คํานํา

“ธรรมะเก็บตก” เป็นหนังสือที่คัดเลือกมาจากพระธรรมเทศนาขนาดสั้นในช่วงเช้าก่อนการฉันจังหันจํานวน ๓ กัณฑ์ของพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เจ้าอาวาสวัดป่าสันติพุทธาราม อําเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี

ด้วยปฏิปทาของพระผู้มีความมั่นคงในพระรัตนตรัย เนื้อหาการแสดงธรรมของท่านจึงมีพื้นฐานอยู่บนความเกาะเกี่ยวระหว่างกันของศีล สมาธิ และปัญญาอยู่เสมอมา สิ่งที่พระอาจารย์สงบเน้นยํ้าพุทธบริษัทมาโดยตลอดก็คือ ปัญญาในการขจัดความโง่เขลาจะไม่เกิดขึ้นในจิตใจที่ปราศจากสัมมาสมาธิ และสมาธิที่ถูกต้องนั้นย่อมไม่มีวันเกิดขึ้นได้หากจิตใจของเราปราศจากศีล

ดังเนื้อความบางช่วงบางตอนที่ท่านกล่าวไว้...”ศีลเกิดขึ้นมาจากหัวใจ เกิดจากการฝึกฝนของเรา ฝึกฝนจนเกิดเป็นความจริงของมันขึ้นมา....การรักษาศีล การทําใจให้เป็นปกติ มันจะเป็นความอบอุ่นของใจ...ถ้าเราจะไม่เป็นเหยื่อของเราเอง เราต้องพยายามรักษาใจของเรา แล้วเราต้านทานมัน ไม่ให้มันเป็นโทษกับเรา”.....

ธรรมะเก็บตกจึงเป็นหนังสือเล่มน้อยที่เก็บเนื้อหาอันทรงคุณค่าจากยอดธรรมที่ท่านได้แสดงเอาไว้ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๔๕ ผู้จัดทําหวังเป็นอย่างยิ่งว่าจะช่วยจุดประกายให้กับผู้อ่านเกิดความมุ่งมั่นมีกําลังใจในการประพฤติปฏิบัติ และได้รับประโยชน์สูงสุดจากการที่ได้เกิดมาอยู่ในร่มเงาของพระพุทธศาสนา

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต

มีนาคม ๒๕๕๔

เทศน์เช้า วันที่ ๑ มกราคม ๒๕๔๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เราต้องเริ่มต้นชีวิตใหม่ ชีวิตคือไออุ่น... ชีวิตคือตัวพลังงาน...

พลังงานในหัวใจ คือ ตัวเริ่มต้นชีวิต ชีวิตมันอยู่ที่ตรงนั้น... แต่เราไปให้ความสําคัญกันแต่ภายนอก ชีวิต คือ ความตั้งใจ ถ้าเราตั้งใจ เรามีความคิดใหม่ เราเริ่มต้นใหม่ มีความกระฉับกระเฉงใหม่ เราจะใช้ชีวิตของเราอย่างไร ตอนปีใหม่นี้เราตั้งต้นได้ เราตั้งต้นความเห็นของเรา ถ้าความเห็นของเราถูกต้อง เราจะทําความถูกต้องของใจขึ้นมาได้ แต่ถ้าความเห็นของเราไม่ถูกต้อง ชีวิตมันก็ไม่เป็นชีวิตใหม่หรอก มันเป็นชีวิตดั้งเดิม

เพราะชีวิตมันสืบต่อมา เห็นไหม แล้วระหว่างภพชาติล่ะ ภพชาติมันสืบต่อมา “วัฏฏะ” มันวนไป ภพชาติวนมา จิตนี้มันเป็นดวงเก่า แต่มันเกิดใหม่ตลอดเวลา อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเริ่มต้นเราสาวจากอดีตไปอนาคต มันจะไม่มีที่สิ้นสุด ถ้าเราจะสาวหาเหตุหาผลว่า ชีวิตนี้มาจากไหน และมาอย่างไร มันก็จบสิ้นไม่ได้

เห็นไหม พระพุทธเจ้าสอนให้ละที่ปัจจุบันธรรมนี้ ปัจจุบันธรรม คือ การชําระเดี๋ยวนี้ การกระทําเดี๋ยวนี้ อดีต อนาคตนั้นมันสืบต่อมาไม่มีที่สิ้นสุด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมีตลอดไป แล้วพระศรีอริยเมตไตรยก็จะมาตรัสรู้ต่อไปข้างหน้า แล้วชีวิตเราก็เวียนตายเวียนเกิด แล้วเราก็มีความปรารถนากันว่า ถ้าเราตายไปแล้ว ถ้ายังไม่สิ้นกิเลส เราขอให้เกิดพบพระศรีอริยเมตไตรย

แต่ความเห็นอันนั้น มันเป็นความเห็นที่ผิดพลาดไป ความเห็นที่ผิดพลาดเพราะอะไร เพราะว่าปัจจุบันนี้ถ้าเราทําได้ ใครจะสบประมาทตัวเองได้ ตัวเองก็มีความรู้สึกมีหัวใจ หัวใจมันเปลี่ยนแปลงได้ “ความเปลี่ยนแปลงของใจ”

เราดูสภาพสิ่งแวดล้อมสิ สภาพสิ่งแวดล้อมภายนอก เวลาขึ้นปีใหม่ส่งท้ายปีเก่า เขามีงานนักขัตฤกษ์กัน เขามีความสุขกัน เขาเล่นกัน ถ้าคนที่มีความรู้สึกขึ้นมา มันก็จะมีความรู้สึก มีความเห็นของเราว่าถ้าเราอยู่กับเขา เมื่อก่อนเราก็เล่นไปกับเขา เราส่งท้ายปีเก่าปีใหม่ เราก็ส่งไปกับเขา แต่ปัจจุบันเราจะส่งหรือไม่ส่งนี้ เราเห็นแล้วเราสลดสังเวช

สลดสังเวชไงว่า เขาสนุกตื่นเต้นไปกับความจอมปลอมอย่างนั้นสิ่งนั้นเป็นสิ่งที่จอมปลอม แต่ความจริงมันคือ “ความรู้สึกจากภายใน” เห็นไหม

ความรู้สึกจากภายในว่า ชีวิตมันสิ้นไป ๑ ปี อายุขัยเราก็มากขึ้นไปอีก ๑ ปี โอกาสที่เราจะประพฤติปฏิบัติจะทําขึ้นมา มันก็น้อยลงไป เราปล่อยให้ล่วงไปอีกปีแล้ว แล้วปีใหม่นี้ก็จะล่วงไปอีกปี ถึงที่สุดแล้ว ชีวิตเราก็หาไม่ แล้วเราจะเอาอะไรมาเป็นแก่นสาร

“ความเป็นแก่นสารของเรา” ถ้าเราค้นคว้า เราหาสิ่งใด เราก็จะได้สิ่งนั้น คนปรารถนาสิ่งใด ค้นคว้าสิ่งใด ตั้งใจจะเอาสิ่งใดมันจะได้สิ่งนั้น นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราปรารถนา เราค้นคว้าเรื่องของเรา ตัวตน อยู่ที่ไหน เราจับไปที่กายของเรา มันจะเป็นเราไปทั้งหมด สรรพสิ่งนี้เป็นเรา ทุกอย่างเป็นเรา แต่เป็นเราแล้วพึ่งพาอาศัยอะไรได้...พึ่งพา อาศัยไม่ได้ เพราะว่ามันต้องสลัดทิ้งไป สิ่งนี้มันอาศัยได้ชั่วคราวทั้งหมด

แต่สิ่งที่เป็นนามธรรม สิ่งที่เราเห็นว่าไม่มีคุณค่า สิ่งที่เป็นนาม ธรรมที่ปิดไว้ในหัวใจ สิ่งนั้นต่างหากที่เป็นของจริงของเรา

ถ้าเราจับต้องสิ่งนั้นได้ สิ่งนั้นคือ “ความรู้สึกจากภายใน” ความรู้สึกอันนี้มันพาเกิดพาตาย “ปฏิสนธิวิญญาณ” จะออกมาจากครรภ์ของมารดาได้นี้ เราต้องปฏิสนธิ จิตของเรานี้เป็นของเรา ส่วนร่างกายนี้เป็นของพ่อแม่ เพราะมีบุญมีกรรมต่อกัน เราถึงมาเกิดร่วมกัน

การเกิดเป็นมนุษย์นี้แสนยาก เพราะว่าการเกิดนี้ต้องอาศัยคุณ สมบัติของมนุษย์สมบัติ “ศีล ๕ นี่เป็นมนุษย์สมบัติ” เราจะต้องมีศีลมีธรรมพอสมควร เราถึงเกิดแล้วได้มนุษย์สมบัติ เพราะสัตว์โลกมันเกิดตลอด ความรู้สึกมันมีเหมือนกัน แต่เวลาเราทําลายสัตว์ เห็นไหม เวลาตาสบตาของสัตว์ที่กําลังจะสิ้นชีวิต มันละห้อย มันมีความรู้สึก มันอาลัยอาวรณ์ มันเสียใจว่ามันกําลังจะตายไป แล้วมันก็ต้องตายไปตามประสาของมัน นั่นมันเวียนตายเวียนเกิด

เกิดเป็นมนุษย์นี้ถึงแสนยาก แสนยากเพราะว่าบุญกุศลนั้นพาเกิด พาเกิดขึ้นมาแล้วพอมาอาศัย ก็ยังอาศัยอยู่ได้แค่ชั่วคราว ก็เป็นของของ เรา แล้วมันจะเป็นของชั่วคราวได้อย่างไร มันเป็นของชั่วคราวตลอดไปเพราะเราต้องเวียนตายเวียนเกิดแน่นอน อันนี้เป็นสัจจะ

“นรก สวรรค์ เป็นที่พักของจิต” จิตนี้เวลามันทําคุณงามความดี ก็ไปพักบนสวรรค์ หรือถ้าไม่พักบนสวรรค์ก็เกิดเป็นมนุษย์เลย เห็นไหม แต่เป็นมนุษย์ที่มีคุณงามความดีขึ้นมา ถ้าเราทําคุณงามความดีของเรา มันจะส่งเสริมให้มีคนช่วยเหลือเรา ให้มีความสุขในหัวใจ ให้ใจนี้มีที่พัก

ใจที่มีความฉุกคิด นี่ล่ะชีวิตใหม่ ชีวิตใหม่ คือ ความคิดใหม่ แล้วเริ่มต้นใหม่ จับชีวิตนี้ตั้งกติกาขึ้นมา แล้วความเป็นไปของเรามันจะทําได้ เพราะอะไร เพราะมันยังสดชื่นอยู่ แต่พอทําไปแล้วเดี๋ยวมันก็ล้า เห็นไหม สิ่งที่มันล้าเพราะอะไร เพราะใจของเรา พลังงานมันถูกใช้ตลอดไป แล้วเราไม่ได้หาสิ่งใดมาเพิ่มเติมมัน เราถึงต้องการ ความสงบของใจ

ถ้าใจเรามีความสงบของใจ ชีวิตเราจะสดชื่นขึ้นมา ความสุข เกิดขึ้นจากจิตนั้นสงบขึ้นมา จิตนั้นสงบ เห็นไหม เราแสวงหาความสุขกันทุกอย่าง เราไปแสวงหาความสุข ส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่เพื่ออวยพรให้ความสุขกัน มันเป็นประเพณีนิยม อันนั้นคือโลกเขาธรรมะไม่ขวางโลกเขา เราทํากับเขา เขาก็ทํากับเราได้ ทุกคนอวยพรให้กันได้เพื่อความเป็นสังคม แต่ถ้าว่าตามความจริงขึ้นมาแล้ว “ใจของเรา ใครจะอวยพรให้ได้”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ชี้ทางไว้ว่า “ทางที่เราจะพ้นทุกข์ได้ มันอยู่ที่ความเพียรของเรา ที่เราจะต้องก้าวเดินต่อไป เราต้องก้าวเดินของเราเอง” แต่พระพุทธเจ้าเป็นเพียงผู้ชี้ทางให้

ใจของเราก็เหมือนกัน ถ้าเราจะอวยพรให้เราเอง เราให้อาหารที่เป็นคุณสมบัติของใจ คือ ให้มี “คําบริกรรม” แค่นี้เอง “แค่นึกถึงคําว่าพุทโธๆ นี่คืออาหารของใจ” เพราะใจกินอารมณ์เป็นอาหาร ใจกินความรู้สึกเป็นอาหาร

ตัวใจนี้เป็นตัวธาตุรู้เฉยๆ แต่อารมณ์ความรู้สึกมันจรมา มันหมุนเวียนมา เวลาความคิดที่ไม่ดีมันหมุนเวียนมา ใจก็เสพอารมณ์นั้น เวลาความคิดที่เป็นบวกมา มันก็เสพอารมณ์นั้น เห็นไหม

แต่เราจะเปลี่ยนใหม่ เราต้องการควบคุมมัน เราเปลี่ยนเป็นคําว่า “พุทโธ พุทโธ” ให้ใจมันกินอาหาร เหมือนมันกินธรรมเป็นอาหารของมัน เห็นไหม “นั่นล่ะ...อวยพรใจ” เราอวยพรอย่างนั้นให้ประสบความสําเร็จ

ถ้าพุทโธๆ ตลอดไป มันจะมีพุทโธๆ นี้เป็นใจของมัน มันจะเป็นความเคยชินของมัน มันเป็นอาหารที่ไม่มีโทษ

อารมณ์เวลาที่มันเจ็บปวดแสบร้อน อารมณ์ที่มันกระทบกระเทือนใจ มันจะทําให้ใจหวั่นไหวขนาดไหน แต่อันนี้เป็นอาหารที่ไม่มีโทษ

ใจนี้กินอารมณ์เป็นอาหาร ใจนี้กินความรู้สึกเป็นอาหาร แต่ตัวใจจริงๆ มันเป็นตัวธาตุรู้อยู่ อารมณ์นี้มันถึงทําให้ขาดสูญไปได้ทําให้ขาดออกไปจากใจ แต่ขาด “มี” ถ้าขาดสูญ มันเป็นขันธ์ มันเกิดจากใจธรรมดา เพราะเราเป็นมนุษย์ เราจะมีสิ่งนี้ตลอดไป เราเป็นมนุษย์แล้วเรามีกิเลสอยู่ ความคิดนี้มันควบคุมไม่ได้ มันสกปรกแต่ผู้ที่ทําใจจนสะอาด เพราะมันทํากิเลสให้ขาดออกไป

อารมณ์กับใจมันเกี่ยวเนื่องกันด้วยกิเลส แล้วมันขาดออกไปเห็นไหม พอมันขาดออกไป มันเกิดดับ มันก็เกิดดับโดยมีสติควบคุม ถ้ามันจะเกิดดับในทางที่ไม่ดี มันจะหวั่นไหวในหัวใจ มันจะทําให้ใจกระเพื่อมว่าสิ่งนี้ผิดรูป มันก็ไม่ตามไป แต่ถ้าสิ่งนี้ถูก มันก็ตามนี่คือเราควบคุมใจของตัวเองได้

จากกําหนดพุทโธๆ เข้ามา เห็นความสงบของมันขึ้นมา จากพุทโธเข้ามาตลอด เห็นไหม อวยพรให้กับตัวเอง หาสมบัติให้ตัวเอง ต้องหาอย่างนี้ หาให้ใจมีความสงบเข้ามา.. สงบเข้ามา..

แล้วเราไปหาความสุขกันที่ไหน เที่ยวแสวงหาความสุขกัน หา ความสุขนั้นเจอไหม ความสุขจริงๆ นั้นมันอยู่ที่เรา มันอยู่ในหัวใจของเรา ถ้าใจนี้มันพอใจ เราจะมีความสุขขึ้นมา

ถึงเราจะอยู่บนกองเงินกองทอง อยู่บนกองของนํ้าแข็ง แต่ถ้าหัวใจมันเดือดร้อน มันก็มีความเร่าร้อนของใจ ใจมันเร่าร้อน ข้างนอกจะร่มเย็นเป็นสุขขนาดไหน แต่ถ้าหัวใจเร่าร้อน มันก็พาให้เร่าร้อนไป เร่าร้อนเพราะอะไร เพราะมันกินอาหารผิด เพราะมันกินอารมณ์เป็นอาหาร เราควบคุมไม่ได้ เพราะเราไม่ได้ฝึก เราถึงต้องตั้งต้นชีวิตใหม่

“ชีวิตใหม่ เราควรจะเข้าใจเรื่องของใจ เรื่องของนามธรรม เรื่องความเห็นของเราจากภายใน”

ชีวิตที่เราทํามานี้ ที่มันอยู่กับเรื่องของโลกเขา ถ้าเราออกมาเป็น โลกแล้ว มันก็คือการงาน นี้มันเป็นหน้าที่ของเรา “ถูกต้อง” การงาน การประกอบอาชีพเป็นหน้าที่ของเรา แต่พอประกอบอาชีพขึ้นมาแล้วก็มีความวิตกกังวล เห็นไหม ความวิตกความกลัวที่จะไม่เป็นไปตาม ความปรารถนาของเรา “ตัวนี้ คือ ตัวกิเลส” แต่หน้าที่การงานมันก็เป็นหน้าที่การงาน โลกมันเป็นอย่างนั้น

“เรื่องของโลก” ต้องอาศัยร่างกายประกอบอาชีพการงาน แต่ “เรื่องของธรรม” อาศัยหัวใจประกอบการงาน อาศัยความคิดภายในประกอบการงาน ประกอบการงานของมันในหัวใจของมันถ้ามันคิดผิด มันทําความผิด มันจะผิดพลาดไป ถ้ามันคิดถูก มันทําถูกขึ้นมา มันจะให้ความร่มเย็นกับเราขึ้นมา แล้วสิ่งนั้นก็เป็นเครื่องอยู่อาศัยก็ไปเก้อๆ เขินๆ อยู่กับสิ่งนั้น เรามีอยู่ก็มีประสาเรา แต่เมื่อก่อนนั้นเราจะคิดวิตกกังวล แล้วเราพยายามจะเอาสิ่งนั้นมาเป็นหัวใจ เราจะจับต้องสิ่งนั้น เอาสิ่งนั้นเป็นพยานกับเราว่า ความสุขต้องเกิดจากตรงนั้น ความสุขจะเกิดขึ้นมาจากวัตถุที่เราพอใจ มันเป็นความสุขที่เกิดขึ้นจาก “อามิส” เห็นไหม

การประกอบทานของเรานี้คืออามิสทาน เราทําบุญกุศล เราสละออกไปนี้ มันเป็นบุญกุศลแน่นอน สิ่งนี้เป็นอามิสเห็นไหม พระพุทธเจ้าถึงบอกกับพระอานนท์ให้บอกกับญาติโยม “อานนท์ บอกเขาเถิดว่า ให้ปฏิบัติบูชา” อามิสบูชานี้มันเป็นทาน

ทาน ศีล ภาวนา มันถูกต้อง แต่ความเจริญเติบโตของใจ มันต้องมีการพัฒนาขึ้นไป เราจะให้ทานอย่างนั้นตลอดไปหรือ แล้วเราจะไม่พัฒนาใจของเราหรือ

พอให้ทานไป มันจะสะเทือนถึงหัวใจ มันแปลกใจ ใจเรานี้ ถ้ามันพัฒนาขึ้นไป มันจะเห็นว่า มันสละไปแล้วมันพอใจ แต่เดิมความสละนี่คิดไม่ได้ “ทําไมเราต้องสละออกไป ก็ของของเรา เราสละเพื่ออะไร”

สละเพื่อลดความตระหนี่ถี่เหนียว สละเพื่อให้ใจเวลาที่มันกินอารมณ์เป็นอาหาร แล้วมันสลัดออกไม่ได้ มันคัดออกไม่ได้ สิ่งที่มันเกิดกับใจขึ้นมา มันแนบขึ้นมากับใจ แล้วมันเกิดขึ้นมา มันเป็นเรา เห็นไหม แต่เราเสียสละทานออกไป สิ่งนี้ก็จะสละได้ สิ่งนี้มันกวน มันปกป้อง ถ้าเราสละทานออกไป มันจะสะเทือนถึงตัวหัวใจ ด้วยการฝึกจากการให้ทานออกไป ฝึกจากการสละออกไป มันจะสะเทือนถึงหัวใจ

พอใจมันพัฒนาขึ้นมา มันจะมีศีล “ศีล คือ ความปกติของใจ”ศีล คือ ถ้าคิดผิด มโนกรรมก็เกิดขึ้น การกระทําความผิด การปาณาติบาต การฆ่าสัตว์ มันเป็นเรื่องที่ว่า เวลาความคิดมันเกิดขึ้น แล้วมันสั่งการงานจบสิ้นแล้ว มันถึงเรียกว่าศีลขาด ศีลนี้หมายถึง ศีล ๕ แต่ว่าเวลามโนกรรมที่เกิดขึ้นมันละเอียด ความคิด ความดําริที่จะไปทําลายเขามันก็ไม่มี เพราะสิ่งนั้นมันต้องคิดขึ้นมาก่อนว่า เราจะทําลายสิ่งใด สิ่งนั้น คือ มโนกรรมเกิดขึ้น ศีลมันก็เข้าไปปกป้องใจ ถึงความคิดภายใน ไม่ให้ความคิดภายในเกิดขึ้น

พอให้ทานแล้วก็มีศีล พอมีศีลขึ้นมาจิตมันก็ปกติขึ้นมา แต่มันปกติแล้วก็ล้มไป... ปกติแล้วก็ล้มไป... ความคิดเรามันไวมาก แล้วมันไปตามประสามัน มันตั้งอยู่แป๊บเดียว แล้วมันก็ไปประสามัน

“พุทโธ พุทโธ” มันเกิดจากตรงนี้ ทาน ศีล ภาวนา พุทโธมันเกิดจาก สิ่งที่มันตั้งมั่นแล้วให้มันทรงตัวอยู่ได้ สิ่งที่ทรงตัวอยู่ได้ คือ “สัมมาสมาธิ” สิ่งที่เป็นสัมมาสมาธิขึ้นมานี้ พื้นฐานของเราทําได้แค่นี้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงวาง “มรรคอริยสัจจัง” ไว้ เห็นไหม มรรคที่ให้เราก้าวเดิน ถ้ามีพื้นฐานขนาดนี้ นี่คือใจของเรา ต้นทุนเรามีเท่านี้ แต่ถ้าเราทําต่อไป เราพิจารณาหรือวิปัสสนาต่อไปใน “สติปัฏฐาน ๔” เห็นไหม นั่นล่ะจะเป็นธรรมขึ้นไป

สิ่งที่เป็นธรรมขึ้นมานี้ นั่นล่ะ...ธรรมในหัวใจของเรา เราสามารถพิจารณาความเห็น ความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตาย พิจารณาความพลัดพรากจากเรา พิจารณาสิ่งต่างๆ ที่เกิดขึ้นมา แล้วมันเวียนไป เห็นไหม

ของของเรานี้ใช้ไปขนาดไหน มันต้องเสื่อมสภาพไป ทุกอย่างต้องแปรสภาพหมด แม้แต่อารมณ์ก็แปรสภาพ แม้แต่ความรู้สึกก็แปรสภาพ แต่มันมองไม่เห็น เราเห็นแต่สิ่งข้างนอกมันแปรสภาพ เห็นแต่วัตถุมันแปรสภาพ แต่ไม่เห็นใจของเราที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา เปลี่ยนแปลงแล้วมันก็หลอกลวงตัวเอง หลอกลวงโดยเอาความเปลี่ยนแปลงนี้มาเป็นอารมณ์ว่า ความเปลี่ยนแปลงนี่เป็นเรา เป็นของเรา

เราเห็นความเปลี่ยนแปลงไป แล้วเราพยายามจะรักษาไว้พยายามจะดึงไว้ ปัญญามันเห็นตรงนี้ เห็นอนัตตา ความที่ว่าไม่คงที่“สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายนั้นต้องดับสลายไปเป็นธรรมดา” ความรู้สึกที่เกิดขึ้นก็ต้องแปรสภาพเป็นธรรมดา แล้วมันเร็ว มันแปรเร็วมาก มันรวดเร็วมาก แล้วถ้าใจมันทันความเห็นของตัว มันทันความรู้สึกของตัว มันทันความแปรสภาพของตัว

ไม่ต้องมาแปรสภาพหรอก ร่างกายของเรานี้ ทุกคนเกิดมาแล้วก็รู้ว่าต้องตาย ตายแล้วก็ต้องเอาไปเผา เอาไปทิ้งใช่ไหม แต่ขณะที่มันเห็นจากภายใน “สติปัฏฐาน ๔” กาย เวทนา จิต ธรรม มันเห็นความแปรสภาพเดี๋ยวนั้น เห็นกายมันแปรสภาพเดี๋ยวนั้น มีความเห็นความรู้สึกเดี๋ยวนั้น มันสลดใจเดี๋ยวนั้น มันปล่อยเดี๋ยวนั้น ปัญญาเกิดขึ้นอย่างนั้น นั่นคือสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่วางไว้เป็นสัจธรรม

“อริยสัจ” เกิดขึ้นจากตรงนี้ พระพุทธเจ้าจะเกิดหรือไม่เกิดก็แล้วแต่ แต่หัวใจคนเราเกิดมาตลอดเวลา พอเกิดขึ้นแล้วมันมีความทุกข์ของใจ แล้วมันก็ทําความสงบของใจได้ ถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าจะไม่ได้เทศนาธรรมไว้ ก็มีพระปัจเจกพุทธเจ้า ผู้ที่รู้เองเห็นเองมาตรัสรู้เองจากภายใน เพราะต้นทุนเรามีอยู่ อํานาจวาสนาของเรามี เราทําได้

ชีวิตใหม่ คือ ความคิดริเริ่มจากภายใน เป็นความคิดใหม่ ชีวิตใหม่ เห็นไหม ปีใหม่ก็ต้องให้ความคิดของเรามันริเริ่มอย่างนั้น มันจะเป็นประโยชน์กับเรา แล้วความคิดที่ออกไปมันจะเป็นรากฐานไว้ แล้วเอาหลักอันนี้ตอกไว้กลางหัวใจ ตอกให้มันอยู่ในหัวใจเลย ให้มันเป็นหลักไว้ แล้วเรายึดอันนี้ไว้ในชีวิตของเรา แล้วเราพยายามทําของเรา

เราจะทําการงานขนาดไหนก็ได้ เราจะทําอะไรก็ได้ งานนี้ต้องประกอบการงานเป็นหน้าที่การงาน ถึงจะเป็นการงาน

ส่วนงานของใจนี้ จะนั่ง จะยืน จะเดิน จะนอน ก็ทําได้ตลอด กําหนดพุทโธๆ มันทํางานได้ตลอด ลมหายใจเข้าและลมหายใจออก มันมีอยู่ตลอดเวลา เรามีลมหายใจเข้าออกแล้วเราก็ตั้งสติไว้ มันก็เป็นงานขึ้นมาแล้ว มันเป็นประโยชน์กับเราขึ้นมาแล้ว

แค่ลมหายใจเข้าและลมหายใจออก แล้วเรามีสติตามรู้เท่านั้น พอตามรู้แล้วความรู้สึกมันจะอยู่กับเรา ถ้าความรู้สึกอยู่กับเรานี้ มันจะเป็นงานของเรา งานการทําความเพียรของเรา งานค้นหาตัวตนนี้ ทําได้ทุกสถานที่ ได้ตลอดเวลา

นี้หมายถึงว่า ถ้าเราปักใจของเราทํา เราจะทําของเราได้ ถ้าเราทําของเราได้ เราจะมีโอกาส นั่นล่ะ “ชีวิตใหม่” มันจะเกิดขึ้นได้จากตรงนี้ ความเป็นไปของเรามันจะเจริญรุ่งเรือง เป็นความเจริญรุ่งเรืองของใจนะ ใจที่มันพัฒนาขึ้นมา “ปัจจัตตัง” รู้เฉพาะตน เรามีความสุขของเราก่อน เรามีความพอใจของเราก่อน เรายับยั้งตัวเองได้ก่อน

แล้วอย่างอื่นข้างนอก เขาจะว่า “คนนี้ดีขึ้นหรือไม่ดีขึ้น” มันก็ เรื่องของเขา แต่เราจะพัฒนาขึ้นมา เราตามความคิดของเราทัน เรายับยั้งความคิดของเราได้ เราไม่มีความทุกข์ยากขนาดที่ว่าต้องไปตามโลกเขา ไม่อย่างนั้นเราก็เอาเราไม่อยู่ เอาเราไม่อยู่แล้วเราก็จะเป็นไปตามประสาที่ว่า “วันคืนล่วงไปๆ ปีคืนล่วงไปๆ” นี่ธรรมชาติของเขาเป็นแบบนั้น แต่ล่วงไปๆ แล้วควรจะเป็นประโยชน์กับเรา

ให้เราได้ตั้งต้นใหม่ ให้เราได้ตั้งชีวิตใหม่ ให้เราได้ทําตัวใหม่มันจะเป็นประโยชน์กับเรา เอวัง

เทศน์เช้า วันที่ ๑๒ มกราคม ๒๕๔๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เราเป็นเหยื่อของตัวเอง !

เวลาเป็นเหยื่อ เห็นไหม เราเป็นเหยื่อของคนอื่น หรือคนอื่นเขาเป็นเหยื่อกัน หลอกลวงกัน แต่ความจริงแล้ว ถ้าเราไม่เข้าใจเราก็เป็นเหยื่อของตัวเอง ความคิดของตัวเองทําให้ตัวเองเป็นไป เวลาเราคิดขึ้นมาแล้วเราเชื่อไง เชื่อขึ้นมา แล้วถ้าความคิดผิดล่ะ เราก็เป็นเหยื่อของตัวเอง แล้วการกระทําของเรา เราก็เป็นเหยื่อของตนเอง เพราะเราไม่เข้าใจเรื่องของความคิดของเรา

เราคิดขึ้นมาแล้ว เราคิดว่า “โอกาสอย่างนี้ดี ทําอย่างนี้ดี” แต่พอทําไปแล้วมันพลาดพลั้ง มันทําลายโอกาสของตัวเอง เป็นเหยื่อตัวเอง ตัวเองโดนตัวเองหลอก ถ้าตัวเองโดนความคิดของเราหลอกอย่างน้อยก็ทําให้โอกาสของตัวเองพลัดพรากออกไป ทําให้โอกาสของเราเสียหายไป ถ้าโอกาสของเราเสียหายไป อย่างอื่นก็จะเสียหายออกไปเรื่อยๆ ความเสียหายออกไป เห็นไหม ถ้าเสียหายน้อยก็เป็นไปขนาดนั้นๆ แต่ถ้าความเสียหายมากถึงกับฆ่าตัวเอง “คนถ้าฆ่าตัวเอง นั่นล่ะ เป็นเหยื่อของความคิด ความคิดมันหลอกเรา”

เวลามันเกิดขึ้นมา มันเกิดขึ้นมาจากไหน กิเลสมันร้ายกาจมาก ถ้าเราเป็นเหยื่อของตัวเราเอง เราจะทําอะไรไม่ได้เลย

แล้วเราจะแก้ไขอย่างไร การแก้ไข เห็นไหม พ่อแม่ครูอาจารย์ถึงสําคัญตรงนี้ไง พ่อแม่เลี้ยงเราด้วยอาหาร เลี้ยงเราขึ้นมา เลี้ยงลูก ก็เลี้ยงได้แต่ตัว แต่เลี้ยงใจไม่ได้ ส่วนพ่อแม่ครูอาจารย์เลี้ยงทั้งตัวเลี้ยงทั้งใจ พยายามเลี้ยงหัวใจให้ได้ ในการประพฤติปฏิบัติ เรื่องความเป็นอยู่นี้ต้องมีปัจจัย ๔ เครื่องอยู่อาศัย เรื่องเครื่องอยู่อาศัยก็อยู่กับท่านหมด แล้วยังคอยชําระจิตใจชี้นําทางให้ออก

ถ้าชี้นําทางออกไม่ได้ เราจะมีความทุกข์มาก เราเป็นเหยื่อของเราเอง แล้วเราไม่เข้าใจความเป็นเหยื่อของเราเอง เราจึงต้องมีความทุกข์ยากตลอดไป มันถึงต้องทํา

ถ้าเราจะแก้ไขของเรา พระพุทธเจ้าถึงสอน “เรื่องทาน ศีล ภาวนา” มันไม่พ้นไปจากตรงนี้ มันพ้นจากทาน ศีล ภาวนา ไปไม่ได้เลย ถ้าพ้นจาก ทาน ศีล ภาวนา ไป มันไม่สะเทือนหัวใจ มันก็ไม่สะเทือนถึงไอ้เจ้าเล่ห์ ความเจ้าเล่ห์ของเรา คือ กิเลสของเรา

กิเลสของเรา ความไม่เข้าใจของเรา มันหลอกเราขึ้นมา มันหลอกแล้ว มันคิดขึ้นมาแล้ว มันก็เป็นไปตามประสามัน ตัดทอนโอกาสของตัวเองที่จะเป็นประโยชน์ โอกาสที่เราจะได้ประโยชน์ มันก็ไม่ได้ประโยชน์ของเราเองขึ้นมาเลย เพราะเราเชื่อความเห็นของเรา

มันตัดทอนความคิดความเห็น แล้วเราคิดขึ้นมาก็ตัดทอนโอกาส โอกาสที่จะทําคุณงามความดี มันไม่ให้ทําคุณงามความดีมันเป็นไปตามประสามัน เพราะความคิดของมัน มันน่าสลดสังเวชตรงนี้ แล้วมันอยู่ที่ไหน

มันอยู่ในหัวใจของเราตรงนี้ อวิชชา ปัจจยา สังขารา มันถึงสําคัญมาก อวิชชา เห็นไหม ความไม่รู้ของมัน มันรู้ออกมาโดยพลังงานของมัน รู้ออกมาด้วยความคิดความเห็น แต่ไม่รู้ในปัญญาความรอบรู้ในกองสังขาร

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ปัญญารอบรู้ในกองสังขาร” ความคิดของเราที่มันคิดขึ้นมานี้ แล้วมีความคิดอีกอันหนึ่ง “ปัญญา” ความคิดของเราที่่มันรอบรู้ในกองสังขาร อันนี้มันกรองความเห็นผิด ความเห็นถูก

ถ้าความเห็นถูก มันก็เป็นธรรม ถ้าความเห็นผิด มันก็เป็นกิเลส มันถึงว่า ถ้าเราจะมีธรรม เราต้องใช้ปัญญาก่อนถึงรักษาศีล มันก็ถูกต้องอยู่ “ต้องใช้ปัญญา แต่ปัญญามันก็ต้องเป็นธรรม”

ถ้าปัญญาที่ไม่เป็นธรรม มันจะบอกว่า การรักษาศีลนี้ ไม่เป็นประโยชน์เลย การรักษาศีลทําให้เราเสียโอกาส ทําให้เราลําบากลําบนอันนี้มันเป็นปัญญาทางฝ่ายกิเลส ปัญญาทางฝ่ายขี้โกง ความขี้โกงของเรานี้ มันจะทําให้เราเสียโอกาสไป

ถ้าปัญญาที่เป็นฝ่ายธรรม มันจะบอกว่า การรักษาศีล การทําให้ใจเป็นปกติ มันจะเป็นความอบอุ่นของใจ ใจมันจะอบอุ่นได้ มันจะมีที่พึ่งอาศัยได้ มันต้องรักษาตัวเองขึ้นมา ถ้าเรารักษาใจเราขึ้นมา มันจะมีความอบอุ่นของใจ ถ้าใจมีความอบอุ่นขึ้นมา นั่นล่ะ..มันเป็นศีลขึ้นมาแล้ว พอเป็นศีลขึ้นมามันก็เป็นความปกติของใจ

“ความเป็นปกติของใจ” สิ่งใดจะเกิดขึ้นมา “ปัญญารอบรู้ใน กองสังขาร” มันจะเริ่มเกิดขึ้นตรงนี้ รอบรู้ในกองสังขาร รอบรู้ในความคิดของตัวเอง แล้วความคิดของตัวเองมันก็กรองความคิดของตัวเองมันแยกแยะตามโอกาสไป แต่ อวิชชา ปัจจยา สังขารา ความไม่เข้าใจในใจของตัวเอง มันก็ผลักไสให้เป็นเหยื่อไปจนได้ มันจะผลักไสให้เราเป็นไป ออกไปข้างนอก ถ้ามันเป็นไปข้างนอก โอกาสของเราก็เสียไปถ้าโอกาสของเราเสียไป มันจะไม่เป็นประโยชน์กับเราเลย นั่นล่ะ...เหยื่อ เห็นไหม เราเป็นเหยื่อของตนเอง

ถ้าเราจะไม่เป็นเหยื่อของเราเอง เราต้องพยายามรักษาใจของเรา แล้วเราต้านทานมัน ไม่ให้มันเป็นความเห็น ไม่ให้มันเป็นโทษกับเรา มันอยู่กับเราเอง มันเป็นความเห็นของเราเอง มันเกิดขึ้นมาจากหัวใจของเรา แล้วมันทําลายโอกาสของเราได้อย่างไร โอกาสของเรานี่โดนเราทําลายเอง เห็นความแหลมคมของกิเลสไหม มันแหลมคมมากขนาดไหน แล้วมันทําลายเรามาขนาดไหน

ทําลายมาตั้งแต่หนุ่ม ตั้งแต่เด็กมาจนเป็นผู้ใหญ่ มันจะหลอกมาตลอดเลย “รอให้เป็นผู้ใหญ่ รอให้ถึงเมื่อนั้นๆ แล้วค่อยมาประพฤติ ปฏิบัติ พอเป็นผู้ใหญ่ขึ้นมาแล้วก็รอโอกาสไปก่อน” โอกาสของเราก็โดนทําลายออกไปหมด นี่..เหยื่อของตัวเอง เราเป็นเหยื่อของ อวิชชา ปัจจยา สังขารา ในหัวใจ ถ้าเราไม่เป็นเหยื่อของอวิชชา ปัจจยา สังขาราเราต้องแยกออกจากวัฏฏะไปได้ เราต้องพยายามชําแรกออกไปจากวัฏฏะ “วัฏวน”

ชีวิตความเป็นอยู่ มันก็เป็นอยู่อย่างนี้ มันพอเป็นอยู่ได้ แล้วเวลาออก ถ้าเราไม่มีอาชีพการงาน แล้วเราออกบวช เรายังอาศัยปัจจัย ๔มันก็มีทางเป็นไปได้

ถ้าไม่ประพฤติปฏิบัติ เราจะกังวลว่า เราต้องหาปัจจัย ต้อง หาเครื่องอยู่อาศัย อันนั้นมันต้องหาเครื่องอยู่อาศัยโดยธรรมชาติ โดยหน้าที่การงาน เพราะเราเป็นคฤหัสถ์ ถ้าเป็นคฤหัสถ์แล้ว ปัจจัย ๔ เครื่องอยู่อาศัยเราต้องแสวงหา การแสวงหานี้ก็แสวงหาด้วยบาปด้วยบุญ

ถ้าบาปอกุศลเกิดขึ้นมา มันจะพลัดพราก มันจะหลุดมือออกไปมันจะเป็นไป คนเราจะมีสูงมีตํ่า มันไม่แน่นอน มันสูงได้ตํ่าได้ด้วยอํานาจวาสนา หนึ่ง แล้วสูงตํ่ามันก็อยู่ที่การประพฤติปฏิบัติของเรา จังหวะและโอกาสของเรา ถ้าได้อํานาจมันจะสูงขึ้นไปมันจะเป็นไปได้ นี่ปัจจัยเครื่องอยู่อาศัย มันจะอาศัยไปอย่างนั้น แล้วมันต้องจริงจังขึ้นมา

อยู่ที่นิสัย เห็นไหม อํานาจวาสนา หนึ่ง นิสัยความเป็นไป หนึ่ง ความจงใจ ความตั้งใจ ความจริงใจของเรา ถ้าเราตั้งใจ เราทําของเราขึ้นมา มันจะเป็นประโยชน์กับเราขึ้นมา

แต่ถ้าเรานอนใจ เราไม่ทํา โอกาสของเราก็เสียไป โอกาสจากภายนอก โอกาสในการหาปัจจัย ๔ นั้นอันหนึ่ง ส่วนโอกาสในการ ประพฤติปฏิบัตินี้ก็ยากขึ้นมาอีกเพราะอะไร เพราะมันละเอียดอ่อนกว่านั้น

สังคมเป็นเรื่องของกิเลส สังคมเป็นเรื่องของโลกเขา เขาจะดูกันที่ความสําเร็จทางโลกแต่อย่างเดียว

ถ้าความสําเร็จทางธรรมนี้มันเป็น “ความสุขของหัวใจ” ความสําเร็จทางธรรมนี้ ดูอย่าง พระเจ้าพิมพิสารที่บอกกับองค์สมเด็จพระ- สัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “ให้ไปประพฤติปฏิบัติ ถ้าได้ธรรมแล้วให้มาสั่ง สอนกันบ้าง ให้มาบอกกันบ้าง” เห็นไหม การสั่งสอน การบอกกันถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ตรัสรู้ธรรมขึ้นมา กาฬเทวิล เขาก็ยังทําสมาบัติได้ แต่เขาก็ไปต่อไม่ได้

ประพฤติปฏิบัติมาจนสําเร็จแล้ว “จะสอนใครก่อนดี” อาฬาร-ดาบสได้สมาบัติอยู่แล้ว ควรจะได้ก่อน เพราะเคยเป็นอาจารย์เก่าของตัว กําหนดจิตไปดูก็ตายไปเสียแล้ว นั่นล่ะโอกาสของเขาเสียไปเพราะเขาไม่ได้พบพระพุทธศาสนา แต่เราได้พบพระพุทธศาสนาแล้ว เราต้องพยายามทําของเราขึ้นมา

เราจะสร้างโอกาสของเราขึ้นมาอย่างไร โอกาสข้างนอกนั้นเป็นเรื่องปัจจัยเครื่องอยู่อาศัย เราก็พยายามแสวงหาของเรา

โอกาสในหัวใจของเรานี้ มันทุกข์มันยาก มันทุกข์ยากขนาดไหน เวลามันเผารนใจตัวเอง ใจตัวเองโดนเผารนนี่ ไม่มีใครรู้ ไม่มีใครมา สัมผัสกับเรา แต่เราจะสัมผัสของเราเอง เราจะทุกข์ของเราเอง มันจะเผารนหัวใจของเราเอง นี่เป็นความทุกข์ของเราเอง

เวลาความทุกข์เกิดขึ้นมา ใครจะช่วยเหลือเราได้ เราก็ต้องทนนะ ทนจนกว่ามันจะจางไปโดยธรรมชาติของมัน มันเป็นสรรพสิ่งที่เกิดขึ้นมาแล้ว สรรพสิ่งนั้นต้องแปรสภาพไปโดยธรรมชาติของมันทนจนกว่ามันจะจางหายไปเอง แล้วก็ทุกข์ใหม่.. ทุกข์ใหม่..

เราจะทุกข์อยู่อย่างนั้น ไม่มีใครจะสามารถแก้ไขให้เราได้ แล้วเทียบเอาตรงนี้ขึ้นมา กับที่เราจะแก้ไขตรงนี้ขึ้นมา แก้ไขความเห็นจากภายใน มันจะไม่เศร้าหมอง มันจะไม่เฉาอยู่ในหัวใจของตัวเอง มันจะรื่นเริงของมันตลอดไป เพราะมันมีเครื่องอยู่อาศัย จากเครื่องอยู่อาศัยที่มันเหงามันหงอยขึ้นมานี้

แล้วโอกาสที่จะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันก็ต้องแสวงหา เป็นการแสวงหาจากข้างนอกเข้ามาก่อน

“สัปปายะ” ความสงบวิเวก เช่น ในการประพฤติปฏิบัติจะให้ไปที่ป่าช้า ไปที่มันสงบวิเวก ไปที่นั่นเพราะอะไร เพราะว่าถ้ามันไปในที่น่ากลัวขึ้นมา ความคิดมันจะไม่อิสระเสรี

“ทําไมถึงจําเป็นจะต้องไปอยู่ประพฤติปฏิบัติ ถ้าจะทําจริง ทําที่ ไหนก็ได้”

ทําที่ไหนก็ได้ถ้ามันถึงเวลา แต่ถ้ายังไม่ถึงเวลา ก็ควรจะหาที่ก่อน เพราะอะไร “เพราะเป็นการก้าวเดิน” เหมือนเราเป็นโรคอยู่ ถ้าเรารักษาโรคหายนี่เราจะมีโอกาส ถ้าเราเป็นโรคเป็นภัยอยู่ แล้วเราไม่รักษาเป็นโรคเป็นภัยอยู่แล้วก็ปฏิบัติไปด้วย

อันนี้ก็เหมือนกัน ใจเราเป็นโรคอยู่ มันคิดไปตามประสามัน ถึงต้องอาศัยสัปปายะ นั่นล่ะสถานที่เป็นสัปปายะ โอกาสของเราจะเกิดขึ้นจากตรงนั้น หมู่คณะเป็นสัปปายะ ครูบาอาจารย์เป็นสัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ

อาหารก็อยู่ที่เราจะคัดเลือกเอง ถ้าเราคัดเลือกมันจะเป็นสัปปายะกับเรา

สัปปายะ คือ กินแล้วมันไม่ง่วงเหงาหาวนอน มันพอทรงตัวอยู่ได้อันนั้นเป็นสัปปายะ อะไรที่ว่ามันเป็นสัปปายะ คือว่ามันมีกินเฉยๆ ไม่ได้มีมากหรือมีน้อย อย่างเช่น ไขมันนี้ มันทําให้เราง่วงเหงาหาวนอน มันจะภาวนาไปไม่ได้ มันก็ไม่เป็นสัปปายะ สัปปายะเรื่องอาหารนี้มัน ก็อยู่ที่ธาตุขันธ์ อยู่ที่การแสวงหาของเรา แล้วโอกาสของเราจะเกิดขึ้น มา มันต้องเป็นไปตามประสาโอกาสของเรา

ถ้าโอกาสของเราเกิดขึ้นมาแล้ว เราทําลายโอกาสของเรา เราก็เป็นเหยื่อของตัวเอง พลัดพรากจากโอกาสนั้นไป เหยื่อของตัวเองทําจนตัวเองทุกข์ยากในหัวใจ ในหัวใจของตัวเองจะทุกข์ยากมากทุกข์ยากจนมีความเผารนของหัวใจเกิดขึ้น

“ความเผารนของใจ” มันเผารนไปอย่างนั้น แล้วก็แก้ไขไม่ได้เห็นไหม ถ้าอย่างนี้ข้าวของเงินทองที่หามาแล้ว มันเป็นประโยชน์กับเราไหม ถ้ามันเป็นประโยชน์กับเรา มันต้องทําให้หัวใจเราร่มเย็นเป็นสุข ขึ้นมาได้บ้าง มันก็ร่มเย็นเป็นสุขต่อเมื่อมันได้มาใหม่ๆ สิ่งที่ได้มาใหม่ๆ มันจะพอใจ แล้วมันก็ต้องแสวงหาต่อไป.. แสวงหาต่อไป..ไม่มีวันสิ้นสุด แล้วมันจะให้ความสุขกับใจได้อย่างไร

แต่ศีลธรรมมันให้ความสุขกับหัวใจ เริ่มต้น..มันจะขัดใจไปตลอด ขัดใจจนมันไม่สามารถจะเป็นไปตามประสามันได้

ถ้าไม่ขัดใจ.. มันก็เป็นไปตามประสามัน ความคิดของมัน มันจะคิดตลอดไปอย่างนั้น ความคิดของมันจะเป็นร่องของมัน เห็นไหม เหมือนแม่นํ้าไหลไปตามร่องนํ้า ร่องนํ้านี้จะลึกหรือตื้นก็อยู่ที่ร่องนํ้าของ มัน นี่ก็เหมือนกัน ความคิดมันเคยผลักไสออกไป มันเคยคิดออกไปมันจะเกิดขึ้นบ่อยแล้วมันจะคิดได้ง่าย เพราะมันจะเป็นร่องไปในหัวใจ หัวใจจะเป็นแผลใจไปตลอด แล้วคิดไปยํ้าคิดยํ้าทําอยู่อย่างนั้น ถ้าไม่มีศีลธรรมมันเป็นอย่างนั้น มันเป็นเรื่องของโลก โลกมันหมุนไปตามประสาของมัน แล้วมันเป็นไปอย่างนั้น

แต่ถ้าศีลเข้าไปกั้นตรงนี้ ไตร่ตรองตรงนี้ขึ้นมา มันจะเป็น ประโยชน์กับใจดวงนั้น ใจดวงนั้นจะพยายามพัฒนาเข้ามา พัฒนาเองนะ

“ปัจจัตตัง” รู้จําเพาะตน มันต้องให้ใจเจริญขึ้นมา ถ้าใจเสื่อมสภาพไป ใจนั้นจะตกไปในที่ตํ่า มันเป็นเรื่องของใจดวงนั้นที่จะเป็นไป

“ปัจจัตตัง” รู้จําเพาะตน ปฏิบัติได้หรือไม่ได้ไง ถ้าคนที่ปฏิบัติได้มันจะพัฒนาขึ้นมา แล้วมันจะเข้าใจ แล้วมันอยากได้ ถ้าคนปฏิบัติไม่ได้ ปฏิบัติแล้วมันเป็นไปไม่ได้ มันก็อ่อนล้าขึ้นมา แล้วมันก็น้อยเนื้อตํ่าใจ

ถึงบอกว่า อํานาจวาสนาที่เราทํามา เราเคยสะสมมา มันเป็น อํานาจวาสนาของใจดวงนั้น มันจะยากหรือมันจะง่าย มันขึ้นอยู่ที่ ใจดวงนั้น ใจดวงนั้นเป็นผู้ที่ปฏิบัติ มันไม่ใช่ยากหรือง่ายเพราะเราปรารถนาหรอก

ที่เราปรารถนานี้เป็น “อธิษฐานบารมี” ปรารถนาในตอนนี้ ขณะที่ยังมีชีวิตอยู่ ขณะที่ประพฤติปฏิบัติอยู่ ขณะที่เราทําอยู่นี้ เราปรารถนาที่จะสร้างคุณงามความดี อันนี้เป็นเจตนาที่ดี

แต่ขณะที่ปรารถนาด้วยตัณหาความทะยานอยาก คือ มันไม่เป็นไปตามความเป็นจริง แต่เราก็แสวงหา เราก็ต้องการอย่างนั้นเราพยายาม เราต้องการจะเรียกร้องอย่างนั้น ความเรียกร้องอย่างนั้นเป็น “ตัณหาซ้อนตัณหา” ความเผารนของใจ มันจะเผารนใจ แล้วเราก็ไม่ได้อย่างเขา เราถึงบอกว่า “ต้องปฏิบัติโดยไม่หวังผล ปฏิบัติโดยธรรมชาติของมัน แล้วมันจะเป็นไปเอง”

ความเป็นไปเองนั้น มันจะเกิดขึ้นจาก “ความเพียร” เกิดขึ้นจากการประพฤติปฏิบัติ มันเกิดขึ้นจากตรงนี้ มันก็เป็นสมบัติ เป็น “ปัจจัตตัง” รู้จําเพาะใจ ใจมันจะร่มเย็นขึ้นมา มันต้องร่มเย็นอย่างนี้ร่มเย็นจากการประพฤติปฏิบัติของเรา ร่มเย็นจากความเป็นจริง จากภายในของเรา

ถ้าเราเป็นจริง เราทําของเราได้ มันก็เป็นความร่มเย็นของเราแล้วฆ่ากิเลสในหัวใจออกไป จะไม่เป็นเหยื่อของตัวเอง

ถ้าตัวเองพ้นจากความเป็นเหยื่อของตัวเอง พ้นจากความหลอกลวงของตัวเอง แล้วมันจะไปหลอกลวงใคร มันหลอกลวงใครไม่ได้ มันจะเป็นประโยชน์กับตัวเอง เป็น “ปัจจัตตัง” รู้จําเพาะตนขึ้นมา เป็นประโยชน์กับตัวเองก่อน แล้วมันจะเป็นประโยชน์กับสัตว์โลก ที่มันจะชี้ทางถูกได้

แต่ถ้าใจมันยังมีความมืดบอดในหัวใจ มันจะไปชี้ความผิดความถูกกับใครได้ มันชี้ไม่ได้หรอก มันจะเป็นทุกข์อยู่ตลอดไป แล้วมันจะเป็นเหยื่อของตัวเองตลอดไป เป็นเหยื่อของสัตว์โลก เป็นเหยื่อของวัฏฏะ อยู่ในโลกนี้ตลอดไป เอวัง

เทศน์เช้า วันที่ ๓ เมษายน ๒๕๕๓

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมก่อน ฟังธรรมแล้วมันสะเทือนใจนะ เพราะเป็นสิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง สิ่งที่เคยได้ยินได้ฟังแล้วก็ตอกยํ้า แล้วแก้ความลังเลสงสัย ถ้าแก้ความลังเลสงสัยได้ จิตใจมันจะทะลุปรุโปร่งจิตใจผ่องแผ้ว คําว่า “จิตใจผ่องแผ้ว” นั่นล่ะ..อาหารใจ

สิ่งที่เป็นอาหารใจ เห็นไหม สิ่งใดที่มันหมักหมมใจนี้ มันจะมีความทุกข์มาก เวลาเราทุกข์ยาก เราก็ไปหากันแต่ปัจจัยเครื่องอาศัย เพราะเราเกิดมาแล้วเราทุกข์เรายาก แต่ถ้าเรามีปัจจัย ๔ เครื่องอาศัยสมบูรณ์ เราจะมีความสุข

เราก็มีตัณหาความทะยานอยากคาดหมายไปตลอดเวลา มันจะคาดหมายไปข้างหน้า มันไม่อยู่กับปัจจุบัน เวลาประพฤติปฏิบัติเราก็บอกว่าเป็นปัจจุบันๆ คําว่า “ปัจจุบัน” แต่มันเป็นปัจจุบันของเด็กๆ เด็กก็ว่าเป็นปัจจุบัน

ดูสิ เวลาผู้ใหญ่เขาจะทําธุรกิจกัน ส่วนเด็กมันเล่นขายของ มันทําเลียนแบบผู้ใหญ่ทั้งนั้น แล้วมันได้ผลจริงไหม มันก็มีความสนุกสนานของมัน เด็กมันมีความสนุกสนาน ผู้ใหญ่พอทําอะไรก็แล้วแต่เวลาเด็กมันเล่นกัน มันก็เล่นเลียนแบบผู้ใหญ่นั้น แต่เวลาผู้ใหญ่ทํามันจะเป็นไปตามข้อเท็จจริงนั้น มันเป็นอํานาจวาสนา เป็นจังหวะและโอกาสของคนที่ประกอบธุรกิจหรือทําหน้าที่การงาน แล้วจะประสบ ความสําเร็จ หรือไม่ประสบความสําเร็จ

คนเราทํางานเหมือนกัน บางคนทําแล้วประสบความสําเร็จ บาง คนทําแล้ว ทําไมมันไม่ประสบความสําเร็จ มันมีความทุกข์ความยากตลอดไป อันนี้เป็นอํานาจวาสนาของคน มันเป็นจังหวะและโอกาส

เด็กเวลามันเล่นเลียนแบบ มันก็ทําเหมือนกันเปี๊ยบเลย ทําเหมือนกัน แต่มันเล่นกันตามประสาเด็กๆ มันทําได้ประสบความสําเร็จทั้งหมด เพราะมันสมมุติเอา สมมุติว่าได้ สมมุติว่าเป็นไป เห็นไหม

ทีนี้ในการประพฤติปฏิบัติก็เหมือนกัน คําว่า “ปัจจุบัน” มันปัจจุบันของใคร ใครๆ ก็อ้างว่าปัจจุบันทั้งนั้น เพราะเด็กมันก็คิดว่าปัจจุบันของมัน แต่มันไม่มีผลตอบสนองแบบผู้ใหญ่ แต่ถ้าผู้ใหญ่ทํามันจะมีผลตอบสนองตามความเป็นจริงอันนั้น

ถ้ามีผลตอบสนองตามความเป็นจริงอันนั้น นั่นล่ะความเป็นจริง ความจริงเป็น “สันทิฏฐิโก” ความจริงที่ไม่ต้องให้ใครมาการันตีเราต้องการคนคํ้าประกัน คนการันตี เห็นไหม แต่ “สันทิฏฐิโก” คือ การันตีโดยหัวใจของเรา

เวลาเราอยู่ในสังคมโลก ถ้าสังคมเขานับหน้าถือตา เราจะมีความพอใจ มีความสุขของเรา นี่พูดถึงเรื่องของสังคม มนุษย์เป็นสัตว์สังคมอยู่คนเดียวไม่ได้ มนุษย์ต้องพึ่งพาอาศัยกัน การพึ่งพาอาศัยกันเป็นสัตว์สังคม

มนุษย์เป็นผู้ที่เป็นสัตว์ประเสริฐ มนุษย์แปลว่าประเสริฐกว่าสัตว์ แต่เขียนกติกา เขียนกฎหมายขึ้นมา เพราะกติกาสังคมใช่ไหม สังคมเกิดขึ้นมาแล้วเราต้องมีกฎหมายมีข้อบังคับ เพื่อจะไม่ให้เบียดเบียนกัน ริดรอนสิทธิต่อกัน

เห็นไหม สัตว์มันมีอิสรภาพมากกว่าเรา นกกามันบินไปตามอิสรภาพของมัน มันทําตามใจของมันได้ มนุษย์เป็นผู้ที่เป็นสัตว์ประ-เสริฐ เป็นผู้เขียนกติกาขึ้นมา แล้วติดข้องกับกติกาของตัวเอง เพราะอะไร เพราะเป็นสัตว์สังคมไง เราอยู่ด้วยกันด้วยตัณหาทะยานอยาก

เรื่องของจิตใจมันไม่มีขอบเขต มันคิดจินตนาการของมันไปมหา- ศาล ความที่คิดไปมหาศาล เห็นไหม

“ศีล คือ ความปกติของใจ” ถ้าใจมันปกติขึ้นมาได้ ศีลมันเป็นวินัยข้อบังคับ เห็นไหม เราว่าเรามีศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ อันนั้นเป็นข้อบังคับ ศีล คือ ความปกติของใจ ตัวศีล คือตัวจิต “ศีล - อธิศีล” ดูสิ ที่เราอาราธนาขอศีล หรือวิรัติเอาเพื่อเป็นศีลของเรา

เวลาเป็นพระอริยบุคคลขึ้นมาแต่ละชั้นแต่ละตอน มีศีลโดย “อธิศีล ศีลโดยจิต” เพราะจิตมันจะกระดิกพลิกแพลงอย่างไร มันก็เท่าทันความรู้สึกความนึกคิด ถ้ามันเท่าทันความรู้สึกความนึกคิด สิ่งใดล่ะที่มันจะผิดทํานองคลองธรรม นี่คืออธิศีล

ศีลมันเกิดขึ้นมาจากหัวใจ เกิดจากการฝึกฝนของเรา ฝึกฝนจนมันเป็นความจริงของมันขึ้นมา อันนั้นคือศีลที่อยู่ในหัวใจของเรา

ฉะนั้นเราอยู่ในสังคม มันต้องพึ่งพาอาศัยกัน เราต้องอาศัยกันในสังคม มันเป็นโลกธรรม ๘ มีสรรเสริญนินทา แต่ถ้าเรามีสติปัญญาของเราขึ้นมา เราจะมาแก้ไขของเรา เรากดปุ่มตัวเองได้ เราจะกดปุ่มให้คะแนนตัวเองเท่าไรก็ได้ เราจะกดปุ่มลดคะแนนตัวเองก็ได้

เวลาความคิดมันเกิดขึ้นมานี่ไง เวลาความคิด ความทุกข์ ความยาก มันเกิดขึ้นมาจากหัวใจของเรา มันเป็นการอิงกัน มันอาศัยสังคมถ้าสังคมเขาติฉินนินทา สังคมเขาทําร้ายเรา เราก็มีความเสียใจ แต่ถ้าสังคมเขายกย่องสรรเสริญ มันก็ฟูขึ้นมา เห็นไหม เราอาศัยอย่างนั้นมากดให้คะแนนหัวใจ

แต่ถ้าเรากดของเราเองล่ะ ถ้าเรากดของเราเอง ถ้าเราทําความปกติของใจ สังคมนี้ คือ โลกธรรม ๘ สรรเสริญนินทามันก็เรื่องของโลกเขา เป็นจริงหรือไม่เป็นจริงนั้นอีกเรื่องหนึ่ง สังคมเขาสรรเสริญนินทาด้วยข้อมูลที่เขาได้ของเขามา แต่เราเองเราจะรู้ว่า เราเป็นอย่างนั้นไหม เราเป็นอย่างที่เขาบอกไหม เราเป็นอย่างที่เขาพูดไหม

ถ้าเรามีสติสัมปชัญญะขึ้นมา มีศีล คือ ความปกติของใจ ถ้าใจเราปกติ เรากดปุ่มให้คะแนนตัวเราเองได้ ถ้ากดปุ่มให้คะแนนตัวเองได้ เกิดจากอะไร เกิดจากเรามีปัญญา เกิดจากเราสร้างปัญญาของเราขึ้นมา แล้วมันเป็นปัจจุบันหรือยัง ยังหรอก..

ถ้ามันเป็นปัจจุบัน เห็นไหม พุทโธๆ นี่เป็นปัจจุบัน พุทโธๆๆๆเพราะอะไร เพราะมันไม่เคลื่อนไป พุทโธๆๆ ถ้ามันยังเป็นคําบริกรรมอยู่ มันก็เป็นอดีต - อนาคตอยู่เหมือนกัน เพราะเราวิตกวิจารขึ้นมา

พุทโธๆๆๆ จนพุทโธกับจิตเป็นเนื้อเดียวกัน นี่ถึงจะเป็นปัจจุบัน เป็นปัจจุบันในขั้นของสมถะ

เวลาความคิดของเราเกิดขึ้นมา เห็นไหม ความคิดความนึกของเราเกิดขึ้นมา นี่คือสังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง มันเป็นปัญญาในโลกียปัญญา ปัญญาเกิดจากโลก ปัญญาเกิดจากการศึกษาเล่าเรียนมันเป็นความจํา เพราะมีตัณหาทะยานอยากเป็นแรงขับที่เกิดจากข้อมูลนั้น มันก็ขับไป มันไม่สะอาดบริสุทธิ์ เห็นไหม

พุทโธๆๆๆ จนจิตเราสะอาด จิตเราเป็นปัจจุบัน พอจิตเราเป็นปัจจุบัน แล้วถ้ามันออกรู้

คําว่า “ออกรู้” ถ้าจิตมันเป็นปัจจุบัน เวลาออกรู้มันจะออกรู้ด้วยปัญญา ถ้าปัญญามันเกิดขึ้นมาอย่างนั้น ปัจจุบันต้องมีสติ มีสมาธิ พอมีสติสมาธิขึ้นมา ถึงจะเป็นปัจจุบัน พอเป็นปัจจุบันขึ้นมา จะมีความเห็นที่แตกต่าง ความเห็นหรือความคิดมนุษย์เรานี้ ดูสิ เราก็เห็นเรื่องต่างๆ ทั่วไป สิ่งที่เขาสรรเสริญนินทา เราก็เห็น เราก็รู้ แล้วเราก็อยู่กับโลกตลอดไป แต่พอมันรู้จากข้างใน มันรู้จากปัจจุบัน จากภายใน “อ๋อ.. ทําไมมันเป็นอย่างนี้”

ครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติมา เวลาจิตมันเป็นไป ท่านจะเสียใจมาก เสียใจกับตัวเอง “ทําไมเราโง่อย่างนี้ ทําไมเราโง่อย่างนี้” ทุกคนจะรําพึงรําพันขึ้นมา “ทําไมเราโง่อย่างนี้” แต่ถ้ามันเป็นโลกมันจะว่ามันฉลาด มันฉลาดเพราะว่ามันศึกษามา มันเข้าใจไปหมดทุกเรื่อง แต่เวลาปฏิบัติเข้าไปถึงจุดความจริงขึ้นมา ก็จะบอกว่า “ทําไมเราโง่อย่างนี้”

เพราะสิ่งที่ศึกษามามันแตกต่างกัน สิ่งที่เป็น “ความเป็นจริง”มันถอดมันถอน มันลึกซึ้งกว่า แล้วจะบอกใครได้ล่ะ จะบอกใครได้ถ้าบอกครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ ที่ท่านมีจิตใจที่สูงกว่าเราที่ท่านผ่านไปแล้วนี่บอกได้ แต่ถ้าไปบอกคนอื่นนะ “เหมือนกันๆ ”มันก็เหมือนกันโดยการคาดหมาย

การที่เราอยู่กับสังคม เราต้องการความสุข ทุกคนปรารถนาความสุข เราทําบุญกุศลกันเพื่อความสุขของเรา การเสียสละนี้เป็นความสุขนะ

ดูสิ เราเป็นผู้เสียสละให้ เห็นไหม ถ้าทางวิทยาศาสตร์จะบอกว่าผู้รับคือผู้ได้ผลประโยชน์ ผู้เสียสละคือผู้เสียผลประโยชน์ แล้วถ้าเราคิดว่า ใครทําบุญกุศลมีแต่ขาดทุนสูญดอก มันจะขาดจากเราไปคําว่าได้รับนี่นะ มันได้รับการจุนเจือ มันเป็นผลบุญผลกรรม สิ่งต่างๆ นี้มันจะมีผลต่อกันทั้งนั้น

ฉะนั้นเวลาที่เป็นผู้ให้ มันจะมีความสุขมากกว่า ผู้รับเขามีความอัตคัดขัดสนของเขา เวลาเราทําบุญกุศลกับครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม กับพระ กับเณร สิ่งนี้มันเป็นปฏิคาหก ผู้ให้ก็ให้ด้วยความบริสุทธิ์ ผู้รับก็รับด้วยความบริสุทธิ์

ดูสิ เวลาเราอยู่ทางโลก สิ่งต่างๆ ที่เราแลกเปลี่ยนมา สิ่งนั้นมันสะอาดบริสุทธิ์ไหม...ไม่ สิ่งนั้นไม่สะอาดบริสุทธิ์เลย ขณะที่เรามีการแลกเปลี่ยน เรามีการซื้อหาสินค้า มันไม่มีก็คือหมดไป แต่อันนี้มันสะอาดบริสุทธิ์เพราะอะไร สะอาดบริสุทธิ์เพราะเราให้ด้วยความบริสุทธิ์ ผู้รับก็รับด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ สิ่งนั้นเป็นบุญกุศลของเขา เป็นเนื้อนาบุญของโลก

“สิ่งที่เราได้พึ่งพาอาศัย คือ ปัจจัย ๔” ปัจจัย ๔ นี้เป็นวัตถุ แต่นามธรรมล่ะ แต่สิ่งที่หัวใจมันเสียสละไปนั้นล่ะ สิ่งนี้คือบุญกุศลบุญกุศลมันเกิดจากหัวใจ ผู้เสียสละก็เพื่อให้มีความสุข

สิ่งของนั้น คุณค่าของมันจะมากน้อยขนาดไหน แต่ถ้าจิตใจเรามีความสุข จิตใจเรามีความพอใจ มันมีคุณค่ามากกว่านั้น

ผู้ให้ก็เป็นผู้ให้ที่ฉลาด ผู้ให้ที่ไม่ฉลาดมันให้ไปเพื่ออะไร เห็นไหมที่เขาว่า “ค้ากําไรเกินควร” เวลาที่เขาตั้งปรารถนากัน นั่นมันเรื่องของความปรารถนา แต่เรื่องของบุญกุศล กรรมใหม่-กรรมเก่า มันจะมีกรรมแตกต่างหลากหลาย

“เราเสียสละของเรา เพื่อประโยชน์กับเรา” นี่คือผู้ให้ เราคือผู้ให้ให้เพื่ออะไร ให้เพื่อจะมีจิตใจเข้มแข็งขึ้นมา การเสียสละทาน ความตระหนี่ถี่เหนียว ความคับข้องหมองใจ ให้มันเสียสละออกไป ให้เกิดความตกตะกอน พอตกผลึกในใจเพราะ มันเสียสละจนมันควรแก่การงาน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเทศนา “อนุปุพพิกถา” จะพูดถึงเรื่องของทานก่อน แล้วพูดเรื่องผลตอบสนอง เห็นไหม ผู้ให้ พอเสียสละขึ้นมา จิตใจมันเบาขึ้นมา เวลาเกิดก็ไปเกิดบนสวรรค์ เห็นไหม บนสวรรค์มันก็ยังเวียนตายเวียนเกิด แล้วให้ถือเนกขัมมะ คือถือพรหมจรรย์ ถือพรหมจรรย์เพื่อให้ถึงที่สุด

เหมือนกับเราได้เหล็กมา แล้วเราไปเจอเงิน เราก็ทิ้งเหล็กไปเอาเงิน พอเราเจอทองคํา เราก็ทิ้งเงินไปเอาทองคํา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าหัวใจมันพัฒนาขึ้นมา มันจะเข้าใจของมัน“การทําบุญร้อยหนพันหน ไม่เท่าถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง มีศีลบริสุทธิ์ร้อยหนพันหน ไม่เท่าจิตสงบหนหนึ่ง จิตสงบร้อยหนพันหน ไม่เท่ามีปัญญาหนหนึ่ง”

เห็นไหม มันเกี่ยวเนื่องต่อเนื่องกันขึ้นไปอย่างไร จิตใจมันต่อเนื่องเกี่ยวเนื่อง มีพัฒนาการของมันขึ้นไปอย่างไร มันถึงจะเป็นอย่างที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “จิตใจที่ควรแก่การงาน” พอจิตใจที่ควรแก่การงานมันเกี่ยวเนื่อง พอมันมีความพร้อมของมันเห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงจะเทศน์ “อริยสัจ” ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

“ทุกข์” เราก็บอกว่า “พุทธศาสนาเป็นทุกข์นิยม”

ไม่ใช่ ! แต่เป็นสัจนิยม.. เป็นความจริง..

ดูสิ ถึงเราจะมั่งมีศรีสุข ถึงเราจะอยู่กับปัจจัยเครื่องอาศัยมากน้อยขนาดไหน แล้วจิตใจเรากังวลไหม จิตใจเรามีอะไรขวักไขว่ในหัวใจไหม

ทุกข์อย่างหยาบ.. ทุกข์อย่างละเอียด.. ทุกข์อย่างหยาบ คนที่ทุกข์จนเข็ญใจ เขาก็แสวงหาปัจจัยเครื่องอาศัยของเขา เขาก็ทุกข์ของเขา ไอ้เรามั่งมีศรีสุข มีเงินทองเต็มบ้าน เราก็ทุกข์ของเรา แล้วคนที่มีอํานาจวาสนาขนาดไหน มันก็ทุกข์ไปอีกอย่างหนึ่ง คนเรามันทุกข์ไปทั้งนั้น !

“ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง”

แล้วทุกข์ของใคร...

เราทุกข์จนเข็ญใจ เราก็ไปแสวงหาปัจจัย ๔

แล้วอย่างที่เขาบอกว่า “โอ๊ย..ฉันมีมากมาย ฉันไม่ทุกข์”

ไม่ทุกข์แล้วไปวิตกกังวลทําไมว่า สมบัติจะไม่มีใครดูแลรักษา

ทุกข์ทั้งนั้น ! ไม่มีใครไม่ทุกข์ !

ถ้าจิตใจมันควรแก่การงาน มันจะมองออกไปว่า ทุกข์ของใครทุกข์เป็นอย่างไร เห็นไหม ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

ถ้าเกิดเราเห็นสิ่งต่างๆ เป็นทุกข์ มันเป็นสัจจะ สิ่งต่างๆ มันเสมอภาคกัน คนทุกคนแตกต่างกัน แต่มันเสมอภาคกันด้วยสัจจะความจริง แล้วเราจะมีสติปัญญาย้อนกลับมาดูแลจิตของเราว่าเป็นอย่างไร ก็ย้อนกลับมาด้วยจิต เห็นไหม

คําว่า “ปัจจุบัน” นั้น เพราะว่าปัจจุบันของเด็กเล่นขายของ มันก็เป็นปัจจุบันของมัน ผู้ใหญ่ทําธุรกิจการค้า มันก็เป็นปัจจุบันของเขาจิตของเราพอพัฒนาขึ้น มันจะเห็นความแตกต่างอย่างนี้เลย

เห็นไหม เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติไป จิตใจที่สูงกว่าจะดึงจิตใจที่ตํ่ากว่าขึ้นมา ไอ้ที่ตํ่ากว่าก็ว่า “โอ้โฮ ! มันสุดยอดแล้วนะ..” เหมือนเราปีนเขาแต่ยังไม่ถึงยอดเขา มันก็ยังไปได้เรื่อยๆ มันยังไปได้อยู่ตลอดเวลา ถ้าเราปีนถึงยอดสุดเมื่อไร เราขึ้นอยู่บนยอดเขา ยอดเขาจะสูงส่งขนาดไหน มันก็อยู่ใต้ฝ่าเท้าเรา เพราะเราไปเหยียบอยู่บนยอดเขานั้น

จิตใจก็เหมือนกัน ถ้ามันพัฒนาการของมันขึ้นไป จะละเอียดลึกซึ้งขนาดไหน เราก็ทําของเราไป เราก็ทําของเราไปเรื่อยๆ ทีนี้มันละเอียดลึกซึ้งขึ้นมาแล้ว ถ้าวุฒิภาวะมันไม่พอ มันก็พอใจของมัน ถ้าวุฒิภาวะมันพอ มันจะพัฒนาการของมัน จนพัฒนาการถึงที่สุด

นี่ไง ที่บอกว่า พระโพธิสัตว์ยังต้องสร้างมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจะเป็นพระอรหันต์ ต้องสร้างมาแสนกัป

ถ้ามี “วุฒิภาวะ” มันมีหลักมีเกณฑ์ของมัน มันจะพัฒนาการของมัน มันจะขวนขวายของมัน มันจะทําของมัน

ถ้าไม่ถึงที่สิ้นสุด แต่มันก็มีกระบวนการของมัน มันจะทําของมันไปเรื่อยๆ ถ้ามันมีกระบวนการของมันไป มันมาจากไหน...มันมาจากอํานาจวาสนาของเรานี่ไง มันมาจากการที่เราอุทิศส่วนกุศลกันนี่ไง เราพยายามทําคุณงามความดีของเรา นี่ไง ความดีอันนี้มันตกผลึกมาในหัวใจเรา

เราสังเกตได้ไหม สังคมโลกนี้ ดูสิ เวลาเกิดข้อมูลข่าวสารต่างๆ เรามองออกไปสิ ทําไมบางคนคิดไม่ได้ แต่บางคนคิดได้ บางคนเห็นแล้วไม่ทํา บางคนเห็นแล้วเออออไปกับเขา นี่มันเกิดจากอะไร มันเกิดจากหัวใจนี่ไง มันเกิดจากวุฒิภาวะนี่ไง

ถ้าวุฒิภาวะที่มันมีอํานาจวาสนาบารมี มันจะแบ่งแยกได้ถูกอะไรผิด อะไรถูก มันเข้าใจได้ แต่นี่อะไรผิดอะไรถูก เราก็เข้าใจไม่ได้เลย เราเข้าใจอะไรผิดอะไรถูกไม่ได้เลย แล้วแต่คนจะชักจูงกันไปถ้าคนชักจูงโดยข้อมูลข่าวสาร แล้วก็ไปกับเขาได้ ถ้าเราไม่มีสติปัญญา ของเรา

สติปัญญามันเกิดมาจากไหน ถ้าเราศึกษามาก็เป็น “สุตมย-ปัญญา” ก็เก็บจําเอามาทั้งนั้น

ปัญญามันเกิดจากปฏิภาณไหวพริบ มันแยกผิดแยกถูกได้ ถ้า มันแยกผิดแยกถูกได้ มันเกิดมาจากไหน มันมีที่มาที่ไปหมดนะ เราถึงต้องมีการกระทํา ต้องมีการขวนขวาย มีการแสวงหา มันจะเกิดจากวุฒิภาวะของเรา เกิดจากจิตของเรา

ดูเวลาฟังเทศน์สิ เวลาเราเทศน์ บางคนบอกว่า “ฟังไม่รู้เรื่องเลย” แต่ถ้าบอกว่า ทําบุญแล้วจะได้สวรรค์ ได้วิมาน ๕ ชั้น ๑๐ ชั้น “เอ้อ.. เข้าใจๆ ล่ะ” มันเข้าใจกันหมดเลย

แต่เวลาเข้ามาที่อริยสัจ เข้ามาถึงสัจจะความจริง เข้ามาถอดถอนในหัวใจของมันนะ “พูดอะไรก็ไม่รู้เรื่องเลย” เห็นไหม

“ยอดของเจดีย์มันมีน้อย” คนที่จะทําคุณงามความดี คนที่มีวุฒิภาวะในหัวใจจะมีน้อย ไม่ต้องไปเสียอกเสียใจ เราจะอยู่ส่วนไหนของสังคม เราจะอยู่อย่างไหน หัวใจเราจะพัฒนาขนาดไหน

เวลาใจเราพัฒนาขึ้นแล้ว มันจะอยากฟังเทศน์ที่มันละเอียดกว่านั้น..ละเอียดกว่านั้น.. “บอกมาสิ.. ทําอย่างไรบอกมา.. มีครูบาอาจารย์ที่ไหนให้บอกมา.. จะทําอย่างไรให้บอกมา..จะทําให้ได้ แต่ก็ไม่มีใคร บอก..” เห็นไหม แต่เวลาเรื่องพื้นๆ “โอ้โฮ ! ทําบุญแล้วได้สวรรค์ ๕ ชั้นนะ” จนวิมานมีไม่พอให้อาศัยเลย.. ก็คุยกันไป

มันเป็นอนิจจังทั้งหมด มันเป็นผลของวัฏฏะ ส่วนอริยสัจ สัจจะความจริง มันละเอียดกว่านั้น มันดีกว่านั้น ถ้ามันดีกว่านั้น เราทําบุญกุศลนี้เพื่อตัวเรา เพื่อสัจจะของเรา เพื่อความดีของเรา

ถ้าเพื่อความดีของเรานะ มันจะทุกข์ มันจะยาก เราก็จะขวนขวาย ของเรา ครูบาอาจารย์ท่านพูดประจํา “ใครจะดี ใครจะชั่ว มันเรื่องของเขา แต่เราจะทําความดีว่ะ เราจะทําความดี เราจะทําเพื่อเรานี่” เห็นไหมเราเสียสละของเราก็เพื่อเรา เห็นๆ กันอยู่นี่ เราทําเพื่อเรา แล้วจิตใจเราเป็นอย่างไร ถ้าจิตใจเราเป็นอย่างนี้ เราจะพัฒนาไหม

เวลาออกไป กลับบ้านกลับเรือนไป ทุกข์ไหม...ทุกข์ ทุกข์เพราะอะไร เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์แล้ว แม้แต่ลมหายใจ มันก็ทุกข์นะหายใจเข้า-หายใจออก เห็นไหม แล้วยังมีหน้าที่การงานที่เราต้องรับผิดชอบอีก คนที่มีวุฒิภาวะมากก็รับผิดชอบมาก รับผิดชอบมากก็ขวนขวายมาก คนที่วุฒิภาวะน้อย “นู่นก็ไม่เป็นไร นี่ก็ไม่เป็นไร” มันก็เป็นภาระของผู้ที่มีวุฒิภาวะคอยดูแลรักษา

เห็นไหม สังคมเป็นอย่างนั้น มีความเห็นแตกต่างหลากหลายกัน เราก็รักษาใจของเรา เราจะทําคุณงามความดีว่ะ เราจะทําคุณงามความดีเพื่อใจของเรา เพื่อพัฒนาการของจิตเรา ใครจะทําอย่างไรเรื่องของเขา เราจะทําคุณงามความดี เอวัง