คํานํา

สมัยพุทธกาล พระพุทธศาสนาเจริญรุ่งเรืองสูงสุด เมื่อครั้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังทรงดํารงพระชนม์ ทรงสั่งสอนพระสงฆ์สาวกและพุทธบริษัทด้วยพระองค์เอง จากนั้นบรรดาพระสงฆ์สาวกเป็นพระป่าออกธุดงค์ปฏิบัติธรรมจนบรรลุมรรค ผล นิพพาน เป็นพระอรหันต์ ก็สนองพระคุณแบ่งเบาพุทธภาระในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาออกไปอย่างกว้างขวาง จากนั้นก็เริ่มเสื่อมถอยด้วยเหตุและภัยรุกรานต่างๆ

ครั้งกึ่งพุทธกาล องค์หลวงปู่เสาร์ องค์หลวงปู่มั่น ท่านได้ฟื้นฟูการปฏิบัติธรรม เป็นพระป่าออกธุดงค์ปฏิบัติธรรมตามป่าตามเขา ท่านต้องประสบกับความทุกข์ยากลําบากอย่างแสนสาหัสนานัปการ เพราะในสมัยนั้นพระป่ายังไม่ได้รับการยอมรับ ทั้งถูกต่อต้านขับไล่ สังคมส่วนใหญ่ก็ไม่เชื่อมั่นในมรรค ผล นิพพานว่ามีจริง ยิ่งไปกว่านั้นภาคอีสานผู้คนส่วนใหญ่ก็นับถือผี และที่สําคัญไม่มีครูบาอาจารย์ที่รู้จริงเห็นจริงคอยสั่งสอนชี้แนะ

องค์หลวงปู่มั่น ท่านต้องศึกษาค้นคว้าด้วยองค์ท่านเอง กว่าจะประสบความสําเร็จบรรลุอริยธรรมขั้นสูงสุดเป็นพระอรหันต์นั้น ท่านต้องสละเป็นสละตายหลายต่อหลายครั้ง จากนั้นท่านก็วางแนวปฏิปทา ข้อวัตรปฏิบัติต่างๆ และอบรมพระศิษย์จนได้หลักได้เกณฑ์ เป็นศาสนทายาท เป็นกองทัพธรรมออกเผยแผ่ธรรมะทําประโยชน์ไปทั่วประเทศ จนสังคมให้ความเคารพนับถือและให้การยอมรับอย่างกว้างขวาง ทําให้พระพุทธศาสนากลับมาเจริญรุ่งเรืองสูงสุดอีกครั้ง โดยผู้คนในสังคมได้หันมานับถือพระรัตนตรัย เลิกนับถือผีกันมากมาย ทั้งเกิดความเชื่อมั่นในมรรค ผล นิพพาน และปฏิบัติธรรมกันอย่างจริงจัง

จวบจนสมัยปัจจุบัน สังคมพุทธจะเริ่มเสื่อมถอยอีก มีการนํามรรค ผล นิพพาน นําธรรมคําสอนมาโฆษณาชวนเชื่อ มาบิดเบือนหลอกลวงกัน เช่น อวดอ้างการเข้านิโรธสมาบัติ อวดอ้างการได้อริยภูมิขั้นนั้นขั้นนี้ อวดอ้างพ่อแม่ครูบาอาจารย์ ฯลฯ ทั้งนี้เพื่อแสวงหาผลประโยชน์ หาลาภสักการะ หายศ หาชื่อเสียงต่างๆ นานา เพื่อหวังให้สังคมยอมรับนับถือ อีกทั้งผู้คนส่วนใหญ่ในสังคมก็ขาดปัญญา ขาดการพิจารณาไตร่ตรอง เพราะไม่ได้ศึกษาอย่างถ่องแท้ และไม่ได้เข้าถึงพระพุทธศาสนาอย่างแท้จริง ก็พากันงมงายหลงเชื่ออย่างไร้เหตุผล จึงพากันตกเป็นเหยื่ออันโอชะมากมาย

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ท่านเป็นศาสนทายาทพระป่าสายองค์หลวงปู่มั่น ที่เคยอยู่จําพรรษาปฏิบัติธรรมกับองค์หลวงตามหาบัว องค์หลวงปู่เจี๊ยะ องค์หลวงปู่จวน และท่านได้ปฏิบัติจนประสบผลสมดังความมุ่งหมาย จากนั้นท่านได้ทําประโยชน์เพื่อสังคมอย่างมากมาย โดยมุ่งเน้นส่งเสริมการปฏิบัติธรรม ซึ่งท่านได้เมตตาเทศนาอบรมและตอบปัญหาธรรม ปัญหาการภาวนา ตลอดข้อสงสัยในพระวินัยไว้อย่างครบถ้วนชัดเจน ตอบอย่างผู้รู้จริงเห็นจริง ตอบในเนื้อหาสาระแห่งธรรมภาคปฏิบัติตามที่องค์ศาสดาทรงสั่งสอนไว้ทุกประการ นับแต่ขั้นสมาธิ ขั้นปัญญา จนเข้าสู่ธรรมขั้นสูง เช่น อริยสัจ สติปัฏฐาน ไตรลักษณ์ เป็นต้น ทั้งตอบจากใจบริสุทธิ์ โดยไม่หวังและไม่รับผลประโยชน์ตอบแทนใดๆ

ท่านตอบธรรมะตามแบบฉบับพระป่า ธรรมะป่า คือ ตอบแบบเมตตาสอนโลก ตรงไปตรงมา ดุเด็ดเผ็ดร้อน ไม่อ้อมค้อม ถูกว่าถูก ผิดว่าผิด ไม่มีอะไรแอบแฝง ซึ่งการรวบรวมถามตอบปัญหาธรรมในหนังสือเล่มนี้จะเป็นประโยชน์อย่างมาก เพราะจะทําให้สังคมเกิดปัญญา เกิดความกระจ่าง เกิดความเข้าใจถูกต้องมากขึ้น และ ทําให้ผู้ปฏิบัติธรรมเกิดความก้าวหน้า

โดยเฉพาะประเด็นนิโรธสมาบัติ ประเด็นธุดงควัตร และประเด็นความว่าง แล้วเข้าใจว่าบรรลุอริยภูมิขั้นต่างๆ ที่สังคมมักนํามาโฆษณาชวนเชื่อกัน จนทําให้เกิดความเข้าใจผิด สับสน และหลงตามกัน ท่านก็ได้เมตตาตอบไว้อย่างครบถ้วนชัดเจน และเน้นสอนการภาวนาให้อยู่กับผู้รู้ ให้อยู่กับพุทโธ อย่าส่งจิตออก สอนอย่าเชื่ออะไรง่ายๆ อย่ามักง่าย ให้เชื่ออย่างมีเหตุมีผล เพราะ “เหตุและผลรวมลง คือ ธรรม” ทั้งยํ้าเตือนสังคม “อย่าเชื่อคนโฆษณาชวนเชื่อนะ อย่าเชื่อ! คนที่เขารู้จริง เขาไม่พูด เขาจะพูดต่อเมื่อมีความจําเป็น คนที่ไม่รู้จริงที่เขาโฆษณาชวนเชื่อกันอยู่นี่ อย่าไปเชื่อเขา อย่าไปเชื่อเขา! แล้วเรากลับมาประพฤติปฏิบัติของเราเอง” เพราะเมื่อปฏิบัติเองแล้วจะเป็น สนฺทิฏฺิโก รู้เองเห็นเอง เป็น ปจฺจตฺตํ รู้จําเพาะตน เฉกเช่นพ่อแม่ครูบาอาจารย์ทั้งหลาย

หากพุทธบริษัทท่านใดได้อ่านหนังสือเล่มนี้อย่างพิจารณา ใคร่ครวญ โดยละเอียดถี่ถ้วน แล้วน้อมนําไปปฏิบัติตามที่ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ได้เมตตาตอบไว้ จะเป็นประโยชน์ต่อพระพุทธศาสนาอย่างมาก ที่สําคัญเป็นการสนองพระคุณและสนองพระพุทธประสงค์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่ทรงมอบพระพุทธศาสนาไว้กับพุทธบริษัทให้ช่วยกันดูแลปกป้องรักษา ทั้งนี้เพื่ออนุชนชาวพุทธรุ่นหลังจะได้มรดกธรรมอันลํ้าเลิศดีงามไว้สืบทอดกันต่อไป

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
ตุลาคม ๒๕๕๕

๑

ไม่กวนบ้าน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๑ มกราคม ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๗๖๗. มูลนิธิพระสงบ

(หัวข้อเนาะ เขาถามมาว่า)

ไม่รบกวนครูบาอาจารย์ครับ ผมต้องการสร้างบุญกับกองทุนพระสงบ เนื่องจากผมอยู่นครศรีธรรมราช ยังไม่มีโอกาสขึ้นไปกราบพ่อแม่ครูจารย์ จึงอยากทราบหมายเลขบัญชีของทางวัด จะได้โอนเงินไปร่วมทําสื่อธรรมะเพื่อเป็นประโยชน์แก่ส่วนรวมครับ ด้วยความเคารพ

ตอบ : ฉะนั้น เขาไม่ได้ถามเรานะ เขาเขียนมาถามผู้ดูแลเว็บไซต์ มาจากนครฯ

ฉะนั้น กรณีอย่างนี้หนึ่ง แล้วก่อนหน้านั้นเราบอกว่าเราตอบปัญหานี่แทบทุกวันเลย แล้วปัญหามันตอบไปแล้ว มันเหมือนกับว่าคนถามบางทีถามไปแล้ว แล้วไม่ได้ดั่งใจ ไม่ได้ดั่งใจมันก็มีอาการ มีความรู้สึก มีต่างๆ เราเห็นว่าคําถามอย่างนี้ การถามธรรมะนะ ถ้าได้ถามกันตัวต่อตัว ได้ถามกันซึ่งๆ หน้า มันได้ซัก ได้ต่างๆ

แต่เวลาตอบปัญหานี่ เวลาตอบปัญหามันสําเร็จรูป พอสําเร็จรูปปั๊บ หนึ่ง การตอบปัญหามันมีหลายชั้นนัก ชั้นหนึ่งคือสิ่งที่คนที่รู้ รู้จากประพฤติปฏิบัติอย่างหนึ่ง รู้จากจินตนาการอย่างหนึ่ง รู้จากการได้ศึกษาตามตํารับตําราอย่างหนึ่ง ความรู้ของคนเข้าถึงธรรมะนี่มันแตกต่างมาก

ฉะนั้น บางทีคําถามมันเขียนมา คนตอบนี่พอเข้าใจ แต่เวลาถามไป คนถามนี่หงุดหงิด หาว่าคนตอบไม่เข้าใจคําถาม บอกว่า “ทําไมไม่ตอบให้มันชัดเจน ไม่ตอบให้มันรู้แจ้ง ไม่ตอบอะไร” นี่เป็นความคิดของโลกไง

ฉะนั้น คําถามอันนี้หนึ่ง ที่ว่าบางทีเราจะเลิกตอบคําถาม

พอพูดอย่างนี้ปั๊บ โอ้โฮ! มันเข้าไปในเว็บไซต์กันใหญ่เลย “อู๋ย! หลวงพ่ออย่าชักสะพาน หลวงพ่อต้องมีเมตตา หลวงพ่อ...” เขาว่าไปนู่นเลย “หลวงพ่อไม่มีสตางค์ใช่ไหม อ๋อ! เว็บไซต์นี้ไม่มีใครสนับสนุนหรืออย่างไร ถ้าไม่มีใครสนับสนุนจะส่งเงินมาช่วยสนับสนุน” โอ๋ย! ตื่นกันใหญ่เลย นี่อันนั้นอันหนึ่ง นี่ประเด็นหนึ่งนะ

กับประเด็นที่แบบว่าเขาถามเรื่องหมายเลขบัญชี

เราจะบอกว่า สมัยก่อนนะ หลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติท่านจะบอกว่า “เงินนี่เป็นอสรพิษ” เวลาเราอยู่กับท่านนะ เวลามีกฐินขึ้นมา ท่านถามว่า “หมู่คณะ หมู่คณะจะต้องใช้เงินสงฆ์ไหม” ถ้าใครมีความจําเป็นต้องใช้ ท่านก็แบบว่าเป็นของกองกลางไง

แต่สุดท้ายแล้วมันไม่มีใครกล้าพูดหรอก เพราะสิ่งที่เขาเคารพศรัทธาก็คือศรัทธาตัวท่านนั่นแหละ พอเขามาทอดกฐินมันก็เป็นของสงฆ์ ท่านก็บริหารจัดการ ท่านก็ดูแลใช้จ่าย ท่านจะมีกองหนึ่ง มีส่วนหนึ่งเอาไว้ในวัดให้คนดูแลซื้อพวกนํ้าปานะ พวกโกโก้ พวกอะไรนี่เข้าโรงนํ้าร้อน ส่วนหนึ่งให้คนดูแล ท่านจะมีส่วนหนึ่ง แล้วส่วนหนึ่งท่านก็จะช่วยโลก สมัยนั้นนะ สมัยที่ยังไม่ออกมาช่วยโลก แต่คําว่าช่วยโลกของท่าน ท่านช่วยใต้ดินมานานแล้ว

แล้วก่อนหน้านั้นท่านบอกว่า ตอนที่ท่านสร้างกุฏิ ก่อนที่ท่านจะสร้างกุฏิ คนโอนเงินมาให้ท่าน ตอนที่ท่านยังอยู่กระต๊อบ เขาโอนเงินมาก็จําเป็นต้องสร้าง สุดท้ายท่านถึงบอกว่า “ต่อไปนี้ใครจะโอนเงินมาต้องมีเหตุมีผล ต้องรู้ว่าใช้เหตุผลสิ่งใด ถ้าใครไม่บอกเหตุผลมา ใครโอนเงินมาเท่าไรก็โอนกลับหมด” ใครโอนเงินให้ท่าน ท่านตีกลับหมด คือท่านไม่สนใจหรอก ท่านไม่สนใจเรื่องอย่างนี้หรอก ไอ้เรื่องเงินเรื่องทองนี่

ท่านบอกว่า “เงินคืออสรพิษ” มันอยู่ในพระไตรปิฎกไง มันมีอยู่ในพระไตรปิฎก แล้วที่ว่าโจรเขาปล้นเงินมาแล้วเขาหนีไป แล้วเจอคนไถนาอยู่ แล้วเอาไปทําตกไว้ พอทําตกไว้ แล้วเวลาพระพุทธเจ้าออกบิณฑบาตมากับพระอานนท์ พระอานนท์เดินตามหลังมา

พระพุทธเจ้าชี้เลย “อานนท์ นี่อสรพิษ อสรพิษ”

เพราะเงินเขาเอามาซ่อนไว้ พระอานนท์ก็ยังเดินตามไป ก็ยังไม่เข้าใจหรอก แต่เวลาคนเขาไปปล้นมา แล้วเจ้าหน้าที่เขามาจับ เขาจับคนนั้น จับชาวนานั้นแทบไปฆ่าเลย

แล้วเวลาจะไปฆ่านี่เขาก็บอกว่า “อสรพิษ อสรพิษ”

จนเจ้าหน้าที่เขาสงสัย “ทําไมเธอพูดอย่างนั้นล่ะว่าเงินนี่เป็นอสรพิษ”

“เพราะพระพุทธเจ้าเดินมา พระพุทธเจ้าบอก อสรพิษ”

เขาก็เลยไปสืบจากพระพุทธเจ้าว่าเป็นอย่างนั้นจริงหรือเปล่า ไปสืบว่าจริง ไอ้คนนั้นก็เลยรอดตายไง ไม่อย่างนั้นคนนั้นตายนะ ชาวนา นี่สมัยพุทธกาล

พระพุทธเจ้าบอกว่า “เงินเป็นอสรพิษ เงินเป็นอสรพิษ”

ทีนี้เพราะมันปล้นมาไง พอมันปล้นมา เจ้าหน้าที่มาถึงมันก็ทิ้งไว้แถวนั้นน่ะ พอทิ้งไว้แถวนั้น เจ้าหน้าที่มาก็เห็นชาวนาทํานาอยู่ที่นั่นคนเดียว ก็จะมีใคร ก็จับ พอจับไปสอบสวนแล้วเขาไม่ได้ทํา เขาบริสุทธิ์ไง เขาบอก เขารําพึงว่า “เงินเป็นอสรพิษ” แล้วจะพูดให้ใครฟังก็ไม่ใช่ เพราะเขาไม่มีหลักฐาน

“เงินเป็นอสรพิษ”

“ทําไมเธอพูดอย่างนั้นล่ะ”

“ก็พระพุทธเจ้าบอกว่าเงินนี่เป็นอสรพิษ อสรพิษ”

ก็เลยไปสืบ ไปถามพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอกเป็นอย่างนั้นจริงๆ คนนั้นก็เลยรอดไป

เราจะบอกว่า สมัยก่อนจะช่วยชาติ กรณีอย่างนี้ท่านไม่ออกมายุ่งเลย คําว่า “ไม่ออกมายุ่ง” แล้วเวลาเราจะช่วยเหลือเจือจานสังคม เราก็ช่วยเหลือเจือจานด้วยกําลังของเรา เรามีกําลังเท่าไหนเราก็ช่วยเหลือเจือจานได้แค่นั้น ไม่มีกําลังก็ไม่ช่วย

การช่วย เห็นไหม ดูสิเราให้อาหารของคน ให้อาหารสัตว์ เวลาสัตว์มันกินมันก็เป็นประโยชน์กับมัน เราก็ดีใจนะถ้าเราให้อาหารสัตว์ แต่ถ้าเราให้อาหารสัตว์จนสัตว์มันกินไม่หมด กินเหลือ กินทิ้ง กินขว้าง นี่มันเป็นประโยชน์ไหม? มันไม่เป็นประโยชน์เลย

การให้ทาน การเสียสละ เราเสียสละอยู่นี่เราทําเพื่อใครล่ะ ถ้ามันเป็นประโยชน์ เขาฟังแล้วเขาเป็นประโยชน์นะ เราก็ดีใจ เราก็อยากทํา แต่ถ้ามันไม่เป็นประโยชน์เราก็ไม่ทํา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าทําไปแล้วมันไม่เป็นประโยชน์เราก็หยุด คือเราจะหยุดก็ได้ ไม่หยุดก็ได้ มันอยู่ที่เรา มันไม่ได้อยู่ที่ว่า พอจะหยุดขึ้นมา “หลวงพ่อไม่มีปัจจัยใช่ไหม ไม่มีคนสนับสนุนใช่ไหม ต้องมีคนสนับสนุน” ไอ้อย่างนี้เราเห็นโลกเขาทํากัน โลกเขาทํากันอย่างนั้น เราก็มองกันว่า เวลาโลกเขาเคลื่อนไหวกัน เขาแบบว่าเขาเผยแผ่กัน ทุกคนก็อยากมีส่วนร่วมๆ ก็ร่วมกันไป อันนี้เป็นเรื่องโลกๆ

แต่ถ้าเป็นเรื่องของธรรมนะ เวลาหลวงตาท่านพูด “การให้ ให้กันไม่ได้หรือ แล้วถ้าให้กันแล้ว ให้กันด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ เราให้แล้วเหมือนทิ้งเหว มันไม่หวังผลตอบแทนใดๆ ทั้งสิ้น”

ถ้าไม่หวังผลตอบแทนใดๆ ทั้งสิ้น เรื่องที่ว่าเขาจะโอนมาทําบุญ เขาจะช่วยกองทุนต่างๆ มันก็เรื่องของเขา เรื่องจิตใจของเขา แต่ทีนี้ถ้าเราทําโดยการที่ว่ามีเลขบัญชีมีอะไรนี่มันก็แปลกๆ อยู่นะ

ทีนี้ถ้ามีแปลกๆ อยู่นั้นทําไมครูบาอาจารย์ทําล่ะ

ครูบาอาจารย์ท่านออกมาช่วยโลกจนเป็นเรื่องสาธารณะเรื่องโลกไปแล้ว แต่ขณะที่เมื่อก่อนนั้นที่ท่านยังไม่ออกมาช่วยโลกนะ ท่านไม่เอาหรอกเรื่องอย่างนี้ เรามีเท่าไรก็ช่วยเท่านั้น ถ้าจบแล้วก็คือจบ ถ้าจบแล้วมันสุดความสามารถก็แค่นั้นน่ะ มันเป็นอย่างนั้นจริงๆ โลกมันเป็นได้แค่นั้น ใครจะคํ้าตลอดชีวิต มันเป็นไปได้อย่างไร มันไม่มีหรอก

ฉะนั้น ไอ้การที่ว่า หมายเลขบัญชีๆ

จะพูดไว้เลยว่า ไม่ต้องห่วง ถ้าเรามีกําลังเราก็ทําได้ สิ่งที่เราจะทํา ที่ว่าเปิดเว็บไซต์แล้วตอบปัญหาอยู่นี่ เพราะก่อนหน้านั้นนะ ก่อนที่จะออกมาทํา เห็นเขาโกหกกัน เห็นเขาออเซาะฉอเลาะ เห็นเขาทําอะไรกันแปลกๆ มาก ฉะนั้น ที่ออกมาพูดก็พูดอย่างนั้น ถ้าพูดจบแล้วมันเป็นวรรค เป็นตอนนะ

คําว่า “เป็นวรรค เป็นตอน” หมายความว่า สมัยพุทธกาล เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ ใครมีปัญหาก็ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรื่องการโกหกมดเท็จมันจะไม่ค่อยรุนแรงหรอก เพราะว่าพระพุทธเจ้าอยู่ พระพุทธเจ้าพยากรณ์อันนั้นถูก อันนี้ผิด ชัดเจนมาก แล้วถ้ามันมีครูบาอาจารย์ที่เป็นหลักเป็นเกณฑ์อยู่มันก็มีมานะ แล้วมันก็เผยแผ่มาเรื่อยๆ

สมัยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านออกประพฤติปฏิบัติ สังคมเขาไม่เชื่อว่ามรรคผลมีหรอก ดูสิเรื่องความเชื่อ นรกสวรรค์เขายังไม่เชื่อกันเลย ประเพณีเขามีไว้ทําไม ศาสนาพุทธมีไว้ทําไม? ก็มีไว้เป็นคู่ไง เป็นของคู่ เป็นของที่มีอยู่กับโลก แล้วมรรคผลเขาไม่เชื่อกันหมดแล้ว ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านมาฟื้นขึ้นมา ฟื้นขึ้นมาก็เป็นวรรค เป็นตอน เป็นครั้ง เป็นคราว

อันนี้ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราจะตอบปัญหา เราจะทําอะไรของเรา เราทําด้วยความรู้สึก ความเห็นของเรา ฉะนั้น ไอ้เรื่องใครมีนํ้าใจ ใครจะคิดนั้นเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าเวลาจะโอนกันไป โอนกันมา จะเปิดอะไรนี่มันเป็นเรื่องวุ่นวาย มันเป็นเรื่องนะ

ใช่ บางครั้งมีนํ้าใจอยากช่วยเหลือก็จริงอยู่ แต่ถ้าเราทําของเรา มีคนจะถามมาบ่อยไง “ขอถามถึงสํานักงานว่าสํานักงานจะเป็นอย่างไร ใครจะช่วยเหลือกันอย่างไร สํานักงาน นี่เสียงก็ไม่ดี ภาพก็ไม่ดี เพราะไม่มีสตางค์ใช่ไหม ทําไมไม่ทําให้มันดีขึ้นไปกว่านี้” คนเขียนเข้ามานี่เยอะ

แต่การที่เราคิดของเราว่าที่เราจะเผยแผ่ หรือว่าเราจะเจือจาน เราจะช่วย เราจะให้ เราก็ให้สัจจะ ให้ความจริง ถ้าสัจจะความจริง คุณภาพของมันมีค่าที่สุด คือความเท็จ ความจริงในธรรมะนั่นน่ะ ตรงนั้นสําคัญที่สุด ไอ้รูปแบบ ไอ้สิ่งต่างๆ มันเป็นเรื่องรอง ถ้าความเป็นเรื่องรอง สิ่งนั้น เห็นไหม “สวยแต่รูป จูบไม่หอม” รูปลักษณะดีมาก ทุกอย่างดีมาก แต่ไม่มีเนื้อหาสาระเลย ความเป็นจริงในธรรมะไม่มีเลย แล้วมันมีไว้ทําไม

มีคนมาช่วย...คนมาพูดมากบอกว่า “เว็บไซต์ของหลวงพ่อมันเป็นรุ่นโบราณ ครํ่าครึ เป็นสิ่งที่ไม่น่าดูเลย มันไม่ชวนมอง”

มีคนมาเสนอเยอะ จะมาทํารูปเล่มให้ จะมาทําอะไรให้ พอเขามาทํานะ เขาทําให้ใช่ไหม เขาก็มีโลกทัศน์ของเขา วิสัยทัศน์ของเขาก็มีใช่ไหม พอเขาทําให้อย่างนี้ปั๊บนะ เขาก็จะทําให้ต่อๆ ไป “เนื้อหาสาระหลวงพ่อนี่ไม่ดีเลย”

“ทําไมล่ะ”

“เพราะหลวงพ่อชอบด่าคน เอาเนื้อหาสาระที่ดีๆ สิ”

หลวงตาถึงได้บอกไง หลวงตาเวลาท่านพูดนะ ท่านให้อาจารย์สุดใจเป็นคนแกะเทป ท่านบอกว่า “ท่านสุดใจเนี่ย นิวเคลียร์นิวตรอนตัดออกหมดเลย แล้วก็เอากล้วยหอมกล้วยไข่เข้าไป”

“นิวเคลียร์ นิวตรอน” คือคําที่ท่านพูดรุนแรงไง คือคําพูดของท่านที่จะเป็นประโยชน์ นั่นน่ะนิวเคลียร์นิวตรอน คือมันเป็นประโยชน์ มันเป็นสิ่งที่จะกระเทือนกิเลสคน

แต่ไอ้คนที่ใจเป็นโลกใช่ไหม “เออ! คํานี้มันคํารุนแรง คํานี้มันสะเทือนสังคม”

เห็นไหม ตัดออก ตัดนิวเคลียร์นิวตรอนออก แล้วก็ใส่กล้วยหอมกล้วยไข่ กล้วยหอมกล้วยไข่ก็คําประโลมโลกไง คําที่สุภาพอ่อนโยน คําที่พูดแล้วโลกเขามีความพอใจไง นี่หลวงตาท่านพูด พอหลวงตาท่านพูด เราตีความออก เราเข้าใจหมดนะ แต่มันก็เป็นเรื่องวุฒิภาวะของคน คนจะเข้าใจได้หรือเข้าใจไม่ได้

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า “คนนั้นก็จะมาทําเว็บไซต์ให้ คนนั้นก็จะเข้ามาช่วยสนับสนุน คนนั้นก็จะทําอย่างนั้น” เพราะอะไรล่ะ

เพราะเขาก็มีความรู้สึกของเขาเหมือนกัน พอทํามาแล้ว เขาทําให้มาแล้วใช่ไหม “ตรงนี้ก็ไม่ดี แก้ให้แล้ว ไอ้ธรรมะที่หลวงพ่อพูดผิดยังไม่ได้แก้ หลวงพ่อพูดไว้นี่ผิดหมด ที่หลวงพ่อพูดไว้นี่ผิดหมดเลย ต้องแก้ให้ตามความเข้าใจของหนู หนูเข้าใจ ถ้าหนูแก้ให้ดี ธรรมะหลวงพ่อจะดีแล้ว”

มันก็ตัดออกหมดไง ใส่กล้วยหอมกล้วยไข่เข้าไป

ฉะนั้น มีใครจะมาบอก “อู้ฮู! หลวงพ่อนี่ผิด นู่นก็ไม่ดี นี่ก็ไม่ดี”

ช่างเถอะ เดี๋ยวเราก็จะเลิกแล้ว ไม่ดีๆ ก็ยกมันทิ้งซะ เว็บไซต์ก็ปิดมันไป มันไม่เป็นประโยชน์แล้วเอาไว้ทําไมล่ะ มันไม่เป็นประโยชน์ ไม่เป็นสาระ มันไม่มีคนดี ไม่มีความดีอะไรเลยก็ลบมันทิ้งไป มันก็จบไง แต่ถ้าได้ประโยชน์ก็ได้ไป นานาสาระ นานาจิตตังนะ

หลวงตาจะบอกว่า “คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก”

ถ้าคนโง่มากนะ คนโง่พูดขนาดไหนมันก็เรื่องของเขาไม่ต้องไปฟังหรอก

แต่ถ้าคนที่เขาฉลาด เขาพูดคําเดียวนะ มันมีเหตุมีผล

คําว่า “เหตุผล” เห็นไหม “เหตุผลรวมลงเป็นธรรม”

นี่ก็เหมือนกัน มันจะสวย มันจะไม่สวย ก็ของวัดน่ะ ของเราเอง เราเป็นคนทํา สวยไม่สวยมันก็เรื่องของเรา แล้วโยมเอาเนื้อหาสาระถ้าเอาได้ ถ้าเอาไม่ได้ก็จบ ไม่มีปัญหา นี้ปัญหาหนึ่งนะ เพราะฟังเรื่องนี้บ่อยมาก มีคนสงสารมาก มีคนอยากจะช่วยเหลือเจือจานมาก จะมาแก้ไข จะมาทําให้มันดีๆ มีคนมาพูดเรื่องนี้มาก เรื่องของเขาเถอะ เราถึงบอกว่า เวลาโลกมันเป็นเรื่องของโลกๆ

ฉะนั้น เนื้อหาสาระถ้าจะได้นะ ถ้าเขาไม่ได้ก็บอกว่า “ได้อะไร หลวงพ่อพูดนี่ยังพูดผิดๆ ถูกๆ อยู่เลย เด็กๆ มันยังพูดถูก ไอ้นี่โตจนป่านนี้...๒๐ ถึงบวชได้ ไอ้นี่บวชมาแล้วจนป่านนี้ยังพูดผิดๆ ถูกๆ” นั่นคือความเห็นเขา

ถ้าวันใดมึงรู้เข้า วันนั้นมึงจะเข้าใจเอง ถ้าวันใดมึงยังไม่เข้าใจเรื่องนั้น เว็บไซต์ของเราก็เป็นเว็บไซต์ของเรา แล้วถ้าเราไม่มีความสามารถก็ปิดมันไป มันไม่เป็นประโยชน์ไม่เป็นโทษกับใครเลย มันไม่เห็นเดือดร้อนใคร เว็บไซต์ของเรานี่ไปเดือดร้อนใคร ไปผลาญเงินของใคร ไปทําให้ใครเสียหาย? มันก็ไม่เห็นมี

ฉะนั้น มันเป็นเรื่องของเรานะ นี้เวลาพูดถึงเรื่องความเห็นของเขา

ฉะนั้น แล้วเรื่องที่ว่าจะโอนเงินมา จะอะไรมา

ต่อไปถ้าโอนมา เจ้าหน้าที่เขาจะบอกเรื่องหมายเลขบัญชีของมูลนิธิ

คําว่า “มูลนิธิ” เพราะเรามองการณ์ไป เราเห็นตั้งแต่หลวงตา ตั้งแต่สมัยหลวงปู่มั่น แล้วเวลาหลวงปู่มั่นท่านเสียไปแล้ว ท่านพูดกับหลวงตาไว้นะ

“มีใครคิดเรื่องอะไรไว้ไหม เราก็ทําไว้ตั้งเยอะแล้ว”

หลวงตาท่านบอกว่า “คิดไว้เต็มหัวอก แต่มันยังทําไม่ได้เพราะตัวเองยังเอาตัวไม่รอด”

“เออ! อย่างนั้นให้เอาตัวรอดก่อน”

พอหลวงปู่มั่นท่านเสียไปแล้ว หลวงตาท่านมาเขียนประวัติหลวงปู่มั่น เห็นไหม เขียนประวัติหลวงปู่มั่นเพื่อจะเชิดชูสิ่งที่หลวงปู่มั่นได้ฟื้นฟูคุณธรรมสัจธรรมในศาสนา ให้คนเห็นร่องรอยแล้วเดินตาม ฉะนั้น เวลาฟื้นฟูมาจนสังคมเขาเชื่อถือไง มันก็มีคน...สิ่งนั้นบิดเบือนไปมาก พอบิดเบือนไปมาก เราเห็นว่ามันบิดเบือนมาเราถึงได้ตั้งมูลนิธิ

ฉะนั้น สิ่งที่เราเทศน์ ที่ว่า “พระสงบมีแต่ด่าคน พระสงบมีแต่พูดไม่เข้าหูคน ไม่มีสิ่งใดดีๆ เลย”

เราจะให้สิทธินี้ไว้กับมูลนิธินี้ มูลนิธิพระสงบจะเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์เรื่องเทศน์ เรื่องสิ่งที่เราได้พูดไว้ ฉะนั้น ถึงเห็นโลกเขาทํากันมาเยอะ แล้วมันถึงเวลาไปข้างหน้าแล้วมันจะมีการเสียหายมาก เราถึงตั้งมูลนิธิพระสงบขึ้นมาให้เป็นเจ้าของ

แล้วทําไมไม่ให้วัดเป็นเจ้าของล่ะ?

วัด เวลาเราตายไปแล้ว เห็นไหม วัดเป็นที่สาธารณะ ขอโทษนะ วัดนี้เป็นที่สาธารณะ ถ้าบางทีมันจะมีคนเข้ามารุมทึ้ง เวลาเราตายไปแล้วคนมันจะเข้ามารุมทึ้งกัน ถ้ามันจะเข้ามารุมทึ้ง ถ้าพระที่อยู่เขาเข้มแข็ง เขาก็จะรักษาสิ่งนี้ได้ ถ้าเขาไม่เข้มแข็งเขาจะรักษาสิ่งนี้ไม่ได้ เราถึงตั้งมูลนิธิเป็นเจ้าของดีกว่าวัด

เพราะวัดนี่เวลาเราตายไปแล้วมันก็จะตั้งเจ้าอาวาสใหม่ ตั้งพระองค์ใหม่เข้ามา แล้วพระองค์ใหม่เข้ามา หมู่เข้ามาเขาจะควบคุมตรงนี้ได้หรือไม่ได้ แต่ถ้าตั้งมูลนิธิไว้ เราตั้งกรรมการไว้ ให้กรรมการเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์อันนี้ ฉะนั้น ถ้าใครจะเข้ามาช่วยเหลือ เข้ามาเพื่อจะโอนเงิน เขาจะบอกบัญชีมูลนิธิ เขาจะบอกบัญชีเจ้าของที่จะส่งเสริมพวกนี้เอาไว้

เราจะบอกว่า ถ้าเอาบัญชีวัดๆ บัญชีวัดเป็นบัญชีวัดสันติธรรมาราม ที่นี่สันติพุทธา-ราม ยังไม่ได้ขออนุญาตตั้งเป็นวัด ตอนนี้เป็นที่พักสงฆ์อยู่ ฉะนั้น ต่อไปจะทําเป็นวัด เราจะทําสิ่งใดทุกอย่างให้ถูกต้องตามกฎหมาย ถ้าถึงเวลานะ แต่ถ้ายังไม่ถึงเวลา ของยังไม่ถึงเวลาเราไปทํานี่มันเหนื่อย แต่ถ้าถึงเวลาแล้วมันจะเป็นไปตามนั้น มันจะเป็นไปตามนั้น ให้กาลเวลามันถึงคราวถึงเวลาของมัน เราจะไม่ทําสิ่งใดไปก่อน สิ่งใดไปหลัง

ฉะนั้น สิ่งที่ใครจะถามมาเรื่องบัญชีต่อไป เจ้าหน้าที่จะบอกบัญชีมูลนิธิ

แล้วทําไมไม่เอาเลขบัญชีขึ้นล่ะ?

ถ้าเอาเลขบัญชีขึ้น มันก็เหมือนเกลียดตัวกินไข่

ก็อยากจะเผยแผ่ธรรม อยากจะให้โดยไม่หวังผลตอบแทน ไม่หวังสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น ไม่หวังให้คนว่า “เออ! เทศน์ดี” ไม่หวังว่า “เออ! หลวงพ่อพูดดี” ไม่หวังอะไรทั้งสิ้น ให้ไว้กับโลก แล้วการที่ไม่หวังก็ต้องไม่มีที่หมายให้เขาแบบว่า ไม่อ่อยเหยื่อว่าอย่างนั้นเลย ไม่มีที่หมายไว้อ่อยเหยื่อ อ่อยต่างๆ ไม่มี ไม่เกลียดตัวกินไข่ ไม่ก็คือไม่ ให้ก็คือจะให้

ฉะนั้น เลขบัญชีจะไม่มี แต่ถ้าใครถามมา ต่อไปเจ้าหน้าที่จะบอกเลขบัญชีมูลนิธิ แล้วมูลนิธินี้เขาจะมาใช้จ่ายอย่างนี้

วันนี้พูดมาก เพราะมันมีคนถามเข้ามาเยอะ เยอะมาก จิตใจของคนถ้าดีนะ เขาจะถามมาว่า “เป็นอย่างไร ไม่มีเงินเหรอ เป็นอย่างไร ไม่มีค่านั้นหรือ ไม่มีค่านี้หรือ”

ก็เขาคิดได้ ถ้าคิดได้อย่างนั้นทําอะไรไม่ได้หรอก ทําอะไรไม่ได้ เพราะการทํางานมันต้องทํางานต่อเนื่อง ทีนี้การทํางานต่อเนื่องมันต้องมีเจ้าหน้าที่ดูแล แล้วพระนี่บวชมา ทุกคนที่บวชมาเขาก็หวังพ้นทุกข์ ไม่มีพระองค์ไหนอยากจะไปดูแลไปรักษาตรงนี้หรอก เพราะมันต้องใช้เวลา ฉะนั้น เราถึงกันพระออกมา เห็นไหม ถ้าใครเคยมาที่นี่จะเห็นว่าซีกของวัดจะเป็นซีกของพระ ซีกของโยม ซีกของมูลนิธิมันจะเป็นอีกซีกหนึ่งฝั่งนู้นที่เขาจะดูแลกันไปเอง แล้วมันก็มีกรรมการไว้อะไรไว้

ใช่ ตอนนี้เรายังมีสติ ยังมีสัมปชัญญะอยู่ เราพูดได้ เราทําได้ แต่อนาคต ถ้าเราชราภาพจนไม่มีสติสัมปชัญญะ ก็เป็นคณะกรรมการนั่นแหละดู แล้วไม่ให้ใครเข้ามาทึ้ง เราเห็นมาเยอะ พอเจ้าของลิขสิทธิ์หรือเจ้าของผู้นํามีอะไรปั๊บจะมีคนเข้ามารุมทึ้งๆ ตลอด คําว่า “รุมทึ้ง” นะ เราก็พยายามจะป้องกัน แต่จะป้องกันได้ขนาดไหน เพราะเราเห็นอย่างนั้นมา เราถึงไม่เห็นด้วยกับโลกๆ

ฉะนั้น พอไม่เห็นด้วยกับโลกๆ เขาก็แปลก มองว่าเป็นคนแปลก

ใช่ มันต้องแปลก ถ้าไม่แปลกมันก็เหมือนฝนตกขี้หมูไหล พอฝนตกนํ้ามานี่ขี้หมูไหล ขี้หมูราขี้หมาแห้งมันจะไหลไปกองกัน แต่ใครที่มีหลักเกณฑ์ขึ้นมามันจะไม่เป็นขี้หมู มันจะฝืนกระแส มันจะทวนกระแส แล้วคนฝืนกระแส ทวนกระแสนี่ต้องแบบว่าต้องมีจุดยืน ถ้าไม่มีจุดยืน เราจะทําทําไม เราลอยไปตามกระแส เราไม่ต้องทําอะไรเลย แล้วก็ได้เป็นคนดีด้วย ฝืนกระแสนี่เหนื่อยด้วย แล้วยังบอกว่า “คนคนนี้เป็นคนที่รุนแรง คนคนนี้ใช้ไม่ได้ คนคนนี้...” เพราะไม่ไปตามกระแส

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราทํานี่เราทําของเราไว้ เพราะมันไม่ใช่ว่าทําแป๊บเดียวจบไง แต่ถ้าเราเห็นว่ามันไม่เป็นประโยชน์เราก็จบ เรานี่จบได้ทันที เพราะมันไม่มีต้นทุนมาตั้งแต่แรก ไม่มี ไม่เคยคาดหวังว่าจะได้อะไรกับใคร ไม่เคยคาดหวังว่าใครจะมาช่วยเหลือเจือจาน ไม่เคยเลย มีอย่างใดทําอย่างนั้น มีอย่างไรก็ไปอย่างนั้น ก็เท่านั้น

ฉะนั้น เวลาคนถาม เวลาคนที่มีจิตใจที่ดีเขาก็ถามมา “อยากช่วย อยากช่วย”

แต่คนที่เขาจะรอบอกว่า “ไหนไง นี่ไง ไหนว่าไม่เอาไง ไหนไง”

ฉะนั้น ถ้าถามมาก็จะมีคนบอก ถ้าไม่ถามมานะ...

พระพุทธเจ้าสอนว่า...เวลาเทวดาถามว่า “ควรทําบุญที่ใด”

พระพุทธเจ้าสอนว่า “ทําบุญที่เธอพอใจ เธอพอใจที่ไหนให้ทําที่นั่น อย่าคาดหวังว่าไปทําที่ไกลๆ เพราะถ้าคาดหวังที่ไกลๆ เธอจะไม่ได้ทํา”

“เธอควรทําบุญที่เธอพอใจ”

ฉะนั้น เวลาโยมอยากจะทําบุญที่ไหนให้ทําบุญที่นั่น ไม่ต้องคิดถึงมูลนิธิพระสงบ ไม่ต้องคิดถึง ไม่ต้องเลย “เธออยากทําบุญที่ไหน เธอควรทําบุญที่นั่น”

ทีนี้เทวดาก็ถามพระพุทธเจ้าอีก “แล้วถ้าผลล่ะ”

ถ้าผล อย่างนั้นต้องพูดถึงเนื้อนา พอเนื้อนาปั๊บ เนื้อนาที่ไหนดีใช่ไหม หว่านพืชผลมันก็ต้องงอกงาม อย่างนั้นเธอก็ต้องแสวงหากันหน่อยหนึ่ง แต่ถ้าคนที่แบบว่ามันไม่มีเวลา ไม่มีอะไร ถ้าอยากทําบุญที่ไหนก็ทําที่นั่น ไม่ต้องขวนขวายให้ไกล แล้วเจ้าหน้าที่เราก็วุ่นวาย

แล้วนี่เขาเขียนมานะ “ไม่ให้หลวงพ่อวุ่นวายเลย ถามแต่เจ้าหน้าที่”

เจ้าหน้าที่ก็อยู่ในการปกครองของเรา เจ้าหน้าเขาทําสิ่งใดเขาต้องขออนุญาตเรา ถ้าไม่ขออนุญาตเรา ไม่ทําโดยนโยบายของเรา เจ้าหน้าที่นั้นทํางานกับเราไม่ได้ เจ้าหน้าที่ที่ทํางานอยู่ที่นี่เขามีสิ่งใดเขาต้องบอกเราทุกคน ถ้าไม่บอกเราทุกคน ก็เหมือนที่บอกว่า ธรรมะเราต่อไปจะโดนทึ้งไง ทุกคนก็ฝังตัวเข้ามาเป็นเจ้าหน้าที่ หรือทําความคุ้นเคยกับเจ้าหน้าที่ แล้วก็บอกว่าข้อมูลอันนั้นผิด ให้เจ้าหน้าที่แก้ไข ถ้าเจ้าหน้าที่เราเชื่อคนข้างนอกนะ เป็นเจ้าหน้าที่ของเราไม่ได้

ฉะนั้น เวลาคนถามเข้ามาบอกว่า “ไม่ให้หลวงพ่อลําบากเลย โอ๋ย! หลวงพ่อนี่เทิดทูนไว้บนก้อนเมฆเลย แล้วจะยุ่งวุ่นวายกับเจ้าหน้าที่อยู่นี่ เจ้าหน้าที่ก็ต้อง...”

นั่นมันเป็นที่อื่นนะ ที่นี่ไม่มีอย่างนั้นหรอก ที่นี่เขาควบคุมดูแลกัน ถึงกันหมด เขาเกี่ยวเนื่องกัน กระเทือนถึงส่วนไหนก็กระเทือนทั้งองค์กร องค์กรที่นี่เขาจะเป็นองค์กรเดียวกัน เขาจะรับรู้ด้วยกันหมด ฉะนั้น ถ้าบอกเจ้าหน้าที่ เจ้าหน้าที่เขาก็ต้องขออนุญาตเรา

ฉะนั้น เวลาบอกว่า “ถามเจ้าหน้าที่ ไม่ต้องให้หลวงพ่อเดือดร้อนเลย ไม่ต้อง...” ไอ้ที่ว่าไม่ต้องให้หลวงพ่อเดือดร้อนเลย เหมือนหลวงตาพูดนะ สาธุ! ไม่ได้วัดรอยเท้า หลวงตาท่านบอกว่าเวลาใครไปหาท่านนะ “ลาล่ะครับ หลวงตาพักผ่อนนะ” ไอ้คนข้างล่างรอเป็นแถวเลย ไอ้คนนั้นก็ “ลาล่ะครับๆ ให้พักผ่อนนะ” พักผ่อนจนจะตายไม่ได้พักผ่อนเลย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน “ไม่รบกวนหลวงพ่อเลย จะยุ่งกับเจ้าหน้าที่ๆ” มันเป็นไปไม่ได้หรอก ถ้าเป็นอย่างนั้น วุฒิภาวะของโลกกับวุฒิภาวะของธรรม ถ้าธรรมมันไม่เหนือโลก มันแก้โลกไม่ได้

เราอยู่กับหลวงตานะ สมัยอยู่กับหลวงตา หลวงตาจะบอกว่า “เวลารับแขก เวลาคุยธรรมะกับญาติโยมต้องเป็นท่านองค์เดียว ไม่มีคนอื่นเด็ดขาด”

โยมเคยเห็นไหมว่าหลวงตาท่านให้คนเทศน์แทนท่าน หรือให้คนตอบปัญหาแทนท่าน ในวัดป่าบ้านตาดจะไม่มีใครได้เทศน์เลย เว้นไว้แต่หลวงตาองค์เดียว แล้วหลวงตาก็จะเป็นผู้ตอบปัญหาองค์เดียว ไม่มีใครได้ตอบปัญหาเลย เว้นไว้แต่อาจารย์ปัญญา อาจารย์ปัญญาหรือพระฝรั่ง ให้พูดธรรมะแปลเป็นภาษาฝรั่งให้พวกฝรั่งฟังเท่านั้นเอง

ทําไมท่านทําอย่างนั้นล่ะ? ทําอย่างนั้นเพราะว่าไอ้คนที่มันจะแก้ปัญหา คนที่มันจะมาเทศน์นี่มันเอาอะไรมาเทศน์ หมอจะวินิจฉัย วิเคราะห์โรค หมอนั้นจะต้องเป็นหมอที่รักษาโรคนั้นได้ ถึงวิเคราะห์ วินิจฉัยโรคถูกต้อง

เทศน์ธรรมะ เวลาแก้ธรรมะมันก็เหมือนหมอ เหมือนการให้ยา เวลาบอกว่า “ทําสมาธิอย่างไร ปัญญาอย่างไร แล้วติดขั้นไหน ติด ติดอย่างไร” มันต้องรู้ ถ้ามันไม่รู้นี่มันตอบไม่ได้ ถ้ามันไม่รู้นะ คนถามนี่ คนฟังก็ฟังไม่ออกแล้ว แต่ถ้าคนรู้นะ คนถามอ้าปากก็รู้แล้วว่าอยู่ตรงไหน มันจะรู้เลยว่าอยู่ขั้นไหน ขั้นนี้ขั้นของสมาธิ ขั้นนี้ขั้นของปัญญา ขั้นนี้ถ้าพิจารณาจบเป็นโสดาบัน ขั้นนี้เป็นขั้นของสกิทาคามี พิจารณากายเป็นอุปาทาน ถ้าขั้นนี้อสุภะจะเป็นขั้นของอนาคามี แล้วขั้นของพิจารณาจิตมันจะเป็นขั้นของอรหันต์ แล้วขั้นไหนล่ะ ขั้นไหนพิจารณาตรงไหน ถ้าไม่เป็นไม่รู้หรอก แต่ถ้าเป็นนะ อ้าปากนี่รู้เลย ฉะนั้น หลวงตาท่านไม่ให้ใครพูดหรอก

ฉะนั้น อันนี้ก็เหมือนกัน ไอ้เรื่องที่บอกว่าเจ้าหน้าที่ เรื่องต่างๆ เรื่องธรรมะ มันเป็นไปไม่ได้หรอก ฉะนั้น เวลาถ้ามันเป็นไปได้ มันถึงเวลาแล้วคนคนนั้นจะรู้เอง แล้วเราก็เห็นความคลาดเคลื่อน เห็นการตีความธรรมะผิดๆ กันมาเยอะมาก

ฉะนั้น ของเรานี่ใครจะว่าเราบ้าบอคอแตก สาธุนะ...ชอบ ยิ่งใครว่ากูบ้านี่แหม! ยิ่งสุดยอดเลย ถ้ามันว่ากูบ้านะ มันก็บอกว่าบ้าก็บ้าวะ ใครบ้าล่ะ แต่ถ้าใครบอกว่าอันนั้นเป็นธรรมนะ อืม! คนนี้รู้แล้ว แต่ถ้าบอกไอ้นี่บ้านะ อ้าว! มันก็เหมือนว่าเราเอาวัตถุชิ้นหนึ่งมาวางไว้ แล้วเราก็รู้ว่าวัตถุชิ้นนั้น อย่างเช่นว่าเพชร แล้วคนมองเพชรไม่ออก แสดงว่าเขาไม่รู้จักเพชร ถ้าใครรู้จักว่าเพชร เออ! ไอ้นั่นมันรู้จักว่าเพชรแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมะที่พูดออกไป ใครบอก “อู๋ย! อย่างนู้น อย่างนี้” เออ! ช่างมึงเถอะ แต่ถ้ามึงรู้วันไหนนะ มึงรู้วันไหนนะ แล้วมึงจะรู้เอง ถ้าไม่รู้ ไม่รู้ก็กรรมของสัตว์ มันก็แค่กรรมของสัตว์ ก็เท่านั้น แล้วคนไม่รู้ก็ไม่รู้ เอาเพชรมาวางไว้ คนไม่รู้จักเพชรมันจะรู้จักไหม? ไม่รู้หรอก ไม่รู้ ธรรมะพูดออกไปเถอะ คนไม่รู้มันไม่รู้หรอก ฟังอย่างไรก็ไม่รู้ ไม่รู้ แต่ถ้ามันรู้นะ มันแค่เห็นไกลๆ แค่นั้นน่ะ เอ๊อะ! นู่น วิ่งเข้าใส่เลยนะ เพราะเพชรมันมีค่า

อันนี้ก็เหมือนกัน วันนี้พูดถึงเรื่องมูลนิธิ เพราะว่าเราเห็นว่าการตอบปัญหาไปอะไรไป อย่างเช่นที่ว่า มีคนมาถามหลายคนแล้ว “หลวงพ่อจะเลิกเหรอ หลวงพ่อจะเลิกเหรอ” เพราะมันไปออกในเว็บไซต์ เขาเอาไปออกต่อกันไงว่า “หลวงพ่อจะเลิกแล้ว”...ถ้าพูดมากกว่านั้น มีคนมาถามมากกว่านั้นนะ (หัวเราะ) อันนี้พูดถึงบัญชีมูลนิธินะ

คือเราจะบอกว่าโยมไม่ต้องทุกข์ โยมไม่ต้องทุกข์ โยมไม่ต้องมาแบกรับภาระ เพราะมันเป็นเรื่องของเราเอง เราหาเรื่องเอง เราต้องเอาเรื่องของเราให้จบ เราหาเรื่องแล้ว เราจะไม่กวนญาติโยม เราจะไม่กวนใคร เราไม่ใช่เอาภาระของเราไปให้ใครเด็ดขาด เราหาเรื่องเอง เราจะทําเรื่องของเราเอง (หัวเราะ) แล้วเราจะทําให้จบเอง โยมไม่ต้องเดือดร้อน ขอให้โยมสบายใจได้

เพียงแต่ว่าถ้าเราจะเลิก เราจะไม่พูด เพราะว่าพูดไปแล้วมันเป็นประโยชน์หรือไม่เป็นประโยชน์ ถ้าเป็นประโยชน์ยังจะพูดอยู่ แต่ถ้าวันไหนมันไม่เป็นประโยชน์เราก็จะเลิก เพราะพูดแล้วไม่เป็นประโยชน์ พูดไปทําไม พูดแล้วไม่เป็นประโยชน์ มันพูดไปเสีย ดูสิอย่างเช่นที่ว่า ออกเว็บไซต์ก็เสียค่าไฟอยู่แล้ว ต้องเสียค่าไฟ ต้องเสียค่าทุกๆ อย่าง แล้วเสียไปทําไมถ้ามันไม่ได้ประโยชน์ แต่ถ้ามันได้ประโยชน์นะ ไม่ต้องห่วง เราทําได้ เราทําของเราได้

ไอ้ที่จะไม่ทําก็คือหัวใจเราเองอย่างเดียว คือเราไม่อยากทําก็คือไม่ทํา ถ้าเราอยากทําก็คือเราทํา ไม่ต้องบอกว่า “มันจะขาดนู่นขาดนี่” ไม่ขาด ถ้าจะทําแล้วไม่ขาด ไม่ขาด แต่ถ้าไม่ทํานะ ขาด คือขาดที่กูจะไม่ทํานี่ไง เพราะกูไม่ทําน่ะทําไม แต่ถ้ากูจะทํานะ ไม่ขาด ไม่ต้องห่วง

ถาม : ข้อ ๗๖๘. พระดาวน์โหลดโปรแกรมมีลิขสิทธิ์ หนัง เอ็มพี ๓ ถือว่าเป็นการลักขโมยไหมครับ

เห็นพระท่านเล่นคอมพิวเตอร์กัน และก็โหลดสิ่งเหล่านี้กันมากมาย ทั้งโปรแกรมเถื่อน หนัง เพลง สิ่งเหล่านี้เป็นของมีลิขสิทธิ์ แต่ผมคิดว่าเป็นแค่การดาวน์โหลด ไม่ได้ลักขโมย ก็เลยเกิดความสงสัยว่า การกระทําเหล่านี้ถือว่าเป็นการลักขโมยไหม ซึ่งทําให้ผิดศีลในข้อที่ว่าลักขโมย ซึ่งก็คือปาราชิกใช่ไหมครับ

ตอบ : นี่คําถามนะ คําถามไม่ใช่เราพูด ถ้าคําถามอย่างนี้ปั๊บ คําถามมันมีแบบว่า มันมีเลศนัยเยอะมาก คําว่า “มีเลศนัยเยอะมาก” อย่างเช่นเพลง หนัง หรือเรื่องสิ่งอํานวยความสะดวกในเว็บไซต์ บางคนเขาให้ใช้ฟรี บางที่เขาอยากทํา เขาอยากจะให้ทานก็มี บางที่อย่างเช่นบริษัท สิ่งที่เขาทําเสร็จมา เขาก็อยากจะประชาสัมพันธ์ก่อน เขาก็ให้ใช้ฟรีก่อนกี่เดือนๆ แล้วเขาถึงจะเก็บเงิน นี่อย่างนี้ก็มี แล้วบางที่เขาเก็บเงินเลยก็มี อย่างถ้าเขาเก็บเงินเลยนี่มันเป็นธุรกิจการค้าต่างๆ

ถ้าบอกว่า ถ้ามันผิดกฎหมาย เห็นไหม เขาบอกว่า “มันผิดหรือไม่ผิด”

ถ้ามันเป็นลิขสิทธิ์ สิ่งใดถ้าผิดกฎหมายโลก เพราะพระมันต้องรักษาทั้งธรรมวินัยด้วย ทั้งกฎหมายโลกด้วย ถ้ากฎหมายโลกผิดนะ เราว่าพระก็ผิด ถ้ากฎหมายทางโลกผิด พระก็ผิด ทีนี้คําว่า “ผิด” ทีนี้ที่เขาบอกว่ามันเป็นแค่ดาวน์โหลด แล้วมันเป็นแค่เรื่องหนัง เรื่องเพลง

เรื่องหนัง เรื่องเพลง ความจริงพระมันไม่มีอยู่แล้ว อย่างเช่นที่เราพูดเมื่อกี้นี้ บอกในเว็บไซต์ของเรา ในเจ้าหน้าที่ของเราจะเป็นคฤหัสถ์ทั้งหมด เพราะพวกนี้เขามีนํ้าใจเข้ามาช่วย พระเราไม่มีสิทธิ์ พระเราไม่ให้ไปยุ่งเลย เพราะว่าพระ ใครบวชมานี่ เราเห็นใจพระมากนะ ไม่ใช่สอพลอนะ ถ้ามันสอพลอจะบอกว่า “โอ๋ย! เราเห็นใจพระมากเลยนะ แต่หลอกใช้พระทุกวันเลย” (หัวเราะ) อย่างนี้สอพลอ

เราเห็นใจพระมากเลยนะ แต่ส่วนใหญ่เราจะกันพระเราไว้ เว้นไว้แต่พระที่เขามีคุณสมบัติ อย่างเช่นเรามีพระของเรามันมีเชิงช่าง เราก็ให้ซ่อมแซม ให้ดูแล อย่างนี้เราให้เขาทํา แต่เรื่องพระองค์ไหนที่เขาบวชมาแล้วเขาอยากจะพ้นทุกข์ เราจะให้ภาวนาอย่างเดียว พระที่นี่ส่วนใหญ่จะให้ภาวนาอย่างเดียว เว้นไว้แต่ข้อวัตรโดยส่วนรวม

ฉะนั้น สิ่งที่จะไปให้คุมหรือดูแลสิ่งที่ต่อเนื่อง เราไม่ให้ทํา แต่มีชื่ออยู่นะ มีชื่อเป็นกรรมการมูลนิธิอยู่ เพราะสิทธิความเป็นเจ้าของ พระเป็นผู้ดูแล แต่พระไม่ได้ลงไปทํางานอย่างนั้น ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ถ้าบอกว่า เราไม่สอพลอ เราไม่หลอกลวง ฉะนั้น สิ่งที่พระของเรา เราจะกันออกมา ฉะนั้น พระจะไม่ได้ทําอย่างนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าพระไปดูหนัง พระฟังเพลงอย่างนี้

แม้แต่ศีล ๘ ยังทําไม่ได้ ศีล ๘ มันยังทําไม่ได้ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ แม้แต่ศีล ๘ มันยังทําไม่ได้ใช่ไหม มหรสพสมโภชนี่ศีล ๘ มันก็ขาดแล้ว แล้วบอกว่า “พระไปทําๆ” พระไปทํา พระที่ไหนไปทํา ไม่รู้นะ นี่คําถามของเขานะว่าเห็นพระทําอย่างนั้นกันมากเลย ถ้าพระทําอย่างนั้นกันมากเลย มันก็ศีลขาดหมดล่ะ ถ้ามันศีลขาด กฎหมายมันก็เป็นไปด้วยล่ะ

ทีนี้เราก็ย้อนกลับมา เห็นไหม ตอนนี้มันมีทีวีของสํานักพุทธ มันมีทีวีของวัดต่างๆ เขาต้องทํา เพราะเป็นเจ้าหน้าที่ ถ้าเขาไปฟังเพลง เพราะการทําทีวีมันต้องมีเพลงประกอบอยู่แล้ว อย่างนี้ผิดไหม เออ! อย่างนี้ผิดหรือเปล่า? ถ้าเป็นหน้าที่การงานของเขา ถ้าเขาสละหน้าที่มาทําเป็นงานของเขา

เราจะบอกอย่างนี้นะ ถ้าพระเคร่งจนเกร็งนี่นะ ถ้าได้ยินเสียงเพลงนี่มันขาดจากศีล ๘ เราถามพระประจํา พระบวชใหม่ “เวลาเอ็งไปบิณฑบาต เอ็งบิณฑบาต บ้านเขาเปิดเพลง เอ็งได้ยินเพลงหรือเปล่า”...เออ! (หัวเราะ)

“ได้ยิน”

“แล้วศีลเอ็งขาดหรือเปล่า ศีลเอ็งขาดไหม”

อ้าว! โยมเขาเปิดเพลงที่บ้านเขาใช่ไหม แล้วเขาใส่บาตร เราเดินไปบิณฑบาตบ้านเขา ผ่านหน้าบ้านเขาไป เราได้ยินเสียงเพลงไหม? ได้ยิน ศีลขาดไหม? เราว่าไม่ขาด เพราะเราไม่ได้ตั้งใจฟังเพลง เราตั้งใจไปภิกขาจาร เราตั้งใจไปบิณฑบาต แต่ด้วยการดํารงชีวิตของเขา เขาเปิดเพลงของเขา เราได้ยินเพราะเสียงเพลง เสียงมันมาตามอากาศ ไม่มีใครปิดกั้นได้ เราไม่ได้ตั้งใจ เราไม่ได้จงใจไปทําอย่างนั้น แต่สังคมเขาเป็นอย่างนั้น เราอาศัยสังคมเขาอยู่ พระเป็นปลาอยู่กับนํ้า พระอยู่กับคฤหัสถ์ พระต้องภิกขาจารเพื่อดํารงชีพ

ฉะนั้น เราบิณฑบาตไป สังคมเขาอยู่อย่างนั้น เราไม่ได้ทําอย่างนั้น อย่างนี้เราถือว่าไม่ขาด แต่ด่างพร้อยไหม? ด่างพร้อย มันศีลขาด ศีลทะลุ ศีลด่าง ศีลพร้อย

แต่ถ้าจงใจเปิดเพลง อย่างตอนนี้นะ อย่างเราก็เปิด เราเปิดวิทยุหลวงตานี่ เวลามันหมุนไปมันก็ผ่านคลื่นต่างๆ เหมือนกัน อย่างนี้ตั้งใจไหม? ไม่ได้ตั้งใจ ไม่ได้ตั้งใจ เราหมุนหา ๑๐๓.๒๕ เราจะฟังหลวงตา (หัวเราะ) เทคโนโลยีมันเจริญนะ เราจะบอกว่า เราตั้งใจ เจตนาเราตั้งใจที่ดี เราทําสิ่งที่ดี ฉะนั้น เราอยู่กับโลก มันมีของอย่างนี้เหมือนกัน โลกเขามีอยู่ ฉะนั้น เราไม่ตั้งใจ

เห็นไหม ในการอ้างเล่ห์ อ้างเล่ห์ว่า “หนาวนักก็ไม่ทํางาน ร้อนนักก็ไม่ทํางาน”

นี่ก็อ้างไง “โลกเป็นอย่างนั้นเราก็ปฏิบัติไม่ได้ โอ๋ย! เขาเปิดเพลงกันเสียงดัง ที่นั่นมีแต่อึกทึกคึกโครม” อ้างเล่ห์ไง เวลาจิตใจมันอ้างเล่ห์ว่ามันดี มันอ้างไปหมดนะ “คนนั้นไม่ดี คนนี้ไม่ดี” มันอ้างว่ามันดี แล้วคนดีทําอย่างไร? คนดีนอนไง อ้างเสร็จแล้วก็นอนหงายท้องเลย...เออ! คนดีก็ภาวนาสิ เออ! อ้างนะ “บิณฑบาตก็ได้ยินเสียงเพลง ที่นี่ก็มีไอ้นู่น ที่นี่ก็มีไอ้นี่ อู๋ย! ไม่มีที่ไหนดีสักที่หนึ่งเลย” นี่จิตใจเราคลอนแคลนแล้วนะ

ถ้าจิตใจเรามั่นคงใช่ไหม ปลาอยู่กับนํ้า เราอยู่กับโลก เขาอยู่ของเขาอย่างนั้น สังคมโลกเขาเป็นอย่างนั้น ดูสิตื่นเช้าขึ้นมาเขาก็ปากกัดตีนถีบ เขาต้องหาดํารงชีวิตของเขา เขาต้องทํางานของเขา แล้วงานของพระล่ะ พระเรานี่เราจะทํางานของเรา เราจะนั่งสมาธิ เดินจงกรม ภาวนาของเราไหม งานของเรา หน้าที่ของเรา เราได้ทําของเราไหม

งานของโลก โลกเขาก็ปากกัดตีนถีบ เขาต้องอาบเหงื่อต่างนํ้า เขาทุกข์ของเขานะ เราจะไปทุกข์กับเขาไหม เราสิกขาลาเพศไปเราก็ต้องไปทําหน้าที่การงาน เราก็ต้องไปทุกข์ไปยากกับเขา เราบวชเป็นพระขึ้นมาแล้ว หน้าที่ของพระ งานของพระมันก็ต้องประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อให้พ้นจากกิเลส เพื่อให้มีธรรมะ นี่งานของเรามันก็แบ่งกัน

มันเหมือนกับเหรียญมีสองด้านไง พระออกมาจากคฤหัสถ์ใช่ไหม ออกมาจากโลก แต่ก็ยังอยู่ในโลกนี่แหละ ทีนี้ถ้าเราอยากจะหลีกเร้น อยากจะวิเวกเราก็เข้าป่าเข้าเขาไป เข้าป่าเข้าเขาไปมันก็ไม่ได้ยินหรอก เสียงเพลงเสียงอะไรมันก็ไม่ได้ยิน เพราะเราไปอยู่ในป่าในเขา มันก็ไปเจอเสียงสัตว์ เสียงลมพัด ลมพัดใบไม้ไหวมันก็ไป อู๋ย! เสียงลมพัดมันก็เป็นเพลงเนาะ (หัวเราะ) เวลามันจะจินตนาการนะ เสียงลมพัดก็จะเป็นเพลงขึ้นมาล่ะ อันนั้นก็อีกเรื่องหนึ่งนะ

ฉะนั้น ที่ว่า เขาถามว่า “มันผิดกฎหมายไหม เป็นการลักขโมยไหม”

คําว่า “ลักขโมย” เพราะอย่างที่เราว่า เพราะเราไม่รู้ว่าสิ่งที่ในคอมพิวเตอร์มันมีอันใดบ้างที่เขาให้ใช้ฟรี อันใดบ้างเขาให้ใช้เป็นเฉพาะส่วนของเขา อันไหนบ้างที่เขาต้องจ่ายสตางค์ที่เป็นค่าลิขสิทธิ์ อย่างนี้ถ้ามันมีลิขสิทธิ์ ถ้าไปเอาของเขานี่ผิดแน่นอน ผิด แต่ถ้าเขาให้ใช้ฟรีใช่ไหม แล้วเป็นเวลา แล้วคนที่เคยใช้ไม่รู้เวลาขนาดไหนโดยไม่ได้ตั้งใจ นี่ผิดไหม? ก็ผิดแหละ แต่มันผิดมากผิดน้อยไง

แล้วอย่างที่ว่านี่ ถ้าพระไปโหลดหนังนี่ผิดอยู่แล้ว ผิดอยู่แล้ว

เพราะว่ามหรสพสมโภช เห็นไหม อบายภูมินะ สิ่งที่จะไปอบายภูมิ อบายมุข สิ่งที่เป็นของเป็นอบายมุข แล้วเราไปคลุกคลีกับสิ่งที่เป็นอบายมุข มันจะไปไหน? มันก็ไปอบายภูมิไง เราจะตัดอบายภูมิกันใช่ไหม ทุกคนไม่อยากไปเกิดในอบายภูมิ ทุกคนอยากเกิดดี ถ้าทุกคนอยากเกิดดี ทุกคนก็อย่าไปคลุกคลีกับอบายมุข

อะไรที่เป็นอบายมุขล่ะ?

มหรสพสมโภช อย่างอบายมุข เห็นไหม เล่นการพนัน เรื่องเหล้าสุรายาเมา นี่อบายมุขทั้งนั้นน่ะ สิ่งที่เป็นอบายมุขมันเป็นต้นเหตุให้ไปอบายภูมิไง อ้าว! กินเหล้าเมายาแล้วทําอะไรต่อ? ปล้นชิงวิ่งราวไง ขาดสติแล้วทําอะไรต่อ? ขาดสติก็ทําแต่ความผิดไง มันเป็นต้นเหตุของการไปสู่อบายภูมิ แล้วถ้ามันเป็นต้นเหตุนะ ดูหนังฟังเพลงมันเป็นต้นเหตุของการที่จะไปสู่อบายภูมิ แล้วเราบวชเป็นพระขึ้นมา เราจะพ้นจากอบายภูมินี่ เราจะทําอะไรกัน

ถ้าเราจะไม่ต้องการไปอบายภูมิใช่ไหม ทุกคนไม่อยากไปอบายภูมิ ทุกคนต้องการอยากไปดี แล้วทําไมไปคบกับสิ่งที่มันจะชักนําไปสู่อบายภูมิล่ะ ทีนี้ถ้าสิ่งนี้มันชักนําไปสู่อบายภูมิมันก็เป็นสิ่งที่ตํ่าอยู่แล้ว แล้วเราบวชเป็นพระ เป็นผู้ประเสริฐ เราเป็นผู้ประเสริฐ เราเป็นผู้ที่เลอเลิศ เราเป็นผู้ที่จะพ้น เราจะทําอย่างไร ถ้าทําอย่างนั้น เขาไม่ลงไปทํากันหรอก ไอ้ที่ว่าดูหนังฟังเพลงของเถื่อน เขาไม่ทํากันหรอก นี่เห็นพระเขาทํา พระเขาทํานี่นะ

ในวงการพระ ถ้าครูบาอาจารย์นะ หลวงตาท่านจะสอน ไปวัดไหน เวลาเข้าวัดแล้วให้ดูห้องนํ้า ให้ดูสามเณรในวัดนั้นอยู่ในร่องในรอยไหม? ถ้าสามเณรในวัดนั้นอยู่ในร่องในรอย แสดงว่าเจ้าอาวาสวัดนั้นเป็นพระที่ใช้ได้ ถ้าสามเณรในวัดนั้นดูหนังฟังเพลง เล่นสนุกครึกครื้น แสดงว่าเจ้าอาวาสนั้นไม่ได้อบรมลูกศิษย์

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เห็นว่าพระดูหนังฟังเพลง เขาอยู่วัดไหนล่ะ เขาอยู่วัดไหน แล้วในวัดนั้นได้อบรมไหมล่ะ ถ้าวัดนั้นเขาอบรมขึ้นมา...ถ้าวัดนั้นไม่ได้อบรม เจ้าอาวาสเขาเป็นอย่างไรล่ะ ถ้าเจ้าอาวาสเขานี่...พูดไปมันก็...

แล้วคนพูดได้เป็นอะไรล่ะ? (หัวเราะ)

คนพูดก็ยังเป็นพระบ้านนอกอยู่คนหนึ่งค่ะ!

เปล่า เวลาตอบปัญหามันต้องให้กระจ่างไง ปัญหานี้มันเกิดจากอะไร แล้วใครเป็นคนรับผิดชอบปัญหานี้ แล้วเรานี่ เรามีสิทธิอะไรในปัญหานี้ที่ไปพูดอย่างนั้น เรามีสิทธิอะไร เพราะเราไม่มีตําแหน่งหน้าที่การงานใดๆ ทั้งสิ้น เรามีตําแหน่ง เราก็บวชเป็นพระ แล้วเราก็อยากจะพ้นจากทุกข์เหมือนกัน ทีนี้เราอยากจะพ้นจากทุกข์เหมือนกัน สิ่งที่ทําอยู่นี่มันก็เป็น แม้แต่พระปฏิบัตินี่นะ เขาไม่คุยกัน เขาไม่สุงสิงกัน เขาไม่ทําอะไรกัน เพราะสิ่งนั้นมันไปทําให้การภาวนาไปไม่ได้ แล้วนี่ไปหาสิ่งนี้มามันเป็นไปไม่ได้หรอก

ฉะนั้น เขาถามว่า “ผิดไหม”

เราว่าผิด

แล้วเขาบอกว่า “ผิดศีลข้อที่ว่าลักขโมย ซึ่งก็คือปาราชิกใช่ไหมครับ”

อันนี้ลักขโมย ลักขโมยสิ่งใด ลักขโมยลักษณะใด จะบอกว่าสิ่งนี้เป็นลักขโมยแล้วเป็นปาราชิกนี่ เราไม่สามารถฟันธงอย่างนั้นได้ กรณีเคสอย่างนั้นเป็นอย่างไร มันอยู่ที่ลักษณะ อยู่ที่การกระทําว่ามันเป็นอย่างใด แล้วมันต้องเป็นเจ้าหน้าที่

ในสมัยพุทธกาลนะ ภิกษุณีท้อง แล้วไปหาเทวทัต เป็นลูกศิษย์เทวทัตไง บวชมาแล้วท้อง เทวทัตบอกให้สึก ภิกษุณีไม่ยอม ไปฟ้องพระพุทธเจ้า บอกว่าไม่มีความผิดๆ ไม่ได้ทําอะไรเลย แต่มันท้อง ท้องขึ้นมา แต่บอกไม่ได้ทําอะไร ไม่ผิด ไปฟ้องพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้ารู้แล้ว พระพุทธเจ้ามีอนาคตังสญาณมาก

พระพุทธเจ้าตั้งพระอุบาลีเป็นประธาน ตั้งคณะกรรมการขึ้นมา มีนางวิสาขาด้วย เพราะเป็นภิกษุณี พระอุบาลีเป็นเอตทัคคะเรื่องวินัย เป็นประธาน ตั้งนางวิสาขา แล้วตั้งภิกษุณีขึ้นมาตรวจสอบ ตรวจสอบก็บอกว่าตรวจครรภ์ ครรภ์นี้เริ่มตั้งครรภ์ตั้งแต่เมื่อไหร่ แล้วอายุครรภ์มีเท่าไร แล้วบวชเมื่อไหร่

เวลานางวิสาขาวิเคราะห์แล้วบอกว่า ท้องนะ ไม่ผิด เพราะครรภ์นี้อายุครรภ์มันยาวกว่าก่อนบวช ปฏิสนธิมาก่อนบวช แล้วพอมาบวชขึ้นมา มาท้องอยู่ตอนเป็นภิกษุณี ฉะนั้น เป็นภิกษุณีแล้วไม่ผิด เพราะท้องมาก่อน ปฏิสนธิมาก่อนบวช

พอบวชเสร็จแล้ว คลอดแล้วนะ...รู้สึกภิกษุณีเลี้ยงเด็กคนนี้ แล้วพระเจ้าปเสนทิ-โกศลขอไปเลี้ยงหรือว่าเลี้ยงเองนี่ แล้วส่วนใหญ่พวกนี้จะสําเร็จหมด เพราะพวกนี้ส่วนใหญ่แล้วนะ พอคลอดแล้ว อย่างที่ว่า พอคลอดมาแล้ว พอโตขึ้นมามันจะมีเชาวน์ปัญญา แล้วชีวิตนี่มันสังเวชไง พอสังเวช มันสะเทือนใจ พวกนี้จะขอพ่อแม่บวชหมดนะ แล้วส่วนใหญ่จะพ้นจากกิเลส

ฉะนั้น สิ่งที่เวลาแม้แต่ภิกษุณีท้อง เวลาวินิจฉัยแบบเทวทัต คือว่าเหตุการณ์มันเกิดแล้ว เห็นแล้วว่าท้องแล้ว “สึก” แต่นางภิกษุณีไม่ยอม เพราะนางภิกษุณีบอกว่าตั้งแต่บวชมาเขาบริสุทธิ์มาตลอด แต่มันท้องได้อย่างไรก็ไม่รู้ แต่เขาบริสุทธิ์จริงๆ

ถ้าไม่บริสุทธิ์จริง...เพราะพระพุทธเจ้ารู้ไง แต่พระพุทธเจ้าจะการันตีก็ไม่ได้ ฉะนั้น พระพุทธเจ้าถึงตั้งกรรมการขึ้นมาให้พระอุบาลีเป็นประธาน นางวิสาขาเป็นพระโสดาบัน ให้นางวิสาขาเป็นกรรมการขึ้นมา แล้วตรวจสอบกัน ตั้งแต่อายุครรภ์ ตั้งแต่อะไรนี่ อยู่ในพระไตรปิฎก พระไตรปิฎกมี สุดท้ายแล้วไม่ผิด ไม่ผิดก็ไม่ต้องสึก

เห็นไหม เราจะบอกว่า นี่เขาไปลักขโมยหรือเปล่า เป็นปาราชิกหรือไม่

อย่างนี้เราพูดไม่ได้ เพราะมันยังไม่มีหลักฐาน ไม่มีอะไร เราจะไปว่า “อย่างนั้นเป็นอย่างนั้น อย่างนั้นเป็นอย่างนั้น”...ไม่ใช่ เหตุการณ์แต่ละเหตุการณ์อย่างที่เราพูดขึ้นมาตั้งแต่เริ่มต้น บางเว็บไซต์หรือบางกรณีเขาให้ใช้กี่เดือน

เราก็ไม่เคยทํานะ ทําไม่เป็นเหมือนกัน ไม่เคย เข้าเว็บไซต์ไม่เป็น เปิดคอมพิวเตอร์ไม่เป็น เราทําอะไรไม่เป็นเลย ใครจะเอาอะไรมาต้องปัญญาอ่อน ต้องเอามาให้ฟังพร้อมถึงจะทําได้ สิ่งที่ออกมาจากคอมพิวเตอร์ต้องเป็นกระดาษมา ให้เข้าเว็บไซต์ เข้าไม่เป็น ฉะนั้น โทรศัพท์ยังกดไม่เป็นเลย (หัวเราะ) ใครจะโทรศัพท์มา นู่นๆ เขาต้องวิ่งมาให้ กดอะไรไม่เป็นสักอย่างหนึ่ง คนที่ไม่รู้เรื่องเทคโนโลยีเลย แล้วมาตอบเรื่องเทคโนโลยีนี่มันงงๆ อยู่

ฉะนั้น ถึงบอกว่า บางอย่างเขาให้ใช้ฟรี บางอย่างเขาให้ใช้เป็นกาลเวลา บางอย่างเขาไม่ให้ใช้เลย ไอ้อย่างนี้ เพราะมีคนมาปรึกษาเรื่องอย่างนี้เยอะ เราเองเราก็ทําไม่เป็น แต่เราก็ได้ข้อมูลมาอย่างนี้ ฉะนั้น สิ่งใดที่มันจะผิดหรือไม่ผิด

๑. ถ้าเจตนาลัก แล้วการลักนั้นสมเป้าหมาย ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์

๒. มีเจตนาลัก แต่ยังทําไม่ได้ เศร้าหมองแต่ไม่ขาด เศร้าหมอง

มีเจตนาลัก แล้วเข้าไปลัก ทําจนเป็นของเรานี่ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ แต่บางคนมีเจตนาลักนะ แต่ยังไม่ได้ลัก คือคิดจะทํา แต่มันยังไม่ได้ทํา คิดจะทํา แต่ทําแล้วไม่สําเร็จก็ไม่เป็น นี่มันมีหลายตัวอย่าง

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า “อย่างนี้เป็นการลักขโมยไหม ถ้าเป็นลักขโมยคือปาราชิกใช่ไหมครับ”

เริ่มต้นอย่างที่ว่า สิ่งที่มันเป็นอบายมุขมันจะไปสู่อบายภูมิ พอเริ่มต้นจากสิ่งที่มันเป็นความเศร้าหมองแล้วมันจะไหลไปตามความเศร้าหมองหมดเลย ถ้าเราไม่ไปตามความเศร้าหมองนั้น เราตัดซะ เพราะเราบวชมาเราก็เพื่อความหลุดพ้น ถ้าเราบวชมาเพื่อคุณงามความดี สิ่งใดถ้าเป็นการเศร้าหมอง เป็นต่างๆ เราอย่าไปทํามันก็จบไง ในวินัยก็บอกไว้พร้อมแล้ว

ฉะนั้น สิ่งที่เขาถามมานี่มันเป็นอย่างนี้นะ แล้วก็พูดอีกแหละ ปัญหาอย่างนี้ถามมาบ่อยมากเลย ไอ้เรื่องเกมในเว็บไซต์ในคอมพิวเตอร์นี่ ขอซะทีเถอะเนาะ อย่าถามมาอีกเลย ตอบหลายทีแล้ว เอวัง

๒

นิโรธ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๒ มกราคม ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๗๖๙. ฌานสมาบัติกับนิโรธสมาบัติ แตกต่างกันอย่างใด

กราบนมัสการหลวงพ่อ กราบขอโอกาสโปรดเมตตาพิจารณาตอบคําถามดังนี้

๑. ฌานสมาบัติกับนิโรธสมาบัติ แตกต่างกันอย่างใด พระอริยะระดับใดที่เข้านิโรธสมาบัติได้ และอานิสงส์ของการเข้านิโรธสมาบัติ

๒. พระอริยะที่จะเข้านิโรธสมาบัติเป็นเวลานาน ๑๕ วันบ้าง ๑ เดือนบ้าง เช่นนี้ท่านกําลังสร้างอภิญญาอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ใช่หรือไม่

๓. นักปฏิบัติธรรมที่ปฏิบัติธรรมมาพอสมควร แต่ยังไม่ขึ้นสู่อริยภูมิขั้นสูง เขาควรทําจิตอย่างใดให้จิตหลุดพ้นในขณะกําลังจะทิ้งร่าง

๔. เราจะสอนคนแก่ หรือป่วยหนักใกล้ตายให้ปล่อยวางกาย ปล่อยวางจิตใจอย่างไร จึงจะช่วยให้เขาตายอย่างมีสติและไม่กลัวความตาย

๕. ญาณทัสสนะในแง่ของการปฏิบัติมีลักษณะอย่างใด เราจะสังเกตได้อย่างไรว่าญาณทัสสนะเกิดมีขึ้นกับจิตแล้ว

กราบขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : ฉะนั้น เอาเรื่องฌานสมาบัติกับนิโรธนี่ก่อน

เรื่องฌาน ฌานเรื่องหนึ่ง “ฌาน สมาธิ สมาบัติ นิโรธสมาบัติ”

“ฌาน” ฌานก็ฌาน ฌานคือการเพ่งกสิณ นี่ได้ฌาน

“สมาบัติ” เห็นไหม สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘

“นิโรธสมาบัติ” นิโรธสมาบัติตั้งแต่พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ พระกัสสปะเข้านิโรธสมาบัติ

มันคนละเรื่องกันหมดเลย แต่พวกเราจับพลัดจับผลูมาเป็นเรื่องเดียวกัน พอเป็นเรื่องเดียวกันก็งงไปหมดเลย คําว่า “งงไปหมด” นะ แล้วมันเป็นแค่สัญญาอารมณ์ ไม่มีข้อเท็จจริงเลย เราฟังๆ ดูอยู่นี่ทางโลกไม่มีข้อเท็จจริงเลย

อย่างเช่นสมัยอยู่กับหลวงปู่จวนนะ แล้วท่านเขียนเป็นหนังสือ หรือหนังสือเล่มไหน ในประวัติหรือก่อนหน้านั้น ท่านบอกว่าตอนท่านอยู่ที่ภูทอกหรือถํ้าจันทร์ (นี่จําไม่ได้) ตอนนั้นหลวงปู่บัวท่านมาอยู่ด้วย หลวงปู่บัวมาอยู่กับหลวงปู่จวน แล้วหลวงปู่บัวท่านบอกว่าท่านเข้านิโรธสมาบัติ พอเข้านิโรธสมาบัติแล้วท่านเห็นว่าท่านจะเจ็บไข้ได้ป่วยแล้วท่านจะตาย พอท่านจะตาย ให้หลวงปู่จวนเป็นคนทําโลง เพราะหลวงปู่จวนท่านพรรษายังน้อยอยู่ ให้พระทําโลงศพไว้ เพราะบอกว่าท่านจะตายๆ เพราะท่านเข้านิโรธสมาบัติ ท่านเห็นอนาคตว่าท่านต้องตาย

แต่หลวงปู่จวนท่านค้านไว้ในใจนะ ท่านบอกว่า “ไม่ใช่ ไม่ใช่ ไม่ใช่อย่างนี้ ไม่ใช่อย่างนี้” พอไม่ใช่ขึ้นมานี่ ท่านก็ช่วยก็ดูแล ดูแลเวลาหลวงปู่บัวท่านป่วย พอป่วยก็ช่วยกันดูแลรักษาๆ เพราะหลวงปู่บัวท่านบอกว่าท่านจะตาย ต้องทําโลงศพไว้ แล้วทําให้มันเรียบร้อย แต่สุดท้ายก็ดูแลรักษากันมา แล้วหลวงปู่จวนท่านก็พูดนะ ท่านค้านไว้ว่า “มันไม่ใช่อย่างนี้ นิโรธของหลวงปู่มั่นไม่ใช่เป็นแบบนี้”

“นิโรธ” คือการดับทุกข์

“นิโรธ” นิโรธคือการดับ ไม่ใช่ออกรู้ ไม่ใช่ต่างๆ

สมาบัติเป็นอีกเรื่องหนึ่ง สมาบัติเป็นสมาบัติ นิโรธเป็นนิโรธ ไม่เกี่ยวกัน

“นิโรธของหลวงปู่มั่นไม่เป็นแบบนี้ นิโรธของหลวงปู่มั่นไม่เป็นแบบนี้”

ถ้านิโรธ นิโรธหมายถึงว่านิโรธสมาบัติ ถ้านิโรธสมาบัติก็หมายถึงว่า พระอรหันต์ พระที่มีคุณธรรมที่ท่านดับนิโรธ ท่านดับกิเลสของท่านแล้ว คําว่า “นิโรธ” คือการดับ

แล้วนี่พอบอกนิโรธสมาบัติ รู้ว่าตัวเองจะตาย รู้อย่างนั้น แล้วก็ดูแลรักษา

ไปดูหนังสือหลวงปู่จวน ไปดูได้ หลวงปู่จวนบอก “นิโรธของหลวงปู่มั่นไม่เป็นแบบนี้ นิโรธของหลวงปู่มั่นไม่เป็นแบบนี้ นี่ไม่ใช่ นี่เข้าสมาบัติ นี่เป็นสมาบัติ แล้วเห็นว่าตัวเองจะตายนะ” แล้วสุดท้ายแล้วดูแลกันไปดูแลกันมาจนหลวงปู่บัวท่านหาย พอหลวงปู่บัวท่านหายท่านก็กลับหนองแซง พอกลับหนองแซงแล้ว ในปีนั้นหรือปีต่อไป หลวงปู่บัวท่านถึงได้มางานที่วัดป่าแก้วชุมพล หลวงตาท่านถึงได้ไปแก้ทีหลังไง

พอหลวงตาไปแก้...เพราะเราอ่านหนังสือเล่มนี้ แล้วเราดูด้วย ดูหนังสือเล่มนี้แล้วดูวันเวลา แล้วหลวงปู่จวนท่านพูดอย่างนั้น พูดบอกว่า เวลาออกไปแล้ว เพียงแต่ว่าหลวงปู่จวนท่านยังเป็นพระที่พรรษาน้อยกว่า ทางประเพณีใช่ไหม เราเด็กกว่าเราก็ไม่ค่อยกล้าพูดสิ่งใด แต่ในใจพูดอย่างนั้น ฉะนั้น เวลาท่านมาเขียนหนังสือ ท่านมาพูด ท่านบอกว่า “นิโรธสมาบัติของหลวงปู่มั่นเป็นอย่างหนึ่ง นิโรธสมาบัติทั่วไป...”

เราจะบอกว่า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเรียนกับอาฬารดาบส อุทกดาบส ได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ สมาบัติเป็นสมาบัติ สมาบัตินี้เป็นสมาบัติเลย เพราะสมาบัตินี่พวกฤๅษีชีไพรเข้า พอฤๅษีชีไพรเข้ามันเป็นเรื่องมีฤทธิ์มีเดช ไอ้เรื่องนี้เป็นเรื่องฌานโลกีย์ มันไม่เกี่ยวหรอก

แล้วคําว่า “นิโรธ” นิโรธมันอยู่ใน “ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค”

นิโรธนี่มันอยู่ในอริยสัจ ถ้านิโรธอยู่ในอริยสัจ นิโรธกับสมาบัติมันไม่เกี่ยวกัน

แต่เวลาที่พระสารีบุตรท่านเข้าไปพักของท่าน ท่านเข้านิโรธสมาบัติ คือท่านเข้าสมาธิ แต่ท่านนิโรธ ท่านดับของท่านแล้ว พระกัสสปะเวลาเข้า ๗ วัน ๑๐ วัน พระปัจเจกพุทธเจ้าเข้านิโรธสมาบัตินี่ มันมีของมัน

แต่นี้ของเรามันเป็นสัญญาอารมณ์นะ เพราะสิ่งนี้มันจะไปเข้ากับอจินไตย ๔ เรื่องความว่างไง เรื่องฌานเป็นอจินไตย อจินไตย ๔ มีอะไรบ้าง? มีพุทธวิสัย มีกรรม มีโลก มีฌาน นี่มันอจินไตย คือมันกว้างขวาง คือมันละเอียดลึกซึ้ง มันไปมากกว่านั้น แล้วประสาคนที่เริ่มปฏิบัตินะ ในโลกเดี๋ยวนี้เป็นแบบนี้นะ เขาว่าเข้านิโรธสมาบัติอะไรนี่ เราจะบอกว่าโกหกทั้งนั้นน่ะ โกหก!

“คนรู้ไม่พูด คนพูดไม่รู้” คนรู้ไม่พูดหรอก เหมือนกับของ เห็นไหม “คนซื้อไม่ได้ใช้ คนใช้ไม่ได้ซื้อ” ไอ้คนใช้ไม่ค่อยได้ซื้อหรอก แล้วคนซื้อมาก็ อู้ฮู! ดีที่สุด ยอดที่สุด เยี่ยมที่สุด แต่ไอ้คนใช้ ใช้ไม่ได้ “คนซื้อไม่ได้ใช้ คนใช้ไม่ได้ซื้อ” นี่ก็เหมือนกัน ผู้ที่เข้านิโรธสมาบัติได้เขาไม่พูดหรอก เพราะมันลึกลับมาก แต่ไอ้ที่คุยกันอยู่นี่นะ มันก็แค่ทําความสงบของใจ แค่ใจสงบนิดหน่อยมันก็ว่า “นิโรธๆ” มันก็ว่ากันไป

นี่พูดถึงสัญญาอารมณ์นะ เราพูดถึงสัญญาอารมณ์ก่อน

แล้วสิ่งที่ว่าสังคมที่ทํากันอยู่นี่ มันยิ่งสลดใจมากเข้าไปอีก สลดใจมากเข้าไป แบบว่าเวลาเขาจะเข้านิโรธสมาบัติกัน เขาโฆษณากัน เขาประชาสัมพันธ์กันไป แล้วอย่างนี้ เห็นไหม เพราะว่าในปาราชิก ๔ นี่ในปาราชิก ๔ นะ แม้แต่เข้าฌานสมาบัติ บอกเขา นิโรธสมาบัตินี่เป็นหมดน่ะ แล้วเขียนกัน ทํากัน แล้วนี่เขียนนะ

เราจะบอกว่า มันหลายซับหลายซ้อน มันหลายซับหลายซ้อนมาก ที่ว่าเข้านิโรธสมาบัติกันไป เพราะมันไม่มีใครตรวจสอบ แล้วคนที่จะตรวจสอบ ใครจะตรวจสอบล่ะ เห็นไหม “คันถธุระ วิปัสสนาธุระ” ถ้าวิปัสสนาธุระเขาจะตรวจสอบสิ่งนี้ได้ เมื่อก่อน “วินัยธร ธรรมกถึก” ถ้าวินัยธรก็ศึกษาเล่าเรียนกันไป ธรรมกถึกนี่เขาจะรู้กัน แล้วใครที่มีคุณธรรมสูงกว่า คนที่ตํ่ากว่า นี่เขาชี้ได้หมดไง แต่ตอนนี้เวลาครูบาอาจารย์ท่านรักษาดูแลในหมู่คณะ ในครอบครัวของกรรมฐาน แต่เวลาคนอย่างนี้เห็นว่ามันเป็นไปได้ พอเป็นไปได้ปั๊บมันก็มีการทับซ้อนกันไป

ฉะนั้น คําว่า “นิโรธสมาบัติ” นี่ต้องแยกให้ชัดเจนก่อน

“ฌาน” กับ “สมาบัติ” ก็คนละเรื่องกัน

แล้ว “สมาบัติ” กับ “นิโรธ”

“นิโรธ” คําว่า “นิโรธ” แล้วเติมคําว่า “สมาบัติ” ไปก็อีกเรื่องหนึ่ง

เพราะคําว่า “นิโรธสมาบัติ” นิโรธ เห็นไหม นิโรธคือการดับทุกข์ ฉะนั้น สิ่งที่ว่าอภิญญา ๕ อภิญญา ๖ ว่าแก้กิเลสได้หรือไม่ได้ อภิญญา ๖ แก้กิเลสได้หรือไม่ได้ อภิญญาๆ เขาสร้างอภิญญาแค่ไหน นั่นอีกเรื่องนะ

นี่พูดถึงคําว่า “นิโรธสมาบัติ” กับ “สมาบัติ” ก่อน

เพราะคําว่า “สมาบัติๆ” ทุกคนนี่...ขนาดเราเคยฟังพระองค์หนึ่งพูดนะ บอกว่า “สมาบัติของเขานะ เริ่มต้นกําหนดเป็นสี สีเขียว สีเหลือง สีแดงนี่เป็นสมาบัติ” โอ๋ย! เรางงเลยนะ เอ๊ะ! สีมันเกี่ยวอะไรกับสมาบัติ แล้วบอกว่าสมาบัติเป็นอย่างนั้นเหรอ

สมาบัติมันก็ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน รูปฌาน อรูปฌาน อากาสานัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ วิญญาณัญจายตนะ เนวสัญญานา-สัญญายตนะ นี่สมาบัติ แล้วพระพุทธเจ้าไปเรียนกับอาฬารดาบส อุทกดาบส เห็นไหม สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าศึกษาไปทั่ว พอจากอุทกดาบส อาฬารดาบสแล้ว ไม่ได้แล้ว หยุดแล้ว ทําไมพระพุทธเจ้ากลับมาอานาปานสติ กลับมากําหนดลมหายใจล่ะ

นี่ไงถึงบอกว่า “ฌานกับสมาธิแตกต่างกันอย่างใด”

“ฌาน” คือการเพ่ง ฌานมีกําลังไง ฌานมีกําลังมันก็ส่งออก เพราะจิตมันส่งออก

“สมาธิ” สมาธิคือความสงบร่มเย็น สงบกลับมา

แล้วสมาธิกับฌานแตกต่างกันไหม

ทําฌานก็คือทําความสงบของใจ แต่ทําความสงบมันมีกําลังของมัน มันเป็นฌานโลกีย์ มันเพ่งใช่ไหม มันเพ่ง มีกําลัง เพ่งเทียน เพ่งแสง เพ่งสีขาว สีเขียว สีแดง แล้วพุทโธนี่เห็นไหม พุทธานุสติ ธัมมานุสติ ย้อนกลับ นี่ย้อนกลับมา ถ้าย้อนกลับมา

ฉะนั้น ในมรรค ๘ ถึงเป็นสัมมาสมาธิ ไม่ใช่สัมมาฌาน ไม่มี

มีแต่สัมมาสมาธิ นี่มันเป็นสมาธิ ไม่ใช่ฌาน

แต่ทีนี้บอกว่า ฌานมันเป็นอจินไตย เรื่องความสงบเป็นอจินไตย

ทีนี้เวลาพูดไปมันก็กว้างออกไป พอกว้างออกไป ฉะนั้น ไม่ต้องไปสนใจเรื่องนี้เลย ถ้าไปสนใจเรื่องอย่างนี้นะว่า “นิโรธสมาบัติแล้วจะทําอย่างไร ฌานสมาบัติทําอย่างไร” ทุกคนอยากจะมีอภิญญา ๖ อยากจะรู้วาระจิตอะไรต่างๆ พวกเรื่องอย่างนี้ทําให้จิตส่งออกหมด

“จิตส่งออก” อยากรู้ อยากเป็นไป อยากต่างๆ ความอยากอันนี้มันกวนใจ แล้วใจมันจะเข้ามาไม่ทํางานของตัวมันเอง เหมือนเรารอความนิ่ง รอความสงบ แต่เราเคลื่อนไหวอยู่ตลอดเวลา มันจะสงบได้อย่างไร เราเคลื่อนไหวอยู่นี่จะสงบได้อย่างไร การเคลื่อนไหวคือพวกฌานโลกีย์นั่นน่ะ แล้วจะให้สงบ สงบมันต้องหยุดนิ่ง แล้วหยุดนิ่งอยู่ได้อย่างไร หยุดนิ่ง ความรู้สึกมันตั้งอยู่บนอะไร มันถึงต้องมีคําบริกรรมไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่านี่เรื่องของโลก เพราะว่าแค่ทําความสงบของใจนี่นะ ทําสัมมาสมาธินี่ทุกคนก็ยังทําล้มลุกคลุกคลาน แต่ถ้าเป็นเรื่องใช้ปัญญา เรื่องโลกียปัญญา ปัญญาโลก ปัญญาที่ว่าเราศึกษาในศาสนานี่มันเป็นเรื่องโลกไง เราถึงบอกว่าเรื่องโลกกับเรื่องธรรมมันคนละมิติกัน มิติของโลกนะ เราไม่ต้องทําอะไรเลย มันเกิดขึ้นได้ ความคิดนี่เกิดขึ้นได้โดยธรรมชาติเลย แต่เรื่องของธรรม ถ้าไม่มีสัมมาสมาธิ ปัญญาที่เกิดนี่กิเลสพาใช้หมด แล้วปัญญาที่เป็นธรรมมันจะเกิดตอนไหน มันเกิดตอนไหน

แล้วถ้าพูดกันนี่ “ก็ปัญญาเหมือนกัน ความรู้สึกเหมือนกัน” เหมือนผู้ใหญ่กับเด็กเลย ผู้ใหญ่ เวลาการดํารงชีวิตของผู้ใหญ่ก็อย่างหนึ่ง เด็กก็อย่างหนึ่ง ก็อยู่ด้วยกันนี่แหละ แต่พื้นฐานของใจมันคนละเรื่องกันเลยล่ะ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เรื่องที่ว่าเรื่องฌาน เรื่องสมาบัติ เรื่องฌาน เรื่องนิโรธสมาบัติต่างๆ อันนี้มันเป็นเรื่องฌานโลกีย์ คําว่า “ฌานโลกีย์” อภิญญา ๖ คือว่าอภิญญาแก้กิเลสไม่ได้ อภิญญานี้แก้กิเลสไม่ได้

“นิโรธสมาบัติ” เดี๋ยวเราจะอธิบายเรื่องนิโรธสมาบัติทีหลัง

เขาบอกว่า “ฌานโลกีย์แก้กิเลสไม่ได้ ฌานโลกีย์แก้กิเลสไม่ได้”

อภิญญา ๖ อภิญญาคือฌานโลกีย์ รู้วาระแล้วมันจะมาแก้กิเลสได้อย่างไร มันไม่ใช่มรรค แต่ถ้ามันเป็นมรรค มรรคขึ้นมา เพราะมรรค ๘ มรรคมันถึงมีปัญญาพิจารณาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม สติปัฏฐาน ๔ นี่มันถึงเข้าสู่อริยสัจ มรรค ๔ ผล ๔ สติปัฏฐาน ๔ สิ่งที่มันจะเข้ามาที่นี่ แต่ในเมื่อมันเป็น...เพราะพระพุทธเจ้าทิ้งเลย

หลวงตาท่านพูดเด็ดขาดเลย “ไอ้เรื่องฌานๆ แฌนๆ นี่อย่ามาคุยกับเรานะ” ท่านไม่พูดเรื่องนี้เลยนะ ท่านตัดทิ้งไปเลย แต่ที่เราพูดนี่เพราะว่าคําถามมันเข้ามาหนึ่ง แล้วเรื่องทางโลกเขาสนใจเรื่องอย่างนี้ สิ่งที่เขาสนใจ ต้องพูดถึงเรื่องที่เขาสนใจว่ามันถูกหรือมันผิด ถ้ามันถูกนะ มันถูก มันถูกอย่างไร มันผิด มันผิดอย่างไร แล้วเราจะเริ่มต้นเดินกันอย่างไรเพื่อจะเข้าไปสู่ความถูกต้อง

ฉะนั้น สิ่งที่เป็นเรื่องฌาน เรื่องสมาบัติ เรื่องต่างๆ วางไว้ก่อน...ใจเราสงบจริงหรือเปล่า

ถ้าเข้าฌานสมาบัตินะ อย่างที่พูดเมื่อกี้นี้ สมาบัติ ๘ เห็นไหม ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ฌาน ๔...ฌาน ๔ กับสมาธิ ถ้ามีสมาธิมันเอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น ถ้าตั้งมั่นแล้วตั้งมั่นอย่างไร ฉะนั้น เพราะคําสอน คนสอนชอบสอนสิ่งนี้ แต่เวลากรรมฐานสอนนะ กรรมฐานสอนพุทโธ “พุทโธๆๆ” ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ

“ขณิกสมาธิ” สมาธิเล็กน้อย สมาธิมันพอเป็นไป “อุปจาระ” คือสมาธิที่มันเข้มแข็งขึ้น แล้วมันออกรับรู้ได้ ออกรับรู้ก็เหมือนฌานโลกีย์ ออกรับรู้ แต่มันออกรับรู้ด้วยอุปจารสมาธิ ออกรับรู้ด้วยมีสติปัญญา ด้วยมีสติ ด้วยมีการรับรู้ ด้วยการบริหาร ไม่ใช่ออกรับรู้แบบส้มหล่น ออกรับรู้แบบว่าพลังงานมันพุ่งไปโดยที่ไม่มีใครควบคุมมัน แว็บๆ แว็บๆ ออกรับรู้ ออกรับรู้เพื่ออะไร แต่ถ้ามันเป็นอุปจารสมาธิเข้า “อัปปนาสมาธิ” มันเข้าไปสงบระงับจนทําสิ่งใดไม่ได้เลย เพราะมันพุทโธไม่ได้ มันสักแต่ว่า สักแต่ว่าที่ละเอียดมาก แล้วพอคลายตัวออกมาแล้วมันถึงจะเป็นอุปจาระ อุปจาระก็ออกใช้ทํางาน

นี่พูดถึงว่า เวลาพุทโธ เวลากรรมฐาน ๔๐ ห้อง มันมีคุณสมบัติอย่างนี้ คุณสมบัติอย่างนี้มันก็เข้าสู่อริยสัจ เข้าสู่มรรค

แต่ถ้ามันไปสมาบัติๆ สมาบัติมันไปแล้วนี่ตัวตนอยู่ไหน

อุทกดาบส อาฬารดาบสเขามีสติของเขา เพราะตอนนั้นพระพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้ไง เขาก็ได้สมาบัติ ๘ เขายังเข้าออกของเขาได้ แต่ถ้าเป็นคนทั่วไปนะ หรือเราไม่ชํานาญ มันจะเข้าได้หนสองหนเท่านั้นน่ะ พอเข้าต่อไปมันเข้ายากแล้ว เพราะอะไร เพราะพอไปรู้ไปเห็นเข้านี่มันมีความอยาก มีตัณหา มีกิเลสไง มันจะเข้าออกได้ยากมาก พอเข้าออกได้ยาก จะเข้าออกอย่างเก่าอีกไม่ได้ ฉะนั้น พอเข้าอย่างเก่าไม่ได้ แม้แต่รักษาให้มันเป็นไปยังรักษาไม่ได้ ดูพระพุทธเจ้าไปศึกษาสิ ศึกษากับอุทกดาบส อาฬารดาบส สมาบัติ ๘ แล้วพระพุทธเจ้าทิ้งเลย มันใช้ประโยชน์อะไรไม่ได้ ทิ้งเลยแล้วกลับมา

ทีนี้โลกมันเป็นไปได้อย่างนั้น เพราะโลกมันเป็นเรื่องโลก เห็นไหม เรื่องโลกๆ คือว่ากําหนดจิตได้อย่างนั้น คาดหมายได้อย่างนั้น เราจะบอกว่า สิ่งที่ทําๆ กันทางโลกนี่ เราพูดเลย โกหกเกือบทั้งนั้น! แต่มันมีอักษรอยู่ในตําราไง ก็อ้างอิงกันทั้งนั้น โกหกเกือบทั้งนั้น!

ฉะนั้น ถึงว่า “สมาบัติ” ย้อนกลับมาตอบปัญหาแล้ว

นี่พูดถึงพื้นฐานก่อนว่านิโรธสมาบัติกับสมาบัติมันแตกต่างกันอย่างใด

ถาม : ๑. ฌานสมาบัติกับนิโรธสมาบัติแตกต่างกันอย่างไร พระอริยะระดับไหนจะเข้านิโรธสมาบัติได้ อานิสงส์ของการเข้านิโรธสมาบัติ พระอริยสงฆ์ขนาดไหนที่เข้านิโรธสมาบัติได้

ตอบ : เวลาเข้านิโรธสมาบัติ เพราะตรงนี้แหละ คํานี้แหละทุกคนถึงมาอ้างว่า “เข้านิโรธสมาบัติ” เวลาพระพูดว่า “เข้านิโรธสมาบัติ เข้านิโรธสมาบัติ” เพราะเขาอยากให้เห็นว่าเขาเป็นอริยสงฆ์ไง เพราะคําพูดมันพูดนี่มันมีนัย เวลาใครบอก “เข้านิโรธสมาบัติๆ” แล้วก็บอกว่า “ใครเข้านิโรธสมาบัติได้อย่างน้อยต้องเป็นพระอนาคามี แล้วพระองค์นั้นเข้านิโรธสมาบัติ แสดงว่าพระองค์นั้นเป็นอะไรล่ะ? ก็เป็นอนาคามีไง”

แล้วเข้าจริงหรือเปล่าล่ะ

เพราะในตําราบอกว่า ผู้ที่จะเข้านิโรธสมาบัติได้อย่างน้อยต้องเป็นพระอนาคามี แล้วเขาก็บอกว่า “พระองค์นี้เข้านิโรธสมาบัติได้ แปลว่าอะไร แปลว่าอะไรล่ะ อ้าว! แปลว่าอะไร” นี่มันมีเลศนัยอย่างนี้ ที่โลกเขาทํากันมันมีเลศนัยอย่างนี้ แล้วถ้าเข้านิโรธสมาบัติเข้าทําไมล่ะ แล้วเข้าเพื่ออะไรล่ะ? เข้าเพื่อสตางค์เหรอ เข้าเพื่อการโฆษณาชวนเชื่อเหรอ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่ทําได้จริงนะ มี เรารู้อยู่ ครูบาอาจารย์ทําได้จริง ถ้าทําได้เขาไม่พูด แต่วงในรู้กัน เขาทําเขาไม่พูดหรอก คนทําได้เขาไม่พูด ไอ้คนขี้โม้นั่นน่ะทําไม่ได้ ทําไม่ได้หรอก

ฉะนั้น ที่เขาถามว่า “พระอริยะระดับใดเข้านิโรธสมาบัติได้”

ในตําราบอก พระสารีบุตรเข้านิโรธสมาบัติ ออกมานะ คนทําบุญแล้วได้บุญมาก พระกัสสปะเข้านิโรธสมาบัติ เพราะเวลาผู้ที่สิ้นกิเลสแล้วมีวิหารธรรมเป็นเครื่องอยู่ มีธรรมเป็นเครื่องอยู่ ทีนี้ธรรมเป็นเครื่องอยู่นี่อนาคตมันไม่มี เพราะมันดับหมดแล้ว พอดับหมดแล้ว ชีวิตนี่รออายุขัย ทีนี้บางทีรออายุขัยก็เข้านิโรธสมาบัติเพื่อเป็นเครื่องอยู่ อยู่เป็นความสุขของเขา คือว่ามันสุขอยู่แล้ว เพราะมันพ้นกิเลสแล้ว

ฉะนั้น เพียงแต่ว่า เหมือนเรานี่ เราวันๆ หนึ่งทําอะไรล่ะ วันทํางานจบแล้วทําอะไรต่อล่ะ ทีนี้พอไม่มีอะไรทําก็เข้านิโรธสมาบัติ นี่มันเป็นเครื่องอยู่เฉยๆ มันเป็นเรื่องปกติของพระระดับนั้น แต่มันไม่เป็นปกติแบบปุถุชน แบบไอ้พวกที่จะปีนบันได พยายามจะปีน พยายามไขว่คว้า เข้าไม่ได้หรอก พยายามไขว่คว้า พยายามจะปีนยอดเขา พยายามจะปีนก้อนเมฆ ไม่มีประโยชน์หรอก

แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านทําจิตของท่านจบแล้ว เรื่องนี้เป็นเรื่องปกติ เรื่องความเป็นอยู่ของท่านไง เป็นเรื่องการพักผ่อน เป็นเรื่องการพักผ่อนนะ พักผ่อนนอนหลับ เป็นเรื่องไม่มีอะไรเป็นพิเศษเลย แล้วพอพูดอย่างนี้มันเป็นเรื่องอะไร? ก็เป็นเรื่องปกติใช่ไหม เพราะจิตใจท่านพ้นแล้ว พอพ้นออกไปจากความขุ่นมัวในใจ มันไม่มีสิ่งใดมาเร้าในใจ ไม่มีสิ่งใดเลย เพราะมันไม่มีอะไร พอไม่มีอะไรก็เป็นเรื่องปกติ

แต่ไอ้พวกตะกายดาว ไอ้พวกจะปีนก้อนเมฆ “โอ้โฮ! จะเข้านิโรธสมาบัติ จะเข้านิโรธสมาบัติ”...แล้วเข้าทําไมล่ะ แล้วเข้าทําไมต้องประกาศด้วยล่ะ จะนอนก็ต้องประกาศใช่ไหม เวลาจะเข้านอน “ฉันจะนอนแล้วนะ” ต้องอย่างนั้นด้วยเหรอ เออ! แปลกเนาะ คนจะนอน กินแล้วก็นอนสิ คนกินข้าวเสร็จเขาก็นอน นอนเสร็จแล้วเขาก็ตื่น ตื่นแล้วเขาก็ทํางาน ก็เป็นเรื่องปกติ ทําไมจะนอนก็ต้องบอกเขาว่าจะนอนด้วยล่ะ “ฉันจะนอนแล้วนะ” เออ! มันก็แปลกอยู่เนาะ

ถ้าเราเข้าใจอย่างนี้แล้ว ชาวพุทธจะไม่เป็นเหยื่อใครไง ชาวพุทธไม่ต้องเป็นเหยื่อใคร แล้วปรับปรุงทัศนคติตัวเองซะ เรื่องนิโรธสมาบัติ เรื่องฌานโลกีย์มันก็เหมือนเรื่องปกติของมนุษย์ มนุษย์เกิดมามีคุณสมบัติอย่างใด เชาวน์ปัญญามีแค่ไหน มันก็เกิดจากบุญกุศลที่เราสร้างมา ใครมีคุณสมบัติที่เวลาจิตสงบแล้วเขาทําของเขาได้ นั่นก็บุญกุศลของเขา เขาได้สร้างของเขามา เราไม่ได้สร้างของเรามาอย่างนั้น แล้วเราอยากให้เป็นแบบนั้นน่ะมันไม่มีหรอก แต่ถ้าของเรามันเป็นอย่างนั้นนะ พอเราทําแล้วมันก็เข้ารูปนั้นแหละ มันไม่หนีไปไหนหรอก

คนไม่มีแล้วไม่ต้องตะกายดาว ไม่ต้องปีนก้อนเมฆ ทําแต่คุณงามความดีของเรา ทําความสงบใจของเรา ทําเพื่อประโยชน์ของเรา แค่นี้ก็สุดยอดแล้ว ใครเขาจะปีนก้อนเมฆ เขาจะตะกายดาว เขาจะอะไรเรื่องของเขา มันเรื่องปกติ ไม่มีอะไรเป็นพิเศษเลย...เรื่องพิเศษ คือเรื่องความจริง เรื่องอริยสัจ เรื่องกลับมาพิจารณาของเราต่างหากล่ะ

ฉะนั้น “พระอริยะระดับใดที่เข้านิโรธสมาบัติได้ แล้วอานิสงส์ของการเข้านิโรธสมาบัติ”...อานิสงส์เรื่องอะไรล่ะ

“อานิสงส์” แบบว่าผู้ที่เข้านิโรธสมาบัติได้ เห็นไหม นิโรธคือดับหมดแล้ว ฉะนั้น เขาเข้าแล้ว เขาเข้าเพื่อพักผ่อน เพราะคําว่า “นิโรธ” แล้ว นี่อานิสงส์อันนั้นเต็มเปี่ยมแล้ว

นิโรธะ “ทุกข์ สมุทัย นิโรธ...” นิโรธคือนิพพาน! หลวงปู่จวนพูดอย่างนั้นว่า “นิโรธของหลวงปู่มั่น นิโรธคือนิพพาน นิโรธคือมันหมดแล้ว นิโรธมันสูงสุดแล้ว” แล้วอานิสงส์อะไรอีกล่ะ จะมีอานิสงส์อะไรอีกให้ไปสู่นิโรธอันนั้น จะมีอานิสงส์อะไรไปเพิ่มเติมนิโรธอันนั้น? ไม่มีหรอก ฉะนั้น นิโรธสมาบัติแล้วก็จบ

“นิโรธสมาบัติ” หมายถึงว่าครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นไปแล้ว ทีนี้เพียงแต่พอเป็นไปแล้วพวกเราก็อยากจะเข้านิโรธกัน การเข้านิโรธนี่เพราะเราอยากสิ้นกิเลสไง เราก็อยากเข้านิโรธ อยากจะสิ้นกิเลส แล้ววิธีสิ้นกิเลสทําอย่างไรล่ะ อ้าว! นิโรธนี่เป็นชื่อนะ แต่เวลาทํา ทําอย่างไร? ทําก็ย้อนกลับมาที่มรรคนี่ไง

เราต้องย้อนกลับไปที่มรรค เราไม่ต้องไปตอบที่นิโรธ นิโรธคือผล นิโรธคือคําตอบ แล้วเหตุล่ะ แล้วเราไปเอาที่คําตอบได้อย่างไร เราต้องกลับไปที่เหตุสิ เหตุอะไรถึงนิโรธ ถ้าเป็นนิโรธแล้ว ตรงนั้นต่างหากที่เราต้องทํา เราต้องทําเหตุที่เข้าสู่นิโรธ แล้วพอนิโรธแล้วนะ สมาบัติมันก็มา นิโรธสมาบัติ (หัวเราะ) ก็มันนิโรธน่ะ มันดับหมดแล้ว

นี้จะเอานิโรธสมาบัติ แล้วนิโรธอะไร นิโรธที่ไหน นิโรธอะไรกัน

ฉะนั้น คําถาม หรือว่าพระที่บอกว่าพระชั้นใดเข้านิโรธสมาบัติ

เห็นไหม เขาจะแอ็กกันไง “โอ้โฮ! พระองค์นั้นเข้านิโรธได้” เสาเราก็เข้านิโรธได้ ก้อนหินเราก็เข้านิโรธได้ เพราะมันไม่ขยับเลยล่ะ ก้อนหินมันเข้านิโรธเลย นิ่งอยู่อย่างนั้นน่ะ ไม่ขยับมาแล้ว ๓ เดือน (หัวเราะ) เข้านิโรธนิ่งเลย นี่ก็ “พระองค์นี้จะเข้านิโรธไง”

มันเป็นนัยไง เขาทํากันเป็นนัยให้สังคมเข้าใจอย่างนั้น นี่ข้อที่ ๑

ถาม : ๒. พระอริยะที่เข้านิโรธสมาบัติเป็นเวลานาน ๑๕ วันบ้าง ๑ เดือนบ้าง เช่นนี้ท่านกําลังสร้างอภิญญาอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ใช่หรือไม่คะ

ตอบ : สร้างอะไรล่ะ

“สร้าง” เขาเข้าสัมมาสมาธิแล้วใช้ปัญญาพิจารณา นี่คือการสร้าง

ถ้าพูดถึงพระอริยะที่เข้านิโรธสมาบัติแล้ว ถ้าเข้านิโรธจริงนะ ๑๕ วันบ้าง เขาเข้าไปพักผ่อน เขาเข้าไปพัก ก็อย่างที่ว่าจะนอนก็นอน จะกินก็กิน

ในมหายานเขาบอกเลย เขาถามว่า “พระอรหันต์ดํารงชีวิตอย่างไร”

“อ้าว! หิวก็กิน ร้อนก็อาบนํ้า ง่วงก็นอน ก็เท่านั้นน่ะ”

แล้วพวกเราปฏิบัตินะ นี่ไงเขาบอกว่า “หิวก็กิน หิวก็กิน”

เราถามเลย กินอะไร กินขี้เหรอ จะกินอะไร หิวก็กินนี่กินอะไร

คนที่เขามีวุฒิภาวะ หิว ใช่ หิวเขาก็กิน เขาอยู่โดยปกติของเขา แต่ถ้าเรานี่นะ เราไม่ได้สร้างอะไรมานะ เหมือนกับเด็กทารก เวลามันนอนอยู่ มันก็นอนทับขี้ทับเยี่ยวมัน เด็กทารกมันไม่ได้เติบโตมา เวลาหิวมันไม่มีจะกิน มันทําอย่างไรล่ะ? มันก็เอามือล้วงขี้มันกินเอง...อ้าว! หิวๆๆ หิวแล้วกินอะไร

แต่ถ้าผู้ที่เขามีของเขา เขาโตแล้ว หิวเขาก็เข้าครัวของเขา เขาเปิดอะไรเขาก็กินของเขาได้ มันต้องมีมาก่อนไง ไม่ใช่ว่าเราไม่มีอะไรเลย หิวก็กิน...อ้าว! คนนั้นเขามีทรัพย์สมบัติของเขาใช่ไหม เขามีอาหารของเขาใช่ไหม หิวเขาก็กิน ไอ้เราไม่มีอะไรเลย หิวก็จะกิน ก็กินลมไง จะกินอะไรล่ะ

อันนั้นมันเป็นความเข้าใจ ตีความกันไป ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “เข้านิโรธเพื่อสร้างอภิญญา” อภิญญาคืออะไร? อภิญญา ๖ ใช่ไหม นี่อภิญญาๆ อภิญญา ๖ อภิญญาตัวที่ ๖ เขาบอกนี่คือจิตสงบแล้วย้อนกลับมาเป็นมรรคนั่นแหละ เขาว่าเป็นมรรค

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเป็นมรรค เราบอก “อภิญญา ๖ แก้กิเลสไม่ได้” แก้กิเลสไม่ได้ก็ตรงนี้ไง ดูอย่างแม่ชีแก้ว แม่ชีแก้วเห็นไหม รู้ทุกอย่าง ถ้าวันไหนภาวนาแล้วไม่รู้ คิดว่าตัวเองไม่ได้ภาวนา นี่ไงอภิญญา แม่ชีแก้วนะ อู้ฮู! รู้หมดเลย

สุดท้ายแล้วนะ หลวงปู่มั่น...นี่มันเรื่องของผู้รู้กับคนที่ไม่รู้ วุฒิภาวะมันแตกต่างกัน หลวงปู่มั่นท่านอยู่ที่วัดที่หนองผือ ก่อนที่จะมาที่ห้วยทราย แม่ชีแก้วยังเป็นเด็กๆ ไง แล้วแม่ชีแก้วจะภาวนาแล้วดี แล้วหลวงปู่มั่นท่านพักอยู่ ท่านรู้ไง

แล้วหลวงปู่มั่นท่านมาเล่าให้หลวงตาฟังทีหลังไง บอกว่า “มันเป็นเด็กผู้หญิงนะ ถ้าเป็นเด็กผู้ชาย เราจะบวชเณรแล้วเอาไปกับเรา”

นี่เป็นผู้หญิง พอเป็นผู้หญิงนี่เอาไปไม่ได้ พอเอาไปไม่ได้ พอหลวงปู่มั่นจะจากที่นั่นไปนะ หลวงปู่มั่นบอกว่า “อย่าภาวนานะ ให้หยุด อย่าภาวนานะ” เพราะถ้าเขาภาวนาอยู่ จิตเขามหัศจรรย์ หลวงปู่มั่นอยู่ที่นั่น หลวงปู่มั่นท่านดูแลได้ ท่านควบคุมได้ แล้วท่านจะจากที่นั่นไป ท่านห่วง ท่านห่วงว่าท่านไปแล้ว เด็กคนนี้ถ้าภาวนาไปมันไปรู้ไปเห็นสิ่งใด มันจะไม่มีพี่เลี้ยง ไม่มีคนแก้ไข หลวงปู่มั่นเลยสั่งไว้ว่า “อย่าภาวนานะ เราไม่อยู่แล้วอย่าภาวนา”

นี่ไง นี่อภิญญา จิตดวงนี้สร้างบุญมามาก

แล้วทีนี้พอหลวงปู่มั่นท่านจากไป แม่ชีแก้วท่านมาเล่าให้หลวงตาฟังว่า เวลาหลวงปู่มั่นท่านไปแล้ว ใจมันก็อยากภาวนา แล้วหลวงปู่มั่นก็สั่งไว้ว่า “อย่าภาวนานะ” ก็พยายามตั้งสติแล้วค่อยๆ พิจารณาเอา ค่อยๆ แก้เอา คืออยากภาวนา แต่หลวงปู่มั่นก็สั่งไว้ว่า “อย่าภาวนานะ” แต่ก็ใช้วิธีตั้งสติ คือพยายามจะรักษาไว้ไม่ให้เสียไง นี่คืออภิญญา เห็นไหม

ที่ว่า “อภิญญา ๖ อภิญญา ๖ จะแก้กิเลส” อภิญญามันเป็นการส่งออก แล้วถ้าไม่มีใครบอก มันจะเป็นการเพิ่มทิฏฐิมานะว่าตัวเองเป็นผู้วิเศษ ตัวเองมีความรู้ ตัวเองมีอํานาจเหนือโลก เหนือทุกอย่าง ถ้ามีอํานาจ มีความรู้สึกนึกคิดไปอย่างนี้เป็นกิเลสหรือฆ่ากิเลส? มันเป็นกิเลสทั้งนั้นน่ะ มันไม่ใช่การฆ่ากิเลสหรอก อภิญญาจะส่งเสริมให้กิเลสนี่ตัวใหญ่ๆ พองมากเลย

แต่พอแม่ชีแก้วไปสร้างวัด เพราะบวชชีแล้วอยากภาวนา ก็ใช้ดูจิตเอา แล้วที่หลวงปู่มั่นบอกว่าต่อไปจะมีคนมาสอน ก็รอ รอไง จนหลวงตาท่านไป

นี่เวลาจะปราบแม่ชีแก้ว เห็นไหม “จิตส่งออกนะ ส่งออกบ้างก็ได้ ดึงไว้บ้างก็ได้ ได้หรือเปล่า” คือเริ่มต้นคนจะดึงไว้ให้อยู่ มันไม่อยู่หรอก แบบว่าจากที่มันส่งออกตลอด อภิญญาที่มันรู้ตลอด อภิญญาที่มันรู้เหนือรู้ใต้ตลอด แบบว่าให้ไปบ้างก็ได้ ให้หยุดบ้างก็ได้ ได้ไหม นี่ต่อรองกันก่อน

“ไม่ได้ อะไรก็ไม่ได้” ไม่ได้ก็ไล่ลงจากเขาเลย ไล่ไปเลย

ทีนี้พอไล่ไปแล้ว นี่คนมีปัญญา เห็นไหม อภิญญาๆ อภิญญาแก้กิเลสไม่ได้ พอคนมีปัญญา แม่ชีแก้วก็ไปนั่งคิดว่า “เราก็ภาวนามาตลอด ถ้ามันดีมันก็ต้องดีไปแล้วสิ ถ้ามันไม่ดีเราก็อยากมีคนแก้ไข แล้วนี่ท่านบอกว่าส่งออกก็ได้ ไม่ส่งออกก็ได้ ทําไมไม่ลองทําดูล่ะ ทําไมไม่ลองทําดู” นี่คนมีปัญญา เห็นไหม

พอมาบอกว่า “ถ้าเราลองทําดู” แม่ชีแก้วก็ทําความสงบของใจเข้ามา แล้วพยายามรั้งไว้ไม่ให้ส่งออก ไม่ให้ส่งออกคือไม่ให้ไปรู้ไง แต่เดิมถ้าวันไหนภาวนาไปแล้วไม่เห็นผี เห็นเทวดา เห็นอินทร์ เห็นพรหม คือส่งออก วันนั้นถือว่าไม่ได้ภาวนา ถ้าไม่เห็นนะ ตัวเองไม่มีความรู้ แต่ถ้าวันไหนพอจิตมันสงบแล้วมันไปรู้นู่นรู้นี่ มันไปนรกสวรรค์ มันไปทั่วนะ “โอ้โฮ! วันนี้ได้ภาวนา” นี่มันไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย

แต่พอหลวงตาท่านบอกว่า “อย่าส่งออกนะ อย่าให้ออกไปนะ ดึงไว้ๆ”

แล้วพอหลวงตาไล่ลงมา ด้วยความที่ว่า เสียใจว่ารอพึ่งอยู่ คือตัวเองก็แบบว่ามันไม่เจริญมากกว่านี้เลย ก็รอพึ่งอยู่ จะมีใครมาบอก พอหลวงตาท่านบอกก็คิดว่า “อ้าว! เราออก เรารู้ เราเก่ง แล้วหลวงตาบอกไม่ให้ออก มันก็จะไม่ได้อะไรเลย แต่ในเมื่อท่านพูด ก็ต้องลองดูสิ ลองดู”

พอลอง ก็ดึงไว้ๆ ไม่ให้ออกใช่ไหม มันก็รวมตัว พลังงานที่ส่งออกมันก็สะสมตัวมันเอง พอสะสมตัวเองมาเรื่อยๆ สะสมตัวเองเรื่อยๆ มันก็เริ่มจิตสงบ พอจิตมันสงบขึ้นมามันก็เห็นกายใช่ไหม เห็นกาย เห็นกายปั๊บมันก็เห็นเป็นภาพว่าหลวงตาถือดาบมาฟันร่างกายนั้นแหลกหมดเลย โอ้โฮ! ความรู้สึกนะ กับฌานที่ออกไปรู้ อภิญญาที่ไปรู้มันแตกต่างขนาดไหน

ไปรู้กลับมาแล้วก็แบกทิฏฐิมานะ แบกความหนักหน่วงของใจไว้ตลอด แต่พอจิตมันสงบแล้วมันพิจารณากาย หลวงตาเอาดาบมาฟัน เอามีดมาฟัน มันฟันหมดเลย มันปล่อยหมดเลย โอ้โฮ! มันโล่ง มันมหัศจรรย์มาก เพราะมหัศจรรย์อย่างนี้ไงถึงได้จะกลับไปกราบท่านน่ะ พอขึ้นไปนี่ อู๋ย! ไล่ลงเขาเลย “เดี๋ยวๆๆ เดี๋ยวๆๆ อย่าเพิ่งไล่ อย่าเพิ่งไล่ จะมาแจ้งผลงาน”

เห็นไหม อภิญญาแก้กิเลสได้ไหม? ไม่ได้หรอก

“นิโรธ” มันเป็นชื่อ สิ่งที่มันจะเป็นมันคืออะไร?

สิ่งที่มันจะเป็น สิ่งนั้นมันคือมรรคไง

ฉะนั้น พอเป็นมรรค...สิ่งที่ว่า “พระที่เขาเข้า ๑๕ วัน ๒๐ วัน เขาสร้างอภิญญาอะไร”...ไปสร้างอะไร เขาไปพักผ่อนอยู่ เขาไปสร้างอะไร แต่ถ้ามันจะสร้าง มันจะสร้างที่นี่ไง ฉะนั้น อภิญญา ๖ อภิญญาที่ ๖ คือมรรค เขาบอกคือปัญญานั่นแหละ แต่ใครจะควบคุม ใครจะดูแล

แต่สิ่งที่ชัดเจนมาก แม่ชีแก้วพูดอัดเทปไว้นะ แม่ชีแก้วท่านรู้อะไรเยอะมาก แล้วพูดอัดเทปไว้ว่าอดีตชาติของท่านกับอดีตชาติหลวงตามันลึกซึ้งมากนะ นี่พูดอย่างนี้ แต่ไม่พูดทั้งหมด พูดแค่นี้ว่า คนที่สร้างบุญญาธิการมามันมี ถ้าคนสร้างบุญญาธิการมี มันถึงเป็นอย่างนั้น ถึงมีความสําคัญอย่างนั้น ทีนี้เราปฏิบัติกัน เราก็ต้องมีความเชื่อของเรา เราก็ต้องมีของเราอยู่แล้ว

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าข้อที่ ๒ “พระอริยะที่เข้านิโรธสมาบัติเป็นเวลานาน ๑๕ วันหรือ ๑ เดือน เช่นนี้ท่านกําลังสร้างอภิญญา”

ไม่ได้สร้าง

ถ้าคําว่า “สร้างอภิญญา” การสร้างสิ่งต่างๆ อันนั้นคือหนังการ์ตูนนะ ที่ว่าโดยทั่วไปนี่ หนังการ์ตูน เวลามีคนที่จิตใจของเขาไม่เป็นธรรม เขาก็ศึกษาธรรมะพระพุทธเจ้าแล้วเขาก็มาเรียงเป็นพล็อตเรื่องเลย “จะเป็นอย่างนั้นๆ” แต่ความจริงไม่มี ไม่มีหรอก พอไม่มีขึ้นมามันก็ผู้ชนะสิบทิศไง ผู้ชนะสิบทิศมันก็มีเกร็ดประวัติศาสตร์นิดหนึ่ง แล้วยาขอบเขียน อู้ฮู! คนอ่านกันทั่วประเทศ ร้องไห้กันฟูมฟายเลย

นี่ก็เหมือนกัน พูดถึงว่า “ถ้าเข้านิโรธสมาบัติแล้วท่านสร้างอภิญญาอะไรอยู่” ฉะนั้น ผู้ที่จะเขียนพล็อตเรื่องก็ว่า “อู้ฮู! นี่กําลังสร้างอภิญญานะ กําลังจะสร้างบุญญาธิการ จะเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า จะมารื้อสัตว์ขนสัตว์ จะมาช่วยเหลือโลก จะมา...” อู้ฮู! เขียนเรื่องกันไป สังคมไทยก็เชื่อ ชาวพุทธก็เชื่อ...เศร้าใจ

ถาม : ๓. นักปฏิบัติธรรมที่ปฏิบัติธรรมมาพอสมควร แต่ยังไม่ขึ้นสู่อริยภูมิขั้นสูง เราควรทําจิตอย่างไรให้หลุดพ้น และในขณะที่จิตกําลังจะทิ้งร่าง

ตอบ : “จะทิ้งร่าง” ทําสมาธิมันก็ทิ้งร่าง พอจิตสงบแล้วนะ จิตสงบ อัปปนาสมาธิ มันไม่รับรู้กายเลย เวลารวมใหญ่เข้าไปแล้วนะ สักแต่ว่ารู้ ไม่มีสิ่งใดเลย อายตนะดับหมด นี่พูดถึงอัปปนาสมาธินะ

แต่ถ้าเข้าสมาบัติ มันตั้งแต่ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน นี่รูป-ฌาน รับรู้ร่างกาย อากาสานัญจายตนะ มันจะว่างหมด เป็นอากาศหมด ร่างกายนี่เป็นอากาศ ความรู้สึกเป็นอากาศ ความรู้มีอยู่ แต่ว่างเป็นอากาศหมดเลย อากิญจัญญาย-ตนะ วิญญาณัญจายตนะ วิญญาณคือตัวรู้ ตัวรู้ เห็นไหม มันเข้ามาที่ตัวรู้นี่เลย อากาศดับหมด เวลาอากาสานัญจายตนะ มันรู้อากาศ เวลาวิญญาณัญจายตนะ กลับมาที่วิญญาณ อากิญจัญญายตนะ รู้จักสิ่งที่วิญญาณ รู้ถึงวิญญาณ แล้วเนวสัญญานา-สัญญายตนะ มันก็ละเอียดเข้าไป อันนี้พูดถึงสมาบัติ

ถ้าพูดถึงอัปปนาสมาธิ อัปปนาสมาธิ เห็นไหม การทิ้งร่าง ถ้าจิตมันทิ้งร่าง ทิ้ง สมาธิมันก็ทิ้ง แต่ทิ้งชั่วคราว ทิ้งขณะเป็นสมาธิ พอมันคลายออกมามันก็จบ ทีนี้คําว่า “ทิ้งร่าง” ทิ้งอะไร ทิ้งอย่างไร ถ้าทิ้งร่าง ทิ้งแบบบุรุษพยาบาล เวลาเขาเอาคนไข้มาเขาโยนทิ้ง เขาก็ทิ้งเหมือนกัน คนอื่นทิ้งไม่เป็นประโยชน์หรอก ต้องจิตเรา ผู้รู้ของเรา ถ้าผู้รู้ของเราทิ้ง การจะทิ้งร่างนี่อย่างหนึ่ง

แต่การพิจารณากาย เวลามันปล่อยกายมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง เพราะมันไม่ได้ทิ้ง มันอยู่อย่างนี้ จิตมันอยู่ในร่างกาย มันพิจารณาของมันโดยจิตที่มันเป็นสัมมาสมาธิ พิจารณาของมันแล้วมันปล่อย มันปล่อย มันปล่อยที่ไหนล่ะ? มันปล่อยที่ความรู้สึก มันปล่อยที่ใจ ทุกอย่างมันเกิด เห็นไหม

หลวงตาบอกว่า “ธรรมะนี่ สิ่งที่สัมผัสได้คือความรู้สึก คือใจของคน”

ถ้าใจของคนสัมผัส ทีนี้ใจมันแบกรับรู้ แบกทิฏฐิมานะไว้ เวลามันพิจารณา มันพิจารณาที่กาย พอพิจารณาที่กาย พิจารณากายแล้วมันปล่อย มันปล่อยสิ่งที่มันรู้มันเห็น กายก็อยู่นี่แหละ กายมันเป็นที่อยู่ของจิต ถ้าจิตพิจารณาแล้วมันปล่อยของมัน นั่นอีกเรื่องหนึ่ง การพิจารณากายแล้ววางกาย มันวางสังโยชน์ สักกายทิฏฐิ มันไม่ใช่การทิ้งร่าง

คําว่า “ทิ้งร่าง” นี่พูดนะ คําว่า “ทิ้งร่าง” เอาอะไรไปทิ้ง

เขาทิ้งกิเลสต่างหาก ทิ้งสังโยชน์ต่างหาก

ฉะนั้น อย่างที่ว่า คําถามนี่แบบว่ามันไม่มีผลในความเป็นจริง คําถามมันเลยคําตอบไปแล้วไง ทีนี้คําตอบที่ว่า “นักปฏิบัติธรรมที่ปฏิบัติธรรมมาพอสมควร แต่ยังไม่ขึ้นสู่อริยภูมิ เขาควรจะทําจิตอย่างใด”

“ทําจิตอย่างใด” ปฏิบัตินะ พอจิตสงบแล้วถ้าไม่พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ นี่ไปไม่รอด คําว่า “พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม” นี้คือการพิจารณาแล้วมันจะไปชําระกิเลส ทิฏฐิความเห็นผิด ความยึดมั่นถือมั่น อันนั้นต่างหาก นี่การปฏิบัติธรรมอยู่ที่นั่น แล้วถ้าการปฏิบัติธรรมอยู่ที่นั่น...

พูดถึง ถ้าเราสนใจเรื่องฌาน เรื่องสมาบัติ เรื่องฌานโลกีย์ มันก็สนใจเรื่องสมาธิ ถ้าสนใจสมาธิมันก็เหมือนแสงเลเซอร์ เราทุกคนพยายามปฏิบัติแบบเครื่องยิงแสงเลเซอร์ แล้วจะเอาเลเซอร์ยิงให้กิเลสมันตายเลย ทีนี้พอยิงกิเลสมันก็หลบหลีก มันยิงไม่โดนหรอก เพราะเราคิดกัน นี่คิดแบบโลก คิดแบบหนังวิทยาศาสตร์ไง การต่อสู้ การต่อสู้ด้วยพลังงาน การต่อสู้ด้วย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราคิดว่า ฌาน อภิญญา มันก็เหมือนกําลังของสมาธิ กําลังของสมาธิเราแปรเปลี่ยนมาเป็นพื้นฐานให้เป็นเหมือนคมมีด คมมีดก็เอาไปทําครัว เอาไปทําสิ่งต่างๆ เกิดประโยชน์ สัมมาสมาธิ ให้เกิดปัญญา ปัญญาก็เกิดไปชําระกิเลส

แต่นี่บอกว่า “ปฏิบัติธรรมเป็นอภิญญา เป็นอภิญญานะ มีกําลังแล้วจะชําระกิเลส”

มันก็อย่างที่ว่าเมื่อกี้ ย้อนข้อเมื่อกี้นี่แหละ ผู้ชนะสิบทิศไง ผู้ชนะสิบทิศมันมีเกร็ด มีเกร็ดในพระไตรปิฎก มีเกร็ดประวัติศาสตร์ เกร็ดประวัติศาสตร์ก็เขียนเป็นนวนิยาย ได้เงิน ได้ทอง ได้ชื่อเสียงศักยภาพ สังคมยกย่อง นี่ก็เหมือนกัน เอาคําหนึ่งในพุทธ-ศาสนาในคําสอนของพระพุทธเจ้า แล้วก็มาเขียนเป็นพล็อตเรื่องความรู้สึกของตัว มันเป็นจินตนาการ มันก็ไปใหญ่เลย มันไม่เข้าสู่อริยสัจ

ไม่ต้องไปรับรู้สิ่งใดเลย...ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค อริยสัจ ๔ สติปัฏฐาน ๔ มรรค ๘ แล้วมีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา คอยบอก เดี๋ยวมันจะเข้ามาสู่ตรงนี้ แล้วเข้ามาสู่ตรงนี้มันจะเข้าสู่การปฏิบัติ

ถาม : ๔. เราจะสอนคนแก่ที่ป่วยหนักใกล้ตายให้ปล่อยวางกาย ปล่อยวางจิตได้อย่างไร จึงจะช่วยให้เขาตายอย่างมีสติ และไม่กลัวความตาย

ตอบ : ถ้าเขาจะตายอย่างมีสติและไม่กลัวความตายนี่ ให้เขาศึกษาธรรมะ เราพูดธรรมะให้เขาฟัง พูดให้เขาฟัง ทีนี้คําพูดให้เขาฟัง แบบว่าบางทีนะถ้าเราพูดให้เขาฟัง คนที่กลัวแล้ว ยิ่งพูดมันยิ่งกลัวเข้าไปใหญ่

ฉะนั้น “เราจะสอนคนแก่ผู้ใกล้ตายให้ปล่อยวางกายได้อย่างใด”

คนแก่คนนั้นถ้าจิตใจเขาดีนะ ไม่ต้องไปสอนเขา ถ้าจิตใจเขาดีนะ เขารู้อยู่แล้ว เขาจะสอนเราด้วย นี่ผู้ที่ปฏิบัติแล้ว เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เวลาท่านเจ็บไข้ได้ป่วย ท่านบอก “นี่ธรรมะมาแล้ว ทุกอย่างมาแล้ว ธรรมะมาเตือนแล้ว” นี่แสดงให้ดูเลย ท่านแสดงธรรมให้ดูนะ เอาชีวิตของท่านแสดงให้เราดู ถ้าแสดงให้เราดู ท่านเผชิญหน้ากับพญามัจจุราชด้วยความยิ้มแย้มแจ่มใส

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไปปรินิพพานนะ คือจะไปตายคืนนี้ ตั้งแต่ไปหานายจุนทะใช่ไหม นายจุนทะถวายอาหารมื้อสุดท้าย เทศน์ให้นายจุนทะฟัง แล้วพอฉันสูกรมัททวะนะ “จุนทะ เธอเอาสิ่งนี้ไปเทลงหลุมเถิด ไม่มีพระองค์ไหนจะย่อยอาหารสิ่งนี้ได้เลย เอาอันนี้ไปเทลงหลุม”

นี่ยังเป็นห่วงจุนทะอีกนะ เวลาไปถึงจะไปนิพพานนะ “อานนท์ ถ้ามีใครจะมาบอกว่าเราฉันอาหารของนายจุนทะ แล้วเราถึงซึ่งนิพพาน เดี๋ยวเขาจะไปโทษนายจุนทะว่าเพราะกินอาหารของนายจุนทะแล้วทําให้พระพุทธเจ้านิพพาน เธอจงประกาศนะว่าบุญในพุทธ-ศาสนามีอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งเราฉันอาหารของนางสุชาดา เราถึงซึ่งกิเลสนิพพาน กับอีกคราวหนึ่งเราได้ฉันอาหารของนายจุนทะ เราได้ถึงขันธนิพพาน เธอบอกเขาว่าทานนี้ยิ่งใหญ่ ถ้าเราไม่พูดอย่างนั้น คนเขาจะไปเพ่งโทษ จะไปโทษนายจุนทะว่าเพราะฉันอาหารของนายจุนทะแล้วจะปรินิพพาน” นี่คนจะไปตายนะ จะไปตายยังสอนเขาไปทั่วเลย ยังสอนเขามาตลอดเลย นี่ถ้าจิตมันมีธรรมไง

แต่ถ้าเราไม่มีธรรม เห็นไหม “จะสอนคนแก่อย่างไรที่ใกล้ตายให้ปล่อยวาง”

ไปบอกคนแก่ คนแก่ก็บอกว่า “ไม่อยากตาย อู๋ย! เอายาอายุวัฒนะมา เอาสิ่งนั้นมากินเยอะๆ เลย อะไรที่มันทําให้ไม่ตาย ไม่ยอมตาย”

จะบอกว่า มันอยู่ที่คุณภาพของผู้ที่เป็นผู้เฒ่า ถ้าผู้เฒ่าเขาได้สร้างบุญกุศลมา เขามีปัญญาของเขามา เขาพูดกันรู้เรื่อง พูดก็ง่าย ถ้าผู้เฒ่าเขามีแต่ความหนักหน่วงในใจ มีจิตใจที่หมักหมมมา เรายิ่งพูดอย่างไร มันเหมือนกับเราทําความผิดมาเยอะมากเลย คนนู้นบอกนู่นก็ผิดนี่ก็ผิด อู้ฮู! ใจนี่หายหมดนะ เราทําความผิดมาเยอะใช่ไหม แล้วคนก็มานั่งบอกนะ “ทําอย่างนี้เป็นบาปนะ ทําอย่างนี้ไม่ดีนะ” โอ๋ย! ใจนี่อยู่ที่ตาตุ่มเลย อู๋ย! ถ้าตายคราวนี้คงจะตกอเวจีเลย

แต่ถ้าผู้ฉลาด สิ่งที่ผิดมาแล้วมันเป็นอดีต ให้วางให้ได้ แล้วให้นึกถึงพระ ให้นึกถึงพุทโธ ในปัจจุบันนี้เรามีสติสัมปชัญญะ ถ้าจิตนึกถึงพุทโธ นึกถึงพระ เราก็เกาะที่นี่ไว้ สิ่งที่เป็นอดีตมาไม่มีใครแก้ไขได้ สิ่งที่ทํามาแล้วมันเป็นอดีตหมดแหละ พระพุทธเจ้าสอนให้แก้ที่ปัจจุบันนี้ ถ้าปัจจุบันนี้เรายอมรับว่าสิ่งนี้ทํามาเพราะเราขาดสติ เราเคยทําสิ่งใดมา นั้นเราก็อโหสิกรรม เราก็พยายามจะทําบุญกุศล แล้วอุทิศส่วนกุศลให้ แล้วสิ่งที่เราทําดีมา เอาสิ่งความดีนี้มาเป็นที่พึ่ง ถ้าจิตใจมันมีสติปัญญามันก็พอทําได้ แต่ถ้าเราไม่มีสติปัญญา ถ้าอย่างนี้เราก็ค่อยๆ บอก ค่อยๆ สอน สอนอย่างนี้

เราจะบอกว่า คนที่เขาต้องดูก่อนไง ประเด็นนี้มีคนถามมา เมื่อก่อนคนถามเยอะ พวกที่มีอาชีพเป็นพยาบาลที่เขาอยู่กับพวกผู้เจ็บไข้ได้ป่วย เขาจะพยายามศึกษาเรื่องนี้แล้วเพื่อจะไปพยาบาลคน เราก็บอกเขาทํานองนี้ ทํานองที่ว่า จิตใจแต่ละดวงมันไม่เหมือนกัน จิตใจแต่ละดวง ถ้าจิตใจที่ดีมา พูดสิ่งใดเขาก็เข้าใจได้ง่าย แต่จิตใจที่มันมีเวรมีกรรม ยิ่งพูดนะ บางทีมันทําให้เขายิ่งวิตกกังวลมากขึ้น เราจะพูดนี่มันก็ต้องดูว่าคนนี้พูดได้หรือพูดไม่ได้ นี่ไงเวลาพระพุทธเจ้าจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ ท่านจะดูว่าจิตใจของคนมันพูดได้หรือพูดไม่ได้ ทําได้หรือทําไม่ได้

ไม่ใช่ว่าจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ก็เหมือนปลาไง เอาสวิงช้อนเอาเลยนะ อู้ฮู! ปลานี่เต็มสวิงๆ มันไม่ใช่อย่างนั้น ปลาเราช้อนตัวมันขึ้นมา แต่หัวใจปลาทุกตัวมันอยากจะลงนํ้า มันอยากจะไปตามธรรมชาติของมัน เราก็เอาสวิงไปช้อนมันมา เราได้แต่ตัวมันมา หัวใจเราไม่ได้หรอก

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณก่อนนะ จิตใจของคนนี้สมควรไหม จิตใจคนละเอียดอ่อนไหม จิตใจคนหยาบ ถ้าจิตใจคนหยาบท่านก็ไม่ไปพูดด้วย จิตใจคนละเอียดอ่อน ท่านก็ไปเอาคนคนนั้นก่อน นี่ไงเขาดูกันที่นั่น

ย้อนกลับมาที่คําถาม “เวลาจะสอนผู้เฒ่า ผู้แก่ ผู้ป่วย จะปล่อยวางกายได้อย่างไร”

ก็ต้องค่อยๆ ปูพื้นฐาน นี่ไงพระพุทธเจ้าถึงบอกว่า ถ้ามีสติปัญญา ให้เราทําคุณงามความดีของเรา ให้เราฝึกหัดปฏิบัติของเรา เวลามันไปเจอวิกฤติ โอ้โฮ! ยิ้มเลยนะ อู๋ย! รอตั้งนาน มาแล้วเหรอ มาแล้วก็เผชิญหน้าเลยนะ โอ๋ย! ฝึกมาตั้งนาน นี่เจอวิกฤติจะได้รู้ว่าจิตใจนี้แข็งหรือไม่แข็งไง นี่มันเจอมันก็ยิ้มเลย แต่ถ้าเขาไม่ได้ฝึกมา เราฟังตรงนี้แล้วเราถึงตั้งสติกัน ให้เรามีสติปัญญา มีสติแล้วเราฝึกฝนของเรา นี้พูดถึงผู้เฒ่าผู้แก่เนาะ

เราจะบอกว่า ผู้เฒ่าผู้แก่เขาไม่ใช่วัตถุ ถ้าเป็นวัตถุเราก็จะจับพลิกควํ่าพลิกหงาย ทุกอย่างเราก็ทําได้สมความปรารถนาเรา แต่จิตใจของคนมันไม่ใช่วัตถุ พูดอย่างหนึ่งมันก็คิดอีกอย่างหนึ่ง ปรารถนาดีกับเขา เขาก็หาว่าไปจับผิดเขา จะไปสั่งสอนเขา เขาก็บอกว่าเที่ยวไปรังแกเขา จิตใจของคนมันไม่ใช่วัตถุ ฉะนั้น เราก็ต้องดูตรงนี้ด้วย นี่เรื่องเวรเรื่องกรรมมันเป็นอย่างนี้

แต่เราคิดกันนะ “ธรรมะเป็นวิทยาศาสตร์ ธรรมะเป็นวิทยาศาสตร์ ทําไมจะช่วยไม่ได้ อู๋ย! ต้องช่วยได้”

เออ! ไปช่วย เอ็งไปช่วยนะ เดี๋ยวจะตามไปดูว่าช่วยได้หรือเปล่า

แต่ถ้าเป็นธรรมะเขาเป็นเรื่องของความรู้สึก เป็นความนึกคิด มันเรื่องของใจไง ธรรมโอสถจะเข้าไปหล่อเลี้ยงหัวใจ ถ้าธรรมที่ธรรมเหนือโลก จะให้จิตใจดวงนั้นพ้นจากกิเลส ถ้าฝึกฝน ใจเท่านั้น ความรู้สึกเท่านั้นจะพ้นจากกิเลสได้ ตํารับตําราต่างๆ มันเป็นวิธีการ เป็นคําสอน เป็นสิ่งชี้นําให้เราทํามุมานะ ถ้าทําตามนั้นได้จะได้ตามนั้น

ถาม : ๕. ญาณทัสสนะในแง่ของการปฏิบัติมีลักษณะอย่างไร เราจะสังเกตได้อย่างไรว่าญาณทัสสนะนี้เกิดกับจิตแล้ว

ตอบ : “ญาณทัสสนะมีลักษณะอย่างใด”

ยถาภูตํ เวลากิเลสมันขาดไปแล้ว กิเลสมันขาด เกิดญาณทัสสนะว่ากิเลสขาด ฉะนั้น เวลาคนกิเลสมันไม่ขาด เวลาพิจารณาไป เราพิจารณาเป็นธรรม เราว่าสิ่งนี้เป็นธรรม แล้วมันเกิดญาณทัสสนะไหม? มันเกิดมิจฉาทัสสนะ มันเกิดมิจฉาทัสสนะเพราะมันยึดมั่นถือมั่นว่ากิเลสขาด มันไม่ใช่ญาณทัสสนะ มันจะเป็นมิจฉาทัสสนะ

“ญาณทัสสนะเกิดอย่างไร มีลักษณะอย่างใด”

มีลักษณะ เห็นไหม มีลักษณะที่ว่า “คนรู้ไม่พูด คนพูดไม่รู้” คนรู้เขาไม่พูดหรอก คนรู้เรื่องญาณทัสสนะ เรื่องต่างๆ เขายิ่งเก็บเงียบเลย

หลวงตาเวลาท่านปฏิบัติจบแล้ว ท่านทอดธุระเลยนะ “จะสอนโลกได้อย่างไร จะสอนโลกได้อย่างไร” จนท่านใช้ปัญญาของท่านนะ “อ้าว! แล้วเรามาได้อย่างไรล่ะ เราปฏิบัติอย่างไร” หลวงตาท่านปฏิบัติอย่างไรถึงเป็นอย่างนี้ล่ะ “อ๋อ! ก็ข้อวัตรปฏิบัติไง เรามีข้อวัตร เรามีปฏิบัติ มีหลวงปู่มั่นวางข้อวัตรไว้ หลวงปู่มั่นชักนํามาก็มาได้ไง” แต่เวลาไปถึงที่สุดแล้วนะ “จะสอนได้อย่างไร จะสอนได้อย่างไร”

นี่ก็เหมือนกัน เวลาใครมีญาณทัสสนะจะพูดกับโลกเขาอย่างไร จะพูดอย่างไร ถ้าพูดไปแล้วมันก็เหมือนที่ว่าเมื่อกี้นี้เป็นวัตถุหมด ถ้าเราบอก “ญาณทัสสนะ” เขาก็มีญาณทัสสนะ ญาณทัสสนะใคร ลองพูดกับโยมสิ ผู้ที่ปฏิบัติพอบอกญาณทัสสนะ “อ๋อ! อย่างนี้เหรอ ฉันก็มี ฉันก็มี” ถ้าไปบอกญาณทัสสนะเขา ทุกคนมีหมด แต่มิจฉาทัสสนะ ไม่ใช่ญาณทัสสนะ เป็นมิจฉาทัสสนะ มิจฉาทั้งนั้น

แต่ถ้าคนมีเขามีจริงนะ เพราะโลกรู้ได้หรือไม่ได้ ถ้าคนมีจริงเขาถึงไม่พูดไง คนมีจริงเขาจะกลับไปหาอาจารย์เขา เขาจะไปพูดให้อาจารย์เขาฟัง ถ้าอาจารย์เขาไม่รู้นะ แสดงว่าอาจารย์ไม่ถูกต้อง ถ้าอาจารย์ถูกต้อง พอพูดปั๊บ อาจารย์นี่เพี๊ยะๆ เลย

ญาณทัสสนะจะพูดต่อผู้ที่มีญาณทัสสนะด้วยกัน ผู้ที่มีญาณทัสสนะ แล้วไปพูดกับคนที่ไม่รู้จักญาณทัสสนะนี่ เหมือนกับเราพูดกับเด็กน้อย พูดไปเถอะปากเปียกปากแฉะ เด็กมันจะร้อง “อ๋อ! ใช่ อ๋อ! ใช่” แล้วเด็กมันก็จินตนาการของมันไป “อ๋อ! ญาณ-ทัสสนะเป็นอย่างนั้นใช่ไหม เป็นแบบลูกโป่งเนาะ ที่มันลอยอยู่บนอากาศใช่ไหม อ๋อ! เป็นแบบบอลลูนๆ อ๋อ! เป็นแบบเครื่องบิน” ญาณทัสสนะ ลองพูดออกไปสิ

นี่ไง “ญาณทัสสนะมีลักษณะอย่างใด”

“ก็มีลักษณะแบบลูกโป่ง มันจะลอยขึ้นไป อ๋อ! มันจะเป็นแบบฟองสบู่ไง”

ญาณทัสสนะอะไร

“ญาณทัสสนะ” ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ผู้ที่สูงกว่า เขาควรรู้อะไรควรและอะไรไม่ควร เราพูดนี่ผู้ใหญ่กับเด็กนะ แต่ถ้าใจเรานี่จะบอกว่า คนพูดกับสัตว์ แต่สัตว์เลี้ยงนี่พูดมันยังรู้เรื่อง สัตว์ป่านี่พูดไม่รู้เรื่อง

แล้วไปบอกญาณทัสสนะ ญาณทัสสนะอะไร

“ญาณทัสสนะ” เอาอ้อยอันหนึ่ง อ้อยน่ะ เอาอ้อยดีกว่า ญาณทัสสนะไม่เอา ไก่ได้พลอยไง เอาพลอย เอาเม็ดข้าวดีกว่า ญาณทัสสนะไม่เกี่ยว เม็ดข้าวดีกว่า พอบอก “ญาณทัสสนะ” เงินร้อยหนึ่งดีกว่า...ญาณทัสสนะอะไรของเอ็ง

นี่ไงถ้าคนมีสติมีปัญญา เราจะบอกว่า เดี๋ยวนี้โลก ในการปฏิบัติดีมากๆ แต่ฟั่นเฝือ พูดจาเฉไฉ แล้วผู้ที่แสดงธรรม ผู้ที่เป็นหัวหน้าไม่รับผิดชอบ นี่ผู้ชนะสิบทิศทั้งนั้น เกร็ดประวัติศาสตร์ เกร็ดธรรมะ โอ้โฮ! แต่งกันไปร้อยแปด มันไม่มีเหตุมีผลอะไรเลย

“ญาณทัสสนะมีลักษณะอย่างใด”

(หัวเราะ) แบบลูกโป่ง ลอยไปเลย

“เราจะสังเกตได้อย่างไรว่าญาณทัสสนะเกิดกับจิตเราแล้ว”

สังเกตว่าอย่างใดล่ะ คําว่า “สังเกต” คําว่า “สังเกต” นี่ดีมากนะ คําว่า “สังเกต” ทําให้เรามีสติ เราบํารุงรักษาใจเรา ญาณทัสสนะเวลามันเกิดขึ้น ถ้ามันเกิด มันเป็นความจริงของมัน มันสมุจเฉทปหาน

พอมันต้องเกิดจากสมุจเฉทปหาน พิจารณากาย เห็นไหม พอมรรคสามัคคี มรรครวมตัว พอมรรครวมตัวนี่มันสมุจเฉทปหาน พอสมุจเฉทปหาน กายเป็นกาย จิตเป็นจิต แยกออกเป็น ๓ ทวีป หลวงตาบอก “แยกออกเป็น ๓ ทวีป” แล้วจิตมันรวมลง พอจิตมันรวมลงขึ้นไปแล้ว จิตรวมลง มันปล่อยหมด นี่ยถาภูตํ ยถาภูตํเลย มันสัมปยุตเข้าไป พอสัมปยุตคือมันกลืนทําลายจิตเข้าไป สัมปยุตเข้าไป แล้วมันวิปปยุตคลายตัวออกมาล่ะ คลายออกมาเป็นจิตเราล่ะ

นี่สัมปยุตเข้าไปนะ มันสัมปยุต มันมรรคสามัคคี มรรครวมตัว มรรคสมุจเฉทปหานทําลายกิเลสทั้งหมดเลย แล้วมันคลายตัวอย่างไร? เออ! (หัวเราะ) แล้วมันคลายตัวออกมา นี่ยถาภูตํ สัมปยุตเข้าไป วิปปยุตคลายตัวออกมา เกิดอะไร เกิดทัศนะอย่างใด (หัวเราะ) เกิดลูกโป่งลอยมากี่ลูก มีบอลลูนมาด้วย

เพราะว่าสิ่งที่มันเป็นธรรมมันก็เป็นธรรม ฉะนั้น สิ่งที่เป็นธรรม เห็นไหม เพราะยถาภูตํ ญาณทัสสนะมันอยู่ในธัมมจักฯ อยู่ในอาทิตตปริยายสูตร อยู่ในอนัตตลักขณสูตรต่างๆ อยู่ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาปฏิบัติไป ถ้าเรารู้จริงเห็นจริง มันเป็นอันนั้นแหละ แต่ทีนี้พอเรารู้ยังไม่ได้จริง เรายังเห็นไม่ได้จริง แต่เราก็อาศัยเอาคําสิ่งนั้นแล้วก็มาอ้างอิงกัน เอามาเสริมกิเลส เอามาเสริมทิฏฐิมานะ เอามาเสริมการปฏิบัติของคนคนนั้น

แล้วคนคนนั้น ในการประพฤติปฏิบัติ ธรรมะมันมีแต่การอ่อนน้อมถ่อมตน อ่อนน้อมถ่อมตนเพื่อให้จิตของเรามันสมดุล เพื่อให้มันมีความเป็นไป เพื่อให้มันเป็นการต่อสู้กับกิเลส แต่ถ้ามันเกิดเอาญาณทัสสนะ เอาสิ่งนั้นมาส่งเสริมความเห่อเหิมของใจ เอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาส่งเสริมทิฏฐิมานะ แล้วว่า “สิ่งนั้นเป็นธรรม สิ่งนั้นเป็นธรรม” แล้วแอบอ้าง ต้องการให้ทุกคนยอมรับสิ่งนั้น

แล้วธรรมะมันต้องอ่อนน้อมถ่อมตน ทําไมต้องให้ใครยอมรับล่ะ ในเมื่อเราทุกข์อยู่ เรามีกิเลสอยู่ ทุกข์จะเป็นจะตาย ต้องให้ใครมายอมรับเรา แล้วเวลาสุขขึ้นมา มันสุขขึ้นมามันก็สุขในหัวใจของเรา ต้องให้ใครมารับรู้กับเรา สิ่งที่มันเป็นความจริงมันก็เป็นความจริงในใจนั้น สิ่งที่เป็นความจริง แล้วพอเป็นความจริงขึ้นมาก็เป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของพวกเรา

พวกเรามีครูมีอาจารย์เป็นร่มโพธิ์ร่มไทร พอร่มโพธิ์ร่มไทร สิ่งใดถูกต้อง สิ่งใดผิด ครูบาอาจารย์ก็คอยบอก คอยชี้แนะเรา เข้าไปเผชิญหน้าก็คุยกับท่านสิ ไปหาอาจารย์แล้วก็ไปนั่งอยู่นู่นชายขอบเลย แล้วก็ตั้งจิตเลย ตั้งจิตถามเลยนะ แล้วท่านเทศน์ก็ตอบมาถูกต้องๆ

แม้แต่เข้าไปหาอาจารย์ก็ยังไม่กล้าเข้าไปหาท่าน เวลาไปหาอาจารย์ก็ยังไม่กล้าไปบอกเลยว่ามีญาณทัสสนะอย่างใด มีลูกโป่งกี่ใบ มีบอลลูนกี่ใบ ก็ไม่กล้าขึ้นไปคุยกับท่าน แล้วมันจะเกิดเป็นญาณทัสสนะอะไร ถ้าเกิดเป็นญาณทัสสนะ แม้แต่ความจริงก็ยังไม่กล้าพูดไม่กล้าคุยกับใคร มันจะเป็นญาณทัสสนะมาจากไหน

ถ้ามันเป็นญาณทัสสนะ เห็นไหม ดูสิหลวงตาท่านบอกว่า ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา ท่านจะกล้าเข้าสังคมทุกสังคม แล้วสิ่งที่เป็นธรรมขึ้นมา เวลาธมฺมสากจฺฉา เป็นธรรมขึ้นมามันจะเป็นประโยชน์ใช่ไหม เวลาวิสัชนาธรรมะกัน แล้วผู้ฟัง...เวลามีคนออกจากป่าจากเขามา ไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นจะถามปัญหา แล้วให้ตอบปัญหาเป็นส่วนบุคคลก่อน แล้วท่านให้รวมพระเลย แล้วท่านเทศน์เลย เพราะเอาเหตุของพระองค์นั้นเป็นประเด็นแล้วเทศน์สอนหมู่พระ หมู่พระจะดีใจปลื้มใจมากว่าจะได้ธรรมะ ได้ทุกอย่างมากับเรา

ฉะนั้น ญาณทัสสนะ นี่ว่า “ญาณทัสสนะเกิดขึ้นมาอย่างไร เกิดกับจิตอย่างไร”

เราไม่ต้องไปขวนขวายหรอก ไม่ต้องไปขวนขวายหา ไปหาที่ไหนก็ไม่เจอหรอก เวลามันเกิดมันเกิดกลางหัวใจเราน่ะ เวลาทุกข์ก็ทุกข์ที่ใจนี่ เวลามันเป็น ใจมันเป็นขึ้นมามันก็จบที่นั่น ธรรมะ เห็นไหม ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกอยู่ที่ใจของเรา

จะบอกว่า อย่าเชื่อคนโฆษณาชวนเชื่อนะ อย่าเชื่อ! คนที่เขารู้จริงเขาไม่พูด เขาจะพูดต่อเมื่อมีความจําเป็น คนที่ไม่รู้จริงที่เขาโฆษณาชวนเชื่อกันอยู่นี่อย่าไปเชื่อเขา อย่าไปเชื่อเขา! แล้วเรากลับมาประพฤติปฏิบัติของเราเอง

นี้คือ “นิโรธสมาบัติ” เอวัง

๓

เห็นโทษ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๗๗๙. ความลวงซ้อนความลวง

ตอบ : นี่เวลาปัญหาเขาเขียนหัวข้อคําถามไง “ความลวงซ้อนความลวง”

ถ้าความลวงซ้อนความลวง แสดงว่าเขาก็รู้อยู่แล้วว่ามันลวง แต่เป็นปัญหา เป็นประสบการณ์ของเขานะ

ถาม : ผมเคยส่งคําถามมากราบเรียนหลวงพ่อเรื่อง “จิตกับขันธ์” ประมาณปีที่แล้ว ตอนนี้การภาวนาของผมในเวลาที่ต้องทํางานทําการปกติ ก็เหมือนมีตาในส่งดูอารมณ์ความคิดเป็นระยะ ถ้าในเวลานั่งสมาธิภาวนาก็จับอารมณ์ที่เกิดเป็นปัจจุบันในจิตไปเลย จดจ่ออยู่ที่เดียวแล้วค่อยๆ สงบลง เมื่อจิตสงบ จับอารมณ์มาพิจารณาพบว่า ในอารมณ์มีความสําคัญมั่นหมาย ชัง ชอบต่างๆ ซ้อนเป็นเหมือนเงาอยู่ และตัวอารมณ์เองก็เหมือนเงาที่กระทบเปลี่ยนแปลงซ้อนอยู่ในจิตอีกทีหนึ่ง

บางคราวกําลังสมาธิดีก็แยกความมั่นหมายกับอารมณ์ได้เป็นขณะๆ ถ้าสมาธิไม่มากพอก็เห็นแค่อารมณ์กระทบเปลี่ยนแปลงอยู่ในจิต ถ้าพิจารณาอยู่อย่างนี้จิตจะไม่ซับอารมณ์ แต่ก็รู้สึกว่าการกระทบใดๆ ก็ตามล้วนเป็นทุกข์

จึงขอโอกาสถามหลวงพ่อว่า

๑. อุปาทานในอารมณ์มันเริ่มตั้งแต่แว็บแรกที่กระทบหรือเปล่าครับ

๒. แว็บแรกที่กระทบอารมณ์ สัญญาเข้าไปรับ ตรงนี้ใช่อุปาทานไหมครับ ผมควรพิจารณาอย่างไรต่อไปดีครับ

ตอบ : นี่พูดถึงว่าถ้ามันเป็นอุปาทาน เห็นไหม สิ่งที่ว่า “ความลวงซ้อนความลวง” นี่คือหัวข้อ ถ้าความลวงซ้อนความลวง เราก็รู้อยู่แล้วว่าสิ่งนี้มันเป็นกิเลสหมด เพราะมันเป็นความหลอกลวง

ทีนี้ความลวง เวลาพิจารณาไปแล้ว คําว่า “ความลวงซ้อนความลวง” คือเราเห็นแล้วไง เราเห็นสิ่งนี้เป็นของจอมปลอม สิ่งนี้เป็นของหลอกลวง ฉะนั้น เราพิจารณาไปมันก็ละเอียดเข้าไป ละเอียดเข้าไป เราถึงบอกว่า “ความลวงซ้อนความลวง” ข้างนอกก็ลวง ปกติก็ลวง ข้างในก็ลวง มันหลอกลวงทั้งนั้นน่ะ แต่เราจะแก้ไขอย่างไรล่ะ เราจะแก้ไขอย่างไร

ทีนี้คําว่า “แก้ไข” การพิจารณาโดยใช้ปัญญาแล้วมันต้องใช้ปัญญาของมันไป ใช้ปัญญาของมันไปนะ พิจารณาไปแล้วก็ปล่อย ปล่อยแล้วถ้ามีสติปัญญาเราก็พิจารณาต่อซํ้าไป นี้เพียงแต่เวลาเราปฏิบัติกัน เราจะเข้าใจว่า การทํางานมันเหมือนกับสิ่งที่เป็นทางโลก ทางโลกคือถ้าทํางานเสร็จ ทํางานเฉพาะกาลนั้นเสร็จก็คือว่าเสร็จ แต่งานทางโลกมันยังมีต่อไป ต่อเนื่องกันไป เพราะเราต้องอาศัยการดํารงชีวิตต่อเนื่องกันไป งานถึงไม่มีวันจบ

ในการปฏิบัติ เวลาความลวงซ้อนความลวง ความลวงเราเห็นว่าเป็นความลวง เราพิจารณา เห็นไหม คําถามถามว่า “ถ้าสติมันดี สมาธิมันดี สิ่งนี้เราเห็นเลยว่ามันซ้อนกันอยู่”

ถ้าเรามีสติ สมาธิดีมันก็ปล่อยได้ มันก็วางได้ พอมันปล่อยวางมันก็วางได้ แต่เดี๋ยวสักพักมันก็คิดอีก แต่ถ้าสมาธิไม่ดี สิ่งนี้มันจะซ้อนมา มันเป็นอารมณ์ร่วมไป ถ้าอารมณ์ร่วมไป ถ้าเราทําได้ขนาดนี้นะ มันต้องมีการขวนขวายไง อย่างเช่นงานการกระทํา เราทําซํ้าทําซากแล้วมันไม่เกิดผลๆ เราก็ว่า เอ๊ะ! ทําไมทํามาขนาดนี้ ขณะทํามันก็ต้องลงทุนลงแรง คือมันต้องเหนื่อย ต้องพยายามทําความเพียร แล้วมันต่อเนื่องไปอย่างไรล่ะ

มันต่อเนื่องหรือไม่ต่อเนื่องมันก็ย้อนกลับมาแล้ว ย้อนกลับมาจริตนิสัยของคน ถ้าจริตนิสัยของคนนะ คนที่ทําแล้วนี่ โดยทั่วไปนะ โดยทั่วไปเวลาประพฤติปฏิบัติมาขนาดนี้ เวลาเราปล่อยวางแล้ว เราอะไรแล้ว เราจะเทียบ เราก็เทียบกับทางวิชาการ ถ้าเราเทียบทางวิชาการนะ ทางวิชาการบอกว่า “ถ้าเราจับอารมณ์ได้ ธรรมารมณ์ไง เราจับอารมณ์ได้ เราจับจิตได้ เราจับเวทนาได้ เราจับกายได้ ถ้าเราพิจารณาจนปล่อยวางๆ นั่นคือธรรม ถ้าปล่อยวางคือธรรม”

ใช่ มันปล่อยวาง มันเป็นสภาวธรรม แต่มันยังไม่สิ้นสุดกระบวนการ คือว่ามันยังไม่สมุจเฉท คือว่ามันยังไม่ถึงที่สุด ถ้ามันยังไม่ถึงที่สุดเราจะทําอย่างไรต่อไป ฉะนั้น ถ้าเราจะทําอย่างไรต่อไป ถ้าจิตใจมันอ่อนแอ มันไม่เอาสิ่งนี้มาเป็นบรรทัดฐานไง มันเอาแต่ความสําเร็จของเรา เอาความสําเร็จของเรา แล้วก็พยายามจะเปรียบเทียบกับพระไตรปิฎก พยายามจะเปรียบเทียบกับตํารา ตําราสอนว่าให้พิจารณา แล้วพิจารณาแล้ว ทําสิ้นกระบวนการแล้วทําไมมันไม่เกิดผล ทําไมมันไม่เกิดผล

คําว่า “เกิดผล” ตําราสอนไว้อย่างนั้น แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วมันมีแก่มีอ่อน คําว่า “แก่ อ่อน” กิเลสคนหนา กิเลสคนบาง กิเลสของคนมันไม่เหมือนกัน กิเลสของคนไม่เท่ากัน เหมือนการเป็นโรคเจ็บไข้ได้ป่วย คนเจ็บไข้ได้ป่วย เห็นไหม เจ็บไข้ได้ป่วยเพิ่งเริ่มเป็น คนเจ็บไข้ได้ป่วยจนหนักหนาสาหัสสากรรจ์ การรักษาก็แตกต่างกัน จิตใจของคนมันมีที่มาที่ไปแตกต่างกัน มันมีเวรมีกรรมแตกต่างกัน

ทีนี้การแตกต่างกัน เวลาปฏิบัติไปแล้วนี่ตําราเป็นกลาง ตําราสอนไว้ วิธีการเป็นแบบนั้น ทีนี้เราไปเทียบกับตํารา เทียบกับสิ่งที่เราเคยทํามาแล้ว เราก็มานึก “เอ๊ะ! เราก็ทําครบกระบวนการ เราก็ทําทุกอย่างเสร็จแล้ว ทําไมมันไม่มีผล ทําไมมันไม่มีผล”

มันมีผล มีผลตรงที่เรารู้ขึ้นมา เรารู้ว่า “ความลวงซ้อนความลวง”

ธรรมดามันก็ลวงอยู่แล้ว พอพิจารณาไปเห็นมันยังมีความละเอียดกว่านั้น ละเอียดกว่านั้น เราก็ต้องเข้มแข็งทําของเราไป ถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะคอยแนะนําอย่างนี้ แนะนําว่าที่ทํามาถูกต้องไหม? ถูก ถูกแล้วทําไมผลมันเป็นอย่างนี้ ผลเป็นแบบนี้เพราะเราได้สร้างเวรสร้างกรรมมาแบบนี้ เวลาคนอื่นเขาสร้างเวรสร้างกรรมมา ถ้าจิตของเราอ่อนแอกว่านี้นะ เขาจะเทียบตามตํารา เขาเทียบตามตํารานะ

ตอนนี้มีลูกศิษย์มาปรึกษาเยอะมาก บอกว่าเขาเข้าไปในเว็บไซต์ เข้าไปดู โสดาบันเต็มไปหมดเลย คนนั้นก็โสดาบัน คนนี้ก็โสดาบัน โสดาบันอะไรกันก็ไม่รู้ แล้วโสดาบันของเขา คําพูดของโสดาบันมันสมกับความเป็นโสดาบันไหมล่ะ? มันไม่เป็น มันเป็นไปตามตําราหมดเลย เพราะมันเป็นโสดาบันโดยอ้างตํารา เหมือนเรานี่ เราบอกว่าเราเป็นเศรษฐีอันดับโลกกันหมดเลย แต่เราไม่มีสตางค์สักสลึงหนึ่ง แล้วบอกว่า “อ้าว! แล้วก็อ้างบอกว่าเราก็มีสิทธิเหมือนกัน เราก็มีสิทธิเหมือนกัน” มันเป็นไปไม่ได้หรอก

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเป็นโสดาบัน ทําอย่างไรเป็นโสดาบัน

ฉะนั้น คุณสมบัติไง เวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมาท่านรู้ของท่าน ท่านรู้ของท่านนะ แล้วท่านรู้ของท่านมันเป็นความจริง คือมันมีข้อเท็จจริง แต่เวลาเขาพูดข้อเท็จจริง เห็นไหม ดูสิผู้ถาม เราเห็นว่าผู้ถามถ้าจิตใจไม่มีหลักมีเกณฑ์ก็จะเอาผลไง เอาตามที่เขาต้องการ นี่มันจะเป็นอย่างนั้นๆ แล้วก็อ้างตํารา

แต่นี้เพราะเรามีหลักมีเกณฑ์ จิตใจ เวลาถ้ามีสติมีปัญญา นี่มันรู้เท่า มันรู้เท่าเห็นไหม มันก็จะเห็นเป็นเงา เห็นมีการกระทบกัน มันซ้อนกัน มันต่างๆ เรารู้ของเรา ถ้ารู้ของเรา เราใช้สติปัญญาของเรา ถ้าสติปัญญาดีนะ ถ้าสมาธิมันดี สิ่งที่เห็นมันจะมีกําลัง คําว่า “มีกําลัง” คือทําง่าย พิจารณาสิ่งใดก็มีเหตุมีผล แล้วมันซาบซึ้ง แล้วมันปล่อยวาง แต่ถ้าสมาธิไม่ดีนะ มันละล้าละลัง แล้วมันยึดเหนี่ยว แล้วกว่ามันจะปล่อยมันมีหลายอย่างมาก

ฉะนั้น นี่คือสิ่งที่เขาทํามา สิ่งที่เคยประสบการณ์มา

แต่คําถามว่า “๑. อุปาทานในอารมณ์มันเริ่มตั้งแต่แว็บแรกที่กระทบหรือเปล่าครับ”

แล้วคิดว่ามันเป็นแว็บแรกหรือเปล่าล่ะ

มันเป็นมาก่อนหน้านั้น มันเป็นก่อนหน้านั้นเพราะ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา เพราะมีอวิชชาถึงมีการเกิด จิตนี้มันมีอวิชชา มันมีความไม่รู้เป็นอนุสัยมา นี้คือปู่ของมัน แล้วพอปู่ของมัน โดยหลัก โดยจิตนี่มีอวิชชา มันถึงมาเกิด ทีนี้โดยหลักมันแบบว่า จิตใต้สํานึกมันมีเชื้อไขที่เต็มที่ของความไม่รู้

ทีนี้ความไม่รู้ พอมันไม่รู้ พอแว็บแรก แว็บแรกมันคืออะไร? แว็บแรกคือจิตมันสงบใช่ไหม ถ้าจิตเราไม่สงบ เราจะไม่เห็นแว็บแรกเลย เราคิด เราก็ไม่รู้ว่าเราคิด คิดไปแล้ว พอคิดไปแล้ว คิดจนแบบว่ามันเอาความรู้สึกเราไปหมดแล้ว เหลือแต่กากเมือง ยังพอใจความคิดของตัว แต่นี้เพราะเรามีสติมีปัญญา เราพิจารณาของเราใช่ไหม เราถึงเห็นแว็บแรก เห็นไหม

สิ่งที่เวลาเขาว่า “อุปาทานในอารมณ์มันเริ่มตั้งแต่เมื่อไหร่”

“อุปาทาน” อุปาทานต่างๆ มันเป็นอนุสัย มันนอนมากับจิตหมดน่ะ มันอยู่ที่จิตเลย ฉะนั้น คําว่า “แว็บแรก” นี่ใช่ แว็บแรก ถ้าอุปาทานมันอยู่ที่แว็บแรก เวลาพิจารณา เวลาคนเห็น เห็นแล้วทําไมมันไม่รู้ทันมันล่ะ แล้วคนที่ไม่รู้ไม่เห็นล่ะ บางคนยังไม่เห็นนะ ไม่เห็นแต่รู้ทางทฤษฎี ว่า “ความคิดไม่ใช่เรา สรรพสิ่งไม่ใช่เรา” แต่เขาไม่รู้ไม่เห็น

ที่เราใช้คําว่า “ไม่มีข้อเท็จจริง ไม่มีข้อเท็จจริง” เพราะคนที่ไม่เคยรู้เคยเห็นเขาพูดตามทฤษฎี พูดตามสิ่งที่ครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการไว้ ก็จํามา จํามาว่าเป็นแบบนั้น เหมือนเรารู้เราเห็นอะไหล่รถยนต์ เรารู้หมดเลยว่านี่คืออะไหล่รถ แต่เราถอดและเราประกอบอะไหล่นั้นไม่เป็น เครื่องยนต์เราถอดหมดไม่ได้ เราถอดแล้วเราจะประกอบไม่ได้ แต่เครื่องยนต์เราก็รู้อยู่ว่ามันเป็นอะไหล่ แล้วก็ประกอบขึ้นมาเป็นเครื่องยนต์

นี่ก็เหมือนกัน ทางทฤษฎีก็สอนว่า “จิต อาการของจิตเป็นอย่างนั้น ขันธ์ ๕ เป็นอย่างนั้น อารมณ์เป็นอย่างนั้น อุปาทานเป็นอย่างนั้น” นี่เรารู้หมด แต่เราไม่เคยรู้เคยเห็น เรารู้ทางทฤษฎี แต่พอเราปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม ถ้าจิตมันจับอาการได้ นี่ตรงนี้สําคัญ เพราะการจับอาการได้นั้นคือวิปัสสนา

แต่ถ้ายังจับสิ่งใดไม่ได้ นี่เรารู้ เรารู้หมด เรารู้ทางทฤษฎีหมด แต่เราไม่รู้ไม่เห็นสิ่งใดเลย เห็นไหม เรารู้ทางทฤษฎีคือรู้ทางสัญญา รู้ทางจินตนาการ แต่เราไม่เคยเห็นข้อเท็จจริง เราก็ต้องพยายามทําความสงบของใจ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ คือตรึกในธรรม ตรึกในสิ่งที่เราศึกษามานี่ ตรึก! ตรึกให้จิตมันตรึกอยู่อย่างนั้น

เหมือนกับที่หลวงปู่เจี๊ยะบอกว่า “เอาจิตนี้อยู่ในร่างกาย ให้มันคิดไตร่ตรองอยู่ในข้อกระดูกเป็นชั่วโมงๆ”

ถ้าเราตรึกในธรรม มันอยู่ในธรรมเป็นชั่วโมงๆ จิตมันจะสงบเข้ามา พอจิตสงบเข้ามาคืออะไร? คือมันคลายอารมณ์ความรู้สึกทั้งหมด มันถึงเข้ามาสักแต่ว่ารู้ เป็นสัมมาสมาธิ เวลามันจะมีอารมณ์ มีความรู้สึก มันจะมีแว็บที่ว่านี่ไง นี่มันเสวย มันเสวยอารมณ์ แล้วมันเสวยมันถึงเกิดความรู้สึกนึกคิด แล้วถ้าจิตเราสงบนี่ เราเห็นมันเสวย เห็นแว็บๆ นั่นแหละเราเห็น เราจับได้

พอเราจับได้ สิ่งที่เราเสวยกับเรามันคนละส่วนกันใช่ไหม นี่เรากินอาหารมันคนละส่วนกัน อาหารก็คืออาหาร เราคือเรา นี่ก็เหมือนกัน จิตคือจิต แต่อารมณ์ความรู้สึกที่มันแว็บเข้ามานั่นน่ะ แล้วบอกว่ามันเป็นอุปาทานไหม มันเป็นอุปาทานไหม? มันมีโดยที่จิต มันมีโดยเนื้อแท้ของมัน แต่ตอนนี้เราพยายามฝึกฝน

เขาถามว่า “อุปาทานในอารมณ์ที่มันเริ่มต้นในแว็บแรกที่กระทบนั่นหรือเปล่า”

เขาจะถามว่าอุปาทานอยู่ที่ไหน

เห็นไหม อุปาทานมันอยู่ที่จิต ฉะนั้น พออยู่ที่จิตแล้ว เวลาเราพิจารณาไป เราพิจารณาเพื่อจะถอดถอน ทีนี้เพื่อจะถอดถอน เราต้องพิจารณาอารมณ์ความรู้สึกต่างๆ สิ่งนี้เอามาแยกแยะว่ามันคืออะไร มันเป็นอย่างใด มันมีส่วนประกอบเป็นอย่างใด พิจารณาซํ้าพิจารณาซากจนมันเป็นไตรลักษณ์ คําว่า “ไตรลักษณ์” คือมันสลายของมันไป มันแปรสภาพของมันไป ถ้ามันแปรสภาพของมันไป จิตมันรู้มันเห็นไง

จิตมันรู้มันเห็นมันก็เหมือนเครื่องยนต์ที่บอก เครื่องยนต์ เรารู้อยู่เครื่องยนต์มันเป็นส่วนประกอบของอะไหล่ มันถึงเป็นเครื่องยนต์ขึ้นมาได้ เรารู้หมดล่ะ แต่เราประกอบแล้วเราติดเครื่องได้ไหม ประกอบเสร็จแล้ว เติมนํ้ามันแล้วทุกอย่างมันเป็นไหม

ประกอบเข้าไปแล้วนะ...หนึ่ง ถ้าคนไม่เป็น มันขันน็อตไม่แน่น พอเติมนํ้ามันแล้วมันก็รั่ว ถ้านํ้ามันมันอยู่ไม่ได้ นํ้ามันเครื่องใส่เข้าไป ปะเก็นไม่ดี สิ่งต่างๆ ไม่ดี นํ้ามันอยู่ไม่ได้หรอก ถ้าเราขันไม่แน่นนะ ยิ่งขันน็อตไม่แน่น เราขันทุกอย่างไม่แน่น เวลาเราติดเครื่องนี่ไม่ได้หรอก อากาศมันออกหมด ทุกอย่างมันกระจายหมด มันไม่ทํางานโดยตามความเป็นจริงของมัน

นี่มันต้องฝึกต้องฝนอย่างนี้ นี่พูดถึงแว็บแรกเป็นอุปาทานหรือเปล่า

แล้วเราพิจารณาอย่างไร ที่ว่า เราพิจารณาอย่างไรต่อไป อย่างไรต่อไป พิจารณา มันต้องเอาสิ่งนี้มาพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า

ถาม : ๒. แว็บแรกที่กระทบอารมณ์ สัญญาเข้าไปรับ ตรงนี้ใช่อุปาทานไหมครับ ผมควรจะทําอย่างไรต่อไป

ตอบ : เห็นไหม เขาบอกว่า “สิ่งที่มันเกิดแว็บแรกนี่เป็นอุปาทานหรือเปล่า” แล้วข้อ ๒. “แว็บแรกที่สัญญาเข้าไปรับเป็นอุปาทานหรือเปล่า”

กรณีเช่นนี้มันเหมือนกับผู้ที่ปฏิบัติ ทุกคนอยากจะละสังโยชน์ แล้วว่าสังโยชน์มันอยู่ที่ไหน สังโยชน์มันคืออะไร พยายามจะไปละสังโยชน์ สังโยชน์นะ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส มันเป็นนามธรรม แล้วเราให้ชื่อมันว่าทิฏฐิความเห็นผิดนี่เป็นสังโยชน์ แล้วเราบอกเราจะละสังโยชน์ สังโยชน์มันอยู่ไหน นี่ก็เหมือนกัน เราจะละอุปาทาน อุปาทานมันอยู่ที่ไหน อะไรเป็นอุปาทาน

กรณีอย่างนี้มันก็เหมือนกรณีที่บอกว่า “นิพพานคืออะไรไง นิพพานเป็นอัตตาหรือเป็นอนัตตา”

นิพพานมันเป็นนิพพานอยู่แล้วนะ ทําไมต้องบอกว่านิพพานเป็นอัตตาหรือเป็นอนัตตาล่ะ แล้วก็มาเถียงกันนะ “นิพพานเป็นอัตตา นิพพานเป็นอนัตตา” เลยเกิดสงครามอนัตตาไม่อนัตตา แต่ไม่พูดถึงนิพพานแล้วนะ นิพพานมันเป็นอัตตาหรือเป็นอนัตตา แล้วก็เลยมาเถียงกันอยู่ที่อัตตาและอนัตตา แล้วนิพพานมันก็เลยยิ้มแฉ่งเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย

อันนี้ก็เหมือนกัน อะไรเป็นอุปาทาน แล้วเราจะเอาอะไรไปสวมชื่ออุปาทาน มันเหมือนหนูเลย หนูเขาประชุมกัน บอกว่าเวลาเราเป็นหนูนี่นะ เราจะโดนแมวจับไปกินเป็นอาหาร ฉะนั้น หนูประชุมกันว่า ถ้าเราจะเอาลูกกระพรวนไปใส่คอแมว เวลาแมวมา เราจะได้รู้ว่าแมวมันมาแล้ว ฉะนั้น ตกลงกันว่าใครจะเอาลูกกระพรวนนี้ไปผูกคอแมว...มันเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย ทั้งๆ ที่เรากลัวแมวจะมากิน แต่เราจะเอาลูกกระพรวนไปผูกคอแมวได้อย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน อุปาทานมันก็เป็นอุปาทาน ฉะนั้น สิ่งที่ว่าอุปาทานมันคืออะไร

นี่มันก็อย่างว่าแหละ เขาเสกสรรว่าเป็นอาจารย์ของเขาเนาะ เขาก็ต้องให้ชี้มาว่าอุปาทานมันอยู่ตรงไหน สุดท้ายคําถามก็ต้องมา ต้องบอกมาอุปาทานมันคืออะไร

อุปาทานมันก็เป็นนามธรรม

ฉะนั้น “แว็บแรกที่กระทบอารมณ์ สัญญาเข้าไปรับ ตรงนี้ใช่อุปาทานไหมครับ”

อุปาทานมันคือตัวอุปาทานนะ พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ตรงตัวหมด เพียงแต่ว่ามันเป็นตรงตัวแล้วเรารู้ว่าสิ่งนี้...คําว่า “อุปาทาน” คือการยึดมั่นถือมั่น เพราะเราอุปาทาน เราไม่ทัน ปัญญาเราไม่ทัน เราถึงมีอุปาทานกับสิ่งนั้น แล้วยึดมั่นถือมั่น ฉะนั้น เราก็พยายามจะถอนอุปาทานสิ่งนั้นให้เป็นสัจจะ

เวลาหลวงตาท่านพิจารณาของท่าน ท่านบอกว่าเวลามันละกายนะ กายก็จริงของกาย จิตก็จริงของจิต ทุกข์ก็จริงของทุกข์ ต่างอันต่างจริง พอต่างอันต่างจริงก็ต่างอันต่างอยู่ มันไม่เกี่ยวเนื่องกัน มันก็เลยกลายเป็นพระโสดาบัน

แต่ที่เราไม่เป็นอย่างนั้นเพราะเราไปยึดว่ากายก็เป็นของเรา จิตใต้สํานึกมันก็ไปเกาะเกี่ยวอยู่ เราก็พยายามอยากจะละ ทีนี้อยากจะละ เวลาอยากจะละ ถ้าเรายังไม่จริงมันก็ยังลังเลสงสัยอย่างนี้ ถ้ามันไม่จริง เราจะให้จริง เราก็ต้องพิจารณาของเรา

พิจารณาที่ทํามานี่ถูกต้องหมดแล้ว

คําถามนะ เวลาคําถามเราฟังหลวงตาท่านตอบปัญหา ตอบคําถามนี่ประจํา ถ้าเวลาถามแล้วบอกว่า “ถูกไหม”

“ถูก”

แล้วคนถามว่า “แล้วทําอย่างไรต่อไป”

“ก็ให้ซํ้าไง ให้ซํ้า”

สิ่งที่ทํามานี่ถูกไหม? ถูก ทีนี้สิ่งที่ถูก สิ่งที่ถูกก็ต้องเห็นอุปาทานสิ ทําไมทําถูกแล้วทําไมยังไม่เข้าใจเรื่องอุปาทาน

“อุปาทาน” เพราะมีอุปาทานเราถึงยึดมั่นถือมั่น เราถึงเห็นผิด แต่ถ้าเราพิจารณาซํ้าไปๆ พอเราเห็นถูกต้องตามความเป็นจริงแล้ว อุปาทานมันก็ต้องหลุดลอยไปเป็นธรรมดา เพราะมันไม่มีสิ่งใดเป็นความลังเลสงสัยให้เกิดอุปาทาน

ฉะนั้น สิ่งที่อุปาทานมันเป็นชื่อของกิเลส มันเป็นชื่อนามธรรม มันเป็นสิ่งหนึ่ง

ฉะนั้น เราจะบอกว่ามันเป็นสิ่งใด เป็นสิ่งใด

ฉะนั้น “ผมควรกระทําอย่างไรต่อไปครับ”

ตั้งสติแล้วพิจารณาไป อย่าให้กิเลสมันมาชักนํา มันมาชักให้เราเสียงาน ให้มันมาชักใยให้เราเสียงานว่าเราจะต้องไปอย่างนั้น เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาบอกสติปัฏฐาน ๔ นะ ให้พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม ไม่ให้พิจารณาอย่างอื่นเลย ทีนี้คําว่า “ธรรมารมณ์ๆ” สิ่งที่ว่าเป็นอุปาทานต่างๆ เราก็พิจารณาธรรมารมณ์ อารมณ์ความรู้สึกมาแยกแยะ ไอ้สิ่งที่ว่าเป็นอุปาทานหรือไม่เป็นอุปาทาน เดี๋ยวเราจะรู้เราจะเห็น ฉะนั้น พอเราจะไปดูอุปาทานๆ พอเราจะไปฆ่ามัน จะจับกิเลสมาฆ่า จับกิเลสมาฆ่า

เวลาจับกิเลสมาฆ่านะ มานะ ๙

ตนเสมอเขา...สําคัญตนว่าเสมอเขา สําคัญว่าตํ่ากว่าเขา สําคัญว่าสูงกว่าเขา

เราตํ่ากว่าเขา...สําคัญว่าตํ่ากว่าเขา สําคัญว่าเสมอเขา สําคัญว่าสูงกว่าเขา

เราสูงกว่าเขา...สําคัญว่าสูงกว่าเขา สําคัญว่าเสมอเขา สําคัญว่าตํ่ากว่าเขา

นี่คือมานะ ๙

มานะ ๙ เห็นไหม เราตํ่ากว่าเขา สําคัญตนว่าตํ่ากว่าเขา นี่ไงสําคัญตนว่าตํ่ากว่าเขา ฉะนั้น อุปาทาน เวลากิเลส นี่ชื่อของกิเลส แต่เวลาทําขึ้นมา กิเลสอย่างละเอียดมันจะละเอียดกว่านี้อีก ฉะนั้น อุปาทานมันเป็นชื่อหนึ่ง เราทําของเราไป ถ้าเราทําของเราไป เราเป็นจริงของเรา เราจะเห็นโทษของมัน ถ้าเห็นโทษของมัน มันก็ใช้ได้ นี่ทําอย่างไรต่อไปล่ะ

พิจารณาซํ้านะ ซํ้าเข้าไป

นี่เริ่มต้นตั้งแต่ว่า “ถ้าจิตมันสงบ มันจับอารมณ์ได้ พิจารณาพบว่าอารมณ์นี้มีความสําคัญมั่นหมาย มีชอบมีชังต่างๆ ซ้อนเป็นเหมือนเงาอยู่”

นี่ “ต่างๆ มันซ้อนเหมือนเงาอยู่” เราก็พิจารณาของเราไป ถ้ามันซ้อนนะ เรามีสติปัญญา ถ้ามันซ้อนนี่จับทีละชั้นแล้วพิจารณา ถ้ามันปล่อยขึ้นไปก็ละเอียดเข้าไป พิจารณาซํ้า ละเอียดเข้าไป สิ่งที่จับมาก็เหมือนกิเลส เห็นไหม นี่หลานมันก่อน ลูกมัน พ่อมัน ปู่มันจับมาพิจารณาให้หมด ถ้ามีสิ่งใดอยู่มันจะอยู่อย่างนั้น

ทําอย่างนี้ไปแล้วใจเย็นๆ ขณะที่ปฏิบัติไปต้องละเอียดรอบคอบ อย่าทําสะเพร่า อย่าทํามักง่าย อย่าทําสักแต่ว่า อย่าทําว่าอยากให้มันได้ผล อยากได้ผลมาก รีบกระทํามาก แล้วมันไม่คลายความสงสัยไง ถ้าไม่คลายความสงสัยนะ นั่นแหละอุปาทาน เพราะมันยังสงสัยอยู่มันก็มีอุปาทานยึดมั่น นี่เพราะยังไม่หายสงสัย ก็ซํ้าไปๆๆ ซํ้าจนกว่ามันชัดเจนของมันแล้ว เดี๋ยวอุปาทาน พอมันหลุดไปแล้ว อ๋อ!

หลวงปู่มั่นท่านบอกว่าถึงบางอ้อ เห็นไหม เขาก็เลยไปหาหนองอ้อกัน คําว่า “ถึงบางอ้อ” คือ อ๋อ! ขึ้นมา อ๋อ! หนองอ้ออยู่ที่ไหน ไปหาเลยนะ หนองไหนมันอ้อ มันจะไปที่หนองกระจับไง มันจะไปจับกระจับ ไปหากระจับมาต้มกินกัน หนองอ้อนู่นน่ะ

มันอ๋อ! อ๋อ! ขึ้นมาจากหัวใจ

ฉะนั้น พิจารณาซํ้าเข้าไป เพราะเวลามันเป็นมันเป็นที่นี่

ฉะนั้น “อันนี้ใช่อุปาทานไหม”

ใช่ อุปาทานมันเป็นชื่อของมัน แต่เราต้องรู้ของเรานะ อย่างเช่นทางโลกเขาว่าบ้าห้าร้อยจําพวก ถ้าคนมันบ้าสิ่งใด มันก็มีอุปาทานยึดมั่นกับสิ่งนั้น คนรักสิ่งใด ชมรม เห็นไหม ชมรมนั้นก็อุปาทานเรื่องนั้น ชมรมใดก็มีอุปาทานเรื่องนั้น

ฉะนั้น อะไรเป็นอุปาทานล่ะ

ชมรมต่างๆ ชมรมออกกําลังกาย ชมรมจักรยาน ชมรมอะไร นั่นแหละเขามีของเขาทั้งนั้นน่ะ แต่อันนั้นมันเป็นประโยชน์กับร่างกายของเขา มันเป็นประโยชน์กับโลก ฉะนั้น เราจะยึดอะไรสิ่งใดว่าเป็นอุปาทาน

ฉะนั้น ให้ปฏิบัติไป สิ่งนี้ถูกต้องแล้วนะ ตอบเท่านี้เนาะ

ถาม : ข้อ ๗๘๑. จะละกามราคะได้อย่างไร

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพ เกล้าฯ ฝึกหัดภาวนามายังไม่ถึงปี เมื่อก่อนที่ไม่เคยภาวนานั้น ใจไม่คิดที่จะต่อสู้กับกามราคะเลย โดยปล่อยให้มันบงการอยู่เป็นนิจ เหมือนหมาโดนเขาเอาชิ้นเนื้อล่อ จนถึงตอนนี้เริ่มฝึกหัดภาวนา รู้สึกว่ากิเลสตัวกามราคะนี้รุนแรงมาก เพราะทุกครั้งที่กามราคะกําเริบ เกล้าฯ พยายามต่อสู้กับมัน แต่ก็โดนมันไสหัวทิ่มไม่เป็นท่าทุกครั้ง มันกินอิ่มแล้วก็นึกว่ามันจะเลิกก็หาไม่ เจ้ากามราคะมันวนเวียนมากินตับกินปอดซํ้าแล้วซํ้าเล่า เกล้าฯ เบื่อหน่ายที่ต้องตกเป็นทาสมันเหลือเกิน เกล้าฯ จึงขอรบกวนกราบเรียนถามอุบายวิธีต่อสู้กับกามราคะเพื่อเป็นหลักใจในการพิจารณาแก่เกล้ากระผมผู้โง่เขลาด้วยครับ

ตอบ : โทสจริต โมหจริต โลภจริต จริตของแต่ละบุคคลไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น เรื่องกามราคะ โดยสัญชาตญาณของสัตว์มันมีทุกตัว ฉะนั้น ในทางการแพทย์เขาบอกว่าเรื่องนี้มันเป็นเรื่องธรรมชาติของมนุษย์ นั้นทางการแพทย์ ทางการแพทย์เขาต้องพยายามให้มนุษย์อยู่ด้วยความร่มเย็นเป็นสุข ฉะนั้น สิ่งใดที่ขาดตกบกพร่อง เขาก็ทําให้กลับมาให้เป็นปกติ ทําให้เป็นเรื่องปกติเรื่องธรรมดา นั่นเรื่องของทางการแพทย์

แต่ถ้าทางการธรรม ถ้าทางธรรม เห็นไหม ทางธรรมถ้าเราเป็นฆราวาส พระพุทธเจ้าสอนไว้ให้ถือศีล ๕ มนุษย์ถ้ามีศีล ๕ แล้ว เราจะไม่ได้สร้างเวรสร้างกรรมจนเกินไป มนุษย์มีศีล ๕ เห็นไหม ไม่ลักของเขา ไม่ทําลายเขา ไม่ผิดลูกเมียเขา ไม่พูดปด ไม่เมาสุรายาเมา นี่สิ่งนี้ไม่ผิด สิ่งนี้เป็นเรื่องของศีล ๕

เราอยู่ในศีล ๕ คู่ครองของเรา ถ้าคู่ครองของเรา นี้โดยสัญชาตญาณของมนุษย์ คู่ครองของเรา แต่ถ้าไม่ใช่คู่ครองของเรา ผิดหมด ผิดหมดนะ เพราะคําว่า “คู่ครองของเรา” ไม่ผิด แต่ถ้าไม่ใช่คู่ครองของเรา มันผิดอยู่แล้ว มันผิด นี่พูดถึงมนุษย์นะ พูดถึงศีล ๕

ถ้าถือศีล ๕ ในเมื่อมนุษย์ถ้ามีศีล ๕ ศีล ๕ นี่เป็นชาวพุทธ ถ้าเป็นฆราวาสควรมีศีล ๕ แล้วถ้ามีศีล ๕ ขึ้นมา เราอยากจะประพฤติปฏิบัติ พอศีล ๘ นี่พรหมจรรย์แล้ว พอพรหมจรรย์ เห็นไหม สิ่งที่ว่าถ้าไม่ผิดในคู่ครองของเรา ไม่ผิดศีล ๕ แต่ถ้าเป็นพรหมจรรย์นี่ผิด พรหมจรรย์นะ ถ้าพรหมจรรย์ เราจะถือศีลในการปฏิบัติใช่ไหม เราจะถือศีลของเรา เริ่มต้นเราก็ถือ ๑ วัน วันนี้เราจะถือพรหมจรรย์ เราจะไม่ยุ่งเรื่องคู่ครอง เราไม่ยุ่งเลยวันนี้ ๑ วัน แต่ถ้าพอถือมากขึ้นถือ ๗ วัน อ้าว! ถือ ๗ วัน นี่ศีล ๘

ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ นี่เรื่องพรหมจรรย์ ถ้าพรหมจรรย์ เรื่องกามราคะนี่ผิดแล้ว

แต่ถ้าเป็นปุถุชน นี่หลวงตาท่านพูดบ่อย บอกว่าทางการแพทย์เขาบอกว่าเป็นเรื่องสามัญสํานึก เป็นเรื่องธรรมชาติของสัตว์โลก เป็นเรื่องของมนุษย์ ถ้าในพุทธศาสนาก็เหมือนกัน ในพุทธศาสนาสอนว่าถ้าศีล ๕ ถือว่าไม่ผิด มันเป็นเรื่องสามัญสํานึกของมนุษย์ แต่เราจะมีความดีที่เหนือมนุษย์ เราจะมีความดีที่เหนือไป สิ่งที่เป็นความดีที่เหนือไปคือถือพรหมจรรย์ ถ้ามีพรหมจรรย์เพื่อจะรองรับสถานะของธรรม ถ้าสถานะของธรรม “ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗” ถ้าศีล ๒๒๗ เห็นไหม อธิศีลเลย “อธิศีล”

เวลาคนภาวนาไปนะ มันจะรู้เลยว่ากามราคะมันอยู่ที่ไหน

นี่เราไปมองกันว่ากามราคะมันอยู่ที่เพศไง เพศตรงข้าม แต่ปฏิบัติไป เวลากามราคะ เวลาจิตมันละเอียดเข้าไป นี่กามฉันทะ ถ้ามันไม่มีความพอใจ ไม่มีความรู้สึกนึกคิดของมัน มันจะเกิดกามราคะได้อย่างไร เห็นไหม เอาซากศพกับซากศพไปพาดกันมันจะมีกามราคะไหม เพราะมันไม่มีจิต กามราคะมันอยู่ที่จิตไง

ฉะนั้น กามราคะอยู่ที่จิต เวลาประพฤติพรหมจรรย์ พระพุทธเจ้าเป็นศาสดาของเรานะ พระพุทธเจ้าฉลาดมาก พระพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ ทีนี้พระพุทธเจ้าถึงรู้ว่าควรสอนคนระดับไหน สอนอย่างใด ถ้าสอนคนระดับของคฤหัสถ์ ฆราวาสเขา เห็นไหม ศีล ๕ ถ้ามีศีล ๕ เราอยู่ในศีลในธรรม มันจะไม่รบกวนกัน เวลาถ้าใครมีครอบครัวขึ้นมา ถ้าไม่ผิดลูกผิดเมียมันก็ไม่ผิดศีล นี่ธรรมชาติของมนุษย์มีก็เก็บไว้ใช้เพื่อดํารงเผ่าพันธุ์ แต่ถ้าพอมันจะเอาคุณธรรมขึ้นมามันก็มาอีกชั้นหนึ่ง ถ้าอีกชั้นหนึ่งมันจะละเอียดเข้ามาเป็นชั้นๆ เข้ามา

เพราะคําถามถามว่า “แต่ก่อนถ้าไม่ได้ประพฤติปฏิบัติ สิ่งนี้มันก็ไม่เป็นโทษเป็นภัยกับเรา แต่พอมาประพฤติปฏิบัติเดี๋ยวนี้ อู๋ย! มันรุนแรงมาก”

คําว่า “รุนแรง” รุนแรงเพราะว่าอะไร เพราะว่าเราไปจํากัด เราไปต่อสู้ใช่ไหม

ทีนี้คําว่า “ต่อสู้” มันก็มีหลายชั้นหลายตอน คําว่า “หลายชั้นหลายตอน” นะ

เวลาคนเรา ถึงเวลาแล้วเราไม่มีกําลัง แล้วเราก็จะไปสู้กับมัน ทีนี้คําว่า “สู้กับมัน” เราถือศีล ๕ พอมีศีล ๕ ขึ้นมา ถ้าศีล ๕ ทางโลกนะ พอมาปฏิบัติถือศีล ๘ “ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗” แล้วถ้าพอมันถือศีล ๘ สิ่งนี้เหมือนคนเราไม่ขาดแคลนสิ่งใดมันก็ไม่ต้องการสิ่งนั้น ถ้าใครขาดแคลนสิ่งใดมันก็ต้องการสิ่งนั้น

ทีนี้คําว่า “ขาดแคลน” ถ้าพอขาดแคลน เพราะเราไม่ต้องการ เราไม่ต้องการขึ้นมา แต่โดยสัญชาตญาณของมนุษย์ เขาบอกว่า ทางการแพทย์เขาบอกว่าเรื่องกามมันเป็นเรื่องธรรมชาติของมนุษย์ ทีนี้เรื่องธรรมชาติของมนุษย์ นี่ธรรมชาติ ธรรมชาติของโลก ทีนี้ถ้าพรหมจรรย์มันสูงกว่านี่ พอสูงกว่าปั๊บเราจะเอาคุณงามความดีที่เหนือกว่า

ที่เหนือกว่าเราก็ต้องมีปัญญาไตร่ตรองเราสิว่า ในเมื่อชีวิตเราชีวิตหนึ่งเราก็ทุกข์ขนาดนี้ แล้วถ้าทุกข์ขนาดนี้นะ ถ้าเกิดกามราคะ เรามีกามราคะมันก็สืบพันธุ์กันต่อไป ถ้าสืบพันธุ์มันก็จะมีลูก หลาน เหลนต่อไป ถ้าเราจะไม่มีลูก หลาน เหลนต่อไป นี่ไง เขาเรียก “วางแผนครอบครัว” การวางแผนครอบครัว เห็นไหม ถ้าการวางแผนครอบครัว ถ้าเขามีครอบครัว เขาต้องมีการวางแผนครอบครัวเพื่อจะไม่ให้คนล้นโลก นี่เรื่องการคุมกําเนิด แล้วการคุมกําเนิดที่สุดยอดที่สุดคือการไม่มีเพศสัมพันธ์ ทีนี้การคุมกําเนิด เขามีเพศสัมพันธ์แล้วจะมีการคุมกําเนิดอีก มันก็เลยขัดแย้งกัน

แต่ถ้ามีการคุมกําเนิด พระพุทธเจ้าคุมมา แล้วพอคุมมา ในสมัยพุทธกาลมีคนมาต่อว่าพระพุทธเจ้ามาก บอกว่า “ถ้าถือพรหมจรรย์หมดแล้ว ต่อไปโลกจะอยู่กันอย่างไร จะไม่มีมนุษย์เกิดมาเลย”

มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้เพราะคนดีมันมีน้อย

จริงๆ เวลาถึงที่สุดแห่งทุกข์ เป็นพระอรหันต์ขึ้นมามันมีเท่าไร นี่ขนาดว่าพุทธศาสนามี คนยังล้นโลกอยู่แล้ว แต่เวลากิเลสมันคิดไง “โอ๋ย! ถ้าคนไม่มีเพศสัมพันธ์กันเลย แล้วมันจะมีมนุษย์ขึ้นมาได้อย่างไร อู๋ย! เดี๋ยวโลกมันจะขาดมนุษย์นะ” นี่เวลาคนไปโต้แย้งพระพุทธเจ้า สมัยนั้นนะ ในพระไตรปิฎกมี พระพุทธเจ้าบอกว่า เรื่องความเห็นของศาสดาที่สูงกว่า กับความเห็นของโลกมันแตกต่างกัน มุมมองมันแตกต่างกันมาก

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้ามันเป็นนะ มันมารุนแรงกับเรา ที่เราพูดมาทั้งหมดนี้เราพูดให้เห็นภาพรวม ถ้าเห็นภาพรวม คนมีปัญญามันจะเข้าใจภาพรวม เข้าใจภาพทั้งหมด ถ้ามันเข้าใจปั๊บนี่มันจะกําจัดสิ่งที่ว่า “กามราคะมันกินตับกินปอด มันทําให้เราเป็นทาสของมัน”

ถ้าเราเป็นทาสของมัน ดูคนโทสจริตสิ นิดหนึ่งก็โกรธ นิดหนึ่งก็จะฆ่ากัน นิดหนึ่งก็จะทําลายกัน ไอ้คนมันหลงนะ พอเดินออกไปไม่ต้องให้คนมาหลอกมันหรอก มันจะหลงไปตั้งแต่ออกจากบ้านมันแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตใจคนมันคิดแต่เรื่องอย่างนี้ มันก็จะหมักหมมแต่เรื่องอย่างนี้ ฉะนั้น เวลาคนขี้โทสจริต กระทบมันก็โทสจริต เขาก็ต้องแผ่เมตตาเพื่อให้จิตใจของเขาเห็นว่าสัตว์ร่วมโลก เขาไม่ตั้งใจหรอก เขาทํานี่เขาไม่มีสติปัญญาของเขา เราอย่าไปโกรธเขา ความโกรธมันก็จะเบาลง คนจะหลง เห็นไหม เราจะไปหลงอะไร เรามีสติของเราสิ

นี่ก็เหมือนกัน กามราคะ ถ้าเรามีสติปัญญา เรารู้ เรามีสติปัญญา ถ้ามีสติปัญญาเรื่องนี้ไม่เกิดเลย ไม่เกิดเพราะอะไร เพราะมันจะไปคิดเรื่องนี้มันก็มีปัญญาใช่ไหม พอจิตมันคิดเรื่องปัญญาแล้ว มันอยู่กับเหตุผลแล้วมันจะไปได้อย่างไร

คนที่จะไปเพราะมันขาดหลักเหตุผล พอมันขาดเหตุผลมันก็ไปสิ มันก็ไปคิดเรื่องที่มันพอใจของมัน มันก็ไปคิดแต่เรื่องที่ว่ามันจุดประเด็นขึ้นมา แล้วมันก็คิดแต่เรื่องนั้นน่ะ

แต่ถ้ามันมีสติปัญญาของมัน เห็นไหม ชีวิตนี้ทุกข์นะ ชีวิตนี้ทุกข์ เราเกิดมา พระพุทธเจ้าสอน ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง ชีวิตนี้ก็ทุกข์พอแรงอยู่แล้ว เราจะไปสร้างทุกข์ต่อเนื่องอย่างไร ดูสิทางโลกฆ่าแกงกันก็เพื่อเรื่องนี้ จิตใต้สํานึกมันต้องการตรงนี้ แล้วก็ไปหึง ไปหวง ไปทําลายกัน ก็เรื่องนี้ทําให้ต้องฆ่ากันแกงกัน จนต้องให้ติดคุกติดตะรางไป ไม่เห็นโทษของมันเหรอ ถ้าเห็นโทษของมัน ถ้าเรามีสติปัญญา เราควบคุมอารมณ์ได้ เราควบคุม นี่ทางโลกนะ เราควบคุมอารมณ์ต่างๆ ได้ มันจะคิด มันจะอะไร มันก็มีของมัน แต่ถ้าเวลาภาวนามามันจะรู้

ฉะนั้น คนบอกว่า เห็นไหม นี่ยังดีนะ เขาบอกว่า “ผมเพิ่งปฏิบัติไม่ถึงปี เมื่อก่อนไม่ปฏิบัติมันก็ไม่รุนแรง พอเดี๋ยวนี้ปฏิบัติขึ้นมาแล้วมันรุนแรงนัก” นี่อันหนึ่ง แล้วมีคนถามมาอีกเหมือนกัน “โอ้โฮ! เดี๋ยวนี้ปฏิบัตินะ แหม! พอเห็นผู้หญิงนี่เป็นอสุภะหมดเลย ไอ้ผู้ชายก็เห็นผู้หญิงเป็นอสุภะหมดเลย เดี๋ยวนี้หนูละกามราคะได้แล้ว โอ๋ย! หนูรู้หมดเลย” ถ้าคําถามอย่างนี้มา นั่นล่ะระวังให้ดี เวลาจิตมันดีมันก็คิดอย่างนั้น ประเดี๋ยวมันเสื่อมแล้วเดี๋ยวจะรู้ เดี๋ยวจะรู้ เราประมาทไม่ได้หรอก

เวลาเรามีสติปัญญาอย่างนี้ดี ดีหมายความว่าเรายอมรับความจริง ถ้าเรารู้ความจริง เราใช้ปัญญาของเรา นี้บางคนบอกว่า “เดี๋ยวนี้นะจิตดีมากเลย เห็นใครเดินผ่านมา เพ่งพิจารณาเป็นอสุภะหมดเลย”

ถ้าจิตมันดี มันได้เป็นบางครั้งบางคราว ถ้าจิตเราดีก็เหมือนที่เราพูดนี่ ถ้าเรามีสติปัญญา เราควบคุมสติปัญญาของเรา เรามีสติปัญญาอยู่แล้ว เราจะเข้าใจอารมณ์ความรู้สึก เราบังคับได้ เราบริหารจัดการได้ มันไม่ออกมาจนมันทรมาน เห็นไหม “มันทรมานผม มันกินปอดกินตับ มันกินซํ้ากินซาก มันทรมานผม” แต่ถ้าเรามีสติปัญญา มันรู้ทันปั๊บจบหมด พอจบหมด การกระทําจากภายนอกมันก็ไม่มี

ฉะนั้น กรณีที่บอกว่าผู้ที่ปฏิบัติใหม่ เวลาจิตมันสงบขึ้นมา จิตมันดีขึ้นมาเพราะมันมีปัญญาอย่างที่พูดนี่ พอมันมีปัญญาอย่างที่พูดกับจิตใช่ไหม จิตเรามันมีปัญญาของมันใช่ไหม พอจิตมันดี จิตมันมีความสงบระงับ พอจิตมีความสงบระงับ เวลาเพศตรงข้ามเดินผ่านมามันพิจารณาได้ไง นี่มันพิจารณาได้

เขาเปรียบเทียบเรื่องร่างกายเหมือนโลงศพ ในธรรมะนะ เปรียบเหมือนโลงศพ โลงศพเขาประดับด้วยดอกไม้ ลายเทพพนม ลายต่างๆ ลายสวยงาม ลายโลงศพสวยงามมาก แต่ในโลงศพนั้นมีแต่สิ่งที่เป็นปฏิกูล สิ่งที่เราเดินผ่านกันไปผ่านกันมา ผิวหนัง ถุงหนัง ถุงหนังรักษาไว้ เหมือนกับโลงศพ มันสวยงามมาก แต่ถ้ามันผ่านผิวหนังเข้าไปมันคืออะไรล่ะ นี่ถ้ามีปัญญามันพิจารณาอย่างนี้ มันพิจารณาของมันอย่างนี้

ฉะนั้น พอบอกว่า “คนนั้นเดินไปพิจารณาเป็นอสุภะเลยนะ คนนี้เป็นอสุภะ”

เออ! สาธุ! สาธุ! ถ้าพิจารณาได้อย่างนั้น สาธุ! แต่มันเป็นของชั่วคราว ของชั่วคราว ถ้าใครไม่มีสติปัญญา ของชั่วคราวจะทําให้พลั้งเผลอ พอพลั้งเผลอไปแล้วมันจะถลําไป แล้วมันจะเป็นการประมาท แต่ถ้ามันมีสติปัญญา ของชั่วคราวเราก็พยายามจะทําให้มันดีขึ้น ถ้าไม่ทําให้ดีขึ้น มันไม่เกิดความประมาท

ที่เราพูดนี่เราห่วงว่าเวลามันประมาท ประมาทหมายความว่า คนเราเวลาดี เรามั่นใจของเรา แต่เวลาประมาทมันผิดพลาดไปแล้วนะ พอมันเสีย มันเสื่อมไปจะเสียใจมาก เสียใจมากก็ตีอกชกตัวไง แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ สิ่งใดเกิดขึ้นเราพิจารณาของเรา เราดูแลของเรา ถ้าเราดูแลของเรานะ ทําให้มันพัฒนาขึ้น ทําให้มันดีขึ้น ที่บอกว่า “เป็นอสุภะเลย เห็นใครเดินผ่านเป็นอสุภะเลย” แล้วควบคุมใจได้ สาธุ! สาธุ! แล้วทําไปบ่อยๆ ทําไปบ่อยๆ จนมันไม่ประมาท มันมีสติปัญญาของมัน พิจารณาซํ้า

เริ่มต้นจากตรงนี้ เริ่มต้นจากตรงที่มีสติปัญญา ถ้ามีสติปัญญา ถ้าจิตมันสงบมันจะเห็นภาพแบบนั้น ถ้าจิตไม่สงบมันไม่เห็นอย่างนั้น ฉะนั้น พอเรามีสติปัญญา แต่จิตไม่สงบเราก็รักษาตัวเรา รักษาตัวเราโดยที่เราพูดอธิบายให้ฟัง แล้วรักษาตัวเรา เราใช้ปัญญาของเราอย่างนี้ ใช้ปัญญาอย่างนี้

แล้วเวลาเราพิจารณาของเรานะ สิ่งนี้มันไม่ใช่มาเกิดกับเราเดี๋ยวนี้ มันเกิดมา มันเป็นของคู่โลก กามภพ รูปภพ อรูปภพ สิ่งที่เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนี้มันเป็นของคู่โลก อย่างเช่นที่ยกขึ้นว่าวงการแพทย์ วงการแพทย์เขาบอกเรื่องอย่างนี้เป็นเรื่องปกติของมนุษย์ เป็นเรื่องปกติของสัตว์ มันเป็นเรื่องธรรมชาติ ฉะนั้น มันไม่เป็นโทษหรอก...ใช่ มันไม่เป็นโทษหรอก ถ้าเอ็งไม่ไปทําลายให้ผิดกฎหมาย ถ้าเอ็งทําอะไรผิดกฎหมายมันก็เป็นโทษ เอ็งต้องติดคุก

แต่ถ้าเป็นธรรม เห็นไหม เป็นธรรมเพราะเราจะพ้นจากกามภพ รูปภพ อรูปภพ ถ้าจะพ้นจากกามภพ รูปภพ อรูปภพ กามภพมันก็เริ่มต้นจากตรงนี้ไง เพราะว่าตรงนี้มันดึงดูดไว้ ถ้ามันดึงดูดไว้เราก็ต้องมีสติปัญญาของเรา แล้วถ้าจิตสงบมันก็จะเห็นอย่างที่ว่าเป็นอสุภะๆ นั่นแหละ

พอเห็นอสุภะแล้วนะ สุภะ อสุภะมันเป็นของคู่กัน “อสุภะๆ” จนมันเป็นอสุภะหมด แล้วมันยังไม่ละกิเลสมันจะทําอย่างไรต่อไป? ต้องเอาสุภะมาเพื่อหลอกล่อให้จิตออกมาให้มันเป็นกลางระหว่างสุภะกับอสุภะ สุภะก็ไม่ใช่ อสุภะก็ไม่ใช่ สุภะคือความสวยงาม มันก็เป็นอนิจจัง มันไม่มีความแน่นอนหรอก อสุภะมันก็เหมือนกัน สิ่งที่เป็นอสุภะมันสลายไปแล้วมันเหลืออะไร สุภะและอสุภะมันเป็นระหว่างทางสองส่วนที่ไม่ควรเสพ ทั้งดีและชั่วไม่ควรเสพ

แล้วมัชฌิมาเป็นอย่างไรล่ะ มัชฌิมาตรงไหน

มัชฌิมา เวลาจิตมันพิจารณาของมันแล้วมันจะลงมัชฌิมา ลงมัชฌิมาเพราะอะไร เพราะมันเห็นโทษของสุภะและอสุภะ แล้วมันจะมัชฌิมาปฏิปทา แล้วมันทําลายลง นี่ไงเวลาที่เขาทําลายมันเข้ามากลืนกินอย่างไร มันทําลายจิตของมันอย่างไร แล้วมันพ้นจากกามราคะ ฉะนั้น สิ่งที่มันพิจารณาไปมันจะไปอีกข้างหน้านะ

ฉะนั้น เพราะพูดถึงเรื่องกามราคะไง สิ่งที่ว่ากามราคะ ฉะนั้น เรายกให้เห็นตั้งแต่เรื่องของวงการแพทย์เขาบอกว่าเป็นเรื่องของสัญชาตญาณ เป็นเรื่องของสามัญสํานึกของมนุษย์ มันไม่ผิด ฉะนั้น ไม่ผิด ถ้าเราจะบอกว่ามันผิด มันเป็นสิ่งที่โหดร้าย มันเป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง มันก็ไม่ใช่ ฉะนั้น ถ้ามันเป็นสามัญสํานึกของโลก ผู้ที่อยู่ครองเรือน นี่กามคุณ ๕ ถ้าคู่ครองเรือนเขากามคุณ ๕ เขาอยู่ในศีล ๕ มันก็ไม่ผิด

เพราะว่าสัตว์โลก บารมี วุฒิภาวะของจิตมันแตกต่างหลากหลาย ถ้าเราเป็นชาวพุทธ เราเกิดมาพบพุทธศาสนา เราครองเรือนอยู่ เราก็มีศีล ๕ เราก็สร้างสมบารมีเราไป มันก็ถูกต้องตามอํานาจวาสนาของจิตที่มันมีกําลัง แต่ถ้าเราจะพิจารณาให้เป็นพรหมจรรย์ เราพิจารณาเพื่อจะละ เพื่อจะถอดจะถอน นี่อันนี้เป็นโทษ เป็นโทษเพราะอะไร เป็นโทษเพราะมันทําให้เราเกิดให้เราตาย ให้เราเวียนตายเวียนเกิดมา มันทําให้เราทุกข์ ทําให้เราเจ็บชํ้านํ้าใจ ทําให้เราทุกข์ยากมาหนักหนาสาหัสสากรรจ์ แล้วเราจะแก้ไขอย่างไร

ถ้าแก้ไขอย่างไร เราก็ต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้ว เห็นไหม เรามีสติปัญญาอย่างที่อธิบายมานี่ มันจะเห็นคุณและเห็นโทษ เป็นสุภะและอสุภะ เป็นทางสองส่วน อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค มันเป็นทางสองส่วน ทางของโลก พุทธศาสนาเสนอแนวทางที่ ๓ แนวทางที่ ๓ คือมัชฌิมาปฏิปทา ทางสายกลาง ทางสายกลางที่จะพ้นจากสุภะและอสุภะ

ถ้าพ้นทั้งจากสุภะและอสุภะ เราจะพิจารณาอย่างไร ถ้าพิจารณาอย่างไร พิจารณาอย่างไรหมายความว่า เราจะพิจารณาโดยก็อปปี้ โดยสูตรสําเร็จที่ครูบาอาจารย์แนะนําสั่งสอนมันเป็นไปได้ยาก มันเป็นไปได้ยากเพราะอะไร เพราะนํ้าต้องเกิดจากบรรจุภัณฑ์นํ้าของภาชนะนั้น ร่างกายของเราเป็นภาชนะหนึ่ง เราเป็นคนคนหนึ่ง เรามีจิตของเรา ถ้าจิตของเรา เราเกิดกามราคะที่มันกินตับกินปอดเรา เราจะแก้ไข มันต้องแก้ไขภาชนะนี้ มันต้องเก็บสะสมนํ้า มันจะมีนํ้าขึ้นมา มีนํ้าขึ้นมามันก็ต้องพิจารณาขึ้นมาจากใจดวงนั้นใช่ไหม

ฉะนั้น สิ่งที่แนะนํามานี่ ของครูบาอาจารย์ท่าน จากใจดวงหนึ่งยื่นให้ใจดวงหนึ่ง แต่ใจดวงนี้มันต้องพิจารณาของมัน มันต้องเข้มแข็งของมัน มันถึงจะเข้าใจเรื่องสุภะและอสุภะในใจของมันเอง ถ้าในใจของมันเอง เราก็ต้องขยัน ต้องเข้มแข็ง เข้มแข็งแล้วพิจารณา พยายามหาทางออก

หาทางออกโดยใช้ปัญญาอย่างที่เราแนะนํา พิจารณาเริ่มต้น เริ่มต้นความรู้สึกนึกคิดเป็นอากาศ เป็นนามธรรมเหมือนอากาศ ความรู้สึกนึกคิดเป็นนามธรรมเหมือนอากาศ แล้วเราจะไปไขว่คว้าเอามาจากไหน ฉะนั้น ถ้าเราเริ่มต้นฝึกฝนขึ้นมา สิ่งที่มันฝึกฝนมา นามธรรมนี้เหมือนอากาศ มันเกิดจากความรู้สึกนึกคิด แล้วเรามีความรู้สึกนึกคิดที่คิดหาทางออก แล้วถ้าจิตมันสงบ จิตมันมี มันเป็นไป มันจะเริ่มเบาลงๆ

พอเบาลงแล้วเป็นสัมมาสมาธิ เราจะพิจารณากาย พิจารณาต่างๆ แล้วมันจะเป็นโสดาบัน พอเป็นโสดาบันแล้วพิจารณาต่อไปมันก็เป็นอุปาทานเหมือนข้อแรกนั่นน่ะ พิจารณาอุปาทานต่างๆ ถอดถอนอุปาทานเป็นโสดาบัน แล้วพิจารณาขั้นต่อไปมันถึงจะเป็นอสุภะ มันถึงจะเป็นกามราคะ ถ้าถึงตอนนั้นแล้วเราค่อยพิจารณากัน

ฉะนั้น เริ่มต้นจากกามราคะมันก็ทําให้เราเจ็บปวด ทําให้เราสับสนแล้ว เราค่อยๆ แก้ไขไป ค่อยๆ แก้ไขไป แล้วถ้ามันพิจารณาไปแล้ว อย่างที่เราพูดถึงเรื่องอสุภะๆ มันเป็นข้อเท็จจริงที่จะต่อสู้กับมันเลยนะ ถ้าเราเห็นโทษ เราเห็นโทษของความหลงผิด เราเห็นโทษของอวิชชา เราจะพยายามแก้ไขของเรา ปฏิบัติของเรา หาเหตุหาผลกับใจ ให้ใจเติบโตขึ้นมา มันจะมีหลักมีเกณฑ์ของมัน เอวัง

๔

ขันธ์ ๕ จริงหรือ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๗๙๐. ขอแสดงความชื่นชมผู้คิดค้นโลโก้มูลนิธิ รูปแบบได้ใจ ความหมายได้จิต ไว้ ณ ที่นี้

ตอบ : แล้วก็พรรณนามาเยอะมาก เขาว่าเขาภาวนามา เขาได้ เห็นไหม

ถาม : ขอบคุณเจ้าหน้าที่ทุกๆ ท่านที่ได้ให้หนังสือทุกเล่มของหลวงพ่อ ได้สร้างบารมีทาน ส่วนลูกได้รับสิ่งของจากใจของหลวงพ่อ ได้ทั้งฟัง ได้ทั้งอ่าน ได้เป็นมงคลชีวิต สุดยอดเจ้าค่ะ ถ้าชาตินี้ไม่พ้นวัฏฏะ ชาติหน้าก็คงไม่โง่แน่ๆ เจ้าค่ะ

ตอบ : เขาเขียนมานะ นี่พูดถึงโลโก้ แล้วเขาชมมาเยอะมาก อันนี้คําชม

ถาม : ข้อ ๗๙๑. การแยกจิตออกจากขันธ์ ๕

แยกจิตออกจากขันธ์ ๕ ถูกหรือไม่ แยกอย่างไร

ตอบ : แยกจิตออกจากขันธ์ ๕ นี่ ขันธ์ ๕ มันคืออะไร จิตมันคืออะไร

เวลาจะพูดเรื่องขันธ์ ๕ เวลาพูดเรื่องขันธ์ ๕ เรื่องอริยสัจ เรื่องสัจจะความจริง เราจะพูดกับใคร ถ้าเราจะพูดกับเด็ก เด็กไม่รู้เรื่องหรอก เวลาเราจะพูดกับเด็ก มันก็มีแต่ยาคูลท์ๆ เด็กจะชอบยาคูลท์มาก แล้วเอาอย่างอื่นให้เด็ก เด็กมันไม่เข้าใจหรอก

อันนี้ก็เหมือนกัน ชาวพุทธๆ ศีล ๕ คืออะไร แต่ก่อนนะ ก่อนหน้านี้ศีล ๕ ไม่มีใครเข้าใจเลย เพิ่งมาฟื้นฟูศีล ๕ กันให้เด็กมีการศึกษา เด็กถึงมาท่องจํากันว่าศีล ๕ คืออะไร

นี่เป็นชาวพุทธ “ชาวพุทธสอนเรื่องอะไร ทุกคนนับถือศาสนาอะไร”

“นับถือศาสนาพุทธ”

“แล้วพุทธศาสนาสอนอะไร”

“ไม่รู้”

ทีนี้พอในปัจจุบันนี้ ในการประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ของเราทําจนสังคมเชื่อถือ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราปฏิบัติมาจนคนยอมรับ พอคนยอมรับขึ้นมา การปฏิบัติก็บอกว่าธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ เวลาพูดถึงอริยสัจ พูดถึงความว่าง พูดถึงนิพพาน โสดาบัน ตอนนี้โสดาบันเต็มท้องตลาดเลย แล้วโสดาบันอะไรกัน

ฉะนั้น บอกว่า “การแยกจิตออกจากขันธ์ ๕ ถูกหรือไม่”

“ถูกหรือไม่” แล้วถูกหรือไม่ถูกล่ะ แล้วแยกอย่างไร

เขาบอกว่า “ขันธ์ ๕ แยกไม่ได้ จิตนี้แยกไม่ได้ มันเป็นนามธรรม มันมาอยู่คู่กับจิต แยกไม่ได้”

นี่เป็นเวลาเราศึกษาไง เวลาโง่ก็ไม่ศึกษา เวลาศึกษายิ่งโง่เข้าไปใหญ่

อ้าว! เวลาโง่เขาไม่ได้ศึกษาใช่ไหม ไม่มีการศึกษาเลย ศาสนาพุทธสอนเรื่องอะไรก็ไม่รู้ ไม่รู้อะไรเลย พอศึกษาเข้าไปแล้วนะ “ต้องเป็นอย่างนี้ ต้องเป็นอย่างนี้” ยิ่งโง่เข้าไปใหญ่ เวลาไม่ศึกษาก็โง่นะ ศึกษาเข้าไปโง่ ๒ ชั้น โง่เพราะไปยึดว่าเป็นอย่างนั้น เป็นอย่างนั้นไง

เขาว่า “แยกจิตออกจากขันธ์ ๕ ถูกหรือไม่”

จะแยกอะไร แยกที่ไหน นี่มันจะแยกที่ไหนน่ะ

มนุษย์นี่นะ ลองชี้มาสิ ชี้เราว่าเราอยู่ที่ไหน ถ้าชี้มาที่แขน แขนนี้เป็นสงบไหม? ไม่เป็น แขนนี้เป็นแขน ชี้มาที่เราสิ ชี้มาว่าเราอยู่ที่ไหน ใครชี้สิว่าพระสงบนั่งอยู่ไหน ชี้มาสิ ชี้มาที่หัว นั่นก็หัวพระสงบ ไม่ใช่พระสงบ อ้าว! ชี้มาแขน ก็แขนพระสงบไม่ใช่พระสงบ อ้าว! ชี้มาสิ

แล้วขันธ์ ๕ มันอยู่ไหน บอกมา ขันธ์ ๕ มันอยู่ไหน รู้จักขันธ์ ๕ ที่ไหน ใครรู้จักขันธ์ ๕ บ้าง เห็นแต่ความคิด เห็นแต่อารมณ์ความรู้สึก แล้วอะไรคือขันธ์ ๕

เราจะบอกก่อน เขาบอกว่า “ขันธ์ ๕” แม้แต่ขันธ์ ๕ ก็ยังไม่รู้จัก เวลาความรู้สึกนึกคิดขึ้นมาว่าขันธ์ ๕ สร้างเป้าเทียมกันไง นี่เวลาจับก็จับแพะ เขาให้จับผู้ร้าย ผู้ทําความผิด ก็ดันไปจับแพะ เอาแพะไปบูชายัญ อ้างอิงไปหมด ไอ้นั่นเป็นไอ้นั่น ไอ้นี่เป็นไอ้นี่ แล้วเป็นไปได้หรือเป็นไปไม่ได้ก็ว่ากันไปตามนั้น

ฉะนั้น “แยกจิตออกจากขันธ์ ๕ ถูกหรือไม่”

เออ! แล้วไปแยกที่ไหนล่ะ อ้าว! แยกความรู้สึกนึกคิดกับแยกความทุกข์ออกจากกัน แยกอย่างไรล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน “แยกจิตออกจากขันธ์ ๕ ถูกหรือไม่ แล้วแยกอย่างใด”

แยกจิตออกจากขันธ์ ๕ นี่ กว่าเราจะทําความสงบของใจ กว่าใจมันจะสงบนะ ถ้าใจมันสงบแล้ว ใจสงบเป็นสัมมาสมาธิ เวลาถ้าใครทําสมาธิ ทางอภิธรรมเขาจะบอกว่า ผู้ที่ทําสมาธิ ติดในสมาธิ จะเกิดนิมิต จะเกิดต่างๆ ติดในสมาธิ...อันนี้มันเป็นจริตนิสัยของจิต

แต่ทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบเป็นสมาธิขึ้นมา ถ้าสมาธิ เห็นไหม สมาธินะ เวลาเกิดวิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ เกิดปีติธรรม เกิดปีตินี่ อุพเพงคาปีติ ปีติที่รู้วาระจิตของคนก็ได้ ปีตินี่มันไปได้กว้าง ปีติคือว่าอํานาจวาสนาของจิตแต่ละดวงมันไม่เหมือนกัน ฉะนั้น พอใครเป็นผู้วิเศษ ใครไปรู้สิ่งต่างๆ เข้าก็คิดว่า “อันนี้คือนิพพาน นี้คือนิพพาน” คือเรียกว่าติดในสมาธิ

เวลาทําความสงบของใจ ใจคนสงบเฉยๆ ก็มี ใจคนสงบไปแล้วจะรู้วาระต่างๆ ใจคนสงบแล้วจะเห็น เห็นเทวดา เห็นอินทร์ เห็นพรหม จะเห็นอะไรต่างๆ อันนั้นมันเป็นจริต นั่นเขาเรียกอยู่ในปีติ อยู่ในวงกรอบของปีติ ปีติที่มันขยายความออกไปแต่ละชนิด

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเป็นสมาธิ สมาธินี่มันฆ่ากิเลสไม่ได้หรอก ทีนี้การฆ่ากิเลสไม่ได้ แต่ถ้าพอมีสมาธิขึ้นมาแล้ว นี่จะเข้าที่แล้ว จะเข้าที่บอกว่า เวลาหลวงปู่ดูลย์ท่านสอนไง บอกให้ดูจิตๆ ดูจิตเพื่อความสงบระงับ “จิตเห็นอาการของจิต” เห็นไหม “จิตเห็นอาการของจิต” อาการความรู้สึกนึกคิดทั้งหมดนั่นแหละขันธ์ ๕ แล้วใครเป็นคนเห็นล่ะ ใครเป็นคนเห็น

ดูสิเวลาเจ้าหน้าที่รัฐทําความผิด ประชาชนนี่เห็น ประชาชนไปฟ้องได้ไหม ประชาชนจะไปฟ้องเจ้าหน้าที่รัฐว่าผิด ศาลไม่รับฟ้อง ไม่ใช่ผู้เสียหาย ประชาชนไม่มีสิทธิ์ฟ้องนะ แต่ถ้าระหว่างประชาชนกับประชาชนทําความผิดต่อกัน ประชาชนจะฟ้องคนนั้นได้

“จิตเห็นอาการของจิต” อาจารย์จะบอก ใครจะบอก ศาสดาจะบอก ใครจะบอกก็แล้วแต่ ผู้ที่เป็นทุกข์แก้ไม่ได้ จับไม่ได้ บุคคลคนนั้นจะต้องเห็นอาการของบุคคลคนนั้น จิตของคนนั้นต้องเห็นอาการของจิตดวงนั้น มันถึงจะเป็นวิปัสสนาสําหรับจิตดวงนั้น

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์บอก ก็ครูบาอาจารย์เป็น เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็บอกวิธีการไว้ทั้งหมด แต่ใครทําได้หรือทําไม่ได้ นั้นมันเป็นวาสนาของคนอันหนึ่ง แล้วถ้าบุคคลคนไหนทําได้มันก็จะเป็นสมบัติของคนคนนั้น ถ้าบุคคลคนไหนทําได้ มันเป็นสมบัติของบุคคลคนนั้น นี่เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก

จิตดวงนั้นปฏิสนธิมาเกิดในไข่ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ นี่กําเนิด ๔ จิตนี้มันเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ แล้วจิตดวงนี้เวลามันกําหนดสงบเข้าไป แล้วจิตดวงนี้มันไปเห็นอาการของจิต นี่ไงหลวงปู่ดูลย์พูดไว้ถูกต้องหมดน่ะ แต่คนทําไม่เป็นมันก็ไม่รู้ว่าจังหวะไหนเป็นขันธ์ จังหวะไหนไม่เป็นขันธ์ มันจะเป็นขันเหมือนไก่แจ้ไง เอ้กอีเอ้กเอ้กนู่นน่ะ

ไก่แจ้ขัน ไก่ขันมันขันบอกอรุณนะ “ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕” ขันนํ้าเขาเอาไว้ตักนํ้าใช้ แล้วขันธ์ที่ความรู้สึกของใจมันอยู่ที่ไหน ถ้าคนรู้คนเห็นนะ พอบอกว่า “ขันธ์ไม่ใช่จิต จิตไม่ใช่ขันธ์” โอ้โฮ! เขาหูตาพองเลยแหละ

แต่ถ้าคนไม่รู้นะ “อ้าว! ขันธ์ ขันธ์ ขันธ์ โอ้โฮ! เมื่อกี้นี้ตอนเช้าอรุณ ไอ้โต้งที่บ้านมันก็ขัน ไอ้ข้างนอกมันก็ขันรับ อู๋ย! ขันไปหมดเลย”

ขันธ์อะไร

“แยกจิตออกจากขันธ์ ๕ ถูกหรือไม่”

คนจะแยกได้เขาจะต้องรู้ต้องเห็นของเขา แล้วเห็นตามความเป็นจริง ไม่ใช่เห็นจากการจินตนาการ เห็นจากการคาดหมาย การคาดหมาย การจินตนาการ นี่ไงเวลาปริยัติ การศึกษา ศึกษาอย่างไรก็ได้ ศึกษาเพื่อเอาความรู้กัน แต่เวลาปฏิบัติ มันเป็นภาคปฏิบัติ มันต้องเป็นความจริงทั้งหมด

แล้วถ้าเป็นความจริงทั้งหมด คนที่ไม่เป็นความจริง หรือคนทําความจริงไม่ได้ พูดไม่มีทางถูกหรอก พูดไม่ได้หรอก แล้วพูดไม่เป็น ของไม่เห็นพูดได้อย่างไร แต่ได้ยินเขาเล่ามา ฟังนิทานมา นี่นักเล่านิทานชั้นหนึ่ง เรื่องอะไรเล่าได้หมดน่ะ เพราะฟังมาจําได้มาก เป็นผู้มีความสามารถทางการเล่านิทาน ก็ไปฟังเขาเล่านิทานมา เวลาคนรู้จริงเขามาถามนะ “เป็นอย่างที่ท่านพูดจริงๆ เหรอ มันเป็นจริงอย่างไร” พูดไม่ออก พูดไปไม่ได้หรอก

“แยกจิตออกจากขันธ์ ๕ ถูกหรือไม่”

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ นะ พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นพระโสดาบัน มีดวงตาเห็นธรรม แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการต่อไป จนพระมหานาม พระอัสสชิ ปัญจวัคคีย์ทั้งหมดเป็นพระโสดาบัน แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เทศน์อนัตตลักขณสูตร

เทศน์อนัตตลักขณสูตร เห็นไหม

“รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

ตอบว่า “ไม่เที่ยงเจ้าค่ะ”

“รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ในเมื่อมันไม่เที่ยง มันเป็นสุขหรือมันเป็นทุกข์”

“เป็นทุกข์พระเจ้าค่ะ”

“รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ในเมื่อมันเป็นทุกข์ ทําไมไม่ทิ้งไป”

นี่ขันธ์ไม่ขันธ์ พระพุทธเจ้าเทศน์ขันธ์ ๕ เทศน์กับใคร? เทศน์กับปัญจวัคคีย์นะ ถ้าเทศน์ปัญจวัคคีย์ นี่ขันธ์ ๕ แยกจิตออกจากขันธ์ ๕ จิตเป็นขันธ์ ๕ หรือเปล่า ขันธ์ ๕ เป็นจิตหรือเปล่า นี่พระพุทธเจ้าเป็นผู้เทศน์เองนะ แล้วผู้ที่ฟังเทศน์นะ ปัญจวัคคีย์ฟังเทศน์กัณฑ์นี้เป็นพระอรหันต์หมดเลย

“รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ คือขันธ์ ๕ มันเป็นอนิจจังหรือไม่เป็น”

“เป็น”

“ในเมื่อเป็นอนิจจัง มันเป็นสุขหรือเป็นทุกข์”

“เป็นทุกข์”

“เป็นทุกข์แล้วเธอเหนี่ยวรั้งไว้ทําไม”

นี่เราทิ้งไป เห็นไหม

แล้วยิ่งเทศน์อาทิตตปริยายสูตร มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ

นี่มันทิ้งขันธ์ ๕ มาแล้ว ทิ้งขันธ์ ๕ เข้ามาแล้วมันยังมีจิต ถ้าทิ้งจิตล่ะ ขันธ์ ๕ ก็ขันธ์ ๕...ขันธ์ ๕ ในอนัตตลักขณสูตรนะ นักปฏิบัติกับนักปฏิบัติเขาจะรู้กัน

ทีนี้บอกว่าถ้าทิ้งขันธ์ ๕ ไปแล้วไม่มีจิตใช่ไหม

“อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ” อาสเวหิ อาสวะสิ้นไป จิตนี้เป็นผู้วิมุตติหมด

ถ้าจิตเป็นผู้วิมุตติเราก็ว่า “นี่จิตพระอรหันต์ๆ”

เราบอก จิตพระอรหันต์ไม่มีหรอก

ถ้าจิตพระอรหันต์มี เห็นไหม มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ มโนคือตัวจิต มโน! มโน! เบื่อในตัวจิต เบื่อในความสัมผัส เวลาจิตมันสัมผัสอารมณ์ เบื่อในจิต เบื่อในสัมผัส เบื่อในความรู้สึกที่ความสัมผัสนั้น ทิ้งหมด!

ฉะนั้น ว่า “แยกจิตออกจากขันธ์ ๕ ถูกหรือไม่”

ถ้าบอกว่าถูกนะ เขาจะเอาทางวิชาการมาโต้แย้งไงว่า “จิตมันแยกจากขันธ์ ๕ ไม่ได้” เวลาพูดอันนั้นเขาเรียนอภิธรรม อภิธรรมมันเป็นวิทยาศาสตร์ของจิต แล้วเขาก็เรียงลําดับ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ ปัจจยาการคือการสืบต่อเนื่องเป็นลูกโซ่ แต่เวลาเป็นขันธ์ ๕ น่ะขันธ์ ๕ เป็นกอง กองรูป กองเวทนา กองสัญญา กองสังขาร กองวิญญาณ มันเป็นเรื่องกอง มันเป็นความหยาบความละเอียดที่คนปฏิบัติเข้าไป มันเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไปนะ

ฉะนั้น “แยกจิตออกจากขันธ์ ๕ ถูกหรือไม่”

ถ้าโดยสามัญสํานึก โดยความไม่รู้เหนือรู้ใต้ แยกไม่ได้หรอก อารมณ์ก็คืออารมณ์ อารมณ์ดิบๆ นี่นะ ความรู้สึกนึกคิดเราก็คือความรู้สึกนึกคิดเรานี่แหละ แต่พอจิตมันสงบแล้วมันเห็นความรู้สึกนึกคิด เพราะจิตสงบมันละเอียดกว่าความรู้สึกนึกคิดนี้ พอจิตที่ละเอียดกว่าความรู้สึกนึกคิดนี้มันหันมาเห็นความรู้สึกนึกคิดนี้ เห็นไหม ความรู้สึกนึกคิดที่เกิดดับ พอความรู้สึกนึกคิดเกิดดับ มันพิจารณาไง พอพิจารณาเข้าไป นี่พิจารณาขันธ์ ๕ แล้วพิจารณาตามความเป็นจริงนะ ถ้าพิจารณาไม่จริงมันก็จะเล่านิทานอีกแล้ว แหม! ชอบเล่านิทานเรื่อยเลย พอเล่านิทานแล้วเก่งด้วยนะ นิทานมันมีพล็อตเรื่อง มันขยายความไปทั่วล่ะ

แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ ขันธ์ ๕ เป็นแบบใด รูปมันให้ผลอย่างไร เวทนามันให้ผลอย่างไร สัญญามันให้ผลอย่างไร สังขารให้ผลอย่างไร วิญญาณให้ผลอย่างไร รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันมีผลของมันอย่างไร แล้วผลของมัน มันประกอบส่วนแล้วมันหมุนเป็นอารมณ์ความรู้สึกไปอย่างไร แล้วถ้าแยกออกมาแล้ว สิ่งใดที่เป็นกิเลส ที่มันอาศัยขันธ์ ๕ อาศัยความรู้สึกนึกคิดไปหาเหยื่อ นี่เวลาพิจารณาไปแล้วมันจะแยกของมัน มันจะปล่อยของมัน วางของมันอย่างไร

แล้วถึงเวลาเป็นพระโสดาบันนะ “ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕”

ขันธ์ ๕ ใช่เราหรือเปล่า แยกขันธ์ ๕ หรือเปล่า?

แยก

เขาถามว่า “แยกขันธ์ ๕ อย่างไร แยกจิตออกจากขันธ์ ๕ ถูกหรือไม่”

เพราะมันมีความโต้แย้งว่า “จิตกับขันธ์ ๕ แยกกันไม่ได้” เขาคิดว่าความรู้สึกนึกคิดแยกกันไม่ได้ไง อันนี้มันทะแม่งๆ แบบว่าจิตส่งออกไม่ได้ ว่าจิตส่งออกไม่ได้ จิตส่งออกไม่ได้...ส่งออกไม่ได้แล้วความรู้สึกนึกคิดมันมาจากไหนล่ะ ฉะนั้น จิตกับขันธ์ ๕ แยกกันไม่ได้ไง

อ้าว! แยกอย่างไรถึงแยกไม่ได้ล่ะ

แยกได้ แต่แยกแล้ว มันแยกออกไปเพื่อพิจารณา เพื่อทําความสะอาด พอสะอาดเสร็จแล้ว เห็นไหม ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา คนที่ทําความสะอาดขันธ์ ๕ แล้ว ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ขันธมาร แต่ปุถุชนนี่ขันธมาร กิเลสมาร ขันธมาร ขันธ์นี่เป็นมาร รูปก็เป็นมาร เวทนาก็เป็นมาร สัญญาก็เป็นมาร สังขารก็เป็นมาร วิญญาณก็เป็นมาร เป็นมารเพราะกิเลส เพราะอวิชชามันไม่รู้ มันก็เลยเป็นมาร แต่เพราะเราใช้วิชชา ใช้ปัญญาของเราแยกแยะออกมา ฆ่ามารๆ ฆ่ามารจนหมดสิ้นแล้วมันก็เหลือแต่ขันธ์เฉยๆ ขันธ์ที่สะอาดบริสุทธิ์ พระอรหันต์ถึงมีขันธ์ ๕

ขันธ์ ๕ ของพระอรหันต์คือขันธ์ที่สะอาดบริสุทธิ์ ขันธ์ที่สะอาดบริสุทธิ์คือ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ภาระ ภาระในขันธ์ ๕ เห็นไหม ดูแลขันธ์ ๕ ดูแลความรู้สึกนึกคิด ดูแลร่างกาย ดูแลจนกว่าจะหมดอายุขัยไป เพราะจิตดวงนั้นมันพ้นแล้ว จิตดวงนั้นพ้นขณะที่มันชําระกิเลสจบ พอจบนั่นน่ะมันเป็นธรรมะ ธรรมล้วนๆ ธรรมคือไม่มีที่มาที่ไป แต่ถ้าเป็นบุคคลทั่วๆ ไป “มีที่มาที่ไป” หมายความว่า ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว มีการกระทําอยู่ ยังมีผลอยู่ ฉะนั้น พระอรหันต์มันถึง...

ขณะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ ๔๕ ปี ไม่ได้รับอะไรจากใครเลย เพราะบุญกุศลอะไรจะไปเข้าในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีอีกเลย เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมตั้งแต่วันที่ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า อีก ๔๕ ปีที่พระพุทธเจ้าเทศนาว่าการ ไม่หวังสิ่งใดเพิ่มเติมอีกเลย

เห็นไหม ถึงบอกว่าไม่มีที่มาที่ไป ไม่รับผลของใคร ไม่มีสิ่งใดไปเติมเต็มจิตของพระอรหันต์อีกแล้ว นี่ไงภาระที่เหลืออยู่ มันเป็น ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์นี้ถึงเป็นภาระ เป็นภาระ เป็นหน้าที่ เป็นการสืบต่อเพื่อหมดอายุขัยทางโลก แต่จิตมันหมดอายุขัย จิตมันตายตั้งแต่มันเป็นพระอรหันต์แล้ว จบไปแล้ว

เออ! ว่าจิตส่งออกไม่ได้ แล้วจิตแยกขันธ์ไม่ได้

ที่พูดนี้เพราะเราบวชในวงกรรมฐาน แล้วเราอยู่ในวงกรรมฐานมีครูมีอาจารย์มา แล้วเราปฏิบัติมาในวงกรรมฐาน ฉะนั้น เทศน์นี่เขาเรียกเทศน์พระป่า “เทศน์พระป่า” เห็นไหม พระป่าอยู่ป่าอยู่เขา เทศน์จะไม่นุ่มนวล สํานวนอ่อนหวานเหมือนเทศน์ทางโลก เหมือนเทศน์ทางสังคมเขา แต่สังคมเขามันก็เป็นนิทานในการศึกษา การจํามา

นี้เทศน์พระป่าเป็นอย่างนี้

จะบอกว่าแยกได้หรือไม่ได้ “จิตแยกออกจากขันธ์ถูกหรือไม่”

ถ้าไม่เป็นนี่ไม่ถูก ถ้าเป็นถึงถูก ถ้าไม่เป็นนี่ผิดหมด จับตรงไหนก็ผิดหมด คนไม่รู้จับที่ไหนก็ผิดหมด หลวงตาพูดขนาดนี้นะ พูดถึงว่า ถ้าใจสะอาดบริสุทธิ์ พระอรหันต์แล้ว จิตดวงนี้สะอาดแล้ว จับต้องสิ่งใดมันสะอาดบริสุทธิ์ไปหมด หยิบขี้ยังดีเลย แต่ถ้าใจมันสกปรก หยิบเพชรมันยังชั่วเลย เพราะใจมันสกปรก

ฉะนั้น ถ้าเป็นความจริงแล้วก็คือจบ

แหม! เพราะเขาพูดกันอยู่ แล้วเขาก็ถามมาไง แยกจิตจากขันธ์ ๕ แล้วถามสั้นๆ ด้วยนะ ยิงเข้าเป้าเลย ดีมากเลย ให้ไอ้บ้านี่ได้ออกฤทธิ์ เราออกฤทธิ์ไปแล้วจบ

ถาม : ข้อ ๗๙๒. วิชามาร

จะขอเรียนถามว่าในโลกนี้มีอวิชชามากมายเต็มไปหมด หากเรามีคนรู้จักที่โดนทําของ เช่น เสน่ห์ใส่เพื่อให้รักเพื่อให้หลง ในฐานะที่เราเป็นผู้ภาวนาเราจะช่วยได้อย่างไร และอยากทราบว่าครูบาอาจารย์ของเราจะช่วยคนเหล่านี้ให้พ้นจากวิชามารเหล่านี้อย่างไร ขอบคุณ

ตอบ : วิชามารทางโลก วิชามาร เห็นไหม สิ่งนี้มันเป็นอาชีพของเขา คนที่เขาใช้อย่างนี้เป็นอาชีพของเขานะ เขาสร้างแต่บาปแต่กรรม สุดท้ายแล้วเวลาถึงที่สุดแล้วเขาก็ต้องทุกข์ใจของเขา ฉะนั้น ในฐานะที่เราเป็นนักภาวนา ถ้าเรามีคนรัก มีคนรู้จัก ทีนี้เราจะช่วยเหลือเขาได้อย่างไร

ถ้าเราช่วยเหลือเขา เราก็เตือนสติเขาเท่านั้นน่ะ เราเตือนสติเขา แต่คนที่โดนของนะ ของอย่างนี้เขาเรียกว่ามนต์ดํา วิชาไสยศาสตร์ทางโลกเขามีอยู่ ทีนี้เขามีอยู่ เวลาเราเป็นชาวพุทธ เราถือพุทธคุณ ถ้าเราถือพุทธคุณ เราถือรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง

ถ้าพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง สิ่งใดถ้าเขามาถึงตัวเรา สิ่งใดที่เขาจะมาทําถึงเรา ถ้าเรามีสติปัญญา สิ่งนั้นจะปกป้องคุ้มครองดูแล ถ้าปกป้องคุ้มครองดูแลนะ แต่คนเรามันมีกรรมหนักกรรมเบา ถ้าคนเวลาเขามีกรรมหนักของเขา เวลาถึงสิ่งนั้นมันสะเทือนแล้ว เขาจะมีอารมณ์ลุ่มหลงอย่างนี้ไป

เพราะมีคน...(ไม่อยากพูด พูดแล้วเดี๋ยวมันจะกระเทือนนะ) เพราะมีคนเคยเป็นแบบนี้ (คือว่าไม่อยากพูด เพราะเดี๋ยวเป็นภาระเราหมดว่าอย่างนั้นเถอะ) มีคนเขามาปรึกษาเรื่องอย่างนี้เหมือนกัน ถ้ามีคนมาปรึกษาเรื่องอย่างนี้มันก็ต้องดูแลกันไป เราจะดูแลนะ คําว่า “ดูแล” คือพยายามจะฟื้นสติเขาให้ได้ แล้วถ้าพูดถึงเขามีสติ บุญกรรมขนาดนี้ สิ่งที่เขาเป็นอยู่นี่มันจะจางหายไป คือคนที่โดนของแล้วหายจากของก็มี

แต่โดนของแล้วนะ ถ้าบางคนโดนของแล้วมันโดนซํ้าโดนซาก โดนอะไร มันเหมือนกับเวรกรรมเขาได้สร้างกันมา ผูกพันกันมานาน พอผูกพันกันมานาน แล้วแยกขนาดไหนนะ เดี๋ยวมันก็กลับไปมีผลอย่างนั้นอีก นี่คนอย่างนี้มันก็มี

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าพระพุทธเจ้าถึงสอนเรื่องเชื่อกรรมดีกรรมชั่ว ถ้าเขาทําของเขามา เขาทําอย่างไร เราก็พยายามจะช่วยเหลือเขานี่แหละ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “แล้วครูบาอาจารย์ท่านทําอย่างไร”

ครูบาอาจารย์ท่านก็เตือนสติ แล้วอย่างเช่นครูบาอาจารย์ หรือว่าสิ่งที่ทําประโยชน์กับสังคม มันมีความโต้แย้งทั้งนั้นน่ะ เรื่องอย่างนี้ถ้าเรามีศีลของเรา มันช่วยป้องกันได้ชั้นหนึ่งนะ ช่วยป้องกันได้ชั้นหนึ่งเลย ผู้ที่มีศีลบริสุทธิ์ ผู้ที่มีศีลสมบูรณ์ สิ่งนี้เข้ามา...เว้นไว้แต่ถึงเวลากรรมมันให้ผลนะ สิ่งนั้นมันสะเทือนบ้าง แต่ถ้าเราภาวนาของเราก่อน เราขวนขวาย เราพยายามภาวนาของเรา ถ้าจิตเราเป็นธรรมแล้วนะ สิ่งนี้ยิ่งไกลเลย เข้ามาถึงเราไม่ได้

เขาบอกว่า “ในเมื่อเราเป็นนักภาวนา เราเห็นเพื่อนเราโดนอย่างนี้ แล้วเราจะช่วยเหลืออย่างใด”

ถ้าเราจะช่วยเหลือนี่ “ปลงสังเวช” เวลาธรรมของนักบริหาร เห็นไหม เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา คําว่า “อุเบกขา” นี่นะ ไม่ใช่อุเบกขาที่ว่าเราจะไม่รับผิดชอบ เราไม่ดูแลสิ่งใดนะ มันเป็นเรื่องสุดวิสัยไง การกระทําของคนบางอย่างเราไม่สามารถจะฝืนกรรมได้ ไม่สามารถจะฝืนผ่านวิกฤติอันนี้ได้ แล้วเราก็ทุกข์ เราก็ทุกข์นะ เราก็เจ็บปวดนะ เราก็เจ็บปวดมาก แล้วทําอย่างไรล่ะ นี่ไงถ้าเราไม่มีอุเบกขาเราก็ทนไม่ไหวนะ ถ้ามันสุดวิสัยที่คนจะทําได้ นี่อุเบกขา เพราะทุกคนก็อยากหวังดีใช่ไหม ทุกคนอยากช่วยทั้งนั้นน่ะ แต่มันช่วยรอดไปไหวหรือไม่ไหว แต่ถ้ามันช่วยรอดไปได้มันก็ช่วยรอดไปได้

ฉะนั้น ถ้าเขาโดนของเขา ถ้าเขามีสติปัญญาของเขานะ เขาฝืน

เพราะมีลูกศิษย์คนหนึ่ง หลายๆ คนเขาบอกว่าเขาเคยโดนของ พอถึงเวลาปั๊บ จิตมันจะหวั่นไหว มันจะพรั่นพรึงแล้วคิดแต่เรื่องอย่างนั้น แล้วเขาทําตัวเขาเองนะ เขากอดต้นเสาเขาไว้ หรือเขาให้คนรู้จักเขาจับเขามัดไว้กับต้นเสา แล้วเวลาจิตเขาพอพลัดต่างๆ เขาไม่ไป คือใจมันเป็นอย่างนั้น แต่ใจเขาไม่ไป เขาผูกไว้เลย แล้วเขาก็พยายามหาครูบาอาจารย์คอยช่วยเหลือเขาเจือจานเขา สุดท้ายแล้วนะ เดี๋ยวนี้เขาบอกว่าเขาเกือบปกติ แต่มันก็ยังเสียวๆ ในใจ คือใจมันยังแป้วๆ อยู่ เขาแก้อย่างนี้เห็นไหม

ทีนี้พอของเรา คนที่จิตใจเขาเข้มแข็ง เข้มแข็งหมายความว่า เขาเข้าใจว่าเขาโดนของ แล้วพอถึงเวลาเขาจะคิดถึงแต่เรื่องของคนคนนั้น พอเขาบอกว่าถ้าใจเขาดีขึ้นมานี่ใจเขาจะเข้มแข็ง แล้วเขาบอกว่าเวลาเขารู้ว่าเขามีความหวั่นไหวนะ เขาจะบอกให้คนที่รู้จักเขานี่จับเขาแล้วผูกไว้กับต้นเสา ผูกเขาไว้เลย แล้วพอผูกเขาไว้เขาก็กระวนกระวาย กระวนกระวายไปพักหนึ่ง แล้วมันก็จะค่อยๆ จางไปๆ เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้ายอยู่อย่างนี้ แล้วตอนนี้รู้สึกว่าเขาดีขึ้นเยอะมาก นี่พูดถึงทางโลกนะ

แต่ถ้าเราไม่มีจิตใจขนาดนั้น เรารักษาใจของเรา เราดูแลหัวใจของเรานะ เห็นใจไง เห็นใจว่าโลกมีอย่างนี้เยอะมาก แล้วถ้าจิตใจเราเป็นความจริงนะ เราอย่ามีอุปาทานไปกับมัน บางทีมันไม่เป็นก็จะอุปาทานว่าเป็นนี่ แหม! “ฉันโดนของๆ” อย่าไปคิดว่าฉันโดนของ บอก “ไม่มี! ไม่เป็น!” เวลาใจไม่สบายๆ ก็ว่า “ฉันโดนของ ฉันโดนของ” (หัวเราะ)

เรามีศีลของเรา เราต้องมีสติปัญญาเหนือความรู้สึกนึกคิดเราสิ

แต่ที่พูดนี่เพราะมีคนมาปรึกษาเรื่องนี้เหมือนกัน แล้วก็คุยกัน

ฉะนั้น เรื่องของโลกนะ เรื่องของชีวิต เรื่องของความเป็นไป ในเมื่อมีชีวิตแล้ว ชีวิตนี่มีค่า แล้วเราจะดูแลรักษาชีวิตเรา เป้าหมายของชีวิตแต่ละคนไม่เหมือนกัน แล้วถ้าเป้าหมาย นี่เรารักษาของเราสิ่งที่ดีๆ นะ อันนี้พูดถึงว่า “วิชามาร”

ถาม : ข้อ ๗๙๓. เริ่มต้นวิปัสสนา (๒)

(๒ ด้วยนะ แสดงว่าถามมาแล้วหนหนึ่ง)

กราบนมัสการหลวงพ่อ หนูขอคําแนะนําเรื่องวิธีการเริ่มต้นวิปัสสนาที่ถูกต้องด้วยค่ะ ตอนนี้หนูพยายามนั่งสมาธิโดยการดูลมหายใจอยู่ แล้วจะทําอย่างไรต่อไปดีคะ กราบขอบพระคุณค่ะ

ตอบ : “จะทําอย่างไรต่อไปดีคะ” นี่ถ้าเราเริ่มต้นภาวนานะ เรากําหนดใจของเราใช่ไหม ถ้าดูลมหายใจ ทําลมหายใจให้สงบระงับ ถ้ามีความสงบระงับ ถ้าจิตใจมันสงบดี มันไม่ถึงกับฟุ้งซ่าน ถ้าเรามีสติปัญญานี่เราฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญาเลย

ถ้า “เริ่มต้นวิปัสสนาอย่างไร”

ฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญานี่เราคิดได้แล้ว เราคิดเรื่องปมในชีวิต เรื่องต่างๆ นี่คิดไป แล้วถ้ามันคิดแล้วมันไม่จบไม่สิ้นเราก็กลับมาดูลมหายใจ กลับมาดูลมหายใจ ถ้าดูลมหายใจมันสงบระงับ สงบระงับไปเรื่อยๆ สิ่งที่เราคิดมันจะละเอียดไปเรื่อยๆ แล้วจิตมันจะมีเจริญแล้วเสื่อม ถ้าดูลมหายใจแล้ว จิตถ้ามันมั่นคงขึ้นมา ความรู้สึกนึกคิดนี่ ถ้ามันมีความรู้สึกนึกคิด เพราะความคิดของเรามันจบ คือว่าเราคิดสิ่งใดมันก็สรุปแล้วมันจบ พอจบแล้วจิตมันก็ปล่อยวาง มันมีความร่มเย็นเป็นสุข อย่างนี้เราคิดได้

แต่ถ้าเราคิดแล้วมันไม่จบ ถ้าเราคิดแล้วความคิดนี้มันต่อเนื่องกันไป ต่อเนื่องไม่มีวันจบหรอก คิดเรื่องโลกไม่จบนะ เรื่องโลก เราคิดเรื่องโลกสิ มันจะมีต่อเนื่อง มันจะมีผลข้างเคียง มันจะต่อเนื่องกันไปเลย บางทีพูดเรื่องหนึ่ง เวลาความรู้สึกนึกคิดมามันคิดไปอีกเรื่องหนึ่ง มันไพล่ไปเรื่องที่คิดมา มันไปไม่จบเลย อย่างนั้นแสดงว่าจิตไม่มีหลัก คือจิตมันไม่มีกําลังพอ กลับมา ปล่อยเลย ปล่อยแล้วกลับมาดูลมหายใจต่อ ดูลมหายใจๆ

แต่เวลามันคิดไปแล้วนะ จิตมันฟุ้งซ่านไปแล้ว เวลาจะดึงกลับมาลมหายใจมันไม่ยอมมาหรอก มันสนุก มันเพลิดเพลิน เวลาคิดจะให้เป็นเรื่องมันก็ไม่เป็นเรื่อง เวลาจะเลิกคิดมันก็ไม่ยอม มันก็คิดไป

เห็นไหม เวลาจิตถ้ามันสงบนะ เวลาคิดเรื่องพิจารณาไป ใช้ปัญญาไปมันสรุป มันจบ นี่จบ เวลาถ้าจิตมันเสื่อม จิตมันกําลังไม่พอ พอคิดเรื่องใด คิดต่อไปมันก็ไม่จบ จะเลิกคิดมันก็ไม่ยอมเลิก จะเลิกคิด กลับมาลมหายใจ มันก็เหนี่ยวรั้ง

ค่อยๆ หาวิธี คนเรานี่นะ กว่าจะรู้ตัว กว่าจะเข้าใจว่าความคิดนี้ จิตมันเสื่อมแล้ว กําลังไม่พอแล้ว มันก็เตลิดเปิดเปิงไปจนกว่าจะได้สติ เพราะถ้าได้สติมันถึง “เอ๊อะ!” พอได้สติ “เออ! เราผิดแล้ว อู้ฮู! เราคิดมาเกินเลยเถิดแล้ว” กว่าจะมีสตินะมันก็ไถลไปซะไกลแล้ว แล้วเราก็ค่อยๆ ดึงกลับ พอค่อยๆ ดึงกลับนะ ตั้งสติให้ดี กําหนดลมหายใจ ตั้งสติให้ดี มันก็จะคิดแต่เรื่องนั้นน่ะ มันติดพันกันอยู่ นี่พยายามดึงกลับมา เห็นไหม

เวลาที่ว่าจะวิปัสสนา วิปัสสนานี่ถ้าเราไม่ฝึกหัดโดยการใช้ปัญญา วิปัสสนาไม่เกิด แล้วคนบอกว่า “ก็หลวงพ่อบอกเอง ทําจิตให้สงบก่อน ทําจิตให้สงบ”

จิตสงบ สงบแค่ไหน สงบระงับแล้วพิจารณาได้เลย ทีนี้พิจารณาไปแล้วคือการฝึกหัดใช้ปัญญา จะเริ่มต้นวิปัสสนาคือการฝึกหัดวิปัสสนา การฝึกหัดวิปัสสนา คือจิตมันสงบระงับมากน้อยเท่าไรก็ต้องฝึกหัดแล้ว เราจะรอให้แก่เฒ่าจนเดินไม่ไหวแล้วค่อยมาฝึกหัดเหรอ

ทําความสงบกันจนเดิน ๔ เท้าแล้วนะ นี่ตอนนี้จะวิปัสสนา เขาว่านะ ตอนนี้มันยังแข็งแรงอยู่ บอกว่า “ไม่ได้ๆ จิตยังไม่สงบ” พอมันแก่มันเฒ่าเดินไม่ได้แล้ว โอ้โฮ! ตอนนี้จะวิปัสสนา

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่าจิตต้องสงบก่อน เพราะแต่เดิมเขาบอกไม่ต้องทําความสงบไง เขาบอกเขาใช้ปัญญากันไปเลย แล้วทําความสงบนี่มันเสียเวลา เราก็บอกว่า เพราะความสงบนี่แหละมันถึงจะเข้ามาสู่มรรค มันถึงเข้ามาสู่ปัญญาที่ชําระกิเลส ไม่ใช่ปัญญาของกิเลส ฉะนั้น มันต้องอาศัยความสงบ

ทีนี้พออาศัยความสงบ พอเรามีความสงบที่กิเลสมันสงบตัวลงพอแรงแล้วนี่ เราใช้ปัญญาได้แล้ว ทีนี้การใช้ปัญญาไป ปัญญาที่ว่ามันยังไม่สงบถึงเต็มที่ คือเงินของเรามันยังไม่พอจะซื้อสินค้าชนิดใดชนิดหนึ่ง แต่เราก็ไปดูสินค้าไว้ก่อน หรือเราเก็บสะสมเงินเราก่อน เพราะเงินยังไม่พอ แต่ถ้าวันไหน ราคาสินค้าขนาดไหน แต่เงินเราพอ เราซื้อสินค้าชิ้นนั้นได้ทันที คําว่า “ซื้อสินค้าชิ้นนั้นได้ทันที” คือเป็นโสดาบันทันทีไง

เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี...มันมรรคสามัคคี มรรครวมตัวแล้ว พอดีแล้ว นั้นคือมันสมดุล มันสมดุลด้วยดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ สติชอบ สมาธิชอบ ความชอบธรรม มรรคสามัคคีสมดุลแล้วซื้อสินค้าชิ้นนั้นได้ทันที แต่ในเมื่อสินค้าชิ้นนั้นเรายังซื้อไม่ได้ เพราะเงินของเรายังไม่พอ เงินเราไม่พอเราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาของเราไปด้วยการฝึกหัดใช้ปัญญา นี่แหละคือการฝึกหัดใช้ปัญญา

เพราะเรามีสติปัญญาว่าเราฝึกหัดใช้ปัญญา เราไม่ใช่ว่าเราเป็นผู้รู้แล้ว ปัญญาฆ่ากิเลสแล้ว แต่ถ้าคนมีกิเลสนะ พอใช้ปัญญาไปแล้วรอบหนึ่ง บอก “นี่ไงวิปัสสนารอบหนึ่ง เวลามีความรู้สึกนึกคิดรอบหนึ่ง มันปล่อยวางรอบหนึ่ง โสดาบัน คิดรอบ ๒ สกิทาคามี คิดรอบ ๓ อนาคามี คิดรอบ ๔ เป็นพระอรหันต์”

โอ้โฮ! พระอรหันต์มันเดินชนกันทั่วประเทศไทยเลยนะ พระอรหันต์ทั้งนั้นเลยนะ

แล้วย้อนกลับไปเมื่อกี้นี้ ถามว่า “แล้วขันธ์เป็นอย่างไร”

“ไม่รู้”

พระอรหันต์ไม่รู้เรื่องขันธ์นะ แล้วพระอรหันต์ไม่รู้เรื่องสังโยชน์นะ พระอรหันต์ไม่รู้เรื่องสติ ไม่รู้เรื่องปัญญา

คําว่า “รู้เรื่องสติ รู้เรื่องปัญญา” เพราะเป็นพระโสดาบัน พระโสดาบันนี่นะ เวลาดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ มันมรรคสามัคคี มันสมดุล จะรู้เลยว่าการสมดุลของมรรคมันเป็นแบบใด แล้วเวลาสมดุลของมรรค มันเกิดมรรคญาณ ถ้ามันสมุจเฉทปหาน มันฆ่ากิเลสฉับ! นี่ซื้อสินค้าชิ้นนั้นได้ทันที มันรู้ กิเลสขาดทันที มันรู้ ถ้าคนที่มันรู้แล้ว ภาวนาเป็นแล้วมันจะไปพรั่นพรึงกับสิ่งอื่นไหม มันจะละล้าละลังกับคําว่ามรรคสามัคคีจากการว่ามันเป็นมรรคอีกไหม? ไม่เป็น

นี้คือว่า “เริ่มต้นวิปัสสนาอย่างใด”

เริ่มต้นวิปัสสนานี่...ใช่ ที่พูดว่า “ต้องจิตสงบ” เพราะมันเป็นส่วนหนึ่ง มรรค ๘ สัมมาสมาธิเป็น ๑ ใน ๘ ทีนี้คําว่า ๑ ใน ๘ มันต้องมีส่วนของมัน แต่คนเรามันบอกว่า “ไม่ต้องสงบเลย ใช้ปัญญาไปเลย แล้วมันจะไปสงบเอาข้างหน้า มันจะไปครบ ๘ เอาตอนที่เราจะซื้อสินค้า”

เรามีสตางค์นะ เราลืมเอาบัญชีไป ลืมเอาเช็คไป เขาก็ไม่รับหรอก บอกว่า “ฉันมีสตางค์ โอ๋ย! ที่บ้านมี ๕๐๐ ล้านเลย” ไอ้นี่แค่บาทสองบาท เขาไม่เชื่อหรอก อย่างไรเขาก็ไม่เชื่อ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน บอกว่า “พิจารณาไปเลย แล้วเดี๋ยวสมาธิมันจะมารวมตัวตอนสุดท้าย”

จริงเหรอ จริงเหรอ ใครเคยทําได้ แล้วเป็นจริงหรือเปล่า...โม้กันไป!

พอโม้กันไป เราถึงบอกว่านี่ไงเราจะซื้อสินค้าใช่ไหม เช็คก็มีพร้อม เงินสดที่บ้านก็มี เท่าไรล่ะ เซ็นได้เลย สมาธิเราสร้างมา เราทําของเราจนชํานาญการหมดแล้ว เราจะใช้จ่ายเมื่อไหร่ก็ได้ แต่นี่เขาบอกสมาธิไม่ต้องทํา

ฉะนั้น เพราะเราเป็นคนพูดเอง บอกว่า ต้องจิตสงบก่อน จิตสงบก่อน คําถามเลยกลับมาว่า “แล้วสงบแค่ไหนล่ะ แล้วเมื่อไหร่จะวิปัสสนาล่ะ” โอ้โฮ! เป็นภาระไปหมดเลย นี่ไงเวลาอยู่ใกล้ครูบาอาจารย์จะเป็นแบบนี้ อาจารย์จะคอยบอกคอยแนะ เราจะไม่สมดุลหรอก เราจะไม่รู้ว่าอะไรหนักอะไรเบา แล้วควรแค่ไหน เราจะรู้ได้ยากมากว่ามันสมควรแค่ไหน แค่ไหนพอดี แค่ไหนไม่พอดี นี่แค่ทางวิชาการนะ

แล้วพอมันปฏิบัติเข้าไป ความสมดุล มรรคสามัคคี สามัคคีคือมรรค ๘ แล้วมันรวมลง มันรวมลง ดูสิสติ ปัญญา สมาธิ ทุกอย่างมันพร้อม แล้วมันรวมลง มีงานชอบด้วยนะ ถ้างานไม่ชอบ มึงจะไปชอบธรรมในอะไร เอาเงินไปซื้อของที่ไม่มีขายใช่ไหม สินค้าเขาหมดแล้ว นี่สินค้าดีมากเลย เร่ขายเลย พอฉันหมดแล้วเขาจะมาซื้อ...หมด ไม่มีหรอก

งานชอบมันต้องชอบธรรมของมันด้วย แล้วชอบธรรมของมัน ชอบธรรมของจิตดวงใด ปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติ แล้วมันจะลงอย่างไร แล้วมันเฉพาะใจดวงนั้น ถ้าใจดวงนั้นทําของใจดวงนั้น มันจะเป็นของมัน ฉะนั้น สิ่งที่ว่าสัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ ความชอบธรรม เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาท่านพูดขนาดนี้เลยนะ “เราตรัสรู้เองโดยชอบ” คําว่า “โดยชอบ” นี่เพราะมันจริง

แล้วคนตรัสรู้เยอะแยะไป สมัยพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าไปเรียนกับลัทธิอื่น เขาเป็นศาสดาทั้งนั้นเลย เขาก็ปฏิญาณตนเป็นพระอรหันต์ทั้งนั้นเลย แต่โดยไม่ชอบ เขาบอกเขาเป็นพระอรหันต์

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ “เราตรัสรู้เองโดยชอบ” โดยชอบธรรม ไม่มีสิ่งใดโต้แย้ง

ฉะนั้น สิ่งที่ทํา เวลาโดยชอบธรรมของใจ “วิปัสสนาทําอย่างไร”

ทําอย่างที่ว่านี่ ที่ทําอยู่นี่ แล้วค่อยๆ ทําไปนะ เวลาเราทําดีขึ้นมา ปฏิบัติธรรม ปฏิบัติทําคุณงามความดีทุกคนเขาจะส่งเสริม จะส่งให้เราไปอยู่บนก้อนเมฆเลย...ไม่ใช่หรอก เวลาทําดีขนาดไหน ความดีก็คือความดี แต่เวลากิเลสมันเกิดขึ้นมานี่นะ เวลามันเสื่อมนี่มันทดท้อ มันเศร้าหมอง เวลามันทุกข์ เวลาปฏิบัติ นักกีฬาทุกคนมันจะมีจุดสูงสุดและมีจุดตกตํ่า จิตทุกดวงใจ เวลาปฏิบัติมันมีดี มีไม่ดี มีทุกข์ มียาก ฉะนั้น ต้องดูแลกัน

เวลาจิตมันดีมันจะดีมากนะ เวลาเสื่อมนะ “โลกนี้ไม่มีอะไรดีสักอย่าง ตัวเราก็ไม่ดี ไม่มีอะไรดีเลย” นี่เวลามันเสื่อมนะ แต่เวลาจิตมันดีนะ “โอ้โฮ! โลกนี้มันสุดยอด สุดยอด ธรรมะพระพุทธเจ้านี่ อู้ฮู! แน่นอน อู้ฮู! สุดยอด” นี่จิตมันมีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญเป็นวรรคเป็นตอน เวลาเสื่อมเราก็แก้ไข เราก็ต้องมีกําลัง มีหลักของเรา ชีวิตเราทั้งชีวิตมันก็มีลุ่มมีดอน การปฏิบัติมันมีลุ่มมีดอนของมัน ฉะนั้น เวลาดีเราก็รักษาไว้ เวลามันหดหู่ทดท้อ เราก็เข้มแข็งแล้วกัดฟัน เอาศาสดาเป็นตัวอย่าง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดเทศนาไว้ในพระไตรปิฎกมากมายนัก เวลาจะทุกข์จะยากท่านบอก “ให้นึกถึงเรา เวลาเจอโลกธรรม ๘ ก็ให้นึกถึงเรา” เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เป็นเจ้าของศาสนา เป็นผู้เผยแผ่ โลกธรรมมันพุ่งเข้าไปที่นั่นหมดเลย แล้วเรานี่เป็นผู้อาศัย เราเป็นผู้อาศัย เป็นสาวก สาวกะ เป็นผู้อาศัยเท่านั้นนะ

ฉะนั้น เวลามันเสื่อม เวลามันทุกข์มันยาก เราช่วยกันดูแล แล้วที่สําคัญก็คือดูแลใจเราก่อน ถ้าเรามีสติปัญญานะ อารมณ์ความรู้สึกมันอยู่กลางหัวอก เวลาทุกข์เวลาร้อนใครจะเข้าไปช่วยเราล่ะ เราต้องดูแลของเรา แล้วถ้ามันหนักหนาสาหัสสากรรจ์ เราก็มีครูมีอาจารย์ เราก็ปรึกษาท่าน ปรึกษาท่าน หาทางออก มันต้องเปลี่ยนไง

เวลาพระกรรมฐานเรา เห็นไหม เวลาธุดงค์ไป ๗ วัน ๘ วันเปลี่ยนสถานที่ เพราะคุ้นชินแล้ว กิเลสมันจะพองตัวแล้ว นี่เวลาปฏิบัติ กิเลสมันไม่ปล่อยให้เราพ้นมือมันหรอก มันหาช่องทางจะกลั่นแกล้ง จะทําลายเราทุกวิถีทาง เพราะมันเป็นพญามารที่สถิตอยู่ในใจของสัตว์โลก อยู่ในใจของเรามานมนานไม่มีต้นไม่มีปลาย แล้วอยู่ดีๆ เราจะปฏิบัติให้พ้นจากมือมัน มันยอมได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้

แต่เพราะธรรมะนี่เราจะสู้มัน เห็นไหม การปฏิบัติธรรมะจะส่งเสริมเรา แต่กิเลสมันจะขัดขวาง มันจะทําลาย มันจะทําให้เรา ถ้าเราทําดีมันก็บังเงา “อืม! เป็นธรรมๆ” มันก็อาศัยไปด้วย แต่เวลาเราเผลอนะ มันทําให้เราเสียใจ ทําให้เราเสื่อม แล้วมันก็อ้างเหตุผล รุมด้วยเหตุด้วยผลของกิเลสจนเราทดท้อหมด แต่เวลาเราดีมันก็แอบอิงไปด้วย อาศัยไปด้วย แต่ถ้าเราเสื่อมนะ มันหาเหตุผลจนเราจะไม่สู้เลย นี่พูดถึงเวลาเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ นี่ในการปฏิบัติ

ฉะนั้น วิปัสสนา ในเมื่อวิปัสสนานะ เวลาเราใช้ปัญญาแล้ว เวลามันปล่อยมันจะโล่งโถง ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิมันจะสงบเฉยๆ สงบเย็น แต่เวลามันใช้ปัญญาวิปัสสนามันจะคลายความสงสัย อะไรที่สงสัยอยู่ในหัวใจนี่มันจะถอดมันจะถอน แต่ถ้าทําความสงบของใจนี่มันพักเอากําลัง นี่โดยหลักมันเป็นแบบนี้ แล้วโดยวิธีการเราก็ต้องฝึกหัด ฝึกหัดใช้ ฝึกหัด

การฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าไม่ฝึกหัดเลยจะทําภาวนาไม่เป็น วิปัสสนาไม่เป็น ถ้าวิปัสสนาไป พอวิปัสสนาไปนะ เดี๋ยวพอเป็นขึ้นมานะ “หลวงพ่อไม่ต้องพูด หลวงพ่อพูดทุกวันเลย” รู้เองไง ถ้ารู้เองมันไม่อยากฟังใคร มันเสียเวลา ถ้ารู้เองนะ “ไม่ต้องพูดๆๆ” รู้เอง ฉะนั้น ปฏิบัติไป เดี๋ยวจะรู้เอง เอวัง

๕

จินตนาการ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๔ มีนาคม ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : มันข้อ ๘๐๔. โยนิโสมนสิการกับการทําอานาปานสติ

ตอบ : กรณีนี้เป็นกรณีที่ว่าเขามั่นใจในตัวเรามาก มั่นใจในตัวเรา แต่เขาไปเอาเรื่องที่เป็นสัพเพเหระมาเป็นประเด็น มันก็เลยจะยุ่ง ฉะนั้น เราจะตอบเพื่อประโยชน์เท่านั้น ไม่ไปทั้งหมดไง มันก็เหมือนฟังเทศน์เมื่อวาน ยาวทีหนึ่ง ๔ หน้า ๕ หน้า นี่เขาไปเอาบทความที่เขาเขียน แล้วก็มาถามเรา

แล้วมันเรื่องอะไรของเอ็ง บทความคนอื่นเขียน แล้วก็คนเขียนก็ไม่ได้ถาม ไอ้คนไปอ่านก็ดันมาถาม

ถาม : กราบขอความกรุณาหลวงพ่อได้โปรดเมตตาอธิบายเรื่อง “โยนิโสมนสิการและการทําจิตให้สงบแบบอานาปานสติ” ในแง่ของกลไกกระบวนการ และผลที่เกิดขึ้นต่อร่างกาย และลมหายใจ และจิต รวมทั้งขอให้หลวงพ่อได้โปรดอธิบายเพิ่มเติมในสิ่งที่ควรแก่การปฏิบัติ เพื่อต่อยอดให้เกิดการเจริญในธรรมยิ่งๆ ขึ้นไป เพื่อจะได้ขัดเกลาจิตได้อย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่เฉพาะต้องมานั่งสมาธิเป็นกิจจะลักษณะเท่านั้น ตามแต่หลวงพ่อเห็นสมควรค่ะ

คือพอดีหนูไปเจอบทความที่มีหลายช่วงที่หนูมีความเห็นต่างในบทความนั้น แต่ด้วยความเขลาเบาปัญญาของหนู ขอให้หลวงพ่อให้เหตุผลในสังขารธรรม

ตอบ : เขาพูดถึงลมหายใจใช่ไหม นี่ผู้ที่ปฏิบัติ ลมหายใจหมายถึงว่าลมหายใจกับพุทโธ แล้วโยนิโสมนสิการ ของเขาใช้คําว่า “สติพร้อม” แล้วเขาบอก “เวลาลมหายใจมันเคลื่อนไหวอยู่จิตสงบไม่ได้ การปล่อยลมหายใจไปให้หมด รู้สึกมีความคล่องแคล่ว แล้วน้อมจิตไป”

“การน้อมจิต” เราจะบอกว่า น้อมจิตไปจนจิตไม่เสียคุณภาพของประภัสสร ผ่องใส เป็นจริง เวลาเขาทําไปจิตจะประภัสสร แต่ถ้ามาทําอย่างนี้จิตมันเสียกําลัง เขาว่าเสียกําลัง มันไม่ประภัสสร ทีนี้คําว่า “ประภัสสร” จิตเป็นประภัสสร จิตมั่นคง

เขาก็ถามว่า “ถ้าอย่างนี้หนูก็สัมผัสไม่ได้เลยสิ”

นี่เพราะเขาบอกว่าเขากําหนดลมหายใจ เขียนมายาว พูดถึงมันมีความเห็นกันไง

ทีนี้โยนิโสมนสิการคือการรู้ตัวทั่วพร้อมนั่นแหละ นั่นคือโยนิโสมนสิการของเขา แล้วถ้าอัปปนาสมาธิ เขาบอกว่าถ้าลมหายใจยังเคลื่อนไหวอยู่จิตมันสงบไม่ได้ ถ้าจิตมันสงบแล้ว คําว่า “สงบ” นี้เป็นทางวิชาการ แล้วเวลาบทความที่เขาเขียน เขาเขียนหมายความว่าเขาเขียนถึงเป็นทางวิชาการ เขาไม่ได้เขียนในการปฏิบัติ

เขาถึงบอกว่า “ถ้าจิตมันเป็นประภัสสร มันยังมีกําลังของมัน แล้วจิตถ้ามันมีลมหายใจมันจะเสียความประภัสสรของมัน”

ทีนี้คําว่า “ประภัสสร” นี่มันเป็นชื่อใช่ไหม แล้วใครเคยเห็นประภัสสร จิตประภัสสรคือจิตผ่องใส คําว่า “จิตผ่องใส” จิตผ่องใสนี้เป็นเรื่องหนึ่งนะ แต่จิตสงบแล้วเห็นแสงนั้นอีกเรื่องหนึ่ง เวลาจิตสงบมันจะเห็นแสงสว่าง เห็นแสงต่างๆ อย่างนี้ผ่องใสหรือ ถ้ามันผ่องใส มันต้องผ่องใสในตัวมัน “จิตผ่องใส” กับ “จิตเห็นแสง” ถ้าจิตเห็นแสง จิตมันสงบแล้วมันเห็นนิมิต เห็นต่างๆ เขาบอกว่าเป็นอุคคหนิมิต เป็นปฏิภาคนิมิต

ในการประพฤติปฏิบัติมันมีแนวทางแตกต่างหลากหลายมาก คําว่า “แตกต่าง” นะ แตกต่างมันเป็นจริตเป็นนิสัย ดูสิเอตทัคคะ พระอรหันต์ ๘๐ องค์ เอกทั้ง ๘๐ อย่าง แต่จริตนิสัยไม่เหมือนกัน ทีนี้การปฏิบัติจะให้เหมือนกันมันไม่มีหรอก

ฉะนั้น สังเกตได้ไหม เวลาเราตอบปัญหา ตอบปัญหากับคนที่ปฏิบัติ แล้วคนที่ปฏิบัตินั้นเขากําลังเข้าด้ายเข้าเข็ม โอ้โฮ! เขาฟังแล้วเขาจะซึ้งใจมาก ไอ้คนนั่งข้างๆ ก็ว่า อู้ฮู! ดี๊ดีนะ เอาไปปฏิบัติบ้าง ไม่ได้เรื่อง ไม่ได้เรื่องเลยนะ ไอ้คนแอบฟังอยู่ปฏิบัติไม่ได้เรื่องเลย แต่ไอ้คนที่เขากําลังเข้าด้ายเข้าเข็ม เขาฟังแล้วเขาดี

เห็นไหม ทําไมมันไม่เหมือนกันล่ะ

มันไม่เหมือนกันเพราะจิตหนึ่ง จริตนิสัยหนึ่ง นี่กรรมของแต่ละคนมันไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น คนที่กําลังเข้าด้ายเข้าเข็ม เขากําลังจะได้ผลของเขา แล้วถ้ามีใครมาชี้นําปั๊บมันก็จะเข้าตรงนั้นพอดี

ทีนี้คนที่ปฏิบัติยังไม่ได้แนวทาง เราจะทําอย่างนั้น มันก็เหมือนเราไปก็อปปี้ เราพยายามจะสร้างจิตเราให้เหมือนแบบนั้น มันก็เลยทําได้ยาก

ฉะนั้น สิ่งที่เวลาปฏิบัติมันต้องวางหมดไง แล้วพยายามทําของเรา

ถ้าจิตของเรามันเป็นขึ้นมา มันเป็นขึ้นมา เห็นไหม

เหมือนการตีเหล็ก การตีเหล็ก เขาต้องเอาเหล็กเผาไฟ พอเหล็กมันแดงเขาต้องตีเหล็ก การตีเหล็กเขาจะขึ้นรูปอะไร บางคนนะ บางคนตีมีด พอตีเป็นมีดขึ้นมาแล้วมันต้องมีการชุบ ชุบเสร็จแล้วต้องมีการลับคม ถ้าชุบพอดี มีดนั้นจะมีอายุการใช้งานได้ดี แต่ถ้าไม่ได้ชุบ เห็นไหม เหล็กนั้นอ่อน ลับให้คมขนาดไหนนะ ใช้งานเดี๋ยวเดียวคมนั้นจะลบหมดเลย นี่การตีเหล็ก เห็นไหม

เหล็กคือจิต แล้วการตี เห็นไหม การตีหลากหลาย พอการตีหลากหลาย คนที่ตีเหล็กแล้ว ตีเหล็กขึ้นมาเพื่อประโยชน์สิ่งใด ในการปฏิบัติ เราปฏิบัติขึ้นไปแล้ว เราปฏิบัติจิตของเรา “การตี” การตีเหล็กคือการปฏิบัติของจิต การปฏิบัติของจิต เรารักษาจิตเราอย่างไร

การตีเหล็กแล้ว พอตีแล้ว ถ้าคนโง่นะ พอตีมีดเสร็จมันก็ว่า “อู้ฮู! เราก็ตีเสร็จเนาะ เขาก็มีด เราก็มีดเนาะ มีดเขาใช้ดีนะ มีดเราก็ต้องใช้ดี”

แต่ลืมไปว่าเขาชุบ เราไม่ได้ชุบ ชุบไม่เป็น

ถ้าเวลาชุบเหล็กนะ ชุบเหล็กมันกรอบเกินไป พอใช้ปั๊บมันบิ่นทันทีเลย เห็นไหม การชุบเหล็ก ความพอดีมันแค่ไหน ชุบเหล็ก เขาจะชุบเหล็ก เขาจะเผาไฟตรงคม แล้วก็จะชุบนํ้าพั่บ! ให้มันปรับตัว อุณหภูมิมันจะเปลี่ยนทันที เหล็กมันจะแข็งของมัน

แล้วถ้าชุบไม่เป็นล่ะ

ทีนี้ย้อนกลับมาไง การตีเหล็ก การต่างๆ การตีเหล็กคือข้อเท็จจริงในการปฏิบัติ

ฉะนั้น ย้อนมาที่การปฏิบัติ เราจะบอกว่าบทความที่เขียนมานี่คือทางวิชาการของเขา ถ้าทางวิชาการของเขา เขาจะเขียนอย่างไรก็ได้ แต่เราไม่เชื่อเลย ไม่เชื่อถึงการปฏิบัติมันจะเป็นจริงอย่างนั้น

เพราะเวลาเขาบอก “ประคองจิตอย่างนั้น เข้าออกอย่างนั้น”

มันง่ายอย่างนั้นเชียวหรือ ไอ้นี่มันเป็นคนทําไม่เป็น

เห็นไหม ถ้าคนทําเป็นนะ คนทําเป็นเหมือนคนตีเหล็ก คนตีเหล็ก ตีเหล็กนะ เราก็ต้องอาบเหงื่อต่างนํ้า แล้วความชํานาญตีให้มันเข้าที่ให้ได้ พุทโธๆๆ นี่การตีหัวใจ นี่คําบริกรรมของเรา เห็นไหม ปัญญาอบรมสมาธิเราก็ดูแลจิตของเรา ดูแลให้มันเป็นความจริงเข้ามา เป็นความจริงขึ้นมา

แล้วถ้าจิตประภัสสร เขาเน้นคําว่า “จิตประภัสสร”

ผู้เขียนก็เน้นจิตประภัสสร ผู้ถามก็เน้นจิตประภัสสร

แล้วจิตประภัสสร เขาบอก “มันไม่เสียความเป็นประภัสสร ความประภัสสรมันจะตั้งมั่น” อะไรของเขา เขาว่ากันไปอย่างนั้น

เราไม่เชื่อว่าคนพวกนี้เห็นจิตประภัสสร เราไม่เชื่อ

เพราะว่าถ้าจิตประภัสสรนะ จิตประภัสสรมันจะรวมของมันใช่ไหม เวลาหลวงตาท่านพิจารณาของท่านไป ท่านพิจารณาเวลาท่านทิ้งกามราคะ แล้วท่านไปภาวนาอยู่ที่วัดดอยธรรมเจดีย์ ท่านบอกว่า “จิตนี้มันมหัศจรรย์นัก มันผ่องใส มันว่างหมด มันทําไมมีความสุขขนาดนี้ เพ่งไปนี่นะ อู๋ย! ภูเขาทะลุไปหมดเลย ไม่มีอะไรขวางกั้นได้หมดเลย”

นี่จิตประภัสสร นี่จิตผ่องใสไง

“จิตมันทําไมผ่องใส จิตมันทําไมว่างหมดเลย”

แล้วใครจะเห็นประภัสสร

เราไม่เชื่อนะ อันนี้คนเขียนก็ประภัสสร คนถามก็ประภัสสร ประภัสสรอะไร

ประภัสสรก็ตัวหนังสือไง ประภัสสะ ประภัสสร จิตประภัสสร จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส

ฉะนั้น คําว่า “ผ่องใส” นี่นะ เราจะบอกว่า เวลาคนทําสมาธิๆ กัน มันมีความสงบระงับมากน้อยแค่ไหน ถ้าจิตมันสงบนะ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ นั่นน่ะอัปปนาสมาธิ นั่นล่ะมันจะผ่องใส

แต่ถ้ามันยังไม่ถึงอัปปนาสมาธิมันจะเอาอะไรมาผ่องใส ถ้าจิตมันผ่องใส จิตมันว่างหมด ตัวมันว่างนะ ตัวจิตว่าง แต่ส่วนใหญ่แล้วอาการว่าง ตัวไม่ว่าง อาการว่างไง มันปล่อยสัญญาอารมณ์เข้ามา แต่ถ้าตัวมันไม่ว่างนะ ไม่ผ่องใสหรอก

แต่พอมันปล่อยอาการเข้ามาใช่ไหม มันเห็นน่ะ ดูสิคนเวลาจิตมันเริ่มปล่อยอาการเข้ามา มันจะเห็นแสง เห็นความสว่าง เห็นต่างๆ เห็นอย่างนั้น นี่เห็นอย่างนี้มันก็เห็นส่งออก

เห็นอย่างนี้ประภัสสรไหม อย่างนี้เป็นประภัสสะหรือยัง

ทีนี้คําว่า “ประภัสสร ประภัสสร” นี่ใครพูด

ประภัสสร ถ้าเด็กมันพูดมันก็ใช่ มันก็ประภัสสรทั้งนั้นน่ะเด็กมันพูด

แต่ถ้าผู้ใหญ่นะ...ไม่ใช่

เขาว่าจิตมันไม่เสียคุณภาพของความเป็นประภัสสร ความประภัสสรมันจะมีหลักมีเกณฑ์ ถ้าทําตามบทความที่เขาเขียน

ฉะนั้น ผู้ถามเขาบอกว่า เขาปฏิบัติแล้วมันไม่เหมือนบทความนั้น ถ้าไม่เหมือนบทความนั้น เขาก็บอกว่า “ให้หลวงพ่อบอกให้ชัดๆ ชัดๆ”

ชัดๆ นะ เราจะคุยกันเรื่องกฎจราจรทางบก ชัดๆ! เอาไปใช้กับการจราจรทางนํ้าไม่ได้เลย เวลากรมเจ้าท่าเขาดูแลจราจรทางนํ้า จราจรทางนํ้านี่มันจะมี แล้วถ้าเกิดว่าเวลาไปถึงกรมการบินนะ มันจะมีกฎจราจรทางอากาศ เวลาจะเข้ามานะ เข้ามาในรัศมีของเขาต้องแจ้งเขาก่อนว่าจะเข้ามาในระยะรัศมีเท่าไร

คําว่า “ชัดๆ” มันชัดๆ ในเรื่องอะไร

คําว่า “ชัดๆ” ชัดๆ เพราะหนึ่งเดียวใช่ไหม

แต่กรรมฐาน ๔๐ ห้อง ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันเป็นจริต มันเป็นนิสัยต่างๆ คําว่า “ชัดๆ” มันก็ต้องบอกว่า “ชัดๆ” ในเฉพาะกฎจราจร “ชัดๆ” เฉพาะกฎคมนาคมทางนํ้า “ชัดๆ” เฉพาะคมนาคมทางอากาศ ต้องชัดๆ แบบนั้นเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพุทโธๆ ก็ต้องชัดๆ แบบพุทโธเลย อานาปานสติก็คืออานาปานสติเลย เห็นไหม ชัดๆ คืออะไรล่ะ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิก็ชัดๆ แบบปัญญาอบรมสมาธิเลย

ทีนี้พอมันชัดๆ แล้ว เห็นไหม เราเดินทาง ชีวิตของคนที่เขาทําธุรกิจ เขาไปทั้งทางเครื่องบิน เขาไปทางเรือ เขาไปทางบก เขาไปหมด ถ้าเขาไปหมดแล้ว เวลาเราเดินทาง เราจะเดินทางของเรา พุทโธๆๆ พุทโธจนพุทโธไม่ได้เลย นี่อยู่กับมัน เวลาพุทโธไปแล้วมันเกิดความฟุ้งซ่านเราก็ใช้ปัญญา ใช้ปัญญาคือว่าใช้ปัญญาแยกแยะว่าทําไมจิตมันเป็นอย่างนั้น เห็นไหม คือว่าเราจะไปทางนํ้าก็ได้ จะไปทางเรือก็ได้ เราฉลาดใช้กับการดูแลจิตของเรา เราฉลาดใช้กับการพิจารณาของเรา ถ้าเราฉลาดใช้ เรามีช่องทางไปตั้งหลายช่องทาง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เราไม่ได้ใช้ทางใดทางหนึ่งแบบว่าเถรตรง

ถ้าคําว่า “เถรตรง” นะ เถรส่องบาตร ทําสิ่งใดแล้วมันก็จะขวางตัวเองอยู่อย่างนั้นน่ะ มันไปไม่รอดหรอก แต่ถ้าเราทําแล้วนะ...ใช่ เราต้องเข้มแข็ง ทําจริงจัง แต่ถ้าเวลาเจออุปสรรค เห็นไหม เขาบอกให้ไปตรงหน้า ตรงหน้าไปเจอภูเขาก็จะเอาหัวตําภูเขานั่นล่ะ ไปข้างหน้าเนี่ย พอเจอภูเขาเราก็อ้อมหน่อย อ้อมภูเขาไปมันก็ไปได้

นี่ก็เหมือนกัน เราต้องมีสติปัญญาของเรา

มันบอกว่า “ชัดๆ” อย่างนี้มันเป็นวิทยาศาสตร์ไง ถ้าวิทยาศาสตร์แล้วต้องเป็นแบบนี้ ต้องเป็นแบบนี้ แล้วก็ทะเลาะกันตายเลย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “ให้หลวงพ่อฟันชัดๆ เลย”

เราจะบอกว่ามันเป็นจินตนาการ จินตมยปัญญาของเขาทางวิชาการ มันก็มีสิทธินะ มันมีสิทธิทําได้ ถ้ามันทําของเขาได้ เพราะว่าคนเราเจ็บไข้ได้ป่วยนะ เวลาไปหาหมอ หมอต้องรักษาตามอาการนั้น ถ้าคนภาวนามันจะยืนยันกันว่าจิตสงบหรือจิตไม่สงบไง แต่ถ้าเป็นทางวิชาการเขาเถียงกันทั้งปี เขานั่งเถียงกันทั้งปีเขาเถียงได้นะ เพราะเขาไม่มีสิ่งใดยืนยันว่าสิ่งนั้นเป็นผลหรือไม่เป็นผล

แต่ถ้าเราภาวนา เวลาคนภาวนาทุกคนต้องการความสงบระงับ ต้องการจิตสงบ ไอ้ตรงนี้มันเป็นผล ถ้าจิตไม่สงบ สิ่งนั้นมันจะดีเลิศขนาดไหน แต่เราใช้ประโยชน์ไม่ได้ มันก็เป็นประโยชน์กับเราไม่ได้หรอก แต่ถ้าสิ่งใดเป็นประโยชน์กับเรานะ จิตเราสงบได้ จิตเรามั่นคงได้ สิ่งนั้นมันดีกับเรา ฉะนั้น สิ่งนี้ต่างหากล่ะ เวลาปฏิบัติขึ้นมามันมีสิ่งนี้เป็นเครื่องพิสูจน์ว่าจริงหรือไม่จริง

นี่จิตเราเป็นได้จริงหรือเปล่า ถ้าจิตมันเป็นจริง ผลมันเป็นแบบใด ถ้าผลมันไม่มี ต่างฝ่ายต่างไม่มี ถ้าไม่มีแล้วก็จบ

นี่พูดถึงว่า “โยนิโสมนสิการกับทําอานาปานสติ” ว่าอะไรมันจะถูกไง

ฉะนั้น ถ้ามันผิดมันก็คือผิดทั้งหมด ถูกมันก็คือถูก ถ้ามันผิดนะ อะไรก็ผิด คือเราทําแล้วไม่ได้ผลมันก็คือไม่ได้ผลนั่นแหละ แต่ถ้ามันได้ผลนะ คนได้ผลแล้วก็จบ ถ้าได้จบแล้วเราจะไม่มาทะเลาะกันเรื่องอย่างนี้

อันนี้พูดถึง “โยนิโสมนสิการ” จบนะ

ถาม : ข้อ ๘๐๕. การทําแท้ง

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ผมขอเรียนถามเรื่องของผลกรรมของการที่ผู้หญิงคนหนึ่ง มีการผิดพลาดท้องมีเด็กขึ้นมา แล้วเกิดถูกบังคับหรือตั้งใจทําแท้งเอง ผลกรรมจะมีความหนักเบาแตกต่างกันอย่างใดครับ และกรรมจะให้ผลเช่นไรครับ และพอมีทางแก้ไขตัวเอง ทําบุญเพื่อขออโหสิกรรมอะไรบ้างได้ไหมครับ เพื่อให้ชีวิตนี้ดีขึ้น

ตอบ : “ชีวิตนี้ดีขึ้น” พูดถึงนะ ในชีวิตของเรามันมีอดีต อดีตคือเวรกรรมเก่าที่มันสร้างมา เรามีบุญกุศลถึงได้มาเกิดเป็นมนุษย์ การเกิดเป็นมนุษย์นี่เป็นบุญกุศลมาก ในพุทธศาสนาบอกว่าการเกิดเป็นมนุษย์มีบุญกุศลมาก ถ้าไม่มีบุญกุศลเราจะเกิดเป็นมนุษย์ไม่ได้ เพราะจิตนี้ต้องเกิดตลอดเวลา แล้วต้องมีคุณสมบัติพอถึงได้เกิดเป็นมนุษย์สมบัติ

ทีนี้พอเกิดมนุษย์สมบัติขึ้นมาแล้วนี่มันเป็นปัจจุบัน แล้วก็มีอนาคต มีอดีตมา แล้วปัจจุบันนี่เป็นเรา ถ้าเราทําผิดพลาด ทําบุญกุศล ทําคุณงามความดี ผลจะตอบสนองกับเรา เพราะเรามีสติปัญญาที่นี่

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน เห็นไหม “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด โลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์เลย”

ฉะนั้น ในการดํารงชีวิตในปัจจุบันนี้เราต้องไม่ประมาทในชีวิต ฉะนั้น ชีวิตมันผิดพลาด เห็นไหม ผิดพลาดจนมีเด็กขึ้นมา คําว่า “มีเด็กขึ้นมา” มันอยู่ที่เจตนาไง อยู่ที่เจตนาว่าเจตนาชีวิตนี้เราจะดํารงชีวิตอย่างไร เราจะเก็บเด็กไว้หรือเราจะทํา นั่นมันเป็นความจําเป็นของเขา นี่พูดถึงเขานะ

ทีนี้พูดถึงเวลาคนเจ็บไข้ได้ป่วย เกิดถ้าเขามีท้องขึ้นมา แล้วทางการแพทย์เขาพิสูจน์แล้วว่าเด็กคนนี้เกิดมาจะมีปัญหาขึ้นมา ทางการแพทย์เขาบังคับให้ทําแท้ง นี่โดยจิตใจพ่อแม่ก็ละล้าละลังเป็นธรรมดา มีแม่บางคนอยากมีลูกมาก อยากมีลูกมาก ท้องทีไรแท้งทุกที ท้องทีไรแท้งทุกที ทําไมเขาแท้งล่ะ การแท้งมันแท้งได้หลายอย่าง นี่พูดถึงกรรมไง

เขาว่า “การทําแท้งแล้วมันจะมีกรรมอย่างนั้นๆๆ”

การทําแท้งมันต้องดูที่เจตนา ดูที่กรรมไง เหตุและผล เหตุแตกต่าง ผลก็แตกต่าง เหตุมันมีความจําเป็นขนาดไหน แต่ถ้าเขาตั้งใจทําของเขาด้วยความพอใจของเขา นั่นกรรมมันก็มีมากเป็นธรรมดา แต่ถ้าเขามีความจําเป็น ทางการแพทย์เขาบอกว่าต้องทําแท้ง เพราะว่าเด็กมันเกิดมาแล้วจะทําให้พ่อแม่มีอันตราย จะทําให้ลูกมีอันตราย นั่นก็เป็นการบังคับทางเหตุผลทางการแพทย์ แต่ถ้าคนเรามันมีกรรมนะ มันตกลูก ท้องไม่ได้ ท้องแล้วมีปัญหาตลอดเวลา นี่ก็อีกอย่างหนึ่ง เห็นไหม มันไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น “เวลากรรมมันจะให้ผลอย่างไร”

ให้ผลนะมันอยู่ที่เราตั้งใจทํา เราตั้งใจทํา กรรมมันต้องรุนแรง กรรมมันต้องรุนแรงนะ แต่ถ้าดูนะ กรรมที่แบบว่าอดีตชาติมันเป็นแบบนั้น ถ้าอดีตชาติมันเป็นแบบนั้นนะ นี่ในสมัยพุทธกาลมันมียักษ์ที่ว่ามากินเด็ก ยักษ์จะมากินเด็ก แม่ก็รักลูกมาก ยักษ์จะมากินเด็ก มันผลัดกันไง ผลัดกันทําลายลูกของอีกฝ่ายหนึ่งมาตลอด

จนสุดท้ายนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการจนยักษ์นั้นให้อภัย แล้วบอกว่า ฉะนั้น ต่างคนต่างแย่งลูกกัน บอกว่าให้แม่ส่งลูกให้ยักษ์ แม่ก็ไม่ยอมส่งนะ กลัวยักษ์เอาไปกิน แต่ยักษ์นั้นเขาได้เปลี่ยนใจเขาแล้ว พอส่งไปนี่ยักษ์ได้

มันมีบุรุษอยู่ ๒ คน เขาผลัดกันฆ่าคนละชาตินะ ผลัดกันฆ่ากันมาคนละชาติตลอดเลย ผลัดกันฆ่า แล้วพอมาชาติสมัยพุทธกาล บุรุษคนหนึ่งขึ้นมากําลังจะฆ่าเพื่อน ทั้ง ๒ คนจะเกิดมาเป็นเพื่อนรักกัน แต่จะผลัดกันฆ่ามาตลอด ผลัดกันฆ่า พอถึงสมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธกิจ ๕ เช้าเล็งญาณเห็นว่าเหตุการณ์จะเกิดขึ้น มาโดยฤทธิ์เลย พอเช้าขึ้นมา มาโดยฤทธิ์ เพื่อนกําลังจะฆ่าเพื่อน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “หยุดก่อน” แล้วบอกให้เพื่อนนั้นปลุกเพื่อนคนที่หลับขึ้นมา แล้วเทศนาว่าการว่า ๒ คนนี้ได้สร้างเวรสร้างกรรมร่วมกันมามาก แล้วผลัดเวรกันฆ่ามาทุกภพทุกชาติ ชาติปัจจุบันนี้คนที่กําลังจะฆ่ามันถึงคราวที่จะต้องฆ่าเพื่อน เพราะมันจะมีเหตุให้เป็นไปให้เป็นอย่างนั้นโดยกรรม แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการจนให้อภัยกัน จนให้ ๒ คนนี้อโหสิกรรมต่อกัน

นี้เราจะบอกว่า เหตุที่เวลามันเกิดขึ้นมา เราเจตนาว่าเราจะทํา เราจะทํา แล้วถ้ามีเหตุอย่างนี้มาล่ะ ถ้ามีเหตุอย่างนี้มา มีเบื้องหลังมา มีสิ่งใดมา นี่กรรมมันมีเหตุมีผลของมันมา เหตุผลของกรรมนะ แต่มันเป็นอจินไตย คําว่า “อจินไตย” มันซับซ้อนมายาวไกลไง นี่กรรมมีผล แต่ว่ามีผลของมันตามกรรม แต่กรรมนี่เป็นอจินไตย คําว่า “อจินไตย” คือมันยืดยาวมาจนเราไม่สามารถเรียงได้ว่ามันอยู่ตรงไหน

นี่เราไม่สามารถเรียงได้ว่าอยู่ตรงไหน แต่พระพุทธเจ้าเรียงได้

เพราะว่ามันเป็นอจินไตย ๔ “กรรม ฌาน พุทธวิสัย โลก”

“พุทธวิสัย” เพราะพุทธวิสัย ความว่าเป็นอจินไตยกับสิ่งที่เป็นกรรม

ฉะนั้น พระพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมา แล้วรู้ความลึกซึ้งของมันแล้ว ถึงบอกว่าสิ่งนี้เป็นเรื่องอจินไตย ท่านบอกว่ามีอยู่ เรื่องกรรมนี่มีอยู่ แต่มันเป็นอจินไตย คําว่า “อจินไตย” มันลึกลับซับซ้อนมาก พอมันลึกลับซับซ้อนมาก แล้วเราจะสาวไปอย่างไรให้ว่าเป็นอย่างใด

นี่พูดถึงเราจะบอกว่า บางสิ่งบางอย่างที่เราฝืนไม่ได้ ทุกคนพยายามฝืน ทุกคนพยายามเอาชนะ...อย่านะ อย่าเอาสิ่งนี้มาอ้างนะ เดี๋ยวพอฟังเทศน์บอกว่า “เออ! หลวงพ่อ อย่างนี้ผมก็ฝืนไม่ได้ อย่างนี้ผมก็ฝืนไม่ได้” ยุ่งเลย

คําว่า “ฝืนไม่ได้” มันมีกรรมหนักกรรมเบามา แต่ฝืนได้ คําว่า “ฝืนไม่ได้” เพราะกรรมมันแรงไง แต่ถ้าใครมีสติปัญญาฝืนได้หมด คําว่า “ฝืน” ตรงนี้ ถ้าฝืนตรงนี้ปั๊บ เรื่องที่จะทําเราจะมีสติปัญญายับยั้ง แล้วเราจะเริ่มแก้ไขตามธรรมแล้ว

ฉะนั้น สิ่งใดถ้ามันไม่มีปัญญายับยั้งไปมันก็เกิดเหตุอย่างนี้ เกิดเหตุว่าผู้หญิงคนหนึ่งผิดพลาดขึ้นมา แล้วโดนบังคับให้ทําไปแล้ว แล้วกรรมหนักแตกต่างกันอย่างไร กรรมมันหนักหรือกรรมมันเบาล่ะ

มันอยู่ที่เจตนา นี่กรรมอยู่ที่เจตนาด้วย อยู่ที่ความผูกพันด้วย พอสิ่งนั้นมันเกิดขึ้นแล้วเราปล่อยผ่านแล้ว พอมันผ่านไปแล้ว เป็นอดีตไปแล้ว อดีต เราแก้สิ่งที่เป็นอดีตไม่ได้ เราแก้ในสิ่งที่เป็นปัจจุบัน เราก็ตั้งใจไง สร้างคุณงามความดี สร้างคุณงามความดีไปแล้วอุทิศส่วนกุศลนั้นไป ทําสิ่งนั้นไป แล้วเราจะเผชิญหน้ากับความจริงแล้ว

เผชิญหน้ากับความจริงว่า ถ้ามีสิ่งใดเกิดขึ้นกับชีวิตเรา เราจะมีความเข้มแข็ง เราจะฝ่าฝืนอุปสรรคอันนี้ไปให้ได้ อุปสรรคนี่เราจะฝืนอันนี้ไป เราตั้งใจของเรา เราทําของเรา เราทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าเราทําอย่างนี้ได้มันก็จะพ้นจากสิ่งนี้ไป นี่ถ้าพ้นจากสิ่งนี้ไป

เขาบอกว่า “พอจะมีทางแก้ไข...ตัวเองทําบุญเพื่ออโหสิกรรม”

มันต้องมีอโหสิกรรมต่อกัน เพราะจิต...ชีวิตนี้ ทุกคนรักชีวิตนี้ทั้งนั้นน่ะ ใครก็ไม่ต้องการให้ชีวิตนี้ตกล่วงไป แต่ถ้าชีวิตนี้มันตกล่วงไป ทุกคนก็ต้องเสียใจเป็นธรรมดา ฉะนั้น สิ่งที่ผ่านไปแล้วไง ถ้าสิ่งที่ผ่านไปแล้ว ในพุทธศาสนาสอนให้แก้กันที่ปัจจุบันนี้ ถ้าปัจจุบันเราแก้ได้ เราแก้ได้ไง

ฉะนั้น ถ้าพูดถึงบอกว่า “แล้วจะให้แก้อย่างไรล่ะ ให้แก้อย่างไร” ถ้าให้แก้อย่างไรนะ สุดท้ายแล้วกลายเป็นการทรงเจ้าแล้ว แก้กรรม พอแก้กรรมมันจะยุ่งมากไง

ถ้าคําว่า “แก้กรรม” นะ แก้กรรมในพุทธศาสนานี้คือการนั่งทําความสงบของใจ ถ้านั่งทําความสงบของใจ พอจิตเราสงบแล้วเราใช้ปัญญาพิจารณาของเรานะ พอมันชําระกิเลสเป็นชั้นเป็นตอน นั่นแหละแก้กรรม แก้กรรมหมายถึงว่ามันจะไม่เกิดไม่ตายอีก ถ้ามันไม่มีการแก้กรรมอย่างนี้นะ มันมีการเกิดการตาย ถ้าการเกิดการตายนะ มีภวาสวะ มีภพ มารมันมีอยู่ เหตุการณ์ต่างๆ มันต้องตอบสนองแน่นอน

ถ้ามันตอบสนองสิ่งนี้แล้ว สิ่งที่มันตอบสนอง คําว่า “ตอบสนอง” เพราะมันเป็นอจินไตย มันมีเหตุมีผลมาตลอด แต่เรารู้ไม่เท่าทัน พอรู้ไม่เท่าทันเราก็จะปฏิเสธว่าสิ่งนั้นมันไม่มี สิ่งนั้นไม่มี เราจะปฏิเสธ นั่นคือคําปฏิเสธนะ ความจริงคือความจริง ความจริงมันจะให้ผลของมัน

ถ้าให้ผลของมันนะ ผลสิ่งที่ไม่ดี ถ้าคนเข้าใจเรื่องสิ่งนี้ได้ เห็นไหม ดูสิเวลาพระโมค-คัลลานะเป็นอัครสาวกเบื้องซ้าย มีฤทธิ์มาก เหาะเหินเดินฟ้าได้ เขาจะมาฆ่า เหาะหนีไป ๒ หน หนที่ ๓ พิจารณาแล้วนี่เป็นกรรมของเรา เหาะได้ ทําได้ มีฤทธิ์ได้ แต่ทําไมปล่อยให้เขาทุบตายน่ะ เราจะบอกว่าคนที่เวลาพิจารณาไปแล้ว ถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้ว เวลากรรมมา สิ่งใดเผชิญมา หัวเราะเยาะเอา หัวเราะกับมันเลย

กรรมคือการกระทํา เราทํามาทั้งนั้น ถ้ามันจะมีผลใช่ไหม นี่เศษส่วนของกรรมเข้าถึงหัวใจของพระโมคคัลลานะไม่ได้ พระโมคคัลลานะเป็นพระอรหันต์นะ ไม่มีทุกข์สิ่งใดเข้าไปในจิตใจพระอรหันต์ได้เลย แต่ในเมื่อยังมีขันธ์ ๕ ธาตุ ๔...มีธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ อยู่ สิ่งนี้ยังกระทบได้ ถ้าพอพระโมคคัลลานะตายจากชาตินั้นแล้วนะ มันทิ้งธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ทิ้งหมดเลย เพราะพอเขาทุบจนแหลกแล้ว เห็นไหม รวมร่างนั้นมาลาพระพุทธเจ้า

พระพุทธเจ้าบอกว่า “ทําไมล่ะ”

ก็บอกว่า “มาลานิพพาน”

“ถ้าลานิพพานก็สมควรแก่เวลาของเธอเถิด ก่อนท่านจะไปก็ให้สั่งสอนน้องก่อน”

เหาะขึ้นไป ลงมาก็เทศนาว่าการ เหาะขึ้นไป ลงมาเทศนาว่าการ แล้วก็เหาะไปที่ที่ตายนั่นน่ะ ไปตรงที่เดิม แล้วจิตนั้นคลายออก ร่างมันก็แหลกอย่างนั้น แล้วก็เผา เผาแล้วทําเจดีย์ขึ้นมา สิ่งที่คําว่า “เผา” เห็นไหม มันหมดเลย ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ไม่มี

ฉะนั้น หมดแล้ว “สอุปาทิเสสนิพพาน” พระอรหันต์ที่ยังมีชีวิตอยู่ มันยังมีเศษมีกรรมของพระอรหันต์อยู่ เศษกรรมๆ เศษกรรมมันกระทบได้ที่ร่างกาย เห็นไหม เป็นโรค เป็นภัย เจ็บไข้ได้ป่วย เป็นหวัด เป็นไอ นั่งก็ปวดเมื่อย นี่เศษกรรมๆ “สอุปาทิเสสนิพพาน”

ถ้า “อนุปาทิเสสนิพพาน” คือนิพพานแล้ว หมดแล้ว ร่างกายก็ไม่มี เพราะได้ทิ้งไปแล้ว กลับสู่สถานะเดิมของเขาแล้ว จิตใจก็ไม่มีภวาสวะ ไม่มีภพ ไม่มีสิ่งใดให้เห็นเลย มารตามไม่เจอ มารตามอย่างไรก็ไม่เห็น แต่ถ้าพระอรหันต์ยังมีชีวิตอยู่นะ นี่เศษไง ไม่ใช่กรรมจริงๆ ไม่ใช่กรรมโดยเนื้อหาสาระนะ เศษของมัน เศษเหลือทิ้ง ถ้าเศษเหลือทิ้งของมัน มันโดนของมัน มันกระทบของมัน ถ้ากระทบของมันเป็นอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่า ถ้ามันมีสติปัญญามันก็ละได้ มันก็ปล่อยวางได้ ถ้าเศษกรรมมาก็คือเศษกรรม ถ้าเศษกรรม แต่ทีนี้ถ้าเรามีกิเลสอยู่ เรายังยึดมั่นอยู่ เราเสียดาย เราทะนุถนอม นี่ไม่ใช่เศษนะ เพราะมันสะเทือนแล้วมันเจ็บ เราหวงสิ่งใด เราปรารถนาสิ่งใด ห้ามแตะๆๆ แล้วใครมาแตะดูสิ ขนาดเขาไม่ได้แตะนะ เขาแค่นินทา เขามากระทบ อู้ฮู! หูตั้งเลย ใครพูดผิดหูนี่หูตั้งเลย ฉะนั้น ถ้ามันไม่พูดผิด หูมันไม่ตั้ง ไม่เป็นไร

สิ่งที่ถ้ามันเกิดความทะนุถนอมของมัน มันเกิดการหึงหวง ถ้าไม่มีหึงหวง...หมด มันเหมือนอากาศธาตุ มันพัดไปมันก็พัดมา มันมีของมันอย่างนั้น โลกเป็นอย่างนั้น โลกเป็นอจินไตยเหมือนกัน โลกเป็นอจินไตย กรรมเป็นอจินไตย มันมีของมันนะ

ดูสิพระโมคคัลลานะเป็นพระอรหันต์ด้วย มันยังตามมานะ ตามมาได้แค่เศษตามมา แต่ถ้าพูดถึง เห็นไหม ดูสิดูอย่างพระสารีบุตร พระสารีบุตรมีโรคประจําตัวนะ มีโรคเสียดท้อง ถ่ายท้องตลอด พระสารีบุตรก็มีโรคประจําตัว พระอรหันต์ก็มีโรคประจําตัวเหมือนกัน

นี่ถ้าเราคิดของเรานะ ทุกคนคิดอย่างนั้นว่า เป็นพระอรหันต์แล้วมันจะเหมือนมีฤทธิ์มีเดช หลุดจากโลกไปเลย หลุดจากโลกไปเลยมันก็ตัดกับอดีตไง อดีต ปัจจุบัน อนาคต พระอรหันต์ไม่มีอนาคต แต่ปัจจุบันนี้มันมาจากอดีต ถ้าอดีตมันมีเหตุ มีความเกี่ยวพันกันมา มันก็ยังติดตามมา ติดตามมาตรงที่นี่

เราอยู่กับหลวงตานะ เวลาหลวงตาท่านพูดถึงเรื่องนี้ เราพูดกับท่านเอง ท่านคุยกับเรานะ เวลามีปัญหาอะไรขึ้นมาท่านบอกว่า “ใช้มัน ใช้มันให้หมด ใช้มันให้หมด” ท่านไม่ค่อยสนใจนะ ท่านไม่สนใจเลย

แต่ทางโลกเขามองแล้วเขาบอก “อู้ฮู! ทําไมทําอย่างนั้น ทําไมทําอย่างนั้น”

แต่ท่านเฉย “ใช้มันให้หมดไป”

เพราะว่าอย่างพวกเรามีอารมณ์ความรู้สึกใช่ไหม เห็นอะไรดีไม่ดีใช่ไหม แต่ท่านปล่อยหมดไง แล้วคําว่า “ใช้มันๆ” ถ้าจริงๆ ไม่ต้องใช้ก็ได้ เพราะอะไร เพราะท่านเป็นพระอรหันต์แล้วจะใช้อะไรเนาะ ท่านไม่ต้องใช้อะไรก็ได้ แต่ท่านอยู่เฉยของท่าน ท่านไม่หลบ ท่านไม่หลีก ท่านอยู่เฉย เฉยอย่างนั้นแหละ “ใช้มันให้หมด ใช้มันให้หมด”

ไอ้ตรงนี้คนเข้าใจได้ยากมาก เวลาพูดถึงพระอรหันต์นะ “อู้ฮู! ธรรมะนี่สุดยอดเลย” แต่เวลามีผลกระทบนี่ “ทําไมพระอรหันต์ (โทษนะ) ซื่อบื้อ ทําไมซื่อบื้อ พระอรหันต์อะไรจะซื่อบื้อขนาดนั้น”

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านพูด ท่านบอกว่า “ในทางโลก ถ้ามองกันทางโลกนะเขาจะหาว่าเราโง่ที่สุด” ท่านพูดเอง ท่านพูดบ่อย “ถ้าทางโลกเขาจะหาว่าเราโง่” โง่เพราะอะไร โง่คือไม่แสวงหาผลประโยชน์ไง สิ่งใดมามันก็เจือจานสังคมหมดเลย คือทางโลกเขาต้องมีผลประโยชน์ เขาต้องเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์กับเขา แต่หลวงตาท่านไม่เอา ท่านทิ้งหมด

“ถ้าทางโลกเขาจะหาว่าเราโง่มากเลย เพราะเราไม่ยึดมั่นถือมั่นสิ่งใดเป็นของของเราเลย เราเสียสละทั้งหมด แต่ถ้าทางธรรม ทางธรรมเราฉลาดที่สุด” แล้วทางธรรมใครจะฉลาดกว่าพระอรหันต์ที่รู้ว่าธรรมฉลาดที่สุดล่ะ ธรรมฉลาดที่สุด แต่ทางโลก เห็นไหม ทางโลกก็เรื่องวัตถุ เรื่องสิ่งที่เขารู้ได้ สิ่งที่เขาจัดการได้ เขาก็จะแย่งชิงกัน แย่งชิงกันนะ แย่งชิงทางโลก แย่งชิงโดยทางเล่ห์กล ทางไม่ให้ใครรู้ทัน แย่งชิงโดยเล่ห์โดยกล แต่ถ้าทางธรรม ไม่มี ถ้าสิ่งที่ไม่มีก็คือจบ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าการทําแท้ง สิ่งที่การทําแท้งนะ แบบว่าในพระไตรปิฎก ชีวิตนะ ชีวะมีที่ไหน ถ้าทํานี่กรรมทั้งนั้นเลยล่ะ ฉะนั้น สิ่งนี้ก็เป็นชีวิตหนึ่ง การทํา ทําด้วยความผิดพลาด เพราะการทํานี่ เราจะพูดถึงกรรมก่อน เพราะว่าบางทีมันปฏิเสธไม่ได้ไง บอกว่าห้ามทําแท้ง แล้วถ้าเกิดแพทย์วินิจฉัยแล้วล่ะ เกิดถ้าคนคนนั้นเขามีโรคประจําตัวของเขาล่ะ เห็นไหม ไอ้นั่นก็เรื่องกรรมทั้งนั้นน่ะ คนคนนั้นท้องไม่ได้ ท้องทีไรเขาเอาเด็กของเขาไว้ไม่ได้ เขาจะมีปัญหา โอ๋ย! หมอต้องดูแลรักษาอย่างดีเลย แล้วออกมาจะสมประกอบหรือไม่สมประกอบนั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ

เวรกรรมของคนมันมี มีจากไหน? มีจากตัวที่ทํามา ถ้าเวรกรรมมันมีแล้ว ถ้าเป็นเขานี่ ถ้าเป็นเรานะยิ้มเลย ก็เราทํามาเอง อะไรจะเกิดก็เกิด เออ! ตามสบาย (หัวเราะ) เอาเลยๆ แล้วจบแล้วก็แล้วกันไป อ้าว! ก็เราทํามาเอง ก็เราทํามาทั้งนั้น เราทําอะไร ก็เราทํามาเอง ปากดีเอง ว่าเขาเอง เขาก็โต้กลับมา โต้กลับก็โต้กลับ โต้ก็โต้สิ ก็ว่าเขาเอง เห็นไหม จบ นี่กรรมไง เพราะเราถือว่าเราทําเอง เราทําทั้งนั้นน่ะ แล้วถ้ามันยังโต้กลับมาก็จบ ไม่มีปัญหาอะไรเลย ไม่มีปัญหาอะไร ถ้าทําใจได้นะ

ทีนี้เพียงแต่ว่าถ้ายังทําใจไม่ได้เขาก็ถามมา เห็นไหม “แล้วพอมีทางแก้ไขอย่างใด ทําบุญเพื่ออโหสิกรรมต่อกัน”

นี่เพราะทําแล้วเสียใจภายหลัง ก็อยากจะอโหสิกรรมต่อกัน เราก็ทํานี่แหละ ทําสิ่งที่เราทําได้ ตั้งใจ ทําบุญกุศล นั่งสมาธิภาวนาแล้วอุทิศส่วนกุศลไป แล้วชีวิตของเราจะเป็นไปข้างหน้า เราก็ดูแลรักษาชีวิตไป

สิ่งใดผิดพลาด ผิดไปแล้วเสียใจ สิ่งนั้นอริยวินัย เรารู้ตัว ไม่ใช่เราทําผิดมาแล้ว เรายังทําผิดซํ้าซากต่อไป เราเคยทําผิดมาแล้ว เราก็ทําผิดไปเรื่อยๆ กรรมก็ตอบสนองไปเรื่อยๆ นี้เราทําผิดพลาดมาแล้ว เราเสียใจ ฉะนั้น ต่อไปเราจะทําดีของเรา เราตั้งใจทําดีของเรา เพื่อประโยชน์กับเราเนาะ เอวัง

๖

มักง่ายไม่ดี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๑ มีนาคม ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ข้อ ๘๑๒. มันเป็นปัญหาส่วนตัวไง

ถาม : ข้อ ๘๑๒. กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ขอความกรุณาทําลิ้งค์ดาวน์โหลดหนังสือธรรมะของหลวงพ่อด้วยค่ะ

ตอบ : คือมันมีอยู่แล้ว แล้วเขาโหลดไม่ได้หรืออย่างไรไม่รู้ มีปัญหาอย่างนี้มาเยอะ ฉะนั้น ผ่านไป

อันนี้จะเข้าปัญหานะ นี่ความเข้าใจของคน

ถาม : ข้อ ๘๑๓. พลังงานของพระอรหันต์ส่งให้ผู้อื่นแล้วมีผลเกิดขึ้นหรือไม่ แล้วคงอยู่นานหรือไม่

กราบนมัสการหลวงพ่อ โยมได้ทราบถึงการปฏิบัติของสายอภิญญา ที่มักจะกล่าวอ้างถึงหลวงปู่องค์หนึ่ง ลูกศิษย์สายนี้เขาจะเน้นการเผยแผ่พระศาสนา และมีการได้รับพลังงานมา โดยใช้คําว่า “หลวงปู่แบ่งพลังให้” จึงมีปรากฏการณ์ว่ามีการเหาะได้แต่ไม่บ่อยนัก ทั้งนี้มีการสร้างความศรัทธาเกิดขึ้นอย่างฉับพลัน แต่นั่นก็คือวิธีของเขา เพียงแต่โยมเทียบเคียงว่าในสายหลวงปู่มั่นเรา ถ้าพระอรหันต์องค์หนึ่งนั่งต่อหน้าผู้ปฏิบัติธรรม เช่น ถ้าโยมที่เหมือนเด็กน้อยกําลังหัดเดินอยู่ แล้วถ่ายทอดพลังงานมาจะทําให้จิตรวมลงได้ อันนี้หลวงพ่อว่าเป็นไปได้หรือไม่คะ

โยมอาจจะจินตนาการแบบหนังจีนมากไปหน่อย แต่หลวงพ่อไม่ต้องยกฝ่ามือก็ได้ เพียงแต่เพ่งพลังงานให้จิตรวม (เขาว่านะ) ถ้าเป็นไปไม่ได้ แล้วพลังงานที่ส่งมาหายไปไหน โยมคิดว่ามีพลังงานที่ส่งออกมานี้แน่นอน

ตอบ : อย่างเช่นเขาไปหาหลวงปู่องค์หนึ่ง แบบว่าเขาเอานิ้วมาแตะหน้า เขาได้รับพลังงานนั้นอย่างนั้นแน่นอน นี่เขาพูดนะ เขามาพูด นี่ความเชื่อไง ทีนี้ความเชื่อ เราบอกมีคนคิดมากอย่างนี้ว่า “ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะคอยคุ้มครองเรา คอยดูแลเรา” ใช่ ครูบาอาจารย์คอยคุ้มครองเรา คอยดูแลเรา แต่ดูแลเรา อย่างเช่นสายกรรมฐานเรานี่เราจะบอกว่า “พ่อแม่ครูจารย์”

พ่อแม่ครูจารย์นะ ดูแลตั้งแต่ เห็นไหม อย่างเช่น ตอนที่เราอยู่กับหลวงตานะ ถ้าอยู่ต่อหน้าหลวงตา ยูเอชทีนี่ถ้าใครเอาเข้าปากนะ ท่านชี้หน้าเลย “ไม่ใช่ลูกศิษย์เรา” ท่านบอกว่าเวลาท่านเป็นพระหนุ่ม ท่านอยู่ที่โคราช เวลาท่านบิณฑบาตมาหรือว่าท่านไปไหนมา มันจะมีคนเขาถวายนม ท่านก็ลองฉันดู พอฉันเข้าไปแล้วมันจะเกิดพลังงานมาก ตั้งแต่นั้นมาท่านเห็นว่า อ๋อ! เพราะนม ท่านเลยพยายามจะละ พยายามจะละนะ ท่านบอกว่าตอนนั้นเป็นพระหนุ่มๆ เห็นไหม พอฉันข้าวเข้าไป ฉันข้าวนะ พอฉันข้าวเสร็จแล้วมันก็ยังอยากอยู่ ทั้งๆ ที่อิ่มแล้วนะ

นี่กิเลสเวลามันยังหนุ่มยังแน่น มันต้องการทุกๆ อย่าง แต่ทุกๆ อย่างที่เข้าไปแล้วมันกลับเป็นโทษ เป็นโทษหมายถึงว่าร่างกายมันเข้มแข็งเกินไป ทุกอย่างมันจินตนาการไปทางโลกหมดไง แล้วท่านก็พยายามละเว้น ฉะนั้น ท่านบอกว่าตั้งแต่นั้นมา ท่านได้นมมา ได้สิ่งใดมาท่านจะให้พระองค์อื่นไป หรือให้พระผู้เฒ่า ท่านเองท่านจะไม่แตะเลย ท่านจะควบคุมดูแลท่าน

นี้เราจะบอกว่า ท่านได้พิสูจน์ของท่านก่อน พอท่านพิสูจน์ของท่านก่อนเสร็จแล้ว พอเราอยู่กับท่านนะ อยู่ด้วยกันนะ เวลาพระอยากจะฉันนมนี่ต้องคอยสังเกต สังเกตว่าท่านหันหน้าไปทางไหน ถ้าหันหน้าไปทางนู้นก็รีบดูด แล้วรีบวาง แล้วพระหนุ่มๆ มันก็อยากธรรมดานั่นแหละ แต่เห็นโทษ ท่านบอกว่าถ้าใครฉันด้วยความพลั้งเผลอ ต่อหน้าท่านน่ะ ท่านชี้เลยนะ “ไม่ใช่ลูกศิษย์เรา” ท่านชี้เลยนะ “นี่ไม่ใช่ลูกศิษย์เรา” เพราะว่าอะไรรู้ไหม

เพราะว่าพวกเรานี่เด็กน้อยเกินไป เราไม่รู้หรอกว่าสิ่งที่เราอยากฉันนั่นน่ะ...ใช่ มันอิ่มปาก แต่เวลาภาวนาไปมันจะมีโทษไง ท่านบอกเรื่องนี้มันจะไปสร้างกามราคะ มันจะสร้างให้มีความกําหนัด มันจะไปทําอะไรอีกมหาศาลเลย แต่ถ้าเราละมันซะ เราละมัน คือว่าเราฉันอย่างอื่นใช่ไหม เราฉันข้าวเราก็อิ่มได้ เราฉันสิ่งที่ไม่เป็นโทษมันก็เป็นประโยชน์ นี้เราจะบอกว่านี่ไงครูบาอาจารย์ท่านดูเรา

เห็นไหม เขาถามว่า “ครูบาอาจารย์ที่เป็นพระอรหันต์ท่านจะดูแลเราไหม”

ดูแล ดูแลเป็นพ่อแม่ครูจารย์ ดูแลแม้แต่ว่าเรานี่พลั้งเผลอ เรานี่ฉันอาหาร เรานี่ไม่ตั้งสติ ท่านบอกว่าแม้แต่การเดินนะ เดินโดยที่ขาดสติท่านยังรับไม่ได้เลย เพราะการเดินเราต้องมีสติ เราต้องฝึกหัดมาตลอด

ฉะนั้น “พระอรหันต์คอยดูแลเราไหม”

ดูแล นี้ดูแลทางการดํารงชีวิตนะ แล้วเวลาดูแลในการปฏิบัติล่ะ

ดูแลในการปฏิบัติ สิ่งที่ว่าดูแล เห็นไหม ท่านจะดูแลของท่าน

หลวงตาท่านเล่าให้ฟังนะ ท่านบอกว่าเวลาท่านภาวนาของท่านไป ท่านต่อสู้ ตอนนั้นท่านพิจารณากาย พอพิจารณากายอย่างเต็มที่เลย แล้วมันเหนื่อย ใครพิจารณาจะรู้นะ เวลาพิจารณาไปแล้วมันจะเหนื่อยมาก ไปทําความสงบของใจก่อน ใจเข้มแข็งแล้วพิจารณา พอพิจารณาเสร็จท่านก็เหนื่อยใช่ไหม ท่านก็แบบว่าหยุดไว้ หยุดไว้คือยันไว้เฉยๆ พอเสร็จแล้วพอออกจากภาวนา ตอนบ่ายท่านก็ไปทําข้อวัตรกับหลวงปู่มั่น

พอไปทําความสะอาดกุฏิไง หลวงปู่มั่นถามว่า “มหา! มหาภาวนาอย่างนั้นเหรอ ภาวนาแบบหมากัดกัน”

“มหา! มหาภาวนาอย่างนี้เหรอ ภาวนาอย่างหมากัดกัน”

นี่ท่านพูดนะ “หมากัดกัน” หมายถึงว่ายันไว้ เห็นไหม สังเกตว่าเวลาหมามันกัดกัน มันกัดแล้วมันไม่ปล่อย พอไม่ปล่อย ๒ ตัวมันจะยื้อกันอยู่อย่างนั้นน่ะ นี่ภาวนาแบบหมากัดกัน นี่พูดถึงเวลาหลวงปู่มั่นท่านดูแลการปฏิบัติของหลวงตา

แล้วหลวงตาท่านก็เล่าให้ฟัง เวลาท่านเล่าให้พวกเราฟัง บอกว่า “ถ้าหลวงปู่มั่นท่านส่งจิตมาดูเราก่อนหน้านี้ ท่านจะไม่พูดแบบนี้เลย เพราะก่อนหน้านี้เราไม่ใช่ยันไว้ ไม่ใช่กัดแล้วไม่ปล่อย กําลังต่อสู้ กําลังใช้ไหวพริบ กําลังต่อสู้กันจากภายนอก ทีนี้การต่อสู้มันต่อสู้มาหลายชั่วโมง มันต่อสู้มาหลายชั่วโมงแล้วมันเหนื่อย มันเหนื่อย เราเพลีย เราสู้ไม่ไหวแล้วเราก็พัก เลยยันไว้ไง”

ท่านบอกว่า “พอดีหลวงปู่มั่นท่านส่งจิตมาดูตอนนั้น”

หลวงปู่มั่นท่านส่งจิตมาดูตอนนั้น ตอนท่านพักงาน แต่ตอนที่ท่านทํางานหลวงปู่มั่นไม่ได้ส่งจิตมา ส่งจิตมาตอนท่านพัก พอขึ้นไปทําข้อวัตร

“มหาปฏิบัติอย่างนี้เหรอ ปฏิบัติแบบหมากัดกัน”

นี่เรายกตัวอย่างว่า “พระอรหันต์ท่านดูแลเราไหม”

นี่ท่านดูแลอย่างนี้ ดูแลอย่างนี้จะดูแลเป็นความจริงนะ

แต่ถ้าบอกว่าเวลาเราปฏิบัติกันแล้วมีส่งพลังงานมานี่ สิ่งนี้ เห็นไหม ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่าการปฏิบัติเราต้องเข้มแข็ง เราต้องโตขึ้นมา ไม่ใช่การสะกดจิต ถ้าเป็นพลังงาน เป็นการบังคับนี่มันเป็นการสะกด ถ้าเป็นการสะกดจิตเรา เราจะโตขึ้นมาไหม

นี่เราไปเห็นนะว่าเขาส่งพลังงาน เหาะได้ด้วย อย่างนู้นได้ด้วย

โธ่! เหาะเหินเดินฟ้านะ โยมไปสุวรรณภูมิสิ โยมจะไปไหนน่ะไปได้รอบโลก เดี๋ยวนี้โลว์คอสต์มันราคาไม่กี่สตางค์ด้วย นี่มันคนละเรื่องเลยล่ะ เราภาวนามาอย่างนั้นเหรอ นี่เขาไม่ได้ภาวนาเลยนะ ตอนนี้ดูสิสุวรรณภูมิปีละ ๔๐ ล้านคนเข้าออกน่ะ แล้วเขาพยายามจะขายเป็นปีละ ๖๐ ล้านคน นี้เฉพาะสุวรรณภูมินะ แล้วดอนเมืองล่ะ แล้วสนามบินนานาชาติประเทศอื่นล่ะ เขาจะเหาะเหินเดินฟ้าปีหนึ่งนี่กี่ร้อยล้านคน พลังงานอย่างนี้มันมีประโยชน์ตรงไหน

นี่บอกว่า “เขาเหาะได้ด้วยนะ เขาเหาะได้แต่ไม่บ่อยนัก”

แล้วไปตื่นเต้นอะไรตรงนั้น นี่เราจะบอกว่าถ้าเป็นฌานโลกีย์ เป็นไสยศาสตร์ เป็นเรื่องโลกนะ แต่พวกเราคนปฏิบัติมันไม่มีพื้นฐานมันก็เชื่อเขาไปหมดน่ะ เขาจะเหาะเหินเดินฟ้านี่มันเรื่องอะไร เหาะเหินเดินฟ้า ฌานโลกีย์ไม่มีประโยชน์อะไรหรอก แต่สมัยโบราณมันไม่มีเทคโนโลยี ถ้าสิ่งนี้ปั๊บมันก็ดูเป็นเรื่องมหัศจรรย์ แต่เดี๋ยวนี้นะ แม้แต่การถ่ายหนัง การถ่ายหนังเขาใช้ลวดสลิงนะ เขาใช้สลิงดึงเหาะได้ทั้งนั้นน่ะ แล้วเหาะมันเป็นประโยชน์อะไร

นี่มันไม่เป็นประโยชน์กับการภาวนา มันไม่ใช่ปัญญา ไม่ใช่มรรค ไม่ใช่มรรค นี่อันหนึ่งนะ สอง แล้วว่าถ้าครูบาอาจารย์ส่งพลังงานมา การสะกดจิตไม่มีประโยชน์ต่อสิ่งใด ไม่เป็นประโยชน์เลย ถ้าสะกดจิตนะ การสะกดจิต พลังงานที่มันครอบงํากันคือการสะกด แล้วการสะกดมันเป็นประโยชน์ไหม

ฉะนั้น เวลาเราคิดนี่นะ เวลาเราคิดนี่เราคิดได้ แต่เวลาผลที่มันให้มานี่เราจะรู้ได้อย่างไร

นี่ไงอาจารย์ของเราดูแลเราอยู่ ดูแลให้เราโตขึ้นมา ดูแลให้เราภาวนาเป็น ดูแลให้เราเติบโต ให้เราก้าวเดินไปกันเอง ไม่ใช่ว่าเราจะต้องไปยอมจํานนอยู่อย่างนั้น ถ้าอย่างนั้นต่อไปเราจะทําอะไรไม่ได้เลย ต้องรอพลังงานจากอาจารย์ แล้วก็แบ่งจากอาจารย์มา แล้วอาจารย์ก็ต้องมาครอบงําอยู่อย่างนั้น แล้วมันจะโตขึ้นมาได้อย่างไรล่ะ

คนแก่ห้ามตายนะ ต้องดูแลเด็กตลอดไป ไอ้เด็กก็โตไม่ได้นะ ต้องคุมมันไปอย่างนั้นไป มันเป็นไปไม่ได้หรอก เห็นไหม ดูทางชาติสิ เราฝากประเทศชาติไว้กับเด็กน้อย ไว้กับเยาวชน เยาวชนจะโตขึ้นมา เยาวชนต้องดูแลชาติต่อไป เยาวชนต้องทําต่อไป แล้วเราจะฝึกเยาวชนให้เขาเป็นตัวของตัวเขาเองไหม ให้เขาคิดเป็น ทําเป็น บริหารเป็น จัดการเป็น นั่นอย่างนั้นประเทศชาติมันจะเจริญ

ศาสนาก็เหมือนกัน ศาสนา เห็นไหม ศาสนทายาท ถ้าใครภาวนาเป็น ภาวนาเป็นก็เหมือนหมอ ถ้ามีแต่โรงพยาบาล ไม่มีหมอเลยนะ โรงพยาบาลมันก็มีแต่ตึก ยามาก็ใช้เป็นหรือไม่เป็นมันก็มั่วกันไปนั่นน่ะ แต่ถ้ามีโรงพยาบาลนะ มีหมอ ถ้าหมอรักษาได้ เห็นไหม “ศาสนทายาท” ถ้ามันเป็นขึ้นมามันเป็นประโยชน์

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า “ถ้าเขาถ่ายทอดพลังงานมา จิตมันจะลงได้เร็ว หลวงพ่อว่าอย่างไร”

หลวงพ่อไม่เชื่อ ยิ่งเห็นแล้วมันยิ่งสลดใจไง นี่เรื่องโลกๆ นะ

ฉะนั้น ถ้าเป็นไปไม่ได้ เขาว่าถ้าเป็นไปไม่ได้ เขายืนยันว่าเขาเคยไปหาพระองค์หนึ่ง แล้วพระองค์หนึ่งเอานิ้วแตะเขา พอเอานิ้วแตะเขา พลังงานนั้นมีอยู่ แล้วพลังงานนี้คืออะไร

พลังงานของเรานะ เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้นะ แต่ก่อนคนกราบภูเขา กราบเลากา กราบพระอาทิตย์ กราบพระจันทร์ กราบไฟ แต่เดี๋ยวนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว เวลาเรากราบไฟ กราบพระอาทิตย์กันเพราะถือผีไง ถือสิ่งมหัศจรรย์เพราะเราไม่มีศาสนา

แต่ในเมื่อมีศาสนาแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมาแล้ว เวลาตรัสรู้ ตรัสรู้ที่ไหน? ตรัสรู้ที่ใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาจากไหน? มาจากทศชาติ ๑๐ ชาติที่แล้ว แล้วก็ย้อนไปไม่มีต้นไม่มีปลาย บุพเพนิวาสานุสติญาณ ตั้งแต่เป็นพระโพธิสัตว์ขึ้นมากี่ภพกี่ชาติ การกี่ภพกี่ชาตินี่เวียนตายเวียนเกิดมาจนสร้างสมบารมีเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาตรัสรู้ขึ้นมา จิตนี้มันไม่ไปเกิดอีก เห็นไหม

จิตที่ก่อนจะเกิดเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันได้สร้างบุญกุศลของมันมา มันได้สร้างมาเป็นพระเวสสันดร เป็นพระเจ้าสุวรรณสาม เลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่มา นี่บารมี ๑๐ ทัศ ศรัทธาบารมี ขันติบารมี ทานบารมี มีมาพร้อมหมด ทานบารมี เห็นไหม ดูสิเป็นพระเวสสันดรสละทานมาทั่ว สิ่งนี้สร้างมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ

พอเจ้าชายสิทธัตถะตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ตรัสรู้ธรรมขึ้นมานี่รู้แล้ว สิ่งที่รู้แล้ว จิตดวงนี้เคยเกิดเคยตาย เวียนเกิดเวียนตายมากี่ชาติล่ะ ทีนี้เวียนตายมากี่ชาติ เวลาเกิดเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่เข้าใจสิ่งนี้หมด ถ้าเข้าใจสิ่งนี้หมด เห็นไหม พลังงานมันอยู่ที่ไหนล่ะ

พลังงาน ถ้าเรายังไม่ถึงสิ้นกิเลสแบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าคนที่รัก คนที่ชอบใจ คนที่มีบุญคุณของเราตายไป องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนว่า “อย่าเสียใจ อย่าร้องไห้ อย่าครํ่าครวญ สิ่งที่คนที่ตายไปแล้วเขาหมดอายุขัยของเขา ให้ทําคุณงามความดี” เห็นไหม เราทําบุญกุศลอุทิศให้ เรานั่งสมาธิภาวนา เราอุทิศส่วนกุศล นี่ไง พลังงานไง พลังงานไปไหน เวลาเราอุทิศส่วนกุศล เรารําลึกถึง นี่ใจถึงใจไง ใจมันถึงใจใช่ไหม

ความรู้สึกนึกคิดของเรา ความรู้สึกนี่พลังงานไหม พลังงานที่มีอยู่ พลังงานของเขาคือกําลัง คือการเหาะเหินเดินฟ้า นี่เวลาจิตมันส่งออก ส่งออกไปไหน? ส่งออกไปที่ความคิด ความคิดมันเป็นความผูกพัน ความผูกพัน นี่พลังงานก็มาจากตรงนี้ไง ถ้าพลังงานมันส่งออก เห็นไหม อุทิศส่วนกุศลก็คือพลังงานไง นี่พลังงานของใจ ใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่งไง ถ้าจากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง เห็นไหม พลังงานอยู่ที่นี่ ถ้าพลังงานอยู่ที่นี่ เราแผ่ออกไป เราเมตตาแผ่ออกไป ถ้าแผ่ออกไปใครได้รับสิ่งนั้น นี่พลังงานเป็นแบบนี้

ไม่ใช่พลังงานจะมาควบคุมให้จิตสงบ ควบคุมให้จิตมันดี ทําให้อุ้มคนนั้นเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้หรอก ถ้ามันจะเป็นไป เดี๋ยวยังมีอีกข้อหนึ่งเหมือนอย่างนี้เลย นี่สิ่งที่อย่างนี้มันก็เป็นอย่างนี้ นี่เข้าใจนะ

“หลวงพ่อคิดว่าตอนนี้ยังมีพลังงานคงยังอยู่หรือไม่ สําหรับโยมคิดว่ายังอยู่นะ หรือว่าโยมคิดไปเอง”

นี่เขาว่า “หรือว่าโยมคิดไปเอง”

พลังงานก็คือตัวใจ ถ้าตัวใจมันมีของมันนะ ความเป็นอยู่นี่พลังงาน กําลังของคนมันไม่เท่ากัน มันมากกว่านั้นอีก ถ้ามันมาก...ดูสิเวลาพระอรหันต์เอตทัคคะ ๘๐ องค์ นี่มันไม่เหมือนกัน ความเหมือนกันมันเป็นไปไม่ได้

ฉะนั้น “พลังงานสิ่งนั้นมีไหม”

มี! มี! นิพพานมีอยู่ ทุกอย่างมีอยู่ แต่มีแบบนิพพาน มีแบบมีเหมือนไม่มี ไม่มีเหมือนมี แต่ไม่ใช่มีแบบสมมุติ มีแบบสมมุติเป็นวัตถุที่จับต้อง ที่พิสูจน์ แล้วถ้าสมมุติอย่างนี้นี่สมมุติบัญญัติ ทีนี้สมมุติก็เป็นอนิจจัง มันก็ซ้อนกันไปน่ะ

พูดไปพูดมายิ่งจะงงเข้าไปใหญ่เนาะ ฉะนั้น ปัญหานี้จบ เพราะเราว่าปัญหานี้เป็นปัญหาเหมือนสะกดจิต

คําถามนะ “ข้อ ๘๑๓. พลังงานของพระอรหันต์ส่งให้ผู้อื่นแล้วมีผลเกิดขึ้นหรือไม่ แล้วคงอยู่นานหรือไม่”

นี่พูดถึงพวกอภิญญา นี่พวกชอบฤทธิ์ชอบเดช จบ

ถาม : ข้อ ๘๑๕. ธรรมะเหนือธรรมชาติเพราะเป็นวัฏฏะ หรือธรรมะคือธรรมดาเป็นธรรมชาติ

ตอบ : นี่คําถามเขาเนาะ

“ธรรมะเหนือธรรมชาติเพราะเป็นวัฏฏะ” กับ “ธรรมะคือธรรมดาเป็นธรรมชาติ”

นี่คือความสงสัยของเขา เขาเขียนมา เสร็จแล้วเขาก็เขียนมายกเลิกว่าเขาเข้าใจแล้วแหละ เพราะเขาเข้าไปดูในหนังสือ หนังสือของเราที่แจกไป แล้วจบ ฉะนั้น ไอ้กรณีอย่างนี้ ถ้าพูดถึงกรณีธรรมะเหนือธรรมชาติเราก็พูดไว้แล้ว แล้วพูดไว้เยอะมาก ถ้าใครสงสัยให้รื้อค้นของเก่าๆ เอาก็แล้วกัน ถ้าตอบอีกมันก็เรื่องยาว แต่คนฟังนะ คนฟังหลายรอบมันก็ไม่มีรสชาติเลย ฉะนั้น อันนี้ผ่าน

คําถามถามแปลกด้วยนะ “ธรรมะเหนือธรรมชาติเพราะเป็นวัฏฏะ” กับ “ธรรมะคือธรรมดาเป็นธรรมชาติ” เขาว่าของเขาอย่างนั้นนะ นี่คือความเข้าใจไง ความเข้าใจนี่ก็สมมุติอันหนึ่ง แต่ถ้าเขาเข้าใจแล้ว เพราะเขาอีเมล์ต่อมาว่าอันนี้ขอยกเลิก เพราะเข้าใจแล้ว

อันนี้ต่อแล้ว

ถาม : ข้อ ๘๑๖. ความเป็นไปของการสอบธรรมะภายในของครูบาอาจารย์

(อันนี้มาจากคนไกลบ้านนะ แล้วไกลมากด้วย)

ขอนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพอย่างสูงยิ่ง มีพระองค์หนึ่ง ในพรรษาหนึ่งขณะภาวนาในถํ้า ได้นิมิตเห็นพระผู้เฒ่ารูปหนึ่งมาสอนในสมาธิเกี่ยวกับหลักการพิจารณาไตรลักษณ์ ต่อมาจึงทราบว่าพระองค์นั้นคือ...(เขาบอกมีหนังสือเขียนถึง เขาพูดว่ามีหนังสือเขียนถึงในงานศพของท่าน)

จากเรื่องนี้โยมขอกราบเรียนถามหลวงพ่อว่า หากจิตเราสงบลงแล้ว ครูบาอาจารย์ที่เป็นพระอรหันต์ไปสอนในสมาธิได้ทุกองค์หรือไม่ หากเป็นจริงแล้วจะได้ไม่ต้องดั้นด้นไปหาครูบาอาจารย์ กราบขอบพระคุณหลวงพ่อ

ตอบ : นี่การสอนนะ การที่ว่าพระที่ครูบาอาจารย์ได้สอนกัน ดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระสารีบุตรได้ฟังเทศน์พระอัสสชิเป็นพระโสดาบัน พระสารีบุตรไปบอกพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะได้ฟังธรรมของพระอัสสชิผ่านพระสารีบุตร เป็นพระโสดาบันด้วยกัน พอเป็นพระโสดาบันด้วยกันก็ไปชวนอาจารย์ของตัว อาจารย์ของตัวคือสัญชัย ชวนอาจารย์ของตัวให้ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สัญชัยไม่ไป

สัญชัยถามพระสารีบุตรว่า “ในโลกนี้มีคนโง่มากหรือมีคนฉลาดมาก”

พระสารีบุตรกับพระโมคคัลลานะบอกว่า “ในโลกนี้มีคนโง่มากกว่าคนฉลาดเยอะแยะมาก”

ฉะนั้น สัญชัยบอกว่า “ถ้าอย่างนั้นเธอไปหาพระพุทธเจ้าเถิด เพราะว่าศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา เราจะอยู่กับคนโง่ เพราะคนที่ฉลาด คนที่จะเข้าถึงศาสนาพุทธได้นี่น้อยมาก แต่คนที่เข้าไม่ถึง คนที่มีเหตุผลโต้แย้ง คนที่คิดว่าตัวเองฉลาด ตัวเองมีปัญญานี่เยอะแยะไปหมดเลย เราจะอยู่กับคนประเภทนั้น”

ทีนี้สัญชัยไม่ไป พระสารีบุตรกับพระโมคคัลลานะถึงไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปขอบวช แล้วเร่งภาวนา พอเร่งภาวนา พระโมคคัลลานะเวลานั่งสัปหงกโงกง่วง เห็นไหม พอสัปหงกโงกง่วง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาโดยฤทธิ์ คําว่า “มาโดยฤทธิ์” นี่ยกให้เห็นว่ามาโดยฤทธิ์

นี้เขาบอกว่า “เวลาภาวนา ครูบาอาจารย์ท่านสอนเราด้วยสมาธิได้ไหม”

ครูบาอาจารย์สอนด้วยสมาธินี่ เวลาส่งสมาธิ เช่นอย่างหลวงตา อย่างครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่มั่นท่านรู้หมดนะ แต่เวลาท่านส่งมา เห็นไหม นี่มีพระองค์หนึ่งไปอยู่กับหลวงปู่มั่น แล้วเห็นหลวงปู่มั่นเก็บเกลือ เก็บเกลือหรือเก็บอะไร บอกว่าเก็บเกลือหรืออาหารไว้นะ เพราะเห็นปั๊บมันก็ติในใจ

“เอ๊! เขาก็รํ่าลือกันทั่วประเทศไทยว่าหลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ ทําไมหลวงปู่มั่นมาทําอย่างนี้ เอ๊ะ! หลวงปู่มั่นเป็นอาบัติ” ก็คิดอยู่อย่างนั้นน่ะ

หลวงปู่มั่น ตอนกลางคืนท่านภาวนาของท่าน ท่านจะเช็คลูกศิษย์ท่านหมด พอเช็คลูกศิษย์ท่าน ท่านก็เห็นพระองค์นี้คิดอย่างนี้อยู่ พอคิดอย่างนี้อยู่ เช้าขึ้นมาท่านก็บอกเลย

“ไอ้พระองค์ไหนมันเก่งนัก มันเห็นว่าผู้เฒ่านี้มันโง่”

ทั้งๆ ที่ท่านรู้แล้วว่าองค์ไหนนะ แต่ท่านจะขนาบไง แต่ท่านจะขนาบหมายถึงว่าให้พระองค์นั้นได้มีสติไง แต่ท่านไม่ระบุชื่อนะ “ไอ้พระองค์นั้น” เพราะใครเป็นคนคิดคนนั้นต้องรู้ใช่ไหม ใครเป็นคนคิด ใครเป็นคนคิด

“ไอ้พระองค์ไหนมันฉลาดนัก มันว่าผู้เฒ่านี้โง่นัก ผู้เฒ่านี่ไม่รู้เรื่อง ผู้เฒ่า เดี๋ยวคืนนี้จะเอาอีก เดี๋ยวนี้จะเอาให้ชัดๆ คืนนี้เอาให้ชัดๆ นะ”

ขู่พระองค์นั้นไว้ก่อน ขู่พระองค์นั้น พระองค์นั้นก็หนาวเลย หนาวสั่นเลย

นี่ตัวเองคิด เห็นไหม ทีนี้พอตัวเองคิด พอรุ่งขึ้น พอท่านบอก “คืนนี้จะเอาอีก” ฉะนั้น พระก็ถามกันว่า “ใครๆๆ” นี่หลวงตาท่านเล่าเอง เล่าประจํา เรื่องนี้เล่าบ่อย เล่าหลายรอบด้วย พอ “ใครๆๆ” พอถามไปเจอตัวก็ว่า “ผมคิดเองแหละ”

“คิดเรื่องอะไรล่ะ”

“อ้าว! ก็ของมันเป็นสันนิธิ เก็บไว้กินแรมคืนได้อย่างไร”

นี่โดยตําราไง สิ่งที่ได้มา อย่างเช่นของนี่นะ พอมันอยู่ในถุงพลาสติกมาใส่บาตรมา ใส่บาตรมาตอนเช้าเป็นอาหาร แต่ถ้ามันไม่คลุกกัน เขาเรียกว่ามันไม่ระคนกัน ถ้าเราจะแยกไว้ให้ไปฉันตอนบ่ายก็ได้ นี่มันมีไง แต่ถ้ามันระคนกันแล้ว อย่างเช่น ระคนกันเป็นอาหารชิ้นเดียวกันแล้วมันแยกไม่ได้ อย่างนี้ต้องถือว่าเป็นอาหาร แต่ถ้ามันใส่มา เรามีภาชนะอยู่ มันแยกกัน ไม่ระคนกัน เราเก็บแยกได้ เพราะมันอยู่ที่เจตนาของเรา

ฉะนั้น พระองค์นั้นก็ตีเหมาหมดเลยว่าเป็นตอนเช้าแล้วมันก็ต้องฉันตอนเช้าหมดเลย จะแยกไม่ได้ ฉะนั้น ท่านบอก “เดี๋ยวคืนนี้เอาอีก คืนนี้เอาอีก” เพราะพระเขาไปคุยกัน พอคุยกันเสร็จพระองค์นั้นก็มากราบขอขมาไง พอกราบขอขมาก็จบ ทีนี้พอจบ

นี่จิตเวลามันส่งไป พระอรหันต์ส่งสอนกัน เราจะบอกว่าอย่างนี้ไง ระหว่างผู้ใหญ่กับเด็ก จิตมันไม่เท่ากันหรอก จิตของเราจะรับรู้ในสมาธิเหรอ แต่จิตของครูบาอาจารย์ท่านเหนือ ท่านมาได้หมดล่ะ แต่จิตของเรา เราจะสื่อในสมาธิได้ไหม นี่เขาบอกสอนในสมาธิไง

สอนในสมาธินี่นะ มีครูบาอาจารย์เยอะมากที่แบบเวลาครูบาอาจารย์มาสอน เช่น ถ้าเราใช้ปัญญาอยู่นะ แต่ปัญญานี่เป็นทาง ๒ แพร่ง หรือเราวินิจฉัยว่าเราควรจะไปทางไหน อย่างเช่นเราใช้ปัญญาอยู่นี่อะไรผิดอะไรถูกเราพิจารณาอยู่ ถ้าเราตัดสินใจอยู่ นี่อย่างนี้ได้ อย่างนี้ท่านจะมาแล้วบอกอันนี้ถูก อันนี้ถูก เพราะเราถูกอยู่ แต่ถ้าจะคุยกันสืบต่อ สืบเนื่องนี่นะ มันต้องจิตของลูกศิษย์ จิตของผู้ที่รับมันต้องมีกําลัง แล้วมันต้องรู้ได้ด้วย มันไม่ใช่ว่าทุกๆ คน

นี่บอกว่า “พระอรหันต์จะมาสอนในสมาธิทุกองค์ได้ไหม”

เวลาครูบาอาจารย์ จิตที่สูงกว่า ในสมาธิท่านตรวจเช็คได้หมด แล้วเวลาท่านพูดท่านบอกนี่นะ เวลาท่านพูดท่านบอก เราเข้าสมาธิรับไหม เราเข้าสมาธิเราก็นั่งหลับไง เราก็นั่งสัปหงกอยู่เลยนะ อาจารย์ก็ส่งมาบอก ไอ้นี่ก็สัปหงก แล้วไอ้คนบอกกับไอ้คนสัปหงกมันจะรู้กันไหม ไอ้คนนี้นั่งสัปหงกเลย อู๋ย! แหม! หัวนี่ส่ายเลยนะ อาจารย์ก็บอกว่า “นี่มันผิดนะ ผิดนะ” มันหัวส่าย ตื่นขึ้นมาบอก “เออ! นิพพานๆ”

กรณีอย่างนี้มันแบบว่าประมวลผล เครื่องประมวลผลของแต่ละคนมันไม่เหมือนกัน แต่ที่มันมีตรงกันได้มีไหม? มี! มี! แต่ความรู้สึกนึกคิดของคนมันแตกต่างกันมาก พอมันแตกต่างกันมาก สิ่งที่จะเป็นอย่างนี้ นี่สิ่งที่เป็นอาจารย์นะ ส่วนใหญ่จะประมวลผล แล้วจะใช้อุบาย จะใช้อุบายนะ อุบายบอกกล่าว

เราสังเกตได้มากเวลาคนเราตีขลุม ตีขลุมกันเยอะมาก ตอนที่หลวงตาท่านยังมีชีวิตอยู่นี่ นักปฏิบัติทุกคนเลยบอกว่า “ไปหาหลวงตามาแล้ว หลวงตารับประกัน”

เราก็ถาม “รับประกันอย่างไร”

บอกว่า “ก็ไปนั่งที่ศาลาไง พอหลวงตาท่านเทศน์ก็นึกถามในใจ หลวงตาเทศน์มาเพี๊ยะ! เพี๊ยะ! ทุกข้อเลย” นี่ตีขลุมกันไปอย่างนั้นเอง หลวงตาท่านก็เทศน์ของท่านเป็นธรรมะ แต่ไอ้พวกไปตีขลุมนี่คือไม่จริงไง ถ้าจริงนะต้องถาม ต้องเข้าไปคุยกับท่านว่าสิ่งใดเป็นธรรม

ท่านจะพูดบ่อย “มันไม่คุยกับเรา ไม่คุยกับเรา ถ้าคุยกับเรานะ...”

แล้วพระจะกลัวตรงนี้ ถ้าคุยกับเรามันก็เหมือนพนักงานสอบสวน ถ้าลองได้สอบสวนแล้วมันมีเอกสารใช่ไหม อย่างพนักงานสอบสวนเวลาเขาฟ้อง เขาฟ้องตามสํานวน สํานวนนั้นจะยื่นเข้าไปที่อัยการ อัยการยื่นไปที่ศาล ทุกอย่างมันมีไว้พร้อมไง นี่ก็เหมือนกัน เวลาคุยธรรมะ พอเข้าไปมันก็เหมือนการสอบสวน มันเก็บหลักฐานแล้ว ตายนะ ตาย นี่ศาลตัดสินตามไหน? ศาลตัดสินตามสํานวนนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเข้าไปใกล้นี่เสร็จ ถ้าหลวงตาได้คุยแล้ว

เรานี่นะ เราคุยเรื่องอย่างนี้กับใครมันก็จบแล้ว เรารู้อยู่แล้วว่ามันเป็นอย่างไร

ฉะนั้น จะบอกว่า นี่เขาเขียนเลย เขียนถึงพระหลายองค์ ว่าองค์นั้นไปสอนองค์นั้น องค์นี้ไปสอนองค์นี้ เขียนเป็นหนังสือเลย เวลาเราฟังคําพูดหรือฟังผู้ใหญ่พูด เห็นไหม “นกก้าวขา” เขาบอกว่าเห็นนกมันเดินก้าวขา ไอ้คนฟังก็บอกว่านกมี ๙ ขา แล้วมันต่อไปเรื่อยๆ

นี่ก็เหมือนกัน หนังสือที่เขียนนี่นะ เวลาเขียนในประวัติของใคร อ่านแล้วเราจะวินิจฉัยว่ามันเป็นไปได้หรือเป็นไปไม่ได้ ยิ่งหนังสือเดี๋ยวนี้นะ ในวงการที่เป็นนิตยสาร เขาจะหาพระองค์ใดก็ได้ที่ว่าสงบเสงี่ยมหน่อย แล้วไม่ต้องพูดสิ่งใดนะ แล้วเขาจะมีทีมงานของเขาเขียนประวัติออกมานี่โอ้โฮ! ยิ่งกว่าพระพุทธเจ้าอีก แล้วก็เป็นไปทางโลก แล้วก็เชื่อกันไป

นี่เป็นอย่างนั้นก็มี เราเชื่อได้อย่างใด เราเชื่อได้อย่างใด เอกสารที่ว่าเป็นเอกสาร ที่ว่าหนังสือเขียนๆ มันมีนะ ฉะนั้น สิ่งที่เขียน เราอ่านแล้วเราต้องวินิจฉัย เราต้องมาพิจารณาของเราว่าจริงหรือไม่จริง ถ้ามันจริงนี่มันจริงอย่างไร

ฉะนั้น สิ่งที่ทางโลก พวกอภิญญาเขาคิดไปอย่างหนึ่ง เขาคิดของเขาไปอย่างหนึ่งนะ แต่ถ้าเวลาปฏิบัติไปแล้ว เราต้องจริงของเรา จิตเป็นสมาธิไหม ถ้าจิตเป็นสมาธิ พอจิตเป็นสมาธิออกใช้ปัญญาอย่างที่ว่า นี่สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญาก็เกิดมีภาวนาขึ้นมา เกิดปัญญาขึ้นมา มรรคมันเป็นอย่างไร

แล้วยิ่งสมัยปัจจุบันนี้มันมีครูบาอาจารย์อยู่ไง อย่างเช่นในกรรมฐานเรามันมีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เราศึกษามาเยอะนะ สมัยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น แล้วครูบาอาจารย์รุ่นรองลงมา แล้วมันแบบกองทัพธรรม พอกองทัพธรรมนี่มันสร้างประโยชน์กับประเทศไทยอย่างใด มันสร้างประโยชน์กับประเทศไทยนะ

อย่างเช่นเมื่อก่อน เมืองไทยสมัยครูบาอาจารย์เรายังไม่มีถนน เราไปอีสานนะ เส้นทางสายอุดรฯ กับสกลฯ ยังเป็นลูกรังอยู่ สมัยโบราณ สมัยก่อนหน้านั้นนะ ทางอีสานนี่ถนนหนทางมันไม่มี แล้วพอไปทางไหนมันจะเป็นป่าไปหมด พอเป็นป่าไป ชาวบ้านเขาไปทํากินมันจะไปเจอสถานที่ที่แรงๆ เจ็บไข้ได้ป่วยกันเต็มไปหมดเลย แล้วครูบาอาจารย์เราเข้าไปนะ เขาจะนิมนต์ครูบาอาจารย์เข้าไป ที่ไหนถ้าเป็นที่ที่แรง จะนิมนต์ครูบาอาจารย์

แล้วตอนนี้ใครไปสกลฯ นะ ไปแถวพวกบ้านโคกสิ เราไปมา

เขาบอกว่า “หลวงปู่กงมาเป็นเศรษฐีที่ดิน หลวงปู่กงมาเป็นเศรษฐีที่ดิน”

เราก็งงอยู่นะ ไปถามชาวบ้านว่า “ทําไมเป็นเศรษฐีที่ดินล่ะ”

เขาบอกว่า “ตรงไหนนะ ถ้าเขาอยู่ไม่ได้ก็ถวายหลวงปู่กงมา ตรงไหนอยู่ไม่ได้ก็ถวายหลวงปู่กงมา” หลวงปู่กงมานี่ที่แถวนั้นเยอะมาก เป็นของหลวงปู่กงมาทั้งนั้นน่ะ เขาอยู่ไม่ได้ไง พออยู่แล้วมันเจ็บไข้ได้ป่วยจนตายนะ จนเขาหนีกัน เขาอยู่กันไม่ได้

นี่เราจะบอกว่า สมัยกองทัพธรรม คนยังถือผี พอคนถือผี เขาก็ถือว่าถือผี กลัวผี แล้วผีนี่ให้โทษให้คุณ ฉะนั้น เวลาเขาไปทํากินที่ไหนเขาจะนิมนต์พระ เขาต้องหาพระไปเป็นขวัญเป็นกําลังใจ แล้วถ้าพระที่ไหนเป็นขวัญเป็นกําลังใจ จะไปช่วยคุ้มครองดูแลเขา ดูแลเขาเห็นไหม ให้เขาเห็นว่าถ้าเราถึงรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ผีนี่เขาจะได้ส่วนบุญจากเรา เขาจะไม่ทําร้ายเรา นี่มันมีกรณีอย่างนี้ขึ้นมา

กรณีกรรมฐานนี่นะได้ทําสิ่งนี้มา ได้เปลี่ยนสังคมไทย สังคมที่ถือพุทธแต่ถือผีด้วย ให้เปลี่ยนมาเป็นถือพุทธทั้งหมดนี่เยอะมาก สมัยที่กองทัพธรรมทําประโยชน์กับประเทศชาติไม่มีใครคิดอย่างนั้นไง

ฉะนั้น พอทําอย่างนี้มา อันนั้นเป็นข้อเท็จจริง เป็นเนื้อหาสาระ ไม่ใช่หนังสือประวัติ ไม่ใช่เขียนกันว่าต้องจิตสู่จิต นั่นมันเป็นผลงานที่ทํากับสังคม แล้วสังคมเขารู้ เขาเห็น เขาสัมผัสได้ กับที่ว่าพอสังคมมีความเชื่อถือแล้ว มาเขียนหนังสือบอกว่า “องค์นั้นสอนทําสมาธิอย่างนั้น องค์นั้นเป็นพระวิเศษอย่างนั้น มีคุณสมบัติอย่างนั้น” แต่ทําประโยชน์กับประเทศชาติ ทําประโยชน์กับศาสนา ทําประโยชน์กับสังคมอะไรบ้าง

นี่ไงสิ่งที่ทํามา เขาทําประโยชน์กับสังคมนะ ความร่มเย็นเป็นสุขของสังคม

ฉะนั้น จากเรื่องที่โยมเล่ามาให้หลวงพ่อฟังว่า “จิตนี่เวลามันสงบแล้ว แล้วครูบาอาจารย์ท่านสอนกัน มีความเห็นอย่างใด”

ถ้าครูบาอาจารย์สอนกันนะ สอนในสมาธิ...ไอ้นี่มันเขียนเป็นหนังสือ แล้วถ้าคนเชื่อก็เชื่อ “สอนในสมาธิ” ถ้าเป็นอย่างนั้นจริงเขาจะได้ไม่ต้องไปหาครูบาอาจารย์ไง เขาจะให้ส่งไปสอน

อย่างที่ว่านี่ เวลาครูบาอาจารย์ก็ส่งจิตไปสอนแล้ว เอ็งยังนอนไม่ตื่นเลย เวลาส่งมาเอ็งก็กําลังนอนหลับ เวลาเอ็งกําลังทุกข์อยู่ อาจารย์ก็ไม่มีจิตส่งไป โอ้โฮ! ทุกข์ตายเลยเนาะ ส่งไปทีไรก็กําลังคร่อก คร่อก...เอ๊! แล้วเราจะส่งจิตอย่างไรจะให้เอ็งตื่นขึ้นมาล่ะ แล้วพอเวลาเอ็งภาวนา เอ็งกําลังตื่นขึ้นมา เอ็งกําลังปั่นป่วนในหัวใจเลย อาจารย์ก็ไม่มีเวลาส่งเพราะงานเยอะ ก็เลยมั่วกันอยู่

ฉะนั้น กรณีอย่างนี้เขาเรียกว่า “อวดอุตตริมนุสสธรรม” ธรรมที่เหนือมนุษย์มันมีของมันนะ แต่ถ้าเราขวนขวาย เราไม่มักง่าย ความมักง่าย เห็นไหม ความมักง่าย แล้วเราคิดว่าสิ่งนั้นเป็นจริง สิ่งนั้นเป็นจริง มันก็ไปเข้าสู่ความที่ไม่จริง แต่ถ้าเราไม่มักง่ายนะ ถ้าเราทําจริงของเรา เราเป็นของเราขึ้นมานะ แล้วถ้าจิตมันเป็นขึ้นมาเราจะรู้ผลของเราได้

ฉะนั้น เพราะคําถามว่า “หลวงพ่อเชื่อไหมไง”

เรื่องความมหัศจรรย์ของจิตนี่นะ แล้วจิตที่ว่าครูบาอาจารย์ที่มีฤทธิ์มีเดชนี่เราเชื่อ แต่การทําประโยชน์มันต้องอยู่ที่ว่าผู้รับประโยชน์ สังเกตได้ไหม อย่างเช่นในหลวง โครงการพระราชดําริต้องการให้ประชาชนมีความร่มเย็นเป็นสุข ต้องการให้ประชาชนมีอยู่มีกิน พยายามเผยแผ่อยู่นี่ แล้วคนที่ได้รับประโยชน์จากในหลวง จากเจ้าของประเทศที่ให้เรามีที่ทํากิน ทุกอย่างทํากิน แล้วเวลาเขาไม่พอใจ เขาจะคิดอย่างไรกับในหลวงล่ะ

นี่ไง แม้แต่ให้อย่างเดียว เขายังคิดของเขาเลยว่ามันเป็นอย่างไร

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติ ท่านก็อยากให้เป็นอย่างนั้นน่ะ แต่คนมันมีกิเลสอยู่

๑. ไม่เชื่อ

๒. เป็นไปไม่ได้

๓. มีความโต้แย้งในใจ

มันมีอีกร้อยแปด แต่ถ้าเราเชื่อ อย่างเช่นเราเห็นว่าโครงการพระราชดําริให้อาชีพ ให้ทุกอย่างกับประชาชน เราเห็นว่าอย่างไรล่ะ? เราก็เห็นด้วย เราเห็นด้วยนะ แต่ถ้าเราทํากินได้ เรามีปัญญาของเรา เราก็อยากจะช่วยเหลือสังคม เห็นไหม จิตใจของคนมันแตกต่างหลากหลาย ไม่ใช่ส่งไป ไอ้อย่างนี้มันก็เหมือนเลเซอร์ไง คนไข้มาก็เลเซอร์ผ่าตัด มันก็ตัดได้ทุกคน

นี่ก็เหมือนกัน “เพราะจิตมันเป็นธรรมแล้ว พระพุทธเจ้าก็ต้องสอนได้หมดสิ ส่งจิตไปแก้กิเลสได้หมดสิ”

มันไม่ใช่แสงเลเซอร์นะ แสงเลเซอร์มันผ่าตัดร่างกายนะ แสงเลเซอร์ผ่าตัดกิเลสมันไม่มี เพราะกิเลสเป็นนามธรรม ฉะนั้น สิ่งที่มันจะเกิดขึ้น มันจะเกิดมรรคญาณในหัวใจนั้น ถ้าหัวใจนั้นมันเป็นประโยชน์ มันก็จะเป็นประโยชน์ขึ้นมา

นี้พูดให้เห็นนะ พูดให้เห็นว่าเราเชื่อเรื่องคุณธรรมในหัวใจของพระอรหันต์ไหม?

เชื่อ! เชื่อ!

แต่จะทําอย่างนั้นได้ไหม มันก็ต้องมีครูบาอาจารย์องค์นั้นท่านต้องมีอํานาจวาสนาบารมี อํานาจวาสนาบารมี เห็นไหม ดูสิเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระโมค-คัลลานะมีฤทธิ์มากๆ เลย แต่เวลาพระโมคคัลลานะมีปัญหาสิ่งใด ต้องไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ทําไมเป็นอย่างนั้นๆ” เห็นไหม บารมีไม่เท่ากัน แล้วองค์ที่แบบว่าเวลาแก้กิเลสได้มันก็เป็นไปนะ นี่เวลาแก้กิเลสได้ เวลาสุกขวิปัสสโกแก้กิเลสได้เฉยๆ ก็มีเยอะแยะไป ถ้ามีเยอะแยะไปอย่างนั้น

สิ่งที่ว่า “แล้วจะส่งให้ได้เหมือนกันไหม จะสอนได้ไหม”

ฉะนั้น เวลาเราเกิดมาในปัจจุบันนี้ ในเมื่อเรามีหลวงปู่มั่นนี่สุดยอดแล้วล่ะ เพราะหลวงปู่มั่นแก้ไขครูบาอาจารย์มา เป็นพระอรหันต์ เป็นหลักชัยในกรรมฐานเรา กองทัพธรรมๆ กองทัพธรรมได้ช่วยประเทศชาติ ช่วยโลกไว้นี่เยอะ แต่เป็นการปิดทองก้นพระ

อย่างเช่นในปัจจุบันนี้ เขาบอกเขาทําพระธุดงค์กัน เขาธุดงค์กัน เห็นไหม เขาธุดงค์นะ แล้วก็เอาดอกไม้โรยกัน...นั่นธุดงค์อะไรน่ะ นั่นธุดงค์อะไร

ธุดงค์คือถือผ้า ๓ ผืน ฉันอาสนะเดียว ฉันมื้อเดียว บิณฑบาตเป็นวัตร ธุดงค์ ๑๓ นั่นน่ะทําหรือเปล่า ไอ้นี่แบกกลดแล้วก็เดินกันโท่งๆ โท่งๆ ทําอะไรกันน่ะ ธุงควัตรมันคืออะไร พระธุดงค์เขาถือธุดงควัตร เขาไม่ใช่มาเดินกลางตลาด ไอ้นี่มันคณะลูกเสือ ลูกเสือชาวบ้านเขากําลังเดินขบวนกันน่ะ ถ้าธุดงค์ ธุดงควัตร ๑๓ มันคืออะไร นั่งตลอดรุ่งไหม เนสัชชิกน่ะ นั่งหลังไม่แตะพื้น นั่งตลอดรุ่ง

เวลาเขาทําประโยชน์มันก็ส่วนทําประโยชน์ แต่เวลาเพื่อการประชาสัมพันธ์ เพื่อทางโลกนั้นไปอีกเรื่องหนึ่งนะ

ฉะนั้น ถามว่าเราเชื่อไหมที่พระอรหันต์ทําได้

เชื่อ! เชื่อที่ว่าพระอรหันต์ที่มีกําลัง ที่มีอํานาจวาสนาบารมี ที่เป็นหลักชัยในกรรมฐานของเรา แต่ถ้าเป็นกรณีทั่วไปมันเป็นเรื่องโลกๆ ไปเยอะไง ฉะนั้น ถ้าบอกว่าเชื่อแล้วยืนยันว่าเป็นจริงๆ ฉะนั้น สัพเพเหระมันก็เป็นอย่างนั้นหมดน่ะ แล้วมันก็ไหลไปตามโลกนะ โลกจะไหลไปอย่างนั้นน่ะ กลายเป็นเรื่องตลกนะ กลายเป็นเรื่องตลก เรื่องขําขันไป

ถ้าเรื่องตลก เรื่องขําขันไปมันไม่ใช่ธรรมะหรอก ธรรมะต้องเป็นความจริงสิ

ถ้าธรรมะเป็นความจริงนะ คนที่มีสติ คนที่มีปัญญาได้เขาต้องมีสติ เขาต้องมีสมาธิ คนมีสติ คนมีสมาธิจะพูดจาอย่างนั้นไหม คนมีสติ คนมีสมาธิ คนมีปัญญาจะทําตัวอย่างนั้นไหม คนมีสติ คนมีสมาธิ คนมีปัญญาจะแก้กิเลส จะสัพเพเหระไหม นี่มันขัดแย้งกัน มันขัดแย้งกันเต็มที่เลย

คนที่มีสติมีปัญญา การเคลื่อนไหวเขาดูออกนะ การก้าวการเดินจะรู้เลยว่าคนนั้นมีสติจริงหรือเปล่า แล้วคนนั้นจะมีปัญญาจริงหรือเปล่า แล้วเขาจะฆ่ากิเลสของเขาได้หรือเปล่า เขาจะเห็นโทษของเขา แล้วมันจะเป็นประโยชน์ของเขา คือเราต้องทําอย่างนี้จริงๆ

ฉะนั้น สิ่งที่คําถามนี่เขาบอกว่า “ถ้าเป็นจริงแล้วเขาจะได้ไม่ต้องไปหาครูบาอาจารย์ ให้ส่งจิตมาเลย”

นี่แสดงว่ามีอาจารย์จะส่งจิตไปอยู่แล้วแหละ แต่เขายังสงสัยอยู่ เขาถามเราก่อนไง ถ้าไม่อย่างนั้นนี่อาจารย์ที่ส่งจิตไปสอนที่บ้านคงเยอะนะ ต่อไปจะมีอาจารย์พิเศษ รับสอนจิตทางบ้าน (หัวเราะ) ต่อไปจะมีอาจารย์พิเศษนะ สอนถึงบ้าน แล้วเดี๋ยวจะแก้กิเลสให้ถึงในมุ้งเลย

เราทําของเราเองนะ ในห้องนอนเรา เราก็ปฏิบัติได้ ในห้องนอนของเรานี่เราปฏิบัติของเรา เราทําของเรา เวลามันเกิดมรรคเกิดผลมันจะเกิดกับเรา ปัจจัตตังรู้จําเพาะตน แล้วจะเป็นประโยชน์กับตน ฉะนั้น อย่าเชื่ออะไรง่ายๆ อย่ามักง่าย ตั้งใจของเรานะ อย่ามักง่าย ถ้าไม่มักง่ายเราจะได้ความจริง

เพราะเรามักง่ายไง ในปัจจุบันนี้นะ ในการศึกษาธรรมมันสะดวกขึ้นเยอะแล้วแหละ มีเว็บไซต์ มีทุกอย่างพร้อมหมดเลย ทีนี้เว็บไซต์นี่ศึกษามาแล้ว ในเว็บไซต์กับเรา เราคิดกับเว็บไซต์นี่มันคนละเรื่องแล้ว เว็บไซต์เป็นอย่างนั้นน่ะ เว็บไซต์มันเป็นบันทึกแน่นอนอย่างนั้น แต่หัวใจเรามันสั่นไหวหมดเลย จริงหรือไม่จริง เชื่อหรือไม่เชื่อ ใช่หรือไม่ใช่ ใจเรานี่ไหวหมดเลย แล้วเราจะศึกษาอย่างไร

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ เห็นไหม มันคุยกันซึ่งๆ หน้า เราจะคิดแฉลบๆ มันก็แหยงนะ กลัวจะโดนเขกไง มันก็ต้องควบคุม ถ้าควบคุมขึ้นมามันก็ดีขึ้นมาๆ มันก็เป็นประโยชน์

ปัจจุบันนี้มันก็สะดวก มันก็ง่ายดายขนาดนี้แล้ว เราอย่ามักง่ายจนเกินไปเนาะ เอวัง

๗

วัฒนธรรมพุทธ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๗ มีนาคม ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๘๒๐. ระหว่างการนั่งสมาธิ ภาวนาพุทโธนิ่งๆ กับนั่งสมาธิแล้วฟังธรรมไปด้วย อย่างไหนดีกว่ากัน

กราบขอความเมตตาจากหลวงพ่อ

๑. ระหว่างการนั่งสมาธิ ภาวนาพุทโธนิ่งๆ กับนั่งสมาธิแล้วฟังธรรมไปด้วย อย่างไหนจะดีกว่ากัน และเมื่อฟังธรรมจนจิตสงบแล้ว ควรฟังธรรมต่อไปเรื่อยๆ หรือหยุดฟังไว้ก่อนแล้วกลับมาพิจารณาธรรมตามหลักไตรลักษณ์ ขอท่านอาจารย์แสดงธรรมข้อนี้ให้ชัดๆ และกระจ่างด้วย เพื่อไม่ให้เกิดข้อสงสัยในการปฏิบัติค่ะ

๒. ขอถามให้แน่ใจเกี่ยวกับ “ปานะ” ในยามวิกาล เฉาก๊วย ไอศกรีมผสมโปรตีนจากนม กาแฟทรีอินวันผสมครีมเทียม พระฉันตอนบ่ายได้หรือไม่

๓. อาหารที่พระบิณฑบาตแล้ว หรือใส่บาตรด้วยอาหารแห้ง เช่น นม นํ้าปานะ อาหารกระป๋อง ซึ่งวัดส่วนมากในกรุงเทพฯ มักจะชอบทําอย่างนั้น แล้วส่งกลับไปถวายพระที่อยู่วัดป่าในต่างจังหวัด เช่นนี้คนวัดสามารถนํากลับมาถวายพระต่อได้ไหมคะ จะเป็นบาปแก่ตนหรือไม่หากเราไม่ทราบ และทางที่ดีควรทําอย่างไรกับอาหารแห้งเหล่านั้น ขอแนวทางปฏิบัติที่ถูกต้องชัดเจนด้วยค่ะ

๔. การที่นับถือพุทธศาสนา มีพระรัตนตรัยเป็นสรณะแล้ว แต่ยังนับถือผีตามบรรพบุรุษ มีผีหรืออมนุษย์เป็นบริวาร อย่างนี้สามารถบรรลุธรรมหรือปฏิบัติภาวนาขึ้นสู่อริยชนได้ไหมคะ

๕. เมื่อฆราวาสหรือผู้ถือศีล ๘ บรรลุธรรมไม่ว่าขั้นใดก็ตาม หากจะบอกคนอื่น เช่น เพื่อนสนิทนักปฏิบัติธรรมด้วยกัน หรือคนใกล้ชิดให้ทราบเพื่อร่วมอนุโมทนาบุญด้วยได้ไหมคะ จะเป็นบาปกับผู้บอกหรือไม่ เป็นพระอริยะแล้วยังอวดตัวอวดตนให้คนเขารับรู้และยกย่องตนอยู่ได้อีกหรือคะ แล้วคนที่จะรับรู้เขาจะเข้าใจไหมว่าอาการขณะที่บรรลุธรรม หรือขณะจิตหลุดพ้นนั้นเป็นจริง เพราะคนที่ฟังก็ยังไม่เคยหลุดพ้น ขอพระอาจารย์ช่วยขยายความให้เห็นความควรและไม่ควรอย่างไร จะขอบพระคุณยิ่ง

๖. หากเราต้องอยู่ร่วมกับคนที่เราเข้าใจว่า เขามีคุณธรรมในระดับใดระดับหนึ่งแน่นอน ตามความรู้ความเข้าใจของเราเอง โดยไม่มีใครมายืนยัน เราควรปฏิบัติกับเขาอย่างไรจึงจะไม่เกิดบาปกับตนมากค่ะ

ขอบพระคุณท่านอาจารย์อย่างสูง

ตอบ : เราจะบอกว่าเอาเริ่มต้น ข้อที่ ๑. มันเป็นประโยชน์กับผู้ปฏิบัติ

“การนั่งสมาธิ ภาวนาพุทโธนิ่งๆ กับนั่งสมาธิแล้วฟังธรรมไปด้วย อย่างไหนจะดีกว่ากัน”

ทีนี้อย่างเช่นการนั่งสมาธิแล้วฟังธรรมไปด้วยนี่ ครูบาอาจารย์บอกนะ ในสายวัดป่าเรา การฟังธรรม การฟังเทศน์จากครูบาอาจารย์เป็นอันดับหนึ่ง อันดับหนึ่งนะ เพราะถ้าเราไม่ได้ฟังเทศน์จากครูบาอาจารย์เรามา หรือเราไม่มีความมั่นใจ ในการปฏิบัติของเราจะเรรวนมาก จะไม่มั่นคง แต่ถ้าเราได้ฟังเทศน์นะ ยกตัวอย่างเช่นหลวงตาท่านเรียนจบมหา ท่านอยากปฏิบัติมาก ท่านตั้งปณิธานไว้เลย ตั้งปฏิญาณไว้เลยว่า “ได้ ๓ ประโยคแล้วจะออกปฏิบัติ”

แต่เวลาจะออกปฏิบัติจริงๆ ท่านก็มาลังเลอยู่ว่า “มรรคผลมันจะมีอยู่หรือเปล่า ใครจะเป็นคนบอกเราว่ามรรคผลนั้นมีจริง” ท่านก็แสวงหาอาจารย์ แสวงหาองค์นั้น แสวงหาองค์นี้ ทั้งๆ ที่สังคมยอมรับนะว่าองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ท่านก็ไปอยู่ด้วย แต่จิตใจของท่าน ท่านปักว่าท่านจะต้องไปหาหลวงปู่มั่นให้ได้ ต้องไปหาหลวงปู่มั่นให้ได้

ฉะนั้น คนเรานี่เป็นคนที่ดี หลวงตาท่านอุปัฏฐากสมเด็จฯ มา อุปัฏฐากครูบาอาจารย์มา ท่านเป็นพระที่รับผิดชอบมาก ใครก็อยากให้อยู่ด้วย พระองค์นั้นก็อยากให้อยู่ด้วย ฉะนั้น ท่านบอกว่าท่านก็ตั้งใจว่าจะไปอยู่กับหลวงปู่มั่น พอไปอยู่กับหลวงปู่มั่น พอเข้าไปหาหลวงปู่มั่น

“มหา! มหามาหาอะไร ท่านมาหามรรคผลนิพพานใช่ไหม”

เพราะเราสงสัยว่ามรรคผลมีหรือเปล่า ทั้งๆ ที่เรียนจบมหานะ ทั้งๆ ที่อยากปฏิบัตินะ เราศึกษานี่ศึกษาได้หมดล่ะ เวลาศึกษา ถ้าเรายังไม่ได้ลงไปกระทํา เราก็ว่าสิ่งนั้นเราศึกษาแล้วเราเข้าใจ แต่พอลงกระทําแล้วมันสงสัยนะ ถ้าเรายังไม่ทําอะไรนี่เราบอกเราทําได้ แต่ลงไปทําจริงๆ แล้วงงนะ ไปทําจริงๆ แล้วมันจะลังเลตลอด

ฉะนั้น พอท่านไปหาหลวงปู่มั่น เห็นไหม นี่ฟังธรรม หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า

“ท่านมาหาอะไร ท่านมาหานิพพานใช่ไหม นิพพานไม่ได้อยู่ในดิน ฟ้า อากาศ ไม่ได้อยู่ในภูเขาเลากา ไม่ได้อยู่ในวัตถุสิ่งใดๆ เลย นิพพานอยู่กลางหัวใจของสัตว์โลก”

กลางหัวใจของสัตว์โลก แล้วหัวใจมันอยู่ที่ไหนล่ะ

พอเทศน์ให้หลวงตาฟัง หลวงตาท่านปฏิญาณตน เห็นไหม

“นี่เราสงสัย เราแสวงหา บัดนี้มีผู้ชี้ให้เราได้จริงแล้ว”

นี่เพราะว่าท่านเรียนมา ท่านเรียนมา ท่านมีวิชาการมาพร้อม ท่านสามารถแยกแยะได้ว่าอะไรควรและไม่ควร แล้วมีบุคคลชี้ชัดเข้าไปอีกว่าอยู่ที่ไหน แล้วทําอย่างใด ฉะนั้น “บัดนี้มีคนชี้ทางให้เราจริงแล้ว ต่อไปนี้เราจริงหรือเปล่า” ถ้าเราจริงหรือเปล่า ท่านบอกว่าท่านคิดอย่างนั้นปั๊บ ใจก็คิดขึ้นมาว่า “เราต้องจริงเด็ดขาด เราต้องเอาให้ได้ ไม่กิเลสตาย เราก็ต้องตาย”

นี่พูดถึงการฟังธรรมสําคัญอย่างยิ่ง การฟังธรรม เพราะว่าการฟังธรรม เห็นไหม หลวงตาท่านบอกว่าเวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์นะ “นิพพานอยู่บนอากาศ หยิบฉวยเอาได้เลย ใครๆ ก็จับฉวยๆ นิพพานได้เลย”

เพราะเวลาท่านเทศน์ เห็นไหม เราฟังธรรมไง คนที่เขาฟังธรรมอยู่ เพราะครูบาอาจารย์เราเป็นพระอรหันต์ หลวงปู่มั่น หลวงตาท่านยืนยันว่าเป็นพระอรหันต์สมัยในปัจจุบันนี้ ถ้าเป็นพระอรหันต์สมัยปัจจุบันนี้ท่านก็มาบอกถึงความรู้สึก ความรู้สึกในใจของพระอรหันต์ วิธีการทําให้ใจเป็นพระอรหันต์ วิธีการจะรักษาความเป็นพระอรหันต์นั้น ท่านอธิบายตลอด เราฟังแล้วเราก็เหมือนกับหยิบจับได้เลย หยิบฉวยได้เลยนะ มันก็ว่ามันจะได้ๆ ไง

เห็นไหม เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการอยู่ พระที่นั่งฟังอยู่ด้วยนะ ๔ ชั่วโมงนั่งเงียบ จะหยิบนิพพาน จะคว้านิพพาน แต่พอหลวงปู่มั่นท่านเทศน์จบนะ ฟ้าปิดหมดเลย นิพพานหายหมดเลย ไม่รู้จะไปจับหยิบที่ไหน เห็นไหม

การฟังธรรมนี่สําคัญอย่างยิ่ง การฟังธรรมเพราะเราฟังธรรมจากผู้รู้ ผู้รู้จะบอกแง่ บอกมุม บอกวิธีการ บอกเล่ห์เหลี่ยม บอกกลโกงของกิเลสในใจของเรา เล่ห์เหลี่ยม กลโกง ความฉ้อฉล ความลึกลับของมัน อยู่กับเรานี่เราไม่รู้หรอก แต่ทําไมครูบาอาจารย์ท่านรู้ล่ะ นี่การฟังธรรมสําคัญอย่างยิ่ง

ฉะนั้น การฟังธรรม เราเอาฟังธรรมนี่แทนพุทโธ เวลาเราเปิดเทปนะ เราฟังธรรม เราตั้งสติไว้ เสียงนั้นจะมากระทบเอง แล้วเอาคําใดก็แล้วแต่ที่มันสะเทือนใจ ไม่ต้องจําตั้งแต่คําแรกถึงคําสุดท้ายหรอก คําแรกถึงคําสุดท้ายมันก็เหมือนกับการทําอาหาร เห็นไหม

การทําอาหาร เวลาเขาต้มแกงต่างๆ เขาต้องทําส่วนประกอบมันมา เวลาเขาต้มแกงนี่เอาเวลามันสุก เวลายกหม้อแกงออกมาจากเตาน่ะเราจะได้กิน แต่ถ้าบอกว่า “อันนั้นเป็นเนื้อสัตว์ อันนั้นเป็นพืชต่างๆ” อันนั้นเขายังไม่ได้แกง ยังไม่ได้แกงยังกินไม่ได้หรอก ทิ้งไว้ก็เสีย แต่เวลาแกงนะ เวลาทําอาหารสําเร็จแล้ว ใส่จานแล้วเราจะได้กินตรงนั้น

ฟังเทศน์ ฟังเทศน์นี่หัวใจ เห็นไหม สิ่งนั้น สติ สมาธิ ปัญญา การกระทําต่างๆ เราก็ฟัง นั้นเครื่องประกอบ “มรรค ๘” มรรค ๘ งานชอบ เพียรชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ความระลึกชอบ มันควรจะเริ่มต้นมาแบบใด วางพื้นฐานมาแบบใด แต่เวลามันสําเร็จ หรือเวลามันรวมตัว มันเริ่มเคลื่อนมานี่ เราฟังเอาประเด็นไง เอาประเด็นที่มันสะเทือนใจ ฟังธรรมนะ ฟังเทศน์กัณฑ์หนึ่ง ทําความสงบของใจไว้ ระลึกไว้เฉยๆ เสียงนั้นจะมากระทบเอง แล้วถ้าคําไหนมันสะเทือนใจ คําไหนมันสะเทือนใจนะ

เวลาเอาเทปไปฟัง เห็นไหม ฟังวันนี้ แหม! คํานี้สุดยอดเลย เทปม้วนนี้ดี๊ดี พอไปฟังคราวหน้านะ เอ๊ะ! อันนี้ดีกว่า ตรงนี้ดีกว่า ตรงนี้ทําไมครั้งที่แล้วไม่ได้ยิน ทั้งๆ ที่ได้ยิน แต่มันไม่กินใจ นี่เอาประเด็นที่มันกินใจ

ฉะนั้น ฟังเทศน์นี่ฟังซํ้าๆๆ ฟังสิ่งที่มันสะเทือนใจ ถ้ามันสะเทือนใจแสดงว่ากิเลสมันเริ่มกระเทือน ถ้ากิเลสเริ่มกระเทือน มันเปิดโอกาสให้เราได้รับรู้ แต่ถ้าขณะที่เราฟัง

อย่างเช่นผลไม้ เห็นไหม ผลไม้มันมีเปลือก เวลาเราหยิบผลไม้นี่เราหยิบมาพร้อมเปลือก เวลาจะกินผลไม้เราต้องปอกเปลือก จิตมันมีขันธ์ ๕ ครอบมันไว้อยู่ เห็นไหม ถังขยะ กรงขังของใจ ใจมันอยู่ในนั้น ฉะนั้น เวลาฟังมันฟังโดยสามัญสํานึก มันก็ฟังมันไปเบลอๆ เบลอๆ นั่นน่ะ แต่ถ้ามันปอกเปลือก รสผลไม้นั้นมันมีรส รสเปรี้ยว รสหวาน รสกลมกล่อม พอจิตมันได้ฟังธรรม มันได้รสของธรรมไง พออะไรมันสะเทือนใจน่ะ เอ๊อะ! เอ๊อะ! ไอ้คํานั้นน่ะ คํานั้นน่ะ นี่คือการฟังธรรม

ฉะนั้น “การฟังธรรมกับการนั่งพุทโธ อย่างไหนดีกว่ากัน”

ถ้าเรานั่งพุทโธนะ เวลาอยู่คนเดียวเราพุทโธๆๆ จิตใจนี่นะมันเป็นนามธรรม ปล่อยไม่ได้เลย ถ้าเราภาวนาของเรา เราต้องพุทโธๆ ของเรา แต่ขณะฟังเทศน์ไม่ต้องพุทโธ ไม่ต้องพุทโธ ฟังธรรม ฟังธรรม แต่ถ้าเวลาไม่ได้ฟังธรรมเราต้องพุทโธ อย่างใดอย่างหนึ่ง อย่างใดอย่างหนึ่ง

ทีนี้ถ้าบอกว่าพุทโธด้วยแล้วฟังธรรมด้วยนะ มันก็เหมือนในหม้อของเราจะทําแกง ฉะนั้น ใส่นํ้าไว้เต็มเลย อะไรก็ใส่เข้าไปไม่ได้ ชามันล้นถ้วย ถ้วยชาเต็ม กานํ้าชาเต็มเลย แล้วก็เติมนํ้าๆ มันจะล้นไปหมด นี่พุทโธๆ มันเต็มหัวใจอยู่แล้ว เพราะหัวใจมันต้องนึกพุทโธๆๆ นี่หัวใจมันกําพุทโธอยู่ แล้วเวลาฟังธรรมมันก็ไหลไปไหลมาอยู่ข้างนอกนั่นน่ะ

ฉะนั้น เราตั้งสติไว้ แล้วกําหนดพุทโธๆๆ ถ้าไม่ได้ฟังธรรม ถ้าฟังธรรมนะ ฟังธรรมตลอดไป

ฉะนั้น คําถามต่อไปนะ “เมื่อฟังธรรมจนจิตสงบแล้ว ควรฟังธรรมต่อไปเรื่อยๆ หรือหยุดฟังไว้ก่อนแล้วกลับมาพิจารณา”

เวลาฟังธรรมนี่เราฟังเพื่อความสงบ เห็นไหม เราฟังเพื่อความสงบ แต่ถ้าจิตเราสงบแล้ว เวลาหลวงตาท่านบอกว่าหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ ท่านจะเทศน์ตั้งแต่เรื่องสมาธิขึ้นไปเลย ฉะนั้น เวลาในทางปริยัติเขาบอกว่า “พระป่าหละหลวม ไม่พูดเรื่องศีลก่อน ไม่พูดเรื่องศีล เทศน์ก็เทศน์เรื่องสมาธิไปเลย เพราะพระไม่ถือศีลกัน เพราะมองข้ามศีลไปเอาสมาธิเลย มันก็เลยทําให้รวนเร”

แต่ความจริงศีล พระบวชแล้วนี่ศีล ๒๒๗ พระทุกองค์ต้องสมบูรณ์ด้วยศีล แล้วศีลนี่มันมีความสมบูรณ์อยู่แล้ว มันเป็นพื้นฐานของเรา อย่างเช่นเราเป็นชาวพุทธ เราถือพุทธศาสนา เรานับถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์อยู่แล้ว ฉะนั้น เวลาพูดถึง หลวงปู่มั่นท่านจะพูดเรื่องความสงบเลย เรื่องทําใจเราสงบ เพราะศีลเราก็มีอยู่แล้วใช่ไหม เราก็ทําความสงบของใจ นี่พื้นฐาน

ถ้าใครใจยังไม่สงบ ก็พยายามฟังวิธีการทําความสงบของใจ ท่านจะแนะนําว่า “จิตมันไม่สงบเพราะอะไร เพราะเหตุใดมันถึงฟุ้งซ่าน ฟุ้งซ่านเพราะว่ามีทุนเดิม ทุนเดิมเพราะเป็นคนโทสจริต โมหจริต จริตมันไม่ต้องการ จริตมันก็ต่อต้าน แต่ถ้ามันต่อต้านแล้ว นิสัยเราก็ยังเดินตามมันต่อไป ทําให้จิตใจเราไม่สงบ เราก็ต้องมีเมตตาธรรม เราต้องมี...” นี่ท่านจะอธิบายเลยว่าทําอย่างไรให้สงบ จิตใครยังไม่สงบก็หาอุบาย หาวิธีการจะทําให้ใจสงบ ถ้าใจใครสงบแล้วก็กําหนดไว้เฉยๆ ฟังว่า ต่อไปพอจิตสงบแล้วควรทําอย่างใด

ท่านจะพูดถึงว่า ถ้าจิตสงบแล้วต้องออกพิจารณา นี่เป็นโสดาปัตติมรรค ถ้าใครยังไม่เคยทําโสดาปัตติมรรค พยายามว่าวิธีการจะออกวิปัสสนา วิปัสสนาจะทําอย่างไร มันก็เป็นโสดาปัตติมรรค ถ้าใครเดินโสดาปัตติมรรคท่านก็กําหนดใจไว้เฉยๆ แล้วท่านก็อธิบายต่อว่าวิธีการเดินมรรค มรรคเดินด้วยวิธีการใด

มรรคเดินได้เพราะว่ามรรคนี้จิตสงบแล้วก็ออกพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม การพิจารณาทําอย่างไร พอทําอย่างไร ถ้ามันพิจารณาจนผลมันสําเร็จแล้วมันจะเป็นโสดาปัตติผล พอโสดาปัตติผล ผู้ที่ได้โสดาปัตติผลก็เข้าใจ แต่ผู้ที่มีผลมากกว่านั้นก็ทําความสงบของใจเข้าไว้ รอจนกว่าท่านจะบอกว่าจากโสดาปัตติผลจะเป็นสกิทาคามิมรรค สกิทาคามิมรรคจะทําอย่างใด

จิตใจของพระในวัดมันมีระดับแตกต่างกันไป ทุกๆ องค์จิตใจไม่เสมอกัน ถ้าจิตใจคนที่มีคุณธรรมสูงแล้ว สิ่งที่หลวงปู่มั่นท่านพูดเริ่มต้นเราจะเข้าใจอยู่แล้ว แต่ถ้าพูดถึงคนที่ยังไม่เข้าใจเขาก็ฟัง นี่วิธีการฟังธรรม เห็นไหม ถ้าฟังธรรมแล้วเราจะพิจารณาอย่างไร

เขาถามว่า “แล้วถ้าจิตมันสงบแล้วเราจะออกพิจารณาอย่างใด”

ถ้าพิจารณาอย่างไร สิ่งที่เราฟังแล้ว เราเข้าใจแล้วก็คือเข้าใจแล้ว แต่ถ้าเรายังไม่เข้าใจ ท่านจะบอกเกร็ด บอกวิธี แนะนําเคล็ดลับ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ไม่มีกํามือในเรา” ไม่มีเคล็ดลับไง

แต่คนปฏิบัติไม่ใช่เคล็ดลับ ข้อเท็จจริงใครทําเป็นต้องพูดเหมือนกัน ทีนี้คนทําไม่เป็น พูดอย่างไรก็ไม่เข้าใจ พูดอย่างไรก็ไม่รู้ เห็นไหม มันเหมือนเคล็ดลับ เวลาท่านจะบอกของท่าน ท่านไม่ลับอะไรของท่านเลย ไม่ลับในหัวใจของท่านเลย มันเปิดโล่ง เปิดโล่งหมด ท่านพูดได้หมดน่ะ แต่เรามีเคล็ดลับเพราะกิเลสมันลับไว้ กิเลสมันปิดไว้ แล้วพอมันไปได้มันก็จะไปได้ เห็นไหม นี่พูดถึงว่า “ถ้าจิตสงบแล้วมันจะพิจารณาธรรมอย่างใด”

ฉะนั้น “พิจารณาธรรมอย่างใด” เขาบอกว่า “ท่านอาจารย์ต้องตอบชัดๆ นะ ตอบชัดๆ”

ตอบชัดๆ อย่างไรนะ มันเป็นจริต เป็นนิสัย เป็นความที่เราจะทําได้หรือไม่ได้

ฉะนั้น ถ้าเราพุทโธ เราก็พุทโธของเรา ถ้าเราฟังธรรม เราก็เอาธรรมนั้นเป็นพุทโธแทน เห็นไหม เราเอาเสียงของธรรมกลมกล่อมหัวใจ พุทโธนี่ หัวใจนึกพุทโธ แต่ถ้ามีธรรมมานะ เกาะเสียงนั้นไว้ ในเสียงนั้นมีคุณธรรม ในเสียงนั้นจะบอกแยกแยะให้จิตใจนี้ก้าวเดินตาม ก้าวเดินตามเสียงนั้นไป ก้าวเดินตามเสียงนั้นไป ถ้าก้าวเดินตามได้จิตมันก็สงบ ถ้าจิตใช้ปัญญาก็ใช้ปัญญาไป ถ้าเวลาฟังธรรมนะ

แต่เวลาภาวนาของเราเองโดยที่เราไม่ได้ฟังธรรม เราก็ต้องจิตสงบ พอจิตสงบแล้วออกพิจารณา พิจารณาคือการฝึกหัดใช้ปัญญา แล้วถ้าเกิดใช้ปัญญาเป็นมันจะทําของมัน มันจะเข้าสู่อริยสัจ เข้าสู่ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค...มรรค สัจจะ ทางอันเอก มันจะเข้าสู่ความจริง

ไม่ใช่ปํ้าๆ เป๋อๆ เพ้อๆ ฝันๆ แล้วก็บอกว่าอย่างนี้เป็นธรรมๆ มันไปกันหมดแล้วนะ ด้วยความมักง่าย ด้วยความไม่จริงจัง เสียหายกันไปหมด การปฏิบัติหละหลวมมาก แล้วทําไปแล้วผลมันอยู่ที่ไหน นี่พูดถึงข้อที่ ๑. จบ

ถาม : ข้อที่ ๒. ขอถามให้แน่ใจเกี่ยวกับนํ้าปานะในยามวิกาล เฉาก๊วย ไอศกรีมผสมโปรตีนและนม กาแฟทรีอินวันผสมครีมเทียม พระฉันตอนบ่ายได้ไหม

ตอบ : ไม่ได้! ไม่ได้!

แยกเป็นกรณีๆ ไป ถ้าพูดถึงนํ้าปานะ เราต้องตั้งว่านํ้าปานะคืออะไรก่อน

เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาวางธรรมและวินัย สมัยพุทธกาลนะ เวลาพระอรหันต์หลายพันองค์ยังไม่ได้บัญญัติวินัยเลย จนพระจุนทะ พระจุนทะไปเห็นศาสนาอื่น เวลาศาสดาตายไปแล้วมีปัญหามาก ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “ทําไม เพราะเหตุนั้น”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “เพราะไม่มีวินัย ไม่มีกฎข้อบังคับ”

ก็พยายามจะให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งกฎข้อบังคับขึ้นมา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก ทําไม่ได้หรอก มันไม่มีเหตุไม่มีผล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เคยทําอะไรที่ไม่มีเหตุไม่มีผล ถ้ามีเหตุมีผลแล้วจะเริ่มบัญญัติ ฉะนั้น พอมีพระทําผิด...

ฉะนั้น พระสมัยพุทธกาลที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอหิภิกขุบวชให้ ส่วนใหญ่แล้วเป็นพระโสดาบันขึ้นไปจนเป็นพระอรหันต์ ฉะนั้น พระอริยบุคคลไม่ทําผิด พอไม่ทําผิดท่านก็ไม่บัญญัติธรรมวินัย จนเริ่มต้นจากพระสุทิน พระอะไรต่างๆ เห็นไหม พอบวชเข้ามาแล้วพระองค์นั้นก็มีครอบมีครัว พ่อแม่ก็อยากจะได้อย่างนั้น พ่อแม่ก็อยากจะได้อย่างนี้ ก็ขอให้พระสุทินให้สายเลือดไว้

ทีนี้พระสุทินตอนนั้นเป็นปุถุชนใช่ไหม ก็คิดว่าทําแล้วคงไม่ผิด เพราะว่าภรรยาเก่า ก็เลยถึงเวลาแล้วภรรยาเก่ามา ให้มีเพศสัมพันธ์กัน พอมีเพศสัมพันธ์กันก็ได้ลูกเหมือนกัน แต่พระสุทินนั่งหน้าคลํ้าเลยนะ เพราะว่าทําไปแล้วก็เสียใจ ทีนี้พอเสียใจ พระก็ถามว่าทําไมเป็นอย่างนั้นล่ะ เมื่อก่อนนี่สดชื่น เดี๋ยวนี้ทําไมหน้าเศร้าหมองเลย เพราะทําความผิดไว้มันก็เสียใจ ก็บอกว่าเราทําอย่างนี้ๆ พระก็ไปฟ้ององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เริ่มบัญญัติ

บัญญัติว่า “ทําอย่างนี้มันไม่ถูก” นี่มีเหตุนะ มีเหตุ “ทําอย่างนี้ใช้ไม่ได้ นี่สมณะ พรหมจรรย์ ทําอย่างนี้ไม่ได้ ผิด! ถ้าใครทําเป็นปาราชิก” แต่พระสุทินเป็นต้นบัญญัติจึงไม่ได้เป็น เห็นไหม บัญญัติมาเป็นอย่างนี้ นี้พูดถึงกฎหมาย พูดถึงวินัยก่อน ถ้าวินัยอย่างนี้

ฉะนั้น คําว่า “นํ้าปานะ” มันก็มาแล้ว มาถึงว่า “กาลิก” เวลาพระอยู่กันมากมันมีกาลิกใช่ไหม นี่กาลิก ยาวชีวิก ยาวชีวิกนี่ทั้งชีวิตเลย อย่างเช่นพวกสมุนไพร พวกยา พวกนี้ถือว่าเป็น เกลือต่างๆ เป็นยาวชีวิก ยาวกาลิกนี่ตอนเช้า ชั่วยาม ชั่วกาลเรื่องอาหาร แล้วสิ่งที่เก็บไว้ เห็นไหม สิ่งที่เก็บไว้นี่เป็นสัตตาหกาลิก สัตตาหะคือได้ ๗ วัน นี่สัตตาหกาลิกนะ พระพุทธเจ้าบัญญัติมาตลอด

ฉะนั้น นํ้าปานะ นํ้าปานะนี่นะมันแบบว่า เช่น ผลไม้ที่ได้มาตอนเช้า ตอนเช้านี่เป็นอาหารใช่ไหม ถ้าพระคั้นแล้วกรองในยามเช้าก่อนเที่ยง เราไปฉันตอนบ่ายได้ เพราะอะไร เพราะเป็นนํ้าปานะ ถ้าต่อไปมันชั่วยาม ชั่วกาล เพราะอะไร เพราะมันจะหมัก มันจะเป็นเมรัย มันใช้ไม่ได้ มันมีเวลาของมันน่ะ มันมีเวลาของมัน

ฉะนั้น พอเดี๋ยวนี้มันไม่มีเวลาเพราะอะไร เพราะนํ้าปานะก็ไปซื้อจาก(ร้าน)เซเว่น นํ้าปานะก็ไปซื้อจากร้านสรรพสินค้า พระได้ทําไหม ได้คั้นไหม ได้กระทําไหม มันได้บูดไหม ได้เน่าไหม ได้เสียหายไหม? ไม่มี นี่พอไม่มีขึ้นมา คําว่า “นํ้าปานะ” คืออะไรก่อนไง ฉะนั้น ในวิกาล เห็นไหม ในวิกาลคือไม่ใช่ในกาล ในวิกาลนํ้าปานะนี่ฉันได้

ฉะนั้น คําว่า “ฉันได้” ก็ต้องมีอีกนะ มีว่า หนึ่ง ไม่เป็นมหาผล ไม่เป็นมหาผลถึงจะฉันได้ ถ้าเป็นมหาผลคือผลใหญ่ ผลใหญ่นี่มันเป็นเรื่องภาระใหญ่ การอยู่ การกิน การฉัน การนอนต่างๆ ในพุทธศาสนาจะต้องให้เรียบง่าย ให้ไม่เป็นความกังวล ให้เป็นผู้เลี้ยงง่าย อะไรที่มันวุ่นวายไม่เอาหรอก

แต่สิ่งนี้เพราะสมัยพุทธกาลบางที่มันสมบูรณ์ไง สวนมะม่วง มะม่วงไปทั้งหมดเลยอย่างนี้ เขาก็เอามาคั้นนํ้าปานะให้พระ คือของเขามี ของเขามีเขาจะทิ้งอยู่แล้ว มันไม่มีประโยชน์อะไรก็เอามาทําประโยชน์กับพระ ทีนี้พระเรา พอเราอยู่บนภูเขาไม่มีมะม่วงสักต้นหนึ่ง ก็วิ่งไปหามะม่วงมานี่มันก็ไม่ใช่แล้ว เห็นไหม มันไม่จําเป็นไง

ฉะนั้น คําว่าสิ่งที่จะอยู่นี่เรียบง่าย ดูพระกรรมฐานสิ แม้แต่มีอาหารนะ แม้แต่มีนํ้าปานะ อาหารยังอดยังผ่อนกันเลย แล้วมันจะไปวุ่นวายอะไรกับปานะไม่ปานะอยู่น่ะ แต่ถ้ามันมี มันมีก็ต้องทําตามกฎไง ทําความถูกต้อง

ฉะนั้น นํ้าปานะคืออะไรก่อน มันมีกาลมีเวลาของมัน ฉะนั้น “สิ่งนี้ฉันได้ไหม”

เฉาก๊วย เฉาก๊วยนี่นะ เฉาก๊วยนี่คือหญ้า เอาหญ้านั้นมาต้ม หญ้านั้นเป็นยาหรือไม่เป็นยา? เป็น ฉะนั้น เฉาก๊วยที่ต้มด้วยหญ้า ด้วยสิ่งที่เป็นยา ฉันได้ไหม? ได้ แต่ถ้าเฉาก๊วยผสมแป้ง มันเป็นประเด็นแล้ว

ฉะนั้น บอกว่าเฉาก๊วยฉันได้ เฉาก๊วยอะไรก็ฉันได้หมดเลยเหรอ

เฉาก๊วยนี่หญ้าที่เป็นยาเอามาต้มอะไรอย่างนี้ ได้ เก๊กฮวยต้มอย่างนี้ได้ ถ้าผสมนํ้าตาลก็ยังได้ แต่ถ้าผสมสิ่งที่เป็นอาหาร อะไรคืออาหารบ้างล่ะ อะไรคืออาหาร? สิ่งใดเลี้ยงทารกได้ สิ่งนั้นคืออาหาร สิ่งใดเลี้ยงทารก ที่ทารกกินเป็นอาหารได้ นั่นเป็นอาหาร ฉะนั้น เฉาก๊วยมันก็ต้องบอกว่า ถ้าถูกต้องตามธรรมวินัย ได้ เฉาก๊วยมีถูกและผิดนะ ถ้าเฉาก๊วยเขาผสมสิ่งที่เป็นอาหารเข้าไปมันก็ไม่ได้

เพราะรู้ๆ กันอยู่ใช่ไหม วินัยไม่หลอกตัวเอง เราจะเอาความจริงกับคนอื่นก็ยังเที่ยวจับผิดเขา เราจะเอาความจริงกับหัวใจของเรา ถ้าเราจะเอาความจริงกับหัวใจของเรา เรารู้ว่าอะไรถูกอะไรผิด เราเป็นคนหยิบนะ แล้วเราก็เป็นคนยื่นใส่ปากเราเอง ถ้าเราเข้าใจเราก็จะไม่หยิบไม่ยื่นใส่ปากของเรา เพราะสิ่งนี้เป็นการทุศีล เป็นการผิด เราจะฉันหรือไม่ฉัน นี่ถ้าเฉาก๊วย

ไอศกรีมผสมโปรตีนนม ไม่ได้ แต่ถ้าไอศกรีม สิ่งที่ทําแบบว่านํ้าตาล กาแฟ แล้วทําเป็นสิ่งที่เป็นไอศกรีม คือว่าไม่ผสมส่วนผสม นี่ได้

กาแฟ กาแฟนี่ตลอดชีวิต แต่ถ้าผสมนํ้าตาล สัตตาหกาลิกคือ ๗ วัน ถ้าผสมครีมเทียมจบเลย คืออาหาร พระฉันตอนบ่ายไม่ได้ ไม่ได้ อันนี้คือไม่ได้นะ

อันนี้ข้อที่ ๒. คือว่าดูกาลเทศะ ดูกาล ดูความเป็นไป ดูความจริง

ถาม : ๓. อาหารที่พระบิณฑบาตแล้ว หรือใส่บาตรด้วยอาหารแห้ง เช่น นม นํ้าปานะ อาหารกระป๋อง พระในกรุงเทพฯ ส่วนใหญ่ทํา

ตอบ : อันนี้มันเป็นวัฒนธรรม เป็นประเพณีของเขานะ แต่ถ้าความจริงตามวินัยแล้วมันไม่ได้หรอก ภิกษุนี่ห้ามสะสม คําว่า “สะสม” คือว่ารับประเคนมานี่ภิกษุ...แต่ถ้าไม่สะสม ทําไมมันมีอาหารที่เก็บไว้ในคลัง เพราะว่าพระพุทธเจ้าไม่ให้พระเก็บสะสมอาหารไว้ในที่อยู่ของตนนะ เป็นอาบัติทุกกฏทันทีเลย เป็นอาบัติปาจิตตีย์ด้วย ห้ามเอาอาหารเข้าไปในที่อยู่ของตัว เพราะอะไร เพราะมันจะดึงพวกมด ดึงพวกแมลงเข้าไปไง ไม่ได้ อาหารต้องเก็บไว้ที่ส่วนกลาง

ทีนี้คําว่า “ส่วนกลาง” เห็นไหม พอคําว่า “ส่วนกลาง” อาหารแห้งเก็บไว้ส่วนกลาง ส่วนกลางมันไม่ใช่ของใคร ไม่ใช่ของสงฆ์ ไม่ใช่ของพระ ฉะนั้น ไม่ใช่ของพระมันก็ไม่มีอายุไง แต่ถ้าอาหารแห้ง เราบิณฑบาตแล้วนี่เป็นของเรา ถ้าเป็นของเรา เราเก็บไว้แล้วพรุ่งนี้เราฉันนะเป็นปาจิตตีย์ทุกคํากลืน เก็บอาหารไว้แรมคืน ข้อนี้มันเป็นข้อที่เข้าถํ้าสาริกาแล้ว

ถํ้าสาริกา หลวงปู่มั่นจะไปอยู่ที่ถํ้าสาริกา ชาวบ้านเขาบอกว่า “อย่าไปเลย อย่าไปเลย เจ้าที่แรงมาก อย่าไปเลย”

หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระที่ถ่อมตนนะ ทั้งๆ ที่ท่านมีคุณธรรมมาก

“เออ! ไม่อยู่ก็ไม่เป็นไร ขอไปดูหน่อยหนึ่งก็ยังดี ขอไปดู ให้พาไปดูหน่อยหนึ่ง”

พอพาไปแล้วนะ ไปถึงแล้ว “เออ! เราน่าจะพออยู่ได้ ให้โยมกลับเถอะ เราจะอยู่ที่นี่แหละ ลองดูๆ” แล้วท่านก็อยู่ที่นั่น

อยู่ในประวัติหลวงปู่มั่น ท่านบอกว่าท่านอยู่ที่ถํ้าสาริกา พอจิตสงบท่านรู้ของท่าน มีพระเคยมาตายที่นั่น พระเคยมาตายที่นั่นเพราะว่าเวลาเช้าขึ้นมาไปบิณฑบาตมันไกล พระองค์นั้นก็บิณฑบาตกลับมา สิ่งใดที่เป็นอาหารแห้งก็เก็บสะสมไว้ สิ่งใดที่ฉันได้ก็ฉันวันนั้น รุ่งขึ้นฉันอาหารที่สะสมมาจากวันที่ผ่านมา เรียกว่าเป็น “สันนิธิ” วัตถุนั้นเป็น “นิสสัคคีย์” ตัวเองเป็น “ปาจิตตีย์” แค่นี้ที่ว่ายักษ์มาหักคอๆ คําว่า “หักคอ” นี่เป็นความหมายของหลวงปู่มั่น แต่ถ้าความจริงก็คือเจ็บไข้ได้ป่วยนั่นแหละ นี่พระตายเพราะแค่เก็บอาหารสะสมไว้กินแรมคืน นี่เป็นพระองค์นั้นนะ

เพราะความว่า เวลาบิณฑบาตมา สิ่งใดฉันแล้ว พระกรรมฐานเรานี่ฉันเสร็จแล้ว ถ้ามีเหลือก้นบาตร ถ้าอยู่ในป่าก็วางไว้ให้สัตว์มัน ตรงไหนที่สัตว์มันมาได้ก็วางไว้ให้มัน แล้วล้างบาตร เช็ดบาตร จะไม่มีสะสม ถ้าเช้าจะฉันก็ออกบิณฑบาต ถ้าไม่บิณฑบาตก็ไม่ต้องฉัน เพราะวันนั้นจะผ่อนอาหาร นี่พูดถึงนิสสัคคีย์ปาจิตตีย์ ฉะนั้น ข้อนี้เป็นวินัยเด็ดขาด มันอยู่ในนิสสัคคีย์ ๓๐ อยู่ในปาติโมกข์

ฉะนั้น ที่ว่าพระในกรุงเทพฯ เขาทํากัน เห็นไหม พระที่ทํากัน เพราะผู้ปกครองในสังคม วัฒนธรรมนี่เห็นว่า เพราะเดี๋ยวนี้พอเรื่องสังคม เรื่องวัฒนธรรมประเพณีเป็นใหญ่ เขาเห็นว่ามันเป็นประโยชน์ไง อาหารก็คืออาหาร อาหารบิณฑบาต เพราะมันเยอะ ที่นี่มันเยอะ บิณฑบาตสะสมไว้แล้วส่งไปที่อื่น ที่อื่นเขาไม่มี เขาขาดแคลน เขาว่าตรงนี้มันเป็นประโยชน์ นี่ในมุมมองไง ในมุมมองของเขา

ทีนี้ในธรรม ในธรรมผู้ปฏิบัติ พระพุทธเจ้าให้พระที่ปฏิบัติเป็นผู้ที่ตัวเบา เคลื่อนไปด้วยความสะดวกสบาย เวลาเข้าป่าเข้าเขาเราไปของเราคนเดียว นี่ไงท่านถึงไม่ให้สะสม นี่ตามวินัยเป็นอย่างนั้น แต่ตามวัฒนธรรม พระในกรุงเทพฯ เขาทํา แล้วบอกว่าผิดหรือไม่ผิดล่ะ? นี่ในวินัยน่ะผิด แต่ทําไมเขาทํากันล่ะ

แล้วส่งไปวัดป่าต่างจังหวัดนี่ไม่มี ไม่มีหรอก

พระป่าที่อยู่ในต่างจังหวัดนะ ถ้าอยู่ในป่าด้วยเขายิ่งไม่เอา เราเคยอยู่ในป่านะ อดอยากมาก แล้วมีพระที่เขาไปถวายอย่างนี้ เขาถวายนะ พระเรานี่นะต้องทําใจ ๒ ชั้น ชั้นหนึ่งคือเขาเอาของมาให้ ด้วยสังคมพวกเราก็รับไว้ ให้เณรรับไว้ พอพระองค์นั้นกลับไปแล้ว เราอยู่ในป่านะ “เณร เณรจัดการนะ เป็นลาภของเณร” เพราะเณรศีล ๑๐ เณรฉันได้ กับฆราวาสนี่ได้ประโยชน์ แต่พระไม่ได้ เพราะพระรู้ๆ เห็นๆ อยู่

เราจะเอาสมาธิ เราจะเอาปัญญา หรือเราจะเอาอาหาร

นี่มันต้องทําใจ ๒ ชั้น ชั้นหนึ่งคือกันไม่ให้สะเทือนกันนะ คือว่าเขาเอามาให้ก็รับไว้ให้เขาได้ชื่นใจ แล้วอยู่ในป่าก็อดอยาก อยู่ในป่ามันอดอยากนะ มันเห็นอะไรนี่มันก็ แหม! สะเทือนใจมาก หัวใจนี่หวั่นไหวหมดเลย เต้นตูมตามๆ เลยนะ อยากก็อยากนะ แต่มันก็มีสติมีปัญญา ให้เณรมันซะ เป็นลาภของเณร เป็นลาภของโยมวัด แต่พระไม่เอา นี่พูดถึงนะ

ทีนี้คนที่เขาเห็นอย่างนั้นเขาบอกว่า “แล้วคนวัดสามารถเอาไปถวายคนอื่นต่อไปได้ไหม หากเราไม่ทราบเราควรทําอาหารแห้งนั้นอย่างใด”

ถ้าเขาให้นะ เขาให้เป็นทาน อย่างเช่นถ้าได้มาสิ่งใด วันนั้นได้มามากได้มาน้อย ก็ฉันแค่ดํารงชีวิต ที่เหลือนั้นต้องสละหมดไง สละหมดมันก็เป็นทาน เป็นทานกับใครก็แล้วแต่ แต่เราจะเอาสิ่งนั้นมาถวายพระนี่เป็นบาปไหม

ในสมัยพุทธกาลนะ พระอานนท์เวลาของมีมาก พอมีมาก เห็นพวกเดียรถีย์มาแล้วสงสาร ก็เอาของไปให้เดียรถีย์ เดียรถีย์มันไปโฆษณานะ บอกว่าพระอานนท์ศรัทธาเขา ไปถวายของให้เขา แล้วคนมาฟ้องพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าถึงห้ามไง ห้ามให้พระเอาอาหารให้พวกเดียรถีย์ แล้วของที่เซ่นไหว้แล้วมาใส่บาตรพระก็ไม่ได้ พระฉันเดน พอของที่เหลือจากเขามาใช่ไหม ก็เอามาให้พระ ก็ถือว่าพระนี่แบบว่าฉันเดน ภิกษุไม่ฉันอาหารที่เป็นเดน ของที่เหลือ เขาเรียก “อาหารที่เป็นเดน” ของเป็นเดนคือของเหลือ แล้วภิกษุเราไปฉันของเหลือ เหมือนกับคนกินเดน คนกินเดนคือพวกวณิพก คนกินเดน

เห็นไหม ก็เหมือนที่ว่านี่ บางคนบอกว่า “เข้าใจว่าพระหัวโล้นๆ นี่แหม! เช้าก็บิณฑบาตเหมือนขอทาน”

ไม่ใช่! ไม่ใช่! “ภิกขาจาร” ภิกขาจารเลี้ยงชีพโดยชอบ แต่ถ้ารับอาหารนี่ขอทาน นี่ไงถ้าเราไปให้ล่ะ ถ้าคนที่เอาไปให้นะ ฉะนั้น เราจะเอาไปให้หรือไม่ให้ล่ะ

เรื่องการประเคน องค์ของการประเคน ประเคนขึ้น ประเคนไม่ขึ้น ของนี้ประเคนขึ้น ของนี้ประเคนไม่ขึ้น ยังอีกเยอะนะ นี่ถึงบอกว่า “โอ๋ย! เวลาพระ แหม! พระป่าไม่รู้อะไรเลย โอ้โฮ! ศึกษาก็ไม่ศึกษา” มันไม่ได้ศึกษา แต่เวลาอยู่กับอาจารย์ อาจารย์คอยช็อตตลอดเวลา ป๊าบ! ป๊าบ! สะดุ้งตลอด มันทําให้จําแม่น จําได้ชัดๆ เลย ประเคนไม่ขึ้น ของอยู่นอกหัตถบาสก็ประเคนไม่ขึ้น ประเคนไม่ขึ้นก็เท่ากัน ของนี้เท่ากับไม่ได้ประเคน ของไม่ได้ประเคน “ภิกษุฉันอาหารที่ไม่ได้ประเคน ปรับอาบัติทุกคํากลืน” ปรับอาบัติทุกคํากลืนหมด

ฉะนั้น ของที่เรารู้ๆ อยู่ว่าพระสะสมมา พระรับมาแล้วเราจะไปต่อ ถ้าเราอยากทําบุญเราก็แสวงหาของเราเนาะ เราทําของเราสิ อาหารเราก็ทําของเรา เราทําไร่ไถนา ผลไม้ผลหนึ่งเราเก็บได้ เราเอาไปถวายพระมันก็บุญเต็มที่แล้วแหละ แต่ของที่มันผิดพลาดมา เวลาเราไปโรงพยาบาลก็ไม่อยากติดเชื้อใช่ไหม ใครไปโรงพยาบาลก็อยากไปรักษาให้โรคหาย ไปโรงพยาบาลแล้วได้ติดเชื้อแถมมาอีกด้วย ไอ้นี่จะทําบุญไง จะทําบุญแล้วของก็จะไปเอาอย่างนั้นน่ะ มันจะติดเชื้อไง

เวลาเปรียบเหมือนเชื้อโรคเราก็ไม่ต้องการสิ่งนั้นกันเลย แต่เวลาบอกเรื่องบุญนี่ก็งกกันนัก อยากจะเอาบุญง่ายๆ ถ้าบุญง่ายๆ มันก็ติดเชื้อมาด้วย ติดเชื้อมาด้วยมันเป็นสิ่งที่ไม่ดี อันนี้ข้อที่ ๓.

ถาม : ข้อที่ ๔. การนับถือพุทธศาสนาที่มีพระรัตนตรัยเป็นสรณะ แต่ยังนับถือผีตามบรรพบุรุษ ที่มีอมนุษย์เป็นบริวาร อย่างนี้จะบรรลุธรรมได้หรือไม่

ตอบ : บรรลุธรรมนะ มันอยู่ที่การปฏิบัติของเรา เวลาเราเริ่มปฏิบัติแล้ว แม้แต่ความลังเลสงสัยยังทําให้ใจเราสงบไม่ได้ แล้วภูตผี เห็นไหม เวลาใครที่ทําจิตสงบ ภูตผี ญาติพี่น้อง ญาตินะ เจ้ากรรมนายเวรมาขอส่วนบุญส่วนกุศล เราเห็นผี เห็นสาง เห็นเทวดา เห็นเปรต เห็นทุกอย่างเลย

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมาแล้ว เป็นศาสดาของ ๓ โลกธาตุ เทวดา อินทร์ พรหม เป็นลูกศิษย์ของพระพุทธเจ้าทั้งหมด แม้แต่พระอินทร์ยังเป็นผู้อุปัฏฐากบาตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฉะนั้น สถานะของพระนะ ถ้าสถานะของพระ นี่สถานะของรัตนตรัย ของชาวพุทธ ถ้าเราชาวพุทธ เราเป็นผู้ให้โอกาสเขานะ เราให้โอกาสเขา ไม่ใช่เขาให้โอกาสเรา ฉะนั้น ถือผีนี่เราเป็นผู้ให้เขา เราจะไปยอมจํานนอย่างนั้นไม่ได้หรอก

ฉะนั้น แล้วมันบรรลุธรรมได้ไหมล่ะ ถ้าบรรลุธรรมมันจะวางตรงนี้เอง ตอนนี้เพราะเรายังไม่บรรลุธรรมเราเลยสงสัยไงว่าถ้าเราถือผี เห็นไหม มีอมนุษย์ต่างๆ นี่มันขาดจากไตรสรณคมน์นะ พอมันขาดจากไตรสรณคมน์ การขาดจากไตรสรณคมน์ทําให้จิตใจไม่มั่นคง ความเป็นเอกภาพ ถ้าจิตใจเป็นเอกภาพ เราทําสิ่งใดมันจะมั่นคงมาก ถ้าจิตใจเราเรรวน ทําอะไรทุกอย่างจะเรรวนไหม นี่ที่ว่ามันจะบรรลุธรรมได้หรือไม่ได้ มันอยู่ตรงนี้ไง อยู่ตรงที่เราเรรวน เราไม่มั่นใจของเรา แต่ถ้าคนที่เขามั่นใจเขาทําได้ไหม เออ! ถ้าเขาทําได้ไหมนั่นอีกเรื่องหนึ่ง จริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น มันเป็นมารยาทสังคม ถ้ามารยาทสังคมเขาทํากันอย่างนั้น เราอยู่ในสังคม อยู่ในโลกไง อยู่ในโลก ในสังคมเราก็อยู่เฉยๆ เราอยู่เฉยๆ แต่ในใจเรารู้ เราไม่เห็นด้วย เราไม่ทํากับเขา แต่ถ้าโดยส่วนตัวเราไม่ทําอยู่แล้วยิ่งสบายใหญ่ ทีนี้โดยสังคมไง นี่นับถือผีบรรพบุรุษ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขึ้นไปบนสวรรค์ ไปเทศนาแม่นะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศน์พระเจ้าสุทโธทนะ เห็นไหม นี่บรรพบุรุษไหม? บรรพบุรุษ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีอํานาจวาสนาบารมี สามารถเอาพ่อเอาแม่เป็นพระอรหันต์ได้หมด นี่บรรพบุรุษผู้มีคุณก็ส่วนผู้มีคุณ แต่ถ้าพ่อแม่ของเรา ปู่ย่าตายายของเรา เวลาเราภาวนาของเรา เราอุทิศส่วนกุศลให้พ่อแม่ปู่ย่าตายายทั้งนั้นน่ะ อยากให้พ่อแม่ปู่ย่าตายายของเรามีความสุข มีความร่มเย็น นี่พูดถึงอย่างนี้มันไม่เสียหาย ถ้าบรรพบุรุษนะเราเข้าใจได้

คนเรา เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดกับพระโมคคัลลานะ เพราะที่พระโมคคัลลานะจะช่วยเขาเรื่องกาม พอเห็นโทษของมันก็ไปพูดกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “โอ้โฮ! กามมันให้โทษมาก กามมันให้โทษมาก”

“โมคคัลลานะ เธอพูดอย่างนั้นไม่ได้ เราตถาคตก็เกิดจากกาม”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดจากโลก เกิดจากพ่อจากแม่เหมือนกัน ทีนี้การเกิดจากพ่อจากแม่ แล้วเอาสิ่งนี้มาทําประโยชน์ เอามาศึกษา เอามาปฏิบัติจนเป็นองค์ศาสดาขึ้นมา

ฉะนั้น ในเมื่อโลกมันเป็นแบบนั้น เขาบอกว่า “โลกนี้หมุนเวียน โลกในวัฏฏะนี้ไม่ดี” แล้วเราจะทําลายเขาหมดเลยเหรอ เพราะสัจธรรมมันเป็นแบบนั้น ของจริงมันเป็นแบบนั้น วัฏฏะมันเป็นแบบนั้น เราต่างหากจะหลุดออกจากวัฏฏะนั้นมาต่างหากใช่ไหม ในเมื่อวัฏฏะมันเป็นอย่างนั้น นี่คนที่เขาอาศัยวัฏฏะอยู่นั้นมันก็ต้องเป็นอย่างนั้น เราจะไปเพ่งโทษหมดมันไม่ใช่

ฉะนั้น ในเมื่อเป็นบรรพบุรุษของเรา เราก็เคารพได้ มันเคารพผีหรือเปล่า? ไม่ใช่ เราเคารพบุญคุณของบรรพบุรุษของเรา แต่เราไม่ถือว่าผีอมนุษย์ เราไม่ไปยุ่งด้วย แล้วเราจะรู้เองว่าเขามาหาเราเพราะเหตุใดด้วย

แล้วว่า “มันจะบรรลุถึงอริยชนได้ไหม”

เราจะรู้เอง แล้วเราจะวางเอง เพราะถ้าเราวางอย่างนี้เราไม่สงสัยเอง ถ้าสงสัยคือบรรลุไม่ได้ ถ้าไม่สงสัย แล้วบรรลุได้แล้ว อย่างเช่นหลวงปู่มั่น ท่านบอกว่าท่านอยู่เชียงใหม่ เทวดา อินทร์ พรหม มาหาเยอะมาก หลวงปู่มั่นอยู่ทางอีสานนะ เวลาพวกตกทุกข์ได้ยากมาขอส่วนบุญ แล้วท่านมาช่วยบอกญาติพี่น้องทําให้บ้าง ท่านช่วยบ้าง

กรณีอย่างนี้ท่านจะเล่าเฉพาะผู้ที่อยากรู้อยากเห็น มีความสนใจ ท่านจะเล่าเฉพาะการภายใน แต่เวลาท่านพูดถึงวงกว้างท่านจะพูดเรื่องอริยสัจ เรื่องทุกข์ เรื่องประพฤติปฏิบัติ เรื่องความเป็นจริง แล้วท่านใช้ชีวิตของท่านเป็นแบบอย่างด้วย ฉะนั้น เวลาฟังแล้วจะจับประเด็นที่ว่า “โอ๋ย! ท่านยังมีเรื่องผีอีกหรือ” คนเราถ้ามันจะตะแบงนะมันจับผิดได้หมดน่ะ แต่เอาเพื่อความดีกัน เอาความจริงกัน

ถาม : ข้อ ๕. เมื่อฆราวาสเป็นผู้ถือศีล ๘ บรรลุธรรมไม่ว่าขั้นใดก็ตาม หากจะบอกคนอื่น เช่น เพื่อนสนิท นักปฏิบัติธรรมด้วยกัน หรือคนใกล้ชิดให้ทราบเพื่ออนุโมทนาบุญได้หรือไม่คะ จะเป็นบาปกับผู้บอกหรือไม่ เป็นพระอริยะแล้วยังอวดตัวอวดตนหรือไม่

ตอบ : ถ้าเป็นพรรคพวกกัน ที่จะบอกกันมันไม่ต้องบอกหรอก เราจะบอกว่า เวลาคนปฏิบัติอยู่ด้วยกัน เขาจะรู้เลยว่าคนนี้บรรลุธรรมหรือไม่บรรลุธรรม ทีนี้เวลาอยู่ด้วยกัน ทุกคนปฏิบัติด้วยกันในสังคมจะรู้เลยนะ ไอ้คนที่ปฏิบัติด้วยกันไม่มีใครบรรลุธรรมสักคน ไม่มีเพราะอะไร เพราะมันชอบโม้ไง มันชอบมาพูดอวดให้กูฟังทุกวันเลย เบื๊อเบื่อ

เพราะคนที่ปฏิบัติต้องการความสงบระงับ ต้องการความวิเวก แต่ไอ้คนที่ปฏิบัติก็ชอบมาพูด “ฉันได้ธรรมแล้วนะ ฉันได้ธรรมแล้วนะ” อันนั้นไม่ได้ธรรมหรอก แต่ถ้าคนจะได้ธรรมนะเขาจะขังตัวเขาไว้เอง เขาจะไม่ออกไปยุ่งกับใครเลย เขาจะปฏิบัติของเขาด้วยความเข้มข้น เพราะคนที่อยากปฏิบัติเขาต้องหาความสงบสงัด

ถ้าสถานที่ไม่วิเวก กายจะวิเวกได้ไหม คนที่กายวิเวก จิตวิเวก มันจะออกไปยุ่งวุ่นวายข้างนอกไหม นี่ไงถ้าคนนั้นจะบรรลุธรรมนะ เราจะรู้ คนที่อยู่ด้วยกันรู้เลย “เอ๊ะ! คนคนนี้แปลกเนาะ อยู่คนเดียว ไม่ยุ่งกับใคร เอ๊! เช้าขึ้นมาก็ไม่เคยเห็น อยู่ปฏิบัตินิ่งอยู่นะ” นี่ โอกาสคนที่จะบรรลุธรรม คนที่ไม่มาพูดมาโม้กับเรา คนนั้นจะบรรลุธรรม

ไอ้คนที่บอกว่า “ถ้าบอกคนใกล้ชิด อยากให้คนใกล้ชิดได้อนุโมทนาด้วย” ไอ้นี่มันบอกบุญน่ะ มันจะบอกบุญไปสร้างวัดที่ไหนก็ไม่รู้นี่ ไอ้คนที่บอกบุญมันบอกบุญ มันไม่ได้บอกธรรม ถ้ามันบอกธรรมนะมันจะไม่บอกเราเลย มันไม่บอกเลยว่าคนจะได้ธรรมนะ

หลวงตาท่านบอกว่า “เวลาเราปฏิบัติเหมือนเขียนหนังสือ เราเขียนหนังสืออยู่เราจะไปคุยกับใคร เราจะไปรับรู้สิ่งใด เราเขียนหนังสืออยู่”

ถ้าจิตใจมันภาวนา ปัญญามันหมุนนะ มันจะหยุดของมัน มันจะหลบหลีก หลบหลีกเลย เพราะเราเขียนหนังสือยังไม่เสร็จ เราเขียนหนังสือยังไม่เสร็จ เดี๋ยวลืม จะเขียนไม่ได้นะ เราจะเขียนเรื่องนี้ พอคนมาคุยนี่ พอจะเขียนใหม่ก็เขียนไม่ออกแล้ว ไม่รู้จะเขียนเรื่องอะไร นี่ก็เหมือนกัน ปัญญาเวลามันหมุนแล้วนะ มันไม่ออกมายุ่งกับใครหรอก

ฉะนั้น ไอ้ที่ว่า “จะบอกให้อนุโมทนา เขาจะอนุโมทนา”

ไม่มีใครอนุโมทนากับเราหรอก เพราะเขาไม่รู้หรอกว่าเขาจะจริงหรือไม่จริง

นี่ไงเขาบอกว่า “แล้วถ้าจิตมันหลุดพ้นแล้วเราจะรู้ได้อย่างไร”

แล้วเอ็งจะรู้ได้อย่างไรล่ะ อ้าว! หลุดพ้นแล้ว หลุดพ้นนี่หลุดพ้นอะไร? หลุดพ้นในอริยสัจไง พิจารณากายแล้วปล่อยวางไง ปล่อยวางแล้วเป็นพระโสดาบันไง...ถ้าอย่างนี้นะ เวลาเขาพิมพ์หนังสือ เห็นไหม ดูสิหนังสือพิมพ์ทุกเล่ม โรงพิมพ์มันพิมพ์แล้วมันก็ปล่อยวางๆ แท่นพิมพ์มันเป็นพระอรหันต์หมดแล้ว แท่นพิมพ์มันเป็นหมดเลย มันปล่อยวางหมดเลย มันพิมพ์เสร็จแล้วหนังสือออกมาแจกกันอยู่นี่ มันเป็นคนพิมพ์มาด้วย นี่ก็เหมือนกัน เพราะมันไม่รู้เรื่อง

ตอนนี้นะมันเป็นความเชื่อ มันเป็นความเชื่อเพราะเรามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ของเรานะ เวลาประพฤติปฏิบัติมาจนสังคมเขามั่นใจว่ามีมรรคมีผล สมัยแต่เดิมเราฟังแล้วสะเทือนใจทุกที เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านออกประพฤติปฏิบัติ หลวงปู่เสาร์นี่นะเวลาท่านปฏิบัติ เพราะหลวงปู่เสาร์ท่านมีเมตตามาก ไปไหนท่านจะมีแม่ชีไปด้วย มีปะขาวไปด้วย ชาวบ้านเขาแซวนะ “ครอบครัวนี้จะไปอยู่ที่ไหนกัน”

แล้วหลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่า เห็นไหม นี่สมัยโบราณนะ สมัยโบราณ สมัยที่ศาสนายังไม่เข้มแข็งขึ้นมา พระนี่จะห่มสีเหลืองๆ หมดเลย แล้วหลวงปู่มั่นท่านห่มสีคลํ้าๆ ท่านไปไหนนี่ชาวบ้านแตกเลย หนีเลย วิ่งหนีเลย

สมัยที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น สังคมเขายังไม่เชื่อถือ ไม่มีใครสนใจหรอกว่าปฏิบัติแล้วจะมีมรรคมีผล แล้วท่านเข้มแข็ง ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา แล้วท่านสั่งสอนเป็นรุ่นที่ ๒ มา รุ่นหลวงปู่แหวน หลวงปู่ขาว ครูบาอาจารย์ แล้วท่านออก เห็นไหม ครูบาอาจารย์ของเราท่านทําเป็นตัวอย่าง ท่านทํามาเป็นประโยชน์ จนสังคมเขาเชื่อถือ สังคมเชื่อถือเพราะเขารู้จริงไง

แต่เดี๋ยวนี้มันเป็นความเชื่อ “ว่างๆ ว่างๆ นี่ว่างๆ เหมือนเราเลย นี่ว่างๆ อย่างนี้เป็นโสดาบัน ว่างๆ อย่างนี้เป็นอนาคามี” ถ้าว่างๆ อย่างนี้เป็นอนาคามี อวกาศมันก็เป็น ในห้องในหับมันเป็นหมดเพราะมันว่างหมดน่ะ มันพูดเฉยๆ ไง แต่มันไม่มีความจริงขึ้นมารองรับ ถ้ามีความจริงมารองรับนะ

“เป็นพระอริยะจะอวดตัวอวดตนหรือไม่”

เขาไม่ได้อวดตัวอวดตน ถ้าเป็นพระอริยะจริงนะ แต่เขามีคุณธรรมจริง เขารู้ว่าอะไรผิดอะไรถูก ถ้ารู้ว่าอะไรผิดอะไรถูก ยิ่งรู้จริงนะยิ่งไม่บอกใคร ไม่บอกใครหรอก บอกเขาทําไม ยิ่งบอกเขานะ “ฉันเป็นอริยะ”

“แล้วเป็นอย่างไรล่ะ” เออ! ได้เสีย

“เออ! ก็เป็นอย่างนี้ๆๆ ไง”

อธิบายอย่างไรไปก็แล้วแต่นะ อธิบายเรื่องการเป็นอริยะถูก ผู้ที่ไม่เป็นอริยะเขาก็ไม่เชื่อ เพราะเขาไม่สามารถพิสูจน์ได้ แต่ผู้ที่เป็นอริยะพูดกับอริยะนะ พูดกับอริยะเขารู้ทันทีเลย “ใช่! ใช่!” อย่างเช่นเจ้าคุณจูม ธรรมเจดีย์ ท่านให้หลวงปู่ขาวได้สนทนาธรรมกับหลวงตามหาบัว ท่านให้หลวงตามหาบัวได้สนทนาธรรมกับหลวงปู่บัว เจ้าคุณจูม ธรรมเจดีย์ ท่านเป็นเจ้าคณะภาค ท่านเป็นอุปัชฌาย์ ท่านเป็นคนบวชให้กับพระพวกนี้ ท่านก็อยากจะดูว่าพวกพระสิ่งที่ทํานี่มันมั่นคงจริงจังแค่ไหน

เจ้าคุณจูม ธรรมเจดีย์ ท่านเป็นเจ้าคณะภาค ท่านเป็นอุปัชฌาย์ของหลวงตาด้วย ท่านเป็นอุปัชฌาย์ของครูบาอาจารย์เราหมดเลย แล้วลูกศิษย์ก็ไปปฏิบัติกับหลวงปู่มั่น แล้วพอไปปฏิบัติกับหลวงปู่มั่น อุปัชฌาย์เป็นคนจัดให้คุยกันนี่ เพราะท่านเป็นนักปราชญ์ ท่านเป็นผู้ปกครองใช่ไหม ในทางทฤษฎีท่านรู้หมด ท่านก็จัดให้นักวิชาการที่เก่งๆ กับนักวิชาการที่เก่งๆ คุยกัน แล้วท่านก็นั่งฟัง หลวงปู่จูมท่านเป็นผู้ปกครองที่ประเสริฐมาก ท่านทําให้พวกเราเข้มแข็ง ท่านทําให้พวกเราได้ตรวจสอบกัน นี่อริยะกับอริยะอย่างนี้เขาจะคุยกันรู้เรื่อง

ถ้าเป็นอริยะอย่างเราคุยกันน่ะ เอ็งผิด ข้าถูก เอ็งถูก ข้าผิด เดี๋ยวก็แบ่งฝักแบ่งฝ่าย ไม่รู้ว่าว่างไหนกับว่างไหนมันจะถูกกว่ากัน ว่างในถํ้ากับว่างในโอ่งอันไหนมันจะว่างกว่ากัน ว่างในห้องกับว่างในถํ้า อันไหนมันจะว่างกว่ากัน แล้วว่างอันไหนมันจะเป็นความจริงกว่ากัน

โธ่! มันเป็นมาตรฐานความเชื่อไปหมดแล้วนะ คําว่า “ว่างๆ” นี่ ว่างๆ เห็นไหม หลวงตาท่านบอกว่า “ว่างข้างนอก แต่ในหัวใจไม่ว่าง” เราคิดอย่างไรก็ได้ เราคิดอย่างไร เราใช้ปัญญาของเราให้มันปล่อยวาง นี่ว่างได้ไหม? ได้ แต่ทิฏฐิมานะ กิเลสตัณหาความทะยานอยาก ความขุ่นข้องหมองใจ ความเจ็บชํ้านํ้าใจมันว่างด้วยไหม คิดให้สิ่งอื่นนี่ว่างได้หมดเลย แต่สิ่งที่เศร้าหมอง สิ่งที่ชอกชํ้าในหัวใจมันว่างด้วยไหม แต่ถ้าวิปัสสนาญาณมันจะถอดมันจะถอนสิ่งนี้ออกไป มันจะรู้ของมันว่าจริงหรือไม่จริง

มันเป็นสมมุติ มันเป็นบัญญัติอันหนึ่งว่าว่าง เพื่อให้เข้าใจกันได้ว่าถ้ามันปล่อยวางแล้วมันจะมีความว่างอย่างใด แต่ความว่างอย่างนั้นมันต้องมีเหตุมีผลในการกระทําของมัน แล้วได้ถอด ได้ถอน ได้คายออกไป มันถึงจะมีว่างอย่างใด แล้วว่างของโสดาบัน ว่างของสกิทาคามี ว่างของอนาคามี ว่างของพระอรหันต์ก็ไม่เหมือนกัน เพราะคุณภาพของความว่างมันแตกต่างกัน เพราะกิเลสหยาบ ละเอียดมันแตกต่างกัน

แล้วความว่างอย่างไร ว่างใครถูก ว่างใครผิด ถ้าว่างอย่างไร นี่พูดถึงความว่างนะ

ฉะนั้น ถ้ายังบอกว่าพระอริยบุคคลยังต้องอนุโมทนากัน ยังต้องบอกบุญกันน่ะ เออ! สาธุ! จบ

ถาม : ข้อ ๖. หากเราอยู่ร่วมกับคนที่เราเข้าใจว่าเขามีคุณธรรมในระดับใดระดับหนึ่งแน่นอน ตามความรู้ความเข้าใจของเราเองโดยไม่มีใครมายืนยัน เราควรปฏิบัติกับเขาอย่างไรจึงจะไม่เกิดบาปกับตนเองคะ

ตอบ : ถ้าเรามั่นใจว่าผู้ที่อยู่กับเราท่านมีคุณธรรมจริง การเคารพนะ การเคารพในหัวใจกับกิริยามันแตกต่างกัน ถ้าเราเชื่อของเราว่าคนนั้นเป็นคนดี แม้แต่เราอยู่ด้วยกันว่าคนนี้เป็นนักปราชญ์ คนนี้เป็นคนดีนะ เรายังต้องเชื่อฟังเขา

หลวงตาท่านบอกว่า “คนในโลกนี้ คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก”

แล้วท่านก็ตอบเองว่า “คนโง่มากกว่าคนฉลาด”

ฉะนั้น ถ้าคนโง่น่ะ ให้ล้านคน กี่ล้านคนก็แล้วแต่ เขานินทาเราขนาดไหน เขาให้ร้ายเราขนาดไหนเราไม่ต้องฟัง เพราะคนโง่เขาไม่มีเหตุไม่มีผล เขาไม่มีหลักการอะไร เขาพูดด้วยอารมณ์ของเขา ไม่มีประโยชน์กับเราเลย แต่ถ้าคนฉลาด แม้แต่คนฉลาดคนเดียว ถ้าพูดว่าเราถูกเราผิดอย่างใด นี่เขามีเหตุผล อย่างนี้เราต้องฟัง เราฟังแล้วเรามาหาเหตุผลของเราว่ามันถูกมันผิดอย่างใด เราจะได้แก้ไขของเรา ฉะนั้น แม้แต่คนฉลาดคนเดียวเรายังต้องฟังเขา เพราะคนฉลาดนั้นเขาจะบอกถึงจุดผิดพลาดของเรา เขาจะบอกสิ่งที่เป็นประโยชน์กับเรา

ฉะนั้น ถ้าเราเข้าใจว่าคนนั้นเป็นคนที่มีคุณธรรม คนนั้นเป็นคนที่ดี เห็นไหม เราก็ฟังเขา แต่ฟังเขา เรามีปัญญาเราก็ไตร่ตรองของเรา นี่เราไตร่ตรอง เราทํานะ ในเมื่อเราเชื่อว่าเขาเป็นคนดี เราเชื่อว่าเขาเป็นประโยชน์ เราก็อยู่กับเขานี่มันเป็นประโยชน์ ถ้ามันเป็นประโยชน์ใช่ไหม เราไม่ลบหลู่ สิ่งที่ว่าในอริยบุคคล เวลามันพลาด เวลาเป็นบาปเป็นกรรม “คนคนนี้เป็นพระอรหันต์” แล้วเราไม่เชื่อเราจะตกนรกเหรอ? ไม่

“คนคนนี้เป็นพระอรหันต์” ก็เป็นพระอรหันต์สิ เกี่ยวอะไรกับเราล่ะ? มันไม่เกี่ยวอะไรกับเราเลย แต่ถ้าเราไม่เชื่อ เราไม่เชื่อเราต้องมีเหตุผลใช่ไหม เราก็บอกว่า “นี่ไม่ใช่เป็นพระอรหันต์ คนนี้เป็นคนโกหก” ตรงนี้แหละลบหลู่ ลบหลู่อันนี้จะเป็นกรรม ไอ้ที่เป็นบาปเป็นกรรมเพราะอะไร เพราะเราไปกล่าวตู่พระอริยบุคคล แต่ถ้าเราไม่กล่าวตู่ เราไม่ได้เบียดเบียน เราไม่ได้ทําให้พระอริยบุคคลเสียหาย เราจะมีโทษตรงไหน

ความเป็นพระอริยบุคคลก็เป็นพระอริยบุคคลของเขา เขาทําของเขา เขาก็ได้บุญกุศลของเขา เขาได้ความสุขของเขา เขาได้คุณธรรมของเขา แต่ถ้าเราเชื่อ เราเชื่อแล้วเราศึกษากับเขา เขาให้ทางวิชาการกับเรา เขาให้วิธีการกับเรา เราก็ได้ประโยชน์ ถ้าเราไม่เชื่อ เราไม่เชื่อเราก็ปิดประโยชน์กับเรา เราก็ปิดสิ เราไม่รับรู้ว่าสิ่งนั้นเป็นประโยชน์อะไรกับเรา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้าเราไม่กล่าวตู่ เราไม่ติเตียน ไม่มีกรรม ไม่มีกรรมหรอก นี่บอก “ถ้าเป็นพระอรหันต์ เป็นพระอริยบุคคล แล้วถ้าเราไม่เชื่อเราจะเป็นบาปเป็นกรรม”

ไม่! ไม่! เราไม่เชื่อเราก็เสียโอกาสของเราเอง แต่ถ้าเราเชื่อเราได้ประโยชน์กับเรา แต่ถ้าไม่เชื่อแล้วกล่าวตู่ไง “โอ้โฮ! พระอรหันต์ขี้โม้ พระอรหันต์ไม่จริง” นี่ติเตียน อันนี้สิเป็นกรรม บาปกรรมมันเกิดจากตรงนี้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “ถ้าเราเข้าใจว่าเขาเป็นผู้ที่ปฏิบัติดี เราควรจะปฏิบัติอย่างไรกับเขา”

เราก็ปฏิบัติแบบ...เห็นไหม ดูสิพ่อแม่ของเรา เรายังมีความกตัญญู เรายังดูแล นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเขามีคุณธรรม เราก็อยู่โดยปกติ ไม่ใช่พอเขาเป็นอริยบุคคลปั๊บ โอ้โฮ! เราจะเป็นวัวเป็นควายเลยนะ ให้เขานั่งบนหลังก็ไม่ใช่ เขาก็เป็นผู้ประเสริฐ ถ้าเขาจริง เขาเป็นผู้ประเสริฐของเขา เราเชื่อฟัง เราเก็บประโยชน์ เก็บประโยชน์จากคํา

ปฏิภาณ ผู้ที่มีคุณธรรมนะ เขาจะมีปฏิภาณ เวลาธรรมแสดงออก แสดงออกจากเสียง เสียงนี้จะบอกถึงวิธีการ จับ! ฟังให้ดีๆ ถ้าคนที่มีคุณธรรม เขาจะพูดอะไรทิ่มหัวใจเราตลอด ถ้าเขาพูดอะไรสะกิดใจเรา นั่นน่ะเขาสะกิดกิเลสของเรา เราจะได้ประโยชน์ตรงนั้น เราจะได้ประโยชน์จากครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม เขาจะบอกเรา พูดอะไรขึ้นมามันจะทิ่มเข้ากลางอกเลย แต่ถ้าคนอื่นพูดนี่ไม่ทิ่ม แต่ถ้าคนที่มีคุณธรรมนะ พูดอะไรมานะ เสียว! ทิ่มเข้ากลางหัวอกเลย ถ้าทิ่มเข้ากลางหัวอกปั๊บ ถ้าเราได้คิดนะ นั่นแหละประโยชน์ของเรามาก

ฉะนั้น ถ้าเขามีคุณธรรมก็เป็นของเขา แต่เราก็ปฏิบัติตัวเราเป็นปกตินี่แหละ เราไม่ลบหลู่ ถ้าไม่ลบหลู่ ไม่ตีตนเสมอท่าน นี่ไม่เป็นกรรมแล้ว นี่สบายได้แล้ว แล้วดู คอยฟัง คอยฟังคอยจับประโยชน์ที่เขาให้เรา คือเขาบอกเรา เขาสอนเรา หรือเขาพูดสิ่งใด ถ้ามันเป็นเหตุเป็นผล เหตุผลคือธรรม

“เหตุและผลรวมลงคือธรรม”

ถ้าเป็นธรรมขึ้นมาเราเอาสิ่งนั้นมาเตือนใจเรา แล้วเราจับประโยชน์ตรงนั้น แล้วเราปฏิบัติตรงนั้น มันจะเป็นประโยชน์กับเราเนาะ นี่ความอยู่ใกล้ผู้ที่มีคุณธรรม เอวัง

๘

ธาตุลม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๘ มีนาคม ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๘๒๑. ติดปัญหาเรื่องของลมที่เกิดขึ้นภายในกาย

กราบนมัสการหลวงพ่อ โยมมีปัญหาที่ติดขัด ไม่ทราบว่าจะหาวิธีแก้อย่างใด เป็นมาประมาณ ๓ ปีกว่าแล้วค่ะ จึงกราบขอความกรุณาจากหลวงพ่อเมตตาหน่อยค่ะ คือไม่ว่าโยมจะสวดมนต์ หรือตื่นนอนตอนเช้า จะมีลมเกิดในกายตลอดเวลา แรงมาก หมุนอยู่ข้างใน ยิ่งถ้านิ่งจ่อเข้าไปดูก็จะเห็นได้ชัดเจนมาก เคยกําหนดเล่นในกายก็เห็นชัดเจนมาก รู้ชัดถึงลมร้อนหรือลมเย็น

เริ่มแรกเพราะโยมไปอ่านบทความเรื่องของลม ของหลวงพ่อลี วัดอโศการาม ทางอินเตอร์เน็ต เลยลองมาทําดู มันก็เลยติดเป็นแบบนี้แหละค่ะ เคยไปหาหมอตรวจเช็คร่างกายก็ปกติทุกอย่าง บางทีก็รู้สึกอึดอัดมาก ถ้าต้องได้พูดคุยกับคนอื่น ถึงกับต้องปล่อยลมผายออกเบื้องล่าง หรือไม่ก็เรอออกมาแรงๆ บางครั้งจะมีความรู้สึกอยากจะอาเจียน คล้ายๆ กับคนแพ้ท้อง ก็รู้ว่าเสียมารยาท แต่ก็ไม่เป็นกับทุกคน และก็ไม่รู้จะทําอย่างไรดี นั่งภาวนาก็จะติดนิวรณ์ ง่วงนอน ปัญญาไม่เกิด

โยมอยู่กับสามีที่ต่างประเทศ หาโอกาสที่จะภาวนาจริงๆ จังๆ ไม่ได้ เพราะต้องทํางาน ที่อยู่อาศัยก็มีแค่ห้องนอนเป็นอพาร์ทเม้นท์ และสามีก็เปิดทีวีดูตลอดเวลา เขาอยู่บ้าน เขาเป็นคนต่างชาติ ขอบพระคุณ

ตอบ : ฉะนั้น เราจะพูดอย่างนี้ก่อน ก่อนที่ว่านี่ เขาเป็นอย่างนี้มา ๓ ปี คือกําหนดภาวนา กําหนดอานาปานสติ กําหนดลม เพราะเขาบอกว่าเขาอ่านบทความของหลวงปู่ลี วัดอโศการาม หลวงปู่ลีท่านจะสอนอานาปานสติ ท่านจะสอนพุทโธ หลวงปู่ลีท่านสอนถูก เพราะหลวงปู่ลีท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านมีหลักมีเกณฑ์ของท่าน ท่านสอนของท่านถูกต้อง แต่เราเวลาไปปฏิบัติ เราอ่านว่าลม การพิจารณาลม เราก็เอาลมมาพิจารณา เอาลมมาประพฤติปฏิบัติ

ทีนี้เวลาปฏิบัติไป มนุษย์นะ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ มนุษย์มีธาตุ ๔ ดิน นํ้า ลม ไฟ มันมีของมันอยู่แล้ว ธาตุ ๔ มันมีอยู่โดยธรรมชาติของมัน เวลาเราปฏิบัติ เห็นไหม เพราะคนบางคนบอกให้ดูกาย ให้ดูกาย พิจารณาดูกาย ให้เอากายเป็นอารมณ์ เป็นอารมณ์แล้วพิจารณากาย เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ นี่ก็คือกาย ฉะนั้น เวลากําหนดลม ลมคือธาตุ ๔ ทีนี้ลมคือธาตุ ๔ เรากําหนดลมใช่ไหม พอกําหนดลม ธรรมชาติของลมมันมีอยู่แล้ว แต่เรากําหนดลมเพื่อนี่ไง

เรากําหนดลมเพื่อรักษาใจเรา เราไม่ใช่กําหนดลมเพื่อลม

อย่างเช่นเราพุทโธๆๆ เรากําหนดพุทโธๆ เพื่ออะไร

พุทโธคือพุทธานุสติ เราอาศัยพุทโธเป็นพุทธานุสติ เอาจิตนี่เกาะพุทโธไว้ เกาะพุทโธไว้เพื่อให้จิตเราสงบ เราไม่ใช่กําหนดพุทโธเพื่อเอาพุทโธนะ พุทโธๆๆ จนพุทโธไม่ได้เลย พุทโธนี่หายหมดเลย จิตเป็นพุทโธโดยเนื้อแท้เลย

นี่ก็เหมือนกัน กําหนดลมๆ เขากําหนดลมเพื่อจิตสงบ เขาไม่ได้กําหนดลมเพื่อเอาลม ฉะนั้น พอเรากําหนดลม พอมันมีลมขึ้นมานี่ไปเห็นลม แล้วเราไปติดที่ลม เหมือนกับทางโลก เห็นไหม เราหาเงินหาทองมา เราเป็นเจ้าของเงินนะ แล้วใครเป็นเจ้าของเงินทองนี่นะ เราเป็นผู้บริหารใช่ไหม เรารู้จักใช้จ่าย รู้จักเก็บออม รู้จักใช้เป็นผลประโยชน์ไง

แต่ถ้าคนเป็นทาสเงินล่ะ คนเป็นทาสเงิน พอหาเงินมานะ โอ้โฮ! หาเงินมาแล้วใช้เงินก็ไม่ได้ ตระหนี่นะ หาเงินมาก็ไม่ใช้เงิน กินก็ไม่กล้ากิน นอนก็ไม่กล้านอน ทําอะไรไม่ได้เลย เงินกลับเป็นโทษ แต่ถ้าคนหาเงินมา เราเป็นเจ้าของเงิน เราใช้เงินเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าเราใช้เงินนั้นเพื่อประโยชน์ เงินนั้นทําบุญกุศลก็ได้ เงินนั้นจะช่วยเหลือเจือจานกันก็ได้ เงินเอามารักษาโรคเราก็ได้ เงินเอามาดํารงชีวิตก็ได้ เงินเป็นประโยชน์หมดน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน เรากําหนดลม เรากําหนดลมแล้วทําไมลมมันมาปั่นป่วนอย่างนี้ล่ะ ทําไมมันมีแต่ลมล่ะ กําหนดลมเพื่อเอาลมเหรอ จะกําหนดลมแล้วเป็นทาสลมเหรอ?

เรากําหนดลมเพื่อจิตสงบ อานาปานสติกําหนดลมหายใจเข้าไปเรื่อยๆ กําหนดลมหายใจแล้วอยู่กับลมหายใจชัดๆ พอลมชัดๆ เข้าไปนะ พอมันละเอียดเข้าไปลมหายใจเริ่มเบาลง ลมหายใจเริ่มละเอียดขึ้น ถ้าจิตมันสงบมันจะละเอียดๆ ละเอียดจนมันวางลมนะ มันวางลม จิตนี้วางลมนะ แล้วจิตนี้สักแต่ว่ารู้เลย จิตนี้วางหมด มันวางลมหมดเลย ลมสักแต่ว่าลม

เพราะลมมันมีอยู่แล้วใช่ไหม ลมนี่ ดูสิดูลมในอากาศ ดูพายุเกิดขึ้นมา ลมนี่มันกวาดนะ มันทําลายบ้านเรือนคนไปหมดเลย ลมนี่ ลมนี่นะเขาเอามาใส่ในท่อเพื่อเป็นประโยชน์ ดูสิออกซิเจนต่างๆ เขาก็ใช้ประโยชน์ได้ ลมนี่มันเป็นโทษก็ได้ มันเป็นคุณก็ได้

ร่างกายของมนุษย์เรา เขาเรียก “ลมมันทําเอา” เห็นไหม เวลาลมมันทําเอา อั้นลมนี่ปวดไปหมดเลย เวลาจุกเสียดแน่นท้องก็ลมทั้งนั้นน่ะ ถ้าเป็นปกตินะ ลมปกติใช่ไหม เราทําสมดุล โอ้โฮ! สบายมาก โล่งโถง ดีไปหมดเลย แต่ถ้าลมมันอั้นนะ ตาย ตายเลย นี่พูดถึงเฉพาะลม

แล้วโยมไปเห็นลม เห็นไหม “เย็นก็รู้ว่าเย็น ร้อนก็รู้ว่าร้อน” เรากําหนดสติเราสิ เรากําหนดสติเรา กําหนดอานาปานสติ เรากําหนดไว้นะ กําหนดให้ชัดๆ เราไม่ได้กําหนดจะเอาลมนี่ เรากําหนดลมเพื่อให้จิตมันเกาะไง ถ้าจิตมันเกาะลม เพราะลมมันมีใช่ไหม ธาตุ ๔ มันมีอยู่แล้ว กําหนดพิจารณาผมๆๆ กระดูกๆๆ เนื้อๆๆ หนังๆๆ แล้วแต่คนจะกําหนด ได้หมดน่ะ สิ่งใดสิ่งหนึ่งก็ได้ แต่จิตนี้เป็นนามธรรม มันละเอียดกว่าลม

เห็นไหม ลมที่ว่าเราเห็นลม ลมปั่นป่วนนี่ลม รวมตัวแล้วมันมีกําลังมาก มันทําลายทุกๆ อย่างเลย แต่จิตนี้ละเอียดกว่า จิตนี้ละเอียดกว่าลมอีก ถ้าจิตนี้ละเอียดกว่าลม จิตมันรู้ลม ถ้าจิตมันรู้ลม เพราะเรามีดิน นํ้า ลม ไฟ ถ้าเราไม่ให้จิตที่ละเอียดกว่า ให้สิ่งใดยึดสิ่งใดเกาะไว้เพื่อจะให้มันทรงตัวได้ ยืนตัวได้ เป็นสมถกรรมฐาน ถ้ากรรมฐาน ฐานที่ตั้ง แม้แต่จิตเรา เรายังไม่รู้ แม้แต่ความรู้สึกนึกคิดเรา เรายังไม่รู้ แม้แต่อารมณ์เรา เรายังไม่รู้ แล้วเราจะไปทําสิ่งใดกัน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงสอนบอกว่า ต้องทําความสงบของใจเข้ามาก่อน กรรมฐาน ๔๐ ห้อง การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ อย่างใดอย่างหนึ่งก็ได้ ทําให้มันสงบเข้ามา ถ้าจิตสงบเข้ามา เห็นไหม เราเป็นใครเราก็รู้ ลมเราก็รู้ว่าลม จิตเราก็รู้ว่าจิต จิตมันอาศัยลมเกาะเข้ามาเพื่อความทรงตัวของมัน แล้วมันจะวางลมไว้ มันจะกลับมาเป็นอิสระของมัน

ถ้ามันกลับมาเป็นอิสระของมัน เห็นไหม เราจะ “อื้อหืม! โอ๋ย! เป็นอย่างนี้เอง สมาธิเป็นอย่างนี้เอง โอ๋ย! ความสงบเป็นอย่างนี้เอง เป็นอย่างนี้เอง”

แต่นี้เรากําหนดลม แต่รู้ลมหมดเลยนะ แต่ไม่รู้ว่าเราเป็นอย่างนี้เอง คือไม่เห็นเราเลย เรานี่นะ เข้าไปร่วมกับลม รู้กับลม ไปกับลมหมดเลย ทั้งๆ ที่ลมนี่ เราต้องการอาศัยลม เห็นไหม อานาปานสติอาศัยมาเพื่อให้จิตมันเกาะ พอจิตมันเกาะ เกาะเข้ามาจนมันทรงตัวได้มันจะวางลม

อย่างเช่นพุทโธๆ เราอาศัยพุทโธเกาะไป เหมือนเด็กหัดเดินเกาะราวไม้ไป เกาะราวไม้ไปจนถึงที่สุดแล้วมันเดินได้แล้ว ราวไม้จะทําให้เด็กนั้นวิ่งไม่ได้ เพราะเด็กมันวิ่งไม่ไหว พอมันเดินได้นะ มันทิ้งราวไม้ได้มันจะวิ่งไป พอมันวิ่งไป ราวไม้มันทิ้งไว้ข้างหลังแล้ว เด็กนี่มันวิ่งได้แล้ว เด็กนี้มันวิ่งได้ เดินได้ มันไปของมันได้แล้ว

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ นี่อาศัยจิตเกาะไปๆ พอมันทรงตัวได้ มันทําได้นะ มันสักแต่ว่าพุทโธ พุทโธมันเป็นตัวมันจริงๆ นะ มันวางหมด มันไปของมันเองได้แล้ว ลมก็เหมือนกัน ดิน นํ้า ลม ไฟ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง อาศัยให้จิตเกาะเข้าไปสู่ตัวของจิตเอง ถ้าจิตมันเกาะเข้าไปๆ จนมันปล่อยวางทุกอย่าง ทรงตัวได้เป็นตัวของเขาเอง นี้คือสัมมาสมาธิ นี้คือสมถะ

พอเป็นสมถะขึ้นมาแล้วเรามีสติปัญญาขึ้นมา พอเป็นตัวเราเอง ดูสิเราเป็นผู้ที่บรรลุนิติภาวะ เรามีสิทธิจะทํานิติกรรมได้ทุกๆ อย่าง เรามีสิทธิจะซื้อข้าวซื้อของได้ทุกอย่าง เราจะหาสมบัติใส่ตัวเราได้ทุกอย่าง

จิต จิตถ้ามันทําความสงบของใจเข้ามา มันวางลม วางทุกอย่างหมดแล้ว มันเข้าไปถึงตัวมัน มันเป็นผู้บรรลุนิติภาวะ มันทรงตัวของมันได้ มันจะทําสิ่งใดๆ ก็แล้วแต่เป็นสมบัติของมัน เป็นสมบัติของจิตดวงนั้นไง

แต่จิตดวงนี้ จิตดวงนี้เกิดเป็นมนุษย์ โดยสัญญาอารมณ์ โดยสัญชาตญาณ นี่ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ธาตุ ๔ เรามีอยู่แล้ว ขันธ์ ๕ ก็คือความรู้สึกนึกคิด แล้วเราก็ไปคิดธรรมะ “นิพพานๆๆ”

ทีนี้นิพพานอย่างนี้มันไม่ได้ นิพพานอย่างนี้เพราะเราอยู่ในสมมุติ เกิดเป็นมนุษย์นี่สมมุติ จริงตามสมมุติ เราอยู่ในสถานะของสมมุติ เราอยู่ในวัฏฏะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นความจริงในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่วางธรรมวินัยไว้ให้เราศึกษา เราเอาสมมุติเข้าไปศึกษาสมมุติบัญญัติ

ของเรานี่เป็นสมมุติ ของพระพุทธเจ้าเป็นบัญญัติ สมมุติบัญญัติก็ไปศึกษากัน ไปทําความเข้าใจต่อกัน แล้วก็งงไง “นิพพานจะมีความสุขมาก เอ๊! ทําไมเราไม่สุขล่ะ เอ๊! นิพพานมันต้องปล่อยวางหมดเลย เอ๊! ทําไมเราเครียดขนาดนี้ล่ะ”

นี่มันศึกษานิพพานแต่มันไม่นิพพานไง

นี่ก็เหมือนกัน ย้อนกลับมาที่ลม เราจะบอกว่าหลวงปู่ลีท่านสอนถูกนะ แต่เราต้องตั้งสติ แล้วต้องมีอย่างนี้ มีครูบาอาจารย์เป็นที่ปรึกษาว่า กําหนดลม กําหนดลมอย่างไร ถ้าเรากําหนดลมนะ กําหนดลมที่ปลายจมูก เห็นไหม อานาปานสติ เพราะลมกระทบที่ปลายจมูก ลมกระทบกาย ถ้าลมกระทบกายนี่มันอุ่นๆ เอาตรงนี้ให้มันชัดเจน

แล้วหลวงตาสอนว่า “ไม่ต้องกําหนดตามลมเข้าไป”

ถ้าเราตามลมเข้า ตามลมออก ลมสั้นก็รู้ว่าสั้น ลมยาวก็รู้ว่ายาว ที่เขาพรรณนากันนั่นน่ะ ถ้าลมสั้นรู้ว่าสั้น ลมเข้าไปถึงหน้าอก ทรวงอก ลมเข้าไปถึงท้อง แล้วตามเข้าไปแล้วก็ย้อนออกมา ท่านบอกว่าเหมือนกับขโมยเข้าบ้าน ขโมยเข้ามาที่บ้าน หรือแขกเข้ามาที่บ้าน เราจะตามเข้าไป เราจะทิ้งปากประตูเราไว้ พอเราเข้าไปอยู่ในบ้าน เราเปิดประตูไว้ ทุกอย่างในบ้านน่ะ ขโมยเข้ามาลักของได้หมดเลย

แต่ถ้าเราเฝ้าอยู่ที่ปากประตูบ้านของเรา ใครเข้าใครออกในบ้านของเรา เราจะรู้หมด เราไม่ต้องตามเข้าไป เพราะตามเข้าไปมันเป็นอดีตอนาคต ไหลไปไหลมาอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าเราอยู่ที่ปลายจมูก ลมกระทบที่ปลายจมูก แล้วบังคับ บังคับว่าไม่ให้ไปไหน รู้การเข้าและรู้การออก เพราะรู้การเข้าและรู้การออกมันทําให้มีสติ ให้มีสติ มันมีความชัดเจน มันจะมีสว่างโพลงต่อที่ปลายจมูกนั้น จะเห็นอาการลมเข้าและลมออก เห็นลมเข้าและลมออก

“ถ้าเห็นลมเข้าและลมออกมันได้อะไรขึ้นมาล่ะ ลมเข้า ลมออก สูบลมก็ได้ แหม! ทําไมต้องมาลมเข้า ลมออก”

ไอ้สูบลมนั่นเขาสูบไว้เป็นอุตสาหกรรม

แต่ขณะเรารู้ลมเข้า ลมออก เห็นไหม เรารู้เพื่อให้จิตเรารู้ จิตเรามีที่เกาะ จิตมันเห็นลม

ถ้าจิตมันไม่เป็นอดีตอนาคต มันอยู่กับปัจจุบันนะ มันจะรู้ของมัน แล้วมันจะทรงตัวของมัน มันจะเห็นลม “ลมนี้หยาบเนาะ เอ๊! ทําไมลมไม่มีเลยล่ะ” นี่ไม่รู้นะ ไม่รู้ว่ามันละเอียดนะ “เอ๊! ทําไมลมมันไม่มีเลยล่ะ” แต่ถ้ามันหลับนะ นี่มันหลับจริงๆ ถ้ามันหลับนะ มันหลับด้วย มันไม่รู้ลมด้วย แต่ถ้ามันรู้ของมันนะ ลมมันละเอียด

คนปฏิบัติใหม่ๆ หยาบก็ไม่รู้ว่าหยาบ ละเอียดก็ไม่รู้ว่าละเอียด เพราะตัวเองยังทําไม่เป็น แต่พอมันฝึกบ่อยครั้งๆ อยู่ที่ปลายจมูกนั่นแหละ กําหนดลม ลมเข้าลมออกอยู่ที่ปลายจมูก แล้วชัดๆ ไว้ ชัดๆ ไว้ พยายามทําอย่างนี้

มันจะแก้ที่ว่า “อู้ฮู! ไปเห็นลมในท้องนะ เห็นลมเย็น ลมร้อน” นี่เราตามไปนะ

ลมมันเป็นลมเฉยๆ แต่ในเมื่อจิตของเรา เราร่วมกระบวนการของลมไป จิตของเรามีอวิชชาขึ้นมา จิตมีอวิชชาขึ้นมา มันเหมือนแผ่นเสียงตกร่อง หมายถึงว่ามันไปเจอสิ่งใดที่มันฝังใจ สิ่งที่ฝังใจ พอไปรู้ลมร้อน ลมเย็น ลมหนาว ลมแปรปรวน ลมพัดกระพือ มันไปเรื่อยล่ะ คือจะบอกว่ามันไม่มีวันจบ กิเลสมันเล่นแร่แปรธาตุลมนี่ให้เราปั่นป่วนไป เป็นกิเลสมันเล่นแร่แปรธาตุ เอาลมนี่มาหลอกลวงเรา

เราก็บอกเรากําหนดลมตามท่านพ่อลี ท่านพ่อลีท่านสอนกําหนดลม เราก็กําหนดตามท่านพ่อลี แล้วท่านพ่อลีท่านบอกให้กําหนดเข้าพุท ออกโธ เราก็กําหนดลมไปจนไปกับลม จนลมมันพาเตลิดเปิดเปิงไปนะ ตอนนี้กลับไม่เป็นนะ ตอนนี้กลับไม่เป็น พอไปนี่ไปมา ๓ ปี กลับไม่ถูกเลย ถลําไปแล้วกลับไม่เป็น

วางให้หมดนะ วางให้หมด กําหนดลมเพื่อความสงบร่มเย็นของเรา กําหนดลมเพื่อจิตสงบ กําหนดลม เห็นไหม ธาตุ ๔ ดิน นํ้า ลม ไฟ เพื่อจิตสงบ เราทํานี่เรามีเป้าหมาย เรามีเป้าหมายเพื่อความสงบระงับ

“สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี”

ถ้าจิตมันสงบระงับขึ้นมา จิตสงบระงับมันปล่อยวาง ปล่อยวางความแบกหามเป็นภาระมาหมด มันก็จะเป็นประโยชน์กับตัว มันจะเป็นเรื่องที่ว่าเรากําหนดลมเพราะเหตุนี้ เราไม่ใช่กําหนดลมเพื่อจะรู้จักลม ลมมันไม่มีชีวิตนะ จับมันมาขังไว้มันก็ไม่รู้จักเราหรอก นี่จะไปรู้จักลม จะไปพิจารณา...ไม่ใช่

อานาปานสติ นี่กําหนดลมหายใจ อานาปานสติ อัปปนา เห็นไหม เวลาจิตมันสงบเข้ามานี่อานาปานสติ เรามีสติกับลมหายใจเข้าออก ถ้ามีสติกับลมหายใจเข้าออกเพื่อความสงบระงับ ไม่ใช่เพื่อจะไปรู้ลม

ไม่ต้องไปเข้าใจมันหรอกลมน่ะ ลมมันก็คือลม แต่เวลาเราหยาบละเอียดนะ เราจะรู้ หยาบก็รู้ว่าหยาบ ละเอียดก็รู้ว่าละเอียด แล้วถ้ามันหยาบละเอียด นี่มันเกาะอยู่แล้ว ถ้ามันเกาะลมหยาบละเอียด มันรู้ มันปล่อยวางความรู้สึกนึกคิดได้หมดน่ะ ที่มันจะแฉลบไปคิดเรื่องอื่นไม่มีหรอก

แต่ถ้ามันแฉลบไปคิดเรื่องอื่นนะ “เออ! ลมอะไรนี่ ลมก็คิดไปนู่นหน่อยหนึ่งก็กลับมาลม ลมอยู่ไหน แล้วก็กลับมา” นี่มันแฉลบ

ถ้ามันไม่แฉลบนะ ลมจะชัดๆ ลมจะชัดๆ

พอลมชัดๆ ถ้ามันชัดๆ นะ ถ้าจิตมันดีจะเห็นเป็นกระแสลมเลย จะกระแสลมอย่างไรก็เรื่องของลม เพราะเราไม่ต้องการอย่างนั้น ชัดๆ ไว้ เดี๋ยวมันจะละเอียดเข้าไปเรื่อยๆ จนสามารถเข้าอัปปนาสมาธิไปเลย

ถ้าเข้าอัปปนาสมาธิ มันผ่อนออกมาแล้วเราค่อยใช้ปัญญาถ้ามันคลายตัวออกมา พอคลายตัวออกมาเราถึงมาพิจารณา พิจารณาธรรมะ พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม เพื่อประโยชน์กับการวิปัสสนา ถ้าประโยชน์กับการวิปัสสนา นี่การเดินเขาเดินแบบนี้

หลวงปู่ลีท่านสอนถูก แต่เราฟังแล้ว เราไปปฏิบัติแล้ว พอเวลาปฏิบัติผิดไปแล้วจะไปโทษหลวงปู่ลี จะไปโทษคนสอนนะ ทีนี้คนสอนท่านนิพพานไปแล้ว ท่านทําของท่าน ท่านทําถูกต้อง แต่เราเองศึกษามาแล้ว แล้วทําให้เข้าใจจับพลัดจับผลู ฉะนั้น เราต้องว่าเราเข้าใจผิด แล้วเราจะตั้ง เราบอกเลย เราทําตามที่หลวงปู่ลีสอนหมดเลย แล้วทําไมเป็นแบบนี้ล่ะ

นี่เราถลําไปแล้วนะ เราถลําไปเอาลม เราถลําไปอยู่กับลม กลับใหม่! กลับใหม่! ถ้าเราตั้งความรู้สึกไว้ที่ปลายจมูก ไม่ต้องตามไป นี่มันตามเข้าไป ในท้องเห็นปั่นป่วนไปหมดเลย โอ๋ย! มันตึงเครียดไปหมดเลย แล้วทีนี้มันก็ติดไป เห็นไหม ติดไป เวลาไปเจอ ไปคุยกับใคร จะพูดสิ่งใดมันอัดอั้นไปหมดเลย

วางไว้ วางนะ คําว่า “วาง” ไม่ต้องไปยุ่งกับมัน ดึงความรู้สึกมาอยู่ที่ปลายจมูกนี้ เอาแค่อยู่ที่ปลายจมูก

เวลาเราปฏิบัตินะ เวลาหลวงตาท่านสอน ท่านบอกว่า “เวลากําหนดพุทโธเหมือนโลกนี้ไม่มี จักรวาลนี้ไม่มี จะไม่รับรู้สิ่งใดเลย รับรู้เรากับพุทโธเท่านั้น พุทโธๆๆ อยู่แค่นี้”

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเราบอกให้ลมมาอยู่ที่ปลายจมูก รับรู้แค่นี้ ถ้ารับรู้แค่นี้ ปัญญาชนบอก “ไม่ได้ ทําแบบนี้มันไม่มีปัญญา ทําแบบนี้ทําแบบคนโง่” ไอ้คนฉลาดๆ เอาตัวไม่รอด ไอ้คนที่ว่าโง่ๆ คนนั้นฉลาดมากเลย

คนว่าโง่ๆ นะ มันโง่กับสิ่งที่กิเลสมันจะพาไปข้างนอก แต่มันฉลาดกับตัวมันไง มันฉลาดบังคับไม่ให้กิเลสมาหลอกเอาจิตนี้ไปใช้สอย มันแฉลบออกไปรู้นู่นรู้นี่ กิเลสมันยุแหย่ทั้งนั้นน่ะ แล้วพอเวลากิเลสมันยุแหย่ก็วิ่งตามกิเลสไปก็บอก “คนฉลาดๆ” ไอ้คนโง่มันว่ามันฉลาด

แต่หลวงตาท่านบอกนะ “เวลาเราปฏิบัติเหมือนโลกนี้ไม่มี มีเรากับพุทโธเท่านั้น”

นี่ก็เหมือนกัน มีเรากับลมเท่านั้น มีเรากับลมเท่านั้น

ฉะนั้น บอกว่า “ถ้าทําอย่างนี้แล้วมันจะไม่ฉลาด มันไม่ได้ใช้ปัญญา ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ต้องใช้ปัญญาสิ”

เออ! ปัญญาอย่างนั้นน่ะ ปัญญากิเลสมันพาใช้ กิเลสมันจะล้วงตับ กิเลสมันจะเอาใจไปกินหมดเลย

แล้วบอก “อู๋ย! อย่างนั้นมีปัญญามาก โอ้โฮ! ปฏิบัติแล้วรู้ทุกอย่างเลย เก่งไปหมด รู้ไปหมดเลย”

ปัญญาอย่างนั้นมันมีประโยชน์อะไร

ปัญญาอย่างนั้นเป็นปัญญากิเลสทั้งนั้นน่ะ ไม่มีประโยชน์หรอก

ฉะนั้น ทําความสงบของใจให้ได้ก่อน ถ้าใจมันสงบแล้วเราถึงจะรู้ถูกรู้ผิด แล้วสิ่งที่เกิดขึ้นมามันจะหายไปเรื่อยๆ ฉะนั้น สิ่งที่เราไปคุยกับใคร รู้กับใครแล้วมันจะรู้เรื่องนั้นๆ อันนั้นอีกอย่างหนึ่ง ที่ว่าเรอต่างๆ มันเป็นเรื่องร่างกายหมดนะ

เราจะพูดอย่างนี้เลยล่ะ เราจะพูดว่า ถ้าจิตใจมันไปซับสิ่งใด ซับสิ่งใดแล้วมันก็ยึดสิ่งนั้น พอยึดสิ่งนั้น กิเลสมันก็ยุแหย่ พยายามทําสิ่งนั้นให้ชัดเจนขึ้นมา มันก็เลยเรอเลยนี่ เราจะบอกว่ามันเป็นอุปาทานไง

อุปาทานมันมีอยู่ไหม?

อุปาทานมันมีความยึดของใจ ใจนี้มหัศจรรย์มาก มันยึดสิ่งใด มันเชื่อสิ่งใด มันจะแสดงอาการแบบนั้น แบบที่มันเชื่อ แบบที่มันเข้าใจ มันจะแสดงแบบนั้น แล้วเราก็ว่า “เป็นจริงๆ เป็นวิทยาศาสตร์เพราะมันจับต้องได้ ก็มันเป็นจริงๆ มันเป็นจริงๆ นะ มันรู้จริงๆ นะ”

มันเป็นจริงๆ ก็มันเป็นจริงๆ สิ แต่มันเป็นอุปาทาน มันไม่เป็นความจริงหรอก

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “เวลานั่งภาวนามันก็เป็นนิวรณ์ ง่วงนอน ปัญญาไม่เกิด”

ปัญญาไม่เกิดเพราะว่ามันยังกํ้ากึ่ง ถ้ามันกํ้ากึ่ง ปัญญาไม่เกิดหรอก ถ้าปัญญามันจะเกิดนะ มันต้องมีความสงบของใจ ฉะนั้น เวลานั่งแล้วมันเกิดนิวรณ์มันเป็นอย่างนั้นน่ะ มันเกิดนิวรณ์ ถ้าปัญญามันไม่เกิดค่อยๆ ว่าไป เรื่องสามี เรื่องอะไรนั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ

ถาม : ข้อ ๘๒๒. ขอให้วินิจฉัยว่าเป็นการอวดอุตตริมนุสสธรรม หรือเป็นอาบัติปาราชิกหรือไม่

นมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพอย่างสูง ด้วยโยมได้พบเหตุการณ์หนึ่งที่เกิดขึ้นเกี่ยวกับปาราชิกข้อที่ ๔ กล่าวคือ ครั้งหนึ่งโยมได้ไปเยี่ยมญาติที่จังหวัดหนึ่ง ได้แวะไปทําบุญที่วัดป่าแห่งหนึ่ง ได้รู้จักกับเจ้าอาวาสซึ่งมีอายุคราวเดียวกัน ขณะนั้นเจ้าอาวาสมีอายุพรรษาประมาณ ๒๐-๒๕ โยมทําบุญที่วัดนี้หลายครั้ง และไปปฏิบัติธรรมระยะหนึ่ง

วันหนึ่ง เจ้าอาวาส โยม และคนครัวซึ่งเป็นญาติเจ้าอาวาส ได้สนทนากันที่ศาลา เจ้าอาวาสเล่าถึงสมัยอยู่กับหลวงปู่องค์หนึ่ง เล่าไปเล่ามาท่านก็พูดขึ้นมาว่า “เราเป็นพระอรหันต์แล้ว” เล่าไปอีกสักพักก็ร้องไห้ออกมา เพราะเป็นตอนที่สะเทือนใจเกี่ยวกับหลวงปู่ แล้วก็พูดอีกว่า “พระอรหันต์ร้องไห้ได้ ไม่ผิด”

โยมตกใจกับคําพูดเจ้าอาวาส และได้เตือนท่านให้ท่านไปเปิดอ่านดูในพระไตรปิฎก วันต่อมาเจ้าอาวาสก็พูดว่า “ได้พูดผิด สี่ตีนยังรู้พลาด” แถมยังอ้างว่า “หลวงปู่ให้รักษาศีลข้อเดียวคือรักษาใจ” แล้วความผิดนี้ท่านว่าเป็นสังฆาทิเสส

โยมคิดว่า เจ้าอาวาสองค์นี้คิดว่าโยมโง่นักหรืออย่างไร แต่โยมเองก็ไม่ได้ติดใจเอาความผิดท่าน เพราะเห็นว่าท่านเรียนหนังสือมาน้อย เพียงแต่ไม่ไปวัดนั้นอีกเลย โยมเห็นว่า ถึงโยมจะไม่เอาผิด เพราะเห็นว่าความเสียหายที่ทําให้เสื่อมศรัทธามีแค่โยมและญาติท่าน ไม่ได้มีประชาชนฟังมาก แต่พระวินัยไม่ยกเว้น จึงกราบเรียนมาเพื่อขอฟังความเห็นจากหลวงพ่อ ว่าเวลาเอาผิดกันจริงๆ จะวินิจฉัยตรงไปตรงมาที่ตัวอักษรที่บัญญัติ หรือว่าปริมาณความเสียหายที่เกิดแก่พระศาสนา

ตอบ : นี่พูดถึงว่าเวลาเขาพูดถึงพระนะ นี่มันเกี่ยวกับการปฏิบัติ ในวงปฏิบัติเรานี่นะ เวลาปฏิบัติไปแล้วมันจะมีของมันไง มันจะมีว่าเวลาปฏิบัติไป เวลาจิตมันว่าง จิตมันเป็นต่างๆ เวลามันให้คะแนนตัวเองมันก็มี ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไปแล้ว ครูบาอาจารย์ของเราถึงไม่ให้พูดกัน คือไม่ให้มาอวดอ้างไง ถ้าอวดอ้างนี่อวดไปทําไม มันจะมีประโยชน์อะไร? มันไม่มีประโยชน์สิ่งใดเลย

ฉะนั้น เวลาพูดไปแล้วมันกลับไปเป็นโทษกับตัวเอง กลับไปเป็นโทษกับตัวเองเพราะอะไร เพราะถ้าเวลาปฏิบัตินะ เวลาปฏิบัติไปแล้วเราไปพูดสิ่งใดก็แล้วแต่ พูดอะไรออกไป แล้วเวลาเราไปปฏิบัติ เราก็จะไปวิตกกังวลเองนะว่าจิตใจเราเป็นอย่างไร พูดไปแล้วมันจะมีแต่ความเสียใจภายหลังทั้งนั้นน่ะ แล้วมันทําให้การภาวนายาก

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เขาอวดว่า เขาพูดออกมาว่าเขาเป็นพระอรหันต์ เวลาพูดอย่างนี้ เวลาเขาบอกว่าเขามาพูดว่ามันเป็นแค่สังฆาทิเสส

ไอ้อย่างนี้มันตั้งใจและจงใจนะ นี่มันเป็นเรื่องของเขา

แต่นี้เราจะย้อนกลับมา ถ้าเขาบอกว่า “จึงกราบเรียนมาเพื่อขอความเห็นจากหลวงพ่อ เวลาเอาผิดกันตามจริงๆ จะวินิจฉัยตรงไปตรงมาที่ตัวอักษรที่บัญญัติขึ้นมา หรือว่าปริมาณความเสียหายที่เกิดแก่พระศาสนา”

แก่พระศาสนานะ ศาสนาคืออะไร?

ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตัวศาสนา ความที่เข้าไปสัมผัสศาสนาคือตัวใจ แต่ถ้าใจเวลามันผิดไปแล้วมันจะเอาอะไรเข้าไปสัมผัสกับศาสนา ถ้ามันทําลายศาสนาก็ทําลายตัวเองนี่แหละ ทําลายหัวใจนั่นน่ะ ถ้าทําลายหัวใจดวงนั้นนะ ถ้าหัวใจนี่เราได้ทําลายแล้ว เห็นไหม นี่ตาลยอดด้วน ถ้าตาลยอดด้วนแล้วปฏิบัติมันจะได้ผลไหมล่ะ

ฉะนั้น นี่จะเอาผิดกันที่ตัวอักษร แล้วตัวอักษร กรณีอย่างนี้นะ ถ้าพูดถึงเราพูดกันแบบสุภาพบุรุษ เราพูดกันแบบว่าผู้ที่ปฏิบัติธรรมด้วยความเป็นจริง แต่ในสังคมนะ เวลาเขาวางแผนกันมา เขาหลอกเขาล่อกันในสังคมนี้มหาศาลเลย เรื่องอย่างนี้ เรื่องอวดว่าตัวเองมีธรรมๆ คําว่า “อวดตัวเองมีธรรม” เพื่ออะไร? ก็เพื่อผลประโยชน์ทางโลกทั้งนั้นน่ะ ถ้าไม่ใช่เพื่อผลประโยชน์ทางโลก เห็นไหม ไม่ใช่ผลประโยชน์ทางโลกต้องไปพูดทําไม

ยิ่งผู้ที่ปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ของเรานะ เมื่อก่อนอยู่ป่าอยู่เขาไม่พูดเรื่องนี้เลย จะไม่คุยกันเรื่องอย่างนี้ จะไม่คุยกันเลย ถ้าเวลาคุยกัน คุยกันตัวต่อตัว เวลาคุยกันตัวต่อตัว คุยกันแบบว่าไม่ใช่คุยเพื่ออวดไง

อย่างเช่นเวลาพระเราปฏิบัติอยู่ในป่า เวลาไปหาหลวงปู่มั่นใช่ไหม ถ้าไปหาหลวงปู่มั่น สิ่งที่เราปฏิบัติมาสิ่งใด อย่างเช่นเมื่อกี้ที่พูดถึงว่า เขาภาวนาอยู่แล้วมันมีปัญหาสิ่งใด นี่ก็เหมือนกัน เราไปปฏิบัติแล้วเรามีปัญหาสิ่งใด เราก็มาถามครูบาอาจารย์ของเรา

“ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ การสนทนาธรรมเป็นมงคลอย่างยิ่ง”

แต่การสนทนาธรรม มันสนทนาเพื่อการแก้ไขกันไง ถ้าสนทนาเพื่อการแก้ไขกัน เพื่อประโยชน์กับการประพฤติปฏิบัติ อันนั้นมันก็เป็นมงคลชีวิตใช่ไหม

แต่ถ้ามันไปโฆษณากับโลก มันไม่ใช่การประพฤติปฏิบัติ มันไปโฆษณาทําไม ถ้าไปโฆษณา นี่อวดอุตตริมนุสสธรรมในตน อวดอุตตริมนุสสธรรมที่ไม่มีในตน

ถ้ามีในตน เห็นไหม มีในตนนี่อวดไหม?

มีในตนเขาไม่อวด แต่เวลาเขาพูด เขาจะพูดออกมาเป็นประโยชน์ แต่ถ้าไม่เป็นประโยชน์เขาก็ไม่พูด ถ้าไม่เป็นประโยชน์ แม้แต่เป็นประโยชน์ ถ้าผู้ที่มีสตินะ เขาจะรู้เลยว่าพูดไปแล้วมันเป็นดาบสองคม มีทั้งประโยชน์และมีทั้งโทษ คนเชื่อก็ดีไป ถ้าคนไม่เชื่อมันก็เสียหาย แต่ถ้าคนที่มันเสียหายล่ะ

ตามตัวอักษรมันเป็นอยู่แล้วนะ พระปฏิบัติเรานี่หลายองค์มาก เวลาพูดอะไรพลั้งเผลอไป แล้วพูดออกไป...ไม่ใช่ว่าพลั้งเผลอ พูดออกไปโดยความไม่เข้าใจ แล้วกลับมาคิดว่า “เรานี่เป็นอย่างนั้นหรือเปล่า มันอาบัติหรือเปล่า”

พอเป็นอาบัติหรือเปล่า ตั้งอธิษฐานเลย แล้วภาวนานะ ถ้าจิตมันลงก็จบ ถ้าจิตมันไม่ลงนะ แล้วการภาวนาบางองค์ภาวนาไป จิตพอมันจะคาบลูกคาบดอก คือมันจะได้ผลนี่มันจะไม่ได้ผล มันจะเด้งออกเลย ถ้าเด้งออกไปมันเป็นเรื่องการปฏิบัติ

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติมันน่าสงสารอีกอันหนึ่ง เวลาปฏิบัติด้วยความเข้าใจผิดไง ด้วยความเข้าใจผิด เห็นไหม หลวงตาท่านพูดบ่อย ที่พระอรหันต์นกหวีด ไปด้วยกัน ๓ องค์ เวลาตัวเองเข้าใจว่าเป็นพระอรหันต์นะ เป่านกหวีดเลย เป่านกหวีดนะ พระที่ไปด้วยกันก็กังวล คิดว่าเขาจะมีอุบัติเหตุ คิดว่าเขาจะมีสัตว์มาทําร้าย ก็ไปหา ไปหาว่า

“เป็นอะไร ทําไมถึงเป่านกหวีด”

“อ้าว! เป่าเพราะว่าเราสําเร็จเป็นพระอรหันต์”

พระที่ไปด้วยเขามองหน้ากันนะ เขาสังเวช เป่านกหวีดว่าตัวเองเป็นพระอรหันต์

“แล้วเป่าทําไมล่ะ”

“อ้าว! ก็มาด้วยกันก็ต้องบอกให้รู้ อยากบอกให้รู้ไง”

๒ องค์นั้นท่านไม่เชื่อ ท่านไม่เชื่อท่านก็กลับไปที่พักท่าน เพราะว่าไปธุดงค์กัน ๓ องค์ ก็แยกกันอยู่ เห็นไหม แต่วันที่ ๒ เป่าอีกแล้ว พอเป่าอีกแล้ว

พอไปนี่ถามว่า “เป่าทําไมวันนี้”

“เป่าว่าเราไม่ใช่พระอรหันต์”

เห็นไหม “นี่เป่าว่าเราไม่ใช่ อ้าว! เวลาเราหลงผิดเราก็เป่าว่าเราเป็นพระอรหันต์สิ แต่เวลาพอเราภาวนาซํ้าไป ตรวจสอบไปแล้วเราไม่ใช่ พอเราไม่ใช่เราก็เป่านกหวีดอีก เป่าว่าเราไม่ใช่พระอรหันต์” เห็นไหม พระที่ฟังเขาบอก “อืม! เขาเป็นสุภาพบุรุษ”

คําว่า “สุภาพบุรุษ” แต่อย่างนี้เป็นปาราชิกไหม อย่างนี้เป็นปาราชิกไหม

เพราะว่าปาราชิกนี่นะ อวดอุตตริมนุสสธรรมที่ไม่มีในตน แต่ถ้าเป็นความหลงผิดล่ะ เพราะเขาเป่า เขาหลงว่าเขาเป็นพระอรหันต์ เขาเป่ามา เขาซื่อ เขาบอกว่าเขาเป็นพระอรหันต์ แต่เวลาเขาไม่เป็นเขาก็เป่านกหวีดอีกว่าเขาไม่ได้เป็น นี่เขาไม่ได้เป็น อย่างนี้แสดงว่าเขาเข้าใจว่าเขาเป็น

นี่ความเข้าใจนะ นี่คือว่าโดยความหลงไง อย่างนี้วินัยยังให้โอกาสอยู่

แต่ถ้าตัวเองนี่ทั้งๆ ที่รู้ ทั้งๆ ที่รู้นะว่าไม่ได้เป็นพระอรหันต์ แล้วก็บอกว่าเป็นพระอรหันต์ แล้วมีคนโต้แย้งไง พอมีคนโต้แย้งขึ้นมาก็บอกว่าสิ่งนี้เป็นความพลาดพลั้ง ถ้าไม่มีคนโต้แย้งล่ะ...มันเป็นความสํานึกเนาะ มันเป็นความสํานึกของคน คนนั้นเขาสํานึกอย่างไร เขาเห็นอย่างไร ถ้าเขาสํานึกของเขา เขาเห็นว่าเขามีความละอาย เขามีความละอายต่างๆ มันเป็นนะ

เราอยู่กับครูบาอาจารย์มาหลายองค์เหมือนกัน ครูบาอาจารย์เราเรื่องปฏิบัติอย่างนี้ ทีนี้ถ้าเป็นหลวงตา เห็นไหม หลวงตาท่านบอก ที่ว่า “อรหันต์น้อยๆ” นี่มันเป็นความเข้าใจว่า “อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์เหรอ” ท่านว่า “เป็นพระอรหันต์น้อยๆ แต่ไม่ได้สําคัญตน”

เวลาหลวงตาท่านพูด ในเทปท่านจะพูดบ่อย เวลามันปฏิบัติไป “อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์เหรอ” ท่านบอก “พระอรหันต์น้อยๆ แต่ไม่ได้สําคัญตน”

เพราะสําคัญตนมันผิดไง ไม่ได้สําคัญตน แต่ความหลงมันมี

“อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์น้อยๆ หรือ”

แต่นี้ด้วยปัญญาของท่าน “อย่างนี้ อย่างนี้คือสงสัย อย่างนี้ไม่เอา อย่างนี้ไม่เอา”

เห็นไหม ถ้าผู้ที่ปฏิบัติไปมันจะมีสติปัญญาอย่างนี้ตามไปตลอด เวลามันหลง เวลามันปฏิบัติไป เพราะการทํางานของคน เวลาเราวินิจฉัยสิ่งใดมันจะมีถูกมีผิด ถ้าวินิจฉัยไปนี่มันใกล้เคียงกันเหลือเกินว่าอันนี้ใช่หรือไม่ใช่ ใช่หรือไม่ใช่ ถ้าวินิจฉัยแล้วมันถูกหรือผิด

ฉะนั้น ถ้ามีครูบาอาจารย์ เราก็เข้าหาครูบาอาจารย์ ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์มันก็ต้องหลงกันไปพักหนึ่ง ต้องแก้ไขตัวเอง ต้องมีสติ ทีนี้พอการแก้ไขตัวเอง พยายามจะแก้ไขตัวเอง ทีนี้พอแก้ไขตัวเองไป แก้ไขตัวเองไป ถ้ามันดีมันก็กลับมาดี ถ้ามันไหลไปนะ นี่คือการแก้ไขนะ

แต่ถ้าเป็นอวดอุตตริฯ เป็นผู้ที่เขาประกาศตน ประกาศในที่ต่างๆ นี่มันไม่ใช่การปฏิบัติ ฉะนั้น ในวงปฏิบัติมันมีตรงนี้ไง มันมีตรงที่ว่าถ้าเขาปฏิบัตินี่น่าสงสาร เวลาปฏิบัติมา ใครปฏิบัติมามันจะรู้ว่าเวลาเราปฏิบัติไปแล้วมันจะกํ้ากึ่ง แล้วมันจะวินิจฉัยผิดวินิจฉัยถูก อันนี้เป็นเรื่องสังคมของพระนะ เพราะพระมันมีธรรมวินัยคุ้มครองดูแล

แต่ถ้าเป็นเรื่องของโยม เดี๋ยวนี้โยมปฏิบัติเป็นกันไปหมดเลย ว่างๆ ว่างๆ นี่อนาคามีทั้งนั้นน่ะ ว่างๆ นี่ แล้วว่างๆ อะไรก็ไม่รู้ ฉะนั้น สังคมเขาเชื่อกันอย่างนั้น เราไม่เคยเชื่อเลยนะ เราไม่เคยเชื่อเลย

ทีนี้คําถามนี่เขาก็ไม่เชื่อ เพราะเขาเคยไปวัดนี้ เขาไปวัดนี้เขาไปทําบุญ แล้วเขาไม่ไปอีกเลย เขาไม่ไปอีกเลย แล้วเขาพูดมา เห็นไหม “โยมคิดว่าเจ้าอาวาสองค์นี้คิดว่าโยมโง่นักหรืออย่างไร แต่โยมเองก็ไม่ติดใจ เจ้าอาวาสองค์นี้คิดว่าโยมโง่นักหรืออย่างไร ถึงมาประกาศตนว่าเป็นพระอรหันต์กับโยม” น่าสงสารนะ นี่เขาพูดอย่างนี้เลยนะ

ฉะนั้น เพียงแต่นี่เป็นคําถามที่เขาถามเราเนาะ “จึงกราบเรียนถามเพื่อขอความเห็นจากหลวงพ่อว่า เวลาเอาผิดกันจริงๆ...”

คําว่า “เวลาเอาผิดกัน” นี่ ใครจะเอาผิดใครล่ะ ไอ้นี่มันเป็นเรื่องของเวรของกรรมหมดนะ ผู้ใดปฏิบัติ ผู้นั้นก็จะสําเร็จ จะตรัสรู้เอง ถ้าผู้ใดปฏิบัติไม่ได้มันก็ไม่ได้ ฉะนั้น เวลาเอาผิดกันนี่ ไอ้ตรงที่ว่าเวลาเอาผิดกันจริงๆ มันก็เป็นว่าเรา ผลของคนคนนั้นเอง ผลของผู้ที่ปฏิบัติเองว่ามันจะเข้าถึงธรรมหรือจะเข้าไม่ถึงธรรม นี่พูดถึงถ้าเอาผิดกันจริงๆ นะ

ฉะนั้น ถ้าจะวินิจฉัยกันตรงไปตรงมาที่ตัวอักษร ทีนี้ตัวอักษรมันเป็นฝ่ายปกครอง ถ้าฝ่ายปกครอง เขาจะปกครองว่าเขาจะเอาผิดเอาถูกกับผู้ที่ประกาศตนอย่างนั้นอย่างไร ถ้าวินิจฉัยตามตัวอักษรมันก็ต้องว่ากันตามหลักนิติศาสตร์เลยว่ามันผิดถูกอย่างไร ฉะนั้น พอหลักนิติศาสตร์ปั๊บมันก็ต้องชักเข้าหาตัวนั้น

ฉะนั้น ถ้าในทางปฏิบัติ เห็นไหม ในทางปฏิบัติถ้าจะเอาผิดกันจริงๆ มันก็เอาผิดกัน มันก็บุคคลคนนั้นเอง เขาจะรู้ของเขาเอง ฉะนั้น เวลาบวชพระ เห็นไหม เวลาบวชพระ รู้ว่าอุปัชฌาย์ไม่ใช่พระ คืออุปัชฌาย์เป็นผู้ที่มีอาบัติ อุปัชฌาย์ไม่ใช่พระ บวชแล้วเป็นพระไหม? เป็น เป็นพระไหม? เป็น แต่เวลาพระองค์ที่บวชรู้ว่าอุปัชฌาย์ตัวเองไม่เป็นพระ ตัวเองก็ขาดจากพระด้วย

นี่ไงตรงนี้ ตรงนี้หมายความว่า เวลาเราไปบวชกับพระนี่เป็นพระไหม พอบวชพระแล้วมันเข้าสังฆกรรมไง ถ้าไม่เข้าสังฆกรรมก็เป็นโมฆะหมดน่ะสิ แล้วบวชมาแล้วเป็นพระไหม? เป็น เพราะเราไม่ได้ทําผิดกับใคร เราเป็นผู้ที่สะอาดบริสุทธิ์ ด้วยความศรัทธาอยากจะบวชกับพระ แต่มาบวชในสังคมแบบนี้ เป็นพระไหม? เป็น เพราะเราศรัทธาเต็มที่ แต่พอเรารู้ขึ้นมา พอเรารู้ปั๊บมันเป็น ๒ ประเด็นแล้ว

หนึ่ง เราบวชเป็นพระ แต่เรารู้ว่าเราบวชกับผู้ที่ไม่เป็นพระขึ้นมาอย่างนี้ มันทําให้เราโลเลไง นี่ไงก็ต้องบวชทัฬหีกรรม บวชใหม่ ต้องทําทัฬหีกรรมบวชใหม่ แก้ไขกันไป นี่ในสังคมมันมี

เราจะบอกว่าการวินิจฉัยมันอยู่ที่ความมีหิริโอตตัปปะของคน ถ้าคนมันมีหิริมีโอตตัปปะมาก มันก็จะไม่ทําให้มันเสียหายกันไป แต่ถ้าคนไม่มีหิริโอตตัปปะ มันทําสิ่งใดไปมันก็เสียหายไปอย่างนี้ แล้วมันเสียหายอย่างนี้แล้วมันก็มีความเสียหายมาก ถ้ามันเสียหายแล้วมันก็เสียหายกันไปนะ ถ้าเสียหาย

ทีนี้เขาบอกว่า “เวลาตัวอักษรแล้ว หรือว่าปริมาณความเสียหายที่เกิดแก่พระศาสนา”

“ปริมาณความเสียหายที่เกิดกับพระศาสนา”

นี่เขาทําผิดมากน้อยแค่ไหนล่ะ ฉะนั้น ถ้าทําความผิดมาก ทําความเสียหายแก่ศาสนา มันเริ่มต้นว่าเขาตั้งใจอย่างนั้นมาก็เยอะนะ คนที่ตั้งใจเข้ามาศาสนา เพราะศาสนามันเป็นแบบว่ามีศรัทธา ผู้ที่ศรัทธาในศาสนานี้มาก ถ้าทําให้เป็นที่น่าเชื่อถือได้ก็จะเป็นประโยชน์กับเขา นี่คือการทําความเสียหายแก่ศาสนา แต่ถ้าคนคนนั้นเขาหลงผิดของเขาโดยที่เขาไม่ได้ตั้งใจว่าจะทําความเสียหายแก่ศาสนา

แต่มันก็อย่างว่าเนาะ พอขี่หลังเสือไปแล้วมันลงไม่ได้ พอขี่หลังเสือแล้วเสียหายกันไปหมดเลย นี่พูดถึง

เพราะว่าคนถามนี่นะเขาใช้ชื่อถามว่า “คนตรง” ต้องให้ตอบตรงๆ ด้วย ทีนี้คําว่า “ตอบตรงๆ” มันต้องอยู่ที่เริ่มต้นตั้งแต่เจตนาของคนเข้ามาบวช คนที่เข้ามาบวชศรัทธามาก อยากจะพ้นทุกข์ เขาก็จะขวนขวายไปถึงที่สุดของเขา คนที่เข้ามาบวช เขามาบวชเพื่อการดํารงชีวิตของเขา บวชเพื่อประโยชน์กับเขา เขาก็ทําสิ่งใดให้ผู้ที่บวชเข้ามาเพื่อพ้นทุกข์นี่ให้ทําให้ศาสนามั่นคง แล้วเขาก็มามีประโยชน์ต่อตรงนั้น อันนี้มันเป็นมุมกว้าง มันอยู่ที่ฝ่ายปกครองจะแก้ไขอย่างไรเพื่อประโยชน์กับเขาเนาะ เอวัง

๙

ตะกอนก้นแก้ว

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๔ มีนาคม ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เอาอันนี้ก่อนเนาะ

ถาม : ฆราวาสบรรลุธรรม ไม่บวชเป็นภิกษุได้หรือไม่

ตอบ : ทีนี้คําว่า “บรรลุธรรม” บรรลุธรรมขั้นไหนล่ะ ฉะนั้น ถ้าบรรลุธรรมขั้นโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี ได้ พระอรหันต์ก็ได้

ฉะนั้น คําว่า “ฆราวาสบรรลุธรรมได้ไหม”

ได้ พระเจ้าสุทโธทนะเป็นฆราวาส เป็นพระอรหันต์ ในสมัยพุทธกาลนะ ฆราวาสบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ได้

ฉะนั้น ที่ถามว่า “ไม่บวชเป็นภิกษุได้หรือไม่”

ในบุพพสิกขา ในอะไรหลายบทบอกว่า ถ้าเป็นพระอรหันต์ต้องบวชภิกษุอย่างเดียว ถ้าไม่บวชต้องตายภายใน ๗ วัน อะไรต่ออะไรนี่ มันก็เป็นความเชื่ออันหนึ่ง

ฉะนั้น หลวงตาท่านบอกว่า “อรหัตตผลจะฆ่าคนเหรอ”

มันก็เหมือนกับสังคมไทย สังคมไทยบอกว่าใครคนใดคนหนึ่งสร้างโบสถ์คนเดียวไม่ได้ บุญใหญ่มาก คนนั้นจะตาย ฉะนั้น พอคนไปสร้างโบสถ์แล้วมีอุบัติเหตุ มีอะไรไป นี่กรณีอย่างนี้ กรณีที่ว่าใครบรรลุ ๒๐ ปีแล้วจะบวชนี่ระวังให้ดี มันจะตายๆ...ใช่ ถ้าคนเกิดอุบัติเหตุมันก็ตาย นี่บุญมันไม่ฆ่าคนหรอกน่า ทีนี้ความเชื่อของสังคมไทยไงว่าบุญใหญ่ ใหญ่มาก ใหญ่จนมนุษย์นี่รับไม่ได้

ฉะนั้น การบรรลุธรรม ในปัจจุบันนี่นะบรรลุธรรมเป็นฆราวาสนี่เยอะมาก เยอะ ทีนี้คําว่า “เยอะมาก” นี่ต้องบรรลุธรรมจริงๆ นะ บรรลุธรรมไม่จริงก็เยอะ ฆราวาสบรรลุธรรมไม่จริง แล้วอ้างว่าบรรลุธรรมนี่เยอะแยะไปหมดเลย

บรรลุธรรมจริงหมายความว่าอย่างไร?

บรรลุธรรมจริงนี่นะ คําพูดของเขามันจะสื่อความหมายเป็นธรรมะออกมาเลย คําพูดของเขาจะมีธรรมะออกมาเลย แล้วฟังรู้เรื่องด้วย แต่ถ้าบรรลุธรรมนะ พูดธรรมะก็ไม่มีธรรมะ เพราะอะไร เพราะถ้าบรรลุธรรมเป็นโสดาบันนี่นะ เป็นโสดาบันนี่สักกายทิฏฐิ เห็นไหม สังโยชน์ ๓

สักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดเรื่องกาย เรื่องกายของเรา จิตของเรามันมีความเห็นผิด พอความเห็นผิด จะพูดสิ่งใดไปมันละล้าละลังไง มันบอกว่าชีวิตคือเรา สรรพสิ่งคือเรา มันยังว่ามีเราๆ อยู่ แต่ถ้าเป็นพระโสดาบันปั๊บ ตรงนี้ไม่มี พระโสดาบันไม่มีสักกายทิฏฐินะ เพราะมันเห็นตามความเป็นจริง กายกับจิตนี้แยกกันจริงๆ กายเป็นกาย จิตเป็นจิต นี่สิ่งที่แยกกัน

มันอยู่ด้วยกัน อาศัยด้วยกัน พออาศัยด้วยกัน คนที่รู้จริง เวลาพูดสื่อสารธรรมมันพูดออกมาจากความรู้จริง มันจะมีแง่มุมของมัน

ฉะนั้น “ฆราวาสบรรลุธรรมได้ไหม”

ได้

“ไม่บวชเป็นภิกษุได้ไหม”

ได้

ทีนี้เพียงแต่ว่าถ้าบรรลุธรรมขึ้นมาแล้วมันมีไง แบบว่า คนที่บรรลุธรรมนี่เหมือนพ่อแม่ดูเด็ก พ่อแม่ดูลูกนี่นะ พ่อแม่สงสารลูกไหม? พ่อแม่สงสารลูกมากนะ กลัวลูกจะเจอภัย จะเจอคนหลอกลวง จะเจอทุกอย่าง

ผู้ที่บรรลุธรรมนะ เวลาบรรลุธรรมแล้วนี่สงสารประชาชน สงสารประชาชนนะ สงสารพวกฆราวาส เพราะอะไร เพราะว่าถ้ามันเป็นอริยเจ้า ใจนี่เป็นอริยบุคคล ถ้าเขาจาบจ้วง เขาทําสิ่งใดที่เป็นบาปอกุศล ตรงนั้นมันจะเป็นกรรมของเขา แต่พอเป็นพระขึ้นมาปั๊บ สังคมไทย เห็นไหม พระนี่เราจะบอกว่า “ยกให้ผ้าเหลือง เราเคารพผ้าเหลือง เราจะไม่ว่าบุคคลห่มผ้าเหลือง ยกให้ผ้าเหลือง”

ฉะนั้น ถ้าคนที่บรรลุธรรมนะ ถ้าอยากจะไม่ให้เป็นที่ติเตียน คือว่าไม่ให้เป็นบาปเป็นกรรมเขา เหมือนกับพ่อแม่สงสารลูก ถ้าคนที่เขาไม่อยากให้ใครเป็นบาปเป็นกรรมกับเรา เราอยู่ในเพศพระซะดีกว่า เพราะเพศของพระนี่สังคมไทยจะยกย่อง เวลาภิกษุเป็นที่ว่าอย่างไรเราก็ยกให้ สังคมของเรา สังคมชาวพุทธนี่นะ ถ้าเป็นพระปั๊บ ดูสิเวลาคนที่เขาทําความผิดอะไรมา พอเขาไปบวชพระ ทุกคนอโหสิกรรมให้หมดเลย

นี่ไงความคิดอย่างนี้นะ ถ้าคนที่บรรลุธรรม ถ้าเป็นไปได้ ถ้าอยู่ในเพศพระซะ ถ้าอยู่ในเพศพระ การติฉินนินทาของเขา ถ้าการติฉินนินทาแบบว่าถ้าเขาไม่เชื่อนั่นก็เรื่องหนึ่ง แต่ถ้าเขาไม่เชื่อเขาจะยกด้วยเหตุผลเลย “โอ้โฮ! พระองค์นี้ขี้โม้น่าดูเลย ขี้โม้เพราะอยากดัง ขี้โม้เพราะอยากมีลาภ” นี่คือติเตียนพระอริยเจ้า กรรมเกิดตรงนี้ แต่ถ้าเราไม่เชื่อ ไม่เป็นบาปเป็นกรรมหรอก เราเชื่อหรือไม่เชื่อ อย่างกาลามสูตร ห้ามเชื่ออยู่แล้ว กาลามสูตรไม่ให้เชื่อนะ ให้พิสูจน์ๆ ของเรา

แต่ถ้าพระอริยเจ้าที่บรรลุธรรม ผู้บรรลุธรรม ถ้าบรรลุธรรมขึ้นมา เราหาเหตุหาผล อันนั้นมันก็มีกรรมเหมือนกัน แต่ถ้าเขาบวชซะ เขาอยู่ในเพศของภิกษุ เพศของผู้ที่ว่าอภัยทาน อยู่ในเขตวัด เขตอภัยทาน ให้อภัยกันแล้วไม่มีการมาเพ่งโทษกันอย่างนี้ เออ! อย่างนี้เราเห็นด้วย

แต่บอกว่าถ้าไม่บวชแล้วมันจะเป็นจะตาย นี่เราก็ไม่เห็นด้วยนะ

ฉะนั้น มันมีไง มีพาหิยะหรืออะไรที่ว่าโดนควายขวิดตาย พาหิยะฟังพระพุทธเจ้าเทศน์ทีเดียวเป็นพระอรหันต์เลย พอเป็นพระอรหันต์ขึ้นมานี่ขอบวช พระพุทธเจ้าบอกว่า “อ้าว! เธอไม่มีบริขาร เธอต้องหาบริขารสิ”

นี่พระอรหันต์นะ พระอรหันต์ไปหาบริขาร บริขารก็คือบาตร จีวร ผ้าไตร เห็นไหม บริขาร ๘ ไปหาบริขารไม่ได้ หาบริขารอยู่นี่ควายขวิดตาย ทีนี้ควายขวิดตาย ควายแม่ลูกอ่อนตัวที่มาขวิดพาหิยะเขาก็มีเวรมีกรรมต่อกันมา เขาเคยสร้างบุญสร้างกรรมกันมา พอคนมันมีเวรมีกรรม เวรกรรมอันนั้นมันตอบสนอง

แต่บอกว่า “นี่มันไม่บวชภายใน ๗ วัน มันจะตายอย่างนั้นๆ เพราะรับไม่ได้”

อืม! มันก็คิดกันอีกอย่างเนาะ

ฉะนั้น ในพุทธศาสนามันก็มีตรงนี้ให้เราได้ใคร่ครวญไง

ฉะนั้น “ฆราวาสบรรลุธรรมได้ไหม”

ได้ แน่นอนเลย ได้

“แล้วถ้าไม่บวชเป็นภิกษุได้หรือไม่”

ได้ เพียงแต่ว่าพอเราบรรลุธรรมขึ้นมาแล้วนี่ เราอยากบวชหรือไม่อยากบวชนั่นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าเราอยากบวชก็ตรงนี้ บวชมาแล้วเราอยู่ในเพศของภิกษุ มันเป็นเพศที่ว่าเขาเรียกอะไรนะ “อุดมเพศ” เพศที่ว่ามีบุญมาก ธงชัยพระอรหันต์นะ ถ้าเราห่มธงชัยพระอรหันต์ อันนี้มันเป็นประโยชน์ไง

ฉะนั้น “ไม่เป็นภิกษุได้หรือไม่”

ได้ ได้หมด เพียงแต่ว่าอย่างที่ว่า นี่ถ้าเป็นเพศของนักบวช ทางกว้างขวาง ทางอันอุดม ๒๔ ชั่วโมง พระที่บวชที่นี่ เห็นไหม เสร็จแล้ว ถ้าพอทําข้อวัตรเสร็จแล้วไปปฏิบัติ ตั้งแต่นี้ไปจนถึงพรุ่งนี้เช้า บ่ายโมงก็มาฉันนํ้าร้อน ทําข้อวัตร แล้วก็ปฏิบัติไป ๒๔ ชั่วโมงไง

แต่พวกโยมนะ ถ้าอยู่บ้านต้องรีบไปทํางาน กระหืดกระหอบแล้ว ไปทํางานไม่ทัน ทํางานเสร็จแล้วกลับมานะ โอ๋ย! ยังเหนื่อย ยังไม่ทําอะไรเลย สวดมนต์แล้วจะนั่งภาวนา พอภาวนาขึ้นไป พรุ่งนี้จะทํางานอีกแล้ว นี่มันคับแคบตรงนี้ แต่ถ้าเป็นพระนะ ถ้าเป็นพระไปที่วัดที่ปฏิบัติจริง ๒๔ ชั่วโมง เราบวชแล้วเราธุดงค์ เราไปได้ ๒๔ ชั่วโมงเลย นี่ทางกว้างขวาง กว้างขวางแบบนี้ ทางกว้างขวางและทางคับแคบ

ฉะนั้น กรณีอย่างนี้มันเป็นประเด็น เขาเรียกว่าอะไรนะ มันเป็นเฉพาะน่ะ มันเป็นเฉพาะว่าบุคคลคนนั้นมีเวรมีกรรมอย่างใด บุคคลคนนั้นมีกรรมอย่างใด แต่มันไม่เป็นสาธารณะทั่วไปไงว่าทุกคนต้องเป็นแบบนี้ ฉะนั้น เวลาคนที่มีธรรมๆ จะเป็นแบบนี้ จะเป็นแบบว่าเวลาปฏิบัติ หลวงปู่มั่นเวลาท่านแก้ลูกศิษย์แต่ละองค์แก้ไม่เหมือนกัน เพราะกิเลสของคนไม่เหมือนกัน ชอบก็ไม่เหมือนกัน แล้วมุมานะจริงจังก็ไม่เหมือนกัน ทุกคนไม่เหมือนกัน ฉะนั้น การแก้การภาวนานี่การแก้เฉพาะคน

ฉะนั้น เวลาเราบรรลุธรรมก็บรรลุธรรมเฉพาะคน คนไหนบรรลุธรรมเฉพาะว่าเราบรรลุอย่างนั้น แล้วถ้ามันได้คุณธรรมมาจริง เราเองมันก็อยู่ที่...ในสมัยพุทธกาลก็มี พระรัฐบาล เห็นไหม พ่อแม่เอาแก้วแหวนเงินทองมากองเต็มหมดเลย

แล้วถามว่า “ลูก สมบัตินี้ทําอย่างไร” มีลูกคนเดียวไง

พระรัฐบาลบอก “แม่เอาใส่เกวียน แล้วเอาไปที่แม่นํ้านะ แล้วดั้มพ์ทิ้งไปเลย”

โอ้โฮ! แม่นี่ช็อกเลย เอาแก้วแหวนเงินทองมาต่อรองลูกไง มีลูกคนเดียว แล้วก็นิมนต์ลูกมาบ้าน พอลูกมาบ้านเสร็จก็เอาทรัพย์สมบัติมากอง ให้คนเอามากองไว้ อู้ฮู! เพชรนิลจินดาเป็นกองเลย แล้วก็ถามพระลูกชายว่าแก้วแหวนเงินทองนี้จะทําอย่างไร ลูกชายบอกว่าให้เอาใส่เกวียนนะ แล้วก็ไปดั้มพ์ใส่แม่นํ้า

นี่ความไม่ยึดติดกับความยึดติดมันแตกต่างกันเฉพาะบุคคล

แล้วพระในสมัยพุทธกาลบรรลุธรรมแต่ละองค์ก็ไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกัน เอตทัคคะก็ไม่เหมือนกัน ฉะนั้น ถ้ามันเป็นเฉพาะประเด็น มันเป็นเฉพาะ แล้วถ้าของเรา เราปฏิบัติของเรา เราก็เป็นเฉพาะของเรา ฉะนั้น ถ้าเป็นสาธารณะโดยทั่วไปมันก็เหมือนกฎหมาย ถ้ากฎหมายโดยทั่วไปต้องบังคับอย่างนั้น แต่คนผิดก็ยังอีกแหละ ประเด็นกฎหมาย ประเด็นข้อเท็จจริง ก็ว่ากันไปเนาะ

ฉะนั้น ได้! แล้วมันเป็นกรณีๆ ไป

ทีนี้อันนี้นะ

ถาม : ข้อ ๘๒๓. กราบขอคําชี้แนะเจ้าค่ะ

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพยิ่ง คําถามนี้ต้องการคําตอบ ครั้งหนึ่งโยมพิจารณาความหลงรัก หลงใคร่ แยกแยะลงไปจนถึงจุดที่เป็นความเกาะเกี่ยว ทั้งที่รอบๆ จุดนั้นมันไม่มีสิ่งใดแล้ว มันเหมือนมีในความไม่มี หรือไม่มีแต่มี แต่โยมจนปัญญาที่จะแยกแยะความเกาะเกี่ยวนั้น โยมจะใช้อุบายอย่างไรดีเจ้าคะ

หลังจากนั้นแล้วโยมก็ไม่ยกเรื่องนี้มาพิจารณาอีก เพราะลึกๆ แล้วมันมีความรู้สึกเสียดายอารมณ์นั้นอย่างไรไม่รู้ ทุกวันนี้โยมรักษาจิตได้ดีพอสมควร จับสภาวะของจิตได้เร็วกว่าเดิม บางครั้งเห็นตั้งแต่เริ่มเกิดอาการ จะเห็นตั้งแต่มันคุกรุ่นขึ้นมา มันเหมือนไอร้อนของนํ้า ถ้าเห็นอย่างนี้ ง่ายที่จะแก้ไขเพราะมันชัดเจน บางครั้งก็เห็นแค่ความกระเพื่อม ไม่ทันได้ทําอะไรก็ดับแล้ว แต่อย่างน้อยก็ยังได้รู้ว่ามีสิ่งที่ถูกกระเพื่อม แต่สภาวะที่เริ่มเกิดบ่อยครั้งขึ้น มันรู้สึกไม่กระเพื่อม โยมเริ่มจับไม่ได้ มันแค่รู้แล้วผ่าน

โยมทําอะไรผิดพลาดหรือเปล่าเจ้าคะ อย่างนี้โยมจะพิจารณาอะไรดี ในเมื่อใจมันไม่รู้สึก หรือเป็นเพราะสติมันจับไม่ทันตอนที่กระทบ ที่โยมคิดว่าน่าจะมีอะไรไม่ถูกต้อง เพราะโยมไม่เห็นว่าจะมีความสุข โล่ง ผ่องใสเพิ่มขึ้น แค่ไม่รู้สึกอะไร ไม่มีอะไรเป็นเหตุให้ต้องไปปรุงต่อไป แต่อย่างที่กราบเรียน สภาวะนี้ไม่ใช่สภาวะหลัก โยมยังมีความรู้สึกอะไรต่อมิอะไรให้พิจารณาอีกมากในชาตินี้ ขอความเมตตาด้วยเจ้าค่ะ

ตอบ : นี่เวลาพิจารณา เวลาเราไม่สนใจในศาสนามันก็เป็นเรื่องหนึ่ง พอเรามาสนใจในเรื่องศาสนาก็เป็นเรื่องหนึ่ง เวลาคนปฏิบัติขึ้นไป พอปฏิบัติไป เห็นไหม จากทุกข์ยาก พอปฏิบัติแล้วมันมีความสุข มันมีความร่มเย็น เราก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม แต่เวลาจะปฏิบัติไปให้มันต่อเนื่องไป มันจะต่อเนื่องไปไหนล่ะ มันคากันอยู่อย่างนี้

นี่เขาว่า “โยมเคยพิจารณาความหลงรัก หลงใคร่ แยกแยะจนไม่มีอะไรเกาะเกี่ยว”

อ้าว! อย่างนั้นก็ทําต่อไปสิ ทําต่อไปมันเป็นสิ่งใดล่ะ นี่มันเหมือนตะกอนก้นแก้ว ถ้าเวลานํ้าใส เห็นไหม นํ้าใสจะเห็นตัวปลา เขาว่านํ้าใสจะเห็นตัวปลา แต่นํ้าจะใสตลอดไปได้ไหม ถ้านํ้า พอเดี๋ยวมันมีแรงกระเพื่อมต่างๆ มันก็ขุ่นขึ้นมาทั้งนั้นน่ะ พอนํ้าขุ่นขึ้นมามันก็อยู่อย่างนั้น มันไม่มีสิ่งใดที่มันเป็นการเอาตะกอนนั้น คือการชําระกิเลสนั้น ถ้ามันไม่มีการชําระกิเลสนั้น

ในการปฏิบัติ สังคมไทยในปัจจุบันนี้ทําอย่างนี้ แค่นี้ คือรู้ตัวทั่วพร้อม รู้เท่าทุกอย่างหมดแล้ว แล้วก็จบไง จริงๆ นะ อย่างเช่นเรา พอขาดสติ เรามีอารมณ์กระทบเข้าไปเราก็มีความฟุ้งซ่านเป็นธรรมดา พอสติเรายับยั้งเสร็จก็จบ ก็แค่นี้ โลกปฏิบัติกันอยู่แค่นี้ ทํากันอยู่แค่นี้ แล้วได้สิ่งใดต่อไปล่ะ ถ้ามันมีสิ่งใดต่อไป เห็นไหม ถ้าสิ่งใดต่อไปมันต้องมีครูมีอาจารย์ไง ถ้ามีครูบาอาจารย์ อย่างเช่นคนไข้ จะฉีดยา ฉีดลงที่ไหน เข็มมันต้องปักลงไปในกล้ามเนื้อ แล้วกดไซริงค์ให้ยามันเข้าไปในกล้ามเนื้อนั้นสิ

นี่เขาบอกว่ารู้ตัวทั่วพร้อม รู้ตัวทั่วพร้อมแล้วก็จบ แล้วมีอะไรต่อไปล่ะ? มันไม่มีอะไรต่อไป ทีนี้ไม่มีอะไรต่อไป เห็นไหม ตะกอนก้นแก้วมันไม่ได้แก้ไข ถ้ามันจะแก้ไขนะ

เขาบอกว่า “ในเมื่อพิจารณาความหลง ความรัก ความใคร่ต่างๆ จนแยกแยะหมดแล้ว ทําอย่างไรต่อไป”

ทําอย่างไรต่อไป พอพิจารณาไปแล้ว ถ้ามีสติต่อไป เห็นไหม มีสติต่อไป นี่ตั้งสติไว้ แล้วมันจะรู้จะเห็นต่อไป สิ่งที่เราเห็นมันเหมือนกันใช่ไหม อย่างเช่นกาย เราว่าเราเห็นกาย ทุกคนว่าเห็นกาย เห็นนิมิตนี่เห็นกายหมดแล้ว เราเห็นกาย กายนี่มันมีกายหยาบ กายละเอียดนะ กายนอก กายใน การเห็นกาย

อย่างเช่นเราปฏิบัติใหม่ คนที่ปฏิบัติใหม่ แล้วจิตใจฟุ้งซ่านมาก แล้วมันไม่มีทางลงได้ ให้ไปเที่ยวป่าช้า การไปเที่ยวป่าช้าไปดูสิ่งใด? ก็ไปดูซากศพ ซากศพเป็นกายไหม? เป็นกาย กายนอก แล้วยิ่งไปดูซากศพ กลัวผี กลัวทุกอย่างไปเลย จิตมันจะสงบระงับได้ นี่เอาความกลัว เอาสิ่งต่างๆ มาตะล่อมจิตให้จิตมันไม่คิดไปนอกเรื่องนอกราว ถ้าให้จิตมันไม่คิดไปนอกเรื่องนอกราว จิตมันสงบเข้ามาได้ นี่กายนอก

ไปเห็นกายนอก เห็นไหม ดูสิเราเห็นอุบัติเหตุขึ้นมา เห็นต่างๆ ขึ้นมา เห็นแล้วมันสะอิดสะเอียนเลย กินอะไรไม่ได้เลย นี่มันเป็นกายนอก จะขย้อนเลยนะ เห็นแล้วได้อะไรขึ้นมา นี่โลกๆ ถ้าเห็นโลกนะ มันมีพระปฏิบัติองค์หนึ่ง พอพิจารณาอสุภะๆ แล้วมันมีความกระอักกระอ่วน ก็คิดว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ...ไม่ใช่! ไม่ใช่!

นี่ก็เหมือนกัน มันเป็นโลกไง แต่ถ้าพอจิตมันสงบแล้วเห็นกายนี่เป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย ถ้าจิตสงบเห็นกายนะ พอจิตสงบไปแล้ว พอจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นกายนะ การเห็นกายโดยที่เป็นกายานุปัสสนาสติปัฏฐานอะไรนี่ พอเห็นกายขึ้นมา พอเห็นกายแล้วมันสะเทือนหัวใจ ถ้าเห็นกายแล้วสะเทือนหัวใจ ใครเป็นคนเห็น? จิตเป็นคนเห็น

พอจิตมันเห็น มันมีสังโยชน์ มันมีอุปาทาน มีต่างๆ ที่มันส่งเนื่องกระเทือนถึงจิต ถ้ากระเทือนถึงจิต เวลาพิจารณาไปแล้วมันจะสํารอก ถ้ามันสํารอกออกจากจิต นี่วิปัสสนามันเกิดที่นั่น ถ้าอย่างนั้นแล้วมันจะเป็นวิปัสสนา

กายนี่ เห็นกายๆ เห็นกายโดยทั่วไป ฟังแล้วเป็นเห็นกายโดยกายนอกหมด

เห็นกายนอก เห็นไหม เวลาคนภาวนานะ บอก “กรรมฐาน ๔๐ ห้อง” เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ นี่เราท่องเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ เราท่องพุทโธ มันท่องอันเดียวกัน เขาเรียกคําบริกรรมเหมือนกัน เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ เวลามันสงบเข้ามามันก็เป็นสมถะทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น พิจารณากาย พิจารณากายนอก ไปเที่ยวป่าช้า ไปต่างๆ กายนอกทั้งนั้น กายนอกคือสมถะ กายนอกคือจิตมันสงบ กายนอกไม่ใช่วิปัสสนา

ฉะนั้น ยกเข้ามากรณีที่ว่าเห็นหลง เห็นรัก เห็นใคร่ มันก็เป็นความรู้สึกนึกคิด นี่มันเป็นสัญญาอารมณ์ มันเป็นสัญชาตญาณที่มันมีของมันอยู่แล้ว แล้วสติเราไปพร้อมกับความใคร่ ความหลงขึ้นมา พอมันปล่อยขึ้นมาแล้วมันเหลืออะไรล่ะ นี่พอเหลือขึ้นมา ถ้ามีสติมันจะเป็นสัมมาสมาธินะ แต่ถ้ามันขาดสติ มันขาดสติมันก็รู้ว่าพิจารณาจนหมดแล้ว พอพิจารณาจนหมดแล้ว เราจะไม่พิจารณาต่อไป เราแยกแยะสิ่งนี้ว่ามันไม่มี

อุบายของเรานะ จะใช้อุบาย ถ้าจิตสงบแล้วย้อนกลับไป ย้อนกลับไปพิจารณา พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรมนั่นแหละ นี่ความรัก ความหลง ความใคร่ เขาเรียก “ธรรมารมณ์” ถ้าจิตมันสงบมันเห็นนะ “ธรรมารมณ์” อารมณ์ที่เกิดจากธรรม แต่อารมณ์ที่เกิดจากกิเลสล่ะ อารมณ์ที่เกิดจากกิเลสมันก็ไหลไปตามโลกไง แต่ถ้าอารมณ์ที่จากธรรมนะยับยั้งหมดเลย เอาสิ่งที่อารมณ์นี่เป็นตัวตั้ง แล้ววิปัสสนามัน ใคร่ครวญมัน

พอใคร่ครวญมันนี่มันจะเห็นโทษ เห็นโทษที่ไหน? เห็นโทษที่สมุทัย สมุทัยนี่ตัวยุตัวแหย่ ถ้าตัวยุตัวแหย่มันถึงเกิดความหลง ความรัก ความใคร่ แต่ถ้าไม่มีสมุทัย มันเป็นความเมตตานะ

“ที่ไหนมีรักที่นั่นมีทุกข์”

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีเมตตากรุณา ถ้ามีเมตตากรุณานะ เพราะเราไม่รัก ไม่รักเราก็ไม่ยึด ไม่ใช่ของกู (หัวเราะ) แต่รักนะ รักนี่เสร็จเลย รักก็ต้องหวง หวงก็จะหึง หวงแหน รักของกู แต่ถ้าไม่รัก เราเห็นแล้วมันเมตตานะ

นี่ไงถ้าเราเห็นสังคมโลก เห็นไหม ดูสิอย่างพ่อแม่รักลูกนี่มีความเมตตา ความเมตตาของเรา ความเมตตา ความกรุณา ถ้าอย่างนั้นมันเป็นธรรม แต่ถ้ามันเป็นความหลง ความรัก ความใคร่ ถ้าความหลง ความรัก ความใคร่มันก็เกิดจากสมุทัย แต่ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา เราใคร่ครวญของเรา ถ้าจิตมันสงบมันจะมีความรู้ความเห็น ถ้าจิตไม่สงบมันเป็นแบบนั้น

“หลังจากโยมใคร่ครวญแล้ว โยมไม่ยกเรื่องนี้มาพิจารณาอีกเลย เพราะลึกๆ มันมีความรู้สึกเสียดายอารมณ์นั้นอย่างไรไม่รู้”

นี่เสียดายอารมณ์นั้น เห็นไหม หลวงตาสอนว่า “อย่าเสียดายอารมณ์” ความที่เสียดายอารมณ์ก็เอาไว้อุ่นกินไปเรื่อยๆ เพราะเสียดายถึงได้เก็บซ่อนไว้ในใจ ถ้าไม่เสียดายจะไม่เก็บอารมณ์ความรู้สึกที่ประทับใจนี้ซ่อนเอาไว้ที่จิตใต้สํานึก นี่เพราะเราเสียดายอารมณ์เราถึงเอาสิ่งนี้ซ่อนไว้ในใต้หัวใจนะ เพราะมันมีความเสียดาย เห็นไหม สมุทัย ถ้าเราไม่เสียดายอารมณ์เลย อารมณ์อย่างใดก็ต้องฟาดต้องฟันนะ

“จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส”

ความผ่องใส ความสว่างไสวนั้นก็ต้องทําลาย ถ้าไม่ทําลายสิ่งนั้น ไอ้ตัวผ่องใสเดี๋ยวมันจะเศร้าหมอง ความผ่องใส ความสว่างไสว เดี๋ยวมันจะกลับมาเผาเรา ถ้าไม่ใช่วิปัสสนาแยกแยะมัน ความผ่องใสนั่นแหละมันจะกลับมาแผดมาเผา ฉะนั้น ถ้าความเสียดายอารมณ์ เสียดายก็ซุกไว้ไง เสียดายก็เอาไว้อุ่นกินอีกไง เดี๋ยวพออุ่นกินมันก็จะเผาลนเราไปอย่างนั้นแหละ

มันต้องทําลาย ใจนี้ยิ่งทําลาย ยิ่งสะอาด ยิ่งบริสุทธิ์

ยิ่งทําลาย ทําลายอะไร

นี่ดูวัตถุนะ พอทําลายแล้วมันจะเสียหายไปหมดเลย ไม่มีสิ่งใดเป็นวัตถุที่ไว้ใช้ประโยชน์ได้ แต่ใจเรานี่เป็นนามธรรม ยิ่งทําลาย ยิ่งซักฟอก เห็นไหม ยิ่งซักฟอกยิ่งสะอาด ยิ่งทําลายยิ่งผ่องแผ้ว ยิ่งทําลายยิ่งดี ทีนี้ทางโลกไม่กล้าทํา ไม่กล้าทําลาย นี่ไง ก็เลยไปเสียดาย เพราะความเสียดายอารมณ์

เสียดายไม่ได้ อารมณ์อย่างใดก็เอามาขึงพรืดเลย คําว่า “ขึงพรืด” คือจับยึดเลย แล้วพิจารณาแยกแยะให้ได้ ถ้าแยกแยะได้มันเป็นนามธรรมไง พอแยกแยะได้ก็ปล่อยวางหมด จบ เดี๋ยวก็เกิดอีก เดี๋ยวก็เกิดอีก เพราะมันเกิดซํ้าเกิดซาก เกิดดับๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ ถ้าเกิดดับไม่มีสติปัญญามันก็ไหลไป มีสติปัญญาก็แยกแยะทําลาย

ทําลายแล้วนะ พอทําลาย ทําลายอะไร? ทําลายสมุทัย แต่นามธรรมทําลายแล้วมันก็ยังอยู่ของมัน พออยู่ของมันนะ ทําลายซํ้าทําลายซาก นี่เสียดายอารมณ์ไม่ทําลายอะไรเลย ไม่ทําลายมันก็ดินพอกหางหมูไง ยิ่งสะสมเข้าไปๆ

“บางครั้งมันเกิดอาการคุกรุ่นต่างๆ มันเหมือนไอร้อน”

ถ้ามันเป็นไอร้อน เป็นไอนํ้า เห็นไหม อย่างนี้เห็นได้ง่าย แก้ไขได้ง่าย เพราะอย่างนี้ไอนํ้า ความร้อนต่างๆ มันเป็นเหมือนสสาร เป็นธาตุ แต่ความรัก ความหลงมันมีกิเลส ความรักใคร่ ความหลง เห็นไหม กับไอนํ้า มันแตกต่างกัน นี่กิเลสหยาบ กิเลสละเอียดมันจะเผยตัวออกมา ถ้าเรามีสติมีปัญญานะ มันจะเผยตัวออกมาจากจิตใต้สํานึก มันจะเผยตัวออกมา แต่ถ้าเราไม่มีสติปัญญาเลย เราว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ เหมือนกําปั้นทุบดินไง วิทยาศาสตร์ คิดแบบวิทยาศาสตร์ สิ่งนี้มี เราได้กระทําแล้วก็ต้องจบ นี่มันมีอย่างนี้ตลอด เดี๋ยวจะมีข้อต่อไปเขาถามปัญหานี้เหมือนกัน

นี่คิดแบบวิทยาศาสตร์ไง ได้ทําแล้ว รู้สึกแล้ว จบแล้ว แล้วทําอย่างไรต่อไป มันถึงว่าปริยัติ ปริยัตินี่วิทยาศาสตร์ แต่ถ้าปฏิบัติแล้วนะ กิเลสมันมีเล่ห์กลเยอะนัก เล่ห์กลของกิเลสมันเยอะนัก เราจะต้องตามเข้าไปอีก ฉะนั้น สิ่งที่เขาว่าเขาเกิดขึ้น สภาวะที่เป็นอยู่นี้มันเป็นเพราะว่า...

นี่คําถามต่อไปนะ เขาถามไว้ว่า “สิ่งที่เป็นมันเป็นสภาวะที่เกิดปกติ ในชีวิตปกติ ไม่มีสิ่งใดมากระทบ ไม่ได้เกิดขึ้นจากการนั่งสมาธิ ข้อที่ว่ามันรู้สึกกระเพื่อม มันรู้สึกต่างๆ มันรู้สึกกระเพื่อมมาจากใจ”

อย่างนี้ เวลาเราภาวนากันนะ เวลาเดินจงกรมนั่งสมาธิ เวลามันเห็นมันก็เคลื่อนไหวอยู่ การเดินจงกรมหรือนั่งสมาธิ ถ้าจิตมันสงบแล้ว ลืมตาหรือหลับตามันรู้มันเห็นของมันได้ การใช้ปัญญา แม้แต่ลืมตามันก็ใช้ปัญญาของมันได้ ปัญญานะ ถ้าจิตมันมีสมาธิแล้วจับกาย เวทนา จิต ธรรมได้โดยความเป็นจริง จับได้คือการขุดคุ้ยหากิเลส เหมือนทางการแพทย์ ถ้าเราไม่วินิจฉัยว่าเป็นโรคอะไรนี่เราจะรักษาไม่ได้ ถ้าเราวินิจฉัยว่าเป็นโรคอะไร คนนี้เป็นโรคอะไร โรคนี้เกิดจากสิ่งใด เราจะรักษาตามอาการนั้นได้

จิต จิตถ้ามันเห็นกิเลสใช่ไหม เราขุดคุ้ยจนเห็นกิเลส เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เราเป็นคนเห็น เห็นกายก็แตกต่างกัน เห็นเส้นขน เห็นเส้นผม เห็นกระดูก เห็นอวัยวะต่างๆ เห็นทั้งร่างกาย ความเห็นของคนไม่เหมือนกัน แล้วเห็นแต่ละครั้งก็ไม่เหมือนกัน พอไม่เหมือนกันนี่เป็นปัจจุบัน ถ้าเป็นปัจจุบัน เห็นไหม พอเห็นสิ่งใดเราก็พิจารณาให้เป็นไตรลักษณ์ ถ้าเป็นไตรลักษณ์มันจะแปรสภาพของมันไป ถ้ามีกําลังนะ มันจะแปรสภาพ นี่วิภาคะ มันจะวิภาค มันขยายส่วนแยกส่วน

ไตรลักษณ์มันคือการเปลี่ยนแปลง การเปลี่ยนแปลงโดยจิตมันจะเร็วมาก เรารําลึกให้มันเป็นตามนั้นแล้วมันจะพั่บๆ พั่บๆ เลย พอพั่บๆ เพราะอะไร เพราะใจมีกําลัง แต่ถ้าสมาธิเริ่มไม่เข้มแข็งนะ นึกให้เป็นไป มันจะเป็น หรือเป็น ๕๐ เปอร์เซ็นต์ เป็นเล็กๆ น้อยๆ นี่สมาธิไม่พอ ถ้าสมาธิไม่พอมันจะไม่เป็นไปตามนั้นหรอก แต่ถ้ากําลังมันดีนะ กําลังมันดีมันสั่งนะ แล้วมันจะเป็นพั่บๆ พั่บๆ นี่สมอง

คําว่า “สั่ง” คําว่า “เห็น” นั่นคืออะไร นี่ปัญญา ปัญญาที่รู้ที่เห็นนี่แหละมันจะสํารอก มันจะคายของมัน ถ้ามันสํารอก มันคายของมัน นี่ถ้าขุดคุ้ย ขุดคุ้ยคือจับต้อง แม้แต่ลืมตาหรือหลับตาอยู่ ถ้ามันจับของมันได้แล้วนะ คนเราจับจําเลยไว้ได้แล้ว ถึงเวลาก็เบิกตัวมาสอบสวน ถึงเวลาก็เบิกตัวมาสอบสวน คนเราถ้าขุดคุ้ยหากิเลสได้ จับกาย เวทนา จิต ธรรมได้ตําแหน่งใดตําแหน่งหนึ่ง มันจะพิจารณาซํ้าได้เลย

พิจารณาไปบ่อยครั้งๆๆ จนกว่าจะสารภาพ จนกว่าศาลนั้นจะตัดสินว่ามีความผิดอย่างไร ถ้ามีความผิดอย่างไร นี่ถ้าศาลตัดสินคือสมุจเฉทปหาน คือมันขาด สังโยชน์ขาดเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป นี้พูดถึงถ้ามันทํานะ

เขาบอกว่า “มันเป็นสภาวะปกติ ไม่ได้นั่งสมาธิ”

ถ้ามันไม่ได้นั่งสมาธิ ถ้าสมาธินะ หลับตา ลืมตา แต่ขณะที่ว่าจิตเราไม่ได้ เราก็ต้องหลับตา หรือเดินจงกรมให้เข้มแข็ง แต่ถ้ามันเข้มแข็งแล้วนี่ เดินจงกรม เห็นไหม เดินอยู่ พิจารณาอยู่นี่มันพิจารณาตลอด ทําอย่างไรอยู่ปัญญามันก็หมุนอยู่ภายใน แต่ถ้าปัญญามันหมุนจนมันอ่อนเพลีย ปัญญามันหมุนจนสมาธิมันเบาตัวลง เราจะต้องวาง นี่พอปฏิบัติไปมันจะรู้จังหวะ คนภาวนาเป็นหรือภาวนาไม่เป็นมันจะรู้จังหวะตรงนี้ ถ้ารู้จังหวะตรงนี้มันจะเป็นประโยชน์ นี่เริ่มต้นภาวนาแบบนี้

ถาม : ข้อ ๘๒๕. ทําอย่างไรผู้รู้จึงจะเป็นอิสระจากสิ่งที่ถูกรู้ทั้งหมดโดยไม่ต้องรักษา

กราบเท้าท่านอาจารย์ด้วยความเคารพอย่างสูง ปราศจากข้อสงสัย (นี่เขาเขียนมานะ) เกล้ากระผมภาวนามาจนถึงปัจจุบัน พิจารณากายทั้งหมด ทั้งร่างกาย ความถือเอาขันธ์ ๕ เช่น เวทนา สัญญา สังขาร และกาย พยายามอยู่กับผู้รู้ล้วนๆ ให้ได้ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ตลอดวันโดยไม่ต้องรักษา แต่ยังทําไม่ได้ ส่วนใหญ่ผู้รู้อยู่คู่กับสิ่งที่ถูกรู้ เป็น ๒ เป็น ๓ ตลอด ขอพระอาจารย์เมตตาชี้ทางปฏิบัติด้วยครับ

ตอบ : “ทําอย่างไรผู้รู้จึงจะเป็นอิสระจากสิ่งที่ถูกรู้”

นี่เวลาปฏิบัติ เห็นไหม ถ้าผู้รู้ รู้ตัวทั่วพร้อม รู้ต่างๆ ที่ว่าเป็นวิทยาศาสตร์ๆ ทําทุกอย่าง กระบวนการจบแล้ว ถ้าทํากระบวนการจบแล้วต้องมีสติอยู่นะ ดูสิเราอ่านหนังสือ เรามีสติ อ่านหนังสือนี่เราเข้าใจ เราเข้าใจตามหนังสือที่เราอ่านหนังสือนั้น เพราะมีตา มีสมอง มีความรู้สึก กับมีตัวอักษร แล้วอ่านแล้วเราก็เข้าใจ เข้าใจแล้วเราประสบความสําเร็จอะไร คือเรามีปัญญาในสุตมยปัญญา คือการศึกษา

ในการปฏิบัติก็เหมือนกัน เราปฏิบัติให้ครบสมบูรณ์ ทําทุกอย่างพร้อมเลย รู้ตัวทั่วพร้อม รู้หมด การเคลื่อนไหว รู้เท่าทันจิตหมดเลย ควบคุมจิตได้หมดเลย แล้วได้อะไรต่อไป ได้อะไรต่อไป

ถ้าเป็นในการปฏิบัติแบบกรรมฐาน ถ้าการปฏิบัติแบบกรรมฐานนะ หลวงปู่มั่นท่านสอน “การดื่ม การเหยียด การคู้ การเคลื่อนไหว ต้องมีสติตลอดเวลา” นี่มีสติตลอดเวลา แล้วมีกําหนดพุทโธๆๆ ถ้ามีกําหนดพุทโธ เห็นไหม การดื่ม การเหยียด การคู้ เรามีสติตลอดเวลา

“สติตลอดเวลานี่ก็รู้ตัวทั่วพร้อม แล้วรู้ตัวทั่วพร้อมแล้วทําอะไรต่อไป”

เราจะบอกว่าระดับนํ้า นํ้านี่ระดับของมัน มันอยู่แค่นั้น แล้วระดับนํ้าที่เราต้องการ ระดับนํ้าที่จะเป็นประโยชน์กับเรา เราไม่ต้องการระดับนํ้าแบบนี้ เราต้องการระดับนํ้าที่ความเสมอของมัน ที่เราจะระดับนํ้าเพื่อการก่อสร้าง เพื่อเป็นความสมดุลของมัน ฉะนั้น ถ้าระดับของมัน เห็นไหม ระดับที่เรารู้ตัวทั่วพร้อม มันระดับนี่

เราจะบอกว่า มนุษย์นี่มีสมาธิไหม ทางการแพทย์มนุษย์มีสมาธิหมดนะ ถ้ามนุษย์ขนาดสมาธิคือคนบ้า เด็ก เห็นไหม สมาธิสั้น สมาธิยาว แม้แต่สมาธิสั้นมันยังควบคุมตัวมันไม่ได้เลย ถ้าสมาธิมันปกติ สมาธิมันยาวมันก็ควบคุมตัวมันได้ นี่พูดถึงเด็กนะ

ฉะนั้น ถ้าว่าโดยปุถุชนมีสมาธิไหม? มี! มี! แต่สมาธิแบบระดับอย่างนี้มันไม่พอ ระดับ เห็นไหม ดูสิผู้ที่บริหารสมาธิเขาจะดีมากเลย เขาบริหารจัดการของเขา เขามีสมาธิ เขามีปฏิภาณของเขา เขาถึงสามารถบริหารจัดการคนได้ การบริหารจัดการคน บริหารจัดการคนด้วยอะไร? ก็ด้วยปัญญาไง ด้วยปฏิภาณไหวพริบ ด้วยผู้นําไง นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพูดถึงระดับนี้แล้วนี่อะไร? นี่ก็คือหน้าที่การงานไง

ทีนี้ในการปฏิบัติก็เหมือนกัน “ทําอย่างไรผู้รู้ถึงจะเป็นอิสระจากสิ่งที่ถูกรู้”

แล้วทําอย่างไรล่ะ ก็เอาผู้รู้กับสิ่งที่รู้แยกออกจากกันใช่ไหม แล้วแยกด้วยวิธีการอย่างไรล่ะ ฉะนั้น ถ้าคําสอนมันจะฟ้องถึงผู้สอนว่ามีวุฒิภาวะจริงหรือเปล่า แล้วผู้สอนนี่ได้ผ่านวิกฤติ ได้ผ่านการพิจารณาระหว่างกายกับจิตที่แยกออกจากกันจริงหรือเปล่า ถ้ามันแยกออกจากกันจริงแบบหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรานี่ ท่านจะรู้เลย

เหมือนเราเลย เหมือนพ่อแม่ เหมือนเด็ก เด็กของเรามันจะโตขึ้นมา ถ้าเราส่งให้มันเรียนตั้งแต่อนุบาลขึ้นมา ถ้าพื้นฐานเขาดี เดี๋ยวเรียนหนังสือขึ้นไปนี่พ่อแม่จะสบายใจ ส่งเสียไปเป็นชั้นเป็นตอน แต่ถ้าพื้นฐานมันไม่ดีขึ้นมานี่มันจะไปเรียนอะไร พ่อแม่เดือดร้อนไปหมด จะต้องไปนั่งเฝ้าที่หน้าห้องเลยว่าลูกเรามันเรียนไม่ทันเขา

อันนี้ก็เหมือนกัน เพราะกรรมฐานเรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านถึงบอกว่าให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าใจมันสงบเข้ามาก็เหมือนพื้นฐาน นี่มันมีพื้นฐานของมัน ถ้าพื้นฐานของมัน เห็นไหม ถ้ามีพื้นฐานของมัน เราจะสื่อภาษาอะไรมันก็เข้าใจเราได้

ถ้ามันไม่มีพื้นฐานเลย ก็คุยกันภาษาโลก “อย่างนี้เป็นอริยสัจ อย่างนี้เป็นสะอาดบริสุทธิ์” นี่คุยกันแต่ธรรมสาธารณะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ความรู้สึกในใจของตัวเองไม่มีเลย นี่เวลาพูดกันก็พูดว่า “มันเป็นเจตสิก มันเป็นเจตสิกนะ มันเป็นเจตนานะ จิตมันเป็น” โอ้โฮ! ว่ากันไปนะ

แต่ถ้าพื้นฐานนะ พื้นฐานทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบนะ มันไม่ใช่ว่าผู้รู้แยกกับสิ่งที่ถูกรู้ คําว่า “ผู้รู้กับสิ่งที่ถูกรู้ แล้วแยกออกจากกัน” เคยได้ยินจากพระกรรมฐานชัดๆ ไหม หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เราท่านเคยพูดอย่างนี้บ้างไหม ท่านพูดอย่างนี้ไหม

ท่านบอกทําให้จิตมันสงบเข้ามา พอจิตสงบเข้ามาแล้วให้ออกใช้ปัญญา พอออกใช้ปัญญา ปัญญานี่มันจะเห็นโทษของมัน พอเห็นโทษสิ่งใดนะ มันเห็นโทษ ถ้าคนไม่เห็นโทษ มันไม่เห็นคุณ เราไม่รู้ว่าสิ่งนั้นเป็นโทษ เวลาคนปฏิบัติขึ้นมา เขาไม่รู้ว่าสิ่งใดเป็นโทษและสิ่งใดไม่เป็นโทษ เห็นงูเห่า เห็นงูจงอางไปกอดมันเลย โอ๋ย! น่าสงสาร น่ารัก กอดงูเห่า งูจงอาง ไม่รู้เลยว่านั่นน่ะมันอสรพิษ มันกัดตายนะ แต่ไม่เข้าใจไง

แต่ถ้ามันเข้าใจ ถ้าเรามีปัญญาของเรา นี่ครูบาอาจารย์สอนให้ทําความสงบของใจ พอใจมันสงบนะ มันจะเห็นเลยว่าความสงบกับความฟุ้งซ่านแตกต่างกันอย่างใด ทําไมมันถึงฟุ้งซ่าน ทําไมมันถึงสงบ มันสงบเพราะอะไรล่ะ มันสงบเพราะว่าเรามั่นคง เรามีสติมีปัญญา เรามีสติปัญญาแล้วเราควบคุมได้ พอควบคุมใจของเราได้ใช่ไหม มันจะแฉลบ พุทโธมันจะแฉลบไปเรื่องนู้นเรื่องนี้ มันโดยแรงขับดันของตัณหา มันแรงขับดันของสมุทัย

ถ้าแรงขับดันของสมุทัยเราก็จะเห็นโทษ เห็นไหม ไม่มีใครทําร้ายเราเลย สมุทัยมันทําร้ายเรา กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจเรามันทําร้ายเรา ถ้าเรามีสติมีปัญญานี่เราหักห้าม เราหักห้าม เรามีกําลัง ถ้ามันมีกําลังมากกว่า เราพยายามหาอุบาย ต้องหาอุบายนะ

หลวงตาบอกว่า “ทําแบบเถรส่องบาตร ทําพอเป็นพิธี เดินจงกรมก็เดิน หมามันมี ๑๐ ขามันยังเดินดีกว่า เดินจงกรมก็ตาเถ่อ”

เดินจงกรม นั่งสมาธิ ภาวนา นั่นเป็นกิริยา แต่ท่านต้องการให้มีสติมีปัญญา กิริยาที่เราทํานั้นเป็นแค่กิริยาเปลือกข้างนอก แต่ถ้ามีสติมีปัญญา เห็นไหม เรามีสติปัญญา เดินจงกรมก็มีสติ เดินจงกรมก็มีปัญญา ถ้าเดินจงกรมมีสติมีปัญญา มันจะเห็นโทษของมัน ถ้าเห็นโทษ เห็นโทษอะไร? เห็นโทษในสมุทัยของเรา ถ้าเห็นโทษในสมุทัยของเรา เราตั้งสติ เรามีคําบริกรรมชัดเจน พอชัดเจนมันก็สงบเข้ามา

มันเป็นไปไม่ได้ ถ้าพูดถึงเหตุมันมีแล้วผลมันไม่เกิด มันเป็นไปไม่ได้หรอก ถ้าเราควบคุมได้ เรามีสติปัญญาพอ มันต้องลงแน่นอน แต่ตอนนี้มันลงไม่ได้เพราะอะไร เพราะว่ากิเลสตัณหามันแก่กล้า มันเข้มแข็ง แล้วมันก็กระทุ้งเอาจนเราล้มลุกคลุกคลานมาตลอดเวลา แล้วก็บอกว่านี่ผู้รู้ เวลารู้ก็ว่าผู้รู้ เวลามันไม่รู้ก็แยก นี่สิ่งที่ถูกรู้ แล้วแยกอะไรต่อไป

ทําใจให้สงบเข้ามานะ ถ้าจิตมันสงบแล้วนี่มันสักแต่ว่ารู้ อัปปนาสมาธิ เวลาอุปจาระ รู้แล้วออกรู้ นี่รู้ รู้ในตัวมันเอง แล้วมีกําลังแล้ว มันไม่เหมือนสมาธิของปุถุชน สมาธิของมนุษย์มันมีสมาธิสั้น สมาธิยาว นั้นอย่างหนึ่ง แต่จิตมันสงบเข้ามา สมาธิของโสดาปัตติมรรค สมาธิของโสดาปัตติมรรคนะ ปุถุชนนี่แหละ คนนี่แหละจะเดินโสดาปัตติมรรค

พอสมาธิมันละเอียดเข้ามาปั๊บ พอละเอียดเข้ามา ละเอียดเข้ามาหมายความว่าอะไร? ละเอียดเข้ามาคือมันปล่อยสัญญาอารมณ์ทั้งหมด ถ้ามันไม่ปล่อยสัญญาอารมณ์เข้ามา มันไม่เป็นเอกเทศในตัวมันเอง ถ้ามันปล่อยสัญญาอารมณ์เข้ามา เห็นไหม นี่สัมมาสมาธิ ฐีติจิต นี่คือตัวจิตล้วนๆ มันไม่มีความรู้สึกนึกคิด ความรู้สึกนึกคิดมันอยู่ข้างนอก

ในสมาธินี่คิดได้ไหม? ได้ เป็นสมาธิมันคิดได้ในละเอียด นี่รําพึง ถ้าสมาธิคิดไม่ได้ ปัญญาเกิดไม่ได้ แต่เวลาเป็นสมาธิเข้ามานี่นะ สมาธิ อุปจารสมาธิ สมาธิคิดได้ แต่สมาธิคิดไม่ได้นี่อัปปนาสมาธิ สมาธิคิดไม่ได้เลย ถ้าสมาธิเริ่มละเอียดแล้ว สมาธิคิดไม่ได้เลย ถ้าออกมาอุปจารสมาธิ สมาธิคิดได้ แต่สมาธิคิดได้นี่ มันคิด มันเสวยอารมณ์ มันคิดอย่างไร มันคิดเรื่องอะไร ถ้ามันคิด มันต้องมีเหตุสิ มันต้องมีกระทบ ถ้าไม่มีกระทบมันจะมีความรู้สึกขึ้นมาได้อย่างไร

ถ้ามีกระทบปั๊บ สิ่งที่กระทบนั่นแหละ “จิตเห็นอาการของจิต” จิตเห็นขันธ์ จิตเห็นความคิด จิตเห็นนี่ จิตเห็น จิตรู้ นี่ผู้รู้ สิ่งที่ถูกรู้

“ไอ้นั่นผู้รู้นะ นี่สิ่งที่ถูกรู้” ไอ้นี่มันหนังสารคดี “ผู้รู้ สิ่งที่ถูกรู้” นี่มันเป็นวิทยาศาสตร์ มันสตาร์วอร์ แล้วมันจะไปดูกันในโรงหนัง

แต่ถ้ามันเป็นวิปัสสนานะ มันเป็นวิปัสสนา เวลาจิตมันเห็นอาการของจิต มันเห็นอย่างไร ถ้าจิตเห็นอาการของจิต แล้วมันจับความคิดได้ ความคิดมันประกอบไปด้วยอะไร

ถ้าความคิดมันไม่ประกอบไปด้วยรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันเป็นความคิดไปไม่ได้ เพราะรูป ถ้ารูปเฉยๆ มันก็เป็นสสาร ถ้าเป็นเวทนามันก็มีถูกมีผิด เพราะมีสุขมีทุกข์ ถ้าสัญญา สัญญาก็มีข้อมูล สังขารปรุงแต่ง เห็นไหม มันมีชีวิตแล้ว วิญญาณ วิญญาณความรู้สึกในความคิดนั้น

ทีนี้ความคิดมันเร็วมาก สันตติ เห็นไหม ความคิด พลังงานเร็วกว่าแสง ทีนี้ความคิดมันเกิดขึ้น ความคิดมันจะเร็วมาก แต่สติเราไม่ทัน จะเร็วแค่ไหน ให้เร็วกว่าแสงอีก ๒๐ เท่า ถ้ามีสตินี่ทันหมด สิ่งที่เร็วๆ ที่ว่าเร็วกว่าแสง สติมันจับมาพิจารณาได้ มันจับมาดูได้ พอมันจับมาดูนะ เราจะวิปัสสนามัน ถ้าวิปัสสนามัน มันแยกมัน นี่ไงสิ่งที่ถูกรู้ จะเอาขันธ์ ๕ มาพิจารณา ถ้าขันธ์ ๕ พิจารณา เห็นไหม

นี่เขาถามว่าเขารู้ สิ่งที่ถูกรู้ เขาอยู่กับมันได้ตลอดเวลา เห็นไหม เป็นทั้งวันๆ เลย นี่ผู้ถามเขาถามมา เพราะเราอ่านคําถามเขาแล้วเราเข้าใจว่าเขาปฏิบัติมาเนิ่นนาน แล้วปฏิบัติมาเนิ่นนานแล้วล้มลุกคลุกคลาน ถึงได้เข้ามาดูในเว็บไซต์แน่นอน

ถึงบอกว่า “กราบเท้าด้วยความเคารพอย่างสูงยิ่ง ผมภาวนามาตั้งนานมาถึงปัจจุบัน พิจารณากายทั้งหมดทั้งร่างกาย ความถือเอาขันธ์ ๕ เช่น เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ พยายามรู้อยู่แต่ผู้รู้ล้วนๆ ให้ได้ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ตลอดวันโดยไม่ต้องรักษา แต่ยังไม่ได้”

นี่ตรงนี้มันเป็นประเด็น ประเด็นที่ว่า “พยายามจะให้ผู้รู้ล้วนๆ ได้ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์อยู่ตลอดทั้งวัน” เห็นไหม ผู้รู้ล้วนๆ ผู้รู้ล้วนๆ นี่อย่างนี้มันพิจารณาความรู้เท่า ความรู้เท่าในร่างกาย ความรู้เท่าต่างๆ นี้มันเป็นการสั่งสอนในแนวทางปฏิบัติอันหนึ่ง แต่ในแนวทางปฏิบัติของกรรมฐานเรา ถ้าเราไปรู้ๆๆ อย่างนี้ มันก็ทําให้จิตของเราอยู่ในระดับนํ้าที่เราไม่ต้องการ คือระดับความรู้ของมนุษย์

การปฏิบัติเราต้องการให้ลึกกว่านี้ ความรับรู้ระดับของมนุษย์ของเรานี่นะมันเป็นโลก ทีนี้ความรับรู้ในระดับความเป็นมนุษย์ของเรา นี่ความเป็นมนุษย์ มิติของมนุษย์ไง พอเข้ามาความสงบของจิต พอจิตมันสงบเป็นสัมมาสมาธิ อันนี้เป็นสากลนะ

สากลหมายถึงว่า ทุกชนชั้น ทุกชาติพันธุ์ ทั้งโลกธาตุ ทั้งเทวดา อินทร์ พรหม ถ้าเวลาทําให้จิตสงบมันจะเข้ามาอยู่ตรงนี้ นี่คือปฏิสนธิจิต จิตที่เป็นสากล พอจิตเป็นสากลปั๊บ พอเป็นตัวจิตมันเป็นสากลนะ พอจิตมันสงบ เห็นไหม ดูสิ บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณเกิดจากตรงนี้ จิตที่เข้ามาสู่ฐีติจิต เข้ามาสู่ตัวของจิตเอง มันเป็นสากล นี่มันไปของมัน สัมมาสมาธิมันอยู่ตรงนี้

ถ้าสัมมาสมาธิ ถ้าเข้ามาสู่สัมมาสมาธิ นี่ในระดับของที่เราต้องการ พอเราต้องการ สิ่งนี้มันออกรู้ไง ออกรู้ ออกพิจารณา ถ้าออกพิจารณาขึ้นมามันก็เป็นวิปัสสนา ถ้าวิปัสสนามันก็จะเห็นผลกันแล้ว

เห็นผลว่า ปฏิบัติแล้วมันจะมีผลไง จิตสงบมันก็รู้ว่าสงบ อย่างเช่นที่ว่า ไม่เห็นโทษก็ไม่เห็นคุณ ถ้าเห็นโทษของความฟุ้งซ่าน พอมันควบคุมได้ มันมีความสงบเข้ามาเราก็เห็นคุณของสมถะแล้ว ถ้าเห็นคุณของสมถะนะ ถ้าไม่มีวาสนาก็ว่าสมถะนี้เป็นนิพพาน ความสงบนี่เป็นนิพพาน “แหม! ทุกข์ยากมาตั้งนาน เดี๋ยวนี้สุขสบายมาก” เดี๋ยวก็เสื่อม

ถ้ามีสติปัญญา มีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา ดึงไปๆ นะ เคาะให้ออก เคาะให้ออกใช้ปัญญา พอเคาะให้ออกใช้ปัญญา เห็นโทษของการฟุ้งซ่าน เห็นคุณของความสงบ พอสงบแล้ว พิจารณาไปแล้วนี่เห็นคุณของการใช้ปัญญา เห็นคุณของวิปัสสนาญาณ แล้วก็เห็นโทษของกิเลส เห็นผลของการวิปัสสนา นี่มันคนละชั้นกันน่ะ แม้แต่สมถะ ความสุขในขั้นของสมาธิ กับความสุขของการใช้ปัญญามันก็คนละชั้นแล้ว แล้วเวลาพิจารณาไปนะ เวลาครูบาอาจารย์ของเราที่ปฏิบัติไปแล้วท่านถึงเป็นครูบาอาจารย์ของเรา ท่านถึงเป็นหลักเกณฑ์ของเรา

เพราะในการปฏิบัติมันมีโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิ-ผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ มันมีความแตกต่างหลากหลาย มันถึงมีสติ มหาสติ มีปัญญา มหาปัญญา มีสติอัตโนมัติ มีปัญญาอัตโนมัติ มันยังมีทางก้าวเดินไป

ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ท่านรู้ช่องทางของท่าน ท่านจะพาเราเดินไปเป็นช่องๆๆ ไปเลย แต่ไอ้เราพอปฏิบัติแล้วอ่านทางวิทยาศาสตร์นะ “นิพพาน ปัญญาก็ใช้แล้ว ผู้รู้ก็รู้แล้ว สิ่งที่ถูกรู้ก็ได้แยกออกแล้ว” ทุกอย่างทําเหมือนกับพระไตรปิฎกทั้งหมดเลย แต่ไม่ได้ผล แต่ไม่ได้ผล เพราะทําตามแบบ ทําเป็นพิธี

แต่ถ้าเราปฏิบัติของเรานะ เวลาคิดนอกกรอบ คิดนอกกรอบในปัจจุบันของกิเลสที่มันเจอ พิจารณาไป ทําไป พิจารณาไป ค้นคว้าไป รู้จริง เห็นจริง เป็นสมบัติของส่วนตน สมบัติส่วนตน มันจะมีสมุจเฉทปหานอย่างไร

แล้วเวลาต่างคนต่างปฏิบัติไป เวลาธมฺมสากจฺฉา เวลาลูกศิษย์หลวงปู่มั่นไปหาหลวงปู่มั่น ไปรายงานผลหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านเป็นประธาน นี่หลวงปู่พรหม หลวงปู่บัว หลวงปู่แหวน หลวงปู่ตื้อ หลวงปู่ชอบ เวลาไปสนทนาธรรมกับหลวงปู่มั่น มีอะไรผิดแตกต่างกัน แต่เวลาแยกส่วนออกไปแล้วนะ พิจารณาแต่ละคนไม่เหมือนกันเลย ไม่เหมือนกันเลย แต่ผลอันเดียวกัน แต่ผลอันเดียวกัน เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาอรหัตตมรรค อรหัตตผล อันเดียวกัน มรรค ๔ ผล ๔ เหมือนกันหมด แต่วิธีการ จริตนิสัยของคน การกระทําของคน เห็นไหม ดูสิเที่ยวป่าเที่ยวเขาแต่ละสถานที่แตกต่างกัน แต่ผลอันเดียวกัน นี่ผลอันเดียวกัน นี่ไงครูบาอาจารย์ท่านรู้จริงเห็นจริง ประสบการณ์ของจิตแต่ละดวงมันถึงเป็นความจริง

ทีนี้เวลาเราปฏิบัติแล้ว เขาบอกว่า “ไม่เชื่อในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ปฏิบัติตามพระไตรปิฎก ไปปฏิบัติตามเอา...” นั่นเวลาเขาพูด เขาพูดให้คนปฏิบัติโลเล ทิ้งข้อเท็จจริงไปเกาะวิชาการไว้ เกาะโลกไว้แน่นเลย ขยับไม่ได้เลยนะ เกาะเอาไว้แน่นเลย แต่ข้อเท็จจริงที่มันเกิดขึ้น นี่ไม่รับรู้

แต่คนเรามันจะมีประสบการณ์ มันก็ต้องเกิดจากประสบการณ์ข้อเท็จจริงที่ตัวเองสะสมขึ้นมา จนถึงที่สุดแล้วไปคุยกันทางวิชาการนะ ไอ้นักวิชาการทั้งหมดมันต้องฟัง ไอ้นักวิชาการทั้งหมดต้องหันมาฟัง เพราะนักวิชาการมันมีแต่ท่องบ่น อันนี้เอาประสบการณ์จริงมานี่มันไม่รู้ ไม่มีจริงในพระไตรปิฎก พระไตรปิฎกเป็นวิธีการ ผลที่เกิดขึ้นในพระไตรปิฎกไม่ได้บอก

นี่ไง ฉะนั้น บอกว่า “ทําอย่างไร ขอให้ชี้ทางปฏิบัติให้ด้วย”

ชี้ทางปฏิบัตินะ เวลามันปล่อยวางมาทั้งหมด มันก็เป็นสามัญสํานึก แต่ถ้ามันมีสตินะ มันพุทโธต่อไป หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิต่อไป สมาธิมันจะละเอียดขึ้น ถ้าสมาธิละเอียดขึ้นนะ แล้วค้นคว้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ด้วยความเป็นจริง นั่นล่ะมันจะเริ่มต้นหนทาง

ต้นทางไง ปากซอย ถ้าเข้าปากซอยได้ เราจะเข้าไปถึงบ้านเรา ถ้าเราเข้าปากซอยไม่ได้ เราจะหาบ้านเราไม่เจอ ถ้าเราเข้าปากซอยได้ เราเปิดทางวิปัสสนาได้ มันจะเข้าไปสู่ผลนั้น ถ้าเข้าไปสู่ผลนั้นมันก็จะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา

ปฏิบัติกันอยู่อย่างนี้ ปฏิบัติกันอยู่อย่างนี้เพราะอะไร เพราะไม่มีคนชี้นํา ถ้าไม่มีคนชี้นําเอาอะไรเป็นหลักเป็นเกณฑ์? ก็ตําราไง พอตําราขึ้นมาก็เป็นอย่างนี้ จับพลัดจับผลูอยู่อย่างนี้

แต่ถ้ามีคนชี้นํานะ ตําราศึกษามาแล้ว ตําราศึกษามา ทหารฝึกมาแล้ว ออกรบไม่ต้องเปิดตําราดูหรอก ออกรบก็รบเลย เวลาฝึกก็ฝึก เวลาฝึกเสร็จแล้วก็ออกรบ คนเราไม่เคยออกรบเลย เปิดแต่ตํารามาเถียงกัน เวลาทหารจะออกรบนี่เปิดตําราเลยนะ ต้องรบอย่างนี้ รบอย่างนี้ แต่แบกปืนยังแบกไม่เป็นเลย ใส่กระสุนยังใส่ไม่ถูก มันจะออกรบ แต่ถ้าคนผ่านสงครามมาแล้วนะ มันรบมาแล้ว ครูบาอาจารย์ของเรารบจบมาแล้วถึงกลับมาสอนพวกเรา รบมาแล้ว ฆ่าข้าศึกมาแล้ว ฆ่ากิเลสมาแล้ว แล้วมาสอนเรา

ฉะนั้น ถ้ามาสอนเรานี่ชุบมือเปิบนะ ประสบการณ์ชีวิตของแต่ละคนไม่เหมือนกัน แล้วประสบการณ์ของครูบาอาจารย์ท่านประสบมาแล้ว ฉะนั้น สิ่งที่ทํา สิ่งที่รู้ สิ่งที่ถูกรู้ นั่นเป็นทางวิชาการ แล้วถ้าทําจริงนะ ถ้าจิตมันสงบแล้ว มีความร่มเย็นเป็นสุขแล้ววิปัสสนาของเรา ถ้าผลเกิดขึ้นมาเดี๋ยวจะพูดภาษาเดียวกัน พูดภาษาการปฏิบัติ

แล้วพูดภาษาปฏิบัติ ถ้าใครรู้จริง นี่ใครรู้จริงพิจารณาไปแล้วมันจะเห็นตามความเป็นจริง ถ้าไม่รู้จริง ไม่รู้จริง เห็นไหม สัญญาอารมณ์เป็นเรื่องโลก ถ้าเรื่องโลกนะ มันพูดครั้งที่ ๑ ครั้งที่ ๒ มันจะไม่เหมือนกัน แต่ครูบาอาจารย์ของเราพูดร้อยครั้งพันครั้งก็อันนั้นน่ะ อันเดียวนั่นแหละ ความจริงคือความจริง เอวัง

๑๐

ประสบการณ์

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๕ มีนาคม ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๘๒๗. มันไม่ยอมพิจารณา

กราบนมัสการ จิตมันจ่อเรื่องความตาย จู่ๆ มันก็เป็นเอง แต่พอเข้าภาวนา จิตรวมลงแล้วปลงเรื่องความตาย รวมลงถึง ๗ ครั้ง ถอยเข้าถอยออกอย่างนั้น ละเอียดลงๆ แต่ทําไมมันไม่พิจารณาเวทนา กาย จิต ธรรมเหมือนเก่าครับ หรือว่าสมาธิกําลังไม่พอก็ไม่น่าจะใช่ จิตรวมขนาดนี้ ปกติมันจะพิจารณาแล้ว มันเป็นเพราะเหตุใด ขอพระอาจารย์ช่วยด้วยครับ

ตอบ : นี่เวลาถ้ามันพิจารณา เห็นไหม สิ่งที่ว่าจู่ๆ มันก็รวมลง แล้วมันภาวนาไป อันนี้มันถือว่าส้มหล่น การปฏิบัตินะ ดูสิคนนี่ช้างเผือก ช้างเผือกในป่าเขามีความสามารถพิเศษ เขามีความสามารถพิเศษ ถ้าคนที่เป็นผู้ชํานาญการไปเห็นเข้า จะเอาช้างเผือกมาฝึกฝน

ถ้าเอาช้างมาฝึกฝน จนช้างเผือกนั้น นี่นักกีฬาประเภทใด จนเขาประสบความสําเร็จ ประสบความสําเร็จเพราะอะไรล่ะ เพราะด้วยการฝึกฝน พอเขาฝึกฝน เขามีสติปัญญา เขามีปฏิภาณของเขา เขาสามารถดึงความสามารถของเขาออกมาใช้งานได้

ฉะนั้น เวลาช้างเผือกนะ เวลาเขามีความชํานาญพิเศษ เขามีปฏิภาณไหวพริบที่ดี แต่คนเราไม่ได้เอาสิ่งนั้นมาใช้ ช้างเผือกเขาจะอยู่ในป่านั้น เหมือนเยาวชนอยู่ในป่าในเขา เขาก็อยู่ของเขาอย่างนั้นน่ะ ตามแต่อาชีพเขาที่เขาศึกษา เขามีอาชีพสิ่งใดเขาก็ทําสัมมาอาชีวะของเขา

แต่ถ้าผู้ที่เขาอยู่ในวงการ เขาไปเห็นคนนี้มีความสามารถพิเศษ เขาเอามาฝึกเอามาฝนของเขา เขาจะดึงความสามารถพิเศษของเขาออกมาใช้ แล้วถ้าดึงความสามารถพิเศษออกมาใช้ เขาเองจะประสบความสําเร็จในชีวิตเขา แล้วเขาจะสร้างประโยชน์กับสังคมมหาศาลเลย ถ้าเป็นประโยชน์นะ นี่พูดถึงช้างเผือกเขาเอามาใช้งาน มีผู้ที่เอามาขัดเกลา เอามาฝึกฝน เอามาให้ช้างเผือกได้เป็นประโยชน์กับตัวเขาด้วย ประโยชน์กับสังคมด้วย

ย้อนกลับมาในการประพฤติปฏิบัติ ถ้าในการประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม “จู่ๆ จิตมันก็เป็นเอง” เห็นไหม นี่ส้มหล่น ถ้าจู่ๆ จิตที่มันเป็นเอง จู่ๆ จิตมันเป็นเอง พอจิตมันรวมลงแล้วมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม แล้วมันพิจารณาของมันไป มันเป็นเอง นี่ช้างเผือก คือช้างเผือกหมายถึงว่า วาสนาของคน การกระทําของคน

แต่เวลาให้ทําจริงๆ เห็นไหม “เวลาจิตมันรวมลงแล้วมันรวมลง ๗ หน ๘ หน ทําไมมันไม่พิจารณา ทําไมมันไม่พิจารณา”

ช้างเผือกถ้ามันอยู่ในป่านะ ไม่มีใครไปเห็นมัน มันก็เป็นช้างธรรมดาอยู่ในป่านั่นน่ะ แต่คนที่เขารู้ถึงรูปพรรณสัณฐาน เขารู้ถึงคุณสมบัติของมัน เขาถึงเอาช้างเผือกนั้นมาเป็นประโยชน์ จิตถ้ามันรวมลงแล้ว ถ้าใครมีสติปัญญา เห็นไหม เขาจะเอาจิตนั้นออกมาใช้ประโยชน์ไง

จู่ๆ มันเป็นของมันเอง แล้วก็รอให้เป็นเอง นี่โดยส่วนใหญ่ โดยมาก คนเราผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจะมีความรู้สึกนึกคิดแบบนี้ “จิตสงบแล้วมันจะพิจารณา ประเดี๋ยวพอนํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา เดี๋ยวปลามันจะวิ่งมาให้จับ”

มีไหม มีไหมว่าเราไปทะเล แล้วปลามันจะวิ่งเข้ามาให้เราจับให้มาเป็นอาหารนี่มีไหม? ไม่มีหรอก ปลามันก็รักชีวิตมัน ปลามันก็ห่วงชีวิตมัน ปลามันก็ต้องว่ายหนี มันจะหลบซ่อนของมัน ขนาดเราเอาเหยื่อไปล่อ ไปตกปลานะ ถ้าปลามันฉลาดมันตอดแต่เหยื่อ มันไม่กินเบ็ด มันตอดแต่เหยื่อแล้วมันก็ไป

แม้แต่ปลานะ “นํ้าใสจะเห็นตัวปลา” นี่โดยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาแปลมาอย่างนั้นแหละ “ภาวนานะ พุทโธๆ นะ ทําจิตให้สงบนะ พอจิตสงบแล้ว พอนํ้าใสแล้วมันจะเห็นตัวปลานะ ปลามันจะวิ่งมาให้จับ แล้วจะได้เอาไปย่างเอาไปกินนะ” นี่พูดถึงเราคิดของเรา แล้วธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็บอกไว้เป็นแนวทางอย่างนั้น

แต่ความเป็นจริงนี่ปลามันมีชีวิต ปลามันรักชีวิตของมัน ปลามันไม่ยอมให้จับง่ายๆ หรอก ถ้ามันรู้ว่ายักษ์ มนุษย์คือยักษ์ จับมันก็ตาย จับมันได้ก็กิน แล้วมันจะยอมให้เราจับไหม กิเลสนี้เปรียบเหมือนปลา เปรียบเหมือนปลาอยู่ในหัวใจเรา ถ้ากิเลสนี้เปรียบเหมือนปลา มันจะให้เราจับง่ายๆ ไหม

นี่ไงบอกว่า “พอจิตมันจ่อลงเรื่องความตาย จู่ๆ มันก็เป็นเอง” เห็นไหม มันภาวนานี่ติดใจ ปลามันวิ่งมาชนตัวหนึ่งก็ติดใจ แต่ปลาทั้งฝูงมันไม่เข้ามานะ ไม่เข้ามาหรอก ฉะนั้น เวลาจิตเราสงบแล้วต้องกางกั้น ต้องวางตาข่าย ต้องวางแห ต้องวางอวนเพื่อดักจับปลา ถ้าเรามีตาข่าย มีแห มีอวน นี่จับปลาได้นะ เราจะเอาปลานั้นมาเป็นอาหารได้

จิตสงบแล้วต้องฝึกหัดการใช้ปัญญา ต้องน้อมไปสู่กาย ไปสู่เวทนา สู่จิต สู่ธรรม

เห็นไหม เวลาธรรมมันเกิด ธรรมารมณ์ อารมณ์ที่ขุ่นมัว

เวลาจิตมันสงบแล้วมีอารมณ์ขุ่นมัวอีกเหรอ จิตสงบมันใสหมดเลย แล้วอะไรมันขุ่นมัว อะไรมันขุ่นมัว

อ้าว! สิ่งที่ขุ่นมัว พอใสแล้วเดี๋ยวมันคลายตัวออกมามันก็รับรู้ได้ เดี๋ยวใส เดี๋ยวเศร้าหมอง เห็นไหม นี่ขุ่นมัว ขุ่นมัว เดี๋ยวใส เดี๋ยวเศร้าหมอง เดี๋ยวดี เดี๋ยวร้าย เดี๋ยวสว่าง เดี๋ยวสงบ เดี๋ยวไม่สงบ

นี่ไงจับสิ จับมาพิจารณา นี่เวลาจับมาพิจารณาเขาต้องจับกันอย่างนี้

การฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญามันไม่ลอยมาจากฟ้าหรอก

หลวงตาท่านบอกว่า “ปัญญาต้มแกงกินไม่ได้” คือปัญญาเอามาใช้ประโยชน์อื่นไม่ได้ ปัญญาจะใช้ได้เอาไว้จับกิเลส เอาไว้ฝึกฝนเรา ปัญญาต้มแกงกินได้ไหม? ไม่ได้ มันต้องเนื้อสัตว์ มันต้องกุ้งหอยปูปลาเอามาต้มกินแกงกินได้ ปัญญาเป็นนามธรรม เอามาต้มแกงกินไม่ได้หรอก นี้ปัญญาที่เอามาต้มแกงกินไม่ได้ เห็นไหม แต่เอามาใช้ฆ่ากิเลสได้ ถ้าเอามาใช้ฆ่ากิเลสได้จะใช้อย่างไร

นี่คําถามถามว่าเขาเคยเป็นไง เคยเป็น เห็นไหม บอกว่า “จิตมันเคยรวมลง แล้วพิจารณา จู่ๆ มันก็พิจารณาความตาย แล้วมันเป็นความฝังใจมาก ฉะนั้น ทําให้จิตสงบถึง ๗ หน ๘ หนแล้วนี่มันละเอียดลง ทําไมมันไม่พิจารณา ทําไมมันไม่พิจารณา”

แล้วจะรอเมื่อไหร่มันจะพิจารณาล่ะ

เจ้าหน้าที่นั่งอยู่ที่สถานีตํารวจ เจ้าหน้าที่ตํารวจนั่งอยู่ที่สถานี แล้วบอกให้คนร้ายมามอบตัว รอไปเถอะ มึงรอไป นั่งอยู่ที่สถานีนะ “อ้าว! ใครทําผิดมามอบตัวเร็ว ใครทําผิดมาให้จับ”...ไม่มีทาง

เจ้าหน้าที่เขาต้องสืบสวน สืบว่ามันอยู่ที่ไหน แล้วยังต้องจัดเป็นกองร้อยไปจับมัน ไปจับมันมาเสร็จแล้วนะ มันบอกมันไม่ได้ทํา “ไม่ได้ทํา จับคนบริสุทธิ์ บริสุทธิ์ผุดผ่องจับมาทําไม โจรอยู่ที่อื่น มันบริสุทธิ์ผุดผ่อง”

มันไม่ยอมหรอก จับมันมาได้ยังต้องมาสอบสวน ต้องหาพยานหลักฐาน นี่พยานหลักฐาน เสร็จแล้ว สอบสวนเสร็จต้องส่งฟ้องศาล ศาลยังต้องพิจารณาพยานหลักฐานว่าจริงหรือไม่จริง ถ้าจริงแล้วถึงได้ลงโทษว่าลงโทษหนักเบาแค่ไหน

อันนี้ก็เหมือนกัน ฉะนั้น การภาวนานะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านภาวนาท่านจะมีประสบการณ์อย่างนี้ การขุดคุ้ยหากิเลสนี้เป็นงานอย่างหนึ่ง จําไว้นะ จําไว้ให้ดีนะ

การขุดคุ้ยหากิเลสเป็นงานอย่างหนึ่ง

การพิจารณาฆ่ากิเลสเป็นงานอีกอย่างหนึ่ง

เวลาเราทําจิตสงบแล้ว นี่จิตเราสงบแล้ว ไม่มี ว่างหมดเลย แล้วคนติดกันแค่นี้ ความสงบระงับ ความว่างเป็นนิพพาน ทุกอย่างเป็นนิพพาน...นี่ไม่ขุดคุ้ยหากิเลส การขุดคุ้ยหากิเลสเป็นงานอย่างหนึ่งนะ กิเลสมันอยู่ที่ไหน กิเลสมันอยู่ที่ไหน

ดูสิเรามองไปในทะเลนะ เราจะเห็นเลย ทะเลนี้ราบเรียบหมดเลย แต่สัตว์นํ้าในทะเลมหาศาล นี่สัตว์นํ้าในทะเล นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันสงบแล้วทะเลราบเรียบหมดเลย แล้วทําอย่างไรต่อล่ะ ทําอย่างไรต่อ จะให้ปลาวิ่งมาชนเราเหรอ เห็นไหม การขุดคุ้ยหากิเลส จิตสงบแล้วต้องฝึกหัดออกใช้ปัญญา

การฝึกหัดใช้ปัญญา ใช้ปัญญาในอะไร? ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม ถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้ามันยังจับต้องสิ่งใดไม่ได้ก็ฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาในการดํารงชีวิต ปัญญาในการประพฤติปฏิบัติเขาเรียกว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ”

ปัญญาอบรมสมาธินี่ฝึกหัดใช้ปัญญา จนให้ปัญญานี้เข้มแข็ง ปัญญานี้มีความชํานาญ พอมีความชํานาญขึ้นไปมันจับ มันฝึกหัดบ่อยครั้งนะ ในชีวิตเรา ชีวิตเรามันคืออะไร? ชีวิตเรามันก็ปกคลุม มีจิต มีจิตนี่มันปกคลุมด้วยอวิชชา ถ้ารื้อค้นไปเรื่อยๆ ฝึกหัดไปเรื่อยๆ มันต้องฝึกหัดอย่างนี้มันถึงจะเป็นขึ้นมา

เหมือนนักมวย นักมวยตั้งแต่นักมวยฝึกหัดขึ้นชกตามงานวัด พอฝึกหัดขึ้นชกตามงานวัดแล้ว พอมีชื่อเสียงขึ้นมาก็ชกในเวทีภูธร พอชกในเวทีภูธรเสร็จแล้วก็ชกในเวทีเมืองหลวง พอชกเสร็จแล้วก็ไปชกต่างประเทศ ไปชิงเข็มขัด

นี่ก็เหมือนกัน ฝึกหัดใช้ปัญญา เห็นไหม เราฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา เราฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาในชีวิตนี้ เราบวชมาเป็นพระ เราเป็นนักปฏิบัติ นี่เราบวชมาทําไม เราเห็นคุณเห็นโทษอย่างไร ความเป็นอยู่เป็นอย่างไร พิจารณาอย่างนี้มันจะละเอียดขึ้นมาเรื่อย ละเอียดขึ้นมา จนจิตมันมีหลักมีเกณฑ์ของมันนะ พอมันพิจารณาละเอียดเข้าไป เดี๋ยวมันจะได้ตัวตนของมัน

ตัวตนคืออะไร? ตัวตนคือกิเลสเป็นนามธรรม กิเลสมันคืออะไร กิเลสมันใช้นํ้าหนักอย่างไร กิเลสมันมีรูปร่าง รูปลักษณะเป็นอย่างไร? กิเลสมันเป็นอนุสัย มันนอนเนื่องมากับความคิด เวลามันไหลไป เห็นไหม อนุสัยมันนอนเนื่อง ความรู้สึกนึกคิดนี่กิเลสมันร่วมมาด้วย แล้วมันร่วมมาด้วย มันไปชอบใจสิ่งใด

ไม่มีใครรักคนอื่นเท่ากับตัวเอง ความผูกพัน ความรักตนเองนี่อันดับหนึ่ง แต่มันปิดบังไว้นะ รักฝ่ายตรงข้ามไง หญิงก็รักชาย ชายก็รักหญิง แต่ความจริงมันรักตัวมันเอง ลึกๆ มันรักตัวมันเอง เพราะมีเรามันถึงมีเขา

นี่พอหยาบๆ มันเห็นได้หยาบๆ ไง มันไม่เห็นลึกๆ หรอก ถ้าละเอียดๆ เข้าไป ถึงที่สุดแล้วนะ ภวาสวะ ตัวภพนะ ตัวภพ ตัวเฉยๆ อยู่ นั่นแหละกิเลสอันละเอียดที่สุดเลย ตัวจิต จิตเดิมแท้นั่นน่ะ เพราะตัวมันเองมันก็มีพลังงานในตัวมันเอง แล้วจะทําลายอย่างไรจะให้มันพ้นจากพลังอันนั้นไป

ฉะนั้น เขาถามว่า “แล้วจะทําอย่างไรต่อไป”

เคยพิจารณาได้ไง จิตมันเคยพิจารณาความตาย แล้วมันรวมลง ภาวนาแล้วติดใจมาก ฉะนั้น ทําจิตให้รวมลงแล้วหลายครั้ง แต่ทําไมมันถึงไม่ยอมพิจารณาล่ะ

มันจะยอมพิจารณาอย่างไรล่ะ การพิจารณาอย่างนั้นมันเป็นอํานาจวาสนา ศัพท์ของเรา เราใช้คําว่า “ส้มหล่น” คนเรามีโอกาสส้มหล่นกันหลายๆ คนนะ เวลาส้มหล่นหมายถึงว่า จิตมันสงบ หรือจิตมันมีความรู้สึกนึกคิด มันคิดถึงเรื่องความตาย คิดถึงชีวิตเรานี่มันเศร้า มันเหงา มันหงอย นั่นน่ะ แล้วอู้ฮู! ฝังใจมาก อยากได้อย่างนี้อีก อยากได้อย่างนี้อีก คราวนี้ไม่ได้แล้ว คราวนี้กิเลสมันรู้ทันแล้ว

พอจะคิดเรื่องนี้ มันชักไปเรื่องอื่นเลยนะ “อย่าคิดเรื่องนี้เลย เรื่องนี้ไม่ดีหรอก เราอยากจะสร้างปราสาท ๓ หลังกันดีกว่า เราอยากจะไปดาวอังคาร” โอ๋ย! มันชักออกข้างนอกเลย พอจะเข้ามานี่มันเข้ามายาก แต่ถ้าเราฝึกหัด เห็นไหม พอจิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา ต้องฝึกหัดนะ มันไม่มาเองหรอก

ส่วนใหญ่คนปฏิบัติเขาบอก “ศีล สมาธิ ปัญญา จิตสงบแล้วปัญญาจะเกิดขึ้นเอง ปัญญามันจะเกิดจากสมาธิ เกิดจากสมาธิ”

ปัญญาที่เกิดจากสมาธิคือปัญญาอบรมสมาธิ มันไม่ใช่ปัญญาฆ่ากิเลส

ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญา เหมือนกับเรานี่ นักกีฬาก็ต้องมีวินัยกับตัวเอง ใครมีวิชาชีพสิ่งใดก็ต้องมีกฎกติกากับตัวเองเพื่อให้ตัวเองมีหลักมีเกณฑ์ การปฏิบัติมันก็มีปัญญากับตัวเอง ปัญญาคือปัญญาอบรมสมาธิ คือควบคุมตัวเองไง ศีลต้องบริสุทธิ์ เราอย่าไปอยู่ในที่คนพลุกพล่าน เราต้องอยู่ที่ที่สงบสงัด นี่ปัญญาอย่างนี้คือปัญญาอบรมสมาธิ

แต่พอคนไม่เข้าใจ ก็ว่าปัญญาอย่างนี้คือปัญญาฆ่ากิเลส ฆ่ากิเลสเพราะอะไร เพราะรักษาใจให้สงบได้ไง เออ! จิตสงบนี่เป็นนิพพาน แต่ความจริงคือปัญญาอบรมสมาธิ แต่ถ้ามันเป็นปัญญาที่จะเกิดชําระกิเลสนะ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค มรรค ผล นิพพาน

มรรค ผล นิพพาน มันเป็นธรรมเหนือโลกนะ ธรรมเหนือโลก

ธรรมของเรานี่ธรรมอยู่ในโลก ธรรมในโลกหมายถึงว่า คุณงามความดีของปุถุชน คุณงามความดีของโลก คือมันเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ แต่ที่เราทวนกระแสกันนี่เราจะฉีกออกจากวัฏฏะ การที่จะฉีกออกจากวัฏฏะ เราจะใช้ปัญญาอย่างนี้ พฤติกรรมอย่างนี้ ความเป็นอยู่อย่างนี้มาชําระกิเลสได้ไหม เพราะเราเกิดมากับกิเลสไง

เช่น เราเป็นโจร เราเป็นโจรนี่เราจะจับโจรไหม เราเป็นโจรเราก็อยู่กับโจรใช่ไหม เราอยู่กับโจร อยู่กับโจรเราก็ต้องหาประโยชน์จากโจรใช่ไหม ในเมื่อเราอยู่ใต้อํานาจของกิเลส เราจะฆ่ามันไหม เราจะทําลายกิเลสไหม กิเลสมันมีอํานาจเหนือเรา มันพาให้เราเกิดมา มันพาให้เราเกิดเราตายอยู่นี่ เราจะทําลายมันไหม แล้วเรามีความคิดอยู่ในอํานาจของกิเลส เห็นไหม นี่โลกียปัญญา ปัญญาของกิเลส แต่ถ้าจะเกิดโลกุตตรปัญญา ปัญญาที่จะฆ่ากิเลส ปัญญาที่เหนือกิเลส

เราเป็นโจร เราอยู่ในชุมชนของโจร แต่เรามีความสํานึกผิด ถ้าเราทําความชั่วอย่างนี้ เราเที่ยววิ่งปล้นชิงทรัพย์เขาอยู่อย่างนี้ เราจะเกิดบาปอกุศล เกิดในชาติหน้า เกิดในชาติต่อไปเราต้องไปเป็นสัตว์เดรัจฉาน ไปเป็นสัตว์ ต้องใช้สิ่งที่เราไปช่วงชิงเขามา ถ้ามันมีความรู้สึกนึกคิดมันก็เริ่มสลดใจ พอเริ่มสลดใจ เราเป็นโจร เราอยู่กับชุมชนโจร เราจะทําตัวอย่างไรให้ออกจากชุมชนนี้ ให้ออกจากอิสระ

นี่ไง เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบเข้ามา กลับมาเป็นมนุษย์ มนุษย์ที่จะเป็นดีหรือชั่ว ถ้ามนุษย์เป็นดีหรือชั่ว แล้วเราทําดีของเรา นี่โลกุตตระ จากโลกียปัญญามันเป็นโลกียปัญญา ถ้าจิตเรากลับมาสงบแล้ว เราใช้ปัญญาของเรา เราจะออกโลกุตตร-ปัญญา

โลกุตตรปัญญาคืออะไร? โลกุตตรปัญญาคือการรื้อค้นในการผูกพันกับตัวเองไง

จิตมันติดในอะไร? จิตมันติดในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม

ถ้ามันมารื้อค้น มันมาปลดเปลื้อง ปลดเปลื้องความผูกพันของจิตที่มันผูกพันกับกาย เวทนา จิต ธรรม นี่ไงโลกุตตรธรรม แต่โลกียธรรมนะ โลกียธรรม เห็นไหม “อู๋ย! ปัญญานี่เลอเลิศ ปัญญานี้เก่งกล้าสามารถ” นั้นเป็นปัญญาโลกๆ นะ ถ้าปัญญาโลกุตตรธรรมนี่กลับมา

นี้เขาถาม เพราะคําถามว่า “หลวงพ่อ จะพิจารณาอย่างไร จะทําอย่างไรช่วยบอก”

เพราะมันเคยทําได้ แล้วอยากทําได้อีก เคยทําได้ สิ่งนั้นคือส้มหล่น คือสิ่งที่เรามีอํานาจวาสนามา ดีนะ เป็นการยืนยันว่าเราได้รู้ได้เห็น ทีนี้เราปฏิบัติไป เราได้รู้ได้เห็นแล้วมันถึงเทียบได้ สิ่งที่เวลามันจู่ๆ มันพิจารณาของมันเอง พิจารณาถึงความตายแล้วมันมีความสงบ มันมีการปล่อยวาง เห็นไหม อันนั้นเวลาประสบการณ์ เวลาธรรมมันเป็นแบบนั้นน่ะ แต่เวลามันเป็นโลกียะ มันเป็นความคิดจากกิเลส มันถึงหยาบใช่ไหม เราถึงได้อยากได้อย่างนั้นอีก ถ้าอยากได้อย่างนั้นอีกเราก็ต้องยกจิตเราขึ้น แล้วฝึกหัดขุดคุ้ยหาให้เจอ ขุดคุ้ยหาของเราเอง

สมัยพุทธกาลนะ เวลาพระออกพรรษาแล้วก็จะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็ไปขออุบายนี่แหละ คนนู้นก็ไปรายงานอย่างนั้น มันผิดอย่างไร ทําอย่างไร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะคอยชี้แนะ จะคอยบอกอุบาย มันก็มีช่องทางไปได้

ในปัจจุบันนี้ ในวงกรรมฐานเรา สมัยก่อนจะมีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เวลาออกพรรษาแล้วครูบาอาจารย์จะไปหาหลวงปู่มั่น จะเอาประสบการณ์ เอาการปฏิบัติของเราไปรายงานท่าน แล้วท่านก็จะคอยเทศน์ คอยชี้ คอยนํา คอยบอกไป

แต่ในปัจจุบันนี้ใครจะเชื่อใครล่ะ มันมีแต่หมูหันน่ะ หมูนี่เวลาเขาจะหัน เขาจะเสียบก้นมัน แล้วเขาก็หมุนนะ ย่าง นี่มันจะหันแบบหมูหัน มันไม่หันแบบการประพฤติปฏิบัติ แล้วเราจะเชื่อใครล่ะ ฉะนั้น เวลาถ้าคําว่า “เราเชื่อใคร” เรามีครูมีอาจารย์นะ ท่านจะคอยชี้นําอย่างนี้ เราปฏิบัติไปเราจะมีช่องทาง ฉะนั้น ถ้าอย่างนี้เราจะต้องยึดหลักของเรา

หลวงตาท่านสั่งไว้ประจํา เวลาท่านพูดกับพระนะ “อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธจะไม่ผิด จะทําอย่างไรก็แล้วแต่อย่าทิ้งผู้รู้นะ อย่าทิ้งหัวใจของเรา อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ เกาะตรงนี้ไว้ อย่างไรก็ไม่เสียหาย”

นี่ถ้าไม่เสียหาย เรายึดหลักนี้ไว้ แล้วเราปฏิบัติไป แล้วถ้ามีปัญหาอย่างไรถามมาใหม่ ถ้ามีปัญหานะ ถ้าเป็นนักปฏิบัติ ปฏิบัติจริงนะ ขอให้มีปัญหาจริงแล้วถามมา ถามมา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าปฏิบัติ ที่จู่ๆ พิจารณาความตายไปแล้ว ดีแล้ว มันเป็นอดีตไปแล้ว แล้วในปัจจุบันจะรอให้มันมาเอง จะรอให้มันวิ่งมาชนเรา ไม่มีหรอก จะรอให้ปลาวิ่งมาชนเรา เป็นไปไม่ได้หรอก เราจะต้องฝึกหัด จิตสงบแล้วรําพึงถึงความตาย รําพึงถึงกาย รําพึงถึงเวทนา “รําพึง” รําพึงในสมาธิน่ะ จิตสงบแล้วดึงมันออกทํางาน ถ้ามันทํางานมันจะได้ใช้ปัญญา ใช้ปัญญาแล้วมันจะได้ผลอย่างนี้ มันจะไม่เกิดเอง

ถาม : ข้อ ๘๒๘. เข้าใจเรื่องธาตุลม

(วันนั้นตอบเขาไปนะ) กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ ขอบพระคุณหลวงพ่อมากๆ หลวงพ่ออธิบายได้ชัดเจนมาก โยมได้รับฟังแล้ว เข้าใจแล้วค่ะ ตรงเรื่องของลม และไม่ได้กล่าวโทษหลวงปู่ลีหรือครูบาอาจารย์องค์ใด เพียงแต่โยมติดขัดในการภาวนา เพราะโยมปล่อยให้ข้าศึกเข้าบ้านตลอดเวลา หลงโง่ซะตั้งนาน เพราะมัวแต่ดูลมเข้าลมออกภายในกายแทนที่จะอยู่เฝ้าที่ประตู เข้าใจแล้วค่ะ ตาสว่างจริงๆ และโยมก็จะนํามาปฏิบัติต่อไปค่ะ

ส่วนตรงเรื่องจิตส่งออก โยมเคยเป็นบ่อยมาก เข้าใจเป็นกระแสความไวของจิต และความแรงที่มากระทบต่อขันธ์ จนเกิดเวทนาในหรือเวทนานอก เพราะบางทีมีคนเขานึกถึงโยม โยมก็จะมีอาการแปลกๆ หรือบางทีก็ได้ยินเสียงหรือได้กลิ่น จนบางทีรู้สึกว่าไม่รู้ตัวเองเป็นปกติหรือเปล่า แต่ก็พยายามไม่ให้ค่ากับสิ่งเหล่านั้น

โยมดีใจที่หลวงพ่อเมตตาตอบปัญหาให้เร็วทันใจ อันนี้ไม่ใช่ปัญหา แต่เขียนมาเล่าให้หลวงพ่อฟัง และก็เขียนมากราบขอบพระคุณหลวงพ่อที่เมตตาเจ้าค่ะ เพราะโยมมัวแต่ไปกินดินโป่ง เลยไม่รู้เรื่องอะไรกับเขา เพิ่งจะมาเปิดเจอหลวงพ่อเมื่อเดือนนี้เอง และก็ฟังทุกวัน รู้เลยว่าถูกจริต เพราะสิ่งที่หลวงพ่อเทศน์มาทั้งหมด ถึงแม้โยมจะภาวนาไม่เป็น แต่ก็พอฟังและเข้าใจง่ายต่อหลักการปฏิบัติค่ะ กราบนมัสการ

ตอบ : นี่เขาเขียนมา เห็นไหม ว่าเขาไปกินดินโป่งอยู่ตั้งนาน อะไรมันกินดินโป่งล่ะ นี่ไปกินดินโป่งอยู่ตั้งนาน เพิ่งมาเจอเมื่อเดือนนี้ก็ยังดี ฉะนั้น ปัญหามันเคลียร์ไปแล้ว เรื่อง “ธาตุลม” ทีนี้เขาเขียนมาขอบคุณ

ฉะนั้น เขาบอกว่ามันมีประเด็นหนึ่ง ประเด็นที่ว่า “ไม่ได้กล่าวโทษหลวงปู่ลีหรือครูบาอาจารย์องค์ไหน เพียงแต่ว่าโยมติดขัดในการภาวนา”

ก็ไม่ได้โทษ เพียงแต่ว่าเราต้องยกไว้ไง เราจะยกครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าครูบาอาจารย์ของเราเป็นองค์ที่เราลงใจ แต่ถ้าครูบาอาจารย์ของสังคม ถ้าเขาสั่งสอนกัน เราไม่ลงใจ เราก็จะไม่เข้าไปยุ่งเกี่ยวด้วย เพียงแต่เราพยายามจะพูดถึงว่าครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม เช่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่ขาว หลวงปู่แหวน หลวงปู่คําดี หลวงปู่ตื้อ

หลวงตาท่านพูดประจํา “นี้คือพระอรหันต์ทั้งนั้น ถ้าพระอรหันต์น่ะ คําสอนของท่านไม่ผิดหรอก แต่พวกเราฟังแล้วตีความผิด”

ฉะนั้น เวลาวันนั้นเขียนมาถึงว่าหลวงปู่ลี เราจะตัดออกก็ได้ ส่วนใหญ่แล้วคําถามจะมีระบุถึงครูบาอาจารย์ที่เขาเอาประสบการณ์นั้นมา เราจะยกหมดล่ะ เราจะไม่พูดถึง ทีนี้เพียงแต่วันนั้นพูดถึงหลวงปู่ลี ว่าศึกษาตามแนวทางหลวงปู่ลี วัดอโศการามนะ แล้วมีอาการอย่างนี้ๆ เราเห็นว่าหลวงปู่ลีท่านสอนถูกอยู่แล้ว เพียงแต่ว่าเราจะเข้าใจถึงสัจจะความจริง แล้วปฏิบัติได้ตามนั้นไหม

ฉะนั้น เราถึงบอกยกหลวงปู่ลีไว้ก่อนไง เพราะถ้าอ่านอย่างนั้นแล้วไม่ได้พูดเป็นประเด็นไว้ “คนก็จะเข้าใจว่า...” เห็นไหม คนจะเข้าใจว่าที่เราพูดประเด็นนี้ กลัวคนเข้าใจว่า...เพราะเขาบอกว่า “ปฏิบัติตามหลวงปู่ลี แล้วผลออกมามันเป็นอย่างนี้ๆ” มันผิดไง

มันผิดหมายความว่า เราปฏิบัติไปแล้วเราเข้าไปเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับลม เพราะลมมันเป็นอากาศ เราอาศัยสิ่งนั้นเกาะไป เหมือนเด็ก เด็กมันจะฝึกหัดเดิน เขาจะมีแนว มีรั้ว มีสิ่งใดเกาะให้เด็กเดิน หัดเดินไป พอเด็กมันเดินเป็นแล้ว มันไม่เกาะรั้ว มันทิ้งรั้วเลย นี่มันจะเดินของมันเป็น นี่ก็เหมือนกัน คําแนะนําของครูบาอาจารย์เรามันเป็นแค่สิ่งที่ให้เราเกาะฝึกหัดใจเราไป ถ้าเราฝึกหัดไปมันก็จบใช่ไหม

ฉะนั้น สิ่งที่โยมคนนี้เขาเขียนมาว่าเขาไม่ได้กล่าวโทษหลวงปู่ลี

เราก็ไม่ได้กล่าวโทษ แต่พอมันเป็นประเด็นขึ้นมา เราก็จะพูดให้เห็นว่าหลวงปู่ลี...พูดถึงครูบาอาจารย์ของเราท่านล่วงไปแล้ว แล้วท่านทําธุระของท่านสําเร็จไปหมดแล้ว ท่านจะไม่มีได้ผลดีผลเสียกับพวกเราหรอก ท่านจะไม่มีมาได้มาเสียอะไรกับเรา แต่เราต่างหาก พวกเราต่างหากอาศัยแนวทาง ร่องรอยจารึกของครูบาอาจารย์ แล้วฝึกหัดตนเอง

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เหมือนกัน เป็นพระอรหันต์ท่านนิพพานไปแล้วแหละ แต่ธรรมและวินัยนี่วางไว้ให้พวกเราเดิน ทีนี้พวกเราเดิน พวกเรามีกิเลสไง พอเรามีกิเลสเราไม่เข้าใจ พอเราไม่เข้าใจ เราก็ว่าทําไมทําแล้วมันเป็นอย่างนั้นๆ นี่ประเด็นอย่างนี้เรามาพูดให้เห็นเท่านั้นเอง

กรณีนี้เราก็ไม่ได้ว่าโยม เพราะเราเข้าใจว่าโยมก็หวังดี แต่ทีนี้ความหวังดี เหมือนเด็ก เด็กนี่นะเห็นผู้ใหญ่พูดอย่างใด ผู้ใหญ่ทําอะไรมันจะทําตามนะ สังเกตได้เด็กๆ นี่มันอยากจะเล่นเป็นผู้ใหญ่ แต่พอมันเป็นผู้ใหญ่แล้วนะ มันจะเป็นเด็ก คือมันไม่ทํางาน เวลาเป็นเด็กๆ อยากเล่นเป็นผู้ใหญ่ รับผิดชอบเป็นผู้ใหญ่หมดเลย พอเป็นผู้ใหญ่แล้วนะ มันไม่เอาแล้ว มันไม่เอา

อันนี้ก็เหมือนกัน เราบอกว่าครูบาอาจารย์เหมือนผู้ใหญ่ เราก็ว่าจะทําอย่างนั้นๆ แต่จริงๆ แล้ว พอเวลาไปทําแล้วมันไม่เป็นอย่างนั้นไง ถ้ามันไม่เป็นอย่างนั้นเราต้องวาง วางของครูบาอาจารย์ไว้ก่อน แล้วเราพยายามปฏิบัติไป ถ้าปฏิบัติแล้ว พอจบแล้วมันก็จบอย่างนี้

ทําไปเรื่อยๆ เพราะคําบริกรรมเป็นที่เกาะของใจ เห็นไหม กรรมฐาน ๔๐ ห้อง วิธีการ ๔๐ วิธีการให้เราเกาะ ให้ใจได้เกาะ เพราะใจนี้เป็นนามธรรม ไม่อาศัยสิ่งใดเกาะไว้มันจะทรงตัวมันไม่ได้ ต้องอาศัยสิ่งนี้เกาะ พอเกาะๆๆ จนมันทรงตัวได้นะ พุทโธๆๆ จนมันปล่อยพุทโธหมด มันเป็นตัวมันเอง พุทโธกับเนื้อพุทโธ พุทโธๆ เหมือนชื่อกับตัวเรา ทุกคนมีชื่อนะ เวลาไปไหนต้องเซ็นชื่อหมดแหละ แต่ไอ้ลายเซ็นนี่กินไม่ได้หรอก ไอ้เรานี่ได้กินหรือไม่ได้กิน เราได้กิน นี่รู้ตัวเอง

นี่ก็เหมือนกัน พูดถึงถ้าเขาบอกว่าเขาซึ้งใจมาก ก็ถือว่าเป็นประโยชน์ ถ้าเป็นประโยชน์ก็จบเนาะ เป็นประโยชน์ก็จบ แล้วอย่างที่ว่าพิจารณาไป คําว่า “ไปกินดินโป่งอยู่นาน เดี๋ยวนี้ฟังแล้วเข้าใจ” ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า “มันเป็นกาลามสูตร อย่าเชื่อ อย่าเชื่อว่าเป็นอาจารย์เรา อย่าเชื่อว่าสิ่งนั้นถูกต้องและไม่ถูกต้อง อย่าเพิ่งเชื่อ ให้ประพฤติปฏิบัติก่อน ปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริงแล้วเราจะรู้จริง”

อย่าเพิ่งเชื่อสิ่งใดง่ายๆ นะ ถ้าเราไม่เชื่ออะไรง่ายๆ เราก็จะไม่เสียหายง่าย เรารักษาตัวเราไว้ อย่าเพิ่งเชื่อสิ่งใด เราต้องทําตัวเราให้เป็นประโยชน์ก่อน ถ้าเป็นประโยชน์แล้วนะ ให้ภาวนา เพราะภาวนาไปแล้วเป็นปัจจัตตัง เสาหลักปักลงไปในดิน ๔ ศอก โผล่จากดินขึ้นมา ๔ ศอก ลมจะพัด ลมพายุจะกระหนํ่าขนาดไหน เสานั้นจะมั่นคง

นี่ก็เหมือนกัน เราปฏิบัติแล้วเรารู้เราเห็นของเรานะ ลมมันจะแรงขนาดไหน ไอ้ความเห็นจริงอันนั้นมันจะมั่นคงของเรา นี่ปัจจัตตัง พุทธศาสนาสําคัญตรงนี้ สําคัญที่ในการประพฤติปฏิบัติให้เห็นตามความเป็นจริง แล้วเราจะได้ประโยชน์

ถาม : ข้อ ๘๒๙. ปรากฏการณ์ดวงสว่างคืออะไรกันแน่

นมัสการหลวงพ่อ เนื่องจากมีปรากฏการณ์ที่เกิดกับโยมอย่างหนึ่ง กราบเรียนถามมายังหลวงพ่อ โดยโยมไม่เคยกราบหลวงพ่อด้วยตนเองที่วัด หากมีโอกาสคงจะได้มา โยมอยู่เชียงใหม่ (เขาว่านะ)

กรณีหนึ่งมันเห็นแสงสว่าง เขาเห็นแสงสว่างบนเนินเขา โดยเฉพาะชาวบ้านจะเห็นกันบ่อย โยมได้ฟังจากชาวบ้าน อีกกรณีหนึ่งเพื่อนของโยม บ้านเขามองเห็นดอยสุเทพได้ชัดเจน ดอยสุเทพอยู่ทางทิศตะวันตก วันหนึ่งเขามองเห็นเป็นพระอาทิตย์ ๒ ดวง เขางงว่าทําไมมี ๒ ดวง แต่ประเดี๋ยวหนึ่งก็หายไป จึงเข้าใจว่าดวงพระธาตุ เขาหมายถึงว่าพระบรมสารีริกธาตุแสดงให้เห็น

ปรากฏการณ์ที่บ้านของโยมคือวันหนึ่งประมาณตี ๔ ตี ๕ เดินจงกรมอยู่ภายในบริเวณบ้าน โยมเห็นดวงสว่างเคลื่อนมาให้เห็นในระดับเหนือรั้วบ้าน ห่างจากโยมประมาณ ๑๕ เมตร แล้วก็เคลื่อนที่ไปทางซ้ายลับต้นไม้ไป

บ้านโยมอยู่ห่างจากเมืองเชียงใหม่ไปทางทิศตะวันออกประมาณ ๑๐ กิโลเมตร ไม่ไกลจากบ้านโยมประมาณ ๔ กิโลเมตรจะมีวัดพระธาตุอยู่บนดอยเล็กๆ มีพระเกศาธาตุขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบรรจุอยู่ เป็นไปได้หรือไม่ว่าจะเป็นดวงสว่างของพระธาตุจากวัดนั้นมาปรากฏให้เห็น โยมสงสัยว่าจะเป็นดวงไฟจากยานอวกาศของมนุษย์ต่างดาวหรือเปล่า โยมขอกราบเรียนถามหลวงพ่อ หลวงพ่อมีความเห็นอย่างใดเกี่ยวกับเรื่องดวงสว่างที่ยกมาถามนี้

ตอบ : ด้วยความอยากรู้อยากเห็นเนาะ อันนี้ดวงสว่าง ความเห็นเป็นดวง เป็นอะไรต่างๆ ถ้าพูดถึงเป็นไสยศาสตร์ เห็นไหม ถ้าเป็นไสยศาสตร์นะ ไสยศาสตร์มันก็มีเรื่องคุณไสย เรื่องทํากําลังของจิตให้เป็นดวง เป็นอะไรนี่ เขาทําได้ อย่างเช่นที่หลวงตาท่านเล่าบ่อยเรื่องขี่เสือ การขี่เสือ ในพวกไสยศาสตร์เขาจะเพ่งของเขา เขาจะสวดมนต์ของเขา ร่ายมนต์ของเขา เขาเรียกเสือมาขี่ได้ นี่ไสยศาสตร์มันมี

ฉะนั้น จะบอกว่า ดวงนี่นะ ถ้าเป็นไสยศาสตร์ เห็นไหม เป็นพวกผีปอบ พวกสิ่งนี้มี เราเคยเห็น เราเคยเห็นอย่างนี้มี แล้วเราเคยคุยกับเขาด้วย บางคนเราก็เคยคุยกับเขา สิ่งนี้มันเป็นเรื่องไสยศาสตร์ แต่ถ้าเป็นเรื่องพระธาตุ เรื่องต่างๆ มันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น จิตที่มันซ้อนกันอยู่นี่ ดูสิกามภพ รูปภพ อรูปภพ กามภพ เห็นไหม สิ่งที่ตั้งแต่เทวดาลงมา พวกนี้พวกเสพกาม รูปภพ นี่รูปฌาน อรูปฌาน พวกพรหม แล้วมันซ้อนกันอยู่นี่ใครเห็น เวลาจะไปเที่ยวสวรรค์กัน ขึ้นไปในอวกาศไม่เจอหรอก ไม่มี

แต่ในมิตินะ พอทําจิตเข้าไปเป็นสัมมาสมาธิ จิตเป็นกลาง ตรงนี้มันจะไปไหนล่ะ มันพลิกไปได้หมดน่ะ เห็นไหม เขาเข้าไปในลับแล เขาเข้าไปในอะไร สิ่งที่เขาทําของเขาได้ จะบอกว่าสิ่งที่จะทําได้มันต้องมีความเป็นจริงรองรับ คือมีภพ มีสถานที่แบบนั้นจริงๆ แล้วจิตของเรานี่เข้าได้หรือเข้าไม่ได้ อันนี้เป็นความจริงอันหนึ่งนะ นี่พูดถึง ๓ โลกธาตุ ฉะนั้น พอ ๓ โลกธาตุ นี่เป็นสิ่งที่เป็นสถานที่ เป็นภพ เป็นที่อยู่อาศัย แล้วจิตนี่ จิตนี้เป็นกลาง แล้วมันหมุนไปๆ

ฉะนั้น ในประวัติหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกว่าตอนอยู่ที่เชียงใหม่ พวกเทวดา พวกต่างๆ มาฟังเทศน์หลวงปู่มั่นคึกคักไปหมดเลย บนเชียงใหม่ แต่พอมาภาคอีสานท่านบอกว่าพวกเทวดาพวกอะไรนี่มาฟังเทศน์เหมือนกัน แต่จํานวนน้อยลง เห็นไหม จํานวนน้อยลง

ฉะนั้น มันเป็นสถานที่ไง สถานที่ที่ไหนเป็นมงคล สถานที่ที่ไหนเป็นป่าเป็นเขามันจะมีของมัน อันนี้ยกไว้เรื่องสถานที่ก่อน ถ้ายิ่งพูดไปๆ นะ เดี๋ยวไอ้คนพูดมันก็จะงง เดี๋ยวคนพูดมันจะงง แล้วมันจะงงไปใหญ่เลย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “เห็นเป็นพระบรมสารีริกธาตุ มองขึ้นไปบนดอยสุเทพ” นี่ใครเห็นใครไม่เห็นมันก็เป็นเฉพาะบุคคลนะ แล้วถ้าเราเห็นนี่นะ ส่วนใหญ่แล้วจะเห็นวันพระ วันโกน ถ้าวันพระวันโกนนี่อันหนึ่ง แล้วผู้ที่ปฏิบัติอยู่ในป่า คนที่มีอํานาจวาสนาบารมีเขาก็เห็นของเขาเหมือนกัน บางคนถ้าเขาเห็นของเขา เขารู้ของเขา

แต่ถ้าคนไปกัน ๒ คน เห็นคนหนึ่ง คนหนึ่งไม่เห็นนะ คนที่เห็นเขาจะไม่พูดให้คนที่ไม่เห็นมาโต้เถียงกัน นี่อํานาจวาสนาของคนมันไม่เหมือนกันไง แม้แต่มองไปในสถานที่เดียวกัน คนหนึ่งมองเห็น คนหนึ่งมองไม่เห็นอย่างนี้ก็มี อย่างนี้ก็มีนะ เวรกรรมของคนมันไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น อย่างที่ว่านี่ถ้ามองขึ้นไปบนดอยสุเทพเห็น แล้วเดี๋ยวก็หายไป นี่เห็นแล้วเราก็เก็บไว้เป็นวาสนาของคน แต่ถ้าเป็นเรื่องของโยมล่ะ เรื่องของโยมบอกว่า “อยู่ที่บ้าน แล้วกลางคืนเดินจงกรมอยู่ เห็นดวงสว่างลอยห่างจากบ้านประมาณ ๑๕ เมตร”

เห็นดวงสว่าง เห็นไหม เห็นดวงสว่าง เวลาในประวัติหลวงปู่มั่น มีพระองค์หนึ่งประพฤติปฏิบัติ เวลาจิตมันรวมลง นี่เวลารวมลง จิตรวมลง จิตจะรู้เห็นสิ่งต่างๆ มันทําให้อยากรู้อยากเห็น แล้วมีอยู่วันหนึ่งจิตนี้รวมลง เห็นเป็นดวง เห็นเป็นดวงเหมือนพระจันทร์เลย แล้วลอยไป ลอยไป พระองค์นั้นลุกขึ้นเดินตามดวงนี้ไป พอตามดวงนี้ไป ดวงนี้ก็ลอยสูงขึ้นๆ พระองค์นี้ได้ปีนต้นไม้เพื่อจะไปจับดวงนี้ให้ได้ ดวงนี้ก็ลอยขึ้นต้นไม้ไป ลอยขึ้นต้นไม้ไป พระนี้ก็ปีนขึ้นไป

(เดี๋ยวจะมีประเด็นหลายประเด็นมาก) พอพระนี้ปีนขึ้นไป พอปีนขึ้นไปถึงบนต้นไม้ เห็นไหม ดวงนั้นแว็บหายไปเลย พระองค์นั้นร้องไห้นะ ร้องไห้ตกใจไง ตกใจเวลาเห็นโทษมันแล้วตกใจมากเลย พอตกใจมากนี่ร้องไห้ พอร้องไห้เสียงดังขึ้นมา พระที่อยู่ด้วยกันก็ออกมาดู แล้วค่อยๆ ปลอบประโลมแล้วเอาลงมาจากต้นไม้นั้น

ฉะนั้น กรณีนี้หลวงตาจะเล่าเรื่องนี้บ่อย หลวงตาเล่าเรื่องนี้บ่อยเพราะอะไร เพราะหลวงตาได้เห็นคนคนนี้ด้วย คนคนนี้เขาสึก ตอนที่เขาเป็นพระ เขาภาวนาไปเขาจะรู้เห็นอะไรแปลกๆ มาก สุดท้ายแล้วเขาสึกไป พอสึกไป วันที่หลวงตาไปพัก เขาอยู่หนองคาย คนคนนี้ก็มากราบ พระชี้เลย คนนี้ๆ คนที่เล่าให้ฟังนี่ ที่หลวงตาเอามาเขียน

ประเด็นคือหนึ่ง จิตมันสงบแล้วเห็นดวง ถ้าเห็นดวงนี่มันเป็นแต่ละบุคคลนะ ทีนี้เห็นดวง ถ้าเห็นดวง เห็นไหม ถ้าเราเห็น เวลาจิตสงบแล้วเราเห็น ให้ดึงเข้ามาที่ตัวเรา เวลาใครจิตสงบมันจะเห็นเป็นดวง ดวงนี้จะลอยอยู่ข้างหน้าก็แล้วแต่ หรือจะวิ่งมาชนเราก็แล้วแต่ ถ้าเราส่งออกไปเราจะตามมันไป ถ้าเราดึงเข้ามามันจะอยู่กับเรา ดึงเข้ามาเป็นตัวเรา

พอมันเข้ามา พุทโธๆ ถ้าเห็นเป็นดวงนะ น้อมใจไง ใจนี่น้อมให้ดวงนั้นเคลื่อนเข้ามา เคลื่อนเข้ามาหาเรา เคลื่อนเข้ามา...ไม่ใช่ตามไป ให้เคลื่อนเข้ามาหาเรา เคลื่อนเข้ามาหาเรา เคลื่อนเข้ามาสู่เป็นเราเลย พอเป็นเราปั๊บมันก็จะมาสู่อย่างนี้ มันก็จบไง แต่ถ้าเราออกไปนะจบเลย เราตามเขาไป

ฉะนั้น ดวงที่พระองค์ที่สึกไปนี้เห็นนะ นั่งสมาธิอยู่เห็นดวงนั้น ลืมตาก็เห็น ดวงนั้นเคลื่อนไปก็ตามดวงนั้นไป ดวงนั้นลอยสูงขึ้นก็ปีนต้นไม้ขึ้นไป นี่ทําให้ตายได้นะ ถ้าดวงดวงนั้นลอยไปที่หน้าผา ลอยไปในที่หุบเหว แล้วถ้าเดินไปตกหุบเหวล่ะ นี่มันเป็นโทษได้ไง มันเป็นโทษ ฉะนั้น พอมันเป็นโทษ พอขึ้นต้นไม้แล้วดวงนี้หายไปก็ลงมาได้

ฉะนั้น สิ่งที่เป็นดวงต่างๆ ถ้าเป็นพระบรมสารีริกธาตุจะพาคนให้ไปประสบอุบัติเหตุไหม ถ้าเป็นพระบรมสารีริกธาตุต้องส่งเสริมให้คนคนนั้นภาวนาดี ต้องส่งเสริมให้คนคนนั้นทําสิ่งที่ถูกต้อง ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิ

แต่ถ้าเป็น เห็นไหม เพราะเราจะบอก อย่างที่ว่า ถ้าเป็นกระสือ เป็นอะไร มันก็เป็นดวงเหมือนกัน เราจะบอกว่าดวงนี่เราจะแยกอย่างไรว่า ดวงใดเป็นดวงพระบรม-สารีริกธาตุ ดวงใดเป็นดวงแบบไสยศาสตร์

เวลาคนภาวนาไปมันยังมีอีกนะ ที่เราภาวนากันเราต้องมีครูบาอาจารย์ไง เรามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะแยกแยะตรงนี้ แต่ถ้าเราเห็นดวงของเรา เราเห็นพระจันทร์ อย่างเช่นพระจันทร์ยิ้มต่างๆ เราไม่ตื่นเต้น เราไม่ไปยุ่ง มันก็ไม่เสียหายอะไร แต่ถ้ามันเป็นเวรเป็นกรรมมันจะมีการกระทํา แล้วมันจะมีการต่อเนื่องกันไป พอต่อเนื่องไปนี่มันคล้อยตามไป มันจะเกิดผลเสียไง

ฉะนั้น แต่ถ้าเป็นพระบรมสารีริกธาตุ มีพระพวกเราเห็นกันเยอะ แต่เห็นแล้วก็สาธุ! สาธุ! เราเห็นแล้วก็คือเห็น ไม่ไปตื่นเต้นแบบนั้น ฉะนั้น ดวงสว่าง ดวงสิ่งใด แต่ถ้าดวงอย่างนี้นะ มันก็เหมือนที่หนองคายเนาะ เวลามันผุดมาจากแม่นํ้าโขง มันก็เป็นดวงเหมือนกัน ฉะนั้น เราจะเอาสิ่งใดเป็นเครื่องตัดสินไง

ทีนี้พอเครื่องตัดสินปั๊บ นี่ส่งออก การส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของการส่งออกเป็นกิเลส แต่ถ้าการย้อนกลับ ทวนกระแสกลับมาในหัวใจ สิ่งนี้เป็นมรรค ผลของการที่เกิด เกิดจากมรรค คือเกิดปัญญาการชําระกิเลส ผลของมรรค ผลของการทวนกระแสกลับเข้ามาในใจ

ผลของการตามส่งออกไป การส่งออกเกิดจากสมุทัย ผลของมันคือทุกข์ ผลของมันคือการผิดพลาด แต่ถ้าเป็นมรรค เห็นไหม ทวนกระแสกลับเข้ามาในใจ ถ้าทวนกระแสกลับเข้ามาในใจ นี่ผลของมันเป็นมรรค ผลของมันเป็นการชําระกิเลส ผลของมันคือเอากิเลสของเรามาตีแผ่ นี่พูดถึงการปฏิบัติ นี่พูดถึงอริยสัจ

ฉะนั้น คําถามถามมาไง คําถามถามมา ถ้าปรากฏการณ์ของดวงสว่าง เพราะเราก็เคยพูดถึงดวง เราก็เห็นของเราเหมือนกัน เวลาอยู่ในป่าในเขานะ ตอนนี้เห็นแต่พระจันทร์ กลางคืนพระจันทร์เต็มดวง

ฉะนั้น การเห็นแล้วเราต้องแยกแยะ แยกแยะนะ เพราะใจเรามีกิเลส เพราะใจเรามีกิเลส เราต้องแยกแยะของเราว่าอะไรถูกอะไรผิด แต่ทางเชียงใหม่นี่หลวงปู่มั่นท่านบอกไว้ว่าเทวดาเยอะมาก เทวดาก็เยอะ สรรพสิ่งก็เยอะในป่าในเขา ฉะนั้น สิ่งที่เป็นชัยภูมิที่ดี สิ่งที่เห็นต้องมีอยู่แล้ว

แล้วอย่างที่โยมถามมาครั้งสุดท้ายว่า “โยมสงสัยว่าจะเป็นดวงไฟของยานอวกาศมนุษย์ต่างดาว” นี่ไม่ต้องไปพูดถึงมันเลย อันนี้เราไม่ต้องไปพูดถึงเลย เราพูดถึงสิ่งที่เป็นวัฏวน กามภพ รูปภพ อรูปภพ มันก็มหาศาลอยู่แล้ว ฉะนั้น สิ่งที่เป็นมนุษย์อวกาศมันเป็นเรื่องวิทยาศาสตร์ไปแล้วนะ นี่เราพูดถึงเรื่องธรรม

ฉะนั้น สิ่งที่เรารู้เราเห็นแล้วเราก็วางไว้ กลับมาที่พุทโธ กลับมาที่ประพฤติปฏิบัติ กลับมาที่ระงับความทุกข์ในหัวใจ แล้วเอาใจของเราให้ร่มเย็น แล้วประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าพ้นจากทุกข์ได้ นี้จะเป็นสมบัติของเรา เอวัง

๑๑

พระสงฆ์

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๐ มีนาคม ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เราจะอ่านคําถามไปรอบหนึ่งก่อนเนาะ แล้วเดี๋ยวเรามาไล่ตอบไปทีละข้อ ถ้าไม่ไล่ไปแล้วเดี๋ยวมันจะงงไง

๑. พระสงฆ์หลงรักเพศเดียวกันจะอาบัติหรือไม่

๒. การทําบุญทางเว็บไซต์ได้บุญหรือไม่

๓. ถ้าหากผู้ชายแปลงเพศเกิดอยากบวช สามารถบวชได้หรือไม่

๔. ถ้าหากได้มีส่วนร่วมกับการทําแท้งโดยที่ไม่รู้ จะมีผลต่อเราหรือไม่

๕. มีคําพูดใดที่สามารถโน้มน้าวจิตใจให้บุตรบวชโดยที่ไม่บังคับจิตใจ

๖. การที่มีคนมารักเรา แล้วเราปฏิเสธไป ทําให้เขาไปทําร้ายตัวเองหรือฆ่าตัวตาย เราจะบาปหรือไม่

๗. ถ้าพ่อกับแม่ทะเลาะกัน เราจะมีวิธีการอย่างใดในการแก้ไข

๘. การที่คนเราเห็นผี ถือว่าเราเคยทําเวรกรรมต่อกันมาใช่หรือไม่

๙. เคยได้ยินมาว่าในการทําบุญ แล้วบอกคนอื่นให้อนุโมทนาเป็นสิ่งที่เป็นบุญอย่างหนึ่ง หรือเราควรทําบุญโดยที่ไม่บอกให้ใครรู้เลย อันไหนดีกว่ากัน

๑๐. หากโดนผู้อื่นดูถูกเหยียดหยาม จะมีวิธีการรักษาใจของเราอย่างไร

ถาม : ๑. พระสงฆ์หลงรักเพศเดียวกันจะอาบัติหรือไม่

ตอบ : พระสงฆ์หลงรักเพศเดียวกันที่ไหน

นี่เวลามีเพศ เห็นไหม เพศนะ พูดถึงเรามีเพศหญิงและเพศชาย นักบวชนี่เป็นเพศหนึ่ง เพศนักบวช ฉะนั้น ถ้าหลงรักในเพศเดียวกัน หลงรักในเพศเดียวกันมันเป็นเรื่องกิเลสแล้ว เป็นเรื่องความภายใน

พระสงฆ์เวลาบวชแล้วนะ เวลาบวช เห็นไหม เป้าหมายในการบวช พระพุทธเจ้านะ เวลาครั้งแรกพระพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เวลาพระพุทธเจ้าปรารถนาสร้างบุญญาธิการมา เริ่มต้นตั้งแต่หลักของศาสนาก่อน หลักของศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมา เวลาสร้างบุญญาธิการนี่ ๔ อสงไขย คือการเกิดตายๆ ในวัฏฏะ

แล้วพระพุทธเจ้าเคยเกิดกับพระพุทธเจ้าองค์ต่างๆ มา จนพระพุทธเจ้าพยากรณ์ไง พยากรณ์ว่า “ต่อไปจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชื่อว่าสมณโคดม” ถ้าพระพุทธเจ้าพยากรณ์แล้ว พวกพระโพธิสัตว์จะกลับใจไม่ได้ แต่นี่ความปรารถนาดีของคน ปรารถนาดีคือเป็นพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์หมายถึงปุถุชน พระโพธิสัตว์หมายถึงว่า ผู้ที่สร้างสมบุญญาธิการ ปรารถนาสร้างบุญบารมีไปเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าภายภาคหน้า

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบวชนะ เวลาประวัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาที่เป็นราชกุมารจะได้เสวยราชย์ ทีนี้พอไปเที่ยวสวน เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มันเห็นฝั่งตรงข้ามไง มันสะเทือนถึงฝั่งตรงข้าม ถ้าไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ทําอย่างใด

อย่างเช่นตอนเช้าถามว่า “ถ้าไม่เกิดไม่ตายทําอย่างไร”

ไอ้นี่มันเป็นเพ้อเจ้อ มันไม่มีหลักแหล่งว่าไม่เกิดไม่ตายเป็นอย่างไร เพียงแต่เราเป็นชาวพุทธใช่ไหม เราก็ว่าไม่เกิดไม่ตาย ไม่เกิดไม่ตายในอะไร ตอนนี้กําลังเพ้อเจ้อกัน ในศาสนานี่เพ้อเจ้อ เพ้อเจ้อ เพ้อฝันไปหลุดโลก แต่ถ้าเป็นความจริงนะ เป็นความจริงนี่คนไหนทุกข์ คนไหนเกิด คนคนนั้นถึงมีหลักมีเกณฑ์ คนคนนั้นจะสํานึกตน แล้วคนคนนั้นจะทําดี

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเที่ยวสวนนะ เห็นยมทูต เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญไว้มาก ทีนี้สร้างบุญไว้มาก มันก็เหมือนที่ว่ากรรมนี่ต้องบังคับตายตัวมาอย่างนั้น แต่กรรมบังคับตายตัวมาอย่างนั้นนั่นอีกเรื่องหนึ่ง เพราะว่าเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญญาธิการมาก พวกเทวดา อินทร์ พรหมเขาพยายามโน้มน้าวให้เป็นแบบนั้น ถ้าโน้มน้าวให้เป็นแบบนั้น นี่ยมทูต ก็เทวดามาแปลงกายนั่นแหละ ให้เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย แล้วถ้าฝั่งตรงข้ามล่ะ ถ้าเราไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย นี่มันมีที่มาที่ไป

ฉะนั้น พอมีที่มาที่ไปถึงสะเทือนใจ พอสะเทือนใจก็ออกบวช พอออกบวช นี่เราจะบอกว่าเป้าหมายของพุทธศาสนาคือสิ้นสุดแห่งทุกข์ทั้งนั้น ทีนี้เป้าหมายของพุทธศาสนาคือสิ้นสุดแห่งทุกข์ใช่ไหม พระพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา พอพระพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมนี่มันเป็นความลึกลับมหัศจรรย์ ทั้งๆ ที่มีความพร้อมมาเพื่อจะมาเผยแผ่ธรรมนะ แต่เพราะมันละเอียดลึกซึ้ง มันคนละมิติ มิติของโลกกับมิติของธรรม

ฉะนั้น คําว่า “มิติของโลก” นี่วิทยาศาสตร์ ในพระไตรปิฎก ธรรมและวินัยนี่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม คือรู้จริง รู้จริงก็เขียนตําราไว้ในพระไตรปิฎก แล้วเราก็ไปศึกษาตํารากัน ท่องตํารากัน แล้วว่าตํารานั้นเป็นความจริง ตํารานั้นเป็นความจริง แล้วก็พยายามเอาความจริงนั้นออกมาจากตํารา พยายามจะเอามาคั้น เอามาแสวงหาเรื่องในตํารา มันเลยไม่มี มันมีความจริงอยู่ที่หัวใจ

ทีนี้พอมีความจริงอยู่ที่หัวใจ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว ถึงท้อใจนะว่าจะสอนกันอย่างไร เพราะมันเป็นเรื่องการรื้อภพรื้อชาติ เรื่องการไม่เกิดไม่ตาย ทีนี้พอเรื่องไม่เกิดไม่ตายทําอย่างไร จนต้องดูนะ เล็งญาณนะ จะไปสอนอาฬารดาบส อุทกดาบสก่อน เพราะว่าเคยไปเรียนกับเขา เขาได้สมาบัติ ๘ สมาบัติ ๖ เขามีพื้นฐานของเขา ถ้าแนะนําเขา เห็นไหม การทําความสงบของใจ นี่กําปั้นทุบดิน ที่เขาทํากันอยู่นี่โลกียปัญญา ใครทําอะไรก็แล้วแต่ ผลของมันคือความสงบ

ทุกคนบอก “ใช้ปัญญา ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ใช้ปัญญากันไปใหญ่เลยนะ อู๋ย! เป็นนักปราชญ์กันหมดเลย” มันเลยปราศจาก ไม่ได้อะไรเลย เพราะมันไม่มีหลักใจ มันไม่เปิดบริษัท ไม่มีบัญชี เห็นไหม เราไม่เปิดบัญชี ใครจะโอนเงินมาให้เราได้ ถ้ามันไม่เห็นใจของมัน มันเริ่มต้นปฏิบัติไม่ได้

ไม่เกิดไม่ตาย ไม่เกิดไม่ตายลอยฟ้ามาจากไหน ไม่เกิดไม่ตายมันต้องมีที่มาที่ไปสิ

ฉะนั้น เวลาเล็งญาณไปเห็นอุทกดาบส ก็ตายเสียแล้วเมื่อวานนี้เอง เสียดายมาก ก็เล็งญาณ เล็งญาณไปเห็นปัญจวัคคีย์ ไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ เห็นไหม พอไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ ปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากอยู่ คนที่พยายามสมบุกสมบันแล้วมีคนดูแลอุปัฏฐากอยู่ มันก็เหมือนปฏิบัติไปพร้อมกัน แต่การปฏิบัตินั้นพระพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้

ฉะนั้น มันไม่มีมรรคญาณ ไม่มีเทคโนโลยี ไม่มีความจริง ต่างคนต่างดันกันไปจะไปให้ได้ มีแต่แรงปรารถนา มีแต่ความจงใจ มันไปไม่รอดไง พอไปไม่รอด พระพุทธเจ้าถึงหันกลับมาฉันอาหารของนางสุชาดา แล้วคืนนั้นปฏิญาณตน

“ถ้านั่งนะ ถ้าไม่ได้ตรัสรู้ธรรม จะตายคาท่านั่งนี้เลย”

สมบุกสมบันมาทั่วหมดแล้ว กลับมาสําเร็จในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทีนี้พอไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ ปัญจวัคคีย์ก็ได้อุปัฏฐากมา ก็ได้อุปัฏฐาก ได้ประพฤติปฏิบัติมา ประพฤติปฏิบัติ ๖ ปี ดูสิคนบวช ๖ ปีมันต้องทําความสงบของใจมามีหลักมีเกณฑ์ เพราะมีอํานาจวาสนา แต่ไม่มีปัญญา ไม่มีเทคโนโลยี ไม่มีการชี้นําไป เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศน์ธัมมจักฯ เห็นไหม พระอัญญา-โกณฑัญญะเป็นสงฆ์องค์แรกของโลก

(เราจะรวบรัดนะ) เวลาพระพุทธเจ้าไปเทศนาพระอัญญาโกณฑัญญะ แล้วเทศนาว่าการเอายสะ แล้วได้อีก ๕๔ องค์

“เธอทั้งหลายพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและเป็นทิพย์”

บ่วงที่เป็นโลกนี่เราติดกันหมดเลย บ่วงที่เป็นโลก เห็นไหม โลกธรรม ๘ ชื่อเสียง เงินทอง นี่บ่วงของโลก ศักยภาพของโลก บ่วงของโลก...บ่วงที่เป็นทิพย์ไง คนอยากจะมีความร่มเย็น อยากเกิดเป็นพรหม เป็นอินทร์ นี่บ่วงที่เป็นทิพย์

ถ้าพระอรหันต์พ้นจากบ่วงที่เป็นโลก นี่โลกธรรม ๘ สิ่งที่โลกเขาแสวงหากัน มันเป็นภาระ มันเป็นเครื่องแบกหาม มันเป็นของหนัก มันเป็นเรื่องน่าเบื่อหน่าย นี่บ่วงที่เป็นทิพย์ เราต้องไปเกิดไปตายอีก เห็นไหม

พระพุทธเจ้าบอกว่า “เธอทั้งหลายพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและเป็นทิพย์ เธอจงไปอย่าซ้อนทางกัน โลกนี้เร่าร้อนนัก”

“โลกนี้เร่าร้อนนัก” เหมือนเราเป็นไข้ทุกข์ยากนัก ต้องการยาคือธรรมโอสถ ฉะนั้น เวลาเป้าหมายของพระสงฆ์ที่บวช เริ่มต้นบวชเพื่อจะพ้นจากทุกข์ นี้เราพูดถึงเป้าหมายนะ แล้วพอเป้าหมาย ถ้าใครมีเป้าหมายอย่างนี้ มันจะมีความตั้งใจ มีความจงใจ พฤติกรรมของเขา เราอยากเป็นคนดี เห็นไหม เราเป็นชาวสวนที่ดี เราก็ต้องดูแลสวนของเรา เพื่อจะมีผลของมัน เพื่อเราจะได้กินเพื่อดํารงชีวิตของเรา เพื่อได้เจือจานใคร เราทําธุรกิจต่างๆ เราก็ต้องดูแลผลงานของเรา

เราเป็นพระ เราอยากปฏิบัติ อยากจะพ้นจากทุกข์ เห็นไหม ถ้าเรามีเป้าหมายแล้ว พระนี่จะเริ่มเห็นศีล สมาธิ ปัญญามีคุณค่า ถ้าศีล สมาธิ ปัญญามันมีคุณค่า เพราะสิ่งที่ศีล สมาธิ ปัญญาจะพาเราให้พ้นจากทุกข์ เทคโนโลยีที่พาเราพ้นไป เขาจะทําลายตรงนี้ไหม

เขาจะมาว่า “พระสงฆ์หลงรักเพศเดียวกันจะเป็นอาบัติหรือไม่” เขาจะทําอย่างนี้ไหม ถ้าคนเรามีเป้าหมายจะทําอย่างนี้ไหม...เรื่องไร้สาระ! พระสงฆ์หลงรักเพศเดียวกันมันเรื่องไร้สาระ ถ้าคนมีเป้าหมายที่ดี เป้าหมายที่เขาจะพ้นจากทุกข์ เรื่องนี้ไม่ต้องถามก็รู้อยู่แล้ว

พระพุทธเจ้าสอนนะ (พวกนี้ไม่เชื่อ) พระพุทธเจ้าสอนว่า “ที่ไหนมีรัก ที่นั่นมีทุกข์” ที่ไหนมีความรัก ที่นั่นมีความทุกข์ แล้วถ้าพระสงฆ์ไปหลงรักเพศเดียวกัน พระพุทธเจ้าสอนแล้ว “ที่ไหนมีรัก ที่นั่นมีทุกข์” แต่พวกเราบอก “มันมีทุกข์ที่ไหน มันมีความสุข มีความปลื้มใจ” เออ! เดี๋ยวถ้ามันหักนะมันจะทุกข์

“ที่ไหนมีรัก ที่นั่นมีทุกข์” นี่พระพุทธเจ้าเทศน์เองนะ พระพุทธเจ้าเทศนาว่าการ “ที่ไหนมีรัก ที่นั่นมีทุกข์” แล้วคนก็จําคําพูดไปบอกกับกษัตริย์ เราจําชื่อไม่ได้...ไม่เชื่อนะ เพราะเขามีความสุขมาก ไปถามพระพุทธเจ้าว่า

“เป็นอย่างนั้นจริงๆ หรือ พระพุทธเจ้าพูดอย่างนั้นจริงๆ หรือ ที่ไหนมีรัก ที่นั่นมีทุกข์”

พระพุทธเจ้าบอก “จริง! ที่ไหนมีรัก ที่นั่นมีทุกข์”

ในเมื่อมีความรักนะ มันต้องมีความทะนุถนอม มีความดูแลรักษา มีความผูกพัน อันนี้เป็นทุกข์ไหม เพราะเรารัก เราถึงว่าเป็นความสุข แต่ความจริงเป็นความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ดูพ่อแม่สิ ลูกออกมานี่ความรักที่สะอาดบริสุทธิ์นะ ความรักของพ่อแม่เป็นสิ่งที่สะอาดบริสุทธิ์มากเลย แล้วดูสิตอนนี้พ่อแม่อยู่บ้านกําลังคิดเลย “ลูกเราไปไหน ลูกเราไปนี่จะจริงหรือไม่จริง” นี่อยู่บ้านก็นอนทุกข์อยู่นั่นน่ะ รักไหม? รัก “ที่ไหนมีรัก ที่นั่นมีทุกข์” ทุกข์มากทุกข์น้อยเท่านั้นแหละ

ฉะนั้น ถ้าเรารู้อย่างนี้แล้ว “ที่ไหนมีรัก ที่นั่นมีทุกข์” พระสงฆ์จะหลงรักไหม

ทีนี้นี่พูดถึงเป้าหมายของศาสนาก่อน ฉะนั้น ถ้าพูดถึงเป้าหมายของศาสนา ถ้าคนบวชมาแล้วมีเป้าหมายแล้วอยากจะพ้นจากทุกข์ เหมือนชาวสวน ชาวสวนเขาต้องดูแลพืชพันธุ์ของเขา เขาต้องดูแลอย่างเต็มที่เลย เราเป็นพระ ถ้าเราบวชมา เราอยากจะพ้นจากทุกข์ เราจะดูแลหัวใจเราเต็มที่เลย ถ้ามันแฉลบ มันออกนอกลู่นอกทาง ต้องมีสติ ต้องมีปัญญาบังคับมัน ต้องมีเหตุมีผล

ในทุกวงการมันต้องมีทั้งคนดีและคนชั่วในทุกวงการ ฉะนั้น คนชั่วหรือคนที่ทําผิดพลาดไป ถ้าเขาไม่มีสติปัญญาสามารถเหนี่ยวรั้ง เขาทําสิ่งนั้นไปเขาก็เสียหายของเขา “ตาลยอดด้วน” ถ้าเขาทําความเสียหายของเขานะ เขาจะมีเวรมีกรรมของเขาไป แต่ถ้าคนมีสติปัญญาเขาจะรั้งของเขา

ฉะนั้น ถ้าเราเล่านิทาน ไม่ใช่นิทานหรอก ความจริงในวงการของพระเรานี่ เรื่องอย่างนี้มันเกิดขึ้นมาได้ทั้งนั้นน่ะ ถ้าเรื่องอย่างนี้มันเกิดขึ้นมาได้เพราะอะไร เพราะทุกคนควบคุมใจตัวเองไม่ได้หรอก

ทุกคนเวลาเกิดขึ้นมานี่นะ เราจะมีสติปัญญาเหนือความรู้สึกนึกคิดเรานี่เป็นไปไม่ได้ แต่ถ้าเราฝึกหัด เราเห็นโทษของมัน เราจะพัฒนาขึ้นมาจนเราจะควบคุมมันได้ ถ้าควบคุมมันได้ บริหารจัดการมันได้ นั่นคือมรรค

มรรคคือ “ศีล สมาธิ ปัญญา” ที่มันเป็นธรรมจักรที่มันหมุน เวลามันหมุนขึ้นมา มันเป็นรูปเป็นร่างขึ้นมา มันเป็นสิ่งที่จับต้องได้เลยนะ พอเป็นสิ่งที่จับต้องได้นี่มันเข้าไปทําลาย เข้าไปทําลายเชื้อไข สิ่งที่มันกระตุ้นให้เกิดความรัก

อะไรทําให้เกิดความรัก เอ็งไปรักเขานี่เอ็งหน้าด้านไหม ทําไมเอ็งหน้าด้านขนาดนี้ เอ็งไปรักเขาได้อย่างไร แล้วรักมันเป็นโทษ แล้วมันเป็นโทษอย่างไร นี่มันจะพิจารณาของมันนะ แล้วมันจะปล่อยของมันถ้ามีปัญญานะ ถ้าปัญญานี่ ถ้าธรรมจักรมันเกิดขึ้น ถ้ามันเกิดขึ้นมันจะย้อนกลับมา ย้อนกลับมา มาแก้ไข

ฉะนั้น นี่พูดถึงว่า ในเรื่องของใจมันหักห้ามกันยาก หักห้ามกันไม่ได้ แล้วมันเกิดขึ้นไหม? เกิด

อย่างตอนเช้าเราพูดถึงที่ว่าหลวงปู่มั่นท่านดูแลนี่ มี ในวงกรรมฐานสมัยที่ว่าลูกพ่อเดียวกัน หลวงปู่มั่นท่านเป็นอาจารย์ใหญ่ แล้วมีลูกศิษย์ได้ผลิตผลออกมาจากหลวงปู่มั่นเป็นลูกพ่อเดียวกัน จะรักกันมาก จะดูแลกัน เพราะเราชอบศึกษาเรื่องอย่างนี้ พอเรื่องอย่างนี้ปั๊บ เวลาพระที่มีปัญหาสิ่งต่างๆ เขาจะคอยดูแลกัน เขาจะคอยให้สติกัน เขาจะคอยชักนํากันมาในสิ่งที่ดี ถ้าพระที่รักกันจริงๆ นะ

ฉะนั้น สิ่งที่พอสังคมมันกว้างขึ้น แล้วสังคมมันกว้างขึ้น ถ้าพระองค์ใดมีความรู้สึกอย่างนี้ขึ้นมา แล้วเรามีความคิดที่ดีจะไปชักนําเขา เขาหาว่าเราอิจฉาเขานะ หาว่าเราจะไปซํ้าเติมเขานะ นี่เวลามุมมองของจิตโดนกิเลสมันครอบงําแล้วมันจะมองผิดไปหมดเลย ใครปรารถนาดีกับเรา ก็หาว่าเขาจะจับผิดเรา แต่ถ้าจิตใจมันไม่มีกิเลสครอบงํานะ พอเขามาพูดในแง่มุมที่ถูกต้องนี่มันได้สติ พอได้สติมันก็พยายามหลีกเลี่ยง พยายามทําขึ้นมาให้ไม่รัก พยายามให้ตัวเองให้พ้น

ฉะนั้น “พระสงฆ์หลงรักเพศเดียวกัน จะเป็นอาบัติหรือไม่”

คําว่า “อาบัติ” อาบัติของจิตมันไม่มี อาบัติมันเกิดจากการกระทํา การกระทําที่มันเป็นอาบัติแล้วครบองค์ของอาบัติ แต่โลกวัชชะ โลกติเตียน นี่ธรรมและวินัย เวลาวินัยคืออาบัติ วินัยคือกฎหมาย แต่ธรรมะละเอียดกว่านะ มันเหมือนนิติศาสตร์กับรัฐศาสตร์ รัฐศาสตร์คือการปกครอง แต่นิติศาสตร์นี่ผิดตามกฎหมาย เราจะปกครองด้วยกฎหมาย หรือเราจะปกครองด้วยคุณธรรม นี่ถ้าเป็นธรรมนะ

เวลาพระพุทธเจ้าบอก “ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเธอ”

ถ้าไม่ผิดศีลมันก็ผิดธรรม ผิดธรรม! ผิดธรรม!

ฉะนั้น คําว่า “อาบัติ” นี่มันเป็นนิติศาสตร์ มันเป็นกฎหมาย ถ้าเราทําผิดมันถึงผิด

นี่หลงรักเขา แต่ถ้าไปทําผิด เห็นไหม มันมีผิดนะ ภิกษุอยู่ในที่ลับกับหญิง อยู่ในที่ลับนะ ในที่ลับทางตา ลับทางหู ในที่ลับ นี่ถ้าจะปรับ มีคนที่น่าเชื่อถือได้มาปรับอาบัติสิ่งใดต้องเป็นอาบัติอย่างนั้น มีที่น่าเชื่อถือได้ในสมัยพุทธกาลคือนางวิสาขาเป็นพระโสดาบัน เพราะพระโสดาบัน

มันมีพระกับผู้หญิงเขาชอบคุยกัน นี่เขาไปเตือนแล้ว พอเตือนว่า ที่ลับหูลับตา ลับตาคือว่าเขาอยู่ในที่ลับ แต่พอไปบอก พระพุทธเจ้าก็บัญญัติขึ้นมาเลย “ภิกษุห้ามนั่งกับผู้หญิงตัวต่อตัวในที่ลับตา”

เขาก็ไปนั่งอยู่ห่างๆ พอห่างๆ ปั๊บมันไม่ได้ยิน คุยอะไรกันก็ไม่ได้ยิน ก็ไปฟ้องพระพุทธเจ้าอีก พระพุทธเจ้าก็บัญญัติว่า “ในที่ลับหู” คือพูดต้องมีบุคคลที่ ๓ นั่งด้วย นี่พูดถึงเวลาเรื่องที่มันเกิดความรู้สึกทางใจ

ฉะนั้น ถ้าพระสงฆ์รักเพศเดียวกัน อันนี้มันเป็นอาบัติมันจะต้องมีครบองค์ประกอบไง ตามกฎหมายถ้ามันผิดมันถึงผิด ฉะนั้น ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ ทางฆราวาสจะบอกว่า เวลาพระพูดนี่พระจะเข้าข้างกัน เพราะเราอ่านคําถามแล้ว เดี๋ยวมันจะไปตอบปัญหาข้างหน้านะ ปัญหาข้างหน้ายังมี ฉะนั้น อันนี้ผ่าน

ถาม : ๒. การทําบุญผ่านเว็บไซต์ได้บุญหรือไม่

ตอบ : การทําบุญทางเว็บไซต์ ถ้าทางผู้ที่กระทําเว็บไซต์นั้น ผู้ที่ทําบุญนั้นจริง เขาทําให้เราได้จริง นี่ได้บุญ ได้บุญหมายถึงว่าเขาเป็นสื่อ ทีนี้การทําบุญทางเว็บไซต์ ถ้าเว็บไซต์มันก็มีหลากหลายใช่ไหม พอหลากหลาย เรารู้ได้อย่างไรว่าเขาเอาไปทําบุญจริงหรือไม่จริง

เราจะบอกว่าถ้าทําบุญทางเว็บไซต์แล้วได้บุญหมด จะบอกว่า ในทางพุทธศาสนานะ ต้องใช้ปัญญาอย่างเดียว ถ้ามีปัญญา มีสติปัญญาของเรา เราทําบุญไปแล้ว ถ้าเราเสียสละไปแล้ว ถ้าคนที่มีธรรมในหัวใจนะ ถือว่าทําแล้วก็คือจบ คนที่เขาทําต่อไปในเว็บไซต์นั้นเขาทําของเขา นี่ได้ประโยชน์หรือไม่ได้ประโยชน์ นั่นคือเวรกรรมของเขาแล้ว

ส่วนใหญ่แล้วอย่างนี้เป็นธรรม เป็นธรรมหมายความว่าเราทําของเราแล้ว คนอื่นเขาจะทําบาปทํากรรมเป็นเรื่องของเขา นี่เป็นธรรม แต่ถ้าเป็นวินัย วินัยก็ต้องตรวจกันแล้ว เว็บไซต์นั้นมันถูกต้องไหม เว็บไซต์นั้นเอาไปทําจริงหรือเปล่า

ฉะนั้น “ทําบุญทางเว็บไซต์แล้วจะได้บุญหรือไม่”

เราไม่กล้าฟันธงว่าได้หรือไม่ เพราะมันต้องอยู่ที่ว่าถ้าเขาไปทําจริง ได้ ถ้าเขาไปทําไม่จริง เราก็ทําทาน ถ้าเราทําทานกับเขาไป ปัญหานี้มันก็จบไป ถ้ามันจบไปนะ

นี้ข้อที่ ๓.

ถาม : ๓. ถ้าหากผู้ชายแปลงเพศเกิดอยากบวช สามารถบวชได้หรือไม่

ตอบ : ไม่ได้ มันไม่ได้เพราะว่าเวลาบวชนี่ บัณเฑาะก์ บัณเฑาะก์บวชไม่ได้

เราคิดกันเองว่าสมัยปัจจุบันนี้เป็นสมัยที่สิทธิเสรีภาพ เป็นเพศที่ ๓ เห็นไหม เพศหญิง เพศชาย แล้วเพศที่ ๓ ต้องมีสิทธิเสมอภาค เราต้องยอมรับ สังคมต้องเปิดกว้าง อันนี้เป็นเรื่องของสังคม

แต่ถ้าในธรรมวินัย เห็นไหม บัณเฑาะก์ เพศระหว่างกลาง ในธรรมวินัยไม่ให้บวช ไม่ให้บวชเพราะว่า ในสมัยพุทธกาลนะ แม้แต่พญานาค พวกพญานาคพวกนี้เขาเป็นทิพย์ได้ เขาแปลงกายได้ เขาเห็นพวกฆราวาสบวช เห็นโยมบวช เขาก็อยากบวชมาก เขาก็มาบวช เขาก็แปลงกายมาบวช บวชในพุทธศาสนา พอบวชเป็นพระแล้ว กลางวันถ้าเขามีสติอยู่เขาก็เป็นคนธรรมดา แต่เวลาถ้าเขานอนหลับ เพราะสติเขาไม่ได้ควบคุม มันจะกลับไปเป็นพญานาค

ฉะนั้น เวลาพระเขาจะไปเยี่ยมพระองค์นี้ไง พอเปิดเข้าไปนี่ขดอยู่ในกุฏิเต็มเลย ก็ตกใจมาก ยิ่งปุถุชนด้วยยิ่งโอ้โฮ! หัวใจนี่หายเลย ไปบอกพระพุทธเจ้า นี่พอเขาเห็นว่าคนแตกตื่น พญานาคนั้นเวลาตื่นขึ้นมาแล้วมีสติก็กลับมาเป็นพระ พอกลับมาเป็นพระ พระพุทธเจ้าบอกว่าสัตว์เดรัจฉานบวชไม่ได้ ทั้งๆ ที่ว่าเขาเป็นพญานาค เขามีฤทธิ์ขนาดไหนก็บวชไม่ได้ นี่ศาสนาพุทธให้แต่ภิกษุ ภิกษุณี ถ้าเขาบวชเป็นภิกษุณีก็ถูกต้องของเขา ถ้าเป็นเพศหญิงก็บวชเป็นภิกษุณีไปเลย ถ้าเป็นเพศชายก็บวชพระ ถ้าเป็นเด็กก็บวชเณร

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าพอแปลงเพศนี่บวชไม่ได้ ไม่ได้ตรงไหน ไม่ได้ที่เริ่มต้น เริ่มต้นเวลาบวช เราจะบวชด้วยญัตติจตุตถกรรม การบวช เห็นไหม อุปัชฌาย์จะถามว่า “เธอเป็นมนุษย์หรือเปล่า เธอเป็นโรคร้ายไหม เธอเป็นหนี้หรือเปล่า” เห็นไหม มีการคัดกรองมาตั้งแต่ต้นไง มีการคัดกรองมาตั้งแต่ตอนที่อุปัชฌาย์บวช ถ้าการคัดกรองตรงนั้น ถ้าเรามุสา เราเป็นอย่างไรแล้วเราไม่ยอมรับของเรา เรามุสาขึ้นมา ตรงนั้นมันก็เป็นวิบัติ คําว่า “วิบัติ” คือการบวชนั้นมันไม่สมบูรณ์ นี่มันจะเป็นมาได้ไหมล่ะ

เพราะพระพุทธเจ้าบัญญัติไว้แล้ว เวลาบวชนี่ เวลาบวชเราต้องกล่าวคํานั้น

ฉะนั้น มันไม่ใช่ว่าบวชไม่ได้เพราะว่าพระพูด หรือมันบวชไม่ได้เพราะสังคมนั้นเห็นชอบหรือไม่เห็นชอบ มันบวชไม่ได้เพราะว่าด้วยญัตติจตุตถกรรม นี่พิธีการบวช พิธีการรับเข้ามา อย่างเราเป็นฆราวาสใช่ไหม เราอยากบวชใช่ไหม พออยากบวชขึ้นมาเราก็มาฝึกฝน พอฝึกฝนเสร็จเราก็ไปบรรพชาเป็นสามเณร เวลาบวชเขาให้บวชเณรก่อน ให้ศีล ๑๐ พอศีล ๑๐ บวชเป็นเณรใช่ไหม บวชเป็นเณรครองผ้าเสร็จแล้วก็เข้ามาบวชพระ

ฉะนั้น สิ่งที่บวชนี่เราขอบวชนะ เราขอบวช แล้วหมู่สงฆ์นี่ยกเข้าหมู่เข้ามา เห็นไหม ยกเข้าหมู่เข้ามา มันมีพิธีกรรมของเขา ฉะนั้น เวลาบวชนี่พิธีกรรมอันนั้นมันกรอง ทีนี้เวลากรองขึ้นมา นี่มันจะมีปัญหา วิธีกรองเข้ามาแล้วทําไมพระเป็นกันอย่างนั้นล่ะ ที่เห็นๆ กันอยู่นั่นน่ะ...ก็เวลาบวช บางคนมันเปลี่ยนแปลงทีหลัง หรือว่าการคัดกรองนั้นอ่อนแอ การคัดกรองนั้นไม่สมบูรณ์

ฉะนั้น เวลาคนที่ปรารถนาดีกับพระสงฆ์ ทําไมพระสงฆ์เป็นอย่างนั้น ทําไมพระสงฆ์เป็นอย่างนั้น นั่นอีกกรณีหนึ่งนะ แต่ถ้าเป็นกรณีที่ว่าบวชได้หรือไม่ได้...นี่ไม่ได้ตามธรรมวินัย

ถาม : ๔. ถ้าหากได้มีส่วนร่วมกับการทําแท้งโดยที่ไม่รู้ จะมีผลต่อเราหรือไม่

ตอบ : ถ้าหากได้มีส่วนร่วมกับการทําแท้งนะ นี่การมีส่วนร่วม เราทําของเราไปแล้ว ถ้าเรามีส่วนร่วม กรรมนี่มีหมดล่ะ กรรมนี่มีนะ คําว่า “กรรม” นี่มี ทีนี้กรรมที่ละเอียด เห็นไหม ดูสิเวลาพระนะ เวลาที่พระหรือว่าการกระทํา ถ้าเรายังโต้แย้งกันอยู่นี่ กรรมอีกเรื่องหนึ่งนะ

แต่ถ้าเขาปล่อยวางเลยว่าเขาเสียสละแล้ว ตามวินัย เห็นไหม ถ้าตามวินัยใครไปวิสาสะเอาเงินของใครมา ใช้เงินหมายความว่า ในเงินนี่มันเป็นปัจจัย ๔ เขาใช้ ถ้ายังมีการทวงกันนี่ยังไม่ถึงที่สุด แต่ถ้าฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดบอกว่าเราจบ เราเสียสละ...ขาดเลยนะ

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีส่วนร่วม เรามีส่วนร่วมมันมีหยาบมีละเอียดไง ฉะนั้น คําว่า “หยาบ ละเอียด” เราคิดว่าเราทําแล้วมันไม่มีเวรไม่มีกรรม เวรกรรมนี่นะ ฉะนั้น พอเวรกรรมขึ้นมา เรื่องเวรกรรมเป็นเรื่องจริงนะ แต่เรื่องสังคมมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าเรื่องของสังคม เห็นไหม ในเมื่อความไม่พร้อมทุกอย่าง ความไม่พร้อม ทุกอย่างมันต้องทําอย่างนั้น ถ้าพูดถึงเราจะเชื่อแต่ศาสนามันก็จะมีแต่คนพิการ มีแต่สังคมมันจะอ่อนแอ นั่นเป็นความเชื่อของทางสังคม

ทีนี้เรื่องของชีวิตมันไม่พูดถึงอย่างนั้นเลย การกระทํา ถ้าทําลงไปแล้วต้องมีผลทั้งนั้น มีผลทั้งนั้น ฉะนั้นว่ามีผลทั้งนั้น เราจะคิดว่ามันมีผลมากหรือผลน้อย หรือว่าเรายอมรับความจริงอันนี้

เวลาในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ก็เคยทําบุญทําบาปมาเหมือนกัน จิตทุกดวงจิตนี่นะเคยเกิดในนรกอเวจี เคยเกิดเป็นเทวดา อินทร์ พรหมมาทั้งนั้นน่ะ นี่ทุกดวงใจ ทุกดวงใจเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ ทุกดวงใจไปมาหมดน่ะ แต่ชาติไหนเราไม่รู้

ฉะนั้น สิ่งที่มันมีเวรมีกรรม สิ่งนี้มันมีผล ถ้ามันมีผลขึ้นไป นี่มันมีผล ฉะนั้น ถ้ามันมีผลนะ เวลาเราทํานี่เราก็ทํา เพราะมันมีลูกศิษย์...ไม่ใช่ลูกศิษย์ โดยสังคมโดยทั่วไปเขาเคยทําเรื่องอย่างนี้มา เวลาถึงสุดท้ายแล้วจิตใจมันไปผูกพัน พอผูกพัน พอชีวิตเขาล้มลุกคลุกคลาน เขาจะคิดถึงทุกทีเลย แล้วเขาก็จะมาปรึกษาว่าควรทําอย่างใด ควรทําอย่างใด เขาบอกตอนนั้นมันเป็นเรื่องสุดวิสัยที่เรามีวิกฤติอย่างนั้น อันนี้นี่พูดถึงโดยข้อเท็จจริงก่อน โดยข้อเท็จจริงที่ว่ามันจะมีผลของมัน

ทีนี้โดยสังคม โดยความจําเป็น นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ทีนี้โดยความจําเป็น นี่เรามีความจําเป็น ถ้าเรามีความจําเป็นเราก็ต้องยอมรับสภาพ เพราะเราทําอย่างนี้ไป ผลมันตอบมาเป็นอย่างไรนี่เรารับสภาพของเรา ฉะนั้น จะรู้หรือไม่รู้ก็แล้วแต่นะ เพราะความไม่รู้ เราจะปฏิเสธความไม่รู้ไม่ได้ อย่างเป็นชาวไทยจะปฏิเสธกฎหมายไทยไม่ได้หรอก “เฮ้ย! ไม่รู้ ทําไปแล้ว ไม่รู้” ไม่รู้ก็ติดคุกครับ ไม่รู้ก็ติดคุก รู้ก็ติดคุก ปฏิเสธความไม่รู้ไม่ได้

อันนี้ก็เหมือนกัน เพราะนี่ไง พุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา พอศาสนาแห่งปัญญา ถ้าเราไม่นับถือศาสนาใดเลย อย่างนั้นก็เรื่องของบุคคลคนนั้น แต่พอเรามานับถือพุทธศาสนา พุทธศาสนา ศาสนาแห่งปัญญา ศาสนานี่มันลึกซึ้ง ลึกซึ้ง เห็นไหม ดูสิเริ่มต้นตั้งแต่สอนให้เรามีความรักกัน มีความผูกพันด้วยสังคม เวลาพระปฏิบัติมาแล้ว

“เฮ้ย! เวลาสอนให้คนรักกันนะ แต่ทําไมพระนี่หน้าบึ้งๆ ไม่เห็นคุยกันเลยนะ ต่างคนต่างอยู่”

อันนั้นเขาต้องการความสงบอีกระดับหนึ่ง เพราะว่าเขาต้องการรักษาใจของเขา แต่ตามหน้าที่ของเขา นี่ความละเอียดขึ้นไปเป็นชั้นๆๆ ขึ้นไป มันมีของมัน

ฉะนั้น สิ่งที่ว่านี่กรรมมีผล มีผลแบบนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “ถ้าหากได้มีส่วนร่วมกับการทําแท้งโดยที่ไม่รู้ จะมีผลต่อเราหรือไม่”

โดยที่ไม่รู้ นี่รู้หรือไม่รู้ ตรงนี้เราจะต้องกลับมาตั้งสติว่า ถ้าผู้ที่ฉลาดนะ สิ่งที่ไม่ดี อย่างเช่นว่าอาหารนี้มันมีสารพิษ เราจะกินไหม ถ้าสารพิษมันเข้มข้น กินก็ตาย แล้วเขามาวางต่อหน้าเราจะกินไหม ทีนี้ย้อนกลับมาที่เขาทํากรรม นี่มันจะเกิดสภาวะที่เราต้องทํากรรมกันแล้ว เราจะทําไหม เราจะทําไหม เราคิดของเรา ถ้าเราคิดว่าเราเสียสละล่ะ เราคิดว่าเราเสียสละ หรือเราคิด

มันมีนะคนที่เสียสละได้ คนที่ทําได้ ถ้าเราเห็นว่ามันเป็นความเจ็บไข้ได้ป่วยมันจะเห็นภาพชัด ฉะนั้น เพียงแต่ว่ามันเป็นเหตุการณ์เฉพาะหน้าว่าเราจะต้องทําสิ่งใด แล้วโลกมันเป็นแบบนี้ โลกมันเป็นแบบนี้หมายถึงว่า ถึงเวลามันมีเหตุการณ์ขึ้นมา เราจะต้องดูแลของเรา ถ้าเราศึกษาในหลักศาสนาแล้ว เวลาที่เราจะแก้ไขเราก็แก้ไข ต้องรับผิดชอบ คนเราชีวิตจะราบเรียบไปตลอดมันไม่มี มันต้องแก้ของมัน ทีนี้เพียงแต่ว่าจะรู้หรือไม่รู้

อวิชชาคือความไม่รู้ ไม่รู้แล้วทําแล้วไม่มีผลหรือ

อ้างว่าไม่รู้แล้วไม่มีผล...ไม่มีทาง

รู้หรือไม่รู้ ถ้าพูดถึงรายละเอียดนะ ถ้าไม่รู้นี่บางทีผลมันมากกว่ารู้ด้วย ถ้าเรารู้ว่าสิ่งนี้มันเป็นสารพิษ มันเป็นอะไร เราจะหลบหลีก มีความจําเป็นต้องทํา ถ้าไม่รู้นี่เต็มมือนะ เต็มๆ เลย แล้วเวลามันให้ผลนั่นอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น บอกไม่รู้ก็ส่วนไม่รู้ เพราะเวลาพระเรา เวลาเป็นอาบัติ เห็นไหม คําว่า “เป็นอาบัติ” ถ้ามันผิดกฎหมาย เป็นอาบัติเพราะทําความผิดจริงๆ เป็นอาบัติเพราะความลังเลสงสัย ฝืนทํานี่เป็นอาบัติทันทีเลย

เป็นอาบัติเพราะความไม่รู้ ไม่รู้ก็เป็น ทําผิดก็เป็น สงสัยก็เป็น ไม่รู้ก็เป็น

ฉะนั้น พอเป็นอาบัติปั๊บ ถ้าสิ่งใดเราก็แก้ไขของเรา เพราะมันปลงได้ รักษาได้

ฉะนั้น พูดถึงคําว่า “ไม่รู้” ไม่สามารถปิดกั้นเรื่องกรรมได้

ถาม : ๕. จะมีคําพูดสิ่งใดที่จะสามารถโน้มน้าวจิตใจให้บุตรบวชโดยที่ไม่บังคับจิตใจ

ตอบ : ไอ้กรณีนี้มันก็กรณีที่ว่าถ้าจิตใจเขาดีมา จิตใจของเขาดีมานะ เขาก็อยากกระทํา ทีนี้สังคมมันน่าเห็นใจมาก น่าเห็นใจว่าบวชแล้วได้อะไร บวชไปทําไม บวชไปให้เขาเหยียดหยามเหรอ ถ้าจิตใจของคนที่มันไม่เห็นด้วยใช่ไหม “ทําไมต้องบวชพระ คนสิ้นไร้ไม้ตอกแล้วใช่ไหมถึงไปบวชพระ” นี่พูดถึงถ้ามีจิตใจอย่างนี้พ่อแม่จะพูดอย่างใด

แต่ถ้าจิตใจเขาดีนะ เขาเข้าใจ เขาเข้าใจว่าการบวชพระมันได้บุญมาก...แน่ะ! ได้บุญมากเลย การบวชพระได้บุญมากตรงไหน เราคิดถึงในหลักของศาสนา เทคโนโลยีอันนี้ หลักพุทธศาสนาตั้งแต่สมัยพุทธกาล ตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไป จนมาถึงปัจจุบันนี้มีพระสืบต่อมาตลอด ถ้าไม่มีพระสืบต่อมา นี่ไม่มีพระ ๕ องค์ขึ้นไปในชนบทประเทศ ถ้าในมัชฌิมาต้องมี ๑๐ องค์ขึ้นไป ถ้าไม่มีพระบวชขึ้นมา เราจะบวชพระขึ้นมาไม่ได้

ถ้าบวชพระขึ้นมา ถ้าพระเรานะ ถ้าพระเราบวชขึ้นมาเพื่อศึกษา เพื่อเฝ้า ก็เป็นมดแดงเฝ้าผลมะม่วง ไม่ได้กินมะม่วง ก็เฝ้ามะม่วงไว้ ใครฉลาด เห็นไหม ใครฉลาดก็เหมือนพระไตรปิฎก เหมือนกับผลมะม่วง ใครฉลาดก็มาเก็บผลมะม่วงนั้นไปกิน แต่เราบวชมา เราคํ้าชูศาสนา ถ้าเราคํ้าชูศาสนา ตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานมา จนป่านนี้ไม่ขาดพระเลย ถึงได้บวชต่อกันมา บวชต่อกันมา

การบวชต่อกันมา เรามารักษาอริยสัจ รักษาสัจจะความจริง รักษาธรรมะ แล้วถ้าเราศึกษาได้ เรารู้ได้ เราจะเป็นพระอริยบุคคล จิตใจเราจะชําระกิเลสของเราไป เราจะรู้จริง เราจะได้กินมะม่วง เราจะรู้ถึงรสชาติของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง เราจะรับรู้รสหมดเลย

แต่ถ้าเราบวชเข้ามาแล้วเราศึกษา แต่เราไม่สามารถได้กินมะม่วง คือจิตใจไม่เป็นธรรม เราก็เป็นมดแดงเฝ้าพวงมะม่วง ถ้าเฝ้ามะม่วง เฝ้ามะม่วงไว้ให้ใครที่มีความสามารถมาเด็ดผลมะม่วงนี้ไปกิน

นี่มรรคผลนิพพานไง ใครมีความสามารถจะได้เข้าถึงมรรคผลนิพพานอันนี้ ถ้ามีจิตใจอย่างนี้ มีความรู้สึกอย่างนี้นะ มันก็เห็นว่า อืม! ใช่ ในสังคมพระ ถ้าสังคมที่เขาทําไม่ถูกไม่ควร เราเห็นแล้ว นี่เพราะความทําไม่ถูกไม่ควรนั้น เวลาคนไปบวชพระมันถึงว่า “อืม! ไปบวชทําไม บวชแล้วสมรรถภาพเป็นแค่นั้น ทําไมบวช”

แต่เวลาพระป่าเรา พระปฏิบัติเรา บวชมาแล้วเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง ดํารงชีวิตด้วยตัวเอง เข้าป่าเข้าเขาพยายามจะไปหาสัจจะความจริง เผชิญกับความจริง

เผชิญกับความจริง กับที่ว่าพระที่รักษาไว้นี่ เห็นไหม

ดูสิหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา สมัยนั้นพระที่ได้กินผลมะม่วงไม่ค่อยมี หรือจะไม่มีเลยก็ได้ แล้วหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านบวชมาแล้วท่านพยายามจะกินมะม่วงให้ได้ คือจะบรรลุธรรมให้ได้

นี่มันไม่มี แล้วพอไม่มี สังคมที่เขาไม่ทํา แล้วเราไปทํานะ โอ้โฮ! มันเป็นอุปสรรคมหาศาลเลย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้าเขามีความคิดว่าอยากจะบวชมันก็ง่าย แต่ถ้าความคิดเขาไม่อยากจะบวชมันก็เป็นเวรเป็นกรรม

“นี่พ่อแม่จะมีความโน้มน้าวอย่างไร”

ความโน้มน้าวมันก็ต้องพูดความจริง พูดความจริงนะ เพราะเอาสังคมประเพณีก็พอ เอาวัฒนธรรมของไทย ถ้าลูกไม่ได้บวชก็เป็นคนดิบ เออ! ถ้าบวชแล้วเป็นคนสุก เห็นไหม เป็นบัณฑิต บัณฑิตเพราะอะไร บัณฑิตเพราะได้มาศึกษาศาสนา ถ้าเป็นสังคมไทยแต่โบราณนะ ถ้าใครอาราธนาศีล อาราธนาธรรมไม่เป็น ไปขอลูกสาวใครเขาก็ไม่ให้ (หัวเราะ)

ผู้ชายถ้าบวชแล้วมันอาราธนาศีลเป็น อาราธนาธรรมเป็น เขาถือว่าคนสุก ถ้าคนสุกแล้วมันก็เข้าใจหลักของชีวิต เหมือนตอนเช้าที่พูด เห็นไหม ความดีกับความฉลาด ถ้ามีความดี มีความเข้าใจ คนสุกแล้วเขาสามารถจะนําครอบครัวนั้นไป พาลูกสาวเขาไปไม่ทุกข์ไม่ยากจนเกินไป นี่ถ้าอย่างนั้นวัฒนธรรมประเพณี เราก็ต้อง...

ประสาเรานะ เขาเรียก “จริต” มันเป็นทิฏฐิ มันเป็นมุมมองในใจ ระหว่างแม่กับลูกในสังคมนี่พูดกันยาก เวลาพระจะไปเอาพ่อกับแม่นี่ยากมาก เพราะกูเลี้ยงมึงมา กูอาบนํ้าร้อนให้มึงมา แล้วมึงจะมาสอนกูนี่ยาก แต่นี้ลูกทุกคน เวลาเราศึกษาเราก็มีทางวิชาการ เราก็อยากจะบอกพ่อบอกแม่ ฉะนั้น เขาจะอ้างว่าเขาได้อาบนํ้าร้อนมาก่อน แล้วเวลาพ่อแม่จะเอาลูกก็เหมือนกัน ถ้าพ่อแม่จะเอาลูก ความผูกพัน สายบุญสายกรรมนี่สําคัญมาก ความผูกพันระหว่างพ่อกับแม่

ดูสิเราเป็นเด็ก ใครจะช่วยเหลือเจือจานเราครั้งเดียวนี่ โอ๋ย! กตัญญูเขามาก คิดถึงเขามากเลย พ่อแม่เลี้ยงมาตั้งแต่เด็ก ให้มาตลอด ให้ทุกวัน ให้มาตลอดเลย ไม่เห็นคุณของพ่อแม่เลย แต่ถ้าไปตกทุกข์ได้ยากนะ มีใครมายื่นความช่วยเหลือเรานะ โอ๋ย! ฝังใจ ฝังใจมาก คนนี้มีความช่วยเหลือเรา แต่พ่อแม่ช่วยทุกวันทําไมไม่คิด คิดไม่ได้ คิดไม่เป็น

ถ้าเราคิดได้คิดเป็นนะ แล้วบวช ถ้าบวชแล้วพ่อแม่ได้ ๑๖ กัป บุญบวช เห็นไหม ดูพระเจ้าอโศกมหาราชสร้างวัด ๘๔,๐๐๐ วัด พอสร้างวัด ๘๔,๐๐๐ วัด ไปถามอาจารย์ของตัวคือพระติสสะ

ถามว่า “เป็นญาติกับศาสนาหรือยัง”

“ยัง”

“แล้วถ้าเป็นญาติศาสนาทําอย่างไรล่ะ”

“ถ้าเป็นญาติศาสนาต้องเอาลูกมาบวช”

เพราะสายเลือด พอสายเลือดเข้าไปคํ้าในศาสนาไง เอาลูกมาบวช พอลูกบวช พระมหินท์ที่มาที่ลังกา พี่กับน้อง พอบวชแล้วเป็นพระอรหันต์หมดเลย เวลาไปบวช ไปขอให้ลูกบวชนะ พอลูกบวชเป็นพระอรหันต์แล้วส่งมาที่ลังกา

นี่สร้างวัด ๘๔,๐๐๐ วัด ยังไม่ได้เป็นญาติกับศาสนา แต่พอลูกมาบวชนี่มันเป็นญาติศาสนา เพราะสายเลือดเข้าไปคํ้าศาสนา พอสายเลือด นี่ไงบุญเกิดตรงนี้ไง พ่อแม่เอาเลือดในอก ก้อนเลือดก้อนหนึ่งออกมาเป็นมนุษย์นั่งอยู่นี่ แล้วก้อนเลือดนี้มันมาจากไหน แล้วโตมานี่ดูดนํ้านมของแม่ก็ดูดเลือด ดูดเลือดจากอก

พอดูดเลือดจากอก เลือดเนื้อเชื้อไขมาคํ้าจุนศาสนา นี่ไงพ่อแม่ได้บุญตรงนี้ คือว่าเป็นญาติไง เป็นญาติ เป็นเครือญาติ พอเป็นเครือญาติ อยากดองกับพุทธศาสนา พอดองกับพุทธศาสนานะ นี่ ๑๖ กัป ได้บุญ ๑๖ กัป อันนี้มันเป็นประเพณีของชาวพุทธ

ฉะนั้น “ถ้าจะพูดโน้มน้าวบุตรอย่างไรล่ะ”

มันต้องใช้อุบาย พาให้ดู พาให้เห็น ถ้าพาให้ดู พาให้เห็น เขารู้เขาเห็นของเขา ถ้าเขารู้เขาเห็นของเขา เขามีความตั้งใจของเขา แล้วอย่างว่านี่บวชสัก ๗ วันก็ยังดี ถ้าแม่อยากให้ลูกบวชเนาะ ไอ้ความอยากบวชหรือไม่อยากบวชมันอยู่ที่บุคคลคนนั้นนะ เพราะอะไร เพราะกรรมเก่า กรรมใหม่ บางคนพอบวชไปแล้ว ทุกคนไม่ได้เกิดชาตินี้ชาติเดียว บางชาติมันมีอะไรฝังใจมานี่มันต่อต้าน แล้วเราจะแก้ตรงนี้นี่แก้ยาก

ทีนี้บางคนอยากบวชมากแต่ไม่ได้บวช ไม่ได้บวช บวชยากมาก เขาไม่ให้บวช แต่ไอ้คนไม่อยากบวชน่ะเขาอยากให้บวช นี่เวรกรรมมันเป็นอย่างนี้ มันไม่สมดุลสักที มันหาความสมดุลมันไม่ได้ ไอ้นี่มันอยู่ที่เวรกรรมของคนนะ

ถาม : ๖. การที่มีคนมารักเรา แล้วเราปฏิเสธไป ทําให้เขาไปทําร้ายตัวเองหรือฆ่าตัวตาย เราจะบาปหรือไม่

ตอบ : เราเป็นต้นเหตุ คําว่า “เป็นต้นเหตุ” เราจริงหรือเปล่า ถ้าเราจริง เขามารักเรา เราไม่รักเขา แล้วเราไม่รักเขาเราก็มีเหตุผล มีเยอะมาก มีเยอะมากเห็นไหม นี่เราเป็นคนที่ว่าเอาแต่ใจตัวเอง แล้วเราก็ไปรักคนอื่น แล้วคนอื่นเขาก็ต้องรักเรา พอรักเราเสร็จแล้วนะก็ต้องมาทุกข์กับเรา เพราะเราเอาแต่ใจตัวเอง เราจะต้องไปทุกข์กับเขาทั้งชีวิตเลยเหรอ

ในเมื่อเขามารักเรา เราก็มองดูแล้วว่าเขาดีหรือไม่ดี เขาจริงหรือไม่จริง เรามีสิทธิเลือกได้ ถ้าเรามีสิทธิเลือกได้ เราปฏิเสธไปแล้วเขาไปทําร้ายตัวเอง เขาทําร้ายตัวเอง ทําไมเขาถึงทําร้ายตัวเองล่ะ แต่ถ้าเราไม่มีสติปัญญาเราจะไปทุกข์กับเขาไหม ถ้าเราจะไม่ทุกข์กับเขา ถ้าเรามีสัจจะความจริง เราจะดํารงชีวิตอย่างนี้ เราจะดํารงชีวิตของเรา

ฉะนั้น กรณีอย่างนี้ ถ้าเราไปร่วมหรือว่าเรามีปัญหากัน เห็นไหม คนเราถ้าไม่รู้จักกันไปทําร้ายกันนั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ แต่ถ้าคนที่เคยผูกพันกันมา เวลาทําร้าย เราไม่รู้ว่าเขาจะมาทําร้ายเราเมื่อไหร่นะ แล้วถ้าทําร้ายแล้วนะเสียใจมาก ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้าเราปฏิเสธเขาไป แต่ในการปฏิเสธ ในการกระทํา ในการพูด มันพูดยาก พูดยากเพราะอะไร พูดยากเพราะเวลาปฏิเสธ เดี๋ยวเขายิงตายเลย ยุ่งไปใหญ่เลย

ฉะนั้น เรื่องเวรเรื่องกรรม ไอ้เรื่องกรณีอย่างนี้เราต้อง...เพราะในสังคมเป็นอย่างนั้นใช่ไหม ถ้าอยู่ด้วยกัน ถ้าเขาไม่พอใจเขาก็ทําร้ายเลย แล้วถ้าเป็นคนอื่นกล้าทําไหม พอเรามาคุ้นเคยกัน เรามาเห็นช่องทาง ไอ้นี่สภาคกรรมนะ กรรมร่วมกัน ฉะนั้น ถ้าเราจะปฏิเสธ หรือเราจะรักเขา เราจะอย่างนั้น ไอ้นั่นมันเป็นที่เหตุผล กรณีนี้มันต้องไปถามนักสังคมสงเคราะห์ ไม่ใช่มาถามพระ ต้องไปถามนักสังคมสงเคราะห์

นี่พูดถึงกรรมไง กรรมมันมาถึง กรรมมันมานี่เราต้องดูแล ถ้าเรามีหลักของเรานะ เรามีหลักของเรา เราสามารถจะแก้ไขเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น เหตุการณ์ในชีวิตนี่เราแก้ไขได้ถ้าเรามีหลัก แต่ถ้าเราไม่มีหลัก ใจเขา ใจเรา เขาเสียใจเขาก็ต้องทําอย่างนั้น แต่ถ้าใจเราเข้มแข็ง เราทําอย่างไร อันนี้มันแบบว่าฟันธงไม่ได้ มันอยู่ที่เหตุผล

ถาม : ๗. ถ้าพ่อกับแม่ทะเลาะกัน เราจะมีวิธีการอย่างใดในการแก้ไข

ตอบ : ถ้าแม่กับพ่อทะเลาะกันเราก็นั่งเฉยๆ แล้วพอพ่อแม่ทะเลาะกันจบแล้วเราก็ถามว่า “เวลาพ่อแม่ทะเลาะกัน หนูทุกข์นะ หนูเจ็บนะ” ถ้าลูกมีปัญญานะ “หนูทุกข์นะ หนูเจ็บนะ” แต่ถ้าพ่อแม่เขามีสติเขาก็จะระลึกได้ ถ้าพ่อแม่เขาไม่มีสติ ก็ทุกข์เรื่องอะไรของเอ็งล่ะ เรื่องของพ่อแม่ไม่ใช่เรื่องของเอ็ง

นี่คําว่า “พ่อแม่ทะเลาะกัน” มันทะเลาะกันเรื่องอะไร ถ้าเวลาทะเลาะกัน เราสามารถอยู่นิ่งๆ แล้วเราค่อยๆ พูดกัน ค่อยๆ พูดกัน แต่อย่างนี้เขาเรียกโทสจริต โมหจริต โลภจริต จริตของคน เห็นไหม คนที่ขี้โกรธ คนที่ขี้โกรธอะไรก็จะโกรธ โกรธนําหน้าเลย แล้วก็รู้ว่าโกรธไม่ดี รู้ว่าโกรธไม่ดีแต่ทําไมชอบโกรธ ถ้าคนจะหลงใหลนะ เล็กๆ น้อยๆ มันไหลไปแล้ว มันไหลไปแล้ว นี่เขาเรียกจริตนิสัย เวลาจริตมันเป็นอย่างนั้น

แล้วถ้าพ่อแม่เราเป็นแบบนั้น เราจะรู้ว่าจุดอ่อนของพ่อแม่เราคืออะไร ถ้าเรารู้ว่าจุดอ่อนของพ่อแม่เราคืออะไร เห็นไหม เราค่อยๆ คุยกัน นี่อภิชาตบุตร บุตรที่จะแก้พ่อแก้แม่นะ อภิชาตบุตร แล้วถ้าเป็นบุตรที่ดี พ่อแม่จริงๆ แล้วก็รักลูกมาก แต่เวลาโกรธ เวลาทะเลาะกัน ถ้ายิ่ง ๒ คนด้วย ไปเข้าข้างใครข้างหนึ่งเขาหาว่าลําเอียงนะ ต้องใช้อุบาย ถ้าว่าฉลาดแล้วต้องฉลาดให้จบนะ ไม่ใช่ว่าฉลาดจะไปแก้ยิ่งยุ่งใหญ่เลย ค่อยๆ แก้ ค่อยๆ แก้

เวลาหลวงตาท่านเทศน์ประจํา ท่านบอกเวลาพ่อแม่ทะเลาะกันนะ ลูกน้อยหัวอกมันเจ็บชํ้านํ้าใจ ฉะนั้น พ่อแม่ทะเลาะกัน เวลาท่านเทศน์นะ หลวงตาท่านเทศน์ท่านจะสอนทั้งครอบครัว สอนทุกอย่าง ฉะนั้น ถ้าพ่อแม่ทะเลาะกันมันก็อยู่ที่ตั้งแต่เริ่มต้นน่ะ

“การที่มีคนมารักเรา แล้วเราปฏิเสธไป”

เห็นไหม เริ่มต้นจากตรงนู้นเลย แล้วก็มาถึงตรงนี้

เวลามันเป็นไปเราจะบอกว่า เวลาเราตกไปอยู่ในสถานะใด มันเป็นวิบากแล้ว เวลาแก้ไป ธรรมะของพระพุทธเจ้าถึงบอกว่าอดีตอนาคตแก้กิเลสไม่ได้ ต้องเป็นปัจจุบันธรรม พอปัจจุบันธรรม เวลาเราทําความสงบของใจเข้ามา แล้วย้อนกลับเข้ามา เราจะแก้ไขกันที่นี่ แต่มันเป็นวิบาก เป็นผล เวลาเป็นผล เราเป็นผลแล้วเราก็จะย้อนกลับไป

อย่างเช่นพวกวัตถุ เราทําเป็นรูปร่างขึ้นมาแล้ว แล้วเราจะต้องหลอมละลายทิ้งแล้วกลับมารูปร่างนั้นใหม่เหรอ นั่นวัตถุมันทําได้ แต่คนมันทําไม่ได้ ถ้าคนมันทําไม่ได้ เราถึงต้องมีสติ มีสติแล้วเราแก้ไขของเรา ถ้าแก้ไขได้มันก็จะเป็นประโยชน์ ถ้าแก้ไขไม่ได้นะ มันเป็นวิบากกรรม

เราจะพูดบ่อย แล้วเรารู้ว่าวัยรุ่นจะบอกว่า “อะไรๆ ก็ยกให้กรรม นี่มันเป็นศาสนายอมจํานนนี่ มันไม่ยอมสู้ ไม่ยอมแก้ไขอะไรเลย อะไรก็ยกให้กรรม”

แก้ไขเต็มที่ ทําทุกอย่างสุดความสามารถ ถึงที่สุดแล้วมันแก้ไม่ได้ มันแก้ไม่ได้เพราะว่ามันไม่ใช่แก้ที่เรา มันแก้ที่จริตนิสัยของเขา แล้วไม้แก่ เห็นไหม พรหมวิหารไง พรหมวิหารของผู้บริหาร มีเมตตา มีกรุณา มีมุทิตา แล้วต้องมีอุเบกขา นี่เวลาผู้บริหารเขาก็เห็นของอย่างนี้เล็กน้อยมากเลย ทําแค่นี้ก็จบ

สอนแล้วสอนเล่าๆ ทําไมมันไม่ทํา ถ้ามันไม่ทํานะเราทุกข์ตายเลย เราทุกข์แทนเขา แต่ถ้ามีอุเบกขานะ นี่เวรกรรมของเขา จํ้าจี้จํ้าไชขนาดนี้มันก็แก้ไม่ได้ ถ้าเราไม่มีอุเบกขานะทุกข์ตายเลย ถ้าถึงที่สุดแล้วเราอุเบกขา นี่พูดถึงว่าเราแก้ไขสิ่งใดไม่ได้

ถาม : ๘. การที่คนเราเห็นผี ถือว่าเราเคยมีเวรกรรมต่อกันใช่หรือไม่

ตอบ : โดยข้อเท็จจริงมันเป็นแบบนั้น ฉะนั้น โดยธรรมะนี่นะ เราว่าเราเห็นผีนี่เราต้องตั้งสติก่อน เป็นผีจริงๆ เหรอ เป็นผีจริงๆ หรือว่าเป็นอุปาทาน คําว่า “เห็นผีๆ” เห็นผีเห็นได้ยากนะ คําว่า “เห็นผีได้ยาก” เพราะอะไร เพราะผีเขาเป็นภพภพหนึ่ง จิตวิญญาณนี่เป็นภพภพหนึ่งนะ แล้วเราก็เป็นมนุษย์ เป็นสิ่งที่เรามีธาตุ ๔ เราเห็นกันด้วยรูป เราเห็นกันด้วยสายตา แล้วผีมันอยู่คนละมิติแล้วเราไปเห็นนี่

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้าจะเห็นผีๆ...จริงๆ เราไม่ค่อยเชื่อนะว่าคนนู้นเห็นผี คนนี้เห็นผี...เราไม่เชื่อ เราไม่เชื่อ เราไม่เชื่อเพราะอะไร เพราะว่าผีนี่ เรามาคิดดูสิมันอยู่คนละมิติ แล้วมันจะมาชนกันอย่างไร มันจะมาชนกันอย่างไร

ฉะนั้น เราเชื่อเรื่องผีไหม แหม! ถ้าพระไม่เชื่อเรื่องผีเนาะ เพราะพระปฏิบัติมันรู้มันเห็น เพราะถ้ารู้เห็น จิตมันไม่สงบเข้ามา เราจะรู้ได้อย่างไรว่าเรามีจิต มีวิญญาณ จิตนะ นี่วิญญาณ ถ้าวิญญาณมันสงบเข้ามา มันแก้ไขของมัน

จิตนี่ เห็นไหม บุพเพนิวาสานุสติญาณ จิตมันระลึกอดีตชาติได้ มันรู้อะไรของมันได้ รู้อนาคตได้ มันมีผีตัวแรกคือผีตัวนี้ ทุกคนมีผีอยู่กลางหัวใจ เพราะมีจิตวิญญาณ ฉะนั้น มันไม่มีผีมันเป็นไปไม่ได้...มันมี

แต่ในปัจจุบันนี้เราเกิดเป็นมนุษย์ พอเราเกิดเป็นมนุษย์ นี่มนุษย์สมบัติมารับไว้เราก็มีผีตัวหนึ่งอยู่ในนี้ แต่ผีตัวนี้มันเป็นผีสดๆ ไม่ใช่ผีตายแล้วอย่างนั้น ถ้าผีสดๆ ถ้าเราแก้ไขที่นี่

ฉะนั้น “ถ้าเราเห็นผี มันมีเวรกรรมต่อกันใช่ไหม”

ใช่ บทที่จะต้องเห็นนะ บทที่จะต้องเห็น ฝันเห็น นี่บางคนฝันนะ ฝันถึงปู่ย่าตายาย ฝันถึงเจ้ากรรมนายเวรจะมาขอส่วนบุญ นี่เขามาเข้าฝัน ถ้าเข้าฝันอย่างนั้น แสดงว่าเขามีส่วนที่เขามาขอความช่วยเหลือจากเราได้ สิ่งที่เราเสียสละเป็นวัตถุ นี่ที่เราเสียสละทําบุญกันนี่เป็นวัตถุ แต่เรามีหัวใจที่เสียสละไปไหม เรารู้จักบุญกุศลไหม เราอุทิศส่วนกุศลจากความรู้สึกเรานี่ เราอุทิศ ตักข้าวใส่บาตรพระ เราบอกว่าจะเอาข้าวนี้ไปให้ผีกิน...ไม่มี

เราตักบาตร ใส่ข้าวในบาตรพระ เพราะหัวใจเราใส่ข้าวในบาตรพระ เราเป็นบุญ เราอุทิศส่วนกุศล ความรู้สึกที่เป็นบุญ ที่เรามีความรู้สึก เอาความรู้สึกนี่อุทิศไปให้กับเจ้ากรรมนายเวร ให้กับสิ่งที่เป็นปู่ย่าตายาย เจ้ากรรมนายเวรของเรา ความรู้สึกอันนี้มันสัมพันธ์กัน ถ้าความรู้สึกอันนี้ นี่จิตถึงจิต

ถ้าจิตนี้มันส่งไปถึงจิต ถ้าจิตเขาเคยได้สิ่งนี้มา เขาจะพยายามมาขอ ถ้าเขามีความขัดข้อง เขามีความต่างๆ เขาจะสื่อมาว่าอยากได้ๆ อยากได้อีกแล้ว อยากได้อีกแล้ว

ถ้าอย่างนี้เรื่องเวรเรื่องกรรมนี่มี ถ้าเรื่องอย่างนี้มี แต่ถ้ามันมาโดยที่ว่าทั่วๆ ไปนะ สัมภเวสี ในทางสามแพร่ง ในที่มีอุบัติเหตุ มีคนตายมากๆ คนผ่านไปผ่านมาเขาอาจเห็นของเขา เพราะจิตพวกนั้นเขาทุกข์เขายากของเขา ฉะนั้น เขาถึงมีการทําบุญกุศลตามทางสามแพร่ง ตามทางที่ต่างๆ เขาเรียกว่าผีไม่มีญาติ

ฉะนั้น ผีมีไหม?

มี แต่เราอย่าตื่นเต้นจนบอกว่ามันเป็นศาสนาภูตผีปีศาจ เป็นไสยศาสตร์ไป

พุทธศาสนาไม่ได้สอนอย่างนั้น พระพุทธศาสนาสอนถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ธรรมะไง สัจธรรมข้อเท็จจริง ถ้าเรามีข้อเท็จจริงแล้ว เราเป็นชาวพุทธแล้วนะ สิ่งนั้นมันคนละมิติ เราก็เคยเป็นมา เราก็เคยเป็นอย่างนั้นมา แต่ในปัจจุบันนี้ถ้ามันเห็นกัน เพราะมันมีเวรมีกรรมใช่ไหม นี่ถ้ามีเวรกรรมต่อกัน เราก็ไม่ตกใจใช่ไหม เห็นสิ่งนั้นเราก็ไม่ตกใจ ไม่สะดุ้งกลัว ไม่ทําให้เราเสียหาย

แต่ถ้าในสังคมทุกสังคมนะ ในสังคมมนุษย์ก็มีดีและชั่ว ในสังคมของผีก็มีดีและชั่ว ในสังคมของเทวดา มีทุกอย่าง ทุกสังคม ในเมื่อมีสังคมขึ้นมามันจะมีฝ่ายตรงข้ามกัน ฉะนั้น ถ้าผีที่ดีเขาก็ช่วยเหลือเจือจานเรา อย่างที่ว่าในเรื่องภูตผีปีศาจที่ในนิยาย เห็นไหม ว่าผีอาฆาต ผีต่างๆ อันนั้นเป็นที่ว่าในสังคมทุกสังคมมันมีอย่างนั้น

ถ้ามีอย่างนั้นนะ เราถือว่าเราถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันจะป้องกันเราได้ นี่รัตนตรัย พุทโธๆ มีสตินี่จะป้องกันภูตผีปีศาจได้ ป้องกันได้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันเป็นไหม? เป็น

เป็นที่ว่ามีเวรมีกรรมต่อกันหรือไม่

ถ้าไม่มีเวรมีกรรมต่อกัน มันจะไม่เกี่ยวกัน เราเห็นไม่ได้ไง บางทีนะ อย่างเช่นว่าเรามีเวรมีกรรมต่อกัน แล้วมีสิ่งที่แสดงให้เราเห็น เราเห็นได้คนเดียว พวกนี้ไม่เห็นกับเรานะ มีเราเห็นคนเดียว เราได้เห็น แต่คนอื่นไม่ได้เห็น เพราะมันมีผลผูกพันกับเรา แต่ไม่มีผลผูกพันกับพวกนั้น อย่างนี้ก็มี เวลาไปด้วยกัน เห็นอยู่คนเดียว นั่นเห็นผี ไอ้เพื่อนไปไม่เห็น ทําไมไม่เห็น

สิ่งนี้มี สิ่งนี้มี ความลึกลับของจิตยังมีอีกเยอะมาก เรายังพิสูจน์กันไม่ได้ แต่ผู้ที่ปฏิบัติเขาจะพิสูจน์ของเขาได้ ฉะนั้น ข้อที่ว่าเป็นอย่างนั้นไหม? เป็น

ถาม : ๙. เคยได้ยินว่าการทําบุญแล้วบอกคนอื่นให้อนุโมทนาเป็นสิ่งที่เป็นบุญอย่างหนึ่ง หรือเราควรทําบุญโดยที่ไม่ต้องบอกให้ใครรู้เลย อันไหนดีกว่ากัน

ตอบ : การทําบุญนี่เขาเรียกว่า “มีบารมี” ถ้าเราทําบุญแล้วเราบอกกัน เห็นไหม เพราะคําว่า “บอกกัน” เขาถึงอ้างข้อนี้เวลาเขาบอกบุญกันไปเรื่อย บอกบุญจนชาวพุทธนี่บางทีแปล้ เพรียบแปล้ไปด้วยบุญเลยล่ะ ทุกคนเจอซองนี่วิ่งหนีหมด ถ้ากรณีอย่างนั้นมันก็ต้องน่าคิดนะ แต่พูดถึงถ้าผลของมัน วิบากผลมีอย่างนั้นจริงๆ

มันมีนะ นี่ยกชาดกนะ มีกษัตริย์องค์หนึ่งอยากทําบุญมาก กษัตริย์เขามีทุกอย่างเพียบพร้อมไปหมดเลย เขาก็ให้มหาดเล็กทําบุญทุกวัน ตักบาตรทุกวัน แล้วกษัตริย์ให้เขาทํา ให้เขาทําตลอด ฉะนั้น มหาดเล็กเวลาเขาไปใส่บาตร นี่เขาใส่บาตร เขาปลื้มใจ แต่ของนั่นไม่ใช่ของเขานะ เขาปลื้มใจมาก เขามีความสุขใจ เขามีความตั้งใจ เขาทําให้อย่างเต็มที่เลย

ทีนี้เวลากษัตริย์นั้นกับมหาดเล็กนั้นตายไป ไปเกิดในสวรรค์ชั้นเดียวกัน กษัตริย์นั่งอยู่คนเดียว ทรัพย์สินนั่นของเขา สิ่งที่เป็นวัตถุไทยทานนั่นของเขาหมดเลย เขาตั้งใจทํา แต่เขาไม่มีเวลา แต่เวลาคนที่ทํานะไม่ใช่ของเขา ไม่ใช่ของเขา แต่ด้วยมีความผูกพันต่างๆ เวลาตายไปแล้วนะ เขานั่งของเขา บริษัทบริวารเต็มไปหมดเลย

ฉะนั้น กรณีที่ว่าถ้าบอกบุญแล้วต้องบอกเขาๆ เพราะเขาบอกว่าเวลาเป็นเทวดาก็จะมีบริษัทบริวาร จะมีคนห้อมล้อม แต่ถ้าไม่บอกแล้วเราจะอยู่คนเดียว

ฉะนั้น บอกว่า “เราทําบุญเราต้องบอกเขาไหม หรือเราทําคนเดียวดีกว่า”

ถ้าเราบอกเขานี่ โดยธรรมชาติ โดยความเป็นไป ทุกคนนี่ถ้าเขารู้ได้เขาก็รู้ของเขา แต่ถ้าเขารู้ไม่ได้เราไปบอกเขานะ “เอ๊ะ! ทําบุญที่ไหนล่ะ” พอทําบุญที่นั่นเขาบอก “อืม! ของเราดีกว่า” เดี๋ยวเถียงกันเรื่องทําบุญน่ะ

ฉะนั้น ถ้าเราทําของเรา เราสบายใจของเรา เราว่าทําของเราดีกว่า ปิดทองก้นพระๆ

เพราะการทําบุญกุศลมากน้อยขนาดไหน ถึงที่สุดแล้วถ้าไม่ภาวนานี่สิ้นกิเลสไม่ได้ การภาวนาจะถึงที่สุด เห็นไหม เราจะสร้างบุญกุศลไว้มากขนาดไหนเราก็ทําของเรา ฉะนั้น มันเป็นอย่างนั้นจริงๆ แล้วเขาเอาอันนั้นมาอ้าง เพียงแต่ว่าเราต้องดูเป้าหมายของเราว่าเราอยากยุ่งกับเขา หรือเราต้องการของเราคนเดียว

อันนี้ดีมาก

ถาม : ๑๐. หากโดนผู้อื่นดูถูกเหยียดหยาม เราจะมีวิธีการรักษาใจของเราอย่างใด

ตอบ : เห็นไหม กรณีอย่างนี้นะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านสอนอย่างนี้ ท่านบอกมีบุรุษอยู่ ๒ คนเดินไปเที่ยวด้วยกัน แล้วมีบุคคลคนหนึ่งโดนยิงด้วยธนู คนคนนั้นเจ็บไข้ได้ป่วย ถ้าบุรุษคนนั้นที่มาด้วยกันเขาโง่ เขาจะต้องตามไปหาคนยิงก่อน ไปจับคนยิงให้ได้ ใครเป็นคนยิง ยิงด้วยลูกศรชนิดใด แล้วเข้าตรงไหนมันถึงได้เจ็บไข้ได้ป่วยขนาดนี้ กลับมาคนนั้นตาย

แต่ถ้ามีบุคคล ๒ คนเดินไปด้วยกัน แล้วบุคคลคนหนึ่งโดนยิงด้วยดอกธนู บุคคลคนนั้นเป็นผู้ที่ฉลาด ไม่วิ่งตามหาใครเลย ก้มลงไปดูเพื่อนเราที่โดนยิง พยายามชักดอกธนูนั้นออก แล้วรักษาบาดแผลเพื่อนของเรา บุคคลคนนั้นจะปลอดภัย

อันนี้ก็เหมือนกัน เราไปนี่โดนคนเหยียดหยาม เราจะแก้ด้วยวิธีใด ใครจะเหยียดหยาม มันเหยียดหยามเรื่องอะไร มันจะรู้เรื่องจริงกับเราขนาดไหน มันจะรู้เรื่องของเราได้ขนาดไหน เรื่องของเรานี่เรารู้ของเราเอง ถ้าเขาจะพูดขนาดไหนนะ มันลมปากของคน

คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก เรื่องคนโง่คนฉลาดนี่นะ ในพระไตรปิฎกมีเยอะมาก ดูสัญชัย เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะอยู่กับสัญชัย เวลาไปเจอพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าที่ฉลาดกว่าสอนนี่สอนถึงพระโสดาบัน ไปชวนสัญชัยมา

สัญชัยบอกว่า “ในโลกนี้คนโง่หรือคนฉลาดมากกว่ากัน”

“ในโลกนี้คนโง่มากกว่า”

“อย่างนั้นเธอไปเถอะ เธอไปอยู่กับพระพุทธเจ้า เพราะพระพุทธเจ้ามีปัญญา มีเหตุมีผล คนจะเข้าถึงได้น้อยมาก เราจะอยู่กับคนโง่ว่ะ คนโง่มันหลอกได้ง่ายๆ ไง”

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าคนโง่มันมากกว่าคนฉลาด เห็นไหม ถ้าคนโง่มากกว่าคนฉลาด คนมันพูด มันดูถูก มันเหยียดหยาม คนโง่มันพูดน่ะเชื่อมันทําไม แต่ถ้าคนฉลาดนะ พ่อแม่ญาติพี่น้องของเรา ครูบาอาจารย์เวลาสอนลูกศิษย์ เออ! อันนี้ต้องฟัง เพราะว่าเขาปรารถนาดีกับเรา บุคคล ๒ คน คนหนึ่งที่ฉลาด เวลาใครโดนยิงเขาจะดึงธนูเขาออก เห็นไหม เขาจะเลี้ยงบาดแผลเขา นี่เวลาครูบาอาจารย์เขาจะสอนตรงนั้น

แต่ก็ไม่เชื่อ เออ! เวลาเพื่อนพูดมันเชื่อ

บุคคล ๒ คนโง่ไง เวลาโดนยิงแล้วนะ เออ! เดี๋ยวกูจะแก้แค้นให้ เดี๋ยวกูจะไปเอามันให้ วิ่งกันไป ตามกันไป

คําว่า “โดนยิง” คือโดนดูถูกเหยียดหยาม โดนสิ่งที่เป็นพิษ แล้วสิ่งที่เป็นพิษมันอยู่ที่ไหน? มันอยู่ที่เรา แล้วสิ่งที่เป็นพิษนี่ไม่รักษา จะไปรักษาที่คนอื่นไง

จะบอกว่าไปไหนในโลกนี้ไม่มีใครเขาเหยียดหยามเลย มีแต่คนเขาเยินยอ ไปหาที่โลกไหนล่ะ โลกไหนมี? โลกไหนก็ไม่มี

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดเรื่องนี้ไว้เยอะมาก เวลาท่านสอนพระนะ

“ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเธอโดนโลกธรรมกระทบรุนแรง ให้มองเราตถาคต”

เราตถาคตนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา มีฤทธิ์มีเดชทําได้ทุกอย่างเลย เวลาเผยแผ่ธรรมขึ้นมา เห็นไหม เขาจ้างคนมาด่า เทวทัตจ้างนายธนูมายิง เทวทัตปล่อยช้างให้ออกมาไสชนพระพุทธเจ้า นี่พระพุทธเจ้าทําดีมาตลอด ทําไมคนทําร้ายพระพุทธเจ้าขนาดนั้น แล้วพระพุทธเจ้าอาฆาตมาดร้ายใครไหม พระพุทธเจ้ามีแต่เมตตาเขานะ นี่ถ้าใครทําอย่างนั้นเขาจะโดนธรณีสูบ เพราะว่าผลกรรมมันมี ผลกรรมมันมี

แต่นี้เราบอกว่าถ้าเราโดนใครดูถูกเหยียดหยาม ถ้าเรามีสติปัญญา เราจะรักษาใจเรา เราจะมีหลักเกณฑ์ของเรา คนที่ดูถูกเหยียดหยาม เพราะคํามันก็บอกอยู่แล้วว่าดูถูกเหยียดหยาม มันไม่ใช่ความจริง มันก็บอกอยู่ชัดๆ แล้ว แต่ถ้าบอกเขาด้วยคุณงามความดีสิ

ฉะนั้น เราจะรักษาใจของเราอย่างไรล่ะ

เรารักษาใจของเรา เห็นไหม รักษาใจนะ กลับไปนี่บอกได้เลย บอกว่าเราเป็นชาวพุทธ เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เราเป็นบริษัท ๔ ในพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้ว่าให้เรามีพุทธะ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ให้เรามีสติปัญญาของเรา

ใครเขาจะมาติฉินนินทา...“ลมปาก” ลมปากเหมือนกับลมพัด เย็นดี ยิ่งใครนินทา โอ้โฮ! ลมพัดเย็นดี มันพิสูจน์ถึงว่าเราจริงหรือไม่จริงไง ถ้าเรามีสติปัญญา เพราะเราเป็นชาวพุทธ

คนโง่กับคนฉลาด ครูบาอาจารย์สอนบ่อย “เขาโคกับขนโค” คนดี คนตั้งใจดี เขาโคมีอยู่ ๒ เขา ขนโคมีอยู่เต็มตัว แล้วถ้าเขาเหยียดหยาม ไอ้ขนโคมันเหยียดหยาม ทุกคนเหยียดหยามหมดน่ะ

แล้วคําว่า “เหยียดหยาม” แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ สิ่งนั้นมันเป็นเกจ์วัดนะ เป็นเครื่องวัดใจเรา เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเรารู้จักใช้...ของไม่ดี เห็นไหม ดูสิคนที่ฉลาดนะ ดูแผงโซล่าเซลล์ นี่แสงแดดเขายังเอามาใช้เป็นพลังงานได้ คนที่ฉลาดนะ สิ่งใดๆ เขาเอามาใช้เป็นพลังงานได้ทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น ถ้าสิ่งนี้มันเกิดขึ้นมา เราฉลาดแล้วเราแก้ไขเราได้ด้วย แล้วเราไม่สะเทือนใจเราด้วย ฉะนั้น สิ่งนี้สิ่งที่ว่าเราแก้ไขที่เรา ไปบอกว่าไม่ให้มีการดูถูกเหยียดหยามเลย เราเป็นชาวพุทธ เราไปไหนมีแต่คนพอใจ คนสรรเสริญ...ไม่มีหรอก

เวลาหลวงตาท่านมาช่วยชาตินะ ท่านออกมาช่วยด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ใจ ใครเขาจะติฉินนินทาอย่างใด ท่านไม่สนใจเลย ถ้าเราสนใจในการติฉินนินทาของคน เราจะทําคุณประโยชน์กับประเทศชาติกันไม่ได้

ในการเห็นต่าง ในโลกนี้เป็นเรื่องธรรมดา ในเมื่อการเห็นต่าง เห็นไหม ฉะนั้น เราทําของเรา ถ้าเป็นความถูกต้องดีงามนะ แต่ถ้าเป็นความผิดพลาด เป็นสิ่งที่ไม่ควร ถ้ามีใครเขาพูด เราต้องแก้ไข

เพราะเราเห็นว่าพวกเรายังเด็กๆ กันอยู่ ถ้าเด็กๆ กันอยู่ ประสบการณ์นะ เวลาเราฟังผู้ใหญ่พูดนี่ทุกคนจะรําคาญมาก “อาบนํ้าร้อนมาก่อน อาบนํ้าร้อนมาก่อน เบื่อมากเลย” จําไว้นะ ต่อไปก็จะไปพูดกับลูกหลาน จําคําพูดนี้ไว้ จําคําพูดที่ว่า “เบื่อๆ” นี้ไว้ แล้วอย่าไปพูดกับคนอื่นนะ เวลาเขาพูดกับเรานี่เราเบื่อมากนะ อย่าไปพูดกับเด็กๆ นะ อย่าไปพูดกับคนอื่น จําไว้ให้ดีๆ ว่า “อาบนํ้าร้อนมาก่อน”

มันเป็นแบบนี้ มันเป็นไปโดยวัย วัยแบบนี้มันมีความรู้ได้แค่นี้ พอวัยทํางานนะ ยิ่งวัยชรา เห็นไหม ในประเพณีของอีสานเขาถือคนผู้เฒ่า ผู้เฒ่าในหมู่บ้าน เวลามีสิ่งใดเขาเรียกผู้เฒ่า เขาจะให้ผู้เฒ่าเป็นคนตัดสิน เพราะอย่างของเรานี่เราเถียงกันไม่จบหรอก มันเป็นไปตามวัย วัยแบบนี้มีความรู้สึกนึกคิดแบบนี้ วัยมากขึ้นไปจะมีความรู้สึกนึกคิดอีกอย่างหนึ่ง ฉะนั้น มันเป็นตามวัย ถ้าวัยอย่างนี้มันก็มีความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้

แล้วคิดว่า โลกนี้ ถ้าเรายังเป็นเด็ก โลกนี้มันช่างสวยงามมาก แล้วถ้าเราทํางานขึ้นมา โลกนี้ทําไมมันทุกข์ร้อนนัก ยิ่งคนแก่คนเฒ่า อย่างเช่นเรานี่ เห็นไหม เราจะลาโลกนี้กันแล้ว เพราะถึงเวลาแล้วโลกมันเป็นแบบนี้ เราจะต้องไปจากมัน เวลาแก่เฒ่าขึ้นมา มันจะรับรู้ของมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา

เราเห็นว่าโลกนี้เป็นที่สุกสกาว น่าชื่นชม คนที่ผ่านชีวิตมาเขาก็สมบุกสมบันมากับมัน สุดท้ายแล้วในพุทธศาสนา ในสังคม ในประเพณีวัฒนธรรมของชาวพุทธ แก่เฒ่าแล้วเข้าวัด เข้าวัดเข้าวาเพื่อหาเสบียงกรัง เพื่อจะเดินทางต่อไป ชีวิตนี้ต้องเดินทางต่อไป

ฉะนั้น เขาผ่านโลก ผ่านร้อนผ่านหนาวมา สิ่งใดถ้าเป็นประโยชน์ จะเป็นประโยชน์กับเราถ้าเราฟังได้ แต่ถ้าเราฟังไม่ได้นะ “แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน” ก็น่าเบื่อ ถ้าแก่มะพร้าว แก่ฟัก แก่แฟง ยิ่งแก่ยิ่งมีประสบการณ์ อย่างนั้นจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าอย่างนั้นเป็นประโยชน์กับเรา เราจะได้ประโยชน์เนาะ เอวัง

๑๒

ไม่ทําตลาด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๑ มีนาคม ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๘๓๑. กราบขอขมาหลวงพ่อ

เรื่องกราบเรียนหลวงพ่อ กระผมกราบขอขมาองค์หลวงพ่อด้วยครับ คือผมได้ส่งเสียงธรรมของหลวงพ่อลงในเฟสบุ๊คก่อนได้รับอนุญาต และคัดลอกแถบเสียงธรรมะในรูปแบบเอ็มพีสามในซีดีแจกเพื่อน และวัดที่เคยบวชอีกด้วยครับ การคัดลอกธรรมไปครั้งเดียวจํานวน ๑๐ แผ่น แต่ลงเฟสบุ๊คนี่ลงบ่อยครับ ครั้งหลังสุดเมื่อวันอาทิตย์ที่ ๑๘

กระผมเข้ามาดูมาฟังบ่อย แล้วรู้สึกผิดในการกระทําของตัวเองมากครับ กระผมได้ทําผิดล่วงเกินในองค์หลวงพ่อแล้ว จึงขอกราบขอขมาหลวงพ่อด้วยครับ กราบหลวงพ่อเมตตา

ตอบ : ไอ้นี่ที่ว่าถ้ามันแบบว่าขอขมาหรือว่าสิ่งที่ความผิดไปแล้วสํานึกได้ อันนี้จบนะ กรณีนี้เราไม่ถือสา มันผ่านไปแล้ว พอมันผ่านไปแล้ว ทีนี้เราจะพูด เราจะพูดเรื่องการให้ธรรมเป็นทาน ให้ธรรมเป็นทาน เราจะพูดอีกกรณีหนึ่ง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาขอขมาลาโทษ เรายกให้แล้วเนาะ ไม่ติดใจกัน

ฉะนั้น พอไม่ติดใจปั๊บ เราไปพูดเดี๋ยวบอกว่าไม่ติดใจทําไมด่าตามหลัง (หัวเราะ) ไอ้ขอขมาเรายกให้แล้วนะ ไม่ผิด เรายกให้แล้วแหละ แต่นี้เราจะพูดให้ฟังเรื่องเหตุผล ถ้าเราพูดถึงเหตุผลแล้วนี่ เราต้องพูดเหตุผล ถ้าไม่อย่างนั้นคนจะไม่เข้าใจว่าให้ธรรมเป็นทาน

เราอุตส่าห์ให้ธรรมเป็นทานนะ แล้วนี่อุตส่าห์เสียค่าไฟ อุตส่าห์ต้องมานั่งจัด ต้องมานั่งโหลดแล้วไปใส่เฟสบุ๊ค ทําไปแล้วทําไมมันมีความผิด ทําไมมันไม่ดีอย่างใด

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าทําไปแล้ว สิ่งที่ทําไปแล้วแล้วขอขมานี่เราให้อภัยหมด เพราะเราไม่ติดใจอยู่แล้ว เพราะธรรมดาเราออกอินเตอร์เน็ต ทําเว็บไซต์ต่างๆ มันก็เหมือนกับจะให้ธรรมเป็นทาน ทีนี้ให้ธรรมเป็นทานแล้วคนอื่นช่วยมันทําไมเสียหายอย่างใด

มันเสียหาย มันเสียหายเพราะว่าด้วยความไม่เข้าใจ ด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ทําไปนะ ทําไปถ้ามันเป็นประโยชน์มันก็เป็นประโยชน์ ถ้าทําเป็นประโยชน์ใช่ไหม เพราะเราอยู่กับหลวงตามา เมื่อก่อนเราก็มีความคิดแบบโยมนี่แหละ เพราะเราก็บวชมา เราก็เป็นฆราวาสมาก่อน พอเป็นฆราวาสมาก่อน สิ่งใดที่โยมเขาช่วยทําแล้วเขามารายงานหลวงตา หลวงตาก็บอกว่า “ไม่ถูกต้องๆ”

ในความรู้สึกเรา เราก็เข้าข้างคนที่เขารายงานนะ คนที่เขาช่วยเผยแผ่ แล้วทําไมหลวงตาบอกว่าเขาผิดๆ เขาไม่ควรทําอย่างนั้น

อย่างเช่นมูลนิธิ ตอนนี้มูลนิธิหลวงปู่มั่น เขาบอกว่าเอาเทปของหลวงตามาอัดเทปแล้วก็แจก แล้วก็บอกว่าแจก เพราะเทปซื้อมา สมัยนั้นเทปม้วนละ ๘ บาทหรือ ๙ บาทจําไม่ได้ แล้วเขาก็อัดเทป แล้วมูลนิธิก็ขายในราคา ๙ บาท ราคาต้นทุนที่อัดมาน่ะ

หลวงตาบอกว่า “ไม่ถูกต้อง ควรจะแจก ควรจะให้ฟรี ควรจะแจกเขาไป”

โยมเขาก็บอกว่า “อ้าว! ต้นทุนราคา ๘ บาท ก็อัดเทปเราต้องเสียค่าปก เสียค่าไฟ เสียค่าแรงงาน เราก็ขาย ๘ บาท เออ! เราขาดทุนด้วยนะ”

ตอนนั้นเราก็คิดว่า เออ! เพราะเขาจะได้ทําต่อเนื่อง

แต่หลวงตาบอกว่า “ถ้าเราจะให้ธรรม เราจะให้ทาน ควรจะทานให้สะอาดบริสุทธิ์ ก็เราทานซะก็จบ มันได้ผลสมบูรณ์ แต่ถ้าเราทําอย่างนี้มันได้เล็กได้น้อยได้อะไร แล้วแบบว่ามันมีการแลกเปลี่ยน มันไม่สะอาดบริสุทธิ์”

สุดท้ายแล้วพอเรามาคิด อืม! มันก็จริงของท่านนะ

แต่โยมที่เขาพูด เขาบอกว่า “อ้าว! ถ้าทําอย่างนั้นทีเดียวก็จบเลย ซื้อมา ๘ บาท พอแจกไปแล้วก็หมด แต่ถ้าเราซื้อมา ๘ บาทใช่ไหม เราเสียค่าไฟ เสียค่าแรงงานของเรา เสียค่าต่างๆ แต่เราก็ขายในราคา ๘ บาทให้มันได้ต่อเนื่อง”

นี่โยมคิดกันแบบนั้น นี่แบบว่าไม่อะไรผิดพลาดเลยนะ

แต่ถ้าความที่ผิดพลาดที่เขาทํากันอยู่นี่ เวลาหลวงตาท่านบอกว่าสมัยที่ท่านภาวนาอยู่นะ ใครจะมาถ่ายทอดหนังสือท่าน เขียนหนังสือท่าน ท่านไม่เห็นด้วย ท่านห้ามเด็ดขาด ท่านบอกว่าไม่มีวุฒิภาวะ ไม่มีความรู้นี่เขียนหนังสือออกไปคลาดเคลื่อนแน่นอน! แน่นอน!

สังเกตได้ในประวัติหลวงปู่มั่น ในหนังสือครูบาอาจารย์ท่านจะบอกว่า “ไม่รู้เขียนไม่ได้ ไม่รู้ถามไม่ได้” คนไม่รู้จะเอาปัญหาไปถามคนที่รู้ได้อย่างใด แล้วคนที่ไม่รู้จะตอบได้อย่างใด

ฉะนั้น ไอ้ที่เอาไปออกเฟสบุ๊ค ที่เอาไปขยายความกัน เอาไปเพื่อเป็นธรรมๆ เวลาเอาไปทีแรกก็ถูกต้อง พอไปๆ “อืม! หลวงพ่อน่าจะพูดผิด เอ๊! หลวงพ่อพูดนี่มันกํากวม” เดี๋ยวมันจะเติมมันไปเรื่อยๆ ไง มันจะขยายความ มันจะเติมไป มันจะทําของมันไป นี่พูดถึงในทางที่ว่ามันจะคลาดเคลื่อนนะ คําว่า “คลาดเคลื่อน” ต่อไปมันจะมีคลาดเคลื่อน

ฉะนั้น ถ้ามันจะไม่ให้คลาดเคลื่อนก็ต้องแบบว่าตรงตัว คําต่อคําเอาไปเผยแผ่ นั่นอีกเรื่องหนึ่ง หลวงตายังบอกว่าไม่สมควร ไม่สมควรตรงไหน? ไม่สมควรว่าคนที่จะเผยแผ่ คนที่จะไปทํานี่ เอ็งภาวนาหรือยัง คิดดูสิเราปรารถนาให้คนอื่นภาวนา ให้คนอื่นบรรลุธรรมหมดเลย แล้วเราไม่ได้อะไรเลยอย่างนั้นเหรอ เอ็งจะเผยแผ่ เอ็งปฏิบัติก่อนสิ สําคัญที่เราปฏิบัติก่อน เราทําของเราให้ได้ก่อน ถ้าเราทําของเราได้นะ เราปฏิบัติก่อน

ทุกคนรักตัวเองใช่ไหม ทุกคนรักตัวเองมากเลย แต่เวลาธรรมะจะไปแจกคนอื่น ทําไมไม่แจกตัวเองล่ะ ทําไมตัวเองไม่ทําก่อน แต่ถ้าตัวเองได้ทําแล้ว ตัวเองได้เข้าใจแล้วนะ เราจะไปบอกใคร เราจะไม่ผิดพลาดเลย แต่ตัวเองไม่เข้าใจ ตัวเองไม่รู้ แล้วกระจายไปน่ะ

เราจะบอกว่าอันนี้เป็นอันหนึ่งนะ นี่พูดถึงในข้อเท็จจริง

แต่ถ้าในทางโลก เห็นไหม ในทางโลกคือการตลาด

ของเราไม่ทําการตลาด ธรรมะไม่ทําการตลาด

เพราะการทําการตลาดนั่นคือโลก โลกกับธรรม

ถ้าเป็นธรรม เห็นไหม เป็นธรรมตามข้อเท็จจริง ใครแสวงหา

หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่าในเขา คนจะไปทําบุญต้องซื้อทางเข้าไป เพราะคนไปทําบุญนะ คนไปทําบุญมาจากสกลฯ เวลาจะเข้าไปมันต้องผ่านคันนาเขา ผ่านร่องนาเขา แล้วคนที่ไปทําบุญเขาแบบว่าเขามีฐานะ เขาต้องซื้อนานะ ซื้อนาแล้วจ้างเกวียนนั่งข้ามไป คนจะทําบุญกับหลวงปู่มั่นต้องซื้อทาง ต้องขวนขวาย กว่าจะเข้าไปหาหลวงปู่มั่นได้

แล้วหลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่าของท่าน ท่านอยู่ที่หนองผือนั่นน่ะ คนจะเข้าไปต้องซื้อทางเข้าไป เว้นไว้แต่คนที่เดินไหวก็เดินไปตามคันนา ผู้เฒ่าผู้แก่เดินไม่ได้ นั่งเกวียนไป แล้วจ้างเกวียน พอเกวียนเขาจะไปมันต้องซื้อคันนาเขา เพราะเกวียนมันต้องไปในร่องนาของเขา

เห็นไหม ถ้าเป็นความจริงนะ เขาขวนขวาย นี่คือธรรมกับโลก

แต่ถ้าโลกนะ อยู่ถึงบ้าน ยัดเยียดเข้าไป นี่มันเป็นเรื่องการตลาด ถ้าทําการตลาด ถ้าการตลาดมันเป็นแบบนั้น เราไม่ต้องการให้เป็นการตลาด เราต้องการความเป็นจริง

ฉะนั้น พอบอกว่า “ทําไมทําแล้วหลวงพ่อไม่ให้ทําๆ”

ไม่ให้ทํา เราไม่เคยให้ใครทํา แล้วถ้าใครจะทํานี่เราไม่อนุญาต ไม่อนุญาต ไม่อนุญาตใครทั้งสิ้น

“แล้วถ้าไม่อนุญาตนี่มันคับแคบนะหลวงพ่อ มันไม่กว้างขวางนะ มันไม่มีใครมารู้นะ”

มันเรื่องกรรมของสัตว์ ถ้าสัตว์มันไม่รับรู้ มันไม่เข้ามาดูก็เรื่องของมัน ไม่มีความจําเป็น แต่ถ้ามันมีความจําเป็น มันเข้ามานะ ถ้าแบบว่าในเฟสบุ๊คเขาเข้าไปด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ เขาทําไป มีคนทํา เพราะโดยสัญชาตญาณของมนุษย์ไง รู้สิ่งใดก็อยากจะให้คนอื่นรู้ด้วย เขาก็ทําของเขาไป

ถ้าเขาทํานะ ถ้าเขาทํา เริ่มต้นทุกคนทํามันต้องแบบว่าซื่อตรง แต่ถ้าทําๆ ไปแล้ว พอทําไปมันจะมี พอการคุ้นชิน การเห็นอย่างนี้มันจะเห็นของมัน “ไอ้นั่นไม่ถูกต้อง ไอ้นี่ไม่ดีงาม ไม่ถูกไปสักอย่างหนึ่งเลย”

เพราะมันไม่รู้จริง มันไม่รู้ทางธรรม แต่รู้ทางโลก มันคิดให้ทางโลก เพราะทางโลก เพราะเราหวังให้คนเข้าใจใช่ไหม พอเราหวังให้คนเข้าใจมันก็ต้องทําให้คนเข้าใจ พอคนเข้าใจมันก็ไปตามโลกหมดเลย

นี่เหตุผลนะ สิ่งที่เขาขอขมานี่ เราไม่ถือสานะ เรายกให้ แต่เหตุผลของเรา เราไม่ทําการตลาด ไม่ทําตลาด

ฉะนั้น เพราะทําตลาดแล้ว หลวงตาพูดบ่อยนะ เวลาทําตลาดนี่ เวลาพระเราปฏิบัตินะ พระธุดงค์ไปอยู่ในเทศบาล ๑ เทศบาล ๒ กระดูกหมู กระดูกหมา นี่เวลากระดูกหมูใช่ไหม ถ้ากระดูกหมูดีๆ กระดูกหมูต้มเปื่อยๆ อย่างนั้นแหละมันจะภาวนาดี แต่ถ้าไปอยู่ในป่าในเขานะ ภาวนาไม่ดี

นี่ก็เหมือนกัน ทําการตลาดก็กระดูกหมู กระดูกหมาไง เวลาต้มซุปก็ต้มให้มันเปื่อยๆ นะ เวลาเข้าปากนี่มันละลายในลิ้นเลย อย่างนั้นธรรมะมันจะเกิดใช่ไหม แต่ถ้าพูดถึงเราเอาจริงเอาจังของเรา ใครจะรู้ได้หรือรู้ไม่ได้นั่นเรื่องของเขา มันต้องยืนในข้อเท็จจริงไว้

ทีนี้เพียงแต่ว่าอนาคต อนาคตทุกคนก็ปรารถนาดีทุกคนน่ะ เวลาปรารถนาดีเขาก็ทําแบบนี้ มันเป็นเรื่องของตลาดนะ ถ้าจิตใจอ่อนแอ มันเป็นดาบสองคม ถ้าเป็นเรื่องของการตลาดแล้วมันก็เป็นเรื่องโลก ถ้าเรื่องโลกแล้วนะ เวลาคุยธรรมะกันนี่ปากเปียกปากแฉะ เวลาเถียงธรรมะกันปากเปียกปากแฉะเลย แต่เอาความจริงนี่ไม่มีแม้แต่ขี้เล็บ แต่ถ้าเราเอาความจริงนะ เราทําความจริงของเรา

ฉะนั้น สิ่งที่เผยแผ่ไปๆ มันคลาดเคลื่อนได้ มันคลาดเคลื่อนจากคนที่เอาไปเผยแผ่ต่อไปนั่นน่ะ มันคลาดเคลื่อนตรงนั้น แต่ถ้ามันไม่คลาดเคลื่อน มันซื่อตรงนะ มันเป็นตามจริงของมัน

“แล้วเขาช่วยทําไมไม่ชอบล่ะ เขาช่วยเผยแผ่ ไม่ชอบเหรอ”

มันถึงเป็นกาลเป็นเวลานะ ถ้าเป็นกาลเป็นเวลา ถ้าเป็นความจริง ถ้ามันสัจจะจริง คนเรามันทําได้ ถ้ามันไปตามกระแสโลก มันมีประโยชน์ มันก็มีโทษของมัน

ฉะนั้น การขอขมาลาโทษนี่เราสาธุนะ จบแล้ว นี่พูดถึงเราไม่ถือสา เราไม่ถือสาเพราะว่าเราก็ปรารถนาเพื่อความสงบร่มเย็นอยู่แล้ว เพื่อความสงบร่มเย็น เพื่อความเป็นธรรม แล้วไปกวนสังคมทําไม ไปทําให้สังคมนี้ปั่นป่วนไปหมดเลย ขวางเขาไปทั่ว ขวางเขาไปทั่วนะ

เวลาเขาฉีดวัคซีน เวลาเอาเด็กเอาลูกไปฉีดวัคซีน เห็นไหม เวลาเข็มทิ่มไปนี่ลูกเราเจ็บไหม? ลูกเราเจ็บ แต่ทําไมพ่อแม่ต้องเอาลูกไปฉีดวัคซีนด้วยล่ะ? ฉีดวัคซีนไว้ป้องกันโรค เวลาป้องกันโรคขึ้นมามันจะไม่เจ็บไข้ได้ป่วย

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งใดที่มันเป็นพิษ สิ่งใดที่มันจะให้โทษ สังคมจะรู้หรือไม่รู้ ถ้าเรารู้ได้เราก็ให้วัคซีน ทีนี้การให้วัคซีนของเรา เขาบอก “เวลาบอกว่าปรารถนาจะให้โลกร่มเย็นๆ นี่ขวางเขาไปทั่ว”

อันนี้มันเป็นวัคซีนน่ะ วัคซีนเพื่อต้องการให้สังคมเข้มแข็ง ให้สังคมรู้ตัวของเขา ถ้าใครยอมเจ็บ ฉีดวัคซีน เขาจะมีภูมิคุ้มกัน ถ้าใครไม่อยากเจ็บก็บอกว่าหลวงพ่อนี่ยุ่งไปหมดเลย เขาจะไม่มีภูมิคุ้มกัน พอไม่มีภูมิคุ้มกันแล้ว เขาก็จะรู้ของเขาเองว่าเขาถูกหรือเขาผิด นี่พูดถึงนะ

นี่มันมุมมองน่ะ เวลาเราบอกว่าอยากให้สังคมร่มเย็น อยากให้ทุกคนมีความสุข แล้วทําไมเรานี่ตัวปัญหาเลย ตัวล่อเขาเรื่อยเลย...ไม่หรอก ถ้าอะไรในดุลพินิจนะ ทุกคนมีความรู้สึกนึกคิด อะไรดี อะไรชั่ว นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราไม่เห็นว่ามันจะเป็นโทษกับใครนะ เราก็ไม่สนหรอก แต่ถ้ามันรู้แล้วทนไม่ไหวว่าอย่างนั้นเถอะ ถ้ามันทนไม่ไหวเราถึงได้พูด แต่ไอ้เรื่องปัญหาถามตอบนี่มันมีเหตุ มันมีเหตุเพราะเขาเขียนมา เขาต้องการความรับรู้ เราก็จะตอบไป

แล้วเวลาตอบนะ อย่างที่หลวงตาว่าน่ะ เขารับรู้ได้แค่ไหน ธรรมะนี่ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ผู้ถามเขารับได้ ๒๕ เปอร์เซ็นต์ ๕๐ เปอร์เซ็นต์ ๗๕ เปอร์เซ็นต์ หรือ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ คนถามแท้ๆ เขายังรับไม่ได้เลย รับไม่ได้เพราะอะไร เพราะตอบมานะ ตอบมาคนละเรื่อง เขาคิดว่าคนละเรื่อง แต่ความจริงมันเรื่องเดียวกัน มันเรื่องเดียวกันแล้วเรื่องหนักหนาสาหัสสากรรจ์ด้วย ฉะนั้น เวลาตอบนี่อยู่ที่รับได้หรือไม่ได้

ที่พูดนี่ แล้วบอกว่า “อ้าว! หลวงพ่อมีกั๊กด้วยเหรอ”

มี กั๊กไว้เยอะเลย ตอบนี่กั๊กไว้ทั้งนั้นน่ะ ไม่ปล่อย เพราะปล่อยไปแล้วมันยิ่งยุ่งเข้าไปใหญ่ ฉะนั้น เวลาที่ตอบๆ นี่ตอบไม่หมดหรอก ตอบไม่หมดหรอก ถ้าตอบหมดมันจะมากกว่านี้ไง อันนี้ถึงว่าการขอขมานะ

เพราะเราไม่ทําการตลาด สิ่งนั้นเป็นเรื่องตลาด ตลาดไม่ใช่ธรรม เรื่องโลกไม่ใช่ธรรม เรื่องโลกคือโลก สินค้าทางโลกเขายังทําการตลาดกันเลย แล้วธรรมะต้องไปทําการตลาดด้วยเหรอ

ฉะนั้น ถ้าเขาต้องการตลาด เขาต้องการความสะดวกสบาย เขาต้องการหยิบฉวยเอา ก็ให้เขาเอาธรรมะตลาดไป แต่ถ้าธรรมะแท้ๆ ธรรมะที่มันสะเทือนใจ ธรรมะเป็นธรรมโอสถที่จะสะเทือนกิเลส นี่ต้องขวนขวายกัน

เราจะกินยา เราจะต้มยาหม้อ เราจะต้องต้มยาหาหม้อ เห็นไหม ต้มยาไทย ถ้าหม้อดินยังมีคุณภาพของยาดีกว่าหม้ออลูมิเนียม หม้อสแตนเลสอีกนะ เวลาต้มยาเขายังมีหม้อดิน หม้อดินต้มแล้วคุณภาพยาจะเป็นอย่างนี้ หม้ออลูมิเนียมต้มยาแล้วจะเป็นแบบนี้ นี่แม้แต่หม้อต้มยามันยังมีคุณภาพของยาเลย แล้วนับประสาอะไรกับธรรมโอสถ กับธรรมะตลาด

ฉะนั้น ธรรมะตลาดปล่อยเขาไป แต่ถ้าธรรมะจริงๆ เออ! มันกินเข้าไปแล้วรสมันขมนะ มันขื่นน่าดูเลยล่ะ แต่มันหายจากโรค แต่ไอ้หวานๆ ไอ้ตลาดนี่มีแต่อย่างนั้น เป็นเรื่องของโลกๆ เขาไป

อันนั้นจบแล้ว นี่พูดว่าจะไม่ (หัวเราะ) จะกั๊กไว้แล้วนะ

ข้อ ๘๓๓. นี่นะมันเป็นเรื่องที่ไร้สาระ เขาถามมานี่จบ ยกเลิกเลย ข้อ ๘๓๓.

เวลาถามมามันอยู่ที่เขาเหมือนกัน เขามีวุฒิภาวะแค่ไหน เขามีความรู้สึกแค่ไหน

อันนี้มันจะเป็นประเด็นแล้ว

ถาม : ข้อ ๘๓๔. ประเพณี พระสงฆ์ทําผิดวินัยหรือไม่

(เรื่องประเพณีนะ ทีนี้พอพูดไปแล้วมันก็จะเป็นประเด็นแล้ว)

พระวินัยสงฆ์มีว่าการบิณฑบาตต้องบิณฑบาตตอนเช้าตรู่ แต่ผมได้ดูข่าวว่ามีประเพณีที่เรียกว่าประเพณีของเขา จะมีการทําบุญตอนเที่ยงคืน มีการบิณฑบาตข้าวสารอาหารแห้ง และพระสงฆ์และสามเณรเป็นผู้บิณฑบาต

ขอถามดังนี้

๑. พระสงฆ์ สามเณรผิดวินัยหรือไม่

๒. ถ้าผิด ประชาชนจะได้บุญหรือไม่

๓. ถ้าผิด ควรทําอย่างไรต่อไปครับ

ขอกราบด้วยความเคารพอย่างสูง

ตอบ : “๑. พระสงฆ์ สามเณรผิดวินัยหรือไม่”

การว่าผิดวินัย ถ้าเราศึกษาเถรวาทเรา ถ้าอรุณยังไม่ขึ้น เราบิณฑบาตมานี่มันผิดวินัย มันผิดวินัยเพราะว่าในการบิณฑบาต เห็นไหม ภิกษุสงฆ์ห้ามสะสมอาหารไว้แรมคืน พออรุณขึ้นเขาก็ถือว่าวันรุ่งขึ้น นี่พอมันรุ่งขึ้นไป แล้วเวลาบิณฑบาตมาก็ฉันได้แค่ยาม แค่ช่วงเช้า ได้ภายในเพล ฉะนั้น ภายในเพล ถ้าพ้นไปก็เป็นสันนิธิแล้ว

ถ้าสันนิธินี่พระสงฆ์ผิดหรือไม่

ถ้าพูดถึงตามธรรมวินัยนี่ผิด แล้วถ้าผิด นี่บอกประเพณีเขาบิณฑบาตกันเที่ยงคืน แล้วดูประเพณีของเรา เราบิณฑบาตของเราล่ะ นี่มันเคลื่อนไปๆ เพราะว่าธรรมวินัยนี่นะ หรือว่าพระ หรือธรรมะนี่ตามโลกไป โลกเขาเจริญ โลกเขาเป็นไป เราตามโลกเขาไปไง ถ้าตามโลกเขาไปนี่เราจะทรงของเราได้อย่างไร

นี่ว่าเป็นประเพณี ทีนี้เขาตักบาตร ถ้าพูดถึงพระสงฆ์ผิดธรรมวินัยหรือไม่ ถ้าโดยธรรมโดยวินัยนี่ผิดแน่นอน ถ้าบิณฑบาตเที่ยงคืนนี่ผิด ทีนี้ถ้าผิดแล้ว ถ้าผิด เห็นไหม ถ้าผิด “ถ้าผิด ประชาชนจะได้บุญหรือไม่”

ประชาชน เวลาประชาชนไปทําบุญมันเป็นประเพณี ถ้าเป็นประเพณีความเชื่ออย่างนั้น ถ้าเป็นประเพณีความเชื่อของเขานะ การทําบุญ ถ้าพูดถึงเฉพาะการทําบุญ การตักบาตร แต่ถ้าทําบุญมันมีนอกกาลนอกเวลาก็เยอะแยะไป ทําบุญที่ว่าไม่ใช่อาหาร เขาก็มีทําบุญของเขาเหมือนกัน

ทีนี้ “จะได้บุญหรือไม่”

“จะได้บุญหรือไม่” (อันนี้มันรัดคอเนาะ) เพราะอะไร เพราะว่าประเพณีมันมาอย่างนี้ อย่างเช่นกรณีทางภาคเหนือ เวลาภาคกลางมีแม่นํ้าเขาก็ลอยกระทง แต่ถ้าพูดถึงทางภาคเหนือเขาก็ลอยโคม เขาลอยโคมของเขา เขาบูชาพระพุทธเจ้าเหมือนกัน นี่พูดถึงประเพณี เขาทําเพราะอะไร เพราะมันเป็นพื้นที่ ทีนี้พอประเพณีของเขา เขาทําบุญตอนเที่ยงคืน วันเพ็ญ ๑๒ เขาตักบาตรทําบุญ ทีนี้ตักบาตรทําบุญเขาทําของเขา วัฒนธรรมของเขา

ประสาเรานะ ถ้าเป็นประชาธิปไตย เขาจะไม่ดูถูกความเชื่อกัน ความเชื่อส่วนความเชื่อ ความเชื่อไม่ใช่ธรรมวินัย ทีนี้พอบอกว่าถ้าเป็นธรรมวินัยผิดไหม? ผิด เพราะธรรมวินัย ถ้าเป็นเถรวาทนะ แต่ถ้าเขาเป็นมหายาน เขาเป็นต่างๆ เขามีของเขาอย่างนั้น ถึงประเพณีก็ของเขา วัฒนธรรมประเพณีไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น อย่างเช่นประเพณี เวลาอยู่ในพื้นถิ่น เราไปเราจะเห็นของเรา

“ภิกษุ สามเณรผิดวินัยหรือไม่”

ไอ้ผิดวินัยนี่เราว่าผิด ทีนี้ผิดแล้วเขาทําได้อย่างไร ในเมื่อประเพณีที่คนเขาไปมาก แล้วภิกษุสงฆ์มันเยอะมาก เขาทําอย่างไร นี่เขาทําอย่างไรนะ เขาทําของเขาตามประเพณีของเขา ผู้ใหญ่พาทํามาอย่างนั้น ด้วยความเคารพ ด้วยความเกรงใจ ด้วยความอย่างไร มันเป็นไปได้ไง คนที่ความเห็นต่างมันมี แต่คนเห็นต่าง วัฒนธรรมอย่างนั้นมันเป็นแบบนั้น

ทีนี้พอวัฒนธรรม เวลาพระธุดงค์ไปมันจะเจอปัญหาแบบนี้ ปัญหาเวลาที่เขาฉัน เห็นไหม แล้วเขาฉันเอกา เขาฉันเป็นคณะ ทีนี้เราไปร่วมกับเขาเราจะทําอย่างไร เพราะพื้นที่ เวลาพระที่เขาอยู่นี่เขาอยู่ของเขาโดยวัฒนธรรมของเขา แล้วเราธุดงค์ผ่านไป แล้วถ้าอาศัยกับเขา

ฉะนั้น พระธุดงค์เราถึงไปนอนตามเรือนว่าง เราจะไปนอนตามเรือนว่าง นอนในป่า แล้วเราบิณฑบาตของเรา ภิกขาจารของเรามา เราฉันเสร็จแล้ว เราเก็บล้าง แล้วเราก็ไปต่อ ถ้าไปต่อมันจะเห็นกรณีอย่างนี้มาก ถ้ากรณีที่เกิดขึ้นนี่มันอยู่ที่ใครศึกษา ศึกษาได้มากได้น้อย

ถ้ากรณีนี้นะ มันนึกถึงกรณีหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่า ท่านธุดงค์อยู่ในป่า แล้วท่านเล่าให้หลวงปู่เจี๊ยะฟัง แล้วหลวงปู่เจี๊ยะเป็นคนเล่าให้เราฟัง หลวงปู่มั่นท่านธุดงค์อยู่ในป่า ทีนี้พอธุดงค์ในป่า อยู่ในป่าด้วยกัน ก็ไปเจอพระอีกองค์หนึ่งธุดงค์มาด้วยกัน พระองค์นั้นชื่อหลวงปู่เภา หลวงปู่เภาอยู่ที่วัดสําเภาทอง ที่ลพบุรี นี่หลวงปู่มั่นชมด้วยนะ

ทีนี้เพียงแต่หลวงปู่มั่นชมให้ไว้กับหลวงปู่เจี๊ยะฟังว่าไปเจอพระในป่าองค์หนึ่งมีหลักมีเกณฑ์ คําว่ามีหลักมีเกณฑ์ของหลวงปู่มั่น แสดงว่าภาวนาเก่ง มีหลักมีเกณฑ์แล้ว แล้วท่านบอกว่าไปเจอพระองค์หนึ่ง ตอนนั้นเจอกันอยู่ในป่า ท่านเล่าให้หลวงปู่เจี๊ยะฟัง เสร็จแล้วไปเจอกันอยู่ในป่า คุยธรรมะกัน หลวงปู่มั่นพูดแค่นี้ ท่านจะพูดเรื่องคุยธรรมะกัน คุยธรรมะกันคือวุฒิภาวะของใจที่ภาวนามาแล้วมีหลักมีเกณฑ์

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านไปหาหลวงปู่เภา วัดสําเภาทอง ท่านเสียแล้ว ทีนี้ไปได้หนังสือของท่านมาไง หนังสือของหลวงปู่เภาท่านเขียนมา ท่านเขียนประวัติของท่านเองนะ ท่านบอกว่าท่านเป็นพระเมือง คือท่านอยู่กรุงเทพฯ สมัยนั้นท่านอยู่กรุงเทพฯ ท่านจบนักธรรมเอก แล้วท่านก็ออกธุดงค์ไปในป่า แล้วท่านก็ภาวนาดี ท่านติดใจมาก แล้วไปเจอพระองค์หนึ่ง พระองค์นั้นดีมาก พระองค์นั้นแบบว่าพูดธรรมะกัน ตอบธรรมะท่านได้หมด แล้วถามท่าน แล้วท่านก็อยากจะไปธุดงค์กับพระองค์นั้น

ทีนี้พอจะไปธุดงค์กับพระองค์นั้นปั๊บ เวลาคุยนี่ เขาเรียกว่าด้วยความสัมพันธ์ลึกซึ้ง มันแบบว่าคุยด้วยกัน ไปด้วยกัน ทันกัน ดีมากเลย แต่เวลาจะเดินทางหลวงปู่มั่นกลับไม่ให้ไป ไม่ให้ไปเพราะอะไร

หลวงปู่มั่นถามว่า “ถ้าไปกับเรานี่มีธมกรกไหม” คือดูบริขารไง ไม่มีธมกรกที่เอาไว้กรองนํ้า เวลาจะบวชมันจะมีธมกรก ถ้าไม่มีธมกรกหลวงปู่มั่นบอกว่าไม่ให้ไป

ทีนี้หลวงปู่เภาท่านขอไปด้วย ท่านอยากไป

แต่หลวงปู่มั่นบอกว่า “ท่านไม่มีธมกรกแล้วท่านจะไปได้อย่างไรล่ะ”

ทีนี้หลวงปู่เภาท่านพูดอย่างนี้นะ นี่นักปราชญ์ ท่านบอกว่าท่านไม่มีธมกรกมา ท่านลืมเอามา ฉะนั้น เวลาท่านจะฉันนํ้า ท่านใช้ผ้ากรองนํ้ากรองลงไปใช่ไหม แล้วก็ดูดนํ้าจากผ้า เพราะธมกรกมันคือผ้ากรองนํ้าไม่ให้มีตัวสัตว์ ภิกษุดื่มนํ้าที่มีตัวสัตว์เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ภิกษุกินนํ้าไม่ได้ นํ้าต้องกรอง นํ้าห้ามมีตัวสัตว์ ฉะนั้น พอทําไม่ได้ก็บอกแก้ตัวใหญ่เลยนะ อันนี้มันอยู่ในประวัติหลวงปู่เภา พอแก้ตัวขนาดไหนหลวงปู่มั่นท่านก็ไม่ให้ไป ก็เลยแยกทางกัน นี้ในประวัติหลวงปู่เภานะ

เราก็ไปอ่านเจอเข้า หลวงปู่เภาท่านบอก ท่านพูดเองนะ นี่หลวงปู่เภาพูด (ตามหนังสือนะ เดี๋ยวจะหาว่าเราไปพูด) หลวงปู่เภาท่านไปไม่ได้ ท่านไม่ได้ไป ท่านบอกว่า ท่านเขียน ท่านสํานึกในความรู้สึก ท่านคิดเองไง บอกว่า “เราเรียนมาถึงนักธรรมเอก แล้วเราก็เป็นพระเมือง ไม่น่ามาเสียท่าพระป่าเลย”

คือมาเสียท่าพระอยู่ในป่า พระบ้านนอกเนี่ย ท่านเรียนมาถึงนักธรรมเอก แล้วยังมาจากในเมือง มาจากเมืองหลวง มาจากกรุงเทพฯ มาเสียท่าพระในป่าได้ เสียท่าคือว่าพูดท่าไหนเราผิดหมดน่ะ พูดท่าไหนเราไปไม่ได้เลย เราติดขัดไปหมดเลย เพราะเราผิดจริงๆ ไม่มีธมกรกมา นี่ไงเพราะไม่มีครูบาอาจารย์ไง

ท่านบอกว่าท่านเป็นนักปราชญ์นะ แต่หลวงปู่มั่นท่านก็ชม ชมว่าไปเจอพระในป่าองค์หนึ่งภาวนาดี แล้วท่านบอกชื่อกับหลวงปู่เจี๊ยะไว้ แล้วเราอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ ตอนที่เราไปอยู่ที่วัดที่ปทุมฯ (วัดป่าภูริทัตตปฏิปทาราม) หลวงปู่เจี๊ยะพอได้ข่าวลูกศิษย์ของท่านมาหา...ไปเลยนะ เพราะเราก็ถามหลวงปู่เจี๊ยะว่าทําไมล่ะ หลวงปู่เจี๊ยะบอกว่า “หลวงปู่มั่นบอกไว้ หลวงปู่มั่นบอกไว้” ไปที่วัดสําเภาทอง

เห็นไหม นักปราชญ์กับนักปราชญ์ด้วยกันเขายอมรับความจริง นี่ไปอยู่ในป่า ไปเจอ แก้ตัวนะ เพราะไม่มีธมกรกใช่ไหม ไม่มีธมกรกก็ใช้ผ้ากดไปในนํ้า พอกดไปในนํ้า นํ้าที่อยู่ในผ้าก็ถือว่ากรอง ก็ใช้นํ้านี้ นี่พูดถึงเวลาแก้ไขเอง

แต่ของอย่างนี้พระพุทธเจ้าท่านบัญญัติไว้ให้แล้ว เวลาบวชเราต้องมีบริขาร ๘ มีธมกรก เพราะมนุษย์ขาดนํ้าไม่ได้ มนุษย์อดอาหารได้นะ แต่มนุษย์อดนํ้าไม่ได้ ฉะนั้น เมื่อก่อนพระใช้นํ้าที่มีตัวสัตว์เป็นอาบัติปาจิตตีย์ แม้แต่นํ้าใช้ นํ้าฉัน เราต้องกรองตลอด เราต้องกรอง เราต้องดูแลตลอด อย่างเช่นนํ้าใช้เราจะมีฝาปิดไว้ เพราะยุงมันจะไปไข่ มันจะเกิดลูกนํ้า ฉะนั้น เราต้องมีฝาปิดไว้หมด กันสัตว์มันลงไปวางไข่กัน เพราะถ้ามีตัวสัตว์ปั๊บต้องให้โยมถ่ายให้ แล้วเราต้องเปลี่ยนนํ้าตลอด นํ้ามีตัวสัตว์ พระใช้ไม่ได้

นี่พูดถึงเวลายอมรับ นี่ยอมรับกัน

ฉะนั้นว่า “พระสงฆ์ สามเณรผิดวินัยหรือไม่”

เห็นไหม ถ้าวินัยก็คือวินัย แต่ทีนี้เพียงแต่ประเพณี เราจะบอกว่าประเพณีมันเป็นภาคนิยมเลยนะ เวลาเราพูดถึงธรรมะนี่เราปากแข็งมาก “ต้องอย่างนั้นๆ” แต่เวลาภาคนิยมทําไมไม่กล้าล้มเขาล่ะ...ประเพณีเขานะ ประเพณีวัฒนธรรมมันสะสมกันมาขนาดนั้น ถ้าสะสมขนาดนั้น ถ้าเราทํา เขาทํา มันมีส่วนเสีย แต่มันก็มีส่วนความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของวัฒนธรรมของเขา

นี่พูดถึง “พระสงฆ์ผิดไหม”

ผิด

“ถ้าผิด ประชาชนจะได้บุญหรือไม่”

ถ้าผิด เห็นไหม ถ้าผิด ประชาชน...เวลากรณีอย่างนี้นะ พุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา ศาสนาแห่งปัญญานะ ถ้าพระองค์ไหนทําผิด เป็นอลัชชี ทําลายศาสนา แล้วเราไปส่งเสริมเขา สิ่งที่เขาทําลายนี่เราได้ครึ่งหนึ่ง เพราะเราเป็นคนส่งเสริมอลัชชีทําลายศาสนา

ฉะนั้น เวลาไปทําบุญ แล้วเราจะรู้ได้อย่างไรล่ะว่าพระองค์ไหนเป็นอลัชชีหรือไม่เป็นอลัชชี พระองค์ไหนเป็นคนทําผิดหรือไม่เป็นคนทําผิด เราจะรู้ได้อย่างไร แต่ถ้าเราไปคลุกคลี ถ้าเรารู้ได้เราก็หลบหลีกของเรา นี่พูดถึงว่าประชาชนผิดหรือไม่ผิดไง

ถ้าประชาชน ถ้าเขาไม่ได้ทําลายศาสนา มันเป็นวัฒนธรรมประเพณี แต่ถ้ามันผิด มันผิดที่พระ ที่ว่าสะสมเอาอาหารไว้แรมคืน ถ้าอาหารไว้แรมคืน ประชาชนจะผิดหรือไม่ ประชาชนถ้าเราส่งเสริม เราส่งเสริมเพื่อคุณงามความดี แต่ถ้าประเพณีมันก็ปีละหน แต่ถ้าเขาบิณฑบาตเที่ยงคืนทุกวัน ฝ่ายปกครองเขาคงไม่ปล่อยไว้เหมือนกัน มันคงเป็นไปไม่ได้ มันคงเป็นไปไม่ได้หรอก

ไอ้นี่เวลาเราศึกษาศาสนาเราก็ต้องสะอาดบริสุทธิ์ไง ไอ้ที่เราต้องพูดอยู่นี่เพราะอะไรรู้ไหม เพราะว่าในเว็บไซต์เราตอบปัญหาไปเยอะ เวลาเจอปัญหาเดี๋ยวจะหาว่า “แหม! หลวงพ่อ เวลาปัญหาที่ตอบซึ่งๆ หน้านี่หลวงพ่อยังจะหลบได้อย่างไร”

ถาม : ๓. ถ้าผิดควรทําอย่างไรต่อไปครับ กราบด้วยความเคารพ

ตอบ : ถ้าผิด เห็นไหม ถ้าผิดเราก็ดูว่ามันผิดมากผิดน้อยขนาดไหนล่ะ ถ้าผิด ถ้าเรารู้ว่าผิด เราก็ไม่ไปยุ่งกับเขา แต่วัฒนธรรมของเขา เขาก็เชื่อของเขา ความเชื่อของเขานะ อย่างเช่นพระเรา ธรรมดานี่นะพระแสดงธรรม เรายืนอยู่ พระเขานั่งอยู่ แล้วพระแสดงธรรมเป็นอาบัติหมด กรณีอย่างนี้ผิด

กรณีพระให้พรตอนบิณฑบาตเหมือนกัน พระบิณฑบาตให้พรก็มาจากภาคเขานี่แหละ แล้วเวลาพระให้พร บิณฑบาตให้พร โยมผู้ถามเคยเห็นไหมล่ะ แล้วเขาผิดไหมล่ะ แล้วโยมทําอย่างไรเขาล่ะ โยมจะทําอย่างไรกับเขา สมัยโบราณของเรา พระบิณฑบาตมีการให้พรไหม แล้วเดี๋ยวนี้ให้พรนี่มันมาจากไหน? มันมาจากที่เดียวกันนี่แหละ มันมาจากที่เดียวกันที่โยมถามมานี่แหละ แล้วพอเป็นอย่างนี้ก็ยอมรับกันไป ยอมรับกันไป

นี่ไงเขาเรียกว่า “ภาษามันมีชีวิต” มันมีชีวิตของมัน ภาษามันจะเปลี่ยนแปลงไปตลอดเวลา วัฒนธรรมประเพณีมันจะเปลี่ยนแปลงไปตลอดเวลา สังคมที่ว่าศาสนาเสื่อมๆๆ มันจะเสื่อมไปเพราะคน แต่ตัวศาสนา ตัวสัจจะไม่เสื่อม แต่คนที่นับถือ คนที่กระทํามันจะเสื่อมไปอย่างนี้ มันจะหมุนไปอย่างนี้

ฉะนั้น มันหมุนไป ถ้าเรามองโลกอย่างนี้ปั๊บเราจะย้อนกลับมาที่เราเลย นี่เราเห็นความเปลี่ยนแปลงของโลกนะ เห็นความเปลี่ยนแปลงของความเชื่อ ความเชื่อที่นับถือศาสนาพุทธมันมีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา แล้วถ้ามีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา เราเกิดมาเราก็เห็นแล้ว

ฉะนั้น เราเกิดมาเราเห็นแล้ว เราก็ว่าสิ่งที่เราทํานี่ถูก แล้วพอเราโตขึ้นมามันมีการศึกษา พอมีการศึกษา เราไปศึกษาธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า มันขัดแย้งกันแล้ว มันผิด มันไม่เป็นอย่างที่เราเชื่อแล้ว เพราะสิ่งที่เราเกิดมาเราก็เห็นแล้ว แต่เราไปศึกษาธรรมวินัยปั๊บ ผิดหมดเลย ถ้าผิดหมดเลยนี่ทําอย่างไร

นี่ไงกรณีอย่างนี้ พระจอมเกล้าฯ ท่านก็บวชแล้วมันถึงได้มีขึ้นมา แต่มีขึ้นมาแล้ว ด้วยความเข้มแข็งของท่าน สุดท้ายแล้วมันไปนะ ถ้าคนไม่มีหลักมันก็ไหลไปตามเขานั่นแหละ โลกมันเป็นแบบนี้ นี่ไงที่ว่าโลกที่ตลาดๆ เขาทําตลาดกัน เขาเป็นอย่างนั้นไป มันก็เป็นอย่างนั้นไป ถ้าเป็นอย่างนั้นไป มันก็เป็นสิ่งที่จะต้องคิดนะ

ถ้ามันต้องคิดแล้วต้องดูแล มันต้องคิดพิจารณา นี่ถ้าอย่างนี้กาลามสูตรชัดเจนมากเลย ไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อ แล้วเราแยกแยะว่าถูกหรือผิด จริงหรือไม่จริง ใช้ได้หรือใช้ไม่ได้

แล้วตอนนี้การศึกษาเจริญ พระไตรปิฎกฉบับประชาชนเล่มเดียว...พระไตรปิฎก ๔๕ เล่ม สุชีพ ปุญญานุภาพ เขาย่อลงมาเหลือเล่มเดียว เปิดได้เลย พระไตรปิฎกฉบับประชาชน นี่พระไตรปิฎกฉบับประชาชน ถ้าอะไรผิดถูกเปิดพระไตรปิฎกเทียบเลย ถ้าเทียบเลยมันก็จบหมด กรณีอย่างนี้จบหมด

ทีนี้ที่เราพูดอยู่นี่เพราะอะไรรู้ไหม เพราะประสาเรา ถ้าเราพูดไปนี่สังคมไง ธรรมและวินัย วินัยนี่ผิดแน่นอน แต่ธรรม เห็นไหม เรื่องพระสารีบุตร ชาววัชชีบุตรเป็นพระที่เหยียบยํ่าธรรมวินัย แล้วพระมาฟ้ององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้พระสารีบุตรไปจัดการ

พระสารีบุตรบอกว่า “จะไปได้อย่างไร เพราะชาววัชชีเขาเป็นบุคคลที่ร้าย เป็นพวกนักเลงอันธพาล”

พระพุทธเจ้าบอกว่า “ให้เธอเอาพระไป แล้วไปถึงที่นั่นให้ทําพรหมทัณฑ์ให้ออกจากที่นั่นไป ไม่ให้อยู่”

กรณีอย่างนี้มันมีมาตั้งแต่สมัยพุทธกาล แล้วถ้าเราไปในสังคมใด สังคมใดที่เขามีกระแสอย่างนั้นน่ะ ให้เราค้านไว้ในใจ ค้านไว้ในใจ ถ้าเราเข้าไปในสังฆกรรม สังฆกรรมมันบิดเบี้ยวไปแล้ว ถ้าเราอยู่ในสังฆกรรมนั้น มันจะมีเวรมีกรรมไปด้วยนะ ให้เราค้านไว้ในใจ คือว่าเราไม่เห็นด้วยกับการกระทําอันนี้ คือสิ่งการกระทํานี้มีเจตนา มีการกระทํามันเลยเกิดกรรม ถ้าเกิดกรรม เราอยู่ในสังคมนั่นแหละ แต่เราไม่เห็นด้วย แต่ถ้าเราไม่เห็นด้วย เราพูด เราคัดค้านขึ้นไปนี่มันสะเทือน นี่ธรรม ธรรมและวินัย

ถ้าวินัยมันสะเทือนกัน มันอะไรกัน เรามีปัญญา เรามีความรู้ เราค้านไว้ในใจเลย ถ้าเรายังเป็นพระผู้น้อย เป็นพระเด็ก แต่เรามีปัญญาของเรา เราศึกษาของเราว่ามันถูกมันผิด สังคมนั้นเขาทําวินัยกรรมอย่างนี้ ทําวินัยกรรมอย่างนี้ สังฆกรรมทําอย่างนั้น เราค้านไว้ในใจว่าเราไม่เห็นด้วย แต่เราค้านไว้ในใจ

ดูอย่างกฐิน เวลามีกฐิน มีอะไรต่างๆ เขาต้องแบบว่า เวลาญัตติจตุตถกรรมต้องเป็นฉันทามติ คือว่าไม่มีผู้ใดค้านเลย แต่ถ้ามันผิด มันผิดนี่มันมีกรรม แต่ไม่ให้สังฆกรรมนั้นเสีย ให้การกระทํานั้นไม่ผิดพลาด แต่เราไม่เห็นด้วย เพราะมันจะมีกรรมกับเรา เราค้านไว้ในใจ ค้านไว้ในใจมันก็จบ นี่พูดถึงธรรมและวินัย

ถ้าธรรม มันผิดธรรม วินัยก็ผิด วินัยมันผิด

พอมันผิดวินัยมันจะสะเทือนธรรม เราค้านไว้ในใจ แล้วเราไม่ไปยุ่งกับเขา

นี่พูดถึงว่า “ถ้าผิดควรทําอย่างไร”

ควรทําอย่างไรนะ ควรทําอย่างไร ถ้าผิด ถ้าเขาเห็นว่าผิดหรือไม่ผิดล่ะ ถ้าเขาเห็นผิดเขาก็ไม่ควรทํา แต่ประเพณีค้านไม่ขึ้นหรอก ประเพณีเขาใหญ่โตมาก

ฉะนั้น เราตอบเท่านี้เนาะ เอวัง

๑๓

ปฏิเวธ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑ เมษายน ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๘๓๕. พระอรหันต์

(คําถามนะ “พระอรหันต์” เท่านั้นน่ะ)

หลวงตามหาบัวบอกว่า “จะไม่กลับมาเกิดแล้ว” แล้ววิญญาณหลวงตาไปไหน (นิพพานอยู่ที่ไหน หลวงพ่อกรุณาอธิบายด้วย)

ตอบ : นิพพานอยู่ที่ไหน แล้วเราจะรู้ได้อย่างไรล่ะ อ้าว! เราจะรู้ว่านิพพานอยู่ที่ไหนได้อย่างไรล่ะ แล้วเราจะบอก แล้วเราจะพาคนไปทัวร์ได้อย่างไรล่ะ เราบอกแล้วจะพาไปทัวร์อย่างไร

ฉะนั้น พูดถึงปัญหานี่มันไม่ใช่ปัญหาเลย ปัญหานี้มันไม่ใช่ปัญหา ปัญหาในการภาวนา เราปฏิบัติไป เราไม่มีความขัดข้องหมองใจ หรือมีอุปสรรคสิ่งใดเราถามปัญหานั้นมา

อันนี้ว่า “หลวงตาบอกว่าไม่มาเกิดแล้ว แล้ววิญญาณของหลวงตาไปไหน (นิพพานอยู่ที่ไหน หลวงพ่ออธิบายด้วย)”

โอ้โฮ! ไอ้นี่มันเป็นตกกระไดพลอยโจน หมายถึงว่า มันเหมือนกับตลกเขาโยนลูกกันไง พอโยนมุขมาใช่ไหม อีกฝ่ายก็ต้องรับมุขตอบใช่ไหม ฉะนั้น มันถึงไม่เป็นปัญหาไง ไม่เป็นปัญหาหมายถึงว่า คนถามไม่ได้เจ็บไข้ได้ป่วย คนถามไม่เจ็บแสบปวดร้อน คนถามไม่มีอะไรเลย แล้วถามมาทําไม

“หลวงตามหาบัวบอกว่าไม่กลับมาเกิดอีก แล้ววิญญาณหลวงตาไปไหน”

เห็นไหม พูดถึงว่าปัญหานี่ไม่ใช่ปัญหา ธรรมดานี่ไม่ต้องตอบ เพราะมันไม่ใช่ปัญหา แต่ในเมื่อมันมีประเด็นขึ้นมาเราจะตอบ ตอบตรงไหน? ตอบตรงที่ว่าคนถามไม่เข้าใจอะไรเลย คนถามไม่รู้สิ่งใดเลย มันเหมือนกับคนถามเป็นเรื่องโลก แล้วเอาเรื่องของธรรมะมาพูด มันเป็นไปไม่ได้หรอก

หลวงตามหาบัวท่านว่าท่านไม่มาเกิด นั้นก็เป็นเอกสิทธิ์ของท่าน ในเมื่อท่านบอกว่าท่านไม่กลับมาเกิดมันก็เป็นเอกสิทธิ์ของท่าน แล้วใครจะรู้ตาม ใครจะรู้ได้หรือใครจะรู้ไม่ได้ แล้วสิทธิอะไรที่ว่าหลวงตาไม่มาเกิด แล้วมันไปไหนล่ะ

ฉะนั้น พอหลวงตาไม่กลับมาเกิดแล้ว วิญญาณหลวงตาไปที่ไหน

พอคําว่า “วิญญาณหลวงตาไปที่ไหน” เห็นไหม นี่วุฒิภาวะคนมันไม่เหมือนกัน

พระอรหันต์มีวิญญาณไหม?

พระอรหันต์ไม่มีวิญญาณ

ถ้าเป็นวิญญาณนะ วิญญาณมันคืออะไร วิญญาณคือรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ นี้วิญญาณอย่างหยาบๆ นะ ถ้าวิญญาณอย่างหยาบๆ พระโสดาบันก็ละขันธ์ ๕ แล้ว ถ้าละขันธ์ ๕ ก็ละวิญญาณอย่างหยาบแล้ว ถ้าวิญญาณอย่างหยาบละแล้วๆๆ วิญญาณมันจะมีมาจากไหน

ฉะนั้น ถ้าบอกว่า “หลวงตามหาบัวท่านบอกว่าไม่กลับมาเกิดอีก” แสดงว่าท่านเป็นพระอรหันต์ ถ้าท่านเป็นพระอรหันต์นะ เป็นพระอรหันต์มันก็ต้องทําลายทุกๆ อย่างหมดแล้ว ถ้าทําลายทุกอย่างหมดแล้วนะ นี่พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่กับพระอรหันต์ที่ตายไปแล้ว ถ้าพระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ “สอุปาทิเสสนิพพาน” กับ “อนุปาทิเสสนิพพาน” ถ้าพระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ มีชีวิตอยู่เห็นไหม

เราจะบอกว่า พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ กับพระอรหันต์ที่ตายแล้วมีค่าเท่ากัน

ฉะนั้น บอกว่า “หลวงตามหาบัวท่านไม่กลับมาเกิดอีก ท่านไม่กลับมาเกิดแล้วท่านไปที่ไหน”

แล้วเวลาหลวงตาท่าน ตั้งแต่ที่วัดดอยธรรมเจดีย์ ท่านสิ้นกิเลสแล้ว ท่านอยู่กับเราอีก ตั้งแต่ปี ๒๔๙๓ ใช่ไหม ๒๔๙๓ ถึง ๒๕๕๔-๒๕๕๕ นี่อีกเกือบ ๔๐-๕๐ ปี อะไรที่เราสัมผัสกับหลวงตาอยู่ อะไรที่เราสัมผัสสิ่งนั้นอยู่ นั่นคืออะไร แต่เราเข้าใจไม่ได้ใช่ไหม เราก็บอกว่ามันเหมือนไง

เวลาปุถุชน เราปุถุชนมีธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ เหมือนกัน เวลาขันธ์นี่เป็นขันธมาร คือความคิดเราก็มีมารครอบงํา ทุกอย่างมีมารครอบงํา พอมีมารครอบงํา สิ่งที่มารครอบงํานี่มันเป็นทุกข์ทั้งนั้นน่ะ แล้วพระอรหันต์ท่านไม่มีมารครอบงํา เพราะท่านทําลายหมดแล้ว ถ้าทําลายหมดแล้ว สอุปาทิเสสนิพพาน คือเป็นพระอรหันต์ นี่ไง คือพระอรหันต์นี่ทุกข์ในใจไม่มี ทุกข์ของจิตไม่มี ทุกข์ในธรรมธาตุนั้นไม่มี

แต่เวลาท่านเหนื่อย เวลาท่านบอกว่าท่านเหนื่อย ท่านทุกข์ ท่านเหนื่อยของท่าน ท่านเจ็บไข้ได้ป่วย นี่พระอรหันต์รู้สึกได้ไหม? รู้สึกได้

ฉะนั้น ถ้าบอกว่า “วิญญาณหลวงตาไปไหน”

มันถามอย่างนี้ไม่ได้ เพราะวิญญาณมันไม่มี

วิญญาณอย่างละเอียดนะ วิญญาณคือตัวภพ ถ้าวิญญาณนะ ดูสิเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์อนัตตลักขณสูตร รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ

“รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง” ถามปัญจวัคคีย์

“รูปนี้ไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง เป็นสุขหรือเป็นทุกข์”

“เป็นทุกข์พระเจ้าค่ะ”

“เป็นทุกข์แล้วเธอติดทําไม เธอเหนี่ยวรั้งไว้ทําไม”

เห็นไหม มันก็ทิ้ง ทิ้งรูป ทิ้งเวทนา ทิ้งสัญญา ทิ้งสังขาร ทิ้งวิญญาณ วิญญาณนี่ ฉะนั้น พอทิ้งวิญญาณ ฉะนั้น พอไปอาทิตตปริยายสูตร มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโน ทิ้งวิญญาณไปแล้วก็เกิดมโน มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ มโนสัมผัส มโนก็น่าเบื่อหน่าย ความสัมผัสก็น่าเบื่อหน่าย ผลจากความสัมผัสก็น่าเบื่อหน่าย ถ้ามันทิ้งหมดแล้วมันเหลืออะไร

ฉะนั้น “วิญญาณหลวงตาไปไหน”

นี่ไม่มี ไม่มี

เราจะบอกว่า พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ กับพระอรหันต์ที่ตายไปแล้วมีค่าเท่ากัน

พอมีค่าเท่ากัน ฉะนั้น เวลาตายนี่นะ ปุถุชนตาย ตายไปด้วยความวิตกกังวล นี่ขันธ์ ๕ ไง สมบัติก็ยังไม่ได้แบ่ง ลูกหลานเราจะอยู่ได้ไหม ทรัพย์สมบัติเราจะเป็นอย่างไร ตายแล้วเราจะไปไหน ตายไปพร้อมกับวิตกกับมัน นี่ขันธมาร ตายไปพร้อมกับมาร

แต่ถ้ากิเลสมันขาดแล้ว ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์เป็นภาระ

นี่มันก็เหมือน พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่นี่จบแล้ว รู้เท่าทันหมด พอรู้เท่าทันหมดนะ รู้เท่าทันหมดมันปล่อยวางหมดแล้ว ฉะนั้น เวลาตาย กิเลสมันตายแล้ว มันมีอะไรมาผูกพันกันอีก เหมือนจัดของเข้าที่เท่านั้นเอง “ลาแล้วนะ ธาตุ ๔ ธาตุลาแล้ว พอที ลากันที จบ”

แต่เวลาพระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ล่ะ กิเลสทิ้งหมดแล้ว ทิ้งโดยความยึดมั่นถือมั่น จิตใจนี่ทิ้งหมดแล้ว จิตใจมันรู้ทัน มันปล่อยวางหมดแล้ว แต่ในเมื่อยังมีอายุขัยอยู่ก็เอาสิ่งที่รู้ในใจมาเผยแผ่ มาสื่อความหมาย

สื่อด้วยอะไร?

สอุปาทิเสสนิพพาน คือพระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ พอมันทําลายกิเลสหมดแล้ว พอทําลายกิเลสหมดแล้วคนมันพูดด้วยภาษา ขันธ์ ๕ มันยังมีอยู่ เศษส่วนไง เศษเหลือทิ้งของพระอรหันต์ไง ทีนี้ถ้าเศษเหลือทิ้งของพระอรหันต์ อย่างเช่นหลวงปู่มั่น อย่างครูบาอาจารย์ท่านเป็นพระอรหันต์ สิ่งที่ท่านสื่อกับเรามันสื่อจากใจที่สะอาดบริสุทธิ์ ไม่มีมารยาสาไถย พระอรหันต์ไม่มีมารยาสาไถยนะ

ถ้าพระอรหันต์ยังมีมารยาอยู่นี่น่าสงสัย

“เอ๊! มีมารยา ยังมีเล่ห์กลอยู่ อืม! พระอรหันต์มีเล่ห์กลด้วยเหรอ”

แต่ถ้าเป็นพระอรหันต์ สังเกตได้พระอรหันต์จะซื่อตรง จะพูดอะไรโดยไม่มีมารยาสาไถยเลย ฉะนั้น ไม่มีมารยาสาไถย ทีนี้ในทางโลกไง ทําไมหลวงตาเวลาท่านพาหมู่คณะทําเพื่อโลก มันมีอุปสรรค เวลาท่านฟันฝ่าอุปสรรค ท่านใช้ความเป็นภาวะผู้นําที่รุนแรง ท่านบอกอย่างนั้นเป็นกิเลสไหม

นี่ไง มันไม่ใช่ มันไม่ใช่กิเลส ในเมื่อท่านจะทําคุณงามความดีไปสู่เป้าหมาย ในเมื่อมีอุปสรรค ท่านก็ฟันฝ่าอุปสรรคนั้นไป แต่ฟันฝ่าอุปสรรคนั้นไปด้วยจิตใจที่เป็นธรรม เพราะมันมีเป้าหมาย มันมีสิ่งที่สรุปสิ่งนั้นอยู่ แต่ถ้าไม่มี อย่างถ้าเป็นผู้มีกิเลส มันมีมายา มันมีแพ้ มีชนะ มีหนัก มีเบา มีเรา มีเขา

แต่ถ้าพระอรหันต์นี่ไม่มี ไม่มี แล้วสิ่งที่ไม่มีนั้น

ฉะนั้น บอกว่า “หลวงตามหาบัวท่านบอกว่าท่านจะไม่กลับมาเกิดอีกแล้ว”

แล้วเชื่อไหมล่ะ เออ! เชื่อไหมล่ะ?

เชื่อ เราเชื่อของเรา เราเชื่อที่ไหน?

เราเชื่อคําที่ท่านเทศนาว่าการมา ตั้งแต่ธรรมทายาท อวกาศของจิต สิ่งที่ท่านเทศนาว่าการมา สิ่งนั้นมันเป็นเครื่องยืนยัน เป็นเครื่องยืนยันว่าจิตของท่านได้ผ่านประสบการณ์อย่างนั้นมา แล้วท่านเอาประสบการณ์จริงของท่าน แล้วมาเทศนาว่าการให้เราฟัง คนจะถึงหรือไม่ถึงนั้นอีกเรื่องหนึ่ง แต่สิ่งนั้นมันเป็นเครื่องยืนยัน

ฉะนั้น ท่านบอกว่าท่านไม่กลับมาเกิดอีก แล้วเราเชื่อไหม? เราเชื่อ

เราไม่ใช่เชื่อเพราะว่าเรากับหลวงตาเป็นลูกศิษย์เป็นอาจารย์กันเราถึงเชื่อ เราเชื่อเพราะว่าท่านมีเหตุมีผล ท่านมีข้อเท็จจริงของท่าน ท่านมีการกระทําของท่าน แล้วท่านทําแล้วท่านเอาการกระทําของท่านมาสอนลูกศิษย์ด้วย มาสอนหลวงปู่ลี มาสอนอาจารย์สิงห์ทอง

คนไม่เป็น สอนให้คนอื่นเป็นพระอรหันต์ได้อย่างไร

คนไม่รู้ช่องทาง สอนให้คนเดินถูกช่องทางได้อย่างไร

นี่ไง อย่างนี้เราเชื่อ

“หลวงตามหาบัวไม่มาเกิดแล้วใช่ไหม”

เราเชื่อ

“แล้ววิญญาณหลวงตาไปไหนล่ะ”

นิพพานไม่มีที่มาและที่ไป ไม่มีที่อยู่ที่อาศัย ไม่มีที่ตั้งอยู่ และไม่มีสิ่งที่มันไม่มี สิ่งที่เป็นนิพพานไม่มีการเคลื่อนไปและไม่มีการเคลื่อนมา ไม่มีสิ่งใดยุบยอบลงและไม่มีสิ่งใดเพิ่มขึ้น ไม่มีสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น ฉะนั้น ในเมื่อไม่มีสิ่งใด แต่มี

มีเพราะอะไร เพราะคําถามว่า “แล้ววิญญาณของหลวงตาไปไหน”

นี่ไง ถ้าคําว่า “วิญญาณไปไหน” จิต เห็นไหม หลวงตาเทศน์ประจํา จิตนี้ไม่มีวันตาย จิตนี้ไม่มีที่สิ้นสุด ถ้าไม่ประพฤติปฏิบัติธรรมจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ จิตนี้จะเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ จะตกนรกอเวจีทุกข์ยากแสนเข็ญขนาดไหน เวลามันพ้นจากกรรม พ้นจากวาระที่ทุกข์ยาก มันก็จะขยับตัวมันขึ้นมา เกิดบนภพบนชาติ ไปเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม มีศักยภาพสูงส่งขนาดไหน หมดวาระก็ต้องเวียนลงมาโดยข้อเท็จจริง จิตนี้ไม่มีวันตาย พอจิตไม่มีวันตาย นี่ผลของมัน ผลของวัฏฏะเป็นแบบนี้

แล้วผลของวัฏฏะเป็นแบบนี้ แล้วเวลาเป็นพระอรหันต์แล้วมันไปไหนล่ะ มันไปไหนล่ะ

มันวิมุตติ “วิมุตติ” เห็นไหม อกุปปธรรม อฐานะที่จะไปและจะมา มันถึงมีไง จิตนี้ไม่เคยตาย จิตนี้ไม่เคยบุบสลาย จิตนี้ไม่เคยทําลายได้ ไม่เคยทําลายได้ แต่เพราะมีเวรมีกรรมมันถึงหมุนเวียนไปตามเวรตามกรรม แต่เพราะมีการกระทํา กระทําในสิ่งที่ดี ทําจนจิตนี้สะอาดบริสุทธิ์

“ถ้าจิตนี้สะอาดบริสุทธิ์ สะอาดบริสุทธิ์ก็ต้องมีจิต”

มีจิตไม่ได้ มีจิตคือมีภพ มีจิตคือมีสถานที่

ฉะนั้น บอกว่า “เวลาหลวงตาท่านไม่กลับมาเกิดแล้วท่านไปไหน”

บอกว่าจะพากันไปที่นิพพาน จะพากันไปที่ไหน ถ้าพาไปมันก็วัดได้ใช่ไหมว่ามันมีสูงมีตํ่าขนาดไหน มันมีสถานที่ ถ้าที่ไหนมีสถานที่ ที่นั่นมีภพ แล้วถ้าที่นั่นมีภพ ทําไมในประวัติหลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่มั่น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาอนุโมทนา แล้วไปเห็นสิ่งที่ว่าเป็นนิพพาน พอนิพพานขึ้นมา “พอไปนี่ทําไมพระกับเณรนั่งคละเคล้ากันไปหมดเลย เอ๊! มันก็สงสัยขึ้นมา เพราะเราเคยอยู่ในโลกนี้ เณรก็ต้องตํ่ากว่าพระ เอ๊! แล้วพระกับเณรทําไมไปนั่งอยู่ด้วยกันได้อย่างไร”

พอมีความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้มาปั๊บ ในสถานที่นั้นก็จับพั่บ! เลย พระนั่งกับพระ โยมนั่งกับโยม เรียงเป็นแถวเลย...อ๋อ! นี้เพราะเราติดสมมุติ เราติดในกฎกติกา นี่ถ้ากฎกติกาเป็นแบบนี้ แต่ถ้าพอขึ้นไปดูปั๊บ มันจะคละเคล้ากันไปเสมอภาค จะเณร จะสิ่งใด ถ้าสิ้นกิเลสแล้วมันอยู่ของมัน...เออ!

เพราะหลวงปู่มั่นท่านปรารถนาพระโพธิสัตว์ ท่านปรารถนาเป็นพระพุทธเจ้ามา ฉะนั้น ความละเอียดของจิต วุฒิภาวะของจิตที่จะไปรู้ไปเห็น แล้วคําพูดอย่างนี้มันเป็นคําพูดที่หลวงปู่มั่น เวลาหลวงตาท่านเป็นผู้อุปัฏฐาก ผู้ที่อุปัฏฐากนวดเส้น อยู่ด้วยกัน อุปัฏฐากกัน ด้วยคลุกคลีกันระหว่างพ่อกับลูก

เวลาหลวงตาท่านก็ได้ซักได้ถาม ได้ซักได้ถามเพราะว่าวุฒิภาวะของลูกศิษย์ บารมีของเรามันจะอ่อนด้อยกว่า เราก็พยายามซักถามผู้ที่วุฒิภาวะกว้างขวาง แล้วท่านบอกเป็นแนวทาง ท่านก็ได้รับฟังมา มันก็เป็นสมบัติที่ไม่ตายไปพร้อมกับหลวงปู่มั่น นี่หลวงตาท่านก็สืบทอดมา แล้วท่านก็มาเล่าให้พวกเราฟัง

ทีนี้พวกเราฟัง เราฟังแล้วเราจะสร้างให้มันเป็นสถานที่ เป็นภพภพหนึ่งขึ้นมาเหรอ ถ้าเป็นสถานที่ เป็นภพภพหนึ่งขึ้นมามันก็เป็นเรื่องโลก นี่ไงปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ถ้าปฏิเวธ นี่ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ถ้ามีปฏิเวธ มีความรู้จริงขึ้นมา เรื่องอย่างนี้มันจะมีอะไรคาในหัวใจ ถ้ามันไม่มีสิ่งใดคาหัวใจมันก็จบ เห็นไหม

“หลวงตาท่านบอกว่าท่านไม่กลับมาเกิดอีก แล้ววิญญาณหลวงตาไปไหน”

ความจริงเห็นอย่างนี้แล้วเราจะไม่ตอบนะ เราจะไม่ตอบหรอก เพราะอย่างนี้ถ้าตอบแล้วมันไม่มีวันจบหรอก เดี๋ยวจะพระอรหันต์แล้วพระอรหันต์เล่า จะต้องตอบแล้วตอบเล่า เพราะคนมันจะสงสัยไปตลอดชีวิต ทุกคนจะมีความสงสัยหมดน่ะ

ฉะนั้น สิ่งที่เราพูด เพราะคําถามมันขัดแย้งกัน

เพราะคําถามมันขัดแย้งกันว่า “หลวงตามหาบัวบอกว่าไม่กลับมาเกิดอีก”

คําถามนี้เป็นอันว่าเราเชื่อ เราเชื่อว่าหลวงตาเป็นพระอรหันต์

แต่ “วิญญาณของหลวงตาไปไหน” เห็นไหม ไอ้นี่มันเป็นความอ่อนด้อย ความอ่อนด้อยของวุฒิภาวะว่า “วิญญาณของหลวงตาไปไหน”

ถ้ามีวิญญาณอยู่นี่มันหยาบมาก เห็นไหม

เราจะอธิบายนะ เวลาปฏิบัติขึ้นมา จิตนี่เปรียบ...(อันนี้เปรียบนะ นี่บุคลาธิษฐาน ถ้าบอกอย่างนั้นปั๊บเดี๋ยวจะเป็นประเด็นขึ้นมาทันทีเลย)

“เปรียบ” ยกตัวอย่างว่าจิตนี่เปรียบเหมือนลูกมะพร้าว ลูกมะพร้าว เวลาเราปอกเปลือกมะพร้าวนะ ใครสามารถปอกเปลือกมะพร้าวได้ ถ้าคนยังปอกเปลือกมะพร้าวได้นี่เราก็เหมือนเป็นปุถุชน ถ้าปุถุชน จิตนี้มันเหมือนกับลูกมะพร้าว ไปเวียนตายเวียนเกิด เกิดอยู่อย่างนี้ เกิดนี่ เวียนตายเวียนเกิดทั้งลูกไปอย่างนี้ แต่ลูกมะพร้าวมันเป็นวัตถุที่มันหยาบ แต่ถ้าเป็นจิตนี่มันละเอียด แต่มันเปรียบ มันมีสิ่งที่ครอบคลุมเหมือนลูกมะพร้าว ฉะนั้น จิตดี จิตชั่วก็เหมือนลูกมะพร้าวลูกหนึ่ง ก็เวียนตายเวียนเกิดอยู่นี่

เสร็จแล้วเวลาประพฤติปฏิบัติไป ถ้าใครพิจารณา เห็นไหม ปอกเปลือกมะพร้าวได้ นี่พระโสดาบันรู้เห็นจริง ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕

ขันธ์ ๕ มันก็มีวิญญาณอยู่แล้ว รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ วิญญาณไม่ใช่เรา เราไม่ใช่วิญญาณ วิญญาณไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่วิญญาณ แล้วจิตมันคืออะไรล่ะ นี่มันปอกเปลือกมะพร้าวไปมันก็เป็นพระโสดาบัน

ทีนี้ถ้าปฏิบัติขึ้นไป นี่ปฏิบัติจับต้องได้ๆ พอจับต้องได้ ถ้าเราปอกกะลามะพร้าว เราพิจารณากะลามะพร้าว เรากะเทาะกะลามะพร้าวออก เราทําลายมะพร้าวมันก็เหลือแต่เนื้อมะพร้าว กะเทาะกะลามะพร้าวออกมันก็เหมือนเราพิจารณาอุปาทานในขันธ์ พอมันขาด เห็นไหม มันขาดออกหมดมันก็จะเหลือแต่เนื้อมะพร้าวกับนํ้ามะพร้าว

ถ้าเนื้อมะพร้าว เนื้อมะพร้าวนี่กามราคะ ถ้าเราพิจารณากามราคะ พิจารณาสิ่งที่เวียนตายเวียนเกิด ถ้าเราทําลายเนื้อมะพร้าวหมดเลย เพราะเนื้อมะพร้าวมีคุณค่ามาก เนื้อมะพร้าวมันใช้ประโยชน์ได้มาก พอทําลายเนื้อมะพร้าวแล้วมันเหลือแต่นํ้ามะพร้าว

ถ้านํ้ามะพร้าว เห็นไหม “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส”

พอเราทําให้นํ้ามะพร้าวระเหยไปหมดเลย นี่หมดแล้ว พอทําลายเสร็จแล้ว มะพร้าวลูกหนึ่ง ดวงจิตนี่เวียนตายเวียนเกิด เราทําลายทั้งหมด เราทําลายทุกอย่างหมด ทําลาย ไม่ใช่ทําลายนึกว่าทําลายนะ ทําลายด้วยข้อเท็จจริงที่เราปอกเปลือกมะพร้าวออก เห็นไหม เป็นพระโสดาบัน ปอกกะลามะพร้าวออกเป็นพระสกิทาคามี ถ้าเราทําลายเนื้อมะพร้าวได้เป็นพระอนาคามี พอเราทําลายนํ้าทั้งหมด ใจทั้งหมด...หมด

วิญญาณอยู่ไหน จิตอยู่ไหน นิพพานอยู่ไหน นี่ไงนิพพานวิมุตติมันอยู่ไหน

นี่ปฏิเวธ ถ้าเป็นปฏิเวธแล้วจบไง

พอจบแล้ว ฉะนั้น สิ่งที่ว่าวิญญาณ จิตต่างๆ มันเป็นบุคลาธิษฐาน เวลาเราสื่อความหมายกัน เราจะสื่อ เราจะบอกถึงสิ่งใด เราจะบอกว่าสิ่งนี้คือไอ้นี่ สิ่งนี้คือไอ้นี่ แล้วสมมุติมันแตกต่างกัน อย่างเช่นว่า “นํ้า” นี่ภาษาแตกต่างกัน สื่อว่านํ้า เขาก็พูดแตกต่างกัน แต่มันก็คือนํ้า

นี่ก็เหมือนกัน แต่ถ้าพอมันเป็นวิมุตติแล้วมันก็จบ มันจบไปแล้ว

นี่ปฏิเวธรู้แจ้ง ถ้ารู้แจ้งแล้วจบ

ฉะนั้น เฮ้อ! ว่าจะไม่ตอบนะ แต่นี่ตอบเพราะว่าเราพูดยืนยันไว้ว่าพระอรหันต์ไม่มีจิต ที่ไหนมีจิต ที่นั่นมีภพ

เพราะจิตมันคือ มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ ไม่มีมโนก็ไม่มีการสัมผัส ไม่มีมโน ไม่มีหัวใจ ไม่มีความรู้สึก เอาอะไรไปสัมผัส มโนก็น่าเบื่อหน่าย แล้วจิตนี้มันลอกแลกๆ น่าเบื่อหน่ายมาก

มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ เห็นไหม นี่มโนในอาทิตตปริยายสูตร

ถ้าในอนัตตลักขณสูตร “ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา”

“ขันธ์ ๕ เป็นสุขหรือเป็นทุกข์”

“เป็นทุกข์พระเจ้าค่ะ”

“เป็นทุกข์แล้วเธอแบกรับไว้ทําไม”

ฉะนั้น วิญญาณก็ไม่มี ทุกอย่างก็ไม่มี แต่เวลาปฏิบัติต้องจับต้องให้ได้ ต้องมี ต้องมีนะ ต้องมี เห็นไหม ถ้าเราไม่สิ่งใดเลย เราจะทําได้อย่างไร มันต้องมีก่อน สิ่งที่ไม่มีเพราะตอนนี้เราไม่มี ไม่มีเพราะอะไร เพราะเราจับใจเราไม่ได้ เราจับกิเลสเราไม่ได้ เราหากิเลสเราไม่เจอ เราไม่รู้ว่าอะไรเป็นกิเลส เราก็ไม่รู้จะทําอะไรกัน

แต่ถ้าใครพิจารณาจนจิตสงบแล้วมันไปเห็นกิเลสเข้า เห็นไหม เวลาเห็นกิเลสเข้ามาแล้วนี่ พญามาร อวิชชาเหมือนกับยักษ์กับมาร แต่เวลาหลวงตาท่านไปเจออวิชชา ท่านบอกว่าอวิชชาเหมือนนางสาวจักรวาล นี่คนไปรู้ไปเห็นมันเป็นอีกอย่างหนึ่ง แต่คนไม่รู้ไม่เห็นก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง

นี่ข้อ ๘๓๕. เนาะ จบ

ถาม : ข้อ ๘๓๖. ผิดกฎธรรมชาติหรือไม่

กราบนมัสการหลวงพ่ออย่างสูง ขออนุญาตถามปัญหาข้อสงสัยเกี่ยวกับการปฏิบัติภาวนาภาคหน้าค่ะ

ตอบ : นี่เรื่องราวของจิตนะ ไม่อ่านมากเพราะมันเป็นเรื่องสังคมของชาวพุทธ

ในเมื่อชาวพุทธมีบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ทีนี้พอมีอุบาสก อุบาสิกา คําถามมันเป็นเรื่องที่เขาถามมา “ผิดกฎธรรมชาติหรือไม่ กฎของวัฏฏะ” ฉะนั้น

ถาม : ๑. ผู้หญิงที่มีความรักผู้ชายที่บวชเป็นพระ กับผู้หญิงที่มีความรู้สึกรักผู้ชายที่เป็นคนธรรมดา หนูว่ามีค่าเท่ากัน คือถ้าภาวนาก็มีโอกาสบรรลุธรรมได้เหมือนกัน ถูกหรือไม่ หนูมีความเห็นเป็น ๓ ทาง

ตอบ : นี่ความเห็นของเขานะ แต่ทีนี้เราจะพูดกลับมาตรงนี้ไง ตรงที่ว่า เพราะคําถามเขาเยอะมาก แต่เราไม่อยากอ่าน พออ่านไปแล้วมันเป็นวัฒนธรรมของพุทธ วัฒนธรรมของพุทธเพราะมันมีภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ฉะนั้น ในเมื่อมีอุบาสก อุบาสิกาเข้าไปอุปัฏฐาก เข้าไปประพฤติปฏิบัติ เข้าไปเพื่ออยากจะปฏิบัติธรรม ฉะนั้น เวลาจิตใจตกตํ่าขึ้นมา จิตใจมันมีความรู้สึกอย่างนี้ขึ้นมา เห็นไหม

เขาก็บอกว่ามันมีความรู้สึกอย่างนี้เข้ามา แต่ความเห็นของเขา เขาบอกว่ามันมี ๒ ประเด็น ประเด็นหนึ่งเขาต้องพยายามแก้ไข พยายามแยกออกไป แต่อีกประเด็นหนึ่งเขาบอกว่าอยู่ใกล้ๆ ไม่เป็นไร แต่รักษาใจเอา แล้วถ้าปฏิบัติขึ้นมาแล้วมันจะดีไป นี่พูดถึงความเห็นของเขานะ

ฉะนั้น พอพูดถึงความเห็นของเขาอย่างนี้ มันก็เหมือนกับในสังคมพุทธเรา เวลาเขาเขียนหนังสือ เห็นไหม เรื่องในดงขมิ้นอย่างนี้ เขาเขียนกัน ทุกคนก็อยากอ่าน ทุกคนไม่เข้ามาเป็นพระ ไม่รู้ว่าในดงขมิ้นมันมีอะไรบ้าง ฉะนั้น กรณีอย่างนี้มันก็เป็นวัฒนธรรมมันมา

ฉะนั้น ทีนี้เหตุการณ์มันเกิดกับตัวเราเอง พอเกิดกับตัวเราเอง มันก็มีระหว่างผู้หญิง ๒ คน เขาบอกเพื่อนเขา ๒ คน เขาก็เลยมีปัญหาเถียงกันเรื่องนี้ว่า

“๑. ผู้หญิงที่มีความรู้สึกรักผู้ชายที่บวชเป็นพระ กับผู้หญิงที่มีความรู้สึกรักผู้ชายที่เป็นคนธรรมดา หนูว่ามีค่าเท่ากัน อีกคนหนึ่งเขาว่าควรจะแก้ไข”

ทีนี้ถ้าพูดประสาเรานะ พูดประสาเรา เรื่องอย่างนี้มันเกิดมามาก ถ้าพูดถึงเป็นพระนะ เวลาบวชเป็นพระขึ้นมา ถ้าเราบวชมาเพื่อบุญกุศล เราก็มีความตั้งใจว่าในสังคมสงฆ์ ในสังคมพระต้องสะอาดบริสุทธิ์ เพราะเราบวชเข้าไปแล้วต้องเป็นคุณงามความดีทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น ในสังคมของสงฆ์ พระก็มาจากมนุษย์ พระก็มาจากคน คนก็มีเวรมีกรรมแตกต่างกัน มีเวรมีกรรมแตกต่างกันนะ พระไปอยู่ในป่าในเขา หรือพระต่างๆ มีคนที่เขามาศรัทธานี่มันหลากหลาย ทีนี้คําว่า “หลากหลาย” คนมาด้วยหัวใจที่มีความรู้สึกอย่างไร

ฉะนั้น เวลาพระนี่ พระที่มีเวรมีกรรม พระที่ผิดพลาดไป พระที่มีความเสียหายไปก็มี พระที่เห็นเรื่องผลกระทบแล้ว พยายามรักษาตัวเอง แล้วเอาตัวเองพ้นออกมาจากวิกฤติ จากสิ่งที่จะทําให้เสียหายไปก็มี ฉะนั้น สิ่งนี้มันเป็นวัฒนธรรมของพระเรา

ทีนี้เราเข้าไปสัมผัส นี่จะเข้าปัญหา “๑. ผู้หญิงที่มีความรู้สึกว่ารักผู้ชายที่บวชเป็นพระ กับผู้หญิงที่รักผู้ชายธรรมดา” เขาว่ามีค่าเท่ากัน

ถ้ามีค่าเท่ากัน ความรักก็คือความรักที่เขาคิดของเขาอย่างนั้น แต่เวลามันให้ผล มันให้ผลไม่เท่ากันหรอก ให้ผลไม่เท่ากัน ถ้าผู้ชายธรรมดา ผู้ชายที่เรารัก มันก็เป็นเรื่องของสังคมโลกใช่ไหม มันเป็นเรื่องของสิทธิเสรีภาพ สิทธิของเรานะ หัวใจของเรา สิทธิของเรา ถ้าสิทธิของเรานี่แล้วแต่เราจะเลือก

แต่ว่าเวลาเราบวชเป็นพระ เรามีศีล ๒๒๗ เราบวชเป็นพระแล้ว เราบวชเป็นพระ เขาแบบว่า เวลาคนเราที่บวชเป็นพระนะ คนเรา เมื่อสมัยโบราณของเรา เวลาพวกเสือ พวกสาง พวกคนทําผิดพลาดไป เวลาเขาสํานึกผิดเขามาบวชเป็นพระ ทางราชการเขาอภัยให้หมดเลย พอบวชเป็นพระขึ้นมา มีศีล เขาให้อภัยได้

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเขาบวชเป็นพระ พอบวชเป็นพระแล้ว ถ้ามันจรรโลงศาสนา ถ้าเขาทําบุญกุศลของเขาเพื่อศาสนา เพื่อพุทธศาสนา เขาจะเป็นประโยชน์กับศาสนา เป็นประโยชน์กับสังคม

ฉะนั้น ถ้าเราไปรักไปใคร่ ถ้าจิตใจมันหักห้ามไม่ได้นั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าจิตใจหักห้ามไม่ได้นี่มันเป็นเรื่องธรรมดานะ แต่ถ้าจิตใจไปทําให้เสียหายล่ะ นี่ไง มันไม่เท่ากันตรงนี้ไง ถ้ามันไม่เท่ากันตรงนี้ เราจะแก้ไขอย่างไร ถ้าเราจะแก้ไขอย่างไร เราก็ต้องมาดูแลที่เรา

เพราะคําถามว่า “หนูว่ามันมีค่าเท่ากัน”

แต่เราว่ามันไม่เท่า มันไม่เท่า ถ้ามันไม่เท่าปั๊บเราจะแก้ไขอย่างไร

มันไม่เท่าหรอก ถ้ามันไม่เท่า เพราะเขาเห็นว่ามันเท่ากัน เพราะถ้าภาวนาไป เขาบอกว่า “หนูว่ามันเท่ากัน คือถ้าภาวนาไปมันก็บรรลุธรรมได้เหมือนกัน”

ถ้าบรรลุธรรมได้เหมือนกัน...ใช่ บรรลุธรรมได้เหมือนกัน มันบรรลุธรรมมันก็หมดเวรหมดกรรม ถ้าบรรลุธรรมได้นะ เพราะอย่างนี้มันเหมือนกับพระฉันนะ พระฉันนะเป็นผู้ที่เอาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกบวช แล้วเวลาสุดท้ายก็ว่าพระพุทธเจ้าเป็นของเรา พระพุทธเจ้าเป็นของเรา ใครจะเข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้า พระฉันนะไปนั่งขวางไว้หมดเลย พอสุดท้ายแล้วนี่ เพราะว่าพระฉันนะถือตัวว่าพระพุทธเจ้าเป็นของเรา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะมันสร้างบุญสร้างกรรมกันมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เฉย แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน สั่งพระอานนท์ไว้

“อานนท์ ถ้าเราปรินิพพานไปแล้วให้ลงพรหมทัณฑ์พระฉันนะ”

ให้ลงพรหมทัณฑ์ คือไม่ให้ใครพูดด้วย พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว พระอานนท์ไปลงพรหมทัณฑ์พระฉันนะ ลงพรหมทัณฑ์คือปรับอาบัติสังฆาทิเสส ไม่ให้ใครพูดด้วย พอไม่ให้ใครพูดด้วย พระฉันนะก็เสียใจมากเข้าป่าเข้าเขาไปเลย แต่ไปประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จนถึงที่สุดนะ เป็นพระอรหันต์

พอเป็นพระอรหันต์กลับมา...ตอนที่ยังไม่เป็นพระอรหันต์นะ ใครจะลงพรหมทัณฑ์ ใครจะพูดอย่างไร มันมีทิฏฐิ ไม่ยอม แต่เวลาไปประพฤติปฏิบัติขึ้นมา พอเป็นพระอรหันต์กลับมา มาหาพระอานนท์ บอกว่าจะมาแก้พรหมทัณฑ์ พระอานนท์บอกว่า “มันไม่มีแล้ว ตั้งแต่ว่าเวลาปฏิบัติจนสิ้นกิเลสแล้วมันก็คือจบ”

นี่ถ้าพูดถึงว่า “หนูว่ามีค่าเท่ากัน ถ้าประพฤติปฏิบัติแล้วบรรลุธรรมได้เหมือนกัน”

บรรลุธรรมได้เหมือนกันถ้าทําได้จริง นี่บรรลุธรรมนะ แต่ถ้าไม่บรรลุธรรม มันทําอะไรไป เราจะบอกว่ามันจะหนักหน้าไปเรื่อยไง ถ้ามันหนักหน้าไปเรื่อย มันจะไม่เป็นประโยชน์ เพราะเวรกรรมมันมีนะ ถ้าเวรกรรมมันมีนี่มันเป็นไป

เพราะเขาฟังในเว็บไซต์เรามากแน่นอนเขาถึงได้พูดอย่างนี้นะ เขาบอกว่า “ขอเมตตาหลวงพ่อแนะนําวิธีที่ถูกด้วยค่ะ เพราะหนูถามมา เพราะกลัวว่าเราคิดผิดทําผิด โดยเฉพาะกฎของวัฏฏะ เหมือนเรื่องพริกในป่า”

ต้นพริกที่เกิดในป่านะ เรื่องกรณีของพริกที่เกิดในป่ามันมีปัญหา ปัญหาที่เขาไปเที่ยวป่าแล้วไปเจอต้นพริก เพราะไปกิน ตอนนั้นมันเป็นของของสงฆ์ไง คือนกมันกินพริกในวัด แล้วมันไปขี้อยู่ในป่า พอขี้ในป่า พริกมันจะเกิดทั่วไป พริกนี่ พอไปเก็บกินเข้า มันกินของสงฆ์เข้า พอกินของสงฆ์ มันแบบว่าของของสงฆ์ มันก็มีเวรมีกรรม

เรื่องพริกในป่า เพราะมันอยู่ในป่าใครจะไปรู้ แล้วเราคิดแบบว่าโดยทางวิทยาศาสตร์ใช่ไหม สิ่งที่เราไม่รู้ไม่เห็นแล้วไปทํา มันเหมือนกับไม่มีเหตุมีผล มันเหมือนกับไม่มีเหตุมีผลเลย ฉะนั้น เขาบอกว่าเขากลัวมันจะเหมือนกับเรื่องพริกในป่า ถ้าพริกในป่า เพราะเราไม่สามารถทําได้ อันนี้มันก็เป็นเรื่องสุดวิสัยนะ เวรกรรมในศาสนามันมีเรื่องสุดวิสัยอย่างนี้

ฉะนั้น ถ้ามันเป็นประเด็นขึ้นมา เป็นประเด็นขึ้นมาเพราะเขาถามว่า “ผิดกฎวัฏฏะหรือเปล่า”

กฎของธรรมชาติไง เพราะเรื่องนี้เป็นเรื่องธรรมชาติ

ฉะนั้น เรื่องธรรมชาติ เพราะวัฏฏะมันเป็นแบบนี้ใช่ไหม เราจะเป็นวิวัฏฏะ

ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาสอนนี่สอนออกจากวัฏฏะ ถ้าเป็นวัฏฏะ เราหมุนไปในวัฏฏะ วัฏฏะมันเหมือนสวะ ชีวิตเราเหมือนเศษสวะ เหมือนกับขยะในแม่นํ้า มันไหลไปเรื่อย ไหลไปเรื่อย มันหมุนเวียนของมันไป นี่ก็เหมือนกัน ชีวิตเราเป็นเหมือนเศษสวะอันนั้นหมุนในวัฏฏะ ถ้าเราปล่อยชีวิตเราไปตามวัฏฏะ มันก็เป็นธรรมชาตินี่ไง แต่ถ้าเป็นวิวัฏฏะเราจะแก้ไข

ขยะอันนี้มันมหัศจรรย์นะ มันจะขึ้นไปสู่ต้นนํ้า แล้วขึ้นไปกําจัดกันที่นั่น ถ้ากําจัดที่นั่นมันก็ออกจากวิวัฏฏะ ถ้าทําจบสิ้นแล้ว มันเป็นปฏิเวธ อย่างที่ว่านี่ มันจะพ้นจากกิเลส ถ้ามันไม่พ้นจากกิเลสนะ มันจะพาเราทุกข์เรายาก ถ้าพาเราทุกข์เรายาก เวลาเราทุกข์เรายาก ใครทุกข์ใครยากแล้วมันฝังใจ แต่ถ้ามันไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่ยาก เรายังไม่เจอประสบการณ์สิ่งนั้น เวลามันมานี่มันมาอย่างไร งงนะ มันมาอย่างไร มันมาอย่างไร นี่กรรม

กรรมดี กรรมชั่ว ถ้ากรรมดีขึ้นมา ทําดีต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่วแน่นอน ในพุทธศาสนาสอนอย่างนั้น คําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นทฤษฎี แต่จริงๆ คือเราทํากันเอง เราทําของเราเอง ถ้าเราทําของเราเอง สิ่งใดที่เผชิญกันในปัจจุบันนี้ เราเอาคติธรรมเรื่องนี้มาใช้ดําเนินชีวิตมาตลอด เวลาเราไปไหนหรือเจอสิ่งใด เราบอกเราทํามาทั้งนั้นน่ะ เราแก้ไขของเรา

เวลาด้วยนิสัยนะ เรานี่รุนแรง จะบอกว่าไม่ตีโพยตีพาย ไม่ใช่ตีโพยตีพาย แต่พยายามจะหาทางแก้ไข จะหาทางออกให้ได้ แล้วถ้าหาทางออกได้มันก็จบ เรื่องนี้ก็จบ

ฉะนั้น เรื่องในหัวใจของเรา เพียงแต่ว่ามันเป็นคน ๒ คนไง เขาบอกว่ามันเป็นระหว่างเขากับเพื่อนเขา แล้วเอากรณีเรื่องนี้ขึ้นมาเถียงกันขึ้นมาว่าสิ่งใดผิดกับสิ่งใดไม่ผิด ถ้า ๒ คนนี้เขาเถียงกันใช่ไหม มันอยู่ที่มุมมอง มุมมองว่า ในเมื่อธรรมชาติ เห็นไหม ความรักความผูกพันในหัวใจมันมีทุกคน

ทีนี้ความรักความผูกพันระหว่างลูกศิษย์กับอาจารย์ล่ะ

กรณีอย่างนี้มันมี เป็นกรณีของหลวงปู่เทสก์

เราอ่านประวัติหลวงปู่เทสก์ หลวงปู่เทสก์ท่านบอกท่านไปธุดงค์กับเณร มันคลุกคลีกันมาหลายปีไง แล้วมีวันหนึ่งต้องแยกจากกัน ท่านถึงบอกว่าท่านเข้าใจกิเลสตัวนี้เลย กิเลสตัวที่อาลัยอาวรณ์ คนเรามันอยู่ด้วยกันมา มันช่วยเหลือเจือจานกันมาตลอดนะ แล้ววันหนึ่งเราต้องแยกจากกันไป ท่านบอก อู้ฮู! ในหัวใจนี่นะมันเต็มที่ นี่ความอาลัยอาวรณ์ไง

เห็นไหม ระหว่างอาจารย์กับลูกศิษย์ที่อุปัฏฐากกันมา แล้วถึงวันหนึ่งแล้วต้องแยกออกจากกันไป แยกออกจากกันไปก็ตามเส้นทางชีวิต อันนั้นเป็นความอาลัยอาวรณ์ นี่มันมีได้

ฉะนั้น “ผู้หญิงที่มีความรู้สึกรักผู้ชายที่บวชพระ กับผู้หญิงที่มีความรักผู้ชายที่ไม่บวชพระ ผู้ชายธรรมดา”

เห็นไหม ถ้าเราเข้าไปในวัดนะ มันเป็นความเคารพบูชา มันเป็นความเมตตา ความเคารพบูชา ว่าเป็นความรักอันหนึ่งได้ไหม อย่างเรากับอาจารย์ เรารักครูบาอาจารย์ของเรานี่ผิดไหม “ความรัก” เราใช้ภาษา ภาษาว่า “รัก” ภาษาว่า “เคารพ” ภาษาว่า “เชิดชู” อ้าว! เราจะใช้คําไหนล่ะ เราใช้คําไหน ถ้าเรารัก เห็นไหม เรารักด้วยความเคารพบูชา แต่เราใช้คําว่า “ความรัก”

แต่ถ้าในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ที่ไหนมีรัก ที่นั่นมีทุกข์”

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก

“ถ้าที่ไหนมีเมตตากรุณา ที่นั่นจะมีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข”

ทีนี้เราเป็นลูกศิษย์ กับพระนี่ เราจะเมตตาอะไรกับพระล่ะ

ฉะนั้น ถ้าเราเคารพบูชานั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ ไอ้นี่มันเป็นภาษาที่เราจะใช้ จะใช้กับความรู้สึก ความรู้สึกอย่างนี้ เราใช้ภาษาสื่อออกมาอย่างไร ถ้าภาษาสื่อออกมา ภาษาสื่อออกมาไม่ตรงกัน มันก็มีประเด็นขึ้นมาแล้วล่ะ ถ้าเรามีภาษาสื่อที่ออกมาตรงกัน

เราบอกว่า “ถ้าไม่มีความรัก ห้ามมีความรัก...”

ถ้าไม่มีความรักนะ แล้วดูหลวงตาสิ ดูครูบาอาจารย์สิ โอ๋ย! คนล้อมหน้าล้อมหลัง อันนั้นเป็นรักหรือเป็นเคารพ...เออ! มีปัญหาแล้ว

ถ้าเป็นความเคารพบูชาก็เรื่องหนึ่งนะ แต่ถ้าบอกว่าอย่างนี้เป็นความรัก “ที่ไหนมีรัก ที่นั่นมีทุกข์” แต่ถ้าเป็นความเคารพบูชานั่นเรื่องหนึ่ง ฉะนั้น ถ้าเคารพบูชาแล้วอย่างที่ว่า ถ้ามันไม่นอกลู่นอกทางมันก็ไม่เสียหาย แต่ถ้ามันนอกลู่นอกทาง มันเป็นไปนะ เพราะมันเป็นเรื่อง เป็นเรื่อง

ฉะนั้น ไอ้อย่างนี้เรารักษาใจเรา เพื่อบุญกุศลของเรา เพื่อประโยชน์กับเรา

จบแค่นี้ดีกว่าเนาะ เอวัง

๑๔

มรรค ๔

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๘ เมษายน ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๘๕๐. ธรรมะมีขั้นตอน

การที่เราภาวนาไป มันไม่ได้เป็นขั้นเป็นตอนใช่ไหมเจ้าคะ ไม่ใช่ว่าภาวนาแล้วเป็นโสดาบัน แล้วเป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี พอมีธรรมะมาสะกิดต่อมเรา เราก็สามารถบรรลุธรรมได้โดยที่ไม่ต้องเป็นขั้นตอน เหมือนที่ท่านพระอาจารย์ว่า “ธรรมะไม่มีสูตรตายตัว” เช่น ในสมัยพุทธกาลที่พระพุทธเจ้าแสดงธรรม มีบุคคลจํานวนมากที่บรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ได้เลย โดยที่ไม่ได้เรียงลําดับเป็นขั้นๆ โยมคิดถูกไหมเจ้าคะ

ตอบ : ผิด! ผิดล้านเปอร์เซ็นต์ ผิดทั้งหมด ผิดเพราะมันเข้าไปเป็นเหยื่อ เหยื่อกับสังคมที่เป็นในปัจจุบันนี้เขาคิดกันอย่างนี้ ถึงได้เป็นเหยื่อหมดไง

ฉะนั้น เริ่มต้นนะ (อ่านซํ้า)

ถาม : การที่เราภาวนาไปมันไม่ได้เป็นขั้นเป็นตอนใช่ไหมคะ ไม่ใช่ว่าภาวนาเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี พอธรรมะสะกิดต่อมเรา เราก็สามารถบรรลุธรรมได้โดยที่ไม่ต้องเป็นขั้นเป็นตอน เหมือนที่ท่านพระอาจารย์ว่า “ธรรมะไม่มีสูตรตายตัว”

ตอบ : คําว่า “เหมือนที่ท่านอาจารย์ว่า” เห็นไหม เวลาพูดอะไรกําๆ กวมๆ แล้วก็บอก “เหมือนที่อาจารย์ว่า” ถ้าเราบอกว่า “เออ!” ก็แสดงว่าเรายอมรับไอ้ที่ว่าสะกิดต่อมแล้วเป็นพระอรหันต์เลยสิ

ไม่ใช่! ไม่ใช่! เวลาพูดนี่พูดธรรมะเหมือนกัน แต่มันไม่เกี่ยวกันเลย

มันไม่เกี่ยวกันตรงที่ว่า “อย่างที่อาจารย์ว่าธรรมะไม่มีสูตรตายตัว”

เห็นไหม เราพูดเน้นตรงนี้ประจําว่า “ไม่มีสูตรตายตัว ไม่มีสูตรตายตัว” ไม่มีสูตรตายตัว เพราะว่ามันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นจริตนิสัย มันเป็นกิเลสหยาบ กิเลสละเอียดของแต่ละบุคคลมันไม่เหมือนกัน

ถ้าธรรมะเป็นสูตรตายตัว เห็นไหม ที่ว่า “รู้ตัวทั่วพร้อม แล้วปัญญาเดินหมดเป็นมรรคผล”...ไม่มีทาง! ไม่มีทาง! คิดแบบนี้คิดแบบวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์มันเป็นกรอบ กิเลสมันเป็นเหมือนสิ่งที่มีชีวิต มันพลิกแพลง มันหลบไป เห็นไหม ทุกคนตั้งกติกา ทุกคนอยากเป็นคนดี ทุกคนก็ตั้งกติกาเลยว่าเราจะเป็นมหาเศรษฐีโลก แล้วทําประสบความสําเร็จไหมล่ะ? มันไม่มี สูตรตายตัวไม่มี

แต่สูตรตายตัวไม่มี ก็ไม่ใช่ว่าเวลาสะกิดต่อมแล้วเป็นพระอรหันต์เลย มันก็ไม่ใช่ ไม่ใช่หรอก ถ้าสะกิดต่อมเป็นพระอรหันต์เลยนะ นี่ไงฟองสบู่เวลามันแตกขึ้นมา อวกาศ อากาศมันก็เป็นพระอรหันต์หมดล่ะ เพราะมันเป็นของมันอยู่แล้วไง เพราะไม่ต้องทําอะไร สะกิดต่อมมันเป็นเอง โธ่! เวลาอุณหภูมิ เวลาความร้อน ดูเฮอริเคนสิ เพราะอะไรล่ะ เวลาองศาเดียวมันเกิดทีหนึ่ง ๔๐-๕๐ ลูก นี่ไงสะกิดต่อม สะกิดต่อมมันก็กวาดไปทั้งรัฐเลยเห็นไหม สะกิดต่อม...ไม่มีทาง เป็นไปไม่ได้หรอก

ฉะนั้น จะมาอ้างว่าเหมือนที่เราพูดไม่ได้ เหมือนที่เราพูดนี่เราจะลบล้าง ลบล้างไอ้ธรรมะจัดตั้ง ไอ้ธรรมะที่เป็นรูปแบบ ไอ้ที่บอกว่าทําให้เหมือนอย่างนี้แล้วได้เป็นขั้นเป็นตอนน่ะ ไม่ใช่ ไม่มีทาง มันเป็นปัจจัตตัง มันจะเป็นของมัน มันจะเป็นความสมดุลของมัน มัชฌิมาปฏิปทา เวลามรรคมันรวมตัว แล้วมันสมุจเฉทปหานเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นขั้นเป็นตอนของมัน

ถ้าเป็นขั้นเป็นตอนของมัน โยมนี่มีสติปัญญา โยมสํานึกตัวได้ว่าโยมเป็นใคร ถ้าโยมยังไม่รู้จักตัวเองว่าโยมชื่ออะไร โยมบ้านอยู่ไหน โยมมีสติปัญญาพอไหม คนเรานะ พูดถึงโดยสามัญสํานึก เรายังมีสามัญสํานึกเลยว่าเรามีสติ เรามีปัญญา เรามีสติสัมปชัญญะที่ทํานิติกรรมได้ ถ้าไม่มีสติสัมปชัญญะทํานิติกรรมไม่ได้นะ คนขาดสติเขาทํานิติกรรม เขาถือเป็นโมฆะ

แล้วเวลาเอ็งปฏิบัติขึ้นมา ตัวเองยังไม่รู้จัก แล้วเอ็งเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามีโดยที่สะกิดต่อมแล้วเอ็งเป็นเองเลยนี่เป็นได้อย่างไร แม้แต่ทํานิติกรรมเขายังต้องมีสติสัมปชัญญะพร้อม แล้วเอ็งจะเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี โดยสะกิดต่อมให้มันเป็น เอ็งว่าเป็นไปได้จริงเหรอ

แต่ในโลกเขาเชื่อกันอย่างนี้ เชื่อกันอย่างนี้เพราะหลักลอย มันหลักลอยนะ ที่เขาหลอกลวงกัน เขาหลอกลวงกันด้วยความรู้สึกอย่างนี้ ให้มันจินตนาการไป พอจินตนาการไป ทุกคนจินตนาการไปแล้วมันไม่มีขอบเขตใช่ไหม แล้วเขาบอกว่า “นี่! นี่ใช่”

พอนี่ใช่ปั๊บ ไอ้คนที่บอกว่าใช่นี่เอ๋อนะ

“ใช่เหรอ หนูไม่รู้อะไรเลยนี่ใช่เหรอ”

“ใช่สิ เพราะเอ็งไม่มีเจตนา นั่นแหละใช่เลย”

นี่ทํานิติกรรมได้ไหม อย่างนี้ขึ้นศาลได้ไหม ศาลรับฟังไหม? ศาลเขายังไม่รับฟังเลย ศาลเขาจะรับฟังใคร เขาต้องฟังคนที่มีสติสัมปชัญญะ แล้วต้องบรรลุนิติภาวะด้วย แล้วถ้าเอ็งไม่บรรลุนิติภาวะ เอ็งขึ้นศาล ศาลจะรับฟังเอ็งไหม แล้วพอบอกเอ็งว่างไปหมดเลย เอ็งจินตนาการไปหมดเลย

“แล้วหนูไม่รู้อะไรเลยนะ”

“นั่นน่ะ โสดาบัน”

“ทําไมถึงเป็นโสดาบันล่ะ”

“เพราะไม่มีเจตนาไง เพราะเอ็งไม่มีกิเลสไง”

โอ้โฮ! อย่างนี้อากาศมันก็เป็นพระโสดาบันหมด

ไม่มีทาง มันเป็นไปไม่ได้หรอก เห็นไหม นี่มันเพราะว่าอะไร เพราะว่าเวลาเราไม่เชื่อ เราไม่เชื่อว่ามรรคผลนิพพานมี เราก็ไม่เชื่อ พอเราเชื่อว่ามรรคผลนิพพานมี เราอยากได้มรรคผลนิพพาน เราก็บอกว่าปฏิบัติไป

ไอ้อันนี้มันเน้นตรงที่ว่า “เหมือนที่อาจารย์บอกว่าธรรมะไม่มีสูตรตายตัว”

คือว่าอะไรก็แล้วแต่ที่ไปเสริมความเห็นผิดของเขา เขาจะอ้างไป ที่เราพูดนี่เราโต้แย้งต่างหาก เราโต้แย้งไอ้พวกสูตรสําเร็จ ไอ้พวกที่ว่าใช้ปัญญาสูตรสําเร็จที่ว่าเป็นขั้นตอน ถ้าสูตรสําเร็จนั่นเป็นวิทยาศาสตร์ เป็นสูตร เป็นทฤษฎี

เราจะจับผู้ร้าย ผู้ร้ายจะเดินเข้ามามอบตัวไหม? ไม่มีหรอก ผู้ร้ายมีแต่หลบซ่อน มีแต่หนี กิเลสนะ อวิชชามันอยู่ในหัวใจของเรา ไม่มีใครเคยเห็นมันหรอก ไม่มีใครเคยรู้ แล้วเวลาเราพูดไปนะ พอไม่มีใครรู้ปั๊บ เวลาหลวงตาท่านมาที่วัดนรนาถฯ สมเด็จฯ ท่านเขียนปัจจยาการ บอกว่า อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา อยู่นี่ แล้วก็บอกว่า “มหา มหาดูนี่หน่อย”

ท่านบอก “ไม่ดู ไม่ดู”

“ทําไมถึงไม่ดูล่ะ”

“เพราะความเป็นจริงกับทฤษฎีมันไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนหรอก”

ไอ้ที่ว่า อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ นี่เป็นทฤษฎีเขียนไว้ เป็นทฤษฎีเพราะอะไร เป็นทฤษฎีเพราะเป็นพุทธวิสัย เพราะพุทธวิสัย ปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากว้างขวางมาก ความละเอียดลึกซึ้งของปัจจยาการ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอามาสั่งสอนเราเป็นทฤษฎีได้ แต่คนที่จะเข้าไปรู้ความเป็นจริง เข้าไปรู้ความเป็นจริง ข้อเท็จจริงมันไม่เป็นอย่างนี้หรอก ไม่เป็นอย่างนี้หรอก

เพราะกรณีนี้ กรณีสมเด็จวัดนรนาถฯ ท่านเป็นสมเด็จฯ ด้วย แล้วท่านศึกษาทางปริยัติมาสูงด้วย แล้วท่านก็ปฏิบัติด้วย แต่ท่านปฏิบัติท่านยังมีความไม่เข้าใจตรงนี้ ฉะนั้น ท่านถึงเขียนเป็นทฤษฎี เป็นปัจจยาการของท่านไว้

แล้วเวลาหลวงตาท่านไปเยี่ยม เห็นไหม “มหาดูนี่หน่อย มหาดูนี่หน่อย”

“ไม่ดู ไม่ดู”

ไม่ดูเพราะอะไร ไม่ดูเพราะว่าถ้าดูไปแล้วนะ คนเรามันยังตั้งประเด็นอย่างนี้ปั๊บ จะต้องการให้อธิบายเรื่องนี้ ถ้าอธิบายเรื่องนี้ไป แล้วคนปฏิบัติอยู่ เพราะมันมีความสงสัยอยู่ มันต้องรู้จริงด้วยตัวมันเอง

เพราะว่าคนกําลังค้นคว้ากันอยู่ ดูสิคนกําลังทํางานกันอยู่ คนทํางานอยู่ เรากําลังดูคนทํางานอยู่ แล้วเราจะเข้าไปบอกว่าอย่างนี้ๆๆ คนทํางานนั้นทํางานเป็นไหม คนทํางานอยู่เราก็ต้อง อืม! เราก็เห็นว่าคนทํางานอยู่ ผิดถูกเรารู้หมด แต่ถ้ามันทํางานถูกนะ มันจะเป็นประสบการณ์ของมัน แล้วมันจะฝังใจของมันไปเลย แต่ถ้ามันผิดนะ ผิด งานนั้นก็ไม่เป็นงาน นี่คนดูจะดูรู้ ฉะนั้น ถ้าเราเข้าไปสอด ถ้าเราเข้าไปสอดปั๊บ งานนั้นมันจะมีปัญหาขึ้น นี่การปฏิบัตินะ

จิต จิตถ้ามันหมุนของมันอยู่ จิตถ้ามันเป็นของมันอยู่ คนภาวนาเป็นนี่รู้ ถ้าคนภาวนาเป็นทําไมเขาต้องสงบสงัด เขาต้องหลีกเร้นของเขา เขาต้องใช้จิตของเขาให้มันเป็นความจริงของเขา แล้วมันเป็นความจริงของเขามันก็เป็นความสมดุล มัชฌิมาปฏิปทาของจิตแต่ละดวงมันไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกัน ปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติ ขิปปาภิญญา เวไนยสัตว์ บัว ๔ เหล่า

นี่ที่เราพูด เราพูดที่ว่าสูตรไม่ตายตัวตรงนี้ไง ที่เราพูดว่าสูตรไม่ตายตัว เราไม่ต้องการให้ไอ้ธรรมะสูตรสําเร็จเที่ยวหาเหยื่อ แล้วไอ้พวกเหยื่อมันก็ชอบอย่างนั้น ชอบที่เขามายอมรับอารมณ์ของตัวเท่านั้น มันเป็นอารมณ์ มันเป็นสัญญาอารมณ์ อารมณ์ความรู้สึกเราเข้าไปสัมผัส แล้วเราตอบอารมณ์เราไม่ได้ แล้วมีใครเขามาการันตีอารมณ์เราหน่อยเดียว

“นี่โสดาบัน”

“เออ! ใช่”

ใช่ด้วยอะไร ใช่ด้วยเหตุผลอะไร มันมีเหตุผลอะไรรองรับความเป็นใช่อันนั้น?

ไม่มี

แต่ถ้าคนที่ประพฤติปฏิบัติ คนที่ปฏิบัติของผู้นั้นขึ้นมาเอง จิตสงบก็รู้ว่าจิตสงบ จิตไม่สงบก็รู้ว่าจิตไม่สงบ จิตสงบแล้วมันทรงตัวอย่างใด ถ้ามันทรงตัวอย่างไร มันออกทํางานอย่างไร มันออกพิจารณาของมันอย่างไร จิตนี่มันออกพิจารณา ออกไปพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรมของมันด้วยวิธีการใด พิจารณาเสร็จแล้วจบหรือไม่จบ ได้หรือไม่ได้ นี่มันจะรู้มันจะเห็นของมันขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา

ฉะนั้น บอกว่าสิ่งที่ว่าปฏิบัติขึ้นมามันไม่เป็นขั้นเป็นตอน มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้หรอก นี่เราจะบอกว่าถ้าคนไม่เป็นถามนะ คําถามผิดหมดเลย คําถามนี่ผิดหมด แล้วเหตุผลก็ไม่ใช่ทั้งหมดเลย แล้วถ้าความจริงล่ะ ความจริงมันตรงข้ามหมดเลย เพราะว่าสิ่งที่เราพูดเอง เราพูดเพราะสิ่งที่เราพูดนี่นะ มันก็เหมือนกับประเด็น มันมีประเด็น เราก็พูดตามประเด็นนั้น

ฉะนั้น มุมมองไง เวลามุมมองคน มุมมองมันมีมากมายนัก ฉะนั้น สิ่งที่ว่าประเด็นนี้สังคมกําลังสนใจประเด็นนี้ เราก็พูดถึงมุมมองนี้ แต่มุมมองอื่นมันอีกเยอะมหาศาลเลย ทีนี้เขาก็จะดึงอันนี้เข้าไปเพื่อประโยชน์กับเขา เพื่อประโยชน์กับเขาไง

เพราะอ้างว่า “เหมือนที่พระอาจารย์พูดว่าไม่มีสูตรตายตัว”

การปฏิบัติมันต้องเป็นปัจจัตตัง มันต้องเป็นความจริงขึ้นมา ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ที่ท่านกําลังถนอมพวกเรานะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านจะให้การปฏิบัตินี่ท่านพยายามส่งเสริม การส่งเสริมนะ ส่งเสริมให้สัปปายะ ให้สถานที่เรา ให้ความสงบสงัดกับเรา ให้เราทําให้เต็มที่ แล้วเราทําสิ่งใดไปมันมีความวิตกกังวล มันมีความขัดข้องสิ่งใด เราถามได้

ตอนถามได้ ถามได้นี่ประโยชน์มาก ประโยชน์ตรงไหน? ประโยชน์ตรงทําให้เวลาสั้นเข้า ไม่ต้องไปยํ้าคิดยํ้าทํา ไม่ต้องไปวิตกกังวลในใจอยู่นั่นตลอดไป เรามีความสงสัย ถามเลย พอถามเลย แล้วมันเป็นการป้องกัน ๒-๓ ประเด็น ประเด็นหนึ่งไม่ให้เราหลงผิด เห็นไหม ถ้ามันบอก “อู้ฮู! เราเคยทุกข์ยากมา พอปฏิบัติไปจิตมันโล่ง มันว่าง โอ้โฮ! นี่ใช่” เห็นไหม นี่มันจะเสียเวลา

นี่คําว่าประเด็น ประเด็นคือ

๑. ถ้าเราไปเกาะสิ่งนั้นอยู่มันจะเสียเวลา แล้วถ้าเกาะสิ่งใดอยู่ สิ่งที่เราเกาะไว้เป็นนามธรรม มันอยู่ไม่ได้ มันเป็นอนิจจัง มันต้องเสื่อมหมด ถ้าเราเกาะอยู่ เราเสียเวลา เสียเวลาในสิ่งที่ไม่มีค่า เสียเวลาสิ่งที่มันจะแปรสภาพไป นี่คําว่าเสียเวลานะ

๒. ถ้าจิตเรา พอเราภาวนาไป มันไปเจออารมณ์ที่เราไม่เคยเห็น เราไม่เคยรับรู้มัน มันละเอียดเข้าไป เราเข้าใจมัน พอเข้าใจนี่มันเกิดนิมิต เกิดความเห็น ความเห็นนี้มันจะชักลากเราไปแล้ว มันจะชักลากเราไปเลยนะ “ธรรมะจะเป็นสุขาวดี มันจะยิ่งกว่านิพพาน นิพพานมันเป็นนิพพานพื้นที่ สุขาวดีนี่สูงกว่านิพพาน” นี่มันจะผิดพลาดไง

ถ้ามีครูบาอาจารย์มันจะป้องกัน ๒ อย่าง อย่างหนึ่งทําให้เราเสียเวลาเปล่า อีกอย่างหนึ่งมันจะชักนําให้เราผิดพลาดไปเลย การปฏิบัตินี่นะ ถ้าจิตของเราเข้าไปถึงสัมมาสมาธิ ถึงสิ่งใดอยู่ ถ้าเรารักษาไม่เป็นมันจะเสื่อมเป็นธรรมดา

ถ้ามันเสื่อมเป็นธรรมดา แต่ถ้ามันมีทิฏฐิมานะ มันจะบอกว่า “อาการอย่างนี้เป็นมรรคเป็นผล ถ้าอาการที่เป็นมรรคเป็นผล ถ้าเราจะได้มรรคผลที่ดีขึ้นไปกว่านี้ เราจะต้องเดินไปทางนี้” มันจะชักนําให้จิตนี้เสียไปเลย นี่ครูบาอาจารย์มีประโยชน์ตรงนี้

แต่ถ้าคนไม่รู้จักครูบาอาจารย์ แล้วไม่เคยใช้ประโยชน์ตรงนี้ เราก็จะยํ้าคิดยํ้าทํา แล้วก็จะถลําอยู่กับความรู้สึกนึกคิดอยู่อย่างนี้ ปฏิบัติมา ๒๐ ปี ๓๐ ปีก็จะยํ้าคิดยํ้าทําอยู่ที่เดิม แล้วพอเข้ามาถึงมันก็ถึงได้แค่นี้ เวลามันเสื่อมมันก็เสื่อมไปหมดเลย แล้วก็ทํากันอยู่แค่นี้ แล้วครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ก็ไว้บนหิ้งไง เราเคารพมาก เอาไว้บนหิ้ง ไม่กล้าถาม เดี๋ยวท่านจะสะเทือน เอาไว้บนหิ้ง แล้วตัวเองก็ยํ่าอยู่กับขี้นี่

นี่ไง ถ้าเรามีครูบาอาจารย์นะ ครูบาอาจารย์จะคอยบอกคอยชี้ ฉะนั้น พวกเราไม่กล้า ไม่กล้าเปิดเผยความจริงไง ไม่กล้าเปิดเผยความจริงว่าปฏิบัติแล้วเป็นอย่างนี้ๆ ถ้าบอกปฏิบัติเป็นอย่างนี้ปั๊บ มันจะต่อยอดอย่างไร ครูบาอาจารย์จะให้ต่อยอดอย่างไร

ทุกคนนะ เวลามาหาเรา บอกว่า “ปฏิบัติแล้วไม่ได้ผลๆ”

เราบอกว่า เวลาพวกเอ็งปฏิบัติเอ็งก็จะเอาผลๆ กัน เอ็งคิดว่าผลมันมาจากไหนล่ะ

“ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” เอ็งได้ดูเหตุที่เอ็งทํากันหรือเปล่า

บางคนนั่งหลับๆ บอกว่า เวลาศีล ๘ เขายังไม่ฉันข้าวเย็นกันเลย ไม่กินข้าวเย็นกันเลย ไอ้นี่มันกินเต็มท้องเลย แล้วมึงพุทโธๆ ให้มันสงบ กระเพาะมันก็บดอยู่นั่นน่ะ ไอ้นี่ก็พุทโธๆ ไอ้หัวก็ทิ่มลงหมอน แล้วก็ว่า “ไม่ได้เรื่องสักที ไม่ได้เรื่องสักที”

ก็ไอ้แค่อดข้าวเย็นเอ็งยังอดไม่ได้กันเลยเหรอ ไอ้แค่เอ็งจะผ่อนอาหารให้ร่างกายมันเบานี่ทําไมเอ็งทําไม่ได้ ถ้าเอ็งทําเหตุอย่างนี้ไม่ได้ เอ็งจะเอาผลที่มันละเอียดลึกซึ้งเอามาจากไหน เหตุพื้นฐานเอ็งก็ปล่อยวางอะไรกันไม่ได้ เกาะยึดไว้หมดเลย กลัวลําบาก แล้วพอได้ปฏิบัติก็จะเอามรรคเอาผล จะปีนก้อนเมฆ จะขึ้นไปดวงจันทร์ มันก็ตกมากลางอากาศหมดน่ะ

เวลาปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านมี ทีนี้เราไม่กล้าพูดไง เราไม่กล้าพูด เราไม่กล้าบอก เราก็ไม่ได้อะไรเลย ถ้าไม่ได้อะไรเลย ฉะนั้น เวลาสังคมเขามีปัญหากัน ฉะนั้น สิ่งที่ว่านี่มันเป็นไปไม่ได้หรอก เพราะเราจะบอกว่า ไอ้อย่างที่ว่าเหมือนสมัยพุทธกาล เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม มีบุคคลจํานวนมากที่บรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ได้เลยโดยที่ไม่ได้ลําดับขั้น...ไอ้ตรงนี้มันเป็นข้ออ้าง

สิ่งที่เหยื่อ เวลาเป็นเหยื่อของเขา เขาจะอ้างตรงนี้ อ้างว่าพาหิยะ อ้างว่าพระในสมัยพุทธกาลฟังเทศน์พระพุทธเจ้าทีเดียวเป็นพระอรหันต์ เขาอ้างตรงนี้ พออ้างตรงนี้ขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คืนวันวิสาขบูชา ไปทรมานตนนะ ไปฝึกมา ๖ ปี ฝึกทุกอย่างมา ๖ ปีแล้ว

สุดท้ายแล้ว เพราะความเข้าใจใช่ไหม กิเลสอยู่ที่เรา ทุกอย่างอยู่ที่เรา เราคือตัวเรา อดอาหาร อดนอน ทรมาน ทําทุกรกิริยาทั้งหมดเลย ไปไม่รอด ทดสอบหมดแล้ววาง กลับมาเลย กลับมาฉันอาหารของนางสุชาดา ทําจิตใจให้มั่นคง พอจิตใจมั่นคง เห็นไหม ย้อนกลับมา

“คืนนี้ ถ้าเรานั่งคืนนี้ ถ้าไม่สําเร็จ เราจะยอมตายคืนนี้เลย”

พอยอมตายคืนนี้แล้วนะ คืนนี้นั่งเลย เพราะได้ลองผิดลองถูกมาพอแรงแล้ว

พอนั่งคืนนั้นนะ ปฐมยาม เห็นไหม บุพเพนิวาสานุสติญาณ เวลามัชฌิมยาม จุตูปปาตญาณ นี่อันนี้มันยังเป็นอดีตอนาคตอยู่ มันยังไม่เข้าสู่ใจ ยังไม่เข้าสู่ใจ ทีนี้พอปัจฉิมยาม กําหนดนะ กําหนด เพราะอรุณจะขึ้นแล้ว กําหนดดึงกลับมาเป็นปัจจุบันหมด ดึงกลับมาปัจจุบันหมด อาสวักขยญาณเข้ามา มรรคสามัคคี อริยสัจมันเข้ามา เข้ามารวมตัวแล้วทําลาย อาสวักขยญาณทําลายอวิชชาหมด

“เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา”

อันนี้เป็นขิปปาภิญญาไหม อันนี้นั่งหนเดียวเป็นพระอรหันต์เลย ไม่มี ๑ ๒ ๓ ๔ นี่เป็นอย่างนี้ ถ้าไม่มี ๑ ๒ ๓ ๔ แต่ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางมรรค ๔ ผล ๔ ล่ะ

ไม่มีอย่างนี้ ไม่มี มันเป็นไปไม่ได้หรอก ที่มะม่วงออกมาเป็นมะม่วงแก่นี่มีไหม มะม่วงไม่ต้องเป็นดอกมะม่วงก่อน มะม่วงไม่ต้องเป็นดอกก่อน ไม่ต้องเป็นผลอ่อน แล้วโตขึ้นมา มะม่วงโตจากต้นก็แก่เลยนี่มีไหม ในโลกนี้มะม่วงพอออกมาก็แก่ หลุดจากขั้ว กินได้พอดี พอดีทุกใบเลย มีไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า...มะม่วงมันต้องมาจากดอกเกสร แล้วมันเป็นผลนะ ผลแล้วเราดูแลรักษามันก็เจริญ จากผลอ่อนมันจะแก่ สุกของมัน นี่มะม่วง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่งคืนเดียวอย่างนี้ แล้วเวลาไปเทศน์พาหิยะ พาหิยะฟังเทศน์พระพุทธเจ้าหนเดียวเป็นพระอรหันต์

คําว่า “พระอรหันต์” นี่มันมีของมัน แต่ขนาดพระอรหันต์นะ หลวงตาท่านไปพูดกับหลวงปู่แหวน ท่านบอกว่า “ไม่รู้พูดไม่ได้” เห็นหลวงปู่แหวนท่าน “เราสู้ๆๆ” เหตุไปเพราะ “เราสู้ๆ”

นี่หลวงปู่แหวน “เราสู้ๆๆ” หลวงปู่มั่นก็สอนไว้อย่างนี้ หลวงปู่แหวนก็อยู่กับหลวงปู่มั่นมา ทําไม “เราสู้ๆ” อยู่ ท่านก็สงสัย ท่านก็ไปนะ พอถามนะ ถามปัญหาแรกตรงนี้ ปัญหาแรกเอาก่อนเลย ปากทางเข้าถูกไหม ปากทางนี่เข้าถูกไหม พอปากทางเข้ามา ๑๐ กว่านาที พอ ๑๐ นาที อ้าว! พอหลวงตาบอกถ้าเข้าปากทางถูกมันจบไหม พอจบผลัวะ!

พอถามปัญหาอีกปัญหาหนึ่ง หลวงปู่แหวนท่านตอบเต็มที่เลย ๔๐ กว่านาที พอ ๔๐ กว่านาที “อ้าว! มหาค้านมา มีอะไรค้านมา” นี่ไงผู้รู้กับผู้รู้ เห็นไหม นี่มรรคผลมันต้องมีที่มาที่ไป มันมีเหตุมีผลของมัน

ย้อนกลับมาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ไงถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบุพเพนิวาสานุสติญาณ คําว่า “บุพเพนิวาสานุสติญาณ” นี่ระลึกอดีตชาติได้ถ้าคนเป็น ถ้าคนไม่เป็นนะ ก็บอกว่า “อันนี้เป็นแก้กิเลส รู้หมดเลย เพราะมันแก้ความลังเลสงสัย”

ไม่ใช่เลย ไม่ใช่มรรค! ไม่ใช่มรรค! ไปรู้อดีตอนาคตก็ไม่ใช่มรรค ไม่ใช่! ไม่ใช่! อดีตอนาคตแก้กิเลสไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าดึงกลับมาไง ดึงกลับมาอาสวักขยญาณ แล้วผู้ที่อาสวักขยญาณเขาทําลาย แต่ทําลายมันก็มีขั้นตอนของมัน ถ้ามันทําลายตั้งแต่...

โบราณเรานะ ขับรถ เห็นไหม รถมี ๔ เกียร์ เดี๋ยวนี้เขาขี่เกียร์อัตโนมัติกันหมดแล้ว เขากดปุ่ม แต่เวลากดปุ่ม เวลาเราขับรถไปเขาทดเกียร์ไว้ มีเกียร์ ๑ เกียร์ ๒ เกียร์ ๓ ไหม? มี อ้าว! มีได้อย่างไรก็ไม่มีคันเกียร์...เขาไม่ได้เข้าเกียร์ ๑ เขากดไปเป็นตัวเดิน อ้าว! แล้วไม่มีมรรคมีผลมันต้องได้เลย มันต้องเป็นพระอรหันต์เลย มันต้องออกรถ ออกเกียร์ ๔ จอดก็จอดเกียร์ ๔ เพราะมันเกียร์อัตโนมัติ...เป็นอย่างนั้นไหม? ไม่เป็น

นี่ไง ความเข้าใจผิดไง ความเข้าใจผิดเพราะว่าสมัยพุทธกาลเวลาพระพุทธเจ้าเทศน์เป็นพระอรหันต์เลย เอาตรงนี้มาอ้าง นี่เวลามันฉ้อฉลนะ กิเลสมันฉ้อฉล มันหลอกลวง แล้วไอ้พวกเหยื่อ ไอ้พวกที่ปฏิบัติก็ดันไปเชื่อเขา เชื่อเขาตรงไหน? เชื่อเขาเพราะว่ามันมาจากพระไตรปิฎกไง

ในพระไตรปิฎกมีจริงๆ ในพระไตรปิฎกนะ เริ่มต้นตั้งแต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศน์ปัญจวัคคีย์นะ แล้วไปเทศน์ชฎิล ๓ พี่น้อง ไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ เห็นไหม เทศน์กี่หน เวลาพาหิยะฟังเทศน์ทีเดียวเป็นพระอรหันต์ แต่เทศน์ปัญจวัคคีย์นะ เทศน์ธัมมจักฯ ครั้งแรก ๕ องค์ ได้องค์เดียวคือพระอัญญาโกณฑัญญะ อีก ๔ องค์ยังไม่รู้เรื่อง เทศน์ยํ้าๆๆ จน ๔ องค์นี้เป็นพระโสดาบันทั้งหมด เทศน์อนัตตลักขณสูตร หนเดียวไหม

พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นสงฆ์องค์แรกของโลก

ปัญจวัคคีย์นี่นะ พระอัสสชิเป็นอาจารย์ของพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ แล้วเวลามาเทศน์ชฎิล ๓ พี่น้อง ชฎิล ๓ พี่น้องเขาบูชาไฟ ทําตบะธรรม เขาทําตบะ เขาใช้ฌานโลกีย์ เขามีฤทธิ์มีเดช เขาเป็นอาจารย์ของพระเจ้าพิมพิสาร เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมาทรมานเขานะ มาขออยู่อาศัยกับเขา นี่เขาหวงลาภไง เขากลัวว่าจะมาแย่งลาภ เขาก็จะไม่ให้อยู่

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “สมณะด้วยกัน ถ้าสมณะด้วยกันไม่ให้สมณะพัก แล้วสมณะจะอยู่กันอย่างไร”

เขาจนด้วยเหตุผล ก็ยอมให้พัก พอยอมให้พักก็ให้ไปอยู่ที่โรงไฟ พออยู่ที่โรงไฟมันมีพญานาค นึกว่าพญานาคต้องทําลายพระพุทธเจ้าแน่นอน พระพุทธเจ้าเอาพญานาคไว้ในบาตรเฉยเลย อยู่อย่างนั้นน่ะ นี่ทรมานจนชฎิลคนพี่นะ พระอุรุเวลกัสสปะหรือชื่ออะไรนี่แหละ เขาถึงยอมรับ พอยอมรับนะ ยอมรับก็ขอบวช ขอบวชก็จะลอยบริขารไป น้องเห็นบริขารของพี่มานึกว่าพี่มีภัยก็มาหา พอมาก็เข้าใจว่าเจอความจริง ก็ลอยไปหมด น้องอีกคนก็มา

พอมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์อาทิตตปริยายสูตร

“ตาเป็นของร้อน หูเป็นของร้อน ตา หู จมูก ลิ้น ใจเป็นของร้อน ร้อนเพราะโทสัคคินา ร้อนเพราะโมหัคคินา มันเป็นความโลภ ความโกรธ ความหลง” เห็นไหม ตาเป็นของร้อน ใจเป็นของร้อน เพราะอะไร เพราะเขาบูชาไฟอยู่

เราเอาตรงนี้มายันกับที่ว่าฟังเทศน์หนเดียวเป็นพระอรหันต์ กับเวลาชฎิล ๓ พี่น้อง พระพุทธเจ้าสอนนะ สอนเป็นขั้นเป็นตอน เป็นขั้นเป็นตอน

ปัญจวัคคีย์ฟังเทศน์ครั้งแรกได้โสดาบัน พระอัญญาโกณฑัญญะองค์เดียว เทศน์ยํ้าๆๆ จนพระปัญจวัคคีย์เป็นพระโสดาบันทั้งหมด เทศน์อนัตตลักขณสูตรขึ้นมาจนเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา ๕ องค์

เทศน์ยสะครั้งแรก เห็นไหม

“ที่นี่เดือดร้อนหนอ ที่นี่วุ่นวายหนอ”

“ยสะมานี่ ที่นี่ร่มเย็น ที่นี่ร่มเย็น”

กลางแดดนี่ร่มเย็น เดินจงกรมนี่ร่มเย็น ที่นี่ร่มเย็น

พระยสะฟังเทศน์ครั้งแรกเป็นพระโสดาบัน พ่อตามหาเพราะมีลูกชายคนเดียวเหมือนกัน พ่อตามหานะ พอตามหา บังไว้ไม่ให้เห็นกัน บังไว้แล้วเทศน์สอนพ่อ พระยสะฟังอยู่นะ เป็นพระอรหันต์เลย

นี่ไง ฉะนั้น สิ่งที่เวลาเราบอกว่า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์หนเดียวพวกนี้เป็นพระอรหันต์เลย แล้วเราสะกิดต่อม ของอย่างนี้ ถ้าเขาเป็นจริงนะ เขาเป็นจริงก็สาธุ! ถ้าเป็นจริง แล้วมันมีจริงไหม? มันมีแต่เพ้อเจ้อ ความเพ้อเจ้อ ความเพ้อพกของเขา ถ้าความเพ้อเจ้อ ความเพ้อพกของเขานี่นะ ความเพ้อเจ้อมันออกจากนอกศาสนาไปทั้งนั้นน่ะ มันออกนอกจากเหตุจากผลไป พอออกนอกจากเหตุจากผลไป มันไม่มีแก่นสาร

พอไม่มีแก่นสารมันก็เหมือนการศึกษาที่ไม่มีการวัดผล ถ้าการศึกษาไม่มีการวัดผล มันจะศึกษาวิชาการไหนก็ได้ ถ้าอย่างนั้นปั๊บเราเลิกเลย เมืองไทยบอกโรงเรียนยกเลิกให้หมด ลูกๆ ก็กลับไปเรียนกับพ่อแม่มันเองก็แล้วกัน แล้วมันจะเป็นพระอรหันต์หมดเลยได้ไหม ใครยอมบ้าง?

ไม่มีใครยอม ไม่มี เพราะอะไร เพราะมันเชื่อถือใครไม่ได้ การศึกษาต้องมีการวัดผล การปฏิบัติมันต้องมีการวัดผล มึงพูดผลมาสิ มึงพูดผลมาว่าผลปฏิบัติเป็นอย่างไร

ไอ้นี่มาสะกิดต่อม...ไม่ใช่หรอก

มรรค ๔ ผล ๔ นะ วันนี้จะแบบว่าขอแก้ตัวไง เพราะเขาอ้างเรา เขาอ้างว่า “เหมือนที่พระอาจารย์บอกว่า ธรรมะไม่มีสูตรตายตัว”

คําว่า “ไม่มีสูตรตายตัว” ถ้ามีสูตรตายตัว เห็นไหม อย่างเขาเล่นไพ่ ๓ ใบ เขาเล่นลูกเต๋าที่มีแม่เหล็ก มันมีสูตรตายตัวเพราะมันมีเทคนิคของมัน ฉะนั้น มีสูตรตายตัว เขาคิดสูตรขึ้นมานี่ เขาก็จะหากินของเขาตลอดไป แต่ถ้าเป็นความจริง สูตรตายตัวนั้นมันแก้ไขอะไรไม่ได้หรอก มันแก้ไขอะไรไม่ได้

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นสูตรไหม? เป็น เป็นสูตรตายตัวเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยไว้ให้เราศึกษา พอเราศึกษาแล้วไปประพฤติปฏิบัติ ทีนี้พอผู้รู้จริงขึ้นมาเขาจะรู้จริงของเขา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ธรรมะเขาจะคอยส่งเสริมกัน

ในมุตโตทัย “จิตใจที่สูงกว่า จะดึงจิตใจที่ตํ่ากว่าขึ้นมาได้”

จิตใจที่เราไม่สูงกว่า เราจะดึงจิตใจที่ตํ่ากว่า จิตใจที่ตํ่ากว่าจะดันจิตใจให้ขึ้นไป เป็นไปไม่ได้หรอก จิตใจที่สูงกว่า สูงกว่าเพราะเหตุใด เห็นไหม ใครเคยทําสมาธิได้นี่จะสอนคนอื่นได้เลย คนที่ทําสมาธิได้ เราเคยเป็นสมาธิ เราสอนคนที่ไม่เป็นสมาธิได้ เพราะเราเคยเป็นสมาธิ เรารู้รสของสมาธิว่าเป็นอย่างใด

แต่คนที่ไม่เคยเป็นสมาธินะไม่รู้หรอก ไอ้ที่ว่างๆ ว่างๆ ไอ้ว่างๆ นี่มันเหม่อ ไม่ใช่สมาธิหรอก เหม่อกับมิจฉา ไอ้ที่ว่าว่างๆ ว่างๆ เพราะความว่าง อวกาศมันดีกว่ามึง อวกาศมันเวิ้งว้าง มันกว้างขวางขนาดไหน แล้วว่างๆ เอ็งนี่ว่างๆ อะไร ชีวิตเอ็งจะตายเปล่านะ ชีวิตของเอ็งนั่นน่ะ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ มันว่างอย่างไร

มันว่างมีสติ มันมีเจ้าของความว่าง อวกาศนี้เป็นของใคร จักรวาลนี้เป็นของใคร มันเป็นธรรมชาติใช่ไหม มันเป็นเรื่องของวัตถุธาตุใช่ไหม มันมีของมัน แล้วมันแปรสภาพของมันตลอดเวลา กาแล็กซีมันขยายตัวไปเรื่อยๆ มีอะไรคงที่

แต่จิตของเรามีเจ้าของไหม เราเกิดเราตายมาเราทุกข์ไหม เวลากรรม เราทํากรรมไว้ คนอื่นจะรับกรรมแทนเราไหม เราทํากรรมของเราไว้ ถ้าเราไม่มาเกิดเราก็ไม่ได้เสวยกรรมนี้ ถ้าเราไปเกิดในสถานะไหน เราก็ไปเสวยกรรมของเราในสถานะนั้น เราจะไปเกิดที่ไหน กรรมตัวนี้มันก็จะตามจิตนี้ไปเสวยสถานะที่เราเป็นอยู่

เวลาเราทุกข์ จิตใจนี้เราก็เป็นคนทุกข์ แต่เพราะเราเกิดมาเรามีวาสนาของเรา เรามาอุบัติเป็นมนุษย์ มนุษย์เกิดมาพบพุทธศาสนา พุทธศาสนามีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนถึงเรื่องการเกิดการตาย เพราะเรายังไม่รู้ว่าเกิดตายที่ไหน

เวลาเกิดขึ้นมาถาม “แม่ๆ หนูเกิดเมื่อไหร่” ตอนนี้เกิดที่โรงพยาบาลหมดเลย ไปดูในบัตรประจําตัวสิ เกิดที่โรงพยาบาล แต่เดิมเกิดที่บ้านเลขที่เท่าไร...นี่ไม่รู้หรอก ถ้าแม่ไม่บอกก็ไม่มีใครรู้ว่าเกิดเมื่อไหร่ พอเกิดแล้วแม่ต้องบอกเอ็งว่าเกิดเมื่อไหร่ พอเกิดขึ้นมาแล้วนี่ นี่ไง เราไม่ใช่อากาศ เราไม่ใช่วัตถุธาตุ

“ธาตุรู้” ธาตุที่มหัศจรรย์ สันตติ

พอธาตุที่มหัศจรรย์ ทีนี้เราเกิดมาเป็นมนุษย์ พอเกิดเป็นมนุษย์แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเป็นสมาธิเราก็ต้องรู้ว่าเป็นสมาธิสิ ที่มันไม่เป็นสมาธิอยู่เพราะมันฟุ้งซ่าน เพราะมันทุกข์อยู่นี่มันถึงไม่เป็นสมาธิ เพราะอะไร เพราะมันเสวยอารมณ์ เราหยิบของสิ่งใดอยู่ ในมือเรากําของอยู่ เรารู้ว่าเรากําของอยู่

จิต ถ้าเวลามันคิดอยู่นี่มันจับอยู่ มันจับอารมณ์อยู่ มันปล่อยอารมณ์ไม่ได้ ถ้ามันปล่อยอารมณ์ได้ พุทโธๆ พุทโธก็สอนมันไง พุทโธๆๆๆ สอนมันสิ สอนมัน สอนจนมันเออ! พุทโธนี่มันเป็นพุทธานุสติ พุทธานุสติเพราะมันเป็นพุทธะ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น

รู้อะไร?

ก็รู้ตัวเราเองนี่ไง

พุทโธจนมันเป็นตัวมันเอง มันไม่ได้กําอะไร มันไม่ได้กําอะไรเลย ถ้ามันกํา มันปล่อยวางไม่ได้ ถ้ามันกําอยู่ มันจะวางตัวเองมันไม่ได้ ถ้ามันวางตัวเอง มันมีสติพร้อมไหม สัมมาสมาธิมีสติพร้อมไหม

ถ้ามันมีสติพร้อม มันไม่มีอวิชชา มันไม่มีมาร เวลามันออกไปดูกาย ออกไปดูเวทนา ออกไปดูจิต ออกไปดูธรรม มันถึงเป็นตามข้อเท็จจริง มันถึงเป็นอริยสัจ มันถึงเป็นความจริงไง แต่ถ้ามีเราบวกใช่ไหม “อ๋อ! กายนี้เป็นไตรลักษณ์” มันรู้แล้ว มันรู้โจทย์หมดแล้ว รู้โจทย์เพราะอะไร รู้โจทย์เพราะจําธรรมของพระพุทธเจ้ามา นี่ไงกิเลสซ้อนกิเลสไง กิเลสมันซ้อนมาอีกชั้นหนึ่ง มันไม่เห็นความเป็นจริง มันถึงไม่เป็นอริยสัจ

ถ้ามันเป็นอริยสัจ นี่พิจารณากาย เราจะบอกว่า ทุกคนบอกพิจารณาอสุภะๆ เราบอกไม่ใช่หรอก พิจารณากาย พิจารณากายนะ พิจารณากาย สักกายทิฏฐิ เวลามันปล่อยวางขึ้นมา นี่พิจารณากาย พอพิจารณากาย ถ้ามันพิจารณากายซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนมันขาดเป็นโสดาบัน นี่ไงเข้าหลักแล้ว เข้าหลักคือเข้าทางถูก

เห็นไหม จากปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน ปุถุชนคือคนหนาด้วยกิเลส กัลยาณ-ปุถุชน คือคนที่ทําสมาธิได้ เขาคุมใจได้ คนนี้จะควบคุมดูแลใจได้ เขาเรียกว่า “กัลยาณปุถุชน” ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมเป็นความจริง นี่คือโสดาปัตติมรรค ถ้าโสดาปัตติมรรค พิจารณาของมัน พิจารณาถึงที่สุดแล้ว ผลของมัน ถ้ามันขาดมันจะเป็นโสดาปัตติผล โสดาปัตติผลก็จบของมัน

มรรค ๔ ผล ๔ โสดาปัตติมรรคไปแก้กิเลสของสกิทาคามิมรรคไม่ได้ สกิทาคามิมรรคไปแก้กิเลสของอนาคามิมรรคไม่ได้ อนาคามิมรรคไปแก้กิเลสที่จะเป็นพระอรหันต์ไม่ได้ มันไม่ได้เพราะอะไร มันไม่ได้เพราะว่านํ้าหนักของกิเลสมันแตกต่างกัน ฉะนั้น มันถึงมีสติ มีปัญญา มีมหาสติ มีมหาปัญญา มีปัญญาอัตโนมัติ ปัญญาขั้นตอนมันไม่เหมือนกัน

แล้วสะกิดทีเดียวเป็นพระอรหันต์เลย เอาที่ไหนมาพูด มันไม่มีหรอก

เพียงแต่ว่าพาหิยะที่ฟังเทศน์พระพุทธเจ้าหนเดียวเป็นพระอรหันต์ เขาได้สร้างบุญกุศลของเขามา ไปดูในธรรมบทสิ เป็นพระ ๗ องค์นะ เป็นนักบวช ๗ องค์ แล้วนัดกันขึ้นไปภาวนาอยู่บนภูเขายอดตัด ทําพะองขึ้นไป แล้วถีบพะองนั้นทิ้งไป สัญญากันว่า “ต้องภาวนาให้สิ้นกิเลส ถ้าใครไม่สิ้นกิเลสก็ต้องตายที่นั่น” พระองค์แรกเป็นพระอรหันต์เหาะลงมา องค์ที่ ๒ เป็นพระอนาคามีเหาะลงมา อีก ๕ องค์ตายบนนั้น

เขาสละชีวิตมาขนาดนี้ พาหิยะเนี่ย ที่มาฟังเทศน์พระพุทธเจ้าทีเดียวเป็นพระอรหันต์ เพราะเขาได้สร้างมา เขาภาวนาตายมาแล้ว เขาภาวนาจนเขาสละชีวิตของเขามาหลายชาติแล้ว ทีนี้พอเขาสละชีวิตของเขามาหลายชาติ จิตใจเขาได้บ่มเพาะมา เหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์บ่มเพาะมา ๔ อสงไขย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกนะ บอกว่า “เราเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วอาภัพ อาภัพเพราะว่าเราอายุแค่ ๘๐ ปี พระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ นั้นอายุถึง ๘๐,๐๐๐ ปี” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านพูดนะ พูดแบบว่าท่านวาสนาน้อย บอกว่าท่านอายุ ๘๐ ปี ๘๐ ปีเพราะอะไรล่ะ

เพราะว่าเวลาเป็นพระโพธิสัตว์นะ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย นี่ไง ในเมื่อเราสร้างมาน้อยมันก็ได้ผลน้อย ถ้าสร้างมามากมันก็ได้ผลมาก ก็เขาสร้างมามากก็ ๘๐,๐๐๐ ปี สร้างมาน้อยก็ ๘๐ ปี

อ้าว! ก็เรื่องจริง มันไม่มีอะไรเป็นของฟรี

นี่ไงพาหิยะ คนที่เขาฟังพระพุทธเจ้าทีเดียวแล้วเป็นพระอรหันต์ ไปดูประวัติสิ เราต้องดูประวัติก่อน ที่มาที่ไป เฉพาะเลย เฉพาะบุคคลเลย อย่าเอามาคลุกเคล้ากัน พอมาคลุกเคล้ากันน่ะ ประชาธิปไตยไง คนนี้ทําได้ คนนี้ต้องทําได้หมดเลย คนนี้เป็นพระอรหันต์ ตรงนี้เป็นพระอรหันต์หมดเลย ต้องเป็นเหมือนกันหมด ประชาธิปไตยไง อ้าว! ทําเหมือนกันก็ต้องเหมือนกัน เป็นสูตรไง ประชาธิปไตย

นี่มันธรรมาธิปไตย อยู่ที่ใจของเขาทําได้หรือทําไม่ได้ ถ้าทําได้ก็คือจบ

ทีนี้เขาบอกว่ามรรค ๔ ผล ๔ ฉะนั้น เขาบอกว่า “ปฏิบัติไม่มีขั้นตอนใช่ไหม เหมือนที่หลวงพ่อพูดไว้”

คือทั้งล่อทั้งหลอกจะให้เราพูดอย่างนี้ไง ให้เออๆๆ ไปอย่างนี้ แล้วสุดท้ายก็ไปหลอกกินกันไง...มันเป็นไปไม่ได้หรอก

ไม่ต้องไปเข้าใจหรอกว่าเป็นมรรคผลมันเป็นอย่างไร แต่เรามีเป้าหมาย บารมี ๑๐ ทัศ เวลา ๑๐ ทัศนี่บารมีของการสร้างสมเป็นพระพุทธเจ้า ทานบารมี ศีลบารมี อธิษฐานบารมี ตั้งเป้าไง อธิษฐานบารมี เรามีเป้าหมายว่าเราอยากจะเป็นอย่างนั้น แล้วเราพยายามสร้างของเรา ทําของเราให้ถึงเป้าหมายนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เราก็มีเป้าหมายกันว่าอยากจะพ้นทุกข์ นี่คือเป้าหมาย แล้วเราก็พยายามประพฤติปฏิบัติกันให้เป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเราพ้นทุกข์ได้ เรามีอํานาจวาสนา เราทําได้เราก็พ้นทุกข์ ถ้าเราไม่มีอํานาจวาสนา เราก็ขวนขวายของเรา เห็นไหม

เหมือนพระมหาชนกจะเข้าฝั่ง นี่เราก็สร้างของเรา จะทุกข์จะยากก็ทนเอา จะทุกข์จะยากนะ เวลาพูดนี่พูดง่าย เพราะเวลาเผชิญกับความจริงต่อหน้าน่ะ เวลามันทุกข์มันยากทุกคนเผชิญไม่ได้

จริงๆ นะ คนนี่อยู่ที่ศักดิ์ศรี แค่พูดนะ บอกว่า “ขอเถอะ” เขาก็ให้แล้ว ส่วนใหญ่ไม่ยอม เสียศักดิ์ศรี แล้วทําไมรู้ไหม ชักปืนยิงกัน ไอ้แค่ขับรถปาดหน้า เขาปาดมา “เออ! เอ็งไปก่อนไป เดี๋ยวกูตามหลังไป กูเมื่อไหร่กูก็ถึง” ไม่ได้ ปาดหน้ากันก็ชักปืนยิงกัน นี่ไงถ้าเรามีนํ้าใจต่อกันนะ เรื่องอย่างนี้ไม่เกิด

ถ้าเราปฏิบัติของเรา เรามีเป้าหมายของเรา เราทําของเรา

แต่นี่ไม่อย่างนั้น เพราะศักดิ์ศรีไง เวลาบอกว่าเราทนเอา เราปฏิบัติไป...ศักดิ์ศรีลงไม่ได้ไง ถ้าศักดิ์ศรีของเรา ดูสิเราเป็นพระ ศักดิ์ศรีนะ อยู่ในป่า อยู่ด้วยลําแข้งของตัว ปฏิบัติของเรา...ไม่สน! ปัจจัย ๔ แค่นี้เหลือเฟือ

โธ่! เวลาหลวงตาท่านปฏิบัติ เห็นไหม ท่านบอกบ้านใหญ่ไม่อยู่ บ้านใหญ่เขามากวน ไปอยู่บ้านน้อย บ้านหลังสองหลังพอ แค่ข้าวตกบาตรพอแล้ว เพราะเลี้ยงชีวิตเท่านั้น เลี้ยงชีพไว้ปฏิบัติเท่านั้นจริงๆ แต่พอปฏิบัติแล้ว ได้ผลมาแล้ว ใครๆ ก็ค่อยมาเห็นศักยภาพ ดีอย่างนู้น ดีอย่างนี้ ดีไปหมดเลย แต่เวลาต่อสู้อยู่ไม่มีใครเห็นนะ

แต่ถ้ามาต่อสู้อยู่ก็พร้อมอย่างนี้ ต่อสู้อยู่ใช่ไหม แล้วคนส่งเสริมนี่เต็มไปหมดเลย อู้ฮู! ส่งเลยนะ โอ้โฮ! ไขมันเต็มท้องเลย เวลาจะนอนทีหนึ่ง โอ้โฮ! มีแต่คนมาคอยพัดวีให้ นั่งสมาธิ พุทโธ พุทโธ...ไม่มีสิทธิ์หรอก

แต่เข้าป่าเข้าเขาไป แล้วคิดน้อยใจไหม?

มี ทุกคนน้อยใจทั้งนั้นน่ะ

เหมือนพระนาคิตะ เดินจงกรมอยู่ในป่า เขาไปเที่ยวสนุก เห็นไหม “โอ้โฮ! ชีวิตของเขา เขายังมีความสุขเนาะ ชีวิตของเรามันทุกข์ยาก” ไอ้เรื่องน้อยใจมีทุกคนน่ะ แต่น้อยใจแล้วมันจะสลัดหน้าแล้วขึ้นมาสู้ได้ไหม ถ้าน้อยใจแล้วไหลตามมันไปนะ เสร็จ ถ้าน้อยใจนะ ปัญญามันจะไล่ ไล่ด้วยปัญญาเลย

พระนาคิตะนะ พออย่างนั้นปั๊บเทวดามายับยั้งกลางอากาศ “ไอ้คนที่เขาไปเที่ยวสนุกครึกครื้น ที่เขามีความสุข นั่นน่ะเขาจะเวียนตายเวียนเกิดในวัฏสงสาร ไอ้พวกนี้ยังเป็นพวกไม่มีต้นไม่มีปลาย คือคนที่ไม่มีเป้าหมาย ท่านต่างหาก ท่านต่างหาก ท่านต่างหาก เพราะท่านเดินจงกรมอยู่นี่ ภาวนานี่มีเป้าหมายแล้ว ถ้าทําถึงที่สุดแห่งทุกข์นี่พ้น” คืนนั้นพระนาคิตะเป็นพระอรหันต์เลย

นี่ไง ถ้ามันมีปัญญานะ พลิก! พลิก! ทีนี้เราไม่มีปัญญานี่ มีปัญญาแต่คิด ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้เปลี่ยนอารมณ์ อารมณ์ที่มันยํ้าคิดยํ้าทําอยู่อย่างนั้น ถ้ามันยํ้าคิดยํ้าทําเรื่องนี้ก็คิดเรื่องเก่า นี่ไม่จบ...เปลี่ยนเรื่องคิดเลย เปลี่ยนเรื่องคิดเลย เปลี่ยนอารมณ์ไปเลย

พอเปลี่ยนอารมณ์ไปนี่ “อย่าเสียดายอารมณ์ความคิด”

นี่ไม่อย่างนั้น “เราคิดไม่จบ คิดไม่ได้ มันศักดิ์ศรี มันแก้ไขไม่จบ”

คิดแต่ไอ้เรื่องสารพิษนั่นน่ะ ไม่เคยคิดสิ่งที่เป็นประโยชน์เลย คิดแต่เรื่องสารพิษ สารพิษมันก็ก่อตัว มันก็เพิ่มปริมาณ ก็เผาตัวเองตายเลย จะแก้สารพิษ มันตายเพราะแก้นั่นน่ะ แต่ถ้าเปลี่ยนอารมณ์ไปเลย คิดแต่เรื่องสิ่งสภาวะแวดล้อมที่ดี เรื่องสิ่งที่ดี คิดไป พอคิดไปมันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันจะย้อนกลับมา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าปัญหานี้ เห็นไหม “เหมือนกับที่หลวงพ่อว่า ปฏิบัติไปไม่มีสูตรสําเร็จ ถ้าอย่างนั้นมันถึงไม่มีโสดาบัน ไม่มีสกิทาคามี ไม่มีอนาคามี พอสะกิดเป็นพระอรหันต์เลย”

นี่มันเป็นประเด็น มันเป็นเฉพาะบุคคล เฉพาะนิสัย เฉพาะความเป็นไป มันไม่มีสูตรตายตัว เห็นไหม นี่คือคนทํางานเป็น ถ้าคนทํางานไม่เป็น มันทําตามสูตร แล้วทําจบแล้ว นั่งสมาธิเป็นสมาธิ ปัญญาก็เกิดแล้ว จิตก็รวมแล้ว ปล่อยหมดแล้ว แล้วเป็นอะไร? ไม่รู้เป็นอะไรเลย เห็นไหม ทําตามสูตร แล้วไม่มีอะไรตกค้างในใจเลย

แต่ประสบการณ์ของเรามันล้มลุกคลุกคลาน พลิกแพลงขึ้นไป มันจะมีข้อมูลของมัน อ้าว! คราวนี้ผิด อ้าว! คราวนู้นถูก

เราจะพูดถึงหลวงปู่มั่นประจํา หลวงปู่มั่นปฏิบัติครั้งแรกพิจารณากาย พอพิจารณากายเสร็จแล้วออกมาเท่าเก่า พิจารณากายออกมาเท่าเก่า ไม่มีอะไรดีขึ้นเลย ไม่มีอะไรดีขึ้นเลย “ทําไมมันเป็นอย่างนี้ ทําไมมันเป็นอย่างนี้ ทําไมมันเป็นอย่างนี้ นี่ตามในพระไตรปิฎกก็ว่าไว้อย่างนี้ พิจารณากายแล้วทําไมมันเป็นอย่างนี้” ไล่ตัวเองดูไง

“อ๋อ! เราอธิษฐานไว้” คือว่ามีเป้าหมายเป็นพระโพธิสัตว์ไง ท่านถึงทําจิตสงบเข้ามาแล้วลาโพธิสัตว์ พอลาโพธิสัตว์เสร็จแล้วท่านก็ภาวนาต่อ พอพิจารณากาย พอจิตสงบพิจารณากาย พอพิจารณากายไป เห็นไหม ความลังเลสงสัยมันปล่อยออก แต่เดิมท่านพิจารณากายไป ท่านบอกว่าเหมือนกับซอยตัน เข้าไปถึงซอยตันมันก็ตัน พอไปบนถนนก็เป็นถนนตัด พอเดินเข้าไปถนนมันหายไปเลย มันไปไม่รอด นี่พระโพธิสัตว์ บารมีของพระพุทธเจ้ามันบังไว้

แต่เวลาท่านทิ้งนะ ท่านสละออก พอสละออก พอกลับมาพิจารณากายปั๊บ พอพิจารณากายไปปั๊บ พอออกจากการพิจารณากาย “เออ! อันนี้ใช่”

นี่ไงปัจจัตตังมันรู้เอง “เออ! อันนี้ใช่”

พอใช่ ท่านก็ขวนขวายเต็มที่เข้าไป เต็มที่เข้าไป ผ่านไปๆ พอผ่านไป เพราะท่านไม่มีครูบาอาจารย์ใช่ไหม ท่านถึงต้องมาตรวจสอบกับพระไตรปิฎก มาตรวจสอบกับเจ้าคุณอุบาลีฯ แต่พวกเรามีครูบาอาจารย์เป็นพยานแล้ว ขึ้นไปนี่หงายท้องทุกที ไม่เป็นแล้วขึ้นไป คนไม่เป็นมวยกับเจออาจารย์มวย โธ่! ออกหมัดไม่เป็นหรอก พอมึงจะออกหมัดนะ หน้าหงาย มึงจะออกอาวุธอะไรนี่เสร็จหมดล่ะ ไม่มีทาง คนเป็นนะ จังหวะเดียว ไม่มีทางเลย

เพราะว่ากรรมฐานเขาวัดกันตรงนี้ เขาไม่ต้องแบบว่าพูดนํ้าท่วมทุ่ง ไม่มีข้อเท็จจริงอะไรเลย ครูบาอาจารย์ท่านพูดคําเดียว คําเดียวจริงๆ ใช่ ไม่ใช่ คําเดียวเท่านั้นน่ะ แล้วพอท่านพูดจบเลยนะ อ้าปากไม่ขึ้น เถียงไม่ได้ มันหงายท้องไปแล้ว ยังไม่ฟื้น นี่เราอยู่กับครูบาอาจารย์ของเรา มันเป็นความจริงเป็นอย่างนี้

ฉะนั้น อย่างที่พูดมา นี่พูดมันพูดส่วนที่พูดนะ แต่เขาบอกว่า เอาแบบที่หลวงพ่อ เอาที่อ้างเราหมดเลย อ้างว่า

๑. มันไม่มีขั้นตอน เพราะหลวงพ่อบอกว่ามันไม่มีสูตรสําเร็จ

๒. แล้วเวลาปฏิบัติไปมันสะกิดต่อมแล้วมันจะเป็นไปเอง

เราปฏิเสธหมด เราจะปฏิเสธว่า มรรค ๔ ผล ๔ แต่ผู้ที่เขาปฏิบัติได้ก็มรรค ๔ ผล ๔ เหมือนกัน แต่ขิปปาภิญญา ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ยาก ผู้ที่ปฏิบัติยากรู้ง่าย ผู้ที่ปฏิบัติยากรู้ยาก ขิปปาภิญญา นี่มี มีเพราะมันมีผลกระทํา มีเพราะเขาได้สร้างของเขามามันถึงมีจริง ถ้ามันมีจริงนี่ปฏิเสธไม่ได้ มันเป็นตามนี้

แต่ถ้ามันไม่มีจริง เราจะไปอ้างอย่างนี้อยู่ แล้วไปเรียกร้องเอาอย่างนี้ เราเป็นเหยื่อ โดนหลอก พอโดนหลอกแล้วเราปฏิบัติไป ปฏิบัติไปแล้วก็ท้อแท้ แล้วว่าธรรมะมันจะมีจริงหรือ สุดท้ายก็บอกว่ามรรคผลนิพพานไม่มี ไม่มีกาล ไม่มีเวลา

ไม่ใช่ ไม่ใช่อย่างนั้น...มี แต่เราทําไม่ถึง เราทําไม่ได้ เราขวนขวายของเรา ทําของเรา เอาเป็นความจริงของเรา

นี่เราบอกว่า ปฏิเสธว่าไม่มีขั้นตอน

“มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑”

เอวัง

๑๕

ภาวนาถูกไหม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๓ เมษายน ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

อันนี้โทษนะ อันนี้เป็นของใคร คนปฏิบัติคือใคร ตัวเองเลยเหรอ

ถ้าปฏิบัติแบบนี้ ถ้าพูดถึง ถ้าอย่างที่เขียนมานี่ ถ้าเขียนมาได้อย่างนี้ปั๊บมันต้องเข้าใจอะไรพอสมควรเหมือนกันแล้วนะ มันต้องเข้าใจอะไรบ้างแล้ว เพราะเวลาจิตมันสงบมันจะเห็นร่างกายเป็นอย่างนี้เลยเหรอ ละลายลงอย่างนี้ เห็นอย่างนี้จริงๆ เลยเหรอ...เห็นไหม...ถ้าเห็นแล้วทําอย่างไรต่อไป...

มันแปลก ถ้าเห็นอย่างนี้มันต้องปล่อยวาง มันต้องมีผลไง ถ้าเห็นอย่างนี้มันไม่มีสมาธิ เราไม่มีสมาธิไง มันถึงเห็นอย่างนี้แล้วมันไม่ปล่อย เออ! งงแล้วน่ะ เดี๋ยวนะ เราถึงว่าคนถามอยู่หรือไม่อยู่ บางทีคนถามเขียนมาอย่างนี้ มันเห็นโดยจริงก็มี เห็นโดยอุปาทานก็มี เห็นโดยจินตนาการก็มี เห็นโดยข้อเท็จจริงก็มี ทีนี้เวลาคําพูดนี่คําพูดคําเดียวกัน แต่ผลมันแตกต่างกัน เห็นไหม

เอาแล้วเนาะ...มา เอาแล้ว

อันนี้ปัญหานะ ปัญหาว่า

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพ ผมปฏิบัติเดินจงกรมสัก ๒๐ นาทีแรก จิตเริ่มสงบ หลังจากจิตสงบเป็นสมาธิแล้วก็เจริญปัญญา ซึ่งก็แล้วแต่จิตว่าเขาจะให้เจริญปัญญาอย่างไร ซึ่งจะไม่ซํ้ากัน เช่น ดูกายภายใน จิตอยากดูอะไร จะเห็นอย่างไร เป็นตับ ไต ไส้ ปอด บางทีอยากซูมจุดไหน

ตอบ : นี่อันนี้สําคัญ ถ้าอยากซูมจุดไหนนี่แสดงว่ามีสมาธิ ถ้าอยากซูมจุดไหน ดึงจุดไหนเข้า จุดไหนออก ขยายส่วน นี่เป็นวิภาคะ

ถาม : ถ้าอยากจะซูมจุดไหนก็จะเห็นขยายให้เข้าชัดเจน บางวันจิตพิจารณากระดูก โครงสร้างของร่างกาย ดูกระดูกตั้งแต่กะโหลกลงมาถึงเท้า ขึ้นลงอยู่อย่างนั้น บางวันก็พิจารณาภายนอก เห็นผมเป็นเส้นใหญ่ๆ แล้วก็มีขี้ผมผุดออกมาด้วยเสมอ เห็นขนก็เห็นขนเต็มร่างกายออกมาคล้ายกัน เห็นเล็บก็เห็นขี้เล็บดําๆ เห็นฟันก็เห็นขี้ฟันสีเหลืองผุดออกมา เป็นหนัง เป็นขี้เล็บ เป็นต่างๆ

ฉะนั้น จิตมันสลด สะอิดสะเอียน บางวันขณะเดินจงกรม จิตก็พิจารณาอริยสัจ ๔ แต่ละข้อได้อย่างละเอียด ทั้งๆ ที่ปกติก็ไม่รู้อะไรเลย ตั้งแต่ทุกข์อย่างไร สมุทัยเกิดขึ้นมา จนตัณหา ๓ นิโรธจะพ้นทุกข์อย่างไร มรรคคือวิธีการจะพ้นทุกข์ มันจะพิจารณาลงลึกมาก กลับไปกลับมาอยู่อย่างนั้น บางวันก็พิจารณาอย่างอื่น ก็จะเห็นในสมาธิเป็นโครงกระดูกบ้าง เป็นเครื่องในร่างกาย เป็นขดลําไส้บ้าง เป็นต่างๆ ถ้าอยากเห็นก็ไม่เห็น เห็นเมื่อจิตนี้สั่งได้ ทั้งที่กล่าวว่านี่คือขณะเดินจงกรม

ขณะนั่งสมาธิ พิจารณาแบบนี้ก็นึกพุทโธๆ ในจิตไปตลอด บางทีเผลอหน่อย บางวันก็เห็นจิตไหลเคลื่อนเร็วๆ พอสักพักก็ออกมาช้าลง เห็นช้าลงจนนิ่ง แล้วก็เห็นกิเลสเล็กๆ น้อยๆ เข้ามารบกวนขัดใจ บางวันก็รู้สึกว่ากิเลสเข้ามาแทรกเสียแล้ว ขณะนั่งและขณะเดินจะไม่เหมือนกันเลย ทําไมขณะเดินนั้น เมื่อพิจารณากายจึงสลดสะอิดสะเอียน แต่พอใช้ชีวิตประจําวันก็ยังพอใจ ชอบใจ ติดใจเหมือนเดิม ผิดถูกอย่างไรครับ ช่วยเติมด้วย

ตอบ : นี่ถ้าพิจารณานะ ถ้าจิตมันสงบ ถ้าจิตมันไม่สงบ เวลาพิจารณาไปแล้ว โครงสร้างอย่างนี้ เราสังเกตได้ไหมเวลาที่เราเห็นอุบัติเหตุ เห็นข้างถนน เห็นเวลาคนประสบอุบัติเหตุ เราไปเห็นสิ่งใดเราก็เห็นกาย มันจะเกิดการสะอิดสะเอียน มันสะอิดสะเอียน เราจะกินพวกเนื้อสัตว์ไม่ได้ไปหลายวันเลย อันนี้เป็นเรื่องโลกไง เรื่องโลกคือเห็นอย่างนี้ นี่มันเห็น

ทีนี้เราคิดว่าเราเห็นธรรมะใช่ไหม ที่ว่าเวลาพิจารณาไปแล้วเห็นโครงกระดูก เห็นต่างๆ การเห็นนี่นะ ถ้าในกรรมฐานเรา ในพระป่า การเห็นนี่เป็นงานอันที่แสนยากเลยล่ะ ถ้าการเห็นตามความเป็นจริงนะ เพราะเริ่มต้นทําสมาธิก่อน

เอาอย่างนี้นะ เอาพื้นฐานก่อน ถ้าโดยพื้นฐานเราคิดถึงธรรมะปั๊บ เราบอกว่าผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เราจะเห็นได้โดยธรรมชาติเลย ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง แต่เวลาบางอาจารย์เขาจะให้ท่องเอา “เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ...ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง...ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง” คําว่าท่องของเขาก็คือพุทโธ ถ้าอย่างของเรากําหนดพุทโธๆ คือคําบริกรรม

ทีนี้เขาบอกว่าให้ท่อง “ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง” คําว่า “ท่อง” คือยังไม่เห็นไง คําว่า “ท่อง” คือยังไม่รู้ ทีนี้คําว่า “ท่อง” ท่อง “ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง” ไอ้นี่คือการท่อง มันยังไม่เห็นจริง ทีนี้พอเขาท่อง “ผม ขน เล็บ ฟัน หนังนะ” แล้วจิตเขาก็ลงได้

ฉะนั้นว่า ผม ขน เล็บ ฟัน หนังของเขามันก็เหมือนคําบริกรรมว่าพุทโธๆๆ ของเรา

ฉะนั้น พอเราพุทโธๆๆ ถ้าพุทโธจนจิตมันลง การเห็นนะ ถ้าการเห็นตามความเป็นจริง พอจิตมันสงบแล้ว พอมันเห็นนะ มันเห็นโดยจิต ถ้ามันเห็นโดยจิตมันจะเกิดการกระเทือนใจแล้ว เพราะจิตมันเห็น จิตมันกระเทือนใจ

แต่ถ้าเราเห็นโดยสามัญสํานึก ที่ว่าเราเห็นโดยโลก เราก็รู้ก็เห็น นี่ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ที่ให้ท่องเอาเราก็รู้อยู่แล้ว “ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง” ถ้าท่องอย่างนี้ปั๊บ มันเป็นท่อง มันเป็นสัญญาไง มันเป็นสามัญสํานึก เหมือนกับเราเห็นนี่

ฉะนั้น มีพระบางองค์บอกว่า “ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เป็นอริยสัจๆ” มันเป็นได้อย่างไร ถ้าผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เป็นอริยสัจนะ เมื่อกี้เพิ่งกินขาหมู เมื่อกี้กินขาหมู กินเข้าไปเลยน่ะ โอ้โฮ! นี่กินอริยสัจเข้าไปเลยนะ กินอริยสัจคือว่ากินขาหมูไง กินอริยสัจเข้าไปในท้องเลย แล้วมันก็จะไปเจริญออกมาจากข้างในเลย นี่เขาคิดกันไป เพราะว่าคิดแบบวิทยาศาสตร์ คิดแบบโลกไง คิดว่า สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าเราระลึกได้ เราจับต้องได้ สิ่งนี้จะเป็นอริยสัจ

แต่ถ้าในกรรมฐานนะ ในครูบาอาจารย์เราบอกว่า “ไม่ใช่”

ไม่ใช่ หมายความว่าต้องทําความสงบของใจก่อน ถ้าใจมันสงบนะ

เวลาคําถามสุดท้าย เห็นไหม สิ่งที่มันลงมาแล้วมันเห็นมาหมดแล้ว มันเห็นหมดแล้ว แล้วพอออกมาแล้วมันก็เป็นเรื่องปกติ “เวลาเราพิจารณาไปแล้วมันสะอิดสะเอียน แต่พอมาใช้ชีวิตประจําวันมันก็ยังพอใจ ยังชอบใจ ยังติดใจ แล้วทําอย่างไรต่อไป”

เรียกว่า “กายนอก” คําว่า “กายนอก” นะ เวลากายนอก เห็นไหม โดยปกติ อย่างเช่นพูดตอนเช้า โดยปกติเราไปรดนํ้าดําหัวผู้หลักผู้ใหญ่ ฉะนั้น คําว่า “รดนํ้าดําหัวผู้หลักผู้ใหญ่” หมายถึงว่าผู้ใหญ่ผ่านโลกมามาก เขาผ่านประสบการณ์ชีวิตมามาก เขาก็จะสอนเราว่าการดํารงชีวิตควรทําอย่างใดใช่ไหม

อันนี้ก็เหมือนกัน ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง พวกกายเป็นของอนิจจังๆ” มันก็เป็นประสาโลกๆ ไง ประสาโลกๆ แต่ถ้าพูดถึงพอผู้ใหญ่เขาสอนแล้ว เราประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเราเป็นจริงขึ้นมา ชีวิตของเราเป็นจริงขึ้นมา เราทําจริงขึ้นมา เราจะเห็นผลไง ว่าถ้าเป็นคนดีมีผลตอบสนองในทางที่ดี แต่ถ้าเราเป็นคนเกเรเกตุง ผลตอบสนองก็คือคุกตะราง นี่มันมีผลตอบสนองของมัน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาบอกว่า “เวลาเราศึกษาธรรมะ เห็นไหม ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง กายต่างๆ สิ่งนี้มันเป็นอนิจจัง” นี่มันก็ศึกษามาจากโลก แต่ถ้าจิตยังไม่สงบมันก็เห็นแบบโลกๆ นี่เห็นแบบโลก นี่เราพูดตอนเช้าว่า ชีวิตสามัญของเรา ชีวิตโลกของเรา แต่ถ้าเราเห็นโทษของมัน เราจะปฏิบัติขึ้นมา มันจะเป็นความจริงอีกอันหนึ่ง ความจริงอีกอันหนึ่ง แบบว่าถ้าเราเสียสละทางโลกเลย เรามาปฏิบัติของเรา เราจะรู้อริยสัจ เราจะรู้สัจจะความจริง

อันนี้ก็เหมือนกัน ชีวิตเราเป็นอย่างไร นี่รู้จริงเห็นจริงไปหมดแล้ว ไอ้นี่มันก็อปปี้ไง ลิขสิทธิ์ เห็นไหม สินค้าไปก็อปปี้ของเขามาทํา พอเสร็จแล้วเราไปขาย เดี๋ยวเจ้าของสินค้าเขามาจับ ทีนี้ธรรมที่เราศึกษาเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ธรรมของเรายังไม่มี

แล้วธรรมของเรายังไม่มี ทําไมเรารู้เราเห็นอย่างนี้ล่ะ นี่เห็นผม เห็นขน เล็บ ฟัน หนังเลย เห็นลําไส้ เห็นต่างๆ ไปหมดเลย...เห็นได้ อุปาทาน จินตนาการของคนน่ะเห็นได้ ทีนี้ว่าการเห็น นี่ถ้าเห็นได้ เห็นได้โดยอุปาทานก็ได้

ฉะนั้น เขาบอกว่า “มันไปกําหนดพุทโธแล้วมันจะเกิดนิมิต มันจะเกิดอุปาทาน การปฏิบัติของพระป่า พุทโธๆ พวกนี้ไม่มีปัญญา เราก็ต้องรู้ตัวทั่วพร้อมใช้ปัญญาไปเลย” เขาก็ไปขึงจิตของเขาไว้ไม่ให้ลงสมาธิ ไม่ให้ลงสมาธิหมายถึงว่า ถ้าไม่เป็นสัมมาสมาธิมันจะไม่เกิดอริยสัจ แต่พวกเรานี่เราทําความสงบของใจ เราทําพุทโธๆ เราทําความสงบของใจไง

ทีนี้พอทําความสงบของใจ ใจสงบอย่างไร

เออ! ถ้าใจมันสงบนะ เราพุทโธๆๆ คนที่จิตสงบนะ จิตมันปล่อยวางเข้ามา มันหดสั้นเข้ามา จิตมันจะปล่อยวางหมดเลย ปล่อยวางอะไรเข้ามา? ปล่อยวางสัญญาอารมณ์ อุปาทานเกิดจากอะไร จินตนาการเกิดจากอะไร เราปล่อยสิ่งที่มันจะออกไปจินตนาการ ปล่อยสัญญาอารมณ์ที่มันไปเก็บข้อมูลมา เรามีสติปัญญา นี่มีสติบังคับ บังคับให้จิตไม่เสวยอารมณ์ ไม่ไปตามสัญญาอารมณ์เดิม ที่ร่องนํ้าเก่าที่เป็นสัญชาตญาณของมนุษย์ที่มนุษย์เคยใช้อยู่นี่ บังคับให้ใช้ร่องนํ้าใหม่

พุทโธๆๆ บังคับให้จิตมาอยู่ในร่องนํ้าใหม่ ขุดคลองใหม่ ขุดทางเดินของนํ้าใหม่ ถ้าเราขุดทางเดินของนํ้าใหม่ เห็นไหม พุทโธๆ จนนํ้าใสสะอาด มันไม่มีสิ่งใด นี่ถ้านํ้าที่มันอยู่ร่องนํ้าเดิม เวลานํ้าหลาก นํ้าจะขุ่น แล้วแต่ดินสีอะไร แล้วมันยังซัดเอาบ้านเรือนของคนมา นี่อารมณ์ที่มันเกิดขึ้นมามันก็เกิดสัญญาอารมณ์กระทบกับคนนู้น กระทบกับคนนี้ กระทบถึงชีวิตของเราประจําวัน ทุกข์ โศก เศร้ากับความรู้สึกนึกคิดตลอดเวลา

กําหนดพุทโธๆๆ นี่ขุดร่องนํ้าใหม่ พุทโธๆๆ ดึงความรู้สึกนึกคิดมาอยู่ที่นํ้าที่ใสสะอาดทั้งหมด ออกซิเจนที่ดี แหล่งนํ้าที่ดี ถ้าพอมาอย่างนี้ปั๊บ ถ้าจิตมันสงบแล้ว โอ้โฮ! ร่องนํ้าก็ใหม่ นํ้าก็มีออกซิเจนเยอะแยะเลย นี่เป็นสมาธิแล้ว แล้วไม่เห็นเป็นปัญญาสักที ไม่เห็นเกิดอริยสัจสักที...อ้าว! ร่องนํ้าใหม่ใช่ไหม ร่องนํ้าใหม่ นํ้าใหม่ ออกซิเจนใหม่ ปลาใหม่ มันก็ต้องมีกิจกรรมขึ้นมา มันถึงจะสร้างบ้านสร้างเมืองขึ้นมาจากแม่นํ้าใหม่ นี่จากโลกียะเป็นโลกุตตระ

ผู้ถาม นี่ทุกคนปฏิบัติไปแล้วสงสัย สงสัยว่า พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม เราก็ได้ทําหมดแล้ว เห็นกายก็ได้เห็นแล้ว เห็นกระดูกก็ได้เห็นแล้ว เห็นทุกอย่างก็ได้เห็นแล้ว อริยสัจ ๔ ก็ได้ทําครบแล้ว แล้วศาสนาอยู่ที่ไหน มรรคผลอยู่ที่ไหน

นี่ไง แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ใช่ไหม ครูบาอาจารย์บอกว่า “กายนอก กายใน”

กายนอก หมายถึง เวลาปฏิบัติใหม่ๆ ให้ไปอยู่ป่าช้า ให้ไปเห็นซากศพ พอไปเห็นซากศพขึ้นมามันก็กลัวผี มันก็กลัวป่าช้า จะเข้าป่าช้าก็ขาสั่นเลย ขาสั่นเพราะอะไร เพราะมันกลัวผี แต่เวลามันอยู่บ้านมันไม่กลัวผีนะ มันคิดไปร้อยแปด พอเข้าไปป่าช้า มันกลัวผี กลัวผีก็ต้องกลับมาพุทโธ

ชัยภูมิเขาให้ไปเที่ยวป่าช้า ให้ไปอยู่ในป่าในเขา เพื่อบังคับไม่ให้จิตมันฟุ้งซ่านจนเกินไป พอไปอยู่นี่ พอให้จิตมันสงบเข้ามา พอจิตสงบเข้ามานี่มันปล่อยสัญญาอารมณ์ ปล่อยสิ่งที่ทําให้เหมือน ปล่อยสิ่งที่จินตนาการที่สร้างได้ มันเข้ามาอยู่ความสงบของมัน

ถ้าสงบแล้วนี่นะ มันสงบแล้ว เห็นไหม ดูสิถ้าในโลกนี้ ในตลาดนี้มีแต่แผงค้าสินค้า แต่ไม่มีสินค้าสิ่งใดๆ เลย เราจะขายอะไร ในตลาดสดมีแต่แผงร้านค้า แต่ไม่มีสินค้าเลย เราจะขายอะไร แต่เราเข้าไปตลาดนะ อู้ฮู! สินค้านี่นะมันมีเยอะแยะไปหมดเลย แล้วขายดีมาก เราก็อยากขายอย่างนั้น ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคือสินค้าที่มีอยู่แล้ว ฉะนั้น พอจิตมันเข้าไปแล้วมันจะอ้างสิ่งนั้นตลอด เห็นไหม นี่สัญญาอารมณ์

สัญญาอารมณ์ สิ่งที่เป็นสัญญา สิ่งที่เป็นภาพความจํา

“แต่ภาพความจําทําไมมันเห็นจริงๆ ล่ะ”

มันเห็น เห็นเพราะจิตมันเห็นได้ จิตมันจินตนาการได้ แต่จินตนาการแบบนี้มันจินตนาการแบบโลก ฉะนั้น ครูบาอาจารย์บอกว่า “ต้องให้วาง” แต่ถ้าจะใช้มันเป็นประโยชน์นะ ก็ให้คิดถึงกาย คิดถึงเวทนา คิดถึงจิต คิดถึงธรรมโดยเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าปัญญาอบรมสมาธินะ ที่มันปล่อย ที่มันรู้มันเห็น เวลามันปล่อยขึ้นมานี่มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญา สิ่งที่จิตมันจะออกไปคิดนอกเรื่องนอกราว คิดแต่เรื่องความทุกข์ความโศกของมัน คิดแต่เรื่องธุรกิจการค้า คิดแต่สิ่งที่กระทบกระเทือนก็ให้มาตรึกในธรรม คิดในธรรมะไง คิดในธรรม ตรึกในธรรม

ถ้าตรึกในธรรม ใช้ปัญญาในธรรม มันก็เหมือนกําหนดพุทโธนี่แหละ พุทโธนี่เราบังคับจิตให้มันนึกพุทโธๆ ใช่ไหม นี่เราบังคับจิตที่มันจะไปคิดเรื่องโลก เรื่องสัญญาอารมณ์ ให้มาคิดในธรรมะของพระพุทธเจ้า คิดไง คิดในธรรมะ นี่ตรึกในธรรม ตรึกในธรรม พระพุทธเจ้าสอนอย่างนั้น พระพุทธเจ้าเคยเกิดเคยตายอย่างนั้น ตรึกในธรรมๆ

“ตรึกในธรรม” ผลของมันก็คือปัญญาอบรมสมาธิ เพราะมันตรึกในธรรมแล้ว พอมันเข้าใจธรรมะมันก็สะเทือนใจ พอสะเทือนใจมันก็เศร้าใจ พอเศร้าใจนะ จิตมันก็ปล่อยวาง พอปล่อยวางมันก็เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ เห็นไหม

ฉะนั้น ถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิ ถ้ามันรู้อีกทีหนึ่ง รู้กาย รู้เวทนา รู้จิต รู้ธรรม รู้ด้วยอะไร? รู้ด้วยจิตที่สงบแล้ว พอจิตสงบแล้วพอเห็นกายนะ โอ้โฮ! ขนนี่ลุกหมดเลย ขนนี่พองหมดเลย เพราะอะไรรู้ไหม เพราะมันสะเทือน

จิตนี้เคยเกิดเคยตายมาไม่มีต้นไม่มีปลาย อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา

อวิชชา ตัวอนุสัยมันนอนเนื่องอยู่ใต้จิตสํานึก

เวลาพระพุทธเจ้าเย้ยมารไง “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้าอีกแล้ว เจ้าจะเกิดบนหัวใจเราไม่ได้อีกเลย”

ตัวที่อยู่ที่จิตใต้สํานึกนี่ ถ้าจิตเราสงบแล้ว เวลาเราพิจารณากายนี่มันไปสะเทือนตัวนี้ ถ้าสะเทือนตัวนี้นะ ขนนี่ลุกหมดเลย มันสะเทือนขั้วหัวใจเลย ใครเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมครั้งแรกนะ หัวใจหวั่นไหว ร่างกายแทบจะทรงไว้ไม่ได้เลย เพราะมันรู้ตามข้อเท็จจริง รู้ว่าของสิ่งนี้มันหลอกให้จิตเรานี่ จิตดวงนี้เวียนตายเวียนเกิด แต่ถ้ามันไม่เข้าถึงตรงนี้นะ “อืม! เห็นกาย มันละลายไปเลยต่อหน้าน่ะ แล้วมันเหลืออะไรก็ไม่รู้”

นี่มันมีไง มันมีสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา ปัญญา ๓ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พวกเราเข้าได้ลึกที่สุดคือจินตนาการ จินตมยปัญญา มันไม่ใช่ภาวนามยปัญญา

ถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญา มันจะเป็นภาวนามยปัญญาได้อย่างไร อย่างที่เราใช้ปัญญาพิจารณาๆ อยู่นี่ พิจารณาแล้วปล่อยเข้ามา แล้วจับกายพิจารณาซํ้า พิจารณาแล้วปล่อยเข้ามา จับกายพิจารณาซํ้า พิจารณาแล้วปล่อยเข้ามา จับกายพิจารณาซํ้า ทําอยู่อย่างนี้

ทีนี้ทําอยู่อย่างนี้

๑. บางคนก็บอกมันจืด

๒. พอทําแล้วมันปล่อยกายแล้ว ลึกๆ มันก็บอก “นี่โสดาบัน ลองได้ปล่อยนี่โสดาบันแน่ๆ เลย มันถูกต้องเปี๊ยะตามธรรมวินัยเลย ตามพระไตรปิฎกเลย ตามพุทธพจน์ อู้ฮู! เป๊ะ! ต้องโสดาบันแน่ๆ โสดาบันแน่ๆ”

คําว่า “โสดาบันแน่ๆ” นี่ไม่แน่ ไม่แน่เพราะอะไร เพราะว่าคําว่า “โสดาบันแน่ๆ” โสดาบันมันอยู่ข้างนอก คนพูดมันอยู่นี่ มันเป็นสองไง

หลวงตาพูดบ่อย “สัญญาอารมณ์กับเราเป็นสอง”

อารมณ์กับความรู้สึก อารมณ์กับพุทโธนี่เป็นสอง อารมณ์กับจิต ที่เรามีอารมณ์อยู่นี่มันมีจิตซ่อนอยู่เบื้องลึกนะ ถ้าไม่มีจิตก็ไม่มีอารมณ์ที่เราเป็นกันอยู่นี่ แต่ถ้าเรามีอารมณ์ อารมณ์เกิดจากอะไร? เกิดจากจิต ฉะนั้น นี่เป็นของคู่ สิ่งที่เป็นของคู่ไม่ใช่ของหนึ่ง ไม่ใช่ของหนึ่ง มันไม่เป็นความจริง

ฉะนั้น ว่า “เราเป็นโสดาบันแน่ๆ” นี่เป็นของคู่ เพราะโสดาบันมันอยู่ข้างนอก เราเป็นแน่ๆ อีกอันหนึ่ง นี่เป็นของคู่...ไม่ใช่! ไม่ใช่!

แต่ทุกคนคิดอย่างนี้นะ “โอ้โฮ! พิจารณากายแล้ว ปล่อยกายแล้ว อันนี้โสดาบันแน่ๆ แน่ๆ”

ไม่แน่! ไม่แน่! ไม่ใช่เลย ไม่ใช่ด้วย

นี้พูดถึงเวลามันทําไป เพราะคําถามถามว่า “แล้วจะทําอย่างใด จะทําอย่างไรต่อไป”

ถ้าทําอย่างไรต่อไปนะ สิ่งที่ทํามาแล้วนี่วางไว้ แล้วถ้ามันเกิดอย่างนี้นะ เพราะถ้าเราพิจารณาได้อย่างนี้ เพราะเริ่มต้นทําให้เราสะกิดใจตั้งแต่เริ่มต้นแล้ว

“ผมปฏิบัติเดินจงกรม ๒๐ นาที”

เพราะเราเดินจงกรมทั้งวันทั้งคืนยังไม่เห็นเลย

“ผมเดินจงกรม ๒๐ นาทีแรก จิตก็เริ่มสงบแล้ว”

“เดินจงกรม ๒๐ นาที” นี่อย่างนี้มันเหมือนกับเด็กนักเรียนไง เหมือนเด็กนักเรียน เด็กนักเรียน เห็นไหม อาจารย์สอน ก.ไก่ เราก็ ก.ไก่ เราเรียนได้แล้ว ก.ไก่ นี่อาจารย์สอนเลขเราก็ได้เลขแล้ว นี่คืออะไร? นี่คือการศึกษา การศึกษาคือสุตมยปัญญา คือการศึกษาเอาข้อเท็จจริง แต่เราทําประโยชน์กับเราได้หรือยัง? ยัง

นี่ก็เหมือนกัน เราปฏิบัติอย่างนี้ เราได้แล้ว เราปฏิบัติแล้ว แล้วเราเห็นของเราแล้ว เห็นอย่างนี้แล้วมันเป็นจริงไหม นี่ยังดีนะ โทษนะ ไม่ใช่อวดนะ นี่มาเจอเรา ถ้าไปเจอคนอื่นนะงงเลย เพราะอะไร เพราะอย่างนี้กับคําสอนของพระพุทธเจ้ามันอันเดียวกัน พระพุทธเจ้าก็สอนอย่างนี้ สอนให้เราพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม แล้วก็เห็นกาย พระพุทธเจ้าก็สอนอย่างนี้ แล้วเราก็ทําแล้ว แล้วมันผิดตรงไหนล่ะ

ผิดน่ะสิ ผิดเพราะว่ารากฐานของเรา แบบว่าข้อเท็จจริงใช่ไหม เวลาคนมีการศึกษาจบแล้ว ทุกคนก็ไปทําธุรกิจหมด บางคนก็ประสบความสําเร็จ บางคนก็ล้มลุกคลุกคลาน บางคนก็เป็นหนี้เป็นสิน เพราะไปทําแล้วกลับล้มลุกคลุกคลาน เป็นหนี้เป็นสินเขา แล้วทุกคนออกไปแล้ว นี่ศึกษามาจบเหมือนกันหมด พระพุทธเจ้าบอกอย่างนี้ ทฤษฎีว่าอย่างนี้ แล้วไปทําแล้วจริงไหม นี่ข้อเท็จจริงเกิดตรงนั้นไง

ไอ้นี่การปฏิบัติก็เหมือนกัน ทําให้เหมือนก็เหมือนจริงๆ เพราะกรณีอย่างนี้นะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านพิสูจน์มาหมดแล้ว ท่านทํามาหมดแล้ว แล้วใครจะสอน ไม่มีครูบาอาจารย์ แต่บัดนี้ในปัจจุบันนี้มี มีครูบาอาจารย์ที่รู้จริง รู้จริงเพราะอะไร รู้จริงเพราะว่าการทําอย่างนี้มันผ่านมาหมดแล้วแหละ ถ้ามันเป็นไปมันก็เป็นสุตมยปัญญา

“สุตมยปัญญาได้อย่างไร เดินจงกรม ๒๐ นาทีก็เกิดจากการภาวนา”

ไอ้การภาวนามันเป็นกรอบเฉยๆ แต่จิตมันยังไม่เป็นตามความเป็นจริง ถ้าจิตเป็นตามความเป็นจริงนะ เพราะการเดินจงกรม กว่าเราจะรักษาจิตของเราให้สงบได้ พอจิตสงบได้นะ

หลวงตาพูดบ่อยมาก “การขุดคุ้ยหากิเลสเป็นงานอย่างหนึ่ง”

การขุดคุ้ยหากิเลสเป็นงานอย่างหนึ่ง

แต่พวกเราคิดว่ากิเลสมันมีอยู่แล้ว มันต้องวิ่งมาชนเรา ความจริงกิเลสมันมีอยู่แล้ว มันอยู่ในใจเรานี่ มันบีบคั้นเรานี่เจ็บชํ้านัก แต่เวลาจิตสงบแล้วจะไปหามันนะ หาไม่เจอ กิเลสอยู่ไหนวะ กิเลสอยู่ไหนวะ? มันซุกอยู่ในใจ

แต่เวลามันบีบให้เราเจ็บชํ้านะ เจ็บชํ้ามาก แต่เวลาจะไปหามันนะ หามันไม่เจอ หาไม่เจอหรอก กิเลสนี่หาไม่เจอ เพราะกิเลสเป็นนามธรรม แต่กิเลสเป็นนามธรรม นี่ถ้าหาไม่เจอ เราขุดคุ้ยหามัน การขุดคุ้ยหามันไม่ต้องไปหาที่ตัวกิเลส ขุดคุ้ยหาที่กาย ที่เวทนา ที่จิต ที่ธรรม

บางคนจิตสงบแล้วไม่เห็นกาย บางคนไม่เห็นอะไรเลย หันซ้าย หันขวา หันซ้าย หันขวา ไม่เห็นอะไรเลย แล้วบางคนเกิดทิฏฐิอีก เกิดทิฏฐิเพราะว่าไปยึดคําของพระพุทธเจ้าบอกว่า “นํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา จิตสงบแล้วเดี๋ยวกิเลสมันจะวิ่งมาชน” ก็รอนะ เขาบอกว่ารอกิเลสมันวิ่งมาชน เหมือนผลมะม่วงมันต้องออกมา มันจะโตมา มันจะเห็นมา นี่โดยที่เขาคิดของเขา...ไม่จริง ถ้าผลของมะม่วงก็เป็นมะม่วงที่ต้นไม้ มันไม่ใช่เป็นเรื่องของจิต เพราะอะไร เพราะมันสร้างภาพ

แต่ถ้ามันเป็นจริง ถ้ามันจะเห็นกิเลสนะ นํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา นํ้าใสแล้วมีปลา นํ้าใสแล้วดูให้ดีจะเห็นปลา

นํ้าขุ่น นํ้าเป็นตะกอน ปลาอยู่ในนํ้านั้นเราจะไม่เห็นมัน

อารมณ์ความรู้สึกของสามัญสํานึกเรานี่ทุกข์ยากมาตลอด การงานทุกอย่างทับถมมาในใจทั้งสิ้น ความเครียด ความกังวลอยู่ในใจทั้งหมด กิเลสอยู่ไหน? ไม่รู้ ทําใจให้สงบ พุทโธๆ พยายามรักษาใจของเรา ดูแลใจของเรา ปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิอบรมปัญญา รักษา นํ้าใส นํ้าใสสะอาด ดูแลใจให้มันผ่องแผ้ว ผ่องแผ้วแล้วน้อมจิตไป เห็นไหม

หลวงตาท่านจะสอนว่า “ให้น้อมจิตไปสู่กาย”

ถ้าน้อมจิตไปสู่กาย ถ้าจิตนี้มีพื้นฐานนะ จะเห็นกาย ถ้าเห็นกายนี่ไหวเลย สะเทือนเลย ถ้าไม่เห็นกาย นี่มีเวทนาไหม มีจิตไหม มีธรรมไหม มันต้องพิจารณาอย่างนั้นมันเป็นปัจจุบัน นี่ขุดคุ้ยหากิเลส นี้เป็นงานที่แสนยาก

ถ้ากิเลสนะ เวลาจิตสงบ นํ้าใสแล้วเห็นตัวปลานะ หลวงตาจะไม่ติดสมาธิ ๕ ปี ครูบาอาจารย์ของเราที่ติดขั้นติดตอน ที่ภาวนาไปแล้วไปติดๆ จะไม่ติดเลย เพราะทําความสงบแล้วไปชนกับกิเลส ไอ้นี่ทําความสงบแล้วไม่เห็นกิเลส พอไม่เห็นกิเลส จิตมันว่างๆ ใช่ไหม “นี่คือนิพพาน” แล้วก็ติดอยู่อย่างนั้นน่ะ

จนมีผู้รู้ ผู้ที่ชํานาญ อันนั้นเป็นสมาธิ อันนั้นไม่ใช่นิพพาน นิพพานมันต้องมีมรรค ๘ นิพพานมันต้องมีงานชอบ เพียรชอบ สติชอบ ระลึกชอบ ต้องมีปัญญาฟาดฟันกับกิเลส แล้วฟาดฟันอย่างใด นี่ถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ถ้าเป็นความจริง ท่านจะพาให้เราออกฟาดฟันกับกิเลสอย่างใด ให้พาเราไปฟาดฟันกับกิเลสนะ ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์จะพาอะไรไปฟาดฟัน

เราสร้างเหมือนหนังสารคดี เราสร้างขึ้นมา เราทําขึ้นมา แล้วก็เป็นอย่างนั้น เริ่มต้นการฝึกหัดก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ นะ เวลาเราใช้ นี่ถ้าพิจารณา ใครจิตสงบแล้วให้พิจารณากายไม่เห็นกาย บอกให้นึกเอา เขาบอกว่า “นึกก็เป็นสัญญาสิ”

ใช่ นึกก็เป็นสัญญา ในเมื่อถ้าเรายังเห็นไม่ได้ เรายังรู้ไม่ได้ เราต้องนึกขึ้นมา สร้างขึ้นมา สร้างภาพ สร้างประเด็นขึ้นมา พอประเด็นขึ้นมาเราก็ฝึกหัด ฝึกหัด พอฝึกหัดจิตใจมันจะโล่งโถง มันจะมีช่องทาง พอมีช่องทางไป

ประสาเรานะ เหมือนที่หลวงปู่มั่นว่า “ปลาในสุ่มเรายังค้นคว้าไม่ได้ เรายังจับปลาตัวนั้นไม่ได้ แล้วเราจะไปจับปลาในทะเล”

ปลาในสุ่มเรายังจับไม่ได้ ปลาในสุ่มก็คือจิตในกายเรานี่ กายนี้คือสุ่ม มันสุ่มปลาตัวหนึ่งไว้ในกายนี้ มันสุ่มจิตไว้ในกายนี้ แล้วเรายังค้นหามันไม่เจอ แล้วคิดดูสิว่าเราจะไปค้นหาปลาในทะเล เราจะไปเจอได้อย่างใด

ฉะนั้น พอจิตมันเริ่มสงบ เห็นไหม เราจะค้นคว้าหามัน ถ้าเห็นกายนะ นี่โยมตั้งสติดีๆ นะ เพราะสิ่งที่พูดมานี่มันถูก ถูกตามคําสอน แต่มันไม่ได้แก้กิเลสเรา ถ้ามันไม่ได้แก้กิเลสเรานะ เราก็ต้องทําจิตของเราให้สงบเข้าไปมากกว่านี้ ถ้าทําจิตเราสงบแล้วกลับมาพิจารณากายใหม่ สิ่งที่ทํามา ถ้าใจไม่ร้อนนะ พอพิจารณากายแล้วมันปล่อย พอปล่อยแล้ว แต่พอออกมาแล้วมันก็คงที่เหมือนเดิม ไม่มีสิ่งใดที่มันชําระกิเลสเลย เห็นไหม แต่เราก็มีแนวทาง นี่ปฏิบัติเริ่มต้นมันเป็นแบบนี้แหละ ปฏิบัติเริ่มต้นจากคนที่ไม่เป็น ปฏิบัติเริ่มต้นจะเป็นแบบนี้ แต่ต้องก้าวเดินไป

รู้แล้วปล่อย รู้แล้วปล่อย แล้วเดินไปข้างหน้า รู้แล้วปล่อย แล้วเดินไปข้างหน้า รู้แล้วอย่ายึด ถ้าบอก “นี่เรารู้แค่นี้ เราเก่งแค่นี้นะ” ปัญญาเราจะไม่ก้าวไปข้างหน้า รู้แล้วปล่อย รู้สิ่งใดแล้วปล่อย ทําความสงบเข้าไป เห็นกายคราวนี้หยาบๆ เห็นกายคราวหน้าจะดีกว่านี้ คนเรานะ ถ้าสมาธิมันไม่แน่วแน่ เห็นกายก็เห็นกายโดยปกติ แต่ถ้าคนสมาธิดีๆ นะ เห็นกายนี่ใสเป็นแก้วเลย ถ้ากายใสเป็นแก้วก็ใช้ไม่ได้อีก สมาธิมันแรงไป

คําว่า “สมาธิมันแรงไป” นี่นะ มรรคไง สัมมาสมาธิ สมาธิระดับกลาง มัชฌิมา-ปฏิปทา สมาธิมัชฌิมาปฏิปทา ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ มันต้องมัชฌิมาปฏิปทาระหว่างกลาง ถ้าระหว่างกลางนะ มันสมดุลของมัน ถ้ามันสมดุลของมัน มันก็เป็นไป แต่ถ้าสมาธิเราไม่ดี เห็นกายมันก็เห็นกายโดยทั่วไป ถ้าสมาธิมันเข้มแข็งนะ ใสเป็นแก้วเลย ถ้าใสเป็นแก้วก็พิจารณาไม่ได้ อย่างเช่น ถ้าเป็นนิมิตแล้ว ถ้ามันใสมาก มันไม่วิภาคะ คือมันไม่เป็นไตรลักษณ์ไง

ถ้ามันเป็นไตรลักษณ์นะ เพราะมันสมดุลของมัน มันเป็นไตรลักษณ์คือมันแปรสภาพ ของมันจะแปรสภาพ มันจะเคลื่อนไหวของมัน ถ้าเคลื่อนไหวของมัน มันต้องมัชฌิมาปฏิปทา ทีนี้มัชฌิมาปฏิปทา มัชฌิมาปฏิปทาของใครอีกแล้ว? มัชฌิมาปฏิปทาของกิเลส มัชฌิมาปฏิปทาของธรรม มัชฌิมาปฏิปทาของโสดาบัน มัชฌิมาปฏิปทาของสกิทาคามี มัชฌิมาปฏิปทาของอนาคามี มัชฌิมาปฏิปทาของอรหัตตมรรค แตกต่างหลากหลายทั้งนั้นน่ะ

ถ้ามันละเอียดเข้าไปมันจะเป็นอย่างนั้น ที่พูดนี้เพราะเราห่วงอย่างเดียวเท่านั้นน่ะ เราห่วงว่า “ถามอะไรหลวงพ่อก็ว่าผิด ถามอะไรหลวงพ่อก็ว่าผิด หลวงพ่อไม่เคยพูดอะไรว่าถูกสักที” เราถึงต้องอธิบายให้เห็นยาวๆ ไง เดี๋ยวจะว่า “โอ้โฮ! หลวงพ่อนี่ถามอะไรก็ผิดทั้งนั้นเลย ไม่มีอะไรถูกสักอย่าง” ถ้าถูก ถ้าเป็นผล การภาวนาของเรามันจะเจริญรุ่งเรือง แต่นี้มันภาวนาแล้ว สําคัญตรงนี้

๑. มันไม่ก้าวหน้า

๒. เริ่มลังเล

๓. เริ่มเบื่อหน่าย

ฉะนั้น เวลาเราตอบธรรมะนี่เรารู้ เวลาคนปฏิบัตินี่มันทุกข์ขนาดไหน มันดูแลเรามาขนาดไหน แล้วพอเกิดสิ่งใดขึ้นมา เราก็ไม่ได้ผล มันทําให้ลังเลนะ ทําให้ลังเล แล้วทําให้เบื่อหน่าย นี่เราถึงบอกว่าทําอย่างนี้ ถ้าพูดถึงโดยปกติของมัน การปฏิบัติก็เริ่มต้นกันแบบนี้ทั้งนั้นแหละ เริ่มต้นแบบโลก เริ่มต้นโดยต้นทุนกับจิตของเรา

คือเราเกิดมาเป็นมนุษย์ แล้วกรรมของคนมันมาไม่เหมือนกัน เราใช้คําว่า “พันธุกรรมของจิต” นี่พันธุกรรมของมัน กรรมของมันไง กรรมของจิตแต่ละดวงมันไม่เหมือนกัน ทีนี้พอมันมาเกิดเป็นเรา เป็นมนุษย์ มนุษย์เหมือนกัน มนุษย์นี่เหมือนกันหมดเลย แต่ความคิดของมนุษย์ไม่เหมือนกันสักคนหนึ่ง แล้วความต้องการของคนก็ไม่เหมือนกัน แล้วปฏิบัติไปนะ มันจะล้มลุกคลุกคลาน แต่ละคนก็ไม่เหมือนกัน ง่ายบ้าง ยากบ้าง ทุกข์บ้าง ลําบากบ้าง ไม่มีเหมือนกันสักคน เหมือนกันไม่มี

ฉะนั้น พอเหมือนกันไม่มี เห็นไหม นี่เวลามาเริ่มต้นจะมาปฏิบัติ เวลาปฏิบัติไปแล้วนี่ของใครของมัน แล้วถ้าของใครของมันแล้ว เราจะต้องเข้มแข็ง แล้วเราจะต้องทําของเรา ถ้าทําของเรา พอทําแล้วเริ่มต้นมาจากโลก พอเริ่มต้นมาจากโลกมันก็เป็นแบบนี้ เป็นแบบโลกจากจิตใจของใคร

แล้วโยมลองคุยกันสิ อุปสรรคของแต่ละคนมันเหมือนกันไหม? มันไม่เหมือนกันสักอย่าง แล้วไม่เหมือนกันแล้ว อันนี้ฟังนะ อันนี้ยึดให้มั่นๆ นะ อย่า! อย่าไปเอาความสําเร็จของเขา หรือเอาความที่เขาถูกต้องของเขา แล้วจะทําตามนั้น...อย่า! เพราะอันนั้นคืออาหารที่เขาชอบ

คนภาคใต้ก็ชอบกินอาหารรสจัด คนภาคเหนือเขาก็ชอบกินแคบหมู คนอีสานเขาก็ชอบกินส้มตํา อ้าว! แล้วมันเหมือนกันไหม แล้วบอกว่าต้องกินให้อร่อยเหมือนกันๆ มันเป็นไปไม่ได้หรอกนะ คนภูมิภาคเขาเคยกินอย่างใด เขาถูกปากของเขา ฉะนั้น เขาอร่อยของเขา เขาก็บอกว่าอร๊อยอร่อย เราไปกินนะ โอ้โฮ! เผ็ดน่าดูเลย มันอร่อยตรงไหน แต่เขาว่าอร่อย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันตรงกับเรา ฉะนั้น เราฟังได้ ฟังมาเป็นคติมาเป็นตัวอย่าง แล้วเราพยายามทําของเราขึ้นมา ของเรานี่เราพยายามทําของเราขึ้นมา ถ้ามันเป็นอาหารก็ให้เป็นอาหารของเรา แล้วให้เป็นที่เราชอบกิน ถ้าเราชอบกินมันคือตรงกับจริต ถ้าชอบ ปัญญาชอบ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ สมาธิชอบ ถ้ามันชอบธรรม มันเป็นสมบัติของเรา ถ้ามันไม่ชอบธรรม เราพยายามฝืนกินให้มันอร่อยแบบคนอื่น แล้วมันไม่เป็นความจริง

แต่ถ้าเรากินแล้วมันชอบ เห็นไหม ความชอบธรรม นี่เป็นสมาธิก็สมาธิโดยชอบ ถ้าเป็นปัญญาก็ปัญญาโดยชอบ ถ้าไม่ชอบธรรมนี่เราทําให้เหมือนไง เขาว่าอร่อยนะ เราว่ากึ่งๆ อร่อย มันไม่อร่อยจริง แต่เขาว่าอร่อยไหม? อร่อยๆ กลัวจะตกขบวนรถสายเขา ก็ต้องไปตามเขา แล้วมันเป็นจริงไหมล่ะ เพราะเวลาปฏิบัตินะ เวลาเขาส่งยานอวกาศไปนอกโลกน่ะ เขาใช้เทคโนโลยีหมดเลย เพราะถ้าคนขับแว็บเดียวมันออกนอกเส้นทางเลย จิตใจของคนมันโลเลมาก มันวอกแวกวอแวมาก

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าอร่อยไม่อร่อยมันแป๊บเดียวๆ ทั้งนั้นน่ะ ทีนี้สิ่งที่โลเลมาก ถ้าสติมันทันนะ จิตที่เร็วมาก สติมันทัน มันทันหมด จะเร็วขนาดไหน ไม่พ้นจากสติไป พอเกิดสติ ทําดีแล้วมันจะเกิดปัญญา แล้วถ้าเกิดปัญญาเป็นภาวนามยปัญญา

คําถามที่ว่าต่อไปนี้ แล้วมันไม่ถอดไม่ถอน เราจะรู้จะเห็นของเรา มันจะถอดถอนไปเรื่อยๆ มันจะดีขึ้นเรื่อยๆ มันจะดีขึ้นเรื่อยๆ เห็นไหม

ใช่ มันไม่เหมือนเดิม คําว่า “เหมือนเดิม” เรายกตัวอย่างเรื่อย ตอนที่หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติใหม่ๆ พิจารณากายไปแล้วออกมาก็เหมือนเดิม พิจารณากายไปแล้วก็ออกมาเหมือนเดิม เห็นไหม มันเหมือนเดิม คําว่า “เหมือนเดิม” นี่กิเลสมันไม่ยุบยอบเลย กิเลสไม่สะเทือนเลย มันเหมือนเดิม หลวงปู่มั่นก็พิจารณาว่ามันเป็นเพราะอะไร หลวงปู่มั่น “อ๋อ! เพราะเราปรารถนาพระโพธิสัตว์ไว้”

หลวงปู่มั่นท่านถึงทําจิตของท่านสงบ สงบนะ เข้าไปลากันที่ในสมาธิ เพราะมันฐานของจิต พอลาเสร็จแล้วออกมาพิจารณา พอจิตมันสงบแล้วพิจารณากาย พอพิจารณากาย มันสํารอก “เออ! อย่างนี้ถูก” เห็นไหม มันไม่เหมือนเดิมไง มันพิจารณากายไปแล้วมันถอด มันคลายออก มันเบาลง สิ่งที่ในใจมันเริ่มคลายออกๆ

หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า “เออ! อันนี้ใช่”

นี่มันรู้ไง ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก จิตใดถ้ามันพิจารณาแล้วเหมือนเดิม มันไม่มีอะไรดีขึ้นเลย เราขยันแล้วเราพิจารณาของเราว่ามันควรจะหาทางออกอย่างใด แล้วถ้ามันมีทางออกแล้วมันพิจารณาของมันแล้ว เวลามันสํารอก มันคายออก มันไม่เหมือนเดิม ออกมาแล้วไม่เหมือนเดิม ศรัทธา อจลศรัทธา จากศรัทธาก็เป็นอจลศรัทธา ศรัทธาที่มั่นคง ศรัทธาที่มั่นคงแล้วจะขึ้นโสดาปัตติมรรค

โสดาปัตติมรรค ถ้าพิจารณาขาดก็เป็นโสดาปัตติผล ถ้าโสดาปัตติผลนะ ก็แค่นั้นน่ะ ถ้าไม่ขุดคุ้ยเป็นสกิทาคามิมรรค ถ้าสกิทาคามิมรรคมันก็เป็นสกิทาคามิผล ก็แค่นั้นอีกล่ะ ถ้าไม่ขุดคุ้ยจะไม่เกิดอนาคามิมรรค พอเกิดอนาคามิมรรค เพราะการขุดคุ้ยมันถึงเป็นมรรค พอเป็นมรรคมันก็เป็นอนาคามิมรรค อนาคามิมรรคพิจารณาซํ้าถึงที่สุดแล้วมันก็เป็นอนาคามิผล ถ้าอนาคามิผลมันว่างหมด มันก็โลกนี้ว่างไปหมดเลย เพราะมันปล่อยวางหมดแล้ว ถ้าไม่ขุดคุ้ยมันก็ไม่เป็นอรหัตตมรรค ถ้าไม่มีอรหัตตมรรคมันก็ไม่มีอรหัตตผล ถ้ามันมีอรหัตตผลมันก็สิ้นกิเลส พอสิ้นกิเลสถึงรู้ได้ชัดเจนแจ่มแจ้งเป็นอย่างนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ทํามามันเป็นพื้นฐาน แล้วทําต่อไป ทีนี้เพียงแต่ว่าถ้าไม่มีครูบาอาจารย์มันก็จะบอกว่า “ก็ทําแล้ว สมบูรณ์แล้ว ได้ทําแล้ว แล้วทําไมมันไม่ได้ผล ตรงกับพุทธพจน์หมดเลย ไอ้พุทโธๆ หลับตาแล้วก็พุทโธมันจะเอาปัญญามาจากไหน ปัญญาของมัน เห็นไหม ไม่มีการศึกษาจะเอาปัญญามาจากไหน”

หลวงปู่มั่นบอกว่า “อยู่ในป่าในเขา ฟังธรรมทุกวันเลย”

เวลาจิตมันใช้ปัญญาค้นคว้าไปนี่ธรรมมันเกิด มีธรรมมาสะเทือนให้ฟังตลอด สิ่งที่ธรรมนั่นธรรมแท้ๆ เป็นธรรมของบุคคล ไม่ใช่ธรรมสาธารณะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนรัฐบาล ธรรมเป็นของสาธารณะ ทุกคนมีสิทธิเสรีภาพใช้ได้ด้วยกัน

แต่ถ้าเป็นธรรมของเรา มันเกิดในใจของเรา มันเป็นถนนส่วนบุคคล จะให้ใครใช้ ไม่ให้ใครใช้ ให้ใช้หมายความว่า บอกกล่าวให้เขาได้ประโยชน์ ถ้าไม่ให้ใครใช้ ไม่ต้องพูด จบ มันเป็นถนนของเรา อยู่ในหัวใจของเรา ไม่มีใครรู้ไปกับเรา นี่ธรรมอันนี้ถึงจะเป็นธรรมส่วนบุคคล

ธรรมส่วนบุคคล เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “อานนท์ เราเอาธรรมของเราไป เราไม่ได้เอาธรรมของใครไปเลย” เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะจะนิพพานก็ไปลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็เอาธรรมส่วนบุคคลไปทั้งนั้นน่ะ มันเป็นธรรมธาตุในใจนั้น แล้วเอาสิ่งนั้นเพื่อเป็นประโยชน์กับใจดวงนั้น

ฉะนั้น เราปฏิบัติแล้ว สิทธิเสรีภาพเรามี เพราะสิ่งที่จิตนี้จะเป็นผู้พ้นจากกิเลส ไม่มีร่างกาย ไม่มีสิ่งอันใดที่พ้นกิเลส จิตที่พ้นกิเลส เพราะเรายังมีชีวิต เราถึงมีจิต เรามีจิต เรามีการพิจารณา เรามีการกระทํา เราจะได้มรรคได้ผล เอวัง

เพิ่มเติมท้ายกัณฑ์

อ้าว! ใครมีอะไรพูดได้นะ เดี๋ยวจะหาว่าตีหัวเข้าบ้าน พูดคนเดียวไม่ให้ใครพูดเลย อ้าว! ใครจะพูด พูดได้ ใครจะถามอะไรได้หมดเลย

ธรรมส่วนบุคคลมันก็มีโลกียธรรม โลกุตตรธรรม ถ้าเป็นโลกียธรรมมันก็ยํ้าแต่กิเลสนั่นไง โลกียะคือโลก โลกุตตระคือธรรม ธรรมส่วนบุคคลมันก็มีโลกียะกับโลกุตตระนะ โลกียะคือเกิดจากกิเลส เกิดจากทิฏฐิ เกิดจากความเห็น โลกุตตระคือเกิดจากสัจจะ โลกุตตระคือมันไม่มีกิเลสร่วมไง ถ้าโลกียะนี่เกิดจากกิเลส มันต้องฝึกไป รู้

ว่าไป ว่าไปสิ...อันนี้เป็นไตรลักษณ์ที่ไหน อันนี้เป็นไตรลักษณ์ที่ไหน ไตรลักษณ์คือการแปรสภาพ ถ้าเกิดขึ้นอย่างนี้เขาเรียก “ธรรมเกิด” นี่ธรรมเกิด เกิดอย่างนี้ มันผุดขึ้นมาไง ให้เอาความตาย เห็นไหม เมื่อกี้พูดว่าอย่างไร “ให้เอาความตายเป็นเครื่องอยู่” มันเป็นคําพูดหรือเปล่า

นี่ธรรม นี่ที่ว่า “ธรรมเกิดๆ” อย่างนี้เกิด มันจะผุดขึ้นมาในใจไง บางทีมันจะผุดขึ้นมานะ เป็นคําๆ หลวงตาบอกว่าหลวงปู่มั่นเป็นภาษาบาลี อาจารย์จวนเป็นภาษาบาลี แต่หลวงตาท่านบอกว่าท่านเป็นภาษาไทย ขึ้นอย่างนี้ นี่ธรรมเกิด ธรรมผุด ธรรมผุดนี้ไม่ใช่อริยสัจ คือมันจะมีความคิดดีๆ ผุดขึ้นมา ฉะนั้น เวลาธรรมเกิดๆ ใครบอกธรรมเกิด อู๋ย! ตื่นเต้นกันใหญ่เลย

เรารู้จักมันดี เรารู้จักว่าอะไรเกิด อริยสัจเกิดอย่างไร อะไรเกิดอย่างไร ไอ้นี่เขาเรียก “ธรรมเกิด” ไม่ใช่ไตรลักษณ์ ถ้าไตรลักษณ์นะ มันจะเป็นความรู้สึกนึกคิดเรานี่ก็ได้ เป็นธรรมไง แล้วพิจารณาไปแล้วมันแปรสภาพ ไตรลักษณ์คือการเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป คือการแปรสภาพ จากดิบเป็นสุก จากสุกเป็นเน่า นี่คือไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์คือการเปลี่ยนแปลง แต่ไอ้คําพูดนี้มันเป็นธรรม

เวลาปฏิบัติไปมันจะรู้ อันนี้เป็นศัพท์อยู่ในพระไตรปิฎก แต่ถ้ายังไม่เกิดขึ้นจริง ไม่รู้หรอกว่าพระพุทธเจ้าพูดถึงอะไร แต่ถ้าใครไปโดนเข้านะ เออ! อ๋อ! พระพุทธเจ้าพูดถึงอย่างนี้เอง ไอ้นั่นมันเป็นศัพท์อยู่ในพระไตรปิฎกไง แต่พอเราไปเจอสิ เอ๊อะ! เอ๊อะ! เลยล่ะ

ฉะนั้น ไอ้ที่เกิดเมื่อกี้นั้นเป็นธรรมเกิด ไม่ใช่ไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์เป็นอีกอย่างหนึ่ง ไตรลักษณะนี่นะมันทําให้เราสํารอกกิเลสเลย เราถือนี่อยู่นะ แล้วมันละลายไปเลย เอ็งว่ากูช็อกไหม กูถืออยู่อย่างนี้ ไตรลักษณ์คือมันละลายไปเลย เพราะมันแปรสภาพไง ไตรลักษณ์ แต่นี่ไม่ใช่ นี่แก้วสวย มันไม่เป็นไตรลักษณ์ มันสวยของกู แต่ถ้ามันเป็นไตรลักษณ์ มันละลายต่อหน้า คิดดูสิ ช็อกไหม

พิจารณากาย เห็นกาย กายตั้งอยู่อย่างนี้ นิมิต แล้วมันละลายลง มันแปรสภาพมันไป ช็อกครับ ช็อก! โธ่ ฉะนั้น คนไม่เคยเห็นอย่ามาโม้ ไม่มี เป็นไปไม่ได้ ถ้ารู้เห็นแล้วมันจะเป็นอย่างนั้นจริงๆ แต่เวลาเกิดอย่างนี้ เห็นไหม นี่อย่างนี้ที่เขาเรียก “ธรรมเกิด” แต่ไตรลักษณ์เป็นอีกอย่างหนึ่ง ปฏิบัติไปจะรู้

มรณานุสติ คนเราให้ระลึกถึงความตายตลอดเวลา นี่มรณานุสติ พุทธานุสติ ธัมมา-นุสติ สังฆานุสติ นี้คือมรณานุสติ คนเราระลึกถึงความตาย พอระลึกถึงความตายมันก็ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่เหิมเกริม ไม่ลําพอง เพราะกูจะตายแล้ว แต่ถ้าคนบอกกูยังไม่ตาย โอ้โฮ! มันลําพอง นี่มรณานุสติ...ถูก เพียงแต่ว่าเราจับวางมันถูกต้องตามตําแหน่ง นี่มรณานุสติ ถูก ฉะนั้น มันก็ถูกในการปฏิบัติ ทีนี้ปฏิบัติมันจะถูกไปเรื่อยๆ ยังมีขั้นตอนไปเรื่อยๆ

๑๖

จิตเป็นของเรา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๔ เมษายน ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : นั่งสมาธิแล้ว มีคนบอกว่าเห็นเหตุการณ์ล่วงหน้าทุกครั้ง แล้วเหตุการณ์นั้นก็เป็นจริง อย่างนี้ถือว่าปฏิบัติถูกต้องหรือยัง หรือต้องภาวนาอย่างไรจึงจะก้าวหน้า

ตอบ : คนภาวนาแล้วบอกเห็นเหตุการณ์ล่วงหน้าน่ะไม่ต้องฟังเลย...จบ ไม่ต้องฟัง เพราะเหตุการณ์ล่วงหน้านั้นไม่ใช่เรื่องศาสนา เรื่องศาสนา เรื่องถึงอริยสัจ เรื่องถึงความสุข ความทุกข์ เรื่องของความเป็นจริง

เหตุการณ์ล่วงหน้า เห็นไหม ตอนนี้ดูสิ วันสงกรานต์ พวกพราหมณ์เขาพยากรณ์ไปถึงปีหน้า ว่าปีนี้วัวกินอะไร จะได้นํ้าเท่าไร วัวกินภัตตาหาร ปีนี้ข้าวนาจะสมบูรณ์...กราบไหม กราบไหม ถ้าทายล่วงหน้า นั่นคือการพยากรณ์

ฉะนั้นว่า “มีคนบางคนเห็นเหตุการณ์ล่วงหน้าทุกครั้ง แล้วเหตุการณ์นั้นก็เป็นจริง”

เป็นจริงหรือไม่เป็นจริง นี่เราก็พูด นาฬิกาบอกเราด้วย ๒๔ ชั่วโมงเพี๊ยะ ไม่มีคลาดเลย เห็นเหตุการณ์ล่วงหน้า มันหมุนไปตลอดเวลา ตอนนี้คนคิดไปนะ นี่ไงในพุทธศาสนา ในศาสนาใช้คําว่า “ผู้วิเศษ” ผู้วิเศษไม่ใช่ธรรม ผู้วิเศษคือรู้สิ่งใดๆ กรณีอย่างนี้นะ ฤๅษีชีไพรเขาก็รู้มาตั้งเก่าแก่

เพราะเรื่องนี้ อย่างนี้นะ อย่างเช่นเรามานั่งกันอยู่ทุกๆ คน แล้วให้ทุกๆ คนคิดถึงบ้านของตัวเอง ทุกๆ คนเก็บของในบ้านของตัวเองวางไว้ที่ไหน คนนั้นจะรู้ จริงไหม ทุกๆ คนออกจากบ้านของตัวเองมา สิ่งของในบ้านตัวเองเราเป็นคนจัดเรียงเอง เราจะรู้ว่าของในบ้านเรา เราจัดเรียงไว้ที่ไหน ทีนี้ถ้าคนอื่นมารู้ล่ะ? มันไม่เกี่ยว

จิตของเรานะ เวลาจิตสงบเข้ามา จิตสงบเข้ามา จิตนี้มันเคยทําเวรทํากรรมมา จิตนี้มันเคยได้สร้างบุญกุศลมา จิตนี้มันมีข้อมูลของมันมา ถ้าจิตมันสงบเข้ามามันก็ไปรู้ข้อมูลของมัน มันก็เหมือนเรากลับบ้านเรา เรากลับไปบ้านเรา เราก็รู้ว่าของในบ้านเราจัดเรียงไว้ที่ไหน

บุพเพนิวาสานุสติญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาจิตมันสงบเข้ามา เห็นไหม บุพเพนิวาสานุสติญาณ ตั้งแต่พระเวสสันดรไป นี่เพราะพระพุทธเจ้าเคยเกิดมา พระพุทธเจ้าเป็น ๑๐ ชาติมา พระพุทธเจ้าสร้างพระโพธิสัตว์มา พระพุทธเจ้าสร้างสมมาทุกภพทุกชาติ มันสะสมลงไปในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบุพเพนิวาสานุสติญาณย้อนอดีตชาติไป มันเป็นธรรมะหรือยัง? ยัง

บุพเพนิวาสานุสติญาณ ปฐมยาม พระพุทธเจ้ายังไม่ได้ตรัสรู้ ธรรมะยังไม่มี พอจิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสงบลงนะ รู้อดีตชาติ บุพเพนิวาสานุสติญาณ ฤๅษีชีไพรในชาติภพต่างๆ เขาก็รู้ เทวทัตนะ จิตสงบมันแปลงกายเป็นพญานาค แปลงกายเป็นงูไปอยู่บนหัวของอชาตศัตรู แล้วเทวทัตเป็นอย่างไร เทวทัตเป็นอะไร เทวทัตตอนนี้ตกนรกอเวจีอยู่ เขาแปลงร่างได้ เป็นอริยสัจไหม? ไม่เป็น! ไม่เป็น!

นี่ไง ทีนี้เราจะเทียบให้เห็นๆ เราจะพูดให้โยมไม่ตื่นไง คําว่า “ไม่ตื่น” หมายถึงว่า ในเมื่อมีคนนั่งสมาธิไปแล้วเห็นเหตุการณ์ล่วงหน้า...อ้าว! ก็เรื่องของเขา เหตุการณ์ล่วงหน้า คนที่นั่งสมาธินะ ในทางการปกครองเขาบอกว่า เวลาคนนี่นะถ้าเขาเป็นพระ ถ้าเขาไม่เป็นพระนะ เวลาเขาไปเป็นหมอดู เป็นต่างๆ เขาก็ไปดูล่วงหน้าทั้งนั้นน่ะ กลับไปบ้านของเขา ในครอบครัวเขาทะเลาะเบาะแว้งกัน ในครอบครัวเขามีแต่ความทุกข์ แต่เขาดูฤกษ์ดูยามให้คนอื่นนะ แต่ในครอบครัวเขา เขาดูแลได้ไหม

นี่ไงเหตุการณ์ล่วงหน้า ล่วงหน้าอะไร

“มีบางคนเขารู้เหตุการณ์ล่วงหน้า แล้วจริงทุกครั้ง”

สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจังสิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์สิ่งนั้นเป็นอนัตตา ความจริงที่คงที่ที่เขารู้ทุกครั้ง นี่ไม่มี สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง ถูกบ้าง ผิดบ้าง มันจริงทุกทีเอาที่ไหนมา...ไม่มีหรอก

เพราะความจริงในโลกนี้เป็นอนิจจังไหม ความจริงในโลกนี้เป็นอนิจจังไหม? เป็น สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดมันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา เพราะในสัจจะมันบอกอยู่แล้ว สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง แม้แต่ชีวิตเรามันก็แปรสภาพไป ทุกอย่างแปรสภาพหมด ไม่มีอะไรคงที่ เจ็บไข้ได้ป่วยไปข้างหน้า แล้วมันเป็นจริงตรงไหนล่ะ มันมีอะไรจริงล่ะ? มันไม่มีอะไรจริงหรอก

“อย่างนี้ถือว่าปฏิบัติถูกต้องหรือยัง หรือต้องภาวนาอย่างไรจึงจะก้าวหน้า”

การจะก้าวหน้านะ สิ่งที่เรารู้เราเห็น สิ่งที่เรารู้เราเห็นมันปฏิเสธได้ไหม พอมาที่นี่ ใครผ่านถนนหนทางมา ใครมาที่นี่นะ มาถนนสายไหน มาจากมุมไหนของบ้านของตัว มาจากทางเมืองกาญจน์ฯ ก็มาจากหลังเขานี้ ถ้ามาจากทางราชบุรี มาจากกรุงเทพฯ เขามาแตกต่างเส้นทางกันมา เขาจะเห็น เขาจะรับรู้สิ่งที่เขาเห็นแตกต่างกันมา

ถ้ารับรู้สิ่งที่เห็นแตกต่างกันมา เห็นไหม ฉะนั้น ถ้าเราปฏิบัติไป ถ้าเรารู้เราเห็น สิ่งใดที่รู้เห็นนี่วางไว้ สิ่งที่รู้ที่เห็นนั่นแหละจะทําให้เนิ่นช้า สิ่งที่รู้ที่เห็นนะ เราจะเข้าบ้าน บ้านของเรา ถ้าเราเข้าไปถึงสัมมาสมาธิ เข้าสู่บ้านของเรา เข้าสู่ฐีติจิต ถ้าเข้าสู่ฐีติจิต การจะเข้าบ้าน ถ้าบ้านของคนใหญ่โต มันมีสวนหน้าบ้าน มันมีรั้ว บางคนจะมีรีโมทกดตั้งแต่ก่อนเข้าบ้าน บางคนเข้าไปเคาะประตูแล้วเขายังไม่ยอมเปิดบ้านให้

เราจะบอกว่า การทําความสงบของใจมันมีอุปสรรคแตกต่างหลากหลายกันไป แล้วแต่เวรแต่กรรมของจิตแต่ละดวง มันไม่มีสิ่งใดเหมือนกันหมด ไม่มี! ไม่มี! สิ่งที่สอนเป็นสูตร สิ่งที่สอนเหมือนกันหมด อันนั้นคือเขาคิดเหมือนทางวิชาการ เหมือนทางการศึกษาทางโลก การศึกษาทางโลกนะ เขาจะไม่เอานักเรียนไว้ค้างชั้น เพราะมันเสียที่นั่ง เขาจะพาสหมดน่ะ หมดห้อง สอบผ่านหมดๆ แต่ในการปฏิบัตินี่ไม่มี ต่างคนต่างรู้ ต่างคนต่างเห็น ต่างคนต่างตามความเป็นจริง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้าเป็นตัวเราเอง เวลาปฏิบัติไปรู้ไปเห็นแล้วมันเป็นจริง...จริงๆ เหรอ แล้วที่เวลาที่ไม่ได้ปฏิบัติ ที่ไม่รู้อีกเยอะแยะไป นี่มันเป็นการที่กิเลสมันควํ่ากินหงายกิน ไม่ปฏิบัติมันก็หลอก ปฏิบัติมันก็หลอก

เวลาปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม ไปรู้สิ่งนั้น ไปรู้สิ่งนี้ มันจะทําให้เสียหาย เสียหายคือจิตมันส่งออก มันไม่เข้าสู่ฐีติจิต มันไม่เข้าไปสู่บ้าน มันไม่เข้าไปสู่ที่กิเลสมันอยู่ ถ้าเราจะเข้าไปสู่ที่กิเลสมันอยู่นะ เราทําความสงบของใจไป มันจะรู้มันจะเห็นสิ่งใด เออ! วางไว้ มันไม่มีสิ่งใดมหัศจรรย์หรอก วางไว้ จะรู้หรือไม่รู้มันก็เป็นอย่างนี้

เราจะรู้อยู่ คนที่เขาอยู่ริมทะเล เห็นไหม นํ้าขึ้นนํ้าลงเขารู้ของเขา เราอยู่ในพื้นที่ชั้นใน เรามีนํ้าขึ้นนํ้าลงกับเขาไหมล่ะ? เราก็ไม่มี เราไม่เห็นมีนํ้าขึ้นนํ้าลงเลย หน้าบ้านก็ไม่มีนํ้าขึ้นนํ้าลงเลย แต่คนที่เขาอยู่ชายทะเลเขามีนํ้าขึ้นนํ้าลงนะ แล้วแต่แรงโน้มถ่วงของโลก เขามีของเขา

จิตของเราถ้าเราภาวนาไป เราสงบขึ้นมา เรารู้เห็นสิ่งใดนี่วางไว้

เพราะเขาถามว่า “แล้วจะภาวนาอย่างไรต่อไปถึงจะก้าวหน้า”

ถ้าภาวนาอย่างไรถึงจะก้าวหน้า “ศีล สมาธิ ปัญญา” สิ่งที่รู้ที่เห็นมันเป็นสิ่งล่อ กิเลสเอาสิ่งนี้มาล่อ รู้เรื่องของคนอื่น รู้ว่าพระพุทธเจ้านิพพานด้วยนะ แต่ตัวเองขี้ทุกข์ ทุกข์ทั้งตัว พระพุทธเจ้านิพพานแล้วก็สาธุ! เราก็สาวก เราก็เป็นพุทธชิโนรส เราก็เป็นศากยบุตร เราก็เป็นลูกศิษย์ลูกหา เราจะประพฤติปฏิบัติไป เรื่องของพระพุทธเจ้าเราก็สาธุ! เราก็ศึกษามา ปริยัติเราก็เรียนมาแล้วแหละ แล้ววางไว้ แล้วปฏิบัติให้ตามความเป็นจริง

เหมือนกับที่หลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น เห็นไหม ข้อนี้ทําให้ฝ่ายปริยัติเขา...จะบอกเขาด่าลงมา ว่าอย่างนั้นเลย คือว่าเขาเอ็ดลงมาไง เขาด่ามา เขาบอกว่าพวกเราไม่เชื่อพระพุทธเจ้า เพราะคําพูดนี้แหละ แต่คําพูดนี้เราพูดให้เห็นว่าการปฏิบัติมันมีปลีกย่อย มันมีทําให้เราติดขัด

อย่างเช่นเวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่นครั้งแรก หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า

“มหา! มหาก็มีความรู้ เรียนจนถึงขั้นเป็นมหา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นของที่ประเสริฐมาก เลิศเลอมาก เราจะเอาทูนใส่ศีรษะไว้ เราจะเทิดทูนไว้ แล้วใส่ลิ้นชัก แล้วลั่นกุญแจไว้อย่าให้มันออกมา”

ถ้ามันออกมานี่ เพราะเราปฏิบัติไป เรามีการศึกษาเป็นถึงขั้นมหา มันก็ต้องเทียบ “ธรรมะว่าอย่างนั้น นิพพานว่าอย่างนั้น ปฏิบัติแล้วจะได้อย่างนี้ ถ้าเดินอย่างนี้มันจะเป็นมรรค ถ้าเดินอย่างนี้มันไม่เป็นมรรค” มันก็ไปขัดแย้งกับความเป็นจริง เพราะเรารู้ขึ้นมานี่เรารู้จริงๆ เราเห็น แต่เห็นอย่างนี้มันยังเห็นแบบไม่สมบูรณ์ เห็นแบบว่าเรายังเริ่ม

อย่างเช่นปลูกต้นไม้ เขาบอกว่าทํานาแล้วจะได้ข้าว เราก็หว่านข้าว เวลามันออกต้นขึ้นมา มันงอกขึ้นมา เราจะเอาข้าวๆ มันไม่มีหรอก มันต้องให้ออกรวง พอเราหว่านข้าวไปใช่ไหม พอต้นข้าวมันงอกมานี่จะเกี่ยวข้าวๆ

เหมือนกับการเรียนมาไง เรียนมาหมายความว่า ถ้าเราจะทํานาใช่ไหม เราก็หว่านข้าว หว่านข้าวแล้วมันก็จะมีข้าว แต่กว่ามันจะมีข้าวมันก็ต้องมีต้นข้าว มันต้องเติบโตขึ้นมา กว่ามันจะแก่ กว่ามันจะออกรวง ออกรวงแล้วถ้ามันลีบ ถ้าออกรวงแล้วมันไม่แก่ มันก็ไม่ได้ข้าวอีก กว่ามันจะได้ข้าว ได้ข้าวเสร็จแล้วต้องเกี่ยว เกี่ยวเสร็จแล้วต้องมานวด นวดเสร็จแล้วต้องมาผึ่งความชื้นถึงจะได้ข้าวมา พอได้ข้าวแล้วเข้าโรงสีอีก

ทีนี้พอเราเรียนมา เราเรียนของเรามา หลวงปู่มั่นบอกว่าให้เอาเก็บใส่ลิ้นชักไว้ แล้วล็อคกุญแจมันไว้ก่อน แล้วถ้าปฏิบัติไปนะ เราปฏิบัติไปใช่ไหม เราปฏิบัติของเรา ทําไปนะ เวลาเราหว่านข้าว เราดูแลต้นข้าว มันจะมีข้าวมา พอเราเกี่ยวข้าวเสร็จ ทุกอย่างเสร็จ ทําสมบูรณ์เสร็จ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ถ้าเราจะทํานา เราต้องหว่านข้าว”

เราก็ได้มีการหว่าน มีการกระทํา มีการดูแล มีการนวด มีการเกี่ยว การเก็บ การนวด การสี นี่ข้าว! ข้าว! เห็นไหม

หลวงปู่มั่นบอกว่า “เวลาปฏิบัติไปถึงที่สุดแล้วมันจะเป็นอันเดียวกัน มันจะเป็นอันเดียวกัน”

เราพูดด้วยการเชิดชูนะ เขาบอกว่า “พระป่าไม่เชื่อพระพุทธเจ้า” นั่นน่ะ ก็เพราะเอ็งเชื่อพระพุทธเจ้าไง เอ็งถึงฉ้อโกง ฉ้อโกงว่ารู้แล้ว พุทธพจน์ๆ รู้ไปทุกเรื่อง แต่งงทุกเรื่องนะ รู้แล้วก็งง รู้แล้วก็ไปไม่รอด แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านทําของท่านตามความเป็นจริง

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า “แล้วจะประพฤติปฏิบัติอย่างไรต่อไป”

ถ้าประพฤติปฏิบัติ เรารู้สิ่งใดแล้ววางไว้ เขาบอกว่า “เวลาเห็นนิมิตๆ มันติดนิมิต” คําว่า “ติดนิมิต” นี่นะ เราจะโทษกันไม่ได้ เราโทษกันไม่ได้หมายความว่าคนที่มันจะมีนิมิตนะ จะยุบหนอพองหนอ จะอภิธรรมมันก็มีนิมิต เพราะคนที่ภาวนาอภิธรรมมาหาเราเยอะ ว่าจะแก้อย่างไร จะแก้อย่างไร นิมิตเหมือนกัน แต่เขาจะบอกว่า “ถ้าเป็นพุทโธจะเป็นนิมิตนะ ถ้าเป็นนามรูปจะไม่มีนิมิต เพราะมันใช้ปัญญา ไม่มีนิมิต”

แต่มี มีเพราะอะไร? มีเพราะจิตดวงนั้นมันมี

จิตดวงนั้น พันธุกรรมของมันสร้างมาอย่างนั้น มันจะไปภาวนาทางไหนมันก็เป็นแบบนั้น จะไปยุบหนอพองหนอ จะไปอภิธรรม จะไปพุทโธมันก็มีนิมิต พระกรรมฐานภาวนาพุทโธๆ เยอะแยะไปไม่มีนิมิต ไม่มีเลย บางคนสงบเฉยๆ ไม่มีนิมิตหรอก ถ้าไม่มีนิมิตนะ ไปกําหนดยุบหนอพองหนอก็ไม่มีนิมิต ไปกําหนดอภิธรรมก็ไม่มีนิมิต ไม่มี แต่ถ้าคนมันจะมีนะ มันกําหนดอะไรมันก็มี

ฉะนั้น พอกําหนดอะไรก็มี มันต้องแก้ตามนั้นไง คือแก้ตามนิสัย แก้ตามพันธุกรรมของจิตที่มันสร้างมา ถ้าครูบาอาจารย์ที่ภาวนาเป็นเขาแก้กันตรงนี้ เหมือนกับนายแพทย์รักษาคนไข้ คนไข้เป็นโรคอะไรเขารักษาโรคนั้น ไม่ใช่นายแพทย์รักษา โรคนี้มีอยู่โรคเดียวในโลกนี้ คือโรคนามรูป รู้เท่า รู้ทัน จบ ไม่มีโรคอื่นเลย โรคนี้ไม่มีกิเลสอย่างอื่นนะ ถ้าปัญญามันทัน ไม่มีนิมิต ไม่มีอะไรเลย แก้ได้หมด ไม่มีโรคอะไรเลย

ความเป็นจริงเป็นอย่างนั้นไหม?

ไม่เป็นหรอก

ทีนี้ถ้าไม่เป็นปั๊บ ถ้าจะภาวนาอย่างไรต่อไปนะ ภาวนาต่อไปนี่ รู้สิ่งใดที่รู้แล้วเรื่องจริงๆ ก็วางไว้ ถ้ามันจะเป็นจริงก็คือว่าเห็นกาย ถ้าเห็นกายนะ เราพิจารณากายไป พิจารณากายไป ถ้าจิตมันดี การพิจารณากายไปมันจะมีขั้นตอนของมันไป ขั้นตอนหมายความว่า ถ้าจิตมันดีมันจะพิจารณาได้ ถ้าจิตไม่ดี พิจารณาไม่ได้ ถ้าพิจารณาไม่ได้ แล้วถ้าคนไม่เป็นนะ มันจะถูลู่ถูกัง พิจารณาไม่ได้ด้วย แล้วก็ถูลู่ถูกังไปด้วย แล้วก็มีแต่เสื่อมไป ล้าไป เลิกไปเป็นธรรมดา นี่ถ้าไม่เป็นนะ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นนะ ท่านจะค่อยๆ บอก ค่อยๆ บอก “ถ้าทําอย่างนี้ติดอย่างนั้น ทําอย่างนี้จะติดอย่างนั้น” เพราะครูบาอาจารย์ท่านได้ผ่านไปแล้ว

“จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง” ใจดวงนั้นไม่มีการกระทํา ไม่มีขั้นตอนเลย ใจดวงนั้นจะสอนใครไม่ได้ สอนไม่ได้หรอก บอกได้เป็นครั้งเป็นคราว แต่บอกแล้วแก้ไม่ได้ เพราะการแก้นี่เหมือนไข้ อาการไข้ ฉีดยาแล้วมันไม่หายทีเดียว มันมีผลข้างเคียง มันจะมีผลต่อเนื่อง แล้วจะรักษาอย่างใดต่อไปให้มันถึงที่สุด คนภาวนาไม่เป็นนี่แก้ไม่ได้

คํานี้หลวงปู่มั่นท่านภาวนาเป็น ท่านพูดบ่อย “หมู่คณะภาวนามานะ แก้จิตมันแก้ยาก ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ถ้าผู้เฒ่าตายไปแล้วหาคนแก้ยากนะ”

หลวงปู่มั่นท่านยํ้าประจํา เพราะหลวงปู่มั่นท่านเป็นอาจารย์ใหญ่ของกรรมฐาน

ฉะนั้น ถ้าทําสิ่งใด จะทําให้ก้าวหน้านะ ถ้ากําหนดพุทโธหรือปัญญาอบรมสมาธิ รู้สิ่งใดแล้ววางไว้ มันไม่เป็นประโยชน์หรอก ที่ว่า “รู้ทุกอย่าง รู้เหตุการณ์ล่วงหน้า” เหตุการณ์ล่วงหน้าใครไม่รู้ ใครนั่งอยู่นี่ไม่ตายเหรอ รู้ทุกคนว่าต้องตายหมด ทุกคนก็รู้เหตุการณ์ล่วงหน้าหมดน่ะ ถ้าทุกคนรู้เหตุการณ์ล่วงหน้าหมด แล้วเป็นอะไรล่ะ? ก็ให้กิเลสมันขี่หัวไง

ปัญหามันเยอะ จะเอาปัญหาต่อไป วันนี้ปัญหาเจ็บๆ นะ

ถาม : เวลาปฏิบัติสมาธิมีอาการดังนี้

๑. ตัวหมุนติ้วหลายรอบ

๒. บางครั้งเหมือนมีอีกร่าง เหมือนกับตัวเองถอดร่างได้เป็น ๒ คน จะรู้สึกกลัว ไม่รู้จะทําอย่างไรต่อดี

ตอบ : เวลานั่งสมาธิตัวมันหมุนนะ อาการเวลานั่งสมาธิ บางคนเอียง บางคนน้อม บางคนไปข้างหน้า เวลาไปข้างหน้า เห็นไหม พอไปข้างหน้าถ้าเรามีสติเราก็ดึงกลับๆ กลัวจะไม่เป็นสมาธิไง ดึงไว้ เอนไว้ มันก็เอียง เอียงก็ดึงกลับ

ทีนี้พอจิตสงบแล้วมันหมุนติ้วๆๆ อาการนะ ถ้าเราสรุปลงโดยหลัก เรานั่งสมาธิเพื่อความสงบของใจ เราไม่ได้นั่งสมาธิเพื่อมาอวดว่าใครจะนั่งสวยกว่ากัน นั่งสวยหรือนั่งไม่สวยไม่สําคัญ สําคัญว่าจิตเป็นสมาธิหรือจิตไม่เป็นสมาธิ ฉะนั้น ถ้าเรารั้งได้เราก็รั้ง เรารั้งได้หมายถึงว่าเราดูแลใจของเรา เราไม่ได้ดูร่างกาย

ร่างกาย เห็นไหม ถ้าการเคลื่อนไหว การเดินจงกรมนี่มันเคลื่อนไหว แต่สงบ เคลื่อนไหวแต่สงบ การนั่งสมาธิ ถ้าจิตสงบแล้วก็คือเป็นสมาธิ แต่การเดินจงกรม ถ้าจิตมันสงบนะ สมาธิในการเดินจงกรมมั่นคงแข็งแรงกว่าการนั่งสมาธิ เพราะการเดินจงกรมแล้วจิตสงบ เพราะมันเคลื่อนไหวแล้วมันสงบ มันสงบยาก นี่การเดินจงกรม แต่ถ้ามันสงบอันนั้นดีมาก จะมีกําลังมากกว่า แต่ถ้ามันสงบเข้ามา เพราะเรามีเป้าหมายคือความสงบ

ฉะนั้น เวลาพอนั่งแล้วมีอาการตัวหมุน อาการตัวหมุน ถ้าเรากําหนดพุทโธชัดๆ หรือเรารู้ตัวชัดๆ อาการหมุนจะไม่มี อาการหมุนก็เกิดจากเราไปรับรู้ เราไปรับรู้ มันเป็นอาการของใจ แต่เพราะมันมีอาการหมุน โดยอาการที่มันหมุน หมุนเพราะอะไร หมุนเพราะเราตกใจ หมุนเพราะแบบว่าเราไปเจอภาพประทับใจ ภาพนั้นฝังใจ พอมันหมุนปั๊บ มันเกิดข้อมูลในหัวใจ นี่แผ่นเสียงตกร่อง

พอนั่งสมาธิปั๊บ พอเริ่มนั่งนี่หมุนแล้ว นั่งแล้วหมุนเพราะอะไร เพราะไม่ได้นั่งมันก็จะหมุนแล้ว เพราะจิตมันสร้างภาพ จิตมันไปยึด พอจิตไปยึด ไม่ต้องนั่งหรอก มันก็จะหมุนก่อนนั่งอีก เพราะจิตมันเป็น พอจิตมันเป็น นี่มันพูดอะไร พูดนี้พูดเพราะรู้ไง แต่คนที่เขาเป็นนี่เขาไม่รู้ “มันจะไปยึดอย่างไร ก็มันหมุนเอง ก็มันเป็นเอง พอนั่งทีไรก็ติ้วๆๆ เลย” เหมือนกับเด็กมันเป็น ผู้ใหญ่เขารู้แล้วว่าทําอย่างนี้มันผิดอย่างไรๆ แต่เด็กก็ว่า “ก็ผิดจริงๆ ก็ทําจริงๆ ทําจริงๆ” เห็นไหม นี่แก้จิต

ฉะนั้น ถ้ามันหมุนติ้วๆ นะ หมุนติ้วๆ เราสักแต่ว่า มันหมุนให้มันหมุนไป แล้วเรากําหนดพุทโธ หรือกําหนดสิ่งใดก็กําหนดสิ่งนั้นไว้ ถ้าเราเอาธาตุรู้ ธาตุรู้ทั้งหมดมาอยู่ที่พุทโธ มาอยู่ที่เราบริกรรม ธาตุรู้ทั้งหมดมันมาอยู่ที่นี่ อาการที่หมุนจะเกิดขึ้นได้อย่างไรถ้าไม่มีจิตไปรับรู้มัน สิ่งที่มันจะหมุนได้เพราะเราไปรับรู้มัน

ในปัจจุบันนี้นะ ในประเทศไทยมีเหตุการณ์เกิดขึ้นมากมายทั้งเหตุการณ์ในประเทศไทย เรารู้ด้วยไหม เรานั่งอยู่นี่ เรารู้เฉพาะเสียงในศาลานี้เท่านั้นล่ะ มันก็เกิดของมันอยู่ นี่เหมือนกัน ถ้าเรารักษาจิตของเรา อาการหมุนก็เหมือนกับประเทศไทยทั้งประเทศไทย เขาก็เกิดอยู่นี่ ตอนนี้ประเทศไทยมีเหตุการณ์เกิดขึ้นร้อยแปดพันเก้าในประเทศไทย แล้วเกี่ยวอะไรกับเราล่ะ เกี่ยวอะไรด้วย

ถ้ามันจะหมุนๆๆ อาการกับใจ อาการหมุนไม่ใช่ใจ ถ้ารักษาใจแล้ว “อ้าว! เอ็งหมุนไปสิ” มันก็ไม่หมุนไง ถ้าไม่สนใจมันก็ไม่หมุน ก็มันหลอกไม่ได้ไง ถ้ามันหลอกได้มันก็หมุนติ้วๆๆ แต่ถ้าเรารู้ทันปั๊บมันก็ไม่หมุนไง นี่แก้อย่างนี้ อาการที่หมุนรอบตัวไง ตัวหมุนติ้วๆ

อาการอย่างนี้นะ ถ้าแก้อาการหมุนรอบจบนะ มันก็เกิดอาการใหม่ เกิดอาการใหม่เพราะอะไร พันธุกรรมของจิต ถ้าจิตมันได้สร้างเวรสร้างกรรมมา พันธุกรรมเป็นแบบนี้ มันเกิดอย่างนี้ เราแก้ทัน นี่เป็นกรณีเคสหนึ่ง แล้วพอต่อไปนะ จิตมันก็ไปสร้างอีกเคสหนึ่ง มันจะเป็นไปอย่างนี้ ปฏิบัติจะติดไปเรื่อย ติดไปเรื่อย เราก็ค่อยๆ แก้ไป ค่อยๆ แก้ไป

บอกว่า พอแก้รอบแล้วนะ มันไม่มีอะไรหรอก มันมีอยู่เรื่องเดียวเท่านั้นน่ะ...มึงโง่ มันมีอยู่เรื่องเดียวเท่านั้นน่ะ คือจิตโง่ไง เพราะพอมันรู้ “อ๋อ! กูโง่เอง กูไม่ไปยุ่งอีกแล้ว จบ” ไม่อย่างนั้นแก้ไปเถอะ มันเป็นอย่างนี้เพราะมันมีรากเหง้าของมัน

แต่ถ้าแก้ไปๆ ทุกเรื่องนะ เพราะของอย่างนี้บอกเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องแก้ด้วยตัวเอง บอกอย่างใดก็ไม่รู้ ถ้าเราไปรู้เอง “เออ! ไม่ใช่เรื่องอะไรเลย เรื่องกูโง่เอง ไม่ใช่เรื่องอะไรเลย” พอฉลาดแล้วก็จบ

“วิชชา อวิชชา” อวิชชาคือความไม่รู้ พอมีปัญญาขึ้นมา มีวิชชาขึ้นมา อวิชชามันจะอยู่ได้อย่างใด มีปัญญาขึ้นมาแล้วความโง่มันอยู่ได้อย่างใด หลวงตาพูดประจํา “ที่ไหนมืดอยู่ เปิดไฟสว่างขึ้นมา ความมืดจะหายไปทันที” ที่ไหนมีความมืดอยู่ กดสวิตซ์แป๊ะ! สว่างทันที ถ้าที่ไหนมันรู้ทันแป๊ะ! ไอ้หมุนๆ หายไปไหน? ไม่มี

แต่ที่พูดนี้ เวลาพูดมันเหมือนกับเราเย้ยกันนะ...ไม่ใช่ พูดให้เห็นจริงไง เหมือนกับเราเป็นอยู่ใช่ไหม “เราหมุนๆ อยู่ แล้วมาบอกว่าไม่มี แล้วบอกว่าเราโง่ โอ้โฮ! ทําไมมันถากถางกันขนาดนั้น”

ไม่ใช่! ไม่ใช่! อันนี้ตอบปัญหาธรรม อันนี้ตอบปัญหาธรรม มันเป็นแบบนี้ แต่ถ้าพูดเยิ่นเย้อมันก็จับประเด็นไม่ได้ จับประเด็นไม่ได้เราก็ไปหมุนๆ อยู่ ทุกข์นะ แต่ถ้าเราจับประเด็นได้นะมันหาย คุ้มค่ากว่า คุ้มค่ามาก

หลวงปู่มั่นบอกว่า “การแก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ”

นี่ก็เหมือนกัน การแก้ความหมุนๆ การแก้ความวิตกกังวล แก้ยากนะ ถ้ามีคนแก้ให้เรา เราจะสาธุ

ถาม : ๒. บางครั้งเหมือนมีอีกร่างหนึ่ง เหมือนตัวเองถอดร่างเป็น ๒ คน

ตอบ : เห็นไหม มันจะมีไปเรื่อยๆ

นี่บอกว่าจริตนิสัย ถ้าจิตมันเป็นนะ ไปกําหนดอะไรก็เป็น ถ้าจิตไม่เป็น กําหนดอะไรก็ไม่เป็น คือมันไม่มี มันเหมือนกับคนเป็นไข้ คนมีโรคประจําตัว ถ้าใครมีโรคประจําตัวต้องแก้ตามโรคนั้น แต่นี้มันโรคกิเลสไง โรคจิต “โรคจิต” เขาบอกโรคจิตต้องเข้าโรงพยาบาล...ไม่ใช่ โรคของจิตมันเป็นนามธรรม ต้องค่อยๆ แก้ไป ถ้ามันปกติมันก็ปกติ

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้ามีอยู่ ๒ ร่าง ๓ ร่าง มันมีสิ่งใด มีอาการให้เราเคลิบเคลิ้มแล้วเราเชื่อ พอเชื่อแล้วเราก็จะยึดมั่นถือมั่น มันจะเป็นไปเรื่อยๆ นะ เรากลับมาพุทโธ

หลวงตาท่านบอกว่า “การปฏิบัติธรรมะมียากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น กับอีกคราวหนึ่งคือคราวสิ้นกิเลส”

เพราะคราวเริ่มต้นนี่จับพลัดจับผลู หลวงตาท่านบอกว่าท่านบวชครั้งแรก อุปัชฌาย์ท่านกําหนดพุทโธ ท่านก็ไปกําหนดพุทโธกับอุปัชฌาย์ แล้วมาเรียนอยู่ ๗ ปี พุทโธๆ จิตรวมได้ ๓ ครั้ง ๗ ปี แล้วพอศึกษาจบมหามาแล้ว จบมหาคือมีปัญญาแล้ว ไปปฏิบัติที่จักราช ท่านก็ไปดูจิตเฉยๆ ท่านบอกว่าท่านไม่ได้กําหนดพุทโธ ท่านดูจิตเฉยๆ ดูไว้เฉยๆ มันก็เป็นไปได้เพราะคนมีปัญญา

แต่ถึงที่สุดแล้วมันเสื่อม มันเสื่อมนะ ทุกข์อยู่ ๑ ปีกับ ๕ เดือน เพราะไม่มีคําบริกรรม สุดท้ายแล้วด้วยปัญญาของท่านเอง “ที่เราเสื่อมนี้เพราะมันขาดคําบริกรรม” ท่านถึงกลับมาเอาพุทโธ แต่เพราะว่าไปดูจิตอยู่ ทุกข์อยู่ ๑ ปีกับ ๕ เดือน

เวลามากําหนดพุทโธครั้งแรก ท่านบอกว่า ๓ วันแรกอกแทบระเบิด อกแทบระเบิดเพราะมันไม่อยากทํา มันเคยสะดวกสบายแล้ว บังคับให้มันทํางานนี่ ๓ วันแรกอกแทบระเบิด แต่พอบังคับมันๆ จนมันอยู่ได้แล้ว จิตมันมีที่อยู่ จิตมันมีที่เกาะ จิตมันมีที่เกาะมันก็เริ่มเข้ามา

แล้วท่านได้ฝัน ฝันว่าต้องลอดกอไผ่ ก็ไปเล่าให้หลวงปู่มั่นฟัง หลวงปู่มั่นบอกว่าความฝันมันบอก บอกว่าเริ่มต้นท่านจะทุกข์นัก ฉะนั้น จะทุกข์ขนาดไหนก็ต้องสู้ เริ่มต้นต้องลอดกอไผ่ไป ที่ท่านเล่าในฝันของท่านน่ะ ทุกข์นัก แล้วเวลาปฏิบัติแล้วส่วนใหญ่เป็นแบบนี้

การปฏิบัติยากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น เริ่มต้นจับพลัดจับผลู มั่วไปหมดเลย มีแต่ปัญหา เริ่มต้นเพราะเราไม่เป็น หญ้าปากคอก แต่ถ้าผ่านตรงนี้ไปแล้วนะ เอาล่ะไปได้แล้ว แล้วจะไปยากอีกทีหนึ่งตอนที่สุดแห่งทุกข์ ไปยากเพราะอะไร

ไปยากเพราะหลวงปู่ฝั้นท่านก็ “พุทโธผ่องใส พุทโธสว่างไสว”

ไปยากเพราะหลวงปู่บัว หลวงปู่บัวบอกว่า “มันสิ้นแล้ว”

ไปยากเพราะหลวงปู่คําดี หลวงปู่คําดีท่านบอกว่า “รู้อยู่แต่ไปไม่รอด”

ติดกันเยอะมาก ถ้าไม่มีคนไปแก้นะไปไม่รอด

ถ้ามีคนแก้นะ ยากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น ที่ว่ามันหมุนติ้วๆๆ แล้วมันก็แยกร่างแยกทรง หมุนติ้วๆ ยุ่งไปหมดเลย ยากตรงนี้ แล้วยากตรงนี้ไม่ธรรมดานะ ยากตรงนี้แล้วเราก็เพิ่งมาหัดปฏิบัติใหม่กัน เราก็ทุกข์ยากมา เราก็อยากปฏิบัติแล้วมีอะไรที่ชุ่มชื่นหัวใจบ้าง แล้วมาปฏิบัติมันก็ทุกข์ๆๆ มันยากตรงเริ่มต้นนี่

แต่พอมันผ่านตรงนี้ไปได้นะ มันภาวนาเป็นแล้ว มันจะมีช่องมีทางให้เราเดินไป เดินไปมันก็จะได้มรรคได้ผลขึ้นไป มันก็พอมีเครื่องอยู่ พอเป็นไปได้ ฉะนั้น ให้เข้มแข็ง เพราะว่าหลวงตาท่านก็ปฏิบัติมา คนที่ปฏิบัติมาจะผ่านเหตุการณ์อย่างนี้มาทั้งนั้น

เพราะคนเกิดมา คนเกิดมาจากกิเลสหมด ฉะนั้น คนที่เกิดมา คนปฏิบัติทุกคนผ่านเหตุการณ์แบบนี้มาทั้งนั้น ฉะนั้น เวลาเราเจอเหตุการณ์แบบนี้ เราต้องสู้! เราต้องสู้! ถ้าเรามีหลักเกณฑ์นะ

พูดตั้งนาน จะมาเข้าหลักอันลึกๆ นี่ไง

ถาม : กราบเรียนหลวงพ่อค่ะ

๑. จิตเป็นนามรูป เป็นอัตตาหรือเป็นอนัตตา

๒. จิตเป็นอัพยากฤตใช่ไหมคะ

๓. แต่จิตมีอยู่ในสภาวะนิพพาน ไม่เป็นอัตตา ไม่เป็นอนัตตา ไม่เป็นทั้งหมดใช่ไหมคะ

ตอบ : ไม่ใช่หมดเลย

จิตมันก็เป็นจิต

จิตจะเป็นอัตตา เป็นอนัตตา เป็นอะไรล่ะ จิตเป็นอะไร? จิตเป็นนามรูป

ไอ้คําว่า “นามรูป” นี่ นามรูป หรือเป็นอัตตาหรือเป็นอนัตตา

จิตมันก็เป็นจิต

จิตของคนนะ จิตเวลาเกิดขึ้นมา เห็นไหม จิตที่หยาบๆ เวลาเกิดนะ อยู่ในพระไตรปิฎก มันมีทาสีเป็นขอทาน เป็นขอทานที่ทุกข์มากนะ ทุกข์มาก เป็นขอทาน แล้วบังเอิญท้อง พอเวลาท้องขึ้นมานะ วันไหนไปขอทานนี่ไม่ได้กิน อย่างไรก็ไม่ได้กิน ทุกข์น่าดูเลยตั้งแต่ท้องคนนี้ ฉะนั้น เวลาคลอดแล้ว คลอดลูกคนนี้ออกมา ถ้าวันไหนเอาลูกไปขอทาน อย่างไรก็ไม่ได้ อย่างไรก็ไม่ได้กิน แต่ถ้าวันไหนเอาลูกวางไว้แล้วไปขอทานนะ ยังได้กินอยู่ ยังได้กินอยู่นะ แล้วเอาสิ่งนั้นมาเผื่อแผ่ลูกได้ด้วย

เราจะบอกว่า จิตนะ เวลามันทุกข์มันยาก เวลาเกิดมา เห็นไหม ขอทานก็ทุกข์อยู่แล้ว เวลาท้องขึ้นมานี่ไปขอทานไม่ได้เลย ไปขอทานอย่างไรก็ไม่ได้เลย เราจะบอกว่าเวลาจิตคนทุกข์ยากเป็นอย่างนั้นน่ะ เวลาจิตของคนที่มีบุญกุศล เวลามาเกิด เห็นไหม พรั่งพร้อมไปทุกอย่างเลย

บอกว่า “จิตนี้เป็นนามรูปไหม จิตนี้เป็นอัตตาไหม จิตนี้เป็นอนัตตาไหม”

เราจะบอกว่า จิตก็คือจิต ถ้าจิตมีบุญกุศล เวลาเกิดก็สูงส่ง เวลาจิตมีบาปอกุศล ไปเกิดก็ทุกข์จนเข็ญใจ ยากแค้นแสนเข็ญ แล้วมันเป็นอัตตาหรือเป็นอนัตตาล่ะ ไอ้ที่ถามนี่เพราะอะไรรู้ไหม ไอ้ที่ถามนี่เพราะเราเป็นชาวพุทธไง พอเราเป็นชาวพุทธเราก็ศึกษาธรรมะ พอศึกษาธรรมะก็เอาธรรมะมาถามเรื่องจิต

เอาธรรมะมาถามเรื่องจิต เพราะเราศึกษาแล้วใช่ไหม เรารู้นี่ ถ้ามีกิเลสอยู่นี่เป็นอัตตา ถ้าธรรมะของพระพุทธเจ้าก็เป็นอนัตตา อ้าว! พระพุทธเจ้าสอนเรื่องอนัตตานี่ ทีนี้เราก็เอาอัตตาและอนัตตามาถามว่าจิตมันเป็นอัตตาหรือเป็นอนัตตา อ้าว! แล้วจิตเป็นอะไรล่ะ หรือจิตเป็นนามรูป จิตเป็นนามรูปไหม จิตเป็นอัตตาไหม จิตเป็นอนัตตาไหม อ้าว! จิตเป็นอะไร

จิตก็เป็นจิต! จิตก็เป็นจิต!

จิตนี้ปฏิสนธิวิญญาณ แต่เวลาที่เราอยู่กันนี่นะ เวลาวิญญาณรับรู้ มันไม่ใช่ปฏิสนธิวิญญาณ มันเป็นวิญญาณในขันธ์ ๕ ในขันธ์ ๕ มีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อย่างเช่น ตาเห็นรูป มีจิตรับรู้ มันจะเป็นจักขุวิญญาณ เสียงกระทบหู ถ้ามีวิญญาณรับรู้จะเป็นโสตวิญญาณ ลิ้นรับรสมันเป็นชิวหาวิญญาณ ถ้ากระทบร่างกาย อายตนะ ๖ นี่วิญญาณอย่างนี้เป็นวิญญาณในขันธ์ ๕

นี่ไงที่เราเคารพพระพุทธเจ้ากัน เรากราบพระพุทธเจ้ากัน เพราะนี่พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ ธรรมะของพระพุทธเจ้า ในลัทธิศาสนาอื่นเขาไม่มี มีแต่ศาสนาพุทธ แล้วเราก็เป็นชาวพุทธ พอเราเป็นชาวพุทธเราก็ศึกษาศาสนา ศึกษาศาสนา เราว่าเรารู้ธรรม เพราะอะไร

เพราะเวลา “อัตตา” อัตตาก็เป็นกิเลสชนิดหนึ่ง

“อนัตตา” อนัตตานี่เป็นธรรมของพระพุทธเจ้าชนิดหนึ่ง “อนัตตา”

เพราะอนัตตาคือไตรลักษณ์ พอไตรลักษณ์ มันเป็นไตรลักษณ์เพราะอะไร ไตรลักษณ์มันเกิดได้อย่างไร ถ้าจิตมันเป็นอนัตตา “อ้าว! มันก็มีธรรมะในใจเลย เกิดมาเป็นพระอรหันต์เลย” นี่ก็ไม่ใช่ เกิดมาก็ขี้ทุกข์ เออ! แล้วอนัตตาเกิดได้อย่างไร อนัตตาเราก็ต้องฝึกหัด อนัตตาจะเกิดเองเหรอ? ไม่ใช่ อนัตตาเราก็ต้องมีสติมีปัญญาศึกษาของเรา

แล้วถ้าเป็นอัตตาล่ะ อัตตาไม่ต้องบอกเลย มันเป็นเอง เพราะว่ามันชอบอะไรก็คืออัตตานั่นน่ะ มันชอบ มันรัก มันสงวน นั่นแหละอัตตา อัตตามันมีอยู่แล้ว เออ! อะไรที่ว่าของกูๆ นั่นน่ะอัตตา แต่ธรรมของพระพุทธเจ้าบอกไม่ใช่ เป็นของชั่วคราวนะ ของนี้มันมีขึ้นเพราะเวรเพราะกรรม แล้วถ้ามันหมดเวรหมดกรรม มันไม่มีนะ เอ็งจะทุกข์เอ็งจะยาก แต่ถ้าเอ็งสร้าง เอ็งทําของเอ็ง เอ็งจะรู้ นี่พูดถึงธรรมะของพระพุทธเจ้า

ฉะนั้น จิตก็เป็นจิต อัตตาคือกิเลสชนิดหนึ่ง อนัตตาคือสัจธรรม คือธรรมะที่เราจะสร้างขึ้นมาอีกชนิดหนึ่ง นามรูป เวลาจิตเราสงบ เห็นไหม “นาม”...“รูป” รูปก็จับอยู่ อันนี้มันละเอียด แล้วถ้าอธิบายไปมันหลายชั้นตอน

นี้พูดถึง “ข้อ ๑. จิตเป็นนามรูป หรือเป็นอัตตา หรือเป็นอนัตตา”

เพราะเราไปศึกษาธรรมะ เราพูดบ่อย เห็นไหม “รู้พุทธพจน์” เวลาบอก “พุทธพจน์ๆ” แล้วเวลาคุยกับเรา “หลวงพ่อห้ามเถียงนะ นี่พุทธพจน์”

บอก กูไม่เถียงหรอกพุทธพจน์ กูเถียงมึงน่ะ กูเถียงคนพูดพุทธพจน์ กูไม่เถียงพุทธพจน์ พุทธพจน์กูก็เรียนมา กูก็รู้ ฉะนั้น พุทธพจน์ กูก็ส่ายหัวไว้ก่อน แต่กูเถียงคนพูด เพราะคนพูดมันไม่รู้พุทธพจน์ คนพูดมันอาศัยอ้างคําพุทธพจน์มาพูด แต่มันไม่รู้พุทธพจน์ มันไม่รู้เนื้อหาข้อเท็จจริงตามพุทธพจน์นั้น แต่มันรู้ชื่อของพุทธพจน์แล้วเอามากล่าวอ้างกัน

ฉะนั้น พุทธพจน์กูจะเทิดใส่ไว้บนศีรษะ แล้วกูจะเถียงกับมึง! กูจะเถียงกับมึง!

นี่พูดถึงเวลาจะแก้จิตนะ ถ้าไม่แก้จิตก็สาธุ! รางเนื้อชอบรางยา ใครชอบสิ่งใด ใครชอบวัฒนธรรมสิ่งใด สาธุ! ตามสบาย เอาเลยตามสบาย ใครชอบ ใครรัก ใครพอใจกับสิ่งใด นี่เข้ากันโดยธาตุ ธาตุของเขา ความเห็นของเขา ความชอบของเขา มันเป็นเนื้อเดียวกัน เขาชอบกัน แล้วเราพยายามบอกว่า “สิ่งนั้นไม่ดี สิ่งนี้ดีกว่า” มันเป็นเรื่องไร้สาระ ใครชอบสิ่งใด ใครอยากปรารถนาสิ่งใด สาธุ! ตามสบาย

แต่ผลนี่อีกเรื่องหนึ่ง ผลในการปฏิบัติ ผลที่จะเป็นจริง ผลที่จะเป็นธรรม

ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ใจมันจะรู้ ใจมันจะเห็น ใจมันจะสัมผัส

ถ้ามันไม่รู้ ถ้ามันไม่เห็น มันก็ลูบๆ คลําๆ “พุทธพจน์ พุทธพจน์” ลูบพุทธพจน์แล้วต้องให้มั่นใจด้วยนะ เดี๋ยวกลัวผิดไง “พุทธพจน์ พุทธพจน์” กอดไว้เลย กลัวผิดจากพุทธพจน์

แต่ถ้าเป็นสมาธิมันก็เป็นสมาธิจากหัวใจ เป็นปัญญา ปัญญานี้ได้ฟาดฟันกับกิเลส กิเลสทับถมหัวใจก็รู้ว่ากิเลสทับถมหัวใจ วันไหนฟาดฟันจนกิเลสมันหลุด มันขาดออกไปจากใจ มันจะซาบซึ้งธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า เวลากิเลสมันขาดดั่งแขนขาด

คนเห็นกิเลสขาดออกไปจากใจนี่เหมือนตัดแขนทิ้ง เหมือนตัดแขนตัดขาจากร่างกายเรา มันชัดเจนขนาดนั้น แล้วถ้าใครรู้ใครเห็นอันนั้น มันจะซาบซึ้ง หลวงตาท่านไปบรรลุธรรมที่วัดดอยธรรมเจดีย์ ท่านลุกขึ้นกราบแล้วกราบเล่า กราบแล้วกราบเล่า ท่านบอกว่าถ้าใครมาเห็นตอนนั้นก็นึกว่าเป็นคนบ้า แต่ความจริงคือคนมันเห็นไง ดั่งแขนขาด กิเลสมันพลิกฟ้าควํ่าดิน โลกธาตุมันไหวกลางหัวใจ มันซาบซึ้ง มันซาบซึ้ง มันกราบแล้วกราบเล่า กราบแล้วกราบเล่า

กับที่เราบอกว่า “พุทธพจน์ๆ” กอดไว้พุทธพจน์ กลัวผิด มันต่างกันราวฟ้ากับดิน

นี่เวลาครูบาอาจารย์ของเรา วงกรรมฐานของเรา

นี่ข้อที่ ๑. นะ

ถาม : ข้อที่ ๒. หรือจิตเป็นอัพยากฤตใช่ไหมคะ

ตอบ : ไม่ใช่! ไม่ใช่! ถ้าจิตมันเป็นอัพยากฤตมันก็เป็นแบบชั่วคราว

อย่างเช่นสุขกับทุกข์ อุเบกขา เขาบอกว่าอุเบกขานะ บางคนว่าอัพยากฤตเปรียบเทียบเท่ากับอุเบกขา เขาก็บอกอุเบกขานี่เป็นนิพพาน เราเคยเจออยู่ เขามาถามเราว่า “อุเบกขาเป็นนิพพานไหม” โอ๋ย! เรางงเลยนะ มันคนละคํานะ อุเบกขาก็คืออุเบกขาใช่ไหม นิพพานก็คือนิพพานใช่ไหม มันก็คนละคํากันอยู่แล้ว มันไม่ใช่ แต่เราตีเหมา มีรวมไง ฉะนั้น พอจิตมันแบบว่ามันไม่ไปซ้ายไม่ไปขวา เราก็คิดว่าจิตนี้มันเป็นอัพยากฤต

จิตเป็นอัพยากฤต มันหมายถึงว่า มันเป็นธรรมของพระพุทธเจ้าแล้ว มันเป็นเวทนา ๓ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา มันเป็นเวทนาอันหนึ่ง เวทนาที่ว่าเรามั่นคง เราไม่เอียงไปซ้ายหรือไปขวา แต่อยู่ไม่ได้

ดูศาลสิ ศาลเขามีตาชั่ง เห็นไหม ตาชั่งอย่าเอียงนะ ตาชั่งอย่าเอียง มันบอกกับศาลว่าตาชั่งอย่าเอียง อัพยากฤตไง แล้วมันจะเอียงไหม? เอียง เอียงเพราะอะไร เอียงเพราะเวลาหน้าหนาวมันก็หนาว เวลาหน้าร้อนมันก็ร้อน เวลาชอบ เวลาไม่ชอบ นี่ไปไหม? ไป

ฉะนั้น เวลาถ้าจิตนะ จิตที่ไม่เป็นอัพยากฤต เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดนี่ชัดเจนกว่า หลวงปู่มั่นบอกว่าสรรพสิ่งในโลกนี้มีเหตุมีปัจจัย ไม่มีสิ่งใดเลื่อนลอยมาเอง ต้องมีพ่อมีแม่ มีที่มาที่ไป

ฉะนั้น อวิชชามันเกิดบนอะไร?

อวิชชาเกิดบนฐีติจิต ฐีติจิต จิตเดิมแท้

คําว่า “จิตเดิมแท้” กับ “อัพยากฤต” นี้เป็นอันเดียวกันไหม

เออ! (หัวเราะ)

เราจะบอก เห็นไหม เวลาผู้รู้จริงพูดกับผู้ที่พูดตามตํารานี่แตกต่าง ผู้รู้จริงพูดนะ อวิชชาเกิดจากฐีติจิต เกิดจากจิตเดิมแท้ ไม่มีจิตเดิมแท้ มันจะเอาอวิชชา เอาความไม่รู้มาจากไหน ถ้าไม่มีสิ่งมีชีวิต มันจะมีความรับรู้ได้อย่างใด สิ่งที่มันจะรับรู้ได้มันต้องเป็นสิ่งที่มีชีวิต แล้วสิ่งที่มีชีวิตมันคืออะไร? คือชีวะ แล้วชีวะมันคืออะไร

พวกเราปฏิบัติไม่เป็นก็ยังไม่เห็นหรอก

ฉะนั้น “จิตเป็นอัพยากฤตหรือไม่”

ไม่ใช่อีกแหละ คือว่าถ้าโยมหรือใครมีความคิดเห็นว่าใช่ ก็แล้วแต่จริตนะ

แต่ของเราบอกว่า จิตก็คือจิต อัพยากฤตมันเป็นธรรมบทหนึ่งของพระพุทธเจ้า

“แต่จิตที่อยู่ในสภาวะนิพพาน ไม่เป็นอัตตา ไม่เป็นอนัตตา ไม่เป็นทั้งหมดใช่ไหมคะ”

นี่เราจะตอบเป็น ๒ ประเด็น

“แต่จิตที่อยู่ในสภาวะนิพพาน...”

อันนี้เราขีดเส้นใต้เลย เพราะเราพูดบ่อย พูดบ่อยเพราะเราไม่ใช่อวดรู้นะ แต่เราจําขี้ปากหลวงปู่มั่นมา เพราะเขาไปถามหลวงปู่มั่นเรื่องนิพพานนี่แหละ แล้วเขาบอกว่านิพพานคือว่าภวาสวะ มันเป็นอะไร

หลวงปู่มั่นบอกว่า นั่นน่ะภวาสวะยิ่งตัวร้ายใหญ่ ภวาสวะคือตัวภพ ฉะนั้น พอตัวภพนี่ ตัวภพคือตัวจิต ฉะนั้น ถ้าทําลายภพ กิเลสสวะ อวิชชาสวะ ภวาสวะ อาสวะ ๓ ถ้าทําลายภวาสวะคือทําลายภพ ทําลายจิต มันถึงจะเข้าสู่นิพพาน

ทีนี้พอเข้าสู่นิพพานแล้ว เพราะจิตมันเข้าไปสู่นิพพานไม่ได้ ถ้าจิตนี้เข้าไปสู่นิพพาน จิตนี้ก็จะไปขวางนิพพานอยู่ ถ้าจิตไปขวางนิพพานอยู่ ฉะนั้น จิตที่อยู่ในสภาวะนิพพานนี่ไม่มี ไม่มี นิพพานไม่มีสภาวะใดๆ เลย

นิพพานไม่มีสภาวะใดๆ เลย แต่มีที่หลวงตาท่านบอกว่า “เป็นธรรมธาตุ” เป็นธาตุธรรม ไม่ใช่จิต จิตเป็นภพ ฉะนั้น จิตที่อยู่ในสภาวะนิพพานนี่ไม่มี ในสภาวะนิพพานไม่มีจิต ไม่มีภวาสวะ ไม่มีอวิชชา ไม่มีกิเลสสวะ ไม่มีสิ่งใดเลย

ฉะนั้น นิพพานก็คือนิพพาน

ฉะนั้น บอกว่า “แต่จิตที่อยู่ในสภาวะนิพพานไม่ใช่อัตตา”

แน่นอน ไม่ใช่อัตตา ไม่ใช่อนัตตา ไม่ใช่

“ไม่เป็นทั้งหมดใช่ไหมคะ”

ไม่เป็น ไม่เป็นทั้งหมด ไม่เป็นถ้าพูด

เพราะในมหายานนะ ในมหายาน เวลาลูกศิษย์ท่านสิ้นกิเลสแล้ว เขาบอกว่าให้พูดถึงนิพพาน ลูกศิษย์เขาจะยืนขึ้นทันทีเลยนะ แล้วก็เม้มฝีปากแน่นๆ แล้วก็นั่งลง ในมหายานเขาบอกให้อธิบายนิพพานมา เขาลุกขึ้นพรึ่บ! แล้วก็เม้มฝีปาก นั่งลง จบ

ไอ้ของเรา “นิพพานนะ โอ้โฮ! มันเป็นความว่าง โอ๋ย! มันเป็น...”

โอ๋ย! นิพพานไอ้พวกขี้โม้ นิพพานขี้โม้มันพูดได้ ๕ วัน ๕ คืน

แต่คนที่นิพพานจริงๆ นะ เขาลุกขึ้นยืน เม้มฝีปาก แล้วนั่งลง

คนรู้กับคนรู้เขารู้กัน เพราะอะไร เพราะอาจารย์เป็นคนให้พูด อาจารย์น่ะ ถ้าอาจารย์ในมหายานสมัยเว่ยหล่าง สมัยที่ของจริงๆ นั่นเขาของจริงนะ ถ้ามึงพูดผิดนะ อาจารย์เอาตายไง ฉะนั้น เวลายืนขึ้น เม้มฝีปาก แล้วนั่งลง ทําไมอาจารย์เขาเชื่อล่ะ ทําไมอาจารย์เขาเชื่อ เพราะอาจารย์เขามีวุฒิภาวะความจริง ลูกศิษย์ก็มีวุฒิภาวะความจริง มันถึงกันไง มันถึงกัน มันเป็นธรรมอันเดียวกัน ฉะนั้น เขาเม้มปากแล้วนั่งลง อันนั้นเป็นความจริง

ฉะนั้น สิ่งนี้เราจะบอกว่า เวลาบอกว่า “นิพพานไม่มีจิต นิพพานไม่มีจิต” แต่ทําไมเมื่อก่อนนั้นหลวงตาท่านเทศน์ สมัยที่ท่านยังเทศน์บนศาลาอยู่ ท่านบอก “จิตบริสุทธิ์ จิตมันพ้นจากทุกข์ไป” ทําไมเราฟังตอนนั้นทําไมเราเชื่อล่ะ

เราเชื่อ เราเชื่อเพราะอะไร เราเชื่อเพราะว่าผู้ใหญ่คุยกับเด็ก หลวงตาท่านจะบอกให้พวกเรา ไอ้โง่ๆ ไอ้พวกโง่บ้าเซ่อ ไอ้พวกตาบอดให้มันฟังแล้วมันรู้ได้ ท่านถึงบอกว่าจิตมันบริสุทธิ์ เราก็รู้อยู่ว่าจิตมันทุกข์ๆ เห็นไหม พอจิตมันบริสุทธิ์ อ๋อ! จิตบริสุทธิ์อย่างนั้น

เวลาท่านพูดกับสังคมที่ยังสื่อกันไม่ได้ ท่านก็สื่อเพื่อให้พวกเรามีร่องมีรอยเดินขึ้นไป เวลาเมื่อก่อนนะท่านบอกว่า “จิตบริสุทธิ์เป็นอย่างนั้น ภาวนาไปแล้วจิตมันจะพ้นทุกข์ จิตเป็นหนึ่ง ท่านบอกว่านิพพานเป็นนิจจังก็ได้ คือเป็นที่มีอยู่ เหมือนกับเป็นอัตตา” ท่านเคยพูด แต่ตอนพูดสมัยนั้น คือว่าสังคมยังจับต้นชนปลายไม่ถูก คือเรายังก้าวเดินกันไม่เป็น เราขยับตัวกันไม่ได้เลย ท่านถึงบอกแนวทาง บอกร่องรอยเราไว้ใช่ไหม

แล้วพอพวกเรารู้แนวทาง รู้ร่องรอยแล้วนะ ท่านก็ตบอีกทีหนึ่ง “นิพพานเป็นธรรมธาตุ” จบเลย ไอ้จิตบริสุทธิ์หายไปแล้ว เพราะเราโตขึ้นมา วุฒิภาวะเราโตขึ้นมา เห็นไหม จิตบริสุทธิ์ไม่มี ช่วงท้ายๆ ชีวิตหลวงตาท่านไม่พูดถึงจิตบริสุทธิ์อีกเลย ท่านพูดแต่ธรรมธาตุ ธาตุของธรรม มันเป็นธรรมไปทั้งหมด เป็นธรรมไปแล้ว ไม่มีอะไรตกค้าง

เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูดสิ่งใด ถ้าเราตามทันนะ เราจะตามทันว่าท่านพูดด้วยเหตุใด ประสงค์สิ่งใด ประโยชน์กับโลก ประโยชน์เพื่อสื่อความจริงกัน

ทีนี้เราเป็นนักวิชาการใช่ไหม เราศึกษาแล้วเราก็จะเอาคําพูดของท่านมาชนกัน “อ้าว! ทําไมมันไม่ตรงกันล่ะ ทําไมไม่ตรงกัน”

เราต้องดู ดูที่มาที่ไป เวลาอ่านพระไตรปิฎกนะ เวลาพระไตรปิฎก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดกับพวกฆราวาส เห็นไหม พูดถึงอนุปุพพิกถา พูดถึงระดับของทาน ต้องพูดจนจิตใจของเขามั่นคงแล้วท่านถึงเทศน์อริยสัจ

ฉะนั้น บอกว่า “พระพุทธเจ้าพูด พระพุทธเจ้าพูด”

ใช่ พระพุทธเจ้าพูด แต่พูดกับชาวประมง พูดกับพวกพ่อค้า ไม่ได้พูดกับพระสารีบุตร ไม่ได้พูดกับผู้ที่ปฏิบัติจะเข้าสู่นิพพาน เวลาจะพูดกับผู้ปฏิบัติที่จะเข้าสู่นิพพาน ท่านจะพูดถึงอริยสัจเลย แต่ถ้าเวลาไปพูดกับพวกชาวประมง พูดกับเขาให้เขาได้สร้างบุญของเขา นี่พุทธพจน์เป็นแบบนั้น เราต้องดูที่มาที่ไป แล้วเราจะเข้าใจว่าคําพูดมันเป็นอย่างใด

ฉะนั้น สิ่งที่เราพูด เหมือนกับว่าเราปฏิเสธหมดเลย แต่เราปฏิเสธแล้ว เราก็อธิบายอย่างที่เราอธิบายนี่แหละ นี่เขาว่า “แต่จิตไม่อยู่ในสภาวะนิพพาน”

นี่ยังดีนะ ไม่บอกว่านิพพานมีอยู่แล้วกับจิต มันอีกเรื่องหนึ่งเลยนะ

นี้เขาว่า “แต่จิตไม่อยู่ในสภาวะนิพพาน ไม่เป็นอัตตา ไม่เป็นอนัตตา ไม่เป็นทั้งหมดใช่ไหมคะ”

ใช่ แล้วไม่เป็นทั้งอยู่ในนิพพานนั้นด้วย นิพพานคือนิพพาน นิพพานคือวิมุตติ พอวิมุตติแล้วก็เย็บปาก วิมุตติมันพ้นจากสมมุติทุกๆ อย่าง สมมุติคือการอ้าปาก สมมุติคือภาษา เอ็งได้ขยับ นั่นคือสมมุติแล้ว ถ้ามันพ้นจากวิมุตติไปนะ เย็บปากซะ แล้วนั่งลง จบ เอวัง

๑๗

หนึ่งในร้อย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๕ เมษายน ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๘๕๒. กราบขอบพระคุณอย่างสูง

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพยิ่ง กราบขอบพระคุณอย่างสูงที่เมตตาช่วยชี้แนะแนวทางในการก้าวเดินต่อไป โยมจะน้อมนําไปพิจารณาและพากเพียรทําต่อไปเจ้าค่ะ กราบขอบพระคุณในความเมตตาเจ้าค่ะ

ตอบ : “ข้อ ๘๕๒. กราบขอบพระคุณอย่างสูง” เนาะ

คําว่า “กราบขอบพระคุณอย่างสูง” นี่เขาถามปัญหามาเยอะ พอถามปัญหามาเยอะ นี่โดยธาตุ เพราะเราสังเกตผู้เขียนเขาเขียนมา เขาฟังธรรมแล้วเขาเขียนมาว่าเขาเห็นด้วย ส่วนใหญ่นั่นเขาเห็นด้วย เขาเห็นด้วยว่าการพูดโดยหลักโดยเกณฑ์นี่เขาเห็นด้วย ทีนี้การเห็นด้วย เขาก็มีความตั้งใจอยากจะประพฤติปฏิบัติ

ก่อนหน้านั้นมันสับสน มันสับสนเพราะว่ามีการชี้นํา มีแนวทางประพฤติปฏิบัติหลายๆ แนวทาง เขาก็สับสนอยู่ แล้วสับสนนะ คนเรานี่มันแปลก มันแปลกหมายถึงว่าคนเรามีวาสนา คือมีจุดยืน พอมีจุดยืน เราฟังสิ่งใดมันรู้ว่าถูกรู้ว่าผิด แต่มันไม่มีอะไรมาเป็นพยาน มาแยกแยะว่าอะไรผิดอะไรถูก ทั้งๆ ที่เราก็ว่ามันไม่น่าใช่

สังเกตได้เวลาคนมาถามปัญหา เวลาเราเคลียร์ปัญหาเขานะ เขาจะบอก “อืม! ใช่ หลวงพ่อ ผมก็สงสัยน่ะ แต่มันไม่มีใครฟันธง” เขาสงสัยอยู่นะ สงสัยแนวทางที่เขาทํามา เขาสงสัยทุกอย่างที่เขาทํามา “สงสัยอยู่ แต่มันได้สัมผัส มันก็อืม! ไอ้ว่าจะไม่ใช่หรือ เราก็ได้จับได้คลําอยู่ ไอ้ว่าจะใช่หรือ มันก็ไม่ใช่ แต่มันก็ยังทํามาอย่างนั้นน่ะ”

พอมาหาเรา เราบอกว่า “ผิด”

“ใช่ ผมก็ว่ามันผิด แต่มันไม่มีใครบอก”

พอบอกปั๊บมันจะปล่อยเลย แต่ถ้าไม่มีใครบอกนะ มันยังละล้าละลังๆ ไปอยู่อย่างนี้ หลายคนมากเป็นแบบนี้

ฉะนั้น ผู้ถาม เวลาเขาฟังเทศน์เราแล้วเขาจะมีแนวคิดอย่างนี้ เขามีความเห็นว่าสิ่งที่ว่าเราพูดนี่ถูกต้อง ไม่ใช่ว่าเราเป็นพวกเดียวกัน หรือเราจะยกหางว่าใครว่าถูกแล้วมันคือถูก ฉะนั้น เพียงแต่ว่าถ้าเราจะจับว่า คนนะ ถ้ามันมีแนวทาง เขาเรียก “วิสัยทัศน์” ถ้ามีแนวทางอย่างนี้ปั๊บ เขาจับทางได้ ถ้าเขาจับทางได้ ปฏิบัติได้หรือไม่ได้นั่นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้ามีแนวทางนะ เราเห็นว่าแนวทางนี้ถูกต้อง แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติของเราไป

ถ้าประพฤติปฏิบัติของเราไป ฉะนั้น เวลาเขามีความลังเลสงสัย หรือเขามีความขุ่นมัว เขาเข้ามาในเว็บไซต์ พอเข้ามาในเว็บไซต์เขาจะเอาสิ่งนี้เป็นที่พึ่ง แล้วว่าใช่ของเขาๆ ฉะนั้น เขาถึงว่า “กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพยิ่ง กราบขอบพระคุณอย่างสูงที่เมตตาชี้แนะแนวทางในการก้าวเดินต่อไป โยมจะน้อมนําไปพิจารณาและพากเพียรทําต่อไปเจ้าค่ะ”

เห็นไหม ถึงจะไม่ได้ เราก็จะพยายามพากเพียร เราก็พยายามจะทําของเรา

ฉะนั้น การกระทําของเรา ในการประพฤติปฏิบัติน่ะ เริ่มต้นเราประพฤติปฏิบัติ ถ้าคนที่ไม่เคยศรัทธาเลย แล้วมาเริ่มศรัทธา เริ่มประพฤติปฏิบัติ เราก็เริ่มแบบว่าเราเพิ่งเริ่มต้นจะทําสวนทํานา พอจะเริ่มต้นทําสวนทํานา เรายังไม่มีสิ่งที่เราเคยทํามา เราก็จะทําด้วยความมั่นใจว่าเราทําสวนคราวนี้ เราทํานาคราวนี้ เราจะได้ผลตอบแทนมหาศาล เราจะรํ่า เราจะรวย

คนที่เวลาทําใหม่ๆ จะคิดอย่างนั้นนะ แต่ถ้าคนที่เคยประพฤติปฏิบัติมา คนที่ล้มลุกคลุกคลานมานะ มันก็เหมือนกับคนที่ทํานาทําสวน นี่ชาวนาเขาบอกว่ายิ่งทํานายิ่งเป็นหนี้ ยิ่งทํานายิ่งเป็นหนี้ มีแต่หนี้เวลาทํานา เพราะอะไร เพราะมันต้องใช้จ่ายมาก

ฉะนั้น พอเขาใช้จ่ายมาก เราจะบอกว่าจิต เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติแล้วมันจะเคยล้มลุกคลุกคลานมา พอล้มลุกคลุกคลานมา มันมีสิ่งใดที่ฝังใจมา การฝังใจมา เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันไม่เหมือนกับคนที่ปฏิบัติใหม่ คนที่ปฏิบัติใหม่เหมือนกับคนที่เริ่มทําสวนทํานาใหม่ คนเริ่มทําสวนทํานานี่มันหวังผลคาดผล หวังผลว่าจะได้ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ แต่เวลาทําจริงนั้นมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ทีนี้เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ฉะนั้น การกระทําเราจะเริ่มต้นตั้งแต่ตรงนี้ ตรงที่ว่าก่อนที่เราจะประพฤติปฏิบัติมันต้องมีพื้นฐาน มันต้องมีที่มาที่ไป ทีนี้คนที่ไม่มีที่มาที่ไป พวกเรานี่ใจเร็วด่วนได้ พอใจเร็วด่วนได้ เห็นไหม เขาบอกว่า “ปฏิบัติง่าย ลัดสั้น พาหิยะฟังธรรมพระพุทธเจ้าทีเดียวเป็นพระอรหันต์ องค์นั้นฟังธรรมพระพุทธเจ้าทีเดียวเป็นพระอรหันต์” เราก็หมายปอง

ก็เหมือนกับคนทํานาใหม่ไง เราเริ่มต้นทํานา ทํานาคราวนี้รัฐบาลประกันราคาแล้ว เราจะได้เท่านั้น เราจะได้เท่านั้น เราจะมีเงินเหลือเท่านั้น นี่จินตนาการไป พอไปถึงแล้วบอกว่าไม่ได้ เพราะว่าเกี่ยวข้าวมาแล้ว รีบจะเอามาจํานํา เอามาประกัน มันมีความชื้น มันไม่มีใบประทวน จํานําไม่ได้...ก็ข้าว ทําไมล่ะ ข้าวก็เอาไปเก็บไว้ให้มันงอกไง ถ้าจะเอาเก็บไว้ให้งอก อย่างไรมันก็ต้องไปแล้ว นี่อย่างไรก็ต้องทํา

นี่ก็เหมือนกัน มันลัด มันสั้น มันปฏิบัติง่าย แล้วมันจริงหรือเปล่าล่ะ มันจริงหรือเปล่า มันเป็นอย่างนั้นจริงๆ ไหม ถ้ามันไม่เป็นจริงๆ เราถึงจะต้อง...ถ้าเรามีศรัทธา มีความเชื่อของเรา เราปูพื้นฐานของเรา เรานับ ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ เรานับ ๑ ของเราไป ถ้านับ ๑ นะ นับถึงที่สุดแล้วมันจะถึง ๑๐๐ ของมัน

๑ ไม่ใช่ ๑๐๐ นะ แต่ถ้าไม่มี ๑ นั้น ๑๐๐ นั้นไม่มี

๑ นั้นไม่ใช่ ๑๐๐ หรอก แต่ถ้าเรามี ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ เดี๋ยวเราจะได้ ๑๐๐

แต่ไม่ใช่ ๑๐๐ หรอก ๑ นั้นไม่ใช่ ๑๐๐

๑๐๐ ก็ไม่ใช่ ๑

ถ้ารวมกันเป็น ๑๐๐ แล้วมันไม่ใช่ ๑ หรอก มันรวมกันจนเป็น ๑๐๐

ฉะนั้น ถ้าใน ๑๐๐ นั้นไม่มี ๑ ถ้าไม่มี ๑ นี่ไม่ได้นับ ๑

ไอ้ ๑๐๐ นั้นมีแต่ตัวเลข ไม่มีความจริง ไม่มีหรอก

ฉะนั้น ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติ ถึงบอกว่า เราชอบเขาที่เขาแบบว่าเหมือนกับธาตุเดียวกัน ธาตุเดียวกันคือชอบความจริง ความจริงเป็นความจริง ถ้าทําได้ก็คือได้ ถ้าทําไม่ได้ เราเชื่อมั่นของเรา เราก็พยายามของเรา เราอย่าท้อแท้ เราอย่าถอดใจ เราอย่าทิ้ง

เราพูดบ่อยนะ บอกว่า เราทิ้งโอกาสเราไป เราทิ้งชีวิตเรานะ เราบอกนี่เป็นชีวิต เราเกิดมา ถ้าใครมามีครอบครัว มีต่างๆ เราก็มีชีวิตแล้ว ชีวิตอย่างนี้มันเป็นสมมุติ มันเป็นเรื่องโลกๆ ทุกคนก็เป็นแบบนี้ทั้งนั้นน่ะ แล้วคุณงามความดี ดูสิเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาองค์เดียว แล้วกลับไปเอาสามเณรราหุล นางพิมพา พระเจ้าสุทโธทนะ นี่เอาได้หมดเลย

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเราทําของเรา ถ้าเราทําได้ ถ้าเราทําไม่ได้เราก็พยายามของเรา เราอย่าทิ้ง อย่าทิ้งหมายความว่า เห็นไหม ที่ว่า “เวลาพาหิยะฟังพระพุทธเจ้าทีเดียวเป็นพระอรหันต์ เราก็จะเอาลัด เอาสั้น เอาง่าย” เอาลัด เอาสั้น เอาง่ายมันเป็นความเพ้อฝันไหม ถ้ามันเป็นความเพ้อฝันนะ คนเพ้อเจ้อ ละเมอ ทั้งๆ ที่อ้างอิงธรรมะของพระพุทธเจ้าแล้วก็เพ้อเจ้อกันไป

แต่เวลาคนที่ไม่ได้เพ้อเจ้อ อย่างเรานี่ลูกศิษย์กรรมฐาน เราเห็นหน้าทั้งนั้นน่ะ เราปฏิบัติกันมา ๒๐ ปีก็มี ๓๐ ปีก็มี ก็ยังล้มลุกคลุกคลานกันอยู่ อย่างนี้เพ้อเจ้อไหม? อย่างนี้ไม่ได้เพ้อเจ้อ แต่เราก็พยายามทําของเรา

หลวงตาท่านพูดประจํา บอกว่าคนเราเกิดมามี ๒ ตา ตาหนึ่งคือตาโลก ตาหนึ่งคือเราเกิดมาเราต้องมีอาชีพ เราต้องมีสัมมาอาชีวะ เราต้องเลี้ยงชีพของเรา เราอยู่กับสังคมโลก เรามีชีวิตในโลก อีกตาหนึ่ง เห็นไหม อีกตาหนึ่ง ถ้าเรามีโอกาสของเรา เราก็มาประพฤติปฏิบัติของเรา เพื่อให้หัวใจของเรามันมีที่พึ่ง ให้หัวใจเรามีหลักมีเกณฑ์

คําว่า “มีหลักมีเกณฑ์” คนที่มีหลักมีเกณฑ์ ถ้าเป็นลูกศิษย์นะ ลูกศิษย์หลวงตาแล้วเชื่อหลวงตาจริงๆ จะไม่เป็นเหยื่อคนอื่น

เวลาคนอื่น เวลาใครบอก “หลวงตาว่าอย่างนั้น หลวงตาว่าอย่างนั้น”

“หา!”

ท่านพูดอย่างนี้นะ “หา! เราว่าอย่างนั้นเหรอ”

“หลวงตาว่าอย่างนั้น หลวงตาว่าอย่างนั้น”

ฉะนั้น หลวงตาท่านเป็นหลักเป็นชัย ทุกคนก็ว่าหลวงตาว่าอย่างนั้น เพราะเราไม่มีเครดิตพอที่ว่าเราจะบอกว่าเราพูดอย่างนั้น เราถึงบอกว่าหลวงตาว่าอย่างนั้น ถ้าหลวงตาว่าอย่างนั้นน่ะ ทีนี้ก็เหมือนกับธรรมของพระพุทธเจ้า ธรรมของพระพุทธเจ้าเป็นความจริง แต่เราคิดของเราอย่างนั้นไง ถ้าคิดของเราอย่างนั้นนะ เราเป็นจริงหรือเปล่าล่ะ ถ้ามันไม่เป็นความจริงนะ มันไม่เป็นความจริงเราก็จะไม่ได้ความจริงของเรา ถ้าเราได้ความจริง เห็นไหม

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า นี่เราพอใจที่ว่า “โยมจะนําไปพิจารณาและพากเพียรปฏิบัติต่อไป”

เราพากเพียร เราปฏิบัติของเรา เราเป็นชาวนา ถ้าเราได้ทดนํ้าเข้านา เราได้หว่านกล้า เราได้ปักดํา เราดูแลต้นข้าวของเรา เราหวังเก็บเกี่ยวข้าวของเรา เราหวังเก็บเกี่ยวมรรคผลในหัวใจของเรา ๑ ๒ ๓ ๔ ค่อยๆ ทําของเราไป อย่าใจร้อน

คําว่า “ใจร้อน” เห็นไหม มักง่ายจะได้ยาก คนที่ไม่มักง่าย คนที่มีความวิริยะ มีความอุตสาหะ คนคนนั้นจะเอาตัวรอด จะมีมากมีน้อย เก็บหอมรอมริบ ประหยัดมัธยัสถ์ รู้จักรักษาใจของตัว เขาจะไปนิพพาน เขาจะไปสุขาวดี เขาจะไปถึงสุด มันเรื่องของเขา เราปฏิบัติของเรา เราฟังของเรา เราฟังหมายความว่า ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก หัวใจของเรา

เวลาเราปฏิบัติ เห็นไหม ถ้าคนเชื่อนะ คนตื่น เราปฏิบัติของเรานะ เก็บหอมรอมริบ ดูข้าว ดูนา ดูกล้า ดูต้นข้าว เราดูของเรา เวลาเขาบอกว่าสิ่งนั้นดี สิ่งนี้ดี มันเหมือนกับทางโลก คราวนี้ผลไม้ชนิดนี้มีราคาดี ปลูกกันเต็มเลย...ราคาตก เขาบอกว่าชนิดนั้นดี...มันโค่นทิ้งหมดเลย มันไปปลูกชนิดใหม่ พอราคามันจะดี พอมันปลูกมาก โค่นทิ้งใหม่

นี่ก็เหมือนกัน เราจะดูแลนาของเรา เขาว่าสิ่งนั้นดี สิ่งนี้ดี เราทิ้งไปเลยนะ แต่ทิ้งไปเลย เราไปปฏิบัตินะ ปฏิบัติไปแล้ว ถ้าคนมีสติ แชร์ลูกโซ่ เวลาธรรมลูกโซ่นี่นะ เขาจะบอกสิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม แล้วกระตุ้นกันต่อเนื่อง ต่อเนื่องไป เป็นสังคมนะ

“นี่ไงธรรมะเป็นอย่างนี้ไง” แล้วมันอยู่ในสังคมน่ะ “เออ! จริงๆ เนาะ นี่มันว่างๆ มันสบายๆ เนาะ โอ๋ย! มันดี๊ดีเนาะ”

มันก็แชร์ลูกโซ่ต่อๆ ไป ถึงที่สุดใครจะดี มันจะดีไปถึงไหน เพราะมันไม่มีความจริงรองรับ ไม่มีผลประโยชน์เข้ามา แชร์ลูกโซ่นั้นถึงที่สุดคือล้มควํ่า

ในการปฏิบัติที่ว่าเรียบง่าย ลองทําดูสิ นี่ไม่ใช่ว่าปิด กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น แล้วไม่ให้เชื่อนี่จะทดสอบเขาได้ไหม? ทดสอบ แต่การทดสอบของเรา เราต้องมีสติปัญญาของเราว่ามันเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง

ทีนี้เวลาเราไปทดสอบ เราไม่ใช่ไปทดสอบนี่ เราไปเป็นเหยื่อ คือเราไปส่งเสริมเลยไง ทุ่มไปทั้งตัว ไม่ใช่กาลามสูตรไง ไม่ให้เชื่อ ไม่ได้กลั่นกรองไง เวลาไปก็ไปหมดเลย ไปจนถอนรากถอนโคนไปหมดเลย ที่นาที่ไร่ยกให้เขาไปเลย แล้วก็ไปเกลี้ยงเลย อย่างนี้ไปทดสอบเหรอ ไปทดสอบเราก็ทดสอบด้วยสติสิ จริงหรือไม่จริง พิสูจน์ได้ตลอด จริงหรือไม่จริง แล้วกระแสมันไป

นี่พูดถึงนะ ถ้า ๑ ๒ ๓ มัน ๑ ใน ๑๐๐ แต่ถ้าไม่มี ๑ ไม่มีหรอก ธรรมะไม่มี ถ้าไม่มีสมาธินะ อย่างที่พูดเมื่อวาน ถ้าเขาบอกว่า “เห็นกายๆๆ” ถ้าขาดสมาธิ นี่สติปัฏฐาน ๔ ปลอม ถ้าไม่มีสมาธินะ ไม่มีสมาธินี่อะไรรู้? สามัญสํานึก โลก โลกียปัญญารู้

รู้นี่เห็นกงเห็นกาย เห็นต่างๆ มันเป็นจินตนาการ มันเป็นสัญญา เห็นได้ จิตนี่เวลามันว่างๆ จิตมันมีหลักแล้วมันจินตนาการได้เลย จะเห็นเหมือนกัน แต่เห็นอย่างนี้นะเห็นชั่วคราว เห็นแล้วบางทีก็ดี แต่เห็นแล้วมันไม่มีสิ่งใดเป็นประโยชน์หรอก

แต่ถ้าเราพุทโธๆ หรือปัญญาอบรมสมาธิจนจิตมันสงบระงับ จิตนี้เป็นหนึ่ง พอจิตเป็นหนึ่ง จิตออกรู้ จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม อย่างนี้ถึงเป็นสติปัฏฐาน ๔ จริง

สติปัฏฐาน ๔ จริงคืออะไร?

สติปัฏฐาน ๔ จริงคือมีจิต มีผู้เห็น มีผู้กระทํา มันมีคนทุกข์ คนยาก มีคนที่จะถอดจะถอน

แต่สติปัฏฐาน ๔ ปลอมคืออะไร?

สติปัฏฐาน ๔ ปลอมคือไม่มีใครเป็นเจ้าของไง อย่างเช่นความรู้สึกนึกคิดเรานี่มันเกิดมาจากไหน? เกิดมาจากใจเราใช่ไหม แล้วมันดับ ดับที่ไหน? ก็ดับที่ใจใช่ไหม นี่ความเกิดดับ เกิดดับที่ไหน? ก็เกิดดับที่ใจนี้ใช่ไหม แล้วเกิดดับที่ใจนี้มันก็เป็นสมมุติใช่ไหม แล้วก็เวียนตายเวียนเกิดอยู่อย่างนี้ใช่ไหม

แล้วจิตได้อะไรล่ะ จิตได้อะไร?

จิตไม่รู้ จิตบอกว่า “ไม่รู้เรื่อง”

แต่บอก “อู้ฮู! มันเป็นอย่างนั้นนะ” นี่สติปัฏฐาน ๔ ปลอม

แต่ถ้าสติปัฏฐาน ๔ จริงนะ พอจิตสงบมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมโดยความเป็นจริง พอเห็นตามความเป็นจริง มันเห็นกาย มันสะเทือนหัวใจแล้ว แล้วพอมันพิจารณาไปนี่มันเป็นไตรลักษณ์ มันจะแปรสภาพ พอแปรสภาพมันจะถอนออกเลย

ถอนอะไรรู้ไหม?

ถอนไอ้โง่ไง ถอนไอ้ที่ไม่รู้

สิ่งที่เป็นอยู่เพราะไม่รู้ เพราะไม่รู้ไม่เห็น ถึงหลง เพราะไม่รู้ไม่เห็น ถึงติด

ทีนี้พอมันพิจารณาของมัน มันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง แล้วมันถอดมันถอนเข้ามา มันรู้จริงแล้วนะ คนรู้จริงจะติดไหม คนรู้จริงจะหลงไหม? คนรู้จริงมันก็ไม่หลง คนรู้จริงมันก็ไม่ติด แต่มันต้องรู้จริงของมันถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ จริงไง

เดี๋ยวนี้มันเป็นสติปัฏฐาน ๔ ของโลกียะ สติปัฏฐาน ๔ ของจิตสามัญสํานึก รู้กาย เห็นกาย แล้วบอก “ก็เห็นนะ ก็จิตมันทําความสงบแล้วมันเห็น”

ใช่ ทําความสงบของเด็กน้อย ทําความสงบของความหลง มันไม่ใช่ทําความสงบของผู้ตื่น ผู้เบิกบานหรอก ถ้าทําความสงบของผู้ตื่น ผู้เบิกบาน จิตเวลาเป็นสมาธินี่มันรู้ของมัน มันรู้อย่างไร เราจับของอยู่ แล้วเราวางของลง เรารู้ไหม จิตมันเสวยอารมณ์อยู่ มันรับรู้ถึงความคิดอยู่ มันวางความคิดนี่รู้ไหม

ใครไม่รู้ บอกมา ถ้าใครไม่รู้แสดงว่ามันก็ไม่เคยเป็นสมาธิไง

ถ้าคนเคยเป็นสมาธินี่มันรู้ ของที่เราถืออยู่เราก็รู้ เราปล่อยเราก็รู้

แล้วมันถือของมันอยู่ บอก “หลวงพ่อนี่อะไร หลวงพ่อนี่เป็นสมาธิ ไอ้ว่างๆ นี่สมาธิ”

ก็มึงถือว่างๆ อยู่ไง มึงวางอารมณ์หมดแล้วมึงก็มาหยิบไอ้ว่างๆ นี่ แล้วก็เอาว่างๆ บอก “นี่ว่างๆ ไง” มันไม่จริง ถ้ามันจริงนะมันพูดไม่ได้ มันวางหมดแล้ว มันว่างในตัวมันเอง แล้วมันจะพูดอะไรอีกล่ะ ไอ้ที่ว่างๆ มันก็มาถือของว่างไง มันถือของอยู่ แล้วมันวาง มันก็บอกว่าว่างๆ

อันนี้เวลาพูดถึงว่าถ้าเขาจะไปปฏิบัติต่อไป คําว่า “ปฏิบัติต่อไป” เราให้กําลังใจว่า เราอย่าข้าม ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ แล้วมันจะครบ ๑๐๐ เหมือนเรานับเงิน นับเงินของเรา เราต้องมีจํานวนของเรา หน่วยของเรา เราจะนับของเราไป นี่มันไม่มี เราข้ามไปเลย ข้ามไปเลยมันก็เป็น...

เห็นไหม เวลาในมุตโตทัย หลวงปู่มั่น ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙ ๐ ท่านบอกศูนย์นี้มีค่ามาก ศูนย์ไปต่อใน ๑ ก็เป็น ๑๐ ศูนย์ไปต่อใน ๙ ก็ ๙๐ แต่ศูนย์มันไม่มีค่า ตัวศูนย์เองไม่มีประโยชน์ แต่ตัวศูนย์มันไปใส่ใน ๑ มันก็เป็น ๑๐ มันไปใส่ใน ๕ มันก็เป็น ๕๐ มันไปใส่ใน ๙ มันก็เป็น ๙๐ ถ้ามันใส่สองตัวมันก็เป็น ๙๐๐ นี่ศูนย์ เห็นไหม

ทีนี้เราว่า ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙...ตั้งใจปฏิบัติ เราตั้งใจเอาความจริงกัน เอาความจริงคือใจเรานี่รู้ ใจทุกข์มันก็รู้ว่าทุกข์ ถ้าใจมันดีมันจะรู้ว่าดีนะ

ต่อไปข้อ ๘๕๓. อันนั้นข้อ ๘๕๒. เนาะ

ถาม : ข้อ ๘๕๓. กราบองค์หลวงพ่อในความเมตตาครับ

กราบหลวงพ่อที่ได้เมตตาให้กระผม กระผมได้ฟังธรรมของหลวงพ่อแล้ว กระผมได้รับความเมตตา กระผมปลื้มใจมาก

ตอบ : เขาเขียนมา เขาจะบอกว่า “กระผมได้รับวัคซีนจากหลวงพ่อแล้ว” เขาว่านะ เขาบอกว่าเขาได้รับวัคซีนป้องกันแล้ว เออ! จริงเนาะ ถ้าเขาได้จริงๆ

ถาม : กระผมได้รับวัคซีนจากหลวงพ่อแล้ว กระผมจะขวนขวายตามกําลังและโอกาสเวลา เพื่อหาโอสถสมุนไพรจากธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพื่อมาต้มกิน เพื่อรักษาโรคครับ

ตอบ : ถ้าเขาได้ประโยชน์ เราเห็นดีเห็นงามด้วย เห็นดีเห็นงามนะ

เริ่มต้น ๑ ไม่ใช่ ๑๐๐

แต่ ๑๐๐ ก็ไม่ใช่ ๑

ถ้าคําว่า “๑๐๐ ไม่ใช่ ๑” นี่นะ เห็นไหม ถ้าเขาได้วัคซีนแล้ว เขาป้องกันของเขาแล้ว ถ้าวัคซีนแล้ว

คนเรานะ คนเราทํามาหากิน บอกว่าคนนั้นไม่รวย คนนี้ไม่รวย ถ้ารู้จักมัธยัสถ์ รู้จักเก็บ รู้จักรักษา คนนั้นจะมีพออยู่พอกิน แล้วจะมีเหลือเก็บ ส่วนใหญ่แล้วการใช้จ่ายของเรามันใช้จ่ายฟุ่มเฟือย คนมีมากก็ใช้จ่ายด้วยความฟุ่มเฟือย คนมีเงินน้อยก็ใช้จ่ายฟุ่มเฟือย เพราะจริงๆ แล้วปัจจัย ๔ ปัจจัยเครื่องอาศัย เราอยู่เรากินด้วยประหยัดมัธยัสถ์ของเรา เราจะเหลือเก็บของเรา เราจะมีออมของเรา ถ้าเรามีออมของเรา ชีวิตเราก็มั่นคง

ในการประพฤติปฏิบัตินะ ถ้าเราปฏิบัติ ถ้าจิตเราสงบแล้ว ถ้าจิตเรามีหลักมีเกณฑ์ของเรา ถ้ามีหลักมีเกณฑ์นี่มีวัคซีนป้องกัน ถ้ามีวัคซีนป้องกันนี่ป้องกันอะไร คนเรานี่นะ ถ้าบอกว่ามีวัคซีนป้องกันแล้ว มันจะพยายามไปเผชิญกับโรคภัยไข้เจ็บโดยที่ว่ามันประมาทของมันไง

ถ้าเราไม่ประมาทของเรานะ เรามีวัคซีนป้องกันแล้ว วัคซีนก็คือวัคซีน แต่ชีวิตเราก็ต้องไม่ประมาทด้วย ถ้าในการประพฤติปฏิบัติก็เหมือนกัน ถ้าเราจะปฏิบัติของเรานะ เราปฏิบัติตามความเป็นจริง

เรามาปฏิบัติ เห็นไหม เพราะเขาบอกว่า “เขาจะหาธรรมโอสถ มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพื่อรักษาโรคของเขา เพื่อรักษาใจของเขา”

ถ้าเขารักษาของเขาได้ ถ้ารักษาได้นะ เพราะคนเราเวลาปกติเราก็ไม่ค่อยเห็นว่าร่างกายสุขภาพของเรามีประโยชน์กับเรามาก แต่เมื่อใดเจ็บไข้ได้ป่วยนะ เราจะเห็นเลยว่าคนที่มีสุขภาพแข็งแรงนี่มันเป็นบุญมาก คนเรานะ ถ้ายังไม่เห็นว่าของของเรา...ร่างกายของเรายังแข็งแรง ยังทําสิ่งใดได้ ไม่ต้องอะไรเลย แม้แต่แค่ชราภาพเท่านั้นน่ะ เวลาโรคชรามานะ เดินก็ไม่ได้ นั่งก็ไม่ได้ ทําอะไรก็โอดโอยไปหมดเลย

เวลาพระบวช เห็นไหม เวลาพระบวช นี่ ๒๐ ปีบวชได้ ถ้าบวชได้ นี่อายุ ๒๐-๓๐ มันกําลังเข้มแข็งเลย ถ้าต่อสู้กิเลสนี่ได้เต็มที่เลย แต่ส่วนใหญ่ในปัจจุบันนี้ก็มี เวลาคนอายุมากแล้วมาบวช พอบวช ถ้ามันเข้มแข็งขึ้นมาเราก็ยังปฏิบัติได้ แต่ถ้ามันอ่อนแอขึ้นมาล่ะ เวลามันอ่อนแอขึ้นมานะ ลุกก็โอย นั่งก็โอย สิ่งนี้ถ้าเรายังไม่เจ็บไข้ได้ป่วย เราก็ยังไม่รู้ว่าสุขภาพสมบูรณ์ สุขภาพแข็งแรงมันดีอย่างไร แต่เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยเราจะเห็นเลย

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเรา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าจิตใจเรามีกําลังของเราขึ้นมา ฉะนั้น ถ้ามันมีกําลังของมัน มันทําของเรา เราอย่าประมาท ถ้ามันไม่ประมาทนะ มันก็จะเป็นประโยชน์กับเรา ฉะนั้น สิ่งที่ว่า หนึ่ง ถ้าหนึ่ง ไม่ประมาทในทางเริ่มต้น กับไม่ประมาทว่าเราได้ผลแล้วไง

สิ่งใดเวลาปฏิบัติไปนะ คนเราเวลาปฏิบัติ ถ้าคนมีวาสนานะ มันจับมันได้ คนมีวาสนานะ เวลาจิตสงบมันจะเห็นกายเลย แต่ถ้าบางคนโดยทั่วไป จิตสงบแล้วก็สงบเฉยๆ มันไม่เห็นของมัน ถ้ามันไม่เห็นของมันนี่ต้องรําพึง รําพึงไป รําพึงคือนึก รําพึงคือจุดประเด็นก็ได้ ดึงจิตนี้ออกให้เห็นกายให้ได้

แต่ถ้าคนเรา ถ้ามันมีวาสนานะ มันจะเห็นกายของมัน ถ้าเห็นกายของมัน แล้วมันพิจารณากายของมัน พอพิจารณากายแล้วมันปล่อย พอมันปล่อย การปล่อยนะ พอปล่อยแล้ว เพราะว่าการปล่อยด้วยปัญญามันจะละเอียดลึกซึ้งกว่า ความสงบระงับ ความสุขมันจะมีมากกว่าสมาธิ

สมาธินี่ เวลาพุทโธๆ หรือปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันเป็นสมาธินะ “อืม! สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี มันมีความสุข” ถ้ามันไม่มีความสุข พระเราไม่ติดว่าสมาธิเป็นนิพพาน มันติดได้เวลาเป็นสมาธิ แต่สมาธิมันอยู่ของมันไม่ได้

สมาธินี่นะ สมาธิ เห็นไหม เราเร่งอุณหภูมิของเราขึ้นมา แล้วถ้าเราไม่มีเชื้อเพลิง อุณหภูมิมันจะตํ่าลงไหม? ธรรมดา จิตก็เหมือนกัน ถ้าเรามีเหตุรักษาเป็นสมาธิ มันเป็นสมาธิขึ้นมา ถ้าเราไม่รักษามัน มันเสื่อมไหม? เสื่อม อ้าว! ถ้าเราติดเตาของเรานะ เรามีฟืนใช่ไหม ไฟมันก็โชติช่วง ถ้าฟืนมันมอดล่ะ? ก็จบไง

จิตก็เหมือนกัน ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ สมาธิเกิดจากการมีสติ มีคําบริกรรม สมาธินี่เกิดจากคําบริกรรม เกิดจากสติปัญญารักษามัน มันถึงเป็นสมาธิ สมาธิเกิดจากจิต แต่สมาธิไม่ใช่จิต ปัญญาเกิดจากจิต ก็ไม่ใช่จิต อะไรไม่ใช่จิตหมดเลย แต่มันเกิดจากจิต

จิตเพราะอะไร จิตมันเป็นภวาสวะ เป็นภพ แล้วถ้ามีสติปัญญามันจะออกรื้อค้น ออกใช้ปัญญาของมัน แต่ถ้ามันไม่มีสตินะ มันไม่ออก เวลาเป็นสมาธินะ เป็นสมาธิ “อืม! ว่างหมดเลยนะ” เดี๋ยวก็เสื่อม อยู่ไม่ได้หรอก

ฉะนั้น ถึงบอกธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุไง อันนี้พระอัสสชิบอกพระสารีบุตร เห็นไหม

“ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ไปแก้ที่เหตุนั้น”

ทีนี้เราแก้ที่เหตุนั้นใช่ไหม เรามีพุทโธ เรามีสติปัญญา เราก็จะสร้างเหตุให้เป็นสมาธิใช่ไหม ถ้าเรามีสมาธิ เราใช้ปัญญาเข้าไป มันก็เป็นปัญญาที่เป็นมรรคใช่ไหม ออกไปทําลายกิเลส ถ้ามันออกไปทําลายกิเลสนะ ถ้ามันปล่อยวาง พอมันปล่อยวาง มันเป็นตทังคปหาน

พอตทังคปหานมันมีความสุขของมันนะ แล้วถ้าไม่บํารุงรักษา ด้วยความสะเพร่า ด้วยตัวเองไม่มีครูบาอาจารย์ แล้วตัวเองก็ไม่เข้าใจด้วย คิดว่าพอพิจารณาไปแล้วมันปล่อยแล้วก็คือจบ พอจบแล้วเดี๋ยวมันก็เสื่อม พอจบแล้วมันตทังคปหานไง มันปล่อยวางชั่วคราว

พอปล่อยวางชั่วคราว กิเลสนะ พอใครจะเข้าไปทําร้ายมัน ใครเข้าไปฆ่ามันนะ ถ้ากําลังมันน้อยกว่ามันจะหลบเลย ถ้าสมาธิ ปัญญามันแก่กล้า พอทําอะไรไป โอ๋ย! ประสบความสําเร็จหมดน่ะ นี่กิเลสมันหลบ กิเลสมันหลบซ่อนอยู่ใต้พรม กิเลสมันหลบเข้าเหลือบนะ “อู๋ย! เก่งมาก แหม! ภาวนาหนนี้เก่งมาก”

พอมันใช้ปัญญาไปสักพักหนึ่ง ใช้สมาธิไปสักพักหนึ่ง สมาธิ ปัญญามันเริ่มใช้ มันเริ่มอ่อนลง กําลังเริ่มอ่อนลงเพราะเราไม่ได้เพิ่มเติม กิเลสมันเห็นว่าสมาธิเริ่มอ่อนลงนะ มันแสดงตัวออกมา มันลุกขึ้นมานะ มันกระทืบตายเลย มันเสื่อมหมด มันกระทืบตายเลย พอมันกระทืบตายนะ พอพิจารณาไป พิจารณา อู๋ย! มันปล่อยวางหมดเลย พอกิเลสมันลุกขึ้นมามันกระทืบนะ โอ๋ย! มันทุกข์ มันร้อน มันเศร้า มันคอตก มันไปไหนไม่รอด นี่เวลาครูบาอาจารย์เราท่านคอยเตือนคอยยํ้าก็เพราะเหตุนี้

คนที่ปฏิบัติมานะ มันไม่มีหรอกที่ว่าเจริญแล้วเสื่อม ไม่เคยเจอสภาพเสื่อม ถ้าเจอสภาพเสื่อม มันน่าเห็นใจนะ เวลาภาวนาดี โอ้โฮ! มีแต่ความสุข มีแต่ความรื่นเริง แหม! คุยกันนี่ดีมากเลย แต่เวลามันเสื่อมนะ อีกคนมันนั่งคอตก มันนั่งคอตก รําพันแต่ความทุกข์ รําพันแต่ความที่เป็นไปไม่ได้

แล้วทําอย่างไรล่ะ ทําอย่างไร? มันต้องกลับไปเริ่มต้น ในเมื่ออาหารของเราไม่มี เราจะทําครัว เราจะประกอบอาหาร ข้าวสารก็ไม่มี วัตถุดิบที่จะทําอาหารก็ไม่มี เราไม่มีสิ่งใดเลย แล้วเราก็มานั่งกอดคอกันรําพันรําพึงกัน แล้วมันจะได้อะไร ถ้าเราจะเริ่มทําอาหาร เริ่มประกอบสัมมาอาชีวะ เอาอาหารมากินกันอยู่ เราก็ต้องหาข้าวสารมาเพื่อจะหุงหา เราก็ต้องหาผักหญ้ามาเพื่อจะทํากับข้าวไว้ต้มแกงกินกัน

ฉะนั้น พอมันเสื่อมแล้วเราหาอาหาร หาอาหารคืออะไร? หาอาหารก็ใช้ปัญญา ใช้สติขึ้นมาฟื้นฟู ฟื้นฟูมาให้มีสติให้มีปัญญา ถ้ามีสติมีปัญญามันก็หาอาหารของมันมา ถ้ามีอาหาร มีวัตถุดิบขึ้นมา คนมันเคยทําได้นะ เราเคยกิน เราเคยอยู่ แต่เพราะความประมาทพลาดพลั้งของเราเอง เราถึงทําอาหารของเราทุกอย่างที่เราเก็บไว้สูญหายไปหมดเลย

ฉะนั้น ถ้าเราเคยกินเคยอยู่ เรามีสติ มีคนคอยบอกเราว่าสิ่งนี้มันเสื่อมไปแล้ว เรากลับมาหาอาหาร หาข้าวสาร หาทุกอย่างมาเพื่อประกอบเป็นอาหาร พอเราเห็นขึ้นมา เราดีใจ เพราะมันหิวอยู่แล้ว มันประกอบเลย มันหุง มันหา อู๋ย! มันจะกิน ถ้ามันกินเข้าไปมันก็กลับมา เห็นไหม ถ้าจิตมันสงบแล้วออกพิจารณา มันก็กลับมาอีก

ฉะนั้น เวลาจิตใครเสื่อม จิตใครท้อถอย จิตใครอะไรนะ มันไปไหนไม่รอดหรอก

โธ่! เวลาเรื่องอย่างนี้นะ ทุกคนมันเป็นมาหมด เวลาหลวงตาท่านรําพันขึ้นมา เวลาจิตท่านเสื่อม เห็นไหม จิตนี้แน่นเป็นหินเลย เวลากําหนดขึ้นมามั่นคงเหมือนภูเขาเลย เวลามันเสื่อมนี่มันเสื่อมหมดเลย เวลากําหนดพุทโธๆ เหมือนกับเข็นครกขึ้นภูเขา พอเข็นขึ้นไปนะ พอเผลอมันก็กลิ้งทับแบนแต๊ดแต๋เลย อู๋ย! ทุกข์ ทุกข์มากๆ ทุกข์จนแสนสาหัส

นี่เวลาท่านรําพันถึงความทุกข์ของท่านน่ะ เวลาคนเจริญแล้วเสื่อม เจริญแล้วเสื่อม แล้วอย่างนั้น พอสุดท้ายก็มาหาเหตุผลว่าทําไมมันเป็นแบบนั้น “อ๋อ! เพราะประมาทเลินเล่อ กําหนดดูจิตไว้เฉยๆ ไม่มีคําบริกรรม”

ฉะนั้น ใครจะไปเหนือไปใต้ นี่ไงที่บอกว่า “หนึ่งในร้อย” เขาจะไปซ้ายไปขวา เขาจะไปดาวอังคารเรื่องของเขาเถอะ กลับมาพุทโธดีกว่า กลับมาพุทโธ ๓ วันแรกอกแทบระเบิด พุทโธไป พุทโธมา พุทโธๆๆ ด้วยความมั่นใจ เพราะมันเสื่อม ความเสื่อม ความทุกข์อันนั้นมันทรมานมาก

กําหนดพุทโธๆ จนพุทโธไม่ได้เลย พุทโธจนมันว่างหมดเลย พุทโธไม่ได้แล้วทําอย่างไร พุทโธไม่ได้เลยทําอย่างไร?

“อ๋อ! ถ้าพุทโธไม่ได้ก็อยู่กับผู้รู้เฉยๆ ก็ได้ อยู่กับสมาธิ พอมันคลายตัวออกมาพุทโธได้เอาพุทโธใส่เข้าไปเลย”

นี่ท่านฟื้นมา เห็นไหม คนเจริญแล้วเสื่อม

มันเป็นไปไม่ได้หรอกว่าสมาธิทําแล้วมันไม่มีเสื่อม ปัญญาไม่มีเสื่อม ไม่มีหรอก เจริญแล้วเสื่อมทั้งนั้น แต่มันไม่เสื่อมเพราะเราทําอยู่ทุกวัน ข้าวนี่มันมีกินอยู่ทุกวันเพราะอะไร เพราะทํานาปีหนึ่ง ๓ หน ข้าวที่เมืองไทยอยู่ในยุ้งในฉาง ทํานาปีหนึ่ง ๓ หน ๔ หน เขาจะทํานากันทั้งปีแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน สมาธิมันจะเกิด สมาธิมันมาจากไหน ซื้อมาเหรอ เทวดาให้มาเหรอ ใครให้มา? มาจากสติเว้ย! มาจากสติ มาจากคําบริกรรม ไม่มีใครให้มาหรอก ไม่มี ปัญญาเหรอ ปัญญาก็ฝึกสิ ปัญญาก็ขุดคุ้ยขึ้นมาสิ ฝึกหัดมันมา

“ศีล สมาธิ ปัญญา” นี่ตํารา ตําราก็แค่ชื่อ ขวดยาก็บอกว่ายานี้แก้โรคชนิดนั้น แต่เนื้อยาไม่มี มีแต่กระดาษบอกไว้ มีแต่ตํารายาบอกไว้ ให้ไปหาธรรมโอสถกันเอาเอง เราก็จะไปหากันอยู่นี่ไง ถ้าเราหาของเราได้นะ เราหาของเราได้ เราจะทําของเรา มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรานี่มันเป็นได้

ฉะนั้น เราจะบอกว่า “หนึ่งในร้อย” นะ

๑ ก็ไม่ใช่ ๑๐๐

๑๐๐ ก็ไม่ใช่ ๑

แต่เวลาผู้ที่ปฏิบัติไปจะรู้ได้ ปฏิบัติไปถ้าถึงที่สุดนะ ถึงที่สุดนี่อริยสัจมีหนึ่งเดียว ถ้าหนึ่งเดียว พูดนี่มันจะเหมือนกัน ความว่าเหมือนกันมันจะเข้ากันได้ ถ้าเข้ากันได้มันก็จะเป็นประโยชน์กับเราไง

อันนี้พูดถึงคําถามในเว็บไซต์นะ

ฉะนั้น คําถามนี่ คําถามว่าเวลาเราเดินจงกรม เวลาเรานั่งสมาธิภาวนา มันมีอาการที่รับรู้ต่างๆ

การรับรู้ต่างๆ มันออกรับรู้โดยที่ว่ามันไม่รับผิดชอบอะไรแล้ว ถ้ามันออกรับรู้โดยไม่รับผิดชอบอะไรนี่ วางให้หมด ไม่ใช่มันออกไปรับรู้โดยความไม่รับผิดชอบ เราก็ต้องไปเคลียร์ปัญหาให้เขาหมด...ไม่ใช่ ถ้าเราจะไปเคลียร์ปัญหาทั้งหมด เราจะไม่มีวันจบหรอก เราไม่ต้องไปเคลียร์ปัญหาทั้งหมดเลย

เพราะจิตนี้มันมหัศจรรย์ มันรู้ไปหมด จิตนี้ไปได้ ๓ แดนโลกธาตุ

เวลาจิตมันสงบแล้ว จิตมันเป็นสมาธินะ มันไปเข้าฌานสมาบัติ มันจะไปเทวดา อินทร์ พรหม มันจะลงนรกอเวจี มันเห็นหมด มันรู้ไปหมดล่ะ แล้วพอรู้ไปหมด ไปดูนรกอเวจีสิ คนตกในนรกขนาดไหน คนอยู่บนสวรรค์ เทวดามากขนาดไหน เราต้องไปถามทีละคนไหมว่า “เทวดา คุณทําอะไรมาถึงเป็นเทวดา” ไปในนรก “เฮ้ย! ในนรก มึงทําอะไรถึงไปนรก”

ไม่ต้องไปถามเขา ฉะนั้น ไม่ต้องไปถามเขา ไม่ต้องไปยุ่งกับเขา เราต้องรักษาใจเรา

อันนี้ก็เหมือนกัน ที่ออกรู้นี่ เดี๋ยวมันจะเป็นความสุขความทุกข์ขนาดไหน มันเป็นอาการของใจ ถ้าจะให้เขียนนะ พรุ่งนี้เขียนได้อีก ๕ ใบ เพราะมันเป็นอาการทั้งหมดไง เป็นอาการหมายถึงว่า ในสํารับอาหาร เวลาเรากินอาหารนี่มีรสชาติอะไรล่ะ รสชาติมันมีทั้งนั้นน่ะ แล้วรสชาติมันมาจากไหนล่ะ? รสชาติมันมาจากลิ้น ชิวหาวิญญาณนี่ไง ลิ้นมันกระทบมันก็รู้รส ถ้าลิ้นกระทบรู้รส ถ้าวิญญาณาหารก็รักษาลิ้นเรา ดูแลลิ้นเรา ถ้าดูแลลิ้นเรา มันก็เข้ามา

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเรารักษาใจนะ เราดูแลใจของเรา รักษาใจของเรา

เราไม่ตอบปัญหานี้ก่อน เราจะเอาปัญหานี้ขึ้นต้นก่อน ปัญหานี้ขึ้นต้นก่อน เพราะหนึ่งในร้อยมันต้องทําแบบนี้ มันก็จะเข้ามาโดยถูกต้องชอบธรรม ศีล สมาธิ ปัญญาโดยความถูกต้องชอบธรรม แต่พอมันเกิดปัญหานี่ เพราะสติของเรา สติเราขาดตกบกพร่อง

สติ สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันขาดตกบกพร่องนะ พระเราเวลาอยู่ป่าอยู่เขา ถ้าเวลาเข้าป่าเข้าเขาไป ธุดงค์ไปนี่ศีลต้องบริสุทธิ์ ถ้าศีลไม่บริสุทธิ์นะ เพราะในป่าในเขามันมีพวกเทพ พวกจิตวิญญาณที่อาศัยอยู่เยอะมาก ถ้าเราสมบูรณ์ เราถูกต้อง สิ่งนี้จะคุ้มครองเราเลย “ศีล สมาธิ ปัญญา”

ฉะนั้น เวลาจิตมันมีปัญหา นี่มันจะเป็นปลายเหตุไง คือแก้ที่ปลายเหตุ ถ้าแก้ที่ปลายเหตุนี่ไม่มีวันจบ ฉะนั้น เวลาการรักษาโรค เขารักษาโรคที่ต้นเหตุ เหตุนี้มันคืออะไร เรากินอะไรเข้าไป เราทําสิ่งใดเข้าไปร่างกายถึงเจ็บไข้ได้ป่วย ต้องงดเว้นสิ่งนั้นก่อน งดเว้นสิ่งนั้นก่อน พองดเว้นสิ่งนั้นปั๊บ ร่างกายสมบูรณ์ขึ้นมา เราเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา เราก็รักษาตามอาการนั้น

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าไปรู้ไปเห็นต่างๆ เห็นไหม เราให้วาง ให้วาง เราไม่ต้องการรู้เห็นสิ่งนั้น เราต้องการสติ เราต้องการคําบริกรรม เราต้องการให้จิตนี้มันตั้งมั่น ถ้าจิตตั้งมั่นก็จบ ถ้าจิตตั้งมั่น มันไม่ออกรู้ไง ที่มันออกรู้ มันไปแล้วก็ตะครุบเงาไง ก็ได้แต่เงา ไม่ได้ตัว ตัวมันคือพลังงาน ตัวคือตัวจิต

ทีนี้ตัวจิต นี่ความรู้ จิตมันรู้ด้วยอะไร?

รู้ด้วยอายตนะที่ออกไป เพราะจิตมันรับรู้อายตนะมันถึงออกไป

ถ้าเรารักษาที่อายตนะ รักษาที่จิต อายตนะก็ดับหมด

ทีนี้บอกว่าพอมันรู้ออกไป รู้ออกไป เราก็ว่าที่รู้นั่นคืออะไร แล้วรู้ ในรู้มันมีอะไร แล้วถ้าในรู้นี่มันเกิดอะไร...ไปเลยล่ะ

แต่ถ้าเราทวนกระแสกลับมา พระพุทธเจ้าสอนให้ทวนกระแสกลับมา ทวนกระแสกลับมาที่ต้นนํ้า ต้นนํ้าคือตัวภวาสวะ คือตัวภพ คือตัวใจ ถ้ากลับมาที่ตัวใจ กลับมาที่ต้นนํ้า แล้วรักษาต้นนํ้า ดูแลตั้งแต่ต้นนํ้า แม่นํ้าทั้งสายนี่เราควบคุมได้หมดเลย ถ้าเราไม่มาดูแลที่ต้นนํ้า แล้วไปดูที่ปลายนํ้า ต้นนํ้านี่มันจะไหลมาอย่างไรก็ไม่รู้ ปากนํ้านั่น โอ้โฮ! ทั้งเรือสินค้า ทั้งเรือประมง ทั้งเรือขนส่ง มันชนกัน ควํ่ากันเต็มปากนํ้าเลย

เราไม่ต้องไปยุ่งกับมัน นั่นมันปากนํ้า เราดูต้นนํ้า คือดูหัวใจ กลับมาที่นี่ แล้วเรื่องที่มันไปรู้เห็นนะ ไอ้เรือชนกัน กัปตันมันเดินเรือไม่เป็น มันคุมเรือ มันไปชนกันอยู่ที่ปากนํ้า เราจะฝึกหัดเป็นกัปตันที่ดี เราจะดูแลเรือของเรา ทวนกระแสกลับไปที่ต้นนํ้า ต้องแก้อย่างนี้ ถ้าเราไปที่ปากนํ้า...ปลายนํ้า ไม่ไหวหรอก มันเป็นผลของวัฏฏะ มันไม่เป็นความจริง ความจริงคือภวาสวะ คือภพ

ปฏิสนธิวิญญาณนี้เวียนตายเวียนเกิดถึงได้มาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม ขณะนี้ได้เกิดเป็นมนุษย์ แล้วเป็นมนุษย์ที่มีศักยภาพ เคารพในธรรมพระพุทธศาสนา แล้วกําลังศึกษาค้นคว้า ธรรมของพระพุทธเจ้าสอนเข้ามาที่ใจ แล้วเราจะมาแก้หัวใจของเรา เราจะไปตื่นแก้อะไรกับสิ่งที่ใจมันออกไปรู้

ออกไปรู้ เอาแต่ความทุกข์ความยาก ความทุกข์เข้ามา ปัจจุบันนี้จะเอาความจริง แก้ไขกันที่นี่ เราจะเป็นชาวพุทธ เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอวัง

๑๘

แบบฝึกหัด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๖ เมษายน ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๘๕๔. เรียนรายงานการปฏิบัติ

กราบครูบาอาจารย์ ลูกศิษย์ตั้งสติพยายามทําความสงบ ขณะนั่งสมาธิมีความสงบ มีความรู้สึกปนเป แยกไม่ออก นิ่มนวล สุขสงบ ว้าเหว่ กลัว ทรงตัวอยู่ได้ชัดเจน พยายามขุดคุ้ยแยกแยะ ยังไม่ก้าวหน้า แต่ต้องทําตลอดเพราะเป็นอาหารของใจ ถ้าไม่ทํา เหมือนขาดอาหารแน่นอน กิเลสมาก ทําไม่จริงไม่จังดังหลวงพ่อเตือน

ขณะชีวิตประจําวันไม่ได้นั่งสมาธิ แต่จิตมีความรู้สึกอยู่กลางอก หรือรู้สึกหายใจแทบตลอดเวลา มีความสงบ แต่บ่อยครั้งเพราะสติไม่ทัน กิเลสส่งออกมาทางขันธ์ จนทําให้จิต ความรู้สึกสะเทือน ทุกข์ ทําลายความสงบ ต้องจับมาพิจารณาแยกว่ามาอย่างไรมันจึงสงบลง บางที บางวัน บางครั้ง เป็นนาที และต้องกลับมาทําความสงบก่อนจึงจะดําเนินชีวิตต่อไปได้

ตอนนี้ถูกกระทบจนรู้สึกเป็นโรคหัวใจเลย ต้องตั้งสติ มันจึงพอได้ ขณะนี้เหมือนกลืนไม่เข้าคายไม่ออก คาราคาซัง เดินต่อก็ไม่ได้ อยู่เฉยๆ ก็ตายจากการส่งออกของจิตกระทบภายนอก สะเทือนมาก (นี่ปัญหาของเขา) ที่ถามมามันมีแต่ความติดขัด ที่เขียนมาไม่ได้มากราบด้วยตนเอง เขียนมาให้รู้สึกว่าใกล้ชิดอาจารย์

ตอบ : เพราะเขามาเหมือนกัน มาบ่อย ฉะนั้น เวลาเขาปฏิบัติ เขาบอกว่าเขาพิจารณาแล้วมันปล่อย มันแยก มันมีความเข้าใจ แต่มีความเข้าใจแล้ว โดยความเข้าใจของเรา เห็นไหม เพราะถ้าปฏิบัติมาแล้ว พอเราทําครบสูตรแล้วมันก็ต้องได้ผล ทําครบสูตรนะ ทําทุกอย่างเสร็จหมดเลย แล้วทําได้ด้วย

เวลาจิตมันสงบแล้ว พิจารณาแล้วมันปล่อยวาง แต่เดี๋ยวมันก็จับอีก พิจารณาอีก เวลาปล่อยวางนะ มันจะมีความสุขมาก มันจะมีความพอใจมาก แต่พอมันปฏิบัติไปๆ กิเลสเวลามันโดนธรรมนี้เข้าไปกําจัด ธรรมนี้เข้าไปเพื่อจะปราบกิเลส กิเลสมันก็หลบตัวลง พอมันสงบตัวลงนะ พอถึงเวลาแล้วมันก็แสดงตัว

มันเป็นแบบนี้ เป็นแบบนี้หมายถึงว่า มันเป็นแบบฝึกหัด

ถ้าเราทําแบบฝึกหัด เห็นไหม แบบฝึกหัดเราทําจนครบ

ในการปฏิบัติ ที่หลวงตาท่านใช้คําว่า “ทําพอเป็นพิธี ทําพอเป็นพิธี” ก็ทําอย่างนี้ คือทําให้มันครบไง ทําทุกอย่างที่ได้ทําแล้ว ศีล สมาธิ ปัญญา เดินจงกรมก็แล้ว ภาวนาก็ภาวนาแล้ว เวลาจิตสงบก็ว่าสงบแล้ว เราว่าสงบแล้ว เวลามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เราก็ว่าเราเห็นแล้ว มันครบสมบูรณ์ทุกๆ อย่าง นี่แบบฝึกหัด ทีนี้ทําแบบฝึกหัดเสร็จแล้วจะทําอะไรต่อไป นี่ปฏิบัติแบบแบบฝึกหัด ถ้าไม่มีแบบฝึกหัดอยู่อย่างนี้ เห็นไหม

เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเพราะชําระกิเลสจริงๆ พอชําระกิเลสจริงๆ วางธรรมและวินัยนี้ไว้ พอวางธรรมวินัยไว้นี่มันเป็นทฤษฎีแล้ว มันเป็นธรรมแล้ว แล้วเราปฏิบัติตามนั้น เวลาปฏิบัติตามนั้น ทําตามนั้น เห็นไหม แต่กิเลสของคนมันไม่เหมือนกัน กิเลสของคน คือมันเป็นปัจจุบันไง มันเป็นธรรมของปัจจุบัน มันเป็นของผู้ที่เป็นสันทิฏฐิโก ผู้ที่เป็นปัจจัตตัง

ผู้นั้น จิตใดมีกิเลส จิตดวงนั้นจะต้องชําระฟอกกิเลสของจิตดวงนั้นเอง ถ้าจิตดวงนั้นฟอกชําระกิเลสของจิตดวงนั้นเอง แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เราปฏิบัติอะไร เพราะเราไม่รู้อะไรเลย เราไม่รู้อะไรเลย แต่เวลาเราปฏิบัติ เราปฏิบัติแบบฝึกหัดขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา เราก็ทําแบบฝึกหัด ทําแบบฝึกหัดทําได้ไหม? ได้ ทําแบบฝึกหัดนั้นน่ะ แต่กิเลสมันขาดไปไหม? ไม่ เห็นไหม พอมันไม่ไกลนี่มันสะเทือนใจ

เวลามันปฏิบัติไป เวลาเรามีสมาธิมันก็มีความสุข เห็นไหม ที่เขาเขียนว่า “มันนุ่มนวล มันสุข มันสงบ แล้วมันว้าเหว่ กลัว ทรงตัวอยู่โดยชัดเจน” เวลาว้าเหว่นี่ว้าเหว่เพราะอะไรล่ะ แต่ถ้ามันมีธรรมของมัน เห็นไหม มันมีธรรมของมัน มันจะมีความองอาจกล้าหาญของมัน มันจะมีความว้าเหว่มาจากไหน

ทีนี้ความว้าเหว่ เห็นไหม อย่างที่เราว่า เวลาปล่อยวาง มันว่างกับมันโหวงเหวงแตกต่างกันไหม เวลามันว่าง มันมีความสุขสงบ มันว่าง มันโหวงเหวง มันอาลัยอาวรณ์ สิ่งนี้มันเป็นกิเลส มันหยาบนะ เวลาหยาบๆ ดูกิริยาสิ เวลาหยาบก็คดโกงกัน แย่งชิงกัน ทําร้ายกัน นี่กิเลสหยาบๆ เวลามันอย่างละเอียดๆ เห็นไหม มันก็อ้อยสร้อย อ้อยอิ่งอยู่ในใจ

เวลากิเลสหยาบๆ เราก็มองเห็นกันได้ว่าสิ่งนั้นเป็นเรื่องหยาบๆ สิ่งนั้นเป็นเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่เวลามันอ้อยสร้อยอยู่ในหัวใจล่ะ มันเป็นกิเลสไหม? มันเป็น มันเป็นกิเลส แต่มันเป็นกิเลสอย่างละเอียดไง คําว่า “ละเอียด” นี้มันละเอียดในขั้นของกิเลสเต็มตัวนะ ไม่ใช่ละเอียดในขั้นของโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี เวลาขั้นของโสดาบันก็อีกเรื่องหนึ่ง ขั้นของสกิทาคามีละเอียดเข้าไป อนาคามี อรหันต์ละเอียดเข้าไป แต่ในขั้นของปุถุชนนี่แหละ ขั้นของเดินโสดาปัตติมรรค ถ้ามันพิจารณาของมัน เห็นไหม เราไม่ได้ทําแบบฝึกหัด

เราทําตามพระพุทธเจ้า เพราะเราเป็นสาวก สาวกะ มันก็มีที่ว่า คําว่า “แบบฝึกหัด” มันก็สาวก สาวกะทําตามที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน แต่ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนนี่มันต้องเป็นปัจจัตตัง มันเป็นกับเรา ถ้ามันเป็นกับเรา เราทําแล้วมันไม่ได้ผล...มันได้ผล ได้ผลการปล่อยวางเข้ามา แต่มันไม่ถึงที่สุด มันไม่ได้ผล เพราะว่ามันสมุจเฉทปหาน มันจะขาดไปเลย

ถ้ามันไม่สมุจเฉทปหาน เราก็ต้องซํ้า เราก็ต้องแก้ไข เราต้องซํ้า เราต้องแก้ไขของเรา เราต้องตั้งใจของเรา เราต้องจริงจังของเรา ถ้าเราทําของเราได้ เรามีความมุมานะ มีความพยายามของเรา มันทําได้ มันก็จะได้ของเรา ถ้ามันทําไม่ได้ เราก็ทําบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําบูชา สร้างบุญญาบารมี เวลาเราปฏิบัตินะ กิเลสมันจะสั้นเข้า หดสั้นเข้ามา ภพชาติจะสั้นเข้ามา ภพชาติจะสั้นเข้ามา ถ้าภพชาติสั้นเข้ามานะ การปฏิบัติมันก็จะง่ายขึ้นๆ ในการกระทํา

เวลาย้อนไปดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย เห็นไหม สร้างบุญญาธิการมาขนาดนั้น เวลาสําเร็จก็คือสําเร็จเลย แต่ของเราถ้ามันทําแล้วมันไม่ได้ เราสร้างของเรา มันเป็นเชาวน์ปัญญาของเรา ถ้าเราอยู่ของเรา เราก็จะว้าเหว่ เราจะว้าเหว่ของเรา เราจะไม่มีทางออกของเรา

แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ เห็นไหม เรามีครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเราเป็นหลัก หลักหมายความว่า ถ้าเราปฏิบัติถึงเป้าหมาย บรรลุเป้าหมาย นั่นโสดาบัน ถ้ามันไม่รู้เป้าหมายล่ะ? เราปฏิบัติของเราไป

ถ้าเราไม่มีครูบาอาจารย์ ตรงนี้มันไม่มีใครบอก มันไม่มีใครบอกว่าระหว่างที่เราเดิน ระหว่างที่เราจะต้องจัดการกับกิเลสของเรา กับถึงเป้าหมายแล้วนี่มันเป็นปัจจัตตัง เราจะรู้ทันทีเลย แต่ระหว่างที่เราก้าวเดินอยู่นี่มันไม่ถึงเป้าหมาย พอไม่ถึงเป้าหมาย มันไม่รู้ว่าจบสิ้นที่ตรงไหน ถ้ามันไม่รู้ว่าจบสิ้นที่ตรงไหน ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ใช่ไหม เราก็คาดหมายกันไป

ที่ว่าทําพอเป็นพิธี ทําพอเป็นพิธีแล้วสังคมมันเป็นกลุ่มใหญ่ สังคมกลุ่มใหญ่...คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก? ในโลกนี้คนโง่มากกว่าคนฉลาดอยู่แล้ว ถ้าคนโง่มันก็ไม่มีหลักเกณฑ์เหมือนคนฉลาด ถ้าคนฉลาดมีน้อยกว่า แต่เขามีหลักมีเกณฑ์ มีเป้าหมาย มีถึงที่สุดแห่งทุกข์ ปฏิบัติไปเป็นขั้นเป็นตอนเข้าไป แต่ถ้าคนโง่ เวลาปฏิบัติก็ว่างๆ ว่างๆ กันไป ว่างๆ ถ้าเราอยู่ในสังคมอย่างนี้เราก็จะไม่พัฒนา เราก็อยู่ของเราแค่นี้ แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา เราก็พยายามของเรา พยายามทําของเรา

คนที่เวลาปฏิบัติจะบรรลุธรรม เขาต้องมีบารมี สร้างบารมีมา คําว่า “บารมี” มันมีเชาวน์ปัญญา เวลาเชาวน์ปัญญามันก็ไม่พ้นจากอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคญาณนี่แหละ แต่มรรคญาณ เวลาทําไมของท่านสําเร็จได้ ทําไมมันสมุจเฉทได้ ทําไมมันชําระกิเลสได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาของเรา เราก็ว่าเราก็มีมรรคเหมือนกัน เรามีศีล สมาธิ ปัญญา ครบสมบูรณ์เหมือนกัน แต่เราใช้ปัญญาไปแล้วทําไมมันไม่ขาดล่ะ พอมันไม่ขาด เราหาช่องทางของเราสิ เราหาช่องทางของเรา เรามุมานะของเรา เราทําของเรา ถ้ามันมาเพิ่มนะ อย่างเช่นเวลากีฬา เวลาเขาแข่งขันกัน เขาเสมอ ความสามารถเขาเสมอกัน ทุกอย่างเขาเสมอกัน เขาชนะกันแค่ความเข้มแข็งกว่า หรือความอดทนมากกว่า

นี่ก็เหมือนกัน เวลากิเลสกับธรรมมันต่อสู้กัน เห็นไหม เราก็ต้องมีความเข้มแข็งของเรา สิ่งที่ว่าเราสร้างบารมีๆ แต่ถ้ามันทะลุล่ะ เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เวลาปฏิบัติไป ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านสําเร็จของท่านไปได้ ทําไมครูบาอาจารย์ของเราทําได้ ถ้าเราทําได้ เราต้องมีความมุมานะ แต่ความมุมานะนั้นมันก็ต้องลงทุนลงแรง

ฉะนั้นว่า ทําตามแบบไง ปฏิบัติไปแล้วมันมีความทุกข์ความยากอย่างนี้เราก็เห็นใจนะ เราเห็นใจ แต่พูดนี่พูดให้เห็นว่า ทําแล้วทําไมมันไม่ได้ผล เวลาคนปฏิบัติ ที่คําว่า “ไม่ได้ผลๆ” คําว่าได้ผลหรือไม่ได้ผล ก็ไอ้การที่ปฏิบัตินี่มันจะส่งต่อเนื่องกันไป มันจะหนุนเนื่องกันไป หนุนเนื่องกันไปนะ

หนุนเนื่องกันไป เพราะเรารู้เราเห็นใช่ไหม เจริญแล้วเสื่อมรอบหนึ่ง เวลาใช้ปัญญา เวลาเจริญแล้วเสื่อมรอบหนึ่ง เราพิจารณาแล้ว เราก็รักษาความเสื่อมนั้นไว้ รักษาสิ่งที่มันจะเสื่อม รักษาไม่ให้มันเสื่อม รักษาจิตนี้ไว้ไม่ให้มันเสื่อม

ถ้าการรักษาไว้ ถ้าทําของเรา เราใช้ปัญญาของเราไป พอใช้ปัญญาไป พอมันก้าวเดินไป พอมันชํานาญแล้วนะ ถ้าคนไม่ชํานาญ เวลาเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วหาทางออกไม่ได้ แต่เวลาคนเสื่อมไปแล้วเราก็รื้อฟื้นของเราขึ้นมา เราก็ทําจิตใจของเราขึ้นมา พอมันเจริญขึ้นมาได้ มันรู้เลย มันเจริญเพราะเหตุนี้ ถ้าเรารักษาตรงนี้ไว้นะ มันจะเสื่อมไปไหนล่ะ มันจะเสื่อมไปไหน เราก็รักษามันไป

พอมันรักษาสมาธิได้โดยชํานาญของเราแล้ว มันจะใช้ปัญญา พอใช้ปัญญาขึ้นไป มันใช้โดยความไม่ต้องกังวลไง ใช้เต็มที่เลย แล้วเวลาพอมันอ่อนลงเราก็กลับมาทําความสงบได้เลย นี่พอมันชํานาญแล้วมันจะเกื้อกัน มันจะหนุนกัน พอหนุนขึ้นไป พอใช้ปัญญากันไป มันจะกว้างขวางไปเรื่อยๆ กว้างขวางไปเรื่อยๆ

ทําได้ ถ้าทําได้มันถึงที่สุดนะ ถึงที่สุด ไอ้สิ่งที่ว่ามันคาราคาซังนะ ต้องตั้งสติไว้ ขณะนี้เหมือนกลืนไม่เข้าคายไม่ออก คาราคาซัง เดินต่อไปก็ไม่ได้ อยู่เฉยๆ ก็ไม่ได้

ถ้าอยู่เฉยๆ เวลาเดินต่อไปก็ไม่ได้ ถ้าอยู่เฉยๆ นี่ อยู่เฉยๆ มันมีแต่วันเสื่อมถอย ถ้าอยู่เฉยๆ เราต้องตั้งสติ แล้วมันต้องพยายามกําหนดนะ พยายามกําหนด มีคําบริกรรม ปัญญาอบรมสมาธิทําใจให้สงบ

เพราะว่าใจสงบนะ เวลาเป็นสมาธิแล้ว ใช้ปัญญากับไม่ใช้ปัญญานี่แตกต่าง เวลาที่มันโล่งมันโถง เวลาปัญญามันทัน มันเพราะอะไร เราก็เห็นไง เหมือนคนถ้ามีเงินจับจ่ายใช้สอย เราทําอะไรก็ได้ ถ้าเราขาดเงินขึ้นมา แล้วถ้าเรามีเครดิต เราก็ใช้สินเชื่อ ใช้สินเชื่อเราก็ต้องมาใช้เขาทีหลัง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราทําของเราได้ เรามีกําลังของเรา เราทําของเราได้ มันเป็นประโยชน์กับเราได้ ถ้าเราทําของเราไม่ได้ ทําของเราไม่ได้นะ เราก็พยายามทําความสงบของใจ ใจต้องทําความสงบให้ได้ แล้วจะออกไปใช้ปัญญา

มันจะคาราคาซังไง ถ้าเราเก็บจัดทุกอย่างให้เข้าที่เข้าทาง มันจะคาราคาซัง มันคาราคาซังเพราะมันก้าวไปข้างหน้าก็ไม่ได้ ถอยก็ไม่ได้ ถ้ามันถอยไม่ได้ เรากลับมาทําความสงบของใจ ทําความสงบของใจ ใจให้มันสงบไว้ แล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา พอใช้ปัญญาไป พอสมาธิมันอ่อนนะ มันไม่สรุป นี่มันคาราคาซัง...ทิ้ง ปล่อยการใช้ปัญญา กลับมาทําความสงบ

ถ้ามันปฏิบัติไปได้แล้วมันจะเข้าใจ แต่ถ้าปฏิบัติไปยังไม่ได้ มันก็ล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ มันล้มลุกคลุกคลาน แต่ก็ยังดี ยังดีที่ว่า โดยทางโลกเขา เขาศึกษาธรรมกันโดยทฤษฎีนะ เขาก็เชื่อมั่นของเขา แต่เราปฏิบัติขึ้นมา เราได้สัมผัสไง นี่เป็นปัจจัตตัง เราได้สัมผัส ใครได้สัมผัสสมาธิ ใครได้ความสงบร่มเย็นของใจ มันก็ได้สัมผัสแล้ว

ถ้าได้สัมผัส เห็นไหม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม

แล้วศีล อธิศีล ถ้ามันอธิศีล มันสิ้นของมันเลยนะ กุปปธรรม อกุปปธรรม

กุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ที่ว่า “ทําไม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมะพระพุทธเจ้าสอนอนัตตา ทุกอย่างเป็นอนัตตา”

ใช่ เป็นอนัตตา แต่เพราะมันยังไม่ถึงที่สุดไง ถ้าใครเป็นโสดาบันนะ พอเข้าถึงที่สุดเขาจะเห็นว่าอกุปปธรรมกับกุปปธรรมนี้แตกต่างกันอย่างไร

สิ่งที่ว่า “สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา...สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา”

ใช่ มันเป็นอนัตตา มันเป็นสิ่งที่มันต้องแปรปรวน แต่สิ่งที่มันพ้นจากการแปรปรวนไปนั้นน่ะ พ้นจากการที่มันสรุปผล มันสําเร็จแล้ว พ้นจากอนัตตามาน่ะ อันนั้นเป็นอย่างไร นี่ถ้าถึงเป้าหมายแล้วมันเข้าใจหมด

ถ้าเข้าใจหมดแล้ว ถึงว่า ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกแต่เหตุ เหตุให้เรามุมานะประพฤติปฏิบัติ แต่ถ้าได้ผลแล้วพระพุทธเจ้าไม่ต้องสอน อย่างเช่นลูกเราเป็นคนดี ลูกเราประสบความสําเร็จ ทําทุกอย่าง แก้วแหวนเงินทองมากมายมหาศาลเลย เราต้องไปสอนมันไหม เราจะสอนคนที่มันยังล้มลุกคลุกคลานอยู่ คนที่มันยังตั้งตัวไม่ได้ ยังล้มลุกคลุกคลาน เราจะสอนคนนั้นขึ้นมา แต่คนที่มันสําเร็จ มันประสบความสําเร็จ เราจะไปสอนมันไหม

เราปฏิบัติก็เหมือนกัน ถ้าเรามีผลแล้ว ทีนี้สิ่งที่มันยังคาราคาซัง กลืนไม่เข้าคายไม่ออก กลืนไม่เข้าคายไม่ออกนะ ในการปฏิบัติ อันนี้มันก็อยู่ที่วาสนา วาสนานะ เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการ พระฟังทั้งวัดเลย ผู้ที่ฟังแล้วจิตใจอยู่ในระดับไหน ถ้าระดับสมาธิ เริ่มปูพื้นของสมาธิ ฟังแล้วก็มีความดูดดื่ม ผู้ที่เป็นโสดาบันแล้วเขาก็กําหนดจิตไว้ เวลาพูดถึงโสดาบันปั๊บเราก็รู้แล้ว

รู้แล้วอย่างไร? รู้แล้ว เพราะระดับของโสดาบันใช่ไหม เราใช้ปัญญาอย่างไร สมุจเฉทปหานอย่างไร เพราะโสดาบันได้ผ่านมาแล้ว มันรู้ มันเทียบเคียงได้ ทีนี้พอพูดถึงสกิทาคามีนี่เราไม่รู้แล้ว เราไม่รู้แล้ว พอไม่รู้ แล้วก็จิตที่สูงกว่า จิตที่สูงกว่าคือจิตหลวงปู่มั่นท่านผ่านพ้นหมดแล้ว แต่เวลาท่านพูดก็ตั้งแต่พื้นฐานขึ้นไป มันก้าวเดิน จิตมันจะก้าวเดินตั้งแต่ปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล แต่ท่านไม่บอกชื่อ

ท่านไม่บอกว่านี่เป็นโสดาปัตติมรรคนะ นี่เป็นสกิทาคามิมรรคนะ นี่เป็นอนาคา-มิมรรคนะ...ท่านไม่ได้บอกหรอก แต่ท่านบอกถึงวิธีการ ท่านบอกถึงกําลังของจิต ท่านบอกถึงปัญญา ไอ้คนเป็นนี่มันฟังรู้หมดน่ะ คนเป็นเพราะสิ่งที่เราเคยทํามา เราเคยทํา เราเคยประสบความสําเร็จมา ท่านพูดอยู่นี่เราไม่รู้ได้อย่างไร ก็ของทํามา แต่ท่านไม่บอกชื่อหรอก

ฉะนั้น พระกรรมฐานเขาสอนกันอย่างนี้ไง เวลาท่านพูดนะ พูดถึงโสดาบัน พูดถึงโสดาปัตติมรรค ถ้าเราเป็นโสดาบันแล้ว เวลาพูดถึงโสดาปัตติมรรค เราเข้าใจแล้ว “เออ! ปัญญาอย่างนี้เราก็เคยใช้ เออ! อย่างนี้ เราทํามาอย่างนี้” แล้วพอโสดาปัตติผลปั๊บมันขาด “เออ! ใช่ มันขาดอย่างนี้”

แต่ถ้ามันเป็นโสดาปัตติมรรค แต่มันยังไม่เป็นโสดาปัตติผล “อืม! เราใช้ปัญญาอย่างนี้เราก็เข้าใจ เราเข้าใจนะ ท่านบอกว่าเวลาจิตมันสงบแล้วออกฝึกออกใช้ปัญญา ปัญญาจะเห็น พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม เออ! เราก็พิจารณา”

พอพิจารณาแล้ว เวลาท่านพูดถึงผลของมันนะ ถ้าพิจารณาแล้ว เวลามันแยกขาดกัน กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันแยกออกไปอย่างนั้น เราชักงงแล้วนะ ถ้าพูดถึงคนที่เป็นโสดาปัตติมรรค ไม่เป็นโสดาปัตติผล เพราะผลอันนั้นเราไม่เคยทํา ถ้าผลอันนั้นไม่เคยทํานะ เราก็ “อืม! ผลมันเป็นอย่างนั้นเหรอ ผลเป็นอย่างนั้นเหรอ เอ๊! เราเป็นหรือเปล่า”

ถ้า เอ๊! เราเป็นหรือเปล่า ความจริงมันไม่ใช่แล้ว แต่พอ เอ๊! มันเป็นหรือเปล่า? เป็น เป็นทันทีเลย เพราะกิเลส เพราะอะไร เพราะมันเข้าข้างตัวเอง บอกว่า เอ๊! เป็นอย่างนั้นหรือเปล่า? เป็น เป็นแล้วหลายรอบด้วย เป็นจริงๆ ด้วย

แต่มันไม่เป็น มันไม่เป็น เห็นไหม นี่ไงคาราคาซัง

เวลาท่านพิจารณาของท่านไป ท่านจะเทศนาว่าการ พระทั้งวัดฟังนะ เพราะพระทั้งวัดมันก็มีสูงมีตํ่าใช่ไหม เวลาผู้ปฏิบัติใหม่ ดูสิพระบวชใหม่เข้ามาก็ฝึกหัดใหม่ พระที่อยู่กับครูบาอาจารย์มา ๒๐-๓๐ ปี หลวงปู่ฝั้น ครูบาอาจารย์ต่างๆ ท่านก็ไปเยี่ยมคารวะกัน พูดนี่พูดสูงเป็นชั้นๆๆ ขึ้นไป นี่กรรมฐานไง

ถ้าคาราคาซัง มันคาราคาซังเพราะกิเลสมันปิดในหัวใจของเรา แต่เรามีครูบาอาจารย์ มีเป้าหมาย เราก็พยายามทําของเรานะ เวลาเทศนาว่าการ ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ของท่าน ท่านเทศน์ของท่าน แล้วคนรู้จริงท่านฟังออก อย่างเช่นในมุตโตทัย เห็นไหม เป็นชั้นเป็นตอน เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ท่านพูดของท่าน เพราะว่าเวลาเทศน์ เพราะว่าวุฒิภาวะของจิตของพระมันแตกต่าง ทีนี้คําว่า “แตกต่าง” เวลาเทศนาว่าการก็ฝนตก ฝนตกไปในชุมชนนั้น ในชุมชนนั้นมีเศรษฐี มีกุฎุมพี มีทุคตะเข็ญใจ มีผู้ที่ต้องการฝน มันมีไปหมดน่ะ ใครจะเก็บสิ่งนั้นได้เป็นประโยชน์ ฉะนั้น เทศนาว่าการไปก็เริ่มต้นตั้งแต่พื้นฐานเป็นขั้นเป็นตอนไป แต่ท่านไม่ระบุหรอก อันนี้เป็นโสดาบัน...ไม่ระบุ แต่ที่เราพูดนี้เราพูดให้เห็นเป็นขั้นเป็นตอน เป็นขั้นเป็นตอน

นี่ไงพระกรรมฐาน พระปฏิบัติเขารู้จริงเห็นจริงขึ้นมา เขาพูดข้อเท็จจริง

แต่ไอ้ชื่อ ไอ้เสียง ไอ้ชื่อเสียงที่บอกเป็นโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี...ไอ้นี่มันชื่อเสียง มันได้ประสบความสําเร็จแล้วเขาถึงบอกว่าเป็นชื่อนั้นๆ ไอ้เราอยากได้ชื่อ แต่ไม่อยากทํา อยากจะได้ อยากจะได้ชื่อนะ อ้าว! อยากได้ชื่อแต่ไม่อยากทํา

ตอนนี้ดูสิเวลาแรงงานต่างด้าวเข้ามา มันอยากได้ลงทะเบียน อยากได้สถานะแบบชนชาติ เขาต้องทําเต็มที่ แต่ของเราเกิดในเมืองไทย เราเกิดจากพ่อจากแม่ เราเกิดที่นี่ เราได้สถานะเลย นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาไม่มีสถานะ เขาต้องอยากได้ชื่อได้เสียง แต่คนที่เขามีสถานะ มันก็เหมือนกันนะ คนที่มีสถานะ แต่เขาไม่เห็นว่าสถานะนี้สําคัญ คนที่ไม่มีสถานะ แรงงานต่างด้าวเขาเจอเจ้าหน้าที่ เขาต้องหลบต้องหลีก เขาต้องเสียเบี้ยใบ้รายทางมาเพื่อให้เขาได้ทํางาน

ไอ้ของเรานี่ชาวพุทธ เราเป็นพวกนักปฏิบัติ เรามีสถานะของชาวพุทธ เรามีสถานะของการปฏิบัติ ไอ้คาราคาซังนี่มันเรื่องกิเลสมันมาผลักมาดันให้เราล้มลุกคลุกคลาน อันนี้เราดูของเราไว้ แล้วเราทําของเราจริงๆ ไง เราทํา มันต้องทําตรงนี้

เพราะไม่ทําตรงนี้ บอกว่า “ทําไมมันปฏิบัติแล้วมันไม่ได้ผล”

ปฏิบัติไม่ได้ผลมันก็อยู่ที่เวรที่กรรม ขิปปาภิญญา ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย เขาสร้างสมมา เขาสละชีวิตมาหลายภพหลายชาติ พระพุทธเจ้าเสียสละมาทุกอย่าง มันสะเทือนใจในชาติที่เป็นเตมีย์ใบ้น่ะ แหม! ตัดหูนะ ใบ้หรือ ไม่เชื่อนะ เอามีดตัดหูก็ทนเอา เอามีดตัดจมูกนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์ ชาติที่เป็นเตมีย์ใบ้ นี่นั่งอย่างนี้ใบ้เหรอ ไม่พูดใช่ไหม ไม่พูดเอามีดตัดจมูก เอามีดตัดใบหู ตัดทุกอย่างเลย ทนเอานะ นี่พระพุทธเจ้าทําขนาดนั้น

ถ้าย้อนไป พระพุทธเจ้าท่านทํามาขนาดไหน ท่านถึงได้มาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วทําไมเราคาราคาซัง เห็นไหม เราคาราคาซัง เราทําอะไรมา ถ้าเราทํามาได้ขนาดนี้ เราทํามาแล้ว เรามีศรัทธา มีความเชื่อ แล้วเราปฏิบัตินี่ยังได้สัมผัส ยังได้ลิ้มรส รสของสมาธิธรรม รสของปัญญาธรรม แต่ยังไม่ได้ลิ้มรสของสมุจเฉทปหาน

เวลาสมุจเฉทปหาน ปหานกิเลส ดั่งแขนขาด ถ้าดั่งแขนขาด ถ้าเราซื่อสัตย์กับตัวเราเอง เราจะรู้ของเรา ถ้าดั่งแขนขาดมันจะขาดอย่างไร ถ้าเราไม่ซื่อสัตย์กับตัวเราเองนะ เราไม่รู้เรื่อง แล้วก็อยากได้ชื่อได้เสียง อันนั้นเป็นเรื่องของเขา

ฉะนั้น เราพูดนี้พูดเพื่อให้กําลังใจไง บอกว่า เราไม่ทําตามแบบฝึกหัด ถ้าทําตามแบบฝึกหัดมันไม่ได้เกิดจากปัญญาของเราเอง แบบฝึกหัดนี้ ศีล สมาธิ ปัญญานี้เป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วางธรรมและวินัยไว้ให้เราปฏิบัติ สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน นี่คือแบบฝึกหัด

เราก็ทําแบบฝึกหัดกัน แต่เราจะมีความรู้จริงจากแบบฝึกหัดนั้น ไม่ใช่ทําแบบฝึกหัดนั้นแล้วก็จะเอามรรคเอาผลจากแบบฝึกหัดนั้น เราใช้แบบฝึกหัดนั้นเป็นการฝึกหัด แต่เราจะมีปัญญาของเรา มันถึงเป็นปัจจัตตัง มันถึงเป็นสันทิฏฐิโก มันถึงเป็นการชําระกิเลส เป็นการฆ่ากิเลส

ถ้ามันเป็นการฆ่ากิเลสมันเป็นแบบฝึกหัดไหม?

มันเป็นการฆ่าจริงๆ เป็นการต่อสู้กับกิเลสจริงๆ แล้วทําลายกิเลสจริงๆ อันนี้เป็นความจริง

มันเกิดจากแบบฝึกหัด แต่ไม่ใช่แบบฝึกหัด

แต่ถ้าเราทําแบบฝึกหัดแล้วเราไปยึดว่า “เราทําถูกต้องแล้ว ทําถูกต้องแล้ว ทําตามแบบฝึกหัดแล้ว แล้วเรายังไม่ได้อะไรเลย เรายังล้มลุกคลุกคลานเลย”

นี่มันจะน้อยเนื้อตํ่าใจไง

เราทําแล้ว ทําตามแบบฝึกหัดนี่แหละ แต่เราต้องตั้งสติ เราต้องตั้งสติของเรา เราต้องใช้ปัญญาของเรา เราต้องแยกแยะของเรา แล้วมันจะไม่คาราคาซัง แล้วมันจะทําได้จริง แล้วมันจะเห็นจริงของมัน นี้มันจะเป็นประโยชน์กับเราเนาะ

อันนี้พูดถึง “เรียนรายงานการปฏิบัติ ข้อ ๘๕๔.” เนาะ

ข้อ ๘๕๖. น่าสงสารเนาะ อันนั้นรายงานการฝึกหัด รายงานการปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วมันคาราคาซัง มันเบื่อหน่าย แต่ดูอันนี้นะ

ถาม : ข้อ ๘๕๖. เบื่อค่ะ

เรียนถามหลวงพ่อ ดิฉันไม่มีความอดทนเลยค่ะ นั่งภาวนาแล้วก็มืดตื้อ นั่งไปแป๊บเดียวก็เมื่อย ไม่เอาแล้ว แต่ใจก็อยากหลุดพ้น ตั้งใจรักษาศีล ทําทาน ดิฉันคงไร้วาสนาในการภาวนา จิตใจติดนู่นติดนี่ตลอดเวลาไม่หยุดเลย ท่องพุทโธก็ได้แป๊บเดียว สักพักก็เมื่อย ก็หลับ ใจมันอยากจะเล่น อยากเที่ยว ตอนนี้ดิฉันรู้สึกถอดใจไปเลยค่ะ รู้สึกเบื่อภาวนามาก สงสัยกรรมคงมาก ท้อแท้ค่ะ

ตอบ : อันนี้เป็นปัญหาหรือเปล่าเนี่ย อันนี้เขียนมาเป็นปัญหาหรือเปล่า เอ๊! สงสัยไม่เป็นปัญหาเนาะ ไม่มีปัญหาให้ตอบเลย มีแต่ “เบื่อค่ะ”

เวลาจิตของคนมันองอาจกล้าหาญ เวลามันศรัทธานะ เห็นไหม การได้เห็นสมณะ การได้เห็นสมณะนะ เวลาพระสารีบุตรไปเห็นพระอัสสชิออกบิณฑบาต ทําไมสงบเสงี่ยมขนาดนั้น ทําไมการก้าวย่างมีสติปัญญา คนฉลาดไง

พระสารีบุตรเวลาบวชแล้วเป็นพระอัครสาวกเบื้องขวา เห็นการก้าวเดินของพระอัสสชิ การเดินแบบนี้เป็นการเดินของนักปราชญ์ พระองค์นี้ต้องมีของดีข้างใน ไม่อย่างนั้นจะไม่มีความสงบเสงี่ยมขนาดนี้ ถ้ามีความสงบเสงี่ยมขนาดนี้ ตามพระอัสสชิไปตลอด บิณฑบาตจนสุดท้ายบ้านแล้ว พระอัสสชิไปนั่งฉัน ฉันเสร็จแล้วพระสารีบุตรจะเข้าไปกราบ

เพราะเรียนมาจากสัญชัย เรียนมาจากลัทธิอื่นจนหมดไส้หมดพุงแล้ว อาจารย์สอนจนหมดความรู้แล้ว พระสารีบุตรเรียนมาหมดแล้วไม่จบ ยังสงสัยอยู่ เห็นพระอัสสชิ นี่คนมีปัญญาเห็น เห็นไหม ตามพระอัสสชิไป พอสุดท้ายพระอัสสชิฉันข้าวเรียบร้อยแล้ว ล้างบาตร เช็ดบาตรแล้ว เข้าไปกราบ

“ท่านบวชกับใครมา ใครเป็นอาจารย์ของท่าน” อยากรู้ไงว่าทําอย่างไรถึงมีกิริยาอย่างนี้ มันถึงมีสติพร้อมอย่างนี้ เหมือนผู้มีสติสมบูรณ์ขนาดนี้ “บวชกับใครมา”

“บวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

“แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างไร”

“เราเป็นคนบวชใหม่ เราไม่รู้ธรรมะลึกซึ้งหรอก”

“ไม่ลึกซึ้งก็ไม่เป็นไร ขอให้พูดสักหน่อยก็ยังดี เรื่องการใช้ปัญญาตีความต้องเป็นหน้าที่ของข้าพเจ้าเอง”

ก็บอกเลย “เย ธมฺมาฯ ธรรมทั้งหลาย ใครทํากรรมสิ่งใดมา ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ไประงับที่เหตุนั้น”

ฟังเท่านั้นน่ะ เพราะมันขวนขวายพยายามปฏิบัติมา ไปอยู่กับสัญชัย สัญชัยก็สอนจนหมดไส้หมดพุงแล้ว ยกให้เป็นอาจารย์ด้วย ไปอยู่กับใคร ใครก็สอนจนหมดไส้หมดพุง มันไม่ได้อะไรเลยนะ

พอฟัง “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าจะดับเหตุ ต้องไปดับที่เหตุนั้น” จิตมันย้อนทวนกระแสกลับไปที่ใจ ปั๊บ! เป็นพระโสดาบันเลย แล้วเอาธรรมไปบอกพระโมคคัลลานะก็เป็นพระโสดาบัน ไปบอกลูกศิษย์ลูกหา ๒๕๐ เป็นพระโสดาบันหมดเลย แล้วไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

การเห็นสมณะ สมณะที่ ๑ สมณะที่ ๒ สมณะที่ ๓ สมณะที่ ๔ จะเป็นมงคลอย่างยิ่ง คนที่เห็นอย่างนั้นเขาก็เป็นมงคล พอเป็นมงคล จิตใจก็ฮึกเหิม จิตใจก็อยากประพฤติปฏิบัติ จิตใจก็อยากพ้นทุกข์

ไอ้เราปฏิบัติไปแล้วเราไม่เคยไปหาใคร ไม่ไปหาใครนี่เขียนถึงหลวงพ่อ ไปหาหลวงพ่อแล้ว หลวงพ่อพาเบื่อหมดเลย หลวงพ่อพาส่งออก หนูเลยปฏิบัติไม่ได้เลย หนูเลยทุกข์อยู่นี่เลย

ถ้าจิตใจคนมันกล้าหาญอาจหาญนะ ทําสิ่งใดมันจะรื่นเริงอาจหาญ แต่เวลาใจมันทดท้อ เวลาใจมันตก เวลาจิตตก ใจตก ทําสิ่งใดไม่ได้เลย บางคนนะจิตใจ แหม! รื่นเริงอาจหาญมากเลย พอสิ่งใดสะเทือนใจ นี่วูบ! ใจตกไปอยู่ที่ตาตุ่มเลย หมดเลย สิ่งนี้ถ้าจิตใจมันเข้มแข็งนะ แล้วเราแยกแยะ ถ้าจิตใจมันตกไปแล้ว จิตใจมันตกไปตาตุ่ม เราต้องฟื้นฟูของเรา

กรณีอย่างนี้ เวลาครูบาอาจารย์ของเรา พระกรรมฐานเวลาธุดงค์ไป ไปสถานที่ใหม่ สถานที่ใหม่นี่เราจะเข้าไปประพฤติปฏิบัติ จิตใจมันเหมือนกับเขยใหม่ เขยใหม่เข้าไปในบ้านใครนะ เราเป็นคนใหม่เข้ามา เราต้องตื่นตัวตลอดเวลา

ในการประพฤติปฏิบัติ ไปอยู่ที่ไหนที่มันยังใหม่อยู่ มันระแวง เพราะเราไม่คุ้นเคย พอคุ้นเคยนะ ย้ายที่อีกแล้ว ย้ายที่เพราะจิตใจมันจะเหงา มันจะหงอย มันจะเศร้าของมัน เราจะต้องฟื้นฟูตลอดเวลา เราต้องเข้มแข็งของเราตลอดเวลา ถ้าเข้มแข็งตลอดเวลามันก็จะสู้ต่อๆ การสู้ต่อนี่เราต้องฝึก เราต้องกระตุ้นความเข้มแข็ง ต้องกระตุ้นตลอดเวลา

ค่าของนํ้าใจ เห็นไหม เวลาเราทําบุญๆ สิ่งที่เป็นวัตถุมันเป็นวัตถุเฉยๆ แต่หัวใจที่เอามันมา ค่าของนํ้าใจ ฝึกใจให้เข้มแข็ง การเสียสละทาน การเสียสละ เห็นไหม เราเสียสละทาน ศีล ภาวนา การภาวนาก็ต้องการทําให้จิตใจนี้เข้มแข็ง

ถ้ามันเบื่อหน่ายนะ “ดิฉันไม่มีความอดทนเลยค่ะ เวลาพุทโธก็พุทโธแป๊บเดียว ใจมันหลุด มันไม่ตั้งใจ”

นี่มันแป๊บเดียวๆ...แป๊บเดียวก็คือเรารู้ไง เรารู้ว่าแป๊บเดียว เรารู้ว่าเราเป็นคนที่ไม่มีความอดทน เราคิดว่าเราไม่จริงใจ แล้วมันเข้ากับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ไหมล่ะ

“บุคคลจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร”

มันจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ บุคคลไม่ใช่ล่วงพ้นทุกข์ด้วยความขี้เกียจขี้คร้าน ด้วยความเบื่อหน่าย ด้วยความเบื่อหน่ายเห็นไหม กิเลสมันมีอยู่ในใจทุกดวงใจ ไม่ต้องไปซื้อหาที่ไหน กิเลสมันอยู่ในใจอยู่แล้ว เพียงแค่ขาดสติ ปล่อยมันไป มันไปเต็มที่ของมันเลย แต่เพราะเรามีสติเรามีปัญญา เราถึงเหนี่ยวรั้งมันไว้ เหนี่ยวรั้งจิตไว้ไม่ให้ไปตามกิเลส

ฉะนั้น สิ่งที่เป็นความเบื่อหน่าย ความต่างๆ ไม่ต้องไปซื้อไปหา มันมีอยู่แล้ว แต่ถ้าความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ มันต้องขวนขวาย การขวนขวายไง ถ้าเราปล่อยไหลก็ไหลตามกิเลส ไหลตามกิเลสมันก็ไปตามกิเลส ไปตามนํ้า

ปลาตาย ปลาตายมันไหลไป “อู๋ย! สบายๆ”

ปลาเป็นนะ ดูสิปลาที่มันจะวางไข่ น่าสงสารเนาะ ขนาดว่ามนุษย์ยังต้องทําช่องปลาเดิน ทําให้ปลามันกระโดดไปวางไข่ เวลาทําเขื่อน นี่มันจะวางไข่นะ มันต้องทวนนํ้าขึ้นไป ไปถึงที่มันเหมาะสมของมัน มันจะไปวางไข่ของมัน เพื่อจะรักษาเผ่าพันธุ์ของมัน มันเป็นปลานะ

มันเป็นปลามันยังมุมานะขนาดนั้น ไอ้นี่เป็นคน แล้วยังเป็นลูกศิษย์หลวงพ่อด้วย

หลวงตาท่านพูดบ่อยเนาะ “ลูกศิษย์เรา เราพาโง่ โง่หมดเลย”

นี่ก็เหมือนกัน ลูกศิษย์หลวงพ่อ หลวงพ่อพาเบื่อหน่าย เบื่อหน่ายหมดเลย

เราไม่ได้พาเบื่อหน่าย ขนาดใครดูเว็บไซต์เขายังบอก “อู๋ย! โหดน่าดู โหดน่าดู”

ไอ้นี่มันบอกว่าเบื่อหน่าย

เราเบื่อหน่ายอย่างไร “ท่องพุทโธก็ได้แป๊บเดียว สักพักก็เบื่อ”

กรณีอย่างนี้นะ เราจะไปเรียกร้องเอาจากใครไม่ได้หรอก กรณีอย่างนี้ ลูกเรียกร้องเอาจากพ่อแม่ได้ ลูก เวลาไปนั่งนะ โอ๋ย! ออเซาะ พ่อแม่ให้หมดน่ะ ลูกมันไปออเซาะกับพ่อแม่มันได้ แต่ออเซาะมันก็ออเซาะได้แต่เงินทอง ออเซาะได้แต่ความผูกพันของพ่อของแม่ มันไม่ได้มรรคได้ผลหรอก

ถ้าได้มรรคได้ผล เห็นไหม เราเป็นศากยบุตร เราเป็นลูกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาพระไปถามปัญหา ไปต่อรองว่าจะให้บอกเรื่องนั้น

ท่านบอกว่า “เราไม่ได้บอกนี่ว่าบวชมาเพื่อเหตุนั้น”

“อย่างนั้นสึก”

“สึกก็สึกไป”

แต่ถ้าบางทีนะ พระที่ขวนขวาย ถ้าทําแล้วมันไม่สมความปรารถนา ไปบอกองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าจะสึก

“สึกทําไมล่ะ”

“โอ้โฮ! วินัยเยอะแยะไปหมดเลย อะไรก็ผิด อะไรก็ผิด”

“เออ! ถ้าอย่างนั้นรักษาวินัยข้อเดียวได้ไหม”

“ได้”

“เออ! ถ้าอย่างนั้นตั้งแต่นี้ไปนะ รักษาใจอย่างเดียว รักษาหัวใจไว้ ถ้าไม่มีเจตนาทําผิดมันก็ไม่ผิด รักษาได้ไหม”

“ได้”

“เออ! บวชต่อไป”

นี่ยังอยู่ได้

จากว่า “โอ๋ย! วินัยเยอะมาก นู่นก็ผิด นี่ก็ผิด จะสึก”

“สึกทําไม”

“โอ๋ย! วินัยมันเยอะ กฎหมายมันเยอะมาก ทําอะไรไม่ทันเลย”

“อย่างนั้นเอากฎข้อเดียวได้ไหม”

“ได้”

“เออ! แล้วกฎคืออะไร”

“คือรักษาใจ” ดูแลใจของตัวเอง รักษาใจก็อยู่ได้

เวลาเราท้อถอย เวลาท้อถอยไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านก็ให้กําลังใจนะ

ฉะนั้น ไอ้ที่ว่า “เบื่อค่ะๆ” มันเป็นเรื่องธรรมดา คนเราจิตใจเดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย เดี๋ยวก็ฟู เดี๋ยวก็แฟบ มันเดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย แต่มันเสียอย่างเดียวเท่านั้นน่ะ เวลาพอมันร้ายขึ้นมาแล้วมันไปหนักไง เวลามันร้ายขึ้นมาแล้ว อู้ฮู! มันไปเลย

เวลาเดี๋ยวดี ดีแล้วไม่เอานะ ดี บอก “พรุ่งนี้ค่อยไปก็ได้ พรุ่งนี้ค่อยทําก็ได้” ถ้าดี ดีเอาไว้ก่อน โอ้โฮ! แต่เวลาร้ายนะมันพาไปเลย เดี๋ยวดี เดี๋ยวร้าย แต่ร้ายแล้ว ร้ายแล้วมันไปทํา พอทําขึ้นมา มันทําลายโอกาสของตัวเลยนะ ถ้าทําจนความผิดมหันต์นี่เราแก้ยากเลย แต่ถ้ามันดีขึ้นมา เราส่งเสริมขึ้นไป เดี๋ยวดี เดี๋ยวร้าย

ไอ้เรื่องเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญเป็นเรื่องปกติเลยนะ เพราะเป็นเรื่องปกติ หลวงตาถึงบอกว่า ตอนอยู่บ้านตาดนะ ท่านบอกว่า “ต้องเป็นคนก้นเบา” นั่งไม่ได้ เวลาท่านจะลุกนั่งรวดเร็วทันใจ เพราะว่าถ้าเราจมอยู่ที่ใดก็แล้วแต่ กิเลสมันกระโดดเกาะ เพราะท่านเห็นตรงนี้ไง เพราะท่านเห็นว่าถ้าครูบาอาจารย์ไม่คอยกระตุ้น มันมีแต่ไหลลงตํ่า นํ้า มันไหลลงตํ่า มันไม่ขึ้นที่สูงหรอก

แล้วท่านพยายามจะสูบขึ้นที่สูง ท่านยกให้สูงนะ ท่านก็คอยจี้ๆๆ ถ้าคิดถึงว่าท่านทําเพื่อเรา ท่านทํานะ ทําเพื่อเรา คอยเช็คคอยตรวจสอบพวกเรา เราจะซึ้งนะ แต่กลัวไหม? กลัว เหมือนท่านบอกเลย อยู่กับหลวงปู่มั่นกลัวไหม? กลัว กลัว เพราะเอาจริงๆ โดนก็โดนจริงๆ กลัว กลัว แต่ท่านปรารถนาดีกับเรานะ มันก็พอรับได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาอยู่กับท่าน เหตุของมันก็เพื่อตรงนี้ไง เพื่อจะไม่ให้มันเบื่อหน่าย พอมันเบื่อหน่าย มันติดขัด อย่างนี้มันก็ไปไม่รอดไง แต่ถ้ามันไม่เบื่อหน่ายนะ เราก็สู้ เวลาสู้ เวลาผู้ปฏิบัติคนแรก ปฏิบัติได้ เห็นได้ แต่มันก็ยังคาราคาซัง ทําตามแบบก็มีอํานาจวาสนา มีอํานาจวาสนาคือทําแล้วได้ผล ได้สัมผัส ปัจจัตตัง ได้จับได้ต้อง ไอ้อันนี้เวลาทําขึ้นไปแล้วมันไม่ได้จับได้ต้อง มันไม่มีหลักมีเกณฑ์

ฉะนั้น มีหลักมีเกณฑ์ เห็นไหม ทําตามแบบ ถ้าไม่มีเชาวน์ปัญญาของเรา มันก็ไม่ใช่ธรรมะของเรา แต่ทําตามแบบ แต่มันล้มลุกคลุกคลาน ไม่มีสิ่งใดและจับต้องสิ่งใดไม่ได้เลย มันก็ยิ่งไม่มีอะไรบํารุงในหัวใจไง

“ทุกข์ควรกําหนด” สุขล่ะ สุขอยู่ไหน จิตที่มันสงบเข้ามามันก็ยังมีความสุขบ้าง สงบแล้วใช้ปัญญา มันจะมีความโล่งโถงบ้าง มันยังได้สัมผัส มันมีอาหาร มันมีที่พัก มันมีที่ได้พึ่งพิง ไอ้ที่ปฏิบัติแล้วไม่มีอะไรเป็นอาหารเลย โอ้โฮ! แห้งแล้ง แล้วก็ทดท้อ อันนี้มันเป็นเรื่องของกิเลสนะ ไม่ใช่เรื่องของธรรม

ถ้าเรื่องของธรรม เห็นไหม “ศีล สมาธิ ปัญญา”

ธรรม ถ้ามีผล เป็นธรรมชําระกิเลส ทําให้เป็นประโยชน์กับเรา เราปฏิบัติเพื่อจะเอาประโยชน์ใช่ไหม แต่ทีนี้ประโยชน์ วิธีการ เห็นไหม หลวงตาบอกว่า ถ้าพุทธศาสนา ศีล สมาธิ ปัญญาจะบังคับเรา คนที่ไม่นับถือพุทธศาสนาเขาก็ไม่ต้องทํา แต่ถ้าเราเป็นชาวพุทธ เราปฏิญาณตนว่าเราเป็นชาวพุทธ แล้วยิ่งปฏิญาณตนว่าเราเป็นนักปฏิบัติ ศีล สมาธิ ปัญญา เราต้องถือ เราต้องปฏิบัติ เพราะเราเป็นชาวพุทธ เพราะเราเป็นชาวพุทธ เราอยากจะพ้นจากทุกข์ไง

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราถือนั่นคืออะไร? ถือธรรม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราพยายามฝึกหัดกระทําให้มันเป็นของเรา ถ้ามันเป็นของเราขึ้นมา เห็นไหม ธรรมไม่ทําลายใครเลย ธรรมมีแต่ความสุข มีแต่สิ่งที่พ้น ไม่ให้กิเลสมันชักลากไปให้เราทําไปตามเวรตามกรรม

แต่เราทําสิ่งที่เป็นคุณงามความดีเพื่อจะให้ใจนี้มันมีหลักมีเกณฑ์ ให้มันสูงขึ้น ปฏิบัติชาตินี้ ปฏิบัติต่อเนื่องๆ กันไป ถ้ามันถึงเวลาไป เห็นไหม เวลาคนทําบุญกุศล เวลาจะตาย เทวดา อินทร์ พรหมมารอรับ รถมารับขึ้นไปเลย ในพระไตรปิฎกก็มี

เราก็พยายามทําของเรา สิ่งใดที่เป็นประโยชน์เราสะสมของเราไว้ ทําคุณงามความดีของเรา คุณงามความดีทางโลกก็ได้ คุณงามความดีในการปฏิบัติ ปฏิบัติเขาบอก “ไม่เป็นคุณงามความดีกับใครเลย” มันไม่รู้หรอก เป็นคุณงามความดีกับใจของเรา ที่ไหนมันเป็นที่ตํ่าที่ลุ่ม แล้วได้ถมดินจนเป็นที่สูงขึ้นมา เป็นที่ดอนขึ้นมา มันพ้นจากนํ้าท่วม พ้นจากภัย พ้นจากสัตว์ร้าย นี่มันเป็นผลของใคร? เป็นผลของเรา

จิตใจของเรา เราดูแลรักษาของเรา เราถมของเรา เราดูแลของเราจนจิตใจเราสูงขึ้นมา จิตใจเรารู้ของเราเป็นปัจจัตตัง เราทําของเราเอง มันสะอาดบริสุทธิ์ในหัวใจของเรา ใครจะรู้กับเรา ใครไม่รู้กับเรา แต่เรารู้ของเรา เห็นไหม ที่ลุ่ม ที่ดอน เราก็ถม เราก็ดูของเรา เพื่อประโยชน์กับเรา เรารักษาของเรา นี้คือจิตใจของเรา ถ้าเราทําแล้วมันก็เป็นประโยชน์กับเรา

ฉะนั้น ถ้าทําอย่างนี้แล้ว ไอ้เบื่อหน่ายต่างๆ มันก็เป็นอารมณ์หนึ่ง แต่ถ้ามันเบื่อหน่ายแล้วเราคุ้นชินกับมัน เบื่อหน่ายแล้วไม่ต้องทําสิ่งใด เบื่อหน่ายแล้วสบาย เบื่อหน่ายแล้วไม่ต้องทําอะไรเลย เราพอใจ เราก็จะไม่ได้สิ่งใดเป็นประโยชน์กับเรา ถ้ารู้ว่าเบื่อหน่ายแล้วสลัดทิ้ง เบื่อไม่ใช่ความดี ถ้าเราขยันหมั่นเพียร มีความเพียร มีความวิริยะ มีความอุตสาหะ เราจะขวนขวายของเรา

ปลาเป็นมันจะทวนนํ้า ปลาตายมันจะไหลไปตามนํ้า

ฉะนั้น เราจะเป็นอย่างไรก็เรื่องของเรา

เบื่อหรือไม่เบื่อ สิ่งนี้มันเป็นคําพูด มันเป็นความรู้สึกนึกคิด แต่ถ้าใจของเราเปลี่ยนแปลง มันก็รู้สึกนึกคิดใหม่ได้ นึกคิดอย่างหนึ่งทําให้ทดท้อ แล้วมันเท่ากับเหยียบยํ่าตัวเองนะ ทําลายโอกาสตัวเอง แต่ถ้ามันคิดอีกอย่างหนึ่ง คิดในความวิริยะ ในความอุตสาหะ คนมีกําลังใจ

เวลาหลวงปู่ขาว หลวงตาท่านบอกว่า หลวงปู่ขาวเวลาจะออกปฏิบัติ ทุกคนบอก “ไม่ต้องไปหรอก มรรคผลไม่มี ต่างๆ ไม่มี”

ท่านบอกเลย

“ถ้าก้าวขาออกไปจากวัด ไม่สําเร็จเป็นพระอรหันต์ จะไม่ย้อนกลับมาอีกเลย”

ใจมันเคี้ยวเพชรได้เลย หลวงตาใช้คําว่า “ใจของหลวงปู่ขาวเคี้ยวกลืนเพชรได้เลย” แล้วท่านก็ออกประพฤติปฏิบัติ ไปหาหลวงปู่แหวนทางเชียงใหม่ จนท่านสําเร็จจริงๆ

ถ้าจิตใจเบื่อหน่าย เราก็จะไม่ได้สิ่งใดเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าจิตใจเราเข้มแข็ง จิตใจเราขยันหมั่นเพียร แล้วเราทําของเราได้ ความเบื่อหน่าย เคี้ยวแหลกเลย ความเบื่อหน่ายจะไม่มีในใจเรา เอวัง

๑๙

ยาลดไข้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๒ เมษายน ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๘๕๙. ผู้ถูกกระทํา

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเมตตา ขอเล่าก่อน

(อันนี้เราตัดทิ้งเลยนะ ทีนี้เอาคําถามนะ)...คําถามค่ะ

๑. ทําอย่างไรจึงจะพิจารณาได้ในเวลาหลังจากนั้น เพราะที่ทําได้แค่เปลี่ยนอารมณ์

(นี่คือการนั่งสมาธินะ)

๒. ทําไมเวลามองดู กลับเห็นทุกอย่างเป็นกิเลส อันนี้ก็กิเลส อันนั้นก็กิเลส แต่ก็ไม่วายที่จะลงไปทุกข์กับมัน แล้วก็ฟังธรรมเข้าใจ จิตมันตั้งมั่น แต่ดูแล้วเหมือนธรรมจากกิเลส ไม่ใช่ธรรมเพื่อพ้นทุกข์

๓. ทําไมมันร้อนที่ท้องมาก และกลางอก แสบมากที่ผิวหนัง และตรงสะดือจะหมุน และซี่โครงด้านซ้าย-ขวาจะร้อนมาก และจะนั่งสมาธิก็นั่งไม่ได้ มันทรมานมาก อีกอย่างหนึ่ง ความร้อนที่อยู่ตรงท้องมันเสพสังขารของคนอื่นเข้ามา

ตอบ : อันนี้เป็นความเห็นของเรานะ เราจะตอบถึงปัญหาข้อ ๑. ก่อน

“๑. ทําอย่างไรในเวลานั้น หรือหลังจากนั้น”

คําว่า “เวลานั้น” หมายถึงว่า เวลาเขาพิจารณาแล้วจิตมันส่งออก แล้วมันไปรับรู้ ไปรับรู้อารมณ์ต่างๆ คําว่า “จิตส่งออก” จิตส่งออกมันรับรู้สิ่งใด

โดยปกติเราไม่ภาวนานี่จิตมันส่งออก ส่งออกหมายความว่า เวลารูป รส กลิ่น เสียงมากระทบนะ เสียงมากระทบหู รูปกระทบตา นี่ส่งออกมารับรู้ โดยธรรมชาติ ธรรมชาติมันก็ส่งออกๆ ถ้าจิตไม่ส่งออกจะรับรู้สิ่งใดไม่ได้ รูป รส กลิ่น เสียง เรารับรู้ด้วยอายตนะ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ทีนี้ตา หู จมูก ลิ้น กาย ถ้าไม่มีจิตรับรู้ มันรับรู้สิ่งนี้ไม่ได้ ทีนี้มันจะรับรู้สิ่งนี้ มันรับรู้สิ่งนี้มันก็ส่งออกไปรับรู้ รับรู้เรื่องรส รู้เรื่องเสียง รู้เรื่องกลิ่น รู้เรื่องต่างๆ นี่ก็คือส่งออก ทีนี้คําว่า “ส่งออก” มันเป็นธรรมชาติของมันอย่างนั้น

ฉะนั้น เวลากําหนดพุทโธๆ หรือปัญญาอบรมสมาธิเพื่อให้จิตมันสงบ ให้มันอยู่โดยตัวมันเอง เหมือนกับโปฐิละ ที่สามเณรสอนโปฐิละน่ะ บอกว่าโปฐิละเขาเป็นอาจารย์สอนนะ สอนเรื่องปริยัติคือเรื่องธรรมะ เวลาเขาอยากปฏิบัติ เวลาไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “โปฐิละใบลานเปล่ามาแล้วหรือ โปฐิละใบลานเปล่ากลับแล้วหรือ”

“ใบลานเปล่า” เหมือนกับมีการศึกษาเปล่าๆ การศึกษาทางวิทยาศาสตร์ เห็นไหม เราศึกษาทางทฤษฎี เราเข้าใจหมด แต่เรายังไม่สามารถพิสูจน์ตรวจสอบให้เป็นความจริงของเราขึ้นมาได้ ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงเตือนสติ

พอเตือนสตินี่ โปฐิละเป็นอาจารย์สอนนะ ลูกศิษย์มากมายเลย แต่สอนทางทฤษฎี ทางทฤษฎีนี่ใบลานเปล่า คือไปมาแล้ว ทฤษฎีศึกษาแล้วก็จบ มันได้แต่ความรู้ รู้เรื่องธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ไม่รู้เรื่องความสุขความทุกข์ในหัวใจของเรา ไม่รู้ว่าเรามาจากไหนไง

ทีนี้พอพระพุทธเจ้าเตือนอย่างนั้นปั๊บก็ทิ้งหมู่คณะ ก็ไปหาพระกรรมฐาน ไปหาพระป่า พระปฏิบัติ เห็นไหม ไปหาพระปฏิบัติ ไปถึงสามเณรน้อย สามเณรจะสอน นี่สอนตรงนี้ สามเณรน้อยทดสอบจนให้ใจลง ถ้าใจไม่ลงนะ มันฟังครึ่งๆ ฟังกึ่งๆ อยากได้อย่างนั้น อยากได้อย่างนี้ ให้โปฐิละที่เคยเป็นอาจารย์มีทิฏฐิ ให้ยอมลง ยอมลงใจ พอลงใจปั๊บ ลงใจ ใจก็อยากจะเรียน อยากจะศึกษา อยากจะศึกษา

สามเณรน้อยบอกว่า “ร่างกายนี้เปรียบเหมือนจอมปลวก ร่างกายนี้เปรียบเหมือนจอมปลวก ในจอมปลวกนั้นมีเหี้ยตัวหนึ่งอาศัยอยู่ในจอมปลวกนั้น ฉะนั้น เราต้องปิดจอมปลวก ๕ รู เหลือรูหนึ่งให้เหี้ยออกจากรูนั้น แล้วเราคอยดูรูที่จอมปลวกนั้น”

ตา หู จมูก ลิ้น กายปิด นั่งสมาธิพุทโธๆ ตา หู จมูก ลิ้น กายปิด...เปิดใจไว้ พุทโธๆๆ จะจับเหี้ยตัวนั้น ถ้าจับเหี้ยตัวนั้นได้ เห็นไหม เราจะมาพิจารณาว่าเหี้ยตัวนั้นมันกินอะไร มันไปหาทําอย่างไร มันออกไปสร้างความเดือดร้อนให้ใคร ถ้ามันไม่ออกมา มันอยู่ในจอมปลวกนี้ มันอยู่แล้วมันใช้อาหารอะไร

นี่ก็เหมือนกัน เราปิดตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ปิดการส่งออก โดยธรรมชาติของมันนี่มันส่งออก เห็นไหม ตาเราคิดไปทางอื่น ตาเห็นรูปนี่มัน เอ๊ะ! เห็นรูปอยู่ แต่ไม่รู้ว่ารูปอะไร นี่จิตมันไม่ออกรับรู้ มันไม่ส่งออก

ฉะนั้น คําว่า “ส่งออก” ใช่ไหม ถ้าเราปฏิบัติ สิ่งที่ว่าอารมณ์เรารู้สึก เราไปรู้เรื่องของคนนู้น เขาคุยกันรู้เรื่องคนนี้ รู้ทุกอย่างไปหมดเลย...รู้แล้วได้อะไรล่ะ

ถ้าพวกที่เป็นหมอดูนะ เวลาอาชีพเขา ทางสถิติเขาเคยทํา เขาคาดหมายจะเป็นอย่างนั้นๆ เราไปเชื่อเขานะ เห็นไหม เราไปเชื่อเขา นี่คือการพยากรณ์ แต่เราส่งออกไป เราส่งออกไป เราไปรู้สิ่งต่างๆ เราพยากรณ์ตัวเราเหรอ เราพยากรณ์ใช่ไหม เรารู้เรื่องนั้นก่อน รู้เรื่องนี้ก่อน แล้วรู้แล้วทําไม? รู้แล้วก็เป็นอดีตอนาคต

แต่ถ้าเป็นในปัจจุบัน ถ้าเรารู้ในปัจจุบัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนที่ปัจจุบันนี้ ถ้าสอนที่ปัจจุบันนี้ สิ่งนี้ “ทําอย่างไรเราถึงจะพิจารณาได้ในเวลานั้น หรือหลังจากนั้น เพราะที่ทํานี้แค่เปลี่ยนอารมณ์”

เราไม่ต้องไปรับรู้สิ่งนี้เลย ถ้าเราไปรับรู้สิ่งนี้นะ นี่เราเข้าใจ ในทางสถิตินะ มนุษย์ อายุขัยของมนุษย์ ๓๐,๐๐๐ กว่าวัน อายุ ๓๐,๐๐๐ กว่าวัน ถ้า ๓๐,๐๐๐ กว่าวันนะ เราก็มาวิจัย ใน ๓๐,๐๐๐ กว่าวันใช่ไหม วันหนึ่งพระอาทิตย์ขึ้น พระอาทิตย์ตก เราก็เอาสิ่งนี้มาวิเคราะห์วิจัย มันเป็นอดีตอนาคตไง แต่ถ้าว่าเรารู้สิ่งใดต่างๆ เรารู้นะ รู้ก็ปล่อย รู้ก็วาง รู้ก็ปล่อย รู้ก็วาง แต่เรารู้ตัวเราเองไหม

พุทโธชัดๆ ไว้ ถ้าพุทโธชัดๆ ไว้นะ มันปล่อยวางสิ่งต่างๆ เข้ามา พอปล่อยวางเข้ามา เราจะรับรู้เลยว่า อืม! สัมมาสมาธิ ความสงบระงับมันเป็นแบบนี้ จิตของเรา เราไม่เคยเห็นจิตของเราด้วยความเป็นจริง เพราะจิตของเราไม่เคยสงบระงับเป็นสัมมาสมาธิ จิตของเราส่งออก พลังงานนี่ออกรับรู้ ทํางานโดยธรรมชาติของมัน

มนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕...ธาตุ ๔ คือร่างกาย ขันธ์ ๕ คือจิตใจ

คําว่า “ขันธ์ ๕” นะ ขันธ์ ๕ เกิดจากจิต ทีนี้คําว่า “ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕” ธรรมชาติมันทํางานอย่างนี้ ถ้าขันธ์ ๕ เห็นไหม ขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ นี่ออกรับรู้ ออกรับรู้ ธรรมชาติทํางานอย่างนี้ จะเหนื่อยยากสายตัวแทบขาด มันก็เป็นของมันอยู่อย่างนี้ ธรรมชาติมันเป็นแบบนี้

แต่พอเรามีสติปัญญา เราอยากประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เรากําหนดพุทโธๆๆ ให้ขันธ์ ๕ มันหดตัวเข้ามา ขันธ์ ๕ มันหดตัวเข้ามา “จิต อาการของจิต” สิ่งที่เป็นขันธ์ ๕ เป็นอาการ เป็นความรับรู้สึกเกิดจากจิต พุทโธๆ ก็เกิดจากขันธ์ ๕ เกิดจากเรารู้สึกนึกคิด พุทโธๆ นี่เปลี่ยนจากความรู้สึกนึกคิดที่ส่งออก ให้มันมีความรู้สึกนึกคิดในตัวมันเอง

ในตัวมันเอง เห็นไหม ในเมื่อมันรู้สึกนึกคิดในตัวมันเอง มันก็ไม่ไปไกล ไม่ส่งออกไปไกล มันก็ทรงตัวขึ้นเรื่อยๆ พุทโธเรื่อยๆ ไม่ออกรับรู้เรื่องอื่นเรื่อยๆ จนถึงที่สุดนะ มันพุทโธๆ จนพุทโธไม่ได้ มันเป็นตัวมันเอง

จิตไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่จิต ขันธ์ ๕ คือความรู้สึกนึกคิด แล้วตัวจิตล่ะ?

ตัวจิตคือตัวสักแต่ว่ารู้ ถ้าไม่สักแต่ว่ารู้นะ มันรู้โดยตัวมันเอง เห็นไหม สิ่งที่สุขสงบไง แล้วทําไมตอนนี้มันไม่รู้เรื่องที่เขาคุยกันล่ะ ไม่รู้เรื่องสิ่งที่มันรู้ล่ะ? ไม่รู้เพราะมันไม่ส่งออกไปรู้ไง ถ้าไม่ส่งออกไปรู้มันก็เป็นสัมมาสมาธิ

นี่อธิบายโดยหลักใช่ไหม อธิบายโดยหลัก

แต่ทีนี้จิตของเรา คนเรามันมีกิเลส มีตัณหาความทะยานอยาก ตัณหาคือความอยากได้ ความผลักไส ความผลักไสคือความไม่พอใจอารมณ์อย่างนี้ไง

ความไม่พอใจสิ่งที่เกิดกับเรา ผลักมันๆๆ...ไม่ไปหรอก

สิ่งที่ไม่ได้ก็ตะครุบเอาๆๆ...ไม่ได้หรอก

ไม่มีสิ่งใดได้ดั่งใจสักอย่าง เห็นไหม ตัณหาความทะยานอยากมันไม่เคยทําอะไรให้เราได้ดั่งใจสักอย่างเลย ไอ้ตัวนี้แหละมันเป็นตัวที่ไปกระตุ้นให้พุทโธแล้วไม่ได้ผลไง

ไอ้ที่ว่า “พุทโธๆๆ พุทโธเป็นสัมมาสมาธิ พุทโธเป็นพุทธานุสติ”

ก็พูดกันแบบวิทยาศาสตร์ ทางวิทยาศาสตร์เขาพูดกันนะ บอกว่า “ถ้าทําสิ่งใดต้องได้สิ่งนั้นใช่ไหม นี่พุทโธก็พุทโธแล้ว ทําสิ่งใดก็ทําแล้ว ทําครบทุกอย่างเลย แต่ไม่เป็นผล”

เห็นไหม เพราะมันมีไอ้แรงตัณหา ไอ้ตัวที่ไม่ได้ก็จะตะครุบเอา ไอ้สิ่งที่ไม่พอใจก็จะขับไส ผลักมันๆๆ เห็นไหม ตัณหา วิภวตัณหา มันเป็นธรรมชาติของจิต กิเลสเป็นธรรมชาติอันหนึ่งที่ฝังมากับจิต ตัวนี้แหละมาทําให้ที่เราพุทโธ ที่เราตั้งใจทําแล้วไม่ได้ผลอย่างที่เราคาดหมาย

ฉะนั้น เวลาเราทํา เราต้องวางให้หมด พุทโธให้เป็นเนื้อแท้ พุทโธให้เป็นพุทโธจริงๆ สิ่งใดที่มันจะเกิดขึ้นมา เราปล่อยวางหมด โลกนี้มีเรากับพุทโธเท่านั้น โลกนี้จะถล่มทลาย โลกนี้จะพลิกฟ้าควํ่าดิน...เรื่องของโลก ไม่ใช่เรื่องของเรา เราจะพุทโธกับเรา พุทโธๆ แล้วไอ้ที่ว่าจะตะครุบก็ไม่ไปสนมัน ไอ้ที่จะผลักไสก็ไม่ไปสนมัน

ตัณหาความทะยานอยากมันจะขับเคลื่อนให้เป็นอดีตอนาคต ไม่เป็นปัจจุบัน ตะครุบเอาก็เป็นอนาคต ผลักไสมันมีอยู่กับอดีต อดีตคือว่าผลักไสมัน อนาคตก็จะตะครุบเอา แล้วไม่ได้ ไม่ได้ นี่สิ่งนี้มันเป็นอยู่ในหัวใจ แล้วพอมันรู้ล่ะ มันก็ไปรู้อย่างที่ว่า พอมันมีกําลังขึ้นมาหน่อยก็ไปรู้คนนู้นว่าอย่างนี้ คนนี้ว่าอย่างนั้น มันส่งออกหมดน่ะ

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ เห็นไหม มันจะรู้สิ่งใด มันไม่รู้เหรอ?

รู้ รู้จริงๆ เราระลึกให้รู้มันก็รู้จริงๆ แต่รู้แล้วมันเป็นอะไรขึ้นมาล่ะ

นี่ไงมันเป็นตัณหา จะทําให้พุทโธแล้วไม่ได้ผล หรือปัญญาอบรมสมาธิแล้วไม่ได้ผล นี่โดยหลักทําอย่างนี้ ถ้าโดยหลักทําอย่างนี้ มันถึงว่าเป็นการประพฤติปฏิบัติจริงๆ

แต่เราปฏิบัติ คนเรามีกิเลสมันก็เป็นอย่างนั้นน่ะ โดยทางการแพทย์นะ ถ้ายาไม่หมดอายุ ถ้ายานั้นยังใช้ประโยชน์อยู่ มันมีผลในการรักษา พุทโธๆ พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ มันเป็นธรรมโอสถ มันสามารถรักษาได้ แต่ยานั้นหมดอายุหรือยัง ยานั้นมันเป็นปัจจุบันไหม มันเป็นประโยชน์กับเราไหม เราตั้งตรงนี้

นี่ข้อที่ ๑.

ถาม : ๒. ทําไมเวลามองดู กลับไปเห็นทุกอย่างเป็นกิเลส อันนี้ก็กิเลส อันนั้นก็กิเลส แต่ไม่วายไปทุกข์กับมัน

ตอบ : ในการประพฤติปฏิบัติ ทุกคนอยากฆ่ากิเลส ทุกคนอยากทําลายกิเลส แต่ทุกคนไม่เข้าใจว่ากิเลสมันอยู่กับเรา กิเลสมันก็อาศัยธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่อ้าง แล้วหาทางให้กิเลสมันได้ประโยชน์

ฉะนั้น เวลาบอก เราย้อนกลับไปดู เราถึงว่านั่นก็เป็นกิเลส เราย้อนกลับไปดูอดีตที่เราทํามา นั่นก็ไม่ดี นี่ก็ไม่ดี แต่ในปัจจุบันนี้ยับยั้งไม่ได้ เวลาปัจจุบันนี้ เดี๋ยวนี้ตั้งอยู่นี่ ตรงนี้ๆ ห้ามทําอย่างนี้...เอาไว้ก่อน ไว้พรุ่งนี้ค่อยห้าม วันนี้ยังไม่ห้าม วันนี้เอาก่อน มันขับไสมันไปล่ะ ฉะนั้น ย้อนกลับไปดูถึงว่าสิ่งนั้นก็เป็นกิเลส สิ่งนี้ก็เป็นกิเลส นี่ถ้าย้อนกลับไปดูนะ เห็นไหม

“ยาลดไข้” เราปฏิบัติกันนี่มันเหมือนยาลดไข้ มันไม่ใช่ยาแก้ไขให้มันหายขาด

ทีนี้คําว่า “ยาลดไข้” นะ ถ้าเราเป็นไข้ เราเจ็บไข้ได้ป่วย ถ้าเราไม่มียารักษา เราต้องทนเอา ทนทุกข์ทรมานไป แต่ถ้ามียารักษานะ ถ้ายารักษา เห็นไหม คนเราจะรักษา เขาก็ต้องลดไข้ ลดไข้ก่อน คนที่จะผ่าตัดเขาต้องฟื้นฟูร่างกายก่อน

ในการประพฤติปฏิบัติ ถ้าการชําระกิเลส มรรคญาณ ถึงที่สุดแล้วมันทําลายกิเลสนี้ขาดเลย ทีนี้คําว่า “กิเลสขาด” แต่เรารักษา เราจะทําทีเดียวให้มันขาด ถ้าขิปปาภิญญานี่ทําได้ ถ้าเราทําไม่ได้ เราลดอาการ ลดอาการ เห็นไหม

แม้แต่มีความเชื่อมั่นในพุทธศาสนานี่ เราก็มีที่พึ่งอาศัยแล้ว ถ้าเราไม่เชื่อมั่นในพุทธศาสนานะ คนเราในปัจจุบันนี้ก็บอกว่า ไม่นับถือศาสนาใดๆ เลย เพราะเขาเห็นว่าการนับถือศาสนานี้มันเป็นเรื่องของการครึ การล้าสมัย มันเป็นเรื่องของโบราณ ปัจจุบันนี้วิทยาศาสตร์เขาพิสูจน์ได้หมดน่ะ

พิสูจน์อะไร พิสูจน์ทุกข์เหรอ พิสูจน์กังวลในใจเหรอ?

วิทยาศาสตร์พิสูจน์ไม่ได้หรอก วิทยาศาสตร์พิสูจน์ได้แต่เรื่องทางแร่ธาตุ ทางเทคโนโลยี แต่ถ้าในหัวใจล่ะ ในหัวใจนี้เป็นนามธรรม ถ้าหัวใจนี้เป็นนามธรรมนะ สิ่งที่เป็นศาสนา เห็นไหม ที่ว่าศาสนาๆ ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะจิตนี้เป็นนามธรรม ตัวจิตนี้เป็นตัวตายตัวเกิด ตัวจิตนี้เป็นตัวรับรู้รับสุขรับทุกข์ ที่ไหนมันมีความทุกข์ เราจะแก้ไขความทุกข์ เห็นไหม มันก็เป็นเรื่องของศาสนา

ฉะนั้น ถ้าไม่นับถือศาสนาใดๆ เลย เพราะเขาเห็นว่าครึ ล้าสมัย แต่ถ้าคนที่นับถือศาสนา เห็นไหม นับถือศาสนาแล้ว แล้วประพฤติปฏิบัติตามศาสนานั้น ถ้านับถือ เขานับถือศาสนาต่างๆ เขาว่าของเขาดีๆ ของเขาดีเพราะว่าอะไร เพราะว่ามันเป็นประเพณีวัฒนธรรมของเขาอยู่ในสายเลือดของเขา เขาเชื่อของเขาอย่างนั้น แต่เราคุยกันด้วยเหตุด้วยผลสิ คุยทางวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์ทางพุทธศาสน์ วิทยาศาสตร์ทางศาสนา มันจะพิสูจน์กันอย่างไร

มันพิสูจน์ได้ ถ้ามันพิสูจน์ได้ นี่มันเป็นที่พึ่งไง นับถือศาสนาแล้วมันมีหลักมีเกณฑ์ ถ้ามีหลักมีเกณฑ์แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะมาปฏิบัติ เห็นไหม ถ้าปฏิบัติแล้วให้จิตมันลดไข้ ลดอาการมาเรื่อยๆ ถ้าลดอาการมาเรื่อยๆ ปฏิบัติไปมันจะเริ่มเบาลงๆ มันจะดีขึ้น

ถ้ามันดีขึ้น เห็นไหม ย้อนกลับไป “นั่นก็กิเลส นี่กิเลส แล้วทําไมถึงฆ่ากิเลสไม่ได้ ทําไมถึงยับยั้งกิเลสไม่ได้” ไม่ได้ ไม่ได้เพราะว่าคุณภาพของยารักษาไม่ถูกโรค โรคของกิเลสใช่ไหม โรคของกิเลส แต่เราไปลูบๆ คลําๆ มันอยู่ไง

เวลาเราจะทําความสงบของใจ เราต้องบังคับ บังคับให้จิตมันสงบ ถ้าบังคับให้จิตสงบ พอจิตมันสงบแล้วมันออกใช้ปัญญา ถ้าออกใช้ปัญญา นั่นล่ะๆ มันจะไปฆ่ากิเลส

ฆ่ากิเลสด้วยอะไร?

ด้วยอริยมรรค ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ถ้ามรรคมันสมบูรณ์ ตรงนั้นน่ะ พอไปจับกิเลสได้ จับกิเลสพิจารณาไป พิจารณาไปแยกแยะ เห็นไหม ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ มันแยกแยะของมัน มันแยกแยะที่สุดแล้วสังโยชน์มันขาด

สังโยชน์มันคืออะไร?

สังโยชน์...สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

สักกายทิฏฐิ เห็นไหม เวลาเราปฏิบัติกัน สัมมาทิฏฐิ มิจฉาทิฏฐิ มิจฉาทิฏฐิคือทิฏฐิที่ผิด สัมมาทิฏฐิคือทิฏฐิที่ถูก แล้วเราก็เป็นสัมมาทิฏฐิ เราเป็นชาวพุทธ เรามีสัมมาทิฏฐิ แล้วทําไมมันฆ่าสักกายทิฏฐิไม่ได้ล่ะ

สักกายทิฏฐิ นี่ทิฏฐิในกาย ทิฏฐิในวัตถุธาตุ ทิฏฐิว่าเป็นของเราไง เราเกิดเป็นมนุษย์เป็นของเราไหม โอ๋ย! ถ้าขึ้นศาลเป็นทั้งนั้นน่ะ ทนายความมันบอกได้ พอเกิดเป็นมนุษย์ปั๊บนี่มีสิทธิเลย สิทธิในมรดกจากพ่อจากแม่ มีสิทธิพร้อม นี่ไงสิทธิในโลกนี้ไง เวลามันตายไป สิทธิยกให้ใคร? สิทธิโอนให้ลูกหลานมันไป แต่ถ้าสักกายทิฏฐิ เห็นไหม ทิฏฐิผิด มันจะเข้าไปแก้กันที่นี่ อย่างนี้มันไม่ใช่ยาลดไข้นะ อย่างนี้ถ้ามันถอดทิฏฐินี่ไข้หายเลย มันเป็นยารักษาไข้

ทีนี้ยารักษาไข้ เราจะบอกว่ามันต้องทําต่อไปเรื่อยๆ ไง

“๒. ทําไมเวลามองดูกลับไปถึงรู้ว่าไอ้นั่นเป็นกิเลส ไอ้นี่เป็นกิเลส”

พอกินข้าวอิ่มแล้วก็บอกว่านู่นไม่น่ากินเลย นี่ก็ไม่น่ากิน แต่ตอนหิวมันไม่รู้หรอก กินก่อน เวลาหิวนี่กินเลยแหละ พอกินเสร็จแล้ว อืม! อันนั้นก็เป็นพิษ ไอ้นี่ก็เป็นพิษ โอ้โฮ! มันกินไปอยู่ในท้องแล้ว

นี่พูดถึงปัจจุบันธรรม สติปัญญาเราไม่ทันไง ถ้าสติเราทัน ค่อยๆ เพราะมันชอบคํานี้ไง “ทําไมเวลามองกลับไปดูถึงรู้ว่าเป็นกิเลส อันนั้นก็เป็นกิเลส อันนี้ก็เป็นกิเลส แต่เวลามันอยู่กับเราทําไมมันไม่รู้ล่ะ”

ก็มันผ่านไปแล้วมันก็รู้ แต่ค่อยๆ ตั้งขึ้นมาให้มันได้

ถาม : ๓. ทําไมมันร้อนที่ท้องมาก กลางอก และแสบที่ผิวหนัง

ตอบ : ความร้อนมันแบบว่าเป็นอุปาทานได้ เป็นวิตกวิจารณ์ได้

เวลาไข้นะ หลวงปู่ฝั้น หลวงปู่ฝั้นท่านเป็นโรคประจําตัว เป็นโรคท้องเหมือนกัน เป็นโรคประจําตัวนะ หลวงปู่มั่นก็มีโรคประจําตัว หลวงปู่มั่นท่านมีโรคประจําตัวของท่านก็เป็นเรื่องท้อง แต่หลวงปู่ฝั้นท่านเป็นของท่าน แล้วทีนี้เวลาไปอุปัฏฐาก ไปอยู่กับหลวงปู่มั่น ไปอุปัฏฐากหลวงปู่มั่น ตอนเช้านะ ประมาณสักตี ๓ เขาจะไปต้มนํ้าร้อน เพื่อเอานํ้าอุ่นให้หลวงปู่มั่นได้ล้างหน้า

ฉะนั้น ทีนี้ตี ๓ ไปนะ มีพระไปนั่งรอแล้ว เพื่ออยากได้บุญ พรุ่งนี้เช้าเราจะไปตี ๒ เราไปก่อน เราไปจองสิทธิ์ก่อนเพื่อจะต้มนํ้าร้อน ต้มนํ้าร้อนเสร็จแล้ว เอาไว้เพื่อจะให้หลวงปู่มั่นตื่นขึ้นมาแล้วจะได้ล้างหน้าได้แปรงฟันโดยการอุปัฏฐากของเรา

ทีนี้หลวงปู่ฝั้นท่านเล่าไว้ในประวัติ ท่านบอกว่าท่านอยากจะไปทําอย่างนั้น แต่ท่านทําไม่ได้เพราะท่านปวดท้อง ท่านมีโรคประจําตัว จะไปอุปัฏฐากครูบาอาจารย์มันไม่ทันหมู่ทันคณะเพราะโรคประจําตัว ท่านถึงเสียใจมาก

สุดท้ายแล้วนะ ท่านนั่งสละตาย ท่านนั่งสละนะ ที่ว่านั่งทั้งคืน ตลอดรุ่ง พอนั่งไป ธรรมโอสถไง พอนั่งไปๆ นะ พอจิตมันเริ่มปล่อยวาง จิตมันเริ่มเข้าไปสู่อัปปนาสมาธิ เข้าไปสู่ความสงบของท่าน ทีนี้ธรรมโอสถมันฟอก มันฟอกร่างกายนี้ พอฟอกนะ มันฟอกร่างกายนี้ ท่านเห็นนะ ไปดูได้ที่เจดีย์ประวัติของหลวงปู่ฝั้น มันจะมีพระรูปหนึ่งเป็นดินเผา ว่าหลวงปู่ฝั้นท่านนั่งอยู่ แล้วมีกวาง ๒ ตัววิ่งออกไปจากตัวคนนั่ง

ท่านบอกว่าท่านมีโรคประจําตัว ท่านนั่งจนจิตสงบออก พอมันจะถอนเวรถอนกรรมอันนี้ มันเห็นเป็นนิมิตนะ เห็นเป็นกวาง กวาง ๒ ตัวโดดออกไปจากตัวของท่าน วิ่งเข้าป่าไป ตั้งแต่บัดนั้น โรคภัยไข้เจ็บหายหมด หลวงปู่ฝั้นนี่

เมื่อก่อนนะ ท่านบอกว่าเวลาท่านจะไปไหน เวลาธุดงค์ไปเหมือนเป็นไข้ป่า โรคประจําตัว พอธุดงค์ไปนะ พระป่าเมื่อก่อนเข้มแข็งมาก เวลาธุดงค์ไป เวลาอาการไข้มันเกิด พออาการไข้มันเกิดก็ปลดบริขารลงแล้ว แล้วเอาผ้าอาบปู แล้วนอน นอนทนเอา พุทโธๆ จนกว่าโรคหาย พอโรคหายเสร็จ พออาการเจ็บไข้ได้ป่วยหายก็เก็บของนั้น เก็บบริขาร แบกของไปต่อ นี่กรรมฐานสมัยนั้นเขาทํากันอย่างนี้

ฉะนั้น ท่านมีโรคประจําตัวของท่าน พอโรคประจําตัวของท่าน ท่านพิจารณาของท่าน เห็นไหม ท่านพิจารณาของท่านจนลงนะ จนมีกวางวิ่งออกไปจากตัว โรคประจําตัวหายไปเลย จากที่เคยมีโรคประจําตัวนะ เป็นไข้ประจํา โรคท้องเหมือนกัน หายเลย

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า ถ้าเป็นเวรเป็นกรรม เป็นโรคประจําตัว มันก็มีของมัน

แต่ถ้าเวลา “ทําไมมันถึงร้อนมาก ท้องร้อนมาก ทุกอย่างร้อนมาก”

ความร้อนนี่นะ ถ้าเป็นพิษไข้ ถ้าไปตรวจสอบแล้ว รักษาแล้วมันหาย แต่ถ้ามันเป็นโดยใจล่ะ ถ้าเป็นโดยใจ เห็นไหม นี่วิตกวิจารณ์ เป็นโดยอุปาทาน ถ้าเป็นโดยอุปาทานนะ เราต้องเอาธรรมโอสถเข้าต่อสู้ เข้าต่อสู้ กําหนดพุทโธๆ ไม่รับรู้สิ่งใดทั้งสิ้น ไม่รับรู้ที่มันจะร้อน ที่มันจะเอาอะไรมาทําให้เราเดือดร้อน เราไม่รับรู้มัน แล้วมันก็ค่อยๆ จางไป ถ้ามันเป็นธรรมโอสถของเรา สติปัญญาของเราทันนะ จะแก้ไขเรื่องอย่างนี้ได้

ถ้าแก้ไขเรื่องอย่างนี้ได้นะ ความวิตกกังวล ความอุปาทานในใจมันไม่มี สิ่งนี้จะมาหลอกเราไม่ได้แล้ว แต่ถ้าเราวิตกกังวลว่าสิ่งนี้มันมี สิ่งนี้มันมี เห็นไหม คราวนี้ร้อนอุณหภูมิสัก ๕ เปอร์เซ็นต์ คราวหน้า ๑๐ ๒๐ ๓๐ มันไปเรื่อยแหละ เพราะอะไร เพราะมันอุปาทานมากขึ้นไปเรื่อยๆ แต่ถ้าเรารักษาใจเราหมดนะ จบ

อย่างเช่นเวทนา เวลานั่งไปเดี๋ยวเกิดเวทนาแล้ว เกิดเวทนา ถ้าจิตยังไม่เคยสงบ เกิดเวทนานี่เจ็บปวดมาก เพราะอะไร เพราะเวทนาเป็นเรา แต่ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ จนจิตมันสงบก่อน พอจิตสงบก่อนนะ พอจิตมันสงบแล้วมันมีหลักใช่ไหม เกิดเวทนา จิตสงบ จิตเป็นตัวจิต เวทนาเป็นตัวเวทนา จิตมันจับเวทนาได้ แล้วเอาเวทนามาพิจารณา

ถ้าจิตมันยังไม่สงบก่อน จิตไม่มีหลักมีเกณฑ์ มันจับเวทนาไม่ได้ เพราะเวทนาเป็นเรา ความเจ็บแสบปวดร้อนเป็นเรา ทุกอย่างเป็นเรา พอเป็นเรามันก็ทุกข์ไปหมดน่ะ

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจของเรา แล้วถ้าสิ่งที่มันเจ็บปวดแสบร้อนมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง มันไม่ใช่เรา ตัวเรามันก็จับสิ่งนี้มาพิจารณา นี่มันไม่มีอะไร มันไม่มีอะไร ถ้าจิตมันเข้าใจของมันแล้ว เพราะถ้าจิตมันตั้งเป็นสมาธิได้นะ สิ่งที่เป็นความเจ็บแสบปวดร้อนข้างนอกมันไม่มีแล้ว เพราะจิตมันไม่ออกไปรับรู้ ถ้าจิตมันไม่ออกไปรับรู้ไง

แต่ถ้าเป็นเวทนา เห็นไหม เวทนา เริ่มต้นเป็นเวทนา เราพุทโธๆ หลบเวทนาเข้าไปสงบแล้ว ทีนี้เวทนามันมี มีเพราะอะไร มีเพราะมันเป็น นี่สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม เห็นไหม เวทนามันมี สิ่งที่เป็นเวทนามันมี ถ้ามีกายอยู่ มีใจอยู่ นี่มันต้องมี มันจะมี

เพราะเวทนา พระอรหันต์ยังมีเลย คําว่า “พระอรหันต์ยังมี” เห็นไหม ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา...ภารา หเว ภาระ ภาระในขันธ์ ภาระในการดํารงชีวิต ในเมื่อมันมีภาระ นี่เวทนาของกายมี แต่เวทนาของจิตไม่มี แต่ของเรามันมีเวทนาจิตด้วยไง เพราะจิตมันวิตกกังวล จิตมันก็ไปยึดมั่นถือมั่น แต่พระอรหันต์นี่เวทนาของกาย ถ้าพระอรหันต์ไม่มีเวทนา พระพุทธเจ้าฉันข้าวไหม? พระพุทธเจ้าก็ฉันข้าว

พระพุทธเจ้าบอกพระอานนท์นะ บอกกับพระอานนท์ที่ว่าเวลาเจ็บไข้ได้ป่วย หมอชีวกน่ะ หมอชีวกเคยทํานะ เอาดอกบัวมาบดป่น แล้วเอาดอกบัวไปให้พระพุทธเจ้าสูดเข้าทางลมหายใจ เพราะมันเป็นโรคลม นี่ไงในเมื่อสิ่งที่เวทนามันมี

ถ้าจิตมันสงบแล้วจับเวทนาพิจารณาของมัน มันเป็นไปได้

เราเอาใจของเรา เอาความเป็นจริงของเราแก้ไข ถ้าแก้ไขไปแล้วนะ มันจบไง

นี่โดยจบ สําหรับผู้ถามใช่ไหม คนถามมานี่มันเพิ่งเจอ เพิ่งเจอหมายถึงว่า ฝึกหัด การฝึกหัด การทําอะไรของมันก็ละล้าละลัง เพราะเราไม่รู้รอบ แต่ถ้าโดยธรรมนะ โดยที่เป็นครูบาอาจารย์ อะไรเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นในระดับของใคร เกิดขึ้นในระดับของผู้หัดใหม่จะเป็นอย่างนี้ ถ้าเกิดขึ้นของขั้นโสดาบันจะเป็นอย่างนี้ ถ้าโสดาบันไปแล้วนะ สกิทาคามีจะเป็นอย่างนี้ อนาคามีเป็นอย่างนี้

เวทนานอก เวทนาใน เวทนาในเวทนา เวทนามันแตกต่างหลากหลายกัน ด้วยความยึดของความหยาบ ความละเอียด ถ้าจิตมันหยาบๆ มันยึดเต็มที่เลย ถ้าจิตมันละเอียดมันก็ยึดแต่สิ่งที่ละเอียด ละเอียดนี่มันยึดไปเรื่อยๆ นะ

ทีนี้ยึดหยาบ ยึดละเอียด มันก็ต้องมีครูบาอาจารย์คอยชี้แนะ มันถึงทําให้ผู้ที่ปฏิบัตินี้ปฏิบัติได้ง่าย แต่ถ้ามันไม่มีครูบาอาจารย์ชี้แนะนะ เราจะต้องสู้เอา เราจะต้องแก้ไขเอา เราจะต้องทําของเราให้ได้ เราต้องทําของเราให้รู้

อันนี้พูดถึงว่าจากผู้ที่มีการกระทํา จบเนาะ

ฉะนั้น จะเอาอันนี้อีกอันหนึ่ง อันนี้ก็เหมือนๆ กันน่ะ

ถาม : ข้อ ๘๖๗. รายงานผล

(อันนี้ก็มาไกล) กราบหลวงพ่อ ผมได้ทําตามหลวงพ่อแนะนํา โดยปิดกระแสของจิตไม่ให้ส่งออกทั้งหมด ได้ผลครับ เวทนาที่ว่าเมื่อก่อนพิจารณาเป็นร้อยๆ ครั้งจนแหลกละเอียด จนหามันไม่เจอเป็นหลายๆ เดือน ตอนนี้เจอแล้วครับ พิจารณาเวทนา กาย จิต อารมณ์อย่างสนุกสนาน กิเลสกับธรรมสู้กันบนหัวใจ ถ้าจิตผมถอนก็กําหนดลงไปสู้กันใหม่ บางครั้งเกือบทั้งคืน

ผมมักจะไปเจอเวทนาก่อน แล้วเวทนามันก็เห็นได้จริงๆ จับต้อง ลูบคลําได้ จิตกับอารมณ์ก็เช่นกัน และผลที่เกิดจากกิเลสกับธรรมมันเสมอกันอยู่ มันพักยก แต่ผมไม่ถอย เพราะได้จังหวะแล้วจะพยายามซํ้าต่อไป ผมได้งานเก่าคืนมาแล้วครับ ต้องกราบขอบพระคุณหลวงพ่อมากจริงๆ ไม่อย่างนั้นผมคงต้องงมหาเองอีกนานโข

ตอนนั้นตัวเองไม่รู้ว่าตัวเองติดอะไร ที่แท้มันมีการส่งออกแบบละเอียดอีก ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ชี้แนะคงโง่อีกนาน ตอนแรกคิดว่ารู้ทางที่จะไปได้แล้ว มาทําเอาเองก็ได้ แต่ที่ไหนได้ ทางที่เดินมีอุปสรรคอีกมาก ครูบาอาจารย์นี้สําคัญจริงๆ ครับ ถ้ามีอะไรชี้แนะเพิ่มเติม ขอหลวงพ่อโปรดเมตตาชี้นําด้วยครับ ด้วยความเคารพอย่างสูง

ตอบ : เวลาในการประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เริ่มต้นเราบอกว่ายาลดไข้ๆ คําว่า “ยาลดไข้” เพราะคนเราเป็นไข้ ทุกคนมีความทุกข์ร้อน มันเจ็บไข้ได้ป่วย มันมีความวิตกกังวลมาก ทีนี้พอเรากินยาหรือเรารักษาตัวเราเอง เวลาไข้มันทุเลาลงเราก็ดีใจ พอไข้ทุเลาลง เราดีใจนะ เราคิดว่าสิ่งนั้นคือเราจะหายจากการเจ็บไข้ได้ป่วย แต่ความจริงมันเป็นการลดไข้ เป็นการทุเลาเท่านั้น

การทุเลา เห็นไหม ในการประพฤติปฏิบัติ เวลาเราปฏิบัติ เราไม่เคยเห็นไง พอจิตสงบเราก็ตื่นเต้น ยิ่งใครหัดใช้ปัญญาเป็นนะ พอปัญญาเกิดขึ้นนี่มันมหัศจรรย์มาก มหัศจรรย์มาก มหัศจรรย์ มันได้ผลนะ เพราะมันเป็นตทังคปหาน มันปล่อยวางชั่วคราว พอมันปล่อยวางแล้วเราจะตื่นเต้น พอตื่นเต้น เราไม่มีการรักษา พอไม่มีการรักษา ทําให้สิ่งนั้นมันผิดพลาดไป

คําว่า “ผิดพลาด” เวลามันพิจารณาไปแล้วมันปล่อย มันผิดพลาดตรงไหน?

มันไม่ผิดพลาด พิจารณาแล้วมันปล่อยมาด้วยกําลัง ด้วยความสามารถของเรา แต่เวลามันปล่อยแล้ว ความผิดพลาดคือเราไม่เดินหน้าต่อไป ความผิดพลาดคือเราไม่ดูแลรักษาการกระทําของเราไป

อย่างเช่นเราเดินทาง พอเราเดินทาง รถเราเคลื่อนออกจากที่ไป มันไม่ถึงที่เป้าหมาย เราไปตายกลางทาง เราไปแวะข้างทาง เราไปแล้วเราเข้าใจผิด เราออกนอกเส้นทาง

เห็นไหม “ยาลดไข้” ยาลดไข้หมายความว่า เราไม่ใช่เป็นพื้นฐานที่เราอยู่กับพื้นที่ เราได้ขยับไปแล้ว ถ้าเราเป็นปุถุชน เรามีความรู้สึกนึกคิดของสามัญสํานึก นี่อยู่กับที่ แต่พอเราปฏิบัติธรรม เราได้ขยับออกไปแล้ว พอขยับออกไปมันเห็นต่าง เห็นต่างกับคนอยู่พื้นที่ไง

แล้วก็บอกว่า “สิ่งนี้เรามีคุณธรรม มีคุณธรรม”

ไม่ใช่ ไม่ใช่หมายความว่า มันไม่เป็นอกุปปธรรม มันยังไม่เป็นโสดาบัน ไม่เป็นสกิทาคามี ไม่เป็นอนาคามี ไม่เป็นพระอรหันต์ นี่มันเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญโดยธรรมชาติของมัน

แต่เราพิจารณาถึงที่สุดไปแล้ว พิจารณาแยกแยะไปแล้ว เวลามันขาด เวลาขาดไปนี่สังโยชน์มันขาด เวลาสังโยชน์ขาดมันก็เป็นโสดาบัน พอเป็นโสดาบัน มันเป็นอกุปปธรรมไง คือมันไม่แปรสภาพ มันไม่เปลี่ยนแปลง มันไม่มีการขยับอีกแล้ว มันคงที่ของมัน แต่ถ้ายังไม่ถึงที่นะ มันยังเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา นี่ยาลดไข้

ถ้าเราอยู่ในขั้นของยาลดไข้ เราต้องเข้มแข็ง เราต้องมีการกระทํา เพื่อลดไข้แล้วต้องรักษาไข้ ถ้าไข้หายแล้วก็จบ ยาลดไข้ พอไข้มันเริ่มเบาลงแล้วเราทิ้งไง เราทิ้งด้วยความเข้าใจผิด เราทิ้งด้วยความไม่รู้ เราทิ้งว่านี่คือผลแล้ว เราเข้าใจเองว่านี่คือผล

“ปฏิบัติธรรมผลมันเป็นอย่างนี้ นี่ไงว่างอย่างนี้ ดีอย่างนี้ ที่สุดอย่างนี้นี่ใช่เลย”

เดี๋ยวก็หมด พอเดี๋ยวหมดแล้วมันก็จะทุกข์ไง แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ ท่านจะคอยยันไว้ แล้วสู้ไว้ สู้ไว้ พยายามทําของเรา ทําให้ได้ๆ พอทําถึงเป็นความจริงขึ้นมา มันก็เป็นความจริงขึ้นมา

ฉะนั้น สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติ โดยหลัก หลวงตาท่านพูดบ่อย

“ไม่ทิ้งพุทโธ ไม่ทิ้งผู้รู้ ไม่เสีย”

อย่าทิ้งนะ อย่าทิ้งผู้รู้ ผู้รู้คือต้นทุน ผู้รู้คือตัวจิตของเรา ตัวจิตของเรานี่แหละตัวสําคัญ เพราะตัวจิตของเราเป็นตัวที่ไม่รู้ มันถึงได้มาเกิดมาทุกข์มายาก แล้วพอเกิดแล้วเราประพฤติปฏิบัติเพื่อจะติดปัญญาให้มันไง ติดมาเป็นวิชชา อวิชชาเป็นวิชชา วิชชาประพฤติปฏิบัติเข้าไป ไม่ทิ้ง ถ้ามันขยับต่อเนื่องกันไปถึงที่สุดแล้ว ไอ้ผู้รู้นี่ วิชชามันจะทําให้ถึงที่สุด พอมันถึงที่สุดแล้ว มันเป็นธรรมแล้ว มันกลับคืนไม่ได้ ฉะนั้น ไม่ทิ้งที่นี่

แต่ส่วนใหญ่แล้วเราไปอยู่ที่ว่างๆ ไปอยู่ที่ความพอใจ ไปอยู่ที่รสของมัน สิ่งนั้นมันทําให้เราออกนอกทาง ถ้าไม่ออกนอกทางนี่เป็นอย่างนั้น ถ้าเป็นอย่างนั้นมันก็เป็นไปได้ไง

เพราะเขาบอกว่า “ถ้ามีอะไรชี้แนะเพิ่มเติม หลวงพ่อโปรดเมตตาชี้ด้วยครับ”

ชี้แนะ ก็พยายามให้มีความเข้มแข็ง แล้วทําของเราไปนะ จะอยู่ที่ไหนก็แล้วแต่ เวลาปฏิบัตินี่มันต้องการจิต จิตของเราเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ จะอยู่ที่ไหน ทุกคนก็มีหัวใจ หัวใจเป็นผู้ที่ทุกข์ที่ยาก แล้วในการปฏิบัติ เราบําเพ็ญเพียรภาวนา บําเพ็ญเพียรภาวนาที่ไหน? การบําเพ็ญเพียรภาวนาคือทําที่หัวใจ จะอยู่ที่ไหน อยู่ประเทศไหน อยู่วัดไหน อยู่ป่าไหน อยู่ตําบลหมู่บ้านใด บุคคลคนนั้น ภพ ภวาสวะ กิเลสสวะ อวิชชาสวะ มันอยู่ที่หัวใจ แล้วเราชําระล้างที่นั่น เราดูแลหัวใจเราที่นั่น ทําที่นั่น

มีสติปัญญา เห็นไหม ที่ทํามานี้เป็นยาลดไข้ ลดกิเลสตัณหาความทะยานอยากให้เบาลง เราทําของเราให้ถึงที่สุดนะ ให้เป็นยาแก้ไข้ จากยาลดไข้ พอยาแก้ไข้ พอไข้นั้นหายนะ อกาลิโกไง ไม่มีกาล ไม่มีเวลา ใครทําที่ไหน ใจผู้นั้นเป็นผู้รู้ ใครทําที่ไหน เวลาใด เมื่อใด ถ้ามันเป็นธรรม คนนั้นจะรู้ทันที ไม่มีกาล ไม่มีเวลา ไม่ใช่พวกเขา ไม่ใช่พวกเรา ไม่ใช่ใครๆ ทั้งสิ้น ไม่มีกาล ไม่มีเวลา ให้มีความเข้มแข็ง ให้มีการกระทํา แล้วมันจะเป็นความจริงของใจดวงนั้น เพื่อประโยชน์กับใจดวงนั้นนะ นี่ธรรมของเรา

พูดถึงปฏิบัติแล้วมันได้ผลมันก็เป็นประโยชน์เนาะ ถ้าปฏิบัติมันไม่ได้ผล เห็นไหม “รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง” เวลาทุกข์นี่ทุกข์มากๆ รสของธรรมหล่อเลี้ยงหัวใจ หล่อเลี้ยงหัวใจเรา ได้สัมผัส ได้ลิ้มรสให้มีความองอาจกล้าหาญ เห็นไหม เวลาเจ็บไข้ได้ป่วย อู๋ย! ถอยกรูดๆ เลยนะ เวลามันแข็งแรง มันรื่นเริงอาจหาญ มันฮึกเหิม มันต่อสู้ ถ้ามันต่อสู้ เวลาปฏิบัตินี่มีตรงนี้

เวลามีครูบาอาจารย์ ท่านก็คอยยุยงส่งเสริมให้เราเข้มแข็ง แต่เวลาปฏิบัติเข้าไปแล้วเราสัมผัสของเราเอง เห็นไหม รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง จิตใจมันสัมผัส รสต่างๆ ในโลกนี้เราก็ได้สัมผัสมาแล้ว แล้วโลกเขา ทุกคนเขาก็มีสิทธิที่เขาจะได้สัมผัสเหมือนกัน แต่เวลารสของธรรมนี่ไม่มีใครจะสัมผัสแทนกันได้ มันต้องใจดวงนั้นปฏิบัติสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมนั้นจะเกิดกับบุคคลคนนั้น ถ้าทําอย่างนั้นได้จะเป็นประโยชน์อย่างนั้น

ฉะนั้น ให้เข้มแข็ง ทุกคนมีสิทธิเหมือนกัน ทุกคนมีกายกับใจเหมือนกัน จะปฏิบัติที่ไหน จะทําอย่างใดให้เข้มแข็งขึ้นมา เพื่อประโยชน์กับบุคคลคนนั้น เอวัง

๒๐

กะเทาะจิต

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๘ เมษายน ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๘๖๘. ความเป็นจิต

(คําถามเขาว่า “ความเป็นจิต”)

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมเร่งปฏิบัติเท่าที่สติปัญญาผมมี และก็ลุ่มๆ ดอนๆ ไปตามวิบากกรรม แต่มีคําถามที่อยากเรียนถามหลวงพ่อครับ ผมเข้าใจจากการปฏิบัติว่าทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์แบบไม่มีข้อกังขา เพราะเห็นถึงคุณลักษณะของจิตที่เป็นทิพย์ เมื่อจิตสัมผัสกับสิ่งใด เช่น ธรรมต่างๆ ที่ขันธ์ ๕ ปรุงเสร็จเรียบร้อยแล้ว จิตก็สร้างอารมณ์เพื่อเป็นอาหารให้จิตเสวยได้ ทําดีจิตก็รู้ และเสวยอารมณ์แห่งกุศลกรรม ทําชั่วจิตก็รู้ และเสวยอารมณ์ของอกุศลกรรม

แม้เราบังคับไม่ให้จิตปรุงขันธ์ ๕ ให้จิตอยู่ลําพัง จิตก็อยู่ได้ด้วยการที่จิตสัมผัสจิต แล้วปรุงอารมณ์ได้จากตัวเองเพื่อเป็นอาหารของจิตได้ จิตจึงดํารงอยู่ได้ด้วยตนเองได้ แม้ไม่มีขันธ์ ๕ ให้พึ่งพาก็ตาม แต่จิตนี้เองก็ทําให้ไม่จบ และหมุนไปในวัฏวน เนื่องจากเสื่อมสภาพจากการเป็นจิตอย่างเดียว ก็ออกไปสัมผัสสิ่งอื่น ก็สร้างอารมณ์หลากหลายมากินอีก ถ้าผู้ปฏิบัติวิปัสสนาซํ้าจนเหลือจิตอย่างเดียว ถ้าไม่ปล่อยจิตทิ้งไป แล้วจะวนเข้าสู่วัฏฏะเดิมๆ อีก เป็นเช่นนี้เรื่อยไปๆ ไม่รู้จบ จึงใคร่ขอความเมตตาหลวงพ่อหนึ่งคําถามครับ

๑. จิตที่สัมผัสตนเอง แล้วสร้างอารมณ์กินเองได้ โดยที่จิตไม่เคยรู้และยึดตนเองไว้แน่น ทุกขณะจิตกลายเป็นภพ ให้เรื่องราวต่างๆ จรมาจรไปตามกําลังสมาธิของจิตในแต่ละขณะ และวิบากกรรมที่ผ่านเข้ามา สิ่งนี้คือกายสุดท้ายใช่หรือไม่ครับ ขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : กรณีนี้เราพยายามจะหลบหลีกตรงนี้มาตลอด เราพยายามจะหลบหลีกสิ่งที่ “กายสุดท้ายใช่หรือไม่” เพราะคําถามถามตรงนี้มา ๒-๓ ครั้ง แต่เราพยายามจะหลบตรงนี้ หลบไม่ตอบไง ว่าสิ่งที่เข้าไปเป็นตออยู่นี่ เข้าไปเป็นอาการของจิต เป็นสิ่งที่มันปล่อยวางหมดแล้วมันไปคร่อมตอ คร่อมความรู้สึกเฉยๆ อยู่ ที่ไม่ใช่อารมณ์ มันเป็นกายสุดท้ายหรือเปล่า เราพยายามหลบไม่ตอบมาตลอด

แต่วันนี้จะบอกว่า ไม่ใช่! ไม่ใช่! ไม่ใช่กายสุดท้าย ไม่ใช่อะไรเลย

คือจิตอย่างเดียว จิตอย่างเดียว ไม่ใช่กายสุดท้าย

ฉะนั้น คําว่า “การภาวนาไป” เวลามันจะปล่อยสิ่งใดก็แล้วแต่ มันปล่อยเข้ามาแล้ว เห็นไหม “อนุโลม ปฏิโลม” คําว่า “อนุโลม ปฏิโลม” เวลาอุปัชฌาย์สอนพระไง เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ อนุโลม ปฏิโลม คือเข้าไปแล้วออก เข้าไป พิจารณาเข้าไปแล้ว ถ้ามันเข้าไปแล้วถึงไม่ได้ให้พิจารณาย้อนกลับ ย้อนหน้าย้อนหลัง ย้อนหน้าย้อนหลัง ในการพิจารณานี้ก็แล้วแต่ เราจะพิจารณาจิตอย่างไร เราจะปล่อยวางขนาดไหนแล้ว เราต้องพิจารณาย้อนหน้าย้อนหลัง เพราะว่าพิจารณาปล่อยไปแล้ว

คําถามบอกว่า “เมื่อถ้าจิตมันไม่ปรุงขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่มีแล้ว มันว่างหมดแล้ว นี่มันคืออะไร”

ถ้ามันว่างหมดแล้ว มันว่างหมดก็คือจิต แล้วถ้าจิตมันเสวยอารมณ์เอง สิ่งต่างๆ เอง เห็นไหม เราพิจารณาเข้าไป แต่เราไม่ปฏิโลมไง อนุโลมเข้าไป พิจารณาเข้าไป อนุโลม ปฏิโลม คือพิจารณาเข้า พอพิจารณาเข้าถึงที่สุดแล้วมันเข้าไปมันก็ปล่อย ปล่อย ปล่อยแล้วทําอย่างไร? ต้องย้อนออก ย้อนกลับออกมา

ถ้ามันพิจารณาเข้าไปแล้วมันไม่ถึงที่สุด เห็นไหม อย่างเช่นการพิจารณาขันธ์ ๕ พิจารณาขันธ์ ๕ ปล่อยแล้ว ขันธ์ ๕ ในขันธ์ ๕ ถ้าพิจารณาขันธ์ ๕ ปล่อยไปแล้ว ในขันธ์ ๕ นี่รูป ในรูปก็มีเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ในเวทนาก็มีรูป ถ้าเวทนาไม่มีรูป เราจะรู้จักเวทนาได้อย่างไร ในสัญญา ถ้ามีสัญญานะ ในสัญญามันก็มีข้อมูลของมัน พอพิจารณาเข้าไปแล้วมันต้องแยกเข้าไปเรื่อยๆ พอแยกเข้าไปเรื่อยๆ พอมันปล่อยหมดแล้ว

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม บอกว่า “เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา”

จิต จิตเวลาปล่อยวางเข้ามาแล้วมันก็คือจิต จิต เห็นไหม มันต้องกะเทาะจิตออกมา จับจิตนั้น พอจิตมันเข้าไปปล่อยแล้ว นี่เขาว่า “แม้เราบังคับไม่ให้จิตปรุงแต่งขันธ์ ๕ จิตมันอยู่ลําพัง จิตก็อยู่ได้ด้วยจิตที่จิตสัมผัส แล้วก็ปรุงอารมณ์ออกมา”

นี่ปรุงอารมณ์ อารมณ์นั้นมันคือขันธ์ ๕ จิตมันก็ปรุงอารมณ์ จิตมันก็คือจิต จิตคือพลังงาน ขันธ์ ๕ ขันธ์ก็คือขันธ์ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อารมณ์ ถ้าไม่มีขันธ์ ๕ นี่เป็นอารมณ์ไปไม่ได้ ถ้ามันปรุงอารมณ์มันก็ปรุงเข้าสู่ขันธ์ ๕ ถ้ามันปรุงเข้าสู่ขันธ์ ๕ เห็นไหม เราพิจารณาไปแล้วเราไม่ละเอียดพอ

ถ้าเราละเอียดพอนะ พิจารณาเข้าไปแล้ว พอมันปล่อย พอปล่อยแล้วมันก็ตั้งสติไว้ พอมันเสวยเราก็จับ พอมันเสวยอารมณ์ นั่นแหละมันเสวยแล้ว มันเสวย นี่ไงอนุโลมเข้าไป พิจารณาเข้าไป เวลามันพิจารณามันก็พิจารณาย้อนมา

แม้แต่พิจารณาไม่ได้นะ เวลาหลวงตาท่านพิจารณาอสุภะ พิจารณาอสุภะจนปล่อยวางหมด ปล่อยวางหมดทุกอย่างเลย ท่านบอกว่า “ปล่อยวางแบบนี้ ไม่เอา เพราะปล่อยวางแบบนี้ไม่มีเหตุ ไม่มีผล ไม่เอา” ทั้งๆ ที่มันพิจารณาไปแล้วมันปล่อยวางหมดนะ โล่งหมดเลย ถ้าเป็นอย่างพวกเรานะ โอ้โฮ! ถ้าปล่อยวาง ปล่อยวางนี่เป็นพระอรหันต์ไง ปล่อยวางนี่คือจบไง ท่านบอกว่า “ปล่อยวางอย่างนี้ ไม่เอา มันไม่มีเหตุ มันไม่มีผล”

นี่ก็เหมือนกัน พิจารณาขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ นี่เราพิจารณาจนปล่อยวาง ปล่อยวางขนาดไหนมันก็คือจิต แล้วถ้าจิตมันก็เป็นจิต จิตมหัศจรรย์ จิตมันสร้างอารมณ์กินเองได้ สิ่งต่างๆ ได้ นี่เพราะเราไม่รอบคอบ ถ้าเรารอบคอบนะ เรารอบคอบแล้วเราต้องมีเวลา เรามีเวลา เราพิจารณาของเรา เราจับของเรา จับจิตออกมา จับจิตตัวนั้นน่ะ

จิต พอพิจารณาถึงจิต จิตปล่อยวางหมด จิตสักแต่ว่าจิต จิตมันอยู่ของมันนิ่งอยู่อย่างนั้นน่ะ นิ่งอยู่อย่างนั้น นิ่งอยู่ของมัน มันปล่อยวางของมันมา มันปล่อยวางมา เรายังไม่เผลอ เผลอมันก็ออกอีก เพราะโดยธรรมชาติของมัน มันอยู่ด้วยตัวเองไม่ได้

เวลาพระอาทิตย์นี่นะ พายุสุริยะ เวลามันเกิดปฏิกิริยาระเบิดออกมา มันพัดมา มันกระทบมานี่ โลกทั้งโลก โลกทั้งโลกโดนพายุสุริยะ เรื่องเทคโนโลยีต่างๆ เสียหายไปหมดเลย แล้วเราเห็นด้วยตาไหม เวลามันระเบิด มันระเบิดมาจากดวงอาทิตย์นะ มันทําปฏิกิริยาจากดวงอาทิตย์แล้วมันระเบิดมา พายุสุริยะมันมา นี่พลังงานมันมา

จิต จิตเวลามันเป็นตอของจิต อย่างดวงอาทิตย์ พลังงานมันส่งออกตลอด มันเป็นไปไม่ได้หรอกที่จิตมันจะอยู่ของมัน เป็นไปไม่ได้ แม้แต่เข้าอัปปนาสมาธิ เวลาเข้า ดูสิเข้าสมาบัติ สุดท้ายมันก็ต้องออกมา มันอยู่ไม่ได้หรอก นี่จะอยู่ได้กี่วัน อย่างเช่นเข้าสมาบัติอยู่ได้ ๗ วัน ๗ วันก็คือ ๗ วัน ๗ วันก็ต้องออก เพราะมันออกมาเป็นปกติ จิตเวลามันปล่อยสิ่งต่างๆ เข้ามาแล้วมันเป็นตัวจิต แล้วจิตนี้มันต้องกระทบไง มันก็ต้องกระทบ ต้องมีการกระทํา

แล้วว่า “จิตมันเป็นกายสุดท้าย กายสุดท้ายแล้วทําอย่างไรต่อไป”

มันไม่ใช่ ไม่ใช่กายสุดท้าย ถ้ากายสุดท้ายมันยังอีกยาวไกลนัก กายสุดท้ายนะ พิจารณากายเป็นโสดาบัน พิจารณากายนะ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ กายมันแยกออกจากกัน นี่กายแรก กายนอกกายแรก

กายที่ ๒ พิจารณากายซํ้าเข้าไปมันจะปล่อยไปตามธรรมชาติของมัน ไปสู่ดิน นํ้า ลม ไฟ ดินเป็นดิน นํ้าเป็นนํ้า ลมเป็นลม ไฟเป็นไฟ จิตมันปล่อยวางหมด โลกนี้ราบหมดเลย กามราคะ ปฏิฆะอ่อนลง นี่กายที่ ๒

ถ้ากายที่ ๓ ก็อสุภะ ถ้าพิจารณาอสุภะนะ อสุภะ ถ้าเป็นอสุภะ พิจารณาอสุภะ เห็นไหม อสุภะคืออะไร? อสุภะคือกามราคะ กามราคะมันเกิดขึ้นมาจากไหน? เกิดขึ้นมาจากปฏิฆะ รูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา นี่มันเกิดจากปฏิฆะ กามราคะ ถ้าเกิดปฏิฆะ กามราคะ มันพิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไป นี่กามราคะ ปฏิฆะคือข้อมูล กามราคะคือความต้องการ พิจารณาไป นี่กายอย่างที่ ๓

พอพิจารณากามราคะขาดไปแล้ว มันก็ไปสู่ เห็นไหม

“โมฆราช เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง แล้วกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิ”

กลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิ คือกลับมาถอนภพ กลับมาถอนฐาน กลับมาถอนกายสุดท้ายไง

แล้วบอก “พอจิตมันปล่อยวางเป็นกายสุดท้าย”

ไม่ใช่! ยังอีกไกลนัก!

แต่เราพยายามจะเลี่ยงไม่พูดนะ ไม่พูดเพราะอะไรรู้ไหม เพราะไม่ต้องการให้คนติดไง ไม่ต้องการให้คนพูด แต่ทีนี้เวลาภาวนาไปแล้วมันไปคาอยู่ไง ถ้าคาอยู่ต้องปฏิโลม อนุโลม ปฏิโลม พิจารณาเข้าแล้วต้องพิจารณาออก พิจารณาออกมา พิจารณาออกมาให้มันเสวยออกมา ล่อมันออกมา ต้องพิจารณาออกมา

เวลาปฏิบัติกันไป เห็นไหม พอคนปฏิบัติ “คนนู้นว่าง คนนั้นมีคุณธรรม”

มีอะไร? มันเป็นสัญญาทั้งนั้น มันไม่มีหรอก ถ้ามันมีสัญญานะ มันเหมือนกับทางโลก ทางโลก เห็นไหม เราทําสินค้าขึ้นมา วิทยาศาสตร์เราค้นคว้าขึ้นมา สินค้าของเรามันจะไม่ไปซํ้ากับใคร เขาจดลิขสิทธิ์ไว้หมดแล้ว เราจะไปซํ้ากับใครไม่ได้หรอก

วิทยานิพนธ์ เวลาปฏิบัติขึ้นมามันจะเป็นของเราเอง ถ้ามันเป็นขึ้นมานี่มันเป็นขึ้นมาได้อย่างไร ถ้าเป็นขึ้นมามันก็จบไง ถ้ามันไม่เป็นขึ้นมา เราจะรอช้าอยู่ไม่ได้ ถ้ารอช้าอยู่นะ นี่ปฏิบัติไปแล้วจิตมันปล่อยหมดเลย จิตมันสัมผัสตัวจิตได้

เวลาปฏิบัตินะ เวลาขณะจิตที่มันเป็น เห็นไหม อย่างเช่นเข้าประตู ถ้าเข้าประตู เข้าประตูอย่างไร เข้าไปแล้วมันจบอย่างไร แต่ถ้ามันยังไม่เข้าประตู มันอยู่ในโลกียะ มันอยู่โดยสามัญสํานึกของเรา มันอยู่ในความเป็นไปของเรา ถ้าความเป็นไปอย่างนี้ มันก็พิจารณาอยู่ของมันอย่างนี้ แล้วพิจารณาอย่างนี้ เราจะแยกแยะอย่างไร เราจะต่อสู้อย่างไร ถ้าพอต่อสู้เข้าไปแล้วมันปล่อย พอมันปล่อย เห็นไหม จิตสัมผัสจิต จิตสัมผัสจิตนะ นั่นแหละมันสมบูรณ์โดยการกระทําพร้อม แต่เราจับไม่ได้เอง

จิตมันปรุงแต่ง จิตมันสัมผัสจิต...จิตสัมผัสก็คืออารมณ์ ทุกอย่างเป็นอารมณ์หมด ถ้าไม่เป็นอารมณ์ เราจับไม่ได้ คิดดูสิ เวลาเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ สิ่งนี้เป็นปัญญาอบรมสมาธิ อารมณ์ความรู้สึก พอเราปัญญาอบรมสมาธิ เพราะเราพิจารณา สิ่งนี้พอจับเข้าไปแล้วมันมีความโลภ ความโกรธ ความหลง มันมีความไม่พอใจ มันมีความสุข ความทุกข์ เราเห็นโทษของมันแล้วก็ปล่อยวางๆ นี่มันเป็นเรื่องโลกียะ มันก็ปล่อยมาจากข้างนอก พอปล่อยข้างนอกมันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาใคร่ครวญอย่างนี้มันก็เป็นสมาธิ สมาธิคือมันปล่อยวางเข้ามา ปล่อยวางเข้ามามันเห็นการกระทํา

สิ่งที่ว่าเวลาเราพิจารณาจากโลก สิ่งที่ว่าเป็นความโลภ ความโกรธ ความหลง สิ่งที่มันเป็นสัญญาอารมณ์ มันก็เป็นสามัญสํานึก แต่เวลามันปล่อยเข้ามาแล้ว จิตมันจะละเอียดเข้าไป มันเห็นขันธ์ ๕ เห็นสิ่งที่เป็นสื่อ สื่อที่จะให้เกิดอารมณ์ สื่อที่ให้เกิดอารมณ์ นี่รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ขันธ์ ๕

พอขันธ์ ๕ กระบวนการของมันกระทําเสร็จแล้วมันก็เป็นความคิด เป็นสัญญาอารมณ์ พอเราวางสัญญาอารมณ์เข้ามาแล้ว มันเห็นสื่อ เห็นการกระทํา เห็นขันธ์ ๕ พอเห็นขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ มันเกิดจากอะไร? เกิดจากจิต เพราะจิตมันเป็นพลังงาน มันเสวยขันธ์ ๕ มันถึงออกไปเป็นอารมณ์นู่น นี่พอพิจารณาแล้วเราเห็นเป็นชั้นๆ เข้าไป

พอมันปล่อยวางทั้งหมดแล้ว ตอนนี้ก็ว่าเหลือแต่จิตๆ เหลือไม่เหลือมันก็เรื่องของมันน่ะ จิตสัมผัสจิต เห็นไหม ฉะนั้น “ผู้ที่วิปัสสนาซํ้าจนเหลือจิตอย่างเดียว ถ้าไม่ปล่อยจิตทิ้งไป แล้วมันก็จะวนสู่วัฏฏะเดิมๆ อีก เช่นนี้ไปเรื่อยๆ ไม่รู้จักจบ”

นี่ไง ถ้าไม่ปล่อยจิตทิ้งไป เพราะว่าจะปล่อยจิตทิ้งไปไง มันถึงไม่ทําอะไรเลย จิตนั้นต้องจับมาพิจารณา มันจะปล่อยทิ้งไปไหน ถ้าปล่อยทิ้งไปมันก็เหมือนกับเราปฏิเสธ เราไม่รับรู้เหรอ แล้วไม่รับรู้ นี่มันต้องรับรู้สิ ทําอะไรมันต้องชัดเจนหมด

ดูสิ เวลาเรากําหนดพุทโธๆ หรือปัญญาอบรมสมาธิ เวลาจิตมันจะเป็นสมาธิเข้ามา เราจะมีสติปัญญามาพร้อมนะ มันจะเว้นวรรคไม่ได้ มันจะเผลอไม่ได้ ถ้าเผลอ มันไม่เข้าสมาธิเลย ถ้ามันเผลอมันก็แว็บ เผลอมันก็ตกภวังค์ไป มันหายไปเลย ถ้าเรามีสติพร้อมไปๆ มันจะเข้าสู่สมาธิ ถ้าเข้าสู่สมาธินะ มันปล่อยทิ้งที่ไหน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิต ถ้ามันปล่อยทิ้งไป แล้วจะปล่อยอย่างไร เราเป็นหนี้เขา แล้วเราปฏิเสธความเป็นหนี้ เราไม่รับรู้ ถึงเราไม่ใช้ชาตินี้ หนี้กรรมมันก็มีนะ นี่ก็เหมือนกัน “ถ้าไม่ปล่อยจิตทิ้งไป แล้วมันจะวนอยู่ในวัฏฏะ”

ตัวจิตนั่นล่ะ ต้องเอามาพิสูจน์ ตัวจิตนั่นล่ะ

นี่เรากะเทาะฟองอวิชชาออกมา ตัวจิต คําว่า “ตัวภพๆ” มันก็เป็นภพนั่นแหละ แต่เป็นภพ เวลามันทํางานแล้วเรายังเซ่ออยู่ มันทํางานครบวงรอบแล้ว บอกว่า “จิตสัมผัสจิต เราไม่รับรู้อะไร” มันทํางานของมันไปแล้ว นี่ไงความไม่รู้เท่า พอความไม่รู้เท่า แต่เราบอกว่า “มันเป็นจิต มันปล่อยหมดแล้ว มันไม่มีอะไรแล้ว”

ไม่มีอะไรแล้วมันมีอารมณ์ได้อย่างไร ไม่มีอะไร มันมีความรู้สึกได้อย่างไร

ของมันมีอยู่ ของมันทําอยู่ทั้งนั้นน่ะ แต่มันไม่ทํา พอมันทําขึ้นมาก็บอกว่า “ทําแล้วๆ มันละเอียดแล้ว ละเอียดแล้ว”...ดึงออก ดึงออกมาทําอีก ถ้าไม่ดึงออกมาทํามันก็อยู่อย่างนี้ นี่ไงเวลาคนปฏิบัติแล้ว ที่ว่ามันไม่เป็นอกุปปะ มันยังไม่ได้ผล ถ้ามันเป็นอกุปปะ มันตัดทิ้งออกมา มันจะเป็นของมัน ถ้าไม่เป็นของมัน มันก็เป็นอย่างนี้

“ถ้าจิตมันไม่ปล่อยจิต”

เพราะคิดว่าจะปล่อย คิดว่าจะทิ้ง คิดแบบวิทยาศาสตร์ไง เวลาบอกว่าเป็นหนี้ ใช้หนี้แล้วก็จบ แล้วเป็นหนี้ ใช้หนี้ก็จบ แต่เวลากรรมมันมี มันจบไหมล่ะ เวลากรรม เห็นไหม กรรมเก่า กรรมใหม่ กรรมมีการกระทําตลอดไป

ดูสิ ดูอย่างศาสนาเชน เขาบอกว่าพระเราเป็นอยู่นี่มันยังไม่ปล่อยวาง เพราะอะไร เพราะยังนุ่งห่มกันอยู่ เขาไม่นุ่งห่มเลยนะ เขาเป็นชีเปลือย เขาเป็นพระอรหันต์ เขาปล่อยวางหมดเลย แต่ตอนนี้วิทยาศาสตร์มันเจริญนะ เขาไปเอาหน้ากากมาปิดจมูก เขาบอกว่าเวลาเขาหายใจมันมีจุลินทรีย์ อ้าว! เปลือยกายหมดเลยนะ แต่ห่วงว่าเวลาหายใจเข้าไปนี่เชื้อโรคมันจะเข้า นี่มันวิตกไปหมด มันทําของมัน มันไม่เป็นความจริง มันจะติดขัดแย้งกันไปเองในความเป็นจริง

ฉะนั้น สิ่งนี้ “๑. จิตที่สัมผัสตัวเอง แล้วสร้างอารมณ์ให้ได้กินเอง โดยที่ไม่เคยรู้และยึดตนเองไว้แน่น ทุกขณะจิตเป็นภพ เป็นเรื่องเป็นราวต่างๆ ที่จรมาจรไปตามกําลังสมาธิและจิตในขณะนั้น เป็นวิบากกรรมที่ผ่านเข้ามา สิ่งนี้คือกายสุดท้ายหรือเปล่า”

จะเห็นกายหรือเห็นจิตนี่นะ มันต้องมาพิจารณาทั้งนั้นน่ะ มันจะสุดท้ายหรือไม่สุดท้าย เราตั้งชื่อมันเอง เราตั้งชื่อว่า “ไอ้สุดท้าย” แล้วมันสุดไหมล่ะ เรามีลูกคนหนึ่งใช่ไหม พอคนแรกบอกเลย “ไอ้สุดท้าย” จะไม่เกิดอีกแล้ว เดี๋ยวน้องมันเกิดจะตั้งชื่อมันว่าอะไร “ไอ้ท้ายสุด” แล้วน้องมันเกิดมาอีกคนจะตั้งชื่ออะไร เออ! ไอ้คนมาทีหลัง

เราตั้งชื่อเอง เพราะเราไปตั้งชื่อมันเอง ถ้าเราไม่ต้องไปตั้งชื่อมันนะ เราพิจารณาของเราไป จิตนี่ต้องเอามาพิจารณา

พอบอกว่า “ถ้ากายสุดท้าย กายสุดท้ายแล้วทําอย่างไร แล้วจะปล่อย ปล่อยอย่างไร”

มันไม่ปล่อยหรอก ถ้ามันไม่ปล่อย เราถึงต้องอนุโลม ปฏิโลม

ขณะที่ว่าพิจารณาปล่อยจนหมดแล้วนะ นี่หลวงตาท่านเป็นมาก่อน พิจารณาอสุภะจนไม่มีอะไรเลย “เอ๊ะ! แบบนี้ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ มันไม่มีอะไรเลย มันหาไม่เจอเลย อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ” แต่ด้วยเพราะวุฒิภาวะท่านได้ศึกษามาจนเป็นมหา ถ้ามันยังมีความสงสัยอยู่ ถ้ามันยังมีความสงสัย เพราะ “อย่างนี้ไม่ใช่” นี่มันคือสงสัย “อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ อย่างนี้ไม่เอา เพราะมันไม่มีเหตุผล”

ฉะนั้น พอพิจารณาอสุภะจนมันปล่อยวางแล้ว เอาสุภะ นี่สุภะ เห็นไหม สิ่งที่สวยงามเราเห็น เพราะความสวยงามนี่ความจริงมันไม่มี ความสวยงามมีเพราะเราทําขึ้น อย่างเช่นโต๊ะตัวนี้มันจะสวยงามเพราะช่าง อุปกรณ์การใช้สอยมันสวยงามเพราะคนกระทํา แล้วมันอยู่ไม่ได้ มันต้องแปรสภาพ

ความสวยงามอยู่ที่เราประกอบขึ้น เราจัดขึ้น อย่างเช่นความสะอาด เราต้องดูแลรักษา เราเก็บ เราเช็ด มันก็สะอาด แล้วความสะอาดจะอยู่คงที่ไหม? เดี๋ยวก็สกปรก ความสะอาดจริงๆ มันไม่มี มันแปรสภาพของมันไปอยู่อย่างนี้ ฉะนั้น จริงๆ ของสวยงามมันไม่มี แต่มนุษย์อยากมี พอมนุษย์อยากมี มนุษย์ก็ไปติดในความสวยงาม ความพอใจของตัว

ทีนี้ความพอใจของตัว พระพุทธเจ้าถึงสอนอสุภะไง สอนถึงฝ่ายตรงข้ามว่า ของมันต้องเสียหาย ของมันจะเป็นไตรลักษณ์ คือมันคงที่ของมันไม่ได้หรอก ไม่มีสิ่งใดคงที่เลย เราก็พิจารณาถึงความเป็นไตรลักษณ์หมดเลย มันไม่มีอะไรคงที่ ของสิ่งใดที่เขาประกอบขึ้นมาเป็นวัตถุก็รื้อมันออกให้หมด แยกมันออกให้หมด มันก็ไม่มีอะไร เห็นไหม ไม่มีอะไรเลย

ไม่มีแล้วเป็นอย่างไรต่อ? ไม่มีก็คือไม่มีไง กูก็ทุกข์อยู่นี่ไง

นี่ก็เหมือนกัน พิจารณาจนว่างหมดเลย ปล่อยหมดเลย “เอ๊! อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์เหรอ” ถ้าอย่างนี้ก็มีเราอยู่ใช่ไหม ถ้าอย่างนี้กูก็ยังสงสัยอยู่ เพราะอย่างนี้ ท่านบอก “อย่างนี้ไม่เอา อย่างนี้ไม่เอา” ท่านก็ไปเอาความสวยงาม เอาสิ่งที่โลกเขาติดกัน เอาความสวยงามมาแนบไว้กับจิต ๓-๔ วันแรกมันดิ้น พอมันมีอาการรับรู้นะ “ไหนว่าไม่มีไง”

คือสิ่งนี้มันลึกลับซับซ้อน กิเลสคนลึกลับซับซ้อนนัก แล้วการศึกษาธรรมะ ศึกษามาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อย่างพวกเราศึกษาวิทยาศาสตร์ เอ็งวิศวะ เอ็งสาขาไหนวะ วิศวะก็ยังแตกเป็นเอกอีกร้อยกว่าวิศวะ แล้ววิศวะกับวิศวะมันก็มาเถียงกันนะ อ้าว! สาขาใครสาขามัน

แล้วนี่ก็เหมือนกัน ศึกษามา ศึกษาธรรมะของพระพุทธเจ้ามา เราก็ศึกษามาว่าเข้าใจหมด แล้วปฏิบัติก็นี่ไงปล่อยหมดแล้ว ปล่อยหมดเลย แล้วเป็นอย่างไรต่อ เป็นอย่างไรต่อ...ก็คิดแบบวิศวะไง โครงสร้างเป็นอย่างนี้ ทุกอย่างเป็นอย่างนี้ แล้วเป็นอย่างไรต่อ “อ้าว! ผมคนละสาขา ผมไม่ได้เรียนมาสาขานั้น ผมไม่รู้” นี่ก็เหมือนกัน ปฏิบัติไป พิจารณาไปสิ พอมันปล่อยหมดแล้วทําอย่างไรต่อ ทําอย่างไรต่อ

ปฏิโลม เห็นไหม ถึงต้องดึงออกมา หลวงตาท่านฉลาด พอท่านปล่อยแล้วมันไม่มีเหตุมีผล เอาสุภะมาแนบเลย พอแนบขึ้นมา พอแนบขึ้นมาเพราะอะไร เพราะความเห็นของเรา ความเห็นของเราว่ามันเป็นไตรลักษณ์ มันเป็นอสุภะ มันไม่มีสิ่งใดเลย มันปล่อยวางหมดเลย แล้วอย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์เหรอ

มันปล่อยวางหมดเลย แต่มันไม่มีเหตุมีผล เพราะกิเลสมันปฏิเสธ มันอ้าง เหมือนทางวิชาการ เหมือนโลก ทําตามแบบ ทําสมบูรณ์ ทําครบทุกอย่าง แล้วทําว่าเหมือนงานเสร็จ ถ้างานอย่างนี้เสร็จแล้วมันคือเสร็จ นี่พอเสร็จแล้ว เสร็จแล้วเพราะกิเลสมันรู้เท่าแล้วใช่ไหม

เพราะพระพุทธเจ้ายังไม่มีธรรมะ ยังไม่มีใครทําสิ่งใด อย่างเช่นในตลาด สินค้าชนิดนี้ไม่มี เราทํามานี่เราเป็นสินค้าชิ้นแรก เราไม่ได้เลียนแบบใครมา ทีนี้พอมีสินค้าชิ้นแรกนี่มันเป็นตัวอย่าง เราจะทําเข้าตลาด เราก็เลียนแบบสินค้าชิ้นนี้ เพราะสินค้าชิ้นนี้ติดตลาด เราจะเลียนแบบสินค้าชิ้นนี้

ธรรมะของพระพุทธเจ้าวางไว้ในชาวพุทธ แล้วเราก็มาเลียนแบบสินค้าชิ้นนี้ พอเลียนแบบสินค้าชิ้นนี้เราก็ทําครบทุกอย่างหมดเลย แล้วมันก็เป็นกันไปหมดเลย แล้วอย่างไรต่อ ทําสมบูรณ์หมดแล้วทําอย่างไรต่อ? มันก็เกิดในวัฏฏะนี่ไง

ฉะนั้น สิ่งนี้ถึงต้องหามัน ต้องคุ้ยมัน ไอ้กรณีอย่างนี้มันเป็นจริตนิสัย คือว่ากิเลสหยาบ กิเลสละเอียด ถ้ากิเลสหยาบๆ หรือกิเลสที่คนมันพิจารณาของมัน มันเห็นโทษเห็นภัยของมัน แต่ถ้ากิเลสมัน ๒ ชั้น ๓ ชั้นนะ มันได้ทําแล้ว มันได้ทําแล้ว มันได้จัดการแล้ว มันทําของมันหมด ถ้ามันทําได้มันก็คือได้ ถ้ามันไม่ได้ มันเป็นสภาวะแบบนี้ มันก็เป็นแบบนี้ ถ้ามันเป็นแบบนี้แล้ว

เราจะหลบตรงนี้มาตลอด เห็นไหม ที่ว่า “กายสุดท้ายหรือเปล่า กายสุดท้ายหรือเปล่า” เราพยายามจะไม่พูด เพราะอะไรรู้ไหม เพราะว่าพูดแล้ว เพราะตัวเองคิดอย่างนี้ ตัวเองมีความหวังอย่างนี้ นี่คนสุดท้าย ไอ้คนท้ายสุด ไอ้คนมาทีหลัง เพราะมันยังมีอีกไกล เพราะเราดูแล้วมันยังไปอีกไกลนะ ถ้ามันไปอีกไกลแล้ว นี่มันวนอยู่อย่างนี้ แล้วโดยธรรมชาติเราก็หวังผลกัน แล้วอย่างเรามีครูบาอาจารย์ใช่ไหม ก็อยากให้ครูบาอาจารย์ชี้นําเราๆ ยิ่งชี้นํานะ

ฉะนั้น เทคนิคในการสอน หลวงปู่มั่นถึงบอกไง “การแก้จิตแก้ยากมากนะ” บอกมาสําเร็จรูปหมดเลย มันก็เอาความสําเร็จรูปไปสร้างภาพไว้หมดเลย พอยิ่งสร้างภาพขึ้นมา มันก็เหมือนยานี่ใช้หมดแล้ว ใช้ยาขนานที่สุดยอดแล้ว แล้วต่อไปจะใช้อะไรต่อ อ้าว! มึงจะใช้อะไรต่อ? ก็นั่งร้องไห้กันไง เวลาภาวนาแล้วก็นั่งคอตก เอาหัวชนกันแล้วก็นํ้าตาไหล แล้วทําอย่างไรต่อ เออ! เอาหัวชนกันใช่ไหม แล้วก็ต่างคนต่างนํ้าตาไหล นํ้าตาไหล แต่ครูบาอาจารย์ท่านรู้ ท่านถึงบอกว่าอะไรควรไม่ควร

ฉะนั้นถึงบอกว่า ครูบาอาจารย์ชี้มาสิ บอกมา บอกมาให้รู้

เอาปืนมายิงหัวทิ้งไปเลย

ฉะนั้น สิ่งที่มันทํามานี่ มันเขียนมาอย่างไรมันก็เป็นอย่างนี้ ในเมื่อจิตมันต้องปฏิโลม ดึงออกมาพิจารณาของเรา พิจารณาซํ้า พิจารณาซาก จิตนี้ต้องกะเทาะมัน เวลาเราเปรียบเทียบนะ จิตนี้ถ้าเป็นตัวจิตล้วนๆ นะ จิตของเรามันรับรู้ไปหมด ถ้าจิตล้วนๆ มันก็เปรียบเหมือนลูกมะพร้าว ถ้าเราปอกเปลือกมะพร้าวนี่โสดาบัน คือปอกเปลือกมันออก ปอกได้ไหม ถ้าเราทําลายกะลามันได้ มะพร้าวนี่ออกไปเลย นั่นน่ะสกิทาคามี แล้วถ้าเราทําลายเนื้อมะพร้าวทั้งหมดเลย เนื้อมะพร้าวคืออนาคามี เพราะเนื้อมันน่ะตัวเป็นประโยชน์ที่สุด

เนื้อมัน เห็นไหม ภพชาติเกิดเพราะอะไร มนุษย์เกิดเพราะอะไร? เพราะกามทั้งนั้นน่ะ ถ้าไปทําลายตรงเนื้อนั่นน่ะ แล้วพอทําลายเนื้อหมดแล้วมันจะเหลืออะไร? มะพร้าวก็เหลือแต่นํ้า เหลือใจมัน นั่นน่ะคือตัวภพ นั่นน่ะกายสุดท้าย ถ้ากายสุดท้ายมันต้องเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่นี่เราค่อยๆ ทําของเราไป ปฏิโลมของมันมา พิจารณาของมันมา มันจะเป็นแบบนี้ นี่ถ้าจิตนะ ขันธ์ ๕ ส่วนขันธ์ ๕ อันนี้มันเป็นการพิจารณาจิตนะ พิจารณาจิตมันจะออกมาเป็นรูปนี้

ข้อ ๘๖๘. เนาะ ความเป็นจิต

ถาม : ข้อ ๘๗๑. สภาวธรรมผ่านได้อย่างไร

กราบนมัสการครับ ผมเป็นคนหนึ่งที่ฝึกกรรมฐานมานานเกือบปีแล้ว ทั้งภาวนา ทั้งกรรมฐาน ผมสามารถผ่านช่วงจิตฟุ้งซ่านคิดมากได้แล้ว ตอนนี้สามารถหลับตาแล้วเข้าสู่ความสงบได้เลย แต่ความสงบที่ผมกล่าวถึงคือความสงบที่ไม่มีอะไร เหมือนจิตเราลอยอยู่เหนือทุกอย่าง ทั้งปัญหา ภาระมากมาย ไม่ยึดติดเอามาใส่ใจอะไรเลย แต่ตอนนี้ผมมีปัญหาคือสภาวะที่ผมเจอ อยากขอความเมตตาเรียนถามหลวงพ่อดังนี้

บางครั้งที่ผมนั่ง ตัวผมจะหายไปจนเหลือแต่จิตก้อนเดียว แล้วผมเกิดความกลัวในสภาวะที่เจอ จนต้องออกจากสมาธิแล้วเริ่มใหม่ มันจะมีผลอะไรไหมครับ ในสิ่งที่ผมเจอ บางครั้งผมนั่ง ผมจะเกิดนิมิตที่เหมือนมีตัวตน ที่เป็นภาพที่น่ากลัวที่ไม่เคยเจอมาก่อน มันเกิดมาจากอะไรครับ สภาวะที่เจอบางครั้งเหมือนเรากระโดดลงเหว รู้สึกวูบลงจากที่สูง จะเป็นอะไรไหมครับ ต้องปฏิบัติสภาวะเหล่านี้อย่างไร

หลวงพ่อ บางทีบอกว่าให้รู้ ให้ดูเฉยๆ แต่มันโหดร้ายมากเลยครับ น่ากลัว สุดท้ายคือตอนนี้ผมเจอคือความเงียบแบบไม่มีอะไรเลย พอหลับตา จิตนิ่ง มันก็นิ่งยาวเลยครับ เห็นแค่จิตตัวเองที่คอยรู้ว่าตอนนี้เกิดอะไรบ้าง พิจารณาในความเงียบมันก็ไม่มีอะไรครับ นอกจากตัวจิต นอกจากตัวเรา จิตเรา กายและจิตแยกกันอยู่ แต่ผมรู้สึกว่าผมจะจมอยู่ตรงนี้ครับ ต่อไปไม่ได้ ขอความเมตตาจากหลวงพ่อด้วย

ตอบ : ไอ้ที่ว่ามันวูบๆ มันก็วูบ อันนี้มันวูบ มันวูบภาษาใด ทีนี้เพียงแต่ตอบตรงนี้ก่อน

“บางครั้งที่ผมนั่งแล้วจิตมีอยู่ก้อนเดียว...หลวงพ่อบอกว่าให้รู้ ให้ดูอยู่เฉยๆ”

เราไม่ได้บอกอย่างนี้นะ เราไม่เคยบอกว่าให้รู้ ให้ดูเฉยๆ ไอ้คําว่า “เฉยๆ” นี่เราปฏิเสธมาตลอด เราไม่ยอมรับความดูอยู่เฉยๆ เราบอกที่เวลาพูดโดยรวบยอด โดยรวบยอดจะบอกว่าให้ดูแลรักษาจิต ให้ดูแลจิต คําว่า “ดูแล” วิธีการดูแลมันเยอะแยะไปหมด ฉะนั้น คําว่า “รวบยอด” คือให้ดูแลรักษาจิต คือให้ขยันหมั่นเพียร ให้ภาวนา แต่ไม่ได้บอกให้รู้ ให้ดูเฉยๆ ไม่มี ดูเฉยๆ ให้รักษา ให้ดูแลจิต คือมีสติแล้วกําหนดพุทโธ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ อย่างนั้นคือการให้ดูแลรักษา

คนดูแลรักษา บอกให้ดูแลรักษานะ เหมือนกับคนใช้ไง ลูกสาวชื่อแตงโม เขาจะไปทํางาน บอกว่าเดี๋ยวเอาแตงโมเข้าตู้เย็นนะ เขาซื้อแตงโมมาลูกหนึ่งใช่ไหม บอกให้เอาแตงโมเข้าตู้เย็น เขาให้เอาแตงโมเข้าตู้เย็น เขาไม่ใช่ให้เอาลูกชื่อแตงโมเข้าตู้เย็น มันดันเอาลูกชื่อแตงโมเข้าตู้เย็น กลับมาลูกตายเลย

นี่ก็เหมือนกัน บอกว่า “ให้ดูจิต รักษาจิต” จะดูแบบแตงโมเหรอ จะผ่าแตงโมกันใช่ไหม ทีนี้เวลามันพูดให้มันละเอียด พูดให้มันกว้างขวาง ไอ้คนฟังที่นี่ก็เบื่อ “หลวงพ่อพูดจําเจ พูดจนน่าเบื่อ” ไอ้คนมันถามมาก็บอกว่า “หลวงพ่อพูดอะไรก็ปฏิเสธ พูดอะไรก็ปฏิเสธ”

อืม! กูไม่รู้จะทําอย่างไรดี

ฉะนั้น กรณีที่บอกว่า “หลวงพ่อบอกว่าให้รู้ ให้ดูจิต ให้ดูเฉยๆ ไอ้ที่ให้ดูเฉยๆ นี่ให้รู้ ให้ดูเฉยๆ แต่มันโหดร้ายมาก”

คําว่า “โหดร้าย” นี่นะ เรากําหนดพุทโธๆๆ พุทโธไว้ กําหนดพุทโธไว้ ถ้าจิตมันสงบ มันจะสงบของมัน ถ้ากําหนดพุทโธไว้นะ คนเรา เห็นไหม ดูสิเวลาเข้าฟิตเนส เขาออกกําลังกาย เขาไปทําอะไรน่ะ เหมือนคนบ้า ไปยกนํ้าหนัก อู้ฮู! ไม่มีงานทําเหรอ ไปยกเวทนะ โอ้โฮ! ยกเวท มึงยกทําไมน่ะ มึงบ้าหรือเปล่า เออ! แต่ยกแล้วเขาแข็งแรง

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ พุทโธได้อะไร พุทโธทําไม

ก็มึงไปยืนเฉยๆ สิ ไม่ต้องพุทโธ เดี๋ยวท้องจะยื่น

นี่ก็เหมือนกัน บอกให้ดู ให้รู้ไว้เฉยๆ มันไม่ใช่

ให้กําหนดพุทโธๆๆ ไว้ กําหนดพุทโธไว้ ถ้ากําหนดพุทโธไว้ ถ้ามันจะรู้จะเห็น ที่ว่ามันโหดร้าย ถ้ามันรู้มันเห็นนะ ไอ้กําหนดพุทโธนี่สําคัญมาก ถ้าพุทโธชัดๆ ไอ้ความโหดร้ายนั้นจะไม่มี ไอ้ความโหดร้ายมันจะเกิด เพราะพุทโธๆๆ จิตมันเริ่มสงบ พอจิตเริ่มสงบ มันออกรู้ คําว่า “ออกรู้” คือมันปล่อยพุทโธ ถ้ามันไม่ปล่อยพุทโธ มันออกรู้ไม่ได้

พอพุทโธๆ จนจิตมันเริ่มสงบใช่ไหม พอสงบปั๊บ มีกําลังใช่ไหม กําลังมันก็ไปรู้ไปเห็นที่ว่านี่ “มันโหดร้าย ไปเห็นภาพ” ถ้าเห็นภาพนี่มันเป็นเวรเป็นกรรมของคน ทําไมเราไม่เห็นภาพเทวดาล่ะ เออ! ถ้าเราจิตสงบเนาะ เห็นนางฟ้าลอยมาอย่างนี้ โอ้โฮ! เห็นนางฟ้าเขาจะมาอุปัฏฐากเรานี่ โอ้โฮ! อย่างนั้นก็สุดยอดน่ะสิ...ทําไมไม่เป็นล่ะ ทําไมคนอื่นเขาเป็นล่ะ

ที่เขาเป็นเพราะเขาสร้างคุณงามความดีของเขามา ที่เราเป็นแบบนี้เพราะเราสร้างของเรามา ใครทําเวรทํากรรมอย่างใด เวลาจิตมันเข้าไปถึงฐาน ถ้ามีสมาธิ ถ้าออกนิมิต มันก็จะรู้จะเห็นตามแต่เวรแต่กรรมของคน มันไม่มีใครปฏิเสธได้หรอกว่าจะบังคับให้ตัวเราเห็นตามที่เราต้องการ

บางคนอยากเห็นดีๆ ทั้งนั้นน่ะ แต่ทําไมไปเห็นอย่างนั้นล่ะ เขาเห็นอย่างนั้นเพราะเขาทําของเขามา ถ้าทํามา ทํามาแล้วเราจะไปตีโพยตีพายเอากับใคร ถ้าเราทํามา เราก็ต้องแก้ไขเรา อย่างเช่นเรานี่ เราทําความผิดใช่ไหม เราขึ้นศาล อ้าว! ศาลพิพากษาสิ พอศาลพิพากษาเสร็จแล้วนะ “ข้าแต่ศาลที่เคารพ กระผมไม่เคยทําความผิดมาเลย ขอให้ศาลมีความเมตตา” เห็นไหม ศาลก็บอก “เออ! บุคคลคนนี้ไม่เคยทําความผิดเลย สิ่งที่เป็นโทษก็ให้รอลงอาญาไว้”...แน่ะ แล้วก็กลับบ้านได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันโหดร้าย มันโหดร้ายเพราะอะไรล่ะ แล้วโหดร้ายแล้วไปแก้กันที่ไหนล่ะ

มันจะโหดร้าย มันจะดีงามอย่างไรนะ นี่ไง ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว แล้วทํามาชาติไหน ทีนี้เพียงแต่ในปัจจุบันนี้เรามีสติปัญญา เรามีสติปัญญา สามัญสํานึกที่ดี เพราะเราหาอยู่หากินกันอยู่นี่ เราก็หาอยู่หากินเพื่อปากเพื่อท้อง เพื่อปากเพื่อท้องคือร่างกายนะ คือร่างกาย คือวัตถุธาตุ

จิตใจ จิตใจเป็นนามธรรม จิตใจมีสุขกับทุกข์เป็นอาหารของมัน แล้วเราพยายามจะหาความสุข ความดีที่ดีเพื่อให้จิตใจเราได้สัมผัส ได้ดื่มได้กิน แล้วเราพยายามสร้างคุณงามความดีกันอยู่นี่ ทีนี้พอสร้างคุณงามความดีกัน เพราะเรื่องของจิตใจ จิตใจ นี่จิต เห็นไหม เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ จิตนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ มันสร้างบาปสร้างกรรมมาตั้งแต่อดีตชาติ ดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมาจนมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

จิตของเราก็เวียนตายเวียนเกิดมา นี่เวียนตายเวียนเกิดมา มันสร้างเวรสร้างกรรมมาอย่างนั้น ถ้ามันสร้างเวรสร้างกรรมอย่างนั้น พอเราจะเข้าไปรักษา เราจะเข้าไปดูแลจิต สิ่งที่เป็นข้อมูลเดิม สิ่งที่เป็นเวรเป็นกรรมนั้นมันแสดงออกมา

ถ้ามันแสดงออกมา เห็นไหม ครูบาอาจารย์ที่ท่านมีเหตุมีผล ท่านก็บอกว่า “ให้พุทโธชัดๆ” เวลามันเห็นนะ เวลาคนเห็นที่ว่ามันโหดร้ายต่างๆ ถ้ามีสตินะ นึกพุทโธชัดๆ ภาพนั้นจะหายไป หายไปเพราะอะไร เพราะพุทธานุสติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมาคุ้มครองดูแลจิตดวงนั้น จิตดวงนั้นทิ้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไป แล้วไปเห็นเวรเห็นกรรม การทํากรรมทําเวร มันจะเห็นภาพชนิดนั้นขึ้นมา

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปกป้องคุ้มครองดูแลจิตดวงนั้น คุ้มครองดูแลจิตดวงนั้น เพราะจิตดวงนั้นอยู่กับพุทธะ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

ผู้รู้ รู้พุทธะ ผู้ตื่น ตื่นในพุทธะ ผู้เบิกบาน เบิกบานในพุทธะ

แล้วนิมิตนั้นจะเห็นได้อย่างไร สิ่งที่เห็นนิมิตนั่นมันปล่อยพุทธะ มันออกไปดูไง เห็นไหม เหมือนคนมีสตางค์ สามล้อถูกหวย พอมีเงินขึ้นมานี่มันจะจ่ายอย่างเดียวไง มันจะเข้าไปช้อปปิ้ง มันจะไปเที่ยวเมืองนอก แล้วเวลากลับมา เอาหนี้กลับมาไง

นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันเริ่มพุทโธๆ มันเริ่มสงบลง ดันออกไปรู้นิมิตไง มันออกไปจ่าย ออกไปใช้โดยฟุ่มเฟือย แต่ถ้าพอมันออกไปใช้ ถ้าเราไม่ใช่สามล้อถูกหวยใช่ไหม เราหาเงินทองด้วยความยากลําบาก เราหาเงินทองด้วยความทุกข์ความยาก พุทโธๆ กว่าจิตมันจะสงบ เกือบตาย พอกว่าจะสงบนี่เกือบตาย เราก็พุทโธให้ชัดๆ ไม่ให้มันออก ไม่ให้มันออกไปรู้ อยู่กับพุทโธ อยู่กับพุทธะ ให้พระพุทธเจ้าคุ้มครอง สิ่งที่จะรู้จะเห็นนี่ไม่มี

ทั้งๆ ที่เป็นเวรเป็นกรรมนี่แหละ มันไม่มี มันวางไว้ ทั้งๆ ที่เวรกรรมก็มีนะ แต่เราอยู่กับความสงบ อยู่กับพุทธะ สิ่งที่ว่ามันน่ากลัวต่างๆ มันจะวาง เพราะว่านิมิตมันออกไปรู้เอง

แต่ถ้าจิตมัน “บางครั้งมันเหมือนกระโดดลงเหว มันวูบลง”

กระโดดลงเหว เห็นไหม ถ้าจิตมันวูบ ถ้ามีสติปัญญา มันจะลงอยู่สมาธิชั้นที่ลึกลง ถ้ามันเป็นความถูกต้องนะ แต่ถ้ามันวูบด้วยอาการที่มันวูบ ไม่มีสติ อย่างนั้นมันจะลงสู่ภวังค์ ถ้ามันวูบไม่มีสติ เหมือนกับเรานั่งๆ นี่วูบไปเลย วูบอย่างนั้นมันจะลงสู่ภวังค์ อันนี้เป็นมิจฉา แต่ถ้ามันพุทโธๆๆ แล้วมัน วืด...! ลงไป สติพร้อมมันจะลงสู่อัปปนาสมาธิ ลงสู่สมาธิที่ละเอียดกว่า นี่เวลาจิตมันเป็น เวลามันวูบนะ

ถ้าวูบไปโดยไม่มีสติ วูบหายไปเลย อันนั้นเข้าภวังค์ไปเลย หลับไปเลยนะ นั่งหลับ สมาธิหลับ มิจฉาสมาธิ พอรู้สึกตัวขึ้นมาสะดุ้งตื่น สะดุ้งตื่นขึ้นมา อย่างนั้นมันไม่มีกําลัง ไม่มีผล แต่ถ้ามันวืด...! ลงไป มีสติพร้อมขึ้นไปนะ วืด...! วืด! ขนาดไหนนะ วืด! จนถึงฐาน มันจะหยุดของมัน กึก! นิ่ง ปล่อยวางหมดเลย แล้วมีความสุขมาก แล้วมันค่อยๆ ออกมา อันนั้นอีกอันหนึ่ง นี่เวลาแก้ไขมันมีของมันหลายซับหลายซ้อน

ฉะนั้น เราจะพูดถึงที่ให้รู้ไว้เฉยๆ

ไม่ใช่ให้รู้ไว้เฉยๆ เฉยๆ ไม่ได้

ลมพัดมานี่เรารับรู้ไว้เฉยๆ ได้ไหม เราจะเก็บอะไรมาเป็นประโยชน์กับเรา แต่ถ้าเขามีกังหัน เห็นไหม ลมพัดมา เขามีกังหัน กังหันมันหมุนใช่ไหม มันยังปั่นไฟได้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเฉยๆ อยู่น่ะ รับรู้เฉยๆ มันมีแต่ลมพัด มันไปเลย อาการของใจมันวูบมานี่มันก็ไปเลย แต่ถ้าเรามีพุทโธไว้ เราเกาะไว้ เรายึดไว้ เหมือนลมมานี่เรามีกังหันลม เรามีต่างๆ เราแปลงพลังงานลมมาเป็นพลังงานไฟฟ้า เราแปลงพลังงานลมมาเพื่อสะสมพลังงานของเรา มันเป็นประโยชน์ถ้ารู้จักใช้ไง

ฉะนั้น ถ้าเราพุทโธไว้ พุทโธไว้ พุทโธเพื่อดึงไว้ แล้วถ้ามีสตินี่แยก

ฉะนั้น กรณีอย่างนี้ความคิดเร็วกว่าแสง จิตนี้เร็วกว่าแสงมาก ฉะนั้น เวลาสิ่งที่เกิดขึ้นนี่มันเร็วมาก เหมือนขับรถ ๓๐๐ กิโลเมตรต่อชั่วโมง เหตุการณ์เกิดขึ้นมานะ เราควบคุมรถได้ยากมาก จิตของเราเวลามันจะเข้า มันเหมือนอย่างนั้น มันคุมได้ยากมาก แต่ถ้ามันคุมได้มันจะดี ค่อยๆ ฝึกหัด มันจะคุมของมันได้

ถ้าคุมได้นะ สติเหนือทุกๆ อย่าง เหนือความคิด เหนือความเร็ว ยับยั้งได้หมด ควบคุมคอนโทรลได้หมดเลย ถ้าชํานาญในวสีอย่างนี้ สมาธินี่ของหมูๆ ทุกอย่างควบคุมได้ แต่ตอนนี้เพราะเราขาดความชํานาญ เราขาดการกระทํา เวลาอะไรเกิดขึ้นเราถึงรู้สิ่งนี้ไม่ได้เลย

“สุดท้ายนี้ สิ่งที่ผมเจอคือความเงียบแบบไม่มีอะไรเลย พอหลับตา จิตนิ่ง มันก็นิ่งยาวเลยครับ เห็นแค่จิตตัวเอง”

ถ้า “นิ่งยาวเลยครับ” ถ้าจิตนิ่ง จิตนิ่งนะ คําพูดว่า “จิตนิ่ง จิตปล่อยวาง จิตลง” เราไม่ค่อยเชื่อ เพราะส่วนใหญ่พวกนี้หลับหมด ถ้าจิตมันนิ่งจริง ถ้าพุทโธจริงๆ นะ สิ่งที่มันเป็นนิมิต มันดับหมด มันไม่มีหรอก ถ้าลงสัมมาสมาธินะ แต่ถ้ามันออกรู้ ออกรู้ที่มันเห็นนิมิตต่างๆ นี่มันไป ถ้านิ่งๆ ถ้ามีพุทโธชัดๆ ไว้ มันจะเข้าขึ้นมาอีก

“พอจิตนิ่งขึ้นมา พิจารณาถึงความเงียบ มันไม่มีเลยครับ นอกจากกายกับจิตแยกออกจากกัน จิตเรา กายกับจิตแยกกันอยู่”

ถ้าแยกกันอยู่นี่เราขี้เกียจ ความจริงนะ พอแยกอย่างนี้แล้วเราพุทโธได้ไง เวลาใครมาบอกว่า “นี่ว่างๆ ว่างๆ” เรารู้อยู่นะ คําว่า “ว่างๆ” เราคิดว่ามันเป็นสิ่งที่สุดยอดของเราแล้ว ฉะนั้น เราจะทําอย่างอื่นมากไปกว่านี้คงไม่ได้อีกแล้ว มันก็เลยบอกว่า “ว่างๆ ว่างๆ”

เราก็เลยใช้คําว่า “สมมุติว่าให้นึกพุทโธนี่นึกได้ไหม”

“ได้ค่ะ”

ถ้า “ได้ค่ะ” นี่มันนึกได้ ถ้ามันนึกได้ มันยังไม่ว่างจริงไง ถ้ามันยังนึกได้อยู่ มันยังมีตัวตนของมันอยู่ ถ้าตัวตนอย่างนี้ มันระลึกพุทโธชัดๆ เข้าไปอีก ที่ว่า “มันว่างๆ ว่างๆ” มันจะบอกว่า อึ๊ม! อึ๊ม! อึ๊ม! จริงๆ สมาธิคือมันพูดไม่ได้ มันพูดนี่ คําพูดกับจิต จิตคือพลังงาน มันพูดออกมาคือความคิดทั้งหมดน่ะ ฉะนั้น มันคิดว่าว่าง มันก็พูดได้ แต่ถ้ามันว่างจริงนะ มันพูดไม่เป็น นั่นแหละสมาธิแท้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่ากายกับจิตมันแยกออกจากกัน

เรากําหนดพุทโธชัดๆ ไว้

เพราะเราคิดว่ากายกับจิตแยกออกจากกันนี่มันเป็นความสามารถที่สูงส่งของเราแล้ว เราจะทําให้มันเกินกว่านี้ไปคงจะสุดความสามารถเราแล้ว ทั้งๆ ที่มันทําได้ ความจริงมันทําได้ แต่เพราะเราไม่เคยทํา แล้วเราไม่รู้ นี่ไงที่บอกว่าทําไมต้องมีครูบาอาจารย์ อาจารย์สําคัญอย่างไรไง สําคัญเพราะอาจารย์เคยทํามาแล้ว อาจารย์รู้แล้ว มันจะรู้หมดเลย แต่ถ้ายังไม่รู้นะ เราก็อย่างนี้

เวลาเราไม่ปฏิบัติเราก็ว่าธรรมะไม่มี นรกสวรรค์ไม่มี แต่พอเราปฏิบัติไป ถ้าคนมันได้ผลขึ้นมานี่เป็นอย่างนี้ เจอนั้น เจอนี้ เจออะไรเข้าไป แล้วเวลาก่อนจะปฏิบัติก็ไม่เชื่อนะว่าปฏิบัติไปแล้วความมหัศจรรย์ของจิตมันจะมี ความรับรู้ของจิตมันจะเป็นความมหัศจรรย์ มันจะเป็นไปได้อย่างไร เขียนเสือให้วัวกลัว มันจะมีจริงหรือ แต่พอปฏิบัติไปอย่างนี้ งงไปหมดเลย

งงสิ ของที่เราไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น สิ่งที่เราปฏิบัตินี่เรารู้เราเห็นเก่งนัก ตาเห็นนี่รู้นักเก่งนัก คํานวณนี่โอ้โฮ! สุดยอดเลย แต่พอไปรู้จริงๆ รู้สมบัติของตัว ดันไม่รู้ ไปเจอสมบัติของตัวนี่ไม่รู้ว่าทําอะไรมากัน แต่ถ้าพอพิจารณาไป พอเราชะเราล้างจนถึงที่สุดแล้วนะ เพราะว่าถ้าเรายังมีความสงสัย เรายังมีความไม่รู้อยู่ นั่นกิเลสทั้งนั้น แต่ถ้าเราใช้ปัญญาแยกแยะ กรรมเก่า กรรมใหม่ เออ! เพราะเรามีกรรมอย่างนั้นมันถึงส่งผลมาแบบนี้

ถ้ามันแบบนี้ ปัจจุบันนี้เราเกิดมาเราทุกข์เรายาก เรามีความเข้มแข็ง เราพยายามประพฤติปฏิบัติของเรา ถึงที่สุดมันปล่อยวางหมดแล้ว มันขาดแล้ว อืม! เห็นไหม เพราะกรรมนั้นส่งมาเป็นเรา แล้วเราก็พยายามของเรา เราพยายามต่อสู้ของเรา เราปฏิบัติของเรา งานของเรา เห็นไหม

งานของโลก งานของโลกเขา เขาทําทางโลก เวลาเขาเหนื่อย เขาก็พักของเขา เวลางานของเราล่ะ เราอยู่ของเรา อยู่ในป่าในเขาของเรา เราปฏิบัติของเราคนเดียว หัวหกก้นขวิดอยู่ของเราคนเดียว ถ้ามันเป็นจริงมันก็เป็นจริงที่ปัจจัตตัง รู้ของเรานี่ เราไม่ต้องไปคุยกับใคร คุยกับธรรม คุยกับจิตนี่ เวลาปฏิบัติไป ทุกข์ก็คุยกับทุกข์นี่ เวลามันสุขก็คุยกับสุขนี่ “เออ! สุขเป็นเรา” เวลาคุยกับทุกข์ “ทุกข์ หืม! ซาบซึ้งๆ” นี่สู้กับมันอยู่อย่างนี้ นี่ปัจจัตตัง

แล้วสมบัติอย่างนี้เราเป็นผู้ปฏิบัติมา เห็นไหม สิ่งที่อดีตชาติมันก็ส่งมาเป็นเรา ถ้าเราปฏิบัติขณะนี้ ปัจจัตตังเดี๋ยวนี้นะ เราปฏิบัติได้จริง แล้วเราจะปฏิบัติของเรา จะเป็นประโยชน์กับเราเนาะ

เราพยายามจะคิดว่าเขาถามปัญหามานี่เราได้ตอบหรือยัง ไอ้คนถามมันหาว่า “หลวงพ่อพูดไปร้อยแปดเลย แต่หลวงพ่อไม่ตอบผมสักคํา” คือกลัวมันไม่รู้ไง ไอ้คนถามมันบอกว่า “หลวงพ่ออ่านแต่ของผม แต่ไม่ตอบให้ผมรู้เลย”

ตั้งใจนะ แล้วถ้าอย่างไรแล้วว่ากันใหม่เนาะ เอวัง

๒๑

ผู้นําทาง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๙ เมษายน ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

คําถามนี่มันเป็นที่คนคิด ทุกคนมีความคิดอย่างนี้หมดเลย ใครๆ ก็มีความคิดแบบนี้ แล้วนี่เขาก็มีความคิดแบบนี้เหมือนกัน

ถาม : ข้อ ๘๘๐. กราบนมัสการหลวงพ่อ ความเข้าใจธรรมและการเข้าถึงธรรมมีหลากหลาย และเป็นเรื่องปัจจัตตัง ใครช่วยใครไม่ได้จริงในเรื่องของหัวใจ แม้จะจับชายจีวรพระพุทธเจ้าอยู่ก็ตาม

คําถามคือ ถ้าเราภาวนาไปตามหลักอานาปานสติกับบริกรรมพุทโธอยู่อย่างนี้ จะเป็นประเด็นอย่างไร สําคัญแค่ไหน ถ้าเราจะบวชอาศัยอยู่กับพระอรหันต์หรือพระปุถุชน เพราะท่านก็ไม่สามารถช่วยให้เราบรรลุธรรมได้ เราจะต้องช่วยตัวเอง สติปัญญา บุญญาบารมีเกิดจากการสร้างของเราเอง

ตอบ : นี่คําถามนะ คําถาม “ข้อ ๘๘๐. จําเป็นต้องบวชอยู่กับพระอรหันต์หรือไม่”

ฉะนั้น พูดถึงว่าเรามีความจําเป็นต้องบวชอยู่กับพระอรหันต์หรือไม่ มันต้องเป็นประเด็นขึ้นมาก่อนแล้วว่า เป็นพระอรหันต์จริงหรือเปล่า ตอนนี้นะ หันซ้ายหันขวามันเยอะมาก มีแต่หันซ้ายหันขวา แล้วเราบอกว่า “จําเป็นต้องบวชอยู่กับพระอรหันต์หรือไม่” คือคิดอยากบวช แล้วว่าบวชแล้วกลัวว่าจะผิดพลาด

ฉะนั้น กรณีที่ว่าเราจําเป็นต้องบวชกับพระอรหันต์หรือไม่ ถ้าพูดถึงความจําเป็นนะ มันยิ่งกว่าจําเป็นอีก ทีนี้เพียงแต่พอจําเป็นยิ่งกว่าจําเป็นอีก เพราะว่าในมงคลชีวิต การได้เห็นสมณะมันก็เป็นมงคลชีวิตแล้ว สมณะที่ ๑ คือพระโสดาบัน สมณะที่ ๒ คือพระสกิทาคามี สมณะที่ ๓ คือพระอนาคามี สมณะที่ ๔ คือพระอรหันต์ การได้เห็นได้ยิน มันก็เป็นมงคลชีวิตแล้ว แล้วถ้าเราบวช ถ้าเรารู้ว่ามีพระอรหันต์อยู่จริง เราจําเป็นต้องบวชกับพระอรหันต์หรือไม่

ถ้ามีพระอรหันต์อยู่จริงนะ เราแค่ได้เห็น ได้เห็นสมณะมันก็เป็นบุญกุศลแล้ว แล้วทําไมเราไม่บวชกับท่านล่ะ แล้วเราบวชกับพระอรหันต์กับบวชกับพระปุถุชนมันก็มีค่าเท่ากัน มีค่าเท่ากันเพราะท่านช่วยเหลือเราไม่ได้ เราต้องบรรลุธรรมเอง...อันนี้มันเป็นการป้องกัน มันเป็นการป้องกันการชุบตัว เห็นไหม เวลาไปอยู่ใกล้พระอรหันต์ แล้วก็ว่าตัวเองจะเป็นพระอรหันต์ อีกามันเกาะภูเขาทอง มันก็ว่ามันจะเป็นภูเขาทองด้วย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “จําเป็นต้องอยู่กับพระอรหันต์หรือไม่” มันจําเป็นจริงๆ เลยล่ะ ผู้นํานี่สําคัญมาก ถ้าผู้นําไม่สําคัญมาก เวลาเราไปอยู่กับพระอรหันต์นะ แม้แต่ว่าบวชไปถ้าเราไม่รู้จัก ดูสิอย่างพวกชาวพุทธในปัจจุบันนี้เที่ยวค้นหา ทางโลกเขาแซวกัน เขาว่าพวกนี้พวกนักค้นหาพระอรหันต์ โอ๋ย! วิ่งค้นหาพระอรหันต์กัน แล้วพระอรหันต์มีอยู่จริงหรือเปล่าเราก็ไม่รู้ ทีนี้พระอรหันต์มีจริงหรือเปล่าล่ะ แต่ถ้าพระอรหันต์มีอยู่จริงหรือไม่จริง ในสังคมโลกเขาก็เถียงกัน เขาก็มีความคลางแคลงใจกันว่าพระอรหันต์มีอยู่จริงหรือเปล่า

ฉะนั้น เวลาเรามาอยู่ที่โพธาราม ด้วยความเชื่อของเรา ความเชื่อของเราว่าหลวงตาเรานี่เป็นพระอรหันต์แน่นอน ทีนี้โยมเขาก็ถามว่า “แล้วรู้ได้อย่างไรว่าหลวงตาเป็นพระอรหันต์ อ้าว! ก็เป็นความเชื่อของเอ็ง”

เราบอกว่า “ความเชื่อ แต่มันมีเหตุผลประกอบ”

เหตุผลประกอบหมายความว่า เวลาหลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติ ท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น เพราะในสังคมเชื่อว่าหลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ แล้วเจ้าคุณจูม ธรรมเจดีย์ ท่านเรียนมา ๓ ประโยค ท่านเป็นชั้นธรรม ท่านเป็นเจ้าคณะภาคทางอุดรฯ ทีนี้ท่านก็เป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่นเหมือนกัน เห็นไหม ด้วยความที่ว่าท่านเป็นนักวิชาการใช่ไหม ท่านเป็นเจ้าคณะภาค ท่านเป็นผู้ที่เรียนทางวิชาการมาถึง ๓ ประโยค แล้วท่านยังได้คลุกคลีอยู่กับสังคม ท่านก็ต้องมีความอยากรู้อยากเห็นเหมือนกัน

ทีนี้ท่านเป็นอุปัชฌาย์ ท่านเป็นอุปัชฌาย์ของหลวงปู่ขาว หลวงปู่แหวน เป็นอุปัชฌาย์หลวงปู่หลุย เป็นอุปัชฌาย์ของครูบาอาจารย์หมดเลย ทีนี้คําว่า “เป็นอุปัชฌาย์” อุปัชฌาย์กับลูกศิษย์ ฉะนั้น เวลาอุปัชฌาย์กับลูกศิษย์ ในธรรมวินัย ยิ่งคนเป็นอริยบุคคล ยิ่งสูงส่งนะ ยิ่งกราบพระพุทธเจ้าด้วยหัวใจ ฉะนั้น สิ่งที่เป็นธรรมวินัยนี่จะเคารพมาก

ทีนี้อุปัชฌายวัตร อุปัชฌาย์ เห็นไหม เวลาไปงาน เจ้าคุณจูม ท่านจะเป็นผู้นิมนต์เอง นิมนต์ให้หลวงปู่ขาวกับหลวงตา นิมนต์ให้คุยกัน หลวงตาได้คุย การได้คุยกันคือการตรวจสอบกันทางวิชาการไง นักวิทยาศาสตร์กับนักวิทยาศาสตร์ออกมาทดสอบกันทางวิทยาศาสตร์ แล้วหลวงตาท่านไปคุยกับหลวงปู่แหวน

เพราะด้วยความเคารพนะ ด้วยความเคารพ หลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่นมา แล้วหลวงปู่มั่นท่านก็ชมลูกศิษย์ลูกหามาเยอะ ทีนี้ท่านชมลูกศิษย์ลูกหามาเยอะ ท่านก็ชมหลวงปู่แหวน ว่าหลวงปู่แหวนท่านมาคุยกับหลวงปู่มั่นแล้ว พระอรหันต์ด้วยกันได้ตรวจสอบกันแล้ว แต่หลวงตาท่านบอกว่าทําไม “เราสู้ๆ” เมื่อก่อน แหม! หลวงปู่แหวนท่านออกเยอะมาก ท่านก็คิดว่า เอ๊! ทําไมท่านทําอย่างนั้นล่ะ ท่านก็ไป แบบว่าไอ้นั่นมันกิริยาไง แต่ท่านจะเอาว่าหลักจริงหรือเปล่า

พอไปถามหลัก ถามครั้งแรกว่าเข้าถูกทางไหม พอถูกทางปั๊บ

แล้วปลายทาง พอปลายทางเสร็จ หลวงปู่แหวนบอกว่า “มหามีอะไรให้ค้านมา”

นี่คือนักวิทยาศาสตร์ เขาบอกว่าเราได้เสนอทฤษฎี เสนอทางวิชาการของเราหมดแล้ว พอเราเสนอทางวิชาการของเราหมดแล้ว อยู่ในทางนักวิทยาศาสตร์ เห็นไหม เหมือนกับทางโลกนะ ใครได้โนเบลไง ถ้าเขาได้สาขาไหนเขาก็ต้องใช้นักวิชาการตรวจสอบ ตรวจสอบกับคณะกรรมการตรวจสอบ ตรวจสอบแล้วถึงจะให้รางวัล นี่ก็เหมือนกัน คณะกรรมการได้ตรวจสอบแล้ว พอตรวจสอบเสร็จแล้ว หลวงปู่แหวนท่านได้รับการตรวจสอบแล้ว ท่านจะบอกคณะกรรมการว่า “มีอะไรให้บอกมาว่าทางวิชาการมันมีบกพร่องตรงไหน มันผิดอย่างไร”

หลวงตาบอกว่า “ผมไม่คัดค้านหรอกครับ ผมหาฟังธรรมะแบบนี้”

เห็นไหม นี่พูดถึงว่า เราว่าในปัจจุบันนี้ยังมีพระอรหันต์อยู่หรือไม่

โลกเขาบอกว่ามันจะไม่มีแล้ว ฉะนั้น ถ้ามันมีพระอรหันต์ขึ้นมาแล้ว เวลาเราบวชเราจําเป็นต้องอยู่กับพระอรหันต์หรือไม่ “ที่ไปอยู่กับพระอรหันต์หรือไม่”

หลวงตาท่านบวช ท่านศึกษา ท่านจบมหาแล้วท่านบอกท่านจะปฏิบัติ พอท่านปฏิบัติแล้ว ท่านบอกว่าท่านต้องการหาคนที่ชี้ทางให้ถูกต้อง เพราะท่านศึกษามาแล้ว ศึกษามาแล้วมันก็ยังสงสัยไปทุกขั้นตอน

ทีนี้พอไปถึงหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านเคลียร์ปัญหาให้หมดแล้ว ทีนี้พอเคลียร์ปัญหาให้หมด พอเคลียร์ อยู่กับหลวงปู่มั่น เวลาทําผิดทําถูก เพราะเราไม่รู้ พอเราไม่รู้ หลวงปู่มั่นท่านชี้ทางๆ ขึ้นไป เวลาชี้ทางขึ้นไป ใครปฏิบัติเข้าไปจะรู้นะว่าเราปฏิบัติไปแล้ว เราจะมีความรู้ความเห็นของเรา อย่างเช่นเราทําสิ่งใดก็แล้วแต่ เราจะมีประสบการณ์เริ่มหางอึ่งของเรา เราจะมีประสบการณ์หางอึ่งของเรา แล้วเราก็จะยึดเอาหางอึ่งอันนั้นน่ะว่าเป็นธรรมๆ

ทีนี้พอไปหาครูบาอาจารย์นะ เราก็จะเอาหางอึ่งนี่โชว์ “จะเป็นอย่างนั้นๆ เป็นธรรมๆ” ครูบาอาจารย์ท่านบอก “ไอ้นั่นมันหางอึ่ง มันไม่ใช่ธรรมหรอก ถ้ามันเป็นธรรมมันจะเป็นอย่างนั้นๆ” แต่ด้วยอย่างนั้นเราก็หงุดหงิดนะ พอเราหงุดหงิดขึ้นมา หลวงตาท่านบอกว่า อยู่กับหลวงปู่มั่นน่ะ ทั้งกลัว ทั้งเคารพ กลัว

เพราะคนไม่รู้ไปอยู่กับคนรู้นี่ก็น่ากลัวมากนะ เพราะเราแสดงออกไปนี่เราไม่รู้ว่าเราแสดงอะไรผิดอะไรถูกหรอก เพราะเราไม่รู้ แต่คนรู้น่ะเขารู้หมดแล้ว ทีนี้ความที่ว่าเราอยู่กับคนที่รู้หมดนี่ เราจะแบบว่ามันมีความกลัว ความกลัวโดยพื้นฐานเลย แต่ก็เคารพด้วย ทั้งกลัว ทั้งเคารพ ทั้งรัก

กรณีอย่างนี้ เวลาพระไปอยู่กับพระอรหันต์ ส่วนใหญ่แล้วจะบอกว่าไม่ค่อยอยู่ อยู่ไม่ได้ อยู่ไม่ได้เพราะอะไร เพราะว่าเราทําผิดพลาด เราทําสิ่งใด ท่านจะคอยเอ็ดคอยว่า คอยเอ็ดคอยว่าปั๊บ ในปัจจุบันนี้ ทุกคนที่เป็นนักปฏิบัติขึ้นมา ทุกคนอยากจะเห็นหลวงปู่มั่น อยากจะอยู่กับหลวงปู่มั่น แต่เราได้รับการถ่ายทอดมาจากหลวงปู่เจี๊ยะกับหลวงตา นี่ว่าโดนกันทุกคน แล้วโดนแบบว่าฟ้าผ่า

จะมีฟ้าผ่า ฟ้าร้อง จะโดนหนัก โดนเบา โดนกันทั้งนั้น โดนอย่างนี้ก็เหมือนกับพ่อแม่สอนลูก แล้วถ้าคนยิ่งถือหน้าถือตานะ พอไปโดนกลางสงฆ์...เดิมทีแล้วพระอรหันต์จะมีสติมาก จะเริ่มต้นการสอน การสอนโดยส่วนตัว การสอนโดยการบอก ถ้ายังดื้ออยู่ก็ต้องบอกกลางสงฆ์ ถ้ากลางสงฆ์ มันชักเริ่มอายนะ ชักเริ่มอาย บอก เห็นไหม เวลาท่านจะเอ็ดนี่มันก็ดูคน

หลวงตาท่านพูดอย่างนี้นะ เวลาท่านเอ็ดพระกลางศาลา แล้วมีพวกโยมสงสาร ไปบอกท่านบอกว่า “เอ็ดพระ ควรจะไว้หน้าพระบ้าง ไม่ควรจะเอ็ดกลางศาลา”

ท่านบอก “กลางศาลานั่นน่ะมันดี ยิ่งกลางศาลายิ่งดีใหญ่ ทิฏฐิมานะมันขนาดไหน กิเลสในหัวใจมันขนาดไหน ยิ่งไปสอนกันตัวต่อตัว เวลาผิดก็ไปบอกกันตัวต่อตัว แล้วเวลาต่อหน้าล่ะ” ท่านจะบอกกันตัวต่อตัว ถ้าคนคนนั้นสอนอย่างนั้นแล้วได้ผล แต่ส่วนใหญ่แล้วกลางศาลาทั้งนั้นน่ะ

นี่จะบอกนะ บอกว่า “จําเป็นไหมต้องไปอยู่กับพระอรหันต์”

แม้แต่การได้เห็นสมณะก็เป็นมงคลอย่างยิ่งนะ เป็นมงคลชีวิตมาก

ฉะนั้น “เวลาเราบวชจําเป็นต้องอยู่กับพระอรหันต์ไหม”

ถ้าคนยังไม่ปฏิบัติ ยังไม่รู้เรื่องอย่างนี้ ยังไม่มีความจําเป็นนะ ดูในสมัยพุทธกาล พระอานนท์เป็นพระโสดาบัน ฉะนั้น ในวินัยมันจะมีอยู่ว่าเวลาบวชนะ เวลาภิกษุณีบวชแล้วจะต้องอยู่จําพรรษากับพระภิกษุ แล้วเวลาจําพรรษากับพระภิกษุแล้ว ถึงเวลาอุโบสถ พระภิกษุต้องเข้าไปเทศน์อบรมภิกษุณีทุกวันพระ ต้องมีเวรเข้าไปเทศน์

ทีนี้พอถึงคราวหนึ่ง อยู่ในสุตตันตปิฎก เวลาถึงคราวพระอานนท์ต้องเข้าไปเทศน์ พระอานนท์ไม่ค่อยกล้า ละล้าละลังอยู่ เพราะพระอานนท์เป็นพระโสดาบัน นางภิกษุณี อย่างเช่นนางอุบลวรรณาอย่างนี้ ภิกษุณีเป็นเอตทัคคะ ภิกษุณีเป็นพระอรหันต์นี่เยอะ แล้วถ้าเราไม่รู้จริง เราเข้าไปพูดนี่มันก็ไปปล่อยไก่ มันอายนะ

ฉะนั้น เวลาถึงคิวพระอานนท์ พระอานนท์จะอาราธนาให้พระกัสสปะเข้าไปแทน นี่ในสุตตันตปิฎก เห็นไหม เวลาถึงคิวพระอานนท์ พระอานนท์พยายามจะอาราธนาให้พระกัสสปะเข้าไป เพราะพระกัสสปะเป็นพระอรหันต์เหมือนกัน แล้วพระกัสสปะเลิศทางธุดงควัตร เวลาไปเทศน์ภิกษุณี ภิกษุณีไม่กล้าหือ

ฉะนั้น มีพระอยู่องค์หนึ่งเป็นพระอรหันต์ ถึงเวลาคราวเทศน์นะ ถึงเวลาคราวไปอบรมนางภิกษุณี ไปอบรมบ่อยๆ ท่านเป็นพระอรหันต์ ทีนี้คําว่า “พระอรหันต์” นะ ท่านจะสอนด้วยความเป็นจริง แล้วสอนนี่สุดยอดมาก แต่พวกปุถุชนเขาไม่รู้

นางภิกษุณีนะ (เราจําชื่อไม่ได้) เวลาพระองค์นั้นเข้ามา ภิกษุณีคอตกเลย เบื่อ พิจารณากาย อะไรก็พิจารณากายๆ...อยู่ในสุตตันตปิฎก นางภิกษุณีฟังแล้วเบื่อหน่ายมากว่าพระอาจารย์ที่มาอบรมพูดแต่แบบว่า ทางโลกมันไม่รู้เรื่อง มันไม่มีประโยชน์ไง พูดซํ้าๆ ซากๆ พูดอยู่ข้อมูลเดิม พูดที่ไม่มีอะไร

ทีนี้พระที่เข้าไปอบรมเป็นพระอรหันต์ พอรู้ว่านางภิกษุณีคิดอย่างนั้นนะ พอก่อนจะเทศน์น่ะ เหาะขึ้นไปบนอากาศ แล้วลงมานั่ง แล้วเหาะขึ้นไปบนอากาศ แล้วลงมานั่ง เท่านั้นน่ะภิกษุณีหูตั้งเลย ตอนนี้พิจารณากายเป็นของดีแล้วนะ แต่ก่อนหน้านั้นพิจารณากาย แหม! เบื่อหน่ายมาก อะไรก็พิจารณากาย พิจารณากาย

ถ้าไม่พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม มันจะเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาได้อย่างไร ก็การพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม นั่นแหละมันถึงเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา แล้วพอเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา ก็เอาความเป็นพระอรหันต์นั้นมาสอน ไอ้พวกปุถุชนมันฟังแล้วมันงงนะ โอ๋ย! ซํ้าๆ ซากๆ พูดวกไปเวียนมา แล้วท่านมาเทศน์บ่อยไง ท่านมาเทศน์บ่อย แต่ท่านเป็นพระอรหันต์นะ

นี่ไงพระอรหันต์อยู่คงที่ แล้วหลักเกณฑ์มันไม่ผิดพลาด

ฉะนั้นว่า “เวลาบวชแล้วต้องมาอยู่กับพระอรหันต์หรือเปล่า”

ขอให้มันมีพระอรหันต์จริงเถอะ แม้แต่การได้เห็นมันก็เป็นประโยชน์แล้ว ทีนี้ถ้ามันไปอยู่ด้วย การว่า “อยู่ด้วย” นะ เพียงแต่ว่าบางคนอยู่กับพระอรหันต์ แต่ไม่รู้จักพระอรหันต์น่ะสิ อยู่กับพระอรหันต์ แล้วเวลาคุยกับพระอรหันต์นะ อยากจะไปหาพระอรหันต์ อยากจะหาคนสอนไง ทั้งๆ ที่อยู่ด้วยน่ะพระอรหันต์ แต่มันไม่รู้ว่าพระอรหันต์นะ

เพราะโลกเข้าใจด้วยไม่ได้ ถ้าโลกเข้าใจด้วยไม่ได้นี่ การเห็นสมณะ เราจะบอกว่าต้องย้อนกลับมาจิตผู้ถามก่อน จิตผู้ถามนี่เราคาดหมาย เราคาดหมายว่าสิ่งนั้นประเสริฐเลอเลิศ สิ่งนั้นจะเป็นคุณงามความดี ธรรมะจะเหนือโลกไปหมดเลย เราก็จินตนาการว่าพระอรหันต์จะสงบเสงี่ยม จะเรียบร้อย ถ้าพระอรหันต์อย่างนั้นก็พระอรหันต์องค์นี้ไง (พระพุทธรูป) องค์นี้เรียบร้อยหมดเลย

เวลาพระอรหันต์นะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเขียนธรรมวินัย ก็ต้องเขียนจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าลงมา ทีนี้เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าลงมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธวิสัย การนอนไม่เคยนอนราบ จะนอนสีห-ไสยาสน์ตลอด การเดิน การนั่งขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฉะนั้น พระอรหันต์ถึงกิริยาอย่างนั้น

แต่เวลาสาวก สาวกะทําอย่างนั้นไม่ได้ ตั้งแต่พระสารีบุตรลงมาเลย เวลาพระสารี-บุตร เวลาเขานิมนต์ไป ที่ว่าข้ามท้องร่องๆ มันมีของมันไง แล้วเวลาพระอรหันต์ในสมัยพุทธกาล “ไอ้ถ่อยๆๆ” ฉะนั้น เวลา “ไอ้ถ่อย” ก็พูดติดปากไง เหมือนสร้อยของคน เหมือนเด็กสมัยนี้เวลาเขาพูด เขาพูดสร้อยของเขา พระอรหันต์องค์นี้เวลาเจอใครก็ว่า “ไอ้ถ่อย” แล้วก็พูดอะไรไป จบด้วย “ไอ้ถ่อย” ทีนี้พอเดินสวนทางไป มีชาวไร่เขาจะมาขายดีปลีของเขา เขาก็เข็นรถของเขามา เข็นรถเข็นเขามา ทีนี้สวนกับพระอรหันต์ไง

พระองค์นี้บอกว่า “ไอ้ถ่อยจะไปไหน”

ด้วยความโกรธของพ่อค้าคนนั้น ก็สวนกลับว่า “แล้วไอ้ถ่อยจะไปไหน”

ถามพระอรหันต์ไง ทีนี้พอถามเสร็จแล้วเขาก็ไป ต่างคนก็เดินสวนกัน พอไปแล้ว พอเอาดีปลีไปขาย พอจะเอาดีปลีมาจัดหน้าร้านไง ดีปลีกลายเป็นขี้หนูหมดเลย กลายเป็นขี้หนูไปเลย พอกลายเป็นขี้หนูนะ พ่อค้านี่ก็ตกใจ ทีนี้มีพ่อค้าหลายคนถามว่าทําไมมันเป็นอย่างนี้ล่ะ

พอเป็นอย่างนี้ปั๊บ ก็ถามว่าเมื่อกี้เดินมามีเหตุการณ์สิ่งใดมาบ้าง เขาก็ทบทวนๆ ทบทวนแล้วก็นึกว่า อ๋อ! เจอกับพระองค์หนึ่ง เดินสวนกัน พระองค์นั้นถามว่า “ไอ้ถ่อยไปไหน” ก็เลยสวนกลับไปว่า “ไอ้ถ่อย” เหมือนกัน พ่อค้าบอกว่าให้กลับไปหาพระองค์นั้น แล้วไปขอขมาลาโทษ พอกลับไปหาพระองค์นั้น ไปขอขมาลาโทษนะ ขออภัยที่พูดไป พูดไปด้วยอารมณ์ พอไปขอขมาลาโทษเสร็จ จากขี้หนูกลายเป็นดีปลีแบบเดิม

นี่สิ่งที่เราไม่รู้ เรารู้ได้อย่างไร เราจะรู้ได้ด้วยกิริยาได้อย่างไร

ทีนี้สิ่งที่เวลากรรมฐานนะเขารู้กันได้ เพราะเขาเริ่มปฏิบัติ ผู้ที่อยู่ในชมรมใดก็แล้วแต่ ถ้าเขาเล่นนก เขาจะฟัง อย่างเช่นเลี้ยงนกเขา เขาจะรู้ว่านกเขาเสียงกลาง เสียงทุ้ม เสียงแหลม เขาจะรู้ของเขา ผู้ที่เล่นสิ่งใดนะ เขาจะมีความชํานาญของเขา ความชํานาญของเขา เขาจะดูออกว่าสิ่งใดเป็นของจริงและของไม่จริง นั่นเป็นประสบการณ์ของเขา

นักปฏิบัติเหมือนกัน ถ้านักปฏิบัติ พอเริ่มปฏิบัติขึ้นมา จิตใจเป็นสมาธิได้ ถ้าใครเป็นสมาธิแล้วจะใช้ปัญญาอย่างใด ถ้าใช้ปัญญาอย่างใด เราจะทําอย่างไร ถ้าไม่มีคนสอนนะ มันวนไปวนมา วนไปวนมา จนเราเองเราก็เบื่อหน่าย พอเราเบื่อหน่ายนะ มันไม่มีคนบอก แต่ถ้าเราอยู่กับพระอรหันต์ คําว่า “พระอรหันต์” นะ สิ่งนี้เขารู้หมดแล้ว แล้วเขารู้หมดแล้ว

แล้วพระอรหันต์นะ เพราะอะไร เพราะพระอรหันต์ จิตใจที่เป็นธรรม เอาที่จิตใจที่เป็นธรรม จิตใจที่เป็นธรรมเขาอยากจะสร้างศาสนทายาท สร้างด้วยความเป็นจริงนะ ไม่ใช่สร้างแบบพระอรหันต์ปลอมๆ...พระอรหันต์ปลอมๆ เขาสอนไม่ได้ แต่เขาต้องการศักยภาพ ต้องการสิ่งที่ว่าไปเป็นมวลชนของเขา ถ้ามวลชน มวลชนนี้ไม่มีประโยชน์อะไรเลย คือเราก็ไปเป็นฐานเฉยๆ

แต่ถ้าเป็นพระอรหันต์นะ ดูสิเวลาหลวงตา เวลาท่านดูแลพระ ถ้าพระองค์ไหนภาวนาเป็น พระองค์ไหนดีนะ ท่านจะไล่เข้าป่า ไล่เข้าป่า ท่านไม่เก็บไว้ ท่านไม่เก็บไว้ในชุมชน ไม่เก็บไว้ในสิ่งที่คลุกคลี ท่านจะดันเข้าป่า เวลาพระที่ออกไปจากท่านนะ ไปลาหลวงตา ไปวิเวก พอออกไปนี่

ท่านถามว่า “ไปไหนมา ไปป่าคนหรือไปป่าไม้”

ถ้ากลับจากวิเวกมา ท่านจะถามเลย “ไปวิเวกนี่ไปวิเวกที่ไหน แล้วไปวิเวกได้สิ่งใดกลับมา จิตสงบไหม จิตดีไหม ไปวิเวกกลับมา ได้ธรรมกลับมาหรือได้ยาเสพติดกลับมา” ได้ยาเสพติดหมายถึงว่า ไปคลุกคลี ไปเล่นสนุก ไปเพลิดเพลิน แล้วกลับมาจิตใจมันมีแต่ทดท้อ ท้อถอย ไปวิเวกกลับมานี่ได้ธรรมมาหรือได้ยาเสพติดมา

ถ้าครูบาอาจารย์ของเราที่เป็นหลักเป็นเกณฑ์ ท่านจะดูแลเราแม้แต่การเคลื่อนไหว แม้แต่ความเป็นอยู่ แม้แต่ความประพฤติปฏิบัติ แม้แต่สภาวะแวดล้อมว่าไปธุดงค์แล้ว ไปเที่ยว ไปวิเวก ไปวิเวกกับป่าไม้ ไปวิเวกกับสิ่งที่เป็นสัจธรรม ให้จิตใจนี้มันสงบระงับ

กับเดี๋ยวนี้ไปวิเวก เห็นไหม ไปวิเวกกันที่ไหน

หลวงตาใช้คําว่า “เทศบาล ๑ เทศบาล ๒” มันเป็นที่ชุมชน ไปที่ชุมชนน่ะไปนั่งคุยกับโยม ไปนี่มันไร้สาระ ไปเอายาเสพติด ยาเสพติดคือสัญญาอารมณ์ที่เสพติดมาไง เสพติดกลับมาแล้ว แล้วก็มาล้าง จะทําให้มันสะอาดอีกไง

นี่ครูบาอาจารย์ท่านดูแลเราขนาดนั้นนะ ถ้าเป็นพระอรหันต์จริงเขาอยากจะสร้างศาสนทายาท คําว่า “สร้างศาสนทายาท” จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ศาสนทายาท คือเราบอกว่าสังคมพวกเราดูแลเด็ก เด็กน้อยจะรับช่วงสังคมต่อจากพวกเราไป พระบวชใหม่ พระที่บวชเข้ามา ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ เขาจะทรงศาสนาด้วยความมั่นคงแข็งแรง สร้างพระองค์หนึ่ง ผู้ที่ปฏิบัติได้คนคนหนึ่งนี่มีคุณค่ามาก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้องค์เดียวนะ เวลาสอนน่ะสอน ๓ โลกธาตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์เดียว ถ้าเป็นพระแท้ๆ จะสั่งสอนนะ

ดูสิในปัจจุบันนี้เขาไม่เชื่อกัน มันก็เรื่องของเขา แต่ในสังคมของเรา เราเชื่อว่าถ้าไม่มีหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่มั่นท่านมารื้อค้นของท่าน แล้วท่านวางข้อวัตร วางข้อวัตรคือวางวิธีการ วางข้อวัตร สิ่งที่คําว่า “ข้อวัตร” พระกรรมฐานถืออย่างไร แล้วหลวงปู่มั่นเวลาท่านถือของท่านนะ

หลวงตาท่านพูดบ่อยว่า “ท่านเห็นอยู่องค์เดียวคือหลวงปู่มั่นที่ถือผ้า ๓ ผืนตลอดชีวิต”

ผ้า ๓ ผืนหมายความว่า ถือผ้าบังสุกุลนะ ผ้าบังสุกุลหมายถึงว่า ไม่ได้รับผ้าจากที่โยมถวายเลย ความเป็นอยู่ของหลวงปู่มั่น ท่านเก็บผ้าจากข้างทาง เก็บผ้าบังสุกุลใช้ตลอดชีวิต ท่านถือบิณฑบาตตลอดชีวิต ท่านทํามาตลอดชีวิต ท่านทําของท่านเป็นตัวอย่าง แล้วท่านถึงจะมาสั่งสอนพวกเรา

ท่านไม่ใช่สั่งสอนพวกเรา เอ็งทําที่ข้าสั่งนะ แต่เอ็งอย่าดูที่ข้าทํา เพราะข้าทํา ข้าทําอีกอย่างหนึ่งนะ เวลาข้าสอนเอ็งข้าสอนอีกอย่างหนึ่งนะ แต่นี่ท่านทําให้เห็น ทําให้ดู ถ้าทําให้เห็น ทําเป็นตัวอย่างไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เราจะบอกว่า เขาจะถามว่า “จําเป็นต้องอยู่กับพระอรหันต์หรือไม่ ถ้าบวชแล้วไง อยู่กับพระปุถุชนก็ได้”

ใช่ ถ้าพูดถึงพระปุถุชนที่ดี หมู่คณะที่ดี ที่ไหนก็ดี ถ้าพระปุถุชนนะ ถ้าเขาขวนขวาย เขาพยายามสั่งสอนเรา ทีนี้ถ้าปุถุชน เวลาจิตสงบแล้วนะ ไปถามท่าน ท่านก็ตอบไม่ได้ เวลาตอบไม่ได้นะ เวลาเราปฏิบัติไปแล้วเราจะละล้าละลังมาก ฉะนั้น นี่อยู่กับพระปุถุชน

ฉะนั้น พระอรหันต์ ขอให้จริงหรือเปล่าเท่านั้นน่ะ ถ้าอรหันต์จริงนะ เขาไม่ดูกันที่การโฆษณาชวนเชื่อ เขาดูที่เนื้อหาสาระ เหมือนนักวิทยาศาสตร์เขาดูที่ผลงาน ดูที่ผลงานนะ ดูที่สัจจะ สัจจะ เห็นไหม ดูสิเวลาหลวงตาท่านเทศนาว่าการ เราฟัง เราคิดตาม เราคิดตาม จิตใจเรายังรู้ได้ว่าอะไรเป็นโทษ อะไรเป็นภัย อะไรเป็นคุณ เราคิดตามแค่ที่ประสบการณ์ของท่าน เราคิดตามสิ คิดตาม ใช้ปัญญาตาม ทีนี้คิดตามก็เพียงแต่ท่านเป็นคนชี้นํา

แต่เวลาถ้าปฏิบัติขึ้นมาเขาบอกว่า “พระอรหันต์ก็ช่วยเราไม่ได้ เราก็ต้องช่วยตัวเอง”

คําว่า “ช่วยตัวเอง” เหมือนกับการไปชุบตัว ถ้าการไปชุบตัว เห็นไหม ถ้าเราไปอยู่ใกล้พระอรหันต์ แล้วเราบอกว่า “เราได้รับรอง รับประกัน” ทุกคนพูดคํานี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังรับประกันใครไม่ได้เลย แต่ถ้าเขาเป็นความจริงขึ้นมาแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ตามความเป็นจริงนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เราไปอยู่กับพระอรหันต์ ถ้าเราดีนะ เราปฏิบัติดี เราก็เป็นคนดี ถ้าเราไปอยู่กับพระอรหันต์ เราปฏิบัติชั่ว เราก็เป็นคนชั่ว มันอยู่ที่เนื้อหาสาระ มันอยู่ที่ความเป็นจริงนั้น ถ้าความเป็นจริงนั้น ถ้าเราปฏิบัติดี เห็นไหม

นี่ไงที่ว่าใครช่วยใครไม่ได้ไง เขาบอกว่า “ใครช่วยใครไม่ได้ มันต้องเป็นไป” ไอ้ช่วยอย่างนี้แบบว่าเป็นแทนกันไม่ได้ อย่างนี้ถึงจะถูกต้อง “เป็นแทนกันไม่ได้” แต่การช่วยเหลือนี่นะ การที่ชี้บอกนี่มันยิ่งกว่าช่วยเหลือนะ

เวลาเราคบเพื่อนนะ เราคบเพื่อน เราเข้าใจว่าเพื่อนเราเป็นคนดี แต่เวลาเราอยู่ด้วยกัน เพื่อนของเราปอกลอกเรา เพื่อนของเราคดโกงเรา เพื่อนของเราเป็นคนดีไหม ถ้าเราไปบวชกับพระอรหันต์ เรื่องสิ่งนี้จะไม่มี แต่ถ้าปุถุชนดีก็ดีไป ถ้าไม่ดีนะ กรณีอย่างนี้เขาปอกลอกเราก็มี ปอกลอกเวลาของเราไป เวลาที่ปฏิบัติขึ้นมา ๑ ปี ๒ ปี ๓ ปี เวลาเราได้มาด้วยตัวเลข เราได้มา เราชราภาพไปเรื่อยๆ ถ้าอย่างนี้นี่ปอกลอกเราไป

แล้วถ้าปลิ้นปล้อนขึ้นมานี่...มี เราอยู่ในสังคมของผู้ที่ปฏิบัติ เวลาหัวหน้าที่ปฏิบัติไม่เป็น เวลาลูกศิษย์ที่ปฏิบัติเป็นขึ้นมา หรือมีแนวทางขึ้นมา ถ้าปฏิบัติมันจะลํ้าหน้า หรือมันจะมีสิ่งใดที่เรารู้ไม่ได้ เขาพาออกนอกทางนะ เขาพาออกนอกลู่นอกทางไป พาให้คลุกคลีไป พาต่างๆ นี่เขาทั้งปอกลอก เขาทําให้เราเสียหาย เพราะอะไร เพราะเขาไม่รู้ เขาไม่รู้ เขากลัวเราจะรู้ นี่พูดถึงโทษนะ แต่ถ้าเป็นพระปุถุชนที่ดี สาธุนะ

เพราะพระอรหันต์จริงๆ เราจะไปหากันที่ไหน พระอรหันต์จริงๆ ขึ้นมานี่มีจริงๆ แต่มีจริงๆ ขึ้นมามันมีกี่องค์ แล้วคําว่า “มีกี่องค์” หมายถึงว่า เป็นความจริงนะ แต่ที่ว่าตอนนี้พระอรหันต์จะไม่ทําการตลาด พระอรหันต์จะไม่ประชาสัมพันธ์ เพราะการทําการตลาด การประชาสัมพันธ์ การโฆษณาตัวเอง อันนี้มันเป็นเรื่องกิเลส เป็นเรื่องโลก แล้วถ้ามันเป็นเรื่องโลกทําไมหลวงตาท่านทํา

ใครไม่เคยอยู่กับหลวงตาจะไม่รู้จักหลวงตา ใครอยู่กับหลวงตานะ สมัยก่อนใครพูดเรื่องนี้นะท่านตบปากเลย ท่านบอกว่า “สมบัติบ้า!” สมบัติจริงมันเป็นของเรา สมบัติของเราเป็นของเราใช่ไหม เรามีทองอยู่ ๑ บาท ทอง ๑ บาทเป็นของเราหรือเปล่า? เป็น แล้วเราต้องประกาศใช่ไหมว่า “ทอง ๑ บาท ทอง ๑ บาท” ต้องประกาศไหม

ถ้าใครประกาศว่า “ฉันมีทองบาทหนึ่ง ฉันมีทองบาทหนึ่ง” คนนั้นบ้าหรือคนนั้นดี แต่ถ้าเรามีทองอยู่ ๑ บาท ทอง ๑ บาทก็เป็นของคนนั้น แล้วคนคนนั้นบอกว่า “ฉันมีทองบาทหนึ่ง ฉันมีทองบาทหนึ่ง” อีกคน “เอ๊ะ! เอ็งโฆษณาทําไมเนี่ย” นี่พูดถึงไม่มีจริงนะ ถ้ามันมีจริง ถ้ามีทอง ๑ บาท ทอง ๑ บาทก็เป็นของเราจริงๆ อยู่แล้ว ถ้าโฆษณา โฆษณามันคืออะไร? มันไม่มีอะไรเลย นี่สมบัติบ้า

ฉะนั้น แต่เดิมนะ ถ้าใครพูดเรื่องอย่างนี้กับหลวงตาไม่ได้เลย แล้วตัวท่านเองท่านก็ไม่พูดด้วย แต่ในเมื่อบารมี ท่านสร้างบารมีธรรมมาแบบนี้ ท่านบอกว่า “ถ้าไม่มีโครงการช่วยชาติ ธรรมะจะตายไปกับเรา”

คือว่าท่านจะไม่พูดเรื่องนี้เลย ถ้าไม่มีโครงการช่วยชาติ ประชาชนจะไม่ได้ยินธรรมะที่ออกมาช่วงหลังนี้ เรื่องที่ว่าเราเป็นอย่างนั้นๆ ท่านบอกว่า “จะไม่ได้ยินอย่างนี้เลย แต่นี้เพราะเป็นโครงการช่วยชาติ โครงการช่วยชาติเพราะว่าเงินทองเขาหามาด้วยความทุกข์ความยาก การที่เขาจะเสียสละเงินทองขึ้นไปนี่เขาต้องไว้ใจได้ ถ้าเขาไว้ใจของเขาไม่ได้ เขาเสียสละออกไป เขาก็ไม่ได้บุญของเขาตามความเป็นจริง ฉะนั้น เขาถึงต้องมั่นใจของเขา เราถึงได้พูดเรื่องนี้ออกมา”

เรื่องที่ท่านพูดออกมานี่ท่านพูดเพื่อสังคมโลก “แต่ถ้าไม่มีโครงการช่วยชาติ ธรรมะนี้จะตายไปกับเรา” ท่านพูดคํานี้ “จะตายไปกับเรา” คือตายไปกับท่าน ธรรมะของท่าน ทอง ๑ บาทนั้นเป็นของหลวงตา แล้วหลวงตาท่านจะสิ้นชีวิตไปพร้อมกับทอง ๑ บาทนั้น ท่านจะไม่มาโฆษณาว่า “๑ บาท ๑ บาท” ให้ทุกคนรู้หรอก แต่เพราะท่านมีทอง ๑ บาทนั้นแล้ว แต่ท่านก็พยายามจะพูดว่าท่านมีทอง ๑ บาท เพื่อให้สังคมมั่นใจในตัวของท่าน จะได้ทําบุญกุศลกับท่านด้วยความมั่นใจ ด้วยการได้บุญกุศลนั้นไป ด้วยความมั่นใจของเขานะ

แต่บุญกุศลนั้นเป็นบุญกุศลจริงๆ เพราะหลวงตาท่านเอาสมบัติของเขาไปคํ้าชาติจริงๆ ไปทําเพื่อประโยชน์กับสังคมโลกจริงๆ แต่ในเมื่อเขาทําอย่างนี้ ท่านถึงบอกไง เพราะมีโครงการช่วยชาติ คนก็มองว่าเป็นทอง ๑๓ ตัน เป็นเงิน ๑๐ ล้าน อะไร ว่าอย่างนั้นไป

ท่านบอกว่า “นั่นเป็นปลายเหตุ ต้นเหตุคือธรรมะมันได้ออก ธรรมะมันได้ออก”

ฉะนั้น เพราะท่านออกมาพูดอย่างนั้น ไอ้พวกหันซ้ายหันขวามันก็เลยหันกันบ้างไง ตอนนี้หันซ้ายหันขวาเยอะนะ หันไปทางไหนก็ไม่รู้ ทั้งหันซ้ายหันขวา ฉะนั้น ถ้าเป็นการโฆษณา เป็นการประชาสัมพันธ์ หารด้วย ๕๐ หรือหารด้วย ๙๐ เลย...ไม่จริง! หารเลย หารทิ้งไปเลย

ถ้าเป็นความจริงเขาไม่พูดหรอก ถ้าเป็นความจริง ความจริงมันก็คือความจริง

หลวงตาบอกว่า “ความจริงไม่หิว ไม่กระหาย ไม่อึดอัด ไม่ขัดข้อง ไม่อยากอวด ไม่อยากโอ้ ไม่อยากใดๆ ทั้งสิ้น แต่จําเป็นต้องแสดงธรรม”

ธรรมะไม่มีใครแสดง ไม่มีใครยืนยันว่านี่เป็นสัจธรรม พวกเราจะไม่รู้ว่าสิ่งใดเป็นจริงและปลอม การแสดงธรรมไม่ใช่การโอ้อวด

การแสดงธรรมว่าสัจจะ อริยสัจจะมันก้าวเดินอย่างใด ศีล สมาธิ ปัญญา เริ่มจากพื้นฐานก้าวเดินขึ้นมาอย่างใด ไม่อย่างนั้นจิตใจของคนจะเป็นปุถุชน เป็นกัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคา-มิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล เหมือนการศึกษา ปริญญาตรี ปริญญาโท ปริญญาเอก มันมีทางวิชาการรองรับ

ในเมื่อเป็นปุถุชน ทําไมมันถึงเป็นปุถุชน เป็นกัลยาณปุถุชน ทําไมถึงเป็นกัลยาณ-ปุถุชน แล้วกัลยาณปุถุชน ทําอย่างใดมันถึงเป็นโสดาปัตติมรรค แล้วคําว่า “โสดาปัตติ-มรรค” ถ้าทําถึงกระบวนการมันสิ้นสุด มันจะเป็นโสดาปัตติผล ถ้าโสดาปัตติมรรค ทํากระบวนการของมันไม่สิ้นสุด มันก็เวียนอยู่อย่างนั้น มันก็วนอยู่อย่างนั้นน่ะ มันไปไม่รอด พอไปไม่รอดมันก็เสื่อมถอย พอเสื่อมถอยเราก็ละล้าละลัง ละล้าละลังกันอยู่นี่ไง

นี่ไงความจําเป็น พระอรหันต์มีความจําเป็นตรงนี้ ที่เราต้องอยู่กับพระอรหันต์หรือไม่อยู่กับพระอรหันต์ก็ความจําเป็นตรงนี้ เหมือนทางการช่าง นายช่างใหญ่นะ รถเวลาติดเครื่องเขาจะรู้เลยว่าเครื่องมีกําลังไม่มีกําลัง เครื่องมีสิ่งใดขาดตกบกพร่อง ช่างฟังด้วยหูนี่รู้หมดเลยว่ารถใกล้เสียแล้ว รถมีอะไรสึกหรอ ถ้ารถวิ่งไป เดี๋ยวไอ้นั่นจะมีความเสียหาย ช่างเขารู้หมดนะ ถ้าช่างที่ชํานาญมาก

พระอรหันต์เป็นนายช่างใหญ่ที่มีความชํานาญเรื่องจิตมาก ถ้าไม่มีความชํานาญเรื่องจิต เขาชําระล้างจิตของเขาให้สะอาดบริสุทธิ์ไม่ได้ ผู้ที่ชําระล้างจนสะอาดบริสุทธิ์แล้วนี่ เหมือนนายช่างใหญ่ที่เคยซ่อมเครื่อง เคยบริหารเครื่องยนต์จนมีความชํานาญมาก ฉะนั้น พอมีความชํานาญมาก ไอ้พวกเรามันเป็นเครื่องที่ใช้มากําลังจะชํารุด ไอ้นู่นก็จะดับ ไอ้นี่ก็จะชํารุด ไอ้นี่ก็เสียหาย ถ้ามีพระอรหันต์คอยตรวจ คอยเช็ค คอยฟังเสียงเครื่องของเราว่ามันจะมีความชํารุดอย่างไร ควรจะเปลี่ยนอะไหล่ตัวไหนให้เครื่องของเราสมบูรณ์

เวลาเราปฏิบัติไปใช่ไหม เราขาดสติ เราปฏิบัติด้วยความเพียรของเรามันไม่สมดุล ความเพียรของเรามันไม่ได้ ท่านคอยบอก คอยแนะ คอยชี้ นี่ไงมันจําเป็นตรงนี้ไง จําเป็นมาก จําเป็นมาก

ทีนี้เพียงแต่เขาบอกว่า “แล้วใครช่วยใครไม่ได้ มันจําเป็นทําไม ก็อยู่กับปุถุชนก็ทําได้”

ใครช่วยใครไม่ได้นี่มันเป็นการป้องกันการชุบตัว ถ้าอย่างนั้นใครอยู่กับพระอรหันต์ก็เป็นพระอรหันต์หมดใช่ไหม มันไม่ใช่แม่พิมพ์ปั๊มออกมานี่ ถ้าแม่พิมพ์ปั๊มออกมามันก็เป็นอย่างนั้นหมดน่ะสิ แต่เข้าไปอยู่กับใครก็แล้วแต่ เราก็ต้องฝึกหัดของเราขึ้นมาทั้งนั้นน่ะ

นี้พูดถึงว่า “จําเป็นหรือไม่จําเป็น”

เราพูดเพราะก่อนบวชเราก็คิดอย่างนี้ เราจะบอกว่าความคิดแบบนี้ ปุถุชน หรือคนที่ปฏิบัติ เริ่มต้นปฏิบัติทุกคนคิดแบบนี้ คิดว่าจําเป็นต้องอยู่กับพระอรหันต์หรือไม่จําเป็นต้องอยู่กับพระอรหันต์ เพราะอะไร เพราะถ้าไม่จําเป็น ไปอยู่กับใครฉันก็สบายไง ถ้าไปอยู่กับพระอรหันต์มันจะโดนขันน็อต ถ้าไปอยู่กับพระอรหันต์ใช่ไหม ก็จะโดนขันน็อต โอ๋ย! มันก็ลําบากไปหมด โดนตรวจสอบ แต่ถ้าไปอยู่กับปุถุชนนะ โอ๋ย! จะกินจะนอนมันสุขสบายไง

ถึงว่าจะไปอยู่กับพระอรหันต์ หรือจะไม่อยู่กับพระอรหันต์ล่ะ นี่ทุกคนคิดแบบนี้ คิดแบบนี้เพราะจะหาทางออก หาทางออกว่า “ก็พระอรหันต์ช่วยเราไม่ได้ เวลาใครช่วยใครไม่ได้ แม้แต่จับชายจีวรพระพุทธเจ้าอยู่ก็ตาม ถ้าไม่ปฏิบัติตาม ถ้าปฏิบัติตามก็ได้”

ก็จริง ก็จริง แต่การชี้แนะ การบอกกันนี่สําคัญมาก เหมือนพี่เลี้ยง เวลาเราไปเที่ยวนะ เราต้องจ้างไกด์ผู้นําเที่ยว อันนี้เราเอามาเป็นคตินะ เราเคยได้ยินมาอันหนึ่ง ไกด์ผีเขาพาพวกนักท่องเที่ยวไปเที่ยววัฒนธรรม เขาก็ไปเจอพระ เจอแม่ชี เจอเณรไง ทีนี้ไกด์ผีเขาเป็นคนเมืองนอก เขาไม่รู้จักสังคมไทย

นักท่องเที่ยวเขาถามว่า “นั่นอะไรน่ะ ที่เดินนําหน้านั่นน่ะ”

เขาก็บอกว่า “นั่นน่ะ พระ”

“แล้วผู้หญิงที่นุ่งขาวๆ ล่ะ”

“นั่นเขาเรียกว่าแม่ชี”

“แล้วเด็กที่ห่มผ้าเดินตามหลังล่ะ”

“นั่นลูกพระ ลูกชี”

นี่ไง มันไม่รู้ไง อันนั้นเขาเป็นเณร เพราะเขาไม่ได้อยู่ในสังคมไทย ก็เขาคิดโดยของเขา เห็นไหม นั่นอะไรน่ะ? นั่นพระ แล้วผู้หญิงล่ะ? นั่นชี แล้วเด็กคนนั้นล่ะ? นั่นลูกพระ...หมดไหมล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเป็นพระอรหันต์ใช่ไหม เอ็งไปถามสิว่ามรรคเป็นอย่างไร ผลเป็นอย่างไร มันก็ลูกพระนั่นไง นี่มันมีได้ ถ้าไม่เป็น มันออกรูปนี้ได้ พูดถึงเวลาเราคิดไง

อันนี้พูดถึงเขาถามตรงนี้นะ นี่ย้อนกลับมา “คําถามคือ ถ้าเราภาวนาไปตามหลักอานาปานสติ และบริกรรมพุทโธอย่างนี้ จะเป็นประเด็นอย่างไร สําคัญแค่ไหน”

ถ้าไม่อยู่กับพระอรหันต์ใช่ไหม เราก็กําหนดอานาปานสติ กําหนดพุทโธๆ ของเราไป ประเด็นของมันนะ ประเด็นของมัน อานาปานสติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะกําหนดอานาปานสติจิตสงบเข้ามา จิตสงบเข้ามาถึงปฐมยาม มัชฌิมยาม ปัจฉิมยาม ยาม ๓ กําหนดอานาปานสติเข้ามา บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ เพราะอานาปานสตินี้เป็นพื้นฐาน

นี่เราบอกกําหนดอานาปานสติ กําหนดพุทโธ เราก็กําหนดอานาปานสติ อานาปาน-สติคืออานาปานสติ กําหนดอานาปานสติเพื่ออานาปานสติ กําหนดพุทโธเพื่อพุทโธ แล้วได้อะไรต่อล่ะ กําหนดอานาปานสติเป็นพื้นฐาน เพราะให้จิตสงบ พอจิตสงบแล้วเราจะออกฝึกใช้ปัญญา ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ชี้นําจะทําอย่างไรล่ะ

“ถ้ากําหนดอานาปานสติ กําหนดพุทโธ มันจะเป็นประเด็นอย่างไร”

มันเป็นประเด็น เพราะว่าถ้าเราทําจริง เราได้ของเราจริง เหมือนเราต้องมีทุน คนจะทําสิ่งใดต้องมีทุนก่อน ถ้าไม่มีทุน เราจะทําสิ่งใดไม่ได้เลย ฉะนั้น สิ่งที่ครูบาอาจารย์ ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง เห็นไหม ดูสิเรามีลูกขึ้นมา เดี๋ยวนี้เวลาเรามีลูกนะ ใครมีลูกก็แล้วแต่ ตอนนี้เขาไปจองโรงเรียนอนุบาลไว้เลย เขาต้องการให้ลูกของเรานี่ทางวิชาการเข้มแข็ง อนุบาลก็เรียนปูพื้นให้ดีเลย โตขึ้นมามันจะได้เรียนง่าย

นี่ก็เหมือนกัน อานาปานสติกับพุทโธ นี่อนุบาล ถ้าอนุบาลปูพื้นไว้ดี เด็กของเรานี่ทางวิชาการแน่นขึ้นมา เวลามาขึ้นมา มันก็จะมาได้ อานาปานสติก็ไม่มี พุทโธก็ทําไม่ได้ แล้วก็บอกว่าจะวิปัสสนา วิปัสสนาแล้วก็ แหม! จะบรรลุธรรม โอ๋ย! บรรลุธรรมก็จะเป็นพระอรหันต์...เพ้อเจ้อทั้งนั้นเลยน่ะ นี่ไง ไปอยู่กับคนที่ไม่มีหลักเกณฑ์

ถ้าคนที่มีหลักเกณฑ์เขาจะรู้นะ ถ้ามีอานาปานสติหรือมีพุทโธมา จิตมันสงบเข้ามาแล้ว สงบแล้วจะออกใช้ปัญญาอย่างไร ถ้าออกใช้ปัญญาไปแล้ว ดูสิเวลาเราเขียน ก.ไก่ แล้วจะประสมอย่างไร หัดฝึกเขียน ก.ไก่ ข.ไข่ เขียนอักขระให้ได้ หัดเขียนอักขระ แล้วจะเขียนคําอย่างไร ถ้าเขียนคําขึ้นมามันก็เป็นต่อเนื่องไป นี่ไงถ้ามันมีครูบาอาจารย์ที่จริง เขาก็จะเห็นได้

ฉะนั้น เขาว่า เพราะเรายืนยันประจําไง “อานาปานสติ กําหนดพุทโธเป็นประเด็นสําคัญแค่ไหน” สําคัญว่าอานาปานสติกับพุทโธ ถ้าใครกําหนดชัดๆ กําหนดภาวนาอย่างนี้โดยที่ว่าไม่ใจง่าย ไม่ใจร้อน ไม่อยากได้ ไม่มักง่ายนะ อานาปานสติกับพุทโธมันจะเป็นการเช็คใจทุกๆ ดวงใจว่าผิดหรือถูก ถ้ามันพุทโธจริง จิตมันจะสงบเข้ามาได้ ถ้าอานาปานสติ จิตมันสงบเข้ามาได้

เหมือนร่างกายของคน ถ้าร่างกายของคนแข็งแรง เห็นไหม มันจะไม่เป็นโรคภัยไข้เจ็บ คนเราเจ็บไข้ได้ป่วยเพราะร่างกายอ่อนแอ จิตใจอ่อนแอ จิตใจที่ไม่มีกําลัง มันก็ออกรู้นิมิต ออกรับรู้สิ่งใดๆ มันสับสนไปหมด ถ้ามันสับสนไปแล้วเรามีความเสียหายใช่ไหม เราจับต้นชนปลายไม่ถูกเลย

ถ้าเราจับต้นชนปลายไม่ได้ กําหนดอานาปานสติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปฝึกหัดกับเจ้าลัทธิต่างๆ มา ๖ ปี สุดท้ายแล้วทิ้งหมดเลย...ไม่ใช่ทาง กลับมากําหนดอานาปานสติที่โคนต้นโพธิ์คืนนั้น เพราะกําหนดอานาปานสติเป็นพื้นฐาน คืนนั้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม

นี่ไง อานาปานสติกับกําหนดพุทโธๆ มันเป็นพื้นฐานเพื่อตรวจสอบหัวใจผู้ที่ปฏิบัติว่ามันไขว้เขวออกไปจับต้องสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์หรือเปล่า มันออกไปเห็นนิมิต มันทําลายตัวเอง มันทําให้ตัวเองปฏิบัติไม่ได้ ไม่มีใครทําร้ายเราเลย จิตของเราทําร้ายตัวเราเอง กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจทําร้ายตัวเราเอง

แต่ไม่มีครูบาอาจารย์ที่รู้จริงคอยบอกคอยสอน ให้เราเป็นคนเปรียบเทียบเอง เด็กมันจะผิดมันจะถูกมันก็เป็นประสาเด็ก ผู้ใหญ่เวลาจะสอนเด็ก สอนเด็ก เด็กมันก็ไม่เชื่อ ถ้าเด็กไม่เชื่อ มันก็ต้องเอาเด็กมาคุยด้วยเหตุด้วยผลว่า ทําอย่างใดถูก ทําอย่างใดผิด ให้เด็กมันรับรู้ ถ้าเด็กมันรับรู้ว่าอะไรถูก อะไรผิด มันจะซึ้งมากว่าเราถูก เราผิด

จิต จิตเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไปนี่มันเร่ร่อน มันออกรู้โดยที่ไม่เป็นประโยชน์กับมัน อานาปานสติ กําหนดพุทโธ เอามาเทียบเคียงๆ ให้จิตมันรู้ เหมือนเอาเด็กมาพูดกับมันด้วยเหตุด้วยผล ให้เห็นว่าเหตุผลอย่างใดผิด เหตุผลอย่างใดถูก แล้วจิตเวลามันเห็นผิดเห็นถูกจริงมันก็คอตก คอตกนะ “เออ! เราก็เก่งมานาน เราก็ภาวนายอดเยี่ยม แต่พอคราวนี้ไปเปรียบเทียบแล้ว อืม! เราผิดเอง” พอเราผิดเองก็จบไง

“เวลากําหนดอานาปานสติกับพุทโธ แล้วจะเป็นประเด็นอย่างใด สําคัญอย่างใด”

สําคัญอย่างใด? สําคัญว่าไม่ให้เราออกนอกลู่นอกทาง

นี่เวลาอานาปานสติ กําหนดพุทโธก็เบื่อ ไม่เห็นมีอะไรเลย ไม่เห็นได้อะไรเลย โอ๋ย! ออกไปเห็นนิมิต ออกไปเห็นต่างๆ โอ๋ย! เก่ง เก่งมาก ยอดเยี่ยม พุทโธๆ ไม่เห็นมีอะไรเลย พุทโธไม่เห็นมีอะไร

เออ! ไม่มีอะไรเลยนี่แหละทําให้เป็นพระอรหันต์ขึ้นมาได้

ไอ้ที่มันมีอะไรมากๆ นั่นน่ะมันจะลงนรกกัน

ฉะนั้น “ถ้าจะบวชอาศัยอยู่กับพระอรหันต์หรือพระปุถุชน เพราะท่านก็ไม่สามารถช่วยให้เราบรรลุธรรมได้ เราต้องช่วยตัวของเราเอง สติปัญญา บุญญาบารมีเกิดจากการสร้างของเราเอง”

การสร้างของเราเองนะ มันสร้างขึ้นมา สร้างขึ้นมาเพื่อให้เรา มันเป็นจริตนิสัย จริตนิสัยหมายความว่า ถ้าเราเข้าไปอยู่กับครูบาอาจารย์ ถ้ามันตรงจริตตรงนิสัย มันเห็นดีเห็นงามนะ คําว่า “เห็นดีเห็นงาม” คือเห็นร่วมไปหมด แต่ถ้าไม่ตรงจริตนิสัยนี่มันผลักตลอด จิตใจมันผลัก มันไม่ได้

ฉะนั้น ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงให้ จะไปอยู่กับอาจารย์องค์ใดให้ดูกันอยู่ ๗ วัน ถ้าพ้นจากวันที่ ๗ ถ้าไม่ขอนิสัย พ้นจากราตรีที่ ๗ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ การขอนิสัยนี่เราต้องขอนิสัย ขอนิสัยครูบาอาจารย์ เห็นไหม นิสัยมันจะครอบคลุมให้เราไม่เป็นอาบัติไง ถ้าเป็นอาบัติ เพราะว่าเราจะอยู่โดยไม่มีครูบาอาจารย์ใน ๗ ราตรี ราตรีที่ ๗ ฉะนั้น ธรรมวินัยถึงเปิดกว้างไว้ ให้ดูกันอยู่ก่อน ๗ วัน ถ้า ๗ วันแล้วมันเข้ากันไม่ได้ ให้แยกจากกันไป ถ้าอยู่ด้วย ๗ วัน เห็นว่าไปกันได้ ต้องขอนิสัย ขอนิสัยนะ

ภิกษุ ถ้ายังไม่พ้นจากนิสัย ต้องขอนิสัย ภิกษุที่พ้นนิสัยแล้ว พ้นนิสัยหมายความว่า ๕ พรรษาขึ้นเป็นผู้ฉลาด “ผู้ฉลาด” เราตีความว่าต้องท่องปาติโมกข์ได้ เพราะปาติโมกข์นี่เหมือนรัฐธรรมนูญของสงฆ์ ถ้าเราท่องปาติโมกข์ได้ เรารู้กฎหมาย เรารู้เหตุใดถูกผิด มันจะรักษาความเป็นภิกษุนี้อยู่ตลอดไป แต่ถ้าเราไม่รู้จักกฎหมาย เราสามารถทําความผิดถูก ความเป็นภาวะของภิกษุนี้ได้ ฉะนั้น ถึงต้องให้พ้นนิสัย จะต้องเป็นผู้ฉลาด ถ้าผู้ฉลาดแล้วไม่ต้องขอนิสัย แต่ถ้าผู้ที่ยังไม่พ้นนิสัยนี่ต้องขอนิสัย ถ้าพูดถึงการสร้างบารมีนะ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าจะต้องอยู่หรือไม่ต้องอยู่นี่ เราพูดยาวมาก เพราะว่าความคิดอย่างนี้มีอยู่โดยทั่วไป ความคิดอย่างนี้ว่าจําเป็นต้องอยู่กับพระอรหันต์หรือไม่ต้องอยู่กับพระอรหันต์ แต่ถ้าเป็นเรานะ ผู้นํานี่สําคัญมาก ผู้นํานะ เพราะการศึกษาเรานี่ ศึกษาอย่างไรจิตใต้สํานึกมันสงสัย แต่ตอนนี้ที่มันจะไปหาใคร มันจะคิดว่าเรารู้เราเข้าใจ เรารู้เราเข้าใจเพราะเรายังไม่ได้ทํา แต่พอไปทําปั๊บ เริ่มงง เริ่มสงสัย พอสงสัย เราจะกลับตัวอย่างไร เราจะไปหาใคร เราจะทําอย่างใด

ถ้าเราไม่มีทิฏฐิมานะ เราจะวางตรงนั้นแล้วเราจะไปหาครูบาอาจารย์ หาครูบาอาจารย์แล้วทําจนมีความคุ้นเคย แล้วถามสิ่งนี้เลย ถามสิ่งที่เราทํา ถ้าครูบาอาจารย์ท่านตอบมา เห็นไหม ถูกหรือผิด ถ้าถูกหรือผิดมันจะเคลียร์กันได้เลย ถ้าเคลียร์กันได้นี่ไม่เสียเวลา

๑. ไม่เสียเวลา

๒. มันสะดวก

แต่ถ้าอยู่กับครูบาอาจารย์นะ ท่านคุมเราตั้งแต่แรก ท่านคุมอยู่ตั้งแต่แรก อย่างที่หลวงตาท่านพูด เห็นไหม ไปอยู่ที่บ้านตาดเมื่อก่อนนั้น

๑. ห้ามคุ้นเคยกับญาติโยม ห้ามคุยกับโยมเด็ดขาด

สมัยอยู่บ้านตาดสมัยนั้นนะ อันดับแรกเลย ห้ามคุ้นเคย คุ้นเคยกับโยมนี่

๒. ห้ามออกมาศาลาเด็ดขาด คนที่จะออกมาศาลาได้คือพระอยู่เวรเท่านั้น พระนอกนั้นออกมาอยู่ที่ศาลาไม่ได้ ใครออกจากกุฏิมา ถ้าไม่มีเหตุมีผล ท่านให้เก็บของออกจากวัดไปเลย ถ้าไปตรวจตามกุฏิ ไม่ภาวนา ๓ วัน คนนั้นต้องออกจากวัดทันที เพราะว่าวัดนี้รับคนมาภาวนา ไม่ใช่รับหมูมานอนที่ประจําวัด ไม่ใช่ฟาร์มเลี้ยงหมู เป็นวัดปฏิบัติ

นี่เวลาครูบาอาจารย์ท่านทําของท่านอย่างนั้น แล้วเราได้ฝึกฝนมา นี่ไง ท่านทําของท่านมา แล้วท่านเป็นประโยชน์ของท่านมา ควรหรือไม่ควร คิดเอาเองนะ

แต่ที่เราเป็นห่วงอยู่นี่ เพราะในปัจจุบันนี้พระอรหันต์ที่โฆษณาว่าเป็นพระอรหันต์นี่มันเยอะเกินไป โฆษณาว่าเป็นพระอรหันต์ อรหันต์ด้วยการโฆษณา อรหันต์ด้วยการประชาสัมพันธ์ อรหันต์ด้วยการตลาด อย่างนี้มันทําให้คนที่ไม่มีหลักมีเกณฑ์ไขว้เขวว่าอะไรหันไม่หัน

แต่ถ้ามันหันจริงๆ นี่ สุดยอด เพราะแค่การได้มองเห็นมันก็เป็นมงคลชีวิตแล้ว แค่เห็นนะ ยังไม่ได้เรียนอะไรเลย แค่ได้เห็นท่านเท่านั้นน่ะ เป็นมงคลชีวิตของคนคนนั้นเลย ถ้าจริงๆ นะ

แต่ตอนนี้มันเป็นประชาสัมพันธ์กันทั้งนั้นเลย คําว่า “ประชาสัมพันธ์” ประสาเรานะ ความละอายมันไม่มี คนเรานะ ถ้าเป็นพระอรหันต์ สมบัติผู้ดีเขายังมีความละอาย มีหิริมีโอตตัปปะ หิริคือความละอาย ละอายใจ คนที่มีคุณธรรมเขามีความละอายใจ แล้วการประชาสัมพันธ์นี่มันมีความละอายใจไหม มันเป็นธรรมไหม แล้วมันหันหรือไม่หัน เอวัง

๒๒

เอ็นจีโอ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๗ พฤษภาคม ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๘๘๘. กราบขอบพระคุณครูบาอาจารย์

หลวงพ่อเมตตาตอบปัญหาของหนูได้อย่างมหัศจรรย์ เพราะตัวเองก็ไม่รู้ว่าตัวเองมีปัญหา แต่หลวงพ่อทราบและตอบ ทําให้เข้าใจขึ้นมาก ไม่อย่างนั้นก็คงปฏิบัติแบบแบบฝึกหัดต่อไป และคิดไปเองว่าแบบฝึกหัดจะหมดไปในที่สุด ถ้าเราชํานาญการจัดการ แต่ตอนนี้ตามที่อาจารย์ตอบ เมื่อได้ฟัง บอกตัวเองเลยว่า “ใช่ ใช่เลย อาจารย์รู้ก่อนเราอีก” ขอบพระคุณครูบาอาจารย์มาก

เดินต่อไปให้ชัดขึ้น เข้าใจแล้วว่ากําลังไม่พอ ต้องกลับมาทําความสงบ สมาธิให้มากกว่านี้ กําลังพอค่อยออกใช้ปัญญา พยายามกําหนดพุทโธให้ต่อเนื่องตลอดเวลา เพื่อให้สติเข้มแข็งกว่านี้ ความเพียรมุมานะเท่าที่หนูต้องเดินต่อ กราบขอบพระคุณอาจารย์จากกําลังใจของหนู

(แล้วก็เขียน “กราบ กราบ กราบ” เต็มไปหมดเลย)

ตอบ : เพราะอะไร เพราะว่าถ้าคนมันยังไม่ยอมรับ หรือคนเรายังไม่รู้ถูกรู้ผิด มันก็จะเข้าใจว่าตัวเองถูก ทีนี้พอเข้าใจว่าตัวเองถูก พอพิจารณาไปแล้ว พอพิจารณาไปก็เหมือนกับทําให้ครบสูตร เราก็ศึกษากันมาแล้วใช่ไหม ปริยัติ ให้ปฏิบัติ เราก็ศึกษาปริยัติมาแล้ว นี่ไงบอกว่า “พิจารณากาย กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน” ก็ว่ากันไป สติปัฏฐาน ๔ ทําสติปัฏฐาน ๔ แล้วสติปัฏฐาน ๔ เราก็ทําได้

เราถึงพูดถึงอสุภะเหมือนกัน เขาบอกว่าทําอสุภะนะ ก็มีภาพอสุภะมาแจกกัน ให้ดูภาพอสุภะ...ภาพอสุภะมันเป็นภาพอยู่ในกระดาษ ถ้าเป็นภาพอยู่ในกระดาษ เราไปถ่ายไว้ มันทําให้คนนะ อย่างเมื่อก่อนในสมัยพุทธกาล มันไม่มีตํารับตํารา ไม่มีหนังสือ ไม่มีตําราเลยนะ ทุกอย่างจํามา ปากต่อปาก มุขปาฐะต่อเนื่องกันมา ทีนี้พอต่อเนื่องกันมา มันก็ต้องท่อง ต้องให้ชัดเจน พอชัดเจน เวลาเขาสวดกัน ถ้าใครผิดมันจะขัดแย้งกันเลย

ฉะนั้น พอถึงเวลา ๓๐๐ กว่าปี สังคายนามาแล้ว ๓๐๐ กว่าปีถึงได้เริ่มมีกระดาษ ถึงได้มีการพิมพ์กัน พอการพิมพ์กัน พอพิมพ์นี่มันมีหนังสือแล้ว การที่เราจะถนอมรักษา เราจะท่องกันไว้ เราวางใจไหม? ธรรมดา ในเมื่อมีตําราแล้วใช่ไหม เราก็วางใจ พอเราวางใจแล้ว ไอ้คนที่มันจะท่อง ไอ้คนที่มันรักษาไว้นี่มันก็ไม่เข้มข้นแล้ว มันไม่เข้มข้นเหมือนเดิม

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพูดถึงอสุภะๆ ถ้ามันรู้มันเห็นขึ้นมา มันรู้มันเห็นจริง เห็นขึ้นมาจากความเป็นจริง แต่นี้เราก็จะช่วยเหลือเจือจานกันใช่ไหม ไม่ต้องไปเที่ยวป่าช้าหรอก เราไปถ่ายซากศพมาให้เลย หนังสืออสุภะมาแจกกัน

พอมาแจกกันนะ “เออ! ได้อสุภะหรือยัง”

“ได้”

“ได้ที่ไหน”

ได้หนังสือเล่มหนึ่งนี่ไง ไปถึง ฉันจะหนีบอสุภะมาด้วย ไปไหนก็หนีบหนังสืออสุภะเล่มหนึ่ง แล้วตัวมันเป็นจริงข้างในไหม? มันไม่เป็นจริง

อันนี้ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติขึ้นมา “สติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔”

สติปัฏฐาน ๔ ที่ไหน

ถ้าสติปัฏฐาน ๔ นะ จิตมันต้องสงบ พอจิตมันสงบแล้วมันรู้กาย เห็นกาย อย่างเวทนา เวทนานี่ถ้าสติปัฏฐาน เอ็งเห็นเวทนาเหรอ เวลานั่งไปทุกคน เวทนาเจ็บปวดทั้งนั้นน่ะ เกือบเป็นเกือบตาย เอ็งเห็นเวทนาเหรอ?

ไม่ใช่หรอก เวทนามันข่มขี่เอา เวทนามันทําลายเรา เวลานั่งสมาธิขึ้นไป พอเวทนา “อู๋ย! ปวด ไม่ไหว ๕ นาที ๑๐ นาที โอ้โฮ! ไม่ไหวแล้ว ไม่ไหวแล้ว” เอ็งเห็นเวทนาเหรอ นี่ไม่ใช่เห็นเวทนานะ นี่เวทนาขี่คอต่างหาก

ถ้าเราพิจารณาเวทนา พิจารณาเวทนาหรือกําหนดพุทโธเข้าไป ถ้าจิตมันสงบเข้ามานะ พอจิตสงบเข้ามาแล้ว ถ้ามันออกรู้เวทนา เห็นไหม ออกรู้เวทนา ถ้าออกรู้เวทนา จิตมันมีกําลังขึ้นมาจับเวทนาได้

มันก็เหมือนเรานี่ ถ้าเรามีเครื่องมือ อย่างเช่นเรามีเครื่องมือ เราจะคีบถ่านคีบไฟ เราจับได้หมดน่ะ เวลาเขาหลอมทอง เขาหล่อทอง เขามีอะไรล่ะ เพราะเขามีเครื่องมือเขาก็หยิบได้ ทองขึ้นมา เขาเผา เขาหลอมทอง เขาควบคุมของเขาได้ เพราะเขามีเครื่องมือ

จิตก็เหมือนกัน จิตถ้ามันสงบเข้ามานะ จิตสงบเข้ามา ถ้ามันมีหลักมีเกณฑ์ มันออกไปจับเวทนาได้ เห็นไหม จับเวทนาก็จับไฟไง จับไฟ จับเวทนา เวทนามาจากไหน เวทนาเป็นอย่างไร มันพิจารณาเวทนาได้

แต่ถ้าเรายังไม่มีเครื่องมือเลย เราไม่มีอะไรเลย ไม่มีอะไรเลย เห็นไหม พอเราเข้าไป เวทนาก็ขี่เอา เหมือนกับไฟ เราไม่มีอะไรไปจับมันเลย เอ็งเอาไปแตะมันสิ มือพองหมดน่ะ อะไรโดนไฟ ตรงนั้นก็ไหม้ แขนโดน ตัวโดน มือโดน เล็บโดน อะไรโดนไฟ โดนไหม้หมด แต่ถ้าเรามีเครื่องมือที่จะไปคีบ เราต้องการเอาไฟไปใช้ที่ไหน เรามีอะไรต่อเนื่องมันไป ตัวเราไม่ไปโดนไฟ

จิตก็เหมือนกัน จิตถ้ามันสงบเข้ามา ต้องจิตสงบก่อน จิตสงบก่อนนี่ไง ถ้าจิตสงบก่อน ออกรู้กาย รู้เวทนา รู้จิต รู้ธรรม นั้นถึงเป็นสติปัฏฐาน สติปัฏฐาน ๔ เกิดตรงนี้ แต่ในเมื่อจิตยังไม่สงบก่อน มันก็ไม่มีเครื่องมืออะไรเลย กายก็คือกายเราดิบๆ เวทนาก็เวทนาขี่คอเอา จิตก็คือจิต ยิ่งธรรม ธรรมก็ปากเปียกปากแฉะอยู่นี่ไง

แล้วเวลาไปปฏิบัตินะ “รู้ตัวทั่วพร้อม รู้ธรรม นี่เป็นวิปัสสนา”

วิปัสสนึกหมด แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ เป็นความจริง ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ทําอย่างนั้นมันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าอบรมสมาธิมันก็คือสมถะไง เราถึงได้พูด เห็นไหม เราพูดบ่อยว่า การปฏิบัติทั้งหมด วิปัสสนาไม่มี ผลของมันคือสมถะ! ผลของมันคือสมถะ!

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว การใช้ปัญญา ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็มีลัทธิศาสนาอยู่โดยดั้งเดิม ฤๅษีชีไพรเขาก็มีของเขาอยู่แล้ว เขาก็ทําความสงบกันทั้งนั้นน่ะ เขาทําความสงบเหมือนกันหมดเลย แต่มันไม่มีปัญญาไง พอไม่มีปัญญา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเรียนกับเขามาหมดแล้ว มันไม่มีปัญญา

แต่พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามารื้อค้น รื้อค้นด้วยอาสวักขยญาณ นี่คือมรรค ๘ พอมรรค ๘ ขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เพราะอันนี้ขึ้นมา ปัญญาอันนี้ ปัญญาอันนี้แต่มันต้องใช้ความสงบอย่างนั้นมามันถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔

เราถึงบอกว่า “สติปัฏฐาน ๔ ปลอม” กับ “สติปัฏฐาน ๔ จริง”

สติปัฏฐาน ๔ ปลอม คือนึกคิดกันเอาเอง สติปัฏฐาน ๔ ปลอม คือเรานึกคิด เราวาดภาพ เรามีการศึกษา เรามีที่มาที่ไปในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเอาสิ่งนั้นมานึกคิดกันว่าสิ่งนี้เป็นสติปัฏฐาน ๔ มันถึงเป็นความจอมปลอม จอมปลอมที่คนคนนั้นจะรู้จริง ชําระกิเลสได้จริง มันเป็นความจอมปลอม

แต่ถ้าเป็นความจริง เห็นไหม ความจริง จิตมันต้องสงบเข้ามา พอสงบเข้ามา พอไปเห็นกายนะ เห็นกาย ทําไมมันเห็นกาย โดยวิทยาศาสตร์ ร่างกายมนุษย์ เวลาเก็บไว้ ๒ วัน ๓ วันมันจะเริ่มพุพอง เริ่มเน่า เพราะอะไร เพราะมันไม่มีพลังงาน ไม่มีตัวไฟหล่อเลี้ยงไว้ ตัวจิตคือตัวพลังงาน พลังงานมันหล่อเลี้ยงเพื่อไม่ให้ร่างกายนี้...มันจะเสียหาย มันจะเสื่อมสภาพตามธรรมชาติของมัน แต่มันก็สร้างเซลล์ใหม่ขึ้นมา สร้างอะไรใหม่ๆ ขึ้นมา เพื่อรักษาโครงสร้างของร่างกายนี้ไว้จนกว่าหมดอายุขัย นี้คือเวรกรรม นี้คือภพหนึ่งของมนุษย์ ภพของมนุษย์เป็นแบบนี้

ฉะนั้น เวลาจิตมันสงบแล้ว เวลาจิตสงบนะ มันพิจารณา มันเห็นกาย โอ๋ย! มันสะเทือนหัวใจมากนะ พอมันสะเทือนหัวใจแล้ว ดูสิเวลามันทันนะ มันบอกว่า “รําพึง” ดูสิการใช้ปัญญาพิจารณากาย ให้มันแปรสภาพนี่มันพั่บ! พั่บ! พั่บ! เร็วยิ่งกว่า

เวลาหลวงตาท่านพิจารณากาย เห็นไหม ท่านพิจารณากาย มันแปรสภาพไปหมดเลย ทีนี้มันก็เหลือแต่ของที่แข็ง คือเหลือแต่เศษกระดูกไว้ พอเหลือเศษกระดูกไว้ ท่านบอกว่าเอาไฟเผา ไฟนี้มันเผาทันทีเลยนะ ละลายหมดเลย พอพิจารณาซํ้าอีกรอบหนึ่ง พออีกรอบหนึ่งพิจารณาไป พอมันเหลือแต่โครงกระดูก ให้กลายเป็นดิน คําว่า “ดิน” ดินน่ะมาพั่บ! นี่มันเร็วขนาดนั้น

แล้วเวลาบอกให้มันแปรสภาพนี่นะ มันจะพุพอง มันจะอืดขึ้นมา วืบ!

เราถึงบอกว่าเหมือนคนเหล็กไง เวลาคนเหล็กมันละลายลง ไอ้คําว่า “คนเหล็ก” เขาบอกว่า “หลวงพ่อ หลวงพ่อรู้จักคนเหล็กด้วยเหรอ” เพราะเห็นเวลาคนเหล็กมันเป็นโครงสร้างใช่ไหม แล้วมันละลายลงๆ มันเร็วขนาดนั้นนะ ถ้ามันเร็วขนาดนั้น นี่วิทยาศาสตร์เป็นอย่างนั้นไหม ธรรมมันถึงเหนือไง ธรรมมันเหนือโลกทุกๆ อย่าง

ถ้าเราจับได้นะ พอมันเห็นแล้วเราจับ การเห็นนะมันแสนยาก คําว่า “แสนยาก” เพราะลูกศิษย์กรรมฐาน พวกเราปฏิบัติกันมาเยอะมาก พอจิตสงบแล้วมันก็เห็นกาย พอเห็นกายแล้ว เห็นไหม เห็นกายนะ มันเห็นกาย ก็เหมือนเรานี่ เรานั่งกันอยู่นี่นะ เราพยายามจะสร้างเรื่องเศรษฐกิจของเราให้เข้มแข็งใช่ไหม ถ้าเราสร้างเศรษฐกิจของเราเข้มแข็ง เราจะมีเงินสะสม เราจะมีเงินออม มีทุกอย่างพร้อม แล้วเงินออมเราจะมีมากมีน้อยแค่ไหนล่ะ

ในการภาวนาก็เหมือนกัน ถ้าเราทําสมาธิ เราทําจิตใจเราเข้มแข็ง พอจิตใจเข้มแข็ง เรามีเงินออม เศรษฐกิจเรามี เราสามารถที่จะซื้อสินค้า หรือเราต้องการสิ่งใด เราจะแลกเปลี่ยนสิ่งนั้นมาได้ ทีนี้พอแลกเปลี่ยนสิ่งนั้นมาได้ จิตมันสงบเข้ามาแล้ว จิตมันมีฐานขึ้นมา เวลามันเห็นกาย นี่ไงมันต้องอาศัยเงินออม อาศัยเงินทองของเราแลกเปลี่ยนมา นี่พูดถึงทางโลกเอามาเปรียบเทียบ แต่ไม่เป็นอย่างนี้หรอก เดี๋ยวบอกอย่างนี้ธรรมะก็ซื้อขายเอาอีกแล้ว

เพราะเราปฏิเสธการซื้อขายมาตลอด เพราะมันเป็นไปไม่ได้ แต่เอามาเปรียบเทียบให้มันเห็นว่าเวลามันทํานี่มันยากง่ายอย่างไรไง มันยากง่าย ถ้าเป็นสติปัฏฐาน ๔ จริงนี่มันจริงอย่างไร แล้วมันต้องลงทุนอย่างไรมันถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ จริง ถ้าสติปัฏฐาน ๔ จริง เห็นไหม เรามีเงินออม เรามีเงินของเรา เราจะแลกเปลี่ยนสินค้าสิ่งใดก็ได้ แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วคือการแลกมา แลกมาด้วยความสงบนั้นไง

ความสงบ จิตที่มันสงบมันจะแลกมาด้วยสิ่งที่เห็น สิ่งที่รู้เห็น ที่เห็นกายนั้น เห็นกายนั้นเป็นนิมิต เป็นไหม? เป็น แต่เป็นนิมิตจริงๆ ไม่ใช่เป็นนิมิตที่มันเป็นอย่างนั้น พอเป็นนิมิตจริง มันจับแล้วมันพิจารณาของมัน พอเวลาเป็นนิมิตนะ เวลาเห็นกายปั๊บนี่ แว็บ! ด้วยความที่ไม่เคยรู้ไม่เคยเห็นนะ มันจะตกใจ มันจะสะเทือนใจ

ถ้ามันสะเทือนใจ แต่ถ้าคนมีหลักนะ พอมันรู้มันเห็นขึ้นมานี่มันจะสะเทือนกิเลส สะเทือนหัวใจ พอสะเทือนหัวใจ หัวใจมันจะพองขึ้น มันจะฟูนะ มันจะฟูมันจะพองเต็มที่เลย พอมันพองเต็มที่นี่มันสะเทือนไง นี่ไงที่ว่ามันสะเทือนเลื่อนลั่นเลย

พอมันสะเทือน อ้าว! ก็ต้องรู้เห็นกิเลสใช่ไหม กิเลสมันอยู่ที่ใจใช่ไหม พอใจมันรู้มันเห็น พอเห็นตัวมันใช่ไหม มันก็กระเทือนตัวมัน ถ้ากระเทือนตัวมันก็จะไปถึงมัน นี่ไงที่เราบอกว่า เราเป็นหนี้ เราจะใช้หนี้ ต้องใช้ให้ถูกเจ้าหนี้ ถ้าใช้ถูกเจ้าหนี้คือใช้ถูกที่กิเลส ถูกที่ใจ ถ้าถูกที่ใจมันก็จะชําระล้างกัน

ถ้าเราจะใช้หนี้ ไปใช้ที่ไหนล่ะ?

ใช้ที่สัญญาไง จําเอามา คิดกันเอามา สร้างภาพกันมา นี่ไงสติปัฏฐาน ๔ ปลอมไง มึงใช้หนี้โดยที่ไม่ถึงเจ้าหนี้

ทีนี้ถ้าเป็นความจริง พอจิตมันสงบลง เห็นไหม พอจิตมันสงบลง มันรู้มันเห็นอย่างนี้ ทีนี้ลูกศิษย์กรรมฐานเราเยอะมาก ส่วนใหญ่นะ เห็นกายคนละครั้งสองครั้ง แล้วไม่เห็นอีกเลย เราฟังอย่างนี้มาเยอะ พอคนเห็นกายไปแล้วนะ โอ้โฮ! ตื่นเต้นมากเลย

พอตื่นเต้นมาก นี่มันเป็นส้มหล่น ส้มหล่นหมายถึงว่า เรามีเงินออม เงินออมแล้วเราไปซื้อหุ้น หุ้นมันขึ้นเต็มที่เลย เราได้ปันผลมามากเลย ต่อไปนี้เราก็จะซื้อหุ้นอีก พอไปซื้อหุ้นอีก หุ้นมันลงนะ หมดตัวเลย

คือการปฏิบัติมันได้ได้ยากไง เวลาไปซื้อหุ้นแล้วหุ้นมันขึ้นนะ โอ้โฮ! ได้ปันผลนี่แหม! กําไรมากเลย ซื้อใหญ่เลยนะ มันมีแต่ขาดทุนๆ พอขาดทุน ปฏิบัติไปแล้วมันไม่เห็นกาย มันไม่เป็นอย่างนั้น ท้อแท้ อ่อนแอ หมดกําลังใจ นี่ผู้ที่ปฏิบัติมาอย่างนี้เยอะ รู้เห็นหนสองหน แล้วพยายามอีกๆ เพราะความพยายามนั้นเป็นตัณหาซ้อนตัณหา

โดยธรรมชาติของเรานี่เราก็อยากได้อยากดีอยู่แล้ว แล้วพอเราไปเห็นไปรู้เข้า เราอยากได้อย่างนั้นๆ ตอนที่มันได้จริงๆ มันเป็นความจริง แต่ความจริงมันก็เป็นอดีตไปแล้ว มันผ่านไปแล้ว แต่ทีนี้เราก็มีอุปาทานไง อุปาทานว่าอยากได้อย่างนั้น อุปาทานคืออะไร? คือตัณหาซ้อนตัณหา พอตัณหาซ้อนตัณหา การปฏิบัตินั้นมันยิ่งเฉไฉ มันยิ่งออกนอกลู่นอกทาง เราก็ต้องวางหมดเลย

“ปฏิบัติแบบคนโง่” หลวงตาท่านสอนอย่างนี้จริงๆ นะ เวลาหลวงปู่มั่นก็สอนหลวงตามาอย่างนี้ เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่มั่นสอน หลวงตาท่านมาคิดว่า “โอ้โฮ! เวลาสอนเรานี่สอนเหมือนเด็กๆ เลยเนาะ เหมือนคนไม่รู้อะไรเลยเนาะ จิตมันเสื่อมนี่นะ จิตมันต้องกินอาหาร เหมือนเด็กมันต้องการอาหาร ถ้าจิตมันเสื่อมนะ เราไม่ต้องไปสนใจกับมัน เรากําหนดพุทโธๆ ไว้ เด็กนะ พอมันหิวอาหารมันต้องกลับมาเอง”

ท่านก็พุทโธๆ จนจิตมันฟื้นมาเอง ท่านบอกว่า “เหมือนสอนเด็กๆ เหมือนสอนเด็กๆ”

อันนี้ก็เหมือนกัน สิ่งที่เวลาจิตมันเสื่อม เห็นไหม จิตที่เวลาเราพุทโธๆ มันมีกําลังของมันแล้วมันก็รู้ของมัน พอรู้ของมัน เราก็ไปคิดถึงตรงนี้ พอคิดถึงตรงนี้เราก็อยากได้ตรงนี้ไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาหลวงตาท่านจิตเสื่อมไง จิตเสื่อมนะ เวลาไปหาหลวงปู่มั่น “จิตมันเสื่อม มันก็เสื่อมไปแล้ว ไปเสียใจกับมันทําไม จิตนี้มันเหมือนเด็ก มันต้องกินอาหาร กําหนดพุทโธๆ ไว้โดยไม่สนใจมันนะ พอพุทโธๆ ไม่สนใจอะไรเลยนะ ไม่สนใจสิ่งใดทั้งสิ้นนะ มันกลับมาเอง” ท่านบอก โอ้โฮ! ทําแล้วมันทึ่งมาก

อันนี้ก็เหมือนกัน เวลาเห็นกายแล้วมันเห็นเพราะอะไรล่ะ เห็นเพราะจิตมันสงบ จิตมันสงบ จิตมันได้หลักได้ฐาน เราก็อยากเห็นกาย พอเห็นกายแล้วมันก็ฝังใจ อยากได้อันนี้ อยากได้อันนี้ อยากได้อันนี้ ก็ไปอยู่ตรงนี้ไง นี่ต้องทิ้งเลย

หลวงตาท่านถึงบอกว่า “เวลากําหนดพุทโธนะ ต้องกําหนดพุทโธแบบว่ามีเรากับพุทโธเท่านั้น โลกนี้เหมือนไม่มี ในจักรวาลนี้ ในสรรพสิ่งนี้ ในสมบัตินี้ ในความรู้สึกนี้ ในความนึกคิดนี้ ไม่ยุ่งกับมันเลย พุทโธชัดๆ เลย”

แต่นี้ไม่ใช่ “พุทโธ โอ้โฮ! พรุ่งนี้ต้องกลับบ้านเนาะ พุทโธ! โอ๋ย! เดี๋ยวยังไม่ได้ทํางานเลย พุทโธๆ อู๋ย! รถจอดไม่ดี”

มันไปนู่นน่ะ พุทโธมันมีอะไรแทรกเข้ามาตลอดเลย นี่ไง ตรงนี้แหละทําให้เราภาวนากันไม่ก้าวหน้า

แต่ถ้ามันจะก้าวหน้านะ มีเรากับพุทโธเท่านั้น โลกนี้เหมือนไม่มี โลกจะถล่ม ฟ้าจะทลาย โลกนี้จะระเบิด ช่างมัน! พุทโธๆๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ เหมือนเด็กๆ แต่มันซื่อสัตย์ซื่อตรงกับการกระทํา ผลมันจะออกมาอย่างนั้น

แต่นี่เราไม่ซื่อสัตย์ ทั้งๆ ที่ตั้งใจนะ ทั้งๆ ที่ตั้งใจ ทั้งๆ ที่อยากทํา แต่มันไม่ซื่อสัตย์ด้วยกิเลส ไม่ใช่ไม่ซื่อสัตย์ด้วยเรา ไม่ซื่อสัตย์เพราะสิ่งที่เราคุมไม่ได้ จิตใจ สิ่งที่มันคุมไม่ได้นี่มันจะแถออกๆ พอมันแถออกไป ตรงนี้ “แล้วทําแล้วก็ไม่ได้ ทําแล้วก็ไม่ได้”

เพราะเราฟังมาเยอะ เพราะการเห็นกายนี่ เห็นกายแล้ว พอเห็นกาย สิ่งที่มันเห็นกาย คนไม่เห็นนี่พูดไม่ได้ คนไม่เห็นมันพูดแล้วนะ เหมือนเราไม่เจออุบัติเหตุ เราเห็นเขาเล่าให้ฟังก็จําได้ เอามาเล่าได้ต่อ แต่ไม่เหมือนเรานะ เหมือนเราเป็นเอง ถ้าเราประสบอุบัติเหตุเองนี่แหม! มันขนพองสยองเกล้า จิตรู้เองเห็นเองนี่ขนพองสยองเกล้า แล้วจะจําไปอย่างนั้น

นี่ไงที่ว่ามิลินทะไปถามพระนาคเสน “พระอรหันต์ลืมในสิ่งใดและไม่ลืมในสิ่งใด”

“พระอรหันต์ลืมในสมมุติบัญญัติ”

“สมมุติ” สมมุติคือภาษา ชื่อ สมมุติบัญญัติ นี่พระอรหันต์ลืมได้

แล้วพระอรหันต์ไม่ลืมในสิ่งใด

พระอรหันต์ไม่ลืมในอริยสัจ ในสัจจะความจริงที่จิตเห็นจิตรู้นี่ สิ่งนี้ไม่มีวันลืม สิ่งที่มันรู้มันเห็น ที่มันเป็นจริง เป็นอริยสัจ สัจจะความจริงในใจนี่ไม่มีลืม ตายไปก็อยู่กับจิตตลอด ไม่มีขยับไปไหนเลย แต่ลืมได้ในสมมุติบัญญัติ ภาษาพูด ภาษาพูดสิ่งในโลกนี้ เพราะมันออกมาใหม่ๆ ใครไปรู้อะไรมัน ภาษาพูดนะ ยิ่งภาษาวัยรุ่นมันพูดกันเดี๋ยวนี้ ผู้ใหญ่ยังไม่รู้เลย ภาษาพูดนี้ไม่ได้ นี่พูดถึงถ้าปฏิบัติจริงรู้จริง มันจะเป็นแบบนี้

ถ้าปฏิบัติไปเริ่มต้น แต่เริ่มต้นก็ต้องเป็นแบบนี้นะ ที่ว่าแบบฝึกหัด วันนั้นตอบไปเรื่อง “แบบฝึกหัด” ภาวนาแบบแบบฝึกหัด ถ้าแบบฝึกหัดเราจะฝึกหัดกันอยู่อย่างนี้ แล้วถ้าเป็นทางวิชาการใช่ไหม ก็เราทําครบสูตร เราทําถูกต้องตามธรรมและวินัย ธรรมและวินัยพระพุทธเจ้าบัญญัติไว้อย่างนี้ แล้วเราทําถูกต้องตามธรรมวินัยอย่างนี้ทั้งหมด แล้วผลอยู่ไหนล่ะ

ผลของมันนะ ผลของมันก็คือความสบาย เพราะอะไร เพราะเราควบคุมหัวใจของเราไว้อยู่ในธรรมวินัย...ฟังนะ! ควบคุมใจของเราไว้อยู่ในธรรมวินัย แต่ในดวงใจนั้นมันมีอวิชชา เราควบคุมใจเราไว้อยู่ในธรรมวินัย นี่ก็อยู่ในธรรม แต่ตัวมันไม่เป็นธรรม ตัวใจไม่เป็นธรรม เพราะตัวใจมีกิเลส

แต่ถ้าจิตสงบแล้วมาพิจารณา ตัวใจมันรู้ มันเห็น มันสํารอก มันคายออกที่ใจ มันสํารอก มันคายออกที่ใจ สํารอกสังโยชน์ออกไปจากใจ มันถึงเป็นธรรมไง มันถึงเป็นธรรมนะ เป็นธรรมะส่วนบุคคล ธรรมะของใจดวงนั้น

แต่ที่เราศึกษานี่ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นธรรมสาธารณะ เป็นธรรมที่พระพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยเป็นสาธารณะเพื่อประโยชน์แก่สังคมโลก แล้วเราก็ไปศึกษาแบบอย่างนั้นมา แล้วเราก็ไปทําตามแบบอย่างนั้นด้วยความเคารพบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ว่าถ้าทํานอกจากนี้ไปมันจะไม่เคารพบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็เลยกลายเป็นแบบฝึกหัด แล้วก็ทําซํ้าทําซาก แต่จิตใจดวงนั้นไม่ได้แก้ไขอะไรเลย

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเราเข้ามานะ ใจเราสงบของเราเข้ามา แล้วใจมันรู้มันเห็น พอมันรู้มันเห็น มันพิจารณาของมัน มันจะเป็นอริยสัจ เป็นมรรคญาณของใจดวงนั้น เพราะมรรคมันเกิดที่ใจ มรรคมันเกิดที่ใจนะ มรรคหาซื้อไม่ได้ มรรค ๘ หาซื้อที่ไหนก็ไม่มีขาย

มรรค ๘ ต้องใจดวงนั้นทํา สติก็ต้องใจดวงนั้นสร้างขึ้นมา สมาธิ ปัญญาก็ใจดวงนั้นเป็นผู้ฝึกหัดค้นคว้าขึ้นมา แล้วถ้ามันรู้ขึ้นมา ใจดวงนี้รู้ขึ้นมา ใจดวงนี้จะไม่กล้าพูดความจริงที่เกิดขึ้นกับใจดวงนี้ไหม? พูดเมื่อไหร่ก็ได้ พูดอย่างไรก็ได้ถ้าใจดวงนั้นเป็นความจริง นี่ไงถึงเป็นความจริง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า แบบฝึกหัดนี่มันเริ่มต้น แบบฝึกหัดมันเป็นพื้นฐานที่เราปฏิบัติ เราก็มีแบบฝึกหัดนี้มา แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ก็คอยชี้นําอย่างนี้เข้ามา ถ้ามีครูบาอาจารย์ชี้นํามานะ แล้วถ้าเราทําได้มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงว่าเขากราบขอบพระคุณมา เพราะว่าเขาบอกว่าเขาปฏิบัติมาอย่างนี้ มันจวนเจียนเต็มที “หลวงพ่อ ทําไมมันไม่ผ่านสักที หลวงพ่อ มันไม่ผ่านสักที”

เวลาเราก็บอกเขา บอกว่าต้องทําให้ลึกเข้าไปๆ แต่คําว่า “ลึกเข้าไป” ความรู้สึกของเด็ก “แค่นี้มันก็ลึกแสนลึกแล้วล่ะ มันจะมีลึกกว่านี้อีกหรือ” ถ้าเด็กนะ เด็กมันทํางาน มันก็บอกว่า “แค่นี้ก็แสนเข็ญแล้ว มันจะมีลึกกว่าแค่นี้อีก...ไหน”

แต่มี ปฏิบัติไป พอมันลึกเข้าไป มันลึกเข้าไปจนกลายเป็นอีกมิติหนึ่ง

“มิติของโลก” กับ “มิติของธรรม”

“มิติของโลก” คือโลกียปัญญา ปัญญาที่เกิดจากขันธ์ ๕ ปัญญาที่เกิดจากความรู้สึกนึกคิด

“มิติของธรรม” มันทะลุผ่านขันธ์ ๕ เข้าไป ผ่านทะลุสัญญา สัญญาคือนิสัยใจคอของตัว พอนิสัยใจคอของตัว ทําความสงบเข้ามาแล้ว ถ้าปัญญามันเกิดขึ้น มันจะทําลายผ่านทะลุจากนิสัยใจคอเข้าไป เข้าไปสู่สิ่งที่เป็นอวิชชาจากภายในใจ แล้วสํารอกออก สํารอกแล้วสํารอกเล่า ตทังคปหานคือปล่อยแล้วปล่อยเล่า ปล่อยแล้วปล่อยเล่า แต่คนที่ไม่เคยปฏิบัติจะไม่เข้าใจ

คําว่า “ปล่อยแล้ว” ปล่อยก็คือขาด เขาเข้าใจว่าปล่อยก็คือจบไง ก็เหมือนเราน่ะ เราบอกว่าเราสัญญาว่าจะใช้หนี้ แต่เรายังไม่มีเงินพอครบมูลหนี้จะใช้หนี้ เราไปเจอเจ้าหนี้ ได้ตกลงกับเจ้าหนี้แล้ว เจ้าหนี้ก็ปล่อยเรา ให้เราได้หาเงินหาทอง ก็ปล่อย ก็สบายพักหนึ่ง ปล่อยก็คือปล่อยวางๆ ปล่อยแล้วปล่อยเล่า

ฉะนั้น ใครถามปัญหาหลวงตา หลวงตาจะตอบคํานี้

บอกว่า “ถูกต้องไหม”

“ถูก”

“แล้วทําอย่างไรต่อไป”

“ให้ซํ้า”

นี่ไง ปล่อยแล้วปล่อยเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าจนมีความชํานาญเต็มที่ พอถึงที่สุดนะ มันสรุปด้วยขาด สรุปด้วยสมุจเฉทปหาน ถ้าสมุจเฉทปหาน นั่นล่ะอกุปปธรรม

กุปปธรรม คือ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา

ในธัมมจักฯ เห็นไหม “ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา ทุกอย่างนี้เป็นอนัตตา”

ถูกต้อง วิธีการในการก้าวเดินไปมันจะเป็นอนัตตา เพราะมันพัฒนา คําว่า “เป็นอนัตตา” มันพัฒนาให้สูงก็ได้ พัฒนาให้ดีขึ้นก็ได้ นี่ไงเป็นอนัตตา แต่พอมันสรุปลงแล้ว มันเป็นอนัตตาไม่ได้ เพราะถ้าการเป็นอนัตตา คือมันยังพัฒนาการของมันอยู่ ยังพัฒนา

วัฒนธรรม พัฒนาการของธรรมมันเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ มันจะพัฒนาอยู่อย่างนั้น แต่พอเวลามันขาดผลัวะ! อกุปปธรรมคงที่แน่นอน คงที่แน่นอน ต้องพัฒนามันอีกไหม ต้องเป็นอนัตตาอีกไหม? ไม่ต้อง อกุปปธรรม นี่ถ้าทําไปมันจะเป็นแบบนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่รู้ที่เห็น สาธุนะ ดีใจด้วย ดีใจ ฉะนั้น สิ่งที่เขาเข้าใจ นี่เขาเข้าใจ เราก็ดีใจด้วย ถ้าเขาเข้าใจนะ เพราะถ้าเข้าใจแล้วมันจะภูมิใจ มันจะปฏิบัติต่อ

แต่ถ้าไม่เข้าใจนะ “อย่างไรๆ ก็ผิด อาจารย์อย่างไรก็ไม่ยอมรับ”

อาจารย์ไปยอมรับหรืออาจารย์ไม่ยอมรับ มันเป็นประโยชน์ของใครล่ะ อาจารย์ยอมรับหรือไม่ยอมรับมันก็ไม่เกี่ยวอะไรกับเราเลย เราปฏิบัติเข้าไป เราเองต่างหากเป็นผู้รู้ดี รู้ชั่ว รู้ถูก รู้ผิด รู้คุณธรรม เราเองต่างหากจะได้ผล เราเองเราก็ปฏิบัติของเราไป มันก็จบไง

ฉะนั้น อาจารย์จะมาบอกว่าให้คุณธรรมของเราเสื่อมไป ให้ทุกอย่างในหัวใจเราด้อยค่าไป เป็นไปไม่ได้หรอก อาจารย์ก็คอยชี้นํา ถ้าเราทําได้นะ มันก็เป็นประโยชน์กับเรา

นี้พูดถึงว่า “กราบขอบพระคุณ” เนาะ จบ

อันนี้สิ ข้อ ๘๘๙. ว่าจะไม่พูดนะ แต่เขาถามมาเนาะ

ถาม : ข้อ ๘๘๙. ธุดงค์กลางเมือง

กราบเท้าหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ผมอยู่ต่างประเทศ ชอบธรรมะของหลวงพ่อ เมตตาโปรดญาติโยม พระ เณร โดยอาศัยฟังจากเว็บไซต์ ส่วนข่าวสารบ้านเมืองไม่ค่อยได้ติดตาม วันนี้ผมเองเพิ่งดูข่าวย้อนหลังทางอินเตอร์เน็ต เป็นข่าวพระธุดงค์ วัดที่อ้างความถูกต้องชอบธรรมต่างๆ มากมาย อ้างว่าหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเห็นด้วยกับการจัดกิจกรรมนี้ และเชิดชูศาสนา ยังกล่าวอีกว่าพระทุกรูปที่เข้าโครงการจะถือธุดงควัตร ๒ ข้อ คือการฉันมื้อเดียวเป็นวัตร และการอยู่เสนาสนะตามที่เขาให้เป็นวัตร

ผมเห็นแล้วรู้สึกเศร้าสลดใจมาก (เขาใช้คํานี้จริงๆ นะ เราไม่ได้พูด) เอาศาสนามาขายกินกันอย่างนี้ ที่เขียนมา ผมไม่มีคําถามครับ แต่ผมกราบขออาราธนาหลวงพ่อได้โปรดเมตตาเทศน์สอนญาติโยมต่อไปทุกๆ เรื่องที่หลวงพ่อจะเมตตาสั่งสอน เพื่อเป็นหลักใจให้กับลูกนกลูกกาที่มืดบอดได้ฟังเทศน์หลวงพ่อ จะได้หูตาสว่างขึ้นมาบ้าง คนที่ประพฤติปฏิบัติกําลังจะเข้าด้ายเข้าเข็มจะได้ทะลุไป ควรไม่ควรแล้วแต่หลวงพ่อจะเมตตาครับ

ตอบ : นี่เขาถามถึงการธุดงค์ใช่ไหม แล้วก็อ้างว่าได้ถือธุดงควัตร ๒ ข้อ

เราจะพูดอย่างนี้นะ เราจะพูดว่า “ธุดงค์” โดยธรรมชาติของพระ พระเราบวชมาศีล ๒๒๗ โดยสมบูรณ์ แล้วพอบวชมาแล้วอุปัชฌาย์จะบอกว่า “นิสสัย ๔ อกรณียกิจ ๔”

นิสสัย ๔ สิ่งที่ควรทํา ๔ อย่าง และสิ่งที่ไม่ควรทํา ๔ อย่าง สิ่งที่ไม่ควรทํา ๔ อย่าง คือปาราชิก ๔ คําว่า “ปาราชิก ๔” เพราะทําแล้วมันขาดเลย มันเป็นพระอีกไม่ได้เลย มันขาดโดยธรรมชาติของมัน ไม่ต้องมีใครพูด

ฉะนั้น “นิสสัย ๔ อกรณียกิจ ๔” อุปัชฌาย์จะบอก พออุปัชฌาย์บอกแล้ว เรามีศีล ๒๒๗ ฉะนั้น พอศีล ๒๒๗ สมบูรณ์ พระทุกองค์สมบูรณ์ด้วยอย่างนี้ แต่เรื่องธุดงค-วัตร ธุดงควัตรมันเป็นศีลในศีล

“ศีลในศีล” แบบว่าใครไม่ถือธุดงค์มันก็ไม่เป็นอาบัติไง มันไม่มีการปรับโทษเป็นอาบัติ มันไม่เป็นอาบัติ คือไม่มีกฎหมายปรับโทษ แต่ธุดงควัตรนี่ศีลในศีล “ศีลในศีล” พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ บัญญัติไว้ให้กับภิกษุที่เห็นภัยในวัฏสงสาร เป็นเครื่องมือ เป็นเครื่องมือขัดเกลากิเลส

ธุดงควัตรนี้เป็นเครื่องมือขัดเกลากิเลสนะ ธุดงค์ ๑๓ ถือผ้า ๓ ผืน ฉันอาหารมื้อเดียว ฉันอาสนะเดียว อยู่ในที่เรือนว่าง เห็นไหม ถือเนสัชชิกไม่นอนตลอดคืน นี่มันเป็นเครื่องมือ เป็นเครื่องขัดเกลากิเลส แต่ถ้าผู้ที่มีใจรักไง ผู้ที่มีใจรัก เห็นภัยในวัฏสงสาร จะเอาการถือธุดงควัตรมาเป็นเครื่องขัดเกลากิเลส

ถือไว้เป็นเครื่องขัดเกลากิเลส แต่มันแก้กิเลสไม่ได้

ถ้าบอกว่าถือธุดงควัตรแล้วดีอย่างนู้นดีอย่างนี้...ปรับเลยนะ

อย่างเช่นอดอาหาร พระพุทธเจ้าบอกว่าห้ามอดอาหารนะ การอดอาหาร เพราะคนที่ไม่มีปัญญา เวลาอดอาหารนึกว่าอดอาหารเป็นประโยชน์ จะอดๆๆ อดก็ตายเปล่าไง ทีนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าห้ามอดอาหาร เว้นไว้แต่ เห็นไหม เว้นไว้แต่ถ้าผู้ใดอดอาหารเพื่อเป็นเครื่องมือชําระกิเลส เราตถาคตอนุญาต แต่ถ้าใครอดอาหารมาเพื่ออวดอ้าง เพื่ออวดโชว์ เพื่อเรียกร้องความศรัทธา เพื่อว่าฉันนี้อดอาหารนะ โอ๋ย! พระองค์นี้เก่งกว่าพระองค์นั้นนะ ปรับอาบัติทุกกิริยาการเคลื่อนไหว

ธุดงควัตรเขามีไว้เพื่อขัดเกลากิเลส เขาไม่ได้มีไว้โชว์กัน

ถ้าเขามีไว้โชว์กันนะ เราจะพูดถึง “เอ็นจีโอ” เอ็นจีโอนะ พวกกรีนพีซ เห็นไหม เวลาเขาไปต่อต้านการล่าปลาวาฬ การล่าปลาวาฬในต่างประเทศ เขาล่าปลาวาฬกัน ในชาติหนึ่งเขาบอกว่าเป็นวัฒนธรรมของเขา เขาศึกษามาตั้งแต่โบราณ เพราะว่าในญี่ปุ่นเขาอยู่ทะเลเหนือ ทะเลมันกว้างขวางรอบเกาะของเขา วัฒนธรรมของเขาเป็นแบบนี้

ฉะนั้น เวลาเขาล่าวาฬ ล่าต่างๆ แต่เอ็นจีโอ ทางโลกเห็นแล้วบอกว่า มันแบบว่าเราสงวนพันธุ์เพื่อสภาวะแวดล้อม ไม่ควรจะใช้ทรัพยากรจนมากเกินไป แต่มันยังตกลงกันไม่ได้ใช่ไหม เขาก็จับด้วยวัฒนธรรมของเขา กรีนพีซเขาเห็นว่ามันเป็นการล่าวาฬ การทําต่างๆ มันเป็นการฆ่าสัตว์ใหญ่ เขาพยายามต่อต้าน

เวลาเขาต่อต้านนะ ดูทางสารคดีสิ เวลาเรือประมงเขาออก เรือเขาใหญ่มาก แล้วเขาเอาเรือเล็กเข้าประกบนะ เขาสละชีวิตของเขา เขาต่อต้านการล่าวาฬ เขาสละชีวิตของเขาเลย เพราะว่าถ้าเรือเล็ก เรือยางเข้าไป ถ้าเรือใหญ่มันเบียดนี่มันจมนะ เขาเสียสละชีวิตของเขา เขาทําของเขา เขาทําเพื่ออะไรล่ะ? เขาทําเพื่อประโยชน์สาธารณะ เขาทําเพื่อคุณงามความดี ถ้าเอ็นจีโอที่ดี เขาดีอย่างนั้น

แต่ถ้าเอ็นจีโอนี่นะ โดยทั่วไปมันก็มีเหมือนกัน อย่างเช่นกรีนพีซ เราเอามาดูเป็นสารคดี เราก็ อืม! กรีนพีซเขามีนํ้าใจ เขาทําเพื่อสาธารณะ เขาทําเพื่อมวลชน เขาทําเพื่อโลกนะ เราก็เห็นใจเขา แต่คนที่จะทําอย่างนั้นน่ะ ดูค่านํ้าใจเขาสิ เขาต้องมีนํ้าใจอย่างนั้น เขาถึงทําอย่างนั้นได้ เอ็นจีโอที่อยู่ทางโลกนะ ในโลกนี้เอ็นจีโอเดี๋ยวนี้เพื่อประโยชน์สาธารณะ เพื่อธรรม คนที่ดีก็ดีนะ คนที่ดีก็คือว่าจิตใจเขาดี เขาทําเพื่อผลประโยชน์จริงๆ

แต่คนที่เขาทํา เขาทําเพื่อใครล่ะ? เขาทําเพื่อตัวเขาก็มี แต่บางคนทําเพื่อผลประโยชน์เลย ในกลุ่มชนทุกกลุ่มชน ในเอ็นจีโอก็มีเอ็นจีโอที่ดี ดีมากๆ ที่เขาเสียสละชีวิตทั้งชีวิตของเขาเลย เพื่อสภาวะแวดล้อมของโลก เขาเสียสละหมด เขาทําเพื่อใครล่ะ? เขาทําเพื่อโลก ทําเพื่อสาธารณะ แต่เอ็นจีโอที่เขาทําเพื่อประโยชน์ส่วนตัวของเขา เขาหาของเขาเพื่อเป็นการดํารงชีวิตของเขา เอ็นจีโอที่เขาหาผลประโยชน์เพื่อตัวเขาเองเลย อ้างเอ็นจีโอเลย นั่นมันก็เป็น เห็นไหม

ทีนี้ย้อนกลับมาธุดงค์ ในธุดงค์ก็เหมือนกัน ถ้าพระธุดงค์ที่ดีนะ ในกรุงเทพฯ พระที่เคยธุดงค์จะรู้ สมัยก่อนพระธุดงค์มาก แล้วพระธุดงค์ที่แบบว่ามีเป้าหมาย เขาไม่กล้าเดินในกรุงเทพฯ หรอก เขาไม่กล้าเดินบนถนน เราเคยธุดงค์มา ถ้ามาถึงที่ถนนนะ เราขึ้นรถดีกว่า เราจะธุดงค์ เราธุดงค์ในป่า เวลาเราธุดงค์ เห็นไหม เราออกไปเลย อย่างเช่นทางเมืองกาญจน์ฯ ก็ไปเลย เข้าป่าไปเลย ถ้าออกมาในเมืองนี่ไม่ธุดงค์ มันมีความละอายแก่ใจ ความละอายไง อายเขา

เราเป็นศากยบุตรนะ เราเป็นลูกของกษัตริย์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นกษัตริย์ของแคว้นสักกะ นี่เป็นกษัตริย์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นกษัตริย์นะ เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นลูกของกษัตริย์ แล้วในเมื่อเรามีศักดิ์ศรีขนาดนี้ เราทําไมจะต้องมาเจ๊าะแจ๊ะกับพวกญาติโยมเขา เรามีความละอายแก่ใจ ถ้าจะเข้าสู่ป่าสู่เขา เข้าสู่ป่าสู่เขาก็เพื่อหากิเลสเรา เพื่อค้นคว้าหาใจเรา

ฉะนั้น เพราะถ้าพระธุดงค์จริงๆ อย่างเช่นหลวงปู่มั่น เพราะว่าหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรา ในสังคมของพระธุดงค์นะ ถ้าในย่ามของใครมียา แสดงว่าเอ็งธุดงค์ จิตใจเอ็งยังไม่เข้มแข็ง ถ้าพระธุดงค์ของเราจะไม่มีสิ่งใดติดเนื้อติดตัวไปเลย ไปแต่ตัวเปล่าๆ เจอเหตุการณ์ข้างหน้าต้องเผชิญกันข้างหน้า เผชิญหน้าคือเผชิญกับกิเลส

นี้ในวงกรรมฐานที่เราเที่ยวธุดงค์อยู่ เวลาธุดงค์แล้วกลับมา อย่างเช่นสมัยหลวงปู่มั่นก็เหมือนกัน สมัยหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่มั่นนี่เจ้าแห่งธุดงค์เลย เพราะอยู่ป่ามาทั้งชีวิต แล้วเวลาพระธุดงค์กลับมาไปหาท่าน ท่านจะถามเลยว่า ไปธุดงค์มาเป็นอย่างไร ได้ผลประโยชน์มาขนาดไหน มีประสบการณ์มาอย่างไร ติดขัดเรื่องอะไรหลวงปู่มั่นจะแก้ให้ทันทีเลย

สมัยอยู่กับหลวงตา เวลาออกจากวัดไปธุดงค์ กลับมาท่านจะถามเลยว่า

“ไปธุดงค์คราวนี้ได้ธรรมะมาหรือได้ยาเสพติดมา”

ถ้าได้ธรรมะมา ก็คือเข้าป่าเข้าเขาได้ประสบการณ์สิ่งใดมา ถ้าได้ยาเสพติดก็คือว่าเข้าไปพักอยู่ในเมืองไง ไปพักกับบ้านนู้น ไปพักกับโยมคนนี้ โยมคนนู้นจะพาไปส่งที่นั่น โยมคนนี้จะดูแลอย่างนี้ นี่ได้ยาเสพติดมา เสพติดเพราะไปเสพติดโยม ไปเสพติดบ้านโยมไง

เวลาวงการกรรมฐาน เขาเห็นว่าการธุดงค์มันยังต้องเข้าไปธุดงค์ในธุดงค์อีกชั้นหนึ่งเลย แล้วพอสมัยก่อน การธุดงค์มันก็มีพระธุดงค์กันเยอะมาก

ในหมู่ของเอ็นจีโอ มันก็มีเอ็นจีโอที่ดี และเอ็นจีโอที่ปานกลาง และเอ็นจีโอที่เห็นแก่ประโยชน์ส่วนตน ในวงการพระ เมื่อก่อนธุดงค์นะ พระปักกลดจนเต็มกรุงเทพฯ เลย กรุงเทพฯ มีสนามหญ้าที่ไหนก็ปักกลดที่นั่น โยมไม่รู้เรื่องนี้หรอก จนสุดท้ายแล้วเถร-สมาคม กับกรุงเทพฯ กทม. หรือว่ากระทรวงมหาดไทยไม่รู้ ออกกฎกระทรวง พระห้ามปักกลดในบริเวณกรุงเทพมหานคร ถ้าพระปักกลดในกรุงเทพมหานคร จับทันทีเลยนะ จับได้

ถ้าพระไม่มีกฎหมายกฎนี้นะ เมื่อก่อนหน้าทําเนียบนี่กลดเต็มเลย เช้าขึ้นมาก็พระธุดงค์แขวน ๒ กลด ๓ กลด...๒ กลด ๓ กลด จนสุดท้ายนะ เขาถึงออกกฎนี้ออกมา เมื่อก่อนพระธุดงค์ ธุดงค์จนฟั่นเฝือไง

อ้าว! พระธุดงค์มาใช่ไหม ตรงไหนเป็นสนามหญ้าว่างๆ ก็แขวนกลดเลย ต่อไปพระธุดงค์จะไปแขวนกลดตามบ้านโยมที่มีสนามหญ้า บ้านใครมีสนามหญ้าหน้าบ้าน ฉันก็จะไปปักกลดนะ อ้าว! ก็พระพุทธเจ้าบอกไว้ว่าที่ว่าง จนเขามีกฎนะ มีกฎหมายแต่เป็นกฎกระทรวง ในกรุงเทพมหานคร พระห้ามปักกลด จนเดี๋ยวนี้พระก็เลยไปซื้อบ้านกัน มีบ้านกันคนละหลังในกรุงเทพฯ เอาไว้มาพักในกรุงเทพฯ กัน นี่พูดถึงพระธุดงค์เนาะ

ฉะนั้น เราจะบอกว่า เรื่องธุดงค์กลางเมืองมันเป็นเรื่องแบบว่าสังคมไทย ในสังคมไทย กระบวนการข่าวสารเขาก็ลงกันเต็มที่แล้ว มีผู้ที่เห็นด้วยและผู้ที่ไม่เห็นด้วย ผู้ที่ไม่เห็นด้วยมันก็มีการขัดแย้งกันในสังคม

ฉะนั้น เวลาเราพูดนี่เรายกเอ็นจีโอขึ้นมานะ เอ็นจีโอ พวกกรีนพีซ กรีนพีซมันก็มีจริงไม่จริงเหมือนกันนะ ที่จริงๆ น่ะ ไปดูสิ เขาเสียสละชีวิตเลยนะ เวลาเขาต่อต้านสิ่งที่มีอิทธิพล สิ่งที่ทําลายสภาวะแวดล้อม เขาเสียสละชีวิตเขาเลย เพื่อประโยชน์กับสาธารณะ

ครูบาอาจารย์ของเรานะ เวลาท่านออกธุดงค์ เวลาท่านเข้าไปอยู่ในป่าในเขา ท่านเสียสละทุกๆ อย่าง เสียสละ แม้แต่ชีวิตก็เสียสละ! แม้แต่ชีวิตก็เสียสละ! ผู้ที่แม้แต่ชีวิตนี้ก็เสียสละแล้ว เขาจะเห็นสิ่งใดมีคุณค่าอีกไหม คุณค่าที่เป็นผลประโยชน์ทางโลก ถ้าคนที่ใจเป็นธรรมนะ

แต่ถ้าใจไม่เป็นธรรม หมายถึงว่า เสียสละชีวิตแล้วเฉพาะเหตุการณ์นั้น แต่เดี๋ยวถ้ากิเลสมันยังไม่ชําระ ออกมาเดี๋ยวมันก็พลิก ถ้ามีกิเลสอยู่นะ กิเลสมันจะเรียกร้อง เวลาเราปฏิบัติไปเต็มที่แล้วกิเลสมันจะเรียกร้องเลย “เราปฏิบัติมาขนาดนี้...” มันน้อยใจไง “เราปฏิบัติมาขนาดนี้ ทําไมไม่เป็นอย่างนั้น”

เหมือนกับพระเทวทัต พระเทวทัตเป็นลูกพี่ลูกน้องกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้า เป็นเหมือนกันหมดนะ ฉะนั้น เวลานางวิสาขามาเยี่ยม เห็นไหม “พระอานนท์อยู่ไหน พระนันทะอยู่ไหน” พอเวลานางวิสาขาไปวัด มันจะมีพวกนํ้าปานะไปด้วย แล้วพระเทวทัตก็อยู่นั่น “ทําไมไม่ถามหาพระเทวทัตสักที ทําไมถามหาแต่พระองค์อื่น พระเทวทัตทําไมไม่ถามหาสักที”

ด้วยความน้อยใจ พอด้วยความน้อยใจ “เป็นเพราะเหตุใดทําไมเขาไม่รู้จักเรา ถ้าจะให้รู้จักเราจะทําอย่างไร” ก็เริ่มว่าจะแสดงฤทธิ์ไง พอเริ่มจะแสดงฤทธิ์ก็ไปแสดงฤทธิ์กับอชาตศัตรูก่อน เพื่อจะสร้างบริษัทบริวาร เพื่อให้คนเขาหันมามองไง นี่มันก็เกิดมาจากลาภ จากความที่ว่าเวลาจิตมันน้อยใจ พอน้อยใจนิดเดียวนี่มันไปอีกเรื่องหนึ่งเลยนะ เวลามันน้อยเนื้อตํ่าใจ มันไปเลยล่ะ

ฉะนั้น เวลาธุดงค์แล้ว ถ้ามันไม่เป็นธรรมนะ มันเป็นแบบนั้น

แต่ถ้ามันเป็นธรรมนะ ชีวิตนี้ก็เสียสละมาแล้ว มันจะมีอะไรอีกไหมที่เราจะอยากได้ แม้แต่ชีวิตเรา เรายังเสียสละได้เลย แล้วอย่างอื่นมันจะมีอะไรอีกไหมที่เราจะเสียสละไม่ได้ ที่ครูบาอาจารย์บอกธรรมะอยู่ฟากตาย ธรรมะอยู่ฟากตายไง

ฉะนั้น ถ้าธรรมะอยู่ฟากตายนะ ถ้าคนมีใจรักธุดงค์จริง หลวงปู่มั่นท่านมีใจรักธุดงค์นะ หลวงตาบอกว่า เห็นองค์เดียวที่ว่าถือผ้าบังสุกุลตลอดชีวิต หลวงตาท่านเป็นคนอุปัฏฐากหลวงปู่มั่นอยู่ ถือผ้าบังสุกุลหมายถึงว่า เก็บผ้าตกมาเย็บใช้ ไม่เคยรับผ้าจากญาติโยมเลย แล้วถือฉันอาหารมาตลอด

เราถึงย้อนกลับมาที่หลวงตา หลวงตาท่านเจ็บไข้ได้ป่วยขนาดไหน ท่านก็ลงมาฉันที่ศาลาตลอด นั้นคือธุดงค์ ธุดงค์ฉันในบาตร ความจริงเราย้อนกลับไป หลวงตาท่านป่วยแล้วนะ ตอนปลายๆ ชีวิตท่านน่ะ ท่านยังต้องเข็นรถมาฉันที่ศาลาใช่ไหม

ถ้าคนมีใจรักธุดงค์จริงเขาจะอยู่กับธุดงค์ ๑๓ โดยไม่ต้องอวดใคร ท่านทํา เรามองหลวงตามาตลอด เรารู้ด้วยว่าที่หลวงตาทํานี่ท่านสอนเราด้วยชีวิตของท่าน แต่ใครมีดวงตา ใครมีความเก็บซับว่าที่หลวงตาท่านทําอยู่นั้นคืออะไร ท่านฉันในบาตรจนถึงวาระสุดท้าย หลวงตาท่านฉันในบาตรจนถึงวาระสุดท้าย แม้แต่มาไม่ได้ก็ยังต้องเข็นรถออกมาฉันที่ศาลา

เราพูดอยู่ที่นี่บ่อยว่าเราอยากจะไปหาหลวงตา แล้วบอกว่าให้หลวงตาฉันที่กุฏิ แล้วฉันโจ๊ก ฉันอาหารผู้เฒ่า ไม่ต้องมาลําบากอย่างนี้ไหม แต่เราก็บอกอยู่ ถ้าไปพูดอย่างนี้นะ ท่านก็ถีบออกมาเลย เพราะมันเป็นเจตนาของท่าน เป็นจิตใจที่มั่นคงของท่าน ใจเป็นเพชร กัดกินทุกอย่าง ย่อยสลายทุกอย่างได้หมดเลยถ้าจิตใจนี้เป็นเพชร แต่จิตใจของพวกเรานี้อ่อนด้อย

นี่พูดถึงเราจะยกให้เห็นว่าถ้าธุดงค์จริง รักจริง มันจะทําแบบข้อเท็จจริง ไม่ใช่ทําแบบนี้ แม้แต่กรีนพีซมันยังเห็น เห็นไหมว่ากรีนพีซที่เขาทุ่มเทและไม่ทุ่มเท และแสวงหาผลประโยชน์

“ธุดงค์” มันเป็นธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นของสาธารณะ ใครจะทําก็ได้ ไม่ทําก็ได้ แล้วใครจะทําหรือไม่ทํา มันไม่ปรับอาบัติ แต่เวลาคนทํานี่ทําเพื่อประโยชน์ในการขัดเกลากิเลส หรือทําเพื่อเพิ่มพูนกิเลส แล้วเพิ่มพูนกิเลส เพิ่มพูนการตลาดเข้าไปอีก มันหลายซับหลายซ้อนไง

เขาถามมาให้เราพูดไง เพราะเขาเห็นแล้วเขาสลดใจ คนสลดใจก็เยอะ แต่คนที่มีความเห็นอย่างนั้นเขาชื่นใจก็เยอะ เขาบอกว่าได้บุญม๊ากมาก ได้บุญม๊ากมากเลย เขาทําแล้วเขาได้บุญเยอะมากเลย ได้บุญของเขาเต็มที่

ทําทานร้อยหนพันหน ไม่เท่ากับถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง ถือศีลบริสุทธิ์ร้อยหนพันหน ไม่เท่ากับทําสมาธิได้หนหนึ่ง ทําสมาธิร้อยหนพันหน ไม่เท่ากับการเกิดปัญญาญาณที่ชําระกิเลสเข้ามาแว็บๆ หนึ่ง

ฉะนั้นว่า ทําบุญอย่างนั้นบุญม๊ากมาก...

“ทําบุญร้อยหนพันหน ไม่เท่ากับถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง”

ถ้าเราถือศีล เรามีศีลของเราแล้ว เราจะรู้ว่าทานนั้นควรและไม่ควร ถ้าเรายังไม่มีศีล คือจิตเราไม่ปกติ จิตเราไม่มั่นคง ว่า “ทําทานๆ” เขาทานเราก็ทานไปกับเขา

แต่ถ้าเรามีศีลของเราขึ้นมา ศีลเราปกติขึ้นมา เราจะแยกแยะได้ว่าศีลนี้มันมาจากไหน มันมาจากการเสียสละจากทานอันนั้น แล้วทานอันนั้นมันทําให้เกิดศีล ถ้าศีลมันสะอาดบริสุทธิ์ขึ้นมา ศีลที่มันดีมันจะเกิดสมาธิ แล้วเกิดสมาธิใช่ไหม ศีลที่ดี ศีลที่สะอาดบริสุทธิ์ ทําให้สมาธิปฏิบัติได้ง่าย ถ้าสมาธิปฏิบัติได้ง่าย สมาธิที่เป็นสัมมาสมาธิ สมาธิที่มีศีลแล้วมันจะทําให้เกิดปัญญา เกิดปัญญามันจะย้อนกลับไง ถ้าย้อนกลับมันจะรู้

อย่างเช่นเราปฏิบัติกัน พอจิตเราพัฒนาขึ้นๆ เราจะรู้เลยว่าอะไรผิดอะไรถูก แล้วที่ทํามานี่อะไรชัดเจน อะไรไม่ชัดเจน มันจะย้อนกลับได้ แต่ถ้าปัญญาเรายังไม่ทะลุขึ้นไปนี่ “เอ๊! ก็ศีลโคตรศีลเลยแหละ ศีลยอดศีลเลยแหละ” มันจะยกก้นมันไปอย่างนั้นเลยนะ

แต่พอมันไปทําสมาธิ “อ๋อ! ศีลมันอยู่ที่ใจเนาะ ไอ้ที่เราวิตกกังวลมันก็แค่กิริยาเฉยๆ” เวลาจิตมันผ่านไปแล้วมันจะย้อนกลับมา มันรู้มันเห็นนะ

ฉะนั้น พอมันรู้มันเห็นขึ้นมามันจะปล่อยได้

ทีนี้เรื่องธุดงค์ก็เหมือนกัน เรื่องธุดงค์ ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์เราทํามาแล้วนะ ท่านจะไม่ทําเพื่อให้กิเลสมันฟู ไม่มีกิเลสฟู

ที่ว่า “บุญม๊ากมาก บุญม๊ากมาก”

กิเลสมันฟูหรือกิเลสมันจะยุบยอบลง

การปฏิบัติเขาต้องปฏิบัติให้กิเลสมันยุบยอบลง ไม่ใช่ให้กิเลสมันฟูขึ้นๆ ธุดงค์กิเลสฟูไม่เคยเห็น ธุดงค์มีแต่ขัดเกลากิเลส ธุดงค์กิเลสฟูไม่มีเนาะ เอวัง

๒๓

งานภายใน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๕ มกราคม ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ๗๖๖. จะต่อยอดอย่างไร

กราบนมัสการหลวงพ่อ ขอความเมตตาหลวงพ่อค่ะ ขอถามอาการที่เกิดในการปฏิบัติ ตามที่หนูได้กราบเรียนหลวงพ่อเมื่อคราวก่อน คือการปฏิบัติกรณีที่จิตสงบลงแล้วมันไม่ออกพิจารณา และหลวงพ่อได้เมตตาแนะนําให้หนูเริ่มต้นกับหน่วยกิตที่ ๑ ใหม่ คือพุทโธใหม่ พุทโธใหม่ ถ้ามันชํานาญแล้วมันก็จะกลับมาอีกเพราะมันไว และกลับมามันก็มีมากกว่าเดิมนั้น...(นี่ข้อที่แล้ว)

เมื่อหนูไปปฏิบัติที่วัดหลวงพ่อตอนนํ้าท่วม ก็ได้ทําตามที่หลวงพ่อเมตตาแนะนํา โดยการภาวนาพุทโธๆ แนบไปกับจิต แล้วพอมันสงบเข้าไป สงบเข้าไป จนมันละเอียดถึงขนาดที่ตัวตนเบาบาง แทบไม่รู้สึกถึงการมีกาย แล้วจิตของหนูมันก็จับที่ร่างกาย พอหนูมองดูร่างกายของหนู มันแปรสภาพเป็นโครงกระดูกแล้วค่อยๆ สลายลงไปกองกับพื้นค่ะ สักพักมันก็กลับขึ้นมาเป็นตัวของหนูนั่งภาวนาเหมือนเดิม และก็แปรสภาพเป็นโครงกระดูก แล้วค่อยๆ สลายไปกองกับพื้นเหมือนเดิม

แต่ที่เหลือลอยอยู่คือดวงจิตค่ะ มีลักษณะกลมๆ สีเขียวจางๆ หนูนั่งมองดูอย่างนั้น ไม่ว่าจิตจะไปแตะร่างกายส่วนไหน มันก็แปรสภาพเป็นกระดูกให้รู้และเห็นได้โดยอัตโนมัติ สักพักหนูก็มองออกไปข้างนอกกาย เห็นคนเดินกันเยอะมาก พอหนูมองสักพัก คนเหล่านั้นก็แปรสภาพเป็นโครงกระดูก แล้วค่อยๆ สลายลงไปกองกับพื้น เหลือไว้แต่ดวงจิตที่ลอยไปมา มีลักษณะกลมๆ หลากสี แต่เป็นสีอ่อนๆ ค่ะ

หลังจากนั้นก็เกิดอาการสะเทือนใจ ปีติ ขนลุก ร้องไห้ นึกถึงคําของหลวงพ่อที่ว่า “ให้เก็บเงินล้านก่อนแล้วค่อยซื้อรถเบนซ์” เพราะเมื่อมีเงินแล้ว เซลล์มันมาขายรถถึงบ้านหนู หนูรู้สึกซาบซึ้งมาก จึงนั่งร้องไห้ และตะโกนอยู่ในใจว่า “หนูรู้แล้ว! หนูซื้อรถได้แล้ว!” และหลังจากนั้นพอปฏิบัติใหม่มันก็ไม่เหมือนเดิมค่ะ

ตอบ : (หัวเราะ) มันไปหมดแล้ว

ถาม : อาการที่เกิดขึ้นคืออะไรคะ หลวงพ่อโปรดเมตตาด้วยค่ะ และต่อไปข้างหน้า หนูจะต่อยอดภาวนาอย่างใด ต่อยอดภาวนาอย่างนี้

ตอบ : นี่คือคําถามนะ คําถามหมายถึงว่า คนที่มาภาวนา ถ้าไม่มีประสบการณ์เขาก็ถามไม่ได้ ถ้าเราอ่านหนังสือมา เราทําของเรามา เราจะถามอย่างนี้ไม่ได้หรอก แต่เพราะเราภาวนาไปแล้วเรามีอาการรู้เห็นอย่างนี้ เขาถึงเอาสิ่งนี้มาถามได้

คนเราไม่มีการกระทํา เราไม่เคยผิดพลาด เราจะเอาอะไรไปถามเขา เราเคยผิดพลาด เราเคยทําผิด เราถึงเอาสิ่งที่เราทํานั้นไปถามครูบาอาจารย์ว่าทําอย่างนี้ถูกหรือผิด ถ้าบอกว่าถูก ถูกอย่างใด ถ้าบอกว่าผิด ผิดอย่างใด นี่มันต้องมีอาการต่อไป

แต่เวลาครูบาอาจารย์นะ อย่างเช่นหลวงตาท่านจะพูดบ่อย

มีคนไปถามหลวงตามากเรื่องการภาวนา ถามว่า “ถูกไหม”

ท่านจะบอกว่า “ถูก”

“แล้วทําอย่างไรต่อไป”

“ซํ้า ซํ้า ซํ้า” ท่านให้ทําซํ้าไป

เพราะการทําซํ้า เหมือนกับคนทําอาหาร เราหัดทําอาหารใช่ไหม เราทําอาหารไม่เป็น เราก็อยากทําอาหารเป็น ทําอาหารเป็นจานแรกเสร็จหรือยัง...ได้ไหม? ได้ แต่ชํานาญหรือยัง? ยัง ถ้าทําอาหารชนิดนี้แต่ทําครั้งที่ ๒ ครั้งที่ ๓ ครั้งที่ ๔ ครั้งที่ ๕ ทําไปบ่อยๆ เราจะมีความชํานาญมาก ถ้ามีความชํานาญมาก นี่ชํานาญในวสี นี่คือประสบการณ์นะ นี่คือการกระทํา นี่คือผู้ที่มีประสบการณ์ทํางาน

ฉะนั้น ย้อนกลับมาเรื่องการภาวนา เรื่องการภาวนามันก็เหมือนกัน มันเหมือนกันนะ เหมือนกับการภาวนา มันอยู่ที่ประสบการณ์ สันทิฏฐิโก เห็นไหม หลวงตาท่านบอกว่า คําว่า “สันทิฏฐิโก” แต่เราบอกว่า “ต้องมีคนนั้นรับประกัน คนนี้รับประกัน” ใครรับประกันให้ใครไม่ได้หรอก เรื่องการรับประกันธรรมะนี่ความจริงแล้วมันไม่มี มันอยู่ที่คนไหนทําได้ก็คนนั้นเป็นปัจจัตตัง รู้ของคนนั้นเอง เพียงแต่ว่าในสังคมเราเชื่อถือศรัทธาใคร ถ้าใครคนนั้นพูดถึงว่า “คนนี้ได้แล้วๆ” เราก็เชื่อถือตามนั้นไป

เวลาในสมัยพุทธกาล เวลาใครไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเรื่องการปฏิบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ๆ คือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฟังแล้วบอกว่าใช่หรือไม่ใช่

นี่ก็เหมือนกัน บอกว่า “ซํ้า” คําว่า “ซํ้า” คือทําบ่อยครั้งๆ เข้า ถ้าบ่อยครั้งเข้ามันจะมีความชํานาญมากขึ้นๆ ฉะนั้น ย้อนถึงการซํ้าๆ ก็ย้อนกลับมาที่คําถาม คําถาม เห็นไหม เพราะเริ่มต้นเขาเคยปฏิบัติมา แล้วล้มลุกคลุกคลานมา แล้วไม่มีสิ่งใดเหลือตกผลึกไว้ในใจเลย แล้วเราก็ไปตะครุบเอา อยากได้มรรคได้ผล เรามีการกระทํา เราคิดว่าการทํางานไง เราทํางานเสร็จแล้วก็คือเสร็จ

แต่การภาวนานะ เราทํางานรอบหนึ่งนี่มันเสร็จแล้ว งานที่เขาเสร็จแล้วเขามีผลงานนะ อย่างเช่นใครทํางานสิ่งใดก็แล้วแต่ เสร็จแล้วจะมีผลงานชิ้นนั้นๆ สิ่งนั้นเป็นการยืนยันว่าเราได้ทํางานนั้นเสร็จแล้ว ในการปฏิบัติ พอจิตมันสงบแล้วใช่ไหม พอสงบนี่นิ่งมาก แล้วพอมันคลายออกมาล่ะ ผลงานอยู่ที่ไหน

หนึ่ง ความรู้สึกนี้เป็นนามธรรมอยู่แล้ว เวลาจิตสงบเข้าไปก็สงบเข้าไปสู่รากฐานของจิต เวลามันคลายออกมาแล้วมันก็มีความรู้สึกอยู่ แต่ความรู้สึกนี้มันออกมาเป็นปุถุชน ออกมาเป็นความรับรู้สามัญสํานึกนี่ไง แต่สิ่งที่มันเคยมา มันเคยเป็น เคยเป็นคือมันเคยผ่านมา แล้วผลงานอยู่ไหนล่ะ สิ่งใดจะเอามาเป็นเครื่องยืนยันล่ะ แต่มันเป็นการยืนยันที่เคยรู้เคยเห็น ได้สัมผัสอยู่ แต่ไม่มีใครรู้กับเราได้ พอไม่มีใครรู้กับเราได้เราก็เรียกร้องสิ่งนั้น เรียกร้องสิ่งนั้น

เหมือนนับเงิน มีเงิน ๑ บาท พอเงินบาทที่ ๒ ก็ต้องเป็น ๒ บาท พอเงินบาทที่ ๓ ก็ต้องเป็น ๓ บาท แต่ถ้าเป็นเงิน ๑ บาท ๑ บาทใช้หมดแล้ว นี่ใช้ไปแล้ว ๑ บาทนี้ใช้ไปแล้ว ได้มาใหม่ก็ ๑ บาท อ้าว! ก็ขึ้นต้นด้วย ๑ บาท พอ ๑ บาทนี้ใช้ไปแล้ว พอได้มาใหม่ก็อีก ๑ บาท มันก็ ๑ บาทอยู่นั่น แต่ ๑ บาทแรกใช้ไปแล้ว

จิตมันภาวนาสงบแล้ว มันเสื่อมไปแล้ว ทีนี้พอมาภาวนาใหม่มันก็หนึ่งเหมือนเดิม หนึ่งเหมือนเดิม หนึ่งเหมือนเดิม พอหนึ่งเหมือนเดิม เราถึงได้บอกเขาไง บอกว่า “เริ่มต้นว่าให้พุทโธใหม่ ให้พุทโธใหม่” อันนี้ก็เหมือนกัน สิ่งใดที่ผ่านไปแล้วคือผ่านไปแล้ว เวลาจะเป็นจริงเราต้องกลับมาพุทโธๆๆ ของเรา กลับมาทําความสงบของใจ กลับมาให้จิตมันสงบได้ ถ้าจิตสงบได้มันก็ไปเห็นที่เราเห็นนี่ไง

สิ่งที่เราเห็นใช่ไหม พอเขาบอกว่าจิตเขาสงบแล้ว เขามองดูร่างกาย คําว่า “มองดูร่างกาย” ถ้าเป็นการปฏิบัติแบบกรรมฐานนะ คําว่า “กรรมฐาน” ผู้หญิงหรือผู้ชาย เห็นไหม ตามสถานะ จิตแต่ละคนมันไม่เหมือนกัน บางคนก็เห็นได้ บางคนก็เห็นไม่ได้ บางคนจิตสงบแล้วไม่เห็นอะไรนะ

ฉะนั้น คําว่า “เห็น” ทีนี้บอกว่าถ้าจิตมันเห็น เห็นกระดูก เห็นโครงกระดูก เห็นร่างกาย ถ้าเป็นทางฝ่ายอภิธรรมเขาจะบอกว่านี่เป็นนิมิต แล้วก็บอก “พวกนี้ภาวนาไปแล้วก็ติดนิมิต พอติดนิมิตแล้วมันก็ไม่เป็นประโยชน์อะไร เพราะมันไม่เกิดปัญญา” เขาว่าของเขาอย่างนั้นนะ

ทีนี้ในการปฏิบัติเราไม่บอกว่าติดนิมิตหรือไม่ติดนิมิต เราจะบอกว่ามันมีนิมิตหรือไม่มีนิมิตต่างหาก คําว่า “มันมี” ใครก็แล้วแต่ถ้าปฏิบัติไปแล้ว คนที่มีจริตนิสัยแบบนี้ มันต้องมีแบบนี้แน่นอน เหมือนคนเป็นไข้ คนเป็นไข้เข้าโรงพยาบาล หมอเขาต้องวิเคราะห์โรค วินิจฉัยโรคตามแต่ว่าคนนั้นเป็นโรคอะไร แล้วรักษาตามอาการของโรคนั้น

จิต จิตถ้ามันสงบโดยที่มันไม่มีนิมิต มันก็เป็นชนิดหนึ่ง คือจิตมันสงบไปเฉยๆ อย่างนี้มันก็ไม่เห็นภาพต่างๆ แต่ถ้าจิตมันมีนิมิต มีนิมิตที่เห็นนิมิต นี่นิมิตอย่างนี้ถูกต้อง นิมิตอย่างนี้ถูกต้องหมายความว่า เขาเห็นร่างกายแล้วมันแปรสภาพ มันย่อยสลายลงไปกองกับพื้น นี่มันเป็นนิมิต แต่นิมิตในเรื่องกายคตาสติ สติปัฏฐาน ๔ อันนั้นมันเห็นกายของมัน แต่ถ้านิมิตไปเห็นผี เห็นสาง เห็นเทวดา อินทร์ พรหม นั้นมันส่งออกไปรู้ อันนั้นไม่เป็นประโยชน์ ถ้าไม่เป็นประโยชน์ เราไม่ควรทําแบบนั้น

แต่ถ้ามันเป็นนิมิตอย่างนี้ ถ้าจิตมันสงบแล้วมันเห็นของมัน มันก็พิจารณาของมันได้ ถ้าพิจารณาของมันได้ แต่การพิจารณาแล้ว ถ้าเห็นนิมิตเห็นกาย ถ้ามันพิจารณาแล้วมันปล่อยมา ปล่อยมามันก็เป็นสมถะเหมือนกัน ถ้าเป็นสมถะ แต่ถ้าจิตมันมีสมาธิของมันแล้ว ถ้ามันไปเห็นกาย เห็นกายแล้วมันสะเทือนหัวใจ

คําว่า “สะเทือนหัวใจ” นะ การเห็นกาย เห็นกายแล้วร้องไห้ เห็นกายต่างๆ มันก็รู้ของมันได้ แต่ถ้าจิตมันสงบเข้ามา พอเห็นกาย เห็นกายนี่มันสะเทือนนะ มันสะเทือน ขนพองสยองเกล้า แล้วพอพิจารณาไป พิจารณาไปนะ ยกตัวอย่างหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านปรารถนาพุทธภูมิ พอท่านภาวนาจิตสงบเข้าไปแล้ว เวลาพิจารณาไปท่านบอกว่า เหมือนกับท่านไปถึงทางตัน มันไปแล้วมันไปไม่ได้ มันเป็นทางตัน พอเห็นกาย พิจารณาแล้วออกมาก็เหมือนเดิม มันเหมือนเดิม เห็นไหม ถ้าเหมือนเดิมแสดงว่าเราเห็นกายโดยปกติของเรา พิจารณาแล้วพิจารณาเล่ามันก็เป็นอย่างนั้น

เพราะมันล็อกไว้ไง ใจมันล็อกไว้ พระโพธิสัตว์นี่ได้ฌานโลกีย์ พระโพธิสัตว์จะวิปัสสนาเป็นอริยสัจไม่ได้ ถ้าเป็นอริยสัจปั๊บมันจะทะลุเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี ถ้าทะลุเป็นโสดาบันปั๊บ มันจบนะ เพราะโสดาบันนี่ ๗ ชาติ พอโสดาบันปั๊บมันจะเป็นพระอริยเจ้าขึ้นมาไง แต่ถ้าเป็นพระโพธิสัตว์นี่จะเป็นปุถุชน ปุถุชนปั๊บ ถ้าจิตมันสงบของมัน มันพิจารณาของมันไป พิจารณาอย่างไรก็เพื่อฌานโลกีย์ เห็นไหม พิจารณากายแล้วมันก็ปล่อย ปล่อยแล้วมันก็...

หลวงปู่มั่นท่านบอกท่านพิจารณากาย พิจารณากายเสร็จแล้วเวลามันคลายออกมามันก็เหมือนปกติ เหมือนเราก่อนภาวนา เรามีความรู้สึกอย่างไร มันก็มีความรู้สึกอย่างนั้น มันไม่ถอดถอนกิเลสไง ก็เหมือนเราภาวนาไปแล้ว เหมือนเราทํางานแล้วไม่มีผลตอบแทนไง “เอ๊! เราก็ทํางานแล้ว เราก็พิจารณากายแล้ว ถ้าเราพิจารณากายแล้วทําไมเป็นแบบนี้ล่ะ”

ท่านใคร่ครวญของท่านเอง ท่านมีบารมีมาก พอท่านใคร่ครวญปั๊บ ท่านบอกว่า “มันน่าจะติด” ติดที่ว่าท่านปรารถนาไว้ ฉะนั้น ท่านถึงต้องลาโพธิสัตว์ ลาความจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่อไปในอนาคต ท่านกําหนดจิตของท่านสงบเข้าไปแล้วลา ถึงบอกว่าท่านใช้ปัญญานะ

ก่อนที่จะลาเราก็คิดกันว่า “เราเป็นพระโพธิสัตว์แล้วเราจะลาๆ”

ไอ้นี่มันเป็นสัญญาอารมณ์ มันเป็นความคิดเปลือกนอก คือมันคันที่ผิวหนัง เราก็เกากันที่ผิวหนัง แต่จริงๆ แล้วโพธิสัตว์มันเป็นแผลใจ แผลเป็นในหัวใจ มันจะต้องไปลากันที่นั่น มันต้องไปถอดถอนกันที่นั่น

ท่านถึงพิจารณาของท่านนะว่า “ถ้าเราเป็นพระโพธิสัตว์ เราอยากจะปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็ต้องภาวนาสร้างบุญญาธิการไปอย่างนี้เรื่อยๆ เกิดตายๆ การเกิดตายนี้เป็นความทุกข์” นี่คํานี้ เราเกิดไม่ทันหลวงปู่มั่น แต่หลวงตาเวลาท่านเล่าว่าหลวงปู่มั่นท่านรําพันอย่างไร

ท่านรําพึงท่านรําพันในหัวใจของท่านว่า “เกิดตายๆ มันก็ทุกข์ แต่การเกิดตายๆ สร้างคุณงามความดีเพื่อจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าภายภาคหน้า แต่ถ้าปัจจุบันนี้มีสติมีปัญญา แล้วถ้าเราพิจารณาของเรา เราเข้าสู่อริยสัจ มันก็ถอดถอนกิเลสได้ มันก็เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน พระพุทธเจ้าก็เป็นพระอรหันต์ ถ้าเราสําเร็จชาตินี้ก็เป็นพระอรหันต์”

เลยตกลงใจว่าจะเป็นพระอรหันต์ในชาตินี้ ก็เลยสรุปเอา พอเป็นพระอรหันต์ชาตินี้ นี่มันต้องรําพึงก่อน มันต้องใช้ปัญญาใคร่ครวญ ใคร่ครวญเสร็จแล้ว ถึงอย่างนั้นแล้วก็กําหนดจิต ทําให้จิตสงบเข้าไปแล้วไปลาพระโพธิสัตว์อันนั้น นี่ถอดถอนอันนั้น ปลดเปลื้องล็อกอันนั้นออก

พอปลดเปลื้องล็อกอันนั้นออกแล้ว ท่านบอกว่าท่านก็เริ่มต้นภาวนาเหมือนเดิมนี่แหละ คือกําหนดพุทโธ ถ้าจิตมันสงบแล้วก็พิจารณากาย ทีนี้พอพิจารณากายไปแล้ว พอพิจารณากายไปแล้วมันไม่เหมือนกันแล้ว พอพิจารณากายไปมันมีความรู้สึก มีความรู้สึกว่าได้มีการกระทํางาน แล้วมันได้ถอด ได้ถอน ได้ผ่อนคลาย พอจิตพิจารณาแล้ว พอออกมานี่มันแตกต่าง

ความแตกต่าง เห็นไหม เขาบอกว่า “สมถะกับวิปัสสนามันแตกต่างกัน”

ใช่ มันแตกต่างกันเด็ดขาด แต่มันต้องมีที่มาจากจุดเริ่มต้นเหมือนกัน เหมือนเช่นเราเกิดเป็นคน เราจะมีตําแหน่งหน้าที่การงานอย่างใดก็เกิดจากเรา เพราะเราเป็นคน เราถึงมีสถานะตามตําแหน่งหน้าที่การงานของเรา เราจะมีทรัพย์สมบัติ เรามาก เราน้อย เพราะมีเรา เราถึงมีสมบัติ ถ้าไม่มีเรา ทรัพย์สมบัติมันก็เป็นทรัพย์สมบัติสาธารณะ เป็นของใคร เราไปหามา

นี่ก็เหมือนกัน บอกว่า “จะเป็นสมถะๆ” สมถะมันคืออะไรล่ะ สมถะมันคืออะไร? สมถะคือความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบ ใจมันก็มีสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน เป็นผู้รับรู้ผิด รู้ชอบ รู้ชั่ว รู้ดี รู้หลง รู้ไม่หลง รู้ความเป็นไป มันมาแก้กันที่นี่ไง ฉะนั้น มันต้องเข้ามาที่สมถะ ถ้าไม่เข้าสมถะ พอถึงสมถะแล้วค่อยวิปัสสนา แต่เข้ามาสมถะแล้ว ถ้าอย่างที่หลวงปู่มั่นท่านติดของท่านอยู่ ฉะนั้น ท่านปลดล็อกได้แล้วมันก็เข้าสู่วิปัสสนา

พอสู่วิปัสสนา เห็นไหม สมถะกับวิปัสสนาแตกต่างกัน แตกต่าง คือสมถะเข้าไปสงบ มีความสงบร่มเย็น เพราะสุขใดเท่ากับจิตสงบไม่มี แต่ก็สงบแบบฌานโลกีย์ แบบโลก แบบโลกียะ แบบสามัญสํานึก แบบวัฏฏะ คือแบบ ๓ โลกธาตุ แต่พอมันเข้าสู่วิปัสสนา มันจะถอดถอน มันจะทําลายวิวัฏฏะ มันจะทําวัฏฏะเป็นวิวัฏฏะ มันจะถอดมันจะถอน ถ้ามันถอดมันถอนมันก็มีความรู้สึกของมัน มันผ่อนคลายของมัน ถ้าผ่อนคลายของมัน นี่มันถอดมันถอนนะ “เออ! อันนี้ใช่” หลวงปู่มั่นท่านทําแล้วท่านบอก “เออ! อันนี้ใช่”

นี่พูดซะยาวเลยใช่ไหม ยาวเพราะอะไร เพราะเขาบอกว่า “จะต่อยอดอย่างใด”

คําว่าต่อยอดของเรานี่นะ เราก็คิดว่าเราจะต่อยอด เหมือนเราจะสร้างพีระมิด เราจะต่อยอดๆ ขึ้นไป นี้เป็นวัตถุนะ แต่ถ้ามันเป็นการภาวนา เวลามันเสื่อมนะมันเสื่อมหมดเลย เวลาเราทํานี่มันดีขึ้น มันจะพัฒนาของมันขึ้น

ถ้าพัฒนาของมันขึ้น เห็นไหม ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกข้อ ในพระไตรปิฎก ผู้ที่ปฏิบัติไม่ได้ผลเพราะขาดการปฏิบัติสมํ่าเสมอ ความสมํ่าเสมอคือความเสมอต้นเสมอปลาย ความเสมอต้นเสมอปลายมันจะรักษาของมัน รักษาจิตใจนี้ให้เป็นพื้นฐาน แล้วต่อยอดขึ้นไป พัฒนาขึ้นไป

เวลามันเสื่อมนะ เสื่อมถึงฐานเลย ถ้าปุถุชน เวลาเสื่อมก็กลับมาจิตปกติเลย นี่สมถะนะ ปุถุชน แต่เวลาเดินพิจารณาโสดาปัตติมรรค เวลาเสื่อมก็กลับมาปุถุชน แต่พิจารณาโสดาปัตติมรรคจนเป็นโสดาปัตติผล แล้วเราพยายามพิจารณาเป็นสกิทาคามิ-มรรค เวลาเสื่อมจากสกิทาคามิมรรคมันจะมีโสดาปัตติผลนี่รับไว้

คือพระอริยบุคคลก็คือพระอริยบุคคล ถ้ามันเสื่อม มันเสื่อมอย่างนั้น

แต่ถ้ามันเป็นปุถุชน เวลามันเสื่อม นี่มันเสื่อมหมด

ฉะนั้น คําว่า “ต่อยอดๆ” สิ่งที่มันผ่านไปแล้วมันต้องวางเลย สิ่งที่พิจารณากายไปแล้ว ถ้ามันพิจารณากายเป็นสมถะมันก็สงบระงับเข้ามา เราพิจารณากายซํ้า พิจารณากายซํ้า แต่เวลาพิจารณาไปแล้วมันบอกว่าพิจารณาไม่ได้ การพิจารณากายแล้วมันมีการพิจารณาได้ถึง ๔ ช่องทาง “กาย เวทนา จิต ธรรม” การพิจารณากาย เราพิจารณากายได้ แต่ถ้าขณะสิ่งใดที่มันเกิดขึ้นเราพิจารณาได้ทุกอย่าง

อย่างเช่นบอกว่า “ถ้าเราพิจารณากายแล้ว สิ่งใดผ่านมาเราจะไม่พิจารณาเลย เราจะพิจารณากายอย่างเดียว”

ดูอย่างเช่นหลวงตา เริ่มต้นท่านพิจารณาเวทนา ท่านสู้กับเวทนาจนตลอดรุ่งๆ ท่านผ่านนี่ไป ท่านบอกว่าจิตท่านเคยเสื่อม เสื่อมมาตลอด พอมันผ่านอันนี้ปั๊บ ท่านบอก “นี่เกาะติด มันไม่เสื่อมแล้ว” นี่โสดาบัน ท่านผ่านโดยการผ่านเวทนา

แล้วท่านพิจารณากายของท่าน กายนี้มันแปรสภาพของมันไปสู่ดิน นํ้า ลม ไฟ เห็นไหม ท่านพิจารณาหมดเลย แล้วมันรวมลง โลกนี้ราบหมดเลย แล้วขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น ที่หลวงปู่มั่นบอก “เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา”

เพราะที่ถํ้าสาริกา หลวงปู่มั่นก็พิจารณาร่างกายเหมือนกัน เพราะท่านเป็นโรคถ่ายท้อง พอท่านพิจารณาแล้วมันราบหมด คือกายกับจิตมันขาดกัน อุปาทานมันขาดหมด พอขาดหมด จิตมันรวมลง

พอรวมลง เห็นไหม สิ่งนี้ถ้าจิตคนไม่มีวาสนามันจะติดอย่างนี้ เพราะตรงนี้มันเป็นสิ่งที่คนจะก้าวเดินต่อไปในอสุภะนี่ยากมาก แต่ถ้ามันค้นคว้าได้ มันเจอได้ พิจารณาอสุภะต่อไป พิจารณาต่อไป พอพิจารณาของมันไป มันก็ขาดเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป มันดูดดื่มเข้าไปจนถึงหัวใจ มันทําลายกันที่นั่น พอทําลายที่นั่นมันก็ต่อไปอีก ต่อไป

เวลาถ้ามันเจริญแล้วเสื่อม เจริญแล้วเสื่อม ถ้ามันมีฐานของมัน มีโสดาบัน โสดาบันจะรองรับไว้เป็นอกุปปธรรม อกุปปธรรมคือไม่เสื่อม นี่ธรรมะแท้ๆ ไม่เสื่อมเด็ดขาด นี่สิ่งที่ไม่เสื่อม แต่ถ้ามันเสื่อม มันลักษณะอย่างนี้ บอกว่า “เราจะพิจารณากาย เราจะต่อยอดการพิจารณากาย เพราะเราพิจารณากายแล้วเรามีปีติ เราขนลุกขนพอง เราร้องไห้”

มันก็ฝังใจ พอฝังใจมันก็คิดว่าเราจะต้องทํางานหน้าที่นี้ๆ อย่างเดียว แต่ถ้ามันทําหน้าที่นี้มันสะดวก มันคล่องตัว เพราะเราชํานาญ ก็ทําหน้าที่นี้ แต่บางทีนะ พอเราทํางานใช่ไหม ดูสิการทํางานของคนถ้ามันชินชา มันทําบ่อยครั้งเข้ามันก็จะมีการเผอเรอ มันจะทําโดยที่ไม่รอบคอบ

ฉะนั้น ไม่รอบคอบ ถ้ามันพิจารณาแล้วเราพิจารณาอย่างอื่นบ้าง เพื่อให้จิตมันตื่นตัว เห็นไหม พิจารณาจิตก็ได้ พิจารณาเวทนาก็ได้ พิจารณาสิ่งต่างๆ ก็ได้ ให้มันเป็นปัจจุบันไง ถ้ามันเป็นปัจจุบันมา มันเป็นของมัน มันพิจารณาของมัน มันพิจารณาได้มันก็จะเป็นประโยชน์กับเรา จิตมันได้ใคร่ครวญของมัน

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า คําว่า “ต่อยอด” นี่คําถามอยากจะถามว่า “ถ้าทําอย่างนี้แล้ว ทําอย่างไรต่อไปแล้วมันจะเจริญไปข้างหน้า”

คําว่า “เจริญไปข้างหน้า” นะ เวลาเราปฏิบัติกัน คําว่า “ล้มลุกคลุกคลาน” เพราะมันต้องถนอมรักษา ฉะนั้น เวลาเราดูครูบาอาจารย์ของเรานะ เวลาครูบาอาจารย์ ถ้าใครภาวนาเป็นท่านพยายามจะกันให้ กันให้หมายถึงว่า จะไม่ให้คนเข้าไปคุยด้วย จะไม่ให้คนเข้าไป เพราะกิเลสนี้มันร้ายมาก ทั้งๆ ที่มันพยายามจะแสดงออกอยู่แล้ว แต่ถ้าพอใครก็แล้วแต่ได้คุยกัน ได้คลุกคลีกัน พอคลุกคลีกันสติมันต้องเผลอแน่นอน

พอมันเผลอปั๊บนะ พอมันเสื่อมแล้ว ทีนี้เอาขึ้นได้ยากมาก พอเอาขึ้นได้ยาก คนภาวนาทุกคนต้องรู้ว่าเจริญแล้วเสื่อม ใครไม่เคยปฏิบัติจะไม่รู้ว่าจิตมันดีนี่มันดีแค่ไหน แล้วเวลามันเสื่อมนี่มันร้อนรนแค่ไหน คําว่า “เจริญแล้วเสื่อม” เป็นเรื่องปกตินะ คําว่า “เรื่องปกติ”

แล้วทํางานที่ว่าไม่เสื่อมเลยมีไหม? ขิปปาภิญญาที่ว่าปฏิบัติง่ายรู้ง่ายนี่มี แต่กว่าจะมีเขาก็ต้องสร้างบุญญาธิการมามาก เพราะคนสร้างบุญญาธิการมามาก เราสังเกตได้ไหม เด็กบางคนมันจะมีปฏิภาณดีมาก ปฏิภาณไหวพริบ ปัญญานี่เขาสร้างของเขามานะ แล้วเขาสร้างของเขามามันยังลุ่มๆ ดอนๆ ชีวิตของคนยังไม่แน่นอน

แต่เวลาเราปฏิบัติขึ้นไป สิ่งที่เราปฏิบัติมา ถ้ามันเจริญขึ้นๆ เห็นไหม จิตมันดีขึ้น จิตมีหลักมีเกณฑ์ขึ้น แล้วถ้าเราดูแลรักษาไม่ดี เวลามันเสื่อมนะ พอมันเสื่อมนี่รู้ว่าเสื่อม พอรู้ว่าเสื่อมเราจะตั้งใจว่าจะรักษานะ ความตั้งใจนั้นมันเลยไปกระเทือนให้จิตนี้เสื่อมลงๆๆๆ เสื่อมจนหมดเลย แล้วทําอย่างไรล่ะ ตอนนี้ก็หาทางออกไม่ได้

แต่ถ้าเป็นคนมีหลักนะ มันจะเสื่อมหรือมันจะเจริญ ช่างหัวมัน นั่นเป็นเรื่องของมัน เราจะรักษาเหตุของเราไว้ เราจะตั้งสติของเราไว้ เรากําหนดพุทโธ

เวลาตั้งสติกําหนดพุทโธ คิดดูสินํ้าป่ามันมา แล้วเราต้องตั้งสติพุทโธๆ แล้วนํ้าป่าพุ่งเข้าใส่นี่ใครกล้าทําบ้าง? ทุกคนก็ไม่กล้าทํา เราจะบอกว่า อาการเสื่อม อาการจิตเสื่อม เวลามันถอยกรูดๆๆ มันเหมือนนํ้าป่ามันพุ่งเข้าใส่เลย แล้วเรามัวแต่พุทโธๆ อยู่นี่เราจะพ้นจากนํ้าป่าได้อย่างไร นี่คือความรู้สึกนึกคิดไง

แต่มันจะเป็นนํ้าป่า จะเป็นพุทโธต่างๆ นี่มันเป็นนามธรรม ถ้ามันจะเสื่อมก็ให้มันเสื่อมไป มันจะเป็นอย่างไรให้มันเป็นไป เรากําหนดพุทโธของเราไว้ เราตั้งสติของเราไว้ เป็นปัญญาอบรมสมาธิไว้ แค่นี้ไอ้นํ้าป่ามันไปไม่ได้หรอก นํ้าป่ามันก็เกิดจากจิตทั้งนั้นน่ะ อาการต่างๆ ที่เกิดจากความรู้สึกเราเกิดจากจิตหมด แล้วพอจิตมันเสื่อมมันก็ไหลไปกรูดๆ ไป มันก็ไหลไปหมด

แต่ถ้าเราตั้งสติปั๊บ ไอ้ที่ไหลกรูดๆ ไป ไหลกรูดๆ มันคืออะไร? คืออาการ พอเราตั้งสติปั๊บ กําหนดพุทโธไปแล้ว ไอ้ที่ไหลๆ ไปมันจะไหลไปได้อย่างไร ถ้ามันไหลไปไม่ได้

แต่นี้เพราะความตกใจ เพราะความไม่เป็น เพราะความไม่รู้ไง พอมันไหลก็ไหลกรูดๆ ไปเลย แล้วก็บอก “โอ๋ย! มันเสื่อม มันทุกข์ มันยาก”

มันเสื่อม เราก็เสื่อมกับมันไป พอมันเสื่อมเราก็ตกใจ พอมันเสื่อมเราก็ไหลไปกับมัน พอไหลกับมันไปเราก็ไปหมดเลยไง แล้วก็ไปนั่งทุกข์อยู่นั่น คอตกอยู่นั่นนะ “อู้ฮู! ปฏิบัติ ๕ ปี ๑๐ ปีก็ไม่เห็นได้อะไรเลย ปฏิบัติมาแล้วเราก็ทุกข์ขนาดไหน”

ปฏิบัติมา ๕ ปี ๑๐ ปีนะ ถ้ามันเสื่อมก็เรื่องของมัน แล้วเราก็มีความเพียรของเรา มุมานะของเรา

หลวงปู่มั่นท่านบอกหลวงตาอย่างนี้ “จิตนี้เหมือนเด็กๆ เด็กมันต้องกินอาหารของมัน เด็กมันเผลอของมัน มันก็ไปเที่ยวของมัน มันไปเที่ยวนะ มันเสื่อม มันเสื่อมไปหมดเลย ช่างหัวมัน ขอให้พุทโธๆ ไว้ พุทโธนี้คืออาหารของใจ เดี๋ยวเด็กมันไปเที่ยวจนมันไม่มีอาหารกิน มันไปเที่ยวจนมันไม่มีแรงนะ มันต้องกลับมาหาพุทโธ ให้พุทโธๆ ไว้”

หลวงตาท่านเชื่ออาจารย์ ท่านเชื่อโดยความเชื่อมั่นของท่าน ท่านก็พุทโธๆๆ ไว้ ท่านบอกว่าเป็นอย่างนั้นจริงๆ มันเสื่อมจนหมดแล้ว มันเสื่อมจนไม่รู้จะไปไหนแล้ว พอพุทโธๆ เดี๋ยวมันกลับมาดี มันกลับมาดีของมันเอง เห็นไหม พอดีขึ้นมา คําว่า “กลับมาดีของมันเอง” เองได้อย่างไร? เองเพราะมันมีพุทโธไว้ไง

แต่เวลามันเสื่อม พอมันเสื่อมมันก็รับรู้อารมณ์ข้างนอกต่างๆ แล้วความรู้สึกเรานี่เราก็เห็นด้วยบวกไปกับมันไง รับรู้เรื่องนั้นๆ แล้วก็ตื่นเต้นไปกับมัน มันยิ่งเสื่อม เสื่อมก็ยิ่งไป ยิ่งไปมันก็ยิ่งคิด ยิ่งคิดมันก็ไหลหมดเลย แล้วก็นั่งคอตกไง

แต่ถ้าคนเป็นนะมันกล้าสลัด กล้าสลัดความรู้สึกอันนั้นทิ้งไป แล้วเรากําหนดพุทโธของเราไว้ ตั้งพุทโธของเราไว้ “พุทโธๆๆ” แล้วตั้งสติของเราไว้ อยู่อย่างนี้ พุทโธอยู่อย่างนี้ จะเจริญ จะเสื่อม จะไปไหน ขอเชิญตามสบาย

“ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” ถ้าเรารักษาเหตุของเราแล้ว มันจะเสื่อมขนาดไหนให้มันเสื่อมไป ถ้าเรารักษาเหตุแล้วมันเสื่อม ให้มันเป็นไป เป็นการพิสูจน์กัน พอเดี๋ยวมันเป็นจริงแล้วมันวิ่งมาหาเราเอง

พอวิ่งเข้ามาหาจุด เห็นไหม เพราะว่าพุทโธ ใครเป็นคนพุทโธ? พุทโธคือการวิตก วิจาร ระลึกรู้ ระลึกขึ้นมา นึกพุท วิจารคือพุทกับโธ พุทโธๆ นี่วิตก วิจาร ถ้ามันพุทโธชัดๆ วิตก วิจารชัดๆ ตัวจิตมันอยู่นี่! ตัวจิตมันอยู่นี่! ตัวจิตคือตัวความรับรู้ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

ถ้าผู้รู้มันกําหนดอยู่กับพุทโธ อาการจากผู้รู้ที่มันไหลออกไปนี่มันเรื่องของมัน อยู่กับพุทโธนี่แหละ แต่เราไม่ใช่ เพราะพุทโธมันเป็นความตั้งใจที่เราเหนื่อย เราต้องรวบรวมพลังงาน ต้องตั้งสติ แต่ถ้าไหลไปตามอารมณ์นะ มันเสื่อม มันทุกข์ โอ๋ย! อันนี้ชอบ เพราะมันไหลไป มันไม่ต้องทําอะไรเลย นี่ อันนี้คือตามนํ้าไง ลอยตามนํ้าไป ลอยตามนํ้า ลอยตามกระแสไป ลอยตามความเสื่อมไป อันนี้ไม่ต้องทําอะไรเลย

แต่ถ้าพุทโธๆ ต้องฝืน ต้องฝืนไง

ฉะนั้น พอจิตมันเสื่อม เราอยากจะแก้ไข แต่ด้วยตัณหาความทะยานอยาก ด้วยกิเลส ด้วยสมุทัย เราไม่รู้หรอก เราก็ไหลตามความเสื่อมไปโดยที่เราไม่รู้ว่าเราไหลตามความเสื่อมไป แต่พอเราจะตั้งขึ้นมาว่าพุทโธๆ เพื่อจะทวนกระแส เพื่อจะตั้งสติ มันกลับว่ามันเป็นงานที่หนักหนาสาหัสสากรรจ์ หนักหนาสาหัสสากรรจ์เพราะจิตมันเสื่อม

ในการปฏิบัตินะ ใครเจริญแล้วเสื่อมจะรู้ว่า ถ้าโดยปกติ เราเป็นคนปกติมา เหมือนคนไม่เป็นไข้ ไม่เป็นผู้ป่วย มาถึงเป็นปกติ ภาวนามันก็ง่าย แต่เวลาจิตมันเสื่อมไปแล้วมันเหมือนคนไข้ พอเราทําหน้าที่การงานเสร็จแล้ว มันมีไข้ มันเสื่อมไป คนไข้ คนที่ไม่มีกําลัง คนที่สุขภาพไม่ดีแล้วมาทํางาน มันทํางานยากกว่าคนที่ปกติที่ไม่เป็นไข้

จิตไม่เคยภาวนาเลย เหมือนคนปกติไม่เป็นไข้ ทําสิ่งใดมันก็ทําได้ตามกําลังของตัว แต่พอเวลามันทําแล้วมันเสื่อมไป มันอะไรไป เหมือนจิตใจมันอ่อนแอลง มันเป็นไข้ จะฝืนกลับมาให้ทํางานเหมือนคนปกติมันต้องใช้กําลังมากกว่า เห็นไหม เวลาจิตมันเสื่อมไปมันถึงปฏิบัติยากกว่า แต่ยากกว่า อาการแบบนี้...

นักกีฬา คนทํางานทุกคนต้องมีอุปสรรค ต้องผ่านอุปสรรคของตัวเองมา การภาวนา ถ้าทุกคนได้ผ่านอุปสรรคแล้ว ความเข้าใจแล้วนี่ จะแก้ไขตัวเอง จะทําจิตนั้นให้มีหลักมีเกณฑ์ การภาวนาจะแก้ไขตัวเองได้ แล้วมันจะผ่านไปได้ แต่ถ้าไม่ได้มันก็ต้องล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ แล้วเวลาพูดขนาดนี้ แต่เวลาทํามันก็ยังงงๆ อยู่นะ เพราะอะไร

เพราะคําถามนี้ เราบอกว่า เขาเคยภาวนามาแล้ว แล้วมันเสื่อมหมดเลย แล้วมาหาเรา เห็นไหม เราบอกว่า ไอ้เสื่อมก็คือมันผ่านไปแล้ว คืออดีต เราให้พุทโธใหม่ แล้วพุทโธแล้วมันกลับมาดีขึ้น ดีขึ้นคือเขาเห็นกายของเขา มันเสื่อมสภาพของเขา แล้วตอนนี้มันก็หายไปอีกแล้วไง (หัวเราะ) แล้วตอนนี้มันก็หายไปอีกแล้ว แล้วหลวงพ่อให้ทําอย่างไร

นี่มันก็เหมือนเดิม เหมือนเดิมหมายถึงว่า เราก็ต้องกลับมาฟื้นฟูของเราใหม่ เราต้องกลับมาฟื้นฟู เห็นไหม คําถาม “อาการที่เกิดขึ้นคืออะไรคะ หลวงพ่อช่วยเมตตาด้วย แล้วต่อไปข้างหน้าหนูจะภาวนาอย่างไรต่อไป”

อาการที่เกิดขึ้น พอจิตมันสงบแล้วมันเห็นของมัน ถ้าเห็นของมัน เห็นกาย เราเห็นกายได้ ถ้าเห็นกายแล้วมันถอดมันถอน ปีติ ขนลุกขนพองนี่ใช้ได้ ฉะนั้น ใช้ได้แล้ว สิ่งนี้คือการจิตสงบแล้วเห็น เห็นไหม สติปัฏฐาน ๔

เราจะบอกว่า ถ้ามีจิตรู้ ถ้ามีจิต มีสัมมาสมาธิ รู้กาย รู้เวทนา รู้จิต รู้ธรรม นี้คือสติปัฏฐาน ๔ ถ้าไม่มีจิต ไม่มีจิตหมายถึงว่า จิตคนไม่สงบ จิตคนเป็นปุถุชน ความรู้สึกนึกคิดนี่เราจะคิดเอาไง คิดถึงกาย คิดถึงเวทนา คิดถึงจิต คิดถึงธรรม ใช้ปัญญา เขาบอก “อย่างนี้ใช้ปัญญาสติปัฏฐาน ๔” เราบอก นี่สติปัฏฐาน ๔ แบบโลก โลกียะ สติปัฏฐาน ๔ ปลอมๆ

ถ้าสติปัฏฐาน ๔ จริง สติปัฏฐาน ๔ จริง คืออริยสัจ คือสัจจะความจริง คือจิตสงบ จิตมีหลักมีเกณฑ์ จิตสงบ เห็นไหม พระพุทธเจ้าไม่ได้บอกว่า นาย ก. นาย ข. นาย ง. ไม่เคยพูด พระพุทธเจ้าบอก “จิตสงบ” พอจิตสงบ ทุกคนมีจิตหมด ชื่อเสียงเรียงนามนี่สมมุติตั้งขึ้น

แต่ความรู้สึกนึกคิดก็คือความรู้สึก ถ้าความรู้สึกนี้มันสงบเข้ามา ตัวนั้นตัวที่จิต เพราะทุกคนมีสิทธิเสรีภาพ ทุกคนมีความเสมอภาค ทุกคนมีโอกาสเหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบแล้วจิตมันพิจารณาได้ ถ้าจิตมันพิจารณาได้ ถ้าจิตสงบแล้วนั่นล่ะมันถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ถ้าตามความเป็นจริง พอตามความเป็นจริงเพราะอะไร เพราะมันมีรสของธรรม รสของธรรมเพราะมันเป็นผู้พิจารณา มันเป็นผู้ค้นคว้า มันรู้มันเห็น มันซาบซึ้งนะ เวลามันปล่อยนะ โอ้โฮ! เวลามันปล่อย เหมือน...

นี่ยกกลับไปที่หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นพิจารณากายไป พิจารณากายไปนะ พอพิจารณากายไปแล้ว พอออกจากพิจารณามา “อืม! ไม่มีรสไม่มีชาติ ปกติ” เพราะท่านติดโพธิสัตว์ พอติดโพธิสัตว์ การกระทําพระโพธิสัตว์เข้าได้แค่ฌานโลกีย์ ฌานโลกีย์คือโลก โลกก็คือเหรียญด้านหนึ่ง นี่โลกียปัญญา ฌานโลกีย์ แต่โลกุตตรปัญญา ภาวนามยปัญญาที่เกิดจากสัมมาสมาธิมันเป็นเหรียญอีกด้านหนึ่ง ถ้าเหรียญอีกด้านหนึ่งนี่เป็นธรรม โลกกับธรรม เหรียญสองด้านอยู่ด้วยกัน

ทีนี้เราเป็นเหรียญอยู่ตรงกลาง แล้วตรงไหนเป็นโลก ตรงไหนเป็นธรรมล่ะ ตรงไหนเป็นโลก ตรงไหนเป็นธรรม ตรงนี้มันทําให้งง

แต่ถ้าผู้ที่ปฏิบัติไปแล้ว ถ้ายังไม่เคยเข้าธรรมนี่ไม่รู้ ถ้าไม่เคยภาวนาจนเกิดปัญญา ยังไม่รู้ว่าอะไรเป็นโลกียะ อะไรเป็นโลกุตตระ แต่ถ้าเคยเข้ามาสู่ทางธรรมแล้ว มันรู้เลยว่าที่ผ่านมาเป็นโลกียะ ที่ผ่านมาเป็นโลก แต่พอมันเข้าสู่ธรรมปั๊บ พอเข้าสู่ธรรม มันจางคลาย กิเลสมันเริ่มเบาลง กิเลสมันเริ่มถอดถอนลง “เออ! อันนี้เป็นธรรม” พออันนี้เป็นธรรม เพราะว่ามันมีรสมีชาติ พอเป็นธรรมนี่มันเข้าไปแล้ว

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ถ้ามันเป็นสติปัฏฐาน ๔ ถ้าจิตมันสงบแล้ว เขาถามว่า “นั่นมันคืออะไร สิ่งที่ทํานั้นคืออะไร”

สิ่งที่ทํามา มันภาวนามา มันเป็นปัจจัตตังนะ ตัวเรา เรารู้เอง แต่นี่ให้ยืนยันก็ยืนยันว่าถ้าจิตสงบแล้วพิจารณานี่ถูกต้อง แล้วถ้าต่อไปข้างหน้า ต่อไปข้างหน้านะ เวลาใครไปถามเรื่องการภาวนากับหลวงตา

ถามว่า “ถูกไหม”

หลวงตาจะบอกว่า “ถูก”

แล้วผู้ถามก็ถามต่อไปว่า “ทําอย่างไรต่อไป”

ท่านบอก “ให้ซํ้า”

คําว่า “ซํ้า” หมายถึงว่า เราทําถูกต้องแล้วถึงซํ้าในทางที่ถูก

แต่ถ้ามันผิดท่านจะบอกว่า “อย่างนี้ผิด” อย่างนี้ผิดหมายถึงว่า ให้ใช้ปัญญาใหม่ คือให้วาง ให้วางสิ่งที่เราทําอยู่นี้ แล้วให้ใช้ความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบแล้ว ถ้ามันพิจารณาได้นะ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม สิ่งที่เราพิจารณาได้ ถ้าเราพิจารณาได้มันเป็นความจริง นี่รสของมัน เห็นไหม

เรามีผลตอบแทน เราจะวางคําถามที่เราเคยถามไว้นั้นเอง คําถามที่เราถามไว้ว่า “นี้คืออะไร” เราจะวางเลย เพราะเราได้การยืนยัน เห็นไหม มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เรารู้เองเห็นเอง ความยืนยันอย่างนั้นมันเป็นความถูกต้อง เราจะวางสิ่งนั้นเอง แล้วอย่างนี้เรารู้เอง พอเรารู้เอง เราทําอะไรนี่ชํานาญในวสี แล้วเราจะต่อยอดขึ้นไป คําว่า “ต่อยอด” พิจารณากายซํ้าแล้วซํ้าเล่านะ

ฟังให้ดี ฟังให้ดีนะ ใครพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม พิจารณาขนาดไหนมันปล่อยวางแล้ว แล้วพอจิตสงบแล้วนี่จับได้ จับได้! ค้นหาแล้วมี มีความรู้สึกคือเวทนา ความรู้สึกของจิต จิตยุบยิบๆ นั่นคือเวทนาแล้ว มันขัดข้องหมองใจ แต่ถ้ามันผ่องใส ถ้ามีธรรมารมณ์ ธรรมะ ธรรมะที่เรารู้แล้ว แต่มันมีความรู้สึกนึกคิด นี่คือธรรมารมณ์ “ธรรมารมณ์” อารมณ์ที่มันจับ อารมณ์เรื่องธรรมะ อารมณ์เรื่องละเอียดเรื่องหยาบ นี่จับ แล้วพิจารณาซํ้าๆ ไป

ถ้าเห็นกายพิจารณาซํ้า การพิจารณาซํ้าๆ ซํ้าๆ ไป จากตทังคปหาน คือความรู้ชั่วคราว ความใช้ปัญญาชั่วคราวแล้วมันปล่อยวางๆ ซํ้าจนถึงที่สุดมันจะขาด คําว่า “ขาด” คือมันสมดุลแล้วมันขาด พอมันขาดนั่นจะเป็นสมุจเฉทปหาน

คําว่า “ขาด” พอขาดไปแล้วมันจะรู้เอง ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ความรู้สึกนึกคิดเรานี่ไม่ใช่เรา แต่ถ้าเป็นปกตินี่มันไม่ใช่เราได้อย่างไร มันกระตุ้นเราให้เราคิด มันทําให้เรามีความรู้สึกนึกคิด แต่พอพิจารณาโดยธรรมไปแล้ว พอมันขาดแล้วมันจะเก้อๆ เขินๆ อยู่แยกจากกัน แต่คิดได้ทําได้ แต่แยกจากกัน เป็นผู้ควบคุม เป็นผู้ทํางาน

ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ สักกาย-ทิฏฐิ ความเห็นผิดในทิฏฐิ ความเห็นผิดว่าเป็นเรา เป็นของเรา แต่ถ้าเวลาเราเห็นถูกแล้ว เห็นถูกมันก็มีอยู่ นี่เห็นถูก แต่ไม่ใช่เรา มันเป็นสัญชาตญาณ เป็นธรรมชาติของมันอย่างนั้น แต่เรามีสติปัญญา มีความรู้สึกนึกคิด เราควบคุมได้หมด นี่เวลามันขาด ขาดแล้วก็คือจบไง ถ้าขาดอันนั้นจบ เพราะอะไร เพราะเกิดการซํ้าแล้วซํ้าเล่า

แต่คนส่วนใหญ่พอพิจารณาไปแล้ว พอมันปล่อยวางแล้ว เพราะการปล่อยวางแต่ละครั้งมันต้องใช้พลังงานมากนะ ต้องตั้งสติ ต้องทําสมาธิให้มั่นคงแล้วพิจารณาไป พิจารณาไปเหมือนคนบริหาร ผู้บริหารจะรู้ว่าเรากําหนดนโยบายนี่เราเครียดมากนะ เรากําหนดนโยบายไปแล้ว เราบริหารนโยบายของเรามันจะเป็นไปตามนั้นไหม บุคลากรจะทําอย่างนั้นหรือเปล่า ทําเสร็จแล้วมันจะทําสําเร็จหรือไม่สําเร็จ...โอ๋ย! เครียด

การภาวนาก็เหมือนกัน มันใช้ปัญญาไป อื้อหืม! ทํางานภาวนานี่เหนื่อยมาก การภาวนานี่งานสุดยอดแล้ว หลวงตาถึงบอกว่า ถ้าใครยังไม่เคยใช้ภาวนา อย่าเพิ่งว่าทุกข์นะ ไอ้ว่าทํางานหนักๆ อย่าเพิ่งคุย! อย่าเพิ่งคุย! พอให้นั่งเฉยๆ นี่แหละ แต่พิจารณานี่ โอ้โฮ! มันซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันละเอียดเข้าไปๆ แล้วเราบริหารมันได้ เราดูแลได้ แล้วคนดูแลได้นะ...

ฉะนั้น ย้อนกลับมาที่ว่า คนเคยเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ พอขึ้นมาถึงตรงนี้จะระวัง ใครขึ้นมาพิจารณาแล้ว พอตทังคปหาน คือพิจารณาแล้วมันปล่อยไง เข้าใจว่าเป็นธรรม แล้วปล่อย ปล่อยหมายถึงว่าไม่ได้ดูแลรักษา มันจะเสื่อมๆๆ ถอยกรูดๆ เลย พอถอยกรูดๆ เลยนะ

พอกลับไปเป็นปกติ เพราะมันก็เป็นอารมณ์สามัญสํานึก นี่จะเสียใจ โอ้โฮ! ทําขึ้นไปได้ขนาดนั้นแล้ว แต่มันยังไม่ได้สรุป ยังไม่จบ งานยังไม่จบ นี่เจริญแล้วเสื่อม ก็กลับมาเป็นปุถุชน กลับมาเหมือนเรา กลับมาเหมือนคนที่เริ่มต้นปฏิบัติใหม่นี่ แล้วถ้าอยากได้ผล อยากได้ผล อยากได้ความเป็นไป ก็ต้องลงทุนลงแรงเหมือนเดิมขึ้นไป ถ้าใครเจริญแล้วเสื่อมมันจะฝังใจ

ฉะนั้น พอมันฝังใจว่ามันทุกข์ยากขนาดนั้น พอมันพิจารณาแล้วมันพยายามจะรักษาไว้ นี่บริหารไว้ นโยบายของเรา การกระทําของเรา มันเป็นนามธรรมนะ “งานภายใน” งานใช้ปัญญา งานภายใน มันไม่มีใครจะเกื้อกูลเราเลยล่ะ เราจะต้องรักษาของเราเอง

นี่มันพิจารณาแล้วมันก็รักษาของมันไว้ หลบหลีก ฉะนั้น คนที่ภาวนาเป็นเขาจะหลบเขาจะหลีก บางคนนี่บอก “คนนั้นเห็นแก่ตัว ไม่คุยกับเรา ไม่อะไร”

นั่นล่ะของเขา เขาก็รักษางานของเขา ถ้าคนภาวนาเป็นแล้วจะเห็นใจ แล้วพยายามจะให้โอกาส

ฉะนั้น เราพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ซํ้าแล้วคือพิจารณาด้วยปัญญารอบหนึ่ง บางทีปัญญามันมากเกินไปนะ ปัญญามากเกินไป สมาธิมันอ่อน มันไม่ปล่อย คือพิจารณาแล้วมันไม่ขาด ถ้าสมาธิมันแรงเกินไปนะ พอสมาธินี่เหตุ โจทย์ชัดเจนมากเลย แต่ปัญญามันก็ไม่สมดุล เห็นไหม มรรคสามัคคี เวลามันสมุจเฉทปหานมันต้องสมดุลหมด

มรรคสามัคคี สติชอบ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ ทุกอย่างชอบธรรม ความชอบธรรมของมันอยู่ที่การฝึกหัด พอการฝึกหัด พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ พอมันมรรคสามัคคี มันรวมตัว มันสมุจเฉทนะ เวลาคนภาวนานี่แสนทุกข์แสนยาก แต่เวลามันขาดนะ ในธรรมะของพระพุทธเจ้า ในธรรมของครูบาอาจารย์บอกว่า “ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น” แพล็บ! “ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น” แต่กว่าจะมาถึงตรงนี้ได้ต้องสมบุกสมบัน ต้องตรวจสอบ ต้องทดสอบ ต้องมีการกระทําซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถ้าถึงที่สุด

พวกเวไนยสัตว์ ถ้าทางโลกนี่ชนชั้นกลาง ชนชั้นกลางหมายถึงว่าผู้ที่มีฐานะอยู่ในสังคมที่เป็นชนชั้นกลาง เห็นไหม ขิปปาภิญญาคือพวกเศรษฐี มหาเศรษฐี เขามีเงินมีทองของเขา เขาทําอะไรก็สะดวกของเขา นี่ขิปปาภิญญา แต่ส่วนใหญ่ชนชั้นกลางนี่นะ เวไนยสัตว์ เวไนยสัตว์เป็นผู้ที่มีโอกาส อย่างพวกเราส่วนใหญ่เป็นชนชั้นกลาง จะต้องขวนขวาย จะต้องทําอะไรให้มันชัดเจนของเรา ทีนี้ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถึงที่สุดเวลามันขาดนะ แล้วถ้าขาด เวลาขาดเป็นโสดาบัน

ที่เราฟังๆ มาเป็นโสดาตราสิงห์หมดเลย ไม่มีโสดาบันหรอก ถ้ามีโสดาบันต้องพูดโสดาบันถูก กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ เป็นอย่างใด ส่วนใหญ่ตอนนี้มันโสเดา มันเดากันไป คือมันพูดถูก พูดธรรมะได้ ธรรมะในตําราบอกไว้อย่างนี้ แล้วพูดธรรมะแบบนี้แล้วเกิดจินตนาการ จินตนาการให้เป็นแบบนั้นแล้วก็ว่าเป็น...ไม่เป็นหรอก ถ้ามันเป็นนะ เวลามันขาด ขาดอย่างไร

หลวงตาท่านพูดประจํา เวลามันขาด กายกับจิตมันแยกเป็น ๓ ทวีป กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันแยกออกหมด แล้วมันกลับมารวมกันไม่ได้อีกเลย เหมือนกับแก้วที่มันแตกแล้ว เอามาประกอบไว้มันก็แก้วแตกแล้วที่มาประกอบไว้เฉยๆ จะทาด้วยกาว จะทําอะไรสมานไว้มันก็แค่สมานไว้เป็นแก้ว นี่ก็เหมือนกัน เวลามันขาดแล้วต่อกันไม่ได้เลย อย่างไรอย่างนั้นเลย อยู่อย่างนั้นตลอดไป ถ้าอย่างนั้นแล้วนี่ อันนั้นจะเป็นสมุจเฉทปหาน

นี่คําว่า “หนูจะภาวนาต่อยอดอย่างไรต่อไป”

กลับไปทําความสงบนะ ทําความสงบแล้วกลับมาพิจารณา พิจารณาอย่างนี้ พิจารณากายก็ได้ นี่เขาว่าพิจารณากายแล้วดีไง ทีนี้เราคิดว่า...ไม่ใช่คิดหรอก โดยข้อเท็จจริงเลย คนเราทํางานหน้าเดียวบางทีมันจําเจ ฉะนั้น เวทนาก็ได้ จิตก็ได้ ธรรมก็ได้ แต่เอากายนี้เป็นหลัก เอากายเป็นหลัก กายนี้เป็นกําปั้นทุบดิน มันชัดเจนมาก พิจารณากายซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถึงที่สุดถ้ามันต่อยอด ถ้าต่อยอดได้กลับมา มันพิจารณาแล้วมันจะปล่อย ปล่อยนี่คือตทังคปหาน แล้วพอมันสมุจเฉทปหานมันก็จบ

เพราะสมุจเฉทปหานมันเป็นสันทิฏฐิโก รู้เฉพาะตน รู้ในหัวใจของเรา เราเป็นคนทํามาเอง ความลับไม่มีในโลก เราทําดีเราก็รู้ เราทําชั่วเราก็รู้ เราเป็นคนทํา คนอื่นเป็นแค่พยาน ไอ้เราเป็นคนทํานี่ จิตเหมือนกัน ถ้าเราเป็นคนทํา ถ้าเป็นโสดาบันนะ พูดมาสิโสดาบันเป็นอย่างไร

โสดาบันไม่รู้ ไม่รู้เป็นอย่างไรโสดาบัน แต่เขาบอกว่าเป็นโสดาบันน่ะ ถ้าอย่างนั้นบ้านเอ็งก็ยกให้ข้าก็แล้วกัน เอ็งไม่รู้ สมบัติเอ็งยกให้ข้าให้หมดเลย ทําไมสมบัติเอ็งไม่ยอมยกให้ล่ะ แต่เวลาธรรมะนี่จะเอา

มันเป็นไปไม่ได้หรอก ไอ้นั่นพูดถึงถ้าเขาเป็นไปอย่างนั้นใช่ไหม

นี่พูดถึงว่า “แล้วหนูจะภาวนาอย่างไรต่อไป”

ก็ภาวนาแบบที่ทํามานี่แหละ แต่ตั้งสติไว้ ตั้งสติของเรา ทําของเรา

“งานภายใน” งานภายนอกยังไหว้วานเจือจานกันได้ งานภายใน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “เราเป็นคนชี้ทาง แล้วพวกเธอเป็นคนปฏิบัติกันเอง”

คนที่อยากจะพ้นทุกข์ต้องขวนขวายด้วยกิริยาของใจนะ ด้วยสติ ด้วยปัญญา ไม่ใช่ว่า นํ้าพักนํ้าแรงภายใน นํ้าพักนํ้าแรงโดยความรู้สึกนึกคิดจากภายใน ไม่ใช่นํ้าพักนํ้าแรงจากร่างกาย นํ้าพักนํ้าแรงจากหัวใจ แล้วหัวใจมันจะทํางานภายใน แล้วปฏิสนธิจิตนี้มันจะมีขอบเขตของมัน มันจะพ้นจากโลก มันจะพ้นจากวัฏฏะ

ในการกระทําของเรามันมีผลอยู่ข้างหน้า เราจะมั่นคงแค่ไหน เราจะมีความจริงจังแค่ไหน แล้วเราจะทําของเราได้ เอวัง

๒๔

ผลลัพธ์

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๒ พฤษภาคม ๒๕๕๕

วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

นี่เขาถาม วันนั้นเขาปฏิบัติแล้วเขาถาม แล้วมันไม่มีเวลาตอบไง

ถาม : กระผมอยากเรียนถามปัญหาหลวงพ่อครับ ขณะที่ผมมาปฏิบัติภาวนาที่วัด ตอนเดินจงกรมก็พุทโธตลอด มีอยู่ครั้งหนึ่งพอพุทโธหายไป จิตมันไปพิจารณาความตายว่าญาติของเราตายไปแล้วหลายคน ต่อไปก็คงจะถึงคราวของเรา แต่พอเราตายไปแล้วร่างกายก็จะเปลี่ยนสภาพไปอย่างไร หลังจากตาย ๑ วัน ๒ วัน ๓ วัน แล้วก็เห็นภาพร่างกายเน่าเปื่อยผุพัง ผมอยากทราบว่าความรู้อย่างนี้เป็นสัญญาหรือปัญญาครับ และแยกแยะได้อย่างไร

ตอบ : โดยภาวนา พวกเรานี่ภาวนานะ โดยทั่วไป โดยหลักวิชาการ การภาวนาก็ภาวนาเพื่อให้เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามหลักการ พอจิตสงบแล้วให้เห็นสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ คือกาย เวทนา จิต ธรรม

ฉะนั้น เวลาเห็นว่ากาย เวทนา จิต ธรรม แต่เพราะพระกรรมฐาน ครูบาอาจารย์ของเราพยายามสอน สอนบอกว่าให้ทําความสงบของใจก่อน ถ้าใจมันสงบแล้ว ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมโดยความเป็นจริง มันถึงจะมีคุณค่า

แต่ทีนี้พอโดยหลักการ “ให้เห็นกายๆ” เราก็ภาวนากันว่าให้เห็นกาย จนการปฏิบัติทั่วไปบอกว่า “ให้รู้กายทั่วพร้อม ให้รู้กาย เวทนา จิต ธรรม ให้รู้ตัว สํานึกตัวทั่วพร้อม” ความสํานึกตัวทั่วพร้อม นี่มันเป็นสํานึกตัวทั่วพร้อมโดยโลกไง โดยโลกคือโดยสามัญสํานึก

แต่ถ้าเราพุทโธๆๆ พอจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันเห็นกายไง ทีนี้คําว่า “เห็นกาย” โดยสามัญสํานึก โดยทั่วไปเขาบอกว่าพิจารณาต้องเห็นกาย ความเห็นกายนี่มันเห็นกายของใครล่ะ มันเห็นกายของใคร

ความเห็นกายเพราะอะไร เพราะจิตใจของเรา เห็นไหม จิตนี้ร้ายนัก จิตนี้ดื้อนัก ถ้าเราทํางานสิ่งใด เราก็นึกได้ จินตนาการได้ คาดหวังได้ ให้มันเป็นไปอย่างนั้นได้ จิตนี้มันสร้างภาพได้ ถ้าจิตนี้มันสร้างภาพได้ การรู้การเห็นมันรู้เห็นอย่างไรถ้าจิตยังไม่สงบ

เพราะถ้าจิตสงบนะ คําว่า “จิตสงบ” นี่สําคัญมาก สําคัญที่ไหน เพราะถ้ามันไม่สงบ ดูสิคนที่พยายามทําจิตสงบ ถ้าจิตไม่สงบเราก็รู้เลยว่ามันไม่สงบ พอมันไม่สงบ มันจะดิ้นรนอย่างไร มันจะกระวนกระวายอย่างไร แต่ถ้ามันสงบ มันมีความร่มเย็นอย่างไร เห็นไหม แม้ว่าจิตสงบหรือไม่สงบ โดยสามัญสํานึกเราก็รู้ของเราเองได้ ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันเห็นกายตามความเป็นจริง เห็นอย่างนั้นมันจะขนพองสยองเกล้า

แต่ว่า “เรารู้ตัวทั่วพร้อม เป็นสติปัฏฐาน ๔ เราใช้ปัญญาของเราอยู่แล้ว ทําไมเราต้องทําความสงบของใจ ใจสงบเข้ามามันได้ประโยชน์สิ่งใด พอใจสงบเข้ามาแล้วมันก็เป็นสมถะ มันไม่ได้ประโยชน์สิ่งใดเลย”

นักกีฬาทุกประเภท ถ้านักกีฬาร่างกายไม่แข็งแรง ลงแข่งกีฬาอย่างใดนะ จะเก่งขนาดไหน เป็นไปไม่ได้หรอกที่เขาจะแข่งกีฬาชนิดนั้นได้ นักกีฬาชนิดใดก็แล้วแต่ เขาต้องฝึกฝนร่างกายเขาให้แข็งแรง ถ้าร่างกายเขาแข็งแรง เขาลงไปเล่นกีฬาสิ่งใด เห็นไหม ทักษะ ประสบการณ์ นั้นมันฝึกฝนเอาได้ แต่ความแข็งแรงของร่างกายต้องเป็นพื้นฐาน

จิตใจนี่มันเป็นพื้นฐานของโลก เราเกิดมา เห็นไหม เราเกิดมาเป็นมนุษย์ มันก็มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ สัญญาอารมณ์มันเป็นธรรมชาติของมันอยู่แล้ว พอเป็นธรรมชาติของมันอยู่แล้ว พอเรารู้กายทั่วพร้อมมันก็รู้ ก็รู้ รู้กายทั่วพร้อมก็รู้

อ้าว! รู้แล้วทําไมล่ะ?

รู้ก็คือรู้ไง

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเข้าไป พอใจมันสงบ ถ้าไปรู้แล้วนะ มันจะขนพองสยองเกล้า คําว่า “ขนพองสยองเกล้า” นี่เห็นกายเหมือนกัน เห็นกายเหมือนกันแต่ไม่เหมือนกัน เห็นกายนะ ถ้าคนที่เขาไม่สนใจ เขาไม่ดูแลของเขา เขาก็เห็นของเขา เห็นแล้วเขาก็ผ่านเลย เห็นแล้วเขาไม่สนใจของเขา แต่คนที่เขาสนใจของเขา เขาเห็นของเขา เห็นแล้วก็เห็น เห็นแล้วเห็นโดยสามัญสํานึก เห็นแล้วได้อะไร เห็นแล้วก็ร่างกายของเราไง เราก็ทําความสะอาด เราก็อาบนํ้า ทําความสะอาดของเรา ดูแลร่างกายเรา มันก็เท่านั้นน่ะ

แต่ถ้าจิตมันสงบ มันเห็นนะ “จิตเห็นกาย” ถ้าจิตเห็นกายมันเป็นคนละเรื่องเลยล่ะ

เพราะจิต จิตมันคืออะไร?

จิตมันคือพลังงาน

เวลาพระสารีบุตรถามนักบวชนอกศาสนานะ “ชีวิตนี้คืออะไร”

เขาตอบไปร้อยแปดพันเก้า

พระสารีบุตรบอก “ชีวิตนี้คือไออุ่น ไออุ่นตั้งอยู่บนกาลเวลา”

ชีวิตนี้คือพลังงานไง พลังงานคือไออุ่นตั้งอยู่บนกาลเวลา ตั้งอยู่บนกาลเวลา นั่นล่ะคือตัวจิต ถ้าตัวจิต เห็นไหม ไออุ่นตั้งอยู่บนกาลเวลา แต่มันก็เป็นสภาวะแบบนั้นตลอดไป แต่ถ้าไออุ่นมันสงบตัวเข้ามา แล้วมันรู้มันเห็นของมัน นั่นการเห็นกาย

เพราะเขาบอกว่าเขาพุทโธๆ...เราจะบอกว่าอย่างนี้นะ เราจะบอกว่า การเห็นกาย การเห็นกายโดยสามัญสํานึก การเห็นกายต่างๆ มันก็เห็นโดยธรรมชาติ เห็นโดยสามัญสํานึก เห็นโดยปกติ มันก็เป็นเรื่องธรรมดาของมนุษย์ไง จะปฏิเสธบอกว่าไม่ให้มีไม่ให้เป็น มันเป็นไปไม่ได้หรอก แต่การมีการเป็นนั้นมันมีการมีการเป็นของโลกๆ นี่ปฏิบัติเพื่อโลกมันก็ได้โลกไง

แต่ถ้าปฏิบัติเพื่อธรรม ปฏิบัติเพื่อธรรมมันก็ได้ธรรม มันเป็นอย่างนี้จริงๆ ของมันเป็นอยู่แบบนี้ เราปฏิเสธสิ่งที่มีอยู่ไม่ได้หรอก เราปฏิเสธสิ่งที่มีอยู่ได้อย่างไร สิ่งที่มีอยู่ก็คือมันมีอยู่ แต่ที่เราประพฤติปฏิบัติกัน สิ่งที่มีอยู่นี่เราจะเอามาสร้างประโยชน์ไง

ดูทางโลกเขา เห็นไหม เขาเกิดมาเป็นมนุษย์ เขาเกิดมาเขามีศักยภาพนะ เขาทํามาหากิน เขาประสบความสําเร็จ เขาก็ประสบความสําเร็จของเขา แต่เวลาเขาใกล้จะตาย เขาก็ต้องมอบมรดกนี้ไว้ให้แก่ลูกหลานของเขา แล้วเขามีสิ่งใดติดตัวเขาไปล่ะ เห็นไหม ปฏิบัติเพื่อโลกมันก็ได้โลกไง

โลกเขาประสบความสําเร็จนะ เขาเกิดมาทํามาหากินถูกไหม? ก็ถูก เขาประกอบสัมมาอาชีวะถูกไหม? ก็ถูก เขาเป็นคนดีไหม? ก็ดี เขาทําทุกอย่างดีไหม? ดี ดีแล้วได้อะไรล่ะ? ดีแล้วก็เกิดตายไง เกิดตายเพราะอะไร? เกิดตายเพราะจิตมันไม่มีสมบัติ ไม่มีอริยทรัพย์เป็นสมบัติของจิตดวงนั้นไป

แต่ถ้าผู้ประพฤติปฏิบัตินะ เวลาจิตมันสงบเข้ามาแล้ว จิตสงบเข้ามาแล้วจิตมันพิจารณา จิตพิจารณา จิตมันผ่อนคลาย จิตมันได้สํารอก มันได้คายสังโยชน์ออกไป มันได้สมุจเฉทสังโยชน์ขาดไป มันรู้ของมัน มันรู้มันเห็นของมันน่ะ มันไม่ต้องมีใครมาบอกนะ

แต่เวลาถ้าเราปฏิบัติเพื่อโลก เราก็ทําเพื่อโลก เราก็รับรู้ของเราเพื่อโลก แต่เวลาตายไปนะ มันเป็นไปไม่ได้หรอกที่บอกว่าคนไม่เสียใจ ไม่อาลัยอาวรณ์น่ะ อาลัยอาวรณ์ทั้งนั้น จะปากพูดไปอย่างไรก็แล้วแต่ แต่จิตใจนี่ คนเราไปข้างหน้า แต่เราไม่รู้ว่าเราจะไปเจอสิ่งใด เรากังวลไหม เราจะไปข้างหน้า เราไม่รู้ว่าไปเจออะไรข้างหน้า มีอะไรเรายังไม่รู้ แต่เราต้องไป เรากังวลไหม? กังวลแน่นอน

โธ่! อย่ามาพูดเลยว่าไม่กังวล

แต่ถ้ามันพิจารณา เห็นไหม เราปฏิบัติของเราเพื่อธรรม นั่นเพื่อโลก เราเกิดมากับโลกมันเป็นโลกอยู่แล้ว มันมีของมันอยู่แล้วล่ะ โลกนี่ แต่เราปฏิบัติเพื่อธรรม ทีนี้ปฏิบัติเพื่อธรรมต้องจิตสงบ พยายามทําจิตสงบ

ถ้าจิตสงบแล้วมันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นกายก็ได้ จับเวทนาก็ได้ เห็นจิตก็ได้ จิตคือจิตเห็นอาการของจิต คือเห็นความคิด แล้วเห็นธรรมารมณ์ ธรรมารมณ์ก็เกิดอารมณ์ความรู้สึกที่กระทบกับจิต ถ้ามันเห็นนะ ถ้าจิตมันสงบ มันเห็น มันจับต้องได้นะ

เหมือนผู้ใหญ่ เหมือนช่างเงิน ช่างทอง แล้วเขาไปเก็บเพชรนิลจินดา ช่างเงิน ช่างทองเขารู้จักคุณภาพของเงิน ของทอง ของเพชรนิลจินดานะ ช่างเงิน ช่างทอง ช่างเพชร เขาจับเพชร จับเงิน จับทอง เขาจะรู้คุณค่าของมันว่านํ้าขนาดไหน คุณภาพดีน้อยขนาดไหน แต่ไก่เวลามันได้พลอยขึ้นมา มันไม่เอานะ มันจะเอาข้าวสารเม็ดหนึ่ง มันไม่รู้หรอก

อย่างปุถุชน อย่างพวกเราเห็นกาย เห็นต่างๆ มันไม่รู้เรื่องหรอก ถ้าจิตไม่สงบนี่ไม่รู้ เห็นก็คือเห็น พอเห็นขึ้นมาแล้วนะ “อ้าว! ก็พุทธพจน์ว่าอย่างนี้ พุทธพจน์ก็ว่าเห็นกาย นี่ก็เห็นแล้วนะ เหมือนพุทธพจน์เปี๊ยะเลย”

นี่มันให้คะแนนตัวเองไง มันพยายามจะให้คะแนนตัวเอง แต่มันไม่เป็นความจริง

แต่ถ้าช่างเงิน ช่างทองนะ เขาทําสร้อย ทําแก้วแหวนเงินทอง เขาประกอบอาชีพของเขามา เขาจับมา เขาเห็นมาตั้งแต่ชั่วชีวิตของเขา เขารู้เลยว่าเพชรอันไหนมีคุณภาพมาก ทองสิ่งใดเนื้อมันอ่อนแล้วทําเป็นทองรูปพรรณ มันจะทําได้ง่าย ทําได้สวย เขารู้ของเขาทั้งนั้นน่ะ ถ้าช่างเงิน ช่างทอง เขาเห็นเงินเห็นทอง โอ้โฮ! เขารู้เลยว่าเป็นประโยชน์

จิตสงบแล้วเหมือนช่างเงิน ช่างทอง จิตสงบแล้วมันรู้ไง พอมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นี่มันตื่นเต้น มันตื่นเต้น ช่างเงิน ช่างทอง โอ้โฮ! เห็นเพชรนํ้าหนึ่งนะ อื้อหืม! ทําไมมันนํ้างามขนาดนี้ อันนี้ต้องประดับอยู่ยอดมงกุฎ เม็ดนี้ควรจะไว้ตรงนี้ เม็ดนี้ควรจะไว้ตรงนั้น แหม! ช่างทองเขาคํานวณหมดเลย เพราะอะไร เพราะเขารู้คุณค่า

จิตสงบแล้วนะ พอเห็นกายนี่มันรู้คุณค่า แต่จิตไม่สงบ มันเห็นกาย มันเหมือนไก่ได้พลอย มันเห็นของมันโดยธรรมชาติของมัน เห็นไหม? ก็คือเห็นนั่นน่ะ เห็นแล้วได้ประโยชน์อะไร แต่ถ้าทําจิตสงบแล้วถ้ามันเห็นสิ อันนั้นมันจะมีคุณค่า

ฉะนั้น ทําไมต้องทําให้จิตสงบ ทําไมต้องทําจิตสงบล่ะ

เพราะทําจิตสงบแล้วมันรู้จักคุณค่า แล้วพอรู้จักคุณค่าขึ้นมา เพชรก็คือเพชร มันได้ประโยชน์ แต่ถ้าจิตไม่สงบนะ “เห็นกาย รู้กายทั่วพร้อม รู้กาย เห็นกาย” รู้กาย เห็นกายแล้วทําไม? รู้แล้วก็แล้วกันน่ะ รู้แล้วทําไมล่ะ อ้าว! เพชรเอาไว้ที่ไหนล่ะ? ไม่เอา จะเอาข้าวเปลือก ข้าวเปลือกมันกินได้ เพชรมันกินไม่ได้

ไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย แล้วก็ซํ้าๆ ซากๆ หมุนไปเวียนมา มันอยู่อย่างนั้นโดยธรรมชาติของมันไง

ฉะนั้น ถ้าเรามาปฏิบัติที่วัด เราจะพูดอย่างนี้ขึ้นมาเพราะเหตุใด เพราะเวลาคนเห็นกายใช่ไหม เราก็บอกว่าอันนี้ถูก อันนี้ดี แล้วนี่ก็เห็นกายเหมือนกัน แล้วทําไมมันไม่ถูก ไม่ดี

เพราะคําถามถามว่า “พอพิจารณาถึงความตาย พอมันเห็นกายจะผุพังไป ผมอยากทราบว่าความรู้อย่างนี้เป็นสัญญาหรือเป็นปัญญา”

ถ้าเป็นสัญญาหรือเป็นปัญญา เราถึงบอกว่า ถ้าคนปฏิบัติไม่เป็นเลย มันก็ต้องอาศัยสัญญา คือเราต้องฝึกหัดไง ช่างทองมาจากไหน คลอดออกมาจากท้องพ่อท้องแม่เขาจะเป็นช่างทองเลยเหรอ ช่างทองมันก็ต้องเป็นคนฝึกหัดทําทองใช่ไหม ช่างทองเขาต้องรู้จักเผาทองใช่ไหม เขาต้องยืดทองเป็นใช่ไหม เขาจะทําขึ้นรูปอย่างไร เขาจะทําสิ่งใด เขาก็ฝึกหัดของเขามาจนเขาเป็นช่างทอง ช่างทองมันมาจากไหนล่ะ ช่างทองมันจะลอยมาจากฟ้าเหรอ

ฉะนั้น ผู้ที่ปฏิบัติมันมาจากไหนล่ะ

ผู้ที่ปฏิบัติ เห็นไหม จากปฏิบัติก็เหมือนช่างทอง เราก็ฝึกหัด เราก็ทําความสงบของใจเข้ามา พอจิตสงบแล้วเห็นกาย ถ้าจิตสงบมันไม่เห็นกายนะ เราก็รําพึง รําพึงให้เห็นกาย จุดประเด็นขึ้นมา เหมือนกับในวิสุทธิมรรค เวลาพิจารณากายนี่ให้ไปเที่ยวป่าช้า พอจิตสงบแล้วให้ไปเที่ยวป่าช้า ให้ไปเหนือลม อย่าไปใต้ลม ถ้าไปใต้ลมนะ มันไม่เข้าป่าช้าหรอก มันจะกลับบ้าน กลิ่นมันจะมาก่อน

นี่วิสุทธิมรรคบอกนะ เวลาไปเที่ยวป่าช้าให้ไปเหนือลม ดูทิศทางลม แล้วไปเหนือลม มันจะได้ไม่มีกลิ่น พอไปแล้วไปถึงใกล้ๆ ให้ไปดูซากศพที่เน่าเปื่อยก่อน อย่าไปดูซากศพที่เพิ่งตายนะ ถ้าไปดูซากศพที่เพิ่งตาย ให้ไปดูอสุภะ เดี๋ยวมันจะคิดไปเรื่องอื่น เห็นไหม ให้ไปดูซากศพที่มันตายเก่า แล้วพิจารณาดูให้เห็น

ถ้าจิตมันสงบมันเห็นของมันนะ หลับตา หลับตาเห็นภาพนั้นไหม ถ้าเห็นภาพนี่ให้กลับมาที่อยู่อาศัย แล้วภาพนั้นให้มาขยาย ให้พยายามทํา นี่ถ้ามันขยายขึ้นมาได้มันจะเกิดวิภาคะ นั่นวิปัสสนามันเกิดตรงนี้ไง การขยายส่วน แยกส่วน เป็นไตรลักษณ์ไหม อัตตาคือความคงที่ อนัตตาคือการแปรสภาพ ถ้าจิตมันสงบแล้วมันจะขยายส่วน แยกส่วน เห็นไหม เวลาในวิสุทธิมรรคยังสอนอย่างนั้น

ฉะนั้น เวลาจิตของเราถ้ามันสงบแล้ว ถ้ามันไม่เห็นกาย มันต้องรําพึงขึ้นมา

ถ้าจิตของเรานะ บอกว่า “คนนั้นเขาจิตสงบแล้วเห็นกายนะ เราก็ทําจิตสงบนะ สงบแล้วสงบเล่า สงบจนนิ่ง สงบจนเข้าอัปปนาสมาธิไปเลยนะ มันก็ไม่เห็นกายสักที ทําไมมันไม่เห็นกาย”

โอ้โฮ! ถ้ารอให้กายมันลอยมานะ ไอ้คนภาวนาแบบนี้มันคงตายเปล่า ไม่มาหรอก คนถ้าไม่มีก็ไม่มีหรอก ถ้าไม่มี ทําอย่างไร? ไม่มีก็ต้องรําพึงไง ไม่มีต้องรําพึงขึ้นมาให้มันมี

พอรําพึงขึ้นมา เพราะจิตมันสงบแล้ว พอรําพึงขึ้นมา เห็นไหม ช่างทอง ช่างทองถ้าเขามีทองใช่ไหม เขาก็ทําทอง ช่างทองเขามีเงิน เขาก็ทําเงิน ช่างทองนะ เขาไม่มีอะไร เขาก็มารวมกันให้เป็นนาค พอนาคขึ้นมา เพราะมันเป็นส่วนผสม ส่วนผสมมันก็เป็นนาค เขาทําของเขาได้ ช่างทองเขาจะทําของเขาได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบแล้วมันไม่มี นี่ช่างทองฝึกหัดใหม่ มันต้องทําทอง ไม่ใช่ทองมันก็ไม่ทํานะ “เออ! ไม่มีทอง ช่างทองต้องตีทอง ช่างทองไม่มีทองมันก็ไม่ยอมตีทอง”

นี่ก็เหมือนกัน พอจิตสงบแล้วมันไม่เห็นกาย ไม่เห็นกายก็คือไม่เห็นกาย

ไม่เห็นกายทําอย่างไรล่ะ มันไม่ขวนขวายเลย

แต่ถ้ามันฝึกหัดจนมันชํานาญใช่ไหม พอจิตสงบเรารําพึง พอรําพึงขึ้นมาให้เห็นกาย บางทีก็เห็น บางทีก็ไม่เห็น รําพึงก็คือคิด คิดในสมาธิ แล้วมันก็เป็นสัญญา สัญญานี่นะ พูดถึงคนปฏิบัติ สัญญา เริ่มต้นมันก็พยายามต้องปลุกปั้น

หมายถึงว่า ช่างทองฝึกหัด ช่างทองฝึกหัดเขาต้องใช้สัญญา ใช้ต่างๆ เห็นไหม ช่างทองฝึกหัดเขาดูจากผู้ชํานาญ ดูจากต่างๆ เราก็พยายามทําให้เหมือนเขา แต่พอเราทําขึ้นมาจนชํานาญแล้วเราต้องดูเขาไหม เราจะออกแบบ เราจะทําสิ่งใดที่ดีกว่าเขาอีก เพราะเราได้ทําของเรามา

ฉะนั้น คําว่า “สัญญา” มันใช้ต่อเมื่อมันเริ่มต้น เริ่มต้นถ้าไม่มีสิ่งใด สัญญามันเป็นตัวจุดประเด็น พอจุดประเด็นไปแล้ว ถ้ามันจุดประเด็นขึ้นมา ถ้ามันฝึกหัดจนมันชํานาญแล้วมันจะเป็นปัญญา

ทีนี้สัญญาหรือปัญญา สิ่งที่ตรวจสอบ สัญญาหรือปัญญา เห็นไหม ที่ว่าใครปฏิบัติเห็นกายแล้ว พิจารณากายแล้วถูกหรือผิด มันต้องดูผล ผลตอบรับไง เวลาการศึกษา เห็นไหม เวลาวัดผลขึ้นมา ที่ว่าคุณภาพของการศึกษามันดีหรือไม่ดี ถ้าวัดผลขึ้นมานะ นี่เรียนจบหมดแล้ว อ่านหนังสือก็อ่านไม่ออก อืม! มันจบอะไรของมันเนาะ

เวลาวัดผลมันมี สัญญาหรือปัญญานี่มันวัดผล

วัดผลว่าจิตมันปล่อยวางได้ขนาดไหน

คนไม่มีความรู้วัดผล มันจะตอบปัญหาได้ไหม เด็กมันศึกษามา ถ้ามันตอบไม่ได้ มันอ่านไม่ออก เขียนไม่ได้ ตอบปัญหาไม่ได้ คํานวณไม่ได้ วัดผลนี่มันจะตอบเราได้ไหม? มันตอบเราไม่ได้ ถ้ามันตอบไม่ได้ วัดผลมาก็คือว่าต้องศูนย์ใช่ไหม ต้องลบใช่ไหม แต่ถ้าวัดผลแล้วมันตอบได้ มันพูดได้ แสดงว่าไอ้นี่มีปัญญา

สิ่งที่จะเป็นสัญญาหรือปัญญาเขาวัดผลกันที่นี่

วัดผลว่าเวลาเราภาวนาแล้วจิตเราเป็นอย่างไร จิตเราดีหรือไม่ดี

ส่วนใหญ่เวลาเราภาวนาแล้วนะ สบายๆ สบายๆ ไม่ต้องปฏิบัติเลย เราไปเที่ยวชายทะเลกัน เราออกไปชายทะเลนะ หาเรือใบ เราจะไปเล่นวินด์เซิร์ฟกันกลางทะเล สบายๆ อยู่นั่นน่ะ

สบายอะไรของมึง วัดผลมันต้องวัดผล

“สบายๆ” ใครมันก็พูดได้ แล้วพวกเราพอบอกว่าสบายนะ

“จิตดีไหม”

“ดี๊ดี”

ดีอะไร ดีอะไร

อ้าว! ดีเพราะกิเลสมันขี่หัวไง ดีเพราะกิเลสมันหลอก เวลาปฏิบัติขึ้นมาแล้วกิเลสมันก็สวมเขาไง พอสวมเขามันก็ว่ามันดี แต่ถ้ามันเป็นจริง มันดีตรงไหน

ดี...มันสํารอกอะไรออกไป

ดี...มันคายอะไรออกไป

นี่พูดถึงว่า “มันเป็นสัญญาหรือมันเป็นปัญญา” ไง

เพราะว่ากรณีนี้ เราพูดอย่างนี้เพราะให้เห็นว่า หลวงพ่อ ถ้าคนไม่เข้าใจนะ จะเหมือนว่าเรานี่...เพราะคนถามมาบ่อยว่า “หลวงพ่อตอบอะไรไม่มีจุดยืนเลย เดี๋ยวก็ว่าใช่ เดี๋ยวก็ว่าไม่ใช่ เดี๋ยวก็ว่าผิด เดี๋ยวก็ว่าถูกอยู่นั่นน่ะ”

“ผิด” ต่อเมื่อวัดผล เวลามา ผู้ปฏิบัติมานี่จะเอาผล เอาผลว่าสิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม ถ้ามันไม่เป็นธรรม วัดผลมันไม่ใช่ เราก็บอกว่าผิด

ทีนี้เวลาผู้ที่ฝึกหัด เราจะฝึกช่างทอง เราจะฝึกคนฝึกหัดขึ้นมา พอมันฝึกหัดขึ้นมา มันจับค้อน มันตีค้อน มันทําอะไร มันผิดพลาดทั้งนั้นน่ะ...ถูก ถูก เอ็งจับค้อนถูก เอ็งจับค้อนแล้ว เอ็งตีไปน่ะตีไปเถอะ ตีโดนหรือไม่โดนเอ็งหัดตีไป เดี๋ยวเอ็งจะตีขึ้นมา อย่างนี้ถูกไหม? ถูก ถูก แต่เวลาปฏิบัติดีกว่านี้อีก บอกว่าผิด

ผิด เพราะเขาจะเอาผลไง ถ้าผิด เพราะว่าเขาวัดผลแล้วมันไม่ใช่ มันก็คือผิด แต่เวลาผู้ฝึกหัดใหม่ ถ้าวัดผลแล้วมันไม่มีเลย มันไม่มีอะไรเป็นความชํานาญความถูกต้องของเขาเลย แต่เขาถามว่าถูกไหม? ถูก ถูกโดยหลัก หลักการของเขา หลักการฝึกหัด

หลักการฝึกหัด คนที่ฝึกหัดใหม่ก็เริ่มต้นจากพื้นฐานแบบนี้ ถ้าฝึกหัดพื้นฐานแบบนี้ เราจะบอกว่าการฝึกหัดพื้นฐานแบบนี้ผิดเหรอ? ไม่ผิด ไม่ผิด...ถูก ถูกในการฝึกหัด ไม่ใช่โดยการวัดผล ถ้าโดยการวัดผลนี่ผิดล้านเปอร์เซ็นต์ แต่ในการฝึกหัดนี่ถูก

ฉะนั้น เวลาเห็นกายๆ เห็นกายนะ ถ้าเราเห็นกายมันต้องถูกทั้งนั้นน่ะ มันถูก ถูกขั้นไหน? ถูกของการฝึกหัดใหม่ ถูกของผู้ชํานาญการ เพราะผู้ที่ฝึกหัดพัฒนาขึ้นมา อย่างเช่นช่างทอง พอช่างทองนะ สิ่งที่ว่าไม่มีคุณภาพ หรือทําเป็นทองไม่ได้ เขาไม่ทําหรอก มันเสียฝีมือเขา

นี่ก็เหมือนกัน จิตนะ พอมันพิจารณากาย มันเห็นกายขึ้นมาจนมันชํานาญขึ้นมาแล้วนะ พอมันเสื่อมมา พอจิตมันพิจารณามากๆ เข้าแล้วมันเสื่อม พอมันไปเห็นกายข้างนอก เห็นกายหยาบๆ นี่มันรู้เลย เหมือนเศษทิ้ง มันไม่ทําหรอก มันวางเลย แต่วางก็ยังทําไม่ถูกนะ เพราะยังไม่ชํานาญ

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยชี้นํานะ เขาจะกลับไปทําความสงบของใจ กลับไปทําความสงบของใจคือกลับไปทบทวนว่า อืม! กูก็ช่างทองนะ กูก็รู้จักนะ พอมันทบทวนขึ้นมามันก็รู้ มันก็กลับมาทําความสงบของใจ

พอกลับไปทําความสงบของใจ พอใจสงบแล้ว พอกลับมานะ มันก็จะมีพวกวัตถุดิบมาให้ทําอีกแล้ว พอจิตสงบแล้วเดี๋ยวมันก็จับต้องได้ พอจับต้องได้มันก็มีมา อย่างเช่นวัตถุนี่นะ มันต้องมีวัตถุ เราต้องแสวงหามาเพื่อใช้เป็นการประกอบเป็นการทําทอง

แต่ถ้าเวลาประพฤติปฏิบัติ ศีล สมาธิ ปัญญา สติ สมาธิ ปัญญา มันเกิดมาจากการกระทํา มันเป็นนามธรรมที่เราขวนขวาย เราค้นหาเอาจากหัวใจของเรา มันมีอยู่ตลอดเวลา ถ้ากิเลสมันมีอยู่ มันหาได้ทั้งนั้นน่ะ พอมันหาได้ มันก็ทําได้

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า “มันเป็นสัญญาหรือมันเป็นปัญญา”

มันเป็นสัญญามันก็ไม่ผิดพลาด สําหรับผู้ที่เริ่มต้นบุกเบิกเป็นพื้นฐาน ไม่เป็นไรหรอก ถูก แต่ถ้าเป็นปัญญาไหม? มันก็เป็น เป็นปัญญาฝึกหัด

ทุกคนจะบอกว่า “หลวงพ่อบอกว่าต้องจิตสงบก่อน จิตสงบก่อนแล้วใช้ปัญญา แล้วเมื่อไหร่จะได้ใช้ปัญญาล่ะ”

ใช้ได้ ใช้ได้ ปัญญานี่ปัญญาในขั้นสมถะ ปัญญาอบรมสมาธิก็มี ปัญญาในการทําทาน ทําทานยังต้องใช้ปัญญาเลย ว่าเรามีของอยู่แค่นี้ เราจะทําทานนี่เราควรทําที่ไหน เราทําทานแล้วจะได้ประโยชน์สิ่งใด เห็นไหม ทําทานยังต้องใช้ปัญญา ทาน ศีลก็ต้องใช้ปัญญา สมาธิก็ต้องใช้ปัญญา แล้วเวลาเราจะฝึกหัดปัญญาวิปัสสนา ภาวนามยปัญญาเราก็ต้องฝึกหัดเอา ปัญญามันฝึกหัดใช้ได้

แต่ที่เราบอกว่าผิด ผิด เพราะบางคนมาถึงเขาจะเอาวัดผลไง “อย่างนี้เป็นปัญญา อย่างนี้เป็นวิปัสสนา” ถ้าพูดกันอย่างนั้นน่ะเราบอกว่าผิด มันยังไม่ถึงหรอก มันยังไม่ถึง แต่ถ้าพูดถึงการกระทํา เห็นไหม

ครูบาอาจารย์ท่านบอกเลย เรามาจากโลกนะ พระโมคคัลลานะไปวิเวก แล้วเขาจะถวายกาม แล้วพระโมคคัลลานะไม่ยอมรับ แล้วเพ่งของเขาไปจนกลายเป็นหนอนออกจากรูทวารทั้งหมด แล้วอยากจะสั่งสอนเขา อยากจะแก้ไขให้พ้นจากกรรมนั้นก็แก้ไม่ได้ ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “สงสารมาก อยากจะแก้”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “มันไม่ได้หรอก กรรมมันหนัก”

“หนักขนาดไหน”

“หนักยิ่งกว่าแผ่นดิน”

ก็ขอไปดูแผ่นดินนะ แล้วก็หลุดโลกไป แล้วกลับมาไง มาหาพระพุทธเจ้า บอก

“อู้ฮู! เรื่องของกามมันโหดร้าย มันรุนแรง ทําให้เสียหายขนาดนี้เชียวหรือ”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า

“เธอพูดอย่างนั้นไม่ถูกหรอก พระโมคคัลลานะ แม้แต่เราตถาคตก็ยังเกิดจากกาม”

แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เกิดจากโลก เห็นไหม ไม่ต้องคนอื่นหรอก แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ อยู่ในพระไตรปิฎก “โมคคัลลานะ เธอพูดอย่างนั้นไม่ถูก แม้แต่เราก็เกิดจากกาม” แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เกิดจากกาม แต่เราเอากามมาทําคุณงามความดีไง เอากามมาเพื่อประโยชน์ เกิดจากโลกก็ต้องให้มันเป็นธรรมไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเกิดมาจากโลก เราเกิดมาจากโลกทั้งนั้น แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราจะไม่มีอะไรที่มันผิดพลาด หรือว่าเราจะทําหลุดโลกไปเลย ไปเอาจากนอกโลกมาทํานี่ไม่มีหรอก เราก็ทําจากโลก ทําจากสามัญสํานึกของเรา ถ้าสามัญสํานึกของเรามันก็คือสัญญานี่แหละ

เพราะสัญญามันก็อยู่กับเรา ของมีอยู่ไง แต่เราฝึกหัดทําไป จากสัญญามันก็จะเป็นปัญญา พอเป็นปัญญาขึ้นไปมันก็เป็นความจริง พอความจริงขึ้นมาเราจะรู้เลย วัดผลแล้วมันรู้ว่าถ้าสัญญานี่อารมณ์เป็นอย่างนี้ สัญญาเห็นแล้วตื่นเต้นไหม? ตื่นเต้น ดีใจไหม? ดีใจ แต่ทําแล้วว่าอย่างไร? มันก็วางไว้เฉยๆ

แต่ถ้าเป็นปัญญาล่ะ เวลาจิตสงบแล้วพอมันเห็นเข้า ตื่นเต้นไหม? ยิ่งกว่าตื่นเต้นอีก เพราะมันกระเทือนกิเลสด้วย เวลาพิจารณาแล้วมันปล่อย ปล่อยวางอย่างไร ปล่อยวางคือมันสํารอก มันคายทิฏฐิออกไปด้วย อืม! มันแตกต่างกัน วัดผลไง มันอยู่ที่การวัดผล ถ้ามันวัดผลถูกต้อง มันดีหมด แต่ถ้าวัดผลมันไม่ถูกต้องก็คือผิด ฉะนั้น มันผิดตรงไหนน่ะ

ฉะนั้น นี่ไงเวลาจะสอน ระดับของผู้ปฏิบัติถ้าวัดผลอย่างนี้ ความรู้แค่นี้ถูกไหม? ถูก ถูก ถูก แต่ถ้ามันถูกแล้วต่อเนื่องไปมันจะพัฒนาไหม ถ้าไม่พัฒนานี่มึงผิดแล้วนะ มึงผิดแล้ว เพราะมึงไม่โตขึ้น ถ้าโตขึ้นมา โตขึ้นมา เออ! ถูก ถูก ถูกอีกแล้ว เพราะพัฒนาขึ้นมา ถูกต่อเมื่อเราพัฒนา เพราะต้องการดึงให้สูงขึ้น

จิตครูบาอาจารย์ที่สูงกว่าจะดึงจิตที่ตํ่ากว่าให้ขึ้นมาๆๆ มันก็จะดีขึ้นไปเรื่อยๆ

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า “นี้มันเป็นสัญญาหรือเป็นปัญญา”

นี่มันเป็นการเห็นกาย มันเป็นปัญญาได้ บอกเลย มันเป็นปัญญา แต่ปัญญาขั้นไหนก็ว่ากันไป แต่พูดถึงว่าเวลาปฏิบัติแล้วให้เห็นอย่างนี้ ให้รู้อย่างนี้ได้ แค่นี้มันก็เป็นประโยชน์กับเราแล้วล่ะ ประโยชน์กับเราเพราะเรารู้เราเห็นของเรา ปฏิบัติของเรา เราได้ผลของเราไง

มาปฏิบัติที่วัดแล้วมันได้ผลอย่างนี้เราก็ยังดีใจ เออ! ปฏิบัติแล้วมันยังรู้ยังเห็นกันอยู่บ้างเนาะ มาปฏิบัติคร่อกๆ ไม่มีอะไรเป็นการวัดผลเลย โอ๋ย! อย่างนี้ก็ไม่ไหวเนาะ เออ! ถ้ามีอย่างนี้บ้าง เห็นไหม มันจะเป็นสัญญา มันจะเป็นปัญญา เราก็รู้เราก็เห็นน่ะ เราก็ได้วัดผลของเรา เออ! ถูกต้อง จบ

ถาม : ข้อ ๘๙๐. เป็นคนดีมาตลอด แต่บางสภาวะก็อยากทําสิ่งที่ไม่ดีบ้าง มีวิธีการแก้ไขอย่างใด

๑. โยมเป็นคนดีมาตลอด เสียสละเพื่อส่วนรวม แต่มาระยะหลังเกิดความรู้สึกอยากเห็นแก่ตัว อยากลองเป็นนางมารร้ายบ้าง อารมณ์ที่ไม่ดีเหล่านี้ผุดขึ้นมาถี่มาก โยมจะแก้ไขอารมณ์อย่างนี้ได้อย่างใด กราบนมัสการหลวงพ่ออย่างสูง

ตอบ : หลวงตาท่านบอกประจํานะ บอกว่า “เราต้องพยายามทําความดี ถ้าเราไม่ทําความดีของเรานะ กิเลสมันจะแทรกเข้ามา”

คนเรานี่แปลก เหรียญมีสองด้าน มีดีและชั่ว ความดีนะ ความดีเราต้องแก้ไข แต่ความชั่วคือความชั่วนะ นี่มาร นางมารร้าย เห็นไหม มาร เวลามันมีกําลังของมัน มารคือกิเลสไง เวลากิเลส นี่กิเลสวัฏฏ์ มันจะขับดันในใจเราให้เกิดกรรมวัฏฏ์ พอเกิดกรรมแล้วมันเกิดวิบาก วิบากคือผลตกที่ใจ

เวลากิเลสเกิด นางมารร้ายมันเกิด มันจะให้เราเป็นมารร้ายแล้วเกิดการกระทํา พอเกิดการกระทําขึ้นมาแล้วผลมันตกกับใครล่ะ? ผลมันตกอยู่ที่จิต ผลมันไม่ตกที่มารร้าย มารร้ายมันเป็นมาร มารมันเกิดขึ้นมาก็เหมือนมันเป็นครั้งคราว

พอเกิดขึ้นมา มันเกิดที่ไหน?

มันก็เกิดจากจิต

เหมือนความคิด ความคิดเกิดจากจิต เวลากิเลสมันเกิดมันก็เกิดจากจิต พอเกิดจากจิตเสร็จแล้วมันก็อยากให้ทํา พอทําเสร็จแล้วนะ มันก็หายไป แล้วคนที่รับมันคือใครล่ะ?

ก็คือจิตไง เพราะมันเกิดจากภพ จิตมันคือภพใช่ไหม มันก็พาทํา พอทําเสร็จแล้ว พอทํากรรมแล้วมันเกิดอะไร? มันก็เกิดวิบาก เกิดผล เกิดผลแล้วตกที่ไหนล่ะ?

ก็ตกอยู่ที่ใจ แล้วมารร้ายมันไปไหนล่ะ?

อ้าว! มารร้ายมันก็ยุไง ยุให้ทํา แล้วมันก็ไปแล้ว แล้วทําแล้วใครได้รับล่ะ?

ก็จิตรับ ก็เรารับ ความรู้สึกนี่รับ

แล้วรับ ทําไมเราต้องให้คนอื่นมายุมาแหย่ให้เราเป็นนางมารร้ายล่ะ เราก็เป็นคนดีมาตลอด

เราเป็นคนดีมาตลอดใช่ไหม เราเป็นคนดีมาตลอด เราก็พยายามฝึกฝน แล้วเราอยู่กับมันสิ มันเรื่องของเรานะ เวลาความคุ้นเคย เวลาคุ้นเคยกับสิ่งใด แล้วมันจะคุ้นเคย แล้วมันจะนอนจม นี่ก็เหมือนกัน เราเคยทําดีมาตลอด เราเสียสละเพื่อส่วนรวมมาตลอด ทํามาตลอด ทํามาแล้ว แล้วมันจืด แล้วทําอย่างไรต่อไปล่ะ

สิ่งนี้ทางโลก เห็นไหม ทางโลกมันเป็นแบบนี้ ตัณหาความทะยานอยากนะ นี่ตัณหาล้นฝั่ง มันล้นฝั่ง มันบกพร่องอยู่เป็นนิจ มันพร่องอยู่ มันไม่มีวันเต็มหรอก ทําอย่างไรก็ไม่มีวันเต็ม แต่ถ้าเราอยากให้เต็มนะ เราต้องมาฝึกหัดไง

“จะทําอย่างใด จะแก้ไขอารมณ์นี้อย่างใด”

ถ้าแก้ไขอารมณ์นี้นะ ถ้าอารมณ์นี้เกิดขึ้น อารมณ์นะ หลวงตาท่านสอนว่า “อย่าเสียดายอารมณ์ อย่าเสียดาย อย่าอาทร อย่าห่วง อย่าถวิลหาอารมณ์”

อารมณ์นี่เวลามันเกิดอารมณ์ เห็นไหม เวลาความคิดมาจากไหน? ความคิดมันมาจากจิต เวลาความคิดมาจากจิต มันคิดแล้วมันก็ยํ้าคิดยํ้าทํา พอมันจืดขึ้นมา มันก็คิดมากขึ้นๆ เราเปลี่ยนเลยไง เราไปห่วงอารมณ์ อาลัยอาวรณ์กับอารมณ์ความรู้สึกของเรา ความคิดอะไรมันฝังใจเราก็คิดอยู่อย่างนั้นน่ะ...ทิ้งมันไป ทิ้งมันไป พอทิ้งมันไปนะ ทิ้งด้วยวิธีการอย่างใด ถ้าเราจะทิ้งมันนะ เราก็กลับมาพุทโธๆๆ พุทโธของเรา เรากลับมาเพื่อความสงบ

ถ้าจิตมันสงบได้ มันสงบใช่ไหม ความคิด บอกว่า ถ้าเรามีปัญญา เราจะควบคุมความคิดของเราได้ ถ้าควบคุมความคิดของเราได้ เราชนะมารไง มารมันจะแทรกตลอด แม้แต่ทําอะไร ถ้าคุ้นเคยคุ้นชินกับมันนะ เดี๋ยวมันก็ขี่หัวเอา แต่ถ้าเราไม่คุ้นชินกับมัน ไม่คุ้นชินกับมัน

หลวงตาท่านสอนประจํานะ “อย่าให้มี ๑ ถ้ามี ๑ จะมี ๒ มี ๓ มา”

นี่ก็เหมือนกัน มันอยากสิ่งใด ฝืนมัน ไม่ทํากับมัน ฝืนมันคือฝืนกิเลส ฝืนกิเลสก็เท่ากับฝืนเรา พอจะฝืนขึ้นมาก็ “ลําบาก ทํานู่นก็ไม่ได้ ทํานี่ก็ไม่ได้ ลําบากไปหมดเลย”

ลําบาก เราลําบาก กิเลสมันก็ลําบากด้วยไง

เพราะกิเลสมันต้องการคิดอย่างนั้น มันต้องการที่มันจะได้ผลตอบแทนอย่างนั้น ถ้าเราฝืน เราไม่ทํา กิเลสมันก็อด มันก็ไม่ได้ด้วย แต่ถ้าเราไม่ฝืนนะ เราตามมันไป มันจะมากขึ้นๆ ไปเรื่อย ท่านถึงบอกว่าต้องให้ฝืน ถ้าเราฝืนได้

เห็นไหม “เราเป็นคนดีมาตลอด แต่บางสภาวะอยากทําสิ่งที่ไม่ดีบ้าง”

เวลาไฟ ทุกคนไม่อยากไปจับมันนะ พอจับแล้วมันจะพอง มันจะเกิดการเจ็บปวดแสบร้อน นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ทําดีนี่มันนํ้าเย็น ทําสิ่งใดมันเป็นประโยชน์ แต่ไฟเราไม่เอา เราเป็นคนดีมาตลอด มันก็ดีมาแล้ว แต่เวลาไฟนี่เราจะไปจับทําไม ไฟ เรายังไม่อยากจะจับเลย แต่นี่บอกว่าอยากจะไปจับไฟบ้าง

“แล้วมีวิธีการแก้ไขอย่างไร”

ก็แก้ไขอย่างนี้ แก้ไขว่า เราเห็นว่าสิ่งนั้นมันเป็นสิ่งที่ให้ผลเป็นโทษ สิ่งที่ให้ผลเป็นสิ่งที่ไม่ดี ถ้าสิ่งที่ไม่ดี เราจะไปทําทําไม เราไม่ควรทํา แล้วไม่ควรทํา แต่เราฝืนไม่ได้ ถ้าไม่ควรทําแล้วจะรักษาอารมณ์อย่างไร เห็นไหม เราถึงจะต้องมีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แก้วสารพัดนึก

ถ้าคนหยาบๆ เขาก็ทําบุญกุศลของเขา อย่างที่หลวงตาท่านว่า เวลาเข้าพรรษาแล้วถ้าทําสิ่งใดไม่ได้เลย ก็อธิษฐานว่าตักบาตรพระวันละองค์ก็ยังดี เห็นไหม วัฒนธรรมของชาวพุทธเรา พอเข้าพรรษา พวกที่สูบบุหรี่ พวกที่กินเหล้าเขาก็งดพรรษาหนึ่ง เขาก็หยุดได้ นี่เขายังระงับของเขาได้ เวลาเข้าพรรษาเขายังระงับของเขา เพื่องดไว้ งดไว้ไม่ทําในพรรษานี้ เขายังงดเว้นของเขาได้ ฉะนั้น ถ้าเราจะทําของเรา เราก็งดเว้น เรางดเว้นของเรา เราไม่ทําสิ่งนั้น ถ้าไม่ทําสิ่งนั้น นี่ทางวัฒนธรรมใช่ไหม

แต่ถ้าของเรา เรารักษาของเราด้วยการฝึกสติเลย คือหัดภาวนา ถ้าเราหัดภาวนาได้นะ เรื่องอย่างนี้มันจะเกิดกับเราขึ้นมาไม่ได้ เพราะเราควบคุมจิตใจของเรา

พุทโธๆๆ ถ้าจิตมันสงบแล้วเราควบคุมดูแลจิตของเรา ถ้าควบคุมดูแลจิตของเรานะ ความคิดมาจากไหน? ความคิดมาจากจิต ถ้าเราควบคุมดูแลจิตของเรา จิตของเรามันสงบระงับเข้ามา มันไม่คิดสิ่งนี้ มันก็ไม่มีสิ่งนี้ไง ไม่มีสิ่งที่ว่าเวลานางมารร้ายมันเกิด

เขาบอกว่า “อยากลองเป็นนางมารร้ายบ้าง อารมณ์ที่ไม่ดีมันผุดขึ้นมาถี่มาก โยมจะแก้ไขอย่างไร”

เห็นไหม “อยากจะลองเป็นมารร้าย”

นี่ยังดีนะ อยากจะลอง ยังไม่ได้ลอง

อย่าไปทํามัน อย่าไปทํามัน เราเกิดเป็นคนดีแล้ว

ฉะนั้น ในสมัยพุทธกาลมีนะ อย่างที่ว่ามี ๒ คนเพื่อนกัน ผลัดกันฆ่า ผลัดกันฆ่ามาตลอด ผลัดกันฆ่ามาคนละชาติๆ แล้วชาติที่สมัยพุทธกาล คนหนึ่งจะฆ่าอีกคนหนึ่งอยู่ในถํ้า พระพุทธเจ้าอนาคตังสญาณ เห็นโดยญาณไง ไปเดี๋ยวนั้นด้วยฤทธิ์เลย แล้วบอกคนที่จะฆ่าว่าอย่าเพิ่งฆ่า แล้วให้ปลุกเพื่อนขึ้นมา

พอเพื่อนตื่นขึ้นมาก็เทศนาว่าการเลย “นี่เป็นเพื่อนรักกันมาทุกชาติๆ แล้วก็ผลัดกันฆ่ามาอย่างนี้ทุกชาติๆ เลย ชาตินี้คนหนึ่งจะฆ่าอีกคนหนึ่ง ให้งดเว้นต่อกัน ให้งดเว้นต่อกัน แล้วให้อภัยต่อกัน ให้บอก ให้ขอขมาต่อกัน ให้ยกเลิกต่อกัน”

“เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร”

นั้นเป็นเรื่องของบุคคล ๒ คนนะ

แต่ของเรา เห็นไหม นางมารร้าย กับนางมารดี คนดี ความคิดดีกับคิดชั่วในหัวใจของเรา ความคิดดีกับคิดชั่วในหัวใจ ความคิดดี ความมุ่งดี หวังดี มันก็เกิดจากใจของเรา ก็คือความคิด นางมารร้าย มารก็คือความคิดของเรา ก็คือตัวมาร มันต่อสู้กันในหัวใจของเรา แล้วเราจะให้ใครเป็นคนอยู่บนหัวใจของเราล่ะ?

เราก็ต้องให้สิ่งที่เป็นมรรค สิ่งที่เป็นคุณงามความดีอยู่ในหัวใจของเรา เราจะต้องตั้งสติไว้

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปปลุก ๒ คนนั้นขึ้นมาให้เขาอโหสิกรรมต่อกันใช่ไหม แต่ของเรา เราต้องมีพุทโธๆ แก้วสารพัดนึก พุทโธ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เวลาไปถึงหัวใจของเรา เราจะถึงพุทโธของเรา ถ้าถึงพุทโธของเรา เราควบคุมใจของเรา เห็นไหม ก่อนที่มันจะเกิดเป็นความรู้สึกนึกคิด ก่อนที่จะเกิดเป็นดีหรือชั่ว เรากําหนดได้ เราดูแลได้ มันต้องเข้าไปตรงนั้นไง

ฉะนั้น ให้หัดภาวนา ถ้าหัดภาวนา สิ่งนี้มันจะควบคุมได้ ถ้าหัดภาวนานะ

ทีนี้คนไม่เคยภาวนาเลยนะ บอกว่า “เราเป็นคนดี๊ดี เราไปทําอะไรก็ได้ พอภาวนาแล้วมันติดขัด มันขัดข้องไปหมดทุกอย่างเลย”

นี่ไง เวลาคนไม่เคยทําสิ่งใดมันก็อยู่ปกติของมัน แต่พอจะทําอะไรขึ้นมานะ นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ วุ่นไปหมดเลย บางคนไม่ถือศีลนะ ก็ปกติ เวลาถือศีลนะ ไปตลาดไม่ได้เลย นู่นก็กินไม่ได้ นี่ก็กินไม่ได้ เวลาคนถือศีลขึ้นมามันอึดอัดขัดข้องไปหมดเลย เพราะมันทําไม่ถูก

แต่ถ้าคนเขาถือศีล ศีลก็คือศีล ศีลคือข้อยกเว้น ศีลคือกฎข้อบังคับ เราไม่ทํามันก็จบ แต่นี้พอถือศีลขึ้นมา ศีล ๕ นะ กระดิกไม่ได้เลย กระดิกไม่ได้เลย ก็ทําเป็นปกติชีวิตเรานี่ มันเป็นข้อบังคับ มันเป็นกฎหมาย เราไม่ทําผิดมันก็จบ พอถือศีลนะ แหม! ไปไหนนะ ศีลมันผูกติดกับหัวไปเลยนะ ทําอะไรก็...นี่ก็เหมือนกัน พอเราจะภาวนามันก็ยุ่งไปหมดเลย

เราตั้งใจของเรา เราทําของเรานะ แล้วถ้าเรามีสติปัญญา นางมารร้ายมันจะเกิดไม่ได้ พูดถึงนี่ดีนะ ดีที่ว่ามีสติ ถึงรู้ว่าอยากลองเป็นนางมารร้าย นี่ดีนะ แต่ถ้าไม่มีสตินะ มันเป็นไปแล้ว เป็นจนจบแล้ว “อืม! เราเป็นมารร้ายไปแล้วเหรอเนี่ย”

แต่นี่ดีนะ อยากเป็น แต่ยังไม่ได้เป็น ยังใช้ได้อยู่

แต่ถ้าไม่มีสติ มันเป็นจนจบแล้วนะ เป็นแล้ว “เออ! ฉันยังเป็นคนดีอยู่”

นี่อยากเป็นนางมารร้าย นี่ความคิดของเขา แสดงว่าเขามีจิตใจที่ดีเนาะ เพราะสิ่งนี้มันพูดได้ มันถามได้ไง

ความคิดเรามันเกิดขึ้นมา เราคุ้นเคย เห็นไหม อเสวนา จ พาลานํ ปณฺฑิตานญฺจ เสวนา เราไม่คบคนพาล ควรคบบัณฑิต เราก็คิดว่าเพื่อนฝูง สภาวะแวดล้อมของเรามีคนพาล มีบัณฑิต แต่เวลาผู้ปฏิบัติ คบบัณฑิตคือคบความคิดที่ดี เป็นปราชญ์ เป็นบัณฑิต คิดสิ่งที่ดี แต่ความคิดมารร้ายนี่ความคิดของพาล ความคิดของมาร เราไม่คบมัน เราไม่คบมันเราก็แยกแยะมัน

มิตรจากข้างนอก มิตรคือเพื่อนฝูง แต่ความรู้สึกนึกคิดก็เป็นมิตรที่เกิดจากใจ ใจจะอบอุ่นหรือจะว้าเหว่ก็จากความรู้สึกนึกคิด

ถ้าเรามีสติปัญญา เราคบบัณฑิต คบบัณฑิต เห็นไหม ฟังธรรม ตอนนี้วิทยุ ๑๐๓.๒๕ ฟังหลวงตาตอนกลางคืน ทั้งคืนเลย ถ้ามันจะคิดอะไรไม่ดีนะ เปิดวิทยุฟังเลย คบบัณฑิต ก็ธรรมของหลวงตา นี่คบไว้ ฟังธรรมหลวงตาไว้มันสะเทือนใจนะ มันจะทําอะไร หลวงตาบอก “นั่นแน่! นั่นแน่!” มันทําไม่ได้หรอก

เปิดวิทยุหลวงตาเลย ๑๐๓.๒๕ ถ้าเราคิดของเราไม่ทันนะ เราฟังธรรม ๑๐๓.๒๕ ฟังธรรม ยิ่งกลางคืนนะ หลวงตาเทศน์สอนพระบนศาลา อู๋ย! เข้มข้นมาก แต่ถ้าเป็นกลางวันนะ ท่านก็โครงการช่วยชาติ มันก็เป็นเรื่องแกงหม้อใหญ่ แต่มันก็มีคติธรรมอยู่น่ะ

ถ้าเราเอาตัวเราไม่รอดนะ อาศัยครูบาอาจารย์ คบครูบาอาจารย์ไว้ ฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ไว้ มันก็จะไม่ให้เราไปสู่นางมารร้าย แล้วถ้ามันฝึกหัดจนมันเข้มแข็งขึ้นมา เรายืนตัวของเราได้นะ เราเลือกเฟ้นเองเลย เราเลือก เราคัดแยกเลย ในหัวใจของเราจะคัดแยกถูกต้อง มันก็ไม่ไปตามนั้น รักษาอย่างนี้ไง

เขาถามว่า “ถ้าอารมณ์มันจะเกิด มันเกิดถี่ด้วย เดี๋ยวนี้มันผุดขึ้นมาแล้วมันถี่ขึ้นมาก”

ถี่ขึ้นมากก็ยังมีสติกับมันนะ แล้วอยากให้กําลังใจ เพราะว่าคนดีคนหนึ่งมันจะเป็นประโยชน์กับสังคมมาก แล้วเราเป็นคนดีคนหนึ่ง เราจะทิ้งความดีของเราไปเป็นนางมารร้ายทําไม เราเป็นคนดีคนหนึ่ง ไม่ต้องให้ใครมาประกาศ ไม่ต้องให้ใครมาชมว่าฉันเป็นคนดี

เราเป็นคนดีคนหนึ่ง เห็นไหม ดูสิในสังคม ทุกคนเป็นคนดีทั้งหมด สังคมจะร่มเย็นเป็นสุขมาก ใครเขาจะเอารัดเอาเปรียบ เรื่องของเขา เราจะทําความดีของเรา เราจะอยู่ในหลักในเกณฑ์ของเรา ใครจะไปไหนเรื่องของเขา ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว เวรกรรมมันมีจริง

ฉะนั้น เราเป็นคนดีคนหนึ่ง อยู่กับเรา คนดีมันหายากไง ถ้าเราเป็นคนดีอยู่แล้ว เราจะทิ้งความดีของเราไปสู่สังคมที่มีส่วนมาก เห็นไหม อย่างที่ว่า “คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามสาวก ถามพระมาตลอด “คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก”

คนดีมันต้องฉลาดถึงจะดีได้ แล้วคิดดูสิ เราเป็นคนดีคนหนึ่ง แล้วเราจะทิ้งความดีของเรา ทิ้งความฉลาดของเราไปโง่เง่าเต่าตุ่น ทําตามอารมณ์ความรู้สึก อยู่กับโลกเขา โลกเขาทําตามอารมณ์ความรู้สึก แล้วเราจะไปตามอย่างนั้น แล้วจะเป็นคนดีทําไม อย่างนั้นเป็นความดีเหรอ นี่คบพาลไง คนฉลาดเขาถึงจะเป็นคนดี เราจะโง่เง่าเต่าตุ่นไปกับเขาเหรอ แล้วพอโง่เง่าเต่าตุ่นก็ว่าฉันฉลาด ฉันเก่ง ฉันแน่ ฉันยอด...คนพาลทั้งนั้น คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก

เราอย่าเป็นขนโค เราจะเป็นเขาโค ถ้าเป็นเขาโคนี่มันส่วนน้อยไง คนทําความดี เขาบอกว่า “เป็นคนไม่ทันคน คนเสียเปรียบคน” เรื่องของเขา หลวงตาท่านพูดนะ จะสรุปเลยล่ะ หลวงตาท่านบอกว่า ถ้าพูดถึงทางโลกเขาหาว่าท่านโง่มาก คือท่านเสียสละเพื่อโลก แต่ถ้าว่าทางธรรมเราฉลาดมาก เพราะเราทําเป็นแบบอย่าง ตัวอย่าง หามาได้ก็เสียสละเพื่อโลก

เพราะท่านเอาใจของท่านพ้นแล้วไง แต่ถ้าทางโลกบอกโง่ ไม่รู้จักแสวงหาผลประโยชน์ ไม่รู้จักแสวงหาสมบัติส่วนตน แต่ท่านทําขึ้นมาท่านเสียสละเพื่อโลก เขาว่าโง่ โลกเขาว่าโง่ แต่ธรรมว่าฉลาด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจะเป็นคนดีนะ เราไม่ไปยุ่งกับนางมารร้าย เราจะคบบัณฑิต เราจะคบธรรมเพื่อเป็นประโยชน์กับเราเนาะ นี้ตอบเท่านี้เนาะ เอวัง