คํานํา

บารมีธรรมและสมณวิสัยอันงดงามตลอดสายของหลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต ยังคงกระจ่างชัดในหัวใจของสาธุชนมายาวนาน เพราะการรื้อฟื้นงานวิปัสสนาและวางแนวข้อวัตรปฏิบัติพระธุดงคกรรมฐานเป็นแบบอย่างเอาไว้ในช่วงเกือบหนึ่งร้อยปีก่อน ส่งผลให้พระพุทธศาสนาได้หยั่งรากฝังลึกขึ้นอย่างแข็งแรงอีกครั้งหนึ่งในสังคมไทย

เรื่องราวของท่านถูกสืบสานเรื่อยมาผ่านมุขปาฐะ และปรากฏอยู่ในผลงานชิ้นสําคัญที่หลวงตามหาบัว ญาณสมฺปนฺโน ได้รจนาขึ้น ทุกวันนี้ธรรมสาระดังกล่าวเป็นหลักฐานสําคัญยิ่งในประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนา ผู้ปฏิบัติจิตตภาวนารุ่นหลังแม้มิได้มีชีวิตอยู่ร่วมสมัย แต่ก็ได้อาศัยร่องรอยปฏิปทาอริยะขององค์หลวงปู่มั่นเป็นหลักใจและเครื่องมือนําทางไป

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต แห่งวัดป่าสันติพุทธาราม อ.โพธาราม จ.ราชบุรี เคยเล่าถึงการฝึกตนเอาไว้ว่าในช่วงนั้น “ทั้งอดนอน ผ่อนอาหาร... เดินจงกรมทีก็แทบจะคลานไป ทุกข์มาก...” แต่เมื่อรําลึกถึงการคลําทางแสวงหาโมกขธรรมอย่างยากลําบากมาโดยลําพังขององค์หลวงปู่มั่นขึ้นมาครั้งใด ก็ได้กลายเป็นกําลังหนุนให้ท่านไม่เกิดความทดท้อหรือเลิกเพียร

ไม่เพียงเท่านั้น หลวงตามหาบัว ญาณสมฺปนฺโน และ หลวงปู่เจี๊ยะ จุนฺโท ต่างเคยอุปัฏฐากองค์หลวงปู่มั่นมาก่อน ทําให้พระอาจารย์มีโอกาสได้ซึมซับเนื้อหาและบรรยากาศของพระธุดงคกรรมฐานในยุคต้นเอาไว้มาก ท่านมักกล่าวอยู่เสมอว่า “เรื่องนี้หลวงตาท่านพูดบ่อย...” หรือไม่ก็ “เรื่องนี้หลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้เราฟังเอง....” อรรถธรรมและเรื่องราวในอดีตทําให้ท่านตระหนักดีว่าหากปราศจากองค์หลวงปู่มั่น แผ่นดินพระพุทธศาสนาย่อมไร้เสียซึ่งพ่อแม่ครูอาจารย์ผู้ชี้ทางและบ่มเพาะท่านมา ด้วยเหตุนี้เองพระอาจารย์จึงเคารพบูชาองค์หลวงปู่มั่นอย่างยิ่ง หนังสือรวบรวมการเทศน์และการตอบปัญหาจึงเป็นอีกผลงานที่สะท้อนเจตนารมณ์ของท่านในการธํารงรักษาวงกรรมฐานพระป่าเอาไว้ให้อยู่ในความถูกต้องทั้งทางด้านข้อมูลและข้อวัตร

“กรณีถํ้าสาริกา” เป็นหนังสืออีกเล่มหนึ่งที่ถอดเสียงมาจากการเทศน์ตอบปัญหาที่มีผู้ส่งเข้ามาในเว็บไซต์ อย่างไรก็ตามโอกาสดังกล่าวไม่เพียงเอื้อต่อผู้ปฏิบัติธรรมที่อยู่ห่างไกลจากครูบาอาจารย์เท่านั้น แต่ยังเปิดประตูบานใหญ่ให้กับผู้ที่มีความคิดเห็นแตกต่างไปจากท่านด้วย ปุจฉารุนแรงและวิสัชนาเฉียบคมนี้ปรากฏชัดเจนอยู่ใน “ตู่หรือขู่” ซึ่งเป็นปฐมบทของหนังสือเล่มนี้เลยทีเดียว ส่วน “กรณีถํ้าสาริกา” ซึ่งนักภาวนาส่วนใหญ่เคยอ่านพบจากงานเขียนขององค์หลวงตามหาบัวมาก่อน แต่เมื่อเกิดความสับสนและมีผู้สอบถามประเด็นนี้เข้ามา ท่านจึงเทศน์เอาไว้เพื่อแก้ไขความเข้าใจไขว้เขวที่เกี่ยวข้องกับสถานที่ ลําดับกาล และลําดับขั้นอริยธรรมของพ่อแม่ครูอาจารย์ทั้งสามองค์

เนื้อหาภายในแต่ละบทเต็มไปด้วยการไขนิยามคําสําคัญ อาทิ จิต สติ สมาธิ อัตตา อนัตตา นิพพาน และอื่นๆ อีกมากมาย การอธิบายความหมายและกระบวนการทํางานของสิ่งเหล่านี้เปรียบได้กับวัคซีนที่ท่านมอบให้กับนักภาวนาหน้าใหม่เพื่อจะได้ไม่ตกเป็นเหยื่อของโรคภัยที่มาในนามของความว่างและจิตประภัสสร เพราะสําคัญผิดว่าสมาธิคือความว่าง และหลงวิ่งตามจิตผ่องใสเพราะเข้าใจว่าเป็นผู้สิ้นกิเลสแล้ว

สําหรับผู้ปฏิบัติที่เดินมาถูกทางแล้วแต่ยังไปไม่ถึงเป้าหมาย “รอกิเลสจูง” เป็นอีกบทหนึ่งที่กล่าวถึงการตรวจสอบ ประเมิน และให้กําลังใจตนเอง ไม่ให้ท้อแท้หรือหวั่นไหวไปกับสิ่งแวดล้อมที่อุดมไปด้วยผู้บรรลุมรรคผลกันง่ายดายตามกระแสการตลาดธรรมพาณิชย์

การตอบปัญหาธรรมของพระอาจารย์สงบเป็นแนวทางเดียวกับที่พ่อแม่ครูอาจารย์เคยปฏิบัติสืบต่อกันมา เป้าหมายก็เพื่อคลี่คลายปมปัญหา ขจัดอุปสรรค และส่งเสริมการภาวนาให้ก้าวหน้าต่อไป แต่ในขณะเดียวกันยังต้องระมัดระวังไม่ให้จิตของผู้ฟังธรรมนําข้อมูลไปสร้างภาพ คําตอบของท่านยึดหลักการและสัจจะความจริงเสมอ แต่ก็มักเว้นไว้ในรายละเอียด เพราะท่านเข้าใจความร้อยเล่ห์แสนคมและความสามารถในการเป็นนักลอกแบบของจิต จึงเกรงว่าผู้ปฏิบัติจะได้ความจริงเทียมไปเป็นมรรคผลของตน เนื้อหาภายในหนังสือเล่มนี้แทบทุกวรรคตอนล้วนถ่ายทอดให้เห็นถึงความเมตตาของผู้เป็นพ่อแม่ครูอาจารย์ที่ไม่ปรารถนาความผิดพลาดเนิ่นช้าของศิษย์ และยังได้เห็นถึงทักษะปฏิภาณของผู้ที่มีความรู้ในกระบวนการทํางานของจิตอย่างเต็มภูมิอีกด้วย

แต่ละวันแต่ละคืนที่ล่วงมา พระอาจารย์สงบมักกล่าวอยู่เสมอ “...หลวงตาบอกว่าโลกนี้มีคนโง่มากกว่าคนฉลาดมาก...ให้ผู้ประพฤติปฏิบัติตั้งสติ ดูแลใจของตัว การพุทโธ พุทโธ นั่นล่ะ คือการดูแลมัน...เพื่อไม่ให้ครอบครัวของมารมาครอบครองอาณาจักรในหัวใจของเรา...” การที่ท่านยํ้าเตือนให้พวกเราพากเพียรเช่นนี้ ก็เพื่อว่าสักวันหนึ่งในเวลาอีกไม่นาน เราจะได้กลายมาเป็นคนส่วนน้อยบนโลกใบนี้นั่นเอง

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
พฤษภาคม ๒๕๕๕

๑

ตู่หรือขู่

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๘ พฤษภาคม ๒๕๕๔

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๔๓๖. แค่อยากทราบ ถ้าอาจารย์เห็นว่าไร้สาระก็ให้ข้ามไปเลย เป็นเรื่องของกัป ว่ากัปหนึ่งกี่ปี เกี่ยวกับเรื่องอายุขัย เกี่ยวกับเรื่องกัป

ตอบ : ฉะนั้น สิ่งนี้มันมี กัปที่เป็นทิพย์ และ กัปที่เป็นโลก

กัปที่เป็นทิพย์ มันเป็นแบบว่าแท่งภูเขาสูงเป็นกี่โยชน์ แล้วเทวดาเอาผ้ามาเช็ด มันจะค่อย ๆ เสื่อมไป จนภูเขานั้นหมด

กัปที่เป็นโลก กัปที่เป็นโลก คือ ๑๒๐ ปี ฉะนั้น เรื่องอายุขัย อย่างเรานะ แม้แต่อายุขัยเราประมาณเกือบ ๑๐๐ ปี เราอายุสั้น อายุยืน ก็อีกเรื่องหนึ่งเห็นไหม มันยังมีกรรมเข้ามาตัดรอน มันก็เหมือนกับทางวิทยาศาสตร์ มันเป็นโดยทฤษฎี มันข้อเท็จจริง แต่มันมีตัวแปร ตัวแปรนู้น ตัวแปรนี้ มันก็ทําให้คลาดเคลื่อนได้

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเรื่องของกรรม เรื่องของต่าง ๆ ฉะนั้น ถึงว่าอันนี้ตอบแค่นี้ เขาบอกว่า “ถ้าหลวงพ่อเห็นว่าไร้สาระก็ข้ามไปเลยครับ” ข้ามแล้ว

ถาม : ข้อ ๔๓๗. ทําไมพระอาจารย์สงบจึงกล่าวตู่ครูบาอาจารย์ผู้อื่นอยู่รํ่าไป

เขาถามนะ ผมได้อ่านเทศน์ของท่านและได้ทราบเรื่องที่ท่านกล่าวตู่พระรูปหนึ่งเอาไว้อย่างรุนแรง อยากให้ท่านกลับไปทบทวนว่า ท่านพูดไปเพราะจิตท่านเป็นเช่นไร ท่านน่าจะรู้ตัวเองอยู่ และน่าจะรู้ผลของกรรม กฎแห่งกรรมที่ตนจะได้แน่ ๆ การที่ท่านบอกว่า หลวงตาให้กําลังใจพระรูปนั้น ไม่ทราบว่าท่านเคยอ่านที่หลวงตาท่านเทศน์หรือไม่ ท่านพูดออกมาชัดเจนอยู่แล้ว ใครฟังก็รู้ อย่าพูดบิดเบือนเลย

ถ้าคิดว่าท่านให้กําลังใจ ท่านกําลังกล่าวตู่หลวงตาอยู่นะ (แล้วเขาก็เขียนที่หลวงตาพูดให้ฟัง เราฟังมาตลอดแหละ) นี่ก็ออกจะชัดเจนอยู่แน่แล้ว แล้วมีเสียงท่านยืนยัน ผมทนไม่ได้ที่ท่านมากล่าวว่าอาจารย์ของผู้อื่น เพราะท่านคงทราบในจิตของท่านว่า การให้ร้ายผู้อื่น จิตของท่านเองเป็นเช่นไร

ป.ล. ท่านไม่ได้ให้ร้ายอาจารย์ผู้เดียวนะ ท่านกล่าวตู่หลวงตาด้วย (พูดถึงเรา)

ตอบ : ไม่หรอก ไม่ได้กล่าวตู่เลย เพราะสิ่งที่เราพูดออกไป มันก็เป็นคําพูดหลวงตาทุกคํา ไปกล่าวตู่ตรงไหนล่ะ เราไม่ได้กล่าวตู่ เราไม่ได้เอาคําพูดหลวงตามาบิดเบือนเลย แต่ขณะปัจจุบันนี้มันเป็นความเห็น ๒ ความเห็น คือ ความเห็นหนึ่ง ชอบฟังที่หลวงตาพูดชม แต่เวลาหลวงตาพูดถึงคนอื่น ไม่ยอมรับฟัง

ฉะนั้น เวลาเราพูด เราพูดถึงภาพรวมว่าหลวงตาท่านชม เราก็ได้ยิน หลวงตาพูดอะไร เราได้ยินหมดล่ะ เรารู้หมดล่ะ แล้วหลวงตาเวลาท่านพูดชมเรื่องสุนัขของท่าน เรื่องความเห็นของท่าน เราก็เอามาพูดเปรียบเทียบว่า คําชมก็คือคําชม ให้พวกประชาชน ให้พวกเราได้ฟังข้อมูลแตกต่างหลากหลาย ว่าสิ่งนั้นมันมีค่าหรือไม่มีค่า

ก็เราพูดก็เท่านั้น แล้วเราพูดไปแล้วเราก็ได้รับคําชมเยอะนะ (หัวเราะ) คนชมเรามาก็เยอะนะ ว่า “หลวงพ่อพูดเป็นประโยชน์มาก เป็นประโยชน์มาก”

“ฉะนั้น ที่เขาว่าท่านพูดไป เพราะจิตท่านเป็นเช่นไร ท่านน่าจะรู้ตัวเองอยู่” แหม ! รู้ตัวเองชัดเจน รู้มาก แล้วเป็นการแทนคุณหลวงตา เราเคยไปอยู่วัดป่าบ้านตาด เราเคยไปอยู่ ไปกิน ไปนอน แล้วหลวงตาก็ได้ปลุกปั้นมา สั่งสอนเรามา ฉะนั้น สิ่งใดจะเป็นประโยชน์เพื่อจะแทนคุณหลวงตาได้บ้าง เราเต็มใจทํา

สิ่งที่เราทํา เรารู้ว่าเราทําไปแล้ว จะมีคนพอใจและไม่พอใจ ถ้าเป็นคนอื่นเขาก็พูดแต่สิ่งที่หอมหวาน เพื่อให้คนอื่นพอใจเท่านั้น มันก็เป็นการอยู่ในสังคมด้วยความสงบสุข แต่เราพูด เราพูดด้วยการแทนคุณหลวงตา เราเคยอยู่กับท่าน ท่านเคยเลี้ยงเรามา ท่านเคยให้อาหารเรา ท่านเคยให้ช็อกโกแลต ให้นํ้าส้ม ให้นํ้าหวานเรากินมา เราจะแทนคุณท่าน ฉะนั้น สิ่งที่เราพูด เราพูดแทนคุณท่าน เพราะท่านทําสิ่งใดเพื่อเป็นประโยชน์ เราเข้าใจ

ฉะนั้น หัวใจเรา เราพูดเพื่อแทนคุณหลวงตา ใครจะคิดอย่างไร ใครจะมองอย่างไร นั่นมันเป็นแง่มุมของเขา แต่ในแง่มุมของเราเพราะหลวงตาท่านพูดสิ่งใดออกไป ท่านพูด เห็นไหม ท่านพูดเยอะแยะไปหมด เวลาท่านชมสิ่งใด ถ้ามันเป็นจากใจที่สะอาดบริสุทธิ์ ท่านจะพูดด้วยความยิ้มแย้มแจ่มใส

เวลาท่านมาโพธารามนะ ท่านจะต้องจอดรถ แล้วให้พวกช่างกล้องเขาตั้งกล้อง แล้วท่านกับเราจะไปคุยกันส่วนตัวทุกครั้งที่มาโพธาราม ในเว็บไซต์เราเห็นไหม ที่เทศน์ที่มาโพธารามมันมีอยู่ประมาณซัก ๔๐ - ๕๐ ครั้ง ท่านมาที่โพธาราม ๔๐ - ๕๐ ครั้ง ท่านพูดกับเราเป็นเรื่องส่วนตัวระหว่างเรากับท่าน ก่อนที่ท่านจะขึ้นมาบนศาลานี่บ่อยมาก ฉะนั้น สิ่งต่าง ๆ เห็นไหม เวลาหลวงตาท่านมาที่โพธาราม ท่านจะบอกว่า

“ใครเอาเงินมาจ้างเท่าไร ท่านก็ไม่ไปหรอก แต่ถ้าใจถึงใจ ธรรมถึงธรรม ไม่ต้องคนมาบอก ไม่ต้องคนมาเรียก ท่านไปของท่านเอง” ฉะนั้น เวลาท่านมาที่โพธาราม เราจะบอกว่าด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ ท่านพูดด้วยความสบายใจ ท่านพูดด้วยความสุข ความเพลิดเพลิน ฉะนั้น การชมเห็นไหม ท่านชมสุนัข ชมอะไรต่าง ๆ ท่านชมของท่านด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ไง

แต่เวลาท่านชมอะไรต่าง ๆ ท่านเคยพูดบ่อย บอกว่า “เราชมใครไม่ได้ เสียทุกคนเลย เราชมใครมานี่เสียหมดเลย เราชมใครนี่เสียทุกทีเลย” คํานี้ก็มี

เวลาที่เขาบอกว่า “จิตใจท่านเป็นอย่างไร ท่านต้องรู้ตัวของท่านเอง” คนพูดไง นี่ไงก็พูดแล้ว จิตใจของเรา เรารู้ใจของเราอยู่ว่า เราพูดเพื่อสิ่งใด รู้ด้วยว่าพูดออกไปแล้ว คนจะไม่พอใจ รู้ด้วย แต่ความพอใจและไม่พอใจ ถ้าเป็นสุภาพบุรุษ เราฟังได้ทุก ๆ อย่าง คําเยินยอก็ฟังได้ คําที่เขาติฉินนินทาก็ฟังได้ ยิ่งเป็นพระอรหันต์ด้วยยิ่งยิ้มเลย

หลวงตาเวลาใครด่าท่าน ท่านบอกว่า “เขาว่าเรา ไม่ได้ว่าพวกลูกศิษย์นะ ลูกศิษย์อย่าเดือดร้อน ลูกศิษย์อย่าเดือดร้อน” ท่านยิ้มแย้มแจ่มใส ตอนท่านออกมาทํางาน คนโจมตีท่านมหาศาลเลย ท่านจะบอกเลยนะ “ใครอย่ายุ่ง ใครอย่ายุ่ง เขาว่าเรา เขาว่าเรา” ทําไมหลวงตาครูบาอาจารย์ท่านฟังสิ่งที่เขาติฉินนินทา เขากล่าวร้าย ทําไมท่านฟังได้ล่ะ ไอ้นี่มันจะเอาแต่การสรรเสริญเยินยอ แล้วเวลาพูดถึงอีกแง่มุมหนึ่ง ทําไมรับไม่ได้ล่ะ

“ฉะนั้น ที่บอกว่า ท่านน่าจะรู้ว่า ผลของกรรมจะตกแก่ท่านแน่ ๆ” ผลของกรรมจะตกแก่ผู้พูดแน่ ๆ เลย แน่ ๆ เลย ! แล้วถ้าเกิดตกกรรมดีล่ะ ถ้าทําคุณงามความดีเพื่อสังคมล่ะ กรรมมันก็คือกรรมแน่นอน ดีหรือชั่วเท่านั้น กรรมดีให้ผลเป็นสิ่งที่ดี กรรมชั่วให้ผลเป็นสิ่งที่ชั่ว ฉะนั้น กรรมตกกับเราแน่ ๆ

ในโลกนี้ไม่มีอะไรเป็นของฟรี ในพุทธศาสนาไม่มีอะไรเป็นของฟรี พระอรหันต์ไม่ได้เกิดขึ้นเอง พระอรหันต์เกิดขึ้นจากการประพฤติปฏิบัติ พระอรหันต์เกิดขึ้นจากมรรคญาณ ไม่มีสิ่งใดถ่ายทอดให้ใคร ไม่มีใครเป็นตัวแทนใคร

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นพระอรหันต์ พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะก็เป็นพระอรหันต์ หลวงปู่มั่นก็เป็นพระอรหันต์ หลวงตาก็เป็นพระอรหันต์ ความเป็นพระอรหันต์หลวงปู่มั่นท่านศึกษาของท่านมา หลวงตาท่านพยายามค้นคว้าของท่านมา โดยหลวงปู่มั่นท่านเป็นพี่เลี้ยง พระอรหันต์จะเกิดขึ้นจากการกระทํา พระอรหันต์จะเกิดขึ้นจากกรรมดี กรรมที่การกระทํานั้น

“ฉะนั้น ผลกรรมจะเกิดกับท่านแน่ ๆ” แน่นอน ! แน่ ๆ อยู่แล้ว ผลกรรมจะเกิดกับเราแน่นอน ! แน่นอน ! แต่กรรมดีหรือกรรมชั่วล่ะ ดีหรือชั่วนั่นอีกเรื่องหนึ่งเห็นไหม ฉะนั้น ไม่ต้องห่วงหรอก เราพูดด้วยความจริงใจ เราแทนคุณหลวงตา “ระยะทางพิสูจน์ม้า กาลเวลาพิสูจน์คน” เราพูดเอาไว้ก่อน เอาเวลาพิสูจน์กัน เราอยากยกหลวงตาเราออกมา ให้หลวงตาเราเป็นที่เคารพบูชาของสังคมต่อไป เราพยายามจะทําหลวงตาเรา ให้หลวงตาเราเป็นหลักเป็นเกณฑ์ ฉะนั้น มันจะมีไปเรื่อย ๆ ข้างหน้าจะมีอีกเยอะ

“การที่ท่านบอกว่า หลวงตาให้กําลังใจพระรูปนั้น ท่านเคยอ่านที่หลวงตาท่านเทศน์ หรือไม่ ท่านพูดชัดเจนขนาดนั้น ท่านอย่าพูดบิดเบือนเลย” เราเคยบิดเบือนตรงไหน เราไม่ได้บิดเบือนอะไรเลยนะ หลวงตาจะชมใคร เราก็สาธุ เพราะเราสาธุที่หลวงตาพูด เราเคารพหลวงตามาก หลวงตาท่านเป็นราชาแห่งสงฆ์ เวลาท่านพูดว่ากรรมฐานนี่ท่านก็เป็นหลัก ฉะนั้น สิ่งใดก็แล้วแต่ทุกคนก็จะไปฟ้องไปร้อง (เดี๋ยวจะพูดตรงที่ฟ้องร้องเรื่องเราด้วย) นี่ไปฟ้องไปร้องกับท่านเยอะแยะไปหมดล่ะ

ฉะนั้น ท่านเป็นราชาแห่งสงฆ์ ดูสิ ราชาแห่งแผ่นดินเห็นไหม แผ่นดินนี่ เวลาเป็น ราชาเปรียบเหมือนแผ่นดิน เขาจะทําคุณงามความดีก็บนแผ่นดินนี้ เขาจะขับ เขาจะถ่ายก็บนแผ่นดินนี้ เขาจะทําอะไร มูตรคูถมันก็กองอยู่บนแผ่นดินนี้ ทุกอย่างมันก็กองอยู่บนแผ่นดินนี้ แผ่นดินนี้ต้องหนักแน่น ต้องหนักแน่นและมั่นคงถึงเป็นราชาแห่งแผ่นดิน แล้วพูดถึงราชาแห่งสงฆ์นี่ทุกอย่างต้องอยู่ที่ท่าน ท่านทําเพื่อประโยชน์ทั้งนั้น

“ฉะนั้น สิ่งที่ว่าไปพูดบิดเบือน” เราไปบิดเบือนตรงไหน เรายังไม่ได้บิดเบือน หลวงตาอะไรเลย หลวงตาพูดสิ่งใดไปก็คือหลวงตาพูด แต่หลวงตาพูดที่ตรงข้าม ตรงข้ามเห็นไหม “เราชมใครคนนั้นเสียทุกทีเลย” นี่ตรงข้ามมันมี หลวงตาท่านก็พูด คําว่า “เราพูดทีไร เราชมใคร คนนั้นเสียทุกทีเลย” บิดเบือนหรือเปล่า

ไม่เห็นบิดเบือนนะ เราก็ไม่ได้บิดเบือน แล้วท่านชมสิ่งใด เพราะสิ่งที่เราพูด เราพูดเพื่อประโยชน์นะ คุณงามความดี เราจะไปทอนคุณงามความดีไม่ได้หรอก เราจะไปทอนวัตถุที่เขาทํากันอยู่ เราจะบอกว่าผิดรูปผิดร่าง มันเป็นไปไม่ได้หรอก วัตถุสิ่งใดมันมีรูปมีร่างของมัน ทุกคนก็มีหูมีตาดูทั้งนั้น เราไปบอกว่าผิดรูปผิดร่าง เราก็เสียคนน่ะสิ เราไปบอกรูปนั้นผิดรูปผิดร่าง เราเป็นคนไหม เราก็เป็นคนที่ตาบอดสีไง เป็นคนที่ตาไม่ถึงไง

เราจะไปบิดเบือนอะไร เราไม่เคยบิดเบือนอะไรเลย เพียงแต่เราพูดให้ข้อมูลแตกต่าง ให้ข้อมูลหลากหลาย เพื่อเห็นไหม เพื่อให้เรามีสติยับยั้งกัน ให้พวกเรามีสติปัญญาได้พิสูจน์กันว่าจริงหรือไม่จริง เป็นไปหรือไม่เป็นไป ถ้าเป็นไปเราก็สาธุ ไม่มีใครไปทอนใครได้ ไม่มีใครไปทําอะไรใครได้หรอก

เงินในกระเป๋าของบุคคลนะ ทุกคนจะไปทอนมัน นับมัน ให้มันน้อยกว่าจํานวนไม่ได้หรอก เงินของใคร อยู่ในกระเป๋าของใคร มันก็เงินของจํานวนนั้น มันจะมีสิ่งใดอยู่ เงินจํานวนนั้นก็อยู่ครบจํานวนนั้น มันจะด้อยค่าไปไหนล่ะ เว้นไว้แต่เงินเฟ้อ ถ้าเงินเฟ้อมันจะด้อยค่า เงินก็คือเงิน ไม่มีบิดเบือนหรอก บิดเบือนไม่ต้องห่วง เราไม่เคยบิดเบือน เพียงแต่ว่าเราพูดอีกมุมหนึ่งเห็นไหม เราพูดให้มันครบไง   

ดูสิ เวลาเขาทําการค้าเห็นไหม เขาต้องทําการวิจัยตลาด เขาต้องหาข้อมูลของเขา นี่ก็เหมือนกัน ศาสนาละเอียดลึกซึ้งกว่านั้น เราพูดข้อมูลแตกต่างเพื่อประโยชน์กับสังคม เราไม่ได้บิดเบือน ไม่เคยบิดเบือนเลย พูดตรงที่หลวงตาพูดหมดเลย

“ไอ้ที่ให้เขาแกะเทปมาให้อ่านว่า หลวงตาพูดชัด ๆ” ของเราก็พูดชัด ๆ เพียงแต่ว่าไม่รับฟังไง ไปฟังอย่างอื่น แล้วพอเราเอาขึ้นมาเปรียบเทียบ แล้วมันผิดตรงไหนล่ะ เสียงหลวงตาก็คือเสียงหลวงตาด้วยกัน หลวงตาชมก็หลวงตาชม หลวงตาพูดถึงสุนัขหลวงตาก็พูดเหมือนกัน ไม่เห็นแตกต่างกันตรงไหนเลย แต่เขาบอกมันแตกต่างมาก

“ถ้าท่านคิดว่าให้กําลังใจ ท่านกําลังกล่าวตู่หลวงตาอยู่นะ” เขาว่าเรากล่าวตู่หลวงตานะ ด้วยความเคารพรัก ถ้าไม่มีหลวงตา ไม่มีหลวงปู่เจี๊ยะ จะไม่ได้เห็นเราออกไปข้างนอกหรอก สิ่งที่เขาบอกว่า เราไปไหนก็ไม่กล้า ไม่กล้าโน่น ไม่กล้านี่ก็เพราะว่ากล่าวตู่ เราไม่เคยกล่าวตู่เลย หลวงตาพูดอย่างไร เราจะเชื่ออย่างนั้น เชื่ออย่างนั้นนะ

“คําว่าเชื่ออย่างนั้น แล้วเวลาหลวงตาชมทําไมไม่เชื่อล่ะ” คําว่าไม่เชื่อนี่ มันมีเหตุมีผลของเรา เหตุผลเห็นไหม สิ่ง ๆ นั้นมันต้องมีคุณค่าในตัวของมันเอง ถ้ามันมีคุณค่าในตัวของมันเอง ดูสิ ดาวฤกษ์กับดาวเคราะห์ แล้วก็ดาวเทียม แล้วก็อุกกาบาต มันแตกต่างกันไหมล่ะ มันก็มีเหตุผลเยอะนะ ดาวฤกษ์มันก็มีกําลังในตัวของมันเอง ดาวเคราะห์ก็อาศัยดาวฤกษ์ ดาวเทียมมนุษย์สร้างขึ้น อุกกาบาตมันเป็นสิ่งเศษเหลือจากอวกาศ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าหลวงตาพูดสิ่งใด เราเชื่อที่หลวงตาพูด แต่หลวงตาพูดสิ่งใด แล้วเอาเหตุผลที่ตามนั้น เราไม่เชื่อ เราไม่เชื่อตรงนั้น ฉะนั้น ว่ากล่าวตู่ เราไม่เคยกล่าวตู่ กาลามสูตรพระพุทธเจ้าพูดอยู่นะ “ไม่ให้เชื่อ แม้แต่ว่าเคารพบูชาขนาดไหนก็ไม่ให้เชื่อ” ฉะนั้น สิ่งที่เชื่อ นี่คือ เชื่อด้วยประสบการณ์ เชื่อด้วยความเห็น เชื่อด้วยข้อเท็จจริง

นี่พยายามพูดให้เป็นเรื่องธรรมะ แต่ถ้าจะลงรายละเอียดนะ ถ้าเราลงรายละเอียดไปนะ โอ้โฮ ! อีกเยอะมากนะ เราพยายามจะไม่ลงรายละเอียดนะตอนนี้ เราพยายามจะไม่ลง รายละเอียด “ฉะนั้น เขาบอกว่าเท่ากับเรากล่าวตู่หลวงตาด้วย” พูดผิดนะ หลวงตาพูด เราก็พูดคําที่หลวงตาพูด ไม่มีการกล่าวตู่ใด ๆ ทั้งสิ้น

อันนี้เขาก็บอกที่พูดมานี่ชัดเจน “นี่ก็ออกจะชัดเจนจะแย่อยู่แล้ว มีเสียงท่านยืนยัน ผมทนไม่ได้ที่ท่านมากล่าวว่าอาจารย์ของผู้อื่น” เวลาพูดถึงว่าเสียงมันชัดเจน ก็เสียงมันชัดเจน แล้วเสียงที่หลวงตาพูดที่ท่านพูดถึงไอ้อ้วน ไอ้กระสอบ นี่มันไม่ชัดเจนหรือ มันก็ชัดเจน ชัดเจนเหมือนกัน ทีนี้เราจะพูดถึงที่ว่า “คําพูดหรือนํ้าหนักที่ว่ามันกล่าวถึงเหตุผล” ถ้าเหตุผลในคําพูดนั้นก็อีกเรื่องหนึ่ง แต่เขาบอกว่านี่พูดชัดเจน เวลาพูดถึงท่านชมสุนัขก็ชัดเจน เพียงแต่ว่าจิตใจของคน มันจะเอามาเป็นคติหรือเปล่า เป็นคติธรรมหรือเปล่า

เราอยู่กับหลวงตาท่านพูดอย่างนี้ บอกว่า “ไม่ใช่นะโม ตัสสะฯ ถึงจะเป็นการเทศน์ แม้แต่สบตาก็เทศน์กัณฑ์หนึ่งแล้วนะ” เวลาอยู่กับท่าน ท่านมองตานี่ถ้าใครสบตาหลวงตานะ อู้ฮู ! คนนั้นช็อกตายเลย ตอนอยู่กับหลวงตา ท่านสบตาใครนะ คนนั้นช็อกตายเลย อู้ฮู !ตานี่ แล้วท่านพูดนะ บอกว่า “ไม่ใช่นะโม ตัสสะฯ นะ ถึงว่าจะเป็นการเทศน์ แม้แต่สบตานี่ก็เทศน์กัณฑ์หนึ่งนะ” เพราะเวลาสบตานั่นล่ะ มันรู้แล้วว่าคน ๆ นั้นผิดอะไร เวลาสบตา อันนี้ท่านเทศน์บ่อย บนศาลาท่านพูดอย่างนี้บ่อย

ฉะนั้น พอพวกเราสบตาท่านปั๊บ ท่านมองปั๊บนี่รีบก้มเลยนะ “ผิดอะไร ผิดอะไร” อู๋ย !หลวงตาสบตานะ “เอ็งมีความผิดแล้ว เอ็งมีความผิดแล้ว” แล้วเอ็งไม่รู้เอ็งผิดอะไร เอ็งต้องหาให้เจอ ถ้าเอ็งหาเจอ เอ็งจะแก้ได้ แล้วถ้าเอ็งเจอนะ เอ็งจะไม่โดนเทศน์อีกต่อหนึ่ง ถ้าเอ็งหาไม่เจอนะ เดี๋ยวสบตาเสร็จแล้วเอ็งยังดื้อ เดี๋ยวฟ้าผ่า เดี๋ยวศาลาถล่มเลยละกัน พอสบตาปั๊บนี่ผิดแล้ว

ฉะนั้น ขณะที่อยู่กับท่าน ท่านบอกว่า “แม้แต่สบตาก็เทศน์กัณฑ์หนึ่งแล้วนะ” แล้วนี่คําพูดออกมาเรื่องชมสุนัข เรื่องต่าง ๆ นี่พูดออกมาแล้ว ไม่ใช่สบตา เวลาสบตานะ เราดูทีวีอยู่ เวลาท่านเจ็บป่วย เวลาสุนัขมาที่คลองชลประทาน ท่านนั่งมองแล้วท่านก็ยิ้ม ท่านนั่งมองของท่าน นี่เราเห็นตรงนี้เราถึงบอกว่า “โอ้โฮ ! ท่านมีความสุข เพราะว่ามันเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ มันไม่มีอะไรแอบแฝง” ฉะนั้น เวลาท่านมาอยู่กับคน ท่านถึงต้องระวังตัว ไอ้ตรงนี้เราไม่ได้กล่าวตู่ แล้วเราเคารพตรงนี้ ฉะนั้น เรามองของท่าน

“ผมทนไม่ได้ที่ท่านมากล่าวว่าครูบาอาจารย์ผู้อื่น” เราขอโทษ ถ้ามันกระเทือนใครนะ เราว่าเราขอโทษเลยแหละ แต่เราไม่ได้กล่าวตู่ เรานี่มันมีมาถามอย่างนี้ทุกทีเลย เราก็บอกแล้วใช่ไหม บอกว่า ถ้าจะให้หยุดต่อไปก็หยุดเถิด ถ้าให้หยุดก็อย่าเขียนมาสิ เขียนมาแล้วบอกไม่ให้พูด ๆ แล้วก็เขียนมาอย่างนี้ แล้วบอกไม่ให้พูด แล้วบอกว่าไปกล่าวตู่ครูบาอาจารย์ผู้อื่น

เราไม่ได้กล่าวตู่ครูบาอาจารย์ใคร แต่เขาเขียนถามมาว่า มันมีเหตุผลอย่างใด มันมีลับลมคมในอะไร เขาให้เราพูด ด้วยความเห็นว่ามันจะเป็นประโยชน์บ้าง เราถึงพูด ถ้าจะให้เราพูดด้วยความรู้สึก ความเห็นของเรา อย่างที่เราพูดอยู่นี่ เราพูดอยู่บ่อยว่ายังไม่ลงรายละเอียด รายละเอียดเราอีกเยอะมากนะ เป็นเหตุเป็นผลด้วย แล้วมีหลักฐาน มีเป็นเอกสารหมด ถ้าจะพูดกัน ! ถ้าจะพูดกัน !

เราไม่พูดนะ ไม่พูดเพราะอะไร เพราะห่วง เพราะว่าที่ไม่ตู่อาจารย์นี่แหละ เพราะเราห่วงว่าหลวงตาท่านบอกว่า “ครอบครัวกรรมฐาน ครอบครัวกรรมฐาน” เราพยายามจะไม่พูด ไม่ให้กระเทือนครอบครัวกรรมฐาน ที่พยายามอยู่นี้คือพยายามไม่ให้กระเทือนครอบครัวกรรมฐาน เราพูดนี้ เราพูดเป็นข้อมูลแตกต่างเท่านั้น เราไม่ลงรายละเอียด เราไม่ให้มันกระเทือนครอบครัวกรรมฐาน

“ท่านคงทราบในจิตของท่านว่าการให้ร้ายผู้อื่น จิตของท่านเองเป็นเช่นไร” การให้ร้ายมันต้องไม่มีเหตุมีผล การให้ร้ายมันต้องให้ร้ายกล่าวโทษ ให้ร้ายแบบว่าเขาไม่ได้ทําผิด เขาไม่ได้ทําอะไรเลย แล้วให้ร้ายเขา นี่คือการให้ร้าย การอิจฉาตาร้อนกัน การทําลายคนอื่น มันเป็นเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก พวกเราก็มากําจัดกันทั้งนั้น

แต่นี้อย่างที่เราว่า เราแทนคุณของท่าน แทนคุณท่านนะ เราพยายามแทนบุญคุณของท่าน การแทนบุญคุณของท่านต้องเสียสละพอสมควร เสียสละแล้วมันยังสะเทือน ก็ต้องรักษา พวกเราไว้ รักษาคนที่แบบว่าเห็นไหม จะดี จะชั่ว เขาก็ดีก็ชั่วในตัวเขาเอง แต่เขาไม่ทําให้สังคมสะเทือน แต่นี้มันออกมาทําให้สังคมสะเทือน จะดี จะชั่ว เฉพาะเรื่องของบุคคล สาธุ ของใครของมัน แต่เวลาอย่างนี้เวลาออกมาเห็นไหม “ฉะนั้น บอกว่าเราไปให้ร้าย” ถ้าเราไปให้ร้าย เราเอาหน้าม้าเขียนมาให้เรา ชงมาให้เราจัดการนี่เยอะแยะไปหมด ทําได้ทั้งนั้น เราไม่ทํา ไม่เคยทําเลย

ฉะนั้น เวลามีคําถามเข้ามา เราก็ดูแล้วดูอีกว่านี้เป็นการล่อลวงหรือเปล่า เป็นการพยายามจะดึงเราให้ไปโจมตีคนอื่นหรือเปล่า เราดูแล้วดูอีกนะ เราพยายามไม่ให้ใครใช้ประโยชน์จากปากของเรา ฉะนั้น เวลาคนเขาไม่ชอบใจกัน เขาก็จะมาใช้ประโยชน์ปากนี้ให้ไปทําลายคนนู้น คนนี้ เราระวังตรงนี้อยู่มาก เราจะไม่ให้ปากเราไปเป็นประโยชน์กับคนอื่น แต่ปากนี้แทนคุณหลวงตา ปากนี้ทําเพื่อครูบาอาจารย์ของเรา

“ป.ล. ท่านไม่ได้ให้ร้ายเฉพาะอาจารย์คนเดียว แต่ท่านกล่าวตู่หลวงตาด้วย” ไม่ได้กล่าวตู่ ในการกล่าวตู่เห็นไหม อย่างเช่น ตู่ธรรม ตู่วินัย มันแบบว่าวินัยมันเป็นอย่างนี้แล้วเราบิดเบือน แล้วเราตู่ให้เป็นตามความเป็นจริงของเรา แต่คําพูดของเรามีคําไหนบ้างที่เราพูดขึ้นมาเองโดยที่ไม่มีเสียงหลวงตา คําพูดคําไหนบ้างที่เราพูดขึ้นมาเอง มันก็เป็นคําพูดหลวงตาทั้งนั้น เพียงแต่ว่าทุกคนพยายามไม่ฟังมัน แต่จะฟังแต่สิ่งที่พอใจ

ถาม : อันนี้สิข้อ ๔๓๘. สืบเนื่องจากกระทู้ที่ส่งไปเมื่อวาน

ผมได้ส่งกระทู้ไปแล้วครับ รู้สึกเงียบหายไป ไม่ทราบคณะกรรมการเห็นเป็นอย่างใด จุดประสงค์ที่ส่งก็เพื่อต้องการให้พระอาจารย์สงบ เลิกพูดกล่าวตู่ครูบาอาจารย์ผู้อื่นเท่านั้นครับ เพราะเรื่องที่ท่านพูดเรื่อง “หมาของหลวงตา” ทําให้เกิดความบาดหมางเป็นอันมาก แม้พระที่ท่านกล่าวถึงจะไม่เคยแก้ต่างหรือตอบโต้ท่านเลย เพราะมีคําเทศน์รับรองท่านชัดเจนมาก ๆ อยู่แล้ว

ถ้าได้อ่านในหนังสือท่านอาจารย์สงบกล่าวว่า และการที่ท่านได้กล่าวตู่เช่นนี้คงจะหลีกไม่พ้นที่จะให้ปุถุชนที่เป็นลูกศิษย์ของคนที่กล่าวถึงไม่ชอบไม่ได้ ผมคิดว่าน่าจะเกิดผลเสียกับท่านทั้งทางตรงและทางอ้อม จุดประสงค์ที่เขียนมามีเจตนาจะไม่ให้มีการแตกร้าวมากขึ้น และอยากให้เลิกแล้วต่อกันดีกว่า

๑. ท่านคงทราบว่าการดูหมิ่นและลดคุณพระอรหันต์มีโทษเพียงใด ห้ามมรรคผล เพราะท่านพูดเช่นนี้ก็คือว่าหลวงตากล่าวเทศน์เท็จ เห็นไหมสองเด้ง ผมแนะนําให้ลูกศิษย์ท่าน ลองแกะเทปที่หลวงตารับรองไว้จะได้รู้ว่า พูดแบบนี้มันจะให้กําลังใจได้เช่นไร

๒. คนที่เขาทราบข้อมูลจริงนี้มีแต่จะเกลียดท่านอาจารย์มากขึ้น ท่านไปไหนจะไม่กลัวศัตรูหรือครับ ไปไหนมาไหนต้องระวังตัว แม้แต่ถามชื่อก็ไม่กล้าบอก เหมือนที่บางที่ที่ไปแล้วมีคนถามก็ไม่กล้าตอบ

๓. จิตใจท่านเองเวลาพูดสงบไหมครับ พระโสดาบันละสักกายทิฏฐิได้นะครับ การที่กล่าวตู่ผู้อื่นแบบนี้ไม่มีหลักฐาน ชัดเจนมาก ๆ โดยท่านเองบิดเบือนกับลูกศิษย์

ป.ล. ผมไม่ทราบว่าท่านเทศน์แบบนี้ต้องการอะไร อย่างน้อยพระที่ท่านว่าไม่เคยกล่าวถึงท่านในแง่เสีย ๆ หาย ๆ เลย แม้ท่านจะโจมตีท่านตั้งแต่สมัยหลวงตายังอยู่ก็ตาม และเรื่องที่หลวงตาญาณเสื่อม ไม่ได้ออกจากปากพระท่านนั้นนะครับ มาจากพระอีกรูปหนึ่งแล้วไปฟ้องหลวงตานะครับ

ถาม : สืบเนื่องจากเมื่อวานนี้ ผมส่งกระทู้ไปแล้วทําไมเงียบหายไป

ตอบ : เขียนมาเถอะ เว้นแต่มีคนเขียนมาแล้วคิดได้มายกเลิกคําถาม เราก็ไม่ตอบ บางคนเขียนมานะ แล้วก็เขียนตามมาขอยกเลิก ก็แล้วกันไป นี่ถ้าขอยกเลิก เราก็ไม่ตอบ แต่นี้ไม่ได้ยกเลิก จะตอบ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขียนมาแล้วทําไมท่านตอบล่ะ เขียนมาเถอะ มันจะเรียงตามหมายเลข ธรรมะนี่มีคนเขียนมาหลายคนแล้วบ่น บอก “หลวงพ่อผมรอนานไม่ไหว เขียนไปแล้วนานมาก” บางทีเกือบเดือนนะ บางทีเดือนกว่า เพราะทุกสัปดาห์เขาจะเอามาให้ ทุกวันศุกร์เขาจะเอามาให้ แล้วคําถามนี้มันจะมาทับซ้อนกัน ตอนนี้จะต่อคิวอย่างนี้ไปอีกเยอะเลย อีกประมาณสัก ๒๐ - ๓๐ คําถาม ต่อจากนี้ไป

ฉะนั้น เวลาที่เขาเขียนมา คําถามเก่ามันมีอยู่ แล้วเราตอบมาเรื่อย ๆ ไม่ต้องห่วงหรอก ตอบแน่นอน เพียงแต่ว่าช้าหรือเร็ว มันจะไม่เหมือนกับเว็บไซต์ที่เขา ถาม - ตอบ กันอยู่ทั่วไป ของเรานี่เราไม่ให้เป็นอย่างนั้น คือให้ถามเข้ามา แล้วถ้าอย่างไรเราจะตอบไป คือไม่ให้มันทะเลาะเบาะแว้งกันไง คือว่าพูดคนละที แต่รับประกันได้ว่าไม่มีตุกติก เพราะธรรมคือธรรม ธรรมไม่มีตุกติกหรอก

“ฉะนั้น ว่าคณะกรรมการเห็นเป็นอย่างไร ให้ท่านอ่านหรือยัง” มาแล้ว

“จุดประสงค์ที่ส่งมาเพื่อต้องการให้ท่านอาจารย์สงบเลิกพูดกล่าวตู่ครูบาอาจารย์ผู้อื่นเท่านั้น เพราะเรื่องที่ท่านพูดเรื่อง “หมาของหลวงตา” ที่ทําให้เกิดความบาดหมางเป็นอันมาก” พูดเรื่อง “หมาของหลวงตา” นี่เขาถามมา ถามมาก่อนหน้านั้นตั้งหลายปัญหา แล้วสุดท้ายเราก็ตอบไป แล้วเขาก็ยํ้ามาอีก พอยํ้ามา เขาบอกว่าอยากให้ข้อมูลชัดเจน ๆ เราก็ยังไม่ได้พูดถึงข้อมูลส่วนตัวเรื่องพระองค์นั้นเลยนะ เราพูดแต่เรื่องสิ่งที่ว่า หลวงตาพูดอย่างหนึ่ง แล้วเขาก็ใช้ข้อมูลอันหนึ่ง เราก็บอกว่าหลวงตาพูดก็อีกอันหนึ่ง เพื่อเอาข้อมูลกับข้อมูลนี้มาบาลานซ์กันเท่านั้นเอง เรายังไม่ได้พูดอะไรเกินเลยไปกว่านั้น

“ฉะนั้น ที่ว่าพูดเรื่อง “หมาของหลวงตา” มันบาดหมางกันไปมากนัก” มีคนมาปรึกษา เราเยอะนะ เขาเป็นห่วงศาสนา เขามาปรึกษาเรา แล้วพอเขาเจอเราพูดเรื่อง “หมาของ หลวงตา” ไป เขาชมมา เขาบอกมันเป็นการช่วยกันจรรโลงศาสนา มีคนชมมาก็เยอะ

คําว่าบาดหมางนี่มันเพียงแต่ว่า เวลามันโดนกระแสสังคมไง โลกธรรม ๘ ไง สรรเสริญ นินทา นี่เป่าฟู่ ๆ เข้าไป พยายามจะสร้างกระแส ฟู่ ๆ มันก็ทําให้คนมีความลังเล แต่เอาเหตุเอาผลแล้วมันอยู่ที่คน คนถ้ามีหลักมีเกณฑ์เขาฟังเหตุผลนะ เหตุผลอย่างนี้ควรเชื่อได้ไหม เหตุผลอย่างนี้ควรเชื่อไหม

อย่างที่พูด ถ้าเราพูดเหตุผลที่บิดเบือน เราเองนี่แหลก ก็กลับมาหาเรา “หลวงพ่อนี่ผิด หลวงพ่อนี่ผิด” เราชอบนะใครกลับมาหา “หลวงพ่อนี่ผิด” แหม ! ผิดเรื่องอะไร ถ้าใครบอกกลับมาหา “หลวงพ่อนี่ผิด” ต้องคุยกันด้วยเหตุผลแล้ว ผิดอะไร ผิดอย่างไร แต่พอเราพูดเหตุผล “ผมเข้าใจผิด” “โอ้โฮ ! ผมคิดไม่ถึง” เยอะ เพราะว่าวุฒิภาวะของคนมันแตกต่าง เยอะมากเลย วุฒิภาวะของคน ทีนี้เพียงแต่ว่าเราพูดเป็นหลักไว้

ฉะนั้น ว่าพูดเรื่อง “หมาของหลวงตา” เราพูดด้วยข้อมูลที่ให้คนได้ชั่งนํ้าหนักเท่านั้นเอง อย่าให้ไปข้างใดข้างหนึ่ง นี่พูดถึงความเห็นของเรานะ

“แม้พระที่ท่านกล่าวถึงจะไม่เคยกล่าวแก้ตอบโต้ท่านเลย เพราะมีคําเทศน์รับรอง ที่ชัดเจนมากอยู่แล้ว” อันนี้พูดถึงเขาไม่ตอบโต้ ตอบโต้หรือไม่ตอบโต้นี่นะ มันสําคัญตั้งแต่ตอนที่ออกมาโครงการช่วยชาติ แล้วออกมาเรื่อง พ.ร.บ.สงฆ์ นั่นล่ะ อันนั้นมันชัดเจนมาก มันชัดเจนของมันอยู่แล้ว

ทีนี้การกล่าวตอบโต้หรือไม่กล่าวตอบโต้ คนอยู่ในเหตุการณ์จะรู้ว่าอะไรเป็นจริงและอะไรไม่เป็นจริง ถ้าสิ่งที่เป็นจริง มันก็เป็นจริง สิ่งที่มันเป็นไม่จริง มันก็เป็นไม่จริง ฉะนั้น ที่ว่าตอบโต้หรือไม่ตอบโต้ มันอยู่ที่ตรงนี้ไง คือว่ามันจนด้วยเหตุผล จนด้วยหลักฐาน จนด้วยทุก ๆ อย่าง มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้

ฉะนั้น ที่พูดออกมาก็แก้เกี้ยวกันไปเท่านั้น เหตุผลแก้เกี้ยวกับเหตุผลเป็นของจริงนี่มัน แก้ไม่ได้นะ เหตุผลจริง ๆ แก้ไม่ขึ้นนะ แก้ไม่ตก หลวงตาท่านบอกเหตุและผลนี้เป็นธรรม แก้ไม่ตกหรอก อริยสัจนี่แก้ไม่ตกหรอก มันต้องเป็นอย่างนั้น ถึงเวลาแล้วถ้ามันผิดต้องเป็นอย่างนั้น แต่ถ้าอริยสัจแก้เกี้ยว เหตุผลแก้เกี้ยว มันแก้ตก มันพูดแก้เกี้ยว ฟ้องแก้เกี้ยว เวลาโดนฟ้องศาลก็ฟ้องแก้เกี้ยวไปอย่างนั้น แล้วก็จะไปออมชอมกัน

“ถ้าได้อ่านหนังสือท่านอาจารย์สงบกล่าวว่า และการที่ท่านกล่าวตู่เช่นนี้คงจะหลีกไม่พ้นที่จะให้ปุถุชนที่เป็นลูกศิษย์ของคนที่ท่านกล่าวถึงไม่ชอบไม่ได้” อันนี้มันก็อยู่ที่วุฒิภาวะ อยู่ที่ วุฒิภาวะของคน อยู่ที่อํานาจวาสนาของคน สายบุญสายกรรมของคน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังโดนทั้งนั้นเลย ถ้าคิดจะทําคุณงามความดี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเผยแผ่ธรรมไป เทวทัตจ้างคนมายิง นางมาคันทิยาจ้างคนมาด่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดนมามหาศาล

แหม ! บวชเป็นพระมาแล้วนะ ไปไหนก็มีแต่คนกราบเคารพนบนอบ ไม่มีคนติฉินเลย ไม่รู้จะหาที่ไหน หาไม่มีในโลกนี้แน่ ๆ เลย ฉะนั้น ชอบหรือไม่ชอบ สาธุ แล้วแต่วุฒิภาวะ แล้วแต่บุญกุศล บาปบุญของคน หลวงตาท่านพูดอย่างนี้ ท่านบอกว่า “เวลาคนที่มีปัญญาพูดนะ แม้แต่คําเดียวเราก็ต้องฟัง” คนโง่นี่นะมันทั่วโลก ติฉินนินทาขนาดไหน ไม่มีประโยชน์หรอก คนโง่หรือคนฉลาด คนฉลาดเขาพูดด้วยเหตุด้วยผล แต่คนโง่มันฟังกระแส ไม่ต้องมีหรอก ดูสิ ตอนนี้พายุกําลังเกิด เฮอริเคนมันปั่นทั่วไปหมดเลย

ฉะนั้น อยู่ที่วุฒิภาวะใครชอบหรือใครไม่ชอบ มันไม่มีใครจะไปบงการชีวิต บงการความรู้สึกนึกคิดของคนได้หรอก มันเป็นเรื่องกรรมของสัตว์ มันก็เท่านั้น

“ผมคิดว่าจะเกิดผลเสียทั้งทางตรงและทางอ้อม จุดประสงค์ที่เขียนมาก็มีเจตนาที่จะไม่ให้แตกร้าวมากขึ้น อยากให้เลิกแล้วต่อกัน” เราไม่ได้ไปยุ่งกับใครเลย อย่างที่ว่านี่ถ้าไม่มีหลวงตา ไม่มีหลวงปู่เจี๊ยะ เราไม่เคยไปวัดใครเลย สิ่งที่ออกไปนี่มันด้วยใจถึงใจเพราะหลวงตาท่าน เวลาเราไป เราก็ไปบ้านตาดกับไปวัดที่ปทุมธานีเท่านั้น ตอนนี้วัดที่ปทุมธานี ก็คิดบอกเขาไปแล้ว บอกว่าคงจะต้องเพลา ๆ ลงแล้วล่ะ เพราะเราชักจะไม่ไป ว่าอย่างนั้นเลย

ฉะนั้น เวลาเราไปวัดไหน หลวงตาท่านไปโครงการช่วยชาติ ท่านไปไหน เราก็ไปช่วย ไปดู ไปแล มันด้วยความที่เราผูกพันกับหลวงตาเท่านั้น

“ฉะนั้น ที่ว่ามันเป็นทั้งทางตรงและทางอ้อม มีแต่ผลเสีย” มันไม่ใช่หรอก มันเรื่องของเขา ถ้าทางตรงความแตกร้าวในนั้น เราไม่ได้พูดถึงใครเลย “ให้เลิกแล้วต่อกันนี่” ประสาเรา เราไม่ฟัง รับไม่ได้ เพราะเราไม่ได้พูดกับใคร เราไม่ได้ไปโต้แย้งใคร เราไม่ได้ไปยุ่งกับใคร เราจะไปเลิกกับใคร โทษนะ เป็นพระไม่มีภรรยา บอกให้หย่ากับภรรยา เออ ! บ้าหรือ กูไม่มี กูไปหย่ากับใครล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน เราไม่มีคู่โต้แย้ง เราไม่มีกระทบกับใคร เราไม่รับรู้ เราไม่รู้ว่าเรามีปัญหาอะไรกับใครนะ เราพูดถึง เพราะมันมีเขาถามมา เออ ! กูไม่ได้แต่งงาน กูจะไปหย่ากับใคร เออ ! กูไม่หย่าหรอก ก็กูไม่มีตั้งแต่ต้น เราไม่มีภรรยามาตั้งแต่ต้น เราจะไปหย่ากับใครล่ะ เออ ! แปลกอยู่ “เลิกแล้วต่อกัน” จะไปเลิกแล้วกับใคร ก็กูไม่มีมาแต่ไหนแต่ไร จะไปเลิกกับใครวะ ไม่มี ! ไม่เกี่ยว !

ถาม : ๑. ท่านคงทราบว่าการดูหมิ่นและลดคุณพระอรหันต์มีโทษเพียงใด ห้ามมรรคผล เพราะท่านพูดเช่นนี้คือว่าหลวงตาเทศน์เท็จ

ตอบ : เราบอกแล้วว่าหลวงตาไม่เกี่ยว หลวงตาเรายกไว้ ฉะนั้น ว่าการดูหมิ่นลดคุณ พระอรหันต์นี่ใครไปดูหมิ่นได้ พระอรหันต์ก็คือเป็นพระอรหันต์ ใครดูหมิ่นพระอรหันต์ไม่ได้หรอก ถ้าใครดูหมิ่นพระอรหันต์ก็เป็นเรื่องของคนนั้นเอง เราไม่ได้ไปลดคุณพระอรหันต์ที่ไหน ถ้าเป็นพระอรหันต์ก็คือพระอรหันต์

แต่นี่เราไม่เชื่อของเราเอง ด้วยเหตุผลที่ว่าลงรายละเอียดนี่เราไม่เชื่อหรอก ยังมีอีกเยอะ แต่ที่ว่าหลวงตาเทศน์เท็จ ก็เราไม่ได้พูดที่ไหน เราเคยค้านหลวงตาสักคําไหม เราไม่ได้ค้านอะไรหลวงตาสักคําเลย หลวงตาท่านพูดอย่างนั้น มันก็มีเหตุมีผลของหลวงตา ก็เหตุผลของท่าน แล้วสิ่งที่ท่านพูดเราเชื่อไหมล่ะ กาลามสูตรท่านไม่ให้เชื่ออยู่แล้ว เราเชื่อหลวงตาเรา แต่เรามีกาลามสูตรด้วย

ฉะนั้น คําว่าสองเด้ง สามเด้ง อะไรอย่างที่ว่านี่ ก่อนหน้านั้นเห็นไหม เขาบอกว่า “ใครไม่เชื่อจะตกนรก” เราบอกว่าไม่จริงหรอก มันตกนรกหรือไม่ตกนรก มันอยู่ที่คุณงามความดี เราจะตกนรกหรือ เราทําแต่ความดี มันจะตกไปไหนนรก ถ้าเราทําความดีตลอด มันจะตกนรกไปที่ไหนล่ะ แต่เราบอกว่า เราจะไม่ตกนรกเลย เราทําแต่ความชั่ว ๆ มันจะไปสวรรค์ไหน มันก็ตกนรกแน่นอน

มันอยู่ที่การกระทํา มันอยู่ที่ผู้นั้นทํา มันไม่ได้อยู่ที่ว่าไปลดใครหรอก แล้วยิ่งเท่ากับว่าหลวงตากล่าวเท็จ เราพูดอย่างนั้นหรือ เราไม่ได้พูดว่าหลวงตากล่าวเท็จ แต่เราไปเอาคําที่หลวงตากล่าวถึงคนอื่นมาเปรียบเทียบ หลวงตาพูดถึงสิ่งอื่น คําอื่น มาเปรียบเทียบกัน เราไม่ได้บอกว่าหลวงตากล่าวเท็จ เราไม่ได้พูดถึงตรงนี้เลยด้วย

เราไม่ได้พูดตรงหลวงตาที่ชมนี่เลย แต่ที่หลวงตาชม เขาพยายามกระจายไป พยายามจะทําไปให้คนเชื่อถือศรัทธา แต่เราก็ไปเอาสิ่งที่หลวงตาพูดอีกฟากหนึ่งมาเทียบเคียงกัน เพื่อให้เป็นข้อมูลแตกต่าง ให้สังคมได้พิจารณา มันแค่นั้นเอง เราไม่ได้บอกด้วยสองเด้ง สามเด้ง ยังจะบอกว่านี่แทนคุณหลวงตานะ “ระยะทางพิสูจน์ม้า กาลเวลาพิสูจน์คน” ยังพูดอยู่นะ

“หลวงตากล่าวเทศน์เท็จ เห็นไหมครับ สองเด้ง ผมแนะนําให้ลูกศิษย์ท่านลองแกะเทปที่หลวงตารับรองไว้ จะได้รู้ว่าพูดแบบนี้ให้กําลังใจเช่นไร” ให้กําลังใจเช่นไร แหม ! มันคันปาก มันคันปากมากเลยนะ พวกนี้ถามอยากจะให้พูด แหม ! มันอยากจะหลุดนะ แต่ขอเก็บไว้ก่อนได้ไหม มันคันปากมาก คันยิบ ๆ ยิบ ๆ เลย “ว่าให้กําลังใจเช่นไร” แหม ! อยากออกมากเลย

“แต่ที่บอกว่านี่อยากให้เลิกแล้วต่อกัน ไม่อยากให้ครอบครัวกรรมฐานแตกแยก” มันถึงยังไม่อยากจะพูดนะ ถ้าอย่างนี้ไป ออกไปนี่เขาจะหาว่า “พูดออกมา พูดออกมา อย่างนี้ไม่จริง แหม ! พูดกั๊กไว้อย่างนี้แสดงว่าพูดไม่จริง ถ้าพูดจริงต้องอย่ากั๊กสิ”

ถ้าพูดออกไปเดี๋ยวก็ช็อกตายหมดหรอก

ถาม : ๒. คนที่เขาทราบข้อมูลจริงนี้มีแต่จะเกลียดท่านอาจารย์มากขึ้น ท่านไปไหนจะไม่กลัวศัตรูหรือครับ ไปไหนมาไหนก็ต้องระวังตัว แม้แต่ชื่อก็ไม่กล้าบอก เหมือนบางที่ไปแล้ว มีคนถามก็ไม่ตอบ

ตอบ : คนที่เขาทราบข้อมูลให้แกะมาให้อ่านล่ะเนาะ เรารู้หมดแล้วล่ะ เราดูหมดแล้ว ไม่ต้องแกะหรอก เราเห็นเอง ในซีดีก็มี ในเทปเยอะแยะไปหมด เพียงแต่ว่าใครจะเลือกเชื่อข้อมูลข้างใดไง เขาก็เลือกเชื่อข้อมูลข้างเดียว

เราก็มีข้อมูลอีกข้างหนึ่ง เรามีข้อมูล ๒ ข้าง เราก็เชื่อข้อมูลทั้ง ๒ ข้าง แล้วเราก็เปรียบเทียบกันของเราเอง เราไม่เชื่อข้อมูลข้างเดียว ข้อมูลอีกฝ่ายตรงข้ามมันก็มีเยอะแยะไป เราเป็นคนเปิดกว้าง เราไม่เชื่อข้อมูลข้างเดียวหรอก

“ท่านไม่กลัวหรือ ไปไหนมาไหนบางที่ไม่กล้าบอกชื่อ” อย่าให้เราพูดนะ อยากจะออกทีวีกัน หลวงตาไปไหนก็เดินหน้าเดินหลัง อยากจะให้เขาถ่ายรูป เราไม่มีนิสัยอย่างนั้นนะ นิสัยของเรา เราไปที่หลวงตาบอก “ใจถึงใจ” เราไปนี่หลวงตารู้แล้ว พอแล้ว เราไปนี่หลวงตาไม่ให้เห็นด้วย ไม่ให้ขึ้นไปหาหลวงตาด้วย ใครถามว่าชื่ออะไร เราไม่บอกเพราะอะไร เราไม่บอก เพราะเราไม่ต้องการให้ใครมารับรู้ ไปไหนนะ คนจริงมันหลบ มันต้องหลบจริง

“ฉันก็ไม่ได้อยากได้ไอ้นั่น ฉันก็ไม่ได้อยากได้ไอ้นี่ ส่งคนไปขอ ส่งคนไปเปิดทางมา แหม ! เวลาจะไปไหนก็โฆษณาไปแล้ว ท่านอาจารย์องค์นี้จะมาแล้วนะ อู้ฮูย ! ต้องเปิดที่ เปิดทางไว้ให้นะ”

ไอ้นั่นมันคนบ้า ! กูไม่ได้บ้า กูเป็นคนมีสติ เราไปด้วยหัวใจ เราไปด้วยลําแข้งของเรา ไม่ต้องมาพูด ไม่ต้องมาห่วง ทําไมต้องออกไป ทําไมถึงจะต้องไปบอกชื่อเขา เขาไม่ถามก็รีบจะบอกเขา ไอ้นี่ไม่บอกคือไม่บอก เพราะเราไม่บอกใคร ใครมาถามนี่ไม่พูด ไม่พูดหรอก เว้นไว้แต่คนรู้จักกันเท่านั้น ไม่ใช่ไปโฆษณาหากิน ไม่ใช่ !

ถาม : ๓. จิตท่านเองเวลาพูดสงบไหมครับ

ตอบ : แหม ! สุขสบายชื่นใจมากเลย เพราะว่าเราเห็นสังคม หลวงตาท่านบอกว่า “สมัยหลวงปู่มั่นท่านเสียไป สังคมของเรานี่แตกกระสานซ่านเซ็นไปถึง ๓ - ๕ ปี กว่าสังคมของเราจะกลับมารวบรวมกันขึ้นมาเป็นหลักเป็นเกณฑ์”

นี่สังคมของหลวงตาท่านสร้างสมขึ้นมา ท่านล่วงไป เราก็คิดว่ามันจะมีการกระทบกระทั่งกันอยู่แล้ว ฉะนั้น พอสิ่งที่มีการกระทบกระทั่ง เราก็สงบปากสงบคําพอสมควรนะ เราไม่พูดอะไรเลย ตอนไปบ้านตาดเห็นไหม เขามีขนาดไหน คนจะดึงไปไหน คนจะอย่างไร เราก็พยายามหลบของเรา เราพยายามจะไม่แสดงตัว ขอ ! ขอให้งานศพของหลวงตาได้จบสิ้น ให้สําเร็จลุล่วงไปด้วยคุณงามความดี ฉะนั้น สิ่งที่พอเกิดขึ้นมาเห็นไหม เราพยายามสงบปากสงบคําตลอด

“จิตใจท่านเป็นอย่างไร” จิตใจก็เก็บไว้ในหัวใจนี่ไง จิตใจก็ระลึกถึงครูบาอาจารย์ของเรา ท่านผ่านไปแล้วไง แมงดามันจะได้เกาะไม่ได้ไง ถ้าหลวงตาอยู่นะ พระแมงดามันเกาะหลังอยู่ เวลาท่านล่วงไปแล้ว พระแมงดามันเกาะหลังท่านไม่ได้แล้ว

เราพอใจตรงนี้หนึ่ง แล้วอีกอันหนึ่งก็ที่ว่า “หัวใจเป็นอย่างไร” นี่ไม่อยากจะพูดไง แต่นี้เพราะมันมีคําถามเข้ามา มันพยายามจะเข้ามา ทีนี้พอเข้ามา เหตุผลของในหัวใจ รายละเอียดยังไม่ออกเลยนะ ฉะนั้น สิ่งที่พูดนี่เห็นไหม “จิตใจท่านเป็นอย่างไร” ได้พูดสักหน่อยหนึ่ง มีคําถามมาก็ได้พูดสักหน่อยหนึ่ง นี่หน่อยเดียวนะ ได้พูดสักหน่อยหนึ่ง

“พระโสดาบันละสักกายทิฏฐิได้นะครับ การที่กล่าวตู่ผู้อื่นแบบนี้ไม่มีหลักฐาน ชัดเจนมาก ๆ ท่านเองบิดเบือนกับลูกศิษย์” เขาบอกว่านี่สีลัพพตปรามาสไง เขาบอกถ้าคนพูดแบบนี้มันเป็นพระโสดาบันไม่ได้ เขาว่านะ

แล้วเวลาหลวงตาท่านออกมาโครงการช่วยชาติ พูดกลับไป ไม่ใช่หลวงตาพูดกลับนะ หลวงตาท่านสั่งให้ทํางาน ไอ้พวกนั้นกลับไปกลับมา มันเป็นโสดาบันได้ไหม ไอ้พวกที่พูดกลับไปกลับมา เดี๋ยวก็จูนกัน เดี๋ยวก็ผลัก เดี๋ยวก็ขัดแย้ง เดี๋ยวก็โต้แย้ง เดี๋ยวก็ทําลาย อย่างนี้เป็นพระโสดาบันได้ไหม พระโสดาบันจะพูดหน้าอย่างหนึ่ง หลังอย่างหนึ่งได้ไหม เวลากับหลวงตาก็พูดอย่างหนึ่ง ลับหลังก็พูดอีกอย่างหนึ่ง อย่างนี้เป็นพระโสดาบันได้ไหม อย่างนี้ละสักกายทิฏฐิได้หรือเปล่า

เวลามามองเราไง มองว่าคําพูดของเรามันไม่มีเหตุไม่มีผล “ว่าพระโสดาบันละสักกายทิฏฐิได้นะครับ”

“ในการกล่าวตู่ผู้อื่นโดยไม่มีหลักฐาน ชัดเจนอย่างนี้ แล้วก็พูดบิดเบือนต่อคนอื่น อย่างนี้มันมีความผิดนะ” ไอ้สิ่งที่เขาพูดมานี่นะ เราสังเวชมากเลย คือเขามองออกไง คําพูดที่เขาพูดทุกคํานี่นะ ถ้าเขาย้อนกลับไปบุคคลคนนั้นแล้วพิจารณา เขาจะเห็นทันทีเลยว่าสิ่งนี้ผิดหรือถูก เวลาคําพูดทุกคําที่ถามมา ลองย้อนกลับไปแล้วพิจารณา อย่าให้ศรัทธาบังหน้า อย่าให้อะไรบังหน้า แล้วจะรู้จะเห็น จะเห็นของเราเอง

“นี่ที่ว่าการกล่าวตู่เขา มันเป็นโสดาบันไม่ได้” โสดาบันเขาไม่ได้เป็นที่ใบกระดาษ เขาเป็นที่มรรคสามัคคี เขาสมุจเฉทปหานในใจนู่น แล้วเขาละสักกายทิฏฐิอย่างไร มันขาดอย่างนี้ โอ้โฮ ! มันเป็นไป แล้วเขาทําลายภพ ทําลายชาติ โอ้โฮ ! เขาทําลายของเขา เขารู้ เขาเห็น เขาพูดได้ เขาไม่อํ้า ๆ อึ้ง ๆ อึ้ง ๆ อํ้า ๆ ไอ้อึ้ง ๆ อํ้า ๆ นี่ไม่รู้ว่าหลวงตาชมใครว่ะ อํ้า ๆ อึ้ง ๆ หลบ ๆ หลีก ๆ ไม่กล้าพูดอะไรเลยนี่ เอ้อ ! มันก็แปลกเนาะ

“ป.ล. ผมไม่ทราบว่าท่านเทศน์แบบนี้ต้องการอะไร เพราะอย่างน้อยพระองค์นั้นก็ไม่เคยกล่าวถึงท่านเลย” เราไม่ได้เทศน์ เราไม่ได้บอกอะไรทั้งสิ้น เราบอกแล้วว่ามีคนถามมา มีคนถามมา ๆ แบบที่ถามมานี่ แล้วถ้าถามมาอีก มันก็จะไปอีกนะ ถามมา !

นี่ไม่ได้หวังอะไรเลย ไม่เคยหวังอะไรทั้งสิ้น ถ้าว่าหวังนะ ใครอยู่กับเราจะรู้อยู่ ใครมาที่นี่ ผิด ไล่ออก ๆ เรามีแต่ไล่คนออก หวังอะไร หวังทําไมให้คนออก ใครมานี่ให้ออกทั้งนั้น ถ้าผิดข้อปฏิบัตินี่ให้ออกทันที ใครมาผิดให้ออก “หวังอะไร หวังอะไร” หวังไม่มีไง หวังไม่มี หวังไม่เอา หวังไม่ให้คนมา หวังไม่ต้องการสิ่งใด ๆ ทั้งสิ้น !

“แม้ว่าท่านจะโจมตีท่าน ตั้งแต่สมัยหลวงตายังอยู่ก็ตาม และเรื่องที่หลวงตา ญาณเสื่อมไม่ได้ออกจากปากของพระองค์นี้นะ มาจากพระอีกรูปหนึ่ง ไปกราบฟ้องหลวงตา” ความจริงพยายามไม่พูดแล้วนะ ไม่ได้ออกจากปากใครทั้งสิ้น แล้วเวลาบอกไม่ได้พูดแล้วก็ยกโทษให้กับผู้หญิง โยนให้ผู้หญิงไป ว่าผู้หญิงนี่ไปพูดผิดพูดเพี้ยน แล้วไล่ผู้หญิงออกไป แล้วก็ไปเรียกผู้หญิงกลับมาอีก จริงไหม ! จริงหรือเปล่า !

เราเห็นหลาย ๆ อย่างแล้วมันสะเทือนใจ สะเทือนใจมาก พระเรานี่นะเวลาบวช พระแล้วเห็นไหม “มนุสโสสิ” เป็นมนุษย์หรือเปล่า เป็นคนสมบูรณ์หรือเปล่า เป็นคนมีโรคมีภัยหรือเปล่า เวลาบวชพระ บวชมาแล้ว เวลาอยู่ในพระนี่ถ้าซื่อสัตย์สุจริตกับตัวเอง ศีลสมบูรณ์ ภาวนาไปมันถึงจะไปได้

พลิกแพลง เล่ห์เหลี่ยม ร้อยสันพันคม บ้าบอคอแตก ฉะนั้น ที่เขาบอกว่า “ไม่ใช่ญาณเสื่อม ไม่ใช่นู่น ไม่ใช่นี่” นี่เขายังพูดอีกนะ “ถ้าคนที่ทราบข้อมูลจริง เขาจะเกลียดท่านมากขึ้นไปอีก” แล้วข้อมูลนี้จริงหรือเปล่าล่ะ ข้อมูลนี้จริงหรือเปล่า ว่าสิ่งที่ไม่ได้พูด ไม่ได้พูด จริงหรือเปล่า

พูดถึงคําว่าลงรายละเอียด เรามีนะ เรามีหลักฐาน เขาเรียกหลักฐานแวดล้อม คือว่าสิ่งที่มันเกิดไง กรรมเกิดจากเจตนาใช่ไหม กรรมส่อเจตนา กรรมการกระทํานี่มันจะ ส่อเจตนา สิ่งที่เกิดขึ้นมันมีสังคมขณะนั้น เวลานั้นมันมีเหตุการณ์อย่างนั้นเกิดขึ้น ๆ นี่เป็นอย่างนั้นหมดเลย นี่ก็เหมือนกัน เรามีหลักฐานสภาพแวดล้อมตามความเป็นจริงทุกเรื่อง เป็นอย่างนั้นเลย มีเหตุมีผลทุกเรื่อง เป็นเหตุเป็นผลหมดเพราะอะไร เพราะเราไม่ต้องการให้ธรรมะนี่ ธรรมคือธรรมต้องสะอาดบริสุทธิ์ แล้วเป็นความจริง

แล้วถ้าความไม่จริงมันก็เป็นแบบนี้ แล้วก็บอกว่า “เรากล่าวตู่ไป” นี่พูดจริง ๆ นะ ยังไม่ได้ลงรายละเอียดเลย เพราะเราพยายามไม่ลงรายละเอียด เพราะถ้าลงรายละเอียดไป มันสะเทือนกันมากกว่านี้ แต่นี่เพราะว่าถามมา เราถึงตอบ นี้ยังไม่ได้ลงรายละเอียดเลยนะ แต่ถ้าต้องการรายละเอียด ต้องการอย่างนั้น มันสะเทือนกันไปหมดล่ะ แล้วครอบครัวกรรมฐานจะได้รู้ว่า...

หลวงตาบอกว่า “หลวงปู่มั่นล่วงไป ๓ ปีถึง ๕ ปี เราถึงกลับมาตั้งตัวกันได้” อันนี้มันยังไม่ทันไร ยังไม่ทันไรหรอก แล้วพยายามจะรวบยอดต่าง ๆ อะไรนี่ มันเป็นเรื่องที่แบบว่ากรรม มันให้ผล สิ่งที่มันเกิดขึ้นนี่กรรมมันให้ผลทั้งนั้น นี่มันมาเอง อยู่ดี ๆ ก็มาเอง แล้วอยู่ดี ๆ นะ เขาชงลูกมาให้เราชู้ต มันอะไรกัน อยู่ดี ๆ นะชงลูกมาเลย

แล้วชงมานี่เราไม่ออกนะ เราไม่พูดเลยนะ นี่พูดเฉพาะสภาวะแวดล้อม พูดถึงนี่ไม่ออก พอออกไปแล้วหลักฐานมันลงไป มันไม่ใช่เรื่องอะไรของเราไง มันอย่างที่ว่าไม่ใช่เรื่องอะไรของเรา แล้วไม่ใช่คู่ขัดแย้ง ไม่ใช่ใด ๆ ทั้งสิ้น แล้วไม่ใช่ว่าให้เลิกแล้วต่อกัน เราเลิกมาตั้งแต่ต้น ไม่มีอะไรเลย เราไม่ยุ่งกับใครเลย แต่นี้มันชู้ตเข้ามาเอง ชงมาทั้งนั้น พอชงมาแล้ว เราพูดนี่พูดเพื่อประโยชน์สังคม

แล้วคนที่เขารู้ข้อเท็จจริงอย่างที่เขาว่า “ถ้าคนรู้ข้อเท็จจริงเขาจะเกลียด” คนรู้ข้อเท็จจริงเขามาคุยกับเรามี เขาเป็นห่วงมาก เขาห่วงสภาพ เขาบอกว่าสิ่งที่เขาทํานี่มันจะเป็นมอตโต้เลย มอตโต้คือมันเป็นกรอบเลย แล้วทําอย่างนี้ไปแล้ว ต่อไปจะเป็นอย่างไร คนที่เขารู้ เขาพูดขนาดนั้นนะ บอกว่าที่เขาทํากันอยู่นี่มันเป็นมอตโต้เลย แล้วมันจะเป็นอะไรต่อไปข้างหน้า เขาห่วงขนาดนั้นนะ

แต่ธรรมดามันก็คนเราก็ต่างคนต่างหนึ่งเดียวใช่ไหม มันก็มีกําลังเท่านี้ใช่ไหม ประสาเรา ใคร ๆ ก็จะมายืมปากนี่แหละ จะให้เราออกทํางาน ออกทํางาน นี่เราก็พยายามจะไม่ยุ่ง ๆ นี่พยายามไม่ยุ่งที่สุดแล้วนะ แต่คนรู้จริงเขามี แต่คนที่รู้ตามกระแส คนโง่มาก คนฉลาดมาก ก็เป็นตามกรรมก็แล้วกันเนาะ เอวัง

๒

กรณีถํ้าสาริกา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๓ พฤศจิกายน ๒๕๕๔

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๗๐๑. ประวัติท่านพระอาจารย์มั่น

เขาถามนะ “ประวัติหลวงปู่มั่น” กระผมได้อ่านประวัติหลวงปู่มั่นตอนที่อยู่ถํ้าสาริกา ว่าหลวงปู่มั่นบรรลุธรรมขั้นอนาคามี โดยในหนังสือประวัติอ้างว่า เขียนประวัติโดยหลวงตา มหาบัว การที่หลวงปู่บรรลุธรรมขั้นไหนนั้น เป็นคติตัวอย่างในการประพฤติปฏิบัติเพื่อความพ้นทุกข์ กระผมคิดอยู่นานว่า จะกราบเรียนถามหลวงพ่อดีหรือไม่ เพราะเกรงว่าจะกระเทือน สร้างปัญหาขึ้นมาใหม่

กระผมไม่รู้ว่าประวัติหลวงปู่มั่นนั้นมีการเขียนโดยผู้ใดบ้าง จึงกราบขอรบกวนหลวงพ่อว่า มีผู้แอบอ้างว่าประวัติหลวงปู่มั่นที่เขียนโดยหลวงตามหาบัวว่ามีหรือไม่ ที่หลวงพ่อบอกว่า “หลวงปู่มั่นบรรลุธรรมขั้นสกิทาคามีที่ถํ้าสาริกานั้น” กระผมไม่มีข้อคัดค้านครับ แต่ขอความกระจ่างแจ้ง กราบรบกวนหลวงพ่อด้วย คําถามนี้ถ้าสร้างปัญหา หรือไม่สมควรรบกวน หลวงพ่อ แล้วแต่จะเห็นพิจารณา

ตอบ : ฉะนั้น เราจะพูดอย่างนี้ก่อนนะว่า ๑. ในประวัติหลวงปู่มั่นที่เขียนโดย หลวงตามหาบัวที่ว่าที่ถํ้าสาริกา หลวงปู่มั่นบรรลุธรรมขั้นอนาคามีจริงหรือไม่

จริง ! จริง ! ไม่คัดค้านสิ่งใดเลย เรื่องนี้เรื่องจริงอยู่แล้ว เพราะมันอยู่ในประวัติหลวงปู่มั่น แล้วหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่นมา ท่านเป็นคนฟังมา แล้วหลวงตาท่านบอกว่า “ตอนที่เขียนประวัติหลวงปู่มั่นท่านได้สอบทานกับครูบาอาจารย์ทุก ๆ องค์แล้ว” ฉะนั้น ถ้าเราค้าน เราก็ค้านครูบาอาจารย์ทั้งหมด เราค้านก็เท่ากับค้านวงกรรมฐานเลยน่ะสิ ไม่ค้าน !

ถาม : หลวงปู่มั่นบรรลุธรรมที่ถํ้าสาริกาจริงไหม

ตอบ : จริง ! ไม่ได้ค้าน

ถาม : แล้วที่หลวงพ่อว่า หลวงปู่มั่นบรรลุธรรมขั้นสกิทาคามีที่ถํ้าสาริกาจริงหรือไม่

ตอบ : จริง ! ไม่ได้ค้าน จริงทั้งนั้นเลย เพราะอะไร เพราะหลวงปู่มั่นท่านต้องผ่านสกิทาคามีก่อน ท่านถึงได้อนาคามี จริง ! จริง ! ไม่ได้ค้าน เราจะบอกว่าประวัติหลวงปู่มั่นไม่มีปัญหาเลย ประวัติหลวงปู่มั่นที่เขียนโดยหลวงตามหาบัวไม่มีปัญหา

แต่ถ้าเขียนโดยผู้อื่นมีปัญหามาก เพราะว่าเราเคยอ่านประวัติหลวงปู่มั่น ที่เขาเขียนหนังสือกันเรื่องหลวงปู่มั่นว่า หลวงปู่มั่นสําเร็จที่ถํ้าสาริกาก็มี สําเร็จพระอรหันต์ที่ถํ้าสาริกาเลยก็มี แล้วว่าหลวงปู่มั่นอย่างนั้น ๆ เยอะไปหมดเลย เพราะอะไร นี่ไงที่บอก หลวงตาท่านพูดว่า “ไม่รู้เขียนไม่ได้ ผู้ไม่รู้ไม่เห็นเขียนไม่ได้หรอก”

ทีนี้ผู้ไม่รู้ไม่เห็นแต่อยากเขียนนี่สิ มันมีผู้อยากเขียน พออยากเขียนก็ไปที่อุบลฯ ไปที่บ้านเกิดหลวงปู่มั่นไปสัมภาษณ์ สัมภาษณ์คนที่รุ่นเดียวกับหลวงปู่มั่นมา แล้วถ้าไปสัมภาษณ์ สัมภาษณ์ใคร สัมภาษณ์คนรุ่นเดียวกันก็คือพวกคฤหัสถ์ พวกที่เกิดร่วมรุ่น การเกิดก็เกิดเรื่องของโลกใช่ไหม เรื่องความเป็นอยู่ เกิดเป็นลูกใคร อยู่สมัยนั้นใครเห็น ใครไม่เห็น มันก็ได้แค่นั้น มันได้แค่ได้เห็นว่าเคยอยู่เป็นฆราวาสด้วยกัน แต่เวลาภูมิของพระอริยเจ้า เวลาภาวนาไป ใครมันจะรู้ได้ล่ะ มันไม่มีใครรู้ได้หรอก แล้วพอไปสัมภาษณ์อย่างนั้นมา แล้วก็เก็บข้อมูลมา แล้วก็มาเขียนกัน

ถาม : นี่ที่ประวัติหลวงปู่มั่นที่ผู้อื่นเขียนผิดไหม

ตอบ : ผิด ! เพราะคนไม่รู้เขียน คนอยู่ในวิชาชีพหนึ่งแล้วไปเขียนถึงผู้ที่มี ความชํานาญการในอีกวิชาชีพหนึ่ง มันก็เขียนไม่ถูกอยู่แล้ว นี่พูดถึงคนอยู่ในคนละมิติเลย ภพชาติ อริยภูมิมันแตกต่างกันเลย

ถาม : ฉะนั้น คนที่เขียนประวัติหลวงปู่มั่นที่ว่าแอบอ้างหลวงตามีไหม

ตอบ : การที่แอบอ้างนะ นี่เดี๋ยวจะค่อย ๆ พูด วันนี้จะพูดยาว แล้วจะเคลียร์ ทีละปัญหา เพราะปัญหามันเยอะ คําถามเดียวนี่ปัญหามันเยอะมาก เราจะเคลียร์ปัญหาเรื่องถํ้าสาริกาก่อน

ถํ้าสาริกามันเป็นสถานที่หลวงปู่มั่นขึ้นไปจําพรรษา ขึ้นไปจําพรรษาหลายปี ฉะนั้น ที่ถํ้าสาริกาเวลาหลวงปู่มั่นขึ้นไป มันเป็นระหว่างหลวงปู่มั่นกับถํ้าสาริกา ฉะนั้น ถํ้าสาริกาจะผูกพันกับหลวงปู่มั่น แต่หลวงตามหาบัว หลวงปู่เจี๊ยะ ครูบาอาจารย์ไม่ได้ผูกพัน ทีนี้คําว่าถํ้าสาริกามันเป็นประสบการณ์ของหลวงปู่มั่น เหมือนกับอาจารย์ของเราจบจากสถาบันไหนมา สถาบันนั้นกับอาจารย์ที่จบสถาบันนั้นมา แต่เราเรียนสถาบันอื่น หรือเราเรียนสถาบันเดียวกัน แต่มันคนละยุค คนละคราว มันก็ไม่เกี่ยวกัน

ฉะนั้น ที่ว่าถํ้าสาริกามันจะผูกพันกับหลวงปู่มั่น ไม่ผูกพันกับใครเลย เพราะผู้อื่นมาศึกษาจากหลวงปู่มั่นที่หนองผือ ที่เชียงใหม่ มันไม่เกี่ยวกับถํ้าสาริกาเลย เราจะบอกว่าถํ้า สาริกาก็คือถํ้าสาริกา ถํ้าสาริกานะในทุก ๆ จังหวัด หลายจังหวัดมากที่มีถํ้าสาริกาเหมือนกัน ที่จังหวัดราชบุรีก็มีถํ้าสาริกา หลายถํ้าด้วย แล้วจังหวัดอื่นก็มีถํ้าสาริกาเยอะไปหมดเลย

ทีนี้ถํ้าสาริกากับหลวงปู่มั่น ดังนั้นคําว่าถํ้าสาริกา เพราะหลวงปู่มั่นจําพรรษา แล้วเราจะเริ่ม ถํ้าสาริกาส่วนถํ้าสาริกา อย่างเช่น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคน ต้นโพธิ์ พระสารีบุตรที่ถํ้าที่เขาคิชฌกูฏ นี่มันเป็นที่สถานที่ไง แต่ว่าเราประสบความสําเร็จที่ไหน แล้วเรามีความผูกพันสถานที่นั้น เป็นกรณีของผู้ผูกพัน

ถาม : แต่กรณีของ (เดี๋ยวจะมีกรณีหลวงตา) กรณีที่ว่าสําเร็จพระอนาคามีที่ถํ้าสาริกาจริงไหม

ตอบ : จริง !

ถาม : แล้วหลวงพ่อบอกว่าหลวงปู่มั่นสําเร็จขั้นสกิทาคามีที่ถํ้าสาริกาจริงไหม

ตอบ : จริง !

ฉะนั้น เวลาสําเร็จ เวลาท่านบรรลุธรรมขั้นสกิทาคามีกับขั้นอนาคามี ฉะนั้น คนที่ไม่รู้ไง คนที่ไม่รู้ไม่เข้าใจใช่ไหม ในเมื่อในประวัติหลวงปู่มั่นท่านเขียนไว้ว่า “หลวงปู่มั่นสําเร็จถึงขั้นอนาคามีที่ถํ้าสาริกา” คําว่า “อนาคา ๆ ๆ” ทีนี้พอหลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่เจี๊ยะกับหลวงตาท่านขึ้นไปรายงานผลการปฏิบัติ ท่านบอก “เหมือนเราที่ถํ้าสาริกาเลย เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา” แล้วเหมือนขั้นไหนล่ะ ขั้นสกิทาคามีหรือขั้นอนาคามีล่ะ ทีนี้คนมันไปเห็นในประวัติหลวงปู่มั่นว่า “ขั้นอนาคามี” มันก็บอกเป็นขั้นอนาคามี มันก็เลยทําให้สับสนไง

ประเด็นมันอยู่ตรงนี้ ตรงที่ประวัติหลวงปู่มั่นพูดว่า “ถํ้าสาริกา” ท่านพูดถึงตรงไหน ท่านพูดถึงตรงไหนปั๊บ เดี๋ยวเราจะเคลียร์ มันต้องมีเหตุมีปัจจัยไง มันต้องมีเหตุรองรับว่าอะไรเป็นอนาคามี อะไรเป็นสกิทาคามี สกิทาคามี อนาคามี มันแตกต่างกันอย่างใด แล้วคนปฏิบัติมันแตกต่างกันอย่างใด

ประเด็นมันอยู่ตรงนี้ มันไม่ใช่ประเด็นที่ว่า หลวงปู่มั่นได้อนาคามีที่ถํ้าสาริกา แล้ว หลวงพ่อสงบบอกว่าหลวงปู่มั่นได้สกิทาคามี เราจะไปลดขั้นหลวงปู่มั่นที่ถํ้าสาริกาได้อย่างไร เราเกิดไม่ทันหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่มั่นท่านมรณภาพปี ๒๔๙๒ เรายังไม่เกิดเลย คนที่เกิดไม่ทัน แล้วเราจะไปลดขั้นลดตอน เราทําไม่ได้หรอก เพียงแต่ที่บอกว่าหลวงปู่มั่นท่านสําเร็จขั้นอนาคามีที่ถํ้าสาริกาใช่ไหม ใช่ ! แล้วสําเร็จสกิทาคามีที่ถํ้าสาริกาใช่ไหม ใช่ !

ฉะนั้น ถํ้าสาริกามันเป็นส่วนถํ้าสาริกานะ เราจะพูดอย่างนี้ เราจะเริ่มต้นถํ้าสาริกา ตั้งแต่เอาประวัติหลวงปู่มั่นก่อน หลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่มั่นเวลาท่านได้โสดาบันมาแล้ว แล้วอยู่ในประวัติหลวงปู่มั่นด้วย ในประวัติหลวงปู่มั่นบอกชัด ๆ เลยว่าหลวงปู่มั่นได้โสดาบันที่ไหน อยู่ในประวัติหลวงปู่มั่น แต่เราไม่พูด (หัวเราะ) ในประวัติหลวงปู่มั่นนั่นแหละ ว่าหลวงปู่มั่นท่านได้โสดาบันที่ไหน ได้ ! อยู่ในประวัติหลวงปู่มั่นนั่นแหละ แต่ไม่พูด เพราะไม่รู้เรื่องกันไง คนมันไม่รู้ แต่ในประวัติหลวงปู่มั่นเขียนว่าอนาคาชัด ๆ ก็อนาคา ๆ ก็ยืนคาขาเดียวอยู่นั่นไง เพราะมันไม่รู้เหตุรู้ผล เพราะคนมันตาบอด

ฉะนั้น หลวงปู่มั่นได้สําเร็จขั้นโสดาบันมาแล้ว ท่านลงมาปรึกษาเจ้าคุณอุบาลีฯ แล้วท่านหาที่วิเวก พอหาที่วิเวก ท่านก็ได้ว่าที่นี่ที่สงบสงัด ได้ข่าวเพราะพระปฏิบัติกันเยอะ ท่านก็ไปที่ถํ้าสาริกา ทีนี้พอไปที่ถํ้าสาริกาท่านไปถามชาวบ้าน เขาบอกว่า “อย่าขึ้นไปเลย” ทําไมรู้ไหม เพราะที่ถํ้าสาริกามีพระมามรณภาพก่อนหน้านั้นหลายองค์แล้ว นี่ไง ที่ถํ้าสาริกามีพระไปมรณภาพหลายองค์แล้วนะ ถ้าถํ้าสาริกาไปทําให้คนสําเร็จเป็นพระอรหันต์ ๆ ทําไมพระที่อยู่ก่อนหน้าหลวงปู่มั่นไปมรณภาพตั้งหลายองค์ล่ะ

พอหลวงปู่มั่นจะเข้าไป ชาวบ้านบอก “อย่าเข้าไปเลย เดี๋ยวก็จะมรณภาพเป็นองค์ต่อไป” หลวงปู่มั่นท่านเป็นคนที่อ่อนน้อมถ่อมตน คนที่มีคุณธรรมในหัวใจจะอ่อนน้อมถ่อมตน บอกว่า “เออ ! ไม่อยู่ก็ไม่เป็นไรหรอก ไม่อยู่ก็ได้ ขอไปดูหน่อยหนึ่ง” แล้วขอไปดูหน่อยหนึ่งนะ ขอไปดูแล้ว ท่านก็ไปดู ไปดูแล้วสภาพมันดี ท่านก็อยู่จําพรรษาที่นั่น

พอท่านอยู่จําพรรษาที่นั่น ท่านภาวนา พระภาวนานี่เวลาภาวนาไปแล้วมันจะปลอดโปร่ง พอปลอดโปร่ง การฉันอาหาร การคลุกคลีมันทําให้กดถ่วง ท่านก็จะไม่มาฉันอาหารหลายวัน ชาวบ้านเขาบอก “อืม ! ไม่ใช่ว่าหลวงปู่มั่นท่านมรณภาพแล้วเนาะ” ก็ขึ้นไปดู “อ้าว ! ก็ยังอยู่” ท่านผ่อนอาหารของท่าน แล้วท่านภาวนาของท่าน

ท่านเป็นโรคเสียดท้อง ท่านเป็นโรคกระเพาะโดยก่อนบวชแล้ว ท่านมีโรคประจําตัว ทีนี้มีโรคประจําตัวท่านเคยฉันยาแล้วมันหาย ยาหม้อนี่ ฉะนั้น พอเอามาต้ม ต้มแล้ว ต้มบ่อย ฉันแล้วมันไม่ดีขึ้น พอเริ่มไม่ดีขึ้น ท่านบอกว่า “ถ้าไม่ดีขึ้นก็ทิ้งเลย” คือว่าฉันครั้งนี้ครั้งสุดท้ายแล้วไม่ฉันอีกแล้ว พอไม่ฉันอีกแล้ว ท่านก็พิจารณาของท่าน

การพิจารณาคราวนั้นที่จิตมันลงไง พอจิตมันลงเต็มที่ พิจารณาถึงความเจ็บไข้ได้ป่วย ถึงเรื่องโรคภัยไข้เจ็บ เพราะท่านได้โสดาบันมาแล้ว ทีนี้พอพิจารณาไปเห็นไหม พอถึงเวลาพิจารณาจนปัญญามันแก่กล้า ปัญญามรรคญาณมันเต็มที่ มันปล่อยหมด พอมันปล่อย มันขาดเห็นไหม โลกนี้ราบหมดเลย

พอโลกนี้ราบหมดเลย ท่านบอกพอจิตท่านลงปั๊บ มันปล่อยแล้ว เราถึงบอกว่า “คนมีบุญญาธิการกับคนไม่มีบุญญาธิการแตกต่างกัน เพราะบุญญาธิการเวลาจิตมันรวมลง กิเลสมันขาด ขั้นสกิทาคามี พอกิเลสมันขาดปั๊บ มันราบไปแล้วมันมียักษ์ใหญ่ เห็นไหม ที่ว่าพระไปอยู่แล้วตาย ๆ ยักษ์ตัวนั้นก็เข้ามา ถือตะบองเข้ามาว่าจะมาตีท่านไง ท่านก็เลยเทศน์เอายักษ์นั้นได้ด้วย”

ฉะนั้น เสร็จแล้วท่านก็ยังภาวนาต่อเนื่อง ๆ ไป ต่อเนื่องจนท่านพิจารณาของท่าน จนได้อนาคามีว่าอย่างนั้นเถอะ พอได้อนาคามีแล้ว นี่ด้วยบุญญาวาสนา ด้วยความคิดถึงหมู่คณะเห็นไหม ท่านก็ไปโปรดหมู่คณะทางภาคอีสาน ทีนี้หมู่คณะก็ไปพึ่งพากันมาก เพราะผู้ที่ปฏิบัติรู้จริงมันไม่มี คนปฏิบัตินี่จะรู้นะ ใครปฏิบัติขนาดไหนแล้วถ้าไปถามปัญหา แล้วอาจารย์ตอบไม่ถูกแสดงว่าคนนั้นไม่รู้จริง

ฉะนั้น พอหลวงปู่มั่นใครมานี่ท่านเคลียร์ได้มาก ทีนี้พอท่านเคลียร์ไป มันเคลียร์ปัญหาพื้นฐาน หรือปัญหาคนที่ปฏิบัติมานี่ได้ ทีนี้พอเคลียร์ไป ๆ ท่านพูดนะ นี้หลวงตาเล่าเอง หลวงตาบอกว่า “ท่านก็บอกว่ากําลังเราไม่พอ กําลังเราไม่พอ” คือว่าท่านยังไม่รู้จบไง ท่านก็ถึงสุดท้ายแล้วท่านออกอุบายว่าเอาแม่ไปส่งที่อุบลฯ พอเอาแม่ไปส่งอุบลฯ เสร็จแล้ว ท่านอุบายออกมากรุงเทพฯ แล้วขึ้นไปเชียงใหม่เลย นี่ไง พอขึ้นไปเชียงใหม่ท่านไปสําเร็จที่เชียงใหม่

ประวัติหลวงปู่มั่นบอกไว้ชัดเจนทุกขั้นทุกตอนนะ ทุกขั้นทุกตอนเลยว่าท่านสําเร็จที่ไหน ขั้นไหน ๆ เพราะธรรมนี่คนเป็นฟังออกไง รู้หมด ทีนี้พอรู้แล้ว หลวงตาท่านเขียนมา เราจะบอกว่าเวลาประวัติหลวงปู่มั่นใช่ไหม หลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น แล้วพอหลวงปู่มั่นท่านชราภาพ ตอนอยู่หนองผือท่านจะบอกหมู่คณะว่า เรา คือ ตัวหลวงปู่มั่นเองท่านทําประโยชน์กับสังคมสงฆ์ไว้มาก หมู่คณะคิดอย่างไรไหม

หลวงตาบอกคิดอยู่เต็มหัวอกเลย คือจะเขียนประวัติท่านนั่นแหละ ว่าอย่างนั้นเถอะ เขียนประวัติไว้เป็นที่ศึกษา เป็นที่ผู้คนเราจะได้มีตัวอย่าง มีคติแบบอย่างในการปฏิบัติ หลวงตาท่านบอกว่า “คิดอยู่เต็มหัวอกเลย แต่ตอนนี้งานส่วนตัวคือว่าตัวเองยังไม่พ้นจากกิเลส” หลวงปู่มั่นบอกว่า “ใช่ เอาเรื่องส่วนตัวให้ได้ก่อน”

ถ้าเรื่องส่วนตัวได้เห็นไหม พอเรื่องส่วนตัวได้มันก็แก้ไขได้หมด ถ้ามันแก้ไขได้หมด มันรู้หมดว่าตรงไหนควรหรือไม่ควร ถูกต้องหรือไม่ถูกต้อง อันนี้นี่พูดถึงเวลาว่าเขียนประวัติหลวงปู่มั่น ถ้ามันไม่เป็น มันไม่รู้ มันเขียนไม่ได้ แต่คนที่รู้ ที่เป็น เขาเขียนมา คนที่ไม่รู้ ไม่เป็น มันก็เป็น...หลวงตาบอกว่า “หนอนแทะกระดาษ” มันก็เอาตามตัวอักษร อักษรว่าอย่างนี้ แต่ภูมิวุฒิความรู้มันไม่มี พอไม่มีมันก็คลาดเคลื่อน พอคลาดเคลื่อน...นี่พูดถึงประวัติหลวงปู่มั่น เราจะบอกว่า ๑. เรื่องถํ้าสาริกา ๒. เรื่องหลวงปู่มั่น

ถาม : หลวงปู่มั่นท่านได้อนาคามีที่ถํ้าสาริกาจริงไหม

ตอบ : จริง ! เราไม่คัดค้านอะไรเลย

ถาม : แล้วทําไมเราบอกว่าหลวงปู่มั่นได้สกิทาคามีด้วยล่ะ

ตอบ : ก็ท่านได้สกิทาคามีด้วย ท่านได้สกิทาคามีที่ว่าจิตท่านรวมลงนะ แล้วก็พิจารณาต่อไปเป็นอสุภะ พอพิจารณาเป็นอสุภะต่าง ๆ แล้ว พอจิตท่านดีมาก ท่านกําหนดดูไง เวลากําหนดดูมาที่เจ้าคุณอุบาลีฯ เจ้าคุณอุบาลีฯ พิจารณาปฏิจจสมุปบาท แล้วมาหาเจ้าคุณอุบาลีฯ เห็นไหม ที่มาคุยธรรมะกัน ก็ปรึกษากันตลอด

ไอ้คนไม่รู้เรื่องก็บอกว่าพิจารณาปฏิจจสมุปบาท ถ้าท่านพิจารณาปฏิจจสมุปบาท จิตท่านละเอียดขึ้นนี่ปฏิจจสมุปบาทของใคร ของขั้นไหนมันก็มีของมัน คนภาวนาเป็นรู้หมดล่ะ ฉะนั้น มันไม่มีปัญหาหรอก ถ้าคนเป็นมันไม่มีปัญหาอะไรเลย มีปัญหาเพราะมันไม่เป็นมันถึงยุ่ง นี้พูดถึงถํ้าสาริกาอยู่ในประวัติหลวงปู่มั่นนะ

ทีนี้จะย้อนมาถึงประเด็นแล้ว ประเด็นมันอยู่ตรงนี้ ประเด็นมันอยู่ที่หลวงตานี่ เวลา หลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติแล้ว ท่านปฏิบัติของท่าน ท่านศึกษา ๆ นะ เพราะคนสร้างอํานาจวาสนาบุญญาธิการมามาก

เพราะหลวงปู่มั่น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีอนาคตังสญาณ พยากรณ์ไว้ เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเพื่อเข้าไปเป็นพระโพธิสัตว์อยากจะปรารถนาเป็นพระพุทธเจ้า ต้ององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ว่า “ต่อไปจะได้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชื่อนั้น เมื่อนั้น” นี่คือพระพุทธเจ้าพยากรณ์

ฉะนั้น เวลาพยากรณ์ เวลาไปรื้อสัตว์ขนสัตว์ พระพุทธเจ้าจะเล็งญาณ เล็งญาณแล้ว จะไปรื้อสัตว์ขนสัตว์นั้น นี้คือว่าท่านอนาคตังสญาณ คือว่า จิตดวงนั้นมีพละ มีกําลัง สร้างบุญญาธิการมาพอ พอสั่งสอนขึ้นไปเขาจะรับได้ เขาจะรับรู้ได้ แล้วเขาภาวนา เขาจะมีโอกาสของเขา แต่ถ้ายังไม่พอนะ พระพุทธเจ้าจะเทศน์เรื่องอนุปุพพิกถา คือให้เราทําบุญทําทานเพื่อเราสร้างบุญญาธิการขึ้นไป เวลาพระพุทธเจ้าเทศน์ก็แตกต่างกัน เทศน์ฆราวาสอย่างหนึ่ง เทศน์เพื่อปฏิบัติอย่างหนึ่ง เทศน์เวลาแก้ไขผู้ที่ติดพันนี้อย่างหนึ่ง

ฉะนั้น หลวงปู่มั่นท่านได้สร้างบุญญาธิการมามาก ท่านก็มีของท่าน ทีนี้ท่านมีของท่าน ท่านบอกว่า “ต่อไปจะมีพระหนุ่ม ๆ แล้วจะตรัสรู้ธรรม ได้บรรลุธรรม จะสร้างประโยชน์มาก” ท่านก็มองรออยู่แล้ว ท่านรู้หมดล่ะ เวลาหลวงตาท่านไปเห็นหลวงปู่มั่นที่เชียงใหม่เห็นไหม เพราะเรานี่นะเป็นคนช่างสอดรู้สอดเห็น อยากรู้อยากเห็น นิสัยมันศึกษามาก กรณีนี้ที่เราพูดอยู่นี่ เราถามหลวงปู่เจี๊ยะ เพราะตอนนั้นหลวงปู่เจี๊ยะท่านเป็นผู้อุปัฏฐากหลวงปู่มั่น อยู่ที่เชียงใหม่ แล้วหลวงปู่มั่นท่านลงมาที่วัดเจดีย์หลวง หลวงตาท่านไปเรียนที่นั่น แล้วท่านมาดู ทําไมเราเกิดไม่ทันหลวงปู่มั่น ทําไมเราเอาคําพูดหลวงปู่มั่นมาพูดบ่อยเลย ก็เราฟังมาจากหลวงปู่เจี๊ยะ

หลวงปู่เจี๊ยะท่านบอกว่า “หลวงปู่มั่นท่านพูด มันมาแล้ว แต่มันยังไม่เข้ามาหาเรา” เพราะหลวงตาท่านไปแอบดูหลวงปู่มั่นที่วัดเจดีย์หลวงไง แต่ตอนนั้นท่านเรียนอยู่ ท่านยังไม่ได้เข้ามาหาหลวงปู่มั่น “มาแล้ว แต่ยังไม่เข้ามาหาเรา” หลวงปู่มั่นท่านรอขนาดนั้น ท่านรู้ขนาดนั้น แล้วท่านก็เข้าป่าไปอยู่ที่เชียงใหม่ จนท่านกลับไปอยู่วัดป่าโนนนิเวศน์

ทีนี้หลวงตาท่านก็เรียนของท่านจนจบมหา พอจบมหา ท่านก็อยากออกปฏิบัติ พรรษาแรกไปจําพรรษาที่จักราช เพราะไม่ทันหลวงปู่มั่นไง พอจําพรรษาที่จักราชปั๊บ พอจิตมันดีท่านบอกว่า “ก็ดูจิตนี่แหละ ก็กําหนดเฉย ๆ ดูจิตไม่มีคําบริกรรม จิตดีมาก ดีมาก แต่พอไปทํากลด หลังหนึ่ง มันเสื่อมหมดไง”

หลวงตาท่านผ่านประสบการณ์เยอะ แต่ท่านไม่พูดออกมาให้มันตรง ๆ ให้ใครได้ประโยชน์ เสียประโยชน์ หลวงตาท่านพูดอะไรนะให้คนมีปัญญานี่จับเอา ถ้าใครมีปัญญาจะได้ประโยชน์ ถ้าคนไม่มีปัญญาจะไม่ได้ประโยชน์

ท่านพูดอย่างนั้นปั๊บท่านบอกว่า “เพราะดูจิตเฉย ๆ นี่แหละ เพราะไม่มีคําบริกรรม มันเลยเสื่อมหมดไง” พอเสื่อมหมดก็อยากปฏิบัตินะ พรรษาที่ ๙ ออกมาแล้ว สุดท้ายแล้วท่านก็ตามไปหาหลวงปู่มั่นไม่ทัน ตามไปที่วัดป่าโนนนิเวศน์ หลวงปู่มั่นก็ขึ้นไปหนองผือแล้วตามไปหนองผือ พอไปหนองผือก็ไปฝากตัว ไปฝากตัวประพฤติปฏิบัติ นี่จิตมันเสื่อมมา โอ๋ย ! ท่านฝึกมาหมดแหละ ครูบาอาจารย์ท่านฝึกมานะ ฝึกมาตลอด

ทีนี้หลวงตาท่านก็ปฏิบัติขึ้น พอพิจารณาไป ๆ ถึงที่สุดแล้วท่านก็บอกมานั่งตลอดรุ่ง ที่ว่านั่งตลอดรุ่งน่ะ พอนั่งตลอดรุ่งท่านพิจารณาของท่าน เพราะการนั่งตลอดรุ่งนะ พอจิตมันลง ใครทําสมาธิจะรู้ พอจิตมันลงสักพักหนึ่งมันต้องถอนออกมาเป็นธรรมดา ทีนี้คนที่ตั้งสัจจะไว้ว่าจะนั่งตลอดรุ่ง พอถอนออกมาแล้วมันก็เป็นอารมณ์ปกติ มันก็ต้องเกิดอารมณ์การ กระทบ ความรู้สึกต่าง ๆ กระทบ ท่านก็พิจารณาซํ้าไปอีก ทีนี้พอพิจารณาซํ้า มันพิจารณาจิตมันดีแล้วมันจับได้ไง เวลามันเจ็บ มันปวด ท่านบอกว่า “เวลามันเต็มที่ เหมือนกับคนเรานี่นะ นั่งอยู่แล้วเอาไฟสุมเผาร่างกายเลย มันเจ็บปวดแสบร้อนขนาดนั้น” ท่านพิจารณาของท่าน จนมันขาด

ทีนี้มันขาด หลวงตาท่านพูดอย่างนี้ ท่านบอกว่า “นี่เวลาจิตมันเสื่อม จิตมันเสื่อม” แล้วท่านบอกพอขึ้นไปหา ไปรายงานหลวงปู่มั่น บอก “พิจารณาแล้วเป็นอย่างนั้น ๆ” พอรายงานเสร็จก็ก้มอยู่ ฟังว่าท่านจะตอบอย่างไร ท่านบอก “เออ ! นี่มันได้หลักแล้ว ต่อไปนี้จิตมันไม่ตาย ๕ อัตภาพเว้ย มันได้หลักแล้วนะ ให้เข้มแข็งนะต่อไปนี้” นี่หลวงปู่มั่นพูดนะ หลวงตาท่านพูดรับไง ท่านบอกว่า “จิตมันเสื่อมมาตลอด พอมันเกาะติด” ท่านใช้คําว่าเกาะติดไง นี่มันเกาะติดนะ มันจะไม่เสื่อมอีกแล้ว

คําว่าไม่เสื่อมอีกแล้วนะ โดยธรรมชาติสมาธิมันจะมีเสื่อมไหม เสื่อม ปัญญามันเสื่อมไหม เสื่อม ถ้าเป็นปุถุชนนะเสื่อมหมด เจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ

ที่มันไม่เสื่อมก็เป็นโสดาบันไง ที่มันไม่เสื่อมเพราะขันธ์มันขาด ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ เวทนามันขาด เวทนาไม่ใช่เรา เราไม่ใช่เวทนา พอมันอย่างนั้นปั๊บท่านบอกว่า “เออ ! คนเรามันไม่ตาย ๕ อัตภาพเว้ย” มันก็เกิดกําลังใช่ไหม หนึ่งคนเรานี่ปฏิบัติแล้ว ได้ผลด้วย แล้วครูบาอาจารย์ท่านยุยง ท่านบอกเลย ท่านลงจากหลวงปู่มั่นมา เหมือนกับหมา พอเจ้าของมันยุ อู๋ย ! มันจะเห่า มันจะกัด คือกําลังใจมันมาเต็ม ๆ เลย

มันก็ซัดเต็มที่ ๆ ซัดเต็มที่ นั่งตลอดรุ่งเต็มที่ นั่งตลอดรุ่งอีก นั่งตลอดรุ่งอีก พอนั่งตลอดรุ่งไปมันพิจารณาซํ้า พอซํ้าไปมันก็ไปเห็นกาย พิจารณากายไง พอพิจารณากายเต็มที่ พอมันสรุปมันก็ขาดอีก พอขาดก็ขึ้นไปหาท่านไง พอขึ้นไปหาท่าน นี่ไงตรงนี้แหละที่บอกว่า “ถํ้าสาริกา ๆ” พอขึ้นไปนะ “เออ ! มันพิจารณาอย่างนี้มันถูกต้องแล้ว มันพิจารณาอย่างนี้นี่เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา”

เหมือนเราที่ถํ้าสาริกาเห็นไหม “เออ ! พิจารณาถูกแล้ว อย่างนี้เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา” แล้วเหมือนขั้นไหนล่ะ เหมือนขั้นไหน เพราะพิจารณาไป พิจารณาธาตุ พิจารณาร่างกาย ร่างกายกลายสู่สภาพเดิม โลกนี้ราบหมด ทีนี้พอโลกนี้ราบหมดนะ นี่ท่านบอก “เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา” พอเหมือนเราที่ถํ้าสาริกาปั๊บ พอพิจารณาซํ้าไป พอปฏิบัติต่อ ปฏิบัติต่อเพราะอยากได้อย่างนั้นอีก ท่านบอกว่า “อยากได้อารมณ์ที่เวลามันปล่อย มันขาด” พอขึ้นไปหาท่าน ท่านบอกว่า “จะบ้าหรือ มันก็มีหนเดียว” คือว่าเวลาเราขาดคือได้หนเดียว เวลาสรุปนี่สรุปได้หนเดียว

แต่เวลาพิจารณาไป ตทังคปหาน คือ พิจารณาแล้วปล่อยนั่น มันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าอีกเพราะมันต้องให้ความเข้มแข็ง แต่เวลามันขาดมันสรุปได้หนเดียว ทีนี้พอขาดไปแล้วจะมีเหลืออีกไหม มันก็ไม่มี ท่านบอกว่า “มันจะบ้าหรือ เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา เราก็เป็นหนเดียว” พอคําว่าเป็นหนเดียวนะ พอจิตมันคิดว่าหนเดียว ก็มีหนเดียว คือ ไม่มีอีกแล้ว ติดตรงนี้อยู่ ๕ ปี พอติดตรงนี้อยู่ ๕ ปีนะ ถึงที่สุดแล้วหลวงปู่มั่นท่านก็เป็นคนเอาออกมาอีกล่ะ เอาออกหมายถึงว่า “จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร”

“จิตดีครับ จิตดีครับ”

“ดีบ้าหรือ ดีอย่างนี้มันแค่เศษเนื้อติดฟันเท่านั้นน่ะ”

“พอเศษเนื้อติดฟัน” ให้ออกมาพิจารณา พอมันออกท่านบอกว่า “ท่านติดสมาธิอยู่ ๕ ปี” พอออกมานี่เพราะมันติดสมาธิ กําลังมันแข็งแรงอยู่เต็มที่แล้ว พอมันจับอสุภะได้มันก็ไปใหญ่เลย ทีนี้พอไปใหญ่เลยมันก็ไม่ยอมพัก มันพิจารณาไป พิจารณาแล้ว พิจารณาเล่า พอจิตมันใช้กําลังสมาธิมากมันก็อ่อนล้า พออ่อนล้าก็ไปรายงานท่านนะ นี่บอกว่า “ให้พิจารณา ตอนนี้ก็พิจารณาแล้วนะ ไม่ได้หลับ ไม่ได้นอนเลย”

“ไอ้บ้าสังขาร ไอ้บ้าสังขาร”

ไอ้บ้าสังขาร คือ ต้องให้พักบ้าง คือ ต้องกลับมาทําความสงบของใจให้มีกําลังบ้าง นี่ท่านก็สงบอยู่อย่างนี้ แล้วตอนนั้นหลวงปู่มั่นก็เริ่มป่วย พอเริ่มป่วยท่านก็ขึ้นไปหาตลอดไง ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น หลวงตาท่านบอกว่า “หลวงปู่มั่นท่านธาตุขันธ์เพียบหนัก แต่เราก็เพียบทางจิตใจ” แค่นี้แหละ ตอนนี้การพิจารณามันจะอนาคามี ไม่อนาคามี มันอยู่ตรงนี้ ถ้ามันพิจารณาถึงที่สุดแล้ว พอท่านก็เพียบเพราะอนาคามีมันทั้งข้างนอก ข้างใน

หลวงปู่มั่นมาป่วยอยู่ ท่านขึ้นไป ท่านบอกว่า เวลาหลวงปู่มั่นนี่นะ เวลาท่านเป็นคนอุปัฏฐากเอง คนป่วยตั้ง ๘ เดือน เป็นวัณโรค แล้วคนแก่ ท่านบอกว่า เวลาหลวงตาท่านอุปัฏฐากนะ ลุกนั่งยังไม่ไหวเลย ยังต้องประคองลุก ประคองนั่ง แล้วมันหนาว เสลดมันเต็มคอ ท่านจะใช้สําลี เมื่อก่อนมันไม่มี ใช้สําลีพันนิ้วแล้วไปเอาเสลดออก แล้วขณะที่เสลดติดคอ ท่านใช้ปากท่านดูดเองเลย เพราะท่านรักของท่านมาก พอทําอยู่อย่างนั้น “ท่านเพียบ” นี่ตรงนี้พิจารณามา พอสุดท้าย พอมันผ่านนี้เห็นไหม พอหลวงปู่มั่นเสีย ท่านไปนั่งร้องไห้อยู่ปลายเท้านะ เพราะเคารพรักมาก

แล้วท่านพูดอย่างนี้ไง “จิตดวงนี้มันดื้อนัก ใครมันจะสอนได้ มันไม่มีใครสอน แล้วคนสอนก็นิพพานไปแล้ว แล้วตัวเรานี่จะพึ่งใคร” มันสะท้อนใจนะ มันสะท้อนใจเต็มที่ ไปถามใคร ใครก็ตอบปัญหาอย่างนี้ไม่ได้หรอก ปัญหาที่เราเกิดกันอยู่ เราภาวนาอยู่ เรารู้ เราเห็นของเรา แล้วไปคุยกับใคร คนอื่นเขาตอบกับเราไม่ได้ เขารู้กับเราไม่ได้ แต่เวลาคุยกับหลวงปู่มั่นรู้กัน ๒ คน คุยไปท่านก็รู้ คุยไปท่านก็บอก คุยไปท่านก็จัดการให้ แล้วตอนนี้ท่านนิพพานไปแล้ว “แล้วทําอย่างไร ทําอย่างไร” ร้องไห้นะ

สุดท้ายพอหลวงปู่มั่นเสียแล้ว หลวงปู่มั่นอยู่ที่วัดป่าสุทธาวาส ท่านก็เร่งของท่าน เร่งของท่านนี่อนาคานอก อนาคาหยาบ - ละเอียด มันก็จบนั่นล่ะ สุดท้ายแล้วพอหลวงตาท่านเผาหลวงปู่มั่นแล้ว ท่านบอกว่า “เผาหลวงปู่มั่นแล้วท่านไปจับจุดและต่อมอวิชชาได้”

นี่ไง ถ้าพูดถึง “เขาบอกว่าถํ้าสาริกาหลวงตาได้อนาคามี” ถ้าได้อนาคามีแล้วจุดและต่อมมันอะไรล่ะ แล้วมันไปไหนล่ะ ถ้ามันได้อนาคามีที่ถํ้าสาริกา แล้วอสุภะล่ะ แล้วนี่อนาคามีตั้งแต่ที่ถํ้าสาริกา แล้วอสุภะมันก็ต้องขั้นอรหันต์ แล้วจุดและต่อมมันไปไหนล่ะ อย่างนี้มันก็เลยเถิดไง

เราจะบอกว่า ๑. ประวัติหลวงปู่มั่นก็คือประวัติหลวงปู่มั่น ๒. ประวัติหลวงตาก็เป็นประวัติหลวงตา นี้พอประวัติหลวงตามันไม่เกี่ยวกับถํ้าสาริกาเลย เพียงแต่หลวงปู่มั่นท่านเคยประสบของท่านที่ถํ้าสาริกา ขั้น ๒ ขั้น ๓ “เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา” แต่เหมือนขั้นไหน ถ้าเหมือน ขั้นไหน มันก็มีตรงนี้รับประกันไง แล้วพอมีตรงนี้รับประกัน พอหลวงตาท่านพิจารณาของท่านจนท่านพลิกโลกธาตุจบแล้ว พอจบแล้วท่านก็รู้เรื่องนี้หมด ท่านก็เขียนตรงนี้ได้ พอเขียนตรงนี้ได้ เวลาท่านพูดเห็นไหม ท่านพูดชัดเจนมากว่า

“เวลาหลวงปู่มั่นพิจารณาสกิทาคามีที่ถํ้าสาริกา ของหลวงปู่มั่นเวลามันราบลงแล้วของท่านมียักษ์” เวลาหลวงตาท่านบอกนะ “เวลาของท่านเป็นเหมือนหลวงปู่มั่นที่ถํ้าสาริกาเลย แต่ของเราไม่มียักษ์”

มันชัด ๆ ถ้าคนเป็นนะ มันไม่มีอะไรที่ให้ผิดเลย มันผิดเพราะไม่เป็นเท่านั้นเอง มันผิดเพราะไม่รู้ ไม่รู้แล้วเอาประวัติหลวงปู่มั่นกับประวัติหลวงตามายําใส่กัน แล้วพ่อแม่กับลูกนี่มันเป็นกรรมพันธุ์นั่นล่ะ แต่มันจะเหมือนกันไหม มันเหมือนกันไม่ได้หรอก ฉะนั้น ประวัติหลวงตาก็คือประวัติหลวงตา ประวัติหลวงปู่มั่นก็คือประวัติหลวงปู่มั่น

“ฉะนั้น ว่าหลวงปู่มั่นได้อนาคามีที่ถํ้าสาริกาจริงไหม” จริง ! แต่เวลาท่านบอกว่า “เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา” แต่เหมือนขั้นไหนล่ะ เหมือนขั้นไหน นี่พอเหมือนขั้นไหนนะ เอาตรงนี้มารองรับ เอาเหตุ เอาปัจจัย เอาข้อเท็จจริงมารองรับว่า ถ้าเหมือนมันต้องมีเหตุมีผลเหมือนกันสิ ทําไมเหตุผลของหลวงปู่มั่นไปอย่างหนึ่ง ทําไมเหตุผลของหลวงตาไปอย่างหนึ่ง มันถึงไม่เหมือนไง มันไม่เหมือนกัน แต่พูดถึงหลวงปู่มั่นก็พระอรหันต์ เราเชื่อของเรา อย่างนั้นเลย หลวงตาก็พระอรหันต์ ก็พระอรหันต์เหมือนกัน เพียงแต่ขั้นตอนที่คนไม่เป็นเอามาเรียง เอามาสับนี่ มันสับกันเอง แล้วมันสับสนไง มันสับสน

ทีนี้ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาเป็นสิ่งที่ว่ามันเป็นเครื่องยืนยัน ประวัติหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านพูด เรื่องนี้เรายืนยันเพราะว่าเราฟังมาจากปากหลวงปู่เจี๊ยะ เราถามหลวงตาแล้วท่านพูดกันมามันเป็นภายใน แล้วครูบาอาจารย์ท่านพูด ท่านพูดแบบนักปราชญ์ ท่านไม่พูดอธิบายเยิ่นเย้อหรอก ท่านพูดให้เราจับความได้ แล้วถ้าเราไม่รู้นะ อย่างเช่น เขาถามว่า “ในเมื่อประวัติหลวงตาเป็นอย่างนี้ ทําไมไม่มีใครเข้าไปถามหลวงตา”

ลองไปถามหลวงตาอย่างนี้ท่านจะบอกว่า “เรื่องอะไรของเรา” ท่านไล่เลยนะ ท่านถือว่าเรื่องอย่างนี้มันเป็นเรื่องทางโลกไง ถ้าท่านพูดแล้ว เราฟังแล้วเข้าใจได้ ท่านต้องการให้เราเข้าใจได้ เรารู้ได้ ถ้าเราเข้าใจได้ เรารู้ได้ คือ เรามีภูมิธรรม เรามันจบ ถ้าเราไม่มีภูมิธรรม เราไปถามท่านนะ ท่านไล่เลย หลวงตาท่านเป็นอย่างนั้น

ฉะนั้น ย้อนกลับมาที่หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านบอกว่าท่านบวช บวชทีแรก ก็บวชพรรษาหนึ่งเท่านั้นแหละ แล้วว่าจะสึก จะสึกแล้วล่ะ ทีนี้พอบวชไปแล้วท่านบอกท่านไปภาวนาที่วัดทรายงาม พอภาวนาแล้วอายเขา เพราะเวลาอยู่กับอาจารย์กงมามันมีพวกไปจําศีล แล้วเป็นปู่ ย่า ตา ยาย เขาไปนั่งกัน เขานั่งตัวตรงเลยนะ ท่านบอกว่า “เราอายุ ๒๐ การงานทางโลกเราทําเก่งมาก ทําไมเราภาวนาสู้คนแก่ไม่ได้ มันน่าอาย”

ท่านก็เลยมีความมุมานะ ทีนี้พอมีความมุมานะ พอภาวนาไป จิตมันพิจารณา จิตมันลง แล้วหลวงปู่กงมาอยู่ที่นั่นใช่ไหม “จิตมันลง พิจารณากายนี่มันปล่อยหมดนะ มันขาดหมด พอมันขาดขั้นที่ ๑ ใช่ไหม ตอนนั้นมันยังไม่ออกพรรษา ท่านก็ทําของท่านต่อเนื่องไป ๆ มันพิจารณากายไปอีก มันพิจารณากายพอเป็นธาตุ มันขาดอีก พอมันขาดอีกท่านก็ แหม ! มันมีความดูดดื่มมาก ไม่สึกแล้ว จะอยู่ตลอดไป”

แต่จะอยู่ตลอดไป จะภาวนาไปมันอยู่ใกล้บ้าน ท่านก็บอกว่าต้องขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น นี่ไง เหตุที่หลวงปู่เจี๊ยะจะขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น แล้วพ่อแม่พี่น้อง โอ้โฮ ! เป็นปัญหามาก เพราะว่าหลวงปู่เจี๊ยะเขาเลี้ยงมา พ่อแม่เขารู้ หลวงปู่เจี๊ยะท่านเล่าให้เราฟังเอง ท่านบอกว่า “ถ้าท่านอยู่ที่เมืองจันท์อยู่ในหนองบัวอยู่ติดชายทะเลเลย ไอ้พวกกุ้ง หอย ปู ปลา มันขึ้นมาจากทะเลทั้งนั้น” ท่านบอกว่า “ของที่มาจากทะเล เก็บไว้คืนหนึ่งหรืออะไรก็แล้วแต่ ถ้ามาทําให้ท่านกินตอนเป็นเด็กนะ โทษนะ ท่านพูดเอง ท่านจะกระโดดเอาหลังทับลงไปให้สํารับนี่แตกหมดเลย” ท่านขนาดนั้นนะ อาหารการกินต้องแบบว่าสด ๆ ต้องเยี่ยมมาก

ฉะนั้น พ่อแม่ท่านเลี้ยงลูกมาอย่างนั้น แล้วคิดว่าลูกขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นที่เชียงใหม่ พ่อแม่ร้องไห้นะ ร้องไห้ว่า “ลูกจะอยู่ได้อย่างไร” แม่นี่ร้องไห้ “ลูกไปไม่ได้ ลูกไปไม่ได้ ลูกไปไม่ได้หรอก ลูกไปแล้ว ลูกจะกินอย่างไร ลูกเป็นคนกินยาก นอนยาก ลูกไม่ได้ ๆ” มันก็เลยกลายเป็นปัญหา นี่หลวงปู่เจี๊ยะเล่าเอง สุดท้ายแล้วไอ้ที่เขามอง เขามองข้างนอก มองถึงชีวิตความเป็นอยู่

แต่หลวงปู่เจี๊ยะท่านมีคุณธรรมในหัวใจ แล้วคุณธรรมนี่ท่านไม่เคยพูดให้ใครฟัง ท่านบอกว่า “เรื่องในใจไม่พูดให้ใครฟังเลย ไม่เคยบอกใครเลย เว้นไว้แต่หลวงปู่มั่น”

แล้วคราวนี้ก็เหมือนกัน จะต้องขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นอย่างเดียว มันก็เป็นเรื่อง อย่างใหญ่โต สุดท้ายแล้วท่านก็ดันไปได้ ขึ้นไปกับหลวงปู่เฟื่อง ท่านเล่าให้ฟังเอง บอกขึ้นไปกับหลวงปู่เฟื่องครั้งแรก อู้ฮู ! ขึ้นไปมันหนาวมากนะ มันหนาว แล้วอาหารมันกินไม่ได้นั่นแหละ แล้วมันหนาวมาก ท่านบอก “เฟื่องเว้ย เฟื่อง” นี่ท่านเล่าให้ฟังนะ “เฟื่อง กลับเมืองจันท์เว้ย กลับเมืองจันท์เว้ย” ดูว่าหลวงปู่เฟื่องท่านจะกลับไหม สุดท้ายพอท่านขึ้นไปนะ ท่านขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น ท่านไปเล่าเรื่องการภาวนาให้หลวงปู่มั่นฟัง เล่าภาวนาเรื่องการพิจารณากายให้หลวงปู่มั่นฟัง หลวงปู่มั่นฟังแล้วนะ

หลวงปู่เจี๊ยะบอกว่า “หลวงปู่มั่นไม่คัดค้านเราเลยนะ”

หลวงปู่มั่นบอก “เออ ! ถูกแล้ว”

แล้วหลวงปู่เจี๊ยะท่านก็ถามว่า “แล้วจะให้ผมทําอย่างไรต่อไปครับ”

หลวงปู่มั่นบอกว่า “ให้พิจารณากายอย่างเดิมนั่นน่ะ” คําว่า “พิจารณากายอย่างเดิม” ก็พิจารณาซํ้าไปอีก พิจารณากายขั้นต่อไป

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านพูดกับหลวงปู่มั่นแล้ว เวลาหลวงปู่มั่นท่านมาเทศนาว่าการไง ท่านบอกว่า เวลาเทศน์กับพระนะ เทศน์พระนี่ท่านบอก “เฮ้ย ! มีพระหนุ่ม ๆ องค์หนึ่งเว้ยอายุ ๓ พรรษา แล้วมาเล่าภาวนาให้เราฟังว่ะ เหมือนเราที่ถํ้าสาริกาเลย เหมือนเราที่ถํ้าสาริกาเลย” นี่ไง “ที่เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา” มันไม่ใช่หลวงตาองค์เดียวนะ หลวงปู่เจี๊ยะด้วย ฉะนั้น หลวงปู่เจี๊ยะท่านได้ขั้น ๑ ขั้น ๒ ท่านเล่าให้ฟังเอง

“ฉะนั้น สิ่งที่บอกในประวัติหลวงตา ที่บอกว่าเหมือนที่ถํ้าสาริกา ได้อนาคามีนั้น” หลวงปู่มั่นได้อนาคามี หลวงตาได้สกิทาคามี หลวงปู่มั่นท่านได้สกิทาคามีตั้งแต่คราวนั้นแล้วท่านได้อนาคามีด้วย หลวงปู่มั่นได้ทั้งสกิทาคามีด้วย อนาคามีด้วยที่ถํ้าสาริกา แล้วหลวงปู่มั่นท่านได้โสดาบันด้วยรู้ไหม อยู่ที่ไหน อยู่ในประวัติหลวงปู่มั่นนั่น เพราะพูดไปมันเป็นปัญหาไง จะบอกว่าสิ่งที่เขาเขียนมา เขาจะให้เราเคลียร์ไง เคลียร์ว่า เหมือนกับเรานี่ว่าหลวงปู่มั่นได้แค่สกิทาคามีที่ถํ้าสาริกา ไม่ใช่ ! ได้อนาคามีด้วย

ทีนี้คําว่าได้อนาคามี มันพิจารณาอสุภะ ปฏิฆะ กามราคะถึงได้อนาคามี สิ่งที่เป็นสกิทาคามีเห็นไหม เวลาเป็นโสดาบันนี่สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เวลาได้สกิทาคามี กามราคะ ปฏิฆะมันอ่อนลง แล้วอ่อนลงอย่างไร สังโยชน์มันอ่อนลง อ่อนลงอย่างไร มันมีขั้นตอนของมัน ถ้ามีขั้นตอนของมัน ผู้ที่ภาวนาเขาจะมีตรงนั้นมารองรับ รองรับตรงไหน รองรับเวลาที่หลวงตาท่านเทศน์ รองรับที่ตรงหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ ท่านเทศน์ท่านจะบอกว่า “สภาพมันเป็นอย่างนั้น สภาพมันเป็นอย่างนั้น”

คนเรานี่สภาพรถนะ เวลารถวิ่งแบบว่า ๒๕ กิโลเมตรต่อชั่วโมง รถมันเข็มมันขึ้น ๒๕ แล้วถ้ามันวิ่ง ๕๐ ล่ะ ๒๕ ก็เป็นโสดาบัน แล้วถ้ามันวิ่ง ๕๐ ล่ะ ความเร็วระหว่าง ๒๕ กิโลเมตรต่อชั่วโมง กับ ๕๐ กิโลเมตรต่อชั่วโมง มันแตกต่างกันไหม แล้วถ้ามัน ๗๕ กิโลเมตรต่อชั่วโมงล่ะ แล้วถ้ามัน ๑๐๐ กิโลเมตรต่อชั่วโมงล่ะ นี่รอบมันต่างกัน เครื่องมันแตกต่างกัน ทุกอย่างมันแตกต่างกันหมด

อันนี้ก็เหมือนกัน จิตของคนที่เวลาเป็นไป มันแตกต่างกันหมด พอมันแตกต่างกัน มันรับรู้กัน แล้วพิจารณามันแตกต่างกัน ทีนี้เพียงแต่บอกว่า เช่น หลวงปู่เจี๊ยะท่านพิจารณากาย ขั้น ๑ ขั้น ๒ ท่านพิจารณากายหมดเลย นี่หลวงตา หลวงปู่มั่นเห็นไหม เวลาท่านพิจารณา หลวงตาท่านพิจารณาเวทนา พิจารณากาย พิจารณาอสุภะ พิจารณาจิต จุดและต่อม นี่มันพิจารณาแตกต่างกัน หลวงปู่คําดี หลวงปู่ชอบ หลวงปู่ฝั้น ท่านพิจารณามันแตกต่างกัน

พอมันแตกต่างกัน มันเหมือนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นไหม พระอรหันต์ ๘๐ องค์ เอตทัคคะ ๘๐ อย่าง จริตนิสัยมันแตกต่างกัน การภาวนาของพระอรหันต์ทุกองค์จะไม่เหมือนกัน วิทยานิพนธ์ไม่ซ้อนกัน ประวัติที่การปฏิบัติจะไม่เหมือนกัน พิจารณากายเหมือนกัน อย่างเช่น หลวงปู่คําดีท่านพิจารณากายเหมือนกันกับหลวงปู่เจี๊ยะ พิจารณากายเหมือนกัน แต่ไม่เหมือนกัน มันไม่เหมือนกันอยู่ที่ความหนา ความหยาบ ความละเอียดของใจไง

กิเลสมันมีหยาบหรือหนา การพิจารณากาย พิจารณากายในแง่มุมใด การพิจารณากายในทัศนคติอย่างใด พิจารณากายเหมือนกัน ดูสิ อย่างเช่น พระเห็นไหม พิจารณาเส้นผม เวลาพิจารณาเส้นผมนะ เส้นผมมันขยายออก เส้นผมนี่เหมือนท่อนซุง ในเส้นผมนั้นมันดูดอาหารอย่างไร มันอยู่ของมันอย่างไร ทําไมจิตมันขยายได้ จิตมันพิจารณาของมันได้ มันพิจารณาได้ นี่แง่มุมของการปฏิบัติ

เราจะบอกว่า มันไม่เหมือนกันหรอก ถ้าเหมือนกันมันเป็นสัญญา ฉะนั้น เพียงแต่หลวงปู่มั่นท่านบอกเหมือนเรา เหมือนเราคือโดยผลไง มันไม่ใช่เหมือนเราโดยก๊อบปี้ไง ถ้าเหมือนเราโดยผล มันเหมือนกัน อันนี้เหมือนกันโดยอริยสัจมีอันเดียวเหมือนกัน ฉะนั้น มันถึงไม่เหมือนกัน

เราเคลียร์นะ วันนี้เขาถามมาอีกไง

ถาม : ๑. หลวงปู่มั่นสําเร็จที่ถํ้าสาริกา บรรลุธรรมสําเร็จเป็นขั้นอนาคามี

ตอบ : โดยที่หลวงตาเขียนนี่ถูก สิ่งใดอย่างนี้ในประวัตินี่ถูกหมด สิ่งที่ถามมาเราไม่ได้คัดค้านสิ่งใดเลย อย่างเช่น เราบอกว่าขั้นสกิทาคามี ก็สกิทาคามีจริง ๆ เป็นอย่างนั้นจริง ๆ แต่ท่านได้อนาคามีด้วย เฉพาะของท่าน แล้วถํ้าสาริกาก็ผูกพันเฉพาะหลวงปู่มั่น เพียงแต่หลวงปู่มั่นเอามาพูดว่า “เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา” เท่านั้นเอง แต่ครูบาอาจารย์ของเรา หลวงตา หลวงปู่เจี๊ยะท่านไม่เคยอยู่ที่ถํ้าสาริกา ไม่เกี่ยวกัน ๆ พอไม่เกี่ยวกันที่ถํ้าสาริกาก็เป็นถํ้าสาริกา แต่ที่เหตุที่ผล ที่หลวงปู่มั่นเป็น ที่เหตุที่ผลที่ครูบาอาจารย์เป็น แค่นี้เอง

เราจะบอกว่าอย่างนี้นะ สิ่งที่เป็นนี่มันสิ่งที่เป็น แล้วตอนนี้นะ อย่างเช่น ประวัติการภาวนาของหลวงตา ตอนนี้จะมีพระเขาทํากันอยู่ เพราะพระที่ใจเป็นธรรมเขาอยากให้แบบว่ามันเป็นธรรม อย่างเช่น ของหลวงปู่มั่นพวกเราเชื่อถือกันอยู่แล้ว พวกเราลงใจกันอยู่แล้ว แล้วเราไม่เอาไปบิดเบือนทําให้มันเสียหาย อย่างเช่นของหลวงตาก็เหมือนกัน ถ้าของหลวงตานี่ถ้าเราไม่บิดเบือนนะ คนภาวนาไปหรือคนปฏิบัติไปมันเป็นสเต็ปนะ เราจะเข้าได้เป็นอย่างนั้น แต่ถ้าเราบิดเบือน มันแบบว่า มันทําให้การปฏิบัติของเรามันลุ่ม ๆ ดอน ๆ ถ้าอย่างนั้นปั๊บมันจะเสียผลประโยชน์เท่านั้นเอง

“ฉะนั้น ถึงบอก แล้วทําไมคนคิดว่าเวลาหลวงตาท่านอยู่ ทําไมไม่เคลียร์เรื่องนี้ ทําไม ไม่เคลียร์ เวลาหนังสือที่ทํากันอยู่นี่เขาบอกหลวงตาได้ตรวจสอบแล้ว หลวงตาได้ตรวจทานแล้ว ๆ” ตรวจทานอย่างไรท่านก็ไม่พูดหรอก เพราะว่าของกรณีอย่างนี้มันพูดบอกกันไม่ได้ อย่างเช่น พระโสดาบันนี่จะบอกให้ปุถุชนเป็นพระโสดาบัน มันเป็นไปได้อย่างไร พระโสดาบันเขารู้เรื่องสักกายทิฏฐิ แล้วปุถุชนไม่รู้ แล้วให้พระโสดาบันอธิบายจนให้ปุถุชนรู้ มันเป็นไปได้ไหม มันเป็นไปไม่ได้ แต่ถ้าพระโสดาบันกับพระโสดาบันเขาคุยกันนะ เขามอง เขาก็รู้

ฉะนั้น พยายามจะไปอธิบายให้คนที่มันไม่รู้ให้มันรู้ ดูสิ มันจะเขียนหนังสือต้องอธิบายให้ มันรู้ มีคนอ้างตรงนี้บ่อย ผมจะเขียนหนังสือ หลวงพ่ออธิบายให้ผมเข้าใจสิ อธิบายให้จนตาย มันเข้าใจตอนที่มันฟังเท่านั้นแหละ พอมันพ้นไป มันก็งงแล้ว มันเป็นไปไม่ได้ ถ้ามันเป็นไปได้ ครูบาอาจารย์ที่จิตใจท่านเป็นธรรม ท่านจะรู้ว่าอะไรมันเป็นไปได้ และอะไรที่มันเป็นไปไม่ได้

สิ่งที่เป็นไปไม่ได้จะพูดทําให้มันเป็นไปได้ มันไม่มีหรอก ฉะนั้น สิ่งที่เป็นไปไม่ได้ ถ้าเขาปฏิบัตินี่สิ่งที่เขารู้ไม่ได้ แต่ถ้าเขาปฏิบัติถึงที่นั่นปั๊บ เขาจะอ๋อนะ พอเขาอ๋อเสร็จแล้ว เขาจะเข้ามากราบขอขมาเลยนะ ว่าสิ่งที่คาดคิดไว้ ที่ทําไว้มันผิดหมด แต่ถ้าเขายังไม่อ๋อ เขายังเกิดมีทิฏฐิมานะ คือว่าสิ่งที่เขาทําด้วยกระแสสังคมไง

เวลาเขาไปเขียนประวัติครูบาอาจารย์กัน เขาเขียนเพื่ออะไร เขาเขียนเพื่ออ้างอิงความเห็นของเขา อย่างเช่น เรานี่เราไม่มีความรู้ แล้วเราสําคัญตนว่าเรามีความรู้ แล้วมีความรู้อย่างนี้ มันก็จะเอาไปเขียนประวัติของคนนั้น ๆ มาอ้างอิงให้มันสมกับความรู้สึกของตัวไง แล้วพอประวัติมันเขียนมาเหมือนเรา นี่ไง “เหมือนกันเลย เหมือนกันเลย” มันจะผิด คนถ้ามันฉ้อฉล มันทําให้เสียหาย มันเสียหายอย่างนี้ พยายามอ้างอิงประวัติครูบาอาจารย์ให้มาเหมือนกับทิฏฐิมานะของตัว

แต่ถ้าคนมันเป็นความจริงแล้ว สาธุ ของครูบาอาจารย์ก็วางไว้ของครูบาอาจารย์ ของ องค์ไหนก็วางขององค์ไหน เราศึกษามาเพื่อเป็นคติเป็นตัวอย่าง แบบพระกัสสปะ พระกัสสปะบอกกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามพระกัสสปะ เพราะอายุเท่ากัน ๘๐ ปีเหมือนกัน

“กัสสปะ เธอก็เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน เธอถือธุดงควัตรทําไม” ถือธุดงควัตรนี่แบบว่าอายุมากแล้ว พระกัสสปะก็บอกว่า “ข้าพเจ้าถือธุดงควัตรไม่ใช่ว่าเพื่อตัวข้าพเจ้าเอง ข้าพเจ้าถือธุดงควัตรไว้เพื่ออนุชนรุ่นหลัง จะได้มีคติแบบอย่าง” นี่พระกัสสปะทําเพื่อเหตุนั้น ทําเพื่อเป็นคติ เพื่อเป็นแบบอย่างกับคนอื่น

ฉะนั้น สิ่งใดที่มันถูกต้อง สิ่งของครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม เป็นคติ เป็นแบบอย่าง ถ้าแบบอย่างเราทําได้ ถ้าทําได้ถึงเราก็จบ ถ้าทําไม่ถึง ไม่ถึงก็อย่างนี้ดึงฟ้าตํ่า พยายามเขียนกัน พยายามทําให้มันแตกต่างกันไป

ฉะนั้น เราจะบอกว่าหลวงปู่มั่นที่ถํ้าสาริกานะ สาธุ เป็นเรื่องของหลวงปู่มั่นที่ ถํ้าสาริกา หลวงตาท่านได้ที่หนองผือ ได้ที่หนองผือนะ ๑ ๒ ๓ แล้วที่ไปได้ที่ดอยธรรมเจดีย์นั่นขั้นสุดท้าย ไม่เกี่ยวกับถํ้าสาริกาเลย ไม่ต้องเอามาผูกพันกัน อย่าเอาวิทยานิพนธ์ของทั้ง ๒ องค์มาเกี่ยวเนื่องกัน มาสับสนกัน แล้วยิ่งของหลวงปู่เจี๊ยะด้วย ยิ่งของหลวงปู่บัว ของหลวงปู่ขาว วิทยานิพนธ์ของใครของมัน แล้วการทํานี่ มันทํามาจากความเป็นจริงแล้วเป็นจริงแล้ว ทําสําเร็จแล้ว คือ จบ ไม่เกี่ยวอะไรกันเลย ไม่เป็นสาระ ไม่เป็นประเด็น

เป็นประเด็นอย่างเดียว ไม่รู้แล้วอยากทํา แล้วทําไปแล้วนี่ด้วยความไม่รู้ ทําให้มันเสียหาย ทําให้มันฟั่นเฟือน ทําให้มันคลาดเคลื่อน ทําให้ผู้เข้ามาศึกษาไม่มีหลัก จับหลักไม่ได้ จับหลักไม่ได้ เพราะอ้างอิงจนสับสน แล้วคนที่เข้ามาศึกษาจะจับหลัก มันจะเอาที่ไหนมาเป็นหลัก นี่ถ้าไม่รู้มันเสียหาย มันเสียหายตรงนี้ แต่ผู้รู้เขาไม่มีอะไรเสียหาย เขาจะเป็นประโยชน์กับเขา

นี้คือกรณีถํ้าสาริกา เอวัง

๓

ฟังธรรมเป็น

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๔

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ๗๐๒. ไม่มี ๗๐๓. ไม่มี ๗๐๔. ไม่มี ข้อ ๗๐๕. ขออนุโมทนาบุญ

กราบนมัสการหลวงพ่อค่ะ โยมได้อ่านหนังสือ “ปลูกดอกบัวที่ใจ” แล้วเข้าใจแนวทางปฏิบัติในการพิจารณาจิตทั้ง ๕ เรื่อง ได้ประโยชน์กับโยมมาก ๆ ค่ะ โยมกราบขอบพระคุณ หลวงพ่อ ที่ได้พิมพ์หนังสือเล่มนี้ขึ้นมา และมีอีกหนึ่งบทสนทนากับแม่ชีที่หัวหิน ในหนังสือ “สมมุติว่าจิต” เรื่องราวคล้ายกับที่โยมเป็นอยู่ แต่ไม่เหมือนทั้งหมด มีข้อปลีกย่อยหลายอย่าง ในเนื้อหามีเทปการพิจารณาจิต ที่หลวงพ่อให้แม่ชีไปฟังด้วย แต่ไม่มีแจกในปัจจุบัน

โยมขอมาปฏิบัติภาวนาที่วัดนี้ได้หรือไม่คะ เพื่อจะได้กราบเรียนข้อปฏิบัติของโยม ขอเลขบัญชีธนาคารหลวงพ่อด้วยค่ะ เพื่อจะได้พิมพ์หนังสือให้คนอื่นได้ศึกษามากขึ้น ขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : เรื่องการมาปฏิบัติที่วัด มันต้องติดต่อกับทางสํานักงานจะรู้ได้ แล้วเลขบัญชีนี่ เราไม่รู้เรื่องหรอก จริง ๆ นะ เราจําเลขบัญชีเราไม่ได้หรอก ทั้งเลขบัญชี ทั้งอะไร ติดต่อไป ที่สํานักงาน เพราะทางเราไม่รู้เรื่อง หน้าที่เรามีแต่ตอบปัญหา ฉะนั้น กรณีที่ว่าจะมาปฏิบัติ ที่วัดนั้นอีกเรื่องหนึ่ง

ทีนี้เราจะย้อนกลับมาเรื่องขออนุโมทนา สิ่งนี้เขาไม่ได้ถามมา แต่เขาได้อ่านแล้วได้ประโยชน์ เขาอนุโมทนามาว่าหนังสือ “ปลูกดอกบัวที่ใจ” และ “สมมุติว่าจิต” เห็นไหม ไปอ่านแล้วได้ประโยชน์มาก ได้ประโยชน์ คือ การประพฤติปฏิบัติ ฉะนั้น คําว่าได้ประโยชน์มาก เราจะเอาตรงนี้มาเป็นประเด็น แล้วจะตอบปัญหา ปัญหาคือว่า หลวงตาท่านบอกว่าฟังธรรมะเป็น หรือฟังธรรมะไม่เป็น

คําว่าฟังธรรมะไม่เป็น หลวงตาท่านพูดถึงตัวท่านเองว่า เวลาท่านบวชใหม่ ๆ แล้วท่านไปศึกษาอยู่ในปริยัติ สมเด็จทุกองค์หลวงตาได้ฟังเทศน์หมด ท่านบอก “เจ้าฟ้าเจ้าคุณ ชั้นไหน เราก็ฟังเทศน์รู้เรื่องหมดเลย เราฟังเข้าใจหมดเลย” แต่เวลาออกปฏิบัติ พอมาฟังเทศน์หลวงปู่มั่นครั้งแรก ท่านบอกว่า “ท่านงงเป็นไก่ตาแตกเลย” ท่านบอกว่า “ฟังไม่ออก” ท่านบอกว่า “ฟังเทศน์หลวงปู่มั่นไม่รู้เรื่อง” ท่านบอกว่า “เรานี่เราฟังเทศน์มา เทศน์สมเด็จ เราก็ฟังมาแล้ว เทศน์เจ้าฟ้าเจ้าคุณไหน เราก็ฟังมาแล้ว เราฟังเข้าใจทั้งนั้น แต่ทําไมเรามา ฟังเทศน์หลวงปู่มั่นไม่เข้าใจ”

นี่คําว่าไม่เข้าใจเห็นไหม ในธรรมไง ในการฟังเห็นไหม อานิสงส์ของการฟังธรรม การฟังธรรม สิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง สิ่งที่ได้ยินได้ฟังแล้วตอกยํ้า สิ่งที่ลังเลสงสัย สิ่งที่มันขัดแย้งในหัวใจได้แก้ไข พอเราแก้ไขถึงที่สุดแล้วทําจิตใจให้ผ่องแผ้ว ความจริงอันนี้ถ้าฟังธรรมแล้วมันจะได้ประโยชน์อย่างนั้น ฟังธรรมแล้วมันได้ประโยชน์

แต่ถ้ามันฟังธรรมเห็นไหม อย่างในปัจจุบันเราบอกว่าฟังธรรมแล้วได้บุญ ๆ เราฟังธรรมกันเป็นประเพณีนะ ประเพณีมีเทศน์ที่ไหนเราก็ไปนั่งฟังกัน พอเทศน์ที่ไหน พระก็เทศน์ไป โยมก็คุยกันไป ปรึกษาหารือทุก ๆ เรื่อง แล้วก็ฟังเทศน์ไป ฟังทําไม ฟังเอาบุญ ฟังเทศน์เอาบุญกัน ไปนั่งสัปหงกโงกง่วงก็ไปฟังเทศน์เอาบุญกัน นี่ฟังธรรมไม่เป็น ไม่เป็นเพราะอะไร เพราะมันไม่รู้เรื่อง มันไม่เป็นประโยชน์ไง

แต่ถ้าฟังเป็นเห็นไหม ถ้าฟังเป็นหลวงตาท่านบอกว่า “ท่านฟังเจ้าฟ้าเจ้าคุณมาหมด” เพราะสมัยนั้นก็เป็นประเพณี การฟังเป็นประเพณีอย่างหนึ่ง แต่ถ้าการฟังที่ได้ประโยชน์ เห็นไหม พอเทศน์หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า “จิตนี้เป็นนักท่องเที่ยว” ท่านพูดถึงประสบการณ์ของท่าน พระไตรปิฎกท่านก็รักเคารพนะ เวลาพูดอย่างนั้นปั๊บเขาบอกเหมือนกับพระกรรมฐาน ครูบาอาจารย์พากันไม่เคารพพระไตรปิฎก

ไม่เคารพได้อย่างไร เวลานึกพุทโธ พุทโธ เห็นไหม หลวงตาท่านบอกว่า “ระลึกพุทโธสะเทือนสามโลกธาตุ” เพราะนึกพุทโธ จิตเป็นผู้นึก พอจิตเป็นผู้นึก มันก็สะเทือนหัวใจของเรา หัวใจนี้มันเกิดสามโลกธาตุ เวลาพอมันสิ้นกิเลสไป หลวงตาบอกว่า “เวลาจิตมันพ้นจากวัฏฏะ มันเหมือนกับพญามังกร มันไปในอากาศ อวกาศ มันไปได้ทั่ว มันเวิ้งว้าง ไปหมดเลย จิตมันครอบสามโลกธาตุ”

ฉะนั้น เวลาจิตนี้มันนึกพุทโธ มันก็สะเทือนสามโลกธาตุ แล้วเรานึกพุทโธ พุทโธ กันอยู่นี่ แล้วมันไม่เคารพพระพุทธเจ้าที่ไหน เคารพสุดเคารพเลยแหละ เคารพมาก ๆ แต่พูดด้วยความเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไปแล้ว พุทโธ พุทโธ พุทโธ จนจิตมันเป็นพุทโธซะเอง นึกพุทโธไม่ออกนะ เอ๊อะ ! เอ๊อะ ! นี่พุทโธแท้ ๆ มันคือตัวพลังงาน ตัวจิตนั้น ถ้าจิตนั้นมันเข้าถึงตัวพุทโธ พุทโธ นี่ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

ตัวพุทโธนี่เป็นผู้รู้ เป็นผู้ตื่น เป็นผู้เบิกบาน แต่ในปัจจุบันนี้ผู้รู้มันไม่มี ผู้รู้มันเป็นพลังงานใช่ไหม แต่เรามีความคิดไง เราก็คิดพุทโธ พุทโธ เห็นไหม เลยไม่กระเทือนไง ระลึกพุทโธ พุทโธก็เร่ร่อนไง ระลึกพุทโธ พุทโธก็ไม่มีรากไง เพราะพุทโธนี่ นึกพุทโธใครเป็นคนนึก จิตเป็นคนนึก ถ้าจิตไม่เป็นคนนึก มันจะนึกพุทโธมาได้อย่างไร

ถ้านึกพุทโธแล้ว พอนึกพุทโธจนละเอียดเข้าไป พุทโธเข้าไปสู่ตัวจิต ถ้าเข้าไปสู่ตัวจิตแล้ว จิตมันเป็นตัวพุทโธซะเอง จิตมันนึกพุทโธไม่ได้ มันก็เอ๊อะ ! เอ๊อะ ! เลย นี่ไงนี่เคารพมาก ๆ ฉะนั้น พอเคารพมาก ๆ เวลาท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาท่านจะบอก “จิตนี้เป็นนักท่องเที่ยว การเกิดในกามภพ รูปภพ อรูปภพ” หลวงปู่มั่นท่านเทศน์ของท่าน หลวงตาท่านบอกว่า “ใหม่ ๆ ฟังไม่รู้เรื่อง ฟังไม่รู้เรื่องเลย”

ฉะนั้น หลวงตาท่านพูดอยู่ เวลาท่านอยู่ที่บ้านตาดนะ เวลาคนมาฟังเทศน์ ท่านบอกว่าท่านชี้เลยนะ คนนี้ฟังเทศน์เป็น คนฟังเทศน์เป็นนะ เวลาหลวงตาเทศน์ปั๊บนิ่งเลยนะ นิ่งเลย เวลาหลวงตาเทศน์นะคุยกันจ้อกแจ้ก ๆ ไอ้คนนี้ฟังเทศน์ไม่เป็น เพราะมันไม่สนใจ มันไม่สนใจฟังเทศน์ ไม่เป็นหรอก แต่ถ้าฟังเทศน์เป็นนะ พอหลวงตาท่านขึ้น พอเริ่มมีเสียงขึ้นมานะจะเงียบกริบเลย เพราะอะไร

เพราะเวลาเราไปหาหมอ เราต่าง ๆ เราต้องการให้ยานั้นเข้ามารักษาร่างกายใช่ไหม เวลาหลวงตาท่านเทศน์ นั่นล่ะธรรมะมาแล้ว พอเสียงของธรรมมานะ ไอ้ผู้รับมันต้องเปิดคลื่น ของมันทั้งหมด เปิดทุกอย่างรับธรรมะนะ แล้วมันจะไปห่วงเรื่องอะไรล่ะ มันก็ปิดทุกเรื่องหมด เปิดแต่หูไว้ฟังเสียง พอเสียงนั้นมานี่ฟังเทศน์เป็น ฟังเทศน์เป็นเพราะมันฟังเสียงฟังเทศน์เป็นไง

เวลาหลวงตาท่านพูด หลวงปู่เจี๊ยะท่านพูดบ่อยเวลาหลวงปู่มั่นนะ เวลาท่าน ฟ้าคะนองนี่ครืน ๆ นะ ฝนมันจะตกนะ อู๋ย ! รีบเลยนะ รีบวิ่งไปที่กุฏิหลวงปู่มั่น ไปที่ไหน ไปใต้ถุน ไปฟังไง เพราะว่าพอหลวงปู่มั่นเริ่มเสียงดังขึ้น คือมีพระขึ้นไปถามปัญหาท่าน หรือมีพระ ในวัดปฏิบัติแล้วมีข้อติดขัด จะขึ้นไปรายงานหลวงปู่มั่น

พอหลวงปู่มั่นเริ่มเสียงดังขึ้น ฟ้าคํารามแล้ว พอฟ้าคํารามนะ ถ้าใครได้ยินเสียงฟ้าคําราม รีบ ๆ เลยนะ เอาภาชนะจะไปรอฝน พอฟ้าคํารามนะฟ้าจะผ่า พอฟ้าจะผ่า หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงตา ท่านพูดเหมือนกัน ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมท่านพูดเหมือนกัน พอเริ่มฟ้าจะคึกคะนอง ฟ้าคะนองมาแล้ว พวกลูกศิษย์ก็รีบเอาภาชนะจะไปรอนํ้า เอาหัวใจไปรอนํ้า ไปรอนํ้าอมตธรรมของท่าน พอไปรอนํ้า ท่านก็เทศน์เปรี้ยง ! เปรี้ยง ! อู้ฮูย ! ฝนตกฟ้าร้องเต็มที่เลยนะ นํ้าเต็มถังเลย ถังใครถังมันเปิดรับนํ้านั้น

นี่ฟังเทศน์เป็นเป็นอย่างนี้ ถ้าฟังเทศน์เป็นเห็นไหม มันได้ประโยชน์ไง โอ้โฮ ! ฝนตกฟ้าร้องขนาดไหนนะมันได้นํ้ามา ได้ทุก ๆ อย่างมา เทศน์พระป่าเป็นแบบนี้ ถ้าฟังเทศน์เป็น หลวงตาท่านจะชี้บอกคนพวกนี้ฟังเทศน์เป็นนะ

ถ้าคนฟังเทศน์ไม่เป็นนะ คนเทศน์ก็เบื่อ พอเริ่มจะเทศน์นะมันแข่งแล้ว เทศน์ ๓ ธรรมาสน์ ๑๐๐ ธรรมาสน์ด้วย มันเต็มศาลาเลย นู่นก็เทศน์ นี่ก็เทศน์ แล้วพระก็ต้องเทศน์อีกนะ ไอ้พวกฟังเทศน์ไม่เป็น มันขัดมันแย้งไปหมด มันไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย แล้วยังคิด ยังเกิดทิฏฐิมานะ “ก็เทศน์สิ ก็เทศน์มาสิจะฟัง ก็เทศน์มาสิ ก็เทศน์มาสิจะฟัง” “ฟังห่าอะไร มึงเทศน์แข่งกูอยู่นั่น มึงจะฟังอะไรของมึง มึงก็เทศน์แข่งกูอยู่นี่ แล้วมึงฟังเทศน์เป็นหรือเปล่า แล้วมึงได้ประโยชน์กันหรือเปล่า” นี่ฟังเทศน์ไม่เป็น

แต่ถ้าฟังเป็น พอเสียงขึ้นปั๊บทุกคนจะเงียบกริบเลย เงียบกริบเพราะอะไร เพราะมาแล้ว เพชรนิลจินดามันจะมาแล้ว รอเก็บเอา ไอ้นี่มันไม่สนใจเพชรนิลจินดาอะไรเลย เพชรนิลจินดามันยังไม่รู้จัก แล้วเพชรนิลจินดาลอยมามันไม่เอา มันจะไปเอาไก่ไง ไก่ได้พลอยมันไม่เอาพลอย มันจะไปเอาข้าวเปลือก มันไม่เอาหรอกเพชรนิลจินดา มันไม่เอา มันจะไปเอาข้าวเปลือก พอเอาข้าวเปลือกมันได้อะไร นั่นน่ะฟังเทศน์ไม่เป็น

ถ้าฟังเทศน์เป็นมันเป็นแบบนี้ ฉะนั้น คนฟังเทศน์เป็นกับคนฟังไม่เป็น แล้วถ้าคน ฟังเทศน์เป็นมันจะได้ประโยชน์ พอมันได้ประโยชน์ขึ้นมาเห็นไหม อ่านหนังสือของหลวงพ่อแล้วอนุโมทนามาก “ปลูกดอกบัวที่ใจ” อ่านแล้วเข้าใจแนวทางการปฏิบัติของจิตทั้ง ๕ เรื่อง เป็นประโยชน์มาก ๆ คําว่าเป็นประโยชน์มาก ๆ นี่เพชรนิลจินดา เพชรนิลจินดานะเราเอามาประดับร่างกาย เอามาไว้แลกเปลี่ยนเป็นเงินเป็นทอง

หลวงตาบอกว่า “แก้วแหวนเงินทองมันยังหาได้ง่าย ๆ ไม่ต้องไปหาที่ไหนเลย หาตามข้อมือ หาตามนิ้วมือ เพชรนิลจินดามีเต็มไปหมดเลย แต่ครูบาอาจารย์แต่ละองค์จะหาได้แสนยาก” ฉะนั้น ถ้ามันแสนยากแล้วเวลามันแสดงออกมา มันแสดงออกมาจากไหน มันแสดงออกมาจากใจ ฉะนั้น การฟังธรรมนี่ยากมาก ยากตรงที่ผู้แสดงมันไม่มี มันไม่มีธรรม ในใจ มันเอาอะไรมาแสดง ฉะนั้น ไปหาเพชรนิลจินดาก็ไปหาเอาตามข้อมือ ตามนิ้วมือเขา เต็มไปหมดเลย แต่ครูบาอาจารย์ไปหาที่ไหน ไปหาที่ไหน

“มันหามันหาที่นี่” นี่หลวงตาพูดทั้งนั้น จําขี้ปากหลวงตามาพูดทั้งนั้น เราจะไปมีความรู้อะไร ก็จําขี้ปากหลวงตามา ก็ฟังหลวงตามาทั้งนั้น พอจําขี้ปากมาก็นี่ไง พอเขามาพูด ถ้ามันเป็น มันจะได้ประโยชน์ พอได้ประโยชน์ขึ้นมานี่เขาเรียกลงใจแล้วนะ ถ้าใจมันลง มันพูดสิ่งใดมันได้ประโยชน์ ถ้าใจไม่ลงไม่ได้ประโยชน์หรอก ฝนจะตก ฟ้าจะร้องขนาดไหน มันไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย แล้วเวลาฟังเทศน์ไปอย่างนี้ก็ไม่เข้าใจด้วย แล้วก็คิดว่าการเทศน์มันก็เหมือนเทปคาสเซ็ทไง เวลาเปิดแล้วมันก็หมุนไปเรื่อย ๆ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาครูบาอาจารย์เทศน์ก็เทศน์ไปสิ เทปมันไม่มีชีวิต ไม่มีความรู้สึก แต่จิตมันมีความรู้สึก แม้แต่เทศน์ออกไปถ้าเป็นธรรม ถ้าเขารับ มันก็เป็นประโยชน์กับเขา ผู้เทศน์ไม่ได้อะไรหรอก ผู้เทศน์เป็นผู้แสดงธรรม แต่เวลาเทศน์ออกไปแล้วถ้าเขาไม่รับล่ะ แล้วเกิดเป็นโทษล่ะ

เวลาครูบาอาจารย์เราท่านเคารพในธรรม เคารพในธรรม คือว่า ธรรมะนี่หามาได้ยากมาก แล้วถ้าแสดงธรรมอยู่ แล้วมันเกิดแรงต้าน เขาเรียกว่ามันสบประมาทธรรม ถ้ามันสบประมาทธรรม คนเทศน์มันสังเวช เพราะว่าคนผู้ที่แสดงนี่สังเวชมาก ธรรมะนี้กว่าจะได้มาเอาชีวิตแลกมา กว่าจะได้มาทุกข์ยากแสนเข็ญขนาดไหน ทําไมจะต้องเอามาให้เขายํ่ายีกันขนาดนั้น

หลวงตาใช้คําว่า “ไม่เคารพธรรม” เวลาฟังเทศน์ท่าน ท่านบอกว่า “ถ้ากิริยาไม่สงบระงับ กิริยาไม่เรียบร้อย ท่านจะไม่แสดงธรรม” ในเสขิยวัตร “ภิกษุผู้ไม่ใช่คนป่วย นั่งอยู่หรือนอนอยู่ ภิกษุยืนอยู่แสดงธรรมเป็นอาบัติทุกกฏ” เพราะว่าเขาไม่เคารพไง แต่ถ้าเขาป่วย เว้นไว้แต่คนป่วย ถ้าคนป่วยนะจะไม่เป็นไร ถ้าเขาไม่ป่วย เขาต้องเคารพธรรม ถ้าเคารพธรรมมันก็เหมือนกับเปิดหัวใจ ถ้าเปิดหัวใจเทศน์ออกไปมันก็จะได้ผล

แต่ถ้าเขาไม่เคารพธรรม มันก็เหมือนเราคุยกัน เขาถึงบอกว่า “เทศน์อย่างนี้ไม่รู้เรื่องเลย เทศน์ออกมาไม่รู้เรื่องเลย” เขาบอกองค์นั้นดี องค์นี้ดีไปฟัง “ฟังแล้วไม่รู้เรื่องเลย” มันจะรู้อะไรล่ะ เพราะมันไม่เคารพ มันไม่เข้าใจ อะไรเป็นเพชรนิลจินดา อะไรเป็นข้าวเปลือก มันไม่รู้เรื่อง พอไม่รู้เรื่องนี่ฟังไม่เป็น ฟังไม่เป็นแล้วเกิดทิฏฐิอีกนะ ทิฏฐิเอาตัวรู้ เอาความรู้ ความเห็นของตัวเข้าไปเทียบ “เอ้ ! เขาว่าอาจารย์องค์นี้ก็ดี ท่านเทศน์นี่เข้าใจดี๊ดี ทําไมเราฟังแล้วไม่รู้เรื่องเลย แสดงว่าอาจารย์ไม่ดี” แต่ไม่ได้บอกว่าตัวเองไม่ดี ไม่ได้บอกว่าเราไม่รู้ ไม่บอกนะ บอกอาจารย์ไม่ดี นี่ฟังไม่เป็น

ถ้าฟังเป็นนะ ฟังเทศน์ฟังเป็น ฟังดี มันจะได้ประโยชน์กับเรามาก ฉะนั้น เขาอนุโมทนามาว่า “ปลูกดอกบัวที่ใจ” และ “สมมุติว่าจิต” อ่านแล้วได้ประโยชน์มาก นี้ไม่ได้ฟังเทศน์นะ นี้อ่านเอาเลย ถ้าอ่านแล้วนี่ให้พิจารณาเอา เพราะว่ามันเหมือนกับยา ยามันมีหลายขนาน เวลาไปโรงพยาบาลผู้เจ็บไข้ได้ป่วย เจ็บไข้ได้ป่วยด้วยโรคอะไร หมอให้ยาด้วยอะไร นี่ก็เหมือนกัน บางคนบอก “นี่ดีมาก ๆ เลย” แต่คนมาอ่านบอก “อันนู้นดีกว่า อันนี้ไม่ดี อันนู้นมันดีกว่า” เขาถูกกับยาชนิดนั้น ถ้าใครถูกยาชนิดไหน เขาบอกว่ายาชนิดนั้นดีกว่า ไอ้เราก็บอกว่ายาชนิดนี้ดีกว่า ถึงที่พูดเมื่อกี้ตอนเช้า นี่ดีกับดีทะเลาะกัน ทะเลาะกันเรื่องอะไร ทะเลาะกันเรื่องดีกว่า อันนู้นดีกว่าอันนี้ อันนี้ดีกว่าอันนั้น

ฉะนั้น ใครได้ประโยชน์กับสิ่งใด ใครได้ประโยชน์กับใคร สิ่งนั้นดีกับคนนั้น คนนั้นได้ประโยชน์กับตรงนั้น เอาตรงนั้นเป็นสิ่งที่ดี แต่ที่เอาประเด็น ประเด็นที่ว่าเขาได้ประโยชน์ เราถึงบอกว่าฟังเป็น ถ้าฟังธรรมเป็นนะ เป็นประโยชน์มาก แต่ถ้าฟังไม่เป็น ฟังไม่เป็น มันก็ต้องค่อยฝึกหัด ถ้าฟังไม่เป็น แล้วเราพยายามฝึกฝนของเรา มันจะได้ประโยชน์ ถ้าเราฟังไม่เป็นแล้วก็ไม่ฝึกฝน ไม่ดัดแปลงเรา ไม่แก้ไขเรา มันจะไม่ได้อะไรไปเลย แล้วก็จะเกิดทิฏฐิมานะ “โอ้ ! เราดีนะ อาจารย์องค์โน้นก็เทศน์ให้เรารู้เรื่องไม่ได้ อาจารย์องค์โน้นก็แก้เราไม่ได้ ไม่มีอาจารย์องค์ไหนแก้เราได้เลย โอ้โฮ ! เราสุดยอดเลย ไม่มีอาจารย์องค์ไหน แก้เราได้เลย” นี่ไงมันไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย

แต่ถ้าเราแก้เรา เราดูแลเรา แล้วเราหาของเราไปเรื่อย ๆ ว่ามีอาจารย์องค์ไหนจะแก้เราได้ ถ้าแก้เราได้จะเป็นประโยชน์กับเรา นี่คนฟังเป็น คนใฝ่หา มันจะได้ประโยชน์ตรงนี้ไง ประโยชน์ที่เราจะได้ในพุทธศาสนา ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาของเรา ถ้าเราแก้ไขขึ้นมา มันจะเป็นปัญญาที่ดีขึ้นมา เป็นประโยชน์กับเรา อันนี้พูดถึงการฟังธรรมเป็นนะ แล้วฟังอันนี้ อันนี้ถามมานี่แปลกมาก

ถาม : ข้อ ๗๐๖. ทําบุญกึ่ง ๆ ปนบาป ผลลัพธ์ของกรรมจะเป็นอย่างไรครับ

ตอบ : อันนี้เหมือนกับคล้าย ๆ จะว่าเราเลย (หัวเราะ) ชอบเหน็บคนนู้น เหน็บคนนี้ มันกึ่ง ๆ มันไม่เสวยสุขสักที เหมือนกับจะย้อนศรกลับมาที่เราเลยล่ะ แต่เราก็จะตอบให้เห็นประโยชน์นะ

ถาม : นมัสการหลวงพ่อครับ ขอถามว่าการที่เราทําบุญบางอย่างเป็นแบบปนบาป ทํานองว่าให้เบาะแสแก่ตํารวจจับโจร โจรนั้นต้องถึงความเดือดร้อน ต้องคดีความต่าง ๆ ต้องติดคุกรับโทษ ซึ่งเราก็รู้อยู่ว่าโจรจะต้องได้โดนแบบนั้น หรือทํานองว่าเรารู้ว่าคน ๆ นี้โกงอะไร อย่างไรบ้าง เราเป็นผู้เสียหายที่รู้เท่าทัน แล้วเราเที่ยวประกาศ ประณาม ให้คนอื่นระวังตัวและหลีกเลี่ยง ซึ่งทําให้เขาต้องเสียผลประโยชน์ เสียชื่อเสียง ซึ่งบางครั้งก็เดือดร้อนถึงคนรอบข้างเขาด้วย

ตอบ : อันนี้คล้าย ๆ กับคนพูดเลย เที่ยวประณามคนนู้น คนนี้น่ะ เอ้ ! คําถามนี้มันแปลก ๆ

ถาม : ทีนี้อยากจะถามว่า

๑. อยากทราบถึงผลลัพธ์ของกรรมนั้นครับว่า จะได้ผลบาปอย่างไรกลับมาครับ

๒. แล้วจริง ๆ ในการทําบุญกึ่งบาปแบบนี้ พระพุทธเจ้าหรือครูบาอาจารย์สอนไว้อย่างไรบ้างครับ

ขอบพระคุณครับ

ตอบ : “ทําบุญกึ่งบาป ปนบาป เที่ยวประณามคนนู้น” ไอ้อย่างนี้มันอยู่ที่มุมมองหรอก เวลาที่เราพูดเรื่องอย่างนี้มันมองได้หลายแง่มุมไง อย่างที่ว่ายามีหลากหลายชนิดนัก ฉะนั้น ถ้าเวลาเรื่องทําบุญกุศล เรื่องต่าง ๆ เห็นไหม อยู่ที่วุฒิภาวะของจิต จิตที่เขาพอใจ เวลาคนถามพระพุทธเจ้าว่า “ควรทําบุญที่ใด” พระพุทธเจ้าบอกว่า “ควรทําบุญที่เธอพอใจ” เพราะคําว่าพอใจมันจะให้คน ๆ นั้นได้สร้างประโยชน์

ฉะนั้น คนคนนั้นจะพอใจกับใครต้องทําบุญที่ตรงนั้น แต่ถ้าบอกว่าคนคนนั้นไม่ดี คน นั้นดีกว่า คนคนนั้นเป็นพระที่ว่าไม่มีคุณธรรม มีคุณธรรมคือครูบาอาจารย์ของเรา แต่เขาไม่เคารพครูบาอาจารย์ของเรา เขาก็ไม่ทํา เขาทํากับพระองค์นั้น ฉะนั้น เธอควรทําบุญที่ไหน เธอควรทําบุญที่เธอพอใจ นี้พระพุทธเจ้าสอนเองนะ ในพระไตรปิฎกอีกล่ะ

“นี่บอกว่าไม่เคารพพระไตรปิฎก” เคารพ พระไตรปิฎกบอก เธอควรทําบุญที่เธอพอใจเห็นไหม เธอพอใจทําเลย เพราะทําไปก่อน แต่ถ้าทําแล้ว มันได้ศึกษาแล้ว ทีนี้ศึกษา สิ่งที่ เราพูด เวลาเราพูด เราตอบปัญหาธรรมะ บางทีปัญหามันมีหยาบ ๆ มันมีเรื่องพื้นฐาน แล้วมีเรื่องสูงสุด คําว่าสูงสุดมันพัฒนาการขึ้นไป อย่างเช่น เวลาพัฒนาขึ้นมาปั๊บนี่มันต้องถูกต้อง นี้คําว่าถูกต้อง คนคนนี้เวลาเขาถามปัญหามา เขาถามปัญหาถึงว่า “เขาจะทําอย่างไรถึงได้โสดาปัตติมรรค” เขาถามมาว่า “ทําอย่างไรเขาถึงจะได้มรรคได้ผล” ถ้าคําว่าได้มรรคได้ผล ความจริงมันมีอยู่แล้ว ก็พูดตามความจริงนั้น !

ทีนี้เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ ท่านสอน ท่านบอกให้ทําบุญ ๆ ๆ แต่ท่านไม่ได้สอนให้เข้าถึงโสดาปัตติผล โสดาปัตติมรรค คือเขาไม่ได้สอนให้การภาวนาเข้าถึงหลักเกณฑ์ ถ้าเข้าถึงหลักเกณฑ์ ทีนี้หลักเกณฑ์มีอันเดียว อย่างเช่น ทําความผิด คดีอาญา คดีแพ่ง คดีต่าง ๆ คดีถ้าทําความผิด มันก็ต้องได้ผลตามนั้น นี่ก็เหมือนกันเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามันเป็นความจริง ใครจะสอนอย่างไรก็แล้วแต่ แต่ผลของมันโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล มันจะเข้ามาสู่ตรงนั้น

“ฉะนั้น เวลาเขาพูดขึ้นมาแล้ว เขาให้ทําบุญกุศลกัน เขาให้ทําอะไรต่าง ๆ” เธอควรทําบุญที่เธอพอใจ เธอพอใจที่ไหน เธอทําเลย เธอพอใจก็ทําตามสบาย เธอพอใจที่ไหน เธอทําเลย แต่ถ้าจะเอาโสดาปัตติมรรค จะเอามรรค เอาผล มรรคผลมันก็ตรงนี้ไง แล้วถ้าคนพูดมรรคผลที่มันบิดเบือน มันผิดเพี้ยนไปจากมรรคผล นี่เราพูดตรงนี้ต่างหาก แหม ! เราไม่ใช่ประกาศ ไม่ได้ประณาม แต่เราพูดถึงมรรคผล ! มรรคผล ! มรรคผล ! ถ้ามรรคผลมันจะเข้าสู่มรรคผล มันต้องเข้าสู่มรรคผลอย่างนี้ ๆ ๆ

แล้วถ้าเธอพอใจที่ไหน เธอทําบุญที่นั่น ก็เรื่องของเธอ แต่ถ้าเธอจะเข้ามรรคผล ถ้าไม่เข้ามรรคผลตรงนี้มันเข้ามรรคผลไม่ได้หรอก มันไม่มีทางที่จะเข้ามรรคผลได้ แล้วถ้าเราบอกว่ามรรคผล เราบอกถึงมรรคผล ถ้าเธอพอใจทําบุญที่ไหน แล้วเราบอกว่ามรรคผล ถ้ามรรคผลเราผิด ก็บอกมาสิว่าพระสงบพูดผิดอย่างไร ก็บอกว่าพระสงบพูดผิดสิ

“ประณามเขา ประกาศเขาว่าผิด ๆ” ตัวเองก็พูดผิด ตัวเองก็จะชักนําให้เขาไปนรกอเวจี ตัวเองจะพาเขาไปไหน ก็พูดมาสิ ! มันก็ได้จบ (หัวเราะ) เราไปประณามใคร ไม่ได้ประณามใครเลย แต่เวลาพูดเรื่องทานก็เรื่องทาน

แต่เวลาพูดถึงเรื่องการปฏิบัติ เรื่องเอามรรคเอาผล มันก็ต้องพูดความจริงกัน ถ้าพูดความจริงแล้ว ศาสนานี้เป็นศาสนาแห่งความจริง ศาสนาแห่งปัญญา ถ้าไม่พูดถึงความจริงจะเอาความจริงมาจากไหนล่ะ เอาความจริงมาจากไหน ฉะนั้น พอเราพูดความจริงขึ้นมา เห็นไหม “เที่ยวประกาศเหมือนตํารวจ เวลาบอกให้ตํารวจจับโจรแล้ว โจรเขาก็ต้องมีโทษมีภัย มันน่าเห็นใจเขา”

เวลาเป็นโจรไปแล้วเขาไปเป็นคนดีก็มี ในสมัยพุทธกาลเทวทัตจ้างให้โจรไปยิงพระพุทธเจ้า ๓๑ คน แต่มันมีหลายกระแส ทีแรกบอกว่าเป็น ๕ เพราะว่า ๕ ขั้นตอน ๕ ชั้น คนแรกไปยิงพระพุทธเจ้า แล้วอีก ๒ คนให้ไปยิงคนที่ยิงพระพุทธเจ้า แล้ว ๔ คนไปยิงคนที่ยิงพระพุทธเจ้า แล้วอีก ๘ คนก็ไปยิงคนที่ยิงอีก ๔ คนนั้น ถึงกับ ๔ ตัดคัทเอาท์ ๔ ตอน เทวทัตจ้างโจรไปยิงพระพุทธเจ้า เหมือนจ้างมือปืนไปเก็บพระพุทธเจ้า ไปถึงพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าเทศน์จนเอา ๑๕ คนนั้นบวชเป็นพระอรหันต์ ๑๖ คนต่อไปรอจะเก็บไอ้ ๘ คนที่ไปยิงพระพุทธเจ้า ไม่มาสักที ก็เดินไปดูว่าอยู่ที่ไหน ไปถึงพระพุทธเจ้าเทศน์เอาบวชหมด

“นี่ไง ทําบุญแบบกึ่ง ๆ” เขาไม่ได้ทําบุญแบบกึ่ง ๆ เขาตั้งใจมาฆ่า เขาตั้งใจมาฆ่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการจนเขามาบวช จนเขาสําเร็จเป็นพระอรหันต์เลย

เวลาการทําบุญนี่นะ กุศลทําให้เกิดอกุศล คนไปวัดไปทําบุญกุศลกัน ไปนินทาพระไง “อู๋ย ! พระนี่เสียงดัง พูดไม่ได้เรื่อง” นี่ตั้งใจไปทําบุญนะ นี่กุศล ตั้งใจไปทําบุญเลย ไปถึงวัด “โอ้โฮ ! เขาว่าพระสงบนี่ดี พอไปเจอ เฮ้ย ! นี่พระหรือนักเลง” นี่เจตนามานะ ตั้งใจมาเลย เป็นกุศล พอมาเจอเจ้าพ่อเข้านี่เป็นอกุศลแล้ว กลับเลย นี่ไง

แต่เวลาเป็นอกุศล “เขาว่าพระองค์นี้มีเสียงดังมาก” พอไปฟังเข้า มันจับประโยชน์ได้เห็นไหม อกุศลมาจับผิดไง มา ๆ ดูเลย “พระองค์นี้เขาว่าอย่างนั้น ๆ ๆ” พอมาฟังแล้ว “เอ้ ! มันไม่ใช่ มันมีเหตุมีผล เหตุผลรวมลงสู่ธรรม” หลวงตาพูดบ่อย “เหตุและผล คือ ธรรม” มันมีเหตุ มีปัจจัย มันต้องมีเหตุ มันถึงมีผล

มันไม่มีเหตุเอาผลมาจากไหน มันไม่มีผลเลย บอก “หลวงตารับรอง หลวงตารับรอง” แล้วผลมันอยู่ไหนล่ะ หลวงตารับรองอะไรล่ะ เหตุมันไม่มี ผลมันไม่มี บอก “หลวงตารับรอง หลวงตารับรอง” หลวงตารับรองอะไร หลวงตาต้องรับรองเหตุผลสิ เพราะหลวงตาเป็นนักเหตุผล หลวงตาบอกท่านเป็นนักเหตุผล ท่านเป็นผู้มีเหตุมีผล ถ้ามันมีเหตุมีผลนะ แล้วเหตุผลมันแสดงออกได้

ฉะนั้น เหตุและผล คือ ธรรม ถ้ามันมีผลมันก็เป็นธรรม ถ้ามันไม่มีผลล่ะ หลวงตารับรองก็ส่วนหลวงตารับรองสิ หลวงตา เราเคารพหลวงตาจะตาย หลวงตาก็คือหลวงตา แต่รับรองใคร คนนั้นถ้ารับรองว่ามีผลต้องพูดผลออกมา ผลน่ะพูดออกมา เหตุและผลคืออะไร อะไรเป็นโสดาปัตติมรรค อะไรเป็นโสดาปัตติผล พูดตรงนี้ก่อน โสดาปัตติมรรคนี่เข้าอย่างไร ทางเข้าสู่มรรคเข้าอย่างไร บอกมา บอกทางเข้าสู่มรรคมา

ถ้าบอกทางเข้าสู่มรรคไม่ได้ เหตุไม่มี หลวงตาจะรับรองก็ส่วนหลวงตา แต่เราไม่เชื่อ ไม่มีทาง เป็นไปไม่ได้ ! แต่ถ้ามันเป็นไปได้ มันต้องมีเหตุมีผลเห็นไหม นี่ขนาดว่าเขาจะไปฆ่าพระพุทธเจ้านะ พระพุทธเจ้าเทศน์เอาจนเขาบวชหมดเลย

“ฉะนั้น บอกว่าทําบุญกึ่ง ๆ กึ่งบาปแล้วผลจะเป็นอย่างไร อยากทราบผลของกรรมนั้นครับ” ผลของกรรม กรรมคืออะไรล่ะ กรรมอะไร ถ้าทําคุณงามความดีนะ ทําบุญกึ่ง ๆ ถ้าเป็นกุศลนะ ถ้ากุศลเป็นอกุศลเห็นไหม ในชาวพุทธเราทิ้งศาสนาพุทธ ขายจิตวิญญาณ แล้วไปเข้ารีตนี่เยอะแยะไป นี่ไง ขายจิตวิญญาณของตัวไปเข้ารีต นี่ผลของกรรม ๆ เขาทิ้งไปเลย ไอ้นั่นเรื่องของเขา

“ฉะนั้น นี่ว่าผลลัพธ์ของมันเป็นอย่างไร” ผลลัพธ์นะ ผลลัพธ์ถ้าเป็นมหาโจรไปฆ่าพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าเทศน์เอาจนเป็นพระอรหันต์ ผลลัพธ์มันคืออะไร ดูสิ ดูลูกชายอนาถ-บิณฑิกเศรษฐีเห็นไหม อนาถบิณฑิกเศรษฐีศรัทธาพระพุทธเจ้ามาก เชตวันปูเงินซื้อที่เลย แล้วลูกชายไม่เห็นด้วย แต่อยากจะแก้ลูกชายไง จ้างนะ จ้างให้ไปฟังเทศน์พระพุทธเจ้า ฟังเทศน์แล้วมาเอาตังค์ พอเริ่มคุ้นชินนะ อนาถบิณฑิกเศรษฐีบอกว่า “จะเพิ่มให้ ๒ เท่า ไปฟังเทศน์จับเนื้อความมาด้วยว่า พระพุทธเจ้าพูดเรื่องอะไร”

ทีแรกไปฟังเทศน์ก่อน พอกลับมาก็จ่ายตังค์ ๆ เพิ่มให้ ๒ เท่า ให้จับใจความให้ได้ว่าพระพุทธเจ้าเทศน์เรื่องอะไร ให้ ๒ เท่า พอเริ่มจับใจความไง เหตุและผล หลวงตาบอกว่าเจ้าแห่งเหตุและผล ถ้าไม่มีเหตุ ผลไม่มี ถ้าจะมีผลมันต้องมีเหตุมาก่อน ถ้ามีผล ไม่ใช่ผลที่ไปจําของคนอื่นมา ไม่ใช่ผลที่ไปเอาลิขสิทธิ์ของใครก็ไปปั๊มมา ๆ ผลมันจะเกิดเอง แล้วถ้าใครทําเป็นมันจะรู้ ถ้าใครทําไม่เป็นไม่มีสิทธิ์ เป็นไปไม่ได้ พระกรรมฐาน พระป่าเขามีความจริงในหัวใจกันอย่างนี้

ฉะนั้น เวลาอนาถบิณฑิกเศรษฐีบอกว่าให้ลูกชายไปฟังแล้วจําเนื้อความมา พอคําว่าจําเนื้อความ ทําความเข้าใจ เหตุเห็นไหม พอเข้าใจเหตุขึ้นมา พอมันมีเหตุมีผลขึ้นมา โอ้โฮ ! ช็อกเลยนะ ช็อกเลย เพราะเหตุผลมันสําเร็จเป็นพระโสดาบัน พอกลับไปบ้านอนาถบิณฑิกเศรษฐีก็ถือตังค์ไว้แล้ว ทุกวันมาปั๊บรีบมาเอาตังค์ เพราะไปฟังเทศน์เอาตังค์ไง “นี่กึ่ง ๆ ไง” ไปฟังเทศน์ฟังธรรมแล้วก็จะเอาเงินกัน

นี่ก็เหมือนกัน ไปวัดไปวาก็ไปทําธุรกิจการค้ากัน ไปหาผลต่างกัน ไปหาความ...โฮ้ ! พูดไปเดี๋ยวจะเข้าหมู่ไม่ได้ (หัวเราะ) พูดไปเดี๋ยวเข้าหมู่ไม่ได้นะ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาไปก็ไปฟังเทศน์เพื่อเอาตังค์ พอจิตมันปิ๊ง ! พอมันฟังเทศน์ขึ้นไป กลับไปถึง อนาถบิณฑิกเศรษฐีถือตังค์รออยู่ ไม่กล้าเข้ามานะ เรียกหาลูกชาย “ลูก ให้มาเอาตังค์” อายพ่อ เข้าไปหาพ่อ ไปรําพันนะ เวลาเป็นแล้วนี่สุภาพบุรุษไง “พ่อเลี้ยงมาตีนเท่าฝาหอย เลี้ยงชีวิตนี้มา มีทิฏฐิมานะที่ผิด พ่อก็ดูแลมา พ่อให้ไปฟังธรรม ๆ เลี้ยงชีวิตมาก็เพื่อจะให้เลี้ยงหัวใจ ไปฟังธรรมก็ยังไปฟังธรรมเพื่อเอาตังค์ ไปฟังธรรมก็มาเอาตังค์” พูดถึงสลดไง รําพันนะ สลดใจมาก ไปฟังทีไรก็กลับมาเอาตังค์ ๆ “คราวนี้ตังค์ไม่เอาแล้ว คราวนี้ตังค์ก็ไม่เอา เอาไม่ได้ เอาไม่ลงแล้ว” นี่รับตังค์ไม่ได้เลย

นี่ไปฟังธรรมมาเพื่อเอาตังค์ ฟังไป ๆ ฟังไปจนใจเป็นพระโสดาบัน ตังค์ก็ไม่เอา เพราะอริยภูมิมันมีค่ากว่าตังค์ ประมาณค่าไม่ได้เลย พอประมาณค่าไม่ได้เลย นี่ไงอนาถบิณฑิกเศรษฐีแก้ลูกของเขามา นี่ไงคําว่าทําบุญกึ่งๆ

เราจะบอกว่ามันกึ่ง ๆ อยู่แล้ว มันกึ่ง ๆ เพราะใจเรามีกิเลส ใจทุกคนมันทําแล้วละล้าละลัง มีความคิดหน้าคิดหลังทั้งนั้น แต่ในเมื่อเธอควรทําบุญที่เธอพอใจ ถ้าจิตมันดีแล้วรีบทํา เพราะว่า ปฏิคาหก คือ ให้ด้วยความบริสุทธิ์ สิ่งที่เราหามา หามาด้วยความบริสุทธิ์ เวลาเราให้ ให้ด้วยความบริสุทธิ์ ให้แล้วยังดีใจ ถ้ามันดีใจก็ดีใจ

ดูนะ ดูหลวงตาสิ หลวงตาเมื่อก่อนหน้านั้น ก่อนที่ออกมาช่วยชาติ ทุกคนเคารพรักหลวงตาทั้งนั้น ผู้ที่จะประพฤติปฏิบัติมันได้ธรรมะเข้มข้นหมด พอหลวงตาออกมาช่วยชาติ หลวงตาออกมาเพื่อประโยชน์กับชาติ แกงหม้อใหญ่กับสังคมกลุ่มใหญ่ มีลูกศิษย์หลวงตาเยอะ เอาหนังสือหลวงตามาเช็ดมาล้างอย่างดีเลย แล้วไปคืนหลวงตา เพราะอะไร เพราะเห็นว่าเมื่อก่อนเข้มข้น พูดธรรมะเข้มข้น พอมาแล้วมันเป็นเรื่องโลก ๆ

นี่ไง พอหมู่มันใหญ่ขึ้นไป “นี่กึ่ง ๆ ไหมล่ะ” ลูกศิษย์หลวงตาทั้งนั้น ได้ข่าวว่าเอาหนังสือไปคืนหลวงตาเยอะแยะ สมัยที่ออกมาช่วยชาติ อย่างนี้ทําบุญไม่กึ่งใช่ไหม สะอาดบริสุทธิ์เลย เคารพแล้วเคารพตลอดไป เอาหนังสือมาเช็ดมาล้าง แล้วเอาไปคืนกัน กึ่ง ๆ หรือเปล่า กึ่ง ๆ ไหม (หัวเราะ)

คําว่ากึ่ง ๆ เราจะบอกว่าด้วยความเข้าใจผิดของพวกอภิธรรม เขาบอกว่า “ปฏิบัติแล้วห้ามมีกิเลส ห้ามอยาก ๆ” มันเป็นไปได้จริงหรือ ในเมื่อจิตใต้สํานึกคนมีอวิชชา มีความไม่รู้อยู่ มันจะสะอาดบริสุทธิ์ไปได้จริงหรือ สะอาดบริสุทธิ์ก็พระอรหันต์เท่านั้น พระอนาคามียังไม่สะอาดบริสุทธิ์เลย

“ถ้ามันไม่สะอาดบริสุทธิ์ ปฏิบัติไม่ได้ เพราะมันมีกิเลสอยู่ปฏิบัติไม่ได้” ก็มีกิเลสนี่เขาถึงให้ปฏิบัติ ก็มีกิเลสนี่ไง เขาปฏิบัติเพื่อให้พ้นกิเลสไง ฉะนั้น พอมีกิเลสอยู่เราก็ตั้งใจปฏิบัติ นี่อยากในเหตุ อยากในการประพฤติปฏิบัติ เราไม่ได้อยากในผล

อยากในเหตุมันมาเอง เวลาพิจารณาไป กําหนดพุทโธไป เวลาสมาธิมันเกิด นี่ไง นี่มันมา เดี๋ยวอยากได้อีกแล้วเห็นไหม นี่กึ่ง ๆ แล้ว อยากได้ ๆ แล้วไม่ได้เลย พอทิ้งหมด สละหมด ทําไป ๆ อ้าว ! ได้อีกแล้ว ถ้ายังมีกิเลสอยู่ มันก็มีกึ่ง ๆ อย่างนี้ ไอ้กึ่ง ๆ มันมีตลอด พอปฏิบัติไปถึงสิ้นกิเลสแล้ว ตอนนี้ไม่มีกึ่งแล้ว เพราะไม่มีกิเลสมาปนเลย แสดงออก จะฟ้าผ่า ฟ้าร้อง จะพลิกฟ้าควํ่าดิน ธรรมล้วน ๆ ไม่มีกิเลสเจือปนเลย

ถ้าเป็นธรรมแล้วไม่มีกิเลสเจือปนเลย แต่ขณะที่ยังมีกิเลสอยู่ไม่มีทางที่จะสะอาดได้ จะแสดงตัวขนาดไหน พระสันตกายเห็นไหม นอนนิ่ง นั่งนิ่ง สงบเสงี่ยมเรียบร้อยหมดเลย คนเข้าใจว่าเป็นพระอรหันต์ ไปถามพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอก “ไม่หรอก” ไปเรียกพระสันตกายมาแล้วเทศน์ให้พระสันตกายฟัง “นี่กายเห็นไหม กายมันเป็นน่ารังเกียจอย่างนั้น กายเป็นอสุภะอย่างนั้น” เทศนาว่าการจนพระสันตกายเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาเลย แล้วก็บอกว่า “แต่เดิมเขาเกิดเป็นราชสีห์มา ๕๐๐ ชาติ”

นี่ไง มันไม่มีหรอก มันไม่มี ถ้าไม่ใช่พระอรหันต์มันมีความคิด มันมีอวิชชา มันมีกิเลสในหัวใจทั้งนั้น ถ้ามีกิเลสในหัวใจทําบุญก็เป็นอย่างนี้ ทําบุญเราก็ตั้งใจของเรา แต่เราอยากรู้นักว่าใครทําบุญแล้วไม่ได้คิดอะไรเลยมีหรือ มีไหม เว้นไว้แต่พระอรหันต์ ไม่มีหรอก ฉะนั้น คําว่ากึ่ง ๆ ปนบาป มันก็เป็นเรื่องอันหนึ่ง ผลลัพธ์ของมันถ้าเราเป็นสัมมาทิฏฐิ มรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียด ถ้ามันมีมรรคหยาบ ๆ เราทําให้ละเอียดขึ้นมา มันก็จะมาสู่ความดี

“เขาบอกว่าผลลัพธ์ของกรรมนั้น จะได้ผลบุญ หรือบาปกลับมาอย่างไรครับ” ปฏิคาหก เราตั้งใจด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ ถ้ามันทําบุญแล้ว มันได้บุญ พอได้บุญขึ้นมาแล้ว สิ่งที่ี่เราทําเห็นไหม เราเป็นอลัชชี เราทําลายศาสนา แล้วคนก็ไม่รู้ใช่ไหม มาทําบุญกับเรา เยอะแยะอย่างนี้ แล้วเราก็เที่ยวทําลายศาสนาไป “แล้วผลลัพธ์เป็นอย่างไร” ผลลัพธ์ไอ้คนที่ส่งเสริมเรา มันก็ต้องรับไปด้วย เพราะเอ็งให้กําลังกูไปทําลายศาสนาไง นี่ผลลัพธ์ แต่ถ้าเราเป็นคนดี เราเป็นผู้ที่ดูแล แล้วเราช่วยกันล่ะ อันนี้ก็รับผลดีไป

มันมีไง เขาเรียกว่าสายบุญสายกรรม หลวงตาพูดบ่อย “ถ้าไม่มีสายบุญสายกรรมไม่เชื่อเราหรอก” แต่ถ้ามีสายบุญสายกรรม นี่เหมือนกันลูกศิษย์ลูกหา สายบุญสายกรรม เชื่อแต่ปาก ใจไม่เชื่อเยอะแยะไป ใจจะแซงหลวงตาด้วย วิ่งหน้าจะแซงไปข้างหน้านู่นน่ะ “ลูกศิษย์นะ ๆ หลวงตาชมนะ หลวงตาชมนะ” มันแซงไปข้างหน้านู่น ไปนั่งหน้าหลวงตาด้วย ความคิดมันไปนั่ง แต่ไม่กล้าหรอก กลัวหลวงตาอัดเอา นี่ลูกศิษย์หลวงตาแต่ความคิดมันไปนั่งอยู่ข้างหน้า มันออกหน้าไปก่อนหลวงตาด้วย “กึ่ง ๆ ไหมล่ะ”

ถาม : ๒. จริง ๆ แล้ว การทําบุญกึ่งบาปแบบนี้ พระพุทธเจ้าหรือครูบาอาจารย์สอนไว้อย่างไรบ้างครับ

ตอบ : สอนไว้ หลวงตาท่านบอกว่า “ให้พยายามฝืนทน เวลาเข้าพรรษาท่านบอกว่าให้ตั้งสัจจะ อย่างน้อยตักบาตรกับพระวันละองค์ก็ยังดี ถึงเวลาก็สวดมนต์ แล้วถึงเวลาในพรรษาก็ให้ได้ภาวนา ให้แย่งชิงมันมา” หลวงตาท่านสอนว่า “ให้แย่งชิงคุณงามความดีจากกิเลสในหัวใจเราออกมาบ้าง”

มันกึ่ง ๆ นี่กิเลสมันก็จะชักลากเราไปตลอด เราก็แย่งชิงมันมาด้วยความดีของเรา ด้วยเจตนาของเรา ด้วยความดีของเรา แย่งชิงไง แย่งชิงมาทําบุญ แย่งชิงมาสวดมนต์ แย่งชิงมานั่งประพฤติปฏิบัติ แย่งชิงมากําหนดพุทโธ เราแย่งชิงจากกิเลสมันมาบ้าง แย่งชิง กึ่ง ๆ บาปเอามาเป็นบุญบ้าง แย่งชิงจากความเป็นบาปให้มาเป็นบุญ หลวงตาท่านสอน อย่างนี้ หลวงตาท่านสอนว่า “ให้แย่งชิงมันออกมา เงินทอง แบงก์บาทกําไว้จนเปียก จนเปื่อย จนยุ่ย แล้วไม่ได้สละเลยนะ แย่งชิงมันมา อย่าให้กิเลสเอาไปกินหมด”

ได้ยินหลวงตาพูดหรือเปล่า หลวงตาพูดประจํา จําขี้ปากมา (หัวเราะ) จําขี้ปากหลวงตามา “แย่งชิงมันมา แย่งชิงมันมา แย่งชิงมันมาทําคุณงามความดี แย่งชิงมันมาทําประโยชน์ แย่งชิงมันมาแล้วทําประโยชน์ ทํามากเข้า ๆ จนมันคุ้นชิน พอมันคุ้นชินมันทําจนเคยชิน ถ้ามันไม่ทํามันไม่พอใจ มันทําไม่ได้” เห็นไหมนี่แย่งชิงมันมา หลวงตาสอนอย่างนี้ นี่ครูบาอาจารย์สอนไง

แล้วครูบาอาจารย์ท่านพูดบ่อย หลวงตาท่านพูดประจํา ท่านพูดกับเราด้วย “หงบเอ้ย ใครจะทําความดี ความชั่ว มันเรื่องของเขา เราจะทําคุณงามความดีว่ะ เราจะทําความดีกัน ใครจะทําชั่ว ทําเลวเรื่องของเขา เราจะทําคุณงามความดี ! เราจะแย่งชิงมันมา” หลวงตาพูดกับเราบ่อย ยํ้าตรงนี้มาก “ใครจะดี ใครจะชั่วเรื่องของเขา เราจะทําคุณงามความดี เราจะทําคุณงามความดี” นี้เราทําคุณงามความดี แต่ ! แต่เพราะทําความดีมันก็ไปเตะลูกตาคนอื่น มันไปเตะตาเขา มันเลยขัดแย้ง อันนี้พูดถึงนี่ทําบุญกึ่ง ๆ

“ไอ้เรื่องไม่พูดอย่างหนึ่ง แต่เวลาบอก เที่ยวประณาม เที่ยวประกาศถึงคนอื่น ๆ” ไม่ได้ประณาม ประกาศ เขาถามมา นี้มันอยู่ที่คําถาม คําถามถ้าเขาถามเรื่องภาวนา เราก็จะเข้มข้นหน่อยหนึ่ง ถ้าคําถามเรื่องสัพเพเหระนะ ไม่สนหรอก นี่ดูสิที่ว่า ๗๐๒. ๗๐๓. ๗๐๔. คําว่าไม่มี ๆ ไม่เอามา เขาถามมาเหมือนกัน ตัดทิ้ง ๆ ๆ อะไรที่ไม่เป็นประโยชน์ไม่ตอบหรอก ไม่ยุ่ง ไม่ยุ่งด้วย ๆ อะไรที่ถามมาที่ไม่เป็นประโยชน์ไม่ยุ่ง ทีนี้เพียงแต่เวลาถามมาแล้ว มันก็ถามมาอย่างนี้ นี้ว่ากึ่ง ๆ นะ

นี่เริ่มต้นตั้งแต่ฟังเป็นและฟังไม่เป็น ฟังเป็นมันเป็นประโยชน์ ฟังไม่เป็นนี่ยังล่อด้วย ยังล่อบอกว่า “กึ่ง ๆ นี้เป็นอย่างไร” จะเตือนคนพูดให้คนพูดมีสติ อย่าไปประณามเขา อย่าไปประกาศเขา อย่าไปเปิดโปงเขา

ไม่ได้เปิดโปงนะ เราเห็นประโยชน์กับคนถาม เวลาคนถามถ้าเขาถามถึงการปฏิบัติ เขาลังเลสงสัย เหมือนคนหลงทางแล้วไปในทางแยก ทางแพร่ง เราบอกทางให้เขาถูกต้อง เราสงสารว่าเขาขับรถหลงทาง แล้วเราจะบอกทางให้เขาไปทางที่ถูก เราพูดเพื่อประโยชน์แค่นี้ ทีนี้พอประโยชน์แค่นี้ปั๊บ เวลาเขาได้แผนที่จากใครมา แล้วเขาหลงทางกันไปไกล แล้วเราบอกให้เข้ามาตามทาง นี่มันก็เป็นการให้เขาเห็นว่า เขาได้รับแผนที่มาชี้ไปในทางที่ผิด แล้วเราบอกทางเขา เพราะเขาหลงทาง ก็เท่านั้นเอง เท่านั้นแหละ

เราไม่ยุ่งกับใครหรอก แต่ถ้าเขามาถามทางเราว่า “ทางนี้ไปอย่างไร ทางนี้ไปอย่างไร” เราก็พยายามชี้ทางให้เขาเท่านั้นเอง เท่านั้นเองจริง ๆ เพราะว่าเราเข้าใจ เราอยู่กับหลวงตามา เรื่องอย่างนี้มันมีมาในสมัยพุทธกาล มันมีมา ๒,๐๐๐ กว่าปีแล้ว เรื่องพระ เรื่องเจ้า ในสังคมมันมีมา ๒,๐๐๐ กว่าปีแล้ว มันไม่ใช่จะมามีวันนี้ แล้วจะมีแค่พรุ่งนี้หรอก มันจะมีมากไปกว่านี้อีก

มันมีมา ๒,๐๐๐ กว่าปีแล้ว ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ที่มั่นคง ไม่มีครูบาอาจารย์ของเรา มันก็ไม่มีใครมายุ่งหรอก หลวงตาลองเป็นหลวงตาที่ไม่มีใครรู้จักสิ ใครจะรู้จักหลวงตาบ้าง คนรู้จักหลวงตาเพราะหลวงตาท่านมีชื่อเสียงน่ะสิ แต่ถ้าหลวงตาไม่มีชื่อเสียง ใครจะรู้จัก ใครจะเอาหลวงตาบ้าง ที่มาเอาก็เอาเพราะชื่อเสียงเท่านั้นแหละ

นี้เรื่องของเขา นี่ว่าจะไม่ยุ่งแล้วนะ มันจะล่อเขาอีกแล้ว เอวัง

๔

ชุดความคิด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๐ พฤศจิกายน ๒๕๕๔

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๗๐๗. พิธีเบิกบุญเก่ามาใช้มีจริงไหมคะ

“อาจารย์ตอบสั้น ๆ ก็ได้ค่ะ หนูกลัวเป็นประเด็นสังคม” เขาว่านะ แต่เขาถามมา หนูกลัวประเด็นสังคม เพราะเขาว่ามีการเบิกบุญเก่าของเขามาช่วยชาติ มีการอะไรต่ออะไร นี่เขาพูดกันนะ เวลาเขาพูดกันอย่างนี้ปั๊บนี่คือคําถาม แล้วก็บอกว่า “อยากสอบถามอาจารย์ พิธีแบบนี้มีจริงไหม มันเป็นการเข้าข่ายฉ้อโกงไหม” อันนี้เขาว่าของเขา

ตอบ : ทีนี้คําถาม ถ้าถามอย่างนี้มา แสดงว่าผู้ถามก็ไม่แน่ใจอยู่แล้ว ว่าพิธีที่เขาทํากันอยู่นั้น ว่าเบิกบุญเก่าบุญใหม่มาใช้กัน เพื่อจรรโลงความมั่นคงของชีวิต มันมีจริงหรือเปล่า

ฉะนั้น กรณีนี้เพราะไม่แน่ใจ ถ้าไม่อย่างนั้นคงไม่ถามมา ถ้าถามมา ทีนี้เราจะบอกว่าสังคมเป็นแบบนี้ เราจะบอกว่ามันเป็นชุดความคิด เวลาชุดความคิด ดูสิ โดยทั่วไป เดี๋ยวนี้มันจะมีมากเลยว่าพุทธพยากรณ์ พระพุทธเจ้าพยากรณ์ว่าอย่างนั้น พระพุทธเจ้าพยากรณ์ว่าอย่างนั้น แล้วก็พิมพ์แจกกันไปทั่ว เป็นชุดความคิดของใครของมัน

พอชุดความคิดเกิดขึ้นมาแล้วก็เชื่อ มีความเชื่อก็แผ่กระจายกันออกไป เราถึงว่ามันเป็นชุดความคิด แล้วพอเป็นชุดความคิดนี้มาจากไหน “ชุดความคิดก็เป็นพระพุทธเจ้าที่อยู่ ในพระไตรปิฎก ที่บางทีมันตกหล่นไป แล้วมันไม่มีใครเคยเอาสิ่งนี้มาใช้ หรือมันมีอยู่ใน พระไตรปิฎกแล้วคนเขาไม่ค่อยได้สนใจ มันก็เลยอยู่ในพระไตรปิฎก เดี๋ยวนี้มีครูบาอาจารย์ที่มีบารมี มีวาสนา ไปรื้อค้นเข้า ไปเจอเข้า ก็เอามาบอกกล่าวเพื่อเป็นประโยชน์กับสังคม”

มันเป็นชุดความคิด ถ้าชุดความคิดแบบนี้มันน่าสงสาร น่าสงสาร หมายความว่า พวกเราเป็นชาวพุทธโดยสายเลือด เราก็เชื่ออยู่แล้วพระรัตนตรัย เราเชื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถ้าบอกว่าเป็นพุทธพยากรณ์ เป็นเรื่องของพระพุทธเจ้า นี่พวกเราก็เชื่อไปแล้ว ครึ่งหนึ่ง พอเราเชื่อไปแล้วครึ่งหนึ่ง แล้วเรื่องมันจะจริงหรือไม่จริง นั่นอีกเรื่องหนึ่ง แต่เราเชื่อไปแล้วครึ่งหนึ่ง มันก็เลยมีปัญหาขึ้นมา

ฉะนั้น กรณีอย่างนี้พูดถึงพระพุทธเจ้าบอกว่าอจินไตย ๔ มันเรื่องของกรรม พระพุทธเจ้าให้เชื่อเรื่องกรรม ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ในเมื่อมันทํามาแล้ว มันก็เป็นกรรมทั้งนั้น ถ้าเป็นกรรมแล้วนี่กรรมเก่า กรรมใหม่ ก็แก้กรรมกัน แก้จนขาวสะอาดเลย แก้จนสะอาดบริสุทธิ์ สะอาดบริสุทธิ์มันก็เป็นกรรม มันจะเอาความสะอาดบริสุทธิ์มาจากไหน

“นิพพานเป็นเมืองแก้ว” ถ้าเมืองแก้วก็ถือผ้าคนละผืนเว้ย ไปเช็ด เดี๋ยวแก้วกูจะหมอง อ้าว ! นิพพานเป็นเมืองอะไร ถ้านิพพานเป็นเมืองแก้ว เตรียมสั่งผ้ามาได้เลย เดี๋ยวฝุ่นมันจับแก้ว แล้วเขาว่า “นิพพานเป็นความว่าง” ความว่างเดี๋ยวมันก็ไม่ว่าง นิพพานมันก็คือนิพพานนั่นล่ะ

แต่เวลาเป็นชุดความคิดของใคร ชุดความคิดของมัน พอเกิดชุดความคิดปั๊บ สังคมก็ต้องเชื่อกันอย่างนั้น พอสังคมเชื่อกันอย่างนั้น เราจะบอกว่าปัญหานี้มันเป็นปัญหางูกินหาง “กบเอ๊ย กบทําไมเธอถึงร้อง เพราะท้องมันปวด ท้องเอ๊ยทําไมถึงปวด ปวดก็เพราะกิน ข้าวดิบ ข้าวเอ๊ยทําไมมันถึงดิบ” นี่ไงงูกินหาง เดี๋ยวก็กลับมาทําไมฝนตก ฝนตกเพราะกบมันร้อง (หัวเราะ) เดี๋ยวก็ฝนตก ฝนตกเพราะกบมันร้อง ร้องเพราะมันปวดท้อง ปวดท้องทําไมถึงปวดท้อง เพราะว่ามันกินข้าวดิบ มันก็วนกลับมาที่กบมันร้องนั่นล่ะ

ชุดความคิดมันไม่จบหรอก แล้วมันเป็นงูกินหางอยู่อย่างนี้ ถ้ามันเป็นงูกินหางอย่างนี้ เราจะบอกว่า มันเป็นชุดความคิด แบบนี้มันเป็นสูตรสําเร็จ คําว่า น่าสงสาร เพราะว่า เรามีสติปัญญากัน เรามีสติปัญญา เราถึงมีความสังเวช มีความสงสาร แต่ถ้าเป็นเรื่อง ข้อเท็จจริงนะ คําว่าข้อเท็จจริงนี่วุฒิภาวะ วุฒิภาวะของจิต จิตทํามาดี จิตทํามาไม่ดี ถ้า จิตทํามาดี เขาก็มีสติมีปัญญาของเขา

แต่ส่วนใหญ่จิตเราอ่อนแอกัน เวลา...โทษนะ “ศาสนาพุทธทําไมรังแกกัน ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ศาสนาพุทธทําไมฉ้อโกง” มันบอกว่าศาสนาพุทธ ๆ หมดเลยนะ มันไม่บอกว่าคนนะ มันบอกว่าศาสนาพุทธ แล้วศาสนาพุทธมันเกี่ยวอะไรกับเอ็งล่ะ ศาสนาคือตัวศาสนาใช่ไหม สังคมคือสังคมใช่ไหม ทีนี้สังคมเชื่อศาสนา สังคมทําตามศาสนาหรือเปล่าล่ะ สังคมไม่ทําตามศาสนา สังคมทําตามไสยศาสตร์ สังคมทําตามความเชื่อของตัว สังคมไม่ได้ทําตามศาสนา ถ้าสังคมทําตามศาสนานะ ศาสนาเขาสอนอย่างไรล่ะ ศาสนาเขาไม่ให้เชื่อ เขาให้เชื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

แล้วนี่พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ชุดความคิดเห็นไหม “พุทธพยากรณ์” เราไปที่ไหนเราก็เจอนะ เดี๋ยวนี้ไปที่ไหนก็เจอ เขาจะพิมพ์ไว้ พิมพ์ไว้แล้วไปวางไว้ให้คนหยิบกัน เดี๋ยวก็ไปวางไว้ที่นั่นกองหนึ่ง เดี๋ยวก็ไปวางที่นั่นอีกกองหนึ่ง พุทธพยากรณ์ “โลกนี้จะแตก นํ้าจะท่วมโลก โอ้ ! ปลาจะกินดาว” ก็ว่ากันไป

เรื่องทางวิทยาศาสตร์ เวลาบิ๊กแบง เวลาเกิดหลุมดําโดยจักรวาล การเกิดของโลก โลกมันก็มีชีวิตของมัน วิทยาศาสตร์เขายังพิสูจน์ได้เลย ฉะนั้น วิทยาศาสตร์พิสูจน์ได้ มันกี่ล้าน ๆ ๆ ๆ ปีล่ะ ทีนี้พระพุทธเจ้าบอกว่าสิ่งนี้มันไม่มีที่สิ้นสุด สิ่งใดที่ไม่เป็นประโยชน์พระพุทธเจ้าไม่ให้พยากรณ์ คําว่า ไม่ให้พยากรณ์ คือว่า โลกนี้เป็นอจินไตย มันจะมีของมันอยู่อย่างนี้ คําว่า อจินไตย มันคาดหมายไม่ได้เลย

แล้วนี่ว่าอจินไตย ๔ เรื่องโลกพระพุทธเจ้าพยากรณ์ไว้แล้ว แต่มันก็ไปเอามาอีกนะ เอามาว่า “พุทธพยากรณ์โลกจะแตก ๆ” พระพุทธเจ้าก็พยากรณ์ไว้แล้วอจินไตย ๔ อจินไตย ๔ ก็คือ โลก กรรม พุทธวิสัย ฌาน อจินไตย ๔ นี่เป็นอจินไตยแล้วพยากรณ์ตรงไหน พยากรณ์ตรงไหน นี่เป็นพยากรณ์

“พูดถึงบุญเก่า บุญใหม่ กรรมเก่า กรรมใหม่ เบิกบุญกัน เอาบุญเก่ามาเสริมบุญใหม่” ว่ากันไปนะ เราบอกว่ามันน่าสังเวช แต่คําว่าน่าสังเวช น่าสังเวชที่ว่าพระพุทธเจ้าสอนไว้แล้ว เราทําตามหลักของเรา เราเป็นชาวพุทธใช่ไหม เรามั่นคงของเรา นี้เราเป็นชาวพุทธ เราก็ไปเชื่อเรื่องอย่างนั้น พอไปเชื่อที่ว่าทําบุญอย่างนั้นแล้วจะได้บุญอย่างนั้น แล้วเวลาเราดูเขาทรงเจ้าเข้าผี เราว่านั่นไม่ใช่พุทธศาสนา เป็นศาสนาของศาสนาถือผี ถือผีเขาก็เชื่อกันนะ เขามีคนเชื่อ มีคนศรัทธาของเขา เขาก็ทําได้

แล้วเราว่าเราเป็นชาวพุทธ ๆ แล้วผู้นําทําอย่างนี้ มันเป็นศาสนาผีไหมล่ะ มันเป็นความจริงในพุทธศาสนาไหมล่ะ บอกว่า “พุทธศาสนา พุทธศาสนา” แล้วพิสูจน์กันด้วยวิธีใดล่ะ มันเป็นชุดความคิดของเขาใช่ไหม

แต่ถ้ามันเป็นศาสนานะ เวลาพระพุทธเจ้าเทศน์ฆราวาสอนุปุพพิกถาก่อน เรื่องของทาน เรื่องบุญกุศล เรื่องของเทวดา เรื่องของสวรรค์ นี่เรื่องของวัฏฏะไง พอเรื่องของวัฏฏะแล้ว เรื่องของเนกขัมมะ พอเนกขัมมะปั๊บ นี่อนุปุพพิกถาเสร็จแล้วนะ ถ้าจิตใจมันเห็นภาพแล้ว คือเราเห็นภาพของการเกิดและการตาย เห็นภาพว่าจิตนี้ถ้าทําบุญกุศล มันไปเกิดดี ไปเกิดบนสวรรค์ ถ้าเกิดบนสวรรค์ มันก็เป็นอนิจจัง แล้วถือเนกขัมมะก็หมายถึงว่าเราออกบวช ออกประพฤติพรหมจรรย์

ฉะนั้น ถือเนกขัมมะ ก็เหมือนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาออกเที่ยวสวน เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย แล้วเห็นสมณะ พอเห็นสมณะขึ้นมาก็อยากออกประพฤติปฏิบัติใช่ไหม อนุปุพพิกถา ทําบุญกุศล ทําบุญกุศลแล้วมันได้ไปสวรรค์ใช่ไหม ได้สวรรค์แล้วเราก็ถือเนกขัมมะใช่ไหม ถือเนกขัมมะก็เหมือนกับนักบวช ก็เห็นสมณะ พอเห็นสมณะแล้วจิตใจอ่อน จิตใจควรแก่การงาน

การงานคืออะไร การงาน คือ จิตใจนั้นมันจะเริ่มชําระล้างของใจดวงนั้น ก็ต้องเทศน์อริยสัจ ก็อย่างเช่นที่หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ที่เราเทศน์กันอยู่นี่ เทศน์อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เรื่องทุกข์เลย ชีวิตนี้เป็นทุกข์ เพราะว่าพื้นฐานไง

พื้นฐานเห็นไหม ดูสิ สังคมที่ว่าชุดของความคิด “เขาว่าทําบุญกุศลแล้วเป็นอย่างนั้น เสริมบุญกัน เสริมเพื่อความมั่นคง ๆ” มันมั่นคง มันก็เป็นเรื่องโลก ๆ ถ้าเรื่องโลกเห็นไหม เวลาเราศึกษาขึ้นมา อย่างเช่น ปริยัตินี่ธรรมและวินัย พอธรรมวินัย วินัยธร ธรรมกถึก “วินัยธร” เกี่ยวกับเรื่องวินัย เรื่องการปกครอง เรื่องการปกครองก็ศึกษาธรรมของพระพุทธเจ้า ทีนี้พอเรื่อง “ธรรมกถึก” ธรรมกถึกนี่พูดถึงเรื่องอริยสัจ เรื่องที่ปฏิบัติไปแล้วจิตมันสัมผัสอะไร พอจิตสัมผัสอะไรขึ้นมา มันไปอีกชั้นหนึ่ง

ทีนี้สิ่งที่ว่าชุดของความคิดที่เขาบอกว่า “เรื่องพุทธพยากรณ์มันก็เป็นเหมือนกับตําราที่ให้เราศึกษา” ถ้าเราศึกษาขึ้นไปมันก็เป็นปริยัติ ถ้าเป็นปริยัติขึ้นมา มันก็หมุนไปกับโลก โลกมันก็หมุนกันอยู่อย่างนั้น ถ้ามันหมุนกันอยู่อย่างนั้น แต่ถ้ามาปฏิบัติเห็นไหม ถ้าจิตมันสงบไม่ได้ โลกุตตรปัญญามันก็ไม่เกิด ถ้าโลกุตตรปัญญาไม่เกิด มันก็ไม่เข้าใจสิ่งใดเลย

แต่ถ้าโลกุตตรปัญญามันเกิดนะ สิ่งที่เขาบอกกันมันเรื่องโลก คําว่าเรื่องโลก ๆ เรื่องโลกคือความเป็นไปของเรานี่ไง ถ้าเรายังหมุนวนกันอยู่อย่างนี้ กบเอ๊ยทําไมจึงร้อง เพราะท้องมันปวด สรุปก็คือว่าเพราะฝนมันตก เพราะกบมันร้อง เรื่องโลกเป็นเรื่องของวัฏฏะ มันจบที่ไหนล่ะ มันไม่จบ เพียงแต่เราบอกว่าวุฒิภาวะ หมายความว่า สังคมเวลาเกิด เวลาตาย มันมีความรู้สึกนึกคิดของคน มันมีเยอะมาก นี่จริตนิสัยความแตกต่าง

ฉะนั้น เวลาพูดถึงอริยสัจมีหนึ่งเดียว แต่วิธีการที่มาเห็นไหม หลวงตาท่านพูดบอกว่าสมัยที่ว่าครูบาอาจารย์ท่านยังมีอยู่ หลักการอันเดียวกัน คืออริยสัจอันเดียวกัน ฉะนั้น อริยสัจอันเดียวกัน มันไม่แตกต่างกันมากหรอก แต่จริตนิสัย โดยความถนัดของคนนี่มีบ้าง แต่โดยหลักมันไม่เสียหาย คือโดยหลักมันไม่ผิดไง ครูบาอาจารย์ทุกองค์ก็สอนขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา จะด้วยความถนัดของครูบาอาจารย์องค์ไหนก็แล้วแต่ แต่ส่วนใหญ่แล้วพุทโธ พุทโธ พุทโธนะ พุทโธลมหายใจเข้าออกนะ พุทโธเฉย ๆ พุทโธเร็ว ๆ บอกว่าปัญญา-อบรมสมาธินะ บางองค์ก็แบบว่าอานาปานสตินะ

การกระทําโดยหลักเพื่อความสงบของใจก็เหมือนกัน พอใจมันสงบแล้ว มันเกิดปัญญาขึ้นมาเห็นไหม หรือครูบาอาจารย์ที่ท่านรู้อยู่แล้ว ท่านจะบอกว่าถ้าพิจารณาอย่างนี้มันจะเป็นอย่างนี้ เหมือนเราเลย เดินทางมานี่ใครขับรถมาจากบ้าน มันจะผ่านระยะทางมา จะรู้เลยว่าระยะทางมันมาเท่าไร แล้วถ้าเรามาสายทางเดียวกัน เวลาคนเดินทางไปนี่เขาจะรู้กําหนดได้เลยว่า มาถึงวัดนี้ใช้ระยะทางเท่าไร

การปฏิบัติก็เหมือนกัน พอจิตสงบแล้ว มันจะเกิดปัญญาอย่างไร แล้วถ้าจิตมันสงบใช่ไหม พอสงบแล้วถ้าเกิดเขารู้ เขาเห็นของเขา นั่นก็เรื่องของเขา แต่ถ้ามันยังไม่ถึงที่สุด หมายความว่า จิตมันมีอาการอย่างนั้น จิตมันมีเป็นอย่างนั้น แต่เขาต้องทําพื้นฐานให้มั่นคง ขึ้นมา แล้วเขาจะพัฒนามา ครูบาอาจารย์คอยชี้คอยนําเข้ามา ถ้าชี้นําเข้ามาแล้วเรื่องบุญเก่าบุญใหม่ มันก็จะวางไว้ เรื่องโลกก็คือเรื่องโลก นี้เราติดเห็นไหม

ถ้าครูบาอาจารย์บอกว่า “มรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียด” ถ้ามรรคหยาบ ๆ นี่เรื่องของกรรม มันเป็นเรื่องของกรรม เรื่องของศาสนาใช่ไหม ใช่ ! ถ้าเรื่องของกรรมนะ ถ้าเรายังยํ่าอยู่กับที่อยู่อย่างนี้ มันก็เป็นเรื่องโลก ๆ อยู่อย่างนี้ แต่ถ้าเราพัฒนาของเราขึ้นไป แม้แต่เราอนุโมทนา เช้าขึ้นมาเราจะประพฤติปฏิบัติของเรานะ เราไม่มีเวลา เราทําไม่ได้ เราอนุโมทนาไปกับเขา แม้แต่อนุโมทนาไปกับเขา มันก็เป็นอนุโมทนาบุญ บุญที่เกิดจากการเห็นร่วม การดีใจกับเขา

อนุโมทนาทานเห็นไหม การเสียสละทาน นี่ทานมันเสียสละมหาศาลเลย อย่างนี้ได้บุญหรือเปล่าล่ะ เพราะถ้าเราอนุโมทนาไปกับเขา แล้วเราประพฤติปฏิบัติของเรา เราทําความดี ของเรา ดูสิ อย่างที่เขาเกิดนํ้าท่วม เขาบอกเลยนะ “นํ้าท่วมหรือจะสู้นํ้าใจคน” นี่อนุโมทนาคือความรู้สึก คือหัวใจ ถ้าใจมันอนุโมทนา ใจมันระลึกดี ใจมันทําคุณงามความดี มันทํา คุณงามความดี มันดีที่นี่ แล้วถ้ามันสงบ มันสงบที่นี่นะ

ไอ้ที่ว่าของเก่า ของใหม่ นั่นมันเรื่องโลก ๆ แล้ว เรื่องข้างนอกแล้ว ถ้าเรื่องข้างนอกเราก็วางของเราไว้ แต่ ! แต่ถ้าวุฒิภาวะมันอ่อนด้อย เวลาเขาพูดสิ่งใด ก็เชื่อไปกับเขา แล้วทําไปนี่เป็นกระแสสังคมใช่ไหม กระแสสังคมเขาชักนํากันไป พอชักนํากันไปมันก็เหมือนกับอะไรนะที่ว่าอุปาทานหมู่ ถ้าอุปาทานคนเดียว มันก็เป็นเรื่องหนึ่ง ถ้าอุปาทานหมู่ หมู่ไปกันหมดเลยนะ มันก็ไปตามกันหมด

ฉะนั้น สิ่งนี้ถ้าความคิดเขาเป็นแบบนี้ เดี๋ยวนี้เป็นสูตรสําเร็จหมดเลย อะไรก็เป็นสูตรสําเร็จ เช่น การปฏิบัติก็เหมือนกัน ทําอย่างนั้นแล้วจะเป็นอย่างนั้น เป็นสูตรสําเร็จไปเลย พอสูตรสําเร็จเวลาทําครบสูตรแล้วได้อะไร ได้งงนะ ปฏิบัติเต็มหมดเลย ทําทุกอย่างไปหมดเลย แล้วอย่างไรต่อล่ะ แล้วอย่างไรต่อ งงนะ ชุดความคิดมันทําครบแล้ว เป็นรูปแบบหมดเลย นี่เพราะอะไรล่ะ

เพราะว่ามีการศึกษาใช่ไหม เป็นวิทยาศาสตร์ใช่ไหม เวลาปฏิบัติใช่ไหมบอก “จิตสงบแล้วพิจารณากายสิ” เราได้ยินบ่อยมาก “จิตสงบแล้วพิจารณากายสิ” แล้วพิจารณาอย่างไรล่ะ การพิจารณากายนะ เหมือนกับเราทําอาหาร ดูสิ เราปิ้งย่างอะไรก็แล้วแต่ เราจะกลับอย่างไร พอเวลามันโดนความร้อนเข้าไปเห็นไหม มันจะสุก มันมีกลิ่น มันรู้ของมัน มันจะสุก มันจะได้ที่ หรือเราจะต้องการเท่านี้เห็นไหม

แล้วถ้าเป็นชุดของความคิดมันก็บอกว่า “นี่ไง ก็เอาขึ้นสิ เวลาย่างก็ย่างสิ เวลาพลิก ก็พลิกสิ” แล้วพลิกอย่างไรล่ะ ทําอย่างไร แต่ถ้าคนมันทํามันรู้ คนมันทํา มันรู้ มันเห็น ของมัน บางทีเราพลิกแพลงได้ อ้าว ! เดี๋ยวไฟมันอ่อน เดี๋ยวไฟมันแรงล่ะ แล้วเดี๋ยวถ้าไฟมันแรง ๕ นาทีมันไหม้แล้ว แล้วบอกว่าต้อง ๕ นาทีนะ ๕ นาทีแล้วจะให้พลิก ๕ นาที มันก็ลุกเป็นไฟไปแล้ว แล้ว ๕ นาทีอย่างไรล่ะ

นี่ไง ถ้าชุดความคิด มันเป็นชุดความคิด มันบอกเป็นสูตรสําเร็จ แต่เวลาทําขึ้นมามันมีรายละเอียดนะ ฉะนั้น ถ้าทําแล้วมันจะเข้าใจ ทีนี้พอเป็นชุดความคิด พอจิตสงบแล้ว ก็พิจารณากายสิ พอพิจารณากายแล้วเป็นอย่างไรล่ะ พิจารณากายแล้ว อ้าว ! พิจารณากายแล้วก็ผ่านกายไง แล้วผ่านกายแล้วทําอย่างไรต่อล่ะ อ้าว ! ผ่านกายแล้วก็เป็นโสดาบันไง เป็นโสดาบันแล้วทําไมยังงงขนาดนี้ล่ะ อ้าว ! ก็งง ๆ อย่างนี้ล่ะเป็นโสดาบัน ถ้ารู้มัน ไม่เป็นโสดาบันหรอก เพราะรู้เป็นโลก ต้องงง ๆ อย่างนี้เป็นพระโสดาบัน

ชุดความคิดมันสําเร็จมา แล้วมันทําอะไรกัน เพราะเรายึดกันว่า มันต้องเป็นทางวิชาการ เราปฏิบัติมันต้องมีวิชาการ มันต้องชัดเจน มันต้องเป็นปัญญา คนที่ไม่มีปัญญาปฏิบัติไม่ได้ มันเป็นโลกุตตรปัญญา มันเป็นปัญญาเหนือโลก ปัญญาที่มันถอดมันถอน ถ้าปัญญาอย่างนั้น แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านแต่ละองค์ เวลาเทศน์เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์เมื่อก่อน เวลาเทศน์สรุปแล้วลงที่เดียวกันหมดเลย ถ้าลงที่เดียวกันอันนั้นเหมือนกัน

แต่พอชุดท้าย ๆ ชุดหลัง ๆ มันจะเริ่มมีครูบาอาจารย์ที่เริ่มแหวกแนว “ไม่ต้องทําความสงบใช้ปัญญาไปเลย ปัญญาจะเป็นอย่างนั้น” มีแหวกแนวมาหลายองค์ พอแหวกแนวมีคนไปถามหลวงตา ธรรมดานี่อย่างว่ามันสะเทือนในหมู่คณะ ท่านก็ไม่ค่อยพูดหรอก แต่เขาจะอ้างว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ ไม่ได้สอนเรื่องสมาธิ ฉะนั้น ปัญจวัคคีย์ไม่ได้ทําสมาธิ ทําไมเป็นพระอรหันต์ได้

เวลาชุดความคิดของเขาสําเร็จมาแล้ว เขาก็จะหาอ้างอิงให้สมกับความคิดเขา นี้หลวงตาท่านก็บอกว่า “ปัญจวัคคีย์เขาไม่ต้องทําสมาธิเพราะเขามีสมาธิอยู่แล้ว” เขามีสมาธิเพราะเขาอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ ๖ ปี คือเขาทําสมาธิมา ๖ ปี พร้อมกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติอยู่ ๖ ปี ปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่แล้ว ปฏิบัติมาด้วย เขาก็ทําสมาธิมาพร้อมกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นแหละ

ฉะนั้น คนที่มีสมาธิด้วยกัน ทําไมต้องไปสอนสมาธิเขาอีกใช่ไหม เรามาด้วยกัน เรากินอิ่มหนําสําราญมาแล้วบอกว่ากินข้าว ๆ จะบ้าหรือ ก็กินมาด้วยกัน แล้วจะมากินข้าวอะไรอีก นี่เขาบอกว่าเขาไม่ต้องทําสมาธิ ทําไมเขาใช้ปัญญาไปเลย ทําไมเขาสําเร็จเป็นพระอรหันต์ได้ ใช่ ! เขาสําเร็จเป็นพระอรหันต์ เพราะเขามีสมาธิอยู่แล้ว เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านรู้ของท่านอยู่แล้ว ท่านก็สอนเรื่องปัญญาไปเลย

แต่เวลาอนุปุพพิกถาเริ่มตั้งแต่ทาน ให้เสียสละทานก่อน เสียสละทานแล้วหลักการมั่นคงแล้วก็จะได้บุญกุศล ก็จะไปเกิดเป็นเทวดา พอเกิดเป็นเทวดาก็จะมาตายอีก ตายจากเทวดาแล้วมาเกิดอีก พอเกิดเป็นมนุษย์ เราก็ถือเนกขัมมะของเรา เพราะเรายังไม่ไปเกิดเป็นเทวดาใช่ไหม ก็ถือเนกขัมมะ เนกขัมมะก็ถือบวช ถือบวชก็เป็นสมณะ สมณะแล้วเทศน์ธัมมจักฯ

นี่ไง มันอยู่ที่บุคคล อยู่ที่กาละ อยู่ที่เทศะ อยู่ที่บุคคลคนไหนเขาทําอย่างไร เขาคิดอย่างไร แล้วจะแก้ไขเขาเป็นขั้นเป็นตอน ถึงไม่ใช่ชุดความคิดไง ไม่ใช่ชุดความคิด มันเป็นประสบการณ์ มันเป็นครูบาอาจารย์ที่เป็นความจริงขึ้นมา ฉะนั้น ทีนี้พอครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมขึ้นมา ท่านก็ไปถึงอริยสัจอันเดียวกัน

แต่เวลาพวกแหวกแนวขึ้นมา “ไม่ต้องใช้ความคิด ไม่ต้องใช้สมถะ ไม่ต้องใช้” มันเป็นไปไม่ได้เลย มันเป็นไปไม่ได้ เพราะมรรค ๘ มันมีสัมมาสมาธิ มีสติ มีสมาธิ มีปัญญา มันมีพร้อมในมรรค ๘ แล้วไปบอกไง บอกว่าไม่ต้องทํา มันเป็นไปได้อย่างไร ในเมื่อมรรคมันมรรค ๘ แล้วบอกมรรค ๗ สมาธิก็ไม่ต้อง สติต่อไปก็ไม่ต้อง เหลือมรรค ๖ แล้วเดี๋ยวไม่มีมรรคอะไรเลย มีอันเดียว คือ ปัญญาล้วน ๆ เลย เป็นดําริชอบอย่างเดียว เป็นปัญญาอย่างเดียว แล้วไอ้มรรคอีก ๗ นั้นไม่ต้อง

พอไม่ต้องนี่มันเป็นไปได้อย่างไรล่ะ เพราะอะไร เพราะมันมรรคสามัคคี ถ้ามรรคไม่สามัคคีมันจะเป็นไปได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้ทั้งนั้นเลย ความคิดใครมันคิดโดยเฉพาะ แล้วมันก็ไปเอาชุดความคิดของเขามา พอเอาชุดความคิดมานะ ลองได้ขยายความไปเถอะ ลองได้ขยายความเปรียบเทียบกับธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า มันขัดกันไปหมด

แต่ถ้าเป็นความจริง ธรรมก็คือธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นองค์ที่ ๔ พระศรีอริยเมตไตรยเป็นองค์ที่ ๕ อนาคตวงศ์พระพุทธเจ้าอีกเป็นสิบ ๆ องค์ แล้วตรัสรู้ขึ้นมาเป็นอันเดียวกัน มันจะไปขัดแย้งกันได้อย่างไร

ฉะนั้น ผู้ที่รู้จริงมันจะไม่ขัดแย้งเลย มันจะเป็นไปทางเดียวกัน เราไปศึกษาอะไรมา ฟังครูบาอาจารย์องค์ไหนพูดอะไรขึ้นมา แล้วมาเทียบเลย ถ้ามันขัดมันแย้งกัน มันต้องมีการผิดแน่นอน ธรรมของพระพุทธเจ้าจะไม่มีขัดแย้ง พระพุทธเจ้าพูดอยู่ในพระไตรปิฎกบ่อยมาก “ธรรมของเรามันจะไหลลื่นไปเลย ทาน ศีล ภาวนามันจะไปเป็นชั้น จะไม่มีสิ่งใดขัดแย้งกับสิ่งใดเลย”

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้เทศนาว่าการเสียเอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เป็นคนวางไว้เอง มันจะมาขัดแย้งกันได้อย่างไร มันมีอยู่อย่างเดียวเท่านั้น มีมรรคหยาบ มรรคละเอียด มันมีเรื่องสเต็ปตั้งแต่โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี มันละเอียด - หยาบ แตกต่างกันเท่านั้นเอง แล้วแตกต่างหมายความว่ามันเป็นขั้นตอนของมัน แล้วพอมันเป็นไปแล้วมันส่งกัน เหมือนกันหมดเลย มันไปถึงที่สุดได้เลย นั่นถึงว่ามันเป็นความจริง

แหม ! วันนี้พูดเยอะนะ เพราะให้เห็นว่าถ้าเป็นสูตรสําเร็จ เป็นชุดความคิดมา แล้วเรานี่เราบอกว่าเป็นพุทธพยากรณ์ต่าง ๆ เราก็ไม่กล้าคิดกล้าแย้ง เราไม่ได้คิดโต้แย้งด้วยการเหยียดหยาม ด้วยอะไร เราคิดโต้แย้งเพื่อความสะอาดบริสุทธิ์นี่ไม่เป็นบาปหรอก ถ้าสิ่งใดเราทําด้วยความแบบว่าทําเพื่อจาบจ้วง ทําเพื่อความเสียหาย ขึ้นต้นด้วยอกุศลมันก็ไม่ดีอยู่แล้ว แต่เราเป็นชาวพุทธใช่ไหม เราอยากประพฤติปฏิบัติใช่ไหม เราอยากได้ความจริงใช่ไหม เราจะคิดด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ คิดด้วยความถูกต้องนี่ไม่บาปหรอก

ฉะนั้น ว่าถ้าเป็นพุทธพยากรณ์ พุทธพยากรณ์มาจากไหน มาจากพระไตรปิฎกหน้าไหน มาจากพระไตรปิฎกหน้านั้นท่านพูดเรื่องอะไร ท่านพูดกับใคร ท่านพูดโดยปรารถนาอะไร เพราะพระพุทธเจ้าเวลาพูดจบแล้วจะมีข้างหลัง พูดเพื่ออะไร พูดทําไม ท่านพูดบ่อยในนั้นมี ฉะนั้น ชุดความคิดมันเฉพาะ แล้วมันเข้า มันกลมกลืนกับธรรมวินัยของพระพุทธเจ้าไปไม่ได้ เราไม่ต้องไปเชื่อ แล้ววางไว้ ถ้าเราเป็นชาวพุทธ แล้วเราเอาความจริง ความจริงเป็นสิ่งที่ไม่ตาย ความจริงเห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ไม่มีกํามือในเรา พิสูจน์ได้ ตรวจสอบได้”

ฉะนั้น สิ่งที่เขาทํากัน มันเป็นเรื่องของคนที่จิตใจอ่อนแอ จิตใจอ่อนแอแล้วเห็นกระแส แล้วติดกระแสสังคม แล้วพอเห็นว่าเป็นเรื่องของพุทธศาสนา มันมีมากนะ มันมีอยู่อันหนึ่งที่เขามาเผยแผ่ในเมืองไทยเมื่อก่อนนั้น แล้วเขาเผยแผ่ไปแล้วมันไม่เวิร์ค คือว่าเขาก็หยุดไปสุดท้ายแล้วเขาไปจ้างมหาที่สึกไปแล้วมาเป็นที่ปรึกษา พอมหานี่เป็นที่ปรึกษานะ เขาบอกว่าถ้าจะมาเผยแผ่ในเมืองไทยต้องอิงพุทธศาสนา ฉะนั้น ลัทธิที่เขามาเผยแผ่ เขาก็เลยเอาพระพุทธรูปไปตั้งไว้ บอกว่านี้เกี่ยวเนื่องกับพุทธศาสนา เท่านั้นน่ะดังเป็นพลุแตกเลย (เดี๋ยวหลังไมค์จะเล่าให้ฟัง)

ทีแรกเขามาเผยแผ่แล้วมันไปไม่รอด สุดท้ายไปจ้างพวกมหาที่สึกเป็นฆราวาสมาเป็นที่ปรึกษา เขาบอกถ้าจะมาเผยแผ่ในเมืองไทยต้องอิงพุทธศาสนา อิงพุทธะ อิงพระพุทธเจ้าไว้ แล้วสุดท้ายแล้วเขาก็เลยเอาพระพุทธรูปมาตั้งไว้ว่าเป็นพุทธศาสนาเหมือนกัน โอ้โฮ ! ดังเป็น พลุแตก ดังไปมาก (เปลี่ยนเรื่องแล้ว)

ถาม : ข้อ ๗๐๘. สอบถามว่าเพี้ยนไปหรือเปล่าคะ

กราบนมัสการหลวงพ่อ กราบเรียนท่านอาจารย์ว่า ทําไมรู้สึกเบื่อหน่ายมากคะ ทุกวันนี้กําหนดอารมณ์แทบทุกวินาทีเลย เห็นอะไรมันก็เป็นขันธ์ ๕ ไปหมด รู้ได้จากหัวใจค่ะ รู้ว่าสิ่ง ที่ทํา มันทําไปเพราะต้องทํา ไม่เกี่ยวกับจิตเลย กายทําก็ทําไป จิตก็อยู่ส่วนจิตไป บางทีเดินอยู่เหมือนเดินตัวเปล่า ๆ ลอย ๆ ขึ้นมา รู้ว่าแค่เดินอยู่ ไม่มีอะไรเลย งง งง งงเหมือนกัน ไม่ได้รู้สึกอะไรเลย แต่มีสติรู้ว่าทําอะไรอยู่นะคะ

แต่บางทีก็มีอารมณ์เหมือนที่จิตกับกายทํางานกันแบบเดิม ๆ บางทีก็รู้ว่าเบื่อเพราะไม่ได้อย่างใจ แต่ไม่บ่อย แต่ที่เบื่อมากก็เพราะว่ามันเป็นขันธ์ ๕ ค่ะ ถ้าถามว่าทําไมรู้ว่ามองอะไรเป็นขันธ์ ๕ เพราะเคยนั่งสมาธิเห็นตัวเองเป็นกระดูก พอเห็นปั๊บ ถัดมาก็ปิ๊งขึ้นมาว่า รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ คือเป็นวงจรค่ะ เหมือนวงจรของผีเสื้อที่ออกไข่เป็นหนอนดักแด้ แล้วก็เป็นผีเสื้อ รู้สึกได้มาจากข้างในจากหัวใจเลยค่ะ หรือว่าเพี้ยนไปหรือเปล่าคะ

ตอบ : เวลาเขาเข้าใจ เขาคิดว่าเขาเพี้ยนไป คําว่าเพี้ยนหรือไม่เพี้ยนนี่นะ เราจะพูดอย่างนี้ ถ้าเห็นเป็นขันธ์ ๕ คําว่าเห็นเป็นขันธ์ ๕ มันก็ผ่านไปแล้ว สิ่งที่ผ่านไปแล้ว ในการประพฤติปฏิบัติเวลานี้ วันนี้เรากินข้าวอิ่มแล้ว แล้วพรุ่งนี้เราจะทําอย่างไรต่อไป

ฉะนั้น ในปัจจุบันธรรมใช่ไหม เช่น ถ้าจิตเราสงบแล้ว เราเคยนั่งสมาธิจนเห็นเป็น กระดูก แล้วมันมีความรู้สึกว่า มันเป็นขันธ์ ๕ คือว่ากายมันแยกออกจากกัน เราเข้าใจ พอมันแยกออกจากกันแล้ว มันก็เป็นขณะนั้น คําว่าเป็นขณะนั้น มันก็ซับมาอยู่กับใจ อย่างเช่น เราเคยนั่งสมาธิใช่ไหม พอจิตเราเป็นสมาธิขึ้นมา ความเป็นสมาธิกับจิตเป็นอันเดียวกัน เรียกว่าปัจจัตตัง พอปัจจัตตังเวลาเราคิดถึงสมาธิของเรา เราจะมีความสุขของเรา ว่าสมาธิเป็นอย่างนี้ มีความสุขเป็นอย่างนี้ ความสงบระงับเป็นอย่างนี้ แต่เวลามันฟุ้งซ่านมันก็ทุกข์ นี่พูดถึงสมาธิ

แต่นี่พูดถึงขันธ์ ๕ ถ้ารู้ว่ามันเป็นขันธ์ ๕ มันก็เป็นอดีตไปแล้ว สิ่งที่เป็นขันธ์ ๕ ใช่ไหม สิ่งที่ว่าเบื่อหน่าย เบื่อหน่ายไปเบื่ออะไร เบื่อหน่ายแล้วเบื่ออะไร ถ้ามันเป็นขันธ์ ๕ ถ้าจิตมันสงบแล้วพิจารณากระดูก แล้วมันเห็นเป็นขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ก็คือขันธ์ ๕ ทีนี้พอมันมีปัญญาขึ้นมา ปัญญามันอยู่กับเราใช่ไหม เวลาเราก้าวเดินไปไหน มันแบบว่าถ้าปฏิบัติใหม่ ๆ มันปล่อยวางใหม่ ปล่อยขันธ์ ๕ ใหม่ ๆ เวลามันอยู่ได้ ๒ - ๓ วัน มันรู้อารมณ์อย่างนี้ แต่ถ้ามันหลายวันเข้า ๆ อารมณ์อย่างนี้มันไม่เกิดกับเราแล้ว อารมณ์อย่างนี้เห็นไหม มันเป็นสัญญาไง สิ่งที่เรารู้นี่พอมันเป็นอดีต อนาคต สิ่งที่เรารู้ก็คือความจํา มันไม่เป็นความจริงที่เกิดในปัจจุบัน

ทีนี้พอเกิดในปัจจุบัน เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เดินจงกรมอยู่ ภาวนาอยู่ เวลาภาวนาขึ้นมามันก็เป็นปัจจุบัน สู้กันขณะนั้น แต่เวลาเราออกจากภาวนามาแล้วเห็นไหม มันก็ดํารงชีวิตประจําวันนี่แหละ ดํารงชีวิตเราก็ใช้ชีวิตประจําวันของเราไป ก็ทําตามความเป็นจริงอย่างนี้ ความเบื่อหน่ายถ้ามันเบื่อหน่ายนะ เราจะบอกว่า “ธรรมะถ้าเรามีสติปัญญามันเป็นธรรมะ ธรรมะถ้ากิเลสเอาไปใช้มันก็อ้างธรรมะเหมือนกัน” เวลากิเลสเอาไปใช้มันก็อ้างธรรมะ อันนี้เป็นธรรมนะ อันนี้เป็นธรรม อันนี้เป็นขันธ์ ๕ นะ อันนี้เบื่อหน่ายนะ

ดูนะในสมัยพุทธกาล ในสมัยพุทธกาลมีพระนะ เวลาพระภาวนาไปเห็นไหม ในปาราชิก ๔ การฆ่าคนตาย แม้แต่ฆ่าตัวตายก็เป็นปาราชิก ฉะนั้น เวลาพระในสมัยพุทธกาล พระเวลาภาวนาไปแล้วเห็นเป็นอสุภะ เห็นเป็นอสุภะมากเลย แล้วสุดท้ายก็ไปจ้างให้พวกช่างตัดผมเชือดคอ เชือดคอแล้วให้เอาบริขารเป็นค่าจ้าง มันมีอยู่คราวหนึ่งพระพุทธเจ้าเข้าหลีกเร้น บอกพระอานนท์ว่า “เราจะเข้าหลีกเร้นนะ ห้ามใครเข้ามาหาเรา” พอห้ามใครเข้ามาหาเรา เพราะพระพุทธเจ้ารู้อนาคตว่ามันจะเกิดอะไรขึ้นไง

ฉะนั้น พระก็มาปฏิบัติกัน พอปฏิบัติกันเห็นเป็นอสุภะ เห็นเป็นความน่ารังเกียจ พอน่ารังเกียจก็ฆ่าตัวตาย บางองค์ก็ไปหาช่างกัลบกให้เขาเอามีดเชือดคอตาย แล้วก็ให้บริขารเขา ทีนี้พอพระพุทธเจ้าออกมาจากหลีกเร้น “เอ้ ! พระทําไมมันพร่อง ๆ ไป” ถามพระอานนท์ พระอานนท์บอก “โอ้โฮ ! พระฆ่าตัวตายเยอะเลย”

ฉะนั้น พอพระฆ่าตัวตาย พระพุทธเจ้าก็เอาเหตุนั้นเป็นเหตุ นี่ไงประชุมสงฆ์ ประชุมสงฆ์เหตุที่เขาทําอย่างนั้น แล้วก็ถามว่า “ทําไมถึงเป็นอย่างนั้น นี่เขาทํากรรมอะไรมาถึงเป็นอย่างนั้น” ทํากรรมอะไรมานี่ ถ้าจําไม่ผิดนะว่าเขาเป็นหมู่บ้าน หมู่บ้านนั้นเขาเคยเป็นชาวประมง เขาทําอะไรกันมา คือว่าเรื่องกรรมของเขา

สุดท้ายแล้ว เวลาภาวนาไปเห็นไหม มันเกิดความรังเกียจ เกิดความรังเกียจก็ เชือดคอ ๆ ๆ การเชือดคอนี่พูดถึงเวลามันเกิดนะ ตั้งแต่นั้นพอเหตุนั้นเกิดขึ้นมาพระพุทธเจ้าเลยบัญญัติไง ห้ามทําร้ายตัวเอง ห้ามหมดเลย การปาราชิก ๔ ฆ่าเขา ฆ่าเรา ห้ามหมด ๆ ฉะนั้น นั่นเป็นเรื่องกรรม นี้เราจะบอกว่าการภาวนา เหตุการณ์อย่างนี้มีอยู่ในสมัยพุทธกาล ถ้าเหตุครั้งพุทธกาลพูดถึงว่า เวลาเขารังเกียจตัวเองไง มันรังเกียจจนทนไม่ไหว จนทําลาย ตัวเอง อันนั้นเพราะมันมีเวรมีกรรม

แต่อันของเรานี่ถ้ามันเป็นแบบนั้นเห็นไหม “นี่มันเบื่อหน่าย มันเบื่ออารมณ์ เบื่อความรู้สึกนึกคิด มันเบื่อไปหมดเลย เบื่อชีวิตหมดเลย” ถ้ากิเลสมันเอามาใช้ เหมือนกับพระพวกนั้นที่ว่ากิเลสเอามาใช้ กรรมของเขาเป็นกรรมของเขาอันหนึ่งนะ แต่เวลากิเลสเอามาใช้ มารมันดลใจนะ พอเบื่อหน่าย คนเบื่อหน่าย คําว่ามารดลใจ มันก็ทําให้เราคิดไปทางนั้น คิดไปทางว่า พอเบื่อหน่ายแล้วก็ทําลายมันซะ

พอมันเบื่อหน่าย ในสมัยปัจจุบันเมื่อหลายปีที่แล้วเห็นไหม มันมีลัทธิหนึ่งบอกว่า โลกนี้มีเพราะมีเรา ฉะนั้น ถ้าไม่มีเราในโลกนี้ เราก็เป็นพระอรหันต์ไง ก็ฆ่าตัวตายกันไง แล้วสุดท้ายแล้วมันไม่ใช่ศาสนา พระพุทธเจ้าไม่ให้ฆ่าตัวตาย พระพุทธเจ้าให้ฆ่ากิเลส การ ฆ่ากิเลส คือ ฆ่าตัณหาความทะยานอยาก ไม่ใช่ฆ่าชีวิต ให้ฆ่ากิเลส ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลา มารดลใจ มันดลใจให้พระพวกนั้นคิดออกไปทางนั้น

ฉะนั้น เวลาเราเบื่อหน่ายเห็นไหม เวลากิเลสมันดลใจ อันนี้กิเลสมันดลใจ ดลใจให้เบื่อหน่ายทั้ง ๆ ที่เราปฏิบัติ “ทีนี้พอเขาถามมา มันเพี้ยนไปหรือเปล่า” ถ้ามันไม่เพี้ยน เรากลับมาทําความสงบของใจ แล้วเราตรวจสอบเอง ตรวจสอบว่าเวลาเราเห็นเป็นขันธ์ ๕ เราก็รู้เท่า เราก็เห็นโทษของมัน แต่ในปัจจุบันนี้กิเลสมันก็เอาสิ่งที่เป็นสัญญา มันเอาสิ่งนี้มาเป็นฉากบัง แล้วก็ทําให้เราสับสนเห็นไหม เวลาภาวนาไปถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะคอยชี้ คอยแนะ คอยเตือน คอยบอก

แต่ถ้าเราไม่มีครูบาอาจารย์นะ แล้วเราก็บอกว่า นี่ก็ภาวนานะ นี่ก็เห็นขันธ์ ๕ นะ นี่ก็เบื่อหน่ายนะ นี่ก็ทุกข์นะ ก็เลยกลายเป็นว่า การภาวนาไปมีแต่ความทุกข์ ความยาก ทั้งนั้นเลย ทํามาขนาดนี้แล้วยังมาทุกข์อีก “แล้วพอทําไปแล้ว เวลาไปเห็นเป็นขันธ์ ๕ น่าเบื่อ แล้วเดินไป มันมีแต่ความทุกข์ ความยาก มีแต่ความงุนงง มีแต่ความสงสัย” ความงุนงง ความสงสัย เพราะว่านี่มันเป็นเรื่องของกิเลส กิเลส คือ อวิชชา คือ ความไม่รู้จริง

พอความไม่รู้จริง มันก็สงสัยอยู่แล้ว พอความสงสัยขึ้นมา มันก็คิดซ้อน ๆ คิดซ้อนเข้าไป เราวางสิ เราวางสิ่งนี้เลย ถ้าเราเคยนั่งภาวนาจนเห็นกระดูก เห็นร่างกายนี้เป็น กระดูกหมด เราเห็นแล้วมันก็สังเวช สังเวชมันก็วาง ฉะนั้น วางแล้วนี่เราก็ต้องทําซํ้าอีกให้เห็นความถนัด วันนี้เราได้ย่างเนื้อ เราได้ทําอาหาร พรุ่งนี้เราทําอีกก็ชํานาญขึ้น ชํานาญขึ้นก็ทําได้คล่องแคล่วขึ้น ทําได้ดีขึ้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเคยเห็นกระดูกมาแล้วเราก็ภาวนาอีก ถ้ามันจะเห็นก็เห็นอีก ถ้าไม่เห็นมันก็เห็นในรูปแบบอื่น เราก็ทําของเราให้จริงให้จัง ถ้าไม่จริง ถ้ามันทําให้มันทุกข์ยากนัก เราก็แค่ทําความสงบของใจ พักใจ ทํางานเหนื่อยล้านัก เราก็มาพักผ่อน พักในสมาธิ พอเราพักในสมาธิ จิตใจเรามีหลักมีเกณฑ์แล้ว เราก็ใช้ปัญญาในการวิปัสสนา วิปัสสนาแล้วพอมันเหนื่อยอ่อน เราก็กลับมาพักในสมาธิ พอพักในสมาธิจนสดชื่น เข้มแข็ง มีกําลังใจ เราก็ไปวิปัสสนา มันก็ทําไป ทําไป นี่มันเป็นผลงานของเรา

เราจะล่วงพ้นทุกข์ได้ด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะของคน ตามความเป็นจริงขึ้นมา มันก็กลับมาถอด มาถอน ตัวมันจะเบา มันจะลอยอย่างไร เบาโดยมีสติปัญญานั้น เพราะว่าเบาโดยมันถอดถอนกิเลส กิเลสมันเบาลง เราก็เบาไปด้วย แต่ถ้ามันเบาโดยไม่มีหลักการ เบาโดยว่าวเชือกขาด เบาโดยเครื่องบินเครื่องดับ เครื่องบินไปอยู่บนที่สูงเลยนะ แล้วเครื่องดับหมดเลยนะ เบาร่อนไปเลยนะ มันจะเอาหัวปักโลก ถ้ามันจะเบาอย่างไร เราก็มีสติ เราก็รับรู้ของเรา เราแก้ไขอย่างนี้

เราจะพูด ที่เราพูดมันเป็น ๒ ประเด็น ประเด็นหนึ่งเพี้ยนไป ถ้าคนภาวนาแล้ว ถ้ากิเลสมันหลอก มันก็บอกว่ามันจะเพี้ยนไป แต่ถ้าจิตไม่ปกติ มันรู้ มันเห็นของมันไปโดยสัญญาอารมณ์ อันนี้อีกเรื่องหนึ่ง คือเห็นโดยโลกไง พอไปเห็นเหมือนนิมิต เห็นเหมือนเรารู้ แต่ความจริงมันไม่ใช่ อันนั้นจิตไม่ปกติ เราก็ต้องดูแล

เพราะว่าเป็นคําถามโดยกระดาษ มันไม่มีคนให้ตรวจสอบว่า คนถามทํามาเป็นแบบใด มันแค่กระดาษแผ่นหนึ่ง อ่านกระดาษแล้วก็ตอบกระดาษอยู่นี่ มันไม่มีอะไรให้ตรวจสอบ ฉะนั้น มันไม่มีอะไรให้ตรวจสอบ หมายถึงว่า มันเป็นอย่างที่เขาเขียนมาจริงหรือเปล่า แต่ถ้ามันเป็น นี่เราพูดตามแง่มุมที่ตัวอักษรมันชี้ไปได้ ตัวหนังสือมันชี้ไปได้เห็นไหมว่า เคยทําภาวนาแล้วมันเบื่อหน่ายมาก ทุกวันนี้มันกําหนดทุกอารมณ์ ทุกวินาที ก็เหมือนกับทําอยู่ มันเหมือนจะเป็นขันธ์ ๕

ขันธ์ ๕ ก็เกิดจากเรา ขันธ์ ๕ นะ ขันธ์ ๕ มันเหมือนไฟฟ้าเห็นไหม ไฟฟ้า เครื่องใช้ไฟฟ้ามันไม่ให้โทษใครหรอก ไม่ให้โทษใคร ขันธ์ ๕ มันก็ไม่ให้โทษใครหรอก รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ไม่ให้โทษใครเลย มันให้โทษใครไม่ได้ แต่มันมีกิเลสอีกตัวหนึ่งที่ไปยุแหย่ เพราะถ้าขันธ์ ๕ นะ สังขาร คือ ความคิด ความปรุง ความแต่ง คิดดีก็ได้ คิดร้ายก็ได้ คิดชั่วก็ได้ คิดส่งเสริมก็ได้

ฉะนั้น คําว่าคิดได้ ใครเป็นคนยุแหย่ล่ะ ไอ้กิเลสที่มายุแหย่นั่นล่ะ ขันธ์ ๕ มันไม่ให้โทษใครหรอก ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ถ้า ขันธ์ ๕ กับจิตแยกออกจากกัน พระโสดาบัน ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ สักกายทิฏฐิ ๒๐ สังโยชน์ตัวหลักเลย ถ้าสังโยชน์ตัวหลัก มันขาดออกไปก็พระโสดาบัน

“อ้าว ! ขันธ์ ๕ ก็ไม่ใช่เรา แล้วนี่มันเบื่อหน่าย เบื่อหน่ายขันธ์ ๕” แล้วทิ้งขันธ์ ๕ ได้ไหมล่ะ ก็ทิ้งไม่ได้ “ทิ้งไม่ได้ มันไม่ใช่เรา” แต่มันก็เหมือนเรา (หัวเราะ) มันไม่ใช่เราแต่เราก็คิด นี่มันไม่ใช่ ๆ มันก็ยังมีอยู่ ถ้าเราพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า พิจารณาไปเรื่อย ๆ นะ อันนี้โดยหลักมันมาถูกแล้วล่ะ

ฉะนั้น ที่ถามว่าทําไมถึงมองว่าเป็นขันธ์ ๕ ถ้าถามนะ ถ้าว่านั่งเห็นเป็นกระดูก พอเห็น เป็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ คือเห็นเป็นวงจร นี่คําว่า เห็นเป็นวงจร คือ ปัญญามันเกิด พอปัญญามันเกิด มันเข้าใจหมด ถ้าปัญญามันเกิดปั๊บ มันตัดความสงสัยหมดเลย ถ้าเห็นเป็นวงจรปั๊บ มันเป็นวงจรของมันเลย นั่นคือเห็นในขณะนั้น แต่ถ้าพิจารณาซํ้าเข้าไปนะ เดี๋ยววงจรจะละเอียดเข้าไป เพราะวงจรนี่ วงจรนี้เกิดจากอะไร วงจรนี้เกิดจากจิต แล้วจิต มันมีอะไร จิตมันมีอวิชชา แล้วอวิชชามันอยู่ในจิตได้อย่างไร

ถ้าพิจารณาปัญญามันจะลึกเข้าไป ๆ ๆ เวลามันขาดนะ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ ขันธ์ ๕ มันขาด ขันธ์กับจิตขาดออกจากกันเลย หลวงตาบอกว่าแยกเป็น ๓ ทวีปเลย ห่างกัน มาเชื่อมกันไม่ได้อีกเลย อยู่กันโดยสัจจะ กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ ต่างอันต่างจริง จิตก็จริงของจิต กายก็คือจริงของกาย ขันธ์ก็จริงของขันธ์ ขันธ์ก็จริงของมัน มันเป็นความจริงของมันอันหนึ่ง

แต่นี่มันไม่จริงเพราะอะไร เพราะเราไปรวบมารวมกันไง แต่ถ้ามันแยกหมด ต่างอันต่างจริง มันเป็นความจริงเลย จิตก็จริง รู้ก็รู้จริง เห็นไหม เราถึงบอกว่า ถ้าจิตจริง สมาธิจริง โสดาบันก็จริง ๆ จิตปลอม สมาธิปลอม โสดาบันก็โสดาบันปลอม ๆ เพราะมันปลอมเอง มันปลอมขึ้นมา ถ้าจิตจริง โสดาบันจริง มันจะเป็นความจริง ฉะนั้น ถ้าปฏิบัติไปมันจะลงหลักตรงนี้

นี่พูดถึงเขาถามว่า “มันจะเพี้ยนหรือเปล่า” ที่เราตอบนี่นะ เราพยายามอธิบาย ถ้ามันปฏิบัติแล้วได้จริงมาตามหลักการ เราอธิบายนี่มันจะเป็นการต่อยอด เป็นการปฏิบัติต่อเนื่องไป แต่ถ้ามันไม่เป็นความจริง เขาปฏิบัติไม่ได้จริง เขาฟังไม่รู้เรื่องหรอก หลวงพ่อ ! ไปไหนมาสามวาสองศอก ถามอย่างหนึ่งก็ตอบอย่างหนึ่ง ถ้าคนไม่รู้ ไม่รู้หรอก แต่ถ้าคนรู้จะรู้ก็อย่างที่ว่านี่

“กบเอ๊ยทําไมถึงปวดท้อง”

“อ้าว ! ก็ฝนมันตก”

“ฝนทําไมถึงตกล่ะ”

“ก็กบมันร้อง”

ตอบไปตอบมาก็เลยเป็น “กบปวดท้อง กบฝนตกอยู่อย่างนี้เนาะ” เอวัง

๕

รอกิเลสจูง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๑ ธันวาคม ๒๕๕๔

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๗๕๒. เขาถามเรื่องบารมีเต็มครับ (เรื่องบารมีเต็มนี่ผู้ปฏิบัติไง)

๑. ผู้ปฏิบัติจะรู้ได้อย่างไรว่า บารมีเราได้สั่งสมมาใกล้เต็มหรือยัง หมายความว่า เราจะประเมินตัวเองได้แค่ว่า ปฏิบัติแล้วจะถึงมรรคผลชาตินี้ หรือต้องรอไปอีกชาติหน้า

๒. ถ้าผู้ปฏิบัติในใจลึก ๆ อยากจะปฏิบัติฮึดแบบสุด ๆ เอาอย่างพ่อแม่ครูบาอาจารย์ แต่บางอารมณ์ก็มีท้อแท้เหนื่อยหน่ายบ้าง แต่ถ้าบารมีเขาจะเต็มในชาตินี้ อย่างไรก็ถึงมรรคผลใช่หรือเปล่าครับ

๓. การเป็นผู้ปฏิบัติแบบถึงก็ช่างไม่ถึงก็ช่าง กับเป็นผู้ปฏิบัติแบบฮึดสุด ๆ ต้องเอาให้ได้ ควรจะวางใจแบบไหนครับ ขอบพระคุณ

ตอบ : เขาถามนะ ผู้ที่ปฏิบัติเขาถามมาเยอะมาก ๑. ผู้ที่ปฏิบัติจะรู้ได้อย่างไรว่า บารมีเราสั่งสมมาใกล้เต็มหรือยัง หมายความว่าเราจะประเมินตัวเองอย่างใด แล้วจะถึงมรรคผลในชาตินี้ หรือต้องรอชาติต่อไป

คําว่า ชาตินี้ หรือ ชาติต่อไป ยกกรณีตัวอย่างแบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาคืนวันวิสาขะได้หญ้าของพราหมณ์ ๘ กํา แล้วอธิษฐานว่า “คืนนี้เราจะนั่งแล้วถ้าไม่ตรัสรู้ เราจะยอมตาย จะไม่ลุกจากที่นั่งนี้เลย” อธิษฐานคืนนั้น เสียสละชีวิตกันคืนนั้นเลย นี่พูดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอธิษฐานนะ

“ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า เราปฏิบัติแล้ว เราจะหวังชาตินี้หรือชาติหน้า” เราจะบอกว่า พูดถึงพระพุทธเจ้า มันเป็นไปไม่ได้หรอกที่ว่า ท่านจะไม่ปฏิบัติ ทีนี้พูดถึงว่าปฏิบัติ หรือไม่ปฏิบัติ ถ้าไม่ปฏิบัติก็ไม่ได้ผล ไม่ได้ผลมันก็ต้องไปอีกชาติต่อไป แล้วชาติต่อไปนี่ก็ไม่แน่ อย่างเช่น ชาวพุทธเราบอกว่า ประพฤติปฏิบัติแล้วตายไป แล้วจะไปเกิดบนสวรรค์ แล้วจะปฏิบัติต่อ ชาติหน้าเกิดมาแล้วขอให้พบพระพุทธศาสนา แล้วชาติหน้าจะปฏิบัติต่อ

คําว่า ชาติหน้า กับ ชาตินี้ ตอนนี้เราคิดแบบนี้ ชาติหน้าเราจะคิดแบบนี้ไหม อย่าว่า แต่คิดแบบนี้ ชาติหน้าไปเกิดเป็นอะไรเรายังไม่รู้เลย แล้วชาตินี้จะคิดแบบนี้หรือ แต่ตอนนี้เราคิดได้ เราบอกว่าปฏิบัติมานี่สุดความสามารถแล้ว จะปฏิบัติต่อเอาชาติหน้า นี่เราคิดนะ แต่ถ้ามันจะเป็นไป หมายถึงว่า เวลาปฏิบัติเวลาตายเห็นไหม เราประพฤติปฏิบัติเวลาเกิด มันมีอยู่ในพระไตรปิฎก

มันมีเพื่อนพ่อของพระสารีบุตร พระสารีบุตรบวชแล้ว เพื่อนของพ่อแบบว่ารู้จักคุ้นเคยกันมา แล้วก็จะไปเทศน์สอนเขา เขาอายมาก เขาเป็นคนจน พระสารีบุตรไปปั๊บหลบทุกทีเลย หลบไป หลบมา หลบมา หลบไป จนวันหนึ่งเขาไปรับจ้าง พอรับจ้างแล้วเขาเอาผ้ามาถวายพระสารีบุตร พอเสร็จแล้วเขาก็ตายไป

พอตายไป เพราะได้ถวายผ้าพระสารีบุตรผืนนั้น ตายไปไปเกิดเป็นลูกเศรษฐี พอไปเกิดเป็นลูกเศรษฐีตั้งแต่เด็ก ๆ เลยนะ เด็ก ๆ นี่เด็กยังไร้เดียงสา ยังแบเบาะ เขาก็นิมนต์พระมาทําบุญ เวลาทําบุญเขาอุ้มเด็กไปมันใช้นิ้วเกี่ยวผ้าที่ทําบุญ เกี่ยวให้ตกถึงพระสารีบุตร แล้วเด็กคนนั้นพอ ๗ ขวบแล้วบวช เด็กคนนั้นเป็นพระอรหันต์

นี่ไง เพราะพระสารีบุตรตั้งใจจะไปสอน ในธรรมบทหรือในพระไตรปิฎกเราอ่านแล้ว แต่เราจําไม่ชัดเจน เดี๋ยวพูดเรื่องคําว่าไม่ชัดเจนนะ เดี๋ยวหาว่าพระสงบนี่มั่วน่าดูเลย แชมป์ของการมั่วเลย (หัวเราะ) เราจะบอกว่า เราได้อรรถะ พยัญชนะจําไม่ค่อยได้ รายละเอียดเล็กน้อย แต่เนื้อหาชัวร์ เนื้อหาชัวร์ว่า เป็นเพื่อนพ่อ หรือเป็นญาติทางไหนนี่ แล้วพระ สารีบุตรจะไปโปรดประจํา

“เราบอกว่าชาตินี้หรือชาติหน้าไง เราจะประเมินอย่างใดว่า เราจะรู้ได้หรือไม่ได้ ฉะนั้น เราอธิษฐานว่า เราจะไปต่อชาติหน้า ๆ” เราต้องตั้งใจในปัจจุบันนี้ให้ดี ถ้าสุคโตนี่ดี ถ้าปัจจุบันนี้ดี ไปมันไปดีแน่นอน แต่ถ้าปัจจุบันเวลาไปมันเสวยภพแล้วนะ พอตายปั๊บเสวยภพ ๆ แล้วเสวยภพอย่างใดล่ะ ถ้าไปเป็นสัมภเวสีล่ะ เป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหมล่ะ แล้วอย่างประสาเราเลยนะ เวลาเรามีอะไรฝังใจ พอไปนี่ อย่างเช่น เวรกรรม เรื่องเวร เรื่องกรรม เรามีปัญหากันมา เราสังเกตได้ไหมว่า บางทีเราเห็นหน้าใคร มันรู้สึกว่าผูกพันมาก บางทีเจอหน้าใครมันรู้สึกว่าต่อต้าน ๆ มันมีของมัน กรรมมันเป็นเรื่องที่มันฝังมาจากใจเลย

ฉะนั้น สิ่งนี้เราคิดปรารถนาอยากได้เป็นแบบโครงสร้าง แต่เวลากรรมมันให้ผล มันทําให้โครงสร้างนั้น มันไม่ได้ดั่งใจเรา ถ้าไม่ได้ดั่งใจนั้น มันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ฉะนั้น คําว่าบารมี “ผู้ที่ปฏิบัติจะรู้ได้อย่างไรว่า บารมีเราใกล้เต็มหรือไม่ใกล้เต็ม” เราบอกใกล้เต็ม ถ้าไม่ใกล้เต็มนะ เราจะไม่สนใจเรื่องนี้เลย โยมสังเกตได้ไหม โดยส่วนใหญ่เวลาผู้ที่ฟังเทศน์ ถ้าฟังเทศน์ พระปฏิบัติ ฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ ถ้าคนฟังแล้วเข้าใจ ฟังแล้วซาบซึ้งใจ ฟังแล้วสะเทือนใจ นั่นล่ะ มีบารมี

แต่ถ้าบางคนนะ สังเกตได้ เขาฟังแล้ว เขาบอกว่าใช้ไม่ได้ เขาต้องถูกแม่แบบ แม่แบบคือพระไตรปิฎก จะเคลื่อนจากนั้นไม่ได้ ถ้าเคลื่อนจากนั้นเขาถือว่าผิด คําว่าแม่แบบไง แม่แบบมันเป็นทฤษฎี มันเป็นปริยัติหมดเลย แล้วถ้าเทศน์อย่างนั้นเขาพอใจมาก ถ้าเขาพอใจมาก ฉะนั้น เวลาปฏิบัตินี่มันมีปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ปริยัติมันเป็นทฤษฎี คําว่าทฤษฎี อย่างเช่น พวกเรียนจบวิศวะมา เวลาเรียนวิชาการมันต้องเป็นทางวิชาการใช่ไหม มีเพื่อนหลายคนนะ เขาจบวิศวะแล้วมาบวชอยู่ด้วย

เขาบอก “หลวงพ่อ ผมนี่รู้ไปหมดเลยนะ แต่ให้ผมทํา ผมทําไม่ค่อยได้หรอก ไอ้กรรมกรกินแรงรายวันมันชํานาญกว่าผมอีก แต่ถ้าเอาทฤษฎีมันสู้ผมไม่ได้หรอก ผมนี่รู้ทุกอย่างเลยนะ แต่เวลาผมทําจริง ๆ ผมทําสู้มันไม่ได้หรอก”

ปริยัติ นี่ไงนี่แม่แบบ ๆ แต่เวลาปฏิบัติลงไป เราลงไปในพื้นที่ หน้างานมันจะมีปัญหาไปมหาศาลเลย แล้วเราจะแก้อย่างไร ฉะนั้น ถ้าเราต้องตรงตามปริยัติเลย แล้วทีนี้ปฏิบัตินะ พอปฏิบัติที่ไม่ได้ผลกันก็ตรงนี้ พอเวลาปฏิบัติไปแล้ว ยึดแม่แบบไว้ไง “ต้องเป็นแบบนี้ ต้องเป็นแบบนี้” จิตมันเลยไม่ละเอียดลงไง แต่ถ้าจิตมันละเอียดลงนะ พอจิตละเอียดลงปั๊บเขาบอกไม่ได้ มันเป็นสมถะ เขาปฏิเสธ ๑. ปฏิเสธสมถะ ๒. ปฏิเสธนิมิต

ทีนี้พอจิตมันลงใช่ไหม มันจะต้องมีการเคลื่อนไหว การเคลื่อนไหว เรานั่งอยู่นี่ถ้าไม่มีอากาศผ่าน เราก็อัดอั้นมากเลย แต่ถ้ามีอากาศถ่ายเทเห็นไหม เราจะมีความปลอดโปร่ง เราจะมีความร่มเย็น เราไม่อึดอัดใช่ไหม เวลาจิตมันลงเห็นไหม จิตมันลงมันมีการเคลื่อนไหว ทีนี้มันจะรู้ มันจะเห็นอะไร มันเป็นธรรมชาติของมัน มันเป็นเรื่องธรรมดา จิตมันจะเคลื่อนไหว มันจะเปลี่ยนแปลง มันต้องมีปฏิกิริยาของมันแน่นอน

“แต่เขาบอก ไม่ได้ ผิด ไม่ได้ ผิด เพราะอะไร เพราะยึดแม่แบบ ยึดไว้เลยนะ ต้องอย่างนี้ ๆ นี่คือปัญญานะ ปัญญา” อันนั้นมันสัญญา มันจํามา มันจําว่าต้องเป็นแบบนั้นไง เพชรกว่ามันจะเป็นเพชร ดูสิ มันต้องมีอายุขนาดไหนเห็นไหม ด้วยกาลเวลาของมัน ด้วยแร่ธาตุจนมันเป็นเพชร แล้วเวลาที่มันเป็นมันเท่าไร ไอ้นี่เราบอกว่าเพชร เขียนเลยนะเพชร ใช่ก็เพชร แต่ไม่มีเพชรแท้ แต่เขียนเป็นชื่อว่าเพชร

ปริยัติคือชื่อ แต่ปฏิบัติคือตัวเพชร ฉะนั้น เวลาอํานาจวาสนาถ้าฟังเป็น เป็นอีกชั้นหนึ่งนะ ถ้าเราทฤษฎี เราศึกษาแม่แบบนี่ถูก แต่มันเป็นปริยัติ ทําไมพระพุทธเจ้าถึงได้วางไว้ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ทําไมปริยัติ ปฏิบัติ ไม่เป็นอันเดียวกันล่ะ ทําไมปริยัติต้องไปปฏิบัติ นี่ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ คือศึกษาแล้วปฏิบัติ พอปฏิบัติแล้วมันจะไปเจอประสบการณ์ จิตมันจะมีประสบการณ์ของมัน อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนมันจะประพฤติปฏิบัติ มันจะมีปฏิกิริยาของมัน ถ้ามีปฏิกิริยาของมันเห็นไหม สิ่งนี้ถึงว่ามีวาสนา ถ้าฟังแล้วเข้าใจนะ

แต่ส่วนใหญ่แล้วฟังไม่เข้าใจ ฟังแล้วจะย้อนกลับไปแม่แบบ “ผิด พระพุทธเจ้าไม่พูดอย่างนั้น” แล้วเขายังพูดด้วยนะว่า “ผู้ปฏิบัติไม่เคารพ ๆ” โธ่ ! ดูนะ ดูลูกกตัญญูเวลามันดูพ่อแม่มัน มันเคารพพ่อแม่มันขนาดไหน ไอ้ลูกที่มันไปทํางานต่างถิ่นมันบอกรักพ่อแม่มันนะ แต่มันไม่เคยกลับไปดูพ่อแม่มันเลย ไอ้ลูกกตัญญูนี่นะมันดูพ่อแม่มันทั้งวันทั้งคืน มันรักษาพ่อแม่มัน ผู้ปฏิบัติ พุทโธ พุทโธ พุทโธ เขาอยู่กับพุทธะ เขาอยู่กับพระรัตนตรัย บอกว่าไม่เคารพ ๆ ไอ้ผู้ที่มันไปทํางานต่างถิ่น มันไม่เคยดูพ่อแม่มันเลยนะ มันบอกมันรักพ่อรักแม่ แต่มันไม่เคยดูพ่อแม่มันเลย

แต่ผู้ปฏิบัติเห็นไหม พุทโธ พุทโธ พุทโธ พุทธานุสติมันอยู่กับพระพุทธเจ้า “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” แล้วคนที่มันอยู่กับพ่อแม่มัน มันจะรักพ่อแม่มันไหม แล้วบอกว่า “ไม่รักพ่อแม่มัน มันไม่เคารพพ่อแม่มัน” มันรักพ่อแม่มัน แล้วมันรักเคารพพ่อแม่มันมาก แล้วมันจะรักษาพ่อแม่มันด้วย แต่มันรักษาด้วยการกระทํา แต่เวลาลูกกตัญญูเขาไม่อวดนะว่าเขากตัญญู

แต่สังคมเห็นว่าเด็กคนนี้กตัญญู สังคมเขาถึงว่านี่ลูกกตัญญู แต่ลูกกตัญญูที่มันดูพ่อแม่มันนะ มันทุกข์น่าดู มันต้องเช็ดขี้ เช็ดเยี่ยว มันต้องดูแลพ่อแม่มันนะ มันจะมาประกาศว่ามันกตัญญูไหม มันทํางานของมัน แต่ไอ้สังคมที่เห็น สังคมที่เขาดูแล เขาจะดูว่านั่นล่ะลูกกตัญญู นั่นล่ะมันรักพ่อรักแม่จริง ฉะนั้น บอกว่าไม่รักพ่อรักแม่ มันอยู่ที่การกระทําจริงหรือไม่จริงต่างหากล่ะ นี่กระทําจริงนะ

“พูดถึงว่าถ้ามันเป็นบารมี ๆ” เราบอกว่าถ้าคนฟังแล้วเข้าใจ คนฟังแล้วสนใจ คําว่าสนใจ ถ้าไม่สนใจโยมจะไม่ตั้งใจมาปฏิบัติกัน แล้วมาปฏิบัติมาทําไม มาขันน็อตตัวเองไง มาขันน็อตหัวใจนี่ไง หัวใจที่มันวิ่งเต้น มันเผ่นกระโดด มันบีบคั้นใจ เราจะมาขันน็อตมัน เราจะมาดูแลมัน ถ้าเราจะมาขันน็อตมัน มาดูแลมัน แล้วขันน็อตอย่างไรล่ะ ขันน็อต เวลาขันน็อต พูดอย่างนี้ปั๊บนี่เดี๋ยวทฤษฎีแม่แบบ เราจะขันน็อต จะดูแลมัน มาถึงก็โอ้โฮ ! ดูแลแล้วจะมีความสุข ความสบาย ไม่ใช่ ! ทางจงกรมครับ ทางจงกรม นั่งสมาธิครับ จะดูแลมัน ก็ต้องดูแลมันด้วยสติ ดูแลมันด้วยการปฏิบัติ

ถ้าดูแลมัน พอบอกเราไปดูแลก็เหมือนกับกตัญญูไง กตัญญูก็ไม่เคยไปดูพ่อแม่มันเลยบอกว่ากตัญญู ไอ้คนเขาดูพ่อแม่เขาอยู่บอกว่านั่นไม่กตัญญู ไอ้นี่ก็เหมือนกันจะดูแลจิต ๆ ดูแลจิตอย่างไรล่ะ ไปถึงก็ไปนั่งเหม่อใช่ไหม ทุกข์ ทุกข์ อยากกลับบ้าน โอ๋ย ! ร้อนน่าดูเลย นี่จะดูแลมันหรือ

ถ้าดูแลมันก็ตั้งสติสิ พอตั้งสติเข้าไปถึงตัวมัน เข้าไปดูแลใจของตัว พอเห็นใจของตัว พุทโธ พุทโธ นั่นล่ะดูแลมัน เพราะเราฟังธรรมแล้ว เราเชื่อของเรา เรามีอํานาจวาสนา

ถาม : เขาถามว่า แล้วอย่างไรถึงว่ามีบารมีล่ะ

ตอบ : บารมีนี่ฟังเทศน์กรรมฐาน คือฟังเทศน์ปฏิบัติแล้วเข้าใจ พอเข้าใจมันก็จะมีการเริ่มขวนขวาย เราก็อยากได้ ทุกคนก็อยากได้ กรณีนี้นะ ตั้งแต่กรณีของหลวงตา กรณีของครูบาอาจารย์เรา แล้วทั้งเราด้วย ก่อนที่ออกปฏิบัติใหม่ ๆ ออกปฏิบัตินี่หาครูหาอาจารย์หาที่ไหน หลวงปู่มั่น ท่านหาไม่ได้เลย นี่ไงกว่าจะหาครูบาอาจารย์ได้ หลวงตาท่านพูด ท่านจบมหา ท่านบอกว่า “ถ้ามีใครชี้บอกเรา เราจะสละชีวิตให้กับอาจารย์องค์นั้นเลย”

ขนาดเรียนมาจบมหามาแล้ว “ถ้ามีใครชี้ทางเรา บอกทางเรา เราจะยอมตายถวายครูบาอาจารย์องค์นั้นเลย” พอไปเจอหลวงปู่มั่นเห็นไหม หลวงปู่มั่นคอยบอก คอยชี้ คอยแนะ แล้วเวลาคอยบอก หลวงตาท่านเล่าอย่างนี้ ท่านบอกว่า ถ้าเวลาพูดกันโดยแบบว่าความเป็นอยู่นี่ เหมือนพ่อกับลูกนะ หนุงหนิง ๆ เพราะอะไร เพราะเป็นผู้อุปัฏฐากใช่ไหม เราเป็นคนดูแลครูบาอาจารย์ใช่ไหม ท่านบอกเวลาหันเข้าหาธรรมะ ฟ้าผ่าทุกทีเลย พอหัน เข้าไปหาธรรมะนี่เปรี้ยง ! เลย

ความจริง คือ ความจริง การดูแลกัน มันเป็นเรื่องการดูแลกันแบบลูกศิษย์กับอาจารย์ แต่ธรรมะ คือ ธรรมะ ธรรมะเป็นความจริง พอหันเข้าหาธรรมะ กระเด็นทุกที พอกระเด็นทุกทีมันก็เอ้อ ! มันจะเป็นการไม่รักกันไหม รัก รักเพราะอะไร เพราะว่าความจริงต้องพูดความจริง ถ้าไม่พูดความจริง เอ็งจะเข้าสู่ความจริงไม่ได้ เอ็งต้องเอาความจริง ถ้าความจริงก็เปรี้ยง ! เปรี้ยง ! ทุกทีเลย เวลาเราปฏิบัติ ถ้าเรามีอํานาจวาสนา เราจะแสวงหาอย่างนั้น แล้วเราเข้าใจอย่างนั้นได้ เราก็พยายามจะประพฤติปฏิบัติกัน

นี้พอประพฤติปฏิบัติกันก็เข้ามาตรงนี้อีกแล้ว “แล้วจะรู้ได้อย่างไร จะประเมินตัวเองได้อย่างไรว่า มีบารมีหรือไม่มีบารมีล่ะ” หลวงตาท่านสอนอย่างนี้ ท่านบอกคนมีบารมีหรือไม่มีตรงกับการปฏิบัติของเรา ถ้าเรากําหนดลมหายใจ ลมหายใจเข้าชัด ๆ กําหนดลม รู้จักลม อานาปานสติชัด ๆ ถ้ามันปลอดโปร่งโล่งแล้วสะดวกสบาย นั่นล่ะคือทางของเรา ถ้าเราพุทโธ พุทโธ พุทโธ แล้วจิตมันลงได้ นั้นก็คือทางของเรา

ถ้าเราพุทโธ พุทโธ พุทโธแล้วมันเครียด พุทโธ พุทโธแล้วมันไม่ได้ ให้ระลึกถึงความตาย มรณานุสติ คนเรานี่ระลึกถึงความตายนะ บอก “ตาย ๆ เอ็งต้องตาย เอ็งต้องตาย” มันฝ่อนะ แต่บางคนให้นึกถึงความตาย พอนึกถึงความตายแล้วขาอ่อนเลยนะ มันจะตายจริง ๆ มันจะตายเลยนะ มันไม่ทําอะไรเลย อย่างนี้ก็ไม่ตรงกับจริตเห็นไหม

แต่ถ้าใครฮึกเหิมนะ พอระลึกถึงความตายมันก็เฉาเลยนะ “อืม ! ตายเนาะ ตายก็ไม่ได้อะไรไปเลย ตายแล้วจะไปดิ้นรนเอาอะไร” สิ่งที่มันจะดิ้นรนมันก็สงบลงได้ นี่ระลึกถึงความตาย ระลึกถึงเทวดา ระลึกถึงอะไร มันอยู่ที่เราระลึกแล้วมันปลอดโปร่ง ระลึกแล้วมันทําได้ แล้วมันไปได้ อันนั้นท่านบอกว่านี่คือทางของเรา

“ฉะนั้น เราจะประเมินตัวเองอย่างไร” การว่าเราประเมินตัวเองนะ “ฉะนั้น ถ้าเราปฏิบัติไปจะถึงมรรคผลชาตินี้ไหม” ถ้าเราเป็นหนี้ ๑๐๐ บาท เรามีเงิน ๑๐๐ บาท ไปใช้หนี้ ๑๐๐ บาท เราก็ปลดหนี้ได้ ถ้าเราเป็นหนี้เท่าไรไง ฉะนั้น ถ้าเราเป็นหนี้ ๑๐๐ บาท แต่เราไม่มีเงิน ๑๐๐ บาท ไปปลดหนี้ได้ ชาตินี้มันก็ไปไม่ได้

ฉะนั้น ที่ว่าชาตินี้หรือรอชาติหน้า มันไม่ใช่ เวลาเราปฏิบัติไปเกือบเป็นเกือบตาย แต่เวลามันจะเป็นผลสรุป “ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น มันจะสมดุลตรงนั้น พั่บ ! จบเลย ถ้ามันสมดุลนะ มรรคสามัคคี” แต่เวลามันหมุนไป ทําเกือบเป็นเกือบตาย ลองผิด ลองถูก ล้มลุกคลุกคลาน เดี๋ยวปล่อยบ้าง ไม่ปล่อยบ้าง ทําแล้วทําเล่า แต่เวลามันจะสรุปนะ “ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น พั่บ ! จบ” แต่กว่าจะลงจบตรงนั้นได้ เราต้องพยายามของเราเต็มที่

“ทีนี้คําว่ารอชาตินี้หรือรอชาติไหน” มันไม่มีใคร เว้นไว้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับพระบางองค์อนาคตังสญาณจะรู้ว่า สมควรหรือไม่สมควร เวลาสมควรไป ดูสิ อย่างเช่น พระพุทธเจ้าใครมีอํานาจวาสนาแล้วจะสิ้นอายุขัย ไปเอาคนนั้นก่อน ถ้าไม่เอาคนนั้นก่อนเขาก็ไปชาติหน้า แล้วพอไปชาติหน้า ไปเกิดเป็นอะไรก็ไม่รู้ ถ้าเป็น ถ้าเอาได้นะ พระพุทธเจ้าจะต้องไปเอาอาฬารดาบส อุททกดาบส ซึ่งเป็นอาจารย์ของพระพุทธเจ้า คือสอนมาก่อน สอนสมาบัติไง แล้วพอพระพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว “จะสอนใครก่อน จะสอนใครก่อน”

คําว่าจะสอนเห็นไหม เขาต้องมีพื้นฐาน ถ้าเขาไม่มีพื้นฐาน เขาฟังเราพูดไม่รู้เรื่อง ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว เสวยวิมุตติสุขเสร็จแล้วจะออกเผยแผ่ธรรมนี่จะเอาใครก่อน เล็งญาณไปนะ อาฬารดาบส อุททกดาบส เพราะดูว่าพื้นฐาน เพราะเคยอยู่กับเขามา เขารู้พื้นฐาน เขามีพื้นฐาน เขามีสมาบัติ ๘ พอจะไปเอาเขา “โอ้ !น่าเสียดายตายไปเมื่อวานนี้เอง”

พอตายไปก็เกิดชาติใหม่เกิดเป็นพรหม ในเมื่อเขามีพื้นฐานแล้ว พอเขาไปเกิดเป็นพรหม “ทําไมไม่ตามขึ้นไปที่พรหมล่ะ” เพราะเวลาไปเป็นพรหมมันไม่ใช่อาฬารดาบสแล้ว ถ้าเขาระลึกไม่ใช่ พอไปคุยกับเขาบอกว่า “จําได้ไหม” อาฬารดาบสเขาบอก “เขาไม่รู้เรื่อง เขาเป็นพรหม เขารู้เรื่องอะไร” มันอยู่คนละภพ คนละชาติ ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณไป “โอ้ย ! น่าเสียดายตายไปเมื่อวานนี้แล้ว” นี่เล็งไป “เอ๊ะ ! องค์นั้นก็ไม่ได้”

ฉะนั้น ปัญจวัคคีย์อยู่กันมา ๖ ปี สมาธินี่เพราะรู้ อยู่ด้วยกันมา ๖ ปี จะรู้เลยว่ามีพื้นฐานไหม พอมีพื้นฐานก็ไปเอาปัญจวัคคีย์ก่อน พอเทศน์ไปแล้ว ๕ องค์ นี้พร้อมเห็นไหม แต่เวลาได้ ได้พระอัญญาโกณฑัญญะองค์เดียว ๕ องค์ได้องค์เดียว อีก ๔ องค์นั้นต้องเทศน์ซํ้าถึงได้ตามมา เห็นไหม นี่พื้นฐานมันไม่เหมือนกัน

พอพื้นฐานของคนไม่เหมือนกัน อํานาจวาสนาของคนไม่เหมือนกัน “ไม่เหมือนกันจะประเมินตัวเองอย่างไร” การประเมิน เราประเมินว่า เราทําแล้ว เรามีทางไปได้ไหม ถ้าเราทํา เราปฏิบัติบูชา เดี๋ยวจะมีอยู่ข้อหลังไง หรือว่าทําแบบอะไรนะ ถึงก็ช่าง ไม่ถึงก็ช่าง (หัวเราะ) เพราะว่าคําถาม เราเห็นว่าคําถามนี่ทุกคนก็สงสัยอย่างนี้หมดไง เราถึงพยายามเอาคําถามนี้มาตั้ง แล้วจะอธิบายให้เราเข้าใจ นี่ข้อที่ ๑. เห็นไหม

เพราะข้อที่ ๑. ทุกคนคิดอย่างนี้หมด ทุกคนคิดว่าเราจะประเมินตัวเอง เพราะเราเดี๋ยวนี้เป็นปัญญาชนใช่ไหม เราจะบอกว่า เราดําเนินอย่างไร แล้วผลจะตอบแทนอย่างไร เพราะมีคนมาถามเราเยอะมาก เมื่อก่อนนะบอกว่า มรรคสามัคคี มรรคสามัคคี คือ ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น แล้วถ้ามรรคสามัคคี มันจะใช้จํานวนของสมาธิเท่าไร สติเท่าไร ปัญญาเท่าไร ให้มันรวมลง เขาจะมาชั่งนํ้าหนักเอาว่า มรรค ๘ มันสมดุลแค่ไหน มรรค ๘ นี้มันถึงจะมา สมดุลพอดีไง เราบอก “อืม ! มันจะชั่งนํ้าหนักกันเลยเว้ย”

ฉะนั้น คําว่าชั่งนํ้าหนักปั๊บ มันก็ไปขัดแย้ง ไปขัดแย้งกับโทสจริต โทสจริตก็ต้องชั่ง นํ้าหนักด้วยอะไร โลภะเห็นไหม โทสะ โมหะ นี่จริตมันแตกต่างกัน พอแตกต่างกัน เราจะชั่งด้วยอะไร ฉะนั้น มันถึงบอกว่า มันต้องเป็นสมดุลของคน ๆ นั้น ถ้าโทสะเห็นไหม โทสะนี่มันกระทบแรง โทสะนี่ธาตุไฟจะรุนแรงมาก แต่ธาตุไฟพวกโทสะจะมีปัญญา โลภะพวกหลงไง พวกเข้าใจ พวกหลงใหล พวกไหลไปตามความรู้สึกของตัว มันแตกต่างกันตรงนี้ไง

ฉะนั้น แตกต่างตรงนี้ ทีนี้เวลาสอนเห็นไหม เวลาสอน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนแต่ละองค์ก็สอนไม่เหมือนกัน สอนเป็นปัจจุบัน สอนเฉพาะหน้าเลย เฉพาะหน้านี่ติดอะไรแก้ตรงนั้นเลย

“ฉะนั้น คําว่าประเมินตัวเองอย่างใด” ประเมินว่าเราทําแล้ว เราพอใจไหม เราสมัครใจไหม ถ้าพอใจใช่ไหม นี่เราพอใจ ทีนี้คนเราจะไม่พอใจตรงไหนรู้ไหม จะไม่พอใจเวลาโยมไปคุยกัน คนคนนั้นไปปฏิบัติมาบอก “ที่นั่นฉันไปมา ๒ วันจิตดี๊ดีเลย” ไอ้เราไปมาเดือนหนึ่งแล้วไม่ได้ไง โอ้ ! คิดแล้วนะ “เราไปมาเดือนหนึ่ง ภาวนาตากแดดทั้งวันเลย เขาไปวัดนั้น มา ๒ วัน แหม ! เขาดี๊ดี”

ดีของใคร ดีของใคร ดีของเด็กเห็นไหม ให้มันนอนเล่น ๆ นี่มันดี เด็กนี่บอกให้นอนนะ เอานมป้อนมันนี่ มันบอกดี๊ดีเลย แล้วผู้ใหญ่จะนอนแล้วให้ป้อนขนมได้ไหม ไม่ได้ เราโตแล้วเราต้องทํางาน เราต้องมีหน้าที่การงาน เราต้องรับผิดชอบ

ฉะนั้น ว่าไป ๒ วันดี๊ดีนี่นะ เราบวชใหม่ ๆ เราเห็นพระที่ไหนพอไปปฏิบัติมานะ “โอ้โฮ ! หลวงพ่อไปที่นั่นสิ อย่างกับสวิตเซอร์แลนด์เลย” เราก็ไปนะ “โอ้โฮ ! ทุ่งนาทั้งนั้นเลย” สวิตเซอร์แลนด์อะไรของเอ็งวะ คือเขาไม่เคยเห็นป่า พอเขาไปเจอป่า เขาก็ตื่น อู้ฮู ! ที่นี่ดี๊ดี ไอ้เราดี ๆ เราก็คํานวณเลยนะ ดี ๆ นี่ต้องแบบป่าทึบเลย ไปถึงแล้ว โอ๋ย ! ต้นไม้ ๒ ต้น ทุ่งนาทั้งนั้นเลย สวิตเซอร์แลนด์อะไรของเอ็งวะ

นี่ที่ว่าเวลาประเมิน พวกเราจะมีปัญหาตรงนี้ไง ปัญหาเวลาเขาบอกว่า “ไปที่นั่นมา ๒ วันก็ดี ปฏิบัติอย่างนั้นก็ดี ปฏิบัตินี้ก็ดี” เราไม่เคยเชื่อเรื่องอย่างนี้เลย เราไม่เชื่อ ไม่เชื่อเพราะอะไร ไม่เชื่อเพราะเราปฏิบัติเองเกือบตาย แล้วมึงทํา ๒ วันดี คือว่าเขาไม่เคยทําอะไรเลย อย่างเช่น เราไม่เคยทําอะไรเลย เราไม่รู้อะไรเลย เราก็ว่าดี เพราะอะไร เพราะเราไม่รู้ถูก รู้ผิด ผิดก็ไม่รู้ ถูกก็ไม่รู้ ซื่อบื้อ ๆ อย่างนี้ดี๊ดี ไม่ต้องทําอะไรเลย ซื่อบื้อ ๆ นี่พอไม่รับผิดชอบอะไรเลย ซื่อบื้อ ๆ ปฏิบัติแล้วว่าง ๆ ซื่อบื้อเลยดี๊ดี

เรานี่มันเชื่อคนอย่างนั้นไม่ได้ หลวงตาสอนไว้ “คนโง่มากกว่าคนฉลาดมาก” โลกนี้ คนโง่มากกว่าคนฉลาด “คนโง่เขาพูดขนาดไหนนะ ไม่มีเหตุมีผล” หลวงตาสอนประจํา “แต่ถ้าคนฉลาดพูด เขามีเหตุมีผล สิ่งนั้นเป็นประโยชน์” หลวงตาสอนประจํา “แต่ถ้าคนโง่เป็นแสนเป็นล้านพูดนะ ไร้สาระ”

ทีนี้พอไร้สาระ แต่มันกลับกันไง พวกเราไปเอาสิ่งที่ไร้สาระมาเป็นสาระ “เขาปฏิบัติ ๒ วันดี” ไอ้เราก็ว่า “เออ ! ดีเนาะ ที่ไหนดี เร่งไปบ้างสิ ไปถึงก็ถ้าเรามีหลักเกณฑ์ใช่ไหม เราไป ๑๐ วัน ยังไม่ดีเลย เขาไป ๒ วันดี เราไป ๑๐ วันยังไม่ดี” แต่เราก็เชื่อเขาไปแล้ว พอเราเชื่อเขาไปแล้วนะ เชื่อ ๑ เชื่อ ๒ เชื่อ ๓ เชื่อ ๔ พวกเราถึงได้โลเลไง แล้วก็เสียใจไง ปฏิบัติมาเกือบตาย โอ๋ย ! ไม่เห็นได้เรื่องเลย ไอ้คนนั้นปฏิบัติที่นั่น ๒ วัน ๓ วัน ดีไปหมดเลย ดีเพราะอะไร ดีเพราะไร้สาระ ดีเพราะไม่สนใจสิ่งใดเลย

มันเป็นไปไม่ได้ เราไม่เคยเชื่อสิ่งนี้เลย ฉะนั้น ถ้าไม่เชื่อสิ่งนี้ปั๊บ เราถึงต้องเข้มแข็ง มุมานะของเรา ดูนักฟุตบอล ถ้าเขาไม่ได้แข่ง เขาต้องรักษาความฟิตของเขาตลอด ถ้าเขา ไม่รักษาความฟิตของเขา เขาจะหมดจากอาชีพนักฟุตบอลอาชีพเลย แล้วจิตใจของเรา เราจะรักษาจิตใจเรา ให้มั่นคงของเรา เพื่อปฏิบัติธรรม แล้วจะปล่อยให้ร่อนเร่อย่างนั้น มันเป็นไป ไม่ได้หรอก มันเป็นเรื่องเป็นไปไม่ได้

แต่ทําไมโลกเขาเชื่อกัน เดี๋ยวนี้โลกเขาเชื่อกันนะ อะไรที่สะดวก อะไรที่เรียบง่าย อะไร ที่ไม่ต้องทําอะไรเลย สิ่งนั้นดี ๆ นี่บอกว่า ถ้าเราไปฟังเขาแล้ว เขาบอก ๒ วันดี ๒ วันดี เราถึงจะได้รวนเรไง แต่ถ้าเขาจะพูดอย่างไร มันเรื่องของเขา ถ้าเรามีหลักมีเกณฑ์ของเรา เราจะรู้เลยว่าสิ่งนี้มันเป็นไปไม่ได้ ถ้าสิ่งนี้มันเป็นไปไม่ได้ เราจะทําสิ่งที่เป็นไปได้ เราถึงจะต้องเข้มแข็ง แล้วเราทําของเรา แล้วพอเป็นจริงขึ้นมานะ ถ้ามันสงบเข้ามาได้นะ เราจะรู้เลยว่า “อืม ! มันเป็นแบบนี้เอง”

หลวงตาจะพูดประจําว่า “ถ้าจิตมันเคยลงได้สงบสักหนหนึ่ง แล้วเราทําไม่ได้อีกเลย มันจะฝังใจไปตลอดชีวิตเลย” เพราะมันไม่มีซื้อขายในท้องตลาด ปัญญาของคนไม่มีซื้อขายนะ ทุกคนบอกนี่อ่านหนังสือเยอะ ๆ แล้วจะฉลาด ๆ หนังสือก็เยอะแยะ แท่นพิมพ์มันพิมพ์ออกมามันต้องฉลาดกว่ามึง อ่านหนังสือเยอะ ๆ แล้วฉลาด ความฉลาดมันอยู่ที่เราอ่านมากแล้วเราใคร่ครวญ เราอ่านแล้วถ้าเราไม่ใคร่ครวญ เราก็ไม่ได้หรอก

ฉะนั้น อธิบายซะยาวเลย อธิบาย “เราจะประเมินตัวเราอย่างไร” เราประเมินตัวเราแล้ว สิ่งที่เขาว่าดี๊ดี ๆ บางทีเวลาเราคุยกัน เราก็คุยกัน ดูอย่างทางธุรกิจ เวลาเขาจะคุยกัน เขาต้องคุยเรื่องผลประโยชน์ของเขา เขาพูดอะไร สุดท้ายเขาก็ชักเข้าสู่ผลประโยชน์ของเขา ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ไปที่นู่นมาแล้วก็ดี ไปที่นี่มาดี ดีทําไมเอ็งไม่อยู่นั่น ดีเอ็งกลับบ้านทําไม ถ้าเอ็งปฏิบัติ ๒ วันดี เอ็งอยู่ ๔ วัน เอ็งจะได้เป็นพระอรหันต์แล้วนะ ปฏิบัติมา ๒ วันดีแต่กลับมาบ้าน ถ้ามึง ๒ วันดี ๔ วันจะเป็นพระอรหันต์แล้ว อยู่ที่นั่นสิ ทําไมไม่อยู่ มัน ไม่จริงสักอย่างหนึ่ง แต่มันเป็นคารม แล้วพวกเราถ้าไม่มีจุดยืนนี่ตายหมด โลกนี้เป็นกระแสหมด เดี๋ยวนี้การปฏิบัติเป็นการตลาด เอาเรื่องการตลาดมาหาผลประโยชน์กัน

แต่ถ้าเป็นความจริง เขาเรียกว่าคนเราซื่อตรงกับตัวเอง ซื่อตรงกับคําพูด คือใครทําอย่างใดก็ได้อย่างนั้น ใครทํามากก็ได้มาก ใครทําน้อยก็ได้น้อย ใครทําไม่ได้ก็ให้ขวนขวายเอา ความจริงมันเป็นแบบนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ไม่สามารถทําให้ใครได้ แต่ ชี้ทางได้ บอกได้” แล้วก็ชี้ทางบอกอยู่นี่ เราต้องเข้มแข็ง

ฉะนั้น คําว่าประเมินตัวเอง เวลาปฏิบัติไปให้เอาชาตินี้ ชาตินี้ได้เท่าไรเอาเท่านั้น ถ้ามันถึงที่สุดแล้วนะ เราสร้างบุญญาธิการไป นี้การประเมินตัวเองข้อที่ ๑.

ถาม : ๒. ถ้ามีผู้ที่ปฏิบัติ ในใจลึก ๆ อยากปฏิบัติแบบฮึดแบบสุด ๆ เอาแบบพ่อแม่ครูบาอาจารย์ แต่บางอารมณ์ก็มีท้อแท้ เหนื่อยหน่ายบ้าง แต่ถ้าบารมีของเขาเต็มในชาตินี้ อย่างไรก็ถึงมรรคผลใช่ไหมครับ

ตอบ : ถ้ามันมีอารมณ์ท้อแท้ เหนื่อยหน่าย ตรงนี้มันจะไม่ถึง คําว่า ถึง คือ เหตุเห็นไหม ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้ามีเหตุผลสมบูรณ์ มันก็เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าทํา ความสงบ ถ้าใช้ปัญญาโดยเหตุผลสมบูรณ์ มันก็จะพ้นจากกิเลส

ฉะนั้น บางอารมณ์ท้อแท้เหนื่อยหน่าย ตรงท้อแท้เหนื่อยหน่ายนี่ เหตุผลมันจะด้อยลง ถ้าเหตุผลมันด้อยลงนะ ที่ว่าถ้าบารมีเต็มแล้ว ถึงจะเหนื่อยหน่าย จะท้อแท้ มันก็ จะถึงมรรคผลใช่ไหม ไม่ใช่ ไม่ใช่ เพราะว่าเหตุผลต้องสมบูรณ์ต้องเต็ม เพราะมรรคผลมีหนึ่งเดียว โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี ใครจะปฏิบัติทางไหน แนวไหน ใครจะปฏิบัติปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติ ปฏิบัติแล้วแต่ เวลามันสรุปลง มันอันเดียวกัน

ถ้ามันไม่อันเดียวกัน พูดไม่ได้หรอก แม้แต่อาจารย์สิงห์ทองเห็นไหม อาจารย์สิงห์ทองท่านบอก ท่านพูดไป กิเลสมันหายไปโดยไม่รู้ว่า มันหายตรงไหน ไปคุยกับหลวงตา หลวงตาท่านยังยอมรับเลย ถ้ามันเป็นความจริง คือ ความจริงอันเดียวกันนั่นแหละ จะมาแนวไหน ทางไหนเหมือนกันหมด ฉะนั้น คําว่า เหมือนกันหมด มันต้อง ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เหมือนกันหมด

“ฉะนั้น จะอ้างว่าจริตนิสัยไม่เหมือนกัน อะไรไม่เหมือนกัน” จริตมันก็จริตสิ จะทําก็ทําให้เหมือนกัน อย่างเช่น คนเราเป็นข้าราชการ เป็นรัฐวิสาหกิจ เป็นกรรมกร เป็นอะไร เวลาได้เงินบาทหนึ่ง บาทเท่ากันไหม แบงก์บาทเหมือนกันไหม เหมือนกัน จะทําอาชีพอะไรก็เหมือนกัน เงินบาทก็บาทหนึ่ง เงิน ๑๐๐ ก็ ๑๐๐ เหมือนกันหมด

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันได้ผลแล้วมันก็เหมือนกันหมด นี้คําว่าเหมือนกันหมด ทีนี้คําว่าท้อแท้เหนื่อยหน่าย มันไปทอนไง แล้วบอกว่า “ถ้าบารมีเราถึงแล้ว ท้อแท้ เหนื่อยหน่ายมันก็ถึงมรรคผลชาตินี้ใช่ไหม” คนมาด้วยกัน ๕ คน บอกจะเดินไปถึงปลายทาง อีกคนหนึ่งบอกว่าไปก่อน จะนั่งอยู่นี่ แล้วพอไปถึง ๕ คนถึงหมดใช่ไหม ไม่ใช่ ไอ้คนนั่งอยู่มันไม่มา ถ้ามันเหนื่อยหน่ายแล้วมันมาไม่ได้ มันไม่มาหรอก

ฉะนั้น บารมีถึงหรือไม่ถึง มันอยู่ที่การปฏิบัติ ปฏิบัติให้จริงจัง ให้เข้มข้น แล้วเวลามันทุกข์มันยาก มันเรื่องธรรมดานะ เวลามันทุกข์มันยาก มันท้อแท้ พอท้อแท้เดี๋ยวก็ฮึดขึ้นมาใหม่ คําว่าท้อแท้นี่สติมันขาดแล้ว พอท้อแท้คําบริกรรมมันขาดช่วงแล้ว เราจะใช้ปัญญา แบบว่าเราทํางานอยู่มันไม่ต่อเนื่อง พอไม่ต่อเนื่องช่องว่างนั้นกิเลสมันสอดเข้ามา พอมันสอดเข้ามา มันก็เป็นเว้นวรรคแล้ว เว้นวรรคแล้วมันจะต่อกันอย่างไรล่ะ

ฉะนั้น จะต่อกันอย่างไร ก็ปล่อย แล้วเราก็เริ่มต้นใหม่ เริ่มต้นเราทํามาต่อเนื่อง ๆ ความต่อเนื่องนั่น ในพระไตรปิฎกทุกข้อเห็นไหม เพราะการปฏิบัติไม่สมํ่าเสมอ คือ การทํา ไม่ต่อเนื่อง พวกเรานี่ทําไม่ต่อเนื่อง อย่างเช่น เวลาปฏิบัติถึงทีหนหนึ่ง มันปล่อยทีหนึ่งแล้วก็ปล่อยไปเลย แล้วจะมาปฏิบัติใหม่ก็ต้องมาฟื้นใหม่

แต่ถ้ามันปล่อยแล้วนะ พอปล่อยปั๊บมันก็จับอีก พิจารณาซํ้าเข้าไปอีก มันก็ปล่อยอีก ปล่อยอีกก็จับอีก พิจารณาซํ้าเข้าไปก็ปล่อยอีก พอปล่อยอีกก็จับอีก ก็พิจารณาซํ้าไปเรื่อย ๆ เพราะเวลามันปล่อยแล้ว มันปล่อยมีไง เวลาปล่อยหมดแล้วเห็นไหม “เฮ้อ ! ว่าง สบายเลย” “ใครสบายวะ” “เออ ! มึงอยู่นี่” แล้วซัดต่อ พิจารณาต่อ พอพิจารณาต่อมันก็ปล่อยอีก “อู้ฮู ! โล่งหมดเลย” “เออ ! ใครรู้ว่าโล่งวะ” “ก็มึงไง” จับอีก ต่อไปอีก ต่อไปเรื่อย ๆ ต่อไปเรื่อย ๆ นะ มันจะปล่อยแล้วปล่อยเล่า ปล่อยแล้วปล่อยเล่า

เวลามันขาด ขาด คือ มรรคสามัคคี มรรคญาณมันทําให้ขาด พอมันขาดนี่ผลัวะ ! ขาดหมด เอ๊อะ ! เอ๊อะ ! ไม่มีอะไรเลย แต่รู้อยู่ คําว่าขาด ยถาภูตัง ยถาภูตังเกิดญาณทัสสนะไง ยถาภูตัง ญาณทัสสนัง เห็นไหม เกิดยถาภูตัง คือ การขาด เกิดญาณ- ทัสสนะเห็นว่าการขาด โอ๋ย ! ชัดเจนมาก คนไม่รู้พูดไม่ได้หรอก ก็คนไม่รู้มันก็จะยํ่าอยู่กับที่

นี่พูดถึงอย่าให้มีเหนื่อยหน่าย เพราะคําว่าเหนื่อยหน่ายมันจะเข้าข้อที่ ๓.

ถาม : ๓. การเป็นผู้ปฏิบัติถึงก็ช่าง ไม่ถึงก็ช่าง กับผู้ที่ปฏิบัติแบบฮึดสุด ๆ ต้องเอาให้ได้ เราควรวางใจแบบไหน

ตอบ : มันก็ต้องแบบใจเรา แบบผู้ปฏิบัติจริงจังสิ ฮึดสุด ๆ นั่นล่ะ คําว่าฮึดสุด ๆ คือสติสมบูรณ์ ระลึกรู้เต็ม ๆ ก็คือ สติสมบูรณ์ แต่พอเราระลึกรู้ปั๊บ เดี๋ยวมันก็อ่อนลง ๆ สติเป็นแบบนี้ พุทโธคําแรกสติ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ คําที่ ๒ เหลือ ๙๙ คําที่ ๓ คําที่ ๔ มันจะเหลือ ๙๐ พอเหลือ ๘๐ สติมันจะอ่อนลง พอฮึดปั๊บสติมันจะ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์

“แล้วบอกถึงก็ช่าง ไม่ถึงก็ช่าง” ๕๐ - ๕๐ ได้ก็ได้ ไม่ได้ก็ไม่ได้ แล้วปฏิบัติถึงก็ช่างไม่ถึงก็ช่าง แล้วบอกจะเอา ไม่ได้ ! ถึงก็ช่าง ไม่ถึงก็ช่าง กิเลสกับธรรมมันคลุกเคล้ากัน เวลาเราปฏิบัติ เราปฏิบัติเป็นธรรม ๆ นี่สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม เป็นธรรม ๆ กิเลสมันก็โดนเบียดไป ๆ นี่เราเบียดก่อน เราเสียดสีให้กิเลสมันอ่อนแรงไป ๆ พออ่อนแรงไปจนมันยืนไม่ได้ พอเราใช้ปัญญาของเรา พอมันรวมลงมรรคสามัคคี มันสมุจเฉทฯ ขาดผลัวะ สิ่งนั้นมันก็สมบูรณ์ของมันขึ้นมา ถ้ามันสมบูรณ์ขึ้นมาเห็นไหม นี่มันก็เป็นประโยชน์กับเรา

ฉะนั้น คําว่า เหนื่อยหน่ายท้อแท้ กับ ถึงก็ช่างไม่ถึงก็ช่าง มันจะเป็นอันเดียวกัน เขาบอกอันเดียวกันได้อย่างไร หลวงพ่ออ่านผิด มันก็เหนื่อยหน่ายท้อแท้ จะถึงก็ช่างไม่ถึงก็ช่าง มันก็ไม่ใช่อันเดียวกันแล้ว คําว่าไม่ใช่อันเดียวกันนั้นคือตัวเขียน แต่ถ้าการปฏิบัติไปแล้ว ถ้าเราไม่สมบูรณ์ของเรา สติเห็นไหม สติ มหาสติ คําว่าสตินะ เราตั้งของเรา แล้วมันสมบูรณ์ของเรา พอเราปฏิบัติไปแล้ว เราจะรู้เลย สติแบบนี้เราสร้างขึ้นมา อู้ฮู ! ล้มลุกคลุกคลานนะ

แต่พอมันละเอียดเข้าไป พอมันเป็นมหาสติ เราเองนี่ประสบการณ์ของเราเอง ถ้าสติเหมือนโทษฟรีคิกธรรมดา แต่ถ้าเป็นมหาสตินะจุดโทษ เพราะจุดโทษระหว่างประตูกับผู้เตะ แต่ถ้าเป็นสตินะฟรีคิก มันมีตั้งกําแพงได้ มันมีป้องกันได้ นี่สติ ถ้ามหาสติตัวต่อตัว จ่อกันเลยตัวต่อตัว นี่ความรู้สึกของเรา เวลาเราปฏิบัติไป อ๋อ ! อย่างนี้เป็นสติ อ๋อ ! มหาสติเป็นแบบนี้ แล้วจะเป็นสติอัตโนมัติ เป็นสติจะพร้อมตลอดเลย เวลามันหมุนของมันเต็มที่แล้วสติจะพร้อมตลอดเลย ปฏิบัติไปมันถึงจะรู้ไง แล้วมันถึงจะซึ้ง ซึ้งคําว่า สติ มหาสติ สติอัตโนมัติ เราถึงบอกสติมันยังมีเข้มแข็ง อ่อนแอ มีเข้มแข็งกว่านั้น

ถ้าเราไม่เข้าใจ “สติก็คือสติไง สติก็คือสติ สติสมบูรณ์ตลอด สติ…” แหม ! ปวดหัว แต่เวลาคนปฏิบัติไปแล้วมีมรรคหยาบ มรรคละเอียด เวลามรรคมันละเอียดเข้าไป มันจะฆ่าชําระกิเลสแบบละเอียด แต่นี้เราทําอยู่นี่มรรคหยาบ ๆ มรรคหยาบ ๆ ยังล้มลุกคลุกคลานขนาดนี้นะ เราพยายามทําของเรา ตั้งสติใหม่ไง

ถาม : นี่คําว่าบารมีเต็ม เขาถามเรื่องคําว่าบารมีเต็ม แล้วเราจะปฏิบัติอย่างไร เราจะรู้ได้อย่างไร

๑. การประเมินตัวเองอย่างไร

๒. การปฏิบัติแล้วนี่เราจะตั้งใจอย่างใด

๓. ทําแบบว่าถึงก็ช่างไม่ถึงก็ช่าง หรือว่าต้องทําแบบสุด ๆ

ตอบ : อย่างนี้มันเป็นเรื่องในหัวใจทุก ๆ ดวงใจที่มีอยู่ แล้วเวลาเราปฏิบัติไป สิ่งที่ในทุกดวงใจมีอยู่เพราะเรามีกิเลส เรามีอวิชชา แต่มีมากมีน้อย ถ้ามีมากเห็นไหม ก็ทําให้เราแบบว่าเราจะต้องมีต้นทุนมากขึ้น เหมือนกับรถ รถนี่ถ้ารถของใครบุกป่าฝ่าดงมา มันสกปรกมาก เวลาล้างมันก็ต้องล้างมาก รถใครโดนฝุ่นมา ไปทางแห้ง ๆ มา ฝุ่นมันเกาะมาเล็กน้อย ก็ล้างง่ายขึ้น รถใครจอดอยู่เฉย ๆ ไม่ได้ไปไหนเลยก็ล้างสะดวกขึ้น

“ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราปฏิบัติ เราจะประเมินตัวเองว่าเราเป็นตรงไหน” ถ้าเราเป็นตรงไหน ฉะนั้น รถของเราใช้แล้ว เราก็รักษาของเรา ดูแลของเรา ทําความสะอาดของเรา มันจะลําบากลําบนขนาดไหน เราก็ต้องดูแลของเรา เพื่อประโยชน์กับรถของเรา รถคือหัวใจ หัวใจมันขับเคลื่อนไปด้วยมรรคญาณ หัวใจมันขับเคลื่อนไปด้วยสติ ขับเคลื่อนด้วยปัญญา ขับเคลื่อนไปสู่ความสะอาดของมัน

“ฉะนั้น อย่างที่ว่าปฏิบัติไป เขาถามว่าบารมีเต็ม” บารมีเป็นเรื่องบารมี ฉะนั้น ถ้าความเข้าใจของพวกเรา ถ้าบารมีเต็มแล้วก็เหมือนเรามีเงินเต็มตัวเลย ไปไหนเรามีเงินจะซื้อได้หมด บารมีเต็ม คือ มันสะดวกสบายไง บารมีเต็มก็ต้องทํานะ

บารมีเต็ม หมายถึง ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาที่สวนลุมพินี เกิดมา เพิ่งเกิดนะ “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” นี่บารมีเต็ม แล้วยังมีครอบครัว เสร็จแล้วเวลาออกประพฤติปฏิบัติอีก ๖ ปี บารมีเต็มนะ ๖ ปี นี่ทําทุกรกิริยาขนาดไหนบารมีเต็ม บารมีเต็มทําทุกรกิริยาอยู่อดอาหารจนขนเน่า กลั้นหายใจจนสลบถึง ๓ หน นี่บารมีเต็ม บารมีพระพุทธเจ้าเต็มแน่นอน

แต่เต็มขนาดไหนถ้าไม่ปฏิบัติ เต็มเดี๋ยวก็พร่อง แล้วก็วนในวัฏฏะ บารมีเต็มหรือบารมีไม่เต็ม ต้องปฏิบัติด้วย บารมีเต็มหรือบารมีไม่เต็ม เราตั้งใจทําของเราด้วย พอเราตั้งใจทําของเราไปนะ โยมอย่าท้อถอย เราเคยเป็นแบบโยมมาก่อน เราอยู่ในป่าในเขานะ อดอาหารนี่ท้องร้องจ๊อก ๆ หิวมาก อดนอน ๗ วัน ๗ คืน อดนอนทั้งพรรษา ๓ เดือน เราไม่เคยนอนเลย อดนอน ๓ เดือน อดอาหารด้วย เดินจงกรมนี่ โอ้โฮ ! อยากจะคลานไป มันเพลียหมด มันไม่มีแรงเลย แต่ก็ทํามา

มันจะทุกข์ยากขนาดไหน เพราะเราเกิดมาแล้ว เราไม่อยากเกิดอีก เราอยากจะไปนะ สู้อย่างเดียว แล้วขณะที่บอกว่าล้มลุกคลุกคลาน ที่ทําอยู่นี่ไม่ได้อะไรเลย ไม่ได้อะไรเลยเพราะอะไรรู้ไหม เพราะทําไม่เป็น เพราะภาวนายังไม่เป็น สู้ด้วยกําลังใจอย่างเดียว ไม่ได้อะไรเลย แต่พอมาอยู่กับหลวงตา มาอยู่กับครูบาอาจารย์ ท่านคอยประคอง ท่านสอนบ้าง แล้วเราเอาสิ่งนี้มาเป็นต้นทุน แล้วก็สู้อยู่อย่างนี้

อดนอน ไม่กินข้าว ทุกข์มาก แต่ด้วยหัวใจที่ว่าจะไปให้ได้ แล้วมีกําลังใจอันหนึ่ง ๑. พระพุทธเจ้า ๒. หลวงปู่มั่น เวลามันทุกข์เต็มที่นะ มันบอกกับตัวเองว่า “ทุกข์ของเอ็งไม่ได้ขี้เล็บของหลวงปู่มั่นหรอก” โอ้โฮ ! ไอ้ทุกข์ ๆ นี่หายหมดเลย เวลามันสู้ไม่ไหว มันจะบอกกับตัวเอง “ทุกข์ของมึงไม่ได้ขี้เล็บหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นทุกข์กว่านี้เยอะนัก พระพุทธเจ้าทุกข์กว่านี้เยอะนัก” ไอ้ที่ทุกข์ ๆ อยู่นี่หายเกลี้ยงเลย สู้อีก ๆ นี่ทํามาอย่างนี้

“บารมีเต็มหรือไม่เต็ม” ถ้าเราไม่ปฏิบัติ เราไม่เอาจริง บารมี ก็คือ บารมี บารมี คืออํานาจวาสนา จังหวะที่เราควรจะได้ลาภ ได้ต่าง ๆ แล้วถ้าเราไม่ได้ เดี๋ยวมันก็พร่องไป แต่ถ้าเราได้แล้ว เราขวนขวายทําของเรา เราปฏิบัติของเรา แล้วมันจะเป็นความจริงของเรา อย่าท้อถอย เราต้องเข้มแข็ง ปฏิบัตินะ “ผู้ใดปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรม”

ปัจจุบันนี้ในโลกเขาด้นเดาธรรมกัน ไปจําเค้าโครงเรื่องของครูบาอาจารย์มา ฟังเทศน์ของครูบาอาจารย์มา แล้วก็สร้างพล็อตเรื่องไว้ในใจ แล้วก็ปฏิบัติขึ้นมา จิตมันก็หลอกเอาเป็นอย่างนั้น ๆ แล้วก็มรรคผลนิพพานเต็มไปหมดเลย แต่ถ้าเราปฏิบัติของเราจริง ๆ นะ เราทําของเราให้มันเป็นจริงของเรา ไม่มีพล็อตเรื่อง

เวลามันจะมีพล็อตเรื่องมานะ หลวงตาท่านปฏิบัติพิจารณาอสุภะจนมันหายหมดเลย ไม่เห็นหัวเห็นหางมันเลย ท่านบอกว่า “อย่างนี้ไม่เอา มันไม่มีเหตุมีผล ท่านไปเอาสุภะมาเทียบไว้นะ จนจิตมันไหวขึ้นมาอีก” ถ้าเราไม่มีสติ พอมันพิจารณาอสุภะจนหายหมดเกลี้ยงเลย ก็บอกพระอรหันต์ ก็ติดอยู่นั่นล่ะ มันก็หันอยู่ในกิเลสนั่นล่ะ มันยังมาไม่ได้หรอก นี่มันมีพล็อตเรื่องของมัน

ในปัจจุบันนี้โลกเขาเป็นกันอย่างนั้น ภาวนากันเห็นไหม สร้างพล็อตเรื่องไว้ จําของครูบาอาจารย์ไว้ แล้วปฏิบัติขึ้นมา จิตมันก็สร้างขึ้นมาเป็นพระอรหันต์หมดเลย แต่ถามว่าปฏิบัติอย่างไร ไม่รู้ เพราะไม่กล้าพูด เพราะตัวเองก็สงสัย กลัวจะโดนขัดแย้ง

แต่ถ้าผู้ปฏิบัติจริงที่เราทุกข์เรายากอยู่นี่ เราเข้มแข็งของเรา ถูกก็รู้ว่าถูก ผิดก็รู้ว่าผิด ถ้ามันผิด เพราะว่ามันไม่มีคําตอบให้ตัวเอง ไอ้นี่มันแปลว่าอะไร สงสัย ถ้าสงสัย ไม่ใช่ มันไม่มีคําตอบให้ตัวเอง มันไม่ปัจจัตตัง มันไม่สันทิฏฐิโก ถ้ามันมีคําตอบให้ตัวเองหมด มันเป็นอย่างนี้ ! มันเป็นอย่างนี้ ! ทําไม ! มันเป็นอย่างนี้ แล้วมันโต้แย้งไม่ได้เห็นไหม ถ้ามันเป็นอย่างนี้ “ผู้ใดปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรม”

“โลกเขาปฏิบัติธรรมด้นเดาเอา ด้นเดาเกาหมัด” หลวงตาว่าอย่างนั้น “ด้นเดาเอา คาดหมายเอา ไม่สมควรแก่ธรรม” เราต้องปฏิบัติให้สมควรแก่ธรรม พยายามของเรา จะทุกข์ จะยาก เกิดมาชีวิตนี้มีค่า เรามีโอกาสแล้ว เราต้องทําเพื่อกับตัวเราเอง เอวัง

๖

รู้ชอบ ไม่เหลือ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒ มกราคม ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม: ข้อ ๗๕๕. คําถามนะ นิพพานเหลือแต่สติ

กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ หนูมีคําถามสงสัยดังนี้ เมื่อเข้านิพพานแล้วจะไม่มีจิต เหลือแต่สติล้วน ๆ ใช่หรือไม่เจ้าคะ เพราะเคยได้ยินมาว่า จิตนี้ไม่มีวันสูญ กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ

ตอบ: มันเป็น ๓ ประเด็น ๑. คือนิพพานแล้วไม่มีจิต ๒. นิพพานแล้วเหลือสติล้วน ๆ ๓. จิตนี้ไม่มีวันสูญ

“จิตนี้ไม่มีวันสูญ” เพราะจิตนี้ถ้าจิตนี้มีวันสูญนะ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย นับไม่ได้ถึง ๑๖ ครั้ง นับไม่ได้ถึง ๑๖ ครั้งนี่จิตมันต่อเนื่องกันมา ถ้าจิตไม่ได้ต่อเนื่องกันมา พระโพธิญาณ พระโพธิสัตว์ เห็นไหม จะไม่มีบารมีเต็มเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฉะนั้น จิตนี้ไม่เคยตาย ถ้าไม่สําเร็จเป็นพระอรหันต์ จิตนี้ไม่เคยตาย

“จิตนี้ไม่มีวันสูญ” จะตกนรกอเวจีขนาดไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเคยตกนรก ครูบาอาจารย์เคยตกนรก คําว่า ตกนรก คนเรามันทําผิดพลาดมี พอถึงกรรมมันให้ผล มันตกนรกอเวจี มันก็ไม่เคยตาย แล้วไฟบรรลัยกัลป์เวลาเผาจนละลายไปหมดเลยนะ เหมือนกับคนต้องตาย พอไฟนั้นจบ มันก็ขึ้นมาใหม่อยู่อย่างนั้น เผาแล้วเผาเล่าอยู่อย่างนั้น มันไม่มีวันจบ เผาแล้วเผาเล่า คือ ร่างกายมันย่อยสลาย แต่ความรู้สึกมันไม่ย่อยสลาย เดี๋ยวก็ขึ้นมาเป็นอย่างนั้นอีก

ฉะนั้น จิตนี้มันไม่เคยตาย “จิตไม่มีวันสูญ” ถ้าจิตมีวันสูญ มันต้องสูญไป ถึงเวลาจิตไม่มีวันสูญ ถ้ามันสูญ มันจะต่อเนื่องกันมาได้อย่างไร ถ้าอย่างนั้นเวรกรรมมันก็จบน่ะสิ นี่ที่โลกคิดกันอย่างนี้ไง บอกว่าเราสร้างเวรสร้างกรรมแล้ว ตายแล้วสูญ ตายแล้วเอาไปไม่ได้ ตายแล้วก็แล้วกันไป แต่มันไม่จริงน่ะสิ

ฉะนั้น ว่าจิตนี้ไม่มีวันสูญ จิตไม่มีวันดับ จิตมันเป็นของมันอยู่อย่างนั้น ไม่มีเว้นวรรคด้วย ตายจากมนุษย์ เกิดบนสวรรค์ เกิดนรกอเวจี เกิดหมด สัมภเวสีก็เกิด เกิดทันที ตายทันที เกิดทันที จิตไม่มีเว้นวรรค จิตนี้เป็นไปตลอด จิตนี้ไม่มีวันสูญ ถ้าจิตไม่มีวันสูญเห็นไหม เวลาปฏิบัติไปแล้ว ถ้าปฏิบัติไปถึงที่สุดแห่งทุกข์ ว่านิพพานไม่มีจิต

“เขาว่านิพพานนี้ไม่มีจิต” คําว่า นิพพานไม่มีจิต จิตไม่มีวันสูญ มันมีอยู่ในพระไตรปิฎก มีในสุตตันตปิฎก พระพุทธเจ้ายกตรงนี้มาเยอะมาก อดีตชาติคนนี้เคยเป็นแบบนั้น เคยทํากรรมอย่างนี้ไว้ เวลาใครปฏิบัติง่ายรู้ง่าย บางคนปฏิบัติแล้วทุกข์ยากขนาดไหน ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ทําไมถึงเป็นแบบนี้” “เมื่อชาติที่นั้น ชาติที่นั้น... แล้วย้อนกลับไปจนนับไม่ได้” นี่อนาคตังสญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชัดเจนมาก ฉะนั้น จิตนี้ไม่มีวันสูญ

“ฉะนั้น เวลาบอกว่าเมื่อเข้านิพพานแล้วจะไม่มีจิต เหลือแต่สติล้วน ๆ ใช่หรือไม่เจ้าคะ” คําว่า ไม่มีจิต ๆ เมื่อก่อนเห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เวลาท่านอธิบาย แต่เดิมคนเรายังสนใจ คําว่าสนใจแล้วมันฟังมาหลากหลาย พอหลากหลายเวลาฟังธรรมเป็นทางวิชาการ มันก็เป็นทางวิชาการ “ต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้น”

แล้วหลักนี่ตายตัว ทีนี้พอเวลาปฏิบัติขึ้นมา เวลาครูบาอาจารย์ของเราเห็นไหม จิตบริสุทธิ์ ๆ คําว่า จิตบริสุทธิ์ เราเข้าใจว่าเป็นพระอรหันต์ คําว่า จิตบริสุทธิ์ เพราะ สื่อกัน สังคมภาษายังไม่ซับซ้อน พอสื่อกันพอเข้าใจได้ เข้าใจว่าถ้าจิตสกปรก จิตมีอวิชชา ก็คือ ปุถุชนพวกเรา แต่ถ้าจิตใสสะอาด จิตสะอาดบริสุทธิ์ก็เป็นพระอรหันต์

ทีนี้พอเพื่อสื่อความหมาย เพื่อความเข้าใจกัน เวลานักปฏิบัติขึ้นมามันก็ไปกินเหยื่อ คําว่า กินเหยื่อ หมายถึงว่า ผู้นี้ไม่รู้จริง พระอรหันต์จิตเป็นอย่างนั้น จิตพระอรหันต์เป็น อย่างนั้น ๆ

หลวงตาท่านก็สอนอยู่ว่า “จิตบริสุทธิ์” ตอนที่ท่านเทศน์ใหม่ ๆ เห็นไหม จิตสะอาด จิตบริสุทธิ์ คือว่า สิ้นกิเลส แต่พอช่วงท้าย ๆ พอมันซับซ้อนขึ้น เพราะคนเอาไปใช้ประโยชน์มากขึ้น หลวงตาท่านถึงบอกว่า “ธรรมธาตุ” ท่านไม่เคยพูดถึงจิตบริสุทธิ์อีกเลย ช่วงท้าย ๆ ชีวิตของหลวงตา ท่านจะไม่พูดเรื่องจิตเลย ท่านจะบอกว่า “ธรรมธาตุ มันเป็นธาตุโดยธรรม มันเป็นธรรมหมดแล้ว ไม่มีจิต”

“แต่ทีนี้คําว่า นิพพานแล้วไม่มีจิต เหลือแต่สติล้วน ๆ ใช่ไหมคะ” นิพพานไม่มีจิต เพราะไอ้พวกที่ไปไหนมาสามวาสองศอก มันไปจับสัญญามาไง มันก็บอกว่า “จิตพระอรหันต์เป็นอย่างนั้น จิตพระอรหันต์เป็นอย่างนั้น” อธิบายกันใหญ่เลย “จิตพระอรหันต์เป็นอย่างนั้น จิตพระอรหันต์เป็นอย่างนั้น”

เราก็เลยสวนเข้าไปไงว่า “พระอรหันต์ไม่มีจิต ถ้าพระอรหันต์มีจิต จิต คือ ภพ” หลวงตาบอกว่า “เวลาท่านพิจารณาความว่างเห็นไหม ว่างข้างนอกนี่ว่างหมดเลย ข้างนอกว่างหมดแล้ว แต่ข้างในมันยังไม่ว่าง จิตนี่เห็นความว่างหมดเลย แต่ตัวจิตมันไม่ว่าง แล้วถ้าตัวจิตมันว่างเห็นไหม อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ จิตเป็นผู้วิมุตติ”

มีพวกธรรมทูตเขาถาม เวลาเขาจะไปเผยแผ่ธรรม เขาถามว่า “นิพพานเข้าอย่างไร นิพพานเข้าอย่างไร” เราบอกว่า “นิพพานเข้าไม่ได้ ถ้านิพพานเข้าไป เราก็เข้าไปขวางอยู่ที่นิพพานไง นี่ที่ว่าเรือนว่างเห็นไหม ว่างหมดเลย ๆ แต่เราเป็นคนรู้ว่าว่าง ไอ้คนที่ไปขวางอยู่นั่น มันไม่ว่าง ถ้ามีจิตก็มีไอ้ผู้ไปขวางอยู่ ถ้าพระอรหันต์มีจิตนะ ไอ้จิตตัวนั้นมันขวางตรงนั้นอยู่ มีอยู่แล้วมันจะนิพพานได้อย่างไร” พูดถึงข้อเท็จจริงนะ

แต่ในเมื่อภาษายังไม่ซับซ้อน คนสนใจในศาสนามันยังแบบว่าไม่มีความจําเป็นจะต้องละเอียดชัดเจนขนาดนั้น ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า จิตสะอาด จิตบริสุทธิ์ เราก็เข้าใจว่าจิตสะอาด จิตบริสุทธิ์ คือ พระอรหันต์กัน ทีนี้พระอรหันต์กันก็สื่อให้เข้าใจได้ มันก็จบใช่ไหม อย่างพวกเรานี่ เราเข้าใจว่าอะไรสกปรก อะไรสะอาด ถ้าสื่อแล้วเข้าใจได้ หมายความว่า เรายังไม่ได้ปฏิบัติถึงขนาดนั้น คือว่าเรายังไม่เป็นโรคเป็นภัย ยายังไม่มีความจําเป็นกับเรา แต่ถ้าเมื่อใดเรามีโรคมีภัยถึงระดับนั้นแล้ว จําเป็นแล้ว ยานั้นต้องจําเป็นตามแต่โรคว่าหมอจะให้ยาชนิดใด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเวลาปฏิบัติไปแล้วบอกว่าจิตบริสุทธิ์ ๆ จิตบริสุทธิ์ คือ จิตผ่องใส “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส” ไอ้ผ่องใส ไอ้ว่างนั่นล่ะ กิเลส ทั้งนั้น แต่มันเป็นกิเลสอย่างละเอียด

อย่างเช่น เราเห็นไหม เวลาเราทุกข์ เรายากนะ เราอยากมีอาหารกินมากเลย แต่ถ้าเรากินอาหารบ่อย ๆ เข้า เราอยากจะกินหูฉลามแล้วล่ะ อาหารหยาบ ๆ ก็ไม่อยากกิน อยากกินอาหารดีขึ้น ๆ นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราทุกข์ ๆ ยาก ๆ เราก็อยากมีอาหาร แค่มีอาหารกิน เราก็พอแล้ว ขอให้ยังชีวิตนี้ได้ก็พอแล้วล่ะ แต่พอเรากินอาหารจนอิ่มหนําสําราญ เราจะกินอาหารต่อไป เราก็อยากได้อาหารที่มันละเอียดประณีตขึ้นไป

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราปฏิบัติ ถ้าเราปฏิบัติเริ่มต้นมันไม่จําเป็นไง ฉะนั้น จิตผ่องใส มันจะผ่องใส มันจะว่าง นั่นก็ดีแล้ว ดี หมายความว่า เราไม่มีกิเลสบีบคั้นไง เราไม่ฟุ้งซ่าน เราไม่ทุกข์ เราไม่ยากไง เราทําให้จิตใจเราสงบได้ ร่มเย็นได้ ถ้าร่มเย็นได้ เราพัฒนาขึ้นไป มันก็จะพัฒนาขึ้นไป

ฉะนั้น ถึงบอกว่า กิเลสอย่างหยาบ ๆ กิเลสอย่างละเอียด ในเมื่อถ้ากิเลสมันอย่างหยาบ ๆ อยู่ มันยังไม่จําเป็นต้องใช้สิ่งละเอียดลึกซึ้งขนาดนั้น สิ่งนี้มันก็ยังไม่จําเป็น ถ้าไม่จําเป็นมันก็พูดกันได้ นี่จิตสะอาดบริสุทธิ์ จิตจะสิ้นกิเลส แต่ความจริงมันสิ้นไหมล่ะ มันไม่สิ้นหรอก แต่จะสิ้นหรือไม่สิ้น มันสําคัญที่ว่า เราได้ปฏิบัติหรือยัง เราได้เริ่มทําตัวเราดีขึ้นมาหรือยัง คือทําจิตเราดีขึ้นมาหรือยัง

ถ้าจิตมันดีขึ้นมาเห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าไม่มีสมาธินะ คนไม่มีสมาธิโดยสามัญสํานึกในการปฏิบัติทั่วไป ที่เขายังไม่มีสมาธิ เขาก็เกิดปัญญา ดูศาสตราจารย์ ดอกเตอร์ต่าง ๆ ปัญญาทั้งนั้น ทางวิชาการเสนอขึ้นไปนี่เหรียญทอง ยอดเยี่ยมทั้งนั้น แต่ไอ้คนนี้มันตายเปล่านะ มันได้ผลงานของมัน แต่มันยังทุกข์อยู่ในหัวใจ กว่ามันจะได้ผลงาน มันต้องปีนบันไดแล้ว ปีนบันไดอีก แล้วถ้ามันได้ผลงานของมันแล้ว มันก็ยังสงสัย ผลงานของเรามันเป็นประโยชน์ หรือไม่เป็นประโยชน์

นี่ไง ถ้าไม่มีสมาธิ ปัญญาไม่มี ปัญญาที่เกิดขึ้นมานี่ปัญญาโลกทั้งนั้น ปัญญา นี้คือปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาเกิดจากภวาสวะ เกิดจากภพ เกิดจากจิตไง แต่ถ้าจิตมันสงบไปแล้วจะมีสมาธิขึ้นมา ถ้ามันเกิดปัญญาขึ้นมา มันจะเป็นโลกุตตรปัญญา แล้วปัญญาอย่างนี้มันเกิดนะ ปัญญาทางโลกไม่มี ปัญญาทางโลกเป็นสัญญาทั้งนั้น

ดูสิ เราเรียนทางวิชาการใดก็แล้วแต่ วิชาการนั้นมาจากใคร ใครเป็นคนแต่งตํารา คนที่ออกมาทํางานประสบความสําเร็จแล้วเขาเขียนตําราไว้ แล้วเราก็ไปศึกษาตามตํารานั้นแล้วทําให้เหมือน ทําให้เป็นไป นี่ไงอย่างนี้โลกียปัญญา ถ้ามันมีสมาธิขึ้นมาแล้ว มันไม่พึ่งใคร คําว่าไม่พึ่งใครไง สมาธิไม่พึ่งใคร

เวลาฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฟังครูบาอาจารย์นะ แล้วบอกทําให้เหมือน ๆ ต้องให้เหมือนกันเลย นั่นน่ะก๊อบปี้ นั่นน่ะสิ่งนั้นคือสัญญา เป็นไปไม่ได้ ถ้ามันจะเป็นไปได้จริง มันจะเกิด มันไม่พึ่งใคร แล้วจิตมันเป็นสัมมาสมาธิ จิตมันมีกําลังของมัน แล้วมันฝึกหัดใช้ปัญญาของมัน แล้วปัญญามันเกิดขึ้นมา ปัญญาญาณมันถอดถอนตัวมันเอง แล้วถ้าเกิดภาวนามยปัญญาขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเกิดปัญญาอันนี้ถึงจะเป็นโลกุตตรปัญญา ปัญญานี้มันถึงจะชําระกิเลส มันจะเข้าใจเรื่องอย่างนี้

ถ้ามันยังไม่มีภาวนามยปัญญาขึ้นมา มันก็ว่าปัญญา เพราะปัญญาอย่างนั้น ถ้าเป็นการศึกษานี่เราเป็นสุตมยปัญญา แต่ปฏิบัติไปแล้ว จิตมันสงบบ้าง ไม่สงบบ้าง มันเป็นจินตมยปัญญา มันเป็นจินตนาการ จินตนาการโดยที่ว่าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จินตนาการโดยที่เราฟังของครูบาอาจารย์มาไง “ฟังเทศน์ทุกวัน ฟังเทศน์ทุกวัน” แนวทางรู้ทุกคน แล้วพอจิตมันสงบก็แนวทางนี่แหละเป็นเชื้อ พอแนวทางนี้เป็นเชื้อปั๊บเห็นไหม จินตนาการไปเลย มันไม่เป็นความจริงขึ้นมา

แต่ถ้ามันเป็นความจริง เวลาจิตมันสงบขึ้นมา เริ่มต้นปัญญามันจะผิดพลาด ผิดพลั้ง มันเป็นโลกียปัญญา โลกุตตรปัญญามันจะมีของมัน แต่คนที่ภาวนามันจะรู้ตรงที่เป็นผลไง ผลหมายความว่าพอเวลาเกิดปัญญาขึ้นมาแล้ว กินข้าวนี่ใครกินนํ้าพริกก็ต้องเผ็ดใช่ไหม ใครกินนํ้าตาลก็ต้องหวานใช่ไหม พอเวลาปัญญามันเกิดขึ้นมา ถ้ามันเป็นความจริงของมัน มันปล่อยของมัน รสชาติมันมีไง รสชาติของสมาธิใช่ไหม รสชาติของความสงบ รสชาติของปัญญา รสชาติของการปล่อยวาง รสชาติมันมี แล้วรสชาติไม่เหมือนกัน นํ้าพริกยังไม่เหมือนกันเลย นํ้าพริกกะปิ นํ้าพริกเผา นํ้าพริกรสชาติมันเหมือนกันที่ไหน มันยังไม่เหมือนกันเลย

ฉะนั้น เวลาภาวนาไป พอมันรู้เข้าไป มันจะเห็นของมันใช่ไหม ถ้ามันเห็นของมัน มันจะเข้าใจว่าเวลาถ้าจิตมันเกิดปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญามันเกิดอย่างไร

นี่พูดถึงนิพพานแล้วไม่มีจิต ถ้ามีจิตนะ จิตสะอาด จิตบริสุทธิ์ ในมหายานเขาถามว่า “นิพพานคืออะไร” เขาลุกขึ้นแล้วเม้มปากแน่น ๆ แล้วนั่งลง ถ้าอ้าปากคือเสวย คําว่า เสวย หลวงตาท่านพูดอย่างนี้ ถ้าคนภาวนาเป็น ฟังมันจะจับหลักได้ คนภาวนาไม่เป็นมันก็ล้มลุกคลุกคลานไป หลวงตาบอกว่า “โดยปกติถ้าท่านอยู่เฉย ๆ อยู่คนเดียวนี่สุขมาก ท่านเปรียบถึงเวลาคิด เหมือนกับเราไปแบกหามท่อนซุง ท่อนซุงหนักไหม ท่อนซุงนี่หนัก ความคิดกับจิตไง จิตเห็นไหม ถ้าพูดอย่างนี้ ถ้านิพพานไปมันไม่มี เวลามันจะเสวย มันต้องเข้ามาแบก พอเข้ามาแบก มันเป็นของหนัก”

ฉะนั้น เวลาแบก เวลาคิดนี่เหนื่อยมาก ไม่อยากคิด ไม่อยากทํา อยากอยู่ในนิพพานว่าอย่างนั้นเลย อยากอยู่ในวิมุตติเฉย ๆ ไม่อยากออกมา ถ้าออกมามันจะมีของมัน ท่านบอกเวลาคิดนี่เหมือน... ไปฟังเทศน์หลวงตาสิ เก่า ๆ นี่ไปเปิดเทปย้อนหลัง ท่านบอก “เวลาคิดเหมือนกับแบกหาม ถ้าไม่คิด ไม่ต้องแบกหาม ฉะนั้น ถ้าอยู่เฉย ๆ ไม่แบกหามนี่มีความสุขมาก” แบกหามก็นี่ไง เวลาพูด เวลาขยับนี่คิดหมดเลย นี่ต้องแบกหาม

ฉะนั้น คําว่า แบกหาม มันถึงบอกว่ามันไม่มีมา ถ้ามีมามันจะแบกหามสิ่งใด นี่ไงคําว่านิพพานไม่มีจิต ไอ้ตรงนี้มันจะเป็นประเด็นต่อไปเรื่อย ๆ เพราะอะไร เพราะว่าประชาธิปไตยไง เสียงส่วนใหญ่กับเสียงส่วนน้อย ถ้าเสียงส่วนใหญ่ก็อ้างพระไตรปิฎกแล้วก็บอกว่า “ไอ้หงบพูดผิด ไอ้หงบพูดผิดนะมึง” “เออ ! พูดผิด ก็คือ พูดผิด แต่ผลภาวนา”

เราจะบอกว่า “พระอรหันต์ไม่มีจิต” ทีนี้มันก็งงไปหมดเลย ฉะนั้น พระอรหันต์ไม่มีจิต นี้เราเป็นคนย้อนเกล็ด ย้อนเกล็ดไอ้พวกที่อ้างอิงว่า จิตพระอรหันต์ ๆ ไง

ถ้าจิตพระอรหันต์ ถ้าเป็นความจริงนะ คนภาวนาเป็นความจริง พระอนาคามีเรือนว่างแต่มีคนอยู่นั่นแหละมีจิต เพราะคนนั่นล่ะคือจิต คนคือภวาสวะ จิตคือภพ จิตคือสถานที่ ถ้าไม่ได้ทําลายภพ เรือนนั้นว่างไม่ได้ เพราะไอ้คนที่ไปเก็บข้อมูล ไปตรวจสอบ ไปดู นั่นล่ะ ไอ้นั่นล่ะคือตัวจิต แล้วจิตมันสะอาดขนาดไหน จิตดีมันก็ตามข้อมูลที่ดี ถ้าจิตมันเลวมันก็ฉ้อฉล ฉะนั้น ในเมื่อยังมีจิตอยู่ก็จบไม่ได้

“อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ” จิตเป็นผู้วิมุตติ จิตมันทําลายภพ ทําลายตัวมันเองทั้งหมด ทําลายหมดเกลี้ยงเป็นวิมุตติ จบ ยืนขึ้นแล้วเม้มปากแน่น ๆ ถ้าคิดแล้วพูดแล้วมันต้องแบกหาม แล้วนั่งลง นั่นไม่มีจิตนะ

ฉะนั้น พอไม่มีจิตแล้ว เขาบอกว่า “นิพพานไม่มีจิต เหลือแต่สติล้วน ๆ ใช่ไหมคะ” เขาพูดกันบอกว่าสติสมบูรณ์ สติอัตโนมัติ สติ... (หัวเราะ) ในเมื่อไม่มีจิตแล้วสติมันตั้งอยู่บนอะไร สติมันไม่มีเจ้าของ สติเป็นของใคร สติไม่มี ทุกอย่างไม่มี

ฉะนั้น สิ่งที่ก้าวเดินไปเขาเรียกว่ามรรคญาณใช่ไหม เวลากิเลสมันยังมีอยู่ มันจะมีมรรคเข้าไปทําลาย เข้าไปถอดถอนกิเลสไปเรื่อย ๆ เป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป นี่โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล นี่มหัศจรรย์ มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑

เวลาอรหัตตมรรค อรหัตตผล มันทําลายกันแล้วเห็นไหม ตั้งแต่โสดาปัตติมรรคมา พอทําลายแล้วมันก็เหลือจิตมา จิตนี่มันเหลือมาเรื่อย เพราะว่าเวลาเป็นพระโสดาบันพิจารณาขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ พิจารณากายแยกเป็น ๓ ทวีป จิตมันรวมลง พิจารณาแล้วจิตยังรวมลงอีก จิตไปรู้รวมลงเป็นหนึ่ง นี่มันเหลือจิตอยู่เห็นไหม

พอมีความรับรู้สึกมาแล้วมันก็พิจารณาซํ้าไปอีก มันพิจารณาซํ้าไป อุปาทานในขันธ์ ๕ เวลามันปล่อยขาดหมด “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส” ส่วนใหญ่แล้วจะติด ถ้าขึ้นไปแล้วมันก็จะจับอสุภะได้ ถ้าจับอสุภะได้ ถ้าจับกายได้เป็นอสุภะ พิจารณาเข้าไป มันทําลายตัวมันเอง ทําลายขันธ์ ทําลายทุกอย่างหมดเลย พอหมดเลยมันเหลือธรรมชาติล้วน ๆ ใส ๆ นั่นแหละจิตเดิมแท้ “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส”

“จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส” เวลาอรหัตตมรรค อรหัตตผล เวลามันจบไปแล้วเป็นนิพพาน ๑ มันจบไปเลย ฉะนั้น มรรค ๔ ผล ๔ มันมีจิตมา มีจิตมาเรื่อย ๆ พอมันพ้นไปแล้ว มันทําลายหมดไปแล้ว พอหมดไปแล้วมันก็จบ พอจบไปแล้ว คําว่าจบ เวลามรรคผลมันทําลายกันแล้ว มันสัมปยุตเข้าไป สัมปยุตเข้าไป อรหัตตมรรค สัมปยุตเข้าไป วิปปยุตคลายตัวออก พอคลายตัวออก นิพพาน ๑ พอเป็นหนึ่งก็จบแล้ว

เพราะว่าสิ่งที่เราพูดกันอยู่นี้มันเป็นระหว่างก้าวเดิน ที่เขาบอกว่า “นิพพานเป็นอนัตตา ๆ” ถ้าจะมีอนัตตาต้องมีอัตตาก่อน ถ้าไม่มีอัตตาจะเอาอนัตตามาจากไหน ในเมื่อของที่ไม่มีอยู่แล้วมันจะมีขึ้นมาได้อย่างไร ฉะนั้น เรามีทิฏฐิมานะไหม ทุกคนมีความทุกข์ไหม นี่คืออัตตา ทีนี้พอมีอัตตาขึ้นมาก็มีความทุกข์กัน พอมีความทุกข์ขึ้นมาพระพุทธเจ้าถึงสอนอนัตตา สอนว่าสิ่งนี้มันไม่คงที่ โดยความเป็นจริงมันแปรปรวน มันแปรปรวนมันเป็นอนัตตา แต่ที่มันไม่เป็นอนัตตา เพราะพวกเราทุกข์แล้วเจ็บไง เก็บไว้ไง “อู้ฮู ! ซึ้ง อู้ฮู ! ทุกข์อันนี้มันซาบซึ้ง” นี่อัตตาตรงนี้ไง อัตตาที่เราปล่อยไม่ได้ ทั้ง ๆ ที่มันเป็นอนัตตา แต่มันไม่มีใครไปดูไปเห็นมัน

แต่เวลาพระพุทธเจ้าสอนขึ้นมา เราก็พิจารณาของเรา พอพิจารณาไป ฝึกฝนไป ฝึกฝนไปก็อนัตตา ๆ ตามตําราก่อน อนัตตาตามทางวิชาการก่อน เออ ! อนัตตา นี่พ่อแม่บอกว่า “ลูก ลูกอย่ากินนะ อาหารนี่มันเป็นโทษ ๆ” อืม ! แม่ว่าเป็นโทษ ไม่รู้เรื่องไง แม่ว่าเป็นโทษก็ยอมรับว่าเป็นโทษ แต่วันไหนแม่เผลอจะกิน พอกินเข้าไปแล้วมันทุกข์ไง กินเข้าไปแล้วมันท้องอืด ท้องเฟ้อ ถ้ากินยาพิษเข้าไปก็ต้องไปล้างท้อง มันก็เห็นโทษว่า อู้ฮู ! กินเข้าไปทุกข์ขนาดนี้ แม่พูดก็คือวิชาการ เวลาเราเป็นเองไง เราพิสูจน์ของเราเอง พอเป็นจริงขึ้นมา โอ้โฮ ! พอโอ้โฮ ! มันก็เข็ดน่ะสิ พอเข็ดมันรู้ของมัน เห็นไหม นี่อนัตตา

คําว่า นิพพานเป็นอนัตตา สรรพสิ่งเป็นอนัตตา มันมีอัตตาขึ้นมา พอเป็นอัตตา อัตตากับอนัตตามันเป็นระหว่างก้าวเดิน ระหว่างกิเลสกับมรรค เวลากิเลสมันถึงที่สุดแล้ว มันทําลายกันแล้ว มันไม่มีทั้งกิเลสและมันไม่มีทั้งมรรค ไม่มี แล้วสติมันคืออะไร สติเป็นมรรคองค์หนึ่ง สติชอบ ฉะนั้น บอกว่านี่มันก็เป็นพวกนกแก้ว นกขุนทองไง พระอรหันต์ สติเป็นอัตโนมัติ สติเป็นอัตโนมัติ ๆ มันก็อัตโนมัติเพราะเวลาที่ว่าที่หลวงตาพูด

เวลามันเสวยอารมณ์มันรู้ของมัน แต่เสวยนี่มันก็เป็นโลกแล้ว ถ้าเป็นโลกแล้วนะ จะบอกว่าสติเป็นอัตโนมัติ ก็เอาสติไปผูกกับพระอรหันต์ไว้ นิพพานกับสติผูกกันไว้ มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้ นี่รู้ไม่ชอบมันก็เลยยุ่งไปหมดเลย แต่นี้ส่วนใหญ่มันรู้ไม่ชอบ แต่รู้ชอบนะ รู้ชอบแล้วไม่เหลืออะไรเลย สติก็เป็นสมมุติ พอสติเป็นสมมุติก็ค้าน สติเป็นสมมุติเหรอ มันเป็นปรมัตถ์ อาการนี่เป็นปรมัตถ์หมด เป็นปรมัตถ์ ปรมัตถ์มันคืออะไร ปรมัตถธรรม เขาว่า “ปรมัตถธรรม ปรมัตถธรรม” เขาบอก ปรมัตถธรรม คือ บัญญัติ ว่าเป็นบัญญัติ คือ เป็นปรมัตถ์ แต่สําหรับนักปฏิบัตินะ ปรมัตถ์ คือ พ้นทุกข์ พ้นออกไป ถ้าพ้นออกไปนั่นมันคือจบ

ฉะนั้น สติที่เป็นอัตโนมัติ ๆ มันจําเป็นอะไร มันจําเป็นอะไรจะต้องบอกว่า ในเมื่อนิพพานแล้วมันเหลือสติล้วน ๆ สติเป็นอัตโนมัติ ถ้าสติมันก็กลับมาอัตตา อนัตตานี่ไง ถ้ามีอัตตาความยึดมั่น เพราะมีความยึดมั่น “โดยจิตใต้สํานึกไม่ใช่เรายึดมั่นหรอก เราศึกษาธรรมกันแล้ว เราเป็นคนดีทั้งนั้นแหละ ไม่ยึดมั่น ไม่ใช่ของเรา อะไรก็ไม่ใช่ของเรา ทุกอย่างไม่ใช่ของเราสักอย่าง ไม่มีใครเป็นของเราเลยนะ เราไม่เคยยึดมั่นอะไรเลย” นี่พูดแต่ปากนะ แต่จิตใต้สํานึกล่ะ ไม่ใช่ได้อย่างไรล่ะ ถ้าไม่ใช่เดินเข้าไปป่าช้าอย่ากลัว ไปไหนอย่ากลัว นี่บอกไม่ยึดมั่น เดินเข้าป่าช้าก็ไม่กล้า ไปทําอะไรไม่กล้าทั้งนั้นแหละ กลัว จิตใต้สํานึกโดยสัญชาตญาณมันกลัว

“นี่ก็เหมือนกันไม่ยึดมั่น ๆ” ไร้สาระ ถ้าไม่ปฏิบัติยังไม่รู้หรอก

แต่ปฏิบัติแล้วมันจะรู้จริงของมัน พอรู้จริงแล้วปัญญามันเกิดอย่างไร มันจะไปถอดถอนอย่างไร สิ่งที่มีอยู่มันก็มี มันมีของมันอยู่ แล้วถ้ามันไม่มีล่ะ ไม่มี ทําไมมันถึงไม่มี มันต้อง มีเหตุมีผลสิ ถ้าไม่มี ไม่มีอย่างไร พอไม่มีแล้วจะกลับมามีสติได้อย่างไร เพราะว่าสติหรือทุกอย่างมันต้องตั้งอยู่บนจิต แล้วในเมื่อจิตพระอรหันต์มันไม่มี จิตพระอรหันต์มันไม่มีภพ คือประสาเรา เราไม่มีแผ่นดิน เราจะปลูกบ้านบนอะไร บ้านเราจะไปปลูกที่ไหน แล้วจะไปปลูกคร่อมหลังคา คนอื่นหรือ ถ้าเราไม่มีที่ เราจะปลูกที่ไหน ถ้าไม่มีจิต สติมันเกิดอย่างไร มันไม่มีหรอก

“แล้วบอกสติอัตโนมัติ ๆ” สติอัตโนมัติมันก็ย้อนกลับมาทีแรก ที่ว่าเริ่มต้นภาษายังไม่ซับซ้อน ถ้าภาษายังไม่ซับซ้อนใช่ไหม เราก็บอกว่า จิตสะอาดบริสุทธิ์ มันคือจิตพระอรหันต์ จิตพวกเรามีกิเลสสกปรกในหัวใจ นี่จิตปุถุชน นี่จิตสะอาด ๆ

แต่พอเวลาปฏิบัติขึ้นไป เอาตามข้อเท็จจริงเข้าไปแล้ว ถ้าที่ไหนมีจิต ที่นั่นมีภพ ที่ไหนมีภพ มีภวาสวะ กิเลสตัวหนึ่ง กิเลสในอาสวะ ๓ อวิชชาสวะ กิเลสสวะ ภวาสวะ นี่มันมีภวาสวะ มีภพ มีสถานที่ ถ้ามีสถานที่นั่นก็คือกิเลสอันหนึ่ง ฉะนั้น ถ้ามีภพ มีจิตก็มีภพ เพราะจิตมีสถานที่ มีชื่อ มีที่หมาย มีทุกอย่าง นั่นคือภพหมด

มันไม่มีชื่อ ไม่มีที่หมาย ไม่มีอะไรทั้งสิ้น แล้วไม่มีอย่างไร ไม่มีไป ๆ เดี๋ยวก็กลายเป็นมิจฉาทิฏฐิไปไง หมดเกลี้ยงไปเลย สูญเปล่าไง

แต่นี้สูญมี สูญจากกิเลส สูญจากความยึดมั่นถือมั่น สูญจากทุก ๆ อย่าง แต่มีเพราะอะไร มีเพราะตามความเป็นจริง ฉะนั้น บอกว่าจิตนี้มันไม่มีวันสูญ ใช่ อย่าสับสนนะ เพราะว่าเวลาทางวิชาการเห็นไหม เราเรียนมา อย่างเด็ก ๆ ต้องเรียนตั้งแต่อนุบาล เรียนประถม เรียนมัธยม เรียนอุดมศึกษา เรียนมหาบัณฑิตต่าง ๆ ให้มันจบมา การปฏิบัติเริ่มต้นมันก็ต้องมีพื้นฐานขึ้นมา อย่างเช่น ภาษานี่เราสมมุติ ภาษาเป็นสมมุติบัญญัติ “ขันธ์ ๕” “ธาตุ ๔” “กิเลส” พูดถึงว่า “มรรค ๘” นี่มันเป็นภาษาที่เราจะต้องทําความเข้าใจ แล้วพอเวลา “มรรค” ขึ้นมา มรรคมันก็มี “โสดาปัตติมรรค” “สกิทาคามิมรรค” “อนาคามิมรรค” “อรหัตตมรรค” เวลาถ้าทางวิชาการพูดกันไม่รู้เรื่องจะแบ่งไม่ถูก

แต่ถ้าเป็นปฏิบัตินะ ฟังรู้เลย พิจารณาอะไร ถ้าในปฏิบัติ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺ คลมุตฺตมํ เวลาสนทนาธรรมกัน เขาจะถามว่าทําความสงบอย่างไร ถ้าจิตสงบแล้วพิจารณาอะไร แล้วพิจารณาอย่างไร เพราะพิจารณาขั้นต้น พิจารณาโสดาบัน พิจารณาอย่างไร เพราะมรรคมีอันเดียว เวลาปล่อยเข้าไปแล้ว มันจบลงอย่างไร

ฟังแค่นี้รู้ ถ้าตรงนี้บอกไม่ได้ เอ็งจะบอกนิพพานก็ไม่เกี่ยวแล้ว เพราะเอ็งไม่มีบาทฐาน เอ็งจะมีนิพพานไม่ได้ แต่ถ้าเอ็งจะมีนิพพาน นิพพานก็เรื่องของเอ็ง วางไว้ก่อน มาบอกพิจารณากายอย่างไร เป็นโสดาบันอย่างไร

ถ้าเป็นโสดาบันถูกนี่มีบาทฐาน ถ้าเป็นโสดาบันถูกจะมีสกิทาคามี ถ้ามีสกิทาคามีต้องมีอนาคามี มีอนาคามีก็จะมีพระอรหันต์ ถ้าไม่มีโสดาบันจะมีธรรมะที่ละเอียดขึ้นไปไหม จะมีไหม ก็เป็นมิจฉาทิฏฐิหมดไง แต่ถ้ามีอันแรกขึ้นมาเห็นไหม อันแรกเข้ามาอย่างไร ถ้าอันแรกเข้ามาปั๊บเรื่องธรรมะจะไม่มีการขัดแย้งกันแล้ว เพราะอะไร เพราะเรื่องธรรมะ พอเข้าธรรมได้ เพราะปัญญามันมาในทางเดียวกัน เพราะภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เข้าถึงชําระกิเลสมันมีอันเดียวกัน

“ฉะนั้น ที่เขาถามว่า ถ้าไม่มีจิตมันเหลือแต่สติล้วน ๆ ใช่หรือไม่คะ” ถ้าพูดบอกว่าใช่ก็เข้าทางเลย ถ้าบอกไม่ใช่ ไม่ใช่ก็ค้านโลกไปทั้งหมดเลย มันมีอยู่ ๒ ประเด็น ถ้าใช่ก็เข้าทางแล้ว คือบอกว่านิพพานแล้วมีสติล้วน ๆ ใช่ไหมคะ เราก็บอกไม่ใช่ ไม่ใช่ แล้วนิพพานเป็นอย่างไรคะ มันก็ว่ากันไปใช่ไหม

คําถามเดี๋ยวนี้ถามกระชับ ๆ สั้น ๆ แค่นี้เองนะ แต่คนพูดมากก็ผิดมาก ถ้าถามมากให้ตอบมาก เพราะตอบนะ ถ้าคนไม่มีหลักนะ วันนี้โกหกเรื่องนี้ พรุ่งนี้โกหกเรื่องต่อไป วันต่อไปก็โกหกเรื่องต่อไป โกหกไป ๆ จนจําไม่ได้ว่าโกหกเรื่องอะไร เรื่องโกหกจะมาพันกันตายเลย แต่ถ้ามีหลักนะ หลักก็คือหลัก ทีนี้คําว่าหลัก เวลาตอบปัญหานี่อยู่ที่จริต จริตของคนอย่างนี้ต้องแก้อย่างนี้ แต่หลักมันไม่เคลื่อน หลักก็คือหลัก

ฉะนั้น นิพพานไม่มีจิต พระอรหันต์ไม่มีจิต แต่นิพพานแล้วก็ไม่ใช่สติล้วน ๆ เพราะว่ามรรคญาณ อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ อาสวะสิ้นไป นี่จิตมันโดนทําลายลง อาสเวหิ จิตฺตานิ จิตเห็นไหม จิตเป็นผู้วิมุตติ จิตเป็นผู้วิมุตติ คือ จิตมันทําลายตัวมันเอง ไม่ได้เข้า เขาว่าถ้าจิตเข้านิพพาน นิพพานมีอยู่แล้วต้องเข้านิพพาน บ้านมีอยู่แล้วต้องเข้าบ้าน เข้าบ้านก็อาศัยบ้านคนอื่นอยู่น่ะสิ ทําไมไม่ทําลายของตัวเองล่ะ

ถ้ามันทําลายจิตทั้งหมดแล้ว จิตมันโดนทําลายหมดแล้ว ทีนี้ทําลายไปแล้วมันก็พ้นไป พ้นจากวัฏฏะ ไม่มีร่องไม่มีรอย มารหาไม่เจอ ใครก็ควบคุมไม่ได้ ไม่มีใครหาร่องรอยนี้เจอ มันไปหมดแล้ว แล้วไปอย่างไร พอมันพ้นไปแล้ว แล้วมันจะกลับมามีสติทําไมอีก อ้าว ! ก็มาถึงที่นี่แล้ว รถก็จอดอยู่นู่น มาถึงที่นี่แล้วก็จอดนั่งอยู่ในรถไม่ยอมขึ้นมา แล้วบอก “หลวงพ่อเอาอีกแล้วนะ หลวงพ่อไม่รัก หลวงพ่อไม่รัก หลวงพ่อรัก หลวงพ่อต้องว่าหนูดี เพราะหนูนั่งอยู่ในรถ”

เอ็งนั่งอยู่ในรถ เอ็งก็อยู่ในรถเอ็งนั่นล่ะ เขาขึ้นมาบนศาลากัน เขาคุยกันอยู่บนศาลา ถ้าเอ็งอยู่ในรถก็อยู่ในรถ ก็ยึดสติไว้ไง ถ้าไม่ปล่อยมรรคมา มรรคสามัคคี มรรครวมตัว มรรคสมุจเฉทปหานมา มึงจะรอดมาได้อย่างไร ถ้ามึงรอดมาแล้ว มึงจะกลับไปเอามันอีกหรือ ถ้ากลับไปเอาอีกก็สติอัตโนมัติไง พอไปถึงแล้วนะ กอดไว้เลยไม่ยอมปล่อย นี่เป็นของฉัน ๆ ก็ติดอยู่นั่นน่ะ ไม่มี ! ฉะนั้น ถ้ารู้ชอบแล้วไม่เหลืออะไรเลย

สิ่งที่เหลือนะ เวลาเราพูดกัน เวลาสอนนี่สําคัญ เวลาสอนใช่ไหม เวลาสอนมรรคหยาบ มรรคละเอียด ทีนี้คําว่ามรรคหยาบ มรรคละเอียด มันก็ละเอียดเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา อยู่ที่ผู้ประพฤติปฏิบัติ ผู้ที่มีวุฒิภาวะจะรับรู้ได้ ฉะนั้น วุฒิภาวะจะรับรู้ได้ เพียงแต่เราปฏิบัติใช่ไหม เวลาปฏิบัติมันก็สงสัยไปหมดแหละ มันสงสัยนี่ทุ่มไปทั้งตัว

จะเปรียบเทียบปัญญานี้เป็นอวิชชาก็ได้ เป็นมารก็ได้ แต่ความจริงแล้วมันก็เป็นมารแบบหยาบ ๆ เวลามันชําระไปแล้วนะ มารชําระแล้วหมดแล้วขาดหมดเลย โสดาบันขาดหมดเลย แล้วพิจารณาไปก็เจอมารอีก อ้าว ! มารอะไรล่ะ อ้าว ! นั่นหลานมาร นี่ลูกมาร นั่นพ่อมาร นั่นปู่มาร มารมันมีครอบครัวของมัน ครอบครัวของมาร มันก็มีลูก มีหลานของมันที่จะมาครอบครองอาณาจักรในหัวใจของเรา

ฉะนั้น เราพิจารณาไปเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป มันเข้าใจได้ มันอธิบายได้ เพียงแต่ว่ามันต้องอธิบายคนที่ปฏิบัติแล้ว มันแบบว่ามันรับกันได้ เหมือนรับมุขกันได้ ถ้าเรามีวุฒิภาวะ เราจะรับมุขได้ เราเข้าใจได้ แต่ถ้าเราไม่มีวุฒิภาวะเลย เวลาครูบาอาจารย์ให้มุขมานี่รับไม่ได้ เข้าใจไม่ได้ มันก็เลยงง พองงขึ้นมานี่ไม่รู้ว่า อาจารย์พูดผิด หรือลูกศิษย์ฟังผิดไง ระหว่างพูดผิดกับฟังผิด ถ้าพูดผิด ฟังผิด ก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ

“นี่พูดถึงว่านิพพานเหลือแต่สติ” เราบอกว่าถ้ารู้ชอบแล้วไม่เหลือ ไม่เหลือหรอก ฉะนั้น สิ่งที่ไม่เหลือ ที่พูดนี้พูดโดยหลักการ เพราะเราไม่ลงรายละเอียด ถ้าลงรายละเอียดแล้ว เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์กัณฑ์หนึ่ง มันก็ตั้งแต่ปุถุชนถึงสิ้นกิเลสทุกกัณฑ์ ฉะนั้น เวลาสิ้นกิเลสทุกกัณฑ์ มันต้องมีที่มาที่ไปไง อย่างเช่น จะทําสมาธิอย่างไร ทําสมาธิแล้วได้ หรือไม่ได้ ทําสมาธิแล้วหัดฝึกใช้ปัญญาเป็นไหม

ถ้าใช้ปัญญายังล้มลุกคลุกคลานอยู่ มันก็เป็นโลกียปัญญา มันต้องฝึกนะ ไม่ใช่ปัญญาเป็นแคปซูล กินปัญญาเข้าไปแล้วจะเป็นพระอรหันต์ ปัญญาก็ต้องฝึกเหมือนกัน ปัญญานี่ฝึก ฉะนั้น เวลาจิตสงบแล้ว เราหัดฝึกใช้ปัญญา หลวงตาบอกว่าโดยหลักเป็นอย่างนี้ แต่เราอ้างหลวงตา หลวงตาบอกว่า “สมาธิฆ่ากิเลสไม่ได้ ต้องใช้ปัญญา แต่ปัญญาก็เกิดเองไม่ได้ ถ้าไม่ฝึกหัด”

ถ้าไม่ฝึกหัด ถ้าพูดถึงทําสมาธิจนสมบูรณ์แล้ว ปัญญามันจะเกิดเอง แล้วก็นั่งรอ เหมือนจะกินแคปซูล ปัญญานี่กินเข้าไปแคปซูลหนึ่ง ถ้าไม่ได้ก็ ๕ แคปซูลเดี๋ยวปัญญามันจะเกิด ไม่ใช่ ต้องฝึกฝนเองหมด ถ้าฝึกฝนนะ พอฝึก เราฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาอย่างนี้ ปัญญาฝึกฝนจนชํานาญ พอชํานาญขึ้นมาเห็นไหม ถ้าฝึกฝนยังไม่ชํานาญ กิเลสมีกําลังมากกว่า พอเราฝึกฝนจนชํานาญ มันกึ่งแล้ว ๕๐ - ๕๐

ปัญญา ๕๐ เป็นธรรมล้วน ๆ กิเลส ๕๐ กิเลสล้วน ๆ ต่อสู้กัน เราก็มีทางก้าวเดิน แล้วฝึกฝนมากขึ้นไปนะ จาก ๕๐ เปอร์เซ็นต์จะเป็น ๖๐ เปอร์เซ็นต์ กิเลสก็เหลือ ๔๐ ก็ ๗๐ - ๓๐ ๘๐ - ๒๐ มันก็ขยันไปเรื่อย ๆ แต่ถ้าเราขี้เกียจหรือเวลาจิตมันเสื่อมเห็นไหม พอเวลาจิตเสื่อม ปัญญา ๘๐ เปอร์เซ็นต์มันก็ถอยมาเหลือ ๗๐ กิเลสมันก็เพิ่มขึ้นมา ๕๐ ๖๐ ๗๐ ปัญญาก็ลดน้อยลงมาจนเป็นปุถุชนเลย จนเป็นกิเลสล้วน ๆ เลย

ระหว่างฝึกหัดใช้ปัญญามันเป็นอย่างนี้ มันต้องมีสมาธิขึ้นมา แล้วปัญญามันก็จะเกิดขึ้นเพราะมีสมาธิ พอสมาธิ พอเกิดปัญญาขึ้นมามันก็จะมีกําลังขึ้นมา ต่อสู้ขึ้นไป คําว่ากิเลสมันเหลือ ๒๐ - ๓๐ นี่รู้ได้อย่างไร รู้ได้ว่าภาวนาง่ายขึ้น ภาวนาสะดวกสบายขึ้น แล้วมีความสุข มีความร่มเย็น กิเลสมันไปหลบซ่อนอยู่ แต่จิตใจรื่นเริงมาก แต่อย่าชะล่าใจนะ ถ้าชะล่าใจมันถอยมันเสื่อมได้ เพราะมันเป็น สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมะยังเจริญแล้วเสื่อมอยู่ในอนัตตา

แต่พอถ้ามันขาด สมุจเฉทปหานเป็นธรรมแท้ ๆ ที่เราใช้คําว่า ธรรมเหนือโลก ธรรมเหนือโลก นี่ธรรมะเหนือธรรมชาติ เพราะ ธรรมชาติ คือ วัฏฏะ ธรรมชาติ คือ การเกิดและการตาย นี่ธรรมเหนือโลก ธรรมะเหนือธรรมชาติ ถ้าเหนือธรรมชาติมันพิจารณาไป พิจารณาจนมัน ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ นี่ธรรมะ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เลย มรรคนี่รวมตัวสมุจเฉทปหานขาด พอขาดมันเป็นอกุปปธรรม

สิ่งที่เราทําอยู่นี่เป็นกุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา คือ กุปปธรรม เจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญเขาเรียกว่า กุปปธรรม อนัตตา คือ กุปปธรรม แต่เวลามันขาดไปแล้วมัน “อะ” อะ คือ อฐานะ อฐานะการเปลี่ยนแปลง ไม่มีการเปลี่ยนแปลง ไม่มีการเคลื่อนที่ โสดาบันเป็นโสดาบันตลอดไป คนเป็นโสดาบันแล้วตายไปจะเกิดชาติไหน เกิดสถานะไหน ก็เป็นโสดาบันตลอดไป เป็นโสดาบันอีก ๗ ชาติคือต้องสิ้นกิเลสตลอดไป พอเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามีนี่อกุปปะ อกุปปะ คือ ไม่มีถอย ๆ

แต่ถ้าเป็นปุถุชนมันถอย พอมันถอยขึ้นมานี่เราต้องฝึกหัดของเรา เรามีปัญญาของเราขึ้นไป ฉะนั้น สิ่งที่มันเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ เราทําของเรา ต้องฝึกหัด การว่าฝึกหัด ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นครูบาอาจารย์ที่จริงท่านจะเสริมอย่างนี้ เสริมให้เราฝึก ให้เราหัด ให้เราเป็นจริงของเราขึ้นมา ถ้าเราเป็นจริงขึ้นมานะ นี่คือพยานไง พยานเห็นไหม ดูสิ เราพูดบ่อยว่าเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการธัมมจักฯ

“อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ”

มันปลื้มใจไง พอพระพุทธเจ้าเทศนาว่าการ พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นสงฆ์องค์แรก ของโลก พระพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมแล้วมีผู้รู้ตาม มันปลื้มใจไง

เวลาหลวงปู่มั่นท่านสอนลูกศิษย์ลูกหามาเยอะ แล้วก่อนที่มาเจอหลวงตา แต่ท่านพยากรณ์ไว้ด้วยอนาคตังสญาณของหลวงปู่มั่น ท่านพูดไว้กับหลวงปู่เจี๊ยะ แล้วหลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้เราฟังเอง “มันจะมีพระหนุ่ม ๆ แล้วจะบรรลุธรรมตามเรา แล้วจะเป็นผู้ที่เป็นประโยชน์กับศาสนามาก” นี่พูดกับหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะอุปัฏฐากอยู่ที่เชียงใหม่ เวลามีพระเข้ามา “ใช่องค์นี้ไหม” หลวงปู่มั่นบอก “ไม่ใช่” “ใช่องค์นี้ไหม” หลวงปู่มั่นบอก “ไม่ใช่” พอหลวงตา เข้ามา หลวงปู่เจี๊ยะถามว่า “ใช่องค์นี้ไหม” หลวงปู่มั่นไม่พูด เงียบ

แล้วพอเวลาสอนไปจนหลวงตาท่านขึ้นไปเสนอผลงานที่พิจารณาไง พิจารณาเวทนาจนขาดหมด นี่โสดาบัน พอขึ้นไปรายงานหลวงปู่มั่น “เออ ! จิตมันไม่เกิด ๕ อัตภาพเว้ย จิตมัน เกิดหนเดียวแหละ” นี่ได้หลักแล้วเห็นไหม เราจะบอกว่าหลวงปู่มั่นท่านปลื้มใจ ท่านดีใจ นี่ไงเวลาคนปฏิบัติแล้ว ถ้ามีใครรู้ตามมันเป็นพยานต่อกัน หลอกไม่ได้หรอก ถ้าหลอกนะ นี่เรานั่งหลอกโยมทุกวัน แล้วพอโยมปฏิบัติเป็นโสดาบันขึ้นมา โยมจะมาชี้หน้าด่าเลยล่ะ “พระโกหก พูดไม่เป็นความจริง” ถ้าโยมเป็นจริง โยมจะมาชี้หน้าด่าเลย “ไอ้พระโกหก ไอ้พระโกหก”

แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ ปฏิบัติขึ้นมาแล้วมันจะชนกัน พอชนกันนะ หลวงตาท่านท้าประจํา เวลาอยู่ที่บ้านตาดท่านจะปลุกเร้าพระลูกศิษย์บอกให้ปฏิบัติมา “จําคําของผมไว้นะ” นี่คือหลวงตาท่านพูด “จําคําของผมไว้นะ ถ้าใครปฏิบัติมา มาถึงตรงนี้แล้วจะมากราบศพ” ถ้าใครปฏิบัติมาถึงธรรมของท่านไง จะไปกราบศพท่านตลอด จําคํานี้ไว้นะ ถ้าใครปฏิบัติมาถึงแล้ว มันจะมากราบศพ

แต่ตอนที่ท่านเทศน์อยู่ มันยังค้านอยู่ในใจไง ฟังแล้วไม่รู้ เพราะเรายังกิเลสเต็มอยู่ในหัวใจใช่ไหม ฟังแล้วก็งง จริง ไม่จริง จริง ไม่จริง จริง ไม่จริง แต่ท่านท้าเพื่อจะปลุกเร้าให้เรากระทําไง “จําไว้นะ ถ้าใครปฏิบัติมาถึงตรงที่เราพูดแล้ว มันจะมากราบศพทีหลัง” แต่ตอนที่พูดอยู่นี่ มันค้านอยู่ในหัวใจ

นี่ก็เหมือนกัน ฉะนั้น สิ่งที่ถามมา เราตอบเพราะว่าเป็นการถามมา แต่ถ้าจริง ๆ แล้วไม่ต้องตอบก็ได้ เพราะใครปฏิบัติถึงนิพพาน คนปฏิบัติ คนถามนี่ทําสมาธิเป็นหรือเปล่า คนถามนี่ทําสมาธิได้หรือเปล่า แล้วจิตสงบไหม จริง ๆ ไม่ต้องตอบก็ได้ แต่ในเมื่อถามมา ถามมาใช่ไหม แล้วเราก็อยากจะพูดไว้เป็นหลักเกณฑ์

ก็บอกไว้แล้วว่า “อาจจะไม่นาน” อาจจะไม่นานหมายความว่า “ไอ้การตอบปัญหา - ถามปัญหานี่ต่อไปจะยกเลิกก็ได้ เพราะว่าคิดว่าตอบปัญหามาพอแรงแล้ว ถ้าต่อไปอาจจะยกเลิก คือเลิกตอบปัญหาทางอินเตอร์เน็ตไง” เอวัง

๗

จิตเป็นได้หลายอย่าง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓ มกราคม ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๗๕๗. ควรละจิตไปเลยหรือไม่ครับ

เขาถามนะ “ควรละจิตไปเลยหรือไม่ครับ” วันหนึ่งผมพิจารณากายจนมันปล่อย แล้วมันเป็นภพโล่ง ๆ ผมเอาใจตั้งไว้ที่กลางหัวอก แล้วพิจารณาจิตอยู่ตรงกลางหน้าอกไปเลยครับ เห็นจิตมันส่งออกเป็นห้วง ๆ เป็นขณะ ๆ แล้วมันก็ย้อนไปอดีต เพื่อไปหาสัญญาที่เก็บไว้ในใจ แล้วเมื่อมันปรุงความคิด มันก็ไปในอนาคต เพื่อกินอารมณ์ฟุ้งซ่านที่เกิดขึ้น ผมนั่งพิจารณาไปเรื่อย ๆ ก็เห็นแต่กระบวนการของจิตเป็นอย่างนี้ตลอด ก็เลยปลงว่า “เอ้ ! จิตมันเป็นของมัน ก็เป็นของมันไปแบบนี้เอง”

ทันใดนั้นเองจิตก็วูบลง คือมันไม่มีอะไรให้ติดข้องใจเลยครับ คราวนี้ไม่มีอดีต ไม่มีอนาคต และก็ไม่เป็นปัจจุบันด้วย มันไม่เหมือนปัจจุบัน มันไม่เหมือนอัปปนาสมาธิ เพราะอัปปนาสมาธิไม่มีอดีต ไม่มีอนาคต แต่มันมีปัจจุบัน รู้อยู่ในปัจจุบัน ที่ผมกล่าวว่าไม่มีปัจจุบัน เพราะมันไม่มีอะไรเลย มันก็เลยไม่มีเรื่องมีราว ไม่มีประธาน ไม่มีกิริยา ไม่มีกรรม เสมือนไม่มีความเป็นเรา เรื่องราวต่าง ๆ จึงไม่มีเรื่องเลย เวลาอดีต อนาคต ปัจจุบันก็ไม่มี สภาวะแบบนี้คงอยู่พักหนึ่งแล้วก็หายไป ผมอยากเจอสภาวะแบบนี้อีก แต่ก็ไม่ได้เจออย่างนี้อีกเลย ขอโอกาสถามหลวงพ่อว่า

๑. จิตนี่แหละคือธรรมชาติที่เป็นทุกข์ เพราะมันส่งออกไปรู้อะไรต่าง ๆ ข้างนอกตลอด มันรู้สิ่งที่ออกไปสัมผัสเป็นจํานวนมาก แล้วมันก็เข้าใจผิดในเรื่องราวต่าง ๆ ไปด้วยตัวมันเอง เช่น จิตมันเข้าใจผิดว่า ตัวเองคือเรา ทุกครั้งที่มันส่งออก กระบวนการของขันธ์ ๕ ทํางานเร็วมาก แล้วเกิดเวทนาที่ฐานที่ตั้งของจิต คือกึ่งกลางหน้าอก จิตก็หลงว่า เวทนาคือเรา ครบกระบวนการของขันธ์ ๕ แล้วก็เกิดความคิด กายก็ทําตามความคิดทันที จิตก็เข้าใจ ผิดว่า กายเป็นเราอีก ผมว่าจิตนี่แหละเป็นทุกสิ่งทุกอย่างของความทุกข์ ถูกไหมครับ

๒. ผมว่าจิตนี้ไม่ควรไว้ใจเลย เพราะความเป็นจิต และผลผลิตของจิตที่ออกมาก็เป็นสมมุติบัญญัติ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ไม่เคยเป็นความจริงเลย จริงไหมครับ

๓. จากอารัมภบทข้างต้น ผมว่าสภาวะที่ไม่มีเรื่องเวลามาเกี่ยวข้องกับภพ คือ ไม่มีอดีต ปัจจุบัน อนาคต แต่ก็รู้ได้คิดได้ โดยที่ไม่มีเวทนาเกี่ยวข้อง คือ การทิ้งจิตหรือเปล่า หรือคืออาการอะไรครับ

๔. เมื่อผมวิปัสสนาไปเรื่อย ๆ ยิ่งมั่นใจว่า จิตนี่แหละพาเราทุกข์ไม่จบสิ้น ถ้าเราทิ้งจิต ไป เพราะเสี้ยนหนามที่ทําให้ปวดแสบปวดร้อน และทุกข์ร้อนตลอดเวลา ก็คือจิตนี่เอง ผมก็รู้สึกสองจิตสองใจ กล่าวคือ กลัว ทั้ง ๆ ที่ผมว่า ผมก็ทิ้งจิตมาแล้วหนึ่งครั้งตามคําถามข้อ ๓. คือกลัว เพราะตลอดชีวิต ก็ใช้ชีวิตโดยต้องมีจิตเข้ามาเกี่ยวข้องโดยตลอด ในฐานะที่มันสร้างความเป็นตัวตนของเรา

แต่มาวันนี้รู้ว่าถ้าเชื่อจิต ชีวิตจะอยู่กับสมมุติบัญญัติตลอดไป และจะสร้างแต่ทุกข์ และจะไม่มีวันจบสิ้น แต่ก็กลัวถ้าจะทิ้งจิตไป ทั้ง ๆ ที่ผมว่าผมเคยละจิตตามข้อ ๓. เป็นระยะเวลาสักพัก ก็ไม่เห็นจะเป็นอะไร รู้ได้ คิดได้ แต่ไม่มีเรื่องเวลาเข้ามาเกี่ยวข้อง ไม่ทราบว่าจะต้องทําอย่างไรจึงจะดีงามถูกต้อง ขอความเมตตาจากหลวงพ่อด้วยครับ

ตอบ : ข้อที่ ๑. ก่อนนะ นี่แหละจิต “เขาว่าจิตปัจจุบันควรจะทิ้งจิตไปเลยหรือไม่” เอากระบวนการนี้ก่อน “ควรจะทิ้งจิตไปเลยหรือไม่”

การว่า การทิ้งจิต และ การไม่ทิ้งจิต มันเป็นอดีต อนาคต อีกนั่นแหละ แต่ถ้าเราพิจารณาไปเป็นปัจจุบันตลอด สิ่งใดมี สิ่งนั้นคือตัวมัน ถ้าสิ่งที่มีตัวมัน เราพิจารณาไปเลย เราควรจะทิ้งจิตหรือไม่ทิ้งจิต ถ้าบอกเราทิ้งจิตไปเลย กิเลสมันจะอ้างว่าจิตมันไม่มี ถ้าเราจะทิ้ง มันบอกมันไม่มี แต่ถ้าเราไม่ทิ้ง เราบอกเราทิ้งจิตไม่ได้ จิตมันก็จะขี่เรา ฉะนั้น เราจะต้องให้เป็นปัจจุบันอย่างเดียว

ถ้าเป็นปัจจุบันอย่างเดียว อย่างเช่น กรณีที่ว่าเวลาเราพิจารณาไปอย่างข้อ ๓. ที่ว่า “ทิ้งจิตไปแล้ว จิตมันไม่มี” การทิ้งไปขนาดไหนนะ ถ้ามันเป็นจริงนะ เวลากายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ แล้วจิตรวมลง จิตรวมลงนี่จิตไม่มี ยถาภูตัง คือ รู้ว่าขาด มันมีญาณทัสสนะอีกตัวหนึ่ง มันจะมีญาณทัสสนะเห็นไหม คือมันมี แต่ถ้าบอกว่า “มันไม่มี หรือมันมี” มันยังเป็นวัตถุ ยังเป็นแร่ธาตุอยู่ ยังเป็นสมมุติอยู่ ว่าอย่างนั้นเลย

“ฉะนั้น จะต้องทิ้งจิตไปหรือไม่” แต่ถ้าโดยหลักแล้วต้อง แต่ถ้าบอกว่าต้องปั๊บ มันก็จะปฏิเสธเลยนะ “เราทิ้งแล้ว ๆ ๆ” โอ้โฮ ! กิเลสนี่ร้ายมาก กิเลสนี่บอกมันไม่ได้นะ จะบอกมันก่อนไม่ได้ มันต้องรู้ของมันเองใช่ไหม บอกว่าต้องทิ้งจิตไปเลยนะ มันก็เป็นเหมือนที่เราพูดถึง มันมีหลายสํานักเขาบอกว่า “มันต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้น” มันเป็นอย่างนั้นไม่ได้หรอก คือมันเป็นอย่างนั้นไม่ได้

เพราะว่าถ้าเป็นแบบนั้น มันก็สร้างภาพไง มันก็สร้างให้เป็นแบบนั้น พอสร้างให้เป็นแบบนั้น ถ้าทําแบบนั้นจะเป็นเห็นไหม หลายสํานักมากจะบอกว่า “ต้องทําแบบนี้ทําอย่างอื่นไม่ได้ ต้องทําแบบนี้ทําอย่างอื่นไม่ได้” ถ้าทําอย่างอื่นไม่ได้ ฉะนั้น คนเรามันก็ต้องมีความรู้สึกเหมือนกันทุก ๆ คนสิ ทําไมคนมีความคิดแตกต่างหลากหลายล่ะ ทีนี้ความแตกต่างหลากหลาย มันก็มาจากจริตนิสัยของคน

“นี่ก็เหมือนกันจะต้องทิ้งจิตไหม” ต้อง ! แต่ถ้าทิ้งจิตทิ้งอย่างไร ถ้าบอกว่าทิ้งจิตปั๊บมันก็สร้างกระบวนการเลยว่า “ต่อไปนี้จิตไม่เอานะ จะทิ้งอย่างเดียวเลย จะทิ้งอย่างเดียวเลย” มันก็เหมือนกับเราปฏิเสธผู้ต้องหา เราปฏิเสธผู้กระทําผิด เราบอกมีการกระทําผิด ถ้ามีการกระทําผิดแล้วใครเป็นคนทํา มันต้องสาวไปหาผู้ทํา แล้วผู้ทําพอจับมันได้แล้วมันบอกว่า “ฉันไม่ได้ทํา ฉันไม่ได้ทํา” มันจะบอกว่าฉันไม่ได้ทํา ฉันไม่ได้ทํา ก็ต้องพิสูจน์กันว่าทําหรือไม่ทํา

“นี่ก็เหมือนกันจะต้องทิ้งจิตไหม” ต้อง ! แต่ทิ้งอย่างไร นี่อยู่ตรงนี้ไง แต่ทิ้งอย่างใด มันต้องพยายามหาก่อน พยายามหาว่าใครจะเป็นคนทิ้ง ทิ้งอย่างไร ทิ้งแล้วเหลืออะไร ถ้าทิ้งแล้วเหลืออะไรนี่ยังทิ้งไม่ถึงที่สุด ถ้าทิ้งโดยที่ไม่มีอะไรเลย อันนั้นล่ะใช่ ทิ้งโดยที่ไม่มีอะไรเลย แต่ต้องทิ้ง แต่ทิ้งอย่างใด ถ้าบอกต้องทิ้งปั๊บ มันจะบอกว่า “ฉันจะทิ้ง ฉันจะทิ้ง” แล้วก็บอกว่า “ฉันทิ้งแล้ว ฉันทิ้งแล้ว” คือไม่มี กิเลสนี่ร้ายมาก

นี่ไงเวลาครูบาอาจารย์เทศนา หลวงปู่มั่นท่านจะเทศน์เลยนะ ท่านบอกแต่เหตุไม่เคยบอกผลเลย หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติมา หลวงตาท่านพูดอย่างนี้นะว่า “หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยบอกว่าท่านเป็นพระอรหันต์” ท่านไม่เคยบอก หลวงปู่มั่นไม่เคยพูดเลยว่าท่านเป็นพระอรหันต์ แล้วหลวงปู่มั่นไม่เคยบอกว่าท่านทิ้งกิเลส หลวงปู่มั่นไม่เคยพูดเลย แต่พระลูกศิษย์ทั้งหมดเชื่อ เชื่อว่าหลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ แต่ตัวท่านเองไม่เคยพูดนะ ตัวท่านไม่เคยบอกว่าท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านบอกท่านละกิเลสได้ ท่านไม่เคยพูดเลย

ถ้าพูดปั๊บมันก็มีประเด็นใช่ไหม ถ้าท่านบอกว่า “เราเป็นพระอรหันต์ เราปฏิบัติอย่างนั้นแล้วเป็นพระอรหันต์” คนมันก็จะจับตรงนั้นไปสร้างภาพว่า “อ๋อ ! ถ้าเป็นพระอรหันต์ต้องเป็นแบบนี้” เออ ! เป็นแบบนี้ มันก็เป็นเหตุล่ะ หลวงปู่มั่นท่านฉลาดมาก

หลวงตาท่านบอกว่า ตั้งแต่อยู่กับหลวงปู่มั่นมา ท่านไม่เคยบอกว่า ท่านสิ้นกิเลส แล้วท่านก็ไม่เคยบอกว่า ท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านไม่เคยบอกว่า ท่านเป็นอะไรเลย แต่เหตุผลที่ท่านเทศน์ โอ้โฮย ! มันฟัง จุ๊ ๆ ๆ เหตุผลที่ท่านเทศน์ เหตุผลอันนั้นมันฟ้องว่าจิตใจดวงนั้นมันประเสริฐ มันดีแค่ไหน จิตใจดวงนั้นถ้ามันไม่มีประสบการณ์อย่างนั้น มันจะบอกเหตุการณ์อย่างนั้นออกมาได้อย่างใด แต่ท่านไม่เคยบอกว่า ท่านเป็นอะไรเลยนะ

ฉะนั้น อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเป็นครูบาอาจารย์เวลาท่านเทศนาว่าการส่วนใหญ่แล้ว ท่านจะพูดเรื่องเหตุนะ เหตุเห็นไหม ในพระไตรปิฎกนี่เหตุทั้งนั้นเลย อริยสัจ คือ เหตุ คือ การกระทํา เป็นเทคนิคทั้งนั้นเลย แต่ผล นิพพาน คือ พ้นไป เวลาบอกก็บอกว่า นิพพาน แต่ไม่เคยอธิบายว่า นิพพานเป็นอย่างใด

มีพระไปถามมาก “นิพพานเป็นอย่างใด ๆ” พระพุทธเจ้าก็พยายามยกตัวอย่างเท่านั้นเอง พอยกตัวอย่างนี่เป็นตุ๊กตานะ พระกระโดดกอดตุ๊กตาเลย “นิพพานเป็นอย่างนี้ นิพพานเป็นอย่างนี้” นิพพานก็เลยเป็นสมมุติไปเลย ก็ตุ๊กตา “วิมุตติ วิมุตติ” มันพ้นไปแล้วเอามาพูด ถ้าพูดเป็นสมมุติเลย อ้าปากเป็นสมมุติเลย สมมุติบัญญัติทันที

ฉะนั้น ก็พระไปถาม พอพระไปถาม ท่านก็สมมุติ สมมุติก็ตุ๊กตา ตั้งตุ๊กตาให้เห็น ตุ๊กตาเป็นอย่างนี้นะ เราก็กระโดดกอดตุ๊กตาเลยนะ อ๋อ ! นิพพานเป็นแบบนั้น ทีนี้นิพพาน ก็เลยเป็นรูปแบบ “นิพพานเป็นอย่างนั้น นิพพานเป็นอย่างนั้น” ว่ากันไป จะบอกว่า “ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็น เวลาบอกเขาเรียกว่าเป็นอุบาย อุบายแนะนํา แล้วพยายามจะลงให้เข้ามาให้ได้ แต่พอเอ๊อะ ! ไม่ถามอีกเลยนะ พอเอ๊อะ ! แล้วไม่ถามอีกเลย แหม ! แล้วมองแล้วมันยิ้มกริ่ม ๆ นะ อืม ! เวลามองแล้ว แต่ไม่ถามอีกเลย นั่นล่ะใช่”

แต่ถ้ายังอธิบายเป็นนกแก้ว นกขุนทอง แต่ ! แต่พวกเราปฏิบัติเห็นไหม เราก็หวังพึ่งครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านก็ต้องคอยชี้นําคอยบอก แต่ครูบาอาจารย์ที่เป็น ท่านจะบอกแล้วให้เราทําเข้ามา แต่ถ้าบอกโดยที่ว่าผลเป็นอย่างนั้น ๆ อันนั้นเวลาเราสงสัยไง เรามันต้องถกกัน เวลาถกกันถ้ามีธรรมเป็นแบบนี้ ถ้ามีธรรมจะอธิบายถึงเหตุและผล เหตุ และผลรวมลง คือ ธรรม เหตุและผล มรรค ๔ ผล ๔ ไง

อรหัตตมรรค อรหัตตผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล ทําไมไม่ใช่นิพพาน ๑ ล่ะ อรหัตตมรรค คือ เหตุนะ อรหัตตผลเห็นไหม เหตุและผลรวมลงสําเร็จกระบวนการทั้งหมด นิพพาน ๑ เป็นธรรม พอนิพพาน ๑ แล้วไม่ขยับแล้ว แต่เหตุและผลมีการกระทํา ฉะนั้น มีเหตุและผล เห็นไหม โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล เหตุและผลรวมลงแล้วถึงเป็นอกุปปธรรม คือ ไม่มีการเปลี่ยนแปลง

“ฉะนั้น สิ่งที่ว่าจะต้องทิ้งจิตไหม” ต้องแน่นอน แต่ ! แต่ถ้าบอกต้องแน่นอนปั๊บ มันก็จะเกิดกระบวนการกระทําว่าทิ้ง เรามันก็ทําให้แบบว่า เราไม่ละเอียดพอ พอเราไม่ละเอียดพอ พอทิ้งไปนี่การปฏิบัติแบบอัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยคเป็นอย่างนี้ กามสุขัลลิกานุโยค คือ ความสุข ความสงบ ความระงับ ความพอใจ ติด ! อัตตกิลมถานุโยคนี่ทิ้ง ๆ ๆ อัตตกิลมถานุโยคจะทําให้ได้ ๆ แล้วมันก็เป็นอัตตกิลมถานุโยคก็ตะครุบเงา ๆ ๆ ถ้ามัชฌิมา-ปฏิปทาลงอย่างไร ถ้ามัชฌิมาปฏิปทามันจะเป็นความจริงของมัน ถ้าความจริงของมัน มันจะรู้ของมัน

“ฉะนั้น เราจะเน้นไง เน้นว่าควรละจิตไปเลยหรือไม่ครับ” มันต้องละด้วยเหตุด้วยผล ด้วยเราจับขันธ์ ๕ เห็นไหม สติปัฏฐาน ๔ จับกาย จับเวทนา จิต และ ธรรม จับสิ่งใด สิ่งหนึ่งแล้วพิจารณามัน เพราะกิเลสนี้เป็นนามธรรม พอกิเลสเป็นนามธรรมอาศัยสิ่งนี้เป็น การแสดงออก กิเลสนี้เป็นนามธรรมนะ เวลาเราอยาก พอเราเสพสุขแล้ว เราก็ทิ้ง จบ เดี๋ยวก็อยากอีก นี่เราอยากนะ

แล้วกิเลสมันคืออะไรล่ะ กิเลสมันคือเหล้าหรือ กิเลสมันคือแก้ว แหวน เงิน ทองที่อยากได้หรือ แก้ว แหวน เงิน ทองก็แร่ธาตุ เหล้าก็นํ้า ไพ่ก็คือกระดาษ ไพ่มันเล่นกัน เขาสับไพ่ ไพ่ก็คือกระดาษ ตัวไพ่มีกิเลสไหม เล่นการพนันไง เล่นการพนันมีกิเลสไหม ลูกเต๋ามันก็เป็นลูกเต๋า แก้วเขย่ามันก็เป็นแก้ว มันมีกิเลสไหม มันไม่มีหรอก นี่การพนัน ตัวมันเองนะ การพนันก็คือการพนันขันต่อ แต่อุปกรณ์ที่เล่นการพนันมันไม่มีชีวิต มันมีกิเลสหรือมันไม่มี แล้วกิเลสมันคืออะไรล่ะ ทําไมคนไปติดมันนักหนา ผีการพนัน ใครติดการพนันหมดนะ ทรัพย์สินเงินทองหมดเลย นี่แล้วมันเป็นอะไรล่ะ

“ฉะนั้น นี่ก็เหมือนกัน เราจะฆ่ากิเลส ๆ จะไปฆ่าที่ไหน มันแสดงออกอย่างไร” มันก็แสดงออกผ่านสติปัฏฐาน ๔ ผ่านออกทางร่างกาย ผ่านออกทางเวทนา ผ่านออกทางจิต ความรู้สึกนึกคิด ผ่านออกถึงธรรมารมณ์ ฉะนั้น เวลาเราจะฆ่ามัน เวลาเราจะทําลายเขา เราจะทําลายเขา เราก็เอากาย เอาเวทนา เอาจิต เอาธรรม เข้ามาแยกแยะว่า กิเลสมันสวมรอยมาอย่างไร กิเลสมันสวมรอยอย่างนี้ออกไปทําเพื่อความพอใจของมัน

“ฉะนั้น เวลาเราพิจารณาของเรา เราจะทิ้งจิตไปหรือไม่ทิ้งจิตไป” ถ้าทิ้งจิตไป กาย เวทนา จิต ธรรม เห็นไหม จิตมันก็เป็นสติปัฏฐาน ๔ อันหนึ่งแล้ว เราก็ต้องพิจารณามัน “จะทิ้งมัน จะทิ้งมันอย่างไร” จะบอกว่าถ้าทิ้งไปเลย แสดงว่าอาจารย์ผู้นั้นรู้สึกว่าไม่ค่อยรอบคอบ ว่าอย่างนั้นเลย ถ้าทิ้งไปเลย ทิ้งไปเลย เราก็ทิ้งได้ เราก็จุดไฟเผาเลย อะไรเรา ก็ทิ้งได้หมดเลย เผาไปแล้วก็มานั่งคิดนะ เอ๊ะ ! เผาอะไรไป เผาจบไปแล้วนะ ไอ้ที่เผาไป มันคืออะไร ไม่รู้ว่าเผาอะไรไปเหมือนกัน

แต่ถ้าพิจารณามัน ในนั้นมันคืออะไร จิตมันคืออะไร จิตมันเกิดอย่างไร จิตมันดับอย่างไร มันเศร้าหมอง มันผ่องใส มันมีความสุข มันมีความทุกข์ ทําไมมันเป็นอย่างนั้นล่ะ ทําไมเดี๋ยวสุข เดี๋ยวทุกข์ เดี๋ยวรับรู้ เดี๋ยวปฏิเสธ ทําไมมันแง่งอน มันเยอะนักล่ะ ทําไมมันมีเล่ห์มีเหลี่ยมมากมายขนาดนั้นล่ะ

เราก็ตั้งสติเห็นไหม จิตสงบแล้วก็ดูมัน นี่พิจารณาอย่างนั้น ถ้าพิจารณาไปแล้วถึง ที่สุดแล้ว มันก็ต้องทิ้งเป็นธรรมดา แต่ทิ้งด้วยเหตุด้วยผล ทิ้งด้วยความเข้าใจ มันมีเหตุมีผล ไฟ ถ่านร้อน ๆ เราก็จับหมับ “แหม ! อันนี้ทองคํา ๆ อ้าว ! พอรู้ว่าเป็นไฟนะ พอแบออกมา มันไหม้มือไปหมดแล้ว” แต่ถ้าไปจับทองคํา ๆ มันยังว่าทองคําอยู่นะ มันยังไม่รู้ตัว แต่พอมันรู้ตัว มันทิ้งเลย โอ้โฮ ! พองไปหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันจับไปแล้ว มันไม่รู้ว่าจับไปแล้ว เราก็พิจารณาด้วยปัญญา พิจารณาแยกแยะของมันไป พิจารณาดูมันไป ถ้าถึงที่สุดแล้วมันทิ้งเลย “จิตต้องทิ้งไหม” ทิ้งแน่นอน ทิ้งเด็ดขาด แต่ ! แต่ทิ้งให้มันเป็นสัมมาทิฏฐิ มัชฌิมาปฏิปทา ทิ้งด้วยความถูกต้องดีงาม ทิ้งด้วยปัญญา ทิ้งด้วยมรรค

แต่ถ้าเราพูดกันทางวิชาการ “ต้องทิ้งใช่ไหม” เอาล่ะสิ ต้องทิ้ง ๆ มันสร้างภาพการทิ้ง มันก็เลยกลายเป็นว่า กิเลสละเอียดขึ้นไป ภาวนาก็ยากขึ้น ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านเวลาเทศน์ เวลาสั่งสอนนี่นะ ท่านจะไม่แบหมดไง ถ้าแบหมดนะ แล้วเขาบอก “อ้าว !อย่างนี้มันก็ขัดแย้งสิ” เวลาเราบอกว่า ไม่มีกํามือในพระพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดกับพระอานนท์ “อานนท์ ไม่มีกํามือในเรา” พระพุทธเจ้าจะนิพพานไง แล้วพระอานนท์ก็ครํ่าครวญ ต้องการมีคนสั่งสอน “อานนท์ ไม่มีกํามือในเรา” ไม่มีลับลมคมในในศาสนานี้ พระพุทธเจ้าแบหมดแล้ว แบหมดแล้ว ไม่มีกํามือในเราเลย เพียงแต่เราทําไม่ถึงเท่านั้นเอง

ทีนี้พอบอกว่า ไม่มีกํามือในเรา ก็ต้องเปิดเผยแจ่มแจ้งหมดเลย ใช่ ! เปิดเผยแจ่มแจ้งหมดเลย แต่เราไม่เคยพบ เราไม่เคยเห็น เราก็รู้ไม่ได้ พอรู้ไม่ได้ปั๊บ เราก็คาดคะเนสิ่งนั้นผิดหมด ทีนี้พอคาดคะเนสิ่งนั้นผิดหมดปั๊บ เวลาครูบาอาจารย์บอกว่า มันเป็นอย่างนี้ ๆ ปั๊บ เราก็คาดคะเนให้มันถูก กิเลสที่มันอยู่กับเรา มันก็ลึกลงไปอีกชั้นหนึ่ง เพราะการคาดคะเน มันไม่ใช่เป็นความจริง

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ พอบอกไม่มีกํามือในเราเลย พอทําเสร็จปั๊บเห็นไหม พระอรหันต์ในปัจจุบันนี้ กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน เท่ากัน ไม่มีอะไรผิดแปลกแตกต่างกันเลย แต่กว่าจะรู้ได้เกือบตาย ธรรมะอยู่ฟากตาย

แต่ถ้าไปบอกมันก่อน เหมือนเด็กนี่สังเกตได้ไหม เด็กนี่นะพ่อแม่มีมรดกอยู่ ๑๐ ล้านจะให้ลูก แล้วลูกมันโตขึ้นมาจะให้มันเลยไหม ไม่ให้หรอก ต้องลูกบรรลุนิติภาวะก่อน ถ้าลูกไม่บรรลุนิติภาวะนะ ๕ ขวบ ๑๐ ขวบบอกนี่เป็นมรดกของเอ็ง กูให้เอ็งเลย ไอ้เด็กคนนั้นนะ เด็ก ๑๐ ขวบ เด็ก ๕ ขวบมีเงินอยู่ ๑๐ ล้าน เด็กคนนั้นจะมีอันตรายกับตัวมันมาก มิจฉาชีพจะเข้ามาหาประโยชน์กับเด็กคนนั้น แล้วทุก ๆ อย่างจะเข้ามาหลอกล่อเด็กคนนั้น เพราะเด็กคนนั้นมีเงิน ๑๐ ล้าน แต่ถ้าเรามีเงิน ๑๐ ล้านเป็นมรดก เราจะให้เด็ก เราก็สอนเด็ก รักษาเด็กให้มันโตขึ้นมามีการศึกษา มีความมั่นคง มีความเฉลียวฉลาด มีความรู้เขา รู้เรา ขึ้นมา พอมันมารับมรดก มันรักษามรดกมันได้เลย

จิต ! จิตถ้ามันยังเป็นเด็กอยู่ แล้วบอกว่านี่เงิน ๑๐ ล้านคือธรรมพระพุทธเจ้าไง ธรรมพระพุทธเจ้าเป็นอย่างนี้ เป็นอย่างนี้ ๆ มันก็เอาธรรมพระพุทธเจ้ามาประดับตัวมัน บอกนี่ไงนิพพาน ๆ โดยที่มันไม่รู้อะไรเลย เงิน ๑๐ ล้านนั่นคือมรรคผล แล้วตัวเด็กเองมันยังไม่มีความจริงของมัน แต่ถ้าเด็กมันโตขึ้นมา ๆ เงิน ๑๐ ล้านมันจะมีคุณค่ามาก แล้วมันจะรักพ่อรักแม่มันมาก ว่าพ่อแม่รักมันมากขนาดนี้ ให้มรดกกับมันอย่างนี้

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสุดยอดมาก แต่พวกเราเข้ากันไม่ถึงไง ฉะนั้น พอเข้ากันไม่ถึง แล้วความคุ้นชิน พอไปวัดนะ อ๋อ ! วัดก็มีเท่านี้ ไปถึงวัดเสร็จก็ทําบุญ ทําบุญเสร็จแล้วก็กลับบ้าน แล้วทําทุกวัน เอ้อ ! วัดมีเท่านี้เองเนาะ แต่ ไม่รู้หรอกว่าวัดนะ หลวงปู่ฝั้นท่านบอกว่า “วัด คือ ข้อวัตรปฏิบัติ วัดไปวัดใจ” หลวงปู่ฝั้น บอกว่า “วัดนี่ไปวัดใจดูว่า ใจนี้มันกว้างขวางหรือมันคับแคบ ใจมันดีหรือใจมันไม่ดี” วัดอยู่ที่นั่น เขาไม่ใช่วัดที่อิฐ หิน ทราย ปูน วัด คือ คุณธรรม วัตรปฏิบัติ ข้อวัตรปฏิบัติอันนั้นวัดหัวใจ หัวใจมันเจริญเติบโตไหม หัวใจมันอับเฉาไหม นั่นวัดเป็นอย่างนั้น

นี่ไงเพราะพอมันคุ้นชินแล้วพอไปวัด ไปวัดก็ไปเท่านี้ ไปวัดเสร็จแล้วก็กลับ เราถึงบอกว่า “ศาสนามันมีคุณค่ามาก”

“ฉะนั้น สิ่งที่ว่าต้องทิ้งไหม” ใช่นะ โดยคําว่าต้องทิ้งไหม ต้องทิ้ง แต่ ! แต่ถ้ามันเป็นการปฏิบัติ ถ้าบอกว่าทิ้งหรือบอกอย่างนี้ เราก็คิดกันเลยเห็นไหม ดูสิ เราฟังแล้ว เราหัวเราะในใจนะ มีผู้ปฏิบัติเขาบอกเห็นไหม ครูบาอาจารย์บอกเขาต้องพิจารณากายนะ ต้องวางกายนะ เขาก็บอกว่าตั้งกายขึ้นมาแล้วก็เอาระเบิดโยนเข้าไป เขาใคร่ครวญทางวิทยาศาสตร์ไง เราก็ตั้งกายขึ้นมาใช่ไหม แล้วเราก็จุดไฟเผามัน เราก็เอาระเบิดยิงมัน แล้วก็เอาจรวดยิงมัน เขาสอนกันอย่างนั้น พอเราฟังแค่นี้ เราก็สะดุ้งเลยนะ เพราะอะไรรู้ไหม

เพราะการพิจารณากาย มันพิจารณาด้วยญาณ ด้วยทัสสนะ ด้วยความรู้สึกของใจ มันไม่ใช่ด้วยระเบิด มันไม่ใช่ ไม่ใช่ยิงมันด้วยปืนอย่างนั้นนะ พิจารณากายแล้วก็ทุกคนจะเตรียมเช็คไว้คนละใบ แล้วกรอกตัวเลขว่าจะซื้อได้เมื่อไรมันก็ได้ นี่เวลาพิจารณาก็เอากระดาษมาใบหนึ่ง คือ เช็ค ดูว่าใครจะใส่ตัวเลขได้มากกว่ากัน ประมูลไง ประมูลมรรคผล นี่คิดแบบโลกเห็นไหม

ตอนนี้โลกกับธรรม ผู้ที่ปฏิบัติไม่มีหลักมีเกณฑ์เห็นไหม แล้วความคิดทางโลก ทางวิชาการมันบวกเข้ามา พอบวกเข้ามามันก็เป็นไป พอมันเป็นไป เวลาคําสอนที่มันพูดออกมา หลวงตาบอกว่า “ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่อเราอยู่ด้วยกัน” คนอยู่ด้วยกัน ๑๐ ปี ๒๐ ปี ศีล คือ การประพฤติปฏิบัติ มันจะรู้ว่าพระองค์นี้ หรือหมู่คณะคนนี้ จริงหรือไม่จริง

ธรรมจะรู้ได้ตอนอ้าปาก ตอนพูด ถ้าพูดนะ ถ้ามันไม่มีในหัวใจ พูดมามันก็สีซอไง ซื่อบื้อ ๆ อยู่อย่างนั้น แต่ถ้ามันมีธรรมในหัวใจ พูดอย่างไรก็เป็นธรรม “ธรรมจะรู้ได้ต่อเมื่อมันแสดงออก” การแสดงออกนะ เรามีเพื่อนอยู่ด้วยกัน มันซื่อบื้อทําอะไรไม่เป็นสักอย่างหนึ่งเลย แล้วมันบอกว่าเป็นพระอรหันต์ โยมเชื่อไหม โยมเชื่อไหม นี่ไง ธรรมจะรู้ได้ต่อเมื่อการแสดงออก

ฉะนั้น เวลาเขาแสดงออกมาแล้ว มันไม่มีเหตุมีผล แหม ! แล้วทีนี้ถ้ามันเป็นอย่างนั้น ไปแล้ว คําว่าแหมนะ ตัวเขาส่วนตัวเขา แต่มันมีผลกับผู้ที่เชื่อ แล้วผู้ปฏิบัตินี่เราเป็นโรคภัย ไข้เจ็บมากเลย เสร็จแล้วเราก็เชื่อว่าวัตถุสิ่งหนึ่งเป็นยาที่รักษาได้ ทั้งที่มันรักษาไม่ได้ แล้วเราก็จะรักษาด้วยวัตถุสิ่งนั้นตลอดไป โรคเราไม่มีวันหาย ถ้าเราเป็นโรคภัยไข้เจ็บนะ แล้วเรา ก็เข้าใจว่า สิ่งนี้เป็นสิ่งที่จะรักษาโรคได้ แล้วเราก็ใช้อยู่อย่างนี้ แล้วโรคเราจะหายได้ไหม

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเขาแสดงธรรมแบบนั้น ธรรม คือ ธรรมโอสถที่มันจะชําระกิเลส แล้วมันไม่มีคุณภาพที่ชําระกิเลสได้ มันจะชําระกิเลสได้ไหม แล้วคนที่เชื่อจะเสียโอกาสไหม คนที่เชื่อแล้วเขาใช้อยู่อย่างนั้น เขาจะได้สิ่งใดขึ้นมา นี่ไง เวลาฟังธรรม มันก็เหมือนกับ อย. เขาจะพิสูจน์เลยว่า ยานี้ได้รับการรับรองจาก อย. หรือเปล่า ถ้าไม่ได้รับรองเขาเก็บจากตลาดเลย ไม่ให้ขาย แต่นี่มันเกลื่อนตลาดเลย หลับไปตื่นมาเป็นพระอรหันต์ นี่พูดถึง “จิตต้องทิ้งหรือไม่ ควรละทิ้งหรือไม่”

ฉะนั้น นี่พูดถึงอารัมภบท วันนี้อารัมภบทยาวเลย ยังไม่ได้ตอบปัญหาเลยนะ

ถาม : ๑. จิตนี่แหละ คือ ธรรมชาติที่เป็นทุกข์ เพราะมันส่งออกไปรู้อะไรข้างนอกตลอด มันรู้สึกสิ่งที่ออกไปสัมผัสเป็นจํานวนมาก แล้วมันก็เข้าใจผิดเรื่องราวต่าง ๆ ไปด้วย ในตัวมันเอง เช่น จิตมันเข้าใจผิดว่า ตัวมันเอง คือ ตัวเราทุกครั้งที่มันส่งออก กระบวนการ ของขันธ์ ๕ ทํางานเร็วมาก และเกิดเวทนาที่ฐานที่ตั้งของจิตที่กึ่งกลางหน้าอก จิตก็หลงว่าเวทนาคือเรา ครบกระบวนการของขันธ์ ๕ แล้วเกิดความคิด กายก็ทําตามความคิดทันที จิตก็เข้าใจว่า ร่างกายนี้เป็นเราอีก “ผมว่าจิตนี่แหละคือตัวทุกข์”

ตอบ : ถูกต้อง คําว่า ถูกต้อง หมายความว่า ถ้าคนไม่ภาวนาจะไม่เห็นว่าจิต ขันธ์ ๕ มันจะทํากระบวนการของมันเร็วมาก ถ้าจิต ขันธ์ ๕ กระบวนการของมัน เรารู้ เราเห็นได้ แสดงว่าเราทํางานเป็น เพราะเราทํางานเป็นแล้ว เราก็ทํางานของเราเรื่อยไป พอทําเรื่อยไป เวลา มันปล่อย ถ้ามันปล่อยเห็นไหม บอก “จิตมันไม่มี มันต้องละไหม” นั่นผลของมันปล่อย

เราพูดบ่อยมากว่า “ผลของสัมมาสมาธิ คือ ผลของความสงบของใจนี้อย่างหนึ่ง ผลของการวิปัสสนา คือ ผลของการปล่อยวางนี้อย่างหนึ่ง เวลามันปล่อยวาง จิตก็ไม่มี อะไรก็ไม่มี อะไรก็ไม่มี แต่มี มีธรรมอยู่ไง ธรรมที่เหนือจิตที่มันครอบคลุมหมด จิตมัน ถึงได้รวมลงได้ ถ้าจิตรวมลงได้เห็นไหม นี่กระบวนการของมันมี ถ้าคนทําได้ ธรรมมี มันจะมีเหตุมีผล” เหมือนยามีส่วนผสมของมัน แต่ส่วนผสมนี้มันยังไม่กลมกล่อม มันยังไม่สมดุลขึ้นมา การหมักเห็นไหม อย่างการหมัก การอะไรให้มันมีอายุของมัน แล้วคุณภาพของมันต้องดีขึ้น

ฉะนั้น ในการวิปัสสนา มันจะวิปัสสนาซํ้าแล้วซํ้าเล่า คําว่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ตทังคปหานมันมีได้มากมายมหาศาล ถ้าตทังคปหานมันมีผล ผลของมัน คือ การใช้ปัญญา มันไม่ใช่สมาธิ สมาธิอย่างที่ว่านี่ อัปปนาสมาธิ มันอยู่ของมันเฉย ๆ อยู่ของมันนี่รู้ สัมมาสมาธิ “รสของธรรมชนะรสทั้งปวง” รสของสมาธิธรรม รสของปัญญาธรรม รสของธรรม รู้ รู้ได้ เพียงแต่ว่าถ้ารสของสมาธิธรรม เราทําความสงบของใจได้ นี่รสของสมาธิธรรม

แต่รสของปัญญา รสของมรรคญาณที่เรายังชําระไม่ได้ เราก็ยังสงสัยอยู่ พอสงสัยอยู่ เรารับรู้ได้แต่อัปปนาสมาธิ แต่ถ้าเมื่อใดเราพิจารณาของเรา เวลามันปล่อยขึ้นมามันเป็นรสของวิปัสสนาธรรม วิปัสสนาธรรมเห็นไหม การใช้ปัญญามันลึกซึ้งกว่า เพราะว่ามันชําระล้างกว่า ผ้า ! ผ้าที่สกปรกแช่นํ้าอยู่มันก็เปียก ถ้าเอาขึ้นมาสะบัดมันก็แห้ง แต่ผ้าที่สกปรก เวลาเราซักขึ้นมา ซักแล้วมันสะอาดขึ้นมา มันเอาความสกปรกออกไปด้วย ผ้าที่ชุบนํ้าขึ้นมาตาก อย่างหนึ่ง ผ้าที่ซักนํ้ากับผงซักฟอกขึ้นจากนํ้า มันต่างกันที่ว่า ชุบนํ้าเปียกกับซักให้สะอาด คุณค่าของคุณภาพของผ้ามันต่างกัน

วิปัสสนามันชําระให้สะอาด แต่สัมมาสมาธิมันแค่ชุบนํ้าไว้ไง นี่มันแตกต่างกัน ถ้าแตกต่างกัน ผลของปัญญา ผลของธรรม มันจะมีขึ้นมา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าข้อที่ ๑. ถ้ามันทําอย่างนี้ มันก็เข้าใจได้ว่า “จิตนี่แหละทุกข์” ใช่ จิตนี่แหละทุกข์ นี่เหตุเกิดเห็นไหม เหตุเกิดเพราะใจเราเท่านั้น เหตุเกิดเพราะจิตไม่มีสิ่งใดเลย จิตเป็นใหญ่ จิตเป็นประธาน จิตเป็นผู้รับรู้ทั้งสิ้น แต่มันรับรู้ทุกข์ มันก็ทุกข์ของมัน เต็มตัวของมัน แล้วทุกข์เต็มตัวนะ รับรู้ทุกข์เต็มตัวแล้วยังมีทิฏฐิมานะ “พวกไปวัดเป็นพวกที่มีเวลาว่างเกินไป” ตัวมันทุกข์เต็มที่ มันยังติเตียนคนอื่นอีกนะ มันยังไม่ยอมรับว่ามันทุกข์ มันว่ามันมีทางออกไง มันทุกข์เต็มที่เลย มันก็ยังว่า “คนนู้นทําไมไปวัดไปวา คนนู้นปฏิบัติ โง่มากเลย หาเงินมาแล้วก็ทําบุญทํากุศล สู้เราไม่ได้ เรามีแต่เอาเก็บไว้ใช้”

มันทุกข์ขนาดนั้น มันยังเที่ยวติเตียนคนอื่น แต่ถ้ามันพลิกมาเห็นไหม พอมันพลิกเห็นคุณธรรมขึ้นมา มันจะเศร้าใจเลยนะ เศร้าใจมาก คิดถึงหลวงตา เวลาหลวงตาท่านพูดถึงลูกศิษย์ท่านคนหนึ่งอยู่ที่เมืองจันท์ เป็นนักเลงมาก แล้วมีคนมาชวนเขาไปวัด เขาไม่ไปหรอก จนหลวงตาไปอยู่ที่นั่น เขามีบุญกุศล เขาถึงเชื่อหลวงตา แล้วไปภาวนากับหลวงตา แล้วเขาเล่าให้หลวงตาฟัง บอกว่า “คิดถึงจิตที่ว่า จิตมันทุกข์ จิตมันยาก”

เขาสารภาพกับหลวงตา เขาบอกก่อนหน้านั้นมีคนมาชวนโยมคนนี้ไปวัด เขาบอกเลยนะ “พอเขามาชวนไปวัด มันโกรธเขามาก โกรธเขาจนลืมตัว โกรธจนคิดจะฆ่าเขา มันเหมือนกับเขาดูถูก แต่ความจริงเขามาชวนไปวัด” แต่พอจิตเขาพิจารณาแล้ว พอเขามาเชื่อหลวงตาแล้ว เขามาวัด เขาไปหาหลวงตา เขามาสารภาพกับหลวงตาไง “ก็เขาชวนไปวัด ก็เขาชวนไปวัด” มันซึ้ง

แต่เมื่อก่อนนั้น ก่อนที่จะมีปัญญาอย่างนี้คิดจะฆ่าเขาเลย เพราะเขาเป็นนักเลง พอมีคนมาชวนเขาไปวัด เขาโกรธมาก มันเหมือนการสบประมาทกัน แค่คนมาชวนไปวัดหาว่าเขามาสบประมาท แต่เวลาเขามาวัดเอง แล้วเขามาพิจารณาของเขาเอง เวลาเขาไปสารภาพกับหลวงตา “ก็เขาชวนไปวัด ก็เขาชวนไปวัด” ก็คือเป็นความดีไง พอจิตมันพลิกแล้วเห็นว่าเขามาชวนไปวัด เขาปรารถนาดี เขาอยากชวนเราไปวัด แต่ตอนที่จิตใจมันปิดกั้น เขามาชวนไปวัดนี่โกรธเขามาก นี้เขาสารภาพนะ

หลวงตาพูดอยู่ในเทปบ่อยเรื่องนี้ ตอนอยู่ที่นํ้าตกพลิ้วที่เมืองจันท์ เพราะคน ๆ นี้เขาเป็นนักเลงใหญ่ แต่พอเขามาอยู่กับหลวงตาแล้วเขาภาวนาดีมาก เขารู้วาระจิตหมดเลย มันก็เหมือนกับมูเซอที่อยู่กับหลวงปู่มั่น ที่ว่าพอจิตสงบแล้วเห็นวาระจิตหมดเลย พอจิตเขาลงนะ เขาเห็นหมดเลย เขารู้หมดเลย แต่ก่อนหน้านั้น โอ้โฮ ! มันสังเวชไง

“นี่ว่าจิตเป็นทุกข์ไหม” ใช่

ถาม : ข้อ ๒. ผมว่าจิตนี้ไม่ควรไว้ใจ เพราะความเป็นจิต และผลผลิตของจิต ที่ออกมา คือ สมมุติบัญญัติ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์

ตอบ : แน่นอน มันไว้ใจไม่ได้ทั้งนั้น ทีนี้ไว้ใจไม่ได้ ใครจะรู้ทันมันล่ะ ถ้าเราไว้ใจไม่ได้เห็นไหม กรณีนี้เป็นกรณีที่สามเณรน้อยสอนพระโปฐิละไง

พระโปฐิละเป็นอาจารย์ใหญ่ เรื่องปริยัติสอนได้หมดเลย มีลูกศิษย์ ๕๐๐ ไปไหนมีแต่คนนับหน้าถือตา สังคมยอมรับมาก เพราะแม่นยําในตํารามาก สอนปริยัติชัดเจนมาก ทุกคนศรัทธามาก แต่เวลาไปกราบพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอกว่า “โปฐิละ ใบลานเปล่า” ใบลานเปล่า คือ ความจําเปล่า ๆ จนสะกิดใจไง ไปหาสามเณรน้อย พอไปหาสามเณรน้อยนี่ทิ้งเลย ทิ้งแล้วไปหาวัดปฏิบัติ เป็นพระอรหันต์ตั้งแต่หัวแถวยันท้ายแถว ไปถึงองค์สุดท้ายคือสามเณรน้อย

พอสามเณรน้อยนี้รับไว้ศึกษาเห็นไหม นี่เข้ามาตรงนี้ ตรงที่ว่า “จิตเป็นสมมุติบัญญัติ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์” สามเณรน้อยสอนว่า “ร่างกายนี้เหมือนจอมปลวก จอมปลวกนี้มีทวารอยู่ ๖ ทวาร ตา หู จมูก ลิ้น กาย ให้ปิดไว้ ๕ ทวาร เปิดไว้ทวารหนึ่ง คือ มโน เห็นไหมใจ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ปิดให้หมดเลยเหลือแต่ใจ แล้วคอยจับเหี้ยตัวนั้น พอเวลาจิตสงบ แล้ววิปัสสนาไง เหี้ยตัวนั้นออกมา เหี้ยตัวนั้น คือ กาย เวทนา จิต ธรรม จับมันให้ได้ ถ้าจับได้วิปัสสนา” นี่ไง จะบอกว่า “จิต ผลของจิต มันเป็นสมมุติบัญญัติทั้งหมด”

เวลาสอนนะ โปฐิละสอนเขานะ เวลาปริยัติสอนเขา ใบลานเปล่าสอนเขารู้หมด ธรรมะแม่นมากจนคนรํ่าลือ ลูกศิษย์มหาศาลเลย พูดได้ชัดเจนแล้วแม่นยําหมดเลย แต่จริง ๆ ไม่รู้จักตัวเอง ฉะนั้น เวลาสามเณรสอนบอกว่า ให้เปรียบเหมือนร่างกายเป็นจอมปลวก จอมปลวกนั้นมีรูอยู่ ๖ รู ปิดซะ ๕ รู เหลือไว้รูเดียว ในรูจอมปลวกนั้นมีเหี้ยตัวหนึ่งอยู่ในนั้น แล้วพอปิดทั้ง ๕ รู มันเหลือรูเดียว มันต้องออกรูนั้น แล้วให้คอยจับเหี้ยตัวนั้น ถ้าจับเหี้ยตัวนั้นได้ ก็วิปัสสนาได้

นี่ก็เหมือนกันเห็นไหม ที่ว่า “เราจะทิ้งจิต เราจะจับจิต เราจะรู้จิตอย่างไร แล้วจะพิจารณามันอย่างไร” นี่ไงเวลาพิจารณา พระพุทธเจ้าถึงให้พิจารณาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม พอมันออกทางใดทางหนึ่ง ฉะนั้น บอกว่าจิตนี้เป็นสมมุติ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ แน่นอน ถึงเป็นสมาธิก็เป็นสมมุติ ถ้ายังเป็นปัญญาอยู่ มันเป็นสมมุติบัญญัติ สมมุติเหมือนกัน แต่สมมุติละเอียด แล้วพอถึงที่สุดแล้ว มันจะฆ่าของมันได้

ถาม : ๓. จากอารัมภบทข้างต้น ผมว่าสภาวะที่ไม่มีเรื่องเวลาเข้ามาเกี่ยวข้อง เรื่องภพคือ ไม่มีอดีต ปัจจุบัน อนาคต แต่ก็รู้ได้โดยไม่มีเรื่องเวลามาเกี่ยวข้อง คือ การทิ้งจิตหรือเปล่า

ตอบ : ถ้าเป็นการใช้ปัญญาพิจารณามันปล่อย ใช่ ! การทิ้งจิต การทิ้งนะ ทีนี้ เราปล่อย สมมุติว่ามีของอยู่ในนี้ เราจะปล่อยหมด เราจะเหลืออะไรไว้ เราต้องทิ้งหมด ทีนี้การทิ้งหมด มันจะเหลืออะไรล่ะ เหลือปัญญา เหลือความรู้ รู้จากการพิจารณาตรงนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราพิจารณาแล้วมันปล่อยหมด ต้องให้หมดเลยอย่าให้เหลือ เหลือสิ่งใดไม่ได้ เราพูดบ่อยมากในเทศน์บนศาลา ต้องพิจารณาจนไม่มีเหลือบ ไม่มีมุม ไม่มีสิ่งเหลืออยู่เลย แม้แต่ ๙๙.๙๙ นะ เหลือ ๐๐.๐๑ นั่นล่ะกิเลสมันอยู่ตรงนั้น เวลามันอยู่ตรงนั้นนะ มันหลบตัวอยู่ตรงนี้ได้นะ พอจิตมันเสื่อมนะ จาก ๐๐.๐๑ นี่แหละมันออกมาเป็น ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เลย เพราะมันยังไม่สะอาดบริสุทธิ์ไง

แต่ถ้าพอพิจารณาไปจนเต็ม ๑๐๐ ไม่มีอะไรเหลือเลย ขาดหมดเลย สะอาดหมดเลย นั่นแหละธรรมะเป็นอย่างนั้น ธรรมะ คือ สะอาดบริสุทธิ์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ แต่ของโลกไม่มี มี ๙๙.๙๙ ๙๙.๐๐ นั่นน่ะ มันจุดไง มันไม่มี ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ไม่มี ! ไม่มี ! แต่ธรรมะมี ฉะนั้น กรณีอย่างนี้ใช่ ต้องเต็มที่เข้าไป แต่คําว่าเต็มที่ มันต้องเต็มที่แบบเป็นธรรมนะ

“ฉะนั้น ถึงบอกว่า คือ การทิ้งจิตหรือเปล่า” ทีนี้คําว่า ทิ้งจิต หรือไม่ทิ้งจิต เราไม่เอาตรงนี้เป็นประเด็นไง ถ้าเราเอาอะไรเป็นประเด็นนะ กิเลสมันอยู่ตรงนั้น กิเลสมันก็ถ้าเรา คิดอะไร ต้องเหลือไอ้นู่น ต้องเหลือไอ้นี่

กรณีอย่างนี้ กรณีที่ว่าหลวงตาท่านพิจารณาเห็นไหม เวลาถึงสุดท้ายโลกนี้ว่างหมดเลย ทุกอย่างว่างหมดเลย จิตนี้มหัศจรรย์มาก ว่างไปหมดเลย ภูเขาเลากามองทะลุไปหมดเลย ติดนะ ว่าง ว่าง เวลาท่านพิจารณาซํ้ากลับมาถึงจุดและต่อม แล้วทําลายหมดแล้ว ท่านบอกว่า ความว่างนี่เป็นกองขี้ควาย ไอ้ว่าง ๆ นี่กองขี้ควาย

“นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าต้องทิ้งหรือเปล่า ต้องอะไร” พอทิ้งไปแล้วนะ อ๋อ ! แต่ตอนนี้ยังสงสัยนะ กล้า ไม่กล้า ละล้าละลังไง แต่พอทิ้งไปแล้วนะกองขี้ควาย แต่ก่อนที่ว่ามหัศจรรย์ จิตนี้ว่างไปหมด พอว่างหมด มันก็เหมือนสมบัติของเราไง โอ้โฮ ! ทํางานมาเกือบตาย ได้โบนัสมา ๕ เดือน แล้วจะทิ้งโบนัสเหรอ ไม่กล้า เอ้ ! จะไปใช้ต่อไม่กล้าทิ้ง นี่เป็นวัตถุ แต่เป็นธรรมะนะยิ่งทิ้งยิ่งรวย ยิ่งทิ้งยิ่งเยอะ ยิ่งทิ้งยิ่งมี ยิ่งทิ้งยิ่งได้ ยิ่งเก็บสะสมกิเลส ทั้งนั้น ยิ่งสะยิ่งสม ยิ่งสงวน ยิ่งรักษา นั้นคือตัวมันทั้งนั้นนะ ยิ่งสงวน ยิ่งรักษา ยิ่งดูแล มันหัวเราะเลย เพราะอะไรนะ เพราะเป็นเชื้อไขเดียวกันไง เกิดมาด้วยกันไม่กล้าทิ้ง ไม่กล้าทิ้งเชื้อไขของตัว แต่ถ้าได้ยิ่งทิ้ง ยิ่งละ เดี๋ยวจะรู้

ทีนี้อันนี้เห็นไหม ต้องทิ้งอย่างเดียว

ถาม : ๔. เมื่อผมวิปัสสนาไปเรื่อย ๆ ยิ่งมั่นใจว่า จิตนี่แหละคือเรา ทุกข์ไม่จบสิ้น ถ้าจะทิ้งจิตไป เพราะเสี้ยนหนามที่ทําให้เราปวดแสบปวดร้อน และทุกข์ร้อนตลอดเวลา ก็คือจิตนี่เอง ผมรู้สึกสองจิตสองใจ กล่าวคือกลัว ทั้ง ๆ ที่ผมว่า ผมก็ทิ้งจิตมาแล้วครั้งหนึ่ง ในข้อ ๓. คือกลัวตลอดชีวิต

ตอบ : คําว่ากลัวนี่มันละล้าละลังอย่างนี้ มันไม่กล้า พอมันไม่กล้าเห็นไหม แม้แต่เข้าสมาธิ เราก็ไม่กล้าเข้า เวลาจิตมันวูบลงก็กลัว

ความกลัวเห็นไหม ธรรมะอยู่ฟากความตาย ถ้ากลัวเราเคยเป็นนะ เวลามันจะเป็น จะตาย มันหลอกนะ หลอกจะเป็นจะตาย เราบอกสุดท้ายว่า “อะไรตายก่อนขอดู” พอเรารู้ทันมัน มันหลอกซํ้า คราวนี้มันไม่บอกว่ากลัวตายหรือไม่กลัวตาย มันทําให้มีความรู้สึกรังเกียจในอาหาร อดอาหารจนกินข้าวไม่ได้เลย วันไหนจะกินข้าวมันจะเกิดอาการต่อต้าน คําว่า จะกินข้าว หมายถึง ต้องออกบิณฑบาต ถ้าจะกินข้าว ไม่มีข้าวกินหรอก พระถ้าจะ กินข้าวต้องบิณฑบาต ถ้าบิณฑบาตมาแล้วถึงจะมีข้าวกิน

ฉะนั้น พอเริ่มเตรียมบาตรจะออกบิณฑบาต มันเกิดอาการปั่นป่วนไปหมด มันจะอาเจียน ก็เลยบอก “เออ ! อย่างนั้นไม่ไป” ถ้าไม่ไปหายทันที เราเป็นอยู่หลายวัน พอจะบิณฑบาตมันเกิดอาการปั่นป่วน ๆ แต่เริ่มต้นมันหลอกว่าตายก่อน มันสู้มาได้ทีละเปลาะ ๆ นะ พอบอกว่าจะตาย ๆ “อะไรตายก่อน” มันใช้ปัญญาไง ไม่มีอะไรตาย มันก็เลยภาวนาต่อ แต่พออดอาหาร มันภาวนาดี

แต่พอภาวนาดีแต่หลายวันมันจะตาย พอมันจะตายก็ต้องออกไปบิณฑบาตมากินข้าว พอเตรียมตัวจะออกบิณฑบาต อู้ฮู ! มันจะอาเจียน เหมือนคนเปรี้ยว ๆ เค็ม ๆ อะไรนั่น โอ๋ย ! มันป่วน มันจะพุ่งออกเลยนะ “เออ ๆ อย่างนั้นไม่ไป” พอไม่ไปก็หาย เสร็จแล้วพอไม่ไปก็เดินจงกรม “อย่างนี้ตายจริง ๆ เว้ย อย่างนี้ไม่ใช่หลอกว่าตายนะ อย่างนี้ตายจริง ๆ” เดินจงกรมอยู่นะ เดินจงกรมอยู่ ก็ใช้ปัญญาสู้กับมัน ใช้ปัญญาสู้ นี่กิเลสของเราเอง ใช้ปัญญาสู้เลยว่า “อาหารมันสกปรกอย่างไร ทําไมเรารังเกียจอาหาร”

แต่เดิมเวลาอดอาหารนี่อดอาหารเพื่อภาวนา แล้วคราวนี้มันไม่ยอมกิน แล้วไม่ยอมบิณฑบาต ไม่ยอมอะไรทั้งสิ้น พอเริ่มจะบิณฑบาตเกิดอาการที่ปั่นป่วนในร่างกายหมดเลย “เอ็งรังเกียจอะไร” มันถามตัวเองนะ “เอ็งรังเกียจอะไร เอ็งรังเกียจอาหารหรือ เอ็งรังเกียจข้าวหรือ เอ็งรังเกียจส่วนผสมมันหรือ” ถามตัวมันเองนะ ถามมันไปเรื่อย ๆ จนมันบอกว่า อืม ! มันซักด้วยเหตุผล มันก็จนตรอกใช่ไหม มันก็เลยพูดกันเองนะ ปัญญากับกิเลสมันคุยกัน “เอ๊ะ ! ถ้าอย่างนั้นพรุ่งนี้เรากินข้าวได้ไหม” มันถามตัวเองนะ

“เอ๊ะ ! ถ้าอย่างนั้นพรุ่งนี้เรากินข้าวได้ไหม” มันก็ยังไม่ยอมตอบนะ พักใหญ่เลย “น่าจะได้ น่าจะได้” มันต้องคุยกัน ใช้เหตุผลจนจิตมันยอมรับ พอยอมรับขึ้นมา เช้าขึ้นมาเตรียมบาตรบิณฑบาตได้ ไม่อย่างนั้นบิณฑบาตมันจะอาเจียน มันจะอ้วกทันทีเลย มันจะพุ่ง แล้วไม่ใช่อ้วกธรรมดานะ พออาเจียนทีหนึ่ง คนอดกินข้าวมาเป็น ๕ วัน ๑๐ วัน มันก็ไม่มีอะไรในท้องอยู่แล้ว เวลาอาเจียนมันมีแต่นํ้าดํา ๆ เขียว ๆ เวลาอาเจียนออกมาจะมีอะไร เวลาอาเจียนมันก็เสียพลังงานมาก มันก็ทุกข์ฉิบหายเลย นี่จะฆ่ากิเลสนะ

ฉะนั้น พอพิจารณาจนพอแล้ว มันก็ออกได้ แล้วมันบิณฑบาตมาฉันได้ พอฉันเข้าไปแล้ว อย่างที่หลวงตาว่า พอฉันเข้าไปร่างกายนี่เหมือนกับม้าดีดได้เลย พออาหารตกถึงท้องนะ มันเข้มแข็ง แข็งแรงขึ้นมาทันทีเลย แต่หัวใจสิ หัวใจนี่สู้มาอย่างนั้น นี่เวลากลัวไง ความกลัว ความกล้า ความอะไรนี่มันเป็นจิตใต้สํานึก มันมีมา มันมีของมันอยู่แล้ว ฉะนั้น สิ่งนี้เราต้องใช้ปัญญาของเรา ใคร่ครวญของเรา

“แต่เรื่องจิตต้องทิ้งไหม” ทิ้งแน่นอน แต่ ! แต่ถ้าบอกทิ้งปั๊บ ความกล้า ความกลัวนี่มันบอก “กูทิ้งแล้ว กูทิ้งแล้ว กูจะทิ้งอย่างนี้” มันจัดกระบวนการทิ้งให้เลยนะ “ทิ้งเสร็จแล้ว ๆ” กิเลสอย่างเก่านั่นน่ะ เวลาสู้กับกิเลสมันร้ายอย่างนี้ กิเลสนี้ร้ายนัก แต่เราทํามาได้ขนาดนี้แสดงว่าเราก็มีอํานาจวาสนา เรารู้จักมัน เราแก้ไขมันมา แล้วเวลาเป็นปัจจัตตัง รู้จําเพาะตน ตนเป็นผู้กระทํา ตนเป็นผู้สัมผัส ตนเป็นผู้เห็น ถึงจะรู้ได้

เวลาหลวงตาท่านบอก “ในโลกนี้ ไม่เคยเห็นโทษสิ่งใด หรือเล่ห์เหลี่ยมของใครจะร้ายเท่ากิเลส” นี่ไงเราปรารถนาดี เราทําคุณงามความดีนะ แล้วเราปฏิบัติมา เราได้เป็นขั้นเป็นตอนขึ้นมา เรารู้ดีของเรานะ แล้วนี่ใครหลอกเรา ใครแกล้งเรา กิเลสของเราไง นี่หลอกเรา แกล้งเรา ทําร้ายเรา จะทําให้เราพลัดออกไปจากทาง แต่เราก็พยายามสู้กับมัน ดูแลของมัน ทําของมันมา นี่เพราะความกล้า ความกลัว สองจิตสองใจนี่มันธรรมดา

โธ่ ! จะกระโดดลงไปในนํ้า นํ้าลึกขนาดไหนไม่รู้ ไม่กล้า ๆ แต่ถ้าเรามีความชํานาญ เราต้องกระโดดลงนํ้า เพราะเพชรนิลจินดามันอยู่ในนั้น ถ้าเราลงไป เราจะได้เพชรนิลจินดา ขึ้นมา เราลงไปเลย แต่ไปแล้วก็ต้องดูว่า มันมีสัตว์ร้ายไหม มันมีอะไรไหม เรารักษาของเรา ดูแลของเรา ต้องไป ต้องทํา ต้องได้

“ฉะนั้น จิตนี้ควรทิ้งไหม” ควร แต่ทิ้งด้วยปัญญา ทิ้งด้วยการกระทํา ไม่ใช่ว่าทิ้งแบบที่ถ้าทิ้ง เราก็คิดแบบโลก ๆ ทิ้งแบบโลก ทิ้งแบบทําลายแบบโลก จิตมาก็บดมันเลย เดี๋ยวนี้ยิ่งมีเครื่องบดด้วย จับจิตบดแล้วก็ละเอียดเลย จบ มันคิดไปนู่น

แต่ความจริงบดมันเป็นวัตถุ จิตเป็นนามธรรม ความรู้สึกนึกคิดมันไม่มีสิ่งใดไปบดมันได้ นอกจากเอามรรคญาณ เอาความรู้สึกนึกคิดของเราไปทําลายความรู้สึกนึกคิดที่มันเป็นโทษ มรรคญาณ ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ สติชอบ สมาธิชอบ เป็นความรู้สึกนึกคิดที่เป็นธรรม เอาความรู้สึกนึกคิดที่เป็นธรรมนี้เข้าไปทําลายความรู้สึกนึกคิดที่เป็นโทษ ที่เป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของเรา

งานถึงได้ยากอย่างนี้ไง มันยากเพราะว่า กิเลสมันเป็นนามธรรม แล้วเวลาสิ่งที่เป็นความรู้สึกนึกคิดก็เป็นนามธรรม เราก็ต้องตั้งสติของเรา ปัญญาของเราขึ้นมา เพื่อชําระล้างมาให้เป็นความจริง ให้เป็นธรรมของเรา เอวัง

๘

ตื่นโสดาบัน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๗ มกราคม ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ข้อ ๗๖๐. การแผ่เมตตาที่จะได้ผลต้องมีสมาธิถึงระดับอัปปนาสมาธิใช่หรือไม่

กราบนมัสการหลวงพ่อ ด้วยโยมเลี้ยงหมาไว้เฝ้าบ้านอายุ ๗ ขวบแล้วมันตายไป โยมอยากจะแผ่เมตตาให้มันได้เกิดเป็นมนุษย์ แต่เคยอ่านมาว่าการแผ่เมตตาจะมีผลนั้น ต้องถึงอัปปนาสมาธิก่อน ถึงแผ่ตอนนั้น โยมต้องไปทําสังฆทานให้มันใช่ไหมคะ คือโยมยังทําไม่ถึงระดับนั้น หมาตัวนี้มันจะเฝ้าโยมเวลาเดินจงกรม แล้วบางครั้งโยมจะพามันเดินจงกรม และท่องพุทโธให้มันฟัง ก่อนตายก็บอกให้มันไปเกิดเป็นมนุษย์ โดยบอกว่า พุทโธ พุทโธ ไปนะ หวังว่าไม่รบกวนหลวงพ่อ

ตอบ: เขาถามด้วยความรักไง ด้วยความรักหมานะ เวลาเดินจงกรม หมาเดินจงกรมกับเรา แล้วหมามันท่องพุทโธกับเรา หมามันไปเกิดดีกว่าเราแล้ว หมาไปเกิดเป็นเทวดาก็ได้ ถ้าหมาไปเกิดเป็นเทวดา จริง ๆ ท้าวโฆสกะก็เป็นหมานะ ท้าวโฆสกะก่อนที่เกิดเป็นท้าวโฆสกะเคยเกิดเป็นหมา แต่เพราะว่าเจ้าของพาไปทําบุญ แล้วเจ้าของนัดกับ พระปัจเจกพุทธเจ้าบอกว่า ถึงเวลาทําอาหารเสร็จแล้วนิมนต์มาฉัน ๑ พรรษา ถ้าเวลาเดินไป เดินกลับ จะให้สุนัขมาแทน สุนัขมันก็ไปแทน

ถึงเวลาพอเห็นสุนัข พระปัจเจกพุทธเจ้าก็มากับสุนัข ทีนี้ท่านรักสุนัขด้วย แล้วท่านก็ทําเดินผิดทาง เดินต่าง ๆ มันก็พยายามจะไปดึงกลับ คาบจีวรแล้วดึงกลับ ๆ ด้วยความผูกพันเวลาพระปัจเจกพุทธเจ้าออกพรรษาแล้ว ธรรมเนียมของพระพอออกพรรษาแล้วจะออกธุดงค์ ออกหาที่วิเวก สุนัขตัวนี้มันผูกพันมาก มันหอนจนตาย พอตายไป ไปเกิดเป็นเทวดาที่เสียงเพราะที่สุดในหมู่เทวดาด้วยกัน

ฉะนั้น มันอยู่ในพระไตรปิฎก พออยู่ในหมู่เทวดา เทวดาที่เสียงเพราะที่สุดคือท้าวโฆสกะ ฉะนั้น เวลาเราตั้งโฆษก ๆ เห็นไหม โฆษกมันมาจากท้าวโฆสกะ ผู้ที่เป็นโฆษกในงานเขาเรียกว่าเป็นผู้ที่เสียงเพราะ เป็นผู้ที่ทําหน้าที่เลยบอกว่า โฆษก ทับศัพท์มาจากท้าวโฆสกะ โฆษกก็คือหมา หมาก็คือโฆษก ทีนี้ท้าวโฆสกะเขาก็เป็นสุนัขมา

ฉะนั้น ถ้าเราผูกพัน เรารักของเรา เราอยากจะให้เขาไปเกิดเป็นมนุษย์ เขาไปเกิดเป็นเทวดายังได้เลย เขาไปเกิดเป็นอะไรก็ได้ ถ้า ! ถ้าเขาทําบุญของเขา เขาเดินจงกรมกับเรา เขานั่งสมาธิกับเรา แล้วเราไปผูกพัน ตอนนี้เราเองต่างหากจะเกิดเป็นสุนัข เพราะเราไปผูกพันกับมัน เวลาตายไปนี่เกิดเป็นสุนัขนะ

แต่ถ้ามันเป็นสุนัขใช่ไหม เรารักเขา เราปรารถนาดีกับเขา เขาไปเกิดดีแล้วจบ ถ้าเราอยากทําบุญกุศลให้เขา เราตักบาตร เราทําบุญกุศล เราอุทิศส่วนกุศลได้ทั้งนั้น ไม่ใช่ว่าต้องเข้าถึงอัปปนาสมาธิถึงจะอุทิศส่วนกุศล หรือว่าเข้าอัปปนาสมาธิแล้วอุทิศส่วนกุศลแล้วจะได้บุญมาก ใช่ คนที่เข้าอัปปนาสมาธินี่จิตใจเขานิ่ง จิตใจเขา ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ คือ เขาวางสัญญาอารมณ์ไว้หมด

คําว่า วางสัญญาอารมณ์ ใช่ไหม สัญญาอารมณ์ คือ ฟองอากาศ นํ้าในขวดมีอากาศมากนํ้าก็น้อย ถ้าในนํ้าขวดนั้นนํ้าเต็มขวดเลย นํ้าก็มีคุณภาพมาก นํ้าเต็มขวด แต่ฟองอากาศเห็นไหม สัญญาอารมณ์ต่าง ๆ คือ ฟองอากาศ ทําให้นํ้านั้นไม่เต็มขวด นํ้าไม่เต็มขวดจํานวนก็ต้องน้อยกว่าเป็นธรรมดา แต่ถ้าเรามีนํ้า เรามีสิ่งใด ๆ เรามีความปรารถนาดี มีนํ้าไว้ดื่ม มีนํ้าไว้ใช้ มีนํ้าต่าง ๆ มันเป็นประโยชน์หมดล่ะ

ฉะนั้น การอุทิศส่วนกุศลไม่ต้องถึงอัปปนาสมาธิหรอก แค่เรามีเจตนาดี ก็ระลึกถึงความดีของเรา แล้วอุทิศให้คนอื่นนี่ได้แล้ว เรามีเจตนาดี เรามีความคิดที่ดี ๆ เราเห็นสิ่งใดที่ไม่ดี เราเห็นแล้วเศร้าใจนะ เราปรารถนาสิ่งที่ดี ๆ เราอุทิศส่วนกุศลนั่นล่ะบุญแล้ว นั่นน่ะอุทิศส่วนกุศลได้แล้ว การอุทิศส่วนกุศล คือ ฝึกหัวใจเราให้จิตใจเป็นสาธารณะ จิตอาสา ๆ จิตที่ดี

แต่ถ้าเราไม่อุทิศ ดูสิ เวลาเราตระหนี่ถี่เหนียว เราจะปิดกั้น เราจะไม่ยอมรับสิ่งใดเลย จิตใจเรามันจะเห็นแก่ตัว แต่ถ้าเราอุทิศส่วนกุศล ความดีเราก็ยกให้ ทุกอย่างเรายกให้ ทีนี้กิเลสมันก็บอกว่า ยกให้ได้อย่างไร เราหามาเกือบตาย ยกให้คนอื่นหมดเลย อย่างนี้เราก็ทุกข์น่ะสิ ไม่ใช่ เรายิ่งยกให้ ยิ่งเป็นคุณงามความดี มันยิ่งมากขึ้น

ครูบาอาจารย์ท่านเปรียบบ่อยว่า เราจุดเทียนเล่มหนึ่ง แล้วเราเอาเทียนนี้ต่อให้คนอื่นไปทุกเล่ม ๆ เทียนเราก็ยังสมบูรณ์อยู่ ไฟที่เทียนเราก็ยังครบอยู่ มันเป็นนามธรรมไง คุณงามความดีเราอุทิศส่วนกุศลให้คนอื่น คุณงามความดีเราไม่พร่องเลยนะ แต่คุณงามความดี เราได้อีกเท่าหนึ่ง อุทิศให้คนนั้นได้อีกเท่าหนึ่ง คุณงามความดีเราอุทิศ ๑๐๐ หน เราเพิ่มขึ้นไป ๑๐๐ เท่า แต่กลับอยู่ที่เราเท่าเดียว อยู่ที่เราเฉพาะสิ่งที่เราทํา แต่เราอุทิศ ๑๐๐ หน ๆ สิ่งนั้นมันเพิ่มขึ้นมาอีก ๑๐๐ ครั้ง แต่อุทิศให้คนอื่นแล้ว จิตใจเราจะเปิดกว้าง

“ทีนี้ว่า การแผ่เมตตาต้องให้ถึงอัปปนาสมาธิหรือไม่” ถ้าพูดอย่างนี้แล้ว มันก็ต้องว่านํ้าเต็มขวดเท่านั้นถึงจะเอามาใช้ได้ นํ้า ๑ ใน ๔ นํ้าครึ่งขวด นํ้า ๓ ใน ๔ นี่ใช้ไม่ได้ ห้ามใช้ ต้องนํ้าเต็มขวดแล้วค่อยใช้ เป็นอย่างนั้นไหม ไม่เป็น นํ้ามันมีจํานวนมาก จํานวนน้อย เราใช้ได้ เราใช้เป็นประโยชน์สิ่งที่เรามีแค่ไหน

นี่ก็เหมือนกัน เราจะถวายสังฆทานให้ เราตักบาตรอุทิศให้ได้หมดเลย นี้พูดถึงการอุทิศส่วนกุศล แต่ถ้ามันอยู่กับเรานะ สุนัขอยู่กับเราแล้วมันทําดี มันภาวนากับเราต่าง ๆ สิ่งนี้เป็นคุณงามความดีแล้วล่ะ เป็นคุณงามความดีกับตัวเขายิ่งประโยชน์มาก เพราะมันเป็นสมบัติของเขา แล้วเวลาเขาตายไปก็นั่นล่ะ สิ่งนั้นเขาจะได้ประโยชน์อันนั้นก่อน

ฉะนั้น เรื่องอุทิศเราก็ทําเพื่อสัตว์มีคุณไง อย่างเช่น โบราณเห็นไหม อย่างพวกโค กระบือ ต่าง ๆ เขาทําไร่ไถนากับเรา เขาไม่ฆ่ามันนะ เขาเลี้ยงจนตาย ตายแล้วเนื้อก็ไม่กินด้วย เอาไปฝัง แล้วทําบุญอุทิศส่วนกุศลให้ เขาเรียกว่า สัตว์มีคุณ ถ้าสัตว์มีคุณ เจ้าของสัตว์นั้นเป็นสัตว์ประเสริฐ เจ้าของสัตว์ คือ หัวใจเป็นธรรม รู้ว่าอะไรเป็นคุณ อะไรเป็นโทษ แต่ถ้าหัวใจของเรามันมืดบอด เขาว่าสัตว์มันก็เกิดมาเป็นอาหารของมนุษย์ อะไรมันก็เอาหมด แต่ถ้าจิตใจเราดีเห็นไหม ทุกอย่างมันจะดีไปหมดเลย

ฉะนั้น ถ้าจิตใจเราดีแล้ว จะมาวิตกกังวลอะไรกับเรื่องแผ่เมตตา กับเรื่องอุทิศส่วนกุศลล่ะ เราทําแล้วก็จบ เราอย่าไปละล้าละลังกับสิ่งที่เราควบคุมไม่ได้ เราทําแต่สิ่งที่เราควบคุมได้ สิ่งที่เรารู้ได้ สิ่งนั้นจะเป็นประโยชน์กับเรา นี่เรื่องวิธีการอุทิศส่วนกุศล

ถาม : ข้อ ๗๖๑. นะ อันนี้แหละโสดาบัน ๆ นมัสการหลวงพ่อค่ะ กราบถามดังนี้

๑. ฆราวาสที่ประกาศตนเองว่าได้โสดาบัน มีความแตกต่างจากฆราวาสทั่วไปอย่างไร ทั้งทางโลกและทางธรรม

๒. การบรรลุโสดาบันดูเหมือนว่าไม่ได้สิ่งนี้จากการนั่งสมาธิ ฟังจากคําพูดของเขา เป็นไปได้หรือเจ้าคะ โยมไม่เชื่อเขาแต่ไม่ขวาง เพราะสิ่งนี้เป็นไปด้วยใจไม่ใช่ด้วยสมอง

๓. โสดาบันที่เป็นฆราวาสยังแสวงหาอาหารที่จะบํารุงร่างกาย หรือสารพัดอาหารที่คนเขาว่าดี หรือที่ตัวเองคิดค้นว่าดี เพื่อมาบํารุงร่างกายอยู่หรือเปล่าเจ้าคะ

๔. อาวุธอะไรที่จะฟาดตัวต้นเหตุที่สั่งการให้ชีวิตเราเป็นอย่างนู้น อย่างนี้

๕. เราจะเข้าถึงตัวตนต้นตอสิ่งที่เป็นต้นเหตุแห่งการสั่งการชีวิตเราได้อย่างไร

๖. เราจะเป็นอิสระจากตัวที่คอยขับเคลื่อนนี้ได้อย่างไร

๗. เรารู้อยู่ว่าทุกสิ่งมันอยู่กับเรา แต่ถ้าเรายังแกะมันออกไม่ได้ อะไรที่ทําให้เรามีปัญญาหาตัวมัน แล้วทําลายตัวขับเคลื่อนให้มันตายไปจากใจเรา หรือเราต้องทําลายตัวเราเองเพื่อให้หลุดออกจากตัวขับเคลื่อนนั้น ให้มันหาตัวเราไม่เจอ

ขอบพระคุณเจ้าค่ะ

ตอบ : เขาสงสัยมาก แล้วสังคมปฏิบัติ ถ้าเมื่อก่อนไม่ปฏิบัติ หรือการปฏิบัติ ใครภาวนานี่ เขาบอกภาวนาไม่ได้นะ เดี๋ยวเป็นบ้า เมื่อก่อนจะบอกว่า “ห้ามภาวนานะ ภาวนาไม่ได้ เดี๋ยวจะเสียสติ” แต่เพราะครูบาอาจารย์ของเรา ท่านภาวนามาแล้วท่านไม่บ้า ท่านปราบบ้าในหัวใจของท่านหมดแล้ว ท่านสงบเสงี่ยม ท่านนิ่งมาก

อย่างหลวงปู่มั่น หลวงตาท่านเล่าให้ฟังประจําว่าอยู่กับหลวงปู่มั่นมา ๘ ปี แล้ว ครูบาอาจารย์ที่อยู่ต่อกับหลวงปู่มั่นมา แล้วพระที่อยู่กับหลวงปู่มั่น เข้าไปอยู่กับหลวงปู่มั่นเป็นร้อย ๆ รอบ ๆ หนองผือเต็มไปหมด อยู่ในวัดประมาณ ๑๐ - ๒๐ องค์ แต่รอบนั้นเต็มเลย พอจะอุโบสถนี่มากันหมดเลย ไปอยู่รอบ ๆ รอบ ๆ หมายถึงว่า ตําบลนี้แล้วก็อยู่ข้าง ๆ ให้ฉันอาหารเสร็จแล้วเดินมาฟังเทศน์ท่านทัน พอท่านจะเทศน์ พระจะมาฟังเทศน์หลวงปู่มั่นตลอด ท่านบอกว่า “ไม่เคยได้ยินหลวงปู่มั่นบอกว่า ท่านได้เป็นโสดาบัน ได้เป็นสกิทาคามี ได้เป็นอนาคามี ได้เป็นอรหันต์ หลวงปู่มั่นไม่เคยพูดเลย”

สิ่งที่โลกเขาไม่มี คนที่เป็นจริงเขาไม่พูด เขาไม่พูดว่าเขาได้อะไร เพราะสิ่งที่เขาได้อะไรมา มันเหมือนกับสิ่งที่โลกเขาไม่มี สิ่งที่โลกเขาไม่มี เขาบอกได้สิ่งที่โลกนี้ไม่มี แล้วจะเอาสิ่งที่โลกนี้ไม่มีมาให้โลกเขาดู มันจะเป็นไปได้อย่างใด

สิ่งที่โลกไม่มีเห็นไหม อริยทรัพย์ ทรัพย์ที่เหนือโลก โลกเขาไม่มี ถ้าโลกเขาไม่มี จิตใจพอไปได้ทรัพย์อย่างนั้นมา เราบอกว่าเรามีทรัพย์อย่างนั้น แล้วเราจะเอาทรัพย์อย่างนั้นมาให้คนที่ไม่รู้ดู คนที่เขาไม่รู้เขาก็ดู เขาก็ไม่รู้กับเรา เห็นไหม ไก่ได้พลอย ๆ ไก่มันไม่ต้องการ ไก่มันต้องการข้าว ถ้าเอาพลอยไปให้ไก่มันดู ไก่บอกขอข้าวเม็ดเดียวดีกว่า

โสดาบันมันมีคุณค่ามาก แต่มีคุณค่าขนาดไหน คนเขารู้กับเราไม่ได้หรอก พระโสดาบันยังว่าโสดาบันเอง บางคนที่หลงยังไม่รู้ว่าเป็นโสดาบันอย่างไรเลย ฉะนั้น ครูบาอาจารย์บอกว่า “หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยพูดถึงมรรคผลของท่านเลย” แล้วในเมื่อท่านไม่เคยพูดถึงมรรคผลของท่าน ทําไมพระเชื่อล่ะ ทําไมสังคมเชื่อถือ

หลวงตาท่านพูดอย่างนี้ ท่านบอกว่า ท่านเรียนอยู่ ๗ ปีแล้ว ท่านจะออกปฏิบัติไง ท่านบอกว่า จะไปหาใครที่จะแก้ความรู้สึกนึกคิดของท่าน แก้ความกังวล แก้ความว่านิพพานก็เรียนก็หมดแล้ว แต่มันก็ยังสงสัยอยู่ ใครจะแก้เราได้ ก็คิดถึงหลวงปู่มั่น ท่านบอกว่าหลวงปู่มั่น นี่ได้ยินข่าวรํ่าลือตั้งแต่ท่านเป็นเด็ก ๆ ตอนท่านเป็นเด็ก ๆ หลวงปู่มั่นชื่อเสียงขจรขจายไปทั่วหมดแล้วนะ

แต่ตัวหลวงปู่มั่นท่านไม่เคยบอก ท่านได้โสดาบัน ไม่เคยบอกว่า ท่านได้อะไรเลย ไม่เคยบอก แต่สังคมเขาเชื่อถือศรัทธากันมาก แล้วพอใครเข้าไปแล้ว เหมือนคนไข้ไปหาหมอ ถ้าคนไข้ไปหาหมอ หมอคนนั้นรักษาคนไข้หาย ต้องบอกว่าหมอคนนั้นดีไหม แต่สังคมเขารู้ว่า หมอคนนั้นดี เพราะหมอคนนั้นรักษาคนไข้หาย ๆ ๆ

พระที่ปฏิบัติเวลาจิตใจมันติด จิตใจมันเกิดความสงสัย จิตใจมันเข้าไปเผชิญกับปัญหาแล้วมันแก้ไม่ได้ เหมือนคนไข้ มันเป็นไข้ใจ ไข้มาก ไข้น้อย ไข้รุนแรงขนาดไหน อยู่ที่คนปฏิบัติ ไข้ของใจมันมีแตกต่างหลากหลาย พอมีแตกต่างหลากหลาย เวลาเข้าไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านเป็นอาจารย์ใหญ่ ท่านแก้ไข ใครไปท่านแก้ให้หมด ท่านจัดการให้หมด ท่านรักษาหายหมด ใครเข้าไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นจัดการ ออกมายิ้มแย้มแจ่มใส ออกมามีแต่ความโล่งออกมาเลย นี่ไงต้องบอกไหมว่า หมอคนนั้นเป็นหมอที่ดี

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าหลวงปู่มั่น หลวงตาบอกว่าท่านไม่เคยพูดเรื่องว่าท่านเป็นหมอที่ดี แต่ท่านมีหน้าที่รักษาคนไข้ รักษาเห็นไหม หลวงปู่มั่นบอกว่าเวลาพูดกับพระนะ “นี่การแก้จิตนี่แก้ยากมากนะ ให้หมู่คณะรีบปฏิบัติมา การแก้จิต แก้ยากมาก ใครมีปัญหามา ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ผู้เฒ่าตายไปแล้วจะแก้ยากนะ” ถ้าผู้เฒ่าตาย คือ ถ้าท่านสิ้นอายุไปแล้ว ท่านสิ้นอายุขัยไปคนแก้จะแก้ยากนะ แต่ท่านพยายามสร้างบุคลากรมา ถ้าคนที่รู้จริงก็จะแก้ได้ ถ้าการแก้ได้เห็นไหม การแก้จิต แก้ยากมากนะ

“แล้วมีคนมาบอกว่า มีฆราวาสที่เขาประกาศตนเองว่า เขาได้โสดาบัน” เราจะบอกว่ามันเป็นยุคตื่นทอง เวลายุคตื่นทอง คนจะวิ่งเข้าไปเพื่อหาทองกัน คนบางคนเขาก็ไปหาทองของเขาเจอ บางคนเขาไปหาทอง ยุคตื่นทองนะ สมัยอเมริกายุคตื่นทองทั่วทั้งโลก เขาบอกว่า เมืองไทยนี่แต้จิ๋วมีมากกว่าภาษากลางใช่ไหม แล้วเขาก็บอกว่าน่าแปลกใจ ส่วนใหญ่แล้วในเอเชียจะมีพวกภาษากวางตุ้ง ภาษากลางมากที่สุด ทําไมเมืองไทยมีแต้จิ๋วมากกว่า

ฉะนั้น พอศึกษากันแล้ว เขาบอกสมัยยุคตื่นทอง พวกจีนกลางเขาอพยพไปอเมริกา กันหมด เวลาสมัยที่เขาตื่นทอง ๆ ในสมัยอเมริกาที่ตื่นทองกัน เกือบทั้งโลกเขาจะอพยพไปหาทองกัน เขาตื่นทองกันนะ เขาบอกคนตื่นทอง คนไปแล้วไปเสียชีวิตก็มี ไปกลางทางนะ เดินทางไปแล้วไปประสบอุบัติเหตุก็มี คนที่ไปถึงแหล่งแร่แล้ว ไปถึงแล้วไม่ประสบความสําเร็จ ก็มี คนที่เขาทําประสบความสําเร็จก็มี นี่ยุคตื่นทองไง

เวลายุคตื่นทอง เรามองที่ยุคตื่นทองสิ แล้วจะย้อนกลับมาว่าสมัยนี้ ยุคตื่นโสดาบัน ใครเอาโสดาบันมาแจกกัน วิ่งกันขาหักขาขวิดกันเลยแหละ อยากจะได้โสดาบัน แล้วผู้ที่เอาโสดาบันมาเป็นเหยื่อล่อเห็นไหมว่า “ทําอย่างนั้นจะได้โสดาบัน ทําอย่างนี้ได้โสดาบัน” มันไม่จริงหรอก ยุคตื่นทองนะ ใครได้ทองคนนั้นถึงจะได้ทองจริง แต่ใครไปได้แร่ที่ผสมกันมา มันยังไม่ได้ทองมาหรอก ยังต้องมาร่อน ยังต้องมาแยกแยะว่า อะไรเป็นทอง อะไรไม่เป็นทอง

“ฉะนั้น ที่เขาบอกว่า ฆราวาสที่ประกาศตนเองว่าได้โสดาบัน” เราไม่ฟังเลยนะ เราไม่ฟังเลย ประกาศตนว่าเป็นโสดาบัน มันเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ ฉะนั้น ถ้าเป็นพระหรือเป็นนักบวชนี่อวดอุตริมนุสธรรม ปรับอาบัติปาราชิกเลย แต่ถ้ามีล่ะ ถ้ามีในตนล่ะ ถ้ามีในตนเขาก็ไม่ประกาศ แล้วถ้ามีในตนเขาจะดูกิริยา ดูการกระทํา กิริยามันเป็นจริงไหม คนเรานะเวลาเป็นไข้ เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยจะทุกข์ร้อนมาก แล้วเวลาเริ่มว่า เรารู้จักวิธีการรักษา เราจะเริ่มรักษาให้เราหายจากไข้ไหม

นี่ก็เหมือนกัน คนเราเกิดมานี่เรามีกิเลส เรามีความเผาลนในหัวใจ เราจะมีไฟสุมขอนในใจกันทุกคน คนจะมั่งมีศรีสุข ทุกข์จนเข็ญใจขนาดไหน มันจะมีลึก ๆ ไฟสุมขอน อวิชชาจะเผาไหม้ในหัวใจ ฉะนั้น ถ้าเรารู้วิธีการที่ชําระ เราจะรีบขวนขวายไหม เป็นโสดาบันนี่แค่ พาดกระแส แล้วเป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี แล้วถึงสิ้นกิเลส

ฉะนั้น ว่าเป็นโสดาบันนี่พาดกระแส หมายความว่า เข้าโรงพยาบาลแล้วหมอเขารับไว้ เป็นคนไข้ใน แล้วเขาจะเริ่มรักษา ยังไม่ได้เป็นอะไรทั้งสิ้น โสดาบันนะเหมือนกับคนไข้เวลาไปโรงพยาบาล ถ้าเขาไม่รับแอดมิทเข้าโรงพยาบาลนะ เอ็งเป็นคนไข้นอก คนไข้นอกมารับยาแล้วกลับไป แต่ถ้าคนไข้ในนะ เขารับเข้าเป็นคนไข้ใน

นี่ก็เหมือนกันพาดกระแสโสดาบัน ถ้าเป็นโสดาบันเห็นไหม เราพาดกระแสเข้าสู่ธรรมะ ถ้าพาดกระแสเข้าสู่ธรรมะ สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์มันรออยู่ข้างหน้า มันจะมาทําชีวิตให้เร่ร่อน ทําชีวิตเราให้หมดไปกับโลก มันเป็นไปไม่ได้หรอก คนได้โสดาบันนี่มันมองกันออก มองกันได้ เพราะคนได้โสดาบันเหมือนคนเริ่มทํางานเป็น ถ้าคนทํางานเป็น งานเรายังไม่เสร็จ เราจะขวนขวายไหม

ถ้าคนทํางานเป็น หมายถึง รู้ว่างานนั้น คือ ผลประโยชน์ งานนั้น คือ คุณงามความดี งานกระทําแล้วมันจะเสร็จจากงาน คนที่ทํางานเป็นจะรีบทํางาน คนทํางานไม่เป็นมันก็เร่ร่อนใช่ไหม อย่างพวกเรานี่พวกปุถุชนไม่รู้เรื่องก็เร่ร่อน แต่ถ้าคนได้โสดาบันแล้วเขาไม่เร่ร่อน เขาจะตั้งใจจริงของเขา เขาจะทําความเป็นจริงของเขา แล้วเขาไม่เที่ยวประกาศ ถ้าประกาศปั๊บทุกคนก็ต้องเพ่งเล็งทุกคน นี่ภาระต้องเกิดแล้ว

ฉะนั้น เราอยู่กับหลวงตา เวลาใครภาวนาเป็น ท่านจะกันคนนั้นไว้ไม่ให้คนเข้าไปยุ่ง ท่านจะให้เวลาไง แต่ถ้าภาวนาไม่เป็น คําว่า ภาวนาไม่เป็น ดูสิ อย่างเช่น ที่หนองผือ ที่อยู่กับหลวงปู่มั่น ถ้าใครภาวนาเป็นนะ เพราะหลวงตาเล่าให้ฟัง อย่างเช่น หลวงตา หลวงตานี่ภาวนาเป็น เพราะว่าท่านภาวนาเสร็จแล้วขึ้นไปรายงานหลวงปู่มั่น พอรายงานหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นจะถามประจํา “มหา จิตเป็นอย่างไร มหา จิตเป็นอย่างไร” ถ้าคนภาวนาเป็น ท่านจะคอยตรวจสอบ เพราะมันจะต้องพัฒนา

แต่ถ้าคนภาวนาไม่เป็น อย่างเช่น เรานี่ถ้าเราอยู่ที่นั่น แล้วเราภาวนาไม่ได้ คือ จิตก็พอรักษาตัวเองอยู่ได้แต่ไม่สงบ พิจารณายังไม่เป็น ท่านจะไม่ถามเลย เพราะว่าถ้าเป็นการถามแล้วมันเป็นการบีบคั้น เป็นการกดดัน ทําให้เราไม่สบายใจ เดี๋ยวอาจารย์จะถามไม่มีการบ้านส่งนะ ครูก็จะเรียกหาแต่การบ้าน ๆ เอามาส่ง ไอ้เราก็ไม่ได้ทําการบ้าน อู๋ย ! ไม่มีการบ้านส่ง มันก็ไม่กล้าสู้หน้าเห็นไหม

ถ้าเป็นอาจารย์เขาจะเป็นอย่างนี้ เขาจะรู้ว่าคนไหนภาวนาเข้าที่เข้าทางมาแล้ว ก็จะคอยดูแล คอยประคองเพื่อจะให้มันขึ้นมา แต่ถ้าคนภาวนายังไม่เป็น เราจะไปจํ้าจี้จํ้าไชเหมือนเด็ก เราจะบอกให้เด็กไม่ให้มันเล่นเลย เด็กจะให้มัน... การเป็นเด็กใช่ไหม ก็ต้องให้มันโตขึ้นมาเป็นผู้ใหญ่ แต่ถ้าเราเป็นผู้ใหญ่แล้ววัยทํางาน มันก็มีมารยาทสังคมแล้ว มันรู้กาลเทศะ ถ้าไปเล่นเหมือนเด็กมันก็น่าเกลียด แต่ถ้าเป็นเด็กจะบอกไม่ให้เล่น จะให้ทําตัวแบบผู้ใหญ่ มันก็ไม่ได้

จิต ! จิตถ้ามันยังภาวนาไม่เป็นนี่เหมือนเด็ก ๆ ทําอะไรยังไม่ได้หรอก เราก็ต้องดูแลกัน เพราะว่าในวิชาชีพทุกวิชาชีพ เขาต้องสร้างบุคลากรขึ้นมา เพื่อให้วิชาชีพนั้นเข้มแข็ง ในศากยบุตรพุทธชิโนรส ในพระเรา ครูบาอาจารย์เรา ท่านพยายามจะสร้างพระขึ้นมาให้เป็นพระในหัวใจ ให้ใจเป็นพระ ไม่ใช่ร่างกายเป็นพระ ร่างกายเป็นพระนี่นะแค่โกนหัวไปหาอุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์ยกเข้าหมู่ก็เป็นพระแล้ว แต่เป็นพระโดยสมมุติ ถ้าเป็นพระโดยสมมุติมันก็เหมือนจิตยังเร่ร่อนอยู่ มันก็เหมือนเด็ก ๆ มันยังจับต้นชนปลายไม่ถูกหรอก แต่ถ้าภาวนาเป็นเห็นไหม จากเด็กจะเป็นผู้ใหญ่ขึ้นมา แล้วถ้าเป็นโสดาบันขึ้นมาอย่างนี้ปั๊บ ยิ่งต้องสงวนเวลาเพื่อจะประพฤติปฏิบัติ

“ไอ้ที่บอกว่า มีฆราวาสประกาศตนว่าเป็นโสดาบัน แล้วมีความแตกต่างจากฆราวาสทั่วไปอย่างไรทั้งในทางโลกและทางธรรม” ในทางโลกนะ ในทางโลกอยู่กับโลกนะ พระโสดาบันที่อยู่กับโลก เราจะดูได้เลยว่า เขาจะไม่ทําสิ่งใดที่ไปรบกวนใจเขา คําว่าใจเขานะ คําว่าใจเขาคือว่าสิ่งใด เพราะคําว่าศีลเป็นอีกเรื่องหนึ่ง แต่สิ่งที่ทําให้หัวใจนี้มันเป็นภาระ เขาจะหลีกเร้น ที่ไหนมีมหรสพสมโภช ที่ไหนเป็นเรื่องของโลก เขาจะหลบหลีก ที่ไหนเขามีทําบุญกุศล ที่ไหนมีการภาวนา เขาจะไปที่นั่น ที่ไหนมันเป็นแบบว่าอ้างเล่ห์ไง หนาวนักก็ไม่ทํางาน ร้อนนัก ก็ไม่ทํางาน ที่ไหนมีมหรสพสมโภช

แต่ถ้าเป็นโลกนะ ที่ไหนเขามีมหรสพสมโภช พระโสดาบันจะไปที่นั่น (หัวเราะ) ที่ไหนมีการพนัน พระโสดาบันจะไปที่นั่น ที่ไหนเขามีการชนวัว พระโสดาบันจะไปที่นั่น มันไม่ใช่ มันไม่ใช่ ที่ไหนมีบุญกุศล ที่ไหนเขาจัดการประพฤติปฏิบัติ พระโสดาบันจะไปที่นั่น นี่พูดถึง เรามองตรงนั้น นี่พูดถึงไง มันยุคตื่นทอง พอยุคตื่นทอง เพราะเอาพระโสดาบันมาแจกกันไง แล้วโสดาบันนาย ก บอกว่านาย ข เป็นโสดาบัน แล้วก็ยึดเลย จะโฆษณาไปเรื่อยว่า “นาย ก ได้บอกแล้วว่าเป็นโสดาบัน” นาย ก บอกว่าเป็นโสดาบันจะเป็นได้อย่างไรล่ะ นาย ก ไม่มีสิทธิบอกว่า ใครเป็นโสดาบัน หรือไม่เป็นโสดาบัน

การที่จะเป็นโสดาบัน หรือไม่เป็นโสดาบัน มันเกิดจากการกระทํา เกิดจากเห็นไหม เกิดจากการกระทํา อาหารดิบเราทําให้เป็นอาหารสุก ถ้ามันสุกแล้วนั่นก็คือสุก จิตใจที่มันดิบ จิตใจที่มันมีกิเลสอวิชชา เขาพิจารณาของเขา เขาทําความสงบของใจ พอสงบแล้วใจวิปัสสนาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม วิปัสสนาด้วยปัญญาใช่ไหม ด้วยมรรคสามัคคีแล้วมันปล่อยวาง ปล่อยวางอย่างไร พระโสดาบันถามกันตรงนี้ ถามเขาว่าเขาได้ใช้อะไรทําให้เขาเป็นพระโสดาบัน ถ้าเขาใช้ความรู้สึก ความตรึก มันไม่ใช่โสดาบันหรอก เพราะคําถามต่อไปมันจะมี เดี๋ยวไปตอบคําถามหน้าดีกว่าเนาะ

“นี่พูดถึงว่า ฆราวาสประกาศตัวว่าเป็นโสดาบัน แล้วฆราวาสที่เป็นโสดาบันจะแตกต่างกันอย่างไร แตกต่างกับที่ไม่ใช่เป็นโสดาบัน” แตกต่าง ก็เขามีสติปัญญามาก ดีกว่าเรา เพราะว่าถ้าเป็นพระโสดาบัน เขาเรียกว่าไม่ถือมงคลตื่นข่าว พระโสดาบันจริง ๆ จะระลึก จะกระทําอยู่ในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ จะเชื่อมั่นในคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล้านเปอร์เซ็นต์ เพราะเขาได้โสดาบันมาเพราะเป็นพุทธพจน์ พุทธพจน์ พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ แล้วเขาปฏิบัติแล้วเขาได้โสดาบัน เขาจะยึดมั่นในทฤษฎี ในความเป็นจริงของ พระพุทธเจ้าหนึ่ง

แล้วเวลาเขาเป็นพระโสดาบัน เขารู้จักเป็นพระโสดาบันเพราะว่าเขาปฏิบัติธรรม ธรรม ๆ นี่พระพุทธ พระธรรม เขารู้ธรรม เขาเห็นธรรม แล้วถึงว่าถ้าจิตที่มันเป็นโสดาบัน นี่ไงจิตที่ว่าเป็นอริยสงฆ์ จิตที่เป็นพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถ้าเป็นโสดาบันจะไม่ถือมงคลตื่นข่าว เขาจะไม่ทํานอกกรอบจากพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เด็ดขาด โดยข้อเท็จจริง โดยเนื้อหาสาระเลย สิ่งใดที่พระพุทธเจ้าบัญญัติ เขาจะไม่ทําผิดอย่างนั้น เขาจะซื่อตรงอย่างนั้น เพราะสิ่งนี้เป็นพื้นฐานที่จะทําให้เขาพัฒนาขึ้นไป เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี

ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันแตกต่างกับโลก แตกต่างตรงนี้ไง แต่โลกยังสะเปะสะปะ จับนู่นจับอะไรชัดเจนไม่ได้ นั่นคือโลก

“แต่ถ้าเป็นพระโสดาบันเขาว่าต่างกันอย่างไร ระหว่างโลกกับธรรม” ต่างกันมาก แต่คนที่จะมองเห็น เราคนตาพร่ามัวมองไม่รู้หรอก แต่ถ้าเป็นพระโสดาบันด้วยกันเขามองทีเดียว ก็รู้ ยิ่งเป็นสกิทาคามีเขามองทีเดียวเขาเห็นเลย ยิ่งเป็นอนาคามีเขาหัวเราะเยาะเลย ยิ่งเป็นพระอรหันต์นะอย่างนี้ชัดเจนมาก เพราะอะไร เพราะเขาได้ผ่านอย่างนี้มาก่อน พระอรหันต์เขาต้องผ่านการเป็นโสดาบันมาก่อน แล้วเขาก็ผ่านการเป็นสกิทาคามี แล้วเขาก็ผ่านการเป็นอนาคามี เขาถึงเป็นพระอรหันต์

ฉะนั้น พระอรหันต์เขาจะรู้ว่าอย่างใดเป็นโสดาบันจริง โสดาบันเก๊ สกิทาคามีจริง สกิทาคามีเก๊ อนาคามีจริง อนาคามีเก๊ เขารู้หมดล่ะ ฉะนั้น สิ่งที่ประกาศตูม ๆ นี่ยุคตื่นทองนะ เรายกให้เห็นว่า เราตื่นทอง อยากได้ทอง เราแสวงหาทองจนไม่เห็นคุณค่า ของชีวิต บางคนทําให้ชีวิตนี้เสียไปโดยที่ไม่ได้สิ่งใดเลย แต่คนที่เขาขวนขวายจนเขาได้ของเขาขึ้นมา เขาก็ต้องทําได้จริงของเขา นี่ยุคตื่นทอง

แล้วตอนนี้ในการประพฤติปฏิบัติ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราทําให้สังคมเชื่อถือ แล้วตอนนี้เราก็จะเอาโสดาบันมาแจกกัน เป็นยุคตื่นทอง เหมือนกระต่ายตื่นตูมแข้งขาหักหมด จนวิ่งตามหา วิ่งบอกฟ้าถล่ม ๆ จนตายหมดเลย นี่ก็บอกโสดาบัน ๆ จนจะไม่มีอะไรติดตัวกันเลย นี่ยุคโสดาบัน

ถาม : ๒. การบรรลุโสดาบันแต่เหมือนว่าไม่ได้มีการนั่งสมาธิ ฟังจากคําพูดของเขา เป็นไปได้หรือเปล่าเจ้าคะ โยมไม่เชื่อเขาแต่ไม่ขวาง

ตอบ : เป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่ได้ ถึงเขาไม่นั่งสมาธิ แต่เขาต้องมีสมาธิ เพราะในมรรค ๘ มีสัมมาสมาธิ ถ้าบอกว่าสัมมาสมาธิไม่ต้องมีสมาธิ มันตรึกแล้วมันได้เลย เป็นไปไม่ได้

พระปัญจวัคคีย์ พระพุทธเจ้าไปเทศน์ เขาไม่ได้ทําสมาธิ แต่ก่อนที่พระพุทธเจ้าจะไปเทศน์ เขาทําสมาธิมา ๖ ปีแล้ว เขาอุปัฏฐากพระพุทธเจ้าอยู่ ๖ ปี เขาทําสมาธิมาก่อนตั้ง ๖ ปีแล้ว เขาปฏิบัติสมาธิอยู่ ๖ ปี แต่ยังไม่มีใครสอนเขา พอเขามีสมาธิอยู่แล้วพระพุทธเจ้ามาเทศน์ธัมมจักฯ เขาถึงเป็นโสดาบัน ฉะนั้น บอกว่าไม่ต้องทําสมาธิเลย พระพุทธเจ้าเทศน์แล้ว ก็เป็นโสดาบันเลย แต่เขาทําสมาธิมา ๖ ปีนี่ใครเห็นบ้าง

“นี่ก็เหมือนกัน บอกว่าเขาไม่ได้นั่งสมาธิเลย เขาบอกฟังจากคําพูดของเขาว่า เขาไม่ต้องทําสมาธิ เขารู้ขึ้นมาด้วยตัวเอง” โอ้โฮ ! ตื่นทองมันยังมีทองอยู่นะ อย่าตื่นความฝันนะ ไม่มีอะไรเลย ตะครุบเงาเลยล่ะ เราไม่เชื่อตั้งแต่เขาพูดแล้วแหละ หนึ่งไม่เชื่ออยู่แล้ว

ฉะนั้น ถ้าเราไม่ขวางเขา ธรรมดานะสัตว์มันตื่น เราไปขวาง เราก็เสียหายหมด เพียงแต่ว่าเรามีปัญญา แล้วเราคิด แล้วเราคัดเลือก แล้วเราแยกแยะ ถ้ามันแยกแยะแล้วนะ เราจะสะเทือนใจ สะเทือนใจว่า ยุคคราวหนึ่งเขาไม่เชื่อว่ามรรคผลมี ใครปฏิบัติไปเขาบอก คนนั้นจะบ้า แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราปฏิบัติกันจนได้มรรคได้ผล แล้วมีความเชื่อถือมั่นคงในศาสนา แต่เวลามาปฏิบัติกัน ก็รวนเรโลเลแล้วอยากได้ อยากได้โดยที่ไม่สมเหตุสมผล

ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ผู้ใดปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรมจะได้ธรรมะโดยความเป็นจริง ผู้ใดด้นเดาธรรม มันก็จะได้ธรรมะด้นเดา ผู้ใดคาดหมายจินตนาการธรรม มันก็ได้จินตนาการ” แล้วทีนี้เพียงแต่สังคม กระแสสังคม ตอนนี้เขาเชื่อถือ เชื่อมั่นว่าครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านเป็นพระอรหันต์ ครูบาอาจารย์ของเราปฏิบัติแล้วได้ความเป็นจริง

ฉะนั้น มรรคผลมีจริง มันถึงตื่นได้ไง แต่ถ้าไม่มีจริง เอาอะไรมาตื่น มันตื่นไม่ได้ ทีนี้คําว่า ตื่น ตื่นเพราะว่าครูบาอาจารย์ของเรา ทําให้พวกเรา เห็นไหม เหมือนเปิดแนวทางให้เรา แนะแนวให้พวกเราได้มีความมั่นคงแล้วปฏิบัติ ถ้าแนะแนวให้เรามั่นคงแล้วปฏิบัติ เราควรเอาความจริง เราอย่าไปตื่น อย่าให้คว้านํ้าเหลว มันน่าเสียดายไง น่าเสียดายชีวิตของเรานะ ปฏิบัติของเรา เอาความเป็นจริงสิ

ถ้าความเป็นจริงมันต้องแยกแยะได้ อะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นผล อะไรเป็นกิเลส แล้วเราเห็นกิเลสอย่างไร กิเลสเราจับต้องมันอย่างไร แล้วเราชําระอย่างไร ดูสิ เวลาเป็นไข้ ไม่สบายไปหาหมอ หมอเขาวินิจฉัยโรคได้ถูกต้องหมด ถ้าหมอวินิจฉัยโรคไม่ถูกต้อง เขารักษาผิด เดี๋ยวนี้เขาฟ้องศาลทั้งนั้น ถ้าเราเป็นโรคเป็นภัย เราเป็นโรคอะไร หมอต้องวินิจฉัยโรคได้ถูกต้อง เขารักษาได้ถูกต้อง โรคนั้นถึงจะหาย

นี่ก็เหมือนกัน กิเลสในหัวใจของเรานี่เราติดอะไร ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม เราติดอะไร เราเป็นโรคอะไร ปัจจุบันนี้จิตใจเรามันมีอะไรหมักหมมอยู่แล้ว เราจะรักษาด้วยอะไร แล้วรักษาด้วยยาอะไร รักษาแล้วมันหายอย่างใด แล้วกิเลสมันตายไปอย่างใด แล้วเราเป็นโสดาบันขึ้นมา มันชัดเจนขนาดนั้นนะ ในวงกรรมฐานเขาคุยกันอย่างนี้ ในวงที่เขาเชื่อถือเพราะหลวงปู่มั่นท่านตรวจสอบอย่างนี้ ท่านคุยกันอย่างนี้

ท่านถึงรู้ได้จริงอย่างนี้ แล้วคนรู้จริงอย่างนี้ จะไปพูดข้างนอกให้มันผิดพลาด พูด ข้างนอกให้มันมีแต่สิ่งที่เพ้อเจ้อ มันเป็นไปไม่ได้หรอก คนรู้จริงจะไม่พูดเพ้อเจ้อ เพราะ คําพูดของเขาจะมีเหตุมีผล มีหลักมีเกณฑ์ที่พวกเราจับต้อง พวกเราจะได้หลักได้เกณฑ์จากคําพูดของครูบาอาจารย์เราที่เป็นธรรม ถ้าครูบาอาจารย์เราเป็นธรรม พูดสิ่งใดมา เราจะเห็นร่องเห็นรอย เห็นการกระทํา เห็นสิ่งที่เราจะเอามายึดเป็นหลักเกณฑ์ของเราได้

แต่ถ้าเขาเลื่อนลอย เขาเป็นยุคตื่นทอง ความตื่นในเงาของเขา ตื่นในมรรคผลที่ไม่มีจริงของเขา เขาพูดอะไรไม่เป็นประโยชน์กับใครเลย เขาพูดให้ตัวเขาเสียโอกาสไป แล้วคนฟังแล้ว หลวงตาบอกว่า “กลับบ้านต้องไปล้างหูนะ ต้องเอานํ้ายาล้างหู เพราะมันได้ยินได้ฟังสิ่งที่ไม่เป็นมงคลมา” นี่พูดถึงข้อที่ ๒. นะ ถ้าเขาบอกว่า เขาไม่ต้องทําสมาธิเลย แต่โยมก็ ไม่เชื่อเขา ไม่เชื่อเขา แต่ก็ถามเรามา (หัวเราะ) นี่ที่จะไม่ตอบ ๆ เพราะปัญหามันเป็นปัญหาส่วนตัว ๒ คน แล้วก็ต้องให้บุคคลที่ ๓ คือเราเป็นคนพูดอีก

ถาม : ๓. โสดาบันที่เป็นฆราวาสยังจะแสวงหาอาหารที่มาบํารุงร่างกาย หรือสารพัดอาหารที่เขาว่าดี หรือตัวเองคิดค้นว่าดีเพื่อบํารุงร่างกาย

ตอบ : ถ้าเขาเจ็บไข้ได้ป่วยหรือเขาพูดถึงนะ คําว่าถ้า หมายถึงว่า บุคคลนี่มันมีบางคนธาตุขันธ์อาหารบางอย่างมันใช้ไม่ได้ ถ้าเขาหาสิ่งนั้นให้ตรงธาตุขันธ์ แล้วเขาปฏิบัติดี อย่างนี้อีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าโดยที่ว่าหาอาหารมาบํารุงร่างกาย หาอาหารนี่ก็คือกิเลสไง คําว่ากิเลส คือว่าอาหารนี่แค่ดํารงชีวิต

ถ้าคนปฏิบัติเป็นถึงโสดาบันแล้ว เขาจะขวนขวายเอาเวลาของเขามาปฏิบัติ เพราะว่าถ้าเราปฏิบัติมันต้องมีงานทําอยู่ คนเราทํางานยังไม่เสร็จ ถ้าเราตายไปก่อนน่าเสียดายไหม ถ้าคนเรานี่นะงานยังไม่เสร็จแล้วเราขวนขวาย เขาจะไม่เสียเวลาไปกับเรื่องปลีกย่อย เรื่องอาหาร เรื่องอะไร

หลวงตาบอกว่าคนภาวนาเป็น เรื่องอาหารจะไม่เป็นภาระเลย เป็นพระที่ภาวนา เขาแค่ดํารงชีวิต พระป่าเรื่องการอยู่การกินเป็นเรื่องที่แบบว่าไม่เป็นภาระ ไม่เป็นความกังวลในการปฏิบัติ ท่านบอกว่าพระกรรมฐานเลี้ยงง่าย พระกรรมฐานกินง่าย อยู่ง่าย ปฏิบัติง่าย ไปง่าย มาง่าย พระกรรมฐานนี่นักปฏิบัติ คําว่า พระกรรมฐาน คือ นักปฏิบัติ นักปฏิบัติจะกินง่าย อยู่ง่าย จะทําอะไรสะดวกสบาย เพื่อจะเอาเวลามาปฏิบัติทั้งนั้น

ฉะนั้น ถ้าจะไปแสวงหาอาหารมากินอยู่นี่ หมู หมูอยู่บนเขียง ถ้าความเป็นจริง มันอีกเรื่องหนึ่งนะ ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาแสวงหาอาหารกันอยู่ อย่างนี้มันก็น่าแปลกใจแล้วล่ะ มันน่า แปลกใจ เว้นไว้แต่อย่างที่ว่า ถ้าเขาป่วย เขาไข้ นั่นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าเขาไม่ป่วยไม่ไข้ อืม ! พระโสดาบันหมู โสดาบันนี่เราเอามาแจกกันอยู่เรื่อยเลย

ถาม : ๔. อาวุธอะไรที่จะฟาดตัวต้นเหตุสั่งการให้ชีวิตเราเป็นแบบนั้น แบบนี้

ตอบ : ชีวิตเราเป็นแบบนั้น แบบนี้ มันมีมรรคกับกิเลส ถ้าเป็นมรรคนะเราใฝ่ดี เราพยายามใฝ่ดีของเรา เราใฝ่ดีเห็นไหม อย่างเช่น สมาธินี่เห็นไหม เขาก็บอกว่า “อาวุธอะไรที่จะฟาดฟันสิ่งที่เป็นตัวต้นเหตุ อาวุธอะไร”

เราพยายามทําตัวเราให้มีสติ แล้วเราจะแก้ไขสิ่งนั้น สิ่งที่เราจะฟาดฟันกิเลส เราต้องมีสมาธิของเรา เราต้องมีกําลังของเรา คนเราอ่อนแอจะยกสิ่งใดขึ้นไม่ได้เลย คนเราแข็งแรงขึ้นมา สิ่งของจะมีนํ้าหนัก มันก็เป็นของเบาถ้าเราแข็งแรง จิตใจถ้าเราได้ฝึกหัด ได้มีสติ ได้มีสมาธิขึ้นมา ถ้ามันเกิดปัญญาขึ้นมา ปัญญาจะไปฟาดฟันมันเอง

สิ่งที่จะฟาดฟันต้นเหตุ ต้นเหตุ คือ ความหลง ต้นเหตุ คือ ความไม่รู้ ถ้าต้นเหตุมันรู้ขึ้นมาแล้ว เราไม่รู้อะไรเป็นเหตุ อะไรไม่เป็นเหตุ ถ้าจิตสงบแล้ว เราค่อยค้นหา ค้นคว้า การขุดคุ้ยหากิเลสนี่เป็นเรื่องหนึ่ง การชําระกิเลสเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ

บางคนคิดว่า พอจิตสงบแล้วนี่กิเลสจะวิ่งมาให้เราฆ่า นี่ทุกคนหวังว่าเป็นพระอรหันต์ ทุกคนอยากเป็นคนดี เราก็ตั้งใจว่าจะฆ่ากิเลส แล้วเราฆ่ากิเลสได้ไหมล่ะ เราฆ่ากิเลสไม่ได้เลย กิเลสมันอยู่หลังความคิดเรา กิเลสมันใช้ความคิดเราเห็นไหม ความอยาก อยากทําดี แต่ต้องอาศัยความดีนะ อาศัยสติ อาศัยสมาธิ สติ สมาธิจะเห็นตัวมัน พอเห็นตัวมันนี่มันสะเทือนใจเรา พอเห็นตัวมันขนลุกขนพองเลย เห็นตัวมันนะ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม โดยความเป็นจริง

อย่างเช่น เห็นเวทนา เรานั่งสมาธิ นั่งสมาธิเราก็อยากดี แต่นั่งสมาธิทําไมมันปวด ถ้าเราปวดอยู่นี่ จิตเรายังไม่เป็นสมาธิใช่ไหม มันถึงปวด พอเวลามันปวด เราก็จับเวทนา พิจารณาเวทนา จนมันปล่อยเวทนาเข้ามา มันปล่อยเวทนาเพราะอะไร เพราะมันใช้ปัญญาของมัน ใช้กําลังของจิตพิจารณาเวทนา แล้วมันปล่อยเวทนาเข้ามา นี้เป็นสมถะ สมถะเพราะอะไร เพราะมันปล่อยเวทนาเข้ามา จิตมันก็สงบระงับ

พอจิตมันเป็นสมาธิขึ้นมาเห็นไหม พอจิตเป็นสมาธิขึ้นมานี่มันจับเวทนา พอมันจับเวทนา เวทนานี้เป็นวิปัสสนาเพราะอะไร เพราะจิตมันสงบแล้ว พอจิตสงบแล้วมันแยกแยะเวทนาได้แล้ว เวทนาเป็นอะไร กายเป็นเวทนา กระดูกเป็นเวทนา เนื้อเป็นเวทนา เวทนามันมีที่ไหน เวทนามันไม่มี ร่างกายนี้เป็นเวทนาไม่ได้

แล้วถ้าร่างกายนี้เป็นเวทนา ร่างกายนี้เป็นธาตุ เป็นสสาร สสารมีชีวิตไหม สสารไม่มีชีวิต ไม่มีชีวิตแล้วมันรู้เวทนาได้อย่างไร รู้เวทนา อ๋อ ! ไอ้ความรู้สึกเรามันไปยึดเอง ความรู้สึกเรา จิตเราไปยึดเอง ไปยึดมันก็เกิดเห็นไหม นามธรรมยึดนามธรรม ไปยึดอารมณ์ความรู้สึก ความรู้สึกมันก็มีความเจ็บปวดขึ้นมา อ๋อ ! ไอ้จิตนี้มันโง่เอง พอจิตมันพิจารณาไป มันโง่เอง จิตมันก็ปล่อย

จิตพิจารณาเวทนาครั้งแรก เวทนาครั้งแรก โดยธรรมชาติของมนุษย์ มันก็มีความเจ็บความปวดเป็นธรรมดาใช่ไหม แล้วจิตใจเราเป็นปุถุชน ทีนี้พอพิจารณาเวทนา จิตมันเป็นปุถุชนอยู่ จิตมันยังมีกิเลส มีความไม่รู้เจือปนอยู่ มันก็พิจารณาของมันไป พอมันปล่อย ขึ้นมานี่ มันปล่อยเป็นสมาธิหรือยัง พอมันปล่อยเป็นสมาธิใช่ไหม พอเป็นสมาธิแล้ว มันก็จับเวทนาอีก เห็นไหม

เราจะบอกว่า การจับเวทนา เป็นสมถะก็มี เป็นวิปัสสนาก็มี จับโดยที่ไม่เป็นนี่มัน เป็นสมถะ มันเป็นสมถะ คือ มันเป็นสมาธินั่นแหละ มันปล่อยเป็นสมาธิ แต่ก็จับซํ้าจับซากเข้าไป นี่ไง เวลาว่ากิเลสมันอยู่ที่ไหน ถ้าคนไม่รู้จักมัน จะรู้จักได้อย่างไรว่า เวทนาอะไร เป็นสมถะ เวทนาอะไรเป็นวิปัสสนา ถ้าคนไม่เป็นไง

แต่ถ้าคนมันเป็นนี่ เป็นเพราะอะไร เป็นเพราะมันต้องมีธรรมในหัวใจ มันถึงจะเป็นได้ มันถึงจะรู้ว่าอะไรเป็นกิเลส อะไรไม่เป็นกิเลส “นี้บอกไม่รู้อะไรเป็นกิเลส จะเอาอาวุธอะไร ไปฟาดฟันกับสิ่งที่สั่งนู่น สั่งนี่เรา” เราต้องมีสติ มีปัญญา แล้วฝึกฝนของเราขึ้นไป มันจะได้ไม่เป็นยุคตื่นธรรม ตื่นแต่คนจะให้ศักยภาพ เราต้องทําของเราเอง มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก นี่พูดถึงการกระทําของเรา

ถาม : ๕. เราจะเข้าถึงตัวต้นตอของสิ่งที่เป็นต้นเหตุแห่งการสั่งการชีวิตเราได้อย่างไร

ตอบ : เข้าถึงต้นตอนะ คําว่า ต้นตอ ตอมันมีหลายระดับ คําว่า ต้นตอแรก คือ ฐีติจิต ฐีติจิต คือ จิตปกติ นี่ฐีติจิต จิตเวลามันสงบเข้าไปนี่ฐีติจิต ฐีติจิต จิตที่มันสงบระงับ นี่ต้นตอของมัน แต่มันก็เศร้าหมอง มีสิ่งที่เป็นอวิชชาครอบคลุมทั้งหมด

แต่ถ้าเราใช้ปัญญาวิปัสสนาไปแล้ว มันเป็นโสดาบัน มันก็แยกสักกายทิฏฐิออกไป ส่วนหนึ่ง เวลาพิจารณาเป็นสกิทาคามีขึ้นมาเห็นไหม มันก็แยกอุปาทานออกไป ขันธ์อันละเอียดพิจารณาเป็นอนาคามี มันปล่อยหมด อันนั้นตอของจิต ตออย่างนี้ ตอของจิตขั้นอนาคามี ตอของจิตเขาเรียกว่า “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส” จิตเดิมแท้ไง จิตเดิมแท้ที่สิ่งกิเลสหยาบ ๆ มันชําระล้างมา

แต่ถ้าต้นตอเห็นไหม ต้นตออย่างปุถุชนของเราเลย เวลาจิตเราสงบเข้าไปแล้ว นั่นคือตอที่มันเป็นสิ่งเริ่มต้นเลย เริ่มต้นของชีวิต เริ่มต้นของโลก เริ่มต้นของการกระทํา นั่นคือกิเลสทั้งหมดเลย ไม่มีอะไรที่เราสละละได้ในหัวใจเราเลย คําว่า ต้นตอ เห็นไหม มันมีหลายระดับ ต้นตอของใคร ต้นตอของปุถุชน ต้นตอของสกิทาคามี ต้นตอของอนาคามี ต้นตอของผู้ที่จะเข้าสู่แดนพ้นทุกข์ มันมีหลายชั้นนะ ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็น ท่านจะรู้ของท่าน แต่ของเรานี่ เรายังไม่เป็น แต่คําถามถามมาอย่างนี้

ถาม : เราจะเข้าถึงตัวต้นตอของสิ่งที่เป็นเหตุต้นตอแห่งการสั่งการชีวิต

ตอบ : อันนี้มันเหนือความรู้ของเราของผู้ถาม ฉะนั้น เหนือความรู้เหนือเหตุเหนือผลจนเราไม่ต้องอธิบาย แต่ถ้าพูดถึงคนที่เขาปฏิบัติมาแล้ว อย่างเช่น ละทุกอย่างหมดแล้ว ว่างหมด สิ่งนี้อธิบายได้เลย อธิบายว่าตอของจิตมันเป็นแบบใด ตอของจิตนี้ตอของจิตอย่างหยาบ ๆ ก็มี อย่างละเอียดเข้าไปจนละเอียดสุด แต่ถ้ายังมีอยู่ตอคือภพ ตอคือสิ่งที่มีอยู่ ตอคือสถานที่ตั้ง ตอคือตัวตน ตอคือทิฏฐิมานะ ตอคือมานะ ๙ ถ้าทําลายแล้วก็จบ

ทีนี้ถ้าพูดถึงเรายังไม่เป็น คือว่าคนเราไม่เป็นไข้ ไม่เจ็บไข้ได้ป่วย ยาก็ยังไม่จําเป็น ฉะนั้น อันนี้อธิบายไปแล้วเดี๋ยวยิ่งงงใหญ่เลย

ถาม : ๖. เราจะเป็นอิสระจากตัวที่คอยขับเคลื่อนนี้อย่างไร

ตอบ : เราจะเป็นอิสระต่อเมื่อเราสิ้นกิเลส ถ้าเรายังไม่อิสระนะ เราละได้เป็น บางอย่าง เราก็ควบคุมได้เป็นบางอย่าง สักกายทิฏฐิ โสดาบันนี่ละสักกายทิฏฐิ ไม่มีวิจิกิจฉา ไม่มีสีลัพพตปรามาส ละสักกายทิฏฐิเห็นไหม เรื่องที่เราจะไปมีอารมณ์ความรู้สึกแบบโลก ๆ เขา นี่ไม่เหมือนเขาแล้ว โลกเขามีอารมณ์ความรู้สึกแบบสามัญสํานึก แต่เป็นพระโสดาบันปั๊บ มันมีความรู้สึก มันมีความรู้สึกเพราะอะไร เพราะมีสติระดับหนึ่ง มันมีระดับหนึ่งก็ทันความคิดตัวเองระดับหนึ่ง มันจะไม่ไปแบบโลก ๆ เขา

“ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราจะมีอิสระอย่างไร” มันอิสระของใคร ถ้าอิสระแบบสามัญสํานึกเขา ถ้าเขาทําความสงบของใจได้ เขาควบคุมได้ ก็เป็นอิสระส่วนหนึ่ง แต่ถ้าพอเป็นโสดาบัน อิสระของเขานี่เขาอิสระจากปุถุชนเข้ามา แต่สิ่งที่ละเอียดอยู่เขาไม่รู้เรื่องเลย ขั้นของสกิทาคามีเขาไม่รู้เรื่อง ยิ่งเรื่องอนาคามีเขาไม่รู้เลย ถ้าเขารู้นะนางวิสาขาจะไม่มีครอบครัว นางวิสาขาเป็นพระโสดาบัน เขาก็มีครอบครัวของเขา สิ่งที่ละเอียดกว่าเขาไม่รู้เลย ยิ่งตอของจิต ตอที่เป็นอวิชชา เขายังไม่เห็นเลย

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไปมันจะเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้าตามความเป็นจริงของครูบาอาจารย์ของเรานะ ไม่ใช่ยุคตื่นทองตื่นธรรม ถ้ายุคความเป็นจริง มันจะเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป แล้วสิ่งที่เขามาคุยกันจะมาโกหกเราไม่ได้ จะมาโกหกนักปฏิบัติไม่ได้หรอก

หลวงตาท่านพูดประจํา “ผู้รู้มีนะ ผู้รู้ในสังคมของเรา ผู้รู้ในวงกรรมฐานเรา ผู้รู้จริงเขามี พูดอะไรไปหัดระวัง ผู้รู้เขาโต้แย้งมาได้นะ” ผู้รู้มี ไม่ใช่จะมีแต่คนโง่ ๆ จะให้คนนู้นหลอก คนนี้หลอก ใครจะตื่นทองตื่นไปเถอะ คนที่เขามีสติปัญญาเขาไม่ตื่นทอง เขาจะทํานา เขาจะหาอาหาร เขาจะมีอาหารกินของเขา เขาไม่ตื่นทอง ทองกินไม่ได้ แต่เขาจะหาสมบัติของเขา หาอาหารของเขา เพื่อดํารงชีวิตของเขา

ถาม : ๗. เรารู้อยู่ว่าสิ่งนี้มันอยู่ในตัวตน อยู่ในตัวเรา แต่เรายังแกะมันออกไม่ได้ อะไรที่ทําให้เรามีปัญญาหาตัวมัน แล้วทําลายตัวขับเคลื่อนนี้ให้ตายไปจากเรา หรือให้เราทําลายตัวเราหลุดออกไปจากตัวมัน

ตอบ : (หัวเราะ) อันนี้พยายามจะใช้ตรรกะคิดให้ได้ จะใช้ตรรกะรู้ให้ได้ บางคนจะคิดอย่างนี้ บางคนเราจะไปดูงานใช่ไหม ทางโลกเขาจะไปดูงานว่าที่ไหนเขาทํางานประสบความสําเร็จ แล้วเราจะทําตามเขา เราจะเอามาพัฒนาบ้านเราให้เหมือนเขา นั่นเราไปดูงานมา

ทีนี้เราศึกษาธรรมะของพระพุทธเจ้ามาก็อย่างนี้ เหมือนดูงานมา นั่นเป็นงานของพระพุทธเจ้า ธรรมะของพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ไปแล้ว แต่เราต้องปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา ถ้าเราไปดูงานมา เราจะก๊อบปี้มาเลย นั่นเป็นเรื่องโลก ดูงานมันเป็นสุตมยปัญญา เวลาปฏิบัติแล้ว เราต้องทําของเราขึ้นมาให้ได้ ถ้าเราทําได้ มันจะเป็นความจริงของเรา

“ฉะนั้น ที่ว่าสิ่งที่มันอยู่ในตัวเรา เราจะแกะออกอย่างไร” การจะแกะออก เราต้องเห็นมันก่อน เราต้องทําจิตสงบก่อน พอจิตสงบแล้วเราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม การเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมนั้นเพราะอะไร เพราะกิเลสมันอาศัยสิ่งนั้นออก อาศัยสิ่งนั้น สิ่งที่ว่าเราจะแกะออก ๆ เราจะแกะอะไรออก เราก็แกะกิเลสออก

แล้วกิเลสมันคืออะไร กิเลสมันเป็นนามธรรม กิเลส มันคือ ความเคยชิน เคยใจ กิเลสคือ ความสะดวก กิเลสมันคือสิ่งที่เราพอใจ แล้วเราฝืนมัน เราก็ฝืนกิเลส ทีนี้เราจะแกะกิเลส เราจะแกะอย่างไร เราก็เอาสิ่งที่มันชอบ เอาสิ่งที่มันแสดงตัวมาแยกแยะ อย่างเช่น รถ เราจะซ่อมรถ เราก็ต้องถอดหมดเลยว่า รถประกอบไปด้วยอะไร แล้วค่อยมาดูแลรักษามัน

จิต ! จิตนี้มันเกาะสิ่งใด เราก็มาแยกแยะมัน พอแยกแยะมัน เราก็จะเห็นไง สิ่งที่อะไรไปขับเคลื่อนเป็นตัวเรา “แล้วเราจะเอาปัญญาตัวไหนไปทําลายมัน” (หัวเราะ) พอมันรู้จริงขึ้นมามันก็ทําลายได้ พอมันทําลายได้แล้วนะ “หลวงพ่อไม่ต้องพูดหรอก หนวกหู” พอทําลายได้แล้ว มันไม่ถามเลย แต่นี่มันถามมาเพราะมันทําลายไม่ได้ ถ้ามันได้แล้วมันก็ไม่ถามใช่ไหม

ฉะนั้น สิ่งที่ถามมา เราจะบอกว่า คนที่ถาม หรือคนที่ยังไม่รู้ อย่างเช่น หลวงปู่มั่นท่านฝึกฝนลูกศิษย์ ถ้าลูกศิษย์ยังไม่รู้ท่านก็จะสอน นี่ไงสิ่งที่ถามมาคือเรายังไม่รู้ ทีนี้พอ ถามมา เพราะเรายังไม่รู้ เราไม่มีพื้นฐานใช่ไหม เราถึงต้องทําความสงบของใจ ถามนี่พอตอบปัญหาแล้ว เราต้องใช้ปัญญาเราไตร่ตรอง ไตร่ตรอง จริงหรือไม่จริง ใช่หรือไม่ใช่ แล้ว ให้มันเป็นประโยชน์กับเรา พอเป็นประโยชน์กับเรา มันเข้าใจ มันก็ปล่อยเข้ามา ๆ มันละเอียดเข้ามาเรื่อย ๆ มันต้องปล่อยเข้ามา ทีเดียวรู้ไม่ได้หรอก พอมันปล่อยเข้ามาปั๊บ มันสงบระงับมีฐานของมัน แล้วฝึกฝนมัน เดี๋ยวมันจะเห็นกิเลส

พอเห็นกิเลส โอ้โฮ ! เห็นกิเลสนะ “โอ๋ย ! มันอยู่นี่เอง อยู่นี่เอง” พออยู่นี่เอง อะไรที่ทําให้เรามีปัญญาหาตัวมันไง พอเรามีปัญญาขึ้นมาเราไตร่ตรอง เราเห็นตัวมัน “อู้ฮู ! นี่เอง ๆ ทําไมไปถามท่าน ทําไมต้องไปถามท่าน” เราก็เห็นของเราได้ พอเห็นแล้วมันก็แยกของมันนะ แยกของมันนี่ใช้ปัญญา ทีนี้พอปัญญาใคร่ครวญ เห็นไหม แยกแล้วเป็นตทังคปหาน มันปล่อยแล้วปล่อยเล่า ปล่อยจนมันสมุจเฉทฯ มันก็ฆ่า พอฆ่าก็จบ พอจบแล้ว เราทําลายมัน ๆ เราไม่ต้องทําลายตัวเราหรอก เราทําลายมัน ทําลายแล้ว คือ จบ

สุดท้ายแล้วมันละเอียดเข้ามา จนตัวเราเองก็เป็นปัญหาด้วย ตัวจิตนี่เป็นตัวปัญหา ตัวสถานที่ตัวตอนี่เป็นตัวปัญหา แล้วถ้าเราจะทําลายตัวตอนั้น มันเป็นอีกเรื่องหนึ่งไง เพราะคําถาม เขาถามว่า เราจะต้องทําลายเขา หรือจะต้องทําลายเรา คําถามมันถามอย่างนี้ ถามว่าอะไรที่ทําให้เรามีปัญญาที่ทําลายตัวขับเคลื่อน(คือตัวเขา) ทําลายตัวขับเคลื่อนให้ตายไปจากเรา หรือเราต้องทําลายตัวเราเอง เพื่อให้หลุดพ้นไปจากตัวขับเคลื่อน

เขาถามมา ๒ ปัญหาไง ปัญหาว่าต้องฆ่ากิเลส หรือต้องฆ่าเรา

ต้องฆ่ากิเลสก่อน ฆ่ากิเลสไปเรื่อย ๆ ฆ่ากิเลสไปเรื่อย ๆ จนไม่มีอะไรเลย “โมฆราช เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง แล้วกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิ ผู้รู้ว่าว่าง” เธอจงทําลายให้ว่างคือ ฆ่าเขามาหมดเลย ทําลายเขามาหมดเลย ให้ว่างหมดเลย เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง แล้วถอนไอ้ผู้ที่ทําลายเขา ไอ้ผู้ที่รู้ ไอ้ตัวภพ ไอ้ตัวตอนี่ถอนออกให้หมด พอจบแล้วนะ นี่รู้หมดเลย แล้วจะไม่ถาม เอวัง