คํานํา

ในยุคสมัยที่ชาวพุทธไม่มีโอกาสได้ฟังธรรมจากพระโอษฐ์ต่อหน้าพระพักตร์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หากเมื่อได้เข้ามาศึกษาอย่างตั้งใจและมุ่งมั่นประพฤติปฏิบัติจนมีความเข้าใจอย่างถูกต้อง นอกจากจะสํานึกเทิดทูนในพระปัญญาธิคุณและพระกรุณาธิคุณของพระพุทธองค์แล้ว ในหัวใจของชาวพุทธผู้มีความเพียรเหล่านี้ยังเกิดความรู้สึกซาบซึ้งต่อจริยาของเหล่ากอพุทธะพระ-สุปฏิปันโนผู้สืบทอดธรรม จนไม่อาจสรรหาคําใดให้เหมาะสมเพื่อกล่าวถึงท่าน นอกจากระลึกถึงท่านในฐานะที่ท่านเป็นพ่อแม่ครูบาอาจารย์ของเรา

ก่อนก้าวเข้าสู่ความสิ้นทุกข์ทางใจ พ่อแม่ครูบาอาจารย์ล้วนผ่านช่วงเวลาของการเคี่ยวกรําองค์ท่านอย่างหนัก ประสบการณ์ในการต่อสู้กับกิเลสที่ฉุดรั้งให้ผู้คนจมอยู่ในวัฏฏะและความจริงที่เกิดขึ้นในใจของท่าน ล้วนเป็นข้อมูลความรู้ที่ลํ้าค่า

องค์ความรู้ดังกล่าวถูกถ่ายทอดออกมาครั้งแล้วครั้งเล่าผ่านการเทศนาว่าการบ้าง จากการอบรมบ่มเพาะลูกศิษย์บ้าง ในแต่ละครั้งมีความแตกต่างกันในแง่ความหนัก เบา ลึก ตื้น ง่าย หรือซับซ้อน แล้วแต่กาล การเก็บรวบรวมข้อมูลดังกล่าวและเผยแผ่ออกสู่การรับรู้ต่อสาธุชนอย่างถูกต้อง ครบถ้วน และด้วยความเคารพธรรม จึงเป็นหน้าที่สําคัญ เพราะนอกจากเป็นการสืบสานพระพุทธศาสนาให้ยืนยาวแล้วยังเป็นการแสดงความกตัญญูกตเวทิตาต่อพ่อแม่ครูบาอาจารย์ที่ดีที่สุดอีกทางหนึ่งด้วย

“เสียงธรรมหลวงตา” นี้คือหนังสือธรรมะเล่มหนาอีกเล่มหนึ่ง ซึ่งเกิดขึ้นจากการรวบรวมและถอดเสียงจากกัณฑ์เทศน์ของพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต แห่งวัดป่าสันติพุทธาราม อ. โพธาราม จ. ราชบุรี ที่ได้แสดงธรรมไว้ตามวาระโอกาสต่างๆ

หลายปีที่ท่านเมตตาเป็นที่พึ่งทั้งทางธรรมและทางใจ สิ่งที่ประจักษ์แก่ตาแก่ใจของลูกศิษย์ลูกหามาโดยตลอดคือความเคารพบูชาที่พระอาจารย์สงบมีต่อองค์หลวงตามหาบัว ญาณสมฺปนฺโน และองค์หลวงปู่เจี๊ยะ จุนฺโท ผู้เป็นพ่อแม่ครูบาอาจารย์ตลอดเส้นทางเข้าสู่สัจจะความจริงของท่าน พระอาจารย์สงบแสดงความกตัญญูกตเวทิตาด้วยการดําเนินรอยตามปฏิปทา รักษาและถ่ายทอดคําสอนของครูบาอาจารย์ให้ถูกต้อง ตรงจริง สมบูรณ์ เพื่อประโยชน์ของโลกเป็นสําคัญ ดังที่ท่านเคยเตือนเอาไว้ว่า...

“เสียงธรรมของหลวงตาสร้างพระมามาก การเผยแผ่ควรมาจากผู้รู้จริง แต่ถ้าไม่รู้จริงแต่มีหน้าที่ต้องเผยแผ่ ก็ควรทําให้ถูกต้องตามความเป็นจริง ด้วยเจตนาที่สะอาดบริสุทธิ์...อย่าดัดแปลง...อย่าเผยแผ่ไปด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์”

ปัจจุบันนี้ หนังสือธรรมะได้รับการตีพิมพ์ออกมาสู่สายตานักอ่านนักภาวนามากมาย บางเล่มจัดทําเนื้อหาผิดพลาด มีทั้งผิดเพราะการด้นเดา และพลาดเพราะไม่ตรวจสอบต้นฉบับกับผู้รู้จริง แต่ประเด็นที่พระอาจารย์สงบเป็นห่วงชาวพุทธก็คือหนังสือธรรมะที่เขียนขึ้นเองแล้วอ้างอิงครูบาอาจารย์เพื่อความน่าเชื่อถือ ตลอดจนตั้งใจบิดเบือนคําสอนของท่านเพื่อผลประโยชน์ของตัวเอง จะเห็นได้ว่าการเทศน์ในแต่ละกัณฑ์ของท่านล้วนมีแนวทางชัดเจนที่จะปกป้องผู้ปฏิบัติไม่ให้เดินหลงทาง แล้วยังเปรียบเสมือนบันทึกทางประวัติศาสตร์ช่วงหนึ่งของวงการพระพุทธศาสนาในบ้านเมืองของเราด้วย

ท่านกล่าวว่าการแสดงความกตัญญูกตเวทิตานั้น นอกเหนือจากการเผยแผ่อรรถธรรมให้ถูกต้องแล้ว วิถีแห่งสมณะมีความสําคัญเป็นอย่างยิ่ง “ธุดงควัตร ปฏิปทาพระป่า ไม่ใช่เป็นไปเพื่อให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์เท่านั้น ...พระต้องมีศักดิ์ศรี ศักดิ์ศรีเกิดจากคุณธรรม มีหิริ โอตตัปปะ...มีอิสระเสรี องอาจ ...ถ้าเรายังอยู่กับโลกก็เหมือนสัตว์เลี้ยงที่กิเลสเลี้ยงไว้ แล้วก็หมุนวนไปในวัฏฏะนั้นไม่มีที่สิ้นสุด กลายเป็นพระเมืองที่อยู่ในอํานาจของโยม ถ้าเป็นฆราวาสก็อยู่ในอํานาจของกิเลส” ทั้งนี้ตลอดเวลายาวนานที่ผ่านมา ปฏิปทาของพระอาจารย์ก็ไม่ได้อยู่ห่างออกไปจากคําสอนของท่านเลย

นอกจากนั้น เนื้อหาภายในหนังสือ บางบทช่วยคลี่คลายความขัดแย้งที่อยู่ในใจของผู้ทําความเพียร บางบทตอบโจทย์ความเข้าใจผิดในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการกระโจนเข้าไปดูจิตโดยปราศจากสัมมาสมาธิ รวมถึงเป็นคู่มือในการพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรมอย่างถูกต้อง และที่สําคัญท่านยังได้แทรกเกร็ดชีวิต ปฏิปทา ธรรมปฏิบัติ และช่วงเวลามหัศจรรย์ทางจิตของพ่อแม่ครูบาอาจารย์เอาไว้ ซึ่งเรื่องราวอันเป็นมงคลเหล่านั้นไม่อาจหาฟังได้ง่าย

เสียงธรรมหลวงตาจึงเปรียบเสมือนแผนที่นําทางของนักเดินป่าที่มีพรานผู้ชํานาญไพรซึ่งมีคบไฟส่องสว่างอยู่ในมือ มีคุณอนันต์ต่อผู้ประพฤติปฏิบัติทั้งพระและฆราวาส เพราะทุกถ้อยอักษรเป็นเนื้อหาที่กลั่นออกมาจากพระสุปฏิปันโนผู้ตรวจสอบหัวใจของตนเองแล้ว

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต

มีนาคม ๒๕๕๕

๑

กว่าจะเป็นหลวงตา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เนื่องในงานบําเพ็ญกุศลสรีระสังขาร พระธรรมวิสุทธิมงคล
(หลวงตาพระมหาบัว ญาณสัมปันโน) วันที่ ๒๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๔
ณ วัดป่าบ้านตาด ต.บ้านตาด อ.เมือง จ.อุดรธานี

ขอโอกาสครูบาอาจารย์ทุกๆ องค์ครับ

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ

มรณะ – มรณานุสติ เราเป็นชาวพุทธนะ เราเป็นชาวพุทธกันทุกคน เรามีการศึกษามาแล้วว่า “ความเกิด แก่ เจ็บ ตาย นี้เป็นเรื่องธรรมดา” แต่พอเรามีการศึกษากันแล้วเราก็มีการปฏิบัติ พอเรามีการปฏิบัติเราเป็นลูกศิษย์กรรมฐาน แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านสอน ท่านสอนถึงความไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย แล้วความจะไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย นี้มันมาจากไหน?

สิ่งที่เป็นโลกมันต้องวิบัติไปเป็นธรรมดา สิ่งที่เป็นโลกมันต้องหมุนไปเป็นธรรมดา แต่สิ่งที่เป็นความรู้สึกล่ะ หลวงตาท่าน...ในเรื่องของโลกคือสังขารร่างกายท่านดับไปเป็นธรรมดา แต่หัวใจท่านไม่เคยดับ! ความเป็นจริงไม่เคยดับ สิ่งที่มันไม่เคยดับเพราะเหตุใด? สิ่งที่มันไม่เคยดับเพราะท่านได้ทําของท่านจนถึงที่สุดของท่านแล้ว เห็นไหม ท่านถึงนั่งอยู่ในหัวใจของเราไง!

ครูบาอาจารย์ท่านล่วงไปแล้ว แต่ท่านไม่เคยล่วงไปจากหัวใจของเราเลย ท่านนั่งอยู่ในกลางหัวใจของเรา เพราะเหตุใด ท่านนั่งอยู่ในกลางหัวใจของเราเพราะท่านพูดว่า “ในการเสียสละที่ยิ่งใหญ่ของท่านมีอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือท่านเสียสละเพื่อความพ้นทุกข์ของท่าน อีกคราวหนึ่งคือท่านเสียสละเพราะว่าท่านได้ช่วยชาติ”

การเสียสละที่ยิ่งใหญ่ของหลวงตา ท่านบอกว่า ท่านเสียสละอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือท่านเสียสละเพื่อตัวของท่าน เพราะท่านได้พ้นจากกิเลสของท่านไป ท่านไม่มีสิ่งใดอยู่ในหัวใจของท่าน ท่านถึงทําความเจริญรุ่งเรืองให้กับประเทศชาติได้ เพราะมันไม่มีสิ่งใดคาในใจของท่านเลย

กว่าที่จะพ้นจากหัวใจของท่านได้นั้นเพราะเหตุใด เห็นไหม เวลาท่านเกิดมาตั้งแต่เป็นชายขอบของสังคม แต่เพราะมีการศึกษา แต่เพราะมีอํานาจวาสนาบารมีของท่านเอง ท่านก็ออกศึกษา เวลาท่านบวชแล้วท่านไปอยู่กับอุปัชฌาย์ พอไปเห็นอุปัชฌาย์เดินจงกรมอยู่ ท่านไปถามว่า “จะทําอย่างใด?” อุปัชฌาย์ก็บอกว่า “พุทโธสิ”

ท่านบอกว่าท่านก็พุทโธๆๆ เห็นไหม ท่านพุทโธจนจิตของท่านสงบ มันเป็นความลึกลับมหัศจรรย์ เสร็จแล้วท่านก็ตั้งสัจจะว่า ท่านจะมีการศึกษา ท่านอยากเรียนก่อนเพื่อเป็นแผนที่เครื่องดําเนิน เวลาท่านไปเรียนอยู่ ๗ ปี เห็นไหม ท่านบอกว่า พุทโธๆ นี้ทําให้หัวใจของท่านสงบได้ถึง ๓ หน แล้วมันฝังใจมาก สิ่งที่ฝังใจของท่าน เห็นไหม เป็นความสุขของท่าน

แต่เพราะเวลาท่านไปศึกษาจนจบบาลีมา แล้วท่านออกปฏิบัติครั้งแรก ท่านก็ปฏิบัติของท่าน เพราะมีการศึกษา...ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ การศึกษาปริยัตินี้สําคัญมากนะ ถ้าพวกเราไม่มีทฤษฎีในทางวิชาการ ในการประพฤติปฏิบัติของเราในการกระทําของเรามันก็จะขาดตกบกพร่อง แต่ถ้าเรามีทฤษฎีในการประพฤติปฏิบัติของเรา เห็นไหม ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ คําว่าปฏิเวธ ก็คือผลของการปฏิบัติ

ฉะนั้นเวลาศึกษามาแล้ว ด้วยเวลาที่ท่านออกศึกษา ท่านก็มีทางวิชาการของท่านมา ท่านบอกว่า ตอนท่านปฏิบัติครั้งแรกท่านกําหนด “ดูจิตเฉยๆ ดูจิตเฉยๆ” ทั้งๆ ที่เคยพุทโธมาแล้วนะ ตอนกําหนดพุทโธนั้นจิตรวมได้ถึง ๓ หน แต่พอมาดูจิตเฉยๆ “จิตนี้แข็งเป็นหิน ดั่งภูเขา”

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติไปแล้วมันก็เสื่อม พอมันเสื่อมขึ้นมานี้ ท่านบอกว่า “เพราะไปดูจิต” จิตของท่านถึงเสื่อมไป ๑ ปีกับ ๖ เดือน ท่านก็พยายามหาทางออกของท่านอยู่ นี่คือคนที่มีความมุมานะ ท่านหาทางออกของท่านอยู่ว่า “เป็นเพราะเหตุใดถึงจิตเสื่อม?..เป็นเพราะเหตุใดถึงจิตเสื่อม?”

แล้วท่านก็ออกไปหาหลวงปู่มั่น เพราะท่านกําลังเข้าไปใหม่ๆ เห็นไหม แล้วหลวงปู่มั่นท่านจะไปเผาศพ จึงทิ้งให้หลวงตาท่านอยู่คนเดียว ท่านถึงมาค้นคว้าของท่านเองว่า

“ทําไมจิตเราถึงเสื่อม?”

“เพราะมันคงจะไม่มีคําบริกรรม มันไม่มีสิ่งที่ยึดเหนี่ยว ไม่มีสิ่งที่ให้เกาะไว้” ท่านถึงกลับมาพุทโธๆๆ

ทั้งๆ ที่พุทโธมาก่อน! แต่ทําไมถึงทิ้งพุทโธออกไปล่ะ ทิ้งพุทโธไปดูจิต ดูจิตเห็นไหม จิตก็เลยเสื่อมไป ๑ ปีกับ ๖ เดือน สุดท้ายแล้วท่านก็กลับมาพุทโธใหม่ พุทโธจนจิตมั่นคง พุทโธจนพุทโธไม่ได้ พอพุทโธจนพุทโธไม่ได้ เห็นไหม มันก็เจริญแล้วเสื่อมเหมือนกัน เพราะมันอยู่ในขั้นของสมาธิ

นี่คือที่จะบอกว่า คราวที่ท่านเสียสละชีวิตมีอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือการประพฤติปฏิบัติเพื่อเอาตัวรอด อีกคราวหนึ่งคือเพื่อออกมาช่วยชาติ (ก็เพราะได้มีการเอาตัวรอดอย่างนั้นก่อน)

ท่านก็มาพิจารณาของท่าน จิตมันเสื่อม พอไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกว่า “จิตนี้เหมือนเด็กๆ มันต้องกินอาหาร เวลามันออกไปเที่ยวของมัน ถ้ามันหิวมันจะต้องกลับมาแน่นอน ให้พุทโธไว้”

พอท่านพุทโธๆๆๆ มันก็กลับมามั่นคง ทีนี้เวลาท่านประพฤติปฏิบัติของท่านไป พอนั่งสมาธิไป เพราะคนเรามีกิเลส กิเลสมันก็ต้องมีการโต้แย้งเป็นธรรมดา พอนั่งไป..นั่งไปก็เกิดเวทนา

“นี่มันเพราะเหตุใด? เพราะเหตุใด?”

“อย่างนี้ต้องต่อสู้!”

ท่านถึงกําหนดของท่าน เห็นไหม นั่งตลอดรุ่ง..ตลอดรุ่งนั่นน่ะ!

การพิจารณาตลอดรุ่งนี้มันตลอดรุ่งอย่างไรล่ะ? เพราะว่าสิ่งที่พิจารณาตลอดรุ่งนี้มันเป็นการภาวนา แต่ขณะที่จิตท่านประสบกับสิ่งที่มันโต้แย้งขึ้นมาในหัวใจ เพราะท่านพุทโธๆ จนจิตสงบใช่ไหม พอจิตสงบมันก็เป็นบาทฐาน ศีล สมาธิ ปัญญา ขณะที่ปัญญาเกิดขึ้นต่อสู้ตลอดรุ่งนี้มันพิจารณาเวทนา ตั้งแต่หัวคํ่าจนกว่าจะตลอดรุ่งนี้พิจารณาแล้วมันก็ปล่อย พอมันปล่อยเสร็จแล้วมันก็ลงสู่สัจธรรม แต่มันก็คลายตัวออกมาอีก ก็พิจารณาซํ้าเข้าไป..ซํ้าเข้าไป ถึงที่สุด! มันมีเหตุมีผลของมัน “ตั้งแต่บัดนี้ไปมันจะไม่มีวันเสื่อม..ตั้งแต่บัดนี้ไปมันจะไม่มีวันเสื่อม”

เพราะเราไปหาครูบาอาจารย์ เราก็ต้องรักครูบาอาจารย์เป็นธรรมดา ท่านก็ไปหาหลวงปู่มั่น ไปอธิบายให้ท่านฟัง หลวงปู่มั่นก็บอกว่า “จิตนี้มันไม่เกิดไม่ตาย ๕ อัตภาพเว้ย! จิตนี้มันมีกําลังของมัน” ตั้งแต่วันนั้นมาก็ไม่เสื่อม เห็นไหม พอสิ่งที่ไม่เสื่อม ท่านก็รักษาของท่าน ก็พิจารณาของท่านไปตลอดรุ่ง..ตลอดรุ่ง ก็มีธรรมะขึ้นไปส่งหลวงปู่มั่นทุกวัน แต่หลวงปู่มั่นท่านเห็นว่ามันจะทํามากเกินไป เพราะพ่อแม่ก็ต้องรักลูกเป็นธรรมดา หลวงปู่มั่นท่านจึงบอกว่า

“ม้า เวลาที่เขาจะใช้งาน ถ้ามันดื้อนัก เขาก็ต้องให้มันอด แต่ถ้ามันฉลาดขึ้นมา มันไม่ดื้อนัก เขาก็ให้มันกินบ้าง” เห็นไหม อันนี้อันหนึ่ง

สอง เวลาภาวนาไป จากที่ว่าจิตมันไม่ตาย ๕ อัตภาพแล้ว ก็มาพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณาบ่อยครั้งเข้าๆ จนธาตุขันธ์มันกลับไปสู่สถานะเดิมของมัน ธาตุขันธ์กลับไปสู่สถานะเดิมเพราะเหตุใด? ธาตุขันธ์มันกลับไปสู่สถานะเดิมเพราะท่านมีพื้นฐานของท่าน ท่านปฏิบัติของท่านผิดมาก่อนแล้วมาถูก พอพิจารณาเข้า..พิจารณาเข้า มันก็ปล่อยวางไปได้ เพราะมีครูมีอาจารย์ไง แล้วหลวงปู่มั่นก็คอยแนะคอยนํา เห็นไหม พอแนะนําบ่อยครั้งเข้า..บ่อยครั้งเข้า พิจารณาไป..พิจารณาไป จนมันกลับไปสู่สถานะเดิม “ดินเป็นดิน นํ้าเป็นนํ้า ลมเป็นลม ไฟเป็นไฟ” ธาตุ ๔ มันแยกออกไปจากมัน จิตมันแยกออกไปจากกัน มันรวมลง! พอมันรวมลงก็มีความสุขมหาศาล!

แล้วท่านก็ขึ้นไปรายงานหลวงปู่มั่น พอไปรายงานหลวงปู่มั่นท่านก็รับฟังไว้ แล้วหลวงตาท่านก็พิจารณาต่อสู้ต่อไปด้วยความที่อยากจะได้อย่างนั้นอีก..อยากจะได้อย่างนั้นอีก แล้วท่านก็ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น ไปบอกว่า “จิตที่มันรวมนั้นมีความสุขมาก อยากได้ความสุขอย่างนั้นอีก”

หลวงปู่มั่นท่านตอบว่า “มันมีหนเดียวเท่านั้นแหละ!” เวลามันสมุจเฉทปหานมันมีครั้งเดียว! แต่เวลาที่มันพิจารณา มันต้องพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณาบ่อยครั้งเข้า เห็นไหม หลวงตาท่านบอกว่า “เวลาวิกฤตเกินไป หลวงปู่มั่นท่านก็รั้งไว้ เวลาปฏิบัติไป..ปฏิบัติไป อยากได้อย่างนั้นอีกแต่มันก็ไม่มีอย่างนั้นอีกแล้ว เพราะถ้ามันขาดแล้ว มันก็ขาดไป” แสวงหาอยู่อย่างนั้น ท่านถึงติดอยู่ตรงนั้น ๕ ปี

หลวงปู่มั่นท่านพูดอย่างนี้นะ “มันมีครั้งเดียวแหละ จิตที่เป็นอย่างนี้เป็นเหมือนเราตอนอยู่ที่ถํ้าสาริกา”

ตอนที่หลวงปู่มั่นอยู่ที่ถํ้าสาริกานะ ท่านเป็นโรคถ่ายท้อง ท่านใช้ยาของท่านอยู่ตลอดเวลา สุดท้ายแล้วจะรักษาอย่างไรมันก็ไม่ฟัง พอมันไม่ฟังท่านก็ทิ้งยาหมดเลย แล้วมาพิจารณาร่างกายของท่าน เห็นไหม เวลาจิตมันรวมลง จิตรวมลงนี่หนึ่ง จิตรวมลงเพราะมันพิจารณาโรคภัยไข้เจ็บที่เกิดจากร่างกาย แล้วทิ้งทั้งหมด จิตรวมลงเกิดความสว่างไสว เห็นเป็นยักษ์ที่ถือตะบองจะมาตีท่าน

อันนี้มันเป็น ๓ ประเด็น ประเด็นหนึ่งคืออริยสัจ สัจจะความจริง เวลาพิจารณาแล้วสัจจะ อริยสัจมันทําลายกิเลสลงมาชั้นหนึ่ง ประเด็นสองคือจิตรวมลงไปแล้วเกิดแสงสว่างมีความสุขนั้นเป็นอีกอันหนึ่ง แต่ด้วยอํานาจวาสนาของท่าน มันก็มียักษ์ที่จะมาตีท่านในนิมิต เป็นประเด็นที่สาม

เขาบอกว่า “พวกที่กําหนดพุทโธ พวกที่ทําสมถะมันจะเกิดนิมิต นิมิตนั้นมันจะทําลายการปฏิบัติ”

นิมิตจริงก็มี นิมิตปลอมก็มี!

ฉะนั้นเวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดของท่านอย่างนั้น แต่คนจดจารึกหรือผู้ที่เขียนประวัติหลวงปู่มั่นกลับบอกว่า “หลวงปู่มั่นสําเร็จอยู่ที่ถํ้าสาริกา เพราะท่านพิจารณาปฏิจจสมุปบาท”

แต่ความจริงมันไม่ใช่! เพราะหลวงตาท่านเล่าให้ฟังว่า หลวงปู่มั่นเวลาจิตท่านสงบขนาดนั้นแล้ว ท่านกําหนดไปดูเจ้าคุณอุบาลี เจ้าคุณอุบาลีท่านกําลังพิจารณาปฏิจจสมุปบาท ไม่ใช่หลวงปู่มั่นพิจารณาปฏิจจสมุปบาท!

เสร็จแล้วหลวงปู่มั่นท่านก็คิดถึงหมู่คณะ ท่านอยากจะเป็นหลักเป็นชัย เวลาท่านกลับมาภาคอีสาน ท่านมาสั่งสอนลูกศิษย์ลูกหา ที่ว่ากองทัพธรรมนั่นไง เวลาปฏิบัติไป เห็นไหม หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า “กําลังเราไม่พอ..กําลังเราไม่พอ” ถ้าหลวงปู่มั่นสําเร็จที่ถํ้าสาริกา ทําไมหลวงปู่มั่นจึงบอกว่า “กําลังเราไม่พอ” เพราะกําลังไม่พอ ท่านถึงทิ้งหมู่คณะขึ้นไปเชียงใหม่ เห็นไหม

ทีนี้หลวงปู่มั่นเวลาท่านพูดถึงครูบาอาจารย์ของเราว่า “เหมือนเรา..เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา” ถ้าเหมือนเราที่ถํ้าสาริกานั้นคือพิจารณาขนาดที่ว่า “โลกนี้ราบเป็นหน้ากลอง” ฉะนั้นเวลาหลวงตาท่านขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น ท่านก็บอกว่า “เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา”

หลวงปู่เจี๊ยะท่านเล่าให้ฟัง เวลาหลวงปู่เจี๊ยะไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านบอกกับหมู่คณะว่า “มีพระหนุ่มๆ องค์หนึ่ง ปฏิบัติอยู่ ๓ ปี มีความรู้เสมอเรา เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา”

นี่ครูบาอาจารย์ของเราท่านทําของท่านจริง ท่านทําความเป็นจริงของท่าน เห็นไหม ฉะนั้นเวลาหลวงตาท่านติดสมาธิอยู่ ๕ ปีนี้ท่านติดอยู่ในขั้นไหน? เห็นไหม เวลาอุปัฏฐากครูบาอาจารย์ นี่ไงการประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญา

ใช่...ศีล สมาธิ ปัญญา แต่ปัญญาของใคร? ถ้าปัญญาของเรา เราก็ต้องมีปัญญาเข้าข้างตัวเราเอง เห็นไหม แต่เรามีครูบาอาจารย์ ถึงเราจะเข้าข้างตัวเองขนาดไหน หลวงปู่มั่นท่านก็คอยประคอง ท่านพยายามจะดึงออก เห็นไหม ดึงออกให้พิจารณา หลวงปู่มั่นเทศน์อยู่เกือบทุกคืนที่หนองผือ ขณะที่เทศน์นี้เวลาลูกศิษย์ไปส่งการบ้าน ครูบาอาจารย์ท่านก็ต้องรู้ของท่านอยู่แล้ว ท่านก็พยายามหาทางออกให้ ทั้งเผดียง ทั้งบอก ด้วยวิธีต่างๆ เห็นไหม แต่คนเรามันก็มีความเห็นของตัวเหมือนกัน ในเมื่อมีความเห็นของตัว เห็นไหม เวลาหลวงปู่มั่นท่านหันกลับมา

“จิตเป็นอย่างไร? จิตเป็นอย่างไร?”

ครูบาอาจารย์ก็ตอบว่า “จิตดีมาก..จิตดีมาก”

จิตดีมาก มันดีของใครล่ะ? เพราะเรามีกิเลสใช่ไหม เรามีความรู้สึกของเราใช่ไหม ดีเพราะเราพอใจใช่ไหม แต่มันไม่ดีตามความเป็นจริงน่ะสิ! ในเมื่อมันไม่ดีตามความเป็นจริง แล้วจะออกยังไงล่ะ? เพราะมันเป็นสมบัติของเรานะ

นี่ล่ะครูบาอาจารย์ เห็นไหม เราเป็นลูกศิษย์กรรมฐาน เราถึงเคารพครูบาอาจารย์ของเรามาก เพราะครูบาอาจารย์ของเรา “พ่อแม่ครูจารย์” คือท่านเลี้ยง...เลี้ยงทั้งร่างกาย เลี้ยงทั้งจิตใจ ท่านพยายามดึงเราออกมา เวลาหลวงปู่มั่นท่านหันกลับมาหาครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม

“สุขอย่างนี้มันสุขแค่เศษเนื้อติดฟันเท่านั้นน่ะ! สุขกว่านี้ ความดีกว่านี้ ยังมีอีกมากมาย”

“แล้วความดีที่ดีกว่านี้ทําอย่างไรล่ะ? ”

“ความดีที่ดีกว่านี้ เราก็ต้องออกแสวงหา ออกค้นคว้าสิ ถ้าออกค้นคว้ามันก็จะเจอของมัน”

“ถ้าความดีที่มันดีกว่านี้ แล้วสิ่งที่เห็นอยู่นี้มันเป็นยังไงล่ะ? ถ้ามันติดสมาธิ อย่างนี้มันก็เป็นสัมมาสมาธิสิ”

“ถ้าสัมมาสมาธิของพระพุทธเจ้านี้อย่างหนึ่ง สัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้มันไม่มีสมุทัย แต่สัมมาสมาธิของเรามีสมุทัยไง”

นี่ ด้วยเหตุด้วยผล หลวงตาท่านถึงออกแสวงหาออกค้นคว้า พอออกค้นคว้าไป ก็ไปเจออสุภะ สิ่งที่ได้เจออสุภะนี่ก็คือการต่อสู้กัน

เราจะบอกว่า ความเมตตา ความรัก อาลัยอาวรณ์ ของอาจารย์กับลูกศิษย์ ระหว่างหลวงปู่มั่นกับหลวงตา ท่านเคารพบูชากัน ท่านรักกัน ท่านถนอมรักษากันยังไง ท่านถึงจะทําให้จิตใจนี้พ้นออกไปจากทุกข์ได้ยังไง เห็นไหม ถนอมรักษานะ

ท่านบอกว่าเปรียบเหมือนฟุตบอล ถ้าเรามีแต่เล่นแบบปิดเพราะกลัวแพ้ มันก็จะมีแต่เสมอกับไม่แพ้ไม่ชนะ เพราะว่า “เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา” นั้นมันรองรับไว้แล้ว แต่ถ้ารุก มันก็อาจจะเสมอกับชนะ หลวงปู่มั่นท่านก็พยายามปลุกเร้าให้ออก

เวลาจิตมันติดแล้วจิตมันจะออกได้นี้ ถ้าคนไม่เป็นจะไม่รู้ แล้วทําไม่ได้! เวลาติดสมาธิอยู่ ก็ว่าสมาธินี้มีความสุขมาก แต่เวลาทําได้ เวลาออกไปปฏิบัติ ออกไปค้นคว้าไปเจออสุภะ เห็นไหม เวลาปัญญามันเริ่มหมุน หลวงตาท่านก็ไปหาหลวงปู่มั่น ไปบอกท่านว่า “เวลาติดสมาธิ ก็บอกให้มันออก นี่ก็ออกมาแล้วนะ พอออกมาแล้ว ตอนนี้มันไม่ได้พักได้ผ่อนเลย”

หลวงปู่มั่นท่านก็บอกว่า “ไอ้บ้าสังขาร! ไอ้บ้าสังขาร! ”

บ้าสังขารเพราะอะไร? เพราะการใช้ปัญญาอย่างเดียวโดยที่ไม่มีสมาธิรองรับ ใช้ไปแล้วมันก็จะเป็นสัญญาไป การก้าวเดินไปมันจะต้องกลับมาด้วย เห็นไหม กลับมาทําสัมมาสมาธิ กลับมาเอาสมาธิรองรับ

นี่ ครูบาอาจารย์ที่ท่านผูกพันกันมาจะมีความเคารพ ความรัก ความเคารพ ความรัก มาจากอะไร? ก็มาจากประสบการณ์จริงที่มันเกิดขึ้น เพราะเรารู้ของเราแล้ว แต่ทําไมความรู้ของเรามันไม่เป็นความจริงล่ะ? ทําไมความรู้ของครูบาอาจารย์มันเหนือกว่าเราล่ะ?

เวลาทําไป ปฏิบัติไป เห็นไหม ในเวลานั้นหลวงปู่มั่นท่านก็เริ่มป่วยไข้ หลวงตาท่านก็พยายามดูแลครูบาอาจารย์ด้วย ทั้งประพฤติปฏิบัติไปด้วยนะ ท่านทําของท่านไปเรื่อย จนถึงที่สุด เวลาหลวงปู่มั่นท่านนิพพานไป หลวงตาท่านเล่าให้ฟังว่า ท่านไปนั่งอยู่ที่ปลายเท้าแล้วร้องไห้อยู่คนเดียว รําพันว่า “จิตนี้มันไม่ฟังใคร บัดนี้อาจารย์ก็ล่วงไปแล้ว จิตนี้มันกําลังต่อสู้อยู่ แล้วมันจะหาใครเป็นที่พึ่ง”

มันมีความละล้าละลังอยู่ในหัวใจนะ ความรักความเคารพมันถึงเกิดอย่างนี้ สุดท้ายแล้วพอหลวงปู่มั่นท่านล่วงไปก็ต้องจัดการเรื่องสรีระของท่าน หลวงตาท่านก็แสวงหาของท่านนะ พยายามของท่าน รักษาของท่าน จนถึงที่สุด เห็นไหม ที่เป็นอสุภะ ความเป็นจริงออกมาจากของจริง ออกมาจากใจนี้ เป็นอสุภะ มันจะไวขึ้น เร็วขึ้น ละเอียดขึ้น จนมันเข้ามาสู่ใจของเรา ใจของเราเป็นอสุภะเสียเอง อสุภะข้างนอกมันเป็นอาการของใจทั้งหมด เวลามันทําลายกัน มันเข้ามาทําลายในหัวใจดวงนั้น เห็นไหม พอทําลายหัวใจดวงนั้น มันก็พ้นออกไป พอพ้นออกไป ท่านก็ออกแสวงหาต่อเนื่องไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ละเอียดขึ้นไป

เวลาละเอียดเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปนี้ ขณะนี้ไม่มีหลวงปู่มั่น ท่านจะต้องแสวงหาของท่านเอง ในการออกแสวงหาของท่านเอง เห็นไหม ขณะที่ท่านไปวัดดอยธรรมเจดีย์ เวลาจิตมันสงบขึ้นมาขนาดไหน มันสว่างไสว... มันลึกลับ... มันมหัศจรรย์ขนาดไหน... มหัศจรรย์แต่มันก็มหัศจรรย์ในอวิชชา มันมหัศจรรย์อยู่ในมาร

ท่านมาถึงที่บ้านผือ ชาวบ้านเขาเป็นโรคเสียดอก เวลาท่านพิจารณาของท่านอยู่ แล้วท่านมาเป็นโรคเสียเอง เห็นไหม ยังไม่อยากตาย ไม่อยากตายเพราะรู้อยู่ว่าถ้าตายแล้วมันยังคาอยู่ ยังไม่อยากตาย ท่านก็พิจารณาของท่าน เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยนี่ มันก็มาเจ็บไข้ได้ป่วย จนถึงที่สุดธรรมมาเตือน “ท่านก็เคยพิจารณาเวทนามาแล้ว สิ่งนี้มันก็คือสิ่งที่ท่านเคยพิจารณามาแล้ว ทําไมไม่พิจารณา” ท่านก็มาพิจารณาเวทนาจนมันปล่อยหมด เวลามันปล่อยนี้จิตมันปล่อย เวลาพิจารณาไปนะ จิตมันปล่อยแล้วมันก็จับ เห็นไหม เกิดแล้วก็ดับ ดับแล้วก็เกิด

“เอ๊ะ! อย่างนี้ ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ? อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ?”

เพราะด้วยวุฒิภาวะการศึกษาของท่าน ท่านเรียนของท่านมา เห็นไหม ถ้ายังมีความสงสัย ก็ไม่ใช่! ถ้ายังมีความสงสัยอยู่ “เกิดดับ..เกิดดับ อย่างนี้ไม่ใช่!” พออย่างนี้ไม่ใช่ ท่านก็ย้อนกลับมาพิจารณาของท่าน ธรรมะก็มาเตือนอีก “แสงสว่างทุกอย่างนี้มันเกิดจากจุดและต่อม”

เวลาเข้าไปเจอมันนะ เวลาเจอจุดและต่อมแล้วใคร่ครวญจุดและต่อม ท่านพูดอยู่ว่า “ถ้าหลวงปู่มั่นอยู่ ท่านจบไปแล้ว” เพราะหลวงปู่มั่นไม่อยู่ ท่านถึงพยายามพิจารณาของท่าน..พิจารณาของท่าน เพราะท่านพิจารณาของท่านท่านถึงมีความชํานาญมาก การรื้อค้น การต่อสู้ การแยกแยะ การกระทําของท่าน พอท่านผ่านขั้นนี้ไป เห็นไหมว่าทําไมท่านถึงเอาความรู้ เอาความชํานาญนี้มาแก้หลวงปู่คําดี มาแก้หลวงปู่บัว นี่ เพราะความชํานาญของแต่ละบุคคล ถ้าบุคคลจะมีความชํานาญอย่างใด ก็เพราะมีการกระทําอันนั้น

ท่านถึงบอกว่า การเสียสละที่วิกฤติในชีวิตของท่านมีอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือการเสียสละเพื่อตัวของท่านเอง เป็นการกระทําในหัวใจของท่าน แล้วอีกคราวหนึ่ง...ท่านเสียสละเพื่อโลก

คราวที่เสียสละเพื่อโลกนี้ยิ่งใหญ่ ยิ่งใหญ่เพราะเหตุใด? ยิ่งใหญ่เพราะไม่ใช่การต่อสู้ของเราเอง ในการสละของเราเองนี้เราอยู่ที่โคนไม้หรืออยู่ที่ไหนเราก็ทําของเราได้ เพราะมันเป็นเรื่องของเรา มันเป็นเรื่องภายใน มันเป็นการกระทํา จะอยู่ในกุฏิ จะอยู่โคนไม้ จะอยู่ป่า จะอยู่ที่ไหนเราก็ทําได้! แต่ขณะที่ออกมาช่วยโลกมันต้องอยู่กับสังคม มันเป็นเรื่องของสังคม แล้วจะชักนําสังคมให้มีความเห็นไปกับเราได้อย่างใด? มันเป็นการชักนําสังคมมาหาเราได้อย่างไร?

ท่านถึงบอกว่า เวลาท่านไปพูดกับหลวงปู่ลีว่า “เราจะช่วยโลกด้วยกัน ถึงเราจะกัดก้อนเกลือกิน เราก็จะกินก้อนเกลือ!”

คําว่า “กัดก้อนเกลือกิน” นี่มันเป็นไปไม่ได้ เพราะครูบาอาจารย์ของเรานี้ไม่มีใครทิ้งหรอก แต่คําว่า “กัดก้อนเกลือกิน” นี้ มันบอกถึงการสู้หมดหน้าตัก!! ชีวิตนี้ก็ให้!!

ท่านทําของท่านมาขนาดนี้ เห็นไหม นี่เพราะอะไร? เพราะโลกหวั่นไหว ในเมื่อขวัญของประเทศมันไม่มี เศรษฐกิจมันล่มสลายไป ทุกครอบครัวทําร้ายตัวเอง เศรษฐกิจในครอบครัว ธุรกิจของครอบครัวมันล่มสลายไป แล้วจะเอาใครเป็นที่พึ่ง!? มันไม่มีใครเป็นที่พึ่ง แล้วจะพึ่งใคร?

เพราะทางโลกเขาบอกว่า “ในระบบเศรษฐกิจนี้ นักธุรกิจทําลายทําเสียหาย ทําไมจะต้องให้ตาสีตาสามาช่วยชาติ ทําไมไม่ให้นักธุรกิจมันช่วยกันเอง”

นักธุรกิจมันก็จะผูกคอตายกันหมด แล้วมันจะเอาอะไรมาช่วย!

แล้วท่านเสียสละตัวของท่านออกไป เห็นไหม การเสียสละอย่างนี้มันยิ่งใหญ่กว่าทองคํา ๑๒ ตันนั้น แต่ทองคํา ๑๒ ตันนี้มันเป็นเหมือนการพาดเสาไฟฟ้านะ เวลาเราเห็นคนพาดเสาไฟฟ้า เวลาเราเดินสายนี้ต้นทุนมันแพงมาก แต่หลวงตาท่านพาดสายอันนี้...เพื่อผลบุญ เพราะเวลาท่านพาดสาย ท่านทําของท่าน ท่านบอกว่า

“ใครๆ เขาก็เห็นกันในเรื่องเงินทอง แต่เราไม่เคยเห็นอย่างนั้น เราเห็นแก่ธรรม ถึงคราวที่ธรรมะมันจะได้ออก”

ธรรมะที่จะได้ออก เห็นไหม ออกมาเพื่อศีลธรรม จริยธรรม ให้คนมันได้ฟื้นฟูขึ้นมา สิ่งนี้มีคุณค่ามากกว่าเงินทองมหาศาล เราไปเห็นกันแค่คุณค่าของเงินทอง ว่าได้ทอง ๑๒ ตัน และเงินอีกมหาศาล แต่เวลาหลวงตาท่านพูดนะ ท่านบอกว่า…

“สิ่งนี้มันเป็นแค่วัตถุ มันเป็นเรื่องปลายเหตุ ถ้าคนไม่มีความมั่นใจ ถ้าคนไม่มีความศรัทธา จะเอาอะไรมาให้ ที่เขาเอามาให้เพราะความมั่นใจในตัวท่าน”

เพราะท่านบอกว่าในวิกฤติหนึ่ง คือวิกฤติที่ท่านช่วยตัวท่านเอง พอเมื่อท่านช่วยตัวท่านเองได้แล้ว ในหัวใจนี้มันไม่มีสิ่งใด ไม่มีเหลือบใดมีสิ่งที่เห็นแก่ตัวอยู่ในนั้น ในเมื่อมันไม่มีสิ่งใดเห็นแก่ตัวอยู่ในนั้น เห็นไหม เวลาท่านบอกกับหลวงปู่ลี “เราจะกัดก้อนเกลือกิน! เราจะสู้หมดหน้าตัก! เราจะทําทุกอย่าง!”

เพราะการประพฤติปฏิบัติ เวลาอยู่ในป่า เวลามันสละตาย มันก็สละมาแล้ว อยู่ในป่านี้สละตาย ชีวิตนี้ทิ้งมาหลายรอบแล้ว! คนที่ปฏิบัติมาจะเข้าใจว่าเวลาวิกฤติขึ้นมา กิเลสมันจะบอกว่า “ตาย! ตาย! ตาย! ตาย! ตาย!” แล้วเราก็ยอมแพ้ ยอมแพ้! การสละชีวิตนี้พระป่าเขาสละมามากมายมหาศาลแล้ว แต่มันไม่เคยตายเสียที ถ้ามันตายก็ตาย!! แต่มันไม่ตาย...

ฉะนั้นเวลาออกมาสู้ออกมาช่วยโลก เรื่องการเสียสละของท่าน ตายก็คือตาย! เวลาเกิดวิกฤติ เห็นไหม เหรียญมี ๒ ด้าน ความเห็นต่างเราไม่คัดค้าน เวลาคนจ้องจะทําลายท่าน ท่านบอกว่า “ถ้าจะฆ่า ก็ฆ่าได้แต่ร่างกายนี้เท่านั้น”

ในพระไตรปิฎกบอกว่า “แม้แต่เวลาเขาฆ่าพระอรหันต์ เขาตัดคอ มันก็แค่มีดผ่านเข้าไปในกระดูก ผ่านเนื้อออกไป แต่ไม่เคยผ่านธรรมได้เลย”

ท่านพูดขนาดนั้น เพราะจะบอกว่า... ในการช่วยโลกนี้เราได้ช่วยมาด้วยกัน วิกฤติเราก็เจอมาด้วยกัน ความทุกข์ ความลําบาก ความยาก ความแค้น เราก็เจอมาด้วยกัน อันนี้มันเป็นเพราะว่าเรามีครูบาอาจารย์ที่ดี ครูบาอาจารย์ของเรานี้ไม่ได้เห็นแก่ตัวท่าน ไม่ได้เห็นแก่หมู่คณะใด แต่เห็นแก่สังคมโลกทั้งหมด เขาจะดี เขาจะชั่ว เราก็ช่วยเหลือทั้งนั้น ดูสิ ใจที่เป็นธรรม ใจที่เป็นธรรม จะไม่บอกว่าใครถูกใครผิด

แต่เขาบอกว่า “ผิด เพราะว่าผู้ทําธุรกิจเขาทําให้เศรษฐกิจเสียหาย ชาวไร่ชาวนาเขาไม่รู้เรื่อง ทําไมต้องไปเอาชาวไร่ชาวนาเขามายุ่งด้วย”

แต่หลวงตาท่านไม่มองตรงนั้น ท่านไม่มองว่าใครทํา เห็นไหม พาดเสาไฟ แสงสว่างนี้ใครจะรังเกียจแสงสว่างนี้ แสงสว่างนี้มันมาจากไหนล่ะ? ธรรมในหัวใจของท่าน มันสว่างครอบโลกธาตุ ท่านต้องการให้สัตว์ทุกตัวได้มีส่วนร่วมด้วย การกระทําของท่านเพื่อประโยชน์กับโลกทั้งนั้น สิ่งที่เป็นประโยชน์กับโลก สิ่งนี้เป็นประโยชน์ตลอดมา เราก็เห็นอยู่

นี้คือหลวงตาของเรา...

...ด้วยสรีระท่านตายไปแล้ว แต่ด้วยคุณงามความดีไม่มีวันตาย มันจะสถิตในหัวใจของเราตลอดไป...

ใครเกิดมาได้พบ...

ใครเกิดมาได้เห็น...

ใครเกิดมาได้สัมผัส...

ใครเกิดมาได้รับใช้...

สิ่งที่เป็นคุณธรรมอันนี้มันจะอยู่ในใจของเรา เห็นไหม นี่คือคุณงามความดีของครูบาอาจารย์เรา

เขาบอกว่า “พระป่า... อยู่แต่ในป่า หลับตามีแต่พุทโธ มันจะรู้อะไร”

ดูผลงาน!! ดูตั้งแต่หลวงปู่มั่น ดูตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ แล้ววางรากฐานมาให้พวกเรา…

บัดนี้... เราเป็นลูกหลาน คําว่า “หลวงตา” นี้ เป็นหลวงตาของประชาชนเขา คําว่า “พ่อแม่ครูจารย์” เป็นพ่อแม่ครูจารย์ของภิกษุเรา ภิกษุเราเคารพรัก ถ้าเราจะเรียกว่า “หลวงตา” มันก็ไม่ถึงใจ แต่ถ้าเรียกว่า “พ่อแม่ครูจารย์” จะเข้าถึงหัวใจของเรา

เหรียญมันมี ๒ ด้าน ทุกอย่างมีทั้งนั้น ฉะนั้นความเป็นจริงอันนี้... เราเกิดมาพบ เกิดมาประสบ มันเป็นอย่างนี้จริงๆ โลกมันเป็นอย่างนี้ ทุกอย่างมันต้องหมุนไปตามผลของวัฏฏะ วัฏฏะมันจะเวียนวนของมันไป แต่ถ้าเราทําของจริงนะ...

คิดถึงพ่อ พ่ออยู่กับเจ้า...

คิดถึงหลวงตา หลวงตาจะอยู่กับเรา...

คิดถึงคําสอน คิดถึงคําสั่ง คิดถึงการปฏิบัติ หลวงตาจะอยู่กับเรา!!..

เอวัง

๒

เสียงธรรมหลวงตา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๙ มีนาคม ๒๕๕๔
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ฟังธรรม เสียงธรรมจากหลวงตานะ หลวงตาท่านวางรากฐานไว้ดีมาก เพราะท่านเกิดมาด้วยบุญด้วยกุศล ท่านสร้างบุญกุศลมา ท่านทําประโยชน์กับสังคมเยอะมาก แต่พวกเราจะทําต่อไปได้ยังไง “เสียงธรรมของหลวงตาชัดเจน แหลมคม ตรงประเด็น” แต่พวกเราจะมีความสามารถเข้าถึงความเป็นจริงอันนั้นได้ไหม

ฉะนั้น เราจะต้องพยายามประพฤติปฏิบัติของเราเพื่อเข้าสู่ความจริงอันนั้น ถ้าเข้าสู่ความจริงอันนั้นได้มันถึงจะเข้าใจตามความเป็นจริง ถ้ายังเข้าถึงความจริงไม่ได้ วางสิ่งนี้ไว้ก่อนแล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติ อย่าเพิ่งตีความ อย่าเพิ่งสันนิษฐาน คําว่าสันนิษฐานคือเดา อย่าเดา อย่าทําให้คุณธรรมนี้อ่อนด้อย กว่าจะได้สิ่งนี้มาไม่ใช่ของง่ายดาย

ชีวิตคนคนหนึ่งได้สร้างบุญกุศลมามหาศาล เวลาประพฤติปฏิบัติถึงจะได้ผลตามความเป็นจริง เราก็ประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี้ แต่ทําไมเราเข้าสู่ความจริงได้ยากเย็นแสนเข็ญนัก ความยากเย็นแสนเข็ญนี้เพราะว่าเราได้ทําบุญวาสนามามากน้อยเพียงใด ถ้าคนที่ทําบุญวาสนามามาก ความรู้สึก ความนึกคิด เชาวน์ปัญญามันจะแหลมคม แต่คนที่สร้างบุญกุศลมาปานกลางก็ต้องพยายามกระเสือกกระสนเพื่อเข้าไปสู่ความจริงอันนั้น แล้วถ้าเราสร้างบุญกุศลมาด้วยการกระทําของเรา เวลาเราขาดสติ เราทําของเราขึ้นมาด้วยบุญญาธิการของเราได้ขนาดนี้ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไปแล้วมันไม่ได้ผลก็ต้องพยายามสู้ ฝืนทนเอาเพื่อให้ภพชาติสั้นเข้า เพื่อให้มีหลักมีเกณฑ์ของเรา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดที่สวนลุมพินีวัน เห็นไหม

“เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย”

ขณะที่ว่าเกิดมาเดินได้ ๗ ก้าวแล้วเปล่งวาจา ครั้งแรกที่เปล่งวาจา “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” ขนาดที่ว่าเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย เห็นไหม ก็ยังจะต้องดํารงชีวิตมา แม่ก็เสียไป อยู่กับแม่นมดูแลเลี้ยงมา เวลาเติบโตขึ้นมาก็ต้องมีวิชาการ มีการศึกษา ศึกษามาเพื่อสิ่งใด ศึกษามาเพื่อจะเป็นกษัตริย์ คนที่จะเป็นกษัตริย์จะต้องมีความรับผิดชอบสูงส่งขนาดไหน แต่ด้วยบุญญาธิการที่ได้สร้างบุญกุศลมา ขนาดพราหมณ์พยากรณ์อยู่แล้วว่าถ้าเป็นกษัตริย์จะได้เป็นจักรพรรดิ คือแว่นแคว้นในอินเดียสมัยนั้น เขาเป็นแว่นแคว้นเล็กๆ แต่ละแคว้น ท่านจะรวบรวมมาเป็นประเทศถ้าได้เป็นจักรพรรดิ แต่ถ้าได้ออกบวชก็จะเป็นศาสดา

ด้วยความผูกพัน ด้วยความเป็นเรื่องทางโลกใช่ไหม ในเมื่อพระเจ้าสุทโธทนะก็ต้องการให้เป็นปึกแผ่น ให้เป็นแว่นแคว้นที่มั่นคงขึ้นมา ก็พยายามให้มีการศึกษามา นี้คือชีวิตทางโลก แต่ด้วยบุญญาธิ-การ เห็นไหม ออกบวชสถานเดียวเพื่อจะตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพื่อจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ เวลาออกบวชแล้วก็เข้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ๖ ปีนะ

คําว่า ๖ ปี ในลัทธิต่างๆ ขนาดว่าคนที่มีเชาวน์ปัญญา เห็นไหม ที่ไหนมีศาสดา ที่ไหนมีหัวหน้า ที่ไหนมีผู้สอนในเรื่องการพ้นทุกข์ เพราะอาจารย์ต่างๆ ก็บอกว่าตัวเองมีความรู้ อาจารย์ต่างๆ ก็บอกว่า “เราเป็นพระอรหันต์” ทั้งนั้น ความเป็นพระอรหันต์ของเขาก็มีภูมิปัญญาของเขา เวลาไปเรียนกับอาฬารดาบส อาฬารดาบสสอนถึงสมาบัติ ๘ ก็ทําได้หมด

พอทําได้ เห็นไหม ศาสดาก็บอกแล้วว่า “เราก็มีความรู้เท่านี้ มีความรู้เท่าเรา เสมอเรา สั่งสอนได้ เป็นอาจารย์ได้” แต่เจ้าชายสิทธัตถะไม่เห็นด้วย ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมีคนยกย่องสรรเสริญขนาดไหนท่านก็ไม่เห็นด้วย เพราะมันไม่เป็นความจริง

นี่ก็เหมือนกัน ในปัจจุบันนี้ถ้าเราปฏิบัติ คนที่ไม่เป็นความจริงมันจะต้องรู้ตัวเองว่าไม่เป็นความจริงหรอก เพราะเรามีกิเลส เรามีความลังเลสงสัย เรารู้จริงไม่ได้ เพราะมันยังมีความสงสัย มันมีอะไรในหัวใจ ถ้าเรารักชีวิตเรา เราจะต้องเกิดต้องตายไปนะ ในเมื่อยังไม่ได้ชําระกิเลส ยังไม่ได้ทําให้มันสะอาดบริสุทธิ์ มันก็เป็นไปไม่ได้หรอก เห็นไหม เจ้าชายสิทธัตถะทิ้งเลย ทิ้งมาแล้วออกแสวงหาเอง

พอออกค้นคว้าเองแสวงหาเอง คืนนั้นตัดสินใจแล้วว่า “เราทําทุกรกิริยามาพอสมควรแล้ว ทีนี้เราจะมาค้นคว้าของเราเอง” พอดีนางสุชาดาก็จะถวายอาหารแก่เทวดาเพราะได้บนอธิษฐานไว้ ก็จะไปถวายอาหาร คิดว่าจะไปเซ่นสรวงเทวดา ทีนี้พอไปเห็นเจ้าชายสิทธัตถะก็นึกว่าเป็นเทวดา ก็เลยถวายอาหาร พอเจ้าชายสิทธัตถะฉันอาหารของนางสุชาดาแล้วลอยถาดทองคําทิ้งไป แล้วเสี่ยงทายอธิษฐานว่า

“ถ้าเราจะได้ตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ขอให้ถาดนี้ลอยทวนกระแสนํ้าไป แต่ถ้าเราไม่ได้ตรัสรู้ธรรมขอให้ถาดนี้ลอยตามนํ้าไป”

ถาดนั้นก็ลอยทวนกระแสนํ้าไปนะ พอลอยทวนกระแสนํ้าไปในแม่นํ้าเนรัญชรา ถาดก็ตกไปซ้อนกับถาดขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์ก่อน คือองค์ที่ ๓ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์นี้เป็นองค์ที่ ๔ แล้วพระศรีอริยเมตไตรยก็จะเป็นองค์ที่ ๕ นี่ถาดซ้อนไป เห็นไหม แต่ผู้ที่ไม่เข้าใจก็บอกว่า “นี่ลอยถาดไปแล้วอธิษฐาน เพราะท่านเป็นพระอนาคามีแล้ว”

จะเป็นพระอนาคามีมาจากไหน? ในเมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้ ในเมื่อยังไม่ตรัสรู้ธรรมมันก็ไม่มี ก็ไปเรียนมากับทุกอาจารย์ทุกศาสดาหมดแล้วแต่มันไม่มี ปฏิบัติเองก็ปฏิบัติไม่ได้ มันไม่มี

เราจะบอกว่า ๖ ปีที่ประพฤติปฏิบัติมานี่มันทุกข์ยากขนาดไหน ความทุกข์ยากที่ปฏิบัติมา เราเองมีกิเลสใช่ไหม เรามีแรงปรารถนาใช่ไหม เราอยากจะพ้นจากทุกข์ใช่ไหม แล้วพอไปปฏิบัติกับเจ้าลัทธิต่างๆ เจ้าลัทธิต่างๆ ก็สอนไปตามแต่ความเห็นของตัว เพราะความเห็นของตัวเห็นได้แค่นั้น อํานาจวาสนาของแต่ละคนมันไม่เท่ากันมันก็สอนได้แค่นั้น เจ้าชายสิทธัตถะก็ศึกษาหมด เล่าเรียนหมด จนศาสดาไหนๆ ก็บอกว่าหมดพุง..หมดพุงแล้วล่ะ ถึงจะหมดพุงแต่กิเลสมันก็ยังไม่ได้แก้ไขสักตัวหนึ่ง หมดพุงก็หนี หมดพุงก็หาเอง หมดพุงก็สู้ทนต่อไป

เราจะบอกว่าเวลาคนที่ผิดพลาด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๖ ปีนี้ผิดพลาดมาขนาดไหน แต่เวลาลอยถาดทองคําไปแล้วเสี่ยงทายเลย “ถ้าคืนนี้นั่งแล้วไม่ได้ตรัสรู้ จะยอมตาย”

นี่เห็นไหมเวลาจริงมันก็เป็นความเป็นจริงขนาดนั้น เวลาปฐมยาม มัชฌิมยาม ปัจฉิมยาม เวลาจิตมันเป็นไปนะ อานาปานสติ...เวลากําหนดขึ้นมาจิตมันละเอียดเข้ามาขนาดไหนมันละเอียดเข้ามา โดยข้อเท็จจริงนะ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติถ้ามีครูบาอาจารย์ ถ้าจิตเราเป็นอย่างไรเขาจะรู้ได้ เวลาจิตสงบเกิดบุพเพนิวาสานุสติญาณ มันรู้อดีตชาติเพราะข้อมูลมันมีไง มันกําปั้นทุบดินน่ะ ก็จิตมันสร้างมาอย่างนี้ จิตของเราเกิดตาย..เกิดตายมาในวัฏฏะ เห็นไหม พระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย นี่มันมีของมัน ถ้ามันได้ ถ้าไม่ได้เราก็ปฏิบัติเพื่อชําระกิเลส ชําระกิเลสเข้าไปสู่สภาวะจิต เข้าไปสู่พื้นฐาน เข้าไปสู่ข้อมูล บุพเพนิวาสานุสติญาณมันมีข้อมูลของมันอยู่แล้วน่ะ มันหนีไปไหนไม่ได้ ข้อมูลมันแสดงตัวออกมานี่ล่ะอดีตชาติ สิ่งที่สะสมมาสะสมเพื่อจะตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ด้วยมีสติด้วยมีปัญญาก็ไม่ตามไป เพราะสิ่งนี้ไม่ใช่

พอเจ้าชายสิทธัตถะย้อนจิตกลับมา ย้อนกลับมาด้วยสติ การย้อนกลับก็คือตั้งสติแล้วกําหนดมันชัดๆ มันก็จะย้อนกลับมาสู่ความสงบของใจ ความสงบของใจนี้พอปล่อยออกมา พอปล่อยคือว่าอยากรู้อยากใช้ปัญญา เพราะว่ายังไม่นี่ ยังไม่มีมรรค ยังไม่มีใครตรัสรู้ธรรม ธรรมะยังไม่มี ที่บอกว่า “ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม” ดั้งเดิมคือข้อเท็จจริง คือสัจธรรมอันนั้น แต่หัวใจของคนมันยังไม่เป็น แล้วมันจะเป็นธรรมขึ้นมาได้อย่างไร เห็นไหม เวลาใจมันไม่เป็นธรรมขึ้นมา ใจมันมีกิเลสครอบงําอยู่ แต่สัจธรรมมี ข้อเท็จจริงมี แต่ตัวเองยังทําไม่ได้

พอปล่อยจิตออกมาจิตก็ออกทํางาน พอออกทํางานก็ไปจุตูปปาตญาณ ถ้าเข้าไปสู่ข้อมูลเดิมมันก็ไปเห็นข้อมูล ข้อมูลคือสิ่งที่ได้สะสมมา อดีตชาติที่ได้ทํามา เวลาออกไปก็คืออนาคต คือว่าถ้ามันยังไม่สําเร็จแล้วมันตายไปก็ต้องไปเกิดชาตินั้น..ชาตินั้น เห็นการเกิดในชาติต่อไปว่าจะเกิดอย่างไร นี่ไงถ้ามีสติปัญญาก็ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาคือมีสติแล้วกําหนดลมชัดมันจะย้อนกลับมาสู่ฐานของจิต พอเข้ามาสู่ฐานของจิต นี่ไงจิตนี้ที่ได้สร้างสมบุญญาธิการมา จิตนี้ได้ทําบุญกุศลมา จิตนี้มันมีอํานาจวาสนามา

เพราะที่บอกว่า “ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม” แต่ไม่มีจิตดวงไหน ไม่มีจิตดวงใดเลยที่จะรู้ตามความเป็นจริง แล้วจิตดวงไหนจะเอาเรื่องสภาวะจิต เรื่องการเคลื่อนไปของจิตมาสอนกัน ในเมื่อไม่มีความรู้ไม่มีความเห็นแล้วจะเอาอะไรมาสอน? เพราะเขาไม่รู้เขาไม่เห็น แล้วสอนไปนี้มันเป็นไปไม่ได้..เป็นไปไม่ได้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่จะตรัสรู้ธรรม พอย้อนกลับเข้ามา..ย้อนกลับเข้ามา เพราะจิตมันเป็นกระบวนการของมันเกิดขึ้น มรรคญาณมันเกิดขึ้น พอมรรคญาณเกิดขึ้นมันก็เข้ามาทําลาย อาสวักขยญาณเข้ามาทําลายกิเลส ทําลายอวิชชา แล้วตรัสรู้ธรรมขึ้น พอตรัสรู้ธรรมขึ้นมานี่ธรรมถึงได้เกิด พอธรรมเกิดขึ้นมาถึงไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ เห็นไหม เวลาเสวยวิมุตติสุข สุขมาก! สุขมาก! นี่คือหลักความเป็นจริง หลักในพระพุทธศาสนาของเรา มันเกิดที่ไหนล่ะ? มันเกิดในหัวใจของสัตว์โลก มันเกิดบนหัวใจของเรา

พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาก็ไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ ด้วยความเห็นของโลกกับความเห็นของธรรมมันจะขัดแย้งกันอยู่แล้ว ปัญจวัคคีย์ก็ไม่รับ “ทําทุกรกิริยามาขนาดไหน ทําจริงจังมาขนาดไหนก็ยังไม่ได้ผล แต่กลับไปฉันอาหารของนางสุชาดา อย่างนี้มันมักมาก” นี่ไงความเห็นของโลกกับธรรมมันแตกต่างกัน ถ้าความเห็นของธรรมนะ มัชฌิมาปฏิปทาจะลงระหว่างอัตตกิลมถานุโยคกับกามสุขัลลิกานุโยค ทําตนให้ลําบากเปล่าเกินไปมันก็ไม่มีมรรคญาณ ไม่มีศีล สมาธิ ปัญญาเกิดขึ้นมา ถ้าทําตนให้ลําบากเปล่าก็ลําบากเปล่าไป ส่วนกามสุขัลลิกานุโยค อยู่กันสุขสบาย สะสมกัน มั่วสุมกัน มันก็เป็นไปไม่ได้ แต่ความพอดีมัชฌิมาปฏิปทามันทําอย่างไร พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทํากระบวนการนั้นเสร็จขึ้นมาแล้ว ท่านถึงได้บอกว่า

“เธอจงเงี่ยหูลงฟัง เธอเคยได้ยินไหม…”

นี่คือสุภาพบุรุษ มีสัจจะ! ไม่รู้ก็บอกว่าไม่รู้!

“…บัดนี้รู้แล้วจงเงี่ยหูลงฟัง!”

ตอนไม่รู้ก็ไม่เคยพูดเลย อุปัฏฐากกันมา ๖ ปีก็ไม่เคยบอกว่ารู้อะไรเลย เพียงแต่ว่าพยายามของตัว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยายามอยู่แต่ไม่ได้บอกใครว่าเรารู้สิ่งใด เพราะไม่มีความรู้ก็บอกว่าไม่มีความรู้ กําลังค้นหาอยู่ มันอั้นตู้ เวลาสงบก็สงบขึ้นมา ทําฌานสมาบัติก็ได้แต่ฌานสมาบัติเท่านั้นล่ะ มันเป็นฌานโลกีย์ มันก็รู้อยู่ เวลามันออกมาปกติมันก็มีกิเลสอยู่ มันก็ไม่ได้บอกไม่ได้สอน แต่ขณะที่เกิดสัจธรรมขึ้นมาแล้วก็จะบอกจะสอนไง

“เธอจงเงี่ยหูลงฟัง”

แล้วเทศน์ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร เห็นไหม พระอัญญาโกณฑัญญะก็เห็นตาม รู้ตามได้ เพราะกระบวนการมันมี มันเป็นไปได้

“อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าดีใจมาก เพราะปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ แล้วสัตว์ก็รู้ได้ สัตว์ก็เห็นได้ เห็นไหม นี่พูดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านมีหลักมีเกณฑ์

หลวงตาของเรา!..เกิดที่บ้านตาด ขณะเกิดขึ้นมาแล้วด้วยบุญญาธิการ เป็นคนที่มีสัจจะ เป็นคนที่ทําสิ่งใดทําจริงทําจัง สิ่งที่ทําจริงทําจังเพราะมีหลักมีเกณฑ์ในหัวใจ แต่ด้วยการหมุนไปในวัฏฏะ เห็นไหม ไม่เคยคิดอยากจะบวชเลย

เวลาเจ้าชายสิทธัตถะ เห็นไหม “เราเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย!” การเกิดเป็นชาติสุดท้ายนี้มันต้องทําอย่างไร ก็ต้องค้นหาโพธิญาณ แต่ทําไมหลวงตาบอกว่า “เราจะมีครอบครัว..เราจะมีครอบครัว เราไม่บวช” จนพ่อแม่นะก็อยากให้บวช นี่คือบุญไง บุญที่ได้สร้างมา สิ่งที่ได้สร้างมา เห็นไหม “ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” ชาติสุดท้ายหมายถึงว่าต้องชําระกิเลส สิ้นจากกิเลสไป แต่ขณะที่เกิดมาแล้วก็ยังมีความรู้ความเห็นทางโลก เพราะอะไร เพราะมีอวิชชาใช่ไหม คนที่เกิดมามีอวิชชาไหม? ถ้าไม่มีอวิชชาจะเกิดมาได้อย่างไร?

คนเกิดมาก็ต้องมีอวิชชา เพราะมีอวิชชามันก็ต้องคิดไปทางโลก พอคิดไปทางโลกก็ว่า “เราจะมีครอบครัว ไม่บวช” จนพ่อแม่อยากให้บวช ด้วยการตัดสินใจก็บวช! พอบวชขึ้นมาแล้วก็ศึกษาธรรมะไป ท่านก็คิดในใจว่า “เราก็บวชชั่วคราว บวชแล้วสัก ๓ ปีก็จะสึกไป ก็จะมีครอบครัว...” เพราะว่ามีเป้าหมายอยู่แล้วไง

แต่ด้วยบุญ เห็นไหม เวลาศึกษาไป นักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก คือว่าเวลาทําบุญกุศลแล้วได้เป็นเทวดา ก็อยากเป็นเทวดา พอศึกษาไป..ศึกษาไป โอ้...พรหมเขาอายุยืนกว่าเทวดาก็อยากเป็นพรหม แต่พอศึกษาไป..ศึกษาไป ถ้าเป็นพรหมมันก็ยังต้องเวียนตายเวียนเกิด แต่ถ้าถึงนิพพานจะไม่ตายไม่เกิดก็อยากไปนิพพาน พออยากไปนิพพานก็ตั้งสัจจะว่า…“ถ้าเราเรียนถึงมหาแล้วจะออกประพฤติปฏิบัติ”

นี่ไงเวลาเรียนจบแล้วก็ออกประพฤติปฏิบัติ เวลาออกประพฤติปฏิบัติขณะที่มีครูมีอาจารย์ชี้นํา ก็ชี้นําไป ชี้นําให้พุทโธๆ จิตก็สงบได้ถึง ๓ หน แต่เวลามีการศึกษาขึ้นมาแล้วนี่ เพราะโดยอิสระใช่ไหม เราทุกคนพอมาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเราก็มีกิเลส พอมีกิเลสขึ้นมา สิ่งที่เคยทํา “พุทโธๆ” เราก็เปลี่ยน มีปัญญาเราก็ใช้ปัญญาของเราสิ

ทุกคนก็ต้องอยากจะมีเทคโนโลยีของเรา ทุกคนก็อยากมีความเห็นของเรา มีการกระทําของเราใช่ไหม...ก็ทําไป นี่ไงคําว่า “กําหนดจิตเฉยๆ” มันก็กําหนดเฉยๆ เห็นไหม มาจําพรรษาที่จักราช กําหนดจิตไป..กําหนดจิตไป จิตมันก็เป็นสมาธิได้ นี่ไงดูจิตๆ ก็เป็นสมาธิได้ แต่มันมีอํานาจวาสนาขนาดไหน มันตรงจริตนิสัยขนาดไหน แล้วถ้ามันมีอํานาจวาสนา ถ้ากําหนดจิตแล้วมันเป็นสมาธิแล้ว สมาธิจะออกทํางานอย่างไร? นี่! ความจริงหรือไม่จริงมันอยู่ตรงนี้ไง

ขณะที่จริงหรือไม่จริง ดูสิ ตอนกําหนดจิตนี่...พรรษาที่ ๙ พอกลับมาบ้านมาทํากลดหลังหนึ่ง จิตเสื่อมหมดเลย! เพราะคนมีสมาธิถึงเสื่อม ถ้าคนไม่มีสมาธิจะเสื่อมได้อย่างไร ถ้าดูจิตแล้วทําสมาธิไม่เป็น สมาธิเป็นอย่างไร? ของที่ไม่มีแล้วมันจะเสื่อมได้ไหม ของจะเสื่อมได้มันต้องมีใช่ไหมถึงเสื่อม ถ้าของที่ไม่มีแล้วจะเอาอะไรมาเสื่อม ในเมื่อไม่รู้จักจิตที่เป็นสมาธิกับจิตเสื่อม แล้วมันจะมีสมาธิได้อย่างไร

แต่หลวงตาเรานี่มีสมาธิ มีสมาธิกําหนด เห็นไหม พอไปทํากลดหลังหนึ่งจิตมันมีอาการมันรับรู้แล้ว ดูสิ เวลาเรารักษาจิตของเรา จิตของเรามันจะละเอียดอย่างไร เวลามันฟุ้งซ่าน เวลามันทุกข์ยากมันทุกข์ยากอย่างไร เวลามันสงบร่มเย็นมันสงบร่มเย็นอย่างไร แล้วสงบร่มเย็นนี้เข้าได้หรือเข้าไม่ได้ ทุกคนที่ชํานาญจะรู้ได้

ทีนี้พอกําหนดจิต เห็นไหม พอทํากลดหลังหนึ่งแล้วจิตเริ่มมีปัญหา พอมีปัญหาก็ทิ้งกลดเลย รีบจะไปหาหลวงปู่มั่น ก็ธุดงค์ไปเที่ยวไป จนไปถึงหลวงปู่มั่นนี่จิตเสื่อมหมดแล้ว..จิตเสื่อมหมดแล้ว จิตเสื่อมหมดแล้วเพราะอะไร? เพราะว่าทําด้วยความรู้ความเห็น เพราะเราประพฤติปฏิบัติมาใช่ไหม เรามีการศึกษาใช่ไหม เริ่มต้นเรามีอํานาจวาสนา คนมีอํานาจวาสนาแต่ถ้าไม่เจอหมู่คณะไม่เจอครูบาอาจารย์ที่ดี อํานาจวาสนามันก็ทําให้เราบิดเบือนไปได้ อํานาจวาสนาก็ทําให้เราถึงที่สุดแห่งทุกข์ มันก็ต่อเนื่องกันไป

พอไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นก็บอกว่า “การศึกษานั้นเราศึกษามามากแล้ว ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่เทิดไว้บนศีรษะ เทิดไว้บนหัวนะ”

พุทธพจน์นี่เราเทิดไว้บนหัว แต่เวลาใครพูดถึงพุทธพจน์เราไม่ฟัง ไม่ใช่ว่าไม่ฟังพุทธพจน์แต่ไม่ฟังคนที่อ้างพุทธพจน์ พุทธพจน์ในหนังสือในตํารานี้มันจะพูดกับเราได้ไหม ไม่ได้หรอก มันจะต้องมีคนสื่อออกมา ไอ้คนสื่อนั่นล่ะมันอ้าง!

ฉะนั้น ในการศึกษาพุทธพจน์มานี้ให้เทิดบนหัวไว้ กิเลสเรามันอ้างพุทธพจน์! มันอวดรู้อวดเห็น! หลวงปู่มั่นท่านถึงบอกว่า “สิ่งนี้ให้เราใส่ลิ้นชัก แล้วลั่นกุญแจไว้อย่าให้มันออกมา แล้วปฏิบัติไป” นี่ล่ะครูบาอาจารย์ที่ดี! เห็นไหม เพราะถ้าเราปฏิบัติไปพร้อมกับพุทธพจน์ พร้อมกับความรู้ความเห็นของเรานี่ มันจะเตะมันจะถีบกัน มันจะขัดแย้งกัน มันจะเหลื่อมกัน มันไม่ลงสู่ความเป็นจริง ถ้ามันจะลงสู่ความเป็นจริงมันก็มีความสงสัยมาก ฉะนั้นให้วางไว้

ปริยัติ!...ศึกษามาเพื่อเป็นแผนที่เครื่องดําเนิน

ปฏิบัติ!...ให้ปฏิบัติให้เป็นความจริงขึ้นมา

ท่านถึงว่า “เราจะจริงหรือเปล่า?” ถามตัวเองเลย “ตอนนี้ไอ้ที่เราเคยสงสัยอยู่ ครูบาอาจารย์ท่านก็เคลียร์ให้หมดแล้ว เราจะมีความจริงหรือเปล่า?” ถ้ามีความจริงก็เอาชีวิตเข้าสู้เลย ตายเท่านั้นแลกมา! ตายเท่านั้นแลกมา! ฉะนั้นตอนเริ่มต้นปฏิบัติก็ยังกําหนดจิตดูจิตอยู่ แล้วมันก็ไปไหนไม่รอด

หลวงปู่มั่นท่านไปเผาศพหลวงปู่เสาร์ ทิ้งไว้ให้อยู่คนเดียว ด้วยปัญญาด้วยความค้นหานะ ทุกคนถ้ามีใครบอกมันจะค้าน แต่ถ้าจิตเรามันมีเหตุมีผลแล้วมันยอมด้วยเหตุด้วยผลมันจะมีการกระทํา เพราะเราดูจิตมาตลอดแต่มันขึ้นมาไม่ได้เลย ดูจิตมาขนาดไหน พอจิตมันเป็นสมาธินี่สองวันสามวันแล้วก็เสื่อมหมด ท่านบอกเลย... “เหมือนกับเข็นครกขึ้นภูเขา มันกลิ้งทับมาแบนแต๊ดแต๋เลย อย่างไรก็อยู่ไม่ได้ เพราะมันไม่มีหลักไง เพราะเราขาดคําบริกรรม” ท่านถึงได้มาบริกรรมพุทโธๆๆ

พุทโธๆ นี่ ๓ วันแรกอกแทบแตก อกแทบแตกเพราะอะไร? เพราะเคยส่งจิตเร่ร่อน! จิตนี้ปล่อยให้มันอยู่โดยความเคยตัวของมัน เหมือนกับเด็กใจแตก เหมือนกับพวกเสพยาเสพติดแล้วหักไม่ให้มันเสพ มันจะทุกข์ขนาดไหน? คนที่ติดยาเสพติด ติดงอมแงม แล้วบอกว่าวันนี้ห้ามเสพ วันนี้ยาเสพติดกับเราเลิกกัน พอเลิกกันแล้วเรามาพุทโธๆ

...นี่มันเหมือนกัน จิตนี่เราเคยปล่อยให้มันเร่ร่อน ปล่อยให้มันสุขสบายของมัน แล้วพอจะเอาสติปัญญาไปบังคับมันมันก็อึดอัด ๓ วันแรกอกแทบแตก แต่เพราะมีอํานาจวาสนาบารมี เพราะได้สร้างสมบุญญาธิการมา เห็นไหม ก็บังคับตัวเอง “ถ้ามันจะอกแตกก็ให้มันแตกไป” แต่พุทโธๆๆ จนมันสงบได้ พุทโธๆ จนมันพุทโธไม่ได้

คําว่า “พุทโธไม่ได้” ก็คือมันเป็นสมาธิโดยตัวมันเอง เพราะพุทโธนี้เป็นชื่อ พอเราเข้าถึงตัวจิต จิตมันก็เป็นสมาธิ พอเป็นสมาธิมันพุทโธไม่ได้ พุทโธไม่ได้ก็ไม่ต้องพุทโธ เห็นไหม

ถ้าเราพุทโธไม่ได้เราก็ตกใจอีก เราก็ตื่นอีก แต่ท่านบอกว่า “ถ้าพุทโธไม่ได้ก็ไม่ต้องพุทโธ” มันสงบด้วยความเป็นจริง พอมันคลายตัวออกมาก็เอาพุทโธใส่เข้าไปเลย เพื่อให้ความสงบนี้มั่นคง

คนเรามันเคยทุกข์เคยยากมา เห็นไหม คนทุกข์คนยาก คนล้มลุกคลุกคลานมา พอมาสร้างเนื้อสร้างตัวได้นี่มันจะเห็นคุณค่ามาก พอเห็นคุณค่ามากก็รักษาสิ่งนี้ไว้ แล้วนั่งกําหนดๆ พิจารณาไปจนจิตมันลง เวลาจิตมันลงจนมันมีความสุข ทีนี้พอนั่งไปนี่คนมันมีกิเลสใช่ไหม คนเคยทําสมาธิได้จะรู้ สมาธิเดี๋ยวก็เจริญแล้วก็เสื่อม เสื่อมแล้วก็เจริญ พอนั่งสมาธิไปมันก็มีอาการอีกแล้ว พอมีอาการอีกแล้ว

“มันเป็นอย่างใด ทําไมมันเกิดเวทนา มันเกิดมีความทุกข์ความยาก มันเป็นเพราะเหตุใด? ถ้าอย่างนี้ต้องนั่งตลอดรุ่ง!...สู้กับมัน”

พอนั่งตลอดรุ่งเวทนามันจะเกิดมหาศาล เพราะเวลาเรานั่งไปท่านบอกว่า “เริ่มต้นนี่หลานเวทนา ลูกเวทนา พ่อเวทนา ปู่เวทนา” เรานั่งสมาธิ ๔ ชั่วโมง ๕ ชั่วโมง ๖ ชั่วโมง ไม่มีใครที่นั่งสมาธิแล้วสมาธิจะคงที่ นั่งสมาธิแล้วสมาธิลง ๑๒ ชั่วโมงแล้วมันจะคลายตัวออกมา ไม่มีหรอก

สมาธินี้พอเรานั่งไปแล้ว มันจะได้ ๑ ชั่วโมงบ้าง ๒ ชั่วโมงบ้าง ๓ ชั่วโมงบ้างก็แล้วแต่ มันจะต้องคลายตัวออกมา พอคลายตัวออกมาก็ต้องกําหนดพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิเพื่อให้จิตกลับเข้าไปสู่ความสงบอีก พอครั้งที่ ๑ มันทําได้ ครั้งที่ ๒ ครั้งที่ ๓ กิเลสเรามีใช่ไหม กิเลสมันจะคอยต่อต้าน กิเลสมันจะคอยทําลาย พอทําลายขึ้นมามันก็มีอาการเจ็บอาการปวดต่างๆ

“อย่างนี้เราต้องนั่งตลอดรุ่ง ต้องเผชิญหน้ากัน” การเผชิญหน้ากันคือใช้ปัญญาแยกแยะ

การแยกแยะนะ “เวทนาเป็นเราหรือเปล่า? อะไรเป็นเวทนา? สิ่งใดเป็นเวทนา? กระดูกเป็นเวทนา? เนื้อเป็นเวทนา? เอ็นเป็นเวทนา? สิ่งใดเป็นเวทนา? มันไม่เห็นมีเวทนา ไม่มีเวทนาเพราะอะไร มันมีเวทนาเพราะจิตไปยึดมัน เพราะจิตมันโง่มันก็ยึด” พอมันพิจารณาบ่อยครั้งเข้ามันก็ปล่อย..ปล่อย

คําว่า “ปล่อย” คือตทังคปหาน แต่ถึงที่สุดเวลามันขาด! เวลาจิตมันขาดขึ้นมานี่ปัญญามันเกิด เห็นไหม “มันจะเอาเวทนาหน้าไหนมาหลอกเราอีกวะ เวทนาขนาดไหนเราก็พิจารณามาหมดแล้ว” พอมันปล่อยวางหมดแล้วนะ เวทนาก็จริงตามเวทนา จิตก็จริงตามจิต ทุกข์ก็จริงตามทุกข์ แล้วจิตรวมลง เห็นไหม พอรวมลงนี้มันมีความสุขมาก

การที่เวลาจิตมันสมุจเฉทปหาน การสมุจเฉทปหานมันแตกต่างกับการตทังคปหาน เราเคยพิจารณาเวทนาแล้วมันปล่อย มันปล่อยแล้วขณะนั้นมันสงบขนาดไหนแต่มันก็ยังมีความลังเลสงสัย มันยังมีความเกี่ยวเนื่องเพราะสังโยชน์มันยังเกี่ยวเนื่องกันอยู่ แต่พิจารณาซํ้าซาก..ซํ้าซาก..ซํ้าซาก เพราะทําบ่อยครั้งเข้าด้วยความชํานาญ เวลามันขาด!

ขันธ์เป็นขันธ์ จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์

เวทนาไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่เวทนา

จิตไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่จิต

มันพิจารณามาพอมันขาด เห็นไหม ท่านมีความภูมิใจมาก เพราะอะไร? เพราะท่านอยากพ้นทุกข์น่ะ! พอมีความภูมิใจมากท่านก็ขึ้นไปรายงานหลวงปู่มั่น

“เอ้อ...จิตมันไม่เกิดไม่ตาย ๕ อัตภาพเว้ย”

นี่ล่ะมันได้หลัก คนภาวนาเป็นมันจะรู้กันหมด เสียงธรรมของหลวงตามันชัดเจน แหลมคม เพราะท่านทําของท่าน เหมือนมีดเลย มีดมันได้ลับ ถ้ามีดทั่วไปที่เขาเอาไปเก็บไว้ในดินจนสนิมขึ้นเขรอะ จนมันผุมันพังแล้วมันแตกต่างกัน แต่นี่มันแหลมคมเพราะปัญญาของท่าน แหลมคมเพราะประสบการณ์ของท่าน เวลาท่านพูดสิ่งใดถึงพูดได้ชัดเจน!

พอชัดเจน เห็นไหม หลวงปู่มั่นบอกว่า “เออ...จิตนี้มันไม่เกิดไม่ตาย ๕ อัตภาพหรอกเว้ย ได้หลักแล้ว”

นี่ตรงนี้คือที่ท่านได้โสดาบัน พอได้โสดาบันท่านก็บอกว่าเหมือนกับหลวงปู่มั่นให้กําลังใจ “มันก็บอกว่าโอ้โฮ...เหมือนหมาจะกัด จะเห่า จะฉีก” เห็นไหม พอลงมาก็จะเอาอีก..เอาอีก

คําว่า “เอาอีก..เอาอีก” นี่มันพิจารณาบ่อยครั้ง มันพิจารณาไป พิจารณาซํ้า พิจารณาเวทนามันไม่มีแล้ว เวทนาไม่ใช่เรา เราไม่ใช่เวทนาแล้ว แต่เวลาพิจารณาจิตมันสงบเข้าไป มันมีขันธ์อยู่ใช่ไหม มันจับธาตุขันธ์แล้วพิจารณาซํ้าซาก นั่งตลอดรุ่งพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า..ซํ้าแล้วซํ้าเล่า เพราะมันมีอุปาทานของมันน่ะ แล้วอุปาทานมันติดอย่างไร?

จิตใจที่มันมีกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปมันมีหลักมีเกณฑ์อย่างไร แล้วมันจะพิจารณาอย่างไรให้มันปล่อยวางเข้ามา แล้วให้มันขาดเข้ามา กามราคะ ปฏิฆะ อ่อนลงนี้อ่อนลงอย่างไร พอมันพิจารณา มันจับได้ เห็นไหม พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณาธาตุขันธ์จนมันกลับคืนสู่สถานะเดิมของเขา ดินเป็นดิน นํ้าเป็นนํ้า ลมเป็นลม ไฟเป็นไฟ

ผู้พิจารณากายโดยขั้นแรก สักกายทิฏฐิ พอพิจารณากาย กายมันจะเปื่อยมันจะเน่าของมันไป มันจะพุพองของมันไปถ้าใครพิจารณาโดยเจโตวิมุตติ แต่ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติพิจารณากาย ก็พิจารณากายด้วยสติปัญญา มันก็เป็นขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ทีนี้พอพิจารณาขั้นต่อไป ถ้าพิจารณากายมันจะกลับคืนสู่ธาตุ ๔ แต่ถ้าพิจารณาขันธ์ มันคืออุปาทานของมัน

นี่พูดถึง กาย เวทนา จิต ธรรม จิตแต่ละดวง ผู้ปฏิบัติแต่ละคนมันไม่เหมือนกัน ความไม่เหมือนกันเพราะอะไร เพราะบุญอํานาจวาสนาที่สร้างมามันแตกต่างกัน กิเลส ความหยาบความละเอียด มันก็แตกต่างกัน การพิจารณาซํ้าๆๆ ของท่าน ดินเป็นดิน นํ้าเป็นนํ้า ลมเป็นลม ไฟเป็นไฟ แล้วมันก็ปล่อย การปล่อยนั่นคือตทังคปหาน พอปล่อยบ่อยครั้งเข้า..บ่อยครั้งเข้า มันขาด! กามราคะ ปฏิฆะ อ่อนลง มันอ่อนลงอย่างไร? โลกนี้ราบหมด มันปล่อยวางหมด พอปล่อยวางหมด เห็นไหม ท่านกําลังต่อสู้ ท่านพิจารณาของท่าน พอต่อสู้เข้ามาก็ไปรายงานหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นก็บอกว่า...

“เออ…ถูกแล้ว!”

คําว่า “ถูกแล้ว” ท่านก็มีความภูมิใจต่างๆ

พอภาวนาไป เวลาสิ่งที่ว่าโลกนี้ราบเป็นหน้ากลองแล้วมันจะพิจารณาต่อไป เสียงธรรมของหลวงตาแหลมคมและชัดเจน ชัดเจนว่าเวลาปฏิบัติมันมีการขุดคุ้ยหากิเลสกับการใช้ปัญญาฆ่ากิเลส ถ้าไม่ขุดคุ้ยไม่เจอกิเลส เห็นไหม ผู้ใดทําความผิดอยู่ ถ้าเราจับผู้กระทําผิดไม่ได้ เราจะไปลงโทษใคร?

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราภาวนาไป การขุดคุ้ย การเห็นกาย เวทนา จิต ธรรม สติปัฏฐาน ๔ นี้ เราจะเห็นได้อย่างไร? การเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันมีวิธีการของมัน แต่สิ่งที่ว่าโลกเขาทํากันนี่มันมั่วซั่ว มันไม่เป็นความจริง มันเป็นจินตมยปัญญา มันเป็นความเห็นจากสัญชาตญาณ เพียงแต่ว่าอ้างอิงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็เลยไม่แหลมไม่คมไม่ชัดเจน แต่อาศัยอ้างอิงพุทธพจน์เท่านั้น!

ฉะนั้น เวลามันปล่อยแล้วพิจารณาซํ้าซาก เห็นไหม พิจารณาซํ้าอีก จะเอาอารมณ์อย่างนี้ จะเอาอารมณ์ที่ว่าเวลาพิจารณาไปแล้วมันขาดน่ะ โลกนี้ราบหมด ท่านก็ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นไปบอกว่า…

“สิ่งที่พิจารณาแล้วมันปล่อยวางหมดแล้วนี่ ทําไมต้องการอย่างนี้อีก”

หลวงปู่มั่นก็บอกว่า “เวลาขาดมันก็มีหนเดียวเท่านั้นแหละ เหมือนกับเราที่ถํ้าสาริกา ที่ถํ้าสาริกาเราก็เป็นแบบนี้ ก็หนเดียวเหมือนกัน” หนเดียวคือการขาด กระบวนการจบโครงการจบคือหนเดียว แต่ขณะที่กระบวนการนั้นกว่าจะจบ เราก็ต้องทําไปจนกว่ากระบวนการนั้นจะสมบูรณ์ของมัน “มันก็มีหนเดียวเท่านั้น”

คําว่า “มีหนเดียว” เห็นไหม เพราะว่าคนเราก็จะคิดว่าหนเดียวก็คือไม่มีอีกแล้ว นี่ท่านก็เลยติดตรงนี้ถึง ๕ ปี เพราะเราเคยอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะมาแล้วหลวงปู่เจี๊ยะก็บอก บอกว่าเวลาท่านอยู่กับหลวงปู่กงมา พิจารณาแล้ว พิจารณากาย เวลามันเป็นขึ้นมาในหัวใจนี่ชัดเจนและแหลมคม แต่ไม่บอกใครทั้งสิ้น หลวงปู่เจี๊ยะท่านมีนิสัยว่าไม่พูดให้ใครฟัง ต้องพูดให้หลวงปู่มั่นฟังเท่านั้น จะขึ้นไปเชียงใหม่ ละล้าละลัง พ่อแม่ไม่ให้ไปเพราะเลี้ยงลูกมาก็รู้ว่าลูกมีนิสัยเป็นอย่างไร แต่หลวงปู่เจี๊ยะท่านจะไป ท่านจะไปเพราะใจของท่านมันมั่นคง! ใจของท่านมันเป็นความจริง! แล้วมันไม่มีใครบอกได้! มันไม่มีใครเคลียร์หัวใจอย่างนี้ได้!!

ถ้าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมตามความเป็นจริงแล้วไม่ต้องมีใครเคลียร์ แล้วหลวงปู่กงมาเป็นใคร แต่เพราะหลวงปู่กงมาท่านสนิทกับหลวงพ่อ..... แต่หลวงปู่เจี๊ยะท่านเห็นของท่านแล้วท่านไม่ลงใจ ท่านจะขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นให้ได้ พอไปหาหลวงปู่มั่น ท่านบอกว่าพอไปรายงานหลวงปู่มั่นว่า

“ผมปฏิบัติอย่างนี้! อย่างนี้! อย่างนี้ครับ แล้วจะให้ผมทําอย่างไรต่อไป”

“เออ...ถูกต้องแล้วแหละ เหมือนกับเราที่ถํ้าสาริกา แต่ให้พิจารณากายต่อไป”

หลวงปู่เจี๊ยะพิจารณากาย (๑) พิจารณากาย (๒) พิจารณากาย (๓) พิจารณากายจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ (๔) แต่หลวงตาขั้นแรกท่านพิจารณาเวทนา ขั้นที่ ๒ ท่านพิจารณากายจนเป็นธาตุขันธ์ แล้วเพราะด้วยความเห็นอย่างนี้ก็เลยติดอยู่ ๕ ปี เพราะอะไร? เพราะมีปัญญามาก!

กิเลสของโสดาบัน กิเลสดิบๆ เลยนะถึงเป็นโสดาบัน กิเลสของสกิทา กิเลสของอนาคา กิเลสของอวิชชา เยอะแยะ! ถ้าเป็นพระอนาคาแล้วกิเลสของพระอนาคามันมีอะไรบ้าง? อยากให้เขายอมรับ อยากดัง อยากใหญ่ นี่คือกิเลสของพระอนาคามี กิเลสของพระอนาคา ๕ อย่างไปเปิดดูได้ในพระไตรปิฎก

ฉะนั้นพอมันว่างขนาดไหน เพราะมีกิเลสอยู่ใช่ไหมมันก็ปิดบัง ติดอยู่ตรงนี้เพราะคิดว่าคือนิพพาน จนหลวงปู่มั่นท่านแคะออกมา เห็นไหม

“สุขอย่างนี้สุขเศษเนื้อติดฟัน”

“แล้วมรรคเป็นยังไงล่ะ มรรคเป็นยังไง?”

“มรรคก็ต้องออกค้นหาสิเว้ย”

พอออกมาค้นหา จิตมันว่างขนาดไหนแล้วท่านถึงได้บอกว่าโลกนี้ราบเป็นหน้ากลอง ถ้ามันรื้อค้นรื้อหานี่ก็แล้วแต่คนจะพิจารณา กาย เวทนา จิต ธรรม จิตบางดวงก็พิจารณากาย จิตบางดวงพิจารณาเวทนา จิตบางดวงพิจารณาจิต จิตบางดวงพิจารณาธรรม ถ้ามันค้นคว้าค้นหาเจอ พอค้นหาเจอก็มาเจอกามราคะ ท่านพิจารณาอสุภะเพราะท่านเห็นกาย พิจารณากายเป็นอสุภะ พิจารณาแล้วพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก ถึงมันจะพิจารณาไปขนาดไหนมันก็มีเล่ห์กลของมัน ต่อสู้มาขนาดไหน แล้วหลวงปู่มั่นก็มาป่วย พอป่วยขึ้นมาท่านก็ขึ้นหาหลวงปู่มั่นตลอด

“ให้ออกพิจารณาก็พิจารณาแล้วนะ เวลาติดสมาธิ ๕ ปีก็บอกว่าสุขเศษเนื้อติดฟัน ตอนนี้ให้พิจารณาแล้ว ปัญญามันเดินแล้วแหละ มันหยุดไม่ได้เลย”

“นั่นแหละไอ้บ้าสังขาร!”

บ้าสังขารก็บ้าวิปัสสนาไง นี่ล่ะตรงที่มันเป็น “มหาสติ มหาปัญญา”

พอเราวิปัสสนาไปขนาดไหน ถ้าสมาธิมันอ่อนลง กิเลสอันละเอียดมันก็สร้างภาพ มันก็ว่า “อย่างนี้ อย่างนี้นะ อย่างนี้สิ้นแล้วนะ อย่างนี้ปล่อยแล้วนะ” มันก็จะหลอกลวงอยู่อย่างนั้น

“นี่ล่ะไอ้บ้าสังขาร”

“อ้าว...ถ้าบ้าสังขาร แต่ถ้าไม่พิจารณามันก็ไม่รู้ ติดสมาธิ ๕ ปีนี่สมาธิมันก็ไม่เห็นให้ผลอะไรเลย ตอนนี้มันเป็นวิปัสสนามันเป็นปัญญาแล้วมันก็ต้องมีประโยชน์สิ”

“นั่นแหละไอ้บ้าสังขาร!”

ท่านถึงต้องกลับมาพุทโธๆ เห็นไหม ท่านบอกว่าเหมือนมาเริ่มปฏิบัติใหม่

นี่ขั้นอนาคามันอยู่นี่! มันไม่ได้อยู่ที่ถํ้าสาริกา! มันอยู่ที่ไอ้บ้าสังขารนี่!!

พอบ้าสังขารแล้วก็พิจารณาซํ้า พอพิจารณาซํ้ามันก็ปล่อยมาเรื่อย..ปล่อยมาเรื่อย ปล่อยจนหายไปเลย นี่ไง พอหายไปเลย หลวงตาท่านก็บอกว่า “อย่างนี้ไม่เอา” เพราะมันปล่อยแบบไม่มีเหตุไม่มีผล ท่านใช้ปัญญาเห็นไหม เวลาปัญญาพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พอพิจารณาแล้วกิเลสมันสวมรอย มันสร้างภาพว่า “เราพิจารณาแล้ว เราปล่อยวางแล้ว เราฆ่ากิเลสแล้ว มันไม่มีอะไรแล้ว ว่างหมดเลย”

เวลาใช้ปัญญาในขั้นมหาสติ มหาปัญญา กิเลสที่มันละเอียดลึกซึ้งมันก็ยังหลอก แต่ด้วยความที่ว่าเคยผิดพลาดมาหลายชั้นหลายตอน แล้วหลวงปู่มั่นท่านโขกท่านสับออกมาเพื่อจะให้เป็นความจริง เวลาหลวงปู่มั่นป่วยหลวงตาท่านก็ขึ้นลง..ขึ้นลง เพราะเวลาผู้ที่ใช้ปัญญาในขั้นของกามราคะนี้มันเป็นเหมือนนํ้าป่า มันจะรุนแรงมาก ปัญญามันเหมือนกับนํ้าที่กระโจนใส่ มันรุนแรง ในขั้นมหาสติ-มหาปัญญา กิเลสมันก็รุนแรง หลวงตาท่านจะขึ้นหาครูบาอาจารย์อยู่ตลอดเวลา พอถึงที่สุดแล้วกิเลสมันเงียบหมดเลย หายหมดเลย “โอ้...”

ถ้าเป็นคนที่ไม่มีวุฒิภาวะก็ติดอีก เห็นไหม พอมันพิจารณาอสุภะจนไม่มีอะไรให้พิจารณา มันหายหมดเลย หลวงตาท่านก็บอกว่า “อย่างนี้ไม่เอา” แล้วท่านก็เอาสุภะมาแนบไว้ที่จิต เอาสิ่งที่สวยงาม เอาสิ่งที่จิตมันชอบที่สุด เอาอย่างที่ว่าโลกนี้เขาหากันมาแนบไว้ที่จิต วันหนึ่งก็หายไป สองวันก็หายไป จนถึงวันที่ ๓ สามวันเหมือนกัน จิตมันเริ่มมีอาการรับรู้ “อ้าว...ไหนว่ามันไม่มีไง”

นี่ไง! เห็นไหม คําว่า “ไอ้บ้าสังขาร..ไอ้บ้าสังขาร” ไอ้การต่อสู้กับกิเลสนี่ นี่คือขั้นอนาคา!

พอขั้นอนาคามี พอพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก มาพิจารณาสุภะบ้าง พิจารณาอสุภะบ้าง เวลาพิจารณาสุภะก็เอาความสวยงามเข้ามาเพื่อให้เกิดอารมณ์ เพื่อให้ดึงกิเลสออกจากใจ ให้จิตมันมีความรับรู้ พอรับรู้ออกมาก็พิจารณาเป็นธรรมะ พอธรรมะพิจารณาเป็นอสุภะมันก็เงียบ พอเงียบก็พิจารณาสุภะ

ท่านถึงบอกว่า จากที่ว่าพิจารณาสุภะ และพิจารณาอสุภะ สองอย่างพิจารณาเทียบเคียงไป..เทียบเคียงไป พอเทียบเคียงไปนี่มันหลบไม่ได้แล้ว คือเอาทั้งฝ่ายดีและฝ่ายชั่วให้จิตมันได้ฝึกหัด พอมันได้ฝึกหัดมันพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก เห็นไหม มันละเอียดเข้ามา..ละเอียดเข้ามา จนมันกลืนเข้ามาที่จิต พอมันกลืนเข้ามาที่จิตแล้วมันก็ทําลายกันที่นี่!

นี่อนาคาอยู่ที่นี่! ไม่ใช่อยู่ที่ถํ้าสาริกา ที่ถํ้าสาริกานั่นมันขั้นสกิทาคามี ขั้นที่ ๒ ส่วนขั้นที่ ๓ มันอยู่ที่นี่ แล้วขั้นที่ ๓ นี้ที่บอกว่า “อนาคาอย่างหยาบ อนาคาอย่างละเอียด”

อนาคาอย่างหยาบ เวลาพิจารณาจนมันปล่อยวางแล้วพิจารณาซํ้าๆ เศษส่วนที่เหลือที่ว่าอนาคา ๕ ชั้น ตั้งแต่สุทธาวาสขึ้นไป พิจารณาซํ้า..พิจารณาซํ้าเข้าไป มันก็จะคลายตัวของมันไปอีก อนาคาอย่างหยาบ อนาคาอย่างละเอียดมันเป็นอย่างใด ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ของเรานี้แหลมคม ชัดเจนมาก แต่พวกเรามันไม่รู้ แล้วไปคาดการณ์ แล้วตีความ สันนิษฐานนี่ก็คือเดาเอาทั้งนั้น “ธรรมะด้นเดา” แต่ถ้าเป็นธรรมะตามความเป็นจริง เห็นไหม พิจารณาซํ้าพิจารณาซากเข้าไปจนมันละเอียดไป..ละเอียดไป นี่คืออนาคาอย่างละเอียด

อนาคาอย่างหยาบ อนาคาอย่างละเอียดเป็นอย่างใด นี่ไงด้วยความชํานาญของท่าน ท่านถึงมาแก้ครูบาอาจารย์เราได้ชัดเจนมาก เพราะท่านทําของท่านมา แล้วหลวงปู่มั่นก็เป็นผู้ที่ประคองมา สุดท้ายแล้วหลวงปู่มั่นท่านก็เสียไป หลวงตาท่านบอกว่าขณะที่หลวงปู่มั่นเสียนี้จิตใจของท่านกําลังรุนแรงมาก พอหลวงปู่มั่นเสียไปนะ เวลาศพตั้งไว้ที่วัดป่าสุทธาวาส ท่านก็ขึ้นไปบนภูพานนั่นล่ะ ไปภาวนาของท่าน ต่อสู้ของท่าน ต่อสู้ไปจนถึงที่สุด พอเผาศพเสร็จแล้ว พิจารณาซํ้า จิตมันสว่างไสว จิตมันผ่องใส จิตมันเป็นความมหัศจรรย์นัก เป็นความว่างๆ ที่ว่าไอ้ “ว่างๆ ว่างๆ” นั่นล่ะ ทีนี้ธรรมะมาเตือนว่า

“สิ่งที่ว่างๆ มันต้องมีที่เกิดจากจุดและต่อมของจิต”

พอจับว่าจุดและต่อมของจิตได้ก็ยังงง แต่ถ้าหลวงปู่มั่นอยู่ท่านบอกว่าท่านสําเร็จไปแล้ว แต่เพราะหลวงปู่มั่นไม่อยู่ หลวงปู่มั่นท่านนิพพานไปแล้ว ท่านถึงต้องค้นคว้าของท่านเอง การที่ท่านค้นคว้าของท่านเอง คนเรานี้ทุกขั้นตอนการทํางานที่เราไม่เคยทํา กิเลสมันอยู่กับใจโดยธรรมชาติ ส่วนธรรมะเราต้องสร้างขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญานี้เราต้องพยายามของเรา มหาสติ มหาปัญญาก็ขั้นหนึ่งที่มันเป็นอัตโนมัติ ที่มันเป็นปัญญาญาณ ที่มันละเอียดลึกซึ้ง ถ้าใช้ปัญญาตั้งแต่โสดาบัน สกิทาคา อนาคาขึ้นมาจะฆ่ากิเลสอย่างนี้ไม่ได้ เพราะสิ่งที่เป็นปัญญาตั้งแต่อนาคามีลงมามันเป็นสังขาร มันเป็นขันธ์ แต่เวลาขึ้นไปถึงอวิชชา พอเข้าไปถึงจุดและต่อมนี้มันจะเป็นสังขารไม่ได้ ถ้าเป็นสังขารจะเข้าสู่สิ่งนั้นไม่ได้เพราะมันเป็นปัจจยาการ

อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญญาณํ สติปัญญาอย่างหยาบจะเข้าไปสู่สติปัญญาอย่างละเอียดมันจะเป็นไปไม่ได้เลย ฉะนั้นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ แล้วเราเคยใช้เครื่องมืออยู่ คือใช้เครื่องมือตั้งแต่ปัญญาอย่างหยาบๆ มาตลอด ที่ว่าละเอียดๆ นั้นเราเคยใช้มา แต่พอเวลากิเลสอย่างละเอียดแล้วเรายังจะเอาอย่างนั้นไปใช้ มันเข้ากันไม่ได้เลย ถ้ามันเข้ากันไม่ได้แล้วเราจะเอาอะไรไปฆ่ามันล่ะ? เราจะเอาสิ่งใดไปฆ่ามัน เราจะเอาสิ่งใดไปพลิกให้อวิชชานี้มันหลุดออกไปจากใจ

ท่านพยายามของท่าน เห็นไหม ความละเอียดอ่อนถึง ๘ เดือน เวลาเข้าไปถึงมันจะไปพลิกฟ้าควํ่าดินระหว่างจุดและต่อม ขั้วของใจมันมี ๒ ขั้ว เหมือนกับมะพร้าว ๒ ขั้วไง ขั้วดีและชั่ว เวลามันพลิกขึ้นมาจบสิ้นกระบวนการ โลกธาตุหวั่นไหว! สั่นสะเทือนเลื่อนลั่นไปหมดเลย นั่นล่ะท่านก็เสวยวิมุตติสุขของท่าน

นี่คือสัจจะความจริงของท่าน ฉะนั้นเสียงธรรมของหลวงตานี้มันจะแหลมคม! ชัดเจน! ตรงประเด็น! พุ่งเข้าสู่กิเลส!! เพราะมันเป็นความจริง แต่เพราะพวกเรามันมีความจํา แต่เราใช้ศักยภาพว่าเราเป็นลูกศิษย์ลูกหา เราจะขอร้องว่า ถ้าสิ่งใดฟังไม่เข้าใจให้แขวนไว้ อย่าแก้ไข อย่าดัดแปลง อย่าสันนิษฐาน วางไว้ก่อน เพราะเสียงธรรมของหลวงตานี้มีคุณค่ามาก เพราะประสบการณ์ของจิตที่ท่านได้ฝึกได้ฝนมา เป็นวิชาการ เป็นประสบการณ์อันยอดเยี่ยม! แล้วท่านเทศนาว่าการไว้นี่ มันมีคุณสมบัติ มีคุณค่ามหาศาล

หลวงตาท่านพูดเอง เพราะท่านเป็นเพื่อนกัน หลวงปู่มหาเขียนท่านจบ ๙ ประโยค ท่านเป็นเจ้าคณะจังหวัดนครราชสีมา แล้วท่านลาออกจากการเป็นเจ้าคณะจังหวัด ออกมาประพฤติปฏิบัติ ท่านจบ ๙ ประโยค ท่านเป็นเจ้าคุณด้วย ท่านมีการศึกษา จบกระบวนการศึกษาถึง ๙ ประโยค แล้วท่านมีประสบการณ์ของท่าน หลวงตาบอกว่าเวลาท่านลาออกแล้วท่านไปอยู่ที่บ้านโพน

ฉะนั้น ลูกศิษย์ของหลวงตากับลูกศิษย์ของหลวงปู่มหาเขียนเป็นลูกศิษย์กลุ่มเดียวกัน เวลาลูกศิษย์ของหลวงปู่มหาเขียนท่านไปทอดผ้าป่าที่กาฬสินธุ์ก็นิมนต์หลวงตาไปด้วย หลวงตาท่านก็ไปนั่งฟัง เพราะท่านเป็นเพื่อนกัน ท่านเรียนหนังสือมาด้วยกัน แต่หลวงตาพอจบ ๓ ประโยคแล้วท่านออกมาปฏิบัติก่อน ส่วนหลวงปู่มหาเขียนท่านเรียนต่อไปจนจบ ๙ ประโยค จนได้รับตําแหน่งเป็นเจ้าคณะจังหวัด แล้วท่านก็ลาออกมาประพฤติปฏิบัติ

หลวงตาท่านก็อยากจะฟังว่าหลวงปู่มหาเขียนท่านภาวนาไปถึงไหน เวลาไปทอดผ้าป่าเขาก็นิมนต์ให้ท่านเทศน์ ท่านก็นั่งฟังเทศน์อยู่ แล้วหลวงตาท่านบอกว่า “ที่เทศน์มานี้คือเทศน์ปริยัติทั้งหมด เทศน์ออกมานี้เทศน์ออกมาจากการศึกษา มันไม่มีหลักไม่มีเกณฑ์ในการปฏิบัติเลย” ท่านก็รอฟังอยู่ สุดท้ายแล้วท่านเป็นเพื่อนกัน ท่านก็ส่งลูกศิษย์ลูกหามาหาหลวงตา เขาก็เอาเทปที่บ้านตาด เทปที่เป็นกัณฑ์เด็ดๆ หม้อจิ๋วๆ ที่แหลมคม! ชัดเจน! ส่งไปให้หลวงปู่มหาเขียนท่านฟัง ท่านบอกว่าตอนกลางคืนท่านจะฟังของท่านตลอด ดูสิว่าสิ่งนี้มันเป็นประโยชน์ขนาดไหน เวลาหลวงปู่มหาเขียนท่านฟังของท่าน ถึงที่สุดท่านก็สิ้นทุกข์ของท่านได้ นี่เพราะอะไร? เพราะสิ่งนี้มันมีคุณค่า

ฉะนั้น ผู้ใดที่ไม่เข้าใจอย่าสันนิษฐาน ขอร้องให้แขวนสิ่งนั้นไว้ เสียงธรรมของหลวงตามีคุณค่ามาก ควรที่จะถนอมรักษาไว้ ต้นฉบับนี้ไม่ควรแก้ไข ไม่ควรเปลี่ยนแปลง ควรจะวางไว้ตามหลักเกณฑ์อันนั้น แล้วถ้าเราปฏิบัติถึงเราจะกราบ

หลวงตาท่านพูดว่า “ให้ภิกษุปฏิบัติไป ถ้าใครปฏิบัติแล้วยังคัดค้าน ยังไม่เห็นธรรมของท่านเป็นความจริงก็ให้ปฏิบัติไปก่อน ถ้าวันใดปฏิบัติแล้วเข้าถึงจุดนั้นจะมากราบศพผม” จะมากราบศพหลวงตา ฉะนั้นท่านท้าทายไว้แล้ว ฉะนั้นอย่าแก้ไข อย่าดัดแปลง เพราะมันมีคุณค่ามาก มันมีคุณค่าเพราะท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านมีความจริงของท่าน พวกเรามันไม่มี! แล้วอ้างอิง

ดูสิเวลาเราออกมาเผยแผ่กัน ถ้าเผยแผ่ด้วยความไม่รู้หรือความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ มันก็จะทําให้อ่อนด้อยไป พอเราไม่รู้หรือเรารู้เท่าไม่ถึงการณ์เราก็เผยแผ่ไปตามมุมมองของเรา มันก็จะทําให้เสียงธรรมของหลวงตาอ่อนด้อยไปเรื่อยๆ

เวลาเราแกะเทปกันแล้วมาพิมพ์เป็นหนังสือ แล้วก็บอกว่า “หลวงตาพูดอย่างนี้! หลวงตาพูดอย่างนี้” ท่านก็พูดจริงๆ ธรรมะที่เข้มข้น แหลมคม ชัดเจน ก่อนที่จะออกมาช่วยชาติตั้งแต่ประมาณปี ๒๕๔๐ ขึ้นไป หนังสือเล่มเก่าๆ เห็นไหม เรื่องเข้าสู่แดนนิพพาน เข้าสู่แดนอวกาศของจิตของธรรม แว่นส่องใจ แว่นดวงใจ นี่ธรรมะชัดเจนมาก! ชัดเจนมาก แต่พอเวลาออกมาช่วยชาติแล้ว เพราะอะไร เพราะมันมีสังคม ในเมื่อสังคมมวลชนเข้ามาหาท่านมาก ต่างมีจริตนิสัยและอํานาจวาสนาแตกต่างกัน

เมื่อก่อนตอนท่านสอนพระเรา ท่านสอนพวกปฏิบัติ ท่านสอนด้วยข้อเท็จจริงเข้มข้น ไม่มีลูบหน้าปะจมูก จมูกขาดทั้งนั้น! ถ้าเข้าไปหาท่านนี่จมูกไม่เหลือ ขาดหมด! แต่เวลาท่านออกมาสังคม ออกมาช่วยโลก พอใครเข้าไปพูดธรรมะกับท่าน เห็นไหม ถ้าจะจมูกขาดมันก็จะทําให้สะเทือนกัน

ฉะนั้น ธรรมะของท่าน ที่ท่านบอกว่าเป็นแกงหม้อใหญ่นี้หรือเวลาที่ท่านแก้ไขปัญหาก็เหมือนกันมันเป็นการรักษานํ้าใจ การที่ท่านรักษานํ้าใจเพราะท่านไม่ทําให้มันรุนแรงใช่ไหม แล้วธรรมะที่รักษานํ้าใจกับธรรมะที่เป็นข้อเท็จจริงมันแตกต่างกันอย่างใด

ฉะนั้น ธรรมะที่รักษานํ้าใจนี้ ถ้าพวกเราเอามาพูดกันว่า “หลวงตาพูดจริงๆ นะ” ก็พูดจริงๆ น่ะสิ แต่ธรรมะที่พูดเพื่อการรักษานํ้าใจ กับธรรมะก่อนที่จะออกมาช่วยชาติมันแตกต่างกันอย่างใด

ฉะนั้น การรักษานํ้าใจนี้ ถ้าเราจะบอกว่า “หลวงตาพูดจริงๆ” แล้วเราก็เอามาตีพิมพ์กัน อันนี้ถ้าตีพิมพ์ไป เห็นไหม ธรรมะที่มันเริ่มออกมาเป็นโลก ธรรมกับโลกมันจะเริ่มเข้ามาประสานกัน ฉะนั้น สิ่งนี้มันจะอ่อนด้อยไปเรื่อยๆ

เสียงธรรมที่เข้มข้นที่เทศน์สอนพระหรือที่เทศน์สอนต่างๆ ถ้าไม่รู้อย่าสันนิษฐาน ถ้าเขียนไปหรือเผยแผ่ไปด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์นี่ก็อันหนึ่ง แต่การเผยแผ่ไปด้วยมีเป้าประสงค์ การพิมพ์ การกระทํา เพื่อให้เข้ากับเจตนารมณ์หรือหมู่คณะของตัว ว่าสิ่งนั้นหลวงตารับรอง สิ่งนั้นหลวงตาเห็นด้วย นี้มันมีผลประโยชน์ทับซ้อน ถ้ามีผลประโยชน์ทับซ้อนมันก็ยิ่งเลวร้ายไปกว่าเดิม!

ดูสิ ดูเวลาที่เขาแก้ไขกัน ที่เขาบอกว่า “หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาลอยถาดทองคําขึ้นไป...”

ทําไมท่านถึงลอยถาดทองคําขึ้นไปล่ะ?

เขาบอกว่า “ท่านได้อนาคาแล้ว เพราะได้อนาคาถาดทองคํานี้มันถึงทวนนํ้าขึ้นไป”

ดูสิ! แล้วพูดด้วยนะว่าหลวงปู่มั่นพูด นี่มันสันนิษฐานเอา ถ้าจะบอกว่าหลวงปู่มั่นท่านพูดนี้ มันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ ด้วยการสันนิษฐานมันถึงทําให้หลักการคลาดเคลื่อนกันไปหมดเลย มันจะเป็นไปได้ยังไงว่า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าลอยถาดทองคําขึ้นไปนี้ท่านได้อนาคาแล้ว” แล้วบอกว่าหลวงปู่มั่นพูดด้วยนะ ในหนังสือมีไปดูสิที่เขาพิมพ์กันน่ะ นี่มันจะเป็นไปได้ยังไง ในเมื่อพระพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้ธรรม ธรรมมันไม่มีแล้วอนาคาจะเอามาจากไหน ก็มันยังไม่มีธรรม

เหมือนเราไม่มีตังค์แต่เราบอกว่าเราซื้อรถมา ซื้อเครื่องใช้ไม้สอยมา เราไม่มีตังค์แล้วจะซื้อมาได้อย่างไรล่ะ นี่ก็เหมือนกันเราต้องหาตังค์ก่อนใช่ไหม เราต้องมีตังค์ก่อนเราถึงจะไปหาซื้อสิ่งใดมาได้ ถ้าเราไม่มีตังค์แล้วจะไปซื้ออะไร ก็ขโมยเขามาทั้งนั้น ปล้นเขามาทั้งนั้น แต่ไอ้นี่บอกว่า “เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอธิษฐานแล้วลอยถาดทองคําขึ้นไป องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอนาคาแล้ว ถ้าไม่ได้เป็นพระอนาคาก็จะไม่กล้าอธิษฐานว่า คืนนี้ถ้านั่งแล้วไม่สําเร็จจะไม่ลุก”

โอ้โฮ...มันไปใหญ่เลย นี่ไงสันนิษฐานเอา แล้วอ้างหลวงปู่มั่น นั่นเขาอ้างหลวงปู่มั่น แต่นี่หลวงตาของเรานะ

สิ่งที่ไม่รู้ก็บอกว่าไม่รู้ สิ่งที่ทําไปนี้ทําไปด้วยความไม่รู้แต่มันก็กลับจะมาทําลาย ทําลายเรื่องความชัดเจน ความแหลมคม ด้วยประโยชน์ที่โลกเขาจะได้สิ่งที่ดีงามจากที่ว่าหลวงตาเราประพฤติปฏิบัติมา การประพฤติปฏิบัติมาตั้งแต่ล้มลุกคลุกคลานมา แล้วประพฤติปฏิบัติมา ท่านมีประสบการณ์ของท่าน มันถึงพูดแล้วมันยิงเข้าเป้า มันชัดเจน แหลมคม เข้าสู่กิเลส แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติกันเรามีกิเลสเต็มตัว แล้วเวลาเราจะเผยแผ่ด้วยเราก็อ้างอิงทั้งหมด เราดึงฟ้าตํ่า!

ครูบาอาจารย์ของเราสะอาดบริสุทธิ์ ครูบาอาจารย์ของเราเป็นที่เคารพบูชา แล้วเวลาเราจะเผยแผ่กัน เราเผยแผ่กันด้วยอะไร? ด้วยกิเลสของเรา แล้วก็อ้างอิงหลวงตา มันก็เหมือนปัจจุบันนี้ที่เขาอ้างพุทธพจน์กัน พุทธพจน์นี่ไม่เถียง แต่ไอ้คนอ้างพุทธพจน์ล่ะ พุทธพจน์คืออะไร? แล้วก็พูดออกมาบอกว่าพุทธพจน์ว่าอย่างนั้น พุทธพจน์พูดอย่างนั้นจริงๆ หรือ? พุทธพจน์เวลาท่านพูดนะท่านพูดกับบุคคล ท่านพูดถึงกาลเทศะของคนที่ทําซึ่งมันแตกต่างแตกแขนงกันไป ท่านพูดไว้มหาศาล กับใครก็ได้ กับนักปฏิบัติที่หยาบละเอียดอย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน เวลาหลวงตาพูดนี่พูดกับใคร ถ้าพูดกับนักปฏิบัติก็อย่างหนึ่ง แต่ทีนี้เวลาพูดก็อ้างอิงกัน มันมีเหตุมีผล คนที่เอาหนังสือมาพิมพ์นี้มันชี้นําไง มันชี้นําเข้าไปสู่จุดใดจุดหนึ่ง มันไม่เป็นความจริง ถ้าจะบอกว่าท่านพูดก็พูดจริงๆ แต่พูดเพื่ออะไรล่ะที่ท่านพูดออกมา เห็นไหม การรักษานํ้าใจเพราะมันจะสะเทือนกัน มันสะเทือนโลก สะเทือนเขา แล้วถ้าสะเทือนแล้วคนคนนั้นจะไม่มีกําลังใจ

ถ้าไม่มีกําลังใจ เวลาปฏิบัติไป ๑. ไม่มีกําลังใจ ๒. มันเป็นโทษกับเขาไหม มันเป็นโทษกับการทําความสงบของใจ การทําความสงบของใจมันไม่มีโทษนะ การทําความสงบของใจนี้จะทํายังไงก็ได้ให้มันสงบเข้ามา แล้วถ้ามีครูมีอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านจะแก้ไขของท่านเอง ถ้ามันสงบใช่ไหมแล้วจะออกวิปัสสนาไหม ถ้ามันออกวิปัสสนานี้มันจะเข้าสู่สัจจะ นี่ไงพระป่าพระกรรมฐานของเรา ถึงให้กําหนดพุทโธ ให้กําหนดอานาปานสติ หรือกําหนดอะไรก็ได้เพื่อให้จิตมันสงบเข้ามา ถ้าจิตมันสงบเข้ามาแล้วเราจะค่อยๆ แก้ไขกันไป นี่คือภาคปฏิบัตินะ

แต่ถ้าเวลาภาคปริยัติขึ้นมาเราจะวิตกกังวลไปหมดเลย “ก็องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดอย่างนี้” นี่พูดถึงชาวพุทธทั่วไป ทีนี้เราเป็นครอบครัวกรรมฐาน จะบอกว่าหลวงตาพูดอย่างนี้ แล้วต้องทําอย่างนี้ แล้วก็บังคับให้จิตเราเป็นไปตามที่ท่านบอกว่าต้องเป็นอย่างนี้ มันก็เป็นไปไม่ได้

หลวงตาท่านบอกนะ เรื่องอดอาหาร อันนี้ไม่ใช่เป็นการบังคับ อันนี้ไม่ใช่เป็นการสั่ง อันนี้ไม่ใช่เป็นการสอน อันนี้เป็นการพูดเล่าให้ฟัง เวลาหลวงตาท่านพูดถึงเรื่องอดอาหาร เห็นไหม ท่านบอกว่า “อันนี้ไม่ได้บังคับให้คนอดอาหาร อันนี้ไม่ได้สั่งให้คนอดอาหาร อันนี้เพียงแต่เอามาเล่าให้ฟัง เพราะผม (คือตัวท่าน) อดอาหารแล้วมันได้ประโยชน์มาก”

ท่านบอกว่า ท่านเคยอดนอนเวลาอยู่ที่เมืองจันท์ วัดหนึ่งคือวัดของหลวงปู่ลีวัดอโศการาม ท่านอยู่ที่คลองกุ้ง วัดหนึ่งของหลวงปู่กงมาท่านอยู่ที่ทรายงาม เห็นไหม ที่ทรายงามเขาอดนอน แล้วที่คลองกุ้งเขาอดอาหาร หลวงตาท่านก็อยู่ที่นั่น ท่านบอกว่าท่านก็ทั้งอดอาหารทั้งอดนอน แต่การอดนอนของท่าน ท่านบอกว่าอดนอนแล้วไม่ดี ไม่ดีหมายถึงว่าปัญญามันไม่เกิด มันเกิดแบบว่ามันตื้อไปหมดเลย แต่ถ้าอดอาหารแล้วมันจะชัดเจน มันจะดีมาก ท่านบอกว่าท่านถูกจริตกับการอดอาหาร

คําว่า “ถูกจริต” เห็นไหม รถดีเซลไปเติมนํ้ามันเบนซินมันก็เป็นไปไม่ได้ รถเบนซินไปเติมนํ้ามันดีเซล เครื่องมันก็เป็นไปไม่ได้ ฉะนั้นถ้ารถเบนซินมันเติมนํ้ามันเบนซิน แล้วถ้านํ้ามันมีคุณภาพเครื่องยนต์จะแน่น เครื่องยนต์จะติดดีมาก รถยนต์ดีเซลเวลาเติมนํ้ามันดีเซลที่มีคุณภาพมันก็จะไปได้ของมัน

การอดอาหารมันส่งเสริม เพราะท่านอดอาหารแล้วมันได้ประโยชน์ เพราะท่านได้ประโยชน์ของท่าน ท่านถึงบอกว่า “ไม่ได้บังคับ แต่ถ้าใครทําแล้วได้ประโยชน์นี่เราส่งเสริม ถ้าใครทําแล้วไม่ได้ประโยชน์ก็ทําทางอื่นก็ได้” นี่หลวงตาพูดนะ เห็นไหม มันเป็นไปไม่ได้ที่จะบอกว่าต้องอย่างนั้น ต้องอย่างนั้น มันเป็นไปไม่ได้หรอก เพราะคนภาวนาเป็นมันจะรู้ของมันว่าอะไรเป็นอะไร

ฉะนั้น เสียงธรรมของหลวงตาเป็นสิ่งที่มีคุณประโยชน์ ก็ต้องให้มันเป็นตามข้อเท็จจริงกับผู้ที่จะใช้ประโยชน์ ใช้ประโยชน์ได้จริงๆ นะ แม่นํ้าสายหนึ่ง เห็นไหม ไหลไปตั้งแต่ต้นนํ้า กลางนํ้า จนปลายนํ้า แม่นํ้าทั้งสายเลยมันให้ความชุ่มชื้น ให้กับชุมชน ให้อาชีพเกษตรกรรมเขาจะได้แหล่งนํ้านั้น อาชีพประมงเขาจะได้ทําประมงในแม่นํ้านั้น แม่นํ้านั้นเขาเอาไปทําอุตสาหกรรม แม่นํ้านั้นเขาเอาไปทํานํ้าดื่ม แม่นํ้านี้จะให้ประโยชน์มหาศาลเลย

เสียงธรรมของหลวงตานี้มีประโยชน์มากๆ มีประโยชน์มากๆ แล้วผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมันมีหลักมีเกณฑ์ขนาดไหน เริ่มต้นถ้าผู้ปฏิบัติยังอ่อนด้อยอยู่เราก็ฟังมาเพื่อเป็นกําลังใจ ได้ฟังเทศน์หลวงตาแล้วมันจะมีการฮึกเหิม มันจะมีกําลังใจ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติได้ระดับของสมาธิ ถ้าได้ฟังธรรมที่ว่าท่านออกรู้ออกพิจารณาอย่างไร มันก็จะได้ประโยชน์ ถ้าผู้ที่ปฏิบัติถึงสกิทา อนาคานี่ฟังให้ดีๆ ฟังอันที่ว่าหม้อจิ๋วๆ นั่นล่ะ มันจะได้ประโยชน์กับผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น

ฉะนั้น ต้องวางไว้ให้เป็นตามความเป็นจริง อย่ามีอคติ ถ้าอคติก็เรื่องหนึ่งนะ ถ้าแบบว่ารู้เท่าไม่ถึงการณ์ก็ไม่ติเตียนนะ แต่ติเตียนผู้ที่มีผลประโยชน์ทับซ้อน! ทําอะไรเพื่อผลประโยชน์กับหมู่คณะของตน แล้วพยายามจะดัดแปลงแก้ไข พิมพ์หนังสือให้บอกว่าหลวงตาท่านสอน! หลวงตาท่านพูด! หลวงตาท่านพูด!

พูดจริงๆ แต่พูดด้วยการรักษานํ้าใจหรือพูดด้วยอุบายอะไร เพราะอุบายที่เราจะสอนคนมันมีอุบายตั้งมหาศาล ถ้าเป็นความจริงมันต้องมีข้อเท็จจริง ไม่ใช่ว่าหลวงตาท่านให้คะแนนแล้วว่าจะเป็นอย่างนั้นๆๆ มันมีเทคนิค สกรู น็อตนี่เกลียวซ้ายมันก็เข้ากับเกลียวซ้าย เกลียวขวาก็เข้ากับเกลียวขวา ถ้าเป็นน็อตหยาบมันก็ต้องน็อตหยาบทั้งตัวผู้ตัวเมีย มันถึงจะเข้า มันถึงจะได้ประโยชน์ ถ้าน็อตละเอียดมันก็ต้องเป็นน็อตละเอียดถึงจะเข้ากันโดยข้อเท็จจริง ถูกต้องไหม?

ในการภาวนา เวลาพูดธรรมะออกมามันจะเข้ากันได้ น็อตละเอียดมันก็ต้องหัวละเอียดทั้งตัวผู้ตัวเมีย มันก็จะเข้ากันเพราะมันจะใช้ประโยชน์ได้ ถ้าน็อตหยาบไปเข้ากับน็อตละเอียด ตัวผู้ตัวเมียแตกต่างกันมันจะใช้ประโยชน์ได้ไหม? ธรรมะที่ออกมาจากใจ ธรรมะที่ออกมาจากความเป็นจริง มันจะเข้าสู่สัจจะความจริง มันพิสูจน์ตรวจสอบได้ทั้งนั้น ฉะนั้นการพิสูจน์ตรวจสอบ ก็พิสูจน์ตรวจสอบจากการแสดงออก

ศีล...เราจะรู้ได้ก็ต่อเมื่อเราอยู่ด้วยกัน เพราะว่าความอยู่ด้วยกันทุกวันๆ มันเห็นกิริยา เห็นการกระทํา

ธรรม...จะรู้ได้ก็ต่อเมื่อแสดงออก หลวงตาท่านบอกว่า “ใครเทศน์ก็คือเปิดหัวอก” ฉันมีเท่านี้ ความรู้ความเห็นของฉันมีเท่านี้ ถ้าไม่รู้แล้วพูดออกมาก็งูๆ ปลาๆ ไม่มีสิ่งใดชัดเจน งูๆ ปลาๆ อ้างว่าหลวงตาบอกหลวงตาสอน แต่ไม่เข้ากันเลย เป็นไปไม่ได้เลย

แต่หลวงตาท่านเป็นความจริงเพราะท่านประพฤติปฏิบัติมา หลวงปู่มั่นท่านบอกไว้ “ให้หมู่คณะปฏิบัติมานะ แล้วถ้าจิตเป็นอย่างใดผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ” ผู้เฒ่าคือตัวหลวงปู่มั่นท่านจะแก้จิต แก้จิตในการประพฤติปฏิบัติ เพราะหลวงปู่มั่นท่านสมบุกสมบันมามาก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญญาธิการมามาก เวลาตรัสรู้เองโดยชอบท่านก็ต้องตรัสรู้เองโดยชอบด้วยบุญญาธิการของท่าน หลวงปู่มั่นท่านก็ได้สร้างบุญญาธิการของท่านมามาก ฉะนั้นเวลาท่านสละพุทธภูมิแล้วออกมาค้นคว้า เป็นสาวก สาวกะ แต่พอท่านปฏิบัติแล้วท่านจะมีเครื่องมือของท่านเยอะมาก

ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาจิตสะอาดนี้ก็สะอาดเหมือนกัน แต่มีเครื่องมืออีกไหม หลวงปู่มั่นมีอภิญญา ๖ หลวงปู่ตื้อมีอภิญญา ๖ หลวงปู่มั่นกับหลวงปู่ตื้อเวลาท่านจะใช้งานกัน เห็นไหม ท่านรู้ท่านเห็นสิ่งใด ท่านจะให้หลวงปู่ตื้อไปพิสูจน์ตรวจสอบ ถ้าจะบอกว่าหลวงปู่มั่นมีอภิญญา ๖ จะเอาอะไรมาเป็นหลักฐาน ก็หลวงปู่ตื้อกับหลวงปู่มั่นเป็นหลักฐาน

ฉะนั้น หลวงปู่มั่นท่านมีเครื่องมือของท่านมาก แล้วท่านใช้เครื่องมือนี้เพื่อประโยชน์กับการสั่งสอน อภิญญาแก้กิเลสไม่ได้ หลวงปู่เจี๊ยะเป็นคนถามหลวงปู่มั่นเองว่า

“อภิญญาแก้กิเลสได้ไหม?”

หลวงปู่มั่นบอกว่า “ไม่ได้”

แล้วหลวงปู่เจี๊ยะก็ยังถามท่านว่า “ไม่ได้แล้วหลวงปู่มั่นฝึกทําอภิญญา ๖ ทําไม?”

ท่านบอกว่า “ฝึกอภิญญา ๖ มาเป็นเครื่องมือสั่งสอนคน”

ฉะนั้น เวลาพระที่อยู่กับท่านคิดนอกกรอบ คิดนอกกรอบ คิดเรื่องเหลวไหล ท่านก็จะเตือนทันที..เตือนทันที ท่านรู้ของท่าน แต่อันนี้ไม่ใช่ธรรมะ ไม่ใช่สัจธรรม ถ้าสัจธรรมก็คือ ศีล สมาธิ ปัญญา ความดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ อันนั้นมันเป็นการชําระกิเลส เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านทําของท่านมา เป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา วิธีการสั่งสอนของท่านเพื่อให้เข้าสู่สัจจะความจริง ถ้ามันเข้าสู่สัจจะความจริง มันจะเป็นประโยชน์กับสังคม เป็นประโยชน์กับโลกนะ

แม่นํ้าสายหนึ่งให้ประโยชน์กับสังคมมหาศาล เสียงธรรมของหลวงตาจะเป็นประโยชน์กับชาวพุทธมหาศาล ชาวพุทธควรจะช่วยกันถนอมรักษาไว้เพื่อให้เป็นประโยชน์ พระหรือครูบาอาจารย์ระดับนี้จะมาเกิดบ่อยๆ หาไม่ได้ ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านเกิดของท่านมา แล้วท่านได้สร้างประโยชน์ไว้กับสังคมมหาศาล แล้วท่านได้ทิ้งร่องรอย เสียงธรรมของหลวงตานี้มันเป็นเทคนิค มันเป็นอริยสัจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค สิ่งนี้เป็นหัวใจของศาสนา

ผู้ที่ปฏิบัติธรรมเข้าไปรู้ตามความเป็นจริง หลวงตาของเราท่านประพฤติปฏิบัติมาด้วยมีหลวงปู่มั่นคอยชี้นํา คอยบังคับ คอยแก้ไข จนจิตใจของท่านมีความรู้จริง ฉะนั้น เวลาท่านแสดงออกมามันถึงแหลมคมและชัดเจนมาก!

แต่ปัจจุบันนี้โลกเราอ่อนแอ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจะเอาแต่ความสะดวกสบาย ชุบมือเปิบ อยากให้เป็นไปอย่างที่เราปรารถนา แล้วพอไม่ได้ก็เหมือนกับหมาเอาหนังเสือมาห่ม เอาเสียงธรรมของหลวงตามาแล้วบอกว่าเป็นลูกศิษย์ลูกหา แล้วก็จะแสดงออกเหมือนกับท่าน มันเหมือนไม่ได้ เสือเวลามันคําราม มันคํารามออกมาด้วยเสียงของมัน มันกระหึ่มไปหมดเลย หมามันห่มหนังเสือ แล้วมันพยายามจะเห่าให้เหมือนเสือ มันเป็นไปไม่ได้หรอก! มันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้

ฉะนั้น ถ้ามันเป็นไปไม่ได้หรือสิ่งใดก็แล้วแต่ เราจะขอร้องว่าสิ่งที่มีคุณธรรมนี้ ถ้าเรายังรู้ไม่ได้ เราก็ไม่ควรเอามาเป็นสินค้า เอามาเพื่อเป็นเรื่องโลกๆ ไป เราต้องวางไว้ตามความเป็นจริง แล้วเราจะเผยแผ่กันอย่างใดก็ควรจะเผยแผ่ไปตามข้อเท็จจริงนั้น

แล้วสิ่งที่ว่าหนังสือที่พิมพ์มานี้มันผิดตรงไหนล่ะ? ก็มันเป็นข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงนี้มันเป็นการภายใน ข้อเท็จจริงนี้พูดออกมาเพื่อการให้กําลังใจ การให้กําลังใจกับการประพฤติปฏิบัติจนรู้จริงขึ้นมามันคนละเรื่องเดียวกันนะ

ดูสิ ดูพ่อแม่ที่มีลูกหลายๆ คน เวลาลูกทําสิ่งใดมา เราต้องการให้ลูกเราเดินตามช่องทางนั้น เราก็พยายามจะให้กําลังใจ เราพยายามส่งเสริม พยายามยกยอให้เด็กมันเข้าไปสู่เป้าหมายนั้น อันนี้ก็เหมือนกัน เวลาท่านพูดด้วยการรักษานํ้าใจ พูดเพื่อประโยชน์ คําพูดอย่างนี้ถ้าวุฒิภาวะของคนทําหนังสือ วุฒิภาวะของคนเผยแผ่มันอ่อนด้อยขนาดนี้มันก็จะเผยแผ่ธรรมที่เป็นตลาด เป็นโลก เป็นการรักษานํ้าใจ แต่มันไม่ได้เผยแผ่ธรรมที่เป็นอริยสัจ ไม่ได้เผยแผ่ธรรมที่เป็นความแหลมคม ชัดเจน เพื่อเข้าไปชําระกิเลส

เห็นไหม โรงพยาบาลโรงหนึ่ง ยาในโรงพยาบาลนั้นมันก็มีหลากหลายตั้งแต่ยาพื้นๆ ยาแดง ยาแก้ลมต่างๆ ที่เราไม่ต้องเข้าโรงพยาบาลเราก็มี แต่เวลาเราเจ็บไข้ได้ป่วยรุนแรงมันก็ต้องใช้ยาที่มีคุณภาพ ยาที่หาได้ยาก ธรรมของหลวงตาเราก็เหมือนกัน มันมีหลากหลาย แต่ถ้าเราใช้แต่ความเป็นตลาดเพื่อการเอาใจ เพื่อชักนํา เพื่อผลประโยชน์ เพื่ออะไรหลายๆ อย่าง อันนี้มันจะทําให้เสียหายไป ธรรมของหลวงตามันชัดเจนได้เพราะท่านประพฤติปฏิบัติจริง ท่านรู้จริงของท่าน มันก็เลยแหลมคม ชัดเจน ตรงประเด็น เข้าสู่กิเลส

ถ้าเราจะเผยแผ่ต่อไปเราควรจะทําใจของเรา เราประพฤติปฏิบัติให้รู้จริงก่อน ถ้ารู้จริงเราก็จะควบคุมแล้วจะทําให้ไม่เสียหายได้ แต่ถ้าไม่รู้จริงแล้วเรามีหน้าที่ล่ะ ถ้ามีหน้าที่ก็จะต้องทําให้มันเป็นตามความเป็นจริง ให้มีเจตนาที่สะอาดบริสุทธิ์ เจตนาสําคัญนะ เพราะถ้าเจตนาไม่สะอาดบริสุทธิ์มันก็จะทําเข้ากับกิเลสของตัว แล้วถ้ายิ่งมีผลประโยชน์เข้ามา มันก็จะมีความเสียหายไปหมด

นี้พูดด้วยความวิตกกังวล ถ้าจะบอกว่าเรื่องมันยังไม่มีเลย พูดทําไม? เราก็จะบอกว่าวันนี้ขอพูด ขอพูดไว้เพื่อเป็นประโยชน์กับหมู่คณะ เพื่อเป็นประโยชน์กับเสียงธรรมของหลวงตา เพราะเสียงธรรมของหลวงตาได้สร้างพระมามาก เสียงธรรมของหลวงตาได้สร้างประโยชน์กับชาวโลกมามาก ฉะนั้นพูดเพราะเห็นคุณค่า อยากให้สิ่งนี้มีความยั่งยืนอยู่กับสังคม อยู่กับเราตลอดไป เอวัง

๓

พระป่า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๔ มกราคม ๒๕๕๔
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ตั้งสติไว้นะ เราฟังธรรม ธรรมะสัจธรรม สัจธรรมมาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ในป่าที่โคนต้นโพธิ์ ออกค้นคว้าอยู่ ๖ ปี พวกฤๅษีชีไพรในสมัยพุทธกาล เขาก็พยายามค้นหาของเขา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ค้นหาเหมือนกัน ค้นหามาตั้งแต่ในป่านะ ค้นหา... “สัจธรรมมีอยู่โดยดั้งเดิม” แต่ใครเป็นผู้รื้อค้นล่ะ?

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ ตรัสรู้เองนะ รื้อค้นอยู่โคนต้นโพธิ์ ธรรมนี้เป็นธรรม สัจธรรมที่สะอาดบริสุทธิ์ สัจธรรมในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดในป่านะ เพราะในป่ามันเป็นที่สงบสงัด ในป่าเป็นสิ่งที่น่าจะรื้อค้น รื้อค้นสัจจะความจริง

เราอยู่กันในเมืองด้วยความคุ้นเคยของเรา เราออกไปอยู่ในที่สงบสงัด เดี๋ยวนี้เขาจะออกไปพักผ่อนกับธรรมชาติ เขาหาความเป็นสัจธรรม ความเป็นธรรมชาติ ความสะอาดบริสุทธิ์ แต่คนที่ต้องการความเจริญ ความรุ่งเรือง เขาก็เข้าไปในเมืองกัน สิ่งนั้นเป็นความเห็นของโลกนะ แต่ถ้าเป็นความเห็นของธรรม เราศึกษามาเราเกิดมากับโลก เราเกิดมากับโลกแต่เราค้นหาสัจธรรม เราจะต้องไปสู่ความจริง

ถ้าไปสู่ความจริง นี่ธรรมะ ธรรมะเกิดจากป่า เกิดจากความจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้ารื้อค้นอยู่ในป่า เวลาเสวยวิมุตติสุขก็อยู่ในป่านะ เวลาเทศน์ธัมมจักฯ ก็เทศน์ในป่า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานก็ในป่า ป่าเป็นที่เกิดเห็นไหม เราถึงมาหาความสงบสงัดกัน เห็นไหม สถานที่วิเวก กายวิเวก จิตวิเวก สิ่งที่เป็นความวิเวกสงบสงัดมันจะเป็นสิ่งที่เรารื้อค้นเข้ามา

พระป่า พระป่าเราอยู่ในป่านะ อยู่ในป่าในเขาเพื่อจะรื้อค้นหาความจริง เราเกิดมาจากในเมือง เราเกิดมาจากป่าเขาลําเนาไพรก็แล้วแต่ แต่เราต้องแสวงหาสู่สิ่งที่เป็นสัมมาอาชีวะ สัมมาอาชีพ เราจะเข้าไปเพื่อการแข่งขัน การแข่งขันโลกเขาแข่งขันกันเพื่อประสบความสําเร็จของเขา แต่สิ่งที่ได้มาคือความทุกข์ความยากนะ แต่ถ้าเราจะแข่งขันกับตัวเราเอง เรารู้จักตัวเรานะ การรักษาตัวเอง การรักษาหัวใจของตัวเป็นสิ่งที่สําคัญที่สุด

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ในป่า ปัญจวัคคีย์ทิ้งไป ตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิด พราหมณ์พยากรณ์ว่าต้องเป็นศาสดาอย่างเดียว พราหมณ์บางคนยังพยากรณ์ว่า “ถ้าออกบวชจะเป็นศาสดา ถ้าปกครองจะเป็นจักรพรรดิ” พระอัญญาโกณฑัญญะยืนกรานเลยว่า “ต้องตรัสรู้อย่างเดียว ต้องออกบวชอย่างเดียว ต้องเป็นศาสดาอย่างเดียว”

เฝ้ารออยู่ เห็นไหม ทําไมถึงเฝ้ารออยู่ล่ะ เพราะสร้างบุญกุศลมา ความเป็นอยู่ทางโลก ความเป็นอยู่ของโลกเขามันเป็นอนิจจัง สรรพสิ่งนี้ไม่เที่ยงแท้แน่นอน แล้วความเป็นอยู่เราเอาอะไรเป็นหลักประกันว่าจะเป็นความจริงขึ้นมาล่ะ แต่เพราะว่าการศึกษา ตํารับตําราส่งต่อๆ กันมา ส่งต่อมาว่า “พุทธลักษณะนี้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแน่นอน”

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกบวช ปัญจวัคคีย์ตามไปอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขณะรื้อค้นสิ่งต่างๆ อยู่ แต่ความที่อุปัฏฐากอุปถัมภ์ เวลาปัญจวัคคีย์เห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาฉันอาหารของนางสุชาดาก็ทิ้งไปเลย ทิ้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้าไปด้วยความเห็นของโลก การกระทําของโลก ถ้ามีความมุมานะ มีความวิริยะอุตสาหะ สิ่งนั้นจะเป็นความจริง คนที่มุมานะอุตสาหะด้วยความเป็นจริงด้วยสัมมาทิฏฐิ สิ่งนั้นก็จะเป็นความถูกต้องดีงาม ถ้าความมุมานะด้วยความทิฏฐิมานะ สิ่งนั้นจะเป็นความจริงไปได้ไหม? ด้วยความมุมานะและความทิฏฐิของตัว แต่มันไม่เป็นสัมมาทิฏฐิ ไม่เป็นความเป็นจริง แล้วสัมมาทิฏฐิมันมาจากไหนล่ะ? สัมมาทิฏฐิมันไม่มี ไม่มีเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้! องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้ธรรม ท่านตรัสรู้เองโดยชอบ เป็นสยัมภูตรัสรู้เองโดยชอบ ตรัสรู้อะไร ตรัสรู้สัจธรรม เห็นไหม

นี่ ธรรมแท้ๆ ที่เราจะศึกษา เราประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี่ เราก็ต้องการทําสิ่งนี้ ทําสิ่งที่มันเป็นธรรมะป่า ธรรมะป่าคือการเกิดจากการประพฤติปฏิบัติ จากประสบการณ์จริงของใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีตํารับตํารา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้ไปศึกษามากับใคร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีใครชี้นํา ไม่มีใครบอกแนะ ไม่มีใครชี้แนะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นด้วยอํานาจวาสนาบารมีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง ปัญจวัคคีย์ทิ้งไป เพราะเห็นว่าการฉันอาหารของนางสุชาดากลับมาเป็นผู้ที่มักมาก ผู้ที่มักมากจะบรรลุธรรมได้อย่างไร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรมานตนมาขนาดไหน การทรมานตนตอนที่ธรรมะยังไม่เกิด มันก็เป็นความมุมานะ ถ้าบอกว่าเป็นทิฏฐิมันก็เป็นทิฏฐิอันหนึ่งเหมือนกัน เป็นทิฏฐิว่าตัวเองประพฤติปฏิบัติจะรื้อค้น

เพราะว่าสร้างสมบุญญาธิการมา ด้วยอํานาจวาสนาไปเที่ยวสวนเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มันสะเทือนหัวใจมาก เราก็ต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตาย ฉะนั้นสิ่งที่ตรงข้ามการเกิด การแก่ การเจ็บ การตายล่ะ ถึงไม่ละล้าละลังกับการใช้ชีวิตทางโลกไง การใช้ชีวิตทางโลกมันก็ประสบความสําเร็จทางโลก แล้วก็ตายไปกับบุญอํานาจวาสนาที่จิตนี้จะต้องขับเคลื่อนต่อไป

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมาพอแรงแล้ว เกิดมาชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย ขณะเกิดมาที่สวนลุมพินีก็กล่าวว่า “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” เพราะมีความพร้อมมา ขนาดชาติสุดท้ายนะ เวลาออกมาประพฤติปฏิบัติยังต้องรื้อค้นขนาดนั้น แล้วเวลาเป็นความจริงขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเรียนมาจากใคร? ไม่ได้เรียนมาจากใครเลย เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองขึ้นมาโดยชอบ

ครูบาอาจารย์ของเราก็เหมือนกัน ถ้าเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันต้องบรรลุธรรมขึ้นมาในหัวใจของตัว เห็นไหม ธรรมะป่าเกิดมาจากประสบการณ์ เกิดจากการประพฤติปฏิบัติ เกิดจากความเป็นจริง เกิดจากข้อเท็จจริงในหัวใจ ไม่ใช่เกิดจากการศึกษา การศึกษาเป็นปริยัติ ศึกษามาก็เพื่อปฏิบัติ แต่ในเมื่อสังคมชาวพุทธ บริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ภิกษุ ภิกษุณี เป็นนักรบ เป็นผู้ที่จะพ้นจากทุกข์ ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ อุบาสก อุบาสิกา ศึกษามาเพื่อเป็นวัฒนธรรมประเพณี ศึกษามาเพื่อความเข้าใจในพระพุทธศาสนา แต่ยิ่งศึกษามากก็อยากจะให้ศาสนาเจริญรุ่งเรือง เจริญรุ่งเรืองในความรู้สึกนึกคิดของตัว เจริญรุ่งเรืองก็ต้องมีความสะดวกสบาย

แต่ถ้าเป็นตามความเป็นจริง เห็นไหม โดยธรรมชาติ สมัยโบราณประชากรยังน้อยอยู่ ทุกอย่างน้อยอยู่ ป่าเขาจะเจริญมาก ครูบาอาจารย์ของเราออกประพฤติปฏิบัติมา ท่านบอกเดินไปทางไหนก็มีแต่ป่า..แต่ป่านะ ยิ่งทางตะวันออกนี่ป่าทั้งนั้นเลย ประชากรไม่มี ทําสงครามแย่งชิงกันก็กวาดต้อนคนไปเพื่อจะไปใช้แรงงาน คนมันมีน้อย ยิ่งสัตว์ป่ามีมหาศาลเลย

นี่ โดยธรรมชาติของป่า โดยธรรมชาติของสัตว์ สัตว์ป่ามันอยู่ในป่า มันดํารงเผ่าพันธุ์ของมัน แต่เวลาโลกเจริญขึ้นมา เวลาคนมีมากขึ้นมา เขาต้องมีอาหาร เขาว่าสัตว์นั้นเป็นอาหารของเขา เขากิน อยู่ ทํา...ทําของเขาจนสัตว์มันจะสูญพันธุ์นะ ต้องเอาสัตว์มาเพาะพันธุ์ เพาะพันธุ์สัตว์เพื่ออะไร เพื่อไม่ให้สัตว์สูญพันธุ์

ดูสิ เสือตัวหนึ่ง เวลาอยู่ในป่าของเขา เขตบริเวณของเสือตัวหนึ่งมันกี่กิโลเมตรเสือถึงอยู่รอดได้ชีวิตหนึ่ง เสือมันต้องมีอาหารของมันใช่ไหม สัตว์กินพืชกับสัตว์กินเนื้อ ถ้าสัตว์กินพืช โดยธรรมชาติมันอยู่ในป่าของมัน แต่เพราะในเมื่อป่าเขามันไม่มีแล้ว มันจะไปอยู่ที่ไหนล่ะ เราก็เห็นว่าเสือ พวกสัตว์มันจะสูญพันธุ์ไป ผู้ที่เป็นนักวิชาการที่เขาจะถนอมรักษา เขาจะมาเพาะพันธุ์สัตว์ เพาะพันธุ์สัตว์แล้วฝึกสัตว์นั้นขึ้นมา สุนัขป่า เริ่มต้นสุนัขก็มาจากป่าทั้งนั้น ดูสิ พืชพันธุ์ธัญญาหารของเรามันก็มาจากป่าทั้งนั้น สิ่งที่มาจากป่า เราคัดสายพันธุ์ขึ้นมา พอคัดสายพันธุ์ขึ้นมากลายมาทําเป็นอาหาร พืชก็มาเป็นอาหารของเรา

แต่เวลาสัตว์ เราเพาะพันธุ์ เราคัดพันธุ์ของเรา คัดพันธุ์ขึ้นมาเพื่ออะไรล่ะ เพื่อที่ว่ามันจะเป็นประโยชน์ใช่ไหม แล้วเราก็ห่วงว่าพันธุ์มันจะหายไป พันธุ์มันจะขาดสูญไป เราเพาะพันธุ์ ถ้าเป็นสัตว์บ้าน นิสัยของสัตว์เมือง นิสัยของสัตว์เลี้ยง สัตว์ที่มนุษย์เลี้ยง มันต้องเอาใจมนุษย์เพราะว่ามนุษย์ให้อาหารมัน อย่างสุนัข ถ้าเป็นเจ้าของมัน มันจะกระดิกหาง มันจะประจบประแจงกับเจ้าของของมัน เพื่อมันต้องการอาหาร

สัตว์ป่า สัตว์ป่ามันอยู่ในป่าของมันนะ สุนัขจิ้งจอกมันต้องหาอาหารของมันเอง มันต้องมีเชาวน์ปัญญาของมันเพื่อจะหาอาหารดํารงชีวิตของมัน แล้วมันทุกข์ไหม สัตว์บ้านนะ สัตว์บ้าน สัตว์เลี้ยง มันกินอาหารอุดมสมบูรณ์ อุดมสมบูรณ์เพราะอะไร เพราะเจ้าของหาอาหารให้มัน มันต้องซื่อสัตย์ มันต้องภักดีกับเจ้าของของมัน

สัตว์ป่ามันไม่มีเจ้าของ สัตว์ป่ามันอยู่ด้วยชีวิตของมัน มันต้องดํารงเผ่าพันธุ์ของมัน นิสัยของสัตว์ป่ากับสัตว์บ้านก็แตกต่างกัน สัตว์ป่ามันระวังตัว มันระวังภัยของมัน สัตว์กินพืชถ้ามันไม่มีสติ มันก็ตกเป็นของนักล่า มันต้องเป็นเหยื่อของสัตว์กินเนื้อ สัตว์กินเนื้อถ้าไม่มีสัตว์ ไม่มีเนื้อให้กิน เวลามันทุกข์มันยากนะ อยู่ในป่าในเขาเวลาป่าเขาเกิดภัยแล้ง เกิดนํ้าท่วม สัตว์ป่ามันตายเป็นแพเลย ชีวิตของมัน มันต้องดํารงชีวิตของมันด้วยความสามารถของมัน นี่เป็นสัตว์ป่า แล้วถ้าสัตว์บ้านล่ะ สัตว์เมือง สัตว์เลี้ยง สัตว์เลี้ยงมันต้องเอาใจเจ้านายของมัน มันต้องอยู่ด้วยความเป็นไป

นี่ก็เหมือนกัน พระป่า พระป่าพระที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันมีจริตนิสัยอย่างไร? ถ้าพระป่า การดํารงชีวิตของพระป่ามันมีธรรมวินัยอย่างไร? พระบ้านมันก็สัตว์เลี้ยง สัตว์บ้าน ถ้าสัตว์บ้านมันต้องประจบสอพลอ มันต้องเอาอกเอาใจเจ้านายของมัน

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราเป็นสัตว์ป่าล่ะ ถ้าเราเป็นสัตว์ป่า สัตว์ป่ามันดํารงชีวิตของมันเองนะ นิสัยของสัตว์ป่ามันก็แตกต่างนะ นี่ก็เหมือนกัน พระป่า..พระป่า พระป่ามันเป็นพระป่าที่ไหน? ถ้าเป็นพระป่า จริตนิสัยของพระป่ามันต้องมีจริตนิสัยของพระป่า พระป่าดํารงชีวิตอย่างไร?

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ในป่า พระป่า พระบ้าน มันมีที่ไหน? พระป่า พระบ้านมันไม่มี ดูสิ เวลาบวชกับอุปัชฌาย์ รุกขมูลเสนาสนัง นี่ กรรมฐาน ถ้าอุปัชฌาย์องค์ไหนไม่บอกกรรมฐาน ๕ ไม่บอกรุกขมูล ในการบวชนั้นไม่สมบูรณ์ ฉะนั้นพระป่าพระบ้านมันก็พระเหมือนกันทั้งนั้นล่ะ เพียงแต่ว่าจริตนิสัย...

สุนัขป่า สุนัขบ้าน มันแตกต่างกันตรงไหน สุนัขป่าเผ่าพันธุ์ของมันเกิดในป่า เชาวน์ปัญญาของมัน ความเป็นไปของมัน มันจะเอาตัวมันรอดได้ สุนัขบ้านมันต้องให้เจ้าของเลี้ยงมัน เจ้าของเลี้ยงดูแลมันอย่างดี นี่ไง สุนัขก็คือสุนัข แล้วสุนัขป่า สุนัขบ้าน นิสัยมันแตกต่างกันไหม? มันแตกต่าง

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเราบวชมาในญัตติจตุตถกรรม เราบวชมาเราเป็นพระอะไร เราบวชมาเราก็เป็นสมมุติสงฆ์แน่นอน สมมุติสงฆ์ขึ้นมาแล้ว เราจะประพฤติปฏิบัติจริงหรือเปล่า ถ้าเราจะเอาจริงขึ้นมา เราบวชมาเพื่ออะไร มันอยู่ที่เป้าหมายนะ ถ้าเป้า-หมายเราบวชมาเพื่อพ้นจากทุกข์ ถ้าคนจะพ้นจากทุกข์ เหมือนเราจะทําธุรกิจ หรือเราจะทํากิจกรรมต่างๆ เราจะทําสิ่งใดก็แล้วแต่มันต้องมีความพร้อมไหม มันต้องมีสิ่งแรงจูงใจ มันต้องมีสิ่งที่อํานวยความสะดวกกับการกระทํานั้นไหม ถ้าเราปฏิบัติ เราเป็นพระป่า พระป่าเรามีครูบาอาจารย์ ทําไมเราถึงเป็นพระป่า?

พระป่า เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านอยู่ในป่าในเขามาตลอดเหมือนกัน หลวงปู่มั่นท่านอยู่ป่ามาตลอด ท่านศึกษามา ท่านปฏิบัติมาในป่า เพราะท่านเห็นคุณของป่า เห็นคุณของป่าเพราะอะไร? เพราะท่านปฏิบัติอยู่ในป่ามันสะดวกสบาย สะดวกสบายในการปฏิบัติ แต่มันจะขาดแคลน มันจะไม่ได้ดั่งใจ เพราะอยู่ในป่าเหมือนสัตว์ป่า สัตว์ป่าเขาต้องหาอาหารของเขาเอง สัตว์ป่าเขาต้องดํารงชีวิตของเขาเอง แล้วเวลาเกิดทุกข์เภทภัยในป่า เขาก็ต้องดํารงชีวิตของเขา เขาต้องหลีกภัยของเขา เขามีอันตรายอยู่ตลอดเวลานะ ฉะนั้น ไม่มีใครคุ้มครอง ไม่มีใครดูแล หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่าในเขาของท่าน มันก็มีภัยทั้งนั้น มีสัตว์ร้าย มีต่างๆ แต่อันนั้นมันเป็นเพราะเหตุใดล่ะ เพราะอะไร? เพราะมีเป้าหมายใช่ไหม

คนเราเกิดมามีอํานาจวาสนา ถ้าคนเราเกิดมามีอํานาจวาสนา เราออกมาประพฤติปฏิบัติ ออกบวชมาเป็นพระเป็นเจ้า เรามีเป้าหมายอะไร? ถ้าเรามีเป้าหมายว่าเราอยากได้รสของธรรม “รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง” รสของโลกทุกคนมีสิทธิ์เสพเหมือนกันทั้งนั้น รสของโลกทุกคนก็มีโอกาสที่จะได้สัมผัสทั้งนั้น เพราะมันเป็นสมบัติสาธารณะ สิทธิ เห็นไหม

กามคุณ ๕ คนเราเกิดมาในโลก กามคุณ ๕ เพราะการดํารงเผ่าพันธุ์ ในเมื่อการดํารงเผ่าพันธุ์ กามคุณ ๕ ก็เป็นคุณในการสืบพันธุ์ ในการดํารงชีวิตของเขา มนุษย์กลัวว่ามนุษย์จะสูญพันธุ์ ไม่มีสูญพันธุ์ สัตว์ป่าสิมันจะสูญพันธุ์ เพราะอะไร เพราะสัตว์ป่ามันต้องดํารงชีวิตของมันโดยธรรมชาติของมัน

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะป่า ธรรมะป่าที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้าตรัสรู้ในป่า ตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ ออกมาจากป่า! แต่เวลาโลกมันเจริญขึ้นมา ดูสิ เวลาชุมชนมันเกิดขึ้นมา มันเกิดเมืองขึ้นมาต่างๆ เกิดการศึกษาขึ้นมา ศึกษาขึ้นมาแล้วต้องมีทางวิชาการ วิชาการก็เพื่อจะมาปฏิบัตินะ ปริยัติต้องปฏิบัติ แต่ถ้าปริยัติเพื่อปริยัติ เพื่อความเจริญรุ่งเรือง เรียนกัน ศึกษากัน สร้างมหาวิทยาลัยกัน มหาวิทยาลัยนาลันทา จนเขาเผาทิ้งหมดเลย! จนเขาเผาทําลายหมดเพราะอะไร? เพราะมีการศึกษาแล้วไม่ออกประพฤติปฏิบัติ ไม่ออกอยู่ป่าอยู่เขาให้กระจายชุมชนออกไป เขาทําลายที่ไหนมันทําลายไม่ได้หมดหรอก แต่ถ้าไปรวมศูนย์เอาไว้แล้วเผาทิ้งให้หมดเลย! รวมศูนย์ขึ้นมาแล้วใครเข้ามาครอบงํา ใครเข้ามาชักนํารวบอํานาจรวบยอดได้ มันก็ใช้แต่นโยบายของเขา

แต่ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เป็นอย่างนั้นเลย ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะให้สงฆ์เป็นใหญ่ สงฆ์ ๔ องค์ขึ้นไป ไปอยู่ชุมชนไหนก็ได้ ถ้า ๔ องค์ให้ทําสังฆกรรม ให้ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเข้าสู่ธรรม นี่ธรรมป่า ครูบาอาจารย์ของเราเวลาบวช เมื่อก่อนบวชในอุทกุกเขปสีมา...สีมานํ้า ในเมื่อยังไม่มีที่ไหน ทําได้ทั้งนั้นน่ะ ทําได้เพราะเหมือนสัตว์ป่า สัตว์ป่ามันต้องดํารงเผ่าพันธุ์ของมัน มันต้องรักษาชีวิตของมัน รักษาหมู่คณะของมัน

พระกรรมฐานครูบาอาจารย์ของเราตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านวางหลักเกณฑ์ของท่านไว้ เราบวชมาเรามีเป้าหมายอะไร ถ้าเราบวชมาเรามีเป้าหมายว่า “เราจะพ้นจากทุกข์” เราถึงว่าเราพอใจที่เป็นพระป่า อยากเป็นพระป่า เพราะพระป่ามีครูบาอาจารย์ มีคนชี้นํา ถ้ามีคนชี้นําการประพฤติปฏิบัติของเรา เพราะมีครูบาอาจารย์ชี้นํา ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นแบบอย่างของเรา ท่านเป็นพระป่าจริงหรือเปล่า? ถ้าท่านเป็นพระป่าจริง ท่านจะมีคุณธรรมในหัวใจที่จะบอกเรา ชี้แนะเรา ท่านไม่เหมือนพระทั่วไป พระทั่วไปอ้างว่าเป็นพระป่า

ดูสัตว์สิ สัตว์ที่เป็นสัตว์ป่า มันมีศักดิ์ศรีของมัน มันรู้จักหลบภัยของมัน มันจะไม่ให้ใครเห็นนะ สัตว์ป่ามันจะไม่เข้ามาในคลองสายตาของมนุษย์เลย ถ้าเข้ามาในคลองสายตาของมนุษย์นะ มันจะเป็นเหยื่อของมนุษย์ทันที มนุษย์เอาสัตว์มาเป็นอาหาร ถ้ามันเข้ามาในคลองสายตา สัตว์ป่ามันจะหลบสายตาของมนุษย์ทั้งหมด มันจะไม่เข้าคลุกคลีอยู่กับความเป็นภัย มันจะอยู่ของมันโดยอิสระของมัน มันจะมีความสุขของมัน มันจะอยู่ดํารงชีวิตของมันด้วยอิสรภาพ ด้วยศักดิ์ศรีของมัน

สัตว์บ้าน! อยากเป็นสัตว์ป่า อยากเป็นพระป่า แต่ทําตัวเหมือนสัตว์บ้าน! เที่ยวประจบสอพลอกระดิกหางกับเขามาตลอด! กระดิกหางเอาใจเขาตลอดนะ ดูสัตว์นะ สัตว์ป่าที่เขาเอามาเล่นละครสัตว์ ถึงเวลาออกเล่นละครสัตว์ เขาต้องให้มันเดินรอบ ให้มันคารวะคนดูว่าคนดูมันมีคุณกับมัน! เอาสัตว์มาเดินคารวะเขา ให้เขาสงสาร ให้เขามีความเมตตา

นี่เหมือนกัน เราอยากเป็นพระป่า เราไปทําตัวอย่างนั้นได้อย่างไร? ถ้าเราไปทําตัวอย่างนั้น เราไปคลุกคลีอย่างนั้น เราไปประจบประแจงสอพลอเขาอย่างนั้น มันควรมีศักดิ์ศรีแก่การเป็นสัตว์ป่าไหม? มันไม่มีศักดิ์ศรีของความเป็นสัตว์ป่าเลย มันมีความเป็นศักดิ์ศรีของสัตว์เลี้ยง! สัตว์ที่เขาเลี้ยง สัตว์ที่เขาทะนุถนอมเอาไว้ด้วยความเอ็นดู ทะนุถนอมเอาไว้เพื่อความเพลิดเพลินของเขา แต่สัตว์ป่า! สัตว์ป่ามันมีศักดิ์ศรีของมัน มันดํารงชีวิตของมัน มันดํารงเผ่าพันธุ์ของมัน มันจะมีศักดิ์ศรีของมัน!

พระป่า! ที่เราจะเป็นพระป่า พระป่าเพราะอะไร? เพราะคําว่าอยู่ป่าอยู่เขา เห็นไหม รุกขมูลเสนาสนัง ที่เราเข้าไปรุกขมูล เราก็ประกาศตนของเราแล้วว่าเราเห็นภัยในวัฏสงสาร ดูสิ ดูธุดงควัตรนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ธุดงควัตร ๑๓” ให้อยู่โคนไม้ ให้อยู่ในเรือนว่าง แต่ไม่ใช่ให้อยู่ตลอดไป เพราะเวลาหน้าฝนขึ้นมา มันมีความเปียกชื้น ก็ให้อยู่ได้ ๘ เดือน อีก ๔ เดือนให้มีที่หลบที่มุงที่บัง แล้วเราหลบที่มุงที่บัง เราจะหลบเพื่ออะไร ก็เพื่อความเป็นไปของเรา

เวลาเข้าชุมชนมันก็เข้าชุมชนได้ เวลามันออกไปวิเวกมันก็ออกไปวิเวกได้ แต่มันต้องมีศักดิ์ศรีสิ! ศักดิ์ศรีมันเกิดมาจากไหน? ศักดิ์ศรีมันเกิดมาจากคุณธรรม ถ้าหัวใจมันมีคุณธรรมนะ มันมีศักดิ์ศรีของมันโดยธรรม ถ้าศักดิ์ศรีโดยธรรมมันเห็นนะ มันมีหิริ มีโอตตัปปะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานนะ “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาท การไม่ประมาท การมีสติ มันจะทําให้การดํารงชีวิตของเรามันมีศักดิ์ศรี มันมีศักดิ์ศรีเพราะอะไร เพราะเรามีสํานึกได้ว่าเราเป็นอะไร ถ้าเราเป็นภิกษุ เราเป็นบริษัท ๔ นี่นักรบ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เราเป็นชาวพุทธนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้กับบริษัท ๔ ฝากศาสนาไว้กับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ฝากศาสนาไว้ “มารเอย เมื่อใด ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ของเรายังไม่เข้มแข็ง ยังไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ เรายังจะไม่ปรินิพพาน” เพราะอะไร?..

เพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย สร้างมา เตรียมความพร้อมมา เสียสละมาเป็นพระโพธิสัตว์ กว่าจะสร้างอํานาจวาสนาบารมีมาขนาดนั้น แล้วเวลามาเกิดเป็นชาติสุดท้าย มาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ ธรรมอันนี้ มันได้มาด้วยความยากลําบาก มันได้มาด้วยความวิริยะอุตสาหะ ด้วยบุญญาธิการมหาศาล

ฉะนั้น ถ้าพูดถึงธรรม ธรรมรส ธรรมโอสถ สิ่งนี้มันเป็นธรรมโอสถที่มันสามารถแก้ไข ชําระล้างกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของสัตว์โลก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากว่าจะตรัสรู้อยู่ที่โคนต้นโพธิ์อยู่ในป่า กว่าจะรื้อค้น กว่าจะสร้างสมบุญญาธิการจนกว่าจะมาตรัสรู้เองโดยชอบนี้ ธรรมนี้กว่าจะได้มามันเป็นเรื่องแสนเข็ญ! มันเป็นเรื่องเกือบจะสุดความสามารถ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลือดตาแทบกระเด็น ยากแค้นแสนเข็ญ เลือดตาแทบกระเด็น เพื่อรื้อฟื้น เพื่อตรัสรู้เองโดยชอบ วางธรรมวินัยไว้ ถึงจะต้องให้มันเป็นประโยชน์ ต้องให้รื้อสัตว์ขนสัตว์ เพื่อให้สัตว์ได้ผลจากธรรมนี้ ถึงบอกว่า “มารเอย เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรา ยังไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ เราจะยังไม่ยอมนิพพาน” นี่ไง จนเผยแผ่ธรรม เผยแผ่มาตลอด จนพระอรหันต์สมัยพุทธกาลพระอรหันต์มาก วัดทั้งวัดพระอรหันต์ทั้งวัดเลย นี่ วัดที่ประพฤติปฏิบัติ

วัด ถ้าเป็นวิปัสสนาธุระ คันถธุระ วิปัสสนาธุระหมายถึงว่า ผู้ประพฤติปฏิบัติ ผู้ที่ออกบวชแล้วพยายามปฏิบัติเพื่อบรรลุธรรม เวลาไปเข้าเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้กรรมฐานไป ให้กรรมฐานคืออะไร ให้กรรมฐานก็เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ที่อุปัชฌาย์ให้ แต่นี่ให้ไปให้พิจารณาสิ่งใด ให้พิจารณากาย พิจารณาจิต ในสติปัฏฐาน ๔ ให้สิ่งนี้ไป แล้วออกไปประพฤติปฏิบัติจนเป็นที่น่าเชื่อถือ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เทศน์ธัมมจักฯ ขึ้นมา ปัญจวัคคีย์เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา พระอัสสชิไปบิณฑบาต พระสารีบุตรไปเป็นลูกศิษย์สัญชัย ปฏิบัติไปก็ปฏิบัติโดยครูบาอาจารย์ของเขา “ไม่ใช่ ในโลกนี้ไม่ใช่” มันก็เหมือนปัจจุบันเรานี่เลย ปัจจุบันนี้ “สักแต่ว่า..สักแต่ว่า มันก็ไม่ใช่” สักแต่ว่าหมด ปฏิเสธไปหมด สัญชัยเขาสอนมาก่อนแล้ว...

“สักแต่ว่า นั่นก็ไม่ใช่”

ไม่ใช่คืออะไร?

“ไม่ใช่ก็คือไม่ใช่ อารมณ์ก็ไม่ใช่เรา อะไรก็ไม่ใช่เรา”

ไม่ใช่ทั้งนั้นเลย พระสารีบุตรกับพระโมคคัลลานะศึกษามากับสัญชัย ศึกษามาขนาดไหนนะ ศึกษาจบสิ้นกระบวนการแล้วก็ไปไหนไม่ได้ จนตัวเองรู้นะ ปรึกษากันปรึกษาว่า “อาจารย์ของเราไม่ใช่ผู้รู้จริงแล้ว ฉะนั้นเราจะสัญญากัน” ทั้งๆ ที่เป็นเพื่อนกันมาก่อนด้วย สัญญากันว่า “ถ้าใครได้พบก่อน ถ้าใครได้พบครูบาอาจารย์ก่อน ต้องบอกกันนะ อย่าทิ้งกันนะ”

สัญญากันไว้ พระสารีบุตรออกไปเที่ยวเมือง ไปเห็นพระอัสสชิบิณฑบาต มันเห็นมันรู้ได้นะ กิริยา เห็นไหม สัตว์ป่า สัตว์บ้าน สัตว์ป่ามันเคลื่อนไหวไปมันระวังตัวตลอด สัตว์ป่ามันจะไม่เข้าคลองสายตาของใคร มันจะหลบหลีกตลอด นี่ก็เหมือนกัน เวลาพระอรหันต์บิณฑบาตอยู่ในเมือง การบิณฑบาตการเคลื่อนไหวไป มันมีสติ ปัญญามันพร้อม ทั้งๆ ที่สัตว์ป่าจะต้องเข้าเมือง สัตว์ป่าจะต้องหาอาหาร สัตว์ป่ามันก็ระวังตัวของมัน พระสารีบุตรไปเห็นการเคลื่อนไหวของพระอัสสชิ ทําไมมันดูงามตาไปหมด ตามไป..ตามไป จนฉันอาหารเสร็จแล้วถาม...

“บวชมาจากใคร อาจารย์สอนว่าอย่างไร”

“ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนว่าถ้าจะดับต้องไปดับที่เหตุนั้น ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ต้องกําจัดที่เหตุนั้น” พระสารีบุตรเป็นพระโสดาบันเลย นี่ไง สิ่งที่เป็นพระโสดาบัน จิตมันเข้าไปในเมืองก็มีการระวังภัย

แต่ถ้าเราเป็นพระป่า เราจะระวังภัยไหม สิ่งใดที่มันจะเป็นโทษเป็นภัยกับหัวใจ เพราะหัวใจเรามันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก กิเลสในหัวใจเรามันครอบงํามา เราถึงได้มาเกิดเป็นมนุษย์ แต่ในเมื่อเกิดเป็นมนุษย์ เหรียญมีสองด้าน ด้านหนึ่งถ้าเราอยู่กับโลก เราอยู่ด้วยความภูมิใจ อยู่ด้วยความรื่นเริง มันก็เป็นสัตว์เลี้ยง! กิเลสมันเลี้ยงไว้ วัฏฏะมันเลี้ยงไว้ แล้วเราก็จะหมุนไปในวัฏฏะนั้น เราเป็นสัตว์เลี้ยงเท่านั้น สัตว์เลี้ยงเชื่องๆ ตัวหนึ่ง สัตว์เลี้ยงเชื่องๆ ที่คอยประจบสอพลอเจ้านาย ให้เจ้านายพอใจ ให้เจ้านายให้อาหารเท่านั้น!

แต่ถ้าเรามีหัวใจขึ้นมา เรามีสติปัญญาขึ้นมา เราไม่ใช่สัตว์เลี้ยงเชื่องๆ ตัวนั้น เราจะเป็นสัตว์ป่า สัตว์ป่ามันจะอาศัยตัวมันเอง มันจะพยายามดํารงเผ่าพันธุ์ของมัน มันจะต้องดํารงชีวิตของมัน มันต้องระวังภัยของมัน เราถึงว่าการเกิดเป็นมนุษย์ จิตที่มันเวียนตายเวียนเกิด ผลของวัฏฏะที่มันเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา

เหรียญมีสองด้าน ด้านหนึ่งเราจะเป็นสัตว์เลี้ยง หรือเราจะเป็นสัตว์ป่า ถ้าเป็นพระ! เราจะเป็นพระป่าหรือเราจะเป็นพระเมือง! ถ้าเป็นพระเมืองก็พระเชื่องๆ! อยู่ในอํานาจของโยม อยู่ในอํานาจของสังคมเขา แต่ถ้าเราเป็นสัตว์ป่า เป็นพระป่า เราสบายมาก เรามีบริขาร ๘ เราเหมือนนก ฉันเสร็จแล้วก็บินไป จะบินไปที่ไหนก็ได้ จะมีสติปัญญาเอาตัวเองรอดขนาดไหนก็ได้

ถ้าเหรียญมีสองด้าน เราเกิดเป็นมนุษย์ แต่เราเกิดเป็นมนุษย์แล้วเราพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนอะไร? สอนให้ดูใจของตัว ปฏิสนธิจิต จิตที่มันมาเกิดเป็นมนุษย์ ที่ว่าเกิดเป็นมนุษย์แล้วมีศักยภาพ เกิดเป็นมนุษย์นี่เป็นอริยทรัพย์ ทรัพย์ที่เกิดเป็นมนุษย์มีปัญญา มีสมอง มีความคิด จนปัจจุบันนี้ไง มีสมอง มีความคิด มีการใช้ปัญญา ปัญญาโลกจนตัวเองเข้าใจว่าตัวเองมีปัญญา ตัวเองมีความเฉลียวฉลาด ความเฉลียวฉลาดอย่างนี้ มันเป็นความเฉลียวฉลาดของกิเลส! กิเลสตัณหาความทะยานอยาก คนเกิดเป็นมนุษย์มันมีอวิชชา เพราะอวิชชาทําให้ปฏิสนธิจิตเกิดในไข่ เกิดในครรภ์ เกิดในนํ้าครํา เกิดในโอปปาติกะ แล้วการเกิดการศึกษามันเป็นวาระนะ วาระที่เราเกิด เห็นไหม ทางวิชาการกําลังเจริญ เรามาศึกษา โลกนี้มันเป็นอนิจจังนะ มันจะเวียนของมันไปนะ ความไม่เชื่อถือ ความเปลี่ยนแปลงไปของกาลเวลา ความเปลี่ยนไปของวัฏฏะ

เราศึกษาตอนนี้เราว่ามีปัญญา เรามีความรู้สึก เรามีความรู้ เรามีต่างๆ ศึกษามาจนดูถูกดูแคลนไง ศึกษามีความรู้จนว่าเป็นวิทยาศาสตร์ สิ่งต่างๆ แล้วเวลามองมาเรื่องของศาสนา เราเกิดมา เราเกิดมาเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา ก็ว่าศาสนาเป็นเรื่องครึ เป็นเรื่องล้าสมัย มันเป็นโวหารเฉยๆ

อริยสัจมันครึไปไหน? ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค จะมี จะรํ่ารวย จะเป็นปัญญาชน จะมีศักยภาพขนาดไหน มันก็ทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ถ้าคนคนนั้นมีอํานาจวาสนา มีสัจจะ มีความจริง เป็นสัตว์ป่าไม่ใช่สัตว์บ้าน สัตว์ป่ามันจะรู้ตัวของมัน ไม่ต้องประจบสอพลอใคร! สัตว์บ้านมันเที่ยวประจบสอพลอเขา ทุกข์ก็บอกว่าไม่มี! แล้วก็ไปเที่ยวสวมหัวโขนเข้าหากัน ใส่หน้ากากเข้าหากันว่ามีความสุข มีความเจริญรุ่งเรือง ทุกอย่างประสบความสําเร็จ เพื่อต้องการจะประจบสอพลอกิเลส จะประจบสอพลอเจ้าของไง มันสัตว์เลี้ยงเชื่องๆ!

แต่ถ้าเป็นสัตว์ป่า มันรู้ตัวของมันนะ อะไรเป็นความสุข อะไรเป็นความทุกข์ จะมีปัญญามากขนาดไหน ปัญญานี้เป็นโลกียปัญญา คําว่าโลกียปัญญา โลกียะคือโลก โลกคือหมู่สัตว์ โลกคือปฏิสนธิจิต ในเมื่อจิตมีการเกิด จิตมีสถานะ จิตมีภพ ความคิดความเห็นต่างๆ เกิดจากภพทั้งนั้น ถ้าความคิดความเห็นต่างๆ เกิดจากภพ แล้วความคิดที่เราเกิดมาว่าเป็นทางวิชาการ ความคิดที่เราว่าเป็นปัญญา มันเป็นปัญญาของใคร? มันก็เป็นปัญญาของกิเลสไง ในเมื่อเป็นปัญญาของกิเลส ปัญญากิเลสมันจะชําระกิเลส มันจะเป็นไปได้อย่างไร ปัญญาของกิเลส กิเลสมันใช้ ปัญญาของกิเลส กิเลสเอาปัญญานั้นมาใช้

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้าอีกแล้ว เจ้าจะเกิดในหัวใจของเราไม่ได้อีกเลย” เวลาพระพุทธเจ้าเยาะเย้ยมาร เรือนยอดของมาร ความโลภ ความโกรธ ความหลง เรือน ๓ หลัง เรือนยอดของมาร ความโลภ ความโกรธ ความหลงนี่เป็นบุตรของมาร แต่ว่าปู่ของมาร ย่าของมาร มารน่ะ เรือนยอดของมาร “เราได้ทําลายลงแล้ว เธอจะเกิดจากใจของเราไม่ได้อีกเลย”

นี่! องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ในป่า! นี้คือธรรมะป่า! ธรรมะป่าคือธรรมะที่ออกมาจากหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้ววางทางวิชาการไว้เป็นธรรมและวินัย เป็นศาสดาของเรา เราก็ไปวิเคราะห์วิจัยกับธรรมวินัยอันนั้นไง วิเคราะห์วิจัยด้วยความเป็นสัตว์เลี้ยงเชื่องๆ! ด้วยความเป็นสัตว์เลี้ยง! สอพลอเอาอกเอาใจเจ้านายเท่านั้น! แต่ไม่ได้ชําระกิเลส ไม่ได้ทําอะไรให้หัวใจของเราเป็นความจริงขึ้นมาเลย!

ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เราจะมีสติปัญญาของเราขึ้นมา ถ้าเป็นความจอมปลอม ถ้าเป็นของปลอม เราจะมีปัญญาขนาดไหน นี่ปัญญาของกิเลสทั้งนั้น ปัญญาของกิเลสมันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาเกิดจากภพ ปัญญาเกิดจากทิฏฐิมานะ เกิดจากความเห็น ขยันหมั่นเพียรก็ขยันหมั่นเพียรด้วยทิฏฐิมานะ เกียจคร้านไม่ทํางานก็เป็นเรื่องทิฏฐิมานะ แต่ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เราเป็นสัตว์ป่า เราเป็นเสือ เราเป็นสิงโต เราเป็นสัตว์กินพืชอะไรต่างๆ อยู่ในบริเวณความเป็นอยู่ของเรา มันมีภัยไปทั้งนั้นน่ะ เราจะเป็นสัตว์ประเภทใด กินเนื้อหรือกินพืชมันก็มีภัยทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น เราเกิดมาในวัฏสงสาร เกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา เรามีอํานาจวาสนา เรามีบุญกุศลอยู่แล้ว ถ้ามีบุญกุศลมันจะเกิดความเฉลียวใจ ความเฉลียวใจ ถ้าเกิดความเฉลียวใจนี่มุมมองมันจะพลิก มันจะเปลี่ยนแปลง ถ้าเราไม่มีความเฉลียวใจ เรามีความฉลาด เรามีปัญญา เรามีความระลึกรู้ เราเป็นคนที่มีวุฒิภาวะ เรามีศักยภาพ มันไม่ได้เฉลียวใจ มันฉลาดโดยอวิชชา มันฉลาดโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก กิเลสมันพาใช้ เป็นโลก เป็นโลกียปัญญา

ถ้ามีความเฉลียวใจ สิ่งที่ว่าเป็นความฉลาด เป็นปัญญาของเรา เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์กับเรา มันเป็นประโยชน์กับเราจริงหรือเปล่า? ถ้ามันเป็นประโยชน์กับเราจริง เรามีความรู้เห็นสิ่งใดที่เป็นคุณสมบัติจริงๆ ของสัจธรรม! สัจธรรม เห็นไหม อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค สิ่งที่เป็นสัจธรรม เป็นความจริง ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ในป่า ครูบาอาจารย์ของเราตรัสรู้ในป่า คําว่าตรัสรู้ในป่าเพราะเหตุใด

ตรัสรู้ในป่าเพราะเราไปอยู่ในป่าในเขา เราเป็นสัตว์เป็นคนเมือง เราเป็นสัตว์เลี้ยง สัตว์เลี้ยงมันเป็นฝูง สัตว์เลี้ยงเขาให้นอนในมุ้ง สัตว์เลี้ยงเขาปกป้องแม้แต่แมลงไม่ให้เข้าไปรบกวนสัตว์เลี้ยงของเขา เราเคยอยู่โดยความเป็นสัตว์เลี้ยง โดยความสะดวกสบายมาตลอด มันก็นอนใจ แต่ถ้าพอเราไปเป็นสัตว์ป่า เราไปเจอฝนตก แดดออก เราอยู่ในป่าไม่มีสิ่งใดที่จะมาคุ้มครองเราเลย เราจะต้องเผชิญกับความหนาว ความหิวกระหาย ความทุกข์ ความยาก เราจะต้องเผชิญหมดเลย

ฉะนั้น เวลาเราจะเข้าไปอยู่ป่าอยู่เขา ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาเข้าไป จิตใจมันไม่อยากไป มันอยากเป็นสัตว์เลี้ยง! มันอยากจะนอนในมุ้ง มันต้องการให้คนคอยดูแมลงไม่ให้ไปไต่ไปตอมมัน มันอยู่โดยความสะดวกสบายของมัน แล้วมันบอกว่ามันบรรลุธรรม มันตรัสรู้ธรรม

มันเป็นสัตว์เลี้ยง! มันเป็นมารยาสาไถย! มันเป็นเรื่องลูบหน้าปะจมูก! มันไม่เป็นความจริง!

ถ้าเป็นความจริง เราเข้าป่าเข้าเขาของเรา เห็นไหม เวลาไปจิตใจมันว้าเหว่ จิตใจมันมีความวิตกกังวล จิตใจมันมีความทุกข์ เพราะเราไปอยู่ในที่สงบสงัด เราไปอยู่ที่ว่า เราจะไม่รู้เลยว่าสิ่งใดจะเกิดกับเรา เราไปอยู่ในความสงบสงัดขึ้นมา หัวใจมันต้องตื่นตัวตลอดเวลา เห็นไหม มันจะเป็นสัตว์ป่า มันไม่เป็นสัตว์เลี้ยง ถ้ามันเป็นสัตว์ป่า ความที่มันเป็นสัตว์ป่า สัตว์ป่ามันต้องระวังตัวของมัน เวลาเข้าป่า ดูสิ เวลาที่สัตว์มันมีภัยขึ้นมา มันตกใจขึ้นมา มันจะต้องมีสัญชาตญาณ มันต้องช่วยตัวมันเต็มที่เลย

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจที่มันจะเข้าป่าเข้าเขาไป มันไปมันก็ต้องไปเผชิญกับสิ่งที่มันไม่ชอบทุกอย่างเลย สิ่งที่มันไม่ชอบ มันก็ตื่นตัว เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเตือนภิกษุ “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด” ถ้ามีสติ แล้วมีความพอใจ มีความจงใจ มีความตั้งใจ มีความประพฤติปฏิบัติเพื่อจะต้องให้มันเป็นสัจจะความจริงขึ้นมาในหัวใจ มันพอใจจะไป มันพอใจจะเผชิญกับสิ่งที่ว่าเราต้องไปเผชิญเพื่อให้สภาวะแวดล้อมต่างๆ มันช่วยบังคับให้จิตใจอยู่ในอํานาจของเรา

จิตใจของเราแท้ๆ เราเกิดมาปฏิสนธิจิต เกิดมาเป็นมนุษย์ เราเกิดมามีศักยภาพด้วยความเป็นมนุษย์ที่เป็นอริยทรัพย์ แต่การเกิดนี้เกิดโดยแรงขับของอวิชชา เกิดในแรงขับของกิเลสถึงได้เกิดเป็นมนุษย์ ถึงว่ามันเป็นบุญก็เป็นกุศลและอกุศล เป็นบุญก็เป็นกุศลทําให้เราเกิดมา ทําให้เราเกิดมาแต่ทําไมเกิดมาแล้วเราถึงควบคุมแล้วต้องการให้สมความปรารถนาเราไม่ได้ สมความปรารถนาเพราะเราเกิดเป็นมนุษย์แล้วศึกษาพระพุทธศาสนา

พระพุทธศาสนา พูดถึงว่าการเกิดเกิดมาจากไหน? แล้วการตายไปในวัฏฏะเป็นอย่างไร? เราก็ศึกษา พอศึกษาแล้วบุญกุศลทําให้เกิดดี อกุศลทําให้เกิดชั่ว แล้วเวลาบรรลุธรรมขึ้นมา สิ้นสุดของกิเลส เราก็ศึกษา ศึกษาเราก็อยากเป็น อยากรู้ อยากเป็น อยากมี แต่มันเป็นจริงหรือเปล่าล่ะ? ถ้ามันเป็นจริง นั่นการศึกษามันเป็นปริยัติ ปริยัติคือการศึกษา “ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเรา” ศาสดาสอนแล้วไง สอนให้กระทํา แต่เราทําด้วยการเข้าข้างตัวเอง ทําด้วยความเป็นสัตว์เลี้ยงไง ให้มันเป็นไปด้วยความสะดวกสบาย เป็นไปด้วยสิ่งที่มันจะเป็นจริงได้ แต่มันไม่จริง

แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติโดยความเป็นสัตว์ป่า สัตว์ป่ามันต้องดูแลตัวมันเอง มันต้องกระทําของมันเอง มันเป็นอํานาจวาสนานะ เพราะการเกิดมาเป็นมนุษย์มันมีบุญกุศลซ้อนกันมา ถ้าเราเกิดมาเป็นมนุษย์อันนี้เป็นอริยทรัพย์ สิ่งที่เราเป็นบุญกุศลแล้ว เราก็พอใจ แล้วเราตรึกในธรรม เราศึกษาในธรรมนี่เหมือนสัตว์เลี้ยงเลย ประจบสอพลอ จะต้องการให้มันเป็นตามความเป็นจริง มันไม่เป็นหรอก

แต่ถ้าเราไม่ประจบสอพลอ เราทําของเรานะ ถ้าเราเป็นสัตว์กินเนื้อ วันไหนเราหาเหยื่อได้ วันนั้นเราได้อิ่มท้อง ถ้าเราเป็นสัตว์กินพืช ถ้าเราไปเจอทุ่งหญ้า เราไปเจอหญ้าอ่อน เราก็ได้เล็มหญ้า แต่ถ้าเราไม่เจอ เราก็ต้องหาหญ้าหาพืชของเรากินจนได้ กินเพื่อประทังชีวิต ถ้าเราเป็นสัตว์กินเนื้อ ถ้าเราหาเหยื่อไม่ได้ เราหาอาหารไม่ได้ เราก็ต้องหิ้วท้องไป ทน ๒ วัน ๓ วัน ได้กิน ไม่ได้กิน เพราะว่ามันเป็นความสามารถของเรา

เราออกประพฤติปฏิบัติเข้าป่าเข้าเขา เราจะทําจริงของเรา ได้จริงหรือไม่ได้จริงของเรา เราก็ต้องมีความสามารถของเรา ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา พุทโธ พุทโธ พุทโธ เราจะหาเหยื่อ ถ้าเราพุทโธ พุทโธ เข้ามาจนจิตเราสงบได้ เราก็มีอาหารประทังชีวิตนะ ถ้ามีอาหารประทังชีวิต สัตว์มันกินอาหารของมันเพื่อดํารงชีวิตของมัน มันก็คือสัตว์! สัตว์มันก็คือสัตว์! แต่นี้มันเปรียบเทียบเป็นบุคลาธิษฐานว่าความเป็นอยู่ของสัตว์บ้านกับสัตว์ป่ามันแตกต่างกัน

แต่เราเป็นมนุษย์ เราไม่ใช่สัตว์! แล้วเราบวชเป็นพระด้วย ยิ่งเป็นพระป่าด้วย พระป่าเวลาเข้าป่า เข้าเขา เราก็ไปอยู่กับสัตว์ ในป่าในเขามันมีสัตว์ป่านะ แล้วสัตว์ป่ามันดํารงชีวิตของมัน ถ้ามันดํารงชีวิตของมัน มันทําชีวิตมันสมบูรณ์แล้ว มันไปประเสริฐอะไรล่ะ มันเป็นสัตว์เดรัจฉาน!

แต่เราเป็นสัตว์ประเสริฐ! แล้วบวชเป็นพระ เป็นผู้ประเสริฐด้วย! ถ้าบวชเป็นพระผู้ประเสริฐ เวลาเข้าป่าไป เราจะมีศักดิ์ศรีไหม? สัตว์มันยังอยู่ของมันได้ ดํารงเผ่าพันธุ์ของมันได้ แต่เราเป็นมนุษย์แล้วเป็นพระด้วย! เป็นพระที่เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ตรัสรู้ในป่า เราเข้าป่ามาเพื่อจะรื้อค้น เพื่อจะทําคุณงามความดีของเรา

สัตว์มันไม่มีสมอง สัตว์มันไม่รู้จักธรรมะ สัตว์มันทําดีทําชั่วของมัน เวลามันเป็นหัวหน้าฝูง มันเป็นธรรม มันปกครองฝูง ดูแลฝูงของมันด้วยความเป็นธรรม มันก็เป็นสัตว์ที่ดี มันมีความเมตตาดูแลลูกของมัน มันดูแลหมู่คณะของมัน มันก็เป็นสัตว์ที่ดี ดีอย่างไรมันก็ดีแบบสัตว์

แต่ถ้าเราดีแบบพระล่ะ เราเป็นพระ เราเป็นมนุษย์ เรามีสมอง เราได้ศึกษาธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรามีครูบาอาจารย์ของเราเป็นผู้ชี้นํา เรามีครูบาอาจารย์ของเราเป็นผู้คอยชี้แนะ คอยประคองเรา เราเข้าป่าเข้าเขา ครูบาอาจารย์ท่านก็เข้าป่าเข้าเขา ถึงเวลาแล้วถ้ามีปัญหาขึ้นมา ท่านจะวิ่งออกไปหาครูบาอาจารย์ ให้ครูบาอาจารย์คอยแก้ใจของเรา แก้จิตนะ

สัตว์ป่ามันดํารงชีวิตของมันเพื่อเผ่าพันธุ์ของมัน เราบวชมา เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เรารักษาขึ้นมา เราพยายามปฏิบัติขึ้นมาให้มีคุณธรรมขึ้นมาในหัวใจ เราไม่ได้มาดํารงเผ่าพันธุ์ของเรานะ เราจะมาทําลายมันต่างหากล่ะ เราจะมาทําลายไอ้ตัวขับตัวอวิชชาที่พาเกิดพาตาย การเกิดและการตายในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มนุษย์คนหนึ่ง จิตจิตหนึ่งที่มีการเกิดและการตาย ถ้าเอาซากศพสะสมกันไว้โลกนี้จะไม่มีที่เก็บ ถ้าเกิดมาแล้วมีความเสียใจ มีความทุกข์ร้องไห้รําพัน ทะเลนี้สู้ไม่ได้ แต่นี่มันระเหยไป มันรวมกันจนเป็นนํ้าสาธารณะไปจนไม่รู้ว่าเป็นนํ้าตาของใคร ฉะนั้น สิ่งที่เราทําของเราขึ้นมา จิตหนึ่งมันจะไม่เวียนไปในวัฏฏะ ไม่เวียนไปในวัฏฏะการเกิดและการตาย

จิตหนึ่งเท่านั้นมันยังสร้างภพสร้างชาติได้มากขนาดนั้น ในปัจจุบันนี้เรามีอํานาจวาสนาขึ้นมาแล้ว เราพยายามตั้งสติของเรา ถ้าเราจะตั้งสติของเรา เราจะมารื้อภพรื้อชาติ เราจะมาทําให้เราเป็นพระป่า เป็นพระป่าที่มีศักดิ์ศรี มีศักดิ์ศรีเพราะมีคุณธรรม ถ้าเวลาจิตมันสงบนี่ เราลงทุนลงแรงมาขนาดไหน เรานั่งสมาธิภาวนาขนาดไหน จิตเราถึงสงบได้ ถ้าจิตเราสงบขึ้นมาแล้ว เรามีคุณธรรมขนาดไหนที่จะเอาจิตที่สงบนี้ออกทํางาน ออกรื้อค้นในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณ จิตสงบนี่วิชชา ๓ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จิตสงบไปแล้วมันมีข้อมูลของมัน เพราะมันยังทํางานไม่เป็น

จิตของโลกเขา เขาไม่ต้องทํางานของเขา เขาบอกเขา “รู้แล้ว รู้จากธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นิพพานคือความว่าง ว่างหมดเลย สักแต่ว่า ไม่มีอะไรเป็นของเรา” แล้วจิตที่เป็นเรามันไม่รู้จักเรา เห็นไหม โลกเขาเป็นวัตถุ สิ่งใดที่เป็นวัตถุเราเห็นได้ ว่าสิ่งใดเป็นวัตถุชิ้นเล็กชิ้นใหญ่ จะมีรูปพรรณสัณฐานอย่างไร มันรู้ได้ มันเห็นได้ เพราะเป็นวัตถุ แต่ความรู้สึกนึกคิดล่ะ ความรู้สึกนึกคิดจะเอาอะไรไปจับต้องมัน จะพิสูจน์วัดความกว้างความแคบของความรู้สึกว่ามากน้อยแค่ไหน มันรู้ได้อย่างไร

แต่ถ้าเรากําหนดพุทโธๆๆ จนจิตมันสงบเข้ามา พอจิตสงบเข้ามา มันรู้ของมันได้ รู้ของมันได้ว่าจิตฟุ้งซ่านเป็นอย่างใด จิตที่มันฟุ้งซ่าน จิตที่มันมีความทุกข์ยากในหัวใจมันเป็นอย่างใด แต่ถ้ามันมีความสุข ความสงบเข้ามานี่ ถ้ามันสงบเข้ามามันมีความสุข มันแตกต่างกันอย่างไร มันวัดค่าของมันได้ นี่ไง สัตว์ป่า สัตว์ป่ามันดูแลของมัน ธรรมะป่า ธรรมะที่มันเกิดขึ้นมาจากหัวใจของเรา

แต่เวลาที่เขาศึกษากัน เขาศึกษาว่า เขารู้ของเขา เขาเห็นของเขา เขาคํานวณของเขา การคํานวณอย่างนั้น เพราะมันมีวิชาการ มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีธรรมและวินัย แต่เพราะความประมาทเลินเล่อถึงเอาสิ่งนั้นมาเป็นของเรา เหมือนธรรมะสําเร็จรูป ธรรมะการลอกเลียนมา แต่ถ้าธรรมะของเรามันแตกต่าง สัตว์ป่า สัตว์บ้าน มันต่างกันอย่างนี้ สัตว์บ้านเอาสะดวกสบาย เอาคนเลี้ยงดู เอาคนรักษามัน…

แต่สัตว์ป่าไม่เอา! สัตว์ป่าต้องพึ่งตนเอง สัตว์ป่าต้องพยายามปฏิบัติขึ้นเอง

ฉะนั้น เวลาเราทําความสงบของใจ ถ้าจิตใจมันสงบเข้ามา จิตมันเริ่มพุทโธๆ จิตมันมีความสงบเข้ามา สิ่งที่สงบเข้ามามันมีคุณค่าของมัน ถ้ามันมีคุณค่าของมัน เราวัดค่าของเราได้ ถ้าจิตสงบแล้วออกรู้ ออกรู้ในอะไร? ออกรู้ออกศึกษาเรื่องอะไร? สิ่งที่เราศึกษามา สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพต-ปรามาส ทุกคนบอกปฏิบัติไปแล้ว “มันว่างหมด มันพอใจหมด ไม่มีความลังเลสงสัยเลย ไม่ลูบคลําเลย มันรู้แจ้ง..รู้แจ้ง”

นี่ สัตว์บ้าน! สัตว์บ้านมันสอพลอ สัตว์บ้านมันเที่ยวเอาอกเอาใจไง จะให้คนให้ค่ามัน

แต่ถ้าเป็นสัตว์ป่า มันเป็นข้อเท็จจริงนะ ถ้าจิตมันสงบ มันสงบอย่างไร? ถ้าสงบแล้วความสงบของใจมันเป็นอย่างใด? ถ้ามีความสงบของใจ เวลาเราหิวกระหาย เรารู้ได้นะว่าเราหิวกระหาย เวลาเรามีอาหารตกถึงท้อง เราก็รู้ได้ว่าวันนี้เรามีอาหารตกถึงท้อง ถ้าจิตใจมันไม่มีหลักมีเกณฑ์ จิตใจมันสงบเข้ามาไม่ได้น่ะ มันหิวกระหาย มันต้องหาสติปัญญา สติปัญญาเห็นไหม พุทโธๆๆ จิตมันกินอารมณ์เป็นอาหาร กินวิญญาณาหาร กินความรู้สึกเป็นอาหาร มันกินสัญญาอารมณ์เป็นอาหารอยู่ตลอดเวลา แล้วสัญญาอารมณ์กับจิต คนเราอดอาหารมันตายนะ แต่จิตเวลาสัญญาอารมณ์มันเกิดดับ..เกิดดับ ยังไงมันก็อยู่ของมันได้เพราะจิตมันไม่เคยตาย มันกินสัญญาอารมณ์เป็นอาหาร มันก็กินแต่เรื่องสกปรกโสมมของมัน โดยธรรมชาติของมัน

ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษามาแล้วก็งง ศึกษามาแล้วก็ลังเลสงสัย เหมือนสัตว์บ้าน สัตว์บ้านเขาคอยดูแลมันเท่านั้นเอง ไปศึกษามาเพราะมันไม่เป็นความจริงของมัน แต่ถ้าเป็นสัตว์ป่า สัตว์ป่ามันจับเหยื่อเอง มันหากินของมันเอง ไม่ต้องใครมาบอก โดยความชํานาญของมัน ถ้าจิตของมันมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา ดูสิ ถ้ามันสงบแค่ไหน มันออกรื้อค้นในอะไร? ถ้าพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม อยู่ที่จริตนิสัย อยู่ที่ขณะที่ทํา ถ้าเราเป็นสัตว์กินเนื้อ เราหิวกระหาย เราไม่มีอาหารตกถึงท้องเลย สิ่งใดพอกินได้ พอประทังชีวิตได้ มันต้องกินสิ่งนั้นประทังชีวิต

ถ้าจิตสงบแล้ว ถ้ามันรู้สิ่งใด มันเห็นสิ่งใดในขณะนั้น จิตนะ...บางทีจิตสงบแล้วเห็นกายก็ได้ จิตมันสงบแล้วเห็นความกระดิกพลิกแพลงของใจก็ได้ นี่พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม สิ่งใดที่มันเกิดขึ้นมาในปัจจุบันนั้น จิตถ้ามันสงบแล้ว มันออกรู้สิ่งใดสิ่งนั้นมันเป็นปัจจุบันธรรม ถ้าเป็นปัจจุบัน เราต้องพิจารณา เราต้องแยกแยะ เราต้องพยายามพิจารณาว่าสิ่งนี้มันคืออะไร?

ถ้าจิตจริง จิตมันเป็นสัมมาสมาธิคือจิตจริง เวลามันใช้วิปัสสนา มันใช้ปัญญาของมัน มันเป็นความจริงของมันนะ เราตะครุบเหยื่อ เราตะครุบเหยื่อได้เอง เวลาเรากินพืช เรากินพืชของเราได้เอง จิตที่เวลาออกวิปัสสนา มันใช้ปัญญาของมัน มันจะรู้ของมันเอง ถ้ารู้ของมันเอง มันเกิดเองเหรอ? ออกป่าออกเขา ออกป่าปฏิบัติขึ้นมา เกือบเป็นเกือบตาย รู้เองเหรอ? มันรู้ขึ้นมาด้วยความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ มันเกิดจากความวิริยะความอุตสาหะของเราต่างหากล่ะ มันก็เป็นความจริงของเราใช่ไหม

ภาคปฏิบัติมันเป็นอย่างนี้ พระป่าเขาเป็นกันอย่างนี้ ถ้าพระป่าเขาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันเห็นขึ้นมา สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส คําว่าสีลัพพตปรามาส มันลูบคลํามาตลอด เพราะความไม่รู้จริงมันถึงลูบคลํา เพราะความไม่รู้จริงในจิตใจของตัว ในสถานะของตัว มันก็เลยเป็นสัตว์บ้าน สัตว์บ้านเพราะอะไร เพราะมันไม่แน่ใจตัวเอง...

ถ้าตัวเองไม่แน่ใจในความเห็นของตัว มันไม่มีจุดยืน มันไม่มีศักดิ์ศรีของผู้ที่ทรงศีล แล้วเป็นพระป่าด้วย พระป่าเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ดูสิ เวลาคนที่ออกไปทําหน้าที่การงาน ทํางานสิ่งใดในขณะนั้น เขาเป็นคนที่ทํางานด้วยความเป็นจริงของเขานะ แต่ถ้าเราเป็นคนนั่งดู เราเป็นคนผ่านมา เราทําไม่เป็น เราเข้าสู่งานนั้นไม่เป็น เราไม่กล้าทํา เราทํางานไม่ได้ เราก็ไม่กล้าทํางานนั้นเพื่อให้ใครเห็นความผิดพลาดของเรา

ผู้ที่ปฏิบัติ พระป่า พระป่ามีประสบการณ์ มีการประพฤติปฏิบัติ เวลาจิตสงบเห็นกายก็ว่าเห็นกาย จิตสงบแล้วเห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ก็เห็นตามความเป็นจริง ถ้าเห็นตามความเป็นจริงแล้วพิจารณาไป ถ้ามันปล่อยวาง ตทังคปหาน มันปล่อยวางชั่วคราว แล้วถ้ามันสมุจเฉทปหาน ยิ่งมันสมุจ-เฉทปหานมันขาดนะ เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคา เป็นอนาคา เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา นี่ คนทํางานเป็น คนทํางานได้ทุกอย่าง คนคนนั้นมันจะมีศักดิ์ศรี มันจะมีศักยภาพ มันจะมีจุดยืน มันจะมีองค์ความรู้เป็นประโยชน์กับตัวเอง ประโยชน์กับสังคม ประโยชน์กับศาสนามากน้อยแค่ไหน ถ้ามีความจริง เป็นพระป่าโดยความเป็นจริง มันจะมีศักดิ์ศรี มันจะมีอุดมการณ์ มันจะเป็นสิ่งที่เชิดชูศาสนา มันไม่ใช่สัตว์บ้าน! มันไม่ใช่สัตว์บ้านที่เที่ยวประจบสอพลอเขาไปเรื่อยๆ เที่ยวหาประโยชน์กับตัวเอง

ฉะนั้น เราบวชมา เราเป็นชาวพุทธนะ เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นศาสนทายาท เราจะต้องสร้างสมบุญกุศลของเรา ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาต้องมีเกียรติ ต้องมีศักดิ์ศรี ต้องมีศีล สมาธิ ปัญญา ให้มันเกิดขึ้นมาตามความเป็นจริงของเรา มันจะทุกข์ มันจะยาก เราเป็นสัตว์ป่า เราเป็นพระป่า เป็นพระป่า เพราะเราเข้าสู่สงคราม สงครามธาตุขันธ์ สงครามระหว่างธาตุกับขันธ์ ธาตุขันธ์ที่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ถ้ามันได้ออกรบในสงครามในธาตุในขันธ์ ถ้าเกิดมีสันติภาพขึ้นมา สันติภาพระหว่างการรบของธรรมกับกิเลส ถ้าระหว่างธรรม ธรรมคือสัจธรรม คือศีล สมาธิ ปัญญา มรรค ๘

กิเลส กิเลสคือความมักง่าย ความเห็นแก่ตัว ความพอใจ ความสะดวกสบาย ความสะสมของใจ มันเกิดการกระทําขณะที่เราทําความสงบของใจ เราใช้ปัญญาของเรา มันเกิดการกระทําขึ้นมาในหัวใจ ถ้าสงครามระหว่างธาตุขันธ์เกิดมีสันติภาพขึ้นมา เราจะมีความสุข เราจะมีความจริง ถ้าเกิดสงครามขึ้นมา เกิดสงครามเกิดการรบฆ่า เกิดการเผชิญหน้ากัน มันเหมือนกับเราทํางานเป็น เราจะเข้าใจได้ ถ้าเราเข้าใจสิ่งต่างๆ ได้ เราจะมีจุดยืนของเรา

ศากยบุตรพุทธชิโนรส มันมีศักดิ์ศรี มันมีความเป็นไปตามความเป็นจริง ถ้ามีตามความเป็นจริง สิ่งนั้นเป็นพระ เป็นพระ เป็นผู้ประเสริฐ เราเป็นพระนะ ถ้าเป็นสมมุติสงฆ์ เป็นพระโดยสมมุติ ถ้าเป็นพระโดยสมมุติ เราก็จะต้องตั้งสติ เราต้องสร้างเนื้อสร้างตัว สมบัติของพระเห็นไหม ความรู้ความเห็นตามความเป็นจริงของพระนั้น มันจะแสดงออกมานะ เราบวชมาเป็นพระ อายุพรรษาเราจะมากขึ้นเรื่อยๆ ประสบการณ์...

เวลาเราขอนิสัยครูบาอาจารย์ เราได้นิสัยจากครูบาอาจารย์มานะ ครูบาอาจารย์องค์ไหน ท่านเป็นครูบาอาจารย์ที่ท่านชี้นําเราได้ เราอยู่กับท่าน นี่ สมณสารูป เราจะได้นิสัย ได้โอกาส เหมือนเราเดินตาม สัตว์ป่านะ เวลาหัวหน้าฝูงเดินเข้าป่า มันหาเหยื่อ มันดูแลหมู่คณะ มันทําอะไร เราอยู่ในฝูง เราเห็นได้ เรารับรู้ได้ว่าหัวหน้าฝูงครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นประโยชน์ ท่านคุ้มครองดูแลเราขนาดไหน เราศึกษาจากท่านด้วยหัวใจที่เป็นธรรมนะ มันจะมีนะ พ่อแม่ครูจารย์เป็นพ่อแม่ครูจารย์ของเรา เลี้ยงทั้งหัวใจ เลี้ยงทั้งร่างกาย ให้ความปลอดภัยดูแลเราทุกอย่างเลย นี่ไง แล้วเราฝึกฝนของเรา ฝึกฝนขึ้นมามันได้นิสัย แล้วถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความจริง องค์ความรู้ของเรามันเกิดขึ้นมา องค์ความรู้ตามความเป็นจริงนั้นเกิดขึ้นมา เกิดขึ้นมาเพราะอะไร? เกิดขึ้นมาเพราะได้ประสบการณ์จริง

จิตมันต้องสงบนะ ถ้าจิตไม่สงบ ปัญญาที่ใช้กันอยู่ ปัญญาที่เขาใคร่ครวญกันว่า “สิ่งนั้นเป็นธรรม” มันเป็นตรรกะ ตรรกะของคน อํานาจวาสนาของคนมันมี สิ่งที่เป็นตรรกะ โดยธรรมชาติมันมีอยู่แล้วไง ทุกคนมีความคิดใช่ไหม ความคิดตกผลึกไง พอความคิดที่ตกผลึก เพราะว่าเราใช้ความคิดบ่อยครั้งเข้า ความคิดตกผลึก แล้วเอาความคิดที่ตกผลึก เอาออกมาเพื่อมาเสวนาต่อกัน

พอพูดถึงตรรกะ พูดถึงความรู้สึก พูดถึงความตกผลึกของใจ “อู๋ย...มีความรู้ มีความรับรู้ มีความซาบซึ้ง” ความซาบซึ้งอย่างนั้นมันเป็นโลกียปัญญา มันเป็นโลก มันเป็นมายาของกิเลส กิเลสมันหลบอยู่เบื้องหลัง “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา” กิเลสมันเอาความรู้สึก ความนึกคิดอันนั้นออกเป็นโล่กําบัง ออกเป็นโล่ว่า “สิ่งนั้นเป็นธรรม เราบรรลุธรรม เรารู้ธรรม” แล้วเราก็เห็น เราเห็นเวลาเขาแสดงออก พอเขาแสดงออกมาแล้ว ถ้าเราไม่มีวุฒิภาวะ เราก็ว่าใช่ ใช่เพราะอะไร? ใช่เพราะเขาพูดธรรมะชัดๆ เขาพูดธรรมะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วมันน่าฟัง แล้วมันเข้าใจง่าย…

มันเข้าใจง่ายเพราะมันเป็นภาษาสมมุติ ถ้าเป็นตรรกะ เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เขาไม่ได้ชําระกิเลสเขาเลย เขาไม่รู้จักกิเลส เขาไม่เคยเห็นกิเลสเพราะเขาทําความสงบของใจไม่เป็น เขาไม่เคยทําความสงบของใจ ถ้าใจของเขาไม่เคยสงบ เขาไม่เคยเข้าไปสู่ต้นขั้ว เขาไม่เคยเข้าไปสู่สมุฏฐานของโรค เขาไม่เคยเข้าไปถึงที่อยู่ของอวิชชา เขาจะไม่รู้เลยว่าอวิชชามันอยู่ที่ไหน

เสือมันอยู่ในถํ้า แต่เราอยู่บนภูเขา เราจะไม่เห็นเสือนั้นเลย เสือมันอยู่ในถํ้าในภูเขานั้น เราอยู่บนยอดภูเขา อยู่บนป่าเขานั้น เราจะไม่เห็นเสือนั้นเลย เสือมันมีโอกาสขึ้นมา มันก็ออกมากัด ออกมาทําร้ายเราตลอดเวลา แต่เราอยู่บนเขา ต้นไม้ทุกอย่างมันปกคลุมไปหมด นี่ตรรกะ! ความรู้สึกที่ว่าเป็นโลก มันเกิดจากภพ เกิดจากเขานั้น แต่ไอ้เสือตัวนั้นน่ะ ไอ้อวิชชานั้นน่ะ มันอยู่ใต้ภูเขานั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเป็นตรรกะ! สิ่งที่เป็นธรรม! สิ่งที่พูดธรรมะแล้วมันรื่นหู สิ่งที่พูดธรรมะแล้วเข้าใจได้! สิ่งนี้เป็นความซาบซึ้งของใจ มันซาบซึ้งใจเพราะอะไร? เพราะทุกคนอยู่บนภูเขา แล้วเสือมันอยู่ในหัวใจทั้งนั้น ทุกคนไม่เคยเห็นเสือ ก็เลยบอกว่า “เสือไม่มี! เราได้ฆ่าเสือแล้ว!” เพราะเราพูดธรรมะมันรื่นหู มันฟังแล้วมันซาบซึ้ง! แต่อวิชชา แต่เสือตัวนั้นมันก็คือเสือตัวนั้น มันอยู่ในคูหาของใจ มันอยู่ในหัวใจ มันตลบตะแลงปลิ้นปล้อนหลอกกิน หงายกินควํ่ากินอยู่ในหัวใจของเรา

ถ้าไม่ใช่พระป่า ไม่ใช่นักล่า นักล่าที่ว่าต้องเข้าไปหาเสือตัวนั้น จะต้องเข้าไปหาเสือตัวนั้น นี่ไง สิ่งที่จะเป็นนักล่าเข้าไปหาเสือตัวนั้น มันถึงต้องเป็นพระป่า ต้องเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจริง! แต่ถ้าเป็นพระบ้าน เป็นการศึกษามา เป็นตรรกะ เป็นความเข้าใจ มันซ่อนเสือตัวนั้นไว้ในหัวใจด้วยความพอใจ แล้วไม่ต้องการเห็นเสือตัวนั้น เพราะถ้าเห็นเสือตัวนั้นแล้วมันจะเสียวสันหลัง มันจะตื่นกลัว ฉะนั้น ถึงซ่อนเสือไว้ในหัวใจ! แล้วพูดตรรกะ พูดธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วปฏิเสธไม่เห็นเสือตัวนั้น ไม่ยอมรับรู้เสือตัวนั้น แล้วว่าเสือตัวนั้นไม่มี

แต่ถ้าเราเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เรากําหนดพุทโธๆ หรือปัญญาอบรมสมาธิ มันจะเข้าไปสู่ถํ้า เข้าไปสู่เสือตัวนั้น จะต้องเข้าไปต่อสู้กับเสือตัวนั้น ต่อสู้กับจิตหนึ่ง ต่อสู้กับความเป็นจริง ต่อสู้กับจิตเดิมแท้ ต่อสู้กับความสว่าง ต่อสู้... เห็นไหม เวลาประพฤติปฏิบัติไป อุปกิเลส กิเลสหยาบๆ กิเลสอย่างที่ว่า “แสดงออกด้วยความรุนแรง แสดงออกด้วยโทสะ” สิ่งนี้เป็นโทสะเป็นกิเลสทั้งนั้นน่ะ สิ่งนี้เป็นโทสะเพราะว่าความเห็นได้ แต่ถ้าเวลานุ่มนวลล่ะ สิ่งที่ว่าเวลาแสดงโทสะออกมา สิ่งที่เป็นโทสะมันเป็นเรื่องของกิเลส แต่ถ้าความนุ่มนวลมันเป็นเรื่องกิเลสไหมล่ะ? มันก็เรื่องกิเลสเหมือนกัน จะนุ่มนวล จะรุนแรงขนาดไหน มันมีอวิชชามาทั้งนั้นน่ะ เพราะมันเป็นโลกียะ มันเป็นสิ่งที่อยู่บนชายเขานั้น มันไม่ใช่เข้าไปสู่ความจริง

ฉะนั้น ถ้าจะนิ่มนวลอ่อนหวานขนาดไหน จะรุนแรงขนาดไหน ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงก็คือความจริง ถ้าเป็นความจริงนะ ในการประพฤติปฏิบัติของครูบาอาจารย์เราถึงเข้มข้น! เข้มข้นเพราะเราเห็นภัยในวัฏสงสาร เข้มข้นเพราะว่าชีวิตเรานี่สั้นนัก เราเกิดมานี่เราจะตายวันไหนก็ไม่รู้ ฉะนั้น สิ่งที่มีการกระทํา เราจะต้องมีสติปัญญาของเรา ถ้ากําหนดพุทโธๆ หรือปัญญาอบรมสมาธิ จนถ้าจิตมันสงบเข้ามา..สงบเข้ามา ความสงบเข้ามาเพื่อจะเข้าไปสู่สัจจะความจริง

ถ้าเข้าไปสู่สัจจะความจริง เวลาจิตสงบนะ แล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เวลาวิปัสสนาไปด้วยการใช้ปัญญา ถ้าเราใช้ปัญญาไม่เป็น จิตเราสงบขนาดไหน เราเห็นเสือ แล้วเรากลัวเสือนั้น เราก็วิ่งหนีจากเสือไป เสือก็คือเสือ เราก็คือเรา แยกจากกันไป แต่ถ้าเราวิปัสสนาเป็น เราเจอเสือตัวนั้น แล้วเราเผชิญหน้ากับเสือตัวนั้น เราเข้าไปใช้กําลังของเรา ใช้ปฏิภาณไหวพริบของเรา เพื่อจะกําราบเสือตัวนั้น

การที่เข้าไปกําราบเสือตัวนั้น นี่ ภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เราเข้าไปเผชิญหน้ากับเสือ ดูสิ เราเผชิญหน้ากับเสือเราจะมีความตกใจขนาดไหน แล้วเราจะมีอาวุธจะไปต่อสู้กับเขี้ยวเล็บของเสืออย่างใด ความรู้สึกเป็นอย่างหนึ่งนะ ถ้าเราวิ่งหนีเสือ เราไม่ต่อสู้กับเสือนั้นเป็นความรู้สึกอีกอย่างนะ ความรู้สึกอย่างนี้นี่ไงที่ว่าโลกียปัญญากับโลกุตตรปัญญาไง

โลกุตตรปัญญา ปัญญาที่จิตสงบแล้วเข้าไปเผชิญหน้ากับเสือ จะเป็นโลกุตตรปัญญา เป็นภาวนามยปัญญา เป็นปัญญาที่จะเข้าไปต่อกร จะเข้าไปต่อสู้กับเสือ ต่อสู้กับจิต ต่อสู้กับกิเลส ต่อสู้กับอวิชชา ถ้าเราบอกว่าเราวิ่งหนีเสือ เห็นไหม ศึกษาโดยตรรกะ ศึกษาโดยความรู้ ความเห็นต่างๆ นี่ มันวิ่งหนีเสือ พอวิ่งหนีเสือเข้าไปแล้ว วิ่งหนีเสือ เสือก็คือเสือ เราก็วิ่งหนีเสือออกไป “สักแต่ว่า ไม่มี ไม่รู้ ไม่รับรู้ต่างๆ”

ฉะนั้น ในการประพฤติปฏิบัติถึงว่า เวลาเราทําความสงบของใจ ทําสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน ถ้าไม่มีสมถกรรมฐาน! วิปัสสนากรรมฐานไม่มี! ถ้ามีสมถกรรมฐาน ใช้ปัญญาไม่เป็น คือติดสมาธิไง การภาวนามันมีของมัน ในเมื่อสมาธิไม่มีเราก็ทุกข์ ถ้าสมาธิมี วุฒิภาวะตํ่าก็ว่าสมาธิคือนิพพาน แต่ถ้าเราเกิดสมาธิแล้ววุฒิภาวะเรามี เรามีอํานาจวาสนา แต่สมาธิก็คือสมาธินะ เข้าไปเห็นเสือแล้วไม่ได้ต่อสู้กับเสือ เสือก็คือเสือ เราก็คือเรา ถ้าจิตสงบแล้วเวลามันเสื่อมไง เวลาจิตสงบแล้วมีความสุข เวลาเสื่อมขึ้นมามันฟุ้งซ่าน ปฏิบัติเท่าไหร่ก็ไม่ลง ปฏิบัติขนาดไหนจิตมันก็ไม่พัฒนาขึ้นมา ทําไมมันเป็นอย่างนั้น..ทําไมมันเป็นอย่างนั้น? นี่ไง มันพิสูจน์ได้

แต่ถ้าจิตมันสงบ แล้วเข้าไปสู่เสือ แล้วถ้ามันฆ่าเสือตัวนั้น เห็นไหม ฆ่าเสือตัวนั้น นี่โสดาบัน การกระทําอย่างนี้มันถึงจะเป็นข้อเท็จจริง ฉะนั้น ความสงบของใจมีความสําคัญ เพราะมันเป็นมรรค ๘ มรรค ๘ ศีล สมาธิ ปัญญา คือมรรค งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ทุกอย่างเป็นมรรค มันต้องสมดุลของมัน มันถึงจะเป็นมัชฌิมาปฏิปทา สิ่งที่มรรคสามัคคีด้วยมัชฌิมาปฏิปทา มีการกระทํา เห็นไหม จิตใจมันถึงจะมีหลักมีเกณฑ์ ถ้าจิตใจมันมีหลักมีเกณฑ์ มันจะเป็นประโยชน์ และเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส จะเป็นครูบาอาจารย์ของเรานะ

เราเป็นผู้ปฏิบัติใหม่ เราเป็นผู้บวช เราเป็นผู้ประพฤติปฏิบัติ เรามีครูมีอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านจะต้องมีประสบการณ์ของท่าน เราศึกษาได้ เราปรึกษาได้ เวลาครูบาอาจารย์ของเราอยู่กับหลวงปู่มั่นนะ เวลาออกไปวิเวก พอจิตมีปัญหาจะรีบกลับมาเลย..รีบกลับมาเลย เพราะถ้าเราใช้ปัญญาของเราใคร่ครวญ ตรึกว่ามันถูกหรือมันผิด มันใช้เวลามาก หนึ่งใช้เวลานะ แล้วถ้าวุฒิภาวะคือจิตของเราอ่อนแอ สิ่งใดที่เราใช้ปัญญา มันจะมีแต่เหตุผลยอมรับเรื่องกิเลสทั้งนั้นเลยว่า “สิ่งนั้นถูกต้อง สิ่งนั้นเป็นความจริง สิ่งนั้นถูกต้องแล้ว”

แต่ถ้าเมื่อไหร่เราใช้ปัญญาของเราจนแยกแยะได้ว่า “น่าจะไม่ใช่ ถ้ามันใช่ ทําไมจิตของเราถึงมีความรู้สึกอย่างนี้ ถ้ามีความรู้สึกอย่างนี้ แล้วเราจะหาทางออกอย่างใด เราจะพลิกแพลงให้หัวใจของเรามันเปลี่ยนอารมณ์ เปลี่ยนความรู้สึก เปลี่ยนสิ่งที่กระทํานี้อย่างใด” แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ท่านจะบอกทันทีว่า “ถ้าเข้าไปอย่างนี้มันเป็นหญ้าปากคอก”

จิตใจเรา เราต้องแยกแยะเอง เราจะต้องเข้าไปสู่สนามนั้น เราจะต้องเข้าสู่ถํ้านั้น ถํ้าคือคูหาของใจของเราเอง ฉะนั้น จิตใจถ้ามันจะเข้าสู่คูหานั้น มันจะต้องมีสติ เหมือนเราร้อยเข็ม การร้อยเข็ม ด้ายกว่าจะร้อยเข็มนั้น เราต้องมีสติ เราต้องมีปัญญาของเรา ถ้าร้อยเสร็จแล้ว เรามีเข็มและมีด้าย ถ้ามีเข็มและมีด้าย เราเย็บผ้า ถ้าเรามีเข็มกับด้าย แต่เราไม่ร้อยเข็ม ด้ายก็คือด้าย เข็มก็คือเข็ม เย็บผ้านั้นด้วยเข็มเปล่าๆ เย็บไปผ้านั้นก็จะไม่เป็นรูปร่างขึ้นมา เพราะมันไม่มีด้าย

ถ้าจิตของเรามันมีความสงบใจขึ้นมา ถ้าใจมันออกรู้ออกเห็น เห็นไหม มันมีเข็มและมีด้าย มันมีสมถะ และมีวิปัสสนา ถ้ามีสมถะ มีวิปัสสนาขึ้นมา มันมีอย่างไร? ฉะนั้น ถ้ามันมีอย่างไร ครูบาอาจารย์คอยบอกคอยแนะเรา ถ้าไม่แนะเราเราจะต้องใช้สติปัญญาของเราใคร่ครวญนะ กว่าเราจะทําความสงบของใจได้มันก็ลําบากยากแค้นพอสมควร แต่เพราะเราทําบ่อยๆ..เราทําบ่อยๆ เห็นไหม “อารมณ์อย่างนี้เป็นสมาธิ อารมณ์อย่างนี้ฟุ้งซ่าน อารมณ์อย่างนี้เราใช้เป็นประโยชน์ไม่ได้” อันนี้มันเป็นประสบการณ์

ถ้ามีประสบการณ์ปั๊บ “เราทําจิตสงบ มันสงบเพราะเหตุใด สติเราวางไว้อย่างใด” ถ้าสติเราวางไว้แล้วนี่ บางวันอารมณ์หยาบ อารมณ์ละเอียด อารมณ์ละเอียดมันก็ดีขึ้น อารมณ์หยาบมันทําให้เราทุกข์ยาก ทีนี้อารมณ์หยาบ อารมณ์ละเอียด มันตั้งอยู่บนอะไร นี่ ธาตุขันธ์ ธาตุกับขันธ์ ขันธ์ก็คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ขันธ์ก็คืออารมณ์ความรู้สึกไง มันตั้งอยู่บนอะไร นี่ สิ่งที่มันตั้งอยู่บนจิต จิตมันมีกําลังมากน้อยแค่ไหน

ฉะนั้น เราจะต้องมีสติ เราจะต้องบํารุงรักษา การบํารุงรักษามันจะพัฒนาขึ้นมา ถ้าเราทําบ่อยครั้งเข้า มีความชํานาญมากขึ้น การร้อยเข็ม การสนเข็ม ถ้าเรามีความชํานาญมากขึ้น เราทําบ่อยครั้งขึ้น เรารู้จังหวะความพอดีของมัน จิตใจนี่หญ้าปากคอก เรารักษาของเรา เราใช้สติของเรา แล้วเราทําบ่อยครั้งเข้า มันมีความสะดวก มันมีความคับแค้น มันมีความต่อต้าน เราแสวงหาของเรา

แล้วถ้าจิตมันสงบแล้ว เราถึงออกฝึกใช้ปัญญา การฝึกใช้ปัญญา ปัญญามันต้องฝึกฝน ฝึกฝนขึ้นมาก่อน เขาบอกฝึกฝนขึ้นมามันก็เป็นสมมุติ ฝึกฝนขึ้นมามันก็เป็นการสร้างภาพ การสร้างภาพโดยมีสมาธิ กับการสร้างภาพโดยไม่มีสมาธิ การสร้างภาพโดยมีสมาธิ สมาธิเป็นหลักเป็นเกณฑ์ นี่ พระป่า..พระป่า มันต้องมีที่มาที่ไป แต่ถ้าการสร้างภาพโดยไม่มีสมาธิ มันเป็นตรรกะ เพราะไม่มีสมาธิ มันไม่เข้าถึงเสือตัวนั้น มันไม่เข้าถึงจิต พอไม่เข้าถึงจิต มันก็เป็นสังคมโลก

เวลาเราศึกษาธรรมะกันนะ ธรรมะที่เป็นสมมุติ ธรรมะที่เป็นโลกียะ ธรรมะที่เป็นตรรกะ ธรรมะที่เป็นโลก เราจะศึกษาได้ง่าย เพราะมันเป็นวุฒิภาวะเดียวกัน วุฒิภาวะของโลก วุฒิภาวะของสังคม แต่ถ้าจิตมันสงบเข้ามา แล้วมันเกิดปัญญาขึ้นมา ผู้ที่แสดงออก ผู้ที่พูดธรรมอย่างนี้ โลกเขารู้ด้วยไม่ได้ สังคมที่รู้ได้ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันถึงจะรู้กัน แล้วผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาพูดแล้วจะรู้ทันที

ฉะนั้น ธรรมะเหนือโลก ธรรมที่เราประพฤติปฏิบัติกันนี้ มันเป็นธรรมเหนือโลก! เพราะมันจะออกจากโลก! มันจะเป็นพระป่า มันจะเป็นสัตว์ป่า! มันไม่ใช่สัตว์บ้าน!!

สัตว์บ้านมีแต่การประจบสอพลอ มีแต่การเอาอกเอาใจ มีแต่การสังคม มีแต่การหน้าตา มีแต่สิ่งต่างๆ เพื่อสังคมของเขา สังคมอย่างนี้มันเป็นผลของวัฏฏะ มันมีโดยธรรมชาติของมันอยู่แล้ว นี้คือโลก!

แต่ถ้าธรรมเหนือโลก ธรรมที่เป็นจริง มันจะเป็นสัจจะ มันจะเป็นความจริง แล้วมันจะมีเกียรติ! มีศักดิ์ศรี! มีเป็นอุดมการณ์ มีเป็นที่พึ่ง มีที่เป็นครูบาอาจารย์ของเรา

ฉะนั้น ปฏิบัติไปแล้ว เราจะแยกแยะได้เอง คนที่ปฏิบัติ เวลาทุกข์ มันเป็นโลก เป็นโลกๆ กันอยู่นี่ เรารู้ได้หมดเลย ฉะนั้น ธรรมที่เป็นสมมุติ ธรรมที่เป็นโลก ธรรมที่เป็นโลกียะ ธรรมที่เป็นนิยาย! เราเข้าใจได้นะ อ่านแล้วซาบซึ้งมาก คนที่ศึกษาธรรมแบบนี้ ศึกษาแล้วซาบซึ้ง ซาบซึ้งใจมาก เพราะมันเข้ากับกิเลส มันเข้ากับโลก

แต่ธรรมที่เหนือโลกนี่ เราศึกษาแล้วไม่เข้าใจ เพราะมันเหนือโลก เหนือกิเลส เพราะกิเลสมันคุมใจเรา เราศึกษาไม่เข้าใจ แต่ถ้าเราปฏิบัติขึ้นมา กิเลสอ่อนตัวลง ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ กิเลสไม่มีชั่วคราว ถ้ามีกิเลสเป็นสมาธิไม่ได้ ถ้าจิตมันสงบปั๊บ จิตมันพ้นจากกิเลส ถ้ามันศึกษาธรรม ธรรมที่เหนือโลก ที่มันประพฤติปฏิบัติไป มันจะมีความเข้าใจได้

ในการประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา มันถึงมีทางเลือกไง เราเกิดเป็นมนุษย์ เห็นไหม เหรียญมีสองด้าน ด้านหนึ่งโลก ด้านหนึ่งธรรม เราเป็นพระก็เหมือนกัน เราจะเป็นพระป่าหรือพระบ้าน เป็นสัตว์ป่าหรือสัตว์บ้าน แล้วเราจะมีคุณธรรมในหัวใจเราหรือเปล่า? เราจะมีศักดิ์ศรีศักยภาพในการดํารงศาสนาไหม? เราจะมีศักยภาพในการเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอวัง

๔

หลงป่า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๙ มกราคม ๒๕๕๔
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ฟังธรรมนะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่ในป่า อยู่โคนต้นโพธิ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมในป่าแล้วไม่หลงป่า ไม่หลงป่าเพราะว่าเอาตัวเองพ้นออกมาจากกิเลสได้ แต่เราฟังธรรมกัน เราปฏิบัติธรรม เราหลงในธรรม เราหลงธรรม หลงป่า หลงในกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เพราะว่าป่าคือป่ารกชัฏ เห็นไหม ความคิด ความอ่าน นั่นล่ะเป็นป่า

ความคิด ความอ่าน เพราะจิตมันหลงเข้าไปในความคิดความรู้สึกของเรา แต่ถ้าเราอยู่ในป่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ในป่านะ เวลาเทศน์ธัมมจักฯ ก็เทศน์ในป่า เวลาปรินิพพานก็ระหว่างโคนต้นรัง ชีวิตในป่า เห็นไหม ป่านี้มีคุณประโยชน์มาก ป่านี้มีคุณประโยชน์กับสรรพสิ่งสรรพสัตว์ใช่ไหม มันเป็นศูนย์อาหาร มันเป็นที่พักผ่อนหย่อนใจ มันเป็นทุกๆ อย่างของสังคมโลก มันให้อากาศ ให้ความร่มเย็นเป็นสุขนะ แต่เวลาเราเกิดมาเราเกิดท่ามกลางโลกท่ามกลางป่า

รกป่ากับรกคน ถ้ารกต้นไม้กับรกคน คนมันมีความคิดหลากหลาย เราเกิดมาในสังคม เกิดมาในโลก ฉะนั้นเวลาฟังธรรมขึ้นมาเพื่อเตือนหัวใจของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญญาธิการมามหาศาลกว่าจะมาตรัสรู้ คําว่าตรัสรู้นี่ตรัสรู้ในอะไร? เวลาฟังธรรม..ฟังธรรม ฟังธรรมจากที่ไหน? เวลาเราฟังธรรมขึ้นมา เราฟังธรรมของเรา แล้วกิเลสตัณหาความทะยานอยากของเรามันยึดมั่นถือมั่นของเรานะ มันถือความเห็นความรู้สึกของเรานี้เป็นใหญ่ ความเห็นความรู้สึกนะ ความรู้สึกมันมาจากอะไร? มันมาจากกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

กิเลสตัณหาความทะยานอยาก เวลาเราว่าสิ่งใดมีคุณค่าเราก็แสวงหาสิ่งนั้น เวลาแสวงหาสิ่งนั้น เห็นไหม มันไม่เป็นปัจจุบัน มันเป็นอดีตอนาคตไปหมด มันเป็นการคาดการหมาย การคิดการค้นคว้าของเรา สิ่งที่เป็นการคิดการค้นคว้าของเรานี่หลงป่า หลงเข้าไปในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาเราเข้าเที่ยวป่าเที่ยวเขานะ เราบวชมาเป็นพระเป็นเจ้า เห็นไหม เราบวชมานี่เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราออกธุดงค์ของเรา เราออกประพฤติปฏิบัติของเรา ถึงเราจะอยู่วัดอยู่วา เราก็สมมุติว่าเป็นป่า เราต้องการความสงบสงัด เราต้องการความวิเวก นี่สัปปายะ เห็นไหม เป็นสัปปายะ ๔ อาจารย์ เป็นสัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ สถานที่เป็นสัปปายะ หมู่คณะเป็นสัปปายะ

เราแสวงหาของเรา เวลาเราเป็นสัปปายะมันเป็นสิ่งที่สมควรในการประพฤติปฏิบัติ ถ้าสิ่งนี้เป็นความสมควรในการประพฤติปฏิบัติ เราจะเริ่มค้นคว้ากับเรา เวลาเราทําบุญกุศลกัน ทาน ศีล ภาวนา เราเสียสละทานขึ้นมา เห็นไหม เราต้องมีชีวิต เราต้องมีชีวิตเป็นมนุษย์ เราถึงแสวงหาสิ่งต่างๆ ขึ้นมาได้ แสวงหาแล้วเราเสียสละของเราขึ้นมา เราเสียสละ เราทําบุญกุศลของเรา

การทําบุญกุศลของเรานี้เราทําเพื่ออะไรล่ะ เพื่อความอ่อนน้อมของหัวใจ ถ้าใจแข็งกระด้าง ใจมันคิดของมันตามกิเลสตัณหาความทะยานอยากของมัน แต่เราทําบุญกุศลของเรา เราเสียสละต่างๆ ดัดแปลงมัน ต่อต้านมัน ถ้ามันคิดอยากทําในสิ่งที่ไม่ดี สิ่งที่ไม่ดี สิ่งที่เรารู้ว่าเป็นโทษนี่เราไม่ทํา เราฝืนมัน ฝืนมันเพื่อจะทําคุณงามความดีของเรา ฝืนมันคือทําคุณงามความดีของเรานะ ต้องฝืนทั้งนั้น ถ้าเราไม่ฝืนเราก็ไม่ได้ต่อสู้กับกิเลส

นี่มันกลบเกลื่อนของเราไว้นะ กลบชีวิตของเรา มันทําลายชีวิตของเราทั้งหมดเลย แต่ถ้าเราฝืนมัน เห็นไหม เราเริ่มฝืนมัน เราเริ่มต่อต้านมัน เราเริ่มฝืนมันต่างๆ ฝืนมันด้วยการทําคุณงามความดีของเรา มันอยากไปอยากทําต่างๆ ถ้าสิ่งที่มันไม่เป็นประโยชน์นี่ไม่ทํา เราจะทําแต่คุณงามความดีของเรา เราทําเพื่อประโยชน์กับเรา เห็นไหม เราจะฝืนมัน ทาน ศีล ภาวนา ถ้าเรามาภาวนา เราเป็นชาวพุทธ ถ้าเราประสบความสําเร็จในชีวิตของเรา สิ่งนี้มันเป็นเครื่องอยู่เท่านั้นแหละ เครื่องอยู่นะ เพราะชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด เราจะต้องพลัดพรากจากชีวิตนี้ไปแน่นอน

คําว่าพลัดพรากจากชีวิตนี้ไปนี่ เห็นไหม โอกาสของเราคือโอกาสในชีวิตนี้ ถ้าชีวิตนี้เราทําคุณงามความดีของเรานะ มันก็เป็นบุญกุศลของเรา ถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนจิตใจของเราพ้นจากทุกข์ไป ถ้าชีวิตนี้ตาย มันจะตายก็พอใจแล้ว เพราะเวลามันตายนี่กิเลสมันตายแล้วมันไม่มีอะไรจะมาหลอกเราว่าจะมีอะไรตายอีก แต่ถ้าเรายังไม่พ้นจากกิเลส เรายังหลงป่าของเราอยู่ หลงความรู้สึก หลงความนึกคิดของเราอยู่อย่างนี้ เวลามันตายไปก็ละล้าละลังทั้งนั้นน่ะ...

“ตายไปแล้วเราจะไปไหน ตายไปแล้วเราจะไปเกิดเป็นอะไร?”

ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันจะเป็นจะตายขึ้นมา มันต้องเป็นไปตามอายุขัย ถ้าอายุขัยมันถึงที่สุด เว้นไว้แต่ผู้ที่มีอิทธิบาท ๔ จะอยู่อีกกัปหนึ่งก็อยู่ได้ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเห็นไหม เพราะอะไร เพราะสติปัญญาเขาพร้อม จะเป็นจะตายขึ้นมามันเป็นผลของวัฏฏะ ผลของเวรของกรรมนะ แต่ถ้ามีสติปัญญา ถ้ามันรักษาใจของมัน รักษาความรู้สึกเรา เวลาตาย ดูสิเวลาเป็นลมเป็นแล้ง มันวูบลงนั่นล่ะมันจะตาย แต่ถ้าคนมีสติมันจะวูบไปไหน? มีสติอยู่นี่มันจะไปไหน?

มันจะไปไหน? ถ้ามีสติสตังของมันอยู่นะ มันจะวูบไปไหน? ก็มีความรู้สึกอยู่กับผู้รู้นี่มันจะไปไหนล่ะ? จะเป็นจะตายนี่มีอิทธิบาท ๔ มันถึงจะรั้งได้ มันจะอยู่อีกกัปหนึ่งก็อยู่ได้ แต่ของเราจะเป็นจะตายขึ้นมา เห็นไหม เราวิตกกังวลไปหมดเลย แล้วชีวิตที่อยู่นี้ทําไมเราไม่ถมความรู้สึกอันนี้ล่ะ ทําไมไม่ถมหัวใจที่มันละล้าละลังอยู่นี่ล่ะ

นี่การถมของเรา เห็นไหม คุณงามความดีอันนี้ประเสริฐที่สุดนะ ทาน ศีล ภาวนา เราจะเกิดปัญญา คนเราจะมีปัญญา คนเราจะมีจริตนิสัยอย่างไร มันอยู่ที่การกระทํา อยู่ที่เราฝึกปัญญาเรานี่ล่ะ ฝึกปัญญาไปฝึกที่ไหน ปัญญาเห็นไหม ดูทางโลกเราศึกษากัน ศึกษามาให้เป็นคนที่ฉลาด เป็นคนที่ทันโลกเขา ศึกษามาเป็นวิชาชีพนะ คนศึกษามาแล้วจะมีความรู้ขนาดไหน ฉลาดในเรื่องวิชาชีพแต่โง่กับตัวเอง เห็นไหม ถ้ามันฉลาดวิชาชีพแล้วจะเป็นคนฉลาดหมด คนที่มีการศึกษาระดับนั้น ทําไมไปเชื่อ ทําไมไปหลงป่า หลงความรู้สึกของตัวเอง หลงสถานะของตัวเอง หลงหน้าตา หลงเกียรติคุณของตัวเอง แล้วก็ให้เขาชักนํากันไป เพราะสิ่งที่เป็นสัจธรรมเราไม่ได้ศึกษามา

เวลาเราไปปฏิบัติธรรมกับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะพูดอย่างไรก็ไปตามนั้น พากันหลงไปหมดเลย เวลาดูสัตว์นะ สัตว์ในป่ามันเป็นฝูงมันอยู่ในป่า ถ้าสัตว์ป่ามันหลงป่า สัตว์ฝูง เวลามันอพยพ ถ้าไปไม่ทันฝูง ชีวิตของมันจะต้องผจญภัยของมันเองเลย แต่ถ้าเป็นสัตว์ฝูง เห็นไหม มันไปเป็นฝูงมันจะดูแลกัน ฝูงมันจะรักษากัน นี่ ถึงอยู่ในป่ามันก็มีฝูงของมันเพื่อจะดูแลรักษามัน แต่ถ้าเราหลงจากฝูงล่ะ นี่เรามีภัยไง สัตว์กินเนื้อ นักล่ามันมีนะ ถ้าเราเผลอนะชีวิตเรา

ดูสิสัตว์ที่มันกินพืช เวลามันกินพืชมันก็ต้องรักษาชีวิตนะ อิ่มท้องหนึ่ง เวลาจะอิ่มมื้อหนึ่งมันต้องเอาชีวิตมันเข้าแลก ถ้ามันพลาดมันก็เป็นเหยื่อของเขา มันก็เป็นอาหารของสัตว์กินเนื้อ ชีวิตมันทุกข์มันยากนะ แม้แต่มันจะกินอาหารสักมื้อหนึ่งมันต้องแลกด้วยชีวิต แต่ของเราเวลาเราทํามาหากินขึ้นมา เราทําความทุกข์ยากของเรา ว่าสิ่งนี้เป็นความทุกข์..ความทุกข์ ความทุกข์แค่ไหนมันก็ไม่ได้แลกกับชีวิตมาหรอก เราไม่ถึงกับต้องเอาชีวิตเข้าแลกหรอก

สัตว์มันเอาชีวิตของมันเข้าแลกเพื่อการดํารงชีพของมัน แล้วเวลามันอยู่ในป่า ถ้ามันเป็นประโยชน์กับมัน เวลาป่ามันถึงเวลามันก็ต้องอพยพย้ายถิ่นเพื่อให้มีอาหาร เพื่อดํารงชีพของมัน มันก็อยู่ในป่าในเขาอย่างนั้นล่ะ แล้วเราล่ะเราเป็นมนุษย์ เราเป็นพระด้วย เวลาเราไปเที่ยวป่า เราเข้าไปเที่ยวป่าเพื่ออะไรล่ะ เราอาศัยสิ่งนั้นเพื่อความสงบสงัดนะ

ความจําเจ เราอยู่ของเรา อยู่ในชีวิตประจําวันของเรา เวลาจิตใจของเรามันฮึกเหิมขึ้นมาเราก็อยากจะประพฤติปฏิบัติ เราก็อยากจะภาวนาของเรา เวลาไปทําแล้วมันประสบความสําเร็จไหมล่ะ เพราะอะไร ป่ารกชัฏของกิเลสเรามันสาหัสสากรรจ์กว่าป่าเขานะ ป่าเขานี่มันเป็นธรรมชาติ มันเป็นที่อาศัยของสัตว์ มันเป็นที่ทํากินของมนุษย์ มันเป็นแหล่งอาหารของทั้งสัตว์ ของทั้งมนุษย์ มนุษย์ก็หาอาหารจากป่านี่แหละ ต้นนํ้าลําธารมันเป็นแหล่งอาหาร มันเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ปลา มันเป็นแหล่งสิ่งต่างๆ มันเป็นสิ่งเริ่มต้นของอาหาร ของความเป็นอยู่ของโลกเลย สิ่งนั้นมันเป็นประโยชน์ เห็นไหม

นี่พูดถึงป่าเขามันเป็นประโยชน์ของมันอย่างนั้นนะ ถ้าสิ่งนี้เป็นประโยชน์ เห็นไหม เวลาเราเข้าป่าเข้าเขาไป เราเข้าไปเพื่อสิ่งใดล่ะ เราเข้าป่าเข้าเขาไปเพื่อความสงบสงัด เราเข้าป่าเข้าเขาไปเพื่อค้นคว้าเราเอง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ในป่า เห็นไหม ตรัสรู้ในป่าแล้วไม่หลงป่า เพราะท่านทําลายความรกชัฏของหัวใจออกทั้งหมด

เราเข้าป่าไปเราก็หลงนะ ถ้าเราเข้าป่าด้วยความหลงของเรา เราไม่รู้จักประโยชน์ของป่านั้น สิ่งที่เข้าไปอยู่กับป่านั้น ป่านั้นเป็นทั้งแหล่งอาหาร เป็นทั้งแหล่งพักผ่อน เป็นทั้งแหล่งที่เขาทําวิจัยทางชีวภาพต่างๆ เป็นประโยชน์ทั้งนั้นเลย ฝึกคนก็ได้ ฝึกนักศึกษาก็ได้ นักศึกษาเวลาทําวิจัยต่างๆ เขาก็ฝึกของเขาขึ้นมา เพื่อเอาคนเป็นคนดีขึ้นมา เพื่อมีวิชาชีพขึ้นมา เราเข้าไปป่าก็เหมือนกัน สัตว์ป่ามันอยู่ป่า มันก็เหมือนกับทางโลกที่เขาใช้ประโยชน์จากป่านั้นน่ะ

ป่าเป็นแหล่งอาหาร ป่าเป็นทุกๆ อย่างเลย มันใช้เป็นประโยชน์ของเรา แต่เราเข้าไปเราไม่ใช่สัตว์นี่ เราเป็นมนุษย์ เราเป็นพระด้วย เราเป็นมนุษย์แล้วบวชเป็นพระ แล้วเราธุดงค์เข้าไปในป่า เราต้องการเอาสิ่งนั้นเพื่อความสงบสงัด เป็นชัยภูมิในการประพฤติปฏิบัติ ชัยภูมินะ สิ่งนั้นเป็นชัยภูมิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ เห็นไหม ตรัสรู้ในป่า แล้วตรัสรู้ที่ไหนล่ะ? ก็ตรัสรู้ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

นี่ก็เหมือนกัน เราเข้าป่าไปเราต้องเอาสิ่งนั้น ดูสิสัตว์ป่ามันอยู่ในป่าด้วยความทุกข์ยากของมัน มันไม่มีสมอง มันมีสิทธิ์ทําคุณงามความดี มันดูแลฝูงของมัน มันรักษาครอบครัวของมัน มันรักลูกของมัน เห็นไหม มันได้อาหารมามันยังแบ่งปันกัน นี่ถ้ามันแบ่งปันกันนะ ถ้าสัตว์เป็นสัตว์ที่ดี หัวหน้าที่ดี ถ้าหัวหน้าไม่ดีมันหวงแหนของมัน มันทําลายๆ ทั้งนั้นน่ะ เพราะสิ่งนี้เป็นธรรมชาติของมัน

สัตว์ป่ามันอยู่ป่าทั้งชีวิต มันได้อะไรขึ้นมา แต่ของเราเราเข้าป่าไปเพื่อความสงบสงัด เห็นไหม เราไม่ใช่สัตว์ เรามีสิทธิ์เลือกได้ เราจะอยู่ที่สะดวกสบายขนาดไหนก็ได้ เราจะอยู่ด้วยความจําเจขนาดไหน เราจะอยู่ด้วยความพอกพูนกิเลสมากน้อยขนาดไหนก็ได้ แต่เราเข้าป่าไปเพื่อไปฝึกหัดเราไง เราไม่ใช่ไปอยู่แบบสัตว์! เราไปอยู่แบบมนุษย์ที่เห็นภัยในวัฏสงสาร!

ผู้ที่เห็นภัยในวัฏสงสาร ป่ารกชัฏนี่เขาใช้ให้เป็นประโยชน์ แต่ถ้าเราพลัดพรากเราหลง เห็นไหม เราหลงไป ถ้าหลงป่าไปถึงกับเสียชีวิตได้นะ ถ้าหลงป่าไปเราไม่มีอาหาร เราไม่มีทางออก แล้วเราไม่สามารถดํารงชีวิตได้ เราต้องเสียชีวิตของเราไป แต่ที่เราไปนี่เราไปเพื่อกําราบหัวใจของเรา เพื่อกําราบพญามารในหัวใจของเราที่มันครอบงําเราอยู่นี่ เราไม่มีสิ่งใดจะต่อรองกับมัน เห็นไหม

ดูชีวิตประจําวันเราสิ เราจะทําอย่างไรก็ได้ เราจะออกแสวงหาสิ่งใดก็ได้ เราศึกษาธรรมะของพระพุทธเจ้ามาแล้วเราบอกว่าเรารู้แล้วก็ได้ เราจะสร้างภาพอย่างไรก็ได้ มันเข้าข้างตัวเองไปหมดเลย แต่สิ่งนี้ เห็นไหม สิ่งนี้เป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เรารู้ได้ เรามีความลังเลสงสัย เรามีความลังเลสงสัย เราเข้ามาถึงสัจธรรม เวลาสัตว์ป่ามันหลงป่านะ เวลามันพลัดพรากจากหมู่คณะของมัน จากฝูงของมัน มันก็ต้องดํารงชีวิตของมัน

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราหลงในธรรมไง เราศึกษาธรรมของพระพุทธเจ้าแล้วเราว่าเราเข้าใจไง เราหลงไปหมดเลย หลงจากทิฏฐิมานะของเราว่าสิ่งนี้เป็นความจริงของเรา สิ่งนี้เป็นสัจธรรมของเรา..เป็นสัจธรรมของเรา สิ่งนี้เพราะมันเป็นเรื่องหลงป่า ป่านี้มันเป็นวัตถุนะ ป่านี้เป็นชัยภูมิ ป่านี้เป็นวัตถุ เป็นวัตถุที่เราจับต้องได้ เราถึงกับเสียชีวิตได้

แต่ถ้าเวลาเราหลงกิเลส หลงธรรมในหัวใจนี่นะ...มันเป็นนามธรรม มันเป็นความรู้สึกนึกคิด ความรู้สึกนึกคิดมันทําให้เสียเวลา มันทําให้เรามีทิฏฐิมานะ มันทําให้จิตใจของเราไขว้เขวออกไปหมดเลย แล้วมันตายไหมล่ะ? มันตายนะ มันตายต่อเมื่อจิตนี้มันออกจากร่างนี้ไปมันก็ตายเหมือนกัน แต่เวลาเขาหลงป่าเขาต้องถึงกับเสียชีวิตเพราะว่าเขาไม่มีอาหารดํารงชีวิต ถ้าร่างกายขาดอาหารเขาต้องตาย ตายในความเป็นมนุษย์นี้ แต่จิตนี้มันก็ต้องไปเกิดตามเวรตามกรรมใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน ความคิดความเห็นของเรามันตายไหม? ความคิดความเห็นของเรามันไม่เคยตาย มันเกิดจากจิตมันไม่เคยตาย แต่เวลามันคิด เวลามันหลงไปในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าตัวเองรู้ ตัวเองเห็น ตัวเองฉลาด แต่มันจะออกจากป่านั้นไม่ได้ มันจะออกจากกิเลสนี้ไม่ได้ เพราะมันไม่มีวิธีการที่มันจะออกจากป่านี้ได้! เวลามันหลงธรรมขึ้นมา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ในป่า แต่ไม่หลง! ไม่หลงเพราะอะไร? เพราะท่านเอาจิตของท่านออกมาจากตัณหาความทะยานอยาก ออกมาจากอวิชชา อาสวักขยญาณได้ทําลายหมด พอทําลายหมดมันจะหลงไปไหน? มันทําลายป่าทั้งหมดเลย ไม่ได้ตัดต้นไม้แม้แต่ต้นเดียว ทําลายป่ารกชัฏ! ทําลายกิเลสตัณหาความทะยานอยาก อวิชชาในหัวใจทั้งหมดเลย แล้วทําลายอย่างไรล่ะ?

มันทําลายอย่างไร ทําลายด้วยอาสวักขยญาณ แต่เราไปศึกษาของเราว่าสิ่งนั้นเรารู้ สิ่งนั้นเราเข้าใจ แล้วมันยิ่งหลงเข้าไปใหญ่ หลงธรรมไง หลงสัจธรรมแต่ไม่มีธรรม สิ่งต่างๆ ที่เกิดขึ้นมานี้เกิดขึ้นมาจากไหน เกิดขึ้นมาจากความอ่อนด้อยของใจ เห็นไหม ดูสิว่ามีการศึกษา มีความเข้าใจทั้งหมดเลย มีวิชาชีพทุกอย่างรู้มาหมดเลยแต่ก็ไม่เข้าใจ ไม่เข้าใจสิ่งนี้เลยเพราะอะไร? เพราะมันไม่เป็นความจริง!

ดูสิดูเวลาคนเข้าไปในป่า เข้าไปเที่ยวป่าเพื่อความเพลิดเพลิน เราไปอยู่ป่าเพื่อประโยชน์ ถ้าเรารักเราชอบใจของเรา แต่ถ้ามันเป็นประโยชน์มันก็เป็นประโยชน์ ถ้าเราทําจริงตามหน้าที่ ตามข้อเท็จจริง มันก็มีปัญญาใคร่ครวญได้ มีปัญญาแยกแยะได้ว่าอะไรผิดอะไรถูก อะไรควรไปและไม่ควรไป แต่ถ้ามันด้วยความเผอเรอ ด้วยความวิตกกังวล นี่ เวรกรรมมันทําให้พลัดพรากได้ แล้วพลัดพรากนี่มันออกจากป่านั้นไม่ได้นะ ไม่เป็นประโยชน์กับใครเลย

นี่เวลาหลงป่า กับหลงกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ป่าในหัวใจ ถ้าหลงป่าในหัวใจนะ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ในป่า แต่เราไปหลงในธรรม สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้ไว้ ถ้าเราไม่หลงล่ะ เราไม่หลงเราทําอย่างไร? ถ้าเราไม่หลงเราก็ตั้งสติของเราขึ้นมา

ดูสิ สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม สัจธรรม! ถ้าสัจธรรมมันเกิดขึ้นมานะ โดยธรรมะมันเกิดขึ้นมา ธรรมที่เกิดขึ้นมาในหัวใจของเรา ถ้าธรรมะมันไม่ได้เกิดในหัวใจของเราขึ้นมาเลย เห็นไหม เราเอาจิตใจของเรา ดูสิ เวลาเข้าป่าไปนี่เราเดินด้วยร่างกายของเรา แต่เวลาศึกษาธรรมของพระพุทธเจ้ามา เวลามันตรึกขึ้นมา มันคิดขึ้นมานี่มันมาจากไหนล่ะ? มันก็คิดมาจากหัวใจของเราใช่ไหม

เวลาเราเข้าป่าไป เราไปด้วยร่างกายมันต้องมีถนนหนทางนะ จะปีนเขาลงห้วยต่างๆ มันต้องใช้กําลังของเราไป แต่ความคิด ความคิดมันสร้างภาพ มันคิดขึ้นมานี่มันว่ามันรู้ธรรม..มันรู้ธรรม มันเข้าใจของมันไปหมด สิ่งนั้นเป็นธรรมจริงหรือเปล่า ถ้ามันเป็นธรรมจริงขึ้นมา นี่สิ่งนี้เป็นสุตมยปัญญา

สุตมยปัญญาคือการศึกษา คือการไตร่ตรอง เห็นไหม เวลาเกิดจินตมยปัญญาขึ้นมา การเกิดจินตนาการ จินตนาการโดยที่มีสมาธิมันจะลึกซึ้งกว่านี้เยอะนัก เพราะถ้าไม่ลึกซึ้งกว่านี้นะ เวลาผู้ที่ปฏิบัติไป เวลาหลง เวลาหลงป่า หลงกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่ถ้าจิตใจที่มันมีพื้นฐานของมัน มันเข้าใจว่าเป็นสภาวะแบบนั้น ครูบาอาจารย์ที่ท่านมีวุฒิภาวะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านผ่านวิกฤติอย่างนี้มาท่านเห็นแล้วนะ ท่านพยายามปลุกปลอบนะ เพราะอะไร เพราะการกระทํา ดูสิเวลาเราหลงป่า บริเวณหน้าผาชัน เราจะปีนหน้าผาที่เกิดตะไคร่นํ้า ที่มันเขียวที่มันลื่นมาก เราจะปีนผ่านพ้นสิ่งนั้นไปได้อย่างไร

จิต! จิตเวลามันพิจารณาขึ้นมา เวลาปฏิบัติขึ้นมา เวลามันเกิดวิกฤติขึ้นมา มันเจอสภาพแบบนั้น เห็นไหม ปีนเท่าไหร่ก็ล้มๆ ล้มลุกคลุกคลาน จิตมันจะผ่านจากวิกฤติอย่างนั้นไปมันทําอย่างไร? แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านผ่านขึ้นมาแล้วมันจะมีวิธีการอย่างไร ท่านถึงคอยบอกคอยสอนพวกเราไง คอยบอกคอยสอนผู้ที่ปฏิบัติใหม่ไง ว่าเวลาเราผ่านเข้าไปในที่ลื่น ผ่านเข้าไปในป่าที่มันมีอันตราย เราจะรักษาตัวเราอย่างไร แต่เวลาปฏิบัติไปเราว่าสิ่งที่ลื่น สิ่งที่อันตรายนั้นเป็นผลนะ มันเข้าใจของมัน..มันเข้าใจของมัน เห็นไหม

เวลาปฏิบัติไปนี่มันจะมีเหตุการณ์ เหตุการณ์ที่เราลุ่มๆ ดอนๆ เราจะติดขัดของเราไปตลอด ในการปฏิบัติมันมีเล่ห์กล กิเลสนี้เป็นเล่ห์กล มันทั้งล่อทั้งหลอก ทั้งพลิกแพลงเรา แต่เราไม่ได้คิด เราไม่ได้คิดว่าเราหลงธรรมะ หลงป่ารกชัฏในหัวใจของตัว แล้วว่าสิ่งนี้เป็นธรรม เพราะว่าตรึกธรรมใช่ไหม พอมาตรึกธรรมก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมเพราะเราศึกษามานี่ เราศึกษามามันเป็นสุตมยปัญญา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ประเพณีวัฒนธรรมก็มี ครูบาอาจารย์ท่านก็สั่งสอนมาตลอด เห็นไหม ธรรมะได้ฟังทุกคืนทุกวันเลย

นี่สิ่งนี้จิตมันรับรู้ได้ พอจิตมันรับรู้ได้ต่างๆ เวลามันตรึกขึ้นมา สิ่งที่ตรึกขึ้นมานี่เวลามันมีความเห็นของมันขึ้นมาล่ะ ถ้ามีความเห็นขึ้นมานี่เราว่าเราไม่รู้ได้อย่างไรล่ะ มันก็รู้ของมันได้ แต่เวลาภาคปฏิบัตินะ เราต้องเป็นของเราขึ้นมาเอง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ในป่าแล้วไม่หลงป่า แต่ของเรา กิเลสของเรามันเป็นป่าที่เรายังหาทางออกไม่ได้เลย ถ้าหาทางออกไม่ได้เลย สิ่งที่หาทางออกไม่ได้มันมีประสบการณ์อะไรล่ะ? มันไม่มีประสบการณ์สิ่งใดเลย มันช่วยตัวเองไม่ได้เลย มันหลงใหลได้ปลื้มนะ หลงเข้าไปในกิเลสตัณหาความทะยานอยากของตัว

ถ้าเราตั้งสติ ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพื่อเป็นแผนที่เครื่องดําเนิน แผนที่เครื่องดําเนินเพื่อเข้าเดินป่า แต่ยังไม่ได้เข้าป่า ยังไม่ได้เข้าป่าเพราะอะไร เพราะมันยังไม่มีผู้เข้าป่า ดูสิ เวลาเขาเล่นเกมกัน เขากดอยู่นั่นแหละ มันเป็นเกมต่างๆ ที่เขาเขียนไว้เสร็จแล้ว มันพร้อมแล้ว กิเลสมันเป็นอย่างนั้นเหรอ? กิเลสมันเป็นสูตรสําเร็จอย่างนั้นเหรอ? ถ้าเรากดปุ่มแล้วมันจะฆ่า มันจะทําลาย มันจะได้คะแนน เป็นอย่างนั้นเหรอ? มันไม่เป็นอย่างนั้น

เกมที่เขาทําขึ้นมาเขาคิดเป็นสูตรสําเร็จมาให้สําหรับใช้กดใช้เล่นได้ แต่กิเลสของเรามันพลิกแพลงเพราะมันมีชีวิต มันพลิกแพลงอยู่ตลอดเวลา ฉะนั้น เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเป็นเกมอย่างนั้นเหรอ กดเอา..กดเอา แล้วได้ตามที่เราปรารถนา ได้คะแนนมา ไม่ได้คะแนนมาก็ขึ้นต้นกันใหม่อยู่อย่างนั้นเหรอ? ถ้าเป็นสัญญาอารมณ์มันเป็นอย่างนั้น สัญญาอารมณ์มันเขียนภาพไว้แล้วในหัวใจ แล้วหัวใจนี่มันเขียนภาพเอาไว้แล้วมันยังมีการบิดเบือนตลอดไป เห็นไหม

แต่ถ้าเรามีสติของเรา สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม ถ้ามีสติธรรมขึ้นมา นี่เริ่มต้น เริ่มต้นสิ่งต่างๆ จะเกิดขึ้นมาเป็นปัจจุบัน มันไม่ใช่เกมที่เขียนเอาไว้ ที่เขาคิดสูตรไว้สําเร็จแล้วให้เราต้องไปเดินแก้เกมนั้น ถ้าเราไปเดินแก้เกมนั้นมันก็เป็นสัญญาทั้งนั้นน่ะ ทีนี้ธรรมที่เราศึกษามามันก็เป็นสูตรสําเร็จที่เป็นเกมนั้นมาเลย แล้วก็บอกว่าต้องเดินตามนั้น ต้องทําอย่างนั้น ถ้าออกจากที่นี่ไปแล้วมันจะผิดพลาด ผิดพุทธพจน์ ผิดพุทธพจน์

นี่มันหลงธรรม! มันหลงธรรม ธรรมอันนี้ไง ดูสิ อจินไตย พุทธวิสัยเป็นอจินไตย ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างมา เป็นพระโพธิสัตว์ สร้างบุญญาธิการมามหาศาล ฉะนั้นเวลาพิสูจน์ด้วยปัญญา “อิทัปปัจจยตา ปฏิจจสมุปบาท มันจะเป็นอย่างนั้น..จะเป็นอย่างนั้น” เป็นอย่างนั้นเหรอ? เป็นอย่างที่ว่าเป็นดวงๆ ดวงๆ อย่างนั้นเหรอ? มันเป็นจริงๆ เหรอ? ถ้ามันเป็นจริงๆ มันเป็นอย่างไร? บอกมาสิมันเป็นอย่างไร “อ้าว...ก็มันเป็นพุทธพจน์ไง พุทธพจน์มาอย่างนี้ไง ร้อยดวง...แปดดวง”

เวลาพูดถึงธรรมะ ดูสิ ทางการศึกษา เด็ก พื้นฐานของเด็ก เราจะวางพื้นฐานให้เด็กได้อย่างไร เด็กมันโตขึ้นมาเราจะให้ปัญญาของเด็กอย่างไร แล้วเด็กมีเชาวน์ปัญญาจะไปทางบริหาร จะไปทางวิชาการ จะไปทางอย่างไร เด็กมันจะมีแววของมัน

จิต จิตที่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลามันเป็นขึ้นมาพื้นฐานมันต้องมีของมัน ถ้าพื้นฐานมีของมันนะมันจะเข้าใจของมันได้ ความเข้าใจได้ว่า เริ่มต้น...ถ้าเด็กมันวางพื้นฐานการศึกษามา ศึกษาขึ้นมาแล้วพัฒนาขึ้นมา เขาจะเข้มแข็งขึ้นมา แล้วมันจะพัฒนาไปข้างหน้า ถ้ามีสติ เก็บหอมรอมริบไว้เป็นสมบัติของเรา เราตั้งสติของเรา ถ้ามีสติการทําสิ่งใดจะเริ่มเป็นกระบวนการของมัน

เวลาสุภัททะไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตอนที่จะปรินิพพาน ว่า... “ศาสนาไหนก็ว่าประเสริฐ ศาสนาไหนก็ว่าดียอดเยี่ยมไปหมด” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “เธออย่าถามให้มากไปเลย ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล” ไม่มีรอยเท้าบนอากาศ ไม่มีหรอก!

ศาสนาไหนไม่มีมรรค มรรคญาณเป็นอย่างไร? มรรคเครื่องดําเนิน มรรคทางเอกดําเนินอย่างไร? “ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล” การประพฤติปฏิบัติถ้ามันมีศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญาก็คือมรรค ๘ ถ้าศาสนาไหนไม่มีศีล สมาธิ ปัญญา ไม่มีผล เป็นผลไปไม่ได้ นี่ไงที่ว่าหลงป่าๆ นี่หลงธรรม! สิ่งนั้นมันเป็นสูตรสําเร็จ ทุกอย่างมีพร้อมอยู่แล้ว ทุกอย่างกดปุ่มได้หมดเลย มันจะได้คะแนนกันไปหมดเลย ทําผิดทําถูกกดปุ่มเอา

มันไม่มีหรอก มันเป็นไปไม่ได้ การกดปุ่มเอามันเป็นวัตถุแล้วนะ ดูสิ เทคโนโลยีเดี๋ยวนี้มันเร็วมาก แต่สิ่งที่เร็วขนาดไหนมันก็เป็นสิ่งที่มีโปรแกรมควบคุมได้ หัวใจมันเร็วกว่านั้น แล้วหัวใจที่มันเร็วกว่านั้น ที่มันพลิกแพลงได้มากกว่านั้น ฉะนั้นเราถึงต้องตั้งสติไง ถ้ามีสติขึ้นมา เริ่มต้นตั้งแต่คําบริกรรม เริ่มต้นตั้งแต่ปัญญาอบรมสมาธิ

คําว่าปัญญาอบรมสมาธินี่นะ เรากําหนดพุทโธๆ ขนาดไหนก็แล้วแต่ ถ้าจิตมันมีพื้นฐานมันลงของมันได้ นี่อํานาจวาสนา..อํานาจวาสนา ดูสิ เราทํานาทุกปีนะ ทั้งนาปีนาปรังต่างๆ แต่ละปีคุณภาพของข้าวมันให้ประโยชน์มากน้อยแค่ไหน เราทํานาทุกปีนะเราถึงมีข้าวกิน ดูสิที่เขาไปบุกป่า เขาไปเที่ยวป่า เขาหาของป่ากันเพื่อดํารงชีวิตของเขา แต่เดี๋ยวนี้โลกมันเจริญไง พอโลกมันเจริญ ทุกอย่างเราก็ทําเป็นอุตสาหกรรม ข้าวเขาต้องทําทุกปีนะ ทําทุกปีเพื่อเลี้ยงประชากรโลกไง

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าเรามีสติปัญญา ถ้ามีสติปัญญา เห็นไหม อาหารที่เลี้ยงประชากรโลก แต่สิ่งที่มันจะตั้งหัวใจของเราขึ้นมาให้มีศีล สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญามันจะเป็นเครื่องดําเนิน ข้อวัตรปฏิบัติเป็นเครื่องดําเนินเข้าไปสู่หัวใจ ถ้าเป็นเครื่องดําเนินเข้าไปสู่หัวใจ มันจะเริ่มเดินป่าด้วยความถูกต้อง ป่าในหัวใจ ป่ารกชัฏในใจเรา เราจะเดินป่าอย่างไร เราจะกําจัดกิเลสตัณหาความทะยานอยากของเราออกไปจากใจของเราได้อย่างไร

ถ้าจะกําจัดกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของเรานี่ใครเป็นคนกําจัด? ใครเป็นคนรับรู้? ใครเป็นคนเริ่มต้นที่จะกําจัด เราเข้าป่าไปโดยที่ว่าไม่มีป่าและไม่มีบุคคลเลยเหรอ คนเข้าป่าก็ไม่มี ป่าก็ไม่มี สิ่งใดก็ไม่มี แล้วเข้าไปแล้ววนไปอย่างนั้น นึกเอาแล้วก็จบเหรอ มันเป็นอย่างนั้นไปได้ไหม นี่เขาหลงป่าเขายังมีบุคคลนะ ยังมีความรับรู้ว่ามีเวรมีกรรม มีความสุขความทุกข์ มีต่างๆ มีการผจญภัยอยู่ในป่านั้น เขารู้ว่าหลงเพราะอะไร เขาจะรู้ตัวว่าหลงต่อเมื่อเขาไม่มีทางออก เขาจะเสียชีวิตอยู่ในป่านั้นเขาถึงรู้ว่าหลง แล้วนี่พูดถึงถ้าเราเริ่มปฏิบัติ แล้วไม่มีสติ ไม่มีการเริ่มต้นสิ่งใดๆ เลย มันจะเริ่มต้นกันที่ไหนล่ะ?

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์นะ เวลาตรัสรู้ขึ้นมาเอาอะไรตรัสรู้ เอาใจตรัสรู้ ถ้าใจที่ตรัสรู้แล้ว อาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในหัวใจทั้งหมดสิ้นแล้ว ตรัสรู้ในป่าแล้วไม่หลง! ไม่หลงเลย! ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ถูกต้องหมด แต่ของเรานี่ไปหลงธรรมกันเอง หลงในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

หลงในธรรมนะ หลงในธรรมเพราะเหตุใด? หลงในธรรมเพราะเรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ตัณหาความทะยานอยากนี่มันต้องการปรารถนา มันมีแรงปรารถนาว่า “อยากพ้นทุกข์! อยากจะได้มรรคผลนิพพาน อยากจะพ้นจากทุกข์” แล้วพ้นจากทุกข์ด้วยความนึกเอา ด้วยความคิดเอา แล้วเทียบเคียงเอา จะเอาให้มันเป็นแบบธรรมวินัยตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นไปได้อย่างไรในเมื่อมันไม่มีการกระทําเลย

ถ้ามีการกระทํา กระทําที่ไหนล่ะ? การกระทํานี่ไง หัวใจที่มีสติขึ้นมานี่ไง ถ้าคนมีสติขึ้นมา เห็นไหม ดูสิ คนมีการศึกษาทางวิชาชีพมามาก แต่ขาดสติยั้งคิด ใครพูดอย่างไรก็เชื่อเขาไป ถ้ามีสติยั้งคิดขึ้นมานี่มันเป็นจริงไหม? พอมันเป็นจริงไหมเราก็ต้องปฏิบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย “ไม่สามารถจะทําให้ใครพ้นจากทุกข์ได้ แต่เป็นผู้ชี้ทางเท่านั้น” ถ้าคนชี้ทาง เวลาเราปฏิบัติเรารู้ได้ สิ่งที่มันเป็นคุณธรรม เราต้องรู้จักคุณธรรมสิ ถ้าเราไม่รู้จักคุณธรรมสิ่งใดๆ เลย มันจะเป็นคุณธรรมเหรอ

นี่ไง ดูสิ ตัวเองหลงก็ไม่รู้ว่าหลง ตัวเองผิดพลาดขนาดไหน ให้กิเลสตัณหามันหลอกขนาดไหนก็เชื่อมันไป มันมีเหตุมีผลอะไร สัจธรรมมันอยู่ที่ไหนล่ะ? สิ่งใดเป็นเครื่องพิสูจน์กันว่าสิ่งใดเป็นจริงและไม่เป็นจริง สิ่งที่เป็นจริงขึ้นมา ถ้าจิตมันเป็นจริงขึ้นมานี่มันรับรู้ของมัน เห็นไหม เวลาปฏิบัติขึ้นไป มันจะเวิ้งว้างขนาดไหน เราสร้างกันเองนะ เราสร้างว่าป่าก็ไม่มี ผู้หลงก็ไม่มี ธรรมะก็เข้าใจแล้ว แล้วมันมีอะไรตอบสนองล่ะ? มันมีอะไรเป็นมรรคเป็นผลบ้าง?

นี่ไงที่ว่าหลงธรรม หลงธรรม ธรรมะมันเริ่มต้นไม่ได้ แล้วท่ามกลางก็ไม่มี ถึงที่สุดก็ไม่รู้เรื่องว่าที่ไหน แต่ถ้าเริ่มต้นมันเริ่มต้นได้ ถ้ามีสติมันจะเริ่มต้นได้ มีสติ มีสติเริ่มมีคําบริกรรม ถ้ามีคําบริกรรมนะ จะเดินป่าก็พร้อม จะเดินป่าก็มีผู้นํา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ผ่านมาแล้ว เราจะเข้าป่า เข้าป่าเพื่ออะไร เพื่อความสงบสงัด เข้าป่าเพื่อควบคุมใจของตัว เพราะใจของเรามันดื้อนัก! ใจของเรามันดื้อนัก มันอยู่ที่ไหนมันอยู่ด้วยความสุขสบายของมันแล้วมันก็เหยียบยํ่าเรา ใจของเรามันเหยียบยํ่าเรา เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากอาศัยอยู่ในหัวใจนี้มันเหยียบยํ่าหัวใจของเรา

ดูสิ ธุดงควัตร ถือศีลในศีล ศีลโดยปกตินี่ ๒๒๗ เราก็ถือศีลกันอยู่แล้ว แต่ถ้าเราถือธุดงควัตร เห็นไหม เพราะว่าศีลในศีล ธุดงค์นี้ไม่ถือก็ไม่ปรับอาบัติ ถ้าถือขึ้นมา ถือขึ้นมาเป็นข้อวัตร ถือขึ้นมาเพราะเป็นผู้ที่เห็นภัยในวัฏสงสาร มันเป็นเครื่องขัดเกลา ธุดงควัตรเป็นเครื่องขัดเกลากิเลส แต่ไม่ใช่การฆ่ากิเลส มันฆ่าไม่ได้

ศีล ศีลฆ่ากิเลสได้เหรอ? ศีลฆ่ากิเลสไม่ได้แต่ศีลขัดเกลาได้ ขัดเกลาเพื่อปิดล้อมมัน เพื่อปิดล้อมหัวใจที่มันปรารถนา มันต้องการของมันไม่มีขอบเขต เห็นไหม เราก็เอาธุดงควัตรเข้ามา ธุดงค์ ๑๓ บิณฑบาตเป็นวัตร อาสนะเดียวเป็นวัตร ภาชนะเดียวเป็นวัตร สิ่งใดๆ ขึ้นมามันก็แค่อาหาร

สัปปายะ ๔ อาหารเป็นสัปปายะ ครูบาอาจารย์เป็นสัปปายะ หมู่คณะเป็นสัปปายะ ถ้ามีสัปปายะ ๔ ทิฏฐิมานะ ทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน การประพฤติปฏิบัติด้วยกันจะเกื้อกูลต่อกัน การเกื้อกูลต่อกัน เห็นไหม เราหาหมู่คณะที่เป็นสัปปายะ สิ่งที่เกื้อกูลต่อกันนี่ ในเมื่อมีสติมีปัญญาขึ้นมา นี่ มีศีล! ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเกิดสมาธินี่มีศีลขึ้นมา มีความสงบใจขึ้นมา มีความสงบใจขึ้นมานี่เราตั้งสติแล้ว เราตั้งสติของเรา เราพอใจ เพราะจิตใจนี้มันดื้อนัก พอมันดื้อนัก จิตใจมันดื้อนัก ไอ้ผู้ที่หลงนี่มันดื้อนัก มันหลงมันยังไม่รู้ตัวว่ามันหลงเลย แต่ถ้ามีสติขึ้นมาแล้วนี่...ใครเป็นคนหลง? แล้วเราอยู่ไหน?

เวลากําหนดคําบริกรรม พุทโธๆ ไป เห็นไหม จากที่มันหลงนะ จากที่มันไม่มีสิ่งใดเป็นสัมภาระที่จะดํารงชีวิตของมันเลย ไปอยู่ป่าอยู่เขา เวลาหลงป่าขึ้นมา ไม่มีอาหาร ไม่มีสิ่งใดๆ ดํารงชีวิตเลย พอพุทโธๆ พุทโธเข้าไปนะ พุทโธเห็นไหม จิตที่หิวกระหายมันได้ดื่มกิน นี่สติธรรม สมาธิธรรม

สมาธิธรรม สมาธิคือจิตที่มีอาหารของมัน สมาธิธรรมเป็นอาหารของจิต จิตมันอิ่มเต็มของมัน มันไม่หิวกระหาย คนไม่หิวกระหาย คนหลงป่านะไม่ตกใจ ถ้าคนหลงป่ายิ่งตกใจ ยิ่งตกใจยิ่งไม่มีสติปัญญา มันจะเตลิดเปิดเปิงไป ล้มลุกคลุกคลาน ตกเหวตกบ่อ สัตว์ร้ายคาบเอาไปกินได้หมดเลย แต่ถ้าจะหลงขนาดไหนเรามีสติปัญญาของเรา เรากําหนดคําบริกรรมของเรานะ มันมีสติปัญญา มันทรงตัวของมันได้ เราหลงป่า แต่ชีวิตของเราก็มี อาหารของเราก็มี ทุกอย่างเราก็มี เราจะหาทางออก เราจะหาทางออก ถ้ามีทางออกได้เราจะออกจากป่านี้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันตั้งสมาธิของมันขึ้นมาได้ เห็นไหม จิตใจนี้มันหลงของมัน มันหลงในอะไรล่ะ? มันหลงในกาย หลงในเวทนา หลงในจิต ในธรรม หลง...หลงจริงๆ หลงเพราะอะไร? หลงเพราะมันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก หลงเพราะมันมีอวิชชาความไม่รู้ของมัน มันไม่รู้จริงๆ นะ! เรานั่งฟังเทศน์กันอยู่นี่ทุกคนก็บอกว่ารู้หมดล่ะ! สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม ใครจะไม่รู้! ไอ้นี่มันเป็นศัพท์ มันเป็นศัพท์ มันเป็นนิยามว่าอะไรเป็นกาย อะไรเป็นเวทนา อะไรเป็นจิต อะไรเป็นธรรม แล้วเวทนามันก็มีสุขเวทนา เวทนานี่เวลามันไม่ชอบ แล้วสุขเวทนาชอบทําไม? เวทนานี่ไม่ชอบเลยเพราะมันมีทุกขเวทนา สุขเวทนา อุเบกขาเวทนา ถ้ามันสุขเวทนาก็ปลื้มใจ ดีใจ อยากจะกอดมันไว้ แต่เวลามันเป็นทุกขเวทนาก็อยากจะผลักไสของมันออกไป

มันก็มีสุขะ มีทุกขะ แล้วเราจะเลือกสิ่งใดล่ะ? ถ้าเป็นกาย กายของเราก็เสื่อมสภาพ ไม่มีสิ่งอะไรคงที่กับเราตลอดไป แล้วถ้าหลงไปในชีวิตของเรา เราคิดว่าเราจะอยู่คํ้าฟ้า ปรนเปรอขนาดไหนมันก็ตาย! แล้วตายนี่ตายแบบสูญเปล่า ตายแบบไม่มีสิ่งใดเป็นสมบัติของใจนี้ไปเลย แต่ใจพอมันเกิดมาเป็นเรา หน้าที่การงานของเราเราก็ทําของเรา เราก็มีวิชาชีพต่างๆ เราก็ต้องหามาทั้งนั้น หามาเพื่อดํารงชีวิตไว้ แล้วจิตใจนี่ถ้ามันพลิกแพลงได้ ถ้ามันแก้ไขได้ มันมีการกระทําได้ ไม่ให้มันหลงใหลไป มีสติมีปัญญาคอยควบคุมใจของเราไว้ นี่ใจของเรา เห็นไหม

เขาจะมีสุขมีทุกข์ขนาดไหน โลกเขาจะเป็นอย่างไรนี่...เพราะอะไร? เพราะเราไปมองแต่โลกไงว่าโลกเขาเป็นกันอย่างนั้น เราประพฤติปฏิบัติเราก็จะแปลกโลกเขา เราจะไม่เหมือนกับโลกเขาไปเลย โลกเขาจะเจริญรุ่งเรือง เราเป็นคนทุกข์คนยาก! ไอ้เจริญรุ่งเรืองนี่รุ่งเรืองไปไหน? รุ่งเรืองไปสู่เมรุไง! รุ่งเรืองไปสู่ความตาย! แต่ไอ้ทุกข์ไอ้ยากนี่ ไอ้ทุกข์ไอ้ยาก เพราะมีสติปัญญามันรู้สึกตัวอยู่ตลอดเวลา ถ้ารู้สึกตัวตลอดเวลาจะทุกข์ก็รู้ว่าทุกข์ จะไปไหนให้มันเป็นไป มันจะตกนรกอเวจี มันจะไปบนสวรรค์คํ้าฟ้าที่ไหนให้มันไป ถ้าเรามีสติอยู่นี่มันจะไปไหน จิตมันจะไปไหน?

เรารักษาของเรา งานของเรามันอยู่ที่นี่ไง ถ้าเรารักษาของเราที่นี่มันจะทรงตัวของมันขึ้นมา ถ้าจิตมันทรงตัวขึ้นมานี่มันพร้อมไง หลงป่าก็มีสติมีปัญญา มีอาหาร จะหาทางออก ถ้าหาทางออกได้ ทางออกด้วยทางไหน? ทางออกด้วยปัญญา เวลาเขาออกจากป่าเขาออกกันอย่างไร? เขาก็มีทางออกของเขาใช่ไหม มีผู้นําทางออกใช่ไหม มีคนมาช่วยเหลือจุนเจือให้เราออกจากป่านั้นได้ แต่เวลาจิตเราจะออกจากป่าใครจะจุนเจือล่ะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้ทางเอาไว้แล้ว ธรรมวินัยก็ชี้ ชี้ให้มีทางออก ทางออกโดยมัคโค...ทางอันเอก จิตนี้มันจะพ้นออกไปได้ ถ้าเราพ้นออกจากสิ่งนี้ไป อะไรมันจะมาหลอกเราอีกล่ะ อะไรมันจะมาครอบงําเราได้ แต่เพราะเราหลงมันอยู่มันถึงครอบงํา มันถึงผลักไส มันถึงให้เราอยู่ในอํานาจของมัน กิเลส พญามารมันอยู่ในภวาสวะ ในภพ ในหัวใจเรานี่แหละ มันมีอํานาจ มันมี อํานาจเพราะอะไร? เพราะกิเลสนี้มันร้ายนัก กิเลสมันพาเกิดพาตาย มันไม่มีต้นไม่มีปลาย มันพาเกิดพาตาย ทําคุณงามความดีมาขนาดไหนมันก็ครอบงํามาตลอด มันครอบงํามา ครอบงํามาจนเป็นนิสัย มีความเห็น มีมุมมอง เห็นไหม เวลาเราพูดธรรมะกันไป มุมมองเราจะแตกต่างคลาดเคลื่อนกัน เวลาเราพูดธรรมะหยาบละเอียดอะไรต่างๆ พูดธรรมเหมือนกัน แต่บางคนพูดถึงความละเอียดลึกซึ้ง ไอ้คนที่หยาบพอได้ฟังมันก็ว่าเกินไป! แต่ไอ้คนที่เป็นคนหยาบเวลามันพูด คนละเอียดก็บอกว่าไอ้นี่มันหยาบเกินไป! สิ่งนี้มันเป็นอํานาจวาสนาที่สร้างมา ที่มุมมองแตกต่างกัน

ฉะนั้นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงหลากหลาย ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ในพระไตรปิฎกเลยว่า ในพระไตรปิฎกมันแค่ใบไม้ในกํามือเท่านั้น แต่ใบไม้ในป่า... นี่ จริตนิสัยของคนมันแตกต่าง แต่! แต่โดยหลักก็คืออริยสัจ แต่มุมมองวิธีการที่กระทํา ใครจะเข้มข้น ใครจะปานกลางขนาดไหนให้มันมีสติปัญญา ให้มีสติปัญญาพยายามสร้างสติของเราขึ้นมา แล้วดูแลรักษาใจ ถ้าดูแลรักษาใจ ใจมันจะเข้มแข็งขึ้นมา ใจมันจะมีสติปัญญาขึ้นมา ถ้าใจมีสติปัญญา นี่ไง! ตัวนี้แหละ..ตัวนี้แหละ ถ้าตัวนี้มันออกรู้ มันออกรู้ออกใช้ปัญญา ออกใช้ปัญญานะ...

เวลาทําสมาธินะ เวลาเราหลงป่าไปเราคิดจินตนาการของเราไปหมดเลยว่าเราเป็นผู้ที่มีศักยภาพ แต่ความทุกข์ในใจมันจะแผดเผาไปตลอด แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะมีความทุกข์ในการประพฤติปฏิบัติ เราจะมีความทุกข์ในการตั้งสติ พอตั้งสติขึ้นไปแล้วจิตใจมันก็ไม่ได้คิดตามสะดวกสบายของมัน เวลาเรากําหนดคําบริกรรมจิตใจมันจะคิดเรื่องนอกลู่นอกทาง มันก็ต้องมาทนทุกข์กับพุทโธๆ นี่

เวลาเราใช้ปัญญาขึ้นมา ใช้ปัญญาติดตาม ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มีสติแล้วใช้ปัญญาอบรมสมาธิควบคุมความคิด ตามความคิดไป ดูความคิดว่ามันคิดเรื่องสิ่งใดด้วยเหตุด้วยผล มันหยุดของมัน เห็นไหม เวลามีสติขึ้นไป เราเดินจงกรม นั่งสมาธิ ภาวนาก็เพื่อเหตุนี้ล่ะ มันทุกข์ มันทุกข์! เห็นไหม มันทุกข์ แต่เพราะเรามีความตั้งใจ เรามีความจงใจ ความทุกข์ ทุกข์เพื่อจะควบคุม ทุกข์เพื่อจะตีแผ่ ทุกข์เพื่อจะให้เห็นโทษของมันไง!

ถ้ามันเห็นโทษของการฟุ้งซ่าน มันเห็นโทษของการที่เราควบคุมใจเราไม่ได้ มันเห็นโทษใช่ไหม มันก็ตั้งใจภาวนา ตั้งใจนั่งสมาธิ เดินจงกรม ถ้าตั้งใจนั่งสมาธิ เดินจงกรม เห็นไหม พอเรานั่งสมาธิ เดินจงกรมขึ้นมานี่มันทุกข์ไหม ทุกข์! ลงทุนลงแรงนี่ งานอะไรไม่ทุกข์ ทํางานทางโลกเขาอาบเหงื่อต่างนํ้าเขาก็ทุกข์ของเขา

เรามีสมณสารูปใช่ไหม เรามีสมณสารูป เรามีความสงบเสงี่ยม มีความอ่อนน้อมถ่อมตน แต่เวลาปฏิบัติมันก็ทุกข์ทั้งนั้นน่ะ มันก็ทุกข์เหมือนกัน! แต่ทุกข์เพื่อจะให้เท่าทันกับจิตของตัวเอง ถ้าเรามีความเท่าทันกับใจของเรานี่มันทรงตัวของมันได้ นี่สัมมาสมาธิ! จิตมันปล่อยวางเข้ามา เราใช้ปัญญาใคร่ครวญสิ่งใดก็แล้วแต่มันจะปล่อยวางเข้ามา..ปล่อยวางเข้ามา การปล่อยวาง เห็นไหม จิตมันก็แช่มชื่นขึ้น จิตมันก็มีหลักมีเกณฑ์ขึ้น นี่ คนหลงป่าแต่มันมีความแช่มชื่นของมัน มันจะออกจากป่าให้ได้

การหลงป่า ถ้ามีคนชักนําออกจากป่ามันก็จบ แต่การหลงธรรม หลงกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจนี่มันหลงของมันนะ ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านคอยบอก คอยแนะ คอยชี้นํา นั้นเป็นโอกาส เป็นอํานาจวาสนาของเรา ทีนี้อาจารย์ที่จะคอยชี้คอยแนะเรา เราฟังแล้ว “อืม...มันเหลือเชื่อนะ อืม...มันเหนือโลก อืม...ใครจะทําได้ขนาดนั้น” ทําได้! มันทําได้ต่อเมื่อจิตใจเราเข้มแข็งนะ ดูสิ เราจะคิดไหมว่าเราจะมีเงินสามารถซื้อข้าวของสิ่งของได้ เราจะคิดไหมล่ะ เราก็คิดว่าเราไม่น่าจะมีนะ แต่ถ้าเราเก็บหอมรอมริบ เรารู้จักแสวงหา ถ้าเรามีเงินขึ้นมา จํานวนของสินค้าเท่าไร ถ้าเงินเรามีมากกว่าเราซื้อได้ทั้งนั้นล่ะ จิตใจของเราที่ว่าเราทําไม่ได้..ทําไม่ได้นี่แหละ แต่ถ้ามันมีสติมีปัญญาขึ้นมา มันก็เหมือนเงินนั่นน่ะ

ทุน สมาธิคือทุน ถ้าเรามีสมาธิขึ้นมา เวลาปัญญามันเกิดนะ ปัญญาที่เกิดจากสัมมาสมาธินี่มันทําลายนะ มันทําลายอวิชชานะ มันทําลายความไม่รู้นะ สิ่งใดที่มันไม่รู้ที่พอกพูนในหัวใจเรา เราไม่รู้สิ่งใดเลย ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ว่า “ธรรมวินัยๆ พุทธพจน์ๆ” กิเลสมันไม่รู้เรื่องเลย หัวใจมันก็ไม่รู้เรื่องเลย เพราะมันเป็นสุตมยปัญญา มันเป็นการศึกษามาจากขันธ์! ขันธ์มันเป็นสัญญา เวลาศึกษา เห็นไหม รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันก็คือความคิดความรับรู้สึกเรานี่แหละ มันศึกษามาจากขันธ์ มันศึกษามาจากภาพความจํา สัญญามันจํามา แต่เวลาจิตมันสงบเข้ามา มันสงบเข้ามามันผ่านขันธ์เข้ามามันถึงสงบได้ ถ้าจิตมันอยู่ที่ระดับของขันธ์นี่มันสงบไม่ได้หรอก

ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธินะ ใช้ปัญญาใคร่ครวญมันก็ขันธ์นั่นแหละ แต่ขันธ์ที่มีสติปัญญา เวลามันพิจารณาเข้าไปแล้วมันก็หยุด มันหยุด มันปล่อย พอมันปล่อยขึ้นมา ปล่อยมาแล้วเหลืออะไร? เหลือพลังงาน พลังงานนั้นคือสมาธิ! นี่ตัวสมาธิ เพราะตัวสมาธิมันเป็นสัจธรรม สัจธรรมเพราะจิตมันผ่านเข้ามาในตัวของมัน แต่เวลาเราศึกษานี่เราศึกษาด้วยความคิดไง เราศึกษาด้วยขันธ์ ๕ การศึกษาการค้นคว้านี่ค้นคว้าโดยขันธ์ ๕ เท่านั้น แต่ถ้าจิตมันปล่อยวางมันจะปล่อยวางเข้ามาสู่มัน

ฉะนั้นเวลาพุทโธๆ จนจิตมันสงบเข้ามา มันจะเข้ามาสู่ตัวจิต เห็นไหม ถ้าตัวจิตมันมีกําลังของมันแล้วเราใคร่ครวญของเรา อยู่ที่อํานาจวาสนา ถ้าจิตมันออกไปมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นกายนะ เห็นกายโดยที่จิตมันมีกําลังนะมันจะเห็นกายขึ้นมา เห็นกายนี่มันแทงเข้าไปที่หัวใจ เวลาอุปัชฌาย์ให้กรรมฐาน ๕ เห็นไหม เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ย้อนหน้าย้อนหลัง ถ้าไม่ให้กรรมฐาน ๕ การบวชนั้นเป็นพระไม่ได้ การบวชต้องให้กรรมฐาน ต้องให้รุกขมูล รุกขมูลนี่พระป่าทั้งนั้นน่ะ! อยู่ในป่าทั้งนั้นน่ะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ตรัสรู้ในป่า ธรรมะของพระพุทธเจ้าก็ทํามาเพื่อป่า ป่าโดยวัตถุนะ ป่าโดยสังคมโลก กับป่าในหัวใจของตัว เห็นไหม ถ้ามีเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ สิ่งนี้มันทําให้จิตมันติดพันอยู่ จิตของเรามันไม่ติดพันสิ่งอื่นมากไปกว่านี้เลย เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ระหว่างตรงข้ามนี่ติดมาก! เห็นไหม มันติด มันยึดมั่นของมันโดยกามราคะ โดยสิ่งที่ฝังใจมา โดยกามโอฆะ เพราะอะไร? เพราะจิตนี้มันเกิดมาในโอฆะนี้ จิตนี้มันเกิดมา เราเกิดมาในโอฆะมันก็ติด มันเหมือนกับยางเหนียว ยางเหนียวนี่มันจะติดไปหมด ปะสิ่งใดมันก็ติดไปหมดใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน มันเยิ้มอยู่ในหัวใจ มันเป็นอย่างนั้นโดยธรรมชาติของมันอยู่แล้ว เพราะว่ามันเยิ้มอย่างนั้นโดยธรรมชาติอยู่แล้ว มันถึงทําให้จิตใจนี้อยู่ในอํานาจของมัน แล้วแต่มันจะบัญชาการ หลงใหลได้ปลื้ม อยู่ในอํานาจ อยู่ในครอบงําของเขาหมดเลย แต่พอเราตั้งสติขึ้นมา พอเราตั้งสติพุทโธๆ ขึ้นมา ถ้าจิตมันผ่านตรงนี้เข้ามามันทรงตัวของมันได้ ทรงตัวได้กับการใช้ปัญญาในการชําระกิเลสแตกต่างกัน การทรงตัวได้ การรักษาจิตที่จิตมันทรงตัวได้มันถึงจะออกใช้ปัญญา ถ้ามันออกใช้ปัญญานี่...นี่เป็นธรรม!

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ ตรัสรู้ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จิตใจของเราถ้ามันมีสติปัญญาขึ้นมา จนมันพัฒนาการของมันขึ้นมา จนมันมีกําลังของมันขึ้นมานี่มันจะทํางานของมัน เวลาเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค นี่มรรคญาณ ธรรมจักรมันเคลื่อน...” เราศึกษามา เราฟังครูบาอาจารย์เทศนาว่าการเพราะอะไร เพราะจิตใจของครูบาอาจารย์ของเราท่านได้ทําของท่านมา ถ้าท่านไม่ได้ทําของท่านมา... นี่ปัญญาที่เกิดจากจิต จิตที่มันมีการกระทํา จิตที่มันเริ่มแผดเผาทําลาย มัคคะมันเริ่มเคลื่อนออกไปจากใจ เห็นไหม

สิ่งนี้มันเป็นภาคปฏิบัติ มันเป็นการกระทํา มันไม่ใช่ภาคการศึกษา ภาคการศึกษาที่ว่าศึกษาโดยขันธ์ ๕ คือศึกษาแบบโลก แต่เวลาภาคปฏิบัตินี่...ถ้าจิตมันสงบเข้ามา จิตมันสงบเข้ามาจนจิตมันตั้งมั่น พอจิตมันตั้งมั่น จิตมันไม่มีกิเลสชักนําให้มันหลงใหลไป เห็นไหม ถ้ามันไม่มีสติปัญญานี่มันหลงนะ เหมือนคนทรงตัวไม่ได้ ถ้าคนทรงตัวได้ ดูสิ ดูเด็กมันเล่นลูกข่าง ถ้ามันทรงตัวไม่ได้มันก็ล้ม แต่ถ้าเราเล่นลูกข่างมันปล่อยออกไป ถ้ามันมีกําลังหมุนตัวมันเอง มันจะทรงตัวของมันขึ้นมา

จิตนี้เป็นนามธรรม! แล้วจิตที่เป็นนามธรรมมันจะทรงตัวของมันได้อย่างไร? ที่ทรงตัวไม่ได้ ที่เราฟุ้งซ่านกันอยู่นี้ ที่เราคิดกันอยู่นี้เพราะว่าจิตมันทรงตัวไม่ได้มันถึงมาอาศัยขันธ์ไง อาศัยสัญญา อาศัยสังขาร อาศัยความปรุงความแต่ง จิตมันก็อาศัยเกาะเขาตลอดไป จิตมันพึ่งตัวมันเองไม่ได้เลย แต่เพราะเรามีครูมีอาจารย์ใช่ไหม เพราะเราเป็นกรรมฐานใช่ไหม ฐานที่ตั้งแห่งการงาน! งานของการรื้อภพรื้อชาติ! งานนี้มันอยู่บนอะไรล่ะ งานของโลกเขา งานของโลกเขาเขายังต้องมีที่รองรับใช่ไหม เดี๋ยวนี้เขาบอกทํางานที่บ้านๆ เขาทํางานที่บ้านเขาก็มีโน้ตบุ๊กของเขานะ เขามีคอมพิวเตอร์ของเขา เขาจะส่งทํางานกันที่บ้านได้ ทํางานก็คืองานน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันไม่มีกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงานมันจะทํากันที่ไหน! ถ้ากรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน งานรื้อภพรื้อชาติ มันต้องรู้จักที่มาที่ไป รู้จักจุดกําเนิด จิตมันคืออะไร? เวลาปฏิสนธิจิต จิตมันเกิดเป็นมนุษย์นี่เกิดอย่างไร? เวลากําเนิด ๔ เกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม เกิดเป็นสัตว์นรกอเวจีนี่มันเกิดอย่างไร? สิ่งที่มันเกิดคือผลของวัฏฏะ แล้วปัจจุบันนี้เกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นมนุษย์มีหัวใจ มีภวาสวะตัวภพ ถ้าจิตมันสงบเข้ามาสู่ฐาน นี่ไง...มันรู้สึกตัวของมันนะ มันมีจิตตั้งมั่น

มันหลงป่าก็ไม่มีใครรู้ว่าใครหลงเลย เขาหลงป่าเขาก็ตายนะ สัตว์มันหลงจากฝูงมันต้องผจญภัยของมัน ไอ้นี่จิตมันไม่รู้จักตัวมันเอง มันหลงใหลได้ปลื้ม ศึกษาธรรมะแบกหามไว้เต็มหัวใจเลย! แต่มันไม่รู้จักตัวมันเอง หาตัวเองก็ไม่เจอ แต่พอเวลาพุทโธๆ พอเวลาจะทําสมาธิเข้าไปก็เพื่อสู่ฐานที่ตั้งแห่งการงาน แต่ถ้าจิตมันสงบได้น้อย ก็บอกว่า “แล้วเมื่อไรมันจะได้ภาวนาล่ะ เมื่อไรจะได้วิปัสสนา?”

วิปัสสนาไม่มี ถ้าจิตไม่สงบ!

จิตสงบแล้วออกเห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ด้วย! ด้วยคุณภาพของมัน แต่ที่เขาเห็นกันอยู่นี้ ถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธินี่ใคร่ครวญได้ ใคร่ครวญ... เวลาเราตรึกในธรรม เราศึกษาธรรมของพระพุทธเจ้า เราเป็นชาวพุทธเราศึกษาได้ เราก็รู้หมดแหละ กาย เวทนา จิต ธรรม ทุกคนท่องกันนกแก้วนกขุนทองแต่มันไม่มีอยู่จริง! มันไม่มีอยู่จริงเพราะจิตมันไม่สงบ

มันไม่มีฐานที่ตั้งแห่งการงาน! มันไม่เข้าถึงฐาน!

ไม่เข้าถึงผู้เสียหาย! มันไม่เข้าถึงหัวใจ! มันเป็นไปไม่ได้

มันเข้าถึงขันธ์ มันเข้าถึงความจํา นั่นเป็นภาคปริยัติ

นี่หลง! หลงใหลได้ปลื้ม หลงในธรรม

แต่เวลาถ้าจิตมันสงบเข้ามานะ แล้วเรากําหนดนะ พอจิตมันสงบเข้ามาเราใช้ปัญญาได้ เขาก็ว่า “แล้วเมื่อไหร่จะได้ใช้ปัญญาล่ะ?” ปัญญาใช้ได้ทุกที่แต่มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ! ปัญญาอบรมสมาธินะ ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐินะเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เพราะเราใช้ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใคร่ครวญ ใคร่ครวญทวนกระแส จากจิตที่มันคิดโดยธรรมชาติของมัน โดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากบังคับขับไสให้ออกมาเป็นความคิด มันเป็นเจตนาที่คิดออกมาจากใจ จะคิดดี คิดเลว คิดชั่ว คิดอยู่ตรงไหน มันก็เป็นความคิดของกิเลสหมด เพราะกรรมฐาน ฐานที่ตั้ง ฐานที่ตั้งมันไม่มีกําลัง ไม่มีความมั่นคง มันส่งออกไปโดยอํานาจกิเลส...

ดูสิ เวลาลมแรงๆ มันพัดสิ่งใดๆ สิ่งใดจะทนกับกระแสลมที่รุนแรง มันจะพัดสิ่งใดไปหมดเลย นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่มันเกิดจากจิต เกิดจากภวาสวะ เกิดจากภพ กรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน แต่มันเกิดโดยอารมณ์ความรู้สึก มันไม่ใช่ฐานที่ตั้ง มันเป็นเหมือนพายุอารมณ์ มันจะพัดของมันออกไปตลอดเวลา เราถึงทําความสงบของใจ ทีนี้คําว่าพัดเขาว่า “ไม่เห็นมี พัดอะไร? พายุมันก็ทําลายทั้งนั้นล่ะ นี่มันพัดอะไร? ความคิดไม่เห็นมันพัดอะไร สนุกดีซะอีก อู้ฮู...ยิ่งคิดยิ่งมัน”

ความคิดมันคิดออกไป แต่มันบวกด้วยความโลภ ความโกรธ ความหลง ถ้ามันบวกด้วยความโลภ คิดด้วยความโลภ มันบวกด้วยความหลง ก็คิดด้วยความหลง มันบวกด้วยความโกรธ มันก็คิดด้วยความโกรธ มันคิดออกไปนี่เพราะมันเป็นสิ่งที่เราคิดด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยากคิดตามออกไป มันถึงไม่เห็นโทษไง มันถึงว่าไม่รับรู้สํานึกสิ่งใดๆ...

นี่มันหลง! หลงกิเลส หลงในสัจธรรม หลงไปหมดเลย

แต่ถ้ามีสติปัญญา ที่ว่าใช้ปัญญาๆ นี่ ปัญญาอบรมสมาธิจะเป็นสัมมาทิฏฐิ แต่ถ้ามันเป็นปัญญาการศึกษา ปัญญาการจํามา ไม่ใช่ปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นปัญญาหลงในธรรม หลงว่ารู้! หลงว่าฉลาด หลงว่าเข้าใจแต่ไม่มีตัวตน ไม่มีสิ่งใดเป็นสิ่งตกผลึกรับรู้ในหัวใจ แต่ถ้าเราใช้ปัญญานะ ปัญญาอบรมสมาธิ เราตรึกในธรรมของพระพุทธเจ้าเหมือนกัน นี่ไง มันมีสัมมากับมิจฉา ถ้าเป็นมิจฉานะ ยิ่งดูเฉยๆ ด้วยยิ่งหมดเรื่องเลยไม่ต้องพูดถึง ยิ่งดูเฉยๆ ยิ่งเป็นไปไม่ได้เลย แต่ถ้ามันเป็นมิจฉามันก็หลงไปในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ถ้ามีสติ..ถ้ามีสติ..ถ้ามีสติ เห็นไหม คิดในธรรม ตรึกในธรรม พอตรึกในธรรมขึ้นมา นี่มีสติ มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิเพราะเราใคร่ครวญ พิจารณาแล้วมันเห็นโทษ พอเห็นโทษแล้วมันก็หยุด

คําว่าหยุดนะ หยุดนั่นแหละ พอหยุดขึ้นมา...“แล้วจะใช้ปัญญาเมื่อไหร่?” พอหยุดขึ้นมา คําว่าหยุดนี่มันเข้าไปสู่กรรมฐาน สู่ฐานที่ตั้ง พอหยุดบ่อยครั้งเข้า..บ่อยครั้งเข้า ใช้ปัญญาไล่เข้าไป ตรึกในธรรมนี่แหละ ตรึกในความคิดเรื่องโลก เรื่องความเป็นอยู่ เรื่องความนึกคิด แต่ถ้าสติไม่พอความคิดมันก็จะไหลไป แต่ถ้ามีสตินะ ความคิดนั้นหยุดได้ มันหยุดด้วยว่า...เราคิดเรื่องอะไร คิดทําไม คิดแล้วเผาลนใจทําไม มันหยุด หยุดชั่วคราวแล้วคิดต่อ ความคิดต่อนี่เพราะเราไม่มีความชํานาญ แต่ถ้าเรามีสติ เห็นไหม พอมันหยุดเราก็ อ้อ...มันหยุดได้ พอมันหยุดได้นะ จากที่ว่ามันหลงจนไม่รู้ต้นไม่รู้ปลาย ไม่มีทางเข้าทางออก รู้ว่าหลง แต่...แต่เราเห็นทางไปแล้ว ถ้าเห็นทางไป พอมันหยุดได้ใช่ไหม มีสติ เราใช้สติตามความคิดไป มันคือหยุดบ่อยๆ หยุดมากขึ้น เห็นไหม เราจะเข้าไปสู่ฐานของเรา ถ้าเข้าสู่ฐานของเรา เราใช้ความคิดอย่างนี้คิดบ่อยๆ แต่มีสติปัญญา มีสติตามความคิดไปตลอด

ความคิดนี่มันเป็นสัมมาทิฏฐิ ความเห็นถูกต้อง ความเห็นถูกต้องนี่เป็นการใช้ปัญญา ปัญญามันจะอบรมให้จิตใจสะอาดขึ้น คําว่าสะอาดขึ้นคือมันไม่คิดตามอารมณ์มากเกินไป จิตใจมันจะเริ่มปล่อย เริ่มวาง เริ่มมีกําลังของมันขึ้นมา ขยันหมั่นเพียร แล้วเทียบเคียงได้กับอารมณ์เดิม อารมณ์ที่มันควบคุมไม่ได้ เทียบเคียงกับที่มีสติควบคุมได้ ควบคุมแล้วมันปล่อยได้ แล้วถ้าทําไป คนเราทํางานทุกอย่าง พอทํางานมีรายได้ขึ้นมากิเลสมันก็จะเข้ามาทําลาย

กิเลสมันจะเข้ามาทําลายเพราะอะไร เพราะกิเลสมันอยู่ที่จิต กิเลสมันอยู่ที่ฐานที่ตั้งนั่นล่ะ เพราะกิเลสมันเป็นอวิชชา อวิชชานี่ปฏิสนธิจิต เพราะมีกิเลส ขนาดพระอนาคายังไปเกิดบนพรหม พระอนาคาก็ยังมีกิเลสอยู่ เห็นไหม คําว่ากิเลสนี่มันมีอยู่โดยดั้งเดิม

“ที่ไหนมีจิตที่นั่นมีกิเลส!”

ถ้าพูดถึงพระอรหันต์ไม่มีจิต เพราะทําลายภพ! ทําลายสถานที่ตั้ง ไม่มีสิ่งใด เพราะกิเลสมันตั้งไม่ได้ กิเลส...ไม่มีสภาวะ...ไม่มีสถานที่อยู่มันจะอยู่ที่ไหนล่ะ? แต่เพราะมันมีสถานที่กิเลสมันถึงยืนอยู่บนนั้นได้ ฉะนั้นสิ่งที่คิดออกมานี่กิเลสทั้งนั้น! ฉะนั้นพอกิเลสทั้งนั้นเราก็ใช้ปัญญาของเราใคร่ครวญเข้าไป เราศึกษาของเรา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามาบ่อยครั้งเข้า มันมีกําลังของมันขึ้นมาเรื่อยๆ นะ พอมีกําลังขึ้นมามันปล่อยวางเข้ามา..ปล่อยวางเข้ามา นี่เราใช้ปัญญา

ทุกคนจะถามว่า “แล้วบอกว่าพุทโธๆ เราจะใช้ปัญญาได้เมื่อไหร่?” พอเราใช้ปัญญาเข้าไป สิ่งใดที่เรามีการกระทํา เห็นไหม เรามีการกระทําแล้วได้ผลขึ้นมา กิเลสมันจะหาช่องหาทาง หาช่องทางทําลายความเพียร ทําลายเหตุผลในหัวใจที่เราได้ประโยชน์ พอกิเลสมันตามมาทันเราก็เบี่ยงมาใช้พุทโธ ใช้พุทโธบ้าง ใช้ปัญญาอบรมสมาธิบ้าง เราใช้อุบายของเราเพราะเราหลงอยู่ในกิเลส กิเลสมันก็หลอกล่อ กิเลสมันก็จะให้เราเชื่อตามมัน แล้วบอกว่ามันเข้าใจธรรมะหมด! มันรู้ทุกอย่างจบสิ้น! มันรู้เข้าใจหมดเลย แต่ตัวเองนี้ยังไม่รู้จัก ตัวเองที่สามารถจะทรงตัวขึ้นมาให้เป็นฐาน เป็นฐานที่ตั้งแห่งการงานเท่านั้น ไม่ได้เป็นสิ่งใดๆ เลย!

พอมันมีฐานขึ้นมา เห็นไหม คนมีฐานขึ้นมาเขาเรียกว่าภาวนาเป็นนะ คําว่าภาวนาเป็นมันทวนกระแส มันจะเกิดภาวนามยปัญญา มันจะเกิดโลกุตตรธรรม มันจะเกิดสิ่งมีการกระทําขึ้นมา มันเกิดขึ้นมามันจะพ้นจากความลุ่มหลงได้ ถ้าพ้นจากความลุ่มหลง เราจะออกจากป่าเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมานะ การออกจากป่า ดูสิเวลาป่าที่เป็นป่าทึบมาก ป่าชื้น ทุ่งโล่งต่างๆ ป่ามันก็มีหลายระดับของมัน

การเริ่มต้นของเราถ้าเราไปป่าดิบชื้น แล้วอยู่ในใจกลางป่า การกระทําของเรามันต้องใช้กําลังแล้วตั้งสติอย่าตกใจ ไม่ต้องตกใจ การหลงป่านั้นเป็นการเปรียบเทียบว่ามันต้องตาย แต่การหลงในความคิดเรายิ่งตกใจ เรายิ่งไม่มีกําลังของเรามันยิ่งมืดมน แต่ถ้าเรามีกําลังใจของเรา เราตั้งสติของเรา เราจะไม่มืดมนอนธการนะ มันจะมืดมัวขนาดไหน พระอาทิตย์ขึ้นมันจะสว่างหมด

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเรามันจะมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากขนาดไหน มันจะปกคลุมหัวใจด้วยความมืดบอด แต่ถ้าเรามีสติ เรามีความเพียร มีความวิริยะ มีความอุตสาหะ คนเราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ ความเพียร ความวิริยะ อุตสาหะนี้มันจะจุดประกายในหัวใจของเรา มันมืดบอดขนาดไหนมันต้องสว่างขึ้นมาได้ มันต้องเห็นหนทางของมันขึ้นมาได้ เห็นไหม เวลาเราเดินจงกรม นั่งสมาธิ ภาวนากัน ตะวันแจ้งๆ นี่แหละ แต่ในหัวใจเราไม่รู้อะไรเลย นี่มันมืดบอด มืดบอดทางปัญญาไง แสงไฟ แสงพระอาทิตย์สว่างไสว แต่หัวใจมืดบอด เห็นไหม!

แต่ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมานะ เวลาเราเดินจงกรม นั่งสมาธิ ภาวนา เวลาคํ่าคืนมันจะมืดมนอนธการขนาดไหน แต่หัวใจมันแช่มชื่นนะ หัวใจมันเบิกบาน หัวใจมันมีความสุขของมัน ความสุขมันเกิดจากอะไรล่ะ? ความสุขมันเกิดจากสติปัญญาที่มันไล่ต้อนทันกิเลสของเรา ให้กิเลสของเราสงบตัวลง ถ้ากิเลสของเราสงบตัวลง นี่กรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน รักษาสิ่งนี้ไว้แล้วออกฝึกปัญญา ที่เราใช้ปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิ เราก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามาบ่อยครั้งเข้า คําว่าปัญญาอบรมสมาธิบ่อยครั้ง... เห็นไหม เรานับเงินขนาดไหน เราจะมีเงินครบจํานวนที่เราพอใจ

จิต จิตถ้ามันใช้ปัญญาอบรมสมาธิบ่อยครั้งเข้า..บ่อยครั้งเข้า พอถึงที่สุดแล้วถ้ามันออกใช้ปัญญา เราจะรู้ได้ว่าปัญญาอย่างนี้ ปัญญาที่มันออกรู้ ปัญญาที่มันออกเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมนี้ มันสะเทือนขั้วหัวใจ มันสะเทือนฐานที่ตั้งแห่งการงานไง เพราะฐานที่ตั้งคือภพ คือหัวใจ คือสัมมาสมาธิ ถ้าฐานที่ตั้งแห่งการงานมันออกรู้ออกเห็น ออกใช้ปัญญา ถ้าออกรู้ออกเห็นออกใช้ปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิคือการทําความสะอาดฐานนี้ให้มันสะดวกสบายขึ้น ให้ฐานนี้มีกําลังขึ้น แต่พอฐานนี้มีกําลังขึ้นแล้ว เวลาใช้ปัญญาเกี่ยวเนื่องต่อไปมันจะเกิดโลกุตตรปัญญา

โลกุตตรปัญญานี้คือวิปัสสนาญาณ วิปัสสนานี้เกิดจากอะไร? เกิดจากกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงานนี้สะอาดบริสุทธิ์ ฐานที่ตั้งแห่งการงานนี้ไม่มีอวิชชาครอบงํา มันถึงไม่มีความหลง พอไม่มีความหลงมันก็เห็นทางออกใช่ไหม ทางออกที่เราใช้โลกุตตรธรรมคือทางออกแห่งปัญญา ปัญญาที่เกิดจากสัมมาสมาธิ ปัญญาที่เกิดจากภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการฝึกหัด ปัญญาเกิดจากการใคร่ครวญ ปัญญาเกิดจากสัมมา งานชอบ เพียรชอบ งานชอบ ชอบในสมถะ ชอบในวิปัสสนา งานชอบ ชอบในการรื้อค้นกิเลส เห็นไหม งานชอบ ความเพียรชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ทุกอย่างชอบ ความชอบธรรม ความชอบธรรมเกิดจากการฝึกหัด ความชอบธรรมเกิดจากจิตที่มันหลงใหลได้ปลื้ม แล้วจิตใจมันตั้งสติปัญญาของมันขึ้นมา แล้วมันฝึกหัด มันมีการกระทําของมันขึ้นมา

นี่ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ แต่ตรัสรู้อยู่ในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ล้มลุกคลุกคลาน หลงใหลได้ปลื้ม หลงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หลงกิเลสในหัวใจของตัว แต่เพราะเราประพฤติปฏิบัติ เรามีครูมีอาจารย์คอยชี้นํา เราปฏิบัติด้วยความเข้มแข็งของเรา ด้วยความวิริยะ ด้วยความเพียรของเรา เห็นไหม มันรู้แจ้งขึ้นมาเรื่อยๆ ความรู้แจ้งอย่างนี้ขึ้นมา นี่ ภาคปฏิบัติมันไม่ใช่ภาคความจํา

ภาคปฏิบัติความรู้จริงของเรา ภาคปฏิบัติมันเกิดขึ้นมาจากหัวใจของเรา หัวใจเรามันปฏิบัติ ถ้าจิตมันสงบ นี่ไง ฐานมันเป็นอย่างนี้ เวลาออกใช้ปัญญาขึ้นมา ปัญญาที่เกิดจากมรรคญาณ เกิดจากมรรค ๘ เกิดจากสิ่งที่ฝึกหัดขึ้นมา มันเข้ามาชําระล้างนี่ มันถอดมันถอนขึ้นมา ถอดถอนที่ไหน?! ไปถอดถอนในหนังสือ ไปถอดถอนในทะเบียนบ้าน ไปถอดถอนที่ไหน ไม่มี!

มันจะถอดที่กลางหัวใจนี่! มันถอดที่ผู้รู้นี่! มันถอดที่ผู้หลงใหลได้ปลื้มนี่

มันจะมีสติปัญญาขึ้นมา มันจะทําให้มันสว่างไสวขึ้นมา เห็นไหม พิจารณาเข้าไปแล้วปล่อยวางได้มากน้อยขนาดไหน การปล่อยวางนั่นล่ะเขาเรียกตทังคปหาน ปล่อยวางชั่วคราว ปล่อยวางโดยไม่ครบกระบวนการของมัน ไม่ถึงที่สิ้นสุดจบกระบวนการ เราต้องมีความขยันหมั่นเพียร เราจะออกจากป่า ออกจากป่ามาขนาดไหน ป่ามันก็ยังมีขอบเขตของมัน มันมีภัยของมัน มันมีสัตว์ร้ายของมัน มันมีโรคภัยไข้เจ็บ เห็นไหม จิตใจของเรานี่เราวิปัสสนาไปโดยใช้ปัญญาของเราเข้าไป มันจะมีอะไรเป็นอุปสรรคบ้างล่ะ? มันมีสิ่งใดมาทําลายบ้างล่ะ?

สิ่งที่มาทําลาย ดูสิ เรานั่งสมาธิภาวนา ถ้าจิตเราสงบขึ้นมา เวลาเกิดการกระทบ เวลาเกิดกิเลสนะ เวลามันเห็นว่าจิตใจเรามีกําลังนี่มันจะหลบหลีก มันจะหลบหลีกนะ มันรอให้เราใช้ปัญญา รอให้เราฟั่นเฝือ พอเราฟั่นเฝือ กิเลสมันแสดงตัวออกมา จิตเสื่อมหมดนะ เวลาจิตมันเสื่อม คนที่ปฏิบัตินะ ทําสมาธิสมาธิก็เสื่อม พอสมาธิเสื่อมเราพยายามตั้งใจของเราขึ้นมา เวลาจิตมันเสื่อม มันเสื่อมเพราะไม่มีสติ รักษาไม่เป็น รักษาไม่ดี เป็นคนสะเพร่า มันก็จะเสื่อมของมัน

แต่เวลาสติเราดี สมาธิเราดี เราออกใช้ทางปัญญา ปัญญาที่เป็นโลกุตตรธรรม ปัญญาที่เกิดจากการเป็นภาวนามยปัญญา มันจะเป็นผลงานขึ้นมา มันจะเกิดการปล่อยวางเป็นตทังคปหานนี่แหละ แต่ถ้ามันปล่อยวางแล้ว ด้วยความประมาท ด้วยความไม่ถนอมรักษา เพราะมันใช้งานใช่ไหม พอใช้งานขึ้นมานี่กําลังมันอ่อนลง พออ่อนลงมันก็เสื่อม เสื่อมเพราะทํางาน

เสื่อม! นี่สมาธิเสื่อม เสื่อมเพราะว่าเรารักษาไม่เป็นมันถึงเสื่อมในตัวของมันเอง เสื่อม! เสื่อมเพราะใช้มาก เสื่อมเพราะเราใช้ปัญญา เราใช้โลกุตตรธรรม เราใช้ภาวนามยปัญญานี่แหละ เราใช้มากเกินไป พอใช้มากเกินไปมันไม่เป็นมัชฌิมาปฏิปทา ไม่เป็นมัชฌิมาปฏิปทาเพราะอะไร? เพราะงานชอบ เพียรชอบ สมาธิชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ความชอบธรรมคือมัชฌิมาปฏิปทา คือความสมดุล สิ่งใดถ้ามันใช้มากเกินไป เหมือนมีด เห็นไหม มีดที่เราใช้งานมากๆ ความคมของมันก็จะด้อยค่าไป เราต้องกลับมาลับมีดของเราให้คมกล้าขึ้นไป แล้วเราจะใช้มีดนั้นได้เป็นประโยชน์ได้สมควรกับความคมนั้น

จิต! จิตถ้าเราใช้ปัญญาออกไปมากน้อยขนาดไหน เวลามันใช้ปัญญาไปมากขึ้นไป มันใช้กําลังออกไปแล้วนี่ มันจะเสื่อมถอยของมันขึ้นมา เราต้องกลับมา วางการใช้ปัญญานั้นมากําหนดพุทโธก็ได้ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ คําว่าปัญญาอบรมสมาธิคือเราไม่ใช้ปัญญาฟาดฟันกับกิเลส เราใช้ปัญญาให้จิตสงบตัวเข้ามา พอจิตสงบตัวเข้ามาเรามาพักของเรา มาพักของเราเพื่อความสมดุล เพื่อความเป็นมัชฌิมาปฏิปทา เพื่อวงรอบของมัน ฉะนั้นเราก็จะออกไปวิปัสสนาอีก

ถ้าจิตมันสงบแล้ว พอจิตสงบมันก็ถอนเสี้ยนถอนหนาม มีความสุขนะ ถ้าจิตมันเสื่อมไม่สงบ คนเคยสงบแล้วไม่สงบนะมันก็เร่าร้อนในใจ “มันเป็นเพราะอะไร? เราก็ทําความดีแล้ว เราก็ตั้งสติแล้ว ครั้งที่แล้วก็ทําอย่างนี้มันก็เป็นสมาธิ แต่ครั้งนี้ทําไมทําแล้วมันไม่เป็น” ครั้งที่แล้วเพราะมันไม่รู้มันเลยเป็น ครั้งนี้มันรู้แล้วนะ กิเลสมันหลอกล่อนะ ไม่เป็นหรอก

สิ่งที่เคยทําแล้วแล้วมันจะได้อย่างนั้น ไม่มี สิ่งที่เคยทําแล้วก็แล้วกันไปแล้ว เราต้องทําของเราในปัจจุบันนี้ ถ้าปัจจุบันทําสิ่งที่เคยทําแล้ว ถ้ามันสมดุลใช่ก็ถูก ถ้ามันทําแล้วไม่ใช่ ไม่ใช่เราก็ต้องตั้งสติแล้วกําหนดมากขึ้น ภาวนาไปมากขึ้น การกระทําของเรามันต้องมีการพลิกแพลง เห็นไหม เราไม่ได้ทําดุ่ยๆ ทําซื่อบื้อซื่อตรงเกินไป กิเลสมันก็ยิ้มๆ น่ะ

นี่พูดถึงถ้าหลงในธรรมนะ มันก็บอกเลย “ต้องเป็นอย่างนี้ พระพุทธเจ้าสอนอย่างนี้ สูตรสําเร็จไงเหมือนเกมเด็กเล่น เป็นอย่างนั้นเป็นสูตรเลย ต้องทําเป็นสูตรอย่างนั้นๆ” ไม่มีทางหรอก! เป็นไปไม่ได้ พระอรหันต์ในสมัยพุทธกาลแต่ละองค์ ความสมดุลของจิตไม่เหมือนกันสักองค์หนึ่ง เอตทัคคะ ๘๐ องค์ ก็ไม่เหมือนกันเลย! ไม่มีใครเหมือนใคร!

ถ้าสิ่งที่เหมือน เห็นไหม สิ่งที่เหมือนกิเลสมันก็รู้ทันแล้ว สิ่งที่ทําเคยได้กิเลสมันก็รู้ทันแล้ว แต่ถ้าทําแล้ว ถ้าสมดุลอย่างนี้มันลงนั่นอีกเรื่องหนึ่ง อีกเรื่องหนึ่งเพราะอะไร? เพราะกิเลสมันก็ไม่ทันเราเหมือนกัน ถ้าเรามีสติมีปัญญานะ เราพลิกแพลงของเรานี่กิเลสไม่ทันหรอก! แต่นี้เพราะเรานอนใจไง เรานอนใจเพราะคนที่ใช้ปัญญานะ จิตเวลาสงบแล้วออกใช้ปัญญา คนเราเวลาจิตสงบมันก็เหมือนกับเราพักผ่อนนอนหลับ เวลาเราออกไปทํางานมันต้องอาบเหงื่อต่างนํ้า มันไม่อยากไปหรอก แต่ถ้าคนพอมันเห็นผลของการใช้ปัญญาแล้ว เพราะการชําระล้างกิเลสมันต้องใช้ปัญญาจากสัมมาสมาธิ ใช้ปัญญาจากสัมมาสติ สัมมาสมาธิ งานชอบด้วยต้องลงตรงงานที่เราทําถูกต้องด้วย

มันเห็นผลของมันนะ ดูสิ คนเรานะ เราค้าขาย ทําธุรกิจ แล้วมีผลตอบแทนหลั่งไหลมามหาศาล เราก็อยากได้อยากดีทั้งนั้นล่ะ เวลาจิตมันดีนะ เวลาจิตที่เราทําโดยสมดุล เราพิจารณาไปนี่มันปล่อย มันขาด “โอ้โฮ...มีความสุขมาก” มันมีกําลังใจทําบ่อยครั้งเข้า ทําบ่อยครั้ง ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ขิปปาภิญญาเท่านั้นที่ปฏิบัติแล้วมันจะชําระล้างกิเลสได้ง่าย

แต่เวไนยสัตว์ ดูสิเวไนยสัตว์ เห็นไหม แม้แต่โลกเดี๋ยวนี้เชื่อเรื่องปฏิบัติเขายังไม่เชื่อเลย แล้วเวลาปฏิบัติขึ้นมาแล้วเขายังว่าเลยว่า “ทําไมพวกนี้มีเวลาว่างมากเนาะ ชีวิตเราต้องทํามาหากิน” การทํามาหากินมันเป็นความเพียร ความวิริยะอุตสาหะ นั้นก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะหาหัวใจ หาอยู่หากินให้ใจของเรา เราก็ต้องมีความเพียรของเรานั้นอีกเรื่องหนึ่ง แล้วความเพียรอย่างนี้ เห็นไหม สติ มหาสติ ปัญญา มหาปัญญา

การภาวนานะ เริ่มต้นล้มลุกคลุกคลานกว่าจะสร้างเนื้อสร้างตัวนะ สร้างฐานที่ตั้ง เวลาทหารออกรบเขาต้องตั้งค่าย ตั้งฐานของเขา ต้องขุดสนามเพลาะเพื่อหลบหลีกข้าศึก หัวใจของเราไม่มีอะไรเลย! ไม่รู้เหนือรู้ใต้เลย! หลงเข้าไปในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หลงเพราะกิเลสมันพาหลง พอหลงเข้าไปในธรรมก็คิดว่าตัวเองมีป้อมหอรบเรียบร้อยแล้ว เวลากิเลสมันเป่าทีเดียวล้มหมดเลยว่า “ปฏิบัติแล้ว เป็นพระอรหันต์แล้ว จบ! รู้จบ รู้สิ้น” กิเลสมันเป่าหูทีเดียวค่ายคูประตูรบ หอรบล้มหมดเลย!

แต่ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา เราตั้งสติของเรา เราขุดสนามเพลาะของเรา เราตั้งค่ายของเรา นี่กรรมฐาน สร้างฐานขึ้นมา ตั้งหลักตั้งเกณฑ์ของเราขึ้นมา แล้วใช้สติปัญญาของเราไป สติปัญญาของเรา เห็นไหม ใครมีสติปัญญาอย่างใดให้ใช้ไปตามนั้น ค่ายคูประตูหอรบของแต่ละที่ ถ้าเป็นชายทะเล ระหว่างทัพเรือ ทัพบก รบพร้อมกัน เขาก็ตั้งค่ายไปอย่างหนึ่ง ถ้าทัพบกก็ขึ้นไปบนภูเขาขึ้นไปต่างๆ เขาก็ตั้งค่ายอย่างหนึ่ง

นี้ก็เหมือนกัน ในการปฏิบัติของเราเราได้ผลของเราอย่างใด ปฏิบัติแล้วมันสมควรแก่เรา เราคุยกันเป็น ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เราคุยกันเราปรึกษากันเพื่อผลประโยชน์ เพื่อมาทดสอบกันว่าสิ่งใดจะเป็นประโยชน์ แต่...แต่ไม่มีใครจะทําให้เหมือนกันแล้วได้ประโยชน์ ไม่มี ค่ายคูประตูหอรบแต่ละพื้นที่ ชัยภูมิแตกต่างกัน การตั้งค่าย...ถ้าตั้งไม่เป็นนะ ข้าศึกเขาล้อมนะ ไม่มีนํ้ากิน ไม่มีข้าวกินอดตายนะ

นี่ก็เหมือนกันเราจะไปเชื่อใคร! ฉะนั้นเราจะต้องเอาประสบการณ์ของเรา เอาจิตใจของเรา เอาความเห็นของเรา จิตใจที่มันประพฤติปฏิบัติขึ้นมา แล้วได้ผลขึ้นมา ถ้าไม่ได้ผล ทําไมเราตั้งค่ายตั้งคูแล้วทําไมเราหาเสบียงไม่ได้ ถ้าหาเสบียงไม่ได้จะไปรบกับใคร? การรบทัพจับศึกเขารบเพื่อความชนะ! ไอ้เรานี่จะภาวนาของเรา เราจะชนะกิเลส เราหลงอยู่นี่เราจะออกจากค่ายประตูหอรบเพื่อไปทําศึก เราจะมีเสบียงมาจากไหน?

ถ้ามันมีสติปัญญา เวลาเราสนทนาธรรมกัน ธมฺมสากจฺฉา เพื่อไว้เป็นคติ แต่ไม่เหมือนกันหรอก ทําแล้วจะให้เป็นเหมือนกัน..ให้เป็นเหมือนกัน ไม่มีหรอก ฉะนั้นไม่เหมือนกัน แต่เราฟังมา เราฟังมาเป็นคติธรรม คําว่าคติธรรมนะ ถ้าเรามีใจนะ ดูสิ ใจที่เป็นธรรม สรรพสิ่งนี้เป็นธรรมะหมดเลย เพราะใจเขาเป็นธรรม เขามองแล้วเป็นคติธรรมสอนใจเขาได้หมดเลย

แต่ถ้าจิตใจเราเป็นโลกนะ สิ่งใดที่เกิดขึ้นมันขัดแย้ง มันขัดหูขัดตา จะปฏิบัติขึ้นมาพอเห็นเข้าไปนี่มันแทงหัวใจฟูหมดเลย จิตสงบก็ไม่สงบ เวลาปฏิบัติเคยใช้ปัญญาได้มันก็ไม่ได้ ไม่ได้เพราะอะไร? นี่ไง ถ้าจิตมันไม่เป็นธรรม เขาบอกว่า “ธรรมะเป็นธรรมชาติ ทุกอย่างเป็นธรรมชาติ” เป็นธรรมชาติต่อเมื่อใจเป็นธรรม!

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนโมฆราช “โมฆราช เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง ว่างหมดไม่มีสรรพสิ่งเลย” ความว่างหมายถึงว่า มันเป็นอนิจจังทั้งหมด แล้วกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิในหัวใจของเราให้ได้ ถ้าถอนความรู้ว่าว่างนี่...โลกก็ว่างด้วย จิตใจก็ว่างด้วย

ธรรมะเป็นธรรมชาติ แต่ใจเราไม่เป็นธรรมชาติ จิตใจเรามันขัดแย้งไปหมดเลย!

ธรรมะเป็นธรรมชาติ แต่กิเลสมันท่วมหัว! มันจะเป็นธรรมชาติที่ไหนล่ะ?

ธรรมะเป็นธรรมชาติ ฝนตกแดดออกมันก็ไม่พอใจ มีสิ่งใดขัดแย้งใจ หัวใจมันก็เดือดร้อน แล้วบอกธรรมะเป็นธรรมชาติ!

มันต้องมาถอนอัตตานุทิฏฐินี้ก่อน! มันต้องถอนหัวใจของเรานี้ก่อน! ถ้าถอนหัวใจของเรา ถอนต่างๆ ในหัวใจ พิษในหัวใจมันไม่ลุ่มหลงในกิเลสตัณหาความทะยานอยากแล้วนี่... “มันก็เป็นอย่างนี้ โลกเป็นอย่างนี้เอง วันคืน..วันคืน เวลา ๒๔ ชั่วโมงมันก็หมุนอยู่อย่างนี้ มันไม่มีอะไรเลย”

นี่ไง มันจะเป็นธรรมต่อเมื่อใจคนนั้นเป็นธรรมแล้ว! ถ้าใจคนนั้นเป็นธรรมแล้ว เห็นไหม พอใจคนนั้นไม่หลงในกิเลส! ไม่หลงในป่า ไม่หลงในธรรม ไม่หลงในธรรม! ถ้าใจเป็นธรรมแล้วมันไม่หลง! ถ้าไม่หลงในธรรมมันจะไปหลงสรรพสิ่งเรื่องของโลกๆ ได้อย่างไร เรื่องของโลก โลกนี้เป็นอจินไตย โลกนี้เป็นวัฏฏะ โลกนี้หมุนของมันอยู่อย่างนี้

นี่ โลก สิ่งต่างๆ ที่เป็นโลกนี่ ถ้าจิตใจเป็นธรรมแล้วมันไม่หลงโลก! ถ้าจิตใจไม่เป็นธรรม...หลง จะเป็นธรรมชาติขนาดไหนมันก็เกิดตาย..เกิดตาย ธรรมชาติมันให้คุณให้โทษ ธรรมชาติถ้าพอใจเรามันก็จะเป็นธรรม มันก็จะเป็นความพอใจ ถ้ามันไม่พอใจเรามันก็ไม่เป็นธรรมแล้ว นี่ จิตใจที่มันยังหลงอยู่นะ เราหลงป่า

เราเป็นกรรมฐาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ในป่านะ แสดงธรรมก็ในป่า ปรินิพพานก็ในป่า แต่ขณะที่ออกมาเผยแผ่ธรรมในนครราชคฤห์ ในแว่นแคว้นต่างๆ เพราะว่าการเผยแผ่ธรรมจะต้องให้ศาสนามั่นคงมันก็ต้องมีเปลือก มีแก่น มีกระพี้ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ภิกษุ ภิกษุณีนี่เอาเป็นตัวอย่าง เอาเป็นหลักชัย

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงดํารงชีพเป็นตัวอย่าง เป็นคติตัวอย่าง ตรัสรู้ในป่า แสดงธรรมครั้งแรกในป่า ปรินิพพานในป่า คําว่าป่ามันเป็นประโยชน์ในการประพฤติปฏิบัติ มันเป็นประโยชน์ต่อการควบคุมจิตใจได้ง่าย เราเป็นพระป่า ถ้าเราอยู่ในป่าจนหลงป่า หลงไปเลยไม่มีหลักมีเกณฑ์ แต่ถ้าเรามีหลักมีเกณฑ์ เราจะไม่ลุ่มหลงไปกับป่านะ

ป่านั้นเป็นชัยภูมิ เป็นสถานที่ฝึกหัวใจของเรา เราไม่ใช่สัตว์ป่า สัตว์ป่ามันอยู่ของมันด้วยการดํารงชีพ เราเป็นพระป่าแล้วไม่หลงป่า อาศัยป่าเป็นชัยภูมิฝึกหัวใจขึ้นมาให้มีสติมีปัญญา เพื่อศักยภาพของใจนี้พ้นจากทุกข์ เอวัง

๕

เหล่ากอพุทธะ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๔
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้าตรัสรู้ธรรม จึงวางธรรมและวินัยนี้ไว้ ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ตรัสรู้ธรรม ธรรมยังไม่มี แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาแสวงหากับเจ้าลัทธิต่างๆ เขาก็ปฏิญาณตนว่า “เป็นศาสดา” แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้ว เวลาเผยแผ่ธรรมอยู่ เดียรถีย์นิครนถ์ต่างๆ เขามีการต่อต้านอยู่ตลอดเวลา เพราะในสมัยนั้นเขาก็มีเจ้าลัทธิต่างๆ ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็จะเชื่อถือกันตามๆ นั้นไป แต่เพราะมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ปฏิเสธทุกๆ แนวทางหมดว่า “สิ่งสิ่งนั้นมันเป็นเรื่องของโลก มันข้องเกี่ยวอยู่ในโลก”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาพ้นจากโลก พ้นจากโลกเพราะเหตุใด? มันมีที่มาที่ไปไง... ดอกบัวเกิดจากโคลนตม ชีวิตของเราแต่ละชีวิตนี้มันมีการผ่านเวรผ่านกรรมมา มันสร้างบุญสร้างกุศล สร้างบาปอกุศลมา เวียนตายเวียนเกิดมาตามแต่วัฏฏะ ผลของวัฏฏะคือการเกิดและการตาย จิตนี้ได้ผ่านเวรผ่านกรรม ผลของวัฏฏะได้สร้างสมบุญญาธิการมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงได้มาตรัสรู้ธรรม เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เห็นไหม การตรัสรู้ธรรมเพราะเหตุใด ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ตรัสรู้ธรรม ออกจากราชวังแสวงหา ขณะที่แสวงหาอยู่ทําทุกรกิริยา ไปเที่ยวศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ เขามีการประพฤติปฏิบัติขนาดไหนก็ได้ทดสอบกับเขา ทํากับเขามาจนทุกวิธีการแล้ว สิ่งนั้นมันเป็นเรื่องนอกหัวใจ มันเป็นเรื่องนอกๆ มันเป็นความรู้สึก เป็นความนึกคิด เป็นโลกีย-ปัญญา เป็นปัญญา เป็นฌานโลกีย์ที่เกิดจากจิต มันไม่ใช่จิต

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนกลับมา ตั้งแต่อานาปานสติ เห็นไหม เวลาจิตมันสงบเข้ามา จากทําความสงบเข้ามา จนถึงบุพเพนิวาสานุสติญาณ จิตสงบแล้วรู้อดีตชาติ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ มันทําที่ไหน? เวลาตรัสรู้ตรัสรู้ขึ้นมาที่หัวใจ เวลาชําระล้างกิเลสไป เห็นไหม นี่พุทธะ เหล่ากอของพุทธะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวียนตายเวียนเกิดมาเป็นพระโพธิสัตว์ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมไว้ในสุตตันตปิฎก เราเคยเป็น...ชาตินั้นเราเคยเป็นกษัตริย์ เป็นพ่อค้าต่าง เป็นมาทุกอย่าง การเป็นอย่างนี้ นี่ เหล่ากอของพุทธะ

พุทธะในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้สร้างสมบุญญาธิการมา เวลาสร้างสมบุญญาธิการมาจนถึงที่สุด นี่เพราะอํานาจวาสนาบารมี สร้างแต่คุณงามความดี คุณงามความดีนะ เป็นหัวหน้าสัตว์ เป็นกษัตริย์ เป็นจักรพรรดิ เป็นพราหมณ์ เป็นอะไรต่างๆ รื้อสัตว์ขนสัตว์ด้วยการช่วยเหลือเจือจานเขามา ได้เสียสละมาทุกๆ อย่าง เสียสละที่ว่านี้เป็นเหล่ากอ การสร้างสมบุญญาธิการเป็นเหล่าเป็นกอ เป็นสิ่งต่างๆ ขึ้นมาในหัวใจ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็ย้อนกลับมาชําระล้าง ชําระล้างสิ่งที่เกิดในหัวใจ ชําระล้างสิ่งที่เป็นอวิชชาในหัวใจ เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ เทศนาว่าการจากประสบการณ์ จากความเป็นจริงในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วางธรรมและวินัยไว้ เห็นไหม เวลาสิ่งที่เป็นไป... “ทําไมคนคนนั้นถึงเป็นอย่างนั้น? ทําไมคนคนนั้นถึงมีนิสัยอย่างนั้น? ทําไมคนคนนั้นได้สมบุกสมบันกับชีวิตมาขนาดนั้น?”

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีภิกษุถามถึงปัญหา “เมื่อชาตินั้นๆ เขาเคยทําอย่างนั้น เมื่อชาตินั้นๆ เขามีกรรมของเขา เขาได้ประสบกรรมของเขา” เห็นไหม สิ่งที่เกิดขึ้นกับใจ นี่ เหล่ากอของพุทธะ เหล่ากอของพุทธะ การสร้างสมมามากน้อยแค่ไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้ไว้ ถ้าเราได้ศึกษาธรรม ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาวางธรรมวินัยมาเป็นประเพณีวัฒนธรรม

เราชาวพุทธนะ เกิดมาในประเทศอันสมควร เกิดมาในสมัยของพระพุทธศาสนา เกิดมาจากพ่อจากแม่ พ่อแม่เป็นชาวพุทธ พ่อแม่ส่งเสริมเลี้ยงดูเรามา ได้ฝากฝัง ได้สั่งได้สอนมา ได้มีการทํามา เห็นไหม พ่อแม่เป็นครูของเราคนแรก แล้วเราศึกษาของเราด้วยจริตนิสัยของเรา โดยการกระทําของเรา เวลาเราบวชเป็นพระเป็นเจ้าขึ้นมา ประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม แล้วบอกว่า “มรรคผลไม่มี” เวลาคนเขาไม่เชื่อว่ามรรคผลมี เขาถึงกับถอดถอนเหล่ากอของเขานะ เขาเอาโอกาสของเขาโยนทิ้งไปเลย เขาเอาโอกาส เอาความเป็นจริงของเขาโยนทิ้งไปว่า “สิ่งนี้ไม่มีผล”

ในการประพฤติปฏิบัติ พระที่ปฏิบัติกันอยู่ ปฏิบัติมาก็ปฏิบัติเพื่อความสุข ปฏิบัติเพื่อสร้างบารมีเท่านั้น เขาไม่เชื่อนะว่ามรรคผลมี เขาว่า “กึ่งพุทธกาลแล้ว ศาสนาไม่มีมรรค ไม่มีผล” ถ้ามีมรรคมีผล ก็มีมรรคมีผลเฉพาะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาไม่เชื่อและไม่เชื่อว่าตัวเขาเอง...เขาไม่เชื่อว่ามนุษย์เราสามารถประพฤติปฏิบัติให้ถึงสิ้นกิเลสได้ เขาทําลายเหล่ากอของเขาเอง เขาทําลายพุทธะในหัวใจของเขาเอง แล้วเวลาเขาทําคุณงามความดีหรือทําชั่วบาปอกุศลของเขา เขาก็เกิดตามเวรตามกรรมนั่นน่ะ เขาจะเชื่อหรือไม่เชื่อ เขาก็ต้องเกิดตามเวรตามกรรมของเขา นี่ พระพุทธศาสนา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ เห็นไหม “ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว”

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งสอนนะ สั่งสอนว่าให้เรามีจิตเป็นสาธารณะ ให้เรามีจิตเมตตา “เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร” ใครจะมีเวรมีกรรมมากับเรา เขาจะสร้างสมบุญญาธิการมาขนาดไหน ถ้ามีสิ่งใดกระทบ ถ้ามีสติปัญญาของเรา เราจะไม่สร้างเวรสร้างกรรมต่อไปอีกแล้ว เราจะสร้างคุณงามความดีของเรา “เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร” เราไม่จองเวรจองกรรมกับใคร เราทําของเรา เห็นไหม

แต่จิตใจของเขา ถ้าเขาไม่เชื่อของเขานี่เขาถอนเหล่ากอของเขา เขาทําลายถึงพุทธะของเขาว่า “มรรคผลไม่มี ทําไปก็ไม่ได้ผล” เขาก็ใช้ชีวิตของเขาไปชีวิตหนึ่งโดยที่เขาไม่มีเหตุมีผลของเขา แต่เพราะเราเชื่อของเรา เห็นไหม เราเกิดมามีอํานาจวาสนา เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ พ่อแม่เรานับถือพระพุทธศาสนา เราก็นับถือพระพุทธศาสนา

เวลาเราศึกษาขึ้นมา พระพุทธศาสนาสอนเรื่องสิ่งใด พระพุทธศาสนาสอนถึงที่สิ้นสุดแห่งทุกข์ เพราะเรามีโอกาส เรามีความเชื่อของเรา เราถึงได้ออกประพฤติปฏิบัติ เราถึงมาออกแสวงหาของเรา แสวงหาอะไร? แสวงหาพุทธะของเรา ถ้าผู้ใดทําความสงบของใจเข้าไปได้เขาจะเข้าไปเห็นพุทธะของเขา

ถ้าใครทําความสงบของใจของเขาไม่ได้ เขาอยู่แค่สัญญาอารมณ์ของเขา เขาอยู่กับสัญญาอารมณ์ของเขานะ แล้วผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติโดยสัมมาอาชีวะ โดยสัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ ความเพียรชอบ งานชอบ เขาจะเชื่อครูบาอาจารย์ของเขา เพราะครูบาอาจารย์ของเขาได้ผ่านประสบการณ์ของเขา ครูบาอาจารย์ของเขาได้สั่งสอนเขามา ถ้าเขาเชื่อครูบาอาจารย์ของเขาจิตใจเขาจะลงครูบาอาจารย์ของเขา เห็นไหม เป็นเหล่าเป็นกอนะ เราเป็นเหล่าเป็นกอ เป็นสังฆะ เป็น ศากยบุตรพุทธชิโนรสมาด้วยกัน แต่เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ โดยมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากอยู่ในหัวใจ มันปฏิบัติมันจะผ่าเหล่าผ่ากอออกไปนะ

เวลาเราไปศึกษา เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็ผ่าเหล่าผ่ากอว่าสิ่งที่เราได้ยินได้ฟัง สัญญาอารมณ์ที่เราได้สัมผัสว่า “สิ่งนี้เป็นธรรม” มันผ่าเหล่าผ่ากอไป ผ่าเหล่าผ่ากอนี่มันเป็นสัญญาอารมณ์ทั้งนั้น ถ้าจําสิ่งใดมาว่า “สิ่งนี้เป็นธรรม..สิ่งนี้เป็นธรรม” เห็นไหม เพราะ “สิ่งนี้เป็นธรรม” คําว่า “สิ่งนี้เป็นธรรม ในหัวใจเราเป็นธรรม” พอมันเป็นธรรมขึ้นมานี่มันเกิดทิฏฐิ เกิดมานะ ครูบาอาจารย์มันก็ไม่เห็นหัวนะ มันจะเหยียบหัวครูบาอาจารย์มันไป! สิ่งที่เป็นคุณธรรมมันจะเหยียบหัวครูบาอาจารย์ไปไม่ได้! สิ่งใดที่มันเหยียบหัวครูบาอาจารย์นี่มันผ่าเหล่าผ่ากอไป ถ้ามันผ่าเหล่าผ่ากอนี่กิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งนั้น

เราเป็นชาวพุทธแล้วเราบวชเป็นพระเป็นเจ้า เราแสวงหาครูบาอาจารย์ที่จะสั่งจะสอนเรานะ เราแสวงหาครูบาอาจารย์ที่ท่านจะรู้จริง เรามีความสงสัย เรามีความลังเลสิ่งใด การประพฤติปฏิบัติของเรา สิ่งที่เราทํา เห็นไหม การเดินทางไปบนถนนสายหนึ่ง ผู้ที่เดินถนนสายนั้นมาแล้วก็จะรู้อุปสรรคในถนนสายนั้นว่ามีสิ่งใดบ้าง เราจะเริ่มประพฤติปฏิบัติ เราจะเดินขึ้นไปบนถนนสายนั้น สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเรายังไม่เคยเดิน ไม่ก้าวเดิน เรายังไม่ได้ขึ้นไปบนถนนสายนั้นเลย แต่เราได้ฟังครูบาอาจารย์บอกว่าถนนสายนั้นมีอุปสรรคสิ่งใด มีการกระทําแล้วจะเป็นผลประโยชน์สิ่งใด แล้วสิ่งใดถึงเป้าหมายแล้วได้เป็นอย่างใด

เราก็ได้ยินได้ฟังมา เห็นไหม เราก็คิดว่าเราทําได้ เราก็คิดว่าเราก็มีความสามารถ เราก็คิดว่าสิ่งนั้นเกิดขึ้นมา มันเกิดจินตนาการไปทั้งนั้นน่ะ ในเมื่อมันเกิดจินตนาการ มันเกิดสิ่งต่างๆ ขึ้นไป เห็นไหม สุตมยปัญญาคือการศึกษาเล่าเรียน ถ้าการศึกษาเล่าเรียนนี้ การฟังธรรมนี้ก็คือการศึกษาเล่าเรียน เราได้ยินได้ฟังสิ่งนี้มาแล้วเกิดจินตนาการ จินตนาการว่าเป็นสิ่งนั้น เวลาครูบาอาจารย์บอกว่า “สิ่งนั้นมันไม่สมควรทํา สิ่งนั้นมันไม่เป็นประโยชน์” เพราะอะไร? นี่ เหล่ากอของพุทธะ ถ้าพุทธะมันจะผ่านประสบการณ์ของมัน มันจะมีเหตุมีผลของมัน มันจะทําความสงบของใจของมัน แล้วจิตใจนั้นมันออกวิปัสสนา แล้วการแก้ไขต่างๆ เขาจะรู้ของเขา ครูบาอาจารย์จะคอยชี้แนะเรา แต่เพราะทิฏฐิมานะของเรานะ เราผ่าเหล่าผ่ากอไง ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยบอก คอยสอน คอยแนะ ก็บอกว่าครูบาอาจารย์คอยจับผิดเรา ครูบาอาจารย์ท่านไม่ส่งเสริมเรา ทําไมครูบาอาจารย์ท่านส่งเสริมคนอื่น ทําไมไม่ส่งเสริมเรา มันเกิดทิฏฐิมานะนะ มันจะผ่าเหล่าผ่ากอของมันไป

ถ้ามันผ่าเหล่าผ่ากอของมันไป เห็นไหม มันเกิดจากกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันเกิดมาทําลายทั้งนั้นน่ะ มันทําลายได้ทุกๆ อย่างนะ การทําลายนั้นคือทําลายหัวใจเราก่อน ถ้ามันผ่าเหล่าผ่ากอ คนที่มีคุณกับเราเป็นครูบาอาจารย์ของเรา ถ้ายังมีอคติ ไม่มีการกตัญญูกตเวที สิ่งนั้นมันไม่เป็นธรรมหรอก มันเป็นธรรมไปไม่ได้ ถ้ามันเป็นธรรมไม่ได้ นั่นมันคืออะไรล่ะ? นั่นมันกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แล้วคิดดูสิ คนที่มีคุณกับเรา ครูบาอาจารย์ที่มีคุณกับเรา เราไม่เคารพบูชาท่าน เรามีแต่การโต้แย้งติฉินนินทาในหัวใจของเรา สิ่งนั้นมันจะเป็นประโยชน์กับหัวใจไหมล่ะ?

ดูการผ่าเหล่าสิ ถ้ามันผ่าเหล่าออกไป มันผ่าเหล่าไปด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันไม่เป็นความจริงขึ้นมาสักอย่างหนึ่งเลย แล้วเวลาทําของเราขึ้นไปนะ เราก็มีทิฏฐิมานะว่า “สิ่งนี้เป็นความจริง” เขาพูดธรรมะ เราก็พูดธรรมะได้ เขาพูดถึงสติปัญญาเราก็พูดถึงสติปัญญาได้ คําพูดก็เหมือนกันมันจะแตกต่างกันตรงไหน แต่ทําไมเราพูดผิดล่ะ? ทําไมครูบาอาจารย์บอกเราพูดผิด ทําไมครูบาอาจารย์ท่านก็พูดเหมือนเรา ทําไมท่านพูดถูกล่ะ?

ครูบาอาจารย์ท่านพูดถูกนะ พูดถูกเพราะอะไร? เพราะท่านเดินบนถนนสายนั้นมา ท่านเคยขึ้นไปบนถนนสายนั้น ท่านมีญาณของท่าน ท่านมีกําลังของท่าน ท่านมีสติปัญญาของท่าน ได้ผ่านบนถนนสายนั้นมา สิ่งที่ผ่านถนนสายนั้นมาท่านก็เห็นของท่านโดยความเป็นจริง แต่ของเรามันเป็นสัญญาอารมณ์ มันเป็นการสร้างภาพ มันเป็นการสร้างภาพขึ้นมา มันเป็นความจริงอย่างนั้นไหมล่ะ? ถ้ามันไม่เป็นความจริงขึ้นมา ครูบาอาจารย์ท่านคอยบอกคอยชี้แนะเรา สิ่งนั้นเป็นประโยชน์หรือเป็นโทษ สิ่งนั้นเป็นประโยชน์ล้วนๆ ถ้าเป็นประโยชน์เพราะอะไร เพราะเรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากใช่ไหม

ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เป็นครูเอกของโลก นี่ พุทธะเกิดครั้งแรก เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นสงฆ์องค์แรกของโลก นี่ไง นี่เหล่ากอของพุทธะ เหล่ากอของครูบาอาจารย์ของเรา เหล่ากอของสัมมาทิฏฐิที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อชําระล้างกิเลส

สิ่งนี้มันมีมาเพราะความรู้จริงของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติเป็นหลักเป็นเกณฑ์ขึ้นมาแล้ว เราก็แสวงหา เราอยากพ้นจากทุกข์ เราหาครูบาอาจารย์ของเรา ให้ครูบาอาจารย์ของเราเป็นผู้ชี้แนะเรา แล้วเวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นไป จิตใจเรามีทิฏฐิมานะ มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากขึ้นมา ครูบาอาจารย์คอยชี้แนะ มาคอยบอกเรา มันเป็นโทษที่ไหน? มันเป็นโทษเพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากของเราไง

ต้องการให้ครูบาอาจารย์คอยโอ้โลมปฏิโลม คอยเอาอกเอาใจไง เอาอกเอาใจมันเป็นธรรมหรือเป็นกิเลส มันก็เป็นกิเลสล้วนๆ เวลาจิตใจมันผ่าเหล่าผ่ากอไปมันไม่รู้จักตัวเอง ตัวจิตใจของตัวเองมันตํ่าทราม มันกลับเห็นว่าครูบาอาจารย์นี้เป็นผู้ที่ทําผิดกับเรานะ เห็นว่าคนอื่นทําผิดไปกับเราหมดเลย แต่ในหัวใจของเรามันตํ่าทรามของมันไปเอง เพราะมันผ่าเหล่าผ่ากอของมันออกไป นี่ สิ่งที่เกิดทิฏฐิมานะ พอเกิดทิฏฐิมานะขึ้นมา เห็นไหม ดูสิ ดูพระเทวทัตสิ แม้แต่เกิดก็เกิดเป็นสหชาติ การเกิดสหชาติคือเป็นญาติ แล้วเวลาบวชขึ้นมาเป็นลูกศิษย์ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งสอนขึ้นมา ทําไมมันผ่าเหล่าออกไปขนาดนั้น มันผ่าเหล่าออกไปว่า “เราก็เสมอกัน ความรู้ก็เสมอกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอายุพรรษามากแล้วควรจะทอดธุระได้แล้ว วางสงฆ์ให้ฉันเป็นคนปกครอง” นี่ มันผ่าเหล่า!

เหล่ากอของพุทธะมันมีเหตุมีผลนะ เหล่าของพุทธะมันจะชําระกิเลส สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์มาก แต่เพราะกิเลสมันตัวร้ายกาจนัก กิเลสมันอยู่กับเราในหัวใจ มันผ่าเหล่าผ่ากอ มันผ่าเหล่าผ่ากอแล้วมันก็ถือทิฏฐิมานะว่าสิ่งนั้นเป็นความถูกต้องของมันด้วยความเห็นของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แล้วถ้าไม่ได้ดั่งใจ เห็นไหม ไม่ได้ดั่งใจก็พยายามทําของเขา แต่สุดท้ายเทวทัตเขาก็ยังสํานึกตนได้...

คําว่าสํานึกนี่มันจะเคารพในธรรมในหัวใจของตัว เคารพสิ เพราะอะไร? เพราะสติปัญญา สัมมาทิฏฐิความเห็นถูกต้อง สิ่งใดที่เป็นความถูกต้อง เป็นความอ่อนน้อมถ่อมตนมันทําให้กิเลสยุบยอบลง ให้จิตใจมันมีความสงบได้ ถ้าจิตใจมันมีความสงบร่มเย็นขึ้นมามันจะไม่ผ่าเหล่าผ่ากอ เห็นไหม เหล่ากอของพุทธะมันเกิดตรงนั้น ถ้าเหล่ากอพุทธะมันเกิดตรงนั้นมันจะย้อนเข้ามาสู่ความดี ถ้ามันทําคุณงามความดี ถ้าจิตใจเป็นธรรมนะ

ถ้าจิตใจไม่เป็นธรรม ถ้ามันผ่าเหล่าออกไปแล้วมันก็กลับมาทําลาย สิ่งที่ทําลายครั้งแรกสิ่งแรกคือ ทําลายโอกาสของตัว ทําลายชีวิตของตัว เห็นไหม ดูสิ เวลาถ้าเขาไม่เชื่อถึงมรรคผล เขาขุดรากถอนโคนคุณงามความดีของชาตินี้ของเขาไป แต่เหล่ากอของพุทธะนั้นมันก็ต้องเวียนตายเวียนเกิดเป็นธรรมชาติของมัน

ดูสิ พวกลัทธิต่างๆ ที่เขาไม่เชื่อพระพุทธศาสนาเขาก็ทําของเขาไป เขาก็อยู่ของเขาไป เกิดในประเทศอันไม่สมควร ทั้งๆ ที่เกิดในโลกนี้เหมือนกัน พระพุทธศาสนาก็มี แต่เขาถือลัทธิอื่น เขาไม่นับถือพระพุทธศาสนา ถ้านับถือพระพุทธศาสนาขึ้นมาแล้วถ้าปฏิบัติไป ถ้ากิเลสตัณหามันเหนียวแน่นมันก็ยังผ่าเหล่าผ่ากอออกไปนะ แล้วถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้วจิตใจเราอ่อนแอ จิตใจเราไม่มีกําลังพอ เห็นไหม มันก็ผ่าเหล่าผ่ากอไปทางหนึ่ง มันก็เกิดทิฏฐิมานะเหยียบยํ่า เหยียบยํ่าว่า “ทําก็เหมือนกัน ทุกอย่างก็เหมือนกัน ทําไมไม่ยอมรับ ทําไมไม่ยอมเห็นความเป็นจริงอันนั้น” นี่มันผ่าเหล่าผ่ากอโดยทิฏฐิมานะ

เห็นไหม ดูสิ พูดถึงในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาจะตรัสรู้ธรรมเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้อง ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย เวลาจะเป็นพระอรหันต์ เวลาจะสิ้นสุดจากกิเลสมันต้องมีอํานาจวาสนาบารมีขึ้นมาหนึ่งแสนกัป มันก็สร้างมาทุกคนน่ะ คําว่าแสนกัปไม่แสนกัปมันจะนับเริ่มต้นจากตรงไหน? แต่เพราะว่าการเกิดการตาย การเวียนตายเวียนเกิด ผลของวัฏฏะมีการเกิดการตายตลอดเวลา

ฉะนั้น จิตใจเราปฏิบัติแล้วถ้าจิตใจเราอ่อนแอ จิตใจเราไม่เข้มแข็งพอ ทําสิ่งใดมันก็น้อยเนื้อตํ่าใจ ทําสิ่งใดก็ขาดตกบกพร่อง จิตใจเราจะขาดตกบกพร่องตลอดไป “ทําไมเราทําไม่ได้ ทําไมเราทําสิ่งนั้นแล้วไม่สมความปรารถนา ทําไมเราทําสิ่งนั้นไม่ประสบความสําเร็จ” ประสบความสําเร็จหรือไม่ประสบความสําเร็จ ใครเป็นคนบอกล่ะ? นี่จิตใจเรา เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านได้ผ่านถนนสายนั้นมา ท่านได้ล้มลุกคลุกคลานมา ท่านได้กระทํามา แล้วของเราเราจะขึ้นถนนสายนั้น เราจะมียานพาหนะอะไรขึ้นไป เราจะหาความสุข เราจะหาหัวใจของเราได้อย่างไร

ในการประพฤติปฏิบัตินะ คนเกิด อะไรพาเกิด? ปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิต เห็นไหม เวลาเกิดในไข่ เกิดในนํ้าครํา เกิดในโอปปาติกะเห็นไหม เกิดในไข่ เกิดในครรภ์ กําเนิด ๔ จิตปฏิสนธิมันเป็นตัวเกิด ตัวเกิดและตัวตาย เห็นไหม ดูสิ เวลาเกิดขึ้นมาได้ร่างของมนุษย์นี้มา เวลาเกิดขึ้นมา เกิดในไข่ เกิดในครรภ์ นี่แค่นํ้ามันข้นนํ้ามันใสเท่านั้นนะ ถ้าปฏิสนธิจิตมันเข้าไปแล้ว มันจะกําเนิดต่อเนื่องกันไปจนเกิดเป็นทารกในครรภ์ จนคลอดออกมาเป็นเรา เห็นไหม

อะไรมันพาเกิด? จิตมันพาเกิด ความกําเนิดเกิดมาจากไหน? เกิดมาจากจิต ถ้าจิตมันเกิดขึ้นมา เวลาเราเกิดมาแล้ว จนเราโตมาเป็นผู้ใหญ่ จนมาบวชเป็นพระ จนมาประพฤติปฏิบัติ สิ่งนี้เกิดมาเพราะเราศึกษาธรรม นี่ เป็นเหล่ากอ เหล่ากอเพราะเราเป็นบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากศาสนานี้ไว้ให้เราถนอมรักษา แล้วศาสนามันอยู่ที่ไหนล่ะ? ศาสนามันอยู่ในตู้พระไตรปิฎกใช่ไหม? ศาสนามันอยู่ในประเพณีวัฒนธรรมใช่ไหม?

สิ่งนั้นมันเป็นเพราะโลกเขาคิดกันอย่างนั้น โลกเขาเห็นกันอย่างนั้นไง แต่ดูสิศาสดาองค์เอกของโลกคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วางธรรมวินัยมาสองพันกว่าปี หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นของเรามารื้อค้น..รื้อค้น พยายามทดสอบตรวจสอบขึ้นมาจนเป็นความจริงขึ้นมาในใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านก็สั่งสอนเราให้ประพฤติปฏิบัติใช่ไหม พอเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา สายพระป่าของเรา เห็นไหม เหล่ากอของพุทธะ เหล่ากอจากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เหล่ากอจากครูบาอาจารย์เรามา เป็นเหล่าเป็นกอมา เหล่ากอมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจากความเป็นจริงขึ้นมา

สิ่งที่เป็นประเพณีวัฒนธรรมเราก็ “สาธุ” สิ่งนี้มันเป็นเรื่องของสังคม เราเกิดเป็นมนุษย์ มนุษย์เป็นสัตว์สังคมใช่ไหม เราเกิดมาเราก็ต้องมีที่พึ่งที่อาศัยเห็นไหม มีชาติ มีตระกูล มีครอบครัว มีตําบล มีหมู่บ้าน เป็นประเทศชาติขึ้นมา สิ่งนี้มันก็ต้องมีการปกครอง เราอยู่ขึ้นมา เราอยู่กับโลก เราเกิดมากับโลก ดอกบัวเกิดจากโคลนตม เราเกิดมาในสังคม สังคมเขามีประเพณีวัฒนธรรม เป็นชาวพุทธ เราก็เกิดมาเป็นเหล่ากอของชาวพุทธ เราก็ทําให้มันมั่นคงขึ้นด้วยความมั่นคงของใจ เราจะพ้นจากทุกข์เห็นไหม เวลาเกิดอะไรพาเกิด จิต ปฏิสนธิจิตมันพาเกิด

ทีนี้ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ดูสิ เราศึกษาเล่าเรียนขึ้นมาตามประเพณีวัฒนธรรม ศึกษาขึ้นมาจนได้นักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก เราได้เปรียญธรรม ประโยคกี่ประโยค ร้อยประโยคก็แล้วแต่ สิ่งนั้นก็เป็นการศึกษาเห็นไหม นี่ไปศึกษาจากภายนอก เหล่ากอมันอยู่ไหน?! เหล่ากอที่กําเนิดความรู้ก็ไม่รู้อยู่ไหน จิตอยู่ที่ไหน เหล่ากอมันอยู่ที่ไหน เหล่ากอมันคือปฏิสนธิจิต คือสิ่งที่มีชีวิตไง สิ่งที่มีชีวิตนี้ ดูสิ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ก็สะสมมาจากหัวใจดวงนี้ หัวใจดวงนี้สะสมขึ้นมาจนมีอํานาจวาสนา มีบารมีขึ้นมา จนรื้อค้นขึ้นมาจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ไป เป็นศาสดาของเรา วางธรรมและวินัยไว้ให้เราก้าวเดิน วางธรรมวินัยนี้คอยสั่งสอนเรา

ธรรมวินัยนี้ศึกษากันมา จดจํากันมา ศึกษากันมา รักษากันมาจนเป็นประเพณีวัฒนธรรม ผิดจากประเพณีวัฒนธรรมในสิ่งนี้ไปไม่ได้เลย สิ่งนั้นมันจะเป็นธรรมขึ้นมาได้อย่างไร สิ่งนี้มันเป็นความรู้สึก เป็นความนึกคิดออกมาจากใจ แล้วเรามีความเชื่อมั่น เห็นไหม เพราะเรามีครู เรามีอาจารย์ เรามีเหล่ากอของพุทธะ เหล่ากอของเรามี หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเรามี! ครูบาอาจารย์ของเรามีใช่ไหม ท่านพาประพฤติปฏิบัติใช่ไหม เราก็มาประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี่ นี่เห็นไหม ดูสิ ถนนสายนี้ที่ครูบาอาจารย์ท่านเดินไปแล้ว เราจะเอาสิ่งใด ยานพาหนะใดขึ้นสู่ถนนสายนั้น เราประพฤติปฏิบัติ เราพยายามทําความสงบของใจ ใจมันก็ไม่สงบ ใจเราก็อ่อนแอ ใจเราก็ไม่มีกําลังของเราสักที สิ่งนี้เห็นไหม ดูสิ เวลาผ่าเหล่าด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ด้วยทิฏฐิมานะ มันก็เหยียบยํ่าครูบาอาจารย์ของมันไป!

เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาด้วยหัวใจของเราที่มันอ่อนแอ เราก็ว่า “ครูบาอาจารย์ท่านพูดเกินกว่าเหตุไปหรือเปล่า? ครูบาอาจารย์ท่านพูดอย่างนั้นจะเป็นความจริงไหม? เราปฏิบัติจะได้สมกับที่ครูบาอาจารย์พูดหรือเปล่า?” สิ่งนี้มันจะเกิดขึ้นมา เพราะเรายังประพฤติปฏิบัติไม่ถึงที่เป็นสันทิฏฐิโก ถึงที่ได้เป็นปัจจัตตัง เราจะมีความสงสัยไปหมด สิ่งที่เป็นความสงสัยเราไม่ต้องไปลังเลกับความสงสัยนั้น ความสงสัยในหัวใจนี่เห็นไหม นิวรณธรรมปิดกั้นแม้แต่สมาธิ การทําใจให้สงบก็ลังเลสงสัย ทําสิ่งใดก็มีความละล้าละลัง ทําสิ่งใดก็ไม่มีความมั่นคงสักที ถ้าจิตใจที่มันแข็งกระด้างจนเป็นตัณหาความทะยานอยาก มันก็เหยียบยํ่าทําลายครูบาอาจารย์ไปส่วนหนึ่ง นี่มันแหวกแนวออกไป แต่เวลามันแตกหน่อแตกกอออกไปทําลายหน่อของพุทธะของตัวเองก่อน ทําลายหน่อของพุทธะ ทําลายเหล่ากอพุทธะ ทําลายหมดเลย เพราะมันจะทําลายคนอื่นก็เท่ากับทําลายตัวเอง เพราะปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิตมันเป็นคนคิด ปฏิสนธิจิตมันเป็นคนกระทํา มันมีเจตนากระทําแล้วผลมันจะไปไหน? ทําดีหรือทําชั่วมันก็กลับสู่ใจดวงนั้น

ครูบาอาจารย์เราก็เป็นครูบาอาจารย์ของเราวันยังคํ่า เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านได้ผ่านร้อนผ่านหนาวมา ท่านสั่งสอนเราก็เพื่อประโยชน์กับเรา ไม่ได้ประโยชน์กับท่าน ท่านเป็นผู้ที่ทํา นี่ครูบาอาจารย์ให้ประโยชน์กับเราได้รับประโยชน์ของเรา ก็คือการประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเราปฏิบัติได้ผลของเราก็เป็นผลของเรา แล้วครูบาอาจารย์ท่านก็ประพฤติปฏิบัติของท่านมาแล้ว ท่านผ่านพ้นไปแล้วจะมีสิ่งใดไปกระทบตัวท่านมันจะไม่เข้าไปถึงใจของท่านเลย มันเป็นไปไม่ได้ที่จะไปกระเทือนของท่าน โลกธรรม ๘ ท่านผ่านไปแล้ว ท่านเหยียบยํ่าไปแล้ว เพียงแต่เป็นทิฏฐิมานะของเรา เพราะเราเห็นผิด เราเห็นผิดว่า “ท่านไม่ส่งเสริมเรา ท่านไม่เยินยอเรา” เราก็เหยียบยํ่าท่านไป มันก็มาทําลายพุทธะของเรา เห็นไหม ทําลายหัวใจของเรา ทําลายอะไร ทําลายโอกาสไง

ดูสิ เทวทัตเวลาเขาผลักก้อนหินใส่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนั้นเป็นอนันตริยกรรมเลย! ถ้าเราคิดไม่ดีมันก็ผลักความรู้สึก ผลักอารมณ์ความรู้สึกว่า “อาจารย์เราไม่ดีอย่างนั้น อาจารย์เราไม่ดีอย่างนี้” มันก็ผลักอารมณ์ มันก็เหมือนก้อนหิน ทุ่มเข้าไป..ทุ่มเข้าไป ทุ่มไปที่ไหน? ทุ่มเข้าไปในใจของตัวเอง นี่ไง ที่ว่า...คําว่าทําลายๆ

แต่นี่จิตใจเราไม่ได้คิดทําลาย เราเคารพบูชา แต่เราประพฤติปฏิบัติทําไมมันไม่สมความปรารถนา คําว่าสมความปรารถนาหรือไม่สมความปรารถนานี่ เห็นไหม นี่นิวรณธรรม เราตั้งใจของเรา เป็นสมาธิจริงๆ มันเป็น ถ้ามีเราบวกเข้าไปว่า “เราจะเป็นสมาธิอย่างนั้น เราจะมีสติอย่างนั้น” ไม่มีหรอก ไม่เป็น ไม่เป็นเพราะอะไร? เพราะมันแบ่งเป็นสองเป็นสาม สัญญาอารมณ์กับเรา ความรู้สึกนึกคิดกับเรา คําว่าเราคือผู้รู้ นี่ พุทธะ พุทธะมีอยู่ทั่วไป พุทธะมีอยู่ในสัตว์

พุทธะมีอยู่ทั่วไป แต่นิพพานไม่มีหรอก!

นิพพาน ที่ว่านิพพานมีอยู่แล้ว ไม่มี! พุทธะมี สัตว์มันมีพุทธะคือมันมีจิตไง พุทธะอยู่ในขี้ พุทธะอยู่ในสัตว์ ในมด นั่นพุทธะ สิ่งต่างๆ นี้ เพราะไม่ต้องการให้เกิดทิฏฐิมานะ ฉะนั้น เราก็เหมือนกัน เราก็มีพุทธะ นี่ เหล่ากอของพุทธะ เราจะรักษาของเราอย่างไร เราจะตั้งสติของเราอย่างไร เรามีสติปัญญาของเรานะ เราดูแลของเรา เหล่ากอ เห็นไหม เรามีหมู่มีคณะ มีครูมีอาจารย์เป็นเหล่าเป็นกอมา เราก็เป็นหนึ่งในเหล่าในกอนั้น มีความสามัคคี มีความมุมานะ มีการกระทําขึ้นมา

ดูสิ ดูเวลากอไผ่เห็นไหม มีบางลําที่ว่าอายุหลายปี บางลําก็เพิ่งแทงหน่อขึ้นมา บางลําก็อายุมากปีสองปี มันมีของมัน จิตใจเราก็เหมือนกัน ในเหล่าในกอของเรา เรามีครูมีอาจารย์ เรามีอะไรต่างๆ เราเพิ่งโผล่มา เราเพิ่งแตกหน่อมา มันเพิ่งปีสองปีลําไม้มันยังอ่อนอยู่ เราก็อยู่อาศัย เราอาศัยแรงลมมาปะทะ เราอยู่กับเหล่ากอของเรา เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน เราอยู่กับหมู่คณะของเรา เราอยู่กับครูบาอาจารย์ของเรา เราก็ตั้งใจทําของเรา เห็นไหม ดูสิวันเวลามันผ่านไป กอไผ่นั้นลําไผ่นั้นจะอายุมากขึ้นไปเรื่อยๆ พออายุมากขึ้นไปอย่างเรามาปฏิบัติ เห็นไหม อายุพรรษาเรามันจะมากขึ้นไปเรื่อยๆ ผู้ที่ปฏิบัติอายุเราจะแก่ขึ้นไปเรื่อยๆ ต่อปีๆ ไปเรื่อยๆ อันนี้มันเป็นเรื่องของผลของวัฏฏะ เรื่องของกาลเวลา

แต่ถ้าจิตใจของเรานะ ความคิด ความรู้สึก ความนึกคิด ถ้ามันมี เรามีสติปัญญาพอไหม เรากําหนดของเราให้เป็นความจริงจังของเรา มันจะสงบเข้ามาได้นะ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา สงบเข้ามา เห็นไหม นั่นล่ะ ความสงบจริง ถ้าจิตมันสงบเข้ามามันมีความรับรู้สึก พุทโธก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา ความที่ว่าจิตสงบกับจิตเสื่อม หรือว่าจิตไม่สงบ แตกต่างกันอย่างไร ถ้าจิตสงบ เห็นไหม เรามีความร่มเย็นเป็นสุข เพราะเราบวชมา เราประพฤติปฏิบัติมา เราต้องการชําระล้างกิเลส กิเลสตัณหาความทะยานอยากนี่อวิชชา ความไม่รู้จักตัวมันเองพาให้เราเกิดในกําเนิด ๔ ปัจจุบันนี้เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ เราเกิดมาเป็นมนุษย์แล้วได้บวชเป็นพระ เราเกิดมาเป็นมนุษย์เราได้ประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม นี่กําเนิด ๔

ฉะนั้น สิ่งที่กําเนิด ๔ เราแก้กันที่หัวใจนี้ เราแก้กันที่พุทธะนี้ ถ้าพุทธะ เห็นไหม ปัญญาอบรมสมาธิหรือคําบริกรรม ถ้ามันสงบเข้ามา ความสงบนี้จะทําให้จิตใจมีกําลัง ความสงบนี้มันจะเป็นธรรม ความเป็นธรรมเพราะว่าถ้ามันสงบเข้ามามันใช้ปัญญาออกไป นี่ ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาที่เกิดจากสัมมาสมาธิ ปัญญาที่การชําระล้าง เวลามันเกิดขึ้นมามันเห็นคุณค่านะ มันมีความตื้นตันในหัวใจนะ มันมีความตื้นตันว่า สิ่งที่เราใช้ปัญญา เราใช้ความรู้สึกนึกคิดกันแต่เดิม ความรู้สึกนี่มันเป็นสัญชาตญาณ มันเป็นวิชาชีพ คําว่าวิชาชีพเป็นวิชาชีพทางโลก ทางโลกเขามีวิชาชีพสิ่งใดเขาจะประกอบสัมมาอาชีวะตามวิชาชีพของเขา

จิต เวลาความคิดมันเกิดจากจิต มันเป็นธรรมชาติ มันเป็นธรรมชาติของมนุษย์ที่มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ มันเกิดขึ้นมาในหัวใจโดยธรรมชาติของมัน สิ่งนี้มันเป็นธรรมชาติของมัน แต่เพราะเราอยู่กับความรู้สึกนึกคิดแล้วเราไม่เคยเข้ามาเห็นถึงความคิดกับตัวจิตที่มันสงบ เราก็เลยไม่เห็นตัวจิตของเรา พอไม่เคยเห็นตัวจิตของเรา เราก็บอกว่า “เราไม่มีอํานาจวาสนา เราไม่มีกําลังพอ เราเป็นคนอ่อนด้อย สิ่งที่เราไม่มีกําลังพอเราทําไม่ได้”

แล้วถ้าคนที่อ่อนไปกว่านี้เขาก็จะบอกว่า “มรรคผลไม่มี ทํางานอาบเหงื่อต่างนํ้า ทํางานจนทุกข์ยากขนาดนี้มันยังไม่เกิดเป็นผลประโยชน์กับเรา แล้วเราจะไปทําความสงบเฉยๆ เราไปทําอย่างนี้ มันจะไปทําความสงบแล้วมันจะได้ประโยชน์สิ่งใดกับเรา” เห็นไหม มันปฏิเสธตั้งแต่เริ่มต้น

คนเรานะ ดูสิ ในการที่เราสร้างบ้านสักหลังหนึ่ง เวลาเราขุดดิน ขุดต่างๆ เพื่อจะวางรากฐาน เขาให้ใครทํา แล้วเวลาสําเร็จเป็นบ้านเป็นเมืองใครเป็นคนจัดการ นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่หัวใจมันจะเริ่มทําความสงบของใจเข้ามา มันต้องมีเหตุมีผลของมัน ถ้ามีเหตุมีผลของมันนะ สิ่งที่เรามีสติมีปัญญาขึ้นมา เวลามันสงบเข้ามา เห็นไหม ความที่จิตมันสงบแล้วถ้าเกิดปัญญา การเกิดปัญญาที่มันสะท้อนใจ สะท้อนใจเพราะสิ่งใด? สะท้อนใจว่า ถ้า! มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาที่มันยังเกิดขึ้นโดยความรู้สึกนึกคิดเราโดยปกติ แล้วเราไม่มีสติปัญญาแม้แต่จะตรวจสอบมันว่าสิ่งใดเป็นเราหรือไม่เป็นเรา สิ่งใดเป็นความคิด สิ่งใดเป็นตัวจิต สิ่งใดเป็นความสงบ สิ่งใดเป็นความฟุ้งซ่าน เราไม่มีสติปัญญาจะแยกแยะสิ่งใดเลยก็ว่า “สิ่งนั้นเป็นเราไปทั้งหมด”

พอสิ่งนั้นเป็นเราไปทั้งหมด เราจะมาจับต้นชนปลายไม่ได้ พอจับต้นชนปลายไม่ได้เราก็ล้มลุกคลุกคลาน ล้มลุกคลุกคลานก็บอกว่า “ไม่มี มรรคผลไม่มี ได้ปฏิบัติแล้วไม่เห็นมีอะไรเลย ได้ปฏิบัติแล้วมันไม่เป็นไปตามที่ครูบาอาจารย์ท่านสั่งสอนเลย มันไม่มีอะไรเป็นจริงสักอย่าง มีแต่เขียนเสือให้วัวกลัว หลอกกันอยู่เฉยๆ” นี่ถ้าจิตใจมันอ่อนแอ แต่ถ้าจิตใจมันมีกําลังของมันขึ้นมา จิตใจมันมีกําลัง มีสติปัญญา แล้วเราได้สร้างอํานาจวาสนามาแล้ว ถ้าเราไม่ได้สร้างอํานาจวาสนามา เราจะไม่มีความสนใจในการประพฤติปฏิบัติ

งานในการอาบเหงื่อต่างนํ้าทุกคนว่ามันเป็นเรื่องความทุกข์ความยาก งานในการบริหารจัดการ เห็นไหม ความรับผิดชอบ แล้วงานทางโลกกับงานทางธรรม งานทางโลกเขาอาบเหงื่อต่างนํ้า เขาทําแล้วไม่มีวันจบสิ้น กระบวนการในการบริหารจัดการในงานของเราไม่เคยจบ จนต้องส่งต่อๆ กันไปให้คนมารับช่วงต่อไปนะ

แต่ในการประพฤติปฏิบัติ เวลาเราปฏิบัตินี่คืองานอันละเอียดไง งานละเอียดคือว่าตั้งสติแล้วรักษาความรู้สึกนึกคิดให้มันเป็นหนึ่ง ให้มันวางได้ ให้มันวางสัญญาอารมณ์ได้ สัญญาอารมณ์กับพลังงาน เห็นไหม สัญญาอารมณ์กับจิตมันเป็นสอง เป็นสองนี้มันเป็นสองอยู่แล้ว แล้วมันเคลื่อนออกไปเราก็ไม่มีสติปัญญาทันมันเลย เราไม่มีสติปัญญาทันมันแล้วเราก็ยังอ่อนแอ เราบอกเราทําไม่ได้ เราเกิดมาอํานาจวาสนาน้อย มันก็อ่อนแออยู่แล้ว แล้วกิเลสเห็นไหม เวลาคิดสิ่งนี้มาอะไรคิด? กิเลสพาคิด

แต่ถ้าเวลาเป็นธรรมล่ะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านก็เกิดมาเป็นมนุษย์ จะได้เป็นกษัตริย์ ดูสิ ไปเที่ยวสวนเห็นไหม เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย ท่านยังสลดสังเวช ท่านยังเอาสิ่งนี้มาเป็นแรงดลใจให้ออกประพฤติปฏิบัติจนเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เรากราบไหว้กันอยู่นี้ เวลาเขามีความรู้สึกนึกคิดอย่างนั้นเขายังสะท้อนใจเข้ามา

แล้วชีวิตของเรามันมีความทุกข์ มันมีผลกระทบขนาดไหน แล้วจิตใจของเราเราก็เป็นมนุษย์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นมนุษย์ ครูบาอาจารย์เราก็เป็นมนุษย์ แล้วท่านก็ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนท่านพ้นกิเลสไป แล้วเราล่ะ เราต้องทําได้สิ ถ้าเราทําได้ เรามีสติปัญญาขึ้นมา มันก็จะตั้งสติ จะล้มลุกคลุกคลาน เห็นไหม ดอกบัวเกิดจากโคลนตม ความล้มลุกคลุกคลาน จิตใจเรายังอ่อนด้อย จิตใจเรายังไม่มีกําลัง ดอกบัวจากโคลนตม นี่คือตมไง คือขี้ตม ขี้โคลน สิ่งต่างๆ นี่ ล้มลุกคลุกคลานอยู่นี่ มันเปรอะเปื้อนอยู่ในหัวใจของเรา เราก็ตั้งสติ

งานอันละเอียดนะ งานจะพ้นจากทุกข์นะ งานที่เราจะไม่มาเกิดมาตายนะ เวลาเกิดปฏิสนธิจิตมาเกิด เวลาเราชําระล้างเราต้องกลับไปชําระล้างที่จิต นี่ไง เหล่ากอของพุทธะ เราเวียนตายเวียนเกิดไม่มีต้นไม่มีปลาย เหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นล่ะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย นี่เหล่ากอสร้างสมบุญญาธิการมา นี่ก็เหล่ากอพุทธะ เหล่ากอพุทธะในสังคม ในการเกิดเป็นมนุษย์ ในการบวชเป็นพระเป็นเจ้า แล้วการประพฤติปฏิบัติเราก็มีหมู่มีคณะ นี่คือเหล่ากอจากโลก เหล่ากอในหัวใจนะ เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะพิจารณาธรรมจักรตามที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการจนมีดวงตาเห็นธรรม เห็นไหม

“อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ”

เห็นไหม เหล่ากอมันจะเกิดในหัวใจของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ที่ชี้บอกทาง แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีความสุขมาก ในเมื่อมีคนที่เป็นพยานที่รู้สิ่งนี้ขึ้นมาได้ ฉะนั้น สิ่งที่มันจะเป็นจริงกับเราขึ้นมานี่ เราศึกษามาเป็นประเพณีวัฒนธรรม เราศึกษามาเป็นปริยัติ ปัจจุบันนี้เราจะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง แล้วถ้าจิตใจมันเป็นจริงขึ้นมา มันจะซาบซึ้ง ซาบซึ้งจากหัวใจของเรา แล้วจะซาบซึ้งครูบาอาจารย์มาก ถ้าจิตมันเป็นธรรมนะ มันจะซาบซึ้งครูบาอาจารย์มาก

ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า เวลาท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นไป...จะรู้สิ่งใด หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ท่านรู้หมดแล้ว ท่านบอกไว้แล้ว บอกไว้เป็นคติธรรม แต่เราไม่เข้าใจ พอเราไปเจอสิ่งใดเข้าก็แล้วแต่ “มันเป็นอันนั้น..มันเป็นอันนั้น” นี่ มันซาบซึ้งว่าครูบาอาจารย์ท่านรู้หมดแล้ว แต่เรานี่ไม่รู้ แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติไป เราไปรู้สิ่งนั้นมันสะเทือนใจนะ สะเทือนใจเพราะว่า ถ้าจิตมันสงบมันมีกําลังของมัน เราก็จะรู้ของมัน

แต่ในปัจจุบันนี้เราบอกจิตเราไม่สงบ จิตเราฟุ้งซ่าน จิตเราไม่มีกําลังต่างๆ สิ่งนี้เรารู้ได้ เรารู้ได้เพราะมันไม่มีไง แต่ถ้าเวลามันมีขึ้นมาล่ะ มันมีขึ้นมาเห็นไหม พอเวลาคนทําความสงบของใจ พอทําความสงบของใจ ความสงบมันเป็นอนิจจัง เดี๋ยวก็เสื่อม เดี๋ยวก็เจริญ เจริญแล้วก็เสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ แล้วมันจะอยู่ของมันอย่างไรล่ะ เสื่อมก็เป็นคติธรรมอันหนึ่ง เจริญก็เป็นความสัมผัส เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกอันหนึ่ง แต่ความที่เจริญ ความที่มั่นคงนี้ทุกคนก็ปรารถนา ทุกคนก็อยากจะให้มันเจริญและมั่นคงตลอดไป แต่ในความเป็นจริงมันมีอยู่หรือเปล่าล่ะ

ในความเป็นจริง “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” ถ้าเหตุผลมันไม่สมควร “ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม” ถ้ามันสมควรแก่ธรรม เราปฏิบัติสมควรแก่ธรรม เหตุผลมันต้องเป็นอันนั้น ในการประพฤติปฏิบัติทุกคน ทุกจริตนิสัย เวลาทําความสงบของใจมันก็คือสัมมาสมาธิ สมาธิเหมือนกัน เวลามันออกใช้ปัญญาในการใคร่ครวญ ในกาย เวทนา ในจิต ในธรรม มันก็เป็นปัญญาที่เกิดจากสัมมาสมาธิเหมือนกัน แล้วเวลาพิจารณาไปแล้วมันอยู่ที่อํานาจวาสนาของคนว่า ขิปปาภิญญานี้ปฏิบัติทีเดียวตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลยก็มี ปฏิบัติซํ้าแล้วซํ้าเล่าก็มี อันนี้มันมีพื้นฐานมาจากการสร้างบุญกุศล มีอํานาจวาสนาของแต่ละบุคคลมา

ฉะนั้น โดยข้อเท็จจริง สมาธิก็คือสมาธิ ปัญญาก็คือปัญญา ฉะนั้น เส้นทางนั้นที่ครูบาอาจารย์ท่านเดินผ่านไปแล้ว เราจะขึ้นสู่เส้นทางนั้น ถ้าขึ้นสู่เส้นทางนั้นด้วยหัวใจที่เคารพนบนอบนะ เราเป็นคนหลงป่าแล้วมีนายพรานป่าเดินออกจากป่าไป ทั้งๆ ที่นายพรานป่านั้นเขาเดินออกจากป่าไปด้วยวิชาชีพของเขา เราหลงป่าอยู่ เราเห็นนายพรานป่าเดินอยู่นั่น เราเดินตามนายพรานป่านั้น ออกจากป่านั้นไปด้วยความหลงทางของเรา นายพรานป่านั้นจะมีบุญคุณกับเราไหม

ถ้าเราหลงป่านะ เราหลงป่าเราถึงกับเสียชีวิตได้ แต่มีนายพรานที่เขาชํานาญป่า เขาเดินออกจากป่านั้นไป เราได้เดินตามรอยนั้นออกไปจนพ้นจากป่านั้น ชีวิตนี้เรารอดมาได้ ในการประพฤติปฏิบัติครูบาอาจารย์ของเราท่านเดินพ้นออกไปแล้ว แล้วเราเดินตามมา เรามีช่องทางอยู่ เราจะตามรอยทางนั้นไปเพื่อจะออกจากป่านั้นไหม?! ถ้าเราเกิดทิฏฐิมานะ เราว่าเรารู้แล้ว เราไม่เดินตามไป เรานั่งอยู่นั่น เราออกนอกลู่นอกทางไป เราแหกเหล่าแหกกอไป แต่เราบอกว่าเราพ้นจากป่า มันเป็นไปได้จริงไหม?

ถ้ามันเป็นไปได้จริง นั้น...เป็นคติ เป็นเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เราเอามาสั่งสอนเรา แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ ครูบาอาจารย์ท่านเดินป่าไปแล้ว ท่านผ่านป่าไปแล้ว เราก็พยายามของเรา เราพยายามของเรานะ เราตั้งสติของเรา ทําความสงบของเราให้เราเห็น...เห็นช่องทางในการเดินตามนั้นไป ถ้าจิตมันสงบขึ้นมามันเห็นช่องทางนั้น เห็นไหม

ช่องทางนั้นคืออะไร? เวลาจิตมันออกใช้ปัญญาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม ถ้าในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม เวลาจิตสงบ เวลาเรากําหนดพุทโธ หรือเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอจิตสงบเข้ามาเราก็รู้ได้ว่าจิตมันสงบ ปัญญาอย่างนี้ เวลามันพิจารณาเข้ามา มันปล่อยวางเข้ามา เราเป็นคนทําเอง มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เรารู้ว่าระดับของมัน ค่าของมัน มีคุณค่าแค่ไหน แค่นี้เราก็ซาบซึ้งแล้ว

คนเราเวลาทุกข์เวลายากนะ เหมือนคนแบกหามมาเต็มที่ แล้วมันวางสิ่งที่เป็นภาระรุงรังไว้ ปลดจากตัวเราไป มันจะมีความสุขแค่ไหน จิตใจของเราแบกโลกมา เราเกิดมากับโลกแล้วเราก็แบกโลก เราอยากจะมั่งมีศรีสุข เราอยากจะมีทุกอย่างให้สมความปรารถนา เราแบกมาทุกอย่างเลย นั้นน่ะ...แบกโลก แบกโลกก็เกิดความหนักหน่วง เกิดความหนักหน่วงมันก็กดถ่วงจิตใจ แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาด้วยปัญญาอบรมสมาธิหรือใช้คําบริกรรม พอมันวางสิ่งนั้นไป มันวางโลก! มันวางความหนักหน่วงของใจทั้งหมด! แล้วจิตใจมันถึงเป็นอิสระ จิตมันถึงเป็นสัมมาสมาธิได้ ถ้าจิตใจมันสงบเพราะมันวางโลกทั้งหมดนะ ดูความรู้สึกที่แบกโลกกับวางโลกมันแตกต่างกันอย่างใด

สัมมาสมาธิถ้าจิตมันเป็นมันรู้ค่าของมัน คนแบกโลกมาทุกข์ขนาดไหน แล้วมันวางโลกได้มันปลอดโปร่งแค่ไหน ถ้ามันปลอดโปร่งมีความสุขขนาดนั้น เราจะมียาน มีพาหนะที่ขึ้นสู่บนถนนสายนั้น สายที่ครูบาอาจารย์ท่านผ่านไปแล้ว สายที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เหล่ากอของพุทธะได้ผ่านถนนสายนี้ไป! เหล่ากอของพุทธะท่านผ่านถนนสายนี้ไปแล้วท่านกวักมือเรียกเรา จงใจพยายามดึงเราให้เราเดินเข้าสู่เหล่ากอนั้น เหล่ากอของโลกคือความเป็นอยู่ของเรา คือหมู่คณะของเรา เหล่ากอของธรรม! จิตใจที่เป็นธรรม! จิตใจที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันเห็นแล้วมันจะซาบซึ้ง มันจะรู้จักบุญคุณ มันจะมีความเคารพบูชามาก ความเคารพบูชานั้นมาจากจิตที่มันสัมผัสนะ จิตใจที่เป็นธรรม! จิตใจที่เป็นธรรมนี่สัมมาสมาธิมันก็เป็นสมาธิธรรม แล้วเกิดปัญญาธรรม เกิดปัญญาธรรมคือภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดจากโลกุตตรธรรม ปัญญาที่เกิดจากการประพฤติปฏิบัติมันจะซาบซึ้ง

ดูสิ เราทํางานไม่เสร็จ แล้วเราต้องการให้คนช่วยประคองเรา เราทํางานไม่เสร็จแล้วเครื่องมือของเรามันขาดตกบกพร่อง เราต้องการให้คนช่วยเหลือเราไหม? เราประพฤติปฏิบัติ เราใช้ปัญญาเวลาพิจารณาไปแล้วมันปล่อยวาง แต่มันยังไม่สมุจเฉทปหาน ยังไม่ถึงที่สุดให้กิเลสมันขาด เราทําละล้าละลัง เราทําผิดทําถูก เห็นไหม ถ้าพิจารณามากเกินไปสมาธิมันก็อ่อนแรงลง พออ่อนแรงลงมันก็ละล้าละลัง สิ่งใดมันก็ไม่ประสบความสําเร็จ มันก็ต้องวางนั้นแล้วกลับมาพุทโธสร้างกําลังก่อน เหมือนคนทํางาน คนที่ทํางาน ดูสิ ดูกรรมกรนายช่างเขาทํางาน เห็นไหม เขาทํางานตลอดไปจนไม่มีวันจบเลย สร้างบ้านหลังหนึ่งเสร็จวันนั้นเลย ถ้าไม่เสร็จก็ทําจนไม่มีเวลาพักผ่อน มันเป็นไปได้ไหม? เขาทํางานเขาก็ต้องพักงาน กลับไปพักผ่อน กลับไปกินข้าว กลับไปอะไรแล้วก็กลับมาทํางานใหม่ ทําเป็นเดือนเป็นปี ถ้าตึกสูง ถ้ามันประณีตก็ต้องทํางานมากหน่อย ถ้ามันเป็นกระท่อมห้องหอไม่กี่วันมันก็เสร็จ

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจที่มันสงบขึ้นมาแล้ว ถ้ามันสงบเข้ามา เห็นไหม ถ้ามันทํางานตลอดไปมันก็ไม่มีกําลังของมัน มันก็เป็นไปไม่ได้ แล้วความสมดุลของใจ การฝึกหัดอย่างนี้มันเป็นการฝึกหัด แบบฝึกหัดโดยครูบาอาจารย์ที่ท่านบอกไว้ เราก็ต้องมาพยายามฝึกหัดแล้วหาช่องทางของเรา ครูบาอาจารย์บอกให้ทําอย่างนั้นๆ เราก็เป็นคนซื่อตรง ซื่อบื้อ! ทําตามนั้นเลย ทําตามนั้นโดยที่ไม่เป็นความรู้สึก ไม่เป็นหัวใจที่มันแยกแยะของเราขึ้นมามันจะเป็นของเราได้อย่างไร มันก็เป็นของครูบาอาจารย์นั่นน่ะ ครูบาอาจารย์ชี้ทางให้ บอกวิธีให้ เราก็ต้องพยายามของเรา พยายามสร้างสมของเราขึ้นมา พอจิตมันสงบ “โอ้โห...เราก็ทําได้ ไหนว่าเราไม่มีปัญญาไง ไหนว่าเราอ่อนด้อยไง” มันทําได้ พอทําได้ขึ้นมา เห็นไหม ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก

สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม ถ้าเกิดปัญญา ขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขต ขั้นของความสงบมันเป็นเรื่องที่มีและไม่มีเลยนะ จิตเราฟุ้งซ่านมันก็ไม่มีสมาธิ พ้นจากความฟุ้งซ่านมันก็เป็นสมาธิ แล้วสมาธินี้มันเป็นมิจฉาหรือสัมมา ถ้าเป็นมิจฉาสมาธิ สิ่งใดจุดไฟขนาดไหนมันต้องมอดสักวันหนึ่ง ความคิดจะทุกข์ขนาดไหน มันจะมีกิเลสตัณหาเหยียบยํ่าในหัวใจขนาดไหน สุดท้ายสักวันหนึ่งมันต้องมอดไหม้ไป มันจะอยู่อย่างนั้นไปไม่ได้หรอก ถ้ามันรุนแรงจนทําให้เราทําร้ายตัวเองตายไป..ตายไป จิตนั้นก็ไม่มีวันหมดไป มันก็ตามไปนั่นน่ะ ไม่มีวันจบหรอก!

แต่มันต้องจบ เห็นไหม ถ้าเป็นความฟุ้งซ่านถึงที่สุดแล้วมันก็ต้องมีความสงบ แต่ความสงบโดยไม่มีสติ ความสงบโดยไม่มีการฝึกหัด ความสงบโดยไม่มีการควบคุม มันเป็นมิจฉา มันเป็นมิจฉาเพราะมันสงบของมันเอง เวลาทุกข์มันก็ทุกข์ของมันเอง เวลาหายก็หายของมันเอง ใครเป็นคนดูแล ใครเป็นคนจัดการ ใครเป็นคนแยกแยะ มันไม่มี เป็นมิจฉา มิจฉาเพราะอะไร? เพราะมันไม่มีสติ ถ้ามีสติขึ้นมา เห็นไหม เรามีคําบริกรรมของเรา มีสติปัญญาของเรา ถ้ามันสงบสงบต่อหน้า สงบกับเรา สงบที่รู้ๆ! สงบที่เห็นๆ! สงบที่จับต้องได้ นี่ไง มันถึงเป็นความสงบ มันก็เป็นสัมมา สัมมาสมาธิ มันเป็นความสงบสัมมาสมาธินี้แล้วถ้ามันออกรู้ไป เห็นไหม

ถึงบอกว่าถ้าเป็นสมาธิ ของมันมีอยู่ ของมันมีอยู่ซึ่งๆ หน้า สงบและไม่สงบ แต่ถ้าเป็นปัญญาล่ะ? ของไม่มีอยู่ ปัญญาที่มีอยู่นี่ เห็นไหม สิ่งที่ไม่สงบคือความฟุ้งซ่าน พอมันสงบขึ้นมามันก็ปล่อยความฟุ้งซ่านมา ปล่อยความรู้สึกนึกคิด ปล่อยขันธ์ ๕ เข้ามามันถึงเป็นความสงบ แล้วความรู้สึกนึกคิดที่มันมีอยู่โดยธรรมชาติของมันอย่างนี้ ที่เขาใช้ปัญญากันอยู่นี้ เขาบอกว่า “สิ่งนี้เป็นปัญญา” มันเป็นโลกียปัญญา มันเป็นปัญญาสัญชาตญาณ มันเป็นปัญญาจากอวิชชา มันเป็นปัญญาจากกิเลส! มันถึงไม่ใช่ปัญญาในพุทธศาสนา! องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ต้องการปัญญาอย่างนี้!

ปัญญาอย่างนี้ ดูสิ ที่เขาศึกษาทางวิชาการมา เขามีความรู้ ถ้าจะพูดทางวิชาการพูดได้ ๕ ปีไม่มีวันจบ! แต่เขารู้จักตัวเขาไหม? เขาไม่รู้จักตัวเขาเลย แต่ถ้าพอเราทําความสงบของใจเราเข้ามา จิตใจที่มันสงบเข้ามาถ้ามันออกรู้..ออกรู้ สัมมาสมาธิมันออกรู้ นี่ ขึ้นสู่บนถนนสายนั้น แล้วพอออกรู้ไป ออกรู้ในอะไร? ออกรู้ในกาย ออกรู้ในเวทนา ออกรู้ในจิต ออกรู้ในธรรม

เวลาเราทําความสงบของใจ เห็นไหม เรานั่งสมาธินานๆ ก็เกิดเวทนา แล้วทําไมมันถึงไม่ออกรู้ล่ะ ถ้ามันออกรู้ในเวทนานั้น เวทนานั้นมันเป็นเวทนาดิบๆ เวทนาเกิดจากจิต เวทนาที่เกิดจากจิตมันเป็นอันเดียวกัน พิจารณาเวทนาแล้วปล่อยเข้ามามันก็เป็นสัมมาสมาธิ มันไม่เป็นวิปัสสนาหรอกเพราะมันไม่มีสมาธิ ไม่มีตัวจิต ไม่มีพุทธะ! ไม่มีเหล่ากอ! ไม่มีต้นขั้ว! ไม่มีถึงที่สุดแห่งทุกข์! มันจะปลดเปลื้องกันอย่างไร?

แต่ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา พิจารณาเวทนา มันก็ปล่อยเวทนาเข้ามาก็สงบ แล้วพิจารณาเวทนาบ่อยครั้งเข้า ถ้าจิตมันปล่อยสงบเข้ามา สงบจนเข้าไปสู่พุทธะ คือถึงเหล่ากอของมัน แล้วถ้ามันพิจารณาซํ้า..พิจารณาซํ้า เวทนาไม่ใช่เรา พอพิจารณาเวทนาเข้าไปมันตื่นเต้นนะ “โง่น่าดูเลยน่ะ เพราะเราหลงเราถึงไม่รู้จักเวทนา เวทนามันก็เป็นเวทนาของมันอยู่แล้ว ดูสิ ภูเขาเลากามันมีเวทนาที่ไหน เพราะมันไม่มีจิต ไอ้เราเพราะมีจิต เห็นไหม ดูซากศพนอนอยู่ในโรงพยาบาลมันก็ไม่มีความรู้สึก”

ด้วยสัญชาตญาณของมนุษย์ เวลาเรานั่งนาน โดยกิริยาเราจะเปลี่ยนท่าไปโดยสัญชาตญาณ เราเลยไม่เห็นว่าอะไรเป็นทุกข์อะไรไม่เป็นทุกข์ แล้วจิตใจมันเคยของมันไง มันเคยของมัน โดยสัญชาตญาณมันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา แต่พอเรามีสติปัญญาเราจะพิจารณาเวทนาถ้าเวทนามันเกิดขึ้นมา เพราะเราศึกษากันมา เห็นไหม เรามีประเพณีวัฒนธรรม เหล่ากอของพุทธะ ทางโลกเขาก็สอนกันอยู่ ทางโลก เห็นไหม สังคมเขาก็ว่ากันไปอย่างนั้น แต่เรามาพิสูจน์ของเรา พอพิจารณาเวทนามันเกิดขึ้น เราพิจารณาเวทนา มันปล่อยเวทนามามันก็เข้าไปสู่ความสงบ มันปล่อยเวทนามาเข้าสู่ความสงบนะ เราก็พิจารณาซํ้าเข้าไปมันก็ปล่อยเวทนาเข้าไปสู่ความสงบ

จิต พอมันสงบเข้ามา มันเห็นเวทนาชัดเจนมาก พอเห็นชัดเจน เวทนาก็เป็นเวทนา เราก็เป็นเรา แล้วเราไปรับรู้อะไรกับเวทนาล่ะ เวทนามันอยู่ที่ไหน? อยู่ในเนื้อ ในหนัง ในกระดูก ในเส้นขน ในอะไร? ไม่เห็นมีเลย ถ้ายกจิตออก มันก็เหมือนซากศพ มันก็เหมือนกับธาตุ ๔ แต่เพราะมันมีจิตอยู่ เพราะจิตมันโง่! นี่ไง ถ้าจิตมันพิจารณาเวทนา พิจารณาบ่อยครั้งเข้า พิจารณาเวทนาครั้งแรกมันจะเป็นสมถะ มันจะปล่อยวางให้สงบ เห็นไหม ถึงบอกว่า ความว่าฟุ้งซ่านหรือว่าสงบ เวลามันฟุ้งซ่าน ของมันมีอยู่ สมาธิมีอยู่ จิตมีอยู่ แต่คนไม่ทําแล้วทําไม่เป็น พอทําไม่เป็น พิจารณาแล้วก็บอกว่า “เป็นพุทธเหมือนกันๆ แต่ทําไมครูบาอาจารย์ไม่ยอมรับ”

...มันจะไปยอมรับอะไร อันนี้มันโดยกิเลส โดยตัณหาความทะยานอยาก มันเป็นการผ่าเหล่าผ่ากอ มันไม่เป็นความจริง เพราะมันผ่าเหล่าผ่ากอมันถึงไม่จริง แต่ถ้าพิจารณาตามความจริงนะ เวลาธรรมมันเกิดขึ้นมานะ มันไม่ผ่าเหล่าผ่ากอ มันเป็นไปโดยข้อเท็จจริง มันเป็นไปโดยธรรม ถ้าเป็นไปโดยธรรมมันจะเริ่มเข้ามาจากโลกียปัญญาสู่สัมมาสมาธิ สู่ความเป็นจริง แล้วจะเริ่มออกเป็นโลกุตตรปัญญา ถ้าปัญญาเกิดจากสัมมาสมาธิ ความรู้ความเห็นในเวทนาแตกต่างกัน! ความรู้ความเห็นในสติปัฏฐาน ๔ แตกต่างกัน!

ดูสิ ถ้ามันแตกต่างกันมันแตกต่างเพราะใครล่ะ? เมื่อก่อนจิตเรายังไม่ได้สัมผัส เราก็ไม่รู้สึกถึงความแตกต่าง เราก็คิดว่าเหมือนกัน เราจะพูดคําเดียวกับครูบาอาจารย์ แล้วครูบาอาจารย์ท่านไม่ยอมรับเรา เราก็ว่าครูบาอาจารย์นี้จับผิดเรา ไม่จริงใจกับเรา เห็นไหม มันแตกเหล่าแตกกอขึ้นไปแล้วมันเหยียบยํ่า แต่ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมานะ พอเป็นความจริงขึ้นมามันจะซาบซึ้ง ซาบซึ้งจากใจของเรา แล้วพอซาบซึ้งจากใจของเรา ไปถามครูบาอาจารย์ว่า “ทําไมเป็นอย่างนั้นล่ะ?” ครูบาอาจารย์บอกว่า “ก็บอกแล้ว..ก็บอกแล้ว” พอบอกแล้วเราถึงเข้าใจ มันถึงจะเข้าใจ นี่ไง เวลาถ้าเป็นสันทิฏฐิโก เป็นปัจจัตตัง เราจะรู้ของเราก่อน ครูบาอาจารย์แค่รับฟังเท่านั้น

แต่ที่ครูบาอาจารย์ท่านรู้เพราะท่านผ่านไปก่อนแล้ว ท่านเคยผ่านเหตุการณ์อย่างนี้! ท่านเคยพิจารณาอย่างนี้! ถ้าท่านไม่เคยพิจารณาอย่างนี้! ท่านจะบอกเราได้อย่างไร ถ้าท่านไม่เคยพิจารณาอย่างนี้! ท่านจะรู้ได้อย่างไรว่าเราติดอยู่ในขั้นไหน เราติดอยู่เราไม่เป็นของเรา เห็นไหม เพราะทิฏฐิมานะ มันก็เลยไม่ได้ผล ทิฏฐิมานะมันจะเหยียบยํ่าใจของเราก่อนแล้วก็ไปเหยียบยํ่าครูบาอาจารย์

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ มันเคารพบูชา เคารพบูชาจากความซาบซึ้งใจ ธรรมกับธรรมเข้ากัน ธรรมกับธรรมเห็นไหมเป็นสัมมาทิฏฐิเหมือนกัน มิจฉาทิฏฐิกับสัมมาทิฏฐิมันเข้ากันไม่ได้ ถ้าเป็นมิจฉาทิฏฐิความเห็นผิด ความเห็นผิดแล้วยึดความเห็นผิดของเขาด้วย เขายิ่งเหยียบยํ่าทําลาย การเหยียบยํ่าทําลายโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ถ้าเหยียบยํ่าทําลายมันก็เป็นการประจานตนว่าตนเป็นคนไม่ดี

ฉะนั้น เขาต้องพลิกแพลงไปว่าเป็นการดูแล เป็นการเคารพนบนอบ แต่มันมีเบื้องหลัง นี่ไง ผู้ที่แตกเหล่าแตกกอ มันไม่ใช่เหล่ากอพุทธะ! มันเป็นเหล่ากอของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก! มันเป็นเหล่ากอของผู้ที่อยากใหญ่ อยากดัง อยากมีอํานาจไง ยิ่งปฏิบัติไปยิ่งลงเหวไง ปฏิบัติไปจะไม่ได้ผล แต่เราปฏิบัติกันเราจะเอาผลนะ เรามาปฏิบัติเพื่อชําระกิเลส

พูดให้เห็นถึงว่ากิเลสนี้มันร้ายกาจนัก! แล้วมารที่อยู่ในหัวใจมันครอบคลุมหัวใจของทุกๆ คนอยู่นะ เราประพฤติปฏิบัติอยู่นี่เพราะเราจะแก้ไข เราจะแก้ไขของเรา เราจะต้องมีสติปัญญาของเรา เราจะต้องต่อสู้กับเรา ต่อสู้นะ “คนจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร” ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ ฉะนั้น ความเพียรของเราต้องมี ถ้าเรามีความเพียร ถ้าความเพียรนั้นความเพียรชอบกับความเพียรไม่ชอบ

ถ้าความเพียรชอบ เห็นไหม เราตั้งของเรา เราจะสังเกตของเรา มีสิ่งใดที่เข้ามาทําให้วอกแวกวอแว เราต้องตั้งสติ ถ้ามีสิ่งใดขาดตกบกพร่อง ศีล เราต้องย้อนกลับมาที่ศีล ถ้าทําแล้วมันไม่ได้ผล ทําแล้วมันมีสิ่งใดที่กีดขวาง เราย้อนกลับมาดูศีล ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าศีลเราปกติ แต่สมาธิเรายังไม่ได้ขึ้นมา เพราะขาดสติ ขาดความจริงจังของเรา เราพยายามรักษาของเรา ถ้าเกิดสมาธิขึ้นมาแล้วปัญญามันจะเป็นไป คําว่าปัญญาเป็นไปแล้วมันจะเป็นไปเอง ไม่มีหรอก ปัญญาต้องฝึกฝนนะ

ถ้าเรามีสมาธิขนาดไหน ถ้าเป็นสมาธิ ความฟุ้งซ่านกับความสงบมันมีอยู่แล้ว เพียงแต่เป็นสัมมาหรือเป็นมิจฉา ฉะนั้น ถ้าเราฝึกของเราจนมันเป็นสัมมา สัมมาเพราะอะไร? สัมมาเพราะมีสติ สัมมาเพราะควบคุมได้ แล้วพอจิตมันสงบขึ้นมาแล้วเราออกใช้ปัญญา พอออกใช้ปัญญามันแยกแยะของมัน ถ้าออกใช้ปัญญา คนที่สร้างกําลังมาน้อย คนที่มีกําลังมาน้อย ถ้าออกไปพิจารณาแล้วไม่เห็นสิ่งใดเลย ไม่เห็นสิ่งใดเลยต้องรําพึงขึ้นมา เห็นไหม ปัญญาต้องฝึก..ปัญญาต้องฝึก ปัญญาจะไม่เกิดเอง ปัญญาที่เกิดเองนี่คือปัญญาโลกๆ ปัญญาเกิดเองนี้คือปัญญาแบบคนฟุ้งซ่าน การฟุ้งซ่านถ้ามีสิ่งใดมาสะกิดมันจะพุ่งออกไปเลย ความฟุ้งซ่านอย่างนี้ แล้วเราก็ไปฟุ้งซ่านในธรรม แล้วก็คิดว่าสิ่งนั้นเป็นปัญญาๆ ปัญญาไม่มี!

ปัญญาเกิดจากสัมมาสมาธิ ถ้าจิตมันมีสัมมาสมาธิเกิดขึ้น แล้วถ้ามันไม่มีเราต้องรําพึง รําพึงไปที่กาย รําพึงในสมาธิคือการคิด คิดในสมาธิ แต่หลักธรรมใช้คําว่ารําพึง ถ้าคิดมันก็เป็นเหมือนกับความฟุ้งซ่าน เป็นความคิดของสามัญสํานึก นี่คือความคิด แต่เพราะมันมีความสงบใช่ไหม มันมีจิตสงบ แล้วถ้ามันพิจารณากายไป ถ้ามันมีอํานาจวาสนาจะเห็นกาย นี่เป็นเจโตวิมุตติ

ถ้าไม่เห็นกายเราใช้ปัญญาของเราพิจารณาในขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ เพราะมันเป็นสังขารปรุงแต่ง มันเป็นสังขาร แต่มันมีสมาธิรองรับ พอมีสมาธิรองรับ สิ่งนี้ถ้ามันเกิดขึ้นมา ถ้าเราใช้ปัญญาของเรา เราฝึกของเรา รําพึงให้มันเกิดขึ้นมา พอเกิดขึ้นมาเราพิจารณาของเราไป ยิ่งพิจารณาไปนะ ถ้าพิจารณาแล้วมันปล่อย พอปล่อย ตทังคปหาน มันจะมีความดูดดื่ม มีความรู้สึก นี่โลกุตตรธรรม

สิ่งที่เรากระทํา ถ้าเป็นโลกุตตรธรรม มันมีผลแตกต่างทั้งนั้น แล้วเราจะมีความตื่นเต้นว่า “โอ้โฮ...เวลาปัญญาที่เกิดจากสัมมาสมาธิทําไมมันดูดดื่มขนาดนี้ ทําไมมันมีกําลังขนาดนี้” เห็นไหม เวลาเขาทํางานกันทางโลก โลกเวลาเขาทํางานเขามีผลงานของเขามา เขาจะมีความชุ่มชื่น มีความพอใจ มีความสุขใจของเรา นี่เราประพฤติปฏิบัตินะ เราปฏิบัติเพื่อชําระกิเลสของเรา เห็นไหม ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เราจะมีกําลังมากน้อยขนาดไหน จะชนะศึกสงคราม ชนะคูณด้วยพันก็มีแต่เวรแต่กรรม”

แต่ถ้าการประพฤติปฏิบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่โคนต้นโพธิ์ แล้วเรา เห็นไหม หน่อของพุทธะ เหล่ากอพุทธะ เหล่ากอคือการเกิดการตายขึ้นมาสร้างสมเป็นบารมี หน่อของพุทธะ หน่อของพุทธะคือความสงบของใจ ถ้าเรามีหน่อพุทธะ ถ้ามันแตกหน่อออกมา แตกดอกออกผล เห็นไหม มีการปฏิบัติมันจะมีความชุ่มชื่น มันจะมีความสุข มันจะมีความพอใจ นี่อย่างนี้เป็นสันทิฏฐิโกนะ! สันทิฏฐิโกมันรู้เองเห็นเอง แล้วผู้ที่รู้เองเห็นเองตรวจสอบกันมันทําไมจะไม่รู้ล่ะ

แต่ของเรา เราไม่เคยมี ไม่เคยรู้เองเห็นเอง เราเป็นจินตนาการ คุยกับครูบาอาจารย์ไม่ได้หรอก เพราะครูบาอาจารย์ท่านรู้เองเห็นเอง มันมีสันทิฏฐิโก มันมีถนนสายนั้น มันมีรูปธรรม มันมีข้อเท็จจริงที่พูดออกมาได้ แต่เพราะเราไม่เคยรู้เคยเห็นใช่ไหม แต่เราจํามา เรารู้มาจากในพระไตรปิฎก เราฟังจากครูบาอาจารย์ที่พูดซํ้า เราก็พูดให้เหมือน พูดซํ้า มันเป็นไปไม่ได้หรอก เพราะมันพูดซํ้า

คําพูดมันต้องมีเหตุผลรองรับใช่ไหมว่าสิ่งนั้นคืออะไร สิ่งนั้นทําอย่างไร? แต่เราพูดให้เหมือน แต่เวลาพูดถึงเหตุผลเราพูดไม่ได้ มันเป็นความผิดของเราไง เป็นความผิดของเราเพราะเป็นจินตมยปัญญา แล้วเราจะบอกว่าครูบาอาจารย์ลําเอียงเราได้อย่างไร นี่พูดถึงครูบาอาจารย์นะ แต่ถ้าความจริงแล้วมันไม่ต้องครูบาอาจารย์หรอก มันเอาความจริงของเรานี่แหละ เอาในเรื่องหัวใจเรานี้แหละ เราก็สงสัยเราเอง คนที่ประพฤติปฏิบัติถ้ามันไม่เป็นความจริงมันจะมีความสงสัย ความสงสัยนั้นมันจะสั่นคลอนหัวใจ หัวใจจะสั่นคลอนไปหมด ถ้ามันสั่นคลอนขึ้นไปแล้ว ละล้าละลังแล้ว พูดความจริงก็ไม่กล้าพูดความจริง แล้วไม่กล้าเผชิญกับความจริงเลย

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ เราเผชิญกับความจริง ผิดก็คือผิด ถ้ามันเป็นผิด เห็นไหม ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า “สิ่งนี้มันเป็นมิจฉานะ สิ่งนี้มันขาดสตินะ” ถ้ามันเพิ่มมีสติขึ้นมาแล้วมีการระมัดระวังเข้ามา มันจะควบคุมเข้ามาได้ มันจะอยู่ในเขตของความปลอดภัย แล้วเขตของความปลอดภัยนี่ถ้ามันทําต่อไป เห็นไหม เขตของความปลอดภัย สร้างผลประโยชน์ขึ้นมาจากในความปลอดภัยนั้นมันจะไม่มีความผิดพลาด นี่ถ้าทําขึ้นไป...

ถ้าเราตั้งใจทํามันเป็นของที่เล็กน้อยสําหรับโลกเขาว่า แต่ถ้าเป็นการปฏิบัติไม่เล็กน้อย เพราะสติปัญญามันจะเล็กน้อยไปไหน ถ้ามันมีการกระทํามีการควบคุมขึ้นมามันจะพัฒนาขึ้นมา แล้วพอเป็นขึ้นมาเราจะรู้เลยถูกผิดเป็นยังไง นี่เห็นไหมข้อเท็จจริงมีแล้ว ถ้าข้อเท็จจริงนี่เราพูดได้หมด ถ้าพูดเราพูดได้หมด เราภาวนาขึ้นไป หัวใจมันลงตลอดนะ ถ้าหัวใจเป็นธรรมจะลงธรรมมาก เพราะธรรมนั้นคือสัจธรรม สัจจะ อริยสัจจะมันมีอยู่ ถ้าสัจจะ อริยสัจจะมันมีอยู่ สัจจะ เห็นไหม สัจจะคือความจริงที่โลกเขามีสัจกัน กษัตริย์ตรัสแล้วไม่คืนคํา พูดคําไหนคํานั้น นี่สัจจะของเขา

อริยสัจจะ ในสัจจะ ในพระพุทธศาสนา อริยสัจจะมันลึกซึ้งกว่านั้นอีก มันลึกซึ้งกว่าสัจจะโลกที่เขาให้สัญญากัน แต่อริยสัจจะมันถอดมันถอนแล้วเราไปรู้ไปเห็นเข้า มันถอดมันถอน ถอนกิเลสเราออกมา สิ่งนี้มันเกิดมาเห็นไหม นี่ไง เหล่ากอพุทธะ เราถึงได้ซาบซึ้ง ซาบซึ้งในการเกิดเป็นชาวพุทธ แล้วมีศรัทธาความเชื่อ มีการประพฤติปฏิบัติจริงขึ้นมา มันหาค่าไม่ได้ มันตีเป็นราคาค่าไม่ได้เลย

ดูสิ ชีวิตมนุษย์เรามีค่าเท่าใด เวลาเกิดวาตภัย เกิดต่างๆ เขาบอกว่าทรัพย์สินมันไม่มีค่าหรอก ชีวิตคนมีค่าที่สุด ชีวิตคนมีค่ากว่าวัตถุสิ่งของข้าวของทั้งหมดเลย ชีวิตคนมีค่าที่สุด แล้วอริยธรรมในหัวใจของผู้ที่เป็นมนุษย์มันจะมีค่าแค่ไหน แล้วหัวใจเราได้สัมผัสนี่โลกเขารู้อะไรกับเราได้ แต่ครูบาอาจารย์รู้ได้ เหล่ากอของเรารู้ได้ ครูบาอาจารย์ของเราท่านผ่านไปแล้ว ท่านเป็นคนบอกเรา ท่านเป็นคนชี้นําเรา

ฉะนั้น เราจะต้องประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ถ้าจิตมันสงบแล้วออกใช้ปัญญา แล้วปัญญาที่ใช้นั้นมันจะเป็นโลกุตตรปัญญา ปัญญาที่ถอดถอนเป็นตทังคปหาน มันปล่อยวางขนาดไหน มันปล่อยนะ พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม ถ้าสมดุลมันปล่อยวาง การปล่อยวางนี้ เห็นไหม ดูสิ มัชฌิมาปฏิปทา คําว่าเป็นมัชฌิมาปฏิปทามันปล่อยวาง เพราะถ้าไม่สมดุลมันปล่อยวางไม่ได้ เอียงข้างใดข้างหนึ่ง หนักไปข้างใดข้างหนึ่ง ความเป็นสมดุลไม่มี

ในทางการช่าง ศูนย์นี่เขาต้องสําคัญมาก ถ้าศูนย์ไม่ได้ ระดับไม่ได้ การก่อสร้างการกระทําสิ่งนั้นจะทรงโครงสร้างนั้นไว้ไม่ได้เลย จิต...เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา...ด้วยมรรคญาณ...ด้วยมรรค ๘ สิ่งใดที่เป็นความสมดุลของมันคือมัชฌิมาปฏิปทา ถ้าขาดการสมดุล เห็นไหม ความเป็นระดับของมัน โครงสร้างของมันจะเอียงไปข้างใดข้างหนึ่ง มันจะปล่อยวางไม่ได้

การปล่อยวาง เห็นไหม เราปล่อยวางบ่อยครั้งเข้า..บ่อยครั้งเข้า ต้องมีความขยัน มีความหมั่นเพียร จะมีความขยัน มีความหมั่นเพียร แล้วมีความสุขมากนะ ความสุข เห็นไหม เวลาคนเรามีเงินมีทองมันอยากได้มากขึ้นๆๆ เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลามันปล่อยวางก็อยากจะปล่อยวางมากขึ้นๆ ให้ถึงที่สุด เว้นไว้แต่...เว้นไว้แต่คนที่ปฏิบัติแล้วไม่เข้าใจว่าการปล่อยวางนี้มันเป็นตทังคปหาน การปล่อยวางนี้มันเป็นการฝึกฝน จิตมันเริ่มฝึกฝน จิตมันเริ่มฝึกหัดการใช้ปัญญา

การใช้ปัญญานี้มันต้องปัญญาซํ้าแล้วซํ้าเล่าให้เกิดการกระทํา มีความชัดเจนขึ้น มีการตรวจสอบ ทดสอบตรวจสอบ ทดสอบตรวจสอบ จนถึงที่สุด ความว่าถึงที่สุดมันมีกระบวนการของมัน กระบวนการนี้มีอยู่แล้ว! ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ตรัสรู้ธรรมขึ้นมาที่บอกว่า “ธรรมะมีอยู่แล้ว” แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นขึ้นมาเอง แต่พวกเรานี้มันยังรื้อค้นขึ้นมาไม่ได้ ฉะนั้น การตรวจสอบนี่คือการรื้อค้น คือการตรวจสอบให้จิตใจมันได้ถอดถอน

คําว่าถอดถอน มันถอดถอนจิตของบุคคลคนนั้น ถ้ามันถอดถอนจากบุคคลคนนั้น เห็นไหม ทดสอบตรวจสอบ ทดสอบตรวจสอบ ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า แต่ถ้ามันเป็นขิปปาภิญญาทีเดียวขาด นั่นมันเป็นเรื่องของเขา แต่ถ้าเราเวไนยสัตว์เห็นไหม ขนาดที่ทําได้ขนาดนี้ ถ้าเรามีเหล่ากอของพุทธะแล้วเราไม่แตกเหล่าแตกกอ เราเดินตามธรรม เดินตามข้อวัตรปฏิบัติ เดินตามที่ครูบาอาจารย์ท่านสั่งสอน เพราะครูบาอาจารย์ท่านได้เดินของท่านไปแล้ว ท่านเดินผ่านไปแล้วว่าการเดินโดยมัชฌิมาปฏิปทา การเดินด้วยสัมมาทิฏฐินี้เป็นช่องทางที่ถูกต้อง...เป็นมัคโค...เป็นทางอันเอก จะทําให้จิตใจนี้พ้นจากกิเลส เห็นไหม

กิเลสครอบงํา มารนี้ครอบงําใจของเราอยู่ มาร...อวิชชานี้มันครอบงํา ความไม่รู้ในหัวใจ มันครอบงําเราอยู่ เราปฏิบัติมาก็เพื่อให้หัวใจมันเห็นชัดว่าสิ่งใดครอบงํา แล้วสละความครอบงํานั้นให้เป็นวิชชา อวิชชาให้เป็นวิชชา ในเมื่อมันเป็นวิชชา วิชชาที่ก้าวเดินไป ยังไม่สิ้นสุดกระบวนการของวิชชา มันต้องมีความขยันหมั่นเพียร เพราะวิชชากับอวิชชามีการต่อสู้ มีการขัดแย้งคัดง้างกัน ถ้าเป็นอวิชชามันก็เป็นความด้นเดา “น่าจะเป็นอย่างนั้น น่าจะเป็นอย่างนี้ ปฏิบัติแล้ว มันก็ได้แล้ว มันก็เป็นแล้ว...” นี่คืออวิชชา!

วิชชา... คือการที่ว่า ถ้ามันไม่เป็นจริง มันก็รับรู้ในหัวใจของเรา ถ้ามันเป็นจริงมันเป็นจริงเพราะเหตุใด? มันมีสิ่งใดเป็นสัมมาสมาธิ มีสิ่งใดเป็นสติ มีสิ่งใดเป็นงานชอบ ความเพียรชอบ นี่วิชชา มันตรวจสอบมันต่อสู้กันระหว่างวิชชากับอวิชชา มันตรวจสอบกัน มันถึงต้องซํ้าแล้วซํ้าเล่า..ซํ้าแล้วซํ้าเล่าบนถนนหนทางเส้นนั้น ถึงที่สุดแล้วมันขาด! คําว่าขาดนี่ สังโยชน์มันขาดออกไปจากใจนี่ ครูบาอาจารย์ท่านก็ผ่านไปแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า...“อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปล่งอุทานเลยนะ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นพระพุทธ พระธรรม แต่ยังไม่มีใครเป็นพยาน ไม่มีใครรู้จริงว่ามันมีจริงหรือ? ธรรมะมีจริงหรือ? มรรคผลนิพพานมีจริงหรือ? ก็รู้อยู่คนเดียว แต่เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” นี้มีความชื่นใจมาก มีบุคคลเป็นพยาน นี่เหล่ากอพุทธะเกิดมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา สิ่งนี้มันเกิดขึ้นมาด้วยความชุ่มชื่นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วเผยแผ่ธรรมขึ้นมา มีผู้ปฏิบัติตามแล้วได้ผลจริง!

นี่ของเราก็มี ในปัจจุบันนี้เราเกิดมาท่ามกลางพระพุทธศาสนานะ เรามีหลวงปู่เสาร์หลวงปู่มั่นที่ท่านรื้อค้นมา มีครูบาอาจารย์ท่านรื้อค้นมา รื้อค้นมาด้วยความมั่นคง ความอาจหาญ เรามีหมู่มีคณะ เราไม่ใช่ทําโดยไม่มีใครเหลียวแลนะ ครูบาอาจารย์ท่านเหลียวแลเราอยู่นะ ครูบาอาจารย์ท่านถนอมรักษาเรานะ ครูบาอาจารย์ท่านมีหัวใจที่เป็นธรรม ท่านเป็นธรรมในหัวใจท่านจะมีความเมตตาขนาดไหน

ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใจท่านเป็นธรรมมาก เห็นไหม ปรารถนาจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ ครูบาอาจารย์ของเราก็เหมือนกัน ใจท่านเป็นธรรมมาก ท่านอยากให้เรารู้จริงไง สิ่งที่ท่านปากเปียกปากแฉะ จํ้าจี้จํ้าไชอยู่ก็เพราะว่าสิ่งที่เราเป็นนี่ยังเป็นโลกอยู่ ท่านก็พยายามจะให้เราทําจริงทําจังขึ้นมา เพื่อจะให้เราเข้าถึงเหล่ากอเดียวกัน เข้าถึงพุทธะเดียวกัน แล้วเกิดปัญญาขึ้นมา เห็นไหม เวลาพิจารณาไปจนมันขาด ขาดนี้มันขาดอย่างไร? คนขาดน่ะรู้ เวลามันขาดไป สังโยชน์ขาดไปแล้ว สักกาย-ทิฏฐิ ทิฏฐิที่เป็นความเห็นผิด เห็นไหม มิจฉาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิ แล้วทิฏฐิ มิจฉาทิฏฐินี่สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิในกายมันขาดออกไป ขาดออกไปอย่างไร ถ้ามันขาดออกไปแล้ว มันจะกลับมาเป็นอย่างอื่นไม่ได้เลย มันเป็นอกุปปธรรม

นี่ไง ที่บอกว่า “สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา มรรคผลต้องเป็นอนัตตา” มันเป็นอนัตตา อนัตตาที่มันแปรปรวนอยู่นี่ อนัตตาที่วิชชากับอวิชชามันกําลังต่อสู้กัน นี่เป็นอนัตตา อวิชชาคือความยึดมั่นถือมั่นของใจ เพราะมันไม่รู้ อวิชชาคือความไม่รู้แล้วเถียง แล้วดื้อดึง แล้วเถรตรงว่า “เป็นธรรม..เป็นธรรม” นี่คืออวิชชา

วิชชาคือ ศีล สมาธิ ปัญญา ที่ได้เกิดขึ้น แล้ววิชชา เห็นไหม วิชชาที่ได้พิจารณาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม นี่คือวิชชา สิ่งนี้เป็นวิชชา วิชชากับอวิชชานี่ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา เพราะถ้ามันเป็นอนัตตามันจะแปรสภาพได้ยังไง? ไม่เป็นอนัตตามันจะเกิดกระบวนการของมันได้ยังไง? กระบวนการของมันคือการแปรปรวนใช่ไหม กระบวนการของมันคือการขับเคลื่อนไปใช่ไหม นี่คืออนัตตา

แต่ถ้าเวลามันขาดออกไปนะ มันจะเป็นอนัตตาได้ยังไง เวลาขาดไปแล้ว มันสิ้นสุดไปแล้วมันก็เป็นธรรม สิ่งที่เป็นธรรม นี่ธรรมเหนือโลกไง แล้วธรรมเหนือโลกขั้นไหน? ธรรมเหนือโลกขั้นโสดาบัน ขั้นสกิทาคา ขั้นอนาคา ขั้นอรหัตตมรรค อรหัตตผล สิ้นสุดกระบวนการ สิ้นทุกข์ไป มันเป็นเรื่องมหัศจรรย์มากนะ

เหล่ากอพุทธะเรามีเหตุมีผลนะ เหล่ากอของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เหล่ากอของเรา เหล่ากอของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เราก็เป็นไม้แขนงหนึ่ง เราก็เป็นแขนงหนึ่งในเหล่ากอนั้น เราภูมิใจไหม? เราได้ภูมิใจไหมว่าเรานี้เป็นเหล่ากอของพุทธะ! เราเป็นลูกศิษย์ของครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านประพฤติปฏิบัติมาจนเป็นที่เคารพบูชา จนมีชื่อเสียง ชื่อเสียงนั้นมันตามมาทีหลังนะ ความจริงของใจต่างหาก ความเป็นจริงของใจที่มันเป็นความจริงอันนั้นขึ้นมา แล้วมันปลดอวิชชา ระหว่างวิชชากับอวิชชาที่มันทําลายกัน ที่ว่า “สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา..สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา” ก็รู้ได้ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ผู้ที่ผ่านถนนเส้นนั้นมา ผู้ที่ผ่านกระบวนการมานี่ชัดเจนมาก รู้ได้ด้วยความชัดเจน! แต่เวลาแสดงธรรมออกไป ผู้ที่รับจะมีคุณสมบัติได้มากน้อยแค่ไหน

แต่เวลาไอ้พวกแตกเหล่าแตกกอออกไปก็บอกว่า “พุทธพจน์ พุทธพจน์” คําว่าพุทธพจน์ ถ้าพูดถึงเหล่ากอพุทธะเขาอธิบายได้ดีกว่าอีก อธิบายได้เนียน...แล้วเสมอ...แล้วเข้ากันได้หมด แต่ผ่าเหล่าผ่ากอไปนี่ไปจํามาพูด มันจํามาพูดด้วยความเห็น ด้วยความทิฏฐิไงว่า... “นิพพานก็ต้องเป็นอนัตตา พระพุทธเจ้าสอนเรื่องอนัตตา นี่มันเป็นอนัตตา”

ไปยึดคําว่าอนัตตา คําว่าอนัตตานี้มันถูกต้อง พระพุทธเจ้าสอนอนัตตาเพราะโลกเขาเป็นอัตตา แต่เราสอนอนัตตา แต่อนัตตานี่ อนัตตามันมีหลายซับหลายซ้อนหลายชั้น โสดาบันก็อนัตตาหนึ่ง สกิทาคาก็อนัตตาหนึ่ง อนาคาก็อนัตตาหนึ่ง อรหันต์ก็อนัตตาหนึ่ง แล้วอันไหนมันอนัตตาแท้ล่ะ? เวลากระบวนการของมันมันมีไง มรรค ๔ ผล ๔ ไง สิ่งที่เป็นมรรค ๔ ผล ๔ กระบวนการของมันไป

แตกเหล่าแตกกอไปก็ไปยึดตามทิฏฐิมานะของตนว่า “สิ่งนั้นเป็นธรรม” แล้วอ้างอิงว่าเป็นพุทธพจน์ อ้างอิงว่าเป็นพระพุทธเจ้า อ้างอิงว่า “สิ่งนั้น เรารู้เราเห็น เราเป็นเจ้าของ ไอ้พวกเรานี้ไอ้พวกสาวกสาวกะ พวกที่ประพฤติปฏิบัติมันจะไปโต้แย้งกับพุทธพจน์เจ้าของศาสนาได้ยังไงล่ะ”

แต่ความจริงเจ้าของศาสนาคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธพจน์ ธรรมและวินัยนี้เราไปยึด พวกแตกเหล่าแตกกอไปก็ไปยึดฉวยเอา เอาสิ่งนั้นมาแอบอ้าง แต่ในการประพฤติปฏิบัติแอบอ้างหรือไม่แอบอ้าง ไม่จําเป็น จําเป็นว่าในการปฏิบัติให้มันเป็นจริงขึ้นมาจากใจ ถ้าใจมันเป็นจริงขึ้นมานะ เพราะกิเลสนี่กิเลสของเรานะ พุทธพจน์นั้นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว ๒๕๕๔ ปี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สอุปาทิเสสนิพพาน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ๔๕ ปี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปนั้น อนุปาทิเสสนิพพาน...จบสิ้น ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้นจบสิ้นไปแล้ว สิ่งนี้เป็นอํานาจบารมีวาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แสดงธรรมวินัยที่สอนเราไว้ แต่เวลาเราไปศึกษามา เราศึกษาด้วยทิฏฐิมานะ ทิฏฐิแตกเหล่าแตกกอ ไม่ใช่อยู่ในเหล่าของพุทธะ คือไม่รู้จริง ไม่รู้จริงก็ไปอ้างอิงสิ่งนั้นมาว่าพุทธพจน์ ต้องการอํานาจวาสนาบารมีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นสิ่งที่มีอิทธิพลเหนือคนอื่น เหนือ...คําว่าเหนือ เห็นไหม นี่มันถึงแตกเหล่าแตกกอออกไปด้วยทิฏฐิมานะ

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา “พุทธพจน์...สาธุ” พุทธพจน์นี้เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็ศึกษาปริยัตินั้นมาพอสมควร เราก็ปฏิบัติ เราปฏิบัติของเราไป ทําความสงบของใจ ถ้าจิตสงบแล้วออกใช้ปัญญา เวลาเกิดขึ้นมานี้ อันนี้คือข้อเท็จจริงเลยล่ะ เห็นจริงรู้จริง เป็นความจริงขึ้นมา ไม่ใช่อ้างอิง แล้วเข้าใจได้ละเอียดลึกซึ้งกว่า

ธรรมของหลวงปู่มั่น เห็นไหม ท่านบอกว่า “ใบไม้ในกํามือกับใบไม้ในป่า” ในพุทธพจน์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หลวงปู่มั่นเอามาเพื่อกําราบไง กําราบไอ้พวกหัวดื้อ ไอ้พวกแตกเหล่าแตกกอไงที่ว่า “สิ่งนี้นี่ ธรรมในพระไตรปิฎกนี้เหมือนกับใบไม้ในกํามือ” แต่เวลาข้อเท็จจริง เห็นไหม มันเหมือนใบไม้ในป่า ผู้ที่ปฏิบัติโดยข้อเท็จจริงจะรู้จะเห็นมันเยอะแยะไปหมด เพียงแต่ว่าเวลาจะพูดสิ่งใดก็ต้องพูดเข้าสู่ใบไม้ในกํามือนั้น เพราะใบไม้ในกํามือนั้นชาวพุทธเราเชื่อถือศรัทธา เชื่อถือศรัทธาว่าเป็นพุทธพจน์..พุทธพจน์ ใบไม้ในกํามือนั้น

ฉะนั้น เวลาอ้างสิ่งใดก็ต้องอ้างใบไม้ในกํามือนั้น แต่ใบไม้ในป่ายังอีกมหาศาล เหล่ากอพุทธะเขารู้นะ ไอ้เหล่ากอกิเลสตัณหาความทะยานอยากของเรานี้ไม่รู้ แล้วไม่รู้นี้ไม่มีความจริงเป็นของตัวเองก็อ้าง “พุทธพจน์ พุทธพจน์” หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านอ้างเพื่อให้ชัดเจน แต่ความจริงท่านอ้างจากใจของท่าน ครูบาอาจารย์ของเราท่านอ้างจากความรู้จริงอันนั้น แต่ความรู้จริงนี้มันต้องรู้ผ่านพุทธพจน์ไง เวลาพูดออกมาก็เป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หลวงตาท่านพูดประจํา “เวลาปฏิบัติขึ้นไปแล้วจะรู้ไปที่ไหน พระพุทธเจ้ารู้แล้ว..พระพุทธเจ้ารู้แล้ว”

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติแล้วจะกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยความซาบซึ้งในหัวใจ เราซาบซึ้ง ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ “ใครจะรู้ได้..ใครจะรู้ได้” หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เห็นไหม สาวกสาวกะ ก็มีธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่แล้วก็ยังต้องบากบั่นขนาดนั้น หลวงตาท่านไปอยู่กับหลวงปู่มั่น เห็นไหม หลวงปู่มั่นท่านผ่านหมดแล้ว เวลาท่านสอนท่านบอก หลวงตาท่านรําพันให้ฟังประจํา “เหมือนเด็กๆ เหมือนสอนเด็กๆ จิตเสื่อมก็บอกว่าจิตนี้มันต้องกินอาหาร ไม่ต้องไปเสียใจดีใจกับมัน พุทโธๆ ไว้ เดี๋ยวมันหิวนะ มันก็จะกลับมากินเอง พุทโธๆๆ ไว้จิตกลับไปเป็นสมาธิอีก”

เวลาท่านผ่านมาแล้วท่านย้อนกลับไปดู เห็นไหม ย้อนกลับไปดูที่หลวงปู่มั่นสอน ท่านสะท้อนใจว่าเหมือนสอนเด็กๆ สอนด้วยความเมตตา ถ้าเราไม่รู้ก็คือเราไม่รู้ แต่พอเรารู้แล้วนะ เรามีความเคารพ เห็นไหม ท่านเมตตาเรา เราจับต้นชนปลายสิ่งใดไม่ได้เลย! ท่านสอนเหมือนเด็กๆ เลย! “จิตนี้มันต้องกินอาหาร” เวลาความคิดมันเกิดจากใจไง “ถ้าจิตมันเสื่อมไปไม่ต้องไปเสียใจกับมัน เพราะเรารักษาอาหารไว้ รักษาพุทโธๆๆ ไว้ เดี๋ยวมันหิวมันจะกลับมากินเอง” แล้วก็เป็นอย่างนั้น จากจิตเสื่อมมันก็หายหมด จากจิตที่มันเสื่อม จากจิตที่มันควบคุมไม่ได้ พอจิตมันต้องมากินอาหาร ต้องมากินพุทโธๆๆ จนจิตสงบ เห็นไหม

ครูบาอาจารย์ของเราเป็นเจดีย์นะ เป็นธรรมเจดีย์ เป็นที่เคารพบูชาของเรา เพราะท่านเมตตาเรา ท่านสอนเรา ท่านบอกเรา ให้เราเข้าสู่เหล่าสู่กอไง เหล่ากอของพุทธะ เพื่อประโยชน์กับเราเอง เอวัง

๖

เลือดในอก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๔
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เอ้า...ตั้งใจฟังธรรม ทําไมต้องฟังธรรม เพราะการฟังธรรม จิตใจมีผู้กล่อม เด็กน้อยเวลาจะนอน เห็นไหม พ่อแม่กล่อมเพื่อให้ลูกหลับ ไอ้การที่ลูกหลับนั้นลูกหลับพักผ่อน แต่ธรรม...ธรรมกล่อมใจ ไม่ใช่หลับพักผ่อน ให้ตื่นตัว การตื่นตัวของใจ ถ้าใจมีความสงบร่มเย็น สิ่งนั้นอาศัยธรรมเกาะไป ครูบาอาจารย์ท่านบอกนะว่าภาคปฏิบัติเรา ความสําคัญที่สุดคือการฟังธรรม เพราะสมัยพุทธกาล เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม แสดงธรรมนะ เทวดาก็สําเร็จ มนุษย์ก็สําเร็จ สําเร็จเพราะอะไร เพราะจิตใจ จิตใจที่มันมีการกระทํา

จิตใจเราเราฝึกฝนของเรามา เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ภิกษุเวลาปฏิบัติเกือบถึงที่สุดแห่งทุกข์ มีความลังเลสงสัย จะไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปถึงกุฏิ ฝนตกหนัก พอฝนตกหนักก็เจิ่งนองไปด้วยนํ้า เวลาเม็ดฝนหยดจากชายคาลงไปเป็นจุดเป็นต่อม คําว่าเป็นจุดเป็นต่อม เห็นเป็นจุดเป็นต่อม เพราะจิตใจฝึกมา จิตใจปฏิบัติมาจนจะถึงที่สุดแห่งทุกข์

แต่ขณะที่ปัญญาหมุนนะ กําลังมันไม่พอ กําลังไม่พอมันทะลุไปไม่ได้ พอทะลุไปไม่ได้ก็จะไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้แก้ไข เห็นไหม จิตใจมันกําลังค้นคว้า ปัญญามันกําลังหมุนเต็มที่ของมัน เวลาไปเห็นจุดและต่อมมันแตกเป็นฟองขึ้นมาแล้วก็แตกไป พอไปเห็นอย่างนั้นมันก็กระทบถึงใจ เห็นไหม สิ่งที่เป็นไปได้ เป็นไปได้เพราะเหตุใด เป็นไปได้เพราะมีการกระทํา เป็นไปได้เพราะว่าเขาฝึกปฏิบัติของเขามา แล้วสิ่งที่เป็นวุฒิภาวะในหัวใจนี่ ใครจะไปวัดของใครได้ล่ะ มนุษย์เหมือนกัน แต่มนุษย์ไม่เหมือนกัน

มนุษย์เหมือนกันคือเป็นคนเหมือนกันไง บวชพระเป็นพระเหมือนกัน แต่จิตใจของบุคคลคนนั้นแตกต่างกัน แตกต่างกันเพราะมีการประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม นี่คือการฟังธรรม การฟังธรรมสําคัญเพราะว่าจิตใจมันเกาะสิ่งนั้นไป ความลังเลสงสัย สิ่งที่เรายังไม่แน่ใจ “จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง” ครูบาอาจารย์ท่านพูดบ่อยนะ ถ้าจิตใจที่มีธรรม การแสดงออกมา มันแสดงออกมาจากข้อเท็จจริงอันนั้น

แล้วผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เรากําลังแสวงหาสิ่งนี้อยู่ สิ่งที่เรากําลังแสวงหาสิ่งนี้อยู่ แล้วจิตใจเรากําลังไขว่คว้า กําลังเรรวน กําลังไม่มีหลักเกาะ เห็นไหม การฟังธรรมถึงเป็นภาคปฏิบัติที่สําคัญที่สุด แล้วเวลาเราฟังธรรมแล้วนะ เรามีความลังเลสงสัย เรามีความไม่แน่ใจ เรามีความกังวลต่างๆ สิ่งนี้มันจะเข้าไปเป็นข้อมูลที่แตกต่างที่เราจะพิสูจน์ของเรา ขณะฟังอยู่ ถ้ามันชําแรกเข้ามาในจิตใจของเรา แล้วจิตใจมันลงนั้นเรื่องหนึ่ง ถ้าจิตใจมันยังไม่ลง แต่เราได้ประเด็น พอเราได้ประเด็นขึ้นมา เราไปประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา เอาสิ่งนั้นมาเป็นประเด็น มันก็มาแยกแยะในหัวใจของเรา เห็นไหม การฟังนะ มันเป็นการจุดประกายหัวใจไง!

แต่ถ้าเราปฏิบัติของเราโดยที่เราไม่ได้ยินได้ฟัง มันพยายามทําแล้วทําเล่า เอาหัวชนภูเขา ไหนว่า “ปฏิบัติธรรม..ปฏิบัติธรรม แต่ทําไมมันทุกข์ขนาดนี้ ไหนว่าความสงบของใจมีความสุข..ความสุข ทําไมเราทุกข์ขนาดนี้”

...แลกมาด้วยทุกข์ ครูบาอาจารย์ของเราแลกมาด้วยทุกข์...

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิบัติมาค้นคว้าอยู่ ๖ ปี ไม่ทุกข์เหรอ? ทุกข์มาก..ทุกข์มาก เรานะ ดูสิ เวลาเรามีความกังวล มีความฟุ้งซ่านในหัวใจ แล้วเราก็มีแรงปรารถนาว่าเราอยากจะพ้นจากทุกข์ จิตใจเราละล้าละลังไหม จิตใจเราละล้าละลัง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นคว้ามา ๖ ปีเห็นไหม ปรารถนามา จะพ้นจากทุกข์ให้ได้ ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตาย มันต้องมีฝั่งตรงข้าม ถ้ามีฝั่งตรงข้าม ทําอย่างไรมันถึงจะทําให้ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย

เราก็มีเป้าหมายของเรา แล้วเราปฏิบัติอยู่ มันยังไปไหนไม่รอด มันมีความทุกข์ไหม? มีความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ถึงบอกว่า แลกมาด้วยทุกข์ แลกมา ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง ทุกข์ไง ทุกข์เพราะมันขัดแย้งกับหัวใจ เพราะมันไม่พอใจมันก็เป็นความทุกข์ สิ่งใดที่เป็นความพอใจ มีแรงปรารถนา มีความพอใจ สมความปรารถนา สิ่งนั้นเป็นสุข มันก็อันเดียวกันนะ ไม่ปรารถนากับปรารถนาออกมาจากไหน? ออกมาจากใจ และถ้าไม่ปรารถนาทําไมมันทุกข์ล่ะ?

มันทุกข์เพราะว่ากิเลสตัณหาความทะยานอยากของเรามันโต้แย้ง แต่เวลาถ้ามันพอใจล่ะ มันเป็นตัณหาหรือเปล่า? มันก็เป็น แต่ถ้ามันไม่พอใจล่ะ? เห็นไหม นี่เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากของเรา สิ่งนี้มันสะสมในหัวใจ เราก็ไม่เข้าใจ แล้วประพฤติปฏิบัติยิ่งแล้วใหญ่เลย เวลาปฏิบัติไป ถ้าทําแล้วมันพอใจ ทําแล้วมันมีความพอใจมีความสุข คําว่าความสุข ความสุขอยู่ที่ไหนล่ะ? กิเลสมันหลอกได้นะ กิเลสมันบังเงา เวลาเราเผชิญหน้ากับความทุกข์นี่ เราไม่พอใจสิ่งใดๆ เลย แต่เวลากิเลสมันบังเงา มันก็เผชิญหน้ากับความทุกข์น่ะ มันบังเงาไง บังเงาว่า “สิ่งนี้มันจะเป็นธรรม สิ่งนี้มันจะเป็นความจริงของเรา” มันเป็นไปของมันนะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติ ค้นคว้ามา ถึงรู้เล่ห์ รู้เหลี่ยม รู้ทันมัน รู้ทันกิเลสของเรา มันคือใคร? มันคือกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่ทําให้เราเกิดอยู่นี่ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ

อวิชชา...อวิชชามันอยู่ที่ไหน? มันอยู่ในปฏิสนธิจิต มันอยู่ในภวาสวะ อยู่ในภพ อยู่ในจิต ของเรา อยู่ในฐานความรู้สึก ภวาสวะคือภพ คือสถานะของความรู้สึกอันนี้ แล้วมันมีแรงขับ แรงขับด้วยบุญด้วยกุศล เวียนตายเวียนเกิดกันอยู่นี่! เวียนไปเวียนมาอยู่นี่ แล้วเวียนไปเวียนมา พอเราเกิดมาเป็นมนุษย์เราก็มีศักยภาพนะ มองไปที่สัตว์ก็ดูถูกมันว่าเรามีสถานะเหนือกว่า มองไปที่ ไหนทิฏฐิมานะมันเกิดนะ ทิฏฐิมานะมันทําให้ชีวิตเราล่วงไป..ล่วงไปนะ แต่ถ้าได้ฟังธรรม มันเตือนสติ เรา คําว่าเตือนสติเรา ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นค้นคว้ามาขนาดไหน แล้วสิ่งที่ค้นคว้านี่ค้นมาเพื่อใคร ก็เพื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วใช่ไหม ถึงได้เทศน์ธัมมจักฯ เห็นไหม “เทฺวเม ภิกฺขเว ทางสองส่วนที่ไม่ควรเสพ”

ทางสองส่วนที่ไม่ควรเสพ โลกเขาทําอะไรกันอยู่ กามสุขัลลิกานุโยค กามคุณ..กามคุณ สิ่งนี้เป็นคุณ..เป็นคุณ เป็นคุณเพราะอะไร เป็นคุณเพราะเรามีศีลมีธรรมควบคุมมัน เป็นคุณนะกามคุณ เพราะทําให้เผ่าพันธุ์มนุษย์ไม่สูญพันธุ์ไป ทําให้ครอบครัวตระกูลนั้นยั่งยืนต่อไป ยั่งยืนเพราะอะไร เพราะครอบครัวนั้นมีศีลมีธรรม ทําให้ครอบครัวนั้นร่มเย็นเป็นสุขใช่ไหม นี่กามคุณ

แล้วถ้ามันเป็นโทษล่ะ? ถ้ามันเป็นโทษมันเผาผลาญมันทําลายทั้งนั้นเลย อัตตกิลมถานุโยค ทําตนให้ลําบากเปล่า..ลําบากเปล่า ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิบัติมา ๖ ปีนี่ลําบากเปล่า มัชฌิมาปฏิปทาเป็นอย่างไร? ในเมื่อจิตมันสงบแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นคว้า ถ้าไม่สร้างมานะ การตรัสรู้เองโดยชอบมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับพระปัจเจกพุทธเจ้าเท่านั้น

เราสาวกสาวกะ มีตํารา มีอริยสัจ มีความจริง มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ชี้นํา เป็นผู้คอยชี้นํา แต่เราเกิดมาแล้วเราดูถูกชีวิตของเราเอง เราเกิดมาแล้วเราเป็นมนุษย์ เราเกิดมาแล้วเราทํามาหากิน เราแสวงหาเพื่อศักยภาพทางโลก เราดูถูกตัวเราเองไง ดูถูกตัวเอง ถ้ามนุษย์อยู่กับโลก อยู่กับความเป็นไปโดยไม่สนใจในศาสนา มันก็เหมือนแร่ธาตุอันหนึ่ง แร่ธาตุของโลก ดูสิ ดูใบไม้ใบหนึ่ง เวลามันหลุดจากขั้ว มันทับถมลงดิน มันยังเป็นปุ๋ยเป็นสิ่งมีประโยชน์ แล้วมนุษย์ล่ะ เวลาเขาไปรบกัน เขาว่าเป็นปุ๋ยกลับมาๆ พอตายกลับมาร่างกายก็เป็นปุ๋ย

แล้วชีวิตเรา เห็นไหม เรามองข้ามสิ่งนี้ไป แต่ถ้าเรามีสติปัญญา ถึงเราเป็นสาวกสาวกะ เราได้ยินได้ฟังขึ้นมาแล้วมันสะเทือนใจเรา ถ้ามันสะเทือนใจเรานะ มันก็ต้องออกแสวงหา แสวงหาไปที่ไหนล่ะ? แสวงหาทางออกอยู่ที่ไหน? ถ้าแสวงหาขึ้นมาในหัวใจของเรามันจะเป็นทางออกได้ ถ้าแสวงหาตะครุบเงาไปข้างนอก ตะครุบเงามันจะจบสิ้นไปเมื่อไหร่? มันจะจบสิ้นไปไม่ได้

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมาแล้ว วางธรรมและวินัยไว้แล้ว เวลาไปแสดงธรรมขึ้นมา เราฟังธรรม..ฟังธรรมนะ เวลาฟังธรรมขึ้นมา ผู้มีความสนใจ เห็นไหม ไปเอาปัญจวัคคีย์ก่อน ๕ องค์ แล้วไปเอายสะกับเพื่อนยสะอีก ๕๔ เห็นไหม “เธอกับเราพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและเป็นทิพย์ เธอจงอย่าไปซ้อนทางกัน โลกนี้เร่าร้อนนัก! โลกนี้ต้องการที่พึ่ง! เธออย่าไปซ้อนทางกัน” ต่างคนต่างแยกไป เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไปเอาชฎิล ๓ พี่น้อง นี่ไง เป็นพระอรหันต์ทั้งหมด “เอหิภิกขุ เธอจงเป็นภิกษุมาเถิดเพื่อสิ้นสุดแห่งทุกข์ เธอเป็นภิกษุมาเถิด เธอเป็นภิกษุมาเถิด” นี่ไง เอหิภิกขุ คลอดออกมาเอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบวชให้ สอนให้ จนถึงที่สุดเป็นผู้ที่สิ้นกิเลส

เวลาเห็นบุญเห็นคุณ ความเห็นบุญเห็นคุณของสาวกสาวกะ ดูปัญจวัคคีย์สิ อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่เพื่ออะไร เพื่อมีคนชี้นํา แต่เวลาเห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากลับมาฉันอาหารของนางสุชาดา กลับมาเป็นผู้มักมาก ปฏิเสธเลย หนีไปเลย...

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เสวยวิมุตติสุข ตรัสรู้แล้วมันเหนือโลก สิ่งที่เหนือโลก โลกรู้ด้วยไม่ได้! องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์..รื้อสัตว์ขนสัตว์ เวลาบรรลุธรรมขึ้นมาแล้วก็ต้องเตรียมตัวสั่งสอนสิ ทําไมถึงทอดธุระล่ะ เพราะว่ามันคนละเรื่องกับโลก วิทยาศาสตร์ที่พิสูจน์กันอยู่นี้มันเป็นวิทยาศาสตร์ เป็นเรื่องโลกๆ แต่ถ้าเป็นธรรมะมันมีความรู้สึก มีความอ้อยสร้อย มีสิ่งต่อรอง กิเลสมันอ้อยสร้อยมากกว่านั้นนัก!

วิทยาศาสตร์ เราพูดกันด้วยวิทยาศาสตร์ ด้วยข้อเท็จจริง เราต้องยอมรับกันใช่ไหม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันก็ข้อเท็จจริง อริยสัจ เป็นความจริงอย่างนี้ ความจริงอย่างนี้ แต่ทําไมคนนี้ทําได้ คนนี้ทําไม่ได้ล่ะ? ปฏิบัติแล้วทําไมบางคนประสบความสําเร็จ บางคนไม่ประสบความสําเร็จล่ะ? มันมีตัวแปร ตัวแปรทางจิต ตัวแปรทางกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจอีกมหาศาลเลย

เวลาปัญจวัคคีย์เห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาฉันอาหารของนางสุชาดา ปฏิเสธเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา มันเป็นมุมมอง โลกเข้าถึงธรรมไม่ได้! แต่เวลาศาสนาเผยแผ่ก็เผยแผ่โดยโลกนี่แหละ เพราะเราเกิดมาโดยโลก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะก็เกิดมาในโลกนะ

ถ้าไม่เกิดมาในโลก ผลของวัฏฏะ จิตนี้เวียนตายเวียนเกิดไปในผลของวัฏฏะ เราจะไปเกิดที่ไหนล่ะ? เกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม แล้วจะไปตรัสรู้กันที่ไหน? แต่พอเกิดมาในโลก เห็นไหม เกิดมาในโลกมันมีสถานะ มันมีมนุษย์ มันมีรูปธรรม สิ่งที่จะพิสูจน์กัน! สิ่งที่จะพิสูจน์ตรวจสอบกัน! เวลาเกิดเป็นมนุษย์ขึ้นมาแล้ว เกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ พระเจ้าสุทโธทนะเป็นพ่อแล้วจะได้เป็นกษัตริย์ พิสูจน์กันด้วยสถานะเลย แล้วปฏิเสธว่าสิ่งนี้มันจะทําให้พัวพัน จะทําให้ชีวิตนี้หมดไปอีกชาติหนึ่ง นี่ ปฏิเสธแล้วออกแสวงหา การออกแสวงหา เห็นไหม บอกว่า “สภาวธรรม..สภาวธรรม” ธรรมมันเกิดมาจากไหน? ธรรมมันเกิดมาจากหัวใจ ถ้าหัวใจนี่ ความรู้สึกความนึกคิดนั่น วิญญาณปฏิสนธิมันหยั่งลงในไข่ ในครรภ์ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ นี่เวลามันเกิด สิ่งนี้มันมีคุณค่าที่มันจะหมุนไป ชีวิตเห็นไหม เวลาเด็กคลอดขึ้นมา ลูกคลอดขึ้นมาทุกคนดีใจ “โอ้...ลูก ชีวิตใหม่เกิดแล้ว..ชีวิตใหม่เกิดแล้ว”

แต่เขาไม่เห็นว่าปฏิสนธิในไข่มันเกิดเมื่อไหร่ เวลาโอปปาติกะมันเกิดเมื่อไหร่ มันเป็นผลของเวรของกรรม เราไปรับโลก โลกรับรู้ได้แต่สิ่งที่จับต้องได้ สิ่งที่จับต้องได้เป็นวิทยาศาสตร์ ที่ว่าสิ่งนี้เป็นชีวิตที่มีคุณค่า..มีคุณค่า แต่ถ้าเราไม่มีสติปัญญาของเรา มันก็ไม่มีคุณประโยชน์ มันมีทรัพย์ที่ซ้อนอยู่กับชีวิตเราอีกชั้นหนึ่ง

เรารู้ได้แต่เรื่องโลกๆ รู้ได้แต่สถานะที่เราพิสูจน์ได้ทางวิทยาศาสตร์ไง แต่เราไม่รู้ได้ว่าใครมีบารมี!! เรารู้ไม่ได้ว่าใครจะมีสถานะที่จะถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้ แล้วสิ่งนี้มันอยู่ที่ไหน? มันอยู่ในหัวใจของเรา เห็นไหม เราถึงบอกว่าเรามองข้ามความสําคัญของเราไง เราไปมองข้ามแล้วบอกว่า “ชีวิตของเราต้องประสบความสําเร็จ เราจะต้องมีสถานะ เราจะต้องมีชื่อจารึกลงในประวัติศาสตร์” แล้วมันก็ตายหมด!! แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราฟังของเรามันจะสะเทือนใจของเรา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรม ไปเอาชฎิล ๓ พี่น้อง จนถึงที่สุดนะสิ้นสุดแห่งทุกข์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้บวชให้ เอหิภิกขุ เอหิภิกขุ บวชให้ สอนให้ เห็นไหม สอนให้จนถึงที่สุดแห่งทุกข์ นี่เลือดในอก! คลอดมาจากธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๑,๒๕๐ องค์ เห็นไหม มีคุณค่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกๆ พระองค์จะต้องมีภิกษุ มีเอหิภิกขุที่เข้ามาเคารพ จะวัดบารมีกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าของเรานะ ๑,๒๕๐ องค์ นี่เลือดในอกนะ เลือดในหัวอก คลอดมา! บวชมา! สั่งสอนมา! เพื่ออะไร? เพื่อคุณธรรมอันนี้ไง

เวลามานี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชื่นใจไหม ผลงานของเรา เวลาตรัสรู้ขึ้นมาแล้ว “จะสอนใครได้อย่างไร” มันลึกลับซับซ้อนนัก แต่ผู้ที่รักการฝึกฝนแล้วมีการกระทําขึ้นมา เขาก็สร้างวาสนาของเขามา สร้างวาสนามา ดูปัญจวัคคีย์สิ กว่าจะเอาปัญจวัคคีย์ได้ แล้วยสะนะ “ที่นี่เดือดร้อนหนอ ที่นี่ทุกข์ยากหนอ ที่นี่ขัดข้องหนอ” เห็นไหม

“ยสะมานี่ ที่นี่ไม่เดือดร้อน” เดือดร้อนออกมาจากไหน เดือดร้อนออกมาจากปราสาท ๓ หลัง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเดินจงกรมอยู่ในป่า ยสะมาด้วยชีวิตโลกไง เขาแสวงหา มีปราสาท ๓ หลัง เห็นไหม “ที่นี่เดือดร้อนหนอ ที่นี่ขัดข้องหนอ ที่นี่ทุกข์ยากหนอ” ทิ้งออกมานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเดินจงกรมอยู่ “ยสะ ที่นี่ไม่เดือดร้อน ที่นี่ไม่ขัดข้อง” ยสะฟังเทศน์แล้วเป็นพระโสดาบัน พอพ่อแม่ตามมาก็เทศน์อีกที ยสะเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา เพื่อนฝูงพอได้ยินข่าวมาตามหา ก็ได้เป็นพระอรหันต์หมดเลย เพราะมันมีบุญกุศลของเขา เขาได้สร้างบุญกุศลของเขา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการนี่เป็นพระอรหันต์ทั้งหมดนะ

นี่ “คุณ” เห็นไหม เลือดในอก เลือดในอกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๑,๒๕๐ องค์ แล้วมาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปลื้มใจไหม จะมีความสุขไหม พระอรหันต์ต้องมีความสุขอีกไหม?! เราบอกว่าเป็นพระอรหันต์แล้วไม่ต้องมีความสุข ไม่ต้องมีสิ่งใดมาเจือปนอีกเลย พระอรหันต์ไม่ต้องมีความสุข เพราะการแก้กิเลสแล้วมันแก้กิเลสแล้ว แต่มันเป็นหน้าที่ คําว่าเป็นหน้าที่ เพราะว่าสร้างบุญญาธิการมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอกัง นาม กิง

การจะเกิดเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายากแค้นแสนเข็ญนัก เวลาปรารถนาพุทธภูมิขึ้นไปว่าจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราต้องเพิ่มบารมีของเราขึ้นไป แต่ขณะที่สร้างขึ้นมาก็สร้างมาเพื่อเหตุนี้ ฉะนั้น ดูสิ วิชาชีพทางโลก เห็นไหม เราเป็นอาจารย์ เราเป็นผู้สั่งสอน เราสอนลูกศิษย์ลูกหา ถ้าเราเป็นอาจารย์ที่ดี ลูกศิษย์ลูกหาเขาก็เคารพศรัทธาของเขา เขาคิดถึงคุณตลอดเวลานะ นี่คือวิชาชีพนะ วิชาชีพทางโลก

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งสอนจนถึงที่สุดแห่งทุกข์นี่ มันไม่มีครูคนไหนสอนได้ ไม่มีอาจารย์คนไหนสอนได้หรอก เพราะอาจารย์ของเขานี่เขามืดบอด เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งสอนขึ้นมาแล้ว สิ่งนี้สอนได้ พอสอนแล้ว “เธออย่าไปซ้อนทางกัน โลกนี้เร่าร้อนนัก” เห็นไหม ถ้าบุคคลากรไปซ้อนกันมันเสีย กว่าจะสร้างได้มันแสนยาก ฉะนั้น ออกไปแล้วอย่าซ้อนกัน แล้วออกไปนี่ เห็นไหม เวลาไปเผยแผ่ พระอัสสชิไปได้พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ ได้ขึ้นมาสืบต่อกันไป สิ่งนี้เป็นคุณประโยชน์ เห็นไหม นี่พูดถึงเลือดในอกที่เป็นเลือดที่ดีนะ

แต่ถ้ามันเป็นเลือดชั่วล่ะ!! ถ้ามันเป็นเลือดชั่วมันจะทําลาย ทําลายศักยภาพ ทําลายศักยภาพของสังคมนั้น ดูนะ ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนกัน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติวินัยขนาดไหนนะ พระฉัพพัคคีย์มีแต่คอยจะทําลาย เอาแต่ความสะดวกสบายของตัว สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติแล้วก็คอยหลบคอยหลีกนะ

บัญญัติ อนุบัญญัติ เกิดจากพระฉัพพัคคีย์นะมากเลย นี่พูดถึงเลือดชั่วนะ ถ้าเลือดชั่วแล้วเขาบวชเข้ามาทําไม เขาบวชเข้ามาในพุทธศาสนาทําไม? เขามาอยู่ในสังคมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําไม? องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญญาธิการมาขนาดนี้ เห็นไหม คนจะถามกันมากเลยว่า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ว่าเทวทัตจะมาทําลายศาสนาแล้วให้บวชทําไม? ให้บวชทําไม?” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ถ้าไม่ให้บวชมันจะเลวร้ายกว่านี้ไง” แต่ขนาดให้บวชแล้ว เวลาบวชเข้ามาในพระพุทธศาสนาแล้วทําฌานโลกีย์ได้ เหาะเหินเดินฟ้าได้นะ เวลาไปทรมานอชาตศัตรูด้วยฤทธิ์ด้วยเดชนะ แต่หัวใจของเขามันไม่เป็นธรรม..ไม่เป็นธรรม

นี่พูดถึงถ้าเลือดมันชั่ว! มันทําลายทําลายล้าง แต่ทําลายล้างขนาดไหนมันก็เป็นเลือดในร่างกายเราใช่ไหม นี่พูดถึงเลือดในร่างกายเรานะ แต่ในการประพฤติปฏิบัติล่ะ ในการประพฤติปฏิบัติของเรา สิ่งนี้สิ่งที่เป็นธรรมนี่มันเป็นคติธรรมกับเรา เราคิดสิ เราคิดถึงหัวอกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วันนี้วันมาฆบูชา เอหิภิกขุ เลือดในอก! บวชให้เอง! สอนเอง ทําเองจนทุกอย่างเป็นพระอรหันต์ทั้งหมดเลยมันก็ชื่นใจใช่ไหม เพราะอะไร เพราะได้สร้างบุญญาธิการมา

เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมา “จะสอนใครได้หนอ..จะสอนใครได้หนอ” เพราะมันลึกลับซับซ้อนเกินไป! ลึกลับซับซ้อนเกินกว่าที่เราจะคิดแบบโลกๆ นี้ แต่พวกเราเดี๋ยวนี้บอกว่า “เป็นปัญญาชนๆ” ปัญญาชนเราก็จะคิดแบบโลกๆ ว่า “เรามีปัญญา เรามีความรู้ ทําไมต้องไปลําบากลําบน จะต้องไปทรมานตนทําไม” ไม่ทรมานตนแล้วจะเอาความมั่นคง จะเอาสมาธิ จะเอาจิตตัวไหนมาพิจารณา

ถ้าไม่พิจารณา กิเลสมันอยู่ที่ไหน? กิเลสมันอยู่ในปฏิสนธิจิต มันไม่อยู่ที่ความคิด มันไม่ได้อยู่ที่ความรับรู้สึกนี้ ความรู้สึกนี้มันเป็นสัญชาตญาณ มันเป็นเรื่องของโลก มันเป็นเรื่องของธรรมชาติ ธรรมชาติของการเกิดเป็นมนุษย์มันก็มีอารมณ์ความรู้สึกใช่ไหม สิ่งต่างๆ นี้ แล้วเราก็บอก “ศึกษาธรรมะ..ศึกษาธรรมะ” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็สอนจากตรงนี้ ตรงที่ว่าเวลาแสดงธรรม เห็นไหม อนุปุพพิกถา เริ่มต้นจากการเสียสละทาน พอเสียสละทานแล้วเธอจะได้บุญกุศล เธอจะไปเกิดเป็นเทวดา ถ้าเกิดเป็นเทวดาแล้วมันก็ต้องเวียนตายเวียนเกิด ก็บอกให้เนกขัมมะ เนกขัมมะเสร็จแล้ว ถ้าจิตควรแก่การงาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงจะเทศน์อริยสัจ

แต่ในปัจจุบันนี้ไม่ต้อง! ไม่ต้องทําอะไรกันเลย! อยู่เฉยๆ รอเป็นพระอรหันต์ ด้วยความมักง่าย แล้วเวลาพูดถึงธรรมะขึ้นมาก็ “ทําไมต้องลําบากลําบนขนาดนั้น” ลําบากลําบนนะ คนมักง่ายจะได้ยาก! คนที่มุมานะคนนั้นจะได้ประสบความสําเร็จ

ฉะนั้น สิ่งที่เป็นการกระทําอย่างนี้มันอยู่ที่จิตใจของเรา มุมมองของเรานะ มุมมองความรับรู้สึกของเรานี่คืออํานาจวาสนาล่ะ ถ้ามุมมองของเรามันฉงนสนเท่ห์ไปทุกอย่างเลย จับสิ่งใดก็ไม่ยอมรับ ไม่ยอมลงใจ แต่คนที่มีปัญญานะ เวลาจับสิ่งใดนะก็ฉงนสนเท่ห์เหมือนกัน แต่! แต่ใช้ปัญญาของเราใคร่ครวญว่ามันเป็นจริงตามนั้นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม กาลามสูตร “อย่าเชื่อ..อย่าเชื่อ..อย่าเชื่อ” อันนี้สําคัญมากเลย “อย่าเชื่อ..อย่าเชื่อ” แต่ต้องมีศรัทธา

“อย่าเชื่อ” ก็ต้องจับขึ้นไปพิจารณา ไม่ใช่ “อย่าเชื่อ” แล้วปัดทิ้งไปเลย

“อย่าเชื่อ” แล้วก็ไม่สนใจอะไร

“อย่าเชื่อ” แล้วฉันก็จะเป็นโจร!

“อย่าเชื่อ” แล้วฉันก็จะเป็นเลือดชั่ว!!

ไม่เชื่อ ไม่เชื่อแต่ต้องพิจารณาสิว่าเราจะเป็นเลือดดีหรือเลือดชั่ว เวลาเราปฏิบัติของเราขึ้นมา เห็นไหม ถ้าจิตเราจะสงบขึ้นมานี่ กิเลสเป็นเลือดชั่ว ธรรมะเป็นเลือดดี ความดีและความชั่ว เหรียญมีสองด้านในหัวใจของเรา ใครบ้างไม่เคยคิดแต่เรื่องดีและเรื่องชั่ว เรื่องชั่วเราก็รู้อยู่ แต่ทําไมเราไม่ให้มันคิดล่ะ ปฏิเสธเลยว่า “เราจะปิดตู้ เราจะไม่ให้ความคิดชั่วในหัวใจเราออกมาเลย” นี่พูดเราพูดได้ เราตั้งใจได้ มีผู้ปฏิบัติเยอะนัก เวลาปฏิบัติพอจิตมันสงบเข้าไปแล้ว เห็นไหม คอยติเตียนครูบาอาจารย์ ติเตียนตลอดโดยธรรมชาติเลย แล้วจะแก้อย่างไร?

“ผมก็เคารพนะ ผมก็รักนะ ทําไมพอจิตมันสงบแล้ว พอมันเริ่มจะเข้ามา ทําไมมันมีแรงต้าน” นี่ไง เวรกรรมมันเกิดแล้ว เห็นไหม เราบอกว่าเราเคารพ เราก็รู้อยู่ เพราะเราอยากจะพ้นจากทุกข์ เราอยากจะมีผู้ชี้นํา เราจะหาครูบาอาจารย์ที่เราลงใจ ครูบาอาจารย์องค์ไหนที่จะเป็นผู้ชี้ที่ลงใจที่จะสอนเราได้ เราอยากหาครูบาอาจารย์องค์นั้น นี่มันก็เป็นความปรารถนาความแสวงหาของเราใช่ไหม แต่เวลาเข้าไปแล้ว เวลาจิตสงบแล้วทําไมมันต่อต้านล่ะ ดูสิ ความคิดในปัจจุบัน ความคิดในปัจจุบันคือความคิดในขันธ์ ๕ ความคิดโดยสัญชาตญาณนี่ เราก็อยากหาที่พึ่ง เราอยากหาครูบาอาจารย์ที่ทอดสะพานให้เราเดินสะดวกสบายขึ้นไป

นี่คือแรงปรารถนาในปัจจุบันนี้ แต่พันธุกรรม กรรมที่มันมาในหัวใจ พันธุกรรมของใจ ใจที่มันมีเวรมีกรรมกันมา เห็นไหม เวลาจิตมันสงบขึ้นมาทําไมมันต่อต้านล่ะ มันต่อต้าน ในปัจจุบันเราก็เป็นลูกศิษย์เป็นครูบาอาจารย์กัน แต่ทําไมหัวใจมันต่อต้านขนาดนั้น นี่ไง พูดถึงความเป็นไปในเรื่องของเวรและกรรม เรื่องของจริตนิสัยมันก็มีของมันอยู่แล้ว ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา เรื่องของใครเป็นเรื่องของเขา คนทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว มันเป็นเรื่องของเขา

แต่จิตใจของเราล่ะ เราปัจจุบันนี้ เห็นไหม เราเป็นมนุษย์เกิดในพระพุทธศาสนา ได้บวชเป็นพระด้วย แล้วถ้าไม่บวชเป็นพระ เราก็เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา เราจะปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วได้อะไรขึ้นมาล่ะ? เราจะปฏิบัติเพื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหรอ? เราจะปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในพุทธะของเราไง พุทธะคือในหัวใจของเรานี่แหละ

ดูสิ เวลาเราอยู่ในบ้าน พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของเรา เกิดมาชีวิตนี้ ถ้าไม่มีพ่อแม่เราไม่มานั่งกันอยู่อย่างนี้หรอก พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของเรา แล้วเราจะดูแลพ่อแม่ของเราอย่างไร ในบ้านเราเราเคยดูแลพ่อแม่เราไหม พ่อแม่เราจะเป็นอย่างไร พ่อแม่ก็มีสิทธินี่ให้ชีวิตเรามา เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเหมือนกัน เราจะดูแลใจเราไหม เวลาเกิดจากพ่อจากแม่นี่เป็นผลของวัฏสงสาร แต่เวลาจริงๆ แล้วจิตมันเกิด! จิตเห็นไหม เพราะมันมีอวิชชามันถึงจุติลงไปในไข่ไง เรานี่...กรรมมันพาเราเกิดเอง!

ถ้ากรรมมันพาเราเกิดเอง แต่ถ้าเราไม่มีพ่อแม่เราจะเกิดมาได้อย่างไร เพราะผลของวัฏฏะ เห็นไหม ผลของวัฏฏะมันต้องเป็นไปตามเวรตามกรรม พอเกิดมานี่สิ เวลาเราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา ความกตัญญูกตเวทีมันเป็นการแสดงออกของคนดี เราก็มีการแสดงความกตัญญูกตเวทีกับพ่อ กับแม่ กับญาติกับพี่น้องของเรา อันนี้เป็นเครื่องแสดงออก แต่เวลาเราปฏิบัติขึ้นมานี่ แล้วหัวใจเราล่ะ? เราจะปฏิบัติอย่างไร? เราจะมีสติปัญญา เราจะดูแลมันอย่างไร?

ถ้าเราดูแลเรามีสติ เห็นไหม มีสตินะ คําบริกรรมเราก็จะเกิดขึ้นมา คําบริกรรมเพราะอะไร เพราะมันเห็นคุณประโยชน์ไง ถ้าเราเห็นคุณประโยชน์ รู้จักอะไรเป็นประโยชน์เป็นโทษเราจะมีสติปัญญา แล้วเราจะทําแต่ประโยชน์ให้กับหัวใจของเรา แต่ถ้ามันทําไม่ได้ เราก็ต้องมีอุบาย กิเลสมันอยู่กับเรา กิเลสมันเกิดก่อนเราเกิดอีก กิเลสมันอยู่กับจิตมาตลอด กิเลสมันหมุนเวียนในวัฏฏะ กิเลสมันอนุสัยมันนอนเนื่องในจิตดวงนั้น จะไปเกิดเป็นเทวดาก็มีกิเลส เป็นพรหมก็มีกิเลส ทุกอย่างก็มีกิเลส ถ้าไม่มีกิเลสมันจะมีแรงขับที่ไหนมา

กิเลสมันเกิดก่อนที่เราจะมานั่งเป็นมนุษย์อยู่นี้ แล้วเวลาปฏิบัตินี่เราจะไปชําระล้างมัน ถ้าชําระล้างมันมันต้องเอาความดีสิ เอาธรรมะไปชําระล้างมัน ธรรมะคืออะไร? สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม ตั้งสติขึ้นมา ถ้าเราไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเราก็สะเปะสะปะ สติใครสติมัน สติเราเราก็แต่งมันขึ้นมา สติใครแก่สติใครกล้า จะเอาสติมาชั่งกิโลกันว่าใครมีนํ้าหนักมากกว่ากัน เพราะไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็เป็นไปตามอาจริยวาท ตามความเชื่อ ตามความเห็นของตัว

แต่เพราะเราเกิดมาในพระพุทธศาสนานะ วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนาเพราะมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงได้เทศนาว่าการเอาพระยสะ เอาชฎิล ๓ พี่น้อง จนเป็นพระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์นี่ไง สิ่งนี้เป็นบรรทัดฐาน สัจจะอริยสัจเป็นบรรทัดฐาน! เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา สัจจะ มรรคญาณ มรรค ๘ มันมีของมันอยู่แล้ว! มีเพราะอะไร มีเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้รื้อค้นขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถ้าไม่มีมรรคญาณขึ้นมาทําลายหัวใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะมรรคญาณในการกระทํา ในอํานาจวาสนาบารมี ในปฏิสนธิจิต

ญาณมันเกิดจากอะไร? มรรคญาณ..มรรคญาณ มันเกิดมาจากไหน? มรรคญาณมันเกิดมาจากตําราเหรอ? มันเกิดมาจากทฤษฎีเหรอ? มันเกิดจากการสั่งซื้อมา ก๊อบปี้มา ขโมยเขามาเหรอ?! มรรคญาณของทุกๆ คนมันเกิดจากจิต! ถ้าคนไม่มีจิต คนไม่มีสติปัญญาขึ้นมา ถ้าไม่มีความสงบของใจขึ้นมาจะไม่มีสิ่งใดเลย! สิ่งใดที่ศึกษามาเป็นทฤษฎี! สิ่งใดที่ฟังมานี่ขโมยเขามา!

ครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการก็เพื่อประพฤติปฏิบัติ เพื่อดัดแปลงตน

ไม่ใช่เทศนาว่าการมาเพื่อให้เราหยิบไป จับฉวยไป เอาไปทําโจรกรรม

นี่เลือดชั่ว!!!

แต่เลือดดีล่ะ เราเลือดดีเรารักษาของเรา เราดูแลใจของเรานะ เราต้องเอาใจของเราให้ได้ก่อน ถ้าเอาใจของเราได้ เห็นไหม ถ้าเราทําใจของเราไม่ได้ เราจะเอาอะไรไปสอนเขา เราไปสอนเขานี่เราไปสอนด้วยงูๆ ปลาๆ นะ เราจะจํามาขนาดไหน เราศึกษามาขนาดไหน เรารู้จริงไม่ได้หรอก สิ่งใดไม่เคยประสบสิ่งนั้นรู้จริงไม่ได้ ถ้าสิ่งใดเคยประสบ เรามีสติขนาดไหน เรามีสมาธิขนาดไหน เรามีปัญญาใคร่ครวญขนาดไหน ปัญญาของเราไม่เคยเกิดเลย ปัญญาที่เกิดขึ้นมานี้นี่พุทธพจน์..พุทธพจน์ มันจํามาทั้งนั้น ไม่ต้องจํา สัญชาตญาณของคนมีอยู่แล้ว เห็นไหม

ทุกข์ไม่ต้องถามใคร ทุกข์ทุกคน บอกให้พูดถึงเรื่องความทุกข์หันหน้าเข้าหากันก็พูดไม่มีวันจบ แล้วมันทุกข์อะไรล่ะ? ทุกข์นี่เป็นอาการ อาการของทุกข์ แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เห็นไหม เรามีสติปัญญาเราจะยับยั้งแล้ว..ยับยั้งแล้ว เริ่มยับยั้งแล้ว “ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ” นี่เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เราต้องแก้ไขของเรา เลือดในร่างกายของมนุษย์นี้มันจะต้องฟอกอยู่ตลอดเวลา ถ้าไม่ฟอกเลือดมันจะเสียมันเป็นธรรมชาติของมัน โดยกิเลสนี่มันเหมือนเลือด มันเข้าข้างมันตลอดเวลา

เวลาเราทําคุณงามความดีของเรานะ เราจะตั้งสติของเรานะ มันจะฟอกของมัน ฟอกตั้งแต่ปุถุชน เป็นกัลยาณปุถุชน เราจะรักษาความรู้สึกความนึกคิดของเราให้อยู่ในหลักในเกณฑ์ ให้มันเป็นธรรมขึ้นมา ในร่างกายของเรามันจะมีแต่ของเสีย มันต้องมีระบบของร่างกาย ธรรมชาติสร้างมาให้ ให้มาตรวจสอบ ให้มาทําความสะอาดในร่างกายนี้ เพื่อประโยชน์กับชีวิตเรานะ แล้วชีวิตของคนเรามันก็มีเวรมีกรรม ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ แค่นี้เราก็มีบุญกุศลเป็นมหาศาลแล้ว ดูสิ ดูคนทุกข์คนยาก คนเจ็บไข้ได้ป่วย เห็นไหม ดูสิ เขาต้องทุกข์ต้องยากนะ เขาจะหาเงินหาทองมามากน้อยขนาดไหนก็แล้วแต่ เวลาเขาต้องพลัดพรากจากสิ่งนั้นไปนะ เขาต้องอาลัยอาวรณ์ อาลัยอาวรณ์นี้เป็นแค่เงินทองนะ แล้วถ้าแสวงหาเงินมาในทางที่ชอบมันก็ยังต้องพลัดพราก

แล้วถ้าแสวงหาเงินมาทางที่ไม่ชอบล่ะ กรรมมันจะให้ผลอีก เห็นไหม เราหามาแล้วเราต้องพลัดพรากจากสิ่งนั้นไป พลัดพรากไปแล้วก็ต้องไปรับผลของกรรมอีก มันจะทุกข์ร้อนขนาดไหน สิ่งนี้มันเป็นเรื่องของจิตวิญญาณ เรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก สิ่งนี้ต่างหากนี่ ร่างกายของมนุษย์เราก็สร้างสิ่งนี้มาเพื่อความดํารงชีวิตอยู่แล้ว เพื่อให้ร่างกายเราเข้มแข็ง ร่างกายมันสมดุลของมัน

ฉะนั้น จิตของเรา ดูสิ เวลามันมีความคิด มีความโต้แย้ง มีต่างๆ แล้วบอกธรรมะๆ เวลาร่างกายมันเจ็บไข้ได้ป่วย ดูสิ เลือด เวลาเขาฟอกไต เห็นไหม เขาต้องมีเครื่องฟอกไตต่างๆ เพื่อให้มันเข้าสู่ร่างกายเรา ธรรมะที่ไปศึกษามาน่ะว่า “เป็นธรรม..เป็นธรรม” มันเป็นจริงเหรอ? ถ้ามันเป็นความจริง สติเป็นอย่างไร? ไม่ต้องไปเถียงกันเลยว่าสติใครจริง สติใครปลอม สติใครก็สติมัน สติของเรา...

ดูสิ ครูบาอาจารย์ท่านเป็นมหาสติ มหาปัญญา เป็นสติอัตโนมัติ แล้วเกี่ยวอะไรกับเราล่ะ เราได้อะไร? มันไม่ใช่สติของเราเลย แต่ถ้าเรามีสติของเราขึ้นมาล่ะ เห็นไหม มันจะไปฟอกเลือดเราไง มันจะไปฟอกใจเรา แล้วนี่ไอ้เลือดชั่วนี่! เลือดชั่วในสังคม เลือดชั่วในพระพุทธศาสนามันก็เป็นเรื่องเวรเรื่องกรรม ไอ้กิเลสชั่ว!...ในหัวใจเรานี่เราจะเอาอะไรไปฟอกมัน? เราจะเอาอะไรเพื่อไปยับยั้งมัน เพื่อจะทําลายมันนะ

ดูสิ มาร “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา” มารมันครอบคลุมหัวใจของเรา มันก็อยู่หลังความคิด มันก็ใช้ชีวิตเรานี่ อาศัยอยู่ในภวาสวะ ในภพ ในหัวใจเรานี่ ข่มขี่ข่มเหงแล้วบังคับบัญชา ใช้เราให้หัวปักหัวปําอยู่นี่ แล้วเราก็เชื่อมัน เราก็ทําตามมัน มันจะใช้อย่างไรนี่ เดินต้อยๆ ต้อยๆ เลย แล้วเวลาผลเกิดขึ้นมามันก็เอาแต่นํ้าตามาฝาก เอานํ้าตามาเป็นความทุกข์ความยาก ความทุกข์ความยาก แล้วเราก็บอกว่าจะมาปฏิบัติเพื่อ “พ้นจากทุกข์..พ้นจากทุกข์” แล้วก็ให้ทุกข์มันขี่คอๆ อยู่อย่างนี้ แล้วเวลาจะทําขึ้นมา “ไม่ได้ มันลําบาก” จะเอากันแต่ง่ายๆ

นี่ฟังธรรม เห็นไหม ฟังธรรมเพื่อเตือนเรา สิ่งใดมันของดิบๆ นะ ไม้เวลาเขาจะใช้ทําประโยชน์ เห็นไหม เขาจะให้มันแห้ง เขาจะจุดไฟได้ จิตของเราปุถุชนมันดิบๆ สิ่งที่ดิบๆ แล้วเราเอาความดิบๆ นี้ไปศึกษาธรรม แล้วก็ว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม จุดไฟไม่ติดหรอก ตบะธรรมเห็นไหม ตากให้แห้ง ไม้นั้นจะเพื่อการหุงหาอาหาร เพื่อดํารงชีวิต สิ่งนี้ก็เหมือนกัน เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เรามีสติปัญญาของเราเข้ามา ต้องมีสติยับยั้ง พอยับยั้งขึ้นมา เห็นไหม ฟอกๆๆ

ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ สมาธิมันจะมีความร่มเย็นเป็นสุข ถ้ามีสมาธิเป็นความร่มเย็นเป็นสุข สมาธิมีประโยชน์อย่างไร? ก็ถากถางกัน นี่ไอ้เลือดชั่ว ไอ้ความประพฤติชั่วในศาสนา “สมถะไม่จําเป็น สมถะไม่ต้องไปทํา ใช้ปัญญาไปเลย ในการใช้ปัญญามันจะเป็นสติปัฏฐาน ๔” ขี้โม้ทั้งนั้นน่ะ สติปัฏฐาน ๔ มันมีแต่ชื่อ มันเอายี่ห้อมาจากพุทธพจน์! ตัวมันมีอะไร?

ถ้าตัวมันมีมันพูดอย่างนั้นไม่ได้ คนถ้ามันจริงขึ้นมา เพราะจิตมันสงบขึ้นมาแล้วมันถึงออกพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม มันถึงเป็นสติปัฏฐาน ๔ มันเป็นสติปัฏฐาน ๔ เพราะมันชําระกิเลส สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม มันเกิดขึ้นมาเพราะการชําระกิเลส แล้วมันไม่ได้ชําระอะไรเลย มันไม่ทําอะไรเลยมันจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ ที่ไหนล่ะ? มันก็เป็นข่าวลือ มันก็เป็นชื่อมาจากพุทธพจน์ แต่ตัวเองน่ะ

หมาขี้เรื้อน!!

นี่ไง ถ้ามันไม่เป็นหมาขี้เรื้อนขึ้นมา เห็นไหม เราต้องตั้งสติขึ้นมา มันพิสูจน์ได้นะ มันพิสูจน์ได้ว่าถ้าจิตสงบขึ้นมา แล้วถ้าเกิดปัญญาขึ้นมามันจะเข้าไปชําแรกในหัวใจ มันจะเป็นในจิตใต้สํานึก แล้วไปถอดถอนกิเลส มันเป็นความจริงอย่างนั้น ถ้ามันไม่มีความจริงอย่างนั้น พูดขนาดไหนปากเปียกปากแฉะพูดไปเถอะ ผลที่เกิดจากใจของเรามันไม่มี

เวลาเราทํานี่เราทําเพื่อใคร? เห็นไหม คุณงามความดีของครูบาอาจารย์ “สาธุ” คุณงามความดีของครูบาอาจารย์ท่านก็เป็นประโยชน์ของท่าน เพราะท่านบากบั่นของท่านมา ถ้าคุณงามความดีของเราเราศึกษากับครูบาอาจารย์ก็เพื่อให้ท่านชี้แนะเรา เพื่อจะให้เรามีช่องทางที่เราไม่ต้องไปเสียเวลาค้นคว้าของเราเอง ถ้าเราค้นคว้าของเราเองนะ หนึ่ง...เสียเวลายืดเยื้อ สอง...มันออกนอกลู่นอกทางไปเลย

นอกลู่นอกทางเพราะอะไร? ดูเทวทัตสิ เทวทัตอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแท้ๆ เลย เวลาจิตสงบเป็นฌานโลกีย์ ฌานโลกีย์เห็นไหมเหาะเหินเดินฟ้า แปลงกายได้ เวลามันมีวิตกขึ้นมาเรื่องลาภสักการะนี่ออกนอกลู่นอกทางไปเลย แล้วจิตของเราล่ะ? เห็นไหม ที่มีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา..คอยชี้นํา คอยชี้แนะคอยปกป้องไว้ ปกป้องไว้เพราะอะไร? เพราะสิ่งนี้มันอันตราย ดูสิ ผู้วิเศษ ผู้วิเศษ...เวลาทําจิตของเราให้สงบให้มีกําลังของเราขึ้นมานะ เราคิดว่าเรารู้สิ่งที่ชาวบ้านเขาไม่รู้ เราเอาสิ่งนั้นมาทําเพื่อประโยชน์เพื่อวิชาชีพของตัว ดูสิ เข้าเจ้าเข้าทรง การทายโน่นทายนี่ มันเป็นประโยชน์อะไรขึ้นมา ทําไมไม่ทายหัวใจของตัว “เอ็งน่ะ เกิดมากี่ชาติแล้ว! แล้วเกิดมาชาตินี้เอ็งจะตายเปล่าเหรอ?” ส่งออกอย่างนี้มันเป็นมิจฉา

ถ้าเป็นสัมมาล่ะ เห็นไหม สัมมานี่สติปัญญามันจะกรอง กรองให้ใจของเราเข้ามาสู่ความสงบ แล้วความสงบมันมีประโยชน์อะไรล่ะ? เราเป็นผู้วิเศษ เรารู้โน่นรู้นี่ คนเขานับหน้าถือตา เวลาทําความสงบเข้ามา ไม่เห็นได้อะไรเลย เวลารู้เรื่องเป็นผู้วิเศษ รู้เรื่องของชาวบ้านนะ เห็นไหม ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สัลเลขธรรม เพื่อมักน้อย เพื่อสันโดษ เพื่อดํารงชีวิต เราดํารงชีวิตขึ้นมาเพื่อประพฤติปฏิบัติ เราไม่ได้ดํารงชีวิตมาด้วยการทายด้วยฌานโลกีย์อย่างนั้น...

ฌานโลกีย์อย่างนั้นน่ะ ฤๅษีชีไพรเขาดํารงชีวิตอย่างนี้มาอยู่แล้ว แล้วเราเกิดมาเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้แล้ว เรายังจะไพล่ออกไป นี่ไง นี่เลือดชั่วไง ถ้าเลือดมันดีล่ะ เลือดในอกนะ ธรรมและวินัยคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเป็นเซลล์เซลล์หนึ่งในธรรมนี้ แล้วไอ้เซลล์ตัวนี้มันจะเป็นเซลล์บวกที่ทําลายศาสนา หรือมันจะเป็นลบ เป็นเลือดที่เป็นประโยชน์กับศาสนา

ถ้าจิตใจมันสงบ จิตใจมันมีหลักมีเกณฑ์ แล้วมันออกเป็นฌานโลกีย์ไป แล้วดํารงชีวิตด้วยอย่างนั้นเหรอ? แต่ถ้าเวลาจิตมันสงบขึ้นมา สงบแล้วได้อะไรล่ะ? ไม่มีใครรู้จักเลย สงบแล้วก็อยู่ในป่า สงบแล้วมีอะไร สงบนั่นแหละมันเป็นความจริง! มันเป็นความจริงถ้าจิตมันสงบเข้ามา แล้วพอสงบเข้ามามันรื่นเริงมันอาจหาญ มันอาจหาญนะ เพราะอะไร เพราะเราค้นคว้าสิ่งนี้อยู่ เราค้นคว้าใจของเรากันอยู่นะ

ศาสนานี้จะชําระกิเลสด้วยใจ ใจมีความสําคัญ ความรู้สึกเป็นความสําคัญ

แล้วมันอยู่ไหนล่ะ? มีแต่เงา! ความคิด ความรับรู้ ความรู้สึกนี้เงาทั้งนั้น อาการของใจไม่ใช่ใจทั้งหมดเลย เพราะโดยสัญชาตญาณโดยธรรมชาติของมนุษย์ มนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ แล้วเราก็ใช้สิ่งนี้สื่อความหมายกันอยู่ แล้วเราทําด้วยอาการของมัน เราทําด้วยโจรผู้ร้าย เราทําด้วยความมักง่าย มันจะออกสู่นอกลู่นอกทางหมดเลย

แต่ถ้าเรามีสติปัญญาของเราขึ้นมา เห็นไหม เราควบคุมแล้ว ถ้าควบคุมแล้วควบคุมให้มันสงบเข้ามา ถ้าสงบเข้ามามันเป็นผลงานของเรานะ เป็นผลงานของเราเพราะเราดํารงชีวิตด้วยพระพุทธศาสนา เราดํารงชีวิตด้วยศากยบุตรพุทธชิโนรส เราดํารงชีวิตด้วยหัวใจที่เคารพบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญญาธิการมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย กว่าจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกข์ยากลําบากมาขนาดไหน เป็นอสงไขย ทําแต่คุณงามความดีมาตลอดเลย เพื่อให้หัวใจนี้มันควรแก่การงาน ให้หัวใจนี้สมกับความเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วได้ตรัสรู้มาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้ววางธรรมและวินัยไว้นี่ แล้วเรามาบวชในพระพุทธศาสนาเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เป็นเลือดเม็ดหนึ่งในพระพุทธศาสนานี่ เราจะเคารพบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไหม เราจะเห็นอกเห็นใจองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่อุตส่าห์แสวงหาสิ่งนี้มาวางไว้เป็นประโยชน์กับพวกเรานี่ไหม ถ้าเราเห็นแก่ประโยชน์อย่างนั้น เราเคารพบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราประพฤติปฏิบัติของเรา

ถ้ามันสงบขึ้นมาเราก็เป็นเลือดที่ดี เป็นเลือดที่ดี เห็นไหม เลือดในอก!! แล้วเลือดในอกมันเป็นเลือดที่ดีแล้วมันจะเป็นเลือดที่ดีเพื่อใครล่ะ พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์นี้เป็นเลือดในอกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ในการประพฤติปฏิบัติของเรา มันเลือดในอกของเรานี่ ในหัวใจเรานี่ ในความทุกข์ความยากของเรานี่ ในสิ่งที่เกิดที่ตายนี่ ผลของวัฏฏะนี่ วนไปวนมาอยู่นี่ วันคืนล่วงไปๆ ผลของมันจะเวียนเกิดเวียนตายอยู่อย่างนี้ แล้วมันจะชําระกันอย่างไรล่ะ?

เราเกิดมาด้วยอํานาจวาสนา เราเกิดมาด้วยบุญกุศล เราถึงมาพบครูบาอาจารย์ ตั้งแต่หลวงปู่-มั่น หลวงปู่เสาร์ขึ้นมา ท่านรื้อค้นขึ้นมาด้วยความลําบากลําบน ด้วยความวิริยะอุตสาหะ เพื่อผลประโยชน์ของท่าน เพราะท่านทําถึงที่สุดแห่งทุกข์ ท่านนิพพานไปแล้ว เหลือแต่พวกเรานี่ เหลือแต่พวกเราที่จะเดินให้ถึงนี่ แล้วเดินให้ถึงนี่ เดินด้วยอะไร?

เดินด้วยตีนเหรอ?!!

ไม่ใช่!

เดินด้วยสติ เดินด้วยปัญญา เดินด้วยหัวใจนี่

เวลาเราเดินจงกรม เห็นไหม เดินจงกรมเพื่อความสงบของใจ นั่งสมาธิก้นแตกก้นพองก็เพื่อความสงบของใจ เราเดินด้วยหัวใจ แต่กิริยาของมนุษย์มันก็มีอิริยาบถ ๔ นี่แหละ อิริยาบถ ๔ เห็นไหม บุญกิริยาวัตถุ เวลานั่งด้วยความสงบเสงี่ยม เห็นไหม เราอุทิศความสะดวกสบายของเราเพื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคือพุทธะในหัวใจของเรานี่แหละ เรารักษาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในหัวใจของเราเพื่อประโยชน์กับเรา เห็นไหม เดินด้วยใจ มีสติปัญญาขึ้นมา กลั่นกรองเข้ามา พอกลั่นกรองเข้ามามันมีความสงบร่มเย็นนะ นี่ไง เขาบอกว่าความสงบมันมีประโยชน์อะไรล่ะ?

แต่ถ้าเรารู้เรื่องร้อยแปดพันเก้ามันจะเป็นประโยชน์กับเรา หูทิพย์ตาทิพย์มันจะเป็นประโยชน์ ถ้ามันเป็นความจริงนะ จิตที่มีอํานาจวาสนาขึ้นมา เวลามันสิ้นสุดแห่งทุกข์มันมีของมันเอง! มันเป็นของมันโดยธรรมชาติของมัน ถ้าลองได้ทําอํานาจวาสนาของใครมา อํานาจอย่างไรมันก็เป็นอย่างนั้นน่ะ เพชรคือเพชร! เหล็กคือเหล็ก! หินคือหิน! จิตใจที่มันทํา แร่ธาตุสิ่งใดชนิดใด มันก็ต้องออกเป็นแร่ธาตุตามนั้น! แต่ถ้าเป็นเพชร เห็นไหม เป็นเพชรแต่ไม่รู้จักใช้ โจรมันก็ปล้นหมดน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันรู้ดีรู้ชั่ว รู้เรื่องของชาวบ้าน มันก็บอกว่ามันรู้ แล้วมันได้อะไรขึ้นมาล่ะ? มันได้อะไรขึ้นมา? แต่ถ้ามันประพฤติปฏิบัติขึ้นมาชําระกิเลสแล้ว สิ่งที่รู้นี้เป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์เพราะอะไร? เพราะมันไม่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากไง มันเป็นประโยชน์กับจิตใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นประโยชน์กับครูบาอาจารย์เรา เป็นเครื่องมือไว้คอยขนาบจิตที่มันดื้อ นี่เป็นเครื่องมือของครูบาอาจารย์ที่ท่านสร้างของท่านมาไง

ฉะนั้น สิ่งนั้น ถ้าเราไปตื่นเต้นกับมัน แต่เราไม่เห็นคุณค่าของความสงบของใจ ความสงบของใจมันก็เหมือนการศึกษานี่ ถ้าเรามีการศึกษาขึ้นมาแล้ว ศึกษามาเพื่อความรู้ของเรา แต่อาชีพที่เราจะประกอบอาชีพนั้นมันเกิดจากเชาวน์ปัญญา นั่นอีกชั้นหนึ่งนะ เพราะหลักการศึกษาศึกษามาเพื่อความรู้ แต่เวลาประกอบอาชีพมันต้องมีเชาวน์ปัญญาเป็นประสบการณ์ชีวิตอีกอันหนึ่ง

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่จิตมันสงบเข้ามา..สงบเข้ามา มันเป็นความรู้ของเรา แต่เราจะบริหารอย่างไร บริหารในหัวใจเรา มันมีคุณค่ามาก! จิตสงบมีคุณค่ามากเพราะมันเป็นประโยชน์กับผู้นั้น แต่เพราะมันไม่มีจิตสงบเลย จิตไม่เคยสงบเลยแล้วก็คิดแต่ของออกไป เวลาสงบขึ้นมาก็สงบขึ้นมาเพื่อเป็นผู้วิเศษ เพราะอะไร เพราะจิตใจคนมันหยาบ จิตใจของคนวุฒิภาวะของใจมันอ่อนแอ พออ่อนแอสิ่งใดที่มันรับรู้ได้ด้วยความอ่อนแอด้วยตัณหาความทะยานอยาก มันก็ว่าสิ่งนั้นเป็นประโยชน์ไง

แต่สิ่งใดที่เป็นคุณประโยชน์มันกลับไม่รู้เรื่อง สิ่งที่เป็นประโยชน์มันกลับเห็นเป็นโทษ เห็นไหม นี่เลือดในหัวใจของเรา ความรู้สึกความนึกคิดในหัวใจของเรามันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันครอบงําของมันอยู่ เราถึงต้องมีครูบาอาจารย์คอยขนาบคอยดูแลของเรา แล้วเราตั้งสติของเรานะ พุทโธๆ หรือปัญญาอบรมสมาธิขึ้นมา พอมันสงบขึ้นมา เรารู้ว่าสงบ พอสงบแล้วมันมีความร่มเย็น คนร่มเย็นเป็นสุขออกทํางาน กับคนทุกข์ยากคนเร่าร้อนออกทํางานมันแตกต่างกัน เรานะเป็นหนี้เป็นสินล้นพ้นตัวเลย จะทําอะไรนะหมุนเงินไม่ทัน โอ้โห...ปวดหัวตายเลย แต่คนที่เขาร่มเย็นเป็นสุข เงินเขาเป็นเงินเย็น เขาจะจับจ่ายใช้สอย เขาจะทําอะไรของเขา เป็นประโยชน์กับเขาทั้งนั้นเลย

จิตใจที่เป็นสมาธิ เห็นไหม ร่มเย็นเป็นสุข แล้วออกทํางาน แต่จิตใจของเรานี่โลกล้วนๆ เลย “จะเอานิพพานพรุ่งนี้! จะเอามรรคผลเดี๋ยวนี้!” โอ้โห...มันเร่ามันร้อน มันทํามันจะเอาให้ได้ แล้วได้ไหม? ไม่ได้ แต่ถ้ามันจะได้ขึ้นมา เราต้องตั้งสติของเรา เห็นไหม สติปัญญาขึ้นมา พอมันมีความสงบของใจขึ้นมา เห็นไหม จิตใจร่มเย็นเป็นสุข จิตใจมีทุน สมาธิคือทุนนะ สมาธิคือข้อเท็จจริงของใจ อาการของใจไม่ใช่ข้อเท็จจริงของใจ อาการของใจ ความรับรู้ความรู้สึกเป็นอาการของใจทั้งหมด ไม่ใช่ตัวใจ แต่ถ้าเป็นตัวใจขึ้นมา พอสงบขึ้นมา

“อืม...สมาธิพูดไม่ได้ พูดไม่ออก”

ฉะนั้น เวลาคนที่ได้สมาธิจริง เขาพูดออกมาด้วยข้อเท็จจริงของเขา เป็นความจริง ไอ้เรานี่สัญญาทั้งนั้น “ว่างๆ..ว่างๆ แหม...มีความสุข” ถ้ามันไม่สุขก็กลัวจะไม่ใช่ของจริงไง ดูสิ ความชั่วมันปลิ้นปล้อน มันกะล่อนหลอกตัวเอง “โอ้โห...มีความสุขๆ” สุขจริงเหรอ? สุขเป็นอย่างไร? “ความสุขใดเท่ากับความสงบไม่มี” มันเป็นอย่างไร?

ถ้ามันสงบจริงๆ มันสงบของมัน มันมีความสุขของมัน มันอิ่มเต็มของมัน แล้ว!..ออกค้นหา ออกใช้ปัญญา ปัญญาที่มันเกิดขึ้นมาจากสัมมาสมาธิ ลึกลับซับซ้อนกว่าปัญญาที่เราคิดมาก คนที่ทําความสงบของใจ พอใจสงบแล้วออกวิปัสสนา เวลาปัญญามันเกิดขึ้นมานี่...

“อื้อหือ! มันซึ้ง มันมหัศจรรย์”

มันต้องมหัศจรรย์สิ ถ้าไม่มหัศจรรย์มันจะชําระกิเลสได้อย่างไร เพราะกิเลสมันลึกลับซับซ้อนยิ่งกว่ามหัศจรรย์อีก! มันพลิกแพลงปลิ้นปล้อนในหัวใจของเราน่ะ พลิกแพลงปลิ้นปล้อนแล้วบังเงา บอกว่า ความคิดความรู้สึกของเราน่ะ “พุทธพจน์..พุทธพจน์ เป็นธรรม..เป็นธรรม”

มันเอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเหยียบหัวมัน มาหลอกมัน มาทําลายมัน ดูสิ! ดูความชั่วของมัน!! ดูความชั่วของกิเลสในหัวใจของเรา! แล้วบอกว่า“พุทธพจน์น่ะ” ทั้งๆ ที่มันจะเป็นคุณงามความดีนะ แต่เพราะเราใจเร็วด่วนได้! เราทําของเรา เราประพฤติปฏิบัติของเราด้วยคิดว่ามันเป็นมรรคเป็นผล! แต่ถ้าเราทําตามข้อเท็จจริงโดยความเป็นธรรม เห็นไหม ตั้งสติขึ้นมา มันจะเป็นสมาธิไม่เป็นสมาธิ...ช่างหัวมัน! เพราะธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ

ถ้าเราได้สร้างเหตุขึ้นมา เรามีการกระทําของเราแล้วนี่ ถ้าธรรมมันขึ้นมา มันเป็นอํานาจวาสนาของเรา เป็นปัญญาของเรา มันก็เป็นความจริงของเรา มันก็สงบจริงๆ ของเรา แล้วมันใช้ปัญญา ปัญญาจริงๆ ของเรา แล้วพอจิตมันสงบขึ้นมาเป็นสัมมาสมาธิ แล้วมันออกใช้ปัญญาขึ้นมาแล้วนี่ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคือในพระไตรปิฎก เวลาปัญญาของเราเกิดรอบหนึ่ง มันปล่อยวางรอบหนึ่ง นี่มันธรรมของเรานะ นี่เป็นธรรมของเรา ธรรมของจิตดวงนี้ ธรรมของจิตดวงที่เข้าไปวิปัสสนาโดยการใช้ปัญญา มันก็จะมาชําระกิเลส ถอดถอนกิเลสของใจดวงนั้น ถ้ามันถอดถอนกิเลสของใจดวงนี้ มันก็เป็นประโยชน์กับใจดวงนี้ เห็นไหม นี่ไง มันทําให้การเกิดการตายมันผ่อนคลายลง เห็นไหม นี่ มันเกิดตทังคปหาน การเกิดตทังคปหาน มันวิปัสสนา ปล่อยวาง ปล่อยวางเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา นี่ไง มันเป็นความลึกลับนะ

แล้วความลึกลับอย่างนี้ เวลาครูบาอาจารย์ของเรา ในสังคม ในครอบครัวกรรมฐาน ในครอบครัวของครูบาอาจารย์เรานี่ เวลา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เวลาครูบาอาจารย์ของเราออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ออกจากป่าจากเขามา มาเฝ้าหลวงปู่มั่น มากราบหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นจะคุยธรรมะกัน เห็นไหม แล้วเวลาหมู่คณะถ้ามีใครออกมาจากป่า ออกมาจากการประพฤติปฏิบัติเหมือนออกสงครามกลับมา

“พวกนี้ไปสงครามกลับมา! ฆ่ากิเลสมากี่ศพ? ฆ่ากิเลสมากี่ศพ?”

จะถามปัญหากัน นี่ไง เวลา ธมฺมสากจฺฉา มันมีความรื่นเริง มันตรวจสอบกัน มันเป็นความจริงของเราในหัวใจขึ้นมา เห็นไหม นี่! เลือดดีๆ เขาทําแต่เรื่องดีๆ แต่เลือดมันชั่ว! มันทําแต่เรื่องชั่วๆ ถ้าเลือดมันดีมันทําแต่เรื่องดีๆ เห็นไหม สิ่งนี้มันส่งเสริมกัน มันให้กําลังใจกัน ให้กําลังใจกันสิ่งนี้ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา แล้วเวลาเราปฏิบัติขึ้นไปนะ พอจิตของเราเวลามันลง แล้วมันเกิดปัญญา มันลึกลับมาก ลึกลับซับซ้อน นี่คือภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา ปัญญาเกิดจากจิตก้าวเดิน! ไม่ใช่ปัญญาสมอง! ไม่ใช่ปัญญาการศึกษา!

การศึกษาจะศึกษามากน้อยขนาดไหน การศึกษานี้ สมบัตินี้ไว้กับโลก เห็นไหม โลกเขาบอกว่า ปัญญานี้ไม่ต้องใส่บ่าแบกหาม ทุกคนมีปัญญา ทุกคนศึกษาแล้วมันจะมีประโยชน์ ใช่!..มันเป็นประโยชน์ แต่มันเป็นประโยชน์กับโลก มันเป็นประโยชน์กับการฝึกการควบคุมใจของเรา แต่มันไม่เป็นประโยชน์กับการถอดถอนกิเลส มันถอดถอนกิเลสไม่ได้ มันอยู่คนละมิติ มันเป็นปัญญาสมอง

แต่ถ้าเวลาภาวนาจนจิตสงบ เห็นไหม จิตสงบเพราะอะไร? เพราะเรากรองความเห็นผิด กรองความชั่ว กรองกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ให้เลือดนี้มีคุณภาพ ให้เลือดนี้เป็นเลือดปกติ เลือดนี้มันจะหมุนเวียนไปในร่างกาย สิ่งใด ร่างกายช่วงไหน มันเป็นโรคภัยไข้เจ็บ มันก็จะไปเสริม ไปทําให้เป็นปกติ

นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันสงบแล้วมันใช้ปัญญาขึ้นมา ปัญญาที่จิตมันสงบ มันภาวนาขึ้นมา มันตทังคปหาน ตทังคปหานหมายถึงว่า ทิฏฐิ...คนเรานี่...สัมมาทิฏฐิคือการเห็นถูกต้องและภาวนา สัมมาทิฏฐิคือความเห็นถูกต้องนะ แต่จิตใต้สํานึกมันมีทิฏฐิของมัน สักกายทิฏฐิ...ทิฏฐิิว่า “สรรพสิ่งนี้เป็นเรา” สรรพสิ่งนี้เป็นเราโดยจิตใต้สํานึก ไม่ใช่ปาก! ไม่ใช่ความคิด! เราศึกษาธรรม พุทธพจน์บอก “ไม่ใช่เรา..ไม่ใช่เรา” ทุกคนก็เห็น จะลัทธิศาสนาไหนเขาก็รู้กันอยู่ว่าเกิดมาต้องตาย ลัทธิศาสนาไหนเขาก็รู้ แล้วเขาใคร่ครวญของเขาเหมือนกัน แต่เขาไม่มีสัมมาสมาธิ เขาไม่มีมรรคญาณ เขาไม่สามารถเข้าไปถึงจุดเป้าหมายที่จิตใต้สํานึกที่ข้อมูลทิฏฐิอันนี้มันฝังอยู่

แต่พอจิตเราสงบขึ้นมาถึงสัมมาสมาธิ ถึงตัว... สัมมาสมาธิเกิดที่ไหน? เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูด เห็นไหม “อวิชชาเกิดจากอะไร..อวิชชาเกิดจากอะไร?” อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา..อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา อวิชชาเกิดจากฐีติจิต อวิชชามันตั้งอยู่บนอะไร? สมาธิมันตั้งอยู่บนอะไร? สมาธิมันเกิดที่ไหน? สมาธิมันเกิดในพุทธพจน์เหรอ? พุทธพจน์มันชื่อนะ!

สมาธิมันเกิดที่จิตเรานะ!

ถ้าจิตเรามีสมาธิขึ้นมา เห็นไหม มันเกิดปัญญาขึ้นมา มันถอดถอนที่ไหน? มันลงไปที่ไหน? มรรคญาณ..มรรคญาณ ธรรมจักร..ธรรมจักร มันอยู่ที่ไหน? มันหมุนเข้ามานี่ พอหมุนเข้ามาถึงหัวใจนี่ เวลามันปล่อยวาง ตทังคปหานมันปล่อยวาง..ปล่อยวาง โอ้โห...ถ้ามันไม่ลึกลับซับซ้อนนะ ผู้ประพฤติปฏิบัตินะถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ มันบอกว่ามันเป็นพระอรหันต์เลย แล้วปล่อยวางทีหนึ่งก็เป็นโสดาบัน ปล่อยวางที่ ๒ มันก็เป็นสกิทาคา ปล่อยวางที่ ๓ มันก็เป็นอนาคา ปล่อยวางที่ ๔ มันเป็นพระอรหันต์แล้ว

เพราะอะไร? เพราะพิจารณากายปล่อยกาย พิจารณากายปล่อยกาย ตทังคปหานคือชั่วคราวๆๆ แล้วมันปล่อยอะไรล่ะ? ปล่อยบ้า!! มันไม่ได้ปล่อยอะไรเลย เพราะมันไม่เป็นความจริง เห็นไหม นี่ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ของครูบาอาจารย์เราท่านตรวจสอบกัน ท่านตรวจสอบกันอย่างนี้ไง

แต่ถ้าตทังคปหานนี่ มันไม่ครบวงจรของมัน มันไม่มีเหตุมีผลของมัน มันถอนสักกายทิฏฐิอันนั้นไม่ได้ แต่ถ้ามันจะถอนสักกายทิฏฐิอันนั้น เห็นไหม พอมันปล่อยวางขนาดไหน ปล่อยวางคือการขนาบเรื่องกิเลสตัณหาความทะยานอยาก กิเลสคือยางเหนียว ยางเหนียวที่มันพาเวียนตายเวียนเกิดนี่ มันแก่นของกิเลส กิเลสนี้เป็นแก่นนะ

ดูสิ เรามองในทางโลก เห็นไหม สรรพสิ่งในโลกนี้ ทุกอย่าง วัตถุ อะไรที่มันเข้มแข็งเราว่าสิ่งนั้นคงที่ สิ่งนั้นเข้มแข็งมาก แต่สิ่งที่เป็นนามธรรมความรู้สึกล่ะ ดูสิ มันอ้อยอิ่งอ้อยสร้อยในใจเรา มันยิ่งกว่าอีก! สิ่งที่คมแข็งอย่างภูเขา ระเบิดทิ้งเลย แต่ความรู้สึกล่ะ? อ้อยสร้อยนั่นน่ะ เบื่อๆ แบบคนกินเหล้า เบื่อแบบคนเมา พอพิจารณาไปแล้ว “เฮ้อ...เลิกแล้วไม่เอาอีกแล้ว” เดี๋ยวเมาอีกแล้ว! แล้วเราจะทําอย่างไรจะเอามันให้สิ้นให้ได้ ให้มันถอดถอนให้ได้ เห็นไหม พิจารณาไป พิจารณาซํ้าพิจารณาซากนี่ ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา ไม่ใช่ปัญญาเกิดจากท่อนไม้ ขอนไม้กลิ้งไปกลิ้งมาแล้วบอกเกิดปัญญาน่ะ มันเป็นไปไม่ได้หรอก

ปัญญาเกิดจากภาวนา ภาวนามยปัญญาเกิดจากจิต เห็นไหม เดินจงกรมจนฝ่าเท้าแตก นั่งสมาธิจนก้นพอง อันนั้นคือกิริยา อันนี้คือร่างกาย แต่หัวใจที่มันนั่งอยู่นั่นน่ะ หัวใจที่มันอยู่ในร่างกายเรานี่ สิ่งที่มันหมุนไป มันพิจารณาไป มันก็ปล่อยวางไป..ปล่อยวางไป ลึกลับมหัศจรรย์

กองความชั่วในใจนะ นี่ เลือดในหัวอกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านภูมิใจของท่าน แล้วมันเป็นผลเพราะมันเป็นประวัติศาสตร์มาแล้ว ประวัติที่ว่าได้เทศนาว่าการ เอหิภิกขุ ได้บวชเอง ได้สอนเอง ได้วางธรรมและวินัยไว้จน ๕,๐๐๐ ปี “กึ่งพุทธกาล ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง” ในปัจจุบันนี้เจริญรุ่งเรืองขึ้นมาเพราะเรามีครูบาอาจารย์ เจริญขึ้นมานี่ วัตถุไม่มีความสําคัญ!

ความเจริญเจริญในหัวใจ หัวใจที่จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง

ถ้าไม่มีใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง นั่นคือวิทยาศาสตร์ คือโลกหมดน่ะ สิ่งที่โลกศึกษากันด้วยโลก แล้วเอาคอมพิวเตอร์เข้าไปจับกัน มันจะอยู่ในคอมพิวเตอร์นะ แล้วกดขึ้นมาต้องเหมือนกัน แล้วมันก็เป็นผลของคอมพิวเตอร์ ไอ้คนกดกดแล้วก็ยังทุกข์อยู่นั่นน่ะ

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา ใจมันสงบขนาดไหน เราพิจารณาของเราเข้ามามันจะปลดความทุกข์ในใจของเราได้ ในใจเรามีความทุกข์ยากมาก แต่เพราะเราจนตรอก เราไม่มีความสามารถ ทุกคนมีแรงปรารถนา เพราะเราเป็นชาวพุทธด้วยกัน เราก็ศึกษาตํารามาด้วยกันทั้งนั้นน่ะ แล้วเราก็มีอํานาจวาสนา ถ้าไม่มีอํานาจวาสนาเราจะไม่มีใจฝักใฝ่ทางนี้นะ ฝักใฝ่ เห็นไหม การฝักใฝ่ของเรา ดูสิ สวดมนต์สวดพรทุกวัน ถ้าไม่ได้สวดก็เหมือนขาดสิ่งใดไปอย่างหนึ่ง

เราภาวนาทุกวันๆ สิ ถ้าไม่ภาวนานะเหมือนกับขาดสิ่งใดไปอย่างหนึ่ง แล้วถ้าภาวนาจิตมันสงบแล้วนะ จิตมันสงบสงบขนาดไหน เราต้องฝึกมัน สงบแล้วถ้าเราปล่อยไว้นะ ความสงบเป็นอนิจจัง มันก็ต้องแปรสภาพเป็นธรรมดา ทีนี้ความสงบนี้มันเกิดจากอะไร? ความสงบนี้เกิดจากสติปัญญา เกิดจากความเพียรของเรา ถ้าเกิดจากความเพียรของเรา เราก็ดูเอาความเพียรของเราเป็นตัวตั้ง แล้วสติปัญญาเราขนาดไหน เราแสวงหาของเรา เราทําของเรา พอมันสงบขึ้นมาแล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา

ถ้าไม่มีความสงบ การใช้ปัญญานั้นเป็นโลกียปัญญา เป็นปัญญาของกิเลสทั้งหมด แต่เพราะมีความสงบของใจขึ้นมา เพราะมีความสงบของใจ เพราะมันเกิดปัญญาขึ้นมา ปัญญานี้มันจะลงสู่จิต เพราะอะไร? เพราะความสงบนั้นสมาธิเกิดจากจิต ถ้าลงสู่จิตขึ้นมานี่ เพราะกิเลสมันอยู่ที่จิต เห็นไหม เวลามันวิปัสสนา มันใช้ปัญญาเข้าไป มันจะถอดถอนของมัน ถอดถอนมันตทังคปหาน มันปล่อยแล้วปล่อยเล่า ขยันหมั่นเพียร ต้องมีขยันหมั่นเพียร ถ้าไม่ขยันหมั่นเพียร ถ้าเป็นเลือดชั่ว เป็นเรื่องของกิเลสมันแอบอ้าง มันก็บอกมันเป็นพระอรหันต์ จนเป็นพระอรหันต์ ๔-๕ รอบเลย เพราะมันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าอยู่อย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ เรามีสติปัญญามันเป็นปัจจุบัน มันไม่ได้คิดคาดการณ์คาดหมายว่าเราจะเป็นอะไร มันจะพิจารณามากี่ร้อยหนกี่พันหนก็แล้วแต่ เราพิจารณาซํ้าไป..ซํ้าไป ถ้ามันไม่มีสิ่งใดบอกเหตุ ไม่มีสิ่งใดบอกเหตุกับใจเราว่าสิ้นกระบวนการของมัน ขณะจิตที่มันเปลี่ยนแปลง ขณะจิต! จิตขณะที่มันเปลี่ยน เห็นไหม

ดูสิ ของดิบเป็นของสุกมันยังเปลี่ยนแปลงของมันได้ เราวัดค่าได้นะว่าสิ่งใดมันเปลี่ยนแปลงอย่างไร แล้วจิตใจของเรามันก็ซํ้าๆๆ อยู่อย่างนี้ มันไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงสิ่งใดเลย แต่พอพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า..ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถึงที่สุดเวลาขณะจิตมันพลิก...พริบ! นี่ไง แล้วมันพลิกไปแล้วมันเป็นอะไรล่ะ? มันเป็นอะไร?

เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม “เวลากิเลสขาดดั่งแขนขาด” คนเราตัดแขนทิ้งจะรู้ไหมว่าเราตัดแขนเราทิ้ง มันเป็นอย่างนี้จริงๆ แต่เวลาปฏิบัติไปนี่ เวลาตทังคปหานมันปล่อยวางนะ โอ้โห...ปล่อยวางหนหนึ่งก็ว่าเป็นขั้นนั้น..ขั้นนั้น ขั้นบ้าขั้นบอไป

นี่ไง เลือดชั่วมันทําลายทั้งหมด แต่ขณะที่ว่าปฏิบัตินี่เลือดมันเสีย ถ้ามันจะว่ามันชั่วมันก็ปฏิบัติมา แต่อันนี้มันก็อยู่ที่วาสนา ถ้าวาสนาของเรา เห็นไหม ดูสิ คนเขามีวาสนานะ เขาจะมีจุดยืนของเขา จะไม่เชื่อสิ่งใดได้ง่ายๆ มันต้องพิสูจน์กัน เวลาจิตใจเราปล่อยวางแล้ว เราออกมาใช้อารมณ์ปกติ เราพิสูจน์ได้เลย พิสูจน์ว่าจิตใจเรามันหวั่นไหวแค่ไหน จิตใจเรากระทบสิ่งใดแล้วมันมีผลตอบสนองมากน้อยแค่ไหน ถ้ามีผลตอบสนองหรือมีความหวั่นไหว “อย่างนี้ไม่ใช่! อย่างนี้ไม่ใช่มันไม่เข้าองค์ประกอบ”

ถ้า “อย่างนี้ไม่ใช่” เราก็ต้องเร่งมุมานะภาวนาต่อเนื่องเข้าไป ถ้ามันต่อเนื่องเข้าไป สิ่งที่เราทําได้ขนาดนี้ ผลของมันยังไม่เป็นความจริง แล้วเราจะเอาความจริงเราต้องทําขนาดไหน เราก็ต้องมุมานะทํามากขึ้น..มากขึ้น ทีนี้พอบอก “ทํามากขึ้น” เราบอกว่า “อย่างนี้มันลงทุนลงแรงเกินไป” เราลงทุนลงแรงขนาดนี้มันยังไม่ได้ผล คําว่าได้ผลมันเป็นกิริยา มันเป็นการภาวนามาเพื่อผลที่ดีขึ้น แต่ผลของเรานี่เราต้องการให้ขณะจิตมันถึงที่สุดแห่งทุกข์ แล้วถึงที่สุดนี่เป็นชั้นเป็นตอน อย่างเป็นโสดาบันก็ให้มันเป็นโสดาบันจริงๆ ขึ้นมา

ถ้าเป็นโสดาบันจริงๆ ขึ้นมาแล้วนะ ความเป็นโสดาบันมันเป็นฐานรองรับ ถ้าจิตเสื่อมก็เสื่อมลงมาจากสกิทาคามรรคลงมาเป็นแค่โสดาบัน ไม่เสื่อมเป็นปุถุชน แต่ถ้าจิตเรายังไม่เกาะกระแสไม่เข้าถึงโสดาบัน มันเจริญแล้วเสื่อมเป็นปุถุชน แล้วเป็นปุถุชนนะ ดูสิ เวลาพระ เห็นไหม เวลาบวชขึ้นมานี่เป็นพระที่แสนดีเลย เวลาสึกจากพระไปสํามะเลเทเมายิ่งกว่าคนปกติเลย ทําไมเป็นอย่างนั้นล่ะ?

นี่ก็เหมือนกัน จิตของเราเวลาปฏิบัติขึ้นไป เวลามันดีก็ดีเหลือล้นเลย เวลามันเสื่อมมาทําไมมันท้อถอย มันทดท้อไปขนาดนั้นล่ะ นี่ไง มันแหยงของมัน มันทําของมัน เห็นไหม ถ้าจิตมันจะเสื่อมขนาดไหน เราจะทําของเรา ถ้าเราพิจารณาของเราถึงขณะจิตที่มันเปลี่ยนแล้ว มันไม่ตกมา มันมีสถานะของโสดาบันรองรับไว้ เห็นไหม กุปปธรรม อกุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมเป็นกุปปธรรม

กุปปธรรม ดูสิ พระอาทิตย์ขึ้นพระอาทิตย์ตก โลกนี้เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา นี่กุปปธรรม ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมชาติมันเป็นกุปปธรรม มันแปรสภาพ แต่อกุปปธรรมล่ะ?! อกุปปธรรมล่ะ?! ธรรมที่ไม่แปรสภาพล่ะ! ธรรมที่เป็นจริงๆ ล่ะมันอยู่ไหน ธรรมจริงๆ มันอยู่ที่ไหน? อยู่ในตําราเหรอ? อยู่ในพุทธพจน์เหรอ? มันอยู่ที่ผู้ที่ปฏิบัติไง

จิตที่มันเป็นขึ้นมาแล้วมันก็คือเป็นน่ะ ถ้าจิตมันไม่เป็นมันก็วัวพันหลักนั่นน่ะ วนอยู่นั่น วนอยู่นั่นออกไหนไม่ถูกเลย แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะมันไม่วนอยู่นั่นนะ มันวนจะออก! วนเหมือนกัน วนเหมือนกันเพราะอะไร? เพราะมันพันมาที่ใจนี่แหละ แก่นมันอยู่ที่ใจนี่แหละ มันวนมา วิปัสสนาญาณเข้ามา พิจารณากาย...จิตก็เป็นผู้พิจารณา พิจารณาเวทนา...ก็จิตเป็นผู้พิจารณา พิจารณาจิต...ก็จิตเป็นผู้พิจารณา พิจารณาธรรม...ก็จิตเป็นผู้พิจารณา จิตเป็นผู้พิจารณา ต้นขั้วมันอยู่ที่จิต ผลตอบสนองแล้วมันก็สะเทือนหัวใจทั้งนั้นน่ะ

ถ้าจิตมันสงบ ถ้าจิตสงบพิจารณาสิ่งใดมันก็สะเทือนมาที่หัวใจ พอมันสะเทือนบ่อยครั้งเข้า..บ่อยครั้งเข้า เห็นไหม ถึงที่สุดแล้วมันขาด! นี่ไงอกุปปธรรมไง ธรรมที่ไม่แปรสภาพไง แต่ไม่แปรสภาพในขั้นของโสดาบัน ไม่แปรสภาพขั้นของสกิทา ไม่แปรสภาพของขั้นอนาคา ไม่แปรสภาพเลย! ไม่แปรสภาพอีกเลย สิ้นไปเลย แล้วสิ้นอย่างไร?

นี่ไงเลือดดี ทําคุณงามความดี เห็นไหม ทําความดีแล้วมันมีผลตอบสนอง แล้วมันเป็นความจริงขึ้นมา พอความจริงขึ้นมา เห็นไหม เลือดในอกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ วันนี้วันมาฆบูชา เลือดในอกของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเลือดที่สะอาด เป็นเลือดของพระอรหันต์ สิ้นกิเลสแล้วทั้งหมด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ ลูกศิษย์ลูกหาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นพระอรหันต์ เห็นไหม เกิดมาจากไหน? ดอกบัวเกิดมาจากโคลนตม เกิดมาจากหัวใจของเราที่ทุกข์ที่ยากนี่แหละ

ดูยสะสิ “ที่นี่เดือดร้อนหนอ ที่นี่วุ่นวายหนอ” เดือดร้อนไหม? ทุกข์ไหม? นี่ก็เกิดมาจากความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ แต่ท่านมีอํานาจวาสนาของท่าน ถ้าที่นี่เดือดร้อน ที่นี่วุ่นวาย ท่านก็แสวงหาที่ไม่วุ่นวายไง ที่ไม่เดือดร้อนไง แต่ที่ไม่วุ่นวายไม่เดือดร้อนมันก็เป็นธรรมชาติ มันก็เป็นป่าเขาลําเนาไพร แต่ถ้ามันไม่เดือดร้อนในหัวใจสิ ถ้าหัวใจมันทุกข์มันยาก “ที่นี่วุ่นวายหนอ ที่นี่เดือดร้อนหนอ แล้วที่นี่มันสุขหนอ ที่นี่มันพ้นจากทุกข์หนอ” เห็นไหม ถ้ามันแสวงหาสิ่งนี้ได้ มันก็เป็นประโยชน์สิ่งนั้นขึ้นมา

สิ่งนี้ที่กระทํา เราก็อยากทํา เราก็ต้องทําให้ได้ เวลาเราคิดถึงสิ่งใด องค์ศาสดาเป็นครูเอกของโลก เราต้องเอาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นตัวอย่าง เอาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเป็นตัวอย่าง ถ้าเรามีตัวอย่าง เรามีครูบาอาจารย์คอยเป็นพี่เลี้ยง คอยคุ้มครองดูแล เราทําสิ่งใดขึ้นมามันก็ปลอดโปร่งนะ แต่ถ้าเราทําสิ่งใด “โทษนะ”...ละล้าละลังนะ เราก็สงสัย อาจารย์ยิ่งสอนก็ยิ่งสงสัย แล้วก็สงสัยกันไปใหญ่เลย เราเองเราก็แย่อยู่แล้ว แล้วอาจารย์พูดอะไรมามันก็ไม่ขาดสักอย่างหนึ่ง “ไอ้นั่นจะเป็นไอ้นี่ ไอ้นี่จะเป็นอย่างนั้น สิ่งนั้นมีจะมีสิ่งนั้น” แล้วมันเป็นสิ่งใดล่ะ?

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเรานะ ฟันธงเลย ตั้งสติให้ดี! สิ่งนี้แก้ไขได้! ถ้าสติดีมันดับหมด! ถ้าสมาธิขึ้นมาแล้วมันยิ่งเป็นประโยชน์ขึ้นมาใหญ่เลย แล้วถ้าเกิดปัญญา ภาวนามยปัญญาขึ้นมานี่ เรานะ ล้วงเข้าไปในสุ่มปลานะ เราหยิบขึ้นมานึกว่าปลา นึกว่าปลาไหล เห็นไหม พอขึ้นมามันเป็นงูเห่านี่เราสลัดทิ้งเลย แต่ถ้าเราล้วงลงไปแล้วเราไม่รู้ว่างูเห่าหรือว่าปลาไหล นี่ไง งูๆ ปลาๆ น่ะ

ถ้าครูบาอาจารย์ท่านไม่เป็นธรรมนะ ไม่เป็นธรรม เราเองเราก็ละล้าละลังนะ ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม เป็นธรรมนี่รู้ได้ รู้ได้ง่ายๆ คนอยู่ด้วยกันน่ะ ศีลเห็นไหม ศีลจะรู้ได้ก็ต่อเมื่อเราอยู่คุ้นเคยกัน มันเห็นหมดน่ะ ธรรม...ธรรมจะรู้ได้ต่อเมื่ออ้าปากนะ อ้าปากออกมาเมื่อไหร่ นั่นแหละออกมาจากหัวอก ออกมาจากหัวใจ หัวใจรู้เท่าไหร่ก็พูดได้เท่านั้นแหละ แล้วพูดก็ยํ่าเหมือนวัวยํ่าอยู่กับที่นั่นล่ะ มันไม่ยํ่าออกไปจากกิเลสเลย มันไม่ยํ่าออกไปจากภวาสวะ ออกจากภพ ออกจากความเป็นจริงเลย

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเรา พูดคําไหนคํานั้น เราไม่ละล้าละลังนะ เราสงสัย แต่ครูบาอาจารย์ไม่สงสัย เราน่ะสงสัย เห็นไหม สิ่งที่รู้ที่เห็นจริงไหม? จริง แต่ความรู้ความเห็นนั้นไม่จริงเลย สิ่งที่รู้เห็น...จริง แต่มันไม่จริงเพราะเรามีกิเลสไง สิ่งที่รู้ที่เห็นจริงไหม? เห็นจริงๆ ไหม? จริง เราก็ยึดของเราว่า “จริง” แต่ครูบาอาจารย์บอกว่า “ไม่จริง” ถ้าไม่จริง ไม่จริงเพราะอะไร เราก็ต้องตรวจสอบ เห็นไหม

พอเราวางสิ่งนี้ เราวางสิ่งที่ไม่จริง แล้วมันลึกเข้าไป..ลึกเข้าไป เราจะเข้าไปสู่ความจริง เราจะเข้าไปสู่ความจริง เห็นไหม นี่ครูบาอาจารย์ของเรา สิ่งที่เป็นความจริงมันก็เป็นความจริง สิ่งนี้ไม่เป็นความจริง อย่างใดๆ ก็ไม่เป็นความจริง ยิ่งถ้าไม่เป็นความจริงนะ เวลาปฏิบัติไปน่าสังเวชนะ บางแห่งเวลาลูกศิษย์ลูกหาปฏิบัติขึ้นมาพอจะมีหลักมีเกณฑ์พาออกทํางาน...เสียหมดเลย เพราะอะไร? เพราะเดี๋ยวลูกศิษย์มันภาวนาเป็นขึ้นมา มันจะมาถอนหงอกอาจารย์มัน

นี่เพราะอาจารย์พูดพุทธพจน์ไง “พอจิตสงบแล้วพิจารณากายเลย พิจารณากายไปเลย” ทีนี้พอพิจารณากายขึ้นมาแล้วมันเป็นขึ้นมา พอมันเป็นขึ้นมาไปถามอาจารย์ อาจารย์ตอบไม่ได้ “อย่างนั้นเราไปทํางานกันเถอะ” มันก็เสื่อมออกไปหมด เพราะมันไปอยู่เรื่องโลกๆ เห็นไหม นี่เรารู้ได้ไง เรารู้ได้ด้วยประสบการณ์ เรารู้ได้ด้วยการคลุกคลีนั่นนะ แต่ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมานะ มันฟันธงหมด มันเด็ดขาด ผิดคือผิด ถูกคือถูก ต้องเป็นอย่างนั้น! ไม่มีอะไรคาอยู่ สิ่งที่คาอยู่..คาอยู่ คือเราไม่แน่ใจ นี่ไง กุปปธรรม อกุปปธรรม นี่ไง ถ้าเป็นกุปปธรรมก็ธรรมดา ธรรมดาเห็นไหม นิพพานเป็นอนัตตา สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สรรพสิ่งก็เป็นอนัตตาก็ว่ากันไป แต่ถ้าความจริงมันเป็นไหมล่ะ มันเป็นไหม? มันเป็นหรือไม่เป็น ทุกคนก็พูดไม่ได้ ทุกคนก็รู้ไม่ได้ เพราะมันมาจากตํารา

แต่ตําราออกมานี่ ตําราเขามี ตําราเขาบอก ระดับของมันเป็นอย่างนี้ ระดับของโลกเป็นอย่างนี้ ไม่มีสิ่งใดคงที่ โลกนี้ไม่มีสิ่งใดคงที่หรอก มันแปรสภาพหมดล่ะ แล้วถ้าเอาวิทยาศาสตร์พิสูจน์แล้วมันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ แล้วในโลกนี้สิ่งที่คงที่ไม่มี ดูสิ ทองคํา ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ไม่มี มีแต่ ๙๙.๙๙ เปอร์เซ็นต์ ๑๐๐ ไม่มี แต่โสดาบัน สกิทา อนาคา ถึงที่สุดแห่งทุกข์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์! ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์!! ถ้า ๙๙.๙๙ ตรงจุดนั้นแหละกิเลสออกตรงนั้น กิเลสออกตรงนั้นเลย แต่ถ้ามันถึงที่สุดเห็นไหมมันต้อง ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์

...แล้ว ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์นี้ หาที่ไหน? ถึงบอกมันมีได้เฉพาะความสะอาดบริสุทธิ์ของใจไง ใจนี้สะอาดบริสุทธิ์ บริสุทธิ์ต้อง ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ จะล้านเปอร์เซ็นต์ แสนเปอร์เซ็นต์ไปเลย สิ่งนั้นเป็นความจริง แล้วความจริงถ้ามันมีจริงมันต้องเปิดเผยได้ ถ้าเป็นจริงมันต้องเปิดเผยได้ตรวจสอบได้ การเปิดเผยการตรวจสอบนี้มันเป็นคุณสมบัติ เห็นไหม เป็นคุณสมบัติของครอบครัวกรรมฐาน

ครอบครัวกรรมฐาน เห็นไหม ครอบครัวของเรา ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า “ครอบครัวของเราจะรู้กันก่อน” ครอบครัวของเรานี่รู้ เพียงแต่ว่ารู้แล้วมันเป็นประโยชน์หรือเป็นโทษล่ะ เห็นไหม เรามีแก้วแหวนเงินทอง เราจะเที่ยวใส่ไปโชว์เขาเดี๋ยวโจรปล้นหมดนะ เรามีแก้วแหวนเงินทองทุกคนเก็บไว้ในเซฟทั้งนั้นน่ะ ไม่มีใครเอามาโชว์หรอก ถ้าใครมีของเล็กๆ น้อยๆ แล้วเอาไปโชว์ ไม่มีประโยชน์หรอก

สิ่งนี้ เรื่องโลกกับเรื่องความเป็นจริง ถ้าความเป็นจริง เห็นไหม วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา เวลาคิดถึงคติธรรมแล้วมันสะเทือนใจ คิดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยความที่ท่านภูมิใจในลูกศิษย์ลูกหาของท่านนะ เลือดในหัวอก ท่านดูแล ท่านกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงดูมา แล้วเป็นเนื้อนาบุญของโลก ด้วยการเชิดชูศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ต้องภูมิใจเป็นธรรมดา พระฉัพพัคคีย์ทั้ง ๖ และพระสัตตรสวัคคีย์ทั้ง ๑๗ ที่คอยทําบัญญัติเป็นธรรมวินัยมา เป็นพระไตรปิฎกเกือบทั้งหมดเลย ฉัพพัคคีย์ สัตตรสวัคคีย์เป็นต้นบัญญัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เมตตาดูแลรักษามา

นี่ก็เหมือนกัน เราจะดูแลหัวใจของเราอย่างไร? เราจะประพฤติปฏิบัติอย่างไร? เราจะเอาใจของเราไปสู่ที่ไหน? มันเป็นสิทธิของเราว่าเอกสิทธิ์สิทธิของบุคคล บุคคลจะทําอย่างไรก็ได้ บุคคลจะเชื่อใครก็ได้ นี้เป็นเรื่องธรรมดา แต่ถ้าเราเอาเป็นประโยชน์ เราเอาความจริงเข้าเปรียบเทียบ นี่เพราะเราประพฤติปฏิบัติมาเราทําแบบนี้ ไปอยู่กับใครก็แล้วแต่ถ้านอกลู่นอกทางเก็บของหนี..เก็บของหนี มันสิทธิของเขา เขาเป็นผู้ใหญ่ เราเป็นเด็ก เราไม่มีสิทธิที่จะให้เขาทําตามเราได้ ฉะนั้น ถ้าสิ่งใดที่ใด เขาให้เราภาวนาเราจะอยู่ที่นั่นนาน สิ่งใดถ้าเขาไม่ให้เราภาวนา หรือเขาออกนอกลู่นอกทางเราก็ไปของเรา..ไปของเรา เราแสวงหาของเรา ครูบาอาจารย์เป็นผู้ชี้นํา เราจะต้องทําปฏิบัติของเรา เพื่อประโยชน์กับเรานะ

นี่พูดถึงวันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา วันนี้วันมาฆบูชา เราจะต้องประพฤติปฏิบัติกันเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ให้ใจเรานี้เป็นพุทธ ธรรม สงฆ์ ให้สมกับเราอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คืออุปัฏฐากหัวใจของเรา เอวัง

๗

ศิลปะการหลบหลีก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๓ เมษายน ๒๕๕๔
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม การฟังธรรมนี้แสนยากจริงๆ นะ ที่เราฟังกันอยู่ทุกวันๆ มันเป็นนิยาย ถ้าเป็นนิยายเราจะเข้าใจได้ ความเข้าใจของเราเพราะมันเป็นเรื่องโลกๆ เรื่องจินตนาการ เรื่องการศึกษา เรื่องความเข้าใจ มันทันกันได้ แต่เรื่องธรรมะนี่ ธรรมเหนือโลก ธรรมเหนือโลกหาฟังได้ยาก

ทีนี้เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราเกิดมาเพราะเรามีบุญกุศลไง เราเกิดมาท่ามกลางกึ่งกลางพระพุทธศาสนา ถ้าไม่มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ไม่มีครูบาอาจารย์ของเรา ใครจะรื้อค้นมา ปฏิบัติไปเถอะ หัวชนฝาขนาดไหนมันก็แล้วแต่ความเห็นของตัว มันเป็นความจริงขึ้นมาไม่ได้หรอก ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา มันก็เป็นธรรมะโกหกไง บอกว่า “เป็นธรรม..เป็นธรรม” ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นความจริง แต่ธรรมของเราเป็นความโกหกแน่นอน เพราะพอเราไปรู้ไปเห็นขึ้นมา มันเป็นความลึกลับมหัศจรรย์ เวลาใครปฏิบัติมาก็บอกว่า “โอ้โห...ปัญญาละเอียดมาก ปัญญาละเอียดมาก” ยังไม่ได้ปฏิบัตินะนั่น แค่เริ่มต้นนะ

ปัญญาของเรา ปัญญาที่เป็นการนึกคิดของเรา โดยสามัญสํานึกก็อย่างหนึ่ง พอเรามีความสํานึกตัวขึ้นมา ความรู้สึกนึกคิดมันก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง เวลาเรามีความสํานึกตัว รู้จักนึกคิดขึ้นมาเราก็ว่า “ปัญญานี้ละเอียดๆ” ละเอียดเพราะอะไร ละเอียดเพราะมันยับยั้งตัวเราได้ไง แต่เดิมเราโดนความคิดเรากระชากลากถูไปทั้งนั้นน่ะ เราจะคิดสิ่งใด เราทําสิ่งใดเราว่าเราทําดีคิดดี แล้วมันมีทางวิชาการรองรับก็ยิ่งคิดว่าตัวเองคิดถูกเข้าไปใหญ่เลย พอว่าตัวเองคิดถูก คิดถูกอย่างไรล่ะ คิดถูกเพราะเราทําถูกต้องทางวิชาการไง ถ้าทําถูกต้องทางวิชาการมันก็เป็นทางวิชาการ มันเป็นเรื่องความเข้าใจได้

แต่ทางวิชาการเราทําแล้วเราได้ประโยชน์สิ่งใดล่ะ? เราก็ได้ประโยชน์ว่าเราทํางานแล้วเราประสบความสําเร็จ ประสบความสําเร็จแล้วรู้จักตัวเองไหมล่ะ เรารู้จักจิตใจของเราไหม มันก็ไม่รู้จักจิตใจของเราเลย จิตใจของเรา เห็นไหม ทั้งๆ ที่ความรู้สึกนึกคิดออกมาจากใจของเรา ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ความรู้สึกนึกคิดใช่ไหม แล้วบวกกับทางวิชาการเข้าไป ทางวิชาการนี่เราเข้าใจเรารู้ได้ ถ้าคนมีความรู้ทางวิชาการ มันจะมั่นใจของมันนะว่าเราทําถูกต้อง ทําสิ่งใดเราก็ทําได้เต็มไม้เต็มมือ ทําสิ่งใดเราก็ประสบความสําเร็จ

แต่ประสบความสําเร็จนั้นเป็นประสบความสําเร็จของโลกเขา เป็นความสําเร็จ ดูสิ เราไม่เกิดมา เขาก็มีคนทําหน้าที่อยู่แล้ว พอเราเกิดมาในหน้าที่นี้ เราก็ทําหน้าที่ของเราต่อไป เราตายไปหรือเราเกษียณอายุราชการไป ก็จะมีคนทําหน้าที่ต่อๆ กันไปอย่างนี้แหละ มันเป็นเรื่องอะไรล่ะ ก็เป็นเรื่องของโลกใช่ไหม แล้วเรื่องของเราล่ะ?

...เรื่องของเรา ปกติเราก็ใช้ชีวิตของเราชีวิตหนึ่ง แล้วเราก็จะตายไปข้างหน้า พอตายไปแล้ว เราก็เป็นชาวพุทธ เราก็เกิดตาย เห็นไหม ที่เขาไปส่งกันที่เชิงตะกอน แล้วไปเศร้าโศกเสียใจกัน ถึงจะไม่ร้องไห้ ถึงเราจะเข้าใจเรื่องศาสนาเรื่องสัจธรรม เราก็ไม่ร้องไห้ แต่เราก็มีความลังเลสงสัยว่า “เรามาทําอะไรกัน?” ตามประเพณีจะได้บุญไม่ได้บุญก็ถามทุกที “ทําอย่างนี้จะได้บุญหรือเปล่า? ทําอย่างนี้จะได้บุญหรือเปล่า?” นี่ไง มันก็เกิดความสงสัยไง ความสงสัยมันคืออะไรล่ะ ธรรมะมันแก้ตรงนี้ต่างหากล่ะ ธรรมะมาแก้ความสงสัย มาแก้ความเข้าใจของเรา

ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย เวลาสร้างสมบุญญา-ธิการมา เกิดที่ลุมพินี เห็นไหม “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” นี่เพิ่งเกิด แต่ด้วยบุญญาธิการ เวลาออกรื้อค้นอยู่ ๖ ปี ปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากอยู่ มันก็เป็นความเห็นมุมมองทางโลก ทางนักวิชาการนี่แหละ เพราะว่าเราอยากพ้นจากทุกข์ใช่ไหม มีแรงปรารถนาว่าอยากจะพ้นจากทุกข์ อยากจะได้โพธิญาณ ทุกข์มาก เวลาครองเรือนอยู่นี้ทุกข์มาก ดูสิ ต้องรับผิดชอบ ต้องอะไรต่างๆ มันแบกรับภาระไปหมด

แต่ถ้าเราเสียสละออกมาแล้ว เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะช่วยเหลือเจือจานสัตว์โลก เพราะเราก็ทุกข์มาก่อน เราอยากช่วยเหลือเจือจาน เป็นถึงกษัตริย์จะได้สถาปนาอยู่แล้ว ไปเที่ยวสวนไปเห็นยมทูต เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย “เราต้องเป็นอย่างนี้หรือ?” มันสะเทือนหัวใจจนออกบวช ออกบวชแล้วศึกษาค้นคว้าเพื่อจะมาช่วยยกโลกทั้งหมดขึ้นไง เวลาศึกษาไป เห็นไหม ปัญจวัคคีย์...ตั้งแต่พยากรณ์แล้ว พระอัญญาโกณฑัญญะทํานายว่า “เป็นศาสดาแน่นอน” คือออกบวชแน่นอน..ออกบวชแน่นอน มีความมั่นใจมาตั้งแต่ต้น

แต่เวลาอุปัฏฐากอยู่ก็อุปัฏฐากด้วยความรู้สึกนึกคิดกันนั่นแหละ มันก็เป็นทางโลก หวังเต็มที่เลยจะได้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมา “เราจะได้มีทางออก เราจะได้เป็นไปได้” ทําไมปัญจวัคคีย์ไม่ปฏิบัติแข่งล่ะ? เพราะทางโลกเดี๋ยวนี้มีแต่การแข่งขันกัน ไม่ยอมรับกัน แต่มันเป็นไปไม่ได้ เพราะผู้ที่ตรัสรู้เองโดยชอบมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และพระปัจเจกพุทธเจ้าเท่านั้น แล้วสาวกสาวกะจะทําอย่างไร? เราจะดันของเราไปได้อย่างไร? เราดันไปไม่ไหวหรอก เราดันไปก็อย่างที่ว่า เราปฏิบัติกัน เราเป็นสาวกสาวกะ เราดันกันไปก็เป็นจินตนาการของเรานี่แหละ แล้วเป็นนิยายด้วย เป็นสิ่งที่เขาแต่งมาเป็นเรื่อง เป็นโคลง เป็นกลอนขึ้นมา “โอ้โห...ซึ้งมากๆ” แต่ความจริงขึ้นมา มันเป็นเรื่องอะไรที่เรารู้ไม่ได้เลย

ฉะนั้น เวลาปัญจวัคคีย์รอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพอเวลาทรมานตน ทรมานตนคือว่า เพราะเรายังไม่รู้ว่าจะทําอย่างไร กิเลสมันอยู่ที่ไหน อยู่ที่ตัวเราใช่ไหม กิเลสอยู่ที่ไหนเราก็ต่อสู้ทางนั้นน่ะ พอต่อสู้ขึ้นมาทุกคนมันก็ต่อสู้ด้วยความรู้สึกนึกคิดกับร่างกาย กิเลสมันอยู่ที่เรานะ อดอาหารอดอะไรต่างๆ ทรมาน ทําทุกรกิริยาทั้งหมดเลย มันไปไม่รอดน่ะ มันไปไม่รอดทั้งนั้น

แต่ว่าปัญจวัคคีย์เวลาส่งเสริมอยู่ เห็นถึงความเข้มข้น เห็นถึงการกระทํา เห็นถึงการปฏิบัติ “อื้ม...มันมีความหวัง” มีความหวังไง แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทดสอบแล้วด้วยความรู้สึกของตัว เพราะมีบุญญาธิการ “มันไปไม่ได้แล้ว” เพราะทรมานตนกลั้นลมหายใจจนสลบถึง ๓ หน สลบก็คือตายนะ ถ้าคนสลบไปช็อกไปนี่ถ้าไม่ฟื้นขึ้นมาก็ตาย

กลั้นลมหายใจทุกอย่าง ทําทุกอย่างหมดแล้วนะ แต่ด้วยปฏิภาณด้วยบุญญาธิการของตัว เห็นไหม “เราไม่มีทางไปแล้ว” คิดถึงโคนต้นหว้า “เราต้องฟื้นฟูร่างกายก่อน เราคิดถึงที่โคนต้นหว้า อานาปานสติ” แล้วฉันอาหารของนางสุชาดา เพราะนางสุชาดาก็มีเหตุการณ์ต้องไปถวายอาหาร ต้องถวายเพราะเขาถือของเขา พอปัญจวัคคีย์ไปเห็นเข้า ทนไม่ได้เลยนะ “นี่กลับมามักมาก..กลับมามักมาก” ทิ้งไปเลย นี่ความเห็นโลก ความเห็นเป็นโลกกับเป็นธรรม ความเห็นเหมือนกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีเชาวน์ปัญญามากกว่า ฉันอาหารของนางสุชาดาแล้ว...

“คืนนี้จะนั่ง ถ้าไม่ได้ตรัสรู้จะยอมเสียชีวิตเลย”

ยอมตายเลย นี่เอาเรื่องของหัวใจแล้ว เวลาอดอาหาร เวลาทําทุกรกิริยา มันเป็นเรื่องของร่างกาย ดูสิ ความรู้สึกนึกคิดเรา เราทรมานร่างกาย มันไม่ทวนกระแสกลับไปที่ใจ เพราะมันส่งออก การกระทําของเราก็ส่งออก มันส่งออกมาจากความรู้สึกนึกคิด เวลาคิดถึงอานาปานสติ อานาปานสติมันเป็นอย่างไรล่ะ? อานาปานสติ กําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก จิตมันไปอยู่ที่ไหนล่ะ มันเกาะลมไว้ เห็นไหม มันไม่คิดถึงสิ่งใดเลย ขณะเกาะลมไว้นะ เกาะลมไว้นี่จิตมันสงบเข้ามาเพราะอะไร เพราะคิดถึงโคนต้นหว้าที่เคยเกิดประสบการณ์มาแล้ว คราวที่เป็นราชกุมาร เวลาจิตมันสงบแล้ว เงาของต้นหว้าไม่คล้อยตามไปเลย นี่ นี่ ความสุขอย่างนั้นมันซาบซึ้งใจ เห็นไหม ความสุขอย่างนั้น คิดถึงที่โคนต้นหว้า แล้วกําหนดลมหายใจ เวลาไปทรมานตน ไปทําทุกรกิริยามา ๖ ปี จิตใจมันมีกําลังของมันอยู่แล้ว เพียงแต่ว่ามันยังไม่ถูกทางเท่านั้นเอง

พออานาปานสติ พอจิตเข้ามา เริ่มปฐมยาม บุพเพนิวาสานุสติญาณ มัชฌิมยาม จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณสําเร็จเป็นพระอรหันต์นะ พอสําเร็จแล้ว เราพูดตรงนี้บ่อยเพราะอะไร เพราะให้เห็นว่าโลกกับธรรมไง เราตั้งใจนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นปฏิบัติมาเพื่อจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ เพื่อประโยชน์กับสังคม เพื่อประโยชน์กับโลกทั้งนั้นน่ะ มาเพื่อประโยชน์ของโลกเลย แล้วตั้งใจเต็มที่เลย แล้วพอประสบความสําเร็จมันก็ต้องพอใจสิ

“เรามีความรู้จริงแล้ว” เรามีความรู้จริงแล้วเราจะไปช่วยโลกเลย กลับทอดอาลัยนะ “เพราะโลกเขารู้กับเราไม่ได้ จะไปสอนเขาได้อย่างไร? จะไปสอนเขาได้อย่างไร?” เสวยวิมุตติสุขอยู่นะ มันลึกลับซับซ้อนจนจะสอนกันไม่ได้

แต่เวลาเราเรียนทางวิชาการกัน เราเรียนทางโลกกัน เราเรียนกันขึ้นมา เรียนบาลี เรียนต่างๆ เราเข้าใจได้หมด เราเข้าใจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เข้าใจด้วยทางวิชาการนะ แต่จริงๆ น่ะไม่รู้หรอก! จริงๆ ก็งง “จริงๆ แล้วนิพพานมันเป็นอย่างไร?” ทางวิชาการแปลได้หมด เข้าใจได้หมด แต่มันเป็นอย่างไร?

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้จริงขึ้นมา “เพราะเขารู้กับเราไม่ได้” ทอดธุระนะ แต่ถึงที่สุดแล้วเพราะอะไร เพราะได้สร้างบุญญาธิการมา พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ พระอัครสาวกได้สร้างมาหมดล่ะ สร้างมาคือมันมีเบื้องหลังมา สร้างมาคือมันต้องมาเป็นแบบนี้ไง การเป็นแบบนี้... มันต้องเป็นแบบนี้... เพราะมีการสร้างมา

แต่ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาด้วยสิ่งใด ด้วยมรรคญาณ ด้วยมรรค ๘ นี่ไง ศาสนาพุทธเรา เห็นไหม อริยสัจ ๔ สติปัฏฐาน ๔ มรรค ๘ สิ่งต่างๆ หัวใจที่เราจะรื้อค้นเข้ามาในหัวใจของเรา เราจะแก้ไขของเรา นี่ข้อเท็จจริงมันอยู่ที่นี่ ดูสิ เวลามีการกระทําขึ้นมา มันเป็นความจริงขึ้นมา “แล้วเขาจะรู้ได้อย่างไร? เขาจะรู้ได้อย่างไร?” ถึงสุดท้ายแล้วเล็งญาณนะ เล็งญาณ ต้องเอาคนที่มีวุฒิภาวะ คนที่มีหลักมีเกณฑ์ก่อน

ดูสิ อาฬารดาบส “เพราะเคยทําสมาบัติมาด้วยกันก็ตายเสียแล้ว แล้วจะเอาใครดีล่ะ? เอาปัญจวัคคีย์ เพราะปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากมา ๖ ปี ก็ทําความสงบร่มเย็นมาด้วยกัน” ทําความสงบเพราะอุปัฏฐากอยู่ ก็ปฏิบัตินี่ล่ะ เพียงแต่ว่ายังไม่มีครูบาอาจารย์ อุปัฏฐากไปแล้วปฏิบัติของท่านไป จิตใจมันก็มีพื้นมีฐาน แต่มันก็มีพื้นมีฐานแบบโลกๆ นั่นแหละ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไปเทศนาว่าการ ยังมีการต่อต้านยังมีอะไรอยู่ แต่ถึงที่สุดแล้วเพราะได้สร้างมาด้วยกันอยู่แล้ว “เธอจงเงี่ยหูลงฟัง เราจะแสดงธรรมให้ฟัง” เทศน์ธัมมจักฯ ไป พระอัญญาโกณฑัญญะรู้ขึ้นมา มันรู้ได้ขึ้นมาเพราะใครล่ะ รู้ได้เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช่ไหม รู้ได้เพราะความรู้จริงใช่ไหม แล้วปัญจวัคคีย์ก็ต้องมีอํานาจวาสนา ด้วยเชาวน์ปัญญาของตัวมันถึงจะรู้ได้จริง ถ้ารู้ไม่ได้จริงมันก็เป็นเรื่องโลกๆ หลบหลีกไปอย่างนั้นน่ะ มีการหลบการหลีกไป เห็นไหม ยิ่งหลบหลีกขึ้นไป

ดูสิ ดูพระฉันนะ เป็นผู้ที่เอาม้ากัณฐกะออกมากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาออกมาบวชแล้ว ไปนั่งอยู่ที่ไหนโอ่อ่ามากนะ แล้วบอกว่า “ฉันเป็นคนเอาพระพุทธเจ้าออกมาบวชเอง” คือถือตัวถือตนว่าพระพุทธเจ้าเป็นของเขาๆ มีปัญหาไปหมด ไปอยู่ไหนนะโอ่อ่ามาก ใครจะมาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ต้องผ่านเขาก่อน..ผ่านเขาก่อน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่พูดอะไรสักคํานะ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานสั่งพระไว้เลยนะ สั่งพระอานนท์ไว้ พระอานนท์ถามเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน พระอานนท์นี่ครํ่าครวญเลยล่ะ…

“สรีระขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะทําอย่างไร”

พระพุทธเจ้าบอกว่า “ไม่ใช่ภาระของเธอ เป็นภาระของชาวมัลละกษัตริย์เขา”

“ถ้าชาวมัลละกษัตริย์เขาถาม ข้าพเจ้าจะตอบว่าอย่างไร?”

“ถ้าชาวมัลละกษัตริย์เขาถามก็ตอบว่าให้ทําเหมือนกับจักรพรรดิ พันไว้ด้วยผ้าขาวแล้วใช้นํ้ามันชุบ แล้วพันด้วยผ้าขาว...” กี่ชั้นๆ นี่บอกหมด

“แล้วต่อไปถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว ในศาสนานี้ก็ต้องเกี่ยวข้องกับผู้หญิง กับผู้ที่เข้ามาอุปัฏฐากในพระพุทธศาสนา ให้ทําอย่างไร?”

“เธอไม่ควรพูดกับเขา”

“ถ้าจําเป็นจะพูดล่ะพระเจ้าข้า”

“เวลามีความจําเป็น อยู่ด้วยกันมันก็ต้องมีการสื่อสารกัน ถ้าจะสื่อสารกับเขามันก็ต้องมีสติ ถ้ามีสติแล้วค่อยคุยกับเขา ตั้งสติไว้”

แล้วพระพุทธเจ้าสั่งมาจนถึงเรื่องพระฉันนะนะ บอกให้ลงพรหมทัณฑ์พระฉันนะ ไม่ให้พระทั้งหมดคุยกับพระฉันนะ เพราะพระฉันนะดื้อมาก โอ่อ่า ถือว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นสมบัติของตัว เพราะออกบวชด้วยกันไง เป็นคนเอาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกมาบวช ให้ลงพรหมทัณฑ์ อย่าให้พระพูดด้วย ให้ยกออกจากหมู่ไปเลย

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังมีชีวิตอยู่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้พูดไหม มานั่งเฝ้าอยู่หน้ากุฏินะ ใครจะมาก็ต้องผ่าน พระอานนท์ยังไม่ทําเลย แต่พระฉันนะด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ด้วยความยึดมั่นถือมั่นของตัวว่าเป็นสมบัติของเขา เวลาบอกว่า ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว บอกพระอานนท์ให้ลงพรหมทัณฑ์ พอลงพรหมทัณฑ์ยกออกจากหมู่ พอเสร็จงานแล้ว พระอานนท์ประกาศลงพรหมทัณฑ์พระฉันนะ พระฉันนะเสียใจมาก เพราะว่าโอ่อ่ามาก ตัวเองถือหน้าถือตามาก ทีนี้พอลงพรหมทัณฑ์ใครก็ไม่พูดด้วย

เพราะสมัยพุทธกาล สมัยโบราณนะ เขาเป็นสุภาพบุรุษ สิ่งใดที่มันเป็นประเพณี ถ้าเขาไม่พูดด้วยนี่มันเสียหายมาก เข้าป่าไปเลยนะด้วยความเสียใจ พอเข้าป่าไปมันได้สํานึก พอได้สํานึกก็ไปประพฤติปฏิบัติ ประพฤติปฏิบัติก็เพราะมีบุญไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกบวชก็ออกมาด้วยแล้วเอาม้ากลับ เวลาตั้งสติของพระฉันนะขึ้นมา พระฉันนะสําเร็จเป็นพระอรหันต์ได้นะ พอสําเร็จเป็นพระอรหันต์แล้ว ดูความเห็นสิ...

“ก่อนหน้านั้น คิดว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นสมบัติของเรา เราเป็นคนพาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกมาบวชเอง” พอพาออกมาบวชแล้วนะ ใครจะทําสิ่งใดก็ต้องผ่านเขา..ผ่านเขาไง นี่ยึดมั่นถือมั่น เห็นไหม ความยึดมั่นถือมั่นว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นสมบัติของเขา แต่เวลาเขาลงพรหมทัณฑ์แล้วเขาประพฤติปฏิบัติในป่า

พอมันสิ้นกิเลสกลับมา ตอนที่พระอานนท์ลงพรหมทัณฑ์ก็เสียใจมาก เสียใจเพราะว่ามีความเสียหาย พอไปประพฤติปฏิบัติจนสําเร็จแล้ว กลับมาหาพระอานนท์ บอกว่า จะมาปลงอาบัติไง ลงพรหมทัณฑ์แล้วจะให้สงฆ์ประกาศขึ้นมา แล้วจะอยู่กรรม แล้วจะให้สงฆ์ยกเข้าหมู่ใหม่ พระอานนท์บอกว่า “ไม่มีอะไรต้องให้อยู่แล้ว เพราะเวลาพระฉันนะไปประพฤติปฏิบัติสิ้นเป็นพระอรหันต์แล้ว มันจบแล้ว” จบ

แต่ถ้าเราเป็นปุถุชน เรายังมีความกังวลในหัวใจ เราต้องเดินตามธรรมวินัย ถ้าเราเดินตามความเป็นจริงขึ้นมา มันจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเราไม่เดินตามความเป็นจริงขึ้นมา มันก็เป็นเรื่องโลกๆ เรื่องโลกๆ ยึดมั่นถือมั่นว่าสมบัติของเขา แต่พระอานนท์ไม่เห็นยึดมั่นถือมั่นสิ่งใดเลย พระอานนท์เปิดกว้างให้ทุกๆ คน พระอานนท์ทําแต่สิ่งที่เป็นประโยชน์ทั้งนั้น นี่ถึงว่าความเป็นประโยชน์นะ

โลกมันเป็นอย่างนั้น ฉะนั้น เราประพฤติปฏิบัติกันนี่ เราต้องการความจริง ถ้าเราต้องการความจริง เราปฏิบัติจริง เราเกิดเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา แล้วเรามีเจตนา มีความตั้งใจจะประพฤติปฏิบัติ มันก็เหมือนมันเป็นเวรเป็นกรรมของคน ถ้าคนดี เห็นไหม กาในฝูงหงส์ เราบวชใหม่เราศึกษาใหม่นี่เหมือนกา กาโดยสัญชาตญาณ โดยเรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากใช่ไหม ดูอีกาสิ กามันเที่ยวกินสิ่งของที่มันพอใจ มันก็ว่าของมันไป แต่ฝูงหงส์ ถ้ากาในฝูงหงส์ หงส์คือครูบาอาจารย์ที่เราหาได้ ครูบาอาจารย์ของเราถ้าเป็นความจริง ท่านจะดูแลปกป้องรักษาเรา จากกาจะเป็นฝูงหงส์นะ

แต่ถ้าเราไม่มีอํานาจวาสนา ด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยากนะ หงส์ในฝูงกา คําว่าหงส์ในฝูงกานะ เวลาเราบวชใหม่นะ เรามีศรัทธามีความเชื่อ เวลาเราบวชขึ้นมา มันสะอาดบริสุทธิ์นะ สังเกตได้ไหมเวลาพระที่เขาบวชออกมาจากโบสถ์ เขาจะทําบุญกัน เขาบอกว่า “พระที่บวชออกมาจากโบสถ์ไม่มีอาบัติเลย สดๆ ร้อนๆ” เป็นภิกษุโดยญัตติจตุตถกรรม “สดๆ ร้อนๆ” เขาจะทําบุญนะ ดูสิ ออกจากโบสถ์ เขาจะใส่บาตรด้วยปัจจัยต่างๆ เขาอยากจะทําบุญกัน นี่ด้วยความเชื่อของโลกเขา

ฉะนั้น ถ้าเราบวชออกมาด้วยญัตติจตุตถกรรมออกมาเป็นพระ มันก็มีศักยภาพ เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นหงส์ แต่ถ้าเรามีบาปมีกรรมด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เราเป็นหงส์ใช่ไหม แต่เราเชื่อกา เชื่อกาคือผู้นําไง ถ้าผู้นําไม่มีหลักเกณฑ์ในหัวใจนะ มันเหมือนกา กามันเอารัดเอาเปรียบ ยิ่งกาเหว่านะ ดูสิ มันเอาไข่ไปให้คนอื่นฟัก มันทําอะไรไม่เป็นเลย แต่มันอาศัยเขาดํารงชีพไง แล้วถ้ามันเป็นหงส์ในฝูงกาล่ะ มันก็เป็นเวรเป็นกรรมของคน

ฉะนั้น ถ้าเราเป็นความจริง เราประพฤติปฏิบัติ เราต้องกาลามสูตร เราต้องทําความจริงของเรา เรามีความจริงของเรา เราเข้าเผชิญกับความจริงของเรา เราไม่หลบไม่หลีก เห็นไหม ธรรมะหลบหลีก มันจะหลบจะหลีกของมัน เพราะการหลบหลีกคือเราไม่เอาจริงเอาจังของเรา เราจะได้สิ่งใดเป็นประโยชน์กับเราล่ะ มันจะไม่ได้สิ่งใดมาเป็นประโยชน์กับเรา เพราะเราหลบเราหลีกของเรา ทีนี้ความหลบหลีกนี่มันหลบหลีกโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก หรือหลบหลีกเพราะว่าด้วยเชาวน์ปัญญาที่เราไม่รู้จริงล่ะ

การหลบหลีก เห็นไหม ดูสิ เวลาเราปฏิบัติกัน เราอยู่กับครูอยู่กับอาจารย์ ถ้าเราปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ เราจะได้ความจริงของเราขึ้นมา ถ้าเราอยู่กับครูบาอาจารย์แต่เราไม่ได้ปฏิบัติตามความเป็นจริง แต่เราอยู่กับครูบาอาจารย์ เห็นไหม มันเหมือนกาเกาะภูเขาทองน่ะ อีกาเกาะภูเขาทอง ภูเขาทองใครก็กราบไหว้ ภูเขาทองใส่พระบรมสารีริกธาตุ ก็กราบไหว้เชิดชูบูชา แล้วเราเป็นอีกาไปเกาะอยู่ แล้วก็คอยหลบคอยหลีก มีศักยภาพคิดว่าตัวเองเป็นหงส์..เป็นหงส์ คิดว่าตัวเองเป็นทอง..เป็นทองนะ ทองก็คือสีทองคํา แต่อีกามันสีดํา มันไปกันไม่ได้หรอก

ฉะนั้น สิ่งที่มันหลบมันหลีก มันหลบหลีกอยู่กับครูบาอาจารย์ที่มีศักยภาพ ที่มีชื่อเสียงขึ้นมา มันก็มีศักยภาพขึ้นมาด้วย ฉะนั้น ปฏิภาณของการหลบหลีก ถ้ามันหลบหลีกขึ้นมา เวลามันแสดงธรรมขึ้นมามันจะมีเชาวน์ปัญญาได้ไหม มันมีเชาวน์ปัญญาได้เพราะอะไร เพราะว่า กาเกาะภูเขาทอง

นี่ก็เหมือนกัน เพราะเราอยู่ใกล้ครูบาอาจารย์ แต่ความหลบหลีกมันทําให้กิเลสหน้าด้านนะ กิเลสมันเป็นกิเลสอยู่แล้ว ฉะนั้น ยิ่งเข้าไปอยู่กับครูบาอาจารย์ที่มีศักยภาพเป็นสิ่งที่เชื่อถือ มันยิ่งเกิดทิฏฐิมานะขึ้นมา มันยิ่งหน้าด้าน พอมันยิ่งหน้าด้าน การแสดงออกของกิเลส เวลามันแสดงออกมา เวลาพูดธรรมขึ้นมานี่มันเหมือนเลย มันเหมือนเพราะเราอยู่กับครูบาอาจารย์มาใช่ไหม เราจะแสดงสิ่งใดเราก็แสดงได้เหมือนเลย แล้วเลวทรามกว่า เลวทรามกว่าเพราะมันหลบหลีก พอมันหลบหลีกขึ้นมา เพราะมันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจ แต่การแสดงออกมาตัวเองก็รู้ เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์ท่านพูด เห็นไหม...

“ฟังจนชินหู พูดจนชินปาก แต่ใจมันด้าน”

ถ้าใจมันด้านก็เก็บความด้านนั้นไว้ในหัวใจ แล้วแสดงธรรมะออกไปนะ นี่ไง ศิลปะในการหลบหลีก ถ้ายิ่งหลบหลีกเข้าไป มันยิ่งทําให้กิเลสตัณหาความทะยานอยากยิ่งถลําลึกเข้าไป ยิ่งถลําลึกขนาดไหน มันก็สร้างแต่ปัญหา แล้วปัญหาของใคร? มันก็สร้างปัญหากับหัวใจนั่นล่ะ หน้าไหว้หลังหลอก! เวลาต่อหน้าทําเป็นมีความสุขความรื่นเริง แต่ในหัวใจมันเศร้าหมองนะ ความจริงมันคือความจริง!

ดูสิ เวลาเราเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมาในร่างกายของเรา เวลาไข้ขึ้นมาตัวร้อนขนาดไหน เวลาคนไข้ขึ้นมากๆ เขาต้องใช้ผ้าชุบนํ้าเย็น แล้วให้ร่างกายมันได้ผ่อนคลายไข้ออกไปนะ นี่ก็เหมือนกัน ในหัวใจมันมีของมัน ถ้ามันหลบหลีก เห็นไหม นี่อีกามันเกาะภูเขาทอง มันอาศัยสิ่งนั้น นี่ไง กาในฝูงหงส์หรือหงส์ในฝูงกาล่ะ? เพราะมันเป็นไปได้ทั้งสองฝ่าย ฝ่ายหนึ่งถ้าครูบาอาจารย์ผู้ชี้นําไม่มีหลักในหัวใจเลย หงส์น่ะ พระบวชมาดีๆ เป็นผู้ที่ใฝ่ดีนะ มันชักนํากันไปจนเสียหาย นี่กาในฝูงหงส์

ครูบาอาจารย์เป็นสิ่งที่ดีเพราะเป็นหงส์ แต่เราเป็นกา เราจะแก้ไขของเราอย่างไร ถ้าเราทําความเป็นจริงของเราขึ้นมา เราจะเป็นความจริงของเราขึ้นมาได้ เราจะไม่หลบไม่หลีกนะ ความหลบหลีกนี่ เพราะมันมีอยู่ ๒ ประเด็น ประเด็น ๑ เพราะว่าเราปฏิบัติแล้วมันปฏิบัติไม่ได้ เราปฏิบัติแล้วมันไม่เข้าถึงสัจธรรมอันนั้น เราไม่ใช่หลบหลีก แต่มันไม่รู้ไม่เห็น แต่สิ่งนี้ถ้าเราพยายามของเรานะ ภพชาติจะสั้นเข้า ปฏิภาณไหวพริบมาจากไหน คนเราที่มันมีความฉลาดแหลมคมมันมาจากไหน?

ความฉลาดแหลมคมก็เกิดจากการทําสมาธิภาวนานี่แหละ ถ้าเราทําสมาธิภาวนา ถ้าไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์ มันจะเป็นพันธุกรรมทางจิต มันได้ตัดแต่งของมัน มันได้แก้ไขของมัน ถ้าได้ตัดแต่งแก้ไขของมัน เห็นไหม เราพยายามจะทําภพชาติให้สั้นเข้า เราพยายามของเรา ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย สร้างคุณงามความดีขนาดไหน

ดูสิ ในทศชาติ ๑๐ ชาติ เห็นไหม พระเตมีย์ใบ้ เวลาแกล้งเป็นใบ้ เขาตัดหูนะ ตัดจมูก ตัดทุกอย่างเลย เพราะอะไร เพราะมันมีคู่เวรคู่กรรม คู่เวรคู่กรรมเพื่อสร้างบารมีมา พันธุกรรมของจิตมันได้แต่งมาได้สร้างมา แล้วของเราล่ะ ของเราทํามาขนาดไหน แต่ในปัจจุบันนี้เรามีความศรัทธา มีความเชื่อของเรา เราต้องพยายามมีขันติ มีความอดทน มีการกระทําของเรา ถ้าเราทําคุณงามความดีของเรา มันจะไม่หลบไม่หลีก มันจะซื่อตรง คนเรานะถ้ามีความซื่อตรง มีความเป็นสุภาพบุรุษขึ้นมา มันจะเข้าไปสู่ความจริงนั้น

กิเลสมันคอยเอารัดเอาเปรียบจิตใจเราอยู่แล้ว แล้วเราทนกับสิ่งเร้าของกิเลสไม่ไหว หลบหลีกไป...หลบหลีกไปมันทําให้กิเลสยิ่งหน้าด้านนะ ยิ่งหลบหลีกขนาดไหนมันยิ่งทําให้กิเลสของเรามันพองตัวขึ้นมา เราปฏิบัติกันเพื่ออะไร เราปฏิบัติกันเพื่อชําระกิเลสใช่ไหม แต่ถ้ามันชําระกิเลสได้ เราไม่หลบหลีก เผชิญหน้ากับมันเลย ถ้าเผชิญหน้า ดูสิ พุทโธก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ เราต้องเผชิญหน้ากับมัน เราไม่หลบหลีก มันจะมีความทุกข์ความยากขนาดไหน เราก็ต้องสู้กับมัน

เพราะโลกเขาก็ทุกข์ก็ยากของเขา โลกเขาทําของเขา เขาก็ทุกข์ยากของเขา เราเกิดมา เห็นไหม ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง แต่เพราะมันเป็นความพอใจ เราก็ว่ามันเป็นความสุข ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ แล้วก็ทุกข์ดับไป มันมีอะไรที่เป็นแก่นสารมีความจริงอยู่บ้างล่ะ มันไม่มีอะไรเป็นแก่นสารเป็นความจริงเลย แต่ด้วยการเกิด ด้วยผลของวัฏฏะ ด้วยการเกิด ด้วยบุญกุศล เกิดเป็นมนุษย์มันยังมีกฎหมายรองรับ ถ้าเกิดเป็นสัตว์ เกิดเป็นเปรตเป็นผี มันก็เป็นอีกสถานะหนึ่ง

แต่ในปัจจุบันนี้ ในปัจจุบันธรรม ปัจจุบันนี้เราเป็นมนุษย์ แล้วมีสติปัญญา เชื่อมั่นในสัจธรรม ในเมื่อโลกมันซ้อนกันอยู่ ธรรมกับโลกมันอยู่ด้วยกัน เรื่องของโลก โลกเขาต้องมีความมั่นคงในชีวิต เขาทําของเขา เขามีสิ่งใดเพื่อความมั่นคงของชีวิต มั่นคงขนาดไหน มันสู้สัจธรรมไม่ได้ ถ้าเรามีสัจธรรมขึ้นมา เราจะมีจุดยืนมากน้อยแค่ไหน ถ้าเรามีจุดยืนของเรามากขึ้นมา เห็นไหม เรามีสติปัญญาของเรา เอางานภายในไง งานของเราคืองานอริยทรัพย์

ทรัพย์ภายนอก ทรัพย์สมบัติหากันมาก็ยากแค้นแสนเข็ญอยู่แล้ว เรื่องการหาทรัพย์นี่ การหาทรัพย์ หาทรัพย์มาทําไม? เวลาเป็นหนี้ ถ้าเรามีทรัพย์ขึ้นมา เราก็ปลดหนี้เรา เวลาทุกข์ ทุกข์ด้วยความเป็นหนี้ ทุกข์ด้วยความอยากหายจากการเป็นหนี้ ทุกข์ขึ้นมาเพราะมีข้าวของเงินทองจะต้องรักษา แต่ถ้าเรามีความดํารงชีวิตของเราได้ แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติของเรา เห็นไหม เราตั้งสติของเราขึ้นมา

“อ๋อ...สติเป็นแบบนี้ เวลาจิตสงบขึ้นมา จิตสงบมันเป็นแบบนี้”

ในปัจจุบันนี้นะ เราเลินเล่อกันจนว่า สติ สมาธิหรือปัญญานี่...บอกว่า “มันจะเป็นเอง เป็นเองโดยธรรมชาติของมันเลย” เห็นไหม หลบหลีกจนจิตมันด้าน พอจิตมันด้านแล้วมันก็จะเคลมเอาว่าสิ่งใดเป็นธรรม..สิ่งใดเป็นธรรม เพราะอะไร เพราะศิลปะในการหลบหลีก มันหลบไปหลีกมา นี่เห็นไหม หงส์ในฝูงกา ถ้าไปเจอครูบาอาจารย์อย่างนั้นที่บอกว่า “สิ่งใดจะเกิดขึ้นเอง ไม่ต้องมีการกระทํา ทําให้มันทุกข์ทําไม เพราะยิ่งทําก็คือการทุกข์”

“อ้าว...ถ้ามันทําแล้วเป็นทุกข์ขึ้นมา แล้วทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ล่ะ” ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ นิโรธะ นิโรธเกิดจากมรรคญาณ แล้วทุกข์ไม่ควรกําหนดนี่มันจะไปจบกันที่ไหนล่ะ? ทุกข์ไม่กําหนด เราไม่มีโจทย์ เราไม่มีสิ่งใดเลย เราไม่มีโจทย์ไม่มีการกระทําอะไรเลย แล้วมันจะทําสิ่งใดขึ้นมาเป็นผลมาตอบโจทย์นั้นล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ชีวิตนี้คืออะไร? ชีวิตนี้มาจากไหน? แล้วสิ่งที่เป็นอยู่นี้มันทุกข์ มันทุกข์กันที่ไหน? นี่ไง เรื่องของโลกเขา “อ้าว...ทุกข์ ทุกข์เพราะเราขาดแคลน ทุกข์เพราะเราไม่มี” ก็แสวงหากันมาจนท่วมท้น แล้วมันหายทุกข์ไหมล่ะ? มันหายทุกข์ได้หรือเปล่า? มันก็มีทุกข์อันอื่นต่อไป ทุกข์อย่างหยาบ ทุกข์อย่างกลาง ทุกข์อย่างละเอียด ทุกข์มันก็มีของมันตลอดไป คนขัดสนเงินทองก็บอกว่า “ถ้าเรามีเงินทองก็จะมีความสุข” แสวงหามาจนมีเงินทอง “ถ้าเรามีมากกว่านี้จะมีความสุข” แสวงหามามากจนไม่มีที่จะเก็บ “ถ้ามีล้นฟ้าแล้วมันจะมีความสุข” นี่ไง ที่ไหนมันจะถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้ล่ะ

แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา เราไม่หลบไม่หลีกนะ เราตั้งสติของเรา พุทโธก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ ถ้าไม่หลบไม่หลีกมันจะเข้าสู่สัจธรรม เพราะหลบหลีกมันมีอยู่ ๒ ประเด็น ประเด็นหนึ่ง...คือโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากพาหลบหลีก แล้วเราก็ร่วมมือด้วยไง พอเราร่วมมือด้วยแสดงว่าเราทําลายตัวเรานะ เพราะเราบวชมาเพื่อสิ่งใด เราบวชมาเพื่อสัจธรรม เพื่อคุณงามความดี เพื่อความจริง

ถ้าเราหลบหลีก หลบหลีกนั้นมันทําลายเรา ทําลายเราเพราะอะไร เพราะชีวิตของเรานะ ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ทุกคนต้องตายไป แล้วถ้าเราปฏิบัติตามความเป็นจริง เราจะได้สมบัติตามความเป็นจริง ถ้ามันปฏิบัติแล้วไม่พบไม่เห็นใช่ไหม เวลาจะฆ่ากิเลสต้องเผชิญหน้ากับกิเลส ขุดคุ้ยหามันด้วยสัมมาสมาธิ ขุดคุ้ยหามันแล้วพิจารณามัน จนถึงจะชําระมันเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป แต่ถ้าเราไม่เจอ เราทําของเราไม่ได้ เราก็ไม่หลบหลีก เราก็พยายามทําความสงบของใจ เราก็พยายามสร้างจิตใจมาให้มีเชาวน์ให้มีปัญญา มีเชาวน์มีปัญญาเพราะเหตุใด?

ทําบุญร้อยหนพันหน ไม่เท่ากับถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง

เราถือศีลบริสุทธิ์ร้อยหนพันหน ไม่เท่ากับทําจิตให้สงบหนหนึ่ง

เรามีความสงบร้อยหนพันหน ไม่เท่ากับเราเกิดปัญญาหนหนึ่ง

ดูสิ เราทําบุญร้อยหนพันหนนะ กับเราถือศีลให้เป็นปกติหนหนึ่ง แล้วศีลของเรามันเกิดสมาธิขึ้นมา เพราะมันเป็นความจริงอย่างนี้ เพราะมันมีศีลมีธรรมขึ้นมาในหัวใจ มันจะไม่หลบหลีก สิ่งที่หลบหลีก หลบหลีกเพราะสิ่งใด หลบหลีกเพราะมันมีกิเลสในหัวใจ หัวใจมันปลิ้นปล้อนมันหลอกลวงเรา ดูสิ หงส์ในฝูงกา เวลากามันหลอกเราล่ะ เวลาครูบาอาจารย์เขาหลอกเรานะ เขาพูดปลิ้นปล้อน เขาพูดของเขาไป แต่ไม่มีหลักมีเกณฑ์ แต่ถ้าหงส์มันมีสติปัญญานะ มันจะรู้เลยว่า หงส์กับกาเวลามันขันจะไม่เหมือนกัน มันร้องไม่เหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาพูดแล้ว สัจธรรมมันคือสัจธรรม สัจธรรมมีหนึ่งเดียว เวลาพูดแสดงออกมันจะเป็นหงส์หมด มันจะพูดออกมาเหมือนกันเลย ถ้ามันเหมือนกัน เรามีสติปัญญาของเรา เราพิจารณาของเราได้ เราทําความเป็นจริงของเรา เรามีครูบาอาจารย์ที่ดี เราทําของเรานะ อํานาจวาสนาถ้ามันเป็นอย่างนี้ก็วางไว้...หนึ่ง แต่เราจะไม่ทําให้กิเลสมันพอกพูนขึ้นมา เราจะไม่หลบหลีกจนจิตใจมันด้าน เวลาจิตใจมันด้านแล้วมันอ้างธรรมนะ เพราะอะไร เพราะกามันเกาะภูเขาทอง แล้วบวชเป็นพระนะ...

ประเพณีวัฒนธรรมเขาบอกว่า พระเขาจะยกไว้ อย่างไรก็แล้วแต่ พระท่านศีล ๒๒๗ ข้อ ศีลท่านมากกว่า ทุกอย่างมากกว่า เขาจะยกไว้ พระเราก็เลยทําหลบหลีก กิเลสมันหลบหลีก ไม่เคยทําความสงบของใจ ไม่เคยได้เห็นตามความเป็นจริงขึ้นมา มันเลยสนุกของมันไง มันสนุกเพราะว่า สังคมเขายอมรับ สังคมเขาเชื่อถือ

แต่ถ้าเราจะเอาความจริง เราเกิดมาเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา แล้วเราออกบวชเพื่อจะชําระกิเลส เราจะต้องมีสัจจะ ถ้ามีสัจจะ มันก็เป็นศีล สมาธิ ปัญญา ตัวศีลนี่แหละตัวสําคัญ เพราะตัวศีล เห็นไหม เวลาคนภาวนาพุทโธๆ นี่นะ ถ้ามันผิดศีล เราพุทโธๆ ศีลมันจะบอกว่า “เรานี่โกหกตัวเอง เราทําเป็นปาจิตตีย์ ทุกกฏ ปาจิตตีย์ นิสสัคคิยปาจิตตีย์” มันจะรู้ของมันนะ ถ้ารู้ของมัน ถ้าคนซื่อสัตย์ ไม่หลบไม่หลีกนะ เวลาเดินจงกรมมันก็บอก “เอ็งโกหกตัวเอง” เพราะไอ้ตัวนิวรณธรรม ความนิวรณ์มันเป็นความกังวล นั่งอย่างไรก็ไม่สงบหรอก ถ้าเรามีสติ เราคนฉลาด เราจะบอกเลย “อันนี้เป็นความผิด ถ้ามีพระเราจะปลงอาบัติ ถ้าเป็นกลางคืน มันเป็นตอนเที่ยงคืนตีหนึ่ง พระเขาก็จําวัดกันอยู่ ถ้าเราจะปลงอาบัติ...” อย่างนี้จิตใจมันก็ดีขึ้น แล้วถ้าพูดถึงถ้าเป็นกลางวัน ถ้าสิ่งใดมันกังวลนะ ปลงอาบัติทันที นี่ พระเราเวลาปฏิบัติกันเขาทํากันอย่างนั้น

เวลาทําเป็นความผิดเป็นอะไรต่างๆ มันรู้อยู่ว่าเป็นความผิด พอรู้ว่าเป็นความผิดปั๊บ ใจนี้รวนแล้ว ไม่เป็นปกติแล้ว แต่ถ้าเราไม่มีความผิดเลย จิตใจมันมั่นคง พอจิตใจมั่นคงเราจะกําหนดพุทโธก็ได้ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ แล้วเราตรึกในธรรมก็ได้ ธรรมารมณ์ ตรึกในธรรมขึ้นมาเพื่อฝึกหัดหัวใจ ถ้าฝึกหัดหัวใจ เห็นไหม เราไม่หลบหลีกสิ่งใดเลย เราจะเผชิญกับความจริง ความจริงมันคืออะไร? ความจริงมันคือความรู้สึกเรานี่แหละ ความรู้สึกที่มันเป็นปกติ ความรู้สึกเราที่มันฟุ้งซ่าน ความรู้สึกของเราที่มันเกิดจากใจนี่

การประพฤติปฏิบัติคือการควบคุมใจของเรา การประพฤติปฏิบัติคือต้องการรื้อถอนกิเลสในหัวใจของเรา เพราะในหัวใจของเรามันเป็นความรู้สึกของเรา มันเป็นคุณสมบัติของเรา มันพาเรามาเกิดแล้วเราก็หลงตัวเราเอง ไปมองแต่โลกธรรม ๘ มองแต่สิ่งรอบข้าง มองแต่ปัจจัยเครื่องอาศัย แต่ไม่เคยมองความรู้สึกอันนี้ที่มันมีคุณค่าเลย ดูสิเราเป็นพระ เรามีบริขาร ๘ โยมเขามีเครื่องอาศัยของเขา เราก็ไปมองกันว่าสิ่งที่เป็นเครื่องอาศัยจะเป็นแฟชั่น จะมีความสวยความงาม จะมีคุณสมบัติดีเลิศ แต่ลืมตัวเองหมดเลย เห็นไหม

แต่ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา มันจะมองกลับมาที่ใจของเรา สิ่งนี้เป็นปัจจัยเครื่องอาศัยเท่านั้น พระเรามีบริขาร ๘ ถือผ้า ๓ ผืน ฉันมื้อเดียวอะไรต่างๆ การฉันมื้อเดียว ในการประพฤติปฏิบัติ เราไม่หลบไม่หลีกสิ่งใดเลย เราจะสู้กับความจริง แต่ถ้ามันหลบหลีกนะ มันอยากได้ของดีๆ

ดูสิ ในสมัยพุทธกาล เวลาพระจะออกบิณฑบาต เช้าขึ้นมา “วันนี้เขาจะใส่บาตรอะไรเรา” มีสตินะ “วันนี้จะใส่บาตรอะไร” คือนึกอยากตามกิเลสไง “ถ้าอย่างนั้นกิเลสมันกินก่อน อย่างนี้ไม่บิณฑบาต ไม่ให้กิน” เราก็ไม่กินด้วยเพราะเราไม่บิณฑบาต เราก็ไม่ได้ฉัน พอเราไม่ได้ฉัน กิเลสมันก็ไม่ได้กิน แต่พอกิเลสมันคิดนะ “วันนี้ออกบิณฑบาตเขาจะให้อะไรเรา” อยากจะได้ของประณีต อยากจะได้ของ... “อย่างนี้ไม่พาบิณฑบาต ไม่พาฉัน” พอตัวเองไม่ได้ฉัน กิเลสก็ไม่ได้กิน

นี่ไง มันมีสติ ถ้าศีลมันสมบูรณ์ ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีสติปัญญาขึ้นมาเราจะเริ่มมีพื้นฐานขึ้นมา ศีล ตัวความไม่หลอกลวงตัวเอง ถ้าจิตใจมันฝึกขึ้นมาจนซื่อตรงกับเรา ไอ้เรื่องความหลบหลีก ศิลปะการหลบหลีกนะ หลบหลีกจนใจมันด้าน หลบหลีกจนมันมีโวหาร มันมีโวหารเพราะมันอยู่กับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการตลอด เรานั่งฟังอยู่ทุกวันมันก็มีโวหาร แล้วกิเลสเต็มหัวใจ มันก็ใช้โวหารนั้น ตัวเองก็หลบหลีกความจริง แล้วก็อาศัยธรรมของครูบาอาจารย์นั้นออกไป เห็นไหม มันไม่ใช่ราชสีห์หรอก มันไม่เป็นความจริง

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ มันจะมีประสบการณ์จริง ถ้าประสบการณ์จริง เห็นไหม เราตั้งสติของเราแล้วเรามีศีลของเรา มันซื่อสัตย์กับเรา ทําตามความเป็นจริงของเรา เราอยู่กับครูบาอาจารย์ เราเป็นกา เราบวชใหม่ ครูบาอาจารย์ท่านเป็นทองคํา กามันเกาะภูเขาทองคํา เราก็พยายามจะสร้างของเรา ทองคํานั้น ภูเขาทองคํานั้นเป็นสัจธรรม เป็นธรรม แล้วภูเขาทองคําที่เราอาศัยครูบาอาจารย์นั้น ท่านเป็นทองคําจริงๆ แต่เรายังเป็นกา ถ้าเราหลบหลีกด้วยตัณหาความทะยานอยาก เราก็พยายามว่า “ฉันเป็นทองคํานะ” อีกามันเป็นทองคําไปไม่ได้หรอก เราต้องตั้งสติของเรา เราจะต้องฝึกของเรา เราจะต้องดัดแปลงของเรา เราจะต้องทําความเป็นจริงของเรา...

ถ้าทําตามความจริงของเรานะ ครูบาอาจารย์ท่านสอนอย่างไร ขอนิสัยจนได้นิสัยแล้ว เราก็เอาข้อวัตรปฏิบัติเป็นเครื่องอยู่ พอจิตใจมันมีเครื่องอยู่ เราทําตามนั้น เรามีเวลาของเรา เราก็พุทโธๆ ของเรา เข้าทางจงกรมของเรา นั่งสมาธิของเรา พยายามทําใจของเราให้สงบมา ถ้าใจเราสงบขึ้นมาได้ ร่มเย็นขึ้นมาได้ เราออกใช้ปัญญา ถ้าออกใช้ปัญญานี่มันรู้ของมันนะ มันเห็นของมัน รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

แต่ถ้าเป็นตําราก็คือตํารา เป็นของครูบาอาจารย์ก็เป็นของครูบาอาจารย์ เป็นของหมู่คณะก็เป็นของหมู่คณะ แต่จิตใจเราเศร้าหมอง จิตใจเรามันมีสิ่งต่างๆ กดถ่วงอยู่ตลอดเวลา แต่พอเรามีสติมีปัญญาขึ้นมา พุทโธๆ แล้วจิตมันสงบ แล้วบางทีบอกว่ามันพุทโธแล้วไม่สงบ ถ้าไม่สงบเพราะเหตุใด? มันก็เริ่มตั้งแต่เราอยู่กันอย่างไร? เราปล่อยสติเราพลั้งเผลอทั้งวันเลย ถึงเวลาเดินจงกรมก็จะบอกบังคับให้มันพุทโธ ให้จิตใจมันอยู่ มันไปเกาะเกี่ยว มันไปแสวงหาสิ่งที่มันหมักหมมในใจไว้มหาศาลเลย แล้วเราก็จะให้มันสงบๆ แต่ถ้าเราภาวนาแล้วมันไม่ได้ผล เราจะเริ่มต้นแล้ว...

“ตั้งแต่ตื่นนอน ตื่นนอนแล้วเราทําสิ่งใดบ้าง บิณฑบาตกลับมาแล้ว เราจัดหาสิ่งใดลงบาตรเราบ้าง เราฉันแล้วเวลาเรากลับไปเดินจงกรม ง่วงเหงาหาวนอนไหม ถ้ามันไม่ง่วงเหงาหาวนอน ทําไมเราทําของเราไม่ได้” มันจะหาเหตุหาผลทั้งนั้น พอหาเหตุหาผลเราก็จะเห็นโทษ พอเห็นโทษขึ้นมาเราก็จะตั้งสติของเราขึ้นมา ตั้งสติตั้งแต่เช้าเลย ตั้งแต่ตื่นนอนขึ้นมาเราจะตั้งสติดูแลหัวใจของเรา...

“อย่าคิดอย่างนี้ อย่างนี้ไม่ควรคิด ให้ควรคิดถึงสิ่งที่ดี ทําไมครูบาอาจารย์ท่านทําของท่าน ประสบความสําเร็จของท่าน ท่านทําแล้วผ่านไปได้ เรายังผ่านไม่ได้ อันนี้เราก็ต้องพิสูจน์ของเรา” เราอย่าน้อยเนื้อตํ่าใจ เพราะเราอาศัยครูบาอาจารย์อยู่แล้ว สิ่งนี้พ่อแม่ครูจารย์ของเราท่านดูแลเราอยู่แล้ว เราต้องพัฒนาตัวเรา ถ้าเราพัฒนาตัวเรา เห็นไหม มันก็มีสติยับยั้งความคิด ยับยั้งความคิดมันก็ยับยั้งกิริยาทั้งหมด มันก็ไม่มีสิ่งใดออกกระทบกับใจ ทีนี้พอเข้าทางจงกรม มันก็จะมีช่องทางที่จะเป็นไปได้ นั่งสมาธิภาวนามันก็มีช่องทางที่จะเป็นไปได้ เราก็ต้องตั้งสติของเราขึ้นมา นี่ไง มันไม่หลบหลีก มันเข้าเผชิญ ถ้าเข้าเผชิญนะ จิตไม่สงบก็รู้ว่าไม่สงบ ถ้าจิตมันสงบก็รู้ว่ามันสงบ พอจิตมันสงบขึ้นมาแล้ว ความคิดความอ่านแตกต่างไป เห็นบุญเห็นคุณของศาสนา เห็นบุญเห็นคุณไปหมดเลย เพราะอะไร เพราะโลกเขานะปากกัดตีนถีบกันไป เห็นไหม เราดํารงชีวิตของเราแบบนํ้ามันเครื่องหยอดล้อเกวียนพอให้หมุนไปได้

...ชีวิตของเรามีเท่านี้จริงๆ ฉันมาก ฉันสิ่งใดที่ไม่มีสติปัญญา มันทําให้ง่วงเหงาหาวนอน มันทําให้การประพฤติปฏิบัตินี้มีแต่อุปสรรค แต่เราฉันเพื่อดํารงชีวิต เหมือนหยอดนํ้ามันพอให้ล้อเกวียนนั้นหมุนไปได้ การประพฤติปฏิบัติมันก็จะสะดวกสบายขึ้นมา เห็นไหม เราจะเห็นของเราเลย ถ้าอาหารมากเกินไป ธาตุขันธ์มันทับจิต ถ้าอาหารมันพอประมาณ ถ้ามันเข้าด้ายเข้าเข็มนี่ ลดมันอีก พอลดขึ้นไป เห็นไหม สิ่งที่มันจะมากดทับจิตมันก็ไม่รุนแรง เราก็มีสติปัญญาของเรา เราพยายามพุทโธๆ ของเรา ใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเราขึ้นมา มันเริ่มได้เหตุได้ผลขึ้นมา นี่ไง เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เรามีสติปัญญาของเราขึ้นมานี่ มันเป็นประโยชน์กับเราทั้งนั้นเลย

ถ้ามีสติ มีสมาธิ ปัญญาที่เกิดขึ้น แล้วพอทําสิ่งนี้ ใครเป็นคนบังคับตัวเอง? ครูบาอาจารย์ที่ไหนท่านบังคับเรา มันเป็นความสมัครใจทั้งนั้น มันเป็นความเห็นคุณทั้งนั้น ความเห็นคุณเพราะเรามีสติปัญญา เราเห็นคุณในข้อวัตรปฏิบัติไง เห็นคุณในธุดงควัตรไง ธุดงควัตร ๑๓ เป็นเครื่องขัดเกลากิเลส ศีล สมาธินี้เป็นเครื่องขัดเกลากิเลส เรามีปัญญา เราเห็นคุณ เห็นคุณว่าทําแล้วมันได้ประโยชน์ขึ้นมา...

ได้ประโยชน์ขึ้นมาเพราะอะไร? เพราะเราไม่หลบหลีกไง เราเผชิญกับมัน เราเผชิญกับใคร ก็เผชิญกับกิเลสของตัวไง! เราเกิดมาด้วยอวิชชา! เราเกิดมาด้วยความหลง! เราเกิดมาด้วยความไม่รู้! เราถึงเกิดเป็นมนุษย์มา แต่เกิดมาได้มนุษย์สมบัตินี้เป็นอริยทรัพย์ ทรัพย์ที่เราได้ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เพราะเป็นอริยทรัพย์ เพราะเราพบพระพุทธศาสนา เราถึงได้ทําความเป็นจริงขึ้นมา พอจิตมันสงบขึ้นมา มันก็มีเชาวน์มีปัญญาขึ้นมา มันยับยั้งได้หมดเลย

แต่เดิมสิ่งใดผ่านมาเราจะยับยั้งไม่ได้ เพราะมันเป็นธรรมชาติ เพราะคนก็ต้องอยู่ด้วยอาหารใช่ไหม อาหารนี้มันก็เป็นศีลเป็นธรรมใช่ไหม เพราะเราบิณฑบาตมาด้วยความถูกต้องชอบธรรม มันเป็นธรรมมันไม่มีอะไรผิดเลย มันเป็นคุณประโยชน์เป็นคุณงามความดีด้วย มันเป็นความดีเพราะบิณฑบาตเป็นวัตร ในเมื่อคฤหัสถ์เขาก็ได้ทําบุญกุศลของเขา เขาได้ทําหน้าที่ของเขา เขาได้ตักข้าวปากหม้อของเขาได้ใส่บาตรมา เขาได้ทําบุญกุศลเขามีความสุขของเขา เขาเทิดใส่ศีรษะ เขาเทิดใส่บนหัวนะ กว่าเขาจะตักบาตรน่ะ เขาตักแล้วเขาก็มีความสุข เขาก็อุทิศส่วนกุศลให้แก่เจ้ากรรมนายเวรของเขา เขาได้ประโยชน์แล้ว

เราบิณฑบาตมาก็ด้วยความถูกต้องชอบธรรม ได้มานี้มันสิทธิของเราทั้งนั้นเลย ทําไมเรามีสติปัญญามักน้อยสันโดษว่า “เอาเท่านี้ก็พอ เอาเท่าที่ว่าคําสองคําเพื่อดํารงชีพนี้ก็พอ สิ่งที่เหลือเราก็เอาทําประโยชน์ต่อไป ให้ทานต่อไป” ใครเป็นคนคิด? ใครเป็นคนทําล่ะ? ถ้ามีการเข้าเผชิญกับสัจจะความจริง มันจะเป็นคุณงามความดีไปหมดเลย แล้วพอจิตมันสงบขึ้นมา มันสงบขึ้นมาเพราะเราพอใจ มันจะไม่มีอะไรเบียดเบียนหัวใจ มันจะไม่มีอะไรทําให้เราเดือดร้อนคับข้องหัวใจเลย เพราะเราทํามาด้วยความถูกต้องชอบธรรม แล้วเรายังมักน้อยในสิ่งที่เราได้มา แล้วสิ่งที่เกินมาก็ทําประโยชน์ต่อไป

แล้วพอมันพอใจขึ้นมา นี่ไง มันไม่มีนิวรณธรรม มันไม่มีความลังเลสงสัย มันไม่มีอะไรปิดกั้นจิตเลย แล้วมันมีการกระทําด้วยความเป็นจริง เวลาเราบอกเรามีปัญญานะ “โอ้โห...เรามีปัญญา มีทางวิชาการ เรารู้ไปหมดเลย” แต่เราไม่มีสติปัญญาเอาชนะตัวเองเลย แต่พอเมื่อเรามีสติปัญญาเอาชนะตัวเองนี่ ปัญญาแค่นี้แหละ แค่เอาใจของเราไว้ในอํานาจของเรานี่ อย่าให้มันไปตามลิ้น อย่าให้มันไปตามตา ตามหู ตามจมูก ตามลิ้น ตามกาย ตามใจ

รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เห็นไหม แล้วก็ไม่ทันมัน แล้วก็เป็นขี้ข้า มันรัดคอตลอด บ่วงของมาร พวงดอกไม้แห่งมารมันก็มายุมาแหย่ แล้วเราก็ไป นี่ฉลาดทุกเรื่องเลย! แต่กับตัวเองนี่โง่น่าดูเลย แล้วยังหลบยังหลีกอีกนะ ยังว่าตัวเองเก่งอีกนะ ยังไปเทศน์สอนเขาอีกนะ “สิ่งนี้ไม่ดี..สิ่งนี้ไม่ดี” ไอ้ที่ว่าไม่ต้องทําสิ่งใดเลย มันจะหายไปเองน่ะมันดี มันจะดีตรงไหน? ดีเพราะตัวเองยังไม่รู้จักตัวเอง ดีเพราะตัวเองยังไม่เห็นตัวเอง แต่ถ้าเราทําตามความเป็นจริงของเรา เห็นไหม จิตมันสงบเข้ามา ปัญญามันเกิดขึ้นมา วัตรปฏิบัติ การดํารงชีวิต มันเป็นเรื่องคุณงามความดีไปทั้งนั้นเลย

คุณงามความดี เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยฝากไว้กับพุทธบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา อุบาสกอุบาสิกาเขาก็ปลื้มใจของเขา เขาได้ทําบุญกับพระที่เขาไว้เนื้อเชื่อใจ เขาทําบุญด้วยหัวใจของเขา ด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ พระก็ได้ดํารงชีวิตแบบศากยบุตรพุทธชิโนรส เลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง มันก็สะอาดบริสุทธิ์ ความสะอาดบริสุทธิ์ขึ้นมา สังคมก็ร่มเย็นเป็นสุข แล้วเรามีสัจจะมีความจริงขึ้นมา ทําความสงบของใจขึ้นมา ถ้าใจมันสงบแล้ว ความรู้ความเห็นมันมีสติปัญญาขึ้นมา มันชัดเจนขึ้น มันควบคุมตัวเองได้มากขึ้น แล้วสังคมมันจะมีความร่มเย็นเป็นสุข แต่สังคมก็คือสังคมใช่ไหม แล้วเราล่ะ? พอเราขึ้นมานี่มีสติปัญญาย้อนกลับทวนกระแสกลับมา จิตสงบแล้วให้ออกฝึกหัดใช้ปัญญา

ปัญญา ถ้าไม่มีการฝึก ไม่มีการใช้ ปัญญาไม่เกิดหรอก เพราะว่าปัญญามันจะเกิดจากสัมมาสมาธิ ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลที่สะอาดบริสุทธิ์ ทําให้เกิดสมาธิที่เป็นสัมมาสมาธิ เพราะมีศีล มีการกระทํา ไม่มดเท็จ ไม่หลอกลวง ไม่หลบไม่หลีก ไม่ทําให้จิตนี้มันมีแต่ความหน้าด้าน แล้วมันไม่หน้าด้าน ไม่หลอกไม่ลวง เห็นไหม ถ้าไม่หลอกลวงนี่ ศีลที่สะอาดบริสุทธิ์จะทําให้เกิดสมาธิที่มั่นคงแข็งแรง สมาธิที่สะอาดบริสุทธิ์จะทําให้เกิดปัญญาการชําระกิเลส สมาธิอันนี้ ถ้ามันร่มเย็นเป็นสุขขึ้นมา เห็นไหม ออกขุดคุ้ยหา เขาบอกว่า “พิจารณาเห็นกาย เห็นกาย” การเห็นกายนะเห็นได้ด้วยอํานาจวาสนา คนเราประพฤติปฏิบัติ ถ้าจิตมีอํานาจวาสนา จิตสงบมันจะเห็นกาย แต่ถ้าสงบต่อไปจะเห็นหรือไม่เห็นล่ะ ถ้าเราไม่มีการฝึกหัด

ดูสิ นักบินเขาขับเครื่องบิน ถ้าเขาไม่ได้ขับเครื่องบินโดยกาลเวลาที่เนิ่นนานเกินไป เขาต้องฝึกหัดใหม่หมดเลยนะ นี่ก็เหมือนกัน ความเร็วของใจ ใจนี้เร็วมาก ถ้าสติปัญญาของเรามันมีความสงบของมันขึ้นมา เราออกพิจารณากายอย่างใด ถ้าออกพิจารณากาย เห็นไหม มันมีสตินะ มีสติคอยควบคุมให้มันเป็นไป สัมมาสติ สัมมาสมาธิ เห็นไหม มันมีสติ มีสมาธิ แล้วหัดฝึกใช้ปัญญา ปัญญาอย่างใด พอมันพิจารณากายเห็นกายขึ้นมานี่มันสะเทือนหัวใจอย่างไร? ถ้ามันสะเทือนหัวใจนี่ หัวใจของเรามันมีความเห็นผิด มันมีความเห็นผิดนะ โดยจิตใต้สํานึก สรรพสิ่งนี้เป็นเรา เราแสวงหามันก็เป็นเรา ของของเราอยู่กับเราจะไม่เป็นของเราได้อย่างไร? มันเป็นโดยสมมุติ มันเป็นโดยอํานาจวาสนาที่เกิดมาเป็นมนุษย์

แต่สัจธรรมมีคุณค่ามากกว่านั้น เพราะสัจธรรม ถ้าจิตมันเป็นธรรมขึ้นมา เห็นไหม จิตเป็นธรรม ถ้าเป็นโสดาบันมันเกิดอีก ๗ ชาติเท่านั้น แต่ถ้าเราเป็นปุถุชน มันไม่มีต้นไม่มีปลาย จิตใจของเรามันก็เท่ากับสสารในอวกาศ สสารในอวกาศนี้ไม่มีที่สิ้นสุด มันก็วนเวียนไปเปลี่ยนแปลงไปโดยธรรมชาติของมัน จิตของเรามันเป็นส่วนหนึ่งของสสาร เป็นธาตุรู้ มันจะเวียนตายเวียนเกิดไปโดยธรรมชาติของมัน

ฉะนั้น ถ้าเราพิจารณาของเรา เรามีสติปัญญา เราพิจารณาของเราขึ้นมานี่ สสารอันนี้! ธาตุรู้อันนี้! ความเห็นผิดของมันอันนี้! เราจะมีสติปัญญาขึ้นมาเพราะความเห็นผิดของมัน เห็นผิดเพราะอะไร? เห็นผิดเพราะจิตใต้สํานึกของทุกคนเห็นแก่ตัว ทุกคนต้องยึดมั่นถือมั่นในธรรมชาติของมัน การยึดมั่นถือมั่นในธรรมชาติอันนี้ ถ้ามีสติปัญญาขึ้นมามันจะรู้ของมันเห็นของมัน พิจารณากายขึ้นมานี่ เวลากายมันแปรสภาพ เห็นไหม มันจะเหลือสิ่งใดที่เป็นเรา? เป็นตัวตนของเรา เป็นตนเป็นตัวก็เป็นสิ่งที่ยึดมั่นถือมั่นนี่ นี่ไงทิฏฐิมันผิด สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

ในเมื่อมันมีความเห็นผิด แล้วความเห็นผิดอันนี้เราจะพิสูจน์กันได้อย่างไร? การพิสูจน์...พิสูจน์กันด้วยกาย ด้วยเวทนา ด้วยจิต ด้วยธรรม แล้วกิเลสมันอยู่ที่ไหนล่ะ? กิเลสนั้นมันเป็นนามธรรม แต่มันอาศัยกาย เวทนา จิต ธรรมนี้...เป็นการแสดงออก เวลาละสังโยชน์..สังโยชน์ สังโยชน์มันอยู่ที่ไหน? เขาบอกว่า “ละสังโยชน์ก็จะไปหาสังโยชน์มาละ” สังโยชน์ที่ไหนมันจะมาละล่ะ สังโยชน์มันเป็นนามธรรม มันเป็นผลจากการยึดมั่นถือมั่น มันเป็นผลจากการเห็นผิด ถ้ามันมีความเห็นถูกขึ้นมานี่ สังโยชน์มันต้องขาดไปเป็นธรรมดาของมัน

เวลาสังโยชน์มันขาด มันขาดอย่างไร? ถ้าไม่มีการกระทํา ไม่มีความเป็นจริงขึ้นมา เห็นไหม ถ้าเรามีความเป็นจริงขึ้นมา เราไม่หลบไม่หลีกนะ เราทําเป็นจริง เราเป็นกาอยู่ในฝูงหงส์ ฝูงหงส์ฝูงของหมู่กรรมฐานของเรา เราต้องทําความจริงของเราขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมานะ เป็นความจริงที่ไหนล่ะ? จริงที่ใจ จิตใจของเรามีการประพฤติปฏิบัติ มันเป็นสติ สติเกิดที่จิต สติเกิดที่ไหนล่ะ? เกิดที่กระดูก เกิดที่แขน เกิดที่ขน เกิดจากร่างกายของเราหรือ? มันก็เกิดจากจิตทั้งนั้นน่ะ ถ้าเกิดจากจิต เห็นไหม พอมีสติขึ้นมา มันควบคุมขึ้นมาได้ มันทําของมันขึ้นมาได้ มันก็เกิดสัมมาสมาธิ เกิดสัมมาสมาธิแล้วออกค้นหา ค้นหาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม

ในกายนั้นกิเลสอาศัยสิ่งนี้เป็นเครื่องยึดมั่นถือมั่นทั้งหมด ถ้ามันเห็นผิดนะ มันเห็นผิดตั้งแต่จิต เพราะจิตมันเห็นผิด พอเห็นผิดทุกอย่างมันก็ยึดไปหมดโดยธรรมชาติของมัน อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ เห็นไหม ในเมื่อฐีติจิตอวิชชามันพาผิด ความรู้สึกความนึกคิดมันผิดออกมาจากจิตใต้สํานึกทั้งหมด

ฉะนั้น ก่อนที่เราจะไปรื้อค้น เราจะไปทําความสะอาดของใจ เราจะรื้อค้นเข้าไปนี่ เราก็ต้องอาศัยความสงบของใจเข้ามา แล้วจับสิ่งที่จิตมันเกาะเกี่ยว มันจะเกาะเกี่ยวในเรื่องอะไร? เห็นไหม ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ จิตอาศัยขันธ์ ๕ มันเสวยอารมณ์มาจากขันธ์ ๕

ดูสิ ขันธ์ของเรานี้เป็นขันธมาร แต่ขันธ์ของพระอรหันต์เป็นภาระไม่ใช่ขันธมาร ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา! ขันธ์นี้เป็นภาระ ขันธ์ ๕ นี้มันไม่ใช่กิเลส แต่ขณะที่ว่าเราเป็นมารนี่มันเป็นกิเลสชัดๆ กิเลสมันอาศัยขันธ์นี่แหละ อาศัยความรู้สึกนึกคิดของเรา ดูสิ ความรู้สึกนึกคิดผ่านตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ มันก็ออกไปรับรู้สิ่งภายนอก มันก็เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

แต่เรามีสติปัญญา เราควบคุมของเราขึ้นมาเรื่อยๆ จนบ่วงของมารนี่เราละเราวางหมด เพราะว่าสิ่งที่เอามาหลอกเรานี่ เพราะมันเป็นปุถุชน พอเราละเราวางอย่างนี้เราก็ทําความสงบของใจได้ง่ายขึ้น พอจิตใจเราควบคุมได้ง่ายขึ้น เรามีความชํานาญในวสีมากขึ้น ทําความสงบของใจเราก็ทําได้ง่ายขึ้น ควบคุมได้ดีขึ้น ดีขึ้นเพราะเหตุใด เหตุผลของมันก็เกิดจากการดํารงชีวิต

ถ้าเราเห็นว่าสมาธิ เห็นว่าสติมีคุณค่าขึ้นมา การดํารงชีวิตขึ้นมาเราก็ดํารงชีวิตด้วยความกระเหม็ดกระแหม่ กระเหม็ดกระแหม่ขึ้นมาเพราะให้ร่างกายมันอยู่ในความควบคุมของเราได้ ให้มันเบา ให้มันสะดวก ให้มันสบายในการประพฤติปฏิบัติ พอประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็ควบคุมสมาธิของเราได้ดีขึ้น ควบคุมจิตใจของเราดีขึ้น แล้วเราก็ฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญาในอะไร ถ้าเราน้อมไปเห็นกาย มันเห็นกายด้วยอํานาจวาสนานี้มันเห็น เห็นแล้วมันจะสืบต่อเนื่องขึ้นไปอย่างไร เราจะต้องทําต่อเนื่องขึ้นไป

การทําต่อเนื่อง เห็นไหม การเห็น การทําความสงบของใจ จิตใจนี้ทําความสงบได้ยากมาก แต่การดํารงให้จิตใจสงบได้ต่อเนื่องๆ ยิ่งยากกว่า การเห็นกาย การพิจารณากาย เราเคยเห็นกายได้ครั้งหนึ่ง แล้วการเห็นครั้งต่อๆ ไปล่ะ แล้วการเห็นกายครั้งแรก เราตั้งสติไว้ให้กายแปรสภาพขึ้นไป มันจะอยู่กับเราได้ไหม? ถ้ากําลังของสมาธิมันไม่พอ มันก็อยู่กับเราไม่ได้ ถ้ากําลังสมาธิของเราพอ เราจะรําพึง เราจะสั่งให้ร่างกายของเราให้แปรสภาพให้เราดูอย่างไรก็ได้ ถ้ามันแปรสภาพขนาดไหนแล้วมันแปรสภาพของมันขึ้นไปด้วยกําลังของมรรคญาณ

มรรคญาณคืออะไร? คือสติชอบ สมาธิชอบ ปัญญาชอบ พอปัญญาชอบมันแปรสภาพให้เราขึ้นไป มันก็ฝึกฝนจิตของเรา จิตของเราได้ฝึกฝนบ่อยครั้งเข้า ได้เห็นความแปรสภาพ ได้เห็นไตรลักษณญาณเกิดขึ้นบ่อยครั้งเข้า..บ่อยครั้งเข้า ไตรลักษณญาณเกิดขึ้นมา เกิดขึ้นมาเพื่อใคร? เกิดขึ้นมาเพื่อให้จิตมันได้ฝึกฝนขึ้นมา ให้เห็นตามความเป็นจริง ตามความเป็นจริงนี้คืออะไร? ความเป็นจริงนี้คืออริยสัจ เป็นมรรคญาณ ไม่ใช่ตามความจริงโดยความนึกคิด ความเป็นจริงที่เราหลบหลีกกิเลสของเรา แต่ไปจดจํา ไปฟังโวหารจากครูบาอาจารย์ แล้วออกไปจินตนาการ ไปพูดให้เขาเชื่อถือศรัทธา แล้วมันเป็นเรื่องโลกๆ ด้วยนะ กิริยามารยาทขึ้นมานี่ “โอ้โห...นิ่มนวลอ่อนหวาน” แต่มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากคอยจะเชือดคออยู่

แต่ขณะที่เราทําความจริงของเราขึ้นมานี้ มันจะไม่มีมารยาสาไถยนะ ถ้าเป็นคุณธรรม มันจะไม่มีมารยาสาไถย ไม่มีเบื้องหน้าเบื้องหลัง มันจะสะอาดบริสุทธิ์ ความสะอาดบริสุทธิ์มันเกิดจากอะไร?! ความสะอาดบริสุทธิ์ เห็นไหม สีลัพพตปรามาส มันไม่ลูบไม่คลําไง แต่ถ้ามันไม่มีตรงนี้มันลูบมันคลํา สิ่งใดก็แล้วแต่การลูบการคลํามันเป็นเล่ห์เป็นเหลี่ยม เห็นไหม สีลัพพตปรามาส เป็นเล่ห์เป็นเหลี่ยมเป็นกล ต้องการให้เขาเชื่อถือศรัทธา ต้องการศักยภาพ ต้องการทุกอย่าง แต่มันไม่เป็นความจริง เพราะมันเป็นมารยาสาไถย!

แต่ถ้าเป็นความจริงขึ้นมามันไม่เป็นมารยาสาไถย เพราะมันสะอาดบริสุทธิ์ตั้งแต่เรามีศีล ถ้าเราไม่มีศีลขึ้นมา เราจะเข้ามาสู่ความเป็นสมาธิไม่ได้ ถ้าเป็นสมาธิมันก็เป็นมิจฉา แต่เพราะเราไม่มารยาสาไถย เพราะเราเริ่มต้นจากความสะอาดบริสุทธิ์ของเรา ด้วยศีลของเรา ด้วยการที่เราจะเผชิญกับความจริงของเรา เรามีครูบาอาจารย์ที่เป็นผู้คอยชี้นําเราที่ดี แต่เราจะต้องมีความซื่อสัตย์ของเราด้วย ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ดี แต่เราไม่ซื่อสัตย์ของเรา มันก็เป็นกาในฝูงหงส์ไง มันจะเป็นศิลปะการหลบหลีกไง มันหลบหลีก หลบหลีกมันสะดวก แต่มันจะเอามารยาสาไถย เอาโวหารของครูบาอาจารย์นั้นออกไปเพื่อประโยชน์กับตน มันก็ไปพอกพูนกิเลสมากขึ้น มันไม่ได้ทําลายกิเลสเลย

แต่ถ้าทําลายกิเลส เห็นไหม มันทําลายเพื่อความสะอาดของใจ ถ้าใจมันทําความสะอาดของใจมันก็ย้อนกลับมาด้วยนํ้าพักนํ้าแรง นํ้าพักนํ้าแรงนะ ศีล สมาธิ ปัญญาเกิดที่ไหน? ศีลสมาธิของครูบาอาจารย์ก็เป็นของท่าน ศีลสมาธิของใครก็เป็นของบุคคลคนนั้น ถ้านํ้าพักนํ้าแรงของเราเกิดขึ้นมา มันก็จะเป็นศีล สมาธิ ปัญญาของเรา แล้วถ้ามันมีนํ้าพักนํ้าแรง ถ้าศีล สมาธิ ปัญญาเป็นของเรา เราจะหวั่นไหวไปกับใคร! ในเมื่อมันมีกิเลสอยู่มันยังไม่สิ้นสุดของมัน มันก็หวั่นไหวไปตามกิเลสนี่แหละ มันจับพลัดจับผลูไง เดี๋ยวก็สมาธิดี เดี๋ยวก็ปัญญาดี สมาธิดีกับสมาธิมากเกินไป ถ้าสมาธิมากเกินไปนะ เวลาพิจารณากายนี่กายใสใสมาก เพราะกําลังของสมาธิ เพราะเรามีสมาธิมากเกินไป ภาพของกายมันใส ใสเป็นแก้วเลย แต่พอมันมากมันก็คงที่ เห็นไหม แต่ถ้าเราใช้ปัญญาให้มากขึ้น มันก็แยกแยะมากขึ้น สมาธิมันก็หนุนปัญญาขึ้นมา สมาธิมันก็ไปเพิ่มเข้าที่ปัญญา

พอศีล สมาธิ ปัญญา มันสมดุล ความสมดุลนี้ภาพกายนี้มันก็จะแปรสภาพเป็นไตรลักษณ์ แต่ถ้าสมาธิมากขึ้นภาพกายนี้จะชัดเจนมาก แต่ถ้าสมาธิอ่อนหรือสมาธิไม่มีเลย ภาพกายก็ไม่มีเลย แล้วเราเคยเห็นภาพกายขึ้นมา เราเคยพิจารณากายด้วยอํานาจวาสนาขึ้นมา แต่เราไม่มีความชํานาญ เราไม่สามารถตั้งภาพกายนี้ได้ เราไม่สามารถวิภาคะ แยกแยะชิ้นส่วนของกายนี้ได้

ถ้าแยกแยะชิ้นส่วนของกายนี้ได้ สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิ “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา” ทิฏฐิเห็นไหม ไม่ใช่ความคิด ทิฏฐิความคิดของเรา เราก็คิดว่ามันเป็นจริงนี่แหละ แต่ทิฏฐิมานะมันยังยึดมั่นของมันอยู่ ความเห็นก็คือความเห็น ทิฏฐิก็คือทิฏฐิ ปัญญาก็คือปัญญาของมัน ในเมื่อมีปัญญาของมัน มันไม่เป็นความจริงขึ้นมา มันก็แยกแยะของมัน มันเป็นไปไม่ได้ เห็นไหม นี่ไง ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติถ้าเป็นตามความเป็นจริงมันจะรู้ของมัน รู้ว่าถ้าสมาธิมันเข้มแข็ง สมาธิกล้าเกินไปมันก็จะเป็นแบบนี้

เวลาใช้ปัญญาขึ้นไป ใช้ปัญญาบ่อยครั้งเข้า มันมีความชํานาญมากขึ้น ใช้ปัญญาขนาดไหน พอใช้ปัญญาขึ้นไปแล้วเห็นกายไม่ได้เลย “อ้าว พิจารณานึกกายขึ้นมา กายมันก็ไม่มี” เพราะว่ามันไม่มีกําลังของสมาธิรองรับ นี่ไง มรรคสามัคคีเป็นอย่างไร? เวลาที่มันสมุจเฉทปหานกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เห็นไหม โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิ-ผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑! อรหัตตมรรค อรหัตตผล มันเป็นอย่างไร?

ถ้าเราไม่หลบไม่หลีก ศิลปะในการหลบหลีก เวลาเขาหลบหลีกเขาคิดว่าสิ่งนี้เป็นประโยชน์กับเขา สิ่งนี้เป็นคุณธรรมของเขา แล้วอ้างอิง เพราะหลบหลีกแล้วไม่มีหลักมีเกณฑ์ก็อ้างอิงโวหารของครูบาอาจารย์ไปตลอด แต่ถ้าไม่หลบไม่หลีก โวหารของครูบาอาจารย์ท่านชมนะ ถ้าลูกศิษย์ลูกหาประพฤติปฏิบัติที่ดี ครูบาอาจารย์ที่ไหนไม่ชมบ้าง ครูบาอาจารย์ที่ไหนท่านก็ต้องชมใช่ไหม คําชมของครูบาอาจารย์ก็คือคําชมนะ

มันก็เหมือนหมากับเจ้าของหมา เจ้าของเขาชมหมา เจ้าของเขายุหมา หมามันก็คึกคัก หมาก็คือหมา! เจ้าของก็คือเจ้าของ ครูบาอาจารย์ของเราท่านดูแลเราอยู่ก็เหมือนเจ้าของหมา ไอ้พวกเราก็เป็นหมา หมาที่ซื่อสัตย์! หมาที่กตัญญู! หมาที่มันจะประพฤติปฏิบัติของมันตามความเป็นจริงขึ้นมา

ครูบาอาจารย์ของเราก็คือครูบาอาจารย์ของเรา เราถือว่าโชคดีเกิดมามีครูมีอาจารย์ เกิดมาไม่ใช่หมาพเนจร ไม่ได้เกิดเป็นหมาเร่ร่อน เกิดมาเป็นหมามีเจ้าของ ถ้าครูบาอาจารย์ท่านฝึกมา เราก็สู้ทนของเรา แก้ไขของเรา มันเป็นความจริงของเราขึ้นมานะ ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา พิจารณาบ่อยครั้งเข้า..บ่อยครั้งเข้า ถ้าความจริงมันเป็นความจริงขึ้นมา มันพิจารณาของมันถึงที่สุดมันขาดนะ จะขาดในกายก็ได้ ขาดในเวทนาก็ได้ ขาดในจิตก็ได้ ขาดในธรรมก็ได้ มันอยู่ที่จริตนิสัย แล้วมันขาดอันเดียวนะ เวลามันขาด ขาดที่กายก็ขาดหมด ถ้าพิจารณากายจนสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สังโยชน์ขาดหมด เรื่องเวทนา เรื่องจิต เรื่องธรรม รู้หมด! ขาดที่กายจะรู้เรื่องเวทนา เรื่องจิต เรื่องธรรม ในขั้นของโสดาบันรู้หมดเลย! ผู้ที่ไปขาดในเวทนาก็จะเข้าใจเรื่องของกาย เรื่องของจิต เรื่องของธรรม เหมือนกันหมด ขาดอันเดียว! ขาดหนึ่งเดียว! จะรู้เหมือนหมดเลย เพราะมันเป็นขั้น มันเป็นอริยสัจหนึ่งเดียว เวลาสรุปแล้ว สรุปได้เหมือนกันหมด นี่ขณะจิตที่มันเป็น ไม่ใช่ว่าพิจารณากายแล้วพิจารณาเวทนา...

ฉะนั้น มันเป็นที่ความถนัด ถ้าเราพิจารณากายของเรา เวลามันเจ็บป่วยขึ้นมานี่ เราจะพิจารณาเวทนาเป็นการผ่อนคลาย เป็นการที่ว่าเราจะแยกแยะประสบการณ์...ไม่มีปัญหา แต่เวลามันขาด...เหมือนกัน เราจะกินอาหารอะไรก็แล้วแต่ เวลาอิ่มก็คือจบ! พิจารณาอย่างใดอย่างหนึ่ง ฉะนั้น เพียงแต่ว่า ถ้าไม่เข้าใจก็ต้องพิจารณาไล่กันไป คําว่าพิจารณาไล่กันไป สิ่งที่มีอยู่นี้มันเป็นภาพรวม ภาพรวมให้ทุกๆ คน ให้จริตนิสัยของทุกๆ คนมีโอกาส

คนเรานะ ถ้ามีอํานาจวาสนาพิจารณากายก็ได้ ถ้าบอกว่า “เราเป็นคนไม่มีอํานาจวาสนา” ก็เวลานั่งเวทนามันเกิดชัดๆ อยู่แล้ว เวลามันมีความเสียใจมีความฝังใจ เวทนานั้นก็ซัดกับเวทนาเข้าไปเลยสิ แต่ถ้าบอกว่า “เวทนามันสู้ไม่ไหว” ก็พิจารณาจิต เวลาทําจิตสงบไปแล้วมันเศร้าหมองมันผ่องใส นี่พิจารณาจิต พิจารณาธรรมคือความคิด ธรรมารมณ์ อารมณ์ความรู้สึก แต่ถ้ามีสมาธิมันถึงเป็นธรรม ถ้าไม่มีสมาธิมันเป็นโลก เป็นโลกมันก็เป็นความฟุ้งซ่าน แต่ถ้ามีสติมีปัญญาขึ้นมานี่ มันเกิดความคิดขึ้นมานี่ นี่ธรรมารมณ์ นี่ไง นี่ปัญญาอบรมสมาธิ นี่คือปัญญาวิมุตติ

แต่ถ้าจิตมันมีหลักมีเกณฑ์ของมัน มันเป็นสัมมาสมาธิขึ้นมา มันพิจารณากายก็ได้ พิจารณากายเป็นภาพก็ได้ พิจารณากายเป็นปัญญาก็ได้ พิจารณากายเป็นปัญญาคือเทียบเคียงว่ากายนี้ การดํารงชีวิตอยู่ของมนุษย์ ร่างกายนี้มันต้องการหาสิ่งใด? เราพิจารณาของเรา หัวใจมันทํางานอย่างไร? สมองมันทํางานอย่างไร? ร่างกายของเรามันมีไขกระดูกนี่มันสร้างอะไรขึ้นมา แล้วพิจารณาของเราสิ ดูความมหัศจรรย์ของมัน

ถ้าจิตมันตรึกนะ มันเหมือนนักวิทยาศาสตร์ นักวิทยาศาสตร์เวลาเขาอยู่ในห้องทดลองของเขา เขามีสติปัญญาของเขานี่ เขาพิสูจน์ของเขานี่ มันจะมีผลสําเร็จของเขา เขาจะคิดทดลองวิจัยของเขาเป็นขั้นๆๆๆ ไป นั่นเป็นเรื่องโลกๆ นะ แต่ถ้าเราพิจารณากายโดยใช้ปัญญา เรามีสติมีปัญญา ถ้ามันมีสติมันมีสมาธิขึ้นมามันพิจารณาขึ้นไปมันเห็นภาพ พอจิตมันเห็นภาพใช่ไหม พอพิจารณาไปมันเห็นการเปลี่ยนแปลงใช่ไหม พอมันเห็นการเปลี่ยนแปลงมันเป็นไตรลักษณ์ใช่ไหม จิตมันก็ปล่อย นี่ไง พอจิตมันปล่อยขึ้นมา มันก็ปล่อยอะไรล่ะ? ปล่อยความยึดมั่นถือมั่นไง!

ถ้ามันปล่อยความยึดมั่นถือมั่นขึ้นมา พอมันปล่อยขนาดไหนนี่เขาเรียกตทังคปหาน ตทังคปหานคือมันปล่อยชั่วคราว ปล่อยซํ้าปล่อยซาก เราขยันหมั่นเพียรของเรา ถึงที่สุดมันปล่อยๆๆ จนขาด! ถ้ามันขาดคือขณะจิตที่มันเปลี่ยนแปลง ปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชนอย่างไร? เวลาคนเดินโสดาปัตติมรรค เดินอย่างไร? แล้วถ้ามันไม่ถึงเป็นโสดาปัตติผล โสดาปัตติมรรคมันเจริญแล้วเสื่อมได้ แต่ถ้าวันไหนมันขาด! มันเป็นโสดาปัตติผล โสดาปัตติผลเป็นอกุปป-ธรรม อฐานะที่มันจะเปลี่ยนแปลง มันจะเปลี่ยนแปลงเป็นอย่างอื่นไปไม่ได้! เว้นไว้แต่มันจะขึ้นไปเป็นสกิทา อนาคา แต่ถ้ามันจะลงมาตํ่า เป็นไปไม่ได้! มันเป็นอฐานะ มันจะไม่มีการลงตํ่า มันเป็นโสดาบันแล้วมันจะเกิดอีก ๗ ชาติอย่างมาก อย่างเช่น พระอานนท์ สําเร็จในชาตินั้นเลย ถ้าสําเร็จชาตินั้นมันสําเร็จเพราะอะไร? สําเร็จเพราะมีมรรคมีผล มีเหตุมีผล มีข้อเท็จจริงดําเนินการไป ถ้ามันไม่มีข้อเท็จจริงไม่มีการกระทํา...

ศิลปะในการหลบหลีก มันจะหลบมันจะหลีกขึ้นมานะ หลบหลีกขึ้นมาเพื่อสร้างเวรสร้างกรรม สร้างความมักมากในหัวใจ แล้วมันไม่เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงนะ นี่แค่ขั้นโสดาบันนะ แล้วสกิทา อนาคา อรหันต์ มันจะเป็นอย่างไรอีก แล้วถ้ามันเป็นไปได้จริงนะ มันเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้สุดยอดมาก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้ง-ปฏิญาณมาว่าจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ ขณะที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ ทอดธุระเลยล่ะ ทอดธุระนะว่ามันจะทําได้อย่างใด คือมันจะแตกต่างกับเรื่องโลกๆ มาก

แต่ในปัจจุบันนี้ เราว่าเรื่องทางวิทยาศาสตร์เจริญ โลกเจริญ เราเข้าใจกันเองว่าพวกเรานี่มีปัญญา เราคิดว่ามีปัญญาแล้วนี่ ปัญญาอย่างนี้มันจะเป็นปัญญาฆ่ากิเลส เราก็เลยคิดว่าใช้ปัญญาอย่างนี้กันไป ใช้ปัญญาอย่างนี้มันเป็นปัญญาคลายเครียด ถ้ามันเครียดนักเราก็ตรึกในธรรมะกัน มันก็จะผ่อนคลายความเครียด ผ่อนคลายความเครียดความตึงในหัวใจเท่านั้น แล้วเราก็ว่า “สิ่งนี้สะดวกสบาย อย่างนี้เป็นความจริง” มันเป็นไปไม่ได้เลยนะ

มันเป็นไปไม่ได้เลยเพราะว่ามันเป็นโลกกับธรรม เรื่องของโลกมันก็จะเป็นโลกตลอดไป เรื่องของธรรมนะ ถ้าเป็นศีล สมาธิ ปัญญา ก็ต้องเป็นสัมมาสมาธิ ไม่ใช่ว่าเป็นความคลายเครียด “ว่างๆ” สะดวกสบายอย่างนั้นจะเป็นสมาธิ สมาธิมันมีอยู่แล้ว สมาธิคือความตั้งมั่นของใจ แล้วเราตรึกในธรรมนี่พอมันผ่อนคลายนั้นมันคือผล ผลของมัน เห็นไหม เราจะบอกว่าในการประพฤติปฏิบัติทั้งหมดผลของมันคือสมถะ ถ้ามันเป็นสัมมาก็เป็นสัมมาสมาธิ ถ้ามันเป็นมิจฉาล่ะ? มันปล่อยวางขนาดไหนมันก็ปล่อยวางด้วยความเห็นผิด ปล่อยวางด้วยความหลงผิด ความหลงผิดมันปล่อยวางได้อย่างไร? ความหลงผิดมันปล่อยวางได้ด้วยเหรอ? เวลาเราเผลอเราลืมน่ะ เราปล่อยวางไหม? ความหลงผิด ปล่อยวางด้วยความหลงผิด พอความหลงผิดขึ้นไปมันก็เป็นมิจฉา พอมิจฉามันก็เร่ร่อนของมันไป แต่ถ้าเราจะเอาสัมมา เอาตามความเป็นจริงขึ้นมา มันจะต้องมีหลักมีเกณฑ์ของมัน นี่พูดถึงว่า โลกกับธรรมนะ

ทีนี้เราก็เข้าใจว่าเรามีปัญญา เราเข้าใจว่าเราเป็นชาวพุทธ ถ้าเราคิดขึ้นมามันก็คือปัญญา มันก็เป็นวุฒิภาวะ เป็นการอ่อนด้อยของใจ ใจของคนมันอ่อนด้อย ความคิดอย่างไรมันก็คิดแต่เรื่องของกิเลส คิดแต่ให้กิเลสมันเหยียบยํ่า แต่ถ้ามันมีอํานาจวาสนาบารมีนะ มันมีคุณธรรมในหัวใจ มีวุฒิภาวะที่ดี มันใช้ปัญญานะ แล้วมันจะตรวจสอบ “ทําไมมันเป็นอย่างนี้? มันจะดีขึ้นหรือเลวลงอย่างไร?” มันจะตรวจสอบของมันนะ ตรวจสอบแล้วจริงหรือไม่จริงนี่ เรานี่รู้ก่อน

เพียงแต่ว่าเราสงสัย สงสัยเราก็ไปหาครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะคอยแนะนําว่าผิดหรือถูก ครูบาอาจารย์จะชี้ว่าผิดหรือถูก ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงนะ เว้นไว้แต่กาในฝูงหงส์ อาจารย์ที่เป็นกา มันร้อง “ก๊า..ก๊า..ก๊า” แต่มันไม่รู้หรอก พวกที่ฟังธรรมไม่เคยเข้าไปในหมู่การปฏิบัติ จะไม่รู้หรอกว่าครูบาอาจารย์ที่เป็น “ก๊า..ก๊า..ก๊า” ตอบปัญหาอย่างไร แต่ถ้าเป็นหงส์นะ อีกามันมาถามหงส์ หงส์จะอธิบายได้หมดเลย ถ้าเราประพฤติปฏิบัติเรามีครูบาอาจารย์ที่ดี ท่านรู้ก่อน พอเราอ้าปากพูดน่ะ ท่านรู้แล้ว! เพียงแต่รู้แล้วก็ต้องรอเราพูดให้จบใช่ไหม ถ้าไม่จบเดี๋ยวลูกศิษย์ก็จะน้อยใจ “อาจารย์น่ะไม่ฟังสักที พอพูดก็จะใส่เลย..ใส่เลย” เพราะพูดนี้มันบอกถึงวุฒิภาวะของใจ

คนไม่รู้ไม่เห็นพูดไม่ได้! คนรู้เห็นอย่างไรมันก็พูดเท่านั้น!

แล้วคําพูด สิ่งที่เป็นสัจธรรมมันละเอียดลึกซึ้งมากกว่านั้นมหาศาลเลย ฉะนั้น มันเหมือนหมอเลย หมอเห็นคนไข้เข้ามาในโรงพยาบาลจะรู้เลยว่าคนไข้เป็นอะไร ในการเดินของเขา ในกิริยาของเขา อาการปวดอย่างไร มันแสดงออกอย่างไร เขารู้แล้ว เพียงแต่ว่าเขาก็ต้องถามด้วยมารยาทใช่ไหมว่าเรา “เป็นอะไร..เป็นอะไร”

นี่ก็เหมือนกัน พออ้าปากพูดมันก็รู้แล้ว แต่เราก็อยากจะให้ฟังจนจบ ก็ต้องฟังจนจบ ถ้าจบแล้วก็บอก “เป็นอย่างนั้น..เป็นอย่างนั้น” แล้วเราแก้ไขไป ถ้าเป็นหงส์! แต่ถ้าเป็นกามันก็ “ก๊า..ก๊า..ก๊า” สัญญาทั้งนั้น! “เป็นอย่างนั้น..เป็นอย่างนั้น” แล้วไม่มีถูกหรอก เหมือนหมอเถื่อน ด้วยความชํานาญ อาศัยความชํานาญรักษาไป แต่ไม่มีข้อเท็จจริง คือไม่มีทางวิชาการรองรับ แต่ถ้าเป็นหมอเขามีวิชาการรองรับนะ ถ้าเป็นอย่างนี้รักษาไปแล้วมันจะมีโรคข้างเคียงอย่างนี้ มันจะต่อเนื่องเป็นอย่างนั้น แล้วถ้ามันหายมันจะดีอย่างนั้น ผลของยาจะเป็นอย่างนั้น

ธรรมะก็เหมือนกัน ปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มันเกี่ยวเนื่องต่อเนื่องกัน พื้นฐานดี! พื้นฐานแน่น! มันจะทําให้การปฏิบัติขึ้นไปสะดวกสบายขึ้น พื้นฐานอ่อนแอแล้วปฏิบัติไปมันจะหลบหลีกนะ พื้นฐานอ่อนแอมันไปไม่ได้ มันขึ้นไม่ได้เลย พอมันขึ้นไม่ได้เลยมันก็หลบหลีก พอหลบหลีกมันก็สร้างสม กลายเป็นเล่ห์กล กลายเป็นมารยาสาไถย มีแต่การหลอกลวง พูดสิ่งใดไม่มีคําจริง

แต่ถ้าเป็นธรรมจริงๆ นะ มันใสสะอาด มันพูดโดยธรรมชาติ ไม่มีมารยาเลย พูดตรงไปตรงมา ไม่มีลูบหน้าปะจมูก ถ้าเป็นธรรมนะ ใสสะอาด พูดตรงไปตรงมา แต่ถ้าเป็นมารยาสาไถย ถ้าเป็นเรื่องของกาๆ นี่มันเป็นอย่างนั้น นี่พูดถึงว่า ศิลปะในการหลบหลีก ถ้าศิลปะในการหลบหลีกมันก็สร้างสมให้เป็นโทษไป เราเป็นสุภาพบุรุษ เราจะซื่อสัตย์ ซื่อสัตย์กับตัวตนของเรา ซื่อสัตย์กับชีวิตของเรา เราจะทําคุณงามความดีของเรา เพื่อประโยชน์กับเรา เอวัง

๘

ใจสู่ใจ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๓ กันยายน พ.ศ. ๒๕๔๗
ณ วัดป่าภูริทัตตปฏิปทาราม ต.คลองควาย อ.สามโคก จ.ปทุมธานี

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ

ตั้งใจฟังธรรมเลย ฟังธรรมนะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม กว่าจะตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วถึงวางภาคปริยัติไว้ เวลาเราศึกษากัน เราศึกษาธรรมในภาคปริยัติ การศึกษาธรรมในภาคปริยัตินี้เป็นวิชาการ สิ่งที่เป็นวิชาการเพื่อจะสื่อความหมายกันเท่านั้น แต่ธรรมความจริงคือใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม รู้สัมผัสธรรมก่อน ถ้าไม่มีธรรมในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะเอาอะไรมาเป็นปริยัติ จะเอาสิ่งใดมาเป็นเครื่องดําเนินให้เราก้าวดําเนินไป สิ่งที่ก้าวดําเนินมาเพราะต้องมีผู้รู้จริงก่อน สิ่งที่รู้จริง เห็นไหม เพราะความรู้จริงอันนั้นถึงมีความวิมุตติสุขอันนั้น ถึงวางธรรมมา ออกมาเป็นภาคปริยัติ แล้วเราศึกษาภาคปริยัติกันนะ แล้วเราก็ท่องจํากัน เราทําบุญทํากุศล เราก็สร้างบุญกุศลเพื่อปรารถนามรรคผลนิพพาน

แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติ ถ้าจะเป็นการปฏิบัติแบบพระปฏิบัติเพื่อการปฏิบัติ เราก็ว่า “เป็นอัตตกิลมถานุโยค” สิ่งที่อัตตกิลมถานุโยคเพราะทํารุนแรงเกินไปไง แต่เวลากิเลสมันขี่หัวนะ ขี่หัวผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ จะไม่มีใครพาเห็นว่ากิเลสขี่หัวเลย ทั้งๆ ที่ปฏิบัติธรรมนี่แหละ สิ่งที่ปฏิบัติธรรมอยู่นี่ให้กิเลสพาทํา สิ่งที่ทําออกไปถึงได้แต่ความเป็นสัญญา ความจําได้หมายรู้ สัญญาอารมณ์สร้างสมกันมา ธรรมจะเกิดขึ้นมาจากผู้ที่ปฏิบัติจริง

หลวงปู่เจี๊ยะเป็นผู้ที่ปฏิบัติจริง มีธรรมในหัวใจจริงๆ นะ เวลาท่านออกจากวัดป่าทรายงามจะขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น เราไม่รู้ว่าที่ท่านออกมาท่านมีธรรมอยู่ในหัวใจของท่านนะ แต่ท่านไม่สามารถพูดให้ใครฟังได้ว่าท่านมีธรรมในหัวใจของท่าน เพราะหลวงปู่เจี๊ยะท่านบอกว่า

“กิริยาท่าทางของท่าน...หนึ่ง ความประพฤติต่างๆ ของท่าน...หนึ่ง พูดไปใครจะเชื่อ”

สิ่งที่พูดไปไม่มีใครเชื่อนะ แล้วท่านจะต้องเอาใจไปสู่ใจ ต้องเอาใจคือสิ่งที่สัมผัสธรรมอันนี้ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นไง เพื่อให้ธรรมอันนี้ให้หลวงปู่มั่นท่านได้ยินได้ฟัง แต่เวลาท่านจะออกจากวัดป่าทรายงามขึ้นไปเชียงใหม่ แม่ก็ห้าม ทุกคนก็ห้าม เพราะสิ่งที่เขาห้ามนั้นเขามองเป็นทางโลกไง

สิ่งที่เป็นทางโลก เห็นไหม เราประพฤติปฏิบัติเราก็ประพฤติเพื่อทางโลก สิ่งที่ทางโลกความสุขสบายของโลกเขา สิ่งใดสนองกิเลสตัณหา สิ่งนั้นเป็นความสุข สุขนี้สุขด้วยอามิสไง คนที่มีอํานาจวาสนา คนที่มีบุญกุศล เกิดมามีบุญกุศล บุญกุศลอันนี้มันเป็นอํานาจวาสนาบารมี มันก็มีความสุขความสบาย ความสุขความสบายอันนี้มันเป็นอามิสไง

แต่ในเมื่อพื้นฐานอย่างนี้ คนเป็นพ่อ เป็นแม่ เป็นปู่ เป็นย่า เป็นตา เป็นยาย ก็ต้องการให้ลูกหลาน ของเรามีความสุขอย่างนี้ นี่มันเรื่องของโลก โลกปรารถนาความสุขกันแต่เรื่องสิ่งที่เป็นอามิส สิ่งที่เป็นโลกียะ สิ่งที่เป็นโลก เห็นไหม ถึงยับยั้งไง แต่เพราะธรรมขององค์หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านจะไม่พูดถึงเลย เรื่องธรรมในหัวใจของท่าน ท่านจะไม่พูดให้ใครได้ยินได้ฟังเลย เพราะถ้าพูดไปคนเขาสบประมาทมามันจะเป็นกรรมของเขา ใจอันนี้ถึงเก็บไว้ในหัวใจ เห็นไหม นี่ปลาเป็น ปลาเป็นต้องทวนกระแส สิ่งที่ทวนกระแส เห็นไหม พยายามจะเอาใจดวงนี้ไปรายงานหลวงปู่มั่นก็ต้องทวนกระแสไปทั้งหมด โลกขวางทั้งหมด โลกไม่ให้ไป โลกจะยับยั้งไว้ ดึงไว้ เพื่อให้อยู่กับโลก ทั้งๆ ที่ใจเป็นธรรมนะ ใจนี้เป็นธรรม จะเป็นเรื่องของโลกไปไม่ได้ แต่สื่อกับโลกเขาไปไม่ได้ เห็นไหม นี่ผู้ที่มีใจเป็นธรรม

ปลาเป็น เห็นไหม ทวนกระแสนํ้า สิ่งที่ทวนกระแสนํ้าไป เราดูปลาสิ เวลาเขาจะวางไข่เขาต้องพยายามทวนกระแสของเขาขึ้นไป กระโดดข้ามก้อนหินที่ขวางหน้า หญ้าคา หญ้าต่างๆ มันจะทวนกระแสของมันขึ้นไปวางไข่นะ เห็นไหม มันต้องมีความอดทน มันต้องมีความมานะบากบั่นของมัน เพื่ออะไร เพื่อจะขึ้นไปวางไข่ ดํารงเผ่าพันธุ์ของมันไง

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมของหลวงปู่เจี๊ยะจะเข้าไปดํารงเผ่าพันธุ์ของศากยบุตรพุทธชิโนรส เห็นไหม มีธรรมในหัวใจ ธรรมในหัวใจนี้จะสื่อความหมายกับใคร ภาคปริยัติเขาไม่รู้นะ ภาคปริยัติบอก “ถ้าผู้ปฏิบัติธรรมต้องสื่อออกมาได้ ต้องสื่อออกมาโดยภาคปริยัติ” สิ่งที่เป็นปริยัติเกิดขึ้นมาจากใจนะ เกิดขึ้นมาจากใจเป็นสัญญาอารมณ์ทั้งหมด

สิ่งที่เป็นภาคปริยัตินี้เป็นสิ่งที่เป็นเครื่องหมายดําเนิน เห็นไหม แผนที่ดําเนิน เวลาสร้างวัด เราต้องมีแผนที่ ทุกคนอ้างว่าจะประพฤติปฏิบัติต้องมีการศึกษาก่อนเพื่อมีแผนที่ แต่ถ้ามีแผนที่ขึ้นมาแล้ว พิกัดของแผนที่ต่างกันก็อ่านต่างกัน พิกัดของแผนที่ เห็นไหม เวลาเราอ่านแผนที่ ต่างคนก็เถียงกัน เพราะสูตรต่างๆ มันต่างกัน แต่ลงพื้นที่แล้วจะไม่เป็นอย่างนั้นเลย

เวลาภาคปริยัติเขาทดสอบกัน เห็นไหม เขาสอบ เขาจะมีกรรมการตรวจสอบผ่านหรือไม่ผ่าน แต่ธรรมไม่เป็นแบบนั้น ธรรมนี้ธรรมะแต่งตั้งนะ ธรรมถ้าเวลาประพฤติปฏิบัติธรรมเข้าไป ความเป็นไปของธรรมไง สิ่งที่จะเกิดขึ้นต้องสมดุลไง สิ่งที่สมดุล เห็นไหม สภาวธรรมทวนกระแสนะ ทวนกระแสตั้งแต่โลก โลกเขาห้ามกัน พยายามดึงรั้งกันเพื่อไว้ในโลกไง ทั้งๆ ที่มีธรรมอยู่ในหัวใจนะ

แต่เวลาปลาตายล่ะ เวลาปลามันจะตายมันไปตามกระแสไง กระแสโลกเป็นแบบนี้ แล้วปลาตายมันไปตามกระแส สิ่งที่ตามกระแสคือตามกระแสของโลกนั้นไป สิ่งที่ตามกระแสนะ แล้วปลาตายต่อไปมันก็คือปลาเน่า ปลาเน่ามันทําตัวมันเอง มันเน่าเหม็นในตัวมันเองแล้วมันก็เกาะกระแสไว้นะ กระแสของธรรมขององค์หลวงปู่มั่นที่ค้นคว้ามานี่แหละ สิ่งที่หลวงปู่มั่นค้นคว้าธรรมมานี่ ทุ่มมาทั้งชีวิตนะ เพราะหลวงปู่มั่นท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์เหมือนกัน ท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ท่านถึงพยายามค้นคว้าไง

เพราะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ สองพันกว่าปีนะ ๒,๕๐๐ ปีนี่กึ่งพุทธกาล ในพระไตรปิฎกว่า “ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเจริญอีกหนหนึ่ง” หลวงปู่มั่นบอกว่า “กึ่งพุทธกาลนี้เจริญมาตั้งแต่ที่พระจอมเกล้าฯ พยายามทําให้เข้าไปใกล้กับธรรมมากขึ้น” ธรรมวินัยคือสิ่งที่จะเป็นแผนที่เครื่องดําเนินให้เราก้าวกันไป สิ่งที่เขาทํามา เขาสืบต่อมา เห็นไหม ปริยัติ สิ่งที่เป็นความลังเลสงสัย สิ่งที่เป็นการตีความแล้วก็ตีความกันไปพลาดพลั้งกันไป ตีความกันไปเป็นหมู่สงฆ์อย่างนั้น เป็นกันไป เห็นไหม

ศากยบุตร บุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดจากใจ เกิดที่หัวใจนะ แม้แต่ไม่ใช่นักบวช นางวิสาขาก็ยังเป็นศากยบุตร เพราะเป็นสังฆะเหมือนกัน สิ่งที่เป็นสังฆะ เห็นไหม ภิกษุสงฆ์ ภิกษุณีสงฆ์ อุบาสกสงฆ์ อุบาสิกาสงฆ์ สงฆ์คือสังฆะที่เกิดขึ้นจากใจ นี่พุทธชิโนรส สิ่งที่เป็นศากยบุตร บุตรจะเกิดจากตรงนี้ไง

แล้วในเมื่อการศึกษาการจดจํามานี่ กาลเวลาผ่านไปนะ เวลานี้ ๒,๕๐๐ ปี เวลานี้มันยาวไกลนัก ศาสนาเรานี้จะยืนไปอีก ๕,๐๐๐ ปี อีก ๒,๕๐๐ ปีเป็น ๕,๐๐๐ ปี นี้คือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ไว้ในพระไตรปิฎก แล้วโลกเราล่ะ โลกเรานี่พิสูจน์กันมา ตอนนี้วิทยาศาสตร์พิสูจน์ได้ว่าอายุขัยของโลก ๕๐ ล้านปี สิ่งที่ ๕๐ ล้านปี สิ่งนี้สร้างสมมา โลกนี้เป็นอจินไตย ความเป็นไปของโลกเป็นอจินไตย

แล้วเราเกิดมาในท่ามกลางของโลก แล้วเราติดโลกไหมล่ะ ถ้าเราติดโลกเราเรียนปริยัติเรายึดของเรา ผิดพลาดจากโลกไม่ได้ เพราะกระแสสังคมเขาเป็นอย่างนั้น ถ้าเราผิดพลาดไปจากโลก เราจะอายเขาไง เราจะต้องสร้างไปตามกระแสโลก เราจะประพฤติปฏิบัติเราก็อายเขา อายว่า “พระไม่มีการศึกษาจะเอาความรู้มาจากไหน ความรู้นี้จะต้องศึกษาเล่าเรียนมาก่อน”

ศึกษาเล่าเรียนมาขนาดไหนก็มีความลังเลสงสัย แล้วก็ตีความกันไป เห็นไหม จนพระจอมเกล้าฯท่านเห็นความเป็นไปอย่างนั้น ท่านถึงพยายามค้นคว้าไง แต่พระจอมเกล้าฯ ท่านไม่มีบุญญาธิการถึงจะทําให้ท่านสิ้นได้ ท่านถึงว่าต้องตายไป แต่ท่านก็ได้สร้างสิ่งนี้มาไว้เพื่อจะให้เราก้าวเดินไง หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติในธรรมวินัยนี้ไง ในธรรมวินัยนี้ เพราะองค์หลวงปู่มั่นนี้ครูบาอาจารย์ว่าท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ นี่บุญญาธิการของผู้ค้นคว้านะ

ย้อนกลับไปที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ ไม่มีธรรม ธรรมนี้ไม่มี ไปเรียนกับใครก็แล้วแต่ การันตีนะ “เจ้าชายสิทธัตถะมีความรู้เสมอเรา สอนใครก็ได้” การันตีนะว่าให้เป็น แต่เจ้าชายสิทธัตถะไม่ยอมรับความเป็นจริงอันนั้นเลย อาฬารดาบสบอก “ได้สมาบัติ ๘” สมาบัติ ๘ ความว่าง ความสงบสุข สุขขนาดไหนก็แล้วแต่ สิ่งนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจังสิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์สิ่งนั้นเป็นอนัตตา

แต่ธรรมนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้ สิ่งนี้ยังไม่เกิดไง แต่เพราะความพิสูจน์ของใจ พิสูจน์ว่าสิ่งนี้มันไม่เป็นความจริง ไม่เป็นความจริงถึงต้องค้นคว้านะ หันมาค้นคว้าขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง ค้นคว้าสภาวะแบบนี้ ธรรมไม่มี ต้องพยายามฝึกฝน เพราะบุญญา-ธิการสร้างสมมามหาศาล เวลาประพฤติปฏิบัติสลบถึง ๓ หน ๓ หนนะ อดอาหาร อดต่างๆ อดเพื่ออะไร เพราะสิ่งที่ว่าเป็นความทุกข์..ความทุกข์ เราก็จับได้แต่วัตถุเท่านั้นว่าสิ่งนี้เป็นทุกข์ สิ่งนี้เป็นทุกข์ไง แล้วจะพ้นจากทุกข์ จะพ้นจากทุกข์ได้

คนมีเกิด มีแก่ มีเจ็บ มีตาย มันก็ต้องมีตรงกันข้ามกับความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตาย เห็นไหม ความตรงข้ามสิ่งที่เป็นความตรงข้าม เราก็ว่าจะประพฤติปฏิบัติกันเพื่อความไม่ตายไง กษัตริย์สมัยโบราณ เห็นไหม เป็นกษัตริย์ไม่อยากตาย พยายามจะหาสมุนไพรหาสิ่งต่างๆ เพื่อดํารงชีวิตอยู่ไง สิ่งนี้มันเป็นไปไม่ได้เพราะเกิดมาจากโลก อยู่กับโลก

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ค้นคว้าจนเข้าไปเห็น เห็นจิตปฏิสนธิ ปฏิสนธิจิตนี้ไม่ใช่อาการของใจ สิ่งที่อาการของใจคือขันธ์ ๕ สิ่งที่เป็นอาการของใจนี้ เป็นอาการที่เกิด เป็นเงาของร่างกาย สิ่งที่เป็นเงาของร่างกาย เห็นไหม ปริยัติเอาตรงนี้เรียนกัน เอาสิ่งที่เป็นสัญญาอารมณ์นี้จํามา สัญญาความจําได้หมายรู้ จําสิ่งต่างๆ มา มันก็เลอะเลือนไป เห็นไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นคว้าอย่างนี้ เข้าไปทําลายกิเลสอย่างนี้ ทําถึงจิตดวงนี้ จิตที่ตายจากพระเวสสันดรมาเกิดเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เวลาสร้างมา แต่เวลากิเลสมันตายแล้วจิตนี้จะไม่ตายไง สิ่งที่เป็นความตรงกันข้ามกับความไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย มันกังวานกลางหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ การค้นคว้ามาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะสร้างบุญญาธิการมหาศาลเลย

หลวงปู่มั่นท่านมีธรรมแล้วนะ เกิดมาท่ามกลางพระพุทธศาสนา กึ่งกลางพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาเจริญรุ่งเรืองมากแต่มันก็เป็นภาคปริยัตินะ ไปปรึกษากับใคร แม้แต่หลวงปู่เสาร์เห็นไหม ออกประพฤติปฏิบัติด้วยกัน หลวงปู่เสาร์เป็นครูเป็นอาจารย์ เวลามีความลังเลสงสัยไปถามหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่เสาร์ก็ตอบไม่ได้ไง เพราะอะไร เพราะหลวงปู่เสาร์เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า เพราะสร้างสมบุญญาธิการมา ปัญญามันต่างกัน

แต่หลวงปู่มั่นนี้สร้างมาเป็นพระโพธิสัตว์ ปัญญามันกว้างขวางกว่า แล้วกิเลสเวลาประพฤติปฏิบัติไป เห็นไหม ความเป็นไปของจิต จิตนี้จะกระทบกระเทือน ความเห็นต่างๆ เพราะอะไรล่ะ? เพราะบุญญาธิการไง เพราะสร้างสมมาเป็นพระโพธิสัตว์ สิ่งที่สร้างสมมาเป็นพระโพธิสัตว์ สิ่งที่ใจออกสัมผัส ความสัมผัสต่างๆ มันมหัศจรรย์มาก สิ่งที่มันมหัศจรรย์นั้นมันแก้กิเลสไม่ได้ เพราะจิตนี้ถ้าพูดถึงไม่หักเข้ามา ไม่ลาพระโพธิสัตว์นะ เวลาประพฤติปฏิบัติไปก็เป็นพระโพธิสัตว์สร้างสมไปอีกชาติหนึ่ง ก็จะเกิดต่อไปอีกชาติหนึ่ง..อีกชาติหนึ่ง ตลอดไปอย่างนั้น ถ้าตลอดไปอย่างนั้น นี่ก็สร้างสมกันไปไง

แต่ถ้าลาล่ะ จะลาพระโพธิสัตว์นะ ต้องหันกลับเข้ามาตรงนี้ไง กําหนดจิตให้สงบเข้ามา..กําหนดจิตให้สงบเข้ามาแล้วเอาจิตนั้นตัด เอาความรู้สึกอันนั้นตัดสิ่งที่มันเป็นสมบัตินะ สมบัติเรานี่เราสร้างสมมามหาศาลเลย เราคนมีเงิน คนมั่งมีศรีสุข สมบัติเรามีมหาศาลเรากล้าสละไหม? เราเสียดายไหม? แล้วนี่พระโพธิสัตว์! สิ่งที่สร้างสมมานี้มหาศาล แล้วจะต้องมาสละสิ่งนี้ออกไง ถ้าทําลายสิ่งนี้ออก ถ้าจิตสงบขึ้นมา ทําลายแล้วลาโพธิสัตว์นี้ ลาสิ่งที่จะให้จิตนี้เคลื่อนไป...

เพราะเป็นอาการของใจมันเป็นขันธ์ไง ขันธ์ ๕ สัญญาความจําได้หมายรู้ เห็นไหม สิ่งนี้ ขันธ์ ๕ อย่างนี้มันเป็นขันธ์ ๕ ในปัจจุบัน แต่สมบัติพระโพธิสัตว์มันอยู่ที่ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญญาณํ เห็นไหม ปัจจยาการของปฏิสนธิจิตไง ปัจจยาการนี้ อวิชชา สังขารานี้ ตัวอวิชชานั้นเป็นตัวตอของจิต! เราสร้างสมบุญญาธิการ เราทําบุญกุศลนี่เป็นอามิส อามิสเกิดจากปัจจุบันนี้ เราอยู่กับเงาของใจทั้งหมด แต่เราไม่รู้นะ...

เราปุถุชนนี่อยู่กับเงาของจิตไม่ใช่จิต จิตคือตัวพลังงาน ตัวความคิดนี้คืออาการของใจ

เราสร้างสมสิ่งนี้ เห็นไหม พอทําบุญกุศล สิ่งนี้เราอุทิศให้หลวงปู่เจี๊ยะ แต่สิ่งที่อุทิศให้หลวงปู่-เจี๊ยะ หลวงปู่ท่านหมดกิเลสแล้วท่านจะเอาสมบัติอะไรของเรา แต่เพราะหลวงปู่เป็นเหตุ เป็นเนื้อนาบุญของเรา เราสร้างสมเพื่อเราต่างหากล่ะ ในเมื่อเราสละทําบุญเพื่อหลวงปู่เจี๊ยะนะ นี่อาการของใจ สิ่งนี้การกระทําของใจ แล้วสิ่งนี้เป็นขันธ์ ๕ ไง อายตนะ ขันธ์ ๕ มันจะย่อยสลายลงไป เห็นไหม สัญญาสิ่งที่จําไว้แล้วมันย่อยไปที่ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา ตัวนั้นไง

สิ่งที่ตัวนั้นล่ะ บุญกุศลจะสร้างขนาดไหนก็อยู่กับเรา บาปอกุศลสร้างขนาดไหนก็อยู่กับเรา อยู่กับเราก็อยู่ที่จิตนี้ไง สิ่งนี้วนเข้าไปตรงจิตปฏิสนธินี้ แล้วกําหนดจิตให้มันสงบเข้ามา เห็นไหม ไปตัดตรงจิตปฏิสนธิต่างหากล่ะ ไปลาพระโพธิสัตว์ตรงนี้ไง พอลาพระโพธิสัตว์ตรงนี้ ย้อนกลับเข้ามา เห็นไหม ถึงภาวนาเริ่มต้นจะเป็นวิปัสสนา สิ่งที่เป็นวิปัสสนาย้อนกลับเข้ามาทําลายกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป เห็นไหม

จนถึงกับหลวงปู่เจี๊ยะนี่พยายามค้นคว้า ดั้นด้น ทวนกระแส ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นที่เชียงใหม่นะ เวลาไปหาหลวงปู่มั่นที่เชียงใหม่ หลวงปู่มั่นท่านฟังหลวงปู่เจี๊ยะพูดถึงการวิปัสสนากายตั้งแต่ข้อของจิต ข้อของอาการของกาย ข้อนิ้วมือ นิ้วเท้า กระดูกสันหลัง กระดูกต่างๆ ไล่ไปจนหมด จนมันปล่อยนะ มันปล่อยวางขนาดไหนนี่ วิปัสสนามันเกิดตรงนี้ไง นี่น่ะธรรม ธรรมในหัวใจของหลวงปู่เจี๊ยะไปแสดงธรรมกับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นฟังธรรมแล้วไม่คัดค้านแม้แต่คําเดียว หลวงปู่เจี๊ยะถามหลวงปู่มั่นว่า “แล้วจะให้ทําอย่างไรต่อไป”

หลวงปู่มั่นบอกว่า “ให้ทําอย่างเดิม” สิ่งที่ทําอย่างเดิม เห็นไหม ทําอย่างเดิมคือวิปัสสนา ยกขึ้นวิปัสสนาเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป นี่มรรคหยาบ มรรคละเอียด เห็นไหม โสดาปัตติมรรค สกิทาคามรรค อนาคามรรค อรหัตตมรรค สิ่งที่เป็นธรรมนะมันมีความหยาบ มีความละเอียด ละเอียดสุดเข้าไปเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไปนะ

แต่เวลาพระกรรมฐานคุยกันเรื่องกายนอก กายใน กายในกายนี่ ทางฝ่ายวิชาการปริยัติเขาไม่ยอมรับ เขาไม่ยอมรับว่า “กายนอก กายใน พูดกันเหลือเกิน สิ่งนี้เอามาพูดกันเหลือเกิน มาจากไหน? มาจากไหน?” มาจากธรรมในหัวใจไง! มาจากสภาวธรรมที่หลวงปู่มั่นยอมรับหลวงปู่เจี๊ยะนี่ไง! หลวงปู่มั่นท่านรับประกันว่า “หลวงปู่เจี๊ยะท่านมีธรรมความเป็นจริง” เห็นไหม ความจริงคือความจริง คนไม่รู้พูดไม่ได้ คนไม่รู้อาการของใจ การปล่อยของใจ จะพูดเรื่องการปล่อยนั้นไม่ถูกต้อง สิ่งที่ทําไม่ถูกต้องมันเป็นสัญญาอารมณ์

ในการประพฤติปฏิบัติในปัจจุบันนี้เขาประพฤติปฏิบัติกัน เห็นไหม เขาบอกว่า “การประพฤติปฏิบัติแบบพระป่านี่ไม่ได้ผล ไม่ได้ผลเพราะมันเป็นสมมุติ พุทโธๆๆ เป็นสมมุติ ต้องกําหนดปรมัตถ์” ปรมัตถ์มันก็สมมุติ! เพราะอาการของใจมันเป็นสมมุติ ในเมื่อเราสมมุติขึ้นมามันก็สมมุติ แต่ตั้งชื่อว่ามันปรมัตถ์ไง แล้วกําหนดนามรูป..นามรูป มันไม่เป็นวิชาการในภาคปฏิบัติ มันเป็นวิชาการในปริยัติ

สิ่งที่เป็นปริยัตินี่เป็นสัญญาอารมณ์ สิ่งที่เป็นสัญญาอารมณ์มันก็สร้างความสงบได้เหมือนกัน เพราะอาการของใจ ใจมันยึดมั่นถือมั่นสิ่งใด เวลาเราทุกข์เราร้อนเรากังวลสิ่งใด ถ้าเรามีความเข้าใจ เช่น ของเราไม่อยู่นี่ เรามีความกังวลมาก แต่ถ้าเราไปเห็นของของเรา ความกังวลจะหายทันทีเลย เห็นไหม นี่ก็เหมือนกัน อาการของใจ รูปนาม นามรูป พิจารณาดูนามรูป มันก็ปล่อยวางนามรูปเข้ามา..ปล่อยวางนามรูปเข้ามา มันก็ปล่อยวางเข้ามา ปล่อยวางเข้ามาเป็นอะไรล่ะ? ปล่อยวางเข้ามามันก็เป็นสมถะ มันเป็นความว่างแล้วไม่มีสติอีกต่างหาก

แต่ที่ว่ากายนอก กายใน กายนอกคือการวิปัสสนากายเบื้องต้น เบื้องต้นการวิปัสสนากาย จิตต้องสงบเข้ามาก่อน ในภาคปฏิบัติเราถึงต้องกําหนดพุทโธไง “คําว่าพุทโธนี้เป็นสมมุติ กําหนดแล้วจะไม่มีประโยชน์” พุทโธนี่สําคัญมากเลย สําคัญเพราะอะไร? เพราะเราทําบุญอุทิศให้หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะเป็นที่เคารพของพวกเรา เราถึงทําบุญถวายหลวงปู่เจี๊ยะ แต่หลวงปู่เจี๊ยะเป็นพระอรหันต์ ไม่ต้องการสิ่งใดเลย

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดาของเรา! เป็นบรมครูของเรา! เรากําหนดพุทโธนี่เราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเรากราบพระกันนี่ เรากราบอะไร? เวลาเรากราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราไปกราบพระ กราบถึงพระไหม? เรากราบตรงไหน? เรากราบปัญญาคุณ เรากราบธรรม เรากราบสังฆะ เวลาเรากราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถ้าเรากราบโดยคุณงามความดีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะกราบถึงพระ ถ้าเราสักแต่ว่ากราบ เรากราบทองเหลืองนะ

นี้ก็เหมือนกัน ในเมื่อเราประพฤติปฏิบัติเข้ามานี่ กําหนดพุทโธๆ เราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ในเมื่อเราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กําหนดพุทโธๆ โดยสติสัมปชัญญะพร้อมเข้าไปนี่ ถ้าจิตมันสงบเข้ามานะ มันจะมีสติตลอดเลย มันจะปล่อยวางขนาดไหน มันก็เป็นสติเข้ามา มีสตินะ

แต่ถ้ามันไม่ปล่อยไม่วาง สติเรานี้เวลาพุทโธมันแลบออกไป มันนึกมันออกไปทางไหนเราก็พุทโธให้เร็วขึ้นก็ได้ เราใช้อย่างอื่นก็ได้ นี่ต้องการสิ่งนี้ไง สิ่งนี้มาเพื่อให้ใจสงบ ถ้าใจสงบจิตนี้เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าจิตเป็นสัมมาสมาธิเพราะเรามีสติคุ้มครอง คุ้มครองหัวใจ พุทโธๆ นี้เป็นชื่อของพุทโธ เวลาพุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานในหัวใจ เห็นไหม ถ้าผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ผู้ใด เห็นไหม ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคตนะ ถ้าเราพิจาณากาย ปล่อยวางกายตามความเป็นจริง เราจะเห็นเงาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไปเลย

นี่ก็เหมือนกัน กําหนดพุทโธๆ เวลาจิตเราสงบเข้ามา เราจะเห็นความสัมผัสกับความสุขนะ ความสุขเกิดขึ้นกับการประพฤติปฏิบัติ เวลาเราประพฤติปฏิบัติมีแต่ความทุกข์ความเร่าร้อน ความเร่าร้อนนี้เกิดจากกิเลสตัณหาของเรา กิเลสตัณหาความทะยานอยาก ปฏิบัติก็อยากได้ พุทโธก็อยากสงบ อยากแล้วมันก็เป็นตัณหาความทะยานอยากซ้อนเข้าไป เห็นไหม จิตใต้สํานึกของปุถุชน จิตใต้สํานึกของคนอยากดีทุกคน อยากดีแต่ไม่มีปัญญา อยากดีทําอย่างไรดี คนที่ไม่เข้าใจอยากดีก็อยู่ทางโลกเขา คดโกงต่างๆ ก็เพื่อตัวตน เพื่อดีของเขา นี่ความดีหยาบๆ ดีแบบโลก

ถ้าดีแบบเรา เราก็อยากดี อยากดีแบบประกอบสัมมาอาชีวะ เป็นคนมีศีลมีธรรม คนสร้างบุญกุศลมา เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เราอยากมีความสงบ ถ้าอยากอย่างนี้มันเป็นตัณหาซ้อนตัณหา เพราะจิตใต้สํานึกของเรามันมีความอยากอยู่แล้ว ทีนี้เราถึงต้องกําหนดพุทโธๆ นี้ พยายามไม่มีความอยาก ไม่ต้องการสิ่งใด พุทโธๆ เพื่อให้จิตสงบ เห็นไหม ถ้าสติมันคํ้าเข้ามาอย่างนี้มันจะสงบเข้ามา..สงบเข้ามา ถ้าสงบเข้ามา เห็นไหม มีสัมมาสมาธิ

พระป่าเรา ครูบาอาจารย์ถึงว่า “ต้องมีสมาธิ” ถ้ามีสมาธิ ปัญญาที่แบบว่ากายนอกกายใน ที่ว่าพูดกันเหลือเกิน..พูดกันเหลือเกิน กายนอกกายในนี้เกิดขึ้นจากตามความเป็นจริงไง เกิดขึ้นจากปลาที่ทวนกระแสนะ ไม่ใช่เกิดขึ้นจากปลาเน่า ถ้าเกิดขึ้นจากปลาเน่านี้มันสร้างสัญญาอารมณ์ มันเสื่อมไง ถ้าปลาที่มีชีวิตพยายามดันขึ้นไป แบบครูบาอาจารย์ของเราขึ้นไปหาหลวงปู่ เห็นไหม เวลาเอาธรรมนี้ไปสัมผัสนะ ใจสู่ใจ ยอมรับตามความเป็นจริง เห็นไหม เวลายอมรับตามความเป็นจริง เข้าไปสภาวะแบบนั้น จนหลวงปู่มั่นเวลาท่านเทศนาว่าการนะ

“มีพระองค์หนึ่งปฏิบัติถึง ๓ พรรษา เท่ากับเราปฏิบัติ ๒๒ พรรษาที่ถํ้าสาริกา”

ฉะนั้น ที่ถํ้าสาริกานี้ก็ต้องว่าหลวงปู่มั่นท่านได้ ๒ ขั้นตอน สิ่งที่ได้ ๒ ขั้นตอน เห็นไหม แล้วท่านบอกรวมใหญ่ไง เวลาประวัติหลวงปู่มั่นโดยของหลวงตามหาบัวท่านบอกว่า “ตอนที่หลวงปู่มั่นอยู่ที่ถํ้าสาริกานี่จิตมันรวมใหญ่” สิ่งที่รวมใหญ่ เห็นไหม คําว่ารวมใหญ่นี่ ถ้าปลาเน่ามันจะบอก “รวมใหญ่ ทุกคนก็ทําได้ กําหนดพุทโธๆ เข้าไปนี่รวมใหญ่ รวมมากนะ” รวมอย่างนี้มันเป็นสมถะไง

สิ่งที่คําว่ารวมใหญ่นี่ สิ่งนี้มันต้องเป็นผู้ที่มีปัญญา ถ้าใจสู่ใจ ธรรมสู่ธรรมนะ รวมใหญ่ต้องมีปัญญา สิ่งที่ปัญญามันใคร่ครวญมันทําลายกิเลสเข้ามานี่ มันรวมใหญ่ รวมใหญ่โดยวิปัสสนาญาณไง สิ่งที่ว่าวิปัสสนาญาณ ปัญญาภาวนามยปัญญาอย่างนี้มันเกิด หลวงปู่มั่นได้ธรรมอันนี้ขึ้นมา พอพลิกเข้ามา เห็นไหม ตั้งแต่ลาพระโพธิสัตว์เข้ามา ประพฤติปฏิบัติเข้ามาจนถึงจุดนี้พลิกจากใจดวงนี้เข้ามา พอรวมใหญ่นี่ เพราะเป็นพระโพธิสัตว์ ลงมานะกําหนดจิตเข้าไปจะเห็นเลยว่า หลวงตาอยู่ที่ตีนเขากําลังคิดถึงครอบครัว คิดถึงต่างๆ เห็นสภาวะไปหมดเลย สิ่งที่เห็นสภาวะไปนั้น สิ่งนี้เป็นผลพลอยได้นะ...

คําว่ารวมใหญ่ หมายถึงว่า เวลามันสมุจเฉทปหานไง กายกับจิตมันจะแยกออกจากกันโดยสัจจะความจริงของมัน! เห็นไหม กายนอกคือพิจารณากายโดยจิตที่สงบแล้วยกขึ้น ยกกายขึ้นวิปัสสนา ถ้าใครวิปัสสนากายได้ เห็นกายโดยตามความเป็นจริงนะ...

เห็นกายโดยความเป็นจริงหมายถึงเห็นจากใจ ไม่ใช่เห็นจากตา

เห็นจากตานี้เป็นสมมุติทั้งหมดเลย

ถ้าเห็นจากใจ ถ้าจิตไม่สงบเห็นไม่ได้ แต่ถ้าเขากําหนดโดยสามัญสํานึกที่เขากําหนดนามรูป เขาเห็นของเขา เห็นของเขานั่นเขาสร้างภาพ สิ่งที่สร้างภาพเพราะจิตมันไม่สงบเข้ามา มันเห็นสภาวะแบบนั้น แต่ถ้าเขากําหนดไปทําต่อไป เขาจะเห็นกายของเขา เห็นกายของเขาเขาก็ทําไม่ได้ ทําไม่ได้เพราะเขาไม่อยู่กับปัจจุบัน เขาจึงไม่สามารถใช้ปัญญาของเขาได้

การเคลื่อนไปของปัญญา ปัญญาการเคลื่อนไปของวิปัสสนาญาณ มันเกิดขึ้น มันจะทํางานของมันออกไป มันจะเป็นภาวนามยปัญญา ถ้าภาวนามยปัญญามันเคลื่อนออกไป แล้วไม่ยอมรับความเคลื่อนไปของภาวนามยปัญญา ไม่ยอมรับความเคลื่อนไปของธรรมจักร ไม่ยอมรับการเคลื่อนของจักรนี้ที่มันหมุนออกไป มันจะเป็นวิปัสสนาไปไม่ได้

ถ้ามันไม่วิปัสสนามันก็จะดึงกลับมาอยู่ที่ปัจจุบัน คือดึงกลับมาอยู่ที่ความรู้สึก ดึงกลับมาอยู่ที่ความเป็นไปของจิตนี้ ไม่ยอมเคลื่อนออกไปโดยใช้ปัญญาไง แต่ถ้าท่องจํา จําธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาบอกว่า “อันนั้นเป็นปัญญา” แต่เวลาปัญญามันจะเกิดโดยสัจจะความจริงนะ โดยธรรมจักรนะ แต่เขาไม่กล้าก้าวเดินออกไป เพราะกิเลสในหัวใจของเขาเหนี่ยวรั้งไว้

ในการประพฤติปฏิบัติ ถ้าเป็นปลาเน่ามันจะไม่ก้าวเดินไป แล้วถ้าอย่างนี้ไป สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป สมาธิความสงบเกิดขึ้นแล้วก็ต้องเสื่อมไป เสื่อมไปโดยธรรมดาไง สิ่งนี้ต้องเสื่อมไปโดยธรรมดา สภาวธรรมนี้มันเป็นอนัตตาอยู่แล้ว แต่ไม่เห็นอนัตตาตามความเป็นจริงโดยปัญญาของตัว ตัวไม่มีปัญญาขึ้นมาเห็นความเป็นอนัตตาของใจดวงนั้น เพราะไม่ยอมประพฤติปฏิบัติให้ธรรมเกิดขึ้นมาจากใจไง ไปเหนี่ยวรั้งธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในพระไตรปิฎกว่าพระพุทธเจ้าบอก “ต้องเป็นปัจจุบันธรรม ปัจจุบันธรรม”

ครูบาอาจารย์สําคัญไหมล่ะ? ครูบาอาจารย์สําคัญตรงนี้ไง สําคัญตรงการชี้นําเพื่อไม่ให้เราเสียเวลา...หนึ่ง เพื่อไม่ให้เราหลงนอกทางไป...หนึ่ง เห็นไหม อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค คือตกซ้ายตกขวาไประหว่างไปช่องทางนั้น แล้วครูบาอาจารย์เราพยายามประคองไปนะ นี่หลวงปู่มั่นท่านประคองหลวงปู่เจี๊ยะเรามานะ ประคองครูบาอาจารย์ของเรามา ส่งต่อๆ กันมาเพราะเราเชื่อ เราเคารพครูบาอาจารย์ของเรา

แต่เวลาธรรมบอกว่า “อย่าเชื่อตัวบุคคลให้เชื่อธรรม” ใช่! “ไม่ให้เชื่อตัวบุคคล” เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกาลามสูตรไว้ “ไม่ให้เชื่อแม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ ไม่ให้เชื่อแม้แต่ครูบาอาจารย์เราบอก” แต่ขณะที่ว่าเราอยู่กับครูบาอาจารย์เรานี่ ครูบาอาจารย์เราใจท่านเป็นธรรม ท่านเห็นสภาวะทั้งหมดเลย แต่ธรรมเกิดขึ้นจากเรานี่ เราก็เป็นสภาวะ แล้วเราคิดว่าเป็นธรรมไง

การประพฤติปฏิบัติไป เวลาเกิดนิมิตเห็นจริงๆ ความเห็นนั้นเห็นจริงๆ หลวงปู่ดูลย์บอกว่า “เห็น แต่สิ่งที่เห็นนั้นไม่จริง” สิ่งที่เห็นนั้นไม่จริง เพราะการเกิดดับหรือการวิปัสสนาไปมันต้องปล่อยวางไป มันเป็นตทังคปหาน มันเป็นความชั่วคราวของการเป็นไปของสภาวธรรมไง สิ่งที่เขาประพฤติปฏิบัติกันนะ เขามีสภาวธรรมนะ สภาวธรรมนี่มันเกิดขึ้นกับใจ แต่มันไม่ใช่เป็นอริยมรรค

ถ้ามันเป็นอริยมรรค มันต้องมีสติชอบ ปัญญาชอบ งานชอบ งานชอบนี่สําคัญ! งานชอบ ชอบที่ไหน? เราทําความสงบ พุทโธๆ นี่ มันก็งานชอบ บอกว่า “รวมใหญ่..รวมใหญ่” ถ้าปลาเน่า เห็นไหม มันก็บอกมันก็ “รวมชอบ” มันก็ชอบของมันเพราะมันกําหนดพุทโธเข้าไป กําหนดอานาปานสติมันก็รวมชอบ สิ่งที่ชอบนี่ งานชอบคืองานที่จิตตั้งมั่น จิตตั้งมั่นแล้วจิตนี้ยกขึ้นวิปัสสนา วิปัสสนาในอะไร? วิปัสสนาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม

สิ่งต่างๆ สมบัติในโลกนี้เขาวางไว้อยู่บนโลกนะ สิ่งทุกอย่างนี่เกิดขึ้นจากดิน เกิดจากโลกนี้ สิ่งต่างๆ ในการประพฤติปฏิบัติเกิดจากใจนะ ความทุกข์ความสุขต่างๆ เกิดขึ้นจากใจ สิ่งที่เป็นภาระรุงรังก็เกิดขึ้นจากใจ ใจนี้มันภาระรุงรังของเราขึ้นมา แต่โลกมองไม่รู้ โลกบอกว่าสิ่งต่างๆ สิ่งที่มีความสุขความทุกข์นั้นคือสมบัติสิ่งที่แสวงหากันมา สิ่งที่สมบัติแสวงหากันมานี่เป็นภาระรุงรัง เป็นสิ่งที่ว่าหนักหนาสาหัสสากรรจ์ที่จิตนี้ต้องไปรับภาระมันนะ เราไพล่ไปดูตรงนั้นไง ถึงต้องย้อนกลับมาที่กาย เวทนา จิต ธรรม เพราะอะไร?..

เพราะกายนี้ กายที่เราเกิดมาจากท้องพ่อท้องแม่นี่เป็นของเราหรือเปล่า? ทั้งที่ๆ อยู่กับเรา ขับเคลื่อนไปกับเรา กินอยู่กับเรา นอนอยู่กับเราอยู่อย่างนี้! เราว่าทางโลกก็ต้องว่าเป็นของเรา ถ้าไปบอกว่า “ไม่ใช่ของเรา” เขาจะบอกว่าเรานี่ไม่สมประกอบแล้ว แต่ตามสัจจะความจริง! “ไม่ใช่ของเรา!” มันไม่ใช่ของเราตามสัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นของเราโดยสมมุติ!

เราเกิดมาจากท้องพ่อท้องแม่นี้เป็นเรา กฎหมายรับรองว่าสิทธิเป็นเรา สรรพสิ่งเป็นเราทั้งหมด มันเป็นสมมุติ มันเป็นของชั่วคราวไง มันถึงไม่เป็นบัญญัติ แล้วมันก็ไม่เป็นธรรม มันเป็นสมมุติอันหนึ่ง แล้วโลกก็ติดกันตามในสมมุตินี้ ค้นคว้าต่างๆ ขึ้นมาว่ามนุษย์เป็นศูนย์กลางนะ การพัฒนาสิ่งต่างๆ ก็ต้องเพื่อมนุษย์ การทําสิ่งต่างๆ ก็ต้องเพื่อมนุษย์ เพื่อมนุษย์ทั้งหมดเลย แต่มนุษย์มันทุกข์มันร้อนไม่ได้พูดถึงความทุกข์ความร้อนของใจเลย

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่างหาก เป็นสิ่งที่ชําระให้ใจนี้มีความร่มเย็นเป็นสุข ถ้าเราประพฤติปฏิบัติธรรม เห็นไหม เราประพฤติปฏิบัติธรรมนะ เราทําทาน เรารักษาศีล ภาวนา สิ่งนี้เป็นเรือ สิ่งนี้เป็นพาหนะ สิ่งที่เป็นพาหนะเราต้องทําให้มันถูกต้อง พยายามทําให้ถูกต้อง เห็นไหม เวลาเขาทําสิ่งที่ว่าเขาผ่าตัด เขารักษาคนไข้ เครื่องมือของเขาต้องไม่ติดเชื้อนะ เขาต้องทําลายเชื้อนั้น ฆ่าเชื้อนั้น แล้วเขารักษาคนไข้ รักษาคนไข้แล้วคนไข้ถึงไม่ติดเชื้อ แล้วคนไข้จะหายจากไข้นะ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติ เราถึงต้องพยายามทําจิตของเราให้เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาสมาธินี่ โลกียปัญญา สิ่งที่เป็นโลกมันจะไม่เข้ามาไง กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันยึดมั่นถือมั่นสิ่งนี้ไว้ เวลาวิปัสสนาไป ภาวนาไปนี้มันคาดการณ์คาดหมายทั้งหมดเลย ยิ่งปัจจุบันนี้นะ ธรรมของครูบาอาจารย์เราออกมาเผยแผ่มาอย่างนี้ มันจะยึดมั่นถือมั่น มันจะว่าเป็นธรรมของมัน มันขี้โกงหน้าด้านๆ นะกิเลสของเรา “เรา” ทั้งหมดนะที่พูดมานี่

ย้อนกลับมาที่เรา ใจเรานี้แหละไม่ต้องไปดูใครเลย สิ่งต่างๆ นี้เป็นเรื่องของเขา แม้แต่พ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยาย เราเกิดกันมา เรื่องของโลกเราก็เคารพบูชา กตัญญูกตเวทีทุกคนแน่นอน แต่เวลาท่านเจ็บไข้ได้ป่วยก็เป็นเรื่องของท่าน เวลาท่านต้องเสียชีวิตไปก็เรื่องของท่าน ไม่มีใครแทนใครได้เลย เพียงแต่ว่าโอกาสปัจจุบันนี้เราจะตักตวงบุญกุศลของเราไหม เราอุปัฏฐากพ่อ อุปัฏฐากแม่ พระอรหันต์ในบ้าน ลูกเต้าของเรา เราพยายามดูแลรักษา สิ่งนี้สังคมเจริญ เราทําบุตรหลานของเราให้เป็นคนดี สังคมก็จะมีความสุข เห็นไหม แต่ถ้าคนอื่นเขาทําลูกหลานเขา เขามีปัญหาของเขา ลูกหลานของเขาก็จะเป็นปัญหาในสังคมนั้น สิ่งนี้เป็นปัญหาสังคมนะ สภาคกรรมไง กรรมที่เป็นสภาพ เป็นสภาคะไม่ใช่ส่วนบุคคล

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์นะ เวลาปรินิพพานนะ “เราเอาธรรมของเราไปคนเดียว” ถ้าผู้ปฏิบัติธรรม...ของคนอื่นเป็นเรื่องของคนอื่นนะ เห็นไหม นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจะชําระกิเลสของเรา เราต้องย้อนกลับมาที่สัมมาสมาธิ ที่จิตตั้งมั่น

ถ้าจิตไม่ตั้งมั่น จิตนี้ยกขึ้นวิปัสสนาไม่ได้

ถ้าจิตยกขึ้นวิปัสสนาไม่ได้ มันจะไม่เห็นกาย เวทนา จิต ธรรม โดยสัจจะ! โดยความจริง!

โดยอริยสัจ! โดยมรรคญาณ!

สิ่งที่มรรคญาณนี้ เห็นไหม หลวงปู่มั่นถึงยอมรับหลวงปู่เจี๊ยะไง แล้วพยายามค้นคว้าพยายามดําเนินไปไง ความว่ารวมใหญ่มันรวมโดยสมาธิก็ได้ จะรวมโดยที่ว่าวิปัสสนาญาณเกิดขึ้นก็ได้ เกิดขึ้นก็ได้ ต้องมีครูบาอาจารย์ เห็นไหม ผู้ที่ชี้นํากัน ผู้ที่รับรองกัน เราอย่ามั่นใจตัวเราเองนะ ถ้าเรามั่นใจตัวเราเองกิเลสมันพามั่นใจ กิเลสมันอยู่กับเรา! กิเลสนี้อยู่ในหัวใจของเรา เราพบสิ่งใด ทั้งๆ ที่เราได้แบงก์ปลอมไว้ในกระเป๋า เราก็ว่ายังเป็นแบงก์จริงอยู่นะ ถ้าเราไปพิสูจน์กันที่ธนาคารแล้วเขาบอกว่าแบงก์ปลอมถึงจะยอมรับไง

แต่เวลาจิตของเรามันลังเลสงสัย มันวิปัสสนาของมัน มันจะปล่อยวางขนาดไหน จะเป็นอย่างไร ต้องทําไป ต้องเดินหน้าไป ต้องก้าวหน้าไป ต้องซํ้าไป เห็นไหม ปลาเป็น! ต้องทวนกระแสไปตลอด สิ่งที่ทวนกระแสคือทวนกระแสไป ปลามันไปไข่ของมัน มันทั้งชีวิตของมันนะ ถ้ามันไปเจอสัตว์ เจอสิ่งที่ว่าสิ่งที่เป็นอาหารของเขา มันก็ต้องเสียชีวิตของมันไป เห็นไหม

แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเราโดนกิเลสหลอกนะ เราประพฤติปฏิบัติ สิ่งที่ประพฤติปฏิบัตินี้เป็นบุญกุศลเพราะปฏิบัติบูชา แต่ทิฏฐิมานะความเห็นผิดนี่มันเป็นอกุศล สิ่งที่เป็นอกุศลก็ทําให้ทําลายโอกาสในชาติปัจจุบันนี้ไง ในชาติปัจจุบันนี้ที่เราจะได้ผลของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นไป เห็นไหม สิ่งที่เป็นการประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นไป ถึงที่สุดแล้ว พอมันปล่อยวางขนาดไหน พิจารณากายถึงที่สุด มันจะปล่อย กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ โดยธรรมชาติของมัน สิ่งที่เป็นธรรมชาติของมัน มันเป็นสมุจเฉทปหานเพราะอะไร?

เพราะว่า ในเมื่อวิปัสสนาญาณมันหมุนเข้าตลอด ปัญญามันจะหมุนของมันออกไป สิ่งที่ปัญญาของมันหมุน มันถึงบอกปัญญาที่เกิดขึ้นจากภาวนามยปัญญาไม่ใช่สุตมยปัญญาที่เขาเรียนปริยัติกัน ปริยัติเป็นเครื่องหมายนะ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธนี้ ไม่ปฏิเสธปริยัติ ปริยัติไม่ได้ปฏิเสธมันเลย

แต่ปริยัติฆ่ากิเลสไม่ได้! ปริยัติเป็นแผนที่เครื่องดําเนินให้การชําระกิเลส

แต่พอวิปัสสนาเกิดขึ้น ปัญญาญาณเกิดขึ้น เราเห็นปัญญาของเราหมุนออกไปนี่ ภาวนามยปัญญาจะเกิดขึ้น แล้วถ้ามันสมดุลเมื่อไร เห็นไหม สัมปยุตเข้ามา พอมันสัมปยุตเข้ามามันทําลายกิเลสขาดออกไป เห็นไหม สังโยชน์ขาดออกไปจากใจ กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ แยกออกจากกันโดยสามัญสํานึก โดยความเป็นจริงน่ะ สังโยชน์ขาดเห็นต่อหน้าเลย แล้วมันจะไปถามใครล่ะ? มันไม่ถามใคร...

แล้วปฏิบัติเอาสิ่งใดรองรับล่ะ? เอาปัจจัตตัง เอาใจสู่ใจ ใจดวงหนึ่งของลูกศิษย์ลูกหาที่ไปกราบหลวงปู่มั่นน่ะ นี่เอาใจสู่ใจนะ แล้ววิปัสสนาย้อนขึ้นไปจนทําลายนะ ทําลายกิเลสไปอีกชั้นหนึ่ง กิเลสชั้นหนึ่ง นี่อุปาทานของกาย สิ่งที่อุปาทานของกาย เวลาแยกออก เห็นไหม “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส” แยกออกจากกัน กามราคะปฏิฆะอ่อนลง เห็นไหม สิ่งที่อ่อนลงนี้ สิ่งนี้มันเป็นมรรค เป็นสิ่งที่มรรคอันละเอียดขึ้นมาเป็นอีกชั้นตอนหนึ่ง เห็นไหม ปัญญาในการก้าวเดิน หลวงตาถึงบอกว่า “มรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียด” ถ้าเราติดในมรรคที่หยาบ เราจะเข้าไปในสิ่งที่ละเอียดไม่ได้เลย

แล้วเราศึกษาปริยัติมาเราว่าสิ่งนี้เป็นมรรค..เป็นมรรคไง แล้วเราก็กอดมรรคเราไว้นะ เรากลัวผิดพลาด เรากอดมรรคของเราไว้ คือกิเลสมันสร้างมรรคให้เราไง ทั้งๆ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ปรารถนาสิ่งนี้เลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เรียนปริยัติแล้วให้ออกปฏิบัติ แล้วมันจะเกิดปฏิเวธ

แต่เวลาเราออกประพฤติปฏิบัติ เราก็เอาปริยัติพกใส่ในหัวใจของเราไปด้วยนะ เพราะมันศึกษามา มันเล่าเรียนมา มันกอดไปกับใจของมัน แล้วมันก็สร้างภาพ “สิ่งนี้เป็นสภาวะแบบนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้อย่างนั้น” นี่มรรคของเขา มรรคของการประพฤติปฏิบัติของเขาไง แต่เขาไม่เคยเจอมรรคความจริง เขาถึงไม่เข้าใจคําว่าภาวนามยปัญญา เขาถึงไม่เข้าใจคําว่าธรรมจักรมันเคลื่อน

เวลาปัญญามันเคลื่อน เห็นภาวนามยปัญญามันเคลื่อนไปอย่างไร? เพราะมันทําลายกิเลสต่อหน้าน่ะ กิเลสมันขาดไปต่อหน้าน่ะ แล้วมันจะเอาความลังเลสงสัยมาจากไหน? ในเมื่อไม่มีความลังเลสงสัยแล้ว นี่ว่างหมดเลยนะ กายเป็นกาย จิตเป็นจิต กายกับจิตแยกออกจากกัน โดยสามัญสํานึกของมัน! โดยตามธรรมชาติของมัน ขาดออกไปจากใจ เห็นไหม

“กายเป็นโพธิ จิตนี้เป็นกระจกใส” นี่ของฝ่ายมหายานเขา เวลาที่สังฆราชองค์ที่ ๕ จะส่งต่อบริขารของเขา เขาบอกว่าให้ลูกศิษย์เขียนโศลกมา ชินเชาเขาเขียนของเขา กว่าจะเขียนก็ละล้าละลัง เพราะกิเลสยังไม่สิ้นไง เพราะกายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใสนี้มันสกิทาคามีเท่านั้น! สิ่งที่กายกับจิตแยกออกจากกันโดยธรรมชาติของมัน! มันก็ละล้าละลังไม่กล้าเขียน จะ...“เขียนไม่เขียน เขียนไม่เขียน”

ถึงที่สุดแล้วเพราะเป็นผู้อาวุโส เป็นผู้อยู่ใกล้ชิดครูบาอาจารย์ไง ถึงเขียนโศลกว่า “กายนี้เป็นโพธิ จิตนี้เป็นกระจกใส” เว่ยหล่างเป็นคนตําข้าว เขาเป็นกรรมกรอยู่ในครัว อ่านหนังสือก็ไม่ออก “นั่นเขาทําอะไรกัน?” ถามไง ถามพวกสาวกในสํานักนั้นว่าเขาทําอะไรกัน “เขาเขียนโศลกนะ กายนี้เป็นโพธิ จิตนี้เป็นกระจกใส โอ๋ย...โศลกนี้มีความหมายมาก”

เว่ยหล่างบอกว่า “เขียนของผมบ้างสิ กายก็ไม่มี! จิตก็ไม่มี! แล้วฝุ่นมันจะเกาะอะไร?” เขาบอกว่า “กายนี้เป็นโพธิ จิตนี้เป็นกระจกใส หมั่นเช็ดกระจกทุกวันๆ แล้วฝุ่นมันเกาะไม่ได้” เว่ยหล่างบอกว่า “กายก็ไม่มี! จิตก็ไม่มี! แล้วฝุ่นจะเกาะอะไร?” นี่ตัวกูของกูไม่มีไง กูก็ไม่มี! อะไรก็ไม่มี นี่มันไปอีกชั้นหนึ่ง เห็นไหม สิ่งที่อีกชั้นนี่ กามราคะ ถ้าจิตอย่างนี้มันจะติดในความว่างไง แล้วมันไม่เห็นกิเลสเลย “ว่างไปหมด สิ่งต่างๆ นี้เป็นความว่างไปหมด นี่คือธรรมทั้งหมด” พญามารมันร้ายกาจมากนะ แม้แต่ผู้ประพฤติปฏิบัติเป็นขั้นตอนขึ้นไป มันก็ไปติดของมัน เห็นไหม

นี่ สิ่งนี้หลวงปู่มั่นบอกหลวงปู่เจี๊ยะไง “ให้พิจารณากายซํ้า ซํ้าที่กายนั้น!”

ถ้าซํ้าที่กายนั้น เห็นไหม ถ้าหลวงปู่เจี๊ยะค้นคว้าจากกายนั้นจะเห็นเป็นอสุภะไง สิ่งนี้เป็นกายนอก กายใน กายในกาย เห็นไหม จากกายนอก เห็นไหมพิจารณากาย สักกายทิฏฐิความเห็นกายผิดพลาด ความยึดมั่นถือมั่นกายว่าเป็นของเราโดยสามัญสํานึก แต่ความเป็นจริงโลกนี้มันเป็นสมมุติ มันเป็นสมมุติอยู่ มันว่ามันเกิดดับ อย่างนี้มันเป็นสมมุติ ไม่มีความหมาย เพราะทุกคนต้องลาร่างกายนี้ ทุกคนต้องตายไป! ร่างกายต้องทิ้งไว้ในโลก เห็นไหม

แต่ขณะที่วิปัสสนาญาณมันเกิด เห็นตามความเป็นจริง มันทิ้งเดี๋ยวนั้นไง กายไม่ใช่เรา เราไม่ใช่กาย เห็นไหม ปล่อยจากกายตามความเป็นจริง นี่กายนอก! กายใน พิจารณากายขึ้นมานี่ กายเป็นธาตุ ๔ เป็นดิน เป็นนํ้า เป็นลม เป็นไฟ วิปัสสนาไปมันคืนสภาวะของมันทั้งหมด จิตปล่อยออกมานี่ “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส” แล้วหลวงปู่มั่นบอก “พิจารณากายซํ้า..พิจารณากายซํ้า” ยกขึ้นวิปัสสนากาย ถ้าวิปัสสนากาย เห็นไหม จับกายนี้เป็นอสุภะ ถ้าจับกายไม่ได้นี่เริ่มต้นวิปัสสนาไปไม่ได้

ถ้าเริ่มต้นวิปัสสนาไปไม่ได้ เพราะจิตมันว่างอยู่ จิตมันไม่มีงานทํา จิตมันปล่อยวาง จิตมันทําอะไรไม่ได้เลย ถ้าจิตมันทําอะไรไม่ได้ มันก็อยู่ในความสุขของมัน เห็นไหม แล้วมันก็ติดไง นี่หลวงปู่มั่น ดึงออก ถ้าดึงออก เห็นไหม ยกขึ้น...ยกขึ้นวิปัสสนา ถ้าจะยกขึ้นได้ต้องทําจิตให้สงบก่อน นี่ มหาสติ มหาปัญญา สติปัญญานี้เป็นมรรคอย่างหยาบ ถ้ายกขึ้นนี้เป็นมหาสติ มหาปัญญา มันจะเป็นปัญญาอย่างละเอียด

แล้วมหาสติ! จะเอาสติปัญญาอย่างเรานี่ไปจับต้องสิ่งนี้สิ่งที่ละเอียด เห็นไหม อารมณ์ความรู้สึกเราเกิดขึ้นเราก็ไม่รู้ โกรธไปจนหน้าดําหน้าแดง โกรธไปจนเลิกโกรธแล้วก็ยังไม่รู้ ไม่เห็นอาการของใจ สิ่งที่จิตมันสงบมันปล่อยอาการของใจเข้ามา แล้วสิ่งที่เข้าไปเห็นกาย...แล้วเป็นกายใน...ปล่อยกายในเข้ามา...แล้วมันจะเป็นเห็นกายในกายนี่ มันจะยกขึ้นอย่างไร?

เห็นกายในกายนี่มันเป็นสิ่งที่กายอันละเอียดกว่านั้นน่ะ ถ้ามันเห็นกายอันนี้ จิตยกขึ้นวิปัสสนาอันนี้ได้มันจะเห็นเป็นอสุภะอสุภังไง สิ่งที่เป็นอสุภะเพราะมันมีธรรม สภาวธรรมในหัวใจ แต่ถ้ามันไม่มีธรรมในสภาวะนั้น มันจะเป็นสุภะ มันจะเป็นความสวยความงาม ความพอใจ ความลึกๆ ความยึดมั่นถือมั่นของใจ ใจจะยึดมั่นถือมั่นสิ่งนี้ เพราะกามมันอยู่ที่ใจไง เวลาเราประพฤติปฏิบัติกัน ระหว่างเพศตรงข้าม หญิงกับชายนี้มีกามราคะ มีความผูกพันเป็นธรรมชาติ...

แต่ไม่โทษเลยว่าไอ้ใจดวงนี้มันต้องการ!

ไอ้ใจดวงนี้มันปรารถนา!

ไอ้ใจดวงนี้มันเสพในตัวมันเองก็ได้!

ไอ้ใจดวงนี้มันเป็นปัญหาของมันตลอดไป!

ใจดวงนี้ต่างหาก! มันออกไปยุ่งกับโลกเขา มันไม่ใช่หญิงกับชายหรอก!

เวลาถ้าเป็นหญิง เห็นไหม ทําไมนางอุบลวรรณาเป็นพระอรหันต์ล่ะ? ทําไมโคตมีเป็นพระอรหันต์ล่ะ? หญิงเขาก็เป็นพระอรหันต์ ชายเขาก็เป็นพระอรหันต์ สิ่งที่ว่าเราไปว่า “เป็นเพราะหญิง เป็นเพราะชาย” เป็นเพราะหญิง เป็นเพราะชาย เพราะกิเลสเราหนา กิเลสเราหยาบ กิเลสเราหนา กิเลสเราหยาบมันถึงออกไปรับรู้สิ่งต่างๆ แล้วออกรับรู้ภายนอก สิ่งที่ออกรับรู้ภายนอก มันก็ไปยึดมั่นถือมั่นภายนอก แล้วมันจะไปชําระกิเลสอย่างไร? มันจะไปเห็นกิเลสอย่างไร? เห็นไหม มันถึงเป็นมหาสติ มหาปัญญา

นี่ สิ่งที่พระปฏิบัติเขาเคารพครูบาอาจารย์ เขาเคารพตรงนี้ไง สมบัติใครชี้แนะ ใครชี้สมบัติภายใน ใครชี้สิ่งที่ว่าเราเข้าไปเจอสภาวะแบบนั้น เห็นไหม ถ้าไม่เห็นกาย ไม่เห็นจิต เราจะเดินอย่างไร? ไม่เห็นกาย ไม่เห็นจิต เราก็ติดอยู่แค่นั้นใช่ไหม ครูบาอาจารย์เราจะชี้ขึ้นมา ชี้ขึ้นมากิเลสมันก็ต่อต้าน กิเลสเรานี่แหละ “เราเห็นจริง เรารู้จริง ครูบาอาจารย์ทําไมบอกว่าสิ่งนั้นไม่จริง สิ่งนั้นผิดพลาด” มันเกิดความลังเลสงสัย มันเกิดความโต้แย้งไง ความโต้แย้งมันก็ต้องพิสูจน์กันไง พอพิสูจน์กันมันก็ออกแสวงหา มันก็ออกค้นคว้า ถ้ามันค้นคว้ามันพลิกแพลงไป พอมันไปจับต้องได้

“นี่!..กายในกายเป็นอย่างนี้หนอ!”

ถ้า “กายในกายเป็นอย่างนี้หนอ” มันมีอํานาจของมันไง มันมีแต่พลังงานของมัน มันเป็นมหาสติ มันเป็นมหาปัญญา มันเป็นสมาธิที่มีพื้นฐานไง ถ้าสมาธิพื้นฐานมันก็จับต้องสิ่งนี้ได้ เห็นไหม มันก็วิปัสสนาของมันไป สิ่งนี้วิปัสสนาไปมันใคร่ครวญของมันไป เห็นไหม มันจะเป็นอสุภะตรงนี้ไง ตรงเป็นอสุภะเพราะมันเป็นสภาวธรรมตามความเป็นจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

“ธรรมนี้มีอยู่โดยดั้งเดิม ธรรมนี้มีอยู่โดยจริง” ธรรมนี้มีอยู่แต่ไม่มีใครสามารถไปสัมผัสมัน ไม่มีใครมีความสามารถเพราะสิ่งต่างๆ อย่างนี้ มันเป็นสภาวะที่ละเอียดลึกซึ้งมาก! แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้ว “จะสอนใครได้หนอ สอนใครได้หนอ” แล้วปัญญาอย่างปุถุชน ปัญญาอย่างสามัญสํานึกของเรานี่ จะเห็นสภาวะแบบนี้ มันเป็นไปได้ไหม? ในเมื่อมันเป็นไปไม่ได้ ทําไมเราไม่กราบครูบาอาจารย์ของเราด้วยหัวใจล่ะ? ทําไมเราไม่อุทิศชีวิตนี้กับครูบาอาจารย์ของเรา? ทําไมพระอานนท์สามารถสละชีวิตปกป้ององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ เพราะอะไร? เพราะสิ่งนี้มันเคารพไง สิ่งนี้ไม่มีใครยื่นให้กันได้นะ

ใจสู่ใจ ใจของหลวงปู่มั่นสู่ใจของครูบาอาจารย์เรามา แล้วใจของครูบาอาจารย์เราก็ประพฤติปฏิบัติเข้ามา เพราะมีความองอาจกล้าหาญ เพราะมีความจริงของจริตนิสัย เพราะมีอํานาจวาสนาบารมีของเรา แล้วเราก็ได้มาเป็นลูกศิษย์ของหลวงปู่เจี๊ยะ! เราก็ได้มาเป็นลูกศิษย์ของครูบาอาจารย์ของเรา...

เรามีสกุลไง! เรามีสกุลของพระปฏิบัติ

เรามีสกุลของการสืบต่อของหัวใจที่จะทําใจนี้ให้เป็นธรรมขึ้นมา

ถ้าใจของเราเป็นธรรมขึ้นมานี่ เราจะเป็นศากยบุตร เป็นลูกศิษย์ของบรมครูตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าลงมา เราเป็นลูกศิษย์ของครูบาอาจารย์ของเราที่ฝากศาสนาไว้กับเรานะ

ศาสนานี้เป็นของละเอียดอ่อน ศาสนานี้ลึกซึ้งมาก ศาสนานี้ใครจะปกป้องดูแลหนอ ผู้ที่เข้าไปเห็นสมบัติอันมหาศาล เห็นไหม มันจะสงวนรักษา แต่เรื่องของสมมุติ เรื่องของโลก มันก็ต้องตายไป ต้องสละไป ถึงต้องมีการสืบต่อไง ถึงต้องมีสกุลของชาวพุทธไง! ถึงต้องมีผู้ที่ประพฤติปฏิบัติไง! ถ้าเรามีการประพฤติปฏิบัติ แล้วจิตของมันไปตามความเป็นจริงของมัน นี่สิ่งนี้เป็นอสุภะ สิ่งที่เป็นอสุภะ มันพิจารณาไปมันจะปล่อยวางของมันเข้ามา ปล่อยวางจิตแล้วปล่อยวางตลอดไป ถ้าจิตปล่อยวางนี้คือปัญญามันออกก้าวเดินนะ ถ้าเราไปจดจ่อไว้ไปยันไว้ นี่เป็นขันติบารมี เป็นการอดทนนะ

เวลาเวทนาเกิด เห็นไหม เวลานั่งสมาธิไปเวทนามันเกิดน่ะ ถ้าเราไม่มีปัญญาสู้กับเวทนา เรากําหนดพุทโธๆๆ เราจะดึงความรู้สึกของเราที่อยู่กับเวทนานี้มาอยู่กับพุทโธ ถ้าดึงเวทนาทั้งหมดความรู้สึกของใจทั้งหมดมาอยู่ที่พุทโธนี้ เวทนามันจะหาย เห็นไหม อย่างนี้คือนักหลบ หลบเพราะเราไม่มีปัญญา หลบเพราะเราต้องการสร้างเนื้อสร้างตัวของเราให้มีกําลังขึ้นมา

นักกีฬาจะลงแข่งขันต้องมีการฝึกซ้อม ถ้านักกีฬามีการฝึกซ้อม มันจะมีพลังงานของมัน คิดเทคนิควิธีการนั้นเป็นปัญญาอีกชั้นตอนหนึ่ง นี้ถ้าวิปัสสนาไปกําลังมันไม่พอ ปัญญามันไม่เกิด เห็นไหม เราถึงต้องกลับมาพุทโธๆ...

แม้แต่ขั้นของพระอนาคา! ยังต้องกลับมาพุทโธๆ

แล้วบอก “พุทโธไม่สําคัญ สิ่งที่เป็นพุทโธไม่เกิดปัญญา” มันจะเกิดปัญญาอย่างสามัญสํานึก มันจะเป็นปัญญาอะไร? ปัญญาอย่างนั้น โลกเขาก็มี คอมพิวเตอร์เดี๋ยวนี้เขากดดีกว่านั้นอีก มันไปได้ทั่วโลกเลย มันสร้างสถานการณ์ของจักรวาลนี้ยังได้เลย มันทดลองทางวิทยาศาสตร์ คอมพิวเตอร์มันคิดได้ดีกว่ามนุษย์อีกมหาศาลเลย แล้วคอมพิวเตอร์มันนิพพานได้ไหม? แล้วปัญญาของเรานี่ที่ใช้ว่า “ฉันมีปัญญา ฉันมีความรู้มาก ฉันมีความเก่งกล้าสามารถมาก” แต่แพ้ตัวเอง แพ้ตัวเองเพราะมันเกิดกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เพราะความทะยานอยากนี้มันถึงไม่เห็นตัวเอง

ผู้ใดเอาตนของตนไว้ในอํานาจของตนนั้นเป็นยอดคน ยอดคนคือชนะตนเอง ยอดคนไม่ใช่ชนะคนอื่นนะ การชนะคนอื่นก่อเวรก่อกรรม ก่อทุกสิ่งทุกอย่างมาให้กับใจดวงนั้นต้องสร้างเวรสร้างกรรมไป แต่ถ้ายอดคน เห็นไหม ย้อนกลับมานี่ พุทโธๆ จนจิตมันมีกําลังขึ้นมาแล้วย้อนกลับไปวิปัสสนา..ย้อนกลับไปวิปัสสนา เพราะมันจับจําเลยได้ เห็นกายลงสู่สภาวะตามความเป็นจริงแล้ว มันจะเกิดเป็นภาพอสุภะ อสุภะคือความเยิ้มไปของมันนะ เห็นแล้วมันสลดสังเวช จิตมันก็ปล่อย..จิตมันก็ปล่อย

พอจิตมันปล่อยเข้ามานี่ นี่เริ่มปล่อย ปัญญามันก้าวเดินนะ ถ้าปล่อยอย่างนี้ถ้ามันไม่ขาด มันจะคาอยู่อย่างนี้ไง แล้วมันก็เสื่อม เสื่อมจากขั้นตอนของการวิปัสสนากายนี้ เสื่อมจากขั้นตอนของอสุภะ แต่ไม่เสื่อมจากกายกับจิตแยกกันโดย “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส” เพราะสิ่งนั้นเป็นอกุปปธรรม สิ่งที่เป็นอกุปปธรรมคือมันไม่เสื่อมสภาพจากสถานะที่มันได้มา

แต่ความเจริญขึ้นไปนี่มันยังเสื่อมถอยมา เพราะเราก้าวขึ้นไปแล้วก้าวไม่ถึงยืนอยู่บนนั้นไม่ได้ เราต้องถอยกลับมา สิ่งที่ถอยกลับมานี่มันเสื่อม เสื่อมอย่างนี้ไง ถ้ามันเสื่อมอย่างนี้ เราก็ต้องคาอยู่อย่างนี้ เห็นไหม จะหลบไปทางไหนก็ไม่ได้ จะหลบจะมีวิธีการว่าปัญญาจะผ่อนกิเลส ผ่อนความเห็น เป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่ได้ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพุทธวิสัยนะ ปัญญามหาศาลกว่าพวกเรานี้ มหาศาลจนเป็นอจินไตย จนเทียบเคียงไม่ได้ แล้วทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่หาช่องทางให้พวกเราก้าวเดินโดยสะดวกสบายล่ะ?

มันเป็นไปไม่ได้เพราะมันไม่มีวิธีการอย่างอื่นเลยที่จะชําระกิเลสได้ เพราะกิเลสมันเป็นจิตปฏิสนธิที่เกิดมาเป็นเรานี่ สิ่งที่จิตปฏิสนธิเกิดมาเป็นเรา ต้องเอาตัวมันเองชําระล้างตัวมันเอง ถ้าเกิดตัวมันเองชําระล้างตัวมันเอง การที่จะเกิดวิธีการชําระตัวมันเองนั้นคือมรรค เราต้องมีการสร้างมรรคของเราขึ้นมาเอง จะมาให้คนอื่นสร้างมรรคให้เราเป็นไปไม่ได้

ถ้าเราจะสร้างมรรคของเราขึ้นมาเอง เราถึงต้องกําหนดสัมมาสมาธิ มหาสติ มหาปัญญามันต้องมีสมาธิไง สิ่งที่เป็นสมาธินี่มันวิปัสสนาไป พอมีสัมมาสมาธิเหมือนกับมีดได้ลับกับหินมันจะมีความคม มีดเราใช้ตลอดไปแล้วไม่เคยลับเลย แล้วจะไปฆ่ากิเลสที่ละเอียดขึ้นไปอีกนี่นะ มันเป็นสิ่งที่เข้มแข็งอยู่ในหัวใจนะ แล้วเราจะเอาสิ่งที่ทื่อ เพราะเราใช้ปัญญามาทั่วไป แล้วมาใช้ปัญญากับสิ่งนี้มันจะเป็นไปได้อย่างไร?

มันถึงต้องกลับมาพุทโธไง กลับมาทําให้มีดนี้คม แล้ววิปัสสนา ยกขึ้นวิปัสสนา

ถ้ากําลังมันพอมันจะเยิ้มเข้ามา..เยิ้มเข้ามานะ พอเยิ้มเข้ามามันสังเวชมันก็ปล่อยเข้ามา จิตมันจะปล่อยอาการนี้เข้ามา..ปล่อยเข้ามา ซํ้า! ซํ้าแล้วซํ้าเล่า สิ่งนี้มันจะกลืนเข้ามาที่ตรงจิตปฏิสนธิไง กลืนเข้ามาที่หัวใจ ทําลายที่หัวใจครืนไปหมดเลยนะ กามราคะขาด ว่างหมดเลย เห็นไหม นี่ว่าง...

ไม่มีตัวกูของกู! ไม่มีหรอก! ว่างหมดเลย

โมฆราชไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ข้าพเจ้าพิจารณาโลกนี้เป็นความว่างทั้งหมด ว่างหมดเลย แล้วทําไมข้าพเจ้ายังมีกิเลสอยู่ล่ะ”

“มีสิ”

“เพราะอะไร?”

“เพราะใครเป็นคนรู้ว่าว่างล่ะ?”

สิ่งที่ว่างน่ะ สิ่งที่เป็นอากาศ มันไม่รู้ตัวมันเองหรอก สภาวะจิตนี่มันมีชีวิต มันถึงว่าคนอื่นว่างหมดเลย แล้วมันมาหลอกตัวเอง เห็นไหม มันกลับไปหลบอยู่ในหัวใจ

สิ่งที่เป็นหัวใจ เห็นไหม จิตปฏิสนธิไม่ใช่ขันธ์! วิปัสสนาเข้าไปถึงกามราคะขันธ์อันละเอียดในหัวใจนี่ขาดออกไป! มันกลายเป็นตัวจิตล้วนๆ มันไม่มีสิ่งสืบต่อ เห็นไหม มันไม่มีขันธ์แล้วมันจะไปสืบต่อกับอะไรล่ะ? มันสืบต่อ มันก็พลังงานของตัวมันเอง สิ่งที่เป็นพลังคือตอของจิต เห็นไหม อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญญาณํ อวิชชา ปัจจยาการ คําว่าปัจจยาการ...สืบต่อกัน มันเป็นอันเดียวกัน

แต่ขันธ์ ๕ มันเป็นกอง กองของรูป กองของเวทนา กองของสัญญา กองของสังขาร กองของวิญญาณ ไม่ใช่จิต! ในเมื่อละขันธ์ ๕ เข้ามาทั้งหมดแล้วถึงที่สุดสิ้นกิเลส...เป็นไปไม่ได้! ละขันธ์ ๕ เข้ามาทั้งหมด แล้วใครเป็นคนละขันธ์ ๕ เข้ามา? เพราะจิตนี้มันละขันธ์ ๕ เข้ามา ละกายเข้ามาทั้งหมด เห็นไหม กายนอก กายใน กายในกาย กายของจิตไง…

สิ่งที่กายของจิต ถ้ามีครูบาอาจารย์ สิ่งนี้สําคัญมาก เพราะอะไร? เพราะมันจะว่างอย่างนั้น เพราะมันจะสร้างสถานะอย่างนั้น มันจะสร้างความเหมือนอย่างนั้น เห็นไหม เพราะในการวิปัสสนาอสุภะนี้มันมีเศษส่วน มันมีเคล็ดลับของมันนะ เพราะเราพิจารณาอสุภะมันปล่อยเข้ามาหมดแล้วนี่ มันมีความอาลัยอาวรณ์ของมัน เราซํ้าตรงความอาลัยของมันมันก็จะปล่อยเข้ามา..ปล่อยเข้ามา ปล่อยเข้ามาจนจับสิ่งใดไม่ได้เลย

มือ! เราไปจับต้องสิ่งใด แล้วเราคลายสิ่งต่างๆ ออกหมด มือเราว่างไหม? ว่าง เพราะเราคลายสิ่งอื่นออกมา แต่มือเรามีไหม? มือเรามี แล้วมือเรามันจะรู้สึกตัวมือเราเองได้อย่างไร ตัวมือเรานี่ แล้วมันจะรู้ตัวมันเองได้อย่างไร แล้วมือเรานี่จะทําลายตัวมันเองได้อย่างไร? นี่สิ่งนี้ถ้าเป็นวิทยาศาสตร์เป็นไปไม่ได้ แต่ถ้าเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้! ได้เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทํามาแล้วไง หลวงปู่มั่นทํามาแล้วไง

หลวงปู่มั่นทําสิ่งนี้มานะ ถึงสอนลูกศิษย์ลูกหาจนเป็นครูบาอาจารย์ของเราที่เราเคารพเราเลื่อมใสนะ ถึงบอกว่า เรามองสิ่งต่างๆ ทั้งหลายเป็นความว่าง ต้องย้อนกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิที่เห็นว่าว่างไง ใครว่าง? รู้อะไร? สิ่งไหนรู้? ถ้าย้อนกลับมาจับตรงนี้ได้ นี่ไง! อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา เวลาปริยัติว่ากันนะ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺญาณํ นั่นมันนกแก้ว นกขุนทองมันท่อง มันไม่เข้าใจว่าอวิชชาเป็นอย่างไรหรอก

แล้วเวลาวิปัสสนาของเขาไป เขาก็เทียบ “นี่ไง นี่ อวิชชาเป็นอย่างนั้น..เป็นอย่างนั้น” เป็นการสร้างภาพเป็น เป็นการสร้างสัญญาอารมณ์ เป็นการสร้าง...สร้างของเขา ปลาเน่า! ถ้าปลาเป็นมันทวนกระแสของมันเข้าไปนะ ทุกข์ยากขนาดไหนก็ทน เขาจะว่า “อัตตกิลมถานุโยค” เขาจะว่า “นี่เชื่อครูบาอาจารย์โดยไม่ฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เชื่อบุคคล” เพราะเชื่อบุคคลถึงได้ดีไง เพราะเชื่อหลวงปู่มั่นถึงได้ดีไง เพราะเชื่อครูบาอาจารย์ถึงได้ดีขึ้นมาไง แล้วถ้าเชื่อเขาล่ะ แต่ถ้าเชื่อเขาเอ็งก็สงสัย ข้าก็สงสัย สงสัยกับสงสัยอยู่ด้วยกัน แล้วก็จะสร้างนะ สร้างทฤษฎี สร้างความเห็น สร้างสถานะของความเป็นของเขาขึ้นมา เพื่อไง...เพื่อหลอกสัตว์โลกไง

“โลกนี้คนโง่มาก หรือคนฉลาดมาก?” เวลาพระสารีบุตรกับพระโมคคัลลานะจะหนีจากสัญชัยมาไง เพราะสัญชัยบอก “อะไรๆ ก็ไม่มี ไม่มีหรอก สิ่งใดก็ไม่มี ไม่มีก็คือไม่มี” จนพระสารีบุตรกับพระโมคคัลลานะไม่เชื่อนะ มันไม่มีเหตุมีผลไง เวลาบอกสัญญากันว่า “ถ้าใครเจอธรรมก่อนต้องมาบอกกัน” พระสารีบุตรมาเจอพระอัสสชิเดินบิณฑบาตอยู่ ทําไมมันสงบเสงี่ยม น่ารักน่าเคารพขนาดนี้นะ ไปถามนะ ถามว่า

“ใครเป็นครูบาอาจารย์?”

“ครูบาอาจารย์คือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

“แล้วครูบาอาจารย์สอนว่าอย่างไร?”

“เราเป็นผู้บวชใหม่ เราเป็นผู้มีความรู้น้อย” พระอรหันต์นะ! พระอรหันต์บอกว่ามีความรู้น้อย

“สิ่งใดๆ ทั้งหลายมาแต่เหตุ! องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้สาวไปหาเหตุ” พระสารีบุตรเป็นพระโสดาบันทันทีเลย! เพราะเขาทําความเพียรของเขา เขามีอํานาจของเขา เขามีความพร้อมของเขา แต่ไม่มีครูบาอาจารย์สอนเขา เห็นไหม เวลาพระอัสสชิสอนทีเดียว พระสารีบุตรเป็นพระโสดาบัน กลับไปบอกพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะเป็นพระโสดาบันทันทีเลย

แล้วไปชวนสัญชัยชวนอาจารย์ของตัวนะว่า “ไปอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเถิด” เพราะสัญชัยนี่ฌานโลกีย์ “ว่างเฉยๆ” เป็นภาษาของเขาอย่างนั้น นี่เป็นเรื่องของโลก ปัญญาโลกสามัญสํานึกไง จะดึงกลับมาหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สัญชัยไม่ยอม มาไม่ได้ เพราะติดในสถานะว่าเป็นศาสดา แล้วพอพระโมคคัลลานะจะไปนี่ สัญชัยบอก “ไปเถิด” ให้พระโมคคัลลานะกับพระสารีบุตรไปอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วถามปัญหานะ

“โลกนี้มีคนโง่มาก หรือคนฉลาดมาก?”

พระสารีบุตรบอกว่า “โลกนี้มีคนโง่มาก คนโง่มากกว่าคนฉลาด”

“เราจะอยู่กับคนโง่ เอ็งไปอยู่กับคนฉลาดซะ”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธศาสนาเป็นเรื่องของปัญญา ต้องใช้ปัญญา ต้องใช้การใคร่ครวญ ผู้ที่ฉลาดจะมาอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ที่โง่ก็ให้สัญชัยมันหลอกไง “ไม่มี ไม่เป็น ไม่ทั้งนั้น” อยู่ให้สัญชัยมันหลอกไป แต่พระสารีบุตรกับพระโมคคัลลานะย้อนกลับมาอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ สัญชัยกระอักเลือดนะ เวลาเสียสาวกไป เพราะเป็นคหบดีที่มีฐานะมาก แล้วเสียไปนี้มันเสียหายชื่อเสียงไง เสียหายทั้งหมดนะถึงกับอาเจียนออกมาเป็นโลหิตนะ อาเจียนออกมาเป็นโลหิต นี่คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก

นี่ถึงบอกว่า อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา กับขันธ์ ๕ ไม่ใช่อันเดียวกัน ขันธ์ ๕ เป็นกอง กองของสัญญา กองของรูป กองของเวทนา กองของสัญญา กองสังขาร กองวิญญาณ เป็นกองๆ แล้วเวลามันแยกออกมันเห็นเป็นกองของมัน เพราะมันแยกแยะแล้วมันทําลายได้ แล้วเวลาเป็นอวิชชานะ มันเป็นปัจจยาการ คือมันเป็นกองเดียวกัน แล้วมันสืบต่อกันไป แต่การสืบต่อนี้เป็นพุทธปัญญา ปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บอกไว้เป็นภาคปริยัติเพื่อผู้ที่มีปัญญา ผู้ที่สร้างบุญกุศลมาเป็นปัญญามาก เวลาเข้าไปพิจารณาเห็นอาการอย่างนี้ ถึงบอกว่า...

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้เป็นยอดของศาสดา!

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบัญญัติศาสนาไว้ ไม่มีใครโต้แย้งได้!

ไม่มีใครโต้แย้งว่าปัจจยาการนี้มันเป็นขันธ์ ๕ ไม่มีใครโต้แย้งว่าปัจจยาการนี้มันแยกออกจากกันได้ เห็นไหม เวลาไปเห็นอาการของมันนะ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญญาณํ นี่คืออาการของขันธ์ ๕ ที่มันเกิดดับ...เร็วมาก!

“จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส”

นี่คือจิตเดิมแท้ แต่จิตเดิมแท้อันนี้คือพระอนาคา แต่จิตเดิมแท้ของผู้ที่ทําสัมมาสมาธิ ผู้ที่เข้าสมาบัติ มันก็เข้าถึงจิตเดิมแท้ได้เหมือนกัน แต่การเข้าถึงจิตเดิมแท้นั้นเข้าไปอยู่ชั่วคราว คือมันสงบเข้ามาแล้วมันก็คลายตัวออก มันเข้าถึงจิตเดิมแท้ด้วยพลังงานของสมาธิ สมาธิปลดเข้าไปถึงจิตเดิมแท้ได้ เพราะเวลาอัปปนาสมาธินี่จิตเข้ามาสงบถึงที่สุด มันจะดับหมด ดับขันธ์ ๕ คือดับอายตนะทั้งหมด ดับความรู้สึกทั้งหมด จิตนี้สงบหมดเลย จิตนี้ว่างมาก! สัก-แต่ว่ารู้ ดับหมด เห็นไหม จิตเดิมแท้!

แต่จิตเดิมแท้นี้ชั่วคราว เพราะเข้าไปด้วยพลังงานของสัมมาสมาธิ เข้าไปด้วยพลังงานของสมาธิ เข้าไปด้วยสมาบัติ แต่จิตเดิมแท้อย่างที่เราเข้าไปจับต้องได้อย่างนี้ มันเป็นจิตเดิมแท้โดยความเป็นจริงไง แล้วมันไม่เสื่อมสภาพ เพราะเราเข้าไปจับมันได้ไง นี่ มันถึงย้อนกลับ ถ้าครูบาอาจารย์ชี้นําตรงนี้จะย้อนกลับเข้ามา ไปเห็น อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา โดยสัจจะความเป็นจริงไง นี่ไงคือตัวพญามาร

สิ่งที่เป็นตัวพญามารคือตัวเจ้าวัฏจักร เจ้าวัฏจักรนี้ปกครองหัวใจดวงนี้

หัวใจดวงนี้ โลก เห็นไหม โลกนี้มีความมหัศจรรย์มาก โลกนี้มีความเป็นไป โลกนี้เป็นภพ แต่ไม่เคยมีใครเห็นโลกใน โลกในคือโลกตัวนี้ไง โลกในคือตัวอวิชชา คือตัวตอของจิตไง นี่อนุสัยมันเกิดจากตรงนี้ไง ภวาสวะ ภพ ความคิดทั้งหมดเกิดจากตรงนี้ ความเห็นทั้งหมดเกิดจากตรงนี้ อํานาจวาสนาทั้งหมดอยู่ที่จุดนี้ บาปอกุศลทั้งหมดอยู่ที่จุดนี้...

เพราะจิตดวงนี้มันเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม เกิดเป็นเปรต เป็นผี เป็นอเวจี...

จิตดวงนี้ไม่เคยตาย...

จิตดวงนี้มหัศจรรย์มาก...

แล้วถ้าเข้าไปเห็นจิตดวงนี้ แล้วจับจิตดวงนี้เห็นสภาวะของจิตดวงนี้แล้วทําลายจิตดวงนี้ ทําลายด้วยอะไร?! ทําลายด้วยอาสวักขยญาณไง ญาณอันละเอียดมาก ปัญญาอย่างนี้ละเอียดลึกซึ้งมาก ถ้าใช้ความคิดมันเป็นอุทธัจจะ ในสังโยชน์เบื้องบน รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา สิ่งที่เป็นอุทธัจจะนี้ ถ้าใช้ความคิดเป็นอุทธัจจะ นี่ไง นี่ ภาวนามยปัญญาที่มันละเอียดลึกซึ้งนะ

มันไม่ใช่ปัญญาอย่างที่เป็นภาวนามยปัญญาที่เราใช้กันอยู่นะ นี่ ติดอย่างนี้ตลอดเลย ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ชี้นํา ถ้ามีครูบาอาจารย์ชี้นํานี่หักเข้ามาทั้งหมด หักความเห็นผิดของกิเลส! กิเลสมันส่งออก กิเลสมันสร้างความคิดของมันออกไป ใช้ปัญญาใช้ความคิดสิ ถ้าใช้ความคิดมันก็หยาบออกมา มันก็ถอนออกมา มันไม่เข้าไปถึงปัญญาญาณอันนั้น ถ้าเราใช้ความละเอียดเข้าไปถึงตรงนั้น แล้วพลิกตรงนั้นสิ้น! เห็นไหม...

จบสิ้นกระบวนการของการประพฤติปฏิบัติ!

จุดของจักรวาลนี้ จุดของเจ้าวัฏจักรพลิกควํ่าออกไป!

...เห็นไหมนี่ สิ่งนี้เกิดขึ้นมาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่โคนต้นโพธิ์ ที่ริมแม่นํ้าเนรัญ-ชรา เกิดขึ้นมาจากหัวใจของหลวงปู่มั่นที่โคนต้นไม้ที่เชียงใหม่ เกิดขึ้นมาจากหัวใจของหลวงปู่เจี๊ยะที่เขาสอยดาวที่จังหวัดจันทบุรี ถิ่นกําเนิดของใจดวงนี้นะ ถิ่นกําเนิดของใจดวงนี้รู้ด้วยสติสัมปชัญญะตลอด

ธรรมคือธรรม ใจสู่ใจ...

ใจดวงหนึ่งให้กับใจอีกดวงหนึ่ง...

ใจของครูบาอาจารย์ของเราส่งต่อมาถึงครูบาอาจารย์ของเรา...

ครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม นี้คือการแสดงธรรมนะ การแสดงธรรมนี้ไม่ได้พยากรณ์ครูบาอาจารย์นะ การแสดงธรรมนี้เป็นการเคารพ แบบหลวงตาว่านะ “เราเป็นชาวพุทธ เรามีครู มีอาจารย์ อาจารย์ที่สูงสุดคือบรมครู องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

อาจารย์ในสมัยปัจจุบันนี้ ผู้ที่บุกเบิกค้นคว้าขึ้นมาคือ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ ครูบาอาจารย์ของเราที่ประพฤติปฏิบัติมาจนถึงสิ้นที่เป็นพยานของเราจนถึงปัจจุบันนี้มาจากไหน นี้สกุลพุทธะไง ถ้าสกุลพุทธะมี เราเป็นชาวพุทธ เราประพฤติปฏิบัติของเรามี เราต้องภูมิใจนะ ไม่ต้องเสียใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ไม่มีกํามือในเรา ไม่ได้มีความลึกลับกับเราเลย วางธรรมไว้นี้เป็นพร้อมอยู่แล้ว ให้มีการประพฤติปฏิบัติไปเถิด”

ครูบาอาจารย์ของเราก็เหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เสมอกันด้วยความเป็นการสิ้นกิเลส แต่บารมีต่างกันด้วยการสร้างมา สิ่งนี้เสมอกัน เห็นไหม เรามีธรรม มีวินัย เป็นศาสดาของเรา เราปฏิบัติในธรรม ในวินัยเป็นศาสดาของเรา เรานะ เรามีครูบาอาจารย์ห่วงหาอาลัยอาวรณ์นะ หลวงปู่มั่นเวลาท่านจะปรินิพพานนะ ท่านพูดกับหมู่คณะไว้ตลอด...

“การแก้จิตมันยากนะ หมู่คณะให้ประพฤติปฏิบัติมา ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ” เห็นไหม ห่วงมาก เพราะการกระทํา คนที่ผ่านวิกฤตการณ์อย่างนี้มามันห่วงเขามาก

หลวงปู่เจี๊ยะนะ...ท่านส่งเสบียงอาหารขึ้นไปทางแม่สอด ท่านบอกประจําว่า “หมู่...ทําไมไม่เอาการภาวนามารายงานบ้างเลย” เห็นไหม ท่านห่วงไหม? ท่านห่วงมาก ท่านส่งอาหาร ท่านส่งทุกอย่างเพื่อพวกเรานะ ท่านไม่หวังบุญกุศลจากพวกเราหรอก ไม่หวังสิ่งใดๆ จากลูกศิษย์ลูกหาเลย ลูกศิษย์ลูกหา เห็นไหม บริษัท ๔ สิ่งที่เป็นบริษัท เข้าถึงที่สุดแล้วมันถึงวิมุตติสุขนะ ถ้าถึงวิมุตติสุขคือใจดวงนี้ ใจดวงนี้ถึงเป็นความสําคัญมาก

ฉะนั้น เราถึงกราบครูบาอาจารย์ของเราโดยหัวใจนะ เราสร้างคุณงามความดี เราทําสัมมาสมาธิ ครูบาอาจารย์ของเราจะมาอนุโมทนา เราทําคุณงามความดีจะถึงครูบาอาจารย์ของเราตลอด เราสร้างคุณงามความดี เราทําเพื่อครูบาอาจารย์ของเรา ไม่ต้องเสียใจ สิ่งนี้เป็นเรื่องสมบัติของโลก เห็นไหม เรามีรถเรามีรา เวลามันเก่ามันชราครํ่าคร่านี้ เราก็ต้องสละมันไป เราต้องหารถหาราของเราใหม่ใช่ไหม

นี้ก็เหมือนกัน ในเมื่อครูบาอาจารย์ของเรา รถราของท่านมันเสียแล้ว มันสละแล้ว มันถึงเวลาท่านสละออกไปแล้ว ท่านมีความสุขของท่าน ท่านมีความสุขของท่านตั้งแต่ท่านถึงถิ่นกําเนิดของท่าน ถิ่นกําเนิดคือจิตดวงนี้มันไม่มีกิเลส มันไม่มีตัณหา มันไม่มีการเกิด และไม่มีการตาย แม้แต่การฆ่ากิเลสตายแล้วนะ จิตนี้สว่าง จิตนี้มีความสุข ในเรื่องของจิตนั้นจะไม่มีสิ่งใดเลย

แต่ทําไมมันต้องตายล่ะ? ตาย! ตายเพราะธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ นี้ มันเป็นเรื่องของโลกเขาไง สิ่งนี้มันชราครํ่าคร่าได้ แต่จิตดวงนั้น ถ้าเราเกิดมาในหัวใจ เราเกิดมาในวัฏฏะนะ มันก็เกิดมาสะสม มันก็มีสูงมีตํ่า มันก็มีอารมณ์กระทบรุนแรงของมันเหมือนกัน แต่ขณะที่ว่าพ้นจากกิเลสแล้วนะ สิ่งใดๆ ก็เข้าถึงจิตดวงนั้นไม่ได้ ใจดวงนั้นพ้นออกไปแล้ว มันจะไม่มีสิ่งใดไปถึงดวงนั้นเลย แต่...แต่สิ่งนี้มีอยู่ไง เราถึงบอกต้องพูดว่า...

ครูบาอาจารย์ของเราไม่ไปไหนหรอก

ครูบาอาจารย์ของเราดูเราอยู่นะ...

ครูบาอาจารย์ของเราคุ้มครองเรานะ...

ครูบาอาจารย์นี้รักเรานะ...

ถ้าเรารักเราเคารพครูบาอาจารย์ของเรา เราต้องสร้างคุณงามความดีของเรา ทําเพื่อถวายครูบาอาจารย์ แล้วเราจะเป็นคนดีนะ เอวัง

๙

ผู้ไม่ประมาท

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๓ ตุลาคม ๒๕๔๗
ณ วัดป่าภูริทัตตปฏิปทาราม ต.คลองควาย อ.สามโคก จ.ปทุมธานี

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ

เอาเลยล่ะ ฟังธรรมนะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิบัติธรรมไว้แล้วนะ ประพฤติปฏิบัติธรรมเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ สร้างสมบุญญาธิการมาเพื่อปรารถนาเพื่อความพ้นทุกข์ การประพฤติปฏิบัติพอพ้นทุกข์ เห็นไหม ในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าไว้นะ เวลาท่านออกเผยแผ่ธรรม จนสุดท้ายมารพยายามจะนิมนต์ เห็นไหม นิมนต์ให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ปรินิพพานเถิด” เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบรรลุธรรมแล้ว เสวยวิมุตติสุขในหัวใจอยู่แล้ว ไม่ต้องมาขวนขวายเรื่องของโลกไง มารพยายามจะนิมนต์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่หลายครั้งหลายหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกับมารนะ...

“มารเอย เมื่อไรภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ยังไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ เมื่อนั้นเราจะไม่ปรินิพพาน”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมนะ ธรรมในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีแต่ความสุข ความสุขมหาศาลเลย แต่เมื่อภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ไม่มีความเข้มแข็ง ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาไม่สามารถกล่าวแก้ ไม่สามารถทําพวกลัทธิต่างๆ ให้เขายอมจํานนกับเหตุกับผลของธรรมได้ เมื่อนั้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่ปรินิพพาน เห็นไหม

เผยแผ่ธรรมมา ๔๕ ปี พยายามอยู่นะ พยายามเพื่อจะให้เป็นปึกแผ่นในศาสนาพุทธเรา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้กับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ฝากศาสนาไว้ที่ไหนล่ะ? ฝากศาสนาไว้กับความเห็นจริงไง ถ้าในหัวใจนั้นเห็นจริง ในหัวใจเห็นความเป็นไปของกิเลส กิเลสมันเกิดขึ้นในหัวใจแล้วมันบีบบี้สีไฟ ความทุกข์ในหัวใจนั้น ในหัวใจนั้นนะ ประเพณีวัฒนธรรมนี้เป็นเครื่องดําเนินให้เข้าถึงใจนี้เท่านั้น เข้าถึงใจนี้ เวลาวางธรรมไว้ ก็วางธรรมไว้เป็นอย่างนั้นไง แต่ให้ประพฤติปฏิบัติเข้ามาเพื่อจะชําระใจของตัว จนสุดท้ายมารนิมนต์อีก เห็นไหม วันมาฆบูชา นิมนต์ให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมมาจนมั่นใจว่าศาสนานี้จะสืบทอดไปอีก ๕,๐๐๐ ปี…

“มารเอย บัดนี้ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา มีความเข้มแข็งในหัวใจ ความเข้มแข็งในความรู้สึกที่มีธรรมอันนั้น อีก ๓ เดือนเราจะปรินิพพาน”

เห็นไหม อีก ๓ เดือน ฝากไว้นะ ฝากไว้ให้ชาวพุทธเรา ให้ชาวพุทธปกป้องพระพุทธศาสนา เราปกป้องพระพุทธศาสนา แล้วพระพุทธศาสนาอยู่ที่ไหนล่ะ? พระพุทธศาสนาอยู่ในตู้พระไตรปิฎกหรือ? พระพุทธศาสนาอยู่ในหัวใจไง ธรรมสถิตที่ใจของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา แต่เราเข้าถึงธรรมไหม? ถ้าเราเข้าไม่ถึงธรรม เราก็เหมือนมดแดงเฝ้าพวงมะม่วงนะ เราเห็นมะม่วง เราพยายามไต่ เราหวงแหน เราตระหนี่ เราหวงแหนมะม่วงของเรา เรารักษามะม่วงของเรา เราหวงแหนมาก แต่ผู้ที่เขามีปัญญา เขาสอยมะม่วงนั้นไปกินเป็นผลของเขา เขาได้ลิ้มรสของมะม่วงนั้น

เราเป็นภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ปกป้องพระพุทธศาสนา พยายามดูแลปกป้องพระพุทธศาสนา แล้วเราเข้าถึงศาสนานั้นไหม? ถ้าเราเข้าไม่ถึงศาสนา เราก็เหมือนกับมดแดงเฝ้าพวงมะม่วง เราจะไม่ได้ลิ้มรสของธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย เพราะเราคิดแต่ของเราไง เราใช้กิเลสของเราใคร่ครวญในความเห็นของเรา ใคร่ครวญนะ ใคร่ครวญในกิเลสตัณหาความทะยานอยากว่า “สิ่งนี้เป็นธรรม..สิ่งนี้เป็นธรรม” มันจะเป็นธรรมมาจากไหน? ในเมื่อมันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ใช่ธรรมของเรา แล้วเวลารักษาศาสนา เห็นไหม เหมือนกับมดแดงเฝ้าพวงมะม่วง แล้วเวลามีแมลงวันทองมันไข่ใส่ในมะม่วงนั้น มันทําให้มะม่วงนั้นมีหนอน เน่าได้ มะม่วงนั้นเป็นแผลได้

นี้ก็เหมือนกัน ในการกระทําของเราถึงต้องมีศีล เห็นไหม มีศีล มีสมาธิ มีภาวนา ศีลของเราเป็นอย่างไร ศีลของเราปกป้องตัวเราได้ไหม ถ้าศีลของเราปกป้องตัวของเราไม่ได้ เราไม่มีความอบอุ่น แต่ถ้าเรามีศีลมีความปกป้องได้นะ เวลาเขาออกธุดงค์กัน เขาออกธุดงค์ว่าเขาต้องมีคาถา มีการป้องกันตัวเขา แต่เวลาพระปฏิบัติเรา เห็นไหม บุกป่าฝ่าดงมา มีอะไรป้องกันตัว มีศีลไง ศีลคือความปกติของใจ ถ้าใจมีศีลด้วยความปกติของใจ เราจะองอาจกล้าหาญ จะเข้าเผชิญกับสิ่งใดๆ ก็ได้

เวลาเข้าบุกป่าฝ่าดง เห็นไหม ในป่าในดง คนที่มีความเก่งกล้าสามารถมากอยู่ในเมือง อยู่ในสังคม มันเก่งกล้าเพราะว่าอะไร เพราะว่าหัวใจมันมีที่พึ่ง มันไม่ว้าเหว่ไง เวลาเราออกป่า ออกธุดงค์ของเรา เรามีหัวใจดวงเดียว ในความมืดนั้น ในความสัมผัสสัมพันธ์กับสิ่งที่ว่ามันจินตนาการของกิเลสนั้น กิเลสจะหลอกลวงใจดวงนี้มหาศาลเลย ถ้าหลอกลวงใจของเราเอง เราจะหลงใหลไปในอารมณ์ของเรา เห็นไหม สิ่งนั้นเกิดขึ้นเพราะเหตุใด สิ่งนั้นเพราะเกิดขึ้นจากกิเลส กิเลสอันนี้มันอยู่ที่ไหนล่ะ ศีลเกิดจากข้างนอก ศีลเห็นไหม เราทําเราเคลื่อนไหว เราทําผิดศีล เรากระทําผิด มันถึงเป็นอาบัติใช่ไหม แต่เวลาใจมันคิดไปนี้มันผิดศีลไหมล่ะ มันไม่ผิดศีลแต่มันเป็นกรรม

เห็นไหม อธิศีลไง ถ้าศีลของคนที่มีความบริสุทธิ์นั้น ความปกติอย่างนี้มันเกิดขึ้นมามันจะเข้าใจความเป็นไปของมัน ถ้าเข้าใจความเป็นไปของมัน มันจะย้อนกลับเข้ามาดูใจของตัวเอง ถ้าดูใจของตัวเองนะ นี่ ศีลปกป้องเรา ถ้าเรามีศีลนะ ถ้าเรามีศีล มีการปกป้องเรา เรามีศีล เรามีความองอาจกล้าหาญ เราจะแสวงหาสมาธิธรรม ถ้าจิตของเราสงบขึ้นมา เราจะมีสมาธิ ถ้าเรามีสมาธิ เห็นไหม จิตของเราตั้ง-มั่น เวลาเราฟุ้งซ่าน เวลาเราว้าเหว่ เราเกิดขึ้นมา เราเกิดขึ้นมาเพื่ออะไร? ชีวิตนี้คืออะไร? เกิดขึ้นมานี่ เราแสวงหาสิ่งต่างๆ สมบัติต่างๆ เพื่อใคร? เพื่อใครล่ะ ก็เพื่อที่ว่าเราจะรักษาชีวิตของเรา

เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เห็นไหม มดแดงเฝ้าพวงมะม่วง ก็บอกว่าเราทําบุญกุศลแล้วเราจะมั่งมีศรีสุข เราจะมีชื่อเสียงมีกิตติศัพท์ในสังคมของมนุษย์ เห็นไหม มดแดงเฝ้าพวงมะม่วง ก็เห็นแต่บุญกุศลในอามิสไง สิ่งที่เป็นอามิสอย่างนี้มันก็เป็นอามิสต่อไป มันก็ขับเคลื่อนไป ถ้าขับเคลื่อนไป จิตนี้ก็เวียนตายเวียนเกิดไปในวัฏฏะนั้น เห็นไหม มีศาสนาหรือไม่มีศาสนา คนทําดีก็ต้องได้ดี คนทําชั่วก็ต้องได้ชั่ว เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ธรรมะนี้มีอยู่แล้ว”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ละพระองค์ที่นิพพานล่วงหน้ามาก่อนก็มี เห็นไหม สภาวธรรมมีอย่างนี้ แต่อริยสัจความจริงมีอยู่ที่ไหนล่ะ? อริยสัจความจริง เห็นไหม ความจริงเกิดจากใจ ความจริงเกิดขึ้นมาจากสมบัติจากภายใน การแก้กิเลสแก้ด้วยหัวใจของสัตว์โลก เห็นไหม ทุกข์อยู่ที่ใจ กิเลสอยู่ที่ใจ ย้อนกลับเข้ามาตรงนี้นะ ถ้าย้อนกลับเข้ามาตรงนี้ มันก็เข้ามาทําสัมมาสมาธิ เห็นไหม สมาธิธรรม ปัญญาจะเกิดนะ นี้คือปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แต่ในปัจจุบันนี้ เราเป็นนักปราชญ์ วิทยาศาสตร์เจริญมาก การศึกษาของโลกมีความเจริญมาก เห็นไหม “สุภัททะ เธออย่าถามให้มากไปเลย” สมัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อนจะปรินิพพาน สุภัททะเป็นนักปราชญ์ สุภัททะมีปัญญามาก สุภัททะเป็นคนถือตนถือตัวมากว่าตัวเองเป็นผู้ที่มีปัญญามาก จะไม่ยอมฟังใคร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ที่มีอายุน้อยกว่า เห็นไหม จะ ไปหาก็เกรงกลัวจะเสียศักดิ์ศรี เกรงกลัวจะเสียความรู้ของตัว เกรงกลัวจะเสียความเป็นนักปราชญ์ของตัว ถือทิฏฐิมานะไม่ยอมลงให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน “ถ้าเราไม่เข้าไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในคืนนี้ เราจะไม่มีโอกาส”

สุภัททะเขามีความรู้ของเขามาก สมัยเป็นพราหมณ์นั้นไตรเพทนี่เข้าใจหมด เรื่องของสภาวะของโลกท่องได้หมด เข้าใจได้หมด มีปัญญามาก แต่ก็ยังต้องเข้าไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้าว่าในลัทธิต่างๆ ในความเป็นไปนะ ศาสนาไหนก็ว่าศาสนานั้นประเสริฐ สุภัททะก็มีปัญญา สุภัททะ ทําไมไม่สามารถแจกแจงได้ว่าศาสนาไหนจริงหรือเท็จล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ในปัจจุบันนี้เราเป็นนักปราชญ์ วิทยาศาสตร์เจริญมาก การพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ การประพฤติปฏิบัติในศาสนานี้ต้องเป็นวิทยาศาสตร์สิ เป็นวิทยาศาสตร์แน่นอน แต่เป็นวิทยาศาสตร์ทางจิตไง เป็นวิทยาศาสตร์จากการแก้กิเลสไง สิ่งนี้เหนือธรรมชาติ เหนือทุกๆ อย่าง เพราะกิเลสนี้ทําให้สัตว์โลกเวียนตายเวียนเกิดไปในวัฏฏะ เห็นไหม เวียนตายเวียนเกิดเพราะจิตนี้ต้องเวียนตายเวียนเกิด จิตนี้ไม่มีที่สิ้นสุด ความสิ้นสุดของจิต กระบวนการของจิตไม่มี! จะตายจะเกิดตลอดไป เพราะจิตนี้มันเป็นธรรมชาติของมันอย่างนั้น ธาตุรู้จะเป็นธรรมชาติของมันอย่างนั้น แล้ว มีกิเลสขับไสไป เห็นไหม สุภัททะก็ไม่มีความสามารถเข้าใจสิ่งนี้ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า...“สุภัททะ เธออย่าถามให้มากไปเลย เพราะเวลาเราไม่มี ศาสนาไหนไม่มีมรรค...”

เรามองไปในศาสนาสิ ในลัทธิต่างๆ ในการสั่งสอนของเขาต่างๆ เขามีมรรคของเขาไหม ถ้าในศาสนาไหนไม่มีมรรค ไม่มีเหตุ ผลไม่มีหรอก ถ้าหาเหตุไม่ได้ จะเอาผลมาจากไหน ถ้าเหตุของเขาไม่มี ผลนั้นต้องไม่มี เห็นไหม “ไม่มีรอยเท้าบนอากาศ” บอกว่า “สุภัททะ ความเป็นปราชญ์ของเธอน่ะ มันเป็นปราชญ์ด้วยปัญญาของโลกเขา เธออย่าถามให้มากไปเลย...”

แล้วให้พระอานนท์บวช เห็นไหม พระอานนท์เอาสุภัททะไปบวชนะ พอบวชขึ้นมาเสร็จ เข้าถึงพระรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ บวชเป็นพระแล้วสุภัททะย้อนจิตเข้ามาดูจากภายใน ความเป็นไปของจิตมันจะเกิดขึ้น เป็นนักปราชญ์ เป็นผู้ที่มีปัญญามาก แต่ไม่สามารถชําระกิเลสของตัวเองได้ เป็นผู้มีปัญญามากก็ไม่สามารถจําแนกลัทธิการสั่งสอนของสัตว์โลกของศาสดาต่างๆ ได้ ไม่มีการจําแนกได้เพราะความเห็นของตัว ตัวเองมีกิเลส มีความยึดมั่นถือมั่น มีความเห็นว่าตัวเองเป็นนักปราชญ์เมธีที่มีปัญญามาก ปัญญามากขนาดไหน เป็นปัญญามากกับการท่องบ่น การสะสมของโลก

โลกนี้เห็นไหม วิทยาศาสตร์ความเจริญของโลก การสะสมมา การทดลองมา การสะสมมา ต่อยอดกันมาเป็นทฤษฎี เป็นสถิติ เราก็ทําสถิติ เราเชื่ออย่างนั้นเพราะมันพิสูจน์ได้อย่างนั้น นี้เป็นรูปธรรมไง แต่สิ่งที่เป็นนามธรรมไม่มีใครสามารถชําระได้เลยถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เว้นไว้แต่พระปัจเจกพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้าต้องตรัสรู้ด้วยตนเอง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นคว้าอยู่กับเจ้าลัทธิต่างๆ สร้างสมมาเป็นพระโพธิสัตว์ มีปัญญามาก แต่ในเมื่อเป็นปัญญาของโลก เห็นไหม ที่ไหนเขามีการศึกษา ที่ไหนเขามีการประพฤติปฏิบัติก็ไปเรียนกับเขามาหมด ในระยะ ๖ ปีนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นมรรคไหม การประพฤติปฏิบัตินั้นคือการค้นคว้าขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นการลองผิดลองถูกน่ะ มันไม่เข้ามรรค สิ่งนี้ไม่เข้ามรรค เพราะถ้าเข้ามรรค องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องเข้าถึงธรรมสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องมีความเห็น เห็นไหม

ทําไมหลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน ทําไมท่านสอนพระมาตลอด สอนพระมาตลอดตั้งแต่ประพฤติปฏิบัติเริ่มต้น สอนพระมาตลอดเพราะท่านได้โสดาปัตติผล สกิทาคาผล อนาคาผลมาก่อน ท่านสามารถสั่งสอนลูกศิษย์ของท่านได้ เพราะสั่งสอนศิษย์ให้ทําเข้ามาถึงท่านก็ยังได้ แต่ในเมื่อปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ ๖ ปี ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีธรรม ทําไมไม่สามารถสอนปัญจวัคคีย์ให้มีความเห็นต่างๆ ได้ล่ะ เพราะอะไร เพราะพระปัญจวัคคีย์ก็อุปัฏฐากอยู่ ทําสัมมาสมาธิอยู่เหมือนกัน แต่ถ้ามีปัญญาออกได้ มันก็จะออก เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ยังไม่มีมรรค ค้นคว้ามรรคไม่เจอไง ใน ๖ ปีนั้นการประพฤติปฏิบัตินั้นถึงยังไม่เป็นมรรค

จนคืนเพ็ญเดือน ๖ เห็นไหม ทดสอบมาทุกๆ ลัทธิ ทุกๆ วิธีการที่ศาสดาเขาสอน เพราะถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา แล้วเราบอกว่าของเราถูก เราจะเอาเหตุผลอะไรไปโต้แย้งเขา ในเมื่อไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ เห็นไหม อาฬารดาบส อุททกดาบส บอกว่า... “เจ้าชายสิทธัตถะมีความรู้ความเห็นเสมอเรา เป็นศาสดาสอนสัตว์โลกได้” แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิเสธ เพราะความสงบอย่างนี้ สมาบัติอย่างนี้ กิเลสสงบตัวลงเฉยๆ แต่ไม่ได้ชําระกิเลสแม้แต่นิดแต่น้อย มันไม่เป็นมรรค ไม่เป็นมรรคเพราะสัมมาสมาธิ เห็นไหม อันนั้นจะเป็นมิจฉาสมาธิก็ได้ เพราะสมาธิมันส่งออกไง แต่ถ้าสมาธิย้อนกลับเข้ามามันถึงจะเป็นมรรค

คืนเพ็ญเดือน ๖ นั้น อาสวักขยญาณเกิดขึ้นจากใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ขิปปาภิญญา! เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมมาเป็นพระโพธิสัตว์! นี่ขิปปาภิญญา ย้อนกลับเข้ามาอาสวักขยญาณ เห็นไหม บุพเพนิวาสานุสติญาณ จิตนี้ส่งไปในอดีตชาติไม่มีที่สิ้นสุด เพราะจิตมันสงบเข้าไปถึงแล้ว นี่วิชชา ๓ วิชชา ๓ คือการย้อนกลับเข้าไปในอดีตชาติ ย้อนกลับไปอดีตชาติตั้งแต่พระเวสสันดร ไปถึงไม่มีที่สิ้นสุด ย้อนขนาดไหนก็ไม่มีที่สิ้นสุด จนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “นี้ไม่ใช่ทาง” อันนี้ไปแล้วมันไม่ใช่ทาง เพราะมันเป็นอดีต การสะสมมาที่เป็นพระโพธิสัตว์นี้ ย้อนกลับเข้ามา พอถึงมัชฌิมยาม เห็นไหม จุตูปปาตญาณ จุตูปปาตญาณเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมมาเป็นพระโพธิสัตว์ สิ่งที่เป็นพระโพธิสัตว์มีบุญญาธิการมาก กําหนดจิตไปดู เห็นแต่สัตว์ตายเกิด ตายเกิดขนาดไหน...นี้ก็ไม่ใช่มรรค!

ถ้าเป็นมรรค องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องชําระกิเลสได้ จุตูปปาตญาณคือญาณที่หยั่งรู้จิตว่าไปเกิดที่ไหน จิตมหัศจรรย์ขนาดนั้นนะ แล้วเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมาขนาดนี้...ถึงไม่หลงไม่ติดไง! ถ้าเป็นอย่างเรา พวกเราปฏิบัติแค่เห็นนิมิตก็ติด เห็นสิ่งใดๆ ก็ติด แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนอดีตชาติไม่มีที่สิ้นสุดนะ ถ้าเป็นนักปฏิบัติปัจจุบันนี้ก็จะเอามาคุยกันว่า “รู้มาก... รู้สิ่งต่างๆ...” รู้อย่างนี้ก็เสื่อม รู้อย่างนี้ก็ตกอยู่ใต้กฎของอนิจจัง แล้วถ้าไม่มีครูบาอาจารย์คอยประคอง จิตนี้จะเสียไปได้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ต้องมีใครสอน แต่รู้ว่าสิ่งนี้ไม่ใช่ทาง จุตูปปาตญาณก็ไม่ใช่ทาง จนย้อนกลับมาถึงอาสวักขยญาณ นี่มรรคเกิดตรงนี้ไง มรรคขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนี้ เหตุเห็นไหม ผลที่เราใช้กันอยู่ในทางโลก สินค้าต่างๆ ที่เป็นทางโลก เราใช้ของเขา เพราะว่าเขาผลิตมาให้เราใช้ไง นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เป็นธรรมมันมีอยู่นี่ แต่วิธีการผลิตอยู่ไหนล่ะ? วิธีการกระทําอยู่ไหน? เพราะเราไม่มีความเข้าใจ เราจะผลิตสินค้าอย่างนั้นไม่ได้ แล้วเราจะเป็นขี้ข้าเขาตลอดไป เห็นไหม เขาจะทําสิ่งนั้นมาให้เราใช้ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้ปฏิเสธทั้งหมดนะ เพราะปัจจัย ๔ เครื่องอาศัย เราต้องอาศัยปัจจัย ๔ เครื่องอาศัยดํารงชีวิตไง ดํารงชีวิตเพื่อจะประพฤติปฏิบัติ ไม่ใช่ดํารงชีวิตแบบมดแดงเฝ้ามะม่วงนะ ดํารงชีวิตอยู่อย่างนั้น เพราะสิ่งที่มีคุณค่าในชีวิตนี้คือเรื่องของหัวใจไง หัวใจนี้มันเกิดทุกข์มาก แล้วมันจะเกิดตายเกิดตายนะ

การเกิดของอารมณ์ ความฟุ้งซ่านกับความสงบของใจที่จิตเป็นสัมมาสมาธินี้ อารมณ์เกิดดับในหัวใจนี้ส่วนหนึ่ง จิตปฏิสนธิไม่ใช่อารมณ์! จิตปฏิสนธินี้ไม่ใช่ขันธ์! จิตปฏิสนธิคือฐีติจิตตัวนี้มันยังพาตายพาเกิดตลอดไป สิ่งที่พาตายพาเกิดนี้มันจะมีตลอดไป เห็นไหม แล้วเราจะหาสมบัติสิ่งใด ถ้าเราหาสมบัติสิ่งนี้เราถึงบอกว่า สิ่งที่เป็นปัจจัยเครื่องอาศัย เราก็อาศัยเพื่อให้หัวใจนี้มีโอกาส เห็นไหม

เราไม่ใช่นักปราชญ์เพราะนี่เป็นโลก นักปราชญ์แบบมดแดงเฝ้ามะม่วง ไม่ได้สิ่งใดเลย เฝ้าแต่ผลของมะม่วง เฝ้าแต่ผลของคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ความเป็นจริงของใจมันไม่เกิด สิ่งที่ไม่เกิด เราก็จะไม่ได้ผลสิ่งนี้เลย ถ้าไม่ได้ผลสิ่งนี้ เราก็ได้ทําบุญกุศล เห็นไหม บุญกุศล สิ่งที่เป็นอามิส สิ่งที่เป็นการปฏิบัติที่เป็นบุญนี้ มันก็จะพาให้เกิดตายแน่นอน จะปฏิเสธหรือจะยอมรับอย่างใดก็แล้วแต่ สิ่งนี้เป็นเรื่องของความปัจจุบันนี้ เวลาจิตมันตายนะ มันเคลื่อนออกไปมันก็เป็นอดีต มันเป็นอนาคตไปข้างหน้า มันก็เป็นปัจจุบันข้างหน้านะ เราจะปฏิเสธ จะยอมรับ แต่ถึงเวลามันตายไป มันจะเป็นข้อเท็จจริงของใจดวงนั้นไง ถ้าใจดวงนั้นสร้างบุญกุศล มันก็จะเกิดตามบุญกุศลของเขา ถ้าใจดวงนั้นสร้างบาปอกุศล จะปฏิเสธ จะไม่ยอมรับ มันก็เป็นความจริง! มันจะเป็นความจริงต่อเมื่อเราไปประสบเหตุอย่างนั้น แล้วถึงตรงนั้นเราจะไม่มีโอกาสแก้ไขไง

แต่ถ้าในปัจจุบันนี้ เห็นไหม สุภัททะเขาเป็นนักปราชญ์ เขายังมีความเห็นของเขา เขายังเป็นสัมมาทิฏฐิ เขายังยอมฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วก็เป็นลูกศิษย์องค์สุดท้ายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นพระอรหันต์ขึ้นมาจากคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช่ไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อนจะปรินิพพานนะ “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้พวกเราไม่ประมาทนะ แล้วสังขารน่ะ สังขารมันคืออะไรล่ะ? ถ้าสังขารของผู้ที่เรียนธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สังขารคือความคิด ความปรุง ความแต่ง แต่ถ้าเป็นสังคมไทย สังขารร่างกาย เห็นไหม สังขารร่างกาย เราเป็นผู้ที่ประมาทไหม ถ้าเราเป็นผู้ไม่ประมาท เวลาถ้าจิตเราเกิดแล้วเราตาย พอเราเกิดเราตาย จิตมันเกิด เห็นสภาวะของการเกิด เห็นไหม นี่อยู่ในวังวนของพญามาร

แต่เวลาครูบาอาจารย์เรา ครูบาอาจารย์วางธรรมมาจนถึงปัจจุบันนี้ เห็นไหม วันนี้เรามาสวดศพสวดพระอภิธรรม หลวงปู่ท่านทิ้งร่างกายไว้ที่นี่ แต่หัวใจของท่าน ใครค้นหาหัวใจของหลวงปู่เจอ มารไม่สามารถตามรอยของจิตที่พ้นไปจากกิเลสนี้ได้ สิ่งที่พ้นไปจากกิเลส เห็นไหม ด้วยดวงใจดวงนี้ชําระกิเลส แล้วพ้นออกไปจากกิเลส พ้นออกไปจากพญามารไง พ้นออกไปจากพญามาร เพราะเหตุใดล่ะ

เพราะในการประพฤติปฏิบัติของเรา เราไม่ใช่มดแดงเฝ้าพวงมะม่วง ถ้าเราเป็นมดแดงเฝ้าพวงมะม่วง เราก็จะศึกษาธรรม แล้วเราก็จะยึดธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าเป็นของเรา เป็นมดแดงเฝ้าพวงมะม่วงเพราะมันเข้าไม่ถึงจิต เพราะมันไม่เคยมีความสงบของใจ เพราะมันไม่เห็นความสงบของใจ ไม่เห็นว่าใจยกขึ้นวิปัสสนาอย่างไร ถ้าเห็นใจยกขึ้นวิปัสสนาจะไม่กล้าบอกว่า “เราได้ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้หมดแล้ว” เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้าบอกโปฐิละว่า “ใบลานเปล่า..ใบลานเปล่า” จําได้ ศึกษาได้ เข้าใจทั้งหมด สั่งสอนลูกศิษย์จนถึง ๕๐๐ นะ ไปไหนก็สั่งสอนได้หมด สั่งสอนคนอื่นได้ แต่ไม่สามารถชําระกิเลสของตัวเองได้ เห็นไหม ความลังเลสงสัยมี

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับอาฬารดาบส เห็นไหม “เธอมีความรู้เท่าเรา เป็นศาสดาสอนลูกศิษย์ได้” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังปฏิเสธเลย ทั้งๆ ที่มีคนรับประกันนะ ทั้งๆ มีคนรับรองว่าสิ่งนี้เป็นสิ่งที่ว่าเข้าใจตามธรรมของเขา จะเป็นศาสดาของคนอื่นได้ เพราะสอนในการทําสมาบัติไง ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ขึ้นอากาสานัญจายตนะ มันจะวางอารมณ์อย่างไร? มันจะปล่อยอารมณ์อย่างไร? จากปฐมฌานขึ้นสู่จตุตถฌาน จากอากาสานัญจายตนะขึ้นไปนี่ มันเปลี่ยนอารมณ์อย่างไร มันก็มีวิธีการของเขานะ

อากาสานัญจายตนะนี่ว่างหมดขนาดไหน อากิญจัญญายตนะนี่ความรู้สึกเป็นความว่างนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ เข้าเห็นไหม ย้อนไปย้อนกลับ แล้วจิตมันจะเกิดพลังงานมาก สิ่งที่เกิดพลังงานนี่มันจะติดสิ่งนี้ได้ไง ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ในการปฏิบัติของสดมภ์หลัก สิ่งที่สดมภ์หลักของศาสนาคือธรรมที่สถิตในใจของครูบาอาจารย์เรา ถ้าธรรมสถิตในใจของครูบาอาจารย์เรา มันจะมีหลักเกณฑ์ของใจดวงนี้ไง ถ้าหลักเกณฑ์ของใจดวงนี้ กิเลสเกิดที่ไหน? กิเลสเกิดที่ใจ ในเมื่อกิเลสเกิดที่ใจ แล้วเราชําระกิเลสจากใจของเรา แล้วใจของสัตว์โลกมันก็เป็นแบบนี้ เป็นเหมือนกัน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอาใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้ได้เท่านั้นนะ เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์กับวัฏฏะนะ สามโลกธาตุนี่กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทวดา อินทร์ พรหมต้องมาฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะอะไร เพราะสิ่งที่เป็นอริยสัจนี้จะไม่มีในลัทธิต่างๆ เห็นไหม “สุภัททะ ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล”

การประพฤติปฏิบัติ การเป็นมดแดงไต่พวงมะม่วง มันวนกี่รอบของลูกมะม่วงนั้น มันก็จะไม่ได้ผลอะไรของมันเลย เพียงแต่มันวนไปนะ เหมือนจิตตายเกิดในวัฏฏะ จะวนกี่รอบในปัจจุบันนี้ก็คือชาติปัจจุบัน จนคิดสังเวชนะว่า ชีวิตเรานี้มันตายมันเกิด มันจะมีสิ่งใด เวลากิเลสมันปิดตา มันปิดตาอย่างนั้นนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเตือนไว้ตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานนะ ให้บริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เห็นไหม ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานนะ ภิกษุนั่งเฝ้าอยู่มาก

“ภิกษุมีสิ่งใดให้ถาม เธออย่าเสียใจว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว เธอจะเสียใจว่าอยู่ต่อหน้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่ได้ถาม”

ภิกษุนั่งเงียบ เพราะอาลัยอาวรณ์ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ความเป็นปกติไง การเกิดและการตายมีคุณค่าเท่ากัน เพราะจิตนี้มันชําระกิเลสตั้งแต่คืนวันเพ็ญเดือน ๖ แต่ ๔๕ ปีนี้...เป็นภาระ...เป็นสิ่งต่างๆ ที่จะวางศาสนาไว้ให้มั่นคงเท่านั้น พอศาสนามั่นคงแล้วนะ จนภิกษุฟังแต่โอวาทขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ คําสุดท้ายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

“ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

ไม่ใช่ให้ไปเป็นมดแดงเฝ้าพวงมะม่วง ไม่ใช่ให้ไปเปิดตู้พระไตรปิฎกแล้วท่องจํากัน สิ่งนั้นเป็นทฤษฎี เห็นไหม ทฤษฎีความเป็นธรรม เห็นไหม ทําไมสมัยพุทธกาล สามเณรน้อยเดินไปบิณฑบาตกับพระสารีบุตร เห็นชาวนาเขาชักนํ้าเข้านา เห็นนายช่างทําคันศร เขาดัดคันศรให้ตรง ในเมื่อจิตมันมีสัมมาสมาธิ ในเมื่อจิตมันมีกําลังของมัน สิ่งที่กระทบเขามันจะเป็นประโยชน์กลับเข้ามาในหัวใจเลย

ในเมื่อสิ่งที่เป็นวัตถุ สิ่งที่เป็นธาตุ นํ้ากับคันศรมันไม่มีชีวิต ทําไมมนุษย์ยังสามารถดัดให้มันตรง สามารถเอามาใช้เป็นประโยชน์ได้ ทําไมหัวใจของเรา ถ้าจิตมันสงบแล้ว ทําไมเราชําระกิเลสของเราไม่ได้ ถ้าเราชําระกิเลสของเราได้นี่ นี่ มรรคญาณมันเกิด เวลามันเกิด สิ่งที่กระทบแล้วมันจะเกิดขึ้นมาจากภายใน เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราเป็นชาวพุทธ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เชื่อตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถามตัวเองว่าเราประมาทหรือเปล่า ยิ่งกว่าประมาทนะ เพราะเราทํางานอะไร? เราทํางานของโลกเขาทั้งหมดเลย ทําไมเราไปแย่งงานของโลกเขามาทํา! งานของโลกเขา งานก่อสร้าง งานสัมมาอาชีวะ งานอะไรต่างๆ นี้ โลกเขาทําอยู่นะ เราไม่ต้องไปทําสิ่งนั้น

ถ้าเราเป็นภิกษุ ภิกษุณี เราสามารถออกประพฤติปฏิบัติได้ ในเมื่อออกประพฤติปฏิบัติ ประพฤติปฏิบัติด้วยอะไรล่ะ? ประพฤติปฏิบัติด้วยหัวใจไง ทําหัวใจของเราให้สงบก่อน นักกีฬาเขาจะเล่นกีฬากันนะ เขาต้องฝึกซ้อม เขาต้องมีสนามซ้อมของเขา เวลาคนทํางานต้องมีออฟฟิศใช่ไหม ต้องมีสถานที่ทํางาน นี่ก็เหมือนกัน เราจะภาวนากัน เราจะชําระกิเลสกัน ชําระที่ไหน? กิเลสมันเกิดที่ไหนล่ะ? กิเลสมันเกิดที่ใจ แต่หาใจของตัวไม่เจอ หาสนามไม่เจอ หาที่ทํางานไม่ได้ แล้วก็ว่าใจกับกายเหมือนกัน แล้วก็หาใจของตัวไม่เจอ หาสนามของตัวไม่เจอ

นี่ไง สัมมาสมาธิสําคัญตรงนี้! สัมมาสมาธิคือการเริ่มต้นหาสนามฝึกซ้อม ถ้าเรามีสนามฝึกซ้อมนะ นี่ขนาดหาสนามฝึกซ้อม เรายังต้องทําความสงบของใจ พระปัญจวัคคีย์นะ ๖ ปี ทําสิ่งนี้พร้อม สนามนี้พร้อม ทุกอย่างนี้พร้อม แต่ไม่มีเทคนิค ไม่มีวิธีการการเล่นกีฬา กีฬานั้นเขาเล่นด้วยวิธีการยังไง ไม่รู้วิธีการเล่นกีฬา เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ “เทฺวเม ภิกฺขเว” เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิบัติมา ที่ว่าลองผิดมา ๖ ปีน่ะ ไม่ใช่มรรค! แต่ขณะที่มาพิจารณาในคืนวันนั้นเป็นมรรค เห็นไหม

แล้วการติดเสวยสุขอยู่ในสมาบัตินั้นก็ไม่ใช่มรรค! เพราะสิ่งนั้นจะเป็นความสุข นี่กามสุขัลลิกา-นุโยค เพราะมันมีความสุขในหัวใจนั้น หัวใจปล่อยสิ่งต่างๆ เข้ามาทั้งหมดเลย แล้วมันก็ชุ่มอยู่ในตัวของมันเอง เพราะความสุขความทุกข์มันสงบตัวลง สิ่งที่สงบตัวลง มันก็เป็นสัมมาสมาธิไง ถ้าเราจะหาที่ทํางานของเรา เราต้องทําสัมมาสมาธิก่อน ถ้าทําสัมมาสมาธิต้องมีกรรมฐาน ๔๐ ห้อง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง เพื่อจะให้เราทําความสงบของใจ

สมัยพุทธกาล พระปัญจวัคคีย์ปฏิบัติอยู่แล้ว ทุกคนแสวงหาอยู่แล้ว เพราะเขาเกิดเป็นสหชาติไง สหชาติคือผู้ที่มีบุญญาธิการเกิดพร้อมกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนี้มันจะทําให้อินทรีย์ของเขาควรแก่การงาน แต่อินทรีย์ของเรามันอินทรีย์โลกไง เกิดมาในโลก ประเทศไทยเมื่อก่อนมี ๑๖ ล้านคน เดี๋ยวนี้มี ๖๐ - ๗๐ ล้านคน สมัยก่อนนะ เขาทําสงครามกัน เขากวาดต้อนเอาประชากรนะ เพราะมีแต่แผ่นดิน มีแต่ป่าเขา ไม่มีประชากรในประเทศ จะรบกันเพื่อกวาดต้อนประชากรนั้นมาอยู่ในประเทศของตัว แต่ในปัจจุบันนี้พยายามจะควบคุมประชากรของตัว เพราะมันมีมากเกินไป เห็นไหม มาจากไหน? จิตนี้มาจากไหน?! การเกิดทําไมมหาศาลขนาดนั้น?

มันจะมหาศาลมากกว่านี้! เพราะจิตนี้มีมหาศาลเลย แล้วจะเกิดตาย..เกิดตาย แต่เพราะมนุษย์สมบัตินี่ เรามีมนุษย์สมบัติ เรามีศีล ๕ เราถึงได้เกิดเป็นมนุษย์แล้วเกิดกึ่งกลางพระพุทธศาสนา การพบพระพุทธศาสนานี่เป็นอริยทรัพย์ อริยทรัพย์เพราะอะไร เพราะโรคร้ายต่างๆ ในปัจจุบันนี้ เขาไม่มียารักษาโรค เวลาคนตาย ถ้าคนที่เขามีฐานะมาก เขาจะเอาศพของเขาไว้ในห้องเย็น เพื่อจะให้วิทยาศาสตร์เจริญ จะได้เอาไว้รักษาโรคนี้ไง ความคิดของเขามันอาลัยอาวรณ์ขนาดนั้นนะ

แต่เราเกิดในท่ามกลางพระพุทธศาสนา นี่คือธรรมโอสถ ถ้ามีธรรมโอสถที่สามารถจะชําระกิเลสได้ ถ้าชําระกิเลสได้ เราถึงต้องพยายามของเรา ในเมื่อเราเกิดกึ่งกลางพระพุทธศาสนา นี้คือบุญกุศลของเรานะ เราไม่ได้เกิดสมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นั้นคือสหชาติ คือจิตเขาสงบอยู่แล้ว จิตเขาพร้อมอยู่แล้วไง

ดูสิ เขาแสวงหา สุภัททะก็แสวงหา อนาถบิณฑิกเศรษฐีก็ฟังแต่ว่า “มีพระอรหันต์..มีพระอรหันต์” เห็นไหม พอรู้ข่าวองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า...ทนไม่ได้นะ อยากพบองค์สมเด็จพระสัมมาสัม-พุทธเจ้าคืนนั้นเลย เพราะอะไรล่ะ เพราะพวกนี้เขาสร้างสมบุญญาธิการของเขามา แค่ฟังว่าพระอรหันต์เท่านั้น เขายังอยู่ไม่ติดบ้าน เขายังอยู่ไม่ได้ เขาต้องไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม แล้วในปัจจุบันนี้ ครูบาอาจารย์ของเรานี้มหาศาลเลย แล้วเราทําอะไรกัน? เราจะแสวงหาแต่งานของโลกหรือ? งานของโลกนะ ดูสิ ดูสิ่งต่างๆ เครื่องยนต์กลไกที่เขาใช้ เมื่อก่อนเราขุดดิน เราไถนานะ เราต้องใช้กําลังของเรานะ เดี๋ยวนี้เครื่องจักรเข้ามาแทนได้หมดทุกอย่างเลย งานของโลกมันเป็นเรื่องของโลกเขา

แต่งานในศาสนาเรานี่ งานในการชําระหัวใจนี่ สิ่งนี้สําคัญกว่า แล้วทําไมเราไม่ศึกษากัน ทําไมเราไม่ค้นคว้าเข้ามาจากภายใน ทําไมเราไม่สร้างศรัทธาของเราขึ้นมา ทําไมไม่เอาครูบาอาจารย์เป็นที่พึ่ง ดูสิ ดูอย่างองค์หลวงปู่เราเป็นผู้ไม่ประมาทนะ เป็นผู้ไม่ประมาทเพราะสามารถชําระกิเลสออกไปจากใจได้ เรานี่เป็นผู้ที่ประมาททั้งหมด แล้วเราทําไมไม่เอาครูบาอาจารย์เราเป็นที่ตั้ง เพราะครูบาอาจารย์ของเรา ใครจะว่าอย่างไรก็แล้วแต่ว่า...“กึ่งพุทธกาลนี้พระอรหันต์ไม่มี” นั่นเป็นที่ปากเขาว่า ข้อเท็จจริง คือความเป็นข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงที่เป็นความจริงนี้ ถ้าเป็นความจริงนี้นี่ สิ่งนี้เป็นเครื่องยืนยันกับเรา เพราะอะไร? เพราะท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน! ท่านมีเหตุผลของท่าน! ท่านชําระกิเลสของท่านได้ตามความเป็นจริง!

ฉะนั้น ถ้าเราจะเดินตามครูบาอาจารย์ของเรา เราต้องทํางานตามหน้าที่ของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ในเมื่อเราเป็นสดมภ์หลักของศาสนา เราจะรักษาศาสนา เรามีเครื่องมือรักษาคือธรรมวินัย สิ่งที่เป็นธรรมวินัย เราจะไล่ต้อนใจของเราเข้ามา ใจของเรามันออกไปไหน มันฟุ้งซ่านไปไหน มันเป็นไปอย่างไร เห็นไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้พิจารณาสังขาร ถ้ามันจะพิจารณาร่างกาย มันก็อยู่ที่จริตนิสัย ถ้าคนพิจารณาร่างกาย มันจะทําความสงบของมันเข้ามา มันจะมีสัทธาจริต สัทธาจริตเพราะเราศรัทธา เราเชื่อมั่นในครูบาอาจารย์ของเรา เราเชื่อมั่นในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้กับเราแล้ว...หนึ่ง แล้วเราก็เป็นมดแดงเฝ้าแต่มะม่วงนั้น ครูบาอาจารย์ของเราเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เป็นนักรบที่ออกเดินหน้าไป แล้วครูบาอาจารย์ของเราสามารถชําระกิเลสมาเป็นเครื่องยืนยันกับเรา แล้วครูบาอาจารย์ของเราเอาธรรมวางไว้ต่อหน้าเรานี่ ทําไมเราจะไปลังเลสงสัยล่ะ ถ้าเรามีศรัทธา เรามีความเชื่อ มันจะเป็นสัมมาทิฏฐิ ถ้าเราเป็นมิจฉาทิฏฐิ เราทําของเรา เราประพฤติปฏิบัติอย่างที่มดแดงเฝ้าพวงมะม่วง เห็นไหม กึ่งพุทธกาลมรรคผลไม่มี แต่เราก็ปฏิบัติกัน เห็นไหม เขาปฏิเสธอย่างนั้น ผลของเขาถึงไม่ได้

เหมือนกับเราทํางานน่ะ เราไม่ต้องการความสําเร็จของมัน เราจะไม่ได้งานของเรา เพราะมันสัก-แต่ว่าไง สิ่งที่เป็นสักแต่ว่า มันจะไม่เกิดสมาธิ มันไม่เกิดสติ สิ่งที่เป็นสติ เป็นสัมมาสติ ถ้าเกิดเป็นสัมมาสติ เราเคยทําการทํางานไหม ถ้าเราทํางานทําการ เวลาเรามีสติขึ้นมา งานของเราจะสมบูรณ์ ถ้างานของเราไม่มีสติ เราทําสักแต่ว่าทํา มันก็ตกๆ หล่นๆ ตกจากมือ ตกจากเราไป ถ้าเรามีสติของเรา เราต้องเชื่อมั่นของเรา เรามีศรัทธาของเรา ถ้ามีศรัทธาของเรา เราทําขึ้นมา สติมันจะพร้อมเข้ามา สติสําคัญต่อทุกเมื่อที่เราขยับเขยื้อนไป ถ้าสติของเราสําคัญขึ้นมา มันจะควบคุมการประพฤติปฏิบัติของเราเข้ามา สิ่งนี้สําคัญ กําลังใจมันก็เกิดนะ

กึ่งพุทธกาล...หนึ่ง แล้วครูบาอาจารย์เป็นเครื่องดําเนินกับเรา...หนึ่ง ถ้าเราทําสัมมาสมาธิให้ได้ จะพิจารณาเป็นกาย สิ่งที่เป็นกาย ถ้าจิตสงบมันจะพิจารณากายได้ ถ้าจิตไม่สงบ การพิจารณากายนั้นเป็นสัญญาอารมณ์ สิ่งที่เป็นสัญญาอารมณ์นั้น มันจะปล่อยสิ่งที่เป็นความยึดมั่นถือมั่นของมันเข้ามาเป็นสัมมาสมาธิ สิ่งที่เป็นสัมมาสมาธิ จะพิจารณานามรูป จะพิจารณาขนาดไหนก็แล้วแต่ เพราะการพิจารณานามรูปอย่างนั้น มันพิจารณาเหมือนกับสังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่งมันเป็นอาการของใจ สิ่งที่พิจารณาอาการของใจมันสงบเข้ามา เพราะมันทิ้งอาการเข้ามา มันก็เป็นใจ ถ้ามันเป็นใจแล้วมันก็เป็นสมถะ เห็นไหม

แต่เพราะความที่เป็นมดแดงไง มดแดงมันไม่เข้าใจว่า เปลือกมะม่วงมันมีรสขม แต่เนื้อของมะม่วงมันมีรสหวาน มันไม่เคยกินไง มันก็ว่า “สิ่งนี้เป็นความปล่อยวาง..สิ่งนี้เป็นความปล่อยวาง” ทั้งๆ ที่ว่ามันเป็นสมถะนะ มันเป็นจิตที่ปล่อยวางอารมณ์เข้ามา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้เป็นกลางอยู่แล้ว

“ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

แต่เราจะพิจารณาเป็นอย่างไร มันเป็นจริตไง ถ้าจริตนิสัยของเรา เราจะก้าวล่วงกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป เห็นไหม มรรคมันจะเกิดตรงนี้นะ ถ้ามรรคมันจะเกิด เราจําเป็นจะต้องทําความสงบของเราเข้ามา ถ้าไม่ทําความสงบของเราเข้ามา ความคิดมันเป็นสัญญาอารมณ์ทั้งหมดเลย ทั้งๆ ที่ว่า...เราว่าเราคิดโดยที่มันมีความมหัศจรรย์...มันจะว่างมาก ความมหัศจรรย์ของใจมันลึกลับกว่านี้มากนัก! เวลาจิตมันสงบเข้ามา เห็นไหม ทําไมครูบาอาจารย์เราที่มีวาสนาบารมี เวลาจิตสงบนี่ จิตนี้มันจะหลุดออกไปเดินจงกรมบนอากาศ เห็นไหม มันจะไปนั่งสมาธิอยู่บนก้อนเมฆ สิ่งนั้นมีพระปฏิบัติเจอสภาวะแบบนี้มามาก แล้วเข้าใจว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม พอมันเสื่อมเข้าไป ก็ท้อถอยน้อยเนื้อตํ่าใจ มีมหาศาลเลย

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเรียนกับอาฬารดาบส เห็นไหม เข้าสมาบัติขนาดไหนมันก็ไม่ชําระกิเลส เพราะสมาบัตินี้เป็นพลังงานเฉยๆ พลังงานนะ ตัวพลังงาน ดูสิ อย่างพลังงานที่ในโรงกลั่นนะ เขามีโรงกลั่น เขากลั่นออกมา เก็บไว้มหาศาลเลย ถ้าไม่มีใครสนใจมัน มันจะเป็นประโยชน์กับใครล่ะ แต่เวลาเรามีรถยนต์กลไก เราต้องใช้พลังงาน เราก็ไปเอามันมาเติม

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิถ้าเป็นมิจฉามันก็จะเหมือนกับเป็นนํ้ามันที่มันอยู่อย่างนั้นล่ะ มันต้องระเหยไปนะ สิ่งใดก็แล้วแต่มันเป็นอนิจจังทั้งหมด ไม่มีสิ่งใดคงที่ในโลกนี้ ของที่จะคงที่...ไม่มี! สิ่งที่ไม่มี แม้แต่สัมมาสมาธิมันก็ไม่คงที่ ถ้ามันไม่คงที่ ถ้าเรามีปัญญาของเรา มันจะเกิดประโยชน์กับเรานะ ถ้ามันไม่เกิดปัญญากับเราขึ้นมา เห็นไหม เราจะเป็นมดแดง เราไม่เป็นนักปราชญ์หรอก ถ้าเป็นนักปราชญ์ เป็นนักวิชาการนะ มันยังมีความคิดว่าเราจะทําอย่างไรให้มันเกิดประโยชน์กับเราขึ้นมา ถึงต้องกลับมาทําความสงบให้ได้..ทําความสงบให้ได้ ความสงบสําคัญ สําคัญเพราะว่ากิเลสมันอยู่ลึกกว่าความคิดปกตินี้ ความคิดปกติของเรา เห็นไหม เวลาคนเขาหลอกลวงกันนะ เขาแสดงกิริยากัน เขาหลอกลวงจนต้มตุ๋นเอาเงินของใครก็ได้ เงินของใครนะ เขาหลอกเอามาจนบางทีนะ...

...ดูสิ ดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาติเตียนพระสงฆ์ เวลาถึงคราวที่ข้าวยากหมากแพง พระสงฆ์ก็ปรึกษากันว่าเราจะดํารงชีวิตอย่างไร ให้ต่างคนต่างบอกว่า อีกองค์หนึ่งมีอริย-ทรัพย์ภายในไง เป็นเนื้อนาบุญของโลก เขาจะทําบุญกับเรา เห็นไหม แล้วเขาก็ตื่นกัน เอาสิ่งนั้นมาสร้างบุญกุศลของเขา แล้วเวลาไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระที่มาจากถิ่นต่างๆ เพราะข้าวยากหมากแพง เขาอยู่ด้วยร่างกายของเขาที่ไม่ผ่องใส แต่พระชุดนี้มานี่ อิ่มเอมเปรมปรีดิ์มาเลยนะ

“แล้วเธออยู่กันอย่างไร” ก็รายงานองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “มหาโจร” มหาโจรนะ หลอกกันได้ขนาดนั้นนะ เพราะตัวเองก็รู้กันอยู่ เพราะปรึกษากัน ปรึกษากันว่าเราจะยกยอกันนะ ต่างองค์ต่างยกยอกัน ปรึกษากันมันกิเลสชัดๆ มันรู้อยู่ชัดเจน แล้วก็หลอกลวงเขา ทั้งๆ ที่ตัวเองก็หลอกลวงตัวเอง แล้วยังไปหลอกลวงจากข้างนอก ถ้าเราเป็นสุภาพบุรุษ เราเป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่มันไม่ใช่เรื่องความไม่ประมาทนะ นี่มันยิ่งกว่าความไม่ประมาท นี่มันฉ้อโกงต่างหากล่ะ ถึงว่าเป็นมหาโจรไง

แต่ถ้าเราทําความสงบของเราเข้ามา เห็นไหม ต้องทําความสงบ เพราะสิ่งนี้ถ้ามันมีความคิดโดยทุจริตอย่างนี้ มันจะเป็นความสงบไปได้ไหม เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นนี้มันเป็นเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แค่อุปสรรคแค่นี้เรายังทนไม่ได้เลย แล้วเราจะไปชําระกิเลสตรงไหน กิเลสมันเป็นสิ่งที่ยั่วยวนมาก ยั่วยวน เห็นไหม รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร

จิตนี้มันเกาะเกี่ยวไปกับรูป รส กลิ่น เสียงจากภายนอก รูป รส กลิ่น เสียง เห็นไหม อยากดู อยากเห็น อยากเป็น อยากไป อยากทั้งหมดเลย แล้วเข้าใจว่าเป็นสุขนะ ปรนเปรอมันขนาดไหน มันมีแต่ความต้องการมากขึ้นขนาดนั้น เห็นไหม ทะเลนี้ไม่เคยเต็ม ถมทะเลไม่เคยเต็ม

สิ่งนี้เหมือนกัน ตัณหาความทะยานอยากอยู่ในหัวใจนี้ ถมเท่าไรก็ไม่เต็ม เป็นไปไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ต้องให้ชักฟืนออกเท่านั้น” ถ้าเราใส่ฟืนเข้าไปในกองไฟแล้วจะให้ไฟดับ เป็นไปไม่ได้! เราจะดับไฟด้วยการสาดนํ้ามันเข้าไปในกองไฟแล้วจะดับไฟ เป็นไปไม่ได้! เราต้องชักฟืนนั้นออก ชักฟืนออกด้วยสติสัมปชัญญะไง ถึงต้องมีมักน้อยสันโดษ ต้องมีธุดงควัตรไง ธุดงควัตรเป็นเครื่องขัดเกลากิเลสนะ กินอิ่มนอนอุ่นแล้วมันก็จะนั่งภาวนาโดยตกภวังค์ แต่เราอดนอนผ่อนอาหาร เห็นไหม อดนอนผ่อนอาหารเพื่ออะไร เพื่อไม่ให้ธาตุขันธ์นะ ธาตุขันธ์นี้ถ้ามันมีกําลังมากมันก็จะมาทับหัวใจไง ทับหัวใจ เห็นไหม ขันธ์ไม่ใช่ใจ ขันธ์ไม่ใช่จิต จิตไม่ใช่ขันธ์ ธาตุขันธ์ถ้ามีกําลัง มันจะเป็นสภาวะแบบนั้น

ในการประพฤติปฏิบัติของเรา ผู้ที่จะประพฤติปฏิบัติอย่างน้อยต้องถือศีล ๘ เห็นไหม ศีล ๕ ในเรื่องของโลกนะ ถ้าเราอยู่ในโลก เราก็ถือศีลอยู่ในโลก แต่เวลาศีล ๘ เห็นไหม ศีล ๘ ก็ไม่กินข้าวเย็นแล้ว แล้วเราประพฤติปฏิบัติยังมีมักน้อยสันโดษ เรายังถือธุดงควัตรเข้ามา นี่ย้อนกลับเข้ามา เราจะชักฟืนออกจากกองไฟ ถ้าเราจะชักฟืนออกจากกองไฟ เราต้องเริ่มชักจากตรงนี้ไง แล้วว่าเราจะชักฟืนออกจากกองไฟ ไฟมันเผาผลาญในหัวใจ กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันเกาะเกี่ยวไปหมด เราจะไปชักฟืนที่ไหนล่ะ เราหาฟืนก็ไม่เจอ หาฟืนที่ไหนเป็นกองฟืน เวลามันเผามีแต่ความร้อน

แต่ความที่ว่าหาฟืนไม่เจอ เห็นไหม ถ้าเราจะชักฟืน นี่มักน้อยสันโดษ มักน้อยสันโดษในการเพิ่มผลของกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันกดถ่วงใจ สิ่งที่มันกดถ่วงใจ เห็นไหม ธรรมวินัยเป็นอย่างนี้ไง ธรรมวินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้น่ะ วางไว้เพื่อเรานะ ถ้าเราเชื่อธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ “ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม” สมาธิเกิดแน่นอน นี่เราปฏิบัติธรรมไม่สมควรแก่ธรรม เราเอาตัณหาความทะยานอยาก ถ้าในปกติของมนุษย์ปุถุชนเรานี่ มันมีความอยากในหัวใจโดยธรรมชาติ ทุกคนเกิดมาอยากเป็นคนดี แต่คนดีโดยมิจฉาทิฏฐิก็คนดีปล้นฆ่าเขา ฉกชิงวิ่งราวเขานั่นเป็นความดีของโจรนะ

แต่ถ้าเราเป็นคนดีของเรา เห็นไหม เราเกิดมาเป็นความดี เป็นสัมมาทิฏฐิ เป็นความเห็นชอบ เราก็ประกอบสัมมาอาชีวะ สิ่งที่ประกอบสัมมาอาชีวะนั้นคือหาปัจจัย ๔ เลี้ยงชีวิต ถ้าเราจะเป็นสัมมาอาชีวะเลี้ยงหัวใจ เห็นไหม อารมณ์ชอบ อารมณ์ความคิดที่ชอบ ความคิดอยากประพฤติปฏิบัติ ความคิดอยากจะพ้นจากกิเลส ความคิดที่จะเป็นลูกศิษย์ของหลวงปู่ จะพยายามทําปฏิบัติบูชา เห็นไหม

เวลาปฏิบัติบูชา บูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บูชาครูบาอาจารย์ของเรานี่ บูชานี่เป็นศรัทธาความเชื่อ แต่ขณะที่ประพฤติปฏิบัติ ผลที่เกิดขึ้นมานี่เป็นของเรา ไม่ใช่เป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ใช่เป็นของหลวงปู่ เป็นของเรา! เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา แต่เพราะเราเอาครูบาอาจารย์ของเราเป็นเครื่องส่องดําเนินทางไง เราอยู่ในที่มืด เรามองไม่เห็นทางเลย เพราะมีแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยาก เราอาศัยศรัทธาความเชื่อของครูบาอาจารย์เราเปิดไฟไง เปิดไฟส่องทางให้เราก้าวเดินออกไป ถ้าเราก้าวเดินตามครูบาอาจารย์ ผลเกิดขึ้นมาจากใจ ผลเกิดขึ้นมาจากความสงบของใจ ถ้าเรามีความเข้มแข็ง มีความมานะอดทน เห็นไหม ทุกข์นี้จะล่วงพ้นด้วยความเพียร ต้องเป็นความเพียรชอบนะ ทุกข์นี้จะล่วงพ้นด้วยความเพียร แล้วทําความเพียรนะ...

ในสมัยพุทธกาล นักประพฤติปฏิบัติเขาปฏิบัติแบบสุนัข เขามีความดํารงอยู่แบบสุนัข เขากินแบบสุนัข เขานอนแบบสุนัข แล้วมาถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าเขาประพฤติปฏิบัติแล้วจะได้อะไร เขาตั้งใจจะเป็นพระอรหันต์ เขาอยากจะพ้นจากทุกข์ แต่เขาเอาวัตรปฏิบัติของสุนัขมาปฏิบัติ นี้อยู่ในพระไตรปิฎกนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “อย่าให้เราพยากรณ์เลย ขอร้องเถิด... ขอร้องเถิด...”

เขาเองเขาประพฤติปฏิบัติว่าสิ่งนี้จะเป็นประโยชน์กับเขา แต่เขาก็ลังเลสงสัย นี่กิเลสพาปฏิบัติเป็นอย่างนี้ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ถ้าเธอประพฤติปฏิบัติอย่างนี้ เธอตายไปเธอก็เกิดเป็นสุนัข เพราะคราวที่เธอยังไม่ตาย เธอยังอยากเป็นสุนัขเลย” ในเมื่อมีความอยาก มีตัณหาความทะยานอยาก ตัณหาความทะยานอยากนี้มันจะพาจิตดวงนี้เป็นอย่างนั้นไง

ในเมื่อจิตใต้สํานึกของเรามันมีกิเลส มีตัณหา สิ่งนี้มันควบคุมไม่ได้ ควบคุมไม่ได้เราถึงบอกให้ตั้งสติขึ้นมา ถ้าตั้งสติขึ้นมา เรากําหนดกรรมฐาน ๔๐ ห้อง อานาปานสติหรือสิ่งใดก็ได้ สิ่งนี้มันมีสติ เห็นไหม มีสติ ตัณหาความทะยานอยากมันก็แหย่ตลอด เห็นไหม ในการประพฤติปฏิบัติ กิเลสมันจะแทรกตลอดทุกวิธีการ เพราะกิเลสนี้เป็นเจ้าวัฏจักร เป็นพญามาร แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งสอนสัตว์โลกอยู่ ยังนิมนต์แล้วนิมนต์อีกให้ปรินิพพาน เพื่อจะไม่ให้มีคนคอยชี้นําไง

แต่ในเมื่อเราประพฤติปฏิบัติ พญามารของเรา อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา อยู่ที่กลางหัวใจของทุกๆ สัตว์โลก ทุกตัวที่เกิดมามีแต่อวิชชานี้ปกคลุมมาทั้งหมด แล้วสิ่งนี้ในการประพฤติปฏิบัติมันจะแทรกเข้ามาตลอด เห็นไหม สิ่งที่แทรกเข้ามาตลอด เราก็ตั้งสติ ถ้าจิตเราตั้งสติไว้ จิตนี่มันออกกินอาหารไง เรามีสติ เรามีคําบริกรรม สิ่งที่มีคําบริกรรมนี่มันก็ไปเกาะเกี่ยวกับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

กรรมฐาน ๔๐ ห้องนี้ เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมอย่างนี้ไว้ แล้วเราเกาะเกี่ยวธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเองเอาตัวไม่รอด เราจะเอาพุทโธๆ เกาะเกี่ยวกับธรรมอันนี้ไป มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากขึ้นมา มันก็อยากสงบ อยากเป็นไป นี่ตัณหาซ้อนตัณหา ถ้าตัณหาอย่างนี้นี่ปฏิบัติผิด

แต่ถ้าเราปฏิบัติไปเรากําหนดกรรมฐาน กําหนดคําบริกรรมไป ถึงที่สุดนะ...มันไม่ได้ มันทําให้เราท้อถอยน้อยเนื้อตํ่าใจ เราก็พยายามทําของเราด้วยความเพียรชอบ เห็นไหม จนถึงที่สุดเราปฏิบัติไป..ปฏิบัติไป มันถึงจุด เพราะเราเบื่อกับความอยาก เบื่อต่างๆ มันปล่อย ปล่อยโดยการประพฤติปฏิบัติ โดยการกระทําต่อเนื่อง พอกระทําต่อเนื่องมันก็รวมซะหนหนึ่ง มันก็เป็นสมาธิซะหนหนึ่ง อยากอีกแล้ว “อู้หู...มีความสุขมาก...” มีสติสัมปชัญญะเข้ามา มีสติพร้อม ว่างหมด มีความรู้สึกไปหมดเลย เห็นไหม สัมมาสมาธิ ถ้าเราเจอความสงบของใจ พอเจอความสงบของใจ พอกิเลสมันแหย่เข้ามา เห็นไหม “สิ่งนี้เป็นเพราะเรากําหนดพุทโธนะ เดี๋ยวเราจะกําหนดพุทโธอีกนะ เดี๋ยวเราจะทําอย่างนี้อีกนะ” นี่ตัณหาซ้อนตัณหา

ในเมื่อตัณหานี้เป็นสมุทัยไง สิ่งที่เป็นสมุทัยมันทําให้ความฟุ้งซ่าน สิ่งที่เอาสมุทัยแก้สมุทัยเป็นไปไม่ได้ไง มันต้องเอามรรคต่างหากล่ะ สิ่งที่เป็นมรรคอยู่ไหนล่ะ? ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคนี้ต่างหาก มรรคญาณมันจะเกิด ความฝึกฝนของเรา เห็นไหม แม้แต่ขั้นของความสงบ เราปฏิบัติ เราเข้าใจ เราโดนกิเลสมันแทรกแล้วมันทําให้เราล้มลุกคลุกคลานไปนี่...มันจะฝึกใจ มันจะสอนใจนะ มันจะเตือนใจ เตือนเราเองนี่

“ทําอย่างนี้แล้วเกือบเป็นเกือบตายไม่ได้ผล ถ้าไม่ได้ผล...ช่างมัน! พุทโธ พุทโธ พุทโธ พุทโธของเราตลอดไป อานาปานสติของเราตลอดไป ธัมโม สังโฆ เราทํา...”

นี่ความเพียรเกิดอย่างนี้ นี้คือการฝึกหัดหญ้าปากคอก หญ้าปากคอกคือการเริ่มต้นของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจะต้องหาเวทีของตัวเองแสดง จะต้องหาเวที หาพื้นสนามของตัวเพื่อจะฝึกงาน ถ้าเราจะได้ฝึกงาน เราจะแก้กิเลสของเราได้

ถ้าเราไม่สามารถหาพื้นที่ หาที่ฝึกงานของเรา เราจะไม่สามารถแก้กิเลสของเราได้ เราจะเป็นมดแดงเฝ้าพวงมะม่วง เราจะยึดธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าเป็นของเรา เราจะเป็นนักปราชญ์ ปราชญ์แบบปาดกบปาดเขียดที่มันจําของเขามา แล้วมันจะยึดมั่นถือมั่นว่าเป็นความเห็นของมัน มันจะไม่ได้ประโยชน์อะไรจากการประพฤติปฏิบัติของมันเลย

แต่ในเมื่อเรากําหนดพุทโธๆ เราเชื่อธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอาธรรมวินัยนี้ชักฟืนออกไป...หนึ่ง แล้วตั้งสติไว้เข้ามา...หนึ่ง มันสงบเข้ามาอย่างนี้ สงบบ่อยครั้งเข้าจะเข้าใจนะ เพราะเรามีความอยาก เรามีความต้องการอย่างนั้น มันจะไม่ได้ผล เข็ดขยาดกับความเห็นของกิเลส เข็ดขยาดแขยงกับกิเลสในหัวใจของตัว

ในกิเลสนะ สิ่งที่เป็นความเห็นผิด สิ่งที่ทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน เราเป็นคนคิด เราเป็นคนประพฤติปฏิบัติ เราเป็นคนทํา เราว่าคนอื่นหลอกเรานะ เวลาอยู่ด้วยกันน่ะ “คนนี้หลอกลวงเรา คนนั้นหลอกลวงเรา” เวลากิเลสหลอกลวงเรา เห็นไหม เราก็ต้องล้มลุกคลุกคลาน ทุกข์ยากมาก อดนอนผ่อนอาหารมันก็เพลีย มันก็เต็มที่อยู่แล้ว ทําไมกิเลสมันยังทําให้เราไม่ได้ผลอีก สิ่งนี้วางไว้ อย่าให้มันเข้ามาตัดรอนศรัทธาความเชื่อ อย่าให้มันมาตัดรอนว่า “เรามีอํานาจวาสนาน้อย เราทําไม่ได้ เราออกไปประสาโลกเขา เราก็ทําอย่างนั้นได้ ทําบุญกุศลของเราได้” เห็นไหม นี่มันจะตัดรอนอย่างนั้นนะ ถ้าเราวาง วางสิ่งใด? วางความคิดของกิเลสตัณหาที่มันออกเกาะเกี่ยวกับรูป รส กลิ่น เสียง แล้วเราตั้งสติของเราเข้ามา กําหนดพุทโธไปนี่ มันเป็นสัจจะความจริงนะ

ทางวิทยาศาสตร์ เห็นไหม มืดต้องคู่กับสว่าง สิ่งที่เป็นไปไม่ได้ มันต้องเป็นไปได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นเทวทูตทั้ง ๔ เห็นไหม สิ่งที่เกิด แก่ เจ็บ ตาย มันมีฝั่งตรงข้ามแน่นอน ทั้งๆ ที่ไม่มีธรรม ท่านยังมีความมั่นใจของท่านขนาดนั้น แล้วเรามีธรรมนะ ธรรมวินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้แล้วนะ แล้วเรามีครูบาอาจารย์ที่อยู่ต่อหน้าเรา เป็นพยานยืนยันกับเราว่าท่านพ้นจากกิเลสได้! แล้วเราทําไมไม่มีความเชื่อมั่นล่ะ? ถ้าเรามีความเชื่อมั่นของเรา นี่ศรัทธาความเชื่อ

ถ้ามีความเชื่อมั่น สติมันกลับมา ถ้าสติกลับมานี่ เรามีหน้าที่เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา แล้ววางใจให้เป็นกลาง เป็นกลางคือไม่ตกไปในอัตตกิลมถานุโยค ไม่ตกไปในกามสุขัลลิกานุโยค เห็นไหม ถือธุดงควัตรเพื่อขัดเกลากิเลสของเรา แล้วพยายามทําของเราขึ้นไป ทําของเราขึ้นไปด้วยความเพียรชอบ..ความเพียรชอบ มันจะสงบเข้ามานะ สงบเข้ามา... เห็นไหม พอสงบเข้ามา มันมีความว่าง ว่างขนาดไหนก็แล้วแต่ ถ้าเรายกขึ้น

“ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

ไม่ใช่ทําสัมมาสมาธิแล้วนอนจมอยู่นั่น ถ้าทําสัมมาสมาธิแล้วนอนจมนะ “ว่างมาก... มีความสุขมาก... สิ่งนี้เป็นความสุขมาก... ปล่อยกิเลสมาทั้งหมด...” สัญญาอารมณ์มันหลอก เห็นไหม กิเลสตัณหาความทะยานอยากจะหลอก

พญามารไม่ต้องการให้สัตว์โลก...ให้สถานที่อยู่ของเขา...ให้หัวใจสัตว์โลกพ้นออกไปจากกิเลส พญามารต้องเอาสิ่งนี้เป็นที่อยู่ของเขา เห็นไหม ที่อยู่ของเขา บ้านเรือนเรายังหวงแหนเลย บ้านเรือนของเรา เรามีทะเบียน เราจดลิขสิทธิ์ทุกอย่างเป็นของเราทั้งหมด เวลาเขาจะมาขอคืน เขาจะรื้อคืน เขาต้องเวนคืน เขาต้องชดใช้เรา นั้นเป็นสิ่งที่เป็นวัตถุ มันไม่มีชีวิตนะ! แต่หัวใจนี่มันมีชีวิต หัวใจสร้างคุณงามความดีไปเกิดเป็นพรหม หัวใจสร้างบาปอกุศลไปเกิดเป็นเปรต เป็นผี เห็นไหม หัวใจสร้างบุญกุศล เราสร้างสม เราเกิดมาอย่างนี้ เห็นไหม สิ่งนี้เราจะเข้าไปทําลายมันน่ะ มันละเอียดอ่อน มันลึกลับมหัศจรรย์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมจนทอดอาลัยนะ “จะไปสอนใคร?” พูดออกไป “จะสอนได้อย่างไร?”

เพราะปัญญาที่มันเข้าไปชําระกิเลส เห็นไหม มรรคหยาบ มรรคละเอียด มรรคละเอียดสุดเข้าไปนี่ มันจะลึกลับซับซ้อนเข้าไป เป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป มันจะย้อนกลับเข้ามานะ แล้วเราจะสร้างมรรคอย่างไรล่ะ?

ครูบาอาจารย์ของเราถึงเน้นไง เน้นว่าถ้าจิตมันสงบแล้วนะ ให้ออกพิจารณานะ ให้ออกใช้ปัญญา ปัญญามันจะเกิดขึ้นมา ภาวนามยปัญญาจะเกิดขึ้นมาจากสติปัฏฐาน ๔ เห็นไหม จากอริยสัจ ๔ ออกไปพิจารณาในสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ นี้เป็นหลัก

เป็นหลักเพราะอะไร? เพราะคนเราเกิดมามีกายกับใจ มีกายกับใจนะ สังขารที่เป็นร่างกายและสังขารที่เป็นจิตใจ แล้วแต่จริตนิสัยนะ ถ้าจริตนิสัยนี่ สิ่งที่ตรงกับจริตตรงกับนิสัย เช่นอาหาร อาหารนี่ถ้าเรากินอะไรที่ถูกปากเรา เราจะมีความพอใจกับอาหารนั้น มีรสชาติอร่อย ถ้าอาหารที่ไม่ถูกปากเราเราต้องกิน มันก็ปฏิเสธ นี่ยังต้องกินนะ กินเพื่อดํารงชีวิต กินเพื่อให้ชีวิตนี้สืบต่อไป

แต่ในการประพฤติปฏิบัติ ถ้าไม่ตรงกับกิเลส กิเลสน่ะมันหลอกเราแล้วชั้นหนึ่ง แล้วยังเอาสิ่งที่มาขัดขวางกับมันเข้าไป มันทําให้การประพฤติปฏิบัติเราก้าวเดินไปด้วยความทุกข์ลําบากไง แต่ถ้ามันตรงกับจริตนะ ในการประพฤติปฏิบัติ ขั้นของปัญญามันจะเปิดกว้างไง เปิดกว้างมหาศาล เพราะข่ายของปัญญา เห็นไหม เวลาทําสัมมาสมาธิต้องรวบยอด รวบยอดกลับมาให้จิตนี้เป็นหนึ่ง จิตนี้เป็นหนึ่ง จิตนี้จะย้อนกลับมา เพราะถ้าจิตของเราฟุ้งซ่านออกไปนี่ มันแผ่ออกไป มันยึดไปสามโลกธาตุ “เทวดาเป็นอย่างนั้น พรหมเป็นอย่างนั้น นรกเป็นอย่างนั้น...”

มันไม่ใช่คิดเฉพาะโลกเรานี้ เวลามันฟุ้งซ่านออกไปนี่มันคิดไปในวัฏฏะเลย แล้วเรารวบยอดกลับมาด้วยคําบริกรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รวบยอดกลับมาให้เป็นหนึ่ง เป็นหนึ่งในห้องปฏิบัติการไง เป็นหนึ่งในสนามที่เราจะยกขึ้นวิปัสสนาไง ถ้าย้อนกลับไปเป็นหนึ่ง เห็นไหม พลังงานมันเกิดตรงนี้ไง สิ่งที่เคลื่อนที่เร็วที่สุดคือความคิด! ความคิดนี้เคลื่อนที่เร็วที่สุด แล้วเราใช้สติ เราใช้คําบริกรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาสิ่งที่เคลื่อนที่เร็วที่สุด ให้มันหยุดนิ่งของมัน

สิ่งที่เคลื่อนที่เร็วที่สุดแล้วหยุดนิ่ง พลังงานของมันจะเกิด

สิ่งที่พลังงานของมันจะเกิด ถ้าเราไม่สามารถยกวิปัสสนา พลังงานนี้มันก็เสื่อมไป แต่ถ้าเรายกขึ้นวิปัสสนาในสติปัฏฐาน ๔ ยกขึ้นพิจารณาที่กาย เห็นไหม สังขารร่างกาย เราก็พิจารณาสังขารร่างกาย การพิจารณาสังขารร่างกาย การเห็นกายนะ

การเห็นกายของสติปัฏฐาน ๔ คือเห็นจากตาของใจ!

การเห็นกายในสติปัฏฐาน ๔ การเห็นกายของสดมภ์หลัก คือพระป่าเรา ไม่ใช่การเห็นกายด้วยการสร้างภาพ ไม่ใช่เห็นกายด้วยกายที่ว่าเราเห็นกายอย่างนี้หรอก การเห็นกายมันเห็นกันทุกคน หมอมันผ่าตัดทุกวัน มันผ่าคนทุกวัน แล้วทําไมมันชําระกิเลสมันไม่ได้ล่ะ หมอมันผ่าตัดทุกวันนะ มันผ่าตัดทุกอย่าง แต่ขณะที่ว่าเราเห็นกายของเรา คือจิตมันสงบไง มันต่างกันตรงนี้ไง หมอเขาเป็นสมาธิของเขาเหมือนกัน แต่เขาเป็นปุถุชน เขาเป็นสมาธิของเขา หน้าที่การงานของเขา เขามีสมาธิเขาจะผ่าตัดนั้นได้สวยงาม แผลเขาจะเย็บได้ดีมาก เพราะอะไร เพราะเขามีสติไง ถ้าวันไหนเขาพลั้งเผลอ เขาเย็บแผลไม่ได้สวย นั้นอาชีพของเขา เห็นไหม

แต่ถ้าจิตของเราเห็นกาย สิ่งที่จะเห็นกายนี้มันต้องมีพลังงานของมัน มันจะพิสูจน์กันง่ายมากเลย ง่ายมากๆ ถ้าจิตสงบนะ เวลารําพึงไปที่กาย เห็นกายนี่ แล้วถ้าจิตมันไหวกายจะหลุดไปจากตาของใจ ถ้าจิตสงบแล้วมันสร้างฐานได้ สิ่งนี้จะเข้ามาในคลองของใจ ในคลองของใจ เห็นไหม ถ้ากําลังมันมี พิสูจน์กันว่าภาพที่เห็นกายอย่างนี้ มันจะสะเทือนหัวใจนะ

คน...เวลาจิตสงบนี่มหัศจรรย์มาก เพราะจิตมันสงบไง มีความสุขมหาศาลเลย มันมีความสงบของมัน มันปล่อยวางเข้ามา คน...เคยแบกรับภาระ เหมือนกับเราแบกหามของที่หนักที่สุดในชีวิตมาตลอด แล้วเราปลง วางลงได้ ปลงวางความที่หนักนี้ เราจะมีความว่างขนาดไหน นี่คือสัมมาสมาธินะ ขณะที่เห็นกาย คือเห็นสิ่งที่ว่ามันหมักหมมอยู่ในหัวใจนี้ เพราะจิตนี้ การเกิดและการตายไม่มีต้นไม่มีปลายไง จิตนี้สร้างกุศลมหาศาล สร้างบาปอกุศลมหาศาล มันก็ซับอยู่ในจิตนั้นนะ จิตนี้เป็นความมหัศจรรย์มาก มันจะซับสมสิ่งนี้ไว้มาก

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนไปบุพเพนิวาสานุสติญาณ ไปรื้อค้นข้อมูลที่ฝังอยู่ในจิตนี่...ไม่มีที่สิ้นสุด มันยาวไกลขนาดไหน แล้วสิ่งนี้เราสร้างสมของเราขึ้นมา เวลาจิตมันสงบขึ้นมานี่ สิ่งนี้เราจะไปชําระมันไง ถ้าเราจะไปชําระมัน นี่สิ่งนี้เราไปเห็นกาย ถ้าเห็นกาย มันไปเห็นข้อมูลเดิมที่มันปกปิดไว้ไง! มันจะปกปิดไม่ให้ใจนี้เห็น พอจิตนี้สงบตั้งมั่นแล้วย้อนไปที่กาย เห็นสภาวะกายแบบนี้ มันจะสะเทือนหัวใจมาก

นี้คือการเห็นหน้าของกิเลสไง!

ถ้าเราเห็นหน้าของกิเลส เห็นไหม กิเลสกับธรรมจะเกิดขึ้นตรงนี้ไง ถ้าปัญญาของการก้าวเดินนะ ข่ายของปัญญา ปัญญาหมุนออกไปนี่ ภาวนามยปัญญาหมุนออกไปนี่ มันจะเกิดวิปัสสนาญาณ วิปัสสนาญาณ นี่ไง มรรคขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่มรรค! มรรคอย่างนี้เกิดขึ้นมามันจะย้อนกลับมาทําลาย..ทําลาย..ทําลาย ถ้าเราทําสมาธิได้นะ มรรคสามัคคีคือความสมดุลของมัน ความสมดุลของมรรคต้องมีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน แล้วยกขึ้นเป็นวิปัสสนากาย มันจะคลอนแคลนไง มันจะคลอนแคลนหมายถึงว่า สมาธิหนักไปหรือสมาธิสติไม่สมประกอบ เห็นไหม ความเพียรไม่สมประกอบ งานไม่ชอบ

งานชอบ ความเพียรชอบ สติชอบ เราก็ตั้งกายขึ้น เห็นกายนี่...รําพึง...ให้กายนี้มันแปรสภาพของมันไป มันจะล่มสลายไป มันจะเน่า มันจะเปื่อยไป ความเน่าเปื่อยอย่างนี้มันเป็นไปของมัน ไม่มีใครสามารถตั้งโปรแกรมได้! ไม่มีใครสามารถจะตั้งให้มันเป็นไปตามสภาวะนั้นได้! สิ่งที่ตั้งสภาวะนั้นนั่นเป็นสัญญาทั้งหมด สิ่งที่เป็นสัจจะความจริงนี่ เวลามันพิจารณาไป มันละลายลง พรึ่บ! กลายเป็นนํ้า กลายเป็นดิน กลายเป็นลม กลายเป็นไฟ มันเป็นสถานะของมัน สถานะที่เกิดขึ้นอย่างนี้เพราะมีพลังงาน แล้วเวลาพลังงานอย่างนี้เกิดขึ้นมาหนหนึ่งแล้วมันก็ปล่อย มันมีความพอใจมาก มันยึดมั่นถือมั่นอยากจะทําอย่างนั้นอีก แล้วมันจะไม่ได้เลย เพราะอะไร?

...เพราะพลังงานอันนี้มันใช้แล้วหมดไง ต้องกลับมาที่พุทโธ กลับมาที่กรรมฐาน กลับมาที่สิ่งที่สร้างพลังงานขึ้นมา สร้างพลังงานนี้ขึ้นมา เห็นไหม นี่ เราจะต้องทําอย่างนี้! การฝึกฝนขั้นของปัญญามันทําแล้วทําเล่าไง ทําแล้วทําเล่า พิจารณาแล้วมันก็ปล่อย..ปล่อย เห็นไหม ขันธ์กับกายแยกออกจากกันโดยสัจจะความจริงของมัน ปล่อยนะ!...ขณะที่เป็นสัจจะความจริงนี่ แต่ความเหนียวแน่นแก่นกิเลสมันไม่ให้ขาดไง! การที่กายกับจิตมันจะขาดกันโดยสัจจะความจริงของมันนี่มันต้องหมั่นวิปัสสนา หมั่นคราดหมั่นไถไง

การหมั่นคราดหมั่นไถสิ่งนี้...ตรงนี้...คือหัวใจของการประพฤติปฏิบัติ!!

สิ่งนี้เป็นการยืนยันของครูบาอาจารย์ที่จะชี้นําลูกศิษย์ไง ถ้ามีครูบาอาจารย์นี่ ท่านจะบอกว่าให้กลับมาซํ้าตรงการวิปัสสนาขึ้น ต้องพิจารณากายซํ้าอีก แต่เราเข้าใจว่าพิจารณากายแล้วมันจะปล่อย ปล่อยแล้วหมดภาระ หมดความเป็นไป หมดการกระทําไง การหมดการกระทํานี้คือกิเลสมันหลอก เห็นไหม...

กิเลสมันแทรกเข้าไปทุกอณูของความคิด!

กิเลสมันแทรกเข้าไปในทุกอณูของการประพฤติปฏิบัติ

เพราะกิเลสมันอยู่กับเรา! กิเลสมันอยู่หลังความคิดเรานะ! กิเลสนี่...

ความคิด เห็นไหม นักวิชาการ ผู้มีปัญญามาก ปัญญาของเขากิเลสพาใช้นะ ถ้ากิเลสพาปัญญาของเขาใช้ เขาจะสร้างภาพ เขาจะทําตามความเป็นไปของเขา มันจะว่างสงบขนาดไหน นั้นอุปกิเลส อุปกิเลสก็กิเลสมันพาประพฤติปฏิบัติไง กิเลสมันพาทําไง ถ้ากิเลสพาทํามันก็ล้มลุกคลุกคลานนะ เวลาปฏิบัติขึ้นมาได้ผลขึ้นมา มีความสุข มีความปล่อยวาง มีความพอใจมาก แต่มันตกอยู่ใต้กฎของ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมทั้งหลายนี้เป็นอนัตตานะ แล้วสภาวธรรมที่เกิดวิปัสสนานี้ มันเกิดจากการประพฤติปฏิบัติของเราจริง เกิดจากการกระทําของเราจริง แต่มันอยู่ใต้กฎของอนัตตาไง

สิ่งที่เป็นอนัตตา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอนัตตา โลกนี้เป็นอัตตา เป็นความเป็นไป จิตนี้เป็นอัตตาเพราะมันเกิดตายของมันตลอด แต่สภาวกรรมเกิดสูงเกิดตํ่า เกิดนี่มันเป็นสภาวกรรม สิ่งนี้มีอยู่ไง สิ่งนี้เป็นไปตามความจริงของมัน แต่อนัตตาคือความเห็น เห็นไหม อารมณ์เกิดขึ้น สงบขนาดไหน ดีขนาดไหนมันก็เสื่อม ความเป็นไปนี่เสื่อมหมด

ถ้าเป็นความนอนใจ เราจะเสื่อมสภาวะแบบนี้ พอเสื่อมขึ้นมา แล้วเราจะทําอีก เราก็ต้องเริ่มต้นกลับไปตรงนี้ไง คนที่ภาวนาแล้วจิตเสื่อม นี่คือความทุกข์ของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาจิตเสื่อมเหมือนกับเศรษฐีล้มละลาย จะต้องไปฟื้นฟูตัวเองขึ้นมา ฟื้นฟูตัวเองขึ้นมาแล้วกลับไปวิปัสสนาใหม่ แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา ครูบาอาจารย์จะมีเทคนิคนะ เทคนิคว่า “สิ่งที่เป็นไปแล้วให้มันเป็นไป” สิ่งนี้เป็นอดีตอนาคต ไม่สามารถชําระกิเลสได้ ในเมื่อปัจจุบันนี้ มันมีความกังวลไหม? มันมีสิ่งใดฝังใจไหม? ในเมื่อมันมีสิ่งใดฝังใจ มันลังเลสงสัย เห็นไหม สีลัพพตปรามาส ความลูบคลํา สิ่งที่จิตมันปล่อยไม่ได้ มันยังลูบคลํา มันไม่มีคําตอบไง สิ่งที่ไม่มีคําตอบ เห็นไหม “ว่าง... ว่างหมดเลย... สุขมาก...” สุขขนาดไหนเดี๋ยวก็เสื่อม เสื่อมแน่นอน

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมต้องเสื่อมโดยธรรมชาติของมัน ใครจะขืนไม่ขืนนั้นเรื่องของความเชื่อ แต่เรื่องของความจริง มันต้องเป็นไปตามสภาวะแบบนั้น ครูบาอาจารย์ถึงว่า “ย้อนกลับมาตรงนี้” แล้วเรายกขึ้น เพราะกําลังของจิต เหมือนกับเรากําลังทําธุรกิจ มันกําลังได้เสีย เห็นไหม การค้ารุ่งเรือง ความเป็นไปนี่ เราได้ ๕ ได้ ๑๐ กําไรทุกวัน..กําไรทุกวัน เราก็ทําอย่าชะล่าใจไง

เราจะไม่ชะล่าใจ เป็นผู้ไม่ประมาท องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเตือนตลอดนะ เป็นผู้ไม่ประมาท วิปัสสนาอย่างนี้ ย้อนเข้า ย้อนออก ย้อนเข้า ย้อนออก ถึงที่สุดเป็นอกุปปธรรม! ถ้ากิเลสขาดจากใจเป็นอกุปปะ คืออฐานะที่มันจะเสื่อม สิ่งที่เป็นหลักความจริงแล้วมันไม่เสื่อม จะยํ่ายีตีแหลกขนาดไหนมันก็ไม่เสื่อม! มันเป็นความเสื่อมไปไม่ได้! เพราะมันเป็นอฐานะที่มันจะเสื่อม ถ้าอฐานะที่มันจะเสื่อม มันมีเหตุผลอะไรถึงเป็นอฐานะล่ะ? เพราะมันวิปัสสนาไป กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ ขันธ์เป็นขันธ์ มันจะแยกออกจากกันตามความเป็นจริงนะ สังโยชน์ขาดออกไป นี้พิจารณากายนะ

แล้วพิจารณาสังขารล่ะ? ความคิด ความปรุง ความแต่งเหมือนกัน พิจารณาเวทนาล่ะ? พิจารณาจิต พิจารณาธรรม ธรรม…ธรรมที่วิปัสสนา สิ่งที่เป็นธรรม เห็นไหม ผู้ที่ไม่ประมาทต้องมีครูมีอาจารย์ ถ้าเราพิจารณาสังขารที่เป็นความคิด ความปรุง ความแต่ง เห็นไหม จิตสงบ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเป็นปัญญาชน เป็นปัญญาชนมันคิดมันใช้กําหนดพุทโธ นี่สัทธาจริต ความเชื่อ ถ้าพุทโธ พุทโธนี่ต้องมีความเชื่อมาก แต่ถ้าเราบริกรรมพุทโธแล้วมันไม่ได้ผล เห็นไหม มันแตกแขนงออกไป

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้แล้ว “ภิกษุทั้งหลาย จงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด” พิจารณาสังขารร่างกายก็ได้ พิจารณาสังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่งก็ได้! สิ่งที่เป็นความคิด ความปรุง ความแต่งก็ได้ เห็นไหม ย้อนกลับไป ความคิดนี้เกิดดับ ทุกข์แสนทุกข์นะ คนที่รักที่สุดตายไปจะมีความทุกข์มาก แล้วก็ทุกข์สุดๆ แต่ไม่กี่วันมันก็หาย มันหายไป มันจางไปโดยสัจจะความจริงของมัน สิ่งนี้ ทุกข์นี้เป็นอนิจจัง

“สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นความทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา”

มันเป็นอนัตตามันเกิดดับ สิ่งที่เกิดดับ สัจจะความจริงของมันก็เกิดดับ เพราะเรามีสติ เราเอาสติของเราควบคุม ควบคุมความคิดของเราตลอดไป เอาสติตามความคิด ดูความคิดไป คิดไปไหนให้มันคิดไป เอาสติตามมันไปตลอด สิ่งที่ตามตลอด ถึงที่สุดคิดกี่วันก็แล้วแต่ มันต้องหยุด หยุดของมันนี้เพราะมันเกิดดับ แต่เมื่อก่อนมันหยุดเกิดดับแต่เราไม่ได้ใช้ประโยชน์มัน พอเราจะพิจารณาสังขารด้วยความคิด ความปรุง ความแต่ง เราใช้ประโยชน์มัน เราใช้ประโยชน์ด้วยสติไง ควบคุมจิตนี้ไป ตามสตินี้ไป ตามความคิดนี้ไป

ถ้าเราใช้สติควบคุมความคิดไปนี่ มันเกิดดับโดยสัจจะความจริงของมัน แต่เวลาเราไปควบคุมมันมันมีการดิ้นรน มีการดิ้นรนมันก็จะคิดให้มากขึ้น พยายามจะหนีไง นี่กิเลสมันแทรก กิเลสมันแทรกว่า “ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้ว สติธรรมมาแล้ว สติธรรมควบคุมความคิดแล้ว” มันจะเริ่มต่อต้าน มันจะเริ่มทําให้เราทํายากขึ้น เราก็ต้องมีสติไง

คนเรา เห็นไหม เด็กน้อยจับให้มันนั่งมันไม่ยอมหรอก ถ้าให้มันเล่นตามปกติมันเล่นได้ แต่ถ้าให้มันนั่งปกติ มันจะดิ้นรน นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราปล่อยให้มันคิดเป็นปกติ มันคิดจนเราทุกข์ขนาดไหนก็คิดนะ คิดจนเราทุกข์มาก แต่เวลาเราตั้งสติขึ้นมามันก็ดิ้นรน เพราะเราดิ้นรน “เอ้า คิด...คิดไป” มีสติตามไป มันจะหยุดให้เราเห็นนะ ถ้ามันหยุดได้ “นั่นมันก็หยุดได้นี่” ถ้าหยุดได้ หยุดแล้วมันเป็นอะไร? มันก็ปล่อยวาง... มันก็ว่าง... เห็นไหม นี่ สิ่งนี้มันจะปล่อยวางได้ แล้วเราใช้สติควบคุมตลอดไป มันจะปล่อยวางเข้ามา..ปล่อยวางเข้ามา เห็นไหม ใช้ความคิด สิ่งที่เคลื่อนที่เร็วที่สุดคือความคิด แล้วเราใช้สติควบคุมมัน มันก็ว่างได้ แต่ว่างอย่างนี้มันไม่ลึกเหมือนกับพุทโธไง ถ้าพุทโธมันจะเหมือนตกจากที่สูง พุทโธมันจะว่างขนาดไหน มันจะลึกลับนะ เพราะพวกนี้เจโตวิมุตติไง

แต่ถ้าเป็นปัญญาความคิดอย่างนี้ เป็นปัญญาวิมุตติ ปัญญาวิมุตติมันใช้ความคิดไล่ต้อนความคิดเข้ามา มันปล่อยวางเข้ามา มันต้องปล่อยวางเข้ามาเป็นสัมมาสมาธิ ถ้ามันขาดสัมมาสมาธิ มันจะเป็นมรรค ๘ ไปไม่ได้ มรรค ๘ เห็นไหม ปัญญาชอบ งานชอบ สติชอบ สมาธิชอบ ถ้าขาดสมาธิมันเป็นมรรคไปไม่ได้หรอก ถ้าขาดสมาธิมันก็เป็นความเห็นของปัญญาชน เป็นความเห็นของตรรกะ เป็นความเห็นของโลกียะ มันจะเป็นมรรคไปไม่ได้ แต่ถ้าเราใช้ปัญญาของเราใคร่ครวญไปน่ะ มันกลับมาที่ความสงบเท่านั้น จะพิจารณาขนาดไหนมันสงบทั้งนั้น สงบ...ถ้ามีสติมันเป็นสัมมา สงบ...ไม่มีสติมันไม่เป็นสัมมา มันเป็นความว่างเฉยๆ ว่างให้เป็นมดแดงเฝ้าพวงมะม่วง ว่างให้เราจนตรอกจนมุมอยู่กับความเห็นของเรา มันจะว่างอย่างนั้นนะ

แต่ถ้ามีสติขึ้นมา เห็นไหม สัมมาสมาธิกับมิจฉาสมาธิ ถ้ามันเป็นมิจฉาสมาธิ มันว่าง... ว่าง... ว่างทั้งนั้น... แต่ทําอะไรไม่ได้ ครูบาอาจารย์จะบอก “ว่างขนาดไหนจะต้องใช้สติควบคุม จะต้องกลับมาที่พุทโธบ้างก็ได้ กลับมาที่สติก็ได้” มันจะเพิ่มพลังงานของมัน เหมือนกัน! มันจะใช้ที่ทํางานเหมือนกัน ถ้ามีสถานที่ทํางานมันจะชําระกิเลส ถ้าไม่มีสถานที่ทํางาน มันว่างๆ มันไม่มีสติ มันไม่เห็น มันเป็นไปไม่ได้ จิตนี้เป็นนามธรรมจับต้องไม่ได้ ไม่เห็นจิต อันนั้นเป็นมดแดงเฝ้าพวงมะม่วง แต่ถ้าเป็นความจริงของมัน มันจะมีสติตลอด มันจะเห็นความว่างของมันตลอด แล้วอาศัยสิ่งนี้สังเกต สังเกตที่ว่ามันว่างขนาดไหน มันจะปล่อยวางเข้ามา เริ่มจากปล่อยรูป รส กลิ่น เสียง มันจะติดในรูป รส กลิ่น เสียง ถ้าติดในรูป รส กลิ่น เสียง มันจะทําให้จิตนี้ขุ่นมัวแล้วออกไป เราสติพร้อมตลอด จี้มันตลอด แล้วมันจะปล่อย ตัดขาดนะ รูป รส กลิ่น เสียงเกิดจากอุปาทาน มันปล่อยอุปาทานหยาบๆ เป็นกัลยาณปุถุชน แล้วสังเกตใจดวงนี้ มันออกรับรู้อะไร? ถ้าสติมันพร้อมนะ ออกรับรู้มันจับขันธ์

ถ้าออกรับรู้นี่ ระหว่างขันธ์ ๕ กับจิต มันทํางานกันอย่างไร? ขันธ์ ๕ นะ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ สิ่งนี้เป็นอาการเกิดของใจ ไม่ใช่ใจ ใจคือธาตุรู้ ใจคือปฏิสนธิจิต เห็นไหม ปฏิสนธิจิตทํางานอย่างนี้ ในเมื่อมันจับขันธ์ ๕ ได้ นี่วิปัสสนาเกิดตรงนี้ต่างหากล่ะ

ใช้ความคิดดูความคิดนั่นไม่ใช่วิปัสสนา

ใช้ความคิดดูความคิดนี้มันเป็นสมถะ

มันดูความคิดเข้ามาแล้วมันปล่อยวางความคิดเข้ามา ถ้าปล่อยความคิดเข้ามาแล้วนี่ มันตั้งมั่น มันเป็นออฟฟิศ มันเป็นสถานที่ทํางาน ถ้าเป็นสถานที่ทํางานขึ้นมา แล้วย้อนออกไปอีกทีหนึ่ง ถ้าย้อนออกไปอีกทีหนึ่ง มันจะเป็นมรรคขึ้นมา มรรคขึ้นมาคือว่ามันเห็นอาการของขันธ์ ๕ ไง ขันธ์ ๕ เกิดดับอย่างไร? ขันธ์ ๕ ทํางานอย่างไร? ความคิดเกิดอย่างไร? ความคิดเกิดจากสัญญา สัญญาความจําได้หมายรู้ นี่มันเทียบเคียงไง ความคิดเกิดขึ้นสัญญามันจะเทียบก่อนว่าสิ่งนี้คืออะไร แล้วสมองมันก็จะหมุนไป เห็นไหม ความคิดนี่ ความคิดมันเกิดขึ้นมา สังขารปรุง ปรุงแล้วหมุนออกไป แล้วเวลาจิตมันสงบเข้ามา มันเป็นจิต จิตกับความคิดมันคนละอัน

ในเมื่อจิตกับความคิดมันคนละอัน มันจับความคิดแล้วมันแยกของมันออก เห็นไหม วิปัสสนาไปนี่ปัญญามันจะแทรกเข้าไปตัด มันจะแทรกเข้าไปตรงไหน แทรกเข้าไปที่สัญญา สังขาร วิญญาณ มันปล่อยได้หมด เห็นไหม เวลามันปล่อย นั่นล่ะ! มันเริ่มปล่อย... เหมือนกับพิจารณากาย พิจารณากายมันก็ปล่อยอย่างนี้ พิจารณาจิตมันก็ปล่อยอย่างนี้ พิจารณาจิต เห็นไหม พิจารณาจิตปล่อยกายได้อย่างไร?

พิจารณาจิตก็ปล่อยกายได้ เพราะจิตนี้มันอาศัยอยู่ในกาย ความรู้สึกเกิดจากจิต เห็นไหม ขันธ์ ๕ มันเกิดจากความรู้สึก แล้วขันธ์ ๕ มันยึดกาย วิปัสสนาขันธ์ ๕ แล้วเวลามันปล่อย พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันก็ปล่อยกาย เพราะมันปล่อยขันธ์ ๕ เห็นไหม สักกายทิฏฐิ ๒๐ “ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕” มันจะปล่อยขาด ความลังเลสงสัยไม่มี ความที่เกาะเกี่ยวกับใจไม่มี มันขาดออกไปจากใจโดยสัจจะความจริงนะ แล้วก็ประพฤติปฏิบัติย้อนขึ้นไปจนละเอียดสุด ละเอียดขนาดไหน เห็นไหม มรรคหยาบ มรรคอย่างกลาง มรรคอย่างละเอียด มรรคอย่างละเอียดสุด มันยังมีมหาศาลเลย

การวิปัสสนามันจะเกิดจากตรงนี้ไง การวิปัสสนานี่เกิดจากครูบาอาจารย์ของเราประพฤติปฏิบัติไง เวลาถึงที่สุดนะ วิปัสสนาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ยกขึ้นจากมรรคหยาบ มรรคละเอียด มรรคกามราคะ จนถึงว่าอรหัตตมรรคฆ่ากิเลสออกไปจากใจนะ เวลาใจนี้มันฆ่ากิเลสออกทั้งหมด เห็นไหม วิปัสสนากายก็ได้ วิปัสสนาจิตก็ได้ เวทนาก็ได้ ธรรมก็ได้ ได้เป็นจริตนิสัย แล้วแต่ขั้นตอน อํานาจวาสนาของครูบาอาจารย์ วิปัสสนากายตลอดไปก็มี วิปัสสนาเวทนา วิปัสสนากาย วิปัสสนาจิตก็มี วิปัสสนาจิตล้วนๆ ก็มี

จิตล้วนๆ นี่เป็นฝ่ายมหายานส่วนมาก ส่วนมากมหายานจะใช้ปัญญาอย่างนี้ มหายานของเขาส่วนใหญ่ เพราะมันเป็นปัญญาไง ปัญญาอย่างเขานะ เขาใช้ปัญญามาก เวลาเขาปฏิบัติกันจริงจังมาก แต่พวกเรานี่มดแดงเฝ้าพวงมะม่วง ไปเอาทฤษฎีของเขามา แล้วก็ลูบๆ คลําๆ แล้วก็ใช้ตรรกะกัน แล้วก็ “ว่าง..ว่าง” นี่ว่างแบบมดแดง ไม่ได้ว่างแบบภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ที่เป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ

ในการยืนยัน เราเกิดเราตายนะ ตามข้อเท็จจริงของเรา ถ้าเราชําระกิเลสของเราไม่ได้ เราจะต้องเกิดและต้องตาย เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาเป็นธรรมโอสถ จะทําให้เราชําระกิเลส ทําลายกิเลสจากภายในของเรา ถ้าเราทําลายกิเลส เห็นไหม เครื่องยืนยันคือหลวงปู่เรา ท่านทิ้งไว้แต่สรีระร่างกาย แต่หัวใจมารหาไม่พบ มารหาใจดวงนั้นไม่พบ เพราะใจดวงนั้นไม่มีร่องไม่มีรอย...

ถ้าใจที่มีกิเลสนะ มันมีขันธ์ ๕ ไง ขนาดปล่อยเป็นพระอนาคาแล้วนะ ถ้าปล่อยขันธ์ ๕ หมดจะเกิดบนพรหม พรหมมันก็ยังมีออฟฟิศ มันมีสถานที่ของมัน เพราะมันมีตัวใจตัวนั้นไง ตัวใจตัวนั้นเป็นตัวของจิตนะ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญญาณํ เห็นไหม อวิชชา ปัจจยาการของมันน่ะ มันเป็นปัจจยาการของมัน ไม่ใช่ขันธ์ ขันธ์นี้มันเป็นกอง มันหยาบกว่า เห็นไหม ขณะที่ว่าปล่อยขันธ์เข้ามา ปล่อยกามราคะเข้ามา มารมันก็ยังครอบคลุมอยู่ เพราะนั่นคือตัวมัน นั้นคือเรือนยอดของเจ้าวัฏจักรนะ นั้นคือตัวยอดของอวิชชานะ

แต่ครูบาอาจารย์ของเราควํ่าเจ้าวัฏจักรนะ เอาเจ้าวัฏจักรนี้ควํ่านะ เอาพญามารนี้ให้มันควํ่าไปจากใจของท่าน เห็นไหม ควํ่าไปจากใจของครูบาอาจารย์ของเรา เป็นเครื่องดําเนินของเรา เราอาศัยครูอาศัยอาจารย์เป็นสถานที่ทํางาน อาศัยครูอาศัยอาจารย์เป็นที่พึ่ง ที่เกาะ ที่เกี่ยว ถ้าเราอาศัยครูบาอาจารย์ของเราเป็นที่พึ่งนะ แล้วเราก้าวดําเนินตามของเรา เราเป็นลูกศิษย์ที่มีครูไง

องค์ศาสดาเป็นบรมครู ครูบาอาจารย์ของเรา เราเกิดมานะ ในหลักสดมภ์ ในบริษัท ๔ ในภิกษุ ถ้าไม่มีครูอาจารย์นะ หลวงปู่เสาร์ เราไปอ่านประวัติหลวงปู่เสาร์สิ เราไปศึกษาประวัติของหลวงปู่มั่นสิ ท่านทุกข์ยากขนาดไหน เพราะไม่มีครูอาจารย์แต่เพราะท่านสร้างสมบุญญาธิการมา ท่านค้นคว้าสิ่งนี้ แล้ววางให้เราสืบทอด ถ้าเราจะสืบทอด เราจะประพฤติปฏิบัติ เรามีโอกาสมหาศาลเลย เพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาท่านไปโต้แย้งกับเจ้าลัทธิต่างๆ ในสมัยพุทธกาล ทุกลัทธิมีกิเลสทั้งหมด ในลัทธิต่างๆ มีแต่ศาสดาผู้ที่มีกิเลส ไม่มีใครปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์เหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แล้วครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม ในวงใน เพราะครูบาอาจารย์ของเรานี่เป็นธรรม ธรรมไม่ออกมาประกาศเป็นสินค้าขายโลกหรอก ไม่เป็นปลาเน่า ปลาเน่ามันจะประกาศของมันเป็นมหาโจร เป็นเครื่องที่ประกาศออกไปทางโลก แต่ในเมื่อครูบาอาจารย์ของเราเป็นปราชญ์ เป็นผู้ที่จะชี้นํา เห็นไหม เป็นการสั่งสอนจากภายใน เรายอมรับกันจากภายในนะ

เพียงแต่ในปัจจุบันนี้ เทคโนโลยีมันเจริญ สิ่งที่เจริญมันจะสื่อไปได้ไว สิ่งนี้มันก็เป็นเรื่องของกาลของเวลา แต่ในเมื่อครูบาอาจารย์ของเราเป็นผู้ที่สิ้นกิเลส ครูบาอาจารย์ของเราวางธรรมไว้ให้เราก้าวเดิน แล้วเราเกิดมาพบเหมือนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะพระอรหันต์เหมือนกัน แล้วชี้นําเรา ทําไมเราไม่มีกําลังใจล่ะ? ทําไมเราไม่มีแก่ใจ?

ถ้าเรามีแก่ใจนะ เราจะเป็นภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา แล้วเป็นผู้ไม่ประมาท ครูบาอาจารย์ของเราเป็นผู้ไม่ประมาทนะ ท่านเอาหัวใจนี่พ้นจากกิเลส ควํ่าวัฏจักร ควํ่าพญามาร เป็นผู้ที่ไม่ประมาท แล้วเราประมาทไหม? ถ้าเราประมาท ให้เอาครูบาอาจารย์เตือนตนตลอด ถ้ามีครูบาอาจารย์เตือนตนตลอด เราจะเป็นผู้ที่มีสติ เรามีสติ เห็นไหม เป็นผู้ที่ไม่ประมาท แล้วเราจะสมประโยชน์กับเรา เอวัง

๑๐

สังฆรัตนะ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์ ในโอกาสครบรอบวันมรณภาพองค์หลวงปู่เจี๊ยะ จุนฺโท วันที่ ๒๓ สิงหาคม ๒๕๔๘
ณ วัดป่าภูริทัตตปฏิปทาราม ต.คลองควาย อ.สามโคก จ.ปทุมธานี

วันนี้เราจะมาระลึกถึงหลวงปู่ของเรานะ วันนี้เรามาระลึกถึง เพราะวันนี้เป็นวันมรณภาพ หลวง-ปู่ของเราเป็นสังฆรัตนะ เราจะระลึกถึงสังฆรัตนะของเรา ในมงคล ๓๘ ประการบอกว่า การได้เห็นสมณะเป็นมงคลอย่างยิ่ง แต่พวกเราลูกศิษย์ลูกหาได้เห็นสมณะด้วย ได้อุปัฏฐากสมณะด้วย เราเป็นคฤหัสถ์เราได้เคยถวายอาหาร เราได้เคยอุปัฏฐากหลวงปู่ของเรา เราเป็นพระเราได้เคยสรงนํ้า เราได้เคยอุปัฏฐากหลวงปู่ของเรา หลวงปู่ของเราเป็นสังฆรัตนะ ในเมื่อเป็นสังฆรัตนะ ในมงคล ๓๘ ประการ แม้แต่การได้เห็นก็เป็นมงคล แต่เราได้จับ เราได้ลูบคลํา เราได้การบอกกล่าว เราได้การชี้นํา ชี้นําให้เราประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม

ถ้าเราเป็นชาวโลกเราก็จะมองไปแต่หน้าที่การงาน การทําประกอบสัมมาอาชีวะเราประสบความสําเร็จ อันนั้นเป็นเรื่องของโลก แต่ไม่มีใครชี้นําเข้ามาถึงหัวใจของเรา ในเมื่อเรามีความทุกข์ เรามีความอัดอั้นตันใจ จะมั่งมีศรีสุขขนาดไหน ในเมื่อมีกิเลสอยู่ในหัวใจ ในหัวใจว้าเหว่ จะมั่งมีศรีสุขขนาดไหนมันก็เป็นการว้าเหว่

นี่เป็นสังฆรัตนะ เห็นไหม รัตนะคือแก้วสารพัดนึก สิ่งที่เป็นแก้วสารพัดนึกมี พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นรัตนะใช่ไหม เป็นพระรัตนตรัย สิ่งนี้เป็นคุณสมบัติของเราไง แต่ของเรานี่เราศึกษาธรรมกัน เราศึกษาขนาดไหนมันก็เหมือนกับทะเลหลวง ถ้าในทะเลหลวงนั้น เราลงไปในทะเล เรามีเรือของเราลําหนึ่งล่องอยู่กลางทะเล เห็นไหม นี่วัฏฏะ การดํารงชีวิตของเราในปัจจุบันนี้เราอยู่ท่ามกลางทะเลหลวง เราจะไปทางไหนเราก็ไม่เข้าใจ เพราะเราไม่รู้ตําแหน่งที่อยู่ของเรือว่าอยู่ที่ไหน แล้วเราก็วนอยู่ในอ่างนั้น เห็นไหม

แต่เพราะมีสังฆรัตนะ เพราะมีครูบาอาจารย์ของเราเป็นหางเสือ หางเสือนั้นจะทําให้เรือนั้นเข้าหาฝั่ง สิ่งที่จะเข้าหาฝั่ง เห็นไหม เราศึกษาตํารามากันพอสมควร เราศึกษามาว่า เรารู้ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนกันทั้งหมดเลย แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม เป็นธรรมและวินัย ในปัจจุบันนี้ กึ่งพุทธกาล ศาสนาเจริญรุ่งเรืองอีกหนหนึ่ง ปัจจุบันนี้ศาสนาเจริญรุ่งเรือง เจริญรุ่งเรืองเพราะใคร เจริญรุ่งเรือง เห็นไหม

ในทะเล นํ้าทะเลนั้นมีสารพิษ เขาเลี้ยงสัตว์นํ้ากัน ถ้านํ้าทะเลนั้นมีสารพิษ สัตว์นํ้าก็ดํารงชีวิตไม่ได้ นี้ก็เหมือนกัน ธรรมและวินัยเป็นอันหนึ่ง แต่สัตว์ในทะเลนั้นจะไม่ยอมเชื่อฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง สัตว์ทะเลก็ทําลายกันอยู่ในทะเลนั้น เห็นไหม เหมือนกับว่าเราเป็นบริษัท ๔ แต่เราอยู่ในศาสนา อยู่เหมือนกับอาศัยศาสนานั้น แต่เราไม่เข้าใจ แล้วเราไม่ยอมรับสัจจะความจริงอันนั้น

พระจอมเกล้าฯ ถึงมาพยายามฟื้นฟูศาสนาไง พยายามทําให้นํ้านั้นสะอาด ทําให้นํ้านั้นไม่มีสารพิษ เห็นไหม ฟื้นฟูขึ้นมา แล้วองค์หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์มาค้นคว้าอย่างนี้ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ ได้หางเสือมาจากไหน? ได้หางเสือมาจากที่ท่านได้พยายามสร้างสมบุญญาธิการของท่านมา ท่านสร้างบุญญาธิการนะ เพราะหลวงปู่มั่นท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ เห็นไหม ท่านปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านปรารถนาของท่านมา ท่านมีจริตนิสัย การค้นคว้าของท่าน เห็นไหม

ดูสิ ดูอย่างองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ออกแสวงหาอยู่ ๖ ปี นี่ขนาดบารมีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขนาดนั้นนะ หลวงปู่มั่นท่านก็สร้างปรารถนาของท่านมาเหมือนกัน แต่ขณะที่ว่าท่านมาพลิกของท่านไง มาพลิกของท่านอย่างนั้นถึงจะเป็นหางเสือของพวกเรา สังฆรัตนะของหลวงปู่เรา สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติมา ปฏิบัติมากับใคร ในเมื่อการประพฤติปฏิบัติมาของตัว ก็ต้องค้นหาของตัวเองไง ค้นคว้าหาของตัวเอง แต่ค้นคว้าหาขนาดไหน ถ้ามันมีผู้ชี้นํานะ มีหางเสือนะ เรือนั้นจะแล่นเข้าฝั่ง

ถ้าไม่มีหางเสือนะ เรือนั้นจะแล่นอยู่ในกลางทะเลนั้น แล้วก็วนเวียนอยู่ในกลางทะเลนั้น ถ้าอยู่ในกลางทะเลนั้น เห็นไหม สิ่งนั้นมันก็เป็นผลของการเกิดและการตายในวัฏฏะนะ เราประพฤติปฏิบัติมันเป็นความมั่นหมายของเราว่าเราประพฤติปฏิบัติ แต่ผลที่เกิดขึ้นมามันจะสมความปรารถนาของเราไหม ถ้าไม่สมความปรารถนา มันไปสมความปรารถนาของใครล่ะ? มันไปสมความปรารถนาของกิเลสไง กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจนี่ สิ่งนี้มันสมความปรารถนา เพราะว่าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจะพ้นออกไปจากกรงของพญามัจจุราช เห็นไหม สิ่งที่เป็นพญามัจจุราช พญามาร สิ่งนี้ควบคุมสัตว์โลกอยู่ในวัฏฏะนี้ เขาเป็นเจ้าอํานาจ แล้วมันอยู่ที่ไหนล่ะ?...

พญามารนี่มีอยู่แล้วในจิตปฏิสนธิ! ไม่ใช่วิญญาณที่เราคิดกันว่า จิตเป็นสภาวะความรับรู้นี่หรอก จิตที่เป็นสภาวะรับรู้นี่เป็นเหยื่อ! เป็นสิ่งที่ว่าส่งออกมาเป็นอายตนะแล้ว เห็นไหม...

ขันธ์ไม่ใช่จิต จิตไม่ใช่ขันธ์

ในเมื่อจิตไม่ใช่ขันธ์ จิตนี่...ปฏิสนธิจิตอยู่ในหัวใจของเรา เราเกิดเราตายนี่...พญามารอยู่ที่นั่น แล้วพอมารอยู่ที่นั่นก็บังคับบัญชานะ บังคับบัญชาให้สัตว์โลกเกิดตายไปในวัฏฏะนั้น บังคับบัญชาเพราะมันมีเชื้อไขของเขา เราไปยอมจํานนกับสิ่งที่ว่าเขามีเหมือนกับสายบังคับบัญชาของอวิชชาไง ในเมื่อเรายอมจํานนกับสายการบังคับบัญชาของอวิชชา คือจิตปฏิสนธิตัวนี้! มันมีความรู้สึกของมัน มันมีพลังงานของมัน เป็นพลังงานของอวิชชา ทําให้เกิดให้ตายในวัฏฏะ เห็นไหม สิ่งนี้เป็นสิ่งที่ว่ามีอํานาจเหนือสัตว์โลกทั้งหมดตั้งแต่พรหมลงมา เว้นไว้แต่อนาคาขึ้นไป พรหม ๕ ชั้นนั้นเท่านั้น สิ่งนี้อยู่ใต้อํานาจของอวิชชาทั้งหมด อยู่ในความจํานนของเขา เห็นไหม

สิ่งนี้... แล้วประพฤติปฏิบัติสิ่งนี้มันเจืออยู่ในหัวใจ สิ่งที่เจืออยู่ในหัวใจคืออวิชชา มันเจืออยู่ในหัวใจอยู่แล้ว! ในการประพฤติปฏิบัติของเรา เพราะการประพฤติปฏิบัตินี่ปฏิบัติโดยที่มีกิเลสเจือปนไปตลอด การปฏิบัติบูชานี้เราคิดว่าเราปฏิบัติแล้วกิเลสมันจะยอมให้เราฆ่ามันเหรอ? ในความรู้สึกของเรา เห็นไหม ในความรู้สึกของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ต้องการประพฤติปฏิบัติเพื่อจะชําระกิเลสในหัวใจของตัว แล้วก็พยายามจะค้นคว้า พยายามรักษาหัวใจของตัว พยายามจะทําให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ เห็นไหม

แล้วหางเสืออยู่ไหนล่ะ? หางเสือคือความถูกต้องไง มรรคญาณอันความถูกต้องนั้น ความดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ แล้วเวลาเราอุปัฏฐากกับครูบาอาจารย์เรา เห็นไหม เราได้อุปัฏฐาก เราได้สร้างสมบุญญาธิการมา การได้เห็นสมณะ เห็นเฉยๆ ยังเป็นบุญกุศลเลย แล้วเราอุปัฏฐาก เราอุปัฏฐากนะ เราได้จับต้อง เราได้รับคําเตือนสติมาตลอดเวลาว่า...

“การประพฤติปฏิบัติต้องให้ตั้งสติก่อน”

หางเสือนี่ ถ้าเป็นสิ่งที่หางเสือมีคือ ถ้าไม่มีสติ ไม่มีเชือก ไม่มีโซ่ ไปดึงหางเสือ แล้วคอยคัดให้เรือเข้าฝั่งนี่ ตัวสตินี้คือตัวโซ่ไง ตัวโซ่ตัวเชือกที่จะไปดึงหางเสือ ไปบังคับให้หางเสือนั้นหันไปทางซ้ายและทางขวา เห็นไหม ถึงต้องมีสติ ครูบาอาจารย์จะยํ้าตลอดว่า “ต้องมีสติ” ถ้าไม่มีสติ การประพฤติปฏิบัติสักแต่ว่าเหมือนเครื่องยนต์กลไก

เครื่องยนต์กลไกในปัจจุบันนี้ เห็นไหม คอมพิวเตอร์นี่เขารู้ดีกว่าเรา เขาจําได้กว่าเรา เขารับรู้ไปทั้งหมด อินเตอร์เน็ตไปได้ทั่วโลก รับรู้ต่างๆ เขารู้หมด รู้กว่าเรา ดีกว่าเรานะ กดไปที่ไหนตอบสนองมา ถ้าเขาไม่ชํารุดนะ แล้วเขาได้อะไร? เขามีความรู้สึกอะไร? เขาแก้กิเลสของเขาได้ไหม? เขาไม่มีชีวิต เขาไม่มีความรู้สึก เขาเป็นเทคโนโลยีเป็นเครื่องยนต์กลไกอันหนึ่ง

แต่หัวใจของเรามีความรู้สึกน่ะ เรามีความกระทบ เรามีสิ่งที่สะสม ทําคุณงามความดีก็สะสมลงที่จิต ทําความชั่วอกุศลก็สะสมลงที่จิต จะเชื่อไม่เชื่อจะปฏิเสธอย่างไรก็แล้วแต่ สิ่งนี้เป็นความจริงของเขา สิ่งที่เป็นความจริงของเขานี้มันจะสะสมลงไปที่หัวใจ แล้วเรามีสิ่งใดสะสมในหัวใจ ถ้าเราไม่มีอํานาจวาสนา หนึ่ง...ไม่ได้เกิดเป็นมนุษย์ ต้องเกิดตกนรกอเวจีไปตามแต่ประสาสัตว์ เห็นไหม ถ้ายังมีทําบาปอกุศลอยู่จะเจอสภาวะแบบนั้น จะทําชั่วขนาดไหน จะปฏิเสธขนาดไหน แต่เวลาเป็นสภาวะแบบนั้นต้องเป็นอย่างนั้น แต่สภาวะเป็นแบบนั้นเพราะว่าเรายังมีกิเลสอยู่ในหัวใจ ใครจะควบคุมสิ่งนี้ไม่ได้ มันจะเป็นไปตามอํานาจของมัน

แต่ถ้ามีธรรมะ เห็นไหม มีหางเสือ มีครูบาอาจารย์ของเราคอยชี้นํา คอยให้สติ คอยยับยั้ง เราก็เบื่อนะ ในสมัยพุทธกาล เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน มีพระผู้เฒ่าองค์หนึ่งบอกว่า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปน่ะดีแล้ว เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีชีวิตอยู่ ทําอะไรผิดก็คอยเอ็ด คอยว่า คอยบัญญัติธรรมวินัย คอยบังคับ บัดนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว เราจะได้อยู่สุขสบายไง” เห็นไหม ในเมื่อพญามารในหัวใจมีสภาวะแบบนั้น มันก็ยังมีความเห็นอย่างนั้น ทั้งๆ ที่ผู้ที่มีธรรมในหัวใจสลดสังเวชมากนะ

แม้แต่องค์ศาสดาจะต้องปรินิพพานไป เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ เห็นไหม พระอานนท์เป็นพระโสดาบันนะ แล้วเป็นผู้ที่ยังต้องศึกษาอยู่ พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน “ดวงตาของโลกดับแล้ว” มีความเสียใจมาก พยายามอ้อนวอนอาราธนาให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าดํารงชีวิตต่อไป เพื่อได้เป็นดวงตาของพระอานนท์นะ ได้ให้พระอานนท์มีทางก้าวเดินต่อไป

“อานนท์เราบอกเธอแล้วไม่ใช่หรือ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายก็ต้องดับไปเป็นธรรมดา แม้แต่ตถาคตก็จะต้องปรินิพพานไป”

เห็นไหม แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีฤทธิ์มาก เวลาแสดงฤทธิ์ ท่านมีฤทธิ์มาก แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกแสดงฤทธิ์ต่อเมื่อจะได้ประโยชน์ เห็นไหม ไปทรมานชฎิล ๓ พี่น้องก็อาศัยฤทธิ์ ปราบพญานาค ปราบทุกอย่าง ปราบให้อยู่ในอํานาจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะเขามีวุฒิภาวะขนาดนั้น เขาบูชาอย่างนั้น เขาหลงใหลในสิ่งนั้น เขาว่าสิ่งนั้นเป็นสิ่งที่ประเสริฐที่สุด เขาบูชาสิ่งนั้น แล้วเขาถือตัวถือตนของเขาว่าเขามีอํานาจ เขาเป็นผู้ที่มีคุณสมบัติพิเศษไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า คุณสมบัติพิเศษของเขาอยู่ใต้อํานาจฤทธิ์เดชขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหมดเลย แล้วเวลาฤทธิ์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม “ตาเป็นของร้อน รูปเป็นของร้อน” เทศนาว่าการอาทิตตปริยายสูตรนะ สิ่งที่เป็นคุณสมบัติพิเศษต่างๆ มันอยู่ในตัวเราต่างหาก มันอยู่ในหัวใจที่ผ่องแผ้วนี้ ถ้าหัวใจที่ผ่องแผ้วนี้ชําระกิเลสออกไปจากหัวใจ สิ่งนี้ต่างหากเป็นคุณวิเศษ ไอ้คุณวิเศษอย่างนั้นเป็นคุณวิเศษของโลก หลงใหลไปในโลก เห็นไหม นี่เวลามีฤทธิ์ มีฤทธิ์ขนาดนั้นนะ

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ใช้อย่างนั้น ท่านใช้ต่อเมื่อเป็นประโยชน์ เห็นไหม แต่ธรรมและวินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการมานี่ เพื่อรื้อสัตว์ขนสัตว์ ฤทธิ์อันนี้ต่างหากสําคัญ! สําคัญเพราะอะไร? เพราะมันเป็นปัญญา แต่ความเข้าใจของเรา เห็นไหม โลกียปัญญานี่ ทุกคนว่ามีปัญญา ตอนนี้ทุกคนว่ามีปัญญาหมดนะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษามากับตักสิลา เป็นกษัตริย์ สิ่งที่เตรียมตัวเป็นกษัตริย์ ปัญญาจะมีขนาดไหน โลกที่มีขนาดไหน พระเจ้าสุทโธทนะต้องให้เรียนทั้งหมด เรียนมาอย่างนั้นเวลาออกไปเห็นยมทูตทั้ง ๔ สลดใจมากนะ เพราะปัญญาอย่างนี้ไม่เข้าใจเรื่องการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย ไม่เข้าใจเลย แล้วนึกว่าไม่มีอีกด้วย พอไปเห็นเข้าอย่างนั้นมันสะเทือนหัวใจนะ ว่าปัญญาที่เรียนรู้มามหาศาลมันไม่ช่วยอะไรเราได้เลย เรียนมาขนาดไหนเราก็ต้องตายไปข้างหน้าแน่นอน เราก็เป็นคนหนึ่งหรือที่จะต้องตาย เห็นไหม สลดสังเวชมากจนออกมาประพฤติปฏิบัติ มาค้นคว้าโลกุตตรปัญญา สิ่งที่เป็นโลกุตตรปัญญา เป็นภาวนามยปัญญา กว่าจะได้มาแสนทุกข์แสนยาก เพราะสิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่อยู่ภายใน ทวนกระแสของโลก

ปัญญาอย่างนี้โลกไม่มี ปัญญาอย่างโลก โลกต้องศึกษาไป เห็นไหม ตอนนี้ว่าแข่งขันทางปัญญา แข่งขันไปหาทุกข์! แข่งขันไปหาสิ่งที่มาทําให้วิตกกังวล รู้ขนาดไหนก็สงสัย! รู้ขนาดไหนก็กังวล! รู้ใต้กฎของพญามารนี้ รู้ขนาดไหนมีแต่ความทุกข์ไปขนาดนั้น เพราะยิ่งรู้มากก็กลัวความรู้นี้จะโดนเขาลบหลู่ เห็นไหม ใครยิ่งรู้มาก...ยิ่งถือปัญญาของตัว ทิฏฐิมานะสูงจรดฟ้า! ทั้งๆ ที่ตัวเองก็ทุกข์นะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นการเกิด การแก่ การเจ็บ การตายอย่างนั้น ถึงหันกลับมาค้นคว้าออกประพฤติปฏิบัติจนถึงที่สุด เห็นไหม นี่ดวงตาของโลก สิ่งที่เป็นวิชาการทางโลกุตตรธรรมนี่ วิชาการคือเท่าทันตัวเอง รู้เท่าทันตัวเองนี้เป็นสมถะ เป็นโลกียปัญญานะ ความรู้เท่าทันตัวของเราเองนี่มันสงบระงับ สงบระงับจากที่มันฟุ้งซ่านออกไปกินเหยื่อในอายตนะ มันกลับมาเป็นอิสระของตัวมันเอง ถ้ามีสติ! ถ้าขาดสติเป็นมิจฉาทั้งหมดเลย! ถ้ามีสติมันจะย้อนกลับมาเป็นตัวของตัวมันเอง แล้วยกขึ้นวิปัสสนา ในกรรมฐาน ๕ นะ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ นี่ มันติดที่ไหนค้นคว้าที่นั่น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ด้วยอาสวักขยญาณมาระดับนั้น เห็นไหม ปัญญาอย่างนี้ต่างหาก ปัญญาที่จะพ้นออกจากกิเลส องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาสิ่งนี้รื้อสัตว์ขนสัตว์! สิ่งที่รื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อจากหัวใจ เพราะสัตว์ที่ตายมาแล้วจะเอาภาชนะสิ่งใดไปรื้อสัตว์ขนสัตว์ สัตว์ในตึกรามบ้านช่องที่สูงๆ นั้นน่ะ เป็นร้อยเป็นพันน่ะ ใครเอาอะไรไปรื้อมัน มันไปนอนจมกันอยู่นั่น เห็นไหม การรื้อสัตว์ขนสัตว์นี่เป็นนามธรรม เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่เทศนาว่าการ เป็นดวงตาของโลก ส่องโลกอยู่เห็นไหม พระอานนท์เศร้าใจมากเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะต้องปรินิพพานนะ

“อานนท์ แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะต้องปรินิพพานไป”

มีพระพุทธ พระธรรม เห็นไหม สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา แล้วถ้าศึกษา ถ้ารื้อสัตว์ขนสัตว์ สัตตะนี่เป็นผู้ข้อง ถ้าพ้นออกไปจากกิเลส เห็นไหม สังฆรัตนะเกิดตรงนี้ไง พระรัตนตรัยแก้วสารพัดนึกนี้ เราได้อุปัฏฐาก เราได้คํ้าจุนมา สิ่งนี้ต้องมาสะสมในใจของเรา เราถึงได้มีอํานาจวาสนา เราถึงเกิดมาเป็นชาวพุทธ เพราะสิ่งที่โลกเขา...สิ่งที่เป็นวัตถุเป็นสมบัติของโลกมันจับต้องได้ แล้วมันเข้ากับกิเลสตัณหา มันเป็นเหยื่อล่อแล้วโลกก็ติดมันไป เห็นไหม แต่ถ้าปัญญาจะเข้ามาสละมันแสนยาก การสละนะ การสละสละตั้งแต่หัวใจ ถ้าหัวใจเราไม่เคยคิดสละไม่คิดฉุกใจ เราจะไม่หันหน้าเราเข้ามาในอาราม ในที่อยู่ของผู้ที่มีปัญญา ในที่อยู่ของสังฆรัตนะ ที่เราเข้ามานี่เพราะเรามีศรัทธา เรามีความเชื่อ เป็นสายบุญสายกรรม เราถึงย้อนกลับมา...

สิ่งที่ย้อนกลับมา กลับเข้าไปในวัดไม่สนุกรื่นเริงเหมือนโลกเลย โลกออกไปข้างนอกมีแต่ความสนุกเพลิดเพลินในโลก มีแต่เครื่องล่อให้กิเลสมันอิ่มเอมประสาของมันนะ แล้วก็บอกว่า “มีความสุข..ความสุข” แต่เวลากลับไปถึงเรือนของตัว ไปเศร้าหมอง ไปทุกข์ระทมในหัวใจ แก้กันไปอย่างนั้น แต่เราไปในวัดในวา เห็นไหม ถือพรหมจรรย์ ศีล ๘ ก็ไม่มีเครื่องขับกล่อมอยู่แล้ว สิ่งนี้อยู่ไม่ได้เพราะอะไร? เพราะมันเป็นอาหารที่แสลงไง อาหารที่แสลงกินเข้าไป มันต้องมีผลทางร่างกายแน่นอน

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่โลกเขาว่าเป็นประโยชน์ มันแสลงกับธรรมนะ มันแสลงกับธรรมแล้วธรรมไปกว้านมันมาทําไม สิ่งนี้เห็นไหม สังฆรัตนะของเรานี่พยายามจะเตือนตรงนี้ไง เกาะ เคาะ เกี่ยวตรงนี้เพราะอะไร? เพราะเราไม่มีกําลังพอที่จะต่อต้านกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของเรา กิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของเรามันมีอยู่แล้ว เห็นไหม

ดูสิ ครูบาอาจารย์ของเราท่านบอกว่า “เวลากําหนด เริ่มต้นใหม่ๆ อกแทบแตก..อกแทบแตก” เพราะอะไร? เพราะสิ่งนี้มันเป็นความเคยชิน เคยชินไม่ใช่แต่ชาตินี้ มันเคยชินมาตั้งแต่ไม่มีต้นไม่มีปลาย จิตนี้เกิดและตายมาตลอด สิ่งที่เกิดและตาย วัฏฏะนี้ยาวไกลมาก เหมือนทะเลหลวงที่เรามีเรือที่ไม่มีหางเสือ มันต้องเวียนไปตามนั้น แล้วตาบอดนะ เรือจะไปกระทบกับเรือใดก็แล้วแต่ ไปกระทบสิ่งโสโครก ไปกระทบอะไร กระทบก็แตก แตกแล้วก็จมนํ้าตาย นี่ก็เหมือนกัน

การเกิดและการตายแต่ละภพแต่ละชาติมันก็เป็นสภาวะแบบนั้น แล้วไม่รู้... ไม่รู้เลย...

สิ่งที่ไม่รู้เพราะอะไร?

เพราะอวิชชามันปิดไว้ไง เกิดกี่ชาติ..กี่ชาติ ก็ไม่รู้...

แต่เวลาจิตสงบเข้าไปนะ กาฬเทวิลไม่ใช่พระอรหันต์ ไม่ใช่พระอริยบุคคลเลย แต่เขาสามารถรู้อดีตชาติได้ ๔๐ ชาติ เห็นไหม แสดงว่าจิตนี้ ปฏิสนธิจิต จิต ตัวภวาสวะตัวภพ ถ้าเข้าไปถึงข้อมูลของเขา จะไปเห็นข้อมูลของจิตนี้ มันเคยซับสมมาเหมือนโปรแกรมคอมพิวเตอร์เลย ถ้ามันมีโปรแกรมอยู่ เวลาเครื่องปกติมันจะคีย์ออกมาได้หมดเลยว่าสิ่งนั้นมีอะไร แต่ในเมื่อจิตมันสงบนะ ไม่ใช่พระอริยเจ้านะ! กาฬเทวิลนี่ เจ้าชายสิทธัตถะเพิ่งเกิดด้วย อยู่บนพรหมน่ะระลึกอดีตชาติได้ ๔๐ ชาติ

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อหัวใจที่เราเป็นตาบอด เรือเราไม่มีหางเสือ เพราะอะไร เพราะเราขาดสังฆรัตนะ เราขาดผู้ชี้นํา เราก็เวียนไปในโลก เรือกระทบกับสิ่งโสโครก กระทบกับสิ่งที่เป็นไปในโลกก็จมนํ้าตาย..จมนํ้าตาย แล้วก็ปฏิเสธว่าไม่รู้ กาฬเทวิลย้อนกลับไปอดีตชาติ ๔๐ ชาติ สิ่งที่ย้อนอดีตชาติสิ่งนี้มีอยู่ สิ่งที่มีอยู่เหมือนกัน เหมือนกับจิตเรา มันเป็นการพิสูจน์นะ เวลาเราศึกษาไปว่า “มีปัญญามาก มีความรู้มาก” ศึกษาไปขนาดไหนก็งง ก็ลังเล ก็สงสัย แล้วไม่เคยประพฤติปฏิบัตินะ ไม่เคยพิสูจน์ เวลาจะท้าทายโลกนะ กิเลสมันบอกว่า “เรามีปัญญามาก เรานี่เก่งมาก วิทยาศาสตร์ต้องพิสูจน์ได้” สิ่งที่พิสูจน์ได้ ทดลองซํ้าซาก ซํ้าแล้วจะเป็นอย่างนั้น นี่เป็นทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์

ทฤษฎีวิทยาศาสตร์นี่เปลี่ยนแปลงมาตลอดนะ สิ่งใดที่คิดค้นได้ดีกว่า สิ่งใดดีกว่าจะลบล้างทฤษฎีเก่าๆ มาตลอดเลย สิ่งนี้มันเป็นสมมุติขึ้นมาอันหนึ่งนะ สมมุติ!!...ไม่ใช่บัญญัติ บัญญัติคือธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่เรากล่าวทําวัตรสวดมนต์กันอยู่นี่ นี่บัญญัติ...

สมมุติบัญญัติแล้วเป็นวิมุตติ!! ถ้าใจมันรู้จริง มันจะเข้ามาจากภายในหัวใจอีกอันหนึ่ง

เห็นไหม ทําไมไม่พิสูจน์? เวลาท้าทายเขาให้พิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์...ท้าทายมาก! แต่เวลาท้าทายพิสูจน์ทางจิต ทําไมไม่ทํา?! ทําไมไม่ลองพิสูจน์ว่า จิตนี้มีการเกิดและการตาย จิตนี้สะสมมาจนเรามีศรัทธาและความเชื่อ เรามีความเชื่อ เราถึงย้อนกลับมาในอารามในวัดในวา ในที่อยู่ของผู้ที่มีปัญญาไง ในที่อยู่ของผู้ที่เป็นสังฆรัตนะของเราไง แล้วเราได้อุปัฏฐาก เราได้ฟังธรรม เห็นไหม

ท่านพยายามติดหางเสือให้เรานะ เพียงแต่เราไม่รู้ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนนี่เป็นที่พึ่งแห่งตน ตนถ้าเตือนตนได้ ตนถ้ามีความรู้สึกว่าผิดพลาดได้ ตนจะแก้ไขตน แต่ตนไม่มีที่พึ่งแห่งตน! แม้แต่หัวใจอยู่กับร่างกายนี่ แล้วก็ปฏิญาณตนว่าเป็นชาวพุทธนี่ แล้วจะประพฤติปฏิบัติ จะเอาตัวออกจากกิเลสให้ได้ แต่มันไม่มีหางเสือ

แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านมีเมตตามาก เพราะอะไร? เพราะพ่อแม่กับลูก พ่อแม่จะรักลูกมาก เพราะอะไร เพราะพ่อแม่อยู่ในโลกมาก่อนลูก เพราะลูกเพิ่งเกิดมานึกว่าสังคมนี้สะอาดบริสุทธิ์ผ่องใส เด็กนี่จะขออะไรใครก็ให้ จะไปที่ไหนเขาปรารถนา เขาก็ให้แต่ความรักอุ้มชู มันก็คิดว่าโลกนี้สะอาด โลกนี้เหมือนผ้าขาวไง แต่พ่อแม่เผชิญกับโลกมา...รู้นะ เหมือนกันเลย เหมือนกับสังฆรัตนะของเรานี่ กว่าท่านจะประพฤติปฏิบัติมานี่ กิเลสในหัวใจ...คนเกิดนะมีกิเลสทั้งหมดเลย สัตว์ที่เกิดมายังเวียนตายเวียนเกิดในโลกนี้ยังมีกิเลสอยู่ แม้แต่พระโสดาบันก็ยังต้องเกิดต้องตายอยู่ พระอนาคาต้องไปเกิดบนพรหมนะ สิ่งที่มีเชื้อไขอันนี้มันยังพาเกิดพาตายอยู่

แล้วผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเข้าไปทําลายมันเป็นชั้นเป็นตอนนี่ พ่อแม่นี่เข้าไปเผชิญกับกิเลสเหมือนกับผู้ที่เป็นพ่อเป็นแม่เรา อยู่กับสังคมโลกน่ะ ผ่านวิกฤติของสังคมมากี่รอบ สิ่งที่เป็นความทุกข์ความยากในสังคมนี่...ขนาดไหน? การดํารงชีวิต การประกอบสัมมาอาชีวะมันจะประสบความสําเร็จหรือมันจะมีอุปสรรค มันผ่านมามหาศาลเลย คนเขามาทําลายเราก็มี คนเขามาส่งเสริมเรา เขาเมตตาเรา เขามาแนะนําเราก็มี นี่ไง คนที่เขาไม่แนะนําส่งเสริมเรา เห็นไหม ธรรมเวลาเกิดในหัวใจ เกิดเป็นครั้งเป็นคราว เห็นไหม แต่กิเลสอวิชชามันทําลายหัวใจ สิ่งนี้มันทําลายเราก็มี แล้วพ่อแม่ของเรา สังฆรัตนะของเรานี่ สิ่งนี้ท่านประสบมา จะเป็นสังฆรัตนะ เห็นไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม ธรรมมีอยู่แล้ว..มีอยู่แล้ว อยู่ที่ไหน? องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมถึงมีพระพุทธ พระธรรม สิ่งที่เป็นพระพุทธ พระธรรม เห็นไหม ฆราวาสที่ถึงรัตนะสองก่อน เห็นไหม แล้วพอไปเทศนาว่าการนี่ พระอัญญาโกณฑัญญะบรรลุธรรมอย่างนี้ “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา” แต่ความเห็นของพระอัญญาโกณฑัญญะนะ เห็นอาการของใจนะ คือขันธ์ คือเรื่องสักกายทิฏฐิ ทิฏฐิความเห็นผิดของใจ สิ่งที่เกิดขึ้นคือเกิดความยึดไง สิ่งที่เป็นธาตุ เห็นไหม สักกายทิฏฐิ เพราะพิจารณากาย กายนี่เราไปยึดมัน นี่ความเห็นผิด เห็นไหม เพราะเห็นผิด มันไม่ยอมให้เป็นธรรมดาไง แต่ถ้ามันเห็นถูกมันเป็นธรรมดา แล้วจิตนี้ก็ไม่ไปเกี่ยวมัน ปล่อยมันเข้ามา เห็นไหม สิ่งที่ปล่อยเข้ามา...

“สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับไปเป็นธรรมดา”

แต่ธรรมดาของจิตที่ไปยึดสิ ไม่ใช่ธรรมดาของโลก เห็นไหม นี่ เราก็เข้าใจ “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา” เราก็เห็นสิ่งที่เป็นธรรมชาติที่มันแปรปรวนไปเป็นธรรมดา แล้วเราได้อะไรล่ะ? เราได้แต่สัญญาไง เราได้แต่ความจําไง นี่ไม่มีหางเสือ ไม่มีสติ ไม่เข้าถึงหลักของใจ ไม่เข้าถึงตัวจิตปฏิสนธิ ไม่เข้าถึงความรู้สึก เห็นไหม กิเลสมันอยู่ที่จิตใต้สํานึก มันอยู่ในหัวใจ มันอยู่ที่ภวาสวะ มันอยู่ที่อนุสัย มันไม่ได้อยู่ที่ขันธ์หรอก แต่อาศัยที่มันออกมากินเหยื่อ เรารู้ได้แค่นั้น

แล้วเราเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เป็นผู้ที่ยังเป็นเด็กอ่อนเป็นเด็กน้อยอยู่นี่ ทําสิ่งนี้ได้ก็นับว่าเก่งแล้ว เห็นไหม เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะเห็น... “สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับไปเป็นธรรมดา” นี่ สังฆรัตนะเกิดก่อน พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นสงฆ์องค์แรกของโลกไง สิ่งที่องค์แรกของโลกเพราะอะไร? เพราะรู้ธรรม ธรรมคืออะไร?

ธรรมคือสัจจะความจริง ธรรมคืออริยมรรค!

สภาวธรรม ธรรมชาตินี่ สิ่งที่เป็นธรรมชาติที่รู้ธรรม..รู้ธรรม ธรรมชาติเป็นธรรม ธรรมชาติเป็นธรรมอันหนึ่ง! แต่เป็นธรรมที่ว่าสิ่งที่เหมือนกับภาชนะรองรับไง เห็นไหม มันหมุนเวียนเป็นธรรมชาติของมัน ภาชนะนะ ภาชนะไม่ใช่ตัวจริง ตัวจริงคือตัวจิตต่างหาก ตัวที่ไปรู้เขา รู้ธรรมชาติน่ะ ตัวจิตไปรู้ธรรมชาติ ไปรู้ธรรมะไง รู้ธรรมะ เห็นไตรลักษณ์ เห็นไหม มันแปรสภาพของมัน เห็นเป็นธรรมดามันก็ปล่อยเป็นธรรมดา นี่สงฆ์เกิดขึ้นอย่างนี้

ในเมื่อสังฆะเกิดขึ้นอย่างนี้ สังฆรัตนะของเรานี่ผ่านร้อนผ่านหนาว ผ่านวิกฤติในหัวใจนะ หัวใจนี่เป็นวิกฤติมาก อวิชชามีอํานาจมาก ควบคุมจิตใจมาก แล้วท่านบุกบั่น สมบุกสมบันเหมือนกับพ่อแม่ที่ประกอบสัมมาอาชีวะมา จะห่วงลูก อาลัยอาทรกับลูกมาก เพราะอะไร เพราะเด็กมันเข้าใจว่าสังคมนี้สะอาด สังคมนี้จะให้คุณประโยชน์เขาตลอดไปเลย เขาไม่รู้เลยว่าสังคมนั้นมันมีสิ่งที่เอารัดเอาเปรียบกัน สิ่งที่เขาส่งเสริมกัน อยู่ที่ว่าอํานาจวาสนาที่เขาเกิดมา เขาเกิดมาเขาสร้างบุญกุศลไหม

ถ้าเขาสร้างบุญกุศลมา เขามาเจอมาคบบัณฑิต นี่มงคลสูตรเหมือนกัน อเสวนา จ พาลานํ ไม่คบคนพาล แต่ไม่คบถ้าเขามาอยู่กับเราล่ะ ถ้ามีสภาวกรรมล่ะ เกิดมาอยู่ร่วมกันล่ะ นี่เป็นพาล เห็นไหม น่าเบื่อหน่ายมาก บัณฑิตกลัวคนพาลนะ ไม่เคยกลัวอะไรเลย เพราะคนพาลไม่ยอมฟังสิ่งใดเลย คนพาลตามแต่จะทําลายคนอื่นตลอดไป นี่สิ่งที่เป็นพาลนะ นี่เป็นพาลข้างนอก แต่เป็นพาลในหัวใจล่ะ อวิชชานี่เป็นพาล ธรรมะนี่เป็นบัณฑิต ถ้าเป็นบัณฑิตเข้ามา เราจะย้อนกลับเข้ามาในใจเราอย่างไร? เราจะทําอย่างไร? แล้วเราทําอย่างไรล่ะ ถ้าไม่มีหางเสือ ไม่มีคนชี้นําไง

เวลาประพฤติปฏิบัติในกรรมฐานเรานะ หลวงปู่มั่นสุดยอดมาก หลวงปู่มั่นนี่เป็นผู้ชี้นํา เพราะหลวงปู่มั่นสมบุกสมบันมาก่อนใคร คนที่ประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เราทําการค้าการขายถ้าตลาดกําลังเจริญรุ่งเรือง เราเข้าไปทําการค้าเราจะมีโอกาสมากเลย แต่ถ้าคนที่ไม่มีตลาดนะ เขาต้องไปสร้างสินค้าของเขา เขาต้องไปสร้างตลาดของเขา เขาต้องทําทุกอย่าง

ขณะที่ธรรมวินัยมีอยู่ คือสังคมนี้มีอยู่ แต่ตลาดไม่มี องค์หลวงปู่มั่นท่านค้นคว้าขนาดไหน ท่านสมบุกสมบันมาขนาดไหน เพราะท่านสมบุกสมบันมามาก แล้วท่านมีบุญญาธิการ เพราะท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ไอ้บุญญาธิการนี้มันเป็นฐานรองรับ เหมือนกับคนที่มีอํานาจวาสนามีเชาวน์ปัญญา นี่เชาวน์ปัญญาของท่านอันหนึ่ง แล้วเชาวน์ปัญญาอันนี้เข้าไปค้นคว้าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วบรรลุธรรม...

พอบรรลุธรรมอย่างนี้แล้วย้อนกลับมาที่ลูกศิษย์ลูกหานะ มันเป็นความทุกข์ความยากนะ เวลาท่านจะเสียชีวิต เห็นไหม “ภิกษุ ภิกษุ ให้ปฏิบัติมานะ ผู้เฒ่าจะแก้นะ” การแก้นี่หาได้ยาก เพราะอะไร? เพราะท่านค้นคว้ามา กว่าท่านจะหาคนแก้ก็ไม่มี ติดขัดสิ่งใดก็ไปปรึกษาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่เสาร์ก็สร้างสมบุญญาธิการมามาก...มากจริงๆ แต่ก็ยังไม่เท่า เห็นไหม นี่แก้ไม่ได้ ท่านพยายามแก้ของท่าน ต้องแก้...

ดูสิ ดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม “สิ่งใดหลอกลวงทั้งหมด...” เกิดมาในโลกในฐานะของกษัตริย์ มั่งมีศรีสุข สุขสบายมากในชาติของกษัตริย์ แล้วออกไปประพฤติปฏิบัติ แม้แต่อาฬารดาบสรับประกันนะว่า “ได้สมาบัติ ๘ ให้เป็นศาสดา เพราะความรู้เหมือนเรา เหมือนเราเลย สอนได้”

ทั้งๆ ที่ความรู้สึกมันมีความสุขมากเวลาจิตปล่อยกิเลสเข้ามา ปล่อยนะ! ปล่อยชั่วคราวไง ปล่อยเข้ามามันเป็นความสงบ ถ้าปล่อยกิเลสไม่ได้ วางกิเลสไม่ได้ เป็นสัมมาสมาธิไม่ได้ สมาธิที่จะเป็นสมาธิได้เพราะมันปล่อยกิเลสชั่วคราว กิเลสยุบยอบตัวลงมันถึงเป็นสมาธิ ถ้ากิเลสไม่ยุบยอบตัวลงก็เป็นความคิดปุถุชนเรานี่ ไม่ต้องบอกเลยทุกคนรู้ เพราะมันคิดแล้วมันพุ่งออกไป เพราะมันมีพลังงานประสานกัน ประสานจากพลังงานของตัวจิต ประสานกับขันธ์ ประสานกับสิ่งที่มันเป็นเหยื่อ สิ่งที่ล่อลวง คือรสของมัน รสของความรู้สึก รสของกิเลส รสของรูป รส กลิ่น เสียง เห็นไหม มันออกไป มันรับรู้ออกไป สิ่งนี้มันส่งออกทั้งหมด

เห็นไหม ปัญญาอย่างนั้น จะสงบเข้ามามันต้องปล่อยสิ่งนี้เข้ามา จนเจ้าชายสิทธัตถะได้รับการพยากรณ์จากอาฬารดาบสว่า “มีความรู้เหมือนเรา สั่งสอนลูกศิษย์ได้เหมือนเรา” เห็นไหมว่าเครื่องล่อขนาดนี้ เจ้าชายสิทธัตถะยังปฏิเสธ ปฏิเสธหมดเลย เพราะจิตมันสงบเฉยๆ มันไม่มีปัญญา ถึงได้ออกมาค้นคว้าหาเองนะ

หลวงปู่มั่นก็เหมือนกัน เวลาจิตมันสงบเข้ามา สิ่งที่ค้นคว้าเข้ามามันก็มีความรู้สึกอย่างนี้เหมือนกันนะ “แต่สิ่งนี้มันไม่ใช่” เพราะอะไร? เพราะออกมาแล้วความรู้สึกเหมือนเดิม แล้วจะแก้กิเลส แล้วกิเลสมันสะเทือนตรงไหน? สิ่งนี้ถึง “ไม่ใช่..ไม่ใช่” จนท่านลานะ ลาพุทธภูมิ ถ้าไม่ลาพุทธภูมิ สิ่งนี้จะเข้ามรรคไม่ได้ จะเข้าแต่ฌานโลกีย์อย่างเดียว ฌานโลกีย์นี่... สิ่งนี้... สภาวะแบบนี้... เพราะต้องสร้างสมบุญญาธิการไป

ถ้าเข้ามรรค ทําลายกิเลส ทําลายกิเลสแล้วมันจะสร้างสมพระโพธิสัตว์ได้อย่างไร เพราะเป็นพระโสดาบันก็อีก ๗ ชาติเท่านั้น มันจะสร้างสมไปอีกยาวไกลนะ...การปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์นี่ ถ้าสร้างปัญญามา ถ้ามีปัญญา มีอินทรีย์ อินทรีย์แก่กล้าคือความคิดมันฉุกคิด มีเชาวน์ปัญญา มันจะใคร่ครวญสิ่งนี้ ใคร่ครวญจากภายในเข้ามา ถ้าใคร่ครวญจากภายในเข้ามา “นี่ก็ไม่ใช่..นี่ก็ไม่ใช่” ถึงปล่อยวางสิ่งนี้ไง ถ้าปล่อยวางสิ่งนี้ จะย้อนกลับ ย้อนกลับมาตลอด

เห็นไหม นี่ผู้ที่ผ่านโลกมา เห็นความทุกข์ความยาก หลวงปู่มั่นท่านผ่านโลกนะ ท่านทุกข์ยากมาก เวลาท่านจะเสียชีวิต เห็นไหม “ผู้เฒ่าจะแก้นะ” ท่านเป็นห่วงเป็นใยมาก เวลาพ่อแม่กับลูก เห็นไหม ทําไมพ่อแม่จะไม่รักลูก ทําไมถึงคิดว่าพ่อแม่จะไม่เอาสิ่งที่ปรารถนาดีๆ ให้กับลูก แต่ลูกมันไม่ยอมรับ ลูกมันไม่รับรู้ เพราะอะไร เพราะความเข้าใจผิด นี่ไงกิเลส กิเลสมันเข้าใจผิดนะ

เด็กมันก็เข้าใจพ่อแม่มันอยู่เพราะสายบุญสายกรรม เกิดเป็นลูกพ่อแม่กันนี่โดยธรรมชาติ อันนี้เป็นความจริง แต่ก็คิดด้วยประสาเด็กไง ด้วยเรียกร้องเอา ด้วยความเห็นเอา ที่เรียกร้องเอา ความเห็นเอา สิ่งต่างๆ ที่เรียกเอาน่ะ นั่นคืออะไรล่ะ นั่นก็คือกิเลสไง แล้วในปัจจุบันนี้เราก็เหมือนกัน ในเมื่อถ้าเรายังเข้าใจว่าความประพฤติปฏิบัติของเราถูกต้อง ความประพฤติปฏิบัติของเราจะแก้ไขกิเลส นี่ หางเสือเรา เราได้อุปัฏฐากครูบาอาจารย์ของเราแล้วนะ เราได้ฟังธรรมของครูบาอาจารย์ของเราแล้วนะ สิ่งนี้เห็นไหม ธรรมและวินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ สองพันห้าร้อยกว่าปีแล้วนะ แต่ครูบาอาจารย์ของเรายังสดๆ! ร้อนๆ! เพราะเราได้ยินกับหู! เราได้อุปัฏฐากมา เราได้จํามา สิ่งนี้เป็นสมบัติอันประเสริฐ สมบัติที่ว่าเป็นนามธรรม..นามธรรม สิ่งนี้ประเสริฐมาก เพราะไม่รู้พูดไม่ได้! ถ้าไม่รู้เอาอะไรมาพูด สิ่งที่พูดไม่ได้ก็พูดแบบจินตนาการไปอย่างนั้น เรือก็ยิ่งหมุนออกไป เห็นว่ากลางทะเลนั้นจะเป็นฝั่ง เห็นไหม ต่างคนต่างเร่งเครื่อง ต่างคนต่างกางใบ ต่างคนให้กินลม ออกไปกลางทะเล ยิ่งลึกเท่าไหร่ก็ว่า “สิ่งนี้จะเข้าฝั่ง..เข้าฝั่ง” มันจะไปฝั่งที่ไหน! มันออกไปข้างนอก เห็นไหม ด้วยความเห็นของกิเลสนะ

แต่ครูบาอาจารย์บอกว่า “ที่เอ็งทํากันอยู่นั้นน่ะ มันต้องตั้งสติใหม่นะ” นี่สิ่งที่เข้าฝั่ง...หนึ่ง มันจะบอกมีสิ่งบอกเหตุ ถ้าใกล้เข้าฝั่งมันจะมีนก มันจะมีสิ่งต่างๆ เพราะอะไร เพราะบนฝั่งมันมีต้นไม้ มันมีอาหาร ถ้าเราเข้าไปใกล้ฝั่ง มันจะมีนํ้าลึกนํ้าตื้น ความเป็นไปของทะเลก็ต่างกัน สิ่งต่างๆ ก็ต่างกัน ถ้าหมั่นสังเกต หมั่นรักษาจิตของตัว มันจะเห็นสิ่งนี้ แล้วมันจะเตือนสติของเราไม่ให้เราออกไปกลางทะเลไง สิ่งนี้ถ้าปฏิบัติเข้ามามันจะเป็นคุณประโยชน์กับเรานะ

คุณประโยชน์เพราะว่าสังฆรัตนะของเราได้สั่งเสียไว้ ได้อุปัฏฐากไว้ เห็นไหม เราอุปัฏฐากครูบาอาจารย์ เราได้อุปัฏฐากจากข้างนอก สมณะข้างนอก แล้วสมณะข้างในล่ะ “ผู้ใดกําหนดพุทโธๆ นะ อุปัฏฐากใจของตัว” อุปัฏฐากพุทโธ พุทธะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ถ้าเราจะอุปัฏฐากจากข้างนอก สิ่งนี้เป็นการสร้างสมบุญญาธิการ เราจะสร้างบุญกุศลขนาดไหน บุญกุศลนี้สิ่งนี้เป็นการสร้างขึ้นมาเพื่อจะให้เรามีศรัทธาความเชื่อ ศรัทธาความเชื่อนี่เป็นคุณสมบัติมหาศาลเลย ถ้าไม่มีสมบัติ ไม่มีศรัทธาอันนี้ มันจะไม่ชักนําสิ่งนี้เข้ามา

เราสังเกตทางโลกได้ไหม ทางโลกบอกผู้ที่ไปวัดเป็นผู้ที่มีปัญหา เขาคิดว่าคนที่เข้าวัดเหมือนกับคนไปโรงพยาบาล เพราะเป็นคนไข้ถึงเข้าโรงพยาบาลใช่ไหม แล้วคนที่ไปวัดก็เหมือนกับคนไข้คือคนมีปัญหา ทิฏฐิมานะนะ เขาว่าเขาเป็นคนที่สมบูรณ์ เขาเป็นคนที่ไม่เป็นโรคเป็นภัย โดยที่เขาไม่รู้เลยว่าเขามีอวิชชาอยู่ในหัวใจ เห็นไหม เพราะเขาไม่มีเชาวน์ปัญญา เพราะเขาไม่มีวาสนา เขาไม่ได้สร้างสมบุญญาธิการอย่างนั้นไว้ เขาถึงไม่ฉุกคิด!

ยาภายนอก ยาของโลกเขา ฉีดก็ได้ ผ่าตัดก็ได้ กินก็ได้ เข้าไปเพื่อรักษาโรค แต่ธรรมโอสถ เห็นไหม เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ สัมมาสมาธิไปซื้อที่ร้านไหน? สติไปซื้อที่ร้านใคร? ไม่มีการซื้อขาย การประพฤติปฏิบัติจะรํ่ารวยศรีสุขขนาดไหน สมาธิก็ต้องฝึกฝนขึ้นมาจากจิต สมาธิมาจากไหน สมาธิไม่ใช่จิต สมาธิเป็นสมาธิ จิตเป็นจิต เวลาผู้ที่วิมุตติหลุดพ้นไป จิตที่วิมุตติก็ไม่ใช่จิต ไม่ใช่สมาธิ ไม่ใช่สิ่งต่างๆ ทั้งหมด เพราะมันพ้นออกไปจากสมมุติทั้งหมด

แต่ขณะที่ในระหว่างก้าวเดินนี้ จิตนี้เป็นภวาสวะ จิตนี้เป็นอวิชชา จิตนี้เป็นอนุสัย สิ่งที่เป็นอนุสัยมันนอนเนื่อง มันมีเชื้อไขของมัน มันออกไปกินเหยื่อของมัน ถ้าเราทําความสงบเข้ามา จิตมันปล่อยวางสิ่งต่างๆ เข้ามา เห็นไหม สมาธิเกิดขึ้นอย่างนี้ไง สมาธิเกิดขึ้นต่อเมื่อมันปล่อยสิ่งต่างๆ เข้ามา ถ้าสมาธิกับจิตเป็นอันเดียวกัน สมาธิเสื่อมไปจิตก็ต้องหายไปสิ จิตเราอยู่ตลอดไป จิตของเรามีตลอด เห็นไหม

แต่สมาธิเกิดแล้วเสื่อม..เกิดแล้วเสื่อม มันถึงมีโสดาปัตติมรรค สกิทาคามรรค อนาคามรรค อรหัตตมรรค เห็นไหม มรรค ๔ ผล ๔ นี่ สมาธิต่างกัน ความรู้สึกต่างกัน สิ่งที่ต่างกัน ต่างกันไปหมด...

ปัญญาขั้นของพระโสดาบันก็เห็นปัญญาชําระกิเลสในเรื่องของโสดาบัน

ปัญญาของขั้นของพระสกิทาก็ทําลายกิเลสในขั้นสกิทา

ปัญญาของพระอนาคาก็ทําลายกิเลสเรื่องกามราคะ

ปัญญาของอรหัตตผลสุดยอด!! เพราะอะไร? เพราะอวิชชาละเอียดอ่อนมาก ละเอียดอ่อนขนาดที่ว่าจะเชื่อในธรรม เห็นไหม อย่างที่ชาวโลกเขาบอกคนที่ไปวัดเหมือนคนเป็นโรค จะไปวัดต้องเป็นคนที่มีปัญหา คนที่เป็นปัญหานี่สุดยอด สุดยอดเพราะอะไร? เพราะยอมรับความจริง สุดยอดเพราะสิ่งที่เกิดขึ้นทุกคนต้องเกิดและตาย สมบัติพัสถานหาไว้มหาศาล จะมีมากมายขนาดไหน ถ้าคนเป็นธรรมนะสิ่งนี้เป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์เพราะมันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย เวลาการสละทาน การสร้างสมบุญญาธิการก็ต้องอาศัยสิ่งนี้เป็นปัจจัยเครื่องอาศัยไป ถ้าคนใจเป็นธรรมจะเป็นประโยชน์

แต่ถ้าคนที่ใจเป็นกิเลส เห็นไหม สิ่งนี้ไม่มีนะ มันวางแผน มันวางจินตนาการของมัน มันสร้างกันขึ้นมาเพื่อจะไปเอากัน ดูสิ ดูอย่างฝ่ายนักปกครองเขา ที่เขาโกงกินกัน เขาทําอย่างไร เขาเพื่ออะไร มันซับซ้อนมาก เราคิดไม่ถึงนะว่าเขาวางแผนกันมาเป็นชั่วอายุคนนะ วางแผนตั้งแต่ว่าเกิดมาแล้วจะต้องให้เรียนอย่างนั้น จนจะไปเอาสมบัติของสาธารณะมาเป็นของตัวไง แล้วมันเป็นสาธารณะ เอาได้มาด้วยบาปอกุศล สิ่งที่ได้มามันเป็นเหมือนสารพิษ มันให้โทษกับใจนั้น สมบัติได้มา ได้มาชั่วคราว แต่กรรม!..การกระทํานั้นมันฝังลงที่ใจ แล้วถ้าฝังลงที่ใจมันจะไปที่ไหน?

แต่ถ้าคนมีธรรมในหัวใจ จะได้มากได้น้อยนี้ตามแต่อํานาจวาสนา ได้มากเพราะเราสร้างของเรามาอย่างนี้ เราจะปฏิเสธได้อย่างไรของของเรา สมบัติในตู้เซฟเรา เราจะบอกไม่เป็นของเราเป็นไปไม่ได้ มันเป็นของเรา ใส่ไว้ในตู้เซฟนั้น เพราะสมบัติในตู้เซฟกับเราคนละคนกัน สมบัติในตู้เซฟมันเป็นวัตถุ แต่หัวใจเรา เรานี่เป็นเรา เราถึงกล้าใช้สิ่งนั้น เราถึงเอาสิ่งนั้นเป็นประโยชน์ แต่ถ้าคนเขาไปเอาของเขามา เขาถนอมรักษา จนเป็นทาสนะ

โตเทยยพราหมณ์ เห็นไหม เป็นเศรษฐีมีสมบัติมาก แล้วสมัยพุทธกาลไม่มีธนาคารไง มีสมบัติขนาดไหนก็ใส่ไหฝังดินไว้..ใส่ไหฝังดินไว้ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปบิณฑบาต เห็นไหม ปฏิเสธและไล่ด้วย แล้วเวลาตายไปเกิดเป็นสุนัขนะ ไปเฝ้าสมบัตินั้นน่ะ ดูสิ สมบัติที่หาไว้น่ะมันควรจะเป็นประโยชน์แก่การเกิดและการตายนั้น เกิดในปัจจุบันนี้เป็นเจ้าของสมบัติ เป็นโตเทยยพราหมณ์ เป็นเจ้าของสมบัตินั้น ทําการค้ามา ได้ของนั้นมาแล้วใส่ไหเป็นทองคําไปฝังไว้

เห็นไหม ควรจะเป็นประโยชน์ แต่เพราะความผูกพัน เพราะเจตนาอันนั้น ตายแล้วไปเกิดเป็นสุนัขเฝ้าอยู่นั่น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปบิณฑบาต สมบัตินั้นเป็นของลูกนะ แต่ฝังไว้ลูกก็ไม่ได้ ใครก็ไม่ได้ เป็นสุนัขไปเฝ้า สุนัขมันจะได้อะไร สุนัขมันได้อาหารของมัน มันก็เป็นประโยชน์กับมันใช่ไหม แต่ได้ทองคําสุนัขกินไม่ได้หรอก แต่เรื่องใจสําคัญมาก มันไปติดมันไปเฝ้าอยู่นั่น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปบิณฑบาตตอนเช้า สุนัขก็มาเห่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก…

“โตเทยยพราหมณ์ เธอเป็นมนุษย์เธอก็ตระหนี่ เวลาตายไปแล้วเธอก็ตระหนี่”

นี่พูดให้ได้ยิน เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องเห็นประโยชน์ ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เห็นประโยชน์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่พูด เวลาพูดออกไปเป็นประโยชน์ เห็นไหม คนใช้ได้ยินไปบอกกับลูกโตเทยยพราหมณ์ไงว่า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเรียกชื่อพ่อกับสุนัขนั้น” โกรธมาก ตามไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังที่พักนะ ไปถึงได้ต่อว่า...

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นว่าเขาจะได้ประโยชน์ไง “เอาอย่างนี้นะ สุนัขนี่เพิ่งเกิด มันเพิ่งตายจากโตเทยยพราหมณ์ไปแล้วไปเกิดเป็นสุนัข ชาติภพมันยังใกล้กันอยู่ เขายังเข้าใจความนี้อยู่ ให้กลับไปเอาอาหารไปเลี้ยงให้อิ่มเลยนะ แล้วพยายามลูบ ให้เรียกพ่อเลยแล้วขอสมบัตินั้น” พอไปทําอย่างที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแนะนํา สุนัขนั้นหางตกนะ เพราะมันสลดใจ สลดใจแล้วมันวิ่งไปที่มันฝังไหไว้ นี้อยู่ในพระไตรปิฎก แล้วเอาเท้าตะกุยดินนั้น แล้วลูกของโตเทยยพราหมณ์ก็ให้คนใช้ขุดดินขึ้นมา เจอทองคําเป็นไหๆๆ นะ นี่สมบัติ ถ้าเราไปติดมัน มันเป็นโทษขนาดนั้นนะ ถ้าคนไม่เข้าใจ

แต่เราเป็นมนุษย์ การจะหาแก้วแหวนเงินทองก็ทุกข์นะ เห็นไหม โลกนี่เป็นความทุกข์ล้วนๆ เลย แต่การเกิดมันเป็นผลของวัฏฏะ เวลาครูบาอาจารย์ของเรามีปัญหากัน ท่านบอกเลย “ไม่มีโทษต่อกันหรอก มันเป็นโทษของวัฏฏะ” ถ้าผู้เป็นธรรมนะ ถ้าครูบาอาจารย์ของเรามีธรรม ท่านจะเห็นว่ามันเป็นโทษของวัฏฏะ คือมันเป็นธรรมชาติที่หมุนไปที่เราว่ามันเป็นภาชนะไง จิตนี้มันอยู่ในวงจรอย่างนี้ มันจะหมุนไปเกิดเป็นภพเป็นชาติ เห็นสภาวะแบบนี้ไป นี่เป็นผลของวัฏฏะ

เราเกิดมาพบกัน เกิดมากระทบกระเทือนกัน แล้วก็จากกัน เกิดมารัก พบกัน แล้วก็สร้างคุณงามความดีต่อกัน มันก็เกิดเป็นสายบุญสายกรรม นี่ผลของวัฏฏะ ถ้าครูบาอาจารย์ที่มีธรรมในหัวใจ สิ่งที่เกิดขึ้นในปัจจุบันนี้มันเป็นผลของวัฏฏะ มันเป็นสิ่งที่ว่าไม่มีผลสะเทือนกับใจดวงนั้น แต่ถ้ากิเลสในหัวใจ เห็นไหมอย่างที่ว่า วางแผนตั้งแต่เกิด วางแผนจะเอา..จะเอา..จะเอา จะยึดให้ได้ไง ไม่รู้หรอกว่านี่ทุกข์ ทุกข์มากเลย

เห็นไหม สังฆรัตนะของเราถึงได้เตือนสติ จะมั่งมีศรีสุขขนาดไหนมาหาครูบาอาจารย์เรา ท่านก็ไม่ตื่นเต้นไปกับเขานะ จะทุกข์ยากเข็ญใจเข้ามามาขอความพึ่งพาอาศัย ท่านก็สงสารเมตตานะ ท่านบอกว่า “ให้กําหนดพุทโธๆ” เพื่ออะไร? เพื่ออุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง

เราเป็นชาวพุทธ เราบอกเลยเราเกิดไม่ทันพระพุทธศาสนา เกิดไม่ทันองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย “กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง” แล้วเราก็เกิดกึ่งกลางพุทธศาสนา เวลากราบพระพุทธก็ต้องกราบพระพุทธรูป เวลาจะกราบพระธรรมก็ต้องกราบพระไตรปิฎก เวลากราบพระสงฆ์ก็ต้องไปที่วัด แล้วเราจะต้องเสียเวลาอย่างนั้นหรือ แล้วใจเราล่ะ? ทําไมครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติไปเวลาถึงที่สุด เห็นไหม พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์...มารวมอยู่ที่ใจ ใจนี้หนึ่งเดียว เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราอุปัฏฐากใจของเรา จะทําอย่างนี้ได้มันต้องมีศรัทธาไง ศรัทธา เห็นไหม ในหลักวิชาการต่างๆ เขาต้องมีพื้นฐานเขาขึ้นมา เขาถึงจะต่อยอดขึ้นไปถึงสิ่งที่วิชาการที่ละเอียดอ่อนขึ้นไป ดูอย่างนักกฎหมายนะ นักกฎหมายที่มีความชํานาญมากนี่ กฎหมายเล็กๆ น้อยๆ แง่มุมต่างๆ เขาเอามาใช้เป็นประโยชน์ได้หมดเลย แล้วเขาแพ้ชนะกันตรงนี้ ตรงที่เป็นเล็กๆ น้อยๆ ตรงที่สิ่งที่คนมองข้ามนี่ นี่ก็เหมือนกัน ในหัวใจนะ สิ่งที่ว่าเราจะประพฤติปฏิบัติเห็นไหมว่า พุทโธอยู่ที่ใจ พุทโธ ธัมโมอยู่ที่ใจ แล้วเราหาได้อย่างไรล่ะ? เราจะทําของเราอย่างไร? เพราะเราอุปัฏฐากพระพุทธเจ้าของเราไม่เป็นไง

แต่ครูบาอาจารย์ของเราน่ะ จิตท่านเป็นหนึ่ง จิตท่านอยู่กับสิ่งนี้เป็นปัจจุบัน ท่านจะอธิบายให้เราเข้าใจโดยเป็นรูปธรรม สิ่งที่รูปธรรม เห็นไหม กรรมฐาน ๔๐ ห้อง ให้กําหนดพุทโธๆ เพราะอะไร? เพราะจิตนี่มันส่งออก เห็นไหม ดูสิ ถ้าจิตไม่ใช่ขันธ์ ขันธ์ไม่ใช่จิต มันออกมา ออกมาตามเหยื่อ เห็นไหม ถ้าเรากําหนดพุทโธ สิ่งที่มันเคยคิดอยู่ในตามความพอใจของเขา เราก็ให้คิดในพุทโธแทน เห็นไหม จากความคิดอันหนึ่งที่เป็นพิษเป็นภัย เราก็เปลี่ยนความคิดนี้ไปอยู่กับพุทโธ อยู่กับธัมโม อยู่กับสังโฆ อยู่กับมรณานุสติ อยู่กับกรรมฐาน ๔๐ ห้อง

เห็นไหม จิตมันก็เริ่มกินอาหารที่เป็นของแสลง กินอาหารที่เป็นความเคยชินของมัน กินอาหารแบบเด็กๆ นะ สิ่งนี้เป็นความคิดของเรา ถ้าเราคิดต้องถูกต้อง เราคิดต้องดี ใครต่อต้านความคิดเรา ใครขัดแย้งเรา...จะโกรธมาก...จะมีความโกรธ...จะมีความคิดทําลายเขา เห็นไหม ถ้ามันเป็นคุณประโยชน์เราไปโกรธเขาทําไม เพราะเราคิดแล้วมันต้องเป็นความดีสิ เขาต้องเห็นความดีกับเรา เห็นไหม แต่ครูบาอาจารย์เราเตือนตรงนี้ไง ถ้าเตือนตรงนี้เราก็กลับมาที่พุทโธๆ

นี่อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คนจะทําอย่างนี้ได้ไม่ใช่ใครก็ทําได้นะ ถ้าคนเขาไม่เชื่อ เขาพุทโธทีหนึ่งเขาก็ส่ายหัว แล้วเขาก็ลุกหนี เขาบอก “พวกนี้บ้า” แต่คนที่มีคุณสมบัติ คนที่มีอํานาจวาสนา ไม่ต้องคิดถึงพุทโธนะ แม้แต่อํานาจวาสนามาถึงนี่เวลานอนหลับมันก็ฝันนะ ฝันเห็นครูบาอาจารย์ ฝันเห็นสิ่งต่างๆ สิ่งนี้เป็นการบอกกล่าวนะ บอกกล่าวว่าเรามีอํานาจวาสนา มันมีความดูดดื่ม มันมีความอยากประพฤติปฏิบัติ มันอยากจะอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เราเกิดไม่ทันองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน มันก็อยู่ในกลางหัวอกเรา เห็นไหม สมบัติที่มีคุณค่ามหาศาลคือสมบัติของใจของมนุษย์นะ ใจของสัตว์โลก ใจของต่างๆ เขาก็มีคุณสมบัติ แต่เพราะเขาไม่ได้เกิดเป็นมนุษย์เหมือนเรา เขาถึงไม่มีอํานาจวาสนาไง เราเกิดเป็นมนุษย์มันมีปากมีท้อง มีความเบียดเบียนกันทางสังคม มนุษย์เป็นสัตว์สังคม อยู่คนเดียวก็กลัว ต้องอยู่กับหมู่คณะ อยู่กับหมู่คณะถ้าหมู่คณะมีความผิดใจก็บาดหมางกัน

ถึงอยู่อย่างไรก็แล้วแต่ต้องมีสติ แล้วกลับมาดูพุทโธของตัว พยายามนึกพุทโธๆ ให้จิตนี้ที่มันเป็นนามธรรมที่จับต้องไม่ได้ ที่ไม่เห็นกัน ให้มันเกี่ยวเนื่องมันสัมพันธ์กันไง มันสัมพันธ์นะ ความรู้สึกไปเกาะอยู่กับพุทโธๆ เห็นไหม พุทโธไปเรื่อยๆ เราอาศัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราอาศัยสังฆะ เห็นไหม สังโฆๆ ถึงครูบาอาจารย์ของเรา เรานึกถึงคําสอนของครูบาอาจารย์ของเรา เรานึกถึงคําเตือนของท่าน เรานึกถึงคําที่ท่านพูดไว้ เราอยู่กับครูบาอาจารย์นะเวลาท่านเทศน์สะเทือนใจมาก ท่านจะบอกว่าสิ่งที่ท่านเทศนาว่าการนี่...

“จะเชื่อหรือไม่เชื่อก็แล้วแต่ แต่ถ้าพวกท่านปฏิบัติไปถึงตรงนั้น พวกท่านจะต้องมากราบศพผมนะ”

ฟังแล้วสะเทือนใจมาก เพราะตอนนั้นเราก็ไม่รู้เรื่อง ฟังก็เฉยๆ นะ แต่เวลาประพฤติปฏิบัติไป เห็นไหม เพราะท่านก็ต้องไปกราบศพครูบาอาจารย์ ต้องกราบถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านบอกเลยนะ “ถ้าถึงจุดหนึ่ง ถ้าพวกท่านทําจริงนะ...”

ตอนนี้เพราะท่านเป็นของจริง ท่านพูดอะไรท่านไม่กลัวอะไรเลย เพราะอะไร เพราะท่านพูดแต่อริยสัจ ไม่ใช่สัจจะนะ อริยสัจจะที่ประสบกับใจ ใจอันนั้นมันสัมผัสอริยสัจอย่างนี้ แล้วอริยสัจนี้มันเป็นหนึ่งเดียว จะเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ จะพิจารณาขนาดไหนก็แล้วแต่ เวลาลงลงอันเดียวกัน ลงอริยสัจอันเดียวกัน แล้วถ้าปฏิบัติมาอย่างนี้ ลงอริยสัจอย่างนี้ มันทําไมไม่ซึ้งใจ มันทําไมไม่ดูดดื่ม ไม่สะเทือนหัวใจ เพราะครูบาอาจารย์บอกเราแล้ว ครูบาอาจารย์บอกแล้ว เราไม่เชื่อ..เราไม่เชื่อ มันสะเทือนใจมากนะ สิ่งนี้มันต้องย้อนกลับมา นี่ท่านเตือนเรามานะ

แล้ววันนี้เราก็มาเคารพท่าน เห็นไหม เราเคารพ เคารพที่ไหน? เวลาครูบาอาจารย์ของเราล่วงไปแล้ว สิ่งนี้คือสรีระท่านล่วงไป แต่หัวใจไม่ล่วงหรอก ปุถุชนก็ไม่ล่วง ปุถุชนก็อยู่ จิตนี้มีตลอดไป สิ่งนี้มีอยู่ตลอดเวลานะ แล้วเราประพฤติปฏิบัตินี่ท่านจะเห็น... ศาสนทายาทนะ ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เรามีคุณธรรมขึ้นมาในหัวใจ

ผู้ที่เกิด เราเกิดในครรภ์ของมารดา เราจะรักพ่อรักแม่เรา ขณะที่เรายังไม่มีครอบครัว เรายังไม่มีลูกของเรา เราจะไม่รักพ่อแม่เหมือนที่เรามีครอบครัวแล้ว ถ้าเรามีครอบครัวแล้วเรามีลูกของเรา มันสะเทือนหัวใจมาก เราจะคิดถึงพ่อแม่เรา เพราะพ่อแม่เราก็รักเราเหมือนเรานี่ ถ้ารักเราเหมือนเรา เราก็จะเคารพพ่อแม่ แล้วลูกเรามันจะรู้หรือไม่รู้ก็ปล่อยเขาไป แต่ถ้าเขาไปมีครอบครัวแล้วเกิดเขาไปมีบุตรของเขา เขาจะนึกถึงเราเลย เพราะเราจะมีความผูกพันอย่างนั้น

นี้ก็เหมือนกัน ในเมื่อท่านล่วงไปแล้ว แต่ท่านเห็นศาสนทายาทไง ท่านเกิดในธรรม สังฆรัตนะของเรานี่หัวใจต้องเป็นธรรม ถ้าหัวใจไม่เห็นธรรม ไม่สัมผัสกับธรรม ไม่เป็นสันทิฏฐิโก จะไม่เป็นสังฆรัตนะโดยถูกต้อง จะเป็นสมมุติสงฆ์ แต่สังฆรัตนะนี้เพราะใจนี้เป็นแก้ว ใจนี้เป็นรัตนะ แก้วนี้เป็นสมมุตินะ นิพพานไม่ใช่แก้ว นิพพานเป็นนิพพาน นิพพานเป็นความว่างอันหนึ่ง ไม่ใช่แก้ว แก้วนี้มันเป็นสิ่งที่เป็นวัตถุ

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อหัวใจท่านเป็นความว่าง หัวใจท่านเป็นอย่างนั้น แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติ ท่านเกิดในธรรมนะ แล้วสั่งสอนศาสนทายาทมา อยากให้พวกเราประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ คําสั่งสอน...ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็อย่างนี้ ธรรมและวินัย...พระไตรปิฎก...สั่งสอนย้อนกลับมาที่จิต แล้วนี่ท่านก็สั่งสอนเรา ท่านเตือนสติเรา แล้วเราก็ประพฤติปฏิบัติ นี่ความผูกพัน เห็นไหม วันนี้วันที่เราระลึกถึงท่าน ถ้าเราทําตามคําสั่งคําสอนของท่าน เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกับพระไว้...

“ผู้ใดปฏิบัติตามธรรม ปฏิบัติตามคําสั่งสอนของเรา แม้อยู่ไกลสุดไกลขนาดไหน เหมือนอยู่แนบกับเราเลย เพราะอยู่กับธรรมวินัย ผู้ใดเกาะชายจีวรเรา แต่ไม่ทําตามเราไง! เกาะชายจีวรไว้! แต่ไม่ประพฤติปฏิบัติ ไม่ทําตามนั้น เหมือนอยู่ห่างเรา ห่างไกลแสนไกล”

เพราะการประพฤติปฏิบัตินั้นเป็นมรรคฝ่ายเหตุ มรรคญาณ เห็นไหม ผลเกิดขึ้นมา ยถาภูตํ ญาณทสฺสนํ ยถาภูตังคือการกระทําที่เกิดขึ้น มาสัมผัสสัมพันธ์กันแล้วมันแยกออกมาจากใจ มันเป็นอย่างไร? นี่ยถาภูตัง พอแยกออก จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ กายเป็นกาย แยกออกไป ญาณทัสสนะ! ญาณ ตัวจิตตัวนั้นมันหยั่งรู้ มันจะย้อนเข้ามา สิ่งที่มันเป็นความจริงมันแยกอย่างไร? มันเป็นสภาวะแบบใด นี่อริยสัจ สิ่งที่เป็นอริยสัจ ความจริงน่ะเป็นขั้นตอน เพราะสิ่งนี้มันยังมีสิ่งที่ยังต้องลดต้องละกันต่อไป เห็นไหม ต้องลดต้องละกันเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป นี่ให้อุปัฏฐากใจของตัว

เวลาครูบาอาจารย์เราล่วงไป เราก็คิดถึง เราก็อาลัยอาวรณ์ แต่ถ้าเราทําของเราขึ้นมา เห็นไหม สังฆะจากภายในนะ สังฆะจากภายนอกให้เราได้เคารพบูชา สิ่งที่เคารพบูชามาเพื่อเป็นแผนที่เครื่องดําเนิน เป็นสิ่งประกอบ เห็นไหม เวลาเขาไปทําธุรกิจกันเขาต้องวางโครงการ เขาต้องทําโครงการเขาขึ้นมาให้เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา แล้วต้องประพฤติปฏิบัติให้ตามโครงการนั้น นี่ก็เหมือนกัน เราอยู่กับครูบาอาจารย์น่ะ สมบัติเป็นของท่าน ท่านผ่านประสบการณ์อย่างนี้มา โครงการของท่านสวยหรู ท่านทําได้สําเร็จทั้งหมดเลย

แต่โครงการของเรานี่มันจะเป็นสภาวะแบบใด แล้วถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม มีโครงการแล้วเราก็ลงมือประพฤติปฏิบัติ ตั้งสติขึ้นมา กําหนดพุทโธๆ เข้ามา ถ้าจิตมันสงบเข้ามา นี่สมาธิธรรม ความเป็นธรรมของสมาธินะ จิตแต่เดิมเร่ร่อน ทุกข์มาก ครูบาอาจารย์ก็ล่วงแล้ว เราก็ไม่มีที่พึ่ง พระอานนท์เป็นพระโสดาบันยังร้องไห้ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานเห็นไหม นี่ครูบาอาจารย์ของเราล่วงไป ทําไมเราจะไม่สะเทือนใจ ทุกคนสะเทือนใจทั้งนั้นล่ะ

สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา...จากธรรม แล้วก็สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา...คือความเกิดในวัฏฏะ ผลของวัฏฏะที่มันเกิดขึ้นมา แล้วท่านเอาสิ่งที่ท่านเกิดขึ้นมาแสวงหาธรรมของท่าน ท่านได้ธรรมแล้วในหัวใจของท่าน ท่านไม่มีทุกข์แม้แต่เม็ดหินเม็ดทราย ในหัวใจท่านจะไม่มีทุกข์ ไม่มีสิ่งใดสะเทือนหัวใจของท่านได้เลย แต่ท่านอยากสร้างศาสนทายาท เหมือนกับท่านเกิดในธรรมก็อยากให้ศาสนทายาทเกิดในธรรม คือสัมผัสกับธรรม เห็นธรรมตามสภาวะความเป็นจริง

นี่มันจะเชิดชูศาสนา ศาสนาจะรุ่งเรือง ศาสนาจะเจริญต่อไป เพราะมีผู้รู้จริง! ผู้รู้จริงพูดตามความเป็นจริง เหมือนหมอเลย คนไข้เข้ามาก็รักษา..รักษา..รักษา คนไข้คนไหนที่หมอรักษาให้หายได้ กิตติศัพท์ของหมอนั้นจะทําให้คนไข้ล้นมือเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้ารู้จริง เห็นไหม ความเป็นจริงของใจนี่ แล้วใจน่ะทุกแง่มุมมันจะมีกิเลสไปตลอดเลย ตั้งแต่เริ่มปลูกบ้านสร้างเรือนนะ ปลูกบ้านสร้างเรือนนี่เขาก็คิดกันว่าจะปลูกบ้านหลังใหญ่โต จะให้มีความสวยงามขนาดไหน แต่เขาไม่รู้เลยนะว่าพื้นที่มันลาดเอียงขนาดไหน พื้นที่มันเป็นรกชัฏขนาดไหน พื้นที่นี้เป็นดินอ่อน ดินนุ่ม ดินแข็ง ดินที่ลงเสาเข็มหรือไม่ลงเสาเข็ม เขาไม่รู้เลย!

นี่ก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัตินี่ เราก็ว่าเราจะทําอย่างนั้นจะทําอย่างนี้ไง แต่ไม่มีศีลสมาธิอย่างนี้ขึ้นมามันจะไปทําอะไรได้ มันทําไม่ได้หรอก! ครูบาอาจารย์เราผ่านประสบการณ์มาท่านรู้พื้นที่ลาดเอียง ถ้าไปสร้างตามนั้นขึ้นมาโดยความดื้อแพ่งนะ บ้านหลังนั้นขึ้นมามันจะไม่ได้ศูนย์หรอก มันจะเอียงแล้วมันจะล้มควํ่าไป การประพฤติปฏิบัติของเราก็เหมือนกัน ถ้าเราเคารพครูบาอาจารย์ของเรา เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านประสบการณ์เป็นชีวิตๆ นะ

ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไป จากสองพันกว่าปีนี่ส่งต่อมากี่ชั่วอายุคน ในเมื่อไม่มีความรู้จริงก็ส่งต่อมาแต่แค่ทฤษฎีก็ยังดีนะ ในปัจจุบันนี้ นักวิทยาศาสตร์มีข้อมูลที่เขาจะเก็บไว้ในกล่องสุญญากาศไปฝังไว้ในดิน ให้หลายๆ พันปีให้คนมาศึกษา อีกหลายๆ พันปีวิทยาศาสตร์เขาเจริญกว่าเราอีก อีกหลายๆ พันปีนะวิทยาศาสตร์เขาเจริญกว่านี้ ดูความเป็นไปของเราแค่ ๑๐ - ๒๐ ปีนี่ ความเปลี่ยนแปลงของโลกขนาดไหน

นี่โลกคิดกันอย่างนั้นนะ แต่ไม่ได้คิดเลยว่าอริยสัจในหัวใจของเรานี่ สิ่งนี้เป็นความจริงต่างหาก สิ่งที่เป็นความจริง เห็นไหม ส่งต่อมาขนาดนั้น แล้วผู้รู้จริงเหมือนนายแพทย์ ผู้มีธรรมในหัวใจนี่ ศึกษาแก้ไขสิ่งนี้ ถ้าเราประพฤติปฏิบัติแล้วยังติดพันกับเรา เราต้องย้อนกลับไปคําเตือน! คําฝากฝังไว้ของครูบาอาจารย์เรานะ ทุกองค์จะบอกเลยว่า...

“สติสําคัญมาก ตั้งสติ” สติไม่ใช่จิต สติเกิดจากจิตนะ

เวลาเรามีสติ เรามีความระลึกรู้นี่ชัดเจนมากเลย เช่น นึกพุทโธคําแรกนี่...แจ่มชัด! แต่พอไปๆ มันจะหายไป แล้วสติไปไหนล่ะ? ที่มันหายไปมันจางไป เพราะขาดสตินะ สติมันอ่อนไป เราก็ระลึกขึ้นมา นี่ฝึกอย่างนี้ จากสติ เห็นไหม เริ่มต้นฝึกสติขึ้นไปแล้วมันก็จะเป็นมหาสติ มหาปัญญา แล้วก็เป็นสติอัตโนมัติ ทําไมเป็นอย่างนั้นล่ะ? “ถ้าสติมันเป็นสติมันก็ต้องอยู่อย่างนั้นตลอดไปสิ สติทําไมมันพัฒนาได้ล่ะ?” จากสติในปุถุชนนะ เรานี่เป็นปุถุชน เรานี่เป็นผู้ประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราไม่มีสตินะ เราไม่ใช่มานั่งอย่างนี้หรอก

คนขาดสติคือคนที่เสียจริต คนเสียจริตคือคนขาดสติ ไม่มีสติเลย แต่ถ้าคนมีสตินี่มันเป็นสติปํ้าๆ เป๋อๆ ขาดๆ ตอนๆ ก็เหมือนพวกเรานี่ เดี๋ยวก็จําได้ เดี๋ยวก็ลืมไป เห็นไหม เราก็พยายามฝึกขึ้นมา สติมันจะสมบูรณ์ขึ้นมา ถ้าสติที่สมบูรณ์ขึ้นมา เห็นไหม สมาธิจะตั้งมั่น เพราะสติตัวเดียว! คําพุทโธนั้นจะชัดเจนตลอด เพราะขาดสติมันถึงแวบออกไปข้างนอก แวบไปแวบมาตลอดไป เพราะสติไม่ยับยั้งมัน ตัวสตินี้ถ้าสติดึงไว้มั่นคง พุทโธนี้จะชัดเจนแล้วไม่ตกภวังค์ ไม่หายไป ถ้าหายไปขาดสติหมด

การประพฤติปฏิบัตินี้แสนยาก แสนยากนะ แต่ไม่พ้นวิสัย ถึงบอกว่าสิ่งที่เป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นคุณสมบัติที่ประเสริฐมาก แก้วสารพัดนึก พระรัตนตรัย สิ่งที่เป็นพระรัตนตรัยนี่สมมุติว่าเป็นแก้วสารพัดนึก แต่ถึงที่สุดแล้วเราจะเข้าใจ แก้วหรือไม่แก้วจะเข้าใจ คนที่เป็นสันทิฏฐิโกจะรู้จะเห็นจริงตามจริงสิ่งนี้ไปทั้งหมดเลย ถ้าสิ่งที่เป็นแก้วสารพัดนึก แล้วเรานึกเคารพไปก่อน แล้วอุปัฏฐากนะ อุปัฏฐากใจของเรา น้อยเนื้อตํ่าใจเกิดไม่ทันองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์สังฆรัตนะของเราก็ล่วงไปแล้ว แล้วเราจะทําอย่างไร?

สังฆรัตนะในหัวใจยังอยู่ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์อยู่ที่กลางหัวใจ ถ้าเราพยายามน้อมนําเข้ามา เราประพฤติปฏิบัติของเรามา เราจะมีกําลังใจของเรานะ เรามีกําลังใจ เราถึงว่าเราต้องมีโอกาส เราจะมองออกไปทางโลกเลย โลกนี่มีมหาศาล ในลัทธิต่างๆ เขาประพฤติปฏิบัติกัน เขาก็มีการปฏิบัติเพราะอะไร เพราะการปฏิบัติเดี๋ยวนี้โลกมันเจริญขึ้นมา ในการที่จะเอาใจของตัวไว้อยู่ในอํานาจของตัวนี่ ทุกคนจะบอกว่าอยู่ที่การทําสมาธิ..อยู่ที่การทําสมาธิ

ฟังสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิเสธกับอาฬารดาบสมาแล้ว เห็นไหม ทําสมาธินี่แค่พื้นฐาน นี่ธรรมของโลกเขา ธรรมของคฤหัสถ์เขา แต่ธรรมของสังฆรัตนะของเรามันต้องมีพร้อมไง สมาธินี่เป็นแขนงหนึ่งเท่านั้น มีดําริชอบ ไอ้งานชอบนี่สําคัญมากนะ ถ้างานในสมถะมันก็เป็นสมถะ เห็นไหม สมถกรรมฐาน ถ้างานในวิปัสสนา ถ้างานในวิปัสสนานี่มรรค ๘ ต้องสมบูรณ์ นี่งานชอบ งานชอบในสิ่งใด?

เขาประกอบอาชีพทางโลก เขาก็ชอบของเขาแต่ทางโลก เห็นไหม หน้าที่การงานของแต่ละบุคคลก็ไม่เหมือนกัน ทํางานก็ต่างเวลากัน กะเช้ากะกลางคืนก็ทําต่างกัน นี่งานของเขาชอบ ถ้าเขาทํากลางคืนแล้วจะเปลี่ยนไปทํากลางวัน เขาต้องทําเรื่องย้ายเวลา แต่ถ้าเขาจะไปทําของเขาเองนี่งานไม่ชอบแล้ว ทั้งๆ ที่เขาทํางานเหมือนกัน

ขณะที่กรอบ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “มนุษย์นี่คิดว่าฉลาด” เวลาพูดกันว่ามนุษย์เป็นสัตว์ประเสริฐ มนุษย์เป็นผู้ฉลาด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “สัตว์นี่นะมีอิสรภาพเสรีกว่า เช่น นกมันบินไปในอากาศ มันกินแล้วมันก็บินไป” มนุษย์อยู่ในสัตว์สังคมต้องสร้างกฎหมาย สร้างกติกาขึ้นมาในสังคม มนุษย์สร้างสังคมขึ้นมา สร้างกติกาขึ้นมา แล้วก็ติดกติกาของตัวเอง เห็นไหม ว่าสัตว์ประเสริฐ แต่ในโลกนี้เป็นอย่างนั้นนะ เพราะสิ่งที่อยู่กันโดยมากต้องมีกติกา

เราเป็นพระ เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมา ธรรมวินัยยังไม่มีเลย เวลาพระปัญจวัคคีย์จะมาบวช เห็นไหม “เป็นภิกษุมาเถิด เป็นภิกษุมาเถิด” แต่ผู้ที่มีกิเลสนะจะบอก “จงเป็นภิกษุมาเถิด เพื่อประพฤติพรหมจรรย์” เพื่อประพฤติพรหมจรรย์นั่นล่ะมีปัญหาแล้ว เพราะอะไร? เพราะยังมีกิเลสอยู่ ถ้ามีกิเลส ไอ้ตัวกิเลสนี้ ไอ้ตัวพญามารนี้ มันบิดเบือนตลอด มันจะมีความโต้แย้ง มันจะมีความเห็นผิด นี่ไอ้ตัวนี้...!

มันถึงต้องมีวินัยมีกฎหมายเข้ามาเป็นกรอบไว้ ศีลมีสภาวะแบบนี้ ถ้าจิตเราเจตนาเราดี บุญกุศลเรามาก ความคิดนี่เราจะทันหมด สิ่งที่เป็นความคิดทันหมด เห็นไหม นี่มโนกรรม มันจะเป็นอธิศีล อธิศีลคือไม่คิดออกนอกกรอบ กรอบนี้! กรอบนี้เป็นธรรมวินัย แต่เวลาบรรลุธรรมนะ มันจะทําลายกรอบนี้ทั้งหมดเลย สิ่งที่เป็นกรอบนี่ เวลาไปเจอพุทธะ ไปเจอฐีติจิต ไปเจอความรู้สึกอันนี้ ถนอมไม่ได้นะ ถ้าเราถนอมสิ่งใด ความบิดเบือน เห็นไหม สังฆรัตนะจะชี้นําตรงนี้ตลอด

เราคิดว่าสิ่งนี้ประเสริฐ สิ่งนี้เป็นคุณประโยชน์มาก เราจะไปถนอมรักษา ครูบาอาจารย์บอกเลย “อวิชชานี้เหมือนกับนางสาวจักรวาล” นี่สิ่งนี้ แล้วใครจะพูดได้อย่างนั้นล่ะ? แล้วใครจะเข้าใจได้อย่างนั้นล่ะ? แล้วเราจํามา แล้วเราก็คิดว่า ถ้าเราไปถึงตรงนั้นเราจะไม่ติดนะ นี้เป็นความคิดนะ! แต่ถ้าเป็นความจริงมีความรู้สึก มีความสัมพันธ์ นี่มันเป็นปัจจัตตัง ติดหมด! ติดทั้งนั้น! เพราะอะไร? เพราะสิ่งนี้มันเป็นยางเหนียว ดูสิ รู้ขนาดไหนก็ติด สังฆรัตนะถึงสําคัญมาก สําคัญจริงๆ เพราะคนติดมันถึงรู้ว่าติด เราไม่รู้ว่าติดเราถึงได้ติดไง เราไม่รู้หรอก เราเข้าไปติดของเราเอง แล้วพอติดแล้วก็บอก “นี่เป็นธรรม..นี่เป็นธรรม”

ธรรมทําไมต้องรักษาล่ะ? ธรรมทําไมต้องไปกอดมันไว้ล่ะ! ถ้ากอดมันไว้ไม่ใช่ธรรม สิ่งที่เป็นธรรมมันเป็นสัจจะความจริง ไม่ต้องกอด ไม่ต้องรักษา มันอยู่ของมันสัจจะของมันสภาวะแบบนั้น ไม่ต้องไปรักษามันหรอก มันเป็นจริงของมันอย่างนั้น! ถ้ายังรักษาอยู่ ยังสงวนอยู่ ยังทะนุถนอมอยู่ กิเลสทั้งนั้น!! กิเลสทั้งนั้นเลย! แล้วกิเลสอย่างละเอียดด้วย กิเลสอย่างหยาบๆ เราถึงต้องต้อนมันเข้ามา ไล่มันเข้ามา ทําเข้ามานะ

เราจะปฏิบัติบูชาครูบาอาจารย์เรานะ เราปฏิบัติบูชา เวลาเราอุปัฏฐากท่าน เราได้จับเนื้อต้องตัวนะ เราได้ความอบอุ่น เราได้... เห็นไหม ลูกอยู่กับพ่อแม่จะมีความอบอุ่นมาก พ่อแม่นี่กางปีกกางแขนปกป้องรักษาเรา แต่ในปัจจุบันนี้ท่านล่วงไปแล้ว เราเป็นสังฆรัตนะ เราเป็นสังคม สังคมของสงฆ์ หมู่สงฆ์ต้องรักกัน ต้องถนอมรักษากัน เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าเราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส ออกมาจากเรือน อยู่ในเรือนเราก็มีพ่อมีแม่เป็นผู้ที่ดูแลรักษาเรา

เรามาอยู่ในสังคมของสงฆ์ เวลาพระผู้ที่น้อยเนื้อตํ่าใจ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ปรินิพพานไปแล้ว เรานี่เป็นลูกกําพร้า เราไม่มีพ่อ แต่เรามีอุปัชฌาย์ของเรา ถ้าสังฆะครูบาอาจารย์ของเราท่านล่วงไปแล้ว ล่วงไปแล้วเราก็มีธรรมวินัย เห็นไหม เรามีธรรมวินัย ถ้าเราเคารพเรามีศรัทธากับธรรมวินัยของเรา เราก็อยู่ของเรา

ดูสิ ธรรมวินัยนี้เหมือนกับทะเลหลวง เวลามีสิ่งสกปรกในทะเล คลื่นจะซัดเข้าฝั่งหมดเลย ถ้าเราถือธรรมวินัย สังคมนั้นมันก็สงบ มันก็เป็นสิ่งที่สงบ เป็นสิ่งที่ร่มเย็นเป็นสุข เห็นไหม เราต้องถือธรรมและวินัย แล้วก็ถือครูบาอาจารย์เรา ความสั่งความเสีย ความสั่งความเสียนี่สั่งแต่ละบุคคลก็ไม่เหมือนกัน เพราะอะไร?

เพราะบุคคลที่เป็นผู้ใหญ่ท่านจะสั่งให้สิ่งที่เป็นภาระหนัก เป็นผู้ที่ดูแลน้อง เป็นผู้ที่รักษาหมู่คณะ ท่านจะสั่งว่า “ต้องดูแลคนนั้น คนนั้นนะ” สิ่งนี้เราดูแลรักษานะ ถ้าเป็นเด็กท่านบอกว่า “เอ็งไม่ต้องทําอะไรหรอก เอ็งเชื่อฟังผู้ใหญ่นะ เอ็งเชื่อฟังอาวุโส” ที่ว่าครูบาอาจารย์ท่านสั่งเสียไว้นะ เห็นไหม สั่งเสียไว้ไม่เหมือนกันไง

คนมีธรรมในหัวใจขนาดนั้น ทําไมจะไม่รู้ว่าจริตนิสัยของคนเป็นอย่างไร จริตนิสัยนะ คนนี้ชอบอย่างนี้ คนนี้ชอบอย่างนี้เพราะจริตนิสัย ถ้าเราไม่เข้าใจจริตนิสัย เหมือนกับที่เราภาวนากันอยู่นี่ “ทําไมมันไม่สงบล่ะ? ทําไมมันไม่เป็นไปล่ะ? วิปัสสนาทําไมไม่เข้าทางล่ะ?” เพราะมันไม่ตรงกับจริตไง

ดูอย่างพระสารีบุตรสิ พระสารีบุตรเป็นเอตทัคคะทางปัญญา พระโมคคัลลานะนี่เป็นเอตทัคคะทางฤทธิ์ เห็นไหม เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ เป็นอย่างนี้ไง ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติจะใช้ปัญญามาก สิ่งที่ใช้ปัญญามากมันก็มีปัญญา พอถ้ามีปัญญามันก็จะรู้เห็นสิ่งต่างๆ ถ้ามีกิเลสมันก็จะแบบว่าสะเทือนใจ มีกิเลสนะ มีความรู้สึก มันยึดน่ะ “ทําไมคนนั้นทําผิดอย่างนี้ ทําไมคนนี้ทําผิดอย่างนั้น คนนั้นทําผิดอย่างนี้” เพราะอะไร? เพราะปัญญามันเห็นน่ะ

แต่ถ้าเป็นเจโตวิมุตตินะ ท่านพยายามทําความสงบของตัว ท่านพยายามจะปิดอายตนะทั้งหมด ไม่รับรู้กับโลก เพราะอะไร เพราะโลกนี่เป็นเรื่องวุ่นวายมาก ถ้าอายตนะ ตา หู จมูก ลิ้นออกไปรับรู้สิ่งต่างๆ นี่ บ่วงของมาร รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร ออกไปรับรู้มาร มันจะเอาแต่ความเร่าร้อนมาให้ ท่านก็จะปิดหูปิดตาอยู่ของท่านเฉยๆ ไง พยายามจะรักษาจะเอาใจให้ได้ นี่จริตนิสัยไง แล้วครูบาอาจารย์ของเราท่านเห็นอย่างนี้ ท่านถึงฝากฝัง สั่งเสีย ดูแล เห็นไหม สังฆรัตนะ เวลาหลวงปู่มั่นท่านจะนิพพานนะ ท่านยังฝากฝัง ท่านยังสั่งเสียนะ

นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นสังฆะ สังฆะเป็นสงฆ์ เป็นสงฆ์จะเป็นสงฆ์จริงสงฆ์แท้สงฆ์อะไรก็แล้วแต่ สิ่งนี้มันเป็นสมมุติสงฆ์ มันสมบูรณ์ สมบูรณ์โดยธรรมวินัย ถ้าประพฤติปฏิบัติเข้ามานี่ อริยสัจให้โอกาส โอกาสนะ เวลาวิปัสสนาเข้ามามันปล่อยเข้ามาแต่ละชั้นแต่ละตอนนี่ นี่อริยสัจ จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจนะ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคญาณทําลายกิเลส ทําลายกิเลสแต่ละชั้นแต่ละตอน

เวลาเราสร้างฐานขึ้นมา ทําสมาธิทําปัญญาขึ้นมานี่...แสนยากเลย เหมือนกับการก่อร่างสร้างบ้านเรือน ทํานี้แสนยากเลย เวลาเขาทําโครงสร้างบ้านเสร็จแล้ว เห็นไหม เวลาตกแต่งนี่ อู้หู...วิจิตรพิสดารนะ ประดิดประดอยอยู่อย่างนั้นนะ นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราทําสมาธิขึ้นมาก็ต้องโหม ต้องทํากันอย่างเต็มที่ เวลาวิปัสสนาก็ใช้ปัญญาอย่างสุดยอดเลย ไม่ต้องไปกลัวมันบอกว่า “นี่เป็นอัตตกิลมถานุโยค อันนี้มันเป็นการไม่สมควร จิตมันไม่นิ่ง มันจะออกไปฟุ้งซ่าน” ทําไปเถิด! ทําไปเถิด!

นี่ สิ่งนี้เราสร้างสมเป็นโครงสร้าง โครงสร้างของบ้านเรือนต้องสร้างไว้ก่อน พอถึงที่สุดแล้วพอมันมีหลักมีเกณฑ์ จิตเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมขนาดไหน ปัญญาวิปัสสนาไปแล้วมันไม่ลง เอ้า...ไม่ลงก็ทําซํ้าทําซาก เห็นไหม นี่โครงสร้างบ้านมันได้ ได้คือว่ามันชํานาญการ พอชํานาญการนี่ธรรมจักรมันจะเคลื่อน เคลื่อนคือปัญญามันหมุนออกไปแล้ว ปัญญานี่โลกุตตรปัญญา ภาวนามยปัญญาจะเกิดจากภายใน นี่สิ่งที่เป็นนามธรรมนี้! เวลามันเคลื่อนออกไปเป็นรูปธรรมชัดเจนจับต้องได้ทั้งหมดล่ะ! จิตนี้จับต้องได้ จิตนี้ทํางาน จิตนี้มีกระบวนการของมันออกไป

เห็นไหม โครงสร้างบ้านสร้างขึ้นมาจนเสร็จ โครงสร้างบ้านทั้งโครงสร้างมันสร้างขึ้นมาทําไมมันจะไม่ใช่วัตถุ มันจับได้ยังไง? จิตก็เหมือนกัน เวลาชํานาญการของมันนี่ โอ้โฮ! เวลาภาวนาอยู่นี่ จิตมันเกิดปัญญา เห็นไหม ครูบาอาจารย์ท่านว่า “ขณะฉันข้าวนะ ปัญญามันก็หมุน เวลาคิดอะไร มองไปทางไหน ปัญญามันหมุนเข้ามาภายใน มันจะหมุนของมัน”

นี่มันเหมือนกับโครงสร้างบ้านมันมีอยู่แล้ว แต่มันไม่สมุจเฉท มันไม่รวมตัว แล้วรวมตัวนี่พอรวมตัวขึ้นมา มรรคสามัคคี เห็นไหม เวลามันรวมตัวขึ้นมา นี่ความสมดุลของมัน เพราะเราทําโครงสร้างมาเต็มที่แล้ว ความสมดุลของมัน มันหมุนเข้ามา จบกระบวนการ บ้านนั้นตกแต่งเสร็จเรียบร้อย! สมุจเฉทปหานขาดออกไป! เห็นไหม ทุกข์เป็นทุกข์ จิตเป็นจิต ขันธ์เป็นขันธ์ แยกออกมา นี่โสดาบัน แยกออกไป เวลากายกับจิตแยกออกจากกันนี่ “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส” แยกออกจากกันโดยสมุจเฉทปหานนะ! เห็นความจริง กามราคะปฏิฆะอ่อนไป เห็นไหม นี่สกิทาคามี แล้วส่วนใหญ่นี่ตรงนี้ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์จะติดอยู่อย่างมาก แต่ถ้าเรามีสตินะ เรามีวาสนามันจะย้อนกลับเข้าไปเห็นจิต เห็นกายเหมือนกัน เห็นกายเป็นกามราคะ เห็นจิตเป็นกามราคะ เห็นกายเป็นอสุภะ สิ่งนี้ใคร่ครวญ นี่ยิ่งยอดเยี่ยม! ยิ่งทําลายกัน! ครูบาอาจารย์ผ่านสภาวะการแบบนี้มา สิ่งนี้มันจะเกิดขึ้นมา

หมอถ้าไม่เคยผ่าน... หมอนะเรียนจบมาแล้วนะไม่ไปฝึกงาน ยังผ่าตัดไม่เป็นนะ นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อถ้าจิตมันเป็นสภาวะแบบนั้น สังฆรัตนะของเราผ่านกระบวนการอย่างนี้มาทั้งหมด! แล้วถ้าผ่านกระบวนการมาอย่างนี้! เวลาคนไข้มาอ้าปากตรงไหน รู้เลยว่าติดตรงไหน อยู่ตรงไหน จิตนี้ระดับไหน จิตนี้อยู่ขั้นตอนไหน จิตนี้เป็นสภาวะแบบใด เห็นไหม นี่เวลาครูบาอาจารย์เราท่านสั่งเสียไว้ ท่านสั่งเสียอย่างนี้ไง สั่งเสียที่ว่า ผู้ที่มีปัญญา ผู้ที่รับภาระหมู่คณะ สิ่งนี้ท่านจะให้แบกภาระไว้ สังคมเราถึงต้องยอมรับกัน สิ่งที่เป็นภาระ สิ่งที่เป็นสิ่งที่ละเอียดอ่อน

เหมือนในโรงพยาบาล เห็นไหม โรงพยาบาลหนึ่งเขามีเจ้าหน้าที่ตั้งหลายระดับ เจ้าหน้าที่ของเขาเพื่อทําให้โรงพยาบาลนั้นมั่นคง เพื่อทําให้โรงพยาบาลนั้นเป็นที่พึ่งของชาวโลก นี้ก็เหมือนกัน สังคมสงฆ์ของเรา เห็นไหม สังคมของสงฆ์เรา สังฆะ สงฆ์โดยสมมุตินี่ ถ้าหน้าที่ความสามัคคีช่วยเหลือเจือจานกัน เห็นไหม เหมือนกับโรงพยาบาลเป็นที่พึ่งของเขา

เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอก อาราม อารามวัดเหมือนกับบ่อนํ้าที่สะอาดบริสุทธิ์ เวลาคนเขาทุกข์เขายากเขาเหนื่อยเขากระหายมา เขาจะมากินนํ้านั้น ถ้านํ้านั้นสะอาดบริสุทธิ์ การใช้งานของเขาเขาจะได้ประโยชน์จากวัดวาอารามนั้น เพราะรสของธรรมไง รสของธรรมเป็นอาหารของใจ รสของอาหารเป็นรสของร่างกาย ร่างกายก็หาอยู่หากินกันตามธรรมชาติ ใครมีอํานาจวาสนาขนาดไหนก็หาอยู่หากินกันไป แต่นํ้าอมฤตนี่ไม่มีหรอก ที่ไหนก็ไม่มี ในศาสนาไหนที่ว่าเป็นศาสนา ศาสนาของเขานั้น เขามีศาสดามีกิเลสนะ นํ้าของเขาเจือไปด้วยสิ่งสกปรก

แต่ถ้าศาสดาของเราเป็นผู้ที่บริสุทธิ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิญาณตนว่า “เป็นพระอรหันต์” ไปบอกกับปัญจวัคคีย์ เห็นไหม ปัญจวัคคีย์ทิ้งไป “อยู่กันมา ๖ ปี ไม่เป็นก็ไม่เคยพูดสักคํา ขณะนี้เป็นแล้ว เธอเคยได้ยินไหมว่าเราเป็นพระอรหันต์” ประกาศตนตลอดว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะสิ้นจากกิเลส แล้วเป็นพระอรหันต์เพราะอะไร? “ถามมาสิ ถามมา เป็นพระอรหันต์เพราะอะไร?” เพราะมรรคญาณท่านเกิดขึ้น

นี่ท่านเป็นหมอจริงๆ ท่านผ่าตัดได้ทั้งหมด ใครถามอย่างไรก็รู้ ใครถามอย่างไรก็ตอบได้ แม้แต่เทวดา อินทร์ พรหมยังต้องมาถามนะ เทวดา อินทร์ พรหม ถ้าอยู่ในสถานะของเขา เขาไม่รู้เรื่องอริยสัจหรอก เขาต้องมาถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม สิ่งนี้แก้ไขมา ถ้าแก้ไขสิ่งนี้มา เห็นไหมถึงบอกว่าเป็นพระอรหันต์ อารามนั้นสิ่งที่เป็นที่อยู่อาศัยของครูบาอาจารย์เรานั้น เป็นนํ้าที่สะอาด นํ้าที่บริสุทธิ์ ควรที่จะให้สังคมเขาได้ดื่มกิน เขาได้ใช้ประโยชน์กับวัดวาอารามของเรา

เราเป็นสงฆ์โดยสมมุติ เราเป็นยามเฝ้านํ้านั้นไว้ เฝ้าสระนั้น เราเป็นยามนะ เห็นไหม เราจะให้เขามาใช้ตักนํ้านั้นเป็นกาลเป็นเวลา ไม่ให้เขามาคลุกคลีกัน ไม่ให้เขามาส่งเสียงดังกัน ไม่ให้เขามาทําลายสระนํ้าของเรา เพื่อใคร? ก็เพื่อยามนี่ เพื่อเราจะได้อาศัยสิ่งนี้เป็นการดํารงชีวิต เป็นการประพฤติปฏิบัติ เพื่อบุญกุศลของเรา ถ้าเราไม่ถึงที่สุด ถ้าเป็นถึงที่สุดเราจะมีบุญกุศล เราจะมีความรู้จากภายใน เราจะเป็นสังฆรัตนะขึ้นมาจากใจของเรา

เราอุปัฏฐากพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์จากภายนอก แล้วเราก็ใช้วัตรปฏิบัติอุปัฏฐากพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์จากในหัวใจ วัตรปฏิบัตินี่เราทําข้อวัตร ทําปฏิบัตินี่ เห็นไหม เวลาเราทําข้อวัตรครูบาอาจารย์เรา เห็นไหม เราได้สรงนํ้าท่าน เราได้เอายายื่นให้ท่าน เราได้ทําสิ่งต่างๆ เพื่อท่านทั้งหมดเลย เพราะอะไร เพราะท่านเป็นพ่อแม่ครูจารย์ของเรา ท่านให้รสของธรรมกับเรา ท่านปกป้องดูแลเรา พ่อแม่ครูบาอาจารย์ ท่านให้ทั้งชีวิต ให้เครื่องบํารุงบําเรอเราทั้งหมดเลย แล้วสิ่งสําคัญที่สุดคือให้สติ ให้ธรรมเรานี่สําคัญที่สุด

นี่เราได้อุปัฏฐากท่านมาแล้ว ในปัจจุบันนี้ท่านล่วงไปแต่สภาวะของร่างกาย สิ่งที่หัวใจของท่านมีแน่นอน ครูบาอาจารย์ทุกองค์ท่านยอมรับกันมาว่า จิตที่สิ้นสุดแล้วนี่มี ท่านรับไปกับเรา ทําไมหลวง-ปู่มั่นเวลาท่านประพฤติปฏิบัติ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาสอนท่านล่ะ เห็นไหม สิ่งนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังมาสอน ยังมาเทศนาว่าการ พระอรหันต์ในสมัยพุทธกาลยังมาสอนองค์หลวงปู่มั่น ในประวัติหลวงปู่มั่นนะ

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราประพฤติปฏิบัติ มันเป็นไปของเรา หมู่คณะเราสามัคคีกัน เรารักษาสระนํ้าที่ครูบาอาจารย์เราได้สร้างไว้ให้เป็นสิ่งที่อาศัยของสังคม สังคมจะได้อาศัยบ่อนํ้านี้ อาศัยอารามของเรานี้เป็นที่ดื่มกินของใจ เป็นสิ่งที่หาความร่มเย็นเป็นสุขให้ในใจของเขา ในใจของเขานะ

เราต้องรักกัน เราจะปฏิบัติบูชาครูบาอาจารย์ของเรา เราจะเคารพครูบาอาจารย์ของเรา เพราะเพื่อจะให้เป็นความปฏิบัติบูชามาจากภายใน เพื่อให้ใจของเราร่มเย็นเป็นสุขแบบที่เราได้ประพฤติปฏิบัติ เราได้อยู่กับครูบาอาจารย์ของเรา เอวัง

๑๑

สกุลกรรมฐาน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เนื่องในโอกาสครบรอบวันมรณภาพ ท่านพ่อลี ธมฺมธโร ๒๖ เมษายน ๒๕๕๑
ณ วัดอโศการาม อ.เมือง จ.สมุทรปราการ

เทศน์เลยล่ะ เอานะ ตั้งใจฟังธรรม ฟังธรรมนะ ธรรมะเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนามาเป็นพระโพธิสัตว์ สี่อสงไขย แสนมหากัป พยายามรื้อค้น รื้อค้นนะ การสร้างสมบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์ มาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วตรัสรู้ธรรม วางธรรมวินัยไว้ให้เราได้เห็นหนทางไง ธรรมและวินัยนะ

วันนี้เป็นวันจัดงานครบรอบวันมรณภาพของหลวงปู่ลี เจ้าคุณสํารอง เห็นไหม นี่เป็นต้นสกุล การทําสกุลของเรานี่ สกุลของกรรมฐาน กรรมฐานมีสกุล เรามีสกุลนะ เรามีสกุล เราคิดถึงปู่ย่าตายายของเรา เราคิดถึงต้นสกุลของเรา เรามาระลึกถึงคุณงามความดี ได้อาศัยใบบุญของท่าน

ต้นสกุลแท้ๆ คือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสรู้ในป่านะ ตรัสรู้ในป่า เห็นไหม ต้นสกุลของเราคือศาสดา แล้ววางธรรมและวินัยมาสองพันกว่าปี แล้วหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เป็นผู้รื้อค้นขึ้นมาอีกรอบหนึ่ง กว่าจะรื้อค้นขึ้นมาอีกรอบหนึ่งนี่ ธรรมวินัยมี เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดกับพระอานนท์นะ “อานนท์ ธรรมและวินัยนี้จะเป็นศาสดาของเธอ” แล้วเวลาสร้างสมบุญญาธิการมา เห็นไหม ธรรมและวินัยนี้เป็นศาสดาของเธอ

เรากึ่งพุทธกาลก็มีธรรมวินัย หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นก็มีธรรมวินัย แต่ขณะหลวงปู่มั่นค้นคว้าอยู่นะ ครูบาอาจารย์ท่านเล่าให้ฟังมาก รื้อค้นนี่ ธรรมวินัย พระไตรปิฎกน่ะเปิด ยิ่งอ่านยังไงก็งงขนาดนั้นน่ะ รื้อค้นขนาดไหน ขนาดตรวจสอบ หลวงปู่มั่นท่านไปค้นคว้าของท่านเองนะ ครูบาอาจารย์ท่านเล่าต่อกันมาว่า หลวงปู่มั่นก็สร้างสมบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์เหมือนกัน เวลาจิตสงบเข้าไปนี่ ไปเห็นกายเห็นอะไรก็แล้วแต่ พอเห็นแล้วมันเป็นทางตันหมด ทางตันหมด เพราะอะไร? เพราะว่านี่พระโพธิสัตว์ สิ่งที่เป็นพุทธวิสัยมันขวางกั้นอยู่ เห็นไหม ถึงต้องสละ สละสิ่งนั้นมาแล้ว มารื้อค้นขึ้นมานี่ รื้อค้นเข้าไปถึงใจของตัว หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นถึงเข้าไปถึงใจของตัว เห็นไหม นี่ต้นสกุล ต้นสกุลอีกรอบหนึ่งกึ่งพุทธกาลนะ

ในพระไตรปิฎกว่า “กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง” กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง มันเจริญที่ไหน? มันเจริญที่ไหน? เห็นไหม ดูสิ ครั้งพุทธกาลเขาทําสังคายนา สังคายนาธรรมวินัย สังคายนาทางวิชาการไง แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น สังคายนาในหัวใจของหลวงปู่มั่น! หลวงปู่-มั่นมารื้อค้นในใจหลวงปู่มั่นนะ รื้อค้นขึ้นมา เพราะรื้อค้นขึ้นมาเป็นความจริง เป็นความจริง นี่ต้นสกุล! ต้นสกุลของกรรมฐาน นี่ สกุลกรรมฐานเกิดจากตรงนี้!

เมื่อสกุลกรรมฐานเกิดขึ้นมา เห็นไหม หลวงปู่ลี เจ้าคุณสํารอง รับธรรมวินัยต่อๆ กันมา รับมาที่ไหน? รับมาในหัวใจไง รับมาในหัวใจ ถ้าหัวใจเป็นหลักแล้ว วางธรรมวินัย เราได้ความร่มเย็นเป็นสุขจากธรรมของท่าน ท่านมีคุณธรรมของท่าน ท่านถึงได้สร้างหลักสร้างฐานไว้ให้เราเป็นทายาท เรานี่เป็นทายาท แล้วเรานึกถึงสกุลของเรา ให้นึกถึงสกุลของเรา

เราทําความดีขนาดไหน ดูสิ เวลาเราสร้างคุณงามความดี เห็นไหม เพื่อโลก..เพื่อโลก เวลาสละทานขึ้นไปเพื่อสังคมให้มีความร่มเย็นเป็นสุข แต่ผู้ที่สละเป็นผู้ได้นะ หัวใจเป็นผู้ที่เสียสละ หัวใจเราเสียสละออกไปนี่ นี่เสียสละ สิ่งที่หลุดมือออกไปเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยให้กับสัตว์โลก เขาได้ความร่มเย็นเป็นสุขกับสิ่งนั้น เขามีความร่มเย็นเป็นสุข บุญกุศลตกเป็นของเรา

นี่เหมือนกัน ครูบาอาจารย์ของเราเป็นธรรม สิ่งที่เป็นธรรม เห็นไหม ใจที่เป็นธรรม ใจสาธารณะ ใจสาธารณะนี่ กว่าที่มันจะเป็นใจสาธารณะได้ ใจมันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มนุษย์...มนุษย์ที่เกิดขึ้นมาในครรภ์ของมารดา ปฏิสนธิจิต! การเกิดเป็นทารกน่ะ มันเหมือนอีกชาติหนึ่งเลย ชาติที่จิตปฏิสนธิในครรภ์ของมารดา ๙ เดือนนั้นก็อีกชาติหนึ่ง อีกชาติเพราะมันต้องทนทุกข์ทรมานอยู่ในครรภ์นั้น ๙ เดือน พอ ๙ เดือนคลอดออกมา เห็นไหม นี่ปฏิสนธิจิต! จิตที่ปฏิสนธิน่ะ ตัวเกิดตัวนั้นน่ะมันไปเกิดในครรภ์ของมารดา แล้วมันเจริญวัยขึ้นมาจนครบกําหนดลอดออกช่องแคบออกมา ถึงมาเป็นเรา เป็นเราเจริญเติบโตขึ้นมา เห็นไหม เจริญเติบโตขึ้นมานี่ แล้วจิตที่มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ที่มันพาเราเกิดมานี่ สิ่งที่เกิดมา เห็นไหม เกิดมาน่ะ ถ้ามีบุญญาธิการ มีบุญ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ จิตนี้มันต้องเกิดโดยธรรมดาของมัน มันจะอยู่ธรรมชาติของมันไม่ได้ ถ้ามันยังมีกิเลสอยู่ เห็นไหม ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่าจิตมันไม่เคยตาย จิตมันไม่เคยตายหรอก มันเปลี่ยนวาระ..มันเปลี่ยนวาระ นี่ไง พระโพธิสัตว์ถึงได้มีอย่างนี้ไง เพราะพระโพธิสัตว์สร้างคุณงามความดีขนาดไหน มันไม่ขาดตอนหรอก มันจะสะสมลงที่จิตนี่ จิตนี่มันจะสะสมของมัน สะสมบุญญาธิการมา

ถ้าไม่มีบุญญาธิการ เห็นไหม เวลาเราภาวนากันนะ ทําไมบางคนภาวนาง่าย บางคนภาวนายาก บางคนพยายามสุดวิสัยขนาดไหนมันก็ไปไม่ได้ มันไปไม่ได้มันมีสองอย่าง อย่างหนึ่งคือสิ่งที่เป็นอํานาจวาสนาบารมีอย่างหนึ่ง อีกอย่างหนึ่งในปัจจุบันนี้มันเข้มแข็งแค่ไหน มันทําจริงจังแค่ไหน? ถ้าทําจริงจังของเรานะ ความจริงจังของเราไม่ได้จริงจังแค่ในขณะที่ภาวนานะ มันต้องจริงจังตั้งแต่ ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลของเราน่ะมันเป็นพื้นฐาน ถ้าพื้นฐานของเรามันไม่สะอาด มันไม่บริสุทธิ์ การกระทําของเราขึ้นมามันจะเอาอะไรมากระทําไป

เห็นไหม ดูสิ ดูทางวิทยาศาสตร์ที่เขาพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์กัน ในห้องทดลองของเขา ในห้องผ่าตัดของหมอ มันต้องฆ่าเชื้อ มันต้องปลอดจากเชื้อ ถ้ามันมีเชื้อขึ้นมา การกระทําอันนั้นมันจะติดเชื้อ คนไข้เข้าไปเพื่อจะหายจากไข้นะ หายจากโรคภัยไข้เจ็บ แต่ถ้าเครื่องมือการผ่าตัดนั้นมันมีเชื้อ มันก็ทําให้ติดเชื้อ

นี่ไง ศีลมันต้องมีเป็นปกติขึ้นมา อํานาจวาสนามันมีในปัจจุบันนี่ หัวใจถ้ามีจุดยืนนะ หัวใจที่มีจุดยืนมันจะเข้มแข็งของมัน ถ้ามันเข้มแข็งของมัน เห็นไหม ในการภาวนานี่ เวลาเราทํากัน ครูบาอาจารย์ที่ทํามานะ สิ่งที่ครูบาอาจารย์จะเป็นครูบาอาจารย์ของเรา ใจที่มันจะมีอํานาจวาสนาบารมีมาปักหลักให้เป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของเรา...ให้เราได้อาศัย เขาต้องผ่านวิกฤติในหัวใจมา วิกฤติในหัวใจนะ ในปัจจุบันนี้มันวิกฤติรอบข้าง ดูสิ ฝนตกฟ้าร้องแดดออก มันเป็นความร้อน มันเป็นความเฉอะแฉะ มันเป็นความที่เราไม่พอใจสักอย่างหนึ่งเลย ไอ้นี่มันเป็นสิ่งแวดล้อมภายนอกหรอก

แต่นี่เราภาวนา ในทางจงกรม ในการนั่งสมาธิภาวนา ในการกระทําของเรา มันอึดอัดขัดข้องไปในหัวใจทั้งหมดเลย แล้วสิ่งที่อึดอัดขัดข้องในหัวใจนี่ เราจะต้องผ่านวิกฤติอย่างนี้ไป ครูบาอาจารย์ต้องผ่านวิกฤติอย่างนี้มา “ในปัจจุบันนี้ ในการประพฤติปฏิบัติ วิกฤติอย่างนี้เป็นอัตตกิลมถานุโยค” เขาว่ากันนะ เขาว่า “วิกฤติที่มันเกิดจากใจ ที่เกิดจากการภาวนา เป็นอัตตกิลมถานุโยค ไม่ต้องไปทํามันหรอก! ปฏิเสธมันเฉยๆ ก็เป็นนิพพานแล้ว”

ปฏิเสธสิ่งนี้ไม่ให้เกิดขึ้น “สิ่งที่อึดอัดขัดข้องในใจ พอให้มันผ่านไป มันก็พ้นจากกิเลสแล้ว” นี่ ธรรมะปฏิรูปไง ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเราท่านผ่านวิกฤตินั้นอย่างไร? ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลโดยความปกติของใจ มันเป็นความปกติของมัน ถ้ามันมีสติควบคุมของมัน คนที่มีอํานาจวาสนา ดูสิ บางคนจิตใจเข้มแข็ง เขาไม่วอกแวกวอแวนะ แต่ใจของคนที่มีกิเลสนะ มันเจอสิ่งใด มันไปหมดล่ะ

ธรรมชาติของจิต มันเป็นธรรมชาติของธาตุรู้ ธาตุรู้นี่มันมีพลังงานของมัน พลังงานของมันมีอวิชชา อวิชชาคือยางเหนียว โดยธรรมชาติของมัน! มันจะต้องแสดงตัวออกตลอดเวลา แล้วมันยึดมั่นถือมั่นไปทั้งหมดเลย แต่เราเอาความเป็นปกติของมัน...คือศีลเข้าไปควบคุมมัน ศีลจะควบคุมมันได้ด้วยความจริงจังของเรานะ ถ้ามีสติสัมปชัญญะมันจะเป็นความปกติของใจ

สิ่งที่เราขอศีล..ขอศีลกันนี่ ศีลมันเป็นการขอ เป็นการอาราธนาเอา สิ่งนี้มันเป็นพิธีกรรม เป็นพิธีกรรมนะ พุทธมามกะ ต้องปฏิญาณตนว่าเป็นชาวพุทธ การปฏิญาณตนเป็นชาวพุทธนี่ การปฏิญาณตน เห็นไหม เป็นพุทธมามกะ เพื่อให้เด็ก เพื่อให้สังคมของเรา สังคมเป็นศีลธรรม จริยธรรม มันเป็นวัฒนธรรม วัฒนธรรมมันเป็นเรื่องการปลูกฝัง การปลูกฝังของโลก การปลูกฝังของโลกให้ศาสนามันมั่นคง ศาสนาของเราไม่มั่นคง เพราะเราเอากิเลสไปตีความธรรมะ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ปล่อยวาง ทุกคนจะปล่อยวาง ทุกคนจะเรียบง่าย ทุกคนจะไม่รับผิดชอบอะไร คนที่ไม่รับผิดชอบ ไม่ทําอะไรนั้น นั่นคือความถูกต้องของกิเลส มันไม่ใช่ มันไม่ใช่หรอก

เราต้องทํา ต้องมีการกระทํานะ สิ่งที่การกระทํา เห็นไหม ศีลธรรม จริยธรรม วัฒนธรรม เห็นไหม เราก็ต้องวางให้เด็กมันได้ฝึกหัด สิ่งที่เด็กมันฝึกหัดเข้าไปนี่มันเข้าไปคลุกคลี เข้าไปวัดไปวา มันก็ได้เข้าไปใกล้ศีลธรรม ใกล้ศีลธรรม เห็นไหม มันทําบุญกุศล มันก็ได้ฟังธรรม ฟังธรรมมันก็ตอกยํ้าหัวใจไง ธรรมที่เราเข้าใจ ธรรมที่เรารู้ ธรรมที่เราคิดว่ามันถูกต้อง แล้วครูบาอาจารย์ท่านเทศน์มามันขัดแย้งไหม ถ้ามันขัดแย้งนี่ ครูบาอาจารย์ท่านไม่มีวุฒิภาวะเลยหรือ ความรู้ของเราเป็นความรู้ที่เรารู้ เรามีความรู้ เรามีความเข้าใจ สิ่งนี้เป็นธรรม..เป็นธรรมน่ะ กิเลสเต็มหัวเลย กิเลสเต็มหัวเพราะอะไร? เพราะมันไม่มีกิจจญาณ มันไม่มีการกระทํา มันไม่มีหัวใจ เห็นไหม

ในปัจจุบันนี้ วิทยาศาสตร์เจริญมาก การศึกษาธรรมขึ้นมาศึกษาโดยปัญญา ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา! แต่ปัญญาที่เกิดขึ้นมานั้นเป็นโลกียปัญญา! โลกียปัญญาคือปัญญาเกิดจากภพ เกิดจากจิต เกิดจากอวิชชา! สิ่งที่ว่าเป็นปัญญา ปัญญาที่เขาใคร่ครวญนี่ ปัญญานี้ ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ใช้ปัญญากัน คอมพิวเตอร์มันวิเคราะห์มันทําการวิจัยได้ดีกว่ามนุษย์อีก คอมพิวเตอร์นะเดี๋ยวนี้เขาสร้างสถานการณ์ขึ้นมาเพื่อจะทําการวิจัย ดีกว่ามนุษย์! ดีกว่ามันสมอง! ดีกว่านะ แต่มันสมองน่ะใครเป็นคนสร้าง มันสมองคอมพิวเตอร์นี่ก็มนุษย์นี่สร้าง สมองหรือนักวิทยาศาสตร์นี้สร้างมันขึ้นมา สร้างมันขึ้นมาแล้วก็ต่อยอดมันขึ้นมา ให้มันสร้างสถานการณ์ สร้างโครงการขึ้นมา เพื่อขึ้นมาทําการวิจัย ทําการวิจัยขึ้นมาก็เป็นประโยชน์กับโลก ประโยชน์กับโลก

ดูสิ สิ่งที่เป็นประโยชน์กับเรา เทคโนโลยีสิ่งต่างๆ ที่เราใช้ มันเป็นประโยชน์กับเรา สิ่งที่เป็นประโยชน์นี่มนุษย์คิดขึ้นมาคนเดียว แต่คนทั้งโลกอาศัยใช้สอยนะ คนทั้งโลกอาศัยใช้สอย แล้วสิ่งที่เราคิดกันนี่มันเป็นปัญญาอะไร? มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาที่เกิดจากอวิชชา! ปัญญาที่กิเลสมันพาใช้! สิ่งที่กิเลสพาใช้นี่ กิเลสมันจะไปฆ่ามันไหม? กิเลสไม่ยอมไปฆ่ามันหรอก เพราะมันเป็นปัญญาที่มันเอาสิ่งนั้นเป็นอาวุธใช้งานไง ปัญญาที่มันใช้กันอยู่นี่มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาของโลก ปัญญาของภพ ปัญญาของฐานที่ตั้ง

จิต ความคิดมาจากไหน? ความคิดมาจากจิต จิตมันอยู่ที่ไหน? จิตมันอยู่ที่ไหน? จับจิตที่ไหน? เวลาภาวนากันนี่ ปล่อยวาง..ปล่อยวางนี่ ปล่อยวางแบบปฏิเสธน่ะ ปล่อยวางจนเป็นมิจฉา ปล่อยวางจนปล่อยวางจิตของตัว ปล่อยวางไปหมดเลย ปล่อยวางแบบขี้ลอยนํ้า! ปล่อยวางแบบไม่มีเจ้าของ ปล่อยวางอย่างนี้ไม่มีสติ ไม่มีการควบคุม มันเป็นเรื่องโลกๆ หมดนะ

นี่โลกคิดกันอย่างนั้น เห็นไหม ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาของโลก ปัญญาของการศึกษาธรรม ศึกษาขึ้นมาให้มีความเข้าใจ มีความเข้าใจแล้วต้องมีการดัดแปลงตน ถ้ามีการดัดแปลงตนนะ นี่ สกุลกรรมฐานมันจะเกิดที่นี่ ฐานที่ตั้งแห่งการงาน กรรมฐานไง

กรรมฐานเรานี่ ครูบาอาจารย์ท่านผ่านวิกฤติของท่านมานะ เป็นสกุลของเรา เป็นครูบาอาจารย์ของเรา เป็นผู้บุกเบิกมา เป็นผู้ที่ค้นคว้าขึ้นมา ค้นคว้าขึ้นมานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ประพฤติปฏิบัติอยู่ ๖ ปี ปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากอยู่ สุดท้ายแล้วทํายังไงมันก็เป็นเรื่องของโลก เห็นไหม ถึงที่สุดแล้ว กลั้นลมหายใจ อดอาหารขนาดไหน จนรากขนเน่าเลย จนขนหลุด เห็นไหม

นี่ สิ่งต่างๆ มันทําไปเพราะอะไร เพราะทําโดยวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์คือเข้าใจว่ากิเลสอยู่ที่เรา! เราก็คือร่างกาย คือความรู้สึก ก็กลั้นลมหายใจ มันเป็นวิทยาศาสตร์ มันเข้าไม่ถึงใจ พอมันเข้าไม่ถึงใจ ทําถึงที่สุดวิกฤติแล้ว “อย่างนี้ไปไม่รอด” นี่ ย้อนกลับมาฉันอาหารของนางสุชาดา นางสุชาดานะ ทานในศาสนานี้ที่ว่าประเสริฐที่สุดมีอยู่สองคราว “คราวหนึ่งเราฉันอาหารของนางสุชาดาเราถึงซึ่งกิเลสนิพพาน คราวหนึ่งเราฉันอาหารของนายจุนทะ เราถึงซึ่งขันธนิพพาน”

ขันธ์เป็นเศษส่วน สอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ มีเศษส่วน มีธาตุขันธ์ แล้วฉันอาหารของนายจุนทะ เห็นไหม นายจุนทะถวายอาหารองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นมื้อสุดท้าย แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน พระพุทธเจ้าวิตกขึ้นมาว่า ถ้าพระพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว ประชาชนเขาจะติเตียนนายจุนทะว่าเพราะฉันอาหารของนายจุนทะ อาหารเป็นพิษ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน นี่เขาจะไปติเตียน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าดักหน้าไว้เลย บอกเลยว่า “ทานมีความสําคัญอยู่ ๒ หนในศาสนานี้ หนหนึ่งของนางสุชาดา เราฉันอาหารของนางสุชาดาแล้วถึงซึ่งกิเลสนิพพาน เราฉันอาหารของนายจุนทะแล้วถึงซึ่งขันธนิพพาน” เห็นไหม พอฉันอาหารของนางสุชาดาแล้ว ร่างกายฟื้นฟูขึ้นมา สิ่งที่ฟื้นฟูขึ้นมาแล้วย้อนกลับมาไง ย้อนกลับมากําหนดอานาปานสติ ระลึกถึงที่โคนต้นหว้าที่ตอนเป็นราชกุมารเคยได้ เห็นไหม อานาปานสติมันเป็นลมหายใจ จิตมันเกาะอยู่ที่ลมหายใจ

อานาปานสติ ลมมันเป็นอานาปานสติหรือ? ถ้าลมมันเป็นอานาปานสติ พายุมันก็เป็นอานา-ปานสติ สิ่งที่ลมพัดลมเพน่ะมันเป็นอานาปานสติ? มันไม่เป็นหรอก! อานาปานสติจะเป็นต่อเมื่อจิตมันกําหนด! จิตมันรู้ลม! กําหนดลมเข้าไปน่ะ จิตนี่มันรู้ลม! ถ้าไม่มีจิตรู้ลม ลมก็พัด ลมมันพัดอยู่นี้มันเป็นอานาปานสติไหม ไม่เป็นหรอก! ลมมันก็พัดอยู่น่ะ ลมข้างนอกมันเป็นลม! แต่จิตที่มันไปเกาะ เห็นไหม นี่กรรมฐาน! กรรมฐานคือตัวจิต! กรรมฐานคือตัวทุกข์! กรรมฐานคือตัวรับรู้! มันเกาะลมอยู่ เห็นไหม แล้วมันสงบเข้ามา นี่มันเป็นตัวตน! นี่กรรมฐาน! พอจิตสงบเข้ามา เห็นไหม บุพเพนิวาสานุสติญาณ เข้าไปถึงข้อมูลของจิต ในเมื่อจิตมันสงบเข้ามาไปถึงตัวของมัน เห็นไหม มันมีข้อมูลของมัน นี่ ตั้งแต่พระเวสสันดรออกไป เพราะอะไร...?

เพราะสร้างบุญญาธิการมา สร้างมา..สร้างมา เห็นไหม พระโพธิสัตว์สร้างมานี่ มันไม่มีต้นไม่มีปลาย มันไม่จบหรอก ย้อนกลับขึ้นมา นี่พุทธวิสัยนะ! แล้วนี่ในปัจจุบันนี้การประพฤติปฏิบัติ พอใครเข้าไปรู้อะไรเข้า ตื่นเต้นๆ นี่มันยังไม่เข้าเลย เพราะมันเป็นปฐมยาม มันไม่ใช่ มันยังไม่เข้าไปถึงอวิชชา นี่ กําหนดเข้าไปถึงมัชฌิมยาม เห็นไหม จุตูปปาตญาณ จิตนี้ถ้ายังไม่ถึงสิ้นกิเลส มันจะต้องไปเกิดไปตายโดยธรรมชาติของมัน นี่ ธาตุรู้!

ธาตุที่มีชีวิตนี่ สสารที่มีชีวิตนี่ สสารอย่างทั่วไปนี่ สสารเป็นธาตุ เป็นแร่ธาตุ แต่จิตนี่เป็นธาตุรู้! ธาตุที่เป็นสันตติมันเกิดดับ..เกิดดับ..เกิดดับ มันไม่เคยตาย แล้วมันมีอวิชชาครอบงํามันอยู่! พอครอบงํามันอยู่นี่ มันจะต้องไปเกิดในจุตูปปาตญาณ จุตูปปาตญาณคือญาณที่เห็น! แต่จุตูปปาตญาณมันก็เป็นสิ่งที่เห็น ไม่ใช่ตัวจิตตัวไปเกิดหรอก! ก็ตัวจิตที่ตัวไปเกิดนี่ มันจะไปเกิดไปตายเป็นธรรมชาติของมัน ในธรรมชาติของมันจะเป็นสภาวะแบบนี้ เห็นไหม มันไปมันก็ไม่จบอีก

ทุกดวงใจที่ยังทําบุญกุศลกันอยู่นี่ ตายเดี๋ยวนี้มันก็ไปเกิดอีกโดยธรรมชาติของมัน ธรรมชาติของมันมันต้องไปเป็นธรรมดา สิ่งนี้มันก็เป็นวัฏฏะไง นี่มันก็เข้าไม่ถึงฐาน มันก็ไม่ใช่กรรมฐาน ไม่มีสกุลรุนชาติ แต่ขณะที่เข้ามาถึงตัวใจ เห็นไหม อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญญาณํ ตัวจิต เห็นไหม อาสวักขยญาณเข้าไปทําลายกันที่นั่น ถ้าเข้าไปทําลายกันที่นั่น เห็นไหม นี่ วิชชา ๓ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ กรรมฐาน ถ้ากรรมฐานที่นี่ เห็นไหม มันเข้ามา มันมีการกระทํา นี่พูดกันว่า “ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา” ศาสนาแห่งปัญญามันเป็นภาวนามยปัญญา ภาวนา-มยปัญญามันเกิดจากจิตสงบ จิตนี้เป็นจุดยืน จิตนี่เป็นฐานที่ตั้ง จิตรู้จักหรือยัง? รู้จักจิตไหม? ที่ว่า “จิตๆๆ...” นั้น มันคืออะไร? จับไปที่มนุษย์ จับไปที่ไหนมันก็เป็นความรู้สึกทั้งหมดเลย ความรู้สึกมันแผ่ออกมาที่ร่างกายนี้ไง

ขณะที่จิตมันสงบเข้ามานะ กําหนดพุทโธ หรือปัญญาอบรมสมาธิก็แล้วแต่ จิตนี้มันสงบได้ ขณะที่สงบนี่มันทิ้งกายเข้ามาหมดเลย เป็นตัวของมันโดยอิสรภาพ อิสรภาพมันไม่รับรู้กายนะ มันไม่รู้กายหรอก ดูสิ ดูฝ่ายมหายานเขานี่เวลาเขาถอดจิต เห็นไหม เวลาเขาถอดจิตเขาบอกว่า ถอดเหมือนเปลือกกล้วยเลย ถอดเหมือนกับเราปอกกล้วย เห็นไหม เปลือกกล้วยกับกล้วยไม่ใช่อันเดียวกัน

นี่ก็เหมือนกัน กายกับจิตมันไม่ใช่อันเดียวกัน แต่ในเมื่อสภาวะที่มันเกิดมา จิตนี่มันเกิดมาด้วยบุญกรรม เห็นไหม มันเกิดมา มันเป็นสามัญสํานึกของมนุษย์ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ สามัญสํานึกของเทวดา สามัญสํานึกของอินทร์ ของพรหม เห็นไหม เขาก็เป็นสามัญสํานึก เพราะมันเป็นวัฏฏะ จิตนี้ วัฏฏะนี่ จิตที่ไม่เคยตาย มันจะเวียนตายเวียนเกิดในธรรมชาติของมัน นี่ การเวียนตายเวียนเกิดในธรรมชาติของมัน มันเป็นธรรมชาติของครูบาอาจารย์ที่ท่านเห็น

ขณะที่เราศึกษานี่ เราศึกษาขึ้นมา ศึกษาขนาดไหน อวิชชา สิ่งที่เป็นอวิชชาน่ะไม่เข้าใจ มันก็ต้องมีแรงต่อต้าน ความต่อต้านของกิเลสมันธรรมชาติของมัน แรงต่อต้านของกิเลส กิเลสมันอยู่ในหัวใจนี่มันเป็นใหญ่ ถ้ากิเลสเป็นใหญ่ เห็นไหม แล้วพอกิเลสเป็นใหญ่นี่ไปศึกษาธรรมกัน ธรรมะก็เป็นอาวุธของกิเลสไง นี่ “ว่าง..ว่าง..ว่าง” ทุกอย่างก็ว่างหมดเลย ไม่รู้ตัวเอง สมบัติไม่ใช่ของเรา เราผ่านไปธนาคารชาติ เงินกี่แสนล้านในธนาคารชาติเป็นของใคร มันเป็นสาธารณะนะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นธรรมสาธารณะ ถ้าธรรมของเราล่ะ? ธรรมของเราก็ต้องเป็นสมาธิของเรา ปัญญาก็ต้องเป็นปัญญาของเรา ความรู้ของเรา ความรู้ที่เกิดขึ้นจากการที่ปัญญามันหมุนเข้ามา เห็นไหม

ปัญญาที่ใช้กันในโลกนี้เป็นโลกียปัญญา โลกียปัญญาผลของมัน...คือสิ้นสุดของมันถ้ามีสติมันจะเป็นสมถะ สิ่งที่เป็นสมถะ เพราะอะไร? เพราะคิดแล้วมันว่าง คิดแล้วมันปล่อยวาง คิดแล้วมันรู้สึกตัวมันเอง แต่ถ้าคิดแล้วมันเฉยๆ คิดแล้ว “ว่างๆ... ว่างๆ...” เพราะมันขาดสติ แล้วเราไม่มีสติตามความคิดไป ถ้ามีสติตามความคิดไปนี่ ความคิดมันหยุดได้ มันเป็นธรรมชาติของมัน ทุกอย่างมันเกิดขึ้นและดับไปเป็นธรรมดา แต่มันไม่ธรรมดาเพราะกิเลสของเรามันไปยึด ถ้ามันเป็นธรรมดา ทุกข์ทําไม? ถ้ามันเป็นธรรมดาสิ่งที่เกิดขึ้นมาจากอารมณ์ความรู้สึก เราโกรธทําไม? ถ้าเป็นธรรมดาขึ้นมา แล้วทําไมเจ็บปวดทําไม? ร้องไห้ทําไม? ทําไมไม่ธรรมดาล่ะ?

นี่บอกว่า “ทุกข์ก็ไม่มี... ธรรมดา... อะไรก็ไม่มี... มีความสุขหมด” ก็ปฏิเสธมันสิ! ปฏิเสธความทุกข์ซะ! ปฏิเสธสิ่งที่เกิดขึ้นมา ปฏิเสธมัน! แล้วปฏิเสธได้ไหม? มันปฏิเสธไม่ได้ เพราะคําปฏิเสธนี่มันเป็นเปลือก ส้ม-เปลือกส้ม เปลือกส้มน่ะเราจับไปที่ไหนมันก็เปลือกส้ม ไม่ถึงตัวส้มหรอก

สิ่งที่เป็นความคิดไม่ใช่ใจ! ความคิดไม่ใช่ใจ ความคิดเป็นความคิด ใจเป็นใจ

ถ้าความคิดเป็นใจ เวลาความคิดมันหายไป ใจมันอยู่ที่ไหน? ความคิดมันเกิดดับนะ มันเกิดดับ มันเกิดดับ มาลอยๆ ไม่ได้หรอก มันต้องมีที่มาที่ไป ทุกสรรพสิ่งในโลกนี้ไม่มีอะไรลอยมาจากฟ้า มันมีเหตุมีผล มีเหตุมีปัจจัย เพราะมีเหตุมีปัจจัยมันถึงเกิดสภาวะแบบนี้ขึ้นมา สิ่งที่มีเหตุมีปัจจัย เห็นไหม ความคิดมันก็ต้องมีที่มา ความคิดมันมาจากไหน มันก็มาจากพลังงานอันนั้นไง มันมาจากจิต ความคิดมันมาจากจิต แล้วมันดับมันดับไปไหน? เวลามันดับมันดับไป จิตมันเหลืออยู่ที่ไหน? มันไม่มี... ไม่เห็น... ไม่รู้อะไรเลย...

แต่ถ้าเป็นกรรมฐานนะ พุทโธ พุทโธ พุทโธเข้าไป มีคําบริกรรม สิ่งที่คําบริกรรมนี่ ความคิดกับคําบริกรรม จากที่มันเป็นความคิด เราเอาความคิดมาอยู่ที่คําบริกรรม พุทโธๆๆ นี่ ไม่ให้ความคิดมันสืบต่อ ความคิดมันคิดต่อเนื่อง คิดแต่เรื่องอารมณ์ความรู้สึกมันคิดออกไปเรื่อยๆ มันคิดแล้วให้แต่ความทุกข์มา เห็นไหม แต่มันคิดพุทโธๆๆ นี่ มันตรึกในธรรม! พุทโธๆ เห็นไหม ปฐมฌาน วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์

พุทโธๆ มันคือวิตก วิจาร วิตก วิจารกับความคิดมนุษย์ ความคิดมนุษย์มันคิดโดยธรรมชาติของมัน เห็นไหม มนุษย์คิดโดยธรรมชาติของมัน คิดแล้วคายพิษ คิดโดยอวิชชาไง คิดแล้วนะเหยียบยํ่าตัวเอง เอาความคิด เอาผลของความคิดเหยียบยํ่าตัวเอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ทุกข์ควรกําหนด” แต่บอก “นี่ทุกข์” ทุกข์ทุกวัน บ่นว่าทุกข์ แต่ไม่เห็นทุกข์! เห็นแต่สิ่งที่มันคายทุกข์ไว้ไง มันคิดแล้วนะ...แล้วมันเจ็บปวดนะ...คือทุกข์! แต่สิ่งที่มันเป็นตัวทุกข์ มันไม่เคยเห็น มันเลยไม่เห็นอริยสัจไง ไม่เห็นอริยสัจเพราะอะไร?...

เพราะไม่รู้จักจิต! ไม่รู้จักเจ้าของ! ไม่รู้จักกรรมฐาน! ไม่มีสกุลรุนชาติ!!

ถ้ามีสกุลรุนชาติ!..มันจะต้องรู้จักตัวเอง รู้จักตัวเอง เห็นไหม ครูบาอาจารย์ท่านมีฐานของท่าน ท่านมีสตินะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นสิ่งนี้มาอยู่แล้ว เรื่องนี้เป็นเรื่องพื้นฐาน พื้นฐานเพราะอะไร พื้นฐานเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิเสธกับอาฬารดาบสมาแล้ว เห็นไหม เจ้าชายสิทธัตถะค้นคว้าอยู่ ๖ ปี ไปเรียนกับอาฬารดาบส เข้าสมาบัติ ๘ ได้ อาฬารดาบสบอก “เจ้าชาย สิทธัตถะมีความรู้เสมอเรา เป็นศาสดาเป็นอาจารย์สอนได้” สอนในสํานักนี้ รับรองเลย แต่เจ้าชายสิทธัตถะปฏิเสธ ปฏิเสธเลย! เพราะอะไร? เพราะมันสงบเฉยๆ สมาธิมันสงบเฉยๆ เห็นไหม เพราะอะไร? เพราะมันเป็นสมาธิที่ส่งออก!

จิตมันสงบเข้ามานี่ มันรู้นอกรู้ใน รู้นอกคือเห็น รู้แล้วเห็น เห็นสิ่งต่างๆ ขณะที่มันรู้ว่าง..รู้ว่าง นี่มันรู้นอก รู้ว่างเพราะอะไรว่าง? พอเราคิดขึ้นมามันฟุ้งซ่าน มันฟุ้งซ่านมาก คิดๆๆๆ ความคิดมันก็คิดไปตามธรรมชาติของมัน แล้วมันคิดในธรรมะ มันตรึกในธรรมะ มันก็ปล่อยวางในตัวของมัน มันรู้ว่างแต่มันไม่ว่าง มันรู้ว่าง เห็นไหม ฌานสมาบัติส่งออก นี่ รู้นอก รู้ว่าง รู้นิมิต รู้เห็นสิ่งต่างๆ นี่ เดี๋ยวนี้นะสิ่งที่เป็นอภิญญา วิทยาศาสตร์เขาพิสูจน์ได้หมดแล้ว เหาะเหินเดินฟ้านี่ เหาะเหินเดินฟ้าขึ้นเครื่องบินได้หมด หูทิพย์ตาทิพย์ โทรศัพท์ได้หมด ทุกอย่างเทคโนโลยีพิสูจน์ได้หมดเลย แต่เทคโนโลยีพิสูจน์ใจไม่ได้! พิสูจน์ภพชาติไม่ได้! พิสูจน์ถึงชีวิตไม่ได้! ชีวิตนี้มาจากไหน? วิทยาศาสตร์ทุกคนงงหมด นั่งอยู่นี่มากันจากไหน?

นั่งอยู่นี่มาจากกรรมนะ กรรมอยู่กับจิต จิตมาเกิดกับพ่อกับแม่ พ่อแม่เป็นประเทศอันสมควร ประเทศนะ เกิดในมงคล ๓๘ ประการ เกิดในประเทศอันสมควร เกิดจากท้องพ่อท้องแม่ ท้องพ่อท้องแม่ที่เป็นสัมมาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐินี่พาเข้าวัดเข้าวา เห็นไหม เกิดในพระพุทธศาสนา เห็นไหม นี่ประเทศอันสมควรไง ถ้าคนมีบุญกุศลเกิด เกิดขึ้นมาแล้วมีโอกาสไง แต่ถ้าเกิดขึ้นมาแล้วมีบุญเกิดในประเทศอันสมควร แต่อํานาจวาสนาเราไม่สมควร! อํานาจวาสนาของเรามันไม่เข้าใจ มันเป็นมดแดงเฝ้ามะม่วงไง มันเห็นอยู่ มันรับรู้อยู่ เห็นไหม

สิ่งนี้ สิ่งที่พาตายพาเกิดนะ สิ่งที่รู้นอก รู้นอกมันรู้ออก จิตสงบแล้วยังไงมันก็รู้ออก แต่ถ้ามันรู้ในล่ะ? รู้ในมันรู้อริยสัจ เห็นไหม นี่กรรมฐาน สกุลของกรรมฐานนะ มันจะเข้าไปชําระล้างใจ ถ้ามันชําระล้างใจนะ เห็นไหม ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เป็นบริษัท ๔ เป็นเจ้าของศาสนา เป็นญาติกันโดยธรรม เป็นญาติกันโดยธรรมนะ เราเป็นญาติกันโดยสายเลือด คนเกิดมาในสายเลือด เห็นไหม เกิดในสายเลือดเป็นญาติในตระกูล เกิดมาเป็นญาติธรรม ญาติธรรมเพราะมีปากและมีท้อง ต้องเกิดและต้องตายเท่ากันหมด

นี่ สิ่งที่เป็นญาติโดยธรรม แต่เราไม่รู้จักญาติโดยธรรม ถ้าญาติโดยธรรมนี่ สิ่งที่เป็นญาติกันโดยธรรม เพราะมีสิทธิเหมือนกัน มีร่างกายและหัวใจ มีร่างกายที่บีบคั้น โรคหิวเป็นโรคประจําตัว โรคภัยไข้เจ็บนี่เป็นโรคจากที่มันเกิดการบกพร่อง เกิดจากร่างกายเสื่อมสภาพ เกิดจากกรรม เห็นไหม สิ่งที่เกิดน่ะ โรคอย่างนี้มันเกิดเป็นครั้งเป็นคราว แต่โรคหิวนี่เกิดประจํา โรคหิวนี่ นี่ไงเป็นญาติกันโดยธรรม

แล้วญาติโดยธรรม แล้วเราได้เห็นธรรมไหม เพราะไม่มีฐาน ไม่มีฐานเลยไม่รู้! ไปเที่ยวกรรมฐาน เห็นไหม ไปดูไปเที่ยวป่าช้า ป่าช้ามันกายนอก กายนอกเหมือนกับคนที่เขาเดินทางน่ะ เขาเห็นอุบัติเหตุ เขาเห็นคนตาย คนที่เป็นอุบัติเหตุ เขาเห็นแล้วเขายังสยดสยอง สยดสยองนะ สยดสยองมันไม่ใช่ธรรมสังเวช! มันเป็นความสยดสยอง มันเป็นการสะเทือนใจชั่วคราว!

แต่ถ้าเห็นกายในนะ! มันจะสงบเข้ามา กายนอก กายใน กายในกาย กายนอกไปเที่ยวป่าช้าไง นี่ ในวิสุทธิมรรคให้ไปเที่ยวป่าช้า ให้เดินไปเหนือลม ไปถึงแล้วมองซากศพแล้วหลับตา แล้วภาพนั้นติดไหม ถ้าภาพนั้นติดให้กลับมา กลับมาที่อยู่นะ แล้วภาพนั้นติดไหม ถ้าติดให้ขยาย ภาพนั้นคืออุคคหนิมิต! ถ้ารู้นอก รู้สภาวะต่างๆ รู้สิ่งต่างๆ รู้นอกมันเหมือนกับเราดูทีวีน่ะ เราไปดูทีวี เราไปดูข่าวสาร มันเป็นข่าวสารจากคนอื่น! แต่เรารู้เราเห็น เรารู้ข่าวสาร เรารู้เข้าใจสิ่งต่างๆ มันรู้จากข้างนอก

แต่ขณะที่จิตมันเห็นกายนะ มันรู้ใน! รู้ในเพราะอะไร? เพราะสิ่งที่เราเห็น เราไปดูกายมานี่ แล้วมันติดภาพมา ติดภาพขึ้นมานี่ เป็นอุคคหนิมิต ถ้าเป็นอุคคหนิมิตนะ การสะเทือนหัวใจ การสะเทือนหัวใจ...นี่ไงกรรมฐาน! ฐานมันอยู่ที่เรา ฐานอยู่ที่ใจ ฐานมันอยู่ที่ใจ กิเลสมันอยู่ที่ใจ ขณะที่กิเลสมันเป็นฝ่ายรู้ เห็นไหม อุคคหนิมิตแล้วแยกส่วนขยายส่วน การแยกส่วนขยายส่วนคือวิภาคะ การแยกส่วนขยายส่วนออกไป วิภาคะ สิ่งที่วิภาคะคืออะไร? คือสิ่งที่มันยึดติด ความยึดติดในอุปาทานนะ

โดยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การเกิดและการตายเป็นเรื่องธรรมดา เป็นเรื่องธรรมดาของพระอรหันต์ เป็นเรื่องทุกข์ของเรา นี่ การเกิดการตายเป็นธรรมดา สิ่งต่างๆ ก็เป็นธรรมดา แล้วมันธรรมดาไหมล่ะ? มันไม่ธรรมดาเพราะมันมีอุปาทาน สิ่งที่เป็นอุปาทานในหัวใจนี่มันยึดมั่นถือมั่นใจ ฐานมันสกปรก! มือมันสกปรก! แต่ปากมันว่าสะอาด! ปากคือธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง พูดธรรม แสดงธรรม ธรรมทั้งนั้น! ธรรมสาธารณะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันไม่ใช่ธรรมของเรา!

ถ้าธรรมของเรามันจะทําให้ใจนี่สะอาด! สะอาดเพราะอะไร? มันวิภาคะ มันแยกส่วนขยายส่วน การแยกส่วนขยายส่วน สิ่งที่เกิด เห็นไหม โดยสามัญสํานึกของคน ร่างกายนี้ต้องเป็นเรา แม้แต่สมบัติที่เราหามาเรายังว่าเป็นของเรา ยศฐาบรรดาศักดิ์ เราว่าเป็นของเรา นั่นเป็นหัวโขน เรายังว่าเป็นของเรา แล้วร่างกายของเราจริงๆ ทําไมไม่เป็นเรา มันเป็นโดยสมมุติ มันเป็นโดยอํานาจวาสนา ไม่มีอํานาจวาสนานะเราไม่ได้เกิดเป็นมนุษย์หรอก มนุษย์สมบัติ เห็นไหม การเกิดเป็นมนุษย์นี่มันมนุษย์สมบัติ เพราะมันมีบุญกุศลถึงได้เกิดเป็นมนุษย์ จิตจะเกิดอีกมหาศาล! จิตจะเกิดตลอด เมื่อก่อนว่าทําไม ๑๖ ล้านคน เดี๋ยวนี้ ๖๐ ล้านคน จิตหนึ่ง! จิตหนึ่งแล้วทําไมมันเพิ่มมา? มันมีมาจากไหน? สิ่งที่เกิดนี้มันมาจากไหน?

ดูสิ ดูแมลงสิ ดูสิ่งต่างๆ ที่มีชีวิตสิ จิตหนึ่ง! ถ้าแมลงไม่เกิดเป็นคน ทําไมพระสมัยพุทธกาลที่ว่าตายแล้วไปเกิดเป็นเล็นล่ะ?! ทําไมมนุษย์ไปเกิดเป็นเล็น? ทําไมโตเทยยพราหมณ์ไปเกิดเป็นสุนัข?! นี่ มันเวียนตายเวียนเกิด บางคนคิดว่าการเกิดเป็นมนุษย์แล้วจะเกิดเป็นมนุษย์ทุกๆ ชาติไป เพียงแต่ทุกข์ยากหรือสุขสบาย ไม่ใช่!...วัฏฏะมันไม่เป็นอันเดียวหรอก วัฏฏะมันหมุนไป วัฏฏะมันหมุนไป วัฏฏะมันเป็นมิติ เป็นที่รองรับ เป็นที่พักของจิต จิตมีบุญมีกรรม มันแล้วแต่กรรมพาเกิด กรรมพาเกิดมันไปตกที่วาระไหน มันก็ได้สถานะนั้น สิ่งที่ได้สถานะนั้น แล้วในปัจจุบันเกิดมาเป็นมนุษย์นี่มันเกิดยากนะ มันเกิดยาก ครูบาอาจารย์บอกชีวิตมนุษย์นี่แวบเดียวนะ แวบเดียวจริงๆ โอกาสตั้งแต่เกิดจนตายนี่ ๑๐๐ ปี ไม่ถึง ๑๐๐ ปี เราว่าอายุเรายืนกันมากนะ อายุเรายืนกันมาก แล้วใช้ชีวิตโดยไม่รู้จักเวลาว่ามันมีคุณค่าไง

เวลาครูบาอาจารย์เราอยู่ป่าอยู่เขานะ ท่านจะให้สงบ ท่านจะให้สงัด ท่านจะให้วิเวก เพื่อจะให้ทุกคนมีโอกาสค้นคว้าเข้ามา เข้ามาถึงมีโอกาสในการภาวนา เห็นไหม เพราะเวลามันสําคัญมาก หายใจเข้าและหายใจออก มันตายเมื่อไหร่ก็ไม่รู้ แต่นี่บุญกุศลมันพาอยู่นะ เราถึงยังมีชีวิตสืบต่อมา หลวงปู่-ฝั้นท่านบอกว่า “หายใจทิ้งเปล่าๆ หายใจเข้าและหายใจออกน่ะ ถ้าไม่หายใจทิ้งเปล่าๆ หายใจเข้าต้องนึกพุท หายใจออกต้องนึกโธ” ไม่หายใจทิ้งเปล่าๆ ไง

แล้วเวลาปฏิบัติกันนะก็ว่าเราจะปฏิบัติไม่ได้ เราไม่มีอํานาจวาสนา แล้วการเกิดเป็นมนุษย์นี่มีอํานาจวาสนาไหม? การเกิดเป็นมนุษย์ มนุษย์เห็นไหม เป็นอริยทรัพย์ มนุษย์สมบัตินี่เป็นอริยทรัพย์ เพราะมนุษย์สมบัติมีร่างกายบีบคั้น เป็นเทวดา อินทร์ พรหม สถานะของเขามันเป็นทิพย์ เขาไม่ต้องแสวงหา เขาไม่ต้องเดือดร้อน เขาอยู่ของเขาจนหมดอายุขัย เป็นวาระของเขาเท่านั้นเอง

แต่ของเรานะ เราต้องแสวงหา เราต้องรักษา เราต้องทุกอย่างเลย นี่มันคืออะไร? มันคือบอกไงว่ามันต้องหาอยู่หากิน มันต้องทุกข์ต้องร้อนไง พอทุกข์พอร้อนเราก็วิตกวิจาร ก็สะสม... ก็สะสม... ก็แสวงหา... กิเลสทั้งนั้น! กิเลสไง เพราะปัจจัยเครื่องอาศัยนี่มันพออยู่พอกินนะ เราแสวงเราหาได้ แต่มันขี้เกียจ มันอยากสะสม อยากจะเอาอาหารมาจ่อที่ปากตลอดเวลา นี่ มันคิดว่ามันเป็นทุกข์ มันเป็นสามัญสํานึกไง เราไม่เห็นโทษของมัน แต่ถ้าจิตมันสงบนะ มันเห็นโทษของมัน ทําไมครูบาอาจารย์เราพาอดนอนผ่อนอาหารล่ะ เรานั่งภาวนากันนี่ เราอยากได้สมาธิ ศีล สมาธิ ปัญญา เราก็อยากได้สมาธิก่อน ให้มันเป็นฐาน ถ้าไม่มีสมาธินี่ สิ่งที่เห็นนะ มันเห็นนอก เห็นนอกดูสิ ถ้าเห็นกายนี่ ในปัจจุบันนี้เขาไปถ่ายภาพกันภาพอสุภะภาพอะไร แล้วมาแจกกันบอกว่า “นี่อสุภะ..อสุภะ” กระดาษ กระดาษไม่ใช่อสุภะหรอก มันเป็นกระดาษ!

อสุภะมันจะเกิดต่อเมื่อจิตเห็น! จิตของเราสงบ แล้วจิตเราเห็นแล้วมันขนพองสยองเกล้า มันสะเทือนหัวใจ นั้นเป็นอสุภะ! อสุภะนี่ต้องจิตมันเห็นนะ ต้องมีการรับรู้ มันต้องมีเหตุมีผล!...ถ้าเป็นอสุภะ! แต่ถ้ารูปภาพเป็นอสุภะ โรงพิมพ์นั้นเป็นพระอรหันต์หมดล่ะ โรงพิมพ์ที่เขาพิมพ์ภาพอสุภะแล้วมาแจกกันน่ะ โรงพิมพ์นั้นจะเป็นพระอรหันต์ เพราะเขาแจกอสุภะกับชาวพุทธ! มันไม่ใช่

อสุภะมันเกิดจากจิตสงบนะ ถ้าไม่มีฐานก่อน จิตเราไม่เป็นฐาน จิตเราไม่มีความรับรู้ จิตเราไม่ออกแสวงหา เราไม่เปิดบัญชี ไม่มีใครโอนเงินเข้าบัญชีเราได้ เพราะเราไม่มีบัญชี ใครจะโอนเงินเข้ามา เราก็ไม่มีส่วนได้รับ! ถ้าเมื่อใดเราเปิดบัญชีนะ แล้วเขาโอนเข้ามาตรงบัญชีเรานะ เงินจะไหลเข้าบัญชีเรา!

จิตถ้ามันสงบ ถ้ามันมีหลักมีเกณฑ์ของมัน แล้วมันใช้ปัญญาโดยภาวนามยปัญญา ภาวนามย-ปัญญาจะเกิดขึ้นมาต่อเมื่อความสมดุลของมัน จิตสมดุลน่ะ จิตเป็นสมาธินี่จิตเป็นสากล ทุกศาสนาว่า “ทําสมาธิๆ” แต่มีมิจฉากับสัมมา มิจฉาสมาธิมันเป็นสมาธิแล้วมันไม่มีการควบคุม สิ่งที่ควบคุมไม่ได้เพราะไม่มีสติ ไม่มีการควบคุมมัน มันถึงใช้งานไม่ได้

แต่ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ ครูบาอาจารย์จะบอกตลอด “ต้องมีสติก่อน! สติจับปัญญาตัด” ต้องมีสติจับ ถ้ามันสงบเข้ามานี่เราก็รู้สงบนะ กินอาหารเมื่อกี้นี้เข้าปากไปท้องอิ่มรู้ไหม จิตมันสงบเข้ามาทําไมต้องไปถามว่า “ว่างๆ” จิตสงบเข้ามาก็คือสงบ รู้ตัวตลอดเวลา..รู้ตัวตลอดเวลา แล้วถ้าบัญชีของเรานี่มันตรงกับที่เขาโอนเข้ามา เห็นไหม ถ้าจิตสงบแล้วมันไปเห็นกาย เห็นกายมันสะเทือนหัวใจ

การเห็นกายไม่ใช่เห็นอสุภะ การเห็นกาย เห็นไหม เห็นกายนอก กายใน กายในกาย เห็นอสุภะต้องขั้นอนาคา สิ่งที่เห็นน่ะมันเห็นโดยส้มหล่น ส้มหล่นเห็นกันได้บ่อยๆ นี่รู้นอก รู้นอกคือรู้ด้วยอํานาจวาสนา คนเราเกิดมานี่มันอํานาจวาสนาต่างๆ กัน แม้เกิดมาจากท้องพ่อท้องแม่เดียวกัน อํานาจวาสนายังไม่เท่ากัน เกิดมาจากไข่ใบเดียวกันเป็นคู่แฝด ยังมีอารมณ์ความรู้สึกมีความนึกคิด อํานาจวาสนาต่างๆ กัน จิตมันต่างๆ กันมา มันอยู่ที่อํานาจวาสนาที่เป็นได้หรือเป็นไปไม่ได้ ถ้าเป็นได้เป็นไปไม่ได้ นี่ไง บัว ๔ เหล่า...

บัว ๔ เหล่าหมายถึงว่า คนที่ประพฤติปฏิบัติแล้วมันมีความทุกข์ มีความลําบากยากเย็นขนาดไหน เราก็ต้องทําของเรา คนที่เขาประพฤติปฏิบัติแล้วมันง่ายมันสะดวก มันก็เป็นคุณสมบัติของเขา สิ่งนี้มันเป็นเหมือนกับที่ปัจจุบันเราสร้างบุญกุศลกันอยู่นี่ เพราะเขาสร้างบุญกุศลของเขามา สิ่งที่สร้างบุญกุศลของเขามานี่ใครเป็นคนบริจาค จิตเป็นคนบริจาคนะ จิตเป็นคนคิดเสียสละ จิตเป็นคนปรารถนา จิตเป็นคนแสวงหา จิตนี้เป็นคนทํา มือนี่จิตมันสั่ง! แล้วที่มันทําออกไปมันก็ฝังลงที่จิต..ฝังลงที่จิต

ถ้ามันไม่ฝังลงที่จิต พระโพธิสัตว์...ขณะที่เป็นพระเวสสันดร ขณะที่สละลูกสละเมีย ทําไมถึงได้มาหวังโพธิญาณ แล้วมันสืบต่อกันมายังไง ความสืบต่อของจิตที่มีการสละแล้วมันฝังใจมา มันเป็นอํานาจวาสนา เป็นความนึกคิด เป็นจริตนิสัย เป็นความโน้มเอียงของจิต จิตที่มันโน้มเอียงที่มันคิดไปตามอํานาจของมัน มันมาจากไหน? ทางวิทยาศาสตร์เขาบอก นี่เห็นไหม สิ่งแวดล้อม เลี้ยงลูกด้วยสิ่งแวดล้อมที่ดี พยายามทํา อันนี้มันก็มีส่วนในวิทยาศาสตร์

วิทยาศาสตร์แก้กิเลสไม่ได้ ธรรมะเท่านั้นแก้กิเลสได้ วิทยาศาสตร์เป็นการเพื่อแสดงออกให้ธรรมะชัดเจนเท่านั้นเอง ธรรมะแสดงโดยทางวิทยาศาสตร์ คือพิสูจน์ได้ด้วยวิทยาศาสตร์ของจิต เห็นไหม เทคโนโลยีขนาดที่ว่านี่ ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่เขาประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ทําขนาดไหนก็ไม่ได้ คนที่ตรัสรู้เองโดยชอบมีอยู่ ๒ ประเภท ประเภทหนึ่งคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กับ พระปัจเจกพุทธเจ้า

แล้วสิ่งที่เรารื้อค้นกันอยู่นี่ มันเป็นใคร? นี่สาวกสาวกะนะ สาวกสาวกะได้ยินได้ฟัง ได้ยินได้ฟังแล้วยังเอาธรรมะมาเป็นอาวุธ เอามาทําร้ายตัวเอง ทําร้ายว่า “สิ่งนี้เป็นธรรม..สิ่งนี้เป็นธรรม” ว่า “รู้ธรรม..รู้ธรรม” มันรู้จํา! สิ่งที่ความรู้จํานี่ รู้ขึ้นมาเพื่อเป็นปริยัติ ปริยัติรู้ขึ้นมาเพื่อเป็นวิชาการ ต้องมีการปฏิบัติ...

ปริยัติ-ปฏิเวธะ...ไม่มี! ปฏิบัติ-ปฏิเวธะ...มี! ต้องปฏิบัติ!

ปฏิบัติแล้วถ้าส่งออก มันก็เป็นปฏิบัติโดยการสร้างสม ทําบุญร้อยหนพันหนไม่เท่ากับทําสมาธิเกิดหนหนึ่ง สมาธิร้อยหนพันหนไม่เท่าเกิดปัญญาหนหนึ่ง ปัญญาที่มีสมาธิรองรับให้เกิดวิมุตติญาณทัสสนะขึ้นมา เห็นไหม นี่ สิ่งที่การกระทํา แก้กรรม..แก้กรรม เขาบอกว่าจะไปแก้กรรม..แก้กรรม การแก้กรรมอย่างนั้นจะเอาอะไรไปแก้? การแก้กรรมน่ะมันเป็นการอ้อนวอน เป็นการขอเอา มันเอาแก้กรรมที่ไหน? มันเพิ่มกรรมนะ! มันเพิ่มกรรม กรรมเก่า กรรมใหม่ กรรมไม่มีที่สิ้นสุด

แต่ถ้ามันเป็นการแก้กรรม เห็นไหม การทําภาวนามยปัญญานี่คือการแก้กรรม การแก้กรรมคือการทําลาย การทําลาย เห็นไหม เวลาทําความสงบ ปุถุชน! ปุถุชนคือคนหนา คนหนานี่เจอสิ่งใดโดยสามัญสํานึกนะ โดยหัวใจไม่ต้องมาคัดค้าน ใครเห็นสิ่งใดมีความรู้สึกหมด คิดหมด รับรู้หมด ติดข้องหมด เพราะมีตัณหาความทะยานอยาก นี่ปุถุชนคนหนา

แต่กัลยาณปุถุชน กัลยาณปุถุชน เพราะอะไร เพราะเรามีศีล เราถือศีลของเราจนเป็นความปกติของใจ ความปกติของใจ ถ้าเป็นเจโตวิมุตติ คือ สมาธิอบรมปัญญา ต้องทําสมาธิขึ้นมาก่อน ส่วนใหญ่แล้วครูบาอาจารย์จะสอนสมาธิอบรมปัญญา ทําจิตเข้ามาให้เป็นฐานก่อน ให้มีสกุล ให้รู้จักครูบาอาจารย์! ให้กตัญญูกตเวที! ให้หัวใจมันลงกับธรรม! ถ้าหัวใจมันลงกับธรรมนะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่…กราบๆๆ กราบ...ด้วยหัวใจ ถ้าลงครูบาอาจารย์นะมันจะซึ้งมาก... ซึ้งมากว่าครูบาอาจารย์ท่านทุกข์ท่านยาก ทุกข์ยากเพื่อแสวงหา ทุกข์ยากเพื่อหามรรคผลนิพพาน

แต่การกระทําที่จิตมันพ้นแล้ว สิ่งที่เป็นผู้นําเรา ท่านไม่ทุกข์ยากหรอก เพราะเรื่องนี้เป็นเรื่องโลกๆ เพราะถ้ามีเงินนะ คนที่จิตเขาเป็นสาธารณะ เขามีเงินนะเขาสร้างได้หมด สิ่งที่เป็นสาธารณประโยชน์เขาจะสร้างขนาดไหนก็ได้ ถ้ามีเงินนะ สิ่งที่เขามีเงิน เห็นไหม แต่มีเงินแล้วใจเขาเป็นธรรมไหมล่ะ แต่สิ่งที่แสวงหานี่มันเป็นประโยชน์กับศาสนทายาท เห็นไหม

แต่ถ้าสิ่งที่ผ่านวิกฤตินี่ สิ่งที่วิกฤติจากภายใน นี่ สิ่งที่การกระทํา เห็นไหม ธรรมมันเกิดขึ้นมาจากใจ ถ้าธรรมมันเกิดขึ้นมาจากใจ นี่ การแก้กรรม การแก้กรรมนะมันจะย้อนกลับมาที่นี่ เพราะกรรมข้างนอก ดูสิ คนเราเจ็บไข้ได้ป่วยอวัยวะเขาตัดทิ้งนะ ตัดทิ้งแล้วเปลี่ยนใหม่ อวัยวะนี่ เปลี่ยนหัวใจก็เปลี่ยน เปลี่ยนทุกอย่างได้หมด ร่างกายนี่เปลี่ยนได้หมดเลย เขาเปลี่ยนถ่ายกันได้ แต่เขาเปลี่ยนถ่ายตัดทุกข์ได้ไหม? เข้าโรงพยาบาลแล้วบอก “ตัดตัณหาความทะยานอยากออกจากใจทีนึงสิ...” จะมีโรงพยาบาลไหนเขาตัดให้ได้ นี่การแก้กรรมไง การแก้กรรมคือสมุจเฉทปหาน สมุจเฉทปหาน เวลาสังโยชน์ขาด! โสดาบัน สกิทา อนาคา อรหัตตผล ดั่งแขนขาด! สันทิฏฐิโก! ดั่งแขนขาด! มันตัดออกจากใจ!! นี่ การแก้กรรมมันแก้ที่นี่ มันตัดยังไง?! เอาอะไรไปตัดมัน?!

นี่ การภาวนา เห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญา สิ่งที่มีกรรมฐาน จิตที่มันออกวิปัสสนา เห็นไหม สิ่งที่ออกวิปัสสนา เวลามรรคสามัคคี มรรคสามัคคี นี่ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป นี่มรรค มีมรรค ๘ เห็นไหม ความเพียรชอบ การงานชอบ ถ้ามันเพียรชอบ ชอบยังไง? ความเพียรเราไม่ชอบ ความเพียรหนัก เห็นไหม เป็นสมาธิ ถ้าไม่ได้สมาธิเราก็พยายามจะทํา ให้มีฐาน เพื่อหาฐานกัน หาฐาน แต่เห็นฐานก็ไม่รู้จักฐาน มันเป็นเรื่องธรรมดานะ มันเป็นเรื่องความธรรมดาที่เวลาเราปฏิบัติ เริ่มต้นเราทํางานนะเราต้องฝึกงาน พอเราฝึกงานขึ้นมา เราพยายามแสวงหาของเรา สิ่งที่แสวงหาน่ะมันเหมือนคนฝึกงาน มันต้องมีความผิดพลาดเป็นธรรมดา คนทํางานแล้วที่ไม่เคยผิดพลาดเลยไม่มี

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๖ ปีนะ ลองผิดลองถูกอยู่ ๖ ปี ถ้าลองผิดลองถูก ถ้ามันถูกหมด ทําไมต้องรอถึง ๖ ปี ๖ ปีนี่ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ทั้งหมดเลย ในลัทธิต่างๆ ถึงบอกว่าเราเป็นชาวพุทธนะ เรามีสกุลรุนชาตินะ พระพุทธศาสนานี่สุดยอดมาก พุทธวิสัย ถ้าเราไม่เชื่อพุทธวิสัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ มาทั้งหมดแล้ว แล้วศาสนาพุทธสอนไว้ แล้วเราจะไปพิสูจน์อีก เห็นไหม เราไปพิสูจน์ เราจะเอาปัญญาที่ไหนไปเท่ากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่สอนว่า “กรรมฐาน ๔๐ ห้อง วิธีการทําความสงบเข้ามามี ๔๐ วิธีการ” ก็ตัดว่า “สิ่งนั้นดี... สิ่งนี้ลัด... สิ่งนี้...” เราไปเชื่อสาวกนะ สาวกภาษิต! แล้วพุทธภาษิต! พุทธภาษิต เราจะเชื่อไหม?

ถ้าเราเชื่อพุทธภาษิต เห็นไหม กรรมฐาน ๔๐ ห้อง เข้ากับหัวใจของสัตว์โลก สัตว์โลกมันมีจริตนิสัยแตกต่างกันไป การแตกต่างกันไปนะ ครูบาอาจารย์สอนโดยหลัก ถ้าองค์ไหนทํางานมาทางใด ส่วนใหญ่แล้วจะสอนจากประสบการณ์ ประสบการณ์ที่ท่านผ่านมานี่ท่านจะสอนตามประสบการณ์ เพราะท่านถนัดของท่าน แล้วถ้าเราทําแล้วมันไปไม่ได้ หรือมันไม่ตรงกับความรู้สึกของเรา เราก็แก้ไขได้ เราแก้ไขได้ ปรึกษาท่าน หาทางออก แล้วแก้ไขเราเข้าไป หาฐานให้ได้นะ หาเลขบัญชีเราให้เจอ ถ้าหาเลขบัญชีเราเจอนะ คนเรานี่เจอบัญชีนะ แล้วเปิดบัญชีดู บัญชีของเรานี่ สิ่งที่มันฝากไว้มีมากมีน้อย

จิตถ้ามันสงบเข้ามานะ มันรู้ของมันน่ะ มันรู้ว่าเรามีบัญชีมากบัญชีน้อย เงินของเรามีมากมีน้อย สมาธิมันลงต่างๆ กันไง ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ความลึกตื้นหนาบาง ความอบอุ่น... ความสุข... ความสุขนะ จิตสงบนี่สุขมาก... ทางโลกนะสิ่งที่เขาเป็นธุรกิจบริการ เห็นไหม เรามีเงินเราไปซื้อได้ แต่มันไม่เข้าถึงใจหรอก มันเป็นอารมณ์ เป็นสัญญาอารมณ์ ความสุขแค่ความรู้สึก มันไม่ใช่ความสุขของใจ

ถ้าความสุขของใจ จิตมันเข้าไปสงบถึงใจ จิตมันจะมีความสุขมาก ความสุขของสมาธินะ ถ้าสมาธิไม่สุข ทําไมผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเข้าถึงสมาธิคิดว่าสมาธิเป็นนิพพานได้ มีพระเทศน์มากว่า “สุดยอดของธรรมคือ นิ่งอยู่... นิ่งอยู่...” นิ่งอยู่มันหินทับหญ้านะ นิ่งอยู่นี่ไปเห็นบัญชีของตัว ไปเจอสมุดบัญชีก็คิดว่าบัญชีนี้เงินไม่ไหลเข้าไหลออกแล้ว ไหลเข้าไหลออกเดี๋ยวก็เสื่อม เสื่อมหมด!

สมาธินี่ กรรมฐานถ้าไม่ได้ออกวิปัสสนา เสื่อมหมด! แล้วออกวิปัสสนา เห็นไหม วิปัสสนาในอะไร? ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม ทําไมไปพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม เพื่ออะไร? เพราะ...เพราะกิเลสมันเป็นนามธรรม แล้วมันอาศัยกายนี่ ดูสิ รักคนโน้นรักคนนี้ รักเขาไปหมดเลย รักคนโน้น มันโกหก! มันรักตัวก่อน! ไม่มีสักกายทิฏฐิ! ไม่มีเรา! ไม่มีผู้คิด! ใครมันจะไปรัก! ศพรักคนไม่เป็นนะ! สิ่งที่ไม่มีชีวิตมันรักไม่ได้! สิ่งที่มันรักคือความผูกพันของใจ ความผูกพันของใจ มันรักตัวเองก่อน มันหลงตัวเองไง นี่ กามฉันท์ ความพอใจ เห็นไหม กามราคะ

กามราคะมันเกิดจากอะไร? มันเกิดจากความพอใจ มันเกิดจากกามฉันท์ก่อน มันเกิดจากตัวมัน เพราะตัวมันน่ะมันเป็นตัวมัน เห็นไหม เพราะตัวมันมันมีตัวมัน มันถึงต้องการตรงข้าม ถ้ามันไม่มีตัวมัน มันจะเอาฝ่ายตรงข้ามมาจากไหนว่ารักคนโน้น รักคนนี้ จริงๆ คือมันรักตัวมันเอง ถ้ามันรักตัวมันเอง เห็นไหม สิ่งที่รักตัวเอง แล้วมันเป็นอุปาทาน นี่ แล้วกิเลสมันยึดมั่นถือมั่นตรงนี้ ถ้ายึดมั่นถือมั่นตรงนี้ เห็นไหม เวลาจิตสงบเข้ามา มันถึงต้องไปรื้อค้นกันที่กาย เวทนา จิต ธรรม เพราะกิเลสมันยึดสิ่งนี้ มันหลอกว่า “สิ่งนี้เป็นเรา... สิ่งนี้เป็นฐาน...” แล้วหลอกว่า “สิ่งนี้เป็นสาธารณะ สิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้แสดงธรรม สิ่งนี้เคลื่อนไหว” ธาตุๆๆ ธาตุเป็นธรรมได้ยังไง? แต่หัวใจนี่เป็นธาตุรู้

พระสารีบุตรพูดไว้ในพระไตรปิฎก ชีวิตนี้คืออะไร? “ชีวิตนี้คือไออุ่น ไออุ่นตั้งอยู่บนกาลเวลา” ไออุ่นคือพลังงานไง ไออุ่นคือธาตุรู้! ธาตุที่มีชีวิต ธาตุรู้มหัศจรรย์มาก! เป็นสสารที่มีชีวิต! สันตติสืบต่อตลอด มันจะเวียนตายเวียนเกิดตลอด ละเอียดมาก! ขณะนี้มันอยู่ในหัวใจของเรา มันอยู่ในร่างกายของเรา แล้วศาสนานี่เป็นเครื่องพิสูจน์ ศาสนาพุทธ พระพุทธศาสนา ศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาที่ครูบาอาจารย์เรารื้อค้นขึ้นมาแล้ว รื้อค้นขึ้นมาแล้ววางรากฐานขึ้นมา

ดูสิ สร้างสิ่งที่เป็นถาวรวัตถุ สร้างสิ่งที่เป็นคุณประโยชน์กับเรามหาศาลขนาดนี้ เรามาอาศัยแต่เปลือก! ถ้าเราจะอาศัยถึงคุณธรรม ธรรมและวินัย เราต้องอาศัยที่ใจด้วย! ถ้าใจมันเข้าถึง ใจมันเข้าไปถึงธรรม เห็นไหม ใจมันรู้เข้ามาข้างใน ถ้าใจรู้ข้างใน เห็นไหม “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับไปเป็นธรรมดา” สิ่งที่เป็นธรรมดาโดยที่จิตมันปล่อย จิตมันไม่ข้อง แต่สิ่งที่มันเกิดขึ้นนี่มันเป็นธรรมดา มันเป็นธรรมดาโดยการปฏิเสธ! มันเป็นธรรมดาด้วยเอาทับไว้ มันไม่เป็นธรรมดาด้วยความจริง ถ้ามันเป็นธรรมดาจากสัจจะความจริง...มันจะเกิดการถอน! การถอนสังโยชน์! สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

ในเมื่อสักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดในกายของเราไม่มี มันจะเกิดวิจิกิจฉาขึ้นมาได้ยังไง สิ่งที่เพราะมันถอนไม่ได้ มันถอนไม่เป็น! อ้างว่าถอนโดยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่มันเกิดความลังเลสงสัย มันเกิดความลังเลสงสัย มันเกิดวิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส การว่าถือสีลัพพตปรามาส มันถึงไม่ซื่อตรงกับธรรม! พระโสดาบันจะซื่อตรงกับคุณธรรม! จะเคารพ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แก้วสารพัดนึกโดยหัวใจ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เห็นไหม

พุทธะอยู่ที่ไหน? ถ้าพูดถึงปริยัติจะหาว่ากรรมฐานเล่นโวหาร พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน มันจริงๆ มันเป็นนามธรรมไง นี่ไง นี่ศาสนาพุทธ เห็นไหม ศาสนาแห่งปัญญา มันเป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรมมันก็ใช้นามธรรมเข้าไปจับ นามธรรมคือศีล สมาธิ ปัญญา เห็นไหม เวลาความคิดมันก็เป็นความคิดขึ้นมา เวลาเป็นธรรมขึ้นมาก็เป็นธรรมก็สังขารนี่ล่ะ สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง แต่ถ้าไม่มีสติมันเป็นกิเลสพาใช้!

ถ้ามีสติ มีสมาธิ เห็นไหม ทําไมถึงเป็นสติ? ทําไมถึงเป็นมหาสติ? เพราะกิเลสมีหยาบมีละเอียด กิเลสหยาบๆ คือความเห็นหยาบๆ ความคิดหยาบๆ ที่เราว่าความคิด..ความคิดนี่ เราว่ามันละเอียดมากที่จับต้องกันไม่ได้ แต่ขณะที่มันถอนออกไปแล้วนะ แล้วความคิดละเอียดเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไปน่ะ มันลึกซึ้งกว่านี้อีก! มันลึกซึ้งกว่านี้

ดูสิ เวลาเขาเล่นกีฬากัน เห็นไหม มันมีโทษจังหวะ ๑ จังหวะ ๒ จังหวะ ๑ ของเขาคือขณะที่ลูกโทษเตะระหว่างเข้าประตูเลย นี่เวลาจิตมันเร็วกว่านั้น เวลามันละเอียดมันหดสั้นเข้าไปกว่านั้น เพราะอะไร เพราะมันผ่านออกมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา มันถึงเป็นปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติ-มรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามรรค สกิทาคาผล อนาคามรรค อนาคาผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ ทําไม? อรหัตตผล กับ นิพพาน ๑ ต่างกันตรงไหน? อรหัตตผลมันเป็นการกระทําระหว่างอรหัตตมรรคกับอรหัตตผลที่มันทํางานกัน นี่มันเป็นวิทยาศาสตร์ที่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเขาจะทดสอบกันได้

สิ่งที่เป็นการกระทํา เห็นไหม ดูทางวิชาการสิ สิ่งที่วิชาการ เห็นไหม ตัวแทน ผู้เป็นตัวแทน ผู้ที่เป็นตัวจริง ผู้ที่รับผิดชอบ นี่ ผู้รับผิดชอบเป็นชั้น..เป็นชั้น..เป็นชั้นกันขึ้นมา นี่ ตัวแทนคือขันธ์ ไม่ใช่ใจ ขณะที่ขันธ์ เห็นไหม ความคิดเป็นขันธ์ สิ่งที่ละ..ละ นี่ ละขันธ์เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ขันธ์ ๕ ไง ละขันธ์ ๕ เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคา เป็นอนาคาขึ้นมา แล้วละขันธ์ ๕ ขึ้นมานี่ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญญาณํ วิญญาณในขันธ์ ๕ กับวิญญาณในปฏิจจสมุปบาท มันก็ไม่ใช่อันเดียวกัน

วิญญาณในขันธ์ ๕ คือวิญญาณรับรู้ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ วิญญาณรับรู้จากโสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ แต่อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญญาณํ วิญญาณปฏิสนธิ นี่วิญญาณตัวเกิดไง วิญญาณตัวเกิดในปฏิจจสมุปบาท เห็นไหม วิญญาณในปฏิจจ-สมุปบาท นี่สิ่งที่เป็นวิญญาณ มันก็ยังไม่ใช่ตัวใจ ถ้ามันเป็นตัวใจ ถ้าวิญญาณเป็นตัวใจ มันจะละ...ละออกจากใจได้ยังไง

อวิชชา เวลาดับอวิชชาทั้งหมดด้วยวิชชา แล้วสิ่งที่เหลือคืออะไร? สิ่งที่เหลือจากการกระทํา เห็นไหม นี่ก็สกุลของกรรมฐาน สกุลของกรรมฐานคือสกุลของใจ ถ้าใจมันออกการกระทําของมัน มันทํางานของมัน เห็นไหม ทํางานด้วยเป็นมรรคญาณนะ ถ้าทํางานโดยกิเลส มันเป็นอุปาทาน มันเป็นสามัญสํานึก มันเป็นการวิตกวิจารในธรรม ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ใช่ธรรมของตัว

นี่ว่า “ธรรมะเป็นธรรมชาติ..ธรรมะเป็นธรรมชาติ” ธรรมะเป็นธรรมชาติต่อเมื่อใจเป็นธรรมนะ ถ้าใจเป็นธรรมจะมองสภาวะโลกนี่เป็นธรรมหมด แม้แต่ใบไม้ใบหนึ่งหลุดจากขั้ว ถ้ามีความคิด เราคิดเปรียบเทียบ มันก็มีความสะเทือนใจ แต่ถ้ามันเป็นชาวสวนชาวไร่ เขาเห็นของเขาทุกวัน ขณะที่ต้นไม้ใบมันหนานี่เขาต้องตัดรอนกิ่ง เพื่อไม่ให้กิ่งมันหัก เขาทําลายมันก่อนด้วย

ถ้าจิตใจเราไม่เป็นธรรม เรามองสิ่งที่เป็นธรรมะสาธารณะ มันก็ไม่สะเทือนใจ ถ้ามันสะเทือนใจ เห็นไหม คนทั้งโลกเขาเกิดเป็นชาวพุทธทั้งนั้นน่ะ ทําไมเขาหน้าไหว้หลังหลอก เขาพูดอย่างหนึ่งทําอย่างหนึ่ง มนุษย์ไง มนุษย์คิดอย่างหนึ่ง ทําอย่างหนึ่ง แล้วพูดอย่างหนึ่ง เพราะอะไร เพราะรักษาสถานะของตัว แต่ถ้าใจเราซื่อตรงนะ ถ้าเราซื่อตรง เห็นไหม เรื่องของความปกติของใจ มันจะละเอียดเข้ามา

ถ้าละเอียดเข้ามา นี่ สิ่งที่ใจมันเป็นธรรม มันมองเห็นสภาวะต่างๆ เป็นธรรมแล้วสะเทือนใจ นี่ธรรมสังเวช เห็นสิ่งใดแล้วสะเทือนใจ เพราะใจมันเป็นธรรม เห็นสภาวธรรมมันก็สะเทือนธรรม เหมือนขั้วบวกขั้วลบที่มันไปถึงกัน แต่ถ้าใจมันไม่เป็นธรรม มันขั้วบวก..ขั้วบวก มันเจออะไรมันก็ผลัก เห็นไหม “โน่นก็ไม่ใช่... นี่ก็เป็นของสาธารณะ... นั่นก็... ไม่ใช่เรื่องอะไรของเราสักอย่างหนึ่งเลย! เทศน์นี่ก็เทศน์นู่น...เทศน์ให้ออกอยู่นอกจักรวาล เราไม่เกี่ยว เรารู้หมดแล้ว เราธรรมเต็มหัวใจ...” นี่ ถ้ากิเลสมันผลักหมด!

แต่ถ้าเป็นธรรม! มันใจเป็นธรรม มันเป็นเนื้อเดียวกัน มันเป็นสิ่งเดียวกัน มันถึงเป็นธรรมสังเวช มันสะเทือนหัวใจ ถ้าใจเราเป็นธรรม มันถึงมองสภาวะสิ่งนี้เป็นธรรม เหมือนกับที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ปล่อยวาง ก็วางกันหมดแล้วไง ทุกคนจะบอกว่า “เราก็เป็นคนดีคนหนึ่ง เราก็ทําความดีเพื่อสังคมมาตลอด ทําไมเราต้องไปวัด พระพุทธเจ้าสอนให้ปล่อยวาง ก็วางหมดแล้ว” ขอนไม้ที่บ้านมันก็วางแล้ว วัตถุมันไม่เคยทําร้ายใครเลย มนุษย์ไปจับมันมาตั้ง เรียงขึ้นมาให้เป็นสิ่งก่อสร้าง มันว่างมันตลอดเลย เราน่ะไม่ว่าง ไปจับมันมาเข้าที่เข้าทาง ไปจับมันมาเรียงกันเอง

นี่ไง “ว่าง..ว่าง..ว่าง เราเป็นคนดีอยู่แล้ว” เราคิดเราไปเอาผลมาเป็นเหตุไง ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เหตุการกระทําขึ้นมา ผู้ใดปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรม สมควรแก่ธรรม! ถ้าผู้ใดปฏิบัติธรรมไม่สมควร! ด้นเดา! คาดการณ์! คาดหมาย! ไม่เป็นหรอก! ไม่เป็น! มันเป็นธรรมสาธารณะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่มีอยู่แล้วไง เวลาศึกษานี่ปรมัตถธรรมนะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นปรมัตถธรรม…ใช่! ปรมัตถธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่กิเลสของเรา เพราะใจเราเป็นกิเลส ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ-เจ้าเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ใช่ของเรา! ถ้าเป็นของเรา มันจะเห็นหมด มันจะพูดได้หมดว่า สติ มหาสติ สติอัตโนมัติ สติมันมีระดับขั้นของมัน ถ้าเป็นสติ เห็นไหม เราจะรู้ทัน ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ รู้ทัน ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจนะ ถ้าเป็นมหาสติ มันเห็นการเกิดของใจ! มันทันตั้งแต่จิตมันจะคิด

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเยาะเย้ยมาร “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราเห็นเรือนยอดของเจ้าแล้ว เจ้าจะเกิดในใจของเราอีกไม่ได้เลย” ความคิดนี่ ความดําริน่ะ แล้วมารมันนอนเนื่องมาตลอด และมันเกิดก่อนความคิด แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปฆ่าทิ้งหมดแล้วน่ะ “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา แล้วเธอจะเกิดอีกไม่ได้แล้ว” เห็นไหม มันมี สติ มหาสติ แล้วสติอัตโนมัติ

สติไม่ใช่จิต! สติเกิดจากจิต ความคิดเกิดจากจิต ขันธ์ ๕ เกิดจากจิต ไม่ใช่จิต! แต่ขณะที่ทําการวิปัสสนา แล้วทําการสะสมไป เป็นสติ มหาสติ จนสติกับสิ่งที่เป็นธรรมเป็นอันเดียวกัน เป็นอันเดียวกันเพราะอะไร? เพราะมันเป็นสภาวะสภาวะอันหนึ่ง แล้วเวลามันจะออกมารับรู้นี่มันต้องเสวยอารมณ์ การเสวยอารมณ์คือมันขยับตัว สิ่งที่มันขยับตัว ความขยับตัว! ความรู้สึกมันเกิดมาจากไหน? ก็ความรู้สึกอันนั้นมันเป็นสติไง! สติกับจิตเป็นอันเดียวกัน!! อันเดียวกันต่อเมื่อมันเป็นธรรม!

แต่ขณะที่เราฝึกนั้น สติมันอยู่คนละฟาก สติมันอยู่อีกทวีปหนึ่ง เราอยู่ทวีปหนึ่ง ต้องคิด ต้องระลึก มันถึงจะเป็นความรู้สึกของเรา มันถึงจะเป็นสติของเรา มันถึงจะสร้างสมสติขึ้นมา เห็นไหม สติ มหาสติ เวลาย้อนกลับขึ้นมา มันทําเข้าไปเป็นชั้นเป็นตอนนะ สิ่งที่เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมานี่ นี่กรรมฐาน สกุลของกรรมฐาน เรามีครูมีอาจารย์นะ ครูบาอาจารย์ของเราสร้างสมสิ่งนี้มา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้แล้ว แล้วถ้าเราก้าวเดินตามธรรมวินัยไป ก้าวเดินตามธรรมวินัย ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมนะ ไม่มีกาล... ไม่มีเวลา... เวลาไม่มี... เวลานี่มันเป็นธรรมชาติของมัน เวลาเป็นธรรมชาติของมัน เราไปติดเอง ติดในกาลเวลา มิติ เห็นไหม ใน ๑๐๐ ปีของเรา เท่ากับเทวดา ๑ วัน ๑ วันแล้วพิสูจน์กันได้ยังไงล่ะ? พิสูจน์ดู ทําไมแมลงวันมันอยู่ ๗ วัน ชีวิตหนึ่งมันก็ชีวิตหนึ่งนะ ชีวิตหนึ่งมันก็ว่ายาวไกลทั้งนั้นน่ะ ชีวิตของใครใครก็รักชีวิตของคนนั้น แล้วโอกาสของคนมันก็มี แต่ว่าถ้ามีปัญญา ถ้าเรายังคิดถึงเราอยู่ เราจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเราลืมตัว…

นี่ ชีวิตก็เหมือนกันนะ แล้วเวลาตายไป เวลาคนเราจะตายนี่ ทุกคนจะคิดถึงคุณงามความดีของตัว จะคิดนะมีสมบัติเท่าใด? เราจะเดินทางไกลนะ เวลาเกิดจากท้องพ่อท้องแม่ เกิดแล้วเขาฉลอง วันเกิดต้องฉลองวันเกิดกัน แล้วเวลาตายล่ะ?เวลาตายเสียใจมาก นกเวลามันลงคอนนะ มันลงเกาะ แต่เวลามันจะไปนะ มันบินนะ มันต้องดีดออกไปนะ คอนนั้นสั่นไหว เวลาจิตมันจะต้องตายเรารู้อยู่ตลอดเวลา แต่เวลาจิตมันจะเกิดเราไม่รู้ มันมาจากไหน? มันมาจากเวรจากกรรม มันมาจากบุญกรรมของเรา มันมาจากจิตมีแรงขับ จิตนี้ต้องหมุนไปตามธรรมชาติ...

นี่ เห็นไหม เพราะเกิดมาแล้วก็โดยสามัญสํานึกวิทยาศาสตร์ มันก็เกิดตาย..เกิดตาย โดยไม่รู้จักตน ไม่รู้จักตัว เพราะมีพระพุทธศาสนา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ อยู่ที่ใจ ผู้ใดดูแลใจของตัวก็เท่ากับอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าจะอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ “ผู้ใดปฏิบัติตามธรรมวินัย อยู่ฟากตะวันตก ก็เหมือนกับจับชายจีวรของเราไว้ ผู้ใดอยู่กับเราแล้วไม่ปฏิบัติตามเรา เหมือนอยู่อีกคนละฟากประเทศ” นี่ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่กลางหัวอกเรานะ ถ้าเรารักษาที่นี่ นี่คือคุณสมบัติของเรา

แต่ในประเพณีวัฒนธรรม พระอรหันต์ในบ้าน พ่อแม่ของเราเป็นพระอรหันต์ พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก เพราะพ่อแม่เลี้ยงลูกมาด้วยเลือดในหัวอก ไข่ของมารดามาเกิดเป็นมนุษย์ แล้วมนุษย์ก็กินเลือดของพ่อแม่ กินนํ้านมของพ่อแม่ เป็นพระอรหันต์ก็ให้ชีวิตมา ให้ชีวิตมา ให้โอกาสมา เลี้ยงดูมา เป็นพระอรหันต์ของลูก แต่ไม่ใช่เป็นพระอรหันต์ของสาธารณะ ผู้ที่สิ้นกิเลสเป็นพระอรหันต์ของสาธารณะ ไม่ใช่ของมนุษย์ ของเทวดา อินทร์ พรหม เทวดา อินทร์ พรหม หรือในวัฏฏะ หลอกไม่ได้หรอก

ใจของมนุษย์เหมือนกระดาษขาว เขียนตัวอักษรลงไปจะเห็นเป็นตัวอักษร จิตของคนเปรียบเหมือนกระดาษขาว เวลาคิดเหมือนเขียนตัวอักษร เทวดารู้หมด เทวดาเห็นหมด ความคิดเรานี่ เทวดาจะรู้หมด แล้วไม่เข้ามาใกล้มนุษย์ เหม็นกลิ่นคาวมนุษย์ เว้นไว้แต่ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม เวลาหลวง-ปู่มั่นอยู่ในป่าในเขา เทวดาไปฟังธรรม หลวงปู่มั่นอยู่ในเขา แล้วทําไมเทวดารู้ว่าหลวงปู่มั่นอยู่ที่ไหน เหมือนกับจิตของเรานี่มันมืดดํา แล้วจิตที่มันทําความสะอาดแล้ว มันเหมือนสิ่งที่สว่างไสวในที่มืด แล้วมีดวงไฟอยู่ดวงหนึ่ง มันจะสว่างไสวมาก เทวดาเขามองเขาเห็นอย่างนั้น

เพราะจิตของเราเขียนไปด้วยตัวอักษร เขียนซับเขียนซ้อน เขียนจนดํามืด เขียนจนมองไม่เห็นกระดาษ แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านชําระ ชําระเห็นไหม ทําสมาธิแค่กดไว้ ชําระด้วยมรรคญาณ มันจะทําลายตัวอักษรนั้น ถอนสังโยชน์ที่ผูกพันกันไว้ ถอนทุกอย่างออกหมด จนกระดาษนั้น จนใจที่ดํามืดขาวสว่าง นี่ เทวดา อินทร์ พรหม เขารู้ของเขา เขาเห็นของเขา เป็นประโยชน์ของเขา เป็นศาสดาของโลก เห็นไหม เป็นครูบาอาจารย์ของเรา นี่เป็นพระอรหันต์ของสาธารณะ พระอรหันต์ของสาธารณะ เป็นของเทวดา อินทร์ พรหม ของวัฏฏะ พระอรหันต์ของเรา พระอรหันต์ในบ้าน เป็นพระอรหันต์ของลูก เป็นพระอรหันต์ของเรา นี่พระอรหันต์ในบ้าน เห็นไหม พระอรหันต์โดยประเพณีวัฒนธรรม กับ พระอรหันต์โดยสาธารณะ คือ พระอรหันต์ในวัฏฏะนี้ เอวัง

๑๒

หงส์ปีกหัก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๑ สิงหาคม ๒๕๕๓
ณ วัดป่าภูริทัตตปฏิปทาราม ต.คลองควาย อ.สามโคก จ.ปทุมธานี

ตั้งใจฟังธรรม วันนี้เป็นวันสําคัญ เป็นวันที่เราระลึกถึงครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ของเราเป็นผู้วิเศษ ถ้าครูบาอาจารย์ของเราไม่เป็นผู้วิเศษ จะไม่ได้นั่งอยู่ในหัวใจของเรา ในเมื่อครูบาอาจารย์นั่งอยู่ในหัวใจของเรา เราถึงมีความเคารพนบนอบ ถ้ามีความเคารพนบนอบ หัวใจมันลงครูบาอาจารย์ของเรา เราจะระลึกถึงครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าหัวใจเราไม่ลงครูบาอาจารย์ของเรา เราจะไม่มานั่งกันอยู่ที่นี่

การเข้ามานั่งอยู่ที่นี่ เรามาเพราะหัวใจของเรามันลงครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเราเป็นผู้วิเศษ เพราะครูบาอาจารย์ของเราได้อยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านสร้างตัวของท่านเป็นผู้วิเศษ เราถึงเคารพหลวงปู่มั่น แล้วครูบาอาจารย์ของเราท่านได้อุปัฏฐากหลวงปู่มั่น เห็นไหม เพราะในสังคม เพราะมีหลวงปู่มั่น มีหลวงปู่เสาร์ มีครูบาอาจารย์ของเรา ท่านใช้ชีวิตทั้งชีวิตเพื่อค้นหาสัจธรรม ในเมื่อสัจธรรมอยู่ในหัวใจของครูบาอาจารย์ของเรา ท่านถ่ายทอดสัจธรรมนี้มาถึงพวกเราเป็นรุ่นๆ มา สิ่งที่เป็นรุ่นๆ มา เห็นไหม แล้วท่านเสียชีวิตของท่านไป เพราะโลกนี้เป็นอนิจจัง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน เห็นไหม พระอานนท์ร้องไห้ครํ่าครวญ ครํ่าครวญว่ายังเป็นผู้ที่ต้องการผู้ชี้นําอยู่

“ขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงมีชีวิตอยู่ต่อไปเถิด... เพราะข้าพเจ้ายังต้องมีผู้ชี้นําอยู่”

“อานนท์ เราบอกเธอแล้วไม่ใช่หรือ สิ่งใดมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับไปเป็นธรรมดา แม้แต่ตถาคตก็จะต้องปรินิพพานไปในคืนนี้”

นี่ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังจะต้องปรินิพพานไป ทีนี้ครูบาอาจารย์ของเราก็เป็นห้วงเป็นเวลา นี่ จังหวะและโอกาสของคน เราเกิดมาพบครูบาอาจารย์ของเรา เราจะต้องภูมิใจในชีวิตของเรา เห็นไหม เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนา เห็นไหม รื้อสัตว์ขนสัตว์

เราเกิดมาเป็นชาวพุทธในพระพุทธศาสนา แล้วเรามีหัวใจ เรามีการกระทํา เรามองย้อนกลับไปในสังคม เห็นไหม สังคมก็เป็นสังคมชาวพุทธเหมือนกัน แล้วทําไมสังคมชาวพุทธเขาประพฤติตนขนาดนั้น เพราะ! เพราะเขาไม่มีครูบาอาจารย์ เพราะเรามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ของเราท่านใช้ชีวิตของท่านเพื่อเป็นคติ เป็นตัวอย่างของเรา ถ้ามีครูบาอาจารย์เป็นคติ เป็นตัวอย่าง เห็นไหม เราถึงมีความภูมิใจ เราถึงมาระลึกถึงครูบาอาจารย์ของเรา เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านทําของท่าน แล้วท่านสั่งสอนเรา

พ่อแม่ครูจารย์ พ่อแม่เลี้ยงลูกได้แต่ร่างกายนะ แต่ครูบาอาจารย์เลี้ยงทั้งร่างกายด้วย เลี้ยงทั้งหัวใจด้วย เพราะเวลารับลูกศิษย์ไว้ รับลูกศิษย์ไว้ก็ดูแล ดูแลเรื่องความเป็นอยู่ ปัจจัยเครื่องอาศัย หัวหน้า เห็นไหม หัวหน้ารับผิดชอบหมด คนที่ใจเป็นธรรม จิตใจเป็นธรรมจะเป็นสุภาพบุรุษ จะนึกถึงอกเขาอกเรา

เวลาหลวงปู่มั่นท่านเล่าให้ลูกศิษย์ฟัง เห็นไหม เวลาท่านออกประพฤติปฏิบัติ ท่านทุกข์ยากขนาดไหน ไปบิณฑบาต เขาบอกว่าพระกรรมฐานไม่กินเนื้อสัตว์ กินถั่วกินงา เขาก็ไม่มีถั่วมีงา เขาก็ใส่ข้าวเปล่าๆ ให้ตลอดมา นี่ครูบาอาจารย์ของเราท่านผ่านประสบการณ์ชีวิตมาอย่างนั้น แล้วทําไมท่านจะไม่ต้องการไม่ห่วงลูกศิษย์ของท่าน หลวงปู่เจี๊ยะ...เวลาแจกอาหาร วันใดอาหารมีคุณภาพ ท่านจะนั่งนํ้าตาไหล..นํ้าตาไหล

“หลวงปู่มั่นไม่ได้เคยกินอย่างนี้! หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยกินอย่างนี้!”

นี่ ความลงใจ เห็นไหม ส่งต่อมาเป็นรุ่นๆๆ เรานี้ เรามีหัวใจ เราถึงเคารพครูบาอาจารย์ของเรา เรามาเพื่อบูชาธรรม บูชาธรรมบูชาที่ไหน? เวลาทําบุญกุศลน่ะ อุทิศให้ใคร? เราอุทิศไปมากน้อยขนาดไหนมันก็เพื่อหัวใจของเรา เพราะหัวใจของเราเป็นผู้กระทํา ไม่มีใจของเราใครจะเป็นคนทําบุญ

ปัจจัยเครื่องอาศัยในโกดังสินค้านะเขามีล้นฟ้า แต่มันมาไม่ได้หรอก ถ้าไม่มีหัวใจของคนไปเอามันมา สิ่งที่มานี้ถ้าไม่มีหัวใจ สิ่งต่างๆ สมบัติพัสถานในโลกนี้มีมหาศาล แต่หัวใจเขาไม่เป็นธรรม ถ้าหัวใจเขาเป็นธรรม แม้แต่เราไม่มีเราก็แสวงหาของเรามา ถ้าเราไม่มีของเราเราก็อนุโมทนาไปกับเขา เวลาเขาจะดูถูกเขาจะเหยียดหยาม เห็นไหม “ศาสนาพุทธเห็นไหม...มีแต่จะเอา ทุกอย่างจะเรียกร้องเอา..เรียกร้องเอา พระมีแต่ได้”

เรียกร้องเอาจากใคร ถ้าหัวใจมันไม่มีศรัทธา ไม่มีความเชื่อ มันจะเอาอะไรไปให้ใคร มันไม่เอาไปให้ใครหรอก ทุกคนความตระหนี่ถี่เหนียวในหัวใจมันมีมหาศาลทั้งนั้นนะ แต่เพราะเรามีคุณธรรมในหัวใจของเรา ของดีของเด่นขนาดไหน เรามีของเรา เราจะถวายให้ครูบาอาจารย์ของเรา ถวายให้ครูบาอาจารย์ไป ครูบาอาจารย์ท่านมีปากเดียวและท้องเดียวนะ คนถวายมหาศาลมันจะใช้ได้หมดไหม มันก็ไม่หมดเป็นธรรมดา แต่ค่านํ้าใจมันมีมหาศาล เห็นไหม

ในการทําบุญกุศลนี้เพื่อดัดแปลงหัวใจของเรา ดัดแปลงนะ คนทําทานบ่อยครั้งเข้า ทําทานจนเป็นจริตนิสัย คนถือศีลจนเป็นจริตนิสัย ถ้ามันไม่ได้ทําสิ่งนั้น ถ้าไม่ได้ปฏิบัติสิ่งนั้น มันคับแค้นใจของตัวเอง มันเหมือนกับขาดสิ่งใดสิ่งหนึ่งไป นี่ทําจนเป็นจริตนิสัยนะ นี่ การฝึกตัว แม้แต่ทําทานบ่อยครั้งเข้า ทําทานบ่อยครั้งเข้าจนเป็นนิสัยนะ นิสัยของคน จิตใจ เห็นไหม กลิ่นของศีล หอมทวนลม

กลิ่นของศีล หอมทวนลม กลิ่นของศีล กลิ่นของธรรม คนคนนั้นเป็นคนดี เป็นผู้ที่เสียสละ เป็นผู้ที่ไม่เอารัดเอาเปรียบใคร สังคมเขาว่าคนโง่! สังคมเขาว่าคนไม่ทันโลก..ไม่ทันโลก คนที่ฉลาดคนที่ทันโลกนั้นกิเลสมันเหยียบหัวมัน คนที่ทันหัวใจของตัว มันยิ่งกว่าทันโลก เพราะทันหัวใจของเรา เห็นไหม เราเสียสละเพราะเราพยายามต้องการสละความตระหนี่ถี่เหนียวออกไป ทางโลกเขาว่าเป็นคนโง่ แต่ในทางธรรมเขาว่าเป็นคนฉลาด..เป็นคนฉลาด เป็นคนฉลาดหาอริยทรัพย์ เป็นคนฉลาดหาทรัพย์จากภายใน

ทรัพย์จากภายนอกใครก็ทําได้ ไม่ต้องทํามาหากิน มีเบี้ยยังชีพนะ คนแก่นี่เขาให้ แต่คุณธรรมนี่ไม่มีใครให้ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังบอกว่า “เราเป็นผู้ชี้ทางเท่านั้น เราเป็นคนชี้ทาง เป็นคนบอกทาง” ทั้งๆ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ การรื้อสัตว์ขนสัตว์ในพระพุทธศาสนา ไม่ใช่มา...โอ๋ๆๆ อุ้มกันไป ไม่มี...มันเป็นไปไม่ได้

การรื้อสัตว์ขนสัตว์ คือ การชี้ทางในทางธรรม

ทางธรรม คือ ทางเดินของใจ ทางเดินของมรรค

มรรคมันคืออะไร? “โอ๋ย...มรรคคือสัมมาอาชีวะ เลี้ยงชีพชอบ” สัตว์มันก็เลี้ยงชีพชอบ สัตว์มันหากินโดยปกติของมัน วัวควายมันไม่เคยทําร้ายใครเลย มันกินแต่หญ้า มันก็เลี้ยงชีพชอบของมัน เลี้ยงชีพชอบ เลี้ยงชีพชอบทางร่างกาย คือการเลี้ยงชีพชอบของโลก แต่เลี้ยงชีพชอบของธรรมนะ คิดชั่ว! กินวิญญาณาหาร ความคิดเป็นสัญญาอารมณ์ เป็นอาหารของใจ ใจมันกินแต่สิ่งโสมม กินแต่สิ่งสกปรกโสมม เห็นไหม

นี่ ถ้ามันเลี้ยงชีพชอบ สัมมาอาชีวะ คิดดี ถ้าคิดดี เห็นไหม เลี้ยงชีพชอบ ถ้าเลี้ยงชีพชอบมันจะพัฒนาใจของมันขึ้นมา ถ้าใจมันพัฒนาขึ้นมา สิ่งนี้จะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา ประโยชน์กับเรานี่ นี่ ปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นปัจจัตตัง ทั้งๆ ที่มันเป็นคุณธรรมนะ แต่ทีนี้ พอการศาสนา พอครูบาอาจารย์ท่านทําชีวิตของท่าน ท่านวางรูปแบบของท่านมาจนมั่นคงนะ ถ้าไม่มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไปก็คลอนๆ แคลนๆ ตามประสาของแต่ละบุคคลที่คิดได้และทําได้ทําไป

แต่เพราะหลวงปู่มั่นท่านใช้ชีวิตของท่าน ท่านพิสูจน์ของท่าน พิสูจน์ของท่านจนเป็นจริง! แล้วเอาหลักธรรมนี้มาวาง เห็นไหม สั่งสอนลูกศิษย์มาจนสังคมเขายอมรับ สังคมทั่วไปเขายอมรับ สังคมทั่วไปเขาเห็นด้วย นี่สังคม ปลาอาศัยนํ้า นี่ก็เหมือนกัน พระ...ก็อยู่บนศรัทธาของประชาชน ถ้าประชาชนมีความศรัทธามีความเชื่อ ศาสนานั้นมันก็มั่นคงขึ้นมา มันมั่นคงเพราะใครล่ะ? มันมั่นคงเพราะศาสนาเหรอ มันมั่นคงเพราะมีครูบาอาจารย์ มีบุคคลที่เป็นแบบอย่าง มีบุคคลที่ตั้งมั่นในศาสนา

เห็นไหม ถ้ามันเป็นอกุศล ความคิดชั่ว ถ้าความคิดชั่วไม่เกิดจากใจของพระอริยเจ้า พระอริยเจ้าเกิดความคิดชั่วไม่ได้ แต่ความคิด ความคิดที่เป็นกุศล เพราะถ้าถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้วจะไม่เสวยอารมณ์ คําว่าเสวย จิตมันเสวยอารมณ์ จิตเสวยความคิด ถ้าพระอรหันต์นี้จิตมันไม่มี มันไม่มีเพราะมันไม่มีภพ ความคิดมันเกิดที่ไหน?! ความคิดมันเกิดมาจากอะไร? ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา มันเป็นภาระ ความคิดมันเป็นภาระไปแบกหามมันทําไม ทุกอย่างนี้เป็นภาระรับผิดชอบทั้งนั้นน่ะ แต่..แต่ในเมื่อสิ้นกิเลสแล้ว เห็นไหม สอุปาทิเสสนิพพาน ในเมื่อสิ้นกิเลส สิ้นภพ! สิ้นชาติ! แต่ในเมื่อมันเป็นเศษทิ้งน่ะ เศษทิ้ง...สอุปาทิเสสนิพพาน...มันยังมีเศษส่วนอยู่ ก็ใช้เศษส่วนเศษทิ้งนั้นเป็นประโยชน์กับสังคมไง! เศษทิ้งนี้เป็นประโยชน์กับโลก ถ้าเศษทิ้งนี้เป็นประโยชน์กับโลก เห็นไหม ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน พระอานนท์รําพึงรําพันนะ

“ดวงตาของโลกดับแล้ว... ดวงตาของโลกดับแล้ว...”

ดวงตาของโลก เห็นไหม เป็นผู้ชี้นํา เวลาทางโลกเขามีปัญหากัน ทุกคนก็ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์นะ นี่สิ่งต่างๆ นี้มันเป็นเศษทิ้ง! สอุปาทิเสสนิพพาน ครูบาอาจารย์ของเราพอท่านสิ้นชีวิตไปนะ...อนุปาทิเสสนิพพาน เห็นไหม

สะ คือเศษ...

สะ คือสิ่งที่เหลือ...

อนุปาทิเสสนิพพาน คือนิพพานแท้จริง นิพพานที่ไม่มีเศษเหลือ!

แต่ที่ยังมีชีวิตอยู่นี่...นิพพานที่มีเศษเหลือ เศษนี้...เศษทิ้งของพระอรหันต์เป็นคุณค่ากับเรา! เป็นสมบัติของเรา เป็นสิ่งที่เราจะได้เชิดชูเพื่อประโยชน์กับเรา สิ่งนี้นะเพราะมีความเชื่อมั่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านวางรูปแบบของท่านมาในสภาวะแบบนั้น จนมีความเชื่อถือของสังคม พอมีความเชื่อถือของสังคม มีผู้เข้ามาศึกษา เวลาไม่มีครูบาอาจารย์ ทําไมไม่ศึกษามาล่ะ ไม่มีครูบาอาจารย์ ทําไมไม่ชี้นํามาล่ะ ต่างคนต่างก็ไม่เข้าใจ

ศึกษาธรรมะนะ ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กิเลสมันก็ศึกษาด้วย อ่านกี่คํากิเลสมันก็อ่านไปด้วยกัน ในเมื่ออ่านพระไตรปิฎกก็ตีความตามกิเลสของตัวนั่นน่ะ เพราะตีความตามกิเลสของตัว เห็นไหม แล้วพอเข้ามาศึกษา เข้ามาหาครูบาอาจารย์นะ อย่างกับพญาหงส์นะ เวลาเข้าวัดมานี่มันกางปีกมาเลย! หงส์ในฝูงกา มีแต่ทิฏฐิมานะ! มีแต่ความรู้ในหัวใจ! แล้วเอามาทําอะไร? เอามาเสียดสีกัน เอามาบีบบี้สีไฟกัน เห็นไหม ถือตัวถือตนว่าตัวเองเป็นหงส์ ถือตัวถือตนว่าตัวเองรู้ธรรมะ ถือตัวถือตนว่ารู้ในพระไตรปิฎก

...ผู้ที่เรียนนะ ปริยัติเขาเรียนไว้ เรียนปริยัติเขาเรียนไว้เพื่อปฏิบัติ แต่ถ้าเรียนปริยัติ เรียนถึงที่สุดแล้วน่ะเขาแต่งบาลีได้ จะบอกว่าพระไตรปิฎกก็เขียนได้ บาลีเขาก็เขียนได้ ทุกอย่างเขาเขียนได้ทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้ามันศึกษามา เห็นไหม ถ้าศึกษามาแบบพญาหงส์ ศึกษามาแบบทิฏฐิมานะ สิ่งนั้นจะไม่เป็นประโยชน์กับใจดวงนั้นเลย แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลือกให้เรียนปริยัติ

ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ

ไม่มีการประพฤติปฏิบัติ จะไม่มีปฏิเวธ

ไม่มีการประพฤติปฏิบัติ จะสิ้นกิเลสไม่ได้!

นี่พูดถึงปริยัติแล้วปฏิเวธ...ไม่มี แต่โลกเดี๋ยวนี้มี โลกนี้เดี๋ยวนี้เอาความรู้ความเห็น เอาความเข้าใจของตัวว่าตัวเองนี้เป็นธรรม..เป็นธรรม แล้วมันตรงกับพุทธพจน์ มันตรงกับพระไตรปิฎก แต่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ กรรมฐาน ครูบาอาจารย์ของเรา...“พูดผิดเพี้ยนจากพระไตรปิฎก! พูดผิดเพี้ยนจากธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า” นี่คือความเห็นของหงส์! แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ...ความเห็นของกา! หงส์ในฝูงกา หรือกาในฝูงหงส์

ถ้าเป็นกาในฝูงหงส์ เห็นไหม หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านปฏิบัติมาด้วยความตั้งใจของท่าน ท่านศึกษาท่านค้นคว้า ท่านไปศึกษากับเจ้าคุณอุบาลี เห็นไหม เจ้าคุณอุบาลีนี้เป็นผู้วางรากฐานของการศึกษานะ เป็นผู้ที่เข้าใจในเรื่องของปริยัติมาก เวลาเรื่องของปริยัติ เห็นไหม หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็ไปศึกษา แต่ศึกษามา กา กาศึกษามา เห็นไหม กาเข้าฝูงหงส์ ถ้ากาจะเข้าฝูงหงส์นี้จะเคารพนบนอบ...หัวใจลง ถ้าหัวใจไม่ลง การประพฤติปฏิบัติมันกระด้าง ถ้าหัวใจไม่ลงมันจะประพฤติปฏิบัติด้วยความรู้ของมัน ถ้ามีความรู้ขนาดไหนว่าความรู้ของตน ของตัวของตนนั้นถูกต้อง

แต่ถ้าเป็นกา เราจะไม่รู้สิ่งใดเลย เราจะเข้าฝูงหงส์ ถ้าเราเข้าฝูงหงส์ เห็นไหม เราจะต้องกดทิฏฐิมานะของเรา ศึกษาสิ่งใดมาแล้ว จริงอย่างนั้นไหม? จริงไหม? มันเป็นการตีความน่ะ พระไตรปิฎกเหมือนกฎหมาย กฎหมายอยู่ที่การตีความ กฎหมายอยู่ที่มุมมอง นี่ก็เหมือนกัน เวลามุมมองน่ะ...

“พุทธพจน์..พุทธพจน์ ห้ามออกจากพุทธพจน์”

พุทธพจน์ปลวกมันกินทุกวันเลย พุทธพจน์นี่ เห็นไหม ปลวกมันกินเลยนะ ไอ้เราแค่อ่านมันเฉยๆ นะ แต่ปลวกมันกินเป็นอาหารของมัน “สาธุ” ไม่ได้ว่าปลวก ปลวกนี่มันไม่เข้าใจ เพราะมันกินกระดาษเป็นอาหาร นั่นล่ะมันกินเข้าไป เรายังไม่ได้กินเลย พุทธพจน์ไม่ได้กินนะ พุทธพจน์แค่ดูด้วยสายตา มันยังไปตีความเข้าข้างตัวมันน่ะ

หงส์! หงส์มันถือว่ามันสูงกว่ากา หงส์...มันคิดว่ามันรู้ธรรมะของมัน มันเข้าใจว่ามันรู้แจ้ง รู้แจ้งเพราะอะไร? รู้แจ้งเพราะว่าเราเป็นชาวพุทธ เห็นไหม แม้แต่เราไปศึกษานะ เราไปอ่านพระไตรปิฎก อ่านธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรายังสะเทือนใจนะ เรายังสลดสังเวชนะ อันนี้มันเป็นแค่สะเทือนใจ มันเป็นอารมณ์สามัญสํานึกเท่านั้นแหละ แต่ทําความสงบของใจยังทําไม่เป็นเลย!

ถ้าการทําความสงบของใจเป็นนะ ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าไม่มีสมาธิ! สิ่งที่เกิดขึ้นมานั้นเป็นสัญญาอารมณ์ทั้งหมด มันไม่เป็นปัญญาขึ้นมาได้ มันไม่เป็นปัญญาขึ้นมาได้เพราะเหตุใด มันไม่เป็นปัญญาขึ้นมาได้ เพราะพวกเราที่นั่งอยู่นี่เกิดมาจากใคร เกิดมาจากพ่อจากแม่ ความคิดมันเกิดมาจากใคร? ความคิดที่เกิดขึ้นมาจากตัวเรานี่มันมาจากไหน? ความคิดมันมาจากฟ้าเหรอ? ความคิดมาจากพระไตรปิฎกเหรอ?

ความคิดมันมาจากจิต ความคิดมันเกิดจากจิต จิตมันคืออะไร? จิตมันคือปฏิสนธิวิญญาณ จิต สัญญาอารมณ์ความคิด วิญญาณในขันธ์ ๕ วิญญาณในขันธ์ ๕ นี้มันเป็นสัญญาอารมณ์ มันเป็นวิญญาณในขันธ์ ๕ เพราะขันธ์ ๕ ไม่ใช่จิต

ขันธ์ ๕ เป็นขันธ์ ๕

จิตเป็นจิต

แล้วความคิดมันเกิดบนจิต จิตมันคืออะไร? จิตมันคือปฏิสนธิวิญญาณด้วย...ด้วยอวิชชา! สิ่งที่จิตมันมีอวิชชาอยู่นี่ จิตมันมีอวิชชา คือความไม่รู้ในตัวมันเองอยู่ แล้วไปศึกษาธรรมะนี่ เวลาเราคิด ความคิดมันเกิดมาจากไหน?!

ความคิดมันเกิดจากอวิชชา!

ความคิดทั้งหมดที่เราคิดตรึกในธรรมนี้ เกิดจากอวิชชา! เกิดจากความไม่รู้! เกิดจากความไม่รู้ตัวเอง แต่ไปรู้ธรรมของพระพุทธเจ้า เวลาเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรายังสลดสังเวชเลย แล้วพอเราสลดสังเวชน่ะ...“เมื่อก่อนเป็นคนที่เลวมาก เมื่อก่อนเป็นคนที่โทสะมาก เดี๋ยวนี้มาศึกษาธรรมะแล้ว มันดี..มันดี” มันดีเพราะมันยังไม่โดนจี้ไง มันดีเพราะมันยังไม่โดนจี้ใจดํา! ถ้ามันโดนจี้ใจดํามันก็แตก! เพราะอะไร? เพราะมันทําไม่เป็น! เพราะทําไม่เป็น เห็นไหม นี่หงส์ปฏิบัติแบบหงส์ คือ ป้อไป... แล้วก็ป้อมา... นี่ปฏิบัติแบบหงส์

แต่ครูบาอาจารย์ของเราปฏิบัติแบบกา อีกามันจะเข้าฝูงหงส์นะ เราจะเคารพครูบาอาจารย์ของเรา ความลงใจนะ คําว่าความลงใจ เพราะเหตุใด? เพราะความลงใจน่ะ เราไปอยู่กับท่าน เราจะไม่รู้อะไรเลย ท่านจะดูแลเลี้ยงกล่อมเกลี้ยงมานะ ไม่รู้จริงๆ แต่นี่รู้หมด โยมเข้าไปอยู่ในวัด โยมก็บอกว่าโยมเข้าใจเรื่องของวัดหมด ไม่จริง ไม่จริง มันคนละสังคม สังคมของคฤหัสถ์ สังคมของคนวัด กับสังคมของพระ ถ้าสังคมของพระ เห็นไหม พระจะตัดจีวร พระจะทําสิ่งใด พระทําด้วยตัวของพระ พระทําขึ้นมาเอง

อยู่ด้วยกัน ไม่รู้จักกัน อยู่กับธรรมะ ไม่รู้จักธรรมะ ไม่รู้จักธรรมะเพราะใจมันไม่ได้สัมผัสธรรม ถ้าใจมันสัมผัสธรรมนะ เราตั้งสติของเรา เราต้องปฏิบัติของเราขึ้นไป ถ้าปฏิบัติของเรานะ กําหนดพุทโธก็ได้ กําหนดน่ะ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง ถ้ากรรมฐาน ๔๐ ห้อง เราจะทําของเราขึ้นไป ถ้า! ถ้าเราปฏิบัติ เราเข้าวัดเพื่อประโยชน์กับเรานะ...เราจะปฏิบัติ

วันนี้เป็นวันที่เราจะเคารพ เห็นไหม เราลงใจครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ท่านทําอย่างใด เวลาเราไปวัดไปวา เราไปเคารพครูบาอาจารย์ของเรา แต่..แต่เราไม่รู้จัก เห็นไหม เหมือนมะม่วง มดมันเฝ้ามะม่วงไง เวลามดมันไต่มะม่วงอยู่ทั้งวันๆ มันไม่ได้กินนะ เราไปวัดไปวาก็ไปไต่...อยู่อย่างนั้นน่ะ ไปไต่...มันไม่ได้กินนะ

เราเคารพครูบาอาจารย์ของเราเป็นหลักชัย แต่เราจะต้องมีสติ เราจะต้องกําหนดตัวของเรา เราจะดูแล ดูแลหัวใจของเราไม่ให้มันไปคิดเบียดเบียนใคร ไม่ให้มันไปทําร้ายใคร สิ่งที่เกิดขึ้นในสังคม มันเป็นเรื่องของเขา ไม่ใช่เรื่องของเรา มันเป็นเรื่องของครูบาอาจารย์ มันเป็นเรื่องของผู้รับผิดชอบ ถ้าสิ่งใดก็แล้วแต่เกิดขึ้นมานี้ เราไปแบกรับทั้งหมดเลย เราไปเดือดร้อนทั้งหมดเลย

แม้แต่นิ้วเรายังไม่เท่ากัน แม้แต่ความคิดของเรามันก็เกิดดับ..เกิดดับ เราก็ควบคุมไม่ได้ แล้วความคิดของคนอื่น ความคิดของคนอื่น การกระทําของคนอื่นน่ะ เราจะควบคุมได้ไหม? ไม่ได้หรอก! ในเมื่อควบคุมไม่ได้ เห็นไหม นี่หงส์ หงส์เข้ามาวัด มันก็เข้ามาตามประสาความคิดของเขา แต่ถ้าเราจะเป็นกา เราเป็นกาเพื่อจะดูแลหัวใจของเรา เขาจะทําอย่างไรมันเป็นเรื่องของเขา มันเป็นเรื่องของเขา เวรกรรมของใคร เวรกรรมของมัน

อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ในเมื่อตนเป็นที่พึ่งแห่งตนใช่ไหม เรามีสติเรามีปัญญา เราจะเข้ามาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เราไปศึกษาโดยปริยัติ ศึกษาขนาดไหน กฎหมายอ่านจบขนาดไหน เรียนจบมาจากนิติศาสตร์เหมือนกัน เวลาขึ้นไปว่าความ เห็นไหม แตกต่างกัน เวลาขึ้นไปว่าความนี่...ขึ้นไปนี่ บางคนจบแล้วนะเขาจะมีชื่อเสียง เขาจะมีผู้ที่ยอมรับนับถือเขา ระดับประเทศระดับโลกเลย เพราะอะไร? เพราะกฎหมายฉบับเดียวกัน หนังสือเล่มเดียวกัน เรียนมาจากห้องเดียวกัน บางคนนี่ไปถึงระดับโลก ของเรานี่อ่านก็ไม่ออก เข้าใจก็ไม่ได้ แต่ก็เข้าใจว่าตัวเองรู้

พระไตรปิฎกก็เหมือนกัน เวลาศึกษาขึ้นไปแล้วนี่ ศึกษามาก็แค่ศึกษา เขาศึกษามาให้ปฏิบัติ! ไม่ใช่ศึกษามาให้เป็นความรู้ของตัว มันเป็นความจําทั้งนั้นน่ะ แล้วความจํามันเกิดบนอวิชชา! มันเกิดบนอวิชชาแต่ก็จํา เห็นไหม แต่ก็จํา จํามาเพื่อเป็นแนวทางไง ถ้าเป็นแนวทาง ถ้าเราทําขึ้นมา เห็นไหม นี่ มันจะเข้าไปสัมผัส ถ้าเราเข้าไปสัมผัสความจริงนี่ มันจะเห็นใจกันนะ เห็นใจว่า แม้แต่กิเลสของเรา ความยึดมั่นของเรา สติปัญญาของเรา มันก็ล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้แล้ว แล้วเรื่องของเราขนาดนี้ เราก็เอาไม่หวาดไม่ไหวอยู่แล้ว เราจะไปเอาเรื่องของใคร

เรื่องของเขา เป็นเวรเป็นกรรมของเขา นั่นวางไว้ เรื่องของเรา เราต้องรักษาสติปัญญาของเรา แล้วดูใจของเรา บริกรรม...ต้องบริกรรมเข้าไป หลวงปู่เจี๊ยะเป็นคนสอนเอง พุทโธ พุทโธ พุทโธ พุทโธ พุทโธนี้แหละ พุทโธไวๆ แล้วสิ่งที่ยืนยันคือพระอรหันต์ สิ่งที่ยืนยันคือพระอรหันต์สอน!! ไอ้สิ่งที่สอนกันตามแนวทางอื่นนี่…ใครสอน?! มันมีแต่กาน่ะ มันสอนแล้วเป็นประโยชน์ไหม?

นี่พูดถึงนามธรรมนะ แต่ถ้าเราเป็นไข้ เราไม่สบาย เราเป็นโรคร้าย เราเข้าไปโรงพยาบาลนะ พอหมอรักษาหาย เรารู้ว่าหาย หมอรักษาไม่หาย เราก็รู้ว่าไม่หาย นี้เป็นเรื่องของร่างกาย เป็นเรื่องธาตุ แต่หัวใจเป็นนามธรรม โอ้โลมปฏิโลมกันหน่อยเดียวน่ะ “ว่างๆ... สบาย... ว่างๆ... พุทโธ ไม่เอา มันเหนื่อย…” สิ่งที่เป็นนามธรรม มันพิสูจน์กันด้วยรูปธรรมไม่ได้ แต่ผู้ที่รู้ ผู้ที่ปฏิบัติเขารู้จริงของเขานะ ถ้าเขารู้จริงของเขา เห็นไหม แล้วเราน่ะเขาเรียกว่า “สายบุญสายกรรม”

ถ้าสายบุญสายกรรมมันเชื่อ..มันเชื่อ เชื่อ เห็นไหม มันเชื่อ ความเชื่อเป็นความศรัทธา ถ้าความศรัทธาความเชื่อนี้แก้กิเลสไม่ได้ แต่ถ้าไม่มีศรัทธาความเชื่อ เราจะไม่มานั่งกันอยู่นี่เลย ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า...“อริยทรัพย์ของมนุษย์ คือศรัทธา” ศรัทธา...ถ้าไม่มีศรัทธานะ เราจะไม่เริ่มค้นคว้า เพราะไม่มีศรัทธา เราจะไม่สนใจสิ่งใด เราจะไม่วิเคราะห์วิจารณ์สิ่งใดเลย เพราะมีศรัทธา เราอยากรู้อยากเห็น แต่…

ศรัทธาแก้กิเลสไม่ได้! กิเลสแก้กิเลสไม่ได้!

แต่ศรัทธาเป็นหัวรถจักร เป็นความดึงหัวใจเข้าไปศึกษา! พอดึงหัวใจเข้าไปศึกษา เราไปค้นคว้า จะบอกว่าไม่ให้เชื่อไง แต่ต้องมีศรัทธา ต้องมีการเข้าไปค้นคว้า แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดกาลามสูตร...แล้วไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น ให้เชื่อประสบการณ์ของใจ ถ้าใจมีประสบการณ์ เห็นไหม นี่ ที่เราเคารพครูบาอาจารย์ก็ตรงนี้ไง ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า ขนาดปฏิบัติไปขนาดไหน ไปหาหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่มั่นลากหัวใจเรามาตีแผ่เลย เราคิดอะไรนะ เราคิด เราศึกษามา เรารู้ เรารู้ว่าเราคิด แต่ไม่รู้ว่าถูกหรือผิดนะ ท่านจะเอาความคิดของเรานี้มาเปรียบเทียบให้เห็นเลยว่า “อย่างนี้นะผิด! อย่างนี้นะถูก”

นี่ไง เพราะเจออย่างนี้เข้าบ่อยๆ นะ นี่มันถึงเคารพไง สิ่งที่เคารพเพราะท่านรู้จริง รู้จริงเพราะเหตุใด? รู้จริงเพราะว่าท่านผ่านประสบการณ์อย่างนี้มา ท่านผ่านประสบการณ์ของท่านมา ถ้าไม่มีการล้มลุกคลุกคลาน ไม่มีการพัฒนาขึ้นมา มันจะไม่มีผู้รู้จริง! องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากว่าจะตรัสรู้ขึ้นมาได้ ๖ ปี ๖ ปีนี้ไปรื้อค้นมากับเจ้าลัทธิต่างๆ รื้อค้นมาหมดน่ะ นี่คําว่ารื้อค้นนะ

ถ้าเรามีปัญญา เรามาเปรียบเทียบในปัจจุบันนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีบุญญาธิการขนาดนั้นน่ะ ได้รื้อค้นมาหมดแล้ว...บอกว่า “ไม่มี! ไม่ใช่!” แล้วทําไมเราต้องไปทํากัน ถ้าเราเชื่อ ใจมันลง เห็นไหม แต่นี่ใจไม่ลง อยากสะดวก อยากสบาย เพราะความมักง่ายมันถึงจะทุกข์ยาก แต่ถ้าเป็นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรานะ ท่านจะไม่มักง่าย ท่านจะทําตามสัจจะความจริงของท่าน ถ้าทําตามสัจจะความจริงของท่าน มันจะเกิดขึ้นมา เห็นไหม พอมันเกิดขึ้นมานี่ ผิดก็รู้ว่าผิดนะ ผิด…การปฏิบัติเราจะพูดบ่อย

“ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติทั้งหมด ผิดหมด! ผิดหมด! ไม่มีใครถูกเลย”

ไม่มีใครถูกเพราะอะไร? เพราะมีอวิชชาอยู่ แต่เพราะด้วยการทดสอบ ตรวจสอบ แยกแยะ อะไรถูก อะไรผิด คนนั้นจะถูกมา แต่ถ้าไม่มีการตรวจสอบแยกแยะว่าสิ่งนี้ถูก..สิ่งนี้ถูก ผิดหมด ผิดหมด เพราะอะไร? ผิดหมดเพราะมีการเกิดนี่ ผิดหมดเพราะเราเกิดมา เราเกิดมาจากอวิชชา เราเกิดมาจากสิ่งที่ไม่รู้ตัว ถ้าเรารู้ตัว เราจะไม่เกิดมานั่งกันอยู่นี่ ในเมื่อเราเกิดมาจากความไม่รู้! กิเลสนี่มันอยู่กับอวิชชา! แล้วนี่ปฏิสนธิจิตน่ะมันไปเกิดในไข่! มันออกมาจากความโง่!! แล้วมันออกมาจากความโง่นี่ แล้วเราประพฤติปฏิบัติไปนี่ เราจะฉลาดขึ้นมาโดยที่ไม่มีการแยกแยะค้นคว้า ไปเอาที่ไหน มันไม่มี

ฉะนั้น การปฏิบัติเริ่มต้น...ผิดหมด! แต่ผิดแล้วเดี๋ยวมันก็จะถูก ถ้าเรารู้จักแบ่งแยก รู้จักแยกแยะว่าอะไรผิดอะไรถูก แต่บอกว่าเริ่มต้นจะให้ถูกหมดเลย ทุกคนต้องการันตีว่า “ฉันปฏิบัติแล้วจะสิ้นสุดแห่งทุกข์” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังบอกไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ พุทธกิจ ๕ เช้าขึ้นมาเล็งญาณ เล็งญาณว่าใครพร้อม แล้วอายุเขาสั้น เขามีเภทภัย เช่น องคุลิมาล ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ไปเอาองคุลิมาลวันนั้น องคุลิมาลจะไม่ได้เป็นพระอรหันต์ เพราะองคุลิมาลกําลังจะฆ่าแม่

เพราะกองทัพจะไปฆ่า จะไปจับองคุลิมาล เห็นไหม ด้วยความรักของแม่ก็จะไปปกป้องลูก แต่ด้วยความที่องคุลิมาลเป็นคนดี คนดีเพราะต้องการนิ้ว ๑,๐๐๐ นิ้ว คําว่าต้องการนิ้ว ๑,๐๐๐ นิ้ว คือมีเป้าหมาย มีความมุ่งมั่น พอมีความมุ่งมั่นมีเป้าหมายนี้มันปกคลุมปัญญาทั้งหมด มันปกคลุมความชั่วดีทั้งสิ้น จะสู่เป้าหมายของตัว

ฉะนั้น เวลาแม่มานี่ มันไม่เห็นว่าเป็นแม่หรือไม่เป็นแม่แล้ว จะให้ถึงที่สุด เพราะทํามานานแล้วมันทุกข์ยากมาก กว่าจะได้ ๙๙๙ นิ้วนี้ โอ้โฮ...ทุกข์มาก ฉะนั้น อันนี้อันสุดท้ายนี่ ถ้าแม่มาด้วยความรัก จะทําลายแม่ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณนะ เล็งญาณเห็นว่ามีจริตนิสัยที่จะเป็นพระอรหันต์ได้ ไปเอาองคุลิมาลก่อน แล้วเวลาองคุลิมาล เห็นไหม เวลาเราประพฤติปฏิบัติกันทุกคนบอกว่า “ทําไมทําลําบากลําบนขนาดนั้น ทําไมทําแล้วมันไม่ได้ผลขนาดนั้น” เพราะเวรกรรมนะ เวรกรรม องคุลิมาลฆ่าคนมา ๙๙๙ ศพ องคุลิมาลยังเป็นพระอรหันต์ได้นะ

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งใดที่เป็นอุปสรรค ในการประพฤติปฏิบัติของเรานี่ ถ้ามันอ่อนแอ ถ้ามันอ่อนด้อย มันไม่มีกําลังใจ ให้เอาคติธรรมในพระไตรปิฎกนี้มาปลุกปลอบ มาสร้างขวัญกําลังใจให้เราได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องเล็งญาณ เล็งญาณเห็นจริตนิสัย จริตนิสัยนี้ ดูสินั่งกันอยู่นี่ เห็นไหม จิตใจเข้มแข็ง จิตใจอ่อนแอ ร่างกายเข้มแข็ง ร่างกายอ่อนแอ ถ้าจิตใจอ่อนแอ บอกเท่าไรนะ เอาไม้คํ้าไว้มันก็ล้ม แต่ถ้าจิตใจเข้มแข็งนะ ไม่ต้องบอกนะ มันก็สังเกตครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ทําอย่างใด นี่ ครูบาอาจารย์ทําอย่างใด ทําไมเป็นประโยชน์ มันจะสังเกตของมัน

ถ้าจิตใจเราเข้มแข็ง จิตใจเรามีโอกาสขึ้นมานี่ เราพยายามทําของเราขึ้นมา ครูบาอาจารย์ท่านจะชี้นําขึ้นมา ครูบาอาจารย์ไม่โง่หรอก เพราะครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ ทุกข์ยากมาขนาดไหน คําว่าความทุกข์ยากมานี่ พ่อแม่คนไหนอยากให้ลูกทุกข์ พ่อแม่คนไหนก็อยากให้ลูกสุขสบาย พ่อแม่คนไหนไม่ต้องการให้ลูกลําบากเลย แต่ถ้าไม่มีการศึกษา ไม่มีการประพฤติปฏิบัติ ลูกเราจะโตขึ้นมาได้ไหม

พ่อแม่ไม่ต้องการให้ลูกทุกข์ แต่พ่อแม่ก็ห่วงลูกมากว่าลูกจะเอาตัวรอดได้หรือไม่ได้ ถ้าพ่อแม่ตายไปแล้วลูกจะอยู่กับใคร ฉะนั้น ก่อนที่ว่าลูกจะอยู่กับใคร พ่อแม่ต้องให้การศึกษา ให้วิชาการ ให้ประสบการณ์กับลูก ให้ลูกยืนในสังคมได้ ครูบาอาจารย์ของเราก็เหมือนกัน ท่านรู้... ท่านดู... ท่านดูความเข้มแข็งของใจ ใจของใครเข้มแข็ง ใจของใครมีหลักเกณฑ์ท่านจะคอยชี้นํา หลวงตาท่านเล่าประจําว่า หลวงปู่มั่น เวลาท่านดูแลลูกศิษย์ของท่าน ถ้าองค์ไหนปฏิบัติ... มันเหมือนทางการแพทย์ ทางการแพทย์นะ คนไข้ไปเขาต้องบอกอาการไข้กับหมอ หมอจะมีประวัติคนไข้ไว้หมด

เวลาลูกศิษย์ไปคุยธรรมะกับอาจารย์ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ลูกศิษย์ไม่รู้หรอกว่า...นั่นล่ะ...ประวัติคนไข้ไปอยู่กับอาจารย์หมดแล้ว เพราะเวลาพูดนี่มันพูดออกมาจากใจ พูดออกมาจากใจ ใจคือประสบการณ์ของใจ ใจที่มันรู้ได้แค่ไหน มีสติมีปัญญาแค่ไหนก็พูดแค่นั้นน่ะ ถ้าพูดแค่นั้นนะ ครูบาอาจารย์จะรู้วุฒิภาวะเลยว่าลูกศิษย์นี่ จิตใจมันอยู่ระดับไหนแล้วจะต่อยอดอย่างไร แล้วต่อยอดไม่เหมือนกัน ต่อยอด เห็นไหม ดูกีฬาสิ กีฬาแต่ละชนิด วิธี กติกา การเล่นของกีฬาแต่ละชนิดไม่เหมือนกัน จริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน ถ้าจริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน สิ่งใดปฏิบัติ ให้อุบายแล้ว จิตนั้นจะพัฒนาขึ้นไป ท่านรู้หมดน่ะ เห็นไหม

ดูสิ เวลาเขาหาช้างเผือกกัน หาช้างเผือกมา มาฝึกฝน เพื่อเป็นดาว เป็นดวงดาวในวงการกีฬา เห็นไหม หามาเยอะแยะเลย แล้วมันประสบความสําเร็จเท่าไรล่ะ นี้ก็เหมือนกัน หัวใจของเราประพฤติปฏิบัติน่ะ เวลาจะประสบความสําเร็จ ครูบาอาจารย์ท่านพยายามชักนําทั้งนั้นน่ะ จิตใจที่สูงกว่าจะพยายามดึงจิตใจที่ตํ่ากว่าขึ้นมา จิตใจที่ตํ่ากว่าจะไม่เห็นจิตใจที่สูงกว่า

จิตใจที่ปฏิบัติ เห็นไหม แม้แต่เราตั้งพุทโธๆ หรือว่าปัญญาอบรมสมาธิต่างๆ ปุถุชน กัลยาณ-ปุถุชน ปุถุชน...คนหนา กัลยาณปุถุชน...คนที่คนบาง ปุถุชนเหมือนกันแต่จิตใจมันพร้อม จิตใจมันพร้อมเพราะเหตุใด? จิตใจมันพร้อมเพราะมันคุมหัวใจของมันได้ ปัจจุบันนี้เราทําสมาธิไม่ได้ เราทําหลักเกณฑ์เราไม่ได้ เพราะเราเป็นคนหนา คนหนามันติดในอะไร? คนหนามันติดใน รูป รส กลิ่น เสียง

ความติดของมันนะ รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เห็นไหม มันเอาเสียง เอารูป เอารสมาล่อ พอมาล่อ...จิตมันก็ไปกับเขา เห็นไหม สิ่งใดนี่ เสียงนะ เขาไม่ได้ว่าเรานะ เขาพูดอยู่อีกประเทศหนึ่งนะ เราก็ไปเอาข่าวมา พอฟังเข้าไปแล้วมันก็ตื่นเต้น นี่ นี่ไงคนหนา! คนหนาเพราะอะไร? เพราะรูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เป็นบ่วงมารัดคอ เป็นพวงดอกไม้มาหลอกล่อ! อยากรู้อยากเห็น อยากเข้าใจ กลัวจะไม่เป็นหงส์ไง มันจะบิน มันจะเป็นหงส์! มันจะปีกหัก!

แต่ถ้ามันเป็นปัญญาตามความเป็นจริง เห็นไหม รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร แล้วไปดูมัน ไปเพ่งมัน มันจะหายไปไหม? มันจะเป็นสมาธิได้ไหม? มันไม่มีทาง! มันจะเป็นสมาธิขึ้นมาได้ด้วยคําว่าพุทโธ พุทโธ พุทโธ เพราะบ่วงแห่งมาร พวงดอกไม้แห่งมาร...กับจิตมันเข้ากัน คนเป็นภูมิแพ้ พอไปในที่ใด พออากาศเปลี่ยนแปลง มันจะเป็นภูมิแพ้...มันจะทันทีเลย ไอ้นี่ก็เหมือนกัน จิตใจน่ะไม่ต้องเอาบ่วงไปล่อมันหรอก มันอยากจะไปอยู่แล้ว! พอมันเจอ รูป รส กลิ่น เสียง มันก็ไปหมด เห็นไหม

พอมันไปหมด แล้วก็บอกว่าไป “ดูมัน..ดูมัน”

“ดูมัน” มันก็หายไป แล้วเดี๋ยวมันก็ขึ้นมาใหม่

แล้วก็ “ดูมัน” ไป ดูอีกร้อยชาติ!

แต่ถ้าเราพุทโธ พุทโธล่ะ พุทโธนะ... เห็นไหม เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ในเมื่อมันเป็นบ่วงของมาร แล้วทําไมเราชอบมันน่ะ ถ้าเป็นพวงดอกไม้ มันล่อเราแล้วทําไมเราไปกับเขาล่ะ เราไปกับเขาเพราะเราขาดสติ ถ้าเรามีสติ สติคืออะไร? สติคือความระลึกรู้อยู่ ระลึกรู้อยู่มันก็จบน่ะ หลวงตาบอกว่า “สตินี่มันสามารถกั้นฝ่านํ้า กั้นทะเลได้เลย” สตินี่แหละ ถ้าเราตั้งสติอยู่นี่ใครจะมาล่อเรา รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มึงล่อก็ล่อไปสิ สติมันก็อยู่กับมันน่ะ ก็มาล่อสิ...มาล่อ! แต่นี่เขาไม่ต้องล่อ! วิ่งไปหาเขา! นี่หงส์น่ะ...มันจะปีกหัก!

แต่ถ้าพุทโธ พุทโธ พุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธเพราะเหตุใด? พุทโธเพราะเราไม่มีกําลัง เพราะเราอ่อนแอ เราอ่อนแอนี่เราทรงตัวเองยังไม่ได้ พุทโธ พุทโธน่ะ...พุทธานุสติ พุทโธ! พุทโธ...เอาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาสถิตไว้กับหัวใจของเรา ถ้าไม่นึกพุทโธ พุทโธ เห็นไหม ถ้าพุทโธทฤษฎี มันก็เป็นแค่ พ.พาน สระอุ เห็นไหม ธ.ธงมันเป็นตัวอักษร มันไม่ใช่พุทโธ!! พุทโธมันเกิดจากความนึก! พุทโธมันเกิดจากสติที่มันนึกขึ้นมา ถ้าสติมันนึกขึ้นมา จิตมันอยู่กับพุทโธน่ะ เอาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาสถิตไว้ในหัวใจ แล้วบ่วงของมารมันจะมายังไง? แต่นี่ไม่พุทโธ...

“ดูมัน..ดูมัน” ดูให้มันตาย!

ดูความคิดให้มันตาย แล้วมันจะตายให้มึงดู!

แต่ถ้าพุทโธ! พุทโธ! พุทโธ! พุทโธไป พุทโธไปเรื่อยๆ เห็นไหม เพราะเราเอาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาสถิตไว้ในหัวใจของเรา...พร้อมกับสติ มันจะเอาอะไรมาล่อ แต่นี้เพราะเราอ่อนแอ อ่อนแอเราก็ต้องฝึกของเราบ่อยๆ บ่อยครั้งเข้า พุทโธ พุทโธ พุทโธ พุทโธ นี่ ครูบาอาจารย์เราท่านเป็นพยานนะ เขาบอกนะ “พวกพุทโธนี่โง่มาก... ไม่มีปัญญา...” ไอ้คนมีปัญญานี่มันหงส์ปีกหัก เห็นมันมีแต่ปักลงนรก ไอ้พุทโธโง่ๆ! นี่ ดูครูบาอาจารย์เรานี่เป็นพระอรหันต์หมดเลย พุทโธไปเรื่อยๆ... คนเกิดมาทําไมเป็นทารก ทารก เห็นไหม เขาบอกนะ ในมหายานเขาว่านะ...

“พระอรหันต์ดํารงชีวิตอย่างไรล่ะ?”

“อ้าว...หิวก็กินน่ะ ร้อนก็อาบนํ้าน่ะ”

ฉะนั้น ทารก...ก็หิว...ก็ให้มันกินนี่ มันก็กินขี้ไง เพราะทารกมันจะนอนแช่ขี้แช่เยี่ยว ถ้าไม่มีใครดูแลมัน ถ้ากินมันก็กินขี้ ถ้ามันหิวมันก็เอามือนี่ล้วงขี้มากิน นี่ก็เหมือนกัน หิวก็กิน กินอะไร? หิวก็กินนี่...กินอะไร? มันต้องพัฒนาจากทารกขึ้นมาเป็นผู้ใหญ่ใช่ไหม มันจะแยกถูกแยกผิดว่านั่นคือขี้! นี้ธรรม ถ้ามันแยกถูกแยกผิด เห็นไหม นี่ก็พุทโธ พุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธ พุทโธ ให้จิตใจมันสูงขึ้นมา ให้จิตใจมันพัฒนาขึ้นมา วุฒิภาวะของใจนี้มันจะพัฒนาขึ้นมา

ถ้ามันพัฒนาขึ้นมา มันจะเห็นว่า ปุถุชน กัลยาณปุถุชน อะไรเป็นปุถุชน? อะไรเป็นกัลยาณปุถุชน? ปุถุชนคนหนาทรงตัวเองไม่ได้เลย แต่พอมันพิจารณาเข้าไป ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลาคิดขึ้นไป “เอ็งชั่วอีกแล้ว เอ็งคิดเรื่องอะไร เอ็งชั่วประจําเลย ทําไมเอ็งคิดอย่างนี้ คิดแล้วก็นํ้าตาไหล คิดแล้วก็ทุกข์ ทําไมมึงโง่ขนาดนี้ล่ะ?” นี่คือปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าสติทัน

ความคิดน่ะมันทําลายเรา กิเลสเราน่ะทําลายเรา ความคิดในหัวใจเราทําลายเราเอง! ความไม่รู้ของเรานี่ทําลายเราอยู่นี่ แล้วมาบอกว่า “เป็นหงส์ เป็นหงส์” อีกามันยังเป็นไม่ได้เลย! แต่ถ้าเรามีสติปัญญาตามของเราไปเรื่อย สติปัญญาตามของเราไปเห็นความทุกข์ เห็นไหม ทุกข์เพราะอะไร? สิ่งที่เกิดขึ้นมาจากเสียง สิ่งที่มันเกิดขึ้นจากรูป รส กลิ่น เสียง “แล้วเอ็งทําไมโง่ขนาดนั้นน่ะ?” มันจะพัฒนา มันจะปล่อย คําว่าปล่อยนะ พอมันปล่อยแล้วเดี๋ยวก็คิดอีก เพราะความคิดนี้เร็วมาก ความคิดนี้เร็วกว่าแสง ความคิดนี้เร็วมาก แต่เพราะมันเร็วอย่างนี้ เขาถึงว่า “จิต ๑๐๘ ดวงไง”

ดวงเดียว! มีดวงเดียว!!

แต่สันตติ! มันไวมาก!! ไวจนเรายังรู้เท่าทันเราไม่ได้เลย

ความที่เรารู้เท่าทันไม่ได้นี่ ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ เข้าไปนี่ มันรู้มันเห็นของมัน แล้วมันปล่อยวางของมัน มันจะพัฒนาของมัน ถ้ามันพัฒนาของมัน นี่ไง มันจะเห็นเองพอพัฒนาของมันขึ้นไป พอมันพัฒนาขึ้นไปใช่ไหม ในการประพฤติปฏิบัติ สมาธิเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ เวลาสมาธิเจริญขึ้นมา “แหม...มีความสุข” นึกว่าเป็นพระอรหันต์นะ เพราะจิตมันสงบไง “โอ้โห...เราเป็นพระอรหันต์” มันจะหันลงนรก มันเป็นพระอรหันต์นะ แต่พอมันจิตมันเสื่อม “อ้าว...อรหันต์มันเสื่อมไปไหนล่ะ อรหันต์หายไปแล้ว อ้าว...เมื่อกี้เป็นพระอรหันต์ เดี๋ยวนี้พระอรหันต์หายไปแล้ว...”

มันจะเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ การปฏิบัติเป็นอย่างนี้ทุกคน

ถึงบอก...การปฏิบัติเริ่มต้นมันผิดหมดน่ะ แต่พอมันจะถูก ถูกเพราะตรงนี้ไง ถูกเพราะมีการกระทํา ถูกเพราะมีการแยกแยะ เพราะมีการกระทํานะ เวลามันดีมันดีขึ้นมาเพราะเหตุใด เวลามันเสื่อม มันเสื่อมเพราะอะไร ถ้ามันมีเหตุการณ์ว่าเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ มันจะแก้ไขของมัน คนเรานะ ถ้าเราปฏิบัติเริ่มต้น พอจิตเราสงบ จิตมีพื้นฐาน เราจะภูมิใจมาก แต่พอจิตเรามันเสื่อมขึ้นมา เห็นไหม การประพฤติปฏิบัตินั้นยากขึ้น..ยากขึ้น พอยากขึ้นขึ้นมานี้ นี่ไง เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านบอกว่า...

“มันยากขึ้นเพราะอะไรล่ะ?”

“มันยากขึ้นเพราะว่าธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ มันทับจิต”

ความเข้มแข็ง ความคิด ความทิฏฐิมานะของเรานี้ เราเคยสัมผัสมาแล้วนี่ เหมือนอาหาร ใครกินมื้อแรกนี่อร่อยมาก พอมื้อที่ร้อยไม่อร่อยแล้ว สมาธิก็เหมือนกัน พอปฏิบัติบ่อยครั้งเข้า..บ่อยครั้งเข้าน่ะมันคุ้นชิน พอมันคุ้นชินนะ...เสื่อม! เสื่อมทั้งนั้น! มันมีการกระทํา มันมีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ พอมีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ แล้วอุบายวิธีการจะให้มันคงที่จะทําอย่างไร?

หลวงปู่มั่นท่านเป็นหัวหน้า เป็นครูบาอาจารย์ เป็นต้นแบบของเรานะ ให้ผ่อนอาหาร “อดนอนผ่อนอาหารนี้มันจะมาช่วย” การอดนอนผ่อนอาหารมันจะมาช่วยให้สิ่งที่มันจะเข้ามากระทบกระเทือนเรานี่เบาบางลง เพราะขันธ์ ๕ คือความคิด ธาตุ ๔ คือร่างกาย ร่างกายนี้ให้มันกินเยอะๆ นะ แล้วมันจะนอน อุ่นๆ แล้วกิเลสจะตัวอ้วนๆ แต่ถ้าเราค่อยผ่อน..ค่อยผ่อน พอผ่อนเข้าไปก็ “อู้หู...กิน ๓ มื้อ ๔ มื้อยังทุกข์นะ แล้วไปกินมื้อเดียวมันจะสุขได้อย่างไร ยิ่งไปผ่อนอาหารอีกยิ่งทุกข์เข้าไปใหญ่เลย” นี่คือความคิด

ความสุข ความทุกข์หยาบๆ อย่างนี้ เป็นความสุข ความทุกข์ของธาตุขันธ์! แล้วความสุข ความทุกข์ของใจที่ละเอียดกว่านี้ ที่มีคุณสมบัติมากกว่านี้...ทําไมไม่เอา ไหนว่าเป็นหงส์ไง ศึกษาธรรมะแล้วรู้หมดล่ะ รู้ธรรมทุกคนเลย! แล้ววิธีการทํายังไม่รู้จัก คนที่ไม่รู้วิธีมันจะไปถึงเป้าหมายได้ไหม คนที่บอกวิธีผิดนี่มันจะไปถึงเป้าหมายถูกไหม เวลาพูดถึงเป้าหมาย..เป้าหมายน่ะ เวลาพระสารีบุตรไปฟังธรรมพระอัสสชิ เห็นไหม ว่าพระอัสสชินี้มีกิริยาที่นุ่มนวลมาก มีกิริยาที่น่าเลื่อมใสมาก

“นี่ปฏิบัติมากับใคร?”

“ปฏิบัติกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

“องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอะไร?”

“ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ไปแก้ที่เหตุนั้น”

เหตุ..เหตุ..เหตุนั้นจะทําให้เป็นพระโสดาบัน สกิทา อนาคา พระอรหันต์ ถ้าพระอรหันต์องค์ไหนมันบอกเหตุผิด ไม่ต้องไปฟังมันน่ะ มันบอกที่มาผิดแล้วมาบอกเป็นพระอรหันต์น่ะ ใครจะเชื่อ มันบอกว่ามันเป็นพระอรหันต์นะ แต่เรื่องพื้นฐานมันยังพูดไม่เป็นน่ะ พระอรหันต์อะไรซื่อบื้ออย่างนั้น พระอรหันต์ไม่มีซื่อบื้อหรอก! พระอรหันต์นี้ฉลาดมาก แล้วรู้มาก ถ้าพระอรหันต์องค์ไหนซื่อบื้อ ไม่รู้จักต้นสายปลายเหตุ! อยู่ดีๆ พระอรหันต์ก็ตกใส่หัวนี่มันไม่มีหรอก! พระอรหันต์องค์ไหนพระอรหันต์ตกใส่หัวบ้าง นี่เพราะอะไร เพราะอยากเป็นหงส์ไง มันถึงปีกหักไง มันถึงต้องปักลงดินไง!

ฉะนั้น เวลามันเสื่อมใช่ไหม อดนอนผ่อนอาหารนี่ อดนอนผ่อนอาหารมาเพื่อเรา..เพื่อเรา ถ้าเพื่อเรานี่ ความสุข ความทุกข์หยาบๆ เห็นไหม เราจะไปเอาความสุข ความทุกข์ที่ละเอียดกว่านี้ ถ้าเราเอาความสุข ความทุกข์ที่ละเอียดกว่านี้ แล้วเรามีสติปัญญาของเรา เห็นไหม เวลาปฏิบัติไปแล้ว ถ้าเป็นพระอริยบุคคลนะ มันมีสติ มหาสติ สติอัตโนมัติ มันมีปัญญา มหาปัญญา ปัญญาญาณ

ปัญญามีขั้นมีตอนของมัน โอ้โห...ลึกลับมาก ยิ่งสติยิ่งสมาธินี่ มันจะโอ้โห...ไปอีกไกล แล้วอยู่ๆ พระอรหันต์หล่นใส่หัวนี่ไม่เคยเห็นนะ หลวงปู่มั่นไม่เคยสอน ครูบาอาจารย์เราไม่เคยสอน ถ้าไม่เคยสอน เห็นไหม เราจะให้เห็นว่า การแยกว่าอะไรเป็นปุถุชน อะไรเป็นกัลยาณปุถุชน สิ่งที่เป็นปุถุชนและเป็นกัลยาณปุถุชนนี่ ถ้าพูดถึงไม่มีครูบาอาจารย์ พอใครเป็นกัลยาณปุถุชน มันบอกว่าเป็นพระอรหันต์หมดน่ะ เพราะอะไร เพราะมันไม่รู้ ไม่รู้มันเกิดจากอะไร? เกิดจากอวิชชา แต่มีครูบาอาจารย์คอยควบคุม คอยดูแล คอยเป็นพ่อแม่ครูจารย์ของเรา

เลี้ยงนะ เลี้ยงร่างกายนี้ รัฐบาลมันก็เลี้ยงได้ แต่เลี้ยงหัวใจนี่ ถ้าไม่มีผู้รู้จริง ไม่มีครูบาอาจารย์ของเราจริง จะเลี้ยงกันมาไม่ได้ สิ่งที่เลี้ยงมานี่ เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านรื้อค้นของท่าน รื้อค้นของท่านด้วยอํานาจวาสนาบารมี อํานาจวาสนาบารมี คือ สิ่งที่สะสมมาจากอดีตชาติ สิ่งที่เกิดมานี่เกิดมาเหมือนกัน เวลาเกิดขึ้นมานี่ เห็นไหม ประชาธิปไตย มีเสียงเหมือนกัน มีเสียงเหมือนกัน...จริงไหม? มีเสียงเท่ากันจริงหรือเปล่า ถ้าจริงในสภามันต้องยกมือเหมือนกัน สภานี้มันอยู่ในคอก เวลาเขาสั่งให้ยกมือก็ยกตามเขา เสียงเท่ากันเหรอ? ไม่มีหรอก

ธรรมาธิปไตย ถ้าธรรมาธิปไตยนะ นี่ สิ่งที่สร้างบุญญาธิการมา...อันนั้นน่ะ โอกาสมันน้อยนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ละองค์ เห็นไหม เอกัง นาม กิง หนึ่งไม่มีสอง มีหนึ่งเดียวเท่านั้น แล้วหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นก็มีหนึ่งเดียวเท่านั้นเหมือนกัน หลวงปู่เจี๊ยะ ครูบาอาจารย์ของเราก็มีหนึ่งเดียว ไม่มีหลวงปู่เจี๊ยะที่ ๒ หรอก ถ้าใครปฏิบัติได้ก็เป็นของเขา ฉะนั้น เวลาปฏิบัติได้ มันก็จะเป็นของเรา

ฉะนั้น คําว่ามีหนึ่งเดียว ในเมื่อคนที่มีบุญญาธิการระดับหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น มาเป็นอาจารย์ใหญ่ มาเป็นผู้ชี้นํา มาเป็นผู้บุกเบิกในวงกรรมฐานของเรา แล้วเราประพฤติปฏิบัตินี่มันควรภูมิใจ ถ้ามันภูมิใจนะ เขาเรียก “ลงใจ” หลวงตาท่านบอกว่า “อย่าว่าแต่เห็นรูปเลย” เวลาคิดถึงหลวงปู่มั่นนี่...ใจมันลง เห็นไหม ใจมันลงมันซาบซึ้ง... มันซาบซึ้งบุญคุณ...

ฉะนั้น ถ้ามันซาบซึ้งนี่ คําว่าซาบซึ้งนะ อันนี้มันเป็นประโยชน์มากนะ เราพยายามจะพูดให้โยมนี่นะลงใจครูบาอาจารย์ คําว่าลงใจนี่คือกิเลสลง...ว่าอย่างนั้นเลย ถ้ากิเลสของพวกเรามันบางลง การปฏิบัติของพวกเรามันจะง่ายขึ้น แต่ถ้าเรามันแข็งกระด้าง มันปฏิบัติยากไง ถ้ามันเริ่มต้นจากหัวใจเรานี่มันลง เห็นไหม ถ้ามันลงมันมีโอกาสได้แก้ไขนะ ฉะนั้น ถ้ามันเสื่อม เห็นไหม ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า “ให้อดนอนผ่อนอาหาร”

การอดนอนผ่อนอาหาร มันไม่บรรลุธรรมหรอก การอดนอนผ่อนอาหารนี้ มันไม่ใช่ว่าสิ่งนั้นมันเป็นเป้าหมายของเราหรอก ถ้าการอดนอนผ่อนอาหารจะบรรลุธรรมได้นะ แอฟริกานี่พระอรหันต์เยอะแยะเลย มันอดจนตายน่ะ มันไม่มีจะกินน่ะ ถ้าอดนอนผ่อนอาหารเป็นพระอรหันต์ เราไม่ต้องปฏิบัติ ไปเอาพวกแอฟริกามา...แล้วตั้งไว้...แล้วกราบมัน ไม่ใช่!

การอดนอนผ่อนอาหาร เป็นวิธี เป็นกลอุบายที่เราจะมาชําระเรา! มันเป็นประโยชน์กับการใช้งาน เทคโนโลยีอย่างใดใช้ประโยชน์กับสิ่งใด…เขาใช้เป็น ใช้ไม่เป็น…นิวเคลียร์เอามาไว้นี่ก็ระเบิดตายหมดน่ะ อดนอนผ่อนอาหารต่อเมื่อจิตมันกระด้าง ในเมื่อจิตมันเสื่อม จิตมันไม่ยอมปฏิบัติ เห็นไหม เราต้องอดนอนผ่อนอาหารกําราบกิเลสของเรา กําราบกิเลสแล้วมันทุกข์ไหม...ทุกข์!

ทุกข์เพื่อจะพ้นจากทุกข์

ถ้าไม่ยอมเผชิญกับความทุกข์เลย จะให้พระอรหันต์ตกใส่หัว! มันไม่มีหรอก!

ถ้ามันจะทุกข์มันจะยาก เราก็ต้องสู้! เพราะเราสร้างมาอย่างนี้! มันเป็นจิตใจของเรานะ ในการประพฤติปฏิบัตินี้มันปฏิบัติเพื่ออะไร? ปฏิบัติเพื่อแก้ไขจิตของเรา ถ้าเราไม่แก้ไขจิตของเรา เราก็จะแก้ไขในพระไตรปิฎก พุทธพจน์! พุทธพจน์! สาธุนะ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เคารพมาก พุทธพจน์ก็เคารพมาก แต่ที่พูดนี้ไม่ได้พูดแย้งพุทธพจน์ พูดแย้งคนที่มันพูดพุทธพจน์น่ะ ไอ้คนพูดน่ะ พุทธพจน์ไม่ค้าน แต่ค้านคนเอาพุทธพจน์มาอ้างไง ไอ้คนอ้างพุทธพจน์นี่ค้าน แต่ตัวพุทธพจน์ไม่ค้าน เพราะ..เพราะมันเป็นหงส์ มันมีทิฏฐิมานะ มันไม่เข้าใจตามความเป็นจริง ฉะนั้น ตัวพุทธพจน์ไม่ค้าน ถ้าพุทธพจน์ค้าน หลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติไป เห็นไหม

“เวลาจิตมันเป็นไปน่ะ พุทธ ธรรม สงฆ์ รวมเป็นหนึ่งเดียว”

หลวงปู่มั่นท่านเคารพบูชามาก แม้แต่ตัวอักษร ถ้าวางตํ่ากว่าท่านท่านจะไม่ยอม ตัวอักษรภาษานี้ ท่านจะให้ยกให้สูงกว่าท่าน เพราะตัวอักษรนี้มันสื่อธรรมะได้ อย่าว่าแต่พุทธพจน์เลย ตัวอักษรยังเคารพเลย เคารพด้วยหัวใจ ไม่ได้เคารพด้วยพุทธพาณิชย์ไง พุทธพจน์..พุทธพจน์ พุทธพจน์ทุกคนต้องเดินเข้าแถว “มาเชื่อฉัน เพราะฉันพูดพุทธพจน์” แต่ถ้าเราศึกษาพุทธพจน์เราก็ศึกษาของเราได้ แต่ถ้ามันเป็นจริงนะ นี่ ปุถุชน กัลยาณปุถุชน นี่ เราพยายามทําของเรา ตรงนี้นี่เริ่มต้น...คือจุดสตาร์ทของการประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราทําได้นะ

เห็นไหม กัลยาณปุถุชน คือมันควบคุมใจได้ง่าย มันเห็นโทษของบ่วงของมาร รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ทีนี้พอเราควบคุมได้นะ บ่วงมารมันล่อเราไม่ได้ ถ้ามารมาล่อไม่ได้ เห็นไหม มีคนถามบ่อย “ทําไมพระปฏิบัติต้องเข้าป่าเข้าเขา” เราบอกว่าเวลาเอ็งไปอยู่ในป่าคนเดียว เอ็งกลัวผีไหม เวลาอยู่ในป่า เพราะความกลัวอันนั้นน่ะ แต่ถ้าเราอยู่ในสังคม โอ้โห...คนนู้นก็ดูแล คนนี้ก็ดูแล นี่กิเลสตัวอ้วนๆ!

พอเข้าป่าไปแล้วนะ เราเข้าไปเราจะเข้าไปเผชิญกับความจริงของเราไง เพราะเข้าไปอยู่ในที่วิเวก ไปอยู่ต่างๆ เห็นไหม ก็สิ่งนั้นล่ะมันจะเข้าไปสู่ใจของตัวที่มันจะพัฒนาใจของตัว ทีนี้การพัฒนาใจของตัว ถ้าพัฒนาเข้าแล้วนี้ ถ้าเราควบคุมได้แล้วเราจะไปอยู่ในเมืองมันก็ไม่เสียหายน่ะ แต่ถ้าเรายังทําไม่ได้เลย มันก็สร้าง มันสัญญาอารมณ์ มันสร้างเอง มันสร้างเพราะ เราไม่อยากจะบอกว่า เราสร้างเพราะมันมีครูบาอาจารย์ของเรา ท่านใช้ชีวิตของท่านทั้งชีวิต รุ่นที่ ๓ ทั้งชีวิตเลยพิสูจน์ว่า...ธรรมะเป็นของจริง

แต่เดิมสังคมไทยไม่เชื่อแล้วว่ามรรคผลมี แล้วครูบาอาจารย์ของเรานี่เอาชีวิตนี้เป็นตัวอย่าง เป็นให้เราดู เพราะมันมีสิ่งนี้คนถึงได้เชื่อถือ พอเชื่อถือพอพูดพุทธพจน์มันก็เป็นตามนั้นเลย นั่นล่ะมันเป็นหงส์ ปีกมันจะหัก เราจะเป็นกา เป็นกาเพราะครูบาอาจารย์เราน่ะท่านเป็นหงส์ พอท่านเป็นหงส์ เห็นไหม พญาหงส์เวลาบินนะบินสูง เราก็บินไม่ถึง เวลาพญาหงส์อยู่บนยอดไม้ เราก็อยู่ที่โคนไม้ เรายอมรับความเป็นจริงว่าเราเป็นกา ถ้าเราเป็นกานะ เราจะมาประพฤติปฏิบัติ มันจะมาแก้ไขที่ตัวเรานะ ถ้ามันไม่เป็นกา เราจะไม่มาแก้ไขที่ตัวเรา มันจะบอกว่า...

“ธรรมะก็เป็นอย่างนี้เอง… ธรรมะเป็นเช่นนี้เอง...”

“เป็นเช่นนี้ แล้วเป็นอะไรต่อไปล่ะ?”

“มันก็เป็นเช่นนี้เอง...”

“แล้วเป็นอย่างไรต่อไปล่ะ?”

“มันก็เป็นเช่นนี้เอง...”

มึงจะตายเปล่า

ธรรมะมันเป็นเช่นนี้เอง! ต่อเมื่อจิตใจมันเป็นธรรม!

แต่ถ้าจิตใจมันไม่เป็นธรรมน่ะ “มันเป็นเช่นนี้ มันเป็นมาเพราะอะไร?” ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันต้องสาวไปที่เหตุให้หมด ถ้าไม่มีเหตุ “มันเป็นเช่นนี้เอง... ธรรมะเป็นธรรมชาติ...” พวกนี้จะเป็นพระอรหันต์หมดเลย เพราะการเกิดนี้เป็นธรรมชาติอันหนึ่ง การเกิดของมนุษย์เป็นธรรมชาติอันหนึ่งไหม? เป็นธรรมชาติ แล้วธรรมะเป็นธรรมชาติ เราก็เป็นพระอรหันต์หมดแล้ว เพราะเราเกิดมาจากธรรมชาติ

ธรรมะเหนือธรรมชาติ

เหนือเพราะเหตุใด? เหนือเพราะรู้ถึงสัจจะของความจริงตามธรรมหมด…แล้ววางไว้ เพราะถ้าไม่วางนะ โยมมาที่นี่โยมขับรถมากันคนละคัน รถของใคร ของโยมใช่ไหม กลับไปนั่งในรถแล้วล็อกประตูไว้ อย่าออกมา เอารถมาทิ้งรถทําไม นี่ ธรรมะ ธรรมะทิ้งมัน ถ้าธรรมะเป็นของเรานะ เรากับธรรมะ ถ้าธรรมะเป็นธรรมะนะ เพราะธรรมะเป็นตามความจริงแล้วนะ...มันวางไว้หมดแหละ ใจนี่มันพ้นออกไป มันหลุดออกไป ถ้าธรรมะเป็นเรานะ รถนี่ไปนั่งไว้ในรถ แล้วขังไว้ในนั้นอย่าขึ้นมา แต่เพราะมาแล้วเราวางไว้นั่น แล้วเราขึ้นมา นี่ ธรรมะถึงเป็นธรรมเหนือธรรมชาติ

รถเราไม่เอา เราใช้ประโยชน์กับรถ มาที่นี่ถ้าไม่มีพาหนะไม่มีรถ มาไม่ได้ แต่มาถึงที่แล้วน่ะ รถเขาจอดไว้ข้างล่าง เขาต้องขึ้นมา นี่ “เราศึกษาธรรม..ศึกษาธรรม ธรรมะเป็นธรรมชาติ เป็นธรรมชาติน่ะ” เรารู้ธรรมชาติสัจจะความเป็นจริงแล้ว...เราวางเขา เพราะเราไม่ใช่ธรรมชาติ ถ้าเราเป็นธรรมชาตินะ เราจะหมุนไปกับธรรมชาติ ธรรมชาติคือสสาร คือความเปลี่ยนแปลง แล้วเราจะเปลี่ยนแปลงตลอดไปไหม ถ้าเราถึงความจริงเราจะเปลี่ยนแปลงเขาอีกไหม ถ้าเปลี่ยนแปลงก็เป็นธรรมชาติไง แล้วธรรมชาติมันจะเป็นอะไร? ธรรมชาติก็เป็นอนิจจังไง อนิจจังมันก็หมุนเวียนไปไง แล้วธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมชาติคืออนิจจังไง ธรรมะ นี่..นี่ไตรลักษณ์ ที่ว่านิพพานเป็นอนัตตาๆ อนัตตามันก็หมุนไป แต่ถ้าเป็นอัตตา อัตตาก็ผิด อนัตตาก็ผิด แล้วที่ถูกมันคืออะไรล่ะ?...

ถูกก็ที่กลางหัวใจนี่ไง! กลางหัวใจนี่!

ถ้าจิตมันมีหลักมีเกณฑ์มันจะเริ่มสงบเข้ามา คําว่าสงบ เห็นไหม เราต้องรื้อค้นขนาดนี้นะ เราต้องรื้อค้นของเรา แล้วเราแยกแยะของเรา เห็นไหม นี่มันเป็นปัจจัตตัง รู้เฉพาะใจดวงนั้น แล้วใจดวงนั้นนะ ร่มโพธิ์ร่มไทรของครูบาอาจารย์เรา ท่านผ่านอย่างนี้มา ท่านถึงสอนเราได้ คนที่ไม่รู้มันจะเอาอะไรมาสอน ก็พุทธพจน์ไง คนรู้นี่ต้องรู้จริง แล้วรู้จริงนะ…เวลาธรรมะนี่หลวงปู่เจี๊ยะพูดประจํา ให้พูดคําเดียว “ถูกหรือผิด” ไม่ต้องพูดมาก เยิ่นเย้อ “อย่างนี้เป็นอย่างไร?” ใช้ได้หรือใช้ไม่ได้...เท่านั้นเอง

ถ้าผิดก็คือผิด ถ้าถูกก็คือถูก

ผิดก็ผิดเป็นอะไรไป ผิดก็ทําใหม่

ใครมันจะถูกมาจากท้องพ่อท้องแม่ มันไม่มีหรอก

ฉะนั้น ถึงบอก...ไม่ต้องไปห่วงว่าถูกหรือผิด ให้ห่วงความรู้สึกของเรา ให้ห่วงหัวใจของเราว่า...มันมีเหตุมีผลไหม มันมีอะไรผิดแล้วมันมีอะไรถูก แล้วถ้ามีอะไรถูกผิด เห็นไหม มันแยกเป็นอย่างนี้ปั๊บนะ มันจะรักษาจิตได้ง่าย พอรักษาจิตได้ง่าย นี่ กัลยาณปุถุชน แค่กัลยาณ-ปุถุชนน่ะ สมาธินี่มันควบคุมใจได้ ไม่ได้เป็นอะไรเลย! ปุถุชน...คนแบบว่าไม่หนาด้วยกิเลสเท่านั้นเอง นี่ตรงนี้สําคัญนะ พอจิตสงบแล้ว หรือจิตไม่สงบ ถ้ามันไม่สงบนะ จิตมันสงบแล้ว หรือจิตไม่สงบ เพราะเวลาออกพิจารณานี่มันมีข้อโต้แย้งอยู่ว่า “พุทโธ พุทโธน่ะ จนจิตเป็นสมาธินะ แล้วไม่ได้เป็นพระอรหันต์กันน่ะ เพราะมันไม่เคยเป็นสมาธิซักที แล้วเมื่อไหร่จะได้เป็นพระอรหันต์น่ะ”

จิตมันสงบพอสมควร พอจิตใจเราเริ่มไม่ฟุ้งซ่านน่ะ เราใช้ปัญญาได้แล้ว หลวงตาท่านสอนว่า “ปัญญานี่มันไม่เกิดเอง ปัญญาเกิดเอง ปัญญาอัตโนมัติน่ะมันไม่มี ปัญญาอัตโนมัติไม่มี” ปัญญาอัตโนมัติคือปัญญากิเลส เพราะมันคิดขึ้นมาด้วยความไม่รู้ จิตเรานี้เป็นอวิชชา มีมารอยู่ ความคิดมันเกิดขึ้น เราไม่มีสติ นั้นคืออัตโนมัติ

ฉะนั้น ถ้าเวลาจิตเราไม่สงบ เราสงบพอสมควร ถ้าไม่สงบนี่เขาเรียกว่าโลกียปัญญา...ปัญญาที่เกิดจากกิเลส…คือเรื่องโลกๆ โลกคือหัวใจของเราแล้วความคิดเกิดจากบนนั้น ทีนี้พอจิตเราสงบขึ้นบ้าง พอสงบขึ้นบ้างเราก็หัดใช้ปัญญา ปัญญาตรึกในธรรมนะ ปัญญาตรึกในชีวิตประจําวันเรานี่ ปัญญาตรึกในชีวิตครูบาอาจารย์เรานี่ พอมันฝึกอย่างนี้เข้า พอมันฝึกอย่างนี้เข้าบ่อยครั้งเข้านี่ สติมันจะดีขึ้น วุฒิภาวะของใจมันจะพัฒนาขึ้น มันพัฒนาด้วยการประพฤติปฏิบัติ ด้วยธรรม...

ธรรม ธรรมคืออะไร? ธรรมคือสติปัญญา สติสมาธิเรานี่คือธรรม ธรรมนี่น่ะ กาย เวทนา จิต ธรรม ธรรมารมณ์...อารมณ์ที่เป็นธรรม อารมณ์ความรู้สึกที่เป็นธรรมนี่...ธรรมารมณ์ในสติปัฏฐาน ๔ เพราะมันมีธรรมารมณ์ใช่ไหม ธรรมารมณ์อันนี้ เห็นไหม เพราะเราใช้ฝึกปัญญาบ่อยครั้งเข้านี่ เขาบอกว่า “พุทโธ พุทโธ เป็นสมาธินะ ไอ้พวกสมาธินะ อีกชาติหน้ามันก็ไม่ทําอะไร มันพุทโธจนมันตายเปล่า!”

พุทโธ พุทโธ เป็นพระอรหันต์เยอะแยะเลยนะ แต่มันต้องใช้เป็น เหมือนกับทารกน่ะ ทารกที่มันจะโตขึ้นมาเป็นผู้ใหญ่นี่ พ่อแม่ที่ฉลาดจะพัฒนาการเด็กที่ดีขึ้นมา เด็กพัฒนาการที่ดีนี้มันจะไปได้ไกลมาก แต่ถ้าพ่อแม่เลี้ยงตามบุญตามกรรมนะ เด็กมันก็พัฒนาของมัน แต่พัฒนาขึ้นไปแล้วแต่อํานาจวาสนาของเด็กนั้น

จิตของเรานี้เราหัดใช้ปัญญา หัดใช้ปัญญาอย่างนั้นปั๊บนี่ คิดไปเลย ไม่ผิด! เพียงแต่ว่ามันเป็นโลกียะหรือโลกุตตระ จะเป็นโลกียะก็ไม่เป็นไร ก็บอกว่า “ปฏิบัตินี้ผิดหมดล่ะ มันฝึกไปมันก็เหมือนฝึกสมาธินั่นแหละ” เวลาทําสมาธิ เห็นไหม ผิดหมดน่ะ ที่ว่าสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ นี่ โกหกทั้งนั้นน่ะ! สติปัฏฐาน ๔ มันจะมีต่อเมื่อจิตสงบ เพราะพอจิตมันสงบ จิตเป็นสัมมาสมาธิ มันออกไปพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ มันถึงเป็นสติปัฏฐาน ๔ โดยข้อเท็จจริง แต่ไอ้ที่มันบอกมันคิด มันพิจารณาของมันเองน่ะ มันเป็นสัญญาอารมณ์ทั้งนั้น...

มันไม่มีสติปัฏฐาน ๔ หรอก!

สติปัฏฐาน ๔ มันเป็นชื่อ!

ไอ้ข้อเท็จจริงน่ะ มันกิเลสล้วนๆ น่ะ หงส์ปีกหัก! มันจะหัวปัก!

แต่ถ้าจิตมันสงบขึ้นมาแล้วนะ พอเราหัดฝึกใช้ปัญญาบ่อยครั้ง..ใช้ปัญญาบ่อยครั้ง มันเป็นข้อเท็จจริงที่มันเป็นจุดที่เขาบอกว่า “ไอ้พุทโธนี่โง่ ไอ้พุทโธที่ไม่มีปัญญา แล้วเมื่อไหร่มีสมาธิแล้วมันถึงจะพิจารณาล่ะ” มีสมาธิ อย่างเช่นปัจจุบันนี้โยมคิด คิดได้แล้ว โยมใช้ปัญญาได้แล้ว มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เพราะการใช้ปัญญาทั้งหมด ผลของมันคือสงบ ผลของมันคือหยุด...

พุทโธ...ผลของมันก็คือหยุด

ในกรรมฐาน ๔๐ ห้อง ผลของมันคือหยุด เพราะมันต้องการให้หยุดคิด!

ถ้ามันหยุดนั่นคือสมาธิอ่อนๆ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ถ้ามันเป็นอัปปนาสมาธินะมันคิดไม่ได้ อัปปนาสมาธิน่ะมันสักแต่ว่า ถ้าอัปปนาสมาธินะ...มันมีคําถามอยู่ อัปปนาสมาธินี่มันจะแยกเลย แยกระหว่างกายกับใจได้ อัปปนาสมาธินี่ นั่งอยู่นี่ พุทโธ พุทโธ พุทโธจนจิตละเอียดเข้าไปเรื่อยๆ จนจิตมันปล่อยพุทโธหมด จิตมันเข้าไปสู่อิสรภาพของมัน มันไม่รับรู้ร่างกายนี้เลย มันไม่รับรู้ร่างกายเพราะอะไร? เพราะจิตมันเป็นจิตล้วนๆ กายเป็นกายล้วนๆ มันแยกออกจากกันเลย แยกออกเพราะอะไร? เพราะมันเป็นสักแต่ว่า มันเป็นสักแต่ว่าเลย แล้วพอเป็นสักแต่ว่านี่มันคิดไม่ได้ มันคิดไม่ได้เหมือนพลังงานที่มันยังไม่ได้กระจายออกไป ถ้าพลังงานไม่ได้กระจายออกไป นี่ อัปปนาสมาธิ แล้วเขาบอกว่ามันจะไปเกิดปัญญาที่นั่น นี่พระอรหันต์พูดนะ พระอรหันต์บอกว่า “ปัญญาจะไปเกิดที่อัปปนาสมาธิน่ะ” โอ้โห…กูช็อกเลย พระอรหันต์ที่มันตกใส่หัวน่ะ...นี่ไง...

พระอรหันต์ถ้าไม่รู้วิธีการให้เป็นพระอรหันต์น่ะ เป็นพระอรหันต์ได้ยังไง!

พระอรหันต์น่ะ พูดอะไรผิดหมดเลยนี่เป็นพระอรหันต์ได้ยังไง!!

แล้วสังคมเชื่อกันได้ยังไง?!!

แล้วพุทโธนี้โง่นัก!!!

พุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธไปเรื่อยๆ มันจะเป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ แต่อัปปนาสมาธินี่เข้าได้ยากมาก มันเข้าได้เป็นครั้งคราว...ครั้งคราวเพื่อไปพักจิต แล้วออกมาที่อุปจาระนี้พิจารณาได้แล้ว ทีนี้ถ้าเป็นอุปจาระนี่นะ มันเป็นเจโตวิมุตติ เหมือนหลวงปู่เจี๊ยะท่านสอนน่ะ “เวลาพุทโธออกมา พอมันออกมาแล้วนี่มันจะเห็นกาย เห็นกายโดยเป็นนิมิต เห็นกายโดยจิตมันเห็น”

การเห็นกายนะ ถ้าการเห็นกายแบบโลกนะ หมอมันผ่าตัดทุกวันเลย มันเห็นเงิน มันไม่เคยเห็นกายเลย มันเห็นแต่เงิน เพราะอะไร เพราะเราเห็นด้วยตาเนื้อ แต่ถ้ามันเป็นธรรมนะ มันเห็นด้วยตาใจ! ใจมันเห็นนะ พอใจมันเห็นกายนี่มันสะเทือนขั้วหัวใจ มันสะเทือนขั้วหัวใจ ขั้วหัวใจนี่หวั่นไหวหมดเลย! เพราะมันไม่เคยเห็นสภาวะแบบนั้น เพราะจิตใต้สํานึกนี่บอกว่า “อู้หู...สิ่งใดก็เป็นเรา”

...เกิดมาเป็นเราไหม? เป็น เป็นโดยสมมุติ เป็นโดยสมมุตินะ เป็นเราจริงๆ ถ้าไม่เป็นเรานี่ ไม่เป็นเรามันเคลื่อนไหวมาอย่างนี้ไม่ได้ เกิดมาเป็นเราไหม? เป็น! เป็นโดยบาปโดยบุญโดยกรรม แต่เพราะมันเป็นเราใช่ไหม เป็นเราโดยสมมุติ มันเป็นเราไม่จริง ถ้าเป็นเราจริง เราก็ต้องสั่งได้ว่า “ร่างกายนี่มันต้องไม่แก่นะ ต้องไม่เจ็บนะ ต้องอยู่กับเราได้นะ” มันอยู่กับเราไม่ได้ เพราะมันเป็นไตรลักษณ์ เพราะมันเป็นอายุขัย มันเป็นวาระหนึ่ง ถ้ามันเป็นวาระหนึ่งปั๊บ ถ้าวาระหนึ่ง เราเกิดมาจะตายเปล่าใช่ไหม แต่ถ้าเราไปศึกษาธรรม ศึกษาปฏิบัติธรรมขึ้นมา พอจิตมันเห็นกาย เห็นไหม พอไปเห็นกายมันสั่นไหวของมัน นี่เพราะมันสั่นไหวเพราะโดยสามัญสํานึก โดยสามัญสํานึก เพราะสามัญสํานึกนะ...

พระโพธิสัตว์นะ พระโพธิสัตว์นี่ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย มันไม่เคยขาดเว้นวรรคนะ มันต่อเนื่องกันไป พอมันต่อเนื่องต่อไป มันพัฒนาจนจิตมันพร้อมที่จะเป็นพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์พร้อมที่จะเป็นพระอรหันต์ ความดีของแต่ละภพแต่ละชาตินี่...มันสะสมๆๆๆ เห็นไหม มันจะสะสมลงที่จิตทั้งหมดเลย พอเต็ม...เต็มก็จะมาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม นี่พูดถึงว่าเวลาสะสมคุณงามความดีมา แต่ของเรานี่กิเลสมันสะสมๆๆๆ สะสมมาจนมันคิดว่าเป็นของมันน่ะ เพราะสะสมว่าเป็นของมันนะ มันจิตใต้สํานึกใช่ไหม มันไม่ใช่ความคิดสมอง หลวงตาท่านบอกบ่อย...

“ภาวนามยปัญญา ความคิดจากจิต ไม่ใช่ความคิดจากสมอง”

ในปัจจุบันนี้เราใช้สมองแก้กิเลสกัน ถ้าสมองแก้กิเลสนะ มันก็เอาศพแก้ศพไง ศพมันก็มีสมอง มันก็เอาธาตุแก้ธาตุไง แต่ถ้ามันเป็นความคิดจากจิตมันสงบเข้ามา เห็นไหม มันเกิดจากที่นั่น ถ้ามันเกิดจากจิต เห็นไหม ถ้าจิตมันเป็นอุปจารสมาธิแล้วมันจะเห็นอุคคหนิมิต ถ้าอุคคหนิมิตมันแยกส่วนขยายส่วน วิภาคะ วิภาคะนี้มันแยกส่วน แยกส่วนคืออะไร? คือการกระจายออก คือการแยกส่วนออก การแยกส่วนออกคือไตรลักษณ์

ไตรลักษณ์คืออะไร? ไตรลักษณ์คือสิ่งที่มันคงที่ไม่ได้ มันแปรสภาพของมัน มันแปรสภาพของมันด้วยหัวใจที่เห็นจริง พอด้วยหัวใจเห็นจริงนะ อู้หู...มันสะเทือนใจมาก เวลาแค่จิตเห็นกายนะ หัวใจนี่อยู่แทบไม่ได้เลย มันสะเทือน มันสะเทือนเลื่อนลั่นเลย ขนลุกขนพองสยองเกล้า ไม่ใช่ไอ้นิพพานตกใส่หัวน่ะ

มันเรื่องไร้สาระ!

มันทําให้วงปฏิบัตินี้อ่อนแอ

มันทําให้ผู้ที่ปฏิบัตินี้อ่อนแอและไม่เอาจริงเอาจัง

การเอาจริงเอาจังนี้เขาก็บอกว่าเป็นกิเลส ไม่เป็นหรอก...มันเป็นความเพียรชอบ ฉะนั้น เวลามันพิจารณาออกมา อุปจารสมาธินะ ถ้าจิตมันสงบแล้วมันเห็นกายนี่ พอเห็นกาย สภาวะการเห็นกายนี้ นี่ นี่กายานุปัสสนาสติปัฏฐานไง สติปัฏฐาน ๔ เกิดตรงนี้นะ สติปัฏฐาน ๔ เกิดตรงนี้ ฉะนั้น ที่บอกสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐานขี้โม้ ไม่มี! ไม่มี!

สติปัฏฐาน ๔ ต้องจิตสงบ แล้วจิตเห็น นี่ กายานุปัสสนาสติปัฏฐานเกิดตรงนี้

ฉะนั้น ถ้าปฏิบัติแล้วมันยังไม่เกิดใช่ไหม แล้วก็บอกว่าพุทโธมันโง่นี่นะ เราใช้ปัญญาของเรา ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ มันไม่เห็นกาย ไม่ต้องเห็นกาย เห็นกายนี้ต้องจิตสงบ จิตมีพื้นฐาน พอเห็นแล้วมันกลับมาสะเทือนหัวใจนะ มันกลับมาสะเทือนต้นขั้ว ต้นขั้วอวิชชาอยู่ที่นี่ มันจะกลับมาสะเทือนมัน สะเทือนมันคือการแก้ไขมัน...ด้วยปัญญา...ภาวนามยปัญญา ไม่ใช่ตํารา พุทธพจน์...สาธุ...อยู่ในตู้

แต่เวลาถ้าจิตมันเห็น มันเป็นปัญญาขึ้นมาเดี๋ยวนั้น นี่ปัจจุบันธรรม แล้วมันพิจารณาบ่อยครั้งเข้า พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เพราะพิจารณาแล้วมันจะปล่อยนะ พอปล่อยเขาเรียกตทังคะ...มันปล่อยชั่วคราว เพราะกําลังที่มันทําเต็มที่แล้วนี้ จิตมันพิจารณาไปนี่มันเต็มที่ของมัน พอเต็มที่ของมันมันจะกระจายตัวของมัน มันจะว่างหมด พอว่างหมดมันก็ไม่มีสิ่งใดทํา มันจบกระบวนการกระบวนการหนึ่ง พอจบกระบวนการกระบวนการหนึ่ง แต่กิเลสมันไม่ขาด นี่ไง เวลาถ้าเราพุทโธๆ จิตมันสงบเข้ามานี่ มันเป็นความสุขของจิตที่สงบ แต่พอเวลาใช้ปัญญาขึ้นไป เห็นไหม ที่หลวงปู่มั่นท่านไปพิจารณาของท่านน่ะ ท่านบอกว่า “ทําไมพอพิจารณากายแล้ว ออกมามันยังเหมือนเก่าๆ” เพราะมันยังไม่ได้ถึงจุดนี้

แต่พอเวลาจิตมันสงบแล้ว พอมันเห็นเข้านี่ พอมันพิจารณาไป แม้แต่เห็นก็สะเทือนขั้วหัวใจอยู่แล้ว แต่เวลาพิจารณาไป มันแยกแยะของมันไปน่ะ มันแยกแยะ แยกแยะคือปัญญาใช่ไหม ปัญญามันก็เข้าไปกรองใช่ไหม กรองอวิชชาใช่ไหม กรองความเห็นผิดใช่ไหมว่า...ที่มันสะสมมาที่ใจนี่...กิเลสมันสะสมมาตลอด มันต้องกรองออกไป มันกรองออกไปเรื่อยๆ จางลง... ละเอียดขึ้น... ขยันหมั่นเพียรขึ้น..ขยันหมั่นเพียรขึ้น เวลาคนไปถามปัญหาหลวงตาว่า

“ปฏิบัติอย่างนี้ถูกไหม?”

หลวงตาจะตอบว่า “ถูก”

“แล้วทํายังไงต่อไป?”

“ซํ้า...”

ไอ้คําว่าซํ้านี้ไง คําว่า “ซํ้า… ซํ้า...” นี่ คนภาวนาเป็นตอบแค่นี้แหละ เอ็งทํามานะ เอ็งมาวัดนี่ถูกไหม...ถูก! แล้วเอ็งทําไงต่อไปล่ะ? ก็นั่งอยู่นี่ไง แล้วเอ็งมาใหม่...ต้องมาใหม่ไหม? มา! นี่ไง เวลาปฏิบัติแล้วคําว่าซํ้านี่นะ คําว่าซํ้าแล้วซํ้าเล่านี้ คําว่าซํ้าแล้วซํ้าเล่านะ หลวงปู่มั่นบอกไว้ “เวลาคนทํานาทําในที่นา ทํากี่ครั้งๆ ก็ทําที่นานั้น ที่นานั้นก็เกิดข้าวขึ้นมา”

นี่ก็เหมือนกัน ปฏิบัติกี่หนๆ ก็ปฏิบัติที่หัวใจของเรา ภาวนาเรื่อยๆ บ่อยๆ ข้าว...คราวนี้ได้ ๑๐๐ เกวียน คราวหน้าได้ ๑,๐๐๐ เกวียน คราวหน้าได้ ๑๐,๐๐๐ เกวียน นี่ก็เหมือนกัน ปฏิบัติขึ้นไปนี่ซํ้าเข้าไป นี่ทําข้าวเสร็จแล้วนึกว่าจบไง ทําข้าวเสร็จแล้ว ชาติหน้าก็มีกินแล้ว ชาติหน้าก็ไม่ต้องทําแล้ว ไอ้หงส์ปีกหัก!!! มันต้องทําซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนถึงที่สุดนะ พอถึงที่สุด เห็นไหม เวลากายมันขาดนะ กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันเป็นอย่างไร? หลวงตาพูดประจํา

“เวลากายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ จิตมันรวมลง”

พอจิตมันรวมลง จิตรวมลง จิตเป็นจิต แล้วจิตอีกสภาวะหนึ่งรวมลงไป ขาดออกไป สังโยชน์ ๓ ตัวขาดออกไปจากใจ พอขาดออกไปจากใจ จิตมันรู้ของมัน นี่ นี่ปัจจัตตัง แล้วขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น พอขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นเพื่อไปรายงานหลวงปู่มั่นไง หลวงปู่มั่นบอก...

“เออ...คนเรามันไม่เกิดไม่ตาย ๕ อัตภาพเว้ย มันได้แล้วล่ะ”

นี่ ยุใหญ่เลย..ยุใหญ่เลย เห็นไหม ครูบาอาจารย์นี่ นี่คนไข้เอาไปส่งหมอ พอหมอรับไข้แล้ว โอ้โห...นี่ใกล้จะหายแล้ว พอใกล้จะหายนะ เร่งยาใหญ่เลย..เร่งยาใหญ่เลย ยุอย่างเดียว! ยุอย่างเดียว! ยุอย่างเดียว! แต่ถ้าเป็นอีกคนหนึ่ง อีกคนปฏิบัติไม่ได้ ปฏิบัติไม่ได้ก็ปฏิบัติเพื่ออํานาจวาสนาบารมี

นี่พูดถึงเจโตวิมุตตินะ แล้วก็การใช้ปัญญานี่ ปัญญาชนนะ เจโตวิมุตตินี่มันมาสายของพระโมคคัลลานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีพระอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา

เจโตวิมุตติ มีฤทธิ์มีเดชแบบพระโมคคัลลานะ

ปัญญาวิมุตติ แบบพระสารีบุตร

ถ้าปัญญาวิมุตติ พระสารีบุตร เห็นไหม ใช้ปัญญา ใช้ปัญญานํา เวลาพระสารีบุตร เห็นไหม หลานพระสารีบุตรไปต่อว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่เขาคิชฌกูฏ เพราะว่าตระกูลของพระสารีบุตรเป็นพระอรหันต์หมดเลย พอเป็นพระอรหันต์หมดเลยก็เอาไปบวชหมด ทีนี้หลานก็ไม่พอใจ ตามประสาโลกก็จะไปต่อว่าพระพุทธเจ้า บอกว่า “ผมไม่พอใจทุกๆ อย่างเลย ไม่พอใจอะไรทั้งนั้นเลย”

พระพุทธเจ้าตอบนะ “ถ้าเธอไม่พอใจสิ่งใดๆ เธอต้องไม่พอใจอารมณ์ความรู้สึกที่ไม่พอใจนั้นด้วย เพราะอารมณ์ความรู้สึกของเธอก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง” อารมณ์นี้เป็นวัตถุอันหนึ่ง พระสารีบุตรถวายการพัดอยู่ข้างหลังนะ เป็นพระอรหันต์...ปิ๊ง นี่ไง ถ้าพูดถึงคนมันมีพื้นฐาน เห็นไหม หลวงตาท่านจะพูดบ่อย เวลาพระปฏิบัติขึ้นมา กว่าจะเป็นพระอรหันต์ แล้วจะไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปถึงกุฏิฝนมันตก นํ้ามันเจิ่งนองไปหมดเลย มันก็จะเป็นตุ่มเป็นฟองขึ้นมาแล้วมันแตก นี่ เพราะจิตมันพร้อม เพราะจิตมันพิจารณามาถึงเต็มที่ จิตพิจารณาเต็มที่ เหมือนคนเราทํางานด้วยความเต็มที่ของเรามันก็หมกมุ่นกับการทํางานนั้น แต่พอทําแล้วไปไม่รอด จะไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พอไปเจอนํ้าหยดติ๋งแล้วมันแตก เป็นต่อมแล้วก็แตก..เป็นต่อมแล้วก็แตก มันก็ไตรลักษณ์น่ะ พอสิ่งนั้นน่ะมันกระทบใจ...ปิ๊ง กลับ...ไม่ขึ้นไปหาเลย เห็นไหม

ปิ๊ง! เพราะอะไร?

ปิ๊ง! เพราะความพร้อม

ไอ้เรานี่ฝนตกทุกวันนะ ดูสิ เป็นฟองทุกวันเลย แตกทุกวันเลยนะ แต่ใจมันด้านไง ใจมันหยาบ เพราะขาดสมาธิ! เพราะขาดพุทโธ แต่ถ้ามีพุทโธนะ เราไปเห็นแล้วนะ มันจะย้อนกลับมาที่เรา ถ้าจิตมีสมาธินะ จิตเรามีหลักมีเกณฑ์นะ เรามองไปสังคมสิ เราจะสังเวช เราจะสงสาร เราจะมีจิตใจที่อ่อนนิ่ม จิตใจของคนที่มีธรรม มองถึงสังคมแล้วมันสะเทือนหัวใจ จิตใจของคนที่มันเป็นอีกาแล้วอยากจะเป็นหงส์น่ะ เห็นสังคมแล้ว สังคมเป็นเหยื่อ หาประโยชน์จากสังคมนั้น เอาสังคมนั้นเป็นเหยื่อ แต่ถ้าจิตใจที่เป็นธรรมนะ เห็นสังคมแล้วมันสังเวชนะ นี่ ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ ใช้ปัญญา ใช้ปัญญาไป ถ้าพุทโธไม่อยู่นะ ปัญญาชนนี่พุทโธไม่ค่อยได้ พุทโธนี่เขาเรียกว่าสัทธาจริต สัทธาจริตคือมีความเชื่อมั่น

เราสังเกตได้ไหม คนที่มีศรัทธาเขาจะเชื่อมั่นของเขา ความเชื่อมั่นน่ะ พุทโธๆ นี้ทําได้ง่าย แต่ถ้ามันมีปัญญามากมันจะบอกว่า “พุทโธนี้ไม่มีเหตุมีผล พุทโธแล้วเครียด พุทโธแล้วทําแล้วไม่ลง” ก็ใช้ปัญญา ถ้าพุทโธๆ นี่...สายนี้...มันเป็นทางของพระโมคคัลลานะ ถ้าเป็นทางของพระสารีบุตรท่านจะใช้ปัญญาของท่าน...ปัญญาอบรมสมาธิ มันใช้ปัญญาได้ แล้วปัญญาไล่เข้าไป ถ้ามีปัญญานะ

ปัญญาโดยปกติเรานี่ ความคิดเรานี่ มันเหมือนแสงสว่าง แสงสว่าง เห็นไหม พอปัญญาเราคิดแล้วนี่ เราคิดออกไป เพื่อเป็นการสื่อสาร เป็นภาษาของเรา เราคิดเราพูดออกไป เห็นไหม นี่มันปัญญา เป็นปัญญาสามัญสํานึก พอเรามีสติ เรามีสติควบคุมความคิดเรา มันจับนะ แสงสว่างนี้มาจากไหน? แสงสว่างนี่ แสงสว่างนี้มาจากหลอดไฟ มาจากไฟฟ้าใช่ไหม ถ้าเราใช้ปัญญาเราไล่เข้าไปเรื่อย ไล่ความคิด ความคิดมาจากไหน? ความคิดมาจากไหน? ความคิดมาจากไหน? ความคิดมาจากไหน? เห็นไหม เราหาเหตุหาผล ความคิดมาจากไหน มาจากไหน? นี่แสงสว่างมาจากไหน? แต่เราไม่ได้คิดย้อนกลับไง นี่ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ทวนกระแส” ทวนกระแสกลับเข้าไปที่ต้นขั้วหัวใจ แต่พวกเรานี่ไปตามกระแส คิดออก ไม่คิดเข้า เราคิดออกตลอดเลยไง เราคิดออกตลอด

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เห็นไหม เราจะคิดเข้า คิดเข้านะ แสงสว่างนี้มาจากไหน? ความคิดนี้มาจากไหน? พอมาจากไหนนี่ มันก็จะเข้าไปสู่...มันมาจากดวงไฟ พอเข้าไปสู่ดวงไฟ เห็นไหม ไฟมาจากไหน? ไฟมาจากกระแสไฟฟ้า นี่ไง ความคิดมาจากไหน? ความคิดมาจากไหน? มันจะย้อนกลับ นี้คือปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าพุทโธไม่ได้ ใช้ความคิดแล้วมีสติตามไป ตรึกในธรรมะก็ได้ ตรึกในชีวิตประจําวัน ตรึกเรื่องทุกข์นี่ ตรึกในชีวิตประจําวันนี่ แล้วมีสติตามไป..สติตามไป ถ้าสติดีนะมันหยุด แต่แป๊ปเดียว หยุดปั๊บ หยุดเลยนะ ถ้าสติตามความคิดไปนี่ พอสติมันทันนะ ให้คิดสิ มันไม่คิดน่ะ แต่พอเผลอปั๊บจะคิดแล้ว เพราะความคิดนี้เร็วมาก นี้คือปัญญาอบรมสมาธิ เพราะพระสารีบุตรมีปัญญามาก คนที่มีปัญญามากนะมันพิจารณาอย่างนี้...การปฏิบัติอย่างนี้ขึ้นมา ถ้าปฏิบัติอย่างนี้ไปนี่จะมีปัญญามาก มีปัญญามากเพราะเหตุใด? มีปัญญามากเพราะมันต้องใช้ปัญญาควบคุมตัวเองให้ได้

เพราะปัญญาในพระพุทธศาสนา คือ ปัญญารอบรู้ในกองสังขาร

สังขาร ความคิด ความปรุงแต่ง เห็นไหม รูป เวทนา สัญญา สังขาร! สังขารคือความคิดความปรุงแต่ง สังขาร วิญญาณ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่จิต! ขันธ์ ๕ เหมือนกับหลอดไฟ จิตคือตัวไฟฟ้า! ขันธ์ ๕ ไม่ใช่จิต! ถ้าขันธ์ ๕ เป็นจิตนะ เวลาคนไม่คิดนี่ตายหมดแล้ว เพราะความคิดคือขันธ์ ๕ ความคิดมันสมบูรณ์ไปด้วยรูป อารมณ์น่ะ อารมณ์คือรูป ความรู้สึก อารมณ์นั้นมีดีและมีชั่ว...มันเป็นเวทนา อารมณ์เกิดได้ต้องมีข้อมูลเป็นสัญญา พอสัญญามันขึ้นปั๊บ มันจะเกิดสังขารปรุง สังขารปรุงจะเกิดวิญญาณ ถ้าขันธ์ ๕ ไม่ครบบริบูรณ์ อารมณ์เกิดไม่ได้ อารมณ์ที่มีอยู่นี้ไม่มี อารมณ์ความคิดนี่ไม่มีเลยถ้าสติมันทัน พอมันทันนะ ทันความคิดของตัว ความคิดนี้ประกอบไปด้วยอะไร? ความคิดนี้! ความคิดนี่! ประกอบไปด้วยอะไร? อารมณ์ความรู้สึกประกอบไปด้วยอะไร? จับอารมณ์...ตั้งไว้! แล้วแยกส่วนว่า...มันมีส่วนประกอบไปด้วยอะไร?

พอแยกส่วนออก มันมีรูป รูปคืออารมณ์ความรู้สึก อารมณ์ความรู้สึกมันเกิดจากอะไร? เกิดจากเวทนา เวทนาเกิดจากอะไร? เกิดจากข้อมูล ข้อมูลเกิดจากอะไร? เกิดจากสังขารปรุง สังขารปรุงเกิดจากวิญญาณรับรู้ ถ้าแยกออกได้อันใดอันหนึ่ง เหมือนวงจร เหมือนล้อ ถ้าล้อมันโดนทําลายแล้ว ล้อมันบิด ล้อมันจะไปไม่ได้ ความคิด...ถ้ามีสติตามความคิดทัน...มันหยุด! มันหยุด รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เพราะมันเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เพราะเราไม่มีสติ ไม่มีปัญญา เราถึงไม่ทันความคิดเราไง เพราะเราไม่ทันความคิดนี่ นี่!..เขาเรียกปัญญาอบรมสมาธิ ไม่ใช่ดูหรอก ถ้าดูนะกล้องวงจรปิดมันดีกว่าเราอีก มันดูตลอดเวลาเลย แต่กล้องวงจรปิดมันไม่มีประโยชน์อะไรหรอก มีแต่เจ้าของเอาข้อมูลจากมันมาใช้ กล้องวงจรปิด กล้องวงจร เห็นไหม มันดูเฉยๆ มันก็ดูอยู่นั่นน่ะ แล้วมันไม่ได้อะไรหรอก ไอ้ดูๆ นี่ ไม่ได้อะไรหรอก

แต่ถ้าปัญญาอบรมสมาธินี่ มันรู้ถูกรู้ผิด มันใช้ไง เอาข้อมูลนั้นมาใช้ มันแยก...มันแยะ มันทําการของมัน พอมันทําการของมัน เห็นไหม กล้องนี้ใครมาติด ก็เจ้าของมาติด ความคิดมาจากไหน? ก็มาจากจิต แล้วจิตมันอยู่ที่ไหน? มันกลับไปสู่ความสงบหมดล่ะ ข้อเท็จจริงมันเป็นข้อเท็จจริงอยู่แล้ว ข้อเท็จจริงนี่เถียงไม่ขึ้นหรอก ข้อเท็จจริงก็คือข้อเท็จจริง ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ หงส์มันอยากปีกหัก มันก็ร่อนของมันไป แล้วหักหมดนะ

รับประกันว่า...ปีกหักหมด!

แต่ถ้าเป็นกา เราจะเป็นแบบหงส์ แต่เรามีครูบาอาจารย์เราเป็นหงส์ เราเป็นกาในวงกรรมฐาน เราพยายามสร้างปีก สร้างลําแข้งของเราขึ้นมา เราจะทําตัวเราขึ้นมาเพื่อประโยชน์กับเราเนาะ มันมีปัญหาจะตอบปัญหาไหม เอวังก่อนเนาะ เอวัง