คํานํา

ในครั้งพุทธกาล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเป็นพระป่าพระองค์แรก เสด็จออกธุดงค์ตามป่าตามเขาแสวงหาโมกขธรรมบําเพ็ญภาวนาจนตรัสรู้ธรรม ทรงเป็นศาสดาองค์เอกของโลก สอนเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงเทศนาสั่งสอนพุทธศาสนิกชน จนเกิดความเลื่อมใสออกบวชประพฤติปฏิบัติเป็นพระป่ากันมากมาย เมื่อพระสงฆ์สาวกน้อมนําพระโอวาทไปปฏิบัติ ก็บรรลุอริยธรรมเป็นพระอรหันตสาวกจํานวนนับไม่ถ้วน ทําให้พระพุทธศาสนาเจริญรุ่งเรืองถึงขีดสุด และเพื่อสืบทอดพระพุทธศาสนาให้เจริญงอกงามต่อไปในภายภาคหน้า ทรงวางธรรมและวินัยไว้เป็นศาสดาแทนเมื่อพระองค์ปรินิพพานไปแล้ว ทั้งทรงมอบให้พุทธบริษัท ๔ ช่วยกันดูแลรักษา ธรรมและวินัยจึงสําคัญมากจะก้าวล่วงละเมิดไม่ได้

สําหรับพระผู้มุ่งความหลุดพ้น พระองค์ทรงวางข้อวัตรปฏิปทา ธุดงควัตร เป็นเครื่องพาดําเนิน ด้านการภาวนา ทรงวางกรรมฐาน ๔๐ อาการ ๓๒ และทรงประทานพระโอวาทข้อสําคัญ ให้พระบวชใหม่ทุกรูปจะต้องได้รับ โดยไม่มีข้อยกเว้น คือ รุกฺขมูลเสนาสนํ นิสฺสาย ปพฺพชฺชา ตตฺถโว ยาวชีวํ อุสฺสาโห กรณีโย บรรพชาอุปสมบทแล้วให้ท่านทั้งหลายไปอยู่ในร่มไม้ ในป่าในเขา ตามถํ้าเงื้อมผา ที่แจ้งลอมฟาง ในที่อากาศดีๆ แล้วให้อยู่และปฏิบัติในสถานที่เช่นนั้นตลอดชีวิตเถิด ทั้งสอน กรรมฐาน ๕ เพื่อให้พระผู้เห็นภัยในวัฏสงสารนําไปประพฤติปฏิบัติ

พระสงฆ์ในยุคกึ่งพุทธกาลที่ได้บุกเบิกเป็นพระป่าออกธุดงค์ปฏิบัติ จนบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ คือ องค์หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล และ องค์หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต ทั้งสองพระองค์ได้ฟื้นฟูข้อวัตรปฏิปทาพระป่าและแนวปฏิบัติธรรมตามที่องค์พระบรมศาสดาทรงวางไว้ทุกประการ ทั้งได้เทศนาอบรมสั่งสอนเหล่าบรรดาพระศิษย์ เพื่อเป็นศาสนทายาท เป็นกองทัพธรรมออกเผยแผ่ธรรมะทําประโยชน์อย่างมหาศาล จนพระพุทธศาสนาที่เคยเสื่อมลงกลับมาเจริญรุ่งเรืองสูงสุดอีกครั้ง

มูลเหตุแห่งความเจริญรุ่งเรือง เพราะสังคมสงฆ์ยุคพ่อแม่ครูอาจารย์อุดมไปด้วยสัปปายะอันเอื้อต่อการภาวนา เช่น ครูบาอาจารย์สัปปายะ หมู่คณะสัปปายะ สถานที่สัปปายะ อาหารสัปปายะ
และที่สําคัญ ใจพ่อแม่ครูอาจารย์เป็นสัปปายะ ภายในใจเปี่ยมล้นไปด้วยอมตธรรม แต่ปัจจุบันสัปปายะดังกล่าวกลับหาได้ยากยิ่ง เช่น สถานที่สัปปายะหาได้ยาก เนื่องจากป่าไม้และสัตว์ป่าที่เคยสมบูรณ์กลับลดลงอย่างน่าวิตก และครูบาอาจารย์สัปปายะกลับหาได้ยากยิ่งกว่า เพราะพ่อแม่ครูอาจารย์ต่างละขันธ์ร่วงโรยไปตามกาลเวลา อีกทั้งหมู่คณะพระกรรมฐานในยุคนี้ไม่เข้มงวดรักษาข้อวัตรปฏิปทา และเริ่มย่อหย่อนอ่อนแอลงอย่างเห็นได้ชัด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เป็นครูบาอาจารย์สัปปายะรูปหนึ่งในสมัยปัจจุบัน ท่านเป็นศาสนทายาทพระป่าศิษย์ของ องค์หลวงตาพระมหาบัว าณสมฺปนฺโน และ องค์หลวงปู่เจี๊ยะ จุนฺโท ซึ่งได้สืบทอดรักษาข้อวัตรปฏิปทาพระกรรมฐานสายหลวงปู่มั่นได้อย่างครบถ้วน ชัดเจน เข้มแข็ง และสมํ่าเสมอ ทั้งทรงธรรม ทรงวินัย ทรงธุดงควัตรได้อย่างสมบูรณ์ นับเป็นการเจริญตามรอยธรรมพ่อแม่ครูอาจารย์ได้อย่างงดงามที่สุด

ท่านได้สร้างวัดป่ากรรมฐานในภาคกลางไว้หลายแห่ง ซึ่งทุกแห่งเน้นความสงัดวิเวก เสนาสนะป่าก็สร้างเฉพาะที่จําเป็น เรียบง่าย ไม่หรูหรา เน้นกุฏิกรรมฐานพร้อมทางจงกรม อีกทั้งไม่นิยมการก่อสร้าง แต่เน้นความสําคัญของการปลูกป่า รักษาป่า เพื่อเป็นสถานที่สัปปายะตามพระพุทธประสงค์ และตามปณิธานองค์หลวงตาที่ให้มีวัดป่ากรรมฐานทางภาคกลาง โดยเฉพาะอย่างยิ่งท่านจะมุ่งเน้นสร้างศาสนทายาท โดยการเทศน์อบรมและแก้ปัญหาภาวนาแก่พระศิษย์ ให้จริงจังฝึกฝนอบรมตน ทําประโยชน์ตนให้สมบูรณ์ก่อนจะทําประโยชน์ให้สังคมและหมู่คณะ อันเป็นแนวปฏิปทาขององค์พระบรมศาสดาและบรรดาพระอริยเจ้าทั้งหลายได้ดําเนินมา

ท่านเทศน์ธรรมภาคปฏิบัติอย่างผู้รู้จริงเห็นจริง ตั้งแต่ข้อวัตรปฏิปทา อุบายภาวนา สมาธิธรรม วิปัสสนาธรรม จนถึงอริยธรรมทุกขั้นภูมิ เทศน์ให้กําลังใจพระที่สละทางโลกออกบวช เพราะมีโอกาสปฏิบัติและพิสูจน์อริยสัจธรรมได้อย่างเต็มที่ ดังในพระไตรปิฎก “ทางของสมณะกว้างขวาง ทางของคฤหัสถ์คับแคบ” เทศน์หมู่พระให้ถือธรรมเป็นใหญ่ อย่าหลงติดลาภสักการะ ให้เข้มงวดรักษาพระวินัยและข้อวัตรปฏิปทา ให้สามัคคีกันเป็นหมู่คณะสัปปายะ ให้มีสติสัมปชัญญะ ทั้งเทศน์กระตุ้นส่งเสริมพระ ให้เป็นนักรบธรรมที่มุมานะพากเพียรภาวนาชําระกิเลสอย่างสมํ่าเสมอ เพราะถือเป็นหน้าที่และเป็นงานสําคัญยิ่งของพระ และเมื่อภาวนาไปแล้วเกิดอุปสรรคติดขัดก็จะเมตตาชี้แนะแก้ไข เพราะภาวนาไปแล้วไม่มีผิดพลาดเลย ไม่มี แม้แต่องค์พระบรมศาสดาก่อนจะตรัสรู้ก็เคยผิดพลาด ดังนั้น ครูบาอาจารย์สัปปายะที่รู้จริงเห็นจริง จึงสําคัญและจําเป็นมาก ทั้งหาได้ยากยิ่ง

หนังสือ ใจเป็นสัปปายะ ได้รวบรวบเทศนาธรรมของพระอาจารย์สงบ ที่เมตตาเทศน์อบรมพระในวันลงอุโบสถสามัคคี มีประโยชน์อย่างมากต่อผู้ใฝ่ปฏิบัติธรรมทั้งพระและฆราวาส โดยเฉพาะผู้ปรารถนาเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เป็นศาสนทายาท จะได้ศึกษา ค้นคว้า และประพฤติปฏิบัติตามแนวปฏิปทาพระป่าขององค์พระบรมศาสดา เพื่อจะได้สืบทอดพระพุทธศาสนาอันเป็นมรดกธรรมลํ้าค่าให้มั่นคงสถาพรสืบต่อไป

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เมษายน ๒๕๕๖

เทศน์พระ ๑

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๑๑ กรกฎาคม ๒๕๔๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

มันจะเข้าพรรษา เวลาเราตั้งใจบวช เราอุตส่าห์ตั้งใจมาบวชกัน ถ้าบวชแล้ว ถ้ามันไม่ได้หลักได้เกณฑ์ไง ดูอย่างเวลาออกไปทางโลกเขา ดูโลกสิ มันวุ่นวายไปหมดเลย แล้วเราก็หนีมานะ หลบภัย ถ้าหลบภัยแล้วต้องให้ได้นะ

ดูสมัยโบราณนะ เวลาเขามีภัยกัน เขาบวชนะ เขาหนีภัยกัน เขาบวชมา ผ้าเหลืองนี่คุ้มภัยเขาได้ แต่อันนี้คุ้มภัยทางโลกไง แต่เราจะคุ้มภัยในวัฏฏะด้วย ถ้าคุ้มภัยในวัฏฏะนะ...ใช่ เวลาพูดธรรมะมันเป็นธรรมะ แต่ในปัจจุบันนี้มันเป็นวัดสร้างใหม่ ถ้าวัดสร้างใหม่ การก่อสร้างนี่กัดฟันอีกนิดหนึ่ง เราพยายามจะเร่งให้มันจบเหมือนกัน แต่มันเป็นวิบากนะ คนมีกรรม คนมีกรรมมันก็มีอุปสรรคของมันไปตลอดไป การทําอะไรจะให้สมความปรารถนาเราไม่ได้

ถ้าสมความปรารถนา เห็นไหม ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้เราธุดงค์ ถ้าไปธุดงค์ วัดสร้างใหม่ไม่ให้ไป ที่ไหนเป็นท่านํ้า ที่ไหนเป็นต้นไม้ที่มีผล นกกามันก็ไปกิน นี่เขายังให้หลบเลย แต่ทีนี้เราหลบไปแล้วโลกมันไม่มีไง โลกมันมีแต่ความวุ่นวาย ฉะนั้น เราสร้างใหม่ เราสร้างเพื่อเราจะอยู่กัน ถ้าเราสร้างอยู่กันตามสภาวะแบบนี้ มันก็กัดฟันทนอีกนิดหนึ่ง

จะบอกว่า ถ้าพูดถึงเวลาพูดธรรมะ บอกให้ปล่อยให้หมด อย่าไปยุ่งกับเขา ทําไมเราต้องมาแบกรับภาระอย่างนี้ล่ะ? เราแบกรับภาระก็เพื่อเรานี่แหละ แล้วเวลาเสร็จแล้วนะ อากาศมันจะเป็นไปอย่างนี้ ถ้าที่มันร้อนมาก ที่มันเป็นอุปสรรค เราต้องหาทางหลบเอานะ

ถ้าหัวใจเราชุ่มชื่น เห็นไหม ดูสิ หลวงปู่ชอบนะ ท่านอยู่ที่จังหวัดเลย เวลาหน้าหนาวมันไม่อยากภาวนา ท่านดัดกิเลสของท่านนะ ไปนั่งในตุ่มนํ้าเลย จังหวัดเลยนะเวลาหน้าหนาว มันเป็นนํ้าแข็งนะ ไปแช่เลย เพื่อดัดตัวเราเองไง

ถ้าเราเห็นว่าสิ่งภายนอก เวลาอากาศร้อน เวลาสิ่งต่างๆ แล้วเราก็จะท้อใจเลย...เราจะไม่ไปท้อใจกับมัน สิ่งใดมันเป็นสภาวะ ดูนะ อย่างสุนัขมันยังอยู่ได้เลย ธรรมชาติ ประชาชนแถวนี้เขาอยู่กันได้อย่างไร ทําไมเขาทนได้ล่ะ แล้วเราทําไมทนไม่ได้ เราเป็นนักรบอยู่แล้ว อย่าเอาอย่างนี้มาเป็นอุปสรรค เราจะต้องตั้งกติกานะ เดี๋ยวเราจะอธิษฐานพรรษากัน นี่ถือธุดงควัตร

ธุดงควัตรนี่ หลวงตาท่านเคยอยู่ที่หนองผือ ท่านพูดเอง มันฝังใจท่านมา ท่านถึงพาถือธุดงค์ไง พอเข้าพรรษาอธิษฐานพรรษากันมากมายเลย อธิษฐานธุดงค์กัน พอมันไปกลางพรรษา ปลายพรรษา มันน้อยลงๆ คือว่ามันไปไม่รอดฝั่ง ฉะนั้น ท่านถึงตั้งกติกาของท่านเองว่าต้องถือธุดงค์ทั้งหมด

ทีนี้การถือธุดงค์ทั้งหมด เห็นไหม เพราะมีชื่อเสียงขึ้นมา การถือธุดงค์มันเลยกลายเป็นมีลาภขึ้นไปอีก เห็นไหม การถือธุดงค์เป็นการขัดเกลา ดูเราบิณฑบาตสิ เราบิณฑบาตของเราตามมีตามได้ แล้วถ้าถือธุดงค์ตามมีตามได้ของเรา ทีนี้เพียงแต่ว่าสิ่งนี้มันจะขัดเกลากิเลสเรา เราตั้งสัจจะ ถ้าเราจะมีสัจจะอะไร เราตั้งสัจจะของเราไว้ สัจจะว่าจะเดินจงกรมเช้า กลางวัน เย็น วันละกี่ชั่วโมง จะถึงตรงไหน ทํามันไป

ดูวัดทั่วไป วัดบ้านเขาสวดมนต์ทําวัตรเช้า ทําวัตรเย็น นี่เราก็สวดมนต์ทําวัตรเช้า ทําวัตรเย็น แล้วเรายังต้องมีกติกาของเราอีกด้วย เว้นไว้แต่ในเมื่อมีงานของหมู่คณะ ถ้ามีงานของหมู่คณะ เราเว้นไว้แต่ตรงนั้น ถ้างานของหมู่คณะเราออกมาทํามันก็จะเป็นการสมานนะ ดูอย่างร่างกายของเราสิ แม้แต่หนามทิ่ม การเดินของเรามันก็ทําให้ร่างกายมันไม่สะดวก มันก็ฝืนกันไปหมดเลย หมู่คณะก็เหมือนกัน สิ่งต่างๆ ที่เวลาเป็นงานของหมู่คณะเราก็ออกมาช่วยเหลือกันตรงนั้นเอง สุดท้ายเราก็หลบไป

เว้นไว้แต่อีกแหละ เว้นไว้แต่ว่างานอย่างนี้เป็นงานเล็กน้อยแล้วคนมาก บอกกันไว้คนสองคน ถ้าไม่บอกกันไว้นะ คนอื่นเขาไม่เข้าใจนะว่าเราหลบไปไหน ถ้าเราบอกว่าเรามีความจําเป็น เรามีธุระอย่างนั้น บอกหมู่คณะไว้ให้ทราบกันว่าเรามีธุระอย่างนี้ ความเป็นอยู่มันจะราบรื่น ถ้าความเป็นอยู่จะราบรื่นนะ การภาวนาก็ราบรื่น มันไม่หาสิ่งต่างๆ มาเป็นเครื่องทิ่มแทงใจ

แม้แต่กิเลสของเรานะ ดูสิ ความขัดยอก ความขัดอกขัดใจมันก็มีผลอยู่ในหัวใจอยู่แล้ว แล้วยังมีสิ่งกระทบกระเทือนจากภายนอก เห็นไหม การขัดอกขัดใจจากภายนอก เราไปหายาพิษเข้ามาหาเราทําไม เราจะไม่หายาพิษเข้ามาให้การภาวนาของเรายากขึ้น เราต้องทําของเราให้สะดวก ทําของเราให้มันโล่งโถง

ทางของเรา เห็นไหม เราบวชมาแล้วนะ ในพระไตรปิฎกบอกว่า “ทางของสมณะกว้างขวาง ทางของคฤหัสถ์คับแคบ” เวลาภาวนาเขาไม่มี เวลาจะทําความเพียรของเขาไม่มี เขาอยากมาก เพราะเขาเหน็ดเหนื่อยของเขา เหมือนคนเดินไปบนทะเลทราย หิวกระหายมาก ก็อยากออกปฏิบัติ เราพ้นจากทะเลทรายเข้ามาถึงแหล่งนํ้า คือเราได้เพศของนักบวชมาแล้ว เราจะประพฤติปฏิบัติของเราขนาดไหน เรามีโอกาสแล้ว ตรงนี้ต้องทํา จะตีเหล็กต้องตีตอนร้อนๆ นะ ในปัจจุบันนี้เรามีศรัทธามีความเชื่อ เราต้องมุมานะของเรา มุมานะเข้ามาตรงนี้เพื่อผลประโยชน์กับจิตของเรานะ ถ้าจิตของเรามันเป็นไปได้ มันทํานะ ดูสิ เวลาเขาต้มนํ้า ถ้าควบคุมความร้อน นํ้าต้องเดือด ความเพียรใส่เข้าไปนะ

เวลาหลวงตาท่านไปดูวัดสร้างใหม่ ท่านบอกเลย สิ่งใดๆ ดีหมด แต่ท่านขอพูดคําเดียวว่า “ขอให้เดินจงกรมจนให้ทางเป็นเหวไปเลย”

“เราจะพ้นทุกข์ด้วยความเพียร” ความเพียรของเรา เดินจงกรมหรือนั่งสมาธิไม่ต้องอายใครหรอก ในเมื่อมันไม่มีที่มุงที่บังนะ อาจจะเห็นกันบ้าง แต่ทําความเพียรมันเป็นการกระตุ้นให้คนอื่นอยากทําด้วย ถ้าเราจะเดินจงกรม เราเห็นคนมองเห็นนะ เพราะอะไร เพราะมันเป็นที่โล่ง ต้นไม้มันยังไม่หนาแน่นขึ้นมา มันจะเห็นกันอย่างไรไม่ต้องไปเขิน ไม่ต้องไปอาย พยายามทําของเราขึ้นมา ทําความเพียรเป็นสิ่งที่ดีงาม ทําดีไปอายใคร ทําคุณงามความดีไม่ต้องอายใครหรอก ทําความดีเพื่อเรา เพื่อเรา เพื่อจิตของเรา สิ่งนี้เป็นประโยชน์กับเรานะ ถ้าเรามีกําลังใจของเรา เราต้องเป็นหลักเป็นเกณฑ์ให้ได้นะ

โลกมันร้อนอันหนึ่ง ศาสนาเป็นที่ร่มเย็น เราหลบภัยเข้ามา แล้วถ้าเรามีจุดยืนของเรา เราจะเป็นประโยชน์กับศาสนา ครูบาอาจารย์ต้องการตรงนี้มาก บุคลากรในศาสนาของเรามันหดสั้นไปเรื่อยๆ นี่ท่านวิตกวิจารณ์มากว่าพ้นรุ่นครูบาอาจารย์ไปแล้วใครจะเป็นผู้สืบต่อ ศาสนาต้องมีการสืบต่อนะ

พระไตรปิฎกเป็นสิ่งที่ว่ามันไม่ได้ขับเคลื่อน ทั้งในปัจจุบันนี้เขาเอามาไรท์ลงในคอมพิวเตอร์แล้ว เขาว่าเดี๋ยวนี้มันง่ายขึ้น สิ่งนั้นเป็นธรรม เขาบอกว่าเรียนปริยัตินี่ไปเรียนกับปรมัตถธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปรมัตถธรรมนะ เขาว่าภาคปฏิบัติไง “ปริยัติ ปฏิบัติ” เขาว่าเขาปฏิบัติ ก็เรียนปรมัตถธรรมเหมือนกัน ปรมัตถธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เราศึกษาแล้วเราก็สงสัย สิ่งที่สงสัย ถ้าเรามีจุดยืนของเรา เราปฏิบัติของเราขึ้นมา เราตรวจสอบได้นะ ตรวจสอบจิตของเราก่อน มันฟุ้งซ่านไหม มันทุกข์ยากไหม

ถ้ามันไม่ฟุ้งซ่าน เห็นไหม ถึงจะฟุ้งซ่านก็เป็นธรรมชาติของมัน ถ้ามีสติควบคุมไปมันต้องสงบของมันได้ สิ่งนี้มันจะเกิดจากใจ เป็นสันทิฏฐิโก จิตสงบก็รู้ ฝึกปัญญาเกิดขึ้นก็รู้ ถ้าเรามีหลักเกณฑ์ของเรา เราจะเป็นประโยชน์กับตัวเราก่อน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ที่โคนต้นโพธิ์ ไม่มีใครรู้ด้วยเลย แต่ขณะที่กิเลสขาด ดูสิ พญามารในรูปที่เขาเขียนไว้ตามฝาผนัง เวลาให้แม่ธรณีบีบมวยผม นี่ท่วมพญามารตายหมดเลยนะ ตายหมด สิ่งนั้นมันเป็นบุคลาธิษฐาน แต่ความจริงคือชําระกิเลสขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อน ธรรมอันนี้ถ้าเราปฏิบัติไปมันก็เหมือนกัน เหมือนกันเลย เหมือนกันเพราะจิตมันไปสัมผัส จิตมันไปรับรู้ ถ้าจิตสัมผัส จิตไปรับรู้ เราจะไม่มีความองอาจกล้าหาญในใจของเราได้อย่างไร ใจของเราจะองอาจกล้าหาญ เห็นไหม เราจะเป็นผู้นําของสังคมต่อไป

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน พระอานนท์เสียอกเสียใจนะ “ดวงตาของโลกดับแล้ว” ดวงตาของโลกไง ดูครูบาอาจารย์ของเราสิ เป็นดวงตาของโลกได้ เป็นผู้นําได้ เราจะเป็นผู้นําเราต้องชําระล้างเอาตัวของเราให้รอดก่อน ถึงต้องมีความเพียรนะ มีความเพียร ตั้งอกตั้งใจทําของเรา เราจะรักษาใจเราได้

นี่อธิษฐานพรรษา แล้วจะตั้งสัจจะขนาดไหน จะตั้งสัจจะก็บอกหมู่คณะไว้ว่าเราตั้งสัจจะอะไรไว้บ้าง คนอื่นจะได้ไม่มาเป็นสิ่งที่เป็นข้าศึกกับสัจจะของเราไง บอกกัน สื่อความหมายกัน คนอยู่ด้วยกันได้ ร่างกายถ้าปกติจะไปได้ สังคมของพระก็เหมือนกัน ถ้ามีสิ่งใดสิ่งหนึ่งมาเป็นอุปสรรค มันจะขัดแย้งกันไป สิ่งที่ขัดแย้งกันไปนะ อะไรก็ให้อภัยกัน แม้แต่ลิ้นกับฟันในปากเรามันยังขบกันเองเลย แล้วคนอยู่ด้วยกันทําไมมันจะไม่กระทบกระเทือนกัน

ผู้ที่เสียสละ เสียสละเพื่อหมู่คณะ เสียสละได้หมด มีอะไรเราเสียสละให้คนอื่นก่อน แล้วเราจะทุกข์จะยากอย่างไร ดูกิเลสของเรา ดูใจเรา ถ้ามันมีการกระทบกระเทือนใจเรา สิ่งนั้นประเสริฐที่สุด เพราะอะไร เพราะมันเกิดเหตุเกิดผลไง

เวลาเราภาวนาขึ้นไป ทําไมเราทําแล้วไม่ได้ผล ทําไมปฏิบัติแล้วไม่เห็นผลขึ้นมา...นี่ถ้ามันเกิดสภาวะแบบนี้ นี่ผลของเรา มันเผชิญหน้าแล้ว เหมือนคนเจ็บคนป่วยเลย เวลาคนป่วยไปหาหมอนี่ทุกข์ยากมาก อยากจะหายตลอดเวลา นี่ก็เหมือนกัน ขณะที่อารมณ์มันกระทบขึ้นมา นั่นล่ะคนป่วย ใจมันป่วยแล้ว มันเสวยอารมณ์แล้ว มันมีความทุกข์แล้ว สิ่งนั้นเราพิจารณาของเรา

ถ้าเราพิจารณาของเรา เราทําของเรานะ มันจะยกภูเขาออกจากอกนะ ถ้ามันกระทบแล้วเราโพล่งออกไปมันจะกระทบกระเทือนกัน

ขันติอย่างหยาบๆ...คนที่มีอํานาจเหนือกว่ามาติเตียนเรา เราอดทนได้ เป็นขันติอย่างหยาบๆ

ขันติอย่างกลาง...คนเสมอกัน

ขันติอย่างยอดเยี่ยมนะ...ผู้ที่อ่อนด้อยกว่าเรา ผู้ที่มีคุณสมบัติน้อยกว่าเรา ติเตียนเราได้

นี่คุณสมบัติอย่างประเสริฐ ขณะที่จิตมันพิจารณา มันตามทันสภาวะอย่างนี้ มันจะภูมิใจมากเลยว่าเราทันกับความรู้สึกของเรา เราทันกับกิเลสของเรา นี่วิปัสสนาอยู่ตรงนี้ไง ฝึกตรงนี้

งานมีอยู่ตลอดเวลาถ้าเราหมั่นสังเกตใจของเรา เราจะมีงานของเราตลอดเวลา แต่ถ้าเราไม่หมั่นสังเกต เห็นไหม สิ่งนี้มันเป็นธรรมชาติไง พลังงานที่มันส่งออก ความคิดนี้มันส่งออก เป็นเราบวกเราเข้าไป มันพอใจ มันเป็นเหตุเป็นผลของโลกเข้าไป เราจะไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย

ดูสิ เวลาวันคืนล่วงไปๆ เราก็อายุมากขึ้นเรื่อยๆ เราก็ชราครํ่าคร่าไป เราก็ต้องตายไปวันข้างหน้า เพราะเป็นธรรมชาติไง สิ่งนี้มันเป็นธรรมชาติ เวลาความคิดออกไปธรรมชาติก็ไป แต่ถ้ามันทวนกระแสกลับมา ความคิดทุกอย่าง สิ่งที่เกิดขึ้นทุกอย่างมันจะเป็นประโยชน์กับเราหมดเลยถ้ามันจะเป็นประโยชน์นะ ถ้ารู้จักใช้ประโยชน์ แต่เราไม่รู้จักใช้ประโยชน์ไง

เราเกิดมาเรามีโอกาสมาก สิ่งที่เกิดขึ้นมานี่โลกเขาใช้กัน ดูสิ เขาครองเรือนกัน โยมผู้หญิงเขาคลอดลูกได้ เขาสามารถทําให้เกิดคนใหม่ได้เลย แต่เราเป็นผู้ชาย เราทําอย่างนั้นไม่ได้ เราไม่สามารถคลอดบุตรได้ เราไม่สามารถคลอดลูกได้ แต่เราก็ต้องตายไป เห็นไหม นี่เขาใช้ร่างกายกันไปอย่างนั้น โรงงานของเขาเป็นอย่างนั้น ผลิตมนุษย์ขึ้นมาในโลกนี้ได้ เป็นแดนเกิดของมนุษย์ขึ้นมาในโลกนี้ได้

แต่ในขณะที่เราเกิดในธรรม ถ้าจิตเราพิจารณาขึ้นมานี่มันเกิดในธรรม มันสลดสังเวชนะ เพราะอะไร เพราะมันสายบุญสายกรรม ถ้าไม่มีสายบุญสายกรรมกันมามันจะไม่มาเกิด ไม่มากระทบกัน ไม่มาพบกัน สายบุญสายกรรม สายบุญก็เป็นแง่ที่ดี เกิดมาพบกันมาประสบพบกันมันจะเป็นคุณประโยชน์ สายบุญใช่ไหม แล้วสายกรรม สายกรรมก็เกิดขึ้นมา มาพบเห็นกันแล้วมันก็มีวิบากกรรมต่อกัน มากระทบกระเทือนกัน อย่างนี้เราให้อภัย เพราะเราไม่รู้จักว่าบุญกรรมนี้มันมาจากไหน

คําว่า “มาจากไหน” ไม่ใช่ไม่รู้ว่ามาจากไหน ไม่รู้เลยว่ามาจากชาติไหน แต่เรารู้อยู่

การกระทําของเราถ้าไม่มีสิ่งนี้มันจะเกิดขึ้นมาได้อย่างไร เราไม่รู้ว่ามันมาจากขณะไหน แต่มันเกิดจากการกระทําอย่างนั้น ถ้าประสบในปัจจุบันนี้มันเกิดขึ้นมาก็ยอมรับไง ยิ้มรับกับมัน แล้วกลับมาชําระจิตใจของเรา ยิ้มรับกับมันนะ สิ่งนี้กระทบแล้ว สิ่งนี้ทําให้หัวใจฟูไปแล้ว สิ่งนี้ทําให้กระเทือนแล้ว ย้อนกลับมายับยั้ง

เริ่มต้นจากขันติ การตั้งสติ ขันติบารมีธรรม ขันติธรรมเป็นบารมีอันหนึ่ง

ดูสิ ผู้โกรธ ผู้ที่โกรธเขาแสดงอาการโกรธของเขาอยู่ แล้วเราไปกระเทือน เราไปโกรธตอบ เห็นไหม เหมือนคนบ้า คนบ้ามันบ้าของมันอยู่ แล้วเราไปต่อสู้กับคนบ้า เรามีสติสัมปชัญญะอยู่ แล้วเราไปสู้กับคนบ้า ขณะที่มันโกรธนั่นมันบ้านะ เพราะสติมันขาดแล้วมันบ้า แล้วคนบ้าเราจะไปต่อกรกับคนบ้าทําไม เรากลับเป็นคนมีสติ คนมีความรู้สึก กลับไปแสดงตอบ ไปโกรธคนบ้า มันกลับน่าคิด น่าสลดสังเวชใจ เห็นไหม

ถ้าเราเตือนเราอย่างนี้ เรารู้ทันมันอย่างนี้ มันจะเป็นประโยชน์กับเรา เป็นประโยชน์ทั้งหมด รู้จักใช้สอยความคิดธาตุขันธ์นี่เป็นประโยชน์ไปหมดเลย ไม่ให้เวลาล่วงไปๆ วันหนึ่งๆ ใช้ชีวิตให้หมดไปวันหนึ่งๆ แล้วก็แก่ชราครํ่าคร่า แล้วก็ตายไป นึกว่าตายแล้วจะสิ้นกัน ตายแล้วเกิดอีกแล้ว เกิดอีกแล้วยังทําเรื่องต่างๆ เกิดอีกแล้ว เพราะไม่ได้ธรรมโอสถเข้าไปชําระล้าง ถ้าธรรมโอสถเข้าไปชําระล้าง ธรรมโอสถทําให้ความเจ็บไข้ได้ป่วยหายไป

“ธรรมาวุธ” อาวุธของธรรมที่ชําระกิเลสอีกขั้นตอนหนึ่ง จะชําระกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป เป็นชั้นเป็นตอนนะ ซักผ้ามันยังสะอาดได้ เราชําระจิตทําไมจะสะอาดไม่ได้ ถ้ามันสะอาดได้ แล้วจิตมีอยู่ ซักผ้า เขาต้องหาผ้ามาซัก ผ้าของเขาเวลาสกปรกก็ซักของเขา แล้วถ้าเราไปยืนดูเขา เราไม่มีผ้าอะไรไปซัก

นี่ก็เหมือนกัน ในศาสนธรรมเราไปยืนดูแต่เงาของคนอื่น ไปอ่านแต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วผ้าของเราอยู่ไหนล่ะ ถ้าเราทําความสงบเข้ามา ทําความสงบของจิตเข้ามา ฐีติจิต ถึงว่าจิตสงบเข้ามา เอกัคคตารมณ์ นี่เรามีผ้า จับต้องผ้าแล้ว ผ้าเป็นอย่างนี้ ถ้าชําระล้าง มีผ้า รู้จักผ้า รู้จักจิตตั้งมั่น

แต่ถ้าไม่ได้ชําระล้าง เวลาความสกปรกของผ้ามันซักออกไปใช่ไหม แต่ความสกปรกของใจมันเป็นนามธรรม เวลาที่จิตสงบเข้ามามันก็ใส นํ้าใสเห็นตัวปลา พอจิตสงบแล้วจะเห็นกิเลส เป็นไปไม่ได้หรอก นํ้าใสจะเห็นตัวปลานะ เวลานํ้านี่ ตะกอนมันขุ่นขึ้นมาเราจะไม่เห็นว่าเวลาทําความสงบเข้ามา ตะกอนมันจะสะอาดลง นํ้าจะใส แล้วเราจะเห็นกิเลส...รอจนตายก็ไม่เห็น เพราะอะไร เพราะกิเลสมันเป็นนามธรรม

สิ่งที่ว่านํ้าใสแล้วเห็นตัวปลา มันเป็นสิ่งที่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ถ้านํ้าจะใสขนาดไหน มันมีกิเลสอยู่นะ จิตสงบขนาดไหน กิเลสมันอยู่ในจิตนั้นนะ พอจิตสงบ สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ มันต้องฝึกใช้ปัญญา เห็นไหม แล้วเราต้องออก เวลาจิตมันเสวยอารมณ์ จิตมันออกมาเสวยอารมณ์ เราจะพิจารณาตรงนั้นแล้วจับจิต จับความรู้สึกอันนี้ มันเสวยอารมณ์ ถ้าจับได้ นี่อาการมันเกิด อาการเวลาจิตสงบขึ้นมา มันปล่อยวางเฉยๆ การปล่อยวางเฉยๆ เหมือนกับหินทับหญ้าไว้ มันแก้กิเลสไม่ได้

แต่ถ้ามันเห็นการกระทําของมัน เห็นการเป็นไปของมัน เหมือนกับเราเข้าใจสิ่งต่างๆ เราเข้าใจเรื่องโลก เราจะมองโลกโดยไม่ตื่นโลกเลย สภาวะแบบนี้เป็นสมมุติ สิ่งต่างๆ สมมุติ เงินก็สมมุติขึ้นมา สมบัติก็สมมุติขึ้นมา เพชรถ้ามันมีมากเหมือนก้อนกรวด เพชรจะไม่มีคุณค่าเลย เพราะมันมีน้อยขึ้นมา เขาก็สมมุติกันว่ามีค่าขึ้นมาเท่านั้นเอง นี่สิ่งสภาวะของโลกสมมุติกันขึ้นมา

แล้วอย่างเรานี่ เอามาให้เราไหม เพชรสัก ๕ เม็ด ๑๐ เม็ด ไว้กับเรา ให้มันเป็นทุกข์กับเรา ถ้าเขารู้ข่าวว่าพระองค์นี้มีสมบัติที่มีคุณค่า เดี๋ยวเขาก็มาตีหัวเอาสิ่งนั้นไปกิน เห็นไหม มันให้โทษกับเราอีกนะ สําหรับสมณะเรา สิ่งที่ไม่มีคุณค่ามันให้โทษกับเรา

แต่เราไปบิณฑบาตมาได้ข้าวทัพพีสองทัพพี มันยังเลี้ยงชีวิตเรา เลี้ยงชีวิตไปวันหนึ่งๆ เพื่อจะได้ประพฤติปฏิบัตินะ ข้าวที่ได้มายังมีประโยชน์กับเรามากกว่าสิ่งนั้น ถ้ามันไม่มีประโยชน์มากกว่าสิ่งนั้น มันถึงว่าถ้าเราหลงไปตามกระแสโลก

แต่ถ้าเป็นคุณธรรมล่ะ ถ้าเป็นคุณธรรมนะ สิ่งที่มีประโยชน์ ทําคุณงามความดีเป็นของเรา เราถึงต้องตั้งใจของเรา เป็นคุณประโยชน์กับเรานะ การกระทําเกิดที่ไหนที่นั่น การกระทําไม่มีการกระทํา มันไม่มีความเกิด ถ้าไม่มีผลจะเอาผลมาจากไหน การกระทําเกิดที่ไหนล่ะ? การกระทําเกิดที่ใจ ใจมันทุกข์มันก็ทุกข์มาจากใจ

ถ้าใจมันเริ่มสัมผัสธรรม สมาธิธรรมก็สงบขึ้นมา ถ้าใช้วิปัสสนา ใช้ปัญญาขึ้นมานะ จะเป็นประโยชน์กับเรามาก เราเป็นเอง เรารู้เอง เราชําระเอง สิ่งที่เป็นกับเราเอง ทําไมเราจะสอนคนอื่นไม่ได้ ทําไมเราจะอธิบายให้คนอื่นฟังไม่ได้ เห็นไหม ดวงตาของโลกไง ดวงตาที่จะเป็นดวงตาของโลก มันต้องเป็นดวงตาของเราก่อน

“ดวงตาเห็นธรรม” เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ

“อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” นี่ดวงตาเห็นธรรม

การเกิด เห็นไหม การเกิดของโลก การเกิดโดยไม่รู้สึกตัวเลย เพราะการเกิดของเขานั้นไปเกิดในครรภ์ของมารดา โอปปาติกะไปเกิดเป็นเทวดา มาจากไหน เป็นเทวดาไปแล้ว แต่กับการเกิดของธรรม สติสัมปชัญญะมันพร้อม มรรคญาณ เวลามรรคมันสามัคคี สติสัมปชัญญะพร้อมหมดเลย ฉะนั้น เวลาที่เกิดขึ้นมาเป็นขนาดไหน เราจะรู้ตัวเองตลอดเวลา

การเกิดโดยตาใสๆ นะ การเกิดของธรรมนี่เกิดในที่สว่าง เกิดในที่แจ้ง ในที่แสงสว่างของปัญญาเกิดขึ้นมา ชําระกิเลสด้วยกําลังของมรรค ด้วยสติ ด้วยปัญญา ด้วยสมาธิ นี่ความเพียรชอบ สิ่งใดชอบต่างๆ มันสมดุลกัน นี่ชําระกิเลส เราเกิดในธรรม เกิดในธรรมเกิดที่ไหน ใครจะรู้กับเรา เราอยู่ในป่าในเขา เห็นไหม ดูในสมัยโบราณสิ นักปราชญ์จะอยู่ในเขา สิ่งที่เขาไปอยู่ในเมืองกัน พวกนี้เขาไปทําธุรกิจของเขา แต่นักปราชญ์นักปรัชญาต่างๆ เขาจะอยู่ในป่าในเขากันทั้งนั้น

แล้วนี่ก็เหมือนกัน พระป่าก็อยู่ในป่าในเขาด้วยความสงัด แล้วจิตมันสงบเข้ามา นี่ตัดป่าทําลายกิเลสอย่างไร ต้นไม้เต็มเลย ตัดป่า ต้นไม้ยังคงอยู่ ตัดกิเลสออกไป ชีวิตก็ยังมีอยู่ไง ละสักกายทิฏฐิความเห็นออกไป ชีวิตก็ยังมีอยู่ ขันธ์ก็ยังมีอยู่ ร่างกายทุกอย่างมีอยู่ สิ่งที่เป็นสมมุติก็เป็นสมมุติตลอดไป แต่สิ่งที่มันทําลายกิเลสออกไปเกิดจากไหนล่ะ? เกิดจากปัญญาจากภายในไง พลังงานที่เราย้อนกลับมา

โลกเขาใช้พลังงาน ใช้ความคิด ใช้สมองออกไป มันมีตัวจิตมันถึงออกไปเป็นสถิติ ออกไปเป็นปัญญาของโลก นั้นเป็นสุตมยปัญญา แต่ถ้าเป็นจินตมยปัญญา เพราะมีสติมีกําลังเข้ามามันก็พัฒนาเข้ามา แล้วถ้าเป็นภาวนามยปัญญาเข้ามาชําระกิเลส พลังงานอันนี้สําคัญมาก งานนี้สําคัญมาก งานของนักบวชเราไง งานของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ งานนี้สําคัญมากเลย

แล้วงานสําคัญมากเราใช้ปัญญาเกิดจากใจ ไม่ใช่เกิดจากสมอง ไม่ใช่เกิดจากแบบโลกเขา ปัญญาเกิดจากใจ นักบวชของเราถึงมีผู้ที่มีสถานะ มีโอกาส เพราะว่าได้บวชแล้วได้ออกประพฤติปฏิบัติ เราตั้งใจตรงนี้ เราอธิษฐานตรงนี้ขึ้นมา ปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้นมา มันเป็นสิ่งที่วิเศษสุดนะ

ครูบาอาจารย์บางองค์ท่านมีธรรมในหัวใจ ท่านไม่อยากพูดให้ใครฟัง เพราะอะไร เพราะมันเป็นสิ่งที่ว่าขาวกับดํากับโลกเลย แต่ถ้าเราเกิดกับเรา เราก็เก็บสมบัติของเราไว้จากภายในใช่ไหม แต่เรารู้จริง เรามีจุดยืนจริง ทําไมเราจะอธิบายไม่ได้ ใครจะถามปัญหาอย่างไรก็ตอบได้ ถ้าจะตอบนะ ถ้าจะตอบแล้วจะเป็นประโยชน์กับศาสนาไง

แต่ถ้าเรายังไม่เข้าใจ มันมีความลังเลสงสัย นิวรณธรรม เห็นไหม ความลังเลสงสัย แต่ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา มันจะสงสัยไปไหน? มันไม่มีความสงสัยใดๆ ทั้งสิ้นเลย แต่อาศัยการหมั่นเพียร

ดูเขาทํานาสิ คนที่เขาทํานาเป็น เห็นไหม นาคืออะไร? นาคือร่างกายเรานี่แหละ แล้วผู้ทําคืออะไร? คือจิต ถ้าจิตมันได้ทํานา พอทํานาชํานาญขึ้นมา ในสมัยโบราณเขาไม่มีธุรกิจ เขาไม่มีตลาดหรอก คนที่หมู่บ้านใดก็แล้วแต่ เขาต้องทํานาไว้กินกันเอง เขามีข้าวกินตลอดชีวิตนะ เพราะเขาทําได้ตลอดเวลา แต่คนถ้าไม่เป็น อาศัยเขากินตลอดไป

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันเป็นปัญญาของเรา เป็นสัญญานี่อาศัยทั้งนั้น อาศัยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ถ้าเราทําของเราเป็น มันเป็นความชํานาญของเรา มันเกิดปัญญาของเรา เราทํานาเป็น เราฝึกฝน เราหมั่นคราดหมั่นไถ ทําจนชํานาญขึ้นมา ถึงคราวฤดูกาลเราทําได้ตลอดเวลาเลย ปีหนึ่งเราจะมีข้าวกินตลอดไป นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันมีความชํานาญ มันเข้าใจของมัน มันทําได้ทั้งนั้น มันรู้ทั้งนั้น แล้วมันจะเป็นผู้ที่จะเป็นคุณประโยชน์กับสังคมไม่ได้อย่างไร มันจะเป็นประโยชน์กับสังคมบนโลก แต่ขอให้เป็นประโยชน์แก่เราก่อน

อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนเอากิเลสของเราเอาไว้ได้มันถึงสงบลง แล้วถ้าธรรมะเกิดขึ้นมา มันไม่เอากิเลสของเราไว้ มันทําลายกิเลส ฆ่ากิเลส เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “เวลากิเลสขาด ดั่งแขนขาด” จิตนี่ เราเอามีดฟันแขนออกไป ขาดออกไป เราจะไม่รู้ได้อย่างไรว่าแขนเราขาด สมุจเฉทปหานเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้น กิเลสขาด ขาดหมด ขาดทั้งนั้น ขาดเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป บุคคล ๘ จําพวกมันจะพัฒนาขึ้นไป บุคคล ๘ จําพวกมันจะก้าวเดินของมันไป

จากจิตดวงนี้เป็นไปได้ ที่ทุกข์ที่ยากอยู่นี่ ที่เริ่มต้นบวชใหม่ๆ อย่างนี้ ปฏิบัติอยู่อย่างนี้ เริ่มต้นอย่างนี้ มันทําได้ทั้งนั้นน่ะ เพราะจิตมันเป็น อย่างอื่นเป็นไม่ได้

ตู้พระไตรปิฎกเขาประกอบขึ้นมาจากไม้นะ แล้วพระไตรปิฎกก็พิมพ์มาจากกระดาษนะ เป็นหมึกนะ มันไม่มีชีวิต มันไม่มีความรู้หรอก มันไม่มีความรู้สึกอันนั้นเลย เพราะมันเป็นวัตถุอันหนึ่ง แต่ความรู้สึกของใจเวลามันปฏิบัติขึ้นมามันรู้ มันมีความสุข มันชําระกิเลสขาด มันเป็นสิ่งที่ต้องเวียนตายเวียนเกิด ไปเกิดโดยไม่รู้ในวัฏฏะ

โสดาบันก็อีก ๗ ชาติเท่านั้น มันจะไม่หมุนไปอีกแล้ว มันหักกรง วิวัฏฏะออกไป มันมีความรู้สึกอย่างนี้ ทําไมมันจะไม่เข้าใจวัฏฏะ ทําไมมันจะไม่เข้าใจเรื่องของโลก ทําไมมันจะไม่เข้าใจเรื่องของกามภพ รูปภพ อรูปภพ นี่มันเข้าใจ มันเห็นหมดนะ เทวดา อินทร์ พรหม ถึงมาฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เขารู้ในสถานะของเขา รู้ในสถานะบุญกุศลของเขา แต่เขาไม่รู้จักจิตของเขา เขาไม่รู้จักอริยสัจ เขาไม่รู้จักการบริหารจิต เขาไม่รู้จักการทําลายกิเลสในหัวใจ เขาถึงมาขอฟังธรรม

ฟังธรรมคือฟังเรื่องอริยสัจ เห็นไหม ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค สิ่งนั้นมีอยู่ที่ไหน ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เกิดที่ไหน? เกิดที่ใจ เกิดที่กายกับใจ สิ่งนี้เกิดขึ้นมา พระไตรปิฎกเคลื่อนที่นะ ถ้าเราเข้าใจ นี่สภาวธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในพระไตรปิฎกถูกต้องหมด แล้วถ้าจิตเราไปรู้จริงเห็นจริงเข้า มันยิ่งถูกต้องเข้าไปใหญ่ มันเป็นพระไตรปิฎกเคลื่อนที่เลย ถ้ามันเป็นประโยชน์นะ

แต่ถ้าไม่เป็นประโยชน์นะ สบประมาทไง พูดออกไปโลกเขาไม่เชื่อ เหมือนกับว่าตํานํ้าพริกละลายแม่นํ้า มันไม่สมคุณค่ากัน เราก็เก็บของเราเป็นคุณค่าของเราไว้ คุณค่าของเรา คุณค่าของจิต ความรู้สึก

ตู้พระไตรปิฎกทุกคนค้นคว้า นักวิชาการค้นคว้า ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พวกผู้ประพฤติปฏิบัติเคารพธรรม เทิดทูนมาก เทิดทูนธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนั้นไม่เป็นความผิด แต่เทียบเคียงไง ถ้าเทียบเคียงว่าเป็นการเคารพนับถือ กับการศึกษาไปค้นคว้า แล้วการรู้จริงเข้ามามันอันเดียวกัน

สิ่งที่ทุกข์ยังมีอยู่ ทุกข์ยังเกิดขึ้นได้ ทุกข์ต้องทําลายได้ ถ้าทุกข์ยังเกิดขึ้นในหัวใจ นี่อริยสัจประกาศอยู่เต็มตัวเลย แล้วเราย้อนกลับมา ชีวิตเราทุกข์ไหม? การประพฤติปฏิบัติก็ทุกข์ แต่ทุกข์อันนี้ทุกข์ด้วยความเพียรไง ความเพียรชอบ มันก็พอใจที่จะทุกข์ ถ้าพอใจที่จะทุกข์ เพราะทุกข์อันนี้มันจะทําให้เราไม่ทุกข์ไปอีก

เราไม่กลัวการตาย เรากลัวการเกิด เราจะชําระปัจจุบันนี้ ถ้าไม่มีเชื้อมันจะไปเกิดได้อย่างไร ถ้าไม่มีเชื้อจะพาไปเกิดมันก็เกิดไม่ได้ เราจะดับเชื้ออันนี้ ถ้าดับเชื้ออันนี้หมดแล้ว ไม่เกิดมันก็รู้ มันไม่มีเชื้อ

ในกระเป๋าเราไม่มีสตางค์แม้แต่สลึงเดียว เราจะออกไปจับจ่ายใช้สอยได้อย่างไร ถ้าในกระเป๋าเราสตางค์เต็มกระเป๋าเลย เราบอกว่าไม่มีๆ แต่มันเต็มกระเป๋าอยู่นี่ ไม่มีได้อย่างไร เห็นไหม ถ้ามันไม่มีแม้แต่สลึงเดียว ไม่มีแม้แต่สตางค์แดงเดียว มันโล่งหมด มันว่างหมด มันปล่อยหมด มันไม่มีเชื้อกับไขมันจะไปเกิดได้อย่างไร

เราไม่กลัวการตาย เรากลัวการเกิด เราถึงต้องทนทุกข์ไง เพราะทุกข์นี้มันจะแก้สิ่งที่จะไปเกิดได้ มันจะไม่ไปเกิดอีก มันอยู่ที่การกระทําของเรา แล้วต้องเป็นสัมมา เป็นความถูกต้อง ถ้ามันเป็นความผิดพลาดบ้าง อันนี้เป็นการประพฤติปฏิบัติใหม่ เราอย่าไปท้อถอยนะ

การประพฤติปฏิบัติใหม่ เห็นไหม ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช้เวลาตั้ง ๖ ปี ค้นคว้ามา ๖ ปีนะ ขนาดสร้างสมบุญญาธิการมาขนาดนั้น เราสาวกสาวกะได้ยินได้ฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา เราเคารพบูชาเพื่อปฏิบัติ ไม่ได้เคารพบูชาเพื่อให้กิเลสมันสมอ้าง ถ้าเคารพบูชาเพื่อให้กิเลสมันสมอ้างนี่ทําให้เราเสียโอกาส

แต่ถ้าเราเคารพบูชาด้วยการประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เดินตามธรรม เดินตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศาสดาองค์เอก เร่งความเพียรขนาดไหน ครูบาอาจารย์ของเราทุกข์ยากมาขนาดไหน เราพยายามอาศัยสิ่งนี้เพื่อประโยชน์กับเรา ทําลายเชื้อไขอันนี้ให้ได้ แล้วจะเป็นสัจจะความจริงของเรา

เดี๋ยววันนี้เราจะอธิษฐานพรรษากัน ขอให้เราตั้งใจ ขอให้เราจริงจังกับเรา แล้วเราเอาตัวของเราเองมาเป็นประโยชน์กับเรานะ แล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเราก่อน หนึ่ง ต้องเป็นประโยชน์กับเราก่อน เรารู้แจ้งเรารู้จริงของเราก่อน แล้วจะเป็นประโยชน์กับสังคม แล้วจะเป็นประโยชน์กับหมู่คณะ นี่เราทํากันเพื่อเหตุนั้นนะ เราทํากันเพื่อเรา เพื่อศาสนา เพื่อความเจริญรุ่งเรืองของพวกเรา เราต้องเอาสิ่งนี้มาเป็นประโยชน์กับเรานะ เอวัง

เทศน์พระ ๒

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๒๕ กรกฎาคม ๒๕๔๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ต้นไม้ป่าไม้มันมีไม้หลายๆ ชนิด ไม้บางชนิด เห็นไหม ดูอย่างเช่นไม้ที่มันเป็นยา มันขมมาก สิ่งที่ขมมาก บอระเพ็ดจะขมมาก แต่มันเอามาเป็นยาได้ประโยชน์มาก แล้วบางอย่างเป็นไม้ที่ใช้ประโยชน์ บางอย่างใช้ไม่ได้ประโยชน์ แต่ถ้ามันคลุมไปในป่านั้นมันเป็นประโยชน์หมด เพราะป่ามันอาศัยกันนะ สิ่งที่ป่ามันอาศัยกันมันถึงเป็นป่า มันถึงดํารงเผ่าพันธุ์ของมัน มันถึงไม่สูญพันธุ์ของมันไปได้ ถ้ามันชุ่มชื้น

สังคมของเรา สังคมของสังฆะ เวลาสังคมของเรา เราบวชมาเพื่ออะไร เราบวชมานี่สังคมของพระ เวลาบวชแล้วมาจากตระกูลต่างๆ กัน เวลาบวชแล้วเสมอกันโดยศีลนะ เราเสมอกัน เราเป็นสมมุติสงฆ์ สงฆ์เสมอกันด้วยศีล ๒๒๗ อุปัชฌาย์อาจารย์บวชมา ยกเข้ามาในหมู่ เป็นหมู่แล้วมันก็เหมือนป่าหนึ่ง มันเหมือนกับเป็นประเทศหนึ่ง เห็นไหม สังฆะเราต้องดูแลกัน เราต้องช่วยเหลือกัน ถึงคราวหนึ่งเราจะต้องกลับมาถึงธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะไม่ออกไปกับโลกนะ

ถ้าเราอยู่ไปแล้วเราไม่มีผู้นํา เราอยู่กันประสาเรา เหมือนเด็กมันอาศัยกัน มันก็เกาะกันอยู่อย่างนั้น มันจะเลี้ยงชีวิตกันรอดได้อย่างไร มันต้องมีพ่อแม่ให้พึ่งพาอาศัย เราก็มีครูบาอาจารย์อาศัย ครูองค์แรกคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา เป็นครูอาจารย์ของเรา เราอย่าน้อยเนื้อตํ่าใจนะ ชีวิตของเรา ดูเขาเกิดมา ดูสิ อาบเหงื่อต่างนํ้าขึ้นมาเพื่อดํารงชีวิตของเขา ชีวิตอย่างนั้นใครก็ใช้ได้ เราเกิดมามีสิทธิเสมอภาค แล้วสังคมสงฆ์เกิดมาโดยบุญกุศลมาก เกิดในสังคมของชาวพุทธ

เพราะสังคมชาวพุทธมีการออกบวช ออกบวชเพื่ออะไร? เพื่อแสวงหา นี่สังคมให้โอกาสหมดเลย สังคมจะไม่ยุ่งกับเราเลย เพียงแต่ถ้าเรารักษาเกียรติของพระ เขาจะไม่เข้ามาก้าวล่วงของเรา แต่ถ้าเราไปยุ่งกับเขา เราทอดสะพานออกไป

ดูสิ เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าประทุษร้ายสกุล ทั้งสกุลของเราด้วย สกุลของสมณะ มันทําให้เขาไม่ให้ความเคารพถึงใจ สกุลของเราด้วย สกุลของสมณะด้วย สกุลของเขาด้วย เพราะอะไร เพราะถ้าเขาเคารพ ดูสิ ดูประเพณีวัฒนธรรมของทางอีสาน ผู้หญิงจะไม่เข้ามายุ่งเลย ห้ามขึ้นในที่ต่างๆ เห็นไหม เพราะอะไร เพราะเขาเคารพจากประเพณีวัฒนธรรมของเขา เขาเคารพในสกุลของเขา เพราะสถานะของเขา เขาเป็นคฤหัสถ์ไง บริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เห็นไหม อุบาสก อุบาสิกา เขาก็มีสิทธิ์ของเขา

แต่ขณะที่ออกมาเป็นพันธุ์ไม้ ไม้ต่างชนิด คุณสมบัติมันก็ต่างกัน ประโยชน์ก็ต่างกัน ดูเห็ดสิ เห็ดมันเกิดชั่วคราวเดี๋ยวมันก็สลายตัวกันไป แต่ถ้าเขาเก็บทัน เขาเอามาทําเป็นอาหารได้ นี่เหมือนกัน โอกาสของแต่ละคนมันแค่นั้นน่ะ โอกาส เห็นไหม เราวนมาเจอกันเราก็แยกจากกัน ผลของวัฏฏะเหมือนสวะเลย ลอยนํ้ามา มาถึงก็ชนกันแล้วแยกออกจากกัน นี่ผลของวัฏฏะนะ การเกิดและการตายของเราก็เกิดมา

ดูสิ ถ้าบวชในพรรษาหนึ่ง เรามีวาสนาแค่นี้ เราลาบวชได้ ๓ เดือน ชั่วคราวแป๊บเดียวนะ อุโบสถทีแรก เดี๋ยวก็อุโบสถที่ ๒...๖ อุโบสถก็ออกพรรษา ออกพรรษาก็กลับไปใช้ชีวิตอย่างเดิม แต่ขณะที่ใน ๓ เดือนนี้ เราจะเอาโอกาสของเราขนาดไหน

สวะลอยมาชนกัน ถ้ามันเกาะกันไปดี มันพาไปดี ถ้าทวนกระแสนํ้า นี่ปลาเป็นมันทวนคลื่นกระแสนํ้าไป ถ้าเราปล่อยเป็นปลาตาย ปลาตายมันเวียนไปตามนํ้า ไหลไปตามนํ้า นี่ก็เหมือนกัน ชีวิตของเรา เราบวชมา ชีวิตทางโลกเราก็ใช้มาแล้ว สิ่งที่เป็นทางโลก แล้วทางธรรมล่ะ วิมุตติสุข สุขอันประเสริฐ ประเสริฐมาจากไหน

สุขของเขานะ เขาได้เสพรูป รส กลิ่น เสียง นั่นคือความสุขของโลกนะ แต่ทางธรรมของเรา ถ้าเราไม่เป็นจิตตั้งมั่น จิตเราไม่ตั้งมั่นมันก็ฟุ้งซ่านไป มันฟุ้งซ่านไปในอะไร? มันก็ในรูป รส กลิ่น เสียง...รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร แต่ทางโลกเขาพอใจ เขาพอใจในบ่วงของมารเอง เขาติดบ่วงของมารนะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ เทศน์ปัญจวัคคีย์แล้วก็ยสะ ๖๑ องค์ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งเสียนะ “เราเป็นผู้ที่พ้นจากบ่วงที่เป็นทิพย์และบ่วงที่เป็นโลก” ทั้งบ่วงของทิพย์ด้วย ของทิพย์คือบ่วงที่ว่าเกิดบนสวรรค์ เป็นอินทร์ เป็นพรหมนั้นก็เป็นบ่วงอันหนึ่งนะ

คนเขาสนใจกันในลัทธิต่างๆ ที่เจ้าลัทธิเขาไปได้แค่นั้น อย่างมากไปได้แค่พรหม ถ้าจิตสงบแล้วไปได้แค่พรหมนะ ติดถึงพรหมเท่านั้นเอง แล้วไปอยู่นานเข้า นี่คือนิพพานของเขา นิพพานของเขาคือว่าไม่มีความรู้สึกไง มันเป็นพรหม มันเป็นอนิจจังอยู่ มันเป็นไตรลักษณ์อยู่ มันเป็นวัฏฏะอยู่ ก็ยังคิดว่ามันเป็นนิพพาน เห็นไหม นี่สุขของเขาทําได้เท่านั้นเอง แล้วสุขของเราล่ะ

ถ้าสุขของเรานะ ถ้าจิตมันตั้งมั่น นี่บ่วงของมารเราพยายามดับให้ได้ ตั้งสติ มันจะผ่านบ่วงอันนี้ไป ดูเขาดักสัตว์กันในป่า มันมีบ่วง มีแร้ว นี่เขาดักสัตว์ได้ เขากักสัตว์ได้ ถึงกับเสียชีวิตนะ บ่วงของมารก็ทําให้เราเสียเพศนะ ถ้าเราทนสิ่งนี้ไม่ไหวเราก็เสียสิ่งนี้ออกไป มันไม่ถึงกับตาย แต่มันก็อยู่ในโลกของเขา แต่ถ้าเรากําหนดหัวใจของเราได้ มันไม่พ้นนะ มันไม่ติดบ่วง ไม่ติดบ่วงมันก็ผ่านจากบ่วงเข้าไปมันก็เป็นความสงบ ความสงบเฉยๆ นี่บ่วงของโลก

บ่วงของทิพย์ เราก็พยายามใช้ปัญญาเราแก้ไข ถ้าเป็นบ่วงของทิพย์ บ่วงของทิพย์มันติดไง เราติดปัญญาของเรา เราติดความเห็นของเรา เราไม่เข้าใจ มันก็ติดในบ่วงที่เป็นทิพย์ สิ่งที่เป็นทิพย์ ความสุขอย่างนี้มันจะเกิดมาจากไหน

โลกเขาเป็นไปประสาของเขา นี่ย้อนไปดูความเป็นอยู่อย่างนั้น แล้วก็ตายไปนะ อยู่อย่างนี้แล้วก็ต้องตายไป แล้วก็เกิดตายๆ โดยที่เขาไม่รู้ตัว เขาไม่รู้ตัวของเขาเลย เชื่อก็เชื่อโดยลอยๆ ไม่ได้เชื่อแบบพวกเรา พวกเราเป็นนักบวช ความรู้สึกมันสัมผัสได้ที่ใจ สันทิฏฐิโก เราอยู่ในสังคมของพระ สังคมของครูบาอาจารย์เรา ไปภาวนาในป่าประสบสิ่งใดบ้าง สิ่งที่ประสบมานี้พูดไปใครจะเชื่อ วงใน วงกรรมฐานจะเชื่อในวงกรรมฐาน เพราะวงกรรมฐานได้สัมผัสจริง วงกรรมฐานเข้าไปสัมผัส ไม่ได้สัมผัสจากตํารา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้เป็นพุทธวิสัย ไม่มีใครมีปัญญาเหนือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาโลกธรรม ๘ ก็ไม่มีใครถูกกระทบเท่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ไปศึกษาแล้ว เห็นไหม ไปศึกษาจากตํารา ไปศึกษาจากสัญญา จากภายนอก มันไม่ซึ้งใจ แต่ในวงกรรมฐานของเราศึกษาจากการประพฤติปฏิบัติ ศึกษาจากประสบการณ์ตรงของตน ใครทําจิตของตัวเองให้สงบได้ ถ้าจิตเราสงบได้

อยู่กับครูบาอาจารย์แต่จิตไม่เคยสงบเลย เวลาไปถามปัญหาขึ้นมาก็พูดแบบนอกเรื่องนอกทางไป ไม่ซึ้งใจหรอก แต่ถ้าเราเคยสงบขึ้นมานะ พูดถึงความสงบเป็นอย่างไร จิตมันจะมีสติเข้ามาขนาดไหน จิตสงบเข้ามาเป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ นี่มันสักแต่ว่ารู้ สักแต่ว่ารู้แล้วรู้อย่างไร มันมีความเห็นเป็นอย่างไร มันเป็นไปผ่านนิมิตหรือไม่ผ่านนิมิต ผ่านความเห็นหรือไม่ผ่านความเห็น มันสงบเข้ามาแล้ว แล้วมันเสื่อมถอยออกมามันเป็นอย่างไร สิ่งนี้มันหลอกกันไม่ได้หรอก ในสังคมการปฏิบัติของเรามันจะมีของจริงอยู่ แล้วถ้าเราอยู่กับของจริง เห็นไหม ผู้ที่นําทาง ผู้ที่จะพาเราขึ้นฝั่งไง สิ่งที่จะพาขึ้นฝั่ง

ดูสิ ดูเวลาเขาเห่เรือกัน เขาต้องฝึกซ้อมกันเป็นปีเป็นเดือนแล้วก็ส่งต่อกันมาเป็นรุ่น เป็นรุ่นมานะ ต้องได้ผ่านพิธีกรรมต่างๆ มันจะมีความชํานาญของเขา กําหนดเวลาได้เลยว่าโค้งนั้นเข้าอย่างนั้น ฝีพายอย่างนั้น นํ้าเอื่อยขนาดไหนก็เป็นไปได้ ความเป็นไปของจิตก็เหมือนกัน ถ้าคนที่ผ่านการกระทํามาแล้วมันจะบอกได้หมด ถ้าบอกได้หมด เห็นไหม

เราติดของเรา นี่บ่วงที่เป็นทิพย์ บ่วงคือความเห็นของใจ บ่วงคือกิเลส กิเลสที่มันไปติด มันว่าสิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม...มันไม่เป็นหรอก มันไม่เป็นเพราะอะไร เพราะมันยังติดบ่วงอยู่ แต่ถ้ามันปลดบ่วงล่ะ? ปลดบ่วงมันจะมีการกระทําของมันนะ วิธีการของมัน เราไม่เอาวิธีการเป็นเป้าหมาย วิธีการ เห็นไหม การกระทําอยู่นี่ เช่น อดอาหาร ทําความสงบของใจ อุบายวิธีการมันเป็นวิธีการ วิธีการนี้จะเป็นการก้าวเดินเข้าไปสู่เป้าหมาย

บ่วงก็เหมือนกัน บ่วง ขณะที่มีวิธีการ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรม ที่ว่าสิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม ดูสิ พระไตรปิฎกบอกไว้นี่ถูกต้องหมด เราก็ทําตามพระไตรปิฎกอย่างนี้ถูกต้องหมด...มันเป็นพิธีการทั้งนั้นแหละ พิธีการเพราะอะไร เพราะในพระไตรปิฎกบอกไว้แต่วิธีการ บอกไว้แต่เหตุไง แต่เวลาเป็นผล ที่ว่านิพพานเป็นอย่างไร นิพพานเป็นอย่างไร ในพระไตรปิฎกบอกว่านิพพานเป็นอย่างไร แต่เวลาพูดกับคฤหัสถ์ ถามว่านิพพานเป็นอย่างไร องค์สมเด็จพระพุทธเจ้าก็อธิบาย อธิบายเหมือนคนรู้ไง

อย่างเช่นเราไม่เคยลงไปในทะเลเลย ในทะเลมันมีปะการัง มันมีสิ่งใด คนที่ดําไปเห็นปะการังจะบอกว่าปะการังมันจะสวยอย่างนั้น มันมีปลาพันธุ์นั้นๆ อยู่ในใต้ท้องทะเลนั้น นํ้าลึกขนาดไหน นํ้าใสขนาดไหน มันจะมีความสุขขนาดนั้น เห็นไหม สิ่งนี้ก็เป็นไปเพราะคนเห็น นี่เหมือนกัน ครูบาอาจารย์จะชี้นําอย่างนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นมาหมด รู้มาหมด แล้วบางอย่างยังไม่พยากรณ์อีกต่างหากนะ ไม่พยากรณ์เพราะมันไม่เป็นประโยชน์ไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะพยากรณ์แต่สิ่งที่เป็นประโยชน์ เป็นกับจริตนิสัย เป็นกับพันธุ์ไม้ในป่า พันธุ์ไม้ในป่าหมายถึงหัวใจของเรา จิตของเราแต่ละดวงก็คือพันธุ์ไม้ชนิดหนึ่ง จิตชนิดหนึ่งประเภทหนึ่ง คือการกระทําก็ต้องตรงกับพันธุ์ไม้นั้น บางคนนุ่มนวล บางคนแข็งกระด้าง นี่มันเป็นเพราะการสร้างสมมา สิ่งนี้มันเป็นพื้นฐาน เห็นไหม ถ้าจิตสงบขึ้นมา มันจะดัดแปลงพื้นฐานอันนี้เข้ามา แล้วถ้าจิตมันมีอํานาจวาสนาของมัน มันจะวิปัสสนาของมันเข้าไป วิธีการนี้มันไม่เหมือนกันสักอย่างหนึ่ง ไม่เหมือนกันเลย

การทํางานของเขา ดูในเชิงช่าง ในการสร้างศาลา สร้างกุฏิหลังหนึ่ง สุดท้ายแล้วมันต้องเป็นแปลนแบบนั้นแหละ จะวิธีการอย่างไรก็ต้องเป็นแบบนั้น แต่จิตไม่เป็นอย่างนั้นเลย จิตมันมีการกระทํา กระทําเหมือนกัน สร้างจิตเหมือนกัน แต่การกระทําไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกันเพราะอะไร เพราะความเป็นไปไม่เหมือนกัน เพราะวัสดุที่เอามาใช้ไม่เหมือนกัน

การสร้างนี้ใช้วัสดุอย่างหนึ่ง วิธีการก็เป็นอย่างหนึ่ง ออกมาเป็นกุฏิเหมือนกัน นี่ก็เหมือนกัน จิตดวงหนึ่ง กิเลสอย่างหนึ่ง ทิฏฐิมานะอย่างหนึ่ง การกระทําออกมา เพราะวัสดุไม่เหมือนกัน ความเป็นไปไม่เหมือนกัน เราถึงต้องวิปัสสนาของเรา

แต่มันไม่พ้นจากกรอบสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม

กายนอก กายใน

กายโดยปัญญาวิมุตติ ได้ใช้ปัญญาใคร่ครวญไป

กายโดยเจโตวิมุตติ จะเห็นภาพของกาย เห็นภาพของการวิปัสสนากายของมันไป

เห็นไหม วัสดุไม่เหมือนกัน การประกอบออกมาเป็นกุฏิมีการกระทําไม่เหมือนกัน แต่ผลสุดท้ายตอบสนองต้องเหมือนกัน สิ่งที่เหมือนกัน เห็นไหม เหมือนกันเพราะอะไร เพราะมันสร้างเป็นกุฏิ ดูสิ ดูกุฏิวิหารแต่ละหลัง ทรวดทรงแล้วแต่เขาจะออกแบบอย่างไร แต่เป็นที่พักอาศัยเหมือนกัน

จิตของเราก็เหมือนกัน อํานาจวาสนามาก อํานาจวาสนาน้อยไง พระอรหันต์แต่ละองค์ก็ไม่เหมือนกัน พระอรหันต์แต่ละองค์มีฤทธิ์มีเดช บางองค์เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ มันก็ไม่เหมือนกัน แต่กุฏิเหมือนกัน ความรู้สึกเหมือนกันไง ความสิ้นกิเลสต้องเหมือนกัน ถ้าไม่เหมือนกันจะตรวจสอบกันได้อย่างไร จะเป็นไปอย่างนั้นได้อย่างไร มันต้องเป็นไปอย่างนั้น ตรวจสอบกันได้

เพราะถ้ายังไม่ผ่าน ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านถาม ธมฺมสากจฺฉา

“ปล่อยวางขนาดนั้น ปล่อยวางขนาดนั้น”

“แล้วต่อไปล่ะ”

“แค่นี้หรือครับนิพพาน”

เห็นไหม ขณะที่องค์หนึ่งบอก “แล้วต่อไปล่ะ”

คําว่า “ต่อไป” นี่มันยังมีตายอีกนะ สร้างกุฏิมาเสร็จแล้ว แต่ยังไม่ได้มุงหลังคา แล้วบอกว่ากุฏิเสร็จได้อย่างไร องค์หนึ่งบอกว่ากุฏิเสร็จแล้ว แต่ยังไม่มีหลังคา พอบอกว่า “แล้วทําต่อไปอย่างไร”

“เสร็จแล้วครับ กุฏิเสร็จแล้วครับ”

แต่กุฏิไม่มีหลังคา

ถ้ามีหลังคานี่ เรือนยอดของมารไง เรือนสามหลัง เรือนยอดของมารเป็นอย่างไร

นางตัณหา นางอรดี ความโลภ ความโกรธ ความหลง ปล่อยวางหมด ปล่อยวางธาตุขันธ์มาหมดเลย ปล่อยมาหมดแล้ว แล้วต่อไปล่ะ? ต่อไปบอก “จบแล้ว”

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็น...ต่อไป เห็นไหม ตัวผู้รู้ ตัวอวิชชา จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้มันผ่องใสเพราะธรรมชาติของมัน แต่พวกเรานี่จิตขุ่นมัว จิตขุ่นมัวเพราะอะไร เพราะมันมีตะกอนไง พอมีตะกอนขึ้นมา เห็นไหม ดูจิตสิ มันมีอาการของใจ ตัวใจ ตัวอาการของใจ วิปัสสนามามันจะปล่อยมาเรื่อยๆ ขาดมาเรื่อยๆ เป็นชั้นเป็นตอน ปล่อยหมดเลย นี่จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส

สิ่งที่มันผ่องใสไม่ได้ มันไม่เป็นตามความผ่องใส ถ้าผ่องใสโดยปุถุชนก็ผ่องใสโดยจิตรวมใหญ่ ถ้าจิตรวมใหญ่นี่จะสว่างหมด ผ่องใสหมดเลย จิตรวมใหญ่อย่างนี้รวมใหญ่โดยกดกิเลสไว้ แต่ถ้ามันถึงเรือนยอดนั้น มันจะใสอยู่อย่างนั้นตลอดไปเลย มันใสอยู่อย่างนั้น ใสจนติดได้ว่านี่คือนิพพานน่ะ ถ้ามันไม่ใส มันไม่ดี จะติดได้อย่างไร เพราะมันติด มันว่ามันเป็นนิพพาน เพราะมันว่างหมด มันใสหมด เห็นไหม นี่สร้างกุฏิเสร็จแต่ยังไม่ได้มุงหลังคา

ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ การสนทนาธรรม ครูบาอาจารย์ท่านเป็นอย่างนี้ นี่สันทิฏฐิโกในวงปฏิบัติเรา ในวงปฏิบัติมีครูมีอาจารย์นะ ถ้าในวงปฏิบัติมามันต้องเหมือนกัน มันถึงตรวจสอบกันได้ จะไม่บอกว่า “จะเป็นอย่างนั้น บอกไม่ได้ บอกไม่ได้”

คําว่า “บอกไม่ได้” เหมือนกับสัญชัยไง “ไม่ใช่ ไม่ใช่ ไม่รู้ ไม่ใช่” อย่างนั้นมันเป็นธรรมหรือ คนเราผ่านประสบการณ์มานี่พูดไม่ได้ เป็นไปไม่ได้หรอก เขาบอกว่าพระปัจเจกพุทธเจ้าสอนไม่ได้...สอนได้ สอนได้แน่นอน สอนได้ด้วยขณะที่ท่านมีชีวิตอยู่นี่สอนได้ แต่วางเป็นทฤษฎีนี่ต้องเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะการสร้างวาสนาบารมีต่างกัน ปัญญาต่างกัน ดูสิ พุทธวิสัยกว้างขวางขนาดไหน พระปัจเจกพุทธเจ้าไม่ถึงกับพุทธวิสัยเพราะอะไร เพราะเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า แต่สอนตัวเองได้ รู้ได้ เพราะในสมัยก่อน ในพระไตรปิฎกบอกว่า พระปัจเจกพุทธเจ้าเป็นพันๆ องค์ก็มีที่จําพรรษาด้วยกัน เพราะถึงคราวหนึ่งถ้าไม่มีศาสนา สิ่งนี้จะเกิดขึ้นมาได้ สิ่งนี้เกิดขึ้นมาเพราะอํานาจวาสนาของแต่ละบุคคล

เราเกิดมาแล้วในท่ามกลางพุทธศาสนา กรรมฐานเรากําลังเจริญรุ่งเรือง เพราะอะไร เพราะการประพฤติปฏิบัตินี่คนเขาสนใจ เพราะการประพฤติปฏิบัติ เหมือนเงินแท้เลย พอมีเงินแท้มันก็มีเงินเทียม เพราะมีครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์เป็นของแท้ขึ้นมา เป็นผู้ที่บากบั่นออกมา สิ่งที่ออกมาก็มีของเทียม

ของเทียมนะ ในวงกรรมฐานนี่พิสูจน์ง่ายๆ เลย เราปฏิบัติ เรารู้จริงแล้วเอาธรรมะนี่ถาม เอาความเห็นของเรานี่ถาม ตอบไม่ถูกหรอก ตอบไม่ถูกเพราะอะไร เพราะคนตาบอด ตาบอดคลําช้างเด็ดขาด ถ้าตาบอดคลําช้างจะไม่กล้าพูดสิ่งใดเลย พูดออกไปนี่มันมีแต่ความผิด เราจะรู้ได้แค่ไหน ถ้าเราตาสว่างขนาดไหนเราจะรู้ได้แค่นั้น

สิ่งนี้มันถึงว่า ธมฺมสากจฺฉา แล้วเราประพฤติปฏิบัติ เราต้องพึ่งพาอาศัยในธรรมวินัย ถ้าเราอยู่ในหมู่คณะ ธรรมวินัยนี้เหมือนกับดอกไม้ ดอกไม้ถ้ามีด้ายร้อยเป็นพวงมาลัย นี่ก็เหมือนกัน ข้อวัตรปฏิบัติเรานี่เหมือนดอกไม้ อย่าทิ้งนะ ข้อวัตรปฏิบัติมันจะบอกถึงนิสัย ถึงความรักหรือไม่รักในธรรมวินัย ถ้ารักธรรมวินัย สิ่งนี้มันเป็นเครื่องวัด เห็นไหม ดูข้าราชการเขาสิ เขายังมีกฎระเบียบของเขา ถ้าทําผิดกฎระเบียบ เป็นอันว่าผิดในการประพฤติปฏิบัติของเขา...ของเราก็ต้องมีธรรมวินัย ธรรมวินัยของเราต้องพยายามรักษาไว้ รักษาไว้นะ เพราะอะไร เพราะจิตบางทีมันตกตะกอนไง มันมีเจริญ มันมีเสื่อม ถ้าเวลาเสื่อมมันจะไม่ยอมทํา มันเบื่อของมัน ถ้าเบื่อของมัน ข้อวัตรนี่มันจะชําระตรงนี้ได้

เหมือนคนเราเวลาตื่นนอนขึ้นมามันง่วงเหงาหาวนอน หรือคนง่วงนอน อย่างเช่นการขับรถ ถ้าหลับในจะประสบอุบัติเหตุนะ จิตก็เหมือนกัน เวลามันหลับใน มันไม่ต้องการทําสิ่งใดเลย ข้อวัตรปฏิบัติมันจะช่วยได้ ข้อวัตรปฏิบัตินี่มันจะช่วยให้เราไม่นอนจมไง มันทําให้เราเคลื่อนไหวตลอดเวลา จิตมีการเคลื่อนไหวไป จิตมันจะไม่กดถ่วงตัวเองนะ ข้อวัตรปฏิบัติมีประโยชน์มาก มีประโยชน์ต่อการดํารงชีวิตของเรา

เวลาหลวงปู่มั่นท่านอยู่กับลูกศิษย์ลูกหา ท่านบอกเลย “เดี๋ยวมันจะไม่มีข้อวัตรติดหัวมัน ให้มันมีข้อวัตรติดหัวมัน” นี่ฝึกนะ เพราะในสมัยนั้นผู้ที่เป็นมือเป็นเท้าของหลวงปู่มั่นยังน้อยอยู่ หลวงปู่มั่นต้องฝึกพระเอง เห็นไหม องค์หนึ่งอยู่ ๓-๔ ปีแล้วออกไป เปลี่ยนใหม่ เปลี่ยนใหม่ เปลี่ยนมาเพื่อให้สิ่งนี้เป็นสายเลือดของเรา เป็นสายเลือดของกรรมฐาน เอาข้อวัตรปฏิบัตินี้คอยควบคุมอย่าให้ใจมันหดหู่

ใจมันจะหดหู่ มันจะจํานนกับกิเลสนะ ข้อวัตรปฏิบัติก็เป็นการขวนขวาย เหมือนการต่อลมหายใจ ออกซิเจน ให้ลมหายใจกับผู้ป่วย จิตมันป่วย จิตมันไม่สู้ ก็เอาข้อวัตรปฏิบัตินี้เป็นที่อาศัยไป อย่าทิ้งข้อวัตร รักษาไป จะเบื่อหน่าย จะจําเจอย่างไรก็ทํา ยิ่งการจําเจ เห็นไหม ดูสินักกีฬา เวลานักกีฬาเขาต้องฝึกซ้อม การฝึกซ้อมเขาทําจําเจมาก เขาฝึกซ้อมขึ้นมาเพื่อสติของเขา เพื่อความเห็นของเขา เราเป็นนักบวช เราจะพ้นจากกิเลสนะ เราจะชําระกิเลส เราจะสู้กับตัวเราเอง

ฉะนั้น สิ่งนี้มันเป็นการฝึกซ้อมเรา ข้อปฏิบัตินี้ให้ฝึกซ้อม ถึงเวลาให้ทําๆ ให้หัวใจมันเหมือนนํ้าที่มีออกซิเจน มันจะทําให้นํ้าไม่เสีย จิตใจเราไม่เสีย จิตใจเราไม่ขุ่นมัว ถ้ามันขุ่นมัว มันไม่ยอมทําก็ฝืนมันทํา

เวลาหลวงตาท่านจิตเสื่อม เห็นไหม พุทโธๆ ๓ วัน เอาไว้กับจิตนะ อกมันจะระเบิด มันจะไม่ยอมทํา นี่ถ้าเป็นกิเลสมันจะต่อต้าน มันจะทําให้เราไม่ยอมทําสิ่งใดที่เป็นประโยชน์กับมันเลย เห็นไหม เอาสิ่งนี้เป็นตัวหลัก นี่เกาะไว้ จะเป็นจะตายก็ทํา จะเป็นอย่างไรก็ทํา พอมันผ่านวิกฤติอันนี้ไปนะ จะเห็นคุณค่าของข้อวัตรมาก โอ้โฮ! ขณะที่มันเฉา มันทุกข์ มันไม่เอา มันมีความกดถ่วงใจขนาดไหน ขณะที่ใช้ข้อวัตร ออกซิเจนต่อชีวิตเรามา พอพ้นจากสิ่งนั้นมา มันโล่ง มันสบายใจ ถ้าตอนนั้นเรายอมจํานนไปเราก็เสียคน แต่พอเราใช้ข้อวัตรผ่านพ้นมา เห็นไหม มันมีการกระทํา

ชีวิตของเรามันจะมีความเจ็บไข้ได้ป่วย มันจะมีความทุกข์ความจนเป็นการอยู่ตลอดเวลา จิตก็เหมือนกัน เดี๋ยวมันก็เหี่ยวเฉา เดี๋ยวมันก็รื่นเริง เดี๋ยวมันก็ทุกข์ยาก เดี๋ยวมันก็อะไร นี่อาศัยสิ่งนี้ในการดํารงชีวิตนะ กรรมฐานจะรักษาอย่างนี้ รักษานี่

ครูบาอาจารย์ท่านฝึกฝนนะ ไม่มีครูมีอาจารย์ก็พยายามเอาธรรมวินัยเป็นที่ตั้ง แล้วฝึกฝนสิ่งนี้มา แล้วฝากไว้กับเรา เห็นไหม ศากยบุตรพุทธชิโนรสเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วสังฆะก็ดูแลกัน ช่วยเหลือกัน จุนเจือกัน เพื่อชีวิตของนักรบไง นี่เราเป็นนักรบ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกประพฤติปฏิบัติ พระเจ้าพิมพิสารนึกว่าโดนปฏิวัติมา ก็ให้กองทัพครึ่งหนึ่ง

“ไม่ใช่ ออกแสวงหาโมกขธรรมจริงๆ”

“ถ้าสําเร็จแล้ว ถ้าค้นเจอแล้วให้มาสอนด้วย”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศน์พระเจ้าพิมพิสารจนเป็นพระโสดาบันขึ้นมา

พวกเรานี้เป็นนักรบ ขณะนี้เราจะรบกับกิเลส โลกเขาจะรู้หรือไม่รู้ก็เรื่องของเขา เดี๋ยวนี้สังคมโลกเขาเป็นพิธีกรรมเฉยๆ นั่นเรื่องของเขา อย่าไปเอามาใส่ใจ ถ้าเอาสิ่งนั้นมาใส่ใจเรา เราจะอ่อนแอไปกับเขานะ “ทําไมเขาสุขสบาย เขาอยู่กันอย่างนั้น ทําไมเราต้องมาทุกข์มายาก”

สังคมโลกจะเป็นอย่างไรก็เรื่องของเขา เพราะนั่นไม่ใช่องค์ศาสดาสอน เรื่องของคนโง่ คนโง่พอใจกับสิ่งที่ตํ่าต้อย แต่เราเป็นคนฉลาด เราเป็นคนที่จะเอาคุณค่าของเราขึ้นมา เราต้องเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเราเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ มันจะทุกข์จนเข็ญใจในสังคมของเรา เราต้องขวนขวาย รักษาชีวิต รักษาความเป็นไปของเรา รักษาชีวิตของเรา แล้วรักษาข้อวัตรปฏิบัติ อย่าให้ใจเศร้าหมอง อย่าให้ใจขุ่นมัว แล้วเราจะมีความเป็นไป เอวัง

เทศน์พระ ๓

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๙ สิงหาคม ๒๕๔๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

โลกนี้เป็นมายา มันเป็นมายาต่อเมื่อเราเห็นธรรมไง ถ้าเราไม่เห็นธรรมนะ โลกนี้เป็นความจริง เป็นความจริงเพราะว่าเราไปยึดมันไง เราไปยึดมัน เราไปทุกข์กับมันว่าเป็นความจริง แต่มันต้องเป็นความจริงไปก่อน ถ้าเราจะบอกว่าเป็นมายาเลย มายามันก็เหมือนโลกนี้คือละครสิ

ถ้าโลกนี้คือละคร เห็นไหม ผลัดกันเล่น เล่นคนละบทคนละบาท โลกนี้คือละคร เวลาเราไปดูละครไปดูหนังไปดูอะไร เรามีอารมณ์ร่วมไปกับเขา มันก็จบไปแล้ว เขาได้สตางค์ด้วย แต่ชีวิตจริงมันไม่ได้สตางค์หรอก ชีวิตจริงมันมีแต่ความทุกข์ไง ชีวิตจริงมีแต่ความทุกข์ เห็นไหม โลกนี้คือละคร ถ้าเราใช้ปัญญาเข้าไปใคร่ครวญมัน

แต่โลกนี้จะเป็นความจริง เป็นความจริงเพราะมันเป็นสมมุติ จริงโดยสมมุติไง ถ้าจริงโดยสมมุติ ความเป็นมายา ถ้าเป็นมายา ความเป็นมายาจากภายนอกมันไม่ร้ายกาจเท่ากับมายาของเราเองนะ ถ้าธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนกลับมาให้เราเอาชนะตัวเราเอง ถ้าชนะตัวเอง หน้าที่ของเรา ธรรมและวินัยเอาไว้จับผิดตัวเราเอง ขี้บนหัวเรา เราต้องดูแลก่อนจะไปดูขี้บนหัวคนอื่น เวลาไฟมันอยู่บนหัวเรา ใครจะไปปัดไฟให้คนอื่น ทุกคนต้องปัดไฟบนหัวของตัวเราเองก่อน ถ้าทุกคนจะปัดไฟบนหัวตัวเองก่อน เราต้องกลับมาดูที่เรา เห็นไหม ธรรมและวินัยย้อนกลับมาที่ตัวเรา

ตัวของคนอื่น เห็นไหม สภาคกรรม ถ้าเป็นอาบัติ ถ้าอาบัติทั้งวัดนี่ปลงอาบัติกันไม่ได้ เพราะเป็นอาบัติร่วมกัน ร่วมกันกิน ร่วมกันปกปิด ร่วมกันทํา มันเป็นสภาคาบัติ ปลงอาบัติไม่ได้ ต้องไปปลงกับสํานักอื่นมาก่อนแล้วค่อยมาปลงอาบัติกับเรา นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันเป็นกรรมร่วม เป็นความเป็นไปของวัด สภาคาบัตินี่ มันก็แก้ไขไปตามสภาวะนั้น

แต่ถ้าเป็นธรรมของเรา เห็นไหม โลกียธรรม โลกุตตรธรรม ถ้าโลกียธรรมนี่เป็นโลกียะหมด ธรรมและวินัยก็ยังเป็นสมมุติอยู่ ธรรมและวินัยเป็นสมมุตินะ เพราะอะไร เพราะมันเป็นบัญญัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ถ้าถึงจิตของเรา เราถึงย้อนกลับมาที่เราไง ถ้าย้อนกลับมาที่เรา ต้องศีลของเราบริสุทธิ์ก่อน ศีลของเราบริสุทธิ์

มายาอันนี้ละเอียดมาก เห็นไหม มายาอันนี้มันจะพลิกแพลงไป มันไม่ยอมปัดไฟบนหัวของตัวเองไง แต่จะไปปัดไฟบนหัวของคนอื่นตลอดนะ ไฟบนหัวคนอื่นน่ะ “ร้อน ร้อนนะ เอาออกๆ” แต่ไฟบนหัวตัวเองทําไมไม่ดู ถ้าดูไฟบนหัวตัวเอง มันจะเริ่มมีศีลขึ้นมาไง ถ้าศีลนี่มันไม่เป็นมายากับเรา มันจะซื่อสัตย์กับเรา เราซื่อสัตย์ เราซื่อตรงกับธรรมและวินัย ถ้าเราซื่อตรงกับธรรมวินัย เราจะมีโอกาสทําตัวของเรา ถ้าตัวของเราดีขึ้นมา ความเป็นมายามันจะน้อยลงไง

จากที่เป็นมายาของโลก สมมุตินี้เป็นมายาทั้งหมดเลย ถ้ามันจะเป็นมายา เราต้องเห็นความเป็นมายาของใจเราก่อน ถ้าเห็นความเป็นมายาของใจเรา เราย้อนกลับมาที่เรา มันต้องมีศีลเป็นความปกติของใจ ถ้าใจปกติ ความเป็นมายาของมันก็น้อยลง แต่มันยังมีเชื้อไขอยู่ เชื้อไขคือตัวอวิชชา เชื้อไขคือสิ่งที่ว่ามันขับเคลื่อน ตัวนี้เราเอามันไม่ได้ ถ้าเอามันไม่ได้ เห็นไหม ปัญญายังไม่เกิด

“โลกียธรรม โลกุตตรธรรม” โลกียธรรม ธรรมประเพณี สังฆกรรมนี้ก็เป็นประเพณีอันหนึ่ง พระอรหันต์สมัยพุทธกาลนะ ถามว่า “เราจะต้องลงอุโบสถไหม ถ้าเราบริสุทธิ์ผุดผ่องแล้วทําไมต้องมาลงอุโบสถ”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาต่อหน้าเลย “ถ้าเธอไม่ลงอุโบสถ แล้วหมู่คณะเขาจะเอาอะไรเป็นที่พึ่งล่ะ” นี่แม้แต่บริสุทธิ์ขนาดไหนก็ให้ลงอุโบสถ เห็นไหม

เวลาพระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ มาฆบูชา จาตุรงคสันนิบาต เวลาบอกโอวาทปาฏิโมกข์

“จะไม่ทําความชั่วใดๆ ทั้งสิ้น ทําแต่คุณงามความดี ทําจิตใจให้ผ่องแผ้ว” นี่แม้แต่พระอรหันต์ เพราะอะไร เพราะการดํารงชีวิตไง ถ้าการดํารงชีวิตแบบจริตนิสัยมันก็เป็นไป แต่มันจะเป็นความผิดไปไม่ได้หรอก เพราะเป็นพระอรหันต์ แต่มันก็ทําเพื่อสังคม เพื่อสังฆะ

เวลาลงอุโบสถ สิ่งที่เป็นอุโบสถ สิ่งที่เป็นธรรมวินัย ถ้าเป็นสมมุติต้องจริงตามสมมุติ ถ้าว่าเป็นสมมุติแล้วเราปฏิเสธหมด แล้วเราจะไปได้อย่างไร ถ้าปฏิเสธสมมุติ ก็อย่ากินข้าวสิ ถ้าเป็นสมมุติ ก็อย่าใช้ปัจจัยเครื่องอาศัยสิ ปัจจัยเครื่องอาศัยก็เป็นสมมุติ ชีวิตนี้ก็เป็นสมมุติ สมมุติอันนี้ก็ต้องจริงตามสมมุติ ถ้าจริงตามสมมุติ มันจะไม่เป็นมายากับใจของเรา

ใจของเราเริ่มต้นกรรมมันคลุกเคล้าไง เวลาปรมัตถธรรมก็เอามาอ้างอิงกัน เห็นไหม “สิ่งนี้ก็เป็นสมมุติ สิ่งนี้ก็จะไม่ทํา” สิ่งนี้ก็ปฏิเสธ จะไม่ทําอะไรเลย จะให้ธรรมมันลอยมาจากฟ้า มันเป็นไปไม่ได้หรอก ธรรมะมันไม่ลอยมาจากฟ้าหรอก

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นเป็นใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะของเรานี่มันกิเลสท่วมหัว อวิชชาปิดบังไว้ เราต้องรื้อค้นมัน เราต้องแยกแยะมัน เราต้องพยายามแหวกมันออกมา แหวกให้หัวใจมีโอกาสขึ้นมาก่อน ถ้าหัวใจมีโอกาสขึ้นมาน่ะเราแหวกมันออกมา ถ้าเราแหวกมันออกมาไม่ได้มันก็เป็นมายาจากภายใน

มายาจากภายนอก เห็นไหม ชีวิตนี้คือมายา โลกนี้คือมายา กิเลสเป็นมายา แล้วมายาที่เหนือความรู้สึก มายาที่อยู่ในจิตใต้สํานึก มันเป็นจิตใต้สํานึก มันเป็นมายา มันเป็นขี้เรื้อนที่เราทนไม่ได้ ถ้าเรามีขี้เรื้อนที่ทนไม่ได้มันก็จะเหยียบยํ่าเรา ถ้าเหยียบยํ่าเรามันก็ออกมาเป็นสมมุติ เป็นอารมณ์ความรู้สึก แล้วออกไปเป็นสังคม แล้วออกไป เห็นไหม

นี่ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาที่เรา ถ้าจิตนี้ย้อนกลับมา มันจะย้อนกลับมา ถ้าเรามีธรรม เรามีธรรมของเรา โลกียธรรมก็เป็นโลกียธรรม นี่จริงตามสมมุติไป เกาะไป เกาะสิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้เป็นปฏิปทาเครื่องดําเนิน

ครูบาอาจารย์เวลาท่านพ้นจากทุกข์ไปนะ “สิ่งนี้เป็นความลึกลับมหัศจรรย์ แล้วจะไปสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ อ้าว! แล้วเรามาได้อย่างไร? ก็เรามาได้ด้วยข้อวัตรปฏิปทานี่ไง เรามาด้วยข้อดําเนินไง”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกับพระอรหันต์ เห็นไหม “ถ้าเธอไม่ลงอุโบสถ ถ้าเธอไม่ทําสังฆกรรม ถ้าเธอไม่เป็นแบบอย่าง แล้วเด็กรุ่นหลัง แล้วอนุชนรุ่นหลัง แล้วสิ่งที่ว่าเป็นสังฆะมันจะอยู่ได้อย่างไร บริษัท ๔ จะอยู่กันได้อย่างไร”

ถ้าบริษัท ๔ อยู่ได้ เห็นไหม ครูบาอาจารย์ พ่อแม่ต้องรักลูก การรักต้องรักในธรรมวินัย ไม่ใช่รักแบบโจรนะ ถ้ารักแบบโจร เห็นไหม ดูสิ เวลาเขาให้เด็กไปลักขโมยกัน พ่อแม่ให้ลูกไปลักขโมยมา ได้อยู่ได้อาศัยก็พอใจ แต่วันไหนถ้าลูกโดนจับขึ้นมา พอไปเยี่ยมลูก ลูกมันกัดหูเอาเลย แล้วมันบอกว่าเวลาผิดทําไมไม่สอนมัน เวลาผิดทําไมไม่บอก แล้วไปลักขโมยเขาได้มาก็บอกว่า “อย่างนี้ดี อย่างนี้ได้อาศัย” แล้วเวลาติดคุกติดตะรางขึ้นมาทําอย่างไรล่ะ? ก็นั่งคอตกกันไง

นี่ก็เหมือนกัน เรารักกัน เราดูแลกัน มันต้องบอกในสิ่งที่เป็นสัมมา เป็นความถูกต้อง สิ่งที่เป็นมิจฉา สิ่งที่ไม่สมควร เราอย่าไปทํา เพราะอะไร เพราะเวลาเขื่อนมันจะพัง มันพังจากตามด สิ่งที่เป็นรอยร้าวต่างๆ ทําให้ทุกอย่างร้าวรานไปหมดเลย ผงเข้าตาของคนนะ ซุงไม่เข้าตาใครหรอก ความผิดพลาดแม้แต่เล็กน้อยมันเป็นสิ่งที่ไม่ดีเลย เพราะอะไร เพราะมันจะเป็นจริตนิสัย เธอทําบ่อยครั้งเข้า ทําจนเคยตัวขึ้นมา เห็นไหม นี่มันเป็นมายาซ้อนมายาตรงนี้ไง มันก็เป็นมายาขึ้นมาอีก เราก็จะผิดพลาดไปเรื่อยๆ เราก็จะทําของเราไปเรื่อยๆ

แล้วว่าเราจะทวนกระแสไง เราจะทวนกระแส เราจะเป็นหลักของสังคม เราเป็นนักรบ เราเป็นภิกษุ เราเป็นผู้นําสังคม ผู้นําสังคมต้องมีจุดยืนของเรา แล้วรักษาจุดยืนของเรานะ ไฟบนหัวเรานี่เอาออกก่อน สิ่งที่เป็นเรานี่ไปเอาออกก่อน ครูบาอาจารย์ท่านสอนมาประจํานะ “เราจะสอนเขาโดยไม่ต้องสั่งสอนเลย คือการดํารงชีวิตนี้” ถ้าการดํารงชีวิตของเรา เราอยู่ของเราได้ จิตมันไม่ขี้เรื้อนไง จิตมันไม่ขี้เรื้อน การแสดงออกมันไม่เป็นอย่างนั้น

ทําไมพระสารีบุตรเห็นพระอัสสชิ ทําไมน่าเคารพเลื่อมใสล่ะ ทําไมอยู่กับสัญชัย อยู่กับเจ้าลัทธิต่างๆ ไปศึกษากับเขามา ค้นคว้าหมดทั่วโลกเลย ไปกับเขามาทั่ว...พระสารีบุตรไม่ใช่คนไม่มีปัญญานะ เป็นลูกคหบดี มีสมบัติมาก ต้องมีเพาเวอร์ที่จะค้นคว้าสิ่งใดก็ได้ ไปศึกษาสํานักไหนก็ไม่เชื่อ เห็นไหม ทําไมมาเจอพระอัสสชิเดินบิณฑบาตอยู่ ทําไมมันเลื่อมใสขนาดนั้นล่ะ

นี่ไง ถ้าใจมันไม่ขี้เรื้อนเสียอย่างหนึ่ง ถ้าใจไม่ขี้เรื้อน เห็นไหม มายาจากภายในไม่มี ชีวิตนี้คือมายา ไม่ต้องไปว่าว่าชีวิตนี้เป็นมายาเลย ว่ากิเลสในหัวใจเรานี่เป็นมายา ถ้ามายานี่มันมาหลอกเราได้อย่างไร แล้วเราเป็นขี้เรื้อน เราไปยอมรับมันได้อย่างไร เราไปยอมรับความเป็นมายาอย่างนี้ทําไม

แล้วเวลาว่าเราเป็นลูกศิษย์ตถาคต เราเป็นผู้ทรงธรรม ผู้ทรงธรรมนี่สิ่งที่มันกวนหัวใจทําไมรักษามันไม่ได้ สิ่งที่มันกวนใจนี่ สิ่งที่กวนใจเราต้องรักษาได้สิ เราเป็นนักรบ เห็นไหม ดูสิ ทหารเขาจะออกรบ เขาฝึกฝน เขามีกําลังมาก เขาแบกอาวุธ เขาแบกเครื่องหลัง เขาเดินไปในป่า เขาจะต่อสู้กับข้าศึก เขาเป็นไปได้เลย แล้วเราล่ะ เราก็เป็นนักรบ แล้วทําไมเราไม่มีปฏิปทาเครื่องดําเนินเอาหัวใจเราไว้ให้ได้ล่ะ ทําไมเราไม่เอาปฏิปทาเครื่องดําเนิน เครื่องรบของเรา อาวุธของเรา สมาธิ ปัญญา นี่เครื่องรบของเรา รบกับกิเลสเราสิ

ถ้ารบกับกิเลสของเรา เราเป็นนักรบ รบกับเราก่อน ถ้ารบกับเรา เอาหัวใจของเราไว้ในอํานาจของเราให้ได้ นี่ความเป็นมายามันจะอ่อนลง แล้วเวลาเกิดปัญญาขึ้นมา การเกิดปัญญาไม่ต้องห่วงว่าจะเกิดปัญญาอย่างไร ไม่ต้องไปคิด ไม่ต้องไปคาดหมายกับปัญญาของครูบาอาจารย์องค์ใดที่ท่านเทศน์ไว้ แล้วเราต้องให้เหมือนเขา...ไม่ต้อง

มันเป็นสมบัติของท่าน เราเป็นสมบัติของเรา ต้องเป็นปัจจุบันธรรม สิ่งที่ปัจจุบันธรรมเกิดขึ้นมา มันจะเกิดภาพสิ่งใดก็แล้วแต่ จิตสงบขนาดไหน น้อมไปหาอวิชชา น้อมไปหาธรรมะในหัวใจ ธรรมะๆๆ ธรรมะคือสิ่งที่มันเป็นสภาวธรรมในปัจจุบันไง ถ้าเป็นกิเลสล่ะ เป็นกิเลส เป็นสัญญา เป็นสิ่งที่เป็นการคาดหมาย อยากได้มรรค อยากได้ผล อยากให้เป็นไป ชิงสุกก่อนห่าม ขายก่อนซื้อทุกอย่างเลย “ต้องเป็นผลอย่างนั้น เป็นผลอย่างนี้ เดี๋ยวนี้ธรรมะมันเฟ้อ”

ธรรมะไม่เฟ้อ แต่กิเลสมันเฟ้อ มันเฟ้อไปยึดธรรมะของครูบาอาจารย์มาเฟ้อไง เฟ้อในหัวใจ “นี่ธรรมเป็นสภาวะแบบนี้” เห็นไหม ก้าวเดินไป ๒ ก้าว ๓ ก้าวถึงเป้าหมาย เป็นอย่างนั้นหมดเลย พอขยับขึ้นมา จิตมันจะเป็นไปก่อน เห็นไหม สิ่งสภาวะแบบนั้นนั่นเป็นปัญญาหรือ เป็นปัญญาอย่างนั้นหรือ ปัญญาอย่างนั้นเป็นมายาของกิเลสมันหลอกต่างหากล่ะ เป็นมายาของกิเลสมันหลอกเราอีกต่างหากนะ แล้วเวลาเป็นนักปฏิบัติ ปฏิบัติอะไร? ปฏิบัติธรรมะเอามาเชือดคอตัวเองไง

ธรรมะให้ผลกับใคร ธรรมชาติ อากาศ ให้ผลกับใคร อากาศ แหล่งนํ้า ไปให้ผลร้ายกับใคร มันให้แต่ความดีทั้งนั้นแหละ ธรรมะให้ผลร้ายกับใคร แต่เพราะกิเลสไปเอามันมาแล้วกิเลสพลิกขึ้นมาเชือดคอตัวเองไง มันก็ติดอยู่อย่างนั้นน่ะ มันติด

ถ้ามันติด เห็นไหม ดูสิ เวลาสัมมาสมาธิ สัมมาสติ มันต้องให้เป็นสัมมา มันต้องถูกต้อง ถ้ามิจฉา มิจฉาเพราะอะไร? มิจฉาเพราะมันหลง มิจฉาเพราะมันไปบิดเบือนไง บิดเบือนอย่างนั้นแล้วมาเชือดคอตัวเอง แล้วก็ว่า “อย่างนี้เป็นสภาวธรรม อย่างนี้เป็นมรรคสามัคคี มรรคจะเป็นไป” แล้วมันเป็นไปไหม ถ้ามันเป็นไปมันต้องแก้ไขกิเลสได้สิ

มันรู้เอง สันทิฏฐิโก ใจนี้รู้เอง ใจนี้สัมผัสเอง ไม่ต้องมีใครหลอกหรอก กิเลสหลอกตัวเองทั้งนั้นเลย ไม่ต้องเอาใครมาหลอกตัวเราเลย แต่นี่ว่า “โลกนั้นหลอก คนนั้นไม่ดีกับเรา คนนี้ไม่ดี คนโน้นไม่ดีกับเรา”...ไอ้กิเลสในหัวใจเรานั่นน่ะมันหลอกเราอยู่ทําไมไม่ดู หัวใจเรานั่นน่ะ กิเลสในหัวใจเรานั่นน่ะ สิ่งนี้ เห็นไหม ธรรมะจะเป็นอย่างนี้ นักรบรบกับตรงนี้ไง

ถ้าเราเป็นนักรบ เราเป็นศากยบุตร เราเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ อาจหาญรื่นเริงในการบรรพชา อุปสมบทบรรพชามาด้วยความอาจหาญรื่นเริงเลย เวลาอุปสมบทนี่คิดมีจุดเป้าหมายเลยว่าจะต้องสิ้นกิเลสได้ “โลกนี้เป็นมายา โลกนี้เป็นความทุกข์ ข้าพเจ้าจะละโลกนี้ ข้าพเจ้าจะไม่ยอมอยู่ใต้อํานาจของโลกนี้” แล้วกําลังใจไปไหนหมดล่ะ บวชมาแล้วมีกําลังใจมาจากไหน มันมีความมุมานะไหม มีความเป็นไปไหม

นี่วิริยะ อุตสาหะ ความเพียรชอบ ไม่ใช่ขี้ลอยนํ้า ขี้ลอยนํ้าปล่อยมันไปตามกระแสเลย ทํามันไปวันๆ หนึ่ง คิดอยากสักแต่ว่าทํา สักแต่ว่าถ้าทําไปจะเป็นกิเลส เป็นอัตตกิลมถานุโยค ทําให้ตัวลําบากเปล่า ไอ้นั่นน่ะกิเลสมันหลอกหมดเลย กิเลสมันเอาธรรมะมาเชือดคอหมดเลย อ้างธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ มัชฌิมาปฏิปทา ต้องกินอิ่มนอนอุ่น กิเลสพองตัวจนท่วมหัว เหยียบหัวจมลงไปในอุ้งตีนมันเลย แต่เวลาทําขึ้นมานี่ก็บอกว่าเป็นอัตตกิลมถานุโยค นี่เป็นกิเลส

ไฟบนหัวรักษาให้ดี ตั้งสติให้ดี คุมตัวเองให้ได้ ถ้าศีลของเรา รักษาของเรา เป็นธรรมของเรา อันนี้เป็นสมบัติอันประเสริฐมาก เห็นไหม อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ จะเกิดอย่างนี้ ธรรมเกิดขึ้นมาจากหัวใจ ถ้ามีหัวใจเปรียบเทียบ ความสงบสุขของใจเป็นสภาวธรรม ความเดือดร้อนของใจเป็นสภาวะของกิเลส แล้วกิเลสมันก็ซ้อนๆๆ เข้าไปด้วยมายาของมัน ทําให้เราอ่อนแอ ทําให้เราคาดหมายไปอดีตอนาคต ไม่ต้องไปคาดนะ

วันนี้ครบ ๑ เดือน อีก ๒ เดือนจะออกพรรษาแล้ว ถ้าออกพรรษานี่เราเอาใจของเราไว้ จะกี่พรรษา...เวลาครูบาอาจารย์ท่านสิ้นกิเลสแล้ว เห็นไหม มีราตรีเดียว ไม่มีหรอก มันเป็นมืดกับสว่าง ๒๔ ชั่วโมงเท่านั้นแหละ มันจะหมุนอย่างนี้อีกล้านๆ ปีนะ มันเคลื่อน เวลาแผ่นดินไหว เวลาโลกเคลื่อนที่กี่องศาเล็กน้อย แต่โลกเป็นอจินไตย จะไม่แตกสลายหรอก จะเป็นสภาวะแบบนี้ไปตลอดเลย แล้ววันคืนเดือนปีมันจะมีประโยชน์อะไรล่ะ เรากี่พรรษา ร้อยพรรษาแสนพรรษาก็แล้วแต่ ถ้ามันแก้ไขใจไม่ได้มันก็จะเวียนตายเวียนเกิดอย่างนี้ แต่ถ้ามันแก้ไขตรงนี้ได้ ชีวิตอย่างน้อยก็มีต้นมีปลาย เป็นพระโสดาบันนะ อีก ๗ ชาติเท่านั้นจะสิ้นกิเลส จะมีต้นมีปลาย ไม่ไปตามกระแส

ชีวิตนี้เหมือนสวะเลย ผลของวัฏฏะ เห็นไหม การเกิดและการตายเป็นผลของวัฏฏะ วัฏฏะคือกามโลก รูปโลก อรูปโลก แล้วชีวิตต้องเกิดตายๆ สวะมันยังเป็นวัตถุที่มันกระทบแล้วมันเห็นได้นะ แต่จิตนี้มันเป็นปฏิสนธิจิต เวลามันหมุนเวียนไปเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม เกิดในนรกอเวจี เกิดเป็นมนุษย์นี่ แล้วตรงนี้มันจะเตือนใจเราได้อย่างไร ตรงนี้มันจะเป็นอย่างไรให้เราฉุกคิดบ้าง ให้ชีวิตเรามีคุณค่าไง

ดูสิ บวชมาแล้วเป็นนักรบ รบกับกิเลส สิ่งนี้มันต่อหน้าเราเลย เป็นสิ่งที่เผชิญหน้าเลย มันเป็นหน้าที่ของเราเลย เห็นไหม โลกเขาทําสัมมาอาชีวะของเขา เขาหากินของเขา เขามีหน้าที่ของเขา เขาทําไปของเขา ไอ้หน้าที่ของเราต่อสู้กับกิเลส เช้าขึ้นมาบิณฑบาตเหลือเฟือ ทุกอย่างพร้อมหมด ปัจจัยเครื่องอาศัยทุกคนเขาก็เผื่อแผ่ตลอดเวลา แต่หน้าที่ของตัวเองทําไมไม่ทํา หน้าที่ของตัว หน้าที่ของเรานี่

ไม่ต้องไปตื่น ไม่ต้องไปคาดการณ์อนาคต อนาคตถึงเวลามันเป็นไปมันก็เป็นไป เรามีอํานาจวาสนา เรามีผู้ที่จรรโลงช่วยเหลือเจือจานอยู่นี่มันเป็นไปได้ แต่ปัจจุบันนี้ไฟบนหัว อย่าคิดไปอดีต อย่าคิดไปอนาคตมากนัก ให้อยู่ในปัจจุบันนี้ ให้ตั้งใจนะ ตั้งใจทํา

นี่มันน่าสลดสังเวช ใบไม้ผลัดใบตลอดนะ ครูบาอาจารย์ล่วงไปๆ นะ แล้วถึงเวลาหมดครูบาอาจารย์ เหมือนเข้าโรงพยาบาลแล้วไม่มีหมอเลย ถ้าเข้าโรงพยาบาลไปแล้วหมอไม่มีเลย คิดดูว่ามันน่าสลดสังเวชขนาดไหน ปฏิบัติไปไม่เคยมีใครบอกเลย ติดขนาดไหนก็ไม่มีใครชี้นําได้ ตาบอดคลําช้าง โมเมโมชั่นว่ากันไปตามกิเลส ถึงเวลานั้นจะคอตกนะ ถึงเวลานั้นจะเสียใจ เวลาที่ยังมีอยู่นี่ทําไมไม่สู้ สู้ไปสิ เข้าโรงพยาบาลไป ครูบาอาจารย์ท่านชี้นําเอง ไปปฏิบัติมาให้มีผลงานมาสิ ปฏิบัติมาให้มันมีปัญหาขึ้นมา แล้วดูสิว่าหมอเขาจะแก้ไขได้ไหม ถ้าเป็นโรคภัยไข้เจ็บขึ้นมาแล้วเข้าไปโรงพยาบาลไหน โรงพยาบาลนั้นเขาแก้ไขเราได้ “เอ้อ! โรงพยาบาลนี้มีหมอ โรงพยาบาลนี้เป็นโรงพยาบาลที่ดี” แต่ถ้าเข้าไปในโรงพยาบาลแล้วรักษาอะไรไม่ได้เลย ให้ได้แต่นํ้าเกลือแล้วก็ออกจากโรงพยาบาลนั้นมา

นี่ก็เหมือนกัน ใบไม้ผลัดใบไปตลอด ครูบาอาจารย์ล่วงไปตลอดนะ สังเวชมาก สังเวชมาก เพราะความนอนใจ ถ้าเราไม่นอนใจนะ เราจะมุมานะของเรา ถ้ามีโอกาสที่มันเป็นไปได้ มีโอกาสที่ภาวนาไป ใจเราสงบขึ้นมา ใจเราพ้นจากมายา เราแก้ไขเราได้ แล้วเราจะเป็นหลักเป็นชัยไปนะ นี่ศาสนาเจริญ เจริญตรงนี้ไง เจริญจากใจของหลวงปู่มั่น เจริญจากใจของหลวงปู่เสาร์ ศาสนาเจริญ เจริญที่ใจ

พอเจริญที่ใจ อะไรมันจะปิดใจดวงนั้นได้ล่ะ ถ้าใจนั้นสิ้นจากกิเลสนะ วัฏฏะ เห็นไหม กามภพ รูปภพ อรูปภพ มันปิดกั้นใจดวงนี้ได้ไหม ถ้าใจดวงนี้มันยังไม่เข้าใจเรื่อง กามภพ รูปภพ อรูปภพ มันจะพ้นจากวัฏฏะได้ไหม? มันก็พ้นจากวัฏฏะไม่ได้ แต่ถ้าพ้นจากวัฏฏะไปแล้ว สิ่งใดมันจะปิดกั้นใจดวงนี้ล่ะ ถ้าใจดวงนี้มันเข้าใจตามวัฏฏะนี้ทั้งหมดเลย แล้วมันเป็นหลักชัยอย่างนี้มันจะสงสัยในโลกได้อย่างไร

นี่เห็นไหม “โลกนอก โลกใน” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “โลกวิทู” รู้แจ้งโลกนอก โลกใน...โลกนอกเข้าใจได้หมด เห็นได้หมดเลย อนาคตังสญาณจะเข้าใจได้หมดเลย โลกในคือโลกกิเลสไง ถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินะ แล้วแต่อํานาจวาสนา โลกในต้องควํ่าได้หมด ถ้าใครควํ่าโลกในไม่ได้ ไม่ใช่พระอรหันต์ พระอรหันต์ต้องรู้แจ้งโลกจากภายใน โลกคือโลกทัศน์ โลกคือหัวใจ โลกคืออวิชชา โลกคือความเป็นไปในหัวใจ จะต้องทําลายทั้งหมด เข้าใจวัฏฏะทั้งหมดเลย นี่หมอเป็นอย่างนี้ แล้วมันจะเข้าใจได้อีกไหม

พระโสดาบันเกิดอีก ๗ ชาติ พระสกิทาคามีก็ยังเกิดอีก ๓ ชาติ พระอนาคามีไม่เกิดในกามภพ แต่เกิดบนพรหม พรหม ๕ ชั้นเป็นอย่างไร แล้วเวลาสิ้นกิเลสไปมันพ้นไปจากวัฏฏะไปอย่างไร พอพ้นจากวัฏฏะไป เห็นไหม ครูบาอาจารย์ท่านบอกเลย ถ้าใจที่พ้นจากกิเลส ใจนี้ว่างหมด ดูสิ ดูความว่างของโลกในอวกาศสิ แล้วใจดวงนี้ ดูสิ โลกทั้ง ๓ โลกหัวใจดวงนี้ครอบงํามันไว้หมดเลย นี่เห็นไหม มายาไม่มีในใจนี้ ถ้าใจนี้ไม่มีมายา มันจะพ้นจากความเป็นไป

ปัดไฟบนหัวของเรา ศีลธรรมแก้ไขเรา ความเป็นไปสิ่งนี้แก้ไขที่ใจเรา เรื่องของสังคม เรื่องของหมู่คณะเราช่วยเหลือกัน เราเจือจานกัน คนเราเกิดมา สัตว์สังคม เห็นไหม สังฆะ หมายถึงสงฆ์ สงฆ์ ๔ องค์ขึ้นไปเป็นสังฆะ สิ่งที่เป็นสังฆะ ถ้าเป็นสังฆกรรมก็ต้องทําสังฆกรรม อย่างเช่นวันนี้เราจะลงอุโบสถสังฆกรรม

เวลาครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่นท่านสั่งไว้ตลอด เวลาพระจะออกวิเวกนะ “ทํามาฆะเองนะถ้าไม่มีเวลา สังฆกรรมถ้าทําได้ก็ทํา”

บุคคลอุโบสถ คณอุโบสถ สังฆอุโบสถ

บุคคลหนึ่งเดียวก็เป็น “บุคคลอุโบสถ” บอกอุโบสถด้วยตัวเอง

๒ คนก็เป็น “คณอุโบสถ”

๓ คนขึ้นไปต้องเป็นญัตติ

๔ องค์ขึ้นไปเป็น “สังฆะ” ต้องสวดสังฆกรรมแล้ว

เห็นไหม นี่สังฆะ สิ่งที่เป็นไป

สังฆะนี่เกิดที่ไหนล่ะ ถ้าใจมันอ่อนนิ่ม ใจมันเป็นไปมันจะเคารพธรรมวินัย มันจะเคารพตรงนี้ไง ถ้าสังฆะเกิดจากธรรมและวินัย สงฆ์รวมกันมาเป็นสังฆะ สังฆะอยู่ที่ไหน แล้วถ้าเกิดสังฆะ อริยทรัพย์เกิดขึ้นมาจากเราล่ะ สังฆะอยู่ที่ไหน? สังฆะอยู่ที่ใจ เพราะใจนี้เป็นสังฆะ ใจนี้เป็นอริยบุคคล นี่สังฆกรรมเกิดตรงนี้ไง

ถ้าสังฆกรรมเกิดตรงนี้ ครูบาอาจารย์บางองค์ ท่านถือว่าตัวท่านเองเป็นสงฆ์ สิ่งที่เป็นสงฆ์ สิ่งที่เป็นกิจกรรมบางอย่างท่านจะทําของท่านไปเลย นั่นอยู่ที่จริตอยู่ที่นิสัย ถ้าเราจะอยู่เพื่อหมู่คณะ อยู่เพื่อความเป็นไป เพื่อปฏิปทาเครื่องดําเนิน เพื่อจะเปิดช่องทางให้กับอนุชนรุ่นหลัง เราควรจะอยู่ในร่องในรอย สิ่งใดถ้ามันสวยงาม พวงดอกไม้ถ้ามีด้ายร้อยไปเป็นพวงมาลัยจะสวยงาม สิ่งนี้สวยงามเพื่อให้จรรโลงใจกับเขากับเรา

ดูสิ ของสวยๆ ทุกคนต้องสนใจ ทุกคนไม่ต้องการของขี้เหร่หรอก ฉะนั้น ของสวย ของที่ดีเราสนใจ เราก็ต้องทําให้จิตใจเราสวยงาม ทําให้หมู่คณะเรามีความร่มเย็นเป็นสุข ถ้าร่มเย็นเป็นสุขศาสนาจะเจริญ เครื่องอยู่อาศัย เราก็จะมีความสุข ใจเราก็มีความสุข

มารยาสาไถยในหัวใจเราต้องพยายามระงับมัน สิ่งนี้ไม่เป็นประโยชน์กับใจเรา แล้วก็ไม่เป็นประโยชน์กับหมู่คณะ ถ้าหัวใจร่มเย็นเป็นสุข มันเป็นประโยชน์กับใจเรา แล้วก็เป็นประโยชน์กับหมู่คณะ สิ่งนี้เป็นคติเตือนใจ เอวัง

เทศน์พระ ๔

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๒๓ สิงหาคม ๒๕๔๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เอานะ ฟังนะ ฟังธรรม วันนี้วันอุโบสถนะ เราลงอุโบสถ เหมือนทางโลกเขาสัมมนากัน เขาสัมมนากันเพื่อความบริสุทธิ์ของเขา เขาสัมมนากันเพื่อวิชาการของเขา เพื่อรักษาองค์กรของเขา เราสัมมนา เราลงอุโบสถ อุโบสถ เห็นไหม อุโบสถศีล อุโบสถศีลเพื่อความสะอาดของเราไง พิสูจน์ที่ศีล ถ้าศีลจากภายนอก

ถ้าศีลจากภายใน เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์กับภิกษุนะ ท่านไม่พูดเรื่องทาน เพราะทานนี้มันเป็นเรื่องของญาติโยมเขา ของเราเริ่มจากศีลเลย อุโบสถศีล การรักษาศีลอุโบสถ เขาจะได้บุญของเขา ศีล ๘ ก็เป็นศีล ๘ ของคฤหัสถ์เขานะ แต่ถ้าศีลอุโบสถล่ะ ถ้าศีลอุโบสถ ช้างอุโบสถ ผู้ที่อุโบสถสิ่งนี้มันทําให้มีหลักใจไง สถานะที่ตั้งของใจ ถ้ามีหลักใจของเรา นี่เราลงอุโบสถเหมือนกัน ถ้าเราลงอุโบสถของเราเพื่อความสะอาดของเรา

ถ้าภาชนะของเรา เราจะมีอาหารที่ดีขนาดไหน จะมีคุณสมบัติดีขนาดไหน สิ่งที่ใส่นั้นมันสกปรก มันก็สกปรกไป แต่ถ้าศีลของเราบริสุทธิ์ ถ้าทําความสงบของใจเข้ามามันจะเป็นสัมมา สัมมาสมาธิเกิดจาก ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเกิดศีล สมาธิที่ดี ปัญญาจะเกิดย้อนกลับเข้ามาข้างใน ถ้าเกิดสมาธิมันเป็นมิจฉาสมาธิ ดูสิ ดูพวกฤๅษีชีไพรของเขา เขาก็ถือศีลของเขาเหมือนกัน แต่ศีลของเขา เขาก็เจตนาของเขา ละเว้นของเขา นี่สัจจะของเขา ฤๅษีเขาถือสัจจะกัน

แต่ของเรามีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ที่วางศีลไว้แล้ว วางศีล เห็นไหม ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ ข้อ ศีลต่างๆ นี้มันเป็นสิ่งที่เป็นเครื่องบอกว่า ถ้าผิดจากนี้ไป ออกจากกรอบนี้ไปมันเป็นการละเมิด ละเมิดตัวเองนะ ไม่ใช่ละเมิดใครเลย ละเมิดตัวเอง ถ้าเราละเมิดตัวเอง มันพุ่งออกไป

ดูสิ อย่างที่ว่าผู้ที่ทําอาบัติหนัก ผู้ที่ทําอาบัติจะทําความสงบของใจได้ยาก เป็นอาบัติหนักเพราะอะไร เพราะมันละเมิดตัวเองไง เพราะเราทําเอง เราทําผิดพลาดเอง เหมือนคนไข้ ถ้าโรคภัยไข้เจ็บที่ร้ายแรง เวลาไปโรงพยาบาลเขาต้องผ่าตัด แต่ถ้าเราเป็นโรคเล็กน้อย หรือเราเป็นไข้ หรือเรามีบาดแผลขึ้นมา เรารักษาของเราเองก็ได้ รักษาของเราเอง ใส่แผลของเราเองก็ได้

เห็นไหม นี่ละเมิดกับตัวเองคือทําลายตัวเองนะ แต่เราไม่ได้คิดอย่างนั้นเลย ถ้าความผิดพลาดออกไป ความผิดพลาดนี่จากกิเลส จากกรรม จากกรรมคือจากการกระทําที่ไม่มีเจตนาไง สิ่งที่ไม่มีเจตนานะ ดูสิ ดูอย่างพระอรหันต์ “สติวินัย” ผู้ที่มีสติวินัย แต่ความผิด การกระทําของกรรม ดูอย่าง พระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายด้วย ทําไมต้องโดนโจรมาทุบล่ะ นี่เป็นเรื่องของกรรม

สิ่งที่เป็นกรรม สิ่งที่เป็นสติวินัยแล้ว สิ่งนี้ยกเว้น ยกเว้นเพราะอะไร เพราะเวลาสวดอุโบสถ สมฺมุขาวินโย สติวินโย อมูฬฺหวินโย สิ่งที่ได้ตัดสินแล้ว ใครไปรื้อฟื้นขึ้นมา เป็นอาบัติปาจิตตีย์ แต่สมัยพุทธกาล การจะได้รับรองเป็นสติวินัยต้องมีการสวดประกาศไง แต่ในปัจจุบันนี้มันก็สวดประกาศโดยความเป็นไปของใจ ถ้าใจสิ่งนั้นเป็นไป เห็นไหม ดูสิ ดูเวลาเราประพฤติปฏิบัติ สันทิฏฐิโกเกิดมาจากใจใครจะรู้กับเรา สิ่งที่รู้จากใจผู้ที่ปฏิบัติรู้มาจากตรงนั้น สิ่งนั้นจะเป็นการเริ่มจากภายใน อันนี้เป็นเรื่องของศีลนะ

เราลงอุโบสถกันเพื่อสังคมสงฆ์ สงฆ์เรานี่นะถ้าเสมอกันด้วยทิฏฐิ เสมอกันด้วยความเห็น จะอยู่สุขสบายมาก ความอยู่สุขสบาย เหมือนของที่เขาผสมกันอยู่ในภาชนะเดียวกัน มันไม่มีปฏิกิริยาทําลายกัน ดูสิ ของหมักของดองมันมีปฏิกิริยาทําลายกัน สิ่งนี้เป็นเรื่องของศีล เห็นไหม ผิดอาบัติเราก็ปลงอาบัติ เราก็ทําให้เป็นปกติขึ้นมาในหัวใจของเรา อันนี้เป็นเรื่องของอุโบสถ เรื่องของศีลนะ

ถ้าเรื่องของธรรมล่ะ ศีลและธรรม ธรรมนี้กว้างขวางมาก เราพยายามประพฤติปฏิบัติกันเพื่ออะไร ดูสิ ฝนตกชั่วครั้งชั่วคราว นี่หมดไปแล้ว อากาศมันแปรปรวนตลอดไป ผู้ที่มีธรรมในหัวใจเห็นความเปลี่ยนแปลงอย่างนี้กับความเปลี่ยนแปลงของชีวิตเรานี่เหมือนกัน มันเล็กน้อยมาก มันสั้นมาก ความเปลี่ยนแปลงของอากาศ ดูสิ ฝนตกแดดออกมันแปรสภาพของมันตลอดเวลา

ชีวิตนี้เปรียบเหมือนพยับแดดไง โอกาสของเรามีเท่าไร ดูอายุคนสิ ว่า ๖๐ ปี ๘๐ ปี ๑๐๐ ปี นี่นานมาก นานมาก แต่แป๊บเดียวเอง ๑๐ ปี ๒๐ ปี นี่วัน ผู้ที่ใจเป็นธรรมมีราตรีเดียว ราตรีเดียวนี่วันคืนมันล่วงไปๆ ไม่ได้นับหรอก มันเป็นธรรมชาติของมัน ไม่มีการสืบต่อ ไม่มีสถิติ ไม่มีการทบ ไม่มีการนับ ไม่มีการรวบรวมไง

เห็นไหม วันคืนล่วงไปๆ อย่างนี้มันน่าย้อนกลับมาที่ใจของเรา ให้เราขวนขวายไง อย่านอนใจ ถ้าเรานอนใจนะ เช่น ปกติเราสร้างวัดกัน นี่วัดใหม่ รอให้วัดเสร็จแล้วเราค่อยประพฤติปฏิบัติ นี่รอวัดเสร็จ แล้วเมื่อไหร่จะเสร็จล่ะ? ถ้าหัวหน้ามีหลักมีเกณฑ์มันจะจบได้ มันจะเสร็จนะ ถ้าหัวหน้าไม่มีหลักไม่มีเกณฑ์ ไม่มีวันเสร็จหรอก เพราะอะไร เพราะหมาขี้เรื้อน ถ้าใจมันขี้เรื้อนนะ มันต่อเติมตลอดไป มันคันตลอดไป มันหยุดไม่ได้

ครูบาอาจารย์ท่านบอกไว้ เวลาเริ่มต้นใหม่ๆ ก็ทําเพื่อเป็นการแก้รําคาญ มันมีความรําคาญ เราก็อยากทําโน่นสะสมนั่น ทํานี่แก้ไขนั่น เห็นไหม พอเสร็จแล้ว พอทําไป ไม่ทํากลับรําคาญ เพราะอะไร เพราะมันเคยชิน เห็นไหม ถ้าหัวหน้าขี้เรื้อน มันไม่มีวันจบหรอก ถ้าเราคิดว่าสร้างวัดนะ นกมันต้องมีรวงรัง เราสร้างรวงรังเสร็จแล้วเราก็จะประพฤติปฏิบัติ

แต่ถ้าขี้เรื้อนมันสร้างนี่ไม่จบหรอก ถ้าไม่ขี้เรื้อนนี่มันจบนะ ถ้ามันจบ เห็นไหม สิ่งนอกจบ ข้างในมันจบไหม ถ้าข้างในมันจบไหม ดูสิ เวลาเราเข้าทางจงกรม “ทางเดินจงกรมตรงนั้นก็ไม่สมบูรณ์ ตรงนี้ก็ไม่สมบูรณ์” เราขี้เรื้อนแล้วนะ ใจเราขี้เรื้อนแล้ว ถ้าใจเราขี้เรื้อนแล้ว มันจะติไปหมดเลย มันจะอ้างไง อ้างเพื่อจะไม่ให้เราเข้าทางจงกรม ไม่นั่งสมาธิภาวนาเลยนะ

งานของเราอย่าลืม เวลาบวชขึ้นมา อุปัชฌาย์บอกแล้ว เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ นี่กรรมฐาน รุกฺขมูลเสนาสนํ นี่พูดถึงธรรมเกิดที่นี่นะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมเกิดที่ใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่โคนต้นโพธิ์นะ นี่ธรรมจะเกิดกับเรา เกิดจากใจของเรา ดูสิ เวลาเราทําความสงบของใจเราเข้ามา เราจะไปรู้เห็นสิ่งต่างๆ สิ่งนี้สําคัญมาก

เวลาเราศึกษากัน เราเปิดตู้พระไตรปิฎกนะ เราต้องศึกษาตํารา ต้องมีวิชาการเราถึงศึกษาตําราได้ ถ้าศึกษาตําราขึ้นมา ศึกษานวโกวาท ศึกษานักธรรม ก็ไปท่องจํา สิ่งนี้คือการท่องจํา ท่องแล้วเวลาเราประพฤติปฏิบัติมานะ เวลาผู้ที่ศึกษามา มาถามครูบาอาจารย์ของเรา “ผมเข้าใจหมดเลย พระไตรปิฎกผมเข้าใจหมดเลย แล้วจะให้ผมเริ่มต้นตรงไหน ผมจะปฏิบัติอย่างไร”

อันนี้เราศึกษามา ศึกษามาให้เรารู้ทางวิชาการ สุตมยปัญญา แล้วเวลาทําความสงบของใจเข้ามานี่ เราเปิดตู้พระไตรปิฎกในหัวใจของเรานะ “ธรรมเกิดที่ใจ” เวลาความสัมผัสของใจ จิตสงบเข้ามามันสงบเข้ามาอย่างไร มันปล่อยวางอะไรเข้ามาบ้าง เวลามันฟุ้งซ่านมันฟุ้งซ่านอย่างไร แล้วเรามีสติเข้าไปควบคุมอย่างไร ถ้ามีสตินะ ถ้ามีสติ การประพฤติปฏิบัติของเราจะมีประโยชน์ตลอด

ดูช่างเขาทํางานสิ ถ้าเขาพลั้งเผลอ ผลงานของเขาต้องเสียหาย ต้องซ่อมต้องแซมของเขา เพราะอะไร เพราะมันไม่สมบูรณ์ เพราะอะไร เพราะขาดสติ เพราะมันคือความพลั้งเผลอของเขา แม้แต่การทํางานจากภายนอกเขายังต้องการสติ ต้องการความรอบคอบขึ้นมาเลย เพื่อให้งานมันสมบูรณ์ขึ้นมา เพื่อจะไม่ให้งานเสียหาย แล้วงานฝึกหัวใจของเรามันสําคัญกว่านั้น เพราะอะไร เพราะมันมีสติ มันมีมหาสติ ถ้ามีสติขึ้นมา สมควรขึ้นมา มีสติขึ้นมา นี่ความฟุ้งซ่านนะ แล้วให้จิตมันสงบเข้ามา

ปกติเราว่าเราถือศีลๆ ศีลคือความปกติของใจ เราก็ไม่เข้าใจว่ามันคือความปกติของใจได้อย่างไร แต่เวลาเราทําสมาธิขึ้นมา พอจิตมันสงบเข้ามามันเทียบได้ระหว่างความฟุ้งซ่าน ความฟุ้งซ่านเพราะอะไร เพราะมันละเมิดตัวเอง ละเมิดด้วยมโนกรรม มโนกรรมไม่เป็นอาบัติเพราะอะไร เพราะมันไม่มีการกระทํา มันไม่มีวจีกรรม พูดปดหรือใช้ร่างกายนี้ไปลักของเขา ไปทําสิ่งต่างๆ อาบัติเกิดจากการกระทํา ระหว่างวจีกรรม กายกรรม

มโนกรรมเป็นอาบัติไหม?

มันไม่เป็นอาบัติ แต่มันเป็นกรรม

แต่ถ้าศีลมันเข้ามามันจะเห็นความเป็นปกติ เพราะอะไร เพราะสติเข้ามายับยั้งได้ ถ้าจิตสงบเข้ามามันจะเห็นความต่างว่าความผิดปกติกับความปกติของใจมันต่างกันอย่างไร ถ้าความปกติของใจมันเข้ามา จิตมันปกติเข้ามา

ถ้าจิตสงบเข้ามามีความราบรื่นเข้ามา ถ้าไม่มีความสงบของใจนะ เราฟุ้งซ่านแล้วเราเริ่มต้นทํางานไม่ได้ ช่างเขาจะมาทํางานของเขา เขาต้องมีเครื่องไม้เครื่องมือของเขา เขาต้องมีที่ทํางานของเขา เขาถึงทํางานของเขาได้ ถ้าไปสถานที่ไหน สถานที่นั้นยังทํางานไม่ได้ มันต้องปรับพื้นที่ก่อน มันต้องเตรียมถางพื้นที่ก่อน เขาต้องเตรียมอุปกรณ์ทั้งหมดเลย

แล้วเราว่าเราเป็นนักปฏิบัติ เราเป็นคนที่เห็นคุณค่าของธรรม เห็นคุณค่านะ ถ้าไม่เห็นคุณค่าเราจะบวชมาทําไม ทําไมโลกเขาใช้ชีวิตโดยความปกติสุขของเขา ทําไมเขาอยู่กันได้ล่ะ ทําไมเราสละโลกมาเพื่อจะมาบวชของเรา เราสละโลกมาเพราะเราเห็นว่าการเกิดนี่เกิดด้วยบุญกุศลแล้วเกิดมาเป็นมนุษย์ เป็นมนุษย์แล้วพบพระพุทธศาสนา ในการกระทําของเรา ในศาสนา ดูสิ เขาทําทานกัน ดูชาวพุทธเรานี่ศาสนาที่ทะเบียนบ้าน เขาจะไม่รู้อะไรเลย เหมือนสัตว์ตัวหนึ่งนะ

เวลาเรายกย่องกันเองนะว่ามนุษย์เป็นสัตว์ประเสริฐๆ เราเกิดมาเป็นมนุษย์เป็นสิ่งที่ประเสริฐมาก เรามีปัญญามาก เราจะทําอะไรก็ได้ กฎหมายก็คุ้มครองเรา กฎหมายคุ้มครองเราด้วย แล้วเรายังทําอะไร ถ้าเรามีปัญญาขึ้นมานี่มีโอกาสมาก เราจะทําอะไรเป็นประโยชน์กับเราทั้งหมดเลย

เราไปตื่นกันอย่างนั้นนะว่ามีโอกาสๆ โอกาสอย่างนั้นเป็นโอกาสของโลกๆ โอกาสของวัตถุมันจะมีประโยชน์อะไรขึ้นมา โรงงานอุตสาหกรรมเวลาเขาผลิตออกมานี่เป็นโกดังๆ เลย แล้วเขาผลิตมาเพื่ออะไร? เขาผลิตมาเพื่อขาย เขาผลิตมาเพื่อประโยชน์ของเขา แล้วเราไปตื่นกับสิ่งที่เขาผลิตออกมาเป็นสินค้า เป็นเศษเดน เศษเดนเพราะอะไร เพราะเขาเอามาเพื่อล่อเรา ล่อคนใช้ เพราะถ้าไม่มีคนไม่มีตลาด สินค้านั้นจะมีประโยชน์อะไรขึ้นมา

คนที่เขาจะทําอะไรต่างๆ เขาต้องหาตลาดก่อน ถ้าเขาหาตลาดไม่ได้เขาจะไม่ผลิตสินค้าหรอก เขาต้องทําวิจัยตลาด เขาต้องสร้างกลไก เขาต้องหาวัตถุดิบของเขาขึ้นมาเพื่อสร้างโรงงานขึ้นมาเพื่อผลิตของสิ่งนั้นขึ้นมา ผลิตขึ้นมาก็เพื่อขาย เพื่อผลประโยชน์ของเขา

ถ้าพูดถึงเรื่องธรรม นี่สภาวะแบบนี้นะ แต่เรื่องของโลกเป็นความเจริญของโลก โลกต้องพึ่งพาอาศัยกัน ถ้าเราเป็นมนุษย์แล้ว มนุษย์โดยชาวพุทธจะคิดอย่างนั้นหรือ นี่ชีวิตของโลกเขาเป็นอย่างนั้น เราสละมานะ เราสละโลกมาแล้ว เราจะไม่ติดโลก สิ่งที่อาศัยไปก็อาศัยเพื่อดํารงชีวิต ปัจจัยเครื่องอาศัยเราก็แค่อาศัยมัน แต่เราไม่ติดโลกหรอก โลกเป็นโลก แต่ถ้าเราเข้าใจมัน เราก็ใช้มันประสาโลก เห็นไหม นี่คือเรื่องของโลก

แต่เรามาเป็นศากยบุตร เราเป็นธรรม เราเป็นนักรบ ถ้านักรบ เห็นไหม เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ เราต้องย้อนเข้ามาที่นี่ ย้อนเข้ามาที่งานของเรา ถ้าย้อนมาที่งานของเรา เราจะมีความรื่นเริง มีความองอาจกล้าหาญ เดินเข้าไปในทางจงกรมได้ ครูบาอาจารย์ท่านบอกนะ ทางจงกรมเอาไว้ให้เสือเดิน เอาไว้ให้เป็นทางให้เสือมันไปหมอบไว้ไง ให้มันไปหากินของมัน แล้วเราไปทําอะไร? เราก็นอนตามสบายของเรา

งานอย่างนี้มันจะเกิดขึ้นมานะ ถ้ามีการกระทําของเราขึ้นมา มันมีความเพียรชอบ มีงานชอบ ถ้าไม่มีงานชอบ ผลมันจะเกิดมาจากไหนล่ะ ตู้พระไตรปิฎกไง ถ้าเราเปิดมาจากที่นี่ เราเรียนพระไตรปิฎกจากหัวใจของเรา เวลาธรรมมันเกิดขึ้นมา พอจิตมันเกิดขึ้นมา ถ้าจิตคนที่มันมีอํานาจวาสนา เห็นไหม ธรรมมันจะเกิด สภาวธรรมมันจะเกิด

หลวงปู่มั่นท่านบอกครูบาอาจารย์ เพราะว่าในฝ่ายการศึกษาของเขา เขาจะบอกเลยว่า ถ้าเราปลีกแยกออกไปจากวิชาการ เราจะประพฤติปฏิบัติไปไม่ได้ แล้วเวลาเราไปอยู่ในป่าในเขากันหรือประพฤติปฏิบัติกัน เราจะไปศึกษามาจากใคร

หลวงปู่มั่นบอกว่า “ข้าพระองค์ฟังธรรมอยู่ตลอดเวลาเลย” ฟังธรรมอยู่ตลอดเวลาเลย เพราะอะไร เพราะศึกษาธรรมอยู่ตลอดเวลาเลย เพราะอะไร เพราะเปิดใจได้ไง ถ้าเปิดตู้พระไตรปิฎกได้ ถ้าเราทําความสงบของใจเราได้ ถ้าเรายกขึ้นวิปัสสนาได้ เราจะเปิดตู้พระไตรปิฎกของเราเอง ถ้าเราเปิดตู้พระไตรปิฎกมันจะมีปัญหาร้อยแปดนะ คนที่ภาวนาขึ้นมามันจะมีปัญหา มันจะมีงานทําของมันตลอดเวลา

เวลาเดินจงกรม ถ้าเดินในทางจงกรม ๒๔ ชั่วโมง ๗ วัน ๘ วัน เป็นเดือนเป็นปี ถ้าเขาทําอยู่ได้แสดงว่ามีงานทํา คนไม่มีงานทํา ดูสิ เวลาคนเขาตกงาน เขาบอกว่าเขาไม่มีตําแหน่งหน้าที่การงานของเขา เขาตกงาน เขาทุกข์เขายากนะ เพราะอะไร เพราะเขาไม่มีสิ่งตอบสนอง เขาจะเลี้ยงชีวิตของเขาได้อย่างไรเพราะเขาตกงาน นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราไม่มีงานของเรา เราทํางานของเราไม่ได้ เพราะอะไร เพราะว่าเรายกใจของเราขึ้นไม่ได้ไง เราเปิดตู้พระไตรปิฎกไม่ได้

ถ้าเราจะศึกษาพระไตรปิฎก สุตมยปัญญา เขาเรียนกันเขายังต้องมีตํารากันเลย เขาต้องเปิดตํารา เขาต้องดูหนังสือแล้วท่องจํากัน แล้วก็ไปสอบกัน ท่องจํากันมาให้เข้ากับกรอบอันนั้นมันจะได้คะแนนของเขา แล้วเราจะเปิดตู้พระไตรปิฎกของเรา ถ้าเราจะศึกษาของเรา นี่ธรรมะเกิด ธรรมะเกิดนะ ตู้พระไตรปิฎกของเรา ตู้พระไตรปิฎก ฟังสิว่า ตู้พระไตรปิฎกของเรา แต่ธรรมของเราล่ะ ตู้พระไตรปิฎกคือธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สภาวธรรมเกิดจากใจ ความสงบมันก็เกิดมาจากใจ พอจิตมันสงบขึ้นมามันจะมีความร่มเย็นเป็นสุข

เวลามันฟุ้งซ่าน นั่นสมบัติของเรา สมบัติของกิเลสไง กิเลสทําให้ฟุ้งซ่าน กิเลสทําให้มีความทุกข์ กิเลสทําให้เราทุกข์มาก เราจะมีความทุกข์กัน ที่เราทุกข์กันนํ้าตาคลอ ทุกข์ยากกันเพราะอะไร เพราะกิเลสมันเหยียบยํ่าหัวใจไง ถ้ามีความสงบของใจเข้ามานี่มันยับยั้งไว้ หินทับหญ้าไว้ๆ แล้วธรรมมันเกิด เกิดโดยส้มหล่น

เวลามันเกิดขึ้นมา สภาวธรรมมันเกิดขึ้นมาเป็นภาษาบาลีก็ได้ เป็นภาษาไทยก็ได้ เห็นเป็นนิมิตก็ได้ เห็นสภาวะแบบนั้น ถ้าเห็นแบบนั้นเรารับรู้ไว้ สรรพสิ่งนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา เห็นภาพสภาวะเป็นสิ่งที่ดี นิมิตที่ดี กล้าบอกมั่นหมายว่าดี ครูบาอาจารย์ท่านบอกเลย ท่านเจอปะขาว ปะขาวนับเคาะนิ้วเลย ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙ ปีที่ ๙ จะสําเร็จนะ พอถึงปีที่ ๙ จะสําเร็จ ก็มุ่งหมายไป พยายามทําไป นี่นิมิตหมายที่ดี

แล้วนิมิตหมายที่ไม่ดีล่ะ? เห็นว่าเราปฏิบัติไปแล้วมีปัญหา เวลาปฏิบัติไปมีปัญหาสิ่งต่างๆ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมันเกิดขึ้นมาโดยตลอด มันเป็นอดีตไปแล้ว ในปัจจุบันเราแก้ไขได้ไหม? เราแก้ไขสิ่งนี้ได้ เรารับรู้แล้วเราวางไว้ไง เราไม่เอาแค่สิ่งที่เราไปเห็นข้อมูลอย่างนี้มาทําให้ชีวิตเราเบี่ยงเบนไปโดยกิเลสมันหลอกก็ได้ ถ้าเป็นการที่ธรรมชี้นํา เวลาธรรมเกิดๆ ธรรมชี้นําว่าเราทําไปแล้วเราจะได้ประโยชน์ขึ้นมา ถ้าปฏิบัติไปแล้วปีนั้นมันจะมีความสงบเข้ามา จะเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา แล้วถ้าเราไม่ทําจะได้ไหมล่ะ ถ้าเราไม่ทํามันก็ไม่เกิดอีกล่ะ ถ้าเราทําขึ้นมามันก็จะเกิดสภาวะแบบนั้น

สิ่งบอกเหตุ สิ่งที่เป็นการฟังธรรม แต่ธรรมของเราล่ะ ธรรมของเรา ฟังธรรมแล้วรับรู้แล้วก็ปล่อยไว้ แล้วเราก็ศึกษาของเรา ศึกษาคือเปิดตู้พระไตรปิฎกของเรา ถ้ายกขึ้นวิปัสสนาไปให้ได้ วิปัสสนาได้ถ้ามีกําลังไปได้ บอกให้สิ่งใดหลุดไป สิ่งใดเป็นไป มันจะเป็นสภาวะแบบนั้น ถ้าเป็นสภาวะแบบนั้น นี่ธรรมของเราจะเกิดตรงนี้ไง

“ผล” ธรรมของเราจะเกิดเพราะอะไร เพราะวิปัสสนาไปแล้วมันจะมีผลตอบรับ เห็นไหม อาหารเข้าปากแล้วมันต้องมีการอิ่มท้อง เพราะอะไร เพราะอาหารมันเข้าปากไปแล้ว มันเป็นสารอาหาร นี่ก็เหมือนกัน ที่ว่าตู้พระไตรปิฎกเพราะไม่ใช่ธรรมของเรา เพราะอะไร เพราะมันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

อาหารใส่ปาก ฟังสิ ฟังคําว่า “อาหารใส่ปาก” มันเป็นอาหารใช่ไหม แล้วเวลาอิ่มท้องนี่ความรู้สึกเป็นของใคร? เป็นของเราใช่ไหม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เหมือนกัน เวลาธรรมเกิดๆ มันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ใช่ธรรมของเรา เพราะมันเป็นสภาวธรรม สภาวะเป็นธรรมอยู่แล้ว แต่เราไปเห็นเข้ารู้เข้า แล้วความสุขความทุกข์ เห็นความดีขึ้นมาก็ตื่นเต้น ก็สุขใจ ถ้าเห็นความทุกข์มันก็เดือดร้อนใจ ใจเดือดร้อน เห็นไหม เหมือนกับกินอาหารที่มีสารพิษ ถ้าอาหารที่มีสารพิษ กระเพาะอาหารก็ต้องโดนพิษเข้าไปทําลาย

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่คิดดีคิดชั่ว นี่สภาวธรรมมันเป็นสภาวะที่เราจะก้าวเดินไปตามธรรมของเรา เราทําต่อไปมันต้องแยกแยะเข้าไป เหมือนพ่อครัว พ่อครัวที่ฉลาดจะแยกแยะสิ่งใดดี สิ่งใดไม่ดี เห็นไหม อาหาร ดูสิ ดูอย่างไก่เขายังต้องเลาะกระดูกออก เลาะสิ่งใดออก ไม่มีใครเขากินไก่ทั้งตัวนะ เว้นแต่สัตว์ ตะเข้มันกินไก่ทั้งตัวเลย นั่นมันเป็นสัตว์ แล้วเราเป็นมนุษย์ เราเป็นคนที่มีปัญญาขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน เวลาสิ่งที่มันเป็นพิษเป็นภัย เป็นเรื่องกิเลส เราก็แยกแยะไป เราก็ทําลายของเราไป เราก็แบ่งแยกไป แบ่งแยกคือว่าสะสางวิปัสสนาเข้าไป สิ่งใดถ้ามันไปเจอกระดูก มันเป็นไปไม่ได้ เพราะกระดูกมันจะคา มันวิปัสสนาไปมันไปไม่ได้ มันคาไง พอมันคาเราก็ปล่อย ปล่อย กลับมาที่พุทโธๆๆ เพิ่มพลังงาน เหมือนไปเอามีดมาเลาะกระดูกออก นี่ก็เหมือนกัน เรากลับมาที่พุทโธ พุทโธทําจิตให้มันเข้มแข็งขึ้นมา กลับมาที่พุทโธเพิ่มพลังงานขึ้นมา พลังงานมันก็เข้มแข็งขึ้นมา เหมือนกับเรากลับไปลับมีด มีดกลับมามันคมแล้วเราก็มาเลาะ เลาะอันนี้เป็นกระดูก อันนี้เป็นเนื้อ ถ้ากระดูกก็ทิ้งไป เอาเนื้อเป็นอาหาร

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา อาหาร สภาวธรรม สภาวะเกิดดับ สภาวธรรมนี้เกิดมาจากไหน? เกิดมาจากใจ มันเป็นธรรมหรือยัง? มันไม่เป็นธรรมนะ มันเป็นโลกียธรรม มันไม่เป็นโลกุตตรธรรม ถ้าโลกุตตรธรรม วิปัสสนามันจะปล่อยไปเรื่อยๆ ปล่อยไปเรื่อยๆ จนถึงที่สุด มันจะขาดของมัน ขาดของมันนะ ถ้าขาดของมัน เป็นเหตุเป็นผลของมัน ผลคือการกระทําของใจดวงนี้ ถ้าใจดวงนี้เกิดขึ้นไป เห็นไหม เปิดตู้พระไตรปิฎก เปิดตู้ธรรม มันเกิดมาจากไหน มันเกิดมาจากไหน? มันเกิดมาจากใจทั้งนั้นนะ มันเป็นกิริยาของใจ มันเป็นผลของมรรค มรรคเกิดมาที่ใจ มรรคเกิดมาจากการกระทําของเรา

อย่าไปตื่นเต้นกับโลก โลกจะพูดอย่างไรเป็นเรื่องของเขา คนตาบอด โลกตาบอด มันต้องเอาวิชาการมาแผ่มากางกัน “ต้องเป็นอย่างนี้ ต้องเป็นอย่างนี้”...แล้วทําไมต้องเป็นแบบเขาล่ะ วิชาการเขาก็เปิดกัน กางตําราของเขา เขาก็เปิดมาเพื่อเอามาโต้แย้งกัน แต่ความเห็นของเราเกิดมาจากใจของเรา ถ้าเกิดมาจากใจของเรา เป็นผลงานของเรา มันเป็นความสุขความทุกข์ของเรา ความสุขความทุกข์นะ มันไม่ใช่ความจริง ถ้ามันเป็นความจริง ความสุขความทุกข์มันปล่อยวางเข้ามาบ่อยครั้งเข้า บ่อยครั้งเข้า ถ้าเป็นความจริง มันพ้นออกไป เห็นไหม กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์

กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ฟังสิ จิตเป็นจิต จิตไม่ใช่เราหรือ จิตเป็นจิต กายเป็นกาย ทุกข์เป็นทุกข์ แล้วความรู้มันจะรวมลง พั้บ! ไปเลย จิตเป็นจิต เพราะจิตกับกายแยกออกจากกัน มันแยกออกจากกันโดยสัจจะความจริงของมัน ถ้าเราแยกของเราออกไปบ่อยครั้งๆ เข้า แต่ถ้ามันแยกออก กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ แต่มันไม่ปล่อย มันไม่ปล่อยมันก็เป็นการชั่วคราว นี่เป็นการฝึกงาน

การฝึกงาน การทําซํ้านะ นักวิทยาศาสตร์เขาต้องฝึกซํ้าทําซํ้าจนแน่ใจของเขา นักวิชาการ ดูอย่างหมอเฉพาะโรค เขาผ่าตัดบ่อยครั้งเข้าๆ เขาทําทุกวันเลย วันหนึ่ง ๔-๕ รายจนมีความชํานาญของเขา เห็นไหม ความชํานาญของหมอคนหนึ่ง แล้วคนไข้ด้วย คนไข้แข็งแรงไหม คนไข้อ่อนแอไหม คนไข้ใจเข้มแข็ง ร่างกายเขาก็รักษาของเขาได้ไม่ถึงกับช็อก เห็นไหม ผลงานมันจะสําเร็จตลอดไป

การปล่อยวางๆๆ ปล่องวางโดยปล่อยวางเฉยๆ ปล่อยวางแล้วไม่ได้ผล เราก็ค่อยๆ ทําใหม่ เราทําใหม่ เราทําซํ้า เราพิจารณาซํ้าไป แต่ถ้าทําแล้วมันไม่ได้ผล กลับมาที่พุทโธ กลับมาที่ลับมีด หมอ ถ้าเครื่องมือแพทย์เขาไม่ได้ทําการฆ่าเชื้อ แล้วเขาเอาไปผ่าตัด มันติดเชื้อขึ้นมามันลุกลามนะ นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราวิปัสสนาไป พอมันเป็นไปสภาวะแบบนั้น กิเลสมันชักนํา มันหลอกไปได้นะ นี่มันหลอกไปทางหนึ่งๆ เราก็เป็นไปกับเขาชั่วคราว เพราะการประพฤติปฏิบัติวิปัสสนาไปโดยที่ไม่มีพลาดเลยนี่ไม่มี

จําไว้เลย คนที่ภาวนาแล้วไม่มีความผิดพลาด อย่าไปเชื่อ มีทั้งนั้น แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังผิดพลาดเลย ความผิดพลาดขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๖ ปีนี่ศึกษามาขนาดไหนก็ยังผิดพลาด เห็นไหม ถ้าความผิดพลาดขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๖ ปีนี่ผิดพลาดมาขนาดนั้นแล้ว แล้วย้อนกลับมาๆ ถึงที่สุดแล้ว เพราะบุญญาธิการขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง ไม่ตัดสินใจสิ่งต่างๆ ถ้าไม่มีเหตุไม่มีผล

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราวิปัสสนาไปแล้วมันไม่เป็นไปตามความจริงของเรา คือว่ามันไม่เป็นสันทิฏฐิโก คือว่ามันไม่มีการยืนยันกับใจนะ เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ไม่ต้องมีใครการันตี ไม่ต้องมีใครมาบอกเลย มันจะเกิดขึ้นเอง แม้แต่ครูบาอาจารย์ก็ไม่ต้องการันตี มันเกิดจากใจของเราก่อนไง ไม่ลังเลสงสัยสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น เป็นอย่างนี้นี่เอง! นี่ใช่! ถ้าใช่อย่างนี้นะมันจะเข้าใจของมัน แล้วอธิบายได้หมดด้วยในกระบวนการของเรา

ดูสิ ดูอย่างพ่อครัว พ่อครัวที่เขาเป็นพ่อครัวที่ชํานาญการมาก จะทําอาหารที่ไหนก็ได้ จะทําอย่างไรก็ได้ จะทําเมื่อไหร่ก็ได้ แล้วสามารถดัดแปลงได้ด้วย สามารถดัดแปลงวัตถุดิบ สามารถดัดแปลงสิ่งที่เป็นอาหารให้เป็นอาหารที่กลมกล่อมขึ้นมาก็ได้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราเป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นสภาวะความจริงของมัน ไม่มีกิเลสสิ่งใดจะเข้ามาตอแยกับอันนี้ได้เลยในกิเลสขั้นนั้นนะ

ในการวิปัสสนา กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันจะเข้าใจสัจจะความจริงของเขา จะไม่ตื่นเต้นไปกับโลกเลย จะไม่ตื่นเต้น ไม่มีใครสามารถดึงใจดวงนี้ให้เสื่อมคลายออกไปตามกระแสโลกได้อีกแล้ว เพราะอะไร เพราะมันถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ โดยสัจจะความจริงไง พระโสดาบันจะไม่ถือมงคลตื่นข่าว จะยุแหย่ขนาดไหนนี่เป็นไปไม่ได้ ฆ่าฉันทิ้งดีกว่า ฆ่าให้ตายดีกว่าจะทําผิดวินัย...เป็นไปไม่ได้ ถ้าสัจจะความจริงอย่างนี้เกิดขึ้นมาแล้ว สิ่งนี้เป็นความจริงของเรา

ความจริงของเราเกิดขึ้นมาจากไหน? เกิดขึ้นมาจากการเปิดตู้พระไตรปิฎกไง ชีวิตของเรามีคุณค่ามาก เพราะอะไร เพราะเราสละชีวิตจากทางโลกมาแล้ว ดูสิ ดูเขาอาบเหงื่อต่างนํ้าขึ้นมาเพื่อเลี้ยงปากเลี้ยงท้องนะ เราบิณฑบาต สะพายบาตรออกไป มีคนใส่บาตรแน่นอน เพราะอะไร เพราะชาวพุทธไง เราอยู่ในกระแสสังคมที่เจริญมาก ศาสนาเจริญจากโลกของเขานี่ โลกเขาเจริญขึ้นมาเพราะอะไร เพราะเดี๋ยวนี้เจริญมากนะ

คําว่า “เจริญๆ” คิดว่าโบราณเจริญยิ่งกว่านี้ไง...ไม่ใช่หรอก ดูสิ สมัยหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ ตําราก็ขาดๆ เขินๆ นะ ไม่มีอะไรที่จะสมบูรณ์อย่างนี้หรอก มันเริ่มตั้งแต่สมัย ร.๕ พยายามพิมพ์ตํารับตําราขึ้นมา แล้วก็เรียนตํารับตําราขึ้นมา เรามาตื่นโลกนะ เรามาตื่นเดี๋ยวนี้ แล้วเราเอาอันนี้เทียบเคียงไป เวลาเราคิดถึงสมัยพุทธกาลก็เหมือนกัน เราเห็นในสังคมอย่างนี้เราก็คิดว่า “พระพุทธเจ้าจะเป็นอย่างนั้น จะเป็นอย่างนี้”...มันไม่ใช่หรอก สังคมมันคนละยุค สังคมคนละยุคเลย ไม่มีเทคโนโลยีขนาดนี้ จะไม่เป็นสภาวะแบบนี้เลย แต่ทุกข์ตัวเดียวกัน ทุกข์ตัวเดียวกัน ความบีบคั้นของใจเหมือนกัน มรรคญาณก็เหมือนกัน แต่สังคมแปรสภาพไปอย่างนี้เท่านั้น เราจะไม่ตื่นเต้นไปกับสังคมโลกเขา

นี่มองไปทางโลกแล้วมองมาทางเรา มองกลับมาในหน้าที่การงานของเรา มันจะภูมิอกภูมิใจในชีวิตไง เราเป็นคนที่เห็นภัยนะ เห็นภัยจากโลก ปลีกจากโลกมาแล้ว แล้วพอมาเป็นหน้าที่การงานของพระสงฆ์เรา เราจะต้องพยายามยึดมั่นถือมั่นของเราให้ได้ แล้วแยกแยะ ทําอะไรอย่าสะเพร่า อย่าสะเพร่า อย่าชิงสุกก่อนห่าม ยังไม่เป็นผลก็เข้าใจว่าเป็นผล กิเลสมันจะหลอกอย่างนี้ตลอดไป

เพราะครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติมาจะรู้เลยว่า “อย่างนี้ๆ เป็นธรรม อย่างนี้ๆ เป็นธรรม” มันสรุปให้เสร็จเลย พอจิตสงบมันสรุปให้เลย “นี่เป็นธรรม ปล่อยวางอย่างนี้ เป็นอย่างนี้ ผลเป็นอย่างนี้ เป็นอย่างนี้” นี่กิเลสมันหลอกอย่างนี้มาตลอดเลย เราถึงบอกว่าเวลาทําอะไรแล้วต้องตรวจสอบ ออกมาแล้วตรวจสอบไปเรื่อยๆ ถ้าไม่เป็นความจริงนะ

ของเรานะ ของถ้ามันสกปรก อย่างเช่นเราไปเหยียบขี้มา ตีนเราไปเหยียบขี้มามันจะติดกลิ่นมากับตีนเรานะ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าใจมันมีอยู่ มันมีกลิ่น มันมีความเป็นไป มันต้องออก ถ้าเราตรวจสอบเรานะ ถ้าตรวจสอบผิด ผิดก็ไม่เป็นไร นี่ไงประสบการณ์ทางตรงไง เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๖ ปี วิกฤติอุกฤษฏ์ขนาดไหนกับศาสดาต่างๆ ฝึกฝนมาตลอด เรานี่ขนาดว่าตําราตรงๆ อยู่นี่ มรรคญาณ ตู้พระไตรปิฎกวางต่อหน้า ศึกษาได้ ค้นคว้าได้หมดเลย ยิ่งค้นคว้าก็ยิ่งงง

เปิดตู้พระไตรปิฎกในหัวใจของเราเอง แล้วออกมาแยกแยะเอง เวลามันปล่อยวางมันเป็นไปอย่างไร มันก็ยังมีสภาวะโต้แย้งอย่างนี้ โต้แย้งอย่างนี้มันก็เหมือนกับว่ากิเลสเรามันหยาบ ขนาดว่าหยาบๆ อย่างนี้เรายังโดนมันหลอกเลย ยังโดนมันจูงจมูกไปขนาดนี้ไง อย่างนี้ถ้ามันผิดพลาดไป อย่างนี้ก็เป็นอํานาจวาสนา เพราะเป็นกรรมของเรา เพราะความเป็นไป จริตนิสัย ความชอบ ความเป็นไปของจิต ถ้ามันตรงจริตมันก็ย้อนกลับเข้ามาเป็นมรรคญาณของเรา

ถ้ามรรคญาณของเรา เห็นไหม ผิดพลาดขนาดไหนเริ่มต้นใหม่ เริ่มต้นใหม่นะ การเริ่มต้นใหม่ ถ้าเราไม่เริ่มต้นใหม่นะ มันจะไปเป็นชาติใหม่ มันจะตายไปแล้วตายเกิดๆ ถ้าทําความดีขึ้นมาขนาดไหน มันไปเกิดเป็นพรหม มันจะเป็นชาติใหม่ มันออกไปมันยิ่งยาวไกล เราถึงต้องย้อนกลับมาที่เรานี่ ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาถ้ามันผิดพลาด เริ่มต้นใหม่ ทําใหม่เพราะอะไร เพราะยังมีชีวิต ยังมีโอกาส ยังมีความเป็นไป เรายังสามารถคลี่คลายสภาวะของกิเลสออกจากใจได้

เพราะเหมือนกับคน คนทํางานชํานาญการแล้ว แต่ทําแล้วงานนั้นยังไม่จบ ยังไม่เสร็จ เราก็สามารถแก้ไขได้ เพราะมันมีความชํานาญ คือว่ามีสมาธิ มีปัญญา เคยแยกแยะ อย่าท้อแท้ อย่าน้อยใจ ต้องยกตัวเองตลอดว่าเรานี้เป็นคนที่มีโอกาสมากที่สุด เรามีโอกาสนะ ดูสิ สังคมที่เขาทําเขามีโอกาสแบบเราไหม เราสละมา กว่าจะสละมาจากโลก เลือดซิบๆ นะ เพราะมันเจ็บใจ หัวใจมันเจ็บแสบนะ เพราะอะไร เพราะมันต้องพลัดพราก ความพลัดพรากจากโลกมาแล้วส่วนหนึ่ง แล้วเรามาปฏิบัติอย่างนี้ เราจะมานอนใจอยู่ได้อย่างไร ถ้าเราไม่นอนใจ เราก็พยายามค้นคว้าของเรา ผิดพลาดขนาดไหนก็แก้ไขไป แก้ไขไป มีโอกาสทั้งนั้น มีโอกาสทั้งนั้นนะ เพราะอะไร

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ในธรรม เห็นไหม ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเสมอต้นเสมอปลาย ต้องบรรลุธรรมได้ภายใน ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี แล้วของแค่นี้ทําไมเรามุมานะไม่ได้ เวลาชีวิตมันลากเราไป ทําไมเราเป็นไปได้ แล้วของแค่นี้เราทําไม่ได้หรือ

ถ้าเราทําได้ เห็นไหม เวลาทุกข์มา ไปหาครูบาอาจารย์ “มีอะไรให้บอกมา มีอะไรให้บอกมา” ทางจงกรม สมาธินี้พยายามทําขึ้นมาให้ได้ ขอให้มีคนบอกเถิด แล้วในปัจจุบันนี้ปฏิบัติมาสิ เราจะบอกเอง ถ้าผิดพลาดมา ปฏิบัติมาสิ! ปฏิบัติมา!

เวลาหาครูบาอาจารย์ไม่ได้ ให้ใครบอกมา หาให้ใครบอก “บอกหน่อยๆ ทุกข์นักๆ บอกหน่อยๆ” แล้วตอนนี้ให้มันผิดมาสิ ขอให้มันผิดหน่อยๆๆ ทําไมมันไม่มี ขอให้ผิดมา ขอให้ทํามา ปฏิบัติขึ้นมาเลย เพราะการปฏิบัติมันถึงสมควรต่อกัน

ดูสิ เวลาเราแสวงหากัน ขอนิสัยครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ก็มีสัทธิวิหาริก นี่สังคมสงฆ์มันก็เป็นสังคมที่ราบรื่นไป สังคมสงฆ์เราถึงลงอุโบสถกันไง เพื่ออะไร? เพื่อความสํารวม เพื่อความสุขความสํารวมของหมู่สงฆ์เรา ต่อไปนี้จะลงอุโบสถ เอวัง

เทศน์พระ ๕

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๗ กันยายน ๒๕๔๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เข้าพรรษามา ๒ เดือน เกือบออกพรรษาแล้ว ถ้าเราจะคิดถึงตัวเรานะ เราว่าเรามีชีวิต กาลเวลามันก็มีชีวิต มันกินตัวมันเองตลอดเวลา ยักษ์ที่ใหญ่ที่สุด มืดกับสว่าง กินเราไปตลอดเวลา ถ้ากินเราไปตลอดเวลา ก่อนบวชเรามีความคิดว่าอย่างไร? ก่อนบวชเรามีความคิดว่าเราจะตั้งใจ เราจะตั้งสัจจะ เราจะภาวนา

ทุกคนปรารถนาความสุข แล้วเราเกิดเป็นชาวพุทธมีวาสนามาก เพราะความสุข ความสุขในศาสนา ความสุขนอกศาสนานะ ความสุขของโลก ดูสัตว์สิ สัตว์มันได้อาหารตามใจมัน มันก็มีความสุขนะ ดูเสือในป่ามันจับเหยื่อของมันได้ มันจะมีความสุขมาก มันกินอาหารเสร็จแล้วมันจะเลียปาก มันจะเฝ้าเหยื่อของมัน นี่ความสุขนอกศาสนา

เพราะเขาไม่มีโอกาสแบบเรา แต่เรามี เราเป็นชาวพุทธ พุทธที่ทะเบียนบ้าน เราเกิดมาในโอกาส สัตว์นํ้าที่มันอยู่ในแหล่งนํ้าที่มีออกซิเจนมาก มีอาหารมาก มันจะมีความสุขของมัน แต่เวลานํ้าเสียนี่ปลาลอยเป็นแพเลย นี่สังคมเหมือนกัน เราเกิดเป็นชาวพุทธ เราอยู่ในสังคมชาวพุทธ ชาวพุทธมีโอกาสได้บวชได้เรียน เห็นไหม “จากคนดิบเป็นคนสุก” เขาว่าอย่างนั้นนะ ถ้าใครได้บวชแล้ว ถ้าเป็นสมัยโบราณ คนยังไม่ได้บวชเขาเรียกว่า “คนดิบ” ไปขอลูกสาวเขาไม่ให้หรอก เขาต้องให้บวชก่อน ให้เป็นคนสุก คนสุกเพราะอะไร เพราะเข้าไปในศาสนา

ในศาสนาตั้งแต่เรื่องธรรมะมา มิตรเทียม คนเทียมมิตร มิตรแท้...คนเทียมมิตร เป็นมิตรแต่หวังผลประโยชน์ มิตรแท้คบกันอย่างไร มิตรจากนอก มิตรจากใน

มิตรจากภายนอก คบคนพาลจากภายนอก คบคนพาลจากภายใน เข้าไปศึกษาไง เข้าไปศึกษาการดํารงชีวิตให้เป็นคนสุก คนสุกไปขอลูกสาวเขา เขาให้ เขาว่าถ้าได้บวชได้เรียนแล้ว จะพาครอบครัว จะพาลูกสาวเขา จะทําให้ครอบครัวมั่นคงร่มเย็นเป็นสุข นี่เขาคิดของเขา เห็นไหม เป็นคนสุก ว่าแค่ได้บวชนั้นน่ะเป็นคนสุกแล้ว

แล้วบวชมาใน ๓ เดือนนี้บวชมาทําอะไรกัน ถ้าบวชมาประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม ขวนขวายตั้งสัจจะเพื่อจะประพฤติปฏิบัติ แล้วในสมัยโบราณนะ ในการประพฤติปฏิบัติมันจะมีมากน้อยขนาดไหนล่ะ ก็ว่ากันไปว่าเป็นการปฏิบัตินะ ว่ากันไป คําว่า “ว่ากันไป” คือกิเลสพาว่าไง กิเลสพาคิด กิเลสพาทํา กิเลสทําสภาวะแบบนั้นว่านี่คือการปฏิบัติ

การลูบคลํา ดูสิ ดูอย่างช่างเขาทํางานกัน ก็เป็นการปฏิบัติของเขา เขาทํางานช่างของเขา หน้าที่ของเขา งานปั้น งานก่อสร้าง เขาทําของเขา ไอ้การศึกษานี่เป็นการปฏิบัติหรือ ในการศึกษา เปิดตํารา มีการศึกษา มีการทรงจําอย่างนั้น อย่างนั้นเป็นการปฏิบัติแล้วหรือยัง ถ้าเข้าใจว่าเป็นการปฏิบัติ เห็นไหม ต้องศึกษาก่อน ถ้าไปปฏิบัติกันจะไม่รู้อะไรเลย ต้องเรียนหนังสือ ต้องท่องจํา นี่เขาทํางานช่างของเขา เขามีผลงานของเขา เสร็จงานแล้วเขาถึงว่าเป็นการเสร็จงานนะ

ในการประพฤติปฏิบัติของเรา เราศึกษามาแล้วว่าเป็นคนสุกๆ โลกเขาคิดกันอย่างนั้นเพราะอะไร เพราะคนโง่ โลกนี้คนโง่มากนะ ถ้าคนโง่มาก คนโง่จะพูดอะไรเราไม่เชื่อเขาหรอก ดูสิ เราเข้าไปในฝูงสัตว์ สัตว์มันเห่ามันหอนกันอึกทึก มันต้องการอาหารของมัน แล้วมันก็เสพของมัน ดํารงเผ่าพันธุ์ของมันในเรื่องของสัตว์ แล้วเราจะเป็นสัตว์ตัวหนึ่งหรือ เราจะเอาชีวิตมนุษย์เราไปเป็นสัตว์ตัวหนึ่งไหม? เราไม่เอาหรอก ถ้าจะเอาชีวิตมนุษย์เราไปเป็นสัตว์ตัวหนึ่ง เราอยากเป็นมนุษย์ เพราะมนุษย์เป็นผู้ที่มีปัญญา

ดูสิ ดูอย่างคนในสารคดี มนุษย์หลงเข้าไปในหมู่ของสัตว์ ดํารงชีวิตเป็นสัตว์จนเป็นสัตว์นะ เข้าใจว่าเป็นสัตว์ ไปกินอาหารแบบเขา ไปคลานแบบเขา แต่สุดท้ายคนก็ไปเจอเข้า ออกมา มาพัฒนาใหม่ มาพัฒนาให้เป็นคนขึ้นมา แล้วในความคิดของคนโง่ คนโง่จะเป็นสภาวะแบบนั้น คนโง่ว่าสิ่งนี้เป็นคนสุก คนเขาไปศึกษาแล้ว เข้าไปบวชเรียนแล้วนี่เป็นคนสุก...คนสุกก็เป็นคนทุกข์อยู่อย่างนั้นน่ะ นี่ความคิดของเขา คนโง่

แต่คนที่ฉลาดล่ะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางศาสนาไว้เป็นศาสดาของเรา เป็นครูของเรา เราก็มาบวชมาเรียน เรียนความเห็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้แล้ว ถ้าเราเข้ามาเรียนจะเป็นคนสุก สุกที่ไหน

ความเป็นคนดิบ ดิบก็ทําให้เราทุกข์ร้อนไง เวลามันฟุ้งซ่านขึ้นมาเป็นความดิบ เห็นไหม ดิบในหัวใจ ถ้าเป็นความสุกล่ะ ดูอาหารสิ อาหารดิบ คนกินอาหารดิบ เราก็ดูถูกเขา สมัยก่อนยังไม่มีไฟ คนเราต้องกินอาหารดิบๆ เดี๋ยวนี้เป็นคนล้าสมัย คนเถื่อน คนที่ศิวิไลซ์แล้วต้องกินอาหารสุก นี่ก็เหมือนกัน ถ้าคนไม่เคยเห็นนะ อาหารดิบของเขา เขาก็ว่าอร่อยของเขา รสชาติของเขา เขามีความรับรสของเขา แต่เวลาอาหารสุก อาหารจืดชืด ไม่มีรสชาติ เห็นไหม

ในการประพฤติปฏิบัติก็เหมือนกัน “คนปฏิบัตินี่เป็นคนโง่ คนปฏิบัตินี่คนไม่เข้าใจ พระปฏิบัติจะรู้อะไร สู้การศึกษาเล่าเรียนไม่ได้”

การศึกษาเล่าเรียนมันกินเวลาเราไปนะ ชีวิต ดูสิ มันหมดไปนะ มันหมดไป วันคืนล่วงไปๆ นะ แล้ววันคืนล่วงไปๆ เราจะทําอะไรให้ดีขึ้นมา ถ้าเราไม่ทําชีวิตเราให้เราดีขึ้นมา ใครทําของเราให้ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ วางธรรมและวินัยไว้ เรามีเจตนา เราเกิดในสังคมชาวพุทธ เรามีโอกาสได้บวช สังคมเปิดโอกาสให้เราได้ประพฤติปฏิบัตินะ เปิดโอกาสเลย จะไม่ให้มีการงานเข้ามา งานของโลกเขา เขาก็ทําของเขา

ภิกษุ พระเมื่อก่อนสมัยโบราณ วิชาการทุกอย่างจะอยู่ที่วัดหมดเลย เป็นผู้นําของสังคม สมัยนี้พระในเรื่องของโลก วิชาการทางโลก วิชาชีพ เราไม่ทันเขาเพราะอะไร เพราะทางโลกเขามีวิวัฒนาการของเขาตลอดไป แต่ทางธรรมเราต้องแน่นอน ทางธรรมต้องแน่นอน ต้องมั่นคง ถ้าเรามั่นคงขึ้นมา ทางโลกกับธรรม แล้วถ้าเราไม่มีหลักเกณฑ์ของเขา โลกจะเป็นใหญ่ โลกจะชี้นําได้

ถ้าโลกชี้นําได้ ถามเขาว่าโลกมีความสุขไหม ถ้าโลกมีความสุข โลกบ่นเดือดร้อนกันทําไม ทําไมเบียดเบียนกัน ในศาสนาว่าเป็นที่ร่มเย็นเป็นสุข ถ้าร่มเย็นเป็นสุขทําไมเบียดเบียนกัน ทําไมการปกครองถึงไม่เป็นธรรมล่ะ นี่เพราะอะไร เพราะมันดิบไง

โลกียปัญญา โลกเขาว่า คนบวชแล้วเป็นคนสุก แต่ในสังคมของชาวพุทธเรา สังคมของธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่เป็นคนดิบ ดิบเพราะอะไร ดิบเพราะไม้ดิบจุดไฟไม่ติดไง จุดไฟไม่ติดนะ เราไม่ซื่อสัตย์กับตัวเองไง ไฟบนหัวของเรา เราไม่ดู แต่เราไปดูบนหัวของเขา ขี้บนหัวของตัวไม่ดู ไปดูขี้บนหัวของคนอื่นไง “อันนั้นเป็นความผิดๆ”

ความผิดของเขาเป็นเรื่องของเขา แต่นี่เป็นคติธรรมได้ เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูดนี่พูดเป็นคติธรรมนะ พูดกับคนที่ไว้เนื้อเชื่อใจได้ว่ามันจะผิดอย่างนั้น มันจะถูกอย่างนี้ ผิดอย่างนี้ ถูกอย่างนี้เพื่ออะไร? เพื่อไม่ให้เราทําอย่างนั้น ไม่ใช่เอาเขามานินทาแล้วก็ไปทําตามเขา

เห็นไหม เวลาคนที่โกรธแล้วโกรธตอบไป เราเลวกว่าเขาอีก คนเขาโกรธแล้วเราไปโกรธตอบ ถ้าคนเขาโกรธหน้าดําหน้าแดงเลย ใส่ไคล้ เวลาคนโกรธแล้วมันก็ต้องเบียดเบียนคนอื่น แล้วเรารู้ว่าคนนี้โดนไฟเผาแล้ว สิ่งนี้อารมณ์เขาเผาตัวเขาเองแล้ว ร้อน! ร้อน! เบียดเบียนตัวเองก่อนแล้วเบียดเบียนผู้อื่น นี่เบียดเบียนตัวเอง ตัวเองยังไม่รู้เลย แล้วไปเบียดเบียนคนอื่น เห็นไหม ถ้าเราไปโกรธตอบนี่เราโง่ ๒ ชั้น ๓ ชั้นนะ

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อคติธรรม สิ่งนี้เป็นคติตัวอย่าง คติที่ดีก็มี คติที่เลวก็มี คติที่เลวนี่มันชอบ คนเรานี้ สิ่งที่เลวๆ สิ่งที่โลกเขาเข้าไปประสาโลก โลกธรรม อบายมุข คําว่า “อบายมุข” มันคือของเลว ของเลวเพราะอะไร เพราะอบายมุขมันจะทําลายจิตใจดวงนั้น ทําลายหัวใจของคนที่ไปติดพันมัน ถ้าใครติดพันกับอบายมุขมันเป็นสิ่งที่ทําลายตัวเอง แต่คนก็ชอบนะ แต่ถ้าเป็นการถือศีลเป็นการประพฤติปฏิบัติ ทุกคนไม่พอใจหรอก มันเบียด มันทําลายกิเลส มันขัดแย้งกับกิเลส แล้วสิ่งที่เป็นอบายมุขเขาทํากันอย่างนั้นเป็นคติที่เลว

คติที่เลว ครูบาอาจารย์ท่านเอามาบอกว่าเป็นคติที่เลว ดูอย่างเทวทัต เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดเอาเทวทัตเป็นตัวอย่าง เวลาชักนําภิกษุไป ๕๐๐ แล้วให้พระสารีบุตรไปเอาคืนมา ไปเอาพระบวชใหม่คืนมา เพราะพระบวชใหม่มันไม่เข้าใจถึงหลักธรรม เวลาเทวทัตเสนอหลักการขึ้นมา ไม่ให้ฉันเนื้อสัตว์ ให้บิณฑบาตเป็นวัตร ให้นอนอยู่โคนไม้ พระบวชใหม่มาก็ว่าเยี่ยมๆๆ สิ่งนี้เป็นสิ่งที่ว่าเป็นธรรม เป็นการขัดเกลากิเลส เป็นผู้ที่มีปัญญามากกว่าพระพุทธเจ้า...นี่มันเป็นการสุดโต่ง สุดโต่งส่วนหนึ่ง แต่คําว่าสุดโต่งหรือไม่สุดโต่งนี่มันก็อยู่กับจริตนิสัยด้วย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้อย่างนี้ บอกว่าถ้าคนมันหยาบ กิเลสมันหยาบ ถ้าจะอดอาหาร ถ้าจะไม่ฉันเนื้อสัตว์ เพราะว่าพอฉันเนื้อสัตว์แล้วมันทําให้ภาวนาไม่ค่อยสะดวก อย่างนั้นพระพุทธเจ้าอนุญาต แต่ไม่ใช่ทุกคนต้องเป็นแบบนั้นไง

นี่ไม่สุดโต่ง เพราะมัชฌิมาปฏิปทา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบรรลุธรรมขึ้นมาแล้ว ตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเห็นสิ่งนี้เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ ถ้ามันเข้ากับจริต มันไปดัดแปลงตนของจริตอันนั้น มันก็เห็นสมควรใช่ไหม แต่ทุกคนไม่เป็นแบบนั้น นี่คือว่าผู้ที่รู้จริง แต่เทวทัตเสนอหลักการนั้นขึ้นมา แล้วพระบวชใหม่เห็นหลักการที่ว่ามันเข้มแข็ง ก็จะเอาสภาวะแบบนั้น

เข้มแข็งมันก็มีเข้มแข็งภายนอก เข้มแข็งภายใน เวลาเราตั้งสัจจะขึ้นมา ถือธุดงค์ของเราขึ้นมา ที่เราทําถือธุดงค์กันอยู่นี่ต้องถือให้เป็นสัจจะความจริง อย่าไปมีมายากับมันไง ถือธุดงควัตรแล้วก็ไปสั่งการอย่างนั้นสั่งการอย่างนี้

เวลาอดอาหาร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าห้ามอดอาหาร เพราะอดอาหารแล้ว คนโง่อดอาหารแล้วมันตายหมดไง เพราะถือว่าการอดอาหารนั้นมันเป็นหลักการ ว่าสิ่งนี้เป็นคุณธรรม

อดอาหารเป็นอุบายเท่านั้น อดอาหารเพื่อที่จะให้ร่างกายมันไม่มีสารอาหารตกค้าง มันไม่มีพลังงาน พลังงานของกิเลสมันมีมาก ถ้ากินมาก นอนมาก มันทําให้ภาวนายาก เห็นไหม มีตามธรรมนะ บิณฑบาตมาฉันอิ่มหนึ่ง สิ่งนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าให้อดนอนผ่อนอาหาร ถือธุดงค์ก็เหมือนกัน ธุดงค์มันเป็นอุบายวิธีการขัดเกลากิเลส แต่พอถือธุดงค์แล้วก็จะไปเรียกร้องเอาศรัทธากับเขา

ธุดงค์เพื่อขัดเกลานะ ไม่ได้ธุดงค์เพื่อสะสม อย่างนั้นมันธุดงค์สะสม ธุดงค์เอาหน้า ธุดงค์ไปหลอกลวงเขา สิ่งที่ธุดงค์ไปหลอกเขามันไม่สมควรหรอก สิ่งที่มันมีอยู่แล้ว เราก็จะดัดแปลงกิเลสเรา เราจะทําลายกิเลส เราไม่ใช่สะสม ไม่ใช่ธุดงค์เพื่อทําตามกติกาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

“ธุดงควัตร” แต่ก็ทําซะต้องสั่งอย่างนั้นสั่งอย่างนี้ให้มันวุ่นวายไปหมดเลย เห็นไหม มันไม่ใช่วิธีการ ถึงว่าย้อนกลับมาที่เรา เราต้องซื่อสัตย์ ตั้งสัจจะกับเรา เราซื่อสัตย์กับเรา ซื่อสัตย์กับเรานี่ถือธรรมและวินัยอย่างนี้มันจะทําให้เราเห็นโทษของเราไง นี่โทษของเรา ไม่ใช่โทษของคนอื่น โทษของคนอื่นเป็นเรื่องโทษของคนอื่น โทษของเราต้องเห็นโทษของเรา

ถ้าโทษของเรา สิ่งนี้มันจะอัดอั้นตันใจขนาดไหน คนที่อยู่รอบข้างเราเขาจะทําผิดขนาดไหน ถ้ามันเตือนกันได้ เหมือนร่างกาย เห็นไหม เราไม่เข้าใจหรอกนะว่าเราเดินไปนี่เราจะเหยียบขวากเหยียบหนาม แต่เวลาเราไป พอเหยียบหนามเข้าไปแล้ว เราเดินต่อไปไม่ได้เลย นี่ก็เหมือนกัน เราไม่เห็นใช่ไหมเราถึงเหยียบ ถ้าเรารู้ว่ามี เราจะเหยียบไปทําไม นี่ก็เหมือนกัน ภิกษุ หมู่คณะ ก็อยู่รอบข้างเรา ถ้าเขาไม่เข้าใจ เขาทําของเขาผิด นั่นเรื่องของเขา ถ้าคุยกันได้ เห็นขวากเห็นหนามเราก็ไม่เหยียบ แต่ถ้ามันไม่เห็น เราเตือนไปแล้วมีปัญหา เราก็ไม่พูด

สิ่งที่พูดไปเพราะอะไร เพราะในสังคมหนึ่ง ในสังฆะหนึ่งก็เหมือนร่างกายหนึ่ง ร่างกายหนึ่งนะ อาวาสอันหนึ่งอันเดียวกันไง แขน ขา คอ สมอง ส่วนที่เป็นสมอง ส่วนที่เป็นเท้ามันจะขับเคลื่อนไป มันจะเป็นร่างกายอันหนึ่ง ถ้ามันไม่ขัดแย้งกัน มันจะมีความสุข ร่างกายนี้เป็นปกติ แต่ถ้าร่างกายเหยียบหนามไปแล้วมันก็ต้องฝืนเดินไป แต่มันก็ขยับเขย่งไปตามประสาการเดินไปนั้น

ถึงย้อนกลับมา ถ้ามันจะอัดอั้น มันจะตันใจ มันจะระเบิด ก็ให้มันระเบิดมาจากภายใน นี่ขันติธรรม ถ้ามีขันติธรรมอย่างนี้ นี่ทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกันของสงฆ์ สงฆ์จะอยู่สุขสบาย ถ้าทิฏฐิไม่เสมอกัน ความเห็นไม่เสมอกัน ความเห็นต่างกัน จะทําให้เบียดเบียนกัน บาดหมางกัน อันนี้เป็นกิเลสหยาบๆ นะ ถ้าสังคมใดเขาจะทําขนาดไหนก็แล้วแต่ เราทําความดีของเรา อันนี้เป็นการตรวจสอบใจของเรานะ

ถ้าสังคมอย่างนั้นมีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านรับผิดชอบอยู่แล้ว ครูบาอาจารย์รับผิดชอบนะ ในเมื่อเป็นครูบาอาจารย์นี่ไม่มีตาหรือ ครูบาอาจารย์ไม่มีหูหรือ? มีหูมีตาทั้งนั้นล่ะ แต่มันถึงเวลาไหม ดูสิ เวลามีความผิดพลาดนี่เราจะดัดแปลงอย่างไร เด็กเราจะสอนอย่างไร ผู้ใหญ่เราจะสอนอย่างไร มันมีขั้นตอนของมัน ถ้าขั้นตอนของมัน นี่ควรและไม่ควร สิ่งที่ไม่ควรนะ เหมือนสีซอให้ควายฟัง เด็กมันไม่รู้เรื่อง บอกมันว่าอย่างนั้นไม่ดี มันไม่ฟังหรอก

เวลาเราพูดกับเด็ก บอกมันว่าอย่างนี้ดี เด็กใหม่ๆ เราให้รางวัลมัน ตบมือกัน แค่หยิบของมาให้เรา อย่างนี้เป็นรางวัลสูงสุด ดีใจนะ โอ๋ย! มีความสุขมาก เด็ก เห็นไหม เด็กเล็กๆ เวลาหยิบของให้พ่อให้แม่ แม่จะปรบมือให้ มันจะดีใจ มันจะคึกคัก แค่นี้มันก็มีผลงานของมันแล้ว แล้วเราจะไปบอกอะไร บอกความรู้สึกอะไรให้เป็นงานมหาศาลว่า “เอ็งโตขึ้นมา เอ็งต้องทํามาหากินนะ เอ็งจะทุกข์ยากกว่านี้อีกมากมายนัก งานของเอ็งไม่ใช่งานหยิบของมาให้พ่อให้แม่เท่านั้นหรอก” หยิบของมาให้พ่อให้แม่นี่ได้รางวัลได้เงินได้ทอง มีความสุขเปี่ยมล้นไป

นี่ก็เหมือนกัน ในสังคมที่เขามีการผิดพลาดนั่นน่ะ ความเห็นของเขามันยังเป็นเด็กๆ อยู่ แล้วไปบอกเขา เขาจะยอมรับไหม ถ้าเขาไม่ยอมรับ ถ้าพูดออกไป ผลของมันเป็นดาบสองคมไง

ถ้าอย่างการติเตียนนะ การติเตียน การผูกโกรธในหัวใจ พ่อแม่เรายังไม่สมควรทําเลย แล้วถ้าเป็นครูบาอาจารย์นะ หลวงตาท่านบอกเลย “ออกมาช่วยโลกนี่เสียใจอย่างเดียว คนตกนรกมหาศาล” เพราะอะไร เพราะเขาติเตียน เขาไม่เห็นด้วย สิ่งที่เขาไม่เห็นด้วยนี่ใครจะรู้ไม่รู้ ไม่เกี่ยว จะรู้ไม่รู้ ไม่เกี่ยวนะ เราเดินไปบนถนนเราจะรู้ได้อย่างไรว่ามันมีหนาม เราจะรู้ไม่รู้ แต่มันเหยียบไปนี่มันเจ็บทุกที

นี่ก็เหมือนกัน เขาจะเชื่อหรือไม่เชื่อ เรื่องของเขา แต่ความจริงเป็นอย่างนั้น สัจจะเป็นอย่างนั้น สัจจะ เห็นไหม นี่ติเตียนพระอริยเจ้ามันมีโทษ มันมีผล หลวงปู่มั่นท่านถึงบอกเลย บางอย่างท่านไม่พูดออกไป ท่านต้องหาหมู่คณะหาลูกศิษย์เป็นเขียงเป็นกระโถนไง พูดกระทบ ตีวัวกระทบคราด พูดถึงเขียง คือคนที่สนิทชิดเชื้อ แล้วกระทบไปที่ภิกษุใหม่ ภิกษุเข้ามาใหม่เขาทําผิดทําถูกเขาไม่รู้ของเขา แล้วเขาไม่รู้จริตนิสัยของครูบาอาจารย์ ถ้าพูดไปเกิดการติเตียน เกิดการยึดมั่น อันนั้นเป็นกรรมทั้งหมดน่ะ

ครูบาอาจารย์ท่านมีธรรมวินัย ท่านมีหูมีตา ท่านจะมีความเห็นของท่าน แล้วเราก็อยู่ในสังคมนั้น “ทําไมเป็นอย่างนั้น ทําไมเป็นอย่างนี้ ทําไมเป็นอย่างนั้น” เห็นไหม กิเลสมันดิ้นนะ กิเลสในใจเรามันดิ้น มันดิ้นของเรา แล้วเรายังไม่รู้ว่าเป็นกิเลสอีก เรายังว่าสิ่งนี้เป็นคุณธรรมได้อย่างไร ในหัวใจเรามันดิ้นแล้วมันทําลายเราอยู่นี่ กิเลสคนอื่นไม่ต้องไปมอง มองกิเลสของเรา เพราะเราจะมาศึกษามาปฏิบัติ

เราบวชมาเพื่ออะไร? เราบวชมาเพื่อจะชําระกิเลสใช่ไหม เราบวชมาเพื่อความสุขของเราใช่ไหม ความสุขของเราไม่ใช่ความสุขของพระองค์อื่น ไม่ใช่ความสุขของหมู่คณะ หมู่คณะดีแล้วถึงบวช เราหาสัปปายะ ๔ ที่ไหนเป็นที่สัปปายะ ๔ ที่ไหนมีบุคคลที่ปฏิบัติ หมู่คณะเป็นสัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ สถานที่เป็นสัปปายะ ครูบาอาจารย์เป็นสัปปายะ ครูบาอาจารย์เป็นผู้ชี้นํา แล้วเป็นหน้าที่ของใคร? ก็หน้าที่ของครูบาอาจารย์ใช่ไหม

ถ้าหน้าที่ของครูบาอาจารย์ อย่างที่ว่าสังคมมันเป็นอย่างนี้ มันจะมีคนใหม่ๆ เข้ามา ศาสนามันจะมีศาสนทายาท ถ้าไม่สร้างธรรม ไม่สร้างศาสนทายาท ศาสนาจะฝากไว้กับใคร แล้วการบวชเข้ามา ทําไมต้องถือนิสัยล่ะ ทําไมจะต้อง ๕ พรรษาขึ้นไปถึงจะพ้นนิสัยล่ะ เพราะอะไร

เพราะบวชเข้ามา ความเห็นของโลกนะ ความเห็นที่รู้กันมา ดูสิ ดูอย่างโยม คฤหัสถ์เขาเข้าไปอยู่วัด อยู่จนเฒ่าจนแก่ก็ไม่รู้เรื่องของวัด เพราะอะไร เพราะเขาเข้าไม่ถึงไง เขาเข้าไปเป็นหน้าที่การกสงฆ์ เป็นหน้าที่รับผิดชอบในเรื่องของสงฆ์ แต่เขาไม่เข้าไปคลุกคลีในธรรมวินัย เช่น อาหาร แค่ประเคนอาหารก็รู้แต่เปลือกๆ ได้หรือไม่ได้ กาลิก ระคนหรือไม่ระคน นี่ไม่รู้ สิ่งใดก็ไม่รู้

แล้วความเป็นไป เวลาพระบอกว่า “สิ่งนี้ไม่เป็นความผิด”...มันไม่เป็นความผิดได้อย่างไร มันเป็นธรรมวินัย ถ้ามันผิดก็คือผิด ใครก็ผิด ถ้าผิดหมด เพราะธรรมวินัยมันเป็นสภาวะแบบนั้น แต่ผิดออกไปแล้วมันมีเจตนาหรือไม่มีเจตนา กรรมมันมีอยู่แล้ว แล้วอาบัติหรือไม่เป็นอาบัติมันก็อีกส่วนหนึ่ง เห็นไหม นี่มันเป็นดินพอกหางหมูไง ถ้าดินพอกหางหมู หัวใจการประพฤติปฏิบัติมันจะเป็นไปไหมล่ะ ถ้าหัวใจของผู้ที่ดินพอกหางหมูมันก็ศึกษาเป็นหางหมูให้ดินพอกไป ลูกมันก็ใหญ่ขึ้นๆ มันแกว่งไปมันก็ฟาดตัวมันเอง ความคิดของเราถ้ามันดื้อด้าน ใจมันด้าน ด้านในธรรมและวินัย แล้วมันก็สะสมแต่ความผิดพลาดไปในหัวใจมันก็เป็นดินพอกหางหมู มันก็มีกิเลสสะสมไป กรรมก็เกิดขึ้นมา แล้วเราปฏิบัติจะได้ผลไหมล่ะ

พูดถึงว่า ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าศีลของเรา ถ้าเรามั่นคงจริง ถ้าผิดศีลขนาดไหนแล้วเราจะภาวนาให้ได้ก็ทําไปสิ แล้วนิวรณ์มันเกิดไหม...โธ่! กิเลสมันร้ายกาจนัก นี่เราชนะคนอื่นมาหมดเลย แต่ไม่เคยชนะกิเลสเราเองเลย ถ้ามีความผิดอะไรในหัวใจ เวลาภาวนาไปมันจะสอดเข้ามาทันทีเลย “นี่อย่าโกหกตัวเองเลย เมื่อกี้ยังทําความผิดอยู่ชัดๆ แล้วจะมาปฏิบัติอะไร นั่งสมาธิเนี่ย” ขนาดไม่มีนะมันยังหลอกให้การปฏิบัติเราไขว้เขวตลอดไป แล้วจะให้มันผิดศีลได้อย่างไร ศีลถึงต้องบริสุทธิ์ไง ศีลของเราไม่โกหกตัวเอง

ความผิดของคนอื่นถ้ามันเตือนกันได้ อย่างที่ว่าถ้าเตือนกันได้ก็เตือน ถ้าเตือนไม่ได้ก็เรื่องของเขา เรื่องของเขาไม่ใช่เรื่องของเรา ขี้บนหัวคนอื่นกับขี้ของเรา เป็นหน้าที่ของครูบาอาจารย์ เพราะเขามาหาครูบาอาจารย์ของเขาเอง ครูบาอาจารย์มีหน้าที่สั่งสอน แต่ว่าครูบาอาจารย์ท่านจะดูว่ามันถึงเวลาหรือไม่ถึงเวลา ถ้ายังไม่ถึงเวลานะพูดไปเถอะปากเปียกปากแฉะ ถ้าถึงเวลา ไกลขนาดไหนก็กราบไหว้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลยว่า จะอยู่ถึงชายชนบทขนาดไหน ถ้าทําตามเรา เหมือนอยู่กับเรา จับจีวรอยู่แต่ไม่ทําตามนะ ไม่มีความหมายเลย

เราเอาแต่ความคุ้นเคยสนิทชิดเชื้อความใกล้เคียงไง แล้วก็เอาสิ่งนี้ไปหาผลประโยชน์กับโลก เห็นไหม เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์องค์ไหนก็แล้วแต่ ว่าผ่านเข้าครูบาอาจารย์ ก็บอกว่าเป็นลูกศิษย์องค์นั้นๆ มีชื่อ อํานาจวาสนา ออกไป เอาสิ่งนี้มาเป็นกิเลสพอกหางหมูเข้าไป หางหมูมันยิ่งใหญ่เข้าไป แต่ถ้าเราชําระกิเลส ชําระความยึดมั่นถือมั่นของใจ มันจะเป็นความสุขของเรา มันจะเป็นประโยชน์ของเรา เห็นไหม ถ้ามันมีความสุขของเรานี่เราจะอยู่ได้ จะมีความร่มเย็นเป็นสุขในศาสนา

คนดิบ คนสุก หัวใจดิบ หัวใจสุก ถ้าการเคลื่อนไหวไป การประพฤติปฏิบัติมันเป็นเรื่องการลงทุน ในเมื่อมีความเดือดร้อน ต้องยอมรับว่าเดือดร้อน เห็นไหม การทํางาน แม้แต่คนเดินอยู่ตามธรรมดาของเขา เขายังมีเหงื่อไหลไคลย้อยเลย แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติ เราจะชําระกิเลส การนั่งการบังคับตน มันจะมีความทุกข์ขนาดไหน มันจะไม่พอใจ มันจะดิ้นรนขนาดไหน ต้องข่ม ต้องบังคับกัน ถ้าบังคับขึ้นมาแล้ว เด็กคนนี้มันฝึกขึ้นมาแล้ว เด็กมันเป็นคนดี สังคมไหนก็ยอมรับว่าเป็นคนดี “เด็กคนนี้ลูกใคร พ่อแม่สั่งสอนดีมาก” ถ้า “เด็กคนนี้ลูกใคร พ่อแม่ไม่สั่งสอน”

นี่ก็เหมือนกัน สัปปายะ ๔ ครูบาอาจารย์มีชื่อเสียงมาก ครูบาอาจารย์เป็นคนดีมาก แล้วเราไปประพฤติปฏิบัติแล้วนี่สั่งสอนไหม? ท่านสั่งสอนทุกวันเลย ท่านพูดมาปากเปียกปากแฉะเลย เราเอาหรือเปล่า ใจเราสู้หรือเปล่า ใจเราเป็นหรือเปล่า พ่อแม่สั่งสอน แต่ลูกมันไม่เอา ครูบาอาจารย์ท่านสั่งสอนแล้วลูกมันไม่เอา ถ้าลูกมันไม่เอา มันจะเป็นประโยชน์กับมันไหม ถ้าไม่เป็นประโยชน์กับมัน มันจะโทษใคร โทษครูบาอาจารย์ได้ไหม โทษศาสนาได้ไหม โทษพระพุทธเจ้าได้ไหม ถ้าศาสนาพุทธเป็นศาสนาที่ดี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่ดี ทําไมพระออกมาประพฤติปฏิบัติกันเหลวแหลกขนาดนี้

พระเหลวแหลกเพราะพระมันไม่เอา ธรรมวินัยมันผิดตรงไหน ครูบาอาจารย์ผิดตรงไหน สิ่งนั้นเป็นคนดีทั้งหมด แต่เพราะพวกเราพวกปฏิบัติ พวกใจมันไม่สู้ ใจไม่สู้มันไม่เป็นประโยชน์กับเรา เห็นไหม ถ้าใจมันสู้ งานการของโลกเขายังอาบเหงื่อต่างนํ้า เขาทุกข์ยากขนาดนั้น แล้วงานการของเราทําไมเราไม่ทํา หน้าที่การงานข้อวัตรปฏิบัติก็ทําเป็นหน้าที่ของเรา เพราะหมู่คณะ นกยังมีรวงมีรัง สัตว์มันต้องมีอาหารของมัน สัตว์ต้องมีที่พึ่งอาศัยของมัน พระก็ต้องมีที่พึ่งอาศัยของพระ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงวางธรรมวินัยไว้ เห็นไหม

บริเวณของกุฏิที่อยู่อาศัยต้องเก็บกวาด สิ่งนี้สกปรก เทวดาเขาดูแลอยู่ ถ้าเป็นสิ่งที่ทําคุณงามความดีขึ้นมา เทวดาสาธุการ ประพฤติปฏิบัติก็ง่ายขึ้นมา ถ้าทําอะไรไม่ปกติ ทําให้ขัดกีดขวางธรรมวินัย ข้อวัตรปฏิบัติที่วางไว้นี่ไม่ทํา แล้วจะไปภาวนาอะไร จะหลอกตัวเองอีกแล้วหรือ เห็นไหม เทวดาเขาติเตียน “พระองค์นี้เป็นผู้ปฏิบัติหลอกลวงโลก พระองค์นี้เป็นพระปฏิบัติ แต่ทํามารยาสาไถย เวลาอยู่ลับหลังไม่เห็นปฏิบัติเลย เวลาโยมมา ทํานั่งอวดเก่ง”

เห็นไหม เทวดาเห็นหมดน่ะ แล้วรู้ไม่รู้ เทวดาสั่งอย่างนั้น แล้วเราเป็นอย่างไร เราจะซื่อสัตย์กับตัวเราเองเราต้องทําอย่างนี้ ถ้าเราทําของเราขึ้นมาได้ เทวดาก็นิยมชมชอบ นิยมส่งเสริม เทวดามีหรือไม่มี? พระไตรปิฎกทั้งเล่มบอกอยู่แล้วว่าเทวดามีเยอะแยะไป แล้วเทวดานอก เทวดาใน

เทวดานอก ก็คือผู้ที่นิยมส่งเสริม แล้วเทวดาในล่ะ คือเรามีความองอาจกล้าหาญ เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จิตเริ่มสงบ เรามีปัญญาขึ้นมา นี่เทวดามาแล้ว พรหมมาแล้ว มาเพื่ออะไร? มาเพื่อส่งเสริมให้เราเจริญรุ่งเรืองขึ้นมา ถ้าเจริญรุ่งเรืองขึ้นมาปัญญามันก็เกิด ปัญญามันเกิดก็วนเวียนเข้ามาจากภายใน ถ้าชําระกิเลสจากภายใน นี่โลกุตตรธรรม

มันเป็นงานของสงฆ์เรา มันเป็นงานของนักรบ เราเป็นพระเป็นสงฆ์ ออกมาเป็นนักรบ เรารบกับอะไร? รบกับกิเลส รบกับทิฏฐิมานะ รบกับความเห็นในหัวใจนี้ เรื่องของคนอื่นเป็นเรื่องของคนอื่น เรื่องของโลกเขาก็เป็นสังคมของเขา เราจะไปแบกหามเขาทําไม เราไม่ไปแบกหามเขาหรอก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขึ้นมาองค์หนึ่ง เป็นศาสดาของเทวดา ของอินทร์ ของพรหม แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา วางศาสนามา ๒,๕๐๐ ปี เรายังได้โอกาสรับส่วนบุญส่วนกุศลอันนี้ เรายังมีธรรมวินัย มีร่องรอยให้ประพฤติปฏิบัติ แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาชนะกิเลสได้ แม้องค์เดียว ยังเป็นครูของเทวดา ของหมู่สัตว์ แล้วถ้าเราพยายามประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้าเราเอาใจของเราไว้ได้ เราพิจารณาของเราได้ สังคมเกิดขึ้นมามันจะเป็นประโยชน์ขนาดไหน

โลกเขามองกันไปไง นี่หน้าที่ของพระ พระที่บวชแล้ว หน้าที่ของพระก็ว่ากันไปตามประสาโลกที่ว่าให้สังคม ให้คฤหัสถ์ไง บริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ให้อุบาสกอุบาสิกาเข้ามาชี้นําถวายความรู้พระสงฆ์ เวลาประชุมสงฆ์ ถวายความรู้ๆ เอาความรู้อะไรมาถวาย...ความรู้ของโลกอย่างนั้นมีความจําเป็นอะไร ความจําเป็นอย่างนั้นไม่มีเลย

หน้าที่ของพระ พระมันมีหน้าที่อยู่แล้ว นี่ทางจงกรม หน้าที่ภาวนานี่ ทําไมไม่ขุดค้นขึ้นมา ธรรมวินัยอยู่ในหัวใจของเรา ความรู้สึกอันนี้ค้นมันขึ้นมา ถ้าความรู้สึกนี้เกิดขึ้นมาแล้ว สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์กับเรา แล้วจากใจดวงหนึ่ง ความสุขความทุกข์มันกินไปในหัวใจทุกๆ ดวงใจ ทุกๆ ดวงใจทุกข์หมดเลย แล้วไม่มีใครสั่งสอน เหมือนคนป่วยทั่วโลกเลย แต่ไม่มีหมอรักษา ยาก็ไม่มี แล้วผู้ที่รู้ขึ้นมาองค์หนึ่งมันมียา อาการของทุกข์ อาการของการเป็นไปมันเป็นไปหมด ใครๆ ก็รู้ หมอรักษาโรคนี้ให้หาย ทําไมหมอเขาจะไม่รู้เรื่องอาการอย่างนี้

ถ้าเรื่องอาการอย่างนี้เกิดขึ้นมาจากใจ ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา “อ๋อ! นี่เป็นความสงบของจิต”

สิ่งที่เป็นความสงบของจิต ต้องสงบก่อน ถ้าจิตไม่สงบจะเอาอะไรมาทํางาน ถ้าไม่มีสิ่งที่ทํางาน งานจะเกิดขึ้นมาได้อย่างไร ถ้างานเกิดขึ้นมาไม่ได้ มันจะชนะกิเลสได้อย่างไร

งานของสงฆ์ งานอันมหาศาล งานการประพฤติปฏิบัติ งานค้นคว้าจิต นี่มันสําคัญมาก แล้วเป็นหน้าที่ของพระ หน้าที่ของนักรบ งานของพระ แต่ทําไมไม่ทํากัน จะไปแบกหามเรื่องของโลก คนเขาทําแทนกันได้ทั้งนั้น ใครก็ทําได้ แทนได้ จ้างวานกันได้ เกื้อหนุนกันได้ แต่เรื่องการปฏิบัติเกื้อหนุนกันไม่ได้ ถ้าเกื้อหนุนได้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อสัตว์ขนสัตว์ไปหมดแล้ว จะไม่ให้สัตว์ทุกข์อยู่อย่างนี้เลย แต่มันเป็นไปไม่ได้

ดูสิ ในการประพฤติปฏิบัติ เวลาสงบก็เป็นอย่างหนึ่ง สมถะ ความสุขก็เป็นอย่างหนึ่ง เวลาวิปัสสนา ปัญญาเกิดขึ้นมา มันก็เป็นอย่างหนึ่ง มันก็เป็นหน้าที่ของมัน เครื่องมือของการปฏิบัติมันก็เป็นหน้าที่ของมัน ค้อนก็ส่วนค้อน สิ่วก็สิ่ว ขวานก็ขวาน เลื่อยก็เลื่อย มันก็คนละอย่าง เวลาเราจะตีค้อนนี่เอาเลื่อยมาตีได้ไหม? มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นหน้าที่ของมัน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติไป ความสงบของใจก็เป็นเรื่องหนึ่ง ปัญญาก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง แต่มันก็ต้องสมดุลกันขึ้นมา เวลาจะสร้างบ้านสร้างเรือนขึ้นมา เวลาจะเข้าลิ่มเข้าเดือย มันก็ต้องใช้สิ่วใช้ขวาน ใช้สิ่งที่ละเอียดอ่อนขึ้นมา

แล้วจิตก็เหมือนกัน เวลามันปฏิบัติขึ้นมา เวลาสงบ ความสงบเป็นสิ่งที่หยาบๆ มาก จิตสงบนี้แม้แต่ฤๅษีชีไพรมันก็ทําได้ แม้แต่ก้อนอิฐก้อนหินมันไม่ขยับมันก็ว่าสงบของมัน เพราะมันไม่มีชีวิต แต่มันก็สงบได้นะ อิฐหินปูนทรายที่มันกองอยู่นี่มันก็ไม่ขยับเขยื้อนเลย มันมีความสุขอะไรของมัน? มันไม่มีความสุขของมันเลย แล้วหัวใจของเรา สิ่งที่มีชีวิตแล้วมันสงบขึ้นมานี่จะไปตื่นเต้นอะไรกับมัน พอเป็นความสุขขึ้นมา มันก็เป็นอิฐหินปูนทรายขึ้นมา ก็ผสมมันขึ้นมาให้มันเป็นสิ่งก่อสร้างขึ้นมาสิ ให้มันเป็นบ้านเรือนขึ้นมา ให้เป็นที่อาศัยขึ้นมา ถ้ามันเป็นที่อาศัยขึ้นมาก็เพื่อใคร? ก็เพื่อใจของเรา

มันเปลี่ยนจากความดิบๆ ไง ใจดิบๆ ใจที่กิเลสมันทําลายอยู่นี่ ให้มันสร้างสมขึ้นมา ให้มันเป็นธรรมขึ้นมาในหัวใจ ถ้าสร้างสมขึ้นมาในหัวใจ เห็นไหม นี่ธรรมของใคร ธรรมของใคร? ธรรมของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น ธรรมของผู้ที่รู้นั้น ความทุกข์อยู่ที่ไหน ความสุขก็อยู่ที่นั่น ถ้าความทุกข์นะ มันกําจัดทุกข์หายไปแล้ว ทุกข์ไม่มีในหัวใจมันจะเอาอะไรมาทุกข์

สิ่งที่แสวงหานี้เป็นเรื่องหยาบๆ มาก ความสุขของโลก ความสุขแบบมีลาภเสื่อมลาภนะ เรื่องนี้มันเป็นเรื่อง เห็นไหม ดูสิ ดูอย่างกามราคะอย่างนี้ มันเป็นเรื่องของสิ่งที่เหลวไหล เรื่องของนํ้า หลั่งนํ้าออกมาก็เท่านั้นเอง มันมีเรื่องอะไร แล้วปัสสาวะอยู่ทุกวันทําไมไม่มีความสุขอย่างนั้นล่ะ มันก็เหมือนกันน่ะ สิ่งที่มันเหมือนกัน แล้วไปตื่นเต้นอะไรกับมัน ความสุขอย่างนี้ นํ้าก๊อกไหล แม่นํ้าก็ไหลอยู่ มันก็ไหลอยู่ทุกวัน ความเคลื่อนไปของโลกมันเป็นอย่างนั้น แล้วเราไปตื่นเต้นอะไรกับเรื่องของโลกๆ

แต่เวลากิเลสมันขับไสขึ้นมา มันต่อต้านขึ้นมาในหัวใจ มันก็ล้มลุกคลุกคลานไป เห็นไหม นี่จิตมันเด็กๆ นะ ดิบๆ ด้วย เด็กๆ ด้วย แต่ก้าวเดินไม่ได้ แค่หยิบของให้พ่อให้แม่ยังทําไม่ได้เลย หยิบของให้พ่อให้แม่ พ่อแม่ยังให้รางวัล ยังปรบมือ ยังดีใจ แล้วเราแค่อยู่ในศีลในธรรม รักษาให้ถูกต้องในธรรมวินัย ถ้ารักษาถูกต้องทําตามธรรมวินัยแล้วพยายามก้าวเดินขึ้นไป

โอกาสของเรานะ ๒ เดือนแล้ว จะออกพรรษาแล้ว แล้วเวลาเข้าพรรษามาก็ตั้งใจ ตั้งสัจจะว่าถือธุดงค์เป็นพระปฏิบัติ มีธุดงควัตรในหัวใจ มีข้อวัตร จะเข้มแข็ง จะเข้มแข็งมันก็ต้องเข้มแข็งจากภายใน เข้มแข็งจากภายใน ตั้งสัจจะแล้วต้องทําให้ได้

เดินจงกรมนี่มันจะเหนื่อยมันจะทุกข์ขนาดไหน ดูสิ พระโสณะเดินจนฝ่าเท้าแตก เลือดเต็มไปหมด “นี่ที่เชือดโคของใคร” ท่านเดินไม่ได้ก็ยังคลานไป เห็นไหม นี่คนมันต้องมีความมั่นคงอย่างนั้นมันถึงปฏิบัติได้ แล้วมันจะได้สัจจะขึ้นมาไง

ถ้าเราไม่มั่นคง กิเลสมันก็หัวเราะเยาะไง หยิบค้อนขึ้นมาก็มืออ่อนแล้ว ไปตั้งสติขึ้นมาก็ล้มแล้ว มันทําอะไรไม่ได้เลย แล้วทําอะไรไม่ได้เลย แล้วก็ตั้งใจๆ อยากได้ๆ อยากได้แล้วมือเท้าอ่อน มันจะเอาอะไรขึ้นมาล่ะ อยากได้มันก็ต้องเข้มแข็งสิ อยากได้ต้องเข้มแข็ง ต้องตั้งสติ

นี่มีโอกาสวาสนามาก คนมีโอกาส แค่โอกาส ถ้าพูดถึงโอกาสมันก็มหาศาลแล้ว ได้บวชนี่ก็โอกาสแล้ว ได้บวชด้วย แล้วได้ออกประพฤติปฏิบัติด้วย แล้วพูดถึงมีผู้ชี้นําด้วย มันผิดถูกตรงไหนว่ามาสิ มันผิดถูกตรงไหน จะติได้เลย นี่บ้านหลังนี้มันไม่ได้ศูนย์ มันเอียง ดูสิ บ้านหลังนี้มันไม่มีเสาเข็ม เดี๋ยวมันก็จะควํ่า แล้วสมาธิมันไม่มีแล้วจะปฏิบัติกันอย่างไร บ้านหลังนี้มันต้องมีเสาเข็มก่อนสิ มันต้องมีคานขึ้นมามันถึงสร้างบ้านขึ้นมาได้

มันก็ต้องมีธรรมวินัยขึ้นมาก่อน มันต้องมีสัจจะ ต้องมีข้อวัตรขึ้นมาก่อน มันวางฐานให้ได้ก่อน วางฐานให้ได้มันก็จะสร้างขึ้นมา สร้างขึ้นมาก็อย่าให้มันเอียงสิ ดูสิ มันเอียง ตรงนี้มันแตกแล้ว มันร้าวแล้ว เดี๋ยวมันจะล้มแล้ว ถ้ามันมีการกระทําขึ้นมามันก็จะมีการรายงานไง มันจะมารายงาน “จะเป็นสภาวะแบบนี้ สภาวะแบบนี้” นี่การกระทําของใจมันต้องมีอย่างนี้ถึงจะเป็นการประพฤติปฏิบัติ

ถึงจะเป็นพระ เราอย่าภูมิใจนะ “โอ้โฮ! พระปฏิบัตินะ โอ้โฮ! พระป่านะ เป็นผู้ที่เคร่งครัดนะ”...ไอ้เคร่งครัดนี่หุ่นยนต์มันก็เคร่งครัดได้ สร้างหุ่นยนต์ไว้ตัวหนึ่งมันก็ไม่ทําอะไรเลย มันก็ไม่ได้ขยับเลย มันก็ไม่ผิดเลย แล้วมันไม่มีหัวใจ มันเคร่งครัดอะไร

แต่ถ้ามันมีใจขึ้นมาสิ มันมีผู้รับรู้ขึ้นมา มันมีผู้เก็บข้อมูล ผิดถูกเหมือนคอมพิวเตอร์ มันมีโปรแกรมของมัน มันเก็บข้อมูล อันนี้ผิดอันนี้ถูกเราก็เปิดดูได้ นี่ก็เหมือนกัน ปฏิบัติผิดปฏิบัติถูกก็ช่างหัวมัน ผิดถูกมันต้องมี มันต้องปฏิบัติขึ้นมาจะให้ถูก มันเป็นไปได้อย่างไร คนเราปฏิบัติมันก็ต้องมีผิดบ้าง ถ้าผิดแล้วก็มาทบทวนดู ทบทวนแล้วก็ทําให้มันถูกต้องขึ้นมามันก็เป็นประสบการณ์ ถ้ามีประสบการณ์ขึ้นมามันก็ทําถูกต้องได้

แต่ถ้ามันไม่มีประสบการณ์เลย ผิดก็ไม่ยอมรับว่าผิด ถูกก็ไม่ยอมรับว่าถูก ก็ถูไถไปอย่างนั้นน่ะ มันถูไถไปมันจะเอาอะไรไปล่ะ? มันก็เตี้ยอุ้มค่อม มันก็อยู่อย่างนั้น มันไม่เจริญ มันไม่งอกงาม หัวใจไม่งอกงามขึ้นมา เห็นไหม สิ่งใดที่มันทําไปแล้วมันผิดพลาดก็วางมันไว้ อดีตไม่จําเป็น อดีตอนาคตไม่มีความหมาย ปัจจุบันนี้เราตั้งใจกับปัจจุบัน ปัจจุบันของเรา กาลเวลา มันเสียดายเวลาไง เวลามันล่วงไป มันกินไปตลอดนะ ดูสิ เวลาเราไม่มีอะไรเลยเราก็ปกตินะ เจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา อยากให้มันหายนะ เจ็บไข้ได้ป่วย ๗ วัน ๘ วัน นี่ทุกข์มาก ขณะที่อยู่ในทุกข์ เวลามันบีบคั้นเลย

นี่ก็เหมือนกัน ชีวิตมันก็เหมือนกัน ตั้งแต่เกิดมา ๘๐ ปี ๑๐๐ ปี มันบีบคั้นตลอดไป แล้วโอกาสก็มีอย่างนี้ แล้วในพรรษา ในวันหนึ่ง เข็มนาฬิกากระดิกตลอดเวลา พระอาทิตย์ขึ้น-ตกตลอดเวลา สิ่งนี้มันมีชีวิตไหม? มันเป็นการเกิดดับ เห็นไหม นี่ว่าเกิดดับๆ ภาวนาเกิดดับ...พระอาทิตย์มันก็เกิดดับ ทุกอย่างก็เกิดดับ เกิดดับแล้วมันได้อะไรกับเรา ปัญญามันไม่เห็นน่ะ แต่ถ้าปัญญามันเห็นนะ การเกิดดับ ชีวิตอย่างนี้ กาลเวลา มิติ เทวดานี่...๑๐๐ ปีของเราคือ ๑ วัน แล้วก็ละเอียดขึ้นไปเป็นหนึ่งวันๆ มิติต่างกันก็เกิดดับเหมือนกัน มันจะไปมีสาระอะไร ว่าเกิดดับๆ ก็เป็นนกแก้วนกขุนทองไปเกิดดับกับเขานั่นน่ะ เกิดดับก็ส่วนเกิดดับสิ มึงรู้อะไร

เกิดดับ...มึงต้องรู้สิ!

เกิดดับ...มึงต้องเห็นโทษมันสิ!

เกิดดับ...มึงต้องเข้าใจมันสิ!

เกิดดับ...มึงต้องปล่อยวางมันให้ได้สิ!

ถ้าปล่อยวางมันได้มันก็เข้าใจ เห็นไหม ถ้าเกิดดับอย่างไรมันก็เกิดดับอยู่อย่างนั้น ไร้สาระมาก นี่กิเลส คนโง่ในหัวใจเราพาล พาลพาปฏิบัติ พาลพารู้ รู้แบบพาลๆ พอรู้แบบพาลๆ ก็เอาตัวไม่รอด ไม่มีหลักไม่มีจุดยืนเลย แต่ถ้ามันเป็นปัญญาขึ้นมา มันรู้แบบบัณฑิต คบบัณฑิตขึ้นมา ใจจะมีจุดยืนขึ้นมา

เกิดดับ อะไรเกิดดับ ดับไปแล้วอะไรเหลือ ดับไปแล้วมันมีอะไรเหลือ? ดับไปแล้วมันมีจิตอยู่ จิตมันรู้อะไร ถ้าจิตยังไม่รู้อะไร ปัญญามันจะเกิดไม่ได้ ปัญญาไม่เข้าใจมันก็ไม่เป็นวิปัสสนาขึ้นมา แต่ถ้ามันเกิดมันดับขึ้นมาแล้วมีผู้เห็นเกิดดับ การเกิดดับนั้นมันเป็นโทษกับเรา การเกิดดับนี้เป็นอนิจจัง มันเป็นไตรลักษณ์ มันเป็นอนัตตา

สิ่งที่เป็นอนัตตา แล้วใครรู้ว่าเป็นอนัตตา คนรู้อยู่ที่ไหน ถ้าคนรู้อนัตตามันต้องปล่อยอนัตตา พอปล่อยอนัตตา อ้อ! อันนี้เป็นอนัตตา เป็นอกุปปธรรม มันจะไม่เกิดดับอีกแล้ว มันเกิดดับอีกไม่ได้ แล้วมันอยู่อย่างนี้มันไม่เกิดดับ ทําไมมันไม่เกิดดับล่ะ วิมุตติมันเกิดดับตรงไหน? วิมุตติมันไม่เกิดไม่ดับ มันอยู่ของมันสภาวะแบบนั้น มันอยู่ของมันสภาวะแบบนั้นแล้วมันอยู่จริงได้อย่างไร

ถ้ามันอยู่ไม่จริง เห็นไหม พลังงานอะไรก็แล้วแต่ มันต้องย่อยสลายไป มันเป็นอนิจจังทั้งหมด แล้วถ้ามันเป็นจริงของมัน มันย่อยสลายได้ไหมล่ะ ทําไมไม่ย่อยสลายล่ะ ทําไมมันไม่เป็นไปกับเขาล่ะ...หลอกให้มันเป็นมันก็ไม่เป็น มันมีจุดยืนของมัน ให้มันเป็นอย่างนั้นๆ อะไรมาล่อมัน มันก็ไปไม่ได้ นี่ถ้ามันมีจุดยืนอย่างนี้ ใจของเราเป็นอย่างนี้ เกิดจากอะไร? เกิดจากความเข้มแข็งนะ เกิดจากสัจจะ เกิดจากเรามีครูมีอาจารย์ สัปปายะไง

เราเป็นชาวพุทธนะ แล้วเป็นภิกษุด้วย เราได้เป็นชาวพุทธ แล้วเราได้บวชเป็นพระ เป็นนักรบ ประกาศตนเลยว่าเป็นพระป่า เป็นผู้ที่ปฏิบัติ จะชําระกิเลสของตัว แล้วกิเลสของตัวอยู่ที่ไหน กิเลสของตัวน่ะ แล้วเราไปดูแต่หมู่คณะ ไปดูแต่ข้างนอก มันกิเลสของเขา แต่นี่กิเลสของเรานะ เขาให้กําจัดกิเลสของเรา ต้องจํากัดขอบเขตกิเลสของเรา แล้วจับมันให้ได้แล้วย้อนกลับมาที่กิเลสของเรา แต่นี่ไปดูแต่กิเลสของคนอื่น ไปเพ่งแต่โทษคนอื่น ไม่มีประโยชน์นะ

คติที่เลว เพียงแต่เอาคติที่เลวเอามาเป็นตัวอย่าง เทวทัต ในพระไตรปิฎก ๒,๐๐๐ กว่าปี ถ้าพูดถึงตัวอย่างที่ทําความเลวก็คือพระเทวทัต...ทําคุณงามความดี เห็นไหม ตั้งแต่พระสารีบุตร พระโมค-คัลลานะ ทําความดีกับศาสนา แล้วเราก็เป็นพระ เห็นไหม คติธรรม เวลาคุยเป็นคติ แต่คุยแล้ว ดูหนังดูละครต้องย้อนดูตัว เราจะเป็นอย่างนั้นอีกไหม ถ้าพูดแล้วจะไม่เป็นอย่างนั้น

เวลาเราพูดถึงความดีและความเลว พูดเป็นตัวอย่างแล้วจะพยายามไม่ทําอย่างนั้น ทําอย่างนั้นไม่ได้ เพราะอะไร เพราะเรายังว่าเขาผิดเลย เวลาคนอื่นเขาทํา เรายังโทษว่าเขาผิด แล้วเราทําเองได้อย่างไร ถ้าเราทําเอง เราก็ผิด ๒ ชั้น ๓ ชั้น เหมือนตํารวจเลย ตํารวจไปปล้น ตํารวจเขามีหน้าที่จับโจร แล้วตํารวจเป็นโจรน่ะ ตํารวจเป็นโจรก็ต้องโทษ ๒ ชั้น ๓ ชั้น ใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นพระ เราไปบอกเขาว่าผิด เราบอกว่านี่เป็นคติที่เลว แล้วเราไปทําเลวทําไม คติที่เลวนี่เรารู้ว่าเลว เป็นยาพิษ เราเอาใส่คอได้ไหม เรากลืนลงไปในปากเราได้ไหม ถ้าเรากลืนลงไปในปากได้เราก็ทําผิดได้ นี่เรากลืนยาพิษไม่ได้เราก็จะทําความผิดอย่างนั้นไม่ได้ ถ้าทําผิดไม่ได้เราก็ไม่ทํา เห็นไหม นี่มันเป็นคติกับเรา

เราเป็นนักรบต้องอย่างนี้ ต้องมีความเชื่อมั่น กล้าหาญในการไม่ทําความผิดนะ ไม่ใช่กล้าหาญข้างนอกนะ เราไปกล้าหาญข้างนอก กล้าหาญต่างๆ นักเลงขนาดไหนมันไปอยู่ในคุกหมดน่ะ คนกล้าขนาดไหน ติดคุกทั้งนั้น เราไม่ต้องกล้าอย่างนั้น เราต้องกล้ากับกิเลสเรา กล้ากับกิเลสที่มันเหยียบหัวใจแล้วเอามันอยู่ให้ได้ นั้นเป็นหน้าที่ของเรา ความกล้าหาญ กล้าหาญในการประพฤติปฏิบัติ นี่งานของพระ

โลกเขามองกันนะว่าพระทําหน้าที่อะไรกัน ไม่เห็นทําอะไรเลย เห็นอยู่สะดวกสบาย แต่ในการประพฤติปฏิบัติเราเกือบเป็นเกือบตายนะ เอาชนะตนเอง กล้าหาญกับธรรม รื่นเริงอาจหาญกับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเหยียบกิเลสลงไป แล้วเอาความรื่นเริงขึ้นมาในหัวใจของเรา นี้เป็นนักรบ เอวัง

โอ่อ่าด้วยธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๒๒ กันยายน ๒๕๔๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจ ตั้งใจนะ ฟัง

เดินทางทางโลก เราเดินมาเพื่อความร่มเย็น การเดินทาง ถ้าเดินทางเมื่อลงอุโบสถ การอุโบสถสามัคคีไง เห็นไหม เวลาพระสมัยพุทธกาล เวลาพระแตกเป็น ๒ ฝ่าย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสมานสามัคคีได้ ให้แสดงสามัคคีอุโบสถ คําว่า “แสดงสามัคคีอุโบสถ” คือว่าให้ร่วมกันให้เป็นนํ้าหนึ่งใจเดียว

สังฆะหมายถึงสงฆ์ สงฆ์เหมือนร่างกายของมนุษย์ ร่างกายมนุษย์ต้องมีศีรษะ ศีรษะคือสมอง คือควบคุมร่างกาย สมอง การควบคุมร่างกาย การเคลื่อนไหวของร่างกาย ความสะดวกสบาย การพลิก การก้าวเดินนี้เป็นความสะดวกสบายของร่างกาย สมองเป็นความคิด ถ้าคิดดี ร่างกายก็มีความสดชื่น ถ้าคิดเป็นบาปอกุศลก็ทําให้เครียด ทําให้ร่างกายไม่สะดวก นี่สังฆะ ความสามัคคี ความเป็นเอกภาพ

นี่ก็เหมือนกัน เราเดินทางมาเพื่อลงอุโบสถสามัคคี ความสามัคคี เห็นไหม นี่เวลาแสดงอุโบสถตั้งแต่ธรรมและวินัยลงมา ตั้งแต่การสวดลงมาเพื่อความสะอาด เพื่อความบริสุทธิ์ของสงฆ์ ถ้าสงฆ์ในสมัยพุทธกาล ภาษาบาลีเป็นภาษาปกติของคนสมัยนั้น การพูด การแสดงธรรมวินัย พระภิกษุจะเข้าใจตลอด ถ้าผู้ใดเป็นอาบัติข้อไหนก็จะบอกว่าเดี๋ยวจะแสดงกลับมา เหมือนกับเราไปหาหมอ เจ็บไข้ได้ป่วยหมอก็ให้ยา พอให้ยา โรคภัยไข้เจ็บนั้นจะหายไป

นี่ก็เหมือนกัน ความสามัคคีของสังฆะ ความเสมอกันโดยศีล จะอยู่โดยสุขสบาย ทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน สิ่งที่เสมอกัน เห็นไหม หมู่คณะจะมีความสุข ความคิดเหมือนกัน ความเป็นไปเหมือนกัน เหมือนร่างกายที่แข็งแรง การเคลื่อนไป การไหวไป ความคิดที่ปกติ ความคิดที่ดี

นี่อุตส่าห์เดินทางมา การเดินทางนี้เป็นทางไกล ร่างกายขณะเดินทางมานี่ ความคิดก็มีมา ความวิตกกังวล ความแช่มชื่นแจ่มใส แล้วแต่จริตนิสัยของคนจะไม่เหมือนกันใช่ไหม ลงสามัคคีอุโบสถ นี้คือการเดินทางมาเพื่อลงอุโบสถสามัคคี

แต่การเดินทางของจิต จิตนี้มันเดินทางมาตลอดนะ มันเดินทางมาตั้งแต่วัฏฏะนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนไปในบุพเพนิวาสานุสติญาณไม่มีที่สิ้นสุดนะ จิตนี้ไม่มีต้นไม่มีปลาย การเดินทางของจิตนี้ไม่มีต้นไม่มีปลายเลย จะเดินทางไปตลอด จะทุกข์จะยากไปตลอดเลย

แต่เวลาเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราว่าชาตินี้เป็นชาตินี้ เราปรารถนาความสุขในชาตินี้ ถ้าเราประสบความสุขในชาตินี้ ประสบความสุขตามกิเลสนะ กิเลสมันพอใจของมัน กินอิ่มนอนอุ่นมันเหมือนสัตว์ สัตว์มันกินอิ่มนอนอุ่นนะ ดูในฟาร์มสัตว์สิ ฟาร์มสัตว์เขาเลี้ยงมันอย่างดี เขาเลี้ยงมันเพื่ออะไร? เลี้ยงมันเพื่อเอาไว้ฆ่า เพื่อจะเอาเนื้อมาเป็นอาหารไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ากิเลสมันต้องการปัจจัยเครื่องอาศัย กินอิ่มนอนอุ่น มันจะหาแต่ความสุขของร่างกาย เดี๋ยวนี้สัตว์เขาต้องคิดนะ ทางฟาร์มต่างๆ เขาจะคิดคํานวณของเขาเลยว่า ต้องเลี้ยงแบบไม่ให้ติดเชื้อ ต้องมีอาหารพิเศษอย่างไรเพื่อจะให้สัตว์มันโตไว เราจะใช้ชีวิตอย่างนั้นหรือ ถ้าชีวิตความสุขแบบกิเลส กิเลสมันพอใจอย่างนั้นนะ กิเลสมันพอใจของมัน มันแสวงหาของมัน มันจะกินอิ่มนอนอุ่นแบบความสุขของกิเลสไง

แต่ถ้าเป็นความสุขของธรรมจะไม่โอ่อ่านะ “ภิกษุของเราจะไปไหน เคลื่อนไหวไปนี่โอ่อ่า จะโอ่อ่าต้องมีศักยภาพ”...นั่นเป็นเรื่องของโลกนะ โลกมันเป็นเรื่องการจัดฉาก เรื่องการสร้างภาพ ความโอ่อ่า เห็นไหม โลกจะต้องเสมอภาคเขา เครื่องยนต์กลไกต้องเสมอเขา นั่นเป็นเรื่องโลกๆ นะ

ถ้าเป็นเรื่องของธรรม ความพอดีของมัน สิ่งต่างๆ เครื่องอยู่อาศัย นกมันมีที่พึ่งพาอาศัยต้องมีรวงมีรัง เราจะสร้างเรื่องที่อยู่อาศัยก็แค่พออาศัยเท่านั้นน่ะ สิ่งที่อาศัย แต่เมื่อเทคโนโลยีมันเจริญนะ สิ่งที่พอสร้างได้ก็สร้างกันไป แต่ไม่มีความจําเป็นหรอก โลกเป็นใหญ่ไม่ได้! ถ้าโลกเป็นใหญ่นะ มันต้องคุกเข่ากับโลกเขา เขาแสวงหาสิ่งใดเราต้องยอมจํานนกับเขาไง เขาเอาอะไรมาจุนเจือเรา เราต้องยอมเขาหรือ สิ่งนั้นมันไม่เป็นไปหรอก

สิ่งต่างๆ ในโลกนี้เป็นของอนิจจัง ใครจะรวยล้นฟ้ามาขนาดไหน จะสร้างดีมาขนาดไหนต้องบํารุงรักษามันทั้งนั้นน่ะ สิ่งใดที่ก่อสร้างมาในโลกนี้ไม่มีอะไรคงที่หรอก มันต้องแปรสภาพไปตลอดเวลา แล้วหัวใจเราเลวกว่านั้นอีก เพราะอะไร เพราะมันมีตัณหาความทะยานอยากไง มันไปยอมจํานนกับเขา จะเอาสิ่งใดมาล่อก็ยอมจํานนไปกับเขา ต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้นนะ

สิ่งที่มันเป็นวัตถุมันก็เป็นอนิจจัง แล้วอารมณ์ความรู้สึกของเราที่ว่าเป็นอนิจจังก็ไปคุกเข่ายอมจํานนกับเขา แต่ถ้าเป็นความจริงล่ะ ถ้าเป็นธรรมล่ะ เป็นธรรมมันเหนือโลก อารมณ์ความรู้สึก ความยอมจํานนอันนี้มันเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากไง แต่ถ้ามันเป็นธรรม ผู้ที่เขาให้ ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นางวิสาขา พระเจ้าพิมพิสารจะอุปัฏฐาก นี่มันเป็นธรรมเพราะอะไร เพราะพวกนั้นเขาเป็นพระโสดาบัน เขาจะไม่ทําลายสงฆ์ เขาจะทําสิ่งนั้นให้มีความเจริญงอกงามของเขาไป เขาจะเอาสิ่งใด เขาเห็นสมควร เขาถึงเสนอมา

แต่ถ้าเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก สิ่งนี้เป็นเครื่องล่อเหยื่อ “โมฆบุรุษ” ในเมื่อมันเป็นโมฆบุรุษ ตาฝ้าฟาง เห็นเขาอ่อยเหยื่อมาก็กินเหยื่อ ถ้ากินเหยื่อมันก็ติดเหยื่อ เบ็ดมันก็เกี่ยวปาก ถ้าเกี่ยวปากไปมันก็ยอมจํานน นั่นโลกเป็นใหญ่ ถ้าโลกเป็นใหญ่ก็เป็นแต่เหยื่อล่อ แล้วเราก็จะติดเหยื่อของเขาไป เบ็ดก็เกี่ยวปาก เกี่ยวปากก็ดิ้นเข้าไป นี่มันมีประโยชน์อะไร ถ้าโลกเป็นใหญ่นะ

ถึงบอกว่าไม่ใช่เจริญในโลก โลกไม่มีความจําเป็น ปัจจัยเครื่องอาศัยเท่านั้น แต่ถ้าธรรมเป็นใหญ่ สิ่งนี้มันเป็นเครื่องอาศัย ไม่มีความจําเป็นเลย ไม่มีก็ได้ ไม่จําเป็นเลยที่จะต้องมี จะอาศัยอย่างไรก็ได้ ถ้าหัวใจมันเป็นธรรม เพราะอะไร เพราะเราพอใจของเรา ถ้าไม่มีสิ่งใดเลย เราจะอาศัยอะไรก็ได้ มีบริขาร ๘ มีธมกรก ในเมื่อมีธมกรก ถ้ามีแหล่งนํ้าที่ไหนเราก็หากินได้ มีบาตร อาหารเราก็พอปัจจัยเครื่องอาศัย

ถ้าโลกไม่เป็นใหญ่ ธรรมเป็นใหญ่นะ มันจะไม่ต้องโอ่อ่า ถ้าจิตใจเราไม่โอ่อ่าไปกับเขานะ

ธรรมคือการอ่อนน้อมถ่อมตน อ่อนน้อมกับธรรม

เราจะลงอุโบสถสามัคคีกันอยู่นี่ สิ่งที่ถูกต้อง หลวงตาท่านบอกว่า ไม่เหยียบหัวพระพุทธเจ้าไป ไม่ก้าวข้ามล่วงธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไป ถ้าเราไม่ก้าวล่วงธรรมวินัยไป มันจะเป็นขอบเขตของเรา ศีลปกติ ถ้ามีศีลปกติหัวใจมันจะมีขอบเขต ถ้าหัวใจมีขอบเขตมันก็ไม่ก้าวล่วงออกไป ถ้าไม่ก้าวล่วงออกไปมันก็ไม่เป็นโมฆบุรุษ มันก็ไม่ติดเหยื่อเขา มันก็ไม่ติดเหยื่อกับโลก โลกเอาเหยื่อมาล่อเราไม่ได้ เห็นไหม ถ้าเราเป็นบุคคลที่ฉลาด เหมือนกับนางวิสาขากับพระเจ้าพิมพิสารที่เป็นพระโสดาบัน การอุปัฏฐากสงฆ์ การดูแลสงฆ์ เพื่อให้สงฆ์นั้นเป็นถึงที่สุดแห่งทุกข์

ในสมัยพุทธกาล มีแม่ชีที่รู้วาระจิตของภิกษุ ภิกษุนี่เวลาประพฤติปฏิบัติไปอยากจะพ้นทุกข์ ต้องการปรารถนาสิ่งใด แม่ชีนั้นกําหนดจิต รู้เลยว่าพระต้องการปรารถนาอย่างนี้ ถ้าได้สิ่งที่ต้องการอย่างนี้จิตใจก็ไม่ฟุ้งซ่านนัก แล้วถ้าปฏิบัติไปจะได้ผล นี่เอาสิ่งนั้นมาถวายพระ พระนึกอยากได้อะไรก็เอามาถวาย เอามาถวาย จนพระละอายใจกับสิ่งนี้ว่าทําไมเราคิดสิ่งใดก็รู้ เขารู้ความคิดเราไปหมดเลย สิ่งนี้มันทําให้ละอายใจ มันก็ควบคุมความรู้สึก นี่คือธรรมแล้ว

ดูสิ วัตถุ นํ้าจะต้องมีภาชนะกักเก็บมัน ถึงจะเก็บแหล่งนํ้าไว้ใช้ประโยชน์ได้ ความละอาย ความรู้สึกมีสติขึ้นมา สติสัมปชัญญะมันจะกักเก็บความรู้สึก อารมณ์ความรู้สึกที่มันฟุ้งซ่าน มันคิดออกนอกลู่นอกทาง มีสติสัมปชัญญะยับยั้งมัน มีศีลเป็นขอบเขต มันจะเอาหัวใจ นี่เป็นเอกัคคตารมณ์ หัวใจตั้งมั่น

คนที่มีหัวใจตั้งมั่น คนที่เป็นเศรษฐี มหาเศรษฐี มีเงินทองมหาศาลเลย เขาจะทําสิ่งใดก็ได้ แล้วถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิคือความเห็นที่ถูกต้อง นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสติสัมปชัญญะ จิตมันจะมีความสงบได้นะ ถ้าจิตมีความสงบได้ นํ้ามีที่กักเก็บไว้มันก็เป็นแหล่งนํ้าที่ใช้ประโยชน์ได้ เลี้ยงสัตว์ยังได้เลย นี่ในแหล่งนํ้าจะมีปลา เลี้ยงปลา เลี้ยงสัตว์นํ้าได้

นี่ก็เหมือนกัน ในหัวใจมันหล่อเลี้ยงหัวใจ มันหล่อเลี้ยงความรู้สึกเรา มันสดชื่นขึ้นมาได้ ถ้าเราไม่โอ่อ่าไปกับข้างนอกนะ มันจะโอ่อ่ามาจากในหัวใจ ถ้าหัวใจเราโอ่อ่า มีความตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวไปกับโลก ไม่กินเหยื่อของโลก

โลกเป็นเหยื่อนะ เราเป็นผู้ที่ฉลาด ปลาที่ฉลาดมันจะอาศัยปัจจัย ไม่กินเบ็ด เบ็ดมันเกี่ยวปากแล้วดิ้นไม่หลุดนะ เบ็ดนี่เกี่ยวปาก เห็นไหม ดูสิ เวลาใครเขามาเสนอสิ่งใด เขาจะมีข้อต่อรอง เขาจะมีข้อโต้แย้งของเขา สิ่งนั้นน่ะเบ็ดทั้งนั้นเลย สิ่งที่เป็นเบ็ดมันจําเป็นหรือ ในเมื่อชีวิตของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ต้องการสิ่งใดเลย สละราชสมบัติออกมา เป็นถึงกษัตริย์ยังสละสมบัติของกษัตริย์ออกมา สมบัตินั้นมีปราสาท ๓ หลัง แล้วมาอยู่โคนต้นไม้น่ะ แล้วเราเป็นใคร เราน่ะเป็นใคร เราออกมาจากตระกูลสิ่งใด เราจะมีอํานาจวาสนาขนาดนั้นหรือ เราจะต้องมาอยู่ที่หรูหราได้ขนาดนั้นเชียวหรือ

มันน่าละอายขนาดไหน เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทิ้งหมดแล้ว แล้วเราปฏิญาณตนว่าเป็นลูกศิษย์ บวชมานี่ปฏิญาณตน จตุตถกรรมญัตติขึ้นมาเป็นสงฆ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทิ้งอย่างนั้น มันเป็นเบ็ด มันเป็นเหยื่อล่อที่เกี่ยวชีวิตนี้ไว้ ทุกข์มาก แล้วทิ้งออกมามาอยู่โคนไม้ แล้วเราก็ประกาศตนว่าเป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะปฏิบัติตนนะ รุกฺขมูลเสนาสนํ อยู่รุกขมูล อยู่พอสมควรพอดํารงชีวิตเท่านั้นเอง แล้วยังจะตาฝ้าฟางไปกินเหยื่อกับเขา แล้วโลกเขาเป็นเหยื่อ เอาสิ่งนั้นมาล่อกัน นี่ศักยภาพ ต้องทําอย่างนั้นจะมีศักยภาพในสังคม จะเทียมหน้าเทียมตา

เทียมหน้าเทียมตากิเลส มีความจําเป็นหรือที่จะต้องไปเทียมหน้าเทียมตากิเลสน่ะ ก็เราจะมาละกิเลส เราจะมาทําลายมัน เราจะหลีกเร้นจากมัน เราจะทําให้มันออกไปจากใจ แล้วจะต้องไปเทียมหน้าเทียมตากับใครอีก สิ่งที่เทียมหน้าเทียมตามันก็เทียมหน้ากิเลส เอากิเลสไปเทียมหน้าเทียมตากับกิเลส แล้วเราโกนผม ห่มผ้าเหลือง ห่มผ้ากาสาวพัสตร์เป็นธงชัยของพระอรหันต์ ปฏิญาณตนว่าเป็นนักรบ เป็นพระกรรมฐานเพื่อจะชําระกิเลส แล้วก็จะเอากิเลสมาแข่งกับโลกเขา แล้วเมื่อไหร่มันจะพอล่ะ? มันไม่มีวันพอหรอก

สิ่งที่เราเอากิเลสไปแข่งกับโลก โลกมันเป็นกิเลสอยู่แล้ว ตัณหาความทะยานอยากเขามีอยู่แล้ว เขาเป็นโลกของเขาอยู่แล้ว เรื่องของคําว่า “โลกๆ” โลกๆ ความโลภ ความโกรธ ความหลง คนเกิดมามีเชื้ออยู่แล้ว เหมือนคนไข้คนป่วย โลกนี้เป็นคนป่วยทั้งหมด ป่วยด้วยโรคของกิเลส มีกิเลสตัณหาในหัวใจถึงมีอวิชชา อวิชชานี้ครอบคลุมจิต จิตดวงนี้พาเกิด เกิดมาเป็นสัตว์ เป็นมนุษย์ เป็นเทวดา อินทร์ พรหม นี่โลกพาเกิด โลกคือกิเลสอวิชชาพาเกิด

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันชําระล้างอย่างนี้นะ เราเป็นนักรบ เราเป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปฏิญาณตนว่าเป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะออกมารบกับกิเลส เราเป็นนักรบ เราปฏิญาณตนตั้งแต่ออกบวชแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ เห็นไหม อุปัชฌาย์องค์ใดถ้าไม่บอกกรรมฐาน ๕ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ในอนุโลม ปฏิโลม การพิจารณาย้อนหน้าย้อนหลัง จะบวชเป็นพระไม่ได้ เป็นพระไม่สมบูรณ์

เวลาบวชเณร เณรถือไตรสรณคมน์ ถือศีล ๑๐ นี่เป็นเณรแล้ว บรรพชาเป็นสามเณร ถ้าอุปสมบท ถ้าไม่บอกกรรมฐาน ๕ เหมือนกับไม่แจกอาวุธไง เหมือนทหารออกรบแล้วไม่ให้อาวุธออกไปรบ ถ้าทหารออกรบไปตัวเปล่า รบกับข้าศึกจะเอาอะไรไปรบกับเขา แต่ถ้าทหารออกไปรบ มีอาวุธออกไปรบ อุปัชฌาย์ให้เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง นี่ให้เรามาแล้ว ให้เราออกรบกับกิเลส ให้เราออกรบกับตัวเราเอง

เพราะผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ไม่ต้องไปดูที่ใคร อาบนํ้าทุกวัน ชําระล้างอยู่ทุกวันนี่ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง อยู่กับเรา หน้าที่ของพระสงฆ์มันอยู่ที่นี่ อาวุธเราอยู่ที่นี่ สงครามมันอยู่ที่นี่ ถ้ากลับมาที่นี่ เราปฏิญาณตนอยู่แล้ว สิ่งนี้เป็นงานของสงฆ์ สิ่งนี้เป็นหน้าที่ของเรา หน้าที่ของเราจะชําระกิเลสของเรา ไม่ใช่หน้าที่อย่างอื่นเลย

เราออกรบกัน เวลาเราฉันอาหาร เช้าขึ้นมาต้องออกบิณฑบาต ได้อาหารมา สิ่งที่เราออกไปหา นี่เป็นธรรมะทั้งนั้น สิ่งที่เขาใส่บาตรมานี่มันเป็นอย่างไรบ้าง สิ่งนี้มันจะคงที่อย่างนั้นตลอดไปไหม คนเรานะมันมีลุ่มๆ ดอนๆ ทั้งเขา ทั้งเรา ทั้งใจของเรา สังเกตใจของเราสิ ไม่ต้องดูใครเลย ดูใจเรานี่ วันนี้คิดอย่างไร ในวันหนึ่งคิดอารมณ์ดีอารมณ์ชั่วกี่รอบ สิ่งที่คิดดีคิดชั่วอยู่ในใจมันเกิดดับอย่างนี้ มันไม่คงที่อย่างนี้ แล้วที่เขาเกิดมาในโลกนี่เขาอยู่ในวงของกิเลส เขาจะเป็นอย่างเราไหม? เขายิ่งกว่าเราอีก เพราะเขามีสิ่งเร้ามากกว่าเรา

เราเป็นนักบวช เราอยู่ในอาวาส เราอยู่ในขอบเขตของเรา สิ่งที่จะดึงเราออกไปกับโลกมันก็น้อยลง มันยังไม่เสมอภาคเลย มันยังไม่คงที่เลย แล้วเราออกไปบิณฑบาตจะให้มันคงที่อย่างนี้ทุกวันมันเป็นไปได้อย่างไร? มันเป็นไปไม่ได้ เห็นไหม ถ้าปัญญามันมีมันจะพิจารณาของมันตลอด ตั้งแต่การดํารงชีวิต ตั้งแต่ตื่นขึ้นมาทําวัตรเช้า นั่งสมาธิภาวนาก่อนออกบิณฑบาต ขณะบิณฑบาตได้สิ่งใดมา มันได้ใช้ปัญญานะ เพราะอะไร

เพราะชีวิตนี้สั้นนัก เหมือนพยับแดด ร้อยปีพันปีนี่แป๊บเดียว ๒,๕๐๐ ปี ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ว่า ๒,๕๐๐ กว่าปีนี่ เวลาครูบาอาจารย์ของเราตรัสรู้ธรรมขึ้นมา จิตมันราตรีเดียว ราตรีคือมืดกับแจ้ง ไม่มีวัน ไม่มีคืน ไอ้การนับนี่เป็นสถิติที่เรานับกันไปอย่างนั้นล่ะ ร้อยปีพันปีไม่มีความหมายเลย แล้วชีวิตเราเกิดมานี่ ๑๐๐ ปี โอกาสของเรา โอกาสที่เกิดมาแล้วพบกับศากยะ พบกับสถานที่สงบสงัดควรแก่การประพฤติปฏิบัติ

น้อยเนื้อตํ่าใจนะ อยากจะพบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อยากจะเกิดริมแม่นํ้าเนรัญชรา จะเดินจงกรมที่โคนต้นโพธิ์...นี่มันจินตนาการไปอย่างนั้นน่ะ ถ้าไปเกิดสมัยพระพุทธเจ้ามันก็เป็นเหมือนในปัจจุบันนี้ มันก็ธาตุ ๔ นี่ ๒๔ ชั่วโมงเหมือนกัน ความเป็นไปเหมือนกัน แล้วถ้าพบตรงนั้นนะ เราเห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่จะเชื่อหรือไม่เชื่อก็ไม่รู้

เราเข้าใจนะ ครูบาอาจารย์องค์ใดมีชื่อเสียงมาก เราได้ยินแต่ชื่อ แต่เราไม่รู้จักตัวนะ เราไปเดินชนกับท่าน เรายังไม่รู้ว่าองค์นี้ชื่ออะไรเลย นี่ก็เหมือนกัน ที่ว่าอยากเห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เดินไปสะดุดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่รู้จักว่าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย เพราะอะไร เพราะสิ่งที่เป็นคุณธรรมมันไปอยู่ในหัวใจ ในหัวใจที่มันเกิดตายๆ นี่ ในหัวใจที่มันรับสุขรับทุกข์อยู่นี่ แล้วขณะที่ในปัจจุบันนี้ เรามีปัญญา เราใคร่ครวญถึงชีวิต คิดถึงธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็มีความระลึกรู้ดีอยู่ มันก็เลยอยากจะพ้นทุกข์

“ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต”

เพราะเราคิดเหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราถึงอยากเห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เวลาเราอ่านพระไตรปิฎก พระไตรปิฎกเป็นคําเทศนาว่าการขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็เหมือนกับคําพูดขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ ยิ่งอ่านยิ่งอยากพบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ยิ่งอ่านยิ่งอยากจะเห็น ยิ่งอ่านยิ่งอยากจะมีความรู้สึกตลอดไป

แต่ถ้าเราจะกําหนดพุทโธๆ “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” เวลาว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คําว่า “เป็นอักษร” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่เป็นชื่ออักษร เวลาจิตของเราสงบขึ้นมา พุทโธๆ นี่นามขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ระลึกถึงพุทโธๆ เวลาจิตสงบเข้าไป เห็นไหม ในพระไตรปิฎกมันเป็นอักษร มันเป็นความรู้สึก เราอ่านความรู้สึก แต่ขณะที่เราเข้าไปประสบในใจของเรา อันนี้มันเป็นความรู้สึกของเรา ความรู้สึกนี้มันเกิดจากอะไร? เกิดจากจิต จิตเสวยอารมณ์ พอเสวยอารมณ์นี่มันเป็นความรู้สึก ความรู้สึกเป็นรูปธรรม นี่มันเป็นอาการของจิต ไม่ใช่ตัวจิต

ตัวจิตคือตัวพลังงานต่างๆ ตัวพลังงานความรู้สึกมันมีสิ่งกระทบ มันถึงมีความรู้สึกออกมา พอมีความรู้สึกออกมามันเสวยเข้าไป เหมือนกับพลังงานคลื่นวิทยุ พอมันใส่รหัสเข้าไป พอเราปล่อยคลื่นเข้าไปจะเห็นว่าดังซ่า เวลาเสียงเข้าไป รหัสมันจะมี นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันสงบเข้ามา เหมือนเรามีศีลแล้วพยายามปกติไว้ ถ้าเป็นสมาธิมันเป็นพลังงาน พอมันไปรับรู้มันก็เป็นเอกัคคตารมณ์ เป็นจิตตั้งมั่น แต่ถ้ามันฟุ้งซ่านออกไปมันก็เป็นในสังขาร ในความคิด ความปรุง ความแต่ง มันก็ฟุ้งซ่านออกไปข้างนอก สิ่งนี้เป็นสัจจะของเขานะ สัจจะของธาตุ ๔ และขันธ์ ๕

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ที่สิ้นกิเลสแล้ว เห็นไหม ขันธ์ล้วนๆ ขันธ์ที่ไม่มีกิเลส ขันธ์ที่ไม่มีกิเลส มันก็เหมือนเสียงที่ธรรมดานี่ เสียงที่มันเคลื่อนไป เห็นไหม รูป รส กลิ่น เสียง เป็นธรรมชาติของมัน แต่เราไปรับฟัง เราไปรับรู้ เราไปเจ็บปวดไปกับมันน่ะ เราไปเจ็บปวด กิเลสอยู่ตรงนี้ กิเลสคือการเจ็บปวด คือการรับรู้ การยึดมั่นความรู้สึกอันนั้น

ความรู้สึกอันนั้นมันเป็นธรรมชาติของมัน นี่จะเป็นธรรมชาติ จะเป็นขันธ์ล้วนๆ คือพระอรหันต์เท่านั้น ถ้าพระอรหันต์ สอุปาทิเสสนิพพาน คือสิ่งนี้มันเป็นธรรมชาติล้วนๆ ไม่มีกิเลส ไม่มีสิ่งใดให้ค่าดีและชั่ว มันเป็นธรรมดาของมัน เพียงแต่ครูบาอาจารย์ท่านมีความเมตตา มีความสงสาร ท่านถึงเอาคุณธรรมของท่าน ความรู้สึกอันนั้น แล้วการที่ได้คุณธรรมอันนี้มันต้องมีวิธีการ

วิธีการคือการทําจิตสงบเข้ามา พอจิตสงบเข้ามาแล้วมันยกวิปัสสนาอย่างไร วิปัสสนานี่ทําการชําระล้างในหัวใจ มันเข้าใจสัจจะความจริง เห็นไหม สัจจะความจริงของใจเรา เพราะใจเราสกปรก ใจเรามันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

เวลาว่าโลก โลกของเขาอยู่ในกองของความโลภ ความโกรธ ความหลง เราเป็นนักรบ เราเป็นสิ่งที่ว่าเราอยู่ในเขตของอาวาส เราเป็นสิ่งที่ว่ามีขอบเขตจากรูป รส กลิ่น เสียง จากภายนอก มันก็มีโลภ โกรธ หลง อันละเอียดในใจนี่แหละ ถ้าวิปัสสนาไป มันวิปัสสนาเข้าไปเฉพาะสิ่งนี้ ความโลภ ความโกรธ ความหลง เห็นไหม หลงในอะไร? หลงในสิ่งที่ว่าอุปัชฌาย์ให้มา อาวุธทั้งนั้นน่ะ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ

เวลาคนตายไปแล้วนะมันมีแต่ประวัติศาสตร์ คนตายไปแล้ว คนนี้ดีและชั่ว คนตายไปแล้วก็จบสิ้นกันไปในโลกปัจจุบันนี้ ในสมมุติโลก แต่สัจจะความจริงในวัฏฏะ คนตายแล้วจิตออกจากร่าง ความดีและความชั่วพาจิตดวงนี้ไปเสวยบาปกรรมหรือบุญกุศลของเขาตามธรรมชาติของเขา แต่ในปัจจุบันที่ในสมมุติโลกก็เห็นว่าเขาตายไป พอเห็นเขาตายไปก็นึกว่าจบสิ้นกัน...ไม่จบหรอก จบไม่ได้ เพราะจิตไม่เคยตาย แต่เพราะด้วยความตาบอดของเราในสมมุติโลก โลกสมมุติเห็นกันแต่เรื่องของธาตุ ของร่างกาย ไม่เคยเห็นเรื่องของสภาวะจิตใจ ก็ว่าสิ่งนั้นจบสิ้น แต่มันไม่จบ ไม่จบเพราะว่าจิตนี้มันต้องเสวยสถานะของมันตลอดไป เห็นไหม ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา นี่มันเรื่องของกายกับจิตไง

ถ้าเรื่องของกายกับจิต จิตสภาวะแบบใด ในศาสนาสอนเข้ามาที่นี่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาก็ตรัสรู้ขึ้นมาที่ใจ ใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาละความสงบเข้ามา เวลาน้อมไป บุพเพนิวาสานุสติญาณ ย้อนอดีตชาติไปไม่มีต้นไม่มีปลาย

ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ระดับไหนนะ เราจะตีความกันไปปวดหัวเลย เพราะอะไร เพราะขณะที่ว่าในลัทธิต่างๆ เวลาเขาทําความสงบ เขาเข้าฌานสมาบัตินี่ เวลาตายไปเกิดบนพรหม หรือขึ้นไปอยู่บนพรหม เพราะชีวิตของพรหมมันนานมาก เวลากลับมานะ ย้อนอดีตชาติมันไปไม่ได้ มันสะดุด พอมันสะดุดนี่ก็เข้าใจว่าโลกนี้มีเฉพาะปัจจุบัน โลกนี้มีเฉพาะตรงนี้ พอตายแล้วก็สูญไง ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ระดับใด เราก็จะตีความกัน แล้วความหมายของเราก็จะเข้าไปที่นั่นเท่านั้นเอง แต่มันอยู่ที่วาสนา ในครั้งพุทธกาลนะ พระอรหันต์แต่ละองค์ บางองค์ระลึกชาติได้ห้าชาติ สิบชาติ ร้อยชาติ พันชาติ หมื่นชาติ แสนชาติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านับไม่ได้ ไม่มีต้นไม่มีปลาย ไม่มีที่สิ้นสุดเลย มันไปได้ตลอดเลย เพราะอะไร มันเกิดมาอย่างใด มันเป็นสภาวะแบบใด นี่เวลามันย้อนไป

ถึงบอกว่าสิ่งที่มีอยู่ สิ่งที่จินตนาการยังมีอยู่ สิ่งที่เป็นความเป็นไป จินตมยปัญญา แล้วถ้าเกิดมีกิเลสมันไสเข้าไปในจินตนาการ มันจะเห็นสภาวะไป ความจินตนาการไม่เป็นความจริง

แต่ถ้าเป็นภาวนามยปัญญา...จินตมยปัญญา จินตนาการสภาวะแบบนั้น ถ้าใคร่ครวญ ใช้ปัญญาใคร่ครวญไป การจินตนาการอย่างนั้นมันมีอะไรบวกเข้าไป แต่ถ้าเป็นสัจจะความจริง จินตนาการเท่าไรมันก็ปอกเข้าไป ปอกเข้าไป ปอกจิตไง ปอกความรู้สึก ปอกความยึดมั่นถือมั่นของใจ ปอกออกไปเรื่อยๆ ความปอกออกไป ใช้ปัญญาปอกออกไปเรื่อยๆ พอปอกออกไปเรื่อยๆ ความรู้จริงรู้แจ้งมันจะออกมา นี่สัจจะ รู้แจ้ง

ความรู้แจ้งของเรา รู้แจ้งในอะไร? รู้แจ้งในขั้วหัวใจ รู้แจ้งสิ่งที่เป็นความลังเลสงสัย รู้แจ้งแต่สิ่งที่จิตมันมีความรู้สึกที่หมักหมมอยู่นี่ เห็นไหม โลกเขาทํากันไม่เป็น ในศาสนาอื่นๆ ไม่มี ศาสนาอื่นๆ เห็นไหม มีบาป มีกรรม ตายแล้วค่อยไปอยู่กับพระเจ้า ไปอยู่กับอะไร...นี่มันมีอยู่ มันสิ้นไม่ได้ แต่ในศาสนาพุทธเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “นิพพาน” สะอาดได้ บริสุทธิ์ได้ ความสะอาดบริสุทธิ์ บริสุทธิ์ที่ไหน

ความบริสุทธิ์ต่างๆ เห็นไหม ค่าบริสุทธิ์ ทองคํายัง ๙๙.๙ ไม่มีอะไรบริสุทธิ์ ในโลกนี้ไม่มีสิ่งใด ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ไม่มี เว้นไว้แต่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าไม่บริสุทธิ์ มันขาดไม่ได้ ถ้าไม่บริสุทธิ์ จิตมันบริสุทธิ์ไม่ได้ ความบริสุทธิ์ของจิตมันถึงย้อนกลับเข้ามาที่นี่ไง ถ้าบริสุทธิ์ บริสุทธิ์ของใคร

อํานาจวาสนานะ สิ่งที่ว่ามรรคญาณ เวลามรรคญาณมันเกิด นี่เด็กๆ ก็ไปอย่างหนึ่ง อํานาจวาสนาของเด็กๆ ความเข้าใจครบ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ของเด็กๆ มันก็ได้ของเด็กๆ ถ้าของผู้ใหญ่ล่ะ ของผู้ที่มีศักยภาพ นี่ผู้ที่มีศักยภาพ ผู้ที่มีปัญญามาก ความรู้เล็กน้อยจะแก้กิเลสนี้ไม่ได้ จะต้องใช้ความรู้มหาศาลเลย ถ้าความรู้มหาศาล เวลาเข้าชําระกิเลสแล้วก็เป็นผู้ที่มีอํานาจวาสนา เพราะมันแจกแจงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกมาเผื่อแผ่เราอยู่นี่ไง

ถ้าพวกเรามีสิ่งที่ว่ามันเป็นความลึกลับ มันเป็นธรรมเหนือโลก แล้วเอาธรรมเหนือโลกนี่มาเจือจานพวกเรา แต่พวกเรามันเป็นธรรมในโลกนะ ธรรมในโลก เห็นไหม ต้องเป็นสิ่งที่พิสูจน์ได้ ต้องเป็นสิ่งที่เอามากางกันได้

สิ่งที่พิสูจน์ได้ พิสูจน์ได้แบบคนที่รู้จริงเท่านั้น ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้รู้จริงกับผู้รู้จริงนี่พิสูจน์ได้ พิสูจน์ได้เพราะมันเหมือนกัน อริยสัจอันเดียวกัน เพียงแต่ว่าอํานาจวาสนาต่างกัน ความต่างกันนี่ต่างกันด้วยอํานาจวาสนา ทีนี้การประพฤติปฏิบัติเราถึงไม่ต้องเอาทฤษฎี เอาแง่มุมของหมู่คณะมาเป็นประเด็นว่าต้องทําอย่างนั้น เพียงแต่เอามาเป็นตัวอย่างได้ สิ่งที่เรา ธมฺมสากจฺฉา เอามาเป็นคติว่าหมู่คณะทําแล้วอย่างนี้ ได้อย่างนี้ หมู่คณะทําอย่างนี้ ได้อย่างนี้

เหมือนอาหารเลย เวลาแต่ละภาคมาเจอกัน อาหารของภาคใต้ สิ่งนี้อร่อยที่สุด สะตอดีที่สุด อาหารของทางภาคอีสาน ส้มตําดีที่สุด อาหารของภาคเหนือ สิ่งใดดีที่สุด สิ่งนั้นเราเอามาคุยกัน แล้วเราทํา เหมือนเราประกอบอาหาร เราประกอบขึ้นมาแล้วไม่อร่อยเลย เพราะอะไร เพราะ หนึ่ง เราประกอบไม่เป็น ประกอบแล้วไม่สมส่วนของมัน แล้วจริตนิสัยตั้งแต่เด็กมา เราเคยชินกับอาหารประจําท้องถิ่นเรา สิ่งใดที่เป็นอาหารเคยลิ้นเรา สิ่งนั้นจะอร่อยมาก อาหารต่างถิ่นก็อร่อยของเขา เรากินได้เป็นครั้งเป็นคราว จะให้เรากินอาหารอย่างนั้นตลอดไปเราคงอกแตกตายแน่เลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาประพฤติปฏิบัติ มันเป็นสมบัติของหมู่คณะ หมู่คณะเขาทําอย่างนี้แล้วได้ประโยชน์อย่างนั้น เราฟังไว้เป็นคติแล้วเอามาใช้เป็นบางโอกาส เป็นอุบาย เวลาจิตของเรามันเบื่อหน่าย มันขี้คร้าน มันไม่อยากทํางาน เห็นไหม เอาสิ่งนี้มากระตุ้นมัน กระตุ้นให้จิตมันได้แสดงตัวออกมา ให้มันใคร่ครวญออกมา

โรคภัยไข้เจ็บนะ เวลาเราไปหาหมอ หมอก็ต้องวิเคราะห์โรคว่าคนคนนี้เป็นโรคอะไร แล้วจะรักษาด้วยยาอะไร นี่ก็เหมือนกัน สิ่งใดเราต้องให้จิตมันแสดงตัวออกมา เห็นไหม โทสจริต โมหจริต โลภจริต จริตนี้มันต่างกัน ถ้าจริตต่างกัน การแสดงตัว การรักษาโรคก็ต่างกัน เห็นไหม ถ้าเป็นโลภะ ความโลภ ความหลง สิ่งนี้มันต้องใช้ปัญญา ถ้าเป็นโทสจริตต้องใช้เมตตา สิ่งต่างๆ มันมีการแก้กัน การแก้สิ่งที่ตรงกับโรค ถ้าแก้สิ่งที่ตรงกับโรค โรคก็หายได้

ถ้าเราไม่แก้สิ่งที่ตรงกับโรค เราทําของเราไป “ทําไมหมู่คณะปฏิบัติแล้วได้ผล ปฏิบัติแล้วมีความร่มเย็นเป็นสุข ทําไมของเราปฏิบัติแล้วทําไมไม่ได้ผล ไม่เป็นผล” แล้วเราก็ไปคอยแต่ฟังของเขา แล้วก็จะเอาของเขามา เหมือนกับไปดูบัญชีของหมู่คณะไง คนนี้เขาทําได้อย่างนั้น เขามีบัญชีอย่างนั้น ไปดูแต่บัญชีเขานะ แต่บัญชีของเรา เราไม่เติมบัญชีเราเลย คือเราต้องเติมบัญชีเรา หมายถึงว่าสติต้องอยู่ที่ใจ ปัญญาต้องอยู่ที่เรา พุทโธต้องอยู่ที่ใจ บัญชีคือความรู้สึกนี่ บัญชีคือภวาสวะ คือตัวภพ คือตัวใจ ถ้าจิตสงบเข้ามาบัญชีมันอยู่ที่นี่ ถ้าอยู่ที่นี่ จิตของเราก็อยู่ที่นี่ เราต้องทําใจของเรา

สิ่งใดฟังไว้ เวลา ธมฺมสากจฺฉา เป็นคติเตือนใจ ฟังไว้แล้ววาง เวลาเข้าทางจงกรมนะ ให้เป็นปัจจุบัน เรากําหนดของเรา เราเอาอันนี้เป็นที่ตั้งแล้วเราใคร่ครวญของเราเข้าไป ถ้ามันเป็นประโยชน์นะ จิตมันสงบได้

การพิสูจน์ การปฏิบัตินี่ ถ้ามันเป็นความสะดวกสบาย ความว่าง สิ่งนั้นตรงทางกับเรา ถ้ามันไม่ว่าง เรากําหนดพุทโธให้ถี่เลยหรือไม่ก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ใช้หมุนให้เต็มที่เลย เพราะสิ่งนี้ถ้าไม่มีพื้นฐาน ไม่มีความอิ่มใจ วิปัสสนาไม่ได้ การวิปัสสนาไปมันเป็นสัญญาหมด เป็นสัญญา ความคิด ความปรุง ความแต่ง นี่จินตนาการ สิ่งที่จินตนาการมันไปเอาสิ่งที่มีอยู่แล้วในโลกมาเป็นของเรา มาเป็นของเรา

มันก็เหมือนเราไปกล่าวตู่ว่าเรามีสัญชาตินั้น สัญชาตินี้ ทั้งๆ ที่เราเป็นสัญชาติไทย เราเป็นคนไทย เราอยู่ในประเทศไทย ฉะนั้น เรามีสัญชาติไทย ถ้าเราทําสัญชาติไทย เราจะขึ้นไปที่ว่าการอําเภอ จะไปที่สิ่งใด จะติดต่อสถานที่ราชการใดๆ เรายื่นบัตรเราได้ตลอดเวลาเลย แต่ถ้าเราจะยื่นบัตรของเราจากต่างประเทศ เป็นไปไม่ได้หรอก

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เป็นไปของเขา สิ่งที่ไม่เป็นไปของเรา สิ่งที่เป็นของเรามันอยู่ที่ความรู้สึกของเรา ดูสิ คําว่า “ชาติไทย” เราคิดสิ จิตของเรามันกว้างขวางยิ่งกว่าประเทศไทยนะ จิตของเรามันเป็นจักรวาลเลย คิดถึงดวงดาวสิ คิดถึงทุกอย่าง มันเป็นไปหมดเลย มันไปได้กว้างขวางมหาศาล แล้วเวลาชําระกิเลสสิ้นไปแล้ว จิตนี้กว้างขวางมาก ความรู้สึกของมันจะไปทั่วจักรวาล มันเป็นไปได้หมดเลย นี่ความรู้สึกนี้มันถึงสุดยอดมาก

ถ้าวิมุตติสุขเกิดขึ้นมาจากใจดวงนี้ วิมุตติสุขที่ไหน? วิมุตติสุขขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วิมุตติสุขของครูบาอาจารย์ นั่นเป็นของท่านนะ เราก็ไม่ต้องการอีกล่ะ เพราะไม่ใช่ของเรา เพราะวิมุตติสุขข้างนอกมันเอาเข้ามาไม่ได้ เหมือนเราไปดูสมบัติของคนอื่น ไปดูสมบัติของเศรษฐี มหาเศรษฐี บัญชีเขามหาศาลเลย แต่บัญชีของเราตัวแดงนี่มันทํากันไม่ได้หรอก

ทางโลกเขายังโอนได้ ยังผ่อนผันกันได้ แต่ทางธรรม ทางการปฏิบัติ นี่ไม่ได้ ไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันเข้ามาไม่ได้ กรรมใคร กรรมมัน การกระทําของมัน เราถึงต้องดูบัญชีของเรา เราถึงต้องย้อนกลับมาที่เรา ถ้ามันกลับมาที่นี่ มันถึงเป็นความมหัศจรรย์

เวลาจิตมันปล่อยวาง จิตที่มันพ้นจากกิเลสแล้วจักรวาลนี้สู้ไม่ได้ มันกว้างขวางมาก อะไรจะบรรจุได้ตลอดเวลา จะไม่มีสิ่งใดเข้าไปกระทบกระเทือนกับใจดวงนี้ได้เลย ดูสิ ดูอากาศ อากาศจะมีความรู้สึกอะไรกับสิ่งใด เวลาลมพัดมาจะมีความร่มเย็นเป็นสุข มีความสุขมาก สิ่งใดจะไปกระเทือนมันได้ เห็นไหม มันไม่มีชีวิต มันไม่มีความรู้สึกไง แต่ธรรมมันมีความรู้สึกนะ นิพพานมีความรู้สึก ความสุขอันนี้มีความรู้สึก มันมีเจ้าของ มันเป็นสิ่งที่มีชีวิต มันถึงมีความสุขได้ เพราะลมมันไม่มีความสุข วัตถุไม่มีความสุข เห็นไหม

นิพพานไม่ได้อยู่บนฟ้า บนอากาศ บนต่างๆ นิพพานอยู่ที่ใจของเรา แต่ปัจจุบันนี้มันโดนอวิชชาปกคลุมอยู่ แล้วเราไปโอ่อ่าโดยกิเลส ให้กิเลสมันพาโอ่อ่าออกไปเพื่อจะต้องการให้สังคมเขายอมรับ ให้สังคมเขาเห็นว่าเรามีศักยภาพ สิ่งนี้ไม่มีความหมายเลยนะ

ดูสิ โปฐิละ เวลาสมัยพุทธกาล ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เทศนาว่าการสั่งสอนลูกศิษย์เป็น ๔๐๐–๕๐๐ ไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ใบลานเปล่า ใบลานเปล่า” เห็นไหม ความโอ่อ่าของโลก ขณะที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังบอกเลย สิ่งที่ว่าไปไหนมีหมู่คณะตามไป ๕๐๐ ท่านยังบอกว่าใบลานเปล่า ไร้สาระ แต่ขณะที่เวลาพระเรวตะอยู่ในป่า พระเรวตะเป็นน้องชายของพระสารีบุตร เป็นพระอรหันต์ ชอบอยู่ในป่ามาก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกไปเยี่ยมนะ เอาภิกษุออกไปหาพระเรวตะน่ะ

เห็นไหม อยู่ป่า อยู่เขา อยู่ในที่สงบสงัด โอ่อ่ามาก เพราะธรรมมันโอ่อ่าในใจไง

ถ้ามีธรรมอยู่ที่ไหนนี่มันโอ่อ่าไปหมดเลย

เวลาหลวงปู่มั่นอยู่เชียงใหม่ อยู่สกลนคร เทวดามาฟังธรรมตลอด มีเทวดา มีพรหมมาฟังธรรมตลอด แล้วมนุษย์รู้เรื่องธรรมไหม? มนุษย์ไม่รู้เรื่องอะไรเลย มนุษย์เห็นแต่ว่าต้องโอ่อ่าอย่างนั้น มันมีมนุษย์ที่ว่ามีความเห็นที่ถูกต้อง คือเข้าใจสัจจะความจริง ธรรมคืออะไร ถ้ามนุษย์ที่เข้าใจเรื่องธรรม เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์แสดงธรรมมันสะเทือนหัวใจเขานะ

เวลาเราบวช อุปัชฌาย์ต้องให้เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ มันสะเทือนใจไง เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ขณะที่เรายกขึ้นวิปัสสนาเป็นพระโสดาบัน จะเห็นสภาวะของกาย เห็นหนังมันแปรสภาพ มันเปื่อยเน่าไป เวลาพิจารณาตัดขาด ให้กายขาดออกไป ตัดแขน ตัดขา ผ่าซีก ร่างกายนี้ผ่าออกมา เห็นสภาวะความเป็นไป สิ่งที่ความเป็นไป ผ่านะ ผ่าด้วยพลังของจิต จิตมีกําลัง เวลาตั้งกายได้แล้วผ่าออก จิตจะแยกออกจากกัน พอแยกออกจากกันแล้ววิปัสสนาไป ถ้าวิปัสสนาไปจะคืนสู่สภาพเดิมของเขา มันจะย่อยสลาย มันจะเน่าจะเปื่อย อยู่ที่อํานาจวาสนาของใคร เห็นไหม มันเป็นสภาวะอีกแบบหนึ่ง นี่เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ในขั้นของโสดาบัน นี่สภาวะเห็นกาย เห็นกายบ่อยครั้งเข้า บ่อยครั้งเข้า มันจะสลดสังเวช จิตจะสลดสังเวชมาก สลดสังเวชเพราะอะไร

เพราะเรานี่นะ เราศึกษาธรรมมามาก เราพยายามแสวงหากิเลสว่ากิเลสอยู่ที่ไหน อยากชําระกิเลส เหมือนหมอเลย หมอว่าคนคนนี้เป็นโรคอะไร ถ้าเราวิเคราะห์โรคถูกต้อง เรารักษาแล้วเราจะหาย นี่ก็เหมือนกัน เราวิปัสสนา เราว่าจะเห็นกาย กายนอก ดูกายมาตลอด กายนี่ ลูกตา ตาเนื้อนี่เห็นมาตลอดเลย ยิ่งเห็นมันยิ่งมีตัณหาความทะยานอยาก

แต่ถ้าตาของใจเห็น มันจะเริ่มเห็นสภาวะนั้น มันสลดสังเวช สลดอย่างไร มันสังเวชจริงๆ นะ สังเวชเพราะมันเห็นจริง ขณะที่ใจมันเห็นจริง เห็นเพราะตาของใจมันเห็นในปัจจุบันธรรม มันไม่มีมายา ถ้าขณะเห็นด้วยตาเนื้อมันมีมายา มายาตรงไหน? ขณะที่จิตมันส่งพลังงานมาถึงอายตนะ ถึงตานี่ตรงจอภาพของตาแล้วออกไปข้างนอก ช่องว่างตรงนี้กิเลสมันมีความพอใจ คนนี้สวย คนนี้ดี คนนี้ชั่ว เห็นไหม กิเลสมันสอด

แต่ขณะที่เป็นปัจจุบันธรรม จิตมันสงบ นี่กิเลสมันสอดไม่ได้ กิเลสมันจะสอดว่าตรงนี้เป็น...ไม่ได้ มันเป็นสัจจะความจริง เวลาจิตมันเห็นการแปรสภาพ ถ้าจิตมันมีวิภาค แปร พั่บ! พั่บ! มันจะแยกออกไปตามความเห็น มันไม่มีขี้ ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง เข้ามาสอดความเห็นระหว่างจิตกับขันธ์ ระหว่างจิตกับสัญญา

สิ่งที่มันเป็นปัญญา เห็นไหม ปัญญาเกิดจากจิต ปัญญาอย่างนี้ที่ออกไปวิปัสสนามันจะเป็นสัจจะความจริงของมัน เพราะมันเป็นปัจจุบันธรรม มันเห็นธรรมตามความเป็นจริง มันเห็นสภาวะนั้นมันสลดสังเวชไง นี่ธรรมสังเวช พอธรรมสังเวชเกิดบ่อยครั้งเข้า บ่อยครั้งเข้า สลดมาก จิตนี้เบามาก นี่มันปล่อยไป นี่เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ขั้นของโสดาบัน

เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ขั้นของสกิทาคามี เห็นไหม วิปัสสนาไป วิปัสสนาไปนี่มันแยกกลับคืนสู่สภาพเดิมของมัน เป็นดิน เป็นนํ้า เป็นลม เป็นไฟ พรึ่บ! พรึ่บ! พรึ่บ! โอ๊ะ! เป็นอย่างนี้ เป็นอย่างนี้ มันยิ่งสลดสังเวชมากเข้าไปใหญ่ สลดมาก สลดเพราะอะไร เพราะเราไปหลงมัน เราไปตื่นเต้นกับมัน ทุกคนเกิดมาในร่างกาย ยึดมั่นถือมั่นว่าเป็นของเรา ของเรา ของเรา แล้วก็ศักยภาพก็จะมาหนุนเราๆ...มันไปหนุนอะไรกับร่างกายนี้ เวลาคนตายแล้ว ๗ วันก็เน่า ไม่มีใครเอานะ ซากศพตายในบ้านใครเขาไม่เก็บไว้หรอก เขาเอาไปวัดไปวาไปเผากันนะ ไม่มีใครเก็บซากศพไว้นะ แต่เราก็ไปหาสิ่งนั้นมาสนอง ห้องนอนก็ต้องเป็นอย่างนั้น ห้องส้วมต้องเป็นทองคํา นี่จะไปสนองแต่ธาตุ ๔ ไง

แต่เวลาวิปัสสนากายไป มันเกิดเป็นดิน เป็นนํ้า เป็นลม เป็นไฟ มันกลับสู่สภาพเดิมของมัน มันแปรสภาพ จิตนี้สังเวช สังเวช มันละเอียดเข้ามา เห็นไหม เวลามันสังเวชบ่อยครั้งเข้า มันปล่อย นี่เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ขั้นของสกิทาคามี

เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ขั้นของอนาคามี มันเป็นกามราคะแล้ว สิ่งที่มันเป็นกามราคะ เวลาเราพิจารณาไปมันเป็นอสุภะ มันเป็นสิ่งที่ว่าสกปรกโสโครก สกปรกโสโครกเพราะอะไร เพราะจิตมันละเอียดเข้าไป ร่างกายละเอียดเข้าไป สิ่งที่เป็นอาวุธมันจะละเอียดมาก

ถ้าใครเห็นขั้นอนาคามีนะ มันจะเป็นสภาวะของมันที่ว่ามันจะสะเทือนถึงหัวใจ เพราะว่าสิ่งนี้มันเป็นขั้วบวกขั้วลบแล้ว ขั้วบวกขั้วลบเพราะอะไร เพราะจิตมันสปาร์ค เห็นไหม เวลาขั้วบวกขั้วลบมันจะสปาร์คกัน มันจะเป็นความรู้สึกออกไป เวลาจิตนี่ลอกกายหญิง กายชาย มันจะมีความสัมพันธ์กัน มันจะเป็นความกระทบกระเทือนต่อกัน มันเป็นความกระทบกระเทือนต่อกันนะ ทั้งๆ ที่จิตนี้ไม่มี จิตที่เป็นหญิงเป็นชาย ไม่มี

ใจนี้ นางอุบลวรรณาเป็นภิกษุณี เป็นพระอรหันต์ พระสารีบุตรเป็นพระอรหันต์ เป็นพระอรหันต์ จิตเสมอกัน ใจนี้ไม่มีหญิงไม่มีชาย แต่ขณะที่เสวยภพเกิดมาเป็นหญิงเป็นชาย พอเป็นหญิงเป็นชาย ความรู้สึกของหญิงและชายมันกระทบกระเทือนกัน สิ่งที่กระทบกระเทือนกัน เวลาเข้าไปเจอสภาวะแบบนี้มันเป็นขั้นของกามไง

ถ้าขั้นของกาม ถ้าจิตมันสงบเข้ามาเห็นสภาวะ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ก็แล้วแต่ มันวิปัสสนาไป มันจะเยิ้ม มันจะเปื่อย มันจะเน่าขนาดไหน เห็นขนาดไหนมันจะปล่อย ปล่อย ปล่อยนั้นมันหลอกนะ หลอกว่าเราเป็นไป นี่เวลาเห็นกายในขั้นของอนาคามีมันละเอียดลึกซึ้งมาก เพราะมันเป็นมหาสติ มหาปัญญา การมีสติปัญญานี่ย้อนกลับมา ถ้าย้อนกลับมาถึงความเห็นเป็นไป มันวิปัสสนาแล้วมันจะปล่อยไปบ่อยครั้ง บ่อยครั้งเข้า กิเลสมันคอยสอด คอยสอด

ขณะที่เราบอกว่าเราเห็นกายภายนอก กิเลสมันสอดไม่เป็นปัจจุบัน ในความโลภ ความโกรธ ความหลง คนนี้สวย คนนี้ไม่ดี อันนั้นขณะที่มันเป็นปุถุชน แต่ขณะที่เราวิปัสสนาเข้าไปนี่ ขั้นโสดาบันผ่าน ขั้นสกิทาคามีผ่าน แล้วขั้นอนาคามีนี่มันจะเอาอะไรมาสอดอีกล่ะ

กิเลสอย่างละเอียดนะ กิเลสมันมีปู่ มีย่า มีหลาน มีเหลน กิเลสมีขั้นมีตอนของมันนะ แต่เราเข้าใจว่ากิเลสมันก็มีคนเดียว กิเลสก็คือกิเลส ฆ่ากิเลสตายแล้วก็จบ นั่นมันเป็นความเห็นของโลก ถ้าในการปฏิบัตินี่มันเป็นโคตรเป็นแซ่ของมันนะ โคตรของมัน มันมีปู่ มีย่า มีพ่อ มีแม่ มีลูก มีหลาน มันก็มีละเอียดหยาบต่างกันมา พอต่างกันมาวิปัสสนาเข้าไปมันก็ละเอียดเข้าไป

จากลูกหลานเราก็ฆ่ามัน จากลูกก็ฆ่า ก็ไปเจอพ่อแม่ เจอพ่อแม่นี่ร้ายกาจ พ่อกับแม่นี่ขั้นของกามราคะ เป็นพ่อ เป็นแม่ เป็นแม่ทัพ เป็นนายกอง เป็นสิ่งที่สั่งกองทัพออกประจัญบานกับวัฏฏะ พญามารอาศัยสิ่งนี้ออกประจัญบานกับวัฏฏะแล้วเราต่อสู้ไปกับมัน สติปัญญามันก็ไล่ต้อนเข้ามา ไล่ต้อนเข้ามา กิเลสละเอียดมันเข้าสอด “นี่เป็นธรรม นี่เป็นธรรม” มันเอาความดีเข้ามาหลอกนะ เวลาหยาบๆ มันก็เอากิเลสอย่างหยาบๆ มาหลอก เวลาเราวิปัสสนาขึ้นไป คุณธรรมนี่สูง หัวใจสูงขึ้นไป มันเอาความดีมาหลอกนะ “สิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นคุณธรรมของเรา สิ่งนี้มันเป็นความปล่อยวาง” กิเลสทั้งนั้น กิเลสทั้งนั้นเลย เพราะอะไร เพราะมันหลอกเรา ไม่ใช่ความจริง

ใครเป็นคนเห็น ใครเป็นคนวิปัสสนา ใครเป็นคนฆ่ากิเลส ใครเป็นคนแยกแยะว่าสิ่งใดเป็นกามราคะ สิ่งใดเป็นจิต ใครเป็นปฏิฆะ ความพอใจ ความเป็นไปของจิตมันอยู่ตรงไหน? มันไม่มีอะไรเลย วิปัสสนาไปก็ย้อนกลับมาถึงจิต แล้วมันก็มาสรุปเอาว่าสิ่งนี้เป็นธรรม นี่เวลากิเลสมันหลอกนะ มันเอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาหลอก มันไม่เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงมันจะเห็นความจริงของมัน

เวลาเป็นกิเลสมันก็เป็นกิเลสอย่างหนึ่ง กิเลสหยาบๆ เห็นไหม ความโลภ ความโกรธ ความหลง ก็เอาความโลภ ความโกรธ ความหลง มาฆ่ากัน แล้วเราเอาชนะกิเลสของเรา เราพยายามวิปัสสนาของเรา เราว่าเรานี่เป็นนักรบ เรานี่เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติธรรม อันนี้เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็เอาธรรมมาหลอกเรา เอาธรรมมาสวมเขาให้เรา ว่าสิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม ก็เอาตามกิเลสไป มันก็ไปนอนจมอยู่ในกามราคะนั่นน่ะ มันจะปล่อยกามราคะไปไหน

ที่ว่ากิเลสมันละเอียด มันละเอียดอย่างนี้ไง ละเอียดว่ามันเอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาหลอกเรา มันถึงเป็นอุปกิเลส กิเลสอันละเอียดไง แต่เราก็ไม่เข้าใจ ถ้าไม่ปฏิบัติจะไม่เข้าใจเลย แล้วถ้าไม่มีครูบาอาจารย์มาชี้แนะก็ไม่เข้าใจเลย

เวลาศึกษาธรรม เวลากางตําราเข้ามา “เหมือนกัน เหมือนกัน เหมือนกัน นี่พระพุทธเจ้าบอกอย่างนี้ เป็นเหมือนกัน เหมือนกัน”...กิเลสข้างในก็หลอก กิเลสข้างนอกก็หลอก แล้วเราก็เชื่อมัน แล้วไหนว่าเป็นนักรบ ไหนว่าเป็นผู้ปฏิบัติธรรม ไหนว่ามีคุณธรรมไง คุณธรรมของเราหรือ? คุณธรรมของกิเลสทั้งนั้นเลย ถ้าอย่างนี้ต้องมีครูบาอาจารย์ชี้นําไง ครูบาอาจารย์สําคัญตรงนี้

ถ้าครูบาอาจารย์ไม่เคยผ่านเหตุการณ์เฉพาะหน้าอย่างนี้มา จะไม่เข้าใจหรอกว่ากิเลสมันหลอกอย่างไร แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเคยผ่านกามราคะ เห็นกามราคะนะ นางตัณหา นางอรดี มันพลิกแพลงอย่างไร มันหลอกลวงใจของเราอย่างไร คนอื่นจะรู้หรือไม่รู้ นั่นมันเป็นเรื่องของโลกนะ

เรื่องของโลก โลกนี้คือหมู่สัตว์ โลกนี้ร้อนอยู่เป็นนิจ โลกนี้พร่องอยู่เป็นนิจ โลกนี้เป็นเรื่องของเขาเลย แต่เรื่องของธรรมมันคือเรื่องหัวใจของเรา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมของเราก็คือธรรมของเรา ถ้าเรารู้ขึ้นมาก็เป็นธรรมของเรา ถ้าเราไม่รู้ขึ้นมาเราก็โดนกิเลสหลอก แล้วปฏิบัติไปมีบุญกุศลขนาดไหนมันก็ไปเกิดตายๆ ตามอํานาจของอวิชชาที่มันมีในหัวใจ

แต่ถ้าถึงที่สุด ถ้ามันมีอํานาจวาสนา มันย้อนกลับวิปัสสนา ถ้าไม่มีเหตุมีผล จะซํ้า จะย้อนหา เวลาผ้าเราสกปรก ผ้าเราซักแล้วผ้าเราก็สะอาด เราก็เก็บไว้ในตู้ในหีบของเรา ถ้าเราเก็บไว้ในตู้ในหีบของเรา ในตู้ในหีบมันมีผ้าไหม? มีผ้า ผ้าสะอาดเป็นผ้าหรือเปล่า ถ้าผ้าสกปรกมันก็สกปรก มันก็มีกลิ่น มันก็ว่าสิ่งนี้สกปรก แล้วผ้าสะอาดล่ะ ผ้าสะอาดมันก็เป็นผ้าสะอาด มันก็มีผ้าสะอาดอยู่เหมือนกัน แล้วผ้านี้มันทําลายตัวมันเมื่อไหร่ มันได้สละอะไรออกไป สิ่งที่สกปรก เวลาสละสิ่งที่สกปรกแล้วสิ่งที่สะอาดมันสละหรือเปล่า ในเมื่อมีตัวมีตน มีความเป็นไป กิเลสมันก็มีอยู่วันยังคํ่านั่นแหละ

นี่วิปัสสนาซํ้าแล้วซํ้าเล่านี่ สิ่งใดก็หลอกเราไม่ได้ ถึงที่สุดแล้วมันกลืนมาที่ใจ แล้วขาดลงที่ใจ พอขาดลงที่ใจ ใจนี้สะอาดจากกามราคะ เพราะอะไร เพราะมันเป็นข้อมูล เหมือนสิ่งสกปรกอยู่กับผ้า แล้วเราซักผ้านั้น ความสกปรก สิ่งที่เป็นสิ่งสกปรกในผ้ามันก็ต้องหลุดออกไป คลายออกไป จางออกไป แล้วซักจนสะอาดขึ้นมา สะอาดขึ้นมา นี่ขาด นี่กายขั้นกามราคะ

เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ขั้นกามราคะ แล้วขั้นสุดท้ายล่ะ

กายนี้ละเอียดมาก สิ่งที่ละเอียดเพราะอะไร เราจะเอาอะไรไปซักมัน สิ่งที่ซักนะเราต้องมีผ้า เราต้องมีภาชนะ เราต้องซักมัน แต่สิ่งที่มีภาชนะมันก็เป็นการส่งออกแล้ว ตัวจิต ตัวอวิชชา ดูสิ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส ผ่องใสนี่เอาอะไรไปชําระมัน ถ้าสิ่งนี้ชําระ มันเป็นปัญญาของโลก มันเป็นปัญญาอย่างหยาบ ถ้าปัญญาอย่างละเอียดนี่เป็นปัญญาซึมซับ มันเป็นปัญญาอัตโนมัติ สิ่งที่ว่าสิ่งที่สะอาด แม้แต่ผ้าที่สะอาดเราก็ทิ้งมาแล้ว แล้วคนทิ้งมา ใครล่ะ สิ่งที่ทิ้งมาน่ะใคร แล้วที่ทิ้งมา ที่รู้อยู่นี่ใคร เวลาว่า “นิพพานนี้เป็นความว่าง นิพพานนี้เป็นความว่าง”...ใครไปบอกนิพพาน

สิ่งนี้มันอยู่ที่ใจของเรา นี่ตัวอวิชชา อวิชชานี่ละเอียดมากนะ ละเอียดจริงๆ เพราะคําว่า “ละเอียด” โลกเขายังว่ากันเลย รูปธรรม นามธรรม ถ้ารูปธรรมจับต้องได้ นามธรรมจับต้องไม่ได้ เวลามีคนจินตนาการ ความคิดเขายังไม่เชื่อกัน แต่ในการประพฤติปฏิบัติมันยิ่งกว่าจินตนาการอีก เพราะจินตนาการฆ่ากิเลสไม่ได้ จินตมยปัญญาฆ่ากิเลสไม่ได้

ภาวนามยปัญญาฆ่ากิเลส แล้วภาวนามยปัญญาที่ว่าฆ่ากิเลสนี่ ถ้ากิเลสนํามาใช้ สิ่งที่กิเลสมันหลอกใช้ มันว่าเป็นธรรม เป็นธรรมนี่ ภาวนาของใคร ถ้าภาวนาของกิเลสมันเป็นอุปกิเลส มันแก้กิเลสไม่ได้เลย เพราะมันไม่มีอะไรหลุดออกไปจากใจ ขณะที่มีกําลังอยู่มันก็กดกิเลสไว้ เวลาจิตมันเสื่อม กิเลสมันแสดงตัวนะ นี่พระที่สึกออกไปอย่างนี้มหาศาลเลย ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติแล้วล้มลุกคลุกคลานก็ตรงนี้ไง ตรงที่ไปไม่ถึงจุดหมาย ได้แต่พยายามต่อสู้ แล้วกิเลสสงบตัวลงเฉยๆ แล้วพอกิเลสมันตื่นขึ้นมานะล้มลุกคลุกคลานเลย นี่คอตกนะ โลกนี้คอตก

เวลาจิตมันสงบเข้ามา มันไล่ต้อนเข้าไป สิ่งที่เป็นนามธรรมไง รูปธรรมเขาเห็นกันได้ แล้วก็รูปธรรมนี่สื่อกันได้ แต่ที่เป็นนามธรรม ขณะที่เป็นนามธรรม เป้าหมายที่หยาบ เราชําระสิ่งที่หยาบออกไปเป็นขั้นเป็นตอน พอสิ่งที่หยาบออกไป สิ่งที่หยาบๆ เรายังคุยกันรู้เรื่อง พอสิ่งที่ละเอียด เหมือนกับเราไปคุยกับนักวิชาการที่มีความรู้มาก นักวิชาการเขาพูดถึงสิ่งที่เป็นความสุดยอดของเขา เราฟังแล้วงงนะ เราไม่รู้หรอก

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ละเอียดเข้าไป เพราะเราจินตนาการไม่ถึง ธรรมะนี้จินตนาการไม่ได้ การจินตนาการเข้าถึงธรรมะไม่ได้ แล้วธรรมะที่จริงๆ พูดออกมา เราคิดด้วยการจินตนาการ มันเข้ากันได้ไหม? มันเข้ากันไม่ได้หรอก มันเข้ากับสิ่งนั้นไม่ได้ ขนาดเข้ายังเข้าไม่ได้เลย แล้วเราจะเอาอาวุธไปชําระมัน มันจะเข้าไปได้อย่างไร? มันก็หัวปั่นโดนหลอกอยู่อย่างนั้นไง

แต่ถ้าเขารู้จริงนะ มันเป็นหลักการ มันต้องเข้าถึงจุดเดียวกัน เพราะอะไร อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ เข้าถึงอวิชชาได้อย่างไร เข้าถึง จับจุดนั้นได้อย่างไร สิ่งที่เข้าไปจับจุดนั้นได้ เห็นไหม จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส สิ่งที่ผ่องใส อะไรมันผ่องใส

ดูสิ เราเข้าไปในดวงอาทิตย์ เราจะเข้าไปถึงดวงอาทิตย์ ดวงอาทิตย์มันเผาตายหมดนะ...เราจะเข้าไปถึงดวงอาทิตย์ ความร้อนของดวงอาทิตย์จะไม่ให้เราเข้าถึงดวงอาทิตย์ได้เลย จิตนี้มันเหมือนดวงอาทิตย์ดวงหนึ่ง มันเป็นเจ้าของจักรวาล มันเป็นจุดและต่อมของจักรวาลนั้น แล้วเราจะเข้าไปอย่างนั้น เราจะมีเครื่องมืออะไรเข้าไปในดวงอาทิตย์นั้น

มันจะเข้าไปที่ดวงอาทิตย์นั้นแล้วจับดวงอาทิตย์นั้นใคร่ครวญว่าดวงอาทิตย์นี้มันเกิดพลังงานอย่างไร แล้วชําระล้าง ควํ่าดวงอาทิตย์ จนดวงอาทิตย์กลายเป็นดวงจันทร์ กลายเป็นดวงจันทร์เพราะมันเป็นพลังงานสะอาดไง มันเป็นพลังงานที่เย็น มันไม่เผาไหม้ใคร มันไม่เผาไหม้เรา แล้วไม่เผาไหม้ทุกๆ คน เอวัง

เทศน์พระ ๖

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๗ ตุลาคม ๒๕๔๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เราเข้าใจกันว่าคนมีชีวิตอย่างเดียวนะ คนมันมีชีวิต ดูสิ ดูเข้าพรรษา ออกพรรษาวันนี้แล้ว ออกพรรษาแล้ว ๑ พรรษาผ่านไป ถ้าเป็นพวกสหายอยู่ในป่าเขาเรียก ๑ ฝน “เข้าป่ามากี่ฝน เข้าป่ามากี่ฝน” เขาเสียเวลาเปล่าไป เขาบอกเข้าไป พวกสหายเขาเข้าป่า เขาอยู่ในป่าของเขาใช้ชีวิตอย่างนั้น เพราะอะไร เพราะลัทธิของเขาเป็นอย่างนั้น

แต่ของเราเป็นศาสนา ในศาสนา ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในเมื่อสิ่งนี้เราเชื่อในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันแก้ไขกิเลสได้ไง สิ่งที่แก้ไขกิเลสได้ คําว่า “กิเลส” เห็นไหม มันเสียเวลาเปล่า สหายเข้าไปอยู่ในป่ากี่ฝนๆ ของเขานี่เสียเวลาเปล่า ของเรา ๓ เดือน เราเสียเวลาเปล่าไหม นี่วันเวลามันผ่านไป สิ่งนี้ผ่านไป เราจะไม่สามารถเรียกร้องสิ่งนี้กลับมาได้อีกเลย วันเวลาที่มันผ่านไปแล้ว มันล่วงไปแล้ว นี่อดีตอนาคต ถ้าผู้ที่ภาวนาไม่เป็น อดีตอนาคตมันก็หลับตาคลํากันไป มันไม่เป็นปัจจุบัน

ถ้าเป็นปัจจุบัน การเห็นกาย เห็นกายในปัจจุบันนั้นมันไม่มีที่ติ คําว่าไม่มีที่ตินะ แม้แต่ว่าในปัจจุบันนี้ถ้าจิตสงบปั๊บ พอเราคิดปั๊บนี่มันเคลื่อนไปแล้ว สิ่งที่มันเคลื่อนไปเพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันเป็นธรรมชาติของเขา สิ่งนี้เรียกร้องกลับมาไม่ได้

๓ เดือนผ่านพ้นไปแล้ว แล้วใน ๓ เดือนนี้ ก่อนเข้าพรรษาเราตั้งสัจจะอะไรกันไว้ ถ้าเราตั้งสัจจะไว้ เราทําตามสัจจะนั้นได้ไหม ถ้าเราทําตามสัจจะนั้นได้ เห็นไหม ผู้ที่มีสัจจะ ผู้ที่มีจุดยืน การกล่าวสิ่งใดไว้ต้องทําตามสภาวะสิ่งนั้น ถ้าเรากล่าวสิ่งใดไว้นะ

ในปัจจุบันนี้ ทุกคนว่ามีการศึกษา แล้วโลกนี้จะเจริญนะ ถ้าเราใช้แรงกาย เราทําสิ่งใดต่างๆ สิ่งนี้เป็นเรื่องของคนตกสมัย คนล่วงสมัย บัดนี้เป็นเรื่องของคนทันสมัย คนมีปัญญา จะทําอะไรต้องมีความสะดวกสบาย

ความสะดวกสบายมันเป็นความสะดวกสบายของกิเลส ถ้าสะดวกสบายของกิเลส มันมีความอิ่มเต็มของมันในหัวใจ อิ่มเต็มเลยนะ เพราะอะไร เพราะเดินไปจํานนกับมันหมด ความสะดวกสบาย ความเป็นไป สิ่งนี้โลกเจริญขึ้นมาก็มีความสะดวกสบายทั้งนั้นล่ะ แต่กิเลสมันไม่สะดวกสบายเลย

ทุกคนไม่ถึงที่สุดนะ ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด เวลาจิตนี้จะออกจากร่างกายไปจะมีความลังเลสงสัยนะ เวลาหลวงตาท่านพูดไว้ เวลาท่านจะตาย ที่ท่านไม่สบาย เห็นไหม ไม่อยากตายเพราะอะไร รู้ว่าจะค้าง รู้ในหัวใจเลย ตายไปนี่มันยังไม่ถึงที่สิ้นสุด ไม่อยากตาย ต้องการต่อชีวิตนี้ไว้เพื่อจะภาวนา ถ้าภาวนาถึงที่สุดแล้วนะ ไปสิ้นกิเลสที่ดอยธรรมเจดีย์ จะตายเมื่อไหร่ก็ได้ จะเป็นอย่างไรก็ได้ ไม่เคยคิดเลย ไม่เคยวิตกกังวลเลย พร้อมเสมอที่จะไปได้ตลอดเวลา แต่ถ้าเวลาที่ยังเจ็บไข้ได้ป่วยอยู่ จิตมันยังค้างอยู่ ไม่อยากตาย

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเราคิดว่าเราใช้ปัญญา ปัญญาของเรา เรามีปัญญา...ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ถึงเวลาจิตออกจากร่างมันจะรู้เองหรอกว่าจริงหรือไม่จริง ถ้าไม่จริงนะ มันมีความลังเลสงสัยไง จิตตายแล้วจะไปไหน จะเป็นสภาวะแบบใด

จะคัดค้านกันขนาดไหน โลกเขาคัดค้านนะ “ตายแล้วไม่มีอะไรหรอก ชีวิตนี้เกิดมาแล้วเสวยความสุขไป ตายแล้วก็หมดสิ้นกันไป”...จริงหรือเปล่า เพราะตายแล้วหมดสิ้นกันไป ไอ้ตัวที่คิดอยู่นั่นมันเป็นใคร ไอ้ตัวที่ว่าตายแล้วจะหมดสิ้นกันไป แล้วความเป็นไปน่ะ เห็นไหม ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด เวลามันพลัดพรากตอนนั้นมันเป็นความจริง สิ่งที่เป็นความจริง ตอนนี้มันเป็นอดีตอนาคตไง ก็คิดคาดการณ์กันไป ไม่กลัวตาย ไม่กลัวสิ่งใดทั้งสิ้น ไม่กลัวอะไรเลยนะ แต่ถึงตรงนั้นแล้วกลัวไง เหมือนกับไฟบนหัว มันร้อน มันเผา มันร้อน คีมมันหนีบเราอยู่ บีบเราอยู่ มันมีความบีบคั้นอยู่ ภวาสวะ ภพ มันบีบอยู่ กิเลสมันบีบอยู่ มันจะไม่มีนี่เป็นไปได้อย่างไร มันมีทั้งนั้นล่ะ แต่ถ้ามันไม่เป็นความจริง เพราะอะไร เพราะมันอดีตอนาคตไง

กาลเวลา ถ้าเราไม่อยู่กับปัจจุบัน เราไม่อยู่กับความเป็นไปปัจจุบันของเรา เราไม่เข้าใจในชีวิตของเรา โลกนี้เป็นอจินไตย โลกนะ สภาวะโลกเลย โลกมีอะไร? กามโลก รูปโลก อรูปโลก โลกนี้เป็นวัฏฏะ สิ่งนี้มันเป็นสมมุติ มันเป็นอนิจจัง ชีวิตนี้ กาลเวลาเวียนไปอย่างนั้น แล้ววัฏฏะ เราก็เกิดมาเป็นคน เราก็เกิดมีศรัทธามีความเชื่อ เราบวชในศาสนา แล้วบวชในศาสนา บวชแล้วก่อนเข้าพรรษาก็ตั้งใจกัน ตั้งใจว่า พรรษานี้ต้องเอาให้ได้ผล การประพฤติปฏิบัติเราต้องได้หลักได้เกณฑ์...ได้หลักได้เกณฑ์นี่มันเป็นความคิดวูบหนึ่ง แล้วเวลาจุดยืนของเรา เราทําได้ไหม เป็นไปได้ไหม ธรรมนี้เกิดอย่างนี้ไง ธรรมเกิดจากการกระทําของเรา “สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา” สภาวธรรม

“สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมต้องเป็นอนัตตา ความเป็นไปต้องเป็นอนัตตานะ เอาเป็นหลักเป็นเกณฑ์ไม่ได้นะ เอาเป็นหลักเป็นเกณฑ์นี่เป็นอัตตานะ จะเป็นกิเลสนะ จะทําจริงทําจังไม่ได้ เป็นอัตตกิลมถานุโยคนะ”

นี่กิเลสมันอ้างธรรมนะ หมาบ้ามันกัดไปหมดเลย มันกัดแม้แต่ธรรมะ มันกัดไปหมด

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมนั้นเป็นอนัตตา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ถูกหมด โลกนี้เป็นอนิจจัง รู้หรือไม่รู้ เรามีความสุขหรือมีความทุกข์ในพรรษานี้ ออกพรรษาแล้วเราจะจากกันแล้ว เพราะอะไร เพราะโลกนี้เป็นโลกอนิจจัง ชีวิตนี้ต้องตายเลย ไม่มีอะไรคงที่ของมันหรอก มันเวียนไป สิ่งนี้มันเป็นอนิจจัง มันเวียนไป แล้ว สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ก็เหมือนกัน สภาวธรรมมันเป็นสภาวะแบบนี้

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมนี้มันเป็นอนัตตา อนัตตาที่มันมีจริงนะ แต่นี่มันเป็นอนัตตาที่มันไม่มีจริงด้วย อนัตตาคือตัวหนังสือไง แต่ความรู้สึกเราเป็นอนัตตาไหม ความเป็นไปของเรามันเป็นอนัตตาไหม

อนัตตาคือสภาวธรรมที่มันมี สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา คืออนิจจัง อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา เป็นไตรลักษณ์ สิ่งที่เป็นอนัตตาเป็นไตรลักษณ์ มันเกิดขึ้นมากับเราไหม มันเกิดขึ้นมาเราต้องเห็นจริงของเราขึ้นมา ถ้าเห็นจริงมันสลดสังเวช สลดนะ ธรรมสังเวช ความสลดในชีวิตไง ความสลดในการที่ว่าเราเกิดมา จุดยืนของเรา เราทําอะไรของเราขึ้นมา นี่มันจะมีความสลดสังเวช สลดสังเวชนะ พอคนสลดมันก็เหมือนเด็ก เด็กนั้นมันทําความคิดผิด คนคิดผิด คนที่มันหลงผิดไปในแสงสีเสียงมันจะว่ามันโดนบีบคั้น มันมีเหตุผลที่จะแก้ตัวตลอดไป

ถ้าวันใดมันคอตกไง ชีวิตนี้เป็นของเรา เราทําผิดของเราเอง สิ่งต่างๆ เป็นเรื่องของเขา สภาวกรรมทําให้เกิดนะ พ่อแม่ปู่ย่าตายาย สังคมเป็นสภาวะแบบนี้ ถ้าเราเป็นอภิชาตบุตร ในเมื่อสังคมมันเป็นสภาวะแบบนี้ โลกมันเป็นแบบนี้ เราประคองชีวิตของเราไป มันเรื่องของเขา นั่นเรื่องของเขา สังคมเป็นเรื่องของสังคม ชีวิตของเราคือชีวิตของเรา

ชีวิตของเรา หัวใจเป็นของเรา สภาวธรรมที่มันเกิดขึ้นเป็นของเรา ถ้ามันสะเทือนใจ มันสะเทือนว่าสังคมเป็นแบบนั้น โลกสภาวะเป็นแบบนั้น นี่มันได้รู้สึกตัวขึ้นมา ถ้ารู้สึกตัวขึ้นมามันก็ควบคุมตัวมันเองได้ เห็นไหม เราจะทําอย่างไร เราจะเป็นคนดี เราจะสร้างความรู้สึก สร้างสิ่งที่ดีกับเราขึ้นมา หรือเราจะประชดชีวิตของเรา เราจะประชดชีวิต เราจะทําอย่างไรก็ได้ให้สะใจกับเรา ถ้าสะใจกับเราแล้วใครไปรับผลล่ะ เห็นไหม กิเลสมันร้ายอย่างนี้

กิเลสมันเป็นคนสร้างนะ กิเลสมันเป็นคนยุแหย่ เป็นคนให้เรากระทํานะ แล้วกิเลสเป็นอะไร? กิเลส เวลาตามภาพจิตรกรรมฝาผนัง กิเลสเขาวาดเป็นยักษ์เลยนะ มันจะกัดคน มันจะทําลายคน สิ่งนี้เป็นกิเลส แต่เวลากิเลสมันเกิดกับเรา กิเลสมันเป็นความรู้สึกในหัวใจของเรา ความรู้สึกนะ ความรู้สึกฝ่ายดี สภาวะของใจ ภวาสวะ ภพ วัตถุที่มี

นามรูปๆ สิ่งที่เป็นนามธรรมมันกลับมีคงที่กว่า เพราะจิตนี้เวียนตายเวียนเกิด เวลาจิตมันได้สถานะเป็นพรหม เป็นเทวดา เป็นมนุษย์ เป็นสัตว์ต่างๆ สิ่งนี้มันเกิดจากความรู้สึก คือภวาสวะ คือภพ คือตัวใจมันมีบุญกุศล มันส่งไปเป็นสภาวะแบบนั้น แล้วสิ่งนี้มันเป็นนามธรรม แล้วมันเกิดมาเป็นเรา

เกิดมาเป็นเรานะ ปฏิสนธิในครรภ์ของมารดาแล้วเกิดมา พ่อแม่ตั้งชื่ออะไรก็เป็นชื่อนั้นแหละ ชื่อก็เป็นสมมุติ ไม่พอใจที่พ่อแม่ตั้งให้ก็ไปเปลี่ยนที่ทะเบียนราษฎร์ อะไรก็เปลี่ยนแปลงได้หมด จะให้ชื่อสดสวยขนาดไหนเราก็ไปเปลี่ยนเอา เราพอใจที่เราจะตั้งอย่างไรก็ได้ เห็นไหม ชื่อนี้ก็เป็นสมมุติ สมมุติว่าให้สื่อกันในโลกนี้

แต่จิตมันเกิดในครรภ์ของมารดาแล้วเกิดมาเป็นเรา พอเกิดเป็นเรามา มนุษย์เรามีร่างกายกับจิตใจ นี่จิตใจ ศาสนาสอนเรื่องความรู้สึก เรื่องใจ ประเพณีวัฒนธรรมสอนเรื่องเปลือกไง ดูสิ เขาจัดสวนกัน เขาต้องประดับต้นไม้ให้สวยงาม ต้องจัดให้เข้าระเบียบ ในการเป็นพระเราก็เหมือนกัน วินัย ธรรมวินัย จัดเป็นระเบียบ จัดสวนจัดอะไรให้มันดูสวยงาม พระก็ต้องมีธรรม ถึงเวลามีข้อวัตรปฏิบัติสิ่งนี้ให้สวยงามขึ้นมา สิ่งนี้มันเป็นระเบียบ เป็นสิ่งที่ว่ามันเป็นเรื่องของวัตถุ แต่ศาสนธรรมคําสั่งสอน เวลาว่า “เป็นธรรมๆ” วัตถุเป็นธรรมหรือ วัดวาอารามเป็นธรรมหรือ

สิ่งก่อสร้างนะ เดี๋ยวนี้โลกเขาสร้างดีกว่าวัดเยอะแยะไป จิตรกรรมต่างๆ เขาสร้างแต่ละชิ้นนี่ตีค่าไม่ได้เลย เขาสร้างขึ้นมาได้ทั้งนั้นน่ะ วัตถุใครก็สร้างได้ แต่วัดนี่นะ วัดเกิดจากนํ้าใจ เกิดจากสิ่งต่างๆ เป็นจิตรกรรม เป็นสิ่งต่างๆ เป็นวัดให้เป็นที่อยู่อาศัยของผู้มีศีล “อาราม” ที่อยู่ของผู้มีศีล ที่อยู่ของผู้ที่หัวใจเป็นธรรมด้วย สิ่งนี้เกิดขึ้นมา แล้ววัดนี่เป็นศาสนวัตถุ

ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ศาสนธรรมเป็นคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันอยู่ในตู้พระไตรปิฎก ตู้พระไตรปิฎกนะจดจารึกเอาไว้เป็นชื่อของธรรมทั้งนั้นเลย

เหมือนกับศาลเลย เห็นไหม เวลาเขามีเรื่องมีราวกัน เอาคําพิพากษาของศาลฎีกามาตัดสินกัน เคยฎีกาไว้อย่างนี้แล้ว สิ้นสุดกระบวนการตรงนั้นนะ แต่สิ่งที่ว่าศาลต้น ศาลอุทธรณ์ ศาลฎีกา กว่าเขาจะต่อสู้กันมา ด้วยหลักฐาน ด้วยพยานต่างๆ ด้วยเทคนิคทางกฎหมาย นั่นเป็นการต่อสู้จนกว่าศาลฎีกาจะตัดสินนะ นี่ก็เหมือนกัน ธรรมเป็นสิ่งที่ตัดสินแล้วเป็นคําตัดสินของศาลฎีกา เก็บไว้ หมายเลขแดง เลขที่ดํา เลขที่ต่างๆ เก็บไว้เป็นสภาวะเอามาอ้างอิงกัน

ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐกว่านั้นนะ เพราะคําว่าศาลต่างๆ มันเป็นเรื่องของโลกที่เขาตัดสินกันด้วยวิชาชีพของเขา แต่ธรรมวินัยเป็นสิ่งที่ย้อนกลับมาในหัวใจ เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นคว้าสิ่งนี้มา มันประสบขึ้นมาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อน แล้วพยายามจะเผยแผ่ พยายามจะวางธรรมไว้ให้พวกเราที่เป็นสาวกสาวกะ ผู้ที่มีอํานาจวาสนาที่เชื่อในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วประพฤติปฏิบัติ สิ่งที่เกิดขึ้นมาจากความรู้สึกจากภายใน เห็นไหม ธรรมเกิดอย่างนี้ไง

คนดีคนเลวอยู่ที่หัวใจ หัวใจถ้ามันได้สั่งสมมานะ ทําไมเรามาบวชกัน ทําไมเราขอนิสัยครูบาอาจารย์ล่ะ เห็นไหม เราเชื่อมั่น เช่น หลวงปู่มั่น เวลาสมัยหลวงปู่มั่นนะ พระไปอยู่กับหลวงปู่มั่น ไปฟังธรรมแล้วไม่ลง หนีก็มี ต่างๆ ก็มี แต่เวลาเราเชื่อกัน พอเราเชื่อกัน สิ่งที่หลวงปู่มั่นเป็นนามธรรมไปแล้วไง เพราะหลวงปู่มั่นนิพพานไปแล้ว ได้แต่คําสั่งสอนที่ครูบาอาจารย์สืบๆ ต่อกันมา เราก็อยากพบอยากเจอ อยากจะได้อย่างนั้นมาชําระจิตใจของเรา แต่ขณะที่เราประพฤติปฏิบัติ เราดัดแปลงเราได้ไหม เราควบคุมตัวเราได้ไหม ถ้าเราควบคุมไม่ได้นะ นี่นามธรรมไง

เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยไปโรงพยาบาลเขามียา เขามีเครื่องบล็อกนะ แต่ทําอย่างไรเขาก็แก้ไขได้แค่เรื่องของร่างกาย แต่ถ้าคนไข้อ่อนแอนี่ช็อกตายเลยนะ นี่ก็เหมือนกัน ในเรื่องของกิเลสนี่ครูบาอาจารย์แค่ชี้นํา ถ้าเราไปขอนิสัย แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติตาม ขอนิสัยเพื่อให้ดัดแปลงจิตใจให้จิตใจมันเข้าร่องเข้ารอย ให้จิตใจควรแก่การงาน ควรแก่การงานนะ เจตนาไง ถ้าใครมีเจตนาดี เปิดหัวใจ สิ่งนี้จะเข้ามา เวลาฟังธรรมนะ ถ้ามันฟังธรรมแล้วมันสะเทือนหัวใจ ขนพองเลยล่ะ ในหัวใจสะเทือนหัวใจนะ วูบวาบในใจ นั่นล่ะวาสนา สิ่งนี้สภาวธรรม ธรรมเข้าไปสะเทือนหัวใจ ถ้าสะเทือนหัวใจ กิเลสมันเริ่มสะเทือนตัวมันเองนะ ถ้ากิเลสมันเริ่มสะเทือนตัวมันเอง ธรรมอยู่ตรงนี้ไง

ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปตรัสรู้ธรรมมาที่โคนต้นโพธิ์ หัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมาแล้วมันแก้ไข แก้ไขกิเลส ชําระกิเลสในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงปรารถนาอย่างนี้นะ

เราไม่ใช่พระป่าแล้วยกยอกันเองนะ ในพระไตรปิฎก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหลีกเร้น ห้ามภิกษุเข้ามาพบ จะวิเวก ถ้าใครเข้ามาต่อ นี่เรียนปริยัติไง เรียนปริยัตินี่ไม่มีตํารา เขาเรียนกันด้วยปากนะ เขามาต่อกัน นี่ห้ามพบ ใน ๓ เดือนนี้ห้ามพบ เว้นไว้แต่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ

แล้วพระบ้าน พระป่า ในสมัยพุทธกาลต่างกันอย่างไร

ไม่มีสันถัต สันถัตคือเครื่องหล่อ จะไปไหนพระบ้านต้องมีสันถัตมีอะไร พระป่าไม่มี พระป่ามีบริขาร ๘ พระป่าจะเข้าหาเมื่อไหร่ก็ได้ เพราะผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินะ เวลาหัวใจมันติดขัดแล้วมันเข้าไปอั้นตู้ มันต้องหาคนเปิดนะ ถ้าอะไรมันติดขัด พออะไรมันเข้าไปติดขัดในหัวใจ แล้วเราก็พยายามใช้ปัญญาเราใคร่ครวญ เราพยายามรื้อค้นของเราเอง มันเป็นได้โดยบางคราว

แล้วถ้าเรารื้อค้นแล้วบางทีไม่ได้ มันจะหมักหมมในใจจนทําให้หดหู่ได้นะ ทําให้หดหู่ ให้ใจนี้หดหู่ แล้วให้การกระทําของเราออกนอกความคิดไป เพราะอะไร เพราะเป็นการยํ้าคิดยํ้าทํา อย่างนี้พวกจิตแพทย์เขารู้นะ พวกยํ้าคิดยํ้าทําแล้วหัวใจมันออกนอกลู่นอกทางไป ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยแก้ไขให้ คอยเปิดให้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหรือครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติจะเข้าใจเรื่องนี้ เพราะอะไร

เพราะหัวใจ เวลาธรรมเกิดๆ เขาถามว่า ธรรมเกิดๆ สภาวธรรม เวลาเดินจงกรม เวลานั่งสมาธินี่ธรรมผุด ธรรมเกิด...นี่ธรรมเกิดไม่ใช่อริยสัจ เวลาธรรมเกิด เวลาสิ่งต่างๆ เกิดขึ้นมาในหัวใจ เราสงสัยสิ่งใดอยู่ แล้วเวลาเราภาวนาไปนี่จะขึ้นเป็นบาลีก็ได้ เป็นภาษาไทยก็ได้ ขึ้นมามันจะมาแก้ไขความลังเลสงสัยของเรา อย่างนี้ธรรมเกิด

“ธรรมเกิด” หลวงตาท่านพูดอย่างนี้นะ บอกว่า “นี่คือกิเลสเกิด”

กิเลสเกิดตรงไหนล่ะ กิเลสเกิดขึ้นมาเพราะอะไร สิ่งใดเกิดขึ้นมา เราเข้าใจสิ่งนี้ใช่ไหม มันก็มีตัวตนขึ้นมา “เรารู้อย่างนั้น มันมีสภาวะแบบนั้น” ถ้าไปยึดตรงนั้นนะตายเลย ตายเพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันเป็นอนัตตา มันเกิด มันตั้งอยู่ปั๊บมันก็ดับไปแล้ว พอดับไปแล้วเราก็คิดเอาของเก่านะ เอาเรื่องของอดีตมาอุ่นกิน เอาอาหารที่บูดแล้วเน่าแล้วมาอุ่นกินอยู่อย่างนั้นน่ะ คือเราไม่ก้าวเดินเลยไง เหมือนนํ้าท่วมแล้วมีสวะลอยมาตามนํ้า มันไปติดอะไรที่มันติดอยู่มันก็ติดอยู่อย่างนั้นน่ะ ติดอยู่มันเป็นสวะนะ ไอ้นี่มันยังเป็นสภาวะ เห็นไหม นี่จิตของเรา ความเห็นของเรา เราไปติด ธรรมเกิดหรือไม่เกิดก็แล้วแต่ เพราะการประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา เราไม่ต้องการสภาวะแบบนั้น

ในการประพฤติปฏิบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้แล้วนะ ศีล สมาธิ ปัญญา ทาน ศีล ภาวนา ในเมื่อเราต้องมีสมาธิ เราต้องมีหลักเกณฑ์ของใจ ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา สิ่งที่ผุดขึ้นมานั้นมันเป็นเรื่องสุดวิสัยนะ ถ้ามันผุด มันเป็นธรรมดาของจิตที่มันมีอํานาจวาสนา ถ้ามันไม่ผุด แต่ขอให้มันสงบ เพราะสงบนี่มันจะรู้เอง จิตสงบมันมีกําลัง สดชื่นไง ดูสิ เวลาคนเขาง่วงเหงาหาวนอน คนเขาทํางานเหนื่อยล้านะ เขานอนแล้วเขาตื่นขึ้นมาแล้วเขาจะสดชื่นมาก ความสดชื่นอันนั้น เขาได้พักผ่อนของเขา

จิตก็เหมือนกัน จิตถ้ามันทําความสงบของใจได้นะ มันจะมีความสดชื่น มันจะมีความองอาจกล้าหาญ แม้แต่สมาธินะ ถ้าสมาธิไม่มีรสชาติของสมาธิ พระเราจะไม่ติดสมาธิกันหรอก ถ้ามันติดสมาธินั่นก็ต้องแก้ไขเอาไปข้างหน้า สิ่งที่มันติดสมาธิ

ขอให้มันติดเถอะ เขาว่า “ศาสนาเป็นยาเสพติดๆ” ขอให้มันติดเถอะ มันไม่ติดอีกต่างหากนะ แล้วมันพาลพาโลอีกว่า “ศาสนาเป็นยาเสพติด ไปประพฤติปฏิบัติแล้วเดี๋ยวมันจะเสพติด ไปวัดแล้วจะติดวัด ไปไหนก็จะไปติด”

ขอให้มันติด ติดคุณงามความดีขอให้ติด เพราะเราต้องอาศัยคุณงามความดีเป็นการก้าวเดินไป ขอให้มันเป็นสมาธิเถอะ นี่ถ้ามันสงบขึ้นมามันจะมีหลักมีเกณฑ์ของมัน

จิตสงบขนาดไหนนะ เวลาเป็นสมาธิจิตสงบลงไปนี่ต้องปล่อยให้จิตนั้นลงเต็มที่เลย อย่าไปห่วง บางทีห่วงว่าจิตสงบแล้วต้องใช้ปัญญานะ ไปกวนไง ไปกวน เห็นไหม ดูสิ เด็กมันนอนหรือเด็กมันพักผ่อนของมัน เราไปปลุกไปกวนมันนะ แล้วมันนอนยาก มันทํายาก สมาธิก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบแล้วเราไปกระตุ้นมันขึ้นมา เราไปห่วงว่าข้างหน้าไม่เป็นงาน วันหลังเข้าสมาธิยากนะ

สมาธิเป็นทุน ถ้าใครไม่มีทุนจะไปประกอบธุรกิจได้อย่างไร ถ้ามีสมาธิ มีสมาธินี่จะย้อนไปวิปัสสนา ย้อนไปวิปัสสนา อยู่ที่อํานาจวาสนา ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา หรือไม่อนตฺตา พิสูจน์กันจากภาคปฏิบัติ ถ้ามันเห็นความเป็นไปนะ อ๋อ! มันเป็นอนัตตา ความเป็นอนัตตา ธรรมชาติมันเป็นอยู่แล้วนะ ดูสิ รถยนต์กลไก เครื่องยนต์ เราซื้อมาทิ้งไว้ จะใช้ไม่ใช้ก็แล้วแต่ มันต้องย่อยสลาย มันต้องเสียไปเป็นธรรมดา นี่มันเป็นธรรมดาของมัน นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อมนุษย์ทุกคนเกิดมามันเป็นอนัตตาในตัวมันเอง คือว่าเกิดขึ้นมาเป็นสมมุติ มันต้องตายไป

ดูกาลเวลาสิ ตั้งแต่เข้าพรรษามา ๓ เดือน มันหมดไปแล้ว จะออกพรรษาวันนี้ วันนี้มันเป็นวันปวารณา ปวารณาเพื่ออะไร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมเอาไว้น่ะ สุดยอดเลย ปวารณาไว้ เราปวารณากับสงฆ์ ถ้าวันนี้เราปวารณากับสงฆ์ใช่ไหม เราทําผิดพลาดขึ้นไปนี่ให้สงฆ์ตักเตือนกัน เราปวารณาไว้เพราะอะไร เพราะคนเรามีความผิดพลาดได้ คนเรามันมีความเผลอได้อะไรได้ เตือนกัน เตือนกันเพื่ออะไร? เพื่อให้รักกัน เพื่อให้ทะนุถนอมกัน เพื่อให้สังคมมันร่มเย็นเป็นสุข ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว ๒,๕๔๐ กว่าปี วางธรรมและวินัยไว้เพื่อให้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา สังคมบริษัท ๔ อยู่กันด้วยความร่มเย็นเป็นสุข

อนัตตานะ สิ่งนี้มันเป็นอนัตตา มันเป็นในตัวมันเอง น่าสลดสังเวชมาก มันเป็นในตัวมันเอง เหมือนอาหารเลย เราทําอาหารสุกแล้วมันจะบูดมันจะเน่ามันเป็นธรรมดา ชีวิตนี้ต้องตายเป็นธรรมดา สิ่งนี้มันเป็นอนัตตา อนัตตาคือว่ามันย่อยสลาย มันทําลายตัวมันเอง มันกินกัดกร่อนตัวมันตลอดเวลา แต่เราไม่ได้ประโยชน์อะไรกับมันเลย เกิดมาลมหายใจเสียเปล่า ชีวิตนี้เกิดมาแล้วก็ตายเสียเปล่า เกิดมาแล้วก็ตายมือเปล่า ไม่มีอะไรติดมือไปเลย

แต่ถ้าจิตมันสงบ มันเห็นนะ พอจิตสงบแล้วน้อมไปวิปัสสนา แล้วแต่ความคิด ความคิดเกิดดับ ความคิดนี้เกิดดับ การเกิดดับถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เกิดดับๆ นามรูปเกิดดับ เกิดดับนี่หินทับหญ้าไว้เป็นสมาธิ แต่ถ้าใช้ปัญญาวิปัสสนา การเกิดดับ อะไรมันเป็นการเกิดดับ สิ่งที่เกิดดับ เห็นไหม ทําไมรูปนี้มันเกิดดับ ทําไมรูปนี้มันเกิดแล้วไม่ดับล่ะ รูปที่มันพอใจ ทําไมมันไม่ยอมดับ ทําไมมันคิด ทําไมมันพอใจ มันมีอะไรยุแหย่อยู่ในเกิดดับนั้น เกิดดับนั้นมันมีอะไรยุแหย่ล่ะ มันมีสิ่งที่ยุแหย่อยู่ในเกิดดับนั้น เห็นไหม

ถ้าเกิดดับเราก็แยกมัน เพราะอะไร เพราะเราวิปัสสนา วิปัสสนาเราจับได้แล้ว ถ้าเราวิปัสสนาในเรื่องของความคิด มันเป็นขันธ์ ๕ มันมีอะไรเกิดดับในนั้นล่ะ มันจะเกิดดับโดยตัวมันเองหรือ แล้วสิ่งที่ไม่พอใจ สิ่งที่มันไม่มีรสชาติทําไมมันไม่คิดไปล่ะ มันมีอะไรอยู่ในนั้นน่ะ ถ้ามีอะไรอยู่ในนั้นมันก็แยกแยะ ถ้าแยกแยะไป สิ่งที่แยกแยะ ทั้งๆ ที่มันเกิดดับโดยธรรมดาของมัน

ชีวิตนี้กาลเวลามันกินตัวมันเองตลอดเวลา ยักษ์ตัวใหญ่ที่กินชีวิตมนุษย์ไปตลอดเวลามันเป็นธรรมชาติของมัน แต่วิปัสสนาไปเห็นเข้า เห็นเข้านี่เป็นธรรมของเรา ธรรมของเรานี่สันทิฏฐิโก เราเห็นของเรา แปรสภาพของเรา

วิปัสสนาไปนี่มันคลายตัวออก คลายตัวออก คลายตัวออก ความคลายตัวออกนั้นมันจะคลายตัวออกโดยตัวมันเองไม่ได้ มันเป็นไปโดยธรรมชาติของมัน ย่อยสลายก็ย่อยสลายไป นี่ธรรมและกิเลสในหัวใจ เวลาย่อยสลายไป ชีวิตนี้ดับสิ้นไป เกิดมาแล้วตายไปเป็นธรรมดา นี่มือเปล่า มือเปล่าเพราะอะไร เพราะมันเป็นไปตามบุญตามกรรม

มันเป็นไปตามบุญ ดูสิ คนปฏิเสธศาสนา ไม่สนใจเรื่องศาสนาเลย เขาสร้างบาปอกุศลหรือบุญกุศลของเขาเป็นไปตามอํานาจของเขา เหมือนกับคนตาบอด คนตาบอดมันไม่ได้ทําสิ่งใดเลย มันเป็นไปตามในวัฏฏะไง แต่เวลาถ้าคนที่มีอํานาจวาสนา เราเป็นพระ เราบวชมา เราเป็นนักรบ สิ่งที่เห็นนี่เราเป็นคนเห็น สภาวธรรมเป็นอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าธรรมนี้ไม่สามารถจะเอาไปยัดเหยียดให้ในหัวใจใครได้ แต่ชี้นําได้ ชี้นําได้เพราะอะไร เพราะกิเลสมันอยู่กับเรา กิเลสมันอยู่กับใจดวงนี้ไง เหมือนหม้อ เขาจับผีใส่หม้อถ่วงนํ้า ในหม้อนั้นมันมีผีอยู่ นี่ก็เหมือนกัน ร่างกายนี้เปรียบเหมือนหม้อ แล้วผีตัวนี้มันอยู่ข้างใน แล้วเขาถ่วงนํ้าอย่างนั้นแล้วใครจะไปช่วยอะไรมันล่ะ เขาไม่ได้เปิดหม้อนั้นออกมา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าหัวใจมันอยู่ในหม้อนั้น แล้วหัวใจอยู่ในร่างกายนี้แล้วมันสงบตัวขึ้นมา มันสงบตัวขึ้นมามันอยู่ในหม้อใช่ไหม นี่ผีอยู่ในหม้อ ใจอยู่ในร่างกาย แล้วใจอยู่ในร่างกาย ใจมันสงบเข้ามา แล้วใจมันอยู่ในหม้อ มันทํางานในหม้อนั้น มันแง้มออกมา มันทําร้ายผีตัวนั้น ทําให้จากผีเป็นเทพ เป็นสิ่งที่มีคุณธรรม เป็นสิ่งที่มีคุณงามความดีขึ้นมา พอมันเห็นอย่างนั้น สภาวะแบบนั้น มันเห็นเป็นเรื่องของกิเลส มันก็เริ่มปล่อยวางๆ

นี่ผี เพราะมันทําผิดของมัน มันให้โทษเขา เขาถึงจับมันใส่หม้อถ่วงนํ้า ไอ้ผีตัวนี้ ไอ้ผีเรามันก็ทําให้เราเสียเวลา ทําให้เราเกิดตายๆ ไอ้ผีตัวนี้ แล้วถ้ามันทําความสะอาดขึ้นมา จากผีคือสิ่งที่ไม่มีใครปรารถนา เป็นสิ่งที่ทําลายสังคม แต่ถ้าเราเป็นเทพขึ้นมาล่ะ ทําไมเขาไปอ้อนวอนขอคุณงามความดี ขอการกระทําล่ะ แล้วตัวใจตัวที่มันทําความผิด มันเป็นผีไปทําลายเขามันก็เป็นผี แต่เวลามันทําดีขึ้นมา แล้วใจมันอยู่ไหน ใจทําไมจากผีมันกลายเป็นเทพขึ้นมาได้อย่างไรล่ะ

นี่เพราะกิเลสมันหลุดออกไปไง ถ้ากิเลสมันหลุดออกไป วิปัสสนาไปนี่กิเลสมันจะหลุดออกไปเรื่อยๆ ถ้ากิเลสมันหลุดออกไปอย่างนี้ การกระทําของเราเป็นประโยชน์ขึ้นมา ชีวิตเรา จุดยืนของเราในศาสนาของเรา ถ้าเราทําของเราได้นะ เราทําของเรา เราต้องควบคุมเรา

การใช้ชีวิตของเรา ถ้ามีสติสัมปชัญญะ การเคลื่อนไหว หลวงปู่มั่นพูดไว้ในมุตโตทัย ดื่ม กิน เหยียด คู้ เราจะมีสติของเรา ถ้าเรามีสติของเรา มันฝึกฝนตลอดเวลา ถ้าเราฝึกฝนตลอดเวลา กิเลสนะ ไฟ ดูสิ เราจุดไฟขึ้นมา ไฟมันจะเผาไหม้จนกว่าเชื้อจะหมดใช่ไหม ถ้าเชื้อหมดไป ไฟมันก็มอด แล้วกิเลสมันอยู่ในหัวใจ มันเผาเราตลอดเวลา มันเผาตลอดเวลาเลย แล้วเราเคลื่อนไหว เราไม่สังเกตเลยหรือ เราจะไม่สังเกตความเป็นไปของเราหรือ ทําไมอันนี้มันชอบใจ ทําไมอันนี้มันไม่ชอบใจ ไอ้นี่มันเป็นส่วนหนึ่งนะ แต่ถ้าเวลาเราเคลื่อนไหวอยู่ เวลาเรากําลังประพฤติปฏิบัติอยู่ ตัวนี้เป็นสัจจะความจริงทั้งหมดเลย แต่ถ้าถึงที่สุดแล้ว สอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่นี่ มันเกี่ยวกับธาตุขันธ์ด้วย

ธาตุขันธ์นะ บางทีคนมันแพ้ ความแพ้ของร่างกายคนไม่เหมือนกัน ความแพ้อันนั้นถ้ามันเข้าไปแล้วมันทําให้เกิดความเบียดเบียน ทําให้ทับธาตุขันธ์กัน อันนี้เราก็ปฏิเสธ การปฏิเสธนี้ไม่ใช่กิเลส มันเป็นเพราะว่าสิ่งนั้นเติมเข้าไปในร่างกายแล้วมันจะทําให้โรคภัยไข้เจ็บเกิดขึ้นมา อันนี้ไม่ใช่กิเลส แต่ถ้าในการประพฤติปฏิบัติอยู่...ใช่ มันไม่ใช่กิเลส แต่มันยังมีกิเลสมันก็เสริม เพราะมันทําลายธาตุขันธ์ มันเบียดเบียนธาตุขันธ์ด้วย แล้วกิเลสมันยิ่งยุแหย่ นี่ไฟ ไฟในหัวใจของเรา ไฟมันเป็นไฟร้อน ถ้าไฟร้อน การดื่ม กิน เหยียด คู้ มันถึงต้องมีสติตลอดเวลา ถ้าเรามีเป้าหมาย

เราบวชใหม่ๆ อ่านพระไตรปิฎก ฟังเทศน์ครูบาอาจารย์นะ ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี ถ้าผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม สิ่งนี้มันต้องได้ผล เรามีความตั้งใจ แล้วเราว่าเราทําได้ แค่ ๗ ปี เราพยายามตั้งใจของเรา แล้วเราทําของเรานะ

เรื่องของความเรียกร้องของกิเลสมันจะทําให้เราไปตามอํานาจของมันตลอดไป ถ้าความเรียกร้องของกิเลส แล้วความเรียกร้องของกิเลสนี่ใครจะควบคุมมันได้ล่ะ แต่ความเรียกร้องของธรรมนะ เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันเป็นการพิสูจน์มา ๒,๐๐๐ กว่าปี ถ้าไม่มีหลักฐานความจริงนะ มันยืนยงไม่ได้อย่างนี้หรอก มันต้องมีหลักฐาน ต้องมีความเป็นจริง

เราบวชใหม่ๆ เวลากําลังใจมันท้อถอยนะชอบไปมาก พิพิธภัณฑ์หลวงปู่มั่น ไปดูพระธาตุหลวงปู่มั่นไง “นี่ไม่หลอกเรา พระธาตุเป็นจริง สิ่งที่เป็นจริงมีอยู่นี่ แล้วชีวิตเราทําไมเราไม่ทําจริงขึ้นมาล่ะ” นี่เอาอย่างนี้มาชโลมใจ แล้วมันก็คึกคักขึ้นมา

มันน่าเห็นใจ เพราะการปฏิบัติเดินจงกรมนะ ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี มันไม่ท้อถอยหรือ? มันท้อถอยเพราะอะไร เพราะไฟในหัวใจมันมีอํานาจอยู่แล้ว มันต้องทําให้เราท้อถอยแน่นอน ถ้ามันท้อถอย ถ้ามีครูบาอาจารย์เป็นหลังอิง ท่านดํารงชีวิตของท่านอย่างไร ทําไมท่านทําของท่านได้ แล้วเราขอนิสัย ขอนิสัย นิสัยควบคุมตัวเองให้ได้

เรื่องภายนอกเป็นเรื่องภายนอก เรื่องของคนอื่นเป็นเรื่องของเขา แต่ขณะที่เป็นสัปปายะ หมู่คณะเป็นสัปปายะ สิ่งใดถ้ามันกระทบกระเทือนกัน เราเตือนได้ เราเตือนกัน เราบอกกัน เราเตือนกัน เห็นไหม เพราะบางทีนะคนชอบกัน คนรักกัน มันถือวิสาสะ ไอ้ถือวิสาสะนี่ว่า “ไม่เป็นไรๆ” แต่หมู่คณะมันมีความสะเทือนใจ ความไม่พูดออกมามันก็ไปสะเทือนใจ

เพราะธรรมวินัยมีวิสาสะนะ ถือว่าเราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส บวชมาด้วยกัน บางคนก็น้อยใจ ลูกกําพร้า พ่อไม่มี แม่ไม่มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกแล้ว “ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา” พ่อของเราคือศาสดา คือกติกา เป็นกติกาอย่างนี้ แล้วหมู่คณะ สิ่งที่ว่าเราวิสาสะ เรารักกัน เราเชื่อกัน มันมีอะไรกระเทือนใจกันถึงให้บอกกันไง

ถึงบอกไว้ เวลาวัชชีบุตร ที่พระมีปัญหากันเรื่องนํ้าในขัน เวลาสมานสามัคคี เห็นไหม ให้อุโบสถสามัคคี สิ่งนี้สมานกันๆ เพราะการเวียนตายเวียนเกิด ฟังให้ดีนะ คนที่ไม่เคยมีอะไรกระทบกระเทือนกันมาในโลกนี้ไม่มี ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า คนที่เกิดมาในโลกนี้ไม่เคยเป็นญาติ เป็นพี่ เป็นน้องกัน ไม่มี ไม่มีเลย เวียนตายเวียนเกิดมาไม่รู้เท่าไร เพราะการที่เป็นพี่เป็นน้องอยู่ในบ้านเดียวกันมาจะไม่ทําอะไรกระทบกระเทือนใจกันบ้างเลยหรือ เป็นไปไม่ได้ นี่ต้องมีมา ถ้ามีมามันก็จะสะสมมา เป็นกรรมมา

เป็นกรรมมา เรามาเจอกัน บางอย่างมันกระเทือนกัน มันกระเทือนกันโดยที่บางคนไม่รู้นะ เพราะอะไร เพราะถือวิสาสะไง นี่เพื่อนกัน รักกัน ชอบกัน สิ่งใดที่มันรักกัน เราเตือนกัน เราบอกกัน นี่ถึงบอกว่าเป็นอริยวินัย ผู้ใดทําผิดแล้วสารภาพ สารภาพ ขอโทษ ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คําว่า “ขอโทษ” สิ่งนี้มันจะทําให้มิตรภาพยั่งยืนมาก มิตรภาพของเราจะยั่งยืนก็ต่อเมื่อว่าผิดแล้วขอโทษ ผิดแล้วพลาดแล้ว ไม่ตั้งใจ ขอโทษเถอะ เห็นไหม นี่ปวารณา สิ่งที่ปวารณา นี้เป็นเรื่องของสังคมเรานะ สิ่งนี้เป็นสมมุติ

ดูสิ ชีวิตนี้มันต้องพลัดพรากเป็นที่สุด เราต้องตายเป็นที่สุด แต่กิเลสนี่ให้อภัยมันไม่ได้ กิเลสในหัวใจเราให้อภัยไม่ได้ ให้อภัยนะ มันไม่ตายไง มันจะตามเราไปอีกเป็นภพเป็นชาติ ถ้าเรื่องของหมู่คณะ เราขอโทษ เราให้อภัย แต่เรื่องของตัวเราเอง เรื่องของกิเลสเรา เรื่องของสัจจะความจริงจากภายใน กิเลสมันก็เป็นสัจจะอันหนึ่งนะ มันเป็นสัจจะฝ่ายดํา มันเป็นอกุศล ถ้าสิ่งที่เป็นธรรมนี่มันเป็นกุศล มันอยู่ในใจเรา มันมีอยู่แล้ว เราเลือกเฟ้น เราแสวงหา

การอยู่ด้วยกัน การจากกัน การพลัดพรากจากกัน กฎอนิจจังเป็นเรื่องธรรมดา

๓ เดือนผ่านไปแล้ว สิ่งที่ผ่านไปนี่เราได้สิ่งใดติดไม้ติดมือไป สิ่งใดเป็นคติธรรม การดํารงอยู่ด้วยกัน เรื่องการไม่กระทบกระเทือนกันที่ไหนก็ไม่มี สังคมของเรา เราอยู่ในวัดวาอารามของเรา เราสะเทือนกัน เรามีอะไรที่มันสะดุดกันในการอยู่ด้วยกัน

ดูลมพัด เห็นไหม มันพัดมา มันยังพัดเอาต้นไม้ พัดเอาอะไรต่างๆ ล้มไป ต้นอ้อมันยังอ่อนลู่ไปตามลม มันอยู่ของมันได้นะ นี่ก็เหมือนกัน ทุกสังคม ในสงฆ์เราปวารณากับสงฆ์ สงฆ์ทุกสงฆ์จะมีการกระทบกระเทือนกันโดยธรรมดา นี่สงฆ์ทุกสงฆ์นะ แต่ถ้าสงฆ์นั้นในหมู่คณะนั้นมีการเตือนกัน มีการให้อภัยกัน สังคมเราจะยั่งยืน เพราะสงฆ์เป็นผู้ชี้นํา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน พระอานนท์ร้องไห้ ฟังแล้วมันสะเทือนใจมาก ถ้าธรรมเราน้อมเข้ามาในหัวใจแล้วคิดนะ พระโสดาบันทําไมต้องร้องไห้ ร้องไห้เพราะอะไร ร้องไห้เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานนะ “ดวงตาของโลกดับแล้ว เราก็ยังมีกิเลสอยู่ เราก็ยังต้องการคนชี้นําอยู่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ต้องปรินิพพานจากไป” นี่พระโสดาบันนะ เพราะอะไร เพราะพระโสดาบันเป็นอกุปปธรรมของขั้นพระโสดาบัน ขณะที่ก้าวเดินไป “เรายังต้องการผู้ที่ชี้นําอยู่ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็จะจากเราไป” นี่ยังสะเทือนใจขนาดนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เรานี่ สิ่งที่พลัดพรากนะ ความพลัดพราก เราพลัดพรากจากธรรมวินัย ธรรมวินัยพลัดพรากจากเรา เราจะพลัดพรากจากกัน สิ่งที่พลัดพรากจากกันอย่างนี้มันเป็นกฎอนิจจัง มันเป็นกฎธรรมดา ถ้าเราเข้าใจมัน เราทําความเข้าใจกับมัน สิ่งนี้เป็นเรื่องธรรมดา สิ่งที่ธรรมดาเพราะอะไร เพราะชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ความพลัดพรากอย่างนี้มันพลัดพรากเพื่อเป็นของโลกไง

ดูการพลัดพราก ดูจิตสิ ตายจากดวงนี้ก็ไปเกิดดวงนั้นๆ แต่ถ้าวันไหนกิเลสมันสิ้นไปแล้วนะ จะดูสิว่าความพลัดพรากมันคืออะไร...ความพลัดพรากมันหลอกกัน ความตายมันหลอกกัน ทุกอย่างเป็นเรื่องสมมุติ ไม่มีอะไรเป็นของจริงเลย

แม้แต่ความตายยังไม่ใช่ของจริงเลย เพราะอะไร เพราะมันตายไม่จริง ตายไปแล้วนะจิตมันก็ไปเกิดอีก ดูสิ ดูธรรมบท ที่ว่าพระสารีบุตรไปโปรดเพื่อนของพ่อ “นี่อายมาก อายมาก” สุดท้ายแล้วได้ผ้าอย่างหยาบมาถวายพระสารีบุตร แล้วปรารถนาไปเกิดในตระกูลที่อุปัฏฐากพระสารีบุตร แล้วก็มาบวชในสํานักของพระสารีบุตร เป็นพระอรหันต์ขึ้นมาตั้งแต่เป็นเณร นี่ตายไปแล้วเกิดมายังเกิดทันพระสารีบุตรเลย นี่ตาย เอาความตายจริงมาจากไหน

แต่ถ้าเมื่อไหร่กิเลสมันสิ้นไปจากหัวใจนะ ในการประพฤติปฏิบัติ ทุกคนว่าเรานี่เป็นคนดี เราเป็นคนเข้มแข็ง ถ้าเราเป็นคนเข้มแข็งต้องเข้มแข็งที่หัวใจ ข้างนอกจะอ่อนโยน จะแข็งกระด้างขนาดไหน ต้องให้หัวใจเราเข้มแข็ง ถ้าหัวใจเราเข้มแข็งนะ ในการประพฤติปฏิบัติของเรามันจะขึ้นมาได้

เขื่อนนะ เขื่อนที่มันกักเก็บนํ้าไว้ได้มันต้องแข็งแรงพอสมควรมันถึงกักเก็บนํ้าไว้ได้ ถ้าจิตใจเราเข้มแข็ง จิตใจเรามีจุดยืน มันจะกักหัวใจ กักความรู้สึกให้มันเป็นสมาธิขึ้นมาได้ แล้วมีเชาวน์ปัญญา มีจุดยืน เปลี่ยนแปลงให้มันเป็นปัญญาขึ้นมาได้ เปลี่ยนแปลงเป็นปัญญาขึ้นมานะ สิ่งนี้มันจะเข้ามาในหัวใจของเรา นี่จุดยืนในหัวใจ เข้มแข็ง ให้เข้มแข็งที่นี่ เข้มแข็ง ให้เข้มแข็งในหัวใจของเรา

อะไรเป็นบาปอกุศล สิ่งนั้นอย่าทํามัน เพราะทําสิ่งนั้นขึ้นไปนะ ทําบ่อยครั้งๆ เข้ามันจะเป็นจริตนิสัย จริตนิสัยนี้เป็นอันหนึ่งนะ แต่กรรมนี่สําคัญมาก การกระทําสิ่งใดๆ มันเป็นกรรมทั้งนั้นนะ กรรม เห็นไหม กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน แล้วสิ่งที่เป็นบาปอกุศลเรายังฝืนทําอยู่ มันเป็นกรรมอะไร? คําว่า “บาปอกุศล” มันต้องเป็นกรรมดํา แล้วถ้ากรรมดํามันอยู่ในหัวใจของเราบ่อยครั้งๆ เข้า มันมืดไป แล้วการประพฤติปฏิบัติของเรามันจะสะดวกไหม

กรรมของใครของมันนะ การกระทําเป็นอกุศลหรือกุศลของใครก็แล้วแต่ มันเป็นสมบัติของคนนั้น ครูบาอาจารย์หรือใครก็แล้วแต่ไม่มาแบกรับให้เราหรอก แต่ถ้าเราทําของเรา มันซับสมมาที่ใจของเรา ถ้ามันซับสมมาที่ใจของเรา แล้วเราอยากจะพ้นทุกข์กัน พระถ้าบวชแล้วไม่ปรารถนานิพพาน เราจะบวชมาทําไม เราบวชกันมาเราต้องปรารถนาสิ้นสุดแห่งทุกข์ แต่ถ้าเมื่อไหร่มันมีการกระทําของเราไป อย่างที่ขณะปัจจุบันนี้จะอ่อนแอ จะทําสักแต่ว่าไปก็แล้วแต่ แต่ถ้าเมื่อใดกรรมมันให้ผล มันจะมีอะไรให้สะเทือนใจ

นางปฏาจารา ที่ว่าหนีไปกับคนใช้ เวลาจะกลับนี่ไม่กล้ากลับมา เวลากลับมา สามีตายก่อน ลูก ๒ คน ตาย เสร็จแล้วจะกลับไป พ่อแม่ตายหมดเลย นี่กว่าจะได้คิดนะ นางปฏาจารานี่น่าจะเอามาเป็นคติเตือนใจมาก ก่อนที่จะเข้ามาในศาสนานะ เสียสามีก่อน งูกัดตาย ลูกโดนนํ้าพัดไป โดนอีแร้งคาบไป พ่อแม่โดนฟ้าผ่า ตายหมดเลย สะเทือนใจจนสติไม่มีเลย เสียสติไปเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ นางปฏาจาราวิ่งมาเลยนะ

“ปฏาจารา เธอเป็นอะไร”

ได้สติกลับมา อาย เห็นไหม

นี่เหมือนกัน ถ้าหัวใจเราอ่อนแอ หัวใจเราไม่มีจุดยืน ถ้าไม่คิดถึงว่าเราบวชมาเพื่อนิพพาน ถ้าวันไหนมันมีความกระทบกระเทือนหัวใจล่ะ มันจะเหมือนนางปฏาจารา นี่คิดค้น เห็นไหม อยากมีความสุข อยากมีครอบครัวไปกับเขา ถึงเวลานี่เสียหมดเลย เสียทุกอย่างเลย เวลามาวิปัสสนา พิจารณาเทียน เทียนมันเผาไหม้ตัวมันเอง พอมันเผาไหม้ตัวมันเอง สิ่งต่างๆ มันเผาไหม้ตัวมันเอง ย้อนกลับมา โอปนยิโก ย้อนกลับมาในหัวใจของเรา ชีวิตของเรามันก็เผาผลาญตัวเราเอง มันเผาผลาญเรามาหมดเลย เห็นไหม เผาผลาญๆ มันเป็นอนัตตา

คําว่า “สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา” ขอให้เห็นเถอะ เห็นความเป็นไปแล้วจะไม่เถียงเลย

ความเป็นไป สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ก็เหมือนเรากินข้าว ขณะที่กินข้าวอยู่ กลืนข้าวไปคําหนึ่ง นั่นแหละอนัตตา เพราะมันลงไปในท้อง ถ้าพอมันอิ่มเต็มขึ้นมานะ อาการของการกินข้าวกับข้าวที่อยู่ในกระเพาะมันอันเดียวกันไหม? มันไม่ใช่หรอก เพราะมันไปเต็มกระเพาะมันก็อิ่ม แต่ขณะที่กิน เพราะอะไร เพราะมันกลืนไหลไปในลําไส้ กว่าจะไปถึงกระเพาะ อาหารเข้าปาก

สภาวธรรมที่มันเกิด ถึงบอกว่า สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ที่ว่านิพพานเป็นอนัตตาๆ นกแก้วนกขุนทองนี่ว่ากันไป ไม่ใช่อนัตตา แล้วไม่ใช่อัตตา แต่ถ้ามันวิตกวิจารณ์ไปมันก็เป็นจินตมยปัญญา แต่ถ้ามันเกิดมา มันเห็นจริง เห็นจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา อันนี้มันถึงจะเห็นจริง สภาวธรรมอันนี้เป็นการเห็นจริงไง อยู่ที่การปฏิบัติ พระเรามีวุฒิภาวะตรงนี้ ถ้าประพฤติปฏิบัติเห็นจริงขึ้นมา องอาจกล้าหาญ การแสดงออกของผู้รู้จริง

ถ้าการแสดงออกของผู้รู้จริงนะ แม้แต่คนพูด เห็นไหม เวลามีคฤหัสถ์เขามาถามธรรมะ เวลาเขาถามขึ้นมา แค่เขาพูดมาอันนี้มันเป็นจินตมยปัญญา อันนี้มันไปอ่านหนังสือมาเป็นสุตมยปัญญา ถ้าเป็นภาวนามยปัญญาอันนี้เป็นความจริง มันพูดออกมา การแสดงออกมาต่างกัน ความเห็นนี่เห็นต่างกัน แค่นี้ก็เห็นว่ามันเป็นความต่างกัน ความต่างกันเพราะความรู้สึกมันต่างกัน การพูดออกมามันต่างกัน ผลก็ต่างกัน แต่เราประพฤติปฏิบัตินะ ถึงสิ่งที่เราเห็นจริง พอมาเห็นในหัวใจของเรามันถึงจะรู้จริงไง ถ้ารู้จริงอย่างนี้มันจะเป็นความจริงของเรา เป็นสันทิฏฐิโกของเรา อันนี้เกิดขึ้นมา นี่คือกาลเวลาภายใน

กาลเวลาภายนอกมันจะสิ้นสุดลงพรรษาวันนี้ เรามาฟังธรรม ฟังธรรมนะ หัวหน้า ผู้ที่เป็นประธานสงฆ์ เป็นหัวหน้าสงฆ์ สังฆกรรม สังฆกรรมเพื่อหมู่สงฆ์ สงฆ์ต้อง ๔ องค์ขึ้นไปถึงเป็นสังฆะ เราเป็นหนึ่งในสังฆะนั้น เราจะปวารณากับสงฆ์ที่สังฆะนั้นเพื่อหัวใจของเรา

จะให้บอกว่าความเป็นไปของสังคม ความเป็นไปเป็นอยู่มันเป็นเรื่องของ เหมือนกับวัตถุ ศาสนวัตถุ ร่างกายนี้ก็เป็นศาสนวัตถุอันหนึ่ง อาศัยปัจจัย ๔ เป็นเครื่องเลี้ยงชีวิต แล้วธรรมในหัวใจ สิ่งที่เป็นศาสนธรรมในหัวใจ มันเป็นเรื่องสงฆ์จากภายใน ถ้าสงฆ์จากภายในนะ มันมีธรรมหล่อเลี้ยงจิต ถ้ามีธรรมหล่อเลี้ยงจิต พระโสดาบันนะ ไม่ลูบคลํา แล้วสิ่งใดที่เกิดขึ้นมันสะเทือนหัวใจ มันสะเทือนตลอดเวลา เพราะจิตมันมีจุดยืนของมัน

ถ้ามันสะเทือนหัวใจตลอดเวลา มันก็ได้ลิ้มรสตลอดไป เห็นสภาวะเปลี่ยนไปของโลก เห็นสภาวะเปลี่ยนไปของสังคม เห็นสภาวะเปลี่ยนแปลงไปของผิวหนังเรา ผิวหนังมันหย่อน มันชราภาพ มันเป็นไป สิ่งต่างๆ ร่างกายเรา อวัยวะต่างๆ มันเสื่อมสภาพไป เห็นความเปลี่ยนไป มันสะเทือนนะ ธรรมสังเวชตลอด นี่ธรรมมันเตือนตลอด แล้วเราวิปัสสนาขึ้นมา ย้อนกลับมา

คนดี ดีที่นี่ คนดี ดีที่หัวใจ ดีที่ความเป็นไป

ถึงบอกว่า จะออกพรรษา เราได้สิ่งใดติดมือไป สิ่งต่างๆ นี้จะเป็นคุณประโยชน์กับเรา แล้วโอกาสหน้าถ้ามันยังอยู่ด้วยกัน จะได้จําพรรษาหน้า ถ้าไม่ได้อยู่ด้วยกัน สิ่งนี้เป็นธรรมดาของโลก ความพลัดพรากเป็นเรื่องธรรมดา สิ่งที่เป็นธรรมดาเก็บไว้เป็นคติเตือนใจ เก็บไว้ในหัวใจ เก็บไว้ สิ่งนี้เป็นประสบการณ์ชีวิต ประสบการณ์ชีวิตกับสิ่งที่ดีๆ ถ้าปฏิบัติดีก็ได้ดีไป ถ้าปฏิบัติอย่างไร ตายไป ทําคุณงามความดีอันนี้

ในสมัยพุทธกาลนะ ไปทําบุญกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วไปเกิดบนสวรรค์

“เราได้สมบัตินี้มาจากใคร สมบัตินี้เราได้มาจากใคร? เราได้มาจากการกระทําอย่างนั้นๆๆ”

นี่ก็เหมือนกัน เราทําสิ่งที่ดีๆ เอาไว้ในศาสนา เวลาเราได้สถานะใหม่ สิ่งนี้เราได้สมบัติมาจากการกระทําอันนั้น การกระทําอันนั้น เห็นไหม สิ่งนี้มันจะเป็นคุณประโยชน์กับเรา นี่พลัดพรากก็เอาสิ่งนี้เป็นคุณธรรม สิ่งที่ดีๆ ไปกับหัวใจเรา เอวัง

เทศน์พระ ๗

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๒๑ ตุลาคม ๒๕๔๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

อยู่กับครูบาอาจารย์นะ ท่านไม่ให้คุ้นเคยกับอะไรทั้งสิ้น ความคุ้นเคย ความสนิท นี่ขี้กลาก ขี้กลากมันติดพันไง เวลาขี้กลากมันขึ้น มันขยาย มันก็คัน นี่ก็เหมือนกัน เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์ เวลาท่านดุ ท่านคอยเตือน ให้เหมือนหมาไง หางมันจะตก ถ้าหางมันตกมันไม่เห่อเหิม ถ้ามันยังชูหางอยู่ กิเลสมันชูหางนะ เวลามันชูหางขึ้นมานี่มันทุกข์มาก

แต่ถ้าเวลาท่านเตือนขึ้นมา ถ้ากิเลสมันโดนธรรมะกดไว้ ถ้ามันลง หางมันจะตก ถ้าหางมันจะตกนี่คนมันจะดีขึ้นมา ถึงไม่ให้คุ้นเคยกับอะไรทั้งสิ้น ความคุ้นเคยกับสิ่งต่างๆ สิ่งที่มันเป็นสิ่งที่สกปรกโสโครก สิ่งนั้นไม่ดีเลย แต่เวลาธรรมะนี่คุ้นเคยไหม สวดมนต์ทุกวัน ทําบุญกุศลทุกวัน นั่งสมาธิทุกวัน มันคุ้นเคยไหม

“ศาสนาเป็นยาเสพติด” มันเสพไม่ติดสิ ถ้ามันเสพติดมันจะติดกับหัวใจเรา มันจะเป็นประโยชน์กับเรา เวลาเทียบไง “ศาสนาเป็นยาเสพติด” ศาสนาไม่เสพติดหรอก เสพแล้วไม่ติด พยายามเสพอยู่ แต่มันไม่ติด แต่ถ้ายาเสพติด เห็นไหม เรื่องของกิเลสเสพแล้วมันติด มันติดเพราะมันเป็นเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยากไง ถ้าตัณหาความทะยานอยากนั้นทําให้เราติด ความคุ้นเคย เห็นไหม ถึงอย่าคุ้นเคยกับอะไร

การคุ้นเคย นี่วิสาสะ เวลาครูบาอาจารย์ของเรา อาจารย์จวนกับอาจารย์สิงห์ทองท่านสนิทกันมาก เล่นกันแบบเด็กๆ เลย พระอรหันต์ด้วยกันนะ อาจารย์จวนก็เป็นพระอรหันต์ อาจารย์สิงห์ทองก็เป็นพระอรหันต์ เวลาแจกอาหารท่านก็เล่นกัน ท่านเล่นกันในขณะที่ทําข้อวัตรเลย แต่ท่านเป็นพระอรหันต์น่ะ นี่ความคุ้นเคยอย่างนั้น ความคุ้นเคยแบบวิสาสะ ความคุ้นเคยโดยธรรม แต่ความคุ้นเคยอย่างนั้นมันเป็นประโยชน์ไง

“นี่ว่าห้ามคุ้นเคยเลย แล้วอยู่ในวัดก็ต้องตีหน้ายักษ์ใส่กัน ไม่ให้คุ้นเคยกันหรือ”

ทักทายกันได้ อยู่กันได้ เป็นเพื่อน เป็นสหธรรมิกได้ เรารักกัน เรามีนํ้าใจต่อกัน แต่ถ้ามันเป็นการเล่น การหัว การคุ้นเคยของกิเลส มันจะทําให้เราผิดพลาด ทําให้เสียโอกาสของเรา

แต่ถ้าเป็นธรรม เวลาเราเจอครูบาอาจารย์ของเรา ทําไมเรารื่นเริงล่ะ เรารื่นเริง เราอาจหาญ มีครูมีอาจารย์นี่อุ่นใจนะ เด็กมีพ่อ มีแม่ มีพี่ มีแบ็ค มีคนดูแล มีความอบอุ่น นี่ “พ่อแม่ครูอาจารย์” ความคุ้นเคยโดยธรรมนะ

ความคุ้นเคยโดยธรรม เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ “ภิกษุอยู่ฟากตะวันตก อยู่ไกลเราสุดขอบฟ้าเลย แต่ปฏิบัติตามเรา เหมือนอยู่ติดแนบกับเรา ภิกษุจับชายจีวรเราไว้เลย แต่ไม่ทําตาม นี่อยู่ห่างไกล” นั่นเป็นเวลาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีชีวิตอยู่นะ

ในปัจจุบันนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไป ๒,๕๐๐ กว่าปีแล้ว แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งพระอานนท์ไว้ “อานนท์ ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเธอ”

ถ้าเราจะอยู่ใกล้ชิดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ท่านถึงห่วงไง ห่วงธรรมและวินัย นี่เป็นศาสดาของเรา เวลาเราทําผิดพลาดขึ้นมา ศาสดายืนจังก้า ผิดธรรมไง ผิดวินัย ถ้าผิดวินัยนี่ศาสดายืนจังก้าเลย ยืนต่อหน้านี่ ว่าเราทําผิด เราทําผิดนี่ แต่เรามีความละอายไหมล่ะ ถ้าเรามีความละอาย เราจะรู้เลย เอื้อเฟื้อต่อธรรมวินัย ถ้าเอื้อเฟื้อต่อธรรมวินัย อาบัติเล็กน้อยมันก็จะรู้ว่าอาบัติเล็กน้อย อาบัติหนัก อาบัติเบา มันจะเข้าใจ แต่ถ้าเราไม่เอื้อเฟื้อต่อธรรมวินัย “เหมือนกับจับชายจีวรเรา แต่ไม่ทําตามเรา” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านเทศนาว่าการไว้ นี่วางไว้ หูตาไกลมาก รู้แจ้งโลกนอก-ใน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ เป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา ภิกษุติเตียนกันมากเลย “ถ้าจะตั้งอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา อย่างน้อยก็ต้องตั้งปัญจวัคคีย์ก่อน ต้องตั้งยสะก่อน เพราะบุคคลเหล่านั้นบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก่อน”

เวลามีปัญหาขึ้นมาพระพุทธเจ้าจะประชุมภิกษุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ภิกษุทั้งหลาย เธอว่าเราตั้งนี่เราเห็นแก่หน้าแก่ตาหรือ...ไม่ใช่นะ อัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวามันเป็นธรรม เพราะว่าสิ่งนั้นเป็นสมบัติของเขา เป็นสมบัติของพระสารีบุตร เป็นสมบัติของพระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรกับพระโมคคัลลานะได้อธิษฐานมา ตั้งเป้าหมายมาจะเป็นพระอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา เป็นผู้ที่สร้างสมบุญญาธิการมา”

เหมือนกับในปัจจุบันนี้ คนคนนี้เขามีศักยภาพ เขามีการศึกษา เขามีความสามารถที่จะทําตําแหน่งนี้ได้ นี่ให้เขาทําตามอํานาจวาสนาของเขา พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะเขาได้สร้างสมบุญญาธิการมาอย่างนั้น

พระปัญจวัคคีย์ พระอัญญาโกณฑัญญะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นผู้ที่บรรลุธรรมองค์แรก เป็นสงฆ์องค์แรกของโลก แล้วเวลาเทศน์อนัตตลักขณ-สูตรเป็นพระอรหันต์ทั้งหมดเลย แต่พระอัญญาโกณฑัญญะอยู่ป่าตลอดชีวิตนะ สําเร็จแล้วไปอยู่ป่า อยู่กับสัตว์ อยู่ในป่าเลย นี่มันเป็นอํานาจวาสนาไง เป็นพี่ชายองค์ใหญ่ สร้างสมบุญญาธิการมาเป็นพระสงฆ์องค์แรกของโลก

แต่สร้างสมมาอย่างนั้น พระสารีบุตรเขาสร้างสมของเขามาอย่างนั้น ไม่ได้ตั้งเพราะเห็นแก่หน้า ไม่ได้ตั้งเพราะเห็นแก่ต่างๆ นะ ตั้งขึ้นมาเพราะมันเป็นสมบัติของเขา เขาสร้างมาอย่างนั้น สมบัติที่เขาสร้างมา เขาปรารถนามานะ แต่ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะไม่มีใครได้สมบัติเลย เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ตรัสรู้ธรรมโดยชอบ ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เป็นผู้ที่เอาศาสนา สิ่งที่มีอยู่นี่เอาออกมาจากหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ววางศาสนาไว้

ไม่มีศาสนา ไม่มีพระอรหันต์ขึ้นมา ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ตรัสรู้เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา จะเอาอะไรไปสอนพระสารีบุตร จะเอาอะไรไปสอนพระโมคคัลลานะ พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะปรารถนาเป็นอัครสาวก ปรารถนาแล้วสร้างสมมา เห็นไหม อํานาจวาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็อย่างหนึ่ง อํานาจวาสนาของผู้ที่สร้างสมมา เขาสร้างของเขามา แต่ก็ต้องอาศัยธรรมและวินัย อาศัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สมัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีชีวิตอยู่

ในปัจจุบันนี้มีธรรมและวินัย เรามีธรรมวินัย ถ้าจะคุ้นเคยโดยธรรม เราจะคุ้นเคยกับศาสนา เราจะคุ้นเคยกับธรรมวินัย เรามีสติสิ ถ้าเรามีสติ เราไม่ทําผิดพลาด ทําผิดพลาดก็อริยวินัย อริยวินัยคือว่าผิดแล้วปลงอาบัติ การปลงอาบัตินี่เป็นอริยวินัย เป็นอริยวินัยเพราะว่าคนสํานึกผิด

คนทําความผิดนี่เป็นคนที่มีโอกาส เราสํานึกผิด เราทําความผิด เราพยายามปลงอาบัติ เราก็เข้ากับธรรมและวินัย อยู่กับธรรมวินัยโดยที่ว่าไม่ใช่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายืนจังก้า ยืนจังก้าคือว่าทําผิดต่อหน้า ทําผิดซํ้าผิดซาก นี่ทําผิดแล้ว เห็นไหม นี่เราไม่เคารพธรรมและวินัย

การคุ้นเคยกับธรรมและวินัยทําให้ชีวิตของเรามันมีโอกาสนะ ดูสิ เวลาเราบวชใหม่หรือเวลาเรามีจิตใจร่าเริง เรามีความสุขไหม เวลาจิตใจร่าเริง จิตใจอาจหาญ เพราะอะไร เพราะเราคุ้นเคยกับธรรม คุ้นเคยกับวินัย คุ้นเพราะว่ามันอาจหาญ มันไม่มีความเศร้าหมอง

แต่ถ้าเราหลบหลีก เราพยายามหลบหลีก เห็นไหม เศร้าหมองไง ถ้าใจเศร้าหมองนะ ความเศร้าหมองของเรา การประพฤติปฏิบัติจะเป็นไปได้ไหม ถ้าเรารื่นเริง เราอาจหาญ การนั่งสมาธิก็สะดวกสบาย การเดินจงกรมก็มีกําลังใจ ในการประพฤติปฏิบัติปัญญามันเกิดนะ ปัญญามันเกิด เวลาตรึกสิ่งใดปัญญามันจะหมุนไป มันจะเข้าใจสิ่งต่างๆ ทะลุปรุโปร่งหมดเลย เวลาเรารื่นเริงอาจหาญมันเป็นอย่างนั้น

เวลาเศร้าหมอง เวลาคอตก เวลาทําสิ่งต่างๆ แล้วไม่สมความปรารถนา กิเลสมันยํ่ายีหัวใจ ทุกข์ไหม ถ้าการคุ้นเคยโดยธรรม การคุ้นเคยนะ ซํ้าๆ ซากๆ นี่มันน่าเบื่อ ถ้าเราคิดดูว่ามันเป็นเรื่องกิเลส มันน่าเบื่อนะ ดูสิ เช้าขึ้นมาเราจัดอาสนะแล้วออกบิณฑบาต ชีวิตจําเจไหม ถ้ามองโดยโลกนะ ชีวิตจําเจอย่างนี้อยู่กันได้อย่างไร ถ้าเรามองว่าอย่างนี้จําเจ แต่ถ้าคนตื่นภัยนะ ชีวิตจําเจขนาดนี้ แต่เวลาเกิดตายจําเจไหม เกิดตายแต่ละภพแต่ละชาตินะ

เวลาเราโดนความร้อน เวลาเราโดนสิ่งใดบีบคั้น เราจะมีความทุกข์มาก แต่เวลาเราอยู่ในครรภ์ของมารดา เวลาตกนรกอเวจี มันทุกข์ร้อนขนาดนั้น มันไปไหนไม่ได้ เพราะมันเป็นอํานาจกรรม กว่าจะหมดวาระ กว่ากรรมจะเปลี่ยนแปลงไป กว่าจะพลิกแพลงไปเป็นวาระ เห็นไหม ดูสิ การเกิดและการตายไง ชีวิตนี้ซํ้าๆ ซากๆ ถ้าเรามองว่าการจําเจ ชีวิตนี้จําเจ การหายใจเข้าและหายใจออกวันหนึ่งกี่หมื่นหนกี่แสนหน แล้วการเกิดและการตายของความคิด เกิดตายๆ นะ ความคิดน่ะ เดี๋ยวเกิดเดี๋ยวตาย คิดอยู่อย่างนั้น เร่าร้อนอยู่อย่างนั้น นี่เกิดตายโดยอารมณ์ เกิดตายโดยความรู้สึก แล้วเกิดตายโดยภพโดยชาติ การเกิดและการตาย แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติ ถ้าเห็นสิ่งนี้เป็นภัยนะ จะเห็นว่าการดํารงชีวิตนี้ นี่ไม่มีความคุ้นเคยกับมัน มันจะตื่นตัวตลอดเวลา

การตื่นตัว เห็นไหม หาอาหารมาเพื่อดํารงชีวิต ดํารงชีวิตไว้เพื่อประพฤติปฏิบัติ การประพฤติปฏิบัติเพื่อเป็นตบะธรรมเผาให้กิเลสมันเร่าร้อน กิเลสในหัวใจที่มันทําให้ทุกข์ให้ยากอยู่นี่ นี่มันรื่นเริง มันอาจหาญ มันมีกําลังใจ มันสดชื่นแจ่มใส ไม่ใช่เศร้าหมอง เศร้าหมองเพราะอะไร เศร้าหมองเพราะว่าสิ่งใดๆ ก็เก็บสะสมไว้ในใจ มันเป็นความเศร้าหมอง เพราะเราเอาแต่บาปอกุศลไว้ในหัวใจ มันก็เศร้าหมองน่ะสิ สิ่งที่เศร้าหมองเป็นอกุศล แล้วสิ่งที่เป็นอกุศลในหัวใจของเราใครเป็นคนสร้างมา

นี่เพราะกิเลสมันไม่เข้าใจ มันไปกวาดต้อนมาว่าสิ่งนี้เป็นศักยภาพ เราทําสิ่งใดแล้วมันไม่เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเราทําสิ่งนี้ กิเลสมันอยากจะยืนอยู่บนหัวของสัตว์โลกทุกๆ ตัวนะ ทั้งๆ ที่มันขี่หัวเราอยู่ มันนั่งอยู่บนหัวของเรา เหมือนควาญช้างนั่งอยู่บนคอช้างแล้วบังคับให้ช้างทํางาน

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจเหมือนช้างสารที่ตกมัน แต่ช้างสารที่ตกมันนี่เอามันไม่อยู่นะ แต่เวลากิเลสในหัวใจของเรามันเอาอยู่น่ะ เอาอยู่เพราะอะไร เพราะมันหาสิ่งที่เลวกว่านั้น หาสิ่งที่มันพอใจอย่างนั้นป้อนช้างตัวนั้นไง หาสิ่งที่ตัณหาความทะยานอยากมันต้องการ มันแสวงหาของมัน เห็นไหม นี่อกุศล ถ้าความเศร้าหมองอย่างนี้เอามาทับถมลงที่ใจ เราไปคุ้นเคยกับมันทําไม ถ้าคุ้นเคยกับความรู้สึกอย่างนี้มันก็เศร้าหมอง

ถ้ามันเศร้าหมองนะ มันเห็นการดํารงชีวิตไม่มีค่าเลย จะบิณฑบาตก็ขาอ่อน จะทําอะไรก็ทําไม่ได้ ไม่มีกําลังใจเลย ไม่มีกําลังใจมันก็จํานน นี่แหละที่ว่าจําเจ ความจําเจของกิเลสก็ทําให้เราวนอยู่ในกิเลส วนอยู่ในอํานาจของมันไง แต่ถ้ามันเป็นธรรมนะ ทําไมมันจะทําไม่ได้ ทุกอย่างมันทําได้ เพราะอะไร เพราะใจสําคัญที่สุดนะ

ใจนี่กัดเพชรขาด นั่งสมาธิตลอดรุ่งก็ได้ เดินจงกรม อดนอน ๗ วัน ๘ วัน อดนอนทั้งชีวิตก็ได้ เขาถือเนสัชชิกกัน เขาทํากันได้เพราะอะไร ทําไม ในเมื่อร่างกายก็คือความรู้สึกอันนี้ ร่างกายมันก็ธาตุขันธ์อันนี้ ใจก็คือความรู้สึกอันนี้ ทําไมเขาทําได้ ทําไมเราทําไม่ได้ ไม่ใช่ว่าทําได้เฉพาะเขา ทําได้เฉพาะเรา...เพราะเราไม่คุ้นเคยกับธรรม เราไม่คุ้นเคยกับธรรมและวินัย เราไม่คุ้นเคยกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นถึงกษัตริย์อยู่ในพระราชวัง มีความเป็นอยู่ในพระราชวังแล้วออกมาดํารงชีวิตแบบภิกขาจาร เพราะสมัยนั้นยังไม่มีศาสนา จะมีศาสนาขึ้นมา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เวลาแสดงฤทธิ์ ยมกปาฏิหาริย์ ฤทธิ์เดชทําไมท่านแสดงได้ แสดงได้ทุกอย่างเลย? แสดงให้เขาเคารพศรัทธาไง

ถ้าเคารพศรัทธา เห็นไหม เทวดา อินทร์ พรหม มาฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทวดาแปลงกายมาใส่บาตรพระกัสสปะ พระสารีบุตร นี่เขาปรารถนาบุญกุศลเพราะมันมีแก้วสารพัดนึก พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ขึ้นมา มันถึงมีประเพณีวัฒนธรรมที่เขาใส่บาตรอยู่นี่ ที่เขาให้การดํารงชีวิตของเราอยู่นี่ เพราะเกิดพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

แล้วขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกประพฤติปฏิบัติ มันยังไม่เกิด เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าก็ไม่มี ธรรมะก็ไม่มี สังฆะไม่ต้องพูดถึงเลย นี่ค้นคว้าอยู่ ๖ ปี ทําไมมีกําลังใจล่ะ

จะบอกว่าเพราะท่านปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า...ถูก! เพราะว่าเป็นชาติสุดท้ายไง เวลาเกิดมาที่สวนลุมพินี “เราเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” นี่บุญอํานาจวาสนา ทั้งๆ ที่ยังไม่ได้ทําอะไรเลยนะ “เราจะเกิดมาชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” เปล่งวาจาที่สวนลุมพินี แล้วเวลาออกประพฤติปฏิบัติ ๖ ปี ทุกข์มาก ทุกข์ขนาดไหนก็ทนเอา

นี่เราเอาชีวิต เอาการดํารงชีวิตของศาสดา เอาการรื้อค้นที่ว่าไม่มีใครสอน เหมือนไม่มีตํารา ไม่มีทฤษฎี ไม่มีอะไรทั้งสิ้นเลย จะมีก็มีแต่ชี้ในทางที่ผิด อาฬารดาบส เจ้าลัทธิต่างๆ ในสมัยพุทธกาลชี้ในทางที่ผิด คนชี้แผนที่ผิดอยู่แล้วนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เดินตามแผนที่นั้น แล้วค้นคว้าด้วยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง ค้นคว้าขึ้นมา ตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ววางธรรมไว้

เห็นไหม ถ้าเราเอาชีวิตของศาสดามาเป็นเป้าหมาย มาเป็นอาจารย์ของเรา แล้วก็ดูครูดูอาจารย์ของเรา พยายามประพฤติปฏิบัติ เราจะมีกําลังใจนะ เราไม่ใช่ลูกกําพร้า เราไม่ได้ทําอย่างไม่มีคนชี้นํา เรามีพร้อมทุกอย่างเลย แต่กิเลสมันมืด มันปิดตา มันไม่ยอมรับสิ่งใดเลย มันไม่เอาอะไรเลย มันเอาแต่ความเศร้าหมอง แล้วเวลาเราเศร้าหมองคอตกแล้วจะโทษใครล่ะ

เห็นไหม ศาสนามีอยู่ตลอดเวลา เด่นชัดตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม มีพระพุทธ พระธรรม แล้วเวลาแสดงธัมมจักฯ ขึ้นมาแล้ว พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม สงฆ์ถึงเกิดขึ้น

สิ่งที่มีอยู่แล้ว เวลาแสดงธรรม ขณะที่แสดงธรรม ดูสิ เวลาที่ว่าออกมาฉันอาหาร พระปัญจวัคคีย์ปฏิเสธทิ้งไปเลย นี่ว่า “ทําความอุกฤษฏ์ขนาดนั้นยังไม่ตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ แล้วออกมาฉันอาหาร มามักมากในกาม มันจะเป็นไปได้อย่างไร” เวลาจะแสดงธัมมจักฯ นี่ปฏิเสธเลย เห็นไหม ขณะที่กิเลสมันอยู่ในหัวใจมันมีสภาวะแบบนั้นน่ะ

แล้วนี่ก็เหมือนกัน รัตนะ แก้วสารพัดนึก ทั้งๆ ที่เราบวชเป็นพระด้วย นี่เราก็เป็นสงฆ์ แก้วสารพัดนึก เราก็เป็นสงฆ์องค์หนึ่ง สงฆ์โดยสมมุติ แล้วในหัวใจของเรานี่แก้วสารพัดนึก แล้วเรานึกให้เรารื่นเริงอาจหาญ นึกให้เราอยู่ในธรรมวินัย มันอยู่ไหมล่ะ ทําไมมันเป็นไปไม่ได้ เพราะอะไรล่ะ เพราะมันไม่เป็นความจริง มันเป็นสมมุติ สร้างสรรค์ เสกสรร ไม่ใช่ความจริง ความเสกสรรปั้นยอ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้อย่างนี้จริงๆ เราเป็นสงฆ์ขึ้นมาด้วยญัตติจตุตถกรรม เราจริงตามสมมุติ จริงตามสมมุตินี่กิเลสยังเต็มหัวใจ แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จะทําให้มันเป็นสงฆ์สังฆะขึ้นมาตามความเป็นจริงของหัวใจ แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดนะ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ดูสิ แก้วสารพัดนึกอยู่ในใจเราทั้งหมดเลย เพราะอะไร

พุทโธ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

ธรรมะล่ะ? ธรรมะคือปัญญา อาสวักขยญาณ ปัญญาญาณของเรา

สังฆะล่ะ? สังฆะคือใจดวงนี้ไง ใจที่ทุกข์ที่ยากนี่ ใจที่แสนทุกข์แสนยากที่พาเกิดพาตายที่ซํ้าๆ ซากๆ นี้ ที่เคยชิน ที่คุ้นเคย มันเกิดตายๆ คุ้นเคยกับการเกิดการตาย การเกิดการตายเหยียบยํ่าหัวใจมาตลอดกี่ภพกี่ชาติไม่เข้าใจเลย

ขณะที่บรรลุธรรมขึ้นมาก็จิตดวงนี้แหละที่มันพาเกิดพาตาย เห็นไหม “ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย จะไม่เกิดอีกแล้ว จะไม่เกิดอีกแล้ว” เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปล่งอุทานที่สวนลุมพินีวัน นั้นเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เพราะมีเป้าหมายขนาดนั้น เกิดมาแล้วชาติสุดท้ายต้องถึงเป้าหมายแน่นอน ถึงได้ประกาศขณะที่ว่ากิเลสเต็มหัว เพราะเจ้าชายสิทธัตถะยังครองเรือน ยังมีบุตร แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้วถึงจะเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราประพฤติปฏิบัติไปถึงที่สุด พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์อยู่ที่ใจ สังฆะก็ใจดวงนี้ เพราะใจดวงนี้ได้บรรลุธรรม ได้เห็นธรรมแบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันถึงสะอาด ถึงบริสุทธิ์ มันถึงจะไม่เกิดไม่ตายอีก ถ้าไม่เกิดไม่ตายอีกมันก็ไม่ซํ้าไม่ซาก

การซํ้าซากคือสิ่งที่ว่ามันหมักหมม มันหมักหมมมาแล้วมันก็ไม่มีต้นไม่มีปลาย มันต้องซํ้าซากไป แต่ขณะที่เห็นหมดแล้ว เข้าใจแล้ว สิ่งที่ผ่านมา อดีตมามันซํ้าซาก แต่ในปัจจุบันนี้มันจะกดถ่วงอะไร? สิ่งใดกดถ่วงมันไม่ได้ เพราะมันพ้นจากแรงกดถ่วงของกิเลส

แต่พ้นจากแรงกดถ่วงของกิเลส เวลาหลวงปู่มั่น สมัยที่ท่านยังเป็นผู้นําอยู่ ภิกษุถ้าทําผิดพลาด ทําไมท่านเอ็ดขนาดนั้น ทําไมกิตติศัพท์กิตติคุณของหลวงปู่มั่นว่าดุมาก แล้วถ้าไม่มีอะไรในหัวใจของหลวงปู่มั่น แล้วท่านดุอะไรน่ะ? ก็ท่านดุกิเลสของเราไง ท่านดุแล้วเราก็ไปมองกันว่าตรงนั้น กิริยาอย่างนั้น “ไหนว่ามีเมตตาธรรม แล้วทําไมดุขนาดนั้น”...ก็ดุด้วยความเมตตา เพราะสิ่งที่ท่านจะดุ เพราะท่านเห็นโทษของมัน กิเลสในหัวใจของเราร้ายกาจนัก เจ้าของไม่รู้นะ

ครูบาอาจารย์สมัยหลวงปู่มั่นเวลาจะไปหาหลวงปู่มั่น “ถ้าท่านรู้วาระจิตท่านต้องส่งคนมารับ เวลาท่านรู้วาระจิตต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้น”...คาดหมายไปหมดเลย

รู้วาระจิตอยู่ แล้วไม่ส่งไปรับด้วย เพราะอะไร เพราะนี่มันคือมายา ธรรมะจะไปรับรองมายาทําไม มารยาสาไถย ตัวเองไม่มีกําลังเลย ตัวเองทําอะไรไม่ได้เลย แล้วจะให้สิ่งนั้นมารอรับ ใครจะเอาธรรมะ เอาทองคําไปชุบกับขี้ ในเมื่อหัวใจมันเป็นขี้ จะเอาความสะดวกสบาย จะให้เขาเอาวอมารับเลยนะ จะไปหา ถ้ารู้วาระจิตต้องมีอย่างนั้นๆ

มันเป็นบุญเป็นกรรมนะ สมัยพุทธกาล สงฆ์ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติแล้วเวลาไปอยู่กับคฤหัสถ์ที่เขารู้วาระจิต เห็นไหม อยากกินอะไร ต้องการอะไร เขาเอามาถวาย จนอายเขานะ ประพฤติปฏิบัติจนเป็นพระอรหันต์ด้วยเหมือนกัน สิ่งนั้นเพราะอะไร เพราะมันมีสายบุญสายกรรม ถ้าการสร้างบุญสร้างกรรมกันมามันจะเจือจานกัน มันจะสงเคราะห์กัน ถ้าไม่ได้สร้างบุญสร้างกรรมกันมานะ คนหนึ่งเจือจาน แต่อีกคนหนึ่งเห็นว่าเป็นลบหมดเลย เพราะเห็นว่าการเจือจานนั้นไม่มีคุณค่าไง

ครูบาอาจารย์องค์ไหนไม่เจือจาน แต่มันอยู่ที่ว่ามันสมควรไม่สมควรไง มันเป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมก็สมควรต้องเป็นธรรม

การเจือจาน ดูสิ พ่อแม่สอนลูก ถ้าปล่อยตามใจลูก ลูกจะเสียคน ถ้าพ่อแม่คนไหนเขาดูแลลูกของเขา เขาฝึกฝนลูกของเขา เริ่มต้นจะลําบาก จะไม่ได้ดั่งใจของเด็ก แต่เด็กคนนั้นโตขึ้นมาจะซึ้งคุณของพ่อของแม่มาก จะซึ้งคุณของครูบาอาจารย์มาก เพราะเขาจะดํารงชีวิตของเขาได้ เขาจะอยู่ในโลกของเขาด้วยความไม่เป็นภาระของใคร แต่ถ้าเรารักของเรา เราถนอมของเรา เราดูแลของเรานะ มันจะเตี้ยอุ้มค่อม ดูแลจนตาย ตายแล้วเกิดใหม่ยังต้องดูแลมันอีก มันยังไปไหนไม่รอดเลย

ถึงบอกว่าพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ในหัวใจของเรา ถ้าพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ในหัวใจของเรา ถ้าเรารู้ของเราเมื่อไหร่นะ ศาสนาไม่ใช่สิ่งที่ปกปิดเลย ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ นี่มันสื่อความหมายกันได้ ไม่ใช่ว่าใครมีธรรมแล้วปกปิด พูดให้ใครฟังไม่ได้...ไม่ใช่ ไม่มี ถ้าอย่างนั้นแล้วอริยสัจจะมันจะไม่อันเดียวกัน จะเดินทางสายไหนอริยสัจอันเดียวกัน อันเดียวกัน! ต่างกันไม่ได้! ถ้าต่างกันต้องมีคนใดคนหนึ่งเป็นผู้ผิดพลาดเด็ดขาด อริยสัจไม่มีสอง หนึ่งเดียวเท่านั้น! ฉะนั้น สิ่งนี้ถึงพิสูจน์ได้

ถึงบอกสิ่งนี้พิสูจน์ได้ พิสูจน์เลย ถึงบอกว่า ธมฺมสากจฺฉา เป็นมงคลนะ แต่ถ้าเป็นธรรมทําไมไม่กล้า ไม่ธมฺมสากจฺฉา ทําไมไม่กล้าเปิดเผย...ธรรมนี้เปิดเผยได้ตลอด เปิดเผยได้ เว้นไว้แต่ผู้ไม่รู้ เปิดเผยกับคนโง่ คนโง่ไม่เข้าใจหรอก

ถ้าคนโง่ เห็นไหม ดูสิ อยู่กับหลวงตาท่านบอกนะ “ถ้าใครปฏิบัติถึงจุดแล้วจะต้องมากราบศพ” เพราะมันเป็นอันเดียวกัน มันต้องรู้เหมือนกัน แต่ถ้ายังออกนอกลู่นอกทาง ปฏิบัติไปเถอะ ปฏิบัติไป ไม่มีทาง ทําไมมันถึงต้องมีมิจฉาล่ะ มิจฉาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิ ปฏิบัติจนกล้าหาญ ดูสิ พวกโยคีในอินเดีย เขาปฏิบัติหนักหรือว่ารุนแรงกว่าในการประพฤติปฏิบัติของเราด้วย ทําไมมันไม่เป็นทางล่ะ เห็นไหม เพราะมันออกมิจฉา เพราะมันไม่เข้าทาง มันไม่เข้าทางมันจะเป็นธรรมได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้ สิ่งนี้เป็นไปไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน ประพฤติปฏิบัติองอาจกล้าหาญ องอาจกล้าหาญโดยกิเลส ไม่ใช่โดยธรรม ถ้าโดยธรรมนี่องอาจกล้าหาญในหัวใจของเรา องอาจกล้าหาญในกลดของเรา นั่งตลอดรุ่ง เดินจนทางจงกรมเป็นร่อง องอาจกล้าหาญมันองอาจกล้าหาญในหัวใจของเรา ไม่ใช่องอาจกล้าหาญข้างนอก ข้างนอกไม่เกี่ยว

องอาจกล้าหาญข้างนอก ดูสิ เดี๋ยวนี้พวกสิ่งที่เป็นธาตุที่เขาเอาไปทํายานอวกาศมันแข็งขนาดไหน มันทําได้ทั้งนั้นนะ ยิ่งนาโนนี่พยายามทําให้มันเล็กขนาดไหนมันยิ่งจะทําให้เข้มแข็งได้ขนาดนั้น ไร้สาระ ไร้สาระมาก แต่ถ้าในหัวใจของเรา ถ้ามันองอาจกล้าหาญ มันเป็นธรรมข้างใน อันนี้สําคัญมาก สําคัญเพราะอะไร เพราะถึงที่สุดแล้ว เพราะมันเป็นสัมมา ถ้าเป็นสัมมามันก็ถูกต้อง สิ่งนี้ถูกต้อง

เห็นไหม คุ้นเคยกับธรรมแล้วพิสูจน์ได้ พิสูจน์ได้โดยธรรมและวินัย พิสูจน์ได้ในสังคมนะ ระยะทางพิสูจน์ม้า กาลเวลาพิสูจน์คน ถ้ามันเป็นของไม่จริง เห็นไหม โมฆบุรุษตายเพราะลาภ พอมีอะไรเข้าไปแหย่นะ มันตายหมด ตายเพราะลาภ ลาภนี่ทําให้คนตายหมดเลย ไม่ต้องดูอื่นดูไกลเลย ในปัจจุบันนี้เขาก็วิ่งแสวงหาลาภกัน นี่วิ่งแสวงหาลาภนะ

ดูสิ สงฆ์ของเรา อย่างหมู่คณะเราวิ่งแสวงหาลาภด้วยกันก็ไม่ใช่ สิ่งใดมานี่ปฏิเสธ แต่เขามาโดยธรรม เขามาด้วยเขาเคารพศรัทธา เขาจุนเจือของเขา เขาต้องการบุญกุศลของเขา แต่ถ้าเขามาถูกกาลไม่ถูกกาลยังต้องโดนเอ็ดเลย เพราะเขามาไม่ถูกเวลา “กาลเทศะ” เห็นไหม ของจะให้มันก็ต้องเป็นกาลเทศะ ทําไมเอ็งไม่มีให้ตอนเช้าล่ะ เช้าบิณฑบาตก็มาพร้อมกันก็จบ ทําไมต้องเป็นเวลานั้นเวลานี้ มันผิดกาลเทศะ ตกทะเลไปเลย ไม่จําเป็น เพราะอะไร

เพราะอาหารอันละเอียดนะ เวลาธุดงค์ไป เวลาบิณฑบาตไม่ได้อะไรมา กินลม นี่อดได้ ๕ วัน ๑๐ วัน อดได้ สบายมาก ไม่ต้องพึ่งพาใครเลย แต่ถ้าเขามาเป็นธรรม ถ้าถูกกาละ ถูกเทศะ เห็นไหม มาวัดต้องให้เป็นวัด ไม่ใช่เข้ามาวัดแล้วเป็นเจ้านาย มาวัดแล้วพระนี่เป็นภารโรง ต้องคอยดูแลรักษาเขา ...ไม่ใช่

นั่นเป็นการประทุษร้ายสกุล ถ้าได้ประกาศ ๓ หนไม่เปลี่ยนความเห็น เป็นสังฆาทิเสส ประทุษร้ายสกุลของสมณะ ประทุษร้ายสกุลของพระ พระนี่เป็นศากยบุตร เป็นลูกกษัตริย์แล้วทําตัวอ่อนด้อย ประทุษร้ายสกุลของเขา ถ้าเขาเข้าไปเจอของจริง เขาเข้าไปหาหมอ คนไปหาหมอจริงจะรักษาเขา เขาอาจจะได้เป็นพระอริยบุคคล ถ้าไปเจอหมอที่ว่าเห็นแก่ผลประโยชน์ เลี้ยงไข้ เขาจะไม่ได้อะไรเลย เห็นไหม นี่ประทุษร้ายสกุลทั้งคฤหัสถ์ ประทุษร้ายสกุลสมณะด้วย นี่มันเป็นผลเสียทั้ง ๒ ฝ่าย

แต่ถ้ามันเป็นกาลเทศะ มันเป็นธรรม จะมากจะน้อยช่างหัวมัน คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก โลกนี้มีแต่คนโง่ ถ้ายอก้นหน่อยเดียวนี่ลอยหมด คนฉลาดหาไม่ได้ แล้วคนฉลาดจะมีกี่คน ฉะนั้น ใครจะมาหาเราไม่หาเรา ไม่สําคัญหรอก ไม่จําเป็นเลย ของไร้สาระ มันมาจากข้างนอก

ถ้าหัวใจเรารื่นเริงอาจหาญนะ ให้คุ้นเคยกับธรรมเถอะ คุ้นเคยกับความเป็นธรรม กุศลไม่ใช่อกุศล อ้างว่าเป็นกุศลแต่เป็นอกุศล เป็นธรรมฝ่ายดํา หวังแต่ผลประโยชน์ หวังแต่ลาภสักการะ มันเป็นกุศลได้อย่างไร อกุศลทั้งนั้น

ถ้าเป็นกุศลนะ อยู่คนเดียว อยู่ที่ไหน สบายมาก ให้มันตายต่อหน้า ให้มันตายต่อเทวดาให้เร่าร้อนไปเลย ปฏิบัติดีแล้วจะตายขอให้เห็นหน่อย ไม่มีทาง พระปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ เป็นไปไม่ได้ที่ว่าไปอยู่ที่ไหนจะอัตคัดขาดแคลน แต่เพราะเราไปสอพลอ เราไปหาเขาเอง ไปอยู่ที่ไหนเขาก็วิ่งหนี นี่มันต่างกันตรงนี้ไง

นี่คุ้นเคยกับธรรมนะ คุ้นเคยกับศาสดา ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเราตลอดไป ได้กราบนะ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ได้กราบธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วชีวิตเราจะรื่นเริง จะอาจหาญ จะไม่เศร้าหมอง เอวัง

เทศน์พระ ๘

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๕ พฤศจิกายน ๒๕๔๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันอุโบสถ ทําอุโบสถเพื่อความบริสุทธิ์ของเรา เพื่อความบริสุทธิ์ของใจ เห็นไหม ดูอากาศสิ เวลามันสงบมันเงียบ มันมีความสุขมากนะ ความสุขยิ่งกว่าความสงบไม่มี ลมนิ่งมันมีความสงัดของเขา นี่สงัดจากภายนอก ถ้าสงัดจากภายในล่ะ ถ้าความสุขเกิดจากเรานะ

โลกมันปั่นป่วน รูป รส กลิ่น เสียง แสงสีเสียงของโลกเขาชอบกันอย่างนั้น ทางธุรกิจบันเทิงเขาเอาแสงสีเสียงนี้มาเป็นเครื่องมือหากิน แล้วเราก็เข้าไปในแสงสีเสียง นั่นมันตรงกับกิเลส กิเลสชอบอย่างนั้น

เวลาเราต้องการความสงบ เพราะอะไร เพราะเราเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าความสุขยิ่งกว่าความสงบไม่มี แต่มันไม่เคยสงบนะ “นามรูป” มี “นาม” นามเป็นความว่าง “รูป” เป็นสิ่งกระทบกระเทือน มีนาม มีรูป ในความรู้สึกนี่เป็นรูปนาม รูปนามในหัวใจของเรา

ความว่าง คือความว่าง คือความว้าเหว่ ความว่างคือสิ่งที่เป็นช่องว่าง รูปคืออัตตา คือความคิด คือความกระทบ นามรูปคือความรู้สึกในหัวใจ ฐีติจิตเป็นนามรูป เริ่มต้นเกิดจากความรู้สึก

อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ มันไม่เคยสงบเลย มันมีช่องว่างในความรู้สึก มีช่องว่างเพราะมันไม่อิ่มเต็ม เห็นไหม นี่ “นาม”

“รูป” รูปคือความกระทบกระเทือนในใจ สิ่งที่กระทบกระเทือนนี่ออกมา มันกระทบกระเทือนกันมาตั้งแต่เราไม่มีความรู้สึกเลย ตั้งแต่ในฐีติจิต ในภวาสวะ ในภพ ไม่ใช่อายตนะข้างนอกนี้หรอก อายตนะข้างนอกมันเป็นสิ่งที่กระทบระหว่างขันธ์กับจิต

สิ่งที่จะเป็นฐานที่ตั้งของจิต นามรูป สิ่งที่เป็นนามรูป สิ่งที่เป็นอวิชชาครอบงํา ขวดนํ้าที่พร่องนํ้าเวลาขยับจะเสียงดังมาก ความพร่องของนํ้านี่นามรูป มันกระทบกระเทือนกันในสภาวะแบบนั้น ในตัวของมันเอง มันมีขั้วบวกขั้วลบในตัวของมันเองอยู่แล้ว มันถึงเป็นปฏิสนธิจิต จิตนี้ถึงเคลื่อนไป จิตนี้ถึงปฏิสนธิในครรภ์ของมารดา แล้วออกมาเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม เป็นมนุษย์

ปฏิสนธิในครรภ์ของมารดานี่เกิดในครรภ์ เกิดในไข่ เกิดในโอปปาติกะ สิ่งที่ไปเกิดในสถานะ นี่สิ่งนี้เวียนไป แล้วย้อนมาในโลกสิ เห็นไหม แสงสีเสียงก็เหมือนกัน คืนนี้มีงานนั้น คืนนี้มีงานนี้ ที่ไหนมีงานเราไปตามเสียงนั้น เสียงชักจูงไป เราไปตามเสียง ไปตามรูป ไปตามอายตนะกระทบ สิ่งนี้เป็นเรื่องของโลก โลกเอาสิ่งนี้มาเป็นธุรกิจได้ เอาสิ่งนี้มาหาเงินหาทอง เป็นสิ่งที่หาผลประโยชน์ได้ แต่เราไปเสพสุข เราไปเที่ยว ทางโลกเขาไปเที่ยวกัน ไปเที่ยวสิ่งต่างๆ ไปหาแหล่งบันเทิงกัน นี่โลกคิดกันอย่างนั้นไง

คุณภาพชีวิต ชีวิตของคนที่ทํางานต้องมีการพักผ่อน ต้องมีเวลาว่าง คุณภาพชีวิตของโลกคิดกันได้อย่างนั้นนะ คุณภาพชีวิตของจิต ชีวะคือความมีชีวิตอยู่ ชีวะคือจิต ชีวะคือความรู้สึก ถ้าเราเป็นคนละเอียด เราพยายามจะค้นคว้าในหัวใจของเรา เราจะค้นคว้าเข้าไปในตัวของเรา มันต้องมีพื้นฐาน พื้นฐานของเรา พื้นฐานของนักรบ พื้นฐานของศากยบุตร

ถ้าศากยบุตร การเคลื่อนไป การดํารงอยู่ของเรามันจะฟ้องถึงความจงใจของเรา ความตั้งใจของเรา ถ้าความตั้งใจของเรา เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนถึงเสขิยวัตรนะ การดํารงชีวิต ความเป็นอยู่ของเรา ใช้ปัจจัย ๔ การกิน การอยู่ การเข้าห้องนํ้าต่างๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้หมดเลย เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันเป็นบรรทัดฐาน ถ้ามีบรรทัดฐาน สิ่งที่เป็นเหมือนกัน บรรทัดฐาน ปฏิปทาเครื่องดําเนิน มันเป็นสัมมา

สัมมาคือการเข้ามาหานามรูป หาช่องว่างในหัวใจ ไม่ใช่สิ่งที่เราว่ากระทบใครว่าเป็นนามรูปหรอก นี่กําหนดสัญญาอารมณ์เป็นนามรูป ลมพัดมันเป็นนามรูปที่ไหน ลมพัดน่ะ ลมมันพัดไปมันเกิดความร้อน อากาศลอยตัวขึ้นไป มันเกิดลมขึ้นมา มันพัดของมันไปมันก็เกิดลม

นี่ก็เหมือนกัน ตากระทบรูป วิญญาณไม่รับรู้สึก ลมพัดมาเราก็ไม่รับรู้อะไร ลมพัดไปเรามีความทุกข์ เรามีความคิดอย่างอื่น เราไม่รับรู้อารมณ์ของลมนั้นหรอก นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่กระทบกับตา แต่จิตไม่รับรู้ เห็นไหม เราไปมองกันที่ว่าสัญญาอารมณ์เป็นนามรูป เราไม่ได้มองว่าฐีติจิต อวิชชา สิ่งที่เป็นความรู้สึก เป็นจิตล้วนๆ นั้นเป็นนามรูป มันหยาบอย่างนั้นน่ะ มันเป็นการเสกสรร ธรรมะเสกสรร นี่คาดหมายกันไป ว่ากันไป ปากเปียกปากแฉะ ธรรมะสภาวะแบบนั้น แต่ความเป็นไปมันไม่เป็นเลย เพราะอะไร เพราะมันเป็นการเพ้อฝัน

เห็นไหม ทางโลกบอกว่า “มันเป็นนามธรรม ต้องให้เป็นรูปธรรม”

การวิปัสสนา การปฏิบัติมันยิ่งกว่ารูปธรรมอีก เพราะสิ่งที่เป็นรูปธรรมมันไม่มีเจ้าของ ดูสิ วัตถุต่างๆ ทฤษฎีต่างๆ มันอยู่ในคอมพิวเตอร์ มันมีชีวิตที่ไหน แต่หัวใจเรามีชีวิตนะ จิตนี้มีชีวิต มีธาตุรู้ แล้วเวลามันสัมผัส มันมีสติ มันเป็นสัมมา มันเป็นมรรค มันเป็นทางอันเอก มันเป็นมรรค ๘ หมุนเข้ามา มันเห็นการกระทําทั้งหมดล่ะ

โลกเขาบอกว่าทํามากับมือ ไอ้นี่มันทํามากับจิต งานของจิต จิตมันวิปัสสนา งานของจิต จิตกระทํามา มันเห็นเป็นรูปธรรมยิ่งกว่าสิ่งที่เราทํานะ เราเคยมีประสบการณ์ เราเคยทํางานต่างๆ เช่นเรามีงานทํา เสร็จจากงาน เราเลิกจากงานนั้นมา สิ่งที่เรายังเอ๊ะ! เราทําผิดพลาดอย่างไร เราทําอย่างไร อันนั้นเรายังคิด ยังเอามาทบทวนนะ

แต่ถ้าจิตมันทํางาน อริยสัจมันเกิดกับใจ ถ้าอริยสัจมันเกิดขึ้นมา มันจะคลาดเคลื่อนไปได้อย่างไร สิ่งที่เป็นอริยสัจ งานของจิต เวลาจิตมันสงบ มันสงบอย่างไร มันปล่อยวางอะไรเข้ามา มันปล่อยวางสิ่งใดมันเป็นความสงบเข้ามา แล้วถ้ามันสงบอย่างนี้ ถ้าวุฒิภาวะเรายังอ่อนด้อยอยู่ เราว่าความสงบนี้เป็นผลงาน สิ่งที่เป็นผลงานมันเป็นผลงานอะไร ลมพัดผ่านไป ใบไม้มันก็หยุดนิ่งของมัน เพราะมันไม่มีลมพัด

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่มันเกิดขึ้นกับใจ สิ่งที่กระทบกับใจ เวลามันผ่านไปแล้วเราว่าสิ่งที่มันผ่านไปแล้ว แล้วพอมันปล่อยวางก็ว่าสิ่งนี้เป็นผลงาน...นี่มันไม่เป็นอะไรเลย มันเป็นการคาดหมาย มันเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นกับใจ ใจมันมีความเป็นไป แต่เวลาจิตมันสงบเข้ามา นี่มันสงบอย่างนี้ เราก็ว่าสิ่งนี้เป็นผลงาน แต่เวลาเราผ่านมานะ นี่มันเป็นการฝึกฝน

ดูสิ ดูอย่างเขาทํานากัน คนทํานาเป็น เวลาเขาปักดํา ต้นกล้าเขาจะเจริญงอกงาม มันจะมีชีวิตต่อไป เราทํานาไม่เป็น เราไปฝึกฝนใหม่ เราปักไปนะ พอหันกลับมาดูนะข้าวลอยหมดเลย ปักไปแล้วเราก็คิดว่าเราปักข้าวแล้ว ถ้าเราปักต้นกล้าแล้ว เราดํานาแล้ว เดี๋ยวนามันก็จะออกรวง นามันก็จะเป็นข้าว แต่เราไม่รู้หรอกว่าเราปักไม่เป็น ปักไปแล้วต้นกล้ามันไม่อยู่ในนานั้น มันก็ลอย มันก็เน่าหมด มันก็เสียหายหมด เห็นไหม มันต้องมีประสบการณ์ไง

เวลาจิตมันทํางานของมันก็เหมือนกัน เวลามันทํางานของมันนะ มันสงบเข้ามา ถ้าจิตมันสงบเข้ามา เราปรับพื้นที่ เราชักนํ้าเข้านา นํ้าพอเพียงเราก็ปักดําของเรา ปักดําเสร็จแล้ว อ้อ! ปักดําแล้วมันลอย ปักดําแล้วมันใช้ไม่ได้ มันเป็นเพราะอะไร ทําไมคนอื่นเขาปัก ครูบาอาจารย์ท่านปักของท่าน งานของครูบาอาจารย์ท่านมีรวงมีข้าวออกมา ท่านมีอาหารของท่านกิน ไอ้เราปักแล้วก็ลอย ทําแล้วก็ไม่ได้ผล นี่ประสบการณ์มันทําบ่อยครั้งเข้า พิสูจน์บ่อยครั้งเข้า

นี่ก็เหมือนกัน ในหัวใจมันมีการวิปัสสนา มันทําบ่อยๆ มันเห็นการกระทําของจิต ถ้าจิตมีการกระทําของมัน นี่สิ่งที่เป็นการกระทําของจิต ถ้ามันปล่อยวางต่างๆ เข้ามา พอมันปล่อยวาง การกระทําแล้วมันเกิดวิชาการ มันเกิดความรู้จริงขึ้นมา ถ้าจิตมันรู้จริงขึ้นมา ประสบการณ์ของมัน มันก็รู้จริงขึ้นมา แล้วมันเห็นผลงาน เห็นรวงข้าว เห็นเม็ดข้าว เออ! ปีนี้ทํานาอย่างนี้ ปีหน้าทํานาอย่างนี้ ทําบ่อยครั้งเข้า นี่มันชํานาญขึ้นมา

เวลามรรคสามัคคีมันสมุจเฉทปหานสิ นี่กิเลสขาด ขาดออกไปจากใจนะ สิ่งนี้มันเป็นนามรูปหรือยัง? นี่มันเป็นเรื่องของขันธ์หยาบๆ ขันธ์หยาบ ขันธ์กลาง ขันธ์ละเอียด โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี สิ่งที่ผ่านอนาคามีเข้าไปแล้วมันถึงจะไปเห็นตัวจิต ถ้าเห็นตัวจิต ตัวนามรูปมันอยู่ที่นั่น ตัวนามตัวรูปมันอยู่ที่จิตนั่น มันไม่ใช่อยู่ที่อาการกระทบนี่หรอก อาการกระทบมันเป็นเรื่องหยาบๆ นะ เรื่องของการกระทําของจิต เรื่องของความผูกพัน เรื่องของความเป็นไป แล้วเราก็จินตนาการกัน เพราะอะไร เพราะเราตาบอดกัน ถ้าหัวหน้าตาบอด มันจะเป็นความจริงไม่ได้

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมา ไปบอกปัญจวัคคีย์ “เธอเคยได้ยินไหมว่าเราเคยบอกว่าเราเป็นพระอรหันต์ อยู่ด้วยกัน ๖ ปี ไม่เป็นก็ว่าไม่เป็น เวลาเป็นขึ้นมาเราก็บอกว่าเป็นพระอรหันต์นะ” เพราะอะไร เพราะมันมีกิจจญาณ กตญาณ มันมีสัจจะความจริงในหัวใจขึ้นมา นี่ปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์

ครูบาอาจารย์ของเราก็เหมือนกัน รู้จริงเห็นจริง สอนตามความเป็นจริง มันถึงเห็นสัจจะความจริงแล้วมันพูดตามความเป็นจริง ตามความเป็นจริงนี่ธรรมะเหมือนกัน ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เหมือนกัน ธรรมะของครูบาอาจารย์ก็เหมือนกัน เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอนจากประสบการณ์ของท่าน

แต่ธรรมะคนตาบอด ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ซุงทั้งท่อนไม่ได้เปิดปีกเลย ไม่ได้ถากไม่ได้ถาง ไม่ได้ทําอะไรเลย แล้วบอกว่าจะสร้างบ้านๆ หามซุงมา ลากซุงมา แล้วบอกว่าซุงนี้เป็นขื่อเป็นแป มันเพ้อฝัน มันเพ้อฝันแล้วก็บอกว่า “สิ่งนี้เป็นนามรูป”...รูปที่ไหน มันเป็นซุงทั้งท่อนเลย มันเป็นขื่อเป็นแปตรงไหน

มันจะต้องมีขื่อมีแป มันต้องตัด ต้องทํา ต้องเกิดการกระทําขึ้นมา แล้วการกระทํามันอยู่ที่ไหน ถ้าการกระทําเข้าไปมันจะเห็นสัจจะความจริง เห็นไหม ธรรมเป็นขื่อเป็นแปทั้งหมดเลย แล้วมันเป็นบ้านขึ้นมาหรือยัง? มันก็ยังไม่เป็นบ้านอีก มันเป็นไม้แปรรูปที่ยาว ที่สั้น ที่กว้าง ที่แคบต่างกัน เพราะการใช้สอยมันต่างกัน นี่การกระทําของใจมันจะเห็นอย่างนั้น

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับธรรมของครูบาอาจารย์ของเรามันเป็นขั้นตอน มันเป็นการเริ่มต้นว่าเราควรจะทําอย่างไร ควรจะก้าวเดินอย่างไร ไม่ใช่ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันจะผิดไปไหน ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ผิดนะ มันผิดที่กิเลสเรานี่ กิเลสเรานี่ไม่รู้อะไรเลย แล้วกิเลสเรามันก็สวมรอย สวมเงา ธรรมะบังเงา บังเงาว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ “ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะถูกต้อง ต้องศึกษาอย่างนี้ ต้องทําอย่างนี้”

ศึกษามันส่วนศึกษานะ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ขณะที่ศึกษานี่ศึกษาขนาดไหนมันก็มีความลังเลสงสัย ศึกษาขนาดไหนมันเป็นนกแก้วนกขุนทอง แต่ในการประพฤติปฏิบัติมันเป็นของเราจริงๆ ถ้าปฏิบัติแล้วไม่สมความปรารถนา มันก็เป็นการประพฤติปฏิบัติ

ดูนักกีฬาสิ นักกีฬาเดี๋ยวนี้เป็นอุตสาหกรรมการกีฬา กีฬาทุกอย่างมีอุตสาหกรรมหมดเลย ถ้าตั้งเป็นองค์กรต่างๆ ขึ้นมา แล้วต้องทําคะแนนเข้าไปถึงจะเข้าไปเป็นนักกีฬา ถึงจะมีโอกาสได้แข่งขัน แม้แต่อย่างนั้น พอทุกคนเข้าไปเป็นนักกีฬา เข้าไปแข่งขันกับเขา ถ้าประสบความสําเร็จมันมีผลประโยชน์มหาศาล พอมีผลประโยชน์มหาศาลแล้วใครบ้างที่จะได้มีโอกาสอย่างนั้น เพราะเขาต้องคัดเลือก แม้แต่เรื่องของโลก เรื่องของกีฬา เรื่องของหน้าที่การงาน เขาก็คัดเลือกกันทั้งนั้นน่ะ

แต่ในการประพฤติปฏิบัติของเรา เราว่าสิ่งนั้นก็เป็นธรรม สิ่งนี้ก็เป็นธรรม อ้างอิงกันไปหมดเลย มันเป็นเรื่องโลกๆ ถ้าโลกเป็นอย่างนี้มันลอยลม มันไม่มีหลักมีเกณฑ์เลย แล้วเอาอะไรไปเป็นเครื่องตัดสิน แล้วจะไปเอาเครื่องตัดสินมันก็ไม่มีอะไรตัดสิน เพราะอะไร เพราะต่างคนต่างไม่รู้ ก็ตัดสินกันไม่ได้ พอตัดสินกันไม่ได้ก็กลายเป็นกระแสโลก

กระแสโลกก็เป็นกระแส คําว่า “กระแส” ไม่มีอะไรเป็นความจริงเลย แล้วแต่ใครจะมีความสามารถประชาสัมพันธ์ ใครจะมีความสามารถชักจูงได้ ชักจูงกระแส ควบคุมกระแสได้ สิ่งนั้นเป็นคนคุมกระแส เวลาสิ้นสุดของชีวิตนี้แล้วจะรู้จริงว่าสิ่งนั้นเป็นประโยชน์หรือไม่เป็นประโยชน์ แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ กระแสจะแรงขนาดไหน โลกมันจะหมุนเวียนขนาดไหน เขาจะมีคนแบบว่าตื่นกระแส เพราะเขาไม่มีปัญญา ถ้าเรามีหลักสัจจะความจริง เราจะเห็นหมดเลย เราจะรู้จะเข้าใจว่าสิ่งนั้นไม่เป็นความจริง แล้วเราจะไม่เป็นเหยื่อของกระแส เพราะอะไร

เพราะการเกิดเป็นเรื่องแสนยาก การเกิดนี่แสนยาก เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วเราจะให้สังคมหลอกไปทําไม จะให้สิ่งที่ว่าเป็นกระแสของโลกหลอกลวงเราได้อย่างไร ถ้าเรามีสัจจะความจริง เราจะไม่ให้ใครมาหลอกลวงเราได้ ทําไมถึงหลอกลวงเราไม่ได้ล่ะ? เพราะมันไม่เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริง ความจริงเกิดจากไหน? ความจริงเกิดจากใจเรา ความจริงเกิดจากจิตสงบ ความจริงจะเกิดความสัมผัส สันทิฏฐิโก หัวใจมันเป็นปัจจัตตัง มันรู้อยู่ที่นี่ ถ้ามันรู้อยู่ที่นี่ ความจริงอยู่ที่นี่

ดูสิ เวลาคนเกิดนะ ดูเด็กมันเกิดมาโดยสัญชาตญาณ โดยสัจจะความจริง คนเกิดมาโดยความเป็นไป เขาก็ต้องกินได้อยู่ได้ของเขา ถ้ามันโตขึ้นมา ทําไมเราต้องสอนล่ะ ทําไมพ่อแม่ต้องถนอมรักษาลูก ทําไมพ่อแม่ต้องสอนลูก ทําไมพ่อแม่ต้องส่งลูกไปเรียน ส่งลูกไปหาวิชาการเพื่อดํารงชีวิตในโลกล่ะ

เห็นไหม สิ่งที่เกิดขึ้นของโลกเขายังถนอมรักษากันขนาดนั้น แล้วหัวใจของเราที่เกิดมาเป็นชาวพุทธแล้วพบพระพุทธศาสนา ทําไมเราไม่ถนอมรักษาใจของเรา ถ้ารักษาถนอมใจของเรา เราจะเห็นคุณประโยชน์หมดเลย

เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจะกราบธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยหัวใจ มันจะซึ้งใจมาก เพราะอะไร เพราะสิ่งต่างๆ มันก็ชี้มาที่เรา เหมือนกับพ่อแม่เรารักเรามาก พ่อแม่ปรารถนาดีกับเราทั้งนั้น ความรักที่ไม่มีสิ่งแอบแฝงเลยคือความรักของพ่อแม่ ความรักของพ่อแม่จะมีต่อลูกมาก เป็นความรักที่ไม่มีสิ่งตอบแทนใดๆ ทั้งสิ้น นี่เรื่องของโลกๆ เขา เขายังมีสิ่งตอบสนอง แล้วนี่ความเมตตาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายิ่งกว่านั้นอีก เพราะอะไร เพราะสิ่งที่เป็นเมตตาคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะรื้อสัตว์ขนสัตว์

ดูสิ เรามองไปที่สัตว์โลก สัตว์โลกตกทุกข์ได้ยาก เรามองเห็นเวลาสัตว์นํ้าที่ว่านํ้าแห้งอะไรต่างๆ ที่มันต้องดิ้นรนเอาตัวรอด นี่ชีวิตของมันนะ สบตาสิ สบตา ตาละห้อยเลย เพราะอะไร เพราะสัญชาตญาณของสัตว์ของสิ่งมีชีวิต มันต้องพยายามดิ้นรนเพื่อเอาชีวิตรอดทั้งนั้น แล้วทําไมมันช่วยตัวเองไม่ได้ล่ะ เพราะอะไร เพราะมันยังไม่มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แต่ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมาแล้วรื้อสัตว์ขนสัตว์ แต่รื้อสัตว์ขนสัตว์นี่เวลาแสดงธรรมมันก็ยังไม่เชื่อ “นรกไม่มี สวรรค์ไม่มี อยู่กันไปวันๆ อย่างนี้ ว่าชีวิตมีความสุขไง ในเมื่อบวชแล้ว สังคมเขายอมรับเชื่อถือ เราก็อยู่เสวยสุขกันไป”...กลืนกินถ่านแดงๆ นะ กลืนกินสิ่งที่ว่าเป็นสมบัติของเขา เขาถวายทาน ทานของเขา ถ้าเราปัจจเวกขณะ ชีวิตของเราสมควรกับสิ่งตอบสนองกับบุญกุศลของเขาไหม นี่มันก็คิด มันก็ย้อนใจเข้ามานะ ถ้ามันย้อนเข้ามา การดํารงชีวิตของเรามันก็เคารพธรรมวินัย

เหมือนกับพ่อแม่รักษาเรา ถ้าพ่อแม่รักษาเรา เราก็เจริญเติบโตมา นี่เรารักษาชีวิตของเรา เพราะเราเห็นโทษของมัน เห็นโทษของชีวิตนะ ดูสิ เราบวชเราเรียนกันมากี่ปีแล้ว พรรษาหนึ่ง ๕ พรรษา ๑๐ พรรษา แล้วเดี๋ยวก็ต่างคนต่างตายไป ตายจากเพศคฤหัสถ์ก็มี ตายจากชีวิตนี้ ตายในสมบัติของพระก็มี การตายนี้มันตายแน่นอน แล้วเราจะทําอะไรกัน ถ้าเราจะทําอะไรมันเห็นคุณค่าของชีวิต

เกิดมาในพระพุทธศาสนา พระพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ แม้แต่ไม่พบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าพบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ทําถูกทําผิดนี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคอยเผดียงตลอดเวลา แต่นี่ไม่มีคนคอยเผดียง มีแต่เราจะซื่อสัตย์กับธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขนาดไหน แล้วเราจะพยายามประพฤติปฏิบัติขนาดไหน ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเราจะได้ผลประโยชน์

ความร่มเย็นของใจ ถ้าใจมีความสงบ เวลามันพิจารณาเข้าไป โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี แล้วจะไปเห็นตัวจิต ถ้าเห็นตัวจิต ตัวนามรูป ตัวนามรูปแท้ๆ มันอยู่ที่นั่น

แล้วเราประพฤติปฏิบัติกันเริ่มต้นเราก็เป็นนามรูป...ไม่ใช่

เริ่มต้นมันเป็นกองของขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ เป็นกองเลยนะ กองของรูป กองของเวทนา กองสัญญา กองสังขาร กองวิญญาณ ขันธ์กับจิตกระทบกัน เสวยอารมณ์ ความเสวยเป็นไป มันเป็นนามรูปที่ไหน มันเป็นเรื่องที่หยาบมาก แต่ถ้าละเอียดขึ้นไป จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส เห็นไหม นามรูปมันอยู่ที่นั่น เพราะอะไร เพราะมันผ่องใส มันปล่อยวางสิ่งต่างๆ ของสิ่งที่เป็นกามราคะ สิ่งที่เป็นอุปาทานที่มันฉุดกระชากลากไป

ฉุดกระชากลากไปนะ เวลากิเลสมันออกหากินจากอวิชชา จากมารมันออกไปขันธ์ละเอียดเป็นกามราคะ ขันธ์หยาบเป็นอุปาทานในธาตุ ขันธ์อย่างหยาบสุดมันเป็นสักกายทิฏฐิ มันเป็นความเห็นผิดในกาย สิ่งที่มันออกมาอย่างนี้มันออกหาเหยื่อ มันเป็นเรื่องของโลก มันเป็นเรื่องของวัฏฏะ นามรูปละเอียดกว่านั้นเยอะนัก

พอมันปล่อยวางเข้ามา ปล่อยวางเข้ามา จนมันตัดขาดจากสักกายทิฏฐิ จากอุปาทานในขันธ์ จากกามราคะ มันย่นเข้าไปถึงตัวมันเอง มันเหมือนกับสิ่งที่สืบต่อ สิ่งที่สืบต่อไปมันโดนตัดหดสั้นเข้ามา มันจะเป็นตัวของมันเอง พอเป็นตัวของมันเอง มันไม่มีแรงขับ ไม่มีแรงขับความโลภ ความโกรธ ความหลง

ความโลภ ความโกรธ ความหลง เป็นเรื่องของกามราคะ เพราะอะไร เพราะมันโลภ โลภมาจากอาการตามใจของมัน ถ้ามันโลภ มันหลงไปในสิ่งที่มันพอใจ พอมันหลง สิ่งที่มันหลงถ้าไม่ได้อย่างใจมันก็เกิดโทสะ นี่ความโลภ ความโกรธ ความโกรธมันเกิดโทสะมันจะเป็นไป

เวลาเราใช้วิปัสสนาญาณเข้าไปชําระขันธ์อย่างละเอียดเข้าไปจนมันขาดออกหมด พอมันขาดออกหมด ความโลภ ความโกรธ ความหลง มันไม่เข้าไปถึงตัวใจ ใจมันหดสั้นเข้ามาเป็นตัวมันเอง พอเป็นตัวมันเอง นี่มันเป็นตัวจิตล้วนๆ

จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใสนี่ สิ่งที่ผ่องใส แต่มันผ่องใสมันก็เป็นตัวของมันเอง ตัวมันเองมันมีอวิชชาคือความไม่รู้ตัวของมันเอง เดี๋ยวก็มีสติ เดี๋ยวก็รู้ เดี๋ยวก็ไม่รู้ เดี๋ยวก็ว่าง เดี๋ยวก็เป็น เดี๋ยวก็ว่านี่นิพพาน เดี๋ยวก็ว่าไม่ใช่...สิ่งนี้นามรูป กระทบกระเทือนกันอยู่ในหัวใจ ความสุขอันหยาบ ความทุกข์อันละเอียด ความทุกข์เพราะความไม่เข้าใจ ความทุกข์เพราะมันเป็นไฟสุมขอน ความทุกข์เพราะมันเผาไหม้ลนตัวมันเอง แล้วมันก็ไม่เข้าใจนะ มันก็ว่า “นี่โลกว่าง ความว่างทั้งหมด อย่างอื่นมันเป็นความว่างเลย กําหนดจิตปั๊บมันจะว่างหมด ว่างมันไม่รับรู้สิ่งใดๆ เลย เพราะมันว่าง”

ความว่างอย่างนี้มันเป็นความว่างของมาร ความว่างของสิ่งที่ต้องไปเกิดเป็นพรหม สิ่งที่ไปเกิดเป็นพรหม ขนาดนามรูปอันละเอียดมันยังเป็นสภาวะแบบนั้นเลย แล้วสิ่งที่มันได้มา สิ่งที่เป็นนามรูป เพราะเราประพฤติปฏิบัติมา เราลงทุนลงแรงมหาศาลเลยกว่าจะมาถึงตรงนี้ได้ เราจะเห็นการกระทําของเราเข้ามาตลอด แต่กิเลสอย่างละเอียดทําไมเราเห็นมันไม่ได้ล่ะ

กิเลสอย่างละเอียด เห็นไหม มันติด มันหลง เวลามันหลง หลงอย่างหยาบๆ ก็หลงอย่างหยาบๆ หลงอย่างกลางมันก็หลงอย่างกลาง หลงอย่างกามราคะมันก็หลงอย่างกามราคะ แต่พอมันหลงในตัวมันเองมันก็ว่า “โลกนี้ว่างหมดเลย สิ่งนี้เป็นนิพพาน” นี่ไฟสุมขอน พอไฟสุมขอน มันอึดอัดขัดข้องในหัวใจ ถ้าอึดอัดขัดข้องในหัวใจ มันทําไมไม่ย้อนกลับมา

มันย้อนกลับมาไม่ได้ เพราะพลังงานโดยธรรมชาติของมัน ดูสิ ดูความร้อนมันก็กระจายตัวมันออกไป นี่ก็เหมือนกัน จิตมันก็กระจายตัวมันออกไป พอกระจายตัวมันออกไปก็ไม่มีสิทธิ์อะไรไปจับมัน เวลาขันธ์กับจิตมันออกไปกระทบ จิตมันย้อนกลับมามันก็เห็นสภาวะจิต เพราะสิ่งที่มันออกไป สายการบังคับบัญชามันยาว เราสามารถตัดตอนได้ เราจับต้องได้

แต่ขณะที่เป็นผู้อํานวยการ เป็นเจ้าอวิชชา เป็นพญามาร มันอยู่ในตัวมันเอง นี่เอาอะไรไปจับมัน มันเป็นไฟสุมขอน เพราะอะไร เพราะช่องทางไปหาเหยื่อมันโดนธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตัดทอนเข้ามาตลอด พอตัดทอนเข้ามาตลอดมันก็เป็นตัวมันเอง พอเจอตัวมันเองก็ไม่มีวิธีการจะเข้าไปจับตัวมันเอง เพราะมันไม่ย้อนกลับ เพราะมันไม่ตั้งสติ เพราะมันไม่เข้าถึงฐีติจิต มันไม่เข้าใจถึงว่าอวิชชามันเกิดจากที่ไหน เกิดจากภวาสวะตรงไหน ถ้ามันย้อนกลับเข้ามาตรงนี้ มันมาจับต้องตรงนี้ได้ สิ่งที่จับต้องตรงนี้ได้นี่เป็นคุณสมบัติอย่างมหาศาลเลย มรรคอันละเอียดมันจะเทียบเคียงระหว่างปัญญาไง

สุตมยปัญญาก็อย่างหนึ่ง การศึกษาเล่าเรียน การท่องจํา การก็อปปี้กันมาเป็นสุตมยปัญญา

จินตมยปัญญาก็จินตนาการโดยกิเลสก็เยอะ จินตนาการโดยการประพฤติปฏิบัติขณะที่มันเป็นจินตมยปัญญา ขณะที่เราวิปัสสนากันโดยที่มรรคยังไม่บริสุทธิ์ผุดผ่อง ไม่มัชฌิมาปฏิปทา มันเป็นจินตมยปัญญา จินตมยปัญญาที่มีสัมมาสมาธิ มีสติก็อย่างหนึ่ง จินตมยปัญญาของโลกเขา จินตนาการของโลกเขาก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง สิ่งนี้มันเป็นทางผ่านเพราะมันเป็นวิวัฒนาการ เป็นการพัฒนาของจิต จิตพัฒนาขึ้นมาอย่างนี้ มันพัฒนาขึ้นมาถึงตัวมันเอง แล้วถ้าเราก้าวเดินต่อไปมันจะเป็นภาวนามยปัญญา

ภาวนามยปัญญา กิเลสมันเริ่มเบาตัวลงๆ มันเริ่มจางลงๆ จนถึงที่สุดมันขาด เวลากิเลสมันขาดขึ้นมา นี่ภาวนามยปัญญาอย่างหยาบก็เห็น แล้วมีผลงานด้วย แล้วจะเริ่มต้นการก้าวเดินต่อไปมันก็มีการขัด มีกิเลสมาหลอก มีการขัดแย้ง มีการเริ่มต้น มีการจับต้อง แล้วเริ่มต้นก้าวเดินไปเป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี ภาวนามยปัญญาอย่างหยาบ อย่างละเอียด อย่างกลาง เห็นหมดเลย แล้วก็เข้าใจว่าสิ่งนี้มันจะเป็นปัญญาของเรา มันต้องใช้ปัญญาอย่างนี้เข้าไปใช้ชําระกิเลส...ไม่ใช่เลย

เวลาเข้าไปถึงอวิชชา มันเป็นปัญญาญาณ มันเป็นความลึกซึ้ง ลึกซึ้งกว่าปัญญาสังขารความคิดปรุงแต่ง มันถึงเริ่มต้นไม่ได้ มันถึงจับต้องไม่ได้ มันถึงไม่เป็นไปตามสัญชาตญาณ มันถึงต้องมีปัญญาอันละเอียดสุขุมลุ่มลึกมาก ความสุขุมลุ่มลึกอย่างนี้มันจะย้อนกลับเข้าไป ถ้าจับตัวสิ่งนี้ได้ พอจับสิ่งนี้ได้แล้วปัญญาที่มันละเอียด ไม่อย่างนั้นมันจะเป็นอุทธัจจะทําไม

รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา นี่ความเพลิน ความเป็นไป ความเพลินมันก็ทะลุออกไปข้างนอก มันไม่อยู่ในฐานที่ตั้งของงาน ไม่อยู่ในวงจรของกิเลสอันละเอียดที่ใช้ปัญญาอันละเอียดใคร่ครวญมัน มันส่งออกไปข้างนอก มันออกไปกระทบสิ่งจากภายนอก มันเป็นปัญญาอย่างหยาบ เพราะเราเคยชินกับสภาวะแบบนั้น

การประพฤติปฏิบัติ การก้าวเดินมันจะเห็นคุณประโยชน์ มันจะเห็นเทคนิค เห็นวิธีการของการกระทําของจิตมาตลอด แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติไป ที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ ครูบาอาจารย์ของเราปฏิญาณตนเป็นพระอรหันต์ เพราะมันเห็นเทคนิค เห็นวิธีการ เห็นการหลบซ่อนของกิเลส สิ่งที่เป็นกิเลสมันหลบซ่อนอยู่ในจิต ในเหลื่อมของจิตที่มันเป็นขั้นเป็นตอนเข้ามา

จนถึงที่สุด รากฐาน นามรูป ตัวฐีติจิต ตัวนามตัวรูปที่เขาเอาไปเพ้อฝันกันนี่ สิ่งนี้เอามาเพ้อฝันเพราะอะไร เพราะมันมีอยู่ในพระไตรปิฎก มันมีอยู่ในอภิธรรม มันมีอยู่ในพระไตรปิฎกที่เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเอาไปเพ้อฝันกันว่าเป็นการประพฤติปฏิบัติไง มันไม่เห็นสัจจะความจริง มันเอาสิ่งนี้ไปเพ้อฝันกัน มันถึงไม่เป็นความจริง แล้วมันก็วิปัสสนากัน มันก็ทํากันไม่ถึงที่สุดตามกระบวนการของการประพฤติปฏิบัติ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ของเรานะ สิ่งที่จะเป็นนามรูป เป็นความเป็นไปของการก้าวเดิน การดับการฟื้นชีวิต การดํารงชีวิตระหว่างวิชชากับอวิชชา กระแสความคิดที่มันออกไปที่มันจะย้อนกลับออกไปเป็นโลกก็แล้วแต่ ออกมาเป็นธรรมก็แล้วแต่ มันเกิดจากตรงนี้ ถ้ามันเกิดจากตรงนี้ กว่าที่มันจะเข้าไปถึงรังของอวิชชา กว่าที่จะเข้าไปถึงวิธีการการประพฤติปฏิบัติเข้ามา มันทุ่มเททั้งชีวิต มันใช้ชีวิตสมบุกสมบันมาขนาดไหน แล้วกว่าจะเข้าไปจับต้องสิ่งนี้ได้ สิ่งที่มันเป็นโดยธรรมชาติของมัน มันเป็นอาการของจิตระหว่างวิชชากับอวิชชา ระหว่างความเป็นไปของตัวจิตล้วนๆ ไม่ใช่ตัวขันธ์

ตัวขันธ์คือตัวสิ่งที่ส่งออกมาข้างนอกนี้เป็นตัวขันธ์ สังขารปรุงแต่ง ความคิด ความปรุง ความแต่ง ปัญญาที่ว่าปัญญาคือความรอบรู้ ปัญญาคือความคิด ความปรุง ความแต่ง สิ่งนี้มันเป็นปัญญาอย่างหยาบ อย่างหยาบมันก็มีหยาบ มีกลาง มีละเอียด แต่ขณะที่เป็นปัญญาญาณ สิ่งนี้เข้าไปเทียบเคียงไม่ได้ มันจะไม่เข้ากับสิ่งนี้เลย มันเป็นความละเอียดอันเป็นปัญญาญาณอันนั้น พอปัญญาญาณอันนั้นเข้าไปชําระอย่างนี้ จบสิ้นกระบวนการของวิปัสสนา นี่มันพลิกควํ่าไป

อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ อาสวะสิ้นไป จิตนี้เป็น...แล้วจิตพระอรหันต์อยู่ที่ไหน

“จิตพระอรหันต์หรือ ถ้าจิตพระอรหันต์ก็มีฐีติจิตตัวนี้สิ”...ถ้าตัวนี้เป็นฐีติจิตอยู่ ตัวนี้มันคาอยู่ มันจะเข้าไปเป็นพระอรหันต์ได้อย่างไร? มันก็เป็นพระอรหันต์ไม่ได้ แต่ภูมิของพระอรหันต์มี แต่ตัวจิตมันโดนชําระไป เพราะมันเป็นภวาสวะ มันเป็นตัวภพ มันเป็นตัวสถานที่ตั้ง

แล้วพระอรหันต์มีที่ตั้งที่ไหน ถ้าพระอรหันต์มีที่ตั้ง พระอรหันต์ก็อยู่ในวัฏฏะสิ วัฏฏะมันเป็นสิ่งที่พิสูจน์ตรวจสอบได้ มีภพ มีที่ตั้ง มีสิ่งที่คํานวณได้ มันก็อยู่ในวัฏฏะ แต่ถ้ามันพ้นออกไปจากวัฏฏะ นี่เอาอะไรไปคํานวณ เอาอะไรไปพิสูจน์? พิสูจน์ไม่ได้มันก็พ้นออกไปจากสมมุติ มันต้องเป็นวิมุตติไป

นี่ถึงว่านิพพานนี้เที่ยง นิพพานมีอยู่...ถูกต้อง มีเหมือนไม่มี ไม่มีเหมือนมี

แล้วมันอยู่ที่ไหน? มันอยู่ที่ในหัวใจ แล้วสิ่งนี้จะพิสูจน์ตรวจสอบได้มันก็ต้องมีผู้ที่รู้จริง ถ้าผู้ที่รู้จริงจะตรวจสอบจะพิสูจน์อย่างไรก็ตรวจสอบได้ ถ้าไม่รู้จริงนะ พอขยับก็ลืมแล้ว เพราะสิ่งนี้มันละเอียดจนไม่สามารถที่จะใช้ตรรกะหรือปรัชญาเข้าไปจับต้อง เป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่ได้เลย

แล้วสิ่งนี้เกิดขึ้นมาจากเพราะเรามีอํานาจวาสนานะ เรามีชีวิต แล้วเรามาประพฤติปฏิบัติ เราถึงต้องเคารพธรรมและวินัย ถ้าเราเคารพธรรมวินัย เราจะซื่อสัตย์กับชีวิต นี่เป็นพระอาชีพ เราเป็นมืออาชีพ เราจะเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจริง เราจะไม่ปฏิบัติเพ้อฝัน เราจะไม่ทําแบบเพ้อฝัน เราจะไม่ยอมเป็นทาสของกิเลส เราจะไม่ยอมให้กิเลสเข้ามาชักใยให้ในวงจรชีวิตในการประพฤติปฏิบัติเราเสียเวลา หลงทาง ผิดพลาด แล้วแต่ความหยาบ ละเอียด ลึก ของการประพฤติปฏิบัติมันจะต่างกันไป

แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเราปรารถนาอีกอย่างหนึ่ง ปรารถนาเป็นการสะสมบารมี อันนั้นก็สร้างสมชีวิตของเรา เพราะชีวิตนี้แล้วแต่คนจะเลือก เกิดมาเป็นชาวพุทธมีโอกาสมหาศาลเลย เราเกิดมามีโอกาสมาก โลกเขาปากกัดตีนถีบนะ เขาพยายามใช้ชีวิตของเขา เรามานี่ปัจจัยเครื่องอาศัยมีพร้อม ทุกคนส่งเสริมเราอยู่แล้ว แล้วถ้าเราทําจริงทําจังของเรา เราจะได้อริยทรัพย์ ทรัพย์ที่ตีค่าไม่ได้ ทรัพย์ที่ไม่สามารถตีค่าได้

ในโลกนี้ แก้วแหวนเงินทองเขาประมูลกัน เขาตีค่าได้ แต่สิ่งนี้ไม่มีใครประมูล ไม่มีใครแย่งชิงจากสมบัติของบุคคลคนนั้นได้ สิ่งนี้เป็นทรัพย์ที่ตีค่าไม่ได้ มันถึงเป็นอริยทรัพย์ ถ้าเราหาสิ่งนี้ได้เราจะมีความสุขจริง จะเป็นคุณสมบัติของเรา เอวัง

ใจเป็นสัปปายะ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๒๐ พฤศจิกายน ๒๕๔๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เวลาเกิด ไม่รู้ใครเกิดมาจากไหน เวลาเกิดแล้ว เวลาบวชแล้วมาจากที่ต่างๆ กัน มาอยู่ในสังฆกรรมร่วมกัน ต่างคนต่างมา แต่เกิดแล้วเป็นภิกษุด้วยกัน เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส ภิกษุเป็นผู้จรรโลงชีวิต จรรโลงศาสนา ถ้าเราจรรโลงศาสนาได้ เราจะมีหลักประกันของตัวเอง เราจะมีจุดยืน

นี่แม้แต่ความสงัดยังยอมรับไม่ได้เลย แล้วเราบอกเป็นพระป่ากันนะ

ในความสงัด ความวิเวก สิ่งที่เป็นความสงัดนี่อยู่ไม่ได้ อยู่ไม่ได้เพราะอะไร เพราะความเคยชินไง ความเคยชินมันจะบอกถึงความเป็นมาเลยนะ ในปัจจุบันนี้ถ้าเราอยู่ในความสงัดไม่ได้ จิตใจมันคลุกเคล้าขนาดไหน จนมันกลายเป็นความเคยชิน จนกลายเป็นใจด้าน ใจมันด้านแล้วเหมือนคนใจแตก

ถ้าคนใจแตก เด็กใจแตกมันจะไปตามประสามัน จะรู้สึกตัวต่อเมื่อต้องหาเลี้ยงชีพเองนะ หาเลี้ยงชีพเองก็เลี้ยงชีพตัวเองไปไม่รอด เพราะอะไร เพราะหาไม่พอคุ้มจ่าย ถ้าหาไม่พอคุ้มจ่ายมันจะอยู่ได้อย่างไรในโลกนี้

แต่ถ้าเราฝึกฝนของเราขึ้นมานะ หัวใจมันจะเรียกร้องขนาดไหน มันจะแสวงหาขนาดไหน มันต้องเอาให้อยู่ ถ้าเราเอาจิตของเราอยู่นะมันจะรักมาก ครูบาอาจารย์ของเราจะรักเรื่องความสงบมาก รักเรื่องความวิเวกมาก สิ่งนี้มันเป็นการบอกถึงหลักของใจ ถ้าหลักของใจ ธรรมชาติเป็นอย่างนั้น สิ่งต่างๆ เป็นอย่างนั้น

ในปัจจุบันนี้โลกเขาแสวงหาแล้วกลับไปกินแต่ของที่เป็นธรรมชาติ นี่ชีวจิตๆ ต้องกลับไปกินของเป็นธรรมชาติ แต่เดิมก็เขาเองน่ะ โลกก็ว่ากันไป โลกต้องเจริญ ต้องแสวงหา ต้องทําให้สิ่งต่างๆ ต้องใช้ปุ๋ยทางวิทยาศาสตร์เพื่อจะให้ประชาชนพอบริโภค

พอถึงที่สุดแล้วนะ ทําลายหมดเลย ทําลายสิ่งแวดล้อม ทําลายทุกอย่างเลย แล้วสุดท้ายตัวเองก็อยากให้ชีวิตตัวเองมีคุณค่า กลับไปนี่ตัวเองไม่กล้ากินนะ สิ่งต่างๆ ที่เอาไปขายก็ไม่กล้ากิน ตัวเองจะกินต้องปลูกไว้ต่างหาก เอาไว้กินต่างหาก นี่หัวใจเอารัดเอาเปรียบโลก คิดว่าตัวเองจะอยู่ได้ไง สุดท้ายแล้วมันก็อยู่ไม่ได้หรอก เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันก็ย้อนกลับมา อากาศ มันไปตามอากาศนะ เราหายใจแล้วอากาศเป็นพิษ มันกระจายไปทั่ว นี่ก็เหมือนกัน สังคมมันเป็นพิษ มันกระจายไปทั่ว

นี่เราเป็นพระ ถ้าเราไม่มีหลักของใจ ถ้าเราไม่มีจุดยืนของหัวใจ ถ้าจุดยืนของหัวใจแล้วเราเอาอะไรเป็นหลักเกณฑ์ล่ะ เราก็อยู่ในวัด อยู่กับหมู่คณะ มันก็ไปทําลายหมู่คณะ ไปทําลายวัด เพราะหมู่คณะเขามีหลักเกณฑ์ของเขา ในเมื่อมีข้อวัตรปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ถึงสอนศีล สมาธิ ปัญญา ในเมื่อมีศีล อาจริยวัตร อาคันตุกวัตร วัตรต่างๆ ผู้ที่มา ผู้ที่ไป นี่มีธรรมมีวินัย มาแล้วใช้ของของสงฆ์ จะออกนี่ของของสงฆ์ก็ต้องเก็บ ถ้าไม่เก็บต้องบอกให้คนอื่นเก็บไว้

สิ่งที่เราเอามาใช้ เราเอาเตียงเอาตั่งมาปูมานอน ก่อนจะไปต้องเก็บ ถ้าไม่เก็บต้องบอกให้ใครคนใดคนหนึ่งมาเก็บ บอกใครล่ะ? ก็ต้องบอกหมู่คณะไง บอกสังคม บอกสังฆะด้วยกัน บอกหมู่คณะด้วยกัน ถ้าไม่เบียดเบียนธรรมวินัย ในเมื่อหมู่คณะจะมีความจําเป็นต้องไป ฝากสิ่งนี้ไว้เราก็ต้องทํา เราทําสิ่งนี้เพราะอะไร เพราะได้ฝึกฝนมา มันรู้ไง กฎหมายข้อเดียวกัน ธรรมวินัยอันเดียวกัน

ขณะที่เวลาเราไป ถ้าเรามีเวลาเราก็เก็บของเรา ถ้าเราไม่มีเวลาก็ไปไหว้วานหมู่คณะเก็บให้ เพราะเราฝึกฝนกันมาอย่างนี้ เราอยู่ในสังคมอย่างนี้ สังคมนี้มันก็เป็นไปตามสังคมอย่างนั้น แล้วสังคมที่ดีขึ้น สังฆะก็เจริญ ถ้าหัวใจมีหลักมีเกณฑ์ สังคมก็เป็นหลักเป็นเกณฑ์ ถ้าหัวใจไม่มีหลักมีเกณฑ์ หมู่คณะก็อยู่กันได้ แต่เราอยู่ไม่ได้ เพราะอะไร เพราะมันเดือดร้อนในหัวใจ หัวใจมันดิ้นรน หัวใจมันสงัดไม่ได้ นี่สถานที่วิเวก แต่ใจไม่วิเวก ใจมันเคยคลุกคลี มันใจแตก ใจมันดิ้นรน มันสงัดไม่ได้

นี่สงัด สงัดออกมาจากภายใน ถ้าสงัดออกมาจากภายใน ความสงบออกมาจากภายใน สมาธิมันก็เกิดขึ้นมาได้ มีความเป็นอยู่ ขณะที่มีธรรมเป็นเครื่องอยู่ ถ้ามีธรรมเป็นเครื่องอยู่ มันจะไปเดือดร้อนอะไร แต่ถ้ามีกิเลสเป็นเครื่องอยู่ กิเลสทั้งนั้น แล้วก็อ้างกันนะว่าเป็นพระปฏิบัติ เป็นพระป่าๆ...พระป่าทําตัวกันอย่างนั้นหรือ พระป่าฟุ้งเฟ้อไปในโลกหรือ

นี่เราอาศัยโลกอยู่นะ เกิดมาเป็นโลก พ่อแม่ก็เป็นโลก เราเกิดมาจากกาม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเตือนพระโมคคัลลานะ มีพวกคฤหัสถ์เขาจะถวายกาม แล้วพระโมคคัลลานะมีฤทธิ์ เพ่งไปทีเดียวเป็นตัวหนอนออกทางทวารทุกทวารเลย สงสารมาก ไปแก้แต่แก้ไม่ได้เพราะมันเป็นกรรมของเขาแล้ว

ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “กามมันให้ผลร้ายขนาดนี้”

“โมคคัลลานะ เธอพูดอย่างนั้นไม่ได้ เราก็เกิดมาจากกาม”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาจากพ่อจากแม่ มาจากกามไหมล่ะ? มาจากกาม แล้วกามมันคืออะไร? กามมันก็คือโลก แล้วเราเกิดมาจากอะไร? เราก็เกิดมาจากกาม เราจะดูถูกพ่อแม่เราหรือ เราจะดูถูกครูบาอาจารย์เราหรือ? เราดูถูกไม่ได้ นี่เป็นโลก เราอยู่กับโลกเขา แต่เราอยู่กับโลกโดยธรรม เราไม่ตื่นกระแสไปกับโลก

เวลาศึกษากัน เวลาเอาหลักเอาเกณฑ์กัน ครูบาอาจารย์หรือผู้ที่ไม่มีหลักเกณฑ์สอน เห็นไหม “โลกเจริญแล้ว พระเราจะอยู่อย่างนี้ไม่ได้ ต้องอยู่กับโลก ต้องมองโลกเขา ต้องแบกโลกเขา” แล้วถ้ามันเป็นธรรมล่ะ เห็นไหม แต่นี่ไม่เห็นแก่ธรรมเลย ไปเกาะกับโลก ไปกับโลกเขาหมดเลย ทําไมไม่คิดถึงธรรมบ้างล่ะ ถ้าคิดถึงธรรม ธรรมอยู่ที่ไหนล่ะ

เดี๋ยวนี้พวกนักบริหารเวลาเขาพักผ่อน เขาพักผ่อนที่ไหน? เขาไปพักผ่อนที่ชายทะเล เขาไปพักผ่อนตามแหล่งธรรมชาติ ต้องการความสงบสงัด เขาพักผ่อนของเขาอย่างนั้น มันย้อนกลับมาจิตของเรานั่นล่ะ แล้วเราเป็นศากยบุตร เราเกิดมาเราไปขวางโลกที่ไหน เราไม่ได้ขวางโลก เราอยู่กับโลก เราต้องเข้าใจว่าเราอยู่กับโลก แต่อยู่กับโลกก็มีธรรมวินัย เสขิยวัตรก็มีพร้อมอยู่แล้ว ถ้าเสขิยวัตรมีพร้อมอยู่แล้ว เราก็เอาเสขิยวัตรเป็นเครื่องตัดสิน ผิดถูกว่ากันตามเสขิยวัตร เว้นไว้แต่ธาตุขันธ์

ธาตุขันธ์นะ นี่เป็นที่อ้างของพระมาก “ธาตุมันไม่พอใจอย่างนั้น อากาศที่นี่มันอับ อากาศที่นี่มันไม่ดี” นี่ธาตุขันธ์ไง ธาตุขันธ์หมายถึงว่ามันเข้าไปแล้วมันไปโต้แย้งกับความรู้สึกของเรา ความรู้สึกของเราอยู่อย่างนี้ไม่ได้ มันจะเจ็บไข้ได้ป่วย ธาตุขันธ์ อากาศชื้น อากาศอับ แล้วทําให้เราเป็นโรคภูมิแพ้ เรามีอะไรเราก็เปลี่ยนแปลง เราก็แก้ไขของเรา เว้นไว้แต่เวลาธาตุขันธ์มันรับไม่ได้จริงๆ เสขิยวัตรอันนั้นมันก็แบบว่ามันเป็นกฎหมาย เราไม่ได้ทําผิดหรอก เราไม่ได้ทําให้เป็นอาบัติ แต่ถ้าทําอย่างนี้แล้วมันจะเป็นโทษกับเรา

เช่น ในการอดอาหาร การอดอาหารมันก็มีระดับของมัน เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอนนะ เราต้องรู้ถึงร่างกายของเราสิ ร่างกายของเรารับได้แค่ไหน ถ้ารับได้แค่ไหนนะ แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติไปกิเลสมันจะอ้างตรงนี้ “ไม่ได้แล้วนะ พอแล้วนะ” อย่างนี้เราก็ต้องมีความเข้มแข็ง มีความเข้มแข็งว่าระดับไหนเราจะรับได้ ระดับไหนที่กิเลสมันโดนต้อนเข้าจนมุม

การอดอาหารคือการตัดแขนตัดขากิเลส ไม่ให้กิเลสมันเข้มแข็งขึ้นมา เราก็เข้ามุม แล้วถ้ามันเป็นการตีกลับล่ะ กิเลสมันบังเงา เห็นไหม ทําอย่างนั้นก็ไม่ได้ ทําอย่างนี้ก็ไม่ได้ ทําจนเกินกว่าเหตุก็มี อย่างเช่นหลวงปู่มั่นท่านอดอาหาร พิจารณาข้าวจนเป็นตัวหนอน ข้าวเป็นตัวหนอนแบบในส้วมเลย เป็นเม็ดตัวหนอนที่ดิ้นกระดุกกระดิกได้ เราสามารถหยิบตัวหนอนใส่ปากได้ไหม นี่เวลากิเลสมันตีกลับนะ กิเลสมันตีกลับจนมันปฏิเสธ ปฏิเสธอาหาร ปฏิเสธต่างๆ อย่างนี้นะ กิเลสมันตีกลับอย่างนี้มันทําให้เราถึงที่สุดได้

เวลามาร เราพยายามจะชําระกิเลส ถ้ากิเลสตีกลับมันทําให้เราดํารงชีวิตไม่ได้เลย มันจะให้เราตายไป แต่มารมันอยู่ในหัวใจของเรา อย่างนี้ก็ต้องแก้ไขนะ ในพระไตรปิฎกมี กรณีอย่างนี้ก็มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไม่อยากเทศน์เลย เพราะเทศน์ไปแล้วพระจะเอาเรื่องนี้มาเป็นทางออก “มันจะเกินไป มันจะเป็นอย่างนั้น”...ไม่เป็นหรอก น้อยคนนักที่ทําแล้วมันจะมีกิเลสตีกลับ

กิเลสตีกลับแบบในปัจจุบันนี้ส่วนใหญ่แล้วไม่ต่อสู้ เหมือนปฏิบัติแล้วยอมจํานนว่าเราทําเต็มที่แล้ว เราทําแล้วไม่ได้ผล มันไปขาอ่อนเสียชินไง นี่กิเลสมันตีกลับอย่างนี้ นี่กรรมฐานม้วนเสื่อ มันไม่มีความเข้มแข็ง มันไม่มีความเป็นไป มันไม่มีการต่อสู้เลย

ถ้ามันมีการต่อสู้ ดูสิ ชีวิตของเรา โลกเขาปากกัดตีนถีบนะ เขาต้องต่อสู้ของเขา เราก็ต่อสู้ของเรานะ เป็นพระเด็กๆ เราก็ต้องศึกษาให้ได้นิสัย ๕ ปีนะได้นิสัย ดูสิ ดูเวลาหลวงปู่มั่นท่านวางระบบระเบียบไว้ เวลาอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นเวลาท่านสอนนะ บอกว่าพระที่มีพรรษาให้ฝึกพระเด็กๆ เพราะอะไร เพราะต่อไปมันจะได้มีข้อวัตรติดตัวมัน

ข้อวัตรติดตัวนี่มันทําให้เราไม่ว้าเหว่ไง มีข้อวัตรติดตัว ฝึกฝนให้ได้นิสัย ถ้าได้นิสัยมันจะฝึกความเป็นอยู่ของเรา ถ้าความเป็นอยู่ของเรา เราอยู่ในโคนไม้ เราอยู่ในที่สงบสงัด มันอยู่ได้ ถ้าเราไม่ฝึกของเรานะ เห็นไหม เราไปอยู่ที่ไหนเราต้องมีความสะดวก ต้องมีการอํานวยความสะดวก ต้องหาเครื่องอํานวยความสะดวกมา แล้วมันออกปฏิบัติไม่ได้นะ ต่อไปนี้มันจะไปไหนไม่ได้เลย วัดไหนถ้าไม่มีเครื่องอํานวยความสะดวกมันจะไปอยู่กับเขาไม่ได้ แต่ถ้าของเรา เราฝึกฝนจนเป็นนิสัย เราอยู่ติดกับธรรมวินัย อยู่กับข้อเท็จจริงนะ จะไปอยู่ที่ไหนก็อยู่ได้ จะทําอย่างไรก็ทําได้ อยู่กับหมู่คณะก็อยู่ได้ แต่อยู่แล้วมันยิ่งจะหาทางออก

อยู่กับหมู่คณะไง เหมือนสัตว์ป่า สัตว์ป่าไปอยู่ในฝูง ดูสิ ในพระไตรปิฎก แม้แต่ช้าง แม้แต่สัตว์อาชาไนยไปอยู่กันในฝูง หากินก็ได้กินแต่หญ้าที่ไม่แตกใบอ่อน ถ้าอยู่ตัวเดียว มีหญ้าแตกใบอ่อน มีความสะดวกสบาย เวลาลงนํ้าก็ไม่มีตัวไหนลงก่อนไปให้นํ้าขุ่น เวลาออกจากหมู่มันกลับมีความสุขนะ ถ้าเป็นสัตว์อาชาไนยมันจะมีความสุขของมันมาก

แต่ถ้าเราเป็นเรื่องของกิเลส นี่มันไปคลุกคลี ความคลุกคลีอย่างนั้นอยู่ไม่ได้เลย ทําอะไรก็ไม่ได้ จะทําอะไรก็ไม่ได้ เพราะมันเหงา พอมันเหงามันอะไร มันก็อยู่ใต้อํานาจของมาร อยู่ใต้อํานาจของมาร นี่ทําลายตัวเองก่อนนะ ทําลายโอกาสของเราก่อนแล้วก็ไปทําลายคนอื่น เวลาเหงาแล้วไปอยู่กับใครล่ะ? มันก็ต้องหาเพื่อน เพื่อนเขาต้องการความสงัด เขาต้องการความวิเวก เขาต้องการเวลาของเขา ก็ไปชวนเขาคุย นี่มันเป็นการทําลายเขา

พอไปทําลายเขา อย่างนี้หรือการส่งเสริม อย่างนี้หรือคือหมู่คณะ อย่างนี้หรือคือศากยบุตร ไอ้นี่มันพระเทวทัต มันเป็นลูกศิษย์เทวทัตต่างหากล่ะ พยายามจะสร้างหมู่คณะสร้างอะไรขึ้นมาอยู่ในหมู่วงของสงฆ์

“สงฆ์” สงฆ์โดยสังฆะ ความสะอาดบริสุทธิ์นี่มันเหมือนนํ้าทะเล ทะเลมหาสมุทรมันซัดซากศพซากสิ่งสกปรกเข้าฝั่งอยู่แล้ว แล้วสิ่งนี้มันเป็นอยู่ ปลาใหญ่ยิ่งตัวใหญ่ยิ่งอยู่ในนํ้าลึกมันยิ่งมีความสนุกสนานของมัน นํ้าตื้นเราไปไม่ได้เต็มที่นะ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าศีลเราบริสุทธิ์ สังฆกรรมของเรามันน่าเลื่อมใส มันมีความสุข ถ้ามีความสุขอย่างนี้มันก็เป็นประโยชน์กับเรา อยู่กับเรามันก็ให้เราทําได้เต็มที่ ให้เราได้แสดงออกเต็มที่ แสดงออกเต็มที่ให้ธรรมวินัยในหัวใจเรามันกังวานขึ้นมาให้ได้ไง นี่เรามีโอกาสทํานะ

เราเคยเป็นพระเด็กๆ มาก่อน เราจะดูข้อวัตร ถ้าข้อวัตรสิ่งไหนควรจะเป็นของส่วนกลาง เราจะทําทันทีเลย ถ้าพ้นจากส่วนกลางแล้ว เวลาของเรามีขนาดไหน เราต้องเอาเวลาของเรา เราต้องพยายามให้เวลาของเราควบคุมใจของเราตลอดเวลา เพราะอะไร เพราะสุขทุกข์มันอยู่ที่เรานะ ใจเป็นของเรา

เราเกิดมาแล้วเรามาบวชเป็นพระเป็นภิกษุ เป็นเพศบรรพชิต...ผู้หญิง ผู้ชาย เพศสมณะ เราได้อีกเพศหนึ่ง เพศที่สังคมเขายอมรับ สังคมเขายอมรับนะ พระไปอยู่ที่ไหนสิ่งต่างๆ จะไว้ใจหรือไม่ไว้ใจก็ต้องดูไปก่อน เพราะเป็นเพศของที่สังคมยอมรับ แล้วถ้าเป็นพระที่ดี เป็นสิ่งที่ดี เขาอบอุ่น เขามีที่พึ่งอาศัย ภิกษุ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นแก้วสารพัดนึกนะ ถ้าทําดีกับผู้ที่มีศีลมันก็ได้ประโยชน์กับเขา ประโยชน์กับเขาก็ได้ ประโยชน์กับเราก็ได้ ถ้าเราทําดีเสียอย่างเดียว สิ่งที่ตอบสนองเป็นสิ่งที่ดี สิ่งต่างๆ จะเกิดเป็นความดีกับเราหมดเลย เกิดเป็นความดีกับเรานะ เกิดความดีจากไหนล่ะ ความดีเกิดจากไหน ความดีเกิดจากมือหรือ เกิดจากปากหรือ ทําดี ทําดีทํากันที่ปากหรือ ทําความดีจากมือหรือ สิ่งนี้เป็นเรื่องของโลกๆ

เดี๋ยวนี้นะ ดูสิ ดูทางวิทยาศาสตร์เขาสิ เวลาเขาประชุมกัน เขาประชุมกันทางคอมพิวเตอร์ของเขา เขาประชุมกัน เขาทําได้หมด เขาสั่งการได้ นี่สิ่งต่างๆ เขาอํานวยความสะดวกได้ ดูบ้านสิ ขนาดว่ากลับบ้านก่อนมันจะเปิดไฟเอง มันจะบริหารจัดการของมันเอง คนเราแทบจะไม่ต้องทําอะไรเลย ไม่ต้องทําอะไรเลยนะ อยู่เฉยๆ ก็อํานวยความสะดวก แล้วถามสิว่าใจมันเป็นอย่างไร ใจมันเป็นอย่างไร มันทุกข์ร้อนไหม มันสุขไหม? มันเป็นไปไม่ได้ แล้วเราจะมีความสุขอย่างนั้นเป็นไปได้ไหม เพราะอะไร

เพราะมันเป็นการหมักหมม นํ้าที่ไม่มีการเคลื่อนไหว นํ้าที่ไม่มีออกซิเจนมันจะเป็นนํ้าเน่า ใจก็เหมือนกัน เราไปในห้างสรรพสินค้า ทุกอย่างมันจะสั่งซื้อได้หมดเลย เราสั่งมา อาหารอะไรก็สั่งได้ แต่หัวใจมันทุกข์นะ

แต่ของเราออกบิณฑบาตด้วยปลีแข้ง ถ้าเราไม่ได้ออกไปบิณฑบาต เว้นไว้แต่เราอดอาหาร แต่ถ้าเราไม่อดอาหารเราต้องออกไปบิณฑบาตด้วยปลีแข้ง เพื่ออะไร? เพราะไปเห็นความสุขความทุกข์ของโลก โลกเขาได้ห้าได้สิบมา เขาทํามาหากินมา เขาทุกข์ยากของเขามา เขามีความศรัทธามีความเชื่อ แต่เขาไม่มีโอกาส เพราะเขาทุกข์อยู่ เขาจมอยู่ในกองทุกข์ เขาถึงอยากออกจากทุกข์

ไอ้เราว่าเป็นนักรบจะออกจากทุกข์นี่ แล้วเราออกไปบิณฑบาตไปเห็นความเป็นไปของเขา ดูสิ เขาหาอาหารมา เขายกใส่หัวนะ เขาจะใส่บาตรเรา เขายกใส่หัวนะ “ขอให้ได้บุญกุศล ขอให้ได้ออกประพฤติปฏิบัติ” เขาเห็นเราเป็นนักรบ เป็นชาตินักรบ เป็นศากยบุตร เป็นผู้ที่ทรงธรรม เขาคิดของเขาอย่างนั้นนะ แล้วเราออกไปเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง เราไปเห็นการนบน้อมของเขา มันสะเทือนใจเราไหม เวลาเขากราบเขาไหว้เรา เรามีสิ่งใดจุนเจือเขาไหม มันจะเป็นบุญกุศลไหม ของที่เขาสละมา เราใช้สอยแล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเขาไหม นี่มันสะเทือนใจเราเข้ามา

นี่หาเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง หาเลี้ยงชีพเลี้ยงชีวิตเรา เลี้ยงชีวิตเราเพราะชีวิตเราต้องเลี้ยงไว้เพื่อจะประพฤติปฏิบัติ เพื่อจะให้ธรรมเกิดมาในหัวใจของเรา แล้วนี่หาเลี้ยงธรรม หาเลี้ยงธรรม เวลาเขาทุกข์เขาสุขขึ้นมา เขาพยายามแสวงหามา หามาเพื่ออะไร? ก็หามาเพื่อดํารงชีวิตของเขา แล้วสิ่งนี้สิ่งที่เป็นคุณค่าของเขา สิ่งที่เป็นผลประโยชน์ของเขา เป็นสิ่งที่เป็นคุณค่าของเขา เขาอุตส่าห์มาใส่บาตรพระ ใส่บาตรพระเพื่ออะไร? เพราะเขาปรารถนา เขาไม่มีโอกาส เขาไม่มีโอกาสได้ประพฤติปฏิบัติ แต่เขาปรารถนา เขาจะถวายเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยกับเราเพื่อให้บุญกุศลตอบกับเขาด้วย

เราเอาอาหารของเขามาเราพิจารณาไหม เราได้ปฏิสังขาโยไหม ฉันอาหารเข้าไป ฉันเข้าไปแล้วนอนเป็นหมู เพราะอะไร เพราะมันไปสะสมในกระเพาะอาหาร พลังงานมันเหลือใช้ไง นี่เราจะฉันแต่พอประมาณ ดูสิ นี่วิเวก กายวิเวก จิตวิเวก นี่สัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ สิ่งนี้เป็นสัปปายะ แม้แต่อาหารยังต้องเป็นสัปปายะ

นักปฏิบัติมันต้องมีปัญญา ปัญญาใคร่ครวญในชีวิตเรานี่ แล้วจะไปปฏิบัติเป็นนักปฏิบัติ ปฏิบัติกับอะไร “โอ๋ย! นักปฏิบัติมันต้องสร้างหอคอยงาช้างนะ แล้วจะไปนั่งปฏิบัติบนหอคอยงาช้างให้เทวดาเขาอนุโมทนา”...ไอ้นั่นมันความคิดของใคร? ความคิดของมาร กว่าจะได้ทําอย่างนั้นนะ แล้วใครมันจะสร้างหอคอยได้ กว่าจะสร้างหอคอยงาช้างขึ้นมา กว่าจะได้นั่งปฏิบัติให้เขาสาธุการทั่วประเทศ มันมีที่ไหน

การประพฤติปฏิบัติก็การบิณฑบาตนี่ การออกบิณฑบาต การโคจรบิณฑบาต การปฏิสังขาโย นี่มันประพฤติปฏิบัติแล้วนะ เพราะจิตมันออกแล้ว จิตมันออกรับรู้ ตั้งแต่ตื่นนอนขึ้นมากิเลสมันเหยียบหัวแล้ว กิเลสมันเหยียบหัวแล้วตั้งแต่ตื่นนอน ตื่นนอนขึ้นมา นี่ทําข้อวัตร จัดศาลา แล้วก็ออกบิณฑบาต บิณฑบาตกลับมาแล้วจะฉันแบบหมูเลย เสร็จแล้วก็จะนอน แล้วจะรอไปปฏิบัติ ปฏิบัติตอนไหน แต่ถ้ามันเคลื่อนไหวตั้งแต่ตื่นนอน ตั้งแต่เคลื่อนไหว ตั้งแต่การกระทํา สิ่งนี้มันเป็นนิสัย แล้วมันเป็นการควบคุมจิต

โคถูกผูกไว้ พุทโธๆ นี่ตามรอยโค แล้วจะไปเห็นถึงตัวโค แล้วพอถึงเวลาก็จะมาพุทโธๆ กันนะ แต่เวลาอยู่กับชีวิตประจําวันปล่อยให้กิเลสมันเหยียบยํ่าหัวใจเต็มที่เลย แล้วถึงเวลาก็จะไปจับโค โคมันอยู่ไหนล่ะ

การเคลื่อนไหว การตั้งสติ การล้างบาตร การกระทําต่างๆ เราก็มีสติตลอดไป นี่โคผูกไว้ มีสติพร้อม ถึงเวลาแล้วเราก็สาวเชือกมา เวลานั่งสมาธิ เห็นไหม พุทโธๆๆ กําหนดลมหายใจ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิอะไรก็แล้วแต่ นี่ตัวโคกับตัวจิตไง เราจะย้อนเข้าไปหาจิต ให้มีความสงบของจิต ให้จิตมันสงบมาได้ ถ้าจิตสงบมาได้ นี่พื้นฐาน

ถ้าใครไม่มีความสงบของใจนะ ใช้ปัญญาขนาดไหนนี่เป็นโลกียปัญญา โลกียปัญญาคือปัญญาอบรมสมาธิ จะเป็นอย่างไรก็แล้วแต่ เราผู้ที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ต้องทําความสงบของใจเข้ามาให้ได้ ถ้าใจมันสงบก่อน ให้มันเป็นปัจจัตตัง ให้มันสัมผัสกับความสงบอันนั้น ถ้าความสงบอันนั้นเป็นความสงบของใจอย่างหนึ่ง

ถ้าเวลาเรารักษา เราต้องมีสติไว้ มีสัมปชัญญะไว้ รักษาไว้ ความสงบนี้มันจะมั่นคง จนเป็นเอกัคคตารมณ์ แล้วเวลามันคลายตัวออกมา เห็นความคลายตัวออกมา ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ มันจะเข้าใจว่าสิ่งนี้เป็นคุณธรรมนะ

นี่ถ้าความสงบ เห็นไหม รถปลดเกียร์ว่าง พอเวลาเราติดเครื่องแล้วก็ปลดเกียร์ว่างไว้ ฮึ่มๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ แหม! รถนี้วิ่ง...มันวิ่งไปไหน มันไม่ได้วิปัสสนาเลยไง ถ้ารถติดเครื่องไม่ได้ล่ะ รถติดเครื่องไม่ได้ ดูเด็กมันเล่น เด็กมันเล่นอยู่บนรถนะ แล้วรถก็จอดไว้ที่บ้าน เด็กมันเล่นกันแล้วปิดกระจก จนมันตายคารถนะ นี่ก็เหมือนกัน เด็กๆ มันเล่นบนรถ มันก็เข้าใจว่ารถมันวิ่งไป มันสนุกสนานในรถ นี่ก็เหมือนกัน จิตมันสงบไหม จิตมันเป็นไปไหม ถ้าจิตมันเป็นไป เวลามันเสื่อมมา จิตสงบแล้วมันเสื่อม กับสิ่งต่างๆ มันเป็นคุณธรรมจริงหรือเปล่า สิ่งนี้มันจะพิสูจน์กับเรามา นี่การประพฤติปฏิบัติ จากเก็บเล็กผสมน้อยนะ การประพฤติปฏิบัติ

ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ อะไรคือการปฏิบัติ นี่ถ้าไม่รู้จริงนะ ปฏิบัติแค่ห่มผ้าสีดําๆ นี่ปฏิบัติแล้ว ห่มผ้าสีเหลืองๆ เขาไม่ได้ปฏิบัติ ใครห่มผ้าสีกรักนี่เป็นพระปฏิบัติ แล้วโรงงานทอผ้ามันมีมหาศาลเลย นี่ความไม่เข้าใจข้อวัตรปฏิปทาเครื่องดําเนินนะมันก็ว่าปฏิบัติ ถ้าใจเป็นธรรมจะย้อนกลับมาถึงตัวเราตลอดเวลา ถ้าใจไม่เป็นธรรมนะ สิ่งนี้ทําอะไรแล้วจะให้มีผู้อุปัฏฐาก คนนั้นต้องมาอุปัฏฐาก คนนี้ต้องมารับผิดชอบ เรามีหน้าที่เคลื่อนไปเคลื่อนมาให้เขากราบไหว้บูชา

กราบไหว้บูชา ถ้ามันเป็นคุณธรรมนะ แม้แต่เราไม่เคยเห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากัน ทําไมเรากราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เรากราบกัน เรากราบกันเพราะว่าอะไร เพราะไม่มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ไม่มีครูบาอาจารย์ สิ่งที่เรากําลังแสวงหาอยู่นี่ หลับตานะ หลับตาคลําช้างนะ คนหลับตา คนที่ไม่มีความสว่างของดวงตามันจะไปเห็นอะไร มันจับต้องอะไรทุกข์มากนะ นี่มันมีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระไตรปิฎก มีครูบาอาจารย์ มีข้อวัตรปฏิบัติ

เราธุดงค์ไป บางวัดทําอย่างนี้ บางวัดทําอย่างนี้ นี่มันเป็นสิ่งที่ทําให้เราใช้ปัญญานะ บางวัดทําอย่างนี้ ถ้าเรามีสติปัญญานะ เราเคยเป็นพระเด็กมาก่อน ไปอยู่ที่ไหนก็แล้วแต่ เขาทําอย่างไร จะทําไปกับเขา แล้วก็ศึกษา ทําไมทําอย่างนี้ ครูบาอาจารย์เราแนะนําเพราะเหตุใด ที่ทําอย่างนี้มันเพราะเหตุใด แล้วมันตรงกับพระไตรปิฎกอย่างไร พระไตรปิฎกอยู่หน้าไหน แล้วออกมาเป็นอย่างไร นี่จะศึกษาตลอด ถ้าเราจะศึกษา ศึกษาความแตกต่าง จริตนิสัยมันแตกต่างอยู่แล้ว ความแตกต่างต่างๆ เราก็ศึกษามา ถ้าเราศึกษา เราใคร่ครวญมาอย่างนี้ เราจะได้ประโยชน์มา พระเด็กๆ พระเล็กๆ ขึ้นมาเราก็ต้องศึกษาอย่างนี้เพื่อให้เห็นความเป็นจริงไง

เราไปเราไม่รู้หรอก ดูสิ ดูอย่างการแสดง ละครชาตรีต่างๆ เขาแสดง คณะนี้ไม่มีชื่อเสียง คณะนี้มีชื่อเสียง คณะนี้เล่นสมบทสมบาท นี่ก็เหมือนกัน ข้อวัตรอะไรมันจะสะท้อนเข้ามาถึงใจบ้างล่ะ ถ้าข้อวัตรอย่างภายนอกที่คิดกันขึ้นมาเองก็มี คิดกันขึ้นมาเองนะ อย่างนี้ควรจะทําอย่างนี้ อย่างนี้ควรจะทํา...เถรส่องบาตรไม่เป็นความจริงหรอก

ถ้าจะเป็นความจริงนะ อย่างหลวงปู่มั่น อย่างครูบาอาจารย์เราทํานี่มันมีมา ทําอย่างนี้เพราะอะไร ทําอย่างนี้เพราะมาจากพระไตรปิฎก พระไตรปิฎกนะมาจากบาลี บาลีว่าอย่างไร เมื่อใด กาลใด ดูสิ ดูอย่างรองเท้า พระกัจจานะขอให้พระโสณะมาขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากี่ชั้นๆ นี่มันมีที่มาที่ไปหมด สิ่งที่มีที่มาที่ไป มีตัว มีตน มีสถานที่ทั้งหมด มันพิสูจน์ได้ ทางวิทยาศาสตร์ก็พิสูจน์ได้ ทางวัฒนธรรมก็พิสูจน์ได้ แล้วความเป็นจริงในหัวใจพิสูจน์ได้ไหม

ความเป็นจริงของหัวใจ หัวใจเรามันติดข้องอะไร สงสัยไหม สงสัยไหม ที่เขาทําอยู่นี่มันสงสัยไหม แต่มันมีหยาบ มีละเอียด มีต่างๆ ในโลกนี้ ถ้าเราไม่เข้าใจ เราไม่เห็นต่างๆ เราก็ว่าสิ่งนี้จะถูกต้องไปหมด ดูประเพณีวัฒนธรรม นี่ผิดหมด ประเพณีวัฒนธรรมที่ทําอยู่นี่ผิดหมด เพราะอะไร มันไม่มีหรอก แต่เราต้องไปกับเขา

แต่ข้อวัตรของเรา ธุดงควัตรสิ่งนี้มันมีอยู่ในพระไตรปิฎกเลย ชัดเจนเลย ชัดเจนแล้วเขาทํากันไหมล่ะ? ไม่ทําเพราะอะไร เพราะมันเป็นคนส่วนน้อย ทําแล้วมันไม่เวิร์ค มันไม่เป็นไปตามโลก โลกเขาต้องการการสัมพันธ์กัน สิ่งต่างๆ โลกเขาต้องมีการคลุกคลีกัน แล้วทําเป็นประสาโลก นี่โลกเจริญแล้วศาสนาถึงเจริญ เจริญอย่างนั้นนะ สร้างวัดเป็นที่ท่องเที่ยว “อย่างนี้เจริญ”

ถ้าสร้างวัดเป็นที่ปฏิบัติ “โอ้โฮ! มีแต่พระ ทําอะไรกัน เงียบ ทะเลาะกันหน้าดําครํ่าเครียดไม่มองหากันเลย”...นี่ของที่เป็นคุณงามความดี ของที่เป็นประโยชน์กับโลก โลกไม่เห็นเลย แต่ถ้าไปกับเขา ถ้าข้อวัตรปฏิบัติอย่างนั้นเราไม่เอา เราไม่เอากับเขา นั่นเป็นเรื่องของโลกๆ โลกคืออะไร? โลกคือกิเลส โลกคือสิ่งที่ยอมจํานนกับโลก ยอมจํานนให้เขาเป็นใหญ่ โลกเป็นใหญ่เหยียบยํ่าธรรม

แต่ถ้าธรรมเป็นใหญ่นะ เขาจะเชื่อ เขาจะไม่เชื่อ มันเรื่องของเขา เรื่องของเรา เราทําถูกต้องไหม ตรวจสอบได้ ตรวจสอบ เห็นไหม ดูสิ ศีลถ้าบริสุทธิ์ขึ้นมาจะเข้าสังคมไหน ของเรามันตรวจสอบได้ เข้ามาในหมู่คณะอย่างนี้ อย่างเช่นอุโบสถเราเข้ามาใครผิดใครถูกเห็นหมดนะ สวดมนต์นี่ใครผิด มันผิดอักขระ มันจะขัดกันแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ในเรื่องหมู่สงฆ์เรา ถ้าเข้ามาถ้ามันถูกต้องหมด อะไรผิด ผิดที่ไหนมันก็ต้อง สมฺมุขาวินโย ทาตพฺโพ ต้องมีการตรวจสอบ สมฺมุขา ต้องมีการตรวจสอบกันโดยสมฺมุขา คือปาก คือตรวจสอบกัน อันนี้ถูกต้องไหม เรามาปรึกษากัน ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ แสดงธรรม คุยธรรมะกัน เข้ามาตรวจสอบอย่างนี้ นี่ศาสนาจะเจริญ

เจริญอย่างนี้มันเจริญเพราะอะไร เพราะมันถูกต้องๆ ถ้าผิดนี่เพราะอะไร เพราะกิเลสมันอยู่กับเรา เราเห็นอะไรเราก็ว่าสิ่งนี้ถูกต้อง สิ่งนี้เป็นคุณงามความดี อย่างปัจจัตตัง...ใช่! เห็นหมดเลย ความเป็นจริงของเราหมดเลย แต่จริงของใคร จริงของกิเลสหรือจริงของธรรม ถ้าจริงของกิเลสมันก็เป็นประสากิเลส ถ้าจริงของธรรม กิเลสมันยุบยอบตัวลง กิเลสมันเบาตัวลง สิ่งนี้มันเป็นประสบการณ์ของจิต นี่คือการปฏิบัติ ปฏิบัติ ปฏิบัติอย่างนี้ ปฏิบัติได้ทุกวินาที ปฏิบัติได้ตลอดเวลา ไม่ใช่ปฏิบัติต้องไปอยู่บนความคิดของกิเลส ปฏิบัติอย่างนั้น สิ่งนั้นไม่เป็นความจริง

การปฏิบัติได้เคลื่อนไหวทั้งหมด แล้วเคลื่อนไหวแบบธรรมนะ ไม่ใช่เคลื่อนไหวแบบโลก ถ้าทําอย่างนี้...ใช่ อยู่บ้านก็ทําได้ อยู่ที่ไหนก็ทําได้ แต่ทําอย่างนั้นมันเป็นจริงไหม เป็นประโยชน์กับเราไหม? ไม่เป็นประโยชน์กับเรา ไม่เป็นประโยชน์นะ

ประโยชน์กับเราหมายถึงว่าถูกต้อง “ผู้ใดปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรม” เป็นประโยชน์กับใจ มันเป็นธรรม ปฏิบัติโดยกิเลส ผู้ปฏิบัติธรรมไม่สมควรแก่ธรรม สมควรแก่กิเลส สมควรแก่โลก โลกชัดๆ ปฏิบัติไปนี่ปฏิบัติไปเพื่ออะไร? ปฏิบัติไปให้เขายกย่องนับถือ ปฏิบัติไปให้เขายอมรับ

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “พรหมจรรย์” ไม่ได้ปฏิบัติไปเพื่อให้ใครนับถือ ไม่ได้ปฏิบัติเพื่อครูบาอาจารย์ของเรา ไม่ได้ปฏิบัติเพื่ออะไร ปฏิบัติเพื่อพรหมจรรย์ ปฏิบัติเพื่อสิ้นกิเลส ไม่ได้ปฏิบัติเพื่อแก้กิเลสของใครเลย ไม่ได้ปฏิบัติเพื่อจะไปแก้ใคร ถ้าคิดจะแก้เขาอยู่ตัวนั้นคือกิเลส

แต่ถ้ามันถึงที่สุดแล้วจิตมันหมดจากกิเลส นี่เพื่อพรหมจรรย์ เพื่อความสะอาดของใจของเรา ถ้าใจของเรามันสะอาดบริสุทธิ์แล้ว ถ้ามีอํานาจวาสนา ถ้าเขาฟังเรา เขาฟังนี่มันเป็นประโยชน์ ดูสิ ดูเวลาคนเจ็บคนป่วยไปหาหมอสิ จะหาหมอที่ดี จะหาหมอที่ไม่เลี้ยงไข้ จะหาหมอที่รักษาเรา เห็นไหม เราไปหาหมออย่างนั้น นี่ก็เหมือนกัน ไปหาครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านพูดตามธรรม ครูบาอาจารย์องค์ไหนอยู่ในธรรม พูดตามธรรม อยู่ในธรรมเหมือนกับสิ่งที่เป็นยารักษาโรคที่ไม่มีเชื้อพิษเจือปน แต่ถ้าเราไปหาครูบาอาจารย์องค์ไหน พูดตามกิเลส พูดเพราะรัก พูดเพราะชัง พูดเพราะพวกเรา คนนี้คนของเรา คนนั้นไม่ใช่คนของเรา เห็นไหม มันไม่เป็นธรรมหรอก มันไม่เป็นธรรม มันเป็นเรื่องของการลําเอียงแล้ว ลําเอียงเพราะรัก ลําเอียงเพราะชัง เห็นไหม ยานั้นก็มีคุณภาพน้อยลง ไม่สะอาด ไม่บริสุทธิ์

ถ้าสะอาดบริสุทธิ์ เห็นไหม นี่เป็นธรรม ผิดเป็นผิด ถูกเป็นถูก มันคือธรรม นี่ก็เหมือนกัน เราไปปฏิบัติอย่างนั้นเพื่ออะไร? ก็เพื่อสัจจะความจริง แล้วเราปฏิบัติเพื่อความจริง เราไปกลัวอะไรกับความจริง เราปฏิบัติความจริงเราก็กล้าเผชิญกับความจริง ถ้าความจริงเป็นอย่างนั้น เราก็ปฏิบัติเพื่อความจริง ให้ความจริงมันเกิดขึ้นมากับเรา เห็นไหม สมาธิก็เป็นสมาธิจริงๆ เป็นสัมมาสมาธิ ปัญญาเกิดก็ต้องเป็นปัญญาเกิดกับเรา ถ้าปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้นมา นี่ปัญญาของเรามันจะย้อนกลับมาถึงข้างในนะ มันจะเห็นความหยาบ เห็นความละเอียด

เราไปเห็นปัญญาหยาบๆ อย่างนั้น เมื่อก่อนเราก็ว่าปัญญา พอปัญญาละเอียดเข้ามาๆ มันถึงเห็นไง เห็นความหยาบละเอียด โสดาปัตติผล สกิทาคามิผล อนาคามิผล ปัญญาต่างกัน ทุกอย่างต่างกัน สิ่งต่างๆ ต่างกันหมดเลย

แล้วเหมือนพ่อแม่เลย พ่อแม่นี่ทุกข์ยากนะ หาเงินมาเลี้ยงลูก เวลาลูกแบมือขอสตางค์ นี่ก็เหมือนกัน เวลาไปแบมือขอ “ปัญญาเกิดอย่างนี้ๆ มันเป็นปัญญาไหม” แต่พ่อแม่คนไหน ครูบาอาจารย์องค์ไหนไม่รักลูกศิษย์บ้าง “เออ! เป็นอย่างนั้นล่ะๆ” แต่ถ้าเดี๋ยวรู้ขึ้นมาจากความจริงนะจะย้อนกลับเลย “ทําไมเราโง่อย่างนั้น ทําไมเราไม่เห็นสภาวะแบบนี้ สภาวะแบบนี้มันก็มีกับเราอยู่แล้ว ทําไมเราไม่เห็น ทําไมเราไม่รู้” นี่มันจะเป็นสภาวะของมัน ถ้าเป็นสภาวะของมัน จิตเรามันจะพัฒนาขึ้น

ถ้าเรารู้ว่าเราผิดแล้วเราไม่ยอมรับว่าเราผิด เราว่าเราถูก เราดี ความดีจะไม่เกิดกับเราเลย แต่ถ้าอันนี้เป็นความผิดพลาดของเรา อันนี้เดี๋ยวแก้ไข มันเป็นความผิดพลาดนะ ความผิดพลาดหมายถึงความคิด หมายถึงสิ่งที่มันเกิดแล้วดับไป ไม่ใช่ความผิดว่าเราผิด ต้องจับเราติดคุก...ไม่ใช่

ความผิดนี่ คิดอย่างนี้คิดอย่างไร ความคิดอย่างนี้มันคิดไม่เป็นประโยชน์ ความคิดอย่างนี้มันเป็นโทษกับเรา ความคิดอย่างนี้จะทําให้นิสัยเราต่อไปจะไม่เข้มแข็ง อะไรคิดเป็นขึ้นมาก็จะให้อ่อนแอ อ่อนแอตลอดเวลา ความคิดอย่างนี้หรือจะเป็นนักปฏิบัติ เห็นไหม ความคิดมันก็จะดีขึ้น ความคิดจะดีขึ้น มันมีความคิดแยกแยะ ความคิดแยกแยะมันจะทําให้พัฒนาขึ้น สิ่งต่างๆ พัฒนาขึ้นมา นี่ความคิดจากข้างนอกนะ

เวลาเป็นปัญญาญาณนี่ไม่เป็นความคิดหรอก มันละเอียดลึกซึ้ง เหมือนความรู้สึก เราคิดถึงปัญญาความคิดเป็นความคิดใช่ไหม แต่ความรู้สึก ความรู้สึกว่าสุขว่าทุกข์ แล้วความรู้สึกว่าถูกว่าผิด แต่ถ้าความรู้สึกว่าถูกว่าผิดมันก็เป็นการที่เราตั้งฉากจัดฉากขึ้นมาให้เห็นว่าเป็นปัญญาญาณ แต่เวลาเป็นปัญญาญาณจริงๆ มันเหมือนกับเป็นความรู้สึก แล้วเป็นญาณรับรู้เข้าไป รับรู้เข้าไปนะ เป็นปัญญาอันละเอียดสุดที่เข้าไปชําระอวิชชา ตั้งแต่สติ ปัญญา มหาสติ มหาปัญญา แล้วปัญญาญาณ ปัญญาญาณเกิดกับจิต จิตเกิดขึ้นมา นี่ความละเอียดลึกซึ้ง

เวลาครูบาอาจารย์จะสั่งสอนลูกศิษย์ เพราะอะไร เพราะมันมีประสบการณ์ของใจ ใจเคยผ่านอย่างนี้มา เคยผ่านปัญญาอย่างหยาบมา เริ่มจากปัญญาโลกียปัญญาเลย ปัญญาโลกียปัญญาที่พูดๆ อยู่นี่ นี่โลกียปัญญา เพราะขณะที่ผู้แสดงเป็นสัจธรรม เพราะอะไร เพราะมันออกจากจิตที่ผู้รู้ แต่เวลาออกไปแล้วนี่ ผู้ฟัง ถ้าจิตเราเป็นโลก เป็นโลกียปัญญา โลกียปัญญาเพราะอะไร เพราะมันฟังมาจากข้างนอก

แต่ถ้าเวลาเกิดจากเรา ถ้าเกิดจากความคิดของเรา เกิดจากขันธ์ ๕ ของเรา ขันธ์ ๕ ไม่ใช่จิต จิตไม่ใช่ขันธ์ ๕ มันเกิดจากภายนอก ถ้าเกิดจากภายนอก เวลามันเกิดขึ้นมามันเป็นโลกียปัญญา ถ้าโลกียปัญญา ถ้ามันใคร่ครวญธรรมะของพระพุทธเจ้า จะใคร่ครวญอะไรก็แล้วแต่ สิ่งนี้มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าปัญญาอบรมสมาธิขึ้นมา มันย้อนกลับมาเป็นกัลยาณปุถุชน ถ้าปัญญามันเกิดขึ้นมาอีกมันก็เป็นปัญญาจากขันธ์ ๕ จากขันธ์ ๕ ที่มันมีสัมมาสมาธิรองรับ ไม่มีตัวตน ปัญญานี้ไม่มีใครเป็นเจ้าของ มันเกิดโดยสัญชาตญาณ คือว่ามันเกิดโดยขันธ์ ๕ นี่แหละ แต่มันมีสมาธิเข้ามารองรับ นี่ไงเพราะมีสมาธิอันนี้มันถึงเป็นสัมมาสมาธิ มันถึงเป็นปัญญา มันถึงเป็นมรรค เป็นโลกุตตรปัญญา

ถ้าเป็นมรรค เป็นโลกุตตรปัญญา ปัญญาอย่างนี้เข้ามามันก็หมุนเข้ามา ชําระล้างเข้ามาบ่อยครั้งเข้ามันก็เป็นโสดาปัตติมรรค แล้วก็ชําระเป็นโสดาปัตติผล เป็นสกิทาคามิมรรค ละเอียดขึ้นไป เป็นอนาคามิมรรคขึ้นไป พอมันเป็นปัญญาญาณ มันไม่ใช่ขันธ์

ขันธ์ไม่ใช่จิต จิตไม่ใช่ขันธ์ ตัวจิตแท้ๆ เป็นตัวจิต ตัวจิตแท้ๆ มันปล่อยขันธ์เข้ามา ชําระขันธ์ขาดลงมา ทําไมขันธ์ไม่ขาดในข้อมูล ข้อมูลคือปฏิฆะ ปฏิฆะคือกามราคะ คือสเปค คือความชอบของใจ ใจชอบสิ่งใดมันก็มาเทียบกับใจ มันก็พอใจไป พอพอใจไป สิ่งนี้มันทําลายกัน พอทําลายกันมันก็หมดไป ขันธ์ก็ขาดออกจากจิต จิตเป็นจิต จิตไม่ใช่ขันธ์ ขันธ์ไม่ใช่จิต แล้วตัวจิต ปัญญาญาณที่ชําระตัวจิตล่ะ นี่เหมือนกับปัญญาญาณไง ปัญญาญาณที่มันละเอียดลึกซึ้งเข้าไปทําลาย เข้าไปทําลาย

ความเป็นไปของครูบาอาจารย์จะเหมือนกับพ่อแม่ ก่อร่างสร้างตัวหาเงินหาทอง ลูกเกิดมาแต่ละคน ดูสิ ดูลูกเล็กขึ้นมากินอาหารอ่อน ต้องอยู่ต้องนอน กินแล้วก็นอน นอนแล้วก็กิน เพราะเด็กเล็กจะนอนเกือบทั้งวันเลย พอโตขึ้นมาต้องหัดให้เป็นผู้ใหญ่ โตขึ้นมาหน่อยต้องรู้ต้องรับผิดชอบตัวเอง ต้องช่วยตัวเอง นี่ก็เหมือนกัน จิตของเรา เราจะเป็นตัวอ่อนอย่างนี้ตลอดไปหรือ เราจะไม่เข้มแข็งขึ้นมาเลยหรือ เราจะไม่ทําให้จิตเราดีขึ้นมาหรือ

ถ้าจิตเราพัฒนาขึ้นมา นี่เราเป็นพระนะ เราบวชโดยอุปัชฌาย์ เป็นสมมุติสงฆ์ แล้วถ้าเราปฏิบัติขึ้นมามันจะเป็นพระที่ใจ ถ้าใจเราขึ้นมาเป็นพระนี่นะ มันเป็นหลักใจของเราก่อน แล้วมันจะเป็นหลักใจของหมู่คณะ เราจะเป็นผู้ใหญ่ไปข้างหน้า

ครูบาอาจารย์นะ อย่างครูบาอาจารย์ท่านมีอายุขัยขึ้นมา ท่านห่วงมาก ดูสิ เวลาเด็กเณรน้อย เวลามาบวชเราก็ว่าเณรน้อย เณรน้อยต่อไปเขาก็จะเป็นผู้ใหญ่ขึ้นมา ถ้าเราติดปัญญาวุธ ติดธรรมาวุธให้กับหัวใจของเขา เขาได้พัฒนาขึ้นมา ต่อไปเขาเป็นผู้นํา เห็นไหม นี่ไง ศาสนาส่งต่อกันมาเป็นชั้นเป็นตอนไง

เราจะเป็นผู้ใหญ่ขึ้นไป เราต้องให้ใจเราเข้มแข็ง ให้ใจเรามีปัญญา แล้วให้ใจเราจับต้องแยกแยะ สิ่งใดเป็นบวก สิ่งใดเป็นลบ ในสังคมของเรา สังคมของสงฆ์ ให้อยู่กันร่มเย็นเป็นสุข ร่มเย็นเป็นสุขโดยธรรมนะ แม้แต่อาหารไม่มีจะกิน นํ้าท่าก็ลําบากอัตคัดขาดแคลน แต่ถ้ามันถูกต้องตามธรรมวินัย มันเป็นสุขนะ แต่ถ้าเราบอกเลยว่าเราจะต้องอุดมสมบูรณ์ไปทุกอย่าง ร่มเย็นเป็นสุขอย่างนั้นกิเลสมันอยู่ในหัวใจนะ ทําไมสังคมอย่างนั้นพระทะเลาะเบาะแว้งกัน ทําไมพระของเขามีปัญหาขัดแย้งกัน เขาขัดแย้งทั้งๆ ที่ทุกอย่างสมบูรณ์นะ สมบูรณ์หมดเลย แต่ทําไมความเป็นอยู่ของเขาไม่มีความสุขล่ะ

ของเราถ้ามันอยู่ป่าอยู่เขา มันจะอัตคัดขาดแคลนเราก็พอใจ อัตคัดขาดแคลนเพราะอะไร เพราะไม่อัตคัดขาดแคลนเรายังอดอาหารเลย เรายังอดอาหาร เรายังอดนอน เรายังจะพยายามให้หัวใจสดชื่น ให้หัวใจรื่นเริงในธรรม ถ้าเราปฏิบัติธรรมอย่างนั้น เห็นไหม ความเป็นสุขของเราเกิดจากตรงนี้ไง นี่สัปปายะ ๔

แม้แต่ความสงบสงัดเรายังแสวงหา โหยหานะ โลกเขายังโหยหากันเลย แล้วเราปฏิบัติว่าเราเป็นพระป่า ถ้ามันสงบสงัดอย่างนั้นทําไมเราไม่กล้าสู้กับความสงัดในหัวใจของเราล่ะ ทําไมเราไม่กล้าสู้กับความเป็นจริงล่ะ เวลาเข้าไปอยู่ในความสงัดเราก็กลัวผี กลัวความมืด กลัวต่างๆ นี่ความกลัวมันก็ปิดกั้นไม่ให้จิตสงบได้ ถ้าเรามีปัญญาขึ้นมา สิ่งนี้เราไม่ให้เกิดกับเราเลย เราจะไม่ให้เกิดมาได้ด้วยอะไร? ด้วยสติ สตินะ ถ้ามีสติจับ จับทุกอย่างที่เข้ามาในความรู้สึก ที่กลัวๆ นั้นกลัวอะไร เราเองไม่เป็นอย่างนั้นหรือ เราต้องเป็นอย่างนั้นทุกๆ อย่าง แล้วเราไปกลัวอะไร นี่กิเลสมันสอดแทรกเข้ามาถ้าไม่มีสติจับนะ

ถ้ามีสติจับแล้วปัญญาใคร่ครวญนี่จบหมด จบหมด “สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นความทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา” มันแปรปรวนตลอด น่าสลดสังเวชมาก ในความรู้สึกที่มันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลานี่ แล้วถ้าเราพิจารณาไปถึงที่สุดแล้ว จิตนี้ดับหมด แล้วธรรมนี้ไม่มีการเปลี่ยนแปลงอีกเลย มันเป็นวิมุตติสุข มหัศจรรย์ในหัวใจอย่างนี้ นี่น่าสนใจมาก

แล้วถ้าครูบาอาจารย์ท่านไม่มีสิ่งนี้ ท่านเอาอะไรมาสอนเรา สิ่งนี้มันตรวจสอบได้นะ ถ้าครูบาอาจารย์ขี้เท่อก็อวดสอนไปอย่างนั้นน่ะ เวลาลูกศิษย์ถามปัญหาขึ้นมานี่ตอบไม่ได้หรอก แล้วมันไม่มีจริง เอาความขี้เท่อมาสอนเรามันเป็นไปไม่ได้

แต่ถ้าสิ่งนี้มันมีอยู่ ประสบการณ์เราอยู่ในสังคม ในหมู่คณะ ในสังคมสงฆ์ที่กําลังรื่นเริงอาจหาญในธรรมอย่างนี้ ทําไมเราไม่รีบค้นคว้า ทําไมเราไม่รีบขวนขวายขึ้นมาแล้วเอาใจของเราขึ้นมา เหมือนคนไข้เลย หมออยู่ตรงหน้าเรา ทําไมเราไม่รีบรักษาให้อาการไข้เราหาย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าอาการไข้เราหาย เราก็เริ่มต้นจากตรงนี้ เริ่มต้นจากว่าเราปฏิบัติทุกวินาที ทุกเวลา ในการเคลื่อนไหวเราจะมีสติพร้อม แม้แต่พูดเล่นพูดหัว แม้แต่การเคลื่อนไหวอยู่สติก็พร้อม

โคผูกไว้แล้วเอาจริงเอาจังขึ้นมานี่เราก็จับได้ แล้วจับได้ โคคือใจ แล้วแยกแยะ เนื้อโค ปอดโค หนังโคก็ขายได้ เขาโคก็ขายได้ กระดูกโคก็ขายได้ โคทั้งตัวขายได้หมดเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจับใจของเราได้นะ กาย เวทนา จิต ธรรม ทําให้เราเป็นโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี อรหันต์ จนถึงที่สุดแห่งทุกข์ เอวัง

เทศน์พระ ๙

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๕ ธันวาคม ๒๕๔๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจ ถ้าตั้งใจมันก็มีสติ ถ้าไม่ตั้งใจมันก็สักแต่ว่า ตั้งใจในความรู้สึกอารมณ์หนึ่ง กับตั้งใจในชีวิตหนึ่ง ในชีวิตนะ ชีวิตนี้การเกิดมาถ้ามีสติสัมปชัญญะ การเกิดจะมีคุณค่า รกป่า ป่ารกชัฏ กับรกมนุษย์ รกมนุษย์นี่แสนยาก รกป่านะ คนอยู่ในป่าในเขา เขายังมีอาหารของเขา รกมนุษย์ มนุษย์ต้องมีอาหารในการดํารงชีวิต การดํารงชีวิตถ้าไม่มีจะกิน โรคหิวมันเบียดเบียน นี่คือชีวิต ถ้ามีสติตั้งแต่อารมณ์หนึ่งความรู้สึกหนึ่งกับมีสติสัมปชัญญะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาท่านจะปรินิพพาน

“ภิกษุทั้งหลาย จงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

ความประมาทในชีวิตนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ปัจฉิมโอวาทคําสุดท้ายเลย ไม่ประมาทในชีวิต เราต้องมีสติ ถ้ามีสติมันจะมีคุณค่าขึ้นมาเลย การทําอะไรด้วยสติสัมปชัญญะ ทุกอย่างจะไม่ผิดพลาด การกระทําของมนุษย์นะ นี่สักแต่ว่าทํา เพราะความเคยชิน ความคุ้นเคย ความคุ้นเคยทําให้ไม่มีความเกรงใจ ความเกรงใจ เห็นไหม นี่สมบัติผู้ดี ความเกรงใจ รู้สึกถึงความเกรงใจหมู่คณะ รู้สึกถึงความเกรงใจคนอื่น คนคนนั้นจะไม่มีความผิดพลาด

แต่ถ้าความคุ้นเคย “นี่ไม่มีปัญหา คนนั้นเป็นคนคุ้นเคยกัน คนนี้มีความสําคัญต่อกัน”

นี่ดูสิ เวลาชีวิตในครอบครัว ยิ่งคนใกล้ชิดยิ่งว่าไม่เป็นไร แต่คนที่โดนกระทบกระเทือนจะคิดมากเลยว่าคนมีความรู้สึกใกล้ชิดกันมาก ทําไมทําได้ขนาดนี้ นี่เวลามุมกลับนะ เวลาความรู้สึกจากภายในมันจะมีความคิด ความคิดถึงเรา เพราะเราหวังไง หวังว่าถ้าเรารักเขา เราสนิทคุ้นเคยกับเขา เขาต้องเกรงใจเรา เขาต้องทําแต่สิ่งที่ดีงามกับเรา

แต่การกระทําของความเคยชิน เห็นไหม ความประมาท ทําเพราะสิ่งที่สักแต่ว่าทํา ทําอะไรก็ได้ที่มีความสะดวกสบาย มีความมักง่าย ทําแต่สักแต่ว่าทําพ้นๆ ไปจากหน้าที่ของเรา นี่มันก็ไปกระทบกระเทือนคนอื่น เพราะอะไร เพราะความคิดอยากจะสะดวกสบาย ความคิดว่าเรามีอํานาจ

กิเลสมันเผาตัวเอง พลังงานทุกอย่างนะมันเผาตัวมันเอง เพราะพลังงานทุกอย่างใช้แล้วมันต้องหมดไป กิเลสมันก็เผาตัวมันเอง แต่กิเลสมันเผาแล้วไม่มีวันหมด ยิ่งเผายิ่งมากนะ ดูสิ ดูคนที่เขาออกไปเที่ยวกันทางโลก เคยไปหนหนึ่ง เคยไป ๒ หน ๓ หน ต้องให้มากขึ้นๆ ไง นี่กิเลสมันยิ่งเผาไหม้ มันยิ่งต้องการมากขึ้นๆ

แต่ถ้าเรามีสติ เรายับยั้งมัน ยับยั้งนะ ยับยั้งความประมาท ยับยั้งสิ่งที่มันเคยใจ สิ่งที่เคยใจ ชีวิตก็มีคุณค่า เพราะเรามีสติสัมปชัญญะเคลื่อนไหวไปตลอด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากล่าวไว้ในปัจฉิมโอวาท “ภิกษุทั้งหลาย พิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

นี่ประมาทเพราะมันขาดสติ ถ้ามีสติมันจะประมาทไหม? มันไม่ประมาท

แต่สติมันเกิดดับๆๆ ตลอดไปใช่ไหม สติไม่ใช่จิต สติเกิดจากจิต แล้วเวลามีชีวิตอยู่นี่ จิตมันเกิดแล้วมันก็มีสติ เราไม่ใช่เด็กน้อยนะ เด็กน้อยต้องอาศัยพ่อแม่ สัตว์เวลามันเกิดมามันหากินเองได้เลยนะ มนุษย์เกิดมาต้องอาศัยการเลี้ยงดูจากพ่อแม่ ถ้าพ่อแม่ไม่เลี้ยงดูนะ มนุษย์ดํารงชีวิตอยู่ไม่ได้ แต่ขณะที่จากเด็กน้อยขึ้นมา ทําอะไรก็ได้ตามใจของตัว พ่อแม่จะรักมาก ยิ่งเด็กอ่อนด้วย พ่อแม่ต้องถนอมรักษามาก เพื่อไม่ให้เจ็บไข้ได้ป่วย แล้วดํารงชีวิตขึ้นมาจนเป็นวัยรุ่นขึ้นมา จนมีอายุขึ้นมา ปัญญามันเกิดขึ้นมานะ ถ้าเป็นคนดีจะเป็นผู้นําของโลก ถ้าเป็นคนชั่วมันจะทําลายทั้งหมดเลย เพราะอะไร เพราะมันใช้ปัญญา มันใช้ความคิดไง

มนุษย์เวลาจะคดโกงกัน จะทําลายกันด้วยกลอุบาย แต่สัตว์หรือสังคมต่างๆ เขาทําลายกันด้วยกําลังของเขา สัตว์ถ้าใครมีกําลังมากมันก็เป็นผู้นําฝูงของมัน แต่มนุษย์นะถ้ามีปัญญา ขณะที่จะนํานะ ผู้นํานําตรงไหน? นําโดยปัญญา นําโดยนโยบาย แต่ถ้าผู้นําของเราจะไปเดินแบบสัตว์ จะก้าวไปอยู่ที่หน้าฝูงแล้วให้ฝูงมันเหยียบยํ่าเอา นั่นมันเป็นการนําของสัตว์นะ

แต่ถ้าเป็นการนําของมนุษย์ ดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ ในป่าในเขานะ นี่เวลาแสดงธัมมจักฯ เทวดา อินทร์ พรหม ส่งข่าวขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เพราะอะไร เพราะเขาต้องการตรงนี้ไง ต้องการเพราะอะไร เพราะสิ่งที่ว่ามันมืดมน

สิ่งที่มืดมนนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ศึกษามาทั้งหมด ศึกษาขนาดไหนมันก็มืดบอด มันไปไม่ได้เพราะมันไม่มีแสงสว่าง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทฺวเม ภิกฺขเว ทางสองส่วนที่ไม่ควรเสพ อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค เวลาประพฤติปฏิบัติไป ถ้าใช้ความเห็นของตัว มันก็ต้องทรมานตน

การทรมานตนโดยเปล่าๆ การอดอาหาร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอดอาหารโดยที่ไม่ใช้ปัญญา นี่การทรมานตนโดยที่ไม่มีปัญญา แต่ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว นี่ภิกษุไม่ให้อดอาหาร แต่ถ้าใครอดอาหารเพื่อเป็นกลอุบายวิธีการ การอดอาหารนี่มันเป็นอุบายนะ เป็นเครื่องมือส่งเสริม ตัวมันเองไม่ใช่คุณสมบัติที่จะฆ่ากิเลสได้ แต่ตัวของมันเองเป็นอุบายส่งเสริม เปิดช่องทางไง

เวลาเราประพฤติปฏิบัติกันแสนทุกข์แสนยาก โน่นก็ทําไม่ได้ นี่ก็ทําไม่ได้ แต่เวลากลอุบายที่จะทอนกําลังของกิเลส ทอนกําลังของการต่อต้าน เราก็ไม่ทํา เราไม่ทํานะ เพราะอะไร เพราะว่าเราคิดว่าสิ่งนี้คือเป้าหมายไง

มันเป็นวิธีการ วิธีการอะไรก็ได้ วิธีการที่เราจะชนะตนเอง เราต้องมีหลายๆ วิธีการ ไม่ใช่ว่าเอาวิธีการของกิเลสจะมาชนะกิเลสไง วิธีการของกิเลสคือว่ามันพอใจ ทําอะไรที่มันสะดวกสบาย ทําอะไรที่มันพอใจ แล้วเอาสิ่งที่เป็นเครื่องมือของกิเลสจะมาฆ่ากิเลส มันเป็นไปได้อย่างไร

มันต้องเป็นเครื่องมือของธรรม เครื่องมือของธรรมเอามาฆ่ากิเลส

อดนอนผ่อนอาหารนี่กิเลสไม่พอใจหรอก คนเรามีที่ไหนที่จะทําให้ตัวเองทุกข์แล้วจะพอใจ แต่ทุกข์อย่างนี้ไม่ใช่ทุกข์เพื่อโศกเศร้า ทุกข์ของโลกนะ รําพันกัน ทุกข์กันในหัวใจ ทุกข์อย่างนั้นทุกข์เพื่อจะทุกข์ซํ้าทุกข์ซาก เพราะทุกข์อย่างนี้มันไม่เข้าใจ แต่นี่มันไม่ใช่ทุกข์ นี่เป็นวิธีการ แต่วิธีการในเมื่อกระทําไปแล้วมันก็ต้องหิว มันก็ต้องโหยหา โหยนะ

ร่างกายเวลาผ่อนอาหารไปเหมือนคนฟื้นไข้ คนไข้ฟื้นจากไข้มันจะต้องบํารุงตัวเองขึ้นมาให้แข็งแรงใช่ไหม เวลาเรากินอิ่มนอนอุ่นมันก็ทําให้ส่งเสริมกิเลส ความกินอิ่มนอนอุ่น กิเลสในความรู้สึกของเรามันไม่เดือดร้อนกับการดํารงชีวิต มันก็ต้องคิดสิ่งที่เป็นกิเลส สิ่งที่มันแสวงหารูป รส กลิ่น เสียง มาเพื่อปรนเปรอความรู้สึกของมันไง

แต่ขณะที่ว่าเราผ่อนอาหาร เราผ่อนไม่ให้มันมีกําลังของมัน มันก็ต้องการแสวงหา สิ่งนี้มันมาเสริมกําลังมันใช่ไหม มันก็ต้องการแสวงหาแค่อาหารเท่านั้นล่ะ เอาอาหารมาเพื่อดํารงชีวิตเพราะเราหิวเหลือเกิน เราหิวเหลือเกิน ท้องยังไม่มีอาหารเลย ต้องการแค่นี้ เราก็มีขอบเขตให้ความคิดไม่ออกไปข้างนอก เราก็มีขอบเขต ขอบเขตของกิเลสที่ไม่ต้องวิ่งไปไกลให้เราตะครุบสิ่งที่ไกล ตะครุบสิ่งที่ใกล้ๆ ตัวเองนี้ ทําให้ได้

สิ่งนี้ถ้ามันทุกข์ มันหิว มันกระหายอย่างนี้ มันเป็นกลอุบายที่เราพอใจจะทํา ที่เราทําเพื่อให้ใจของเราอยู่ในอํานาจของเรา ถ้าอยู่ในอํานาจของเรา เวลาเครื่องมือกิเลสก็ว่า “อัตตกิลมถานุโยค เวลาอดอาหารก็หิว หิวก็เป็นทุกข์ ทุกข์นี่อัตตกิลมถานุโยค พระพุทธเจ้าไม่ให้ทํา” นี่เครื่องมือของกิเลส กิเลสมันเอาความรู้สึกมัน เอาธรรมะนี่มาเชือดคอตัวเองนะ ทั้งๆ ที่เป็นวิธีการ เหมือนกับพาหนะที่เราจะดําเนินทางไป เราไปกล่าวโทษ “รถรานี้เป็นสิ่งที่เป็นโทษหมด สิ่งนี้เป็นความเสียหายทั้งหมด” แล้วเราจะก้าวเดินไปได้อย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน ขณะที่ว่าเราอดนอนผ่อนอาหารอย่างนี้มันเป็นวิธีการ มันไม่ใช่เป้าหมาย...ใช่ มันไม่ใช่ธรรม...ใช่ มันไม่ใช่ธรรม แต่มันเป็นอุบาย มันเป็นวิธีการ นี่เอาธรรมแก้กิเลสไง ไม่ใช่เอากิเลสแก้กิเลส เอาความเห็นของเราแก้เรามันจะเป็นไปได้อย่างไร

กามสุขัลลิกานุโยค ทําตามความสะดวกสบาย ตอนนี้เป็นอย่างนั้นหมดนะ เวลาประพฤติปฏิบัติกันต้องสะดวกต้องสบาย ต้องอํานวยความสะดวก ต้องทําให้เพื่อปฏิบัติธรรม...ถ้าปฏิบัติธรรมก็ไปไหว้ตอไม้สิ ไปไหว้ตอไม้ก็ได้ ไปไหว้วัตถุอะไรก็ได้ กราบไหว้แล้วมันเป็นบุญกุศลไง นี่ก็เหมือนกัน ทําอะไรแล้วก็ต้องไปกราบไหว้กิเลส ต้องขออนุญาตกิเลสก่อนแล้วค่อยปฏิบัติใช่ไหม เวลาขออุบายต้องสะดวกสบายใช่ไหม ต้องปูที่นอนเอาไว้เลย เพื่อสะดวก จะได้นอนง่ายๆ ใช่ไหม นี่กามสุขัลลิกานุโยค ทําอะไรก็ต้องสะดวกสบาย การสะดวกคือปฏิบัติง่าย ปฏิบัติไปเพื่อไปยอมจํานนกับมัน ปฏิบัติก็เป็นพิธีกัน แม้แต่ปฏิบัติก็เป็นพิธี แล้วก็บอกว่าอย่างนี้เป็นการปฏิบัติธรรม

นี่กิเลสมันร้ายอย่างนั้นนะ แล้วกิเลสไม่ต้องไปดูใคร กิเลสให้ดูใจเรา ใจเรานี่ เราเป็นชาวพุทธ เราเป็นนักรบ เราเป็นผู้ที่จะสู้กับกิเลส ถ้าเราสู้กับกิเลสเราต้องไม่ชินชากับมัน อะไรที่เกิดขึ้นมาในหัวใจ นี่ความคิดจากข้างนอก ความคิดจะกระทบจากข้างนอก

ดูสิ เราเห็นสังคมไหม เขาทุกข์เขายากกัน นี่เขาทุกข์เขายาก เขาต้องหาอยู่หากินของเขา ดังนั้นมันเป็นความทุกข์ของเราไหม? มันเป็นความทุกข์ของเขา แต่เป็นคติเตือนใจเราได้ มันเป็นคติเตือนใจเราได้ แต่นี่ความทุกข์ของเขานะ แต่ถ้าความทุกข์ของเราคือใจเรามันหาเรื่อง มันไปเอาเรื่องของเขามาแบกทําไม มันเป็นเรื่องของเขา มันเป็นเรื่องของวัฏฏะ มันเป็นเรื่องของสังคม

ขณะที่เราอยู่ในสังคม ถ้าเราเป็นสมมุติ เราอยู่กับเขามันก็ต้องเป็นสังคมไป แต่ถ้าเราจะช่วยเหลือตัวเอง อัตตกิลมถานุโยค การลําบากเปล่า นี่ก็ลําบากเปล่าแล้วนะ เพราะอะไร เพราะเป็นเรื่องของคนอื่นแล้วเราไปแบกรับภาระ นี่แหละอัตตกิลมถานุโยคของธรรม

เพราะธรรมบอกว่า “อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน”

ตนเป็นคนทุกข์ แล้วตนก็จะเป็นคนพ้นทุกข์ ขณะที่ตนเป็นคนทุกข์ แล้วเราจะกําจัดทุกข์ จะทําทุกข์อย่างไร ถ้าทําทุกข์อย่างไรก็ย้อนมาดูที่ตัวเรา ขณะที่เราออกไปรับรู้เรื่องของเขา นี่เพียงแต่เป็นคติได้

เขาว่า “ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะมีอยู่ทั่วไป เห็นเป็นธรรมะ”

คนที่เป็นธรรม ใจเป็นธรรม เห็นเป็นธรรมะมันสะเทือนใจทั้งนั้นล่ะ ดูสิ ทําไมคนนี้ทุกข์ๆ ยากๆ ทําไมคนนี้เขามีความสุขของเขา มันเป็นคติเตือนใจนะ เพราะอะไร เพราะเขาทําของเขามา เขามีของเขามา เขาทําบุญกุศลของเขามา เขาทําบาปอกุศลของเขามา สิ่งนี้เป็นกรรมทั้งนั้นน่ะ

สิ่งใดๆ ในโลกนี้เกิดจากกรรม ไม่มีสิ่งใดลอยมาจากฟ้า ไม่มีสิ่งใดเป็นของที่ไม่มีเหตุไม่มีผล สาวไปเถอะ ผลที่เกิดขึ้นมาในปัจจุบันนี้ คนทุกข์คนยากเพราะอะไร ก็สาวไปหาเหตุสิ คนสุข สุขในปัจจุบันนี้สุขเพราะอะไร ก็สาวไปหาเหตุสิ มันต้องมีที่มา มันไม่มาจากฟ้าหรอก นี่ถ้าใจเป็นธรรมเห็นแล้วมันจะเป็นธรรมนะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดาออกโปรดสัตว์ นี่วาระของใคร ดูสิ ดูอย่างองคุลิมาล ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ถ้าลองได้ฆ่าแม่ฆ่ามารดาแล้ว มันเป็นการปิดกั้น หมดโอกาสเลย เพราะอะไร เพราะทําลายสิ่งที่มีคุณค่า เกิดมาจากมารดา นี่แดนเกิด แล้วไปทําลายตรงนั้น มันเป็นการปิดกั้นเลย

แต่ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปทรมาน ไปทรมานเพราะอะไร เพราะเขามี เขามีของเขา เขามีใจที่พร้อมจะบรรลุธรรมได้ ใจที่เขาจะมีดวงตาเห็นธรรมได้ แต่ขณะที่กิเลสมันปกปิดอยู่ ดูสิ ระหว่างศาสดาเป็นครูเอกของโลกกับผู้ที่เป็นคนมืดบอด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปโปรดนะ นี่ออกไป พอไปนี่องคุลิมาลมาเห็นเข้า ด้วยความมืดบอดของใจ ใจมืดบอดเพราะโดนกิเลสบังตา ทั้งๆ ที่มีอํานาจวาสนา ถ้าไม่มีอํานาจวาสนาจะไปเข้าญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้อย่างไร

นี่อํานาจวาสนาอยู่ในดวงจิตนั้น แต่ในดวงจิตนั้นทําไมคิดแต่จะล้างผลาญเขาล่ะ? คิดล้างผลาญเพราะมันมืดบอด เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไป ด้วยความคิดขององคุลิมาลจะเอานิ้วสุดท้ายไง จะเอานิ้วสุดท้ายให้ครบ ๑,๐๐๐ ให้ได้ นี่ตามไป องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปโดยฤทธิ์ วิ่งขนาดไหนก็ไม่ทัน

เพราะว่าเขามีศักยภาพของเขามาก ม้าจะเร็วขนาดไหนก็วิ่งไม่ทันองคุลิมาล องคุลิมาลวิ่งได้เร็วกว่า แต่พอวิ่งไม่ทันองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็แปลกใจ นี่ความแปลกใจนะ

“สมณะหยุดก่อน สมณะหยุดก่อน”

“เราหยุดแล้ว เธอต่างหากไม่หยุด”

ทั้งๆ ที่วิ่งอยู่นั่นแหละ ฤทธิ์อย่างนั้นหยุดไม่ทันเพราะอะไร

เพราะสิ่งนี้คือยา คือธรรมโอสถ นี่คือธรรมนะ

ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมอยู่นั้น นี่แสดงธรรมแล้ว เพราะต้องการให้ธรรมบาทหนึ่ง บาทหนึ่งคือคําพูดหนึ่ง นี่บาทของธรรมแทงเข้าไปในหัวใจนะ

“เราหยุดแล้ว”

องคุลิมาลนี่งงเลย “หยุดอย่างไร วิ่งขนาดนี้ยังไม่ทันเลย หยุดได้อย่างไร”

“เราหยุดจากบาปจากกรรม เราหยุดจากการกระทํา”

องคุลิมาลยังวิ่งจะฆ่าเขาอยู่นี่ ไม่ได้หยุด นี่มันสะเทือนใจนะ สะเทือนใจนี่หยุดเลย พอหยุด องคุลิมาลวางดาบ กราบ แล้วขอบวช เวลาบวชไปแล้วเข้าอริยสัจ ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ ทุกข์อย่างไร ทุกข์สิ เพราะแสวงหา อยากได้วิชา เพราะอาจารย์สอนมาว่าถ้าได้ ๑,๐๐๐ นิ้วมาจะให้วิชา

วิชาอะไรมันก็เป็นเรื่องของโลกียปัญญา ปัญญาของโลก วิชาอย่างนี้มันแก้กิเลสไม่ได้หรอก แต่วิชาที่แก้กิเลสแล้วก็แก้ไอ้ตัวอยากได้นั่นน่ะ ไอ้อยากได้วิชา ไอ้อยากได้ความรู้นั่นน่ะ ตัวนั้นมันเป็นตัวใจ ตัวใจนี้ที่มีอํานาจวาสนาไปเข้าข่ายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปเข้าญาณอันนั้น ไปเข้าญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่มีอํานาจวาสนา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการอริยสัจ ก็เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา

ถ้ากิเลสมันบังตานะ มันมืดบอด ทําอะไรไปโดยกิเลสชักนํา “ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม” สิ่งที่ว่าเป็นคุณงามความดีของเรา ธรรมของกิเลส กิเลสเอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาอ้างอิงแล้วว่าสิ่งนี้เป็นธรรม แล้วเราก็เชื่อกิเลสอันนั้นไป มันก็หมุนไปตามกิเลสอันนั้น

แต่เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมที่เข้าไปชําระกิเลส เพราะอะไร เพราะธรรมถ้าสถิตอยู่ในใจของใคร สถิตอยู่ในใจของปุถุชนมันก็แปดเปื้อนไปด้วยกิเลส ธรรมนี้สถิตอยู่ในใจของพระโสดาบันมันก็ได้ความสะอาดบริสุทธิ์ส่วนหนึ่ง ถ้าสถิตอยู่ในใจของพระสกิทาคามี ของพระอนาคามี อยู่ในใจของพระอรหันต์นี่ธรรมบริสุทธิ์ล้วนๆ เลย การเคลื่อนไหว การก้าวเดิน กิริยาออกมาจากจิตที่สะอาดบริสุทธิ์มันเป็นธรรมล้วนๆ เพราะมันไม่มีกิเลสเจือปน

แต่ถ้ามันมีกิเลสอยู่บ้างมันก็เจือปนออกมา นี่ก้าวบาทของธรรมอันนั้น แล้วเรามีโอกาสมีอํานาจวาสนา เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้เวลามันแสดงออกมามันถึงกัน ใจสู่ใจ ใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ขณะกิริยาออกมาจากใจที่สะอาดไปถึงใจที่มืดบอด ใจที่มืดบอดเพราะว่าสิ่งนี้เป็นธรรม เพราะอยากได้วิชา อยากได้นี่เป็นตัณหา แล้วถ้าการกระทํานั้นเป็นตัณหาแล้วเราทําความเพียรกันเป็นตัณหาไหม? มันเป็นมรรค

สิ่งที่เรากระทําอยู่นี่ ขณะที่เราก้าวเดินอยู่ ธรรมดาของจิตของคนที่มีกิเลสนะ เหรียญมี ๒ ด้าน หัวกับก้อย ขณะที่เราทําความดีเป็นหัวมันก็เป็นบวก มันก็เป็นมรรค ขณะที่ทําไปแล้วก้อย กิเลสมันสวมรอยเข้ามา มันก็เป็นลบ เห็นไหม ขณะที่การก้าวเดิน ขณะที่วิธีการทําไปมันมีบวกมีลบไปทั้งนั้น เพราะอะไร เพราะกิเลสมันอยู่ในหัวใจ

แต่ธรรมะยังไม่เกิด ธรรมะเกิดเพราะอะไร เพราะเราต้องแสวงหาสมาธิหาสติขึ้นมา แต่เพราะสิ่งที่หา หามาจากไหน สมาธินี่เอามือไปคว้านเอาเหรอ สมาธิจะไปเก็บเอาจากโกดังที่ไหน สมาธิก็เกิดจากใจ สมาธิเกิดจากใจเพราะใจสงบมันเป็นสมาธิโดยตัวของใจเป็นสมาธิ เป็นสมาธิขึ้นมาเพราะอะไร เพราะมันต้องสะอาดบริสุทธิ์จากตัณหาความทะยานอยาก จากสิ่งที่ว่ากิเลสใช้ธรรมไง

ธรรมของกิเลส เพราะกิเลสมันอ้างอิงขึ้นมามันก็ไม่สะอาดบริสุทธิ์ แต่คํานวณขนาดไหน ใช้ปัญญาไปขนาดไหน สิ่งนี้มันก็เริ่มจางลง จางลงเพราะอะไร กิเลสจางลงนะ จางลงเพราะมันไม่มีผล จางลงเพราะปฏิบัติออกมาแล้วก็ซึมเซื่อง ท้อถอยหงอยเหงา แต่ถ้าจิตขณะที่มันเป็นธรรม มันจะมีความองอาจกล้าหาญ มันจะมีความสว่างไสว มันจะมีความสุขของใจ

แม้แต่จิตเป็นสมาธิ ดูสิ เวลาเราออกจากนั่งสมาธิบางหน มันเศร้าหมอง มันไม่สดชื่น แต่ขณะที่มันเป็นสมาธิโดยธรรมโอสถ โดยสัจธรรม มันจะมีความสดชื่น มันจะมีความตื่นเต้น “อ๋อ! เป็นอย่างนี้เอง เป็นอย่างนี้เองนะ” นี่สันทิฏฐิโก มันเป็นปัจจัตตังกับจิตดวงนั้นนะ ถ้าจิตดวงนั้นได้สภาวะแบบนี้ขึ้นมา สิ่งนี้มันเป็นบวก การก้าวเดินมันก็มีบวกมีลบไป ขณะที่มีบวกมีลบไปเราก็ต้องต่อสู้ไป ไม่ใช่เริ่มต้นกระทํามันจะเป็นไปได้หมด อันนี้คือเรื่องของมรรค

แต่ขณะที่เป็นเรื่องจริตนิสัย เห็นไหม ขิปปาภิญญา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณ นี่ปฐมยาม จุตูปปาตญาณ สิ่งนี้เป็นอดีตอนาคต ขณะอดีตอนาคตนะ แล้วเวลาไปอาสวักขยญาณทีเดียว ทีเดียวสําเร็จเลย ขิปปาภิญญา พาหิยะฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหนเดียวก็เป็นพระอรหันต์ขึ้นมาเลย แต่ทําไมพระสารีบุตรฟังธรรมของพระอัสสชิเป็นพระโสดาบันขึ้นมาก่อน แล้วพระสารีบุตรไปบอกพระโมคคัลลานะ นี่ธรรมะที่ฟังมาจากพระอัสสชิ พระสารีบุตรเป็นพระโสดาบัน

“ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ไปดับที่เหตุนั้น”

ต้องไปถึงที่เหตุ ธรรมส่วนธรรม ผลมันเป็นผลมาแล้ว ต้องกลับไปดับที่เหตุ ดับที่ไหนล่ะ? เหตุมาจากใจ นี่พระสารีบุตรเป็นพระโสดาบัน ธรรมอันนี้เพราะมันเป็นธรรมที่ว่ามันเป็นทองคําที่สะอาดขึ้นมาส่วนหนึ่ง พระสารีบุตรเอาธรรมบาทนี้ไปพูดให้พระโมคคัลลานะฟัง พระโมคคัลลานะก็เป็นพระโสดาบันขึ้นมา แล้วถึงไปกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขอบวชแล้วประพฤติปฏิบัติต่อ

เห็นไหม โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป แม้แต่พระอัครสาวกก็ยังเดินเป็นบุคคล ๘ จําพวก เดินขึ้นไปจนมรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ เห็นไหม สิ่งนี้เกิดจากไหน? สิ่งนี้เกิดจากใจ ในเมื่อใจเรามีนะ ถ้าใจมี เราเป็นนักรบ มีสติตั้งแต่เริ่มต้น สตินะ สติเริ่มต้น ต้องฝึกสติ ขณะที่ข้อวัตรปฏิบัติมันเป็นเครื่องดําเนินนะ เรามีรถอยู่คันหนึ่ง เราจะใช้ประโยชน์จากรถนั้น เราต้องดูลม เราต้องดูนํ้ามัน เราต้องดูไฟให้มันพร้อม เวลาจําเป็นขึ้นมาเราจะใช้ประโยชน์จากเขา

นี่ก็เหมือนกัน เราจะมีข้อวัตรปฏิบัติ ตื่นขึ้นมาเราจะมีสติสัมปชัญญะ เราจะเหยียดคู้ไปออกบิณฑบาต มันจะมีความระวังตัวอยู่ตลอดเวลา มันก็เหมือนรถคันหนึ่งนะ มรรค ๘ ไง สติ สมาธิ ความเพียร ความเห็นต่างๆ เราต้องถนอมรักษา

หลวงปู่มั่นพูดไว้ในมุตโตทัย เราจะต้องมีสติแม้แต่เหยียดคู้ การดํารงชีวิตของเรา เราจะมีสติสัมปชัญญะตลอดไป ถ้ามีสติสัมปชัญญะมันก็เหมือนกับถนอมรักษาไว้ เราจะใช้รถนั้นก็สะดวกนะ ถ้าเราไม่มีสติสัมปชัญญะ เราไม่ถนอมรักษา รถเราจะใช้ เวลาจะติดเครื่องนี่ยางไม่มีลมเลย รถจะวิ่งไปได้อย่างไร ทั้งๆ ที่เครื่องติดนะ แต่ยางไม่มีลม รถจะวิ่งไปได้หรือ

นี่ก็เหมือนกัน เวลามีความอยากปฏิบัติ เวลามีความสดชื่นอยากจะปฏิบัติ โน่นก็ไม่พร้อม นี่ก็ไม่พร้อม เพราะอะไร เพราะเราไม่ถนอมรักษา เพราะเราไม่มีสติควบคุมตัวเราเอง นี่ข้อวัตรปฏิบัติ ปฏิปทาเครื่องดําเนินสําคัญมาก ถ้าไม่สําคัญมากหลวงปู่มั่นไม่วางแนวทางไว้นะ หลวงปู่มั่นวางแนวทางไว้ หลวงปู่มั่นเวลาท่านห่วงหมู่คณะนะ บอกว่า “ให้ศึกษาปฏิปทาเครื่องดําเนิน เดี๋ยวมันจะไม่มีข้อวัตรประจําตัวมัน มันจะไม่มีสิ่งใดติดใจมันไปเลย”

เราจะทําอะไร นี่ทางวิชาการเขายังต้องศึกษามาเลย ศึกษาวิชาการ สุตมยปัญญานี่นะต้องไปศึกษาวิชาการที่เขาทําวิจัยกันไว้แล้ว แล้วจําของเขามา แล้วทําวิจัยได้ไม่ได้ก็อีกเรื่องหนึ่ง นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เป็นข้อวัตรปฏิบัติ ถ้าเราชํานาญ เราเข้าใจว่าสิ่งนี้เป็นบวก สิ่งนี้ทําแล้วถูกต้อง สิ่งที่เป็นบวกนั้นถูกต้อง ไม่ใช่ดัน ดันไปเรื่อย รู้ไม่รู้นี่ดันมันไปเรื่อย เข้าใจว่าถูก “เขาเจตนาดี มีเจตนาทําเพื่อหมู่คณะ”...เจตนาของกิเลสนะ เราเจตนาดีแต่เราไม่รู้ว่ามันถูกหรือผิด

แต่ถ้าเป็นข้อวัตรปฏิบัติ สิ่งนี้มันเป็นสากล อยู่ในบุพพสิกขา บุพพสิกขาเขียนไว้หมดเลย แต่เวลาพูดถึงวินัย ๒๑,๐๐๐ ข้อ ในพระไตรปิฎก วินัยปิฎก สุตตันตปิฎก อภิธรรมปิฎก สิ่งนี้อยู่ในพระไตรปิฎก แต่มันก็เป็นสิ่งที่เราจะไปค้นคว้าเป็นหมื่นๆ ข้อจะจําได้อย่างไร

ไม่ต้องไปจํา ชีวิตประจําวัน การเหยียดคู้ การอยู่ของเรา ถ้าศึกษาแล้วเราจะไม่ทําสิ่งนั้น เราจะควบคุมตัวเอง พอควบคุมตัวเองเราก็เติมลมในล้อของเรา ล้อเราก็พร้อม เห็นไหม ไฟพร้อมไหม ทุกอย่างพร้อมไหม สตาร์ทเครื่องมันก็ไปได้ นี่ถ้าไปได้ ถ้าเกิดสมาธิขึ้นมา เวลาน้อมไปวิปัสสนามันจะเป็นไป ถ้าไม่เคยเตรียมการสิ่งใดๆ ไว้เลย เวลาขึ้นรถแล้วก็จะขับไปเลย รถมันก็ไปไม่ได้ ใจอยากไป “ไปเดี๋ยวนี้ ไปเดี๋ยวนี้” ใจมาถึงที่หมายแล้วแต่รถยังไม่ขยับเขยื้อนเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม “มรรคผลนิพพานที่นั่น ความเป็นไปอย่างนั้น” มันเป็นข่าวของคนอื่นนะ มันเป็นข่าวมาตั้งแต่ ๒,๐๐๐ กว่าปีของพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๒,๕๐๐ กว่าปีนี่มันเป็นข่าวของคนอื่น มันเป็นสิ่งที่ว่าเราไปฟังของคนอื่น นี่ใจมันถึงเป้าหมายไง จะไปๆ แต่รถมันยังอยู่ที่นี่เลย มันขยับไม่ได้เลย เพราะเราไม่บํารุงรักษาตัวเราเอง เราไม่บํารุงรักษาข้อวัตรปฏิบัติของเรา เราต้องมีข้อวัตรปฏิบัติของเราเพื่อจะให้โอกาสกับใจดวงนี้ เปิดทางให้ใจมันก้าวเดินไปได้สะดวก ถ้าใจมันก้าวเดินได้สะดวก นี่อํานาจวาสนาอยู่ในมือของเรา

กรรม กรรมคือการกระทํา กรรมอยู่ในมือของเรานะ เราจะกําหรือเราจะแบ ถ้าเราจะกํา เราทําให้ดี นี่กําของเรา ถ้าเราไม่กําไว้เลย เราไม่ทําอะไรเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ปล่อยวาง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ให้ยึดถือ อะไรก็ให้ว่างหมดเลย...นี่กิเลสมันอ้างธรรมะ

ลมพัดมามันก็ว่างแล้ว ลมพัดมาวัตถุมันมีกิเลสที่ไหน มันไม่ทุกข์ด้วย เราต่างหากมันทุกข์ “ว่างๆ” ว่างแต่ปาก แต่ใจมันไม่ว่าง ใจมันไม่ว่างนี่ มันต้องทํา ถ้าไม่ทําเลยแล้วจะปล่อยวาง เป็นไปไม่ได้ ต้องทําให้รู้แจ้งแล้วมันจะวางของมันเอง อย่างเช่นพุทโธๆ เวลาเราพุทโธๆ พุทโธคือสมาธิ ถ้าพุทโธกับจิตเป็นอันเดียวกันแล้วมันจะเป็นสมาธิ พุทโธๆๆๆ แล้วก็หลับไปเลย ว่าง เพราะอะไร เพราะกิเลสมันหลอก กิเลสมันคือเรานะ

พุทโธๆ นี่ตะโกนเลย พุทโธๆๆ ไป ถ้าจิตมันสงบ มันสงบของมันเอง พุทโธเราตะโกนขนาดไหนมันตะโกนไม่ได้หรอก เพราะจิตมันเป็นไป ดูสิ เวลานํ้าเต็มตุ่มแล้ว เราจะใส่นํ้าไปในตุ่มนั้นมันจะเข้าได้ไหม ตะโกนพุทโธขนาดไหนมันก็เข้าไปในตุ่มนั้นไม่ได้ เพราะจิตมันเต็ม แต่นี่จิตมันไม่เต็มเลย นํ้าไม่มีสักหยดหนึ่ง เราบอกพุทโธๆ นํ้าไปปั่นป่วนอยู่ในโอ่งนั้นน่ะ แล้วก็บอกว่าว่างๆ เห็นไหม ความคาดหมายกับความจริงไม่เหมือนกันหรอก ความคาดหมายของเรา ถ้าพุทโธกับจิตนี้เป็นอันเดียวกันแล้ว มันว่าง มันว่างที่ไหน สติมันอยู่ที่ไหน? มันไม่มีสติเลย มันยังไม่รู้ตัวเองว่าเป็นสมาธิอย่างไรเลย มันยังไม่รู้จักตัวเองเลย มันไม่มีสิ่งใดๆ เป็นเครื่องการันตีว่าสิ่งนี้เป็นสัมมาสมาธิเลย

ถ้าเป็นสมาธินะ มีสติพร้อมอยู่ตลอด พุทโธๆๆ เริ่มพุทโธไป พยายามพุทโธขนาดไหน จิตมันเริ่มสงบตัวลง สงบตัวลง มันก็ยังพุทโธไปเรื่อยๆ เพราะอะไร เพราะเราต้องส่งเข้าไป เห็นไหม เวลาเราเทนํ้าเข้าไปในโอ่ง ในโอ่งในไหเราเทนํ้าเข้าไปมันจะหมุนดังมาก แล้วเราเทเข้าไปเรื่อยๆ เราเทของเราเข้าไปเรื่อยๆ จนกว่ามันจะเต็ม พอเต็มขึ้นมานํ้าก็เต็ม นํ้าชุ่มชื่นจะรักษาโอ่งนั้นไม่ให้แตกร้าว

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆๆ ไป มันไปของมันนะ จิตมันสงบของมันขนาดไหน ขณิกะ อุปจาระต่างๆ นี่เป็นเครื่องหมายที่เรามาคุยกันเฉยๆ ว่านี่เป็นระดับของมัน แต่ความเป็นไปของมันนะ มันสงบเข้ามาเราจะรู้ตลอดเวลา สติจะพร้อมตลอด ลงไปขนาดถึงที่ว่าดับหมดเลย ดับอายตนะ ดับความรู้สึก ลมพัดมา ขนาดนั่งสมาธิจิตมันลงหมดนะ ลมพัดจะรุนแรงขนาดไหน ผิวกายจะไม่รับรู้ถึงความเย็นเลย ไม่รู้จักสิ่งใดๆ เลย แต่หัวใจจะรู้อยู่ สติจะรู้อยู่พร้อม นี่สมาธิมันเป็นอย่างนี้

ไม่ใช่ว่า “ว่างๆ” นี่กิเลสพาปฏิบัตินะ ถ้ากิเลสพาปฏิบัติเราก็จะเวียนอยู่ในกรอบของกิเลสนี้ ไม่ใช่ความรู้ของเรา กรอบของกิเลส ฟังสิ นี่ปริยัติ กรอบของกิเลส กิเลสอ้างธรรม

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบไหว้ตลอดเวลา แต่ความจริงของเราอย่างนี้ เกิดขึ้นมาอย่างนี้เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้เป็นศาสดาของเรา เป็นครูเอกของโลก เป็นผู้ชี้นําทางของเรา เราเป็นสาวก สาวกะ ออกมาก็เห็นร่องรอย แล้วมีความเข้มแข็ง มีสติสัมปชัญญะ ไม่ประมาทในชีวิต ไม่ประมาทในการเกิดในชีวิตนี้ทั้งชีวิตเลย แล้วไม่ประมาทในอารมณ์ความรู้สึกที่เกิดดับในหัวใจนี้ด้วย สิ่งต่างๆ นี้ควบคุมใจเข้ามา แล้วจิตสงบเข้ามาอย่างนี้จะซึ้งธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก

ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา แล้วธรรมนี้มันสถิตในใจของเรา สถิตในใจของเราที่เป็นธรรมแท้ๆ...ธรรมแท้ๆ ความรู้สึกแท้ๆ ไม่มีเชื้อนะ ดูสิ คนจะเกิดจะตายเพราะมันมีแรงขับ แล้วธรรมตัวนี้เข้าไปชําระแรงขับทั้งหมดเป็นธรรมล้วนๆ

ใจดวงหนึ่งมีกิเลสทั้งตัวนะ เวลาเกิดตายๆ ต้องเวียนไป ใจดวงหนึ่งไม่มีกิเลสเลย มีใจเหมือนกัน แต่ใจดวงหนึ่งต้องเวียนตายเวียนเกิด ใจดวงหนึ่งไม่มีกิเลสเลย แล้วมันก็อยู่ที่ใจของเรามีโอกาส มีอํานาจวาสนาที่จะได้ชําระกันอยู่เดี๋ยวนี้ แล้วเราประมาททําไม เรามีโอกาสมาก ชีวิตเรานี่มีโอกาสมาก ตรงนี้มันเป็นบุญกุศลมหาศาล เราไปมองกันข้างนอกว่าคนอื่นเขามีโอกาส คนอื่นเขาประสบความสุขทางโลก เขาตายเกิดนะ ตายเกิดทั้งนั้น

ถ้ามองแล้วนะ คนกับสัตว์ต่างกันตรงไหน ดูสิ สัตว์มันก็ตายเกิดเหมือนกัน คนก็ตายเกิดเหมือนกัน แต่คนเรามีอํานาจวาสนาที่ว่าเรามีโอกาสได้ศึกษา เหมือนคนไข้ คนไข้ทั้งหมดเลย คนเกิดมามีโรคกิเลสทั้งหมดเลย แล้วมีมนุษย์อยู่กลุ่มหนึ่งเห็นว่าเป็นโรคแล้วพยายามจะรักษาตัวเอง นี่ใครมีโอกาส แล้วเราเป็นคนหนึ่งในกลุ่มนั้น เราเป็นคนหนึ่งที่จะชําระไข้ออกจากใจนั้น แล้วทําไมเราจะไม่รื่นเริง ไม่องอาจกล้าหาญในการประพฤติปฏิบัติของเรา ไม่องอาจกล้าหาญในชีวิตของเรา เห็นไหม นี่ชีวิตมีคุณค่าตรงนี้

งานของโลกทําไปเถอะ ทําอย่างไรก็ไม่จบ นี่ว่าโลกเจริญ เทคโนโลยีออกมาทุกวัน ทุกๆ อย่างจะเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา มันจะเปลี่ยนแปลงไปตลอด เปลี่ยนแปลงไปตลอด โลกนี้เป็นอจินไตย เปลี่ยนแปลงจนทรัพยากรหมดนะ แล้วเปลี่ยนแปลงไปถึงจุดหนึ่งมันจะหมุนไปตามความเป็นไปของสัตว์โลกที่สร้างกรรมกันมาเป็นสภาคกรรม แล้วสุดท้ายแล้วต้องย้อนกลับมาใหม่ พระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้อยู่ข้างหน้า แล้วนี่วันเวลาอีกขนาดไหน

สิ่งนี้ วัฏฏะเป็นสภาวะแบบนั้น เป็นอนิจจัง เป็นการหมุนเวียนไป มันเป็นอจินไตยที่คงที่ คงที่ที่แปรสภาพ มีอย่างนั้นแน่นอน คงที่แล้วแปรสภาพ แล้วถ้าเราดับเสียเดี๋ยวนี้ เราทําชําระกิเลสเดี๋ยวนี้ เราจะไม่ต้องเป็นส่วนหนึ่งของการเวียนไป เราไม่ต้องเป็นส่วนหนึ่งที่ไปรับรู้สิ่งที่ต้องเป็นไป

สิ่งนี้จะเกิดขึ้นมาได้จากความเห็น จากญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช่ไหม แล้วความเห็นของเราล่ะ ความสุขทุกข์ขึ้นมา ญาณของเราคือญาณแก้กิเลส โลกใน โลกของเราคือโลกกิเลสที่อยู่ในใจนี้ ถ้าดับโลกนี้ โลกในดับแล้ว โลกนอกมันเป็นเรื่องของอนิจจัง โลกในคงที่ โลกในคงที่เพราะใจไม่เกิด เพราะใจสว่างไสว ใจพ้นจากกิเลสนะ

สติ เริ่มต้นจากสติ แล้วมีสติควบคุมตัวเอง ประพฤติปฏิบัติมีครูมีอาจารย์ชี้นํานะ มีครู มีอาจารย์ มีโอกาส ทุกอย่างพร้อมหมด เหมือนกับที่ว่าเราจะถนอมรักษารถของเรา ดูสิ เดินจงกรมเท้า ๒ ข้างก็เหมือนรถก้าวไปก้าวมา รถมันจะเดินของมันตลอดเวลา ถ้ามีสติสัมปชัญญะ สติเหมือนกับพวงมาลัย ปัจจุบันรถเขามีคอมพิวเตอร์ที่นําร่องเอง นี่ปัญญาให้นําร่องให้เราเข้าสู่ธรรม แล้วเราประพฤติปฏิบัติเพื่อเรา เพื่อเรานะ เพื่อใจดวงนี้

ใจสู่ใจ ใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ถ้าใจดวงหนึ่งสว่างไสว เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน พระอานนท์ร้องไห้นะ “ดวงตาของโลกดับแล้ว” ดวงตาของโลกดับนะ ทุกข์มาก เพราะพระอานนท์ยังต้องมีคนชี้นําอยู่

ถ้าเราทําใจของเราสว่างไสว ปฏิบัติตนนี่แหละจะเป็นที่พึ่งของหมู่คณะ ปฏิบัติตนนี่แหละจะเป็นที่พึ่งของโลก แต่ให้มันปฏิบัติตนได้จริง เราไม่สงสัยสิ่งใดๆ ในหัวใจเลย โลกในสว่างไสว โลกนอกเป็นผู้นําได้ แต่ถ้าโลกในมืดบอด โลกนอกก็คลํากันไป มีแต่เรื่องความลังเลสงสัย ฉะนั้น ปฏิบัติขึ้นมา ต้องปฏิบัติ ปฏิบัติของเรานะ อย่ามองคนอื่น

เทศน์พระ ๑๐

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๒๐ ธันวาคม ๒๕๔๙

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เวลาผ่านไปนะ เวลาดูฤดูกาลผ่านพ้นไป ถ้าฤดูกาลผ่านพ้นไป วันคืนผ่านพ้นไป ชีวิตก็ต้องผ่านพ้นไป อย่านอนใจนะชีวิตนี้ อย่าให้คุ้นเคย ถ้าเราคุ้นเคยนะ หน้าที่ข้อวัตรปฏิบัติเป็นหน้าที่ มีอากาศหายใจ หายใจเป็นหน้าที่นะ ถ้าเราไม่หายใจเราก็ต้องตาย เราหายใจเป็นหน้าที่ แต่ถ้าเวลาขาดออกซิเจนขึ้นมาร่างกายมันวิการได้ ข้อวัตรปฏิบัติเราทําตามหน้าที่ แต่ชีวิต ชีวิตดํารงอยู่ไว้เพื่ออะไร เราต้องย้อนกลับมาดูใจเรา หน้าที่การงานนั้นเราบริหารจัดการนะ สิ่งที่บริหารจัดการจากภายนอก ดูสิ เวลาเรากินอาหาร อาหารจากในบาตร เราฉันอาหารกันขนาดไหน จะฉันมากฉันน้อยอาหารในกระเพาะมันต้องย่อยสลายไปนะ

ข้อวัตรปฏิบัติก็เหมือนกัน วันคืนล่วงไปๆ ดูสิ คนที่เขามีศักยภาพ แม้แต่เป็นจักรพรรดิถ้าหมดกาลหมดเวลา จักรพรรดินี่จักรจะไม่หมุน ถ้าตามธรรมจักรพรรดิต้องออกบวช นี่ก็เหมือนกัน คนแก่คนเฒ่าเกษียณอายุราชการแล้ว นี่ใช้ชีวิตไง ตั้งแต่ชีวิตเราเกิดมาใช้ชีวิตเพื่อตําแหน่งหน้าที่ ใครมีตําแหน่งนะ ยังอยู่ในตําแหน่งหรือไม่อยู่ในตําแหน่ง ถ้าอยู่ในตําแหน่งก็มีอํานาจไง คนถ้าอยู่ในตําแหน่งทุกคนจะไปขอความช่วยเหลือ ไปขอการอนุเคราะห์ ถ้าพ้นจากตําแหน่งนะ เวลาเกษียณออกจากราชการแล้วไม่มีใครดูแลเลย

เหมือนหมาไล่เนื้อ เวลาหมาไล่เนื้อมันมีประโยชน์นะ เขาเลี้ยงไว้เพื่อไล่เนื้อ เวลามันแก่เฒ่าขึ้นมาไม่มีใครสนใจมันไง นี่มันเป็นหมาไล่เนื้อนะ แต่ถ้าเป็นชีวิตของเรา เราเป็นชาวพุทธ เราเป็นนักบวช เราต้องเข้าใจเรื่องชีวิตของเรา ชีวิตของเราจะเป็นหมาไล่เนื้อไหม ถ้าเราหมดศักยภาพ เราแก่เราเฒ่า เราทําสิ่งใดไม่ได้ เราจะมีคุณประโยชน์อะไร

แต่เราดูครูบาอาจารย์สิ หลวงปู่มั่นเวลาท่านออกแสวงหา ขณะที่ท่านอายุยังหนุ่มยังน้อยอยู่ สมบุกสมบันไง เวลาท่านมีอายุมากขึ้นมา เพราะอะไร อายุมากไง ผู้ที่มีราตรียาว ผู้ที่ผ่านประสบการณ์มามาก นี่เรื่องของโลกนะ เรื่องของผู้เฒ่า ในสังคมประเพณีวัฒนธรรมของผู้เฒ่าทางอีสาน เขาจะเคารพบูชา เขาจะฟังเสียงผู้เฒ่า เพราะอะไร เพราะผู้เฒ่าผ่านล่วงราตรีมายาวนาน จะมีมุมมองต่างๆ ที่ไม่เป็นเหยื่อของโลก จะเป็นผู้แนะนําสั่งสอน จะเป็นผู้ที่ชี้นําในสังคมหมู่บ้านนั้นให้ไปดี

นี่ก็เหมือนกัน หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติ เป็นผู้ที่มีราตรีเดียว ไม่ใช่ราตรีเนิ่นนานนะ ราตรีเดียว เพราะอะไร เพราะเข้าใจสัจจะของชีวิตไง ผู้ที่เข้าใจสัจจะของชีวิต ผู้ที่แสวงหาต้องแสวงหาผู้นํา ถ้าผู้นําจะชี้เข้ามาถึงหัวใจนะ

เพราะเวลาความคิดของเรากิเลสพาคิด มันคิดว่าสิ่งนี้มันรู้แล้วหมดล่ะ บริหารจัดการต่างๆ นี่รู้ เข้าใจไปหมด จะบริหารจัดการไปหมดเลย สิ่งที่บริหารจัดการนั้น กิเลสมันเอาสิ่งนั้นมาเชือดคอเรานะ เพราะอะไร เพราะสิ่งที่กิเลสมันเหนือเราแค่นิดเดียว คะแนนนะเหนือกันนิดเดียว เป็นจุดทศนิยมเลย ว่านิดเดียว แต่เราจะแพ้ตลอดไป นี่ก็เหมือนกัน เพราะมันละเอียดขนาดที่ว่าเราไม่เห็นมันเลยไง บริหารจัดการ แล้วบริหารจัดการความรู้สึกของเราไหมล่ะ บริหารจัดการความทุกข์ไหมล่ะ

ที่มันละเอียด ละเอียดอย่างนี้ไง เพราะกิเลสเป็นเรา ความรู้สึกเป็นเรา สิ่งต่างๆ เป็นเรา พอเป็นเรา ความคิดก็เป็นเรา บริหารจัดการก็เราบริหารจัดการ...ก็กิเลสมันบริหารจัดการไง นี่ย้อนกลับมาในหัวใจอย่างนี้ สิ่งนี้ไม่คุ้นเคยกับสิ่งใดๆ ไม่คุ้นเคยกับความคิดของเรา ปัญญาอย่างนี้มันถึงว่าเป็นปัญญากิเลสพาใช้

แต่ถ้าเป็นปัญญาที่ธรรมพาใช้ มันจะแบบว่าให้เราคุกเข่ากับเราเองเลยนะ

เวลาเราประพฤติปฏิบัติธรรมนี่ไปยอมจํานนกับกิเลส เวลาประพฤติปฏิบัตินั่งสมาธิภาวนานี่ทุกข์ยากมาก แล้วยอมจํานนกับกิเลส โอดโอยเลย ยอมแพ้เลย แต่ขณะที่ธรรมมันเกิด เวลากิเลสมันยอมจํานน ถ้าปัญญาเราเกิดขึ้นมา ทําไมหลวงปู่มั่น หลวงตาท่านถึงบอกว่า “ถ้าปฏิบัติไปมันเป็นอันเดียวกัน จะมากราบศพ” จะมากราบศพเพราะเวลามันเป็นธรรมขึ้นมาแล้วกิเลสมันยอมจํานนกับธรรม มันจะสลดสังเวชมาก

มันถึงว่าความคิดอย่างนี้ ความคิดที่ว่าเป็นความโต้แย้งนี้ ความคิดของเราที่มันยึดมั่นถือมั่นว่าเป็นธรรมๆ สิ่งนี้มันเป็นกิเลสพาใช้ทั้งหมด มันไม่เป็นสัจจะความจริงเลย ถ้าเป็นสัจจะความจริงนะ มันจะปล่อยวางขนาดไหน มันจะปล่อยวาง แล้วมันจะรู้เข้ามาจากภายใน เห็นไหม สิ่งนี้เป็นธรรมไง ถ้าเป็นธรรมเกิดจากไหนล่ะ? เกิดมาจากที่เราไม่คุ้นเคยกับมัน

ถ้าเราคุ้นเคยนะ ทํากันจนชินชาหน้าด้าน ดูสิ เราทําข้อวัตรเราก็ทําข้อวัตรทุกคนนะ เขาทําดี เขาทําข้อวัตร ถ้าทําข้อวัตรโดยไม่มีสติ ทําข้อวัตรโดยที่เราไม่เข้าใจว่าสิ่งนี้เป็นการฝึกฝนจิตของเรา มันเหมือนเครื่องยนต์กลไก หุ่นยนต์มันยังทําดีกว่าเราอีก หุ่นยนต์ ความละเอียดของหุ่นยนต์ เห็นไหม คนทํายังพลั้งเผลอ ถ้าการประกอบธุรกิจของเขา อุตสาหกรรมนี่เขาใช้หุ่นยนต์มันจะไม่มีความผิดพลาด ความผิดพลาดมันน้อยไง เพราะมันทําซํ้าๆ ซากๆ นี่ก็เหมือนกัน เราทําข้อวัตรนี่เราจะทําซํ้าๆ ซากๆ เป็นหุ่นยนต์หรือ เราเป็นผู้ที่มีชีวิตนะ เราไม่ใช่หุ่นยนต์ เราจะไม่คุ้นเคยกับสิ่งใดเลย แต่ข้อวัตรปฏิบัติมันเป็นการขัดเกลากิเลส

กิเลส ถ้าทําจนคุ้นจนชินมันก็ทําให้เราเป็นหุ่นยนต์ เราก็ต้องมีสติ สิ่งนี้เราทําเพื่อใคร? ทําเพื่อขัดเกลาภายใน กิริยาจากภายนอกทําความสะอาดเช็ดถูศาลา กวาดตาดต่างๆ ตีตาดต่างๆ มันมีปัญญา มันมีความรู้สึก มันมีความนึกคิด กิเลส นี่ใบไม้ใบหนึ่งมันร่วงลงมา ชีวิตคนก็ต้องล่วงไป เห็นไหม ความสกปรก ร่างกายสกปรก จิตใจสกปรก เราเก็บกวาดเพื่อความสะอาด นี่มันฝึกฝนขึ้นมา มันจะย้อนกลับมาในหัวใจของเรา มันยิ่งทํามันยิ่งได้ปัญญา ยิ่งทํานะ เหมือนกับเราทําความสะอาดใจของเรา แต่เรายังไม่สามารถทําความสะอาดใจจากในหัวใจของเราได้ เราก็เอาสิ่งนี้มาเพื่อทวนกระแสกลับไปที่จิต

ทําความสะอาดสิ่งใดๆ ก็เท่ากับให้จิตมันฝืนให้มันทําความสะอาดจากภายนอก มันจะโต้แย้ง มันจะขัดแย้ง มันจะไม่ยอมทําอย่างไร ถึงเวลาเราต้องทํา เราทําเพื่ออะไร? เพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะมันเป็นธรรมวินัย ธรรมวินัยเป็นพวงดอกไม้ ร้อยพวงดอกไม้ให้เป็นพวงมาลัยที่สวยงาม เห็นไหม

ทิฏฐิเสมอกัน ความเป็นอยู่เสมอกัน ให้สังฆะ ให้สงฆ์นั้นทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน การกระทําเหมือนกัน ไม่มีใครสูงใครตํ่า ในสมัยพุทธกาล แม้แต่กษัตริย์ แม้แต่กุฎุมพี ทุคตะเข็ญใจขนาดไหน เวลามาบวชในพระพุทธศาสนา ธรรมวินัยเป็นศาสดาของเรา สิ่งนี้ต่างๆ สังคมสงฆ์ สังฆะ มันจะเป็นสภาวะแบบนั้น

ในการประพฤติปฏิบัติของเรา ต่างคนต่างก็รักษาในสถานะหน้าที่ของตัว แล้วฝึกสติขึ้นมาจากภายในนะ อย่าไปคุ้นเคยกับมัน อย่าไปคุ้นเคยกับสิ่งต่างๆ ทั้งสิ้นนะ ไม่ใช่ทําเพื่อความคุ้นเคย ทําเพื่อความชํานาญ ทําเพื่อความคล่องแคล่วนะ ดูสิ ผู้ใดมีศีลอุโบสถ จะเข้าในหมู่สงฆ์สิ่งใดจะเข้าด้วยความองอาจกล้าหาญ เพราะศีลของเราไม่ด่างไม่พร้อยไง นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราฝึกฝนของเราจนคล่องแคล่วแล้วนะ นี่มีวัตรปฏิบัติ

หลวงปู่มั่นท่านเป็นผู้นํา ท่านวิตกวิจารณ์เรื่องอย่างนี้มาก หลวงตาท่านเล่าประจําว่า “ให้ผู้น้อยมันได้ฝึกได้หัด” ดูสิ คําว่า “ได้ฝึกได้หัด มันจะได้มีวัตรปฏิบัติประจําตัวมัน”

ดูทหาร ทหารเรือ ทหารบก การฝึกฝนเขาต่างกัน นาวิกโยธินเขาโดดร่มลงทะเล เขาเก็บร่มในทะเล เขาฝึกของเขา แล้วถ้าเกิดเขาเจอสภาวะแบบนั้น เขาไม่กลัวสิ่งใดเลย เขาดํารงชีวิตในนํ้าได้สบายๆ เลย นี่ข้อวัตรปฏิบัติเขาเป็นอย่างนี้ ถ้าพระเราได้ฝึกได้ฝนขึ้นมามันจะเข้าสังคมสงฆ์ด้วยความองอาจกล้าหาญ เขาจะทําสิ่งใดเข้าใจไปหมดนะ

นี่เรื่องวัตรปฏิบัติ เรื่องสันนิธิ เรื่องต่างๆ เรื่องกาละ เรื่องกาลิกต่างๆ สิ่งต่างๆ นี้ถ้าเราฝึกฝน เราเข้าใจ ในหมู่สงฆ์นี่เราจะองอาจกล้าหาญ เราจะเข้าหมู่สงฆ์ใดก็ได้ แม้แต่หัวหน้า กิริยาท่านแสดงออกเราจะรู้เลยว่ามันเข้ากับธรรมวินัยข้อนั้น มันเข้ากับธรรมวินัยข้อนั้น ท่านต้องการสิ่งนั้น แล้วพอธรรมวินัยข้อนั้นจะสืบต่อไปอย่างไร

ดูอย่างครูบาอาจารย์ท่านขยับ เราจะรู้เลยว่าการดําเนินขั้นตอนต่อไปจะทําอย่างไร เราจะอุปัฏฐากได้สะดวกสบายมากเลย เห็นไหม นี่การฝึกฝน ฝึกฝนอย่างนี้ไง “มันจะได้มีข้อวัตรติดตัวมันไป” หลวงปู่มั่นท่านสอนนะ “มันจะได้มีข้อวัตรปฏิบัติติดตัวมันไป”

ข้อวัตรปฏิบัติแบบที่เดินตามครูบาอาจารย์นะ ไม่ใช่ทุดัน ดันออกหน้า

หลวงปู่มั่นบอกไว้ว่า “ต่อไปมันจะเอาเยี่ยง ไม่เอาอย่าง”

เห็นไหม เอาเยี่ยง เอาอย่าง...นี่เอาแต่เยี่ยง ไม่เอาอย่างเลย ไม่ทําตาม เอาเยี่ยง เอาแค่กิริยาไง เป็นพระป่า เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ แล้วก็ออกไปสังคม เอาเยี่ยงไง เพียงแต่เหมือนกับอีกากับกาเหว่า มันฝากไว้ มันไม่ฟักไข่ กานี่ไข่ของมัน มันฟักเองนะ ไอ้นั่นมาแอบใส่ หยอดไข่ไว้ให้เขาฟัก นี่มันทําอะไรก็ไม่เป็น มันทําอะไรก็ไม่ทํา เสร็จแล้วมันก็ว่ามันมีชื่อเสียง

ถ้าเราไม่มีวัตรปฏิบัติ วัตรปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่ออะไร? ปฏิบัติเพื่อชําระกิเลสเรา ปฏิบัติมาเพื่อใจของเราไง เราจะต้องเสมอกัน เสมอกันนี่มันอยู่ด้วยความสุขความอบอุ่นนะ แต่ถ้าเราว่าสิ่งนั้นเราจะบริหารจัดการ เราจะไปออกหน้า นี่เหยียบหมดนะ คนมีสถานะอยู่เบื้องหลัง การอยู่เบื้องหลังนี่อยู่ได้ตลอดไป แต่ถ้าอยู่เบื้องหน้าต้องรับผิดชอบหมด ทีนี้มันเป็นอํานาจวาสนา ถ้าวาสนาเป็นครูบาอาจารย์ เป็นผู้นํา ถึงขณะที่เป็นผู้นําก็ต้องเป็นผู้นํา

ขณะที่มันยังไม่ได้เป็นผู้นํา เพราะอะไร เพราะผู้นํานี่กิเลสมันอยากนํา กิเลสมันจะออกหน้าตลอด ถ้ากิเลสมันออกหน้า มันไม่ใช่เวลาของการนํา แล้วมันไปนํานี่มันไปไม่รอดหรอก แต่ถ้ามันถึงเวลาจะนํา เหตุการณ์ตัดสินใจอย่างนั้นนะ ถ้าเป็นเหตุการณ์ตัดสินใจต่างๆ แล้วสิ่งนั้นมันจะต้องมี มันจะเข้าใจเรื่องวัตรปฏิบัติ เรื่องต่างๆ แล้วมันจะเข้าอยู่ในสังคมสงฆ์

สังคมของเรา สังคมของพระป่านะ ครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่นท่านก็เป็นห่วงนะ กลัวมันจะไม่มีข้อวัตรติดตัวมันไป ถ้ามันมีข้อวัตรติดตัวไปต่อไป การบริหารจัดการบริษัทต่างๆ ลูกเจ้าของบริษัทเขาจะให้ลูกเขาฝึกงานตั้งแต่เริ่มต้นจากเสมียนขึ้นมาเลย จากอะไรต่างๆ ขึ้นมา บริหารจัดการต่างๆ ขึ้นมา มันจะเข้าใจหมด เห็นไหม การฝึกงาน ถ้าฝึกงานขึ้นมามันจะเข้าใจขั้นตอนของการทํางานทั้งหมด มันก็จะบริหารจัดการอันนั้นได้

แล้วถ้าเรื่องของกิเลสล่ะ? เรื่องของกิเลสนะ ถ้าไม่ได้ทําความสงบของใจเข้ามา จะบริหารจัดการขนาดไหนมันเป็นเรื่องของสัญญา สิ่งที่สัญญาต่างๆ เห็นไหม นี่เอาเยี่ยง ถ้าไม่เอาเยี่ยง ถ้าเอาอย่าง เอาอย่างก็ปฏิบัติตามสิ ถ้าปฏิบัติตาม มันจะย้อนกลับมา จะเห็นวิธีการการกระทําตั้งแต่เสมียนขึ้นมาเลย ตั้งแต่เริ่มทํา เริ่มจด เสมียนต้องมีข้อมูล เก็บข้อมูลต่างๆ ว่าสิ่งนั้นมาจากไหน รายได้ รายรับ รายจ่ายต่างๆ มาจากไหน การแสวงหาข้อมูลมาจากไหน แล้วบริหารจัดการอย่างไร ทําตั้งแต่เริ่มการผลิต เริ่มการเก็บสต๊อก เริ่มสิ่งต่างๆ

จิตก็เหมือนกัน ถ้าเราไม่ได้ประพฤติปฏิบัติ สมาธิคืออะไร ว่าสติๆ ก็ว่ามีสติกันไป เหม่อขนาดนั้นยังว่ามีสตินะ ตั้งแต่เช้าขึ้นมาตื่นขึ้นมาจนเย็นยังไม่ทําอะไร ยังเหม่อลอย ยังคุยโม้อยู่ทั้งวันว่ามีสติ สติสักตัวมาจากไหน นี่ถ้ามีสติมันยับยั้งตรงนั้นได้ก่อน ยับยั้งกิริยาที่ทําอยู่นั่นน่ะ มันต้องยับยั้งได้ก่อน เพราะอย่างนี้มันเหม่อลอย มันเป็นเรื่องของโลก มันเป็นเรื่องของโลกๆ อันนี้มันเป็นโลกแล้ว

ถ้าเราเป็นพระห้ามพูดเรื่องของโลก แล้วที่พูดนี้เป็นโลกหรือเปล่า

คําว่า “โลก” ก็คือโลก โลกเต็มๆ อยู่นี่ แต่คําว่า “โลก” มันเปรียบว่าโลก คําว่า “โลก” อากาศก็เป็นโลก ทุกอย่างก็เป็นโลก นี่โลกนอก โลกใน เรื่องของโลก แต่เราอยู่ในโลก

ถ้าเป็นธรรมล่ะ ธรรมคือว่าเราวิเคราะห์เรื่องของโลกนั้นไงว่าเรื่องของโลกมันเป็นสิ่งที่น่าอันตราย มันเป็นสิ่งของชั่วคราว เรื่องของโลกนั่นน่ะ เราพูดเรื่องของโลกแล้วย้อนกลับมาเป็นธรรม ย้อนกลับมาให้มันสลดสังเวช

ไม่ใช่ไปพูดเรื่องของโลก จะไปครองโลกกับเขา พูดยิ่งกว่าเรื่องฆราวาสอีก ฆราวาสเขาอยู่ในโลก เขาคุยแต่เรื่องธุรกิจของเขา แล้วเราเป็นพระ เราพูดถึงเรื่องธุรกิจ เวลาเทศน์เรื่องทําธุรกิจ เปรียบกับธุรกิจนี่ไม่เป็นโลกหรือ...ให้เห็นโทษของมันไง ให้เห็นโทษที่ว่างานอย่างนั้นเป็นงานของโลกเขา เห็นโทษของมัน โทษของมันคือว่าสิ่งนั้นเป็นเหยื่อล่อให้เราไปติดกับมัน ติดกับกับโลก ถ้าเราเป็นเหยื่อล่อติดกับโลก แล้วเราเป็นพระ เราสละมันไปแล้ว เราจะไปพูดเรื่องโลกๆ อยู่นั่นมันก็เป็นเรื่องของโลก เห็นไหม แต่ถ้าพูดเพื่อเป็นความสลดสังเวช พูดเรื่องโลกแต่มันมีธรรมะเจือไป ธรรมะเอาเรื่องของโลกมาเป็นตัวอย่าง มาแบ่งแยกว่าสิ่งนั้นเป็นโทษ สิ่งที่เป็นคุณนี่ให้ย้อนกลับมา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ จะเปรียบเรื่องของโลก ย้อนกลับมาธรรมไง โลกเขาทํากันอย่างไร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ทําอย่างนั้นเหมือนกัน แต่ทําเรื่องของใจ นี่ทํานา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ทํานา ไถลงที่ใจ สติเป็นผาล ปัญญาเป็นแอก ไถหว่านลงไปที่ภวาสวะที่ภพ คือตัวจิต ไถเข้ามาที่หัวใจ หว่านข้าวลงที่ใจ เก็บเกี่ยวในหัวใจ มันจะเป็นผลงานมาจากใจ ใจออกมาเป็นอริยมรรค อริยผล สิ่งต่างๆ

เพราะเราเกิดมาในโลก เอาโลกนี้เป็นตุ๊กตา แล้วเวลาเทศนาว่าการย้อนกลับมาที่ใจ ให้ใจเห็นสภาวะแบบนั้นว่าสิ่งนั้นควรหรือไม่ควร สิ่งนั้นเป็นหรือไม่เป็น ไม่ใช่ว่าเราไปพูดกันเรื่องโลกแล้วเป็นโลก ถ้าใจเราเป็นโลก เราคุยกันเรื่องโลกๆ เลย ถ้าเรื่องโลกอย่างนั้นมันก็ขาดสติไง ถ้ามีสติมันจะยับยั้งสิ่งนี้

ติรัจฉานวิชา วิชาที่ทําให้เราเนิ่นช้านะ วิชาของเรา เราสละมาแล้ว เห็นไหม มันน่าสลดสังเวช ดูสิ เวลาคนที่เขาอยู่ทางโลก เวลาเขาแก่เขาเฒ่าขึ้นมาเขาจะหาที่พึ่งของเขา ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด เวลาเกิดขึ้นมาแล้ว ชีวิตหนึ่งอายุยังวัยหนุ่มวัยฉกรรจ์นี่แหม! มีความองอาจกล้าหาญนะ ใช้ชีวิตไปกับโลกไง พอแก่ชราขึ้นมา คอตกนะ เพราะต่างคนต่างต้องตาย รู้ๆ อยู่ว่าต้องตาย แล้วมีอะไรอยู่ในกํามือ มีอะไรเป็นสมบัติของใจที่จะไปกับเรา มันก็เลือกสิ เรามีแต่แสวงหามาเพื่อครอบครัว เลี้ยงปากเลี้ยงท้อง เลี้ยงลูก เลี้ยงภรรยา เลี้ยงมาต่างๆ เลย แล้วถึงเวลาจะตาย กรรมดีกรรมชั่วเราเป็นคนทํามามันก็ไปกับเรา

นี่ออกบวช เขาอยากออกบวช เขาอยากออกประพฤติปฏิบัตินะ เพราะว่าเขาอยากจะมีหลักใจ อยากจะมีที่พึ่งที่อาศัย แต่ปัจจุบันนี้เราเป็นนักรบอยู่แล้ว เพราะเราบวชโดยเนื้อหาสาระ เราเป็นสงฆ์โดยสมมุติ โดยอุปัชฌาย์บวชมาให้ นี่เป็นสงฆ์โดยสมมุติ เรามีโอกาสเลย เป็นสิ่งที่ปรารถนาของโลกมากที่เขาอยากออกบวช เขาอยากออกประพฤติปฏิบัติ แล้วเราอยู่ในตําแหน่งที่เขาปรารถนามาก ถ้าอยู่ในตําแหน่งที่ปรารถนาแล้ว แล้วเราปล่อยวันเวลาของเราให้ล่วงผ่านไปได้อย่างไร

วันเวลาของเรา เห็นไหม นั่งอยู่ เดินจงกรมอยู่ ตั้งสติอยู่ เราเคลื่อนไหวอยู่ต้องมีสติอยู่ เราฝึกเราหัดอย่างนี้เป็นงานของเรา เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอก ท่านป้องกันไว้ให้เลย ท่านป้องกันไว้ให้วัดได้ประพฤติปฏิบัติ ให้ในวัดมีข้อปฏิบัติ แล้วให้พระได้มีเวลาประพฤติปฏิบัติ มีเวลาทําสมาธิ มีเวลาภาวนา นี่ก็เหมือนกัน เราอยู่ด้วยกัน ดูสิ เราก็พยายามจะแสวงหาสิ่งนี้ เห็นไหม ถ้าทําข้อวัตร เวลาเราฉันเสร็จแล้ว หมดข้อวัตรแล้วมันเป็นเวลาส่วนตัว เราก็ต้องมีเวลาของเรา เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา มันเป็นโอกาสของเราอยู่แล้ว แล้วเราทําสิ่งนี้มันเป็นสมบัติของเรา นี่ผลงานของเรา ผลประโยชน์ของเรา

สิ่งนี้ที่เขารับรางวัล เห็นไหม ลาภที่ควรได้และไม่ควรได้ นี่ลาภที่ไม่ควรได้ เราไปเอามามีโทษทางวินัยนะ ทางโลกเขาก็ติดคุกติดตะรางเลย...ลาภที่ควรได้ นี่ก็เหมือนกัน โอกาสที่เราควรได้ สมบัติที่เราควรได้ ถ้าเราภาวนาขึ้นมา มันจะเป็นสมบัติของเรา เห็นไหม ลาภที่ควรได้ ผลที่ควรได้ สมาธิที่ควรได้ สติที่ควรได้ ถ้าเราสร้างขึ้นมา

ฉันแล้วเป็นโอกาสของเรา เราก็ทําของเรา แต่ลาภส่วนรวมเป็นสิทธิ์สมบัติส่วนกลาง ข้อวัตรปฏิบัติ ฉันนํ้าร้อนแล้วออกทําข้อวัตรชั่วกาลชั่วเวลา แล้วพอเสร็จงานแล้ว นี่ก็ลาภของเราอีกแล้ว ลาภของเรา เราก็ควรจะประพฤติปฏิบัติของเรา ทําความสงบของเราขึ้นมา

ถ้าเป็นครั้งเป็นคราวนะ เวลาเป็นงานของส่วนรวมเป็นครั้งเป็นคราว อันนั้นก็ต้องมี ครูบาอาจารย์ท่านพูดอยู่แล้ว นกต้องมีรวงมีรัง มนุษย์เกิดมาก็ต้องมีที่พึ่งอาศัย สิ่งต่างๆ ในวัดในวา ที่พึ่งอาศัยเราก็ทํา ทําพอควรแก่ที่พึ่งที่อาศัย ได้หลบแดดหลบฝน เราก็ต้องรักษา เพราะเป็นของของสงฆ์ ของของสงฆ์ถ้ามันมีความเป็นไป ถ้าไม่รักษาก็เป็นอาบัติปาจิตตีย์

ถ้าไม่ดูแลรักษานะ ปลวกกิน ปลวกต่างๆ ถ้าไม่ดูแลรักษานี่เป็นอาบัติปาจิตตีย์เลย เพราะเป็นของของสงฆ์ เราก็เป็นสงฆ์อยู่แล้วเราไม่รักษาของสงฆ์มันก็เป็นอาบัติแล้ว เป็นอาบัติเพราะอะไร เพราะนี่เป็นวินัย สิ่งนี้ถ้าเราปลดเปลื้องไม่ให้เรามีความเศร้าหมอง ไม่เป็นอาบัติ เราก็ต้องดูแลรักษา ดูแลรักษามันก็เป็นข้อวัตร

ถ้ากิเลสจะบอกว่าสิ่งนี้เป็นโลก ก็จะนอนกระดิกตีนเลย ไม่ต้องทําอะไรเลยนะ เหมือนควายตัวหนึ่งนอนอยู่ในหนอง ควายมันอยู่ในหนองได้เพราะมันไม่ต้องมีบ้านมีเรือน ฝนตกแดดออกมันก็ไม่ร้อนไง แล้วนี่เราเป็นมนุษย์ เราเป็นพระ มันก็ต้องมีข้อวัตร เราก็ต้องบํารุงรักษาสิ่งที่ควรจะเป็นไป อย่างนี้เราก็ทําของเรา ลาภควรได้และไม่ควรได้ ถ้ามีสติมันก็เข้าใจสิ่งนี้

แล้วมีสติก็ยับยั้ง ยับยั้งสิ่งนี้ที่เราจะเข้าไปทําอะไรที่มันเป็นเรื่องความแตกร้าวในความสามัคคีในหมู่สงฆ์นี้ สิ่งนี้เราก็ไม่ควรทํา เพราะมันเป็นกิเลสของเรา ดูใจเรานะ เวลามันดิ้น ใจเรานี่ดูมันดิ้น สังคมสงฆ์เรามันสงบอยู่แล้ว เพราะอะไร

เพราะทุกคนบวชมาเสมอภาค เป็นพระด้วยกัน ศีล ๒๒๗ ข้อ เสมอกัน เท่ากัน ไม่มีใครสูงใครตํ่ากว่ากันเลย สมมุติสงฆ์เรามีสิทธิเสมอภาคกันหมดเลย ของที่ได้มาในสงฆ์มันเป็นกองกลางทั้งหมด มันเป็นของสงฆ์ทั้งหมดเลย จ่ายอยู่ในสงฆ์นี้มันไม่ไปไหนหรอก สิทธิเสมอภาค ทุกอย่างเสมอภาคหมดเลย สิ่งที่เสมอภาค ทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน แต่เวลาประพฤติปฏิบัติไปแล้วคุณธรรมต่างกันนะ คุณธรรมต่างกันเพราะอะไร

เพราะสมาธิไง สมาธิของคนได้ลึกได้ตื้น อยู่ที่ว่าบวชแล้วเป็นสงฆ์เหมือนกัน แล้วคุณธรรมอีกเรื่องหนึ่ง คุณธรรมผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ พรรษามาก พรรษาน้อย เราคบกันด้วยธรรมวินัย แต่คุณธรรมในหัวใจ พรรษามากพรรษาน้อยมันอีกเรื่องหนึ่งนะ นี่เวลาประพฤติปฏิบัติมา ปฏิบัติทั้งชีวิต ปฏิบัติแล้วไม่ได้ผล อันนั้นก็เรื่องของคุณธรรม เรื่องของอํานาจวาสนา ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมาพรรษามากพรรษาน้อย แล้วถ้ามีสมาธิขึ้นมา ปัญญาเกิดขึ้นมา ความเห็นของเขาเกิดขึ้นมา ความเห็นในใจเกิดขึ้นมา

ความเห็นนี่พูดกันแบบโลกๆ นะ แต่ถ้าจริงๆ แล้วไม่ใช่ความเห็น มันเป็นความจริงขึ้นมา แต่จิตมันเห็น จิตมันเข้าใจ มันถึงย้อนกลับเข้ามา นี่มันเกิดมาจากไหน? ก็เกิดจากเราตั้งใจ สติเราพยายามบํารุงรักษา เราบํารุงรักษานะ นี่ของที่มีคุณค่า ดูของของโลกเขามีแก้วแหวนเงินทอง เขาฝากที่ธนาคาร เขามีดอกเบี้ยมีเพิ่มของเขาขึ้นไป อย่างถ้ามีเพชรนิลจินดาเขาฝากตู้นิรภัยของเขา นี่ก็เหมือนกัน สมบัติของเราในหัวใจนี้ อริยทรัพย์มันอยู่ที่ไหน? สมบัตินี้อยู่ที่ใจ ใจมันรับรู้นะ แล้วสื่อออกมาได้

คนที่ไม่มี เราไม่ได้ฝากตู้นิรภัยเลย เราไม่มีกุญแจ เราไม่ได้เปิด เราจะไปเอาเพชรนิลจินดาออกมาได้อย่างไร ถ้ามีคุณสมบัติในจิต เวลาเราภาวนาขึ้นไป สมาธิเป็นอย่างไร ภาวนาเป็นอย่างไร ปัญญาเป็นอย่างไร นี่มันสื่อออกมา สื่อออกมาผิดๆ ทั้งนั้นน่ะเวลาสื่อออกมา แล้วสื่อออกไป เวลาไขกุญแจ ตู้นิรภัยอยู่ที่ไหน ชั้นไหน มันยังไม่รู้เลย ธนาคารมันจะเข้าไปเอาที่ไหนล่ะ นี่มันก็ว่าของเขาไปสภาวะแบบนั้น เพราะไม่มีใครเข้าธนาคาร ไม่เคยไปเห็นของเขา แล้วสมบัติอยู่ที่ไหนก็ไม่รู้ แต่ว่าทางทฤษฎีเขามีก็ว่ากันไป

แต่ถ้าคนเข้าไปเห็น มันไปฝากไว้เอง มันเอาของนั้นไปเก็บไว้เอง ของของเราอยู่ในมือของเรา เราไปเก็บไว้เอง นี่ก็เหมือนกัน สมาธิเกิดขึ้นมาจากเรา ปัญญาเกิดขึ้นมาจากเรา เรารู้เราเห็นเองมันซึ้งใจมากนะ ซึ้งใจ นี่มันสมบัติของเรา เราได้อะไรมา สมบัติของเราใครจะมาเห็นกับเรา สมบัติของเรา เรารู้ของเรา แล้วถ้าเราเอาสมบัติของเราออกไป นี่ได้ค่า สิ่งนี้มันเป็นสันทิฏฐิโกนะ

“เวลาประพฤติปฏิบัติมีครูบาอาจารย์ ท่านมีคุณธรรม ต้องให้ครูบาอาจารย์เป็นคนตัดสิน” นี่สอนกันได้นะ สอนกันแปลกๆ “โสดาบัน สกิทาคามี ต้องให้ครูบาอาจารย์เป็นคนการันตี เป็นคนตัดสิน แล้วถ้าตัดสินไปแล้วยังสงสัยอยู่สิ่งนั้นจะหายไป”...เห็นไหม ถ้าไม่มีวัตรปฏิบัติ ไม่มีครูบาอาจารย์ ธรรมะนี้เป็นธรรมะของใคร? ธรรมะของกิเลสไง กิเลสมันก็เป็นธรรมะปฏิรูปขึ้นมา มันคิดขึ้นมาเอง มันสั่งขึ้นมาเอง มันเป็นสัจจะความจริงไหม? มันไม่เป็นสัจจะความจริงหรอก

ดูสิ เวลาพระอาทิตย์ขึ้น ใครมีแผงโซล่าเซลล์เขาต้องเก็บพลังงานของเขาไว้ใช้ได้หมดเลย พระอาทิตย์ขึ้น เห็นไหม เหมือนดวงจันทร์ พระอาทิตย์เวลาขึ้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมเหมือนพระอาทิตย์ส่อง ทุกคนมีโอกาสหมด ทุกคนทําได้หมด แล้วถ้ามันเป็นความจริง บ้านของใคร ใครเก็บไฟไว้ ใครเก็บพลังงานไว้ใช้ เขาก็ต้องมีของเขาเอง นี่ก็เหมือนกัน ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็เป็นของเรา แล้วมันต้องให้พระอาทิตย์มาการันตีอีกหรือ เราเก็บพลังงานเอาไว้ในแบตของเราเต็มหมดเลย ไฟในบ้านเราทุกอย่างเรามีใช้หมดเลย ต้องให้ดวงอาทิตย์อนุญาตอีกหรือ...ดวงอาทิตย์ก็คือดวงอาทิตย์สิ แต่แสงพลังจากดวงอาทิตย์นี้มาได้เหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน “ปฏิบัติธรรมแล้ว เวลาปฏิบัติไปแล้วต้องให้ครูบาอาจารย์เป็นคนตัดสิน”

นี่มันเป็นไปได้อย่างไร ครูบาอาจารย์ไม่ต้องตัดสินหรอก เพราะว่าความจริงขณะที่แผงโซล่าเซลล์ของเรา พลังงานมันเข้ามาในแบต มันเก็บเข้ามา ไฟมันอยู่ในแบตของเราอยู่แล้ว ใจของเราเวลาประพฤติปฏิบัติมันก็เข้ามาอยู่ในใจของเราแล้ว ปัญญาก็เกิดขึ้นมาจากใจเรา สติก็เกิดขึ้นจากใจเรา ปัญญาก็เกิดขึ้นมาจากใจเรา จะต้องให้ใครมาเป็นคนตัดสินอีก

ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ถูกต้อง ครูบาอาจารย์ที่ดี เราทํากันอยู่นี่ สิ่งนี้ตัดสินเราอยู่แล้ว ผิดถูกตัดสินอยู่แล้ว ครูบาอาจารย์มีไว้เป็นผู้ปรึกษา เวลาปฏิบัติไป ผู้ปรึกษาว่าสิ่งนี้ถูกหรือผิด สิ่งนี้ควรทําอย่างไร ครูบาอาจารย์ที่ดีนี่คอยชี้นํา เห็นไหม นี่โคนําฝูง โคนําฝูงที่ฉลาดจะพาฝูงโคนั้นขึ้นสู่ตลิ่ง ขึ้นบก ไม่จมนํ้าตาย แต่ถ้าโคมันโง่ มันอยู่ในแม่นํ้า มันว่าสิ่งนั้นเย็นดี สบายดี กําลังแข็งแรงอยู่ เรายังหนุ่มยังแน่นอยู่ อยู่ในนํ้าร่มเย็นเป็นสุขไง แก่เฒ่าขึ้นมามันไม่มีกําลัง มันจมนํ้าตายอยู่นั่นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งนี้มีครูบาอาจารย์ไว้เป็นผู้ปรึกษา ไม่ใช่เป็นผู้เอาไว้ตัดสินว่าเป็นหรือไม่เป็น สิ่งที่เป็นก็คือเป็น ไม่เป็นก็คือไม่เป็นในใจเรานั่นน่ะ สิ่งนั้นมันเป็นสัจจะความจริงอยู่แล้ว แต่ผู้ปรึกษานี้สําคัญ ถ้ามันเป็นมันก็ดีไป แต่ถ้าไม่เป็นจะทําอย่างไรให้มันเป็น จะทําอย่างไรให้มันเข้าที่เข้าทางล่ะ ทําอย่างไรให้มันถูกต้องล่ะ

นี่ผู้ปรึกษา ครูบาอาจารย์เป็นผู้ปรึกษา สิ่งนี้เป็นธรรมวินัย เพราะเราบวชมาเป็นสงฆ์ด้วยกัน เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประทานไว้แล้ว ให้สงฆ์เป็นผู้ที่ญัตติจตุตถกรรมขึ้นมาเป็นสงฆ์ เป็นธรรมทายาท เป็นสิ่งที่สืบทอดศาสนา แล้วเราจะสืบทอดศาสนา ตอนนี้เราก็สืบทอดศาสนา สืบทอดโดยที่ว่าเรารักษาธรรมวินัยจากข้างนอกไว้ให้กุลบุตรสุดท้ายภายหลังได้มีโอกาส นี่สืบต่อกันมาตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานจนป่านนี้สงฆ์ไม่เคยขาดเลย แต่อริยภูมินี่เคยขาดช่วงขาดตอนไป อริยภูมิไง

หลวงปู่มั่นเวลาท่านออกค้นคว้า ถ้ามีผู้รู้อยู่บ้างมันควรจะแผ้วถางทางให้สะดวกสบายกว่านี้ไง นี่ผู้รู้จริงมันไม่มีเลย มีแต่ธรรมวินัยที่ว่าสืบทอดกันมาโดยแผนที่เครื่องดําเนิน โดยตู้พระไตรปิฎก โดยสงฆ์นี่ยังมีอยู่ แต่อริยภูมิในหัวใจมันขาดช่วงมา องค์หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ มาค้นคว้าขึ้นมา ค้นคว้าแล้วพยายามถ่ายทอดขึ้นมา เห็นไหม ถ่ายทอดให้ธรรมทายาท

เราเป็นธรรมทายาท เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส แล้วเป็นพระป่าด้วย เป็นลูกศิษย์ของครูบาอาจารย์ที่เดินล่วงหน้าไปแล้ว ที่ประกาศตนว่าเป็นผู้พ้นทุกข์ พ้นทุกข์เลย พ้นจากกิเลสไง แล้วเรามีกิเลสอยู่ เรายังมีงานทําอยู่นะ งานของเรา งานของพระ งานของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ งานของนักรบ งานของสังคม ในบริษัท ๔ อุบาสก อุบาสิกา ที่เขาใฝ่ฝัน เขาพยายามจะค้นคว้าอย่างนี้ให้เหมือนกับเราที่มีโอกาส เห็นไหม เขามีหน้าที่การงานกัน เขาลาออกจากหน้าที่การงานกัน เขาขออนุญาตครอบครัวของเขาออกมาประพฤติปฏิบัติ เราเห็นอย่างนั้นเราต้องคิดนะ แล้วเราไม่ใช่มดแดงเฝ้ามะม่วง

มดแดงเฝ้ามะม่วง เห็นไหม อยู่กับมะม่วงแต่ไม่ได้กินมะม่วงเลย เขาอยู่บ้านอยู่เรือนกัน เขาอยากเป็นมดแดง เขาอยากออกมาเฝ้ามะม่วง เขาอยากออกมาเจาะมะม่วงกินให้ได้ เราอยู่กับมะม่วงนี่เราควรจะได้รสบ้าง ธรรมรส ธรรมโอสถ ธรรมรส ถ้าธรรมนี่รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง เราควรได้ดื่มบ้าง ทําสติของเรา เราจะชื่นอกชื่นใจ

เห็นไหม เขาแสวงหา เขาต้องการกันนะ โอกาสอย่างนี้เราเป็นอยู่แล้ว เราเป็นพระอยู่แล้ว เป็นนักรบอยู่แล้ว เราต้องมีโอกาสอยู่แล้ว เราพยายามทําของเราขึ้นมา ตั้งสติขึ้นมา มันเผลอขนาดไหนก็ตั้งขึ้นมา ตั้งสติขึ้นมาแล้วเรามีสติตลอดไป มันจะเป็นประโยชน์กับเรา เห็นไหม มันยับยั้งได้นะ ยับยั้งความฟุ้งซ่าน ยับยั้งความคิดออกจากสมณะออกไปเป็นคฤหัสถ์ นี่ความคิด ความคิดของพระตรึกในธรรม ความคิดของโลกคิดแต่เรื่องโลกๆ ความคิดจากภายในมันจะแยกออกไป

แล้วถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มดแดงมันกัดเปลือกมะม่วงเข้าไปถึงเนื้อของมะม่วง มันจะได้รสชาติ จิตถ้ามันสงบเข้ามา มันมีปัญญาเข้ามา มันจะได้ลิ้มรสของธรรม โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี ในหัวใจ มันต่างกัน ความสุขของพระโสดาบันอย่างหนึ่ง ความสุขของพระสกิทาคามีอีกอย่างหนึ่ง ความสุขของพระอนาคามีอีกอย่างหนึ่ง ความสุขของพระอรหันต์อย่างหนึ่ง นี่ลองได้ลิ้มรส รสอันนี้มันมีอยู่ในใจเรา

เวลากินอาหารเอร็ดอร่อยขนาดไหน ลิ้นลิ้มรสนี่เรารู้ แต่ขณะที่ธรรมที่มันเกิดมา ลิ้มรสอย่างนี้เหมือนกัน อยู่ในหัวใจนี่รสชาติต่างกัน มันมีความเอร็ดอร่อย ความละเอียดประณีตต่างกัน ในหัวใจนี่ให้เห็นสภาวะแบบนั้น สิ่งนี้มันถือว่าเป็นนักรบ เรามีคุณสมบัติ เรามีคุณธรรมในหัวใจ เห็นไหม ที่ครูบาอาจารย์ท่านสืบต่อมา สืบต่อมาจากคุณธรรมอย่างนี้ไง

เราเคารพกันด้วยธรรมและวินัย อาวุโส ภันเต เคารพกันส่วนหนึ่ง แล้วยังเคารพกันด้วยคุณธรรมอีก ถ้ามีคุณธรรมในหัวใจ เราจะเคารพนบนอบ เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่ว่าเป็นผู้ปรึกษา ครูบาอาจารย์เป็นที่ปรึกษา เป็นที่ชี้นําทาง ชี้นําทางนะ นําทางในหัวใจ ถนนหนทางเขาไปกันเขายังหลงทาง เขาต้องมีแผนที่ กางแผนที่กันตลอด แล้วทางเขาตัดอยู่ทุกวัน

นี่ก็เหมือนกัน ทางของใจ ใจของคน ความคิด จริตนิสัย มันสงสัยกันตลอด มันตัดตลอด มันมืดไปตลอด ผู้ปรึกษาปรึกษาอย่างนี้ ถ้าปรึกษาขึ้นไปเราจะได้ถึงที่พึ่ง มีธรรมเป็นที่พึ่ง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานนะ “ภิกษุทั้งหลาย เธออย่าเห็นที่พึ่งใดมีคุณค่าเท่ากับธรรมเลย หาธรรมเป็นที่พึ่งเถิด” ธรรม คุณธรรม ธรรมเป็นที่พึ่ง คุณธรรมของเราในหัวใจ

ถ้าเรามีคุณธรรมนะ โลกจะตื่นเต้น ตื่นไปกับกระแสขนาดไหน เราอยู่กับธรรมของเรา เราจะอยู่ของเราด้วยความไม่ตื่นเต้นไปกับเขา ถึงที่สุดแล้วชีวิตนี้มันต้องดับไป แต่ดับไป ดับดีดับชั่วนั่นเป็นเรื่องของโลก ถ้าดับของเรา ดับกิเลสได้ยิ่งประเสริฐใหญ่ ประเสริฐจากการประพฤติปฏิบัติ ประเสริฐจากเรา

ถึงบอกว่า อย่านอนใจนะ อย่านอนใจกับเพศ อย่านอนใจกับวันเวลา เราต้องตื่นตัวตลอดเวลา ตื่นตัวเพื่อเรานะ เรานักรบ โอกาสของเรามีนะ คนที่เขาไม่มีโอกาสเขาพยายามแสวงหา เรามีโอกาสของเราแล้วตั้งใจของเรานะ เอวัง

เทศน์พระ ๑๑

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๓ มกราคม ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

สังคมสงฆ์มันจะแคบเข้ามาเรื่อยๆ เวลาโลกเขาแคบลง เมื่อก่อนการคมนาคมมันไม่สะดวกอย่างเดี๋ยวนี้ กว่าเชื้อโรคจะแพร่กัน กว่าจะกระจายไปถึง แต่ในปัจจุบันนี้ถ้าเชื้อโรคจะแพร่ไปนี่เขาต้องกักสนามบิน เพราะการคมนาคมมันสะดวก ถ้าเชื้อโรคมีที่ไหนนะ โรคระบาดมันจะล้างโลกเลย เพราะอะไร เพราะว่าการคมนาคมมันเอาเชื้อไปทั่ว ในปัจจุบันนี้ก็เหมือนกัน ในเมื่อสังคมสงฆ์ไง สังคมสงฆ์มันสะดวกขึ้นมา สะเทือนที่ไหนนี่ถึงกันหมดนะ

เวลากลิ่นของศีลมันหอมทวนลม กลิ่นของบาปอกุศล ทําที่ไหนใครก็รู้นะ เราถึงต้องตั้งสติ ถ้ามีสตินะมันจะยับยั้ง ยับยั้งความต้องการ ยับยั้งสิ่งที่เกิดจากใจเรา สิ่งที่เกิดจากใจนี่มันรุนแรงมาก เพราะกิเลสนะ กิเลสของคฤหัสถ์ เวลาเขามองพระไง เขามองพระว่าพระบวชแล้วพระก็ต้องอยู่ในร่องในรอย พระต้องเป็นคนดีนะ โยมจะทําความผิดบ้างก็ไม่เป็นไร แต่พระห้ามทําความผิด เห็นไหม เขาคิดว่าพระบวชแล้วมันเท่ากับกิเลสมันไม่มีในหัวใจเลย

เวลาบวชแล้วมันเป็นสมมุติสงฆ์ นี่บวชด้วยสมมุติสงฆ์ให้เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ บวชโดยสมมุติอันหนึ่ง แล้วบวชโดยธรรมอันหนึ่งไง บวชโดยธรรม เห็นไหม บวชโดยมรรค มรรคสามัคคี อาสวักขยญาณเข้าไปทําลายกิเลส นี่เอหิภิกขุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบวชให้ ธรรมและวินัยนี้เป็นศาสดาของเรา ถ้าธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา เราบวชของเราอีกหนหนึ่ง เราจะเป็นเอหิภิกขุ บวชตัวของเราเอง แต่ถ้าเราบวชในสังคมมันได้เป็นสมมุติสงฆ์เท่านั้นล่ะ

“สมมุติสงฆ์” เพราะว่าวางธรรมและวินัยไว้ นี่ธรรมและวินัยเหมือนกัน ถ้ามันไม่ใช่สงฆ์...มีพระบอกว่า “ถ้าพระบวชชั่วคราวนี่เป็นลูกชาวบ้าน”...ไม่ใช่ ไม่ใช่ลูกชาวบ้านหรอก เป็นพระภิกษุ เป็นสงฆ์โดยสมมุติแน่นอน เพราะอะไร เพราะมันเข้าทําสังฆกรรมร่วมกับสงฆ์ มันทําสังฆกรรม ถ้าสิ่งที่ทําเป็นนานาสังวาส เป็นโมฆียะ เป็นโมฆะ แล้วถ้าสงฆ์บวชแล้วไม่ใช่สงฆ์ เข้าไปในหัตถบาสได้อย่างไร เข้าไปทําสังฆกรรมได้อย่างไร สงฆ์ทั้งหมดมันก็สกปรกไปทั้งหมดน่ะสิ

นี่สงฆ์ไม่สกปรก ขณะบวชโดยสมมุติ อุปัชฌาย์กับอาจารย์เวลาสวด วิบัติ ๔ สิ่งนี้เป็นวิบัติ บวชแล้วเป็นสงฆ์ไหม? เป็น เป็นสงฆ์นะ เพราะอะไร เพราะบวชแล้วโดยเจ้าตัวไม่รู้ เจ้าตัวเข้าสังฆกรรม เข้าร่วมทําทุกๆ อย่างเลย แต่จะขาดต่อเมื่อเรารู้ไง แล้วถ้าเราสงสัยในอุปัชฌาย์ สงสัยในอาจารย์ เห็นไหม วิบัติ ๔ อุปัชฌาย์วิบัติ กรรมวาจาวิบัติ อักขรวิบัติ สีมาวิบัติ สิ่งที่เป็นความวิบัติ

ดูหลวงปู่มั่นสิ ในประวัติหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบวชแล้ว สมัยโบราณ เรื่องบริขารหาได้ยาก ก็บวชโดยใช้ผ้าสังฆาฏิชั้นเดียว พอบวชไปแล้ว เพราะหลวงปู่มั่นยังไม่ได้ออกไปปฏิบัติ หลวงปู่มั่นบวชเณร ๒ พรรษา แล้วสึกไปช่วยพ่อแม่ทํามาหากิน แล้วหลวงปู่เสาร์ไปเอามาบวชใหม่ ขณะที่หลวงปู่มั่นบวชใหม่ ขณะที่เป็นคฤหัสถ์หลวงปู่มั่นก็ยังไม่รู้อะไร เพราะสมัยนั้นสมัยที่บวชใหม่ก็ยังไม่ได้ภาวนาเลย เวลาบวชแล้ว แล้วแต่ว่าสังคมสงฆ์จะทําให้ สงฆ์ทําให้ก็จัดบริขารให้แล้วบวชให้ แต่บวชออกมาแล้วนอนฝัน ฝันว่าตัวเองไม่ได้บวช ตัวเองบวชได้แค่เณร เณรเพราะอะไร เณรเพราะสังฆาฏิมันชั้นเดียว นี่อักขรวิบัติ อุปัชฌาย์วิบัติ กรรมวาจาวิบัติ สีมาวิบัติ บริขารวิบัติ มันมีวิบัติ ๖ วิบัติ ๔

ฝันว่าตัวเองยังเป็นเณรอยู่ จนไปปรึกษาอุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์ยอมรับว่าจัดบริขารให้ไม่สมประกอบ ถึงได้ทําทัฬหีกรรมบวชซํ้า บวชซํ้าอีกหนหนึ่ง หลวงปู่มั่นเวลานอนแล้วฝันอีก นี่พุทธภูมิ ภูมิของหลวงปู่มั่นปรารถนาเป็นพุทธภูมิ เพราะสร้างบุญญาธิการมามาก สิ่งที่มีบุญญาธิการมามาก

เหมือนกับในปัจจุบันนี้ ดูสิ บางคนเชาวน์ปัญญาดีมาก บางคนเซ่อมาก เซ่อจริงๆ นึกอะไรก็นึกไม่ออก แต่บางคนเชาวน์ปัญญาจะดีมากเลย สิ่งนี้มันมาจากตรงนี้ มันมาจากบารมีที่สร้างสมมา แต่มันมีกรรมนะ ดูจูฬปันถกสิ เวลาพี่ชายให้ท่องมนต์ แม้แต่บทเดียวก็ยังท่องไม่ได้ แต่ทําไมเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ลูบผ้าขาว ทําไมถึงเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาล่ะ เห็นไหม ถ้ากรรมมันบัง เวลากรรมของเรา กรรมในชาติใดชาติหนึ่ง เวลาที่เราทําไว้นี้มาตอบสนองไง

เวลาเห็นพระสวดปาฏิโมกข์ เคยบวชในศาสนา เพราะศาสนามีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตลอด บวชมาแล้วไปเห็นพระ ตัวเองฉลาดมาก ท่องสิ่งใดก็ได้ จดจําสิ่งใดก็ได้ แต่เห็นพระที่สวดปาฏิโมกข์ ท่องปาฏิโมกข์ ท่องแล้วท่องอีกไม่ได้ ไปหัวเราะเยาะเขาไง เขาเขินเขาอาย เขาก็เลยหยุดไป นี่กรรม กรรมเพราะอะไร เพราะการสวดปาฏิโมกข์ การทําการแทนพระพุทธเจ้าเป็นธรรมกถาในเรื่องของธรรมวินัย มันทําให้สังคมสะอาด ทําให้สังคมของเรามันจะมีจุดยืน แล้วไปหัวเราะ สิ่งต่างๆ นี่กรรมก็ตามมา จูฬปันถกท่องคาถาบาทเดียวไม่ได้ แต่เพราะอํานาจวาสนา ตัวเองก็สร้างมา แล้วเพราะมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสมัยที่แสดงยมกปาฏิหาริย์ ห้ามภิกษุอวดอุตตริมนุสสธรรมเป็นอาบัติปาราชิก บัญญัติขึ้นมาก็เพราะว่าลูกศิษย์ของพระโมคคัลลานะเหาะขึ้นไปเอาบาตรไม้จันทน์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคือวิมุตติธรรม มันมีคุณค่ามาก แล้วด้วยพระโมคคัลลานะกับลูกศิษย์นี่เป็นพระอรหันต์ด้วยกัน แต่เพราะเจ้าของเขาก็อยากเห็นว่าในศาสนายังมีมรรคมีผลหรือเปล่า ด้วยเทคนิคของเขา เขามีความเห็นของเขาแค่นั้นน่ะ ก็ทําบาตรไม้จันทน์ แล้วเอาไม้ไผ่ต่อขึ้นไป ๓ ลํา เอาไว้บนยอด แล้วประกาศว่า ถ้ามีพระอรหันต์จริง ขอให้เหาะมาเอาเถิด เพราะตัวเองอยากรู้ไงว่ายังมีมรรคมีผลไหม

นี่ขนาดในสมัยพุทธกาล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ยังมีชีวิตอยู่นะ เขาก็สงสัยกันอยู่แล้ว แล้วทางเดียรถีย์ก็มาแสดงตนว่าจะเหาะ จะเหาะ แต่ก็มาหลอกเขาอยู่ตลอดเวลา ให้ลูกศิษย์บอกว่า “อย่าเหาะเลยของแค่นี้ไม่สําคัญ” นี่เขาก็ดูถูก เขาดูถูก เขาบอกว่า “หมดแล้ว มรรคผลไม่มีแล้ว” เขาดูถูก เขาเสียใจมาก

พระโมคคัลลานะกับลูกศิษย์บอกว่า “เธอต้องขึ้นไปเอา” ลูกศิษย์ก็ให้อาจารย์ไปเอา อาจารย์ก็ให้ลูกศิษย์ไปเอา ถึงที่สุดเพราะอะไร เพราะเขาเสียใจ เขาไม่มีที่พึ่งไง ลูกศิษย์ของพระโมคคัลลานะถึงเหาะขึ้นไป เหาะขึ้นไปหยิบบาตรนะ วน ๓ รอบแล้วลงมา เขาดีใจมากว่าสิ่งนี้ยังมีอยู่ นี่โลกมองได้แค่นั้น ฌานโลกีย์ พวกนี้เป็นเรื่องฌานโลกีย์เป็นสิ่งที่แสดงออก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบัญญัติวินัยไว้ว่า ห้ามอวดอุตตริมนุสสธรรม ถ้าอวดอุตรินี่ปรับอาบัติปาราชิก เพราะว่า สุกขวิปัสสโก เตวิชโชต่างๆ พระอรหันต์ที่ว่าแสดงฤทธิ์ก็ได้ ที่เป็นสุกขวิปัสสโกบรรลุธรรมแล้วนี่บรรลุธรรมเฉยๆ แต่ไม่มีฤทธิ์มีเดชอย่างนี้ แล้วถ้าเกิดอย่างนั้น เวลาใครไม่เชื่อก็ต้องให้เหาะ ให้แสดงอย่างนี้ มันเป็นการทําให้ศาสนาเป็นเรื่องของโลกๆ ไป ถึงบัญญัติไว้ว่าห้ามอวดอุตตริมนุสสธรรม แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนุญาตให้พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะแสดงได้ก่อนที่จะสิ้นชีวิต ให้แสดงได้เต็มที่เลย

แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติขึ้นมา พวกเดียรถีย์ก็ได้ใจ ก็จะมาท้าทายการแสดงฤทธิ์ต่างๆ เพราะคิดว่าทําไม่ได้ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารับคําท้า พอรับคําท้า ทีนี้โยมก็ไปถามว่า “อ้าว! ก็องค์สมเด็จสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนบัญญัติเองว่าห้ามอวดอุตตริมนุสสธรรม แล้วการแสดงฤทธิ์เดชมันอวดอุตตริมนุสสธรรม ธรรมเหนือมนุษย์ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงได้อย่างไร”

“เราแสดงได้สิ เพราะเราเป็นเจ้าของสวนมะม่วง เราห้ามคนอื่นเก็บมะม่วง แต่เราเป็นเจ้าของสวน ทําไมเราจะเก็บไม่ได้” เหมือนกับเราเป็นเจ้าของไร่ เราติดประกาศใช่ไหมว่า ห้ามบุคคลอื่นเข้ามาหยิบฉวยของของเรา แต่เราเป็นเจ้าของสวน เราสามารถจะเก็บผลไม้นั้นกินได้ไหม? ได้ นี่ก็เหมือนกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านบอกว่าท่านเป็นเจ้าของศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ววางธรรมวินัยไว้เป็นศาสนา ในเมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าของ ทําไมจะทําไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําได้ แล้วแสดงยมกปาฏิหาริย์ ไปแสดงตน พวกเดียรถีย์นี่ล้มระนาวไปหมดเลย แล้วก็ขึ้นไปโปรดพระพุทธมารดา นี่สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดง

นี่ก็เหมือนกัน ย้อนกลับมาจูฬปันถก เพราะอํานาจวาสนาบุญบารมี เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้แจ้งโลกนอก โลกใน คนที่มีวาสนาแต่ว่ามีกรรม กรรมคราวหนึ่งมันมาบัง มาตัดทอน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสามารถสอนได้ สามารถบอกกล่าวได้ แม้แต่พี่ชายนี่รักน้องขนาดไหน เพราะเอาน้องมาบวช รักน้องมาก แต่บอกน้องให้ท่องบ่น เพราะสอนกันไปโดยข้อเท็จจริง สอนกันไปโดยความรู้แบบอาจารย์กับศิษย์ไง

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีวุฒิภาวะสูงส่งมาก ทุกคนก็อยากเกิดพบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่อํานาจวาสนาอยู่ตรงนี้ไง บวชโดยเอหิภิกขุ บวชโดยญัตติจตุตถกรรม บวชโดยธรรมและวินัย ถ้าจะโต้แย้งกันโดยปริยัติ มันก็บวชแล้ว นี่ก็บวชโดยธรรมและวินัย เพราะเราบวชออกมา สงฆ์ยกเข้าหมู่ มันก็เป็นสงฆ์...ใช่ แต่เป็นสมมุติสงฆ์ แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติมา ชาวบ้านบอกว่าบวชเป็นพระแล้วนี่พระต้องไม่ผิดในสิ่งใดเลย

พระนี่กิเลสทั้งตัว ก็มันบวชแบบสมมุติ บวชแบบสิทธิตามประเพณีไง ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา นี่บริษัท ๔ เจ้าของศาสนา รักษาศาสนาไว้ แล้วบริษัท ๔ นี่นางวิสาขาก็เป็นพระโสดาบัน พระเจ้าสุทโธทนะก็เป็นพระอรหันต์ พาหิยะเป็นพระอรหันต์ นี่คฤหัสถ์ บริษัท ๔ สามารถบรรลุธรรมได้ทั้งหมด แต่บริษัท ๔ สามารถทําได้ไหมล่ะ

ถ้าทําได้นะ ดูอนาถบิณฑิกเศรษฐีอุปัฏฐากพระมาก เพราะอะไร เพราะเป็นพระอริยบุคคล พระอริยบุคคลนี่นะมันจะมีความเป็นไปของจิต จิตนี้มันเหมือนกับเราเป็นหมอ เหมือนกับเราเป็นพ่อแม่ พ่อแม่จะรักลูกมาก พ่อแม่จะหาทางให้ลูกมีวิชาการ ให้ลูกสุขสบาย ให้ลูกมีโอกาสสร้างเนื้อสร้างตัวได้ พ่อแม่คนไหนก็รักลูก อริยภูมิก็เหมือนกัน อริยภูมิในหัวใจนี่เพราะอะไร เพราะปุถุชน ภูมิของปุถุชนนี้เป็นภูมิอันหนึ่งก็มีความเห็นอันหนึ่ง แล้วถ้าภูมิปุถุชนมันพยายามค้นคว้า พยายามชําแรกกิเลสออกจากใจ นี่มันเป็นวิธีการ

เหมือนกับทางโลกเขาประกอบสัมมาอาชีวะ ทางโลกเขาอยู่กับสังคม สังคมมันจะมีโลกธรรม ๘ มันจะมีติฉินนินทา จะมีสิ่งต่างๆ มันจะมีเกณฑ์มีสิ่งต่างๆ ในสังคม รู้หน้าแต่ไม่รู้ใจ มันเป็นอย่างนั้นตลอดไป แล้วพ่อแม่อยู่ในสังคมอย่างนั้นมา แล้วลูกเราเกิดมาแล้วต้องเข้าไปในสังคมนั้น มันจะทุกข์ยากขนาดไหน พยายามจะบอกให้ลูกมีวุฒิภาวะเพื่อจะเข้าไปอยู่ในสังคมนั้น

อริยภูมิก็เหมือนกัน เพราะอะไร เพราะกิเลสในหัวใจของเรา ตัณหาความทะยานอยากในหัวใจมันมีเล่ห์เหลี่ยมมาก เล่ห์เหลี่ยมมันจะหลอกลวง มันจะคอยพลิกแพลงในหัวใจของเรา แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านบรรลุธรรมขึ้นมาแต่ละชั้นแต่ละตอนขึ้นมา ท่านต้องผ่านสังคมอย่างนี้ ผ่านกิเลส ชําระกิเลสออกจากใจอย่างนี้ สิ่งนี้ถึงห่วงหาอาวรณ์เรื่องธรรมและวินัย เรื่องข้อวัตรปฏิบัติ

อนาถบิณฑิกเศรษฐีหรือแม้แต่นางวิสาขา นางวิสาขานี้เป็นพระโสดาบันนะ เวลาพระจะเดินทาง ขอหมดนะ ขอส่งพระที่จะเดินทาง ขอพระที่เจ็บไข้ได้ป่วย นางวิสาขาเป็นคนขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่อุปัฏฐากพระทั้งนั้นเลย เพราะอะไร เพราะกว่าที่จิตที่เป็นปุถุชนจะเป็นพระโสดาบันขึ้นมา มันผ่านขั้นตอนของการชําระกิเลส มันเห็นวิธีการที่จะเข้าไปหา เหมือนพ่อแม่เคยผ่านมา เคยทําธุรกิจการค้ามา มันจะผ่านขั้นตอนมาอย่างนี้ มันอาบเหงื่อต่างนํ้ามา แล้วลูกของเรา หรือว่าสังคมของเรา หมู่ญาติของเราพยายามจะทําอย่างนี้ สังคมสงฆ์ไง สังฆะคือสงฆ์ สงฆ์ที่จะขึ้นมา

แม้แต่เป็นคฤหัสถ์ แต่ถ้าจิตใจเป็นอริยภูมิขึ้นมาแล้วมันจะเห็นวิธีการ สิ่งที่เป็นวิธีการเข้าไปหาเป้าหมายจะถนอมรักษามาก แล้วครูบาอาจารย์ที่ผ่านอย่างนี้มาจะรักษาอย่างนี้ แล้วเราล่ะ เราเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เราเป็นผู้ที่แสวงหา เราจะต้องถนอมรักษาสิ่งนี้ รักษาสิ่งนี้เพื่อให้ใจเราเข้ามาถึงใจเรา ถ้าเข้ามาถึงใจเรา เห็นไหม เข้ามาถึงใจเรา แค่จิตสงบเท่านั้นน่ะ ความสงบของใจเพื่อให้มีโอกาสที่จะขุดคุ้ยเข้ามาในการชําระกิเลส

กิเลสมันเป็นสิ่งที่โต้แย้ง เหมือนสังคมเลย เพราะอะไร เพราะสังคมนี้ สัตว์มนุษย์อยู่คนเดียวไม่ได้ ต้องอยู่กันในสังคม อยู่ในสังคมเพื่อความดํารงอยู่ อยู่คนเดียวก็กลัวผี ก็ว้าเหว่ ก็ต้องหาเพื่อน พอหาเพื่อนขึ้นมานะ หาการตลาด เพื่ออะไร? เพื่อการดํารงชีวิต วัฏฏะก็เหมือนกัน จิตนี้มันหมุนเวียนตายเวียนเกิด กิเลสมันก็ขับส่งไปในวัฏฏะ คนบุญเกิด คนบาปเกิด คนที่สิ่งต่างๆ เกิดในหัวใจ นี่วัฏฏะ กิเลสในหัวใจมันก็เป็นสังคมอันหนึ่ง เป็นสังคมเพราะอะไร เพราะโลกนอกกับโลกใน โลกนอกคือโลกของหมู่สัตว์ โลกในคือโลกของจิต จิตมันต้องเวียนไปในวัฏฏะ แล้วธรรมโอสถ ธรรมและวินัยที่จะให้เราบวชอีกหนหนึ่ง บวชจากสมมุติสงฆ์ขึ้นมา บวชขึ้นมาแล้วเรามีโอกาส เราก็ต้องประพฤติปฏิบัติของเรา เราก็ต้องชําระจิตใจของเรา

นี่สังคมโลกเขามองของเขานะ โลกธรรม ๘ โลกเขาว่า ในเมื่อพระบวชแล้วพระก็ต้องไม่ผิด แต่ความจริงเวลาเราบวชแล้ว เราตั้งสติขนาดไหน อาบัติเกิดตลอดเวลา อาบัติเกิดเราก็ปลงอาบัติ สิ่งที่ผิดพลาดเราก็ปลงอาบัติ ปลงอาบัติเพื่ออะไร? ปลงอาบัติเพื่อเริ่มต้นใหม่ ปลงอาบัติสิ่งที่ล่วงมาแล้ว เพราะว่ากิเลสตัณหา แรงขับจากภายใน เราไม่มีเจตนา แต่มันผิดพลาดไปแล้ว เห็นไหม ความผิดพลาดมันมี นี่คือโลกใน

วัฏฏะคือสิ่งที่เป็นโลกธรรม ๘ สังคมโลกกับสังคมภายใน สังคมคือความชอบความไม่ชอบจากหัวใจ ความดูดดื่มของใจ สิ่งที่ทําอะไรไปแล้วเป็นอาบัติก็ปลงอาบัติเพื่อจะเริ่มต้นใหม่ เริ่มต้นใหม่ เริ่มต้นเพื่ออะไร? เริ่มต้นเพื่อให้มีโอกาสไง เพราะไม่อย่างนั้นมันจะเป็นนิวรณ์ กรรมเกิดจากใจ แล้วเราทําความสงบของใจ ก็ใจตัวนี้ต้องการความสงบ ถ้าใจตัวนี้ไม่สงบมันก็ไม่มีการเริ่ม

จิตเป็นผู้วิปัสสนา ต้องมีจิต มีผู้เห็น ผู้รู้ ผู้รู้ไม่ใช่ว่าปฏิเสธ ที่โลกเขาทํากัน ปฏิเสธสิ่งนั้นก็ไม่ใช่ สิ่งนี้ก็ไม่ใช่ ว่างไปหมดเลย เขาไม่ได้เอาอะไรมาเป็นมูลฐาน ไม่ได้เอาอะไรมาเป็นวิธีการพิจารณาเลย แล้วว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม เป็นธรรม นี่สัทธรรมปฏิรูป เขาคิดของเขาเอง เขาทําของเขาเอง แอบอิงไง เป็นธรรมะเทียมเทียมกับธรรมะจริง

ถ้าไม่มีธรรมะจริง ถ้าไม่มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีอริยสัจ มันก็พูดกันไปตามประสาฤๅษีชีไพร พูดแต่ความเห็น เพราะมันไม่มีบัญญัติ บัญญัติที่เป็นแถวเป็นแนว บัญญัติคือธรรมและวินัยไง เห็นไหม มีขันธ์ ๕ มีวิธีการ มีสัมโพชฌงค์ มีอะไรต่างๆ นี่คือบัญญัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในเมื่อมีบัญญัติอยู่แล้ว แม้แต่พวกพุทธภูมินะ เวลาจิตสงบขึ้นมา สิ่งต่างๆ ที่มันเกิดขึ้นมา ดูสิ สิ่งที่มันเป็นธรรมแสดงออกมา เพราะสิ่งนี้มันเป็นของเก่าแก่นะ เวลาเทวดา อินทร์ พรหมมาฟังเทศน์ของครูบาอาจารย์จะฟังเทศน์อะไร? ภาษาบาลีมันเป็นภาษากลางที่สื่อกันมาตลอด นี่บัญญัติเป็นภาษาบาลี เวลาธรรมมันขึ้นมาในหัวใจ นี่สิ่งที่ขึ้นมาในหัวใจ สิ่งที่ธรรมขึ้นมานั้นมันเกิดมาจากไหนล่ะ? มันเกิดมาจากใจไง นี่เกิดจากธรรม ฟังธรรมอยู่ตลอดเวลา

แล้วถ้าเรารักษาของเรา เราทําของเรา ใจของเราจะดีขึ้นมา ถ้าใจของเราดีขึ้นมา ถ้าผู้เห็น เราสงสัยสิ่งใด คนอื่นเล่าให้ฟังขนาดไหนนะมันก็สงสัยตลอดไป พออ่านธรรมวินัย ศึกษาธรรมวินัย หรือฟังธรรมอย่างในขณะนี้ ด้วยอํานาจวาสนา ด้วยบารมี ธรรมของครูบาอาจารย์ที่ออกมาแล้วเราฟัง กิเลสมันแสดงตัวไม่ทัน มันจะน้อมนําตามไป แต่เวลาฟังเสร็จแล้วนะ “มันจะเป็นอย่างนั้นหรือ มันจะเป็นอย่างนั้นหรือ”

นี่เหมือนกัน เวลาเราประพฤติปฏิบัติ ถ้าจิตมันออกรับรู้ จิตมันเห็น จิตมันกระทํา พอจิตมันเห็น จิตมันกระทํา กิจจญาณมันเกิด นั่นล่ะตัวกิเลส ถ้ากิเลสมันโดนชําแรกขึ้นไป กิเลสมันจะเริ่มจางลงๆ แล้วกิเลสอาจจะขาดไปเลย แต่ถ้าไม่ได้ทําสิ่งนี้ ไม่ได้ทําอะไรเลย ไปทําที่เงาไง “สัจธรรมเป็นสภาวะแบบนั้น”...นี่มันไม่ใช่จิตเห็น ไม่ใช่จิตเป็นผู้กําหนด ไม่ใช่จิตเป็นผู้รู้

เห็นไหม ผู้รู้เป็นผู้กระทํา กิจจญาณมันเกิดแล้วมันก็ชําระกิเลสเข้ามาเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา มันก็ปล่อยวางเข้ามา ปล่อยวางเข้ามานะ หมั่นคราดหมั่นไถ การทํางานต่างๆ เห็นไหม อาหาร คนกระเพาะใหญ่กินอาหารเป็นบาตรๆ ไม่อิ่มก็มีนะ พระบางองค์กินอาหารเป็นบาตรๆ วันละหนึ่งบาตรนี่มี บางคนกินเล็กกินน้อย เพราะมันอยู่ที่ร่างกาย อยู่ที่การฝึกฝนมา จริตนิสัยมันฝึกได้ การฝึกการฝนนะ ถ้าเราฝึก เราควบคุมเรา เราต้องฝึกสิ

ถ้าเราฝึกนะ เพราะเรามีโอกาสไง ดูสิ เวียนตายเวียนเกิดเรายังทุกข์เรายังยากเลย แล้วสิ่งที่กระทําอยู่นี่มันดับนะ บุพเพนิวาสานุสติญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีต้นไม่มีปลาย การเกิดและการตายจากอดีตมาไม่มีต้นไม่มีปลาย มาจากไหนก็ไม่รู้ แล้วถ้ายังไม่ถึงที่สิ้นสุดมันก็จะไปไหนอีกไม่รู้ แล้วขณะที่เรากําหนดแค่ ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี...๗ ปี ถ้าเรากําหนดของเรา เราควบคุมของเรา ทําไมมันทําไม่ได้ล่ะ ทําไมเราอ่อนแออย่างนั้น แต่เวลามันทุกข์นี่มันทุกข์มันโศก ทําไมเราต้องการให้มันหลุดออกไปจากเรา ต้องการกําจัดมันออกไป มันเอาสิ่งนี้มาแลกไม่ได้หรือ เพราะมันเป็นความทุกข์ไง

สุขเกิดในทุกข์นั้นนะ สุขนี่จะเกิดในทุกข์นั้น แต่ถ้าเราต้องการแสวงหาความสุขโดยเอาความทุกข์ เอาความเห็นของเราแสวงหาความสุข มันไม่มีความสุขหรอก เพราะอะไร เพราะมันเป็นอนิจจังหมดเลย แต่ถ้าเราเอาความทุกข์ คือเอาสิ่งที่กิเลสมันไม่ต้องการ เป็นความทุกข์เพราะว่าเราไม่ปรารถนา เป็นความทุกข์เพราะว่าสิ่งนั้นมันบีบคั้น ถ้าเราเอาจิตใจเข้าต่อสู้กับมัน สิ่งนี้เอาความทุกข์ แล้วความสุขจะเกิดขึ้น

ความสุขจะเกิดขึ้นอย่างไร

เหมือนแผลถ้าเราไม่ยอมบ่งหนามที่ตําเท้าขึ้นมานะ มันจะกัดหนองอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าเราต้องเอาเข็มบ่งหนาม สิ่งที่เราต้องขุดคุ้ย เลือดออกขนาดไหนเราก็ต้องบ่งหนามนะ นี่ก็เหมือนกัน เวลาประพฤติปฏิบัติเหมือนกับเราบ่งหนาม บ่งหนามมันต้องเจ็บสิ มันเจ็บนี่เลือดมันต้องออกสิ ออกเพราะอะไร เพราะมันตําเท้าเรามา เราปฏิเสธได้ไหมล่ะ นี่ก็เหมือนกัน จิตนี้มันมีอวิชชาอยู่ที่หัวใจ ถ้าเราไม่ทําอย่างนี้มันจะออกไม่ได้ ถ้ามันออกไม่ได้ แล้วเราจะเอาแต่รักษาปากบาดแผลไว้ แล้วเราไม่ยอมบ่งหนามออกจากใจ มันจะชําระกิเลสได้อย่างไร? มันชําระกิเลสไม่ได้ ในเมื่อมันเป็นสัจจะความจริง ในเมื่อมันเป็นสิ่งที่ต้องลงทุนลงแรง ในเมื่อเป็นสิ่งที่ต้องกระทํา มันจะสุขมันจะทุกข์ขนาดไหน นี่ทุกข์ขึ้นมาเพื่อจะแลกกับความจริง นี่ความสุขอันนั้น

ถ้าเราบ่งหนามออกจากเท้าแล้วรักษาแผลจนหาย แล้วเราจะเดินไปที่ไหน เราจะยืนทรงตัวอย่างไรมันก็ไม่เจ็บปวด แต่ถ้ายังมีหนามอยู่ในเท้านั้นเราก็เดินกะเผลก เดินกระย่องกระแย่งไปอย่างนั้น มันก็เป็นไปได้ ชีวิตก็เหมือนกัน เดี๋ยวสุข เดี๋ยวทุกข์ เดี๋ยวก็เดินได้ เดี๋ยวก็เดินไม่ได้ เป็นความสุขความทุกข์ การเกิดและการตาย จิตวิญญาณมันก็เป็นอย่างนั้นนะ วาระของการเกิดการตาย บุพเพนิวาสานุสติญาณ มันมีอดีตมา แล้วอนาคตก็ไม่มีที่สิ้นสุด แล้วเราจะแลกด้วยสัจจะของเราแค่นี้เราจะทําไม่ได้หรือ ถ้าเราทําของเราได้ แล้วทําได้เพราะอะไร ทําได้เพราะมีครูบาอาจารย์ชี้นําไง ชี้นําเพราะอะไร เพราะเราจะทําของเรา

จิตมันเป็นโดยสภาพของมันเอง ถ้าขณะจิตที่มันดี ดูเขาปลูกผลไม้ป่าสิ บางปีมันก็ออกผลไม้ดี บางปีมันก็ไม่ออก นี่ผลไม้ป่าไม่มีใครไปดูแลมันนะ สิ่งที่เราเอามาพัฒนาเอามาดัดแปลงกันจนเป็นผลไม้ที่เราออกมาทําสวนทําไร่กันอยู่นี่มันก็เก็บมาจากป่า แต่เขาเอามาบํารุงรักษาให้มันดีขึ้นมา

นี่เหมือนกัน ในเมื่อมันอยู่ในป่าของมัน มันก็เกิดเป็นธรรมชาติ ฤดูกาลสิ่งที่สมดุลขึ้นมา บางปีมันก็ออกผลดี บางปีมันก็ออกผลไม่ดี จิตเราก็เหมือนกัน จิตของเราบางทีมันก็ดี บางทีมันก็ไม่ดี พอดีขึ้นมา พอเราภาวนาขึ้นมา มันดีขึ้นมาเราก็ว่าสิ่งนี้มันภาวนาดี...มันเป็นอนิจจัง มันเป็นธรรมชาติของมัน มันก็แปรปรวนอยู่อย่างนี้ แต่ถ้าเรามีสติเข้ามา เราเข้าไปควบคุม จากผลไม้ป่า มะม่วงป่า ขนุน กระท้อน ของป่าเราเก็บมาแล้วเราเอามาปลูกในสวนของเราแล้วบํารุงรักษาของเรา นี่ก็เหมือนกัน ตั้งสติของเรา เพราะใจก็เหมือนของป่า ใจเป็นธรรมชาติของมันอยู่แล้ว มันมีของมันอยู่แล้ว แต่เราไม่รู้จักวิธีรักษามัน แต่ถ้าเราบวชแล้วไม่มีครูไม่มีอาจารย์คอยรักษา นี่ผลไม้ป่า

ผลไม้ในสวนของเราก็เหมือนกัน แต่รสชาติไม่เหมือนกัน ผลไม้มีคุณภาพต่างกัน เพราะของเขาไม่ได้คัดพันธุ์ขึ้นมา มันก็มีเมล็ดมากมีอะไรมาก เห็นไหม จิต ธรรมดาของมันก็เป็นอย่างนั้น มันก็หมุนเวียนไปตามธรรมชาติของมัน ถ้าเราเอามาดัดแปลง เอามารักษา เราตั้งสติไว้ ครูบาอาจารย์คอยชี้นํา นี่ผลไม้อย่างนี้มีคุณประโยชน์

ผลไม้อย่างนี้ทางโลกเขาไม่ใช้กัน ออกไปขายก็ไม่มีใครเอา แต่ของเราคิดว่า “มะม่วงก็คือมะม่วงเหมือนกัน ทําไมเขาจะไม่เอา”...มะม่วงเราเป็นมะม่วงป่า เมล็ดมันเท่ากับเปลือก มันไม่มีเนื้อเลย แต่ของเขาเมล็ดลีบไง มีเนื้อมหาศาลเลย ของเขามีรสหวานด้วย ในเมื่อมันเป็นจิต มันเป็นความเห็นจากใจของเรา เราเห็นของเรา เราก็โต้แย้ง “นี่มะม่วงเหมือนกัน มันจะต่างกันตรงไหนล่ะ”

ต่างกันโดยที่คุณภาพของมันนั่นน่ะ ต่างกันด้วยเป็นสัมมาหรือมิจฉาไง เพราะอะไร เพราะจิตเหมือนกัน ความรู้เหมือนกัน ความรู้สึกว่างเหมือนกัน ความรู้สึกว่างเหมือนกันแต่มันมีอารมณ์ต่างกันไหมล่ะ มันมีข้อเท็จจริงที่เทียบเคียงได้ไหมล่ะ? มันมีข้อเทียบเคียงได้ทั้งนั้นน่ะ มันก็มีความเห็นที่ต่างกัน ถ้าต่างกันอย่างนั้น นี่ตรงนี้ ครูบาอาจารย์สําคัญตรงนี้ เพราะอะไร เพราะเด็กไง เด็กนะถ้าของมันมีอยู่ที่มือ ดึงออกจากมือมัน มันร้องไห้ตายห่าเลย นี่ก็เหมือนกัน จิตมันเห็น จิตมันพัฒนาขึ้นมา จิตมันจับต้องได้ มันก็ว่านี้เป็นธรรมๆ จะไปดึงออกจากมือของเขามา จิตนี้มันไม่ยอมรับนะ โอ๋ย! ทําเกือบเป็นเกือบตายเลย แล้วทําไมบอกว่าอันนี้ไม่ใช่ อันนี้ไม่ใช่

มันก็เป็นผลมะม่วงเหมือนกัน เพราะจิตเหมือนกัน ความรู้สึกเหมือนกัน แต่มันไม่เป็นคุณประโยชน์ มันไม่เป็นสัมมา ไม่เกิดเป็นมรรคญาณขึ้นมา ถ้ามันเกิดเป็นมรรคญาณขึ้นมา ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ชอบที่ไหน? ชอบที่จิตมันเห็นไง ชอบของใครของมันนะ

จิตดวงไหน กาย เวทนา จิต ธรรม พิจารณากายก็ได้ เวทนาก็ได้ พิจารณาจิตก็ได้ สิ่งต่างๆ ขณะที่พิจารณาไป ความเป็นไป งานต่างกัน ดูสิ ดูอย่างกองทัพ กองทัพเรือเขาอยู่ในนํ้า เรือแล่นออกไป เขาอยู่กันเป็นปีๆ เดือนๆ การดํารงชีวิตของเขาอย่างหนึ่ง กองทัพบกบุกป่าฝ่าดง มันไม่ใช่ทะเล มันคนละเรื่องเลย นี่ก็เหมือนกัน กาย เวทนา จิต ธรรม มันก็คนละเรื่องเลย อารมณ์ความรู้สึกต่างกัน ความเป็นไปก็ต่างกัน ไม่เหมือนกันหรอก แต่ผลของมันคือการทําสงคราม ผลของมันคือการทําให้ดํารงอิสรภาพ ผลของมันคือการทําให้จิตนี้พ้นจากกิเลส

ถ้าผลนี้คือพ้นจากกิเลส การกระทําต่างๆ กัน มันถึงบอกว่าสิ่งที่เกิดขึ้นขอให้เป็นปัจจุบันธรรม ให้เป็นปัจจุบันนะ ขณะที่คราวนี้เราพิจารณากายก็ให้มันเป็นกายไป คราวต่อไปถ้ากายมันพิจารณาไม่ได้ เพราะกิเลสมันฉลาดมาก ดูสิ กิเลสฉลาดมาก กิเลสอยู่ในใจ มันจะพลิกแพลง เราพิจารณากายไม่ได้ ถ้ามันเกิดเวทนาเราก็พิจารณา ขณะที่พิจารณาเวทนาเราก็อยู่กับเวทนา เราก็สู้กับเวทนาไป กิเลสมันจะเอาอย่างนี้มาล่อ มาต่อ มารอง เหมือนกับการรบแบบกองโจร เวลาเผลอก็ออกสู้รบ ถ้าเวลาไม่เผลอก็เอาอันนี้มาล่อ เราก็จะเสียเปรียบเขาตลอดไป กิเลส เพราะเราไม่เห็นตัวมัน มันอยู่ในใจเรานี่เราไม่เห็นตัวมัน แล้วมันจะล่อลวงเราอยู่อย่างนี้ แล้วสิ่งที่เราสร้างขึ้นมาก็จะตามต่อสู้กัน เราจะเสียเวลาตลอดไป นี่กิเลสมันฉลาดอย่างนี้ไง ฉลาดอยู่ในอํานาจเหนือใจนี้ แล้วให้ใจนี้วนไปอยู่ในอํานาจของมัน เราก็วนไป แล้วก็ว่านี่เป็นการปฏิบัติธรรม

ทางโลกเขาก็ศรัทธานะ เขาเห็นพระ เขาก็ว่าพระนี้ปฏิบัติ พระต้องมีศักยภาพ พระเราก็มีแต่ความทุกข์ความร้อนในหัวใจ เราก็อยู่ในศีลในธรรมนี้ส่วนหนึ่ง สมมุติสงฆ์กราบไหว้ได้ เพราะเราอยู่ในธรรมวินัยโดยสมมุติ แต่ถ้าเราอยู่ในธรรมวินัยโดยที่ว่ามรรคญาณ เอหิภิกขุ บวชตัวเอง บวชด้วยมรรคญาณ บวชในหัวใจของเรา ถ้าเราบวชหัวใจของเรา สิ่งที่แสดงออกมานี้ออกมาจากความจริง

กับออกมาจากความจํา เห็นไหม ผลไม้ป่า ผลไม้บ้าน ผลไม้ของเรา เรารักษาของเรา พันธุ์ไม้ของเรา เราปลูกเอง เรารักษาเอง จะปลูกเมื่อไหร่ทําเมื่อไหร่ก็ได้ สิ่งต่างๆ ใครจะมาดูงาน ใครจะมาศึกษานี่ได้ตลอดเวลา แต่สภาวะแบบนี้มันออกมาจากไหน? มันออกมาจากความจริง แต่ถ้าเราไม่เคยทํา ไม่เคยรู้ เราก็รู้ว่าผลไม้เหมือนกัน แต่เราจะเอาเทคนิคไหนไปสอนเขา นี่มันจะช่วยเหลือตัวเองได้ เป็น อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ช่วยตัวเองด้วย แล้วจะเป็นที่พึ่งของโลกไง

เห็นไหม สังคมเร่าร้อนนะ สังคมอยากพึ่งพาอาศัย แต่เพราะสังคมก็มีกิเลส คนที่รวมเป็นสังคมขึ้นมามันมีกิเลส พอมีกิเลส เขาไม่ไว้ใจใครหรอก มันต้องใช้กาลเวลาไง สิ่งที่เขาจะยอมรับเรา มันต้องอาศัยกาลเวลา ต้องพิสูจน์กัน หนึ่ง แล้วการสั่งสอนที่ดีที่สุด ไม่ต้องไปสั่งสอนเขาเลย การดํารงชีวิตของเรา ถ้าเราอยู่ในธรรมวินัย เทวดาก็คุ้มครอง กลิ่นของศีลหอมทวนลม สิ่งที่เป็นการยอมรับกัน การเอ่ยปากออกมา เอ่ยได้แสนยากนะ มนุษย์เท่ากัน สองแขนสองขาเหมือนกัน ใครจะยอมรับใคร

สิ่งต่างๆ อย่างนี้ การสอนที่สําคัญที่สุดคือสอนตัวเราเองก่อน แล้วอยู่ศีลในธรรม อยู่ในกติกา อย่าไปแสดงอะไรออกไปให้เขาเห็น เราไม่ต้องการสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น เราอยู่เพื่อพรหมจรรย์ของเรา อยู่เพื่อรักษาใจของเรา อยู่เพื่อประพฤติปฏิบัติ ถ้าสิ่งนี้เกิดขึ้นมาในหัวใจนะ ธรรมะมันถึงเหนือสิ่งต่างๆ ไง

เราปฏิบัตินะ ไม่ใช่วิบัติ สิ่งที่วิบัติ เขาเข้ามาอยู่ในสังคม ในศาสนา แล้วก็เอาศาสนาออกไป เอาแต่ความเห็นของตัวว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม สิ่งนั้นเป็นธรรม รู้วาระจิตต่างๆ สิ่งนี้มันหลอกกันหมดนะ รู้วาระจิตนี่ถ้าเป็นสมัยพุทธกาลมันก็เป็นสิ่งที่น่ามหัศจรรย์ แต่ในปัจจุบันนี้โทรศัพท์มือถือนี่มันรู้ดีกว่าเรา เห็นได้ทั้งหมดเลย ดาวเทียมต่างๆ โลกเคลื่อนไหว เขาทําจารกรรมกัน เขาซุกซ่อนทํานิวเคลียร์กัน ขนาดอยู่ในถํ้า ดาวเทียมเขายังตามตรวจตามจับได้เลย สิ่งต่างๆ ในโลกเรานี้มันพัฒนาไปขนาดนั้นแล้ว แล้วเรายังจะมาว่ารู้วาระจิตๆ นี่ว่ารู้วาระจิตแล้วรู้ตัวเองหรือเปล่าล่ะ รู้จักกิเลสตัวเองไหม รู้จักอริยสัจ รู้จักทุกข์ไหมล่ะ รู้จักความละอายแก่ใจไหมล่ะ รู้ว่าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีคุณค่า จะเอาไปแลกกับโลกธรรม ๘ เหรอ

โลกธรรม ๘ ธรรมะเก่าแก่ มรรค ๘ ก็ไปชําระไปทําลายโลกธรรม ๘ ไอ้นี่เราเอาโลกธรรม ๘ มาเป็นเหยื่อของเราเอง แล้วเราก็ติดพันเหยื่อนั้นไป ติดพันเหยื่อ ตัวเองก็กลายเป็นเหยื่อด้วย ตัวเองกลายเป็นเหยื่อเพราะอะไร เพราะการกระทําสิ่งต่างๆ ได้มานี่มันได้มาเพราะว่าเราปรารถนา แต่ผลที่เกิดขึ้นมาล่ะ? กิเลสมันต้องการก็ไปแสวงหามา แสวงหามาเพราะกิเลสมันเกิดที่ใจ เวลามันดับก็ดับไปที่ใจ แล้วผลที่เกิดขึ้นมาใครเป็นคนทําล่ะ

เพราะมันมีใจตัวนี้ไง ถ้าใจตัวนี้ แม้แต่พระอนาคามี พระอนาคามียังมีภวาสวะ มีตัวภพ นี่กิเลสของพระอนาคามี คืออยากดัง ต้องการให้เขายอมรับ ลาภสักการะ นี่กิเลสของพระอนาคามีนะ แต่กิเลสหยาบๆ สิ่งนั้นผ่านพ้นไป พระอนาคามียังมีกิเลส ๕ ตัวของพระอนาคามี สิ่งต่างๆ อย่างนี้มันยังต้องการ ขณะที่มันต้องการการยอมรับ ยอมรับใคร? ก็ยอมรับภวาสวะอันนั้นไง ยอมรับจิตดวงนั้น ถ้าจิตดวงนั้นมีสถานที่ตั้ง มันก็มีโปรแกรมที่เก็บข้อมูล แล้วเก็บข้อมูลนี่มีกรรมไหม? มีกรรม

พระโมคคัลลานะ ขณะที่สิ้นจากกิเลสแล้ว เวลาโจรมาฆ่า โจรมาทุบทําลาย ทําลายนั้นทําลายได้แต่ร่างกาย แต่ทําลายหัวใจไม่ได้ เพราะหัวใจอยู่ในร่างกายนั้น ก็เอาจิตนั้นรวมให้ร่างกายนั้นกลับมา แล้วกลับไปลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่ชําระกิเลสออกไปแล้ว มันถึงไม่มีกรรม

แต่ขณะที่การที่เราต้องการแสวงหา ยังต้องการตําแหน่ง ต้องการชื่อเสียง ต้องการเกียรติคุณต่างๆ ยังต้องการลาภสักการะนี่ มันจะมีบุญมีกรรมตลอดไปนะ แล้วถ้ามีบุญมีกรรมอย่างนี้ ในการประพฤติปฏิบัติ ขณะที่เป็นพระอนาคามีแล้ว นี่ว่างหมด ว่างหมด แล้วมันจะย้อนกลับมาที่ตัวอวิชชาได้อย่างไร

ในตัวอวิชชา ดูสิ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส กามราคะ ปฏิฆะ สังโยชน์ ๕ ตัว ตั้งแต่โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี นี่สังโยชน์ ๕ ตัว แต่เวลาเป็นพระอนาคามีแล้ว นี่สังโยชน์อันละเอียด รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา สังโยชน์ ๕ ตัวเหมือนกัน แล้วละเอียดอ่อนมาก ละเอียดอ่อนมาก

ขณะที่เราเริ่มต้นวิปัสสนากันมันก็แสนทุกข์แสนยาก เพราะวิปัสสนากว่าจะเห็นกาย กว่าจะวิปัสสนากาย นี่มันแค่สักกายทิฏฐิเท่านั้นเอง แล้วเวลาขึ้นไป รูปราคะ อรูปราคะ รูป รูปฌาน อรูปฌาน มันเป็นสังโยชน์ สิ่งที่ว่างๆ มันเป็นสังโยชน์ทั้งนั้นน่ะ ว่างๆ ว่างๆ...ว่างๆ มันก็เป็นสังโยชน์ สังโยชน์คือร้อยรัด ร้อยรัดในอะไร? ก็ร้อยรัดใจไว้ ร้อยรัดใจไว้แล้วใจไปไหน? ใจก็ต้องไปเกิดบนพรหมน่ะสิ เห็นไหม มันยังไปได้ยาก รูปราคะ อรูปราคะ นี่ความว่างก็เป็นราคะ เพราะจิตมันเป็นความว่างเอง เพราะจิตมันติดในราคะนั้นเอง ความว่างนี้จิตให้มันติดเอง พอจิตมันติดราคะมันจะไปไหนล่ะ? ก็ไปติดในสังโยชน์นั้น

สิ่งนี้มันยังมีมานะ ๙ ยังมีภวาสวะ อวิชชา ๓ อวิชชาสวะ กิเลสสวะ ภวาสวะ สิ่งที่เป็นสภาวะมันมีสถานที่ตั้ง รับผิดชอบตรงนี้ จิตออกมาจากที่นี่ นี่ปฏิสนธิจิต จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส ถ้าว่างๆ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส แล้วถ้าจิตมันสงบเข้ามา จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส แล้วมันเป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส แล้วมันจะข้ามอย่างไรล่ะ จะข้ามอย่างไร มันผ่องใส ไม่มีอะไรเลย จับต้องอะไรไม่ได้เลย เป็นเรือนว่าง แล้วเราก็ว่างๆ ว่างๆ บ้านร้างแต่มีคนอยู่ ไอ้คนนั้นมันไม่เห็นตัวมันเอง มันก็ว่ามันว่างๆ ว่างๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ

สิ่งที่มีการกระทํา ถ้าเป็นเอหิภิกขุ ถ้าบวชตัวเองมันจะเห็นวิธีการ เห็นขั้นตอน เห็นการกระทํา มันก็เหมือนมะม่วง มะม่วงป่า มะม่วงบ้าน เราจะเก็บพันธุ์มาอย่างไร เราจะเพาะอย่างไร เราจะดัดแปลงอย่างไร เราจะสะสมอย่างไร เราจะดูแลรักษาอย่างไร เวลาผลออกมาแล้ว เราจะบํารุงรักษาผลอย่างไร เราจะให้ปุ๋ยทางใบ ให้ปุ๋ยทางต้น ให้ปุ๋ยทางนํ้า ให้ทั้งนั้นเลย เพราะอะไร เพราะเราต้องสงวนรักษา จะต้องมีสติ ต้องมีสัมปชัญญะ มรรค ๘ เราต้องมีการรักษา ต้องมีการฝึกอดอาหาร ต้องมีการผ่อน ต้องมีการตั้งสติ ต้องมีการไม่กระทบกระทั่ง ต้องรักษาอินทรีย์ ต้องรักษาการขับเคลื่อน รักษาการกระทบ เพราะอะไร

เพราะสิ่งที่กระทบ เห็นไหม ดูสิ นิวเคลียร์เขาต้องรักษาอย่างดีเลย เขาต้องปลูกสร้างไว้เพราะว่าพลังปรมาณูมันจะแพร่กระจายออกไปในอากาศ ต้องสร้างสิ่งปลูกสร้าง ต้องไม่มีรอยรั่ว ไม่มีรอยร้าว ไม่มีรอยแตกทั้งนั้นเลย นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันยิ่งสูง จิตมันยิ่งละเอียดนะ เวลากระทบกระเทือนนี่มันแสดงตัวเร็วมาก ความไวของจิต ความไวของความรู้สึก นี่การกระทบกระเทือน การต้องอยู่ในหมู่คณะ ถ้าในสังคมปฏิบัติเรา ตรงนี้มันสําคัญมาก มันกระเทือนถึงกันหมด

ถ้ามันสะเทือนถึงกันหมด มันต้องการความสงัด ต้องการความต่างๆ ถ้าเราเป็นนักปฏิบัติด้วยกัน แบบพ่อแม่ครูบาอาจารย์ที่ท่านผ่านวิธีการมา ท่านจะเห็นตรงนี้ ท่านถึงพยายามจะถนอมรักษา แล้วเราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส บุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยสมมุติ บวชเป็นสงฆ์ ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา แล้วถ้าเราบวชอีก เราประพฤติปฏิบัติอีก แล้วจิตเรามันบรรลุธรรม มันเห็นธรรมขึ้นมา มันเป็นสมบัติส่วนตนนะ เรารู้ของเราเป็นสัจจะความจริง แล้วเราจะไม่ทําให้ตัวเองวิบัติ

ตัวเองวิบัตินะ เอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ท่านแสดงไว้แล้วเอามาอ้างอิงไง อ้างอิงว่าเป็นสภาวะอย่างนั้นๆ ถ้าขณะที่ปฏิบัติมันก็เป็นอย่างนี้ เพราะมันต้องหลอกไปก่อน แต่หลอกแล้วเราก็ต้องดัดแปลงเพื่อเรา ไม่ใช่มันหลอกขึ้นมาแล้วก็จับความหลอกจะไปหลอกคนอื่นต่อไปว่าเป็นอย่างนั้น เป็นอย่างนั้น...เป็นภาษาบ้าบอ บ้าบอจริงๆ เพราะมันพิสูจน์ได้ ผู้รู้จริงมีนะ อย่าคิดว่าพูดไปแสดงไปแล้วคนเขาไม่รู้ คนที่รู้ก็มี

ถ้าคนรู้มี เขาสามารถชี้มูลความผิดได้ ถ้าชี้มูลความผิดได้ เราจะไปโต้แย้งเขา เราจะไม่ทําให้เราเป็นผู้วิบัติ เราจะต้องทําให้เราเป็นนักปฏิบัติ ศากบุตรพุทธชิโนรสทั้งนอก ทั้งใน นอกคือสมมุติสงฆ์ นอกนี่สมบูรณ์แล้ว แต่ในล่ะ ในเราต้องรักษาต่อไป ในนี่ต้องรักษานะ ต้องแสวงหา ถ้าแสวงหานี่เป็นสมบัติของเรา สันทิฏฐิโก ฟังสิ สันทิฏฐิโก ปัจจัตตัง แสวงหาคือประสบการณ์ตรง คือเห็นการกระทําของจิต กิจจญาณ กิจของการกระทําของมัน

ดูสิ ขณะที่เราทําแล้วมันปล่อยมันวางขนาดไหน เดี๋ยวเราก็สงสัย ปล่อยวางนี่ ภายในอาทิตย์หนึ่งมันต้องมีความสงสัย วันสองวันมันยังดีอยู่ รักษาจิตได้อยู่ แต่ขณะ ๓ วัน ๔ วันไป มันต้องสงสัย “เอ๊ะ! เป็นอีกแล้ว โอ๊ะ! เป็นอย่างนี้อีกแล้ว” นั่นล่ะมันยังมีอยู่ มันถึงต้องพยายามหมั่นตั้งสติ หมั่นทําความสงบให้มีกําลัง แล้วหมั่นใช้ปัญญาคราดไถ พยายามแสวงหา พยายามค้นคว้า อย่าประมาท ต้องทดสอบตรวจสอบอยู่ตลอดเวลา การทดสอบตรวจสอบกับจิตของเรานี้สําคัญมาก

การประพฤติปฏิบัติก็ทุกข์อยู่แล้ว ทุกข์เสร็จแล้วนะ ปฏิบัติแล้วยังทดสอบตรวจสอบอีก อย่าประมาท อย่าเลินเล่อ ต้องตรวจสอบอยู่ตลอดเวลา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าภาวนาจนวันตาย ในปัจจุบันนี้หลวงตาอายุ ๙๔ ปี ท่านยังเดินจงกรมตลอดเวลา มีโอกาสก็เข้าทางจงกรมตลอดเวลา วิหารธรรมนะ วิหารธรรมของพระอรหันต์ท่านภาวนาอยู่ตลอดเวลา แล้วเราล่ะ ขนาดตรวจสอบ ขนาดพยายามพิจารณาจิตนี่ยังขี้เกียจเลย อย่าขี้เกียจ ต้องหมั่นกระทํานะ

เราเคยมีรถมีรา รถราเราปล่อยไว้โดยที่ไม่อุ่นเครื่องเลย ไม่ดูแลรักษา รถนี่ไม่กี่ปีมันก็พัง นี่เหมือนกัน ชีวิตของเรา ขณะมีวิหารธรรม คือการเดินจงกรม การนั่งสมาธิภาวนา การตรวจสอบใจมันเป็นหน้าที่ มันเป็นการงาน ต้องขยันหมั่นเพียร ทําอย่างนี้ไปบ่อยครั้งเข้า เราจะไม่เป็นกรรมฐานม้วนเสื่อไง คือมันจะไม่อ่อนแอ มันจะไม่ท้อถอย เพราะเราตรวจสอบตลอดเวลา

เหมือนกับแบต เราชาร์จไฟตลอดเวลา แบตมันชาร์จก็จะมีไฟตลอดเวลา เราใช้แบตใช้ไฟ แต่เราไม่เคยชาร์จไฟ มันก็จะเสื่อมไป มันก็จะหมดไป ถ้าเราชาร์จไฟ เรารักษาตลอดเวลา โอกาสนี่มี ปฏิบัติมันก็มีผิดมีถูก เดินไป ผิดเราก็แก้ไขไป ถูกมันก็มีความว่าง มีความปล่อยวาง ต่อเนื่องกันไป เราทําสมํ่าเสมอ เสมอต้นเสมอปลาย ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี

พระพุทธเจ้าไม่โกหกนะ ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี เราต้องสําเร็จได้ สําเร็จได้ พระพุทธเจ้าไม่เคยโกหกใคร แล้วเราเอง กิเลสมันโกหกต่างหาก กิเลสในใจเรามันโกหก แล้วเราก็เชื่อกิเลสของเรา เราก็อ่อนแอ ถ้าเราเอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเครื่องดําเนิน มันโกหกเราไม่ได้ เราเชื่อธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วพิสูจน์ไง พอพิสูจน์ไปถึงจุดหนึ่ง ใช่! ใช่! ใช่! ถ้าใช่ คือถึงจุดหมายปลายทางไง นี่ธรรมของเรา เราจะเป็นผู้ปฏิบัติ เราจะไม่เป็นผู้วิบัติ เอวัง

เทศน์พระ ๑๒

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๑๘ มกราคม ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

สังคมสงฆ์ สังฆะ ถ้าเป็นสังฆะ สังฆทาน สังฆะหมายถึงสาธารณะ สังฆะถึงหมายถึงสงฆ์ เราเป็นสงฆ์ ถ้าเราเป็นสงฆ์ สมบัติของสงฆ์คืออะไร เวลาเป็นวินัย สมบัติของสงฆ์นะ เราใช้ของสงฆ์แล้วไม่ได้เก็บของสงฆ์ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ นี่เอาของของสงฆ์มาใช้ พักที่ตั่งเตียงแล้วจากไปโดยไม่เก็บเอง หรือไม่ได้สั่งให้เขาเก็บ เป็นอาบัติปาจิตตีย์

สิ่งที่เป็นของสงฆ์นี่มันมีชีวิตหรือ? เตียงตั่งเป็นสิ่งที่ไม่มีชีวิต เวลาเขาเตรียมตั่งเอาไว้ เหตุที่จะปรับอาบัติ เพราะว่าปลวกมันจะกิน เป็นสิ่งที่ทําให้เสียหาย มันไม่ใช่สิ่งมีชีวิต แต่เราไม่ได้ไปเก็บมัน ทําไมเป็นอาบัติปาจิตตีย์? เพราะมันเป็นของของสงฆ์

นี่ก็เหมือนกัน ชีวิตของเรา ถ้าเราบวชขึ้นมาแล้วเป็นสังฆะ เป็นสงฆ์ สงฆ์เพราะอะไร สงฆ์เพราะมันมีวินัยไง มันมีธรรมและมีวินัย เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอกเลย เวลาทําอุโบสถ ถ้าจิตใจเป็นสงฆ์ เวลาทําอุโบสถร่วมสังฆกรรม มันจะมีความรื่นเริงอาจหาญ มันจะทําด้วยความสุข ไม่ได้ทําด้วยความจําเจ ความเบื่อหน่าย

มันเป็นความจําเจ ความเบื่อหน่าย ทําไมต้องเป็นอย่างนั้น ทําไมต้องเป็นอย่างนั้น เพราะอะไร เพราะมันเป็นเรื่องของกิเลสไง กิเลสมันต้องการความสะดวกสบายของเขา ของกิเลสนะ ของเขาเพราะมันไม่ใช่เรา บางทีเราก็รื่นเริงอาจหาญ บางทีเราก็ทุกข์จนเข็ญใจ เบื่อหน่าย นี่เราคุ้นชินกับกิเลส แต่ถ้าเราคุ้นชินกับธรรมและวินัย แม้แต่ของที่เป็นวัตถุ เราไม่ทําตามนั้นยังเป็นอาบัติเลย แต่นี่เป็นสังฆกรรมนะ สิ่งที่เป็นสังฆกรรมทําให้เรารื่นเริงอาจหาญ เป็นสมบัติของพระ พระมีสมบัติคือธรรมและวินัย

สมบัติของโลกเขา เขาหาแก้วแหวนเงินทอง หาชื่อเสียง หาลาภสักการะเพื่อบํารุงกิเลสไง ถ้ากิเลสมันมีสมบัติอย่างนั้น มันจะว่ามันเป็นผู้ที่มั่งมีศรีสุข มันเป็นผู้ที่มีอํานาจวาสนา...นี่เป็นขี้ข้า หามันมาแล้วเป็นทาสมัน ถ้าใช้ไม่เป็นนะมันบาดหัวใจ มีดถ้าใช้ไม่เป็น มันฟันเจ้าของ มันทําให้ตัวเองมีบาดแผล นี่ก็เหมือนกัน สมบัติที่หามาแล้วใช้สมบัตินั้นไม่เป็น ทําให้หัวใจมันรั่ว หามาเท่าใดก็ไม่พอใช้ รายจ่ายกับรายรับต่างกัน

รายจ่าย จ่ายขนาดไหน ยิ่งจ่ายมาก จิตใจยิ่งต้องการมากขึ้น ต้องการมากขึ้นหัวใจก็รั่ว ถ้าหัวใจรั่ว เก็บทรัพย์สมบัติไว้ไม่ได้ หามาด้วยความเหนื่อยยาก แล้วทําลายหัวใจอีกต่างหาก ไม่ได้มาแล้วเป็นประโยชน์นะ แต่ผู้ที่มีคุณธรรมของเขา เขาหาของเขามา เขารักษาของเขา นี่รู้จักประหยัดมัธยัสถ์ หาได้มากแต่ใช้ได้น้อย มันจะเหลือสมบัติไว้เป็นของของตน สมบัติที่มีมันมีใช้มีสอย มันไม่เป็นที่เดือดร้อน ไม่เป็นที่ต้องวิตกกังวล แล้วหัวใจก็ไม่รั่ว

หัวใจไม่รั่วนะ เพราะอะไร เพราะมันปิดยาไง มันยาหัวใจไว้ไม่ให้กิเลสมันออกช่องนั้น ออกช่องที่หาสมบัตินั่นน่ะ แล้วใช้จ่ายไปจนเป็นความเคยชิน ใช้จ่ายจนเป็นคนที่เสียนิสัย ใช้จ่ายจนหัวใจรั่วไปหมดเลย แล้วมันก็ปิดไม่อยู่ แล้วผลตอบกลับมามันคืออะไร? คือหัวใจนั้นเป็นฝ่ายที่ทุกข์

ไม่ได้ทุกข์เลย กิเลสมันไม่ได้ทุกข์เลย กิเลสมันยุแหย่แล้วมันก็ไปแล้ว นี่สมบัติของโลกๆ เขา เขายังตรากตรํา เขายังแสวงหากันด้วยความเข้าใจผิดๆ ของเขานะ

เราเป็นพระเราเป็นเจ้า สมบัติของพระคือธรรมและวินัย มีศีล มีคุณธรรม ธรรมในหัวใจ สมบัติของพระไม่เหมือนสมบัติของโลก สมบัติของพระ พระต้องทุกข์จนเข็ญใจด้วยความประหยัดมัธยัสถ์ แต่รื่นเริงอาจหาญด้วยความว่างเปล่าในหัวใจไง มันไม่พะรุงพะรัง เห็นไหม อัฐบริขาร ๘ จะไปไหนก็ได้ ไม่ติดขัดในสิ่งต่างๆ เลย

สมบัติของโลก เราจะเป็นขี้ข้าหรือ เราจะมารักษาสมบัติของโลกหรือ

ผึ้งมันยังมีรวงมีรังของมัน แล้วมันหาอยู่หากินในรังของมัน นี่รวงรังของผึ้ง นี่ก็เหมือนกัน ที่อยู่ที่อาศัย วัดวาอาราม อารามเป็นที่อยู่ของใคร? เป็นที่อยู่ของผู้มีศีล โยมเขาอยู่บ้าน คฤหัสถ์เขาอยู่ด้วยความเป็นส่วนตัวของเขา แต่นี่เป็นผู้ที่ไม่มีเรือน ไม่มีเรือนในทางโลกก่อนนะ ถ้าหัวใจมันมีเรือน หัวใจมันมีที่เก็บที่ซ่อน ซ่อนกิเลสไว้ในใจไง แต่ถ้าเราทําลายกิเลสในหัวใจออกไปเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป เห็นไหม อนาคามี เป็นผู้ที่ไม่มีเรือน แล้วผู้ไม่มีเรือนอาศัยที่ไหนอยู่ล่ะ? นี่อาศัยอาวาสอยู่

อาวาสเป็นที่อยู่ของผู้มีศีล ถ้ามีศีลนี่เป็นสมบัติของพระไง สมบัติของเรา เราเป็นพระ เราต้องมีหลักมีเกณฑ์สิ ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ของเรานะ กิริยามารยาทข้างนอกเป็นส่วนข้างนอก แต่จุดยืนของเราต้องมี จุดยืนของเรา เห็นไหม โลกเขาจะเป็นอย่างไรก็เรื่องของเขา ปัจจุบันนี้พระก็จะเป็นเรื่องโลกๆ ไปหมดแล้ว อยู่กันนี่โลกเขามีแฟชั่น พระก็มีจีวรไง มีเครื่องอาศัย แสดงว่าตัวเองเป็นพระเฉยๆ แสดงว่าตัวเองเป็นพระ แต่ไม่มีสมบัติในใจไง ถ้าไม่มีสมบัติในใจมันก็อยู่แบบเร่าร้อนนะ

ถ้ามีบุญวาสนา ผ้าเหลืองไม่ร้อน ก็อยู่ในบทของพระ ไปอยู่ในเพศของพระ ถ้าเพศของพระก็พระแต่เปลือก ถ้าเป็นพระแต่เปลือกก็ทําแค่เป็นพิธี ถ้าไม่ทําก็ไม่ได้เพราะมีสัญลักษณ์ของพระไง วินัยกรรม สัญลักษณ์ของพระ มันเป็นสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ แล้วเราเป็นพระ เราก็ดํารงชีวิตในเพศของพระ เช้าก็ออกบิณฑบาต ทํากิจของสงฆ์...กิจของสงฆ์แต่เปลือกๆ

ถ้ากิจของสงฆ์จากหัวใจ มันทําจากหัวใจไง ถ้าทําจากหัวใจ มันจะไปขัดเกลากิเลส ถ้าเราถือธรรมและวินัย ถือธุดงควัตร มันจะไปขัดเกลากับกิเลส กิเลสมันคือความมักง่าย ทางโลกเขา เขามีสมบัติของเขา ถ้าเขาใช้สมบัติของเขาไม่เป็น ทําให้ใจของเขารั่ว ถ้าใจเขารั่ว สมบัติของเขายังเป็นโทษกับเขาเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราบวชขึ้นมา เราตั้งใจเป็นพระ เป็นนักรบ เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ จะหาคุณสมบัติ หาธรรมของเรา แล้วเราก็ใช้สมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นธรรม เป็นพิธีกรรม เป็นหน้าที่ เป็นเพศของพระ มันเป็นหน้าที่ มันไม่ได้ทํามาจากหัวใจ ถ้าทําจากหัวใจ นี่ไม่ใช่หน้าที่ มันเป็นงานของเรา มันเป็นการชําระกิเลสของเรา มันไม่ใช่หน้าที่ มันเป็นธรรมจากความรื่นเริงอาจหาญแบบธรรม

ดูสิ เวลาดํารงชีวิตแบบพระมันต้องมีสติ การก้าวเดินไป การดํารงชีวิตต้องมีสติสัมปชัญญะ มันไม่ประมาท ไม่ทําความพลั้งเผลอไง แต่ไอ้นี่เดิ้นๆ ด้านๆ เหม่อลอย ทําตามหน้าที่ ทําตามแบบข้าราชการ เช้าชามเย็นชามไง ถึงเวลาก็ทําตามหน้าที่ไป มันไม่ได้ทําจากหัวใจ ถ้าทําจากหัวใจ ทําจากการขัดเกลากิเลส กิเลสมันไม่พอใจ กิเลสมันไม่ยอมทําอะไรหรอก กิเลสมันจะนอนจมในหัวใจ หัวใจนี้เป็นภวาสวะ เป็นสถานที่ เป็นอู่ เป็นเรือนนอนของมัน แล้วมันก็ซ่อนตัวมันเองอีกชั้นหนึ่ง อวิชชามันปกคลุมไว้ แล้วพอขยับออกมาเป็นความคิด แค่คิดนะ คิดนี้เป็นมโนกรรม แค่คิดมันก็เบื่อ เบื่อมาก เพราะคิดแล้วมันเหนื่อย

ถ้าปฏิเสธ “ว่างๆ” ว่างแบบขี้ลอยนํ้า ว่างแบบกิเลส ว่างแบบกิเลสเหยียบหัวไว้ ว่างอย่างนี้มันเป็นประโยชน์อะไร? นี่คุ้นชินกับกิเลส หมกกิเลสไว้ในใจแล้วก็ว่าว่างๆ ไม่ทําอะไรเลย สิ่งนั้นมันไม่ได้ขัดเกลากิเลสหรอก การขัดเกลากิเลสมันต้องรื่นเริงอาจหาญ มันทําออกมาจากใจ เพราะอะไร เพราะนี่เป็นสมบัติของสงฆ์

เตียงตั่งต่างๆ สมบัติของสงฆ์ เวลาปลวกขึ้นกุฏิเราสามารถรักษาได้ แต่นี่มันไม่กล้าทําเลย มันเป็นปลวก มันเป็นชีวิต...ใช่ มันเป็นสิ่งที่มีชีวิตอยู่ แต่เราก็พยายามทําความสะอาดไม่ให้ไปทําลายถึงชีวิตเขา แต่สิ่งนี้ก็เป็นของของสงฆ์ เราต้องรักษา ดูสิ ดูทางโลกเขา กว่าจะหาเงินได้ ๕ บาท ๑๐ บาท แสนทุกข์แสนยาก สละทานไปให้กับภิกษุไปสร้างอาราม มันเป็นของของสงฆ์ แล้วทําไมเราจะรักษาไม่ได้

นี่ถ้าเป็นธรรมขึ้นมาจากหัวใจ จากธรรมวินัย เจตนาบริสุทธิ์ เจตนาทําเพราะเป็นความดี เราจะถนอมรักษาสิ่งนั้นเพราะว่าเป็นสมบัติของสงฆ์ เป็นที่อยู่ของสงฆ์ นกยังมีรวงมีรัง นี่ก็เป็นที่อยู่ของผู้ที่ไม่มีเรือน แล้วเราจะรักษาสิ่งนี้ มันจะเป็นอาบัติไปจากไหน เวลาทําสิ่งที่เป็นประโยชน์ขึ้นมาก็ว่าเป็นอาบัติ ทําอย่างนั้นก็ไม่ได้ ทําอย่างนี้ก็ไม่ได้ กิเลสปิดหัวใจไว้นะ แล้วทําแค่เป็นพิธีเฉยๆ ลอยไปก็ลอยมา นี่พระแท้ๆ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์ไหน? สัมมาสัมพุทธเจ้าของมารน่ะ ไม่ใช่สัมมาสัมพุทธเจ้าจากธรรมและวินัย

ธรรมวินัยนี่มันตัดสินจากหัวใจ จากความเป็นจริง เห็นไหม มรรคหยาบ มรรคละเอียดไง ความคิดหยาบๆ อย่างนั้น เริ่มต้นจากบวชขึ้นมาจะถือธรรมถือวินัย สิ่งนี้เป็นความลําบากไปหมดเลย ทําอะไรก็เป็นความลําบากไปหมดเลย แต่ถ้าทําตามความพอใจของกิเลส สิ่งนั้นเป็นสิ่งที่เป็นธรรมไง

เพราะไม่ทําอะไรเลย ไม่ทําอะไรเลยก็ไม่ได้อะไรเลย เราไม่ได้ทําอะไรเลย เราไม่ได้บํารุงรักษา ไม่ได้แสวงหา ไม่ได้จัดการ ไม่ได้ทําอะไรเลย เราเป็นแต่ผู้ที่ใช้สอยของเขา นี่หมู่คณะทํากันเป็นข้อวัตรปฏิบัติ ทําสิ่งนี้มันเป็นเพราะอะไร มันมีวัตรในศาลา เช้าขึ้นมา นี่นํ้าใช้ นํ้าฉัน นํ้าล้างเท้า สิ่งนี้มันมีอยู่แล้วนะ มันเป็นวัตรปฏิบัติ แล้วเราก็อยู่ในสังคมของสงฆ์นั้น การปฏิบัติด้วยกัน การทําด้วยกัน สิ่งนี้มันเป็นธรรมและวินัย

“สิ่งนั้นมีพระทําแล้ว เราไม่ต้องทําสิ่งใดเลย” นี่กิเลสมันบังไว้ในหัวใจนะ เราไม่ได้ทําอะไรเลย เราก็ไม่ได้อะไรเลย เราใช้สอยสิ่งของที่เขาแสวงหามาเพื่อสังฆะ หน้าที่การงานที่เขาทํากันมา เพราะมันมีคนทํากันอยู่แล้ว...ใช่สิ เขาทําอยู่แล้วเพราะอะไร สิ่งที่เขาทําเพราะเขามีคุณธรรมในหัวใจ เขาเป็นพระ เขามีคุณสมบัติของพระในหัวใจ พระที่มีคุณสมบัตินี่มีสมบัติ แต่เราเป็นพระที่ไม่มีสมบัติ เราเป็นพระแค่เปลือก พระที่เปลือกมันก็ไม่ต้องทําสิ่งใดเลย เพราะเขาทําให้พร้อมแล้วไง เช้าขึ้นมาทุกอย่างก็พร้อมหมดแล้ว เราก็เป็นพระ เขาก็เป็นพระเหมือนกัน แต่เขามีคุณสมบัติของพระ เราไม่มีสมบัติของพระ เรามีแต่เศษสมบัติของเปลือกของพระ มีแต่พิธีกรรม

สิ่งนี้มันเป็นสมบัติของพระ มันแสดงออกได้นะ มันแสดงออกมา ผู้ที่มีหูมีตาจะเห็นสภาวะแบบนั้น ถ้าเห็นสภาพแบบนั้น นี่คุณสมบัติของพระมันจะออกมาจากทางนี้ นี่สมบัติ สมบัติของโลกเขาก็หาของเขานะ แต่ถ้ามีสมบัติของธรรม...ใช่ ถ้ามองในทางของโลกจะว่าเป็นผู้เสียเปรียบ เป็นคนที่ต้องแบกรับ เป็นคนที่มีหน้าที่การงานต้องรับภาระ

ดูสิ ดูหลวงตาท่านพูด สมัยท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น ท่านเป็นบ๋อยกลางวัดเลย เป็นผู้นําไง เป็นผู้นํานักรบ การจะหาผู้นํานี้แสนยาก ผู้ตามนี่มีมหาศาลเลย สิ่งที่เป็นคนชั้นกลางนี่มีมาก เพราะอะไร เพราะถึงเวลาต้องตัดสินใจต่างๆ มันตัดสินใจไปไม่ได้ มันเป็นคนทําสิ่งนั้นไม่ได้เพราะอะไร เพราะขาดคุณสมบัติไง เพราะเวลามีสิ่งต่างๆ เกิดขึ้นมาจะวินิจฉัยสิ่งนั้นด้วยความไม่ชัดเจน เพราะอะไร เพราะไม่มีสติ ไม่มีสัมปชัญญะ

ถ้าเราฝึกมาจากตรงนี้ ครูบาอาจารย์ท่านบอกนะ ทุกคนจะเป็นเด็กมาก่อน พระเราบวชมา คนเราเกิดมาเป็นทารกก่อนนะ แล้วต้องฝึกฝนขึ้นมา เราก็เหมือนกัน เราบวชเข้ามาแล้วเราจะมีจุดยืนไหม เราจะหาสิ่งใดเป็นสมบัติของเรา ถ้าเรามีสมบัติของเรา เราฝึกฝนของเรา ต้นไม้ไม่ต้องการจะโต ถ้าดินดีนํ้าดีทุกอย่างดีมันต้องโตโดยธรรมชาติของมัน

นี่ก็เหมือนกัน เราฝึกของเรา เราไม่รู้หรอกว่าเราโตหรือไม่ แต่ถ้าเราฝึกเป็นนิสัย ถ้าเป็นนิสัยขึ้นมา นี่สมบัติมันเกิดอย่างนี้ไง สมบัติมันเกิดจากการดัดแปลงความรู้สึก ดัดแปลงหัวใจของเรา ดัดแปลงแล้วทําให้มันเข้ากับธรรมและวินัย ถ้ามันเข้ากับธรรมและวินัย สิ่งใดๆ ของโลกเขามันเป็นเรื่องของโลกเขา ถ้าเรื่องของโลกเขามันเป็นการเสียเปรียบไปหมดเลย

นี่ไง พระเป็นผู้เสียสละ ขณะที่ว่าเราเสียสละ เวลาถามว่าเราอยากได้มรรคผลไหม ทุกคนบวชมานะ โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี ใครบ้างไม่ปรารถนา ทุกคนปรารถนาทั้งนั้นเลย แต่เริ่มต้นของการกระทํามันไม่เปิดทางให้เข้าถึงโสดาบันได้เลย มันลังเลสงสัยในธรรม มันลังเลสงสัย มันเอารัดเอาเปรียบ มันไม่พอใจ มันไม่ยอมเปิดใจ แล้วมันจะไปเอาโสดาบันมาจากไหน

ถ้าโสดาบัน ก็พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระธรรมไง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเรามีพระธรรม เราทําธรรมโอสถ ถ้าเราเปิดธรรมขึ้นมา ถ้าเราเริ่มต้นจากทางเข้าไป เราก็จะไปเอาธรรมอันนั้น มันจะไปเอาโสดาบันอันนั้น เราอยากได้โสดาบันอันนั้น แต่การประพฤติปฏิบัติ การจะเข้าไปทํา มันไม่เอา แล้วใจอยาก ปรารถนาโสดาบัน แต่ไม่ยอมทําตามธรรมวินัย แล้วมันจะเข้าไปเอาโสดาบันได้อย่างไร จะเอาโสดาบันมาจากไหน ถ้ามันไม่มีเครื่องมือเข้าไปเอา มันไม่มีมรรคญาณ ไม่มีคุณสมบัติเข้าไปหยิบโสดาบันอันนั้น

มันจะเข้าไปหยิบโสดาบันอันนั้น มันถึงกลับมาที่ศีลไง กลับมาที่ศีล กลับมาที่ข้อวัตร

แล้วถ้าทางโลกเขาบอกว่ามันเป็นสิ่งที่ทําให้สังคมลําบาก สังคมที่อยู่กันแบบไม่มีความสุข มันเป็นความเห็นของโลกๆ นะ เพราะอะไร เพราะความเห็นของโลก เพราะเขาต้องการมีความสุข เขาต้องการมีความรื่นรมย์ของเขาตั้งแต่เริ่มต้น พอเริ่มต้น มันก็เป็นคุณสมบัติของโลก เป็นคุณสมบัติของกิเลส แล้วมันจะเอาอะไรไปเอามรรคผลขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เริ่มต้นนี่ความเห็นของโลกมันผิดหมด ถ้าเริ่มต้นด้วยความเห็นของธรรมสิ มันก็ดัดแปลงตรงนี้มา ดัดแปลงคุณสมบัติของเรา ที่เราจะเข้าไปเอาธรรมะอันนี้ไง

ถ้าดัดแปลงเข้าไป ธรรมะอันนี้มันก็ย้อนกลับมาที่เรา ย้อนกลับมาที่เรา แล้วคุณสมบัติอันนี้มันเป็นของใครล่ะ? มันเป็นธรรมะส่วนตน ถ้าตนเปิดทางให้ตน เวลาที่เราเดินทางไป ต่างคนต่างอยู่ในวัดเดียวกัน เราปฏิบัติอยู่ด้วยกัน อยู่ในศาลาเดียวกัน อยู่ในสังฆกรรมเดียวกัน แต่เวลาหัวใจมันเป็นไป ถ้าหัวใจมันเป็นไป มันเป็นขวากหนามของแต่ละบุคคลนะ ทางเดินของใครของมัน

ทางจงกรมของเรา ถ้าเราเดินจงกรมอยู่ ทางจงกรมของเราจะโล่ง จะเดินได้สะดวก แล้วถ้าทางจงกรมของเรา แต่เราไม่ได้เดินในทางจงกรมของเรา มันก็จะเกิดหญ้า มันจะเกิดวัชพืช เกิดขวากเกิดหนามมาปิดทางนั้น นี่ก็เหมือนกัน ในหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเราเดินอยู่ด้วยกัน แต่ถ้าหัวใจของเรามันเปิดโล่ง ทางมันสะดวกสบาย ทางมันเป็นไป แต่ถ้าหัวใจของเรามีขวากมีหนามขัดขวางกั้นอยู่ เราจะเบิกทางของเราไปได้อย่างไร ถ้าจะเบิกทางของเราไป ก็นี่ไง ธรรมและวินัย ธรรมที่เราจะลงอุโบสถ อุโบสถสังฆกรรม อุโบสถสังฆกรรมเพื่ออะไร? ก็เพื่อดูความบกพร่องของใจเราไง

ในสมัยพุทธกาลจะเข้าใจภาษาบาลี ตั้งแต่ปาราชิก ๔ ลงมาเลย ใครผิดใครไม่ผิดจะคอยสะกิดกัน เราผิด เราผิด เห็นไหม นี่ไงพยายามจะเปิดขวากเปิดหนามที่มันขวางใจอยู่นี่ให้มันเข้าไปหาได้ เสขิยวัตร เราฟังกัน เวลาฟังอุโบสถ เราฟังอุโบสถ แล้วเราทําอย่างนั้นบ้างไหม เราเป็นอย่างนั้นบ้างไหม เราเป็นไปไหม ในเสขิยวัตร นี่การออกบิณฑบาต การทําอะไรต่างๆ มันมีธรรมและวินัยไว้หมดแล้ว สิ่งนี้มีไว้หมดแล้ว นี่สมบัติจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ให้เราประพฤติปฏิบัติ ธรรมและวินัยวางไว้ให้เราก้าวเดิน วางไว้ให้เราเปิดทางของใจ ถ้าใจเราได้เปิดทางอันนี้เข้าไป เวลาผลของมัน เราถึงอยากได้ไง

ถ้าเราอยากได้ผลอันนั้น อย่าน้อยเนื้อตํ่าใจ ถ้าเราอ่อนแอ เราน้อยเนื้อตํ่าใจ

มองไปในโลกนี่แน่นอน เดี๋ยวนี้โลกเจริญ ใครก็ว่าโลกเจริญ แล้วเจริญนี่เครื่องอํานวยความสะดวกใครก็หาได้นะ แล้วจะประพฤติปฏิบัติกันอย่างนั้น จะต้องสะดวก จะต้องมีเครื่องอํานวยความสะดวกทั้งหมดเลย...เครื่องอํานวยความสะดวกนะ อ่อนแอหมด จิตใจอ่อนแอหมดเลย ได้แต่สมบัติของโลก สมบัติของโลกนี่ได้แน่นอน เพราะอะไร เพราะโลกก็เห็น เราก็เห็น เราก็เสพอยู่ด้วย เพราะเราเอาสิ่งนั้นมาอํานวยความสะดวกเรา

แต่ผลของธรรม ผลของใจล่ะ เพราะผลของใจมันเกิดจากความเพียรชอบ ความเพียรในการประพฤติปฏิบัติจะส่งผลให้เกิดความสงบของใจ เกิดยถาภูตัง เกิดญาณทัสสนะ เกิดต่างๆ นี่มันเกิดไหม ถ้ามันเกิดแล้วถามทําไม “เป็นอย่างนั้นไหม เป็นอย่างนั้นไหม”

มันเกิดแต่การคาดหมายไง เกิดแต่การคาดหมาย เกิดจากธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันไม่ได้เกิดจากสันทิฏฐิโก มันไม่ได้เกิดจากภายใน เพราะอะไร เพราะจากข้างนอกมันอ่อนแอ มันไปเสวยสุข เสวยแต่ความสะดวกสบาย มันไปเสวยแต่เรื่องของโลกๆ ว่าโลกจะเปิดทางให้ประพฤติปฏิบัติไง แต่หัวใจ กิเลสมันซ้อนไปอีกชั้นหนึ่ง นี่ปฏิบัติไปเถอะ ปฏิบัติเป็นพิธีอย่างนั้นมันจะเข้าถึงใจไหม ใจจะได้การดัดแปลงไหม ใจมันไม่มีการดัดแปลง ใจไม่มีการแก้ไข แต่ปฏิบัติเป็นพิธีว่าสิ่งนี้คือการปฏิบัติเท่านั้นเอง ถ้าอย่างนั้นแล้ว มันจะเข้าถึงธรรมไหม

ถ้าไม่เข้าถึงธรรมมันก็ได้ประสากิเลส ประสาโลก ปฏิบัติเป็นพิธีคือโลก ปฏิบัติโดยธรรม ถ้ากิเลสมันอยากสะดวก อยากหาช่องทางลัด ทางที่มันจะเป็นไป นั่นล่ะมันพาออกนอกทางหมดเลย แล้วเราจะดัดแปลงอย่างไร เราจะแก้ไขอย่างไร เราถึงต้องทําโดยสัจจะ โดยธรรมชาติอยู่ในสภาวะแบบนี้ เราอยู่โคนไม้กัน อยู่เรือนว่าง ธุดงควัตรไง อัพโภกาสิกังคะ เรือนว่าง รูดผ้าไปนี่ว่างหมดเลย แล้วอากาศถ่ายเท ถ้าอากาศธรรมชาติ มันเป็นตามธรรมชาติ มันจะมีอากาศถ่ายเท การประพฤติปฏิบัติตามสัจจะอย่างนี้ จะให้มันยิ่งไปกว่านี้ไม่ได้ แต่ถ้าอย่างนี้นี่โดยสัจจะ โดยสภาวธรรมเป็นอย่างนี้ เราเอาตรงนี้เป็นจุดเริ่มต้นว่าเราจะย้อนกลับไปทวนกระแสเข้าไปหากิเลสในหัวใจ นี่เริ่มต้นจากตรงนี้ เริ่มต้นจากสิ่งที่เป็นธรรมชาติต้องมีอยู่แล้ว

แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ นี่ธุดงควัตร บิณฑบาตเป็นวัตร ฉันมื้อเดียว ฉันมื้อเดียวแล้วเขายังอดอาหารอีก เห็นไหม อด ผ่อนอาหาร เพราะอะไร ผ่อนเข้าไปก็เพื่อจะย้อนกลับไม่ให้สิ่งนี้มันทับถมหัวใจ

ก็ธรรมชาติมันต้องกินอยู่แล้ว ธรรมชาติอาหารนี่ร่างกายมันต้องการอยู่แล้ว แล้วเราไปผ่อนทําไม? ก็เราจะผ่อนเพื่อไปหาสิ่งที่มีคุณค่ามากกว่า เราจะผ่อนอาหารเพื่อเข้าไปหาคุณธรรมในหัวใจไง เราไม่ได้ฉันตามธรรมวินัย นี่ครูบาอาจารย์สอนไว้ก็ทําตามประเพณี ทําตามคําสั่งสอน แต่ผลประสบการณ์ของจิตของเรามันมีไหมล่ะ

ประสบการณ์ของจิต สิ่งใดที่มันขัดขวาง สิ่งใดที่มันเป็นสิ่งที่กีดขวาง สิ่งที่ทําให้ตกภวังค์ ทําให้ภาวนาแล้วไม่ได้ผล เราก็ต้องหาทางหลบหลีก เราก็ต้องหาอุบายวิธีการจะดัดแปลง จะหาช่องทางไง หาช่องทางเป็นธรรมะของเรา เราจะเอาประสบการณ์ของจิต

จิตเวลาง่วงเหงาหาวนอน ตกภวังค์ จิตมันไม่สงบ จิตมันเป็นสภาวะแบบใด นี่มันต้องเช็คหมด ต้องทดสอบหมด ต้องย้อนกลับหมด มันถึงว่าไม่ไปนอนจมกับกิเลส ทําแต่เป็นพิธีๆ ไง นี่มาโม้มาคุยกันนะ ๑๘ ชั่วโมง ๒๐ ชั่วโมง ให้มันแสนชั่วโมงด้วย เพราะการเกิดการตายนี่มันซับซ้อนมากี่ภพกี่ชาติแล้ว

จะกี่ชั่วโมงก็แล้วแต่มันต้องมีผลจากการประพฤติปฏิบัติไง มันมีการสืบต่อ มีการต่อเนื่อง มีความสมํ่าเสมอ ความสมํ่าเสมอของการประพฤติปฏิบัติ ความสมํ่าเสมอของจิต จิตนี้มันรับรองอย่างไร ผลมันมาเป็นอย่างไร เอาผลของมัน เอาความต่อเนื่อง แต่นี่เอาเวลาไง เอาเวลาคือเอาสิ่งของโลก

เวลาบัญญัติมาจากไหน ๒๔ ชั่วโมงใครบัญญัติขึ้นมา มืดสว่างนี่ใครบัญญัติขึ้นมา? โลกบัญญัติขึ้นมา แล้วธรรมมันอยู่ไหน ธรรมมันมีเกิดมีตายไหม นี่มันก็ย้อนกลับไง มันย้อนกลับมาเพื่อเอาคุณธรรมอันนี้ ถ้าเอาคุณธรรมอันนี้ ความเป็นอยู่มันต้องทดสอบ มันต้องไตร่ตรองไง มันเป็นจริตนิสัยนะ ไม่ใช่กฎตายตัว ถ้ากฎตายตัว เห็นไหม หน้าร้อน เดี๋ยวฤดูกาลมันก็เปลี่ยนแปลง จิตของคนก็เปลี่ยนแปลง จิตหยาบๆ ก็เป็นจิตหยาบๆ ถ้าจิตมันละเอียดขึ้นมามันก็ละเอียดขึ้นมา จิตของเรามันก็มีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา กลอุบายวิธีในการประพฤติปฏิบัติมันก็ต้องมีเปลี่ยนแปลง มันเปลี่ยนแปลงเพราะอุบายมันจะซํ้า จะอยู่โดยกฎอันเดิมอยู่นี่ วิธีการอย่างเดิมๆ นี่กิเลสมันหัวเราะเยาะ

นี่มันเปลี่ยนไป แต่กฎอันเดิมนี้ก็มาใช้ได้อยู่ต่อเมื่อมันทําไปถึงที่สุดแล้ว อุบายวิธีการอย่างนี้ก็กลับมาใช้ได้ใหม่อีกไง กลับมาใช้ได้ใหม่ถ้ากิเลสมันไม่ทัน มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้ากิเลสทันนะ กิเลสมันเอาอุบายนี้มาหลอกเรา กิเลสมันเอาอุบายนี้มาคล้องคอเราให้เราไม่รอบคอบ

ทําไปถึงที่สุดนะ ทําไป อดอาหาร หรือภาวนาวาระหนึ่ง พอวาระหนึ่งกิเลสมันก็ซ้อนเข้ามานะ จนออกมาฉันข้าวอีกรอบหนึ่งก็ยังไม่รู้ว่ากิเลสมันหลอกนะ กิเลสมันหลอกแล้วหลอกเล่า กิเลสมันหลอก จะฉันก็ได้ จะไม่ฉันก็ได้ จะหาวิธีการอย่างไร มันอยู่ที่เรา ความชนะความแพ้ในใจ ความชนะความแพ้ระหว่างธรรมกับกิเลสนะ ถ้ากิเลสมันชนะมันก็หลอกเราหัวปั่นเลย

เวลาปัญญามันหมุนไปโดยสภาวธรรม เป็นเรื่องของการเอากิเลสออกหน้าหมดเลย ไม่รู้เลย แต่ถ้าเป็นปัญญาของธรรมออกนะ มันวิปัสสนาไป มันใช้ปัญญาไป มันจะเข้าใจ มันจะตัดความวิตกกังวล ตัดอวิชชา ตัดความลังเล ตัดทุกอย่าง มันจะปล่อย มันจะว่าง มันจะโล่ง มันจะโถง เห็นไหม ถ้าธรรมออก มันพิจารณาไปเหมือนกับมีดที่มันคมกล้า ฟันสิ่งใดขาดๆๆๆ ความสงสัยในใจมันจะปล่อยๆๆๆ นั่นคือปัญญา ถ้าปัญญามันสมดุล ปัญญามันออกหน้า

ถ้าเป็นกิเลสออกหน้านะ อั้นตู้ คิดจนหัวชนฝา หัวนี่ชนภูเขาเลย คิดไม่ตก คิดไม่ได้ ทําไม่ได้ นี่กิเลสมันออกหน้า ถ้ากิเลสออกหน้า ที่ว่าอุบายวิธีการ นี่ตรงนี้เอามาใช้ ถ้ากิเลสออกหน้า กิเลสมันออกไป เรากลับมาที่พุทโธก่อน กําลังไม่พอ มีดเราทื่อมาก มีดเราใช้ไม่ได้แล้ว ฟันไปก็ฟันไปโดยสุดกําลังสุดแรง มีดบิ่น ฟันไปอย่างนั้นน่ะ เหมือนอดอาหารแล้วเราดันทุรังไป นี่อดได้ อดจนตายก็ตายได้ แต่มันเป็นประโยชน์กับเราไหม

แต่ถ้ามันเป็นอย่างนั้นปั๊บ เราก็ผ่อน หาวิธีการให้กิเลสมันตามปัญญาของเราไม่ทัน แล้วเราก็ย้อนกลับมา ให้เปลี่ยนวิธีการไปเลย เปลี่ยนความคิด เปลี่ยนต่างๆ นี่มันจะไม่ให้กิเลสมันครอบงําในการปฏิบัติไง แต่นี่กิเลสมันเป็นเรา กิเลสมันอยู่กับเรา ทําสิ่งใดมันก็จะรู้ทันหมด นี่อุบายถึงต้องใหม่ตลอดไป อุบายจะมีตลอดไป พลิกไปพลิกมา ต้องพลิก ต้องทดสอบ ต้องดูอารมณ์ของจิต

เวลาจิตมันพิจารณาไปรอบหนึ่ง จิตมันภาวนาไป “ทําไมเป็นอย่างนี้ ทําไมมันดีอย่างนี้ ทําไมมันเข้าใจอย่างนั้น” นี่ถ้ามันเข้าใจ ทดสอบๆ หมุนตลอดเวลา นี่คือผู้ที่จะพ้นจากกิเลสไง มันจะเป็นความเพียรชอบ ความเพียรของเราต้องมี ปัญญาของเราต้องมี ปัญญาจากภายในนะ

ปัญญาจากภายนอก โลกนี่อย่าไปตื่นมัน สมบัติของโลกๆ ไม่ต้องไปตื่นหรอก สมบัติของโลก แล้วถ้าเราไม่ใช่ลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีจุดยืน เวลาเขาเอาโลกมาเสนอนะ ไปกับเขาหมดเลย “น่าสงสาร ภาวนาไปไม่มีใครดูแลเลย จะทุกข์จะยาก จะเอานั่นมาช่วย” นี่อ่อนแล้ว แค่นี้ก็ตายแล้ว

เพราะกิเลสมันอ่อนแออยู่แล้วไง พอคนจะเข้ามาช่วยเหลือนี่มันทอดสะพานไปเลย มันตายเดี๋ยวนั้นเลย เขายังไม่ทันเอาโลงศพมาเลย มันตายก่อนแล้ว นี่ก็เหมือนกัน เวลาประพฤติปฏิบัติไป พอใครเขาจะมาช่วยสนับสนุน ตายก่อนแล้ว ยังไม่ได้ปฏิบัติ ตายไปเลย แต่ถ้าเป็นเรา เราจะเอาธรรมะฉลาดนะ สิ่งที่อาศัยเราบิณฑบาตมาพอไหม? พอ อะไรที่เราใช้อยู่นี่มันเหลือเฟือด้วย ไม่ใช่ไม่พอ พอจนเหลือเฟือ แต่ที่มันทุกข์กันอยู่นี่มันไม่ใช่ปัจจัยเครื่องอาศัยของเรา ไม่ใช่ปัจจัยของสงฆ์

สงฆ์ หมู่คณะอย่างนี้มันก็พอใช้แล้ว แต่นี่มันทําเพื่อสังคมไง ในเมื่อมันมีสังคม มีคนเข้ามาอาศัย เราถึงจะต้องแสวงหา สิ่งที่จะทํามันเกินกว่าที่สังคมของสงฆ์ เพราะอะไร เพราะมันอยู่ฝั่งนอกแล้ว มันอยู่นอกวัดอยู่แล้ว แต่สิ่งนี้มันเป็นการเจือจานเอื้ออาศัย ในเมื่อมีการเอื้ออาศัยกันเราก็เอื้ออาศัยกันเพราะเรื่องของโลกๆ แต่ต้องย้อนกลับมา ต้องมีจุดยืน เราจะรักษาหลักการของเรา รักษานะ

ทุกคนในเมื่อไฟมันอยู่กลางหัวของเรา เราต้องเอาไฟจากหัวของเราออกก่อน เราไม่ได้เห็นไฟบนหัวของคนอื่นเป็นสิ่งที่เป็นความทุกข์หรอก ไฟในหัวของเรานะ เราต้องปัดไฟจากหัวของเราลงจากหัวของเราก่อน กิเลสของเราในหัวใจของเรา หน้าที่การงานของเราคือดัดแปลงกิเลส ดูกิเลสของเรา หน้าที่การงานของข้างนอกมันเป็นธรรมและวินัย มันเป็นสิ่งที่เราบํารุงรักษาเท่านั้นใช่ไหม

ถึงว่าถ้ามีความจําเป็น เราจะไม่มีความจําเป็นจนเกินกว่าเหตุ ถ้ามีความจําเป็นนะ เราจะเอาคนเข้ามาให้เขาดูแลต้นไม้มากกว่านี้อีกก็ยังได้ เพียงแต่ตอนนี้ยังไม่ถึงเวลา เราเพียงแต่ดูนโยบาย ดูแต่ความช่วยเหลือ ความช่วยเหลือ การควบคุมไง ควบคุมให้สิ่งนี้มันอยู่ในร่องในรอย ไม่ใช่ของที่เขาเอาเข้ามาให้ สิ่งนี้ที่เขาเอาเข้ามาให้แล้วไม่มีใครดูแล ปล่อยให้มันตาย ปล่อยให้มันเสียหายไป นี่ศรัทธาไทยตกล่วงไง

ไม่ได้ไปประจบสอพลอเขา เพียงแต่ของที่มาถึงมือเราแล้วเราจะดูแลรักษาให้มันเป็นประโยชน์เท่าไหน แต่ไม่ใช่ไปสอพลอใครทั้งสิ้น ไม่ได้ออกไปเรียกร้องให้ใครมาเลย แต่สิ่งที่มาแล้วนี่เราจะดูแลรักษา รักษาสิ่งที่มันจะเป็นประโยชน์เท่านั้น ถ้าไม่เป็นประโยชน์ก็ไม่รักษา ทิ้งเลย ทิ้งออกไปข้างนอก สิ่งนี้ไม่จําเป็นกับสงฆ์ ไม่จําเป็นกับการดํารงชีวิตของภาคปฏิบัติ...ทิ้งๆๆ

แต่ถ้าจําเป็นต่อภาคปฏิบัติเราก็ดูแลรักษา ดูแลรักษาโดยธรรม ถ้าธรรมอยู่ในหัวใจของใคร อยู่ในหัวใจของเศรษฐี สมบัติมันก็ไม่เสียหาย อยู่ในหัวใจของยาจก ถึงจะทุกข์จนเข็ญใจ แต่ใจก็เป็นธรรม มันก็มีความสุข อยู่ในใจของพระ อยู่ในใจของผู้อาศัย สิ่งใดเป็นประโยชน์ต้องเป็นประโยชน์ สิ่งใดไม่เป็นประโยชน์ก็ตัดทอนมันไป

เพียงแต่ตอนนี้เรามีกิเลสในหัวใจ อะไรก็แล้วแต่มันจะขัดแย้งกับกิเลสเราไปหมดเลย ถ้าเขาให้มาก็ว่านี่เป็นสิ่งที่ไม่ดี เขาไม่ให้มาก็ว่าสิ่งนั้นมันขาดแคลน นี่ถ้าใจมันเป็นกิเลสนะ อะไรมันจะขัดแย้งไปตลอด ถ้าอะไรเป็นธรรมนะ เราต้องเลือกต้องเฟ้น เพราะอะไร

เพราะคนที่เป็นปัญญาก็มี คนที่เขามาเขาอาจจะมาทดสอบก็ได้นะ เขาไม่เห็นด้วยเลย เขาเอาสิ่งที่ไม่ดีมาให้ ดูสิว่าพระจะรับไหม ถ้าพระรับ นี่ไงพระไม่มีจุดยืนเลย เพราะผิดก็ยังรับ แต่ถ้าเขาเอามาแล้วเห็นพระไม่รับ เออ! พระองค์นี้มีจุดยืน ต่อไปเขาจะทําสิ่งที่ดีมาก็ได้

เห็นไหม ถ้าเราอยู่ในธรรมและวินัย สิ่งนี้มันจะตัดสินได้ไง ตัดสินว่าสิ่งนั้นควรหรือไม่ควร

ถ้าไม่ควรนะ มันไม่ควรก็ไม่ต้องไปยุ่งกับเขา เพราะสิ่งนี้มันเป็นเรื่องของโลกๆ โลกเขาทดสอบเราก็ได้ เราจะทดสอบใจเราเองก็ได้ เราจะดูแลรักษาก็ได้ แต่ในปัจจุบันนี้ไม่ต้องทําสิ่งใดเลย หน้าที่ของเรานะปฏิบัติไป ปฏิบัติเพื่อให้ใจเป็นธรรม ถ้าใจเป็นธรรม นี่สมบัติของเรา สุดยอดนะ

สมบัติของโลกเขาหาเงินหาทองกัน สมบัติของพระ ให้มีธรรม ธรรมในหัวใจนี้ให้มันพัฒนาขึ้นมา พัฒนาขึ้นมาเพื่อสังฆะ ไม่ใช่เพื่อใครเลยนะ ถ้าเรามีคุณธรรม สิ่งใดๆ มันเกิดขึ้นมา เราตัดสิน เราไม่ติดนะ

กิเลสมันเป็นกาว ยางเหนียว มันติดไปหมด อะไรมาก็ไปแปะเขาหมดเลย แต่ถ้ามันเป็นธรรม สิ่งใดเป็นประโยชน์มันถึงจะรับ สิ่งใดไม่เป็นประโยชน์ ไม่ควรเอาเข้ามาเลย มันทําลายทั้งเราด้วย ทําลายทั้งหมู่คณะด้วย แล้วทําลายศาสนาด้วย เอวัง

เทศน์พระ ๑๓

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันอุโบสถ ถ้าทางโลกเขาทําสังคายนาเพื่อความบริสุทธิ์ แต่ของเราล่ะ? ของเราเพื่อความสะอาดนะ ธรรมและวินัย เห็นไหม

ทะเล คือคลื่นจะพัดซากศพ สิ่งที่สกปรกขึ้นฝั่ง ทะเลมันไม่ยอมรับรู้ถึงสิ่งสกปรกนะ สิ่งที่สกปรกในทะเลมันจะซัดเข้าฝั่งหมดเลย นี่ก็เหมือนกัน ในธรรมและวินัย ถ้าไม่ซัดเข้าฝั่ง ไม่ซัดเข้าฝั่งเพราะอะไร เพราะเราไม่เห็นธรรมนะ ถ้าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนี้เป็นสิ่งที่ประเสริฐ ทางฆราวาสเขามองนะว่าถ้าเป็นสิ่งที่ประเสริฐ พระที่บวชแล้วทําไมทําตัวเหลวไหลกันอย่างนั้น เพราะอะไร

แล้วว่าเวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คลื่นมันจะซัดสิ่งที่เป็นซากศพ สิ่งที่เป็นความชั่วร้ายขึ้นฝั่ง จะอยู่ในธรรมวินัยไม่ได้ แต่ปัจจุบันนี้ ดูสิ ดูสังคมของพระสิ ทําไมเป็นสภาวะแบบนั้นล่ะ? เราก็บอก ธรรมและวินัยมันเหมือนกับนํ้าเราดองผลไม้ ถ้าผลไม้นั้นได้นํ้าดองผลไม้ อย่างเราดองสมอกัน ถ้าเกลือเราต้มพอดี สิ่งนั้นจะพอดี ถ้าอ่อนไปมันก็ไม่เป็น ไม่เป็นหมายถึงมันเน่า มันจืด แต่ถ้ามันเค็มเกินไปมันก็แก่ เห็นไหม ธรรมวินัยมันจะซัดซากสิ่งที่ไม่ดีไม่งามเข้าฝั่ง

แต่ถ้าเราไม่สนใจมัน เห็นไหม ดูสิ ดูเรื่องของวัยรุ่น คนจะทํางาน คนมีไฟ คนมีไฟนี่มันอยากทํางานมากนะ ผู้ที่มีอํานาจเขาว่านะ ขณะที่เขามีอํานาจ เขาไม่มีประสบการณ์ เวลาเขามีประสบการณ์ขึ้นมาเขาก็หมดจากอํานาจไปแล้ว นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีความจงใจ เรามีความตั้งใจ อย่าอยู่เฉื่อยชา อย่าหมดไฟ เพราะเราหมดไฟนะ เราไม่ตั้งใจทําอะไรเลย เราอยู่กันไปวันๆ หนึ่งนะ นี่นอนจมกองมูตรกองคูถไง กองมูตรกองคูถมันอยู่ที่ใจนะ ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง เรานอนจมอยู่กับมันเพราะอะไร เพราะเราเฉื่อยชา

นี่ครูบาอาจารย์ อยู่กับหลวงตานะ ที่หลวงตาทําอยู่เพราะอะไร เพราะสิ่งที่ท่านได้ประสบของท่านมาไง เพราะอยู่ที่เราไม่เฉื่อยชา มีสติสัมปชัญญะ ลุกเร็ว นั่งเร็ว ไม่จมอยู่กับสิ่งใด การฝึกให้เป็นนิสัย แม้แต่นอน เห็นไหม เวลาท่านเล่าถึงประวัติของท่าน เวลาท่านนอน ท่านนอนตื่นแล้วจะไม่ยอมนอนอีก แล้วฝึกกันจนแบบว่าขนาดตื่นแล้วดีดขึ้นมาเลย

ถ้าเราทําของเราอย่างนั้น เราทําจงใจของเราอย่างนั้น เราไม่ชินชากับสิ่งต่างๆ แล้วพอจะมาฝึกลูกศิษย์ท่านก็ทําอย่างนั้น แต่โลกมองว่ามันเกินไป ทําไมทําอะไรแบบคนที่มีความรู้สึกโกรธ รู้สึกรุนแรง

ถ้าเราไม่รุนแรง กิเลสมันเกาะกินนะ “ดินพอกหางหมู” ดินมันพอกหางหมูมันจะก้อนโตขึ้นเรื่อยๆ เพราะมันจมดิน มันแห้งมันก็พอกขึ้นไป ดินก็พอกขึ้นไป นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจมอยู่กับความรู้สึกเราอย่างนี้ เราชินชาอย่างนี้ มันไม่เห็นภัย ถ้าคนเห็นภัยนะ เวลาเราประกอบสัมมาอาชีวะทางโลกมันมีแรงเสียดสีนะ ยิ่งเป็นข้าราชการมีเจ้านาย ถ้าเจอเจ้านายไม่ดีนะทุกข์มากเลย เจ้านายบีบคั้น แล้วทําสิ่งต่างๆ ทางโลกมันมีผลประโยชน์ เพราะอะไร เพราะเรามีหน้าที่รับผิดชอบ รับผิดชอบปากท้องของเรา รับผิดชอบครอบครัวของเรา รับผิดชอบพ่อแม่ของเรา เราจะตัดสินใจด้วยตัวเองไม่ได้เลย เราไม่พอใจสิ่งใดๆ เราก็ต้องอดทนอดกลั้น เพราะเรามีหน้าที่รับผิดชอบ ถ้าเราไปเจอความจนตรอกอย่างนั้น มันก็เป็นชีวิตอย่างนั้นนะ

แล้วเวลาอายุมากขึ้น แก่เฒ่ามากขึ้น เวลาพ่อแม่ คนรัก คนใกล้ชิดต้องพลัดพรากจากกัน มันจะมีความเสียใจนะ สิ่งที่รักพลัดพรากจากไปมันจะมีความเสียอกเสียใจ นํ้าตาจะไหลพรากอยู่กับโลกเขาอย่างนั้น แต่ขณะที่เราออกมาบวช เราเป็นนักรบ นี่รบ ไม่ได้รบกับอะไรเลย รบกับความเคยชินในหัวใจ รบกับความหมักหมมของใจ ใจมันหมักหมม มันคุ้นชินกับความรู้สึกอย่างนี้ มันไม่ตื่นตัว มันไม่เห็นภัย ถ้าคนมันเห็นภัยนะ มันจะตื่นตัวตลอดเวลา

การจะทําอะไรของเรา หมดเวลา นี่มันเป็นเรื่องของส่วนรวม ข้อวัตร ถึงเวลาข้อวัตรต้องเป็นตามนั้นเลย เพราะอะไร เพราะเราอยู่กับส่วนรวม ส่วนรวมเขามาพร้อมกัน เขาไปพร้อมกัน เพราะเราคนเดียวจะไปเป็นภาระเขาไม่ได้ เวลาเก็บกวาดสิ่งต่างๆ ถ้าเราเสร็จพร้อมกันมันจะเป็นความพอดี ถ้าเราไปช้ากว่า เร็วกว่า สิ่งที่ช้ากว่ามันเป็นภาระเขา ถ้าเร็วกว่านี่เราไปช่วยเหลือเขา เราไปช่วยเหลือเขาสิ่งนั้นเป็นประโยชน์นะ ถ้าเราไปขวางเขา สิ่งนั้นไม่เป็นประโยชน์ นี่สังคมเป็นอย่างนั้น

ถ้าเป็นข้อวัตรปฏิบัติ เราจะต้องทําให้เป็นส่วนรวม แต่ถ้ากับตัวเราเอง เราจะต้องมีการตรวจสอบตลอดเวลา เราจะไม่คุ้นชินกับความรู้สึกของเรานะ ถ้าความรู้สึกของเรามันคุ้นชินเพราะอะไร แม้แต่ทางโลก เขาบอกว่า ไปนั่งบ้านใครอย่านั่งนาน เจ้าของบ้านเขาเบื่อ เขาต้องมาต้อนรับเรา เราไปเยี่ยมเขา เราไปอยู่กับใครเราต้องเกรงใจเขาเลย แต่นี่กิเลสมันเกรงใจเราไหม? มันเบียดเบียนเรานะ มันเบียดเบียนหัวใจเรานี่

เวลาเราลงอุโบสถสังฆกรรม เวลาสวดทําสังฆกรรม “อุโปสถกรณโต” กิจของสงฆ์ทําหรือยัง เวลากิจของสงฆ์นะ การจัดสถานที่ การทําความสะอาด เวลาสวดถึงบุพกิจ บุพกิจนะ กิจของสงฆ์ กิจของการทําอุโบสถ เราทํากันบ้างหรือเปล่า

ถ้าเราทํานี่ “สาธุ ภันเต...สาธุ ภันเต” เราทําอะไรกัน ถ้าเราทําสิ่งสภาวะแบบนั้น มันไม่มุสา ไม่หลอกตัวเองไง ถ้าไม่หลอกตัวเอง “สาธุ ภันเต” เราทําพร้อมกัน แต่ทําแล้วอุโบสถนี่ ผู้สวดต้องสวดอย่างนั้น เสร็จแล้วเป็นความสะอาดของเรา ใจนี้มันสะอาดไหม ถ้าใจมันสะอาด เราเข้าไปที่ไหนมือเราไม่เป็นแผล เราทําอะไรด้วยความองอาจกล้าหาญ

ถ้าศีลเราบริสุทธิ์นะ การธุดงควัตรของเรา ที่ไหนนะ ผีเปรตต่างๆ ไม่เคยกลัวสิ่งใดเลย แต่ถ้าเราไม่บริสุทธิ์แล้วเราก็โลเล วินัย ต้องเพราะไม่รู้ โลเลนี่มันไม่รู้ ต้องเพราะผิด ทําผิดวินัย นี่ต้องเพราะผิด ทําผิดวินัย ต้องเพราะลังเลสงสัยแล้วทํา ถ้ามันไม่ทําอะไรเลย มันไม่เข้าใจอะไรเลย มันไม่เข้าใจอะไรเลยมันก็โลเล มันก็ไม่รู้จักอะไรเลย แล้วจะทําอะไรก็ไม่กล้าทํา จะไปในที่ไหนก็ไม่กล้าไป เพราะมันเป็นความหมักหมมของใจไง

นํ้าทะเลมันพัดสิ่งต่างๆ เข้าฝั่ง ถ้าในธรรมวินัยมันเกิดจากใจของเรา สิ่งที่ลังเลสงสัย ความโลเล นิวรณธรรม ถ้าเกิดนิวรณ์ การทําสมาธิของเรา กรรมฐาน ถ้าฐานของความคิดออกมาจากสิ่งที่บริสุทธิ์ นี่ปัญญาเกิดขึ้นมันจะเป็นสัมมาสมาธิ เป็นสัมมาทิฏฐิ เป็นสัมมาปัญญา

แต่ถ้ามันออกมาจากความโลเล เริ่มต้นรากฐาน “กรรมฐาน” ฐานอันนี้มันคลอนแคลน ฐานอันนี้มันไม่ตั้งมั่น เวลาความคิดออกมามันจะจริงหรือ มันจะเป็นไปได้หรือ แล้วมันทุกข์จริงไหม มันทุกข์น่ะจริงไหม เวลามันเป็นไปในหัวใจนี่มันจริงไหม? มันจริงทั้งนั้นเลย มันจริงเพราะอะไร เพราะเรารู้สึก แต่เวลาจะทําอะไรเราไม่กล้าทําอะไรเลย เพราะไฟในตัวเรามันไม่เข้มแข็ง มันไม่เป็นความจริง

ถ้ามันเข้มแข็งนะ ความเข้มแข็งมันต้องติดด้วยปัญญา

ความเข้มแข็ง เข้มแข็งในอะไร? เข้มแข็งในการทรมานตน เข้มแข็งในสิ่งที่มันจะทําความผิดแล้วไม่ยอมทํา เข้มแข็งที่มันจะทําสิ่งชั่วแต่ไม่ยอมทําไง สติยับยั้งมันไว้ ถ้ามันจะดื้อ มันจะเป็นไป เราก็ยับยั้งมันไว้ ถ้าสิ่งที่ดีเราต้องมีคันเร่ง เดินจงกรม แหม! สมาธิมันกําลังจะเต็มที่นะ กําลังลงนะ มันกําลังสบายๆ มันกําลังจะเป็นไป ทําไมเราไม่ตั้งสติให้ดีๆ ล่ะ ทําไมเราไม่จงใจทําให้ดีๆ ขึ้นไปล่ะ เห็นไหม คันเร่งมันมีอย่างนี้ไง

ถ้าขณะที่เราทําความสงบของใจ ถ้าฐานมันตั้งมั่นนะ คนเราถ้าจิตมันสงบสักหนสองหน จิตมันเข้ามาถึงตัวเราสักทีสองที ไม่ต้องถามใครเลย สมาธิจะเป็นอย่างนี้ ถ้าสมาธิอย่างนี้มันมีความสุขอย่างนี้ ความสุขอย่างนี้มันก็เข้าใจว่าเป็นธรรมะแล้ว

“สภาวธรรม สภาวธรรม” มากเลย “ว่างๆ สบายๆ”...นี่ฐานก็ไม่ตั้งมั่นแล้ว ว่างๆ สบายๆ แสดงว่าตัวเองสงสัย ถ้าตัวเองไม่สงสัยนะ จิตมันสงบนะ โอ้โฮ! นี่ความรู้สึก มันดึงใจ ใจมันสักแต่ว่า มันปล่อยหมดเลย เห็นไหม เขาไม่ว่างๆ ว่างๆ

ว่างๆ นะ มันออกมาจากจิตที่ลังเลสงสัยแล้ว แต่ถ้ามันเป็นอย่างนั้น เป็นอย่างนั้นเพราะจิตมันเข้าไปสัมผัส นี่ฐานที่ตั้ง เห็นไหม “ฐีติจิต” นี่จิตเดิมแท้มันจะเข้าถึงอัปปนาสมาธิ ถ้าจิตมันถึงฐานของมัน ไม่ถามใครจริงๆ นะ รู้อันนี้ รู้ไว้ในหัวใจของเรา

แล้วสิ่งที่เคยสัมผัส เราเข้าได้ลึกขนาดไหน แต่เราเข้าถึงไม่ถึงลึกขนาดนั้น สิ่งนี้จะฝังใจเราตลอดไป สิ่งที่ฝังใจเรา ทั้งๆ ที่อยู่กับใจเรา นี่เป็นสมบัติในหัวใจของเรา เหมือนกับของอยู่ในที่ของเราแล้วเราไปค้นเจอ มันอยู่กับเรา ถ้าเราตั้งสมาธิ เราตั้งสติเข้าไป กําหนดพุทโธเป็นคําบริกรรม แล้วมีสติเข้าไป มันก็ค้นมาจากใจ ค้นมาจากหัวใจของเรา นี่มันอยู่กับเรา แต่เราไม่เคยเจอมัน เพราะเราไม่จริงจัง เราไม่ทําอะไร

ไฟอ่อน ไม่เห็นโทษ ไม่เห็นภัย ไม่เห็นอะไรทั้งสิ้น สมบัติจากนอก สมบัติจากในก็ไม่เข้าใจ อยู่ไปวันๆ นะ ถ้าอยู่ไปวันๆ คนหมดไฟนะ ถ้าคนหมดไฟ ถ้ามีครูบาอาจารย์กระตุ้น มันจะเกิดความองอาจกล้าหาญนะ องอาจกล้าหาญในความเพียรชอบ ไม่ต้องไปหาที่ไหน เวลาหนาวเขาจุดไฟผิงกัน เขากันหนาว มันร้อนมันก็ทําให้เราอบอุ่นขึ้นมา ถ้าเราไปหาความอบอุ่น ไปหาจากข้างนอก สิ่งนั้นมันเป็นเรื่องฤดูกาลมันเปลี่ยนแปลง เวลาหน้าร้อนนี่ร้อนมาก เราอยากหาความร่มเย็น เวลาหน้าหนาวเราก็อยากหาความอบอุ่น แล้วก็เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา นี่ฤดูกาลนะ แต่อารมณ์ความรู้สึกของเรามันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา เราจะไปหาที่ไหน

แต่ถ้าเราเข้ามา ผ่านจากกําแพงการกีดกั้นของขันธ์นะ สัญญาความจําได้หมายรู้ สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง อย่างนี้ถ้าเรากําหนดคําบริกรรม เอาสิ่งนี้แหละ เอาสิ่งที่มันเป็นอาวุธดาบสองคมนี่ คมนี้มันบาดเราเพราะอะไร เพราะมันไปยึดหมดเลย รูป รส กลิ่น เสียงจากข้างนอกเขาไม่ให้โทษเราเลย ธรรมชาติของมันเป็นอยู่อย่างนั้น แต่เราไปไม่พอใจกับพอใจ พอใจนี่ก็เป็นสิ่งที่เห็นชอบ ไม่พอใจเราก็ปฏิเสธสิ่งที่เราไม่พอใจ เราไปพอใจนี่บ่วงของมาร พอใจและไม่พอใจ พอพอใจแล้วมันก็ชอบ มันก็รัก รักแล้วปรารถนา มันก็ให้ผลเป็นทุกข์ เราก็ต้องดิ้นรนไปหามัน ถ้าเรามีสติเรายับยั้งสิ่งนี้ นี่เข้มแข็งกันตรงนี้ เข้มแข็งกับใจของเรา

เรื่องของคนอื่นนะ ความเพียรของเขา การกระทําของเขา มันเป็นเรื่องของเขานะ กรรมก็กรรมของเขา ถ้าเขาทําแล้วเขาถึงที่สุดแห่งทุกข์ก็เป็นผลบุญของเขา เขาทําความสงบของใจเข้ามาก็เป็นบุญของเขา เรานี่ได้แต่ฟังนะ ฟังแล้วเอามาเป็นเครื่องเตือนใจ ข่าวของคนอื่นไง ข่าวของเรานะ ทุกข์ก็ทุกข์ของเรา ในหัวใจของเรานี่มันเป็นเรื่องของเรา ถ้าเรื่องของเรา เราถึงต้องมีคําบริกรรม เพราะคําบริกรรมมันเป็นจุดยืน เวลามันมีเหตุ เกิดเหตุวิกฤติ เกิดเหตุต่างๆ ขึ้นมามันมีที่พักที่อาศัย มีที่เกาะ

ถ้ามีที่เกาะ เราไปเรือแตกกลางทะเล มีซากศพหมู่คณะที่ไปด้วยกันแล้วตาย เรายังต้องเกาะซากศพไว้เพื่อดํารงชีวิตเลย ถ้าเราต้องทรงตัวอยู่ในนํ้านี่เราต้องออกแรงตลอดไป เดี๋ยวเราก็หมดกําลัง เดี๋ยวเราก็จะตาย นี่ซากศพที่มาด้วยกัน เรือแตก นี่เขาตายแล้ว แล้วลอยทับมาเจอกัน เราต้องเกาะไปก่อน เกาะไปนี่มันพยุงให้เราไม่ต้องออกกําลังมาก อย่างน้อยเราก็ได้ดํารงชีวิตยาวขึ้น แล้วถ้าเราเอาตัวเองรอดเข้าเกาะหรือหาฝั่งได้ หรือมีเรือลําใดมาช่วยเหลือเรา เราจะรอดชีวิตได้

คําบริกรรมก็เหมือนกัน เห็นไหม “คําบริกรรมพุทโธไม่สําคัญ อะไรก็ไม่สําคัญนะ เรามีความชํานาญมาก”...คนที่มีความชํานาญ ชํานาญในวสี กําหนดเฉยๆ นี่ทําได้ แต่เริ่มต้นใครจะกําหนดเฉยๆ คนที่มีความชํานาญ คนที่กําหนด ชํานาญในวสีอีกเรื่องหนึ่ง คนที่ยังทําไม่ได้เริ่มต้นต้องมีคําบริกรรมก่อน นี่ซากศพก็เกาะไป พุทโธ พุทโธ นี่เกาะไปก่อน เกาะสิ่งนี้ไป เกาะไป ถ้าจิตมันมีกําลังเข้ามา จิตมีกําลังเข้ามา เกาะเขานี่แหละ ตัวเองจะมีกําลังขึ้นมา เกาะเขานี่แหละ ตัวเองจะมีจุดยืนขึ้นมา

แต่ถ้าไม่เกาะสิ่งใดเลย ซากศพ ขยะแขยง สิ่งนี้ไม่มีคุณค่า ไม่จับสิ่งใดเลย แล้วพยายามทรงตัวอยู่ในนํ้านะ เดี๋ยวมันก็จะหมดกําลัง เดี๋ยวจิตดวงนี้มันก็จะโลเล มันไม่มีจุดยืนไง...ต้องมีจุดยืน มีคําบริกรรมก่อน เกาะคําบริกรรมนี้เข้าไว้ แล้วตั้งสติไว้ เดี๋ยวรู้เอง เดี๋ยวจะรู้เองว่าจิตนี้เวลาถ้ามันสงบเข้ามา มันสงบเข้ามาอย่างไร

นี่คําบริกรรมทิ้งไม่ได้ ถ้าเรามีจุดยืนอย่างนี้นะ เว้นไว้แต่คนที่พยายามบริกรรม เราบริกรรมพุทโธ พุทโธ แล้วมันมีความรู้สึก มันมีแรงเสียดทานต่างๆ นี่มันสุดวิสัย ต้องทดสอบจนสุดวิสัยนะ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ความคิดนี่ ความคิดปัญญาที่มันให้โทษเรา ดาบสองคม ที่ว่าเป็นบุญๆ อยู่นี่ ที่การปฏิบัติอยู่นี่มันจะให้โทษเรา

ให้โทษตรงไหน ให้โทษว่า “นี่ทําแล้วก็ไม่ได้ผล โน่นก็ไม่เป็นประโยชน์ นี่ก็ไม่เป็นไร” เห็นไหม กิเลสมันจะว่าอย่างนั้น “สิ่งนี้เป็นสมมุติ สิ่งนี้เป็นสมมุติ เราจะปฏิบัติธรรม แล้วสิ่งที่เป็นสมมุติเราไม่สนใจมันเลย”...เดี๋ยวก็ไปตาย ไปตายข้างหน้านั่นแหละ เพราะอะไร เพราะเริ่มต้นเด็กมันไม่มีจุดยืนเลย ไม่มีกําลังเลย

ถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธินะ เราตั้งสติไว้เลย อะไรที่มันคิดขึ้นมา ในข้อวัตรปฏิบัติเรา ในการกระทําของหมู่คณะ สิ่งใดที่ไม่ดี ไม่ดีนี่ใคร เขารับรู้อะไรกับเราไหม มันไม่ดีของเขาใช่ไหม ถ้ามันไม่ดีของเขา ในอาวาสอาวาสหนึ่งต้องมีเจ้าอาวาส ต้องมีผู้นํา ทําไมเราไม่เอาเรื่องนี้ไปบอกผู้นํา มันเป็นหน้าที่ของผู้ปกครอง มันไม่ใช่หน้าที่ของเรา หน้าที่ของเรา สิ่งนั้นเราต้องเห็นโทษสิ นี่เขาทําเอง ทําไมเขาไม่เห็นโทษ เราไม่ได้เป็นผู้กระทํา เรายังเห็นโทษเลย ถ้าเห็นโทษ สิ่งนั้นดีไหม ถ้าสิ่งนั้นไม่ดี ทําไมเราไม่ย้อนไปดูใจเรา “เราอย่าทําอย่างนี้อีกนะ นี่กิริยาอย่างนี้ การกระทําอย่างนี้เราทําไม่ได้ เพราะทําไปแล้วมันไปเบียดเบียนคนอื่น เพราะเขาทําเองเขาไม่รู้ แต่เราเป็นคนดู เรารู้ ถ้าเรารู้สิ่งนี้เราทําทําไม เราทําไม่ได้ใช่ไหม” นี่ปัญญามันจะหมุนอย่างนี้ มันจะเห็นโทษ ถ้าเห็นโทษ นี่ปัญญาอบรมสมาธิ

พอเห็นโทษปั๊บ มันเป็นสิ่งที่ไม่ดี เขาทําเอง เขาทําสิ่งที่ไม่ดี เขาทําเองเขายังไม่รู้ตัวเลย เราเห็น เป็นคนเห็นว่าสิ่งนั้นไม่ดี เราเห็นโทษของเขา แล้วใจของเราล่ะ มันเป็นเรื่องของเขาหรือเรื่องของเรา ถ้าเรื่องของเรา เราเห็นแล้วเราไม่ทํา เราก็เป็นคนดีขึ้น เราจะเห็นจุดยืนของเรา นี่ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญามันใคร่ครวญเข้าไปที่สุด ถึงเท่าไรแล้วนี่มันจะปล่อยวาง ปล่อยวางเข้ามา การปล่อยวางหมายถึงว่า รถถ้าเราใส่เกียร์ รถเราติดเครื่องแล้วอยู่ในเกียร์ เราเหยียบคันเร่ง รถจะวิ่งทันทีเลย แต่ถ้าเราปลดเกียร์ว่าง พอเราปลดเกียร์ว่างได้ คันเร่งเราเหยียบเท่าไรรถมันก็วิ่งไปไม่ได้ นี่ปัญญาอบรมสมาธิเป็นอย่างนี้ เพราะความคิดมันลากให้เราทุกข์ “คนนั้นทําไม่ดี คนนั้นทําผิดพลาด คนนั้นทําไมทําอย่างนี้ นี่เราก็ไม่ควรทําอย่างนั้น” นี่มันอยู่ในเกียร์ ความคิดมันเร่ง จิตมันเร่งขึ้นมา อารมณ์มันก็หมุนตามไป พอตามไป พอรถมันวิ่งไปมันก็ชนดะไปเลย อารมณ์ความรู้สึกมันชนดะไปเลย นี่ถ้าปัญญามันไล่เข้าไปอย่างนั้น

ถ้าเรารู้ทันปั๊บ มันปลดเกียร์ว่าง พอปลดเกียร์ว่าง มันเรื่องของเขา คันเร่งเร่งเท่าไรนะรถมันก็ไม่เดิน นี่มันเห็นการกระทบ หมู่คณะเป็นสภาวะแบบนั้น จิตมันไม่มีอารมณ์ความรู้สึกไปกับเขาไง มันสังเวชด้วยนะ นี่ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ พอมันเข้าใจขึ้นมามันจะปล่อย ปล่อยความเห็นต่างๆ มันเห็นแล้วมันสลดสังเวช การสลดสังเวชนี่ธรรมสังเวช การปลงธรรมะ ปลงธรรม เราได้พิจารณาธรรมโดยปัญญาอบรมสมาธิ เพราะเราพิจารณาโดยปัญญาของเรา ปัญญานี้เป็นโลกียปัญญา

ปัญญาสิ่งที่เกิดขึ้นเป็นโลกียปัญญา มันใช้ปัญญาอย่างนี้พิจารณาไป มันไม่ใช่วิปัสสนา มันเป็นโลกียปัญญา ถ้าโลกียปัญญามันหมุนไปอย่างนี้แล้วพอมันปล่อยมา มันปล่อยมา มันก็เป็นกรรมฐาน กรรมฐานเพราะมันสงบเข้ามาไง มันปล่อยวางเข้าบ่อยครั้ง นี่ถ้าปัญญาอบรมสมาธิเป็นอย่างนี้

ถ้าเรากําหนดจุดยืนของเราไม่ได้ด้วยคําบริกรรม สิ่งที่เป็นคําบริกรรม ถ้าเรามีคําบริกรรม เรามีสติไป พุทโธ พุทโธ นี่เรายืนอยู่บนแผ่นดิน สรรพสิ่งในโลกมันสร้างทุกอย่าง ทุกสิ่งก่อสร้างมันจะสร้างอยู่บนแผ่นดิน ถ้ามันจะไปสร้างบนอากาศ มันก็ต้องออกไปจากแรงดึงดูดของโลกเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิมันเหมือนออกไปจากแรงดึงดูดของโลก มันเป็นปัญญา มันเป็นความคิดไง แต่ถ้าเป็นพุทโธ พุทโธ เราทํางานบนดิน สิ่งนี้มันเป็นกรรมฐาน ๔๐ ห้องที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ให้พวกเรามีช่องทางก้าวเดินนะ

จิตปกติของปุถุชน ความคิดของจิตปกติปุถุชนมันคิดโดยความรู้สึกของเรา ความรู้สึกของเรามันมาจากอวิชชา อวิชชาคือความไม่รู้จริง

แต่นี่บอก “อวิชชาคือความไม่รู้ ไม่รู้คือคนนอนหลับสิ” คนนอนหลับมันไม่รู้เรื่อง มันนอนหลับ แต่จิตมันไม่ได้หลับ จิตมันรู้ มันคิดของมันตลอดเวลา แต่ความคิดอย่างนี้มันเป็นความคิดของเรา เป็นความคิดของเรานี่เป็นความคิดของกิเลสไง แม้แต่ปลงธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างนี้มันก็เป็นความคิดของกิเลส เพราะมันมีเราอยู่ไง ถ้าเราคิดไปโดยปัญญาอบรมสมาธินี่มันแค่สมถะเท่านั้นเอง แต่เพราะเราไม่รู้ เราเข้าใจสภาวะของเราไป มันก็หมุนของเราไป

ถ้าเราทําบ่อยครั้งเข้า เราใช้สันทิฏฐิโก สันทิฏฐิโกคือความสัมผัสของจิต จิตนี้มันสัมผัส พอมันคิดอย่างนี้ มันปล่อยวางอย่างนี้ เราจับอย่างนี้แล้วพิสูจน์เข้ามา แล้วไต่สวนกับจิต ไต่สวนกับความรู้สึกของเรา เราทําอย่างนี้บ่อยครั้งเข้าๆ สิ่งนี้มันจะประสบกับความรู้สึกของเรา แล้วมันจะเข้ามาจากความรู้สึกของเรา ถ้ามีครูมีอาจารย์คอยตรวจสอบสิ่งนี้ เพราะมันไม่เสียเวลา แต่ถ้าทําเองนะ ทําเองมันเสียเวลามาก เพราะอะไร เพราะสิ่งที่มันเกิดขึ้นมาเรารู้ไปหมด

สิ่งที่เรารู้นี่รู้จริง เห็นจริง สัมผัสจริงได้หมดเลย แต่ความเห็นไม่จริงเพราะมีกิเลส

คนมีกิเลสอยู่นะ เพราะกิเลสมันมีส่วนผสมอยู่ มันมีสิ่งที่ผสมอยู่ เหมือนกับคนเป็นไข้แล้วมันมีโรคภัยไข้เจ็บอยู่ในตัว แล้วของแสลงเวลากินเข้าไปมันแสดงอาการ แต่เราก็ไม่รู้ เราก็กินโดยปกติของเรา ร่างกายปกติเราก็กินอาหารนี้ก็ปกติ เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยเราก็กินปกติ เพราะเราไม่มีประสบการณ์ไง จนกว่าไข้มันจะกําเริบ แล้วเราก็ค่อยมาพิจารณาของเรา อ๋อ! เพราะเป็นอย่างนั้น กว่าเราจะรู้ มันก็เป็นไข้ไปแล้วนะ เราต้องไปแก้ไข้ของเรา

มีครูมีอาจารย์คอยตรวจสอบ สิ่งนี้เพราะครูบาอาจารย์เคยผ่านมา ของเคยผ่านมานะ ถ้าของไม่เคยทําไม่เคยผ่านจะเอาอะไรมาพูด สิ่งที่พูดออกมามันพูดจากประสบการณ์ออกมา เหมือนพ่อแม่เราเลย พ่อแม่นะโตมาก่อน จริงอยู่ พ่อแม่เรามีการศึกษาน้อยกว่าเราก็ได้ แต่ชีวิตของพ่อแม่เราก็ผ่านโลกมาเยอะเหมือนกัน สิ่งที่พ่อแม่สั่งสอน สิ่งต่างๆ มันก็มีคุณประโยชน์ ถ้ามีคุณประโยชน์อย่างนั้น เราโตขึ้นไป พอประสบการณ์เราเป็นอย่างนั้น เราก็จะเห็นสภาวะแบบนั้น สิ่งนี้มันเป็นการงานของสมณะ

ถ้าเป็นงานของสมณะนะ นี่งานจากภายใน ถ้างานของสมณะ ในวิสุทธิมรรค เห็นไหม ไม่ไปวัดสร้างใหม่ ไม่ไปแหล่งนํ้า ไม่ไปที่ต้นที่มีผลไม้ เพราะนกกา คนเขาไปหาผลไม้ นั่นมันเป็นสิ่งที่เราแสวงหา ถ้าเราสร้างที่อยู่อาศัยจบแล้วก็คือจบ สิ่งที่ยังไม่จบ หน้าที่การงานจากภายนอก ถ้าบอกว่าถ้ามันเป็นธรรมต้องเป็นงานภายใน แล้วงานภายนอกเราไม่ต้องทําเลย...ใช่ ไม่ต้องทําเลย ถ้างานมันจบแล้ว

แต่ในเมื่อขณะที่เราออกมาเพื่อจะก่อร่างสร้างตัวกันอย่างนี้ ไอ้เรื่องงานภายนอกก็เป็นงานภายนอก งานภายนอกเราใช้ร่างกายทํา ใช้หัวคิดบ้าง แต่งานภายในนะ ร่างกายนี่แค่ยืน เดิน นั่ง นอน แต่ปัญญามันจะหมุนอยู่ข้างใน แม้แต่นั่งอยู่นะ นั่งอยู่เฉยๆ ปัญญามันจะหมุนอยู่ข้างใน

งานของสมณะนี่สร้างธรรมจักร ถ้าธรรมจักรมันเคลื่อน จักรมันเคลื่อน ปัญญามันเคลื่อนนะ ทําความสงบของใจ ถ้ามันสงบเข้ามานี่นํ้าล้นแก้ว นํ้าเต็มแก้วแล้วแค่นั้น เติมเท่าไรก็ล้น สมาธิมันมีแค่นั้นแหละ แค่ถึงที่สุดแล้วอัปปนาสมาธิ สักแต่ว่ารู้ แล้วถ้าเกิดจิตมันมีอํานาจวาสนา มันเห็นแสง เห็นต่างๆ เห็นความว่างนะ แล้วก็เข้าใจว่านี่คือผล นี่ไปติดนะ แต่ขั้นตอนของปัญญาไม่มีขอบเขตเลย ขั้นของปัญญา เพราะจริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน

จริตนิสัยของคน อํานาจวาสนาของคนไม่เหมือนกัน การเริ่มต้นตั้งแต่โจทย์ ตั้งโจทย์ กาย เวทนา จิต ธรรม แม้แต่เฉพาะกายอย่างเดียวนี่มันยังมีกายนอก กายใน กายในกาย มันมีกายหลายชั้นมาก เพราะหลวงปู่เจี๊ยะท่านพิจารณากายอย่างเดียวท่านถึงเป็นพระอรหันต์ได้ ครูบาอาจารย์บางองค์พิจารณาจิตอย่างเดียว อย่างครูบาอาจารย์พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม แต่ละอย่างแต่ละขั้นตอนไม่สับปนกัน อย่างเดียวจบ จบอันเดียวกันอย่างนั้น มันขยายได้กว้างขวางมากเลย เรื่องขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขตเลย เพราะว่ามันตื้น ลึกซึ้ง หยาบ หนาต่างกันมหาศาลเลย ขณะที่ปัญญามันจะออกก้าวเดินโดยมีฐานที่สมาธิรองรับ ถ้าไม่มีฐานสมาธิรองรับ มันจะเป็นโลกียปัญญาทั้งหมดเลย

ฉะนั้น เราถึงต้องหากรรมฐาน ฐานที่ตั้งนี่ ฐานที่ตั้งมันจะพัดซากศพ พัดสิ่งเศร้าหมอง พัดสิ่งที่เป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากขึ้นฝั่ง ถ้าเราเข้าถึงฐาน เราทําความสงบของใจเข้ามา แล้วเราพยายามวิปัสสนาย้อนไป กาย เวทนา จิต ธรรม แล้วถ้าปัญญามันเกิด ปัญญามันเกิดหมายถึงว่าเราน้อมไป ถ้าจิตมันสงบ น้อมไปนะ น้อมไป ถ้าคนมีอํานาจวาสนาจิตสงบปั๊บมันจะเห็นกายนะ นี่ดีมากเลย พอจิตมันสงบ เห็นแว็บ เห็นเป็นปอด เป็นกระดูก เป็นหัวกะโหลก เห็นแว็บเดียว ขณะที่เห็นแว็บเดียวมันจะสะเทือนกิเลสมาก สะเทือนถึงความรู้สึกมาก มันจะขนพอง ตื่นเต้นมากเลย แต่แว็บเดียว เพราะอะไร เพราะฐานไม่แน่น ฐานใช้ไม่ได้ ถ้าฐานไม่ได้เราจะตามสิ่งนี้ไปมันจะไม่ได้ประโยชน์ นั่นน่ะเห็นอย่างนั้น ถ้าเห็นอย่างนั้นคือว่าเห็นกาย

ถ้าเห็นกายอย่างนั้น ถ้าจับได้แล้ววิปัสสนาได้ นั่นเป็นวิปัสสนา แต่ถ้ายังเห็นโดยสัญญา เห็นโดยการคาดหมาย เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ เห็นเกสา นี่ลอกหนังออก เห็นเนื้อ เห็นหนัง สิ่งนี้มันเป็นสัญญา

ถ้าจิตมันเริ่มวิปัสสนา จิตที่เริ่มทํากรรมฐาน ถ้าเราพุทโธ พุทโธ บางทีมันเครียด มันเบื่อหน่าย เราใช้ปัญญาอย่างนี้ได้ ปัญญาที่เป็นโลกียปัญญา โลกียปัญญาคือปัญญาโดยสังขาร ปัญญาโดยสัญญา ปัญญาคือข้อมูลจากกิเลส แต่ถ้าเราพยายามโดยขัดเกลา สิ่งนี้เราเป็นอุบายวิธีการแหวกเข้าไปหาจิต สิ่งนี้ทําได้หมดแหละ เพียงแต่ว่าทําได้แล้วว่าสิ่งนี้มันเป็นการสิ้นสุดของมัน คือสมถะทั้งหมด

แต่ถ้าจิตมันสงบ เห็นกายจริงๆ นะ มันสะเทือนกิเลส การสะเทือนกิเลสนี่พอมันแว็บเดียวนี่มันทําไม่ได้ นักปฏิบัติส่วนใหญ่จะไปจนตรอกตรงนี้ มันจะก้าวเดินไปอีกไม่ได้ เพราะอะไร เพราะมันทําอีกไม่ได้เลย จะทําสมาธิ จะทําความสงบมันก็ทําไม่ได้ เพราะเหตุไม่พอบ้าง ศรัทธาเสื่อมบ้าง ทําไปแล้วมันต้องออกแรงบ้าง มันก็ขี้เกียจ มันก็ทําไม่ได้ มันก็ดึงไป กึ่งๆ เป็นคนหมดไฟไง คนหมดไฟ คนทําสักแต่ว่า คนนอนแช่ นี่มันต้องสลัดนะ สลัดความรู้สึกอย่างนี้ทิ้ง เพราะอะไร

ดูสิ ดูจีวรเรานี่ เราซักทุกปักษ์เลย เราซัก เราทําความสะอาด เราย้อมอยู่ตลอดเลย แม้แต่ผ้าที่ใช้มันยังสกปรก เรายังต้องซักต้องย้อมอยู่ตลอดเวลาเลย แล้วหัวใจเวลามันมีประสบการณ์อะไรเข้าไปแล้วมันไปหมักหมม มันไปนอนแช่อยู่อย่างนั้น ทําไมเราไม่สะบัดมันทิ้งล่ะ เราสะบัดมันทิ้ง ตั้งต้นใหม่ ตั้งสัจจะใหม่ ตั้งสติใหม่ ทําใหม่ เริ่มต้นกันใหม่ แล้วพยายามตั้งสัจจะ แล้วพยายามทําให้ได้

เราสลัดมันทิ้งสิ สิ่งที่สกปรกยังซักออกได้เลย แล้วหัวใจอย่างนี้ ทําไมไม่ทํา ทําไมไม่ทํา ไม่เห็นภัยเหรอ จะกลับมาเกิดอีกเหรอ จะต้องมาเกิดมาตายอย่างนี้อีกใช่ไหม

“เกิดมาแล้วก็จะมาบวชซํ้า ก็ปรารถนาพุทธภูมิ ก็เกิดตายนี่สร้างบารมี ก็อยากจะเป็นพระพุทธเจ้า”...นี่กิเลสมันก็อ้างไปโน่น เห็นไหม เวลาจะทําคุณงามความดีกิเลสมันก็ต่อรองนะ เวลากิเลสมันต่อรองนี่มันไม่ต้องอ้าปากเลย เราอ้าปากต่อรอง อ้าปากพูดตลอดเวลานะ กิเลสมันไม่ต้องอ้าปากเลย มันคิดในหัวใจนี่ ล้มแผละ ล้มแผละ ยอมจํานนกับมันหมดเลย นี่เพราะเราไม่เห็นภัย เพราะเราไม่เห็นภัยนะ

ตอนนี้เรานั่งอยู่ในกระทะทองแดงนะ ภพชาตินี้ ชีวิตนี้ ในร่างกายหายใจอยู่นี่ อาหารกินอยู่ทุกวัน หายใจเผาผลาญ ธาตุไฟเผาผลาญร่างกายตลอดวัน เพียงแต่ว่าปกติมันยังไม่มีโรค มันยังไม่แสดงอาการ เดี๋ยวเวลามันเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมาจะรู้จักมันอยู่ นึกว่าร่างกายมันให้ประโยชน์กับเรา เราอยู่นี่สุขสบาย กินอิ่มนอนอุ่น เรายังขับเคลื่อนได้ ยังมีความสุข เดี๋ยวเวลาเดินไม่ได้ เวลาแก่ขึ้นมาแล้วจะรู้สึกตัว เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมาแล้วจะรู้สึกตัวนะ

มันประมาทนอนใจไง เราประมาทนอนใจกับชีวิต เราประมาทนอนใจกับเพศของเรานะ ดูสิ บวชมาเป็นนักรบ บวชมาในพุทธศาสนา พุทธศาสนาเขาก็พร้อม เขาก็ส่งเสริม ปัจจัยเครื่องอาศัยที่ไหนที่เขาจะให้เราไปหาเอง นี่เขาส่งเสริมตลอดเวลา เพราะเขาก็อยากมีบุญกุศลกับผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ แล้วเราประพฤติปฏิบัติ เราจะมานอนแช่อยู่กับไอ้ความหมดไฟอย่างนี้ ไอ้ความไม่เห็นภัยกับหัวใจอย่างนี้ แล้วให้มันหมักหมมอยู่อย่างนี้น่ะเหรอ

มันต้องสลัดมันทิ้งไป แล้วเริ่มต้นของเราตลอดเวลา ล้มก็ลุกใหม่ ล้มก็ลุกใหม่ ชั่วเจ็ดปี ดีเจ็ดหน คนบวชแล้วสึก สึกแล้วบวช เขายังทําได้เลย แล้วนี่อารมณ์ในหัวใจ ทําไมจะสู้มันไม่ได้ ทําไมจะไม่รบกับมัน ทําไมจะทําไม่ได้ ถ้าทําได้ขึ้นมา มันก็มีกําลังใจขึ้นมา

เห็นไหม มันทําได้ คนจะทํานี่มันทําได้ แต่มันไปนอนจมเอง มันไปยอมแพ้เอง คนไปยอมแพ้เอง ถ้าการศึกมันแพ้มาจากข้างใน กองทัพจะดีขนาดไหนก็แล้วแต่ ถ้าในเมืองนั้น ในกองทัพนั้นมีไส้ศึกมาก ไม่มีการร่วมมือกัน ก็แพ้วันยังคํ่า มันทําให้กองทัพนั้นต้องล่มสลายไป

หัวใจของเราก็เหมือนกัน มรรคญาณที่มันจะก้าวเดินออกมานะ ความเพียรชอบ งานชอบ ดําริชอบ สติชอบ สมาธิชอบ นี่มรรค ๘ นี่กองทัพธรรมจักรที่จะเคลื่อนไปฆ่ากิเลส มันโดนกิเลสเสี้ยมอยู่นี่ มันทําลายอยู่ข้างใน แล้วก็ยอมแพ้มันหมดเลย แล้วก็ตายอยู่กับกิเลสอย่างนี้ แล้วจะเอาอะไรไปสู้มัน

ไม่มีใครเป็นโทษกับเราเลย เวลาเรามองคนอื่น คนโน้นไม่ดี คนนี้ไม่ดี แล้วไอ้กิเลสที่ไม่ดีทําไมไม่พูดถึงมัน ไอ้ที่มันอยู่ในใจนี่ทําไมไม่สู้มัน ถ้าสู้มัน สู้มันขึ้นมาแล้วถ้ามันสะอาดขึ้นมา ถ้าใจดวงนี้สะอาดนะ มันสะอาด ขึ้นมานี่มันรู้หมดนะ เพราะสรรพสิ่ง เห็นไหม ใจเหมือนกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมา สิ่งนี้สะอาดบริสุทธิ์ แล้วเมตตามาก เมตตาสั่งสอนมาก สัตว์โลก นี่รื้อสัตว์ขนสัตว์ สัตว์ที่มีสัตตะเป็นผู้ข้อง แล้วเราล่ะ สัตตะเราก็ข้องในหัวใจเรา นี่ออกมาจากใจดวงนั้น ถ้าใจดวงนั้นสะอาด

เหมือนกับผ้า จีวรด้วยกัน จีวรเราก็เหมือนกันหมด เวลาซักจีวรใครจีวรใครก็ย้อมสีเหมือนกันหมด จีวรก็คือจีวรเหมือนกัน ตัดจากผ้าไม้เดียวกัน นี่คนละผืน ถึงเวลาก็ใช้ด้วยกัน ใจก็เหมือนกัน ใจก็เหมือนผ้า ใจเหมือนกัน สกปรกเหมือนกัน ซักได้เหมือนกัน สะอาดได้เหมือนกัน แต่จะซักหรือไม่ซัก จะทําหรือไม่ทําไง เขาซักผ้าในนํ้าแก่นขนุน ไอ้เราไปซักในกะละมังเปล่าๆ ไม่มีนํ้า แล้วเราว่าเราซัก เราว่าเราซักแล้วมันซักจริงหรือเปล่าล่ะ

นี่มันทําเหมือนกัน แต่ทําไม่เหมือนกันมันก็ไม่ได้ผลน่ะสิ ถ้าทําเหมือนกันโดยเหมือนกัน มันจะไม่ได้ผลไปได้อย่างไร ถ้าไม่ได้ผล เราก็ต้องตั้งใจจงใจของเรา ถ้าจงใจมันเป็นประโยชน์กับเรานะ สรรพสิ่งถ้าเรารู้จักเป็นประโยชน์ มันจะเป็นประโยชน์ ถ้าเราไม่เห็นประโยชน์ของมัน เราปฏิเสธนะ มันไม่ทําเลย โน่นก็เล็กน้อย นั่นก็ไม่จําเป็น นั่นก็คนโน้นทําแล้ว...ไม่เอาอะไรเลย แล้วมันจะไปชําระกิเลสตรงไหน มันมีแต่สะสม มีแต่กองอยู่ในหัวใจ คนอื่นเขาทําหมดเลย เขาได้หมดเลย ไอ้เราไม่ได้อะไรเลย แต่ว่ากูได้ ก็ไปซักผ้าในกะละมังที่ไม่มีนํ้าเลย ซักอยู่นั่น ไม่มีนํ้าเลย ผ้าเขาสะอาด แต่ผ้ากูเหม็นฉิบหายเลย นี่กิเลสทั้งนั้น แล้วจะไปโทษใคร

นี่ธรรมะเป็นอย่างนี้ ธรรมะ เห็นไหม อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนเป็นผู้แก้ไขตน ตนเท่านั้นนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกแล้ว นี่ผู้ชี้ทาง คนเดินถึงก็ได้ คนเดินไม่ถึงก็ได้ ดูซักผ้าสิ ผ้ามีนํ้า เวลาซักมือนี่ร้อนไหม ซักผ้าที จุ่มนํ้าที มันร้อน ถ้าไปซักผ้าในกะละมังที่ไม่มีนํ้า หรือซักนํ้าเย็น ซักนํ้าเย็นก็ซักไม่ได้ นํ้าเย็นซักไปมันก็ไม่สะอาด

แล้วทางโลกเขามองกันนะ เราเคยเป็นอยู่ พระบวชใหม่มาแล้วบอกว่าพระพวกนี้โง่ อะไรกัน เอานํ้าร้อนๆ มาแล้วก็เอามือไปจุ่มกัน เดี๋ยวนี้เขาไม่ซักแล้ว นํ้าอย่างนี้เขาไม่ใช้กันหรอก...แต่เวลาใช้ประโยชน์แล้วมันเป็นอย่างนั้นไหม นี่เป็นข้อวัตรของเรา ย้อมในนํ้าฝาด นํ้าแก่นขนุน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ดํารงชีวิตอย่างนี้ แล้วเราทําตามครูบาอาจารย์ของเรามันผิดตรงไหน

โลกนี้โลกเจริญนะ มีเครื่องซักผ้า ซักผ้าได้สะอาดด้วย แล้วไปซักกับมัน ไปซักกับกิเลสเหรอ ทําไมต้องเอาชีวิตเราไปยอมจํานนกับเขา ทําไมชีวิตเราไม่ฝากไว้กับธรรมวินัย ทําไมชีวิตเราไม่ฝากไว้กับพระพุทธเจ้า เราจะเอาธรรมะ เราไม่ฝากไว้กับพระพุทธเจ้า เราไปฝากไว้กับใคร เวลาเอาธรรมะจะเอากับพระพุทธเจ้า เวลาดํารงชีวิต ดํารงชีวิตแบบโลก มันกิเลสทั้งนั้น แล้วมันไปเอาโลกมาทําไม มันเรื่องของกิเลสแล้วเราจะไปเชื่อเขาทําไม

ทุกคนเข้ามาวัดต้องมาคิดอย่างนี้ทั้งนั้นน่ะ เพราะโลกกับธรรมมันขัดแย้งกันมาก เรื่องของธรรมนี่ทวนกระแสเลย ถ้าเรื่องของโลก เรื่องการดํารงชีวิตของโลกเขาคิดกันอย่างนั้นเลย แล้วเขามาดูพระนี่ “พวกนี้ไม่ทําอะไรกันเลย อยู่ว่างๆ มาอยู่มากินเสียประโยชน์ เกิดมาแล้วใช้ปัจจัยเครื่องอาศัยโดยที่ไม่เป็นประโยชน์” นี่โลกเป็นอย่างนั้น

เราไม่เอาโลกเป็นใหญ่ เราเอาธรรมเป็นใหญ่ เอาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นที่พึ่ง

ธรรมและวินัยจะพัดซากศพเข้าฝั่งตลอด มันจะพัดความเลวทราม กิเลสตัณหาความทะยานอยากออกจากใจเรา ถ้าเรารู้จักใช้ รู้จักหาประโยชน์ รู้จักใช้นะ รู้จักใช้โดยสัมมา ด้วยสัมมาสมาธิ ด้วยสัมมาทิฏฐิ ความเห็นถูกต้อง ขณะที่ปัจจุบันนี้กิเลสในหัวใจเรามากนี่มันธรรมดา มันต้องขัดแย้ง มันต้องโต้แย้ง เพราะมารไง กิเลสคือมาร พญามารมันควบคุมใจเราอยู่ แล้วธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันชําระกิเลสขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ววางธรรมและวินัยไว้ให้เราเอาเป็นปูนหมายป้ายทางไว้ก้าวเดิน แล้วปูนหมายป้ายทางคือสิ่งที่เป็นนิมิตบอกชี้ทาง แล้วหัวใจเรากิเลสเต็มหัว

นี่ว่าธรรมของพระพุทธเจ้า...ธรรมพระพุทธเจ้านี่แหละกิเลสเต็มหัว แล้วถ้ามันพยายามจะก้าวเดิน แล้วพยายามจะขัดแย้ง มันขัดแย้งอยู่แล้ว แล้วเราต้องโต้แย้ง แล้วเราต้องพยายามมีสติ ต้องต่อสู้ให้เห็นโทษเห็นภัย ถ้าเห็นโทษเห็นภัย การกระทําของเราทําได้เต็มไม้เต็มมือ เพราะเราเห็นโทษ เราเห็นภัย เราเห็นคุณ เราอยากทําดี เราอยากสู้กับกิเลส แล้วจะเป็นประโยชน์กับเรา เอวัง

เทศน์พระ ๑๔

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๑๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันอุโบสถ อุโบสถศีล เวลาเขาถือศีล ๘ เขาถือศีล ๘ นะ ถ้าถือศีลอุโบสถ ช้างอุโบสถไง ศีลอุโบสถกับศีล ๘ ศีล ๘ เท่ากัน แต่ศีลอุโบสถมันมีบุญกุศลมากกว่าศีล ๘ เพราะศีล ๘ เขาถือเอาวิรัติเอา ศีลเหมือนกัน แต่ศีลอุโบสถ นี่ก็เหมือนกัน อุโบสถศีล

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ ต้องถือนิสัยกับอุปัชฌาย์ พออุปัชฌาย์เสีย พระนี่แตกกระสานซ่านเซ็นมากเลย พอพระแตกกระสานซ่านเซ็น คุมกันไม่ติด บางองค์สึกไป บางองค์ไปอยู่แบบตามใจตัวเอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าให้ถือนิสัยอุปัชฌาย์ ถ้าอุปัชฌาย์สิ้นชีวิตลงให้ถือนิสัยอาจารย์ ให้อาจารย์ดูแล

การดูแลกันเป็นหมู่คณะเป็นสิ่งที่ว่าเป็นการดูแลรักษากัน ถือนิสัยกัน นี่อุโบสถ การลงอุโบสถนะ ถ้าเราเข้าใจแล้ว พ้นจากนิสัยจะลงอุโบสถที่ไหนก็ได้ เวลาอยู่ในป่าองค์เดียว นี่บุคคลอุโบสถ คณอุโบสถ สังฆอุโบสถ ถ้าเป็นบุคคลอุโบสถ ที่ไหนก็ลงอุโบสถได้ แต่ถ้าเป็นคณะขึ้นมาก็ต้องตั้งญัตติ

ขนาดพระสมัยพุทธกาล วัดติดๆ กัน แล้วในวัดแบ่งกันลงอุโบสถแต่ละสถานที่ แต่ละสถานที่หมายถึงลงซ้อนกันในวัดเดียวกัน หลายกลุ่มไง...ไม่ได้ ต้องลงที่เดียว ในวัดนี่ให้รวมกัน ถ้าวัดมากนี่ให้รวมกัน ถึงบอกวิสุงคามสีมา สีมาหมายถึงตําแหน่งเป้าหมายบอกอันนั้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ ประหยัด มัธยัสถ์ เรียบง่าย สิ่งที่สะดวกที่สุดเลย ถ้าเราอยู่คนเดียวเราบอกบุคคลอุโบสถ บอกอุโบสถ บอกบริสุทธิ์ ถ้าเป็นคณะขึ้นมาก็ตั้งญัตติ ถ้าเป็นสังฆะขึ้นมาก็ต้องอุโบสถ นี่ความเรียบง่าย เรียบง่ายด้วยความรู้จริงไง ทําที่ไหนก็ได้ แต่เวลาที่เราทํากันให้มันเป็นคณะ ให้มันเป็นกิจจะลักษณะ ให้มันเป็นความสามัคคี ให้มันเป็นสิ่งที่ว่าเราไปสมานกัน สมานกันเพื่ออะไร

เวลาเข้ามา เห็นไหม ถ้าเราสวดมนต์ ถ้าใครสวดผิดคําสองคํามันขัดแย้งกัน นี่ก็เหมือนกัน ถ้าในอุโบสถเดียวกัน เราไม่มีความเห็นแย้ง ไม่มีความเห็นต่าง

นานาสังวาสเกิดตรงนี้ เกิดตรงที่ว่าความเห็นต่าง ความเห็นต่างในวินัยน่ะ เห็นไหม ดูสิ เห็นต่างกัน นี่จับเงินทองได้ไหม จับได้หรือไม่ได้ เขาทํากัน แล้วครูบาอาจารย์เราวางธรรมและวินัย ชาตรูปรชตํ หยิบเงินและทองไม่ได้ สิ่งต่างๆ ไม่ได้ นี่ต่างกันโดยศีล เป็นนานาสังวาส

สิ่งที่เป็นนานาสังวาส ถ้าเราทําอุโบสถร่วมกัน เราเข้ามาทําสังคายนา เหมือนกับทําสังคายนา มันจะเป็นการทําให้เราไปด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ไง ในการตรวจสอบกัน ในการอยู่ร่วมกัน สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์ตรงนี้ไง

เวลาวันมาฆะ หลวงปู่มั่นบอกกับครูบาอาจารย์ “เวลาออกวิเวกให้ทํามาฆะคนเดียวนะ” ให้ทําเองก็ได้ ทํามาฆะนี่ แต่ถ้าพูดถึงครูบาอาจารย์ก็ไปหาหมู่คณะเพื่อทํามาฆะด้วยกัน ถ้าทํามาฆะด้วยกัน เอหิภิกขุ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้บวชให้แล้วสําเร็จเป็นพระอรหันต์ด้วย แต่นี่เราก็บวชแล้ว บวชกับอุปัชฌาย์ แล้วบวชกับอุปัชฌาย์ เอหิภิกขุก็บวชใจเราสิ ใจเราบวชขึ้นมามันก็เป็นเอหิภิกขุขึ้นมาจากภายใน

ถ้าเอหิภิกขุแล้ว ทําไมพระธรรมเจดีย์ให้หลวงตาไปพูดกับหลวงปู่ขาว

นี่เอหิภิกขุบวชเองก็ได้ แต่ถ้าพูดถึงเวลาสนทนาธรรมกันแล้วมันเป็นอันเดียวกันไหม มันลงช่องทางเดียวกันไหม มันเป็นทิฏฐิของเราเองหรือเปล่า ถ้าเป็นทิฏฐิของเราเองมันก็เป็นความเห็นของเราเอง แต่ถ้ามันเป็นทิฏฐิของเรา มันเข้าหมู่คณะ เข้าความเป็นไป นี่มันตรวจสอบกันอย่างนี้ หมู่คณะมันจะเข้มแข็งไง

เวลาถึงธรรมวินัย พัดซากศพเข้าฝั่ง สิ่งที่โต้แย้งกัน สิ่งที่ขัดแย้งกัน มันก็ไม่อยู่ในธรรมและวินัย ถ้าอยู่ในธรรมและวินัย มันอยู่ในทะเลหลวง มันอยู่ในแหล่งนํ้าใหญ่ สิ่งนี้มันก็เป็นความสะอาดบริสุทธิ์เหมือนกัน การกระทําอย่างนี้การกระทําเพื่อความสมาน เพื่อให้องค์กรของเรา องค์กรของสงฆ์ตั้งมั่น ไม่ใช่มีใครอยากดังอยากใหญ่ อยากจะต้องไปจิ้มกล้อง ถึงเวลานั้นก็ต้องไปเดือดร้อน ทําไมต้องวุ่นวายกันขนาดนั้น ทําที่ไหนก็ทําได้ ทําไมต้องมาวุ่นวายอย่างนี้เชียวเหรอ

ไอ้ความวุ่นวายเป็นเรื่องของกิเลสนะ แต่ถ้าสิ่งที่ว่าเราอยู่ที่ไหนมันก็เดือดร้อน ถ้าใจมันเดือดร้อนนะ ความเดือดร้อนในใจมันเดือดร้อนอยู่แล้วล่ะ ที่ไหนมันก็เดือดร้อน มันขัดข้องหมองใจไปตลอด ใจมันโดนบีบคั้นตลอด กิเลสมันบีบคั้นใจมาตลอด แต่ถ้าเข้าไปแล้วที่ไหนมีแหล่งนํ้า ต้นไม้ใหญ่ในป่า มีต้นไม้ใหญ่ที่ไหนมันก็มีคนมาพักพาอาศัยพึ่งพิงอาศัย นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เข้ามาถ้าใจมันร่มเย็น มันสงบ จิตใจมันเป็นสามัคคี มันเป็นหมู่คณะ มันเป็นอะไรอย่างนี้ มันรื่นเริง มันอาจหาญ มันไปด้วยความสุขนะ

แต่ถ้าไปด้วยความทุกข์ อะไรมันเป็นความทุกข์ล่ะ หมู่คณะส่วนใหญ่ผิดหรือเราผิด ความเป็นไปของเราเห็นโต้แย้งเห็นขัดแย้ง หรือความเห็นของหมู่คณะขัดแย้ง ความขัดแย้งมันก็ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ มันก็เคลียร์กันได้ เคลียร์สิ

เหตุผลเป็นอะไรถึงจะต้องมาลงอุโบสถร่วมกัน ทําไมลงอุโบสถแยกไม่ได้เหรอ

ลงอุโบสถแยกก็ได้ ถ้าลงอุโบสถแยกที่ไหนมันก็แยกได้ เวลาตายทุกคนยังตายได้เลย ทุกคนมีสิทธิหายใจเข้าหายใจออก ตายทั้งนั้นน่ะ ทุกคนมันต้องตาย แล้วถ้าเกิดตายแล้วต้องเรียกกลับมาลงอุโบสถหรือ “เอ็งตายไม่ได้ เอ็งต้องกลับมาลงอุโบสถก่อนแล้วค่อยตาย” เป็นอย่างนั้นเหรอ? ไม่เป็นหรอก ใครจะตายก็ตายไป ใครจะอยู่ก็อยู่ไป สิ่งนี้มันเป็นอนิจจังทั้งนั้นน่ะ

แต่สิ่งที่เราฝากไว้ในศาสนาสิ สิ่งนี้หมู่คณะที่ทํากันไว้ ที่ไหนทําไว้เป็นประวัติศาสตร์ เราดูสิ ครูบาอาจารย์ที่ทําไว้เป็นประวัติศาสตร์มา ทําไมเราเชิดชูศาสนาขึ้นมาได้ ในภาคปฏิบัติมันหมดไปแล้ว ถ้ามันมีอยู่ หลวงปู่มั่นไม่ต้องเดือดร้อนอย่างนี้หรอก ถ้ามันมีอยู่แล้วมันถูกต้องนะ เราไม่ต้องมาค้นคว้า ไม่ต้องมาเดือดร้อนอย่างนี้หรอก มันต้องหาได้ง่ายๆ ทั้งนั้นน่ะ

มันหาไม่ได้ เห็นไหม เวลาหลวงปู่มั่นรื้อค้นนะ พระไตรปิฎกมีอยู่ทุกวัด ที่ไหนก็มีทั้งนั้น แล้วเวลาไปสืบค้นจากครูบาอาจารย์ แล้วครูบาอาจารย์องค์ไหนตอบได้ล่ะ ดูสิ ขนาดว่าหลวงปู่เสาร์เป็นคนเอาหลวงปู่มั่นมาบวชเอง เวลาหลวงปู่มั่นไปถามหลวงปู่เสาร์

“เราก็ไม่รู้ เราก็ไม่เคยเป็น เราก็ไม่เคยเป็น” จริตนิสัยของคนมันไม่เหมือนกัน มันต่างกันมหาศาลเลย

สิ่งนี้มันหมดไปแล้ว มันหมดไปในภาคปฏิบัติ เห็นไหม ศาสนามี ตู้พระไตรปิฎกมี ธรรมวินัยมี ศาสนานี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ ๕,๐๐๐ ปี ศาสนาไม่หมด...ใช่ ไม่หมดหรอก ทฤษฎีไม่หมดหรอก ตู้พระไตรปิฎกไม่หมดหรอก พิมพ์เมื่อไหร่ก็ได้ แล้วประเพณีก็ทํากันไป

ดูเวลาหลวงตาท่านถามหลวงปู่มั่นว่า “สีผ้าในสมัยพุทธกาลมีกี่สี”

แล้วดูสีผ้าที่เขาห่มกันอยู่นี่มันเป็นอย่างไร มันหมดไม่หมด ดูสิ แล้วสีกรัก กรักอย่างอ่อน อย่างกลาง อย่างแก่ สีกรัก สีแก่นขนุน สิ่งนี้มันเป็นสัจจะความจริง

แต่เริ่มต้น ดูสิ เวลาหลวงปู่เสาร์เริ่มออกธุดงค์ พระห่มผ้าสีดําๆ “จะไปไหนกัน ยกครอบครัวไปไหน” ทั้งแซว ทั้งหาช่องทางว่าสิ่งนี้มันอวดอุตริ แล้วเดี๋ยวนี้ดูที่ผ้าสีนี้ใครเอาไปห่มล่ะ เพราะอะไร เพราะเราทําคุณงามความดี อย่างที่เราลงอุโบสถกันนี่ทําเพื่อความดี มาตรวจเช็คกัน มาตรวจสอบกัน ไม่ใช่ปล่อยเป็นแบบว่าตามใจฉัน

กิเลสมันไหลลงตํ่านะ ถ้าเราอยู่กันเอกเทศ เราก็สะดวกสบายของเรา มันจะนอนตีแปลงนะ ไอ้โน่นก็ไม่ต้องทํา ไอ้นี่ก็ไม่จําเป็น ไอ้นี่ก็ไม่มีความสําคัญ อะไรก็ไม่มีความสําคัญเลย ถ้ากิเลสมันสําคัญ ความเห็นส่วนตัวนี่สําคัญ แต่ถ้าทําอะไรเพื่อขัดเกลากิเลสนะไม่สําคัญ ไอ้นั่นก็ไม่สําคัญ แล้วทําไมต้องทุกข์ต้องร้อน ต้องเดือดร้อน ต้องวิ่งไปหา ต้องไปลงอุโบสถ มันเดือดร้อนวุ่นวาย ทําไมมันต้องวุ่นวาย? ก็มันจะไปทําความที่สําคัญไม่สําคัญในหัวใจให้มันหลุดออกไปไง ไอ้ที่ไม่สําคัญนั่นล่ะ สิ่งที่ไม่สําคัญมันไม่สําคัญสิ

ครูบาอาจารย์ท่านสําคัญหมดนะ ดูสิ หลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ ครูบาอาจารย์บอกเลย เก็บหอมรอมริบนะ พระอรหันต์ไม่มีกิเลส พระอรหันต์จะตีแปลงอย่างไรก็ได้ เพราะอะไร เพราะสติวินัย วินัยนี่เป็นสมมุติ ไม่มีความผิดเลย เจตนาไม่มีความผิด มันเป็นกิริยาเฉยๆ มันไม่มีเจตนา ทําอะไรก็ไม่ผิด แต่ทําไมท่านเป็นแบบอย่างล่ะ

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านพูดให้ฟังนะ ผู้เฒ่าแล้วชราภาพ แล้วไม่สบายฉันอาหารไม่ได้ หลวงตาท่านเอานํ้ามะพร้าวอ่อนเข้าไปก่อนเพล

“หลวงปู่ ฉันนี่ เพราะว่าธาตุขันธ์มันอ่อนเพลียมาก”

“ฉันไม่ได้หรอก”

“ทําไมฉันไม่ได้ล่ะ”

นี่ท่านไม่ได้คิดถึงท่านเลย

“ฉันไม่ได้หรอก”

“เพราะอะไร”

“เพราะพระในวัดหลายสิบองค์ แล้วพระที่เข้ามาความคิดเห็นก็ต่างๆ กัน แล้วถ้าฉันไป ตาดําๆ มองอยู่ ฉันไม่ได้หรอก”

นี่ครูบาอาจารย์ท่านโกรธมากเลย “ทําไมจะฉันไม่ได้ ถ้าใครเห็นต่างก็เทวทัต”

เพราะอะไร เพราะคนเจ็บไข้ได้ป่วยขนาดนี้ แล้วเอานํ้ามะพร้าวอ่อนเข้าไปแค่ให้ความชุ่มชื่นกับร่างกาย แต่ถ้าฉันแล้ว คนบอกมันขาดธุดงค์ ฉัน ๒ มื้อไง เพราะมะพร้าวอ่อนมันเป็นมหาผล

นี่ท่านสละขนาดนี้ ผู้เฒ่าไม่สบายนะ แต่หัวใจของท่านน่ะพระอรหันต์ เรื่องอย่างนี้เรื่องข้างนอกมันเล็กน้อย แต่ในเมื่อเราเป็นลูก เป็นผู้ที่เคารพบูชา เราก็อยากให้ครูบาอาจารย์ของเราได้มีอะไรผ่อนความโหยกระหาย ร่างกายมันต้องการ เหมือนรถ ดูสิ เวลามันร้อนขึ้นมา มันระเบิดของมัน มันทําให้ชํารุดทรุดโทรม ร่างกายถ้ามันขาดแคลน เอานํ้าเข้าไปให้มันมีความเย็นขึ้นมา ท่านยังสละเลย นี่สละเพื่อใคร

เวลาครูบาอาจารย์บอก “มีพรรษาเยอะแล้ว ให้พระเด็กๆ เข้ามาเพื่อให้มันมีข้อวัตรติดหัวมันไป เดี๋ยวมันจะไม่มีข้อวัตรติดหัวมันไป” เหมือนเรานี่ ถ้าเราไม่เคยปฏิบัติ เราไม่เคยทํา นี่ไม่สําคัญทั้งนั้น ไม่สําคัญ นั่นก็ไม่สําคัญ ไม่สําคัญอะไรเลย ในปัจจัยเครื่องอาศัยไม่สําคัญ เพราะอะไร ที่ไหนสั่งซื้อได้ทั้งหมด ที่ไหนก็มีให้ทั้งนั้นน่ะ ก็สั่งซื้อไง วินัยไปฝากคนอื่นไว้ ซื้อรถคันหนึ่งแล้วซ่อมอะไรไม่เป็นเลย ถึงเวลาก็ส่งเข้าซ่อมๆ แล้วเวลามันไปเสียในป่าใครจะซ่อมให้ล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าสิ่งที่เราทําอยู่ เราทําอะไรไม่เป็นเลย เราทําอะไรไม่ได้เลย เพราะอะไร เพราะมันไม่ใส่ใจ ไม่ปะ ไม่ชุน ไม่เก็บ มันไปโดนหนามเกี่ยวเข้าหน่อยเดียว แค่เมล็ดถั่วเขียวผ่านได้ ถ้าแรมคืนมันก็เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์แล้ว แล้วสิ่งที่เราใช้อยู่นี่ถ้ามันขาดมันอะไร เพราะอะไร เพราะไม่ให้มันขาดสติไง สิ่งนี้ไม่ให้เราขาดสติ ไม่ให้เราประมาท ธรรมวินัยมีไว้เพื่อจะให้เราเข้มแข็ง มีไว้เพื่อจะให้เราไม่เป็นคนจับจด ไม่เป็นคนมักง่าย ความมักง่ายความจับจดนั่นน่ะเป็นเรื่องของกิเลสมันกระซิบ ถ้ากิเลสมันกระซิบหูนี่นะ โอ้โฮ! เชื่อหมดเลย โน่นก็สบาย นั่นก็จัดการ นั่นก็สุดยอด มันเรื่องกิเลสทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเรื่องรักษานะ เรื่องรักษาธรรมวินัยมันเป็นการขัดเกลากิเลส เพราะมันไม่มักง่าย

ถ้าอรุณขึ้นเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เห็นไหม นี่มันต้องปะต้องชุน แล้วถ้ามันมีเข็มมีด้าย นี่บริขาร ๘ สิ่งนี้ติดตัวไปไหม แล้วเวลาผ้าขาดผ้าอะไร สมัยครูบาอาจารย์เรานะ ท่านสอยเป็นดอกจัน สวยมาก นี่ใช้สติ เราเคยทําอยู่ พยายามทําแต่ทําไม่ได้ เพราะผ้ามันเปื่อย ผ้าเวลามันเปื่อยนะ แล้วเราจะสอยเป็นดอกจัน มันทําได้ยากมากเลย แล้วมันมีไม่จักร แล้วเราก็ปะๆๆ เอา เอาผ้าปะแล้วก็ชุนเอาเย็บเอา เพื่ออะไร? เพื่อกันอาบัติ

นี่มันมักง่ายกันไปเรื่อยๆ แล้วก็หมดไป...“เราก็ไม่เห็นเดือดร้อนเลย ของแค่นี้เอามาคุยโม้ทําไม ก็สั่งซื้อเอาสิ ดู โอ้โฮ! ผ้าที่ตลาดนะทับตายยังตายเลย เงินก็มี สิ่งต่างๆ ก็มี”...มี เดี๋ยวนี้ในวัดทั่วๆ ไปเขามีเครื่องซักผ้า เขาใช้กดปุ่มนะ เขาซักผ้ากันเขาใช้เทคโนโลยีกันหมดแล้ว แล้วเป็นอย่างไร วัดเป็นอย่างไร

หลวงตาท่านเศร้าใจ คนในวัดก็หันหน้าออกข้างนอกวัด คนอยู่ในวัดก็จะใช้เทคโนโลยี จะใช้แบบคฤหัสถ์เขา ไอ้คนอยู่นอกวัดมันก็จะหันหน้าเข้าวัด ทุกข์ร้อนมาก ความทุกข์อยู่มากเพราะอะไร เพราะอยู่ข้างนอกมันทุกข์มันร้อน มันมีแต่ไฟ อยากจะหันหน้าเข้าวัด ไอ้คนอยู่ในวัดแล้วก็อยากจะใช้เทคโนโลยี จะใช้แบบโลกเขาไง นี่มันต่างกัน ไอ้คนอยู่ในวัดหันหน้าออกไปเรื่องของข้างนอกไง แล้วจะมาอยู่แบบข้อวัตรปฏิบัติ แบบครูบาอาจารย์ที่ทรงไว้ มันเดือดร้อน มันยุ่งยาก มันวุ่นวายไปหมดเลย

แต่ถ้าลองทําสิ เราทําของเราไป มันจะเห็นคุณค่านะ เห็นคุณค่าอะไร ดูสิ คนที่เขามีอาชีพทําไร่ทําสวน เขาต้องหาที่ดินของเขาที่ดี เขาต้องหาแหล่งนํ้าของเขาเพื่ออะไร? เพื่อเอาเมล็ดพันธุ์ของเขาไปเพาะปลูกขึ้นมา เพื่อเอาสิ่งนั้นไปเป็นอาหาร อาหารของโลกเขา อาหารกับตัวเองด้วย แล้วยังอาหารสําหรับชาวบ้านเขา เป็นเงินเป็นทองขึ้นมาได้ใช้สอย

นี่ก็เหมือนกัน เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา สิ่งใดๆ จะให้กิเลสมันพอกหางหมูนะ ดินพอกหางหมู กิเลสก็พอกหัวใจนะ แล้วก็ว่าจะประพฤติปฏิบัติ แล้วก็จะนั่งนะ มันมีวิปัสสนึกทั้งนั้นน่ะ กิเลสมันนึกให้ กิเลสมันทําให้ กิเลสมันเอาธรรมมาสวมหัวให้ เป็นธรรมๆ กิเลสมันทํามาให้ แล้วมันเป็นธรรมจริงไหมล่ะ ถ้าเป็นธรรมจริง ใจมันต้องอ่อนน้อม ใจมันอ่อนโยน มันจะเห็นคุณค่านะ

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “กัสสปะเอย เธอก็เป็นพระอรหันต์เหมือนเรา อายุก็ปานกัน ทําไมต้องถือธุดงควัตรอยู่อย่างนั้น”

“ไว้ให้อนุชนรุ่นหลังมันได้เป็นคติแบบอย่าง”

นี่ทําเพื่ออนุชนรุ่นหลังนะ คนที่ทําอยู่นี่ คนที่ทรงธรรมทรงวินัยอยู่นี่พระอรหันต์ทั้งนั้น แล้วเราขี้หมูขี้หมา เราขี้ตีนอย่างนี้ แล้วเราทําอะไรกัน ถ้าเราอยากได้คุณธรรมเราก็ต้องขวนขวายของเรา

ศีล สมาธิ ปัญญานะ ถ้ามีศีล ศีลบริสุทธิ์ ศีลสะอาดนะ เป็นสัมมาสมาธิ สมาธิเกิดขึ้น ปัญญามันก็จะเกิดขึ้น ถ้าเป็นมิจฉาสมาธิ มันเป็นมิจฉาสมาธิ ความเห็นผิด แล้วเป็นสมาธิไหม? เป็น โจรมันปล้นก็เป็นสมาธิ มันวางแผนโกงชาติ มันวางแผนทําสงครามโลก ไม่มีสมาธิมันเอาจะอะไรไปทําล่ะ แล้วมันทุปัญญา ปัญญาเป็นปัญญาทุศีล ทุปัญญา ไม่ใช่สุปัญญา

สุปฏิปันโน ธรรมอันถูกต้องดีงามชอบธรรมตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ทุปัญญา ปัญญาของกิเลส ทุปัญญา ปัญญามันจะครองโลกกัน แล้วมันครองได้ไหม โลกนี้เป็นอนิจจัง มันจะครองสิ่งที่ไม่มี สิ่งที่เป็นอนิจจังมันหมุนเวียนเปลี่ยนแปลงไปตลอดเวลา มันจะครองโลก แต่ไอ้โลกหัวใจมันไม่สนใจ ไอ้โลกทัศน์ โลกหัวใจ หัวใจเป็นธรรมอยู่นี่มันไม่สนใจ สิ่งที่จะครองได้มันไม่เอา มันไปเอาสิ่งที่ครองไม่ได้ไง สิ่งข้างนอก เห็นไหม นี่โลกธรรม ๘ ครองได้ไหม? โลกธรรม ๘ ครองไม่ได้หรอก โลกธรรม ๘ โลกอยู่ข้างนอกจะไปครองอะไรมัน

เพราะมันเป็นโลกธรรม ๘ ธรรมเก่าแก่ ก่อนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเกิดมาก็มีอยู่แล้ว นินทา สรรเสริญ เรื่องของโลกมีอยู่แล้ว แล้วจะไปครองมัน จะไปครองได้อย่างไร แล้วสงครามโลกจะครองโลกกัน โลกมันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ดูประวัติศาสตร์สิ ยุคเมืองขึ้น ยุคล่า ยุคเรือปืน มันเป็นยุค ถึงยุคถึงคราวล่ากัน พอถึงอีกยุคสมัยหนึ่งมันเป็นสิ่งที่น่าอาย ต้องคืนให้เขา ต้องไปฟื้นฟูให้เขา นี่สิ่งนี้มันเป็นยุคสมัย เวลายุคสมัยมันเป็นไป นี่มันเป็นอนิจจัง สิ่งที่ไม่มีจะไปครองมัน

แต่ไอ้เกิดไอ้ตาย ไอ้ความรู้สึกนี้ ไอ้โลกภายใน ไอ้จิตตัวนี้มันมีอยู่กับเรา ถ้ามันมีอยู่กับเรา สิ่งนี้ที่จะเบิกเข้าไปหามัน แล้วมันจะทําอย่างไรล่ะ? ถ้าเข้าไปหามัน มันก็ต้องศีล สมาธิ ปัญญา ศีลก็ต้องเป็นสัมมาทิฏฐิความเห็นถูกต้อง ไม่ใช่ศีลของเรา ศีลก็ว่าศีล ๕ ศีล ๕ ของลัทธิต่างๆ ศีล ๕ ของเขา ฆ่าไม่เป็นบาปนะ ฆ่าสัตว์ที่เป็นอาหารไม่เป็นบาป

แต่ของเราไม่ได้ การฆ่านี่บาปหมด บาปมากบาปน้อยต่างกัน มีเจตนาไม่มีเจตนา เรื่องของโลกมันเป็นสภาวะแบบนั้น ถือว่าการกระทํามีผลทั้งหมด แต่ในลัทธิอื่น ศาสดาที่ไม่สิ้นกิเลส ศาสดาที่นึกเอา ถ้าสิ่งที่เป็นประโยชน์กับเรา ฆ่าเป็นอาหารไม่บาป ไม่ผิดศีลนะ แต่ของเราศีล ๕ เป็นไปได้ไหม ขนาดคฤหัสถ์ยังทําไม่ได้เลย แล้วพระจะทําได้ไหม

ทุศีล หรือสัมมาทิฏฐิ ความเห็นถูกต้อง ศีลผิด ศีลถูก แล้วเป็นสมาธิเข้ามา แล้วปัญญามันเกิด สิ่งนี้มันเป็นพื้นฐานนะ...ใช่ มันจะทุกข์มันจะยาก การเกิดก็ทุกข์ยาก การขับการถ่าย การกินก็ทุกข์ยาก กิจไง ภัตกิจ กินก็ทุกข์นะ กินอยู่นี่ ต้องหามากิน เวลากินเวลาถ่ายทุกข์ทั้งนั้น ถ่ายเสร็จแล้วก็ต้องไปล้างมัน ข้อวัตร วัจกุฎีวัตร ต้องทําความสะอาด นี่มันเรื่องอะไร มันเรื่องอะไร? ก็มันเรื่องขับเรื่องถ่าย เรื่องกินอยู่นี่ แล้วเวลาการกระทําขึ้นมาจะอ้างว่าสิ่งนี้เป็นทุกข์ สิ่งนี้เป็นทุกข์ แล้วเวลาสิ่งที่มันขัดแย้งมันเป็นทุกข์ไหมล่ะ หัวใจไม่พอใจ หัวใจมันขัดแย้งนี่เป็นทุกข์ไหม? มันก็เป็นทุกข์

ทุกข์เกิดจากอะไร? ทุกข์เกิดจากตัณหา ตัณหาเกิดจากอะไร? สมุทัย สมุทัยอยู่ไหน แล้วสมุทัยเข้าไปดับมันที่ไหนล่ะ นี่ถ้ามันสาวไปหาเหตุ เย ธมฺมา เหตุปฺปภวา ที่ว่าพระอัสสชิบอกพระสารีบุตร “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” นี่ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อมันขัดแย้ง มีความไม่พอใจ แล้วทําไมไม่สาวไปหาเหตุ แล้วเหตุอยู่ที่ไหน เหตุมันอยู่ที่ไหน นี่ถ้ามันสาวไปหามัน ไปแก้ที่มัน ถ้าไปแก้ที่มัน มันก็จะเป็นผลที่มัน

นี่จะครองโลก ไอ้โลกเกิดโลกตาย โลกของเรา ไอ้โลกภายใน โลกนอกโลกใน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้แจ้งโลกภายนอกโลกภายใน โลกนอกพยากรณ์ได้หมดเลย โลกนอก ศาสนาอีก ๕,๐๐๐ ปี เรารู้ว่าศาสนาอยู่ ๕,๐๐๐ ปี เราก็ไม่ต้องทําอะไรเลย ปล่อยให้มันอยู่ ๕,๐๐๐ ปีเหรอ ๕,๐๐๐ ปี มึงเกิดตายกี่รอบ ศาสนา ๕,๐๐๐ ปี แต่ไอ้ทุกข์ไอ้ยากมันอยู่ที่ใจ ไอ้ปัจจุบันธรรมที่แก้กิเลสได้มันเป็นปัจจุบันนี้ มันไม่เกี่ยวกับ ๕,๐๐๐ ปีหรอก ๕,๐๐๐ ปี มันเป็นโอกาสของคน

แล้วเวลาศาสนาบอก “กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง” มันเจริญอยู่ที่ใคร ดูสิ ครูบาอาจารย์เราฟื้นฟูมาขนาดนี้ ก่อนหน้าครูบาอาจารย์นี่ประวัติศาสตร์มันศึกษาได้ สิ่งนี้มันศึกษาได้ วิชาการมันมีอยู่แล้ว มันมีหลักฐานอ้างอิง เราย้อนกลับไปได้หมดเลย ก่อนหน้าหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ ใครปฏิบัติกันมาบ้าง มีที่ไหนเขาปฏิบัติบ้าง

เจ้าคุณอุบาลีฯ ท่านก็ปฏิบัติอยู่ ปฏิบัติแล้วท่านก็ปรารถนาพุทธภูมิเหมือนกัน ท่านก็สร้างทางปริยัติ วางรากฐานปริยัติด้วย ปฏิบัติด้วย มันก็เป็นแบบว่าจะปรารถนาไปเป็นพุทธภูมิ แต่หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ พลิกกลับมา พลิกกลับมามันก็ไปเข้ากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง” มันเจริญที่ไหน ศาสนามันเจริญที่ไหน ศาสนานี่ ศาสนาเจริญที่สิ่งก่อสร้างเหรอ ศาสนาเจริญที่โลก โลกมันเจริญเหรอ

ใจผู้รู้ต่างหากล่ะ ใจของผู้รู้ ผู้ที่เข้าไปรู้ ใจของหลวงปู่มั่นนี่รู้ขึ้นมา รู้แจ้งโลก ไม่มีความลังเลสงสัย ก่อนหน้านั้นเวลาออกจากถํ้าสาริกาไป คิดถึงหมู่คณะไป เวลาไปสอน ไปรื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อสัตว์ขนสัตว์ก็สั่งสอนลูกศิษย์ พอสั่งสอนลูกศิษย์ “กําลังยังไม่พอ กําลังยังไม่พอ” ยังไม่สิ้นสุด มันยังมีความกังวล มันมีอวิชชาอยู่ในหัวใจ ในเมื่อเรารู้ไม่แจ้ง เราจะสอนเขาไป เราจะพาเขาเดินไป แต่ปลายทางเรายังมองไม่เห็น ต้นทางนี่เราเข้าถูก ปากซอยเราพาเข้าได้เลย แต่ปลายซอยที่จะเข้าบ้านอยู่ที่ไหนยังไม่เห็น ถึงว่า “กําลังยังไม่พอ กําลังยังไม่พอ” ถึงวางนะ วางหมู่คณะหมด ขึ้นไปเชียงใหม่ แล้วไปสําเร็จที่นั่น แล้วกลับมานี่พอหรือไม่พอ

“ใครมีปัญหาอะไรมา ว่ามา ใครมีปัญหาถามมาเลย”

สิ่งนี้มันเกิดขึ้นมา ธรรมมันเกิดที่นี่ ธรรมมันเกิดที่นี่

เราทํากันเพื่อองค์กรศาสนานะ ถ้าเป็นองค์กร เป็นการจัดตั้ง นี่โลกทั้งนั้นเลย แต่เราทํากันเพื่อเรา เพื่อพวกเรา ศาสนทายาท เป็นศาสนทายาทนะ ไม่ใช่ธรรมทายาท ศาสนทายาทคือภิกษุเรา ศาสนะเป็นศากยบุตร เป็นศาสนทายาทก่อน แค่เรามีความจงใจ เรามีความตั้งใจ เราจะเป็นธรรมทายาท ถ้าเราเป็นธรรมทายาทนะ เราเห็นธรรม เรารู้ธรรมขึ้นมา เราจะเชิดชู เวลาเรากราบถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันกราบจากใจนะ

การเกิดของเรา การเกิดของพ่อแม่ บุญคุณของพ่อแม่ พ่อแม่นี่สูงส่ง ทุกคนคิดถึงพ่อคิดถึงแม่ รู้เลยว่าพ่อแม่เราคือใคร เราเกิดมาจากใคร เราจะคิดถึงคุณของพ่อแม่เรา แต่ถ้าเราเกิดในธรรม โอ้โฮ! กราบไปแล้วนะ “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลากราบ เห็นไหม พระอานนท์ถามนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระพุทธเจ้าเป็นเจ้าของธรรมะ รื้อค้นธรรมะขึ้นมา เห็นธรรมขึ้นมาเอง แล้วกราบธรรม พระอานนท์ถามว่า “พระพุทธเจ้ากราบอะไร”

“กราบธรรม กราบธรรม” ธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้นี่แหละ กราบธรรมนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ยังกราบพระธรรม แล้วเราเป็นศากยบุตร เป็นศาสนทายาท เรากําลังเป็นศาสนทายาทกันอยู่ เรายังพยายามดิ้นรนขวนขวายอยู่ เราพยายามจะหาช่องหายใจอยู่ เราต้องรักษาใจของเราให้ได้อยู่

ถ้ารักษาช่องของเรา เราหาใจของเราขึ้นมา สิ่งใดมันเป็นบาทเป็นฐาน ธรรมและวินัย วินัยเป็นบาทเป็นฐาน ในอุโบสถศีล เรามาลงอุโบสถกันเพื่อสมานกัน สิ่งที่สมานกัน ครูบาอาจารย์สมัยหลวงปู่มั่นรักกันมาก ในหมู่สงฆ์จะรู้จักกันหมด แล้วผู้ใดทุกข์ยากเจ็บไข้ได้ป่วยจะดูแลอาศัยกัน ผู้ใดจิตเสื่อมนะ หลวงปู่ฝั้นบอกว่า พระทางนครพนมจิตเสื่อม แล้วไปส่งออก หลวงปู่มั่นให้หลวงปู่ฝั้นไปแก้นะ ไปแก้แม่ชี แม่ชีอ้างตัวว่าสําเร็จ แล้วก็เทศนาว่าการ พระเชื่อกันไป

ในหมู่ในคณะจะช่วยเหลือกัน จะเจือจานกัน นี่ศาสนทายาท

เราเป็นศาสนทายาท เราเป็นสังฆะ เราเป็นสงฆ์ เราถึงพยายามจะวางรูปแบบอย่างนี้ให้ ถ้าไม่ไกลกันเกินไปนักให้ลงอุโบสถร่วมกัน ให้มาปรับสารทุกข์สุขดิบต่อกัน สิ่งใดเจ็บไข้ได้ป่วย จิตใจถ้ามันออกจากหมู่คณะไป มันไม่อยากเข้าหมู่คณะ คนเรามีความคิดแตกแยก มันไม่อยากเข้าสังคม ถ้าคนเรามีความคิดเหมือนกัน สมานสามัคคีเหมือนกัน ความเห็นเหมือนกัน มาถึงมาปรับทุกข์ปรับยากกัน มันเป็นที่พึ่งอาศัยกัน ความสมานสามัคคี แม้แต่ไม่มีธรรมนี่แหละ แต่ถ้าสมานสามัคคีกัน เรามีพรรคมีพวก เรามีเพื่อนฝูง เรามีสิ่งที่อบอุ่นใจ กับเราอยู่ของเราเอกเทศ มันจะมีความอบอุ่นใจไหม ศาสนาจะมั่นคงไหม

ในธรรมทายาทถ้าเป็นธรรมขึ้นมา เห็นไหม ในวันมาฆบูชา พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ เป็นเอหิภิกขุด้วย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบวชให้โดยเอหิภิกขุ บวชโดยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วย แล้วเป็นธรรมทายาทด้วย เพราะเป็นพระอรหันต์ทั้งหมดด้วย ยังจาตุรงคสันนิบาต มาจาก ๔ ทิศ ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยไม่ได้นัดหมายกันเลย

ทําไมคิดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล่ะ ทําไมไม่อยู่เอกเทศ พระอรหันต์ด้วย ทําไมไม่อยู่เอกเทศล่ะ แล้วเราเป็นอะไรกัน กิเลสเต็มหัวใจ แล้วเราจะมาเพื่อสมานสามัคคีกัน มาเพื่อความสมานฉันท์ในศาสนานี้ สิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่ไม่ควรกระทําหรือ? มันควรกระทํา มันควรให้ทําเป็นแบบอย่าง ให้เป็นสิ่งที่ว่า ในองค์กรอื่นเขายังรักใคร่สามัคคีกัน ในหมู่คณะ ในผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ผู้ที่ชําระกิเลสด้วยกัน ทําไมมันไม่ไปลงอุโบสถร่วมกัน ทําไมไม่ทําเพื่อเราขึ้นมา เห็นไหม นี่วางไว้เป็นหลักการอย่างนี้

ถ้ามันทุกข์มันยาก มันก็ทุกข์ยากทั้งนั้นล่ะ แต่การกระทําอย่างนี้ทําเพื่อใคร? ก็ทําเพื่อเราก่อนหนึ่ง เพราะอะไร? เพื่อทําให้หัวใจมันเปิดกว้าง ให้หัวใจมันยอมรับรู้สิ่งต่างๆ อย่างไอ้ผิดถูกนี่มันเหมือนโคเหมือนควายเลย มันไม่ไปก็จูงมันไป มันไม่ไปก็เชือกสนตะพายมัน จูงมันไป

นี่ก็เหมือนกัน จิตมันขัดแย้ง มันโต้แย้ง มันไม่ยอมรับ แต่ทําไปๆ นะ ครูบาอาจารย์ท่านพูดบ่อย ถ้าต่อไปถึงบั้นปลายของชีวิตนะ ใครทําไปแล้วจะเห็นประโยชน์ของมัน แล้วจะเห็นคุณของการกระทําสิ่งนี้ แต่คุณกระทําสิ่งนี้มันจะเห็นก็ต่อเมื่อ...เห็นไหม นักการเมืองมันเห็นแต่คะแนนเสียงของเขา แต่รัฐบุรุษเขาเห็นอนาคตของชาติ รัฐบุรุษเห็นอนาคตของชาติ ขณะยังมีชีวิตอยู่นี่ผลยังไม่ออกหรอก ตายไปแล้วเขาถึงทําอนุสาวรีย์ไว้ให้นะ นี่รัฐบุรุษ

แต่ของเราตอนนี้ ถ้าทําอย่างนี้มันยังไม่เห็นผลหรอก แต่ถ้าเราทําของเราไป สิ่งนี้มันจะเป็นประโยชน์ไม่เป็นประโยชน์ กาลเวลาจะพิสูจน์กันนะ สิ่งนี้พิสูจน์มาเพื่อใคร? ก็เพื่อเรานี่แหละ เพราะส่วนหนึ่ง เราเป็นสมาชิกในองค์กรหนึ่ง เราเป็นส่วนหนึ่งของสังคมนั้น แล้วสังคมนี้มันจะวางไว้ แล้วต่อไปเขาจะเอาสังคมนี้เป็นแบบอย่าง เป็นที่อ้างอิงว่าทําอย่างนี้แล้วมันจะได้ประโยชน์อย่างนั้นๆ แต่ตอนที่มันทํานี่มันเป็นอย่างนี้ มันทุกข์ร้อนอย่างนี้ มันขัดข้อง มันเป็นไปไม่ได้ มันเดือดร้อน มันวุ่นวาย ตอนกระทําอยู่เป็นอย่างนี้ไง

ในปัจจุบันนี้ใครๆ ก็อยากเห็นหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นมีชื่อเสียงมาก กิตติศัพท์กิตติคุณมหาศาลเลย แต่สมัยหลวงปู่มั่น ใครไปอยู่กับหลวงปู่มั่นนี่กลัวหลวงปู่มั่นมากเลย หลวงปู่มั่นดุมาก หลวงปู่มั่นเอ็ดอย่างเดียว หลวงปู่มั่นจี้อย่างเดียว แต่พอถึงเวลามันผ่านไปเห็นคุณประโยชน์ไหม คุณประโยชน์สร้างหลักฐานของศาสนาได้ จนการประพฤติปฏิบัติกลับมาเชิดชูศาสนาอีกหนหนึ่ง ปฏิบัติจริงเห็นจริง จนสร้างธรรมทายาทมา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว เผาไปแล้วเป็นพระธาตุ ครูบาอาจารย์ที่องค์หลวงปู่มั่นสร้างไว้เป็นพระอรหันต์หมดเลย แล้วพระอรหันต์กับพระอรหันต์คุยกันมันจะขัดแย้งกันไปไหน พระอรหันต์ขัดแย้งกันไม่ได้หรอก เพราะมันเป็นสัจจะความจริง อริยสัจอันเดียวกัน แต่นิสัยความเห็นต่างๆ กัน นิสัยความเห็นนี่มันเป็นเรื่องปลีกย่อย มันเป็นเรื่องภายนอกไง เหมือนรสอาหาร ใครจะชอบอาหารต่างๆ กันไม่เห็นเป็นอะไรเลย แต่กินอาหารแล้วอิ่มเหมือนกัน สิ่งนี้มันจะไปขัดแย้งกันอย่างไร ว่าอาหาร กิน ต้องกินอาหาร

ที่วัดหนองผือ เวลาหลวงปู่ตื้อไปเยี่ยมหลวงปู่มั่น เวลาแจกอาหารอยู่ หลวงปู่ตื้อฉันเลย หลวงปู่มั่นถาม “ตื้อ! ฉันอาหารทําไม ยังแจกอาหารอยู่ ฉันทําไม”

“อ้าว! ก็ผมหิว”

นี่พระอรหันต์กับพระอรหันต์ หลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์นะ ก็ถือเป็นแบบอย่าง ถือเป็นกติกามาก แต่หลวงปู่ตื้อก็เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน แต่เวลาแจกอาหารอยู่ ฉันเลย แล้วขัดแย้งกันไหมล่ะ

หลวงปู่มั่นเวลาท่านเทศน์นะ “ใครอย่าเอาแบบหลวงปู่ตื้อนะ หลวงปู่ตื้อนิสัยเป็นอย่างนี้” เห็นไหม หลวงปู่มั่นท่านไม่ได้ตินะ ท่านเพียงแต่ว่าไม่ให้เอาแบบอย่าง เวลาครูบาอาจารย์เรา หลวงตาท่านพยายามจะไปหาพระที่เป็นหลักเป็นเกณฑ์ให้อยู่จําพรรษา อย่าไปตามแต่ความพอใจ

นี่บอกก็ได้ เช่น หลวงปู่ชอบ เพราะหลวงปู่ชอบท่านจําพรรษาเป็นที่ หลวงปู่ชอบบอกว่า “อ้าว! ก็เราไม่ได้บวชมาเอาพรรษานี่หว่า” นี่ผู้มีธรรม แต่บอก ใช่ ครูบาอาจารย์เป็น ถ้าเป็นธรรมทายาทแล้วมันไม่มีอาบัติหรอก แต่มันจะเป็นตัวอย่างให้ไอ้ขี้กลากมันจะเอาอย่าง ไอ้พวกขี้กลากมันจะเอาอย่าง แต่ตัวครูบาอาจารย์ไม่เป็น ไม่เป็น...ใช่ พระอรหันต์ไม่ขัดแย้งกันเลย ไอ้พวกขี้กลากมันเห็นอย่างนั้น “หลวงปู่ตื้อทําอย่างนั้นได้ ทําอย่างนี้ได้”

เวลาหลวงปู่ตื้อนั่ง ๗ วัน ๗ คืน มันไม่เอาตามล่ะ เวลานั่งสมาธิ ๗ วัน ๗ คืน มึงเอาบ้างสิ แต่เวลาถ้าถูกกิเลสนี่เอา แต่เวลาท่านทําความเพียรไม่เคยเอามาอ้างอิงเลยว่าท่านทําอย่างนี้เพราะเหตุใด เพราะท่านเอาตัวรอดของท่านได้แล้ว แล้วเราเอาตัวรอดได้หรือยัง? เอาตัวเองไม่รอด แล้วสิ่งต่างๆ ที่เป็นเครื่องมือเครื่องไม้ จะลงเรือมันก็ต้องมีพายสิ จะลงเรือมันก็ต้องมีเรือมีพาย พายเรือไป ไอ้นี่นั่งกระดิกตีนเลย จะให้ถึงฝั่ง ให้ถึงฝั่ง อีกกี่ชาติมันจะถึงฝั่งล่ะ

ถึงเก็บหอมรอมริบ ทุกข์ก็ทนเอา แล้วจะเห็นประโยชน์ไปข้างหน้านะ

ในการประพฤติปฏิบัติ “อุโบสถศีล” ถึงบอกว่าการลงอุโบสถ อยากจะทําให้องค์กรมันเข้มแข็ง ให้ความเป็นไปของหมู่คณะมันเป็นหลักขึ้นมา ให้เป็นหลักขึ้นมา สิ่งที่เป็นหลักขึ้นมา...จริงอยู่ มันสิ้นเปลือง ถ้าอยู่วัด ทําที่วัดมันต้องสิ้นเปลือง เสียค่านํ้ามัน เสียอะไร มันสิ้นเปลืองไหม ทําไมต้องเดือดร้อนขึ้นมาอย่างนั้น นี่ถ้าคิดแบบโลกๆ ไง

แต่คิดถึงค่านํ้าใจสิ คิดถึงความเป็นไป เป็นประโยชน์ เป็นแบบอย่าง เป็นคติที่จะให้พระให้เณรเขาเห็นว่า สิ่งที่เป็นแบบอย่าง เป็นคติ คุณค่ามันมากกว่าสิ่งที่เราเสียไปอีกมหาศาลเลย ฉะนั้น ให้มองต่างมุม ให้มีมุมมองต่างอีกมุมมองหนึ่ง อย่ามีมุมมองแต่เรื่องเศรษฐกิจ มุมมองแต่ว่า “ฉันไม่อยากจะขยับ ฉันมีความเดือดร้อน ฉันมีความทุกข์” นี่มันกิเลสทั้งนั้นนะ ความทุกข์ส่วนความทุกข์สิ ถ้าความทุกข์ขึ้นมาก็อย่ากินสิ ไม่ต้องกินเลย นั่งอยู่นี่จนตายไปเลย สบายด้วย ไม่ต้องไปหากิน ทําไมต้องกินล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน มันมีการกระทํา มันมีความเป็นไป ยังต้องหายใจอยู่ ยังต้องการออกซิเจนอยู่ นี่ก็เหมือนกัน มีการหมุนเวียนเพื่อสังฆะ เพื่อหมู่สงฆ์ เพื่อความเป็นไป

“พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์” จะทําไว้ให้ดูเป็นตัวอย่าง แล้วทําไว้ ถ้าจะมีความขัดแย้งในหัวใจ จะมีสิ่งใดที่มันโต้แย้งนะ ให้กาลเวลาพิสูจน์กัน “ระยะทางพิสูจน์ม้า กาลเวลาพิสูจน์คน” แล้วดูสิ่งที่พิสูจน์ที่ทําอยู่นี่ว่า มันจะเป็นผลดีหรือผลเลวกับอนาคตของศาสนา เอวัง

เทศน์พระ ๑๕

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๓ มีนาคม ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เวลาบวชแล้ว เห็นไหม เวลาออกจากคฤหัสถ์มาบวชแล้วเหมือนกับนกมีปีกและมีหาง เวลาบวชขึ้นมาแล้วเป็นอิสระไหมล่ะ? มันเป็นอิสระไปจากไหนในเมื่อมันยังโดนกิเลสครอบงํานะ ถ้ากิเลสมันครอบงําจิตใจเราไม่ได้ ทางโลกมันเป็นอิสระสิ อิสระเพราะอะไร อิสระเพราะว่าร่างกาย วัตถุ ในเมื่อวัตถุมันจับต้องได้ สอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่สิ้นกิเลสแล้ว นี่มารตามรอยไปไม่ได้ ถ้ามารตามรอยไม่ได้ มารตามใจดวงนั้นไม่ได้ นี่เป็นอิสระ

สิ่งกระทบกระทั่ง ถ้ามีกิเลสอยู่นะ สิ่งนี้เจ็บปวดแสบร้อนมาก แต่ถ้าไม่มีกิเลส สิ่งใดถ้ามันกระเทือน มันกระเทือนถึงใจ ถ้ากระเทือนถึงใจ ใจมันรับรู้ตลอดเวลา เห็นไหม นี่เวทนาของกายมี แต่มันเข้าถึงเวทนาของจิตไม่ได้ เวทนาของจิตนี่เข้าถึงไม่ได้เลย นี่เป็นอิสระอย่างนี้ แต่พระโมคคัลลานะเป็นพระอรหันต์ ทําไมโดนโจรตีจนตาย เห็นไหม นี่ทันเรื่องของร่างกาย เรื่องของวัตถุ

แล้ววัตถุของโลกมันมีอยู่ทั่วไปดาษดื่นเลย แล้วถ้าเราไปยึดกับมัน เราเป็นเจ้าของมัน ยึดกับมันก็มีการโต้แย้ง ถ้ามีการโต้แย้ง นี่เราเป็นทาสเขาเอง เราไปยึดมั่นเขาเอง เราเป็นทาสเขาเอง มันถึงไม่เป็นอิสระไง ถ้าบวชแล้วเป็นอิสระ นี่อิสระ ถ้าเราจะเป็นอิสระกับเรา เราต้องดูแลใจเรา เราต้องรักษาของเรา ถ้ารักษาของเรา รักษามาจากไหน ใจมันอยู่ที่ไหนล่ะ ใจมันอยู่ที่วัตถุหรือ ใจมันอยู่ที่ข้าวของหรือ ศาสนวัตถุ ศาสนพิธี ศาสนธรรม มันเป็นพิธี พิธีกรรม พิธีกรรมก็เพื่อเข้ามาหาใจ ถ้าใจมันมีพิธีกรรมเข้ามาหานะ ข้อวัตรปฏิบัติ เห็นไหม ดูสิ เรื่องของทาน เรื่องของการเสียสละ เรื่องของวัตถุนี่โฆษณากัน สร้างเจดีย์ สร้างวิหาร สร้างแล้วจะได้วิมานบนสวรรค์ชั้นนั้นๆ

มันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ ถ้าทําโดยธรรม...ทําโดยธรรม หมายถึงว่า เขาเสียสละด้วยเจตนาของเขา มันไม่มีอกุศล ไม่มีสิ่งใดๆ เข้ามาเคลือบแฝง บุญนั้นก็บริสุทธิ์ เขาก็ได้ของเขา นี่ไงวัตถุก็ได้วัตถุไง ก็ได้วิมาน วิมานบนสวรรค์ แล้ววิมานมีคนอยู่ไหมล่ะ สร้างวิมานแล้วเราตกนรก เห็นไหม คนสร้างวิมาน วิมานอยู่บนสวรรค์ แต่ไอ้เจ้าของวิมานตกนรกอเวจี เพราะว่าขณะสร้างวิมานมันยังมีบุญกุศล แล้วการดํารงชีวิตล่ะ เราไปทําบาปทํากรรม ไปทําอกุศล ไปทําต่างๆ จิตนี้มันก็ตกนรกอเวจี ทําบุญกุศลก็ส่วนกุศลไป ทําบาปก็ส่วนบาปไป แล้วจิตมันไปไหนล่ะ เจ้าของไม่มี เจ้าของไปอยู่ไหนก็ไม่รู้ วิมานอยู่บนฟ้า เจ้าของตกนรกอเวจีอยู่นั่นน่ะ แต่ถ้าเรารักษาหัวใจของเราล่ะ

ศาสนพิธีไง นี่มันละเอียดเข้ามา ละเอียดตั้งแต่เป็นวัตถุ วัตถุต้องหาเงินหาทองมา ต้องแสวงหามาเพื่อบุญกุศล เพื่อผลของวัฏฏะ เพื่อเกิดดี ถ้ายังมีการเกิดอยู่ก็เกิดดี แต่ถ้ามันไม่เกิดเลยล่ะ ไม่เกิดเลยนะ มันเป็นเครื่องยืนยันไง

ทุกข์ไหม? ทุกข์

จับต้องได้ไหม? จับต้องได้

ถ้าทําลายที่นี่ ทําลายที่ทุกข์นี่ ทําลายสิ่งที่จับต้องได้ ทําลายที่ทุกข์ ทุกข์เกิดจากไหน? ทุกข์เกิดจากใจนะ เห็นไหม ลมพัด แดดออก สิ่งต่างๆ พายุเกิดขึ้นมา วัตถุที่มันโดนทําลายไป มันไม่บ่นว่าเจ็บปวดแสบร้อนเลย สิ่งที่ทําลายนี่ทําลายเมืองทั้งเมืองเลย เฮอริเคนเข้ามาราบเป็นหน้ากลองเลย พังไปทั้งเมือง วัตถุนั้นมันไม่เดือดร้อนเลย แต่รัฐบาล คนในประเทศชาตินั้นต้องช่วยเหลือเจือจานกัน เพราะมนุษย์เดือดร้อน คนไม่มีจะอยู่จะกิน ข้าวของเสียหายที่ชํารุดทรุดโทรมไปแล้ว มันเสียหายไปแล้ว ต้องมาฟื้นฟู เพราะอะไร เพราะมันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย เพราะคนมันเดือดร้อน พอคนเดือดร้อน เขาต้องพัฒนาเพื่อคน เขาต้องทํามาเพื่อให้คนอยู่ได้ไง เห็นไหม วัตถุมันไม่เดือดร้อนหรอก ใจต่างหากเดือดร้อน

ทุกข์มันอยู่ที่ไหน? ทุกข์มันเกิดจากใจ สิ่งต่างๆ มันเกิดโดยธรรมชาติของมัน นี่พัฒนาขึ้นมาขนาดไหน จะสูงส่งขนาดไหนมันก็เป็นวัตถุ เราไปอาศัยมัน เราใช้มัน ถ้าเป็นคนที่มีความสุขก็ใช้ให้มันเป็นประโยชน์ ถ้าคนไม่มีความสุข มันไปทุกข์อยู่นั่นน่ะ ขนาดโดดจากตึกสูงฆ่าตัวตาย เพราะอะไร เพราะมันไม่มีความสุขกับสิ่งที่มันเป็นเจ้าของนี่ไง

ถ้าเราไปมองตรงนั้นว่าเป็นสิ่งที่มันเป็นความสุขได้จริง แต่เวลาคนทุกข์คนยากมันก็มองอย่างนั้น มองว่าคนมั่งคนมีจะมีความสุขไง คนมั่งคนมี เพราะมันมั่งมันมีมันต้องรักษามาก ไอ้เราอยู่โคนไม้กันนะ ยิ่งเป็นภิกษุ เป็นนักบวช ชีวิตเป็นอิสระ เป็นอิสระจริงๆ นะ ถ้าเป็นพระผู้น้อยนี่เป็นผู้อิสระ ถ้าเป็นพระผู้ใหญ่เป็นผู้ปกครองต้องแบกรับภาระ

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่นท่านสั่ง ดูสิ เจ้าคุณอุบาลีฯ ตั้งให้เป็นเจ้าอาวาส เป็นอุปัชฌาย์ด้วย “พระครูเอ้ย เอ็งอยู่ในโบสถ์นี้นะ ข้าจะไปแล้วล่ะ ข้าไม่สนใจเอ็งหรอก”

นี่ถ้าเป็นผู้ใหญ่ผู้ปกครอง ถ้าผู้ปกครองโดยการปกครองทางโลก มันเป็นกฎหมาย เป็น พรบ.สงฆ์ การปกครองเป็นเรื่องของเขา เป็นภาระรับผิดชอบ คนดีก็มี คนเห็นแก่ตัวก็มี แต่ถ้าพูดถึงเราปกครองตัวเราเองล่ะ เราปกครองตัวเอง เราเข้าป่าเข้าเขา เข้าป่าเข้าเขานะ เวลาประพฤติปฏิบัติกัน เวลาได้ผลขึ้นมาทุกคนอยากมี อยากเป็น อยากเข้าใจ แต่เวลาออกประพฤติปฏิบัติ เวลาออกไปหาเหตุ เหตุมันไม่สมควรแก่ธรรม ถ้าเหตุไม่สมควรแก่ธรรมมันจะเป็นไปได้อย่างไรล่ะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ ภิกษุบวชเมื่อแก่จะเข้าป่า ขอให้บอกคําบริกรรมมา บอกเหตุบอกวิธีการมา นี่บวชเมื่อแก่อยากจะเข้าประพฤติปฏิบัติ ไม่มาเรียนปริยัติอยู่ ไม่มาเรียนทรงจําธรรมวินัยอยู่ จะเข้าประพฤติปฏิบัติ เข้าป่าเข้าเขานะ นี่มีมาก เวลาเข้าไปในป่าในเขา เวลาเข้าไปถ้าเจอเหตุการณ์วิกฤติ เจอเหตุการณ์ต่างๆ มันก็สู้ ถ้าสู้ขึ้นมานี่มีโอกาส ถ้าเกิดเหตุการณ์วิกฤติ ไปเจอผีหลอก ไปเจอต่างๆ วิ่งกลับมาหาพระพุทธเจ้ามากเลย พระพุทธเจ้าบอกให้กลับไปใหม่ กลับไปใหม่ เพราะวิธีการทําไม่ถูกไง

นี่มันไปสําคัญตนก่อน สําคัญตนที่ว่าเรายิ่งใหญ่ไง นี่กิเลสมันร้ายกาจนัก เราเป็นคฤหัสถ์ เราเป็นภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา อุบาสกต้องดูแลต้องอุปัฏฐากครูบาอาจารย์ เวลาบวชแล้วเป็นพระเป็นเจ้า นี่มันยิ่งใหญ่ ถ้ากิเลสมันยิ่งใหญ่ขึ้นมาแล้ว ทําอะไรมันก็ยิ่งใหญ่ ยิ่งใหญ่มันก็ทําผิด มันจะยิ่งใหญ่มาจากไหน เพราะอะไร

เพราะบวชมาแล้วมันก็บวชมาเพื่อเป็นนักรบรบกับกิเลส ถ้ารบกับกิเลสมันยิ่งตํ่าต้อยนะ ตํ่าต้อยเพื่ออะไร? ตํ่าต้อยเพื่อไม่ให้กิเลสมันพองตัวไง เห็นไหม เราทําตัวเราเอง ถ้าเราไปทําตามกิเลสมันจะยิ่งใหญ่ ถ้ายิ่งใหญ่ขึ้นมา สิ่งนี้มันจะเป็นความเป็นธรรมไหม มันจะเป็นสมาธิได้ไหม? มันเป็นทัพพีขวางหม้อ ถ้าทัพพีขวางหม้อมันไม่รู้รสชาติอะไรเลย มันเป็นทัพพี เขาจะตักก็ตักไม่ได้เพราะทัพพีมันขวางอยู่ นี่ความยิ่งใหญ่ของเรามันขวางใจเราเอง แล้วมันยิ่งใหญ่ไปไหน ก็คนเหมือนกัน เพียงแต่เป็นนักบวช บวชขึ้นมาแล้วเพื่อชําระกิเลส ถ้าชําระกิเลส ชําระกิเลสที่ไหน? กิเลสมันอยู่ที่ใจ มันก็ไม่มีความอหังการ

เพราะเราอหังการตัวเราเอง เราอหังการ เราคิดว่าสิ่งนี้มันเป็นคุณประโยชน์กับเรา แต่สิ่งที่มันเกิดขึ้นมาจากใจมันเป็นนามธรรมนะ ถ้าเป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรมมันก็ทําลายใจเรา มันทําลายใจเรานะ เพราะมันบังไว้หมดเลย มันบัง เห็นไหม

ดูสิ สอุปาทิเสสนิพพาน สิ่งนี้มันมีอยู่ในใจ ความสุขมันมีอยู่ในใจ สิ่งต่างๆ เป็นวัตถุ วัตถุก็คือวัตถุ วัตถุเครื่องดําเนินอยู่นี้ วัตถุเครื่องดําเนิน ปัจจัยเครื่องอาศัยสิ่งที่ดําเนินอยู่นี่ เราใช้หมดก็ได้ชีวิตนี้ ใช้หมด คนอื่นใช้ต่อไป แต่หัวใจประเสริฐมาก หัวใจมันปล่อยวางมาหมด นี่มันปล่อยวางมาหมด มันมีความร่มเย็นของใจ นี่สโมสรสันนิบาตของผู้ที่มีธรรมในหัวใจ คุยธรรมะกันนะ วิหารธรรม สิ่งนี้มีความสุขในหัวใจ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ถ้าพูดธรรมะกันมันรื่นเริง มันเข้ากันโดยธรรม

แต่ถ้ามันพูดเป็นอธรรม มันขัดขวางกัน ทัพพีมันก็ขวางหม้อในหัวใจเราอยู่แล้ว แล้วสิ่งนี้ทิฏฐิอันนี้จะให้คนอื่นเชื่อ ทุกคนต้องฟังเรา ทุกคนต้องเชื่อเรา ใครมันจะไปเชื่อล่ะ เพราะมันมีทัพพี ทัพพีมันก็ชนกันน่ะสิ สิ่งนี้เวลาสนทนาธรรมมันไม่เป็นธรรม ถ้ามันเป็นมงคลมันเป็นธรรมขึ้นมา

นี่เป็นธรรมฟังแล้วมันรื่นเริงนะ เพราะอะไร เพราะกิเลสมันกลัวธรรม สิ่งที่เป็นกิเลสนี่มันกลัวอย่างเดียว คือกลัวธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าครูบาอาจารย์ที่มีธรรมในหัวใจ มันออกมาจากใจ ออกมาจากสัจจะความจริง ออกมาจากธรรม มันรื่นเริง มันน่าฟัง แล้วกิเลสมันกลัวด้วย แต่ถ้ามันเป็นกิเลสนะ เวลาพูดออกมามันไม่รื่นเริง มันไม่รื่นเริงเพราะอะไร เพราะมันมีกิเลสแฝงออกมาด้วย สิ่งที่เป็นกิเลสแฝงออกมา

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้สะอาดบริสุทธิ์มาก สิ่งนี้มีคุณค่ามาก ปรมัตถธรรม กราบธรรมๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมจริงๆ แต่เรากราบกิเลส เพราะกิเลสมันอ้างธรรม มันอ้างว่าธรรม มันกราบนี่มันกราบกิเลสด้วย พอกราบกิเลสไป กิเลสมันก็ย้อนกลับมาทําลายเรา เพราะมันขวางอยู่ในหัวใจเราอยู่แล้ว แล้วสิ่งที่พอใจกับมัน พอใจกับมันคือสิ่งที่มันขัดขวางในใจ แล้วพอใจกับมัน มันก็ฟูน่ะสิ กิเลสมันก็ตัวใหญ่ขึ้นมา แล้วธรรมมันก้าวเดินไม่ได้เลยนะ “เราอ่อนแอ ทุกข์ยาก เวลาบวชแล้วทําไมทุกข์ยาก”

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกสิ่งนี้ประเสริฐที่สุด การบวชเป็นภิกษุประเสริฐที่สุด เพราะอะไร เพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการคฤหัสถ์ เทศน์อนุปุพพิกถา เทศน์เรื่องของทานก่อน ถ้าเขารู้จักการเสียสละ เขามีการให้ทาน เขารู้จักเสียสละ เรื่องของทาน เรื่องของสวรรค์ เรื่องของเนกขัมมะ เทศน์เรื่องของการเสียสละขึ้นมาก่อน ถ้าเสียสละแล้วถึงได้เนกขัมมะ ถึงออกบวช นี่คฤหัสถ์ออกบวช ออกบวชมาเพื่ออะไร? ออกบวชมาเพื่อต้องการเวลานะ

เวลาที่กว้างขวางนะ ภิกษุ นักรบ มีหนทางกว้างขวาง คฤหัสถ์เป็นผู้มีทางคับแคบ หน้าที่การงานของเรา เขาเป็นคฤหัสถ์นะ แต่หน้าที่การงานของเขา เขาต้องทํามาหากิน เขาต้องรับผิดชอบ เรื่องครอบครัว เรื่องสังคม เรื่องต่างๆ ต้องรับผิดชอบหมดเลย เวลาออกมาเป็นภิกษุนักรบในศาสนาพุทธ ยกเว้นให้ภิกษุ ทุกอย่างยกเว้นให้หมดเลย แล้วเวลาออกประพฤติปฏิบัติ ๒๔ ชั่วโมงนะ เว้นแต่ว่าเรารับผิดชอบ เราเข้าเวร เราช่วยกันดูแล เราก็สละเวลาออกมาเพื่อสังคม เพื่อหมู่คณะ

ดูสิ เวลาเราไปบิณฑบาต เท้าเดินไป ก้าวย่างไป เท้ามันเกี่ยงมือไหมล่ะ เท้ามันเกี่ยงปากไหม ปากเวลากลับมาแล้วฉันอาหาร ปากได้แต่เคี้ยวแต่กิน มันไม่เดินไปบ้างเลย มือก็ทํางานเป็นระวิงเลยนะ แล้วหัวมันไม่ทําบ้างล่ะ สังคมพระเราก็เหมือนกัน ในวัดวัดหนึ่ง พระที่เสียสละมาเป็นเท้า เสียสละมาเป็นมือ เสียสละมาเป็นศีรษะ เสียสละเป็นหูเป็นตา นี่ช่วยเหลือกันเจือจานกัน สังคมมันก็ไปได้ สังคมก็เป็นความดี ถ้าความดีเกิดขึ้นมาแล้ว ทําขึ้นมาแล้วมันเป็นเพื่อใครล่ะ? ก็เพื่อคนคนนั้นนะ เพราะอะไร เพราะการกระทําทุกอย่างไม่มีของฟรี เพราะเราทําขึ้นมา

นี่ดูครูบาอาจารย์ท่านว่าสิ “มีข้อวัตรปฏิบัติ” ข้อวัตรปฏิบัติมันมีกับหัวใจของเราไป ถ้าเรามีข้อวัตรปฏิบัติ เราจะไม่เก้อเขินกับสิ่งใดๆ เลย เห็นไหม เราไม่เคยทํางานในตําแหน่งหน้าที่ใด พอไปทํามันผิดพลาดไปหมด แต่ถ้าคนทําเคยทําอยู่แล้ว มันก็จะต่างคนต่างทํา มันก็เหมือนร่างกาย สังคมก็เหมือนร่างกาย เหมือนกับเราอยู่ในเรือ เราต้องอาศัยเรือเข้าฝั่ง นี่มันสังคมของสงฆ์ สังฆะ สังฆะคือหมู่สงฆ์ หมู่สงฆ์หมู่ที่จะประพฤติปฏิบัติ การสอนอันประเสริฐคือการสอนโดยไม่ต้องสอน การดํารงชีวิตของเรา ชาวบ้านเขามองดูกันอยู่นะ

เวลาใครจะบวชก็แล้วแต่ เรื่องของกิเลสนะ “บวชออกไปเป็นพระแล้วจะไปอยู่อย่างไร แก่เฒ่าขึ้นมาใครจะดูแลรักษา” นี่มันวิตกวิจารณ์ไปหมดเลย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ถ้าใครอยากอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้อุปัฏฐากภิกษุไข้เถิด” แล้วเวลาภิกษุไข้ เวลาคนเจ็บไข้ได้ป่วยในวัดนี่ดูแลกันไหม ถ้ามีข้อวัตรปฏิบัติ มีคุณธรรมมันก็ดูแลรักษา ดูแลรักษาเพื่อใคร? รักษาเพื่อเราไง

เพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้แล้ว ให้อุปัฏฐาก ให้ดูแล มันเป็นการจรรโลงศาสนา มันเป็นการจรรโลงหมู่สงฆ์ มันเป็นการจรรโลง เห็นไหม เอื้อเฟื้อในธรรมและวินัย มันมีความเอื้อเฟื้อ มีความเผื่อแผ่ มีความเป็นไป สิ่งนี้มันมีอยู่แล้ว ไม่ขาดไม่แคลนหรอก เราไม่ต้องไปละโมบโลภมาก เราไม่ต้องไปกักตุนสิ่งต่างๆ ไม่ต้องหรอก มันขาดให้มันขาดด้วยกัน หัวหน้าก็ต้องตายไปก่อน หัวหน้าเป็นผู้รับผิดชอบ ถ้าหัวหน้าที่ไหนมีนี่หัวหน้าตายก่อนเลย ถ้าหัวหน้าอิ่มหมีพีมันแล้วลูกน้องตาย สงฆ์สังฆะนั้นอยู่ไม่ได้หรอก

สังฆะนั้นอยู่ได้ ถ้ามันขาดเหลืออะไร หัวหน้าต้องรับผิดชอบสิ หัวหน้าต้องรับผิดชอบ ผู้นําไง การจะเป็นผู้นํามันหาได้ยากนะ ถ้าหาได้ยาก ขณะที่เราเจอผู้นํา เราควรจะประพฤติปฏิบัติไหม เราเป็นคนไข้นะ เราเจ็บไข้ได้ป่วย เวลาเราเจอหมอเจอยา เราควรจะรักษาโรคภัยไข้เจ็บเราไหม ถ้าเราจะรักษาโรคภัยไข้เจ็บของเรา เราต้องรีบขวนขวาย ถ้าไม่รีบขวนขวายนะ เวลาเขาไปโรงพยาบาลกัน เวลาเขาจะผ่าตัดเขาต้องเตรียมร่างกาย เขาต้องทําความสะอาด เขาถึงได้ผ่าตัดเพื่อไข้นั้นนะ นี่ก็เหมือนกัน เราจะแก้กิเลสของเรา เราทําความสงบของใจได้ไหม เราจะแก้ไขเราไหม เราจะมีความเอื้อเฟื้อในตัวเราเองไหม เอื้อเฟื้อในตัวเราเองนะ ไม่ต้องเอื้อเฟื้อใครเลย เอื้อเฟื้อตัวเราเอง มันจะมีโอกาสประพฤติปฏิบัติไง มันจะมีโอกาสเข้ามานะ สิ่งนี้มันก็ไม่เกิดความอหังการ นี่ธรรมมันเกิดที่นี่นะ

ผู้ใดมีธรรม เห็นไหม สูงสุดสู่สามัญ มันไม่มีอัตตาในหัวใจ สิ่งที่การกระทําไปมันเป็นหน้าที่รับผิดชอบ มันเป็นเรื่องภาระนะ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา แม้แต่ขันธ์ เวลาต้องรับผิดชอบมันไป ขันธ์นี่นะ ร่างกายนี้ แต่ทางโลก ร่างกายต้องอิ่มหมีพีมัน ต้องขัดผิวกัน ต้องดูแลกัน ต้องให้มันสวยๆ งามๆ แล้วประสาธรรมของเรา มันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ มันเป็นอนิจจัง

“สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา” สิ่งที่เป็นอนัตตามันหมุนเวียนในวัฏจักรของมันเป็นสภาวะแบบนั้น วัฏจักรของมัน นี่ถ้ามีธรรมในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงเห็นวัฏจักรของมัน แต่หัวใจของเรา เราไม่เห็นวัฏจักรของมัน แต่เพราะมันมีกิเลส กิเลสมันขวางใจอยู่ พอกิเลสมันขวางใจเราอยู่ มันก็พอใจตามเรื่องของโลกเขา มันก็เป็นสุภะ มันก็เป็นเรื่องของโลกรื่นเริงกัน

แต่ถ้าเป็นธรรม เป็นธรรมนี่มันเป็นอสุภะ สิ่งที่เป็นอสุภะ อสุภะจะเกิดได้อย่างไร

อสุภะนี่ว่าอสุภะ อสุภะมันก็เป็นอสุภะ พูดกันปากเปียกปากแฉะนะ เป็นอสุภะ พกหนังสืออสุภะกันนะ...สิ่งที่เป็นอสุภะมันเกิดขึ้นมาจากหัวใจ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแก้กิเลสไปได้ นี่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเที่ยวสวน เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มันสะเทือนใจมาก นี่มันสะเทือนใจคนที่มีคุณธรรม แล้วเวลามันจะเกิดอสุภะมันก็ต้องหัวใจที่มีคุณธรรม หัวใจที่มีคุณธรรมมันมีความอ่อนโยนของมัน ถ้าหัวใจที่ไม่มีความอ่อนโยนมันทํางานไม่ได้หรอก

ดูสิ เขาปั้นหม้อปั้นไห ดินมันต้องนิ่มนวลควรแก่การงาน เขาต้องทําดินนั้นให้นิ่มนวลที่ควรจะปั้นดินปั้นไหขึ้นมา หัวใจมันแข็งกระด้าง หัวใจมันมีอีโก้เต็มตัวอย่างนั้นมันจะไปทํางานอะไร มันทํางานไม่ได้ มันก็เป็นวิปัสสนึก มันเอาหัวโขนมาสวมใส่หัวมัน มันยิ่งออกเป็นมิจฉาไปใหญ่เลย มิจฉาเพราะอะไร เพราะกิเลสมันเป็นใหญ่ในหัวใจ วิปัสสนาโดยกิเลส มันก็เป็นกิเลสทั้งนั้นน่ะ แต่อ้างธรรมว่าเป็นความปล่อยวาง เป็นความว่าง

ความว่างของกิเลสไง มันไปสุดเขตสุดแดนของมัน มันแสดงตัวเต็มที่ของมันแล้วมันก็ปล่อย มันเหมือนกับการขับเคลื่อนของจรวด มันขับเคลื่อนไปจนหมดกําลังของมันแล้ว จนหมดเชื้อเพลิงแล้วมันก็ปล่อย แล้วมันก็ตกไป จรวดยิงขึ้นไป พอหมดแล้วเครื่องมันก็ตก ความคิดมันก็คิดไปถึงที่สุดแล้ว มันก็สุดสิ้นของมันแล้วมันก็ตก พอตกมันก็เป็นความว่าง ความว่างนี้เป็นความว่างของใคร นี่ความว่าง เพราะมันเป็นความอหังการในหัวใจ

แต่ถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมา มันมีความอหังการมาจากไหน มันมีแต่ความรื่นเริง มันมีความองอาจกล้าหาญ องอาจกล้าหาญนี่มันเป็นกลางนะ องอาจกล้าหาญในความถูกต้อง ถ้าองอาจกล้าหาญโดยกิเลสมันก็ขวางเขาไปหมด ถ้าองอาจกล้าหาญโดยธรรม “โดยธรรม” ฟังสิ “โดยธรรม” มันจะเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มันเจือจานแม้แต่หัวจรดหาง มันเป็นคุณธรรมไปทั้งนั้น มันเป็นความรื่นเริง มันเป็นความสุข มันไม่ขัดแย้งกับหมู่คณะ มันไม่ขัดแย้งกับสิ่งใด

ร่างกายเราไม่พิการ มันไม่เคยเจ็บไข้ได้ป่วยในร่างกาย เราจะเป็นความทุกข์อย่างไร แม้แต่หนามตําเท้า บิณฑบาตเดินไปเหยียบเอาเศษแก้ว เดินมามันยังโขยกเขยกเลย แล้วนี่สิ่งใดๆ ที่เกิดในหมู่สงฆ์ เกิดในหมู่ของเรา นี่ในหมู่สงฆ์ จากหมู่สงฆ์ข้างนอก สังฆะ อริยทรัพย์จากภายใน สังฆะเกิดจากภายใน ถ้าสังฆะเกิดจากภายใน เห็นไหม ดูสิ นางวิสาขาไม่ได้บวชก็เป็นพระโสดาบัน นี่มันเป็นสังฆะจากภายใน ถ้าสังฆะจากภายใน เป็นอริยสงฆ์จากภายใน สงฆ์อันแท้จริงเกิดจากที่นี่ ถ้าสงฆ์แท้เกิดจากที่นี่ จะทําอย่างไรให้เกิดที่นี่ล่ะ? มันต้องรักษาพื้นฐาน ต้องรักษาใจก่อน ใจมันควรจะเปิด ควรจะเผื่อแผ่

การเผื่อแผ่นี่มันเผื่อแผ่ขึ้นมาแล้วมันเผื่อแผ่กลับมาที่ใจเรานะ การเผื่อแผ่คนอื่นเพราะอะไร เพราะมันเป็นคุณธรรม มันเป็นความเผื่อแผ่จากหัวใจ มันเป็นการให้ เป็นการเสียสละ พอเสียสละมันก็เปิดพื้นที่ในใจ แต่ถ้ามันเป็นการเอารัดเอาเปรียบ มันปิดหมดเลย ปิดกั้นเลย นี่ทําลายป่าแต่ป่ายังอยู่ มันไม่เห็นป่า ไม่เห็นอะไรเลย เห็นแต่การเอารัดเอาเปรียบ นี่มันเป็นอาการของใจ อาการของใจมันเป็นอกุศล อกุศลมันก็เหยียบยํ่าเขาไป พอเหยียบยํ่าเขาไปมันก็ปิดใจตัวมันเอง แต่ถ้ามันมีการเผื่อแผ่ มีการคิดถึงสังคม คิดถึงโลก มันจะเปิดใจของเราเอง

การเสียสละ คนที่เสียสละเป็นผู้ได้ ถ้าผู้ได้ขึ้นมา พระโสดาบันจะเกิดตรงนั้น เกิดตรงที่สถิตของพระโสดาบันไง พระโสดาบันนี่มีโอกาสให้โสดาบันสถิตในหัวใจของเราได้ แต่ถ้าเราไม่เปิดโอกาสให้ที่ตั้งที่สถิตของโสดาบันขึ้นมาเลย แล้วมันจะวิปัสสนากันอย่างไร มันจะเอาผลงานมาจากไหน แล้วใครเป็นผู้รับผลประโยชน์

เวลาบอกว่าเวทนาทางสุข ทุกข์สุขทางโลกเป็นเวทนา ความสุขความทุกข์ของโลกเขารู้จักกัน แต่ถ้าวิมุตติสุขมันสุขได้อย่างไร มันไม่สุขในเวทนา มันเกิดความสุขมาจากไหน เห็นไหม นี่เวลาถามถามกันมากเหลือเกินนะ วิมุตติสุขๆ สุขอื่นใดเท่ากับความสงบไม่มี แล้วมันสุขอย่างไรน่ะ สุขเท่ากับความสงบไม่มี แล้วเวลามันเกิดความอหังการของใจ อย่างนั้นเป็นความสุขหรือ ความว่างนั้นเป็นความสุขหรือ? เพราะความสุขอย่างนี้มันไม่คงที่ ความสุขอย่างนี้มันเป็นอนิจจัง เพราะมันเกิดดับๆ ในหัวใจของเรา มันจะเป็นความสุขมาจากไหน แล้วเราไปติดความสุขอย่างนี้มันจะเป็นความสุขได้อย่างไร? มันก็เป็นสุขเวทนา มันก็เกิดดับ มันไม่เป็นความจริง

แต่ถ้ามันเป็นสัจจะความจริงขึ้นมา สัจจะความจริงมาจากไหน สัจจะความจริงมันเปิดพื้นที่ มันมีการเสียสละ มีการเอื้อเฟื้อ มันเปิดพื้นที่ให้มันก่อน ไม่เปิดพื้นที่ขึ้นมาให้มันรับผล มันจะเอาอะไรไปรับผล ผลการกระทํา ผลของที่ตั้งภวาสวะ ตัวภพ ตัวใจ ใจอยู่ไหนๆ ใจเวลาประพฤติปฏิบัติใจอยู่ไหน เห็นไหม

วันนี้วันมาฆบูชานะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการพระสงฆ์ ๑,๒๕๐ องค์ มีใครค้านองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้านภิกษุ ๑,๒๕๐ องค์ นั้นไหม

ในคราวลงอุโบสถคราวหนึ่ง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้แสดงอุโบสถ ตั้งแต่ปฐมยาม มัชฌิมยาม จนถึงยามสุดท้าย จนพระอานนท์นิมนต์แล้วนิมนต์อีกนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “เราจะไม่แสดงปาฏิโมกข์ ถ้าแสดงปาฏิโมกข์ ภิกษุองค์นั้นจะตกนรก หัวจะแตกเป็น ๗ เสี่ยง” หัวนี่จะแตกเลย เพราะอะไร เพราะเป็นพระที่ไม่บริสุทธิ์ในสังคม พระไม่บริสุทธิ์คือผิดศีล ไม่ใช่บริสุทธิ์แบบพระอรหันต์หรอก นี่เป็นผู้ผิดศีล จนพระโมคคัลลานะกําหนดจิตดู พระโมคคัลลานะนี่รู้วาระจิต มีฤทธิ์เลิศทางรู้วาระจิต เห็นแล้วลุกไปจูงมือพระองค์นั้นออกจากสังฆะนั้นเลย แล้วพระโมค-คัลลานะก็นิมนต์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงปาฏิโมกข์ไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสลดใจมาก “ต่อไปเราจะไม่แสดงปาฏิโมกข์แล้ว จะให้พวกเธอภิกษุเราแสดงกันเอง ทําการแทนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

นี่ในหมู่สงฆ์ที่ไม่บริสุทธิ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่แสดงธรรม ยังให้ออกไป แล้วในวันมาฆบูชา สงฆ์ ๑,๒๕๐ องค์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงโอวาทปาฏิโมกข์ โอวาทปาฏิโมกข์เกิดจากใคร เวลาพระภิกษุที่เป็นพระอรหันต์ยังจะต้องแสดงปาฏิโมกข์อีกหรือ

สิ่งที่แสดงปาฏิโมกข์ เราจะแสดงปาฏิโมกข์กัน ปาฏิโมกข์ ศีล ๒๒๗ มันเป็นการแสดงเพื่อความบริสุทธิ์ของสงฆ์ สงฆ์คือสมมุติสงฆ์เรานี่ เราต้องแสดงปาฏิโมกข์กัน แสดงปาฏิโมกข์เพื่อให้เรารื่นเริงอาจหาญในกฎในธรรมเนียม ในธรรมเนียมปฏิบัติของพระ ถ้าพระยังมีศีลบริสุทธิ์อยู่อย่างนี้ โอกาสที่เราจะทําศีล สมาธิ ปัญญา มันจะเกิดโอกาสเข้ามาจากในหัวใจ เห็นไหม เปิดพื้นที่ เปิดพื้นที่ให้กับโสดาบัน เปิดพื้นที่ให้สกิทาคามี เปิดพื้นที่ให้กับอนาคามี

แต่ต่างคนต่างไม่ทํา ต่างคนต่างไม่เอื้อเฟื้อในวินัย เป็นอาบัติปาจิตตีย์ตั้งแต่เริ่มต้น เริ่มต้นถึงคราวทําอุโบสถ แต่ไม่ทําอุโบสถ ในวัดวัดหนึ่งถ้าครบสงฆ์ แล้วสงฆ์ไม่มีใครสวดปาฏิโมกข์ได้ ปรับอาบัติปาจิตตีย์ทั้งหมดเลย ถึงให้ส่งสงฆ์องค์ใดองค์หนึ่งไปศึกษา เพราะสมัยพุทธกาลไม่มีหนังสือ ไปศึกษาปากเปล่าจากสํานักอื่นมา นี่อนุญาตให้ไปได้ ต้องศึกษากลับมา กลับมาเพื่อแก้อาบัติ เพื่อปลดอาบัติของหมู่คณะไง สิ่งนี้เพื่อให้รื่นเริงอาจหาญ ให้อยู่ในข้อปฏิบัติเดียวกัน ให้ย้อนกลับมาในหัวใจ นี่ข้อวัตรปฏิบัติจากภายนอก ข้อวัตรปฏิบัติจากภายใน

ข้อวัตรปฏิบัติจากภายในนะ เวลาผู้ที่บริหารเขาบริหาร เขาใช้ปัญญาของเขา ผู้บริหารคิดการบริหารจัดการจนเครียดมาก นั่นเป็นการบริหารจัดการในเรื่องของวัตถุ แต่เวลากิจจญาณมันเกิด นี่ข้อวัตรภายใน มรรคญาณมันเกิด มรรคญาณมันเกิดขึ้นมา

กงจักรเกิดกับธรรมจักรเกิดในหัวใจ มันต่างกันอย่างไร

เวลากงจักรเกิด กงจักรมันหมุนเข้าไป มันทําลายกิเลสทั้งหมด กงจักรทําลายกิเลสแล้ว กงจักรมันทําลายเรา เราก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรมไง แต่มันเป็นกิเลสเข้าไปทําลายเรา เราก็ว่าสิ่งนั้นยังเป็นมรรค เป็นมรรคอยู่ นี่ไงเราไม่เปิดพื้นที่ มันมืดแปดด้าน มรรค ๘ มืดแปดด้าน มันเข้าไปทําลายกิเลสไม่ได้ มันก็เป็นกงจักรน่ะสิ

ถ้าเป็นธรรมจักรล่ะ มันสว่างขึ้นมา มันรู้เข้าจากภายในขึ้นมา ภายในมันจะรู้เข้ามาจากภายใน ภายในมันย้อนกลับเข้าไปทํา ถ้าธรรมจักรมันเกิด สิ่งที่มันเกิดอย่างนี้จะเกิดอย่างไร นี่ข้อวัตรภายใน ถ้ามีข้อวัตรภายใน เห็นไหม มันมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา มันรู้จักถนอมรักษานะ

คนเราไม่รู้จักถนอมรักษา ปลูกต้นไม้ ปักมันเอาตั้งแต่ปลายลงเลย แล้วก็เอานํ้ารดๆๆ จะให้มันขึ้นมามันเป็นไปได้อย่างไร เขาต้องเอาโคนลง เอาโคนลงนี่เขายังต้องมีการบํารุงรักษาโคนต้น เขายังต้องมีการรักษาให้นํ้าให้ปุ๋ย เพื่ออะไร? ก็เพื่อรักษาให้มันงอกงามขึ้นมา ให้มันแตกหน่อขึ้นมา

นี่พุทธะ หน่อของพุทธะมันจะแตกขึ้นมา หน่อของพุทธะนะ หน่อของหัวใจมันเจริญงอกงามขึ้นมา ถ้างอกงามขึ้นมา ดูสิ ในมุตโตทัย ธรรมสถิตในหัวใจของใคร ธรรมสถิตในใจของพระอรหันต์ สะอาดบริสุทธิ์ทั้งหมด ธรรมสถิตในใจของพระอนาคามี มีความสะอาดส่วนหนึ่ง มีความสกปรกส่วนหนึ่ง พระสกิทาคามี พระโสดาบัน นี่มีความสะอาด

แล้วธรรมที่สถิตในหัวใจที่สกปรกล่ะ มันจะเอาธรรมมาจากไหน ธรรมมาจากไหน? ก็ธรรมมาจากความจํา ความจําก็พูด เวลาไม่มีอกุศล ไม่มีสิ่งใดกระทบ มันก็พูดโดยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เมื่อใดมันมีลาภสักการะ มีสิ่งใดที่มันเป็นเครื่องล่อ มันจะกล่าวตู่พุทธพจน์ มันจะอ้างอิง อ้างอิงไปหมดเลย เพื่อเราๆๆ เห็นไหม เพื่อใคร? ก็เพื่อลาภ เพื่อสิ่งต่างๆ

เห็นไหม ธรรมสถิตในหัวใจของใคร ธรรมสถิตในหัวใจของครูบาอาจารย์เราที่สะอาดบริสุทธิ์ มันจะเป็นธรรมที่สะอาดบริสุทธิ์ ธรรมสะอาดบริสุทธิ์เพื่อใคร? เพื่อหัวใจของครูบาอาจารย์เราหรือ ในเมื่อมันเป็นธรรมแล้วมันต้องเอาสิ่งใดไปเติมอีก? มันไม่ต้องการสิ่งใดๆ อีกแล้ว เพราะจิตมันเป็นธรรม เติมไม่ได้ มันเป็นนํ้าล้นแก้ว มันเพื่อใคร? ก็เพื่อสังฆะ ก็เพื่อสังคม เพื่อธรรม เพื่อรัตนตรัย เพื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เพื่อศาสนา เพื่อความเจริญรุ่งเรืองของศาสนา เพื่อสิ่งนั้น นี่ถึงแบกรับภาระไง

นี่เขาดูว่า พฤติกรรมเวลาการแสดงออกทําไมมันฉุนเฉียวขนาดนั้น

มันเป็นอาการของธรรมที่มันแสดงออกมาจากใจที่มันเป็นธรรม นํ้าสะอาดที่มันชําระสิ่งสกปรกมันก็ต้องมีอาการของมัน แต่เราก็ไปเลือกกัน เราไปคัดแยกกัน “ไม่ได้ๆ สิ่งนี้เป็นกิเลส” ถ้าสิ่งนี้เป็นกิเลสหมด กิเลสในหัวใจก็เป็นกิเลสหมด เราเกิดมานี่เกิดมาโดยกิเลสทั้งนั้นน่ะ คนที่เกิดมาทุกคนมีกิเลส แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะก็มีกิเลส แต่กิเลสสิ่งนี้เกิดขึ้นมาเพราะมันยังมีอยู่

เหมือนกับสอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ ยังมีร่างกายอยู่ เพราะการเกิดมานี่เกิดโดยกิเลส แต่ทําความสะอาดของใจแล้วมันยังมีร่างกายอยู่ เพราะมันยังไม่ถึงวาระของการดับ ถ้าถึงวาระของการดับแล้วก็เป็นอนุปาทิเสสนิพพาน คือสิ้นชีวิตไปเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ มันสะอาดตั้งแต่ในหัวใจอยู่แล้ว กิเลสมันตายตั้งแต่ขณะที่ว่าสมุจเฉทปหาน ตั้งแต่มรรคญาณเกิดขึ้นขณะนั้น กิเลสมันตายอยู่แล้ว ใจดวงนี้มันไม่มีที่ตั้ง ไม่มีสิ่งใดๆ เลย แต่ในเมื่อมันเป็นบุญวาสนาที่ว่ามันยังสถิตอยู่ในร่างกายที่ยังมีชีวิตอยู่นี่ไง

พระอรหันต์ที่ยังมีชีวิตอยู่ พระอรหันต์ที่ตายแล้ว มันถึงเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ แล้วสิ่งที่เป็นความสะอาดบริสุทธิ์อย่างนี้มันแสดงออกมา มันเหมือนกับฝนตก ฝนตกฟ้าร้อง ถ้าฝนกระหนํ่าลงมา เรามีความร่มเย็นเป็นสุขของเรา ครูบาอาจารย์ที่มีคุณธรรมแสดงธรรมนะเหมือนฝนตกฟ้าร้องเลย ฟังขนาดไหนมันก็มีความร่มเย็นเป็นสุข

แต่ถ้ามันเป็นฝนกรดล่ะ มันเป็นฝนพิษ มันตกมาแล้วใช้ประโยชน์อะไรไม่ได้เลย ทําให้ต้นไม้ตายด้วย ใช้ประโยชน์อะไรก็ไม่ได้ เพราะมันแสดงออกมาจากใจที่สกปรก ถ้าใจสกปรกมันแสดงออกมาก็เพื่อประโยชน์ของมัน สิ่งนี้มันแสดงออกมาแล้วนี่มันเพื่อศาสนาไหม ถ้าเพื่อศาสนามันต้องเจริญรุ่งเรืองสิ แสดงธรรมขึ้นมาแล้วมีแต่ความร่มเย็นเป็นสุขสิ เวลาฝนตกขึ้นมาแล้วต้นไม้ต่างๆ มีแต่ความเจริญงอกงาม มีความชุ่มชื่น มีความร่มเย็นเป็นสุขสิ แต่ถ้าเป็นฝนพิษขึ้นมา เขาต้องตั้งงบประมาณมาชําระล้างมันอีก ต้องตั้งงบประมาณเพื่อมาฟื้นฟูๆ สิ่งที่ฟื้นฟูขึ้นมา ฟื้นฟูก็เพื่อมนุษย์อีกล่ะ เห็นไหม มนุษย์กับโลกนี้ สิ่งนี้มันมีกับเรานะ

เราเป็นนักรบ สิ่งต่างๆ เราต้องมีจุดยืน เราต้องมีกําลังของเรา เราต้องตั้งใจของเรานะ เพราะอะไร เพราะดูสิ วันนี้วันสําคัญทางศาสนา แม้แต่ทางคฤหัสถ์เขายังใส่ใจ เขายังค้นคว้า เขายังต้องการของเขา เราเป็นนักรบนะ เราเป็นตัวแทน สังฆะ นี่สมมุติสงฆ์ สมมุติสงฆ์ถ้าเราสร้างขึ้นมามันก็เป็นอริยสงฆ์จากภายใน ถ้าอริยสงฆ์จากภายในมันองอาจกล้าหาญนะ

คนเราทํางานได้ ทํางานเป็น สิ่งใดมันก็ทําได้นะ ทํางานไม่ได้ ทํางานไม่เป็น อาศัยเขา ทุกข์นะ ถ้าทําได้ ทําเป็น เราจะไม่ทุกข์ เราจะองอาจกล้าหาญในสังคม แม้แต่ศีล ถ้าศีลเราบริสุทธิ์ จะสังคมไหนเราก็เข้าได้ ยิ่งธรรมะนี่มาได้เลย

เวลาครูบาอาจารย์ของเราที่เป็นธรรม “ขอให้ถามมา ขอให้ถามมาเลย”

แต่ถ้าแสดงออกไป แสดงออกไปอย่างไร เพราะอะไร เพราะนํ้าพริกถ้วยเดียวกับนํ้าทะเล มันแข่งกันไม่ได้หรอก หัวใจดวงหนึ่ง จุดหนึ่งของวัฏฏะ แล้วสิ่งที่สกปรกเป็นล้านๆๆๆ นับไม่ได้เลย แล้วมันจะเทียบได้อย่างไร แล้วเวลาแสดงออกมา ถ้าให้แสดงออกมาจะแสดงออกมาได้อย่างไร

ถึงเวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกจากใจดวงนั้น ใจดวงนั้นเป็นเอง สิ่งต่างๆ เป็นเองอย่างนั้น แต่เวลาแสดงออกมา ถามมาก็เพื่อใจดวงนั้น การถามมา คือสิ่งต่างๆ ที่ลังเลสงสัย มันเป็นประโยชน์ไง เป็นประโยชน์กับบุคคลคนนั้น เป็นประโยชน์กับขณะปัจจุบันนั้น สิ่งที่เป็นปัจจุบันนั้นเพื่อประโยชน์

แล้วน่าสลดสังเวชมาก ถ้าครูบาอาจารย์ของเราล่วงไปๆ แล้วมันจะมีใครเป็นผู้บอกกล่าวล่ะ มันจะมีอะไรอีกที่จะเป็นประโยชน์กับเรา สังคมมันจะเรียวแหลม ศาสนาจะเสื่อม เสื่อมมาจากไหน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้แล้ว ศาสนาจะเสื่อมก็เสื่อมจากภิกษุ จากนักรบ จากเจ้าของบริษัทเรานี่ จะไม่เสื่อมมาจากนอกบริษัทในศาสนาพุทธนี้ แล้วสิ่งนี้เราจะขวนขวายไหม เราจะจํานนไหม เราจะเข้มแข็งไหม ถ้าเราเข้มแข็งนะ เรามองไปที่โลก ทําไมเขาขวนขวายกันขนาดนั้น ทําไมเขาแสวงหากันขนาดนั้น เราเป็นนักรบแท้ๆ ทําไมเราไม่แสวงหาของเรา ทําไมเราไม่ทํางานของเรา

กิจจากภายนอก ธุรกิจภายนอก ธุรกิจจากภายใน กิจจญาณ สัจจญาณ ในธัมมจักฯ ถ้าไม่มีกิจจญาณ สัจจญาณ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ปฏิญาณตนเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

“เธอเคยได้ยินไหม เราพูดคํานี้ เธอเคยได้ยินไหม เคยบอกไหมว่าเราเป็นพระอรหันต์ เคยบอกไหม” เพราะเป็นสุภาพบุรุษ สิ่งใดที่ไม่เป็นจริงไม่กล้าพูดหรอก เพราะสุภาพบุรุษ อกุศลสิ่งที่เป็นความหลอกลวงพูดไม่ได้ พูดไม่ได้หรอก มันพูดออกมาจากใจไม่ได้ เพราะถ้าใจไม่พูด มันจะพูดออกมาจากปากได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้

“แต่นี่เราบอก เพราะมันมีกิจจญาณ สัจจญาณ เราถึงปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ ให้เงี่ยหูลงฟัง...เทฺวเม ภิกฺขเว”

สิ่งที่ปัญจวัคคีย์ทิ้งมาก็เพราะเหตุนี้ไง เหตุนี้เริ่มต้นตั้งแต่อดอาหาร แล้วออกไปฉันอาหารของนางสุชาดา เห็นไหม เทฺวเม ภิกฺขเว ทางสองส่วนเลย อัตตกิลมถานุโยคก็ผิด กามสุขัลลิกานุโยคก็ผิด แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่เกิดขึ้นมาที่ปัญจวัคคีย์เห็นนั้นผิดหมดเลย

มัชฌิมาปฏิปทาอยู่ที่ไหน? องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นคว้าขึ้นมาเอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมาเอง “จงเงี่ยหูลงฟัง” เทศน์ธัมมจักฯ าณํ อุทปาทิ ปญฺา อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิ ความสว่างของปัญญามันจะเกิดอย่างนี้ เกิดอย่างนี้ เกิดอย่างนี้

พระอัญญาโกณฑัญญะใช้ปัญญาตาม ฟังนะ! ใช้ปัญญาตามนะ ปัญญามันเกิดเพราะใช้ปัญญาตาม พอใช้ปัญญาตามไป เหมือนกับผู้ใหญ่จูงเด็ก เดินตามมา จูงมือเดินตามมาเลย

พระอัญญาโกณฑัญญะ “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา” อาการของใจที่เกิดขึ้น เกิดดับๆ มันเป็นเรื่องของมัน จิตที่อวิชชาที่มันไปเกาะเกี่ยวกับสิ่งนั้น มันเกิด มันตอบสนองกัน “สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นต้องดับเป็นธรรมดา” มันดับธรรมดาเป็นธรรมชาติของมัน แต่นี่มันดับเป็นธรรมดาโดยปัญญาของพระอัญญาโกณฑัญญะ โดยปัญญาญาณที่เห็นจากภายใน

“สิ่งใดสิ่งหนึ่งมันเกิดขึ้นเป็นธรรมดา” แล้วสิ่งที่เข้าไปดับ สิ่งที่เข้าไปทําลาย ถ้าไม่มีสิ่งที่เข้าไปทําลายมันจะมีกิจจญาณ สัจจญาณ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการอยู่ได้อย่างไร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการอยู่ “ถ้าไม่มีกิจจญาณ สัจจญาณ เราจะไม่ปฏิญาณตน” แล้วนี่พระอัญญาโกณฑัญญะเดินตามมา กิจจญาณ สัจจญาณที่เห็นในปัญญาของพระอัญญาโกณฑัญญะเห็นตาม แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอุทาน “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” เป็นสัจธรรมความจริงเหมือนกัน สิ่งที่เหมือนกัน เห็นไหม นี่เป็นสงฆ์องค์แรกของโลก สงฆ์องค์แรกของโลกตั้งแต่พระโสดาบันขึ้นไป

แล้ววันนี้วันสําคัญ ผลของวันมาฆบูชา สงฆ์ ๑,๒๕๐ องค์ นี่ผลงานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอหิภิกขุบวชให้เอง แล้วเป็นพระอรหันต์ทั้งหมด แล้วมรดกตกทอดมาถึงเรา แล้วเราก็เป็นนักรบ เราก็เป็นภิกษุ เราไม่ใช่เอหิภิกขุ เราจตุตถกรรม เราญัตติขึ้นมาในสงฆ์ สงฆ์ญัตติมาถูกต้อง เราเป็นนักรบโดยสมบูรณ์ เราต้องตั้งใจ เราต้องมีความอุตสาหะ แล้วเราจะต้องทําเอหิภิกขุในหัวใจของเรา เราจะบวชใจเรา เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา เราจะแก้ไขกิเลสของเรา สิ่งใดที่มันขัดแย้ง มันเป็นกิเลสเครื่องขวางใจ เราพยายามปัดออก

ครูบาอาจารย์เทศน์ขนาดไหนมันก็เป็นธรรมของครูบาอาจารย์ของเรา แต่ถ้ามันเป็นการกระทํา กิจจญาณ เราปัดสิ่งที่เป็นความชั่วช้า สิ่งที่ขวางใจ เราต้องใช้สติ เราต้องใช้ปัญญาของเราปัดออก

ถ้าเราปัดออก เราแก้ไขออก โอกาสเรามี โอกาสนะ โอกาสเฉยๆ โอกาสมันยังไม่เป็นความจริง แต่ถ้าเป็นความจริงมันจะเป็นกิจจญาณ มันจะเป็นการกระทําที่มันเป็นมรรคญาณ แล้วมันทําลายอยู่ในหัวใจ แล้วจะซึ้งในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วจะไม่มีอกุศลในหัวใจ จะไม่ก้าวล่วงในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

สิ่งนี้มันเป็นหนทาง มันเป็นสิ่งที่เราจะจรรโลงไว้ให้กับศากยบุตร ให้อนุชนรุ่นหลังได้ก้าวเดินตาม สิ่งที่ก้าวเดินตามเพื่อจรรโลงศาสนา จรรโลงศาสนาในหัวใจของภิกษุ ถ้าในใจของภิกษุมีธรรมในหัวใจ มันจะเป็นเครื่องดําเนิน มันจะเป็นแสงสว่างให้กับสังคม มันจะเป็นสิ่งต่างๆ จรรโลงสังคมให้ร่มเย็นเป็นสุข ไม่ให้มีความทุกข์เบียดเบียนกันจนเป็นความทุกข์เหมือนกับขณะนี้ เอวัง

เทศน์พระ ๑๖

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๑๘ มีนาคม ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

คนหยาบก็หยาบ ถ้าคนหยาบมันก็หยาบไปวันยังคํ่า ถ้าคนละเอียด สิ่งที่ละเอียดมันส่อจากจิต สิ่งที่ออกมาจากจิต นี่มันเป็นจริตมันเป็นนิสัย คึกคะนองก็คึกคะนองมาจากจิต ถ้าจิตมันคึกคะนองนะ การแสดงออกมันก็คึกคะนอง แต่เจ้าตัวไม่รู้

เวลาครูบาอาจารย์ เห็นไหม มันแสดงออกมาอย่างนั้น มันแสดงออกมาจากไหน

ครูบาอาจารย์ว่านะ เวลาเราเดินกันไป เราเคลื่อนไหวกันอยู่ เหมือนเอาหัวเดินต่างเท้า เพราะมันคิดกลับกับธรรมะไง ธรรมะไปอย่างหนึ่ง แต่ความเห็นเราไปอย่างหนึ่งนะ แล้วก็คิดว่าความเห็นมันอยู่ในใจเรา ไม่มีใครจะรู้ได้

“เห็นหน้าไม่รู้ใจ” แต่การแสดงออก การเคลื่อนไหวมันบอกหมด มันบอกถึงจิตที่คึกคะนอง จิตที่คึกคะนองมันอยู่ในหัวใจของเรานี่ เพราะจิตคึกคะนองก็คือตัวจิต ตัวจิตก็คือเรา เราไม่รู้ไง เราไปรู้เรื่องของคนอื่นนะ รู้เรื่องของโลกเรื่องของความเป็นไปของโลก แต่ไม่รู้เรื่องของตัวเองเลย สิ่งที่ไม่รู้เรื่องของตัวเองมันเลยเพลิดเพลินกับโลกไง โลกเป็นไป ความเป็นไปของโลก แล้วเราก็เกิดกับโลก แต่มีอํานาจวาสนา มีอํานาจวาสนาว่า เราเป็นนักรบ ศากยบุตรพุทธชิโนรส มันต้องตื่นตัวนะ

ถ้าเราตื่นตัว ดูสิ เราจะลงอุโบสถกัน อากาศร้อนไหม ถ้าอากาศร้อน ร้อนนี่อึดอัด เพราะมันมีความร้อน ความร้อนมันประสบได้ เราเป็นคนมีอิสรภาพ เราอยู่กับสิ่งที่เป็นไปในธรรมชาติ เราเป็นผู้รับรู้เย็นร้อนอ่อนแข็ง สิ่งใดที่ไม่พอใจก็อึดอัดขัดข้อง แต่ถ้าเราตกนรกอเวจีนะ เราเป็นนักโทษติดอยู่ในคุก เราโดนขังเดี่ยว เราไม่มีสิทธิเรียกร้องนะ จะเดือดร้อนขนาดไหนก็ต้องติดจนกว่าจะหมดโทษ หมดโทษจากการขังเดี่ยวแล้วออกมาในแดนปกติ ออกมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา ถ้าเป็นคนดี นักโทษที่ดี มีรางวัลให้ นี่ทําตัวดีประพฤติดีได้เป็นนักโทษชั้นดี นักโทษชั้นเลว นักโทษ เห็นไหม

เวลาเราไปติดอยู่ในวัฏฏะ เวลาไปตกนรกอเวจีมันเป็นสภาวะแบบนั้น เวลามันอึดอัดขัดข้องไง เวลาอึดอัดขัดข้อง นี่วัฏฏะมันแปรเปลี่ยนอย่างนี้ เราจะนอนใจไหม ถ้าเราไม่นอนใจนะ อยู่กับงาน คนเราเกิดมาต้องมีงาน เพราะเราเกิดมาเราต้องกินต้องใช้นะ พระก็ต้องกินต้องใช้ เราต้องหาอยู่หากินของเรา หาอยู่หากินทางร่างกาย นี่โลกเขาก็ทํากัน มันไม่แตกต่างกับโลกเลย แต่หาอยู่หากินทางจิตสิ ถ้าหาอยู่หากินทางจิตนะ ความคิดนี่เรามีสติควบคุมมันไป การเคลื่อนไหวเราจะควบคุมมันไป

ความเดือดร้อน ความอึดอัดขัดข้อง ที่ไหนมันก็เป็น ในเมืองหนาวนะ เขาหนาวจนออกไปไหนไม่ได้ เขาต้องมีฮีตเตอร์ เขาต้องมีเครื่องทําความร้อน เขาอยู่ของเขาไม่ได้หรอกถ้าเขาไม่มีความอบอุ่น แต่เราอยู่เมืองร้อนเราก็อยากเย็น อยากเย็นเพราะมันร้อนมาก อยากดูหิมะตก ไปท่องเที่ยวกัน ไปดูหิมะตกกัน ในปัจจุบันการสื่อสารมันสะดวกมันถึงเห็นไง

แต่ถ้าโบราณนะ เราก็ไม่เข้าใจเรื่องอย่างนี้ ภูมิภาคใดอยู่ส่วนโลกนั้นก็อยู่ส่วนโลกนั้น โลกในวัฏฏะก็เหมือนกัน เราไม่เห็น เราไม่รู้ แต่สัจจะความจริงมันเป็นอย่างนั้นนะ ถ้าสัจจะเป็นอย่างนั้น มันเรื่องของโลก เรื่องของวัฏฏะ แล้วถ้าเรายังแก้ไขตัวเราไม่ได้ ฟังสิ! เรายังแก้ไขตัวเองไม่ได้ เรายังต้องขับเคลื่อนไปในสภาวะแบบนั้น เวลาเราไปเจอสภาวะแบบนี้ เราเดือดเนื้อร้อนใจ เราขัดข้อง แต่ตัวจิตที่จะต้องไปเจอสภาวะแบบนั้นมันจะต้องเจอสภาพแบบนี้อีก เกิดแล้วตาย ตายแล้วเกิด จะเกิดซํ้าๆ ซากๆ อยู่อย่างนี้ ถ้ายังแก้ไขตัวใจไม่ได้ เราจะต้องขับเคลื่อนไปในสภาวะแบบนี้ มันต้องมาเจอซํ้าซากอย่างนี้ แล้วถ้าเกิดสังคมมันเลวร้ายกว่านี้ล่ะ

ในสังคมสงฆ์ ฟังสิ นี่มาได้ทุกวันเลยเรื่องของสงฆ์นะ พระที่ทําไม่ดีอย่างนั้น หลอกลวงอย่างนั้น ฉ้อโกงอย่างนั้น ทํากันอย่างนั้น มันน่าสังเวชนะ เราก็เป็นพระ พวกเราก็เป็นพระเหมือนกัน เราก็เป็นศากยบุตรเหมือนกัน เราก็จะเป็นนักรบเหมือนกัน แต่เราเป็นผู้ที่ซื่อสัตย์ เราจะรบกับกิเลสของเรา รบกับความรู้สึกของเรา รบกับสิ่งที่ว่ามันยังอึดอัดขัดข้องกับใจอยู่อย่างนี้ มันยังต้องเกิดต้องตายอย่างนี้ มันยังเจอสภาวะแบบนี้ การรบอย่างนี้คือการรบด้วยธรรมะ

เรื่องของโลกเขาที่เขาเป็นไป ฟังสิ จะฉ้อโกง จะหลอกลวง จะอย่างนั้น มันรบกับอะไรน่ะ มันไปเห็นลาภไง มันไปเห็นเรื่องของเกียรติยศชื่อเสียง โลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ อยากมีหน้ามีตา อยากมีลาภมีสักการะ แล้วก็ไปรบนะ ไปหลอกลวงเขา ไปต้มตุ๋นเขา นี่ไปรบไง ไปรบคือเล่นเล่ห์กลไปเพื่อผลประโยชน์ รบอย่างนี้ยิ่งรบยิ่งจม จมไปในอเวจีไง เพราะอะไร เราเป็นนักบวชเสียเอง เราเป็นเจ้าพนักงานเสียเอง แล้วเราไปฉ้อโกงเอง เราไปทําลายตัวเราเอง เพราะอะไร เพราะแพ้ภัยตัวเอง นี่กิเลสมันน่ากลัวตรงนี้ น่ากลัวที่ไม่มีใครทําเราเลย ใจของเราเบียดเบียนเราเอง ใจของเราเหยียบยํ่าเราเอง นี่ใจของเรา แล้วถ้าโดนกิเลสมันปิดตา มันจะเห็นว่าสิ่งนั้นเป็นประโยชน์

เราแสวงหา เราได้สิ่งใดมา สิ่งนั้นเป็นประโยชน์กับเรา...มันจะเป็นประโยชน์กับเราได้อย่างไร มันเป็นภาระแบกหามเหนื่อยยากนะ ปัจจัย ๔ สิ่งที่หามานี่ปัจจัยเครื่องอาศัยเฉยๆ ดูสิ ดูบริขาร ๘ เราสิ สิ่งที่เป็นบริขาร ๘ มีผ้าครอง มีสิ่งต่างๆ เรายังต้องรักษา ต้องรักษาผ้าครอง ขาดครองไม่ได้ต่างๆ นี่เรายังเป็นภาระรับผิดชอบเลย แม้แต่บริขาร ๘ คําว่า “บริขาร ๘” เป็นสิ่งที่เราผู้เป็นพระขาดไม่ได้ สิ่งนี้ต้องดํารงชีวิตไง แล้วดํารงชีวิตไม่ได้ดํารงชีวิตแบบสัตว์หรือดํารงชีวิตแบบผู้ไม่รับผิดชอบ แต่ดํารงชีวิตแบบภิกษุ ต้องครองผ้า ต้องรักษา ต้องทําความสะอาด ขาดชุนต้องปะ นี่อยู่แบบบัณฑิต อยู่แบบพรหมจรรย์ อยู่แบบผู้มักน้อย อยู่แบบผู้ที่ไม่ไปตามกระแสโลก

ถึงมีน้อยแต่ก็สะอาด ถึงมีน้อยแต่ก็ต้องรักษาให้เรียบร้อย สิ่งนี้เป็นการบอกถึงว่ามันดัดแปลงนิสัย ดัดแปลงหัวใจ ถ้าหัวใจมันหยาบนะ “เป็นเรื่องเล็กน้อย สิ่งนี้เป็นเรื่องเล็กน้อยนะ” แต่จิตมันคึกคะนอง มันไปเอาสิ่งที่เป็นเรื่องของโลกๆ สิ่งที่เป็นบริขารร้อยแปดนะ มันไปเหยียบยํ่า มันไปขนมาเหยียบหัวใจ

บริขาร ๘ อยู่กับตัวนี่มันไม่รักษา บริขาร ๘ อยู่กับตัว บริขารที่เราต้องรักษาอยู่นี่ สิ่งนี้ถ้าความสะอาดของมัน สิ่งนี้มันขัดเกลากิเลส มันดัดแปลงใจเรานะ มันดัดแปลงเรา ถ้าสิ่งนี้มันดัดแปลงตัวเรา เห็นไหม บริขารของเรา เรารักษาของเรา สิ่งนี้มันเป็นของของสงฆ์ ลาภ ลาภในสังฆะ ลาภในสงฆ์ สิ่งนี้เป็นของของสงฆ์ ครูบาอาจารย์ที่มีชื่อเสียงมีเกียรติคุณ สิ่งนี้มันก็มาเพื่อหมู่คณะ ผู้ที่มีปัญญา ผู้ที่มีความรู้ แต่ว่าทางโลกเขาปัจจัยอ่อนด้อย อย่างนั้นมันก็เป็นเรื่องของอํานาจวาสนา สิ่งนี้มันเป็นเครื่องอาศัยเป็นปัจจัย แล้วเราไปประสบมา เราเห็นมา สิ่งนี้เราเก็บเราจับไว้เป็นประสบการณ์ของเรา

แต่ของเรา สมบัติของเรา บริขารของเรา ปตฺตํ...อามะ ภันเต สิ่งนี้เป็นบาตรของเรา ไม่ใช่ยืมมา ไม่ใช่เอาของใครมา เราถึงต้องรักษาของเรา บริขารนี่รักษาของเรา ถ้าความสะอาดนี่รักษาของเรา ดูแลของเรา สิ่งที่เป็นของเรามันก็เป็นภาระ การขับเคลื่อนไป การขับการถ่ายเป็นภาระทั้งนั้น เวลากินเป็นประโยชน์นะ เวลากินสิ่งต่างๆ เอร็ดอร่อยเป็นเรื่องของเรา สิ่งนี้เป็นลาภ แต่เวลาขับเวลาถ่ายล่ะ วัจกุฎีวัตร ต้องทําความสะอาด สิ่งที่ทําความสะอาด วัตรของเรา ข้อวัตรปฏิบัติ คนเรามีเท่านี้แหละ เกิดมามีเท่านี้ แต่คนมันเห่อเหิมไป เห่อเหิมจนลืมเนื้อลืมตัว ไม่มองเห็นตัวเราเอง ไม่มองถึงความเป็นไป สัจจะความจริงไง

สัจจะ หัวใจอยู่ในร่างของสัตว์มนุษย์ มนุษย์เรา เราเป็นนักรบ เราเป็นพระ หัวใจอยู่ในเรา คุณธรรมมันอยู่ในนี้ คุณธรรมมันอยู่ในร่างกายเรานี่ มันอยู่ในหัวใจเรานี่ แล้วเราเจอมันไหม ถ้าเราเจอมัน เรามีสติสัมปชัญญะเข้ามา เราต้องเป็นผู้ที่รื่นเริงนะ การปฏิบัติต้องรื่นเริงอาจหาญ แม้แต่โลกจะร้อนขนาดไหน หนาวขนาดไหน ร้อนนักก็อ้างว่า หนาวนักก็อ้างว่า สิ่งนั้นก็อ้างว่า

ถึงจะร้อนจะหนาว ถ้าเรามีความจงใจ เรามีสติสัมปชัญญะของเรา เราดูแลจิตของเรา เราจะย้อนกลับมาที่ของเรา สิ่งนี้มันเป็นเครื่องทําให้เราตื่นตัว ต้องตื่นตัวนะ อย่านอนจม ถ้านอนจมนะ นอนจมมันจะเป็นนิสัย ถ้านิสัยนอนจมมันจะจมกับเรา นี่เป็นสักแต่ว่าทั้งหมดเลย สิ่งต่างๆ ก็ไม่ทําใช่ไหม สิ่งต่างๆ ปฏิเสธ สิ่งต่างๆ ใช้ปัญญาหลบหลีก ถ้าปัญญาหลบหลีกอย่างนี้ มันเป็นประโยชน์อะไรกับเราล่ะ มันเป็นเรื่องของดินพอกหางหมูนะ ถ้ามันเป็นสิ่งที่อํานวยความสะดวกเรา สิ่งที่หลบหลีก แล้วเราไม่ต้องรับผิดชอบสิ่งใดๆ เลย มันเป็นดินพอกหางหมู เพราะอะไร เพราะกิเลสมันตัวใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ นะ สิ่งนี้มันพอกหางหมู แล้วเรามีทางออกของเรา มันก็จะเป็นกับเรา เห็นไหม

เราจมกับกิเลส เราแพ้กับกิเลสนะ แต่ในทางโลกเราเป็นบัณฑิต เรามีทางหลบหลีก รู้หลบเป็นปีก รู้หลีกเป็นหาง สิ่งที่หลบหลีกเป็นหางมันเป็นเรื่องของกิเลสไง แต่ถ้าเป็นสัจจะความจริงนะ ผจญปัญหาทุกปัญหา ปัญหาที่เราผจญเข้าไปมันมีอะไรบ้าง? ไม่มีสิ่งใดเลย ปัญหาที่เกิดขึ้นมามันเป็นปัญหาของโลกเขา แล้วปัญหาของใจ ใจเรามันไปบิดเบือนเขาเอง เสียง...รูป รส กลิ่น เสียง มันเป็นเรื่องปกติของเขานะ มันเป็นเรื่องของเขาอยู่แล้ว แต่เราเองเราไปบิดเบือนไง เราชอบสิ่งใด เราต้องการให้สมความปรารถนา เราไปบิดเบือน ถ้าเราไปบิดเบือน มันไม่สมความเป็นจริงมันก็เป็นความเดือดร้อน ตัณหาความทะยานอยาก เห็นไหม ตัณหาความทะยานอยากมันเกิดแล้ว เกิดขึ้นมาจากใจเรา เราแพ้ตัวเราเอง สิ่งที่แพ้ตัวเราเองมันก็สร้างปม สร้างสิ่งต่างๆ ขึ้นมาในหัวใจของเรา แล้วมันก็เหยียบยํ่าเราไป แล้วเราก็ทุกข์เราก็ร้อนไง

ธรรมะเป็นอย่างนี้ ธรรมะมันเจริญขึ้นมา โลกจะร้อนขนาดไหนจะเย็นขนาดไหนมันเรื่องของอะไร? เรื่องของเรา เห็นไหม จะรื่นเริง จะอาจหาญ จะตื่นตัว ถ้าไม่ตื่นตัว นี่อย่าคอตกนะ ถ้าคอตกนะศาสนาเรียวแหลม เรียวแหลมที่ใจเรา พระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้ข้างหน้า มันจะเรียวแหลมไปไหน พระศรีอริยเมตไตรยก็จะมาตรัสรู้ธรรมอันนี้ โลกเป็นอย่างนี้

ในทางตะวันออกเรามี ๓ ฤดู ในซีกโลกต่างๆ เขาไม่มี ๓ ฤดูเหมือนเรา ไม่มี ๓ ฤดูอย่างนี้มันเป็นอย่างไรล่ะ เพราะ ๓ ฤดู มันมีการหมุนเวียน มันมีการเปลี่ยนแปลง ชีวิตเราก็เปลี่ยนแปลง มันเหมือนวัฏฏะมันวนไป ถ้าวนไป เราจะไม่จมอยู่กับสิ่งใด เราจะตื่นตัวตลอดเวลา อย่าจมกับกิเลส อย่านอนกับกิเลสนะ ถ้าเราจมกับกิเลส

เวลาเราศรัทธา เราออกบวช เรามีความจงใจ ถ้าเรารักษาศรัทธาอันนี้ได้ เรามีความจงใจกับการออกบวช เราจะเอาตัวรอดได้นะ เวลาเรามีศรัทธาขึ้นมานี่องอาจกล้าหาญมาก เราจะพ้นจากกิเลสเลยนะ บวชแล้วจะประพฤติปฏิบัติ จะถือเนสัชชิก รุกขมูล สิ่งต่างๆ ธุดงควัตร จะปฏิบัติเต็มอกเต็มใจนะ นี่เวลามันจนตรอก เวลามันทุกข์ มันอยากหาทางออก นี่อะไรก็ได้ เหมือนคนทุกข์คนจนเลย เวลาจะกู้ยืมเขา อะไรก็ได้นะ จะต่อรองอย่างไร เขาจะบีบคั้นอย่างไร แต่เวลาได้มาแล้วโอดโอยเลยนะ ทําไมคิดแพงอย่างนั้น ทําไมคิดร้อยแปดเลย นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะออกบวช เวลาเราตั้งอกตั้งใจประพฤติปฏิบัติ มันทําได้ทั้งนั้น คิดแต่ว่าจะทําได้เลย แล้วเวลาเข้ามา เวลาบวชไปแล้วเป็นอย่างไร มันยังก้าวเดินได้อยู่พักหนึ่ง เวลากิเลสมันเป็นดินพอกหางหมู มันหนักหาง มันขยับไม่ไหวเลย นี่การปฏิบัติเรามันขยับไม่ไหวเลย

หัวใจมีคุณค่ามาก สมบัติใดๆ เงินทอง ธนาคารมีมหาศาลเลย เราสร้างทุน เห็นไหม ดูสิ พระเขาแสวงหาทางโลกกัน ไปแสดงออกว่าทุกข์จนเข็ญใจ ขาดแคลนอย่างนั้น เขาก็เชื่อ เขาก็ศรัทธา เขาก็ทําให้ พอถึงกาลแล้วเขามารู้ทีหลังว่าสิ่งนั้นมันไม่เป็นความจริง ศรัทธาเขาเสื่อมหมดนะ

สิ่งที่โลกเขาเจือจานกันได้ โลกเขาเป็นกันได้ แล้วเราจะไปแสวงหาสิ่งนั้น ถ้าเราสละสิ่งนั้นมา โลกมันก็หมุนอยู่อย่างนี้ มันจะเป็นสภาวะแบบนี้ แต่สิ่งที่อาศัย เครื่องอาศัย ไม่ใช่ถ้าเป็นกิเลสนะมันสุดโต่งไง เวลาให้ขึ้นมาบนศาลามันก็ขึ้นมาบนหลังคาเลย เวลาให้ลงมามันก็ลงไปใต้ดินเลย นี่ก็เหมือนกัน บอกให้ทํา มันก็ทําจนเกินกว่าเหตุ บอกว่าไม่ให้ทํา มันบอกทําไม่ได้ ไม่ต้องทําเลย...นกมีรวงรังไง เหมือนปัจจัยเครื่องอาศัย ถ้าเราอาศัย เรารักษาของเรา เรารักษาของเรานะ รักษาเพื่อให้การแสดงออกของใจ ถ้าใจมันแสดงออกนะ รู้จักคุณประโยชน์มันจะแสดงออก มันจะรักษาสิ่งนั้นด้วยความชื่นชม

เวลาจิตมันซาบซึ้งธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แม้แต่ผ้านะ ดูสิ ท่านคิดมาได้อย่างไร มีกระดูกเพื่อให้ผ้ามันทรงตัวมันได้ ถ้ามีกระดูก มีอนุวาต มันแข็งแรง มันทนทาน ไม่ใช่ใช้ผ้าผืนอย่างนั้น มีกระดูก มีตัด มีเย็บ ให้ถนอม ให้รักษา มันเป็นประโยชน์ไปทั้งนั้นเลย เพื่ออะไร เพราะเราต้องถนอมต้องรักษา นี่หัวใจมันหมักหมม ถ้าไม่มีการหมุนเวียน ไม่มีการถ่ายเท มันจะมีแต่เรื่องของกิเลสตัณหาเหยียบยํ่าหัวใจ เวลาผ้ามันมีปัญหาขึ้นมา เราชุนของเรา เราเย็บของเรา เราซักของเรา นี่มันมีการหมุนเวียนไง

สิ่งที่หมุนเวียน สรรพสิ่งนี้เป็นอนิจจัง เวลาเราเกิดมานี่ขับถ่ายทุกวัน เซลล์มันปรับตัว ๗ ปีเซลล์เก่าตายหมด ตั้งแต่เกิดมา ๒๐ ปีได้บวชใช่ไหม บวชได้ตั้งแต่อายุ ๒๐ ปี แล้วเราบวชตั้งแต่อายุเท่าไร แล้วบวชมากี่ปี เห็นไหม เซลล์เก่าๆ มันตายหมดแล้ว ที่นั่งอยู่นี่มันก็เป็นคนใหม่...คนใหม่อย่างไร มันก็เป็นคนเก่านี่แหละ มันก็เป็นเรานี่แหละ แต่เป็นคนใหม่ นี่มันอนิจจังอย่างนี้ เราไม่เห็น เราไม่รู้ แล้วก็สืบต่อมา จิตก็อยู่ในร่างกายนี้ มันก็เป็นอันเก่าอยู่อย่างนี้ รากฐานของจิตมันอันเดิม ภวาสวะ ตัวภพ

ถ้าจิตมันเป็นภพ มันเป็นตัวเดิม แต่มันได้เปลี่ยนแปลงตกแต่งด้วยอะไร ถ้าเราตกแต่งด้วยคุณงามความดี มันก็จะตกแต่งให้จิตนี้มันดีขึ้น ถ้าเราตกแต่งด้วยความเป็นบาปอกุศลนะ “คราบ” คราบของนักบวช คราบของนักรบ คราบของบัณฑิต คราบต่างๆ เรื่องเปลือกๆ ข้างนอกมันเป็นคราบ แต่ถ้าเป็นเรื่องความเป็นไปภายในหัวใจนะ ถ้าจิตมันได้ตบแต่ง มันได้ดัดแปลงของมัน ด้วยสุภาพบุรุษ ด้วยสัมมาทิฏฐิ ด้วยความเห็นที่ถูกต้อง มันเป็นสัจจะความจริง สัจจะความจริงมันเป็นปัจจัตตัง สมาธิมันก็เป็นสมาธิขึ้นมาที่จิต ไม่ใช่เป็นสมาธิในตัวหนังสือ

สมาธิที่เป็นตัวหนังสือนั้นมันเป็นชื่อของสมาธิ ปากก็พรํ่าบ่นกันไป ประพฤติปฏิบัติกันไป ความสัมผัสของจิตไม่เคยมี ถ้าเคยมีนะ สมาธิจะไม่ถามกันเลย พูดถึงสมาธินี่จะซาบซึ้งมาก ซาบซึ้งว่าจิตสงบเป็นอย่างนี้ มีสติสัมปชัญญะพร้อม มันจะมีความรู้สึกพร้อมเลย ไม่ลังเลสงสัยเลยในเรื่องของสมาธินะ นี่ขั้นของสมาธิ

ถ้าขั้นของปัญญา จิตมันน้อมไปในปัญญา น้อมไปในปัญญานะ น้อมไปในขั้นของปัญญา ปัญญาคืออะไร? ปัญญาคือการแสดงออกของสังขาร สังขารนะ สังขารมันคืออาการของใจ ถ้าจิตมันสกปรก การแสดงออกมันเป็นความสกปรก ถ้ามันมีสมาธิขึ้นมา จิตมันสงบขึ้นมา กิเลสมันต้องสงบตัวลง อาการของใจที่มันเป็นความสะอาดบางครั้งบางคราว

เหมือนนํ้าสะอาดเลย นํ้าสะอาดทําในโรงงาน เอาไปใช้สอยแล้วนํ้าสะอาดนั้นกลายเป็นนํ้าเสีย นํ้าเสียเอากลับมาใช้อีกมันก็ยิ่งเสียเข้าไปมากขึ้น ในความคิดของกิเลส ความคิดที่หมักหมมในหัวใจมันเสียหาย มันก็คิดเบียดเบียนหัวใจ เบียดเบียนนะ “เราทําอะไรไม่ได้เลย สมาธิก็ทําไม่ได้ สิ่งต่างๆ ก็ทําไม่ได้ ชีวิตนักบวชทุกข์ยากเข็ญใจ” นี่นํ้าเสียมันก็เหยียบยํ่า

ถ้าเป็นนํ้าดีนะ โลกนี้คนที่รํ่ารวยมหาศาลมีเงินเป็นเศรษฐีโลกนะ เขาก็มีธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ เหมือนเรานี่ การใช้สอยของเขา เขาใช้สอยของเขาเพื่อชีวิตของเขาเท่านั้นแหละ แค่อิ่มเดียว แค่เสพสุขเท่านั้นแหละ คนทุกข์คนจน ถ้ามันเสพสุขแล้วมันก็มีความสุขเหมือนกัน โลกมีเท่านั้นแหละ แล้วถ้าเราสละสิ่งนั้นมา สิ่งที่มีอยู่ เราเป็นพระ เราใช้อย่างนั้นไหม? เป็นพระก็ใช้นะ เราก็ใช้ปัจจัยเครื่องอาศัยเหมือนกัน เราก็ฉันอาหารเหมือนกัน เราก็ใช้สิ่งต่างๆ เหมือนกัน แต่ใช้โดยสมมุติสงฆ์ โดยพระ โดยภิกษุ ไม่ใช่คฤหัสถ์

ถ้าเป็นภิกษุ การใช้ของภิกษุ นี่มันเป็นสัตว์ที่กลัวภัย สัตว์ เห็นไหม ดูสิ ไก่บ้าน ไก่ป่า...ไก่บ้านมันก็เป็นไก่ มันอยู่ในกรง มันอยู่อาศัยของมัน มีคนเป็นเจ้าของดูแลมัน ถ้าเป็นไก่ป่าล่ะ ไก่ป่ามันต้องอาศัยตัวเอง มันต้องจิตใจเข้มแข็งนะ ฝนตกฟ้าร้องมันต้องเอาตัวรอดได้ เวลาฝนตกมันจะซุกอยู่ในใบไม้อย่างไร เวลามันจะออกไข่ มันจะดํารงเผ่าพันธุ์ของมัน นี่ธรรมชาติของป่าเขา

ภิกษุกับคฤหัสถ์ การดํารงชีวิตเหมือนกัน แต่มันต่างกัน ต่างกันที่สัจจะความจริงไง จริงโดยสมมุติ เราเป็นภิกษุ เราเป็นจริงโดยสมมุติ สังคมของสงฆ์ เห็นไหม นํ้า นํ้าคือสังคม เราเป็นปลา เราอยู่ในสังคมของชาวพุทธ นี่ผิดถูกชั่วดีเขาเห็นนะ ทําดีทําชั่วเขารู้ พระเราเวลาห่มจีวรเดินเข้าไปในบ้าน เขาก็รู้ว่าพระ เจอเด็ก เห็นไหม “ธุจ้ะๆ ไหว้พระๆ” ในสังคมเขารู้กัน ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่นท่านว่า ปลวกกับมดมันเดินผ่านมา พระเรากําลังตีตาดอยู่ “เราหลบเลยนะ พระธุดงค์เขาทําข้อวัตรอยู่” นี่เพราะอะไร

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเราในภัทกัปนี้เป็นองค์ที่ ๔ พระศรีอริยเมตไตรยจะเป็นองค์ที่ ๕ ในกัปนี้มี ๕ องค์ แล้วมีต่อไปอีก นี่จิตมันเวียนตายเวียนเกิดอย่างนี้ จิตมันเวียนตายเวียนเกิดมันก็รับรู้อย่างนี้ รับรู้สภาวะแบบนี้ แล้วถ้าจิตมันประพฤติปฏิบัติเข้ามา มันเป็นเรื่องของหัวใจ เรื่องของหัวใจถ้ามันย้อนกลับเข้ามาล่ะ

เวลาเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาเป็นชนชาติต่างๆ เราว่าชนชาตินั้นๆ อันนั้นมันเป็นเปลือก แต่สัจจะความจริงคือสุขกับทุกข์ในหัวใจเหมือนกัน นี่สมมุติทั้งนั้นเลย บวชก็เป็นสมมุติ เวลาบวชมาเป็นสงฆ์โดยสมมุติ แล้วถ้าเป็นสมมุติ สัจจะความจริง ไก่ป่า ไก่บ้าน ไก่ก็คือไก่ ไก่ป่าหรือไก่บ้านก็ไก่เหมือนกัน นี่ไก่เหมือนกัน แต่หัวใจของไก่มันไม่เหมือนกัน หัวใจของไก่มันต่างกันเพราะการดํารงชีวิตต่างกัน สิทธิมันต่างกัน เพราะไก่บ้าน ไก่บ้านมันมีเจ้าของ ลองไปยิงของเขาสิ ไปยิงของเขาไปลักของเขา ติดคุกนะ ไก่ป่านี่เขาไปล่าสัตว์กัน มันเป็นสมบัติสาธารณะ

นี่ก็เหมือนกัน ภิกษุเป็นบุคคลสาธารณะ เป็นชาวพุทธขึ้นมา เป็นภิกษุ มีสิทธิออกบิณฑบาต มีสิทธิไม่ต้องเสียภาษี มีสิทธิไม่ต้องไปเลือกตั้ง มีสิทธิเพราะอะไร เพราะสังคมชาวพุทธ ในเมื่อบัญญัติเป็นกฎหมาย กฎหมายยกเว้นให้อย่างนี้ นี่เขายกเว้นให้ เขายกให้เป็นนักรบ ยกให้เป็นครูเป็นอาจารย์ของเขา เขายกมือไหว้นะ เขาหาอาหารมาเขาใส่บาตรให้เรานะ ปัจจัยเครื่องอาศัยเขาแสวงหามาให้เพื่ออะไร? ก็เพื่อให้เราแสวงหา ให้หาธรรมะในหัวใจ ถ้าหาธรรมะในหัวใจ

พระไตรปิฎก นี่เปิดตู้พระไตรปิฎกกัน ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาธรรมกันปากเปียกปากแฉะแล้วก็มาโต้เถียงกัน แต่ถ้าทําสมาธิขึ้นมา “นี่มันเป็นอะไร” แต่ถ้าจิตมันมีสมาธิขึ้นมา จิตมันมีปัญญาขึ้นมา “มันอะไรนี่”

สิ่งนี้เวลาธรรมะสอน ในพระไตรปิฎกสอนอะไร? ก็สอนศีล สมาธิ ปัญญา แล้วศีล สมาธิ ปัญญา มันเกิดขึ้นทางหัวใจของเรา ตู้พระไตรปิฎกเปิดหรือยัง ถ้าตู้พระไตรปิฎกเปิดขึ้นมา เราศึกษาจากพระไตรปิฎก เราค้นคว้าจากพระไตรปิฎกของเรา เพราะสภาวธรรมมันเกิดแล้วนะ สมาธิเกิดนี่ธรรมเกิดแล้ว ปัญญาเกิด ธรรมเกิดแล้ว เราเปิดตู้พระไตรปิฎกแล้ว เราทําไมไม่ศึกษา ไม่วิเคราะห์วิจัย ธรรมมันคืออะไร มรรคญาณเป็นอย่างไร สัจจะเป็นอย่างไร กิเลสเป็นอย่างไร นี่อริยสัจมันเปิดแล้วนะ

อริยสัจในหัวใจมันเปิดแล้ว ถ้าจิตเราเป็นสมาธิขึ้นมา จิตเรามันเป็นปัญญาขึ้นมา มันเปิดอริยสัจขึ้นมาให้เราค้นคว้าไง มันจบกระบวนการไหม การวิเคราะห์วิจัยมันจบกระบวนการไหม ถ้ามันจบกระบวนการ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค จิตมันกลั่นออกมาเป็นอริยสัจ มันจะเป็นโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี...แล้วถ้ามันเข้าไปในกระบวนการ เหมือนเครื่องซักผ้า เราเอาผ้าเข้าไปซักในเครื่องซักผ้า โลกเขามีเครื่องซักผ้ากัน เวลาเขากดปุ่ม ใส่นํ้า ใส่ผงซักฟอก มันก็ปั่นของมันอยู่อย่างนั้น ปั่นของมัน นี่อริยสัจมันเปิดนะ อริยสัจมันเปิด สิ่งต่างๆ อริยสัจ นี่ใจมันเปิด ธรรมมันเปิด ถ้ามันเปิด ปัญญามันเกิด มันเกิดนี่มันหมุนเข้ามาจากภายใน นี่โลกุตตรปัญญา ปัญญาที่เป็นธรรมมันเหนือโลก สิ่งนี้เกิดขึ้น ถ้าสิ่งนี้เกิดขึ้น นี่ค้นคว้าอย่างนี้ ศึกษาอย่างนี้

เราเป็นนักรบ อกาลิโก ไม่ใช่กาล ไม่ใช่เวลา ตู้พระไตรปิฎกจะเปิดได้ทุกเวลา จะเปิดได้ตลอดเวลา แล้วไม่ต้องไปซื้อมาจากมหามกุฏ ไม่ต้องคอยเปิดประตู ไม่ต้องคอยต่างๆ สิ่งนั้นเป็นกิริยา เป็นทฤษฎี เป็นคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นปูนหมายป้ายทาง เป็นชื่อของธรรมะทั้งหมดเลย แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ธรรมเกิดขึ้นมาจากหัวใจ นี่เป็นตัวธรรมทั้งหมดเลย ตัวธรรมขึ้นมานี่มันเกิดมาจากไหนล่ะ? มันเกิดมาจากความรู้สึก ความรู้สึกโดยกิเลส ความรู้สึกโดยเรา เราคิดขึ้นมาเป็นกิเลสทั้งหมด คิดโดยกิเลสมันเป็นกิเลส คิดโดยโลกเป็นโลกียปัญญา

ถ้าเรามีสติสัมปชัญญะ เราเชื่อในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา เรารักษาศีล ศีลจะทําให้บริสุทธิ์ “ศีล” ศีลจากข้างนอก ศีลจากข้างใน ศีลจากข้างนอกคือศีลของข้อวัตร ศีลของพระไตรปิฎกไง ศีล ๒๑,๐๐๐ ข้อ พระสูตร พระอภิธรรม พระไตรปิฎก สิ่งนี้มันเป็นจากภายนอก “ศีลจากภายนอก”

“ศีลจากภายใน” เราไม่เกิดบาปอกุศล เราไม่มีเจตนาทําความชั่ว เราไม่เกิดเจตนาทําผิด เราตั้งสติไว้ตลอดเวลา ศีลมันเกิดที่นี่ ศีลมันคืออธิศีล ศีลเป็นจิตที่ปกติ สติปกติ เวลากําหนดสมาธิ มีสติขึ้นมา มันก็พุทโธๆ ขึ้นมา มันต้องมีพุทโธๆ ขึ้นมานะ เพราะอะไร เพราะของที่มันนอนอยู่ ดูสิ เรานับสตางค์ เขานับสตางค์ เขามีเครื่องนับสตางค์ นี่พรืดเป็นล้านๆ เลย แต่เขานับกันถ้าเขาไม่มีเครื่องนับ เขาต้องนับทีละใบๆ...พุทโธๆๆ มันก็ซับซ้อนๆๆ มันก็เกิดขึ้นมา จาก ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙ ๑๐ เป็นร้อย เป็นพัน เป็นหมื่น เป็นแสน คําบริกรรมก็เหมือนกัน พุทโธๆๆๆ ไป จิตมันก็ยํ้าไปๆ มันก็เป็นขึ้นมา มันก็เป็นจํานวนกําลังของสมาธิขึ้นมา มันต้องมีการนับ

เงินมากองอยู่นี่เราจะรู้ไหมว่าเงินกี่บาท เงินมากองอยู่นี่เราไม่นับ เราจะรู้ไหมว่าเป็นจํานวนเงินเท่าไร จิตก็เหมือนกัน จิตพุทโธๆ จิตมีสมาธิ จิตว่างๆ ว่างๆ...แล้วว่างๆ อะไรว่างๆ ล่ะ ทําไมมันไม่มีสติ มันไม่คิดล่ะ ทําไมไม่มีคําบริกรรมขึ้นมาล่ะ ถ้ามีคําบริกรรมขึ้นมา ว่างไม่ว่างมันเป็นเรื่องอะไรของเรา ว่างไม่ว่างมันเป็นเรื่องอะไรของความรู้สึกล่ะ ความรู้สึกมันว่างของมันเอง มันมีสติของมันเอง เห็นไหม ถ้ามันมีสติของมันเอง ความว่างอันนี้มันเป็น มันพุทโธๆ มันก็เหมือนเขานับสตางค์ เขานับมากเท่าไร เห็นไหม สตางค์นี่อยากได้มากๆ เลย จะนับจนไม่มีวันจะเลิก เวลาพุทโธๆ มันขี้เกียจ มันไม่ทํา เพราะมันต้องใช้พลังไง

แต่ถ้านอนเฉยๆ มันเป็นหมูตายนี่ชอบ อยู่เฉยๆ ดูจิต สบายๆ...นี่มันเป็นสัตว์ตายนะ สัตว์ตายมันเคลื่อนไหวไม่ได้ ดูสิ เราไปบิณฑบาต สุนัขมันอยู่ข้างถนน พอเราไปมันจะวิ่งหนีเลย พอรถมามันต้องกระโดดหนี ไอ้นี่มันสัตว์ตาย รถมามันก็ไม่หนี มันนอนให้เขาทับ กิเลสมันทับ ความยึดมั่นถือมั่นมันทับ มันว่าสิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม นี่เปิดไม่ออกไง เวลาตู้พระไตรปิฎก เปิดตู้พระไตรปิฎกมันถึงได้ศึกษาธรรมในตู้พระไตรปิฎกนั้น ไอ้นี่ไปก้มกราบกับธรรม ธรรมคือธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันไม่รับรู้ไง “สิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม มันเป็นความว่าง” แล้วเวลาสัจจะความจริงขึ้นมาก็ไม่รู้อะไรเลยนะ “ทํามาแล้วอย่างนี้มันไม่เห็นได้อะไร สัจจะไม่ได้เห็น ไม่รู้เรื่องอะไรเลย”...มันจะไปรู้อะไร มันก็ไปรู้เรื่องของกิเลสนะ เพราะกิเลสนํา มันเป็นโลกียะ

แล้วก็โต้แย้งนะ “นี่เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาแล้วก็ไม่เข้าใจ ทําให้อ่อนแอ สิ่งต่างๆ ทําให้ท้อแท้ตํ่าใจ” มันไปท้อแท้ตํ่าใจก็ตัวเองไปเซ่อกับกิเลสเอง นี่จะรบกับกิเลส แล้วไปเซ่อกับมันให้มันเหยียบยํ่าอยู่อย่างนั้น แล้วว่าเป็นการประพฤติปฏิบัติ

เวลาข้างนอกนี่ชนะไปหมด เวลาข้างนอกนี่รู้ไปหมด เวลาต่างๆ เห็นไหม เรื่องโลกๆ ชํานาญการนัก ชํานาญการมันจะเป็นประโยชน์อะไร ก็เรื่องของโลกมันเกิดดับ มันเป็นอย่างนี้ โลกมันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ใครจะไปศึกษามันจนหมดโลกล่ะ ศึกษาขนาดไหนมันเป็นทฤษฎีนะ คือวิชาการ คือตลาด มันเป็นอย่างนั้น มันเป็นไหวพริบ มันเป็นปฏิภาณขณะที่ต่อรองเท่านั้น กรรมมันเกิดตอนนั้น กรรมมันเกิดตอนที่ต่อรองแล้วโอเคจบสิ้นกระบวนการนั้น นั่นแหละกรรมเกิดแล้ว ตรงนั้นมันได้มันเสียไปแล้ว มันจบไปแล้ว

ตลาดก็คือตลาด โลกก็คือโลก เราจะไปรู้อะไรกับมัน เพราะเราไม่ได้ไปต่อรอง เราเป็นการคาดหมาย เราเป็นการจินตนาการ มันเป็นปัญญาอะไร? ปัญญาเผาลนตัวเอง ปัญญาเผาลนตัวเองอย่างนี้เอามาทําไม ปัญญาเผาลนตัวเองนี่ยิ่งรู้มากยิ่งอยากทดสอบ รู้มากนี่ “คนนั้นจัดการไม่ได้ ฉันเองๆ” จัดการไป กิเลส นี่ล้มกลิ้งล้มหงายไปกับโลกหมด เห็นไหม ปล่อยมัน ปล่อยอย่างนั้น มันเป็นเรื่องของโลก เราสละมาแล้วนะ ถ้ามีความจําเป็นจะต้องทํามันก็จําเป็นต้องทําแบบนกต้องมีรวงรัง เราเป็นนักรบ เราเป็นผู้ประพฤติปฏิบัติ อาศัยปัจจัยเครื่องอาศัย แค่อาศัยไป มันพออาศัยได้ก็เอาแล้ว สิ่งนี้ถ้ามันชํารุดทรุดโทรมไป ถึงเวลามันก็ซ่อมแซมได้ทั้งนั้นน่ะ สิ่งที่ซ่อมแซม สิ่งที่บํารุงรักษาไป มันเรื่องของโลกนะ

แต่สัจจะความจริงอันหนึ่งคือเรื่องของความรู้สึก คือเรื่องของใจ อันนี้สําคัญมากที่สุด ถ้าสําคัญมากที่สุด เราต้องถนอมรักษา อย่าให้สิ่งที่เป็นเรื่องโลกๆ มาเหยียบยํ่ามันจนเกินไปนัก รักษาไว้พอเป็นที่อาศัยนะ สิ่งที่อาศัยให้ไปอาศัยแล้วเราประพฤติปฏิบัติกัน อ่อนแอไม่ได้ ถ้าอ่อนแอ เราจะไม่เหลือกันเลยนะ ถ้าจิตใจเข้มแข็ง ดูสิ โลก ครูบาอาจารย์ท่านว่านะ พระหันหน้าออกหมดเลย ไปบวชเป็นพระแล้วก็ให้โลกเขามาดูแลอุปัฏฐากอุปถัมภ์ แล้วจะอุปัฏฐากอุปถัมภ์ให้กลายเป็นโลก คือจะสะดวกสบายแบบโลกๆ เขาเลยไง

โลกมันยังมีขาดแคลน ดูสิ เวลาเกิดภัยพิบัติขึ้นมาเขาต้องช่วยเหลือเจือจานกัน โลกยังขาดแคลนนะ แล้วเราเป็นนักรบ เราอาศัยโลกเขาอยู่มันจะไม่ขาดแคลนมันเป็นไปได้อย่างไร สิ่งที่ขาดแคลนก็ขาดแคลนสิ มีก็มี ไม่มีก็ไม่มี มีก็มีเหมือนกัน ไม่มีก็ไม่มีเหมือนกัน ไม่เห็นมีใครดีใครเด่นกว่ากันเลย ถ้าเราไม่มี แต่คนอื่นมีอยู่ มันไม่เสมอภาค มันก็ไม่เป็นธรรม ถ้าสิ่งที่ไม่เป็นธรรม มันจะปฏิบัติธรรมกันได้อย่างไร

มีก็มีด้วยกัน จนก็จนด้วยกัน ทุกข์ก็ทุกข์ด้วยกัน มีเสมอภาคกัน สิ่งนี้เป็นธรรม แล้วมันต้องมีความหวาดระแวงไหม? มันไม่มีความหวาดระแวงอะไรใดๆ เลย มันมีแต่ความอบอุ่น ถ้าเรามีความเชื่อใจ มีการลงใจ ถ้าใจมันลงใจ เชื่อใจสิ่งต่างๆ มันเป็นไปไม่ได้หรอกที่ว่าจะมีสิ่งต่างๆ แล้วไม่มีการขาดแคลนไปเลย ดูสิ เรามีนํ้าไว้มันยังหมดได้เลย อะไรก็หมดได้ แต่ถ้าเรายังมีวาสนาอยู่ โลกเขาไม่ทิ้งนะ เขาก็หามาให้เราได้ ถ้าหาไม่ได้เราก็ใช้เท่าที่มี

ดูสิ เวลามีอาหารขึ้นมา เรายังจงใจงดอาหารกันเลย สิ่งที่มีอยู่ สิ่งที่สิทธิใช้สอยเรามีอยู่ เรายังต้องตัดทอน มักน้อยสันโดษ มักน้อยสันโดษเพื่อฝึกฝนตนเองไว้ ถ้าถึงคราววิกฤติแล้วจิตนี้มันจะอาจหาญมาก จิตมันจะอาจหาญมากเลย เพราะอะไร เพราะมันฝึกฝนของมันไว้ มันไม่กลัวสิ่งใดๆ เลย ดูสิ เราเดินจงกรม เราเดินจงกรมกําหนดพุทโธๆ นี่อานิสงส์มันเกิด ทําให้ร่างกายแข็งแรง จะเดินธุดงค์ก็ไม่กลัว ถ้าจิตมันสงบขึ้นมานี่เสื่อมยาก

จิตสงบในทางจงกรม เดินจงกรม พุทโธๆ เดินไปเดินมา ถ้ามันสงบขึ้นมา แล้วถ้าปัญญามันหมุนในทางจงกรมนะ เดินจงกรมกี่วันก็ได้ กี่คืนก็ได้ ความเพียรที่ว่าเราทํากันไม่ได้ๆ เวลาจุดไฟมันติดแล้ว จนจะต้องขอเวลาพักเลยล่ะ “เต็มทีแล้วนะ ร่างกายมันจะทนไม่ไหวแล้ว อดอาหารมานะ เดินจงกรมเป็นวันเป็นคืนแล้วนะ ควรจะได้พักผ่อนบ้าง” นี่มันยังไม่ยอมเลย

เวลาจิตมันหมุนแล้ว ธรรมจักรมันหมุน มันหมุนอยู่ตลอดเวลา มันหมุน มันจะเอาผลงาน เหมือนคนงก มันงกนะ กิเลสมันพางก งกว่าสิ่งนี้มันเป็นธรรมๆ...มันจะเป็นธรรมไปไหนในเมื่อมันล้าไปหมดแล้ว มันเป็นธรรมไปไม่ได้ ถ้ามันไม่พักผ่อน ถ้ามันไม่ดึงกลับเข้ามาในสมาธิ ถ้ามันไม่ดึงเข้าพุทโธ มันเป็นธรรมไปไม่ได้ เพราะมันไม่มัชฌิมาปฏิปทา มันเป็นสิ่งที่อ่อนล้า

เหมือนกับผลไม้ที่มันจะเน่า ของจะเน่ามันจะเอามากินได้อย่างไร มันกําลังจะเน่า แต่ถ้าของมันห่าม ผลไม้ห่ามเราจะบ่มให้มันสุก ถ้ามันสุกพอดี มันกลมกล่อม มันหวาน มัชฌิมามันเป็นอย่างนี้ ขณะที่มันจะเน่า ผลไม้เน่ามันเน่าเลย เพราะมันเป็นวัตถุ แต่ถ้าเป็นจิต ถ้ามันเหมือนผลไม้กําลังเน่า ถ้าเราไม่ทันมันนะ มันก็เสื่อมไปหมดเลย เสื่อมออกไปก็ตั้งต้นใหม่ ตั้งต้นใหม่ก็กลับมาพุทโธใหม่ กลับมาเริ่มต้นใหม่ เตาะแตะขึ้นมาใหม่ สร้างขึ้นมาใหม่ สติขึ้นมาใหม่ ปัญญาขึ้นมาใหม่ หมุนขึ้นมาใหม่ เดี๋ยวมันก็หมุนไปอีก ถ้าทําได้อีกมันก็เน่าขึ้นไปอีก

แต่ถ้ามันมีสติ มันมีการคุ้มครองนะ มันจะดึงกลับมา ดึงกลับมา ถ้าน้อมไปอย่างนี้ ปัญญามันเป็นอย่างนี้ ถ้าอย่างนี้มันจะล้าอย่างนี้ ถ้าเราใช้ปัญญาอย่างนี้ เรากลับมาที่พุทโธก่อน มาพักก่อน เหมือนขับรถเลย เวลาถึงจุดพัก จุดที่ว่าควรเลี้ยวซ้ายเลี้ยวขวา มันต้องเป็นไปตามนั้น นี่ก็เหมือนกัน พอปัญญามันเกิดขึ้นมา มันจะมีปัญญาหมุนของมันอย่างนั้น นี่ขั้นของปัญญามันพลิกแพลง มันพลิกแพลงให้จิตของเราใคร่ครวญไตร่ตรองในความเป็นไปของจิตแล้วมันย้อนกลับเข้ามา นี่ธรรมจักร นี่โลกุตตรปัญญา ปัญญามันเกิดมันเกิดอย่างนี้ มันทํางานของมันอย่างนี้ มันหมุนของมันเป็นอย่างนี้ มันจะย้อนกลับมา

สิ่งที่ว่าจิตนี้ต้องตายต้องเกิด ต้องตายต้องเกิดนะ ดูสิ ดูความบีบคั้นของฤดูกาล ดูความบีบคั้นของวัฏฏะ ดูความบีบคั้นแล้วจิตยังต้องตายต้องเกิดนี่สลดใจไหม ถ้าสลดใจ สิ่งนี้ ปัญญาอย่างนี้ มรรคญาณอย่างนี้มันจะเข้ามาทําลายสิ่งที่เป็นภวาสวะเป็นภพที่จะต้องไปให้เขาบีบคั้นน่ะ วัฏฏะมันเป็นวัฏฏะอยู่อย่างนั้น แต่จิตนี้มันมีกิเลสอยู่ มันต้องหมุนไปตามวัฏฏะอย่างนั้น มันเข้าไปจํายอมกับเขา เหมือนกับวัวในคอก มันต้องเข้าคอก มันต้องอยู่คอก คอกนั้นครอบงํามัน นี่ก็เหมือนกัน จิตนี้มันต้องอยู่ในวัฏฏะ มันต้องวนในวัฏฏะ วัฏฏะนี้บีบคั้นมัน ถ้าบีบคั้นมัน มันก็ต้องร้อนหนาว เย็นร้อนอ่อนแข็งอย่างนี้ มันจะทุกข์อย่างนี้ ต้องเกิด ต้องแก่ ต้องชราภาพ ต้องหมดอายุขัย ต้องโดนภพชาติมันบีบคั้นแล้วก็ตายไป แล้วก็โศกเศร้าพิไรรําพันกัน แล้วก็ร้องห่มร้องไห้รําพัน คือจะต้องพลัดพรากจากกัน

สมาธิจดไว้ก่อน แล้วใช้ปัญญาหมุนเข้ามา มันจะเริ่มไตร่ตรองเริ่มใคร่ครวญเข้ามา ถึงจะอยู่ในคอก ในคอกคือร่างกายนี้ นี่จิตอยู่ในคอก มันก็ใช้ปัญญาจะเปิดคอก เปิดคอกออก จะเปิดประตูคุก เปิดประตูคอกให้จิตนี้มันออกไป พยายามจะทําความสะอาดของใจให้ใจพ้นจากสภาวะทุกข์ยากอย่างนี้ ถ้าสภาวะทุกข์ยากอย่างนี้ มันพ้นออกไปบ่อยครั้งเข้า บ่อยครั้งเข้า โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี จนถึงที่สุด ถึงที่สุดมันทําให้จิตนี้สะอาด

จิตนี้สะอาด อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส ถ้าจิตนี้สะอาด อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส ถ้าจิตนี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส นี่มันสะอาดแล้ว แล้วอะไรที่เป็นเป้าหมาย อะไรเป็นสิ่งที่เริ่มต้นของความคิด อะไรเป็นสถานที่ที่จะให้พญามารมันบีบคั้นล่ะ? สิ่งที่จะบีบคั้นมันไม่มี มันโดนทําลายไปหมดนะ ถ้าโดนทําลายไปหมด แม้แต่ว่าจิต จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส มันยังรู้ว่าผ่องใสนะ มันมีธาตุรู้ มันมีตัวรู้ มันมีสิ่งที่กําหนดได้ มันถึงรู้ว่าผ่องใส ถ้าไม่มีตัวรู้ มันจะรู้ว่าผ่องใสได้อย่างไร

แต่พอมันทําลายของมันไปแล้ว ความผ่องใสนี้เป็นอาการ เป็นความรับรู้ของจิต ตัวจิตโดนทําลาย สิ่งนั้นเป็นสภาวะแบบนั้น ดูสิ เวลาฟ้าแลบ เวลาสิ่งต่างๆ ฟ้าแลบฟ้าผ่าต่างๆ มันก็เป็นธรรมชาติของมันอย่างนั้น ถ้าผ่องใส เห็นไหม ดูความสว่าง ดูฟ้าแลบมันแลบออกมามันก็เป็นแสงสว่างเหมือนกัน แล้วใครเป็นเจ้าของมัน ใครเป็นสิ่งต่างๆ ของมัน? นี่เป็นธรรมชาติอันหนึ่ง

จิตเดิมแท้ก็เหมือนกัน จิตเดิมแท้แต่มันมีกิเลส มีอวิชชามันเป็นเจ้าของ ถ้าเป็นเจ้าของ มรรคญาณสําคัญกว่า ถ้ามันเข้ามาทําลายอย่างนี้ออกไปแล้ว ขนาดฟ้าร้องฟ้าผ่าไม่มีเจ้าของ แต่มันยังทําลายมนุษย์ มันทําลายคนตายได้ เวลาฟ้าผ่า ผ่าคนตายเลย

แต่อย่างนี้ ถ้าจิตผ่องใส แล้วอวิชชามันเข้าไปทําลายตรงนี้ ถ้าทําลายแล้วมันไม่มี จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส ถ้ามันข้ามพ้นกิเลสแล้วมันก็หมด หมดสถานที่ให้มีการบีบคั้น วัฏฏะที่เป็นสิ่งที่จิตจะต้องมาเสวยในวัฏฏะที่ต้องให้เขาบีบคั้นอย่างนี้มันไม่มี ไม่มี ไม่เป็น ไม่เป็นไป อันนี้พ้นไปจากกิเลส

อยู่กับเรานี่อยู่กับธรรมะนะ อยู่กับธรรมะ ธรรมะเป็น สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมเป็นอนัตตา มันเป็นอนัตตาเพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตรัสรู้สิ่งนี้ จิตเราเป็นอัตตา จิตเรามันคงที่ มันมีอยู่แน่นอน แต่มันโดนกิเลสครอบงําอยู่ มันเลยคงที่แบบอนิจจัง มันแปรสภาพๆ มันเกิดตายๆ แต่เพราะมันมี สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวะที่คงที่ มันเป็นคงที่ อัตตา เพราะมันเป็นอวิชชา

มันเป็นอนัตตา สภาวธรรมสร้างเป็นอนัตตาขึ้นมา ค้นคว้าขึ้นมา ทําลายกันขึ้นมา ทําลายจนเป็นสัจจะความจริง สัจจะความจริงเป็นอริยสัจ อริยสัจมันเป็นธรรมชาติ เป็นความจริงอันหนึ่ง ความจริงอันหนึ่งที่เกิดจากสภาวะนามธรรมในหัวใจ แล้วมันทําลายกัน ทําลายอวิชชานี้ออกจากใจนะ

เย็น ร้อน อ่อน แข็ง ความทุกข์ ความร้อน ความเศร้า ความโศกที่เราต้องเผชิญกับมัน เราเผชิญกับมันแล้วเราก็เศร้าโศกจากภายในหัวใจ แล้วก็อ่อนแอ แล้วก็หงอยเหงา ไม่รื่นเริง ไม่อาจหาญ...นักรบนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ สงบอยู่ในหัวใจ สงบเสงี่ยม นิ่งอยู่ในหัวใจ แต่ไม่ใช่อ่อนแอ จะรื่นเริง จะอาจหาญ จะเข้าใจโลกทั้งหมดเลย โลกเกิดจากเหตุ มีเหตุมีปัจจัย มันถึงเป็นอย่างนี้ ถ้าเหตุปัจจัยเป็นอย่างนี้ รู้จักที่มาที่ไป ไม่ตื่นเต้น มีเหตุปัจจัยมาเป็นอย่างนี้ แล้วถ้าเหตุปัจจัยตรงนี้ ตรงปัจจุบันนี้เราสร้างมันดี เหตุต่อไปผลต่อไปก็จะดีขึ้นเรื่อยๆ ถ้าเหตุปัจจัยมันเป็นอย่างนี้ แล้วเราสร้างเหตุสร้างผลที่มันเป็นความอ่อนด้อยที่จะทําให้เสื่อมสภาพ ผลของมันก็ต้องอ่อนด้อยเสื่อมสภาพไปเรื่อยๆ

เห็นไหม นี่เข้าใจโลก เข้าใจโลก อยู่กับโลก ไม่ตื่นเต้นไปกับโลก

เรานะถ้ามันตื่นเต้นไปกับโลก แม้แต่โลกภายนอกมันก็บีบคั้น โลกภายในก็บีบคั้น แล้วเราก็ยอมจํานนกับมัน เราไม่จํานนกับมันนะ ชีวิตเป็นอย่างนี้ ดูสิ ย้อนกลับไปตั้งแต่เราเกิด ตั้งแต่ในสังคมนะ ดูพ่อดูแม่เรา ดูความเป็นไปของเราเป็นอย่างนี้ แล้วมีใครบ้างที่อยู่ค้างโลกนี้ ตายหมดนะ เกิดมาตายหมด เราก็ต้องตายวันหนึ่งแน่นอน ช้าหรือเร็วเท่านั้น อย่านอนใจนะ ให้มั่นคง ให้แข็งแรง ให้ต่อสู้ ต่อสู้กับเรา ต่อสู้กับกิเลส หมั่นเพียรไง ความหมั่น ความเพียร ความขยันขันแข็ง มันจะทําให้เราเข้มแข็งขึ้นมา ถ้าเราเข้มแข็งขึ้นมา เราจะจับอาวุธเข้าไปต่อสู้กับอวิชชา

ถ้าเราอ่อนแอขึ้นมานะ เราจะจับอาวุธของกิเลสแล้วก็ทําลายเรา จิตจะอ่อนแอไปทุกวัน ถ้ามันได้อ่อนแอมันจะอ่อนแอไปเรื่อยๆ ถ้ามันเข้มแข็งขึ้นมานะ เข้มแข็งขึ้นมามันยังมีถูกมีผิด เพราะเป็นมิจฉาหรือสัมมา แต่ก็มีโอกาสได้แก้ไข ถ้ามันมิจฉาทิฏฐิ เข้มแข็งแต่มิจฉา คือเข้มแข็งแล้วมันไม่เป็นสัมมา มันไม่ลงเป็นปัจจุบัน เราก็ฝึกฝน มีการทดสอบ มีการตรวจสอบ ทดสอบตรวจสอบ ทดสอบตรวจสอบบ่อยๆ ภาคปฏิบัติมันเป็นการปฏิบัติ มันรู้จากภาคปฏิบัติ มันจะรู้จริงขึ้นมา ความรู้จริงอย่างนี้จะเป็นสมบัติของใจ ถ้าใจได้ฝึกฝน ใจได้สมบัติ เห็นไหม ใจได้สมบัติ ใจได้ปฏิบัติ สิ่งนี้เกิดขึ้นมามันจะเป็นสมบัติของใจ มันรื่นเริงอาจหาญนะ

ในสังคมใดมีปัญหาขึ้นมา เราสามารถชี้นําแก้ไขได้ เขามีปัญหาขึ้นมา เขาจะถามปัญหาเราได้ เพราะสิ่งนี้มันเป็นประสบการณ์ของจิต จิตได้ผ่านเหตุการณ์อย่างนี้มา จิตได้แก้ไขสภาวะอย่างนี้มา จนรอดพ้นวิกฤติมาเป็นชั้นเป็นตอน เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา แล้วถ้าเขาเกิดเหตุการณ์วิกฤติ เขาอยู่ในเหตุการณ์วิกฤติ ทําไมเขาจะมาปรึกษาเราไม่ได้ ทําไมเขาจะมาฟังธรรมกับเราไม่ได้...เราทําได้ แต่ให้มันเป็นสัมมา ให้มันเป็นสัจจะความจริง ถ้าเป็นสัมมา เป็นสัจจะความจริง สัมมา

ดูสิ นํ้ากับนํ้ามันมันเข้ากันไม่ได้หรอก “กิเลสกับอวิชชา” กับ “ธรรมกับวิชชา” เห็นไหม มันเข้ากันได้ไหม? มันจะเป็นคู่โต้แย้งกัน สิ่งที่โต้แย้งกัน นี่ธรรมแสดงออกมา แสดงออกมาโดยธรรม หรือแสดงออกมาโดยกิเลส สิ่งนี้ถ้าแสดงออกมาโดยกิเลสมันก็เข้ากับกิเลส ในสังคมกิเลสก็ยกย่องกัน ถ้าเป็นสภาวธรรม เวลาแสดงออกมาในสังคมของนักบัณฑิต นักธรรมเขายกย่องกัน ยกย่องเพราะสิ่งนี้เขาเชิดชู เพราะมันไปเข้ากับจริตเข้ากับนิสัย

ธรรมกับกิเลสในหัวใจของเรา ธรรมกับกิเลสในหัวใจของสังคม เราจะเข้าสังคมใด เราจะเชิดชูของเราอย่างไร เราตั้งสติของเรา เลือกเฟ้นแล้วรื่นเริง องอาจกล้าหาญในธรรม ธรรมนะ ดูสิ โลกเขาแย่งแหล่งนํ้ากัน นํ้าต่อไปจะมีปัญหามาก เพราะมันจะอัตคัดขาดแคลนไปเรื่อยๆ ที่ไหนมีนํ้าที่นั่นมีชีวิต นี่ก็เหมือนกัน ที่ไหนมีธรรม เห็นไหม นี่เราแสวงหากันเราก็แสวงหาธรรมนั้น ถ้าแสวงหาธรรมนั้น ธรรมนั้นจะเป็นเครื่องชุ่มชื่นรื่นเริงในหัวใจของเรา ถ้าชุ่มชื่นรื่นเริงในใจของเรา เราจะเอาที่นั่นพรมให้ชีวิตเราสดชื่นขึ้นมา แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้ใจของเราเป็นธรรม ถ้าใจของเราเป็นธรรม เราจะเป็นผู้ที่มีความสุขในหัวใจ เราจะไม่ต้องไปมีความลังเลสงสัย เราจะไม่ต้องตื่นเต้นกับใคร

ตื่นเต้นเรื่องของโลกๆ มีเจริญมีเสื่อม แต่เรื่องของธรรม ธรรมไม่มี “อกุปปธรรม” ไม่มีการเจริญและเสื่อม คงที่ตลอดไป จะอยู่ในหัวใจของเรา ถ้าเราเข้มแข็ง เราไม่อ่อนแอ เราจะเป็นนักรบรบกับหัวใจของเรา รบกับทิฏฐิตัณหากิเลสมารในหัวใจของเรา เรื่องของโลก เรื่องของสังคม เรื่องของหมู่คณะ ไว้ให้เป็นเรื่องของสังคม เรื่องของครูบาอาจารย์ เรื่องของสิ่งที่ว่าสงฆ์ปกครองกัน เราต้องปกครองใจเราให้ได้ รักษาใจให้ได้ แล้วเราจะเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราจะเป็นลูกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยสมบูรณ์ เอวัง

เทศน์พระ ๑๗

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๒ เมษายน ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

อันนี้เรื่องวินัยนะมึง เรื่องวินัยเป็นเรื่องข้อวัตรปฏิบัติ ข้อวัตรปฏิบัตินี่เป็นทางเดินนะ มันเหมือน เห็นไหม ข้อวัตรปฏิบัติถ้าไม่มีถนนหนทาง เราไปไม่ได้ แต่ตอนนี้ถนนหนทางเต็มไปหมดเลย นี่การจราจรทางอากาศนะ แล้วทางวิทยาศาสตร์เขาเจริญ ตอนนี้ยานอวกาศเขาไปนอกโลก เขาไปถึงจักรวาล เขาไปพิสูจน์ทางดวงดาวต่างๆ เห็นไหม นั่นน่ะมีทางเดิน แต่ถ้าคนไม่สนใจนะ ทางเดินนั้นมันก็เป็นทางเฉยๆ

ธรรมและวินัยมีมาตลอด เวลาครูบาอาจารย์ของเราออกประพฤติปฏิบัติ พระไตรปิฎกก็มีอยู่ในตู้น่ะ นี่ครูบาอาจารย์สอนก็สอนกันตามประเพณี ตามประเพณีก็เป็นเรื่องโลก ถ้าโลกเป็นใหญ่ ทางเดินนะเดินจนไม่มีกฎจราจร รถติดนะ เวลาเกิดอุบัติเหตุเกิดอะไรต่างๆ รถจอดเป็นแพเลย ไปไม่ได้ ไปไม่ได้นะ คนที่มีความตั้งใจ คนที่มีการประพฤติปฏิบัติ คนที่มีอํานาจวาสนา มีอํานาจวาสนาแต่ปฏิบัติไม่ถึงที่สุดมันก็ไปไม่ได้ รถมันติดน่ะ ไปไม่ได้ถ้าไปกับรถ ถ้าคนสละรถนะ เดินออกนอกทาง เดินเลี่ยงไปยังมีโอกาสจะไปได้ เดินออกเลียบทางก็เหมือนกับเราไม่ไปบนถนนนั้นไง ถ้าไม่ไปบนถนนนั้น เราจะทําอะไรสิ่งใด

เวลาการประพฤติปฏิบัติมันมีหนทางทั้งนั้นล่ะที่จะเข้าไปหาใจของตัวเอง ถ้าหาใจของตัวเอง เราเป็นคนที่เข้มแข็งจริงหรือเปล่าล่ะ ถ้าเราเป็นคนเข้มแข็งจริง เราสามารถสละรถของเรา สละกฎจราจร สละถนนหนทาง ลงเดินเข้าป่าแล้วเอาตัวเองทะลุออกไปถึงเป้าหมายปลายทางได้ ถ้าเข้าถึงปลายทางได้ สิ่งนี้มันถึงว่าเราสร้างอํานาจวาสนามา

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติ มันไม่มีเลยนะ ถนนหนทางนี้ไม่มี สรรพสิ่งต่างๆ ไม่มี แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้บรรลุธรรม เรากราบธรรม ธรรมนั้นมีอยู่แล้ว สิ่งที่มีอยู่แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปรู้สิ่งที่มีอยู่แล้ว นรก สวรรค์ วัฏฏะ เป็นของที่มีอยู่แล้ว จิตนี้เกิดมาในวัฏฏะ วนเวียนในวัฏฏะ แล้วเราก็เกิดในวัฏฏะเหมือนกัน เราก็เกิดในวัฏฏะ

ถ้าไม่มีศาสนานะ วิทยาศาสตร์มันเจริญ นี่พิสูจน์ได้ทางวิทยาศาสตร์ แล้ววิทยาศาสตร์พิสูจน์ได้ สิ่งที่พิสูจน์ได้ นี่โลกๆ ไง ถ้าโลกพิสูจน์ได้ เขายอมรับกัน ถ้าพิสูจน์ไม่ได้ล่ะ สิ่งที่มันพิสูจน์ได้ สิ่งนั้นเป็นคนที่มีศักยภาพมาก เพราะเป็นสิ่งที่เป็นผู้วิจัยขึ้นมาให้สิ่งนั้นเป็นประโยชน์กับโลก แต่คนวิจัยก็ตายไปโดยที่ไม่ได้สิ่งใดๆ เลย

ถ้าเราเป็นสินค้า สินค้าของเขาอยู่ในโลกนี้มันก็เป็นประโยชน์กับเขา ได้เงินใช้ในโลกนี้ไง แต่จิตดวงนี้ตายไปแล้วได้ประโยชน์อะไรล่ะ นี่เขาทําอะไรไว้ในโลกเป็นเรื่องของโลก ถ้าโลกเป็นใหญ่เป็นสภาวะแบบนั้น แต่ถ้าธรรมเป็นใหญ่ ความรู้สึกไง ธรรมคือความรู้สึก เหตุผลเป็นความรู้สึก ถ้ากิเลสเป็นใหญ่ กิเลสเป็นใหญ่มันก็เหยียบยํ่าหัวใจดวงนี้ กิเลสเป็นใหญ่มันเหยียบยํ่าใจเรานี่ สภาวะแบบนี้มันไม่เชื่อใคร มันเชื่อความวิปัสสนึกของใจไง ถ้าใจ ความเห็นของมันเป็นสภาวะแบบนั้น มันพอใจสภาวะของมันแบบนั้น มันว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม เห็นไหม นี่กิเลสเป็นใหญ่ กิเลสเป็นใหญ่เพราะอะไร

เพราะเวลาเข้าไป ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ถ้าธรรมเป็นใหญ่ ธรรมนี้เวลาสิ่งใดไปถึงที่สุด ถึงธรรมแล้วต้องเป็นสภาวะอันเดียวกัน อริยสัจเป็นอันเดียวกัน ความว่างเป็นอันเดียวกัน แต่ถ้ากิเลสเป็นใหญ่ ความว่างของเราเป็นความว่างของเรา เป็นความว่างที่เราคิดของเราขึ้นมา แต่มันไปเข้ากับสัจจะความจริงไม่ได้

ถ้าเข้าสัจจะความจริง มันเป็นอริยสัจขึ้นมาได้อย่างไร มันรู้วิธีการได้อย่างไร

เหมือนกับคนที่เขาประสบความสําเร็จทางโลก เขาต้องมีสัมมาอาชีวะของเขา เขาทําสิ่งใดของเขาขึ้นมานี่เขามีเหตุมีผลของเขา เขาถึงมีเงินมีทองของเขา เขาถึงมีประโยชน์ของเขา แต่นี่เราไม่มีเหตุมีผล มันมาจากไหนล่ะ? นี่กิเลสมันเพ้อฝันไง มันเพ้อฝันว่าสิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม กิเลสมันเพ้อฝัน ถ้ากิเลสเป็นใหญ่มันก็ปิดกั้นหัวใจ

นี่รถติดด้วยนะ เวลาไปบนถนนนี่รถมันติดด้วย บนถนนหนทางนี่รถมันติดด้วย แล้วเราไปฝ่าฝืนมันเลย รถเรานี่เหยียบไปบนรถของคนอื่น ข้ามหัวเขาไปได้อย่างไร มันจะทะลุถึงเป้าหมายได้อย่างไรในเมื่อมันเป็นไปไม่ได้ แต่นั่นมันเป็นการเพ้อฝัน มันก็เพ้อฝันไปได้ แต่ถ้าเป็นความจริงนี่ไม่เป็นอย่างนั้นเลย ไม่เป็นอย่างนั้นเพราะอะไร เพราะมันไม่มีการกระทํา ในเมื่อกิเลสไม่โดนทําลายในหัวใจนั้น ในเมื่อกิเลสมันหลบอยู่ในใจ เวลากําลังหรือจิตเราดี สมาธิเราดี เรามีกําลังขึ้นมามันก็สยบอยู่ในใจเรานี่ แต่ถ้ามันฟื้นขึ้นมานะ เวลามันฟื้นขึ้นมา เวลากําลังเราอ่อนแอลง นี่ถ้ามันฟื้นขึ้นมาเพราะอะไร เพราะมันเคยเห็นสภาวธรรม มันต้องหลบซ่อน ถ้ามันฟื้นขึ้นมานะ มันทําให้เราออกนอกลู่นอกทางไปเลย จะทําให้เราไม่มีกฎไม่มีเกณฑ์เลย จะทําให้เราเสียคนไปเลย

คําว่า “เสียคน” เวลาเสียคนกิเลสมันพาเสียไหม สิ่งที่ทําให้เราเสียคนนี่กิเลสพาเสียไหม? กิเลสไม่พาเสียเลย เพราะการที่เสียคนคือจิตดวงนี้เป็นคนเสียคน เพราะอะไร เพราะจิตมันอยู่กับเรา จิตมีการกระทํา นี่กิเลสมันอยู่กับใจใช่ไหม พอกิเลสอยู่กับใจมันก็พาใจทํา เพราะกิเลสมันทําไม่ได้ กิเลสมันเป็นความอยาก กิเลสมันเป็นตัณหา แต่เวลามันยุแหย่ มันเคลิบเคลิ้มนะ มันหลอกลวงให้ใจนี่เคลิบเคลิ้ม ใจก็ทําตามไป พอทําตามไป เพราะใจมันเห็นจริง เห็นดีเห็นงามไปกับกิเลส พอกิเลสมันมีกําลังขึ้นมา มันชักนําขึ้นมา

พอจิตมันเห็นดีเห็นงามไปกับมัน จิตเป็นคนทํา จิตเป็นคนคิด การกระทําเกิดมาจากการคิด การกระทําเกิดมาจากเรื่องของหัวใจ หัวใจปรารถนา หัวใจมีการกระทํามันถึงทําออกไป ทําออกไป แล้วผลล่ะ ผลก็ต้องตกกับใคร? ผลก็ต้องตกกับผู้ที่กระทําสิ ผลที่ตกอยู่กับผู้กระทําก็ทําที่ใครล่ะ? ก็ที่ตัวจิตนี่ไง ตัวจิตนี้มันโดนกิเลสหลอก กิเลสมันหลอกนะว่า “สิ่งนี้เป็นสภาวธรรม ธรรมอย่างนี้เป็นสภาวธรรม” ธรรมที่แบบรถมันติดนี่ รถมันติด ติดเพราะอะไร ติดเพราะว่าเอาโลกเป็นใหญ่ไง

ถนนหนทางก็มีอยู่แล้วมันไปขวางไว้หมดเลย กิเลสมันไปขวางไว้หมดเลย เรื่องของโลกๆ มันขวางธรรมไว้หมดเลย แล้วเรานี่เราว่าเราปฏิบัติธรรม แล้วก็โดนสิ่งที่เป็นโลกขวางไว้ แล้วเราก็จะเหยียบยํ่ามันไป เหยียบยํ่าทําลายไปนะ ทําลายเขา ไม่ได้ทําลายกิเลส ทําลายเขา ทําลายสิ่งที่กีดขวางนี่ เหยียบยํ่าเขาไป แล้วผลมันเกิดมากับใคร? ผลมันเกิดขึ้นมากับจิตตัวนี้ เพราะกิเลสมันหลอกลวง กิเลสมันเสี้ยมให้เราเชื่อมัน แล้วเราก็เหยียบยํ่าเขาไป ทําลายเขาไป ผลตกขึ้นมา ตกขึ้นมาจากจิต จากผู้กระทํา

กิเลสเป็นคนยุแหย่ กิเลสเป็นคนยุแหย่ให้ใจนี้เป็นคนกระทํา ผิดแล้ว กระทําแล้ว กิเลสมันไม่รับผลไง ใจดวงนี้ต่างหากเป็นผู้รับผล เห็นไหม มันเสียคน เสียจิต เสียโอกาส เสียการกระทํา เสียไปหมดเลย มันก็เป็นผลกรรม ผลกรรมเกิดกับใจดวงนี้ ถ้ามีสติสัมปชัญญะ ทําเสร็จแล้วทําลายเขาไปแล้วก็จะมาเศร้าใจทีหลัง เศร้าใจว่าเราไม่ควรกระทําเลย

เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “สิ่งใดทําไปแล้วระลึกถึงภายหลังแล้วเสียใจ สิ่งนั้นไม่ดีเลย” สิ่งนั้นไม่ดีเลย สิ่งนั้นไม่ดีจริงๆ แต่ขณะที่ทํามันไม่มีสติ มันโดนกิเลสยุแหย่ มันโดนกิเลสชักนําไป กิเลส เห็นไหม กิเลสอยู่ที่ไหน? กิเลสอยู่ที่ใจของเรานี่

กิเลสนี้มันร้ายนัก กิเลสมันไม่อยู่ที่ไหนนะ มันไปอยู่บนต้นไม้ไม่ได้ มันไปอยู่ที่วัตถุไม่ได้ ถ้ากิเลสมันอยู่ที่วัตถุ เราเผาทําลายมันนะ วัตถุต่างๆ เราระเบิดทําลายได้หมดเลย ต้นไม้เราทําลายได้ทั้งนั้น ถ้ากิเลสมันอยู่กับต้นไม้ อยู่กับสิ่งต่างๆ อยู่กับวัตถุ ทําลายได้หมดเลย แต่กิเลสมันอยู่กับใจคน ถ้าใจของคนมันเป็นเรื่องกิเลสของเขา มันก็ให้ผลกับเขา แต่มันอยู่กับใจของเรา เวลามันสงบเพราะเรามีสติ เรามีสัมปชัญญะ เรามีจิตใจที่เข้มแข็ง มันก็ซุกอยู่ในหัวใจของเรา เวลาจิตเราเสื่อมลง จิตเราอ่อนแอลง เวลามันขึ้นมา มันยุแหย่เราขึ้นมา นี่มันเป็นกิเลสของเรา กิเลสของเรามันก็ทําลายเรา ทําลายเราก็ทําลายโอกาสของเรา ทําลายเราจนเราเสียคนไป ถ้ามีสติสัมปชัญญะขึ้นมา สิ่งนี้มันก็เป็นสิ่งที่น่าเสียดายมาก

สิ่งใดทําแล้วเสียใจ สิ่งนั้นไม่ดีเลย ไม่ดีเลย แต่ขณะที่มันเกิดทําไมเราไม่รู้ ทําไมเราไม่เห็น ทําไมเราพ่ายแพ้มัน เราพ่ายแพ้มัน แล้วเราเป็นนักรบ เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เป็นผู้ที่จะรบกับกิเลส เรื่องของหมู่คณะ เรื่องของสังคม เรื่องของเรานะ ถ้ามีครูมีอาจารย์ ครูบาอาจารย์เป็นผู้ที่ปกครองผู้ที่ดูแล พ่อแม่ครูจารย์หาอยู่หากิน ปกป้องดูแลเรา เรื่องถ้ามันผิดพลาด ให้ครูบาอาจารย์ท่านเป็นผู้แนะนํา เป็นผู้ที่ตักเตือน เราก็ดูเขานี่ ทําอย่างนี้ไม่ดีเลย ทําอย่างนี้ทําให้กระทบกระเทือนกัน เราจะไม่ทําอย่างนั้น เห็นไหม มันสอนเรา

แล้วถ้ามีอะไรถึงครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ตัดสิน แต่ถ้าเราเข้าไปตัดสิน กําลังเราไม่พอ มันเป็นเหมือนกับเราเป็นเด็กด้วยกัน เวลาคุยกันไปมันก็ไม่ฟังกัน ถ้าเตือนได้ก็เตือน ถ้าเตือนสิ่งที่เป็นประโยชน์ เตือนแล้วมันเป็นประโยชน์ก็ดีไป แต่ถ้าเตือนไม่ได้ ไม่ต้องเตือน เรื่องของเขา เรื่องของเขาคือกรรมของเขา การกระทําของเขา รถติดอยู่อย่างนี้เขาจะยํ่าไป เขาจะเหยียบไปบนรถ เขาจะยํ่าไปขนาดไหน เวลารถมันโดนเหยียบโดนยํ่าโดนทําลายนี่รถมันเสียหายนะ แต่ตัวการกระทําของจิต จิตมันเหยียบยํ่าหมู่คณะ เหยียบยํ่าหัวคนไปนี่ จิตนี้มันเป็นกรรม

นี่เหยียบยํ่าขนาดไหนมันก็ไม่ทําลาย เพราะมันเป็นความรู้สึก มันเป็นความนึกคิด ความรู้สึกความนึกคิดเหยียบหัวเขาไปมันไม่ทําลายใคร มันไม่มีอะไรบุบสลาย แต่มันเกิดการกระทํา มันเกิดมโนกรรม มันเกิดกรรม กรรมอยู่ที่หัวใจ มันเป็นผลของเขา มันเป็นผลของเขา เราไม่ต้องไปเดือดร้อน สิ่งใดที่เป็นไฟ ใครจับไฟดวงนั้น มือคนนั้นก็ต้องพอง มือคนนั้นก็ต้องเจ็บปวดแสบปวดร้อนไป มือของเราไม่จับไฟ ถ้ามือของเราไม่จับไฟ เราก็ไม่ปวดแสบปวดร้อน แต่เราดูเวลาคนอื่นเขาจับไฟ มันร้อน มันพอง เราก็ไปเจ็บปวดแทนเขา เจ็บปวดแทนเขาเราก็เป็นทุกข์น่ะสิ

นี่ใจเขาใจเรา เราดูที่ใจเรา เรากลับมาที่มือเรา เรากลับมารักษามือของเรา สิ่งนี้เป็นไฟ อย่าจับ เอามือออกห่างๆ ใครเขาโง่เขาจับนั่นเป็นผลของเขา แล้วเดี๋ยวเขาจะรู้สึกผลของเขา เพราะการกระทํา กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม...มโนกรรม กรรมมันเกิดแล้ว การกระทํามันเกิดแล้วนะ ใจมันเศร้าหมองแล้ว ความเศร้าหมองของใจให้มันเศร้าหมองอยู่อย่างนั้น มันเป็นความทุกข์ของเขา นั่นเป็นเรื่องของโลก

ถ้าความทุกข์ของเรา เราเป็นนักรบ เราจะประพฤติปฏิบัติ เราจะดูใจของเรา ถ้าสิ่งนั้นมันเป็นคติ มันเตือนใจ เวลาผู้ที่มีธรรม สิ่งใดเกิดขึ้นถ้ามันเป็นผลดีมันจะเป็นประโยชน์กับเรา เป็นธรรมไง ใจเป็นธรรมมองสิ่งใดเป็นธรรมไปหมดเลย นี่สิ่งต่างๆ เกิดขึ้นกระทบขึ้นมามันย้อนกลับมาเป็นประโยชน์กับเรา เป็นความรู้สึกของเรา

พอย้อนกลับมามันเป็นประโยชน์นะ มันเป็นความนึกคิด มันเตือนเราไง “อย่างนี้อย่าทํานะ” ดูสิ ดูเขาทํานี่มันเป็นผลมาอย่างนั้น เพราะอะไร เพราะเขาขาดสติ แล้วเราขาดสติไหม ถ้าเราขาดสติ สติเราจะฝึกฝนอย่างไร เราจะตั้งสติของเราขึ้นมาอย่างไรเพื่อเห็นอย่างนั้น มันเป็นเหมือนกับเทศนากัณฑ์หนึ่งเลย เขาทําให้เราดูอย่างนี้ แล้วกรรมมันจะส่งผลให้เขาทุกข์ร้อนไปข้างหน้า เขาจะรู้ไม่รู้ก็แล้วแต่ แล้วเวลาผลกรรมมันเกิดขึ้นมานี่ สิ่งนี้มันลอยมาจากฟ้าเหรอ

กรรม เห็นไหม เราเคยทําสิ่งใด ครูบาอาจารย์ท่านว่า เวลาเจ็บไข้ได้ป่วย เวลาลูกศิษย์หรือพระอุปัฏฐากเอายาไปให้เอาอะไรไปให้ ท่านบอก “ฉันไม่ได้หรอก ฉันไปก็เท่านั้นแหละ เพราะมันเกิดมาจากกรรม” ท่านเคยทําสิ่งใดไว้ กรรมมันตามสนองมามันจะเห็นสภาวะแบบนั้น สิ่งที่กรรมสนองมานี่มันสนองมาอะไร? มันสนองมาเรื่องร่างกายนะ เพราะอะไร เพราะยอมรับ ใจมันรู้ รู้ว่าสิ่งนี้เกิดมาจากอะไร สิ่งนี้เป็นอะไรไปนี่มันยอมรับ

สิ่งที่ยอมรับ ดูสิ ดูขนาดพระโมคคัลลานะ โจรเขาจะทุบ เหาะหนีถึง ๓ หนนะ แล้วเหตุนี้มันเกิดขึ้นมาจากอะไร จะเหาะหนีก็ยังเหาะหนีได้อยู่ เพราะอะไร เพราะฤทธิ์เดช เพราะเป็นพระอรหันต์ด้วย เป็นผู้มีฤทธิ์ด้วย เหาะได้ทั้งนั้นแหละ แต่เพราะมีกรรม “เราเคยทํามารดาไว้ สิ่งนี้ตามมา” นี่มันไม่เจ็บไม่ปวด เขาจะทุบอย่างไรก็ปล่อยให้เขาทุบไป ทุบเสร็จแล้วเอาฤทธิ์รวมร่างกายนี้กลับมาเป็นปกติ ไปลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะนิพพาน นี่จิตที่มีคุณภาพ เห็นไหม

ถ้าจิตเรามีอะไรกระทบมันยังทรงสมาธิไม่ได้เลย สมาธิมันจะเสื่อมจะถอยต่อเมื่อจิตมันเศร้าหมอง แต่นี่เขาทุบร่างกายจนแหลก แหลกขนาดไหน จิตมันกระเทือนไหม ถ้าจิตมันไม่กระเทือน ด้วยฤทธิ์รวมร่างกายนี้ให้กลับมาเป็นปกติแล้วเหาะไปลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะขอลาไปนิพพาน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ให้สมควรแก่เวลาของพระโมคคัลลานะเถิด”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ปล่อยให้เป็นสัจจะความจริง มันเป็นสภาวกรรมที่เกิดขึ้นที่การกระทําของแต่ละบุคคล กรรมมันให้ผลอย่างนั้นใช่ไหม

นี่พระโมคคัลลานะลาแล้ว ลาเสร็จแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ถ้าเธอไปนิพพาน เธอจะสิ้นชีวิตแล้ว ขอให้แสดงธรรมสอนสังคม สอนพี่น้อง สอนในสงฆ์” นี่แสดงธรรมได้อีกด้วย คนเรานี่นะ จิตมันเป็นสภาวะร่างกายมันแตกสลายไปแล้ว นี่ยังแสดงธรรม เหาะขึ้นไป ลงมา เหาะขึ้นไปแล้วแสดงธรรม เสร็จแล้วกลับไปที่เดิม กลับไปตรงที่โจรเขาทุบ ตรงที่ตายนั่นล่ะ กลับไปถึงแล้วคลายฤทธิ์ออกเป็นเหมือนสภาวะอย่างเดิม

เห็นไหม นี่สภาวกรรม กรรมให้ผล เวลากรรมให้ผลมันเป็นสภาวกรรมอย่างนั้น มันไม่ขาดสูญ เว้นไว้แต่ที่หัวใจ พระอรหันต์อยู่ที่ใจ พระอรหันต์ไม่ได้อยู่ที่ร่างกายหรอก ร่างกายพระอรหันต์ก็เป็นปกติ เป็นปุถุชนนี่ ร่างกายเหมือนปุถุชน ไม่ใช่ปุถุชน ร่างกายเหมือนปุถุชนเพราะร่างกายเหมือนกัน ร่างกายมันมีดิน นํ้า ลม ไฟ เหมือนกัน มีธาตุไฟ คือใจที่เป็นพระอรหันต์อยู่ในหัวใจนั้น ธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ นี่เป็นปกติ

แล้วนี่ใจเป็นธรรม ใจเป็นธรรม ที่ว่าใจเป็นธรรม พระอรหันต์ใจเป็นธรรม กายนี้เป็นธรรม ถ้าเป็นพระอรหันต์ กายนี้เป็นกายของพระอรหันต์ ในเมื่อใจพระอรหันต์อยู่ในร่างกายนั้นมันก็ฟอกจิตนั้น นี่การเคลื่อนไหวไป สิ่งนี้มันเป็นผล มันเป็นสมมุติ ร่างกายนี้เป็นสมมุติ มันเป็นธาตุ แต่เพราะหัวใจบริสุทธิ์อันนั้น เวลาฟอกอยู่อย่างนั้น ถ้าตรัสรู้แล้วยังมีชีวิตที่ยืนยาวแล้วฟอกไป เวลาสิ้นชีวิตไปแล้วเผา เพราะสมัยพุทธกาล สมัยโบราณมันไม่มีความร้อนที่เรากําหนดขึ้นมาโดยเทคโนโลยีให้มีความร้อนมาก เผาจนเป็นที่ว่าเป็นแก้วๆ ขึ้นมา

สิ่งนี้มันเป็นขึ้นมาโดยพระธาตุ แล้วเวลาเป็นธาตุ ที่ว่าพระธาตุขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่เป็นแก้วเลย เห็นไหม ทางปริยัติเขาว่าอย่างนั้นนะ เขาไม่เชื่อ เขาไม่เชื่อว่าสิ่งนี้มันเป็นประโยชน์อะไรขึ้นมาหรอก เขาไม่เชื่อสภาวะแบบนั้น นั่นมันเป็น

ถ้ากิเลสในหัวใจนี่กิเลสของใคร แล้วมันอยู่ในหัวใจของใคร มันจะเป็นประโยชน์กับสิ่งใด ขนาดที่ว่าสิ่งที่เกิดขึ้นมา สิ่งนี้ถ้ามันเป็นมันเป็นวัตถุนะ พระธาตุนี่เป็นวัตถุที่จับได้ แต่พระธาตุเป็นวัตถุ แต่สิ่งที่เป็นวัตถุทั่วๆ ไปมันไม่มีชีวิต ดูต้นไม้อย่างพืชนี่มันมีชีวิตแต่มันไม่มีวิญญาณครอง มันยังมีชีวิตของมัน มันดํารงชีวิตของมันแล้วมันตายของมันไปได้ แต่พระธาตุมันเป็นสิ่งที่ว่าเป็นธาตุเลย แต่ทําไมเคลื่อนไหวได้ ทําไมเพิ่มจํานวนได้ ทําไมลดจํานวนได้? อันนี้มันเป็นเรื่องของสิ่งที่ใจที่เป็นธรรม มันเป็นเศษเหลือ วัตถุเศษเหลือมาจากธาตุ ๔...ธาตุ ๔ กายที่เป็นธรรม คุณสมบัติของกายที่เป็นธรรม คุณสมบัติกายที่เป็นพระอรหันต์ขึ้นมามันฟอกใจอย่างนั้น สิ่งที่เหลือไว้พิสูจน์กับโลกเขาไง

แม้แต่จิตเวลามันวิปัสสนาไปมันถึงที่สุด ที่ชําระกิเลสถึงที่สุด ใจนี้เป็นพระอรหันต์ อยู่ในร่างกายของมนุษย์ อยู่ในร่างกายของสิ่งที่มีชีวิต สิ่งนี้เป็นธรรมอยู่แล้ว สิ่งนี้เป็นธรรม เวลาบันลือสีหนาท ธรรมนี้ออกมาจากใจ ใจที่เป็นธรรมออกมา สภาวธรรมมันไม่มีกิเลส ถ้าไม่มีกิเลสออกไปมันจะเป็นสภาวธรรมหมด เป็นสภาวธรรม

ธรรมอะไร ธรรมคืออะไร? ธรรมคือความสะอาดบริสุทธิ์ไง ธรรมคือสิ่งที่จิตนี้มันชําระกิเลส เป็นอริยสัจขึ้นมาในหัวใจดวงนั้น นี่ยังมีชีวิตอยู่ แสดงธรรมโดยสามัญสํานึก โดยสามัญสํานึกเพราะจิตมันเป็นธรรม สามัญสํานึกคือเป็นสัญชาตญาณออกมาเป็นธรรมหมด พอเป็นธรรมหมด นี่แสดงสื่อสารออกมา

ถ้าเรายังมีชีวิตอยู่ เห็นไหม “พ่อแม่ครูจารย์” พ่อแม่ครูจารย์ยังสื่อสารธรรมได้ เวลาสิ้นไป สิ้นไป สิ้นไป นี่สอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่ยังมีชีวิตอยู่ เวลาสิ้นไปนี่จิตนี้พ้นออกไปเป็นพระอรหันต์ เป็นอนุปาทิเสสนิพพาน คือนิพพานล้วนๆ นิพพานที่ไม่มีเศษ คือไม่มีร่างกาย ไม่มีสิ่งที่สืบต่อกับเราอยู่แล้ว ถ้าไม่มีสิ่งที่สืบต่อกับเราแล้ว สิ่งที่เหลือไว้คือธาตุ ๔ ก็คือพระธาตุ

สิ่งที่เหลือ แต่โลกมันเหลืออะไรไว้ เวลาเผาแล้วก็หมดไป สิ่งที่เหลือขึ้นมานี่เหลือขึ้นมาจากใจ อันนี้เกิดมาจากไหน? เกิดขึ้นมาจากสิ่งที่ประพฤติปฏิบัติไง ประพฤติปฏิบัติมากับใจดวงนี้ นี่ศากยบุตร นี่ผู้ทรงธรรมวินัย ศากยบุตร บุตรของพระองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศากยบุตร บุตรนี้เกิดมาจากไหน? เกิดมาจากอริยสัจ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาจากไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบรรลุธรรมมาจากไหน? มาจากอริยสัจ พอบรรลุอริยสัจขึ้นมาที่โคนต้นโพธิ์นั้น แต่บรรลุที่ไหน? บรรลุที่ใจ ใจบรรลุขึ้นมานี่สิ่งนี้เป็นธรรมแล้ว สภาวธรรม ใจกับธรรมเป็นอันเดียวกัน นี่การเคลื่อนไหวเป็นเรื่องของธรรมทั้งหมดเลย แต่ก่อนหน้านั้น เวลาออกค้นคว้ามาอยู่ ๖ ปี ค้นคว้าขนาดไหน สิ่งนั้นมันเป็นเรื่องของโลกๆ หมดเลย ทรมานตนขนาดไหน สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติวิกฤติขนาดไหน สิ่งนั้นเป็นออกมา

มันก็เหมือนกับโลก โลกที่เขาทํากันที่ว่าไปแล้ว สภาวะถนนหนทาง ธรรมและวินัย เราต้องอยู่กับธรรมและวินัย ธรรมและวินัยมันเป็นสภาวะแบบนั้น แล้วเราก้าวเดินกันไป แล้วมันเป็นโลกมันก็ไปอัดอั้นกันอยู่อย่างนั้น แล้วกีดขวางกัน ทําลายกัน ทําลายกันนะ เอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาทําลายกันว่าสิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม ฟาดฟันกันด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก จะอ้างธรรม เอากิเลสมาฟาดฟันกัน แต่อ้างว่าเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม สิ่งนี้มันเป็นเรื่องของโลก เพราะสิ่งนี้เป็นเรื่องของโลก

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม ธรรมอยู่ที่ไหน? กลับมาตรัสรู้ธรรม ธรรมอยู่ที่ใจ ธรรมอยู่ที่ใจ เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะต่างๆ เวลาเกิดขึ้นมา เวลาพระโมคคัลลานะลงมาจากเขาคิชฌกูฏ เห็นเปรต เห็นผี เห็นเทวดา เห็นไปหมดเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นมาตลอด แต่ไม่พยากรณ์เพราะมันไม่เป็นประโยชน์ แต่ปัจจุบันนี้พระโมคคัลลานะเห็นแล้ว สิ่งนี้มันเป็นพยานต่อกัน “เราเห็นมาตลอดแล้ว แต่เราไม่เคยพยากรณ์เลย เพราะมันไม่เป็นประโยชน์กับใคร”

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ “อริยสัจ! อริยสัจ!”

สิ่งที่รื้อค้นนี้รื้อค้นออกมาให้จิตนี้พ้น ให้จิตนี้เป็นกิจจญาณ ให้จิตมันเป็นอริยสัจ จิตที่มีการกระทํา สิ่งที่การกระทําออกมา สิ่งนี้ออกมาให้จิตมันมีการกระทําอย่างนี้ออกมา แล้วมันออกมาเป็นโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี อันนี้ต่างหากมันเป็นเรื่องของศาสนา

เรื่องการรู้เห็นในเรื่องวัฏฏะ เรื่องการเห็นต่างๆ มันเป็นธรรมชาติ บุพเพนิวาสานุสติญาณย้อนอดีตชาติไปมันรู้ไปหมดล่ะ สิ่งที่รู้ๆ อย่างนี้มันเป็นประโยชน์อะไรกับใครล่ะ สิ่งที่ว่ามันเป็นประโยชน์กับใคร? มันเป็นประโยชน์ ถ้าใจเป็นธรรมเห็นแล้วมันสลดสังเวช สิ่งนี้เป็นประโยชน์กับเรา แต่ถ้ามันเป็นกิเลสนะ ไปเห็นสิ่งนี้ถือว่าเป็นผู้วิเศษ ผู้วิเศษไปรู้อะไร ไปรู้สิ่งนั้นมันเป็นประโยชน์อะไร เดี๋ยวนี้ทางโลกพวกพรหมศาสตร์เขาทายกันแม่นอย่างนั้น เขาหาเงินหาทอง เขามีชื่อเสียงขึ้นมา แล้วสิ่งนั้นมันแก้กิเลสไหมล่ะ? สิ่งนั้นมันไม่แก้กิเลสเลย

แล้วนี่มันก็เหมือนกัน ทางโลก ในเรื่องสิ่งที่รู้เห็นอยู่นี่ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่พยากรณ์มันมหาศาลนะ เพราะอะไร เพราะตาของใจมันไปเห็นทั้งนั้นล่ะ นี่ตาของเรา ใจมันเกิดตาย มันเกิดมาในวัฏฏะมันเห็นไปหมดล่ะ สิ่งนั้นมันเห็นมา มันก็เป็นฌานโลกีย์ ถ้ามันเป็นอภิญญา ๖ คําว่า “อภิญญา” มันก็รู้ๆ อยู่ ก็เรื่องอย่างนี้มันเรื่องรูป รส กลิ่น เสียง ในโลกมันมีมาตั้งแต่ดึกดําบรรพ์ ประวัติศาสตร์ก็อยู่อย่างนี้ ถ้าใครย้อนอดีตไปมันจะเห็น ภาพนั้นก็ยังเห็นอยู่ แล้วสิ่งนั้นมันแก้กิเลสได้ไหม? มันก็มีแต่เศร้าใจนะ เราเคยเป็นใหญ่เป็นโต เราเคยเป็นกรรมกร เราเคยเป็นไพร่เป็นทาส เกิดตายๆ มันก็คอตกอยู่นั่นไง

แต่ถ้าเราเห็นแล้วสิ่งนั้นมันสลดสังเวช การเกิดและการตาย จิตนี้เกิดตายมาตลอด เห็นไหม บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ จิตนี้ต้องเกิดอยู่ตลอดไป นี่อาสวักขยญาณ อริยสัจอยู่ตรงนี้ อาสวักขยญาณ ถ้าบรรลุตรงนี้ ทําอย่างนี้ นี่อาสวักขัย สิ่งที่มันนอนเนื่องมากับใจ สิ่งที่นอนเนื่อง สิ่งที่เป็นอาสวะ สิ่งต่างๆ มันนอนเนื่องมากับใจ แล้วใจดวงนี้ถ้ามันไปบดขยี้นะ จิตนี้มรรคมันบดขยี้ทําลายตัวนี้ออกไป

สิ่งที่นอนเนื่องกับใจมันมีมาได้อย่างไร ที่ว่ากิเลสมันอยู่กับใจ กิเลสมันหลอกใจ กิเลสมันหลอกเรา แล้วผลคือใจ คือตัวภวาสวะ ตัวภพ ตัวใจกับตัวความรู้สึกความนึกคิดตัวนี้มันต้องแบกรับ มันต้องแบกรับมาทุกภพทุกชาติ มันโดนกิเลสหลอกมาแล้วก็แบก กิเลสมันอยู่กับเรา อยู่กับเรานี่ แล้วก็หลอกเรามาอย่างนี้ แล้วก็เกิดตายๆ อยู่อย่างนี้ แล้วเราก็ไปโทษคนนู้นคนนี้ โทษไปหมดเลย แต่เราไม่ดูใจของเรา

เวลาอาสวักขยญาณมันทําลายตรงนี้ ทําลายสิ่งที่ว่าเป็นอาสวักขัย ทําลายสิ่งที่นอนเนื่องมากับใจ ภวาสวะ ตัวภพ ตัวที่มีไอ้สิ่งที่นอนเนื่องมาอยู่กับใจ ทําลายหมดเลย ทําลายไปจิตมันก็บริสุทธิ์ จิตที่บริสุทธิ์มันไม่เป็นภพ มันไม่เป็นสถานที่

ภวาสวะคือตัวภพ คือตัวสถานที่ คือตัวความรู้สึก ตัวความรู้สึกมันเกิดที่ไหนล่ะ แล้วเวลาเป็นนิพพานขึ้นมานี่ไม่มีความรู้สึก แล้วมันเป็นนิพพานได้อย่างไรล่ะ มันเป็นความรู้สึกได้อย่างไร ตัวนิพพานมันไม่มีภวาสวะ ไม่มีภพ ไม่มีสถานที่ ไม่มีอะไรเลย แล้วมันเป็นอะไรล่ะ มันอยู่ที่ไหนล่ะ มันอยู่ที่ไหน

ศากยบุตร บุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะ

“อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ สงฆ์องค์แรกเกิดขึ้นแล้วหนอ พระอัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” นี่มีพยาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีพยาน มีหลักฐาน ปัญจวัคคีย์เวลาสําเร็จเป็นพระอรหันต์หมดนะ นี่สงฆ์องค์แรกของโลก

ปัญจวัคคีย์ ๕ รวมทั้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็น ๖ แล้วยสะ ๑ กับบริวารอีก ๕๔ เป็นสงฆ์ ๖๑ องค์ พ้นจากบ่วงที่เป็นทิพย์และบ่วงที่เป็นโลก จงไปเผยแผ่ศาสนา อย่าซ้อนทางกันไป โลกนี้เดือดร้อนมาก อย่าซ้อนกัน อย่าไป ๒ องค์ เพราะเสียโอกาส ให้แต่ละองค์แยกออกไปเป็น ๖๑ เส้นทาง เผยแผ่ธรรมไป โลกเขาเดือดร้อนนัก โลกเขามีความทุกข์นัก นี่ให้เป็นประโยชน์กับโลก สิ่งที่เป็นประโยชน์กับโลก โลกนี้ร้อนนัก เอาคุณธรรม เอาธรรมะไปเผื่อแผ่เขา สิ่งนี้จะเป็นประโยชน์กับโลก

แล้วเราเผื่อแผ่ใคร? เราต้องเผื่อแผ่เราก่อนสิ ถ้าใจเราเผื่อแผ่ขึ้นมานี่ เราถึงว่าโทษของเราๆ ให้มองโทษของเรา สังคมความเป็นอยู่ เห็นไหม ทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน อยู่ที่ไหนมีแต่ความสุขทั้งนั้น แล้วมันหาได้ไหม แม้แต่ความเห็นเรามันยังลุ่มๆ ดอนๆ เลย แล้วจะหาสิ่งที่พอใจจะไปเอาที่ไหนล่ะ นี่ถ้าเอาที่ไหนไม่ได้ก็เอาที่ใจของเรา

เราต้องอาศัยกัน ในป่าป่าหนึ่ง ในพืชพันธุ์มันจะมีต้นไม้แบบต่างๆ พันธุ์ต่างๆ ต้นไม้จะอยู่ด้วยกัน อาศัยกัน ต้นนี้ตายก่อน ต้นนี้ก็ย่อยสลายไปเป็นปุ๋ย ต้นไม้ยืนต้นมันก็ได้รับต้นไม้ที่ตายไปแล้วมาเป็นปุ๋ยต่อเลี้ยงชีวิต มันหมุนเวียนกันไป ต้นไม้ใหญ่ขึ้นมา มันก็แผ่กิ่งก้านสาขาให้ความร่มเย็นกับหญ้าให้กับวัชพืชมันได้เกิดขึ้นมา มันก็ย่อยสลายตายไป ไอ้นี่ก็ให้ความร่มเย็นกันไป

สังคมสงฆ์ก็เหมือนกัน หน้าที่รับผิดชอบของเรา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ เว้นไว้แต่สมมุติ สมมุติว่าให้เป็นผู้จัดสลากภัต จัดให้สงฆ์เป็นสมมุติ สมมุติองค์นี้ให้ทําหน้าที่ต่างๆ กันไป สงฆ์ของเราก็เหมือนกัน มีหน้าที่ทําต่างๆ กันไป รับผิดชอบต่างๆ กันไป หน้าที่รับผิดชอบก็รับผิดชอบไป แต่สุดท้ายรวมลงมาก็เป็นเรื่องของข้อวัตรปฏิบัติในวัดของเรา นี่ราบรื่นดีงาม ความราบรื่นดีงาม ความสงบสุขมันก็เกิดขึ้น ความสงบสุขเกิดขึ้น การภาวนาก็เกิดขึ้น เพราะอะไร สังคมจะสงบสุข สงฆ์ไม่มีการขัดแย้ง ความสงัดความวิเวกมันก็เกิดในสังคมนั้น สังคมนั้นก็มีโอกาสในการประพฤติปฏิบัติ ทางจงกรมมันก็เปิดโล่ง การนั่งสมาธิมันก็มีโอกาส

แต่ถ้ามีความขัดแย้งมีต่างๆ การปฏิบัติมันก็ต้องเกรงใจกัน กระทบกระเทือนกัน ความกระทบกระเทือนกัน เหมือนกันเลย ในป่าป่าหนึ่ง ในร่างกายร่างกายหนึ่ง การดํารงชีวิตดํารงชีวิตหนึ่ง สังคมสังคมหนึ่ง หมุนออกไปมันเป็นเพื่อใคร? เพื่อสังคมชีวิตนี้เราดํารง สังคมหรือการดํารงชีวิตของมนุษย์ ร่างกายมนุษย์ แล้วร่างกายมนุษย์มันได้ประโยชน์อะไรล่ะ ร่างกายมนุษย์มันก็เกิดตายเกิดตายทั้งนั้นล่ะ หัวใจต่างหากล่ะ การประพฤติปฏิบัติ ผลที่เกิดขึ้นมาจากใจต่างหากมันเป็นผล ศากยบุตรเกิดมาจากตรงนี้ไง บุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ผู้บรรลุธรรมเห็นธรรมอย่างนี้

เราบวชมาเพื่ออะไร นี่ข้อวัตรปฏิบัติ ปัจจัยเครื่องอาศัยเป็นเครื่องอาศัยหมดเลย เราก็ใช้เป็นเครื่องอาศัย เป็นของชั่วคราว แต่หัวใจที่มันว้าเหว่ หัวใจที่มันทุกข์ หัวใจที่มันแบกรับมันเป็นความจริง เพราะมันคิดเมื่อไหร่ก็ทุกข์เมื่อนั้นล่ะ สุขเมื่อไหร่ คิดถึงความสุขไม่ค่อยสุขเลยเพราะอะไร เพราะความสุขมันไม่ค่อยเกิดขึ้น เพราะกิเลสมันไม่ชอบ

กิเลสมันเป็นสิ่งที่ต่อต้าน มันเป็นสิ่งที่ขัดแย้ง มันไม่ชอบ แต่สิ่งใดที่เหยียบยํ่ามัน สิ่งใดที่ทําลาย กิเลสมันชอบ กิเลสมันชอบในสิ่งที่คิดแล้วเจ็บปวด นี่มันชอบนัก คิดในสิ่งที่มันขัดแย้งในใจมันชอบ ชอบสิ่งที่ขัดแย้ง ชอบสิ่งที่ทําลายกัน สิ่งนี้มันเป็นเรื่องของกิเลสมันยุแหย่ให้ใจนี้มันฟุ้งซ่าน แล้วสิ่งนี้มันชอบขึ้นมามันก็ทําให้สังคมปั่นป่วนไป สิ่งนี้เป็นประโยชน์กับใครล่ะ

แต่ถ้าเป็นความสงบสุขเข้ามามันก็ย้อนกลับมาที่ใจ

สังคมภายนอก สังคมภายใน...สังคมภายนอกเป็นหมู่คณะ สังคมภายในคือหัวใจของเรา นี่ระหว่างกิเลสกับธรรมที่มันต่อสู้กันในหัวใจ ถ้าธรรมมันเกิดขึ้นมาเป็นประโยชน์กับเรา เราถึงต้องให้สังคมภายนอกให้เป็นที่เรียบร้อย ให้เป็นที่จรรโลงใจ เพื่อให้สังคมภายในมันมีโอกาสได้กระทําของมัน ถ้าสังคมภายในกระทําของมัน อริยสัจเกิดที่นี่ มรรคญาณเกิดที่นี่ ถ้ามรรคญาณเกิดที่นี่ ถ้าอริยสัจเกิด ธรรมจักรเกิด ปัญญาเกิด สิ่งที่มัชฌิมาปฏิปทา ปัญญามันใคร่ครวญอย่างไร มันสมดุล มันละเอียดอ่อน มันน่าทะนุถนอมนะ ถ้ามรรคญาณมันมัชฌิมาปฏิปทาทําลายเป็นสมุจเฉทปหาน มันชําระกิเลสขาดจากใจเป็นชั้นเป็นตอนเลย

แต่ถ้ามันเป็นตทังคปหาน คือการฝึกฝน มันรวมตัวแต่มันไม่ขาด เหมือนการทํางานที่เราไม่ชํานาญการ มันเป็นสภาวะแบบนั้น ถ้าเราฝึกฝนบ่อยครั้ง จากตทังคปหาน คือปล่อยแล้วปล่อยเล่า ปล่อยแล้วปล่อยเล่า จนถ้าถึงสมดุลของมัน อํานาจวาสนาสมุจเฉทปหานขาด ธรรมเป็นธรรม จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ แยกออกจากกันโดยสัจจะความจริง แยกโดยสัจจะความจริงเลย เป็นอกุปปธรรมเลย เป็นสิ่งที่เป็นนามธรรม สิ่งที่คงที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลง

สิ่งที่เป็นนามธรรมนะ แล้วคงที่ด้วย ไม่เปลี่ยนแปลงสิ่งใดๆ สิ่งนี้ประเสริฐที่สุด แล้วจะอยู่ในหัวใจของเรา ผู้ที่มีศรัทธา ผู้ที่มีความจงใจ กระทําแล้วจะเป็นผลของคนนั้น

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะอยู่ที่นั่น

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม กับด้นเดาธรรม ด้นเดาธรรมก็ได้ความด้นเดา ค้นคว้าได้ความมืดบอด แต่ถ้าเป็นความจริง มันจะเป็นสัจจะความจริง มันจะเป็นธรรมของเรา มันจะเป็นสมบัติของเรา เอวัง

เทศน์พระ ๑๘

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๑๗ เมษายน ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

โลกมันร้อน โลกร้อนนะ ดูสิ อากาศของโลกร้อน ยิ่งโลกของกิเลสร้อนกว่านี้ ร้อนกว่านี้ เห็นไหม ดูสิ อยู่ในห้องแอร์ อยู่ในที่ร่มเย็นขนาดไหน แต่ถ้าโลกมันร้อนนะ ความเร่าร้อนมันเผาหัวใจ เผาหัวใจจนแสดงอาการออกมา ในการอิจฉาตาร้อน ความเห็นต่างๆ สิ่งนี้มันเผาใคร ถ้ามันไม่เผาตัวเจ้าของที่คิดนั้นก่อน นี่โลกมันร้อน ถ้าความร้อนของเรา ความร้อนของอากาศมันเป็นหน้าร้อน ฤดูกาลต่างๆ มันแปรเปลี่ยนไป สิ่งนี้มันเกิดเป็นอนิจจัง ความเป็นไปของเราเป็นอนิจจัง ความเกิด

นี่สังคมของเรา สังฆะ วันนี้วันอุโบสถศีลนะ ถ้าวันอุโบสถศีล เราพยายามทําจุดเริ่มต้นของเราให้เป็นความสะอาดบริสุทธิ์ก่อน ถ้าเรามีความสะอาดบริสุทธิ์จากใจของเรา การก้าวเดินของเราไปจะสะอาดบริสุทธิ์ นี่โดยธรรม เราเป็นภิกษุ เราเป็นพระ เราเป็นนักรบ เราจะก้าวเดินโดยธรรมนะ

ถ้าโดยธรรม เห็นไหม ธรรม ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลของเราต้องให้สะอาดบริสุทธิ์ก่อน ถ้าศีลของเราสะอาดบริสุทธิ์ เราจะทําอะไรก็ด้วยความองอาจกล้าหาญ ถ้าเราไม่มีความผิดพลาดเลยในหัวใจของเรา ในการกระทําของเรา เราจะไปกลัวอะไร ถ้ามันจะผิดพลาดก็ผิดพลาดเพราะเราไม่รู้ ใครจะรอบรู้ไปทั้งโลก

การเข้าสังคม การกระทําต่างๆ ถ้ามันผิดพลาดไปโดยความไม่รู้ ไม่มีเจตนา มันน่าให้อภัยนะ คนเขาไม่รู้ เขาตั้งใจของเขา เขาทําดีของเขา แต่เขาพลาดเพราะความไม่รู้ของเขา แต่ถ้ามันเป็นความอิจฉาตาร้อน มันเป็นความเผาผลาญของใจ นี่ลําเอียงเพราะรัก ลําเอียงเพราะกลัวอํานาจของเขา มีความลําเอียงไง ลําเอียงมันก็เหยียบใจเรา เหยียบหัวใจของเรา โลกเป็นอย่างนั้นนะ ดูแล้วมันสลดสังเวช

เราจะเป็นนักรบ เราจะเป็นสังคมของสงฆ์ จะว่าสังคมใหม่ก็ได้ สังคมใหม่เราจะสะอาดบริสุทธิ์ของเราก่อน สะอาดบริสุทธิ์โดยศีลธรรมไง ถ้าศีลธรรมสะอาดบริสุทธิ์ ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลนะ สีละ สีละคือการสละออก ศีล ความปกติ ถ้าเรามีความสละออก สละออกจากใจไง ใจมันสละสิ่งนี้ออก เพราะเรามีเป้าหมาย เราไม่ใช่บวชแบบอยู่ไปวันๆ หนึ่ง

ถ้าอยู่ไปวันๆ หนึ่งนะ สิ่งนี้ดูสิ คนที่ทุพพลภาพ คนที่กําลังเสื่อม เขาทําอะไรของเขาไม่ได้ เขาอยู่ของเขาไปวันๆ หนึ่ง เราบวชเป็นพระแล้ว เราจะเป็นนักรบ ถึงร่างกายเราจะผิดปกติ คนเรามันอยู่โดยกรรม มันจะปกป้องสิ่งใด สิ่งนี้เป็นเรื่องข้างนอกนะ เรื่องของเรา จะยืน เดิน นั่ง นอน มันเป็นเรื่องของการกระทํา มันวิปัสสนา หัวใจมันทําได้ทั้งนั้นล่ะ จะนอนก็ทําได้

คนเรานะแม้แต่เดินไม่ได้เลย เป็นอัมพาต ถ้ารู้จักการประพฤติปฏิบัติก็ทําได้ เพราะยืน เดิน นั่ง นอน เปิดโอกาสให้ทุกคน ถ้าอย่างนั้นนะคนพิการก็ทําอะไรไม่ได้สิ คนพิการพิการแต่ร่างกาย หัวใจมันพิการไหมล่ะ ถ้าหัวใจพิการมันต้องคิดไม่ได้อย่างเรื่องของกิเลสบางอย่างสิ บางอย่างคิดไม่ได้เพราะมันพิการ มันออกไม่ได้ เหมือนกับท่อนํ้าตัน ท่อนํ้าตันมันไหลไปไม่ได้หรอก ความคิดก็ต้องไม่มีอย่างนี้สิ ทําไมมันมีความทุกข์ล่ะ เห็นไหม ใจมันพิการเป็นที่ไหนล่ะ ถ้ายังนอนอยู่นะ ยังมีความรู้สึกอยู่ เป็นสภาวะแบบนั้น แม้แต่สมองเสื่อม อัลไซเมอร์จําอะไรไม่ได้ มันก็ต้องการประสามันนั่นล่ะ มันก็เรียกร้องของมัน จิตใจมันก็เรียกร้องของมัน กิเลสตัณหาก็เรียกร้องของมัน

เราจะเป็นภิกษุ เราเป็นนักรบ รบกับตรงนี้ไง รบกับความรู้สึกของเรา ถ้าเป็นความรู้สึกของเรา ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีศีลของเรา ความสงบของใจขึ้นมา ถ้ามีความสงบของใจขึ้นมา เราจะเป็นปกติของเรา เราจะเป็นใจของเรา เราจะเป็นผู้ควบคุมใจของเรา เราจะไม่เร่าร้อนไปกับโลก

อนุศาสน์ ๘ อยู่โคนไม้เป็นวัตร บิณฑบาตเป็นวัตร ต่างๆ เป็นวัตร มันอยู่ของเราได้ เราอยู่ของเราได้ เราใช้สอยโดยประหยัดมัธยัสถ์ ความประหยัดมัธยัสถ์นี่หลวงปู่มั่นสุดยอดมากเลย จะประหยัดมัธยัสถ์มาก ความประหยัดมัธยัสถ์มันคือข้อวัตรปฏิบัติ ถ้ามีข้อวัตรปฏิบัติมันแสดงออกมา จิตใจไม่คึกไม่คะนอง ใจปกติ ความอยู่อาศัย การอยู่อาศัย ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา สิ่งที่กิเลสมันออกไปจากใจ ใจไม่มีกิเลสแล้วอยู่เพื่อโลก อยู่เพื่อเป็นเกียรติของศาสนา ให้ศาสนามีเกียรติ มีเกียรติคือว่ามีผู้รู้จริง ถ้ารู้จริงก็เป็นผู้ชี้หลักความจริงในหัวใจของเรา

หลักในความจริงในหัวใจของเรา เราคิดของเรา มันมีความหมักหมมของใจ มันมีเหลื่อมมีเหลือบมีมุมในหัวใจนะ แต่เราไม่รู้ เพราะถ้าเราคิด เราต้องการ เป็นการกระทําว่าสิ่งนั้นเป็นความถูกต้อง สิ่งนั้นเป็นความดี แล้วความดีของเราอยู่ในหัวใจ เราถึงกลัวไง เราถึงกลัวครูกลัวอาจารย์ที่รู้จริง กลัวครูกลัวอาจารย์จะชี้ถึงความบกพร่องของเรา

เราไปกลัวครูบาอาจารย์ชี้ความบกพร่อง แต่เราไม่กลัวกิเลสมันพาบกพร่อง เวลามันบกพร่องใครเป็นคนบกพร่อง? ก็เราเป็นคนบกพร่องก่อน เราบกพร่อง เราทําความผิดพลาด แล้วครูบาอาจารย์บอกความผิดพลาดของเรา มันผิดไปตรงไหนล่ะ? มันไม่ผิด ครูบาอาจารย์ของเราเป็นผู้ชี้นํา เป็นผู้ชี้บอกว่าความผิดของเรา เราแสวงหาสิ่งนี้ไม่ใช่หรือ เวลาคนเขาไปหาหมอกัน เขาต้องหาหมอที่ชํานาญการ หาหมอที่ไม่เลี้ยงไข้ หมอที่ไม่เลี้ยงไข้เขาจะรักษาให้คนป่วยนั้นหายจากไข้ได้

นี่ก็เหมือนกัน เราป่วยใจ ใจเราป่วย แล้วเราจะไปหาหมอ แล้วหมอจี้เข้ามาในใจของเรา จี้เข้ามาที่โรคของเรา นี่ก็คือหมอที่ถูกต้องไง มันผิดไปตรงไหนล่ะ มันเป็นความถูกต้อง เราถึงต้องควบคุมใจของเรา ต้องมาดูแลใจของเรา มันผิดที่ใจเรา มันผิดที่กิเลสของเรามันแสดงตัวออกมา แล้วครูบาอาจารย์คอยบอกคอยชี้คอยนําอย่างนี้ เพราะท่านเป็นครูบาอาจารย์ท่านถึงชี้เรา ถ้าท่านไม่ใช่ครูบาอาจารย์ท่านจะมาชี้เราทําไม ไม่ได้ขอนิสัย ไม่ได้เป็นหมู่คณะกัน

ดูสิ พระในสมัยพุทธกาล พระชาววัชชีเป็นผู้ที่รับเงินรับทองด้วยตัวเองต่างๆ แล้วพระมาฟ้ององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระสารีบุตร เพราะพระสารีบุตรเป็นอุปัชฌาย์ เป็นผู้บวชให้ พระสารีบุตรบอกว่าไปไม่ไหวหรอก เพราะพระที่นั่นดุร้ายมาก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เอาภิกษุสงฆ์ไป แล้วให้ลงพรหมทัณฑ์ ให้พระชาววัชชีนั้นกระจายออกไป ไม่ให้อยู่ในพื้นที่นั้น เพราะเป็นคนพื้นที่นั้น เป็นคนที่นั่น แล้วอยู่กับผู้คุ้นเคยแล้วหาลาภสักการะ

การกล่าวเตือน การกระทําอย่างนั้นมันเป็นเรื่องความโหดร้ายจากภายนอก ขนาดนั้นยังแก้ไขกัน แล้วถ้าความโหดร้ายจากในหัวใจของเรานะ สังคมคือหมู่สัตว์ สังคม สัตว์การเมือง สัตว์มนุษย์เป็นสัตว์การเมือง เราเป็นสังฆะก็เหมือนกัน สังฆะสงฆ์ขึ้นมา เราเป็นสงฆ์ขึ้นมาทุกๆ อย่าง เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส สิ่งต่างๆ มันจะจุนเจือกัน จะดูแลกัน จะรักษากัน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเตือนพระสงฆ์นะ “ภิกษุ ถ้าเธอไม่ดูแลกัน ใครจะดูแลเธอ” เจ็บไข้ได้ป่วยเราไม่มีพ่อมีแม่ เราสละจากเหย้าเรือนออกมา เรามาอยู่ในอาวาส อยู่ในอารามที่เป็นที่อยู่ของผู้ทรงศีล มีผู้มีศีล ผู้ทรงศีล ผู้ที่แสวงหาคุณงามความดี แล้วเป็นหมู่คณะขึ้นมา เจ็บไข้ได้ป่วย มีปัญหาอยู่ในหมู่สงฆ์ แล้วเราไม่ดูแลกันมันเป็นผู้ทรงศีลตรงไหน มันเป็นผู้ปฏิบัติตรงไหน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงเป็นตัวอย่าง เวลาภิกษุป่วยไข้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้อุปัฏฐากเลย ผู้ใดจะอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้อุปัฏฐากภิกษุไข้เถิด แต่ก็มีข้อยกเว้น ภิกษุถ้าเป็นผู้ที่ดูแลรักษายาก เป็นผู้ที่เอาแต่ใจ อย่าไปดูแลมัน ทิ้งมันไปเลย เพราะมันอ่อนแอ มันไม่เข้มแข็ง มันไม่ดูแลตัวมันเองก่อน ทุกคนต้องดูแลตัวเองก่อน เราต้องไม่เป็นภาระของคนอื่นก่อน แต่ถ้ามันมีความจําเป็นขึ้นมาต้องให้ภิกษุดูแลกัน ภิกษุดูแลกันด้วยความสมควร ความสมกับธรรม สิ่งนั้นถึงดูแลกัน แต่ถ้าดูแลกัน จะอ้างเอาธรรมะขึ้นมา อ้างวินัยขึ้นมา เพื่อจะให้หลบหลีกไปกับธรรมวินัยนั้น มันเป็นประโยชน์อะไร

กิเลสมันออกอย่างนั้นน่ะ เวลากิเลสมันออกอย่างนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นธรรม แสดงเป็นธรรม ถ้าเราทําเป็นธรรม ธรรมคือความมีเหตุมีผล เหตุผลความสมดุลนั้นเป็นธรรม ถ้าเราทําความเป็นธรรม สิ่งนั้นเราทําตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเคารพ กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ครูบาอาจารย์ท่านบอก เรากําลังกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อย่าล่วงเกิน ถ้าล่วงเกินขึ้นไปเหมือนเท่ากับล่วงเกินองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเรา

ศีลมันสะอาดบริสุทธิ์ตรงนั้น ศีล ศีลวัตร นั่นศีล ข้อวัตรไง ข้อวัตรปฏิบัติ นี่เป็นการแสดงของใจ ถ้าการแสดงของใจคือการฝึกฝน ถ้าเราไม่ฝึกฝนนะ คนที่ไม่ทําอะไรเลย คนที่อยู่เฉยๆ คนที่ไม่มีคุณค่าเลย เราเป็นภิกษุ อย่าให้วันคืนล่วงไปๆ นะ

เช่น ในปัจจุบันนี้มันสลดใจ เพราะเรากําลังมีการก่อสร้าง กําลังทํากันอยู่นี่ ทําก็ทํา ถ้าเราทําก็ดูแลเฉยๆ ดูแลไป แล้วเราก็เดินจงกรมนั่งสมาธิขึ้นมา แล้วก็คิดขึ้นมา ถ้าเรื่องมันเกิดขึ้นมาจากงานวัตถุเข้ามาเป็นงานภายใน เราก็ใช้สติปัญญาใคร่ครวญมัน ใคร่ครวญมัน นกมันมีรวงมีรัง ดูนกสิ นกมันไปคาบหญ้ามาคาบอะไรมา มันประสานรังของมัน มันดูแล้วมันเป็นธรรมชาติดีนะ เวลามันจะวางไข่ มันไปหาหญ้าหาใบไม้มาเอามาทํารัง แล้วมันก็วางไข่ มันก็กกไข่ นี่เผ่าพันธุ์ของมัน มันเจริญมา

กุฏิ ที่พักที่อาศัยเป็นเรือนว่าง ภิกษุ อนุศาสน์ ๘ อยู่โคนไม้ อยู่เรือนว่าง เราทําเพื่อให้อาศัย นกมันมีรวงรัง เราก็สร้างรวงรังของเรา เวลาในสังฆาทิเสส ภิกษุจะสร้างกุฏิต้องให้สงฆ์บอกที่ก่อน เพราะเป็นของส่วนรวม เป็นของของสงฆ์ สงฆ์ต้องชี้ที่ก่อน ถ้าไม่ชี้ที่สงฆ์ ได้มา ๔ ศอก ๖ ศอก ที่ว่า กว้างโดยรอบภายในภายนอก ถ้าเขาได้มาเป็นของสงฆ์ เป็นของบุคคลได้ขนาดนั้น ได้ขนาดนั้น

นี่เป็นของสงฆ์ เราทําเป็นของสงฆ์ เราทําเป็นของส่วนกลาง เพราะเราเป็นพระธุดงค์ เราเป็นพระกรรมฐาน เราเคลื่อนไหวไป “กรรมฐาน” ที่อยู่อาศัยแล้วแต่เขาจะหาให้ ธุดงค์ข้อไหน เราไม่ติดในที่อยู่ แล้วแต่คนจะหาที่อยู่ที่ไหนเราก็อยู่ที่นั่น สิ่งนี้มันเป็นเพื่อความเรียบง่าย เพื่อความเป็นไปของหมู่สงฆ์เรา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน “มารเอย เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงต่างๆ ของลัทธิต่างๆ ได้ อีก ๓ เดือนข้างหน้าเราจะปรินิพพาน”

นี่วางธรรมและวินัยไว้ ธรรมและวินัยเป็นธรรม เป็นธรรมนะ แล้วผู้ที่ทรงธรรมล่ะ ผู้ที่จะสืบทอดธรรมนี้มาล่ะ เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณีเข้มแข็ง เข้มแข็ง ความเข้มแข็งของเรา เข้มแข็งตรงไหน? ก็เข้มแข็งกันอยู่ตรงนี้ไง ตรงที่เอาใจใส่ดูแล ถ้าเป็นวัตรปฏิบัติมันก็เป็นเรื่องของส่วนกลาง ส่วนสงฆ์ ถ้าเป็นเรื่องของเรา นี่เรื่องของเรา

ความผิดของเขา ถ้ามีครูบาอาจารย์เป็นผู้ชี้นํา ความผิดของเขาให้ครูบาอาจารย์เป็นคนตัดสิน แต่ถ้าเขาขอคําปรึกษา เขามีความช่วยเหลือ หรือเป็นผู้ที่คุ้นเคยกัน พูดคุยกันได้เราก็พูดกัน พูดกันเพื่ออะไร? เพื่อไม่ให้กระทบกระเทือนกันนะ สิ่งที่ในอาวาสวัดหนึ่ง ในวัดวัดหนึ่ง ถ้ามันมีสิ่งใดมากีดขวาง มาขวางอยู่ เหมือนนํ้า ถ้ามีอะไรมาตันท่อ นํ้าก็ไปไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน การขับเคลื่อนของเราไป เวลาข้อวัตรปฏิบัติต้องพร้อมกัน เราทําอะไรเหมือนกัน พร้อมกัน เหมือนกัน เพื่ออะไร? เพื่อกลั่นกรองตรงนี้ไง

จริตนิสัยคนไม่เหมือนกัน...จริงอยู่ จริตนิสัยคนไม่เหมือนกันหรอก แต่ในเมื่อเป็นส่วนกลาง ส่วนกลางเป็นอย่างนี้ พ้นจากส่วนกลางมาแล้วเราก็หลบหลีกไปตามแต่จริตนิสัยของเรา เราจะนั่งสมาธิที่ไหน เราจะตรึก เราจะดูหนังสือ เราจะดูธรรมะ เราจะปรึกษาธรรม อย่าปล่อยให้ผัดวันประกันพรุ่ง การผัดวันประกันพรุ่งนั้นเสียไปวันๆ หนึ่งนะ เวลามันสําคัญมาก เราแก่ชราไปทุกวันๆ นะ ถ้ามันประพฤติปฏิบัติขึ้นมา พรรษาจะมากไปเรื่อยๆ เราจะเป็นครูบาอาจารย์ไปข้างหน้าแน่นอน ๒๐ พรรษา ๓๐ พรรษา คนจะมากราบไหว้แน่นอนเลย

ดูพระสิ พระต่อไปนี้ จํานวนพระ เวลาเขาสร้างวัดกันเขาบอก “โอ๋ย! วัดเยอะแยะเต็มไปหมดแล้ว พระเยอะแยะเต็มไปหมดแล้ว” แล้วสมัยก่อนคนมัน ๑๖ ล้าน วัดก็มีเท่านี้ แล้วสมัยนี้คนมัน ๖๐ ล้าน ดูสิ ดูในกรุงเทพฯ เวลาเขาทําพิธีกรรมกัน จนไม่มีพระจะให้เขาใช้นะ พระต้องวิ่งรอกกันเลย

แต่เวลาไปบวชพระกันมาก็ว่าพระมาก เดี๋ยวนี้พระมาก แล้วเวลาพรรษามากขึ้นมา จํานวนมันน้อย จํานวนมันไม่มี แม้แต่เขาใช้งานกันในพิธีกรรมนะ แต่เราไม่ให้เขาใช้งานอย่างนั้น เราจะต้องทําตัวเราให้เป็นพระขึ้นมาก่อน เราจะทําตัวเราให้เป็นพระขึ้นมา ถ้าเป็นพระนี่เป็นพระขึ้นมาจากภายใน พอตัวเราเป็นพระขึ้นมา ธรรมและวินัย เห็นไหม ถ้ามันยังไม่สงสัย ผู้ที่ไม่เคยสงสัยในธรรมและวินัย แล้วเวลามันมีเหตุการณ์ขึ้นมาในการนําหมู่สงฆ์นําหมู่คณะออกไป มันจะไปผิดพลาดตรงไหนล่ะ ถ้ามันไม่ผิดพลาดตรงไหน เวลามันมีกิจกรรมขึ้นมา เราปฏิเสธตรงนั้นก็ได้ เหตุผลมันมีทั้งนั้นล่ะ มีเหตุผลที่เราจะชนะคะคานกัน

ผู้ที่เป็นปัญญาชนเขาเป็นนักบริหาร เวลาเขาจะมาหาพระ เขาต้องการหาพระที่ดี แล้วพระที่ดี เวลาเขาจะต้องการเอาพระออกไปใช้งาน ถ้าเรามีเหตุผลที่ดีกว่าเขา “ถ้าออกไปมันจะได้ประโยชน์อะไร” ประโยชน์นั้นก็แห่กันไปตามประสาโลก

แต่ประโยชน์ของพระมันมี ประโยชน์ของพระที่ต้องการความวิเวก ต้องการความสงบสงัด ต้องการเวลาที่จะประพฤติปฏิบัติ นี่ประโยชน์ของพระก็ต้องการ แล้วประโยชน์ของโลกก็ต้องการ แล้วประโยชน์ของใครมีอํานาจมากกว่าก็เอาสิ่งที่มีคุณค่ามากกว่านั้นเป็นตัวตั้ง ถ้าตัวตั้ง ถ้าเขาแพ้ด้วยเหตุผล เขาต้องยอมรับ

ถ้ามีธรรมในหัวใจ สิ่งนี้มันชําระคะคานกันได้ มันมีการรักษากัน แต่ถ้ามันไม่มีธรรมในหัวใจ เวลามีเหตุการณ์ขึ้นมา เราจะจํานนไปกับเขาหมดเลย เราไม่รู้จะเอาอะไรไปพูดกับเขา เพราะอะไร เพราะใจมันมืด นี่ใจมันมืด พอใจมันมืดขึ้นมามันไม่เข้าใจอะไรเลย พอไม่เข้าใจอะไรจะทําอะไรกันไปมันก็กลัวไปหมด แต่ถ้ามันเข้าใจอะไรหมดในหัวใจ หัวใจนี้ไม่มีเหลือบ ไม่มีในหัวใจเลย มันจะไปกลัวสิ่งใดล่ะ นี่ขนาดที่ว่าความเข้าใจในธรรมมันยังมีประโยชน์ขนาดนั้น แล้วความสุขในธรรมล่ะ ความสุขที่เราเกิดขึ้นมา

ร้อนๆๆๆ ความร้อนมาจากไหน? ความร้อนก็มาจากใจมันเร่าร้อนไง ถ้าใจมันเร่าร้อน สิ่งนี้เป็นอากาศ ดูสิ โลกร้อน เห็นไหม ทางวิทยาศาสตร์เขาบอกว่าโลกนี้จะร้อนไปเรื่อยๆ พอโลกร้อนขึ้นมามันจะมีอากาศแปรปรวน สิ่งที่แปรปรวนไป ความเป็นอยู่ของคนจะลําบากขึ้นไปเรื่อยๆ ถ้ามันลําบากขึ้นไปเรื่อยๆ มันก็ต้องอาศัยสิ่งที่เป็นการพยุงชีวิตของเขา เป็นการดํารงชีวิตของเขา มันต้องหาสิ่งต่างๆ มาบําบัดมากขึ้นไป ชีวิตเรามันจะลําบากไปข้างหน้านะ เพราะคนมันมากขึ้น

โดยธรรมชาติ ดูสิ ดูอย่างไออุ่นของร่างกายเรา มนุษย์ที่อยู่กันมากขึ้นมามันจะมีความร้อนออกมาจากร่างกาย ความร้อนนะ คนเรา ของเสียที่มันขับออกมาจากร่างกาย ยิ่งเป็นพันๆ ล้านคนออกมาเท่าไร วันหนึ่งใช้เท่าไร วันหนึ่งออกมาเท่าไร แล้วโลกมันจะอยู่ได้อย่างไรล่ะ โลกมันก็ต้องเป็นสภาวะแบบนี้อยู่แล้ว ในเมื่อมีการใช้สอยมาก นี่มันเรื่องของโลก แล้วถ้าหัวใจล่ะ

สิ่งนี้มันเป็นเผ่าพันธุ์นะ สิ่งนี้มันเป็นความว่าโลกเจริญ เมื่อก่อนสิ่งต่างๆ อย่างเช่นเกษตรกรรม ทั่วโลกความเป็นอยู่คล้ายๆ กัน เพราะว่ามันเป็นเรื่องของธรรมชาตินะ พอมีอุตสาหกรรมขึ้นมา ผลิตๆๆ ขึ้นมา อุตสาหกรรม แล้วอุตสาหกรรมการปฏิบัติมีไหม อุตสาหกรรมธรรมะมีไหม? อุตสาหกรรมธรรมะมันก็มีพวกซีดี พวกอะไรพวกนี้ อุตสาหกรรมก็ปั๊มออกมาสิ แล้วมันไม่มีชีวิต มันบอกกันไม่ได้ เราฟัง มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของคนนะ ถ้าคนผู้ปฏิบัติ พระเราเป็นผู้ปฏิบัติ ถ้าหูดี ถ้ามีอํานาจวาสนา สิ่งนั้นมันจะสะเทือนหัวใจนะ ฟังเทปฟังซีดีมันสะเทือนใจ ฟังธรรมมันสะเทือนใจ สะเทือนใจเราก็มีโอกาสใช่ไหม นี่มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของผู้ฟังอีกต่างหากนะ ถ้าผู้ฟังมีสภาวะแบบนั้น

แต่ถ้ามาฟังสดๆ นี้ล่ะ ธรรมะสดๆ มันออกมาจากใจนะ ออกมาจากปัจจุบันนี้ นี่ปัจจุบันเหมือนกัน เหมือนอาหารร้อนๆ อุ่นๆ เลย ออกมาจากเตามันมีรสชาติต่างกันนะ แต่ว่าเก็บไว้จนเย็นชืดแล้วรสชาติก็ต่างกัน แต่ก็ยังดี ยังเป็นอาหาร ยังมีความสนใจ ยังเอาอาหารเลี้ยงชีวิตอยู่ หัวใจยังมีธรรมในหัวใจอยู่ มันยังเป็นประโยชน์กับมนุษย์เหมือนกัน

แต่ถ้าปฏิเสธหมดเลย ไม่เอาสิ่งใดๆ เลย สิ่งใดก็ไม่เอาเลย “สิ่งนี้มันตกยุคตกสมัย กิเลสมันลํ้ายุคลํ้าสมัย ทําอะไรทําไมต้องมาทุกข์มายาก” คํานี้สําคัญนะ เวลาปฏิบัติมันจะย้อนกลับมา “ทําไมต้องมาทุกข์มายาก” อ้าว! แล้วอยู่เฉยๆ มันทุกข์ยากไหม เวลามันทุกข์ยากมันจะไปอยู่เฉยๆ ของมัน มันจะนอนตีแปลงว่าสิ่งนั้นเป็นความสุขไง

มันเป็นความสุขไปไม่ได้ คนเราให้นอนเฉยๆ นี่นอนไม่ได้หรอก คนเราให้อยู่เฉยๆ เป็นไปไม่ได้หรอก เวลานอนเฉย แล้วนั่งสมาธิก็อยู่เฉยๆ เหมือนกัน ทําไมมันทําไม่ได้ล่ะ นั่งสมาธิทําไมนั่งเฉยๆ ไม่ได้...อย่าให้กิเลสมันหลอกนะ เวลากิเลสมันหลอก “ทําไมต้องมาทุกข์มายาก” ตรงนี้ล้มเลย

เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอก สมัยอยู่หนองผือ เริ่มต้นในพรรษา พระถือธุดงควัตรในวัดกันหมดเลย เวลาไปกึ่งพรรษา กลางพรรษา ค่อนพรรษา...หมด ล้มหมด เลิกหมด หัวใจมันอ่อนแอ มันสู้ไม่ไหว มันสู้ความทุกข์ยากไม่ไหว

แล้วเวลาบิณฑบาตมามันไม่ได้ข้าวมาเหรอ? มันได้ข้าวมาทั้งนั้นแหละ อาหารจะได้มากได้น้อยก็แล้วแต่มันก็ได้มาทั้งนั้นล่ะ การดํารงชีวิตแค่นี้เอง ทําไมดํารงชีวิตไม่ได้เหรอ เราอดอาหารยังอดได้เลย แล้วเวลามันอดไม่ได้ นี่กิเลสมันเหยียบอย่างนี้จมหัวเลย

ครูบาอาจารย์ถึงบอก วางให้มีธุดงควัตรโดยกติกาเลย ทุกคนต้องทําอย่างนั้น แต่ทําอย่างนั้นไปมันก็อ่อนไป อ่อนไปเพราะว่าทุกอย่างมันเป็นระบบไง เพราะก็มาใส่กันหน้าวัดต่างๆ แต่ก็ยังดี ให้รู้จัก ให้มันมีการกระทําขึ้นมา ไม่ให้มันมีแต่ตัวอักษรไง

มันมีแต่ตัวอักษรนะ ธรรมวินัยเป็นอย่างนี้ พวกภิกษุทําอย่างนี้ จนชาวบ้านเขานินทานะ กราบพระไปโดนลูกชาวบ้าน แล้วถ้าทางวิทยาศาสตร์ พระอยู่ที่ไหน? ก็เห็นคนเหมือนกัน นี่ห่มผ้าเหลือง เขาพูดอย่างนั้นนะ “เห็นคนห่มผ้าเหลือง ไม่เห็นมีพระสักคน คนห่มผ้าเหลือง” เขาว่ากันอย่างนั้น

มันสมมุติไง จริงโดยสมมุติ เราจตุตถกรรม ในเมื่อเราญัตติ เราจะสร้างขึ้นมา เราเป็นสงฆ์ เราเป็นสงฆ์โดยสมมุติก็จริงอยู่ แต่สงฆ์จริงๆ สมมุติ จริงโดยสมมุติ เราต้องประพฤติปฏิบัติ เขาจะบอกว่าคนห่มผ้าเหลืองก็เรื่องของเขา ในเมื่อจิตมันหยาบอย่างนั้น มันไม่ยอมรับความเป็นจริง ถ้าเราเป็นพระขึ้นมาโดยความเป็นจริง แล้วเราประพฤติปฏิบัติ แล้วถ้าเป็นพระจากภายใน ใครจะรู้กับเราว่าเป็นพระหรือไม่เป็นพระ

ความเห็นของเขา ความดูถูกเหยียดหยามของโลก โลกมันเหยียดหยาม คนที่มาบวชพระนี่เป็นคนจนตรอก คนที่ไม่มีทางไป คนที่สิ้นไร้ไม้ตอก แต่เขาไม่คิดเลยว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นกษัตริย์สละราชบัลลังก์ออกมาบวช ออกมาประพฤติปฏิบัติเลย สิ่งที่เขาหากันอยู่นั้น สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิเสธมาแล้ว แล้วสมัยพุทธกาลกษัตริย์ออกบวชมหาศาลเลย เวลาประพฤติปฏิบัติไปแล้ว ถ้าเป็นความจริงนะ “สุขหนอ สุขหนอ สุขหนอ" สุขหนอสุขที่ไหนล่ะ? สุขที่มันไม่มีความกังวลไง

คนเรานะไม่มีความรับผิดชอบไว้บนบ่า ยังไม่รู้หรอกว่ามีภาระรับผิดชอบมันทุกข์ขนาดไหน แล้วยังไม่รู้ภาระรับผิดชอบขณะที่ว่าเราต้องแสวงหาสิ่งใดๆ มา ต้องป้องกัน ต้องรักษา ต้องปกป้อง เป็นผู้นํา กษัตริย์รักษาประเทศชาติ มันทุกข์ขนาดไหน มันแบกประเทศทั้งประเทศเลย แล้วเวลามันปลดเปลื้องได้ วางได้ วางได้เฉยๆ นะ วางได้เราก็อาลัยอาวรณ์ ถ้าประพฤติปฏิบัติแล้วยังไม่ถึงที่สุดก็อาลัยอาวรณ์นะ เคยเป็นกษัตริย์ มีคนนับหน้าถือตา มาเป็นพระไม่มีใครดูแลเลยนะ มันจะออกรูปนี้ล่ะกิเลส

แต่ถ้าประพฤติปฏิบัติ ทําลายจิตของเรา ทําลายความรู้สึก ทําลายภวาสวะ ทําลายหัวใจหมดแล้ว มันว่างหมด แม้แต่ความรู้สึกจากภายในมันก็ไม่มีอะไรมาขัดแย้ง ความเป็นอยู่มันก็สุขสบาย จะกิน จะเดิน จะขับ จะถ่าย มันสะดวกสบายไปหมดเลย เป็นกษัตริย์ทําอะไรไม่ได้เลย ต้องอยู่ในฐานะของกษัตริย์ จะกินก็กินแบบกษัตริย์ จะถ่ายก็ถ่ายแบบกษัตริย์ เป็นกษัตริย์ต้องมีพิธีกรรม ต้องมีสถานะตลอดไป แบกหัวโขนทุกข์ตายห่าเลย

เวลาออกประพฤติปฏิบัติ ถึงที่สุดนะ “สุขหนอ สุขหนอ”

มันจะเจอสถานะอย่างนี้ คืออํานาจวาสนาของแต่ละบุคคลที่เกิดมาเป็นกษัตริย์แล้วออกบวช เราไม่ได้เป็น เราไม่ได้เป็น เราเป็นมนุษย์ เราได้ออกประพฤติปฏิบัติ แต่มันยังมีโอกาสนะ มีโอกาสเพราะว่าครูบาอาจารย์เรายังมีอยู่ เหมือนกับเราเป็นไข้ เรามีหมออยู่ เราควรจะตื่นตัว อย่านอนใจนะ อย่านอนใจ การนอนใจคือนอนจมกับกิเลสนะ เราอย่านอนใจ จะต้องขวนขวาย จะต้องตื่นตัวตลอดเวลา

เห็นสัตว์ไหม สัตว์ป่า สัตว์ป่ามันอยู่ของมัน มันไม่มีใครดูแลมันนะ มันต้องรักษาตัวมันเองตลอดเวลา เก้งกวางนะเวลามันจะกินอะไรมันเหลียวซ้ายเหลียวขวา มันจะอิ่มท้องแต่ละอิ่มท้อง มันเอาชีวิตมันเข้าแลกตลอดเวลา เผลอมันก็โดนฆ่านะ นี่มันยังต้องตื่นตัว รักษาตัวมันขนาดนั้นนะ

เราเป็นภิกษุ เราไปหาครูบาอาจารย์ตลอดเลย “ภิกษุผิวบางๆ นะ บาดเดี๋ยวก็ขาดนะ ผิวหนังเราแค่บาดเดียวนะ ผิวบางๆ อย่างนี้ต้องรักษาให้ดีนะ”

ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นภิกษุ ท่านเป็นครูบาอาจารย์ของเรา ท่านจะเห็น เพราะอะไร เพราะแต่ละภิกษุ พระเราแต่ละองค์ จะเริ่มตั้งแต่พรรษาขึ้นมา เราจะผ่านทุกข์ผ่านยาก ครูบาอาจารย์บางองค์บอกเลย เข้าสู่สังคม สังคมก็ได้เข้ามาแล้ว ได้เห็นมาแล้ว พระสังคมสูงขนาดไหน เขาก็ต้องมีพิธีกรรมใช้พระทุกอย่าง แล้วแต่เขาจะศรัทธา ใครศรัทธาฝ่ายไหน ใครอยากจะหาใคร เขาก็หาพระไปทําพิธีกรรมของเขา เพราะเป็นชาวพุทธด้วยกัน เห็นไหม ผ่านสังคมอย่างนั้นมา แล้วพระเล็กพระน้อยนี่ได้สัมผัสได้สัมพันธ์มา โตขึ้นมา โตขึ้นมา

แล้วเราก็เหมือนกัน เราบวชแล้ว เราเป็นภิกษุแล้วถึงให้ตื่นตัว ตื่นตัว ตื่นภัย ตื่นทุกๆ อย่าง แล้วภัยข้างนอก ภัยข้างใน...ภัยข้างนอก ทุกคนก็ช่วยเหลือเจือจานกันได้นะ ภัยจากข้างนอก ปัจจัยเครื่องอาศัยดูแลกันได้ เจ็บไข้ได้ป่วยดูแลกันได้ ทุกอย่างดูแลกันได้

ภัยข้างในน่ากลัวมาก ภัยข้างในเวลามันท้อถอย เวลามันไม่สู้ เวลามันคอตกนี่ทุกข์มาก ครูบาอาจารย์เทศนาว่าการพยายามฉุดกระชากขนาดไหนมันก็อั้นตู้ มันมืดแปดด้าน มันไม่ยอมไป แต่ถ้าเวลามันมีกําลังขึ้นมา เราจะประพฤติปฏิบัติกันอยู่ จิตใจยังสดใสอยู่ ตั้งสติไว้ ชํานาญในวสี ผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินะชํานาญในวสี ชํานาญในเหตุนะ เราชํานาญในเหตุ ข้อวัตรปฏิบัติมันมีกุศลมากนะ

“กุศล” ฟังสิ กุศลคือความดี เราทําข้อวัตรปฏิบัตินี่มันมีเครื่องอยู่ คนถ้ามีเครื่องอยู่นะ รถถ้ามันอยู่บนถนน มันวิ่งไป รถถ้ามันตกถนนนะ เวลานํ้าป่ามันมา มันพัดรถตกลงไปในเหวในที่ลุ่ม รถจมนํ้าไปเลย ชีวิตนี้เราอยู่บนถนนหนทาง เหมือนกับอยู่บนข้อวัตรปฏิบัติไง มันจะมีถนนหนทางไป ข้อวัตรปฏิบัติสําคัญตรงนี้ไง ถ้าอย่างไรมันก็เป็นเครื่องอยู่ เครื่องอยู่คือว่าเรายังดําเนินไปได้

รถอยู่บนถนนมันยังวิ่งไปได้ มันมีเป้าหมาย มันมีปลายทาง นี่ก็เหมือนกัน ทําข้อวัตรปฏิบัติ ถ้าเรามีข้อวัตรปฏิบัติกับเรา มันเป็นเครื่องอยู่ อย่าให้เศร้าหมอง จิตนี้เศร้าหมองนะ ถ้ามันสับสน มันซับซ้อนในใจ จิตนี้เศร้าหมอง จิตนี้ผ่องใส ผ่องใสเพราะมันมีการขยับเขยื้อน มันมีการถ่ายเท การทําข้อวัตรมันมีการถ่ายเท ทําข้อวัตรปฏิบัติมันมีกุศลมาเพราะอะไร

เพราะสมบัติของสงฆ์ เราเอาของสงฆ์มาใช้ ถ้าเราไม่เก็บ เวลาเราจากไป เตียงตั่งเอาออกมากางใช้ ถ้าจะเดินทางแล้วไม่เก็บเข้าที่ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ เห็นไหม ของของสงฆ์เราใช้แล้วไม่เก็บมันเป็นอาบัตินะ ถ้าเป็นอาบัติ เราทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา

ปลวกขึ้นอะไรขึ้น เราเอานํ้ามันมาดูแลมารักษา รักษาของใคร? รักษาของสงฆ์

ดูสิ เวลาเขาใช้ของสงฆ์นะเป็นเปรต เอาของสงฆ์ไปนี่เป็นเปรต เราเป็นสังฆะเป็นสงฆ์อยู่แล้ว แล้วของของสงฆ์ เราดูแลของสงฆ์เพื่อเรา เพื่อความสะอาด เพื่อความเป็นไปของอาวาส ใครเข้ามาในวัด เห็นแล้วเขาก็ชื่นใจ ผู้ที่ไม่ศรัทธาก็จะศรัทธา ผู้ที่ศรัทธาอยู่แล้ว เห็นแล้วก็ชื่นอกชื่นใจ

ภิกษุจะสอนเขา สะอาดมาจากภายนอก ศีลของเราสะอาดบริสุทธิ์ก่อน เราถึงจะไปสอนเขาให้สะอาดบริสุทธิ์เหมือนเรา ความเป็นอยู่ของเราก็สะอาดบริสุทธิ์ เรารักษาของของเรา ข้อวัตรปฏิบัติทําให้จิตเราตื่นตัว ให้จิตเรา...กุศลมันเกิดไปเรื่อยๆ นะ ใครทําอะไรก็ได้อย่างนั้นนะ ไม่ทําอะไรก็อั้นตู้อย่างนั้น

แต่กิเลสมันบอกเลย “นี่เป็นคนได้เปรียบ เป็นคนสะดวกสบาย”...มันได้เปรียบ ได้เปรียบโดยกิเลสเหยียบหัวไว้นะ แล้วมันก็เศร้าหมอง เศร้าหมองสิ เพราะอะไร เพราะมันอับเฉาไง อับเฉา นั่นก็ไม่ได้ทํา นี่ก็ไม่ได้ทํา จะทําอะไรก็เก้อๆ เขินๆ สิ่งนี้เราทําของเรา อย่าพยายามจํานนกับมัน อย่าไปยอมแพ้กับมัน

การเคลื่อนไหว การกระทําของเราเหงื่อทั้งนั้นน่ะ ทุกอย่างได้มาจากเหงื่อ ได้มาจากพลังงานเราทั้งนั้นล่ะ แล้วยิ่งได้เหงื่อ ดูสิ นักกีฬาขนาดไหน นักกีฬาแชมป์โลกแชมป์อะไรขนาดไหน เขาฝึกซ้อมตลอดเวลานะ เขาได้เหงื่อมามากกว่าเราอีก เวลาแชมป์โลกเขาจะป้องกันแชมป์ ต้องลงนวมได้ ๑๒๐-๑๓๐ ยก ประมาณนั้นเลย ถ้าตํ่ากว่านั้นแล้วการขึ้นไปป้องกันต้องมีอัตราเสี่ยงมากแล้ว ถ้าการซ้อมถึงจุดของเขา อัตราเสี่ยงก็น้อยลง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีข้อวัตรปฏิบัติ เราเสียเหงื่อไป เรามีการประพฤติปฏิบัติไป มันได้เสียออกไป เหมือนกับเราซ้อมไง แต่ถ้าเวลามันวิปัสสนาขึ้นมา กุศลมันเกิดขึ้นมา ทุกอย่างมันเป็นธรรมนะ เวลาพระจะไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วิปัสสนาไปแล้วติดขัดในหัวใจ เดินไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พอดีเกิดฝนตกขึ้นมา นํ้าจากชายคาลงมาเป็นแพเลย แล้วนํ้าจากข้างบนตกลงมาเป็นจุด เป็นต่อม เป็นฟองอากาศ

จิตมันมีปัญหา มันวิปัสสนาอยู่แล้ว พอไปเจออย่างนั้น ถ้าจิตมันมีคุณสมบัติ มันมีธรรม มันเห็นสิ่งใดมันเป็นประโยชน์นะ ถ้าจิตเป็นธรรม เห็นอะไรมันจะเป็นธรรม มันจะย้อนกลับมาดูตัวเรา แล้วมันจะละอายใจไง ถ้าจิตของเราไม่เป็นธรรมนะ มองอะไรไม่เป็นธรรมเลย มองอะไรแล้วถ้าจิตมันเสื่อมถอยนะ คนเราเวลามันพ่ายแพ้ จิตมันพ่ายแพ้ มันจะละเพศนะ มันจะออก เราจะไปปลูกข้าวบนเมฆก็ได้ จะทําอะไรมันจะสร้างวิมานในอากาศได้หมดเลย แล้วมันจะชวนให้เราออกไปตลอด นี่เวลาเราจะออก ออกไปไหน? ออกไปเป็นคฤหัสถ์ไง แต่ถ้าจิตมันส่งเสริมขึ้นมานะ สิ่งนั้นโลกเขาเกิดตายเกิดตายนะ เราขึ้นมาเป็นนักรบแล้วเราจะถอยอย่างไร

เวลาพระสึก “ชยันโต ชยันโต”...มันจะชยันโตไปไหน มันแพ้ภัย มันออกไปรับรู้แล้ว มันจะไปชยันโต มันชนะอะไร มันชนะมารมาจากไหน มันแพ้ตลอด

แต่เวลาชยันโต ชยันโตเป็นผู้ชนะต่างหากล่ะ

นี่เหมือนกัน ถ้าเราเข้มแข็งของเรา เราจะเอาชนะตัวเราเอง เราต้องเข้มแข็งนะ

นักรบลงอุโบสถเพื่อความสะอาดของสังฆะ เพื่อสงฆ์ของเรา เราจะช่วยเหลือกัน เราจะเจือจานกัน เราจะทําให้ศาสนานี้มีเกียรติยศ เป็นเกียรติของศาสนาเลยนะ เพราะเกียรติของศาสนา สัมมาทิฏฐิ ความเห็น สัมมาสังกัปโป เป็นสัมมา เป็นความเห็นถูกต้อง เป็นการกระทําที่ถูกต้อง มันจะทุกข์ มันจะยาก มันจะลําบากแน่นอน การทํางานของโลกเขาก็ทุกข์ยาก เขาก็ลําบากเหมือนกัน นี่ทํางานของสงฆ์ไง ทํางานของสงฆ์มันบีบคั้นเข้ามา บีบคั้นในความรู้สึกไง เราจะขยับอะไรมันก็มีธรรมวินัยเป็นที่บัญญัติไว้ มันเป็นกรอบ มันจะบีบคั้นไม่ให้จิตเราออกไปข้างนอก มันจะมีกรอบของมันอยู่ ถ้าเข้ามาแล้ว พระในสมัยพุทธกาลว่าจะสึก “อะไรก็ผิดไปหมดเลย” นี่ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “รักษาศีลข้อเดียวได้ไหม”

“ได้ครับ”

“รักษาใจ รักษาใจไว้ รักษาศีลข้อเดียว”

เพราะอะไร เพราะกิเลสมันมาหลอกไง

“ผิดไปหมด อะไรก็ผิดไปหมด” มันไม่ผิดมันก็กังวลให้ผิดไง มันไปคิดไปก่อนว่าไอ้นั่นก็ผิด ไอ้นี่ก็ผิด ทั้งๆ ที่ยังไม่ทําอะไรเลยมันก็ว่าผิด แต่ในวินัยบอกเลยนะ ถ้าลังเลสงสัย ไม่ให้ทํา ถ้าผิดเพราะความลังเล ผิดเพราะความสงสัย ไม่ควรกระทําเลย แต่นี่กิเลสมันพาสงสัยไง เราถึงต้องศึกษาให้เข้าใจ แล้วไม่ต้องสงสัย

ความผิดพลาดความพลั้งเผลอเพราะเราขาดสติ อันนี้มันปลงอาบัติเอา ปลงอาบัตินะ จะไม่ให้ผิดพลาดไปเลยมันเป็นไปได้ที่ไหน ความผิดมันมีอยู่แล้ว เพราะมีกิเลสในหัวใจ แต่เราไม่ให้กิเลสมันชักนํา ไม่ให้มีความผิดพลาดซํ้าแล้วซํ้าเล่า ผิดก็รีบปลงอาบัติ สิ่งนั้นเพราะมันมีเจตนา เพราะรู้แล้วจะไม่ทําอีก รู้แล้วไม่ทําอีก ดัดแปลงตนมาตลอด

คนดัดแปลงอย่างนี้เหมือนต้นไม้ ต้นไม้ถ้าเราคํ้ามัน เรายันไว้ให้ดี ต้นไม้เราดูแลดี ต้นไม้ต้องโตได้ จิตก็เหมือนกัน ธรรมและวินัยคํ้าไว้ คํ้าโพธิ์ โพธิ โพธิคือหัวใจ ถ้าคํ้าขึ้นมาได้ โพธิคือปัญญา ปัญญามันใคร่ครวญขึ้นมาได้ ชีวิตมันจะราบรื่น ชีวิตจะดีงาม ความเข้าใจอย่างนี้ มีหลักมีเกณฑ์อย่างนี้ ถึงจะเป็นภิกษุ ถึงจะเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ของใจ

ถ้าเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ของใจ ก้าวเดินขึ้นไป ศีล สมาธิ ปัญญาเกิดขึ้นมาก็อยู่ที่อํานาจวาสนาที่ใครจะทําได้มากได้น้อย ศีล สมาธิ ปัญญานะ ปฏิบัติบูชา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกับพระอานนท์นะว่า “อานนท์ เธอบอกเขาเถิด อย่าให้เป็นอามิสบูชาเลย”

ที่โลกเขาทํากันเป็นอามิสบูชาหมดเลย แต่เขาพยายามอยากจะประพฤติปฏิบัติกัน อยากประพฤติปฏิบัติกันก็หาครูหาอาจารย์ หาสถานที่ ถ้าเขาไปเจอครูบาอาจารย์ที่ถูกต้อง ไปเจอครูบาอาจารย์ที่ชี้นําเข้ามาก็เป็นบุญกุศลของเขา ถ้าเขาไปเจอครูบาอาจารย์ที่เป็นฤๅษีชีไพร ปฏิบัติกันสักแต่ว่า ทําอะไรไปอย่างนั้นเป็นฤๅษีชีไพร ก็อํานาจวาสนาของเขา เพราะเขาชอบของเขา เขาพอใจของเขา เขามีบุญมีกรรมต่อกันก็เรื่องของเขา แต่เรื่องของเราเอาตัวรอดให้ได้ก่อน เอาตัวรอดให้ได้นะ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนรักษาตนเองได้ แล้วตนจะช่วยเหลือเขาแน่นอน

ต่อไปภิกษุจะพรรษามากขึ้นมันจะน้อยองค์ลง แล้วดูชาวโลกเขาต้องหาที่พึ่งๆ นี่เขารอพึ่งอาศัยทั้งนั้นล่ะ เพียงแต่ว่าเราอาศัยตัวเราได้หรือยัง เราตั้งหลักตั้งฐานของเราได้หรือยัง ถ้าเราตั้งหลักตั้งฐานได้แล้ว คนจะรอให้แบกรับภาระนี่มีมหาศาลเลย ทุกคนรออาศัยนะ

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ ภิกษุ ๖๑ องค์ “เธอพ้นจากบ่วงที่เป็นทิพย์และบ่วงที่เป็นโลก” บ่วงที่เป็นโลกคือบ่วงโลกๆ ต่างๆ บ่วงที่เป็นทิพย์ที่ว่าเกิดตายในวัฏฏะ “พ้นจากบ่วงทั้งหมดแล้ว ไปอย่าซํ้าทางกัน เพราะว่าโลกนี้เร่าร้อนนัก เขาต้องการคนพึ่งพาอาศัย” เห็นไหม แม้แต่พระนี่ไม่ให้ซ้อนทางกันเลย มันเสียบุคลากร

แล้วในปัจจุบันนี้มันยิ่งกว่านั้นอีก นั่นภิกษุเป็นพระอรหันต์ ๖๑ องค์ แล้วเดี๋ยวนี้ภิกษุมันมีกี่องค์ มันมีอย่างไร

เราพยายามรักษาของเรา เพราะอะไร เพราะเราเป็นภิกษุด้วยคนหนึ่ง เราเป็นภิกษุองค์หนึ่งนะ เราเป็นพระโดยสมมุติแน่นอน ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา พื้นฐานเราได้เปรียบเขามหาศาลเลย เพราะเรามีเครื่องมือพร้อม เราเป็นภิกษุ ศีล ๒๒๗ จริงโดยสมมุติเลย พร้อมเสมอเลย ถ้าเราทําขึ้นมา เราจะเป็นองค์หนึ่งที่สิ้นจากกิเลส เพราะกิเลสมันอยู่ที่ใจ เหมือนกับสิ่งที่สกปรกอยู่บนภาชนะ เราชําระล้างภาชนะ ความสกปรกจากภาชนะนั้นออกไป ภาชนะนั้นก็สะอาด

ใจก็เหมือนกัน ใจเรามันมีกิเลสอยู่ ทุกคนรู้อยู่ กิเลสคือความคับแค้นใจ เราไม่เคยอัดอั้นตันใจ คับแค้นใจบ้างเลยเหรอ นั่นล่ะกิเลส แล้วถ้าเราใช้ปัญญา เราใช้วิปัสสนา เราใช้สมาธิเข้าไปชําระล้างมัน แล้วสิ่งที่เป็นความอัดอั้นตันใจต่างๆ มันโดนชําระออกไป สิ่งนี้มันสะอาดได้ นี่อยู่ที่ไหน? ก็อยู่ที่ใจของเรา ถ้าเราทําสิ่งนี้ได้ขึ้นมา เราก็เป็นภิกษุองค์หนึ่งตามที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เผยแผ่ธรรม อย่าไปซ้อนทางกัน ให้เป็นประโยชน์กับโลกเขา

นี่ให้เป็นประโยชน์กับเราก่อน เราพยายามสร้างนะ สร้างให้เป็นประโยชน์กับเรา แล้วเราจะได้รับใช้ เราจะได้ดูแลโลก เราจะได้เป็นเกียรติกับศาสนา เป็นเกียรติกับศาสนานะ เพราะชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ เป็นสถาบันไง สถาบันศาสนา แล้วมีบุคลากรที่ขับเคลื่อนให้ศาสนาออกมาเป็นสิ่งที่โลกเขาได้พึ่งอาศัยไง สิ่งนี้จะเป็นเกียรติกับศาสนา

เราเป็นคนหนึ่งที่จะเป็นเกียรติกับศาสนาหรือไม่เป็นเกียรติ เราต้องพยายามทําของเรา เราต้องมีความอดทนของเรา เราพยายามค้นคว้าของเรา มีความสุขของเราก่อน เราจะรู้เองว่าเราได้ชําระกิเลสไปมากน้อยแค่ไหน ถ้ามากน้อยแค่ไหน เราจะรับผิดชอบสังคมได้มากน้อยแค่ไหน เราจะรู้กําลังของเราตลอดไป ถ้าคนคนนั้นยังเป็นสัมมาทิฏฐิ ความเห็นที่ถูกต้อง เพื่อประโยชน์กับเราก่อน แล้วจะเป็นประโยชน์กับโลก เอวัง

เทศน์พระ ๑๙

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๑ พฤษภาคม ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เราเป็นพระนะ เป็นพระต้องมีหน้าที่ความรับผิดชอบ ศาสนาพุทธเป็นศาสนาที่ประเสริฐ เป็นศาสนาแห่งปัญญา ให้สิทธิเสรีภาพกับทุกคนที่จะประพฤติ ในศาสนา เรามีความเชื่อเรามีความศรัทธาเราถึงได้ออกบวชเป็นพระ เป็นนักรบรบกับกิเลส ถ้ารบกับกิเลส หน้าที่ของเราก็คือหน้าที่ที่จะเอาชนะกิเลสให้ได้ ถ้าเป็นหน้าที่การเอาชนะกิเลส เพราะเรามีศรัทธาความเชื่อในศาสนา แล้วเราจะดัดแปลงตนนะ ดัดแปลงใจของเราให้เข้าถึงธรรม

ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตรัสรู้ธรรมที่มีอยู่แล้ว ในปัจจุบันนี้ธรรมก็มีอยู่แล้วครึ่งหนึ่ง กึ่งไง กึ่งของธรรม คือใจ ความรู้สึกของเรา ภาชนะที่จะใส่ธรรมได้คือความรู้สึกนี้เท่านั้น ในตํารา ในหนังสือ ในแผ่นดิสก์ต่างๆ อันนั้นเป็นข้อมูล เป็นสิ่งที่ไม่มีชีวิต เขาไม่รู้จักอะไรเลยนะ แต่เราเก็บข้อมูลไว้ด้วยความฉลาดของมนุษย์ไง แต่กึ่งหนึ่งของธรรมคือความรู้สึกนี้เป็นสิ่งที่มีชีวิต

ชีวิต ความรู้สึกไง แต่โดนกิเลสครอบงํา โดนกิเลสครอบงําแล้วใจมันมาจากไหนล่ะ ทําไมมันต้องโดนกิเลสครอบงําล่ะ เห็นไหม กิเลส ความปรารถนา ความจงใจ จะทําให้เรามุมานะ มีการแสวงหา มีการดัดแปลงตน นี่การปรารถนา แรงปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ แรงปรารถนาเป็นมนุษย์ แรงปรารถนาเป็นต่างๆ ทําให้เราสะสมบุญญาธิการ สะสมบารมี การสะสมบารมีจากสัตว์เดรัจฉานเป็นสัตว์ประเสริฐ สัตว์ประเสริฐเพราะอะไร สัตว์ประเสริฐเพราะเรารู้จักตนเอง เรามีกติกา เรามีศีลธรรมจริยธรรมถึงเป็นสัตว์ประเสริฐ

ถ้าเป็นสัตว์ ดูสิ มนุสสติรัจฉาโน ตัวเป็นมนุษย์ ร่างกายเป็นมนุษย์ แต่ใจเป็นสัตว์ ใจเป็นสัตว์เพราะมันมีความตํ่าช้า มีความคิดของมันโดยประสาสัตว์ โดยสัญชาตญาณไง สัตว์มันมีสัญชาตญาณ มันไม่มีศีลธรรมจริยธรรม คือมันไม่รู้จักคุณงามความดีอันประเสริฐ

คุณงามความดีของมันนะ ในคุณงามความดีของสัตว์เดรัจฉาน มันดูแลหมู่คณะนะ มันเป็นหัวหน้าของมัน มันปกป้องลูกน้องของมัน ถ้ามันมีครอบครัวของมัน มันรักลูกรักเมียของมัน มันปกป้องของมัน อันนั้นเป็นสัตว์เดรัจฉาน แต่ถ้าเป็นมนุษย์ เป็นสัตว์ประเสริฐ มันปกป้องครอบครัวของเรา ปกป้องสังคม ปกป้องคุณงามความดีนะ

เสียทรัพย์เพื่อรักษาอวัยวะ เสียอวัยวะเพื่อรักษาชีวิต เสียชีวิตเพื่อรักษาธรรม สิ่งต่างๆ เกิดขึ้นมาเพราะอะไร เพราะจิตใจ จิตใจมันเสียสละ จิตใจเพื่อสังคม นี่เสียสละอย่างนี้เป็นหน้าที่ของมนุษย์ หน้าที่ของความเป็นอยู่ของสังคม แต่หน้าที่ของนักบวชล่ะ หน้าที่ของพระ หน้าที่ของภิกษุ ข้อวัตรปฏิบัติ นี่หน้าที่ของเรา ถ้าหน้าที่ของเรา เราดัดแปลงตนของเราเป็นหน้าที่ของเรา

เรามีศรัทธา เรามีความเชื่อ เราถึงออกบวช การออกบวชอย่างนี้มันมีหน้าที่ของเรา เพราะเราประกาศตนแล้วว่าเราเป็นนักรบ เราประกาศตนว่าเป็นภิกษุ ภิกษุเป็นผู้ขอ ขออะไร? สิ่งที่ขอนี้มันเป็นอริยประเพณี มันเป็นประเพณีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าไม่มีภิกษุเป็นผู้ขอ สังคมเขาจะมีการเสียสละได้อย่างไร บุญกุศลมันจะเกิดมาจากไหน

นี่คือสังคมของเรา สังคมของชาวพุทธ เรามีภิกษุแล้วมันถึงเป็นบุญกุศล ถ้าไม่มีภิกษุขึ้นมามันไม่มีรัตนตรัย ไม่มีแก้วสารพัดนึก ไม่มีอะไรสิ่งต่างๆ มันจะเป็นวงจรการปฏิบัติมาได้อย่างไร

“วงจรการปฏิบัติ” เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมา สิ่งนี้จะทําอย่างไร ประเพณีของพระอริยเจ้าไง เราถือประเพณีของพระอริยเจ้า เราบวชขึ้นมาแล้ว ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา เราจะไม่ก้าวล่วงธรรมวินัยโดยเจตนานะ แต่ด้วยความพลั้งเผลอนี่มันเป็นธรรมดา มันเป็นสิ่งที่สุดวิสัย เพราะเราประพฤติปฏิบัติ เรายังมีกิเลสอยู่ เราจะฆ่ากิเลสของเรา

แต่ถ้าเป็นสิ่งที่สุดวิสัยเกิดขึ้นมา เราก็ไม่น้อยเนื้อตํ่าใจสิ เพราะมันเป็นเรื่องของอํานาจวาสนา มันเป็นเรื่องของกรรม การกระทํากรรมมันมีสภาวะแบบนี้มา พอมันมีสภาวะแบบนี้มา มันเป็นแรงขับ แรงขับของกรรมมันเป็นสภาวะแบบนั้น สิ่งที่เกิดขึ้นมาอย่างนั้นมันเป็นแรงขับอย่างนั้น ถ้าเรามีเจตนา เราก็พยายามหลบหลีกสิ่งนี้ให้มันเข้าไปในธรรมและวินัย

ถ้าเข้าไปในธรรมและวินัย เราก็เป็นนักรบ เพราะสิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่สะอาดบริสุทธิ์ มันเป็นสิ่งที่จะเข้าถึงธรรม แต่ถ้าเราไม่ฝืนตน เราพยายามทําตามสัญชาตญาณไป มันออกห่างจากธรรมวินัยนะ ทั้งๆ ที่ว่าเราเป็นภิกษุนี่แหละ ทั้งๆ ที่เราเป็นผู้ประพฤติปฏิบัตินี่แหละ แต่ปฏิบัติโดยกิเลสไง กิเลสมันก็ทําให้เราออกห่างจากธรรมะไปตลอดเวลา ออกห่างจากธรรมะเพราะปฏิบัติโดยกิเลส

นี่เหมือนกัน เรามีทรัพย์มีสมบัติของเรา ถ้าเราใช้ผิด มันจะทําอะไรล่ะ? มันก็ทําให้เราเสียนิสัย ทําให้เราเสียต่างๆ ไปหมดเลย แต่ถ้าเราเป็นคนทุกข์จนเข็ญใจ เราพยายามแสวงหาของเรา พยายามสะสมของเรา เงินทองเราก็หาได้ สิ่งนี้หาได้ ถ้าเรารู้จักประหยัดมัธยัสถ์ เราเก็บรักษา สิ่งนี้มันเกิดขึ้นมาได้ทั้งนั้น

สิ่งนี้เกิดขึ้นมาได้เพราะอะไร เพราะศีลธรรม ศีลมันเกิดขึ้นมาในสภาวะแบบนั้น แล้วธรรมล่ะ ธรรมเกิดมาจากไหน? ธรรมเกิดมาจากความรู้สึกไง ยถาภูตํ าณทสฺสนํ เกิดความรู้สึก สิ่งต่างๆ เรารู้แล้ว รู้ว่าหลุดพ้น ยถาภูตํ าณทสฺสนํ มันเกิดญาณทัสสนะอีกนะ สิ่งที่เป็น ยถาภูตํ เพราะอะไร เพราะมันเกิดการปฏิบัติ เกิดจากการสัมผัส สิ่งนี้สัมผัสหรือยัง ใจได้สัมผัสหรือยัง ใจได้สัมผัสกับอะไร ถ้าใจได้สัมผัสกับกิเลสมันก็เข้ากับกิเลส กิเลสมันพาความรู้สึกอันนี้ไป เพราะความรู้สึกไม่ใช่จิต

จิตเป็นพลังงานเฉยๆ นะ พลังงานอันนี้เกิดขึ้นมาจากเรา ปฏิสนธิจิต เรารู้จักได้อย่างไร อะไรมันเป็นปฏิสนธิจิต สิ่งที่มันเกิดๆ มันเกิดตรงไหน สิ่งที่ปฏิสนธิจิต? มันเป็นความรู้สึก มันเป็นอารมณ์ มันเป็นอาการ มันเป็นขันธ์ ขันธ์ที่เกิดขึ้นมาจากธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ ถ้าธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ นะ เทวดาเขาไม่มีร่างกายเหมือนเรา เขาไม่มีธาตุ ๔ เขามีขันธ์ ๕ แล้วพรหมเขามีขันธ์ ๑ สิ่งที่เป็นขันธ์ของเขา ขันธ์นี่ สิ่งที่เกิดขึ้นมาอย่างนี้เป็นสัมผัสของเขาในมิตินั้น ในสถานะนั้น ในภพชาตินั้น

แต่ในปัจจุบันเราเกิดมาเราก็มีธาตุ ๔ กับขันธ์ ๕ แล้วก็มีจิต จิตนี่ ธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ มันเกิดขึ้นมาเพราะอะไร เพราะมนุษย์เขาก็มีของเขาทั้งนั้น นี่แหละที่ว่ากึ่งหนึ่งของธรรม ตัวจิตนี้ไง ตัวจิตนี้จะเป็นภาชนะที่จะรับรู้ธรรม กึ่งหนึ่งของธรรมอยู่กับเรา แต่โดยความเศร้าหมอง โดยอวิชชาครอบงํา เราถึงไม่เคยเห็นจิตของเราเลย เราเห็นอาการของจิตทั้งหมด เราเห็นอาการของมัน แล้วเรารับรู้อาการของมัน เราก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม...ธรรมอย่างนี้เป็นธรรมของกิเลส เพราะกิเลสมันเอาสิ่งนี้มาหลอกเราไง สิ่งนี้หลอกเรานะ เวลาปฏิบัติก็ปฏิบัติโดยกิเลส ต้องนั่งสมาธิ ต้องภาวนา ก็ทําสักแต่ว่า ถ้าทําโดยกิเลส นี่ทําสักแต่ว่า ทําให้ครบจํานวนเวลา ครบจํานวนที่เราตั้งกติกาไว้ไง

ทั้งๆ ที่ธุดงควัตรเป็นอริยประเพณี เป็นประเพณีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่วางไว้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์นะ เป็นศาสดาของเรา แล้ววางธรรมวินัยอันนี้ไว้ วางธุดงควัตรไว้ให้เป็นเครื่องขัดเกลากิเลส เครื่องขัดเกลากิเลสกับอะไร

พระกัสสปะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถาม “กัสสปะ เธอถือธุดงค์ทําไม เธอเป็นพระอรหันต์แล้ว อายุก็ปานเรา แก่ปานนี้ ถือธุดงค์ทําไม”

“ถือเป็นจริตนิสัย เพราะเป็นความรักความสงวน”

“ถือเพื่อใคร”

“ถือเพื่ออนุชนรุ่นหลังได้เป็นคติตัวอย่าง” เป็นคติตัวอย่างสําหรับเราภิกษุนักรบในปัจจุบันนี้

ปัจจุบันเราเกิดมาเรามีศรัทธานะ ศาสนาพุทธไม่บังคับใคร ไม่ขู่เข็ญใคร ไม่บีบบังคับใคร แต่เป็นเพราะว่าเราศรัทธา เรามีความเชื่อ เราบวชขึ้นมาแล้ว สิ่งนี้พอเราบวชขึ้นมา เราบวชเข้ามาในธรรมและวินัย ธรรมวินัยต้องเป็นกติกา ต้องเป็นศาสดาของเรา บังคับเรา เพราะเราศรัทธา เราเชื่อ เราต้องการแสวงหาธรรม ถึงต้องการบังคับเราไง บังคับเพื่อให้กิเลสมันได้บอบบางลง มันได้เจือจางลง

เห็นไหม การบังคับ ศีลต้องเป็นการบังคับ ถ้าไม่บังคับมันจะผิดศีล ถ้าเป็นสภาวธรรมล่ะ ถ้าบังคับศีล ศีลเป็นปกติต้องเป็นปกติหมด แต่ถ้าเป็นธรรมล่ะ เป็นธรรมมันอยู่ที่จริตนิสัยใช่ไหม มันถึงเปิดกว้างไง เปิดกว้างให้ใครจะทําตามจริตนิสัยของตัวเอง ถ้าทําตามจริตนิสัยของตัวเองเรื่องนี้ นี่อาการของจิตกับจิตมันต่างกัน

อาการของจิตมันอยู่ที่ความรู้สึกอันนี้ แต่ตัวจิต ตัวจิตเป็นตัวสักแต่ว่า ถ้าตัวจิตเป็นตัวสักแต่ว่า แต่ตัวสักแต่ว่าอันนี้มันสักแต่ว่าด้วยความมหัศจรรย์นะ ไม่ใช่สักแต่ว่าด้วยอาการของขันธ์ ที่สักแต่ว่าๆ กันอยู่นี่มันเป็นสักแต่ว่าของขันธ์ มันเป็นอาการของจิตอยู่แล้ว แล้วเราไปเป็นสักแต่ว่าอีก มันเลยไหลออกไปโดยกิเลสไง กิเลสพาปฏิบัติ มันถึงว่า “นั่นก็สักแต่ว่า นี่ก็สักแต่ว่า”...ถ้าสักแต่ว่ามันต้องเป็นพระโสดาบัน

เวลาพระสารีบุตรฟังธรรมของพระอัสสชิ “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้กลับไปดับเหตุ” ดับเหตุคือดับสมุทัย ตัณหาความทะยานอยากในอารมณ์ความรู้สึกอันนั้น ถ้ามันเข้าไปดับตัณหาความรู้สึกอันนั้น มันก็สักแต่ว่า สักแต่ว่าเพราะมันเป็นความจริงของมัน สักแต่ว่านี้มันเป็นต่างอันต่างจริงนะ ขันธ์ก็เป็นจริงของขันธ์ จิตก็เป็นความจริงของจิต ทุกข์ต้องหลุดออกไปจากใจ

แต่นี่สักแต่ว่าของกิเลส ถ้าสักแต่ว่าของกิเลสมันสักแต่ว่าด้วยเอากิเลสมาครอบหัวไว้ เห็นไหม หน้าที่ก็ผิดพลาด ทําตามหน้าที่ หน้าที่ของนักรบ หน้าที่ของเราต้องทําสัมมาทิฏฐิความถูกต้อง ถ้าสัมมาทิฏฐิคือความถูกต้องมันจะเข้าถึงธรรม เข้าถึงกึ่งหนึ่งของธรรมะที่มีอยู่แล้ว...ธรรมะที่มีอยู่แล้ว สิ่งที่สัมผัสได้ด้วยความรู้สึก สัมผัสได้ด้วยใจ แล้วใจโดนปกคลุมไปด้วยกิเลสมันถึงสัมผัสไม่ได้ แล้วศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วก็นึกว่าสิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม ถ้าสิ่งนี้เป็นธรรม “สักแต่ว่าๆ” กิเลสมันครอบงําอีกชั้นหนึ่ง ถ้าครอบงําอีกชั้นหนึ่ง “นี่สิ่งนี้ปฏิบัติโดยธรรม”

นักรบรบกับอะไร? นักรบรบกับกิเลสเพื่อจะชนะตน นี่นักรบ รบกับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้กิเลสมันครอบหัว รบกับธรรมนะ เพราะมันอ้างอิง มันเอาธรรมเป็นหัวโขน แล้วสิ่งนี้กิเลสมันหลอกกินไปในธรรมนั้นไง มันต้อนธรรมอันนั้น กิเลสมันซอกซอนไปในแง่มุมต่างๆ ของธรรมะ แล้วว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ นี่มันไม่ใช่นักรบเลย มันเป็นสิ่งที่เป็นสัทธรรมปฏิรูป อ้างอิงแอบอิงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หน้าที่นั้นเลยกลายเป็นหน้าที่สร้างสมกิเลส ไม่ใช่หน้าที่การชําระกิเลส เราเป็นนักรบ เราศรัทธาแล้ว เรามีศรัทธา เรามีความเชื่อ เราเชื่อธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ดูครูบาอาจารย์สิ เวลาครูบาอาจารย์ของเรากราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ทําไมกราบมาจากหัวใจ เพราะพระพุทธ พุทธะไง ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมอย่างนี้ แล้วเราจะปฏิบัติกันอย่างไร

แต่เวลาเราปฏิบัตินี่ปฏิบัติโดยกิเลส มันง่ายๆ นะ “นี่ก็รู้ไปหมด สิ่งนี้เป็นสภาวธรรม สิ่งนี้เป็นสภาวธรรม”...มันธรรมของกิเลสทั้งนั้นน่ะ กิเลสเอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นหัวโขน ดูสิ ทางโลกเขาเข้าสังคมกัน เขาต้องมีมารยาทสังคมมีต่างๆ นี่เหมือนกัน เวลาคุยธรรมะกัน เอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาอ้างอิง แล้วก็เป็นมารยาทของสังคม ไม่มีใครกล้าชําระกิเลส ไม่มีใครพูดแทงใจดําไง “ถ้าพูดแทงใจดําสิ่งนั้นมันเป็นเรื่องของกิเลสนะ ถ้าเป็นเรื่องของธรรมจะไม่พูดอย่างนั้นเลย”

ถ้าสักแต่ว่ามันสักแต่ว่าโดยความมหัศจรรย์ แม้แต่จิตมันปล่อยวางเข้ามา สักแต่ว่าแล้วถ้าจิตมันปล่อยวางนะ จิตกับขันธ์ ขันธ์คือความฟุ้งซ่าน ขันธ์คือความคิด รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เป็นความคิด เป็นความฟุ้งซ่าน เกิดจากใจ แล้วมันได้ข้อมูลที่เจ็บแสบปวดร้อน ข้อมูลที่มันกระเทือนหัวใจ มันจะกระเทือนหัวใจมาก ถ้าข้อมูลเป็นธรรมนะ เหมือนลมพัดชายเขาชั่วครั้งชั่วคราว สิ่งนี้มันกระเทือนหัวใจ สิ่งที่เป็นขันธ์มันสะเทือนหัวใจอยู่แล้ว ถ้าสิ่งที่มันมีข้อมูลอย่างนี้แล้วเราพิจารณาของเรา เราพิจารณาธรรมอันนี้เข้ามา

“ตัวจิต” ตัวจิตเป็นตัวพิจารณา สิ่งที่พิจารณานี่เจ็บแสบปวดร้อนมันเกิดมาจากไหนล่ะ? เกิดมาจากอวิชชา เกิดมาจากความไม่เข้าใจไง ไม่เข้าใจสิ่งใดๆ เลย สิ่งนี้มันเป็นอดีตอนาคต เสียงสักแต่ว่าเสียง รูป รส กลิ่น เสียง นี่สักแต่ว่าทั้งนั้นเลย มันเป็นธรรมชาติของเขา ถ้าไม่มีอย่างนี้เราจะสื่อสารกันอย่างไร ถ้าเสียง พูดเป็นสมมุติอย่างอื่นก็เป็นอย่างอื่นไป แต่เราไปให้ค่าของเขาเองว่าเสียงนี้มันมีมาโดยดั้งเดิม แต่มันมีอยู่กับใจ เพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานไปแล้ว สิ่งนี้มันมีอยู่ สมมุติ สอุปาทิเสสนิพพาน ขณะที่มีชีวิตอยู่มันเป็นเศษส่วน สิ่งนี้เอาไว้สื่อสารกัน สื่อไปสู่ความจริง ธรรมที่แสดงธรรมอยู่นี่ ธรรมเอาขันธ์ ๕ แสดงออกมาโดยใจที่บริสุทธิ์ มันก็เป็นธรรมบริสุทธิ์ เพราะอะไร เพราะตัวจิต ตัวธรรมแท้ๆ แต่ตัวธรรมของเรากึ่งหนึ่งคือความรู้สึกอันนี้มันโดนสิ่งนี้ครอบงําอยู่ เราถึงต้องพยายามทําหน้าที่ของเรา ชําระสิ่งนี้ออกมา

เพราะจิตมันไม่เคยตายนะ จิตนี้ไม่เคยตาย มันจะเปลี่ยนแปลงสภาวะแบบนี้ไปตลอด เราไม่ต้องไปตกใจเรื่องคําว่าตายเลย เพราะกิเลสมันจะเอาสิ่งนี้มาหลอกลวงเรา “ถึงเวลาต้องตายนะ ต้องเจอสภาวะแบบนี้ ทนไม่ได้นะ มันต้องบุบสลาย”...มันเป็นไปเถิด ให้มันเป็นตามความเป็นจริงสิ อันนี้ไม่ได้เป็นตามความเป็นจริงเลย เพราะเราก็นั่งประพฤติปฏิบัติอยู่ นั่งสมาธิเดินจงกรมอยู่ เราก็ทําของเราอยู่ แล้วมันผุดขึ้นมา มันแสดงตัวขึ้นมา อันนั้นมันเป็นอาการของมันขึ้นมา อาการด้วยนะ แล้วอาศัยกิเลสเข้าไปยุแหย่ แล้วเราก็เข่าอ่อนไป ไม่กล้าปฏิบัติอะไรเลย

อะไรมันจะเป็นจะตายขอให้ได้เห็นก่อน ให้เห็นว่าสิ่งใดตายก่อน ถ้ามันตายจริงๆ ก็คือตาย แต่นี่มันตายไม่จริง มันเป็นความคิดเฉยๆ ว่าจะตาย แล้วเราก็กลัวมัน กิเลสมันเอาความตายนี้มาอ้าง สิ้นสุดของชาติปัจจุบันนี้คือการตาย ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด แต่พลัดพรากดีหรือพลัดพรากไปในนรกอเวจี ถ้าพลัดพรากที่ดี มันก็เกิดตายในวัฏฏะ

แต่ลองดูสิ ประพฤติปฏิบัติไปนะ ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับไปเป็นธรรมดา เห็นความเป็นธรรมดาของมัน นี่สภาวธรรมมันเกิดขึ้นมา เห็นความเป็นธรรมดาของมัน การเกิดการตายเป็นสมมุติอันหนึ่ง จิตมันไม่เคยตาย นี่ให้เห็นกิเลสมันขาดไปจากใจ มันจะเอาอะไรมาตาย ถ้ากิเลสตายคาหัวใจ เห็นไหม เวลาพระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ การเกิดและการตายมีคุณค่าเท่ากัน การมีชีวิตอยู่และการตายก็มีคุณค่าเท่ากัน เพราะธรรมมันเป็นธรรมล้วนๆ แล้ว ธรรมในหัวใจมันเป็นธรรมล้วนๆ แล้ว

แต่ถ้ามันเป็นกึ่งของธรรม กึ่งคือมีโอกาส เรามีโอกาสนะ เราเป็นนักรบ เราบวชแล้ว หน้าที่ของนักรบ หน้าที่ของเรา หน้าที่ของโลกเป็นเรื่องของเขานะ งานของโลกเขา ถ้าเขาทําบุญกุศลของเขา เขาก็เป็นอามิส เขาทําบุญกุศลเพื่อสถานะ เพื่อยกพัฒนาให้เกิดจิตนี้ขึ้นมา จิตนี้ถ้ามันได้เสียสละ มันมีอิสระ มันระลึกถึงสังคม มันเห็นแล้วสลดสังเวชนะ เพราะเราคนหนึ่ง ถ้าเราอยู่ในสังคมแวดล้อม ดูสิ ปัจจุบันนี้อากาศสดชื่นมาก ฝนตกมีความร่มเย็นเป็นสุข ถ้าอากาศมันแห้งอากาศมันแล้งล่ะ อากาศมันก็ให้ผลกับเรานะ ผิวหนังนี้ร้อนมาก ไปตากแดดตากลมเหงื่อไหลไคลย้อย

สังคมก็เป็นแบบนั้น เราอยู่ในสังคมที่ดีเราจะมีความสุขของเรา ถ้าสังคมที่มีแต่ปัญหา เราอยู่ในสังคมนั้นมันก็เดือดร้อน แล้วสังคมมันเกิดมาจากใคร? สังคมมันก็เกิดจากมนุษย์รวมตัวกันเป็นสังคมนี่แหละ แล้วถ้าผู้ที่มีคุณธรรม ทุกคนมีคุณธรรม เราเห็นสภาพสังคมนั้น เราชักนําสังคมนั้น ทําสังคมนั้นให้ขึ้นมาดี สิ่งที่อยู่อาศัยเราก็ดี สรรพสิ่งก็ดี นี่คนดี ผู้ที่ดี คนที่ดีเป็นหัวหน้า ทุกอย่างจะเป็นคุณงามความดีไปหมดเลย

ถ้าคนชั่วล่ะ คนชั่วเป็นหัวหน้า ใครจะเดือดร้อนช่างหัวมัน สะสมของตัวเองไว้คนเดียว อะไรก็ได้สะสมของตัวเองไว้ เก็บซ่อน เก็บสะสมไว้คนเดียว สะสมไว้ทําไม? สะสมไว้ให้กิเลสมันพองตัวขึ้นมา ไม่ได้สะสมไว้ใช้จ่ายนะ เพราะการใช้การสอยมันก็เท่ากันทั้งนั้นล่ะ คนมันมีปากมีท้องเหมือนกัน ใช้จ่ายเหมือนกัน แต่มันสะสมเพื่อความเอารัดเอาเปรียบของกิเลส กิเลสมันเหยียบหัวตัวเองยังไม่เข้าใจเลย คิดว่าสะสมไว้แล้วตัวเองจะได้ประโยชน์ ตัวเองจะได้ใช้สอยมากกว่าคนอื่น มากกว่าคนอื่นมาจากไหน มันจะมากไปไหน ก็ใช้เหมือนกัน เท่ากัน

แต่ถ้าคนที่มีคุณธรรม เราสละให้เขาไป เราใช้แต่ความจําเป็นตามความพอดีของเรา มันเป็นธรรมไง ธรรมเกิดจากการได้มาเป็นธรรม การเก็บรักษาก็เป็นธรรม การใช้ก็เป็นธรรม คนที่เป็นธรรมมันจะเป็นธรรมตั้งแต่ต้นจนจบไง ถ้ามันเป็นกิเลส การได้มาก็ได้มาด้วยเล่ห์ด้วยเหลี่ยม การเก็บรักษาก็เก็บรักษาเพื่อจะให้ตัวเองได้มากกว่าคนอื่น การใช้ยิ่งใช้โดยสุรุ่ยสุร่าย ใช้โดยเกินความจําเป็น แล้วมันเกิดโทษอะไร? เกิดโทษกับร่างกายไง

ดูสิ ดูทางโลกเขา กินมาก นอนมาก ต้องไปลดความอ้วน ต้องเข้าฟิตเนสกัน ต้องไปเสียสตางค์กัน กินก็เสียสตางค์ จะถ่ายก็เสียสตางค์ จะทําอะไรก็เสียสตางค์ แต่ของเราล่ะ ของเราโดยกิเลส กินก็กินพอกกิเลส ทําก็ทําพอกกิเลส เก็บรักษาไว้ก็เก็บรักษาไว้เพื่อพอกกิเลส แล้วนี่หน้าที่เหรอ หน้าที่อย่างนี้เหรอ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้มีหน้าที่การพอกกิเลสหรือการฆ่ากิเลส ถ้าการฆ่ากิเลสมันก็ต้องสละออกสิ ถ้าการสละออกมันต้องเสียสละ ถ้าการเสียสละสังคมจะดีขึ้นมาไหม

ถ้าสังคมดีขึ้นมา การประพฤติปฏิบัติของเราก็จะดีขึ้นมา ความเป็นอยู่ของเราก็ดีขึ้นมา เราจะมีอากาศที่บริสุทธิ์ เราจะมีป่าไม้ มีสิ่งต่างๆ ที่บริสุทธิ์ แต่นี่เพราะการเห็นแก่ตัวมันก็เบียดเบียนกัน ทําลายกัน การเป็นอยู่มันก็อัตคัดขัดสนกันไปทั้งหมด เกิดจากใคร? ก็เกิดจากความโลภ เกิดจากความต้องการ เกิดจากคนที่แสวงหา

ในหน้าที่ของเราก็เหมือนกัน ในข้อวัตรปฏิบัติ การแสวงหาของเรา การกระทําของเรา ถ้าสังคมเรายิ้มแย้มแจ่มใส ดูสิ ดูร่างกายเราปกติ การเป็นอยู่ของเราจะเคลื่อนไหวสะดวกสบายมาก ร่างกายของเราเหยียบหนาม แค่หนามตําเท้าเท่านั้นการเดินของเราก็ผิดปกติแล้ว แล้วเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมาก็ไม่ปกติ สังคมก็เหมือนกัน ในสงฆ์ของเราถ้าที่ไหนขาดแคลน ที่ไหนอุดมสมบูรณ์เกินกว่าเหตุ ไปสะสมไว้ที่หนึ่ง อีกที่หนึ่งไม่มีอยู่ มันเป็นธรรมไหม แล้วทําไมเราต้องปิดของเรา ทําไมเราต้องปกปิดความเป็นจริง ทําไมเราไม่เปิดเผย นี่มันก็เป็นการทําผิด เราทําผิด เราเห็นแก่ตัว

การเห็นแก่ตัวนี่เห็นแก่ใคร? ก็เห็นแก่กิเลส ก็กิเลสมันเห็นแก่ตัว พอกิเลสเห็นแก่ตัวมันก็ทําลายเรา นี่หน้าที่อย่างนี้เหรอ หน้าที่ชําระกิเลสหรือหน้าที่พอกกิเลส ถ้าหน้าที่พอกกิเลสมันเป็นหน้าที่ของมาร มันเป็นหน้าที่ของกิเลส

เห็นไหม ดูสิ นักรบ เราจะรบอยู่แล้วเรายังพลาดเลย ถ้านักรบ หน้าที่ของเราคือเสียสละ ดูสิ เราจะฆ่ากิเลสอย่างไร ถ้าเราเสียสละออกไป มันอ่อนลงนะ กิเลสมันจะอ่อนตัวลง อ่อนตัวลง ทิฏฐิมานะ ทิฏฐิของเรา มานะ ๙ เสมอกว่าเขา สําคัญตน ถ้าเสมอเขา เราเสมอกัน ภิกษุเราบวชออกมาด้วยกัน สมมุติสงฆ์ด้วยกัน ศีล ๒๒๗ ข้อเท่ากัน เราเสมอกันด้วยศีล เสมอกันทุกอย่างเลย สิทธิเสมอภาคหมดเลย หน้าที่ก็เหมือนกัน ความเสมอกัน ถ้าเราเสมอกันอยู่อย่างนี้ การประพฤติปฏิบัติของเราอย่างนี้

แต่ถ้ามีคุณธรรมขึ้นมาในหัวใจ เราเคารพกันด้วยคุณธรรมนะ พรรษานี่ตามธรรมวินัย แต่ถ้ามีคุณธรรมขึ้นมาด้วยมันจะซึ้งหัวใจมาก ถ้ามีคุณธรรม คุณธรรมอันนี้ที่เราแสวงหากัน เพราะถ้ามีคุณธรรมจะเป็นที่พึ่งของเราได้ ถ้าไม่มีคุณธรรม ผู้ที่สูงกว่าพยายามจะชักจูงผู้ที่อยู่ตํ่ากว่าให้เสมอเราหรือสูงขึ้นกว่าเรา สังคมสงฆ์จะเข้มแข็งขึ้นมา ถ้าสังคมสงฆ์เข้มแข็งขึ้นมาโดยธรรม สิ่งที่เป็นธรรมในสังคมมันจะมีประโยชน์กับทุกๆ คนเลย มีประโยชน์กับเราก่อน

ดูสิ อากาศสดชื่น เราหายใจแล้วมีความสดชื่นไหม ถ้าอากาศสดชื่น เราหายใจแล้วสดชื่น แล้วคนอื่นจะหายใจสดชื่นไหม? มันสดชื่นไปหมด ร่างกายที่มันสดชื่นไปหมด การเคลื่อนไหวของสังคม สังฆะมันก็ขับเคลื่อนไปด้วยความเป็นธรรม

ธรรมะทุกคนเรียกร้องนะ เวลาเที่ยวร้องขอความเป็นธรรม ร้องขอความเป็นธรรมทั้งหมดเลย นี่กิเลสในหัวใจของเรามันเหยียบยํ่าอยู่ แล้วใครร้องขอความเป็นธรรมล่ะ หน้าที่ของเราคือปัดมันออก หน้าที่ของเราคือพยายามให้กิเลสมันบางลง บางลงๆ จนกว่าเราจะทําลายมันได้นะ ถ้าทําลายมันไม่ได้เราจะไม่เห็นธรรม ถ้าเราเห็นธรรมนะ “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” ถ้าเราเห็นธรรมขึ้นมาในหัวใจของเรา ใจมันจะเป็นธรรมขึ้นมา

แล้วใจเป็นธรรมขึ้นมา วิธีการ ดวงตาของโลก ผู้ที่อบรมสั่งสอนโลก อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ เป็นหัวใจของศาสนาเรา อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่งอยู่ที่โคนต้นโพธิ์ ใครไปดูแล ปัญจวัคคีย์ดูแลมา ๖ ปีนะ ทําแล้วผิดถูกๆ ตลอดเวลา แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้ขึ้นมาด้วยพระองค์เองที่โคนต้นโพธิ์ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ในปัจจุบันนี้ คืนนี้นั่งแล้ว ถ้าไม่สําเร็จจะไม่ลุกจากที่นั่งนี้เด็ดขาดเลย จะเป็นตายอย่างไรก็แล้วไป เพราะได้ทดสอบได้ตรวจสอบมาหมดแล้วว่าในลัทธิต่างๆ ในการกระทํามาต่างๆ ในศาสนาอื่นมันเป็นสิ่งที่ไม่เข้าทางเลย ปฏิบัติมาแล้ว สมาบัติเข้าขนาดไหนมันก็เสื่อมสภาพไป เวลาออกจากสมาบัติก็เป็นธรรมดา

แต่เวลากิเลสมันเข้าไปชําระนะ เวลากิเลสมันฟื้นตัวขึ้นมา สิ่งนี้ออกมาเป็นปกติมันก็เป็นอารมณ์ปกติ แต่ถ้าอาสวักขยญาณมันทําลายกิเลสไปแล้ว เห็นไหม มีชีวิตอยู่ มีลมหายใจอยู่ มีต่างๆ อยู่ มันเป็นเรื่องธรรมดา มันเป็นเรื่องของโลกๆ เขา...โลกๆ เขา เพราะเราเกิดมา ดูสิ เวลาเราเกิดขึ้นมานี่เกิดจากพ่อจากแม่ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ เกิดมาจากใคร? เกิดจากที่เรานั่งสมาธิภาวนา เกิดจากเดินจงกรมขึ้นมา มันเกิดมาจากในธรรม

ถ้าหัวใจที่กึ่งหนึ่งของความรู้สึกอันนี้มันโดนกิเลสอยู่ แล้วถ้ามันทําลายกิเลสออกไป มันสะอาดบริสุทธิ์ สิ่งที่สะอาดบริสุทธิ์มันจะเกิดตายอีกไหม ถ้ามันไม่เกิดตายอีก แล้วความตายมาจากไหน ที่ว่ากลัวตายๆ เวลาปฏิบัติไป “ตายนะๆ” ทุกอย่างก็จะตาย พอมีความตายขึ้นมาเข่าอ่อนหมดเลย ถ้าไปเอาความตายเข้ามาเข่าอ่อนหมด แล้วเวลากิเลสมันตายไปแล้ว อะไรมันตาย อะไรมันตาย

ถึงบอกว่า กิริยาเฉยๆ เวลาผู้ที่สิ้นกิเลสแล้วยังมีชีวิตอยู่ ถ้าไม่มีเจตนา กรรมไม่มี

ถ้ากรรมไม่มีทําไมพระโมคคัลลานะโดนทุบตายล่ะ? พระโมคคัลลานะโดนทุบตายนั่นมันเป็นกรรมเก่า กรรมของร่างกาย กรรมที่เคยทํากับแม่ไว้ การทํากับแม่ไว้มันเป็นกรรมเก่า แล้วสิ่งนี้มันตามมา ตามมาเพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันยังมีร่างกายอยู่ มันยังมีวัตถุ มีธาตุที่สืบต่อกันได้ แต่เวลาเป็นเรื่องของจิต มันเข้าถึงจิตได้ไหม? เข้าถึงจิตไม่ได้

วาระสุดท้ายเวลาพูดถึงร่างกาย ร่างกายนี้บุบสลายไปแล้ว เอาฤทธิ์รวมร่างกายขึ้นมากลับมาลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ให้เห็นความสมควรแก่เวลาของเธอเถิด” สมควรแก่เวลา ไม่ดึงไว้ ไม่จับไว้ รอให้พระพุทธเจ้าเทศนาว่าการแล้วกลับไปที่เดิม คลายฤทธิ์ออก ถึงกลับสู่สภาพเดิม แล้วหัวใจสะเทือนอะไรไหม คนเราเจ็บปวดขนาดนั้น ทําไมยังรักษาใจไว้ได้ปกติ ทําไมถึงเอาฤทธิ์ให้ร่างกายกลับมาปกติแล้วเหาะมาได้? นี่เพราะมันไม่สะเทือนใจไง มันสะเทือนถึงใจไม่ได้ มันสะเทือนถึงธรรมแท้ๆ ไม่ได้

“ธรรมเหนือโลก ธรรมเหนือโลก” สิ่งที่ว่าเป็นวิหารธรรม สิ่งที่ว่าไม่มีเจตนา กิริยาเฉยๆ อย่างนี้มันถึงไม่มีกรรม สิ่งที่ไม่มีกรรม แต่ถ้าเรายังประพฤติปฏิบัติไม่ถึง สิ่งนี้เป็นกรรมทั้งหมด เพราะถ้าไม่มีคําสั่ง ไม่มีพลังงาน มันจะเคลื่อนไหวไปได้อย่างไร ไม่มีจิต อาการของจิตเกิดขึ้นมาได้อย่างไร ไม่มีจิต ไม่มีพลังงานอันนี้ ความคิดจะเกิดขึ้นมาได้อย่างไร เครื่องใช้ไฟฟ้าที่ไฟดับมันจะทํางานได้อย่างไร

สิ่งที่เป็นอาการของใจต่างๆ เกิดขึ้นมาเกิดจากใจทั้งหมด แล้วใจเป็นอวิชชา ใจเป็นมารออกมา มันจะพ้นจากมารไปไหน มันเป็นมารล้วนๆ มันถึงเป็นกรรมล้วนๆ กรรมล้วนๆ มันก็ให้ผลกับเราล้วนๆ สิ่งนี้หน้าที่มันถึงย้อนกลับมากับเรา ถ้าเราปฏิบัติกัน เรามีการประพฤติปฏิบัติของเรา

หน้าที่ของสงฆ์ หน้าที่ของเรา หน้าที่ของนักรบต้องทํานะ ถ้าเราทําของเราขึ้นมา หน้าที่ของโลก ดูสิ อาบเหงื่อต่างนํ้าต้องหาอยู่หากินของเขา เราภิกษุเป็นผู้ขอ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้เป็นอย่างนี้ แล้วเราเกิดมาพบธรรมวินัย ดูสิ มีบาตรไปบิณฑบาต สิทธิมีพร้อมเลย เช้าขึ้นมาสะพายบาตรออกไป เขาใส่บาตรเราอยู่แล้ว สิ่งนี้มันเป็นความวิตกกังวลของเราไหม? อาหารก็ไม่ต้องเป็นความวิตกกังวลของเรา ผ้า ปัจจัย ๔ เป็นที่วิตกกังวลของเราไหม? มีคนส่งเสริมเราตลอดเวลา

แต่หน้าที่ของเรา หน้าที่ของเราขาดตกบกพร่องไปไหม หน้าที่ของเราได้ทําความสงบของใจบ้างไหม ปัญญาได้เกิดขึ้นมาบ้างไหม ได้ชําระได้ทําให้มันเบาบางลงไหม ถ้าเบาบางลงเราก็เป็นนักรบโดยถูกต้อง ถ้าเราไม่ได้ทําลายของเราเลย เราไปสะสมไปพอกพูนขึ้นมาอีกต่างหากนะ ถ้าพอกพูนขึ้นมา เราจะมาฆ่ากิเลสหรือเราจะมาชําระกิเลส

แล้วว่าเราเกิดมา พระหรือผู้ปฏิบัติคนอื่น หมู่คณะอื่นเขาทําไม่ดี “สิ่งนั้นก็ไม่ดี สิ่งนี้ก็ไม่ดี” สิ่งที่เขาไม่ดีแล้วเราจะทําไม่ดีกับเขาไหม ถ้าเราทําไม่ดีกับเขา แล้วสิ่งที่ทําความดีคืออะไร สิ่งที่ทําความดีในศาสนาคืออะไร? อยู่ในศีลในสัตย์นี่เหรอ ถ้าอยู่ในศีลในสัตย์ ดูต้นไม้มันไปผิดศีลที่ไหนล่ะ เราสร้างวัตถุขึ้นมาแล้วมันไปทําลายใครบ้างล่ะ? มันก็อยู่ของมันนะ เราจะทําจิตของเราให้มันเป็นวัตถุอันหนึ่งเหรอ

เราจะทําจิตของเราให้เป็นสุคโตต่างหาก สุคโตให้มันมีความสุขของมัน มีความสุขถ้าเป็นความสงบของใจ ใจมันมีความสงบมันก็มีความสุขในขั้นของสมาธิ “สุขอื่นใดเท่ากับความสงบไม่มี” ความสงบอย่างนี้เป็นความสงบในอนิจจัง เพราะอะไร เพราะมันยังมีแรงขับเคลื่อนอยู่ แล้วความสงบอย่างนี้จะให้คงที่ทําอย่างไร สิ่งที่ว่าจิตมันปล่อยวางทั้งหมด แล้วให้มันคงที่ที่มันจะไม่ให้เสื่อมสภาพมันเป็นอย่างไร

มันก็ต้องมีสิ่งเร้า สิ่งเร้าคือตัณหา วิภวตัณหา สิ่งที่พอใจก็อยากปรารถนา สิ่งที่ไม่พอใจก็พยายามผลัก แรงผลักและแรงดึงดูด สิ่งที่เป็นแรงผลักและแรงดึงดูด พลังงานอันนี้เป็นพลังงานสกปรก แต่ถ้าเราชําระกิเลสออกไปแล้ว พลังงานสะอาดมันเป็นพลังงานเฉยๆ

กึ่งของธรรมคือพลังงานที่สกปรกมันมีแรงดึงดูด มีแรงขับอยู่ แต่ถ้าเป็นธรรมแท้ๆ ธรรมที่มีอยู่ แล้วภาชนะใส่ธรรมคือหัวใจ หัวใจที่มีอยู่แล้ว สิ่งนี้มันมีอยู่แล้ว แล้วทําความสะอาดเข้ามามันจะสะอาดได้อย่างไรถ้าไม่มีมรรคญาณ

“ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล” แล้วมรรคมันอยู่ที่ตัวหนังสือเหรอ มรรคมันอยู่ที่การกระทําจากสัมมาอาชีวะที่โลกเขาปฏิบัติเหรอ...ไอ้นั่นมันเป็นมรรคของคฤหัสถ์

มรรคของนักรบ มรรคของพระเรา มรรคของหน้าที่โดยตรงโดยการชําระกิเลส มันเป็นมรรคจากภายใน มรรคจากภายในคืออาการไง “มรรคญาณ” ฟังสิ มรรคญาณ ปัญญาญาณอันหนึ่ง ปัญญา ใช้ปัญญามันถึงเป็นญาณ ปัญญานี้ปัญญาหยั่งรู้ แล้วมีความรู้สึกรับความรู้อันนี้ ปัญญาหยั่งรู้มันพยายามทําความเข้าใจ นี่ความเข้าใจ ปัญญาเกิดมาจากไหน? เกิดมาจากปัญญาของจิต ความคิดของจิตนะ

ปัญญาจากสมองคือปัญญาของวิชาการของทางโลก ปัญญาวิชาชีพ ปัญญาของใจล่ะ? ปัญญาของใจมันเกิดจากขันธ์ เกิดจากความรู้สึกจากภายใน แล้วมันชําระกิเลส ปัญญาอย่างนี้มันเป็นปัญญาหยาบๆ นะ เพราะมันเกิดจากขันธ์ สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง แต่เวลาเป็นปัญญาญาณ ญาณเฉยๆ ญาณที่ความรู้สึก ความรู้สึกที่เป็นญาณเป็นอย่างไร ความรู้สึกที่มันชําระกิเลส มันฆ่ากิเลสนี้มันทําอย่างไร มันเกิดมาจากไหน สิ่งนี้มันเกิดมาจากไหน? มันอยู่ในใจเรา สิ่งนี้มรรคมันเกิดอย่างนี้

ถ้ามรรคมันเกิดอย่างนี้ นักรบรบโดยถูกต้อง นี่กองทัพเรา กองทัพธรรมที่เข้าไปชําระให้สิ่งที่เป็นความสกปรกโสโครกในหัวใจของเรา สกปรกนะ ทุกคนรู้อยู่กับตัว ไม่ต้องมองหน้าใคร ไม่ต้องถามใครเลย เพราะอะไร สิ่งนี้มันเผาลนเราในใจ มันมีแน่นอน คนเกิดมามีกิเลสทั้งหมด แล้วไม่ต้องถามใครว่าทุกข์หรือไม่ทุกข์ แม้แต่การขับถ่าย เข้าส้วมไม่ได้ อั้นอยู่นั่นก็ทุกข์ตายห่าแล้ว แล้วบอกว่าไม่ทุกข์ๆ เป็นไปไม่ได้ เกิดมาไม่เคยเจอความทุกข์ เวลาอั้นการขับถ่ายมันก็เป็นความทุกข์

วัจกุฎีวัตร แม้แต่เข้าส้วมยังมีวัจกุฎีเลย กุฎีเราจะทําวัตรอย่างไร การเข้ากุฎีจะเปิดประตูอย่างไร จะปิดอย่างไร เลิกผ้าอย่างไร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนถึงการขับถ่ายนะว่าขับถ่ายนี้ต้องไม่ให้มันผิดศีล เห็นไหม ศีลบังคับไว้เลย แล้วเวลาจิตมันขับถ่าย แล้วกิเลสมันโดนขับออกไปจากกึ่งของธรรม กึ่งความรู้สึกอันนี้

เกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นสัตว์ เกิดเป็นอะไร เขาก็มีความรู้สึกเหมือนกัน นี่สัตว์เดรัจฉานกับสัตว์ประเสริฐ เกิดเป็นสัตว์เดรัจฉานเขาอาศัยสัญชาตญาณ เกิดเป็นมนุษย์แล้วถ้าพบพุทธศาสนา ดูสิ ศาสนานี้เจริญรุ่งเรืองมาก แต่ดูทางโลกเขาสิ เขาใช้ชีวิตของเขาอย่างไร เขาเคยสนใจไหม

เวลาเขาพลีชีพกันเขาบอกว่านั่นได้บุญ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าไม่มี การทําร้ายตัวเองเป็นบาปมหาศาล การทําร้ายตัวเองเพราะอะไร เพราะสิทธินะ การทําลายคนอื่น ปาณาติปาตา การฆ่าสัตว์เป็นความผิดทั้งหมด พระเราถ้าฆ่ามนุษย์ ฆ่าต่างๆ นี่ขาดจากพระเลย แต่ของเขา ดูสิ ชีวิตของเขาเป็นอย่างนั้น

ถึงบอกว่าเกิดในพุทธศาสนา ศาสนาเจริญรุ่งเรือง แล้วเขามีความรู้สึกอะไร เจริญรุ่งเรืองในหมู่คณะเรา ในผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เจริญเพราะเรามีหน้าที่ แล้วหน้าที่ของเราหน้าที่โดยตรง ถ้าหน้าที่โดยตรงมันก็เหมือนกับนายช่างใหญ่ เขาทําสิ่งใดออกมาเป็นประโยชน์กับโลก นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นนายช่างใหญ่ จะแก้ไข จะทํา เห็นไหม เรือนในหัวใจเราจะทําลายมันให้หมด ยอดของเรือนเราก็ต้องทําลาย ทําลายสิ่งต่างๆ นี่นายช่างใหญ่

ช่างทั้งโลกเขาประกอบเพื่อสิ่งที่เป็นวัฏฏะ ในธรรมะ มรรคญาณจะทําลายสิ่งที่เป็นเชื้อไขสิ่งที่เป็นวัฏฏะออกมาทั้งหมด ถ้าทําอย่างนี้ได้จะเป็นประโยชน์กับเรานะ แล้วสิ่งต่างๆ นายช่างถ้าไม่มีวิชาการจะเป็นนายช่างได้ไหม นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราไม่เห็นการกระทําของใจ เราไม่เห็นมรรคญาณ เราไม่เห็นต่างๆ เราจะสอนเขาได้ไหม ถ้าเราไม่รู้จักวิธีการ เราไม่เห็นช่าง เราทําสิ่งต่างๆ ไม่ถูก ลูกศิษย์มันจะหัวเราะเยาะเอานะ ดูสิ จะสอนเขาทางวิชาการต่างๆ จับเครื่องมือก็ผิด ทําอะไรผิดไปหมดเลย แล้วจะไปสอนเขาได้อย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าสิ่งที่มันเป็นสัจจะความจริง มันมีอริยสัจเกิดจากภายใน เราจะทําลายทั้งหมด แล้ววิธีการทําลาย ทําลายอย่างไร จนกึ่งของธรรม ความรู้สึกที่โดนอวิชชาปกคลุมไว้ เราจะทําลายทั้งหมด จนเป็นธรรมแท้ๆ มันเป็นอย่างไร

ธรรมแท้ๆ นี้เกิดมาจากใจเรานะ ธรรมแท้ๆ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน แล้วถ้าตนพึ่งตนเองได้แล้ว นี่ถ้าเราพึ่งตนเองได้ “ใจสู่ใจ” ใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ถ้าใจดวงนี้มันเข้าใจภาษาของมันแล้ว ใจดวงหนึ่งก็เป็นอย่างนี้ กิริยาภายนอกอาจจะคลาดเคลื่อนกันบ้าง เพราะเป็นจริตนิสัย แต่ความรู้สึกอันเดียวกัน “เกลียดทุกข์ ปรารถนาความสุข”

แล้วความสุขนี่ความสุขอย่างหยาบ ถ้าคนที่มีความคิดคับแคบ ความสุขของเขาก็คือความสุขที่ว่าเขาได้เสพสิ่งที่จิตมันต้องการเท่านั้น เห็นไหม “เกลียดทุกข์ ปรารถนาความสุข” แล้วสุขของใคร? สุขของผู้ที่แสวงหาทางโลกมันก็เป็นสุขอย่างนั้น สุขที่เป็นอย่างนั้น เขาว่าของเขาเป็นความสุข แต่เราเห็นว่าเป็นความทุกข์ เพราะมันเป็นตัณหา มันเป็นการแสวงหา

คนปรารถนาสิ่งใดก็แสวงหาสิ่งนั้น แล้วไม่มีความสุขจริงหรอก เพราะสิ่งที่แสวงหามันยังมีการขับเคลื่อนอยู่ มันไม่มีความสุข แต่ถ้าความสงบ ความนิ่งของใจ ใจนิ่งไม่ได้ถ้ามีกิเลส กิเลสขับเคลื่อนอยู่ นิ่งไม่ได้ แต่ถ้าสิ้นกิเลสแล้ว นี่นิ่งได้ สิ่งที่นิ่งได้ หน้าที่ของเราคือการแสวงหา ถึงที่สุดแล้วมันหยุด หน้าที่ของเราจะสิ้นสุดได้

หน้าที่ของโลกเขาไม่มีที่สิ้นสุด เกิดตายๆ ไปอย่างนี้ ประกอบสัมมาอาชีวะ เป็นจักรพรรดิมหาจักรพรรดิขนาดไหนเขาก็ต้องตายไป ตายไปนี่ทิ้งไว้แต่ประวัติศาสตร์ หน้าที่ของเขาไม่จบ แต่หน้าที่ของเราจบนะ หน้าที่ของนักรบ หน้าที่ของพระ หน้าที่ของภิกษุ ทําตามมรรคญาณ ทําตามมรรค ๘ ถ้าพูดอย่างนี้ทางโลกเขาบอกว่ามันสูงเกินไป แค่ถือศีลก็ยังทําไม่ได้แล้ว เพราะศีลนี่เขายังไม่เชื่อกันว่าพระจะถือศีลบริสุทธิ์ไง แต่ถ้าเป็นนักปฏิบัติเรานะ ถ้ามันเกิดมาจากใจ ใจสิ้นกิเลสแล้วนี่ทําได้ ถ้าทําไม่ได้ ใจดวงนั้นจะสิ้นกิเลสได้อย่างไร

หน้าที่ของเราสิ้นสุดได้ ถ้าหน้าที่ของเราคือหน้าที่ในมรรค มรรคคือทําหน้าที่ได้ถูกต้อง เลี้ยงอารมณ์ เลี้ยงความรู้สึก เลี้ยงมรรค เลี้ยงข้อวัตรปฏิบัติ เลี้ยงสิ่งต่างๆ ในหัวใจให้มันเข้มแข็งขึ้นมา ถ้ามันเข้มแข็งขึ้นมา ถ้าจิตใจวุฒิภาวะเข้มแข็งขึ้นมา จิตใจนี้เหมือนกับเพชร สิ่งใดจะขวางหน้าจิตใจอันนี้ไม่ได้ จิตใจอันนี้มันจะคว้าคุณสมบัติของใจมา จะเอาธรรมมาสถิตในหัวใจของเรา ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่มีอยู่แล้วจะมาสถิตในใจของเรา เอวัง

เทศน์พระ ๒๐

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๑๖ พฤษภาคม ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันอุโบสถ ความอุโบสถศีล พออุโบสถ เห็นไหม สังฆกรรมเพื่อความสะอาดของสงฆ์ ถ้าที่ไหนมีความสะอาด มือสะอาด ทําอะไรก็ทําด้วยความเต็มไม้เต็มมือ มือมีแผล มือมีความสกปรก ต้องทําความสะอาดก่อน

“ศีล” เวลาพระกรรมฐาน ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ ไม่ค่อยพูดเรื่องของศีล เพราะภิกษุไม่ใช่สามเณร สามเณรแม้แต่แค่ไล่กาที่จะมากินข้าว ไล่กาถ้ามันมากินข้าวพระ นี่บวชได้ สามเณรเป็นเด็กนะ แต่สามเณรสมัยพุทธกาล ๙ ขวบ ๗ ขวบ เป็นพระอรหันต์ เพราะได้สร้างบุญญาธิการนะ แต่ภิกษุผู้ที่บวชต้องอายุ ๒๐ ขึ้นไป เพราะอายุ ๒๐ เป็นผู้ที่เข้าใจสิ่งต่างๆ ทีนี้ผู้ที่เข้าใจสิ่งต่างๆ แล้ว “ศีล” ถ้าเราเข้าใจเรื่องของศีล สีเลน สุคตึ ยนฺติ สีเลน โภคสมฺปทา ศีลทําให้อยู่สุขสงบ สุคติเป็นที่อยู่อาศัย มีโภคสมบัติ โภคสมบัติเกิดจากอะไร โภคสมบัติของโลกเขา โภคสมบัติของเขาก็คือเงิน คือทอง คือลาภสักการะของเขา

ถ้าเป็นภิกษุ เห็นไหม โมฆบุรุษตายเพราะลาภ ลาภฆ่าหมดเลย เพราะอะไร เพราะเกิดมีลาภ ประทุษร้ายสกุล สกุลของภิกษุก็ประทุษร้าย เพราะอะไร เพราะประจบเอาใจเขา ประทุษร้ายสกุลของสมณะ ประทุษร้ายสกุลของคฤหัสถ์เขา เพราะสกุลของคฤหัสถ์เขา เขาจะได้เป็นอริยบุคคล เป็นสิ่งที่เป็นสังฆะขึ้นมาในหัวใจของเขาถ้าเขาประพฤติปฏิบัติโดยความเป็นจริงของเขา แต่ภิกษุประทุษร้าย นี่ภิกษุตายเพราะลาภ ถ้ามีลาภที่ไหน โมฆบุรุษตายเพราะลาภ ลาภของเขา ลาภของโลกเขา ลาภของเขาเป็นโภคสมบัติของเขา สีเลน สุคตึ ยนฺติ สีเลน โภคสมฺปทา นี่โภคสมบัติของโลก

แต่โภคสมบัติของเราสิ ถ้าโภคสมบัติของภิกษุมันต้องมีสมบัติของเรา สมบัติของเราอยู่ที่ไหน สมบัติของเรานะ ความสงบของใจอยู่ที่ไหน ถ้ามีสมบัติของเรา อริยทรัพย์ ทรัพย์จากภายในเป็นสมบัติของเรา...สมบัติของโลก ดูสิ เราเป็นชาวพุทธกัน ตั้งแต่สมัยสุโขทัยมา เราไปดูมรดกโลก ไปดูผัง ดูการก่อสร้างของเขาสิ สมัยโบราณเขาสร้างได้ดีกว่าเรานะ นี่มันมีแบบมีแผนอยู่แล้ว การสร้างถาวรวัตถุ แต่เราไปสร้างกันดูไม่ได้เลยในปัจจุบันนี้ สร้างกันโดยเปรต เปรตมันสร้างรูปภาพออกมา สิ่งที่สร้างออกมาก็เลยเป็นเปรตไปด้วย เพราะอะไร เพราะการก่อสร้าง การต่างๆ เพราะใจมันเป็นเปรต มันหวังผลสมบัติ หวังโภคะ หวังลาภสักการะ การสร้างต่างๆ ถึงดูไม่ได้เลย โภคสมบัติอย่างนั้นหรือเป็นโภคสมบัติของเรา

ศาสนวัตถุ สิ่งที่มีเกิดขึ้นมาในศาสนาของเรา ดูในอินเดียสิ ดูในอัฟกานิสถาน ดูสิ เขาแกะภูเขาทั้งลูกเป็นพระพุทธรูป เห็นไหม ศรัทธาของเขานะ ถํ้าของเขาทั้งถํ้า เขาแกะสลักของเขา นี่เขามีศรัทธา เขามีความเชื่อของเขา โภคสมบัติอย่างนั้นมันเป็นโภคสมบัติทางโลกๆ

ถ้าโภคสมบัติของเราอยู่ที่ไหนล่ะ

นกน้อยมันสร้างรังแต่พอตัวนะ เวลาเราเกิดขึ้นมาได้ซากศพมาซากศพหนึ่ง เวลาคลอดออกมาจากครรภ์ของมารดานี่ได้ซากศพมาซากศพหนึ่ง ได้ร่างกาย ซากศพอันหนึ่ง เวลาตายไปแล้วจิตออกจากร่างไป ศพที่ฝังอยู่ ศพที่เขาเอาไปเผาก็ซากศพอันหนึ่ง “นกน้อยสร้างรังแต่พอตัว” นี่เกิดมาก็ได้รังมา ได้รวงได้รัง หัวใจอาศัยอยู่ในร่างกาย ได้ร่างกายนี้มา ๑ ร่างกาย ได้ร่างกายเป็นที่อาศัยเพื่อที่จะค้นคว้า เพื่อจะหาสมบัติอริยทรัพย์จากภายในขึ้นมา นี่นกน้อยมันสร้างรังแต่พอตัวนะ

เวลาเราสร้างกันน่ะ สร้างที่พักที่อาศัย เราก็สร้างไว้เพื่อเราไง สร้างเพื่อเรา เราสร้างกันน่ะ เพื่อที่อาศัย ปัจจัยเครื่องอาศัยเท่านั้น พระธุดงคกรรมฐานอยู่ในเรือนว่าง อยู่ในคูหา อยู่ในสิ่งต่างๆ เราไม่ได้อยู่ในที่วิจิตรพิสดาร สิ่งนั้นไม่จําเป็น มันเป็นเรื่องสมบัติของโลก โภคสมบัติของโลกเขา โภคสมบัติของเรา อาศัยสิ่งนี้เพื่อประโยชน์กับเราไง เพื่อประโยชน์ที่เราจะสร้างสมบัติจากภายในขึ้นมา จะเป็นพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สิ่งที่เป็นคุณธรรม ถ้ามีคุณธรรมในหัวใจขึ้นมา คุณธรรมในหัวใจนะ

ขอนิสัย ได้นิสัยมา ดูสิ ดูพระอานนท์สิ เวลาที่สงฆ์บอกจะลงมติกันให้เป็นผู้อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระอานนท์ขอไว้เลยนะ ขอว่า หนึ่ง ถ้าได้ลาภมาไม่ให้พระอานนท์ เพราะถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้สิ่งต่างๆ มาให้พระอานนท์ เขาจะหาว่าพระอานนท์จะทําเพื่อลาภ แต่ถ้าเป็นโภคสมบัติ ถ้าไปเทศนาว่าการที่ไหนมาแล้วพระอานนท์ไม่ได้ไปด้วย กลับมาต้องมาเทศน์ให้พระอานนท์ฟังด้วย เพราะชาวบ้านเขาจะว่าพระอานนท์อยู่ใกล้กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมที่ไหนยังไม่เข้าใจเลย แสดงว่าทําด้วยความประมาท เห็นไหม เวลาพระอานนท์ขอสิ่งต่างๆ ขอแต่เป็นประโยชน์กับศาสนา

ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นที่พึ่งอาศัย เป็นที่พึ่งอาศัยของใจนะ เป็นสมบัติของใจ ถ้าสมบัติของใจ สิ่งนี้เกิดขึ้นมากับเรา เห็นไหม สมบัติของเราอยู่ตรงนี้ แล้วเวลาเราเกิดขึ้นมา เราจะศึกษาอย่างไร

ความจํานะ เราศึกษามาขนาดไหนนี่เป็นความจํา ความจําอย่างนี้เป็นเรื่องของโลกๆ เรื่องของโลกๆ นะ ดูสิ ดูคอมพิวเตอร์เวลาไวรัสเข้าไปมันยังเสียเลย มันกินหมดนะ แล้วความจําของเราก็เหมือนกัน ความจําของเราในความรู้สึกของเราต้องทบทวน ต้องทบทวนตลอด ในวงการแพทย์ สมองต้องใช้ตลอดเวลา ต้องพยายามหาข้อมูลให้สมองทํางาน ไม่อย่างนั้นมันจะเป็นอัลไซเมอร์ มันจะเสื่อมของมันไป สิ่งที่เสื่อมของมันไป เห็นไหม นี่ซากศพ ซากศพที่ได้มา รัง บ้านพักอาศัย ถ้าไม่มีคนอยู่มันจะชรา มันจะเก่าครํ่าคร่า มันจะผุพังไปได้ไว ถ้าบ้านหลังไหนเรือนหลังไหนมีคนอาศัยอยู่ เขาจะดูแลรักษา

นี่ก็เหมือนกัน ซากศพมันมีชีวิตอยู่ มันมีจิตอาศัยอยู่ในซากศพนี้ มันทําให้ซากศพนี้ไม่เน่าไม่เปื่อย ซากศพนี้มันยังสืบต่อมาตลอดไป แต่ถ้าเมื่อไหร่ตายไป จิตนี้ออกจากร่างนี้ไป ซากศพนี้มันต้องเน่ามันต้องเปื่อย มันก็เหมือนเรือนว่างนั่นน่ะ มันไม่มีเจ้าของ ถ้ามีเจ้าของอยู่ เจ้าของทําไมไม่ค้นคว้าตัวนี้ เห็นไหม นี่งานของเรานะ

งานภายนอก งานที่เราสร้างรวงสร้างรังกันอยู่ เราจะสร้างรวงสร้างรังขึ้นมาเพื่อคุณธรรมของเรา ถ้าเรามีคุณธรรมในหัวใจขึ้นมา สิ่งที่เราทําไปมันเป็นของใคร มันเป็นสาธารณสมบัติใช่ไหม ที่เราทําเป็นของใคร? สิ่งนี้มันเป็นของสงฆ์ เป็นของสังฆะ เป็นของส่วนรวม แล้วเราก็เข้ามาอาศัยส่วนรวม สมบัติส่วนตน ถ้าคนที่มีกิเลสตัณหามันก็ว่าสิ่งนี้เป็นของเรา มันจะยึดมั่นของมัน มันจะเอาสิ่งนั้นยึดเป็นของเรา แล้วเราสร้างเพื่อเรา เกียรติยศ เกียรติศักดิ์ ชื่อเสียง

ชื่อเสียงบ้าอะไร ชื่อเสียงมันมีคุณประโยชน์อะไร ชื่อเสียงมันทําให้กิเลสมันเข้มแข็งขึ้นมาใช่ไหม เข้มแข็งขึ้นมากิเลสมันก็จะเหยียบหัวคนขึ้นไปใช่ไหม นี่เรามาเสริมกิเลสหรือเราจะมาชําระกิเลส ถ้าเรามาชําระกิเลสนะ ถ้าเราจะชําระมันอยู่แล้ว เราจะมาฆ่ามัน แล้วทําไมให้มันมีอํานาจเหนือเราล่ะ ถ้ามีอํานาจเหนือเรามันก็เป็นสมบัติส่วนตนสิ สมบัติส่วนตน สมบัติส่วนตนกับสมบัติส่วนรวม นี่สังฆะ

ดูสิ เวลาทําบุญกุศล เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในพระไตรปิฎก ทําบุญที่ได้บุญสูงสุด ได้บุญสูงสุด “เนื้อนาบุญ” เพราะอะไร เพราะมันไม่มีกิเลส ไม่มีส่วนตน ไม่มีสิ่งต่างๆ ยึดมั่นถือมั่นเป็นของตน

ดูพระอานนท์ เวลาเขาถวายจีวร ๕๐๐ ผืน จะให้คนนั้น จะแจกคนนั้น จะแจกหมดเลย ไม่เอาไว้เป็นของส่วนตัวเลย ขณะที่ได้เป็นของส่วนตน แต่ใจที่มีคุณธรรมยังเป็นของส่วนรวมเลย แล้วนี่เป็นของส่วนรวม เราจะเอามาเป็นของส่วนตน เห็นไหม เราปลูกต้นไม้ เราทําอะไร นี่ก็เป็นของส่วนรวม ถ้าของส่วนรวม เราทําเพื่อส่วนรวม บุญกุศลมันเกิดตรงนี้ไง

แต่คนมันไม่เห็นว่าเป็นของส่วนรวม ไม่เป็นของสงฆ์ ของกองกลาง ที่พักอาศัย ศาลาโรงธรรม มันเป็นของส่วนกลาง เวลากุฏิ วิหาร อิมสฺมึ อาวาเส อิมํ เตมาสํ วสฺสํ อุเปมิ เราจําพรรษาอยู่ในกุฎี ในสิ่งต่างๆ เขตอาวาส เวลาอธิษฐานพรรษาในเขตกุฏิ ในเขตของวัด สิ่งนี้มันเป็นเรื่องของวินัยกรรม นี่เราสร้างขึ้นมาเป็นของส่วนรวม เป็นของส่วนกลาง มันเป็นประโยชน์ส่วนกลาง สังฆะมันเกิดอย่างนี้ไง

ถ้าเป็นสังฆะ สังฆกรรม ทําสังฆทาน สิ่งต่างๆ เวลาทําบุญกุศล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นอันดับหนึ่ง พระปัจเจกพุทธเจ้าอันดับสอง พระอัครสาวกอันดับสาม พระอรหันต์เป็นอันดับสี่ แล้วก็สัตว์ต่างๆ เรียงลงมา จนถึงถ้าไม่มีสงฆ์ ไม่มีพระแล้ว สังฆกรรม สมมุติสงฆ์ สงฆ์ที่เน่าๆ เฟะๆ อยู่นี่ สมมุติสงฆ์รวมขึ้นมาเป็นสังฆะ สังฆะ สังฆกรรม อุโบสถอยู่เพื่อจะชําระล้างไง ชําระล้างสิ่งที่มันเป็นความสกปรกโสมมในหัวใจ

หัวใจมันสกปรก หัวใจมันมีส่วนตน หัวใจมันมีกิเลสหนา ถึงต้องทําสังฆกรรม สวดปาฏิโมกข์ ทําความผิดไหม ในปาฏิโมกข์ ปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๑๓ มีความผิดไหม ถ้ามีความผิด เราต้องแก้ไข ต้องปลงอาบัติ สิ่งที่ปลงอาบัตินี่ต้องปลงอาบัติ สิ่งที่ปลงอาบัติไม่ได้ก็ตาลยอดด้วนไป สิ่งที่ตาลยอดด้วน สิ่งนี้ถ้าเราเข้าไปในสังฆกรรม สังฆกรรมนั้น สังฆกรรมคือสังฆกรรม แต่ผู้ที่เข้าไปทําสังฆกรรมให้เป็นโมฆียะ โมฆะ มันก็เป็นบาปเป็นอกุศลไป สิ่งที่เป็นบาปอกุศล ของใครทําใครได้ อยู่ที่ผู้ที่กระทํานั้น ผู้ที่กระทํานั้น ใครเป็นคนทํานั้น กรรมไปถึงคนนั้น ถ้าใครเป็นคนทําคุณงามความดี คุณงามความดีเพื่ออะไร? เพื่อสังฆะ

ดูสิ หลวงปู่มั่นแบกหมู่แบกหามมาขนาดไหน แบกหมู่แบกคณะมานะ “กําลังไม่พอๆ” เวลาไปสอนอยู่ภาคอีสาน กลับมาจากถํ้าสาริกา “กําลังไม่พอๆ ยังสอนไม่ได้ กําลังไม่พอ” พยายามมาสร้างฐาน นี่หนีขึ้นไปเชียงใหม่ ไปถึงที่สุดแห่งกิเลสที่นั่น ชําระกิเลสขาดหมดเลยในหัวใจ

กําลังมันไม่พออย่างไร กําลังไม่พอ มันไม่ครบวงจร อย่างการซ่อมบํารุงรักษา อย่างเช่นเครื่องใช้ไม้สอย เราทําได้ส่วนหนึ่ง แต่บางส่วนเราซ่อมของเราเองไม่ได้ มันสุดวิสัย ดูสิ อย่างเช่นอะไหล่ของเรา ถ้าในประเทศเราทําไม่ได้ เราก็ต้องสั่งมาจากนอก สั่งมาจากที่เขาทําได้ขึ้นมาประกอบเพื่อจะให้มันดีขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติ ขั้นอนาคามี แล้วขั้นต่อไปทําอย่างไร ในเมื่อเทคโนโลยีมันยังทําไม่ได้ ทั้งๆ ที่พระไตรปิฎกมีนะ ทั้งๆ ที่ตํารามีอยู่ แต่เราไม่สามารถทําของเราได้ แต่ถ้าเมื่อไหร่เราสิ้นกระบวนการ จบกระบวนการของการประพฤติปฏิบัติ แล้วตรงไหนที่มันทําไม่ได้ กําลังไม่พอ ไม่พอจากตรงไหน กําลังไม่พอ อะไรไม่พอ ในเมื่อเข้าใจทั้งหมดแล้ว ทําไมจะไม่พอ ถ้าไม่พอกลับมา แบกหมู่แบกคณะ

เวลาการกระทํา “ให้มีข้อวัตรปฏิบัติติดหัวมันไป เดี๋ยวมันจะไม่มีข้อวัตรปฏิบัติติดหัว”

ติดหัวคือติดหัวใจไง ถ้าไม่มีข้อวัตรปฏิบัติติดหัวใจไป เราก็ไม่เห็นมีอะไรมีคุณประโยชน์เลย ทําอะไรก็เป็นเรื่องของคนอื่น ทําอะไรก็เป็นเรื่องของคนอื่น ถ้ามีข้อวัตรปฏิบัติติดหัวใจเราไป สิ่งนี้มันเป็นของของใคร เพราะอะไร เพราะเวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา สิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่สุดวิสัย ธรรมะละเอียดอ่อนมาก มันเป็นนามธรรม แล้วจะเข้าไปหามันได้อย่างไร? สิ่งที่จะเข้าไปหามันก็ข้อวัตรปฏิบัติไง ปฏิปทา นี่ปฏิปทาเครื่องดําเนิน

ดูสิ เราเสียสละ เสียสละเพื่อใคร? ก็เสียสละเพื่อส่วนรวม ส่วนรวมคือใคร? ส่วนรวมคือสังฆะ แล้วเวลา สีเลน สุคตึ ยนฺติ สีเลน โภคสมฺปทา โภคะมันเกิดจากไหน ศีลทําให้ถึงที่สุดแห่งนิพพาน แล้วนิพพานมันอยู่ที่ไหน แล้วเราหาที่ไหน แล้วเราหาเข้ามาที่ใจ มันก็หมักหมมอยู่ที่ใจ สิ่งตะกอนนอนก้นมันอยู่ที่ใจ แล้วเราไม่ได้ชําระเลย มันไม่มีสิ่งใด มันไม่มีมรรคญาณ

นํ้าเสีย นํ้าเสียก็มองเพ่งแต่นํ้าเสียๆๆ มันก็เสียอยู่อย่างนั้นน่ะ มันจะเสียไปจนวันตาย เห็นไหม ได้ซากศพมาตั้งแต่ครรภ์ของมารดา ก็จะมาทิ้งซากศพไป เวลาเผา เผาทิ้งไป จิตวิญญาณก็เอาแต่มานะทิฏฐิ เอาแต่ความเห็น เอาแต่ความเหนือคนอื่น มันเหนือไปไหน ในเมื่อมันเป็นสังฆะ มันเป็นสงฆ์ มันเป็นสังฆกรรม มันเป็นพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นรัตนตรัย แล้วเราเอาบุคคล เอาเราเหยียบมันขึ้นไป มันจะอยู่ได้อย่างไร? มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้

ดูสิ ดูพระโรหณะ เวลาสงฆ์เขาทํากิจกรรมกันน่ะ แล้วไปเข้าฌานสมาบัติอยู่ เวลามานี่หมู่คณะปรับเลย ปรับให้ไปเอานาคเสนมาบวช สิ่งที่ปรับ ปรับให้ทําการทํางาน เพราะมันเป็นหมู่สงฆ์ ถ้าพระไม่ร่วมสังฆกรรม อุโบสถต้องเป็นอุโบสถ สิ่งต่างๆ เวลากิจของสงฆ์เกิดขึ้นมา สิ่งนี้เกิดขึ้นมามันต้องทํากิจของสงฆ์ ถ้ากิจของสงฆ์ขึ้นมา มันก็เป็นรัตนตรัย

มันไม่มีหรอก ไม่มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา วางไว้กับใคร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอายุ ๘๐ ปี แล้วจะวางศาสนาไว้กับใคร

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลามารดลใจให้นิพพานๆ เพราะอยู่ไปนี่ได้ประโยชน์อะไร เพราะพระอรหันต์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ เป็นศาสดา จะมีสิ่งใดขึ้นมาก็เข้าถึงใจดวงนั้นไม่ได้ เพราะเป็นสอุปาทิเสสนิพพาน จิตนี้สงบแล้ว ซากศพ ร่างกายนี้เป็นซากศพ ขันธ์ที่เป็นพระอรหันต์ ขันธ์ที่สิ้นจากกิเลสอาศัยอยู่ในซากศพนั่นน่ะ สิ่งนั้นมันจะเป็นประโยชน์อะไร ทําสิ่งใดก็เข้าถึงอันนั้นไม่ได้ มันเข้าถึงไม่ได้ มันขาดจากกัน อย่างนั้นก็นิมนต์ให้นิพพาน

แต่ก็มองไง มองถึงการสร้างสมบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์ จะวางหลักศาสนาไว้ จะรื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อสัตว์ขนสัตว์นะ รื้อสัตว์ขนสัตว์ไม่ใช่เอาเทคโนโลยีมาขนมารื้อไปนะ รื้อสัตว์ขนสัตว์น่ะวางธรรมวินัยไว้ ไว้แต่ธรรมไง

“ธรรม” คําว่า “ธรรม” คือหัวใจดวงนั้น เพราะอํานาจวาสนาไม่เท่ากัน

เวลาวินัย กรอบระเบียบต้องเหมือนกันหมดเลย ใครบวชแล้วต้องอยู่ในกรอบระเบียบเหมือนกัน เพราะผิดศีลก็ผิดเหมือนกัน แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันอยู่ที่ธรรม คุณธรรมในหัวใจอันนั้น ถ้าคุณธรรมในหัวใจอันนั้นมันมีคุณธรรม มีคุณธรรม ฟังสิ ฟังคําว่า “มีคุณธรรม” มันก็เห็นประโยชน์ของส่วนรวม เห็นประโยชน์กับสังฆะ

เพราะเวลานิสสัคคิยปาจิตตีย์ “ภิกษุน้อมลาภสงฆ์มาสู่ตน เป็นอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์”

นี่มันเป็นของของสงฆ์อยู่แล้ว ทุกอย่างสงฆ์ใช้สอยในสงฆ์ แต่ใช้สอยเป็นธรรม เพราะสิ่งที่ได้มานี่เขาถวายใคร? เขาถวายสังฆทาน เขาถวายสงฆ์ สิ่งที่ถวายสงฆ์ แล้วรองลงมา สงฆ์เจือจานกัน แล้วสงฆ์เจือจานกัน บางคนจําเป็นปรารถนาใช้ต่างกัน เพราะธาตุขันธ์คนไม่เหมือนกัน เราก็เจือจานกันไปมันก็พอดีกัน พอดีกันก็ส่วนผสม ส่วนต่างๆ เช่น ผม การใช้ทําความสะอาดของผม การใช้ทําความสะอาดของเท้า แล้วคนรักษาสิ่งใด คนทําสิ่งใด มันก็เอาประโยชน์นั้นไปใช้คนละชนิดกัน เพราะคนรับถนอมรักษาต่างกัน คนมาจากความเห็นต่างๆ กัน สิ่งนี้มันใช้ขึ้นมามันก็เป็นวงจรที่เข้าไปสมดุลกัน เพราะอะไร

เพราะมันเป็นธรรม เป็นธรรมเพราะใช้ด้วยความจําเป็นไง ใครมีความจําเป็นสิ่งใด ใครรักษาสงวน ใครจะทําความสะอาดที่ไหนก็เอาสิ่งนั้นไปใช้เป็นประโยชน์กับสิ่งนั้น ถ้าใช้ประโยชน์กับสิ่งนั้นมันก็เป็นประโยชน์กับสิ่งนั้น สิ่งนี้มันก็เป็นธรรม

เวลาได้มา ได้มาเป็นธรรม เขาให้มาด้วยความเป็นธรรม แต่ผู้ที่ใช้สอยอยู่นี่ใช้สอยเป็นธรรมไหม ถ้ามันไม่เป็นธรรม มันจะเป็นธรรมได้อย่างไร ในเมื่อถ้าไม่เป็นธรรม มันก็เป็นกิเลสสิ มันก็เป็นกิเลส มันก็เป็นเปรตสิ พอเป็นเปรตขึ้นมา เปรตใช้ของสงฆ์ มันก็เป็นเปรตอยู่วันยังคํ่าไง แต่ถ้าเป็นภิกษุ เป็นธรรมใช้ ยิ่งใช้ยิ่งเป็นประโยชน์ไง ถ้าเป็นประโยชน์ขึ้นมา สิ่งที่เป็นประโยชน์ เขาสละมาเพื่อประโยชน์ของเขา เราก็ใช้ประโยชน์ของเรา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ นี่ให้บิณฑบาต ให้พระเราออกบิณฑบาตเลี้ยงชีวิต เลี้ยงชีพชอบ “ภิกษุเป็นผู้ขอ” ขออะไร สิ่งที่ขอนะ ขอสิ่งที่เขาสรรเสริญไง ไม่ใช่ขอสิ่งที่เขาทิ้ง

เวลาเป็นคฤหัสถ์ อยากทําบุญกุศล ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา...อุบาสก อุบาสิกา อยากจะสร้างบุญกุศล เช้าขึ้นมาให้ได้ทําบุญกุศลทุกวัน ให้ได้หุงหาอาหารแล้วตักบาตร ตักบาตรเพื่ออะไร? เพื่อบุญกุศลของเขา

สิ่งที่เขาทิ้งมาเป็นเศษเดน เศษเดนเพราะอะไร เพราะเขาหาของเขามา เขามีจิตใจที่สูงส่ง เขาถึงเสียสละสมบัติของเขา เสียสละสมบัติของที่เขาหามา สิ่งใดที่ดีที่สุด ความปรารถนาของเขาเพื่อบุญกุศลของเขา เขาเสียสละออกไป เวลาภิกษุออกไปบิณฑบาตด้วยปลีแข้ง เราก็รับอย่างนั้น เราไปรับอาหาร เราแสวงหาเพื่อดํารงชีวิต การดํารงชีวิตของเราเพื่ออะไร? ดํารงชีวิตเพื่อไม่ให้มีความวิตกกังวล ไม่ให้มีนิวรณธรรม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยไว้ คฤหัสถ์เขาก็ได้ประโยชน์ของเขา เขาทิ้งส่วนที่เขาเสียสละมา หัวใจเขาเสียสละได้แล้ว แล้วเราเป็นภิกษุ ไปเอาสิ่งที่เขาเสียสละมา เพราะเขาเสียสละบูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราเป็นสมมุติสงฆ์ เราเป็นผู้ที่ดํารงชีวิต เราก็เอาสิ่งนี้มาดํารงชีวิตเรา มันเป็นธรรมไปทั้งหมด แล้วมันเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ นี่เลี้ยงชีวิตชอบ เท่านี้เท่านั้น ปัจจัยเครื่องอาศัยเท่านี้เท่านั้นเพื่อดํารงชีวิตของเรา แล้วเราอาศัยชีวิตของเราเพื่อรื้อค้นของเรา เพื่อให้มีคุณธรรมขึ้นมา ให้โภคสมบัติเกิดขึ้นมาจากใจของเรา ถ้าภิกษุมีโภคสมบัติ นี่นักรบ

ผู้ที่เป็นนักรบ ผู้ที่ออกรบ ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา มันจะเป็นสมบัติของศาสนา สมบัติของศาสนาไง ในเมื่อศาสนาเป็นนามธรรม ดูสิ เวลาสมัยที่ศาสนายุบยอบไป เขาข่มขี่ในศาสนา “ศาสนานี้ไม่มีประโยชน์อะไรขึ้นมา เป็นลูกตุ้มสังคม เป็นส่วนเอาเปรียบสังคม” นี่ไม่มีใครคิดโต้แย้งอะไรเลย

แต่เวลามีครูบาอาจารย์ขึ้นมา ลูกตุ้มสังคมที่ไหน

สังคมเรียกร้องกัน ศีลธรรมจริยธรรมอยู่ทุกวันนี้เรียกร้องมาจากไหน ถ้าเรียกร้องมาจากไหน แล้วผู้นําสังคม ผู้นําที่มีศีลธรรมจริยธรรมอยู่ที่ไหน ทําไมชีวิตของเราอยู่โคนไม้กัน อยู่ในที่ประหยัดที่มัธยัสถ์ ทําไมมีความสุขล่ะ? ความสุขของเรา ความสุขในศาสนา มันเป็นความสุขอันนี้เกิดขึ้นมาจากใจ ความสุขของใจที่มันรู้จักจุดยืนของตัวเอง ตัวเองมีจุดยืน ตัวเองมีกําลังของเราขึ้นมา มันจะไม่ตื่นไปตามกระแสของเขา

สิ่งนั้นมันเป็นกระแสโลกนะ นี่โลกกับธรรม ถ้าจิตใจยังเป็นโลกอยู่มันก็ตื่น โลกธรรม ๘ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ สิ่งต่างๆ มีแล้วเสื่อม แต่ก็แสวงหากัน แสวงหาของเสื่อม แสวงหาของที่มันอยู่ได้ชั่วคราว แต่ความเป็นจริง ของที่มีเป็นจริง ดูสิ เวลาเกิดมา นกน้อยสร้างรังแต่พอตัว เวลาเขาเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม เขาได้รังของเขา เขาได้รังที่เป็นทิพย์นะ เขามีความสุขของเขา ความสุขของเขา เวลาเขาจะตายจากเทวดา อินทร์ พรหม เขาก็ทิ้งร่างที่เป็นทิพย์นั้น นี่รังคนละรัง รังของเขาเป็นรังทิพย์ รังของเราเป็นรังในธาตุ ๔ ไอ้ดิน นํ้า ลม ไฟ ไอ้สิ่งที่เป็นธาตุ ไอ้สิ่งที่ประกอบขึ้นมาเป็นเรา เราก็ได้รังของเรามา แล้วสิ่งที่ได้รังมามันเกิดจากอํานาจวาสนา เกิดจากทําบุญกุศล เกิดจากการสร้างมา

แล้วถ้าสร้างเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม ทําไมเขาต้องมาฟังธรรมครูบาอาจารย์ล่ะ ทําไมเขาต้องมาฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล่ะ? เขาเกิดขึ้นมาอย่างนั้น เขาไปอยู่เสวยสภาวะแบบนั้น แต่เราเกิดในปัจจุบันนี้ เราเกิดมาเป็นมนุษย์นี่ให้มีสติสัมปชัญญะสิ เพราะธรรมก็อยู่โต้งๆ อุโบสถก็อยู่โต้งๆ แล้ว

ของสิ่งใดเป็นของส่วนรวม ของสิ่งใดเป็นของบุคคล สิ่งที่เป็นของบุคคล สิ่งที่เป็นของส่วนรวม สิ่งที่ของต่างๆ เราจะบริหารจัดการอย่างไร ถ้าเราบริหารจัดการอย่างนี้ นี่มันเป็นบรรทัดฐาน มันเป็นถนน มันเป็นไฮเวย์ไง ให้จิตนี้เข้าไปหาธรรมของเรา หาธรรมของเรานะ ธรรมของเรา ไม่ต้องธรรมของใครหรอก ธรรมของเราคือความสงบสุขของเรา คือสมบัติของเรา อันนี้ต่างหากของเรา

สิ่งที่เป็นอนิจจังไม่ใช่ของเรา สิ่งที่มีลาภเสื่อมลาภไม่ใช่ของเรา สิ่งนี้มันเป็น อยู่ที่ใครสร้างมา คนสร้างมาถึงจะได้ คนไม่ได้สร้างมามันจะไม่มีทางเป็นไปได้เลย มันจะล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้น มันจะไม่เป็นไปตามความคิดเห็นของเรา มันจะเป็นไปตามสัจจะความจริง มันเป็นไปโดยธรรมจัดสรร ธรรมจัดตั้ง ถ้ามันเป็นโลกก็เป็นกรรม ถ้าเป็นธรรมมันก็เป็นธรรม เพราะเป็นธรรม อํานาจวาสนาของคนไม่เหมือนกัน อํานาจวาสนาของครูบาอาจารย์ของเราแต่ละองค์ไม่เหมือนกัน

ดูสิ ดูอย่างเวลาพระสารีบุตรไปฟังธรรมพระอัสสชิ

“ศาสดาของเราอยู่ที่ไหน”

“ศาสดาอยู่ที่อาวาส”

ไปชวนพระโมคคัลลานะมา เวลาเข้าไปเชตวัน

“โอ้! อัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวาของเรามาแล้ว”

เห็นไหม ภิกษุติเตียน แล้วชาวพุทธหรือผู้ที่เอามาทําการวิจัย “พระพุทธเจ้าลําเอียง ถ้าอัครสาวกนี่ต้องเป็นพระอัญญาโกณฑัญญะ ต้องอย่างน้อยเป็นพระอัสสชิ อย่างน้อยเป็นปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ องค์นั้น” ถึงว่าคิดกันแต่ทางโลกๆ คิดกันแต่ทางสิ่งที่มองเห็น

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ ท่านได้ปรารถนาเป็นอัครสาวก ท่านได้ปรารถนาเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา คนที่ปรารถนา เหมือนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าไม่ได้สร้างบุญมาเป็นพระโพธิสัตว์ ไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์ใดองค์หนึ่งพยากรณ์ไว้ นี่ยังกลับได้ แล้วถ้าเขายังกลับได้ก็ยังเป็นสาวกสาวกะเท่านั้น

แต่นี่ปรารถนา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์รับรองการปรารถนา “เธอจะสมความปรารถนานั้น” แล้วสร้างสมบุญญาธิการไป นั่นคือสมบัติของเขา เขาสร้างของเขามา

นี่โดยธรรมๆ ธรรมที่มันจะเป็นไปได้ เพราะสร้างมามันถึงเป็นไปอย่างนั้น ถ้าไม่ได้สร้างมา มันจะเอาอะไรมา เอามาจากไหน บัญชีแดงทั้งเล่มเลย แล้วบอก “ฉันมีตังค์ ฉันมีตังค์”...มีสิ มีด้วยความเป็นหนี้ แต่ถ้ามันมีสัจจะขึ้นมา เงินของเราเต็มบัญชีเลย จะเบิกไม่เบิกเพราะอะไร เพราะเราเป็นคนไม่ทุกข์ร้อน เราไม่ต้องการใช้

เงินในบัญชีเต็มบัญชี แต่เราไม่ต้องการใช้เงินนั้นเลย เพราะอะไร เพราะเงินนั้นมันก็เป็นเงิน แต่หัวใจเราอิ่มเต็ม หัวใจเราอิ่มเต็มอยู่แล้วมันจะไปเกี่ยวจําเป็นอะไรกับเรื่องเงินในบัญชีนั้น แล้วเราไม่จําเป็น นี่ไงสมบัติ มันมีเต็มไปหมด มันถึงเวลาแล้วมันเป็นไปของมันเอง ถ้าสมบัติมันเป็นความจริง มันจะเป็นของมันเอง นี่โดยธรรม ถ้าโดยธรรมเกิดขึ้นมาอย่างนี้มันจะเป็นโดยธรรม

มันเป็นกรรมจัดสรร ธรรมแต่งตั้ง ธรรมเป็นไป ถ้ามันเป็นธรรมนะ สิ่งที่ทําไป สิ่งนี้เกิดขึ้นมา ถ้าเราเข้าใจสภาวะแบบนั้นเราจะไม่ทุกข์เลย เราจะไม่ได้โดนให้กิเลสมันลากใจเราเจ็บปวดแสบร้อนนะ แสบร้อนแล้วนึกว่าเป็นความคิด นึกว่าเป็นความรู้สึกจากภายในจะไม่มีใครรู้ไง มันไม่รู้ไปไหน

ดูสิ เกิดมาก็ได้ซากศพมาศพหนึ่ง เวลาตายก็ทิ้งซากศพนี้ไป แล้วอะไรที่เหลือ อะไรที่เหลือ? ก็หัวใจ ความรู้สึก แล้วหัวใจ ความรู้สึก เทวดา อินทร์ พรหม ก็มีความรู้สึก ความรู้สึกอันนี้ จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่งนะ ถ้าใจของเรายังไม่เป็นธรรมขึ้นมา เราจะเอาอะไรไปสอนเขา การสอนนี้สอนมาจากไหน? มันก็สอนมาจากใจที่เป็นกิเลสนั่นน่ะ ใจมันเป็นกิเลสอยู่ใช่ไหม

แล้ววิธีการชําระกิเลสจากใจดวงนั้นล่ะ ใจดวงนี้มีกิเลสอยู่ แล้วทํากิเลสในใจดวงนี้ให้มันขาดไปจากใจ แล้ววิธีการทํากิเลสให้มันขาดไปจากใจ กิเลสมันยังมีหยาบ มีกลาง มีละเอียด ละเอียดสุดอีก กิเลสเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปอีก แล้วกิเลสแต่ละชั้นแต่ละตอนมันใช้อะไร นี่วิธีการการใช้มันก็ต่างกัน มีดฆ่าโค มีดฆ่าไก่ มีดฆ่าสัตว์ใหญ่สัตว์เล็กมันก็ต่างกัน วิธีการมันต่างกันไปทั้งนั้นล่ะ แล้วถ้าหัวใจนี้ไม่เคยใช้ ไม่เคยมีมีด ไม่เคยเชือดเลย ไม่เคยฆ่าไก่ ไม่เคยฆ่าโค แล้วไปสอนเขานะ “ฆ่าไก่ฆ่าอย่างนี้ ฆ่าไก่จับหัวมันฟาดลงดินก็ตาย” แล้วมันได้ประโยชน์อะไรขึ้นมา มันได้ประโยชน์อะไรขึ้นมา

แต่ถ้าเป็นความจริงของเขา ดูสิ ดูลัทธิศาสนาอื่นต้องฆ่าเองกินเองนะ ถ้าคนอื่นฆ่านี่กินไม่ได้ด้วย แล้วเราไปทําสภาวะแบบนั้น...ใช่ มันจะตาย ตายแบบนั้นตายโดยสมมุติ ตายโดยกิเลส แต่ตายโดยธรรม มรรคญาณมันจะเกิดในหัวใจ แล้วมรรคญาณมันเกิดขึ้นมา มันมีคุณธรรมนะ ถ้าคุณธรรมในหัวใจขึ้นมา อันนี้มันเกี่ยวกับอํานาจวาสนา เห็นไหม ธรรมไม่เท่ากัน

ถ้าวินัยต้องเสมอกัน แต่ธรรมไม่เสมอกัน เพราะมีเจโตวิมุตติ มีปัญญาวิมุตติ แล้วเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติมันก็มีหยาบ ในหยาบก็มีหยาบ กลาง ละเอียด ในกลางก็มีหยาบ กลาง ละเอียด ในละเอียดก็มีหยาบ กลาง ละเอียด แล้วพอมันเป็นนิสัย เป็นบัว ๔ เหล่า ขิปปาภิญญา ปฏิบัติเร็วรู้เร็ว ปฏิบัติเร็วรู้ช้า ปฏิบัติช้ารู้เร็ว ปฏิบัติช้ารู้ช้า สิ่งนี้มันเกิดขึ้นมาเพราะอะไร

เพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โลกธาตุนะ วัฏวน โลกธาตุเฉยๆ รูปโลก กามภพ รูปภพ อรูปภพ นี่วัฏฏะ สิ่งที่วัฏฏะ จิตวิญญาณมหาศาลเลย แต่เวลาเราทําใจของเรานะ เวลามันหลุดออกไปจากกิเลส มันจะว่างหมด เพราะอะไร? นี่มันครอบ ๓ โลกธาตุ จิตครอบ ๓ โลกธาตุ เพราะจิตนี้มันเคยเกิดเคยตาย...ใน ๓ โลกธาตุ มันจะเข้าใจหมด เหมือนเราเข้าไปในบ้านหลังใด กุฏิหรือบ้านหลังใดที่เราเคยอยู่อาศัย เราจะรู้ห้องหับอยู่ที่ไหน

นี่ก็เหมือนกัน เราเคยเกิดในโลกธาตุ เราเกิดใน ๓ โลกธาตุ ในวัฏฏะ เกิดในที่ต่างๆ สิ่งนี้มันซับอยู่ที่หัวใจ เพราะหัวใจเคยผ่าน เคยประสบ แล้วเวลาย้อนกลับไป บุพเพนิวาสานุสติญาณ สิ่งที่เป็นนามธรรม คอมพิวเตอร์สู้ไม่ได้หรอก คอมพิวเตอร์นะมันเป็นสิ่งที่ว่าข้อมูลของใครเก็บข้อมูลได้มากได้น้อย แต่อันนี้นะเหมือนกัน เหมือนกันเพราะจิตไม่มีต้นไม่มีปลายทุกๆ ดวง อยู่ที่อํานาจวาสนาของใครจะสาวได้ลึกได้ตื้นต่างกัน ได้ลึกได้ตื้นนะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสาวตลอดไม่มีที่สิ้นสุด โลกนี้เป็นอจินไตย โลกนอก โลกใน โลกในก็เป็นอจินไตย เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสาวไปตลอดไม่มีที่สิ้นสุด เพราะจิตนี้มันเกิดตายมาตั้งแต่ครั้งไหน แล้วมันก็เปลี่ยนภพเปลี่ยนชาติก็มาใหม่ๆๆ...ไม่มีใหม่เลย ของเก่าๆ เท่านั้น แล้วที่ว่าการดํารงชีวิตของเรามันก็เก่าๆ ทั้งนั้น

ดูสิ เวลาพระโพธิสัตว์มาเกิดในศาสนา พระสมณโคดมไปเกิดต่างๆ มันก็เกิดเวียนตายเวียนเกิดอยู่ในดินแดนของชาวพุทธนี่ ในดินแดนของชาวพุทธนะ ดินแดนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ดินแดนในการรื้อค้นของเรา ถ้าเรารื้อค้นของเราขึ้นมา จิตของเราจะเป็นประโยชน์กับเราขึ้นมา ความสงบความสะอาดมันเกิดอย่างนี้นะ นี่ความสงบสะอาดจากภายใน

ความสงบสะอาดจากภายนอกด้วยข้อวัตรปฏิบัติ ด้วยธรรมและวินัย ธรรมวินัย ลงอุโบสถกัน ถ้าเราผิด เราต้องแก้ไข เพื่ออะไร? เพื่อปรับพื้นที่ ถ้าพื้นที่เราสะอาด พื้นที่เราควรเป็นไป มันจะเกิดความสงบของใจ ถ้าใจมันนิ่ง ใจมันสงบขึ้นมา มันจะเป็นประโยชน์กับการปฏิบัติ นี่ใจมันไม่นิ่ง ใจมันแส่ ถ้าใจมันแส่ นี่เราว่าสงบ สงบแต่ภายนอกไง

ดูสิ “ไก่งามเพราะขน” ขนเขาไม่กินนะ ฆ่าไก่ ถอนขนทิ้งหมดเลย เขากินเนื้อมัน แล้วเวลากินเข้าไปยังเจอกระดูกอีก กระดูกก็ไม่กิน เห็นไหม เข้มไป ซ้ายตกขอบก็ไม่เอา ขวาตกขอบก็ไม่เอา มัชฌิมาปฏิปทา ขนอยู่ภายนอก กระดูกอยู่ภายใน ไม่เอาทั้งนั้นเลย เอาแต่เนื้อ เนื้อกินเป็นประโยชน์กับเรา

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เป็นธรรมและวินัย กฎหมายข้อบังคับมันเป็นเรื่องของภายนอก แต่ก็ต้องเป็นภายนอกไปก่อน เพราะมันเกี่ยวกับมารยาทสังคม มารยาทของสงฆ์ ถ้าสงฆ์มีมารยาท สงฆ์เจือจานกัน สงฆ์เป็นไปนะ นี่สังคม สังคมของสังฆะ ถ้าสังฆะสะอาดบริสุทธิ์ สังฆะนี้เสมอกันด้วยทิฏฐิ เสมอกันด้วยความเห็น ความเป็นอยู่ของสังคมนั้นจะมีความสะอาด จะมีความสะดวกกับการประพฤติปฏิบัติ

ถ้าสังคมนั้นขัดแย้งกัน สังคมนั้นสูง สังคมนั้นตํ่า สังคมหนึ่งก็เป็นขน สังคมหนึ่งก็เป็นกระดูก แล้วไอ้เนื้อมันอยู่ไหน? เนื้อมันเน่า เนื้อมันเก็บไว้ มันถนอมอาหารอย่างไร เนื้อมันเน่า แต่ถ้ามันยังมีชีวิตอยู่นะ มีขน มีกระดูก แล้วเนื้อมันอยู่ไหน เนื้อมันอยู่ไหน? เนื้อมันอยู่กับความรู้สึกของเรา ถ้าเราได้ประโยชน์ขึ้นมา ถ้าเรามีเนื้อนะ เราจะรู้จักเลย อันนี้เป็นสังคมของขนไก่ อันนี้เป็นสังคมของกระดูกไก่ อันนี้เป็นสังคมของเนื้อไก่ แล้วเราจะอยู่ตรงไหน เราจะทําอย่างไร สังคมมันมีมาตลอด เพราะต้นไม้มันมีเปลือก มีแก่น มีกระพี้ สังคมมีหยาบมีละเอียด

นี่เหมือนกัน ภิกษุบวชใหม่ ภิกษุที่เข้ามาในสังคมของเรา ถ้าพูดถึงภิกษุที่เข้ามาในสังคม แล้วภิกษุนั้นประพฤติปฏิบัติด้วยความเน่าใน สังคมนี้เหมือนนํ้าทะเล ธรรมและวินัยเหมือนนํ้าทะเล มันจะซัดซากศพเข้าสู่ฝั่ง ถ้าเราประพฤติปฏิบัติกันตามข้อวัตรปฏิบัติ เราทํากันโดยความสมัครใจ ด้วยความเป็นธรรม ด้วยความรื่นเริงอาจหาญ ด้วยความพอใจ นี่ซากศพมันอยู่ไม่ได้ ซากศพมันขยะแขยง ซากศพมันโดนกระทบกระเทือน แล้วซากศพมันก็จะโดนการประพฤติปฏิบัติในเรื่องข้อวัตรปฏิบัติซัดให้มันเข้าฝั่งไปเอง มันจะโดนธรรมวินัยซัดมันเข้าฝั่ง ซัดมันออกไป สังคมมันเป็นสภาวะแบบนี้ ถ้ามันเป็นธรรมและวินัยที่เราประพฤติปฏิบัติ

ถ้าให้ความเห็นถูกต้อง ถ้าความเห็นถูกต้องมันจะเป็นความเห็นที่ถูกต้องที่ดีงาม แล้วสนามในสังฆะ เพื่อการประพฤติปฏิบัติ เพื่อความดีงาม เพื่อเปิดช่องทางให้ได้โภคสมบัติ ถ้าได้โภคสมบัติ มันต้องอาศัยสถานที่ อาศัยความเห็นใจ อาศัยหมู่คณะ ถ้าหมู่คณะทําให้มันเป็นมา เปิดช่องทางนะ ไอ้สิ่งที่การกระทํา สิ่งก่อสร้าง สร้างรวงสร้างรัง สร้างวัดสร้างวา ไอ้อย่างนี้มันเป็นสมมุติทั้งนั้นล่ะ

เวลาเราขออนุญาตสร้างวัดต้องขอวิสุงคามสีมา แล้วก็จ้างช่างจ้างต่างๆ เข้ามาทํากัน ตกแต่งให้วิจิตรพิสดาร แล้วก็ต้องหาเงินมาซ่อมแซมบํารุงรักษา เจ้าอาวาสองค์หนึ่งตายไป เจ้าอาวาสองค์ใหม่ก็ต้องมาซ่อมบํารุงรักษา...นี่ตายไปขึ้นสวรรค์หรือตายไปตกนรกล่ะ

ถ้าสร้างคุณงามความดี ตายแล้วมันก็จะเป็นประโยชน์นะ แล้วถ้าเราประพฤติปฏิบัติล่ะ แล้วธรรมมันเกิดขึ้นมาในหัวใจเราล่ะ เราจะตายไปไหน การตายหลอกกัน อะไรมันตาย ดูสิ เกิดมาในท้องพ่อท้องแม่ ได้ซากศพมาหนึ่งศพ แล้วเวลาเข้าถึงเชิงตะกอนก็ซากศพ ซากศพมันเป็นประโยชน์กับใคร

แต่ถ้าเราวิปัสสนา เขาไปทําอสุภะกัน เขาเป็นอสุภะ อสุภะมันเกิดที่ไหน? อสุภะมันเกิดที่ใจ นี่ไปดูซากศพ ไปดูซากศพนี่มันเด็กอนุบาลไง เวลาเด็กอนุบาลมันยังไม่เป็นต้องให้มันท่องก่อน ท่องสูตรต่างๆ ทฤษฎีต่างๆ ท่องสูตรไว้ให้ได้ แล้วเวลาทําเลขทําต่างๆ มันจะทําได้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเด็กอนุบาลมันก็ต้องไปดูป่าช้า ถ้าเราประพฤติปฏิบัติมา หลับตาลง จิตสงบ อสุภะเต็มไปหมดเลย เห็นอสุภะ แยกแยะอสุภะ ทําความเป็นจริงจากหัวใจ หัวใจมันเป็นอสุภะ หัวใจมันเห็นอสุภะ

แล้วอสุภะมันเห็นแล้ว ถ้ามันเป็นอัตตกิลมถานุโยค อสุภะนั้นก็มีกําลังเหนือกว่า แล้วมันก็ทําให้เราหวีดร้องในจิต จิตเกร็ง จิตกลัว มันไม่มัชฌิมาปฏิปทา หมั่นฝึกหมั่นซ้อม เอาสุภะ เอาความสวยบ้าง เอาอสุภะมาใคร่ครวญ ให้จิตมันรับในมัชฌิมา เห็นความสมดุลของจิต เห็นระหว่างสุภะ อสุภะ แล้วมันปล่อย ความเป็นจริงนี่ แล้วมันขาดกามราคะไปในหัวใจมันเป็นอย่างไร เห็นไหม ที่ว่ามีดเชือดโค มีดเชือดไก่ มันอยู่ในใจ ธรรมะมันมีหยาบมีละเอียดอยู่ในหัวใจอย่างนี้ ถ้ามันทําขึ้นมาจากหัวใจ เห็นไหม

แต่ถ้าเป็นเด็กอนุบาลนี่ต้องไปเที่ยวป่าช้า ขณะที่เราอยู่อนุบาลกัน เราเป็นเด็กใหม่ด้วย ไม่ใช่อนุบาลนะ เด็กอ่อนๆ แบเบาะเลย คิดว่าจะเข้าป่าช้าก็อกสั่นขวัญแขวนแล้ว กับเดินเข้าไปป่าช้าแล้วมันมีความวิตกกังวลขึ้นมา มีความกลัวขึ้นมา ในกลางคืนนะ ไปกลางคืน ไปดึกสงัด ให้ไปเห็นเป็นสภาวะความจริงอย่างนี้ นี่มันเท่ากับเห็นอาการไง อาการของจิต อาการความกลัวไง

ไหนว่าตัวเองเก่งกล้านัก ไหนว่าตัวเองยอดเยี่ยมนัก ทําไมไอ้กลัวมันเกิดจากใจ แต่ไม่ใช่ใจ ทําไมไม่เข้าใจ ไอ้สิ่งที่เกิดกับเราเอง ไอ้ภัยในหัวใจ ไอ้สิ่งต่างๆ นี้มันเกิดอยู่กับเรา ไม่มีใครเป็นภัยเลย สังฆะก็เป็นสังฆะ ภิกษุทุกองค์เขาก็ปรารถนามาเพื่อปฏิบัติของเขา เพื่อพ้นทุกข์ของเขา เราก็เป็นภิกษุองค์หนึ่งที่บวชมาในศาสนาเพื่อที่จะประพฤติปฏิบัติ แล้วมันได้ปฏิบัติไหม แล้วมันได้สนใจไหม เวลาปฏิบัติจริงๆ ขึ้นมามันก็ไม่ทํา เวลาเรื่องของสงฆ์ สงฆ์องค์นั้นสงฆ์องค์นี้ เรื่องที่เป็นสมบัติเป็นโภคะกลับไม่เอา เรื่องที่เป็นเปรต เรื่องที่คอยจับผิดกัน เรื่องที่ไปอะไร มันเสือกไปสนใจ

เห็นไหม สิ่งสภาวะแบบนั้นมันเกิดมาจากไหน? สิ่งที่เขาทําขึ้นมามันเกิดจากใจ เกิดแล้วเราทําคุณงามความดี สังคมสังฆะนั้นเปิดกว้างให้ทุกคนมีโอกาส ทุกคนมีสิทธิ แล้วทุกคนต่างทํามาให้เป็นสมบัติจากภายใน แล้วถ้าสมบัติเกิดขึ้นมาจากภายใน สมบัติของเราต้องเป็นอย่างนี้สิ

สมบัติภายนอกเป็นเรื่องสมบัติภายนอกนะ เห็นไหม ที่ว่าเวลาเขาสร้างโบสถ์สร้างวิหาร ถ้าเขาสร้างเพื่อดี สร้างเพื่อดีนะ สิ่งที่ควรสร้างก็ให้เขาสร้างไปเพื่อเป็นเกียรติกับศาสนา คําว่าเกียรติกับศาสนานะ ต้องสร้างด้วยคุณธรรมด้วย สร้างด้วยคุณงามความดีด้วย แต่ถ้าเราสร้างของเรา เราสร้างรังรวงกับนกน้อยสร้างรังแต่พอตัว เราสร้างแต่พอตัวเท่านั้นน่ะ เราอยู่ในเรือนว่าง เราอยู่ในนี้

สิ่งปลูกสร้างนั้นใครก็ทําได้ ถ้าคนมีสติมีปัญญา ใครๆ ก็ทําได้ ไม่จําเป็นเลย แต่ขณะที่เราทํากันอยู่อย่างนี้ ในสังฆะของเราทําอย่างนี้เพราะอะไร เพราะเราก็เห็นภัย นี่มันจะซัดซากศพ “ธรรมและวินัย” เราจะอยู่ในธรรมและวินัย แล้วเราพยายามจะเอา เราอยู่กันท่ามกลางวัฏฏะ ท่ามกลางความเป็นโรคเป็นภัย แล้วเราได้ซากศพ เราจะเกาะซากศพเราเข้าฝั่ง

อยู่กับคลื่นทะเล เกิดวาตภัย แล้วไม่มีสิ่งใดเลย คลื่นพัด ลมรุนแรงมาก จิตมันไม่มีที่อาศัย มันก็อาศัยร่างกายเกาะซากศพนี้ไว้ แล้วให้เราพยายามตะกุยนํ้า พยายามว่ายนํ้า ชักนํา เหนื่อยก็พัก ให้เกาะซากศพไว้ แล้วพาซากศพเข้าฝั่ง ถ้าเราเข้าฝั่งได้ เราจะรอดพ้นจากภัย ภัยในวัฏฏะ ถ้าเราพาซากศพนี้เข้าฝั่งไม่ได้ ซากศพนี้มันจะยุ่ย มันจะเน่า มันจะเปื่อย แล้วมันจะอยู่กลางทะเล แล้วเราก็จะโดนคลื่นโดนลมพัดอยู่ในทะเลนี้ อันนี้เป็นรูปธรรม แต่ถ้าในวัฏฏะมันจะเป็นยิ่งกว่านี้อีกนะ

ในวัฏฏะ จิตมันเกิดมันตาย โอกาสในปัจจุบันนี้อย่านอนใจ หน้าที่การงานมันเป็นครั้งเป็นคราว แต่เวลา ๒๔ ชั่วโมง กลางคืนน่ะ อากาศที่ร่มเย็น อากาศที่ดี ลุกขึ้นมา ลุกขึ้นมาต่อสู้กับมัน ต่อสู้กับความง่วงนอน ต่อสู้กับความต้องการสะดวกสบาย ต่อสู้กับความเป็นสุข ต่อสู้กับสิ่งที่ว่ามันคิดว่ามันเป็นสุข...ไม่มีอะไรสุขหรอก เขาหลอกกันนะ สิ่งต่างๆ เทคโนโลยีนี่หลอกกัน รูป รส กลิ่น เสียง นี่หลอกกัน แล้วถ้าเราต่อสู้กับสิ่งนี้ได้ แล้วถ้าจิตมันสงบนะ มันจะมีความมหัศจรรย์ “สุขอะไรขนาดนี้” แล้วเรื่องภายนอกที่ว่ามา สิ่งที่ว่าเป็นศาสนวัตถุนี่ไร้ความหมายเลย ใครมันก็ทําได้ แต่จิตอย่างนี้ใครจะทําได้ จิตที่มันปล่อยวางมาทั้งหมด เห็นไหม ความสงบ

“ความสุขใดเท่ากับความสงบไม่มี”

ความสงบ แค่สงบนะ ทะเลมันเรียบเหมือนกับแผ่นกระจกเลย ในทะเลนั้นน่ะมันมีสัตว์ร้าย มีฉลาม มีสิ่งที่มันเป็นโทษกับเรา ถ้าจิตมันสงบแล้ว มันจะค้นอย่างไร มันจะมีแหมีอวนจับสัตว์ร้ายในทะเล นี่จะทําอย่างไร วิปัสสนาจะเกิดอีกชั้นหนึ่งนะ

แม้แต่แค่จิตสงบ เราทําให้จิตสงบมันก็เป็นความตื่นเต้น เป็นสิ่งที่มหัศจรรย์ เพราะในปัจจุบันนี้รู้ว่าว่าง รู้ว่าสงบ ไม่ใช่ความจริงหรอก เพราะมันออกไปรู้เขา มันก็เหมือนกับเราไปตลาด สัตว์นํ้าเต็มไปหมดเลย เราซื้อหาได้ทั้งนั้นเลย ชาวประมงเขาไปหาปลามาแล้วมาขายให้เรา เราจะอวดดีว่าเราเป็นชาวประมงหาปลานะ เราแค่ไปซื้อเอาจากตลาด

นี่ก็เหมือนกัน จิตสงบมันรู้ออกไป รู้ออกไปก็รู้ไปที่ตลาด รู้ไปที่ปลาน่ะ แต่ถ้าเราเป็นชาวประมงนะ เราเป็นคนจับปลาเอง เราเป็นคนได้ปลามาเอง ทุกอย่างทํามาหากินเอง เวลามันสงบ นี่มันสงบอย่างนี้ สงบคือชาวประมงที่มันทําได้ ไม่ใช่สงบแบบผู้ไปซื้อปลาจากตลาด นี่ไปเห็นปลามา ไปเอาปลามา แต่นี่ไม่ต้องนะ

ดูสิ ครัวเราน่ะเขามาส่งเต็มไปหมดเลย อย่านึกว่าครัวนี้เป็นทะเลนะ ครัวนี้เป็นตู้แช่ เขามีศรัทธา เขาเอามาให้ แต่ถ้าความจริงน่ะ สัตว์นํ้านี่มันเอามาจากไหน? มันเอามาจากทะเลนะ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบนะ ความสงบของมัน นี่ความจริง มันพูดต่างกันกับที่ว่าว่างๆ ว่างๆ กับจิตสงบนี่มันต่างกันมากเลย สิ่งนี้ให้มันเกิดขึ้นมากับเรา โภคสมบัติอย่างนี้เกิดขึ้นมากับเรา

มันมีโอกาสอยู่ มันเป็นโอกาสของเรา ดูสิ ขณะที่เรามีความตั้งใจจริง เราเป็นภิกษุ ภิกษุเป็นนักรบรบกับกิเลส ถึงเวลาแล้วจิตมันตกนะ ภิกษุเรา ในศาสนาพุทธ ในเมืองไทยนะ ในเมืองอื่นๆ น่ะบวชแล้วเขาไม่สึกกัน แต่ในเมืองไทยบวชแล้วสึก สึกแล้วบวชอยู่อย่างนี้ เพราะอะไร เพราะเราเถรวาท แล้วเราถือประเพณีไง เถรวาทเหมือนกัน ลังกาเขาไม่สึกนะ บวชแล้วไม่สึกเลย ถ้าใครบวชพระแล้วไม่มีการสึก แต่ถ้าเมืองไทยเรานี่บวชแล้วสึก แต่ของเราเวลาจิตมันตกแล้วสึกออกไป

นี่โอกาสมันอยู่ตรงนี้ไง ถ้าโอกาสเรามี เรายังไม่สึก เราเป็นนักรบอยู่ โอกาสมันมี ทําของเราให้ได้ ทําของเรา ตั้งใจทําของเรา เดินจงกรมนั่งสมาธิของเรา คนอื่นจะเป็นอย่างไรเรื่องของเขานะ อย่าไปมองคน จริตนิสัยของเขานะ

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านพูด จะไม่มีใครเห็นท่านเดินจงกรมเลย ท่านจะเดินอยู่ในป่าของท่าน เหมือนกับท่านไม่เคยเดินจงกรม แต่ทางจงกรมของท่านเป็นเหวเลย

นี่ก็เหมือนกัน เราทําของเรา คนอื่นเขาแอบทําก็ได้ เขาทําอย่างไรก็ได้มันเรื่องของเขา เป็นสมบัติของเขา สมบัติของเรา เราต้องทําของเรา อันนี้หน้าที่ของเราอยู่ตรงนี้นะ แต่ในปัจจุบันนี้เราต้องสร้างรวงสร้างรังเราก็ทํากัน เราเองเป็นคนดูแล เราเป็นหัวหน้า เราเป็นคนดูแล เราก็พยายามจะเร่งรัด พยายามให้มันสรุปให้ได้ ถ้ามันสรุปให้ได้แล้วจะภาวนา

แล้วเวลาภาวนา ถ้าใครอยู่กับเรามาเก่าจะรู้เลยว่า ถ้างานของเราเสร็จแล้ว ทุกคนจะขยับไม่ได้นะ จะต้องภาวนาอย่างเดียว เพราะจะไม่เห็นอะไรสําคัญเท่าการภาวนาเลย

สิ่งนั้นมันเป็นเรื่องของโลก คฤหัสถ์เขาก็ทําได้ ใครก็ทําได้ เขามีเงินมีทองเขาจ้างใครทําดีกว่าเราอีก แต่จ้างมาทําเสร็จแล้ว มีวัดมากในเมืองไทย ที่เขามาเล่าให้เราฟังน่ะ สร้างเสร็จแล้วไม่มีใครอยู่ สร้างเสร็จแล้วจ้างคนมาอยู่ สร้างแล้วมีใครอยู่ล่ะ? คนอยู่ แต่นี่เราเป็นผู้อยู่ เราเป็นภิกษุ

ถ้าเราอยู่ของเรา เราต้องอาศัยของเรา เราก็สร้างพอสมควรกับเรา เราจะไม่แบกโลก ภูเขามันตั้งอยู่ของมันอย่างนั้น เราไปแบกให้มันหนักทําไม ถ้าเราปล่อยมันไว้ ภูเขาเป็นภูเขา เราเป็นเรา แล้วเราประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา สิ่งนี้จะเป็นของเรา

นี่วันอุโบสถ ให้สะอาดจากภายนอก แล้วภายนอกพยายามเข้าไปทําความสะอาดจากภายในให้ภายในมันสงบ มันระงับ มันสะอาดของมัน แล้วให้มีความสุขบ้างเป็นครั้งเป็นคราว แล้วจะเป็นประโยชน์กับเรา เอวัง

เทศน์พระ ๒๑

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๓๑ พฤษภาคม ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันอุโบสถ ก่อนจะลงอุโบสถนะ ต้องสัมโมทนียกถาพักหนึ่งเพื่อความข่มของใจ วันนี้เป็นวันวิสาขบูชา วันนี้เป็นวันเกิดของศาสนา เกิด ๒ ชั้น เกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะกับเกิดเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นร่มโพธิ์ร่มไทร เป็นภูเขาทอง แล้วเราเป็นภิกษุผู้บวชในศาสนา เป็นอีกาเกาะภูเขาทอง เพราะอะไร เพราะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมมาเป็นหลัก เป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของเราชาวพุทธ แล้วเรามีความศรัทธาความเชื่อบวชในศาสนา ถ้าบวชในศาสนาแล้วเราจะทําอย่างไรให้เรามีจุดยืนของเราไง ถ้าไม่มีจุดยืน เหมือนกับอีกาเกาะภูเขาทองนะ เวลาห่มผ้าเข้าไปแล้ว นี่จตุตถกรรมเป็นภิกษุขึ้นมา เขาเคารพบูชา เป็นนักรบ เป็นผู้บุกเบิก เป็นนักรบในศาสนา ได้ห่มผ้ากาสาวพัสตร์

สิ่งที่เป็นผ้ากาสาวพัสตร์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหามานะ ไม่ใช่ค้นหาตั้งแต่เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสะสมมาตั้งแต่เป็นพระโพธิสัตว์ เป็นพระโพธิสัตว์สละชีวิตนะ สละทาน สละทุกอย่างเพื่อปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ปรารถนาแล้วยังไม่สมความปรารถนา นี่มีผู้ปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามากเลย แล้วไปไม่ถึงเป้าหมาย ไประหว่างทางกลับก็มี ปล่อยไว้อย่างนั้นก็มี แต่ไปถึงที่สุดนี่มีเท่าไร ขนาดปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังเป็นการปรารถนาแล้วสะสมไป

เวลาเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ตั้งแต่เกิดวันนี้ แต่เป็นเมื่อ ๒,๐๐๐ กว่าปีมาแล้ว “เราเกิดมา เราจะเกิดมาเป็นชาติสุดท้าย” ทั้งๆ ที่ยังไม่ได้ออกบวชนะ ทั้งๆ ที่ยังไม่ได้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เกิดครั้งแรกเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” แล้วเกิดมายังดํารงชีวิตอยู่ในโลก อยู่ในคฤหัสถ์ ยังมีครอบครัว ยังมีราหุล แล้วเห็นยมทูต สิ่งที่สะเทือนใจ เพราะอะไร เพราะการสร้างมาเป็นพระโพธิสัตว์ การสร้างมามีบุญญาธิการ ถ้าบุญญาธิการสร้างมาอย่างนี้

ว่า “สรรพสิ่งนี้เป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ” ถ้าผู้ที่ใจเป็นธรรมเห็นสิ่งต่างๆ ที่มันสะเทือนหัวใจ สะเทือนกิเลส จะเป็นประโยชน์หมดเลย แต่ถ้าเป็นคนหยาบนะ เห็นอะไรนั่นเป็นเรื่องของเขา เห็นแต่ประโยชน์ของตัว เอาประโยชน์ของตัวเป็นที่ตั้ง เห็นอย่างไรก็ไม่สะเทือนใจ แต่เจ้าชายสิทธัตถะขณะที่เกิดที่สวนลุมพินี “เราจะเกิดเป็นชาติสุดท้าย ชาตินี้เป็นชาติสุดท้ายของเรา เราจะไม่กลับมาเกิดอีก” ทั้งๆ ที่ยังมีกิเลสนะ เพราะยังไม่ได้ออกบวช เพราะยังไม่สําเร็จเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ยังประกาศตนเลยว่าชาตินี้ชาติสุดท้าย

แต่ชาติสุดท้ายก็ยังมีความทุกข์ระทมในหัวใจ เห็นไหม ดูสิ วันที่จะออกบวช ละล้าละลัง ราหุลคลอดแล้ว บุตรคลอดแล้ว ความผูกพันระหว่างพ่อกับลูกนะ ดูสิ เวลาเป็นพระเวสสันดร เวลาจะบริจาคกัญหาและชาลีให้กับชูชก นี่ด้วยความเจ็บปวดในหัวใจ ละล้าละลังนะ ถ้าให้ไป นางมัทรีกลับมาแล้วไม่เห็นบุตร จะต้องมีความทุกข์ยากมาก วางแผนในหัวใจ ให้ไปนะ ให้กัญหา ชาลีไปกับชูชก ชูชกตีต่อหน้ามันก็สะเทือนหัวใจ ลืมตัวจนมือจับพระขรรค์จะชักเลยนะ แต่สติตามมาว่า “เราให้เขาแล้ว เราให้เขาแล้ว เขาจะทําให้สะเทือนใจขนาดไหนก็ต้องให้เขาไป”

แล้วถ้านางมัทรีกลับมาจะไม่เห็นกัญหา ชาลี จะมีความทุกข์ขนาดไหน ก็ต้องวางแผนว่าถ้านางมัทรีกลับมา นี่ดุก่อนนะ “ไปตั้งแต่เช้า ไปทําอะไรมา เก็บของมานี่ มาช้า” นี่ดุก่อน ดุเพื่อจะไม่ให้ถามหากัญหา ชาลี วางแผนทุกๆ อย่างเพื่อประดับโพธิญาณ แล้วเวลาจะออกบวช ราหุลเกิดแล้ว เกิดมานี่ขนาดว่าจะเกิดเป็นชาติสุดท้ายก็ยังเกิดมาแล้วกว่าจะพลัดพราก กว่าจะจากออกไปเพื่อจะค้นหา ค้นหาสิ่งที่เกิดสิ่งที่เป็นโพธิญาณ สิ่งที่เกิดธรรม สิ่งที่ว่าธรรมๆ ค้นหาที่ไหน จนสะเทือนใจออกบวช ไม่เข้าไปดู ออกบวชเลย ออกเลย ออกค้นคว้าอยู่ ๖ ปี

“วันวิสาขบูชา” เราบอกว่าวันนี้เป็นวันสําคัญทางศาสนา เรานี่อีกา มันเกาะภูเขาทอง เกิดมาในศาสนา มาบวชในศาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วได้ปฏิบัติไหม ได้ค้นคว้าไหม สิ่งนี้เป็นผลบุญขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ให้เราได้อาศัย

ธรรมและวินัยที่ให้เราอยู่สุขสบายอยู่ทุกวันนี้ เช้าขึ้นมาออกบิณฑบาตต้องมีข้าวตกบาตรแน่นอน เขามีศรัทธามีความเชื่อ เขาจะเชื่อในศาสนา เขาต้องมีการอุปัฏฐากอุปถัมภ์ แล้วเราเป็นนักรบ เราเป็นนักบวช นี่อีกา มันเกาะภูเขาทอง มันสะเทือนใจบ้างไหมล่ะ เวลาเขาใส่บาตร สิ่งที่เขาได้มา เขาได้มาอย่างไร เขาหาของเขามา เขาได้ห้าได้สิบ เขาต้องทํามาหากินของเขามา เขามีศรัทธามีความเชื่อ เขามาสละออกไปของเขา เขาทําทานของเขา เราบิณฑบาตของเขามา แล้วเราทําประโยชน์อะไรให้กับเขาบ้าง เราทําประโยชน์กับตัวเราไหม เราทําประโยชน์กับเขาไหม

สัมมาอาชีวะ เลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง เลี้ยงปากด้วยอาหาร ด้วยปัจจัย ๔ แล้วหัวใจล่ะ หัวใจมันเป็นธรรมขึ้นมาไหมล่ะ ถ้ามันเป็นธรรม นี่เป็นสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ “มารเอย ถ้าเมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ของเรายังไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของเจ้าลัทธิต่างๆ ได้ เราจะไม่ยอมปรินิพพาน” แล้ววางธรรมวินัยไว้ เผยแผ่อยู่ ๔๕ ปี ตั้งแต่พระกัสสปะ พระอานนท์ต่างๆ พระอุบาลี จะสืบต่อศาสนาไป

ในวันมาฆบูชา “มารเอย อีก ๓ เดือนข้างหน้า เราจะปรินิพพาน”...แล้วเราบวชมาในศาสนา ศาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ให้กล่าวแก้คําจาบจ้วง ให้กล่าวแก้คนที่เขาติฉินนินทาในศาสนา ในศาสนานี่ ศาสนาคืออะไร แล้วเราเป็นอีกา เราไปเกาะภูเขาทอง ศาสนานี้ทําให้เราร่มเย็นเป็นสุข แล้วเราปกป้องศาสนาอย่างไรกันบ้าง เราทําอะไรในศาสนา นี่แค่ปกป้องศาสนานะ แล้วถ้าเราเป็นศาสนาล่ะ ศาสนามันเกิดมาจากไหนล่ะ? ก็เกิดมาจากหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเราเป็นธรรมขึ้นมา นี่ธรรมขึ้นมา

ธรรมความจําอย่างหนึ่ง ธรรมเป็นธรรมวินัยอย่างหนึ่ง มันเป็นความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่วางไว้เป็นธรรม เป็นสัญญา เป็นเครื่องหมาย เป็นวิชาการ แล้วให้เราศึกษาไง มันเป็นภูเขาทองจริงๆ นี่ทองคํา เป็นภูเขาทองคําเลย แต่อีกามันไม่รู้จักใช้ มันไปเกาะภูเขาทองแล้วมันขี้รดภูเขาทอง มันถ่ายรดภูเขาทอง เกิดมาในศาสนา วันสําคัญทางศาสนา แล้วเราสําคัญไหมล่ะ มันมีอะไรสําคัญในหัวใจเราล่ะ

ในวงการแพทย์เขาว่าสมองเป็นส่วนสําคัญของร่างกาย หัวใจเป็นส่วนสําคัญของร่างกาย แล้วถ้ามันไม่มีผิวหนังหุ้ม มันไม่มีรูขุมขนให้ระบายเหงื่อ มันอยู่ได้ไหมล่ะ? มันอยู่ไม่ได้หรอก มันก็ต้องมีทุกส่วน ในร่างกายมีความสําคัญทุกๆ ส่วน แต่ความสําคัญของอะไร? ความสําคัญของเขา ความสําคัญในหน้าที่ของเขา เขาทําหน้าที่ของเขา นี่ก็เหมือนกัน ในสังฆะ ในสังฆะสําคัญอย่างไร ในหมู่คณะสําคัญอย่างไร ในตัวเราเองสําคัญอย่างไร ถ้ามีความเห็นความสําคัญของทุกๆ ส่วนของสังฆะ ศาสนามันจะร่มเย็นเป็นสุข ถ้าศาสนาร่มเย็นเป็นสุข สิ่งที่ร่มเย็นเป็นสุขมันก็ทําให้เราร่มเย็นเป็นสุข ทําให้เราประพฤติปฏิบัติได้ง่าย

นี่วันสําคัญทางศาสนา สําคัญที่ไหน? สําคัญที่ธรรมวินัย เคารพครูบาอาจารย์ เคารพธรรมและวินัยก่อน เคารพธรรมวินัย วินัยคืออะไร ครูบาอาจารย์ อาวุโส ภันเต เวลาเจอผู้อาวุโสที่บวชในศาสนาก่อนเรา เราเคารพเราก็กราบ ถ้าเราไม่เคารพล่ะ เพราะว่าการบวช บวชมามันอยู่ที่อํานาจวาสนา มันอยู่ที่จริตนิสัย ถ้าอาวุโสแต่ไม่มีวุฒิภาวะอะไรเลย อาวุโสเฉยๆ อย่างนี้มันจะกราบได้อย่างไร แต่มันก็ต้องกราบ เพราะไม่ได้กราบอาวุโสนั้น ไม่ได้กราบบุคคลคนนั้น แต่กราบธรรมวินัยไง อาวุโส ภันเต เราเคารพธรรมวินัย ในเมื่อกฎหมายบังคับไว้อย่างนี้ เราก็เชื่อฟังกฎหมาย เราเชื่อฟังธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะอะไร? เพราะมันเป็นความร่มเย็นเป็นสุขในศาสนา

ในศาสนานะ ธรรมคือการไม่กระทบกระเทือนกัน ธรรมคือความสงบร่มเย็น แต่ความปลีกย่อย ความปลีกย่อยทางปัญญา ความปลีกย่อยของความถนัดของแต่ละบุคคล ความถนัดของมือ ความถนัดของเท้า ความถนัดของสมอง ความถนัดของการจรรโลงในเส้นเลือดต่างๆ ที่มันเข้าไปเลี้ยงร่างกาย หน้าที่แต่ละส่วนของอวัยวะทํางานต่างกัน นี่ก็เหมือนกัน หน้าที่ในสังฆะในของสงฆ์เรามันทําต่างๆ กัน นี่หน้าที่จากธรรมและวินัยนะ “ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา”

“ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” แล้วเห็นหรือยังล่ะ นี่มันก็เป็นกาเกาะภูเขาทองอยู่อย่างนั้นน่ะ

ความสําคัญของศาสนา...ใช่! มันสําคัญขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่สําคัญอย่างนี้ ขนาดที่ว่าถ้าไม่มีอาสวักขยญาณ ไม่สามารถเย้ยมาร เย้ยมารนะ “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้าอีก เจ้าจะเกิดจากหัวใจของเราไม่ได้เลย” มารเกิดจากใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เยาะเย้ยมารได้เลย

แต่เราอยู่ในใต้พญามาร เวลามันทุกข์มันร้อนขึ้นมา เวลามันเอาตัวรอดไม่ได้ นี่มารทั้งนั้น มารมันเหยียบยํ่าหัวใจ ประพฤติปฏิบัติไปเดี๋ยวก็นั่งคอตก อดนอนผ่อนอาหารขึ้นไปเดี๋ยวก็เบื่อหน่าย เดี๋ยวก็ท้อแท้ เดี๋ยวก็อ่อนแอ ความท้อแท้อ่อนแอมันมาจากไหนล่ะ? ความท้อแท้อ่อนแอก็มาจากหัวใจของเรา จากกิเลสของเรา กิเลสของเรา แล้วว่ามันสําคัญ สําคัญอย่างไร ถ้าสําคัญทําไมมันจับเจ่า มันเศร้าสร้อยอย่างนี้ล่ะ มันสําคัญหรือ...นี่มันยอมจํานนนะ ยอมจํานนกับกิเลส

มันเป็นวันสําคัญขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ไม่ใช่วันสําคัญของเราเลย ถ้าวันสําคัญของเรานะ เราวิปัสสนาของเรา เราทําใจของเราขึ้นมาให้ได้ เห็นไหม อาศัยสิ่งนี้ไปก่อน ดูเราโตมานี่อาศัยพ่อแม่มา เกิดมานี่เกิดมาจากไหน? เกิดมาจากครรภ์ของมารดา แล้วเกิดมาเติบโต พ่อแม่เลี้ยงดูมา แล้วเราเกิดมา เราได้รับการเลี้ยงดูมา เราเติบโตมา เรามีการหาอยู่หากินมา เราจะเลี้ยงพ่อแม่ของเราไปได้ไหม ถ้าเราเลี้ยงพ่อแม่ของเราก็ได้ เรามีครอบครัวของเรา เราก็เลี้ยงลูกของเราได้ เราก็มีลูกมีเต้าของเราขึ้นมา นี่ศาสนาก็มั่นคงอย่างนี้ไง

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อหลักใจของเรามันมี สมบัติของใจ จิตสงบเพราะว่ามันสงบอย่างนี้ มันก็เป็นเด็กโตขึ้นมา มีวิชาการขึ้นมา เราสามารถทําความสงบของมันขึ้นมา เราสามารถน้อมใจออกไปวิปัสสนาขึ้นมา มันก็เป็นวิชาการไง มันเป็นวิชาขึ้นมาที่ว่าเขาทําสัมมาอาชีวะกัน นี่เลี้ยงชีพชอบ เลี้ยงชีพชอบจากการเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง นี่สัมมาอาชีวะ แล้วเวลามรรคมันเกิดขึ้นมา มันเกิดขึ้นมาจากหัวใจ มรรคมันเกิดขึ้นมาอย่างนี้ วิชาการของใจ วิชาการของศาสนา ความสําคัญของเราเกิดตรงนี้

เวลาเจ้าชายสิทธัตถะตรัสรู้ธรรมขึ้นมา นี่เป็นวันสําคัญขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่อาสวักขยญาณ “ถ้าวันนี้ตัดกิเลสไม่ได้ จะไม่ยอมลุกขึ้นจากโคนต้นไม้ จะไม่ยอมลุกจากโคนต้นโพธิ์นี้เลย นั่งตลอด เราต้องถึงที่สุดให้ได้” แล้วอาสวักขยญาณเกิดจากหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณเกิดขึ้นมา นี่วิชชา ๓ สิ่งที่เข้าไปทําลายกิเลสในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สําคัญอย่างนี้ไง เกิดอย่างนี้ นี่เกิดในธรรม

เกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เกิดมาในวัฏฏะ เกิดมาในโลก ขณะเกิดมาแล้วยังบอกว่า “เราจะเกิดเป็นชาติสุดท้าย” แล้วเกิดในชาติสุดท้าย ถ้าไม่ได้ปฏิบัติ มันสุดท้ายแต่คําพูด พูดว่า “ชาติสุดท้าย” เพราะเด็กเกิดมาเดินได้ ๗ ก้าว เปล่งวาจาเลย “เราจะเกิดมาชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” แล้วมันจะเป็นจริงอย่างนั้นไหมล่ะ ถ้าไม่ได้มาตรัสรู้ มันจะเป็นชาติสุดท้ายได้อย่างไร ถ้าไม่ได้ตรัสรู้มันก็ต้องเกิดอีก เพราะในวัฏฏะ

แต่เพราะมาตรัสรู้ธรรมอันนี้ต่างหากล่ะ เวลามารมันตายไปจากใจแล้วมันจะเกิดอีกไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ที่จะเกิดอีก เพราะอะไร เพราะความสว่างกระจ่างแจ้งมันทําอวิชชาออกไปจากหัวใจทั้งหมด สิ่งนี้ต่างหากเป็นคุณสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้ววางธรรมและวินัย นี่วันสําคัญทางศาสนา เพราะวางศาสนาไว้ให้อีก ๕,๐๐๐ ปี แล้วเราเกิดมาท่ามกลางกึ่งพุทธกาล กึ่งที่ศาสนาเจริญรุ่งเรือง แล้วเรามีความศรัทธา มีความเชื่อ มีความฝักใฝ่

ความฝักใฝ่งานของเรา ในสมาธิ ในทางจงกรม นี่มันหน้าที่ของพระ หน้าที่ของพระคือการภาวนา สิ่งต่างๆ ที่เราทํากันอยู่ สิ่งต่างๆ ที่เรากําลังทํามาเพื่อหมู่คณะ เพื่อสังฆะ เพื่อหมู่สงฆ์ เพื่อประพฤติปฏิบัติ คนเขาทํางานกันเขาต้องมีออฟฟิศ เขาทํางานมีสถานที่ พระก็เหมือนกัน ทํางานก็ต้องการทางจงกรม ต้องการนั่งสมาธิภาวนา ต้องการที่สงบสงัด ถ้ามันเป็นไปได้เราก็หาสิ่งนั้น เห็นไหม นกยังมีรวงมีรัง คนยังมีบ้านมีเรือน คนมีบ้านกับคนไม่มีบ้าน คนไม่มีบ้านเขาเช่าอยู่อาศัยกันไป ไอ้นี่ของเรา ทางจงกรมมันเป็นสถานที่ทํางาน เราจะหาอย่างนั้น

นี่มันเป็นงานภายนอกนะ งานภายนอกมันแสวงหา มันเป็นไปได้ มันเปลี่ยนแปลงได้ แต่งานภายใน งานของเรา งานความสําคัญทางศาสนา ในความสําคัญทางหัวใจ ความสําคัญในทางการชําระกิเลส สิ่งนี้มันเป็นหน้าที่ของเราโดยตรง แล้วไม่มีใครเห็นนะ ไม่มีใครเห็นกับเรา มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นเรื่องของหัวใจ แต่มันรู้ได้! รู้ได้!...รู้ไม่ได้ได้อย่างไรในเมื่อมันเป็นการแสดงออกมาจากใจ ถ้าใจมีกิเลส แสดงออกด้วยกิเลส จะมีความดีขนาดไหน จะแสดงออกขนาดไหน มันมีซ่อนเร้นมาทั้งนั้น กิเลสในหัวใจมันซ่อนเร้นมา มันเป็นสิ่งที่นอนเนื่องมากับใจ ในเมื่อการแสดงออก การแสดงออกสิ่งนี้เป็นความถูกต้องทั้งหมด แต่มันมีกิเลสอยู่ มันมีเล่ห์เหลี่ยมของมันออกมาโดยกิเลส มันนอนเนื่องมากับความรู้สึกอันนั้น ที่ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ มันเป็นธรรมมาจากไหน

ถ้าเป็นธรรม มันเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ออกมานะ มันเป็นสัจจะความจริงของเขา สัจจะความจริงของธรรม สัจจะความจริงเวลาสื่อสาร เห็นไหม ดูสิ ดูสิ่งที่สื่อสาร สิ่งที่ไม่มีพิษมีภัยเขาใช้กันเป็นประโยชน์หรือไม่เป็นประโยชน์ ดูสิ่งที่มันเจือปนไปด้วยสารพิษสิ มันมีโทษทั้งนั้นน่ะ เสพเข้าไปในร่างกายมันจะมีโทษเลย แต่ถ้ามันเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ของเขา มันใช้เป็นประโยชน์อย่างไรมันก็ไม่มีโทษ เว้นไว้แต่คนใช้ไม่เป็น ใช้เกินกว่าเหตุ ใช้มากเกินไป ใช้มากมันก็สะสม...ไอ้นั่นมันเป็นคนใช้ไม่เป็น แต่สิ่งที่มันเป็นสัจจะความจริงมันเป็นเรื่องของใจ สิ่งที่มันเป็นสัจจะความจริง นี่เรื่องของธรรมเป็นสภาวะอย่างนั้น ถ้าใจเป็นธรรม แล้วใจเป็นธรรมมันจะเป็นได้อย่างไร ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม

เกิดมาในศาสนา ถ้ามันมีความสําคัญนะ ความสําคัญจากศาสนา ความสําคัญจากเรา บุคลากรในศาสนา ถ้าบุคลากรในศาสนาเป็นผู้สืบต่อ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้เลย ศาสนาเจริญ ถ้าเจริญก็ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ถ้าเสื่อมก็เสื่อมจากภิกษุนี่ ภิกษุทําศาสนาเสื่อม ไม่มีใครทําศาสนาเสื่อมได้ถ้าไม่ใช่ภิกษุเรานี้ทําศาสนาเสื่อมกันเอง เสื่อมจากไหนล่ะ? ก็เสื่อมจากความรู้สึก เสื่อมจากใจ ถ้าใจมันไม่ได้อยู่ในธรรมวินัย ใจมันไม่ยอมเชื่อสิ่งใดๆ เลย มันคิดแต่ความคิดของกิเลส มันจะเอาอะไรมามั่นคงล่ะ

เพราะคําว่า “กิเลส” มันเป็นเรื่องส่วนประโยชน์กับศาสนา มันเป็นไปไม่ได้หรอก เพราะกิเลสมันเห็นแก่ตัว เพราะกิเลสมันคิดว่าสิ่งที่ความคิดนี้ไม่มีใครรู้ เป็นไปไม่ได้ที่ไม่มีใครจะรู้ทันความคิดเรา นี่กิเลสมันยอดเยี่ยมที่สุดในโลก แล้วมันก็ครอบคลุมในหัวใจของเรา มันยอดเยี่ยมที่สุด แต่ไม่มีใครรู้ทันกิเลสของเราเลย กิเลสนี้มันอยู่ที่หัวใจของเรา ใครจะรู้สึกไปกับเรา มันสําคัญ สําคัญทางกิเลส สําคัญทางความคิด ความชั่ว ความใฝ่ชั่ว กิเลสมันจะชั่วออกไปอย่างนั้น มันไม่เป็นสัจจะความจริงหรอก แต่ถ้าเป็นสัจจะความจริงนะ ทําไปเถิดความดี ความดีคือดี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก ทําทาน สิ่งที่เป็นคุณประโยชน์ ทําดีทิ้งเหว ความดีนี่คือทิ้งเหวเลย มันเป็นความดีบริสุทธิ์ แต่ความดีเพื่อต้องการสิ่งตอบสนองความดี มันเป็นไปไม่ได้หรอก

นี่เหมือนกัน ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ สละชีวิต สละมา ๔ อสงไขยอย่างตํ่า ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย ดูสิ สิ่งที่สละมา สละออกไปใครจะรับรู้ด้วย แต่ใจดวงนี้เป็นผู้สละ ใจดวงนี้เป็นผู้รับรู้ ใครจะมาบิดเบือน มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นสัจจะความจริงในหัวใจอันนี้ นี่ความดีทิ้งเหวอย่างนี้มันจะเป็นประโยชน์มหาศาลเลย

สิ่งที่เราทํากันอยู่นี่มันเป็นความดี ความดีของใคร ความดีของใครล่ะ? ความดีของกิเลส ความดีของมาร ความดีของมัน “ทําดีไม่ได้ดี ทําดีมหาศาลเลย ไม่เห็นได้ดีเลย”...ก็มันมีเล่ห์เหลี่ยม มันมีความเห็นเข้าไป ความดีมันไม่สะอาดบริสุทธิ์ มันเป็นเหมือนของที่ไม่มีประโยชน์ ของที่มีคุณค่าขนาดไหนแต่มันมีสารพิษ มันไม่มีประโยชน์ มันใช้ไม่ได้ ดูสิ ดูขยะพิษ นี่หาที่ทิ้งกันนะ ตอนนี้ขยะทางเทคโนโลยีไม่มีที่จะทิ้งนะ หาที่ทิ้งไม่ได้จนต้องจ้าง ขนาดจะทิ้งขยะยังต้องเสียเงิน ยังต้องจ้างเขาเลย เพราะไม่มีใครสนใจ ไม่มีใครต้องการ ไม่มีใครเขาอยากได้เลย นี่สิ่งที่เป็นพิษ

แต่สิ่งที่เป็นธรรมล่ะ ดูสิ ดูทองคําบริสุทธิ์ ทองคําในดินเขาไปทําเหมืองกัน เขาต้องมาถลุงกัน เขาต้องมาทําความสะอาดขึ้นมานะ เขาเอามานะ เขาต้องมีความทะนุถนอม ยิ่งเพชรนะ เขาได้มา เขาต้องเจียระไนของเขา โอ๋ย! กว่าจะได้ เขาถนอมรักษา สิ่งนี้มีประโยชน์ เขาแย่งกัน เขาชิงกัน นั่นเป็นวัตถุนะ แต่ถ้าเป็นความรู้สึกของเราล่ะ เป็นความคิดดีคิดชั่วในหัวใจล่ะ สิ่งที่เป็นความคิดดีทําไมมันไม่เกิดกับเราล่ะ สิ่งที่ความคิดชั่วทําไมมันถึงเกิดกับเรา แล้วความคิดชั่วเราไม่รู้ด้วยนะ เราก็ว่ามันเป็นความคิดที่ดี ดูอีกาสิ มันขี้รดภูเขาทอง เพราะอะไร เพราะเราเกิดในศาสนานี้ วันนี้วันสําคัญทางศาสนานะ สหประชาชาติบอกว่า วันวิสาขบูชาเป็นวันสําคัญของโลก ตื่นเต้นกัน ดีใจกันมากเลย แล้วมันได้อะไรล่ะ เหมือนเด็กๆ เห็นเขาชมหน่อยเดียวนี่ตื่นเต้นไปกับเขา แต่ตัวเองทําอะไร? ตัวเองหมักหมมอยู่นี่ กิเลสในหัวใจหมักหมมเต็มหัวใจ ไม่เคยทําเลย

ความจริงมันจะเกิด สันติภาพมันจะเกิด เกิดในหัวใจเราก่อนสิ สันติภาพ ความเป็นภราดรภาพเกิดที่ไหน? เกิดที่ใจดวงนี้ ใจของเรา ถ้าใจเราเป็นธรรมขึ้นมา นี่เป็นวันสําคัญของเรา ถ้าวันสําคัญของเราเกิดขึ้นมา เรารู้จริงเราเห็นจริงของเราขึ้นมา อย่างเริ่มต้นเลย ความมหัศจรรย์เกิดจากใจดวงนี้ แม้แต่สมาธิธรรม ความสงบของใจ ใจจะตื่นเต้นกับความสงบของใจดวงนี้มาก แล้วใจวิปัสสนาเกิดขึ้นมา ดูปัญญาเกิดขึ้นมา วิปัสสนาเกิดขึ้นมา วิชาชีพเราเกิดขึ้นมา ตั้งแต่เป็นเด็กอ่อน ตั้งแต่เป็นทางวิชาการมา แล้วเราศึกษาจนเป็นผลขึ้นมา เป็นอกุปปธรรมขึ้นมา นี่อกุปปธรรมนะ

ดูสิ ทางโลกเขา เขาให้ปริญญากัน ประสาทปริญญากัน ประสาทมาได้กระดาษใบเดียวนะ แล้วถ้าไม่ได้ทํางาน ไม่ได้ใช้ความคิดเลยนะ ไอ้ความคิดไอ้ความจําจะเสื่อมหายไปหมดเลย แต่ถ้าเราปฏิบัติธรรมขึ้นมา ได้จิตที่มันเป็นอกุปปธรรมขึ้นมา มันจะเสื่อมไปไหน มันจะหายไปไหน มันเป็นสัจจะความจริงกับหัวใจ หัวใจอันนี้มันเป็นสัจจะความจริง หัวใจมันมีความรู้สึกตลอดเวลา

แล้วถ้ากิเลสมันขาดออกไปจากใจแล้ว สิ่งนี้มันเป็นอกุปปธรรม มันเป็นธรรมแท้ๆ อยู่นี่ มันจะเสื่อมไปไหน มันจะลืมไปไหน กระดิกเมื่อไหร่พร้อมเมื่อนั้น โสดาบันก็โสดาบันตลอดไป สกิทาคามีก็สกิทาคามีตลอดไป อนาคามีก็อนาคามีตลอดไป อรหันต์ก็อรหันต์ตลอดไป ไม่มีเสื่อมสภาพ เสื่อมสภาพเป็นไปไม่ได้

แต่ทางวิชาการเขา ทางโลกเขา เขาจะประสิทธิ์ประสาทวิชาการขนาดไหน...เสื่อม เสื่อมทั้งนั้น ลืมทั้งนั้น ต้องพยายามทําสัมมนากันตลอดเวลาเพื่อจะให้ทางวิชาการเจริญรุ่งเรืองตลอดไป เจริญไปไหนล่ะ เจริญไปไหน เจริญไปถ้าเอามาใช้ประโยชน์กับสังคมมันก็เป็นประโยชน์กับสังคม แต่ผลตอบแทนมา คือว่าต่างคนต่างเกิด ต่างคนต่างตายไป ต่างคนต่างต้องตายไปโดยมือเปล่า

แต่ถ้าความสําคัญทางศาสนา เขาว่า “พระไม่ทําอะไรกันเลย พระฉันแล้วก็ต่างคนต่างอยู่ ต่างคนต่างเงียบ” แต่ถ้าหัวใจมันเกิดขึ้นมา เป็นประโยชน์ขึ้นมา สิ่งต่างๆ โลกร่มเย็นเป็นสุขนะ ผู้มีศีลผู้มีธรรมอยู่ในสังคมใด สังคมนั้นจะมีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข ความร่มเย็นเป็นสุขเกิดจากที่ไหน? เกิดจากฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล อากาศไม่มีความเป็นพิษเป็นภัย ความเป็นพิษเป็นภัยเพราะอะไร เพราะสิ่งที่ตาเราไม่เห็น ตาของมนุษย์ไม่เห็นนี่มีอีกมหาศาลเลย ดูสิ ดูอย่างพญานาคเขาพ่นควันสิ่งต่างๆ สิ่งที่อากาศเป็นพิษ สิ่งอะไรต่างๆ สิ่งนี้เรามองไม่เห็นนะ แต่เราต้องใช้อยู่ เพราะอะไร เพราะอาหารกินอยู่ทุกวัน ลมหายใจหายใจเข้าออกตลอดเวลา ถ้าเกิดอากาศเป็นพิษ สิ่งนี้ร่างกายเราต้องเสียไป

เริ่มต้นจากถ้าใจเป็นธรรมแล้ว สิ่งรอบข้างมันจะเป็นประโยชน์ขึ้นมานะ โลกเขาจะทุกข์ร้อนขนาดไหนมันเรื่องของเขานะ ถ้าใจของเราว่าง ใจของเราเป็นปกติ สิ่งต่างๆ ที่เกิดขึ้นมา เรามองด้วยธรรม สิ่งที่ธรรมมองด้วยกิเลสนะ มันจะจบสิ้นไม่ได้ จบสิ้นไม่ได้หรอก เพราะสิ่งนั้นมันจะสะเทือนหัวใจก่อน เพราะอะไร เพราะเรามองเห็น มันเหมือนกับสิ่งที่ตอบสนองกัน มันจะมีค่าความรู้สึกต่างๆ กันไป

แต่ถ้าเป็นธรรมนะ ค่าความรู้สึกของเขามี แต่ค่าของเรามันไม่มี มันตอบสนองกันไม่ได้ มันเปลี่ยนแปลงกันไม่ได้ สิ่งสภาวะนั้นก็เป็นเรื่องของโลก ความสุขความทุกข์เป็นเรื่องของโลก แต่เรื่องธรรมมันคงที่ นี่อกุปปธรรม ความคงที่ของใจไง ใจมันคงที่สภาวะแบบนั้น แต่รับรู้อยู่ เพราะอะไร เพราะสอุปาทิเสสนิพพาน ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ ความรู้สึก ความสืบต่อ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ยังรับรู้สืบต่อกับใจดวงนี้ได้อยู่ แต่ใจดวงนี้ไม่มีคุณค่า ใจดวงนี้ไม่มีพลังตอบสนองกับโลกเขา แต่โลกเขามีตลอด เพราะอะไร

เพราะตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ กับคุณค่าของใจเป็นอันเดียวกัน อันเดียวกันเลย ผูกไว้อันเดียวกันเลย ติดในหัวใจอันเดียวกัน มีผลตอบสนองเหมือนกัน แล้วถ้าเป็นผลดี ผลดีก็ยึดติดไว้ มีความทุกข์ ความสุข ไม่ต้องการพลัดพราก ถ้าเป็นความไม่พอใจ ความทุกข์ มันก็พยายามผลักไส ผลักไสนะ แต่เป็นไปไม่ได้เลย เพราะเป็นไปตามอํานาจของกรรม อํานาจของกรรมเป็นสภาวะแบบนั้น แต่ถ้ามันเป็นใจของเรา ถ้ามันมีหลักมีเกณฑ์ของเรา เราจะเอามันขึ้นมา นี่มันมีวิชาการขึ้นมาอย่างนี้ ธรรมมันเกิดขึ้นมาในหัวใจเราอย่างนี้ รู้จักภาวะความเป็นไปของธรรมอย่างนี้

การแสดงออกเป็นการแสดงออก กิริยามันเก้อๆ เขินๆ นะ สิ่งนี้เป็นเรื่องของโลกๆ เรื่องของธรรมเป็นเรื่องของธรรมในหัวใจของเรา จากที่เป็นอีกามันขี้รดภูเขาทองนะ แต่ถ้าเป็นอีกาที่มันรู้จักเป็นประโยชน์ สิ่งที่เป็นสัตว์ ดูสิ สัตว์ป่ามันขยายพันธุ์พืช มันดูแลรักษาสิ่งที่เป็นห่วงโซ่อาหาร ห่วงโซ่อาหารธรรมชาติของมัน มันกิน มันทําเป็นเชื้อโรคจากสัตว์อื่น มันตัดวงจร ตัดวงจรไม่ให้มันเกิด อย่างเช่นต้นภูเขาทอง แล้วพืชพันธุ์มันจะเกิด มันเกิดบนภูเขา มันทําลายภูเขา แล้วสัตว์มันมากิน มาทําลายของมัน นี่มันไม่รู้เลยว่ามันทําความดีนะ ทั้งๆ ที่มันก็ดํารงชีวิตของมัน

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าใจมันเป็นธรรมขึ้นมา มันไม่ขี้รด มันไม่ทําลาย มันถึงมีแต่ทําความเจริญรุ่งเรือง ความเจริญ ความคงที่ ความที่ไม่เสื่อมสภาพ ไม่เสื่อมสลายไปกับภูเขาทองนั้น ธรรมและวินัยก็เหมือนกัน นี่ความสําคัญทางศาสนา ในเมื่อศาสนามีความสําคัญ วันนี้วันสําคัญทางศาสนา เราต้องมีความสําคัญในตัวเราด้วย ถ้าเรามีความสําคัญในตัวเรา เราจะซึ้งมาก เหมือนทางวิชาการ ถ้าพูดถึงทางวิชาการเขา เขาเห็นว่าสิ่งใดที่เป็นเชื้อโรค สิ่งใดที่ใช้ประโยชน์แล้วมันทําให้สังคมนี้ปั่นป่วน จะทําให้ร่างกายของเราเสียคุณภาพ เขาจะไม่ทํา เพราะเขารู้

นี่ก็เหมือนกัน พอใจมันรู้จักธรรม ใจมันรู้จักความเป็นไป มันจะเห็นสภาวะแบบนี้ไปทั้งหมดเลยว่าจิต วุฒิภาวะของจิต จิตที่เป็นจริตนิสัยมันเป็นมาต่างๆ กันอย่างนี้ แล้วสภาวะมันสืบต่ออย่างนี้ แล้วมาเจอสภาวะอย่างนี้เข้าไป มันจะให้ผล ดูสิ ดูอย่างครูบาอาจารย์ของเรา ในสังฆะ ในสังคม ดูสิ ความนิ่งอยู่ของพระอริยเจ้า พระอริยเจ้ารู้ถึงความกระทบ รู้ถึงว่าควรหรือไม่ควร ควรหรือไม่ควรนะ ต้องทําและไม่ต้องทํา แต่ถ้ามันเป็นความรู้ของเรา มันไม่ใช่อย่างนั้น มันเป็นของเราไปหมดเลย แล้วสิ่งต่างๆ นี้ มันมองสิ่งใดก็แล้วแต่ มองในมุมมองเดียว มุมมองของโลก มุมมองของอัตตา มุมมองของความเห็นของเรา

แต่พระอริยเจ้าไม่เป็นอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างนั้นเลย สมควรหรือไม่สมควร ต้องหรือไม่ต้อง ทําหรือไม่ทํา ทําแล้วเป็นประโยชน์หรือไม่เป็นประโยชน์ มันมีคัทเอาท์อย่างนี้กี่ช่องทาง นี่ความนิ่งอยู่ นิ่งอยู่อย่างนี้ไง นิ่งอยู่เพราะมันไม่มีประโยชน์ พูดไปแล้วมีประโยชน์อะไรเกิดขึ้นมา? มันไม่เกิดประโยชน์ มันเกิดเป็นโทษขึ้นมา ถ้าเกิดโทษขึ้นมา โทษมันเกิดจากไหนล่ะ แล้วใครเห็นโทษล่ะ? โทษมันก็ไม่เห็น แต่เวลาผลเกิดขึ้นมา มันตอบสนองมา เราจะรู้ไปหมดเลย สิ่งนั้นไม่เป็นประโยชน์ ไม่เป็นประโยชน์ แต่มันก็สายไปทุกทีเลย

แต่ถ้าเป็นสติ สติ มหาสติ สิ่งที่เป็นมหาสติเกิดขึ้นมา มันพร้อมกับจิตดวงนี้นะ จิตขยับออกไปมันพร้อมกับความรู้สึกออกไป เหมือนเราก้าวเดินไปเลย คนเดินแล้วหกล้ม ล้มลุกคลุกคลาน กับคนที่เดินสติมั่นคง ต่างกันไหม? ต่างกัน นี่รูปธรรมนะ แต่ถ้าความเป็นไปของจิตมันไม่เป็นอย่างนั้นเลย เพราะมันไม่มีสิ่งใดที่เอามาเป็นประเด็นได้ เพราะใจมันปล่อยมาจากสัมมาอาชีวะ จากการเกิดมาเป็นมรรคญาณ เกิดขึ้นมาจากหัวใจ หัวใจที่มันหมุนเข้ามา สัจจะความจริงนี้มันจะหมุนเข้ามา นี่วันสําคัญ สําคัญที่นี่นะ

ดูสิ เราเกิดมาเป็นอะไร? เป็นพระ ก. พระ ข. พระ ค. เกิดขึ้นมามีอุปัชฌาย์ บวชที่นั่นเวลาเท่านั้น นี่คือการบวชของเราโดยสมมุติในธรรมและวินัย แต่เวลาวิปัสสนาขึ้นไป ขณะที่จิตมันขาด ขณะที่จิตนี้มันขาด ขณะจิตที่มันเกิดขึ้นมา มันรู้ของมันหมดนะ ถ้าไม่รู้นี่มันเป็นไปไม่ได้ พระอริยเจ้าเกิดขึ้นมา ขณะจิตที่มันพลิกขึ้นมามันต้องรู้ของมันตลอดเวลา แล้วรู้ที่ไหน รู้อย่างไร เป็นขั้นตอนขึ้นมาเลย จะที่นั่นๆ เพียงแต่ว่าจะพูดออกมาหรือไม่พูดออกมาเท่านั้น ถ้าพูดออกมา พูดออกมาครูบาอาจารย์ได้ยินอย่างนั้น ได้ยินด้วยเหตุด้วยผล “เออ! อย่างนี้ใช่” ถ้าพูดออกมาก็ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ การสนทนาธรรมกันเป็นมงคลเท่านั้นเอง แต่ถ้าสัจจะความจริง สัจจะความจริงคือใจของเรา สันทิฏฐิโกอันนี้ แล้วเป็นความจริงไหม ถ้าเป็นความจริง จริงคือจริง จริงมันเข้ากับความจริงได้ทั้งหมด

ถ้ามันไม่จริง มันจริงนี่มันจริงของเรา แต่ไม่จริงของธรรม มันจริงของเรา มันยึดมันอยู่ มันโลเล มันเป็นไปไม่ได้ มันเหมือนกับสอยช้างเข้ารูเข็ม เข็มเขาเอาไว้สอยด้าย ด้ายกับเข็มมันเข้ากันได้ มันสอยเข้าไป แล้วเอามาเย็บผ้ามันเป็นประโยชน์ นี่เอาช้าง เอาสิ่งต่างๆ ไปสอยเข้ารู้เข็ม มันจะเข้าได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้หรอก รูเข็มกับตัวช้าง

นี่ก็เหมือนกัน ความรู้สึกของใจมันยึดมั่นถือมั่นไปทั่วทั้งโลกธาตุ แล้วสภาวธรรมมันจะเข้ากันมันเป็นไปได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้ แต่เราว่าได้ เราว่าได้ นี่กิเลสมันเป็นอย่างนั้น กิเลสมันว่ามันได้ของมัน มันยึดมั่นถือมั่นของมัน เพราะมันเป็นนามธรรม มันเป็นไปได้หมด เรานึกเอาสิ นึกเอาช้างร้อยเข้าไปในรูเข็ม นี่เรานึกเอา ช้างร้อยเข้าไปแล้ว เป็นไปแล้ว มันก็เป็นไปของมัน เห็นไหม มันเป็นไปสภาวะแบบนี้ นี่ถ้ามันไม่จริง มันเป็นอย่างนี้

แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ มันเป็นไปไม่ได้ เพราะสิ่งที่ ธมฺมสากจฺฉา ออกมาเป็นธรรมะอย่างนี้ มันเป็นสิ่งที่ว่าเป็นรูปแบบ เป็นประเด็น เป็นบุคลาธิษฐาน เป็นการสื่อออกมาจากความหมายของใจ ถ้าใจมันมีของมัน มันเห็นของมัน มันทําของมัน มันทําเป็น แล้วเวลาเราจะสื่อกันมันเป็นสมมุติไง สมมุติบัญญัติขึ้นมาสื่อความหมายกัน

แต่ถ้าสมมุติบัญญัติมันก็ยังผิด แล้วความจริงอันนั้นมันจะถูกได้อย่างไร ถ้าความจริงอันนั้นมันถูก เราสมมุติบัญญัติมามันต้องถูก เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัย สิ่งนี้มันสมมุติบัญญัติทั้งนั้นแหละ พระไตรปิฎกมันเป็นวิธีการ มันเป็นสมมุติบัญญัติที่ออกจากวิมุตติธรรม จากวิมุตติธรรมในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ

วิมุตติธรรมมันเกิดมาจากไหน? วิมุตติธรรมมันเกิดมาจากความรู้สึก เกิดมาใจ แล้วใจนี้เกิดมาจากไหน? ใจนี้เกิดมาจากมารดาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เกิดมาจากปฏิสนธิในครรภ์ของมารดา แล้วขณะที่จิตมันเกิดขึ้นมา มาตรัสรู้ที่โคนต้นโพธิ์ มันเกิดตรงนั้น มันเกิดตรงนั้น เกิดขณะที่จิต มรรคญาณมันเกิด อาสวักขยญาณมันเกิดทําลายตรงนั้น มันเกิดตรงนั้น มันเข้าใจตรงนั้น ถ้าเกิดตรงนั้นปั๊บมันก็หมุนเวียนมา หมุนเวียนมาจากการเทศนาว่าการ วางธรรมวินัยไว้สําหรับพวกเรา

พวกเราเวลาศรัทธานะ ศรัทธาความเชื่อ วันนี้วันวิสาขะนะ เราเกิดมา เช้า สาย บ่าย เย็น นี่ก็เหมือนกัน ชีวิตเรานะ เด็ก วัยรุ่นขึ้นมาแล้วบวชพระ พระเด็กๆ ก็พระพรรษาน้อยๆ พรรษามากขึ้นมา เราจะเติบโตไปข้างหน้านะ เราจะต้องเป็นผู้ใหญ่ไปข้างหน้า ถ้าเราจะเป็นผู้ใหญ่ไปข้างหน้า เราจะมีอะไรเป็นผู้ใหญ่ล่ะ เห็นไหม อาวุโส ภันเต ถ้าอาวุโส ภันเต ถ้ามีคุณธรรม เขากราบไหว้กันทั้งนั้น ร้อยพรรษาหมื่นพรรษาด้วย แต่ถ้าไม่มีคุณธรรม หรือทําออกมาให้เด็กเล็กๆ มันไม่เคารพนะ พระเล็กน้อยก็ไม่เคารพ มันก็เท่านั้นน่ะ นี่แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน แต่ธรรมวินัยมีบังคับไว้ เราก็กราบธรรมวินัยกัน ไม่ได้กราบบุคคลคนนั้น ไม่ได้กราบพระองค์นั้น แต่กราบธรรมและวินัย เพราะเราเชื่อมั่นในธรรมและวินัย

เราเป็นสาวก สาวกะ เราเชื่อมั่นในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศรัทธาและมีความเชื่อในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราทําตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุคคลคนนั้นจะคิดอย่างไร จะทําอย่างไร มันเรื่องของเขา เรื่องของเรา เราเชื่อธรรมและวินัย แล้วเราพยายามทําตัวเราให้อยู่ในธรรมและวินัย สิ่งนี้เป็นพาหนะเครื่องดําเนิน ถ้าทํา เห็นไหม ถ้าศีลบริสุทธิ์จะทําปฏิบัติขึ้นมาเกิดสัมมาสมาธิ สมาธิที่บริสุทธิ์ผุดผ่อง สมาธิที่บริสุทธิ์เป็นฐาน เป็นบาทเป็นฐานให้เกิดปัญญา ปัญญาของเราจะย้อนกลับมา ปัญญานะ แล้วถ้าเกิดจากสติเราเป็นฐาน แล้วเราไม่ฝึกฝนนะ ให้อีกกี่ร้อยชาติปัญญามันก็ไม่เกิด

ปัญญามันจะเกิดนะ ถ้ามันเป็นส้มหล่น มันเกิดเป็นครั้งเป็นคราว เกิดเป็นครั้งเป็นคราวอย่างนั้น อํานาจวาสนาเรามันจะเป็นสมุจเฉทปหานเชียวหรือ มันก็ต้องหมั่นฝึกหมั่นฝน แก่นแท้ของกิเลสอยู่ที่ใจ หมั่นฝึกฝน หมั่นทําลายไปบ่อยครั้งเข้า การฝึกฝนการทําลาย เห็นไหม ดูนักกีฬาสิ กว่าเขาจะได้เหรียญทองกัน ได้แข่งขันกัน ต้องฝึกฝนกันขนาดไหน เดี๋ยวนี้เขาฝึกกันตั้งแต่เด็กๆ เลย ๓ ขวบ ๔ ขวบ เอามาฝึกกีฬาอาชีพนี่เขาเริ่มกันแล้ว แล้วของเรา เราฝึกฝนเข้ามา จิตใจของเรานี่พยายามทําขึ้นมา

แล้วการกีฬาของเรามันเป็นการกีฬาแข่งกับมารนะ แข่งกับมาร แข่งกับวัฏฏะ เขาได้เหรียญทองกันนะ แต่เราได้การไม่เกิดและไม่ตาย การได้การไม่เกิดและไม่ตาย กิเลสมันตายต่อหน้า ถ้ากิเลสมันตายต่อหน้าแล้วมันบอกใครได้ล่ะ มันเป็นสมบัติภายใน สิ่งที่เป็นสมบัติจากหัวใจ สมบัติจากภายใน มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโกจากหัวใจดวงนั้น “อุชุ ญายะ สามีจิ” เราปฏิบัติตรง ปฏิบัติดี ปฏิบัติชอบ ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เป็นสังฆะ เป็นบุคคล ๘ จําพวกที่สังคมเขากราบไหว้บูชากัน เขาหวังที่พึ่ง หวังเป็นผู้นํา หวังเป็นผู้ชี้ทาง ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเขาต้องการสิ่งที่เป็นประโยชน์ แล้วเราจะทําประโยชน์กับเรา

วันวิสาขบูชา อย่าให้เป็นวันสําคัญขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์เดียว ต้องให้เป็นวันสําคัญของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติด้วย ให้มีความสําคัญกับเรา ให้มีใจของเราเป็นธรรม ถ้าใจของเราเป็นธรรม มันจะเกิดขึ้นมาจากเรานะ แล้วเราจะเป็นที่พึ่งอาศัยของเรา เป็นที่พึ่งอาศัยนะ ใจนี้จะพ้นจากกิเลส ใจนี้จะมีคุณธรรมขึ้นมา แล้วมันจะเป็นที่พึ่งของหมู่คณะ ที่พึ่งของทุกๆ คน ที่พึ่งของวัฏฏะนะ เทวดา อินทร์ พรหม เขากล่าวสรรเสริญ เขาพร้อมที่จะบูชานะ พร้อมที่จะบูชาจิตที่พ้นทุกข์ จิตที่บริสุทธิ์ จิตที่พ้นจากกิเลส

สิ่งที่มัวหมอง สิ่งที่เป็นกิเลส สิ่งที่เป็นความเศร้าหมองในใจ นี่เรื่องของกิเลสทั้งนั้น เราต้องฝืน การกระทําคือฝืนกิเลส แต่เราไม่ได้คิดว่าฝืนกิเลสไง ถ้ามันเป็นเรื่องของกิเลส มันเสียเล่ห์เหลี่ยมเสียศักดิ์ศรี จะเอาสะดวกจะเอาสบาย จะเอาปัญญาวิธีการ ปฏิบัตินี่ต้องนอนบนพรมเลย ปฏิบัตินี่ต้องอยู่บนฟากฟ้าเลย ไอ้คนทุกข์คนยากคือพวกกรรมกรแบกหาม ไอ้เรานี่ปัญญาชน ปฏิบัติมานี้มาจากเทวดา มาภาวนานี่เดินบนอากาศเลย...กิเลสทั้งนั้น! กิเลสทั้งนั้นเลย!

มันอยู่ที่การกระทําทั้งนั้น ฝืนใจนี่แหละ มันไม่ชอบอะไร...ฝืนมัน! มันไม่อยากทําอะไร...ทํา! มันจะไม่ยอมทํา...ทํา!...ฝืนกิเลส ฝืนตัวนี้ ฝืนความคิด ฝืนสิ่งที่ไม่ยอมกระทํา นี่สุดยอด ไม่ต้องไปคิดอะไรเป็นเทคโนโลยีมาเพื่อบรรเทาหรอก “อู๋ย! ธรรมปฏิบัติอย่างนั้น เดินบนยอดไม้เลย” นี่ปัญญาชน มันชนกับอะไรล่ะ มันจะโดนกิเลสชนต่างหาก เห็นไหม เราต้องฝืนกิเลส ไม่อยากทํา...ทํา!...มรรค ๘ ความดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ การกระทําที่ชอบมันจะขัดเกลากิเลส สิ่งต่างๆ ธุดงควัตร การดํารงชีวิตของเรา ธรรมวินัยมันจะขัดเกลากิเลส

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเมตตากรุณานะ พยายามรื้อสัตว์ขนสัตว์ วางศาสนาไว้ อยากจะรื้อพวกเราไป แล้ววางเครื่องมือไว้ แต่เราไปปฏิเสธ ไปเอาเครื่องมือของมารมาใช้ “โอ๋ย! ปฏิบัตินี่ล้าสมัย ปฏิบัติต้องอยู่บนจรวดดาวเทียมเลยล่ะ อยู่บนดวงพระจันทร์โน่นน่ะ” นี่ปัญญา ปัญญากิเลสทั้งนั้น แล้วเอามาปฏิบัติกันหัวคะมําควํ่าคะเมนไม่ได้อะไรเลย

แต่ถ้าความฝืนกิเลสนะ ฝืนกับเรา ทางจงกรมนั่งสมาธิภาวนา มันจะเป็นงานดึกดําบรรพ์ขนาดไหน พระศรีอริยเมตไตรยก็จะทําอย่างนี้ พระศรีอริยเมตไตรยก็จะมาตรัสรู้อย่างนี้ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกๆ องค์จะเป็นอย่างนี้ แต่เรานี่ให้กิเลสมันชักไป ชักออกไปว่า “ฉันนี่ปัญญาชน ฉันเป็นผู้สุดยอด ฉันมีความคิดแปลกๆ ฉันมีความคิดทันสมัย”...ทันสมัยของกิเลสไง

แต่ถ้าทันสมัยของธรรมนะ ฝืนกิเลส!

อยากให้ไป...ไม่ไป!

อยากจะกิน...ไม่กิน!

อยากจะทํา...ไม่ทํา!

นี่ฝืนมันตลอดไป พอมันเบาตัวลงนะ เราจะเห็นคุณค่าของธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย โอ้โฮ!...แต่ถ้าเราทําตามไปอย่างนั้นนะ จิตใจมันจะด้าน มันจะสะดวกสบาย มันจะแตกลายงาเลย กิเลสแตกลายงาในหัวใจจะทุกข์ยากมาก แล้วเราพยายามฝืนมัน ฝืนมันจนจิตผ่องใส ฝืนจนจิตมันสงบ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยกิเลส จิตเดิมแท้นี้จะเป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส มันเกิดมาจากไหนล่ะ? มันก็เกิดมาจากการฝืนไง

“การฝืนนี้เป็นพวกกรรมกรแบกหาม เป็นพวกไอ้ถ่อย ทําไม่เป็น กิเลสมันต้องทําบนยอดไม้ กิเลสมันต้องทําในห้องแอร์ กิเลสมันต้องทําแบบปัญญาชนของมันนะ”...นั่นแหละมันจะพากันไปตาย แต่ถ้ามันเป็นธรรมะนะ มันจะฝืนอย่างนี้ มันเป็นสัจจะความจริงอย่างนี้ ความจริงนี่แหละ คนเรากินแล้วก็ถ่ายอยู่นี่ ปฏิบัติก็ปฏิบัติ ก้นนั่งสมาธิ ฝ่าเท้าเดินจงกรม นี่ทําอย่างนี้แหละ แล้วมันจะพ้นกิเลส เอวัง

เทศน์พระ ๒๒

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๑๕ มิถุนายน ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้เราลงอุโบสถ ลงอุโบสถแล้ว การลงอุโบสถในหัวใจนะ เพราะอะไร เพราะว่าเวลาลงอุโบสถ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้แสดงปาฏิโมกข์เอง แล้วถึงเวลาจุดหนึ่ง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกว่าให้ภิกษุแสดงกันเอง

การแสดงปาฏิโมกข์เป็นหัวใจของศาสนา มันเป็นหัวใจนะ ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเรา ทีนี้การแสดงปาฏิโมกข์นั้นคือหัวใจ แต่ถ้าเราฟังกันจนชินชา มันทํากันจนเป็นพิธี ถ้าทําเป็นพิธีมันเข้าไม่ถึงใจ เราถึงต้องมีการอบรมบ้างเป็นครั้งคราว อบรมเพื่อใครล่ะ? อบรมเพื่อเราเองนะ

เรานี่ พุทธะอยู่ที่เรา เวลาครูบาอาจารย์ปฏิบัติ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ อยู่ที่ใจ ทั้งๆ ที่ของยังอยู่กับเราเองนะ เวลาอบรมก็อบรมเพื่อเรา ผู้อบรม ดูสิ ถวายความรู้ เวลาเขาประชุมสงฆ์กัน ถวายความรู้ภิกษุ แล้วเอาใครมาถวายล่ะ? เอาคฤหัสถ์มาถวายความรู้กับภิกษุนะ เราเป็นภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ภิกษุเป็นเป็นผู้นํา ถ้าเป็นผู้นํา ผู้นํานํามาจากไหนล่ะ ถ้าผู้นําเป็นปริยัติเขานํามาจากวิชาการทฤษฎี แต่ครูบาอาจารย์เขานําออกมาจากหัวใจนะ

หัวใจมันอยู่กับเรา ผู้รู้อยู่กับเรา เวลาเขาอบรม เขาเอาอะไรมาอบรมเรา? เขาเอาเปลือกมาอบรมเรานะ เอาประเพณีวัฒนธรรมพิธีกรรม เอาต่างๆ มาอบรมเรา แต่นี่เราอบรมกันเอง ภิกษุให้ภิกษุอบรมกันเอง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลยนะ “ถ้าเราภิกษุอยากจะอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้อุปัฏฐากภิกษุไข้เถิด” อุปัฏฐากภิกษุไข้นะ แต่ภิกษุไข้นั้นต้องเป็นผู้ที่ควรอุปัฏฐาก ถ้าภิกษุไข้นั้นเป็นผู้อ่อนแอ เป็นผู้ที่อุปัฏฐากแล้วจะเรียกร้องแต่คนนั้นอุปัฏฐาก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าไม่ต้องไปมองเลย

การจะอุปัฏฐากนะ อุปัฏฐากผู้ที่ควรอุปัฏฐาก เห็นไหม ในวัตรของภิกษุไข้ ภิกษุไข้ต้องเป็นผู้อุปัฏฐากง่าย เวลามีอะไรไม่เรียกร้อง ไม่ต่างๆ เป็นผู้เข้มแข็ง นี่ไม่ใช่ทอดทิ้งกัน แต่ถ้าเรียกร้องกันมันก็อุปัฏฐากไม่ได้ นี่ธรรมวินัยมีไว้ แต่ธรรมวินัยมีไว้เป็นกลางไง

แต่ถ้าเอาธรรมวินัยมาเหยียบยํ่ากันนะ ดูสิ ศีลธรรมเอาไว้ทําไม? เอาไว้จับผิดเรานะ เอาไว้ดูแล เอาไว้ปลูกฝัง ปลูกพุทธะเรา ปลูกความรู้สึกเราให้เติบโตขึ้นมา ครูบาอาจารย์ท่านเคยสอนไว้ ถ้าความผิดพลาดของเรา เราหาของเราไม่เจอ คนอื่นก็หาไม่เจอหรอก แต่ถ้าความผิดพลาดของเรามีในหัวใจนี่นะ ไม่ต้องให้คนอื่นหาหรอก เราก็รู้ ถ้าเราคิดผิด เราทําผิดในหัวใจ เราจะเอาหมักหมมไว้ขนาดไหน สิ่งนี้มันอยู่กับเรา แล้วถ้าเกิดเราเห็นของเรา คนอื่นทําไมจะมองไม่เห็น เป็นไปไม่ได้หรอก

ทางโลกเขาว่ากันอย่างนั้น เราคบกันน่ะคบกันได้แต่เป็นหมู่เป็นคณะกัน แต่ใจเรารู้กันไม่ได้หรอก แต่ถ้าเป็นผู้รู้นะ มี ผู้รู้เรื่องหัวใจนี่มี สิ่งนี้รู้กันได้ เพียงแต่ว่าครูบาอาจารย์บอกเลย มันมีคติไง เวลาพูดไปแล้ว ทําไปแล้ว มันเป็นประโยชน์หรือไม่เป็นประโยชน์ ถ้าไม่เป็นประโยชน์เขาก็ไม่ทํา ไม่พูด เก็บไว้ในหัวใจดีกว่า แต่ถ้าเป็นประโยชน์ เพราะอะไร

อย่างที่ว่าเวลาธรรมวินัย ให้ย้อนมาที่ใจเรา ให้รักษาของเรา ดูใจเรา ความเป็นอยู่ของเรานี่...ใช่ เป็นหน้าที่ของครูบาอาจารย์ เป็นเอกภาพ ความเป็นไปเหมือนร่างกาย ร่างกายถ้ามันเคลื่อนไหวไป ถ้าเป็นปกติเราจะเคลื่อนไหวไปได้อย่างปกติ ถ้ามีส่วนใดส่วนหนึ่งพิการไป ส่วนใดส่วนหนึ่งเจ็บไข้ มันทําให้ร่างกายเราเดินไปไม่สะดวกเลย

นี่ก็เหมือนกัน ในหมู่สงฆ์เราถ้ามีผู้เจ็บไข้ได้ป่วย มันก็ทําให้ร่างกายเรามันไปไม่สะดวก ก็ต้องดูแลกัน ต้องรักษากัน ต้องอุปัฏฐากกัน “ถ้าจะอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้อุปัฏฐากภิกษุไข้เถิด” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยไว้อย่างนี้ ถ้าคนมีนํ้าใจ มันทํากัน มันทําได้ สิ่งที่มีนํ้าใจนะ แล้วผู้ที่เขาอุปัฏฐากเขาก็เห็นคุณค่าไง ถึงบอกว่าเราไม่ใช่เด็กกําพร้า ไม่ใช่ภิกษุที่เป็นลูกกําพร้าไง เรามีธรรมวินัยเป็นที่ยึดมั่น ยึดมั่นนะ ถ้าเราหมู่คณะมีสหธรรมมิก มีเพื่อนมีฝูง มีการอุปัฏฐาก มีการดูแลกัน นี่ถ้าของเราเป็นอํานาจวาสนาเป็นบารมี

ถ้ามันไม่มี เราอยู่ผู้เดียว เราออกวิเวก ออกไปอยู่ผู้เดียว เจ็บไข้ได้ป่วย ธรรมไง ธรรมโอสถ เราอยู่กับธรรม อยู่กับพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ อยู่กับเรา เจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมาเราก็ดูแลเราเลย เราพยายามทําความสงบของเรา ถ้าจิตสงบเข้ามานะ เวลาหนาวนักร้อนนัก เราเข้ามาอยู่ที่จิตของเรา มันปล่อยวางได้

เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยนะ เจ็บไข้ได้ป่วยถ้ามียา มีการรักษา เราก็รักษา ถ้ามันไม่มียานะ เราก็ต้องพิจารณาเลย ถ้าการพิจารณานั้น อันนั้นเป็นการวิปัสสนา เป็นการแยกแยะ ถ้ามันแยกแยะได้ เห็นไหม ธรรมอยู่ที่ใจ สันทิฏฐิโก มันเกิดกับเรานะ นี่ไข้หนาวสั่นเลย แล้วเวลามันหาย มันหายไปไหน ไข้ของเรามันหายไปไหน เวลามันหายมันไปได้เพราะอะไร เพราะธรรมไง เราเข้าถึงธรรม ไปอยู่กับธรรม เพราะจิตมันเป็นธรรม มันปล่อยวางสภาวะนี้ได้ สิ่งนี้มันเกิดขึ้นมาจากการประพฤติปฏิบัติของเรา จากประสบการณ์ของเรา ถ้าสิ่งนี้เกิดขึ้นมาจากเรา สิ่งที่เกิดขึ้นมาจากเรา เราเองเราเป็นผู้ประสบสัมผัส มันอยู่ที่ใจไง

ถ้ามันอยู่ที่ใจ เวลาวันอุโบสถเราจะสวดปาฏิโมกข์กัน สวดปาฏิโมกข์กันเพราะอะไร เพราะเราจะระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ตั้งแต่ปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๑๓ อนิยต ๒ นิสสัคคีย์ ๓๐ สิ่งนี้มันเป็นหลักชัยของเรา มันเป็นเครื่องวัดกันไง หมู่คณะเราอยู่ได้เพราะอะไร บรรทัดฐานวัดกันที่นี่ ถ้าเรามีทิฏฐิ มีความเห็นเสมอกัน ความเป็นอยู่จะผาสุกนะ แต่ถ้ามันมีความผิดพลาดขึ้นมา มันก็แก้ไข คนเรามันแก้ไขได้ เราเดินไปยังลื่นล้มได้เลย ความผิดพลาดเป็นเรื่องปกติธรรมดา แต่เราเป็นบัณฑิต ผิดต้องยอมรับผิด ถูกก็เป็นผู้ถูก

ถ้าเป็นขณะที่ว่า ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ มีการสนทนาธรรมกัน ถ้ามันไม่มีการยอมรับกัน สิ่งใดเราก็ยืนไว้สิ เราหยุดไว้ หยุดไว้แค่นี้ก่อน ให้เขารู้สึกตัวของเขาขึ้นมา เพราะกิเลสมันไม่ไว้หน้าใครเลย เวลากิเลสมันมีทิฏฐิขึ้นมานะ มันจะยึดมั่นของมัน เหมือนเด็กๆ เลย เด็กๆ เข้าไปเจอของสิ่งใด สิ่งนั้นเป็นของแปลกประหลาดทั้งนั้นเลย แต่ผู้ใหญ่ผู้เฒ่าเขาเห็นมาตั้งแต่เด็กจนเขาเฒ่า มันเป็นเรื่องปกติของเขา แต่เด็กมันเข้าไปเห็นใหม่ มันจะตื่นเต้นของมันนะ มันจะว่าสิ่งนั้นเป็นของแปลกประหลาด

สิ่งที่เห็นแปลกประหลาด ถ้าเห็นถูกมันก็เป็นว่าสิ่งที่ติดมันติดอยู่ตรงนั้น ถ้าไปเห็นผิด เห็นผิดมันก็เป็นทิฏฐิของเขา นี่มันเรื่องของกิเลส กิเลสไม่ไว้หน้าใคร ไม่ไว้หน้าใครเลย ในโลกนี้เกิดมามีกิเลสทุกคน แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสมัยเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ถ้าไม่มีกิเลสนี่เอาอะไรมาเกิด แล้วเกิดขึ้นมาแล้วทําไมมีราหุลขึ้นมา เห็นไหม มันยังมีอยู่ ในเมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ธรรมยังไม่มีในโลก

เวลาสะเทือนใจ เวลาคนตายไป ยมบาลถามว่า “เคยเห็นธรรมไหม เคยเห็นธรรมไหม”

นี่บอกว่า “ไม่เคยเห็น”

พูดกับคฤหัสถ์นะ แล้วเวลายมบาลถาม ไม่เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตายหรือ? เห็น นั่นล่ะมันแสดงธรรม เห็นไหม เจ้าชายสิทธัตถะเข้าไปเที่ยวสวน เห็นเด็กเกิด เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย เห็นสมณะ ออกแสวงหาสมณะอย่างนี้ แล้วออกเป็นสมณะ เป็นนักบวช บวชแต่ร่างกายก่อน เวลาวันเพ็ญเดือน ๖ นี่บวชหัวใจ “เอหิภิกขุ” บวชหัวใจของตัวเอง

เราจตุตถกรรม เราญัตติขึ้นมา เราเป็นภิกษุขึ้นมา ถ้าเราเอหิภิกขุ เราบวชเราขึ้นมา เราบวชมาจากไหนล่ะ? เราบวชที่เราจะเริ่มสนใจนี่ไง เห็นคุณค่าไง ถ้าเห็นคุณค่านะ มันจะกราบเท้าพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เต็มหัวใจ ถ้ากราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ จากภายนอก เราจะมีพาหนะ มีเรือ มีเครื่องดําเนินให้ใจเราเข้าไปถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แต่ถ้าเราทําพาหนะให้กิเลส สิ่งที่เป็นพาหนะของเรามันเป็นเรือรั่ว มันเป็นสิ่งที่ว่าชํารุดทรุดโทรม มันไปไม่ได้

หัวใจมันมีอยู่นะ ทวนกระแสเข้ามา ศีล สมาธิ ปัญญา ในใจของเรามันจะทวนกระแสเข้ามา ถ้ามันเป็นสัมมา เป็นความเห็นถูกต้อง สิ่งที่ปฏิบัติไปมันเป็นมรรคญาณ สิ่งที่มันเป็นความเห็นของกิเลส เวลาเอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าเป็นพาหะ เป็นเครื่องดําเนิน เวลาเข้าไปมันเป็นอะไรล่ะ? มันเป็นกิเลส มันเป็นมิจฉา

สิ่งที่เป็นมิจฉานะ ดูสิ ดูในปัจจุบันเวลาเรื่องการคมนาคม มันมีการก่อการร้ายนะ มันระเบิดทั้งคันรถเลย ระเบิดตายหมดเลย นี่ถ้ามันมีกิเลสนะมันระเบิดอย่างนั้นน่ะ แล้วเราไปนี่มันไปถึงฝั่งไหม มันไปถึงเป้าหมายปลายทางไหม ถ้ามันไปถึงเป้าหมายปลายทาง เราถึงจะกราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

เวลาศีล ศีลทําให้สะอาดบริสุทธิ์...ตรวจสอบ เวลาคนขึ้นรถ เขาต้องมีทหารตรวจอาวุธ ตรวจต่างๆ ถ้าศีลเราบริสุทธิ์ เราตรวจพฤติกรรมของเรา เราดูพฤติกรรมของเรา พฤติกรรมของเราถูกต้องไหม ถ้าพฤติกรรมถูกต้อง การคมนาคมของเรามันจะสะดวก ศีลของเราจะดีขึ้น

แล้วเวลาแสดงปาฏิโมกข์ เรามาแสดงปาฏิโมกข์กันตรงนี้ไง สมัยพุทธกาล ภาษาบาลีมันเหมือนภาษาไทยเรา พระรู้กันโดยพื้นฐาน ถ้ามีสิ่งใดผิดขึ้นมา เขาจะสะกิดกัน “เดี๋ยวจะปลงอาบัติ จะปลงอาบัติ” นี่เตือนกันไง เพราะอะไร เพราะเวลาถึงที่สุด สรุปมา “ภิกษุทั้งหลาย เธอผิดหรือเปล่าๆ” เวลาผู้สวดสวดอย่างนั้น

แล้วถ้าเรารับ เพราะอะไร เพราะถ้าจิตใจมันควรแก่การงาน จิตใจนิ่ม จิตใจเป็นผู้ดี มันยอมรับความจริงไง อะไรผิดอะไรถูกเรารู้กันอยู่นะ เรารู้ตลอดเวลา แล้วถ้าเราสาธุๆ เวลามันจบนะ สิ่งนี้ถ้ามันผิดในหัวใจมันก็เป็นมุสาสิ มันก็เป็นอาบัติซ้อนไปๆ

แต่พระในปัจจุบันนี้ นักปราชญ์ของเรา ถ้าเราฟังภาษาบาลีไม่ออก ถึงให้ปลงอาบัติก่อนเลย ปลงอาบัติ ถ้ามีอาบัติทุกสิ่งที่ปลงได้ ถ้ามีอาบัติหนักที่ปลงไม่ได้ก็ต้องอยู่กรรม นั่นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าคนยอมรับความจริงก็แก้ไขไป สิ่งนี้แก้ไขได้

ดูพระฉันนะสิ พระฉันนะถือตัวถือตนมากว่าตัวเองเป็นคนที่เอาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกบวช แล้วถึงเวลาแล้วมาบวชในศาสนา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว วางธรรมแล้ว พระฉันนะมาบวช ดื้อมาก ถือว่าถ้าไม่มีพระฉันนะจะไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใครพูดอะไรก็ไม่ฟัง จนสุดท้ายพระอานนท์ถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อนจะปรินิพพาน

“ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว พระฉันนะจะทําอย่างไร”

“ให้ลงพรหมทัณฑ์”

ให้ลงพรหมทัณฑ์คือยกออกจากหมู่ ไม่พูดด้วยเลย มันก็เหมือนสังฆาทิเสส

เสียใจมาก ช็อกเลยนะ เพราะเขาถือกันมากในสมัยโบราณ แบบว่าถ้ามันโดนอัปเปหิมันเป็นการเสียหายมากไง ช็อกเลย ออกไปจากหมู่ ไปพยายามประพฤติปฏิบัติจนถึงที่สุดบรรลุเป็นพระอรหันต์ กลับมาหาพระอานนท์นะ บอกว่ายอมแล้ว นี่ถ้าจิตมันเป็นกิเลสมันไม่ยอมนะ มันไม่ยอมเพราะว่ามันต่อต้าน แต่เพราะโดนเขาอัปเปหิออกจากหมู่ไป ด้วยความว่าไม่มีที่พึ่งแล้ว ถึงพยายามแสวงหาหนทาง พระฉันนะบรรลุเป็นพระอรหันต์นะ นี่เพราะอํานาจวาสนาของเขา เพราะกําลังใจของเขา

นี่ก็เหมือนกัน บอกว่าถ้าสังฆาทิเสสแล้วมันเป็นไปได้ ปฏิบัติก็ปฏิบัติได้ ถ้าประพฤติปฏิบัติได้มันก็ต้องมีอํานาจวาสนา เพราะดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกจากราชวัง มีม้ากับนายฉันนะไปด้วยกัน แล้วให้นายฉันนะกลับมา ให้ม้ากลับมา สิ่งที่ได้สร้างบุญกุศลไว้ ถ้ามีกําลังใจไว้อย่างนั้น แล้วถือตัวมาก ถือว่าตัวเองรู้มาก ตัวเองมีคุณประโยชน์กับศาสนา ศาสนาเกิดมาเพราะมีเรา ถ้าไม่มีเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่ได้เกิดมา นี่ทิฏฐิมานะจรดฟ้าเลย แต่ถ้าจรดฟ้ามันก็ต้องมีความเข้มแข็งใช่ไหม เวลาโดนอัปเปหิไป เขาพยายามประพฤติปฏิบัติของเขา

เวลาถือกันตรงนี้ไงว่าถ้าลงพรหมทัณฑ์หรือสังฆาทิเสส มันยังประพฤติปฏิบัติได้ ประพฤติปฏิบัติได้...ได้ ถ้าคนมีความเข้มแข็ง มีความเข้มแข็งคือว่าได้สร้างคุณงามความดีมากับใจดวงนั้น

แต่ถ้าใจเรามันยังเป็นปุถุชนแล้วใจเรามันโลเล สิ่งนี้มันก็ฝังใจไป แล้วเวลาทําความสงบของใจนะ เวลาจิตมันสงบเข้ามา มันจะเริ่มเข้าสู่ความสงบ ถ้ามันมีสิ่งใดขวางกั้นมันจะเด้งออกมาเลย...มี ในหมู่คณะเรามีมาก เวลาปฏิบัติไป ทําอุกฤษฏ์ขนาดไหน จิตมันลงไม่ได้ ลงไม่ได้หรอก ถึงที่สุดนะยังสงสัยเรื่องการบวชของตัวเอง บวชซํ้า ทําทัฬหีกรรม บวชซํ้าอีกทีหนึ่ง แล้วมาภาวนานี่ดีขึ้นๆ

มันอยู่ที่เรา อยู่ที่ประสบการณ์ของเรา อยู่ที่เราคบบัณฑิต บัณฑิตจะพาเราไปทางที่ดี เราคบหมู่คณะที่ดี มีอะไรที่มันเป็นอุปสรรคขัดขวาง แล้วช่วยกันค้น ช่วยกันแสวงหา ช่วยกันบุกบั่นออกไป อุปสรรคมันจะขัดขวางเรา แล้วอุปสรรคนี่อุปสรรคจากโลกๆ ความเป็นอยู่อุปสรรคความเป็นไป ดูสิ เราจะลงอุโบสถนะ ถ้ามีอุปสรรคจะทําให้เราอึกทึกครึกโครม การกระทําของเรามันไม่เป็นความพอดี แต่ถ้าอุปสรรคอย่างนี้เราจะแก้ไขไปเป็นครั้งเป็นคราว อุปสรรคจากภายนอก

อุปสรรคจากภายในล่ะ อุปสรรคจากการกีดขวางของหัวใจเรา จะเข้าไปถึงความสงบ แล้วถ้าเกิดอุปสรรคกีดขวางของใจเรา ถ้าเข้าไปวิปัสสนาจะปล่อยวางกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนไป ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยชี้นําอย่างนี้มันจะเป็นประโยชน์กับเรา เห็นไหม คบบัณฑิต บัณฑิตอย่างนี้

ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การคบบัณฑิตที่ประเสริฐที่สุดคือคบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ปัจจุบันนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยร่างกาย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว แต่โดยสัจธรรม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระไตรปิฎก มันก็เป็นกิริยาอีก กิริยามันเป็นทฤษฎีไง

พระไตรปิฎกไปเปิดอ่านเถิด เพราะทุกคนก็อ่านพระไตรปิฎก นี่เป็นของสาธารณะนะ มีทุกวัด เวลาเปิดอ่านไปแล้วมีความเข้าใจไหม? มันมีแต่ความสงสัย ยิ่งอ่านยิ่งสงสัย ยิ่งอ่านยิ่งงง เพราะอะไร เพราะมันเป็นภาษาใจดวงนี้ที่พ้นจากกิเลสแล้ว แล้วแสดงวิธีการ ในพระไตรปิฎกมันเป็นวิธีการ มันเป็นเหตุทั้งหมดเลย ผลในนั้นไม่บอกไว้ เหมือนกับหลวงปู่มั่นที่บอกว่า เวลาแสดงธรรมท่านไม่แสดงถึงผลเลย เพราะอะไร เพราะกลัวคนมันจะจํา จําเสร็จแล้วมันเป็นดาบสองคมไง

สิ่งที่มันจะเป็นประโยชน์ ถ้าบอกเรื่องเหตุนี่ เหตุเราทําได้ไง อย่างเช่นเราไปประกอบสัมมาอาชีวะอย่างไร เราเริ่มต้นอย่างไร เราเก็บอะไรเป็นทุน เราเก็บอะไรเป็นวิธีการ เป็นสิ่งที่ว่าเป็นความหมายของวิชาการนั้น เป็นวิชาชีพนั้น นี่มันเป็นวิธีการ แล้วผลล่ะ ผลที่เกิด เราไปประกอบสัมมาอาชีวะแล้วประสบความสําเร็จ แล้วเราได้สิ่งตอบแทนมา

นี่ก็เหมือนกัน ผลของการประพฤติปฏิบัติมันเป็นอกุปปธรรมๆ อกุปปธรรมมันเกิดอย่างไร แล้วใจมันเป็นอกุปปธรรมอย่างไร มันว่างๆๆๆ ความว่างพูดกันเป็นพื้นฐาน ความว่างนะ ลมอากาศมันก็ว่าง เด็กมันก็ว่าง ว่างทั้งนั้น คนนอนหลับมันก็ว่าง แล้วว่างอย่างนี้มันว่างฆ่ากิเลสไหม คนนอนหลับมันว่างไม่ว่าง เว้นไว้แต่มันฝัน คนเราถ้ามันฝันนี่มันไม่ว่างหรอก แต่ถ้ามันนอนหลับ มันไม่ได้ฝัน มันว่างนะ แต่มันว่างแบบไม่มีสติไง มันว่างแบบมิจฉา ว่างแบบเคลมธรรมะไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราไปอ่านพระไตรปิฎก “ปล่อยวางอย่างนั้น นิพพานอย่างนั้น”

นิพพานคําเดียวเถียงกันจะเป็นจะตายนะ นิพพานคําเดียวยังเอามาเป็นสิ่งที่เป็นประเด็นที่โต้เถียงกัน จนเป็นโทษกับการประพฤติปฏิบัติ จนทําให้ลังเลสงสัย จนเอาสิ่งนี้มาเป็นสิ่งที่ติดในหัวใจ

แต่เวลาปฏิบัติไปนะ สมาธิมันก็ว่าง ความว่างเป็นอจินไตยนะ อจินไตย ดูสิ พุทธวิสัย โลก กรรม ฌาน แล้วฌานมันเป็นความว่าง มันเป็นอจินไตยที่ไม่มีขอบเขตของใครเลย มันเป็นอจินไตยเลยล่ะ แล้วนี่มันว่าง มันว่างอย่างไร

แต่ถ้ามันเป็นอริยผลนะ มันว่างของมัน ว่างขั้นโสดาบันมันก็รู้กัน โสดาบันว่างตรงไหน เริ่มจากว่าง ว่างอย่างไร มันปล่อยอย่างไรมันถึงว่าง แล้วว่างแล้วขอบเขตของมันว่างขนาดไหน ถ้าว่างแล้วลึกลงไปมันจะไปเกิดไปเจออุปาทาน เจอเข้าไป ถ้าเจอเข้าไปมันเป็นสกิทาคามี สกิทาคามีผ่านเข้าไปแล้วมันว่าง ว่างเข้าไปมันยังมีอสุภะอยู่ข้างหน้า ว่าง ทําไมยังมีอสุภะอีกล่ะ แล้วอสุภะมันผ่านตรงนั้นไป พอผ่านอนาคามีไป แล้วจิตเดิมแท้มันอยู่ที่ไหนล่ะ แล้วมันจับฐีติจิต จับภวาสวะ จับตัวอวิชชาได้ แล้วมันจับอย่างไรล่ะ แล้วมันปล่อยเข้าไปอย่างไร นี่ความว่างมันพูดกันรู้เรื่อง ความว่างมันมีระดับของมันที่มันจะผ่านขั้นตอนของมันเข้าไป มันมีขณะของมัน มันเป็นไปของมัน ปิดกันไม่ได้หรอก รู้หมดล่ะ ใครก็รู้ได้ทั้งนั้น

แล้วมันเป็นความหวังของมัน สิ่งนี้เป็นความว่าง แล้วก็ว่างๆๆ อ่านพระไตรปิฎกมาแล้วก็เถียงกัน เอาความว่างมาฆ่ากัน แล้วอะไรมันว่าง ว่างของใคร ว่างจริง ว่างปลอม แล้วว่างอย่างไรถึงเป็นความว่าง

นี่ไงคบบัณฑิต ถ้าเรามีครูมีอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์จะคอยชี้นําเรา ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า จิตผู้ที่สูงกว่า ความรู้ที่สูงกว่า มันจะดึงเราขึ้นมา ดึงพวกเราขึ้นมา

นี่อุปสรรคจากภายใน ถ้ามันมีอุปสรรคจากภายใน แล้วเราคบบัณฑิตกัน เราเป็นหมู่คณะกัน นี่สังฆะ สังฆะมันเป็นอย่างนี้ อุโบสถ เราลงอุโบสถกันเพื่อความบริสุทธิ์ เราลงอุโบสถกันเพื่อระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ที่ทําอุโบสถทําแทนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ “ต่อไปนี้เราจะไม่แสดงปาฏิโมกข์แล้ว เราจะให้ภิกษุแสดงกันเอง” เวลาผู้แสดงปาฏิโมกข์ถึงทําแทนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เราระลึกถึง เราเคารพ เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้ถ้ายิ่งทําของเรา เรายิ่งอยู่ใกล้ อยู่ใกล้ธรรมและวินัย แล้วถ้าทําความผิดนะ ธรรมวินัยเป็นของคงที่ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมาตรัสรู้องค์ต่อไปก็ธรรมอันนี้ อริยสัจก็อันนี้ พระธรรมวินัยก็อันนี้ แล้วนี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่คงที่ไง

แต่ทางโลกเขาบอกนะ เราท่องจํากัน เราพยายามเรียกร้องแต่สิ่งที่เป็นอดีตไว้ ไม่ยอมละสิ่งที่เป็นอดีต ถวิลหาๆ...มันไม่ใช่หรอก มันเป็นสัจจะความจริงอย่างนี้ ธรรมะที่มีอยู่แล้ว เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมก็กราบธรรมอันนี้

ความรู้สึกของมนุษย์ คนเกิดมา ความรู้สึกของหัวใจ อันนี้แน่นอน โลกมันจะหมุนไปขนาดไหนก็ความสุขความทุกข์อันนี้ แล้วถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นไปมันก็เข้าถึงธรรม ก็ธรรมวินัยอันนี้ แล้วธรรมวินัยอันนี้เราเคารพ แล้วเราลงอุโบสถกัน เราเคารพ เรามีที่พึ่ง อย่าว่าลูกกําพร้านะ นี่พระบ่นมาก “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว เกิดแล้วเราก็ไม่มีพ่อไม่มีแม่”...ไม่มีพ่อไม่มีแม่ได้อย่างไร ถ้าเราระลึกถึงอย่างนี้ หัวใจมันเร่าร้อน

ถ้าหัวใจมันมีหลักของมัน หลักยึดของมัน เราก็เหมือนกับมีผู้ดูแลเรา เห็นไหม ธรรมวินัยนี่แหละ ข้างนอกมันจะอดมันจะอยากนะ แล้วแต่วาสนาของคน เวลาออกไปวิเวก บางที่มันก็สมบูรณ์ บางที่มันก็ขาดแคลน ความขาดแคลนบางที่ ครูบาอาจารย์ท่านบอกเลย ธรรมเกิดในที่อัตคัดขาดแคลน ถ้ามันเป็นอัตคัดขาดแคลนอย่างนั้น อัตคัดขาดแคลนจากภายนอก ถ้าอัตคัดขาดแคลนจากภายนอก ถ้าอยู่ที่ไหนมันก็รื่นเริงอาจหาญ จิตเข้าสมาธิได้ง่าย สิ่งที่เข้าสมาธิได้ง่าย นี่อากาศเบา สิ่งที่ดีนะ ความอัตคัดขาดแคลนของเราคืออัตคัดขาดแคลนธรรมวินัยไง อัตคัดขาดแคลนนะ

ศีล สมาธิ ปัญญา ความดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ นี่มรรค มรรค ๘ มันเป็นหน่วยต่างๆ สติ สมาธิ ถ้าเราไปจับสิ่งใด กาย เวทนา จิต ธรรม แล้วมันมีการแยกแยะ มีการเป็นไป นี่ธรรมจักรมันเคลื่อน ธรรมจักรนะ ธรรมจักรมันหมุน เวลาปัญญามันหมุน มันหมุนอย่างไร มันเข้าไปทําลายอย่างไร

ปัญญานี้ สมาธิจับ ปัญญาเป็นฝ่ายตัด สมาธินี่ความเห็นของจิตมันเห็น เห็นอาการของจิตมันไปเกาะเกี่ยวกับกาย เกาะเกี่ยวกับจิต นี่จิตเกาะเกี่ยวกับจิตอย่างไร? จิตนะ ธาตุรู้ แล้วมันเห็นตัวจริง คือตัวจิตมันเศร้าหมอง มันผ่องใส สิ่งที่เห็นเป็นธรรม เห็นเป็นเวทนา แล้วมันวิปัสสนาไป มันเป็นธรรมจักร แล้วธรรมจักรมันเคลื่อนอย่างไร นี่มันเกิดกับเรานะ สิ่งที่มันเกิดกับเรา วิปัสสนามันเกิดอย่างนี้ แล้วเวลามันเป็นไปในหัวใจของเรา แล้วเรามาอ่านพระไตรปิฎกนะ โอ้โฮ! นี่ก็เป็นแล้ว นี่ก็ทํามาแล้ว นี่สภาวะแบบนี้ มันเหมือนกับเราไปในสถานที่หนึ่ง แล้วเราไปอ่านหนังสือที่เขาเขียนถึงสถานที่นั้น มันจะซึ้งใจมาก

แต่นี่เราไม่เคยเห็นอะไรเลย เราไม่ได้ประพฤติปฏิบัติเลย เวลาอ่านพระไตรปิฎกนะ บอกถึงหัวใจเราเอง บอกถึงผลของการปฏิบัติของจิต ถ้ามันนิพพานเป็นสภาวะแบบนี้ สอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่เป็นอย่างไร อนุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่สิ้นชีวิตไปแล้วเป็นอย่างไร สิ้นชีวิตแล้วพระอรหันต์มีหรือไม่มี...วุ่นวายไปหมดเลย

แต่ถ้าเราอ่านพระไตรปิฎก วิธีการของพระที่ประพฤติปฏิบัติ สิ่งนี้ที่ท่านทํามา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างนั้น เอามาเป็นประเด็นในหลักในเหตุผล แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัตินะ สิ่งที่เกิดขึ้นมามันเกิดขึ้นมาจากเรา

ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ

ปริยัติ ปฏิเวธ...ไม่มี ปริยัติแล้วรู้แจ้ง เรียนแล้วรู้แจ้งไม่มี ปริยัติเรียนแล้วถ้าไม่ปฏิบัติ รู้แจ้งไม่มี เป็นไปไม่ได้ เราเรียนกันมาแล้ว ครูบาอาจารย์ของเราบอกว่า ปริยัติเราเรียนกันมาแล้วกับอุปัชฌาย์ “เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ” ถ้าแทงทะลุเข้าไป นี่พระอรหันต์ เราเรียนมาแล้ว แต่เวลาออกมาแล้วการดํารงชีวิตของเรา เช่น ลงอุโบสถเราต้องปลงอาบัติกัน ในวัตรของอุโบสถ ในวินัยลงอุโบสถเป็นเล่มๆ ในพระไตรปิฎก สิ่งที่ว่าเป็นอุโบสถ นิมิตหมาย วิสุงคามสีมา คูหาสีมา อุทกุกเขปสีมา สีมามี ๔ ชนิด

แล้วขณะสวดอุโบสถนี่สงฆ์เป็นวรรคทํากรรมไม่ได้ ถ้าภิกษุป่วยไข้ต้องให้ฉันทะมา สงฆ์เป็นวรรคทํากรรมไม่ได้นะ เป็นวรรคคือว่าแบ่งพรรคแบ่งพวก หรือว่ามาไม่ครบ ไม่ได้ เว้นไว้แต่เวลามีพิธีบวช เขานิมนต์พระกี่องค์ นั่นก็เป็นสังฆกรรมเหมือนกัน แต่สังฆกรรมเป็นเรื่องของกิจนิมนต์ แต่สังฆกรรม อุโบสถ กฐิน นี่ต้องทั้งหมด แล้วมีเสียงใดเสียงหนึ่งคัดค้านขึ้นมาจะทําไม่ได้ ไม่ใช่ประชาธิปไตย มันเป็นธรรมาธิปไตย

ธรรมาธิปไตยเป็นความเห็นทั้งหมด คัดค้านไม่ได้ สิ่งที่คัดค้านอันนั้นคือทําไปไม่ได้ สิ่งนี้ถ้าธรรมวินัยมันออกมาจากข้างนอกนี้ไง ออกมาจากพิธีกรรม ออกมาจากสังฆกรรม ออกมาจากวินัยกรรม มันเป็นวินัยกรรม การกระทําวินัยกรรม สิ่งที่ศึกษามาศึกษามาเพื่อเหตุนี้ แต่ถ้าทําไปแล้ว ในหมู่คณะ ในการกระทําไป ครูบาอาจารย์ที่ฉลาดจะพาทําสิ่งนี้ อะไรเป็นประโยชน์ อะไรที่ไม่เป็นประโยชน์ สิ่งที่เป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์มาก เป็นประโยชน์น้อย

ดูสิ เวลาคฤหัสถ์ ประโยชน์ของเขาชักนําเขามา เขาเข้ามาวัด เขาได้ฟังธรรม ได้เห็นการดํารงชีวิตของสงฆ์ เราดํารงชีวิตของเรา เขาน่ะ “โน่นก็ขาดแคลน นี่ก็ขาดแคลน” พยายามแสวงมาเพื่อปรนเปรอธาตุขันธ์ เห็นไหม แต่เราอยู่กันด้วยธรรมชาติของเรา ยิ่งครูบาอาจารย์ของเราเป็นเศรษฐีธรรม แต่ทางโลกแค่ปัจจัย ๔ เหมือนกัน เวลาสมบัติส่วนตนก็บริขาร ๘ แต่หาเงินหาทองหามาสงเคราะห์โลก นี่ให้กับโลกเขา

แต่เขาว่าเขาขาดแคลน เขาแสวงหามา แสวงหามาเป็นความทุกข์ยาก แล้วเก็บรักษายิ่งทุกข์ยากมากเลย แต่ของเรานะ เราแสวงหาของเรา ภิกษุเราเหมือนนกมีปีกมีหาง ธุดงค์ไป ฉันเสร็จแล้วล้างบาตร เก็บบริขารแล้วก็ไป เหมือนบินไปอิสรเสรี แต่สมบัติของเราอยู่ในหัวใจ มันเป็นอริยทรัพย์ ทรัพย์จากภายใน เก็บไว้ในใจ

เวลาคนเกิดคนตาย ถ้ามีบุญกุศล ทําบุญกุศลมหาศาลเลย เงินบริจาคเป็นพันๆ ล้านนะ ถ้าเป็นเงิน นี่โอนข้ามชาติไม่ได้ แต่ถ้าการสละออกไปจากใจ ใจเป็นผู้สละ ความรับรู้มันอยู่ที่ใจ เวลาคนตายไป สมบัติเราเพิ่งสละออกไป ไปเกิดเป็นเทวดา อินทร์ พรหม มันไปจากไหน? ไปเกิดเป็นเทวดา อินทร์ พรหม มันก็ไปจากใจ ใจนี้ไปเกิด

ปัจจุบันนี้เป็นพระ ก. พอตายไปแล้วเป็นเทวดา ก. แล้วจิตมันคนละดวงไหม? จิตดวงเดียวกัน แต่สถานะต่างกัน เวลามันต่างกัน เวลาปัจจุบันนี้เป็นพระ เวลาตายไปแล้วก็เป็นสภาวะแบบนั้น นี่เป็นสมบัติไปกับใจนะ แล้วถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้ว สิ่งที่เป็นสมบัติไปกับใจมันเหมือนกับนํ้ามัน รถเวลาวิ่งมา เราเติมนํ้ามันหมดเลย เติมนํ้ามันตลอด นํ้ามันหมดก็หมด นํ้ามันหมด รถไปไม่ได้ ต้องเข้าปั๊ม ถ้าเป็นอามิส มันเป็นเทวดา พอไปเกิดเป็นเทวดา พอนํ้ามันหมดมันก็หมดวาระ มันก็ต้องมาตาย พอสิ้นอายุขัยของเทวดา อินทร์ พรหม ก็ต้องมาเกิดอีก

แต่ถ้ามันเป็นอริยทรัพย์ มันเป็นอกุปปธรรม มันไม่มีวันหมด มันหมดไม่ได้ มันคงที่ แล้วคงที่ รถที่มันเติมนํ้ามันถังเดียวแล้วไม่เคยหมดเลยนี่หาที่ไหน? หาในการประพฤติปฏิบัตินี่ไง หาในหัวใจนี่ไง ถ้าเป็นโสดาบันก็โสดาบันตลอดไป สกิทาคามีก็สกิทาคามีตลอดไป อนาคามีก็อนาคามีตลอดไป สิ้นตลอดไป แล้วมันอยู่ไหน? มันอยู่ในใจเรานี่ มันเป็นการยืนยันเลย พระไตรปิฎกคือพระไตรปิฎก แต่หัวใจเราคือหัวใจของเรา ความรู้ของเราก็เป็นความรู้ของเรา ใจของเราก็เป็นใจของเรา นี่สมบัติของเรามันอยู่ที่นี่

สมบัติของโลกเขา เขาทําเป็นสมบัติของเขา เขาทําเป็นอามิสกันหมดเลย แล้วเรามาปฏิบัติมันเป็นสมบัติของเรา แล้วสมบัติของเรา เราเห็นคุณประโยชน์อย่างนี้ ดูสิ เวลาเขาเติมนํ้ามัน ต่อไปนี้นํ้ามันจะหมดโลก เขาพยายามคิดวิธีการว่าจะเอาพลังงานอะไรมาใช้กันอยู่

นี่ก็เหมือนกัน แต่ถ้ามันเป็นหัวใจของเรา มันเป็นสมบัติของเรา มันหมดไปไหน สิ่งที่มันใช้แล้วหมด เขายังต้องแสวงหา เขายังลงทุนขนาดนั้น แล้วสิ่งที่ใช้ไม่หมด ใช้แล้วไม่มีวันหมด มันอยู่กับเราตลอดไป เราจะทําเล่นๆ ได้อย่างไร สติก็มาเอาสติจริงๆ สิ ภาวนาก็ภาวนาจริงๆ สิ หัวใจก็หัวใจจริงๆ สิ เกิดมาจากเราสิ เรามีความมุมานะ เรามีความเข้มแข็ง แล้วความจริงเกิดขึ้นมามันจะเป็นสมบัติของเรา

อย่าอ่อนแอ อย่าท้อแท้นะ ถ้าอ่อนแอท้อแท้ สมบัติ นี่จะเอาเพชร แล้วการกระทํา กระทําขึ้นมาอย่างกับเด็กเล่นขายของ เด็กเล่นขายของมันเล่นพลาสติกนะ มันได้ของเล่นขายของนั่นน่ะ สมาธินี่สมาธิเล่นๆ สตินี่สติเล่นๆ ทุกอย่างทําเล่นหมดเลย แล้วจะเอาความจริงมาจากไหน

ความจริงมันจะมีจริงกับเรา มันต้องทําจริงๆ สมบัติเราจะเป็นสมบัติจริง อริยทรัพย์จากภายใน หัวใจมีทุกคน นั่งอยู่นี่หัวใจมีทุกคน บัณฑิตเราคบกัน เราเป็นหมู่คณะกัน เราช่วยเหลือกัน เราจุนเจือกัน นี่ต้องให้โอกาสกันนะ ถ้าใครจะทําความเพียร ใครจะอดอาหาร ใครจะอะไรนี่อย่าไปกวน อย่าไปยุ่งกับเขา ให้ปล่อยเต็มที่เลย เราต่างคนต่างแสวงหากัน

ดูสิ เขาไปตลาดกัน เขาไปจ่ายของกัน เขายังช่วยเหลือกันเจือจานกัน เขายังแลกเปลี่ยนสินค้ากันมาได้ เราเป็นผู้ปฏิบัติด้วยกัน เราจะปฏิบัติด้วยกันนะ ใครจะปฏิบัติ ใครจะอดอาหาร ใครจะเร่งความเพียร เปิดโอกาสให้เลย แล้วพยายามทําอย่างนี้กันขึ้นมา แล้วสมบัติมันเกิดขึ้นมา ให้ทําจริงๆ

พวกเราแสวงหากัน มันอยู่ในหัวใจไง ดูสิ ดูอย่างทางโลกเขา ชมรมอะไร เขารักอะไร เขาจะเจือจานกัน อย่างชมรมรถเขาจะหาอะไหล่มาเจือจานกัน รถโบราณเขาจะดูว่าที่ไหนมี เขาจะช่วยเหลือกันเจือจานกัน นี่เขาเป็นชมรมเพื่อเล่นสนุก เขายังมีความอนุเคราะห์กันขนาดนั้น เราเป็นนักบวช เราเป็นพระ แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติด้วยกัน ทําไมเราไม่เจือจานกัน ทําไมไม่เผื่อแผ่กัน ทําไมเราไม่ให้โอกาสกัน ทําไมไม่ช่วยเหลือกันขึ้นมา

เราเป็นพระนะ เราเป็นผู้นําของชาวโลกด้วย เราเป็นนักรบรบกับกิเลสของเรา ถ้ากิเลสของเรา เรารบไม่ได้ เราชนะไม่ได้ แล้วเราจะเอาอะไรไปสอนเขา ถ้ามันรบกับกิเลสของเราได้ กิเลสในหัวใจเราขาดไป สิ่งนี้มันขาดไปจากเรา แล้วทําไมจะสอนเขาไม่ได้ ก็มันอยู่กับหัวใจของเรา นี่ความรู้ของเรา

พระไตรปิฎกนี่กราบไหว้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรม ครูบาอาจารย์เหมือนกัน กราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ กราบทั้งนั้นล่ะ แต่พระไตรปิฎก ในการศึกษาปริยัติมันเป็นอย่างนั้น ถ้าเป็นพระไตรปิฎกในหัวใจ พระไตรปิฎกภายใน เห็นไหม ผ่าหัวใจออกมาเลย ผ่าร่างกายออกมาเลย แล้วเข้าใจหมดน่ะ ในเรื่องของศีล สมาธิ ปัญญา ตรงไหนบ้างที่มันสงสัย มันจะสงสัยได้อย่างไรในเมื่อมันใช้ประสบการณ์อย่างนี้ทําลายกิเลสออกมาจนถึงที่สุด จนหัวใจมันผ่องแผ้ว นี่ผลของการเกิดมาจากใจ พระไตรปิฎกในมันชัดเจนขนาดนี้

เพียงแต่ว่าคนถามมันยังตั้งปัญหาไม่ถูกเลย ปัญหาตัวเองเป็นมันยังไม่รู้จะถามอย่างไรเลย ครูบาอาจารย์ท่านบอก “ต้องถามอย่างนี้สิ แล้วมันจะออกมาเป็นอย่างนี้ๆๆ” เพราะอะไร เพราะมันผ่านมาแล้ว สิ่งนี้ทํามา ถ้าทําขึ้นมามันจะเป็นประโยชน์กับเรา

เราจะมาลงอุโบสถกัน ลงอุโบสถเพื่อจะให้เราไม่โลเล ให้พวกเราไม่อ่อนแอ ทางโลกเขาว่าไม่หน่อมแน้มนะ ถือศีลกันเล่นๆ ทําทุกอย่างเล่นๆ หมดเลย แต่ถ้าเราเอาจริงขึ้นมา กิริยาภายนอกถึงเวลาก็ ธมฺมสากจฺฉา เราคบกัน วิสาสะมันเป็นเรื่องธรรมดา แต่เวลาจริงจังต้องจริงจังนะ ถ้าเราไม่จริงจังกันนะ

ธรรมะอยู่กับคนจริง ธรรมะอยู่กับหัวใจที่แท้จริง แล้วถ้าหัวใจเราอ่อนแอ หัวใจเราไม่เอาจริงเอาจังนะ มันก็ได้แต่สิ่งที่มันเป็นอาการของใจ ไม่ใช่ใจนะ อาการของใจ ธรรมชาติมันมี เห็นไหม ดูสิ เด็กมันยังสื่อความหมายกับเรา พูดกับเราได้เลย นี่ก็เหมือนกัน อาการของใจคือภาษา คือความรับรู้ของจิต นี่ก็เหมือนกัน อารมณ์ความรู้สึกมันเป็นอาการของใจทั้งนั้น แล้วปฏิบัติไปก็ปฏิบัติด้วยอาการของใจ ผลก็เป็นอาการของใจ

อาการคือเงา อาการของใจคือเงาของใจ ไม่ใช่ตัวใจ ผลก็ผลของเงา ไม่ใช่ผลของจริง ถ้าเราผ่านทะลุเข้าไปมันไปถึงตัวใจแล้วชําระที่ใจ สุดสิ้นแล้วนะใจมันจะสําเร็จ ใจมันจะเป็นผลขึ้นมา แล้วผลมันจะรู้กับเรานะ โกหกกันไม่ได้หรอก ผู้รู้จริงกับผู้รู้จริงคุยกันนะ ถึงกัน โกหกกันไม่ได้หรอก ความจริงเป็นความจริง เอวัง

เทศน์พระ ๒๓

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๒๙ มิถุนายน ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เราเป็นพระนะ เราเป็นคนเห็นภัย ผู้ที่บวชพระเวลาอยู่กับโลกเขา ถ้าอยู่ในโลก โลกเขามีชีวิต เขามีสีมีสัน ชีวิตเขามีความสุขของเขานะ เพราะชีวิตในโลกของเขา เราเห็นภัยใช่ไหม เราถึงได้สละโลกมาบวชกัน ถ้าเราสละโลกนะ เราทิ้งโลกมาแล้ว เรามาบวชเป็นพระนี่มันเป็นพระ ถ้าเราเข้าใจว่าเราเป็นภิกษุ ภิกษุผู้เห็นภัยนะ แต่ถ้าโลกเขาตีความนะ ภิกษุเป็นผู้ขอ

แต่ถ้าเป็นโลกของเรา ภิกษุเป็นผู้เห็นภัยในวัฏฏะต่างหากล่ะ ภิกษุเป็นผู้เห็นภัยแล้วออกมาประพฤติปฏิบัติ ออกมาเพื่อจะพ้นจากภัย แล้วพ้นจากภัย คนเรามันต้องมีสติสัมปชัญญะสิ มันต้องตื่นตัวตลอดเวลา ถ้าคนไม่ตื่นตัว มันอยู่กับโลกเขานะ มันนอนจมกับกิเลส ถ้ามันตื่นตัว มันจะเห็นผลของมัน

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านสิ้นกิเลส “ธรรมะจะสอนใครได้ ธรรมะจะสอนใครได้ มันลึกซึ้ง มันละเอียดอ่อน มันจะสอนใครได้” นี่มันสอนไม่ได้เลยนะ ถ้าคนจะพ้นจากภัย มันต้องเข้าถึงธรรมแท้ๆ มันเหนือโลก แล้วเหนือโลกแล้วจะเอาอะไรพาดเข้าไปหามันล่ะ ถ้าพาดไปหามัน ท่านถึงพยายามดูตัวของท่านไง “อ๋อ! ที่มันมาได้ มาได้เพราะปฏิปทาเครื่องดําเนิน ปฏิปทาเครื่องดําเนิน เรามาจากปฏิปทาเครื่องดําเนิน”

ท่านถึงว่า ปฏิปทาเครื่องดําเนินเข้าไปหาอันนั้น ถ้าปฏิปทาเครื่องดําเนิน แล้วเวลาออกมา กว่าที่ท่านจะดําเนินมา ไปอยู่กับหลวงปู่มั่นน่ะ “ถ้าภิกษุที่มีพรรษา ให้ฝึกหัดเด็กมันขึ้นมา มันจะได้มีข้อวัตรติดหัวมัน” ข้อวัตรมันเป็นเครื่องมือดําเนินนะ

ดูสิ จะมานี่มาด้วยอะไร? มาด้วยรถนะ ข้อวัตรปฏิบัติ ขอทานมันยังมีกะลาหากินของมันเลย ขอทานมันต้องมีภาชนะที่จะขอทานนะ ผู้ที่เขาจะทําจะมีวิชาชีพ เขาต้องเรียนวิชาชีพของเขา ถ้าเขามีวิชาชีพของเขานะ นักกฎหมายเขามีกฎหมายเป็นเครื่องมือของเขา วิชาการแพทย์เขาก็มีวิธีรักษาคนเป็นเครื่องมือของเขา แล้วพระเป็นผู้จะสู้กิเลส เอาอะไรเป็นเครื่องมือ ภิกษุจะต่อสู้กิเลส มึงเอาอะไรเป็นเครื่องมือกัน มึงเอามือเปล่าๆ ไปจับเสือหรือ เอาอะไรไปจับเสือล่ะ แล้วเวลาทําข้อวัตรปฏิบัติ นี่ปฏิปทาเครื่องดําเนิน สิ่งนี้เป็นเครื่องมือที่เคยเข้าไปสู้กับกิเลส แล้วเวลาทําขึ้นมามันโต้แย้งทั้งนั้นน่ะ

มันเป็นเรื่องความลําบากนะ ทําอะไรก็จะลําบาก ออกบิณฑบาตก็เป็นเรื่องความลําบากแล้ว ถ้ามีคนเขาเอาปิ่นโตมาให้ถึงวัด สิ่งนี้พอดีเลย สิ่งนี้เหมาะสมมาก แต่ถ้าเราได้ก้าวเดินออกไป ก้าวเดินออกไปเพื่อจะหาเครื่องดํารงชีวิตอย่างนี้ มันจะเป็นความลําบากนะ แล้วว่าความลําบาก มันก็นอนจมสิ

เช้าขึ้นมา วัตรปฏิปทา วัตรในโรงฉัน ต้องทําความสะอาด นํ้าล้างเท้า นํ้าล้างบาตร นํ้าต่างๆ ต้องเตรียมไว้พร้อมเลย แต่ถ้ามันขี้เกียจนะ มันไม่เอาอะไรเลย นี่มันเป็นปฏิปทาเครื่องดําเนิน มีดนะ เครื่องใช้ไม้สอย ทหารเขามีอาวุธเอาไว้ต่อสู้ในสงคราม เขาเอาไว้ทําลายข้าศึกของเขา แต่เราเอามีดเอาปืนยิงหัวตัวเองทั้งนั้น นี่มีดก็เอาไว้ฟันมือตัวเองไง “ปฏิปทาเครื่องดําเนินเป็นเครื่องลําบากไปทั้งหมด สิ่งใดก็ไม่อยากจะทําทั้งนั้น หมู่คณะทําให้ ทุกคนจะทําให้หมดเลย ตื่นเช้าขึ้นมานํ้าเต็มโอ่งเต็มไหเลย ให้เราใช้สอย เราเป็นผู้ที่มีอํานาจวาสนาได้ใช้สอยหมดเลย” เห็นไหม เครื่องมืออย่างนี้ อาวุธดําเนิน เขาจะชําระกิเลสไง มันไม่อยากทําหรอก

คนเรานะลองได้เหนื่อยอ่อน ได้ออกกําลัง ทุกคนไม่อยากทํา แต่ถ้าคนทางโลกเขา ดูสิ เวลาเขาออกไปฟิตเนสกัน เขาอยากสวยอยากงาม เขาทําได้นะ เหงื่อออกโทรมๆ เลยน่ะ เขาทําเพื่อให้ร่างกายเขาแข็งแรง เขายังเห็นผลของมันเลย แล้วเครื่องมือของเรา เครื่องมือที่เราจะใช้ประโยชน์กับเรา เป็นประโยชน์กับหมู่คณะ ถ้าหมู่คณะเราใช้สอย ของหมู่คณะใช้สอยด้วยกัน ถ้าใช้สอยด้วยกันมันก็ต้องทําด้วยกัน เราไม่กินแรงกัน

การกินแรงกัน สิ่งที่เป็นธรรม นี่เป็นการกินแรงกัน เราเอาเปรียบ แต่ถ้าเป็นกิเลส “เราสะดวกสบาย เรามีอํานาจวาสนา” นี่เครื่องมือมันเป็นประโยชน์กับการชําระกิเลส แต่มันก็เอาเครื่องมือทําลายตัวเอง ทําลายตัวเองว่าตัวเองได้เปรียบเขา ตัวเองมีอํานาจวาสนา ข้อวัตรปฏิบัติ ปฏิปทาเครื่องดําเนิน นี่เครื่องดําเนิน

“อุโบสถ” อุโบสถเตือนตลอดเวลา ๑๕ คํ่า มาเตือนกันตลอดเวลา ว่าตั้งแต่ศีล ๒๒๗ ทําอะไรผิดพลาดกันบ้าง สิ่งที่ผิดพลาดกัน นุ่งผ้ากันมา ผ้า ๓ ผืนมันทะลุ มันด่าง มันพร้อยไหม ถ้ามันทะลุ มันด่าง มันพร้อย มันก็เป็นอาบัติ ถ้าเป็นอาบัตินะ สิ่งที่เป็นอาบัติ ถ้าผ้าทะลุ แม้แต่ถั่วเขียวหรือหลั่งเม็ดเลือดผ่านได้ อรุณขึ้น เราไม่ได้ปะได้ชุน เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ นี่มันของมองเห็นๆ นะ

แต่ถ้าความผิดในหัวใจล่ะ ความผิดจากการกระทํา ใครไปมองเห็น สิ่งที่มองเห็น สิ่งที่มันชํารุดทรุดโทรม ผ้าขาด ผ้าขาดมันต้องปะ ถ้าผ้าขาด ผ้าหลุด ผ้าลุ่ย นี่ก็เหมือนกัน ศีลธรรม ๑๕ คํ่า อุโบสถ มาเพื่อตอกยํ้ากับตรงนี้ว่าใครบ้างที่มันทําผิดจากศีล ๒๒๗ ให้ปลงอาบัติ ทําให้มันเป็นปกติขึ้นมา ถ้าเป็นปกติขึ้นมา นี่เพื่อบํารุงรักษาเรานะ เพื่อบํารุงรักษาเรา เพื่อให้เป็นไปกับเรา สิ่งนี้เป็นไปกับเรา เป็นไปกับหัวใจของเรา นี่ผู้ที่เห็นภัย

ภิกษุเป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร วัฏสงสารมันอยู่ที่ไหน? วัฏสงสารมันอยู่ที่จิตปฏิสนธิจิต จิตที่พาเกิดพาตาย วัฏสงสาร มันเกิดในวัฏฏะ ถ้าจิตมันยังเกิดในวัฏฏะ มันยังเวียนไปในวัฏฏะอยู่ มันต้องเกิดต้องตายไป ถ้ามันต้องเกิดต้องตายไป แม้แต่เครื่องมือตัวเองยังไม่ปกติเลย ดูสิ ดูอย่างพลังงาน ถ้าสิ่งที่เป็นบรรจุภัณฑ์มันไม่ปกติ มันรั่วไหลหมด ถ้ามันรั่วไหลหมด พลังงานมันจะเก็บไว้ได้อย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าศีลเราขาด เราด่าง มันพร้อย แล้วมันจะทําสมาธิขึ้นมาได้อย่างไร ทีนี้ทําสมาธิขึ้นมาไม่ได้ ถ้าทําไม่ได้ ทําไมคฤหัสถ์เขาศีล ๕ ทําไมเขาถึงพระโสดาบันได้ล่ะ? ไอ้นั่นเป็นคฤหัสถ์นะ สิ่งที่ว่าเป็นคฤหัสถ์มันก็เหมือนเป็นผู้กว้างขวางอยู่ในวงนอก สิ่งที่เป็นภิกษุผู้เห็นภัยมันอยู่ในวงใน วงนอกกับวงใน เห็นไหม เหมือนข้าราชการ ถ้าไม่ใช่ข้าราชการ ไม่ทุจริตต่อหน้าที่ เป็นประชาชน เขาไม่มีระเบียบข้าราชการปกครองเขา เขาทําธุรกิจของเขา เขาทํางานของเขาได้ แต่เป็นข้าราชการนี่ไม่ได้ มันมีกฎระเบียบของเขา มันเป็นการทุจริตต่อหน้าที่ ผู้ที่ทําผิด ข้าราชการทําผิดต้องมีโทษ ๒ ชั้น ๓ ชั้นขึ้นไป เพราะเป็นเจ้าหน้าที่ทําผิด

นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นนักรบ เราเป็นพระ มันต้องกระชับเข้ามา ถ้ากระชับเข้ามา ความผิดของเราถ้ามันผิดเข้ามา เวลาทําบุญกุศลมันก็ได้บุญมาก เวลาทําบาปมันก็ได้บาปมาก ถ้าได้บาปมากอย่างนั้น บาปของเรานี่เราทําขึ้นมา บาปอกุศลไง ถ้าบาปอกุศลทําให้จิตใจเศร้าหมอง จิตใจหดหู่ มันจะรื่นเริงอาจหาญควรแก่การงานไหม ถ้าคนจะรื่นเริงอาจหาญควรแก่การงาน จิตใจมันต้องผ่องแผ้ว ถ้าจิตใจมันผ่องแผ้ว มันจะทําอย่างไรให้จิตใจมันผ่องแผ้ว สิ่งนี้มันเป็นเครื่องเข้ามาเชิดชูในหัวใจของเรานะ

แต่ถ้าเป็นกิเลสนี่มันเหยียบยํ่า เครื่องมือเขาจะเอาไว้เพื่อชําระกิเลส มันกลับเอาเครื่องมือนั้นมาทําลายโอกาสของตัว ทําลายตัวให้มันนอนจมอยู่ในวัฏฏะนี่ไง แล้วก็บอกว่าเป็นภิกษุ เป็นผู้เห็นภัยๆ นะ เห็นภัยในอะไร ถ้าเห็นภัยในวัฏฏะมันต้องพยายามเอาออกสิ เอาสิ่งที่เป็นความเศร้าหมอง เอาสิ่งที่เป็นความหมักหมมของใจออกจากใจสิ ออกจากใจให้มันผ่องแผ้ว

“จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส”

ไอ้กิเลสหยาบๆ อุปกิเลสคือกิเลสอย่างละเอียดไง ไอ้นี่ขี้เกียจ ความมักง่ายมันเป็นอุปกิเลสที่ไหน มันกิเลสหน้าด้านๆ สิ่งที่ด้านๆ อยู่กับหัวใจ มันยังไม่รู้จักตัวมันเองเลย แล้วมันจะไปต่อสู้กับกิเลสอย่างไร เครื่องมือเขาเอาไว้ต่อสู้กับข้าศึกนะ เครื่องมือเขาไม่ได้เอาไว้ทําลายตัวเองนะ เครื่องมือที่เอาไว้เป็นประโยชน์กับเรามันเป็นสิ่งที่มันหนักหนาสาหัสสากรรจ์แบกหามกันไม่ไหว ถ้ามันแบกหามไหวน่ะมันเป็นไปได้ มันแบกหามนะ

โลกเขาทํางานกัน ดูสิ เวลาเขาบริหารจัดการของเขา เขาต้องทําวิจัยของเขาทุกอย่างกว่าเขาจะตัดสินใจแต่ละชิ้นแต่ละอย่างขึ้นมาเพื่อทําการตลาดของเขานะ เขาต้องหาของเขาทั้งหมดเลย นี่เป็นเรื่องของโลกๆ แล้วเรื่องของเราล่ะ เรื่องของหัวใจของเรา เรื่องของการต่อสู้ของเราน่ะ เรื่องของเรา เรื่องการต่อสู้กับกิเลส มันเป็นสิ่งที่เวลาครูบาอาจารย์ท่านบรรลุธรรมขึ้นมานะ “มันจะสอนได้อย่างไร มันจะสอนได้อย่างไร” มันเป็นนามธรรม มันจะเอาอะไรเข้าไปพาดพิงถึงมัน แล้วจะเอาอะไรไปต่อสู้กับมัน แล้วนี่มันอยู่กับเราน่ะ

ธรรมกับวินัย เพราะครูบาอาจารย์ท่านผ่านมาท่านถึงเก็บหอมรอมริบนะ หลวงตาท่านพูดเลย หลวงปู่มั่นเก็บหอมรอมริบทุกอย่าง เก็บหอมรอมริบเพราะอะไร เพราะทะนุถนอมมัน ทะนุถนอมนะ เพราะอะไร เพราะมันเป็นเครื่องมือเครื่องดําเนินเข้าไปชําระกิเลส

แล้วตํารามีอยู่ ปริยัติมีทั้งนั้นน่ะ ตู้พระไตรปิฎกมีขนาดไหนก็ได้ จะพิมพ์ออกมาล้นโลกก็ยังได้ แล้วถ้าไม่มีใครใส่ใจกับมัน ไม่มีใครเอามันมาใช้งาน ไม่มีอะไรเป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์อะไร แต่ในการประพฤติปฏิบัติมันเกิดมาจากใจ “ธรรมะ” เวลาธรรมเกิดๆ เวลาธรรมเกิดกับกิเลสเกิด กิเลสเกิด เวลานิมิตเกิด เวลาต่างๆ เกิด นี่กิเลสเกิดแล้วไปกอดมันไว้ แต่เวลาธรรมเกิดล่ะ ธรรมเกิดมันเกิดขึ้นมามันสังเวชนะ สิ่งใดที่มันเศร้าหมอง สิ่งนี้มันเศร้าหมอง สิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่เป็นอกุศล มันบอกเราขึ้นมาตรงๆ ในหัวใจนี่ล่ะ ธรรมเกิด สภาวธรรม ถ้าจิตมันสงบ สภาวธรรมมันจะเกิดขึ้นมา มันผุดขึ้นมา ธรรมเกิดอย่างนี้ เป็นธรรมอย่างนี้ มันเป็นความเข้าใจเท่านั้นน่ะ มันไม่เป็นอริยสัจหรอก

สิ่งที่เป็นอริยสัจ ถ้าเป็นธรรมเกิด ถ้าเกิดเราไปติดมัน ไปติดอย่างนั้นพอใจนะ เวลาอะไรเกิดขึ้นมา เวลาความรู้สึกเกิดขึ้นมา สิ่งนี้ประทับใจ ดูดดื่มใจ เกิดขึ้นมามันเป็นความอยากนะ พอมันดูดดื่มขึ้นมามันก็ติดข้อง พอติดข้องนะมันก้าวเดินไปอีกไม่ได้แล้ว จิตมันติดตรงนั้นน่ะ ถ้าจิตมันติดตรงนั้น การภาวนาเราจะเป็นไปได้อย่างไร

ถ้าภาวนาเราเป็นไป สิ่งที่มันควรจะเป็นประโยชน์บ้าง ในการประพฤติปฏิบัติ เหมือนเด็ก เด็กมันไม่เข้าใจอะไรเลย พอมันเห็นสิ่งใดมันนึกว่าเป็นประโยชน์กับมันหมด ดูสิ การข้ามถนน กฎจราจร เด็กมันไม่รู้ มันไปนี่มันมีแต่ภัยของมันนะ แต่ผู้ที่เขาเข้าใจในกฎของจราจร ผู้ที่เข้าใจการข้ามทางม้าลายต่างๆ เขาจะเอาชีวิตเขารอดเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไปได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาภาวนาไปมันจะไปประสบสิ่งต่างๆ ในการเผชิญหน้า การเผชิญหน้านะ “สันทิฏฐิโก” ความเห็นของใจ มันเป็นสันทิฏฐิโกเอง ใจมันเห็นเอง เห็นสภาวะที่เกิดขึ้นมากับใจ แล้วพอสัมผัสเอง มันเกิดขึ้นมาเอง แล้วมันจะตัดสินใจอย่างไร มันจะผ่านวิกฤติอย่างนี้ไปได้อย่างไร

วิกฤติอย่างนี้ทําให้เราติดนะ วิกฤติอย่างนี้ทําให้เราไม่เข้าใจอะไรเลย แล้วไม่เข้าใจอะไรเลย แล้วมันเกิดจากมันเป็นความว่างๆ ว่างจากความสําคัญ ว่างจากความเห็นของตัว ว่างจากกิเลส กิเลสมันหลอกทั้งนั้น เหยื่อทั้งนั้น เหยื่อในหัวใจทั้งนั้นเลย มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้เพราะมันไม่เป็นอริยสัจ ถ้าไม่เป็นอริยสัจ นี่เพราะผู้รู้ไม่มี

ผู้รู้จริงนะ สิ่งที่รู้จริงมันจะเป็นอริยสัจ “ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค” ทุกข์มันเกิด ความว่างเป็นความทุกข์อันหนึ่ง แต่เราว่าเป็นความสุขนะ “ว่าง ปล่อยวาง”...มันเป็นความทุกข์อันละเอียด มันเป็นอุปกิเลส มันเป็นกิเลสอย่างละเอียดที่เราไม่เข้าใจเลย ถ้าไม่เข้าใจเลย แล้วเราก็ไปกอดมันไว้ สิ่งต่างๆ ไปกอดมันไว้เพราะอะไร เพราะมันไม่มีผู้รู้จริงไง

ถ้าเป็นผู้รู้จริงนะ “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส” ตัวจิตเดิมแท้นั่นแหละคือตัวอวิชชา ตัวจิตเดิมแท้น่ะ ไอ้ว่างๆ ว่างๆ กันอยู่นั่นน่ะมันว่างจากความสําคัญทั้งนั้นเลย มันไม่ได้ว่างจากความจริงหรอก ถ้าว่างจากความจริงเขาไม่พูดกันอย่างนั้น ว่างจากความจริงนะ เขาจะเห็นโทษของมัน แล้วเป็นมัชฌิมาปฏิปทา การทํางาน การดําเนินไป มันจะสมดุลของมัน เป็นสมดุลนะ ผู้ที่มีความเข้าใจ ผู้ที่บรรลุนิติภาวะ ผู้ที่มีความสํารวมในหัวใจ เขาจะไม่ทําลายสังคม เขาจะไม่ทําลายหมู่คณะ เขาจะไม่ทําลายโอกาสของตัวเอง เขาจะไม่เอายาพิษใส่ปาก

คนเราเห็นว่าอาหารที่เป็นพิษ ใครบ้างกล้าเอาอาหารเป็นพิษนี้ใส่ปากตัวเอง แล้วที่เราทํากันอยู่นี่มันเป็นอาหารเป็นพิษทั้งนั้นเลย ใส่ปากตัวเอง มันทําลายตัวเองนี่ไง อาหารเป็นพิษสิ เพราะอะไร เพราะการกระทํามันมรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียดไง มรรคมันมีหยาบๆ มีละเอียด โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี มรรคมันจะละเอียดขึ้นไปเรื่อยๆ นะ

อาหารของเรา ดูสิ อาหาร ดูเวลาคนป่วยคนไข้เขากินอาหารอ่อน อาหารไม่ต้องเคี้ยวนะ เขาให้ทางสายยาง นี่ไม่ต้องเคี้ยวเลย ยิ่งถ้ามันมีขึ้นมา เขาให้กลูโคสต่างๆ นี่ไม่ต้องอะไร ฉีดเข้าเส้นเลือดเลย เวลาจิตมันเข้าไป สิ่งที่มันไปติดที่หยาบๆ ติดที่ความเห็นอย่างนี้ ความเห็นอย่างนี้เป็นความเห็นของเด็กๆ ความเห็นของเราที่ไม่เคยเจอสิ่งใดเลย เจอแล้วว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ เพราะอะไรล่ะ

เพราะเราเริ่มต้นมาจากปฏิปทาเครื่องดําเนินไง ถ้าปฏิปทาเครื่องดําเนิน เราเริ่มต้นตั้งแต่สิ่งที่เป็นอาวุธของเรา สิ่งที่เป็นประโยชน์กับเรา เราสงวน เรารักษา เราใช้สอย เราทําเข้าไป เราก้าวเดินของเราไป เหมือนเด็กเลย เด็ก ถ้ามันตั้งแต่เด็กมา ได้รับการปูพื้นฐานมา มีการศึกษามา มีพื้นฐานมา เด็กคนนั้นมีไอคิวดี ศึกษาไปโดยที่ไม่หลงไปกับรูป รส กลิ่น เสียง เด็กคนนั้นเจริญเติบโตไปดี

นี่ก็เหมือนกัน ในการกระทําของเรา ในการประพฤติปฏิบัติของเรา ข้อวัตรปฏิบัติของเราจะดําเนินไปด้วยการเป็นมัชฌิมาปฏิปทา เป็นเครื่องดําเนินของครูบาอาจารย์ที่ผ่านพ้นมา เพราะเราเชื่อมั่นได้ ๒ ชั้น ๓ ชั้นนะ เพราะหลวงปู่มั่นท่านปรารถนาเป็นพุทธภูมิ สิ่งที่ปรารถนาพุทธภูมิ ภูมิปัญญามันจะกว้างขวางมาก แล้วเวลาศึกษา ท่านศึกษาพระไตรปิฎกอยู่แล้ว แต่ก็ไม่เข้าใจสิ่งต่างๆ

เวลาทําไปจะเข้าสมาธิ ทําจิตให้สงบเข้าไป จิตสงบเข้าไปมันไม่ใช่จิตปุถุชนอย่างเราอย่างนี้ จิตปุถุชนอย่างนี้มันคิดโดยสัญญา คิดโดยข้อมูล พอจิตมีสมาธิขึ้นมาได้ เพราะคําว่า “สมาธิ” ความคิดความฟุ้งซ่านมันต้องสงบตัวลง คือตัวตนของเรามันจะเบาลง แล้วมันจะเป็นสากล สิ่งที่เป็นสากล แล้วน้อมจิตอย่างนี้ไป ถามย้อนกลับไปว่า “ถ้าข้อวัตรปฏิบัติ ในการกระทําควรทําอย่างใด”...ควรทําอย่างไรนะ เพราะอะไร

เพราะเรื่องศาสนา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้แต่ละพระองค์เป็นเรื่องที่แสนยาก พอแสนยาก นี่วางธรรมและวินัยไว้ พอวางธรรมวินัยไว้ แล้วอํานาจวาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอายุ ๘๐ ปี แล้วอํานาจวาสนา ศาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะ ๕,๐๐๐ ปี แต่พระศรีอริยเมตไตรยต่อไปจะ ๘๐,๐๐๐ ปี นี่มันอยู่ที่อํานาจ อยู่ที่การสะสม ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย การดํารงฐานกว้างกว่า ฐานหนากว่า ฐานดีกว่า แต่ข้อเท็จจริง อริยสัจอันเดียวกัน

นี่วางศาสนาไว้ ๕,๐๐๐ ปี “กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง” แล้วครูบาอาจารย์ของเรามารื้อค้นคว้ากันขึ้นมา ดูในโลกนี้สิ ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เจริญที่ไหน? เจริญในโลก ในโลกปัจจุบันนี้ ในโลกนี้เขาทําการสื่อสารการคมนาคมเขาไปได้ทั่วหมด ในพุทธศาสนาที่ไหนบ้างที่มันจะเจริญรุ่งเรือง ทางวิทยาศาสตร์เขาก็พิสูจน์ได้ ศาสนาเจริญ เจริญในทฤษฎี เจริญในอินเตอร์เน็ต เจริญต่างๆ เขาเจริญกันอย่างนั้น เขาเจริญด้วยการโต้แย้งโต้เถียงด้วยข้อมูล แต่การเจริญโดยความเป็นจริงในหัวใจมันมีใครเจริญขึ้นมาล่ะ

หลวงปู่มั่นท่านเป็นคนรื้อค้นขึ้นมาแล้ววางธรรมและวินัยอันนี้เอาไว้ให้พวกเราก้าวเดิน แล้วเรามีโอกาสมาในยุคสมัยที่ครูบาอาจารย์ท่านวางธรรมและวินัยเอาไว้ ธรรมและวินัยนี้เอาไว้แก้ไขตัวเราเองนะ ธรรมวินัยไม่ใช่เอาไว้จับผิดคนอื่น หนึ่ง ธรรมวินัยนี้เอาไว้ทําลายตนเอง ทําลายโอกาสตัวเอง ทําลายทุกอย่างเลย ทําลายด้วยกิเลสตัณหา เพราะว่ามองเห็นว่าเป็นของเล็กน้อยไง “เดี๋ยวนี้โลกเจริญ โอ๋ย! โลกเขาไปยุคจรวดแล้ว เรายังมาต้วมเตี้ยมๆ กันอยู่โคนไม้ ต้วมเตี้ยมๆ กันมาอยู่ในที่สงัดวิเวก มันไม่เป็นคนตกยุคหรือ”...กิเลสที่ไหนมันตกยุคบ้างล่ะ ถ้ากิเลสมันตกยุค คนก็ไม่ต้องมาเกิด คนไม่มีในโลกนี้เลย เพราะมันไม่ต้องมีคนมาเกิดอีกแล้ว นี่คนมันมหาศาลเลย อะไรมาเกิด? ก็กิเลสทั้งนั้น แล้วยุคโลกเจริญ ยิ่งเจริญยิ่งคนเกิดมาก คนเกิดมากเพราะกิเลสคนมันหนา แล้วเราจะชําระกิเลส เราจะเอาโลกเป็นใหญ่ได้อย่างไร เราต้องเอาธรรมเป็นใหญ่สิ

ถ้าธรรมเป็นใหญ่ ธรรมคืออะไร ธรรมคืออะไร? ธรรม ถ้ามันบรรลุธรรมขึ้นมา ธรรมคือธรรม คือทําความรู้สึกในหัวใจที่มันประสบธรรม ธรรมอยู่ที่กลางหัวใจของผู้ที่บรรลุธรรม แต่สิ่งนี้มันเป็นสมมุติทั้งนั้นน่ะ สมมุติบัญญัติ สมมุติบัญญัตินี้เป็นธรรมและวินัย ธรรมและวินัยที่เราจะต้องมีกรอบ มีกรอบกติกาเครื่องดําเนินเข้ามาเพื่อให้ใจนี้เข้าถึงธรรมเราไง แล้วปฏิปทาเครื่องดําเนินมันเป็นอาวุธ มันเป็นอาวุธ มันเป็นสมบัติ ถ้าเป็นสมบัติเราต้องถนอมรักษาสิ ถนอมรักษาแล้วช่วยกันรักษา รักษาเพื่อใคร? รักษาเพื่อเรา ถ้าเราขยันขันแข็ง นี่เพื่อใคร

ใครทําใครได้นะ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ถ้าตนมีสิ่งนี้เป็นเครื่องดําเนินขึ้นมา มันจะอยู่ในหัวใจของเรา เวลาสรรพสิ่งในหมู่คณะของเรา สรรพสิ่งนี้เราไม่มีขาดตกบกพร่องเลย เราเป็นคนที่ทําสมํ่าเสมอ เราจะองอาจกล้าหาญไหม

ธรรมวินัยจะรู้ได้ต่อเมื่ออยู่ด้วยกัน ธรรมะจะรู้ได้ต่อเมื่อแสดงธรรม ธรรมแสดงออกมาจากหัวใจ มันเอาธรรมออกมาหรือเอาอธรรมออกมา เวลาออกมาจากใจนี่อธรรมหรือธรรม ถ้าเป็นธรรม มันต้องเป็นธรรมสิ ถ้าเป็นธรรมมันเป็นการขัดแย้งกับกิเลส มันเป็นการชําระกิเลส มันเป็นการโต้แย้งกับกิเลส ถ้าเป็นอธรรมนะ มันเป็นสมบัติของกู! ของกู! ของกู! ทุกอย่างต้องเป็นของเราคนเดียว คนคนเดียวมันเป็นประโยชน์อะไรขึ้นมา เพราะ “กู” คนไหนก็ต้องตายทั้งนั้น ทุกคนเกิดมาต้องตายหมด

สมบัตินี้ สมบัติธรรมเป็นธรรมชาติ สภาวธรรมเป็นธรรมชาติ...สภาวธรรมเป็นธรรมชาตินี่สภาวธรรมเด็กๆ สภาวธรรมจริงมันเหนือธรรมชาติ เพราะมันไม่เกิดในวัฏฏะ วัฏฏะคือธรรมชาตินี้ไง ธรรมชาตินี้คือวัฏฏะ คนเกิดมาต้องมีคู่ สิ่งต่างๆ ดูสิ โลกเขาจะอยู่กันได้ต้องมีการสืบพันธุ์ การสืบต่อมนุษยชาติ แล้วธรรมล่ะ สืบต่อธรรม สืบต่อกันที่ไหน

สืบต่อธรรม คือสืบต่อกับธรรมและวินัย สืบต่อธรรม เห็นไหม ขอนิสัย ได้นิสัยมาจากใคร ใครเป็นคนทรมานมา จิตนี้ใครเป็นคนทรมานมา หลวงปู่มั่นใครทรมานมา นี่ทรมาน มันเป็นม้าพยศ เอามันอย่างไรไว้ในอํานาจของเรา ถ้าเอามันไว้ในอํานาจของเรา เราทรมานมันเอาไว้ในอํานาจของเรา แล้วใครทรมาน สัตว์ข้างนอก ควาญช้างมันก็ทรมานช้างนะ ช้างนี่เขาต้องเอามาฝึกมัน ควาญช้างต้องเอาช้างมาไว้ในอํานาจของเรา แล้วใจของเราเคยอยู่ในอํานาจของเราไหม เคยอยู่ในอํานาจของเราไหม ศีล สมาธิ ปัญญา เคยเกิดขึ้นมาจากใจเราไหม แล้วใครทรมานมันถ้าไม่มีอาวุธ

นี่มันไปมองข้ามกันหมดไง มองข้ามว่าสิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ ธรรมและวินัยให้สภาวะก้าวเดินไป สภาวะนะ ถ้ามีถนนหนทางจะเข้าไปถึงการชําระกิเลสได้ เราจะทําลายถนนหนทางกันหมดเลย แม้แต่ชีวิตของเรา ในการประพฤติของเรา เราก็นอนจมนะ การคุ้นเคย การคุ้นชิน การชินชาหน้าด้าน ความชินชา การไม่ตื่นตัว แล้วพอจะตื่นตัวขึ้นมาให้มันแอคทีฟ ให้มันเต็มที่ ให้มันสมควร เราจะก้าวรุก เราไม่ใช่ว่าต่างคนต่างก้นหนักนะ ต่างคนต่างจะนั่งคุยกันโม้กันทั้งวันทั้งคืนนะ บวชมาเพื่อสุมหัวคุยกัน บวชมาเพื่ออะไร

บวชมานะ เราศึกษากัน เรามีทัศนคติต่อกันต่อเมื่อเราภาวนามานะ ใครมีปัญหา ใครมีประเด็น ประเด็นปัญหานะ ดูสิ วิทยานิพนธ์ของผู้ที่มีการศึกษาเขาต้องทําวิทยานิพนธ์นะ ชีวิตของเราทั้งชีวิต ดูสิ ครูบาอาจารย์ หลวงตา ชีวิตของหลวงตาเขาเอาไปศึกษาเป็นวิทยานิพนธ์ ศึกษาเป็นวิชาการมหาศาลเลย แล้วศึกษาชีวิตของเรา เราทําอะไรขึ้นมา

ถ้าเราคุยกัน ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เพื่อประเด็น เพื่อเหตุผล เพื่อหาหนทาง หาช่องทางออก อันนี้เป็นมงคล แต่ถ้ามันคุยกัน สุมหัวกันเพื่อกิเลส มันเป็นกิเลสนะ ถ้ามันเป็นกิเลสอย่างนั้นมันไม่ใช่เป็นภิกษุ ไม่เป็นผู้ที่เห็นภัย คนที่เห็นภัยนะ คนเห็นภัย ดูสิ ดูเวลาไฟ เขาเอาถ่านไฟไว้บนศีรษะเรา เราต้องรีบเอาออกใช่ไหม นี่รีบเอาออกเพราะอะไร เพราะมันร้อน นี่เหมือนกัน ชีวิตเราต้องเกิดต้องตาย กิเลสในหัวใจมันจะทําให้เราต้องไปนอนจมกับมัน ทําไมเราไม่เห็นภัยล่ะ ทําไมเราไปนอนจมกับมันล่ะ

นี่ไง ถ้านอนจมกับมัน...ข้อวัตรปฏิบัติ วินัย เอาไว้จับผิดตัวเอง เอาไว้ดูความบกพร่องของตัวเอง ถ้าตัวเองเห็นตัวเองว่าบกพร่อง เราต้องแก้ไข แต่เราไม่เป็นอย่างนั้น กิเลสมันไม่เป็นอย่างนั้น “ไม่เป็นไร เล็กน้อย ไม่เป็นไร” ในภาษาอังกฤษ คํานี้ไม่มีนะ “ไม่เป็นไร” ไม่มี มีแต่ในศาสนาพุทธเรา ในภาษาไทยนี่ “ไม่เป็นไร ไม่เป็นไร”...ไม่เป็นไรเพราะว่าในศาสนาของเรานะ “อนัตตา” ความเป็นอนัตตา เห็นวัฏฏะ ความเป็นไปของโลกเป็นอนิจจัง นี่มันซับซ้อนมาจากประเพณีวัฒนธรรม วัฒนธรรมของพุทธ ผู้ที่มีคุณธรรมเขาไม่ผูกโกรธกัน เขาให้อภัยต่อกัน สิ่งที่ให้อภัยต่อกันเพื่อสังคม เพื่อความร่มเย็นเป็นสุข “ไม่เป็นไร” ต่อเมื่อมีการกระทบกระเทือนกัน

“เป็นไร” ถ้าหัวใจมันขี้เกียจ...“เป็นไร” ถ้ามันเอานี่มาอ้าง

มันอ้างว่า “ไม่เป็นไร ไม่เป็นไร” นั่งสมาธิ ๒ นาทีลุกขึ้น “ไม่เป็นไร” เดี๋ยวนั่งใหม่ แต่ถ้าเรา “เป็น” เราจะฝืนกับมัน ต้องต่อสู้ ต้องเข้มแข็ง สิ่งที่เข้มแข็งต้องมีสัจจะ การจะก้าวเดินไปมันต้องมีเหตุมีผลนะ มันจะไม่มีธรรมะอันไหนลอยมาจากฟ้าแล้วมาตกใส่หัวใจเราหรอก ถ้าเราไม่เปิดใจเรา เราไม่ขวนขวายของเรา เราไม่แสวงหาของเรานะ เราจะนอนจมอยู่กับมันอย่างนี้ นี่ต้องตื่นตัวนะ...ใช่ เราเป็นหมู่คณะกัน เป็นหมู่เป็นคณะ ถ้าเป็นหมู่เป็นคณะ เป็นสังคม ศาสนาเจริญ เจริญอย่างนี้

คารวะ ๖ หมั่นประชุมกันเนืองนิตย์ เลิกประชุมพร้อมกัน สิ่งนี้เป็นปฏิสันถาร สิ่งนี้เราเป็นกันเอง เราเป็นนะ เราเป็นหมู่คณะกัน เราเห็นอกเห็นใจกัน แต่จะไม่เห็นเรื่องกิเลสเลย กิเลสเป็นภัยทั้งนั้น! กิเลสเป็นภัยทั้งนั้น! ถ้ามีความผิดพลาดทางธรรมวินัย มันต้องจัดการ มันต้องตัดสิน มันต้องทําลาย ทําลายทั้งนั้นนะ เพราะสิ่งนี้เป็นภัย เชื้อโรคเข้ามาไม่ได้ แต่ความเป็นไป ความเป็นหมู่คณะกันอีกเรื่องหนึ่ง ความผิดพลาดจากกิเลสเป็นอีกเรื่องหนึ่ง จะต้องจัดการ จะต้องให้ออกไปจากหัวใจของเรา จะต้องจัดการเลย เพราะเรามีโอกาสตรงนี้

ถ้าไม่อย่างนั้นนะ ลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ถ้าหายใจเข้าแล้วไม่หายใจออกต้องตาย ออกแล้วไม่เข้าก็ต้องตาย ชีวิตนี้ตายแล้วหมดโอกาสนะ ถ้าตายไปแล้วนะ บุญกุศลไปทั้งนั้น ทําดีไปเกิดเป็นเทวดา อินทร์ พรหม ไปเกิดเป็นมนุษย์อีกก็ได้ ทําชั่วไปเกิดเป็นเปรตเป็นผีเป็นต่างๆ ไป มันหมดโอกาสนะ มันเหมือนกับคนติดคุก ถ้าศาลสั่งจําคุกแล้วต้องเข้าคุก ๑๐ ปี ๒๐ ปี ต้องอยู่ในคุก

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันออกจากร่างนี้ไปมันต้องไปตามแต่กรรมอันนั้นน่ะ ถ้าตามแต่กรรมอันนั้นมันจะมีโอกาสไหม ในปัจจุบันนี้หายใจเข้าและหายใจออกอยู่นี่ยังมีโอกาสอยู่ ต้องแก้ไขตรงนี้ มันถึงต้องเห็นความจําเป็นไง เห็นว่าเราต้องตื่นตัว เราอย่าไปนอนจมกับกิเลส กิเลสมันพาให้เราจมมาตลอดนะ นี่อํานาจวาสนา วาสนามาก ดูสิ ดูสังคมเขาพร้อมเสมอเลย เขาพร้อมเสมอที่จะส่งเสริมผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกบวชทีแรก พระเจ้าพิมพิสารให้กองทัพครึ่งหนึ่ง เอาไปชิงเมืองคืนเลย

“ไม่ใช่ ออกมาแสวงหาโมกขธรรม”

“ถ้าอย่างนั้น สําเร็จแล้วให้มาสั่งสอนด้วย”

นี่ก็เหมือนกัน สังคมชาวพุทธนะ อยากจะมีผู้นําที่ดี อยากจะมีพระที่เป็นคุณธรรม อยากจะมีทุกอย่าง แล้วเขาปรนเปรอเราทั้งนั้นนะ มีอะไรขาดแคลนบ้าง ถ้าเป็นเรื่องของธรรมนะ ปัจจัย ๔ เครื่องอาศัยเป็นในธรรมนะ ถ้าปัจจัยเครื่องอาศัยของกิเลสนี่ไม่พอหรอก “เขาไม่มาดูแลเรา เขาไม่มาส่งเสริมเรา”...จะเอาอะไร จะเอาจรวดไปโลกพระจันทร์หรือ ปัจจัย ๔ อะไรไม่พอบ้าง ปัจจัย ๔ เครื่องอาศัยมีอะไรขาดแคลนบ้าง...เหลือเฟือ เหลือเฟือมากเลย แต่กิเลสมันไม่พอ

จะบอกว่า โลกเขาให้ความส่งเสริมมหาศาลเลย เราสมควรที่จะตื่นตัวขึ้นมา เขาหวังพึ่ง เขาหวังให้เรามีคุณธรรมขึ้นมา ถ้าคนไม่รู้จริงนี่เอาอะไรมาสอนเขา ถ้าหมอเถื่อน มันก็คลําๆ กันไปอย่างนั้นน่ะ อะไรมาก็ทายาแดง อะไรมาก็ทายาแดงนะ หมอนะ สิ่งที่ควรทายาแดงต้องทายาแดง สิ่งที่ผ่าตัดต้องผ่าตัดนะ สิ่งที่ต้องการแก้ไขต้องแก้ไขนะ เปลี่ยนไขกระดูกก็ต้องเปลี่ยน ถ้าเวลากิเลสมันขึ้นมามันต้องทําทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเป็นหมอเถื่อนนะ มันทายาแดงอย่างเดียว

เห็นไหม นี่โลกเขาเบื่อหน่ายกันอย่างนั้น เขาต้องการคุณธรรม การประพฤติปฏิบัติของภิกษุเรา แล้วภิกษุเราต้องตื่นตัว ต้องตื่นตัวตลอดเวลา อย่านอนจมสิ อย่านอนจมนะ นอนจมกับใครไม่สําคัญเท่ากับนอนจมกับความเคยชินในหัวใจ ความเคยชินกับหัวใจเรา หัวใจมันเคยชินอย่างนี้ แล้วบอกว่าทํามาอย่างนี้มาตลอด แล้วทําอย่างนี้ตลอดไป...ก็อย่างนี้มันไม่ใช่กิเลสหรือ เพราะอย่างนี้ไม่ใช่หรือที่มันทําให้เรามาเกิดอยู่นี่ ก็เพราะไม่ใช่อย่างนี้หรือที่มันทรมานเรา แล้วเราจะมาต่อต้านมันน่ะ เราจะมาทําลายมัน ทําลายกิเลสในหัวใจ มันก็ต้องลงทุนลงแรงกันหน่อยสิ

งานอะไรบ้างที่จะได้มาฟรีๆ งานของโลกเขา เขาได้อะไรมาฟรีๆ ล่ะ เขามีค่าใช้จ่ายทั้งนั้นเลย ปรึกษาก็ต้องเสียค่าปรึกษานะ ไอ้นี่อยู่กับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ให้ทุกอย่างเลย แล้วไม่ต้องเสียค่าปรึกษาด้วย แล้วยังกระตุ้นให้ประพฤติปฏิบัติด้วย...ทําไม มันไปไหนกัน ทําไม มันไปไหนกัน ไอ้เรื่องความไม่นอนจมกับหัวใจ หัวใจมันนอนจมอย่างนั้น เราต้องแก้ไขของเรา เราต้องต่อสู้กับเรา นี่เป็นเรื่องธรรมะเด็กๆ เลยนะ

เวลาเข้าไปจะเจอเรื่องของกาย เรื่องความเป็นไป เรื่องวิปัสสนา เรื่องของกิเลสที่มันเป็นไปแล้วมันจะมาหลอกเรา แล้วเรื่องของกามราคะที่มันจะล่อหลอกในหัวใจ เวลาภาวนาไป วิปัสสนาเกิดขึ้นมาแล้วมันจะเห็นนะว่าทําอย่างไรจะผ่านมาแต่ละขั้นตอน แล้วแต่ละขั้นตอนถ้าไม่ทําผ่านมาอย่างนี้มันฆ่ากิเลสไม่ได้ แล้วถ้าฆ่ากิเลสไม่ได้นะ ไอ้กิเลสในหัวใจเวลาเกิดทิฏฐิขึ้นมา ขึ้นขี่หลังเสือ เวลาคนเขามาเคารพนบนอบกับครูบาอาจารย์ที่มีชื่อเสียงๆ เวลามันไปขี่หลังเสือแล้วมันทุกข์ตายห่าเลย เขาเคารพนับถือ แล้วไม่มีอาวุธอะไรเลยที่จะไปใช้เป็นประโยชน์น่ะ นี่ถ้าเรานอนจม มันเป็นอย่างนั้น

มันอยู่ที่วาสนานะ คนเรามันจะสร้างบุญมา ถ้าสร้างบุญมาเขาเชื่อถือศรัทธาเอง พอมาเชื่อถือศรัทธาเอง แต่เราไม่มีอะไรเลย เขาเชื่อถือศรัทธาเขาก็หวังพึ่ง แล้วเราก็ไม่มีอะไรให้พึ่งเลย ก็กะล่อนกันไปวันๆ หนึ่ง กะล่อนกันไปวันๆ หนึ่ง แล้วมันได้ประโยชน์อะไรขึ้นมา เราเองเราก็รู้ว่าเรากะล่อน ถ้าเราไม่รู้ เราพูดไป มันโกหกตัวเราเองก่อน มันโกหกตัวคนพูดก่อนคนแรกเลย เพราะเราไม่รู้ แต่ก็อวดรู้พูดออกไป พออวดรู้พูดออกไปมันจะเป็นความจริงไปได้อย่างไร เพราะอะไร เพราะเราไม่แก้ไข เพราะเราไม่ยอมรับความจริงตั้งแต่บัดนี้

ถ้าเรายอมรับความจริงตั้งแต่บัดนี้นะ ถ้าเราพยายามขวนขวายของเรา สงบก็ให้มันสงบเข้ามา ถ้ามันออกวิปัสสนาอย่างไร มันมีปัญหาอย่างไร ครูบาอาจารย์มีนะ ครูบาอาจารย์มี หมอมี ผู้รักษามี หัวใจที่เป็นไข้เป็นป่วยต้องรักษา ต้องรักษานะ อย่าให้มันด้าน อยู่กันไปวันๆ หนึ่งนะ แล้วใจมันด้าน พอมันด้านขึ้นมา ขี่หลังเสือขึ้นไปนะลงไม่ได้อีกต่างหาก ทุกข์ ๒ ชั้น ๓ ชั้นนะ เพราะเราก็รู้ เรารู้นะ เรานี่รู้ ทุกคนรู้ แล้วยิ่งครูบาอาจารย์นี่ยิ่งกว่ารู้อีก เพราะสิ่งที่แสดงออกมาจากใจ กิเลสคือกิเลส ธรรมคือธรรม แล้วที่มันออกมามันไม่ใช่ธรรม มันเป็นอะไรถ้าไม่ใช่กิเลส แล้วถ้ามันมีกิเลส ต่างคนต่างปิดบังกันไว้

แต่ถ้าเป็นสิ่งที่เป็นสุภาพบุรุษ เห็นไหม รู้ก็ว่ารู้ ไม่รู้ก็ว่าไม่รู้ เพราะอะไร เพราะมันปิดกันไม่ได้หรอก เห็นๆ กันทั้งนั้นน่ะ แต่มารยาท...ไม่ว่ากัน เพราะสังคมของเรา พระไง มีชื่อมีเสียงขึ้นมา มีชื่อเสียง ชื่อเสียงไม่ใช่คุณธรรมนะ คุณธรรมกับชื่อเสียงคนละเรื่องกัน ดูสิ ครูบาอาจารย์เราอยู่ในป่าในเขา ไม่มีใครรู้จักเลย เผามาเป็นพระธาตุ นี่ใครรู้จัก

พระอัญญาโกณฑัญญะตั้งแต่ตรัสรู้ ตั้งแต่บรรลุธรรมขึ้นมาแล้วอยู่ในป่าในเขา ไม่เคยออกเทศน์สอนใครเลย...คุณธรรม นี่พระอรหันต์อยู่ในป่า เอาหลานได้องค์เดียว ไม่ออกมายุ่งกับใครเลย

ไอ้ชื่อเสียงนั่นน่ะไม่มีคุณธรรมเลย เยอะแยะไป เอวัง

เทศน์พระ ๒๔

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๒๙ กรกฎาคม ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันอาสาฬหบูชา วันที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาธัมมจักฯ นะ เทศน์ครั้งแรก นี่เป็นวันสําคัญในพุทธศาสนา เราก็เป็นศากยบุตร เป็นบุคลากรในศาสนาพุทธ ถ้าเป็นบุคลากรในศาสนาพุทธนะ พุทธะ พุทธะคือผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

หัวใจของเราต้องเป็นพุทธะ ถ้าหัวใจของเราเป็นพุทธนะ มันจะเห็นเรื่องของศาสนาไง เรื่องของธรรมวินัยเป็นเรื่องหลักชัย ถ้าหัวใจของเราไม่เป็นพุทธะ มันเห็นเรื่องอื่นเป็นเรื่องความสําคัญ ถ้าเห็นเรื่องอื่นมีความสําคัญนะ การดํารงชีวิตมันก็ดํารงชีวิตแบบโลกๆ เขา

ถ้าการดํารงชีวิตอยู่ในสมณเพศ นี่ศากยบุตรพุทธชิโนรส เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาในหัวใจนั้นเป็นธรรม จะเมตตารื้อสัตว์ขนสัตว์ไง เราเป็นสัตตะ สัตตะตัวหนึ่ง เป็นผู้ข้อง ผู้ข้องข้องในอะไร? ข้องในวัฏฏะไง

ในธรรมชาติของจิต จิตมันจะต้องเกิดต้องตายไปในวัฏฏะ ผลของวัฏฏะทําให้เรามาเกิดเป็นคนอยู่นี่ เกิดเป็นคนมีความศรัทธาความเชื่อในศาสนา ได้ออกประพฤติปฏิบัติไง ได้ออกบวชเป็นภิกษุ ภิกษุผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร ถ้าเห็นภัยในวัฏสงสาร คนที่เห็นภัยนะ คนที่เขาไม่เห็นภัยเขาใช้ชีวิตของเขาเพลิดเพลินไปในโลกเขา คนที่เห็นภัย สิ่งใดเป็นภัย เป็นเวร เป็นสิ่งที่เกิดให้จิตมันเศร้าหมอง เราจะไม่ข้องแวะสิ่งนั้นเลย สิ่งนั้นข้องแวะให้เรา ถ้าข้องแวะใจ

ใจ ในเมื่อไปหยิบสิ่งที่เป็นความเศร้าหมอง ใจมันก็เศร้าหมองไปด้วย “ใจ” ใจที่มีอวิชชาปกครองอยู่ มันไม่เข้าใจสิ่งต่างๆ ทั้งสิ้น ไม่เข้าใจสิ่งใดๆ เลย แต่เพราะเราเกิดมามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นแก้วสารพัดนึก เราเห็นหลักชัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นที่พึ่ง ธรรมและวินัย การดํารงชีวิตของเราถึงจะต้องให้อยู่ในหลักธรรมหลักวินัย

ภิกษุผู้บวชใหม่นะ เช้าขึ้นมาเราล้างบาตร เราเอานํ้าใส่บาตรเพื่ออะไร? เพื่อให้ไม่มีอามิสไง เวลาเช็ดบาตรรักษาบาตรแล้ว เช้าขึ้นมามันมีผง มีสิ่งใดๆ อยู่ ให้ผ่านนํ้า ผ่านนํ้านี่มาจากไหน? มาจากธรรมและวินัยไง

วินัยมาจากบาลี บาลีคือธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าไม่มีสิ่งใดควรเคน ควรเคนต้องเคน เห็นไหม ต้องเลย ควรประเคน แต่ไม่มีใครประเคนให้เราถึงจะต้องผ่านนํ้าเพื่อความสะอาด เพื่อความสะอาดนี้เพื่อใคร? ก็เพื่อเรา เพื่อเรานะ เพราะการกระทํานั้นมันต้องตั้งสติ มันต้องมีความศรัทธานะ มันมีความเชื่อของเรา

เพราะสิ่งนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้เป็นธรรมและวินัย เราจะรักษาธรรมและวินัย เราจะต้องเริ่มต้นตั้งแต่สุขภาพ ตั้งแต่ความเป็นอยู่ของเรา ตั้งแต่ในสังคมสงฆ์ ทิฏฐิความเห็นเสมอกัน เราทําเหมือนกัน เราอยู่เหมือนกัน พวงมาลัยนะ เขาร้อยไว้เป็นพวงมาลัย จะไปวางไว้ที่ไหน ประดับที่ไหนจะสวยงามมาก

นี่ก็เหมือนกัน สังฆะ สงฆ์ เราเกิดในที่ต่างๆ กัน เรามีศรัทธาความเชื่อ เรามาบวชในศาสนา เรามาอยู่เป็นสังคมเดียวกัน เหมือนอวัยวะเดียวกัน ในร่างกายของมนุษย์ สิ่งใดถ้ามันวิกลวิการ มันจะทําให้การเดินเหินไปไม่สะดวกสบาย นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นภิกษุบวชใหม่ ดูผู้เก่าเขาทํา ผู้เก่าอยู่ในธรรมวินัยมา เขาอยู่ในธรรมวินัยมาก่อนเรา เป็นอาวุโส เราเป็นภันเตนะ เราก็ดูการกระทํานั้น สิ่งใดถ้าเป็นประโยชน์ เป็นคุณ สิ่งนั้นเพราะเราอยู่ด้วยกัน

ทุกใจมันมีอวิชชาอยู่ ผู้ที่ไม่มีอวิชชาจะทําสิ่งใดไปสิ่งนั้นมันไม่มีเจตนา เป็นกิริยาเฉยๆ แต่ถ้าผู้มีอวิชชา อวิชชาคือความไม่รู้ ความไม่รู้การกระทําสิ่งนั้นมันก็มีความผิดพลาด สิ่งใดที่ผิดพลาดเรามองไว้เป็นครู เป็นคติ สิ่งนี้ไม่ดี สิ่งนั้นไม่ควรทํา สิ่งนี้ไม่ควรทํา ถ้าเป็นสังฆะ เป็นความอยู่ด้วยกัน สิ่งใดที่มันขาดตกบกพร่อง ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ สิ่งนี้เราสนทนากันได้ เราปรึกษากันได้ สิ่งใดดีและสิ่งใดไม่ดี

การกีดการขวาง ทัพพีขวางหม้อ อยู่ในหม้อแกง ทัพพีมันก็ไม่รู้จักรสของแกง เราอยู่ในธรรมวินัย เราต้องรู้จักรสของธรรมและวินัย “รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง” การเสพสิ่งต่างๆ ในโลกนี้ที่เขาเสพกัน รสอย่างนี้นี่รสของโลกเขา เป็นโลกของสมมุติ...โลกของวิมุตติ โลกของบัญญัติ ธรรมและวินัย โลกของบัญญัติ แต่ถ้าถึงที่สุดธรรมและวินัยจะพ้นออกไป พ้นออกไปนี่โลกของวิมุตติ สุขอย่างนี้มันจะเกิดขึ้นมา รสของธรรมถ้าเราจะปรารถนารสของธรรม

เราฟังมาตลอด ฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบบูชาธรรมๆ แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าของนะ เป็นเจ้าของ เป็นผู้รื้อค้นขึ้นมา ยังกราบบูชานะ เพราะมันเป็นความมหัศจรรย์

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ” ทั้งๆ ที่ปรารถนา คนจะปรารถนาต้องเตรียมตัวมา

ดูสิ ดูอย่างครูบาอาจารย์ เขาจะมีอาชีพเป็นครูสอนเป็นอาจารย์สอน เขาต้องเรียนมา เรียนอักษรศาสตร์ เรียนครุศาสตร์ เรียนมาเพื่ออะไร? เรียนเพื่อมาสั่งสอน ขนาดเขาจะสั่งสอนทางวิชาการเขายังต้องเรียนมาเลย แต่นี่ปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะรื้อสัตว์ขนสัตว์นะ เตรียมตัวมาขนาดนี้นะ ตั้งแต่พระพุทธเจ้าพยากรณ์มาแล้วนะ กลับไม่ได้ ต้องไปข้างหน้าอย่างเดียว

๑๐ ชาติสุดท้าย เสียสละ เสียสละกัญหา ชาลี เสียสละนางมัทรี เสียสละหมดเลย เสียสละเพื่ออะไร? เสียสละเพื่อโพธิญาณ เสียสละสิ่งที่เป็นวัตถุ เสียสละขึ้นไปนะ นี่เสียสละแบบผู้มีสติสัมปชัญญะ ขณะที่ให้กัญหา ชาลีเขาไป นางมัทรีจะกลับมา รู้นะหัวอกของพ่อของแม่ รู้ว่ากลับมา ความรักลูกมันจะมีความเจ็บปวดขนาดไหน คิดนะ คิดหาอุบายวิธีการ เพราะนางมัทรีกลับมา ถ้านางมัทรีรู้ว่าให้กัญหา ชาลีแก่ชูชกไป จะอกแตกตายเลยล่ะ คิดดูสิ ความพลัดพรากของแม่กับลูก แม่รักลูกมากเลย แล้วพ่อรักลูกแต่เอาไปให้คนอื่น ความทุกข์อย่างนี้มันจะเกิดขึ้นมาในหัวใจขนาดไหน

ต้องวางแผนๆ นางมัทรีกลับมาต้องเอ็ดก่อน ไม่ให้นางมัทรีถามหาว่ากัญหา ชาลีไปไหน นี่กลับมาถึง “ทําไมไปช้านัก ไปหาของป่าทําไมกลับมาสายนัก” เห็นไหม เอ็ดก่อนเลย เพื่อจะให้หัวใจมันเบี่ยงเบน ไม่ให้มีความชอกชํ้า ไม่ให้หัวใจมันเจ็บปวดแสบร้อนจนเกินไป นี่ให้ทั้งๆ ที่รู้ รู้ว่าเจ็บปวดแสบร้อนขนาดไหน ให้ไปเพื่อใคร? เพื่อโพธิญาณ

พระโพธิสัตว์สละมาขนาดนั้น สละมาเพื่อเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สละมา สละลูก สละเมีย สละทุกอย่างเลย แล้วมาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะก็ต้องสละอีก สละออกไป สละออกจากราชวัง สละราหุล สละพระนางพิมพา สละออกหมดเลย สละไปไหน? สละเพื่อไปหาโมกขธรรมมา หาโมกขธรรม ออกไป ๖ ปี ทรมานทุกข์ขนาดไหน

ทุกข์นะ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ความเพียรของเราเป็นความทุกข์ สิ่งต่างๆ เป็นความทุกข์...มันไม่ได้ขี้ผงขี้เล็บขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ มันไม่ได้ขี้เล็บขี้ผงของครูบาอาจารย์เราเลยนะ เพราะสังคมเขาไม่สนใจนะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นกษัตริย์ ออกมานี่ศาสนายังไม่มี ใครจะมาดูแล ก็อยู่ไปแบบวณิพก อยู่ไปแบบโลกเขานั่นแหละ อยู่ไปแบบทุกข์ๆ ยากๆ เพื่อจะหาโพธิญาณนะ ดูสิ ดูครูบาอาจารย์เรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เขาไม่ปฏิบัติกันแล้ว ออกประพฤติปฏิบัติเขายังเสียดสีเลย เขาไม่สนใจหรอก เขาจับด้วย เขาหาว่าเป็นพระเสียสติด้วย นี่มันไม่มีใครสนใจ ไม่มีใครดูแล ยังต่อต้าน ยังทําลาย ทําลายต่างๆ ครูบาอาจารย์เราผ่านวิกฤติมาอย่างนี้ ทุกข์ร้อนมาอย่างนี้ พยายามหามานะ ไม่ใช่สังคมที่สงบสุขอย่างนี้หรอก

ไม่ใช่สังคมที่ว่า ทางจงกรมก็พร้อม ศรัทธาเขาก็พร้อม ทุกอย่างเขาพร้อมหมดเลยนะ เขาส่งเสริม เขาต้องการให้ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเข้าไปถึงธรรมนะ ถึงธรรมเพื่ออะไร? เพื่อมาเป็นเนื้อนาบุญของเขา มาเป็นที่พึ่งเคารพของเขา เขาศรัทธา เขาส่งเสริม นี่มันมีอยู่พร้อมทั้งหมดเลย เราทําไม่เหมือนครูบาอาจารย์เลย ครูบาอาจารย์ทุกข์ยากมาตลอด คนส่งเสริมไม่มีส่งเสริมด้วย เสียดสีด้วย ด่าทอด้วย มีแต่การกีดกันด้วย แต่ยังทํามาได้

แล้วเรานี่นะ ดูสิ สังคมสงบสุขขนาดไหน เขากําลังตื่นเต้นกันเรื่องการประพฤติปฏิบัติ เขาส่งเสริมทั้งนั้นน่ะ เขาส่งเสริมมาถ้าคนมีหลักมีชัยนะ เรามีหลักมีเกณฑ์ของเรา นั่นเรื่องของเขา นี่เรื่องของเรานะ เรื่องของเขาคือเขาปรารถนาของเขา เจตนาของเขา เขาต้องการบุญกุศลของเขา เขาก็ทําของเขา บุญกุศลของเขานะ สมบัติของเขานะ แล้วของเราล่ะ ของเราอยู่ไหน ของเราคือหัวใจของเรามันสงบสุขไหม ทางจงกรมของเราได้ลงเดินในทางจงกรมไหม เราได้นั่งสมาธิภาวนาบ้างไหม แล้วสมาธิภาวนา เราจะเอาอะไรไปภาวนา

สิ่งนี้หัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา มันละเอียดอ่อนลึกซึ้ง คําว่า “ละเอียดอ่อนลึกซึ้ง” มันเหนือตรรกะ เหนือปรัชญา เหนือความคิด เหนือความตรึกทั้งหมด ฉะนั้นความคิดความตรึกในหัวใจของเรา เราปรารถนากันว่าเราจะประพฤติปฏิบัติ เรามีความจงใจ มีความตั้งใจกัน สิ่งนี้มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาของโลก เห็นไหม เราต้องมีสติสัมปชัญญะ พยายามสงบ ตั้งสติไว้ ตามมันไป ถ้ามันสงบเข้ามาได้ ความสงบเข้ามามันจะเห็นความแปลกประหลาดมหัศจรรย์ของใจนะ ใจที่สงบๆ นี้

เวลาครูบาอาจารย์ของเราออกประพฤติปฏิบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อาฬารดาบสเข้าสมาบัติ เจ้าชายสิทธัตถะยังปฏิเสธเลย “สิ่งนี้ไม่ใช่ธรรมๆ” เพราะมันไม่ใช่การแก้ไขกิเลส แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมา มีสติสัมปชัญญะ อะไรจริงอะไรปลอมในความสุขในความทุกข์ของเราเพราะอะไร ดูสิ ขนาดเป็นพระเวสสันดรสละขนาดนั้น ความที่สละขนาดนั้น บารมีมันต้องมีเชาวน์ปัญญาที่เหนือมากๆ สิ่งใดที่เป็นเรื่องของโลก แบ่งแยกได้ว่าเป็นเรื่องของโลก สิ่งใดเป็นเรื่องของธรรม ยังเข้าไม่ถึงก็ยังไม่รู้จัก แต่ก็พยายามจะเข้าหาถึงธรรมให้ได้ สิ่งนั้นที่เขาส่งเสริมเขาเยินยอกันนั้นถึงไม่ใช่ความจริง ไม่ใช่ความจริงถึงพยายามจะค้นคว้ามา ความละเอียดอ่อนมันละเอียดอ่อนขนาดนั้น

ฉะนั้น ปรัชญาตรรกะที่เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันเป็นสมมุติบัญญัติ บัญญัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพ้นสมมุติบัญญัติ สมมุติบัญญัตินะ

เวลาพระสมัยพุทธกาล เวลาบวชแล้ว นั่นก็ผิด นี่ก็ผิด จนไปลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะสึกนะ “นี่อะไรก็ผิดไปหมดเลย”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ไม่ต้องถือศีลทั้งหมดได้ไหม ถือศีลข้อเดียว”

“ได้ ถ้าถือศีลข้อเดียวจะไม่สึก จะอยู่อย่างนั้น”

“อย่างนั้นให้ถือศีลข้อเดียว ดูใจไว้ ไม่ทําความผิดพลาด ดูใจไว้”

นี่เหมือนกัน สิ่งที่เป็นไป สิ่งที่บัญญัติเป็นธรรมวินัยขึ้นมา แล้วหัวใจของเราล่ะ เราดูใจของเราไหม เรารักษาใจของเราไหม เราดูแลใจของเรา เราอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธะในใจของเรา เราดูแลของเราขนาดไหน

ถ้าดูแลขนาดไหนนะ อาสาฬหบูชาไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ นะ ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ แล้วพระอัญญาโกณฑัญญะบรรลุธรรม “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา” เทศนาว่าการไปจนปัญจวัคคีย์ได้โสดาบันทั้งหมด แล้วเทศน์อนัตตลักขณสูตรเป็นพระอรหันต์ทั้งหมด “เอหิภิกขุ เธอจงเป็นภิกษุมาเถิด” ไม่ใช่ประพฤติพรหมจรรย์นะ เพราะเป็นพระอรหันต์ทั้งหมดแล้ว “เธอจงเป็นภิกษุมาเถิด เพื่อเผยแผ่ศาสนา”

แต่ถ้าเป็นผู้ที่เอหิภิกขุแต่ยังเป็นปุถุชนอยู่ “เธอจงเป็นภิกษุมาเถิด เพื่ออยู่พรหมจรรย์ เพื่อประพฤติปฏิบัติ” เห็นไหม เพื่อประพฤติปฏิบัตินะ แสดงธัมมจักฯ ขึ้นมา เอหิภิกขุ แล้วเราบวชมา อุปัชฌาย์ ออกบวชมาแล้วเป็นญัตติจตุตถกรรม เป็นสงฆ์โดยสมมุติ เป็นสงฆ์นะ เป็นสงฆ์โดยสมมุติ คําว่า “สมมุติ” สงฆ์นี่เรามีสิทธิ เพราะอะไร ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา บริษัท ๔ ถ้าบริษัท ๔ นี่เป็นสงฆ์โดยสมมุติ สมมุติสงฆ์

นี่เรามีโอกาส มีวาสนา เราต้องเอหิภิกขุ บวชใจของเราให้ได้ การประพฤติปฏิบัติถ้าจิตมันสงบเข้ามา ดูสิ เขาจะบวชเข้ามา เราจะมีกิจกรรม กิจกรรมไง กิจกรรมของจิตนะ กิจกรรมของโลกเขาทําบุญกุศลของเขา ปรารถนาของเขา อย่างเช่นวันนี้เป็นวันสําคัญทางศาสนา เขาหาบุญกุศลของเขา แล้วเราล่ะ เราจะหาบุญกุศลของเราไหม เราจะหาสัจจะความจริงของเราไหม ถ้าเราหาสัจจะความจริงของเรานะ เราจะต้องมีเจตนาตั้งใจนะ สังเกต สังเกตความเป็นไปของจิต หัวใจของเรามันเรียกร้องอะไร มันสนใจสิ่งใด

งานข้างนอกนะ ดูสิ กล้องจุลทรรศน์เวลาเขาส่องเชื้อโรค นี่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่านะ เขาใช้กล้องขยาย เขาเห็นของเขานะว่าเชื้อโรค เขาเพาะเชื้อ เขาตรวจเชื้อขึ้นมาเป็นเชื้อโรค เขายังตรวจสอบได้เลยว่าคนเจ็บคนป่วยเป็นโรคอะไร แล้วโรคกิเลสในใจของเราทําไมเราไม่สังเกตระวัง ทําไมเราไม่ดูแลรักษา ใจนี้เราจะมีมรรคญาณ มัคคะเข้ามาย้อนดูใจของเรา นี่มันสังเกต ถ้าสังเกตดูแลของเรานะ พุทโธๆ หมั่นสังเกต หมั่นดูแล ถ้าหมั่นสังเกตหมั่นดูแลขึ้นมานะ บวชใจนะ เอหิภิกขุบวชให้ได้ ถ้าบวชใจของเราขึ้นมา เราจะอยู่ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยความรื่นเริงอาจหาญนะ เราจะรื่นเริงในธรรมเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัย สร้างบ้านสร้างเรือนให้เราอยู่นะ วางวัฒนธรรมประเพณีเอาไว้แล้ว ผู้ที่เป็นนักปราชญ์ ครูบาอาจารย์เราวางธรรมและวินัยเอาไว้แล้ว เบิกทางเอาไว้ให้เลย แล้วเรานี่ขนาดเดินไปตามทางที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยนี้วางไว้ ดูสิ วัตรปฏิบัติเป็นธรรมและวินัย สิ่งที่ทําอยู่นี่ กิจของสงฆ์ ๑๐ อย่าง กวาดลานเจดีย์ ทําเช็ดถูต่างๆ สิ่งนี้เป็นกิจของสงฆ์นะ กิจของสงฆ์เพราะอะไร เพราะสมบัติของสงฆ์ เวลาเราใช้สมบัติของสงฆ์ เราเอาไปใช้ เราไม่เก็บเป็นที่เป็นทาง เป็นอาบัติปาจิตตีย์

แล้วเรารักษาสมบัติของสงฆ์ รักษาของสงฆ์ กิจของสงฆ์ กิจของเรา กิจของสงฆ์ สงฆ์อยู่ที่ไหน? สังฆะ สังฆะอยู่ที่ไหน? สังฆะนี่สังฆะโดยสมมุติไง ๔ องค์ขึ้นไปเป็นสงฆ์โดยสมมุติ สังฆกรรม วินัยกรรม เราจะทํากรรมกันอยู่นี่ ลงอุโบสถสังฆกรรมก็เป็นกิจของสงฆ์ ถ้ากิจของสงฆ์ทําเพื่ออะไร? เพื่อความสะอาดจากภายในนะ กิจของสงฆ์คือกิริยาภายนอก

ผลไม้ที่ไปซื้อมาต้องมีเปลือกมาด้วย ถ้าไม่มีเปลือก ผลไม้ก็เน่าเสีย เราไปซื้อส้มซื้อต่างๆ มันมีมาทั้งเปลือกนะ สังฆกรรมเป็นกิจของสงฆ์ กิจของสงฆ์มีวินัยกรรม ทํากรรมขึ้นมา แล้วตัวสงฆ์อยู่ที่ไหนล่ะ? สังฆะไง เกิดจากภายนอก สังฆะ สงฆ์โดยสมมุติ สังฆะ

เห็นไหม โสดาบัน นี่สงฆ์แท้ๆ สกิทาคามี อนาคามี นี่สงฆ์แท้ๆ เลย อริยสงฆ์จากภายใน ถ้าสงฆ์นี้เกิดมา เอหิภิกขุบวชใจ ใจจะขึ้นมาเป็นเอหิภิกขุ ใจจะเป็นสงฆ์ขึ้นมา ใจเป็นสงฆ์ขึ้นมาเกิดจากใครล่ะ? ก็เกิดจากการสังเกต หมั่นสังเกตดูแลของเรา เราจะสังเกตดูแลของเรา จิตของเรามันสกปรกโสมมขนาดไหน

ของสกปรก ผลไม้เขาซื้อมาเขาต้องมาทําความสะอาด ซื้อมาต้องล้างให้สะอาดนะ เพราะมันมีสารพิษ แกะเข้าไป แกะมาจากมือสกปรก แกะอะไรทุกอย่างมันจะเสียหายไปหมดเลย กินเข้าไปมันจะไปให้โทษกับร่างกาย นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อหัวใจของเราสกปรก มันต้องมีคําบริกรรมทําความสะอาดของมัน รักษาความสะอาดก่อน เอาผลไม้ออกมาล้างก่อน หัวใจก็เหมือนกัน โลกียปัญญาสิ่งนี้เป็นตรรกะ สิ่งนี้เป็นความคิด นี่ล้างมันออกไป ล้างสิ่งนี้ออกไป ถ้าไม่ล้างออกไป มันอาศัยความคิดสิ่งนี้ชี้นํา ชี้นําก็เป็นเรื่องกิเลสนํา กิเลสนําหัวใจเข้าไปก่อน แล้วมันจะเป็นธรรมของมันที่ไหน? ก็เป็นธรรมของกิเลส ถ้ากิเลสมันไม่มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันจะเอาอะไรมาเป็นธรรมล่ะ กิเลสมันเป็นธรรมไม่ได้หรอก

ธรรมของกิเลส เพราะมันอ้างธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเป็นกิเลส มันเป็นธรรมที่ไหน มันก็เป็นกิเลสล้วนๆ มันมีแต่ความเจ็บแสบปวดร้อนในตัวมันเอง นี่มันฉลาดมากมันถึงขี่หัวเราไง ขี่หัวเรา ขี้รดในหัวเรา แล้วก็อ้างธรรมะ ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ...มันเป็นกิเลสทั้งนั้น แต่มันอ้างขึ้นมาให้เราเสียเวลาไปวันๆ หนึ่งไง “โน่นก็ทําแล้ว นี่ก็ทําแล้ว สิ่งนั้นก็ทําหมดแล้ว” เหลืออย่างเดียว ไม่ได้สึกเท่านั้นน่ะ สึกก็จบเลย

“โน่นก็ทําแล้ว นี่ก็ทําแล้ว”...ทําอะไร ทําอะไร ถ้าทําขึ้นมามันทําแล้วเหรอ

สิ่งใดมันมีคุณประโยชน์หมด หลวงปู่มั่นเก็บหอมรอมริบนะ ธรรมและวินัยทุกอย่างเก็บหอมรอมริบเลย ทุกอย่างตั้งแต่อาบัติเล็กอาบัติน้อยไม่ให้ผิดพลาดเลย นี่เก็บหอมรอมริบขึ้นมา แม้แต่พระอรหันต์นะ วิหารธรรมเครื่องอยู่ ชีวิตความเป็นอยู่ของท่านยังอุดมสมบูรณ์ดีกว่าเราเลย เราเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เราเป็นคนทุกข์คนยาก เราเป็นคนกิเลสเต็มหัวใจ เวลาจะประพฤติปฏิบัติ “โน่นก็ทําแล้ว นี่ก็ทําแล้ว”...อะไรทําแล้ว

แต่เวลาหลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ ทุกอย่างท่านเก็บหอมรอมริบ

ดูสิ ท่านเป็นพระอรหันต์แท้ๆ นะ ท่านยังเก็บหอมรอมริบ ท่านยังเคารพบูชาธรรมวินัยขนาดนั้น แล้วเราเป็นปุถุชนกิเลสเต็มหัวใจ เต็มหัวใจแล้วเราจะไม่เอาสิ่งนั้น สิ่งที่กระทําอยู่ที่เป็นกิจของสงฆ์เอามาชําระล้างเราเหรอ ถ้ามันชําระล้างจิต จิตมันได้ชําระล้างมันก็สะอาดขึ้นมา มันก็สมควรแก่งานสมควรแก่การ สมควรทุกๆ อย่าง

ถ้าสมควร คําว่าสมควรนะ ถ้าไม่สมควร นั่นเป็นมิจฉาสมาธิ ถ้าสมควรถึงจะเป็นสัมมา สัมมาสมาธิเป็นสิ่งที่สมควร สิ่งที่ควรยกขึ้น ควรเป็นการงาน การงานที่เหมาะสมมันถึงเป็นความสมควร ถ้าไม่เป็นความสมควร มันเป็นมิจฉา มิจฉามันก็ทําลายทั้งนั้น เป็นสมาธิก็ทําลายสมาธิ ทําลายโอกาส

“เป็นสมาธิแล้ว เป็นสภาวะแล้ว เป็นธรรมแล้วๆ”...ถ้าเป็นธรรมแล้วทําไมมันยังเป็นทัพพีขวางหม้อ ทําไมมันขวางใจอยู่อย่างนี้ สิ่งที่ขวางใจ กิเลสมันขวางอยู่อย่างนี้ มันขวางอยู่เต็มตัวอย่างนี้มันเป็นธรรมได้อย่างไร ถ้ามันเป็นธรรมมันเอาอะไรเข้าไปขวาง เพราะความสะอาดบริสุทธิ์มันเอาอะไรมาขวาง สิ่งที่ขวางนี่มันขวางของมันเอง ขวางในหัวใจ สิ่งที่หัวใจนี้อะไรมันขวาง? มันกิเลสทั้งนั้นน่ะ แต่อ้างธรรมเพราะอะไร เพราะมันมีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีธรรมของครูบาอาจารย์ไง มันถึงเอามาอ้างได้ ถ้าไม่มีของจริง ของปลอมเกิดไม่ได้หรอก ต้องมีของจริงก่อน ของจริง เห็นไหม สัทธรรมปฏิรูปมันถึงจะเกิดตามมา ตามธรรมอันแท้จริงนั้นมา

ถ้าตามธรรมอันแท้จริงนั้นมา “นั่นใคร นั่นใคร” นี่ไงมันเป็นผลของกิเลสทั้งนั้น กิเลสผลิตขึ้นมา กิเลสผลิตผลงานอย่างนี้ขึ้นมา แต่เราไม่เท่าทันมันไง เราไม่เท่าทันนะ เราประพฤติปฏิบัติ เราคิดว่าเราจะชําระกิเลส ไม่รู้เลยนะว่ากิเลสมันจูงจมูกอยู่อย่างนี้ มันจูงจมูกเราไป แล้วเราเดินตามมันไปอย่างนี้ มันบอก “สิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม”

มันน่าสังเวช มันสังเวชนะ เวลาเราเสียอกเสียใจมันเป็นความทุกข์ ความสลด ทุกข์ระทมตรอมใจ แต่ถ้าเป็นธรรมนะ ดูสิ สภาวธรรมที่มันเกิดขึ้นมามันขนพองสยองเกล้านะ จิตถ้ามันสงบขึ้นมาได้ ความปีติสุขมันเกิดขึ้นมานะขนพองสยองเกล้า ร่างกายมันเติบใหญ่พองคับโลกเลย นี่ความสุขอย่างนี้มันเกิดขึ้นมา สิ่งที่เกิดขึ้นมามันเป็นความสุขแท้ๆ นะ นี่ความสุขของใจ ความสุขของใจมันด้วยอามิส ความสุขของร่างกายเป็นอามิส ดูสิ ลมพัดมาก็เย็น นี่อย่างนี้อบอ้าวร้อนมาก เหงื่อไหลไคลย้อยเลย แล้วหัวใจล่ะ หัวใจมันร้อนด้วยไหม แต่ถ้าร่มเย็นเป็นสุข หัวใจมันสุขด้วยไหม

สิ่งที่มันเป็นอามิสมันเกิดจากภายนอก แล้วเราแสวงหาจากภายนอกเพราะอะไร เพราะเราลืมตัว เราทิ้งตัวเองนะ ทิ้งหัวใจ หัวใจทิ้งมันไป หมกมันไว้ แล้วไปหาความสุขจากวัตถุ จากห้องแอร์ จากความเป็นไปของโลกไง ไปหาความสุขจากสิ่งนั้นน่ะ แล้วหัวใจทําไมไม่ดูแลมันล่ะ หัวใจทิ้งมันไปทําไม ของที่เป็นสมบัติ ของที่เป็นความจริงในหัวใจนี่ทิ้งมันไป แล้วไปหาสิ่งที่เป็นปัจจัยเครื่องอาศัย ไปหาแต่สิ่งที่เป็นภายนอก สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เลย แล้วอาศัยสิ่งนั้น แล้วเอามาประดับเกียรติกันว่ามีคุณค่าๆ...คุณค่าของใคร? คุณค่าของกิเลสนะ ถ้าเป็นคุณค่าของกิเลส เห็นไหม

เราเป็นศากยบุตร งานของเรา ทางจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ดัดแปลงมัน เราดัดแปลงมันนะ ดูต้นไม้สิ ไม้ดัดเขาดัดมัน เอารูปอะไรก็ได้ รูปอะไรเขาดัดมันไป แล้วตัดแต่งมันเป็นรูปได้หมด ต้นไม้นะ คนขยันเขายังดัดมันเลย

ธรรมและวินัยนั้นมีแล้ว ครูบาอาจารย์ก็มีอยู่ ดัดจิตดัดใจ ดัดแปลงของเรา ใจเราดัดแปลงใจเรามาให้ดีให้ได้ ทางจงกรมนี่แหละ ดัดมัน เราก้าวเท้าเดินของเราไป แต่เราดัดหัวใจนะ เดินไปโดยใช้พลังงานจากภายนอก แต่ในหัวใจควบคุมมันด้วยสติสัมปชัญญะ ควบคุมมันไป ถ้ามันดีขึ้นมา มันเป็นไปขึ้นมา มันเป็นพืชพันธุ์ที่ดี มันเจริญงอกงามขึ้นมาในหัวใจ เห็นไหม ทวนกระแส ทวนกระแสความสุขจากภายใน

คนเขาดูนะ “โอ๋ย! พระองค์นี้ไม่มีคนนับหน้าถือตาเลยนะ พระองค์นี้ขี้ทุกข์ขี้ยากนะ” แต่เราเดินจงกรมของเรา เรามีความสุขนะ เขาไม่รู้หรอก เขาไม่รู้สมบัติไง เหมือนลิงได้แก้ว เหมือนไก่ได้พลอย เขาไม่รู้ว่าอะไรเป็นสมบัติหรอก เขาเห็นแต่แก้วแหวนเงินทองเป็นสมบัติ แต่เราศากยบุตรเห็นธรรมวินัยเป็นสมบัติ เห็นธรรม อริยทรัพย์เป็นสมบัติ ถ้าเรามีสมบัติขึ้นมา เดินจงกรมขึ้นมาหัวใจเรามีความสุขของเรา เขาจะรู้อะไรกับเรา

เขาไม่รู้หรอก เขาไม่รู้ก็เรื่องของเขา แล้วเขาไม่รู้นี่เราต้องไปบอกให้เขารู้เหรอ เรามีความจําเป็นต้องไปบอกให้เด็กมันเข้าใจตามเราเหรอ? มันเป็นไปไม่ได้หรอก นี่วุฒิภาวะของใจมันไม่เหมือนกัน วุฒิภาวะของใจไม่เหมือนกันมันก็ไม่จําเป็นต้องบอกใคร นี่มันเป็นสันทิฏฐิโก

ดูสิ ครูบาอาจารย์ท่านว่า สิ่งที่เกิดในหัวใจ มันอิ่มเต็มในหัวใจ มันไม่หิวกระหาย มันไม่ใช่คนบ้า คนบ้าต่างหากที่ต้องการให้เขายอมรับ คนบ้าต่างหาก แล้วเขาไม่ยอมรับก็เป็นโมฆบุรุษ โมฆะ ติดในลาภ ลาภสักการะ เป็นเหยื่อ เพราะเราติดในลาภสักการะเราก็เป็นเหยื่อ พอติดเป็นเหยื่อมันก็ต้องประชาสัมพันธ์ ต้องเป็นการสร้างภาพ แล้วมันไปสร้างภาพ มันเป็นอะไร? มันเป็นความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ เพราะมันเป็นการกระทํา มันเป็นการคาดหวัง ต้องการ คาดหวัง แล้วพยายามให้เขายอมรับ

แต่ถ้ามันเป็นความจริงของเรานะ เอ็งจะอยู่ในรูก็ไม่เป็นไร จะอยู่ที่ไหนก็ได้ จะอยู่ในโอ่งในไหก็ได้ ไม่สําคัญ! ไม่สําคัญ! หัวใจมันเป็นสุขขึ้นมาแล้วมันสําคัญตรงไหน สิ่งนี้ไม่สําคัญเลย ถ้าไม่สําคัญในหัวใจ แล้วตอนนี้ใจมันอยู่ในร่างกาย อยู่ในคูหาของจิต จิตอยู่ในคูหา อยู่ในร่างกาย แล้วมันต้องการใคร ถ้าไม่ต้องการใคร มันดัดแปลงตนอย่างนี้ไง ถ้ามันดัดแปลงตนอย่างนี้ มันนั่งสมาธิภาวนา มันทําได้ทั้งนั้น ถ้ามันทําได้ขึ้นมา นี่ทรัพย์จากภายในเรารู้ของเรานะ สันทิฏฐิโก

เงินของเรา สมบัติของเรา อยู่กับมือของเรา ทําไมต้องไปถามใคร ถ้ามันเป็นความจริงในใจของเรานี่ต้องถามใคร? ไม่ถามใคร เว้นไว้แต่เวลาเราก้าวเดินอยู่ เวลาก้าวเดินมันเดินไปถึงทางสองแพร่งสามแพร่ง แล้วมันเดินผิดเดินถูก ตรงนี้ครูบาอาจารย์สําคัญมาก ครูบาอาจารย์จะสําคัญมากเลย ขณะที่เรากําลังเดินไปทางสองแพร่งสามแพร่ง คิดดูสิ ทางสองแพร่งนี้ไปตลอดชีวิต ยังกลับมาไม่ถูกเลย...ผิด กลับมาที่แพร่งที่สองก็ยังไปอีกครึ่งค่อนชีวิตก็ยังผิด เห็นไหม ทางสามแพร่งคิดดูสิ ไปกว่าจะย้อนกลับมามันเสียเวลาขนาดไหน

แล้วถ้าเกิดว่าถ้ามีครูบาอาจารย์ “ต้องไปทางนี้ ต้องไปทางนี้ทางเดียวเลย ต้องไปทางนี้เลย” ไม่มีทางต่อรอง การต่อรองไม่ได้ การต่อรองไม่ใช่อริยสัจ การประพฤติปฏิบัติต้องอันเดียวกัน อริยสัจเกิดขึ้นมาเหมือนกันทั้งหมด จะปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติ จะวิธีการขนาดไหน อริยสัจต้องเป็นอันเดียวกัน อันเดียวกัน ทุกข์อันเดียวกัน แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้มาเป็นองค์ที่ ๔ พระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้เป็นองค์ที่ ๕ ก็เหมือนกัน อริยสัจเหมือนกันเลย จะไม่มีการแตกต่างกันแม้แต่น้อย เพียงแต่มีอํานาจวาสนาบารมี ดูสิ ๑๖ อสงไขย ๘ อสงไขย ๔ อสงไขย เท่านั้นน่ะ อายุ เวลา กับสิ่งแวดล้อมเท่านั้น แต่อริยสัจเป็นอันเดียวกัน

ดูสิ แหล่งนํ้า นํ้าที่ไหนก็เหมือนกัน รสของนํ้ารสจืด นํ้าเหมือนกันทั้งหมดเลย แต่ต่างกันที่เวลาเขาไปใส่สี เขาไปทําเป็นอาหารนั้นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้านํ้าบริสุทธิ์เหมือนกันทั้งหมดเลย นี่ก็เหมือนกัน อริยสัจเป็นอันเดียวกัน สิ่งที่เป็นอันเดียวกันมันถึงย้อนกลับมาที่นี่ ถ้าย้อนกลับมาที่เรา มันต้องเหมือนกันอย่างนี้ไง สิ่งที่เหมือนกันกับเรา ถึงไม่ต้องไปตื่นเต้นกับสิ่งใดๆ ถ้ามันเกิดขึ้นมาในหัวใจของเรา ถ้าเป็นความจริง ธรรมคือธรรม ธรรมเหนือโลก

แล้ววันนี้เป็นวันที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศธรรมด้วย แล้วเราบวชมา เราบวชมาในศาสนา จะบวชใหม่บวชเก่าก็แล้วแต่ บวชใหม่บวชเก่ามันอยู่ที่อํานาจวาสนา วาสนาของเรานะ บวชเข้ามาแล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติ ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อสะสมตกผลึก ให้ความเห็นบุญกุศลตกผลึกในหัวใจ ถ้าปฏิบัติไปแล้ว อํานาจวาสนามันก็ฝึกฝนใจเป็นจริตเป็นนิสัย เป็นการตกผลึกในหัวใจให้หัวใจได้ชุ่มชื่นใจ สิ่งนี้ตกผลึกในหัวใจ

การว่าตกผลึก ภวาสวะ ภพ มันตกผลึกที่ไหน ถ้ามันตกผลึกที่ในหัวใจ มันเป็นภพ มันเป็นภวาสวะ มันเป็นสถานที่รับรู้ มันเป็นตัวเกิดตัวตาย จิตตัวเกิดตัวตาย ถ้าถึงที่สุด ถึงที่สุดต้องทําลายภวาสวะ ทําลายภพ ภพชาติเกิดตรงนี้ ตัวผลึกนี้คือตัวจิตปฏิสนธิ

จิตปฏิสนธิไม่ใช่จิต ไม่ใช่ดวงวิญญาณ ไม่ใช่จิต ไม่ใช่วิญญาณอายตนะ มันเป็นจิตปฏิสนธิ ตัวมันเองเป็นตัวจิต เป็นตัวผลึก เป็นตัวภวาสวะ เป็นตัวภพ แล้วตัวนี้เป็นตัวปฏิสนธิไปเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม ขณะที่เข้าฌานสมาบัติมา จิตนี้เป็นหนึ่งเดียว ผลึกอันนี้มันจะไปเกิดเป็นพรหม ถ้าเกิดเป็นพรหม พรหมก็อยู่ในเวลาของพรหม หมดจากพรหมแล้วก็มาเกิดอีก การตกผลึกนี้สร้างอํานาจวาสนา นี่เป็นเรื่องของวัฏฏะ

แต่นี่วัฏฏะ ออกจากวัฏฏะ ทําลายผลึกตัวนี้ ทําลายสิ่งที่จะหมุนไปในวัฏฏะ วัฏฏะมันเป็นสมมุติ มันอยู่อย่างนี้ เป็นสมมุตินะ มันไม่มีเวลาของมันนะ เวียนตายเวียนเกิดมันเป็นสมมุติอย่างนี้ แต่จิตตัวนี้มันเป็นความจริง แต่มันยังโดนอวิชชาปกครองอยู่มันก็เป็นอนิจจัง สมมุติมันเข้ากัน เข้ากันมันก็เวียนไปๆๆ ตัวผลึกนี้เป็นตัวเวียนเกิดๆ แต่เวลาทําลายมันแล้ว ทําลายตัวผลึกตัวนี้แล้ว ตัวผลึกหมดไป ไม่มีอะไร...มองในโลกนี้ให้เป็นความว่าง แล้วกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิ กลับมาถอนไอ้ทิฏฐิ ไอ้ตัวผลึกตัวนี้ ถอนให้หมด ถ้าถอนตัวผลึกนี้ให้หมดได้ นี่แหละสิ้นสุดกระบวนการ นี่แหละวิมุตติ สุขอย่างนี้ไม่มีที่ไป

แต่ขณะที่เราประพฤติปฏิบัติ ถ้ามันไม่มีอํานาจวาสนาถึงที่สุด มันก็สร้างสมให้ตกผลึกในหัวใจ ให้หัวใจมีบุญกุศล ให้มีผลึกไว้ในหัวใจของเรา เกิดดีดีกว่าเกิดทุกข์เกิดยาก เกิดมาแล้วมันก็มีสิ่งที่รองรับเราให้เราเห็นคุณประโยชน์ ให้เห็นคุณประโยชน์ของความสุข

ความสุขยิ่งกว่าความสงบไม่มี ให้จิตสงบ ให้เราสงบกาย สงบกายเราก็อยู่ของเราในเพศสมณะ ศากยบุตร รักษาสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ภิกษุเป็นผู้ดูแลธรรมและวินัย เรารักษาชีวิต เราดํารงชีวิตสอนเขาให้เขาเห็นชีวิต ทําไมพระท่านอยู่ของท่านอย่างนั้นได้ ทําไมท่านฉันมื้อเดียวได้ ทําไมท่านอยู่ของท่านได้หมดเลย คฤหัสถ์เขาอยู่ เขามีความอุดมสมบูรณ์ทางโลกทั้งหมดเลย ทําไมเขาทุกข์เขาร้อน เขาหันมามองทางพระ เขาก็ได้เป็นข้อเปรียบเทียบ

ชีวิตของเรา เราอยู่ของเราก็เป็นข้อเปรียบเทียบของเขาแล้ว เขาเห็นความเป็นอยู่ของเรา เขาเห็นการกระทําของเรา “ทําไมเขาอยู่ของเขาได้ ทําไมเขาอยู่ได้”...มนุษย์เราเป็นคฤหัสถ์ กินวันหนึ่ง ๗ มื้อ ๘ มื้อ เขายังต้องการตลอดไป พระฉันมื้อเดียวแล้วยังจะผ่อนอาหารอีก ยังทรมานกิเลสอีก เห็นไหม นี่การดํารงชีวิตก็สอนเขาแล้ว

ถ้าจิตใจเรามั่นคง สิ่งที่เป็นการกระทํา ธรรมมีอยู่โดยทั่วไป ถ้าใจเป็นธรรมนะ มองเห็นทุกอย่างมันจะเป็นธรรม มันจะเตือนใจตลอด สรรพสิ่งในโลกนี้มันแปรสภาพตลอด ไม่มีสิ่งใดคงที่เลย สร้างที่ใดขึ้นมาก็ต้องตั้งงบประมาณบํารุงรักษามันตลอดไป ร่างกายเราเกิดมาก็ชราครํ่าคร่าตลอดไป สิ่งต่างๆ เกิดมาชั่วคราว ให้เรามีโอกาสได้ขวนขวายหาทางออก แล้วชีวิตของเราทั้งชีวิตเราไม่ขวนขวาย เราไม่หาทาง มันเศร้าใจนะ เศร้าใจ ถ้าเราหาทาง เราขวนขวายของเรา เรามีทางออกของเรา

โลกเป็นอย่างนี้ ไม่ต้องห่วงเลยว่าคนจะบวชพระหมดแล้วโลกจะไม่มีคนอยู่ ดูสิ จาก ๑๖ ล้าน เดี๋ยวนี้ ๖๐ ล้านในเมืองไทย ประชากรโลกมันเพิ่มขึ้นมาตลอด ไม่ต้องห่วง นี่ห่วงผู้นําของโลกต่างหากล่ะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน พระอานนท์ร้องไห้เลย “ดวงตาของโลกดับแล้ว” ฟังสิ ดวงตาของโลกนะ ทุกอย่างเลย นักการทหารจะออกรบก็มาถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ที่จะสร้างบ้านสร้างเมืองก็มาถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คนเจ็บไข้ได้ป่วย คนทุกข์คนยาก จะมีสิ่งใดก็มาถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม นี่ดวงตาของโลก

“ดวงตาของโลกดับแล้ว” แม้แต่พระอานนท์เป็นพระโสดาบันก็ยังร้องไห้เลย แล้วเรา เราเกิดมาช่วงอย่างนี้ เรามีโอกาสขนาดนี้ เรามีโอกาสแล้ว เราพยายามของเรานะ อย่าทําลายโอกาสของเรา นี่ตั้งสติไว้

วันนี้วันอาสาฬหบูชา พรุ่งนี้เป็นวันเข้าพรรษา ถ้าที่ใดถือธุดงค์ได้ก็ควรจะถือ ที่นี่ถ้ามันทําได้ เราจะถือธุดงค์ ถือธุดงค์ เห็นไหม ธุดงควัตรเป็นการขัดเกลากิเลส กิเลสนี้มันมีเต็มในหัวใจของเรา ธุดงควัตรไปช่วยขัดเกลาให้มันเบาบางลง แต่มันจะชําระกิเลสได้ด้วยมรรคญาณ ด้วยปัญญาญาณของเรา พร้อมกับสัมมาสมาธิยกขึ้น แล้วปัญญาญาณเข้าไปชําระกิเลส

แต่การขัดเกลากิเลสนี้มันเป็นวิธีการ วิธีการต่างๆ นี้มันเป็นสมบัติ มันเป็นคุณสมบัติ มันเป็นสมบัติในศาสนา เราเป็นพระป่า เราเป็นนักรบ เราต้องสงวน สิ่งใดที่เป็นอาวุธ สิ่งใดที่เป็นคุณสมบัติ สิ่งใดที่เป็นคุณงามความดีในศาสนา เราต้องรักษาไว้เพื่อให้อนุชนรุ่นหลังเขาได้อาวุธสืบต่อๆ กันไป ให้ไปชําระกิเลสไง ถ้าอธิษฐานพรรษา ถือธุดงค์ได้ก็ถือ ถ้าที่ใดมันอัตคัด มันถือธุดงค์หรือไม่ธุดงค์มันพอกัน นั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าถือได้นี่ถือธุดงค์ เวลาเราบวชใหม่ๆ ขึ้นมา เราบอกทําไมไม่มีคนสอนเรา ทําไมไม่มีคนบอกเรา แล้วพอเราบวชขึ้นมา อายุพรรษาเรามากขึ้น ทําไมเราไม่สงวน ทําไมเราไม่รักษาสมบัติไว้ส่งต่อๆ ไปให้ลูกให้หลานล่ะ

ถ้าเรารักษาสมบัตินี้ส่งต่อๆ กันไป นี่สังฆะ ผู้ที่เป็นภิกษุเข้ามาในศาสนารักษาสมบัติอันนี้ไว้ ถ้าใครมีอํานาจวาสนา เขาเข้ามา เขารื้อค้น เขาได้สมบัติอันนี้ไป นี่วาสนาคนไม่เหมือนกันนะ แต่มีโอกาสเหมือนกัน เราเกิดมาเป็นนักรบเหมือนกัน เกิดมาเป็นภิกษุเหมือนกัน บวชมาจากอุปัชฌาย์เหมือนกัน สมมุติสงฆ์เป็นสงฆ์สมบูรณ์ทั้งหมดเลย นั่งอยู่ในสังฆกรรมนี้เป็นสงฆ์สมบูรณ์

ถ้าไม่สมบูรณ์ สิ่งที่ไม่สมบูรณ์เราก็ต้องแก้ไข

นี่เป็นสิ่งที่สมบูรณ์ สมบูรณ์ในสมมุติสงฆ์ แล้วเราต้องพยายามทําของเราให้สมบูรณ์จากภายใน ให้สมบัติมันเกิดนะ ทรัพย์มันเกิดจากภายใน ทรัพย์อันนี้ไม่มีใครเห็น แต่ทรัพย์อันนี้จะเป็นประโยชน์กับผู้นั้นก่อน

อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ถ้าตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ต้นไม้ต้นไหนมันมีร่ม มันมีดอกมีผล นกกาไปอาศัย เห็นไหม จะเป็นที่พึ่งจะเป็นที่อาศัยของทั้งโลกของทั้งธรรมไง

เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เทวดา อินทร์ พรหม ไปฟังเทศน์ตลอดนะ ไปฟังเทศน์ตลอด งานไม่เคยว่างเลย เพราะอะไร เพราะในวัฏฏะเราเห็นกันแต่โลกนี้ไง แต่ถ้าตาของธรรมนะ ตั้งแต่พรหมลงมา นรกอเวจี มันจะรู้ไปหมด มันจะเห็นไปหมด รู้ไปหมดเพราะอะไร เพราะพระอรหันต์จะมีความลังเลสงสัยไม่ได้ ในวัฏฏะถ้าคําว่า “วัฏฏะ” พระอรหันต์ไม่รู้วัฏฏะ พระอรหันต์ไม่รู้อะไร มันเป็นพระอรหันต์ไม่ได้หรอก พระอรหันต์ต้องเข้าใจหมด รู้หมด เห็นหมด ถ้าไม่รู้หมด...ไม่รู้นี่สงสัยไหม แล้วสงสัยนี่เป็นพระอรหันต์ได้อย่างไร เห็นไหม ความเห็นมันถึงต่างๆ กันอย่างนี้ไง ถ้าเราไม่เห็น เราไม่รู้ เราก็มีครูมีอาจารย์คอยชี้นํา แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติไป

วันนี้วันลงอุโบสถ แล้วพรุ่งนี้วันเข้าพรรษา ใครมีความเข้มแข็ง ใครมีสัจจะ ใครจะอธิษฐานอะไร พระใหม่นะ ถ้าจะอธิษฐานอะไรให้ปรึกษาพระเก่าก่อน เพราะบางอย่างเราไม่รู้ เราอธิษฐานไปนี่มันมีปัญหานะ ถ้าบางอย่างมันอธิษฐานได้ หรืออธิษฐานแล้วมันเป็นประโยชน์ ถ้าเราอธิษฐาน เห็นไหม อย่างเช่นมีพระไม่เข้าใจ อธิษฐานพรรษา ในพรรษาจะไม่ซักผ้า ๓ เดือน เราเคยเจอมาแล้วนะไม่ซักผ้า ๓ เดือน กลิ่นเหม็นน่าดูเลย แล้วมันได้ประโยชน์อะไรกับการประพฤติปฏิบัติล่ะ

นี่ถ้าอธิษฐานอะไรให้ปรึกษาพระเก่าสักนิดหนึ่ง อะไรอธิษฐานได้ อะไรอธิษฐานไม่ได้ อธิษฐานตั้งสัจจะ แล้วเราก็อธิษฐานกัน ๓ เดือน ให้มันเห็นผลกัน ๓ เดือน เราจะพิสูจน์กันว่ากําลังใจเราดีขนาดไหน เราจะต่อสู้กับกิเลสได้ขนาดไหน แล้วเราจะได้สมบัติสิ่งใดติดตัวเราไปบ้าง เอวัง

เทศน์พระ ๒๕

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๑๓ สิงหาคม ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เอานะ วันนี้วันประชุมสงฆ์ เราจะลงอุโบสถ อุโบสถสังฆกรรม ความสะอาดบริสุทธิ์ของใจ ทางโลกเขานี่ความบริสุทธิ์ของเขามันมีสังคมยอมรับ แต่ความบริสุทธิ์ของเรานะ มันเป็นความบริสุทธิ์ของใจ มันเป็นความบริสุทธิ์ของนามธรรม นี่แสดงอุโบสถ อุโบสถสังฆกรรม สิ่งที่เป็นสังฆกรรมมันเป็นทิฏฐิ มันเป็นความเห็น ถ้าภิกษุมีความเห็นเสมอกัน มีความเห็นตรงกัน ความอยู่เป็นสุขนี่เป็นสุขมาก

วันนี้วันอุโบสถแรก มันอธิษฐานพรรษามา นี่อุโบสถแล้ว วันคืนล่วงไปๆ นะ เร็วมาก เดี๋ยวก็จะออกพรรษาแล้วนะ วันคืนล่วงไปๆ เราประมาทในชีวิตไหม คนถ้าตายไปแล้วนะ วันคืนล่วงไปๆ มันก็เป็นธรรมชาติของกาลเวลา ของวัฏฏะ ของโลกที่มันหมุนไป โลกหมุนรอบตัวเป็น ๑ วัน โลกหมุนรอบดวงอาทิตย์เป็น ๑ ปี เห็นไหม วันคืนเดือนปีล่วงไปๆ คนที่ตายไปแล้วนะ วันคืนเดือนปีก็มีอย่างนี้ แต่จิตมันก็เกิดเป็นสถานะอื่นไป มันก็เริ่มต้นนับหนึ่งใหม่

แต่เราเกิดมา เกิดมามีความเชื่อมีความศรัทธา แต่วันคืนล่วงไปๆ อย่างนี้ มันเข้ามานี่ ๑ ปักษ์แล้วนะ เราจะต้องมีความตั้งใจ ในพรรษานี้ ๓ เดือน สิ่งที่มีคุณค่านี่มีคุณค่ามากกับชีวิตของเรา เห็นไหม กาลเวลามีชีวิตของเรา

เวลาพระสารีบุตรถามตอบปัญหาธรรม “ชีวิตนี้คืออะไร”

“ชีวิตนี้คือไออุ่น ไออุ่นตั้งอยู่บนกาลเวลา” ชีวิตตั้งอยู่บนกาลเวลา เวลามันเคลื่อนไปไง เรายังมีชีวิตอยู่ เรายังมีโอกาส เรายังมีไง คนที่ตายไปแล้วเวลามันก็อยู่อย่างนี้ นี่เรายังมีชีวิตอยู่นะ เราถึงต้องไม่ประมาทกับชีวิต ตั้งใจตั้งแต่บัดนี้นะ

นี่ตั้งใจในการทําความเพียรของเรา ในการตั้งสติของเรา เราตั้งสติไว้ เหมือนกับเราหงายภาชนะไว้นะ ฝนจะตกแดดจะออกเราหงายภาชนะเอาไว้ สิ่งใดตกมาเราจะได้ประโยชน์นะ หงายใจของเราขึ้นมา วันคืนเดือนปีมันก็เป็นธรรมชาติของมัน แต่เพราะหัวใจของเรา หัวใจของเราถ้าได้ประโยชน์มันได้ผลประโยชน์ที่หัวใจของเรา เราถือข้อวัตรปฏิบัติ เรามีธุดงควัตร ตอนเช้าเราหาเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง เราจะหาเลี้ยงชีพของเราให้ชีวิตมันสืบต่อไป แล้วสติให้มันสืบต่อด้วย มีสติสัมปชัญญะ มีการประพฤติปฏิบัติของเรา

ความเป็นอยู่ของชีวิตนะ ชีวิตมีการพลัดพรากเป็นที่สุด ออกพรรษาแล้วต้องต่างคนต่างไปนะ ไม่ไปทางใดก็ทางหนึ่ง ถ้าคนออกพรรษาแล้วจะสึกไปเพื่อดํารงชีวิตในฆราวาส นั่นก็เป็นเรื่องของหน้าที่ เราก็ต้องพลัดพรากจากกัน นี่เราจะออกธุดงค์ เราจะออกต่างๆ มันต้องพลัดพรากจากกันนะ สิ่งที่จะพลัดพรากจากกัน ใน ๓ เดือนนี้มันเป็นการบอกเวลาไง

เวลาเข้าพรรษาก็เข้าพรรษาอย่างนี้ เราจะไปไหนไม่ได้ภายในเวลา ๓ เดือน นี่ในเวลา ๓ เดือน เราต้องอยู่แบบรื่นเริงอาจหาญสิ อย่าไปอยู่แบบเศร้าสร้อย ถ้าเราเศร้าสร้อยนะ “จําพรรษาที่นี่ แล้วออกพรรษาจะไปที่นั่น” มันคาดหมายไปแล้ว อีกตั้ง ๒ เดือนกว่านะ

เราไม่ต้องไปคาดหมาย เราเอาปัจจุบันนี้ให้ได้ก่อน ถ้าอยู่ในปัจจุบันที่นี่ เหมือนเราทําเงินทําทอง ถ้าเราทําเงินทําทอง เงินเราได้มากได้น้อยเราจะนับเงินนับทองที่นี่ อยู่ที่นี่ได้ ห้าบาท สิบบาท ร้อยบาท แสนบาท เห็นไหม สมาธิเราอยู่ที่นี่ เราทําที่นี่แล้วเราเกิดความสงบของใจขึ้นมาที่นี่ แล้วถ้าเกิดเราน้อมใจไปวิปัสสนา ปัญญาเราเกิดที่นี่ เห็นไหม “ที่นี่”

เราจะไปที่ไหนมันก็หมาขี้เรื้อนตัวเก่า มันก็หัวใจอันเดิมนี้ หัวใจอันเดิมจะไปอยู่ที่ไหนมันก็หัวใจอันเดิม ไปเกิดในสถานะใหม่นะ จริตนิสัยก็อันนี้ อันเดียวกันนี้ แต่ถ้าทําบุญกุศลนะ มันตัดแต่งพันธุกรรม มันเกิดดีขึ้นมา เกิดทํากุศลอกุศล นั่นก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ แต่ปัจจุบันนี้ในที่นี้ เราต้องอยู่ที่นี่ จะเหตุการณ์ใดเกิดขึ้นก็แล้วแต่ ฟ้าจะถล่มทลายก็แล้วแต่ ในปัจจุบันนี้กําหนดพุทโธตลอดไป

ในการทําความสงบของใจ จะมีอะไรเกิดขึ้นมามันเรื่องของเขานะ เรื่องของโลกมันเปลี่ยนแปลงไปตลอดเวลา ดูสิ ฤดูกาลก็เปลี่ยนแปลง วันเวลาก็เปลี่ยนแปลง อารมณ์ความรู้สึกก็เปลี่ยนแปลงนะ ตอนที่เรารื่นเริงอาจหาญ เราตั้งใจ เราตั้งสัจจะ เราจะทําความเพียรขนาดไหน ทําอะไรนี่เหมือนกับนิพพานอยู่ในกํามือเลย เราจะหยิบจับนิพพานได้เลยถ้ามันมีความรื่นเริงอาจหาญนะ

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติไป เราลงไปทางจงกรม เรานั่งสมาธิภาวนาขึ้นมา ทําไมมันทําแล้วมันติดขัดไปหมดเลย...มันติดขัดสิ เพราะอะไร เพราะว่าเราจะหว่านล้อม เราจะต้อนกิเลส เราจะรื้อค้นไง แต่เดิมเราทํากันด้วยสัพเพเหระนะ ทําตามสบายๆ ไง ทําที่ไหนก็ได้ จะไปอย่างไรก็ได้ เพราะยังไม่เข้าพรรษา พอเข้าพรรษานี่เราตั้งกติกาขึ้นมา เราจะหว่านล้อม เราจะปิดกั้น เราจะไม่ให้กิเลสมันออกมาเพ่นพ่าน ถ้าไม่ให้กิเลสออกมาเพ่นพ่าน นี่ธุดงควัตรในวัตรปฏิบัติของเรา เราจะตั้งกติกาขึ้นมา

เวลาเราประพฤติปฏิบัติ ดูสิ เด็กเราไปบังคับให้มันอยู่ในกติกา มันก็ต้องดิ้นรนเป็นธรรมดา มันเป็นธรรมดานะ กิเลสมันแสดงตัวอย่างนี้มันเป็นเรื่องธรรมดา กิเลสมันแสดงตัวของมันนะ มันแสดงตัวของมันขึ้นมาในหัวใจของเรา ถ้ามันแสดงตัวของมันขึ้นมาในหัวใจของเรา...ก็เราจะต่อสู้กับมันไง เราจะต่อสู้กับมัน เราจะรู้จักมัน รู้จักกิเลส

เวลาการประพฤติปฏิบัติ เวลากิเลสมันตายไป นี่สมุจเฉทปหาน สังโยชน์ขาดออกไป กิเลสตายต่อหน้า พลิกศพของกิเลสเห็นชัดๆ เลย ดูสิ เวลาเขามีการฆาตกรรมกัน เขาต้องพลิกศพ เขาต้องชันสูตรพลิกศพ เขาต้องรู้จุด พิสูจน์ว่าจุดไหนจุดตาย

นี่ก็เหมือนกัน มันจะเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ มันขาด มันขาดอย่างไร ปัญญาความรู้สึกเวลาเราวิปัสสนาไปมันปล่อยอย่างไร มันปล่อยด้วยปัญญาของเรา หรือปล่อยด้วยสมาธิ ด้วยศรัทธา สมาธิหลบเข้ามา กิเลสมันก็ปล่อยวางไป มันปล่อยวางได้อย่างไร

มันปล่อยวางได้หลายวิธีการนัก มันปล่อยวางด้วยการหลบเลี่ยงเข้ามาก่อน ถ้าเราไม่มีกําลังของเรามา เราก็ต้องปล่อยวางของเราเข้ามา แต่ถ้าเรามีปัญญาขึ้นมา เราต่อสู้กับมัน มันตายต่อหน้าเรา ดูสิ เราต่อสู้กับข้าศึก เราทําลายเขา นี่ไม่ตายต่อหน้า บาดเจ็บสาหัสนอนอยู่ต่อหน้า นี่เราเห็นๆ นะ แต่ถ้าเขาตายต่อหน้า เขาตายต่อหน้าเราเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ากิเลสมันขาด มันมีความรู้สึกอย่างนั้นตลอดไป ถ้ามีความรู้สึกอย่างนั้นขึ้นมา มันก็เป็นผลงานของเรา มันเป็นสันทิฏฐิโก เป็นความเห็นของใจของเรา ถ้าใจของเราเกิดขึ้นมาอย่างนี้ การกระทําอย่างนี้ขึ้นมา มันมีผลงานขึ้นมาอย่างนี้มันก็อบอุ่น ความอบอุ่น มันมีความสุข ความสุขเกิดขึ้นมาจากการประพฤติปฏิบัตินะ

การประพฤติปฏิบัติ ความสุขอย่างนี้เกิดขึ้นมาเป็นปัจจัตตัง เป็นสมบัติส่วนตน สมบัติของใคร ใครทําได้ขนาดไหนก็เป็นสมบัติของคนคนนั้น เราจะพูดกัน เราจะ ธมฺมสากจฺฉา เวลาเราสนทนาธรรมกัน เราก็เอาประสบการณ์อย่างนี้ออกมาปรึกษาหารือกัน มันเป็นสมบัติขององค์นั้นๆๆ มันเป็นสมบัติส่วนตัว มันเป็นสมบัติจากภายใน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ ธรรมในหัวใจเอาออกมาตีแผ่กันแบบทางโลกไม่ได้ แต่รู้ได้ รู้ได้ด้วยการสนทนาธรรม รู้ได้ด้วยการรู้จริง ผู้รู้จริงออกมาเป็นสัจจะความจริง สิ่งที่เป็นสัจจะความจริงมันอยู่กับเรา ถ้าเราต่อสู้กับกิเลส เราต่อสู้มันอย่างนี้ เราทําลายมันอย่างนี้ ความเป็นอยู่ของเรามันก็มีคุณค่าไง

เราต้องมีคุณค่านะ ศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นลูกของกษัตริย์ ดูสิ สังคมเขาให้ความนับถือเชิดชูเรามาก เจอพระนี่เขายกมือไหว้นะ เวลาเขายกมือไหว้กันน่ะ ศีลธรรมของเราสมควรให้เขาควรยกมือไหว้ไหม หน้าที่ของเราในทางจงกรม เราได้ทําของเราสมบูรณ์ไหม ถ้าเราได้ทําสมบูรณ์ตามหน้าที่ของเรา เขาไหว้ของเขา เขาได้บุญของเขา เวลาเขาไหว้เรามันต้องสะท้อนใจเข้ามานะ เขายกมือไหว้ เขาศรัทธามาก เขามาสนับสนุนจุนเจือกับเราเพื่อต้องการบุญกุศลกับเรา เขาต้องการบุญกุศลกับเรา แล้วเราต้องการบุญกุศลกับเราไหม ในหัวใจของเรา บุญกุศลของเราเกิดขึ้นมาหรือยัง แม้แต่อยู่ของเรา หัวใจมันพอใจในเพศของสมณะไหม

ถ้าหัวใจมันพอใจในเพศสมณะนะ เพศของนักบวช เพศของนักต่อสู้ ถ้าพอใจในเพศสมณะมันก็อบอุ่นไง ถ้าศีลมันบริสุทธิ์มันจะอบอุ่นในหัวใจของเรา เราจะเข้าสังคมไหนก็ได้ เราเข้าด้วยความเต็มอกเต็มใจ เราเข้าด้วยความรื่นเริงอาจหาญ เพราะเราทํานี่เราไม่มีสิ่งใดเป็นความซ่อนเร้นในหัวใจ ถ้ามีสิ่งใดซ่อนเร้นในหัวใจ เราเข้าที่ไหนเราไม่อาจหาญเราไม่รื่นเริง นี่ศีลไม่บริสุทธิ์ ถ้าศีลบริสุทธิ์ ศีลบริสุทธิ์มันทําให้รื่นเริงอาจหาญ การทําอะไรมันทําได้เต็มไม้เต็มมือ

การทําด้วยความเต็มไม้เต็มมือ ทําด้วยหัวใจนะ หัวใจทํางาน งานประพฤติปฏิบัติ นั่งสมาธินั่งเฉยๆ เดินจงกรมกลับไปกลับมา แต่หัวใจมันหมุนติ้วๆๆ เวลาปัญญามันเกิดนะ หมุนติ้วอย่างนั้นจริงๆ เวลามันหมุนออกไป มันหมุนออกไปในแกน ในหลักการของสัมมาสมาธิ มันหมุนโดยมีหลักการนะ มันไม่ใช่หมุนแบบฟุ้งซ่านออกไป ถ้าฟุ้งซ่านออกไป มันหมุนออกไปโดยธรรมชาติของมัน โดยสัญชาตญาณของมัน มันหมุนออกไปไม่มีต้นไม่มีปลาย ไม่มีที่เกิด ไม่มีที่ดับ ไม่รู้ว่ามันเป็นอย่างไร ทุกข์อย่างเดียว

แต่ถ้ามันหมุนโดยมรรคญาณ หมุนโดยมัคคะ ความเป็นไป มันเป็นโลกุตตรปัญญา มันหมุนไปจากไหน? มันก็หมุนมาจากฐาน มาจากจิตปฏิสนธิ จากภวาสวะ จากแกนของจิต แกนของจิตนะ แกนของจิตคือสัมมาสมาธิ มันมีหลักของมัน ถ้ามีหลักของมัน มันหมุนก็หมุนไปจากแกนอันนี้ แล้วพลังงานของมันก็กลับมาทําลายกิเลสในแกนอันนี้ แกนนี้คือแกนในหัวใจอันนี้ไง

สิ่งที่กลับมา เห็นไหม นี่มันงานของเรา หน้าที่ของเรานะ เราอย่าปล่อยให้เวลามันล่วงไป เวลาล่วงไปน่าเสียดายนะ ดูสิ ดูเด็ก เผลอแป๊บเดียวมันโตเป็นผู้ใหญ่แล้วนะ ชีวิตเราแก่มาๆ ตลอดนะ อายุพรรษาจะแก่มากขึ้นไป ความรับผิดชอบเราจะมากขึ้นไป เราจะมีหลักมีเกณฑ์นะ เราจะเป็นผู้นําเขาตลอดไป ถ้าเราจะเป็นผู้นําเขา เราเองเรายังไม่เข้าใจเรื่องธรรมและวินัย แล้วเราจะไปมีหลักมีเกณฑ์ได้อย่างไร เราจะต้องมีหลักมีเกณฑ์ในหัวใจของเรา เราต้องเป็นหลักเป็นเกณฑ์ให้ได้ ถ้าเป็นหลักเป็นเกณฑ์ให้ได้

การศึกษาเป็นการจํามา การศึกษานะ การศึกษาเล่าเรียนจํามาทั้งนั้น อันนี้มันอยู่กับเราไม่ได้หรอก มันเผลอ มันลืม สัญญามันลืมนะ แต่ถ้าเราทําของเราขึ้นมาในหัวใจ มันรู้แจ้ง ความรู้แจ้งนะ ศีลธรรมไง ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันครอบคลุมศีลทั้งหมดนะ ศีลมันมาจากไหน? ศีลมาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติขึ้นมานะ บัญญัติขึ้นมาเพราะมีภิกษุทําผิดเป็นต้นบัญญัติ ต้นบัญญัติแล้วบัญญัติขึ้นมา สิ่งที่บัญญัติมาก็เพื่ออะไร? ก็เพื่อความสงบของใจ เพื่อการประพฤติปฏิบัติ แล้วเราประพฤติปฏิบัติในหัวใจของเรา สิ่งที่เรารู้จากธรรมอันนี้ ธรรมมันเหนือโลก ธรรมอยู่ในหัวใจของเรา มันจะเข้าใจสิ่งต่างๆ ไปหมดเลย ถ้าเข้าใจสิ่งต่างๆ หมด เราก็เป็นหลักของตัวเราเองได้

ชีวิตของเรามันมีคุณค่า คุณค่าของเรา คุณค่าของพระ คุณค่าของนักบวช เรามีศรัทธามีความเชื่อนะ เรามีศรัทธา ความศรัทธามันมาจากไหนล่ะ ดูสิ ทางโลกเขา กระแสของตลาดที่เขานิยมกัน ถ้ากระแสตลาดนิยม เราจับกระแสตลาดได้ เขาทําธุรกิจกันเขาจะมีผลประโยชน์มากเลย นี่ความอบอุ่นในหัวใจของเรา คุณค่าของเราถ้ามันเกิดขึ้นมาของเรา จิตของเรามันรู้คุณค่าของเรา มันพอใจไง มันพอใจในชีวิตนะ

ชีวิตเกิดมามีคุณค่า ชีวิตของเราเกิดมาไม่เหยียบแผ่นดินผิด เราเกิดมาพบพุทธศาสนา อย่างน้อยเราก็ได้มาประพฤติปฏิบัติ มาได้ทดสอบไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นมา ๖ ปี คืนสุดท้ายอยู่โคนต้นโพธิ์ นั่งสมาธิอย่างนี้ เราได้ทําตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใน ๓ เดือนนี้ให้มุมานะ ใน ๓ เดือนนี้ให้ตั้งอกตั้งใจนะ ไม่ใช่ไปพูดเอาก็ต่อเมื่อจะออกพรรษาว่า “จะออกพรรษาแล้วนะ” แล้วเรามีอะไรติดไม้ติดมือไป

นี่ต้นพรรษา ต้นพรรษาเลย ยังสดๆ อยู่ ของยังสดๆ ร้อนๆ อยู่ มันควรจะประกอบขึ้นมาให้มันเป็นผลงานเราขึ้นมา ตีเหล็กต้องตีเหล็กที่มันแดงๆ เหล็กแดงๆ เราเอามาตีมันจะขึ้นรูปเป็นอย่างไรก็ได้ นี่ก็เหมือนกัน หัวใจของเรา ของของเราเองเราจะมาทําขึ้นรูปอย่างไรก็ได้ ทําให้มันสงบเข้ามานี่ให้มันทําได้ อย่างน้อยนะจิตสงบเข้ามา จิตสงบเข้ามามันเป็นการยืนยันกับจิตของเรา จิตของเราไม่เคยสัมผัสนะ เหมือนเขามีอาหารที่ประเสริฐมาก เราไม่เคยกินเลย เราไม่เคยเห็นเลย ได้ยินแต่ข่าว

ข่าวขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ข่าวของครูบาอาจารย์ไง “มีความสงบอย่างนั้น มีความสุขอย่างนั้น” สิ่งนี้เราศึกษาไปเราก็ศรัทธา เราก็มีความเชื่อ เราก็มีความทึ่ง ทึ่งว่า โอ้โฮ! ท่านทําได้เนาะ สิ่งนี้มันทําได้ สิ่งนี้มันมีจริงนะ สิ่งที่มีจริงเราก็มีความรู้สึกเหมือนกัน เราก็มีสิทธิเหมือนกัน เราก็มีหัวใจเหมือนกัน หัวใจสัมผัสธรรมได้ เราก็มีสิทธิเหมือนกัน แล้วเราพยายามทําของเราขึ้นมา

เราเกิดมา เรามีศรัทธามีความเชื่อ เราได้ประพฤติปฏิบัติตามแนวทางขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เป็นความคิดนะ ตามแนวทางขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติมากับเจ้าลัทธิต่างๆ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าละทิ้งมา แล้วมาทําวิชชา ๓ บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ นี่วิชชา ๓ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ตรัสรู้ขึ้นมา เป็นผู้ริเริ่ม เป็นผู้บุกเบิก เป็นผู้ค้นคว้ามา แล้ววางธรรมวินัย นี่เราได้ฝึกฝนให้มันมีคุณค่าขึ้นมากับเรา ถ้าเราได้ธรรมขึ้นมา มันมีประโยชน์กับเราขึ้นมา

แค่ความสงบของใจ จิตมันสงบเข้ามามันยืนยันเลย สิ่งนั้นมีจริง สิ่งนั้นมีจริงนะ เหมือนเราเอามือคว้าไปในอากาศ เราจะมีความรู้สึกเลย เพราะมันกระทบอากาศมันจะมีความรู้สึกหมด

จิตก็เหมือนกัน จิตมันคิดของมันตลอดไป จิตมันสัมผัสแต่เรื่องของโลกๆ จิตมันสัมผัสแต่เรื่องสัญชาตญาณ สัญชาตญาณของกิเลสที่มันออกหาเหยื่อ มันใช้แต่ความเป็นไปของจิต อาการของจิตออกไปหาเหยื่อ แล้วเราอยู่กันมาอย่างนี้ ศึกษาก็เอาอย่างนี้ศึกษา เอาอาการของใจนี้ศึกษา เอาสัญญานี้จํา เอาสังขารนี้ปรุงในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่วิเคราะห์วิจัยอยู่ตลอดเวลา แล้วมันก็มีความเห็นตาม มันซึ้งในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเห็นตามๆ มันเห็นตามแต่มันไม่เห็นจริง

ถ้ามันเห็นจริง แค่สัมมาสมาธินะ พุทโธๆ ทําของเราขึ้นมา เป็นสมบัติของเรา ถ้าจิตมันสงบขึ้นมานะ สงบกับเราเอง ยืนยันกับเราเอง นี่สิ่งนั้นมีจริง เหมือนกับเราเอาแขนฟาดไปในอากาศ มันจะมีความรู้สึกอย่างนั้น จิตก็เหมือนกัน ถ้ามันสัมผัสสมาธิ มันก็เป็นการยืนยันกับจิต จิตมันยืนยันเอง จิตมันสงบเอง

สิ่งที่มันสงบเอง เห็นไหม จิตเป็นอย่างนี้ ชีวิตเราเป็นอย่างนี้ ไอ้ตัวที่มาเกิดๆ ตัวนี้มันมาเกิด ตัวความรู้สึกอันนี้มันมาเกิด นี่มหัศจรรย์มาก มหัศจรรย์มาก แล้ววิธีแก้ไขมันล่ะ สิ่งที่มันจะพาเกิดอีก วิธีแก้ไขมันนะ สิ่งที่มันสงบขึ้นมาแล้วพยายามสาวไปหาเหตุ ทําอย่างไรให้จิตมันสงบขึ้นมา ถ้าเหตุ นี่คือวสี ชํานาญในวสี ในการกระทํา กระทําสิ่งนี้ให้มันสงบบ่อยครั้งเข้าๆ ถ้าบ่อยครั้งเข้า พลังงานมันมี โน้มไป มันทําได้นะ คนเราสดชื่น เรามีกําลังแข็งแรง เราทําได้หมด

ถ้าเราแก่เฒ่า เราต้องคลานเอานะ ไปไหนต้องคลานเลย เดินก็เดินแทบไม่ไหวเลย ยกเท้าไม่ไหวเพราะมันเสื่อมสภาพ จิตที่มันเป็นไปมันไม่มีกําลังมันเป็นอย่างนั้น มันเป็นอย่างนั้น มันทําอะไรมันเคลื่อนไหวไปไม่ได้ แต่โดยสัญชาตญาณเพราะมันเป็นนามธรรม ร่างกายนี้เป็นวัตถุ เวลามันเคลื่อนไหวเจ็บปวดโอดโอยไปตลอด แต่จิตมันต้องการจะไปอย่างนั้น มันไม่มีกําลังของมัน ไม่มีกําลังนะ แล้วมันอยู่ในร่างกายที่อ่อนแออีก มันก็ยิ่งไปไม่ไหวใหญ่เลย

ร่างกายจะอ่อนแออย่างไรก็แล้วแต่ ถ้าจิตใจเข้มแข็งเรานั่งสมาธิ มันไม่ต้องใช้อะไรมากมาย เราใช้สติ เราใช้กําหนดพุทโธๆ ถ้ามันสงบเข้ามาๆ ใจมันสงบเข้ามา มันทําได้ สิ่งที่ทําได้นะ สิ่งที่มันทําไม่ได้มันตรงข้ามกับทําได้ สิ่งที่เราทําไม่เคยประสบความสําเร็จ ถ้าเรามีความจริงใจ เราจะประสบความสําเร็จ อย่าปล่อยให้เสียเวลาไป หน้าที่การงานของเรา อย่าไปแย่งโลกเขาทํางานกันนะ งานของโลกๆ เขา ดูสิ ดูงานวิจัยต่างๆ ติรัจฉานวิชา วิชาที่ทําให้เนิ่นช้าไง วิชาที่ทําให้เนิ่นช้า

ข้อวัตรปฏิบัติเราต้องทํา สิ่งที่เป็นข้อวัตรปฏิบัติเพราะอะไร เพราะคนเรามันต้องขับต้องถ่าย มันต้องใช้ต้องสอย ดูสิ เรามานั่งกันอยู่นี่ อาสนะนี้เอามาจากไหน นี่มันของของสงฆ์ วินัยกรรมเกิดขึ้นมานะ เดี๋ยวจะบอกบุพกิจ นี่ได้ทําของเราหรือยัง บุพกิจนี่ได้ตั้งนํ้าใช้หรือยัง ได้เอาอาสนะมาวางไหม สิ่งใดนี่บุพกิจ “สาธุ! สาธุ!” แล้วทําหรือเปล่า ได้ทําหรือเปล่า...นี่มันมุสานะ

ถ้าไม่มุสานะ กิจกรรมมันเกิดขึ้น บุพกิจคือกิจการกระทําในอุโบสถ กิจที่จะทําให้เกิดขึ้นมาเป็นกิจกรรม เป็นวินัยกรรมของสงฆ์ สงฆ์ทํากันขึ้นมา สิ่งที่ทําขึ้นมาก็ทําเพื่อสงฆ์ นี่ก็เหมือนกัน ข้อวัตรปฏิบัติของเรา คนเรามันมีความเป็นอยู่ ร่างกายมันเป็นของสกปรก ดูสิ เราต้องเข้าห้องนํ้า วัจกุฎีวัตร ต้องทําวัจกุฎีวัตร ข้อวัตรต่างๆ ของเรา วัตรของเรา เราปฏิบัติ นํ้าใช้นํ้าฉัน นํ้าใช้นํ้าฉันแล้วใครใช้ใครฉัน? ก็เรานี่ใช้ เราฉัน...นํ้าล้างเท้า นํ้าล้างบาตร เรารักษา ไอ้นี่มันไม่ใช่การเนิ่นช้า ไอ้นี่มันเป็นเพราะสิ่งที่มันมีชีวิตอยู่ การขับเคลื่อนไปของร่างกายมันต้องอาศัยสิ่งนี้ เราก็อาศัยสิ่งนี้มาเป็นข้อวัตร ข้อวัตรเพื่อบังคับหัวใจไง

หัวใจมันจะไม่ทําอะไรเลยนะ หัวใจมันอยากอยู่เฉยๆ แล้วก็นิพพานนะ

ที่เขามาถามว่า “นิพพานอยู่แค่เอื้อมๆ” นิพพานแค่เอื้อมนี่นิพพานของใคร? นิพพานของกิเลสไง นิพพานของกิเลสไม่ต้องทําอะไรเลย นอนเหมือนหมูนั่นล่ะนิพพาน นอนอยู่เฉยๆ นี่นิพพานหมดเลย ไม่ต้องทําอะไรเลย ตรึกหน่อยเดียวก็นิพพานแล้ว นิพพานอย่างนี้นิพพานโดยกิเลส แล้วนิพพานโดยกิเลสเอาอะไรไปสอนเขา

นิพพานโดยกิเลสนะ มีครูบาอาจารย์ควบคุมอยู่มันก็อยู่ในร่องในรอย ลองครูบาอาจารย์ท่านล่วงไปสิ นิพพานอย่างนี้มันจะออกเขี้ยวออกเล็บนะ มันจะหาเหยื่อของมัน เพราะอะไร เพราะโมฆบุรุษมันตายเพราะลาภ ลาภสักการะทําให้โมฆบุรุษตายหมดเลย แล้วลาภสักการะมันคืออะไรล่ะ? โลกธรรม ๘ แล้วโลกธรรม ๘ มันเกี่ยวอะไร ธรรมะเก่าแก่ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ มันเป็นของคู่กัน แล้วสิ่งนี้มันมาล่อใจเราได้อย่างไร ในเมื่อธรรมของเรามันเหนือโลก มันเหนือลาภสักการะ เหนือสิ่งต่างๆ ทั้งหมดเลย

ถ้าธรรมเหนือโลกนะ ธรรมเหนือโลกมันถึงมีความสุข วิมุตติสุขมันอยู่ในหัวใจของเรา ถ้าธรรมอย่างนี้มันเกิดขึ้นมา สิ่งนั้นมันจะมาล่อเราได้อย่างไร ถ้ามันล่อเราไม่ได้ มันก็ไม่ออกไปนอกลู่นอกทาง ในการประพฤติปฏิบัติมันก็จะเข้าหลักเข้าเกณฑ์ ไม่ใช่นิพพานของกิเลสนะ นิพพานของกิเลสไม่ต้องทําอะไรเลย ไม่มีเหตุมีผลนี่นิพพานได้อย่างไร ถ้าอย่างนั้นพระอาทิตย์ขึ้นพระอาทิตย์ตกก็นิพพาน เพราะพระอาทิตย์ขึ้น พระอาทิตย์เป็นนิพพานได้ไหม? พระอาทิตย์นิพพานไม่ได้ ดวงจันทร์นิพพานไม่ได้ โลกก็นิพพานไม่ได้ นิพพานไม่อยู่กับสรรพสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น ดินฟ้าอากาศไม่ใช่นิพพาน ข้าวของต่างๆ ไม่ใช่นิพพาน นิพพานมันอยู่ที่ความรู้สึก แล้วความรู้สึกมันจะตกเหมือนพระอาทิตย์ไหม...มันขึ้นมาเร็วกว่าอีก แล้วมันมีผู้รับรู้ มันมีความเห็นของมัน

นี่พระอาทิตย์ขึ้นพระอาทิตย์ตกมันไม่มีใครรับผลประโยชน์ ธรรมชาติมันต้องแปรปรวนไปเป็นธรรมดา โลกนี้เป็นอจินไตย มันจะแปรสภาพเป็นอย่างนี้ แปรสภาพของมันไปนะ ดินฟ้าอากาศมันจะแปรสภาพ มันจะแปรปรวนไปเป็นเรื่องของเขา กาลเวลามันแปรปรวนไป พระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้ข้างหน้าแน่นอน

แล้วความแปรปรวนของจิตล่ะ ความแปรปรวนของเราล่ะ มันโลเลในหัวใจ หัวใจมันโลเลมาก มันไม่มีหลักมีเกณฑ์ของมัน แล้วจะเริ่มต้นกันตรงไหน แล้วจะเริ่มวิปัสสนากันตรงไหน เริ่มชําระกิเลสกันตรงไหน? ก็ตรงเรา ตรงไอ้ที่มันขี้เกียจ ตรงที่มันไม่รับรู้ชีวิตมัน มันเอาชีวิตมันลอยไปเหมือนกับสวะ ชีวิตลอยไปเหมือนกับสวะเลย เวลามันหมุนไปนะ เข็มมันกระดิกไปมันยังเป็นเวลาให้เรารู้ว่า ๒๔ ชั่วโมงนะ แล้ววันเวลา ๒๔ ชั่วโมงของเรา แล้วชีวิตเราก็ปล่อยไปอย่างนี้

ข้อวัตรปฏิบัติ ข้อวัตรปฏิบัติเป็นเรื่องสังฆกรรม เป็นเรื่องความสามัคคี เรื่องความมีทิฏฐิมานะ ความมีทิฏฐิเสมอกัน ศีลเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน ทําด้วยความยิ้มแย้มแจ่มใส นี่มันเสมอกัน แล้วหัวใจล่ะ หัวใจมันเสมอกันไหม หัวใจไม่เสมอกันมันจะทําอย่างไรให้มันเสมอกัน ถ้ามันเสมอกันขึ้นมา มันมีความอบอุ่นในหัวใจ ถ้ามีความอบอุ่นในหัวใจ มันเริ่มต้นจากตรงนี้ไง

เริ่มต้นจากว่าเราอย่าเศร้าสร้อยเศร้าหมอง ชีวิตนี้ไม่เศร้าหมอง จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส แล้วอุปกิเลสนี้มันเป็นความเศร้าหมองจากภายใน ความเศร้าหมองจากภายในก็มาที่ความเศร้าหมองจากภายนอก เพราะภายในมันเศร้าหมอง สรรพสิ่งที่เห็นมันขัดหูขัดตาไปหมดเลย แต่จิตเดิมแท้ที่ผ่องใส มันผ่องใส มันมีความสุขของมัน โอ๋ย! โลกนี้สวยงามมาก โอ๋ย! หมู่คณะน่ารักมาก หมู่คณะมีแต่คนดีกับเราทั้งหมดเลย เห็นไหม แล้วมันเป็นมาจากไหน? มันก็เป็นมาจากความเศร้าหมองความผ่องใสของใจ

ถ้าความเศร้าหมองความผ่องใสของใจ หมู่คณะก็คือหมู่คณะอยู่อย่างนั้น เขาก็อยู่ของเขาโดยหน้าที่ของเขา หมู่คณะเราอยู่อาศัยด้วยกันมันก็อยู่กันอย่างนี้ แต่ความเศร้าหมองอันนี้มันไปจับผิดจับถูกเขาเอง ถ้ามันผ่องใส มันก็ว่าเขาดี “โอ๋ย! เขาดีไปหมดเลย โอ๋ย! โลกธาตุนี้สวยงามไปหมดเลย” เห็นไหม ดีไปหมดเลย แต่ถ้ามันเศร้าหมองนะ นี่ไม่ดีไปหมดเลย ไม่มีอะไรถูกใจเราสักอย่างหนึ่งเลย สิ่งต่างๆ มันเศร้าหมองผ่องใสจากภายใน มันต้องมาแก้จุดนี้ไง

เราอยู่ในหมู่คณะ อยู่ในข้อวัตร มันก็เป็นสมบัติอย่างนี้ แล้วหัวใจของเรามันเป็นจากภายใน เราต้องแก้จากที่นี่ หน้าที่ของเราต้องแก้ไขตัวเรา แก้ไขจากภายในของเรา ถ้าแก้ไขจากภายในของเรา ถ้าสิ่งนี้มันสะอาดบริสุทธิ์ขึ้นมา มันเป็นธรรมของเราขึ้นมานะ นี่ธรรมเหนือโลก

พอธรรมเหนือโลกขึ้นมา แล้วลาภสักการะ สิ่งต่างๆ มันจะมีคุณค่ามาได้อย่างไรล่ะ ถ้ามันไม่มีคุณค่า เห็นไหม เครื่องอาศัย ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔๕ ปี นี่อาศัยอะไร? ก็อาศัยร่างกายนี้ประกาศธรรม อาศัยกล่องเสียงนี้ประกาศธรรมมาด้วยพระโอษฐ์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะยังไม่มีตํารา ไม่มีเครื่องเสียง ไม่มีอะไรบันทึกไว้เลย ต้องฟังจากปากขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับครูบาอาจารย์ที่แสดงออกเท่านั้น

เวลาออกมาจากพระโอษฐ์นี่ออกมาจากร่างกาย จิตที่มันเหนือโลกขึ้นไปแล้ว แล้วทําเพื่อใคร นี่ทําเพื่อใคร รื้อสัตว์ขนสัตว์ที่ไหน? รื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อสัตว์ขนสัตว์ไอ้สัตตะผู้ข้อง ที่หัวใจเศร้าหมองข้องอยู่ในวัฏฏะ ข้องอยู่ในวัฏฏะแต่มันยังมีวาสนานะ ยังคิดออกประพฤติปฏิบัติ อยากบวช อยากค้นคว้า อยากได้ปฏิบัติ เหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสละนะ ดูสิ ศากยบุตรนี่ บุตรชาวศากยะ พวกเราบุตรชาวศากยะ บุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทะนุถนอมมากนะ ทะนุถนอมเพราะอะไร จะรื้อสัตว์ขนสัตว์พวกเรานี่ให้ไปไง สิ่งใดที่เกิดขึ้นมาจากหัวใจ ถ้ามันเกิดขึ้นมาจากหัวใจ มันเป็นความจริง ความจริงจากอันนี้จะรื้อสัตว์ขนสัตว์ตรงนี้

คนเราเขามองกัน ดูสิ จุดศูนย์กลางของอํานาจ อํานาจที่ไหนล่ะ? อํานาจคืออํานาจรัฐ อํานาจรัฐก็ปกครองประเทศไหนประเทศนั้น นี่จุดศูนย์กลางของใครล่ะ? จุดศูนย์กลางของจิต ความคิดออกมาจากหัวใจของเรา ออกมาจากความรู้สึกของเรา ความคิดเราออกมาจากที่นี่ แล้วถ้ามันทุกข์มันก็ทุกข์จากที่นี่ ถ้าเวลามันสุขมันก็สุขจากที่นี่ แล้วเราไปมองกันที่ไหน? เราไปมองกันอยู่ทางโลก เขามองกันนี่สมบัติของเขา สมบัตินี่เขาจะมาเปรียบเทียบกันว่าของใครมีมากของใครมีน้อย คนนั้นจะมีสมบัติมาก แล้วเราดูสิของเรา

นี่พระก็เหมือนกัน กุฏิของใครดี เครื่องใช้ไม้สอยของใครดี ของใครดีๆ มันก็ของสังฆะเหมือนกัน ของมันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยเหมือนกัน ของมันเป็นบริขาร สิ่งที่เป็นบริขารมันก็มีเสื่อมสภาพ พอเสื่อมสภาพเราก็แก้ไข ดูสิ เราฝึกปฏิบัติกัน ทุกสรรพสิ่ง ผู้ที่ไม่ฉลาด ตัดไม่ได้ เย็บไม่ได้ ทําไม่ได้ รับกฐินไม่ได้ ถ้าผู้ที่ฉลาด บริขารเราทําของเราเองได้ ถ้าเราทําของเราเองได้ ดูสิ ทุกอย่างที่เราทําของเราเองได้ เราจะไปเดือดร้อนกับใคร ขอให้มันเสียมาสิ เราจะแก้ไขได้ทั้งนั้น เราซ่อมแซมของเราเองได้หมด ถ้าเราซ่อมแซมเองได้หมด แม้แต่ข้างนอกก็ซ่อมแซมเองได้ หัวใจก็ซ่อมแซมเองได้ ปัญญาก็ซ่อมแซมเองได้ ซ่อมแซมมันสิ

ดูสิ ธรรมโอสถ เจ็บไข้ได้ป่วย ไม่มีหมอ ไม่มีหมอก็เข้าสมาธิสิ เข้าสมาธิ อะไรบ้างที่มันเป็นความเสื่อมสภาพ จิตมันสงบเข้ามา สิ่งนั้นมันหายได้นะ ธรรมโอสถ ธรรมโอสถซ่อมแซมร่างกายยังได้เลย แล้วเวลาซ่อมแซมบริขาร ซ่อมแซมร่างกาย แล้วถ้าซ่อมแซมหัวใจล่ะ หัวใจมันมีกิเลสแล้วเอาอะไรซ่อมแซมมันล่ะ? หัวใจมีกิเลส ซ่อมแซมมันก็ต้องเอามรรคญาณเข้าไปซ่อมแซมมัน เข้าไปทําลายมัน

กิเลสมันกลัวอย่างเดียว กลัวธรรมนะ มันไม่กลัวอะไรเลย กิเลสมันกลัวธรรมของแท้ด้วย ถ้าธรรมไม่ใช่ของแท้ กิเลสมันเอามาอ้างด้วย อ้างว่าเป็นอย่างนั้น อ้างว่าเป็นอย่างนี้ นิพพานโดยกิเลส นิพพานโดยกิเลสทั้งนั้นเลย

ไม่เป็นหรอก ถ้านิพพานมันต้องมีเหตุมีผล มันมีการกระทําของมันนะ

นี่การกระทําของมัน มรรคญาณมันจะเกิดอย่างไร สิ่งที่เกิดขึ้นมามันเหมือนกันหมด สิ่งที่เป็นความจริงก็คือเป็นความจริง สิ่งที่ไม่เป็นความจริง มันไม่เป็นความจริง มันเป็นความชั่วคราว หินทับหญ้าไว้ แต่หินทับหญ้าไว้ ความเป็นไป หินทับหญ้าไว้ ขนาดว่าหญ้ามันเกิดขึ้นมานี่เรารู้ว่าหญ้า เรากลับมาทําอีก มันยังประเสริฐกว่านะ

กลับมาทําอีก กลับมาต่อสู้กับมันอีก หญ้ามันเกิดมาได้อย่างไร แล้วหินทับหญ้า หินมันอยู่ไหน อ้าว! ยกหินมาทับมันอีก แต่หินทับหญ้าไว้ก็ให้มันทับหญ้าไว้ แต่ถ้ามันรู้ว่าทับหญ้าแล้วก็เอาหินมาทับมัน ทับมันให้มันราบเรียบไปไง ครั้งที่แล้วเอาหินทับหญ้าไว้ พอยกหินออก หญ้าก็เกิดอีก คราวนี้เอาหินทับหญ้าไว้แล้วทําอย่างไรถ้าหญ้าไม่เกิดแล้ว พอออกมามันโล่งเตียนอย่างนี้เราจะทําอย่างไร เราจะขุดรากหญ้า เราจะขุดรากเหง้ามันออกให้หมด ขุดเหง้าของหญ้ามันออกมาอย่าให้มันงอกขึ้นมาอีก พอจิตมันสงบขึ้นมามันจะย้อนไปวิปัสสนาไง

ครั้งที่แล้วสงบแล้วนึกว่าเป็นผล แล้วพอครั้งนี้มันไม่เป็นผล มันเสื่อมสภาพไป นี่ลุกขึ้นมาต่อสู้มัน ลุกขึ้นมาด้วยความเข้มแข็ง ลุกขึ้นมาด้วยชีวิตนี้ยังมีโอกาสอยู่ ชีวิตนี้ยังสามารถแก้ไขได้ ลุกขึ้นมาสู้มัน พอสู้มันแล้วนี่กดมันไว้ สู้มันไว้ ถ้ามันกดไปแล้วเราจะแก้ไขอย่างไร เราจะทําลายมันอย่างไร

สิ่งที่จะไปทําลายมัน ทําลายสิ่งนี้ขึ้นมาย้อนกลับขึ้นมา ย้อนกลับขึ้นมา มาทําลายมัน ครั้งที่แล้วหินทับหญ้ามันไม่เป็นประโยชน์ มันไม่ได้เป็นประโยชน์เพราะเราไม่ได้ใช้ปัญญา แต่ครั้งนี้ถ้าเราใช้ปัญญา ปัญญามันจะเข้าไปขุดคุ้ยอย่างไร ถ้ามันขุดคุ้ยขึ้นมา ทําลายมันขึ้นมา ทําลายมันให้ได้ ถ้าทําลายมันขึ้นมา นี่มันก็เป็นวิปัสสนา หินทับหญ้าก็หินทับหญ้า หินทับหญ้ามันก็เป็นประโยชน์อันหนึ่ง ดูสิ เวลาหญ้ามันรกขึ้นมามันรกไปหมดน่ะ แต่หญ้านั่นเขาเอาไปเลี้ยงสัตว์ได้ เอาไปเลี้ยงสัตว์ได้นะ

นี่ก็เหมือนกัน เพราะเราได้สมาธิมันก็มีความสุข เราทําสมาธิขึ้นมาอันหนึ่ง สมาธิมันก็เยียวยาเรา เหมือนกับอาหาร จิตเวลาประพฤติปฏิบัตินี่มันทุกข์มาก ถ้ามันทุกข์มาก มันมีอาหารกินของมันเป็นขั้นเป็นตอนเข้าไป มันจะดํารงชีวิตของมัน

การดํารงชีวิตอยู่ อะไรคืออาหาร? ดูสิ ในวัฏฏะ อาหาร ๔ ของวัฏฏะ ภพชาติอย่างนี้กินอาหารอย่างนี้ ได้รับอาหารอย่างนี้ ดํารงชีวิตอย่างนี้ นี่ก็เหมือนกัน การดํารงชีวิตของการประพฤติปฏิบัติไง ประพฤติปฏิบัติแล้วล้มลุกคลุกคลานไม่มีอาหารหล่อเลี้ยงมันก็เศร้าสร้อยหงอยเหงา มันก็ไม่มีกําลังเดินของมัน แต่ถ้ามันมีอาหารเลี้ยงขึ้นมา มันก็มีกําลังของมันขึ้นมา มันก็เดินของมันขึ้นไปได้ สิ่งนี้ที่เราสร้างขึ้นมา หินทับหญ้ามันก็มีประโยชน์อย่างนี้ มันทําให้เราก้าวเดินได้ มันทําให้เรามีโอกาสเข้ามากําจัดกิเลสของเราได้ แล้วถ้ามันมีโอกาสเข้ามา กําจัดกิเลสขึ้นมา มันก็ต้องใช้ปัญญาไง

ในการผิดพลาดครั้งที่แล้วเราก็เห็นแล้ว เวลามันเสื่อมไป พอมันเสื่อมไปเรามีความทุกข์ขนาดไหน ของมีอยู่กับมือ สมบัติอยู่กับเรา โจรฉ้อโกงไปหมดเลย แล้วเราทุกข์ไหม นี่เหมือนกัน นี่มันเสื่อมสภาพไป มันหายไปโดยมาร โดยมารมันทําลาย มารมันทําลายเราก็กลับขึ้นมา ต่อสู้มาๆ หินทับหญ้าแล้วหาวิธีการสิ หาวิธีการ จิตสงบบ่อยครั้ง รักษามันไว้ให้ดี แล้วน้อมไปอย่างไร น้อมไปอย่างไร จิตมันน้อมออกไปมันเห็นอะไร ความเห็นอันนั้นเห็นอะไร

อุคคหนิมิต นิมิตเห็นกายขึ้นมา เราขยายส่วนอย่างไร เราจะใช้ปัญญาอย่างไร มันต้องมี นี่หญ้าไง ถ้ามันทับไว้ ไม่ได้ขยาย ไม่ได้ขุด ไม่ได้ทําอะไร รากเหง้ามันจะหลุดไปได้อย่างไร รากเหง้ามันหลุดเราก็แยกเราก็แยะของมัน ขุดคุ้ยหาวิธีการทําลายเข้ามา ทําลายเข้ามา รากมันต้องขุดขึ้นมา มันเห็นเลย เห็นชัดๆ เลย รากหญ้าไม่มี บริเวณนี้ไม่มีรากเลย นี่ทําลายทั้งหมดเลย มันไม่ใช่หินทับหญ้านะ มันไม่มีหญ้าเลย หินทับหญ้าเป็นการที่สมาธิกดไว้ ปัญญาขึ้นมาทําลายมันจนถึงสิ้นสุดกระบวนการของมันไป

งาน น่าเห็นใจนะถ้าจะบอกว่าเป็นงานที่น่าเห็นใจ ดูสิ เขาทุกข์เขายากกัน เขาอาบเหงื่อต่างนํ้า เขาก็ทุกข์เขาก็ยากนะ แต่งานภายในมันละเอียดอ่อนกว่านั้นนะ ดูสิ สอยเข็ม คนตาไม่ดีสอยไม่ได้นะ เพราะว่าเข็มกับด้าย รูมันเล็กนิดเดียว นี่ก็เหมือนกัน มันเป็นนามธรรม มันจับเหยื่อจากภายใน ถ้าไม่มีศรัทธาไม่มีความเชื่อ แล้วความเชื่อ สมาธิเป็นอย่างไร คนนี่สมาธิไม่เคยรู้จัก ไม่เคยเห็น แล้วสมาธิเป็นอย่างไร แล้วสมาธิคืออะไร? อ้าว! สมาธิ นี่ก็ตัวจิต จิตสงบเข้ามาเป็นสมาธิ แล้วสมาธิทํางานอย่างไร ทํางานอย่างไรมันจะย้อนออกมา เราว่าคิดอยู่นี่เป็นปัญญา ก็ปัญญาคิดอยู่นี่แล้วไง...คิดอย่างนี้มันคิดแบบเด็กๆ คิดแบบโลกียปัญญา คิดโดยสมอง คิดโดยสัญชาตญาณ

แต่ถ้าเป็นปัญญานะ มันไม่มีเรา ถ้ามีเรานะมันมีกิเลสเข้าไป มันไม่มีเรา

ถ้ามีเราขึ้นมา มรรคสามัคคี สามัคคีเป็นอะไร เพราะเป็นหนึ่ง อะไรเป็นหนึ่ง ถ้าเป็นหนึ่งมันก็เป็นอัตตา เป็นหนึ่งก็เป็นเรานั่นแหละ ถ้ามีเราเข้าไปร่วมนะ เพราะเรามันไม่รู้ เราคืออวิชชา เราคือสิ่งที่ลังเลสงสัย แล้วคิดดูสิ เราใช้ปัญญาแล้วเราเอาความลังเลสงสัย คือคิดอะไรก็สงสัยไปหมด คิดอย่างนี้คิดได้หมดเลย แต่ก็สงสัยอย่างนั้น คิดอย่างนั้นมันก็สงสัยอย่างนี้ มันมีสงสัยไปหมดเลยถ้ามีเรานะ

แต่ถ้าไม่มีเรานะ มันเป็นธรรมชาติของมัน มันเป็นธรรมชาติของธรรมจักร ธรรมจักรมันหมุนออกไป หมุนออกไปโดยสัจจะความจริง สัจจะความจริงมันสะอาดบริสุทธิ์เข้ามา แล้วอะไรเป็นรากหญ้าล่ะ อะไรเป็นสิ่งที่เป็นเชื้อในหัวใจ นี่ปัญญามันเกิดนะ

งานละเอียดนะ ดูสิ ถ้างานละเอียดอย่างนี้ ในทางจงกรมมันถึงรื่นเริงอาจหาญ ยิ่งเดินจงกรมเหงื่อไหลไคลย้อย แต่หัวใจหมุนติ้วๆ โอ้โฮ! มันมีความสุขนะ มีความสุข นี่งานของนักรบ งานของเรา รื่นเริงอาจหาญ ศาสนามั่นคง มั่นคงที่นี่นะ ถ้าศาสนาไม่มีแก่นของศาสนา ไม่มีความรู้จริงในศาสนา ศาสนามันจะมีคุณค่าที่ไหน ศาสนามันก็เป็นสัญญา ศาสนามันก็เป็นเหมือนกับนกแก้วนกขุนทองนะ ดูสิ นกแก้วนกขุนทองมันขี้มันถ่าย มันกินมันถ่ายของมันไม่เป็นที่เป็นทางนะ

นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นศาสนา เราจะถนอมอย่างไรในเรื่องของศาสนา ในเรื่องของหลักของศาสนา ในเรื่องพิธีกรรม ในเรื่องพิธีกรรมมันเป็นเรื่องเปลือกๆ ด้วย เรื่องหลักศาสนาก่อน หลักศาสนาคือความรู้จริงไง ความรู้จริงในศาสนา มันวิเคราะห์วิจัย มันตัดสินได้หมดว่าสิ่งใดผิดสิ่งใดถูก สิ่งใดผิดก็คือความผิด ผิดก็คือผิด ถูกก็คือถูก

ผู้ที่มีคุณธรรมในหัวใจ ผู้ใดจะทําคุณงามความดี เราต้องส่งเสริมยินดีในความถูกต้องอันนั้น ผู้ใดทําความผิดพลาด เราต้องติฉินนินทา เราต้องติเตียนว่ามันเป็นความผิด มันเป็นความผิด จะได้แก้ไขไง นี่ไงคุณธรรมมันเป็นอย่างนี้

แต่ถ้ามันเป็นธรรม มันทําไม่ได้ สังคมนี่สะเทือนหัวใจกันไปหมด

ก็สะเทือนหัวใจมันสะเทือนกิเลสน่ะ ก็กิเลสมันอยู่ที่หัวใจก็ต้องกระเทือนที่นั่น ทิ่มมันไปที่นั่นเลย เพราะกิเลสมันอยู่ที่ใจ ใจมันติดทิฏฐิ ทิฏฐิอันนั้นมันก็ขวาง ขวางตัวเองก่อน ขวางตัวเองก่อน โกงตัวเองก่อน โกงเวลา

จะหมดพรรษานะ ออกพรรษาจะเที่ยวธุดงค์ไป ธุดงค์มันก็แบกทิฏฐิอันนี้ไป เอาเข้าไปฟาดฟันหมู่คณะใหม่ต่อไป ถ้ามันเป็นทิฏฐิมันก็ทิฏฐิตลอดไป ถ้าไม่ได้แก้มันก็ฝังไปกับหัวใจอย่างนี้ ถ้ามันได้แก้ขึ้นมา แล้วใครจะแก้ล่ะ? นี่มันไม่มีใครแก้ให้นะ เราไปโรงพยาบาล เวลาไปหาหมอ ไปเถอะ เขาเอาเข้าได้ทั้งนั้น ถ้าไม่ได้ เอาสายยางยัดเข้าไปเลย จะต้องเข้าไปในร่างกาย ต้องเอาสารเคมี เอายาเข้าไปจนได้ แต่หัวใจนี่ไม่ได้ จิตแพทย์ยังทําไม่ได้เลย จิตแพทย์ทําให้จิตกลับมาเป็นปกติเท่านั้นเอง จิตแพทย์เขาใช้ยากดไว้เฉยๆ แต่ถ้าเป็นธรรมนี่มันทิ่มหัวใจนะ

ธรรมนี่นะ เวลามันสะเทือนใจ นี่ธรรมที่ออกมาจากใจ ออกมาจากใจแล้วมันทะลุเข้าไปในหัวใจของเรา...อายไหม อายไหม ธรรมทิ่มเข้าไปในหัวใจนี่อายไหม แล้วถ้าอายทําไมไม่แก้ไข อายแล้วทําไมไม่ทํา ถ้ามันทํา นี่ธรรมจากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่งนะ ถ้าไม่ออกจากใจดวงหนึ่งมันเป็นเครื่องมือที่หยาบ มันเป็นเครื่องมือที่สัญญา มันเป็นเครื่องมือที่ตํารา ตํารามันเป็นรูปธรรม มันเป็นวัตถุ มันไม่เข้ามาถึงหัวใจเราหรอก แต่ถ้าเป็นคุณธรรมมันเข้าถึงหัวใจเรานะ แล้วถ้าเข้าถึงหัวใจเรา ให้เราตั้งใจ แล้วเรามีการแก้ไข แล้วมันจะเป็นคุณธรรมของเราขึ้นมานะ จะเป็นคุณธรรมของเราขึ้นมาเลย คุณธรรมมันอยู่ที่ไหนล่ะ

มือที่ไม่มีบาดแผลนะ มันจะไม่กลัวอะไรเลย จะมีสารพิษจะมีอะไร มันหยิบจับต้องได้สบายมากเลย มือที่มีบาดแผลจะไม่จับสิ่งใดเลย นี่บาดแผลในหัวใจ เรามีสิ่งใดในหัวใจ มีสิ่งใดที่มันสะเทือนใจ มันกลัวนะ มันเสียว มันยอกใจ สิ่งที่ยอกใจ “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส” ความเศร้าหมองความยอกใจอันนี้มันเรรวนไง ความเรรวนอันนี้แล้วมันทําให้เรามีความสุขได้ไหม? มันก็เป็นวิจิกิจฉา มันเป็นความลังเลสงสัย

วันนี้วันอุโบสถนะ เราจะทําความสะอาดกัน สะอาดในเรื่องสังฆกรรม เราจะทําให้จิตบริสุทธิ์ด้วยศีล แล้วในการวิปัสสนา ในการทําสมาธิ มันจะเป็นผลงานของเรา มันจะเป็นคุณธรรมนะ คุณธรรมของผู้ที่ทําสมาธิ มันพยายามค้นหาสมาธิ คุณธรรมของผู้ที่บุกเบิกก้าวเดินออกทางปัญญา มันจะก้าวเดินของมันขึ้นไป คุณธรรมของแต่ละขั้นแต่ละตอน ขั้นของปัญญามันจะแยกแยะ มันจะค้นคว้าของมัน เหมือนเด็กเลย เด็กที่มันถาม “นี่อะไรๆ” มันถามพ่อแม่มัน มันอยากรู้มาก ถ้าปัญญามันก้าวเดินนะ มันจะบุกเบิก มันจะอยากรู้มาก มันอยากทําลายมาก อยากจะทําลายสิ่งที่เศร้าหมองในหัวใจ ถ้ามันทําลายถูกมรรคสามัคคี ถ้ามันทําลายยังไม่ถูกมันก็ทําผิดทําถูกไป เพราะอะไร เพราะสิ่งที่เราไม่เคยทํา ทางที่เราไม่เคยเดิน มันก็มีผิดพลาดเป็นธรรมดา

เห็นไหม ความสะอาดในสังฆกรรม ความสะอาดของหมู่คณะ ความศีลเสมอกัน ความเห็นเหมือนกัน นี่ความสะอาดของสังฆกรรม ความสะอาดบริสุทธิ์ของใจ ความสะอาดบริสุทธิ์ของขั้นของสมาธิ มันสะอาดบริสุทธิ์ของขั้นของสมาธิมันก็มีหลักมีเกณฑ์ของมัน แล้วปัญญาหมุนเข้ามานะ

อย่านอนใจนะ ขอร้อง ขอร้องว่าออกพรรษานี้กลับไปแล้วให้เข้มแข็ง อย่าเศร้าหมอง ทางจงกรมให้หมั่นแก้ไข นั่งสมาธิภาวนา งานของเรา เครื่องอาศัยเท่านั้นนะ ปัจจัยเครื่องอาศัยข้างนอกเป็นเครื่องอาศัย เราก็รักษาไว้ แล้วทําให้ได้ ถ้าหมู่คณะทําความสงบของใจขึ้นมา ทําหลักทําเกณฑ์ขึ้นมานะ หมู่คณะจะเป็นภิกษุขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เราเป็นภิกษุในสมมุตินะ สมมุติสงฆ์ แล้วเราจะเป็นภิกษุขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอวัง

เทศน์พระ ๒๖

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๒๘ สิงหาคม ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจนะ อุตส่าห์มา ทําภาชนะเราให้พร่องเพื่อจะได้บรรจุไง บรรจุความรู้ความเห็น ถ้าภาชนะเราไม่พร่อง นี่ชาล้นถ้วย ชาล้นถ้วยเพราะว่าเรารู้แล้วไง เรารู้ อุโบสถครั้งที่แล้วก็มาอย่างนี้ มาฟังอุโบสถ ฟังอุโบสถเสร็จแล้วก็กลับ แล้วก็มาอีกก็ซํ้าอีก ก็ต้องมาทําอย่างนี้ นี่เวลากิเลสมันออก ออกอย่างนี้นะ

อุโบสถสังฆกรรม สังฆกรรม เวลาหลวงปู่มั่นบอกครูบาอาจารย์ “ให้ทําคนเดียวนะ ให้ทําอุโบสถนะ” เพราะอะไร เพราะว่าถ้าทําอุโบสถ เราระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราระลึกถึงศีลของเรา เราระลึกถึงความสะอาดบริสุทธิ์ของเรา ถ้าเราคิดถึงความสะอาดบริสุทธิ์ของเรา เราคิดถึงคุณงามความดีของเรา เราอยู่กับศีลธรรมไง แต่ถ้าเรามองข้ามนะ เราจะห่างออกไป

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ในธรรมะ “ผู้ใดอยู่ทางภาคตะวันตกของทวีป อยู่ไกลแสนไกลเราขนาดไหน ถ้าปฏิบัติเหมือนเรา เหมือนอยู่ใกล้เรา...ผู้ใดจับชายจีวรเราไว้ แต่ไม่ปฏิบัติตามเรา เหมือนอยู่ห่างไกลแสนไกล”

แล้วธรรมวินัยเป็นองค์ศาสดา “อานนท์ ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเธอ” แล้วอุโบสถสังฆกรรม เห็นไหม อุโบสถด้วย สังฆกรรมด้วย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ไง ธรรมะ ธรรมและวินัย นี่สังฆะ สังฆะคือความเป็นอยู่ของเรานะ ถ้าเราเข้มแข็งของเราขึ้นมา เราจะได้ของเราทุกวัน

ดูสิ ดูอย่างสามเณรราหุล เช้าขึ้นมากอบทรายขึ้นมากํามือหนึ่ง “วันนี้เราต้องศึกษาธรรมะให้ได้ดั่งเม็ดทราย เราจะศึกษา” ศึกษาตลอด คนที่หวังศึกษาตลอด คนที่หวังดีตลอด คนนั้นมีโอกาสนะ

ถ้าภาชนะเราเต็ม มันตั้งแต่เริ่มจะออกจากวัดมาเลย แสนเบื่อ แสนหน่าย แสนจะรําคาญ แสนจะลําบากลําบน อันนี้มันเป็นเรื่องชาล้นถ้วย แต่ถ้ามันเป็นเรื่องอย่างสามเณรราหุล สามเณรราหุลเป็นพระอรหันต์นะ เป็นพระอรหันต์แล้วทําไมต้องศึกษา ศึกษาเอาอะไรอีก เห็นไหม นี่ไม่ต้องศึกษาในเรื่องคุณธรรม ในเรื่องความเป็นจริงของใจ แต่ศึกษาเพราะสร้างบุญญาธิการมาอย่างนั้น สร้างวาสนามาอย่างนั้น อยากรู้อยากเห็น อยากมีประสบการณ์ อยากสะสมของตัวเองไว้ นี่ประสบการณ์ชีวิตไง

สิ่งที่เป็นประสบการณ์ชีวิตให้มันเป็นคุณงามความดีของเรา ให้มันเป็นความจริงของเรา ถ้าเรารู้สิ่งต่างๆ นี่วิชชา อวิชชาคือความไม่รู้...นี่งงนะ อะไรที่ไม่รู้นี่แหม! นั่งดูนะ มันจะเป็นอะไร เรายังไม่เข้าใจ ถ้าศึกษาเข้าใจแล้วไม่มีอะไรเลยที่เราจะลังเลสงสัย

โลกนอก โลกใน...โลกนอกมีการเปลี่ยนแปลงตลอด เห็นไหม อจินไตย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว พระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้ต่อไปข้างหน้า “อจินไตย” โลกนี้เป็นที่รองรับ รองรับนี่มันเป็นผลของวัฏฏะ ผู้ที่มีบุญญาธิการจะมาเกิด จะรื้อสัตว์ขนสัตว์ สัตว์จะต้องเกิดต้องตายไปอย่างนี้ นี่โลกนอก มันยังมีวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีมันเจริญขึ้นมานี่ไม่รู้หรอก โลกนอก ถ้าพูดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าใจ ความเข้าใจโลกนอกโลกใน

แต่โลกในนี่โลกของเรา โลกของกิเลส ถ้ามันทะลุอริยสัจเข้าไป โลกในนี่แจ่มแจ้งนะ เราจะไม่ลังเลสงสัยในความรู้สึกของเราเลย เราจะไม่ลังเลสงสัยการเกิดและการตาย การเกิดและการตายนี่ไม่ลังเลสงสัยเลยนะ แต่ในปัจจุบันถ้าเป็นปุถุชนนี่สงสัย ตายแล้วไปไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการไว้จริงหรือไม่จริง ทําไปแล้วจะได้หรือไม่ได้ เพราะอะไร เพราะอวิชชามันปกคลุมหัวใจไว้

แต่ถ้ามันเพิกออกหมดนะ อวิชชาออกจากใจหมด มันจะสงสัยไปไหน โลกทัศน์จากภายในไง สิ่งที่เป็นเรา สิ่งที่มันต้องไปตามกระแส ถ้าเราดับมันได้ มันรู้ทันมัน สิ่งนี้มันจะสงสัยมันได้อย่างไร มันเห็นหมดไง ถ้ามันไม่มีความรู้แจ้งในหัวใจ มันจะเปิดความลังเลสงสัยของใจออกไปได้อย่างไร แต่การจะเปิดความลังเลสงสัยออกไปจากใจมันต้องมีวิธีการของมัน มันต้องมีวิธีการทวนกระแสเข้าไปหาใจ

อย่าให้อายคฤหัสถ์เขานะ คฤหัสถ์เขายังจริงจังกับเราเลย เขาจริงจังกับเรานะ เขาทําของเขา เขามีความจริงจังของเขา เพราะเขาอยู่กับทุกข์ เขาอยู่ใกล้ทุกข์ เขานอนกอดอยู่กับมัน แต่เราออกมาเป็นนักรบ เราบวชออกไปเป็นภิกษุ เลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง อย่าไปชินชานะ เราชินชาคุ้นเคยกับมันนี่จะชินชาหน้าด้าน

เพราะมันได้มาทุกวัน มันได้มาสภาวะแบบนี้ ออกไปมันต้องได้อยู่แล้ว เรื่องการดํารงชีวิตเลยเป็นเรื่องที่ไม่น่าทุกข์ร้อนใจ แต่ถ้าเป็นโลกเขานะ เขาจะต้องอาบเหงื่อต่างนํ้า เขาต้องหาของเขามา เขาจะได้กินมื้อหนึ่งๆ ใช้จ่าย ใช้ปัจจัยมื้อหนึ่ง เขาใช้ปัจจัยเครื่องอาศัยของเขาทั้งชีวิตหนึ่ง เขาต้องหาของเขา ถ้าเขาเป็นคนทุกข์คนจนก็มีคนเจือจานเขา แต่นี่เราเป็นภิกษุ เป็นที่เคารพนบนอบของเขา เขาจะให้นะ เขาไม่ได้ให้แบบเขาโยนทิ้งโยนขว้าง เขาให้ด้วยการบูชา เขายกใส่หัวนะ เขาจบนบหัวแล้วเขาก็ใส่ให้เรา เพราะอะไร เพราะเป็นลูกศิษย์ของตถาคต เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส ผู้จะสืบทอดศาสนา เพราะตัวศาสนาจะเป็นตัวที่จะทําให้เราก้าวเดินไป เพราะศาสนา เห็นไหม ธรรมและวินัยไง

ธรรม สภาวธรรม สภาวะเป็นใจ ใจที่มันประสบกับธรรม ใจที่ประสบกับความรู้สึกอันนี้ สภาวะนี้มันเกิดมาจากไหน แล้วมันเกิดมาจากไหน ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันเป็นปริยัติ เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาเราจะบวชต้องถึงรัตนตรัยก่อน ต้องถึงรัตนตรัย เป็นสามเณร ถึงไตรสรณคมน์ ถ้าถึงไตรสรณคมน์ เราถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราปฏิญาณตนว่าถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นสามเณร แล้วบวชมาแล้วเป็นภิกษุ นี่เป็นภิกษุขึ้นมา เราจะศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยความเคารพ ด้วยความเคารพนะ เราเคารพมาก แต่นี่เพราะเราไม่เคารพ ความคุ้นชินมันจะทําให้เราลูบคลํา สิ่งที่ทําให้ลูบคลํานะมันเป็นสักแต่ว่า สิ่งที่สักแต่ว่า การประพฤติปฏิบัติก็เป็นการสักแต่ว่า ถ้าการทําสักแต่ว่า ผลของมันเป็นสักแต่ว่าไง

เพราะผลไม่ใช่เรา นี่สักแต่ว่าทํา มันเป็นเงา ไม่ใช่ตัวเรา ถ้าเป็นเรา เห็นไหม ดูสิ เวลาเขามาเหยียบยํ่าเงาของเรา เรายืนอยู่กลางแดด คนเขามาเหยียบยํ่าเงาของเรา เขาเอานํ้ารด เขาเอาไฟเผาเงาของเรา เราจะเดือดร้อนอะไรไหม ถ้าเป็นศักดิ์ศรีเราก็ไม่พอใจ เขามาเหยียบยํ่าเงาของเรา แต่ถ้าเอาความรู้สึกจากไม่ใช่โลกธรรม มันจะไม่รู้สึกถึงตัวเราเลย

นี่ก็เหมือนกัน ในการปฏิบัติสักแต่ว่า สักแต่ว่าเป็นเรื่องของเงา เป็นเรื่องของอาการ มันไม่เข้าถึงใจ แล้วสักแต่ว่าอย่างไร อาบเหงื่อต่างนํ้าลงทุนขนาดนี้นะ นั่งภาวนา นั่งสมาธิ เดินจงกรมทั้งวันๆ สักแต่ว่าอย่างไร? สักแต่ว่าเพราะกิเลสมันทําให้สักแต่ว่าไง เดินไปเหมือนกับหุ่นยนต์ เดินไปเหมือนกับคนไม่มีสติ ไม่มีชีวิต

การปฏิบัติมันต้องมีชีวิต มันต้องพลิกแพลงสิ มันต้องพลิกแพลง ทํามาอย่างนี้มันมีความกระทบอย่างไร จิตมันเป็นไปอย่างไร เราไม่ใช่หุ่นยนต์นะ เราเป็นคนที่มีชีวิต เรามีความรู้สึก ดูสิ เวลาฝนตกแดดออก เรายังรู้จักหนาวจักร้อนเลย แล้วเวลาภาวนาไป ทําแต่ซื่อบื้อๆ ไปอย่างนั้น แล้วมันจะเอาอะไรมาเป็นธรรม

ซื่อบื้อได้อย่างไร คําว่า “สักแต่ว่า” มันเป็นสักแต่ว่าของพระอริยเจ้าเขา ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การสักแต่ว่ากาย สักแต่ว่าเพราะเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาแล้วมันสักแต่ว่า “สักแต่ว่า” ต่อเมื่อเขาเป็นเจ้าของสมบัติแล้ว ดูแก้วแหวนเงินทอง คนมีเงินหลายๆ ล้าน คนมีเงินมากๆ เงินของเขาก็คือเงิน เขาก็ไม่ตกใจตื่นเต้นไปกับเขา ไอ้เรามันสามล้อถูกหวย มีเงินบาทสองบาทนี่เป็นเงินของเรา ตื่นเต้นไปหมด กอดอยู่นั่น ทุกข์ยากอยู่นั่นน่ะ ไอ้เงินบาทสองบาทมันก็เป็นเรื่องธรรมดานะ

เราถึงว่าต้องมีความจริงจัง ต้องมีสติสัมปชัญญะ เราอย่าไปคุ้นชินกับสิ่งต่างๆ ทั้งสิ้น คุ้นชินไม่ได้นะ คุ้นชินนี่กิเลสมันพาให้หน้าด้าน ถ้าเรามีสติสัมปชัญญะ เราทําของเรา เราตั้งใจของเรา ถ้ามีสติของเรา เข้าทางจงกรม เข้านั่งสมาธิภาวนา เพราะอะไร เพราะทาน ศีล ภาวนา

จะมีบุญกุศลมาขนาดไหน ถ้าไม่ได้ประพฤติปฏิบัติ ดูสิ เวลาเทวดา อินทร์ พรหมมาฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาเป็นเทวดา เขามีฤทธิ์นะ ฤทธิ์มันเกิดมาจากอะไร? ฤทธิ์นี้มันเกิดจากสถานะที่เขาเป็นเทวดา เป็นเทวดาที่มีฤทธิ์ เป็นเทวดา อินทร์ พรหม เป็นสถานะของเขา ดูสิ เวลาเราไปไหนก็ต้องนั่งรถไปใช่ไหม เวลาเขาไปไหน เขาเหาะเหินเดินฟ้าไป ตัวเขาเบาอย่างกับปุยนุ่น เขาเหาะไปชั่วรัดนิ้วมือ ไม่มีระยะทางนะ จากชาติไหนก็แล้วแต่ เหยียดคู้แขนถึงเลยๆ นั่นก็เป็นสถานะของเขา นั่นมันบุญกุศลของเขา เขามีขนาดนั้น แล้วเขารู้เรื่องอริยสัจไหม ทําไมเขาต้องมาฟังธรรมล่ะ? แล้วมาฟังธรรม มาถามว่าอริยสัจคืออะไร เพราะอะไร

เพราะสถานะของเขาเหมือนเรา สถานะของเรา เราเกิดมาเราได้สถานะอะไร? เราเป็นพระ ดูสิ เขากราบ เขาไหว้ เขาบูชาเพราะอะไร เพราะเราเป็นพระ เป็นพระโดยสมมุติสงฆ์ พระนี่เกิดมาด้วยญัตติจตุตถกรรม เพราะอุปัชฌาย์ยกเข้าหมู่มาเป็นสงฆ์ พอเป็นสงฆ์นี่เป็นสมมุติสงฆ์ก็ได้สถานะนี้มา ถ้าถึงกาลเวลาเราต้องกลับไปเป็นคฤหัสถ์ เพราะอะไร เพราะเรามีหน้าที่การงานของเรา เราก็ลาสิกขา ลาสิกขาออกไปก็สถานะหนึ่ง เห็นไหม สถานะหนึ่งเป็นภิกษุ สถานะหนึ่งเป็นคฤหัสถ์ สถานะอันนี้มันเป็นไปโดยความเห็นความพอใจของเรา

แต่ถ้าเราจะยังไม่สึกล่ะ เราจะไม่สึก เราจะไม่ออกไปเป็นคฤหัสถ์ เราจะเป็นภิกษุอย่างนี้ตลอดไป ถ้าเป็นภิกษุตลอดไป เราก็ต้องมีความเข้มแข็งของเรา เพราะอะไร เพราะกิเลสมันดึงลงตํ่าไง “นี่เป็นภิกษุมันจะทุกข์มาก”

ดูสิ เวลาเรามีความจริงจัง ครูบาอาจารย์ท่านว่านะ “อย่าเห็นแก่เรื่องของร่างกายจนเกินไปนัก อย่าเห็นแก่ความสะดวกสบายจนเกินไปนัก ถ้าเห็นแก่ความสะดวกสบายจนเกินไป ธรรมะมันเกิดไม่ได้หรอก ธรรมะมันเกิดในที่อัตคัดขาดแคลน” ขาดแคลนเพราะอะไร ขาดแคลนเพราะว่า เวลามันเกิดอัตคัดขาดแคลนขึ้นมานี่กิเลสมันเร่าร้อน กิเลสบอก “เราจะทุกข์เราจะยากแล้ว เราจะไม่มีนั่น ไม่มีปัจจัยเครื่องอาศัยแล้ว อาหารการกินก็จะไม่ดี ทุกอย่างไม่ดี” เห็นไหม ถ้ามันขาดแคลนแล้วกิเลสมันเดือดร้อน พอกิเลสเดือดร้อนมันก็แสดงตัว มันก็ต่อต้าน

แต่ถ้าเราไปปรนเปรอมัน กิเลสมันก็นอนซุกสบายเลยนะ “โน่นก็พอดี อาหารก็กินได้ ปัจจัยเครื่องอาศัยก็พอดี พอดี” นี่พระมันเกิดอะไร นี่กิเลสมันเกิดนะ ถ้าอุดมสมบูรณ์กิเลสมันก็ชอบ มันก็พอใจ “นี่เป็นภิกษุนะ สถานที่ดี อากาศดีมาก สะดวกสบาย สิ่งนี้ภิกษุต้องดํารงชีวิตอย่างนี้ไง”

ถึงบอก ครูบาอาจารย์ท่านเตือนประจํานะ ให้เราเข้มแข็ง อย่าไปเห็นแก่ความสะดวกสบายจนเกินไปนัก แต่การบํารุงรักษา การที่เอาของของสงฆ์มาใช้ไม่เก็บรักษา เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ถ้ารักษาของของสงฆ์นี่เป็นธรรมวินัย ธรรมวินัยเพราะอะไร เพราะว่าโลกนี้มันมีพรุ่งนี้นะ มันมีวันเวลาเป็นไปเรื่อยๆ เราจะต้องรักษาสิ่งนี้ไว้กับภิกษุผู้ที่จรมา ภิกษุที่เป็นไป เรามาแล้วอะไรเป็นเครื่องอาศัย การดํารงชีวิตมันต้องมีสิ่งที่อาศัย เราอาศัยแล้ว เราใช้แล้ว เราก็ให้คนอื่นใช้ด้วย เราใช้ของเราแล้วเรารักษาของเรา ไม่ใช่เราใช้แล้ว เราไปแล้วเราจะทิ้งไปเลยนะ อาบัติปาจิตตีย์ ไปเอาของของสงฆ์มาใช้ เวลาไปไม่บอกให้ผู้ใดรักษาก็ดี ไม่ได้บอกก็ดี เราทําเองไม่ได้เก็บไว้ก็ดี อาบัติปาจิตตีย์ทั้งนั้น

ถ้าอย่างนั้นความเป็นอยู่ในเรื่องของร่างกายก็ดํารงพออาศัย แต่สิ่งที่เป็นธรรมวินัยต้องรักษา เราก็รักษาของเราไป ไม่ต้องให้มันสะดวกสบายจนเกินไปนัก ไม่ต้องไปห่วงเรื่องปัจจัยจนเกินไป มันขาดแคลนให้มันขาดแคลนมา ให้กิเลสมันดิ้นมาให้ดู ให้กิเลสมันดิ้นออกมา จะได้รัดคอมัน จะได้จับมันวิปัสสนาไง

เวลาจะวิปัสสนาจะชําระกิเลส ไม่เห็นมัน ไม่เห็นตัวกิเลสนะ มันไปอยู่ที่เงา เราทํากันที่เงา เขาเหยียบเงาเรา เขาทําร้ายเงาเรา เราก็ไปเดือดร้อนเจ็บปวดนะ...ไอ้นี่มันศักดิ์ศรี นี่มันความรู้สึก แต่ถ้าจะให้มันสะอาดมันต้องมาที่ตัวเราสิ จะทําอะไรก็ทําที่เราสิ กิเลสนี่ให้มันทําที่เราซะ อย่าไปทําที่เงา อย่าไปเหยียบเงากูสิ ให้มันทําที่ตัวกูนี่

นี่ก็เหมือนกัน เวลาสงบขึ้นมาก็ให้สงบขึ้นมาสิ อย่าไปจําใครมา การจํามาเป็นคตินะ เป็นคติเป็นแนวทางเท่านั้น ธรรมของครูบาอาจารย์เราฟังแล้ว หลวงปู่มั่นท่านพูดแต่เหตุทั้งนั้น ยังไม่ถึงผลนะ เพราะกลัวพวกเราจะไปเอาผลมาเป็นสัญญามั่นหมาย ถ้าสัญญามั่นหมายขึ้นมาแล้วเราจะสร้างธรรมกัน สร้างขึ้นมาเป็นเจดีย์ทรายไง ก่อเจดีย์ทรายกันมา เวลาคลื่นพัดมาน่ะหายเกลี้ยงเลย นี่ก็ความฝัน เพ้อเจ้อ เพ้อฝัน “ธรรมเป็นสภาวธรรมอย่างนั้น สภาวธรรม” นี่เจดีย์ทรายนะ ธรรมะก่อสร้าง ไม่ใช่ธรรมะตามความเป็นจริง

ถ้าธรรมะตามความเป็นจริง เราเห็นกิเลสอย่างไร เราเห็นของเรานะ มันเป็นวิทยานิพนธ์เลย เราเป็นคนจับของเราขึ้นมา เหมือนข้าราชการ ตํารวจฝ่ายปราบปรามเขาจะจับผู้ร้ายนี่เขาจะจับอย่างไร โอ้โฮ! ผู้ร้ายคนนี้มันลึกลับนะ มันซ่อน มันอยู่ในที่ลึกลับ มันมีเล่ห์กลของมัน กว่าจะจับได้ต้องใช้วิธีการ ต้องหลอกต้องล่อ ต้องขอหมายศาล กว่าจะจับได้เกือบเป็นเกือบตายนะ แล้วพอจับขึ้นมาก็เป็นเกียรติประวัติของเขา ผู้นี้ทําราชการอย่างนี้ ได้เคยจับโจรคนนั้น ได้เป็นประวัติศาสตร์ ในประวัติศาสตร์เสือนั้นๆ พวกนี้เป็นคนจับ

แล้วไอ้เสือในหัวใจเรา ไอ้ที่มันข่มขี่เรานี่ ใครจับมัน ถ้าเราไม่จับมัน เราไม่เห็นตัวมัน แล้วไปทํางานอะไรกัน ไปทํางานก็ไปทํางานเงาๆ นั่นไง ไปเหยียบเงากันอยู่นั่น...จับได้มาแล้ว เคยอ่านนิยายเขามา เขาทํางานกันอย่างนั้น เราก็ฝันเพ้อเจ้อไปเลย โอ๋ย! จับมาแล้วร้อยคนพันคน...ไม่มีสักคน ถ้าจับผู้ร้ายไม่ได้สักคน เราจะทําอะไรกัน เห็นไหม เราต้องทําความสงบของใจเราขึ้นมา พยายามทําความสงบของใจเรานะ

เราเป็นนักรบนะ เราต้องรบกับใจของเรา สภาวธรรมเป็นอย่างนี้ สภาวธรรมเป็นจากภายใน สภาวธรรมจากข้างนอก สภาวธรรม ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ...ปริยัติเราก็ศึกษา ศึกษามาเพื่อเวลาเขาสื่อสารกันให้เข้าใจกันเท่านั้นเอง ศึกษามาเพื่อความเข้าใจ เราเป็นชาวพุทธด้วยกัน ดูพระเวลาท่านพูดธรรมะขึ้นมานี่เราเข้าใจ พูดมาจากที่นั่น พูดมาจากหนังสือเล่มนั้น พูดมาจากตําราเล่มนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์นะเหมือนๆ กัน ดูสิ “โมฆราช เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง” นี่อยู่ในพระไตรปิฎก ทุกคนก็ได้ศึกษา ทุกคนก็ได้อ่าน แต่ทุกคนเขาพูดของเขาไปด้วยความเพ้อเจ้อ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ของเรานะ มันพูดด้วยความซึ้งใจไง เหมือนกับเรามีภาพประทับใจ สิ่งไหนที่ประทับใจ แล้วคนอื่นเขาทําเหมือนเรา นี่มันซึ้งใจมากนะ มันเหมือนประสบการณ์ไง ประสบการณ์ที่ตรงกัน สิ่งที่เอาประสบการณ์มาพูด พูดออกมาจากประสบการณ์มันสะเทือนหัวใจมาก แล้วสะเทือนหัวใจแล้วมันเป็นความจริงด้วย เป็นความจริงเพราะอะไร เพราะประสบการณ์เหมือนกัน พูดเหมือนกัน พอพูดเหมือนกันแล้วมันละเหมือนกัน ละเหมือนกันมันก็สะเทือนเหมือนกัน มันก็ถึงหัวใจเหมือนกัน มันถึงเอาสิ่งนี้มาพูด

แต่ถ้าคนที่มาโดยปริยัตินะ เขาก็พูดไปแบบเล่านิยาย “เอ! มันเป็นอย่างนั้นนะ เขาว่ามันเป็นอย่างนั้น”...แล้วมันควรเป็นไหม แล้วมันเป็นจริงหรือเปล่าก็ไม่รู้...ก็ไม่รู้ ไม่ได้ทํา ทําไม่ทําก็ไม่รู้เรื่อง

แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ “มันเป็นอย่างนั้น เป็นอย่างนั้น” เพราะอะไร เป็นอย่างนั้นเพราะเราจับอยู่อย่างนี้ เราได้ตัวมัน เราค้นคว้าตัวมันเอง เราเอามาชําระความกัน แล้วมันบอกไม่ได้ทําอะไรเลย ไม่ได้ทําอะไรเลย สิ่งใดไม่ได้ทําเลย แล้วทําจริงหรือเปล่า แล้วเอาตัวมันเข้ารับโทษได้หรือเปล่า ถ้ารับโทษ รับโทษหนักหนาสาหัสสากรรจ์ขนาดไหน ได้ทําความผิดมากน้อยขนาดไหน

ถ้าทําความผิดมาก โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี มันเป็นชั้นๆ ขึ้นไป มันเป็นชั้นๆ ขึ้นไปนะ ทําความผิดเท่านี้ได้รับโทษเท่านี้ ถ้าทําความผิดมากกว่านี้ได้รับโทษมากกว่านี้ แล้วถ้าทําความผิดที่รุนแรงล่ะ? ทําผิดรุนแรงมันก็ต้องรับโทษที่รุนแรง ถ้ามันทําผิดมากก็ต้องปหานมันเลย ถ้าปหานขึ้นมา สมุจเฉทปหานตายไปเลย ให้กิเลสมันตายไปต่อหน้า เห็นไหม นี่กิเลสมันตาย

เวลาทําไปแล้ว ดูสิ ที่ว่าทําลายป่า ป่ายังอยู่ เวลาทําลายธาตุขันธ์ ทําลายหมดนะ ร่างกายวิปัสสนาทําลายมันทั้งหมดเลย ทําลายแล้วมันก็อยู่อย่างนี้ มันยังอยู่ปกติ ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว ๔๕ ปี มันก็ขันธ์อันเก่า ขันธ์โดยที่ว่าถ้ามันเป็นปกติมันเป็นขันธ์โดยขันธมาร ขันธมารนะ ความคิดก็เป็นมาร สัญญาข้อมูลก็เป็นมาร เป็นมารทั้งหมดเลย สัญญานี้มันไม่ถูกใจ สัญญานี้มันถูกใจ สังขารนี้ปรุงแล้วปรุงดี สังขารนี้ปรุงไม่ดี เห็นไหม มารทั้งนั้นเลย

แต่ถ้าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ มันเป็นขันธ์ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ที่สะอาด ขันธ์ที่บริสุทธิ์ เพราะมันไม่มีกิเลสไง นี่กิเลสมันตายไป แต่ขันธ์ยังอยู่ ธาตุขันธ์นี้ยังอยู่ ธาตุขันธ์นี้โดยธรรมชาติของมัน เพราะมันจะเสื่อมสลายไปโดยธรรมดาของมัน ธาตุขันธ์มันประกอบกันขึ้นมาเป็นเรา จากไข่ของมารดา ไข่ใบเดียวนี่แหละออกมาเป็นมนุษย์ ศักยภาพของแต่ละบุคคล ชีวิตอายุขัยยาวเท่าไร ถ้าไปสําเร็จพระอรหันต์ตั้งแต่ ๗ ขวบ ชีวิตเกือบทั้งชีวิตเลยเป็นสอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ มันจะเป็นประโยชน์ที่สื่อสารจากธรรมความจริง สื่อสารจากว่า “โมฆราช เธอจงดูโลกนี้เป็นความว่าง” สื่อสารจากความจริงที่จิตมีประสบการณ์อย่างนั้นมา มันจะสื่อสารได้ตลอด มันจะซึ้งใจไปตลอด แต่ถ้ามันไม่เป็นความจริง มันก็จะสื่อสารไปโดยกิเลส

ถ้ามันเป็นขันธ์ที่สะอาด ขันธ์ที่สะอาดทําลายไปแล้วขันธ์มันก็ยังเหลืออยู่อย่างนั้น สัญญา สังขาร ยังอยู่โดยธรรมชาติอย่างนั้น เพราะยังมีเศษส่วนอยู่ แต่เวลาดับขันธปรินิพพานไปแล้วสิ อย่างนั้นมันบริสุทธิ์ผุดผ่อง เพราะอะไร เพราะมันพ้นออกไป สถานะของมนุษย์ไง เราเกิดเป็นมนุษย์ ถ้าเราประสบความสําเร็จตั้งแต่สามเณร ๗ ขวบ ชีวิตที่เป็นพระอรหันต์ยาวไปตลอดชีวิต บางองค์สําเร็จคาปากเสือ สําเร็จวันนั้น ตายเดี๋ยวนั้นเลย สิ่งที่สําเร็จเดี๋ยวนั้น เพราะสิ่งที่มีชีวิตอยู่มา ชีวิตโดยปุถุชน ชีวิตโดยธรรมชาติของมนุษย์ ชีวิตโดยที่ว่ามันจะต้องเป็นไปตามแรงโน้มถ่วงตามธรรมชาติของมัน

แต่พระอรหันต์เวลาจิตมันพ้นไปแล้ว แรงโน้มถ่วงคือแรงโน้มถ่วง ธรรมที่บริสุทธิ์อยู่ในดวงใจดวงนั้น อยู่ในร่างกายนั้น จะไม่เกี่ยวกับแรงโน้มถ่วงใดๆ ทั้งสิ้น แรงโน้มถ่วงของโลก การดึงดูดต่างๆ แรงดึงดูดของโลกต่างๆ มันอยู่กับเรื่องของร่างกาย แต่มันดึงดูดความรู้สึกอันนี้ไม่ได้ เพราะความรู้สึกมันไม่มีสสาร ไม่มีแรงดึงดูดกับสสาร กับแรงโน้มถ่วงของแกนของโลกแล้ว เห็นไหม ธรรมที่มันสะอาดบริสุทธิ์มันเป็นอย่างนั้น ที่มันเป็นไปมันเป็นไปอย่างนี้มันอยู่ที่ไหน? มันอยู่ในใจของเราทั้งหมดนะ

เพราะการเกิดมา ดูสิ เราเป็นนักรบ ในหมู่สงฆ์จะมีพระอริยบุคคลกี่คน แล้วพระอริยบุคคลกับพระปุถุชนอยู่ด้วยกันอย่างไร เขาถามนะว่าจะทํากันอย่างไร...นี่มันเป็นโดยธรรมชาตินะ เพราะอะไร สังฆะ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราเป็นสังฆะ เราจะลงอุโบสถสังฆกรรมกันอยู่นี่ ทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน พระอริยบุคคลหรือว่าปุถุชน แต่เป็นสังฆะด้วยกัน มันเสมอกันโดยสงฆ์ เสมอกันโดยสมมุติสงฆ์ เสมอกันโดย ๒๒๗ นี้ แต่เคารพกันด้วยคุณธรรม แล้วคุณธรรมที่มีนี่เคารพกันด้วยคุณธรรม ถ้าเคารพด้วยหัวใจที่มันเชื่อถือ หัวใจที่มันลง มันก็เคารพ

ถ้าหัวใจที่มันไม่เชื่อถือ หัวใจที่ไม่ลงก็อยู่อย่างนี้ สังฆะ เห็นไหม ดูสิ ดูเวลาเราเจ็บไข้ได้ป่วย ในร่างกายมันมีเชื้อโรคขึ้นมา มันเจ็บไข้ได้ป่วย สิ่งนั้นมันแสดงออกมา เจ็บหัวปวดหัวตัวร้อนมันก็เรื่องธรรมดา นี่ก็เหมือนกัน สังฆะก็เหมือนมนุษย์คนหนึ่ง เหมือนกับร่างกายร่างกายหนึ่ง ถ้ามันมีอะไรแปลกแยกมันก็เป็นธรรมชาติอย่างนั้น แต่ถ้ามันมีสิ่งที่ดีขึ้นมา ดูสิ ดูอย่างสารอาหารเข้ามา เราดื่มนํ้าเข้ามา มันมีความร่มเย็นในหัวใจ

ถ้ามันมีสิ่งที่ดี เซลล์ในร่างกายของเรานี่ก็เหมือนกัน สงฆ์องค์หนึ่งก็เป็นเซลล์หนึ่งในสังคมนั้น ถ้าสังคมนั้นเป็นสังคมที่ดี เซลล์ที่ดีขึ้นมา ร่างกายมันก็เข้มแข็ง ร่างกายมันก็เป็นสิ่งที่ดี แต่ถ้ามันเป็นเซลล์มะเร็งต่างๆ ขึ้นมามันก็เรื่องธรรมดา ธรรมดาเพราะอะไร เพราะร่างกายเรามันต้องเสื่อมสภาพไปเป็นธรรมดา เราจะไม่มีความสามารถที่จะไปบังคับสิ่งนั้นให้ได้ตามใจเรา มันจะเป็นสภาวะแบบนั้น ถ้าจิตมันไม่ลงกัน มันไม่ยอมรับกัน มันก็เป็นสภาวะแบบนั้น แต่เรื่องอย่างนี้มันก็เป็นเรื่องธรรมดา

ดูสิ พระเทวทัต องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเมตตาพระเทวทัตขนาดไหน ขนาดที่กลิ้งก้อนหินลงมา ถ้าไม่แหย่เท้าออกไป พระเทวทัตจะไม่สมความปรารถนา ยังเอาเท้าแหย่ออกไปให้ก้อนหินสะกิดเท้าเป็นห้อเลือดหน่อยหนึ่ง ให้พระเทวทัตได้สมใจมัน มันทําแล้วให้สมใจมันหน่อยหนึ่ง ยื่นเท้าออกไปให้ก้อนหินนั้นกะเทาะให้เป็นห้อเลือด นั่นน่ะกรรม ถ้าเขาทําแล้ว

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเมตตานะ เมตตาไปทั้งหมดเลย สิ่งที่เมตตา เพราะใจที่เป็นธรรมมันจะเห็นนะว่า ใจของเราเวลากิเลสมันท่วมหัว กิเลสที่มันบีบบี้สีไฟเรา เรามีความคิดอย่างไร เรามีความเห็นอย่างไร เรามีความรู้สึกอย่างไร แล้วกิเลสในหัวใจทุกคนมันก็เป็นอย่างนี้ แล้วเวลาที่เขาโดนกิเลสของเขาบีบบี้สีไฟ แล้วเขายังไม่รู้ตัวของเขาเลย มันน่าสงสารเขาไหม? มันน่าสงสารนะ มันน่าสลดสังเวชมาก น่าสลดสภาวะแบบนั้น

แต่ถ้ามันทําไปแล้วเพื่อประโยชน์ของเขา มันก็เป็นประโยชน์ของเขาขึ้นมา ถ้าไม่เป็นประโยชน์ของเขามันก็เป็นเรื่องธรรมดา เห็นไหม ดูสิ ฝนตกแดดออกอยู่นี่ ใครจะมีอํานาจวาสนาได้เก็บพลังงานนั้นเอาไว้ใช้ ฝนตกแดดออกนี่เก็บพลังงานไว้ใช้ นี่ก็เหมือนกัน เวลาแสดงธรรมเหมือนฝนตก หน้าที่ของฝนก็คือต้องตกไปสิ หน้าที่ของผู้ที่ใช้ประโยชน์ จะเอาประโยชน์ไม่เอาประโยชน์มันเรื่องของเขานะ มันเรื่องกรรมของสัตว์แล้ว แล้วเราไม่มีอํานาจวาสนาที่จะไปบังคับอย่างนั้น ไม่มีอํานาจวาสนาบังคับ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะออกโปรดสัตว์ นี่เล็งญาณ เล็งญาณคือเล็งดูหัวใจไงว่าเขาเป็นผู้พร้อม ฟังสิ ฟังว่าผู้พร้อมเขามีจิตใจที่มันพร้อมนะ แต่มันโดนกิเลส อย่างองคุลิมาล จิตใจเขาพร้อม หมายถึงว่า เขาหวังดี เขาใฝ่ดี เขาอยากได้วิชานะ แต่เขาโดนอาจารย์ของเขาหลอก แล้วเขากําลังจะฆ่าแม่ของเขา เพราะแม่ของเขาจะไปบอกข่าวว่าเจ้าหน้าที่เขาจะมาจับลูก เพราะลูกเป็นโจรใหญ่ที่ทําให้แผ่นดินสะเทือนเลย กองทัพจะมาจับ นี่ด้วยความรักด้วยความเมตตา นี่ความคิดของแม่ แต่ด้วยความคิดของลูก ๙๙๙ นิ้วแล้ว นิ้วสุดท้ายอยากได้มาก อยากได้มากๆ เลย คนกําลังหน้ามืดเลย ถ้ามานี่ต้องฆ่าแม่เด็ดขาด

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณ เล็งญาณคือเล็งความรู้สึก เล็งความคิด ความคิดของคนที่มันใฝ่ดี ที่มันทําดีได้ แต่ถ้าเล็งญาณไปแล้วมันมืดบอด มันไม่ยอมหงายภาชนะ พระพุทธเจ้าไม่ไปนะ เพราะอะไร เพราะคนที่เขาพร้อมนี่มันเยอะมาก แล้วเวลาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีน้อยมาก

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบิณฑบาตไป มีสองคนตายายเป็นทุคตะเข็ญใจ เป็นขอทานอยู่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายิ้ม พระอานนท์บิณฑบาตไปด้วย ถ้าเห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายิ้มต้องมีเหตุอะไรแน่นอน ตกเย็นขึ้นมาแล้วนะ เวลาถามไง “ตอนเช้านั้นยิ้มอะไร”

“อานนท์ ตอนเช้าเธอเห็นทุคตะเข็ญใจสองคนตายายนั่นไหม ถ้าเมื่อก่อนนั้น...” ไม่ใช่เดี๋ยวนี้นะ เพราะอะไร เพราะตอนเช้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพิ่งเดินผ่านหน้าเขาไปหยกๆ “ถ้าเมื่อก่อนนี้ สองคนนี้ได้เจอเรา อย่างน้อยต้องได้เป็นพระอนาคามี แต่ในปัจจุบันนี้หัวใจของเขาเศร้าหมอง”

ฟังสิ มันน่าสังเวชมาก ถ้าเมื่อก่อนเจอ เพราะเมื่อก่อนเขาเป็นเศรษฐี สองคนตายายที่เป็นขอทาน แต่เดิมเขาเป็นเศรษฐีนะ แต่เขาเล่นการพนัน เขาโดนโกงจนหมดเนื้อหมดตัว จนเดี๋ยวนี้เขามาขอทานเพื่อดํารงชีวิต เห็นไหม จิตใจเขาเศร้าหมอง ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณไปแล้ว ถ้ามันควรไปต้องรีบไปก่อน นี่ถ้ามีเวลาก็ต้องไปเอาสองคนตายายนี้ด้วย แต่เพราะงานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีมหาศาล งานมันเยอะไง งานมันเยอะ เล็งญาณก่อน เอาแต่สิ่งที่ว่าเขาจะได้มรรคผล แล้วจะมีเหตุเภทภัยที่ทําให้เขาไม่ได้ผลตรงนั้น ต้องไปเอาคนนั้นก่อนๆ เล็งญาณคือเล็งหัวใจนี่ ถ้าเล็งหัวใจนี่เล็งหัวใจที่มันพร้อม

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าครูบาอาจารย์ที่แสดงธรรม นี่แสดงธรรมไป ถ้าเอาคนไหนได้ก็เอาคนนั้น ถ้าเอาคนไหนไม่ได้มันก็กรรมของสัตว์ กรรมของสัตว์ แล้วสัตว์คือใคร? สัตตะคือเป็นผู้ข้อง สัตตะตัวหนึ่ง สัตตะทั้งนั้นนะ เราก็เป็นผู้ข้อง แล้วเราเอาใจของเราได้ไหม ถ้าเอาใจของเราไม่ได้ เราฟังธรรมอย่างนี้เพื่อจะปลุกปลอบใจของตัวเราเองนะ เพื่อให้เรามั่นใจของเราขึ้นมา เห็นไหม ธรรมของครูบาอาจารย์ก็เป็นของครูบาอาจารย์นะ ครูบาอาจารย์ของเรารื้อค้นของท่านขึ้นมา ท่านจะต้องบุกบั่นของท่าน แล้วเป็นสมบัติของท่านนะ แล้วประดับไว้ในศาสนา เป็นเกียรติของศาสนานะ

ในศาสนาของเรา ดูสิ เวลาสุภัททะไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

“ศาสนาไหนก็ว่ายอด ศาสนาไหนก็ว่ายอด”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลยนะ “ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล สุภัททะ อย่าถามมากไปเลย เราใกล้จะปรินิพพาน...” ให้พระอานนท์บวชให้ คืนนั้นปฏิบัติสําเร็จเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาเลย

เวลาสงสัยนี่สงสัยไปหมดเลย แต่เวลาบอกอย่าสงสัยแล้วให้ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ประพฤติปฏิบัติมันเป็นผลงานของใจดวงนั้นขึ้นมา กิจจญาณมันเกิดจากใจ ใจมันมีการขยับเขยื้อนเข้าไป ใจมันมีการวิปัสสนาออกไป มันจะเป็นผลของมันเข้ามา

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเป็นเกียรติกับศาสนา ครูบาอาจารย์ของเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาด้วยใจของท่าน ด้วยมรรคญาณของท่าน ด้วยความเข้มแข็ง ด้วยหัวใจที่บุกเบิก บุกเข้าไปในคูหา บุกเข้าไปในหัวใจ ในถํ้าน่ะ ในสิ่งที่อวิชชามันนอนอยู่ ท่านบุกบั่นของท่าน ท่านทําของท่าน มันเป็นเกียรติกับศาสนา แล้วเราก็เป็นพระองค์หนึ่ง เราก็เป็นสงฆ์องค์หนึ่งอยู่ในสังฆะนี้ เราจะทําให้ศาสนามีเกียรติขึ้นมาไหม ถ้าทําศาสนาให้มีเกียรติขึ้นมา เราต้องอยู่ในธรรมวินัย อย่างน้อยเราอยู่ในธรรมวินัย ถ้าเราประพฤติปฏิบัติอยู่ในธรรมวินัยที่ให้เขาเห็นแล้วมีความเจริญศรัทธา ถ้าเขาเห็นแล้วมีความเลื่อมใสมีความศรัทธาในศาสนา ศาสนานี้ได้บ่มเพาะศากยบุตรพุทธชิโนรส บ่มเพาะขึ้นมาให้เป็นศาสนทายาท ให้อยู่ในธรรมวินัย แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติเข้าไปแล้วใจมันขึ้นมา เกียรติของศาสนาอยู่ตรงนี้ไง

เราอยู่กับครูบาอาจารย์ที่มีหลักมีเกณฑ์ เราอยู่กับครูบาอาจารย์ที่เป็นเกียรติกับศาสนา เราจะทําตัวเราให้เป็นเกียรติกับศาสนาไหม เราจะทําตัวเราให้มีคุณค่าขึ้นมาไหม ถ้ามีคุณค่าขึ้นมามันอยู่ที่ไหน คุณค่าของพระอยู่ที่ไหนล่ะ คุณค่าของพระมันอยู่ที่ศีลธรรมใช่ไหม คุณค่าของพระมันอยู่ที่เครื่องประดับที่ไหน เครื่องประดับโลกเขามีมากกว่าเรานะ

ดูโรงงาน ถ้าพูดถึงเราไปตื่นโลกนะ โรงงานแต่ละโรงงาน โรงงานผลิตแต่ละชนิด โรงงานมันผลิตออกมาขนาดไหน มันผลิตออกมาขายมันต้องการตลาดนะ มันต้องการคนเป็นเหยื่อ ต้องการเหยื่อเพื่อจะไปซื้อของของเขา แล้วเราจะเอาสิ่งนั้นมาเป็นเกียรติได้อย่างไร เพราะเขาเอาไว้หลอก โง่! เขาเอาไว้หาเหยื่อกัน แล้วเราว่าเราออกมาจากโลก เห็นไหม โลกกับธรรม เราทิ้งโลกมา เราจะเอาธรรมะ เราจะมีคุณธรรมในหัวใจ แล้วเกียรติของเราอยู่ที่ไหน สมบัติของพระอยู่ที่ไหน แล้วสมบัติของพระอย่างน้อยศีลก็ต้องบริสุทธิ์ก่อน ศีลต้องมั่นคงก่อน พอศีลมั่นคงเราจะมีสมาธิขึ้นมา จะมีปัญญาขึ้นมา ถ้ามีคุณธรรมขึ้นมา นี่เกียรติของพระมันอยู่ที่นี่ เกียรติของพระมันอยู่ที่ข้อวัตรปฏิบัติ ในทางจงกรมของเรา ในที่นั่งสมาธิภาวนาของเรา นี่เกียรติของเราอยู่ตรงนี้

ถ้าเรารักษาเกียรติของเราขึ้นมา เราทําเกียรติของเราขึ้นมา เกียรติของเรา ครูบาอาจารย์ท่านก็มีเกียรติของท่าน ท่านทําขึ้นมาจนเป็นผลในศาสนานะ เป็นที่เชิดชู เป็นที่เวลาพูดถึงครูบาอาจารย์ของเราเขายอมรับกัน เขายอมรับ เขายอมเห็นคุณงามความดีของครูบาอาจารย์ของเรา แล้วเราก็อยู่ในศาสนา เราอยู่ในวงการของกรรมฐาน เราอยู่ในวงของสายหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เรามีเกียรติมีศักดิ์ศรีในการบุกเบิกในการรื้อค้นนะ รื้อค้นให้มีสมบัติขึ้นมา เราจะต้องรื้อค้นของเราขึ้นมา สมบัติของท่านเป็นสมบัติของท่านนะ ท่านวางไว้แล้ว ข้อวัตรปฏิบัติท่านฝากไว้เลยนะ ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน “มารเอย เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้...” คํากล่าวแก้การจาบจ้วง การนินทา การทําลาย แล้วถ้ามันไม่มีหลักของใจ ไม่มีความจริงในหัวใจ จะเอาอะไรไปแก้เขา ถ้าจะเอาไปแก้เขา เราไปแก้ตรงนั้น

“มารเอย เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา มีหลักมั่นคง อีก ๓ เดือนข้างหน้าเราจะปรินิพพาน” อีก ๓ เดือนข้างหน้านะ ตั้งแต่วันมาฆบูชานี่ปลงอายุสังขารเลย อีก ๓ เดือนข้างหน้าจะปรินิพพานเพราะอะไร เพราะลูกเรา ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ศากยบุตรมันมีความเข้มแข็ง มันมีเกียรติในหัวใจของมัน มันมีความองอาจกล้าหาญที่มันจะกล่าวแก้คําจาบจ้วงของเจ้าลัทธิต่างๆ ได้ อีก ๓ เดือนจะปรินิพพาน พอความมั่นคงของศากยบุตร พอความมั่นคงของศาสนาได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานเลย

แล้วครูบาอาจารย์เราสร้างสมขึ้นมา เวลาครูบาอาจารย์ท่านเล่าสืบต่อๆ กันมานะว่าหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ ท่านห่วงมาก ครูบาอาจารย์ของเราแต่ละองค์ เวลาท่านเฒ่าชราขึ้นมานะ ท่านจะห่วงเลย “แล้วมันจะอยู่กันอย่างไร มันจะทํากันอย่างไร มันจะสู้กับกิเลสมันอย่างไร มันจะยืนตัวของมันเองขึ้นมาได้ไหม”...เพื่อให้เป็นเกียรติกับศาสนาไง อย่างน้อยเป็นเกียรติกับตัวเราเองก่อนนะ

“ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” เห็นไหม เวลาความทุกข์ในหัวใจนี่ไม่ต้องถามนะ ในหัวใจทุกดวงใจมีความทุกข์หมดล่ะ แล้วเวลามันมีความสุขขึ้นมาล่ะ มีแต่ความสงบขึ้นมามันก็มีความสุขแล้ว แล้ววิปัสสนาขึ้นมา มันปล่อยวางเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา โอ้โฮ! มันเวิ้งมันว้างนะ โอ๋ย! มันเดินไปน่ะตัวเบาตัวลอยไป เดินไปปกติมันก็เดินเหมือนคนนี่แหละ คนเราก็เดินไปด้วยความทุกข์ ความหนักหน่วงของใจมันก็กดให้ยกเท้าแทบไม่ขึ้น เวลาจิตมันเบาขึ้นมานะ วิปัสสนาขึ้นไปจิตมันเบา มันปลอดโปร่ง เดินขึ้นไปก็เดินเหมือนกัน แต่เหมือนกับลอยไปเลย มันเบา มันมีความสุขของมัน

ทําไมมีความสุขของมันอย่างนั้นล่ะ สิ่งนี้มันมาจากไหน? มันมาจากเรา เป็นสันทิฏฐิโกไง มันเป็นการที่ว่าเวลาปัญญามันเกิดขึ้นมา ในเมื่อมีสมาธิขึ้นมา มีปัญญาขึ้นมา แล้วปัญญานี้มันมาจากไหน สมาธิมาจากไหน ถ้าสมาธิไม่ฝึกฝนขึ้นมา สมาธิมันจะลอยมาจากฟ้าเหรอ สมาธิจะไปซื้อเอาที่ตลาดใช่ไหม สมาธินี่ตลาดเขาไม่มีขายนะ ที่ไหนเขาก็ไม่มีขายหรอก สุขก็สุขในหัวใจ ทุกข์ก็ทุกข์ในหัวใจ มันจะขึ้นมามันก็ขึ้นมาจากใจที่มันทุกข์ๆ ใจที่มันเศร้าหมองนี่ ถ้ามันรักษาศีลให้ดี มันทําให้ดี สมาธิมันก็เกิดขึ้นมา

“ปัญญา” ปัญญาไปเอามาจากไหน ปัญญาไปเอามาจากคอมพิวเตอร์เหรอ จะไปพริ้นท์ออกมาจากคอมพิวเตอร์ไหม คอมพิวเตอร์มันให้ไม่ได้หรอก คอมพิวเตอร์มันให้กระดาษเรามาแผ่นหนึ่ง แล้วมันยังอ่านไม่ออกอีกต่างหากนะ ถ้ามันเป็นปัญญา ปัญญาก็ต้องฝึกฝนจากใจสิ ใจนี้มันฝึกฝนขึ้นมา ถ้าใจมันไม่ฝึกฝน ใจมันไม่ออกไปทางปัญญา ปัญญามันเกิดได้อย่างไร ถ้าปัญญามันไม่เกิดจากเราก้าวเดินออกไป นี่เราก้าวเดินออกไปเป็นปัญญาของเรา แล้วปัญญาญาณเป็นอย่างไร มรรคหยาบมรรคละเอียดเป็นอย่างไร...นี่สมบัติของพระ ถ้าพระเรามีสมบัติอย่างนี้ พระเรามีการประพฤติปฏิบัติอย่างนี้มันก็สวยงาม มันก็เป็นเกียรติของศาสนา เกียรติของศาสนาที่นี่นะ

เวลาเทวดา อินทร์ พรหมที่มีฤทธิ์เดช เขามีฤทธิ์เดชมาก เขาจะดึงพระอาทิตย์ไว้ยังได้เลย เขาทําอะไรก็ได้ เขาจะแปลงกายทําอะไรต่างๆ เขาทําได้ทั้งนั้นน่ะ แต่ทําแล้วเขาทุกข์ไหม ทําแล้วเขาได้ประโยชน์อะไรขึ้นมา เขาต้องเสียพลังงานของเขาโดยไม่ได้ประโยชน์อะไรขึ้นมาเลย แล้วเวลาเขามีฤทธิ์มีเดชขนาดนั้น แต่เรื่องอริยสัจอย่างนี้ เรื่องการเกิดการตายอย่างนี้ เรื่องความเป็นไปของกิเลสอย่างนี้เขาไม่รู้หรอก ยิ่งเขามีฤทธิ์เขายิ่งติดฤทธิ์ของเขา ยิ่งเขามีความสะดวกสบายของเขา เขายิ่งติด ดูสิ สมบัติของเราดีๆ ขึ้นมานี่ทะนุถนอมมากนะ อะไรที่ไม่ดีก็ไม่เอาไว้ ทิ้งให้คนอื่นเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันดีขึ้นมา เขาจะไม่รู้อะไรของเขาเลย นี่เขาถึงมาฟังธรรม ฟังธรรมของเรา

เกิดเป็นมนุษย์แล้วได้บวชเป็นพระนี่กุศลมาก เพราะอะไร ดูโลกเขาสิ โลกเขาทุกข์เขายากนะ เวลาของเขา แล้วเวลาเขาเดือดร้อนขึ้นมาจะไปพึ่งพาอาศัยใคร เรานี้มีพ่อแม่ครูจารย์ มีหมู่คณะนะ ทุกข์ยากก็ช่วยเหลือเจือจานกัน สิ่งที่ช่วยเหลือเจือจานจากปัจจัยเครื่องอาศัยนะ แล้วถ้าทุกข์ยากจากใจล่ะ ถ้าใจมันทุกข์ยากขึ้นมา มันจะหาวิธีการอย่างไร มันจะหาทางออกนะ ถ้าเรามีทางออก เรามีจุดยืน เราจะไม่ทุกข์เกินไป มีที่หลบภัย ถ้าจิตมันสงบบ้าง

ถ้ามันไม่สงบ ทางจงกรมอย่าทิ้งนะ ทางจงกรมอย่าทิ้ง นั่งสมาธิภาวนาอย่าทิ้ง ถ้าไม่มีกําลังใจให้ดูหนังสือ ให้ดูประวัติครูบาอาจารย์เราไง ดูประวัติหลวงปู่มั่นสิ ทุกวัดมีหนังสือประวัติหลวงปู่มั่น ปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐาน ดูว่าทําไมครูบาอาจารย์ท่านทําอย่างนั้นได้ เวลาธุดงค์ไปนะธุดงค์กันไปได้ อยู่ในป่าอยู่ในเขา อาศัยชาวบ้านเขาแค่หลังคาสองหลังคาเรือนเท่านั้น เพื่อเอาความสงบสงัด แล้วพยายามเอาใจของเราไว้ในอํานาจของเรา

ใจที่มันฟุ้งซ่าน ใจที่มันเร่าร้อน ใจที่มันอยากจะให้สะดวกสบาย เราจะสะดวกสบายที่ร่างกาย สะดวกสบายที่เขาอุปัฏฐากอุปถัมภ์เรา แล้วหัวใจมันไม่ลง แต่ถ้ามันทุกข์มันยากอย่างนั้น ครูบาอาจารย์มีตัวอย่างอย่างนั้น มันทําให้เราได้อาย มันทําให้เราได้มีความเข้มแข็ง มันทําให้เรามีความจงใจ มันทําให้เราพยายามประพฤติปฏิบัติขึ้นมา

ในการแข่งขันนะ นักบินเวลาเขาบิน เขามีชั่วโมงบิน เขาบินกี่พันชั่วโมง กี่พันชั่วโมง เขาจดของเขาไว้นะ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราเดินทางจงกรมนี่เราเดินกี่ชั่วโมง เดินมากี่ปี บวชมากี่พรรษา ชั่วโมงบินเรามีขนาดไหน ถ้าในทางจงกรมของเรา เรามีชั่วโมงบินของเราขึ้นมา จิตมันไม่สงบให้มันรู้ไป

คนที่เขามีชั่วโมงบินของเขา เขาจะชํานาญของเขา ชั่วโมงบินยิ่งมาก ถ้าเกิดวิกฤติขึ้นมาเขาจะแก้ปัญหาของเขาได้ เพราะในการบินมันต้องมีเหตุการณ์ที่ขลุกขลักบ้าง ให้เขาได้แก้ไขเหตุการณ์ของเขา ในทางจงกรมของเรามันมีอุปสรรคอย่างไร เวลามันเฉา มันหงอยเหงา มันขี้เกียจขี้คร้าน แล้วเวลามันเดินจงกรม เวลามันคึกคักขึ้นมา เวลาจิตมันปล่อย จิตมันว่าง จิตมันสะดวกสบาย เอามาเทียบกัน นี่ชั่วโมงบิน ชั่วโมงบินของเรา เราพยายามหมั่นศึกษาของเรา เราพยายามหมั่นประกอบของเรา นี่ปฏิบัติไง

ปริยัติ ปฏิบัติ...ปฏิบัติอย่างนี้ ปฏิบัติมันเกิดจากประสบการณ์ของเรา ปฏิบัติเกิดจากความจริงของเรา ถ้าความจริงอย่างนี้เกิดขึ้นมา นี่สมบัติของเรา สมบัติของเรา เราโตขึ้นมา มีพรรษาแก่กล้าขึ้นมา มีลูกศิษย์ลูกหา ลูกศิษย์ลูกหาหลอกเราไม่ได้นะ ลูกศิษย์ลูกหาจะพูดถึงสมาธิ เราก็รู้ขั้นสมาธิ ขั้นของปัญญาขนาดไหนเราก็รู้ขั้นของปัญญา

ไอ้นี่ถ้าลูกศิษย์ลูกหาได้สมาธิมา “อาจารย์ครับ ทําไมสมาธิเป็นอย่างนี้ครับ”

“เหรอ เหรอ”...มันตอบไม่ได้นะ

เราจะแก่ไปข้างหน้า เราจะมีอายุพรรษาไปข้างหน้า เราจะเป็นผู้นําเขาไปข้างหน้า เกียรติศาสนาเป็นอย่างนี้นะ เราพยายามทําของเราขึ้นมาให้มีสมบัติ สมบัติของพระมันเป็นเรื่องของศีลธรรม สมบัติของพระมันเป็นความรู้จากภายใน สมบัติของพระนะ สมบัติของโลกอย่าไปแข่งกับเขา สมบัติของโลกนะไม่มีใครได้สมบัติจริงหรอก มันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย สมบัติผลัดกันชม ใครมีความฉลาด ใครมีความสามารถ เขาจะหาของเขาได้ เป็นการเลี้ยงชีวิต

สมบัตินะ ข้าวของเงินทองเอาไว้ดํารงชีวิตเท่านั้นล่ะ ประกันว่าอยู่ในชีวิตนี้เราจะมีเครื่องใช้สอยไปเท่านั้นเอง แต่เราไปยึดว่าเป็นความจริง...ไม่จริง

เราไม่พลัดพรากจากเขา เขาก็ต้องพลัดพรากจากเรา แม้แต่ร่างกายกับจิตใจมันยังต้องพลัดพรากจากกันเลย แล้วเราจะเอาอะไรเป็นความจริงจังกับเราล่ะ แต่ถ้าเป็นสมบัติของเรา มันอยู่กับใจ เห็นไหม ดูสิ เวลากายกับใจมันพรากจากกัน สมบัติในใจมันอยู่กับใจแล้วมันจะไปพลัดพรากได้อย่างไร มันก็ไปกับใจดวงนี้ไง ใจดวงนี้จะมีสมบัตินะ นี่สมบัติของพระ สมบัติของพระนี้ประเสริฐนะ เราต้องหาสมบัติของเรา เราเป็นสมมุติสงฆ์ บวชมาแล้วอุปัชฌาย์บวชขึ้นมาถูกต้องตามธรรมวินัย เราเป็นพระเสมอกัน ศีลเสมอกัน ทิฏฐิเสมอกัน แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา คนได้สมาธิได้ลึกได้ตื้น นี่มันต่างกันตรงนี้ ยิ่งขั้นของปัญญามันก้าวเดินออกไป มันทําลายกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป

คุณธรรมของใคร อันนี้เป็นสมบัติของท่าน สมบัติของท่านนะ อํานาจวาสนาความเป็นไปอย่างนี้เราอย่าเอามาเหยียบยํ่า เอามาแข่งขันกัน เรื่องอํานาจวาสนาแข่งขันกันไม่ได้ เราศีลเท่ากัน เราเป็นพระเสมอกัน เราบิณฑบาตด้วยกัน เราอยู่เป็นหมู่เป็นคณะกัน เราต้องรักกัน เราต้องสามัคคีกัน แล้วถ้าคนใดปฏิบัติได้ผลก็สาธุ แล้วเวลาพูดถึงธรรมเอามาเล่ากันให้เป็นความรื่นเริง ให้เป็นความพอใจ “น่ะ! ทําได้จริงๆ มันมีจริงๆ เนาะ มันมีจริงๆ” เราก็อยากได้บ้าง เห็นไหม

เวลาเรากํามือกันมา ใครแบออกมา ในมือของใครมีเหรียญบาท ในมือของใครมีแบงก์ห้าร้อย ในมือของใครมีแบงก์พัน ในมือของใครนี่เราเห็นกัน ในดวงใจเหมือนกัน แบออกมา ในดวงใจมีเท่าไร มีคุณสมบัติเท่าไร เป็นการยืนยันว่ามันมีจริง เวลาประพฤติปฏิบัตินะ กิเลสตัวนี้หลอกมาก “มรรคผลนิพพานไม่มีแล้ว อะไรก็ไม่มีแล้ว” แล้วที่เขาแบออกมานั่นมันอะไร? ก็เงินของเขา คุณธรรมของเขา ความเป็นไปของเขา มันมีจริงๆ ไง

แล้วคุยกันในหมู่คณะเรา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เป็นมงคลอย่างยิ่ง เป็นมงคลให้เรามั่นคง เป็นมงคลให้เรารู้สึก เป็นมงคลให้เรามีหลักมีเกณฑ์ เป็นมงคลให้เราจะสู้ไป นี่มงคลของชีวิตแล้วก็มงคลของพระ คุณสมบัติของพระ สมบัติของพระ เอวัง

เทศน์พระ ๒๗

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๑๑ กันยายน ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันอุโบสถ อุโบสถสังฆกรรม “สังฆกรรม” กรรมของสังฆะ การกระทําของหมู่สงฆ์ไง เราเป็นหมู่สงฆ์นะ เราบวชมา จากคฤหัสถ์ จากฆราวาส แล้วเราบวชมา ตายจากฆราวาสเป็นภิกษุ ภิกษุผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร ภิกษุเป็นผู้ขอ ผู้ขอขออะไรล่ะ? ขออ้อนวอนให้มีชีวิตไง ให้มีชีวิตได้ประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราได้ประพฤติปฏิบัตินะ ประพฤติปฏิบัติเพื่อให้หัวใจมันเป็นสงฆ์แท้ๆ ขึ้นมา

“สมมุติสงฆ์” บวชขึ้นมาเป็นสมมุติสงฆ์ วินัยกรรม ข้อวัตรปฏิบัติเพื่ออะไร? เพื่อคนไง คนกาแฟเขาต้องคนให้มันเข้ากัน ให้มันเป็นเนื้อเดียวกัน มันถึงจะดื่มจะฉันได้มีรสชาติ ชีวิตก็เหมือนกัน คนไม่ทั่ว เราคนไม่ทั่วนี่ สังฆกรรม การกระทําของเราให้มันสะอาดให้มันบริสุทธิ์ ถ้ามันสะอาดบริสุทธิ์ เวลาประพฤติปฏิบัติไปมันไม่มีความลังเลสงสัยนะ

ความลังเลสงสัยจากภายนอก ความลังเลสงสัยจากภายใน ภายนอกนี่การกระทํา สังฆกรรม วินัยกรรม ยังทําให้ลังเลสงสัย ความเห็นของเรา เราเข้าใจว่าเป็นอย่างนั้น แต่เวลาหมู่คณะทําไปเกิดความลังเลสงสัยของเรานะ เราเคยเจอนะ ไปฉันในบ้านด้วยกัน ภิกษุบวชใหม่ไม่ฉัน วันนั้นไม่ฉันเลย

“ทําไมล่ะ”

“ก็หัวหน้าไม่อุปโลกน์ เขาถวายสังฆทานแล้วไม่อุปโลกน์ ผมไม่กล้าฉัน ผมฉันไปแล้วผมเป็นเปรต”

เวลาผ่านไป สิ่งที่เข้าไป เราศึกษาแล้วนะ แล้วถ้าหัวหน้าไม่พาทํา หิ้วท้องไว้เลยนะ ไม่กล้าฉัน สิ่งที่เขาถวายสังฆทานเป็นถวายสังฆทาน แต่ถ้าถวายสังฆทานนะ เป็นสังฆะ ถ้าหัวหน้าผู้ฉลาดก็อุปโลกน์ ถ้าเขาไม่ได้ถวายนะ เป็นเรื่องของความรู้สึกของเขา มันไม่เข้าองค์ประกอบไง ถ้าเขาถวายของเขา เขาไม่ได้ถวายสังฆทานแล้วเราไม่สาธุ นี่เขาพูดของเขา

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเอาของมาถวายพระ เขาวางไว้ เรายังไม่ได้รับ วางไว้ให้เป็นกองกลาง วางไว้ให้เข้าครัว มันยังไม่ได้นับอายุนะ ถ้าเรารับแล้วนี่นับอายุ นี่ก็เหมือนกัน ไปสาธุ ไปรับ ถ้าไปสาธุ ไปรับมันก็ต้องอุปโลกน์สิ

เวลากฐิน ของที่เป็นผ้าป่า เป็นของของสงฆ์เขาถวายสังฆะ สังฆะก็เป็นสงฆ์ เป็นสงฆ์ไง ถ้าเป็นสมมุติ สงฆ์สมมุติให้ภิกษุรูปหนึ่งเป็นผู้ทําการแทนสงฆ์ เป็นผู้แจก มันก็พอทนเพราะมีสงฆ์เป็นสมมุติแล้ว สงฆ์แต่งตั้งให้เป็นผู้ทําการแทน ถ้าสงฆ์ไม่ได้เป็นสมมุติเลย ถวายสังฆทานเป็นสังฆะๆ กลัวไม่ได้บุญนะ โยมมาก็กลัวไม่ได้บุญ ปีชาติทําบุญหนหนึ่ง พอจะทําขึ้นมาก็กลัวจะไม่ได้บุญ ก็ต้องทําพิธีกรรมร้อยแปดเลย

มันทําพิธีกรรมให้เข้าองค์ประกอบของกฎหมายไง องค์ประกอบของวินัย นิยามของกฎหมายข้อไหนเป็นข้อไหน แล้วก็ทําให้เข้าองค์ประกอบ แล้วพอเวลาเข้าองค์ประกอบก็ตบมือข้างหนึ่ง อีกข้างไม่ยอมตบรับ เห็นไหม ถ้าเขาถวายสังฆทานก็ต้องอุปโลกน์สิ อุปโลกน์ไป ตั้งแต่เถระลงมา ตั้งแต่เถระ ตั้งแต่ภิกษุ ถึงสามเณร แล้วก็ถึงคฤหัสถ์ ให้แจกถึงคฤหัสถ์เลย

แต่ถ้าพิธีกรรมไม่ต้อง เขาถวายขึ้นมามันก็เป็นทานอยู่แล้ว สิ่งที่เป็นทานด้วยความบริสุทธิ์ เพราะผู้ให้ให้ด้วยความบริสุทธิ์ ขณะให้ด้วยความแช่มชื่นชื่นบาน ให้แล้วมีความแช่มชื่นชื่นบาน มันบริสุทธิ์ผุดผ่องอยู่แล้ว

แต่เป็นเพราะความลังเลสงสัย “นี่ต้องถวายสังฆทาน บุญอะไรไม่เท่ากับสังฆทาน”

สังฆทานถวายกับเปรตมันได้บุญไหมล่ะ

“ผู้รับรับด้วยความบริสุทธิ์ ผู้ให้ให้ด้วยความบริสุทธิ์” อันนี้ผู้รับต้องเป็นอย่างนั้นถึงจะได้บุญ ต้องเป็นอย่างนี้ แล้วมันเป็นจริงไหมล่ะ? มันเป็นการเสแสร้ง ความเสแสร้งเป็นความจริงไหม ถ้าความเสแสร้งไม่เป็นความจริงแล้วมันจะเกิดความจริงมาได้อย่างไร

สิ่งที่เขาทํากันด้วยความศรัทธามันเกิดจากความจริงใจของเขา ถ้าเกิดจากความจริงใจของเขามันถึงเป็นบุญกุศลขึ้นมาจากความเป็นจริง เพราะอะไร เพราะความลังเลสงสัยจากภายนอก ความลังเลสงสัยจากภายใน ก็ข้างในมันสงสัยนะ ข้างในมันสงสัย “เอ๊! ทําบุญสังฆทานว่าจะได้บุญ ทําไปแล้วมันจะได้บุญไม่ได้บุญหนอ” นั่นน่ะมันตัดรอนหมดแล้ว

ถ้ามันเป็นเจตนาที่บริสุทธิ์...นี่พิธีกรรม มันจะติดพิธีกันไปหมด ถ้าเป็นพิธีกรรมๆ วินัยก็เป็นพิธีกรรมนะ แต่เป็นพิธีกรรมของอริยประเพณี ประเพณีของพระอริยเจ้า

พระอรหันต์สมัยพุทธกาลนะ “เราก็สิ้นกิเลสแล้ว เราจะต้องลงอุโบสถไหม”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาด้วยฤทธิ์เลยนะ “ถ้าเธอไม่ลงอุโบสถ แล้วสังฆะ แล้วผู้ที่เป็นศาสนทายาทเขาจะเอาอะไรเป็นแบบอย่างล่ะ ต้องลงอุโบสถสิ” นี่ในพระไตรปิฎกนะ ภิกษุเวลาสําเร็จเป็นพระอรหันต์

เอ๊ะ! นี่มันเป็นสมมุติ วินัยมันเป็นสมมุติทั้งนั้น ที่ทํานี่สมมุติทั้งนั้นนะ แต่สมมุติขึ้นมาเพื่อจะไปหาวิมุตตินะ ถ้าไม่อาศัยสมมุติเลยจะเอาอะไรไปก้าวเดิน สมมุติทั้งนั้น วินัยกรรมนี่สมมุติหมด เดี๋ยวสวดปาฏิโมกข์ไปนี่ สมฺมุขาวินโย ทาตพฺโพ, สติวินโย ทาตพฺโพ, อมูฬฺหวินโย ทาตพฺโพ ไม่มีอาบัติ สติวินัยไม่มีอาบัติหรอก อาบัติเข้าไม่ถึงจิตดวงนั้น จิตดวงนั้นไม่มีอาบัติเลย ไม่มีเจตนา กิริยาไม่มี เอาอาบัติมาจากไหน อาบัติไม่มีหรอก อาบัตินี้เป็นสมมุติ สมมุติว่าตั้งขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งเป็นวินัยขึ้นมา ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสเป็นวินัยขึ้นมา ใครฝ่าฝืนเป็นปาจิตตีย์ๆ ฝ่าฝืน ไม่ทําตาม เป็นอาบัติปาจิตตีย์ทันทีเลย ไม่ต้องมาอุทธรณ์ฎีกาใดๆ ทั้งสิ้น

คําพูดขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนกษัตริย์ คําพูดของกษัตริย์เป็นกฎหมายหมดเลย คําพูดขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นวินัยหมดเลย แล้วเราไปฝืนวินัยอันนั้นมันจะเป็นอาบัติไหม? เป็นอาบัติเลยเพราะอะไร เพราะเราไม่ลงไง ไม่ลงใจ ไม่ลงใจในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถ้าไม่ลงใจในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วเราเป็นพระสงฆ์จริงไหม

เวลาบวชขึ้นมา วินัยกรรม นี่สมมุติ ญัตติจตุตถกรรม เวลาบวชเป็นสงฆ์ขึ้นมาก็สมมุติ สงฆ์ทั้งหลาย ๕ องค์ ๑๐ องค์ขึ้นไป นั่งขัดสมาธิแล้วยกขึ้นเป็นหมู่สงฆ์ สมมุติไหม? สมมุติ แล้วเขาเป็นสงฆ์ตามสมมุติ เราเป็นสงฆ์ตามสมมุติ เต็มตามสมมุติเลย เป็นสงฆ์แท้ๆ มีใบสุทธิ ยกขึ้นมาเป็นหมู่สงฆ์เรียบร้อยหมดแล้ว แต่เอหิภิกขุให้ใจเป็นสงฆ์ขึ้นมาไหม ถ้าใจเป็นสงฆ์ขึ้นมามันต้องตั้งแต่ตรงนี้ ตั้งแต่ว่าถ้าวินัยกรรม สังฆกรรม มันสะอาดบริสุทธิ์ เราไม่มีความลังเลสงสัยใช่ไหม ถ้าเรามีปัญหาจากวินัยกรรมขึ้นมา เวลาเราประชุมสงฆ์ ประชุมสงฆ์เพื่ออะไรกัน? ก็เพื่อนี่ไง เพื่อความสะอาดบริสุทธิ์นี่ไง ถ้ามีปัญหาขึ้นมา “นี่ผมเห็นแย้ง” เห็นแย้งขึ้นมาตรงนั้นเพราะอะไร เพราะในวินัยกรรมต้องเป็นฉันทามตินะ ไม่ใช่ประชาธิปไตย ไม่ใช่แบ่งฝักแบ่งฝ่าย ถ้าแบ่งฝ่าย ฝ่ายเสียงข้างมากชนะ...ไม่ใช่

ถ้าเป็นวินัยกรรม เห็นไหม ดูสิ ต้องสาธุทั้งหมด ค้านแม้แต่เสียงเดียวใช้ไม่ได้ ถ้าค้านแม้แต่เสียงเดียว นี่ค้านเพราะอะไร มีความเห็นอย่างไรถึงได้ค้านขึ้นมา มันผิดตรงไหน ถ้าความผิดอย่างนั้นเราต้องทํา ความทิฏฐิ นี่ทิฏฐิเสมอกัน ศีลเสมอกัน ทิฏฐิเสมอกัน ความเป็นอยู่ของสังฆะเราจะมีความสุขมากเลย

ทิฏฐิต่างกัน ความเห็นต่างกัน วินัยก็ออกมาต่างกัน วินัยออกมาต่างกันก็เป็นนานาสังวาสสิ การถือวินัยต่างกัน ความเห็นต่างกัน ความเห็นต่างกันมันก็เป็นนานาสังวาส

ถ้าเป็นนานาสังวาส “เธอจะอยู่ด้วยกันไม่ได้นะ เธอจะกินด้วยกันไม่ได้นะ เธอจะนอนด้วยกันไม่ได้นะ” ของที่ร่วมอยู่ร่วมกินขึ้นมามันเป็นอาบัติปาจิตตีย์ แต่มันเป็นสังคม นี่เป็นวินัยนะ แต่พอเป็นธรรม เราออกไปสังคม

มันก็มีอย่างที่ครูบาอาจารย์ว่า ไก่มันยังมีชื่อเลย มันจะเป็นชื่อของนิกายมันก็เป็นชื่อเฉยๆ ถ้าเขาทําดีของเขาก็คือดีของเขา ถ้าเขาทําดีของเขา เขาก็ต้องเคารพธรรมวินัยเหมือนกัน ถ้าเขาเคารพธรรมวินัยเหมือนกัน เขาก็เข้าใจว่าโดยสมมุติว่าเป็นนานาสังวาส ถ้าโดยวิมุตตินะ พระอรหันต์มันก็เหมือนกันหมด ดูสิ นางภิกษุณีกับภิกษุ เวลาเป็นสมาธิ สมาธิไม่มีหญิงไม่มีชาย เวลาจิตที่เป็นนิพพานแล้วก็นิพพานเหมือนกันหมด มันไม่มีสมมุติหรอก มันไม่มีเพศ ไม่มีสิ่งต่างๆ เลย มันเป็นสัจธรรมอันเดียวกัน

แต่ขณะที่เราก้าวเดินอยู่นี่ ข้อวัตรปฏิบัติเราก้าวเดิน สิ่งที่เป็นวิธีการ วิธีการที่เข้าไปหาสัจจะความจริง วิธีการอันนี้มันเป็นสมมุติ ก็ต้องเกาะอันนี้ไปก่อน ทิ้งไม่ได้ เราเดินทาง เราจะปลีกจากถนนไม่ได้เลย ถ้าเราเดินทาง เราปลีกจากถนน ดูสิ การคมนาคมสมัยโบราณเขาไปตามแหล่งนํ้า ตามแม่นํ้าลําคลอง เขาเอาเรือชนฝั่งได้ไหม เขาหลีกออกจากแหล่งนํ้าได้ไหม? เขาหลีกออกไม่ได้เลย เขาต้องไปตามกระแสนํ้านั้น เขาจะถึงเป้าหมายของเขา

นี่ก็เหมือนกัน เราเดินทางมาโดยรถมาตามถนน นี่ก็เหมือนกัน เราเดินทางโดยจิต วิถีแห่งจิตจะเข้าไปเอหิภิกขุ ทําใจดวงนี้ให้เป็นสงฆ์ ถ้าดวงใจดวงนี้เป็นสงฆ์ ด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ของจิตดวงนี้ มันจะเข้าไปถึงสัจจะความจริงอันนั้น ถ้าเข้าไปถึงสัจจะความจริงอันนั้นก็เพื่อใคร? ก็เพื่อใจอันนี้ไง

เพราะใจนี้มันสกปรก นี่โดยสมมุติ เกิดโดยกรรม การเกิดมาเป็นมนุษย์นี่เกิดมาโดยกรรม กรรมดีพาให้เราเกิดมา แล้วเกิดมาเราไม่ลืมตน เราเกิดมาพบพุทธศาสนา เราอยากจะศึกษาธรรมวินัยนี้เพื่อจะชําระจิตใจของเรา ถ้าชําระจิตใจของเรา เริ่มต้นจากตรงนี้ ถ้าเริ่มจากตรงนี้ เริ่มต้นนี่ชิงสุกก่อนห่าม จิตยังไม่มีอะไรเลย สมมุติๆ มองข้ามไปหมด เหยียบยํ่าธรรมไปเลยนะ ถ้าเหยียบยํ่าธรรมวินัยไปเลยมันจะไปอะไรล่ะ? มันก็ตกนรกนั่นน่ะ

แต่ถ้ามันเดินตามธรรมวินัย มันเป็นสมมุติก็ต้องสมมุติไปก่อน เริ่มต้นจากสมมุตินะ การเกิดนี้เป็นสมมุตินะ ดูสิ ร่างกายนี่สมมุติชั่วคราว เพราะอะไร เพราะพอถึงที่สุดแล้วร่างกายก็ต้องไปไว้ที่เชิงตะกอน แล้วจิตมันไปไหน มันสมมุติอยู่แล้ว แต่สมมุติว่ามันเป็นชั่วคราว แล้วความจริงมันอยู่ไหนล่ะ

สัจธรรมนี่เป็นความจริง สัจจะมันเป็นความจริงแล้วเราเห็นความจริงไหม เราเห็นโดยเงาไง เราเห็นโดยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเห็นด้วยการได้ยินได้ฟังมา ได้ยินได้ฟังมาโดยกิเลส แล้วกิเลสมันก็ยึดมั่นว่าเรารู้ๆ รู้อะไร รู้แล้วทําไมลังเลสงสัย ถ้ารู้ขึ้นมานี่สังโยชน์มันต้องขาดออกไปสิ ความลังเลสงสัย สีลัพพตปรามาสมันต้องไม่ลูบคลํา

นี่ลูบคลําไหม ลูบคลําไหม ถามใจตัวเอง ลูบคลําไหม มันสงสัยอยู่ไหม? มันสงสัยทั้งนั้นเลย ถ้ามันสงสัย เริ่มต้นเวลาทําอะไรไป เวลากิเลสมันสร้างภาพขึ้นมา ไม่สงสัยหรอก “นี่เป็นสภาวะแบบนั้นเลย” ไม่กี่วันหรอก เดี๋ยวไม่กี่วันหรอก เดี๋ยวมันคลายตัวออกมามันจะสงสัยไม่สงสัย มันสงสัยแน่นอน เพราะอะไร เพราะมันเป็นหินทับหญ้าไว้ มันไม่เป็นสัจจะความจริงหรอก

เพราะเป็นอย่างนี้กิเลสมันถึงเป็นเจ้าเหนือหัวไง กิเลสมันถึงมีอํานาจเหนือเรา มีอํานาจเหนือเราเพราะมันชนะเราแค่นี้ ถ้ามันชนะ เอ็งทําขนาดไหนก็แล้วแต่ ภาวนาไปขนาดไหนก็แล้วแต่ กิเลสมันอยู่เหนือตลอดไป นํ้าขึ้นขนาดไหน สวะมันอยู่เหนือนํ้านั้นตลอดไป การภาวนาของเราขนาดไหน กิเลสมันอยู่เหนือการภาวนาตลอดไป เหนือการภาวนาตลอดไป ถ้ามันไม่มัชฌิมาปฏิปทา ไม่มรรคสามัคคี ไม่ทําลายกันนะ มันเป็นไปไม่ได้หรอก แล้วถ้าคนไม่เคยเห็นพูดไม่เป็นหรอก พูดไม่เป็น โม้โอ้อวดกันไปเฉยๆ อย่างนั้นน่ะ โม้ไปตามกิเลส “เป็นความว่าง” อ้างว่าเป็นความว่างทุกคนก็งงแล้ว

ว่างอะไร ว่างอะไร ขอนไม้มันก็ว่าง อากาศมันก็ว่าง แร่ธาตุต่างๆ มันว่าง มันไม่รู้ตัวมันเองเลย ก้อนหินต่างๆ มันว่างทั้งนั้นน่ะ มนุษย์ฉลาดขึ้นมา ไปเอาแร่ธาตุมาทําเป็นถนนหนทางให้เราเดินมานี่ไง สิ่งที่มันเป็นถนนหนทางที่มันปูให้เราเดินมามันว่างไหม? มันว่าง มันไม่โอดโอย ไม่อาทรใดๆ ทั้งสิ้นเลย ทุบตีมันขนาดไหนมันก็ไม่ร้องโอดโอยเลย มันยอมจํานนทุกอย่างเลย มันเป็นพระอรหันต์ มันเป็นนิพพานด้วย รถเหยียบมันมา ดูสิ รถบรรทุกหมู รถบรรทุกมูตรคูถ มันล้นมารดถนน มันก็ไม่เห็นเดือดร้อนเลย รถบรรทุกของสิ่งที่ดีมาเป็นข้าวตอกดอกไม้ หล่นกลางถนนมันก็ไม่เห็นเดือดร้อนอะไรเลย มันไม่เดือดร้อนเลย มันก็เป็นความว่าง มันไม่เดือดร้อนอะไรเลย...กราบมันสิ ทําไมไม่กราบมัน มันเป็นแร่ธาตุ มันรู้อะไร แต่ถ้าหัวใจล่ะ หัวใจเวลาประพฤติปฏิบัติไปในหัวใจ มันอยู่ในใจเรา มันมีอะไรขึ้นมา

มันเป็นไปไม่ได้ สิ่งที่มีอยู่นะ กิเลสในหัวใจมันมีอยู่ มันต้องอยู่ฝังใจมันตลอดไป ถ้าฝังใจตลอดไป การประพฤติปฏิบัติโดยกิเลสมันครอบหัวไว้ ถ้าโดยกิเลสมันครอบหัวไว้ มันไม่เป็นความจริงสักอย่างเลย ถ้ามันไม่โดนกิเลสครอบหัวไว้นะ มันต้องเสียสละสิ การเสียสละ ทิฏฐิมานะนี่เสียสละมันออกไป ความเห็นผิดๆ อย่างนี้เสียสละมันออกไป...เสียสละไม่ได้ ยึดติดมันหมดเลย ยึดติดความเห็นของตัวเอง ยึดติดทิฏฐิมานะอันนี้ แล้วมานะอันนี้มันให้ผลอะไรกับเรา? มันให้ผลแต่ความทุกข์ทั้งนั้นเลย มันให้ผลแต่ความผิดพลาด

การประพฤติปฏิบัติขึ้นมาด้วยศรัทธานะ มีความศรัทธากันมาก บวชนี้มีศรัทธากันมาก มีครูบาอาจารย์เป็นผู้ชี้นํา ครูบาอาจารย์เป็นที่เคารพศรัทธา พอครูบาอาจารย์ชี้นํามา ครูบาอาจารย์เดินนําหน้าไป เคารพบูชามาก เราก็พยายามเดินตามไป แล้วมันเป็นไปตามนั้นไหม ขนาดมีความศรัทธามีความเชื่อถือ มีโอกาสปฏิบัติมาตลอดเลย แต่ทิฏฐิมานะอันนี้ ความเห็นนี้มันทิ้งไม่ได้ เพราะอะไร เพราะมันอยู่ในหัวใจของเรา มันเป็นอวิชชานะ

อวิชชา รู้โดยไม่เข้าใจ รู้ธรรมวินัย รู้เห็นการกระทํา เป็นการกระทํามานี่รู้โดยความเห็นของเรา รู้โดยความไม่เข้าใจเลย แต่รู้นี่มันเป็นความเข้าใจนะ นํ้าหูนํ้าตาไหลเลย “ทําไมมันโง่ขนาดนี้ ทําไมเราโง่ได้ขนาดนี้ ของอยู่ในมือ กําอยู่กับมือ แต่มันไม่รู้ว่ามือนี้มันคืออะไร ไม่รู้เลยว่าในมือเรานี่คืออะไร” นี่อวิชชามันเป็นอย่างนั้น ของอยู่กับจิต ความรู้อยู่กับจิต จิตพาเกิดพาตายอยู่กับจิตตัวนี้ แล้วมันเกิดตายสภาวะแบบนี้ ไม่รู้อะไรเลย แล้วปฏิบัติธรรมขึ้นมาก็ปฏิบัติธรรมโดยกรอบ โดยประเพณีวัฒนธรรม ประเพณีวัฒนธรรมมาจากภายนอกใช่ไหม ดูสิ เราห่มจีวรกันอยู่นี่ บริขาร ๘ สิ่งนี้มันเป็นอะไร? สิ่งนี้เป็นเครื่องอาศัยทั้งนั้นเลย

อาการของจิต อาการของจิตก็เป็นเครื่องอาศัยของจิต จิตถ้าไม่มีสิ่งนี้เป็นการแสดงออก จิตมันแสดงออกได้อย่างไร เวลานอนหลับ เวลานั่งเหม่อ จิตมันอยู่ไหน เวลานั่งเหม่อทําไมบอกว่านั่นเป็นนิพพานล่ะ มันว่างหมดเลย...ไม่มีสติสัมปชัญญะ นั่นล่ะคือมิจฉาทั้งนั้นเลย มิจฉาเพราะมันขาดสติ มันขาดสตินะ ดูคนนอนหลับสิ ถ้ามีสตินี่มันหลับได้อย่างไร มันต้องหลับไปสิ พอหลับขึ้นไปมันทําอะไรของมันในความหลับนั้นน่ะ จิตก็เหมือนกัน จิตถ้าเวลามันขาดสติ มันขาดอะไรต่างๆ ไป มันก็เป็นสภาวะของมันว่าง

ว่างขณะที่ขั้นสุดท้าย ขณะที่มันเป็นไป ขณะที่มันจะทิ้งคายออกมา มันทําอย่างไร ถ้ามันมีการทิ้งคายออกไปนะ มันทิ้งออกมา ทิ้งสิ่งที่ว่ามันเป็นความลังเลสงสัย มันเป็นสังโยชน์ในใจ มันทิ้งออกมาอย่างไร การทิ้งมันไม่ทิ้งง่ายๆ หรอก เพราะอะไร เพราะแก่นของกิเลส สิ่งที่เป็นแก่นของกิเลสถ้ามันทิ้งได้ง่ายๆ มันจะเกิดมานั่งอยู่นี่เหรอ เกิดตายๆ ก็นั่งอยู่นี่ มันเกิดจากไหน แล้วเกิดมากี่ชาติ นี่ปฏิเสธนะ เกิดมาชาตินี้ วิทยาศาสตร์นะ ใครเชื่อภพชาติ คนนั้นเป็นคนครึคนล้าสมัย คนนี้ไม่ทันวิทยาศาสตร์ ไอ้เรามันคนทันวิทยาศาสตร์ ทุกอย่างต้องเป็นวิทยาศาสตร์ ทุกอย่างมันต้องพิสูจน์ได้

โง่บัดซบเลย! โง่บัดซบ! เพราะอะไร เพราะมันเป็นเรื่องโลกๆ ธรรมะมันเหนือโลกโว้ย มันเหนือสิ่งนั้นมหาศาลเลย พิสูจน์ได้ยิ่งกว่าสิ่งที่พิสูจน์ได้อีก เพราะสิ่งที่เหนือ วิทยาศาสตร์มันพิสูจน์มาจากไหน มันเป็นแร่ธาตุใช่ไหม ทฤษฎีต่างๆ มันเป็นความรู้ใช่ไหม สิ่งที่เป็นความรู้พิสูจน์มามันเป็นสภาวะแบบนั้นไหม แต่ถ้าเป็นสัจจะความจริงสิ พิสูจน์ด้วยหัวใจ มรรคญาณ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมานะ ไม่อยากจะพูดว่านั่งคอตกนะ “แล้วมันจะสอนกันได้อย่างไร มันจะสอนกันได้อย่างไร”

วิทยาศาสตร์เป็นเรื่องไร้สาระ ไร้สาระจากธรรมะนะ เรื่องของธรรมนี่ วิทยาศาสตร์ไร้สาระมาก เพราะอะไร เพราะมันเป็นสิ่งที่พิสูจน์ เด็กมันก็ทําได้ เด็กแข่งขันเทคโนโลยีกัน เด็กประถมมันทําเครื่องยนต์กลไกไป มันไปได้เหรียญทองมาทั้งนั้น มันไปแข่งมันก็เอาเหรียญทองแขวนคอมา ใครๆ มันก็ทําได้ วิทยาศาสตร์นี้พอพิสูจน์มาแล้ว ใครมันก็ทํามาทั้งนั้น

แต่สิ่งที่ธรรมเหนือโลกมันเกิดมาจากไหน? มันเกิดมาจากสัจจะความจริงยิ่งกว่าวิทยาศาสตร์อีก เพราะอะไร มันพิสูจน์ได้นะ พิสูจน์ได้เพราะอะไร ดูสิ ครูบาอาจารย์เรา หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติมา เวลาไปหาหลวงปู่เสาร์

“จิตเป็นอย่างนั้นๆ”

“โอ๋ย! เราไม่เคยเป็นอย่างนั้นเลย”

นี่ครูบาอาจารย์เขาคุยกันนะ แล้วสิ่งที่ระหว่างหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์คุยกัน หลวงปู่เสาร์ปฏิบัติมา มันหลอกกันได้ไหม แล้วครูบาอาจารย์ เห็นไหม ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดว่า “หมู่คณะจําไว้ จําหลวงปู่ขาวไว้นะ หลวงปู่ขาวได้คุยกับเราแล้ว จําหลวงปู่พรหมไว้นะ จําไว้นะๆ” นี่บอกชื่อเพราะอะไร เพราะมันได้ตรวจสอบกันแล้ว มันเห็นทันกัน นี่สิ่งที่พิสูจน์ได้ไง สิ่งที่พิสูจน์ได้พิสูจน์ได้ด้วยความจริง ธรรมถึงธรรม ใจถึงใจ ความเป็นไปถึงความเป็นไป

แล้วสิ่งนี้ออกมาได้อย่างไร นิพพานมีไหม? มี แล้วทําไมไม่พิสูจน์ให้รู้ล่ะ พิสูจน์เอาออกมาได้อย่างไร เพราะเอาของดีๆ ให้คนตาบอดมันดู ไอ้คนตาบอดมันจะรู้ได้อย่างไร ไอ้คนตาบอดมันเอามือคลําๆ อืม! นี่มันกลมๆ นะ ไอ้นี่มันแบนๆ นะ กลมๆ แบนๆ มันคือสิ่งที่สัมผัส แล้วกลมๆ แบนๆ มันคืออะไรล่ะ กลมๆ แบนๆ...กลมๆ แบนๆ มันเป็นแก้วแหวนเงินทอง มันเป็นหินหรือมันเป็นทองคําล่ะ มันเป็นอะไร มันก็กลมๆ แบนๆ มันเป็นรูป รูปลักษณะที่มันเป็น แต่เนื้อหาสาระแก่นแท้ของสิ่งนั้นล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน แก่นแท้ของหัวใจล่ะ หัวใจที่มันเป็นไปมันเอาอะไรมาเป็นไป แล้วเอาอะไรมาพิสูจน์ล่ะ? ก็คนเห็นด้วยกันนี่พิสูจน์ ทําไมเห็นไม่ได้ คนเห็นด้วยกันก็พิสูจน์ให้เห็นเหมือนกัน ดูสิ ครูบาอาจารย์ท่านว่า “จําองค์นี้ไว้ องค์นี้ไว้” เพราะอะไร เพราะองค์นี้จะเป็นที่พึ่งของพวกหมู่คณะไง องค์นี้ที่จะเป็นที่พึ่งของคนที่มันตาบอด ตาบอดนี่ให้ไปถามองค์นี้นะ องค์นี้ๆ นะ อย่าไปถามองค์อื่นนะ องค์อื่นจะพาเราตกนรก

แม้แต่หลวงปู่มั่นท่านมีคุณธรรมขนาดนั้นท่านยังได้สั่งเสียไว้เลย สั่งเสียไว้เลยนะ เพราะอะไร เพราะไม่ต้องให้เสียเวลาไง ดูสิ เราเป็นชาวไร่ชาวนากัน เราจะทําไร่ทํานา เราจะเอาเมล็ดพันธุ์ เราก็มาปลูก ปีนี้เราปลูกชนิดนี้ ปีนี้ก็ปลูกชนิดนี้ ปีนี้ก็ปลูกต้นผักบุ้ง ปลูกต้นคะน้า แล้วมันจะปลูกแต่ละปีๆ จะทดสอบอยู่นั่นล่ะว่าภูมิอากาศสถานที่อย่างนี้มันควรจะปลูกต้นอะไร แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านบอกนี่ไม่ต้อง

พื้นที่บริเวณนี้เมืองนนท์เขาปลูกแต่ต้นทุเรียน ทุเรียนเมืองนนท์มีชื่อเสียงมาก พื้นที่แถวนี้เขาปลูกเงาะ ภูมิอากาศแบบนี้มันปลูกได้ ครูบาอาจารย์ท่านสอนมาอย่างนี้ไง ไม่ให้เราต้องเสียเวลาไปพิสูจน์ทดสอบตรวจสอบ ทดสอบตรวจสอบ แล้วก็กว่าจะทําได้ กว่าจะเชื่อ แล้วกิเลสมันท้อถอยอยู่แล้วนะ “ทําอะไรได้ไม่ได้ นี่หมดวาสนาแล้ว ครูบาอาจารย์ก็ว่ากันมา องค์ที่ว่าน่าเชื่อถือๆ ก็เชื่อถือได้จริงหรือเปล่าก็ไม่รู้ โอ๋ย! กราบไหว้ขนาดนี้ ทําบุญขนาดนี้ แล้วประพฤติปฏิบัติตามท่านขนาดนี้ก็ยังไม่ถึงสักที”

ก็ความคิดของเราน่ะ เดินจงกรม ๒ นาทีบอกว่าทําเหมือนท่าน เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินะ อยู่ในป่าในเขาทั้งวันทั้งคืน นี่ปฏิบัตินะ อดนอนผ่อนอาหารแล้วปฏิบัติต่อเนื่อง ความต่อเนื่องสําคัญมากเลย สิ่งที่ต่อเนื่องนะ ดูสิ เราหมัก เราทําอาหาร ถ้าเราหมักไม่ได้ที่ มันทําอาหารขึ้นมา มันด้านๆ กินไม่ได้หรอก ไม่อร่อย นี่ก็เป็นอาหารนะ นี่เราจะหมักหัวใจ เราจะทําใจของเราให้มันมัชฌิมา มันสมดุลต่อกัน เราจะทําอย่างไร

เราก็ทํา ๕ นาที ๑๐ นาทีด้วยความเห็นของเราไง ด้วยชีวิตของเรา ด้วยความคุ้นเคยของเรา ด้วยความมักง่ายของเรา ก็ทําแค่นี้มันก็สุดกําลังเราแล้ว แต่ไม่คิดเลยนะว่าครูบาอาจารย์เขาทํากันเป็นปีๆ ทําเป็นสิบๆ ปี เขาเดินจงกรมซํ้าแล้วซํ้าเล่า เขาทําของเขาเพราะอะไร เพราะมันต่อเนื่อง ความต่อเนื่อง ความสมดุลของจิตที่มันกําลังแข่งขันกันระหว่างกิเลสกับธรรม กิเลสกับธรรมในหัวใจมันแข่งขันกันนะ ขณะที่ว่าจิตเราเจริญขึ้นมา จิตเราเป็นสมาธิขึ้นมา จิตมันมีฐานขึ้นมา เรากําลังแข่งขันกัน กําลังเอาชัยชนะต่อกัน เขาจะลงทุนขนาดไหน เขาจะถนอมรักษาของเขาขนาดไหน

ทําไมพระป่าเรา ครูบาอาจารย์ของเราถึงสงวนความสงบสงัดนัก ทําไมถึงต้องสงวนความสงบสงัด สงวนสิ่งต่างๆ ไว้นี้เพื่ออะไร? ก็เพื่อขณะที่ว่ามันเป็นไป เราสร้างสมขึ้นมา กว่าเราจะทําขึ้นมาเราต้องลงทุนลงแรงขนาดไหน แต่ขณะที่มันสมดุล ที่มันเป็นไป ดูสิ เขาทําอาหารกัน เขาจะหาวัตถุดิบมานะ อาหารนี้มาจากต่างแดน โอ้โฮ! เนื้อนี้มาจากที่นั่น ไอ้นี่มาจากรอบโลกเลยนะ เอามารวมกันในกระทะนี้ สิ่งที่อยู่ในกระทะกว่ามันจะสุกขึ้นมา มันสุกในกระทะนะ อาหารมันสุกในกระทะแล้วนะ ถ้าอาหารมันสุกในกระทะ ตักขึ้นมากินมันอร่อยทั้งนั้นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน กว่าเราจะทําของเราขึ้นมา กว่าจะฝึกสติ กว่าจะทําสมาธินะ แล้วฝึกฝนปัญญา ถ้าสมาธิมันเป็นปัญญาขึ้นมาได้เอง สิ่งที่เราเป็นขึ้นมาได้เองมันเป็นโลกียปัญญา เพราะปัญญาเกิดจากกิเลส กิเลสเกิดจากเรา เราเกิดปัญญาขึ้นมา เราว่าเป็นปัญญาอย่างนั้น ปัญญาอย่างนั้น กระบวนการของมันคือสมถะ คือปล่อยวาง การปล่อยวางนี้เราก็คิดว่าปล่อยวาง เพราะเทียบไง เทียบเอาว่า “โอ้โฮ! นี่ใช้ปัญญาแล้ว ปัญญาอย่างนี้มันจะเป็นธรรม”...มันไม่เป็นหรอก เพราะอะไร

เพราะสิ่งนี้ ดูสิ ดูอย่างเนื้อ อย่างอาหารที่มาจากรอบโลก สิ่งที่เป็นของเทียม สิ่งที่เขาทําเลียนแบบแถวบ้านเราก็มี อย่างนี้ก็มี นี่เหมือนกัน อะไรก็เหมือนกัน มันเป็นสภาวะเหมือนกัน ความคิดของเรามันเป็นอย่างนั้น แล้วผลคุณค่าออกมามันจะเหมือนกันได้อย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน ขณะที่เราพยายามของเรา เราพยายามเก็บหอมรอมริบ เราพยายามฝึกฝนของเรานะ ถ้ามันเป็นความสงบ เราให้มันสงบเข้าไป ถ้าเกิดเราฝึกฝนปัญญา ถ้าไม่ได้การฝึกฝนของปัญญานะ ถ้าปัญญาไม่ออกวิปัสสนา ไม่ออกพิจารณานะ ปัญญาไม่เกิดหรอก ปัญญาที่เกิดก็ปัญญาเกิดจากฐานข้อมูล เกิดจากการศึกษาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เกิดจากการศึกษา เกิดจากฟังธรรมของครูบาอาจารย์ของเรา เดี๋ยวนี้นะพระพูดมากเลย ไปไหนมาถึงก็ร้องไห้โฮๆ

การว่าร้องไห้โฮๆ นี่นะ มันเป็นคุณธรรมของหลวงตา ท่านสร้างบุญญาธิการของท่านมา ขณะของท่านมหาศาล ท่านใหญ่โตมาก ไอ้อย่างพวกเรานี่นะ แค่ให้เห็นธรรมเถอะ ให้รู้ธรรมให้เห็นธรรมมันก็อํานาจวาสนาล้นหัวแล้ว ไม่ต้องไปร้องไห้โฮๆ สิ่งนั้นน่ะ เราไปฟังมา เราไปยึดมา ถ้ามันจะเป็นอย่างนั้นให้มันเป็นขึ้นมาตามข้อเท็จจริง ถ้ามันจะเป็นของเราให้มันเป็นโดยเนื้อหาสาระ ไม่ใช่สร้างภาพขึ้นมาให้เป็นสภาวะแบบนั้น

นี่ไงเพราะเราได้ยินมาได้ฟังมาแล้วเราใช้ปัญญา ก็ปัญญาอย่างนี้ปัญญาโจรน่ะ ปัญญาขี้ขโมย ปัญญาไปเอาสมบัติของคนอื่นมาเป็นของตัว มันเป็นปัญญาได้อย่างไร มันเป็นของครูบาอาจารย์ทั้งนั้น ปัญญาของเรามันจะเกิดขึ้นมาได้อย่างไร มันก็ต้องอย่างนี้ไง เวลาจิตมันสงบขึ้นมามันก็ต้องออกพิจารณาสิ สิ่งใดที่มันเป็นทุกข์ ความเป็นอยู่นี้มันเบื่อหน่ายไหม บิณฑบาตแล้วบิณฑบาตอีก ฉันแล้วก็ฉันอีก ขับถ่ายแล้วขับถ่ายอีก วัจกุฎีวัตร วัตรในห้องส้วม ทําแล้วทําเล่าๆ ก็เป็นอย่างนี้ ในเมื่อเกิดมามีชีวิตอยู่ ดํารงชีวิตมันขับถ่ายอย่างนี้ มันก็กินอย่างนี้ แล้วเบื่อหน่ายไหมล่ะ

ไม่เบื่อหน่ายถ้ามันมีอะไรเพลิดเพลิน แต่มันเบื่อหน่ายต่อเมื่อถ้ามีอะไรอัดอั้นตันใจ อัดอั้นตันใจนี่เบื่อหน่ายมาก แต่ถ้าไปเพลิดเพลินนี่แหม! ชอบ มีความสุขเพลิดเพลินไปกับเขา เห็นไหม นี่กิเลสทั้งนั้น แต่ถ้าสัจจะความจริง สิ่งนี้มันเป็นเรื่องความจริงของเราขึ้นมา แล้วถ้ามันเบื่อหน่าย สิ่งนี้มันน่าสลดสังเวชไหม แล้วสิ่งนี้มันเป็นหนเดียวเหรอ มันเกิดตายๆ มากี่ร้อยกี่พันชาติ เกิดตายๆ อย่างนี้กี่รอบแล้วล่ะ นี่ไม่รู้เรื่องเลย ไม่รู้สิ่งต่างๆ เลย พอเกิดในชาตินี้ ทิฏฐิมานะ มันมีแต่ทิฏฐิมานะในหัวทั้งนั้นน่ะ ไม่มีอะไรเลย แล้วเวลามันเบื่อหน่ายก็ซุกไว้นะ

จิตดวงใดไม่เบื่อหน่าย ไม่มี ไม่มีหรอก ถ้ายังมีกิเลสอยู่นะ เว้นไว้แต่พระอรหันต์เท่านั้น เพราะอะไร เพราะในสโมสรสันนิบาตทุกดวงใจว้าเหว่ ลองมีกิเลสในหัวใจนี่อย่ามาแหกตานะว่าไม่เบื่อหน่าย เบื่อหน่ายทั้งนั้นน่ะ เพียงแต่ยอมรับความจริงหรือไม่ยอมรับความจริงเท่านั้น

สิ่งนี้แบกรับภาระมันหนักไหม ไอ้ร่างกาย ไอ้การขับการถ่ายมันหนักไหม? มันหนักทั้งนั้น แล้วทําไมไม่หาทางออก ทําไมไม่เอาความจริง เพียงแต่ว่าเราเป็นอะไรเท่านั้นเอง ถ้าเราเป็นสุภาพบุรุษ เราเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เราต้องยอมรับความจริง ถ้ายอมรับความจริง ถ้ามันเบื่อหน่าย เบื่อหน่ายก็ควรหาทางออกสิ เบื่อหน่ายก็ควรหาความจริง เพราะนี่ก็บวชมาเป็นพระแล้วนะ นี่ก็เป็นนักรบแล้วนะ ถ้านักรบแล้ว นักรบทรงไม่ได้ นักรบทําไม่ได้ แล้วใครมันจะทําได้ เห็นไหม นักรบอยู่ในสงคราม มันมีการปะทะในระหว่างสู้รบ สถานการณ์สู้รบนะ สถานการณ์สู้รบ ธรรมกับกิเลสมันสู้รบในหัวใจ มันต้องมีการเปลี่ยนแปลงสิ ในสถานการณ์สู้รบนะ มันต้องมีเหตุปัจจัยทุกๆ อย่างที่ให้มีการเป็นไปนะ ดูสิ ขณะที่ว่าเราโดนไล่ล่าหรือเราไล่ล่าเขา

นี่ก็เหมือนกัน ขณะที่ปัญญามันเกิด ขณะที่ปัญญามันหมุน นี่เราไล่ล่าหรือว่าเราโดนกิเลสมันไล่ล่า กิเลสไล่ล่านี่มันยอมจํานนหมดนะ มันไม่มีสิ่งต่างๆ เลย มันไม่ยอมรับอะไรเลย สิ่งนี้มันแข่งขันกันอยู่ในหัวใจ ถ้ามันแข่งขันกันในหัวใจ นี่มันต้องฝึกฝน ฝึกฝน ถ้าจิตสงบแล้ว จิตที่มีฐานะแล้วควรออกพิจารณา ควรออกหัดใช้ปัญญา ปัญญาอย่างนี้ต่างหาก ปัญญาที่เราฝึกฝนขึ้นมา ปัญญาต้องเกิดการฝึกฝน

เพราะถ้าปัญญาที่มันเกิดขึ้นมาเอง ที่เราตรัสรู้เอง ถ้าอย่างนี้นะฤๅษีชีไพรเป็นพระอรหันต์ไปหมดแล้ว คนที่เขาทําความสงบของใจเขาเป็นพระอรหันต์ไปหมดแล้ว มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้เพราะอะไร เพราะไม่มีพลังงานอันใดเลยที่ทําลายตัวมันเอง พลังงานนี่มีแต่เผาผลาญคนอื่น กิเลสก็เหมือนกัน มันเผาคนอื่น แล้วธรรมเกิดจากกิเลส ธรรมเกิดจากความคิดของเรา มันเผาผลาญใคร? เผาผลาญเวลา เผาผลาญชีวิต เผาผลาญโอกาสของเรา เผาผลาญให้เวลาเราหมดไปวันๆ หนึ่ง เผาผลาญให้เรายอมจํานนกับกิเลสนี้ไง นี่มันเผาผลาญอย่างนี้ อวิชชามันเผาผลาญ ปัญญาอย่างนี้ปัญญาโดยกิเลสทั้งนั้น

แล้วปัญญาโดยธรรมล่ะ ปัญญาโดยธรรมมันย้อนกลับเข้ามา มันเห็นสัจจะความจริงสิ ถ้าจิตมันสงบเข้ามามันเห็นอะไร? เห็นกาย เวทนา จิต ธรรม แล้วเวทนา เวทนาเกิดอย่างไร จิตเกิดอย่างไร ธรรมเกิดอย่างไร แล้วเกิดสภาวะอย่างนี้มันสะเทือนกิเลสอย่างไร ถ้ามันมีการเกิดขึ้นมามันต้องมีการสะเทือนกิเลส แล้วกิเลสมันอยู่ที่ไหน? กิเลสมันอยู่ที่ใจ แล้วใจเป็นผู้เห็นเขา เห็นเขาคือเห็นสิ่งที่มันหลงเชื่อไง

สิ่งที่อวิชชามันครอบงําหัวใจ ไอ้โง่ๆ ตัวนี้ แล้วมันไปหลงเชื่อว่าสิ่งนี้ไปยึดมั่นเป็นอุปาทาน ทั้งๆ ที่รู้นะ เหมือนคนไข้เลย คนไข้เข้าโรงพยาบาล เจ็บไข้ได้ป่วยนี่อยากหายมาก แต่รักษาไม่ได้ ต้องไปหาหมอ ให้หมอเขาผ่าตัด ให้หมอเขาแก้ไข เราทําเองไม่ได้ เป็นมะเร็งทําอย่างไร เข้าไปหาหมอไปนั่งโอดโอยให้หมอทํา

นี่ก็เหมือนกัน ยอมจํานนนะ กิเลสมันเหยียบหัวใจ มันเหยียบนี่ทุกข์มาก แล้วทําอย่างไรล่ะ ทําอย่างไร ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีเครื่องผ่าตัดก็คงผ่าตัดให้แล้ว แต่นี่บอกมรรค ๘ ไว้ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค...มรรค มรรคญาณเข้าไปทําลายมัน แล้วมรรคนี้มันเกิดมาจากไหน มรรคนี้มันเกิดในพระไตรปิฎกเหรอ มรรคมันสั่งซื้อมาจากเมืองนอกเหรอ มรรคมันเกิดขึ้นมา สมาธิมันซื้อได้ที่ไหน สติมันซื้อได้ที่ไหน แล้วปัญญาที่ฝึกฝนมันฝึกฝนได้ที่ไหน? มันก็ต้องฝึกฝนด้วยมรรคญาณ มรรคญาณจะเกิดมาจากเรา

ดูสิ ดูอย่างที่เขาทําลายกันบนอวกาศ เขาต้องยิงจรวดขึ้นไปทําลายบนอวกาศ นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อมันเป็นนามธรรม มันเป็นกิเลสในหัวใจ แล้วมันจะเอาอะไรไปทําลายมัน ถ้ามันไม่ใช้มรรคญาณในหัวใจนั้นทําลายหัวใจนั้น นี่มันเป็นจักรวาลเดียวกันไง น่านฟ้าเดียวกันมันก็หากันเจอสิ มันมีกิเลสในหัวใจของเรา แล้วในน่านฟ้า ในคุณธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในคุณธรรมของครูบาอาจารย์ของเรา มันก็เป็นน่านฟ้าของท่าน มันเป็นอวกาศ มันเป็นสิ่งต่างๆ ที่ว่ามันเกิดมาจากใจดวงนั้น แล้วเราก็คาดหมายสิ่งนั้นมาเป็นของเรา มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้

นี่มันเกิดจากจักรวาลไหน เกิดจากทิฏฐิไหน เกิดจากความรู้สึกอันไหน มันต้องเกิดจากที่นั่นทําลายที่นั่น ทําลายที่นั่นก็คือทําลายจากหัวใจของเรา พอหัวใจของเรามันเกิดขึ้นมา มันก็เอาสิ่งที่เกิดขึ้นมา มันก็ต้องฝึกปัญญาขึ้นมาสิ ฝึกขึ้นมาให้มันครบ

ดูสิ เวลาเราฟังมหายาน “สว่างโพลงๆๆ” มันโพลงมาจากไหน มันโพลงมาจากฟ้า ไม่มีหรอก ปัญญาซื้อไม่ได้ ทุกอย่างหาซื้อไม่ได้ สั่งมาจากไหนก็ไม่มี มันต้องเกิดมาจากใจทั้งนั้น นี่ก็เหมือนกัน แล้วของเรา เราวิปัสสนาไป เราสร้างสมขึ้นไป เวลาวิปัสสนาไป เราฝึกฝนไป ถ้ามันสมดุลขึ้นมา ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น ช้างมันกระดิกหู มันสว่างโพลง...นี่เร็วกว่าด้วย งูแลบลิ้นแผลบๆๆ กิเลสมันขาดๆๆๆ ถ้ามรรคญาณมันเกิดขึ้น มันขาดอย่างนั้น ขาดเลยๆ นี่ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น มันแป๊บเดียว แต่ขณะที่สะสมมามันสะสมมาขนาดไหน สะสมมาจากใจมันสะสมขึ้นมาอย่างไร สมาธิทําอย่างไร ตั้งใจอย่างไร เรามีความพร้อมอย่างไร

นักรบนะ เราเป็นพระ เราเป็นนักรบ เราประกาศตนว่าเป็นพระ แล้วเราศรัทธาในศาสนามาก เราเกิดมาแล้วเราออกประพฤติปฏิบัติ ถ้ามีอํานาจวาสนานะ เหมือนกองทัพเลย ถ้ากองทัพเขามีกําลังพลขึ้นมา ประเทศชาตินั้นเขาจะรักษาประเทศชาติของเขาได้ นี่ก็เหมือนกัน เรามีหมู่คณะ เรามีเพื่อนฝูง มีสหธรรมิก เราจะเป็นกองทัพกองทัพหนึ่งต่อสู้กับกิเลสนะ แล้วกองทัพของเราให้มันต่อสู้กับกิเลส ไม่ใช่กองทัพไม่มีวินัย มันเป็นโจร กองทัพไหนไม่มีวินัยนะ แล้วมนุษย์ถืออาวุธ มันปล้นสะดมเขานะ

นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นพระ เราเป็นนักรบ เราจะรบกับกิเลสของเรา ให้มันมีธรรมวินัยไว้ในหัวใจนะ ถ้ามันมีธรรมวินัยในหัวใจ เราจะชําระกิเลสของเรา ชําระกิเลสของเรา กิเลสของเรานี่อย่างน้อยให้มันถลอกปอกเปิกบ้างสิ ขอฟังเถอะ ให้กิเลสมันถลอกปอกเปิกบ้าง ให้มันได้เห็นตัวมัน ให้ได้ต่อสู้มัน แต่นี่ยอมจํานนกับมันตลอดนะ เรายอมจํานนกับกิเลสของเรา ทั้งๆ ที่มันน่าเศร้า มันน่าเศร้าเพราะของมันอยู่ในหัวใจของเรา

ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ไปหาหลวงปู่มั่น ไปถึงคิดอย่างนั้น คิดอย่างนี้ ของในใจของเราทั้งนั้นนะ ท่านยังบอกเลยว่า “ในใจของเราไม่ดู ไปดูแต่ใจคนอื่น ไปรู้แต่เรื่องคนอื่น”...เรื่องของคนอื่นจะเป็นอย่างนั้นๆ มันเรื่องบุญกรรมของเขานะ ใครทําบุญทํากรรมของเขา นี่มันผลของวัฏฏะ เขาก็ทําบุญทํากรรมของเขามา เราก็ทําบุญทํากรรมของเรามา แล้วถ้าเราพิจารณา เราก็ต้องพิจารณาบุญกรรมของเรา เราต้องพิจารณาในหัวใจของเรา เราต้องย้อนกลับมาดูที่ใจเรานะ ย้อนกลับมาดูความประพฤติของเรา ย้อนกลับมาดูมโนวิญญาณ มโนกรรม กรรมที่เกิดจากความคิด ทิฏฐิมานะอันนี้ ทิฏฐิมานะในหัวใจเกิดจากที่นี่นะ เราเข้ามารื้อค้น ถ้าเราเจอนะ ทุกคนไม่เห็น เป็นไปไม่ได้ แต่ถ้ามันไม่มีนะ เรารื้อค้นขนาดไหนมันไม่มีนะ เราสบายใจได้

ถ้าเป็นโลกธรรม ๘ เขาติฉินนินทาขนาดไหนมันเรื่องของเขา เพราะอะไร เพราะคนเราเกิดมาจะให้คนรักไปหมด เป็นไปไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ในพระไตรปิฎกนะ “ถ้าเรื่องของโลกธรรมที่โดนแรงเสียดสีของโลกธรรมในโลกนี้นะ ไม่มีใครโดนแรงเท่ากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เป็นเจ้าของศาสนา เป็นผู้ที่มีฤทธิ์มีเดชมาก เวลาตั้งเอตทัคคะ ผู้ที่มีฤทธิ์ พระโมคคัลลานะมีฤทธิ์หมดเลย แต่ถ้าคนที่ตั้งต้องมีฤทธิ์มากกว่านั้นนะ เวลาเกิดกระแสของโลกธรรม ติฉินนินทา จ้างคนมาด่า จ้างมาทั้งนั้นเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เดือดร้อน แต่เป็นกรรมของเขานะ พ้นจากที่นั้นไปธรณีสูบ ธรณีสูบ แต่ถ้าพูดถึงเป็นทางโลกนะ คนมีฤทธิ์ขนาดนั้นถ้าใช้ฤทธิ์ เขาจะเข้ามาใกล้ไม่ได้เลย แต่นี่มันเป็นเรื่องของเวรกรรม เป็นเรื่องเวรกรรมของเขา ให้เขาได้ทําอย่างนั้นมันก็ยังได้โทษผลน้อยกว่านั้นนะ ถ้ายิ่งทํากันไม่ได้ ยิ่งอาฆาตมาดร้าย เขายิ่งมีโทษมากกว่านั้น นี่เมตตาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ถ้าเราฟังธรรมของเรา ฟังธรรมนะ ธรรมที่สะอาดบริสุทธิ์มันเป็นเมตตาธรรม มันมีความเมตตาสงสารนะ เมตตามาก เมตตากับจิตทุกๆ ดวง จิตทุกๆ ดวงควรจะปลดเปลื้องสิ่งที่เป็นความหมักหมมของใจ แล้วการปลดเปลื้องสิ่งที่เป็นความหมักหมมของใจมันไม่มีใครทําให้ได้ มันต้องใช้กําลังของใจเราเอง ทีนี้การใช้กําลังของใจเราเอง เราจะทําของเราขึ้นมามันก็สับปลับ มันก็ผัดวันประกันพรุ่ง มันก็มักง่าย มันเป็นไปอย่างนั้นหมดเลย แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์คอยเตือนสติ คอยชี้นํา คอยเคาะ คอยบอก การเคาะการบอกนี่นะ ครูบาอาจารย์อย่างนี้น่าเคารพศรัทธามาก เพราะครูบาอาจารย์อย่างนี้ให้อริยทรัพย์กับเรา ถ้าครูบาอาจารย์ไม่ให้อริยทรัพย์กับเรานะ มันก็โอ้โลมปฏิโลมกันทั้งนั้น

“กาในฝูงหงส์” กาในฝูงหงส์นะ ภิกษุบวชมาเหมือนหงส์ ถ้าครูบาอาจารย์ไม่มีความสามารถ เหมือนอีกาอาศัยฝูงหงส์นั้น อยู่ในฝูงหงส์นั้น ซ่อนตัวอยู่ในฝูงหงส์นั้นไง ไม่สามารถเป็นผู้นําของฝูงหงส์นั้นได้ แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเราที่มีคุณธรรมนะ ฝูงหงส์นั้นมันต้องบินได้ ฝูงหงส์มันต้องหากินเป็น ฝูงหงส์มันต้องมีคุณธรรมในหัวใจ ฝูงหงส์นั้นถึงจะเป็นประโยชน์กับศาสนา เราเป็นนักรบ เราเป็นศากยบุตร เราจะทําอุโบสถกันเพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ เพื่อเป็นคุณธรรมของพวกเรา เอวัง

เทศน์พระ ๒๘

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๒๖ กันยายน ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจ ทําใจให้สงบ ทําใจให้นิ่ง ถ้าใจไม่นิ่งนะ มันเหมือนกับเราเปิดภาชนะ ถ้าเราเปิดภาชนะ เราก็ใส่สิ่งต่างๆ เข้าไปในภาชนะนั้นได้ ถ้าเราปิดภาชนะนั้นไว้ ภาชนะนั้นยังมีสิ่งของอยู่ ในมหายานเขาว่า “ชาล้นถ้วย” ถ้าชาล้นถ้วยเติมเท่าไรก็ไม่ลง เพราะมีนํ้าอยู่ในถ้วยนั้นแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน เราทําใจเราให้เป็นปกติ เวลาฟังธรรมไง นี่ทวนกระแส ปลาเป็นต้องดิ้นรนกันมา ดิ้นรนกันมาเพื่อมาชาร์จแบตไง ตอนเราเป็นพระเด็กๆ นะ ถึงเวลาแล้วเราจะไปหาพระผู้ใหญ่ประจํา ไปชาร์จแบตไง เพราะเราไม่รู้หรอก เราก็ว่าเราถูกอยู่นะ ถูกขนาดไหนก็แล้วแต่ พอนานไปๆ มันเซื่องซึมลงๆ จิตใจมันหงอยเหงา แต่ถ้าเข้าไปหาครูบาอาจารย์นะ เหมือนโดนไฟช็อต มันสะดุ้ง! สะดุ้ง! ตลอดเลย แต่มันมีความรู้สึกดีขึ้นตลอด ถ้าเรามีหลักมีเกณฑ์นะ เราจะหาครูบาหาอาจารย์ให้คอยสปาร์กคอยช็อตเราตลอดเวลา

นี่ก็เหมือนกัน เราก็ต้องอยู่กันอย่างนี้ เวลาลงอุโบสถสังฆกรรม นี่เข้าหมู่ หมู่จะพิสูจน์กันตรวจสอบกัน ถ้าเราทําผิดทําอะไรนี่ หนึ่ง มันเคอะมันเขิน เวลาเข้าหมู่มันเคอะมันเขิน แล้วเวลาเราเข้าไป ความเป็นไป ถ้าอย่างนี้ได้ สิ่งที่สังฆะ สงฆ์เจริญเจริญตรงนี้

ในคารวะ ๖ หมั่นประชุมกันเนืองนิตย์ เลิกประชุมพร้อมกัน สิ่งที่ได้ยินได้ฟัง สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์กับเราทั้งหมดนะ สิ่งที่เป็นประโยชน์กับเรา เพราะอะไร เพราะเรื่องของกิเลส เรื่องของความผิดของเรา ครูบาอาจารย์สอนตลอดนะ ความผิดของเราถ้าเรายังค้นหาเจออยู่ เรายังเห็นอยู่ ผู้อื่นไม่เห็นนี่ไม่มีหรอก มันต้องเห็นอยู่ แต่ขณะที่เป็นอวิชชา เป็นความเห็นของเรา ตัวตนของเรา เราว่าไม่ผิดหรอก สิ่งที่ทํามันคุ้นเคย

ความคุ้นเคย ความชินชาหน้าด้านเป็นเรื่องของกิเลสหมดนะ แต่ที่เป็นเรื่องของธรรม มันเลาะ มันตัด มันคอยกระตุ้นเราตลอดเวลา เพราะอะไร เพราะมันเป็นธรรม ธรรมนี้เป็นอริยประเพณี เป็นประเพณีของอริยเจ้า แต่เราเป็นปุถุชน ปุถุชนคืออะไร? ปุถุชนคือคนหนา คนหนา หนาด้วยอะไร? หนาด้วยกิเลส ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าศึกษามาทั้งนั้น แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติไปมันเป็นกระแสโลกหมดนะ

โลกที่เขาทํากัน ดูสิ ดูเขาทํากัน มันเป็นการประชาสัมพันธ์ ความดีไม่ต้องประชาสัมพันธ์นะ ความดีคือดี แล้วกลิ่นของศีลมันหอมทวนลม เราพยายามจะให้มันดี เราพยายามประชาสัมพันธ์ มันเป็นเรื่องโลกๆ โลกเขาทํากันอย่างนั้น แล้วเราเห็นเขาทํากันแล้วเจริญรุ่งเรือง สังคมเขายอมรับ ทุกคนทําแล้วมันมีประโยชน์ เราก็จะไปทําอย่างนั้นหรือเห็นดีไปกว่านั้น

ไม่ดีหรอก ไม่ดี เพราะอะไรรู้ไหม เพราะมันมีการลงทุน การทําอะไรก็แล้วแต่มันต้องใช้พลังงานทั้งนั้น ถ้าทําออกไปมันเป็นเรื่องโลกๆ เรื่องโลกๆ คือเรื่องโลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ แล้วเราไปรักษาไว้ เหมือนเราไปยืนบนปลายเท้า แล้วพยายามเขย่งไว้ เหนื่อยนะ แต่ถ้าเป็นความจริง เราไม่ต้องยืนด้วยปลายเท้า เรายืนได้เต็มเท้า เรายืนปกติของเรา นี่มันเป็นความดี ความจริงคือความจริง ความดีมันเป็นความดี ความดีมันเป็นเรื่องของโลกธรรมเหมือนกัน แต่โลกธรรมนี้มันเป็นสัจจะความจริง เราไม่ต้องยืนด้วยปลายเท้า

โลกเป็นอย่างนั้นนะ เราอย่าไปก่อเป็นธุรกิจ เราไม่ใช่พ่อค้า ถ้าเป็นพ่อค้าจะทําอย่างนั้น ไม่ใช่เห็นแต่เรื่องได้เรื่องเสีย เรื่องได้เรื่องเสียเป็นเรื่องของกิเลสทั้งหมด แต่เรื่องของการเสียสละเราไม่ได้เสียกับใคร เราจะเอาชนะตนของเราเองไง เราจะรื้อค้นของเราเอง เราจะประพฤติปฏิบัติของเราเอง สิ่งใดที่มันขัดแย้ง สิ่งใดที่มันทําให้เราชินชา มันไม่อยากกระทําหรอก ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูด “เหมือนจูงหมาใส่ฝน” มันเปียก มันไม่ต้องการ

นี่ก็เหมือนกัน เข้าทางจงกรม นั่งสมาธิ มันไม่อยากทํา แต่เวลาคุยกันเวลาเล่นกันมันชอบนะ เพราะอะไร เพราะเรื่องนี้มันเรื่องเข้ากับกิเลสไง กิเลสมันชอบคลุกคลี เราอยู่ในหมู่คณะ ถึงคลุกคลีเราก็อยู่ของเราด้วยใจของเรา ให้มีสติสัมปชัญญะของเราตลอดไป นี่คือการรักษาเรา เพราะอะไร เพราะเราอยู่คนเดียวก็ได้ เราเข้าหมู่คณะก็ได้ ไม่ใช่อยู่คนเดียวจนเข้าหมู่คณะไม่ได้ เข้าหมู่คณะก็เข้า แต่เข้าหมู่คณะไป สิ่งใดมันเป็นประโยชน์กับเราทั้งนั้นน่ะ เพราะอะไรรู้ไหม เพราะสิ่งที่เขาพูดมาเป็นคติ เป็นสิ่งที่กระเทือนหัวใจเรา สิ่งนั้นเป็นประโยชน์หมด เราคุยกันโดยธรรมวินัย บางทีเรานึกไม่ถึง มันมีแง่มุมของมันนะ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ถ้าเราเข้าหมู่แล้วคุยธรรมะกัน คุยเรื่องการประพฤติปฏิบัติกัน เอามาเป็นแง่มุม เอามาเป็นคติกัน

คนหนึ่งดํารงชีวิตมานะ ต้องพยายามบึกบึนมา แล้วมาพูดให้เราฟัง แต่ถ้ามันเป็นสิ่งที่เราไม่ลงใจ เราไม่เชื่อ เราก็ไม่ฟัง เราไปฟังคนอื่นก็ได้ สิ่งนี้มันเป็นเรื่องของสายบุญสายกรรมนะ บางทีสายบุญสายกรรมมันเชื่อกัน มันฟังกัน ถ้าไม่ใช่สายบุญสายกรรมกัน มันไม่ฟังกันนะ แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ที่ไม่ฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วไปฟังพระกัสสปะ ไปฟังครูบาอาจารย์ก็มี สิ่งนี้เพราะสายบุญสายกรรม การสร้างกันมา ถ้าการสร้างกันมา จริตนิสัยมันไม่ลงกัน เราก็ไปฟังคนอื่น

เรามีที่พึ่งที่อาศัย เพราะเราเป็นหมู่เป็นคณะ เรามีลําดับพรรษาลงมามากๆ มีอันไหนที่เป็นคติแก่เรา เราก็จับเป็นประโยชน์กับเรา สิ่งที่เป็นประโยชน์ นี่ไง ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ แต่ถ้ามันเป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์กับเรา เราหลีกเลี่ยง สิ่งที่หลีกเลี่ยงนะ เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้ในหัวใจเราก็มี สิ่งนี้เราก็เป็นอยู่แล้ว เราไม่ต้องการสิ่งนี้เลย สิ่งที่ไม่เป็นคุณงามความดี สิ่งที่จะทําให้เราเนิ่นช้า สิ่งที่ทําให้เรานอนจมไง ชักชวนกันให้ออกนอกลู่นอกทาง สิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่ไม่มีประโยชน์ ถ้าสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ถ้าเรากลัวจะเสียมารยาทเราก็ฟังไว้เฉยๆ ถ้าเราไม่กลัวเสียมารยาทเราก็ลุกหนี เราไม่ฟังเลย สิ่งนั้นไม่เป็นประโยชน์กับเรา

ในวงกรรมฐานเรา ครูบาอาจารย์ท่านคอยชี้นําเราตรงนี้นะ คอยชี้นําให้เราเห็นความเป็นไปของเรา การกระทําถูกกระทําผิด สิ่งที่กระทําถูกกระทําผิดมันมาจากไหน? มันมาจากความเคยใจ กิเลสคือความเคยใจ มันนอนเนื่อง สิ่งที่นอนเนื่องมากับใจ แล้วเราคุ้นชินกับมัน มันจะขี่คอเรา ถ้าเราไม่คุ้นชินกับมัน...การปฏิบัติธรรมที่ไม่ได้ผล คือการปฏิบัติไม่เสมอต้นไม่เสมอปลาย ความปฏิบัติสมํ่าเสมอ ไปอ่านพระไตรปิฎกสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติวินัยข้อนี้เพื่อคนที่เขาไม่ศรัทธาให้เขาได้ศรัทธา คนที่เขาศรัทธาอยู่แล้วให้เขาได้ศรัทธาขึ้นไป เพื่อข่มคนที่แก้ยาก เพื่อให้หมู่คณะมีความร่มเย็นเป็นสุข เพื่อข่มคนที่ควรข่ม เพื่อส่งเสริมคนที่ควรส่งเสริม ธรรมวินัยทุกข้อจะเขียนไว้อย่างนั้นเลย แล้วการประพฤติปฏิบัติที่ไม่ได้ผลเพราะการประพฤติปฏิบัติไม่เสมอต้นเสมอปลาย ไม่สมํ่าเสมอ คือการปฏิบัติไม่เสมอต้นเสมอปลาย

ในขณะเข้าพรรษาของเรา ๓ เดือน เราอธิษฐานได้นี่ ดูสิ เราถือธุดงค์ เราก็อธิษฐานว่าเราถือธุดงค์ แล้วเราจะอดนอน เราจะผ่อนอาหารของเรา เราทําของเราไป ความเสมอต้นเสมอปลาย เหมือนนักกีฬาเลย ในเมื่อเวลาของการแข่งขันยังไม่หมด เราไปทอดหุ่ย เราไม่ป้องกันของเรา คะแนนของฝ่ายตรงข้ามจะขึ้นมหาศาลเลย

ในการประพฤติปฏิบัติของเราไม่เสมอต้นไม่เสมอปลาย เริ่มต้นก็เข้มแข็ง เวลานักกีฬาเขาลงแข่งขัน เริ่มต้นก็ว่าเราแข่งขันกับเขา เรามีคู่แข่งขันเราก็ต่อสู้ พอปฏิบัติไป พอแข่งขันไป เวลายังไม่หมด เราไปทอดหุ่ย คือเราไม่ปฏิบัติให้มันสมกับการประพฤติปฏิบัติแบบของเรา กิเลสมันถึงได้โอกาส มันถึงขี่คอเราไง มันขี่คอเรานะ แล้วเราก็เสียเปรียบมัน เราก็สู้มันไม่ไหว

“ก็ปฏิบัติดีอยู่แล้ว นี่ก็ประพฤติปฏิบัติดีอยู่แล้ว ตั้งสติอยู่แล้ว ทําไมแพ้อีกล่ะ” เพราะอะไร เพราะกิเลสมันแก้ยาก สิ่งที่กิเลสแก้ยาก เราก็ต้องมีความมุมานะ แล้วถ้าอ่อนอกอ่อนใจ เราอ่อนใจ ไม่มีความสามารถที่จะต่อสู้กิเลสได้ ให้นึกถึงครูบาอาจารย์สิ ให้นึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นกษัตริย์แล้วสละราชบัลลังก์มา อาหารในราชวังมันประณีตขนาดไหน แล้วอาหารที่ไปขอชาวบ้าน ชาวบ้านคนเข็ญใจเขาจะมีอะไรดีมากขนาดไหนที่จะมาใส่บาตรองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๖ ปีอยู่นี่ทําอะไรบ้าง ดูฤๅษีชีไพรสิ เขาถือศีล ๘ อยู่ในป่า เขาเก็บผลไม้กิน เขากินผลไม้มาทั้งชีวิตของเขา เขาอยู่ของเขาได้ เพราะเขาพอใจประพฤติปฏิบัติของเขา นี่นึกถึงครูนึกถึงอาจารย์ เวลาจิตมันท้อถอยนะ

เวลาเราประพฤติปฏิบัติเราจะคิดถึงหลวงปู่มั่นประจําเลย เวลาเราเหนื่อยอ่อนมาก อดอาหาร มันท้อแท้ “ความเพียรเอ็งไม่ได้ขี้ตีนหลวงปู่มั่นหรอก ไม่ได้ขี้เล็บเลย” หลวงปู่มั่นทุกข์กว่าเรามากนะ เพราะการประพฤติปฏิบัติในสมัยหลวงปู่มั่น ในสังคม ในประชาชน ในสงฆ์ เขาอยู่กันเป็นแบบพิธีการเท่านั้นเอง มีพระไว้ทําพิธีเท่านั้น แล้วเวลามีพระองค์หนึ่ง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นออกมาประพฤติปฏิบัติ เขาเห็นเป็นเรื่องแปลกประหลาด แปลกประหลาดแล้วไม่เชื่อด้วยนะ สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติมา “นั่นผีบุญมา” เห็นแต่ห่มผ้าสีกรัก ห่มผ้าสีคลํ้าๆ วิ่งหนีกันกระเจิดกระเจิง แล้วคิดดูสิว่าหลวงปู่มั่นท่านจะเอาใครเป็นที่พึ่ง

สังคมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขณะที่สละราชบัลลังก์ออกมา จากกษัตริย์นะ ความเป็นอยู่ประณีตขนาดไหน แล้วออกมาไม่มีศาสนาก็ต้องค้นคว้า ๖ ปีนี้สมบุกสมบันมาก แล้วกว่าจะบรรลุธรรมขึ้นมา แล้ววางธรรมวินัยไว้ ที่เราได้บิณฑบาต เราได้ขบฉันอยู่นี่ มันเป็นบารมีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ มรดกตกทอดของเรา ความเชื่อของชาวพุทธเรา

เราบิณฑบาตออกไปตอนเช้า เขาใส่บาตรให้อยู่แล้วเพราะเป็นประเพณีวัฒนธรรม นี่เราได้อาศัยใบบุญขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในปัจจุบันนี้หลวงปู่มั่นก็ฟื้นฟูขึ้นมาอีก พระป่าเขาก็ยิ่งศรัทธาขึ้นมาอีก ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกประพฤติปฏิบัติมันไม่มีใครส่งเสริมนะ เพราะศาสนายังไม่มี หลวงปู่มั่นนะ ศาสนามีอยู่ ประเพณีวัฒนธรรมมีอยู่ แต่มันเป็นวัฒนธรรมเพียงเป็นพิธีกรรม แล้วออกประพฤติปฏิบัติมีแต่คนคอยติฉินนินทา มีแต่คนคอยโจมตี ท่านฟันฝ่าของท่านมา ท่านฟันฝ่าเพราะอะไร เพราะมันไม่มีผู้นําไง

นี่เวลาครูบาอาจารย์ท่านทําขนาดนั้น ท่านต้องต่อสู้กับสังคม ต่อสู้กับสิ่งแวดล้อม แล้วยังต้องมาต่อสู้กับกิเลสของครูบาอาจารย์ของเราเอง มีความลังเลสงสัยสิ่งใดต้องรื้อค้นในพระไตรปิฎก แล้วมาทดสอบด้วยตัวเอง เห็นไหม ประพฤติปฏิบัติมา ของเรานะ ประวัติหลวงปู่มั่นก็มี ปฏิปทาธุดงคกรรมฐานเราก็มี วางแนวทางไว้ให้แล้วสองชั้นสามชั้น ชั้นหนึ่งคือพระไตรปิฎก สิ่งนี้ศึกษามาเป็นเหตุ ศึกษามาเราก็งง แต่ขณะที่ว่าในปฏิปทาเครื่องดําเนินของครูบาอาจารย์เรา ในปฏิปทาเครื่องดําเนิน นี่คือการประพฤติปฏิบัติ นี่คือแนวทางเลย

ดูสิ ฉันข้าวแล้วเวลากลับไปถึงกุฏิ อย่าเอาบาตรขึ้นไปนะ อย่าเอาตัวขึ้นไป ไปถึงร้านถึงที่พักให้ผลักบาตรเข้าไป แล้วให้ผึ่งผ้า แล้วให้เข้าทางจงกรมเลย เพราะพอขึ้นไปแล้วมันจะชวนให้พักก่อน เห็นไหม ปฏิปทาเครื่องดําเนินก็บอกไว้แล้วนะ สิ่งที่บอกไว้นี้ใครค้นคว้ามา แล้วค้นคว้ามานี้ค้นคว้ามาด้วยความด้นเดาเหรอ ค้นคว้ามาด้วยสัจจะความจริงนะ ค้นคว้ามาด้วยความรู้สึกจากภายใน นี่เห็นประโยชน์ไง เห็นว่ากิเลสมันร้ายกาจขนาดไหน ขนาดว่าฉันมาแล้ว เก็บผ้าเก็บผ่อนแล้วเดี๋ยวจะลงเดินจงกรม มันยังชวนพักก่อน แล้วชวนพักนี้ใครชวน? ก็กิเลสในหัวใจเรามันชวน ทั้งๆ ที่เราว่าเราเป็นพระปฏิบัตินะ

แล้วเวลาท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา หลวงปู่ขาวมีทางจงกรม ๓ เส้น ในวันหนึ่งเดินนะ ถวายพระพุทธ ถวายพระธรรม ถวายพระสงฆ์ วันหนึ่งต้องเดิน ๓ เส้น พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ นี่ขนาดเป็นพระอรหันต์แล้วนะ หลวงปู่ขาวท่านเป็นพระอรหันต์แล้ว ท่านยังอยู่ในวิหารธรรม อยู่ในทางจงกรมตลอดเวลา

แล้วเราประพฤติปฏิบัติ เราจะฆ่ากิเลส ความเพียรของเราเป็นหางอึ่งของครูบาอาจารย์เรา สิ่งนี้มันเอามาปลุกเร้าได้ เวลาเราอ่อนด้อย เวลาหัวใจมันท้อแท้ คิดถึงครูบาอาจารย์สิ คิดถึงองค์ศาสดาของเรา องค์ศาสดาท่านบากบั่น ท่านต่อสู้มาขนาดไหน แล้วเวลาเรามีศรัทธาความเชื่อ เราเชื่ออะไร? เราเชื่อธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช่ไหม เราอยากพ้นกิเลสใช่ไหม เราอยากจะพ้นทุกข์ใช่ไหม แล้วความเพียรของเราล่ะ

ขนาดที่ว่าหลวงปู่ขาว ครูบาอาจารย์ ในวิหารธรรมคือเหมือนเราอุ่นเครื่องรถตอนเช้า เวลาเขาใช้รถ ดูสิ เวลาเราใช้รถ รถมันติดหล่มๆ เราเร่งเครื่อง เราพยายามจะเอารถเราขึ้นจากหล่มขนาดไหน แต่รถที่อยู่ในที่จอดของเขา อยู่ในอู่ของเขา เช้าขึ้นมาเขาติดเครื่องเพื่อจะให้เครื่องมันได้ทํางาน เพื่อให้เครื่องมันมีอายุยืนยาวเท่านั้นน่ะ วิหารธรรมของครูบาอาจารย์เราเป็นอย่างนั้นนะ ท่านอุ่นเครื่องของท่านเพื่อเป็นวิหารธรรม เพื่อให้ธาตุให้ขันธ์อยู่สุขสบาย ให้ธาตุขันธ์มันอยู่ตามธรรมชาติของมัน จิตเป็นจิต ขันธ์เป็นขันธ์ ธาตุเป็นธาตุ ความเป็นไปของจิตมันอุ่นเครื่องขึ้นมาเพื่อให้ต่างคนต่างทําภาระหน้าที่ของตัว มันก็อยู่สุขสบายใช่ไหม

แต่เราจะแก้กิเลสนะ รถของเราบรรทุกหนักมา บรรทุกธาตุขันธ์ บรรทุกกิเลสมา แล้วติดหล่ม ตกข้างทาง แล้วเราจะเอารถเราขึ้น เราจะทําเหมือนครูบาอาจารย์เราไหม ครูบาอาจารย์เราท่านอุ่นเครื่องเฉยๆ ไอ้เราจะแก้กิเลส เราจะเอารถเราขึ้นจากหล่ม ความเพียรของเรามันต้องเหนือกว่าสิ การกระทําของเราต้องมีคุณค่ามากกว่านั้น แต่ทําไมเราทําไม่ได้อย่างท่านเลย ทั้งๆ ที่ของท่านทําเพื่อวิหารธรรมเท่านั้นนะ ท่านยังทําด้วยความมั่นคงเลย ท่านยังทําด้วยความเป็นวิหารธรรม เพื่อความเป็นอยู่ เป็นเครื่องอาศัยของใจเท่านั้น ท่านยังทําด้วยความจริงจังขนาดนั้น เราจะแก้กิเลส ความเพียรของเราอย่างนั้นมันใช้ไม่ได้นะ ความเพียรเราอ่อนแอมาก ถ้าเราอ่อนแอ เราท้อแท้ ให้เราคิดถึงครูบาอาจารย์เรา เราคิดถึงแบบอย่าง คติตัวอย่างมี

พระกัสสปะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถาม

“กัสสปะ เธอก็อายุ ๘๐ ปานเรา แล้วทําไมต้องถือธุดงควัตรอยู่”

“ข้าพเจ้าถือเพื่ออนุชนรุ่นหลังได้เป็นคติได้เป็นตัวอย่างเอาไปปฏิบัติ”

พระกัสสปะเป็นพระอรหันต์นะ ครูบาอาจารย์ของเราเป็นพระอรหันต์ แล้วท่านดํารงชีพของท่านด้วยวิหารธรรม นี่เอาท่านมาเป็นแบบอย่างสิ เอาท่านมาเป็นแบบอย่างให้เรามีความมุมานะ ให้เรามีความรื่นเริงอาจหาญในการประพฤติปฏิบัติ ให้มีวิหารธรรม มีเครื่องอยู่ในใจไง วิหารธรรมของครูบาอาจารย์ท่านสะอาดบริสุทธิ์นะ วิหารธรรมของเราคือแค่อาศัย แค่อาศัยกับต่อสู้ ต่อสู้กับกิเลสของเรา ต่อสู้กับการบากบั่นเพื่อจะเอาความเพียรของเราให้มันต่อเนื่อง ให้ปฏิบัติเสมอต้นเสมอปลาย ในการปฏิบัติเรานี่ให้เสมอต้นเสมอปลายนะ

กลางคืนไม่มีใครมายุ่งกับเรา เนสัชชิกได้สบายๆ เลย เดินจงกรมเข้าไป มันจะท้อแท้ มันจะเหนื่อยขนาดไหน ความเหนื่อยนี้จะเหนื่อยเพื่อฆ่ากิเลส เวลาเหนื่อย เวลามันอ่อนแอในหัวใจ มันอ่อนแอ มันคอตก คอตกเพราะอะไรล่ะ? ก็จะหากิเลสแล้วกิเลสมันอยู่ไหน ไอ้อ่อนแอ ไอ้ท้อแท้ ไอ้คอตก นี่มันเป็นกิเลสไหม ไอ้เวลามันเหนื่อยมันล้า มันเหนื่อยมันล้ามันคือเวทนาไหม

แล้วเวทนานี้กิเลสมันพาใช้ด้วย สุขเวทนา ทุกขเวทนา เวลารื่นเริงอาจหาญ เวลาปฏิบัติ เดินจงกรม ตั้งสติอยู่ นี่สุขเวทนา ศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นศากยบุตร เราเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเดินจงกรม เรานั่งสมาธิภาวนาเพื่อจะเข่นฆ่ากิเลส เราจะสร้างมรรคญาณ เราจะทําธรรมะให้รู้แจ้งในหัวใจของเรา นี่มันก็มีความสุข มันก็รื่นเริงอาจหาญ เวลามีความสุขอยู่เราก็เดินจงกรมด้วยความทะนงองอาจ

เดินจงกรมไปๆ คอตกนะ เหนื่อยท้อแท้ ความท้อแท้นั้นล่ะกิเลสมันแทรกเข้ามา ขณะที่เรารื่นเริงอาจหาญ เรามีความมุ่งมั่นนี่มันมาจากไหน? ก็มันมาจากความรู้สึกเรา มันมาจากที่เรารื่นเริงอาจหาญในความรู้สึกของเรา แล้วเวลากิเลสมันมานี่มันมาจากไหน? มันก็มาจากในหัวใจเรา กิเลสก็อยู่ในหัวใจเรา ธรรมะมันต้องสร้างขึ้นมา พอธรรมะสร้างขึ้นมา เวลาจิตสงบขึ้นมาก็ชั่วครั้งชั่วคราว แต่กิเลสมันอยู่กับเราตลอดไป ขณะที่มันรื่นเริงอาจหาญขึ้นมาชั่วครั้งชั่วคราวมันเป็นเพราะใคร? เป็นเพราะเราตั้งสติอยู่ เรามีหัวใจอยู่ มันมีภาชนะอยู่เพื่อจะบรรจุธรรม เพื่อจะให้ธรรมนี้เข้าถึงดวงใจ แต่ขณะที่กิเลสมันขึ้นมาล่ะ กิเลสมันแทรกอยู่กับใจโดยธรรมชาติอยู่แล้ว เพราะมันเป็นสิ่งที่นอนเนื่อง เห็นไหม อวิชชานอนเนื่องมากับใจ สิ่งที่นอนเนื่อง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเยาะเย้ยมาร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา”

ความดํารินี่ไม่ใช่ความคิดเลย แล้วเดินจงกรมอยู่นี่ดําริไหม ดําริว่าเมื่อย ดําริว่าเหนื่อย ดําริว่าเราไม่ไหวแล้ว นี่มันเป็นดํารินะ มันยังไม่ได้คิดเลย

พอดําริขึ้นมา “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา”

พอดําริว่าเป็นอย่างนั้นปั๊บมารมันก็กระทืบเลยไง “ใช่ หมด ไม่มีวาสนา เหนื่อยมาก ทุกข์มาก นั่งก่อนได้ไหม” เห็นไหม ถ้ามันไม่พลิกนะ เวลามารมันมีอํานาจ มีอํานาจอย่างนั้น ถ้าเราพลิกกลับ ปัญญามันจะตีกลับเลย “ครูบาอาจารย์เดินจงกรมมากกว่านี้ แค่วิหารธรรมท่านยังเดินทั้งวันทั้งคืนเลย เนสัชชิก ท่านเดิน ๗ วัน ๗ คืน ท่านยังทําได้เลย นั่งสมาธิทีหนึ่ง ๗ วัน ๗ คืนนะ” นี่มันพลิกขึ้นมาได้ ถ้าปัญญามันพลิกขึ้นมา เพราะอะไร

เพราะการกระทําอย่างนี้มันกระทําเพื่อเรา การกระทําเพื่อต่อสู้กับกิเลส กิเลสชั่วครั้งชั่วคราวที่มันเกิดขึ้นมา ถ้ามันพลิกขึ้นมามันก็รื่นเริงอาจหาญขึ้นมา ถ้าปัญญามันพลิกขึ้นมานี่มันแก้ได้ เวลากิเลสมันสอดเข้ามา กิเลสมันสอดเข้ามาในหัวใจของเรา แล้วเราไม่มีปัญญาพลิก กําลังเราไม่พอ กําลังเราไม่พอแล้วเราไม่เคยฝึกฝน ถ้าเราเคยฝึกฝน ปัญญามันพอขึ้นมา มันจะพลิกกลับ

เวลามันมีความคิด สิ่งที่ไม่ดีไม่งามขึ้นมา ให้เราจะเลิกลดละสิ่งที่เป็นคุณงามความดีของเรา มันจะพลิกขึ้นมาเป็นมุมมองต่างๆ เป็นมุมมองที่ถูกต้องกลับมา กลับมากระทืบมัน มันมีการต่อสู้ ถ้ามีการต่อสู้ กําลังมันขึ้นมา ปัญญามันเกิดขึ้นมาอย่างนี้ มันก็ทําให้ความเพียรเราเริ่มต้นต่อไปได้ เวลาธรรมเกิด เกิดอย่างนี้นะ

เวลากิเลสเกิด กิเลสเกิดที่มันจะกระทืบหัวใจเราให้ยอมจํานนกับมัน แต่ถ้าเวลาธรรมเกิดขึ้นมา มันเป็นปัญญาขึ้นมา แล้วพลิกแพลงขึ้นมาให้เห็นคุณเห็นโทษ ถ้าปัญญาเกิดขึ้นมาอย่างนี้ ทางจงกรมนี่เลื่อมเลยล่ะ เพราะอะไร เพราะมันรื่นเริง มันตื่นเต้น เหมือนกับนักมวยเขาได้ให้นํ้า พอให้นํ้าออกจากมุมมา มันจะสดชื่น มันจะต่อสู้ได้

แล้วเวลามันทุกข์ขึ้นมา มันเข้าใจทุกข์ เวลากิเลสมันเหยียบยํ่า เวลาคอตก ก็ความคิดเราเหยียบยํ่าหัวใจ แล้วเวลามันรื่นเริงอาจหาญโดยธรรม พลิกขึ้นมา ธรรมมันต่อสู้กับกิเลส มันพลิกขึ้นมาในหัวใจของเรา เราจะรื่นเริงอาจหาญมาก จากทางจงกรมที่มันไม่อยากเดินเลย มันคอตกเลย มันจะยํ่าไปเลยนะ ยํ่าไปเลย รื่นเริงอาจหาญ แต่มันจะเป็นอย่างนี้ตลอดไป เพราะกิเลสมันอยู่ในใจ ธรรมมันเกิดขึ้นมาเพราะเราตั้งใจ แล้วเรามีปัญญาขึ้นมาพลิกแพลงตลอดเป็นครั้งคราว เราถึงต้องฝึกฝนอย่างนี้ ฝึกฝนบ่อยครั้งเข้า ธรรมมันจะอยู่กับเรา ใกล้ชิดกับเรา อะไรเกิดขึ้นมามันจะคอยยับยั้งไว้ได้ตลอด

การทํางานมันเหนื่อย เหนื่อยจริงๆ เพราะเราก็ทํามาแล้ว เดินจงกรมทั้งวันทั้งคืน หลายๆ วัน หลายๆ คืน เดินมันตลอดเวลา เวลาปัญญามันหมุน มันอยู่ไม่ได้เลย อยู่ไม่ได้หรอก นั่งสมาธิเดินจงกรมตลอด มันนอนไม่ได้ อะไรก็ไม่ได้ เพราะปัญญามันเคลื่อนตลอด มันเหมือนคนที่ไฟไหม้บ้าน แล้วเราหนีออกจากบ้านนั้น มันจะตื่นเต้น มันจะฟู นี่มหาสติมหาปัญญาเป็นอย่างนั้น เวลาเป็นมหาสติมหาปัญญานะมันจะตื่นตลอดเวลา พักไม่ได้เลย มันจะตื่นตัวตลอดเวลาแล้วมันจะเร่งตลอดเวลาเลย แล้วมันพักไม่ได้นี่ทําอย่างไร มันพักไม่ได้ มันพักไม่ได้มันก็ต้องหาทางพักจนได้ เพราะมันต้องหาทางพัก มันเป็นสภาวะแบบนั้น นี่ถ้ามันรื่นเริงอาจหาญไง

เพราะขณะที่ปัญญามันจุดติดแล้วนะ มันจะเป็นอย่างนั้นเลย ขณะที่ภาวนายังไม่ติด มันจะท้อถอย มันจะท้อแท้ตลอดเวลา แต่ขณะที่ภาวนาไปๆ มันเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป จนถึงปัญญามันหมุนแล้วนะ เอาไม่อยู่เลยล่ะ เอาไม่อยู่ จนคอตก ไม่ใช่คอตกเพราะไม่ได้ภาวนา แต่คอตกเพราะหยุดไม่ได้ เวลาทําความเพียรไปนี่มันหยุดความเพียรไม่ได้เลย แล้วทําอย่างไรมันหยุดไม่ได้? มันก็ต้องหาเทคนิคจนเอาตัวเองหยุดได้เหมือนกัน ต้องเอาตัวเองหยุดอยู่ในอํานาจให้ได้ เพราะถ้าไม่หยุดนี่มันตาย ถ้ามันตายมันก็อยู่ในอํานาจกิเลสใช่ไหม

ดูสิ กิเลสนี่ อันหนึ่งคือมันไม่ยอมทําเลย มันก็นอนจมกับกิเลส ขณะที่ปัญญามันติดแล้ว มันหมุนแล้ว มันจะฆ่ากิเลสอยู่นั่น กิเลสมันยังฉลาดอยู่เลย เอาเราไว้ให้อยู่ในอํานาจของมัน ให้ยอมจํานนกับมัน ไม่ให้ภาวนาไปได้ มันจะให้ตายคาอํานาจของมัน เราก็ต้องหาหนทาง มันเป็นปัญญาของเรานะ

ใช่ ครูบาอาจารย์ท่านเคยเทศนาว่าการไว้ในเทป มีมากเลยว่าพลิกแพลงอย่างไร ไอ้พลิกแพลงอย่างนั้นมันเป็นธรรมของท่านนะ มันเป็นธรรมของท่าน เราเอามาทั้งดุ้นมันก็เป็นสัญญาทั้งดุ้นนะ แล้วเอาไม่อยู่หรอก เอาความรู้อันนี้ไม่อยู่ แล้วไม่รู้ด้วยว่า สิ่งที่เครื่องมือเขาซ่อมเครื่องยนต์กลไกมันต้องขนาดเท่ากันนะ อย่างเช่นปากกาเบอร์อะไร ขันกับน็อตอะไร

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราเอาเข้ามานี่มันหลวม เหมือนแหวนหรือปากกา มันใหญ่กว่าน็อตนั้น มันขันไม่ได้หรอก สิ่งที่เราจํามาของครูบาอาจารย์นะ...ใช่ เป็นเครื่องมือ แต่เวลาเอามาขันเอามาใช้กับเรามันไม่ได้ผล มันไม่ตรงกัน มันไม่ลงกัน มันขันไม่ได้เลย ยิ่งขันมันยิ่งหลวม มันหวานไปเลย นี่มันถึงต้องให้เป็นสมบัติของเราไง

ถ้าไม่เป็นสมบัติของเรา ยืมได้เป็นประเด็นได้ เป็นประเด็นให้เราค้นคว้าไง เป็นประเด็นให้เราสนใจ ประเด็นว่า สิ่งนี้ในเมื่อเราจะขันน็อต น็อตนี้เราจะขันอย่างนี้ ขันเพื่ออะไร? เพื่อจะเปิดฝาสูบ เพื่อจะเอาฐานของเครื่องให้แน่นขึ้นมา มันเป็นแต่ละชั้นแต่ละตอน ข้างนอกหรือข้างในของเครื่องยนต์

นี่ก็เหมือนกัน เวลามรรคมันเดิน มันเดินข้างนอกหรือข้างใน ถ้าเป็นข้างนอก เราว่าเป็นข้างใน เวลาข้างนอกเพราะอะไร เพราะโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี มันละเอียดเป็นชั้นๆ เข้าไป แต่เราคิดว่ามันเป็นข้างใน เป็นข้างในนี่เครื่องมือมันละเอียดใช่ไหม เช่น การผ่าตัด ดูสิ การผ่าตัดที่ละเอียดขึ้นมา เครื่องมือของเขา เขาใช้เลเซอร์นะ เขาใช้เครื่องมือผ่าตัดที่เป็นเทคโนโลยีอันเล็กๆ สอดเข้าไปในร่างกายของเรา แล้วถ้าเกิดมันเป็นที่ผิวหนังภายนอกก็ไม่ต้อง เขาใช้เครื่องมือปกติเขาก็ผ่าตัดได้

นี่ก็เหมือนกัน ในเรื่องการแก้กิเลสมันมีหยาบ มีกลาง มีละเอียด มีละเอียดลึกซึ้งเข้าไป มันเป็นขั้นเป็นตอนเข้าไป ปัญญานี้มันแตกต่างมากนะ ขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขต ไม่มีขอบเขตแล้วยังมีความลึกตื้นต่างกันเป็นขั้นตอนไป แต่ขณะที่เราปฏิบัติมันเป็นเรื่องลึกทั้งหมดเพราะอะไร เพราะกิเลสมันอยู่ลึกอยู่แล้ว แล้วขณะที่เราปฏิบัติมันเป็นชั้นอย่างนั้นมันคือลึกทั้งหมด แต่เราว่ามันลึกอยู่แล้ว แต่เวลาผ่านขั้นตอนไปแล้วไปเจออะไรข้างหน้ามันละเอียดกว่านี้อีกนะ มันลึกกว่านี้อีก แล้วลึกอย่างนี้มันลึกอย่างไร ถ้าจิตมันไม่ลงไป สมาธิไม่ลงไปจับต้อง มันจะไปจับได้อย่างไร มันจะไปจับกิเลสที่ละเอียดได้อย่างไร

สิ่งที่เป็นกิเลสละเอียด ถึงบอกว่าสิ่งที่เกิดขึ้นมามันเป็นธรรมกับเรา แล้วเวลาของครูบาอาจารย์ท่าน นี่ไงถึงบอกว่าวิทยานิพนธ์ของใครของมันนะ เราจะไปจํามาทั้งดุ้นอย่างนี้ใช้กับเราไม่ได้หรอก แต่เป็นประเด็นได้ เป็นสิ่งที่เราเอามาเป็นแบบอย่าง เอามาเป็นสิ่งที่ปลุกปลอบใจเรา นึกถึงครูบาอาจารย์นี่ให้เป็นแบบอย่าง ท่านทุกข์มาทั้งนั้น การกระทํามาไม่มีใครชุบมือเปิบหรอก การชุบมือเปิบเป็นเรื่องของกิเลส เรื่องของกิเลสจะเข้ากับธรรมไม่ได้ เรื่องของกิเลส เรื่องความมักง่าย เรื่องความชุบมือเปิบเป็นเรื่องของกิเลส กิเลสมันทําอย่างนั้นให้การกระทําเราเข้ากับกิเลสอยู่กับกิเลส แล้วมันจะไม่เจริญก้าวหน้าไปเลย มันจะอยู่อย่างนั้น มันจะแช่อยู่อย่างนั้น

ขณะที่จิตมันดีขึ้นมา เวลาภาวนาขึ้นมา จิตมันดีขึ้นมา มันมีกําลังขึ้นมา มันก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรม มันปล่อยวางได้หมด มันมีความสุขได้เหมือนกัน แต่ถ้ามันยังไม่มีการสรุปลงด้วยการสมุจเฉท ขาดเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป เดี๋ยวมันเสื่อม มันต้องเสื่อมแน่นอน เพราะสิ่งนี้มันเป็นอนิจจัง

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา นิพพานเป็นอนัตตาๆ แล้วธรรมก็เป็นอนัตตา การกระทําก็เป็นอนัตตา กิริยาในหัวใจก็เป็นอนัตตา สมาธิก็เป็นอนัตตา ปัญญาก็เป็นอนัตตา อนัตตาคือมันแปรสภาพ มันไม่คงที่ แม้แต่ขณะที่ปัญญาหมุนแล้วมันก็เป็นอนัตตา

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมทั้งหมดเป็นอนัตตา สภาวธรรมเป็นอนัตตา มันจะไปแก้อัตตา แล้วผลของการที่เกิดขึ้นจากอนัตตาล่ะ ผลของการที่จิตมันมรรคสามัคคี มันรวมตัวแล้วมันสมุจเฉทปหานแล้วมันทําลายกิเลสออกไป มันเป็นอย่างไรล่ะ ถ้ามันทําไปแล้ว อย่างนั้นต่างหากล่ะมันถึงเป็นอกุปปธรรม มันถึงเป็นผลงานของเราขึ้นมา ถ้าครูบาอาจารย์ไม่มีสิ่งนี้ในหัวใจจะสอนได้อย่างไร

กิริยาและการกระทําของใจมันทําอย่างไรมันถึงจะพ้นจากกิเลสได้เป็นขั้นเป็นตอนขึ้นมา แล้วธรรมของครูบาอาจารย์ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแน่นอน เป็นของจริงทั้งนั้น เราฟังได้ เราเอาเป็นคติได้ แต่เราต้องทําของเราขึ้นมา ปัญญาต้องเกิดกับเราขึ้นมาเอง ขณะที่ปัญญาเกิดกับเราขึ้นมามันต้องมีเหตุมีผล มีเหตุมีผลที่เราทําอย่างไร เรารื่นเริงอาจหาญกับธรรมะอย่างไร ไม่ใช่เรายอมจํานนกับมัน เรายอมจํานนแล้วเราพอใจกับสิ่งที่เกิดขึ้นมาโดยกิเลสพาใช้อย่างนี้ มันเป็นธรรมอยู่ แต่มันมีกิเลสแทรกเข้ามาด้วยไง มันถึงไม่สะอาดบริสุทธิ์

มัชฌิมาปฏิปทามันเป็นอย่างไร อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค มัชฌิมาปฏิปทา ความสะอาดบริสุทธิ์ที่เป็นมรรคญาณ ขณะที่จิตมันรวมตัวมันทําอย่างไร...มันเป็นได้ มันเป็นจริงสําหรับคนที่รู้จริง คนรู้จริงมันจะเป็นสัจจะความจริงอันนั้นขึ้นมา แล้วมันเป็นอฐานะเลย มันจะเสื่อมสภาพแบบนั้นอีกไม่ได้ มันจะไม่มีการแปรปรวนอีกแล้ว มันจะคงที่อย่างนี้ตลอดไป

ถ้าคงที่ตลอด มันมาจากไหนล่ะ? มันมาจากใจที่ล้มลุกคลุกคลานจากเรานี่ไง มันมาจากที่ว่าอ่อนอกอ่อนใจ ทุกข์อยู่อย่างนี้ เราทุกข์ไหม? ทุกข์ ประพฤติปฏิบัติทุกข์ไหม? ก็ทุกข์

สิ่งที่เป็นธรรมนะ นี่ให้ฟังธรรมให้รื่นเริงอาจหาญ อย่าไปเป็นพ่อค้า กรรมฐานธุรกิจของเขา ดูเขาทํากัน เขาทํากันเพื่ออะไร นี่มันน่าเศร้านะ เพราะการฆ่ากิเลสมันเป็นมรรคญาณ มันเป็นธรรมจักรในหัวใจที่จะชําระกิเลส มันไม่เกี่ยวกับแก้วแหวนเงินทอง ไม่เกี่ยวกับระบบการประชาสัมพันธ์ ไม่เกี่ยวกับการนับหน้าถือตา ไม่เกี่ยวกับอะไรเลย มันไม่เกี่ยวกับการปฏิบัติเลย มันมีแต่ทําให้เนิ่นช้า มีแต่ทําให้เราหลงระเริงไปกับโลก

เห็นไหม โลกธรรม ๘ สรรเสริญ เขามายกมือไหว้ ลาภ สักการะ เขายกมือไหว้ เขามีความเคารพนบนอบ ตื่นไปกับเขาแล้ว พอตื่นไปกับเขาแล้วทําอย่างไรล่ะ พอตื่นไปกับเขาก็ต้องบริหารจัดการ เขามาก็ต้องดูแลเขา มันวุ่นวายไปหมด มันไม่เกี่ยวกับมรรคญาณเลย ไม่เกี่ยวกับการประพฤติปฏิบัติเลย ถ้าเกี่ยวกับการประพฤติปฏิบัติ มันเป็นเรื่องของความรู้สึก มันเป็นเรื่องของปัญญาในหัวใจทั้งนั้นเลย ฉะนั้น ต้องย้อนกลับมาที่นี่

เรื่องของโลกนะ มันเป็นหน้าที่ของครูบาอาจารย์ เป็นหน้าที่ของผู้นํา ผู้นําจะบริหารอย่างนั้นไปเอง ถ้าผู้นําที่ฉลาดจะไม่เอาสิ่งนี้มาคล้องคอพวกเรานะ แต่ถ้าผู้นําที่ไม่ฉลาด จะไปเอาโลกเป็นใหญ่ เราจะต้องไปยุ่งกับเขาไปหมดเลย

แต่ขณะที่เราประพฤติปฏิบัติกัน ทําไมเวลาที่มีญาติโยมมาทําไมเราต้องให้ไปดูแลเขาล่ะ? ไปดูแลก็ไม่ใช่ไปดูโดยที่ให้เขาเป็นใหญ่ไง แต่ในเมื่อมันเป็นคารวะ ๖ มันเป็นอาจริยวัตร อาคันตุกวัตร สิ่งที่มันเป็นมา ถ้าคนไม่มีคุณธรรมในหัวใจ สิ่งที่มีแขกเขาไปมาก็ต้อนรับเขาเป็นปฏิสันถาร ปฏิสันถารคือการต้อนรับ แล้วต้อนรับเขาก็เท่านั้น ไม่ใช่จะให้เขามาบงการเลย “จะต้องเป็นอย่างนั้น” ถ้าอย่างนั้นก็ไปนอนโรงแรมสิ โรมแรมที่ไหนก็ได้มันสะดวกอยู่แล้ว มาวัดทําไม? มาวัดใจ มาวัดแล้วไม่พอใจ ความไม่พอใจในหัวใจคืออะไร? มันก็คือกิเลสทั้งนั้น แล้วเอากิเลสมาใหญ่กว่าธรรมได้อย่างไร

สิ่งที่เราต้อนรับอยู่บ้างมันก็ต้องต้อนรับเพราะเราอยู่ในสังคม ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา อุบาสกอุบาสิกาเข้ามา ศรัทธาไทย ภิกษุทําให้ศรัทธาไทยตกล่วง คือว่าเขาศรัทธาแล้วทําให้เขาเสื่อมศรัทธาไปนี่เป็นอาบัตินะ

แต่ทีนี้เราไม่ได้ทําให้ตกล่วง เรามีกฎกติกาของเรา มีกฎกติกาในวัตรปฏิบัติ เราก็ทําได้เท่านี้ ถ้าเขาต้องการมากกว่านี้ เขาก็ไปหาสิ่งที่เขาพอใจสิ เราไม่ได้ทําให้ตกล่วง แต่ถ้าจะเอาใจเขาไปหมดเลย...เอาใจกิเลสไม่ได้หรอก ตัณหาความทะยานอยากล้นฝั่ง ไม่มีสิ่งใดที่จะให้พอ เป็นไปไม่ได้ สิ่งที่จะให้กิเลสมันบอกว่าพอแล้ว พอดี ไม่มี สิ่งที่ไม่มีเราถึงต้องตัดทอนมัน ต้อนรับเขาในกติกาของข้อวัตรเรา แล้วเขาจะพอใจไม่พอใจนั่นเรื่องของเขา แล้วเรื่องของเขานะ ถ้าเขาอยู่ได้ก็ได้ ถ้าไม่ได้ก็เรื่องของเขา นี่ในการต้อนรับของวัดป่าเรานะ ไม่ใช่ว่าพอพูดแล้ว ไม่เอาอะไรเลย แล้วก็ปิดตายเลย อย่างนี้มันไม่ใช่ธรรม

ถ้าเป็นธรรมขึ้นมา มันรู้ว่าอะไรควรและไม่ควร สมควรหรือไม่สมควร แล้วเป็นธรรมหรือไม่เป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมขึ้นมา นี่ให้ก็ให้ด้วยความเป็นธรรม รับด้วยความเป็นธรรมไหม ถ้าเป็นธรรมขึ้นมามันก็สมดุลกัน นี่ให้เป็นธรรม แต่รับด้วยกิเลส รับด้วยตัณหาความทะยานอยาก มันจะเป็นธรรมขึ้นมาได้อย่างไร มันต้องเอาหัวใจเราคิด เราเป็นครูบาอาจารย์กันไหม เราเป็นสัทธิวิหาริกหรือเปล่า เราเอาอะไรเป็นที่พึ่ง ที่พึ่งเราต้องอยู่ที่นี่ ถ้าอยู่ที่นี่มันก็เป็นความจริงขึ้นมา นี่ศาสนาเจริญเจริญตรงนี้ หลักการ ธรรมวินัยเลย เอาธรรมวินัยเป็นตัวตั้ง

แล้วผู้ประพฤติปฏิบัติ เวลาออกพรรษานะ มหาปวารณา มีความผิดอะไรขอให้เตือนมา ขอให้เตือนมา เราจะเตือนกันได้ เราจะดูแลกัน เราจะสงเคราะห์กัน เตือนในความผิด เตือนกันได้หมด มหาปวารณานะ ปวารณานี่ว่าถ้าเขาจะมีความผิดขอให้บอกๆ ไม่มีใครสูงใครตํ่ากว่าใครทั้งสิ้น นี่ศาสนาของพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าท่านให้เตือนกัน ให้ดูแลกัน ให้รักษากัน ศาสนาเจริญเจริญตรงนี้ เจริญตรงที่รับฟังกัน รับฟังเหตุรับฟังผล ถ้ารับฟังเหตุผลเราก็ดูแลด้วยเหตุและผล

ในเมื่อเขาทุกข์มา เขาไม่มีที่พึ่งอาศัยก็ให้อาศัย แต่ต้องเป็นธรรม ต้องเป็นสิ่งที่อยู่ในกฎกติกาของกรรมฐานเรา อย่าให้มันออกไปเป็นโลกๆ ถ้าเป็นโลกๆ นี่น่าเกลียดมากๆ สิ่งที่เราทําอยู่ตรงนี้ก็เหมือนกัน เราก็ต้องการให้มันอยู่ในกรอบ เราถึงเป็นผู้กระทําเสียก่อน เราชิงทําให้เสร็จให้หมดเลย แล้วไม่ให้ใครเข้ามายุ่ง ให้มาอยู่เฉยๆ ให้มาปฏิบัติ ให้มาค้นหากิเลส...ไหนว่าเป็นนักปฏิบัติไง แล้วกิเลสมันอยู่ไหน เอามาให้กูดูหน้าหน่อยสิ เอามันมาแล้วฆ่ามัน ถ้าฆ่ามันนี่คือการชําระกิเลสไง แล้วเราเป็นนักรบ เราเป็นศากยบุตร เราเป็นผู้นํา ถ้าเราเป็นผู้นํา เราต้องมีชีวิตเป็นแบบอย่าง เราต้องเป็นตัวอย่าง

การสั่งสอนนี่ หลวงตาท่านสอนบ่อย การสอนที่ประเสริฐที่สุดคือการไม่ต้องสอน ชีวิตความเป็นอยู่ของเรานี่แหละสอนเขา ทําไมฉันมื้อเดียว ทําไมอดอาหาร ทําไมมาอดนอน ทําไมมันอยู่ของมันได้ การสอนโดยไม่สอน การดํารงชีวิตของเราอยู่นิ่งๆ อยู่ในธรรมวินัย เทวดา อินทร์ พรหม เขาเคารพนับถือนะ คนเขาจะเห็นหรือไม่เห็นก็เรื่องของเขานะ แต่เทวดาฟ้าดินเขาเห็น ทําอยู่ในศีลในธรรมมันต้องมีคนเห็น คนเห็นอยู่แล้ว เขาจะเชื่อหรือไม่เชื่อก็เรื่องของเขา ถ้าเราอยู่นิ่งๆ อยู่ในธรรม นี่สอนโดยไม่ต้องสอน ถ้าสอนก็สอนโดยการกระทําของเรา สอนด้วยความเป็นอยู่ของเรา

อย่างเช่นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่เสาร์ท่านไม่เทศน์ นี่ชีวิตความเป็นอยู่ของหลวงปู่เสาร์

แล้วเวลาครูบาอาจารย์ไปถาม “ทําไมหลวงปู่เสาร์ไม่เทศน์ล่ะ”

“โอ้! ทําให้มันดูมันยังไม่เอาเลย”

ชีวิตของหลวงปู่เสาร์ทั้งชีวิตให้มันดู ทําให้มันดูอยู่แล้วมันจะทําตามหรือเปล่า

“ทําให้มันดู มันยังไม่เอาเลย แล้วจะเอาอะไรไปสอนมัน”

นี่ก็เหมือนกัน ชีวิตแบบอย่าง เราสอนโดยไม่ต้องสอน ถ้าเราสอนไม่ได้ เราอยู่ในธรรมวินัย เราเชื่อมั่นอริยประเพณี ธุดงควัตรของครูบาอาจารย์เราอยู่ในอริยประเพณี เราอยู่ในธรรมวินัยของเรา เขาดูอยู่ ทุกคนนะ โดยธรรมชาติของกิเลส อยากรู้ สอดรู้สอดเห็น กิเลสนี่สอดรู้สอดเห็น แล้วเราทําดีอยู่มันต้องเห็น มันต้องสอดมาดู ดูหมดว่าใครดีไม่ดีนี่รู้ แต่ดีกว่ากูไม่พูดนะ ดีกว่านี่มันไม่ยอมพูดถึงหรอก แต่ถ้าเลวกว่านะ มันจะวิจารณ์มากเลย

การสอนนะ เราอยู่ในศีลในธรรม อยู่ในร่องในรอยมันต้องดูตลอด ทุกคนต้องจับผิด ทุกคนต้องดู ยิ่งดียิ่งจับผิดมาก เราอยู่กับครูบาอาจารย์ ถ้าภาวนาดีนะ เช่น หลวงปู่มั่น ถ้าภาวนาดี คนที่มีแวว จะคอยจี้คนนี้เลย “เป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร”

แต่ถ้าคนภาวนาแล้วนี่มันเป็นอํานาจวาสนาไง ถ้าภาวนาไม่เข้า ภาวนาแล้วยังถูไถอยู่ ท่านก็ดูอยู่ห่างๆ เพราะเหมือนเด็กๆ ถ้าไปจี้เข้ามันจะร้องไห้ จี้เข้ามันจะตื่นตัว บางทีมันถึงกับเป็นลมได้นะ ถึงบอกว่าถ้าภาวนาดีเราก็คุยกันสูงขึ้น ถ้าภาวนาอย่างนั้นเราก็ปล่อยไว้ นี่ท่านจะคอยดูของท่านนะ ครูบาอาจารย์ท่านจะดูการประพฤติปฏิบัติของเรา แล้วโลกเขาไม่ดู เป็นไปไม่ได้หรอก

ถ้าเราทําของเรา เรามีอํานาจวาสนา เราอยู่ในร่องในรอยนะ นี่สอนโดยไม่สอน ไม่จําเป็นว่าต้องไปเทศน์ ไม่จําเป็นว่าเราจะต้องสอนเขา ถ้าเราไม่มีอํานาจวาสนา เราสอนคนไม่ได้ ความเป็นอยู่ของเรา เราอยู่ในธรรมวินัย แล้วเราพยายามทําตัวของเราให้ดีขึ้น อยู่จนเป็นนิสัย ถึงจะปฏิบัติไม่ได้มันก็เป็นนิสัย ถ้าปฏิบัติได้นี่สุดยอดเลย ถ้าปฏิบัติได้นะ จิตมันสงบเข้ามา แล้วน้อมเอาไปวิปัสสนา แล้วมันจะฆ่ากิเลส! ฆ่ากิเลส! ฆ่ากิเลส! จนจิตนี้บริสุทธิ์ เอวัง

เทศน์พระ ๒๙

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๑๑ ตุลาคม ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจ...ชาล้นถ้วยนะ ถ้าชาล้นถ้วยมันไม่เข้า ถ้าเราทําให้ถ้วยเราไม่มีนํ้า นํ้าจะเข้าในหัวใจเรา ก่อนเข้าพรรษา การมาจําพรรษา ภิกษุธุดงค์ไป วิเวกไปธุดงค์ไป ก่อนเข้าพรรษาต้องหาที่ปักหลักเพื่อจะได้เร่งความเพียร เพื่อจะเร่งความเพียรนะ

ก่อนที่จะมีธรรมวินัย ภิกษุไม่มีการจําพรรษา ไปตลอดทั้งปี แต่เวลาเข้าหน้าฝน ขนาดคฤหัสถ์เขายังต้องทําเสบียง เขาต้องทํานาเขาต้องทําไร่ของเขาเพื่อปีหนึ่งเขาจะได้มีข้าวมีอาหารของเขาตลอดปี เวลากองทัพเขาจะรบกัน ไทยรบพม่า พม่ารบไทย ก่อนจะรบเขามาทํานาที่ทุ่งใหญ่ ทุ่งใหญ่นเรศวร เขาจะส่งกองทัพมา ส่งคนมาทําเสบียงก่อน ทําเสบียงเสร็จแล้วกองทัพเขาถึงตามมา นี่ก่อนจําพรรษาเราก็ธุดงค์มา เรารักษาของเรามา เราวิเวกของเรามา ก่อนเข้าพรรษาเราหาที่เพื่อจะทํา “ทําเสบียงของใจ” ถ้าใจมีเสบียงนะ เราจะมีหลักมีเกณฑ์ของเรา ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ มันมีหลักมีเกณฑ์มาจากไหน

ใจคึกใจคะนอง การแสดงออกของใจมันแสดงออกมาถึงกิริยาภายนอก ถ้ากิริยาจากภายนอกมันมาจากไหนล่ะ? มันมาจากหัวใจ ถ้าหัวใจจะหาเสบียงของมัน ต้องหักแข้งหักขามันนะ คนเรามันดิบ ใจมันดิบมากนะ “สันดานดิบ” สันดานดิบของมนุษย์นี่มันทําลายตัวเอง เราชนะเขา เรามีศักยภาพขนาดไหน ทางโลกว่าเราชนะเขานะ แต่ในทางธรรมมันแพ้ตัวเองตลอด เพราะการกระทําต่างๆ มันกลับมาที่เรานะ...ใช่ การแสดงออกเวลาแสดงออกไป เราคิดว่าเราเป็นฝ่ายข่มขี่เขาได้ แต่ผลของมันที่ตามมาไง ผลของมันที่ตามมานะ “แพ้เป็นพระ ชนะเป็นมาร”

ครูบาอาจารย์ของเรานะ หลวงตาท่านพูดบ่อย เวลาท่านได้ยินโยมคฤหัสถ์เขาคุยกันไงว่าเขาจะไปหาหนองอ้อ เขาเห็น นี่อ่านในประวัติหลวงปู่มั่นแล้วเขาไปหาหนองอ้อนะ แล้วเขาก็มาพูดให้หลวงตาฟัง หลวงตาท่านก็ยิ้มๆ เฉยๆ นะ เพราะหนองอ้อนี่มัน “อ้อ!” ในหัวใจไง มันไม่ได้อยู่ที่หนองอ้อหรอก

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมที่โคนต้นโพธิ์ นี่โคนต้นโพธิ์เราก็ปลูกต้นโพธิ์กัน มันเป็นสัญลักษณ์นะ แต่จริงๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่างหาก แต่ร่างกายนั่งอยู่ที่โคนต้นโพธิ์นั้น เราก็ไปหาโคนต้นโพธิ์กัน เราไปหาสัญลักษณ์จากภายนอกกันนะ นี่ไปหาหนองอ้อกัน หาหนองอ้อแต่หาไม่เจอ หนองอ้อมันอยู่ที่ไหน

หนองอ้อมันอ้อที่ใจ นี่อ้อกลับมาที่ใจในหัวใจนี้

ถ้าเรารุกรานเขา เราเอาเปรียบเขา เราชนะคะคานเขา มันว่าเป็นความชนะในเรื่องของกิเลส แต่ถ้าเรื่องเป็นทางธรรม ถ้าเรื่องเป็นทางธรรม อย่างนี้สร้างเวรสร้างกรรมทั้งนั้นน่ะ เว้นไว้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในสมัยพุทธกาลนะ สัทธิวิหาริกของพระสารีบุตรจะมากราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มาถึงกลางคืน จัดที่นอนกัน หาที่นอนกัน คือว่าจัดกุฏิปัดกวาดทําความสะอาดแล้วเสียงดังมาก สมัยนั้นพระนาคิตะเป็นผู้อุปัฏฐากอยู่

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถาม “นาคิตะ นั่นเขาทําอะไรกัน”

“ลูกศิษย์ของพระสารีบุตรจะมากราบคารวะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “นาคิตะ ไล่เขาออกไป เหมือนชาวประมงเขามาหาปลากัน”...มันหนวกหู เหมือนชาวประมงมันทําเสียงดัง ทั้งๆ ที่มันจะมากราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้พระนาคิตะไล่ออกไป ไล่ออกไป เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะสั่งสอนนะ นี่ไง นี่ธรรมใช่ไหม เวลาผู้ชี้นํามันมีเหตุการณ์ขึ้นมา นี่ไล่ออกไปๆ จนเทวดามาอาราธนานะว่า “สัทธิวิหาริกของพระสารีบุตรเป็นพระบวชใหม่ ไม่รู้กติกาอะไรหรอก ไม่รู้ว่าอะไรควรไม่ควร ไม่รู้ว่าที่สงัดหรือไม่เป็นที่สงัด แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไล่ออกไปอย่างนี้มันเสียโอกาสของเขานะ”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงให้พระไปตามกลับมา แล้วเทศนาว่าการ ผู้บรรลุธรรมมหาศาลเลย แต่ขณะที่มานี่ยังไม่เข้าใจ ไม่เข้าใจว่าข้อวัตรปฏิบัติเป็นอย่างไร ไม่เข้าใจว่าสิ่งนี้ควรหรือไม่ควร...นี่ก็มาดี เจตนาดี จะมาเข้าเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วมาจัดที่กัน ทําความสะอาด จัดกุฏิกัน แต่เสียงดัง เสียงดังของเขา เขาก็ว่าไม่ดัง ไม่ดังเพราะอะไร เพราะว่าคนมันหยาบไง คนที่ทําอยู่ คนอยู่ในเสียงนั้นว่าไม่ดัง แต่ขณะคนที่เขาภาวนานะ ชวนมันดี ตาดี หูดี จมูกดี ทุกอย่างดีไปหมดเลย เสียงเบาๆ มันก็ได้ยิน ทุกอย่างมันก็ได้ยิน

แล้วมันเสียงดังนะ พอเสียงมันกระทบถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “นาคิตะ นั่นเขาทําอะไรกัน” พระนาคิตะก็รายงานว่า “เขาทําความสะอาด สัทธิวิหาริกของพระสารีบุตรจะมากราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

“เหมือนชาวประมงเขาหาปลากัน” ดูสิ เวลาเขาขึ้นปลาที่ท่าปลามันต้องใช้ความเร็วขนาดไหน เพราะของมันสด เขาจะส่งเสียงอึกทึกครึกโครมมาก เหมือนชาวประมงเขาหาปลากัน เสียงมันดัง มันสะเทือนใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ชี้นํา เป็นผู้สั่งสอน

เห็นไหม “แพ้เป็นพระ” หมายถึงรู้ทันตัวเอง รู้ทันความรู้สึกของตัวเอง แต่ผู้นํา ผู้ที่เป็นกรรมการ สิ่งใดผิดสิ่งใดถูก นี่เป็นผู้ที่สั่งสอน เหมือนกับแข่งกีฬาเลย ถ้ากรรมการลําเอียง การแข่งกีฬานั้นจะดูไม่สนุก การแข่งกีฬานั้นจะไม่เป็นธรรม แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม สิ่งที่เป็นธรรม “ผิดเป็นผิด ถูกเป็นถูก” อะไรผิดก็ต้องว่าไปตามผิด อะไรถูกก็ต้องว่าไปตามถูก กีฬาถ้าผิดกติกาก็ต้องเป่าฟาวล์ว่าสิ่งนั้นมันเสียหาย เกมมันผิดกติกา

สิ่งที่เราไปในที่สงัดหรือที่ไม่สงัดก็เหมือนกัน ที่สงัด ถ้าผู้ที่เคยอยู่ในที่สงัดจะเข้าใจเรื่องสภาวะแบบนี้ มันจะเกรงใจนะ เพราะอะไร เพราะเรา ดูสิ เรานั่งทําความสงบของใจมันทํากันได้ยาก แล้วสิ่งที่เราจะมีความสงบบ้าง จิตมันสงบเข้ามานี่เราตั้งสติขนาดไหน แล้วเสียงที่กระทบกระเทือนออกไป จิตที่มันจะส่งออกอย่างนี้ แต่ถ้ามันทําขึ้นมาแล้วมันสะเทือนใจไหม? มันสะเทือนใจนะ ถ้าใจที่มันนุ่ม ใจที่มันอ่อนควรแก่การงาน มันจะเห็นสิ่งสภาวะแบบนี้ เราจะไปกีดไปขวางเขาไม่ได้ เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ท่านว่า “ทัพพีขวางหม้อ” ทัพพีมันอยู่ในหม้อ มีหน้าที่อย่างเดียว ตักอาหารให้คนอื่นกิน มีหน้าที่อย่างเดียว ตักจากหม้อนี้ไปหม้อนั้น ตักจากหม้อนั้นไปหม้อนี้

นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เทศนาว่าการ เทศน์กันทั้งนั้นน่ะ เทศน์ออกไป แล้วผู้ที่ฟัง อาหารไง อาหารนี้ถ้าเขาศึกษาทางการแพทย์มา เขาไม่กินอาหารทั่วๆ ไปนะ เพราะมันมีสารพิษ ยิ่งเดี๋ยวนี้นะแช่ฟอร์มาลีนทั้งนั้นเลย อะไรก็มีสารพิษๆ แต่พวกเรามันเลือกไม่ได้ อะไรมาบิณฑบาตตามมีตามได้ ถ้าตามมีตามได้ พิษไม่พิษมันก็แล้วแต่เวรแต่กรรม ในสังคมมันเป็นแบบนี้มันก็เป็นแบบนี้ อะไรตกบาตรมาก็เท่านั้นแหละ แต่ถ้าคนมีการศึกษานะเขาเลือกอาหารของเขา สิ่งนี้เป็นสารพิษ เขาไม่กินของเขา เพราะอะไร เพราะเขาศึกษานี่เขารู้

ถ้าใจของเรา เราศึกษาถึงข้อวัตรปฏิบัตินะ เราจะรู้สภาวะแบบนี้ แล้วรู้สภาวะแบบนี้มันไม่ควรจะไปกระทบคนอื่น ถ้าทัพพีขวางหม้อมันก็ลงหม้อ เข้าหม้อนั้นออกหม้อนี้ หม้อนี้หม้อนั้นไป นี่มันตักอาหารให้เขากิน

เวลาเทศนาว่าการ เทศนาว่าการกันทั้งนั้นแหละ นี่เทศน์กันทั้งนั้น ดูสิ ดูสังคมโลกเขาไม่รู้อย่างนี้ไง เหมือนเลย เวลาพระที่มรณภาพไป “โอ้โฮ! แม่ทัพธรรม แม่ทัพธรรม แม่ทัพธรรมเสียไปแล้วนะ แม่ทัพธรรม”...แม่ทัพธรรมอะไร แม่ทัพธรรมเทศน์ออกมาจากตํารา แต่ความประพฤติของตัวนี่ไปอีกอย่างหนึ่งนะ ความประพฤติของตัวกับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคนละเรื่องเลย แต่ถ้ามันเป็นธรรม หัวใจนะ ธรรมนี้มันแสดงออกมาจากใจ ถ้าแสดงออกจากใจ วิธีที่จะได้ธรรมนี้มามันได้มาอย่างไร

ถ้าวิธีทําที่จะได้ธรรมนี้มา สิ่งที่มันได้มา เหมือนกับคนเจ็บคนป่วย เริ่มต้นถ้าเราจะดํารงชีวิตอย่างนี้ ผลสุดท้ายบั้นปลายของมันจะเป็นโรคนั้นๆ ข้อวัตรปฏิบัติก็เหมือนกัน ถ้าเรามีความกระทบกระเทือนกันอย่างนี้ ถ้ายังมีสิ่งที่กระทบกระเทือนกัน สิ่งกระทบกระเทือนมันคืออะไร? สิ่งที่กระทบกระเทือน นี่มันผิดด้วยกันทั้งสองฝ่าย สองฝ่ายเพราะอะไร เพราะกระทบกระเทือนกันใช่ไหม สิ่งที่กระทบกระเทือนกัน นี่ขึ้นต้นเป็นอย่างนี้ บั้นปลายมันจะเป็นอย่างไร

แต่ถ้าเราหลบหลีกกัน ก็เหมือนกับแพ้เป็นพระ สิ่งที่เป็นพระ เราเป็นพระ สิ่งที่เป็นพระอยู่ในหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเรามันทันเรานะ แล้วเสร็จสิ้นเหตุการณ์นั้นไปเราจะภูมิใจมาก ภูมิใจว่าเราได้ฝึกใจเรา ฝึกใจเรานะ ใจเรามันไม่ยอมใครหรอก สันดานมันดิบ คนเรานี่ดิบมาก เวลาดิบขึ้นมา แล้วสันดานดิบนะ เจอธรรมเข้าไปมันยิ่งต่อยอดกิเลสให้สูงขึ้นไปอีกนะ นี่สันดานดิบด้วย แล้วรู้ธรรมอีกต่างหากนะ “ธรรมเป็นข้อวัตรอย่างนี้ นี่ธรรม สภาวธรรม” แต่ธรรมนั้นมันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่างหาก แต่ความสันดานดิบของเรามันดิบอย่างนั้น มันต่อยอดของกิเลสให้มากขึ้นไปนะ

แล้วผู้ที่ทําอย่างนั้นไปเทศนาว่าการ “แม่ทัพธรรมๆ” เวลาเทศนาว่าการออกไปแล้วใครมันจะรู้เล่า ก็หูมันไม่ถึง นี่เราพูดกับเด็ก เด็กมันไม่เคยผ่านประสบการณ์มา เราจะบอกว่าที่นั่นมีคิงคองมีอะไร เราพาไปดู เด็กมันก็อยากไปดูทั้งนั้น แล้วมันเป็นไปได้ไหมล่ะ สมัยนี้มันมีไหมล่ะ มันสูญพันธุ์ไปแล้ว อย่างไดโนเสาร์ ไปดูไดโนเสาร์มันก็ไปดูพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ ไม่ได้ไปดูไดโนเสาร์มีชีวิตจริง

แต่ถ้าเราไปเจอกิเลส นั่นไดโนเสาร์ในชีวิตจริงนะ สิ่งที่มันอยู่ในหัวใจเรา มันเหยียบยํ่าหัวใจเรา นี่ไดโนเสาร์ ไดโนเสาร์มันนอนอยู่ในใจนะ แล้วเราไม่เคยเห็นกาย ถ้าใครเคยเห็นกาย เวทนา จิต ธรรม จะเห็นไดโนเสาร์ เพราะกิเลสมันอาศัยสิ่งนี้แสดงออกนะ กิเลสนี้มันแสดงออกด้วยอะไร

มรรคผลนิพพานมันอยู่ในวัตถุไหม ดิน นํ้า ลม ไฟ ภูเขาเลากาวัตถุต่างๆ แก้วแหวนเงินทอง ดูสิ เพชร ธรรมะอยู่ในเพชรไหม ในเพชรมันเป็นแร่ธาตุนะ มันไม่รู้อะไรเลย สิ่งต่างๆ นั้นมันไม่มีชีวิต มันไม่รับรู้อะไรทั้งสิ้น แล้วมันมีกิเลสไหมล่ะ มันมีกิเลสไหม รูป รส กลิ่น เสียง มันเป็นกิเลสไหม? มันไม่ใช่กิเลสหรอก แต่นี่มันเป็นบ่วง มันเป็นบ่วงคือเครื่องล่อ เพชรนี่เป็นเครื่องล่อ ถ้าพูดถึงใครก็อยากมีเพชร ใครก็อยากมีแก้วแหวนเงินทอง นี่มันเป็นเครื่องล่อล่อให้เราแสวงหา

แต่ถ้าเรามีคุณธรรมในหัวใจนะ ปัจจัยเครื่องอาศัย ข้าวปลาอาหารสําคัญกว่าเพชรนิลจินดานะ เพชรนิลจินดากินไม่ได้ แต่ศักยภาพของมนุษย์ เพชรนิลจินดามันขายเป็นเงินมา แล้วเอาเงินไปแลกข้าวได้มหาศาลเลย กองเท่าจรดขอบฟ้า เพราะเพชรมีราคามาก แต่เพชรมันกินไม่ได้ คนว่าเพชรกินไม่ได้ แต่คนก็ต้องการสิ่งนั้น ต้องการสิ่งที่มีคุณค่า เพราะมันแลกเปลี่ยนมาเป็นอาหารได้มหาศาล แต่ถ้าปัจจัย ๔ เครื่องอาศัย อาหารสําคัญกับการดํารงชีวิต ถ้าอาหารสําคัญกับการดํารงชีวิต สิ่งที่มีชีวิตมันก็ต้องการเท่านี้ ถ้าต้องการเท่านี้มันก็ย้อนกลับมา ทุกข์สุขมันอยู่ที่ไหน นิพพานมันอยู่ที่ไหน นิพพานมันอยู่ที่กิริยามารยาท มันอยู่ที่นั่นเหรอ แล้วกิเลสมันอยู่ที่ไหน

เวลาแสดงธรรมนะ “แม่ทัพธรรม” โอ้โฮ! แสดงธรรมนี่สุดขอบฟ้าเลยนะ แต่พฤติกรรมที่หลวงตาว่า “โง่ยิ่งกว่าหมาตาย” หมาตายนะ โง่ยิ่งกว่าหมาตายอีก เพราะอะไร เพราะมันไม่รู้กิริยา หมามันตายน่ะ หมามันตาย มันมีชีวิตไหม แล้วยังโง่กว่านั้นอีกนะ เวลาแสดงธรรม ที่ว่าเป็นธรรมๆ คํานี้ใครแสดงออกมานี่โง่ยิ่งกว่าหมาตาย เพราะมันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่พฤติกรรมของตน พฤติกรรมการกระทํา พูดถึงถ้ามีคุณธรรม พฤติกรรมมันต้องรู้เหตุรู้ผล แต่พฤติกรรมความเป็นไปของเหตุและผลมันเป็นธรรมไปไม่ได้ถ้าออกมาเป็นสิ่งที่ขัดขวางกันไป สิ่งที่ไม่เห็นประโยชน์ของความสงบวิเวก

ในความสงัดนะ ในความสงบวิเวก ในหมู่คณะเรา หมู่คณะเราต้องการอะไร? ต้องการความสงบ ต้องการความสงัด เรามาบวชกันทําไม สิ่งที่บวช เขาอยู่ทางโลกกัน แต่เรามาเสียสละนะ สมบัติสาธารณะ ทุกคนมีคู่ครองได้ สมบัตินี้หาได้ทุกคนนะ สมบัตินี้เป็นสมบัติสาธารณะ สมบัตินี้เป็นของโลก สมบัตินี้ผลัดกันชม ดูสิ คู่ครองก็เหมือนกัน หญิงกับชายแต่งงานกัน เขาเป็นสาธารณะ แต่งงานไม่ผิดกฎหมาย ถ้ารักกัน ชอบกัน พอกัน ไปได้ด้วยกัน ไม่ผิดกฎหมาย

แต่เราเสียสละออกมาเป็นพรหมจรรย์ นี่หนึ่งเดียว ไม่ต้องการสภาวะแบบนั้น เราเสียสละสิ่งนั้นมาแล้ว สิ่งที่เป็นโลกๆ เราเสียสละมา เสียสละมาเพื่ออะไร? เพื่อพรหมจรรย์ พรหมจรรย์จากภายนอก เพื่อพรหมจรรย์จากภายนอก เราเสียสละกันมา หัวอกเดียวกันนะ เพราะอะไร เพราะจิตใจมันเร่าร้อน จิตใจมันต้องการ จิตใจมันยังแสวงหาอยู่ แสวงหาโดยที่ว่าอยู่ในหัวใจของเรา เราจะพูดไม่พูดก็แล้วแต่ มันมีอยู่ สิ่งที่มีอยู่มันดีดดิ้นในหัวใจ

สิ่งที่ดีดดิ้นในหัวใจ แล้วเราปรึกษากัน เราหาทางกันว่าเราจะทําลายมันอย่างไร เราจะชําระมันอย่างไร เห็นไหม สิ่งที่จะชําระมัน แล้วการชําระเริ่มต้นเราต้องแสวงหา ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา เห็นกาย เวทนา จิต ธรรม นั่นน่ะเห็นไดโนเสาร์ การเห็นครั้งแรก เพราะผู้ประพฤติปฏิบัติ การเห็นกาย เวทนา จิต ธรรม เห็นแล้วมันจะตื่นเต้นมาก

ดูสิ ถ้าเราไปโรงพยาบาลนะ แล้วหมอเช็คว่าเราเป็นมะเร็ง แล้วบอกว่า “คุณเป็นมะเร็ง” เราจะตกใจไหม? ต้องตกใจ ทุกคนต้องตกใจถ้าบอกว่าเราเป็นมะเร็ง แล้วอีก ๖ เดือนต้องตาย ทุกคนจะตกใจหมดเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันไปเห็นกาย เวทนา จิต ธรรม คือมันไปเห็นกิเลส ถ้าเรามีโอกาส ถ้าเรารักษามัน มันต้องตาย นี่เหมือนกัน ถ้าเราไปหาหมอ แล้วหมอบอกว่าเราเป็นมะเร็ง ทุกคนจะตกใจไหม? โดยธรรมชาติเลย ทุกคนต้องตกใจ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพูดถึงเราไปเห็นกาย เห็นไดโนเสาร์ มันเห็นกิเลส ทุกคนมันต้องสะเทือนใจ แล้วเป็นมะเร็งแล้ว รักษามะเร็งหายหรือไม่หายนี่มีโอกาสรักษาไหม นี่เป็นมะเร็งขั้นที่ ๑ ขั้นที่ ๒ ขั้นที่ ๓ ขั้นที่ ๔ ถ้าขั้นที่รุนแรงนี่รักษาได้ไหม ขั้นที่ ๑ ยังรักษาทัน ยังรักษาได้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราเห็นกายขึ้นมาแล้วเรารักษาได้ไหม ถ้าเรารักษาขึ้นมา เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นี่เห็นไดโนเสาร์ เห็นตัวกิเลส แล้วเราจะสู้มันไหวไหม ถ้าเราจะสู้มันไหว เราจะต่อสู้กับมันอย่างไร

เวลาหมอเขารักษา เขาต้องให้คีโมนะ จะรักษาทางธรรมชาติ รักษาทางชีวจิตก็ได้ จะรักษาทางสมุนไพร ถ้าจะรักษาทางไหนก็รักษาทางนั้น นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม แล้วเราจะต่อสู้ทางไหน ถ้าจะต่อสู้ เห็นไหม ถ้าไดโนเสาร์ที่นี่ เราจะมาปลุกเร้ากันที่นี่ เราจะมาทํากันที่นี่ สิ่งต่างๆ ที่มันผ่านมาแล้วให้มันผ่านกันไป สิ่งที่ผ่านมา เห็นไหม “อริยวินัย” ผู้ที่ทําความผิดแล้วรู้ว่าสิ่งนั้นเป็นความผิด สิ่งนั้นประเสริฐที่สุด สิ่งที่ได้ผ่านมาแล้ว ทุกคนให้อภัยต่อกันเป็นอริยประเพณี นี่อุโบสถนะ

ถ้าคราวนี้เป็นวันปวารณา “ข้าพเจ้ามีความผิดนี่ให้เตือนด้วย ถ้าข้าพเจ้ามีความผิดนี่ให้เตือนด้วย” ทุกคนเปิดโอกาสให้เตือนต่อกัน เตือนกัน ถ้ามีความผิดพลาดให้เตือนต่อกัน เพราะอะไร เพราะนี่สังฆะ ศากยบุตรพุทธชิโนรสไง ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ภิกษุ ๖๑ องค์ รวมทั้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วย เป็นพระอรหันต์ “เธอพ้นทั้งจากบ่วงที่เป็นทิพย์และบ่วงที่เป็นโลก ให้ไปอย่าซํ้าทางกัน” เพราะอะไร เพราะประชาชนเขาเดือดร้อนมาก ประชาชนเขาต้องการธรรมะมาก ถ้าให้เผยแผ่ธรรมนะ เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้กว่ามันจะได้มา กว่ามันจะแสวงหา

แล้วนี่ก็เหมือนกัน เราเป็นสังฆะ เราเป็นพระด้วยกัน ถ้าเป็นพระด้วยกันนี่เราจะทําอย่างไร เราจะทําอย่างไร? อย่างน้อยก็เอาตัวรอดให้ได้ก่อน ถ้าเราเอาตัวรอดให้ได้ก่อน เห็นไหม ดูสิ การแสดงธรรมกับการประพฤติปฏิบัติ การแสดงธรรมกับการประพฤตินะ ถ้ามันเป็นธรรมจริงในหัวใจ อย่างพระสารีบุตรเป็นพระอรหันต์ยังกระโดดข้ามคลอง นั่นเป็นกิริยาจากภายนอก แต่เรื่องการทําความผิดพลาดมันเป็นไปไม่ได้หรอก เพราะอะไร เพราะการทําความผิดนี้มันเป็นอกุศล อกุศลมันออกมาจากใจนะ เราจะกินดื่ม จะเข้าห้องขับถ่ายต่างๆ มันมาจากไหน? มันมาจากใจ จากความรู้สึกทั้งนั้น ถ้าเราไม่มีใจรู้สึกนะ คนตายมันไม่มีหรอก มันไม่ขับถ่ายอยู่แล้ว มันไม่ต้องกิน ไม่ต้องแสวงหาอะไรทั้งนั้น

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสะอาดขึ้นมา มันจะทําอกุศลได้อย่างไร มันจะทําอกุศลไม่ได้ สิ่งที่ทําอกุศลไม่ได้เพราะอะไร เพราะสิ่งนั้นจิตมันเสวยอารมณ์ ดูสิ เวลาเขาเทศนาว่าการ “ไม่มี อะไรก็ไม่มี มรรคผลคือความไม่มี ความไม่มีคือธรรม โลกคือมี ธรรมคือไม่มี แล้วไม่มีก็คือไม่มี”...แล้วไม่มี อะไรมันไม่มีล่ะ มันไม่มีคืออย่างไร

นี่มันมี! นิพพานมันมีนะ ขันธ์นี้มันมี ธรรมธาตุนี้มันมี แล้วธรรมธาตุเวลามันเสวยอารมณ์ มันกระเพื่อมออกมารับรู้ ถ้ามันไม่ออกรับรู้ มันก็เข้าไปอยู่ในตัวมันเอง นี่นิพพาน “สอุปาทิเสสนิพพาน” พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่นี่ ขันธ์พระอรหันต์ มนุษย์ที่เดินอยู่นี่ ขันธ์ที่เป็นนิพพานมันเดินอยู่นี่ นี่ขันธ์เป็นนิพพาน แล้วมันอยู่ในขันธ์ของมันนะ ขันธ์ที่มันอยู่ทรงตัวของมัน นี่คือนิพพาน แล้วถ้ามันออกมารับรู้ มาเสวยอารมณ์ มันก็กระเพื่อมออกมา กระเพื่อมออกมานี่อะไรมันกระเพื่อมออกมา แล้วอะไรมันไม่มี? มันมีชัดๆ อยู่นี่ แล้วมันจะไม่มีได้อย่างไร มันเสวยอารมณ์ มันกระเพื่อมออกมา พอมันรับรู้ออกมา นี่สติเป็นอัตโนมัติไง

สติเกิดจากจิต ไม่ใช่จิต สติไม่ใช่จิต ถ้าสติมันเป็นจิต สติอยู่กับเรานี่เราต้องไม่เผลอ เรามีความเคลื่อนไหวอยู่นี่มันมีจิต เราเดินเหยียบแก้วเหยียบหนามนี่มันยังเผลอตลอดเวลา แล้วสติมันอยู่ไหนล่ะ ถ้าจิตมันมีอยู่ ขณะที่ฝึกนี้เป็นสติโดยสมมุติ โดยปุถุชนนี่เป็นสติของมนุษย์เขา แล้วสติของกัลยาณปุถุชน สติของพระโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล

อรหัตตมรรค อรหัตตผลนะ อรหัตตมรรคนะมันยังมีช่องว่าง ขนาดว่าสติ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์นะ อรหัตตมรรคนี่ แล้วถ้ามัน ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ทําไมมันไม่ฆ่ากิเลสล่ะ ถ้าอรหัตตมรรค อรหัตตผล แล้วทําไมนิพพาน ๑ ล่ะ พอนิพพาน ๑ ไป พอสิ้นสุดกระบวนการ สอุปาทิเสสนิพพานนะ นี่สติกับธรรมเป็นอันเดียวกัน

จากที่สติมันเป็นสมมุติที่ต้องสร้างขึ้นมา แล้วสติกับธรรมเป็นอันเดียวกัน สติมันพร้อมตลอดเวลา พร้อมในอริยสัจ พร้อมในความรู้นะ แต่ไม่ได้พร้อมในขันธ์ ขณะที่ธรรมมันกระเพื่อมออกมา แล้วมันรับรู้ในขันธ์ นี่ขันธ์ คือ สัญญา สังขาร ความปรุงแต่ง นี่ขันธ์ ๕...ขันธ์ ๕ เป็น ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์นี้เป็นภาระ ความคิดนี้เป็นภาระ สิ่งต่างๆ เป็นภาระของขันธ์ ถ้าขันธ์ออกมาเป็นภาระ จะทํางานต่างๆ ต้องคิด ต้องแสวงหา ต้องสื่อสารกัน สิ่งที่สื่อสารออกมานี่มันสื่อสารออกมาด้วยขันธ์ นี่สมมุติไง ขันธ์ ๕ นี้เป็นสมมุติ ร่างกายนี้เป็นสมมุติ แต่ขันธ์มันเป็นพระอรหันต์...มี! พระอรหันต์มี ธรรมมันเป็นอย่างนี้แล้วธรรมมันเป็นอัตโนมัติด้วย อัตโนมัติในอะไร? ในอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

ถ้ามันเป็นทุกข์ ขันธ์นี้มันรับรู้ตลอดเวลา แล้วมันจะทุกข์ขึ้นมาได้อย่างไรในเมื่อขันธ์มันรับรู้ตลอดเวลา แต่ขณะที่เราเป็นครูบาอาจารย์ เราจะต้องแสดงธรรม สื่อออกมา ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ธรรมที่เราแสดงอยู่นี่แค่ใบไม้ในกํามือนะ แต่ความรู้จริงมันเหมือนใบไม้ในป่านะ” ถ้าเหมือนใบไม้ในป่า ขันธ์ที่เป็นพระอรหันต์ ใบไม้ในป่าที่มันจะแสดงออกมาได้อีกมหาศาลเลย

แต่เวลาที่เราศึกษากัน ศึกษาในพระไตรปิฎก การศึกษานี่การแสดงธรรมต้องแสดงในกรอบนี้เท่านั้น แต่เวลาที่ครูบาอาจารย์ของเราแสดงธรรมออกมามันไม่มีในพระไตรปิฎกหรอก ในพระไตรปิฎกบอกแต่เหตุไว้ทั้งหมดนะ แล้วผลของมันเกิดจากไหน? ผลของมันเกิดขึ้นมาจากใจ ใจนี้มันเป็นผลขึ้นมา

ถ้าเป็นผลขึ้นมา การที่เกิดมีผลขึ้นมาในหัวใจแล้ว ทําไมมันจะเทียบเคียงออกมาเป็นสิ่งที่เราสอนลูกศิษย์ไม่ได้...มันเทียบเคียงออกมาได้ทั้งนั้นล่ะ สิ่งที่ออกมา เห็นไหม ออกมาเป็นภาษาสมมุติ แล้วภาษาสมมุติถ้ามันมีจริงขึ้นมา ออกมาเป็นสมมุติ สมมุติมันต้องรู้จริง สมมุตินี้เป็นสมมุติ แต่มันออกมาจากการเทียบเคียงจากความรู้จริงของใจดวงนั้นให้เราตีความขึ้นไป ถ้าจิตมันถึงอันเดียวกันมันจะรู้จริงเหมือนกันอันนั้น

มันถึงมีอยู่ แล้วมีอยู่แบบอัตโนมัติด้วย ธรรมกับสติทุกอย่างเป็นอัตโนมัติกับใจดวงนั้น ใจดวงนั้นในอริยสัจนะ ไม่ใช่อัตโนมัติโดยทั่วไปนะ ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ไปหาหมอยังต้องให้หมอรักษาเลย หมอเขาจะรักษา เขาจะดูแลของเขาไป เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเจ็บไข้ได้ป่วยจะมีหมอชีวกโกมารภัจจ์เป็นผู้รักษาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพุทธวิสัยนะ มีปัญญามหาศาล รับรู้ไปหมดเลย แต่ทําไมหมอชีวกโกมารภัจจ์มารักษาพระพุทธเจ้าล่ะ? สิ่งที่หมอชีวกโกมารภัจจ์มารักษา เพราะว่าเขาเรียนหมอมา เขาชํานาญของเขา มันเป็นวิชาชีพสายตรงของเขา นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เข้าใจได้หมด สิ่งที่เข้าใจ ถ้าพูดถึงนะ จิตมันปล่อยวาง “ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา” ธาตุขันธ์มันเจ็บไข้ได้ป่วย มันชั่วคราว มันเป็นอนิจจัง สรรพสิ่งเป็นอนิจจังนะ สิ่งที่รักษานี้

มรรคญาณมันเหมือนอริยสัจ อริยสัจคือเรื่องของมรรค แล้วเรื่องของมรรคมันคือเรื่องของเครื่องดําเนินไป สิ่งที่ดําเนินไปมันดําเนินไปจากไหน? มันดําเนินไปจากข้อวัตรปฏิบัตินะ นี่มันจะย้อนกลับมาที่ผู้ที่ใจเป็นธรรม มันจะเห็นเรื่องนี้เป็นเรื่องความจริง เรื่องความจําเป็น เรื่องความจําเป็นคือว่า ทุกคนนี่ให้มีช่องทาง ทุกคนนี่ให้สะดวกสบายในการประพฤติปฏิบัติ ทุกคนนะให้ประพฤติปฏิบัติ เพราะอะไร

เพราะแต่ละสายแต่ละแนวทาง ดูสิ ดูคนที่เขามาทางนํ้า คนมาทางนํ้า คนมาทางบก คนมาทางอากาศ จริตนิสัยมันไม่เหมือนกัน ถ้าจริตนิสัยไม่เหมือนกัน เราต้องคุยกัน ธาตุขันธ์ ธาตุขันธ์อย่างนี้เราไม่สะดวก ถ้าเราสะดวกอย่างนี้ก็ทําอย่างนี้ ถ้าทําอย่างนี้ก็บอกหมู่กัน บอกว่า “ทําอย่างนี้ ให้เขาทําอย่างนี้” แล้วให้เขาเปิดช่องทางให้ไง แต่ถ้าไม่บอก ทําไปแล้วอีกฝ่ายหนึ่งก็บอก “สิ่งนี้มันจะขัดแย้ง ต้องให้ได้เหมือนกัน” ถ้ามันเป็นจริตนิสัย คําว่า “จริตนิสัย” มันต้องคุยกันนะ

เราอยู่ด้วยกัน เราอยู่บ้านตาดนะรู้หมดว่าองค์ไหนฉันอะไรได้ องค์ไหนฉันอะไรไม่ได้ ถ้าฉันไม่ได้ ฉันไปแล้วมันแพ้นะ ดูสิ ดูอย่างตอนอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ พอฉันเข้าไปนี่บวมหมด “เจ็บๆ” มันไม่ได้แกล้งนะ คนแพ้นี่ไม่ได้แกล้ง มันเป็นอย่างนั้นจริงๆ ถ้ามันเป็นอย่างนั้นจริงๆ สิ่งที่ท่านฉันไม่ได้ เราก็เอาออกสิ เราก็ไม่ให้ท่านฉันสิ แล้วเราเสียสละสิ ถ้าเราฉันอย่างนี้ได้เราเอาอย่างนี้ สิ่งที่ท่านฉันได้เราก็เอามาแลกกันสิ นี่มันมีนํ้าใจต่อกัน ถ้ามันมีนํ้าใจต่อกัน สมัยที่มีนํ้าใจต่อกัน นี่ไงใจที่เป็นธรรม แล้วมันรู้กัน มันเข้าใจกัน มันเห็นใจกันนะ

แล้วครูบาอาจารย์ตั้งแต่เริ่มต้นมา ตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ในการประพฤติปฏิบัติมา ไม่มีใครเขาเห็นดีด้วยหรอก เพราะอะไร เพราะสังคมเป็นอย่างนั้น สังคมเขาว่าศึกษาธรรม ศึกษาอย่างนี้มันเป็นประโยชน์แล้ว ศึกษาธรรมอย่างนี้โลกเขานับหน้าถือตาแล้ว ดูสิ เวลาเขาเทศนาว่าการไป มันหูไม่ถึงนะ พูดธรรมะทุกคนก็ยอมรับ แล้วธรรมะอย่างนี้มันเป็นธรรมะจํามาทั้งนั้น แล้วธรรมะจํามา ดูสิ เวลาแสดงธรรมก็แสดงธรรม แต่พฤติกรรมของตัวก็อีกเรื่องหนึ่งนะ ถ้าพฤติกรรมของตัวอีกเรื่องหนึ่งอย่างนี้มันใช้ไม่ได้ เพราะมือ มือถ้ามันมีแผล มันเป็นโรค มันจะกล้าหยิบอะไรบ้าง หยิบไปมันก็มีแต่สิ่งที่ทําให้ติดเชื้อโรคทั้งนั้นล่ะ แต่ถ้ามือไม่มีแผล มันกล้าหยิบไปทั้งหมดล่ะ

แล้วมือไม่มีแผล ทําไมมันไม่มีแผลล่ะ ดูสิ ถ้าเราไปโรงพยาบาลแล้วหมอบอกว่าเราเป็นมะเร็ง เป็นมะเร็งแล้วรักษาอย่างไร? วิธีการรักษา ถ้าเรารักษามะเร็งหายนะ แล้วถ้าคนอื่นเป็นมะเร็งก็รักษาสิ บอกวิธีรักษา แล้วทําใจนะ เวลาฉีดคีโมเข้าไปแล้วมันจะแพ้นะ มันจะแพ้มาก เพราะว่าทุกอย่างในร่างกายมันจะสูญเสียพลังงานทั้งหมด เราจะดูแลร่างกายเราอย่างไร เราจะกินอาหารเสริมอย่างไร แล้วเราจะทํากําลังใจของเราอย่างไรให้กําลังใจเราผ่านมา เห็นไหม ถ้ามันผ่านมาก็ทําได้ แต่ถ้าคนไม่มีกําลังใจ อะไรก็หยิบจับจดไปหมด ต่อสู้ไปหมด ยุบยอบไปหมด สู้ไม่ได้ พอสู้ไม่ได้ยิ่งไปเจอการให้คีโมมันยิ่งทรุด เห็นไหม ไปรักษาโรคนะ ยังไม่ทันรักษาเลย แต่มันจะช็อกตายไปก่อนนะ แต่ถ้าเราทํากันมา เรามีกําลังของเราขึ้นมา มันรักษาของมันได้

นี่ก็เหมือนกัน การงานภายในนะ งานภายใน พูดอย่างนี้ไปมันเหมือนกับว่าพูดเข้าข้างตัวเอง “ก็เป็นพระนี่ พระก็ต้องว่าอะไรก็ลําบาก ปฏิบัติลําบากหมด อาบเหงื่อต่างนํ้า ตากแดดตากฝนนี่ลําบากกว่า”...ลําบากกว่านี่ งานเขาทํากันเป็นพื้นๆ แต่ของเหล่านี้มันจะอยู่ในที่ร่มหรือในที่แจ้งก็แล้วแต่ เวลาเดินจงกรมนั่งสมาธิภาวนามันจะต่อสู้กับตัวเอง

มันทํามาก่อนนะ ทํามาก่อน อดนอนอดอาหารนะ หิวนอนนี่มันทุกข์กว่าหิวข้าวไม่รู้กี่ร้อยเท่า หิวนอนนี่...หิวข้าว อดอาหาร ๗ วัน ๘ วัน อดมาทั้งนั้น อดเป็นปีๆ ก็อดมาแล้ว อดนอนก็อดมาแล้ว ทั้งอดอาหารด้วย ทั้งอดนอนด้วย เวลามันหิวนอนมันทรมานแค่ไหน แล้วหิวนอนมันจะแก้ความง่วงได้อย่างไร? แก้ความง่วงได้ หิวนอนขนาดไหนสู้มันไป สู้มันถึงที่สุด ๓ วัน ๔ วันแล้วไม่มีเลย หายหมด เราเดินจงกรมนั่งสมาธิไปจนนอนไม่ได้เลย มันต่อสู้มาอย่างไร นี่ไง การต่อสู้กับมะเร็ง การรักษาโรคมะเร็งจากหัวใจขึ้นมา แล้วรักษาโรคมะเร็งเราทําอย่างนี้ ดูสิ คนทําเขาทุกข์ขนาดไหน ทุกข์ยากขนาดไหน แล้วหมู่คณะเราจะเห็นใจกันขนาดไหน ถ้าหมู่คณะเห็นใจกัน มีการประพฤติปฏิบัติกัน สังคมเราก็จะมั่นคง สังคมในการประพฤติปฏิบัตินะ พระปฏิบัติ

แต่นี่มันปฏิบัติแต่ปากกัน พระปฏิบัติมันก็มาปฏิบัติอย่างนั้นล่ะ แต่พฤติกรรมความเป็นอยู่มันยิ่งกว่าวัดบ้านอีก วัดบ้านเขาไม่ออกไปยุ่งกับใคร แต่นี่กว้านไปหมดเลย เราบอกไม่ต้องกว้านไปหมด เราดูแลรักษาได้หมด เพราะอะไร เพราะเราต้องการให้เกียรติของกรรมฐาน ให้เขาเคารพศรัทธาไง เกียรติของกรรมฐานนะ เราไม่ต้องการให้ใครเขาดูถูกไง ครูบาอาจารย์ท่านไม่ต้องการให้ใครมาดูถูกพระ

พระเราเป็นผู้ขอ พระเราเป็นผู้ที่เห็นภัยในวัฏสงสาร เป็นผู้ขอแต่ข้าวเท่านั้น ให้เขาใส่บาตรมาเพราะอะไร เพราะเป็นข้อวัตร “ภิกษุทําอาหารให้สุกเองไม่ได้” ในเมื่อภิกษุทําอาหารให้สุกเองไม่ได้ เขาก็ใส่บาตรให้ เพราะถ้าเราไปทําอาหารให้สุกเองมันเป็นอาบัติปาจิตตีย์ สิ่งนี้เราทําไม่ได้อยู่แล้ว ถ้าของทําได้เราก็ทําเองทั้งนั้น นี่มันของทําไม่ได้ เพราะอะไร เพราะศาสนามันเสื่อม ถ้าภิกษุหุงหาอาหารกินกันเอง ชาวบ้านเขาก็ไม่มาดูแล แล้วบริษัท ๔ มันจะเป็นอย่างไร แล้วใครจะมาตรวจสอบศาสนา แล้วคนที่เป็นตัวหนอน เป็นเพลี้ยเหลือง มันก็ทําไปตามประสามันน่ะสิ

ขุดไร่ทํานากินกันเอง ภิกษุทําเองมันก็เป็นสังคมของสงฆ์ ดูสิ สงฆ์เป็นแสนๆ องค์ แล้วสงฆ์ตั้งโรงสีเอง สงฆ์ทํามาหากินกันเอง แล้วปฏิบัติกันเอง แล้วสงฆ์ไปอยู่กับสงฆ์อย่างนี้ แล้วสงฆ์เอาข้าวไปขายให้ใคร แล้วสงฆ์เอานํ้ามันที่ไหนมาใช้ แต่ถ้าเป็นเรื่องของคฤหัสถ์เขาใช่ไหม เขาอยู่ทางโลก เขาทําธุรกิจของเขา เขาทําบุญกุศลของเขา เขาทําเพื่อประโยชน์ของเขา แล้วเขาทําบุญกุศลขึ้นมาให้เทวดา อินทร์ พรหมช่วยดูแลคุ้มครองเขา

สิ่งที่มันเป็นบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา...อุบาสก อุบาสิกาเขาได้ทําบุญของเขา เขาได้แสวงหาของเขา เพราะเขาไม่มีวินัยเหมือนเรา เขาถือศีล ๕ เขาถือศีล ๕ ศีล ๘ ของเขา เขาทําธุรกิจการค้าของเขาได้ เขาทําบุญกุศลของเขาได้ ทางคฤหัสถ์เขาก็เจริญงอกงามของเขา “ภิกษุ” ภิกษุเป็นผู้ขอ ภิกษุเป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร ภิกษุต้องบิณฑบาตเพื่อจะไม่ให้ผิดธรรมวินัย ไม่ให้ผิดข้อวัตร นี่ต้องมีวัตรปฏิบัติ บิณฑบาตเป็นวัตร ถ้าภิกษุเราประพฤติปฏิบัติไม่ดี ชาวบ้านเขาก็ไม่ใส่บาตรให้กิน นี่ต่างคนต่างเป็นไม้คํ้ายันกัน ดูสิ ไม้สามเส้า ไม้สามขา ลูกเสือเขาตั้งไม้เขายังทําซุ้มทํากระโจมได้ ไอ้นี่มันสี่เส้านะ มันคํ้ายันยิ่งกว่าอีกนะ นี่คํ้ายันศาสนา

แต่ที่เราทํากันอยู่นี้ไม่ใช่ว่าเรางอมืองอเท้า เราไม่ทํา เราทําเพียงแต่ว่าเราไม่ได้ทําเพื่อตัวเราเอง เราทําเพื่อบริษัท ๔ เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ถ้าภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของเจ้าลัทธิต่างๆ ได้ ยังไม่เข้มแข็ง ยังไม่รับรู้สิ่งต่างๆ เราจะยังไม่ยอมปรินิพพาน”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยไว้ “ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงต่างๆ ได้...” ภิกษุ ภิกษุณี สามารถเข้มแข็ง อยู่ด้วยกัน สังคมศาสนามันจะเจริญงอกงามไป นี่ไง “...อีก ๓ เดือนข้างหน้าเราจะปรินิพพาน”

เราไม่ใช่งอมืองอตีนนะ เราทําอยู่ในวัตรปฏิบัติเพื่อบริษัท ๔ เพื่อเราด้วย เพื่อบริษัท ๔ ด้วย ถ้าเพื่อเราอย่างเดียวนะ มันก็ไปโลดสิ อยากทําอย่างไรก็ได้ ถ้าเพื่อเรา เราก็ธุดงค์ของเราสิ ธุดงค์อยู่ในป่าในเขา เราไปองค์เดียว เราก็ทําของเราสิ ๒๔ ชั่วโมง จะทําอย่างไรก็ได้ จะตีแปลงขนาดไหนก็ได้ จะภาวนาไม่ภาวนา จะไปภาวนาบนยอดไม้ก็ได้ จะลงไปในถํ้าในเหวไหนเราก็ทําได้ทั้งนั้น ถ้าเราอยู่ของเราคนเดียว

แต่ถ้ามันอยู่ในสังฆะ อยู่ในสังคม อยู่ในบริษัท อยู่ในโลก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธวิสัยนะ วางธรรมวินัยไว้เพื่อความเจริญงอกงามในศาสนา แล้วเราเป็นหนึ่งในบริษัท ๔ เราต้องรักษาของเรา รักษาของเรามันเท่ากับรักษาบริษัททั้ง ๔ เพราะอะไร เพราะมันเป็นหน้าที่ของเขา เราไม่สามารถไปบอกเขาได้หรอกว่าต้องให้ทําอย่างไรๆ เพราะว่า ศรัทธาไทยไม่ให้ตกล่วง แล้วเรารักษาของเรา เขาก็รักษาของเขา ถ้ามันเป็นเวรเป็นกรรมนะ ดูสิ ดูพระที่บิณฑบาตแล้วไม่ได้กินเลย เขาไม่เคยใส่บาตรเลย เพราะอะไร เพราะทํากรรมมา ถ้าเราทํากรรมของเราดีนะ สอนโดยไม่ต้องสอน ความเป็นอยู่ของเราเขาเห็นของเขาเอง แล้วเขาดูแลรักษาเราทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเราจะเรียกร้อง เขาไม่ให้หรอก เพราะอะไร เพราะเขาเบื่อนะ

ในพระไตรปิฎก นี่เห็นวัว โคสีกรักมันเดินมา โอ๋ย! วิ่งหนีกันหมดเลย นี่กลัวภิกษุไปขอ กลัวมาก เพราะอะไร เพราะเราไปกวนเขาเกินไป ถ้าเราไม่กวนเขาเลย เราอยู่ประสาเรา ถ้าเขาเข้าใจ ถ้ามีครูบาอาจารย์เคยผ่านมา เขาเคยอุปัฏฐากครูบาอาจารย์มา เขาจะอุปัฏฐากเรา ถ้าเขาไม่เคยมีครูบาอาจารย์ผ่านมา เขาจะไม่อุปัฏฐากเรา เราก็ฉันข้าวเปล่า...ไม่เป็นไร ไม่เป็นไรหรอก ถ้าไม่เป็นไร เราทําของเราได้นะ

ถ้าวันไหนเขารู้ขึ้นมา เห็นไหม ดูสิ เวลาพระแสดงธรรมโง่อย่างกับหมาตาย เวลาประพฤติปฏิบัติก็อวดเขาทั้งนั้น แล้วเวลาเขาไม่รู้ของเขา ก็นั่นไง ก็เขาไม่รู้ของเขา เขาไม่รู้ว่าภิกษุต้องอุปัฏฐากอย่างไร ต้องดูแลอย่างไร แต่ถ้าวันไหนเขารู้ขึ้นมา เขาจะคิดถึงเลยล่ะ เขาจะย้อนใจเลยว่า “แหม! พระองค์นั้นทนอยู่ได้อย่างไร เราไม่รู้เลย เราไม่เคยทําอะไรให้เลย ทําไมท่านอยู่ท่านก็ไม่บอกเรา” นี่ค่านํ้าใจมันจะเกิดทันทีถ้าเขารู้ นี่วุฒิภาวะเขาตามทัน แต่ถ้าเขาตามไม่ทันมันก็กรรมของสัตว์ เราก็อยู่ในคุณงามความดีของเรา เราก็จะไม่เอนเอียงไปกับเขา แต่ถ้าเราไปตามเขา เราจะไปบอกเขา เราจะไปจํ้าจี้จํ้าไช “ภิกษุต้องอยู่ในวินัย ต้องทําอย่างนั้นนะ” เขาก็เบื่อหน่าย เห็นไหม นี่มันทําลายกัน

พูดถึงถ้าเป็นบริษัท ๔ เราอยู่ของเรา เรารักษาของเรา เราทําตามธรรมวินัย หน้าที่ของเรา เราทําแล้ว หน้าที่ของคฤหัสถ์ หน้าที่ของฆราวาสเขาจะทําหรือไม่ทํา ถ้าเขาทํามันก็เป็นบุญกุศลของเขา ถ้าเขาไม่ทําเขาก็ไม่ได้อะไรในศาสนานี้ ถ้าเขาไม่ได้อะไรในศาสนามันก็เป็นเรื่องกรรมของสัตว์นะ ถ้าเราได้ของเรา เราได้ของเรา เราได้รักษาโรคมะเร็งเราก่อน เพราะโรคมะเร็งมันเจ็บไข้ได้ป่วย พอเจ็บไข้ได้ป่วย มันเรียกร้อง มันต้องการ มันต้องแสวงหา

โลกของกิเลส โลกของสันดานดิบนะ หัวใจนี้มันดิบ มันดิบๆ ในหัวใจเรา มันเตะถีบในหัวใจ มันดิ้นรนในหัวใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลยนะ “กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันอยู่ในหัวใจ กําลังของมันยิ่งกว่าช้างสารตกมัน” แล้วมันดิ้นอยู่ในหัวใจของเรา แล้วเราจะเอาอะไรไปควบคุมมันได้? มันก็มี “ศีล สมาธิ ปัญญา” แล้วถ้าควบคุมได้ ถ้ารักษาได้

ก่อนธุดงค์มาเราก็แสวงหาที่จะประพฤติปฏิบัติ แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติ เราเอาสิ่งนี้มาวัดใจเรา ถ้าวัดใจเรานะ มันเป็นสมบัติของเรา เรื่องของคนอื่นเป็นเรื่องสมบัติของเขา สมบัติของเขานะ ใครทําดี ใครทําเลว มันเป็นของใจดวงนั้น กรรมมันเกิดแล้ว เราปลงอาบัติกันนี้ สิ่งที่เป็นอาบัติ ปลงไว้เพื่อจะไม่ให้มุสาในเวลาแสดงอุโบสถ ถ้าแสดงอุโบสถนะ เพราะเราไม่รู้ คําบาลีบางคนก็ฟังออก บางคนก็ฟังไม่ออก ถึงได้ปลงอาบัติสิ่งที่ปลงได้เราก็ปลงกันก่อน เพื่ออะไร? เพื่อจะไม่ให้มุสา เห็นไหม ถ้าเขามุสา เขาทําเรื่องของเขา นั่นเป็นกรรมของเขา นั่นเป็นใจของเขา มันสุดวิสัยนะ กรรมของสัตว์

เวลาครูบาอาจารย์ท่านว่า “เราได้ทําหน้าที่ของเราแล้ว เราได้แสดงธรรมแล้ว เราได้พยายามแล้ว แล้วเป็นหน้าที่ของเขา ถ้าเขาทําของเขาได้ เป็นหน้าที่ของเขา” กรรมของสัตว์ไง เวลาเราประพฤติปฏิบัติด้วยกันทั้งหมด

ในสมัยพุทธกาลนะ วัดทั้งวัดมีแต่พระอรหันต์หมดเลย นี่ก็เหมือนกัน เราประพฤติปฏิบัติกัน มรรคผลใครมีบ้าง แล้วทุกคนจะให้มีเหมือนกันมันเป็นไปได้ไหม? มันก็เป็นไปไม่ได้ ถ้ามันเป็นไปได้ ใครมีมรรคมีผลเราก็สาธุ สาธุนะ เพราะอะไร เพราะสิ่งนั้นทุกคนแสวงหา สิ่งนั้นทุกคนต้องการ เห็นไหม ถ้าใจมันเป็นธรรมนะ มันจะมองโลกไปอีกแง่หนึ่ง มองโลกในแง่ความเป็นธรรม มันจะสลดสังเวช มันเป็นการปลงธรรมสังเวชนะ

ชีวิตนี้ก็เหมือนกัน ดูชีวิตสัตว์สิ พระโพธิสัตว์เคยเป็นสัตว์ก็มี เวลาเกิดเป็นสัตว์มันอยู่ในภพชาติอย่างนั้นโดยสัญชาตญาณ สัตว์มันแสดงโดยสัญชาตญาณของมัน แต่พระโพธิสัตว์ไปอยู่ในสัญชาตญาณของสัตว์ก็เป็นหัวหน้าสัตว์ แต่ไม่แสดงพฤติกรรมอย่างนั้น คืออยู่ในภพชาติหนึ่งเพื่อรื้อสัตว์ขนสัตว์ไง เป็นหัวหน้า พาหลบ พาหลีก พาดํารงฝูง พาดํารงสิ่งที่ให้มีความสุข เห็นไหม นั่นได้ภพชาติหนึ่ง นั่นในสถานะอย่างนั้น

แล้วเรา สถานะของเรา ถ้าเราบวชของเรา เราประพฤติปฏิบัติของเรา หัวใจของเราเป็นธรรม มองไปทางโลกสิ มันสลดสังเวชนะ โลกเขาเป็นอย่างนั้น แล้วทุกคนบ่ายหน้าไปสู่ความตาย...ไม่ต้องห่วงหรอก ไม่ต้องห่วง ไม่ต้องมีสิ่งใดมาเป็นสิ่งที่เป็นปมในหัวใจ เพราะมันต้องพลัดพรากหมด ทุกคนต้องตายหมด จะดีขนาดไหน จะเป็นผู้วิเศษขนาดไหน ตายทั้งนั้น แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ปรินิพพานไปแล้ว แล้วฝากไว้ด้วย “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

คําสั่งสุดท้ายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ไม่ได้พูดเรื่องอื่นเลย

“จงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด” นี่พระพุทธเจ้าฝากเราไว้เป็นคําสั่งสุดท้ายเลย สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไป นี่พูดถึงมนุษย์นะ พูดถึงสิ่งที่สื่อกันได้ด้วยสมมุติ แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราประพฤติปฏิบัติไปแล้ว ที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาอนุโมทนานี้มันมาอย่างไร ถ้าเราพูดไปก็สงสัย ต้องปฏิบัติแล้วรู้เอง แล้วจะไม่สงสัยสิ่งอย่างนี้เลย เอวัง

เทศน์พระ ๓๐

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๒๖ ตุลาคม ๒๕๕๐

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้เป็นวันออกพรรษา ออกพรรษาแล้ว ๓ เดือน ไตรมาส ๑ ไตรมาส เรามาเข้าพรรษา ผู้บวชใหม่ได้บวชครบพรรษา รับกฐินเป็นคนสุก ทางโลกนะถ้าเป็นคนดิบ คนไม่เคยผ่านศาสนา ในสังคมชาวพุทธ ไปขอลูกสาวเขา เขาไม่ให้นะ เขาจะถามว่า “ได้บวชหรือยัง” ถ้าบวชเรียนแล้วนี่เป็นคนสุก คนสุกคือคนที่ได้มาบ่มเพาะในศาสนาไง

ในศาสนา เห็นไหม บวช ๑ พรรษา รับกฐินแล้วสึกออกไปเป็นบัณฑิต เป็นทิด ทิดคือบัณฑิต บัณฑิตคือใคร? บัณฑิตคือได้ศึกษา ได้ฟอกไง ฟอกใจ นี่จากคนดิบเป็นคนสุก “ตบะธรรม” ทําให้จิตใจนี้เป็นสุขนะ ทําให้จิตใจจากคนดิบเป็นคนสุก

“สุก” มันสุกจนไหม้ สุกจนแบบว่าเกรียม แต่ถ้า “สุข” ข.ไข่ มีความสุข กับ “สุก” โดย ก.ไก่ สุกโดย ก.ไก่ มันสุกนะ โดนต้มจนสุก ต้มจนสุกจนแบบว่าบ่มเพาะจนเน่า ความสุกอย่างนั้น “ดิบกับสุก” กับ “ทุกข์กับสุข”

วันนี้เป็นวันออกพรรษา เป็นวันมหาปวารณา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปจําพรรษากับพราหมณ์ พราหมณ์ลืมใส่บาตรอยู่ไตรมาสหนึ่ง เวลาออกพรรษาแล้ว มารดลใจไง ดลใจพราหมณ์ให้พอออกพรรษาแล้วถึงนึกได้ นี่นิมนต์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจําพรรษาไว้แต่ไม่เคยใส่บาตรเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องฉันข้าวดิบ แล้วพระด้วยกันภิกษุด้วยกันที่จําพรรษาทุกคนดิ้นรนกระสับกระส่ายจะหาทางออก

นี่ไปขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ให้ทั้งนั้นนะ แม้แต่พระโมคคัลลานะมีฤทธิ์มาก จะเหาะไปบิณฑบาตอีกทวีปหนึ่งนะ จะพลิกง้วนดินขึ้นมากินเองเลยนะ แล้วพระโมคคัลลานะพูดกับใคร? พูดกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะพูดโกหกได้ไหม

“ข้าพเจ้าจะพาพระภิกษุเหาะไปอีกทวีปหนึ่ง”

“แล้วภิกษุบวชใหม่ไปไม่ได้ จะทําอย่างไร”

“ผมจะจูงมือครับ ผมจะพาเหาะไปครับ แล้วจะพลิกง้วนดินขึ้นมา”

“แล้วประชาชนเขานอนอยู่บนทวีปจะทําอย่างไร”

“ผมจะเอามือนี้ ให้ประชาชนอยู่ในมือของผมก่อน แล้วผมจะพลิกง้วนดินขึ้นมา แล้วผมจะเอาประชาชนวางไว้อย่างเดิม”

มีฤทธิ์ขนาดนั้นนะ ทําได้หมดเลย แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่อนุญาต อดทนกันมาจนออกพรรษา พอออกพรรษาแล้วนะ

“เธอชนะแล้ว เธอชนะแล้ว”

ชนะตนนี้แสนยาก เราชนะใจเรานี้แสนยาก การชนะใจเรานะ อยู่ในสังคม การบวชมาจะเข้าใจเรื่องสัปปายะ ๔ เลย ถ้าใครบวชมา ใครประพฤติปฏิบัติมา นักประพฤติปฏิบัติธุดงค์ไปแต่ละสํานัก แต่ละหมู่คณะ ธุดงค์ไป ๒ องค์ ๓ องค์ องค์เดียว ธุดงค์ไปคราวใดเจอหมู่คณะที่ธุดงค์ไปแล้วมีจิตใจที่เข้มแข็ง ธุดงค์ไปแล้วปฏิบัติด้วยกัน ธุดงค์ไปกับเพื่อน เพื่อนธุดงค์ไปแล้วจะไปหาลาภสักการะ ธุดงค์ไปกับเพื่อนองค์นี้จะไปหาเหล็กไหล ธุดงค์ไปกับองค์นี้ๆ ไปเจอหมู่คณะ ไปเจอลาภสักการะแล้วตายไปกับลาภสักการะ การธุดงค์ การมีประสบการณ์ไป จิตมันจะเห็นประสบการณ์อย่างนี้แล้วมันจะซึ้งใจมากกับ สัปปายะ

เวลาเราเทศน์ เราอ่านพระไตรปิฎก “สัปปายะ ๔ อาจารย์เป็นสัปปายะ หมู่คณะเป็นสัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ สถานที่เป็นสัปปายะ” ฟังจากหูหนึ่งก็ทะลุอีกหูหนึ่งไง แต่เวลาเราลงไปในสังคมนั้น ๑ พรรษานี่เราชนะไหม ในหมู่คณะนั้นเป็นสัปปายะไหม ในสถานที่เป็นสัปปายะไหม ในทิฏฐิความเห็นเป็นสัปปายะไหม ถ้าไม่เป็นสัปปายะมันจะมีการกระทบกระเทือนกัน สิ่งที่กระทบกระเทือนกัน ถ้าเราปล่อยไปตามอารมณ์เรา ปล่อยไปตามความกระทบกระเทือนนั้น นั่นแพ้ตนเองนะ

ธรรมะคืออะไร? ธรรมะคือความเป็นสภาวธรรม สภาวธรรมที่เกิดขึ้น แล้วการทะเลาะเบาะแว้งกัน การมีปัญหากันเป็นสภาวธรรมไหม? มันเป็นสภาวอธรรม ในเมื่อเป็นอธรรม ดูสิ เวลาพระสารีบุตร พระสารีบุตรเป็นพระอุปัชฌาย์ของพระราหุลนะ สามเณรราหุลเป็นลูกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นางพิมพาให้ราหุลขอสมบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคิดถึงสมบัติของโลก ถ้าให้สืบราชการก็เป็นกษัตริย์ต่อไป สมบัติอย่างนั้นมันก็ชั่วชีวิตนี้เท่านั้นเอง ให้บวชซะ จะให้ทรัพย์จากภายใน

พ่อแม่เจ็บปวดมาก พระเจ้าสุทโธทนะเสียลูกไปองค์หนึ่ง เพราะพระเจ้าสุทโธทนะเป็นกษัตริย์ ก็หวังจะเอาลูกเป็นกษัตริย์ แล้วขนาดพราหมณ์พยากรณ์ไว้ว่าถ้าเป็นกษัตริย์ก็จะเป็นจักรพรรดิ คือจะรวบรวมแว่นแคว้น แต่ละแว่นแคว้น แต่ละประเทศ

ในอินเดียสมัยโบราณมันแบ่งแยกกันหมด ไม่ใช่เหมือนอินเดียในปัจจุบันนี้ ถ้าเป็นจักรพรรดิจะรวบรวมได้ “ถ้าลูกของเราอยู่…” ภาษาทางโลกนะ “…จะประสบความสําเร็จมาก” แต่ก็เสียลูกไปนะ อุตส่าห์ถนอมรักษา ดูแลรักษาอย่างดีเลย ไม่ให้ออกไปเห็นสิ่งต่างๆ แล้วยมทูตก็มาแปลงร่างให้เห็น เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย เพราะบารมีธรรม นี่สะเทือน เสียลูกไปก็เจ็บปวดมาก จากวันที่ลูกไป มีแต่ความทุกข์กลัดหนองในหัวใจเลย แล้วเวลาสําเร็จเป็นพระพุทธเจ้าแล้วนิมนต์กลับมา ยังมาเสียหลานไปอีกนะ เสียลูกไปก็อยากเอาหลานให้เป็นกษัตริย์ ลูกก็ยังมาเอาหลานไปอีกคน ดูสิ ตรอมใจขนาดไหน

กว่าจะได้ทรัพย์จากภายในมา ดูสิ หัวอกของพ่อ เสียลูกแล้วเสียหลานอีก จนไปขอพรกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ต่อไปนี้ถ้าจะมีใครบวช ต้องให้พ่อแม่ปู่ย่าตายายอนุญาตก่อนนะ” ถ้าไม่อนุญาต เพราะความเจ็บชํ้าอันนี้เจ็บชํ้ามาก เจ็บชํ้าในหัวใจ เจ็บชํ้าทางโลกไงว่ามันเจ็บปวดขนาดไหน เสียลูกไป เสียสถานะคนสืบสกุลไปมันเจ็บปวดขนาดไหน มันเจ็บปวด แต่ความเจ็บปวดนี้มันเจ็บปวดแบบโลกๆ ไง เจ็บปวดแบบเราต้องเสียสละถึงจะได้สิ่งตอบแทนมา

ถ้าเราไม่เสียสละ ถ้าเจ้าชายสิทธัตถะไม่ออกประพฤติปฏิบัติ เจ้าชายสิทธัตถะไม่ออกไปบวช แล้วจะมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขึ้นมาไหม จะมีคนมาชี้นําไหม สุดท้ายแล้วพระเจ้าสุทโธทนะนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เทศนาว่าการจนเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา ผลของพระอรหันต์นะสุดยอดมาก สุดยอดเพราะมันไม่เวียนตายเวียนเกิด เกิดเป็นกษัตริย์ในชาตินี้ ถ้าพูดถึงทําบาปอกุศลไว้ ไปเกิดชาติหน้าเป็นยาจกเข็ญใจก็ได้ ไปเป็นไพร่พลคนเดินเท้าเขาก็ได้ สิ่งต่างๆ นี้มันเวียนมันผลัดกัน นี่ผลของวัฏฏะไง

แล้วสามเณรราหุลมาขอสมบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้สมบัติจากภายใน ให้พระสารีบุตรเป็นอุปัชฌาย์ เป็นผู้บวชให้ เห็นไหม ราหุลเป็นบุตรนะ เป็นลูกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่บวชให้เองล่ะ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้พระสารีบุตรบวชให้ล่ะ

ให้พระสารีบุตรบวชให้ แล้วเวลาธุดงค์ไป เวลาเขาไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วมีพระมามากมหาศาลเลย สามเณรเป็นพระอรหันต์นะ ไปถึงพระก็แย่งชิงที่พักกัน กุฏินี้แย่งกันหมดเลย แล้วเณรล่ะ พระอรหันต์แต่เป็นเณรตามศักดิ์ในธรรมวินัย จะต้องให้ภิกษุก่อน เวลาเราอุปโลกน์กัน “เถรสฺส” ต้องเถระก่อน แบ่งกัน ต้องเถระ ต้องภิกษุ ต้องสามเณร ต้องคฤหัสถ์ แบ่งกันไป แบ่งทานกันมา

ถ้าเป็นธรรมนะ สิ่งที่เป็นธรรมมันจะถือความเสมอภาค แบ่งกันโดยธรรมด้วยความสวยงาม ด้วยหน้าที่ ถ้าเถระหรือผู้ใหญ่นี่เสียสละ “เราเป็นผู้ใหญ่ เราเสียสละให้ผู้น้อย เราเป็นผู้ใหญ่ เราไม่เอา เราให้ไป” นี่มันก็ทําได้ แต่โดยสิทธิ์ตามวินัยจะถืออย่างนั้น

นี่ก็เหมือนกัน พระไปถึงพระก็จองที่หมดเลย เณรไม่มีที่อยู่นะ พระอรหันต์ไม่มีที่อยู่ ไปนอนอยู่ในส้วม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามพระสารีบุตร “สารีบุตรเธอรู้ไหม สัทธิวิหาริกของเธออยู่ที่ไหน”

“ไม่รู้”

พระสารีบุตรไม่รู้นะว่าสามเณรอรหันต์ไปนอนอยู่ในส้วม ไม่มีที่นอนแล้วไปนอนอยู่ในส้วม

“รู้ไหมว่าสามเณรไปนอนอยู่ในส้วม ทําความสะอาดส้วมแล้วไปนอนอยู่ในส้วม”

นี่พระอรหันต์ สิ่งที่เป็นพระอรหันต์ นี่ความกว้างขวางของศาสนา ถ้าเป็นเรา เห็นไหม พ่อทําไมไม่เอาลูกบวชเอง เป็นอุปัชฌาย์ด้วย แล้วเป็นอุปัชฌาย์องค์เดียว เอหิภิกขุ บวชภิกษุมหาศาลเลย แต่นี่เณร ให้พระสารีบุตรเป็นคนบวช ให้เป็นอุปัชฌาย์ แล้วให้พระสารีบุตรเป็นคนสั่งสอน แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็สั่งสอนด้วย เพราะองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา

สิ่งต่างๆ นี้เพื่อความกว้างขวางของศาสนา เพื่อความกว้างขวางของศาสนธรรมของเรา

มันมีนะ มีผู้ใหญ่ มีเด็ก มีต่างๆ กันไป องค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา พระอัครสาวกทั้งเบื้องซ้ายและเบื้องขวา แล้วยังมีพระอานนท์เป็นพหูสูต นี่มันจะกว้างออกไป ถ้าเรากว้างออกไป มันธรรมวินัยอันเดียวกันนะ ถ้ามันธรรมวินัยอันเดียวกัน เราเป็นพระด้วยกัน เราเป็นสงฆ์ด้วยกัน มันเสมอกันด้วยทิฏฐิ เสมอกันด้วยความเห็น เสมอกันด้วยอะไรต่างๆ มันก็มีความสุขไง มันมีความสุขด้วย มันมีความถูกต้องด้วย แล้วเราต้องถือเพราะอะไร? มันผิดถูก เห็นไหม

ดูสิ เวลาองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ภิกษุอยู่ถึงภาคตะวันตกนั้น เขาปฏิบัติตามเรา เขาทําเหมือนเรา เหมือนเขาอยู่กับเรานะ ภิกษุจับชายจีวรเราอยู่นะ แต่ไม่ปฏิบัติตามเรา ไม่ทําเหมือนเรา จับชายจีวรเราอยู่ กอดเราอยู่ด้วย ก็เหมือนไม่ได้อยู่ใกล้เรา”

“ไม่อยู่ใกล้เรา” ธรรมวินัยเป็นเครื่องตัดสินนะ ทิฏฐิมันก็มีส่วนด้วย ทิฏฐิของเรามันเข้ามามีส่วน มีส่วนว่าสิ่งนั้นมันถูกต้องไหม ถ้าสิ่งนั้นมันถูกต้อง ถ้าเราคิดเอาความถูกต้อง เราก็คิดว่าเป็นเรื่องของเรา เราบวกของเราเข้าไป การที่เราบวกความคิดของเราเข้าไป เราจะเอาความเห็นของเราเข้าไปเป็นความเห็นไม่ได้ ความเห็นของเรามันมีกิเลสอยู่ใช่ไหม ต้องตัดสินกันด้วยธรรมวินัย ควรหรือไม่ควร แล้วควรนี่มันมีเหตุมีผลไหม สิ่งที่ทําลงไปเขาทําไปเพื่ออะไร

มันไม่มีหน้าที่นะ คนเราไม่เป็นผู้นํา ไม่มีหน้าที่รับผิดชอบ จะไม่รู้หรอกว่าการเป็นผู้นํามันต้องรับผิดชอบขนาดไหน ถ้าการเป็นผู้นําแล้วตัดสินไป ถ้าเราเป็นผู้ตาม เราจะมองคนข้างหน้าตัดสินกันอย่างไร ตัดสินว่าถูกต้องไหม ตัดสินลงไปเป็นอย่างไร แล้วมันมีเหตุผล สิ่งแวดล้อมมันมีเหตุมีผล เช่น ขณะนี้นํ้าท่วม นํ้าป่ามา ออกบิณฑบาตไม่ได้ ออกบิณฑบาตไม่ได้แล้วจะทําอย่างไร ถึงคราวข้าวยากหมากแพง บิณฑบาตมาได้แต่บาตรเปล่ามา นี่มันอยู่ที่กาลเทศะ ดูสิ เวลาองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปจําพรรษากับพราหมณ์ ข้าวยากหมากแพงบิณฑบาตไม่ได้เลย แล้วเขาก็ไม่มีจะกิน ชาวบ้านเขาไม่มีจะกินนะ แล้วเขาจะเอาอะไรมาให้ พ่อค้าโคต่างเขาจะเลี้ยงม้าของเขาด้วยข้าวกล้อง นี่ใส่บาตรพระทั้งนั้นน่ะ

สิ่งที่เวลาเขาไม่มีไม่เป็นของเขา แล้วเราเป็นผู้นํา เราจะต้องดูแลของเรา เราต้องแบกรับภาระนะ ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ สิ่งนี้มันเป็นเรื่องเวรเรื่องกรรม นี่อํานาจวาสนานะ อํานาจวาสนาของคนไม่เหมือนกัน ดูพระอรหันต์ในสมัยพุทธกาล ไปบิณฑบาตข้างหน้าเขาก็ลืมใส่ ไปข้างหลังเขาก็ลืมใส่ ไปตรงกลางเขาก็ลืมใส่ เพราะกรรมของเขา เขาทํากรรมของเขาขึ้นมานะ ดูสิ แม้แต่เป็นเศรษฐี เวลาข้าวตก มดมันขนไป ยังขุดเอามันขึ้นมาเลย ด้วยความตระหนี่อันนั้น แต่เขาก็ทําคุณงามความดีของเขาเหมือนกันเขาถึงมี

ถ้าคนจะเป็นพระอรหันต์ได้มันต้องมีการสร้างบุญญาธิการมา สร้างบุญญาธิการมามันเป็นเรื่องเชาวน์ปัญญานะ ดูสิ คนจนคนทุกข์คนเข็ญใจ แต่เขามีเชาวน์ปัญญา เขาจะประคองชีวิตของเขาไปได้ คนมั่งมีศรีสุข ถ้าเขามีเชาวน์ปัญญาของเขา เขาจะรักษาสมบัติของเขาได้ แต่ถ้าคนไม่มีเชาวน์ปัญญาจะรักษาสิ่งนี้ไว้ไม่ได้เลย

ดูสิ คนมั่งมีศรีสุขเขาก็มีเชาวน์ปัญญาได้ คนทุกข์คนเข็ญใจเขาก็มีเชาวน์ปัญญาได้ เชาวน์ปัญญานี้มันเป็นนามธรรม มันเป็นความเห็นจากภายใน แต่เรื่องปัจจัยเครื่องอาศัยมันเป็นเรื่องของภายนอกนะ สิ่งนี้มันเป็นเรื่องของความกว้างขวาง เรื่องของหมู่คณะมันจะกว้างออกไป เราจะรับผิดชอบกัน เราจะต้องคุยกัน เราจะต้องปรับความเห็นของเราเพื่อสังคมของเรานะ นี่เป็นเรื่องของสังคม แต่เรื่องของกรรมล่ะ เรื่องของความเห็นของเราจากภายใน

วันนี้วันมหาปวารณา ถ้าเรามีกิเลส มีทิฏฐิมานะ การปวารณาของเรามันเป็นเหมือนหมาจิ้งจอก หมาจิ้งจอกนะมันเจ้าเล่ห์ เพราะจิตเราไม่ได้คิดอย่างนั้น จิตเราไม่เห็นอย่างนั้น จิตเราจะต้องมีเมตตานะ ทิฏฐิมานะของแต่ละคนมันไม่เหมือนกัน ดูนิ้วของเราสิ นิ้วของเราไม่เท่ากันนะ นิ้วโป้งกับนิ้วก้อยมันไม่เท่ากัน หน้าที่มันก็ไม่เหมือนกัน จริตนิสัยของคนก็ไม่เหมือนกัน เราจะต้องให้อภัยกันด้วยหัวใจ สิ่งที่ให้ด้วยหัวใจนะ ถ้าคุยกัน ปรับความเข้าใจ ถ้าความเข้าใจอันนี้มันแก้ไขได้ มันถึงจะเป็นผลของมหาปวารณา

มหาปวารณาเป็นอริยประเพณี ประเพณีของสงฆ์ ประเพณีของสังฆะ ดูสิ ด้วยความกว้างขวางของศาสนา ศาสนาจะกว้างจะแคบด้วยจิตสาธารณะ จิตสาธารณะคือเราไม่ถือสิทธิ์ด้วยเราคนเดียว เราแบ่งภาระหน้าที่กันออกไป เราจะแบกรับภาระ ให้คนอื่นได้ก่อน เราได้ทีหลัง ถ้าจิตไม่เป็นสาธารณะมันต้องเป็นของเราก่อน

เราต้องให้ของคนอื่นก่อน หัวใจเขา หัวใจเรา เราไม่ชอบสิ่งใดเขาก็ไม่ชอบสิ่งนั้น เราชอบสิ่งใดเขาก็ชอบสิ่งนั้น สิ่งใดที่เป็นของดี เราให้ เราเสียสละ เสียสละให้กับคนอื่น เสียสละให้กับหมู่คณะ เสียสละออกไป สิ่งที่เสียสละออกไปมันจะได้บารมีธรรม ได้กลับมา ใครเป็นผู้เสียสละ ผู้นั้นเป็นคนได้

ใครเป็นผู้ที่รับ เราเป็นคนทุกข์คนเข็ญใจคนจน เขาเสียสละอะไรมาเราก็ได้ใช้อาศัย อาศัยนี้มันเป็นบุญของเขา เขาเป็นผู้เสียสละ แต่เราต้องอาศัยสิ่งนี้เป็นปัจจัยเครื่องอาศัย แต่ถ้าเราเป็นผู้เสียสละล่ะ การเสียสละของเราออกไปอย่างนี้เราเป็นคนได้ ได้บารมี ได้ความเป็นไป แล้วได้บารมีขึ้นมา มันมาจากไหน

เวลาภาวนากันนี่อยากภาวนา อยากมีจิตที่มีหลักมีเกณฑ์ ถ้าจิตมีหลักมีเกณฑ์ทําไมปัญญามันไม่เกิด ถ้าปัญญามันเกิด สิ่งนี้มันสะเทือนใจเรานะ ดูสิ พระในสมัยพุทธกาลจะไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จิตมันภาวนาอยู่ ปัญญามันหมุนอยู่ จะไปถามปัญหา แต่เวลาไปถึงแล้วฝนตก ฝนมันตกจากชายคามา พื้นนํ้าเป็นจุดเป็นต่อม มันแตก เกิดดับๆ

“การเกิดดับ” ทุกคนพูดอย่างนั้นนะ แต่พูดกันที่ปาก ถ้าพูดถึงการเกิดดับที่ปาก พระอาทิตย์ขึ้นแล้วพระอาทิตย์ตกก็เหมือนกัน สิ่งใดๆ ขึ้นมา เงินเราเต็มกระเป๋าเลย เราใช้มันหมดแล้วก็หมดกันไป นี่ก็เกิดดับทั้งนั้น แล้วเกิดดับทําให้คนเสียคน เกิดดับทําให้เราไม่ได้สิ่งใดเลย...นี่ว่างๆ ความว่างคืออะไร ว่างทั้งนั้นน่ะ อากาศมันก็ว่าง ทุกอย่างมันก็ว่าง ความว่าง ถ้าว่าง ทําไมมันถึงว่าง เหตุผลที่ทําให้ว่างมันเป็นอย่างไร มันไม่ใช่การฟอกตัวนะ นี่เราประพฤติปฏิบัติกันในศาสนา เรามาฟอกตัวกันเฉยๆ นี่ไปจํามา ไปจําสิ่งต่างๆ มา แล้วครูบาอาจารย์เทศน์อย่างนี้ ธรรมะ เห็นไหม ว่าธรรมะเฟ้อ

ไม่เฟ้อหรอก ธรรมะมันเป็นศาสนธรรม เหมือนนํ้า นํ้าไม่เฟ้อนะ เพราะอะไร เพราะปลามันอยู่กับนํ้า ที่ไหนมีนํ้าที่นั่นมีปลา ถ้ามีธรรมะ เราศึกษาธรรมกัน เราสนทนาธรรมกัน จิตของผู้สนทนาธรรม จิตที่มันสนใจในธรรม ถ้ามันมีอํานาจวาสนามันสะเทือนใจนะ กิเลสมันอยู่ที่ใจ เวลาสนทนาธรรมกันมันจะสะเทือนหัวใจ ถ้าสะเทือนหัวใจนะขนลุกขนพองเลย มันเปลี่ยนมุมมอง เปลี่ยนทิฏฐิ เปลี่ยนความเห็น ถ้าเปลี่ยนทิฏฐิ เปลี่ยนความเห็น เห็นไหม นี่มรรคหยาบ มรรคละเอียด ความคิดมันจะละเอียดเข้าไปนะ

เราศึกษาปริยัติมา เราท่องจําได้ เราว่าเรารู้นะ นกแก้วนกขุนทอง นั่งโต้วาทีกัน โอ้โฮ! สุดยอดเลย ธรรมะ ธรรมะไหลเป็นนํ้าป่าเลย แต่ความจริงมันเข้าถึงหัวใจไหม ถ้ามันไม่เข้าถึงหัวใจนะ มันจะไม่มีจิตใจสาธารณะ มันจะไม่เสียสละ มันจะไม่ให้คนอื่นได้ก่อนไง ถ้าคนอื่นได้ก่อน ของสิ่งใดมาเราเสียสละให้คนอื่นไปก่อน เสียสละเพื่ออะไรล่ะ? เพื่อความสุขของเขา ถ้าความสุขของเขามันก็เป็นความสุขของเรา

ถ้าเป็นความสุขของเรา เห็นแก่ปากแก่ท้อง ถ้าเห็นแก่ปากแก่ท้องเรา ใครจะอยู่กับเราได้ ถ้าไม่เห็นแก่ปากแก่ท้อง ได้สิ่งใดมาก็แบ่งเสมอภาคกัน ทุกอย่างเสมอกัน ถ้าเสมอกัน นี่ทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน สิ่งนี้เป็นความเสมอกันจากภายนอก แล้วถ้าเป็นภายในล่ะ ภายในนะ จิตเป็นสมาธิ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา มันจะมีความสุขของมัน ถ้าคนยังภาวนาอยู่นะ

นี่มหาปวารณา ถ้าเราภาวนากันนะ เราจะปวารณากัน ปวารณากันเพื่ออะไร เพราะอะไร เพราะการประพฤติปฏิบัตินี่นะ ถ้าใครยังไม่ประพฤติปฏิบัติจะไม่เห็นคุณค่าหรอก ไม่เห็นคุณค่าของสิ่งแวดล้อม สิ่งแวดล้อมนะ ถ้าจิตเรากระทบกันนี่มันฟุ้งไหม ถ้าจิตมันฟุ้ง จิตมันคิดออกไป จิตอันนั้นมันจะฟุ้งซ่านไหม แล้วถ้าจิตมันสงบเข้ามาล่ะ ถ้าทุกคนให้ความสนับสนุนกัน ทุกคนให้โอกาสต่อกันในการภาวนา จะไม่กระทบกระเทือนกัน จะไม่เบียดเบียนกัน จะมีความสุขมากเลย

แต่ความสุขมากอันนี้ต้องให้เป็นความจริงนะ อย่าให้เป็นหมาจิ้งจอกนะ ถ้าเป็นหมาจิ้งจอกนะ ให้กันเหมือนกับวางยา โอ๋ย! ให้ความสะดวก มันจะสะดวกอะไรล่ะ ความสะดวกอย่างนั้นความสะดวกโดยเล่ห์ ถ้าความสะดวกโดยเล่ห์ มันยิ่งให้อย่างนั้นนะคนภาวนายิ่งรับไม่ได้ รับไม่ได้นะ รับไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันรู้

สิ่งที่มันรู้ถ้าเป็นความจริงนะ สมบัติของใครก็เป็นของคนนั้นใช่ไหม สมบัติของคนนั้นมันก็ต้องเกิดจากคนนั้นใช่ไหม ถ้าสมบัติของคนนั้น สมาธิก็เป็นสมาธิของผู้ประพฤติปฏิบัตินั้น ปัญญาก็เป็นปัญญาของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น เขาปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความจริงสิ เราเป็นครูบาอาจารย์ เราเป็นคนเปิดทางให้เขา ถ้าเราเป็นคนเปิดทางให้เขา เราเป็นคนชี้นําให้เขา ถ้าเป็นคนชี้นําให้เขา มันจะเป็นความจริงอย่างนั้น แล้วมันจะซึ้งใจมาก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานมาแล้ว ๒,๐๐๐ กว่าปีนะ ๒,๕๕๐ ปีแล้ว ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ สมาธิมันก็เป็นสมาธิ

“ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต”

ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา ปัญญามันเกิดขึ้นมา ปัญญามันหมุนขึ้นมา มรรคญาณมันหมุนขึ้นมานะ นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้อย่างนี้ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ได้อย่างไร แล้วมันกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้อย่างไร เราไม่เคยเห็นตัวองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย ทําไมเรากราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยหัวใจของเรา

แล้วนี่ถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นมา แล้วถ้าปัญญามันเกิดขึ้นมาจากเรา ทําไมเราจะไม่เคารพครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์องค์ไหนถ้าจะมาเป็นครูบาอาจารย์ ไม่ต้องห่วงกลัวว่าลูกศิษย์จะเคารพหรือไม่เคารพเลย ไม่ต้องไปห่วงมัน ไม่มีความหมาย! ไม่มีความหมายเลย! ตัวใครตัวมัน!

แต่มันเป็นหน้าที่ใช่ไหม ศากยบุตรใช่ไหม เราเป็นศากยบุตร เราจะมาทําให้มันเกิดความกว้างขึ้นมาเพื่อจะให้สังคมนี้มันสงบเย็นขึ้นมา สังคมนักรบ หัวหน้านะ นักรบนะ ผู้นํา ถ้าผู้นํารบออกไป ดูสิ สงครามที่ไหนมันก็ชนะ ถ้าเป็นเอกภาพ เป็นเอกภาพเพราะอะไร เพราะหัวหน้ามันมือสะอาดไง หัวหน้าเป็นที่ไว้ใจได้

ความลงใจ ถ้าคนมันลงใจ ชีวิตนี้เอาไปเลย ดูสิ พระอานนท์ ทําไมพอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกมา พระเทวทัตให้เขาปล่อยช้างนาฬาคิรีมา ช้างมันจะชนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่โดดขวางเลยนะ ถ้ามันลงใจ ถ้าใจมันลง ไม่ต้องไปห่วงว่าเขาจะเคารพเราหรือไม่เคารพเรา ไม่ต้องห่วงเลย ถ้าต้องการให้เขาเคารพเรา จะไม่มีใครเคารพเราเลย เพราะอะไร เพราะนี่มันเป็นเล่ห์ ถ้ามันเกิดจากเล่ห์ ทุกอย่างเกิดจากเล่ห์ จะไม่มีความหมายเลย

แต่ถ้าทุกอย่างเกิดจากธรรม ถ้าจิตใจเราเป็นจิตใจสาธารณะ ทําประโยชน์เพื่อสาธารณะ ถ้าทําประโยชน์ให้เราให้ได้ ถ้าประโยชน์ขึ้นมาจากเรา ถ้าทําประโยชน์กับเราได้ แล้วจิตมันเกิดมาอย่างไร ปัญญาที่เกิดขึ้นมา ธรรมที่เกิดขึ้นมาในหัวใจนี้มันเกิดมาจากไหน มันทุกข์มาขนาดไหน มันต่อสู้กับกิเลสมาขนาดไหน เรื่องสังคมของโลกนะ ความยอมรับกันมันไร้สาระ ไร้สาระมากๆ เพราะอะไร เพราะในหัวใจเรามันทุกข์อยู่ ถ้าหัวใจเรายังเกิดยังตายอยู่นี่ เขายกย่องเรานะ เขาทําปราสาทยอดปราสาท เขาจะเอาเราไปไว้บนดวงจันทร์เลย เราก็ต้องไปตายอยู่บนดวงจันทร์

ถ้าหัวใจของเรามันพ้นจากทุกข์นะ เราจะอยู่ใต้บาดาลไหน เราจะอยู่ที่ไหน ไม่มีความหมายเลย เพราะจิตนี้มันพ้นจากกิเลส ถ้าจิตมันพ้นจากกิเลส จะต้องให้ใครมายอมรับ จะต้องให้มีใครมาพะเน้าพะนอ...ไม่ต้องหรอก การพะเน้าพะนอ ถ้าเขาทําเป็นธรรมนะ คือเขาศึกษา มันเป็นอาจริยวัตร อาคันตุกวัตร อุปัชฌายวัตร สิ่งที่มันเป็นวัตร มันเป็นธรรมวินัย ถ้ามันเป็นธรรมวินัย เขาศึกษาของเขา แล้วเขาอยากจะสร้างบุญกุศลของเขา เขาทําของเขามันได้ประโยชน์ของเขา มันทําให้จิตใจมันลงไง จิตใจมันควรแก่การงาน

ถ้าจิตใจมันลง มันฟังครูบาอาจารย์ มันอ่อนลงนะ มันจะเปิดกว้าง เหมือนเราเปิดห้องทํางานของเรา ถ้าเราเปิดมาก อากาศมันถ่ายเทมาก ความเป็นอยู่ของเราจะสะดวกสบาย แต่ถ้าเราปิดให้มันอับ การทําข้อวัตร การแสวงหาครูบาอาจารย์ การฟังธรรมมันจะเปิดหัวใจของเรา ถ้าการเปิดใจมันเป็นหน้าที่ของเขา เขาหาผลประโยชน์ของเขา เขาจะตักตวงผลประโยชน์ของเขา หน้าที่ของเขา เขาก็รักษาผลประโยชน์ของเขา แล้วหน้าที่ของเราล่ะ เรามีสิ่งใดจะเป็นประโยชน์กับเขาไหม ถ้าเรามีสิ่งใดเป็นประโยชน์กับเขา ทําขึ้นมาแล้วมันเป็นประโยชน์กับเขานะ

อาวุโส ภันเต เขาทําของเขาได้อยู่แล้ว ถ้าหัวใจของเราเป็นธรรมขึ้นมาด้วย ยิ่งทํามันยิ่งได้มาก เพราะเนื้อนาบุญ เนื้อนานั้นบริสุทธิ์ขึ้นมา เขาหว่านพืชเท่าไร ผลของเขาเกิดขนาดนั้น สิ่งนี้มันเป็นโอกาสนะ ครูบาอาจารย์ที่ยังดํารงชีวิตอยู่เพราะเหตุนี้ เพราะเหตุเพื่อโลก ให้เขาตักตวงผลประโยชน์ของเขา มันเป็นพื้นนา มันเป็นพื้นที่ที่เขาจะทําประโยชน์ของเขา แล้วถ้าพื้นที่นั้นล่วงไปแล้ว ถ้าชีวิตมันตายไปแล้ว พื้นที่นั้น ดูสิ เราไปกราบศพครูบาอาจารย์กัน กราบศพมันก็กราบแต่ซาก เพราะใจมันออกจากร่างไปแล้ว ขันธ์นั้นต่างหาก ขันธ์ที่ให้ผลตอบสนองมาต่างหาก

มันเป็นหน้าที่ของเขา ถ้าใจมันลง ถ้าใจของเขาลงของเขา เขาทําของเขามันเป็นหน้าที่ของเขา หน้าที่ของเขา ผลประโยชน์ของเขา หน้าที่ของเรา เราเป็นหัวหน้า เราเป็นครูบาอาจารย์ เราจะชักนําเขาไป เพราะกว่าจะเป็นครูบาอาจารย์ได้ต้องสละตาย ไม่เคยสละตายขึ้นมา เอาอะไรมาเป็นครูบาอาจารย์ของเขา ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเขา มันมีวิธีการ วิธีการที่จะชนะกิเลสแต่ละขั้นแต่ละตอน

ชนะตนนะ ชนะตนมันชนะอย่างไร ทุกอย่างมันต้องการ มันเรียกร้องไปทั้งหมด หัวใจนี้มันเรียกร้องไปทั้งนั้น แล้วเราจะมีสติยับยั้งมันอย่างไร ต้องมีสติยับยั้งเขาก่อน ยับยั้งสิ่งที่มันฉุดกระชากลากไป ยับยั้งแล้ว สมาธิจับ ปัญญาตัด แล้วปัญญามันเกิดอย่างไร ปัญญาที่เกิดขึ้นมา ปัญญาขี้โม้นี่มันเป็นสุตมยปัญญา ปัญญาท่องจํามา ปากเปียกปากแฉะ ปัญญาปรัชญาอย่างนี้

ปัญญาจริงๆ เขาไม่โม้หรอก เพราะปัญญาจริงๆ มันไปตัดในจิต มรรคญาณมันหมุนเข้าไปในหัวใจนะ แล้วมรรคญาณมันเข้าไปชําระกิเลสนะ แล้วกิเลสมันอยู่ที่ไหน กิเลสมันอยู่ที่ปากหรือ กิเลสมันอยู่ที่หูของคนฟังหรือ กิเลสไม่ได้อยู่ที่ไหนเลย แล้วเราจะเอาปัญญาเอาคําพูดของเราไปปาดหูคนอื่น มันจะมีประโยชน์อะไร อันนั้นมันเป็นมรรคที่ไหน

มรรคมันเกิดจากใจนะ มรรคมันเกิดจากใจมันย้อนกลับมาภายในนะ ถ้าปัญญามันเกิดขึ้นมา นี่ปัญญามันเกิดอย่างนี้ มันถึงจะย้อนกลับเข้าไป แล้วยิ่งมีปัญญาอย่างนี้เหมือนคนที่มีขุมทรัพย์ เขาจะเอาขุมทรัพย์ ดูสิ เรามีแก้วแหวนเงินทอง เราจะใส่แก้วแหวนเงินทองไปอวดโจรไหม จะใส่เฟอร์นิเจอร์ไปให้โจรมันปล้นหรือ เขาจะเก็บอยู่ในหัวใจนะ

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมะที่ปัญญาอันละเอียด พูดออกมามันเป็นโจรทั้งนั้น กิเลสคือโจร กิเลสมันไม่ยอมฟังใคร แล้วพูดออกไปให้เขาหัวเราะเยาะ มันจะพูดออกมาทําไม มันจําเป็นต้องพูดให้เขาฟังหรือ มันจําเป็นต้องให้เขายอมรับหรือ มันไม่จําเป็นเลย แต่เมื่อใดที่เขาทําขึ้นมาเสมอเรา เขาจะลงเต็มที่เลย เขาลงเต็มที่ต่อเมื่อเขาไปประสบไง “อ๋อ! เขาทํากันอย่างนี้ ครูบาอาจารย์ท่านแลกมาด้วยชีวิตอย่างนี้ ท่านเอาชีวิตอย่างนี้แลกมา แล้วมันทุกข์มาขนาดไหน มันทํามาอย่างนั้น”

ไอ้ของเรามันปากเปียกปากแฉะนะ เหมือนกับเขาใส่ของเทียมเลย เอาทองคําปลอมๆ ใส่ไปอวดกัน โชว์กันไปก็โชว์กันมานะ แล้วเอาไปที่ร้านนะ จะเอาไปขายก็ไม่ได้ราคา เพราะมันเป็นของปลอม ของปลอมอะไร ดูสิ ทองคํามันมีค่าใช่ไหม ทองคําเป็นของแท้ แต่นี่เพราะสัญญาของเรา เพราะความจําของเรามันเป็นของปลอม พอมันเป็นของปลอมก็อ้างว่าเป็นทองคําไง แล้วดูสิ ทองชุบมันมีประโยชน์อะไรขึ้นมา เขาขูดทีเดียวมันก็หมดแล้ว ข้างในมันมีแต่ของเก๊ ธรรมะปากเปียกปากแฉะ ไม่มีประโยชน์หรอก และไม่ต้องการสิ่งนั้น เขาจะลงไม่ลงใจของเขา

ถ้าใจมันลงนะ ดูสิ ทําไมพระอานนท์เสียสละชีวิตให้กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กระโดดขวางเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “อานนท์ เธอไม่ต้อง” เพราะบารมีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแผ่เมตตา โลกธาตุนี้หยุดได้หมดนะ เพียงแต่ว่าท่านไม่ทํา บางโอกาสก็ทํา บางโอกาสก็ไม่ทํา เช่น เวลาที่เขาจ้างคนมาด่า “สมณะหัวโล้น” ด่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจนพระอานนท์ทนไม่ไหว

นี่มีฤทธิ์นะ แต่ทําไมไม่ทํา ถ้ามีฤทธิ์ก็ทําอย่างนั้นได้ เพ่งกสิณไฟก็ได้ กระโดดไปเลย กสิณไฟ กสิณลม เอาพายุพัดไปก็ได้ แต่ท่านไม่ทํา ไม่ทําเพราะอะไร เพราะว่าเป็นคติไง

“โลกธรรม ๘” ดูสิ มีไว้ในพระไตรปิฎกว่า “แม้แต่ศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ยังโดนโลกธรรมแผดเผา โลกธรรมแผดเผาที่ร่างกายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่มารไม่มี ทุกอย่างเข้าถึงใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้”

ดูสิ ครูบาอาจารย์ท่านบอก สิ่งนี้มันเป็นกระโถนของโลกธรรม ร่างกาย ชีวิต แต่หัวใจ ทําไมเทวดา อินทร์ พรหมต้องมาฟังเทศน์ล่ะ ทําไมเทวดา อินทร์ พรหมยังต้องมาถามปัญหา เพราะเทวดา อินทร์ พรหมก็ไม่รู้เรื่องอย่างนี้ ไม่มีใครรู้เรื่องอย่างนี้เลย

สิ่งที่เกิดขึ้นมาในหัวใจเป็นคติไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําสิ่งต่างๆ ไว้เป็นคติ ดูสิ เวลาพระกัสสปะ

“กัสสปะเอย เธอก็มีอายุปานเรา ทําไมต้องถือธุดงควัตร”

“ก็ถือไว้เป็นคติเป็นแบบอย่าง ผู้ที่เขาประพฤติปฏิบัติเขาจะได้อ้างอิงได้”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ใครที่โดนโลกธรรม ๘ ในโลกนี้ ไม่มีใครโดนเท่ากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญญาธิการมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ฤทธิ์เดชก็มากที่สุด ตั้งพระโมคคัลลานะเป็นฝ่ายมีฤทธิ์ ผู้ที่แต่งตั้งเขาต้องรู้มากกว่าเขา รู้มากกว่าทุกๆ อย่าง

เอตทัคคะ ๘๐ องค์ ไปรวมอยู่ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหมดเลย จะทําอะไรก็ได้ แต่ถึงเวลาทําก็ทํา ไม่ถึงเวลา ไม่ควรทําก็ไม่ทํา ไม่ใช่ทําพรํ่าเพรื่อ พรํ่าเพรื่อไม่ได้เพราะอะไร เพราะวุฒิภาวะของโลกมันไม่เหมือนกัน วุฒิภาวะของคนมันไม่เหมือนกัน

ดูสิ เวลาที่พระโมคคัลลานะให้ลูกศิษย์เหาะขึ้นไปเอาบาตรไม้จันทร์ แล้วห้ามไม่ให้ทํา แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านทําเองได้ ทําเองเพื่ออะไร? เพื่อจรรโลงศาสนา พอบัญญัติว่า “ต่อไปนี้ ภิกษุที่มีอภิญญา ห้ามแสดงออก” เพราะแสดงออกนี่มันเป็นเรื่องของอภิญญา

แล้วถ้าแสดงออกเรื่องของอภิญญานะ เดี๋ยวนี้นะ ถ้าเป็นวิทยาศาสตร์เจริญอย่างนี้นี่อายเขาตายเลย เดี๋ยวนี้ทุกคนหูทิพย์หมดเลยนะ เด็กอนุบาลก็หูทิพย์เดี๋ยวนี้ มันมีโทรศัพท์ของมันนะ เหาะเหินเดินอากาศ เดี๋ยวนี้เขาเหาะกันทั่วโลก ถ้าไปเอาเรื่องนี้มาเป็นหัวใจนะ น่าขายหน้า เรื่องนี้นะ สมัยพุทธกาล เทคโนโลยียังไม่เจริญ แต่ผู้ที่เหาะเหินเดินฟ้าได้มันก็เป็นเรื่องที่แปลกประหลาดมหัศจรรย์ แต่เดี๋ยวนี้ใครก็ทําได้ถ้ามีสตางค์ ทําได้ทั้งนั้นเลย แต่เรื่องอริยสัจไม่มีใครรู้ แล้วทําไม่ได้ ทําไม่ได้หรอก สัจจะความจริงอันนี้มันจะย้อนกลับเข้ามาภายในของเรา

นี่ห้ามไม่ให้ผู้อื่นทํา แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นว่าเป็นประโยชน์กับศาสนา ท่านแสดงเอง เพราะลัทธิต่างๆ เห็นว่าพระพุทธเจ้าบัญญัติว่าห้ามแสดง ท้าเลยนะ ท้าแสดง แล้วพอท้าแสดงขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารับท้า แสดงยมกปาฏิหาริย์ แสดงกับเขา

พวกคหบดีถามเลย “แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าห้ามหมดเลย ห้ามสาวกทั้งหมด ห้ามแสดง แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงได้เองได้อย่างไร”

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมนะ “อ้าว! ก็เราเป็นเจ้าของศาสนา เราห้ามเขาได้ เราเป็นเจ้าของห้ามคนอื่นเข้ามาลักของได้ แต่เราเป็นคนใช้ของเราได้เอง เหมือนกับสวนมะม่วง สวนมะม่วงเราห้ามไม่ให้คนอื่นมาเด็ดมะม่วงของเรา แล้วสวนมะม่วงของเรา เราเด็ดของเราเองได้ไหม”

“ได้ครับ”

เวลาแสดงธรรมนี่นะ ถ้าคนมีปัญญามันพูดให้เขาเห็นภาพได้นะ พอเห็นภาพปั๊บ พวกคฤหัสถ์ บริษัท ๔ เขาก็ยอมรับ พอยอมรับ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็แสดงฤทธิ์ พวกนั้นก็พ่ายแพ้ไป

เวลาคนมันหยาบ มันต้องแสดงกันด้วยฤทธิ์ เวลาคนมันละเอียด มันต้องแสดงกันด้วยปัญญา เราใช้ปัญญาเข้าไปในหัวใจของเขา เสนอเข้าไป ความสงบเข้ามาจากภายในของเขา ให้เขาเกิดปัญญาชําระกิเลสของเขา แล้วเขาจะซึ้งใจมาก เห็นไหม เราให้อาหารเขา กับเราสอนให้เขาทําอาหาร ถ้าเขาทําอาหารเป็นนะ เขาจะรักษาชีวิตของเขาได้ เขาจะดํารงชีวิตของเขาได้

เราให้อาหารเขาแต่ละมื้อๆ เราต้องให้เขานะ เขาต้องมานั่งรอรับอาหารจากเรานะ แต่ถ้าวันไหนเราสอนให้เขาทําอาหารได้ เขาหาอาหารกินเองเป็น เขาจะดํารงชีวิตของเขาได้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าธรรมที่เกิดขึ้นมาจากครูบาอาจารย์ จากเราที่เราประสิทธิ์ประสาทให้ ทําไมมันจะไม่ลงใจ ใจมันลงทั้งนั้นน่ะ

สิ่งที่ลงอย่างนี้ สังคมของเรา สังคมของศาสนานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมไว้ให้เรา เราเป็นอนุชนรุ่นหลัง กึ่งพุทธกาลศาสนาเจริญ เจริญในใจของครูบาอาจารย์ของเรามาก่อน แล้วครูบาอาจารย์ ถ้ามันจะเจริญในใจของครูบาอาจารย์มา ครูบาอาจารย์ต้องสมบุกสมบันมา ไม่ใช่นอนหลับตื่นขึ้นมาก็เป็นพระอรหันต์หรอก ถ้านอนหลับแล้วตื่นขึ้นมาแล้วเป็นพระอรหันต์นะ มันฝันไป ถ้าฝันอย่างนั้นนะ ใครก็เข้าข้างตัวเอง

แต่การจะเป็นพระอรหันต์ การจะเป็นพระอริยบุคคลขึ้นมาแต่ละชั้นแต่ละตอน มันต้องต่อสู้กับตนเอง ต่อสู้กับกิเลสนะ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเอาแค่ใจของเราให้สงบนี่ก็ทุกข์ขนาดไหน แล้วทุกข์นะ เพราะมันเป็นของดิบๆ แล้วจะให้มันสุกขึ้นมา ให้มันออกประกอบเป็นอาหารขึ้นมาให้เป็นปัญญาขึ้นมา มันยิ่งทุกข์ยากมาก ทุกข์ยากเพราะอะไร เพราะคนเราสร้างมาไม่เหมือนกัน

ดูสิ คนมีเงินมากนะ วัตถุสินค้าจะมีขนาดไหนเขาซื้อได้นะ คนเรามีเงินน้อย ของมันแพงกว่า กว่าเราจะได้มาแต่ละชิ้นนี่ต้องผ่อนนะ จะต้องผ่อน ต้องดูแลรักษา ต้องทุกอย่างเลย นี่ก็เหมือนกัน ปัญญาของเรา จริตนิสัยของเรา ถ้าคนมีเชาวน์ปัญญาเขาคิดของเขาได้ เขามีปัญญาของเขา เขาแยกแยะของเขาได้ อะไรควร อะไรไม่ควร ไอ้ของเรานี่มืดตื้อเลย มึนงงไปหมด ควรไม่ควรอย่างไร แต่ก็ต้องฝึกนะ ฝึกขึ้นมา

ยิ่งการประพฤติปฏิบัตินะ “ให้ทานร้อยหนพันหนไม่เท่ากับถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง ถือศีลบริสุทธิ์ร้อยหนพันหนไม่เท่ากับเกิดปัญญาหนหนึ่ง” ถ้าปัญญาเกิดขึ้นมา สิ่งนี้มันจะเกิดขึ้นมาชําระกิเลสของเรา สิ่งที่เกิดขึ้นมามันเกิดจากการปฏิบัตินะ การปฏิบัติของเรา เราปฏิบัติมาเพื่อเรา เราปฏิบัติเพื่อเรานะ สิ่งที่ปฏิบัติเพื่อเรา แต่เราก็ต้องอยู่ในหมู่คณะ เวลาเราอยู่คนเดียวเราก็ต้องปฏิบัติของเราคนเดียว เวลาเราอยู่ในหมู่ชน เราก็ต้องปฏิบัติในหมู่ชน การปฏิบัติเราปล่อยวางไม่ได้

การปล่อยวางนะ ดูสิ เราถากหญ้า ถ้าเราปล่อยไว้เดี๋ยวหญ้าจะขึ้นเต็มไปหมดเลย กิเลสก็เหมือนกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ตัดป่า แต่ไม่ได้ถางต้นไม้เลย” ป่ารกชัฏในใจนี่เราปล่อยไม่ได้ อยู่ผู้เดียวเราก็ต้องปฏิบัติของเรา อยู่ในหมู่คณะเราก็ต้องปฏิบัติของเรา แล้วเราจะปฏิบัติอะไรถ้าไม่มีธรรมวินัยเป็นตัวตั้ง ถ้าธรรมวินัยเป็นตัวตั้ง เราเคารพธรรมวินัยกัน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานมาแล้ว ๒,๐๐๐ กว่าปี เรายังกราบได้ เรายังพอใจเคารพศรัทธา แล้วนี่ดูสิ มรรคผลนิพพาน หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ ท่านรื้อค้นมานะ ครูบาอาจารย์ท่านเห็นพวกเราแล้วท่านหัวเราะเยาะนะ เพราะในสมัยครูบาอาจารย์เราไม่สุขสบายขนาดนี้หรอก ไปไหนนะไม่มีใครให้ความร่วมมือทั้งนั้นเลย มีแต่แรงต่อต้าน มีแต่สิ่งต่างๆ ที่เขาไม่ยอมรับกัน แต่ก็ทนทําทนประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จนเดี๋ยวนี้ปัจจัยเครื่องอาศัยของเรา เรามีอาศัยนะ เรามีหลักมีเกณฑ์นะ เรามีครูบาอาจารย์ เรามีหนังสือ เรามีเทป เรามีธรรมะของครูบาอาจารย์มาให้ปฏิบัตินะ แต่หลวงปู่มั่นท่านไปฟังจากใคร มีแต่พระไตรปิฎก ไปรื้อค้นขึ้นมามีแต่ความลังเลสงสัย นี่เรามีโอกาสมากแล้ว

สิ่งที่เกิดขึ้นมา เพราะสังคมมันมากขึ้น สังคมมันเสื่อมถอย ถ้าสังคมมันเสื่อมถอย ประสบการณ์ของเรา เราเข้ามาได้ขนาดนี้ เราเป็นผู้ชนะ ๓ เดือนนี้ผ่านไป สิ่งที่กระทบกระเทือนมาในหัวใจมันเป็นบทเรียน ถ้าบทเรียนเกิดจากเราแล้ว เราควรเก็บไว้ แล้วจะไม่ไปทํากับใคร

เราพูดบ่อยนะ สิ่งที่เกิดขึ้น เราโดนมามากกว่าหมู่คณะอีก เพราะสมัยเราออกธุดงค์ เราไปองค์เดียว แล้วเราไปองค์เดียว ดูสิ ดูหน้าตาเราสิ มันไม่เข้ากับเขา มันไม่เป็นไปตามโลกไง แล้วไปอยู่ที่ไหนมันเป็นคนจริงด้วย ในการประพฤติปฏิบัติ แล้วถ้าเราถือธรรมวินัยด้วยความเป็นจริงๆ มันจะมีแรงเสียดสี เราทนเรื่องอย่างนี้มาเยอะมาก

ฉะนั้น เวลาเกิดขึ้นมา จะบอกว่า สังคมของเรามีเท่านี้นะ ประเทศไทยมันเล็กมากแคบมาก ในสังคมในกรรมฐานเรายิ่งแคบเข้าไปใหญ่ ถ้าในสังคมกรรมฐาน เราจะคบกันไว้เป็นหมู่คณะไหม เราจะเอาไว้เวลาเรามีการพึ่งพิงกัน ฉะนั้น สิ่งที่เกิดขึ้นมาแล้วให้เป็นบทเรียน แล้วผู้ที่ทําแล้วไปบาดหมางเขา ต้องคิดว่าสิ่งนี้ทําแล้วบาดหมางคนอื่น สิ่งที่เราเห็นว่าสิ่งนี้ทําแล้วสะเทือนใจเรา ให้เป็นบทเรียนว่า เราจะไม่ไปทํากับคนอื่น จําคํานี้ไว้นะ! โตขึ้นมาแล้วอย่าไปทํากับใครนะ

เห็นขี้บนหัวคนอื่น เห็นได้ตลอด แต่ขี้บนหัวตัวเราจะไม่เห็นนะ กิเลส ถ้าเรายังไม่เป็นผู้นํา เรายังไม่เป็นผู้รับผิดชอบ มันยังไม่รับรู้สิ่งนี้ ถ้าเราเป็นผู้นํา เราเป็นผู้รับผิดชอบนะ มันรับผิดชอบ มันตัดสินใจ ขี้บนหัวเราไง ขี้บนหัวเรานะ สิ่งนี้มันเป็นประสบการณ์ นี่เป็นเรื่องเปลือกๆ ทั้งนั้น เพราะการแสวงหาที่ควรประพฤติปฏิบัติ ในวิสุทธิมรรค การหลงธุดงค์ไป อย่าไปในที่วัดสร้างใหม่ เพราะมันมีการก่อสร้าง การก่อสร้างนี่ความเห็นต่างๆ กันมันต้องกระทบกระเทือนกันโดยธรรมชาติ อย่าไปในต้นไม้ที่มีผล เพราะมันมีนกกามากินอาหารนั้น มันก็มีเสียงหนวกหู

นี่เวลาเราจะไปที่ไหน เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ นั่นในวิสุทธิมรรคนะ แต่ในปัจจุบัน แต่เดิมในสมัยก่อนนี้มันมีป่าเขาอุดมสมบูรณ์ไง เดี๋ยวนี้ป่าเขามันเป็นป่าเขาที่มีเจ้าของ มีผู้ถือผู้ดูแล เราจะประพฤติปฏิบัติกัน เราก็ต้องมีคนรู้จักมีอะไรนะ สิ่งนี้เรารักษาของเราไว้ รักษาของเราไว้นะ เพื่อศาสนา เพื่อความเป็นไป

วันนี้วันปวารณา ถ้าการปวารณาโดยกิเลสมันปวารณาโดยสักแต่ว่า เป็นประเพณี แต่ถ้าเป็นวันปวารณาโดยหัวใจ สิ่งที่บาดหมางกัน สิ่งที่กระทบกระเทือนกัน เลิกแล้วต่อกัน ให้อภัยต่อกันนะ ถ้าให้อภัยต่อกัน สิ่งนี้มันเหมือนปลงอาบัติไง ให้อภัยต่อกันไปแล้วก็แล้วกันไป แล้วสิ่งที่เราจะทําใจของเราได้หรือไม่ได้ อนาคตเราทําของเราเพื่อไม่ให้มีเวรมีกรรมต่อกัน

“เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร” ถ้าเราระงับด้วยการไม่จองเวร เราเป็นผู้ชนะไง ๓ เดือนนี้เราชนะแล้วนะ เราชนะเพราะเราอยู่ครบเวลา แล้วเรายังจะชนะใจเราต่อไป ชนะที่ไม่ให้มันไปอาฆาตบาดหมางต่อใครทั้งสิ้น ให้อภัยกันให้หมด แล้วหัวใจของเรา เรารักษาหัวใจของเรา

การประพฤติปฏิบัติ การประสบมา มันเหมือนกับเราได้บ่มเพาะใจเรา ใจเรามีอะไรกระทบกระเทือนก็เก็บไว้ในใจ เก็บไว้ในใจ ทุกคนโดนมานะ หลวงปู่มั่นโดนมากกว่านี้ ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ในโลกธรรม ๘ จะไม่มีใครโดนแรงเสียดทานเท่ากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านเล่านะ หลวงปู่มั่นไปอยู่ที่ไหนเขาจับเขาตรวจเขาสอบมาตลอดนะ แล้วท่านก็ทําของท่าน ท่านก็ธุดงค์ของท่านไป จนเป็นที่ยอมรับของสังคม แล้วในปัจจุบันนี้ของอย่างนี้มันเป็นของเล็กน้อยถ้าเทียบกับครูบาอาจารย์ที่ท่านโดนแรงเสียดสีมา

แรงเสียดสี นี่สังคม จากที่ไม่มีใครเป็นผู้นําเลย สังคมทั้งสังคมไม่ยอมรับเลยนะ แต่นี่สังคมยอมรับแล้ว แต่เพราะสังคมยอมรับแล้ว แล้วเอาสังคมเป็นตัวตั้ง เราถึงเอากฎกติกาของสังคมนั้นมา แล้วถึงทําผิดหมดไง เราถึงต้องเอาธรรมวินัยเป็นตัวตั้ง ถ้าเอาธรรมวินัยเป็นตัวตั้ง เราจะไม่ให้สังคมมาเป็นใหญ่

วัดกับบ้านไม่เหมือนกัน วัดคือวัดไง บ้านคือบ้าน แล้วเราทําของเรา ถ้าครูบาอาจารย์ของเรามีหลักมีเกณฑ์ ท่านจะไม่ออกนอกลู่นอกทาง ถ้าครูบาอาจารย์ไม่มีหลักมีเกณฑ์ โคนําฝูง ถ้าโคดีจะนําฝูงโคนั้นขึ้นจากนํ้าสู่ฝั่ง ถ้าโคเป็นผู้ที่ไม่ฉลาด จะนําฝูงโคจากฝั่งออกสู่วังนํ้าวน แล้วจะตายกันหมดนะ

สิ่งนี้คืออํานาจวาสนา เราเกิดมาเจอหลวงปู่มั่น นี่เจอหลวงปู่มั่นที่ครูบาอาจารย์ท่านผ่านมา เราฟังจากลูกศิษย์หลวงปู่มั่น เพราะเราเกิดไม่ทันหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นรื้อค้นบากบั่นนะ แล้วเราประพฤติปฏิบัติมา รื้อค้นบากบั่นเกิดจากความจริงจากใจ แต่ทางโลกเขารื้อค้นบากบั่นจากตํารา แล้วก็ท่องจํากันอย่างนั้น ตีความกันออกนอกลู่นอกทาง จะจูงฝูงโคนั้นลงสู่นํ้า แต่ครูบาอาจารย์เราจะจูงฝูงโคนั้นจากวังนํ้าวนสู่ฝั่ง

เห็นไหม ในการประพฤติปฏิบัติต่างกันอย่างนี้ เราถึงเรียนรู้สิ่งที่ผ่านมาให้เป็นประสบการณ์ของใจ ให้ปวารณา ให้อภัยต่อกันจากหัวใจ เอวัง