คํานํา

พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา สอนถึงที่สุดแห่งทุกข์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเป็นสยัมภูตรัสรู้เองโดยชอบ ทรงเป็นศาสดาเอกของโลกทั้ง ๓ ด้วยพระปัญญาคุณ พระวิสุทธิคุณ พระกรุณาคุณ ต่อสัตวโลกโดยหาประมาณไม่ได้และไม่มีใครเสมอเหมือน ทรงประทานพระพุทธศาสนาให้ดํารงอยู่ครบ ๕,๐๐๐ ปี โดยทรงวางพระธรรมวินัยและทรงแบ่งกิจพระพุทธศาสนาเพื่อทะนุบํารุง ปกป้อง รักษาไว้ ๒ ด้าน ได้แก่

ด้านคันถธุระ คือ ธุระด้านการเรียนพระคัมภีร์ การศึกษาปริยัติธรรม ถือเป็นภาคปริยัติ พระฝ่ายนี้เป็นพระคามวาสีหรือพระบ้าน และในสมัยปัจจุบันเป็นพระฝ่ายปกครองคณะสงฆ์

ด้านวิปัสสนาธุระ คือ ธุระด้านการเจริญวิปัสสนา บําเพ็ญสมถะ-วิปัสสนากรรมฐาน พิจารณาอริยสัจ ๔ สติปัฏฐาน ๔ ถือเป็นภาคปฏิบัติ ซึ่งจะเกิดผล คือ ปฏิเวธ ถึงที่สุดวิมุตติพระนิพพาน อันเป็นเป้าหมายสูงสุดของพระพุทธศาสนา พระฝ่ายนี้เป็นพระอรัญวาสีหรือพระป่า

พระพุทธศาสนาจะเจริญรุ่งเรืองดํารงอยู่จําต้องครบทั้ง ๓ องค์ประกอบ คือ ภาคปริยัติ ภาคปฏิบัติ และ ภาคปฏิเวธ โดยเฉพาะอย่างยิ่งด้านวิปัสสนาธุระ หรือภาคปฏิบัติ อันเป็นงานประเสริฐที่สุด ซึ่งองค์พระบรมศาสดาสรรเสริญเป็นอย่างยิ่ง ดังบทธรรม ธรรมานุธรรมปฏิปันโน ผู้ใดปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรม ผู้นั้นชื่อว่าบูชาเราถตาคต พระองค์ทรงสรรเสริญพระป่าที่เสียสละชีวิตออกเที่ยวธุดงค์ปฏิบัติธรรมตามป่าเขา แต่ทรงตําหนิพระบ้านที่ศึกษาเล่าเรียนปริยัติเพียงอย่างเดียว ดังทรงตรัสเรียก พระโปฐิละ คณาจารย์ใหญ่ฝ่ายปริยัติว่า พระใบลานเปล่าๆ จนสํานึกหันกลับมาปฏิบัติภาวนาจนบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์

ด้วยในสมัยปัจจุบันกิจพระพุทธศาสนาทั้ง ๒ ด้าน และ งานของพระแท้ คือ การเดินจงกรม นั่งสมาธิ ก็ไม่เป็นไปตามพระพุทธประสงค์ และ เริ่มย่อหย่อนอ่อนแอลงอย่างเห็นได้ชัด กล่าวคือ

ด้านคันถธุระ แทนที่จะศึกษาเล่าเรียนพระปริยัติธรรมมาเพื่อปฏิบัติชําระกิเลส กลับไปเรียนติรัจฉานวิชาหรือวิชาทางโลก พระบ้านที่ไปศึกษาส่วนใหญ่ก็ไม่เคร่งครัดพระธรรมวินัย ไม่สนใจปฏิบัติภาวนา หรือปฏิบัติพอเป็นพิธี บางองค์ก็อาศัยธรรม แล้วเหยียบยํ่าธรรมไปสู่โลก

ด้านวิปัสสนาธุระ พระป่าผู้นําที่รู้จริงเห็นจริงนับวันจะหาได้ยากยิ่ง และพระป่าสมัยนี้ภาวนาไม่จริงจัง แม้การถือธุดงควัตร ซึ่งพระอรหันต์ทุกองค์ล้วนเห็นคุณค่าและถือปฏิบัติจริงจัง ก็เริ่มละเลยไม่เข้มแข็ง นอกจากนี้วัดและสํานักวิปัสสนาต่างๆ ก็นําการปฏิบัติภาวนามาหลอกลวงแอบแฝงหาผลประโยชน์ หาลาภสักการะ หาชื่อเสียง หาทําการตลาดอย่างโลกเขาทํากัน โดยผู้สอนมักตั้งตนเป็นวิปัสสนาจารย์เที่ยวสอนภาวนาโดยไม่มีคุณธรรมในหัวใจ ไม่รู้จริงเห็นจริง เป็นวิปัสสนาจารย์โดยคันถธุระ โดยความเห็น โดยพุทธพจน์ นําความรู้ที่สอนมาจากทฤษฎีวิชาการ จากสัญญาความจํา จากตรรกะตรึกนึกคิด เป็นโลกียปัญญา ซึ่งล้วนจดจํามาจากพระไตรปิฎก

มิหนําซํ้าบางองค์ไม่เคยออกเที่ยวธุดงค์ตามป่าเขา ดังพระโอวาทที่ทรงประทานให้พระบวชใหม่ทุกรูป คือ รุกฺขมูลเสนาสนํ ฯลฯ บางองค์ศีลก็ด่างพร้อย แม้สมาธิซึ่งจําเป็นอย่างยิ่งในการเจริญวิปัสสนาก็ไม่เคยลิ้มรส บางองค์ถึงกับปฏิเสธและสอนให้ใช้ปัญญาไปเลยก็มี ดังในอนุศาสน์ ศีล สมาธิ ปัญญา มีความสําคัญมาก ทั้งสัมพันธ์เกี่ยวเนื่องกัน ดังนี้ สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส, สมาธิปริภาวิตา ปญฺา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา ฯลฯ บางองค์ก็ปฏิเสธเรื่องเทวดา แม้มีในพระไตรปิฎกและองค์พระบรมศาสดาตลอดพระอริยสงฆ์ล้วนเกี่ยวข้องทั้งสิ้น

ส่วนผู้สนใจภาวนาก็ขาดปัญญา ขาดวุฒิภาวะ เพราะเข้าไม่ถึงแก่นแท้พระพุทธศาสนา และไม่มีครูบาอาจารย์รู้จริงเห็นจริงชี้นํา ทําให้ไม่มีหลักเกณฑ์ ไม่มีเหตุผล ทั้งเชื่อง่ายดายและงมงาย ซึ่งล้วนตกเป็นเหยื่อถูกชักจูง เปรียบดัง โคโง่หัวหน้าฝูงจูงนําโคตาบอดทั้งหลายจมสู่ห้วงนํ้าลึก

ในสมัยกึ่งพุทธกาล องค์หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล และ องค์หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต เป็นพระบูรพาจารย์ใหญ่ฝ่ายวิปัสสนาธุระที่เคร่งครัดในพระธรรมวินัยและธุดงควัตร เป็นพระป่าบุกเบิกธุดงค์ตามป่าตามเขา บําเพ็ญเพียรภาวนาอย่างอุกฤษฏ์เดนตาย จนประสบธรรมปีติบรรลุอริยธรรมขั้นสูงสุดเป็นพระอรหันต์ ทําให้สังคมที่เคยต่อต้านขับไล่วงกรรมฐานอย่างหนัก หันกลับมายอมรับ เคารพบูชาและปฏิบัติภาวนากันอย่างกว้างขวาง นับว่าสองพระองค์ได้สร้างคุณูปการที่เป็นคุณประโยชน์ต่อพระพุทธศาสนาอย่างยิ่งใหญ่ไพศาล นับเป็นการตามรอยองค์พระบรมศาสดาได้อย่างสมบูรณ์งดงามที่สุด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เป็นพระป่าวิปัสสนากรรมฐานองค์หนึ่งในสายองค์หลวงปู่มั่น ที่ดําเนินตามแนวข้อวัตรปฏิปทาพ่อแม่ครูอาจารย์ได้อย่างเคร่งครัด และดําเนินตามแนวปฏิปทาขององค์พระบรมศาสดาและบรรดาพระอริยเจ้าทั้งหลายได้อย่างไม่มีที่ต้องติ คือ ทําประโยชน์ตนให้สมบูรณ์ก่อนจะทําประโยชน์ให้สังคมและหมู่คณะ ท่านได้ปฏิบัติอย่างอุกฤษฏ์เดนตาย จนประสบผลสมดังความมุ่งหมาย เป็นร่มโพธิ์ร่มไทร และท่านได้เมตตาเทศน์สอนภาคปฏิบัติได้อย่างถูกต้องไม่มีเงื่อนงํา ซึ่งสอบถามและตรวจสอบได้ ดังบทธรรม ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ

เทศนาธรรมของท่านจะชัดเจน เผ็ดร้อนแผดเผา สะเทือนต่อกิเลส เพราะสิ่งที่ทําลายยากที่สุด คือ กิเลส การภาวนาอย่าให้กิเลสสวมเขา อย่าสําคัญผิด เน้นสอนฝึกหัดสติ สติสําคัญมาก สมถะสําคัญมาก จิตสงบสําคัญ เพราะจะเกิดภาวนามยปัญญาฆ่ากิเลส อันเป็นการฆ่าที่ประเสริฐที่สุด และเทศน์ยํ้า วิปัสสนาธุระเกิดจากใจ มันเป็นเรื่องของมรรค เรื่องของศีล สมาธิ ปัญญา เรื่องของปัญญาที่เป็นนามธรรม แต่เป็นนามธรรมที่เรามีเหตุมีผล มีการกระทํา จิตมีการกระทํา มันมีการกระทํา มีความเป็นจริง มีองค์ความรู้ มีความเห็นจริง ผู้ปฏิบัติภาวนาเมื่อบําเพ็ญถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้ว เป็น ปจฺจตฺตํ เป็น สนฺทิฏฺิโก เป็น ศาสนทายาทและเป็นร่มโพธิ์ร่มไทรสืบทอดวิปัสสนาธุระที่แท้จริงให้พุทธบริษัทภายหน้าต่อไป

หนังสือ วิปัสสนาธุระ รวบรวมจากเทศนาธรรมของพระอาจารย์สงบ โดยมีเจตนาอันบริสุทธิ์แน่วแน่ที่จะช่วยสงเคราะห์ให้ผู้ปฏิบัติภาวนาทั้งหลาย ได้ศึกษาค้นคว้าแนวปฏิบัติที่ถูกต้องและดําเนินตามองค์พระบรมศาสดาเข้าสู่สายทางพ้นทุกข์ ทั้งนี้เพื่อความเจริญวัฒนาสถาพรของพระพุทธศาสนาอันเป็นมรดกธรรมลํ้าค่ายิ่งของพุทธบริษัททั้งหลายให้ดํารงอยู่ตราบนานเท่านาน

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
พฤษภาคม ๒๕๕๖

๑

สุขภาพจิตดี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๐ เมษายน ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม เรามาวัดนะ เรามาปฏิบัติเพื่อความร่มเย็นเป็นสุข ความร่มเย็นเป็นสุข ถ้ามันจะเกิดขึ้นมาได้ มันต้องตามความเป็นจริง แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม เราอยู่กับโลก โลกนี้อยู่กันด้วยความยกยอปอปั้น ให้กําลังใจกันเพื่อความร่มเย็นเป็นสุขของโลกเขา มารยาทสังคมนะ เราอยู่กันด้วยมารยาท ด้วยความเกรงอกเกรงใจ แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติ มันต้องเป็นตามความเป็นจริง ตามความเป็นจริงของใครล่ะ? ตามความเป็นจริงของบุคคลคนนั้น ถ้าบุคคลคนนั้นปฏิบัติ ถ้ามันเกิดผลขึ้นตามความเป็นจริง คนคนนั้นจะได้ความร่มเย็นเป็นสุข เป็นสุขจริงๆ นะ “สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี”

แต่พวกเราเป็นชาวพุทธ ในเมื่อมันเป็นหน้าที่การงาน ก็เห็นใจอยู่ ในเมื่อเราเกิดมา เราก็ต้องมีหน้าที่การงานเป็นธรรมดา แต่ถ้ามีหน้าที่การงาน เห็นไหม เราไปจริงจัง เราไปทุกข์อยู่กับหน้าที่การงานนั้น จนลืมสิ่งที่มีคุณค่า คือความรู้สึกของใจ ใจอยู่ในร่างกายนี้มันมีคุณค่ามาก เห็นไหม ดูสิ ถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นมาถึงที่สุดแห่งทุกข์ จิตใจอันนั้น นี่เทวดา อินทร์ พรหมยังมาฟังเทศน์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นเรื่องที่มหัศจรรย์ แต่ที่มันจะมหัศจรรย์อย่างนั้นได้มันต้องทําความเป็นจริงของใจนั้นขึ้นมา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสวยวิมุตติสุข เวลาปฏิบัติมา ๖ ปี ทุกข์จนแสนเข็ญนะ ปฏิบัติอยู่ ๖ ปี ทําทุกรกิริยา ทําทุกอย่างเพื่อจะให้พ้นจากทุกข์ ขณะทําทุกรกิริยา ในการทําสิ่งที่มันเป็นเรื่องที่ว่ากิเลสมันอยู่ที่ร่างกาย นี่เข้าใจว่าอย่างนั้น พยายามประพฤติปฏิบัติมา เวลาประพฤติปฏิบัติมานี่สู้จนถึงที่สุด เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว เสวยวิมุตติ วิมุตติสุข วิมุตติสุขคือโลกเขาไม่มีไง

สุขนี้ นี่โลกียปัญญา สุขเวทนา ทุกขเวทนา เป็นเรื่องของโลกๆ เขา แต่เวลาเสวยวิมุตติสุข สุขที่พ้นออกไปจากโลก ถ้าพ้นออกไปจากโลก มันพ้นออกไปได้อย่างไร ถ้ามันพ้นออกไป เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําขึ้นมาเป็นความจริงอันนั้น

ถ้าเป็นความจริงอันนั้นนะ เวลาเผยแผ่ธรรมมา วางธรรมและวินัยนี้ไว้ เราก็ศึกษาธรรมวินัยนี้ด้วยสติปัญญาของเรา ถ้าเราศึกษาธรรมวินัยนี้ด้วยสติปัญญาของเรา มันก็เหมือนโลกๆ น่ะ ดูทางวิชาการสิ เวลาเขาวิพากษ์วิจารณ์ เขาวิพากษ์วิจารณ์สิ่งใดก็ได้ทางวิชาการ เพราะว่าเขาใช้ปัญญาของเขา นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เหมือนวิพากษ์วิจารณ์นั่นน่ะ เราไปตรึกในธรรม เราศึกษาธรรมของเราขึ้นมา แล้วเวลาเราจะประพฤติปฏิบัติเอาความจริงขึ้นมา ถ้าเอาความจริงขึ้นมา นี่ด้วยมุมมองของใครล่ะ

ถ้าด้วยมุมมองของกิเลส มุมมองของโลก เห็นไหม เราอยู่กับทางโลก เราจะต้องมีมารยาทสังคม เราอยู่กันด้วยสังคม เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็ต้องมีมารยาทสังคม ทําสิ่งใดด้วยความรุนแรงเกินไปก็ไม่ได้ จะทําสิ่งใดนี่เสียมารยาท ต้องนุ่มนวลอ่อนหวาน การนุ่มนวลอ่อนหวานนี่มันเรื่องของกิเลสทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันนุ่มนวลอ่อนหวานเพื่อสิ่งใดล่ะ? ก็เพื่อกิเลสมันจะได้ไม่มีใครเข้าไปดัดแปลงมันไง นี่ด้วยความนุ่มนวลอ่อนหวาน เห็นไหม นี่เรื่องของโลกนะ เวลาเราศึกษาขึ้นมา เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราประพฤติปฏิบัติด้วยความเป็นจริงของเรา ถ้าเป็นจริงของเรา เราต้องลงทุนลงแรง

เราเกิดมานะ เกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนานี่มีคุณค่ามาก มีประโยชน์มาก มีประโยชน์เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้จริง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้จริง “เราเป็นพระอรหันต์ เราเป็นพระอรหันต์” เวลาจะเทศนาว่าการ ไปพูดกับปัญจวัคคีย์ก็เหมือนกัน “เธอจงเงี่ยหูลงฟัง สิ่งที่เราไม่รู้ เราก็บอกไม่รู้ อยู่ด้วยกันมา ๖ ปี อุปัฏฐากกันมาแล้วก็บอกว่าไม่รู้ทั้งนั้นน่ะ แต่ขณะนี้ บัดนี้รู้แล้ว เธอเคยได้ยินคําพูดแบบนี้ไหม อยู่กัน ๖ ปี ถ้าไม่รู้ก็ไม่เคยบอกเลย” แต่ขณะที่รู้แล้ว “เธอจงเงี่ยหูลงฟัง” เห็นไหม นี่เทศน์ธัมมจักฯ

เทศน์ธัมมจักฯ ไป พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” บุคคลที่ ๒ รู้ไง พยานเกิดขึ้นแล้ว แต่ถ้าพยานไม่เกิดขึ้นนะ ถ้าคําว่า “ความจริง” ความจริงของใคร ในเมื่อไม่มีใครรู้ มันก็ไม่มีพยาน เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะเป็นพยานขึ้นมา เป็นสงฆ์องค์แรกของโลก เทศน์อนัตตลักขณสูตรไป เป็นพระอรหันต์ทั้งหมดเลย ปัญจวัคคีย์เป็นพระอรหันต์ สิ่งที่ว่าเป็นพระอรหันต์ นี่ทําความเป็นจริง มันได้ตามจริงขึ้นมา จริงที่ไหน? จริงที่ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จริงที่ในใจของพระปัญจวัคคีย์เป็นขึ้นมา ความจริงของพระอริยบุคคล พระสงฆ์ที่เป็นพระอรหันต์ ๖๑ องค์ รวมทั้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เธออย่าไปซ้อนทางกัน โลกนี้เขาเดือดร้อนนัก” นี่เพราะมันมีความจริงในหัวใจขึ้นไป มันทําสิ่งใด มันทําได้จริง

ทีนี้วางธรรมวินัยนี้ไว้ แล้วเวลาเราศึกษาในปัจจุบันนี้ เราศึกษาด้วยสิ่งใด เราศึกษาแล้วเราปฏิบัติกันนะ เวลาปฏิบัติด้วยปัญญาชน เราปฏิบัติกันด้วยความรู้ตัวทั่วพร้อม ด้วยสติปัญญาของเรา สติปัญญาอย่างนี้นะ สติปัญญาอย่างนี้ เห็นไหม เวลาทําไปทางโลก โลกนี้ เราทุกคนนะ กิเลสเวลามันหลอก มันหลอกว่าเราทําสิ่งนี้แล้วเราเข้าใจ เราเป็นนักวิชาการ วิพากษ์วิจารณ์ธรรม วิพากษ์วิจารณ์ รู้ตัวทั่วพร้อม อารมณ์ความรู้สึกนี่รู้หมด...รู้แล้วเราได้อะไรขึ้นมา

ปฏิบัติขึ้นมานะ ดูสิ เวลาคนทุกข์คนยากนะ เวลาคนทุกข์คนยากมันทุกข์ที่ไหนล่ะ? มันทุกข์ที่หัวใจน่ะ มันแบกหามนะ มันแบกหามเรื่องโลก มันแบกหามเรื่องธรรม มันแบกหามเรื่องชีวิต มันแบกหามเรื่องครอบครัว มันแบกหามเรื่องสุขภาพ มันแบกหามหมดเลย มันแบกหามขึ้นมาแล้วมันก็ทุกข์ในหัวใจมันนั่นน่ะ

ทีนี้เวลาเราตรึกในธรรม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราตรึกในธรรม “สภาวธรรมเป็นอย่างนั้น โลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา มันเป็นเช่นนี้เอง มันก็เป็นเช่นนี้แหละ” พอเป็นเช่นนี้ พอหัวใจเราได้ศึกษา พอศึกษาอย่างนี้มันเข้ามา นี่ศึกษาเข้ามามันก็ปล่อยวาง ปล่อยวางสิ “มันเป็นเช่นนี้เอง” มันปล่อยวางได้อะไรล่ะ มันปล่อยวางเพราะสุขภาพจิตมันดี

ดูสิ เวลาตอนเช้า เขาออกกําลังกายเพื่ออะไร? เพื่อสุขภาพร่างกายเขาดี ถ้าสุขภาพร่างกายนะ เวลาในสมัยปัจจุบันนี้เขาไม่รอให้คนป่วยนะ เขาพยายามจะฟื้นฟูให้คนแข็งแรง รักษาตั้งแต่ก่อนที่มันจะเจ็บไข้ได้ป่วย ถ้าเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมาก็ดูแลรักษากันไป เห็นไหม เวลาเขาออกกําลังกายกันต่างๆ ก็เพื่อให้สุขภาพเขาแข็งแรง

ทีนี้เราประพฤติปฏิบัติกัน เราประพฤติปฏิบัติด้วยกิเลส เราประพฤติปฏิบัติโดยที่เราไม่มีผู้นํา เราไม่มีผู้นําที่รู้จริง เราประพฤติปฏิบัติกัน เราก็ประพฤติปฏิบัติด้วยความรู้ตัวทั่วพร้อม อารมณ์กรรมฐาน ทุกอย่างรู้หมด พอรู้หมดมันก็ปล่อยวาง ปล่อยวางคืออะไร? มันก็สุขภาพจิตไง “ปล่อยวาง สบาย ปล่อยวางแล้วโล่งโถง ปล่อยวางแล้วมีคุณงามความดีหมดน่ะ”

เวลาในทางโลกในปัจจุบันนี้ ถึงเวลาเขาไปตรวจสุขภาพนะ ถ้าใครไปตรวจสุขภาพแล้วสุขภาพสมบูรณ์แข็งแรง คนนั้นออกจากโรงพยาบาลมาด้วยความภูมิใจ ด้วยความดีใจ แต่ถ้าใครไปตรวจสุขภาพนะ แล้วรู้ว่าตัวเองเป็นโรคเป็นภัยขึ้นมา เห็นไหม ถ้ารู้ตัวว่าเป็นโรคเป็นภัยขึ้นมามันก็ต้องสะเทือนใจ เดินคอตกเลยนะ ยิ่งถ้าเป็นโรคร้ายนะ บอกว่าอยู่ได้อีก ๖ เดือน อยู่ได้อีก ๓ เดือน หรืออยู่ได้อีกเดือนเดียว นี่คอตกเลยล่ะ ทีนี้มันจะรู้ตัวทั่วพร้อมไหมล่ะ มันจะรู้ตัวทั่วพร้อมอีกไหม

มันจะรู้ตัวทั่วพร้อมต่อเมื่อสุขภาพมันแข็งแรง สุขภาพนี้ไม่มีสิ่งใดกระทบกระเทือนใจ มันก็ดีไปหมดน่ะ แต่ถ้ามันไปตรวจสุขภาพแล้วก็บอก “นี่จะตาย อีกเดือนหนึ่งหมดอายุขัย” มันจะรู้ตัวทั่วพร้อมไหมล่ะ มันจะสั่นไหวไปในหัวใจเลย ถ้ามันสั่นไหวไป มันจะรู้ทันไหมล่ะ? มันรู้ทันไปไม่ได้หรอก

ถ้าสุขภาพกายมันก็เรื่องสุขภาพกาย สุขภาพจิตก็มีเท่านี้แหละ “รู้ตัวทั่วพร้อม ทุกอย่างเข้าใจไปทั้งหมด อารมณ์ต่างๆ เข้าใจได้หมด ปล่อยวางหมด มรรคผลนิพพานไม่มีแล้ว เพราะมันกึ่งพุทธกาลไม่มีหรอก” เห็นไหม นี่รู้ตัวทั่วพร้อม มันเป็นเรื่องของสุขภาพจิตนะ สุขภาพธรรมไม่มีเลย ถ้าสุขภาพธรรม มันจะเกิดขึ้นมาได้อย่างไร

นี่ไง เราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนานะ ในปัจจุบันนี้เราเกิดมาพบครูบาอาจารย์ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นผู้บุกเบิกมา ถ้าท่านเป็นผู้บุกเบิกมานะ เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเทศนาว่าการไว้ ถ้าโคนําฝูงเป็นผู้ที่ฉลาด หัวหน้าโคนั้นจะพาฝูงโคนั้นพ้นจากวังนํ้าวน ถ้าโคนั้นเป็นผู้ที่โง่เขลาเบาปัญญา มันจะพาฝูงโคนั้นไปสู่วังนํ้าวน วังนํ้าวนมันจะดูดโคทั้งฝูงนั้นลงไปในวังนํ้าวน เสียชีวิตหมดเลย แต่ถ้าโคที่ฉลาดล่ะ โคที่ฉลาด ทําไมเขาถึงฉลาดล่ะ

เห็นไหม ถ้าเราศึกษาธรรม ศึกษาธรรม ศึกษามาแล้วประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติแบบโลกไง ถ้าปฏิบัติแบบโลก มันเป็นเรื่องของสุขภาพจิต ถ้าสุขภาพจิตมันสุขสบาย สุขสบายเพราะอะไรล่ะ เพราะมันเป็นเรื่องโลกๆ มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญา เห็นไหม เข้าใจว่าเทียบอารมณ์ เทียบอารมณ์เป็นอารมณ์อย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ในอภิธรรมว่าเป็นอย่างนั้น อารมณ์อย่างนั้นมันรู้เท่ารู้ทัน มันก็จบ จบแล้วทําอย่างไรต่อ? ก็เท่านั้นน่ะ แล้วก็ทบทวน ทบทวนกันอยู่อย่างนั้น แล้วมันเป็นไปได้ไหมล่ะ

แต่ถ้าเวลาโคที่ฉลาดนะ โคที่ฉลาดเวลาลงไปพาฝูงโคนั้นข้ามแม่นํ้า วังนํ้าวน ข้ามวัฏฏะ ถ้าข้ามจากฝั่งนี้ไปอยู่ฝั่งทางนู้น มันจะข้ามไปได้อย่างไร แต่ถ้าโคมันโง่นะ มันไม่เคยเห็นวังนํ้าวนนั้น มันบอก วังนํ้าวนไม่มี ไม่เคยเห็น ถ้าไม่เคยเห็นนะ ดูสิ เวลาไม่เคยเห็น เห็นไหม คลื่นสึนามินี่เราบอกไม่เคยมี ไม่เคยเห็น เวลามันมาทีนี่มันกวาดไปเป็นแสนๆ มันกวาดไปหมดนะ ตายเป็นแสน แล้วมันมาจากไหนล่ะ มันมาจากไหน

นี่ก็เหมือนกัน วังนํ้าวนมันคืออะไรล่ะ ถ้าวังนํ้าวน ครูบาอาจารย์ของเรา...ถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาจิตที่มันกระทบ มันมี เป็นครั้งเป็นคราวที่มันกระเทือนใจนี่มันมี ถ้ากระเทือนใจมันก็คือกระเทือนกิเลส แล้วมันบอกว่ามันไม่มีไง เวลาเราประพฤติปฏิบัตินี่รู้ตัวทั่วพร้อม รู้ตัวทั่วพร้อม รู้ตัวทั่วพร้อมแล้วมันจะเป็นอย่างไรต่อไป

จริตของจิตนะ จิตนี่เวลามันสร้างบุญสร้างกรรมมา จริตนิสัยของจิตมันแตกต่างหลากหลายกันมา จะประพฤติปฏิบัติทางไหน จะมีคําบริกรรมนะ คําว่า “บริกรรมพุทโธๆ” นี่คําบริกรรม พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ อนุสติ ๑๐ ถ้าการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา กรรมฐาน ๔๐ ห้อง ถ้ากรรมฐาน ๔๐ ห้อง นี่ทําเพื่ออะไร? ทําเพื่อให้หัวใจนี้เข้มแข็ง ให้จิตใจเข้ามาเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าจิตใจเข้าเป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิเพื่อเหตุใด? ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเกิดปัญญา ปัญญาที่มันจะชําระล้าง

นี่โคนําฝูง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา ท่านฉลาดของท่าน ท่านเคยผ่านวังนํ้าวน ท่านเคยประสบเหตุการณ์การที่หัวใจนี้มันกระทบกับกิเลสมา ท่านเอาหัวใจของท่านรอดพ้นแล้วท่านถึงมาสอนเรา ไม่ใช่โคโง่ๆ โคโง่ๆ โคที่ไม่มีปัญญา นี่วิพากษ์วิจารณ์ธรรม “ธรรมะต้องเป็นอย่างนั้น” นี่วังนํ้าวนก็ไม่เคยเห็น สรรพสิ่งใดๆ ก็ไม่เคยเห็น ไม่เคยเห็น “นี่ธรรมก็เป็นอย่างนั้นไง มันรู้ตัวทั่วพร้อม”...แต่รู้ตัวทั่วพร้อมแล้วได้สิ่งใดขึ้นมา

จะกําหนดสิ่งใดก็แล้วแต่ ถ้าจริตของมัน จริตของจิตนี้ได้สร้างบุญญาธิการมาขนาดไหน มันจะมีเหตุมีผลในใจดวงนั้น ถ้าจิตมันสงบลง หรือจิตมันปล่อยวางสิ่งใดมา มันมีผลกระทบนะ คําว่า “ผลกระทบ” เวลาคนทํา ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติมา นี่โคนําฝูงที่ฉลาด หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เวลาท่านสอนลูกศิษย์ลูกหานะ ให้ทําความสงบของใจเข้ามา แล้วถ้าจิตที่มันจะทําความสงบเข้ามา มันก็แล้วแต่จริตนิสัยของใจดวงนั้น ใจดวงนั้นทําความสงบได้ง่าย ทําความสงบได้ยาก ถ้าทําความสงบได้ยาก นี่ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิอบรมปัญญา จะมีวิธีการแก้ไขอย่างใดให้จิตนี้มีพื้นฐาน ถ้าจิตมีพื้นฐาน มันมีการกระทํา โคนั้นจะลงสู่แม่นํ้า จะข้ามฝั่ง จะข้ามวัฏฏะ จะพ้นออกไปจากกิเลส

แต่ถ้าจิตที่มันไม่เคยสงบ มันไม่เคยสงบของมัน มันเป็นมิจฉา มิจฉาเพราะอะไร เพราะรู้ตัวทั่วพร้อมแล้วมันก็ปล่อยวาง ปล่อยวางแล้วทําอย่างไรต่อไป? ปล่อยวางแล้วไม่รู้ ถ้าไม่รู้ นี่พูดถึงจิตที่มันไม่รู้นะ เพราะมันไม่สืบต่อ ไม่สืบต่อ นี่โคที่ไม่ฉลาด โคที่ไม่ฉลาด แม่นํ้าก็ไม่กล้าลง เราจะข้ามฝั่ง ฝั่งของวัฏฏะกับวิวัฏฏะ ฝั่งของกิเลสกับฝั่งของธรรม เราจะข้ามไปสู่ความเป็นจริง พอไปสู่ความเป็นจริง มันไปไม่ได้ มันไม่กล้าลง เพราะมันไม่ต้องลง

การลงนํ้านะ เวลาเราทําความสงบของใจ “อันนั้นมันเป็นสมถะ สิ่งนั้นไม่เป็นประโยชน์”...แม่นํ้าทั้งสายไม่มีประโยชน์เหรอ แม่นํ้าทั้งสายมันไปกางกั้นระหว่างวัฏฏะ วิวัฏฏะนะ มันกั้นระหว่างโลกกับธรรมนะ ถ้าเราไม่ข้ามสู่วิวัฏฏะ มันจะพ้นจากกิเลสไปได้อย่างไร มันจะมีสิ่งใดกําจัดกิเลสในหัวใจนั้น

ฉะนั้น บอกว่า “ไม่ต้องทํา ไม่ต้องลงฝั่ง ไม่ต้องลงแม่นํ้า ไม่ต้องไปเจอวังนํ้าวน ไม่ต้องเจอสิ่งใดเลย เพราะสิ่งนั้นมันเป็นสมถะ สิ่งนั้นจิตมันไปรู้ไปเห็นของมันโดยความไม่เข้าใจ โดยเป็นสมถะ โดยความเป็นโลก ไม่ได้ใช้ปัญญา”

เวลานักวิชาการเขาวิพากษ์ วิพากษ์เรื่องธรรมะ “ถ้าศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา เราได้ใช้ปัญญาของเราแล้ว เรารู้ตัวทั่วพร้อม เราเข้าใจความรู้สึก เราควบคุมได้หมด” ความเข้าใจของเรา เข้าใจอะไร? นี่เข้าใจเรื่องโลกๆ ไง ไปปฏิบัติอยู่ฝั่งหนึ่ง ฝั่งของวัฏฏะ พอฝั่งของวัฏฏะ รู้ตัวทั่วพร้อมแล้วก็จบ แล้วมันจบจริงไหม? จบไม่จริง จบไม่จริงเพราะอะไร เพราะจริตของคนไม่เหมือนกัน

จะกําหนดสิ่งใดก็แล้วแต่ จะปฏิบัติอย่างไรก็แล้วแต่ ถ้าจิตมันสงบนะ ถ้าจิตที่มันได้สร้างมา มันสร้างมาด้วยตัณหาความทะยานอยากในหัวใจ ถ้ามันจะรู้จะเห็นของมัน มันก็จะรู้จะเห็น ถ้ามันจะกําหนดสิ่งใด จะรู้ตัวทั่วพร้อม จะภาวนาสิ่งใด มันก็จะเห็นของมัน เห็นแล้วทําอย่างไรต่อ? เห็นแล้วละล้าละลังไง เพราะอะไร

เพราะหัวหน้าโคโง่ หัวหน้าโคไม่พาดําเนิน หัวหน้าโคบอก “ไม่ต้อง สิ่งนั้นเป็นนิมิต เห็นสิ่งนั้นแล้วไม่เกิดประโยชน์สิ่งใด” แต่เวลาคนที่จริตนิสัยเป็นแบบนั้น เขาจะรู้เขาจะเห็นของเขา แล้วเขารู้เขาเห็น เขาทําอย่างไรต่อไปล่ะ เพราะโคมันไม่นําฝูงไป โคไม่นําฝูงไปเพราะโคบอกว่า “ไม่ต้องทํา สิ่งนั้นมันเป็นสมถะ สิ่งนั้นไม่เป็นประโยชน์ สิ่งที่เป็นประโยชน์คือใช้ปัญญา”...แล้วเวลาปัญญานี่ปัญญาของใคร? ปัญญาของกิเลส เห็นไหม ปัญญาของกิเลสนะ

เพราะถ้าเราตรึกในธรรม เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ผลของมันคือสุขภาพจิต ผลของมันคือจิตมันปล่อยวางภาระรุงรังในใจ ถ้าเราไม่ได้ควบคุมดูแล จิตมันก็คิดไปโดยฟุ้งซ่านไปโดยธรรมชาติของมัน เราก็ตรึกในธรรม ตรึกให้จิตมันอยู่กับธรรม พออยู่กับธรรมขึ้นมา มันก็อยู่ด้วยสุขภาพของมัน แต่มันไม่ได้อยู่ด้วยสติปัญญา

ถ้ามันอยู่ด้วยสติปัญญานะ ถ้าจิตเราพิจารณาอย่างไรก็แล้วแต่ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา จิตมันจะเข้ามา ถ้าจิตมันสงบ มันจะปล่อยความฟุ้งซ่าน ปล่อยความเครียด ปล่อยต่างๆ เข้ามา ถ้าสติปัญญาเข้ามา มันจะเข้าสู่สมถะ ถ้าสมถะนี่คือสัมมาสมาธิ แต่ถ้าไม่เข้าสู่สัมมาสมาธิ ไม่เข้าสู่สมถะนะ มันเป็นมิจฉา มิจฉาเพราะอะไร มิจฉาเพราะสติปัญญามันไม่สามารถควบคุมจิตนี้ได้ ถ้าไม่สามารถควบคุมจิตนี้ได้ ก็ว่างๆ ว่างๆ ด้วยความสงสัย ว่างๆ นี่ปล่อยวางหมด ปฏิบัติมาแล้วปล่อยวางทุกอย่างมาหมดเลย ปล่อยวางมาแล้วทําสิ่งใดไม่ได้ ทําสิ่งใดต่อไปก็ไม่ได้ ละล้าละลัง

สําหรับผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ จริตนิสัยของจิตที่ไปรู้ไปเห็น พอไปรู้ไปเห็น นี่ไปถามผู้นํา ไปถามหัวหน้าฝูง หัวหน้าฝูงบอกว่า “ไม่ใช่ ไม่ใช่ ไม่ต้องทําสิ่งใดเลย ไม่ทําสิ่งใด”...แล้วปฏิบัติเพื่ออะไร? ปฏิบัติเพื่อความเข้มแข็ง ปฏิบัติเพื่อสุขภาพจิต แล้วเป็นเรื่องโลกๆ เรื่องโลกๆ เพราะส่งเสริมเยินยอกันว่าสิ่งนี้เป็นธรรม แล้วผู้ที่ปฏิบัติตามความเป็นจริง สิ่งนั้นไม่เป็นธรรม ไม่เป็นธรรมเพราะอะไร ไม่เป็นธรรมเพราะมันเป็นความลําบาก มันเป็นความทุกข์ความยาก

แต่เราลูกศิษย์กรรมฐานนะ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านได้ผ่านมา โคที่ฉลาดนะ โคที่ฉลาดมันเคยผ่านวิกฤติมา ในเมื่อเราอยู่ฝั่งนี้ ฝั่งของวัฏฏะ ฝั่งของโลก เราเกิดมาอยู่ฝั่งของโลกนะ แล้วเราจะข้ามฝั่งไปสู่วิวัฏฏะ ถ้าสู่วิวัฏฏะ เวลาเราลงนํ้าไป นํ้า เวลานํ้าหลาก นํ้ามาก มันก็มีนํ้าวนเป็นธรรมดา แต่เวลานํ้าแห้งนํ้าแล้ง เราสามารถเดินข้ามนํ้าไปได้ มันเป็นวิกฤติของจิตแต่ละดวง จิตแต่ละดวงที่สร้างสมมามันไม่เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบแล้ว บางคนทําจิตมีความสงบระงับขึ้นมาแล้วมันจะใช้ปัญญา มันก็ใช้ปัญญาไปได้

การใช้ปัญญานะ ปัญญาในพุทธศาสนามันมีสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา

สุตมยปัญญา การศึกษาเล่าเรียน นี่โดยธรรมชาติ โดยธรรมชาตินะ การศึกษานี้ไม่มีวันที่สิ้นสุด ถ้าใครยังมีการศึกษาค้นคว้า ใครมีการทําวิจัยค้นคว้า ใช้สมองตลอดไป คนคนนั้นจะไม่แก่ไม่เฒ่า จะทันสังคม ไม่ตกยุคตกสมัย ถ้าไม่ตกยุคตกสมัย นี่คือการใช้ปัญญาทางโลก คือสุตมยปัญญา คือศึกษาในความเจริญก้าวหน้าของวิทยาศาสตร์ ในความเจริญก้าวหน้าของโลก ในสิ่งที่เขาใช้กันมาเพื่อประโยชน์ นี่คือสุตมยปัญญา เพราะมันเป็นเรื่องของโลก มันไม่ได้แก้ไขเรื่องของหัวใจ มันเป็นการดํารงชีวิตในการใช้ปัจจัยเครื่องอาศัยเพื่อความสะดวกเพื่อความสบาย เราก็อาศัยความสะดวกสบายเพื่อการดํารงชีวิตที่มันสะดวกขึ้น ทีนี้ความสะดวก ยิ่งสะดวกขนาดไหน เวลามันก็เหลือ เวลาเหลือแล้วสิ่งใดที่มันไปซับซ้อนอยู่ในใจ มันเป็นความเบื่อหน่าย เป็นความวิตกกังวล เป็นต่างๆ เห็นไหม นี่สุตมยปัญญา

แล้วถ้าจินตมยปัญญา เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่จินตนาการกัน “ธรรมะจะมีความปล่อยวาง ธรรมะ นิพพานคือวิมุตติสุข คือความว่าง ธรรมะคือความว่าง ความว่าง”...ว่าความว่าง ว่างคืออะไรล่ะ เห็นไหม กิเลสมันก็สร้างขึ้นมา นี่จินตมยปัญญา แล้วจับต้นชนปลายไม่ถูก เพราะผู้นําฝูงไม่เคยมีประสบการณ์ ผู้นําฝูงไม่มีความจริงในหัวใจ ถ้าผู้นําฝูงไม่มีความจริงในหัวใจ เห็นไหม อาศัยทฤษฎี อาศัยสิ่งที่มีอยู่ในโลก

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยนี้เป็นสมบัติสาธารณะ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รื้อค้นมาจนตรัสรู้เองโดยชอบ วางธรรมและวินัยไว้ เราเป็นสาวกสาวกะ มีการศึกษา สาวกสาวกะ ผู้ที่ได้ยินได้ฟัง เราได้ยินได้ฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราก็จะประพฤติปฏิบัติกัน แต่มันอยู่ที่อํานาจวาสนาว่าเราจะมีผู้นําที่ดีไหม ถ้าเรามีผู้นําที่ดี เรามีครูบาอาจารย์ไหม ถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์นี่หัวหน้าฝูง โคนั้นเป็นผู้ที่ฉลาด โคนั้นเป็นผู้ที่มีประสบการณ์ ถ้ามีประสบการณ์

เวลาทํากําหนดพุทโธๆ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา แล้วเมื่อไหร่จะใช้ปัญญา เมื่อไหร่จะใช้ปัญญา

ปัญญามันก็อยู่ที่ความอ่อนด้อยของจิตหรือความเข้มแข็งของจิต จิตที่มันมีเชาวน์ปัญญา มันก็จะฝึกหัดใช้ปัญญาของมันได้ แต่จิตที่มันอ่อนด้อย หรือสัทธาจริต สัทธาจริตนี่มีแต่ความเชื่อ มีแต่ความเชื่อนํา ถ้าเป็นพุทธจริต มันมีปัญญานํา

คําว่า “มีปัญญานํา” เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นไปนี่เราใช้ปัญญา ปัญญาของใคร ถ้าเริ่มต้นของการใช้ปัญญานี่มันเป็นปัญญาของโลก คําว่า “โลก” คือเราเกิดมาเป็นมนุษย์นี่เป็นโลก โลกเพราะอะไร เพราะเราเกิดมาเป็นคน เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาจากพ่อจากแม่ นี่เกิดมาในฝั่งของวัฏฏะ ในเมื่อฝั่งของวัฏฏะ เราเกิดมาเป็นโลก อะไรเป็นตัวเกิดล่ะ? ปฏิสนธิจิต กําเนิด ๔

ในเมื่อเกิดเป็นมนุษย์ มันมีภวาสวะ มีกิเลสสวะ อวิชชาสวะ ภวาสวะ มีกิเลส ๓ ในเมื่อมีกิเลส ๓ นี่กิเลส ๓ มันเป็นพื้นฐาน ความรู้สึกนึกคิดเกิดบนจิตทั้งหมด ถ้าไม่มีตัวจิต ไม่มีพลังงาน ความรู้สึกนึกคิดมาจากไหน ไม่มีความรู้สึกนึกคิดน่ะ ทีนี้ความรู้สึกนึกคิดที่เราใช้ปัญญาอยู่นี่ มันปัญญาจากไหน

ผู้ที่เป็นหัวหน้าฝูงไม่รู้จักใจของตัว ไม่เคยเห็นความปล่อยวางในใจของตัว ก็ว่าใจของตัวมันรู้ มันมีความคิดเกิดอย่างไร มันมีกระบวนการของมันดําเนินไปอย่างไร แต่หลวงปู่มั่นท่านเคยผ่านมาหมดแล้ว ท่านเคยผ่าน สิ่งใดควรเป็นประโยชน์ ความรู้สึกนึกคิดที่เราจะคิด มันก็คิดมาจากโลกนี่แหละ เพราะเราเกิดมาเป็นโลก เราเกิดมาเป็นคน เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เรามีความรู้สึกนึกคิดเป็นธรรมชาติ ทีนี้ความรู้สึกนึกคิดนี่ พลังงานมันมีของมันใช่ไหม แล้วมันมีอวิชชาคือความไม่รู้ ไม่รู้ในอะไร

นี่ท่องบ่นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจนปากเปียกปากแฉะ แต่ไม่รู้ ไม่รู้ ไม่รู้อย่างไร? ไม่รู้ตามความเป็นจริงไง นี่ท่องบ่นได้ทั้งหมดน่ะ ท่องบ่นได้ก็วิพากษ์วิจารณ์ทางวิชาการไง ถ้าวิพากษ์วิจารณ์ทางวิชาการ แต่เวลาถ้าจิตมันสงบล่ะ ถ้าจิตเวลาทําความสงบของใจนะ ก็บอกว่า “ความสงบนั้นมันไม่มีความจําเป็น เพราะความสงบนั้นไม่เกิดปัญญา เราจะใช้ปัญญาของเราไปเลย” เห็นไหม พอใช้ปัญญานี่มันเรื่องโลกไง

เราปฏิบัติโดยโลก มันก็จะได้ผลทางโลก เราปฏิบัติทางโลก เพราะเราเอาโลกปฏิบัติ เอาโลกปฏิบัติคือเอาความรู้สึกนึกคิดปฏิบัติ มันก็ได้ผลมาเป็นสุขภาพจิต แต่มันไม่มีสุขภาพธรรม สภาวธรรมตามความเป็นจริงมันไม่มี มันเป็นปริยัติในภาคปฏิบัติไง

ในเมื่อเราปฏิบัติ นี่เราปฏิบัติ เวลาเขาบอก มีการศึกษาแล้วต้องมีวิปัสสนาจารย์ ฝึกหัดเป็นวิปัสสนาจารย์เพื่อจะได้อบรมสั่งสอน เพื่อจะให้คนประพฤติปฏิบัติขึ้นมา แล้ววิปัสสนาจารย์ วิปัสสนาจารย์อย่างไร? ก็ศึกษามา ก็มีธรรมวินัย ก็วิปัสสนาจารย์ด้วยทฤษฎีไง ด้วยทฤษฎี ด้วยความจํา ด้วยความที่เราได้ทําของเรามา นี่ไง โคมันโง่ มันไม่เคยผ่านวิกฤติ มันไม่เคยลงนํ้า มันไม่รู้จักวังนํ้าวน ถ้าวังนํ้าวน วังนํ้าวนมันจะพัดอะไรไป? มันจะพัดชีวิตนี้ไปนะ ถ้ามันพัด มันพัดโคนั้นตายไปเลย ตายไปไหน? ตายไปกลางลํานํ้า กลางแม่นํ้านั้น

แต่ถ้าผู้ที่ฉลาด ผู้ที่ฉลาดมันมีการกระทํา เราจะลงนํ้า เราจะลงนํ้าไปนี่เราจะว่ายนํ้าได้ไหม เราจะทวนกระแสนํ้าอย่างใด ถ้าเราลงนํ้า เราว่ายนํ้าไป เราจะทวนกระแสนํ้า มันมีวิกฤติอย่างไร แล้วถ้าเจอวังนํ้าวน เวลากิเลสอย่างหยาบ กิเลสอย่างกลาง กิเลสอย่างละเอียด กิเลสมันมีหลายซับหลายซ้อนนัก มันจะดูดให้หัวใจนี้ลงไปในอํานาจของมัน มันไม่ปล่อยให้จิตนี้พ้นออกไปหรอก มันต้องการยึดไว้ในอํานาจของมันทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น เรามีอะไร มีกําลังสิ่งใดที่จะไปต่อสู้กับมัน ต่อสู้กับมันนะ มันคืออะไร? มันก็คืออวิชชา มันก็คือพญามารในหัวใจ แล้วพญามารในหัวใจมันอยู่ที่ไหนล่ะ

คนไม่เคยเห็นกิเลส คนไม่รู้จักกิเลส ไม่รู้จักสิ่งใดๆ เลย แต่บอกว่า “ปล่อยวาง รู้ตัวทั่วพร้อม เข้าใจหมดแล้ว ปล่อยวางทุกอย่าง ไม่มีสิ่งใดในหัวใจเลย ว่าง สบาย”...โลก เห็นไหม ปฏิบัติโดยโลก ได้ผลทางโลก สุขภาพจิต แต่ไม่มีสุขภาพธรรม ถ้ามีสุขภาพของธรรม ธรรมมันจะเกิดขึ้นมาเพราะเหตุใด ธรรมมันจะเกิดขึ้นมาเพราะว่าเราทําความสงบของใจ

เราเกิดมาจากโลกใช่ไหม ทุกคนเกิดมาจากโลก แล้วก็อยู่กับโลก มีพ่อมีแม่ มาบวชก็มีอุปัชฌาย์อาจารย์ทั้งนั้นน่ะ แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติไปก็ประพฤติปฏิบัติโดยโลก “โดยโลก” โดยโลกที่จะเข้าสู่ธรรม เพราะมีโคนําฝูง หัวหน้าที่ดี ถ้าหัวหน้าที่ดีนะ เราทําความสงบของใจเข้ามา ใจมันจะสงบระงับเข้ามาอย่างไร ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามา มันสงบเพื่อเหตุใด? สงบเพื่อจะไม่ให้กิเลสตัณหาความทะยานอยากพญามารมันชักจูงจิตนี้ออกไปก่อน เวลาความรู้สึกนึกคิดขึ้นมา เรามีความคิดอย่างไรก็แล้วแต่ กิเลสมันนอนเนื่องมากับใจ อารมณ์ความรู้สึกทั้งหมดมีกิเลสนอนเนื่องมาด้วย คิดดี กิเลสมันก็ติด ดีก็ติด ชั่วก็ติด เพราะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก ข้ามทั้งดีและชั่ว

ดีก็ติด คนบอกทําดีๆ ที่ทะเลาะกันอยู่ทุกวันนี้ทะเลาะกันเรื่องอะไร ไม่ใช่ทะเลาะกันเรื่องความดีเหรอ เอาความดี เอาความดีเป็นตัวตั้ง แล้วก็ทะเลาะเบาะแว้งกันเพราะความดี แล้วความดีของใครล่ะ? ความดีอย่างนี้มันดีโลกๆ ไง ถ้าความดีของเรา เรารู้นะว่าพูดออกไปกระเทือนเขาไหม เขาจะดีมันก็เรื่องของเขา เขาดี เขาทําดีขนาดไหน ถ้าเขาทําดี ประเทศชาติก็ได้ประโยชน์ไง แต่ถ้าเราทําดีล่ะ? ทําดีก็ทําดีของโลก แล้วดีของเราล่ะ

ถ้าดีจริง เห็นไหม ดูสิ ครูบาอาจารย์ของเรานะ เวลาท่านทําคุณงามความดี ท่านทําปิดทองก้นพระ ไม่ให้ใครรู้เลย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์น่ะทํากับใคร มีใครเป็นพยาน มีใครไปรู้กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบ้างว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากําลังทําคุณงามความดีอยู่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากําลังใช้มรรคญาณที่จะทําลายอวิชชาในหัวใจ เพื่อจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพื่อเป็นหลักชัย เพื่อพระพุทธ พระธรรม ให้เรามีที่พึ่ง นี่ใครทําอยู่ที่ไหน

นี่เหมือนกัน เราทะเลาะกันด้วยความดี ความดีก็ดีของเขา แล้วความดีของเราล่ะ ถ้าความดีของเรา เรามีสติปัญญาของเรา ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา เรารักษาใจของเราได้ ถ้าเรารักษาใจของเรา เราใช้ปัญญาทางโลกนี่แหละ ใช้ปัญญาทางโลก แต่ถ้าผู้นํานะ ถ้าเราไม่ใช้ปัญญาจากทางโลก เราจะเริ่มต้นที่จุดใด ความดีของคนอื่นมันก็เป็นความดีของเขา ความดีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว ความดีของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านก็นิพพานไปหมดแล้ว แต่ท่านมารื้อค้นเป็นข้อวัตรปฏิบัติ เป็นแบบอย่างให้เรากระทําตาม ถ้าเป็นแบบอย่างให้เรากระทําตาม ถ้าเราทําขึ้นมา มันก็จะเป็นประโยชน์ เป็นความดีของเราไง

ถ้าเราทําใช่ไหม มันก็เป็นความดีจากภายในของเรา ถ้าเราได้ความดีของเรา เราได้อะไร? เราได้ความสงบระงับ ความดีของเราหมายความว่าเราก็ทําจากโลกๆ นี่แหละ นี่เขาเอาโลกประพฤติปฏิบัติ แล้วเขาได้แค่สุขภาพจิตดี แต่เขาไม่มีสุขภาพธรรม ไม่มีสุขภาพธรรมเพราะผู้นําไม่ให้ทําลึกซึ้งไปกว่านี้ ถ้าความลึกซึ้งไปกว่านี้

เพราะเวลาร่างกายเราเห็นกันได้ ตัวสูง ตํ่า ดํา ขาว เราเห็นกันได้ แต่เราไม่รู้ว่าเขาคิดอะไร เราไม่รู้ความรู้สึกนึกคิดของเขาหรอกว่าเขาคิดสิ่งใดอยู่ ฉะนั้น เวลากิเลสมันอยู่ที่ความรู้สึกนึกคิด มันไม่ได้อยู่ที่รูปที่เราจับต้องได้ ทีนี้เราเกิดเป็นมนุษย์ มันเป็นรูปที่เราจับต้องได้ เรารู้เราเห็นได้ แต่กิเลสมันเป็นนามธรรม ถ้ากิเลสเป็นนามธรรม กิเลสมันอยู่ในความคิดของเรา

ถ้ากิเลสอยู่ในความคิดของเรา เราเชื่อมั่นในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเชื่อมั่นในพุทธศาสนา เราเชื่อมั่นว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านเป็นศาสดา ท่านเป็นคนวางธรรมวินัยให้เราก้าวเดิน ถ้าเราก้าวเดิน เพราะเรามีความเชื่อมั่น เราถึงอยากจะประพฤติปฏิบัติ เราถึงจะพ้นจากทุกข์ ถ้าเราจะพ้นจากทุกข์ เราจะทําปฏิบัติไปโดยโคที่ตาบอด โคที่ไม่มีประสบการณ์เลย ก็เอาตํารามากางกัน แล้วก็บอกว่าปฏิบัติตามโลกๆ ปฏิบัติตามวิพากษ์วิจารณ์ธรรม แต่ตัวเองไม่ได้ธรรม

ถ้าทําแล้วมันได้ผล ผลเพราะอะไร ผลเพราะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่วางธรรมและวินัยนี้ไว้ เวลาประพฤติปฏิบัติตามไป นี่สุขภาพจิตดี สุขภาพจิตดีก็ตาย ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ถ้าทํา ทําด้วยการลูบๆ คลําๆ มันก็ได้ธรรมะลูบๆ คลําๆ แล้วก็สุขสบายดี สุขสบายดีโดยที่ว่าไม่ได้ลงทุนลงแรง นี่ทําโดยโลก แต่เวลาครูบาอาจารย์เราบอกว่าให้กําหนดพุทโธ ให้ทําความสงบของใจ ให้ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ นี่เป็นโลกไหม? ก็เป็นโลก แต่เป็นโลกโดยที่จะก้าวข้ามมันไป จะก้าวข้ามมันไปเพราะอะไร

ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามานะ ถ้าจิตใจมันสงบได้ จิตใจก่อนที่จะสงบ แล้วแต่จริตนิสัย ถ้าคนทําความสงบได้ แล้วมีหลักมีเกณฑ์ จะทําความสงบได้บ่อยๆ ครั้ง จนจิตเป็นสมาธิ แต่ถ้าคนทําความสงบของใจเข้ามาแล้วไม่มีหลักมีเกณฑ์ ทําด้วยความปัญญาอ่อนด้อย ทําด้วยความสะเพร่า ทําด้วยความสุกเอาเผากิน มันจะล้มลุกคลุกคลาน ถ้าล้มลุกคลุกคลานขึ้นมา ครูบาอาจารย์ของเราถึงวางข้อวัตรปฏิบัติไว้ให้สิ่งนี้เป็นที่เกาะเกี่ยว เวลาจิตมันล้มลุกคลุกคลานแล้วอย่าให้มันไหลไป อย่าให้มันไหลไปตามกิเลสว่า “เราหมดอํานาจวาสนา เราทําแล้วมันไม่ได้ผล ทําไมคนอื่นเขาเป็นคนดี ทําไมเราเป็นคนชั่ว” เห็นไหม เวลากิเลสมันคิดในใจนะ นี่นามธรรมมันคิดอยู่ในใจ

ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ถึงวางข้อวัตรไว้ วางข้อวัตรไว้ตั้งแต่ตื่นนอนขึ้นมา เราจะทําข้อวัตร วัตรในโรงธรรม วัตรในศาลาโรงธรรม วัตรออกบิณฑบาตเป็นวัตร นี่มีข้อวัตรปฏิบัติให้จิตมันเกาะไว้ ถ้ามันทําแล้วมันไม่ได้ผลขึ้นมา ให้จิตมันเกาะไว้ ถ้าจิตมันเกาะไว้ มันมีสติปัญญาของมัน เห็นไหม เราเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง นี่เลี้ยงชีพด้วยร่างกายนะ แล้วถ้าเราจะเลี้ยงหัวใจ เราจะมีสติปัญญาขนาดไหน

ถ้ามันทําของมันขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบนะ ถ้าจิตมันสงบ จิตของคน เวลาสงบระงับไปแล้ว มันจะรู้มันจะเห็นของมัน ถ้าเวลาจิตสงบแล้ว ถ้าเห็นกายนะ ดูสิ เขาบอกรู้ตัวทั่วพร้อม เขาก็เห็นกาย เห็นกายแล้วทําอย่างไรต่อ

เห็นกาย เห็นโดยอุปาทานก็มี เห็นโดยตามความเป็นจริงก็มี เห็นโดยจินตนาการก็มี ถ้ามันจะจินตนาการนะ มันเป็นโลกๆ ทั้งนั้นเลย แต่เพราะเรามีโคนําฝูง เพราะเรามีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เรามีครูบาอาจารย์คอยประคอง คอยบอก คอยชี้ คอยแนะ ถ้าคอยบอก คอยชี้ มันจะเข้าสู่ทาง ดูสิ เด็กเวลามันลงสู่นํ้า มันกล้าลงไหม? จะลงนํ้า มันก็ไม่กล้าลง แต่เวลาสัตว์นะ สัตว์ที่มันย้ายถิ่น เวลามันย้ายถิ่นเพื่อหาอาหารของมัน มันไปของมันนะ มันต้องย้ายถิ่นเพื่อชีวิตของมัน

แต่นี่ในการประพฤติปฏิบัติ ละล้าละลัง ทําสิ่งใดก็ทําไม่ได้ จะทําสิ่งใดก็กลัวผิดพลาด ผิดพลาดไปหมด แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านผ่านวิกฤติอย่างนี้มาแล้วแหละ จิตนะ จิตของคนที่มันจะสงบ เวลามันลงแล้ว มันอยู่ที่จริตนิสัย มันจะลงนิ่มนวล มันจะลงด้วยความตกจากที่สูง หรือมันจะสงบระงับมาโดยที่ไม่มีสิ่งใดเลย หรือก่อนจะสงบระงับ มันออกรู้สิ่งใด ออกรู้นะ ออกรู้ออกเห็น เพราะมันเกิดผลกระทบไง นี่มันอยู่ที่จริต มันอยู่ที่เวรที่กรรม ถ้าเวรกรรม แล้วครูบาอาจารย์จะแก้อย่างไร จะรักษาอย่างไรให้มันมีมาตรฐาน

มันมีมาตรฐานเดียวนะ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ขณิกสมาธิมันเกิดได้ มันเกิดได้ พอเกิดขึ้นมาแล้วมันก็คลายตัวออกมา ถ้าอุปจารสมาธิ ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยชี้คอยแนะ อุปจาระตรงนั้น อุปจาระโดยรอบของจิต ถ้าโดยรอบของจิต มันจะวิปัสสนาตรงนั้น ปัญญามันจะเกิดตรงนั้น ถ้าปัญญาเกิดตรงนั้น มันจะเกิดสุขภาพธรรม ถ้าธรรมมันมีสุขภาพแข็งแรงขึ้นมา มันมีสมาธิ เห็นไหม สมาธิธรรม

แล้วเวลาฝึกหัด อุปจาระนี่ให้มันเกิดปัญญาธรรม ถ้าปัญญาธรรม มันเป็นปัญญาของจิตดวงนั้น มันเป็นปัญญาของปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิต เพราะจิตมันสงบเข้ามา แล้วมันมีวงรอบของมัน มันออกรู้ของมัน ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ แล้วมีสติปัญญาเข้าไป จนเข้าสู่อัปปนาสมาธิ ก็เข้าไปพัก อัปปนาสมาธินะ สักแต่ว่ารู้ สักแต่ว่านะ มีความสงบร่มเย็น เข้าไปพัก

เวลาคนปฏิบัติขึ้นมาบอกว่า “อยากจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม จิตสงบแล้วไม่รู้ไม่เห็น” ถ้าไม่รู้ไม่เห็น ทําให้มันลึกเข้าไป เวลาพักเข้ามา เข้าสู่อัปปนาสมาธิ มันเข้าไปถึงข้อมูลเลย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ บุพเพนิวาสานุสติญาณ กําหนดตั้งแต่ปฐมยาม จิตสงบเข้ามา มันเข้าไปสู่ข้อมูลเดิมของจิต ถ้าจิตเข้าไปสู่ข้อมูลเดิม ข้อมูลมันจะไปรื้อค้นขึ้นมา ถ้ารื้อค้นอย่างนี้ขึ้นมา บุพเพนิวาสานุสติญาณ มันจะไม่มีที่สิ้นสุด เพราะการเกิดการตายของจิตมันไม่มีต้นและไม่มีปลาย อันนี้มันเป็นอดีต เพราะไปรู้เรื่องอดีต นี่ดึงกลับมา

พอดึงกลับมา กําหนดจิตให้เป็นปัจจุบัน พอเป็นปัจจุบัน กําลังของจิตมันเกิดขึ้นมา เพราะกําลังของจิตมันมีมากขึ้น สัมมาสมาธิมันมีกําลัง จุตูปปาตญาณ มันก็ไปอีกแล้ว จิตไปเกิดที่ไหน ไปที่ไหน เห็นไหม ถ้าอย่างนี้มันก็ไม่จบ มันไปอนาคต เพราะจิตมันจะไปเกิดข้างหน้า จากอดีตที่มากับอนาคตข้างหน้า มันไม่ใช่ ก็ดึงกลับมา ดึงกลับมาด้วยสตินะ มีสติแล้วน้อมมา มันก็กลับมาสู่ใจ

พอกลับมาสู่ใจ เวลาปัจฉิมยาม อาสวักขยญาณที่เกิดปัญญา นี่ปัญญามันเกิดมาอย่างไร ปัญญาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าอาสวักขยญาณที่มันเกิดขึ้นมา มันทําลาย นี่ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันเป็นความจริงขึ้นมา มันไม่ใช่ทางวิชาการที่มาวิพากษ์กันอยู่อย่างนั้นน่ะ ถ้าวิพากษ์กันอยู่อย่างนั้น แล้วมันได้อะไรขึ้นมาล่ะ ถ้ามันได้ทางโลก มันก็สุขภาพจิต เพราะมันไม่ลงสู่สมาธิ แต่ถ้าของเรา เราจะทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าทําความสงบของใจนะ แล้วเมื่อไหร่มันจะใช้ปัญญา

การใช้ปัญญานี่ไม่มีขอบเขต เวลาทําสมาธินะ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ สมาธิมันมีขั้นตอนของมัน สมาธินี่นํ้าล้นแก้ว นํ้าเต็มแก้ว เห็นไหม ชาล้นถ้วย มากกว่านั้นมันก็ล้นไป ถ้ามันทําได้ระดับนั้น เราต้องออกฝึกหัดใช้ปัญญาแล้ว แล้วเวลาใช้ปัญญา ถ้ามีสัมมาสมาธิ ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ เวลามันใช้ปัญญาไป นี่อุปจารสมาธิ อุปจาระเวลามันออกรู้ ออกรู้อย่างไร ถ้าออกรู้นะ มันออกรู้โดยที่มีสัมมาสมาธิ มีสติ มีปัญญา แล้วออกรู้ คนที่ออกรู้ด้วยสติปัญญา ด้วยความพร้อมน่ะ มันจะลงนํ้า จะข้ามวังนํ้าวน มันจะมีสัตว์ร้าย มันจะมีสัตว์คอยทําร้ายเรา แต่เรามีสติปัญญา เรามีอาวุธพร้อมที่จะต่อสู้ ที่จะผ่านลํานํ้านี้ออกไป

แต่ถ้ามันรู้ตัวทั่วพร้อม รู้ตัวทั่วพร้อม มันรู้เห็นกาย เห็นกายรู้กาย แล้วทําอย่างไรต่อไป? ละล้าละลังทําไม่ได้ นํ้าก็ไม่กล้าลง ถ้าลงไปแล้วมันเป็นสมถะ ลงไปแล้วมันจะติดนิมิต มันเกิดขึ้นมาแล้วมันจะไม่เป็นประโยชน์ นี่ไง มันจะลงก็ไม่กล้า ไอ้จะถอยหรือก็เห็น ไอ้จะบอกว่ามันไม่มีนิมิต มันไม่รู้เห็นสิ่งใด มันก็รู้ เพราะจริต ถ้าจริตมันเป็น มันก็เป็นของมันอย่างนั้น นี่ไง เพราะหัวหน้าฝูงมันโง่ เพราะหัวหน้าฝูงมันไม่รู้จักจริตของใจ เพราะหัวหน้าฝูงไม่รู้ที่มาของปฏิสนธิจิตว่ามันเวียนตายเวียนเกิดมาอย่างใด

ถ้ามันเวียนตายเวียนเกิดมา มันมีการกระทําของมันมา ถ้ามันเป็นสิ่งใด ต้องแก้ไขตามสิ่งนั้น ใครปลูกมะม่วง มันก็ได้มะม่วง ใครปลูกทุเรียน มันก็ได้ทุเรียน ใครปลูกเงาะ มันก็ได้เงาะ ใครทําเวรกรรมมาสิ่งใด มันจะออกมา ถ้าเราจะใช้ปัญญาของเรา มันใช้ปัญญาของเรา เราต้องเข้าไปเผชิญกับมัน

ปลูกเงาะ แล้วเวลาออกเงาะมา รู้จักรักษาไหม ปลูกทุเรียน เวลาออกทุเรียนมา ได้รดนํ้าพรวนดินมันไหม ปลูกทุเรียนมา ปลูกแต่ทุเรียน ไม่มีผลเลย ทุเรียนไม่มีผล ปลูกเงาะมันก็มีแต่ใบเงาะ ไม่มีลูกเงาะเลย นี่ก็เหมือนกัน เราจะมีสติปัญญารักษาใจเราไหม ถ้าเรามีสติรักษา เราจะปลูกเงาะ เราก็ต้องดูแลรักษานะ ต้องหมั่นพรวนดิน หมั่นดูแลเพื่อจะได้ผลขึ้นมา ปลูกทุเรียน เราก็ต้องมีแหล่งรดนํ้าพรวนดินมันขึ้นมา จะเป็นผลไม้ของใคร เป็นจริตนิสัยของใคร มันก็ต้องดูแลรักษานั้น ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามา มันมีสติปัญญาเข้ามา มันจะเป็นผลนั้น จริตไง

นี่ไง ถ้าครูบาอาจารย์ท่านมีประสบการณ์ของท่าน โคนําฝูงจะพาฝูงโคนั้นออกจากวังนํ้าวน จะพาขึ้นฝั่ง ถ้าพาขึ้นฝั่ง เวลาจิตสงบแล้วมันรู้อะไร นี่ไง มันกระเทือนนะ เวลาเราไปเจอหน้ากิเลส เวลาเราไปเห็นมัน มันจะต่อรอง เห็นไหม ลูกกิเลส หลานกิเลส พ่อกิเลส ปู่กิเลส กิเลสมันมีหยาบมีละเอียดขึ้นไป กิเลสมันจะโง่ขนาดที่ว่าเดินเข้ามาชนหน้าเรา แล้วให้เราจัดการมัน เป็นไปได้ไหม? มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ แล้วกิเลสเป็นอย่างไร กิเลสเป็นยักษ์ กิเลสเป็นมาร กิเลสเป็นอย่างไรล่ะ

กิเลสมันก็เป็นความพอใจเรานี่แหละ กิเลสมันก็ทําให้เราหลงนี่แหละ มันคิดก่อนเราหนึ่งก้าว “จะทําสิ่งใด สิ่งนั้นไม่เป็นผล สิ่งนั้นไม่เป็นประโยชน์กับเรา สิ่งนั้นไม่มีอะไรดีเลย” แต่เวลากิเลสมันจะพาให้เลิกนะ พาไม่ให้ปฏิบัติ “โอ้! สิ่งนั้นสุดยอด” เห็นไหม เราไม่ทันมันเลย แต่ถ้าเราจะทันมันล่ะ

ครูบาอาจารย์ท่านเคยผ่านอย่างนั้นมา เราถึงจะต้องเข้มแข็งไง จะต้องมีสัจจะ ถ้าเรามีสัจจะของเรา เราปฏิบัติของเราขึ้นมา เรามีสัจจะใช่ไหม เรามีสัจจะว่าเราจะนั่งเท่าไร เราจะทําเท่าไร เราจะทําอย่างใด เราทําของเรา แล้วผลที่มันเกิดขึ้น นั่นโคนําฝูง นําฝูงโคลงสู่แม่นํ้า จะข้ามวังนํ้าวน จะขึ้นไปอยู่ฝั่งนู้น เวลาจิตมันประสบไง จิตมันรู้มันเห็น นี่ไง สัตว์ร้ายมาแล้ว มันทําให้เราไขว้เขวนะ มันทําให้เราละล้าละลังนะ จะเดินหน้าก็ไม่กล้า จะถอยหลังก็ไม่ทํา จะถอยหลังก็กลัวจะไม่ได้ ไอ้จะไปข้างหน้าหรือ เราก็ละล้าละลัง เราทําสิ่งใดไม่ได้

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ เห็นไหม ให้มั่นคง ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบนะ เวลาฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญานะ ปัญญานี่ออกฝึกหัดใช้ พอจิตมันสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาในชีวิต ปัญญาในการดํารงชีวิตเรา ปัญญาในความทุกข์ของเรา ใคร่ครวญอย่างนี้ไป พอใคร่ครวญบ่อยครั้งเข้า บ่อยครั้งเข้า พอใคร่ครวญด้วยสัมมาสมาธิ ด้วยมีสมาธิรองรับนะ ปัญญานี้จะแหลมคม พอปัญญามันแหลมคม มันคิดสิ่งใด มันจะฉีกขาด ฉีกขาดออกไปด้วยกําลังของสมาธิ ด้วยกําลังของปัญญา คําว่า “ฉีกขาด” คือฉีกสิ่งที่มันติดข้องอยู่ในหัวใจ มันปล่อยได้ มันวางได้ พอวางได้ มันจะเกิดความมหัศจรรย์

ถ้าปัญญาที่มันมีสัมมาสมาธิรองรับ ถ้าเราใช้เป็นนะ เราจะเกิดความมหัศจรรย์ว่า ทําไมมันคิดได้อย่างนี้ ทําไมมันเวิ้งว้างขนาดนี้ ทําไมมันสลัดได้หมดเลย ทําไมทุกอย่างนี่เราปล่อยวางได้ แต่ถ้าสมาธิมันไม่ดีนะ เราก็คิดเหมือนกัน ทําไมมันละล้าละลัง ทําไมมันทําแล้วมันไม่ได้ผล ทําไมเราทําแล้วเราห่วงหน้าพะวงหลัง นี่ไง ละล้าละลังอย่างนั้นน่ะ

ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ท่านบอกว่าให้วางให้ได้ แล้วกลับมาทําความสงบของใจ คือมีดมันได้ใช้สอยมามาก มันทื่อ มันไม่คมกล้า เราต้องวาง แล้วมีดนั้นเราต้องกลับมาลับ ลับด้วยพุทโธ ลับด้วยปัญญาอบรมสมาธิ เราพยายามมาลับ มาดูแล มาดูมีดของเรา ดูอาวุธของเรา ถ้าอาวุธของเรา มันทําความสงบของใจ

ฉะนั้น เวลามีกิเลสนะ เวลามันทําความสงบของใจ มันก็ทําได้ยาก ละล้าละลังนัก เวลามันออกไปใช้ปัญญา มันได้ผลของมันใช่ไหม พอได้ผลของมัน มันก็กลับมาติสมาธิ “สมาธิไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย ทําให้แค่มีกําลัง ตอนนี้เกิดปัญญาแล้วก็จะใช้ปัญญา ปัญญามันคมกล้า อยากจะใช้ปัญญาให้มากขึ้นไป” เห็นไหม นี่ความไม่สมดุล ความที่เราไม่มีครูมีอาจารย์ เราจะทําละล้าละลัง ทําแล้วล้มลุกคลุกคลาน

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ เอ็งทําไปเหอะ ถ้าสมาธิเอ็งไม่มั่นคงนะ เอ็งทําไปแล้วนะ เอ็งเสียเวลา แล้วยิ่งใช้มาก ยิ่งใช้ปัญญามาก ความทื่อของมีด ความทื่อของการกระทํานั้นมันยิ่งจะไม่ได้ผล กว่าจะรู้ตัวนะ มีดมันเหลือแต่ด้าม หามีดไม่เจอ แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์เขาบอกนะ มีดเราเอากลับมาลับก่อน เดี๋ยวกลับไปจะใช้ประโยชน์ได้มาก นี่เวลาครูบาอาจารย์เตือนแนะ เราก็ไม่ค่อยเชื่อ เพราะเราเชื่อประสบการณ์ของเรา เวลามันไม่เกิดปัญญาก็ทุกข์มาก เวลามันเกิดปัญญา มันก็ได้ผลอยู่นี่ไง แล้วปัญญาเท่านั้นมันจะไปฆ่ากิเลส ก็รีบมุมานะขวนขวายใช้ปัญญา

พอใช้ปัญญาไป มรรคสามัคคี ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ สมาธิชอบ สติชอบ แล้วความชอบธรรม เห็นไหม ดูสิ วัตถุที่เป็นความชอบธรรม ตาชั่ง เวลาเขาชั่งมันยังเอียงเลย แล้วนี่อารมณ์ของเรามันเป็นนามธรรม มันยิ่งแกว่ง มันยิ่งเอียง มันแกว่งเลย มันแกว่งหนักหน่วงไปข้างใดข้างหนึ่ง มันก็เป็นอัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค ไปข้างใดข้างหนึ่ง มันไม่ลงมัชฌิมาปฏิปทาความพอดีของมัน ความพอดีมันอยู่ที่ไหนล่ะ? ความพอดีก็อยู่ที่การฝึกฝนนี่ไง อยากลองผิดลองถูก แล้วมีครูบาอาจารย์คอยชี้ คอยแนะ คอยดึง คอยดึงนะ

ถ้ามันไม่ดึง หนึ่ง เราเสียเวลา ทําผิดทําพลาดขึ้นมาแล้วมันจะพิสูจน์กันอย่างใด แล้วเวลามันล้มลุกคลุกคลานนะ มันก็จะน้อยใจ มันก็จะน้อยใจนะ ดูสิ ทําดีขนาดนี้ เวลาเกิดสมาธิ เกิดปัญญาขึ้นมา กว่าจะหามาก็แทบเป็นแทบตาย เวลาใช้ไปแล้วนี่มันหายไปไหนหมดเลย เสื่อมหมด

ในการประพฤติปฏิบัติ จิตมันมีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ เจริญแล้วเสื่อมก็ยังดีนะ มันยังมีเจริญบ้าง แต่ถ้ามันไม่เจริญ มันเอาอะไรไปเสื่อม มันไม่เสื่อม ไม่มีจะให้เสื่อมตั้งแต่ต้นเลย เพราะอะไร เพราะปฏิบัติโดยโลก ปฏิบัติโดยสุขภาพจิต ไม่มีสุขภาพธรรม ถ้ามีสุขภาพธรรม ธรรมมันเหนือโลก ธรรมเหนือโลกเพราะอะไร เพราะธรรมนี้มันชําระล้างโลกนะ โลกทัศน์ มันชําระล้างหัวใจนี้ให้พ้นไปจากโลก

ดูสิ ธรรมโอสถๆ โอสถทางโลกเขา ยาสมุนไพร ยาต่างๆ เขาไว้ใช้รักษาโรคภัยไข้เจ็บ ธรรมโอสถมันจะชําระล้างภพชาติ ถ้ามันจะชําระล้างภพชาติ แล้วธรรมโอสถ มันจะไปหาในพระไตรปิฎก หาที่ไหนก็ไม่เจอ สมาธิมันต้องเกิดจากหัวใจ สติ สมาธิ ปัญญาเกิดจากการกระทําของเราทั้งนั้น สดๆ ร้อนๆ กิเลสนี่สดๆ ร้อนๆ มันทุกข์อยู่นี่ มันเผาหัวใจอยู่นี่สดๆ ร้อนๆ จะเด็กอ่อน จะวัยกลางคน จะแก่เฒ่าชราขนาดไหน มันก็เผาลนใจอยู่สดๆ ร้อนๆ มันไม่เคยล้าสมัยเลย แล้วถ้าเราจะทําให้มันทัน เราก็ต้องมีศีล สมาธิ ปัญญาของเราขึ้นมา ไปหาเอาจากตําราไม่มี ไปหาจากครูบาอาจารย์ก็ไม่มี ถ้าไม่เกิดจากการฝึกฝนของเราขึ้นมา แล้วถ้ามันฝึกฝนขึ้นมา ฝึกฝนอย่างไร

เวลาฝึกฝนนะ เวลามันจะล้มลุกคลุกคลาน เราใช้ปัญญา การใช้ปัญญานี่มันฝึกหัด นักกีฬาทุกชนิด ถ้าเขาไม่มีการฝึกฝนขึ้นมา ไม่ใช้เทคนิค ไม่ซ้อมเทคนิคของเขา เขาลงไปแข่งขัน มีแต่วันแพ้กับแพ้ นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเราจะฝึกหัดของเราขึ้นมา เราฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาที่มันฝึกหัดใช้นะ พอใช้แล้ว ถ้ามีสติมีปัญญา มีสติมีสมาธิ นี่ฝึกหัดใช้ แล้วพอใช้แล้ว มันใช้ไปแล้วมันฟั่นเฝือ เรากลับมาทําความสงบของใจ ฝึกหัดใช้อย่างนี้ พอฝึกหัดใช้นี่ปัญญามันจะเกิด นี่ภาวนามยปัญญาจะเกิดจากสัมมาสมาธิ ถ้าไม่มีสัมมาสมาธิรองรับ ปัญญานั้นเป็นโลกียปัญญา โลกียปัญญาคือปัญญาเกิดจากสัญชาตญาณ ปัญญาเกิดจากจิต ปัญญาเกิดจากอวิชชา เพราะความไม่รู้ แต่ถ้ามันมีสติมีปัญญาขึ้นมา มีสติมีสมาธิขึ้นมา ปัญญามันจะวิชชา

อวิชชาคือความไม่รู้เนื้อไม่รู้ตัว แล้วคิดไปโดยสัญชาตญาณ แต่ถ้าเป็นวิชชาล่ะ วิชชา เห็นไหม วิชชาเกิดจากศีล เกิดจากสติ สมาธิ แล้วเกิดปัญญาของเราเป็นวิชชา วิชชาเพราะอะไร วิชชาเพราะเรารื้อค้น เราใช้ของเรา แล้วพิจารณาไป ผลของมัน มันจะปล่อยวางเข้ามา นี่ธรรมโอสถ มันจะรู้พร้อมเข้ามา ถ้ารู้พร้อมเข้ามา นี่ไง สุขภาพธรรม สุขภาพธรรมเพราะเรารู้ เห็นไหม

เราจะลงสู่แม่นํ้า เราจะข้ามวังนํ้าวน แรงดึงดูดของแรงนํ้า มันดูดเราลงไปแรงขนาดไหน พอดูดไปแล้วมันมีงูมีสัตว์ร้ายเข้ามาคอยฉกคอยกัด มันได้แผลนะ มันได้แผลมา ทําไมมันเจ็บปวดขนาดนี้ นี่ก็เหมือนกัน เวลากิเลสมันฉุดกระชากนะ ทําให้ความเพียรของเราพลิกฟ้าควํ่าดิน ทําให้ความเพียรของเราล้มลุกคลุกคลาน อารมณ์อย่างนี้ทําไมมันทุกข์ยากอย่างนี้

เวลาเราต่อสู้ เราพลิกแพลงของเรา เราพ้นจากวังนํ้าวนนั้นออกไปรอบหนึ่งๆ เราใช้ปัญญาพิจารณาของเรา มันพ้นออกมา มันพ้นออกมาด้วยอะไร พอพ้นออกมา พ้นจากแรงดึงดูดของนํ้า ไม่มีอะไรดูดเราลงไปแล้ว เราตะเกียกตะกายออกมาจากแรงดึงดูดของมัน สัตว์ร้ายที่มันจะตามมาทําร้ายเรา เรามีไม้มีอาวุธต่างๆ ผลักไส กันมันออกไป นี่เรารักษาตัวเรา รักษาแผล รักษาต่างๆ ให้มันเป็นขึ้นมา นี้เป็นบุคลาธิษฐาน มันเป็นรูปธรรม แต่ถ้าเป็นปัญญาล่ะ? เป็นนามธรรม ถ้าเป็นกิเลสล่ะ? มันเป็นความรู้สึกนึกคิดหมด ฉะนั้น ถ้าสติปัญญาเราไวขึ้นมา มันจับต้องนะ มันเห็นของมัน มันแยกแยะของมัน แยกแยะนี่เป็นอย่างนี้เลย

เวลาหลานพระสารีบุตรจะไปต่อว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะเอาตระกูลของพระสารีบุตรมาบวชทั้งหมดเลย จะไปต่อว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะว่า “ไม่พอใจสิ่งต่างๆ ไม่พอใจสิ่งต่างๆ”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้หมดแล้วแหละ แต่ในเมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะทรมานไง “ถ้าเธอไม่พอใจสิ่งต่างๆ เธอต้องไม่พอใจอารมณ์ความรู้สึกของเธอด้วย เพราะอารมณ์ความรู้สึกของเธอก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง” เป็นวัตถุนะ นี่ถ้าจิตเราสงบระงับ จิตเรามีสัมมาสมาธิ ความคิด อารมณ์ความรู้สึกเป็นวัตถุอันหนึ่ง เราจับได้นะ จับอย่างไร

จิตสงบแล้วจับอารมณ์ความรู้สึก รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อารมณ์เป็นรูป รูปมันมีเวทนา มีสัญญา มีสังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง มีวิญญาณรับรู้ในอารมณ์นั้น เห็นไหม อารมณ์ความรู้สึก เพราะมีวิญญาณรับรู้ในอารมณ์

อารมณ์ เห็นไหม “รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร” เห็นไหม “รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร” เพราะรูป รส กลิ่น เสียงมันกระตุ้น มันเป็นบ่วง มันเป็นพวงดอกไม้แห่งมารที่มาคล้องหัวใจเรา แล้วหัวใจมันก็โง่ มันก็ไปตามเขาหมด พอไปตามเขาหมด หัวใจมันก็ร้อนรน หัวใจมันก็ว่างเปล่า สิ่งที่มันเป็นอารมณ์ความรู้สึก ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราทําความสงบของใจเข้ามา มันจับได้นะ มันจับได้

ถ้าจิตสงบ จิตสงบแล้วพิจารณา “จิตเห็นอาการของจิต” จิตเห็นอาการ ความรู้สึกนึกคิดนี้เป็นอาการ อาการนี้เกิดจากอะไร? เกิดจากจิต อาการนี้เกิดจากจิต เกิดจากภวาสวะ เกิดจากภพ แล้วถ้าเราทําความสงบของใจ ใจมันสงบระงับเข้ามา มันสั่นไหวอย่างไร มันจับได้ ถ้ามันจับได้ จับอาการความรู้สึก ถ้าจับอาการความรู้สึก นี่ไง มันเป็นวัตถุอันหนึ่ง ถ้ามันจับได้ มันพิจารณาของมันได้นะ นี่ไง มันเกิดงาน มันเกิดวิปัสสนา

ที่ว่า “ใช้ปัญญาแล้วเป็นวิปัสสนา ใช้ปัญญาแล้วเป็นวิปัสสนา”...ปัญญาอะไร ไอ้นั่นมันสุขภาพจิต มันเรื่องโลกๆ มันเป็นเรื่องจินตนาการ มันไม่มีผลตอบรับ มันไม่มีข้อมูล ไม่มีข้อเท็จจริงสิ่งใดเป็นผลงานเลย แต่เพราะเรามีครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นจริง ท่านผ่านมาก่อน ท่านรู้ เราดูคนทํางานสิ คนทํางานไม่เป็นทําอะไร เรารู้แล้วว่าคนทํางานถูกหรือทํางานผิด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราใช้ปัญญาของเรา ปัญญาที่เวลามันแยกแยะขึ้นมา ถ้าเป็นสัญญานะ เป็นสัญญาเทียบเคียง นี่เรื่องโลกๆ รู้ได้ แต่ถ้าใครไปจับได้ ความแตกต่างระหว่างอุณหภูมิร้อนและเย็น เวลาความเย็น นํ้าเย็นเราดื่มแล้วเราก็มีความร่มเย็นเป็นสุข นํ้าร้อนล่ะ ดื่มนํ้าร้อนต้องระวังมันลวกปากนะ ถ้านํ้าร้อน แต่นํ้าร้อนมันเพื่อสุขภาพร่างกายนะ

นี่ก็เหมือนกัน พอเวลาจิตมันเห็นความจริงของมัน เห็นอาการของมัน ถ้ามันจับได้ ถ้าจับได้ นั่นน่ะมันจะเข้าสู่งานแล้ว เข้าสู่งานอะไร? เข้าสู่งานวิปัสสนา ถ้าวิปัสสนา นี่สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าจิตสงบระงับ มันจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าจิตไม่สงบระงับ นี่เรื่องโลกๆ เรื่องโลกๆ เรื่องสุขภาพจิต เพราะเรื่องโลก เรื่องโลกนะ ไม่กล้าถลําไปนะ ถ้าถลําลงไปสู่สมาธิ ถลําไปสู่การวิปัสสนา ลงนํ้า จะข้ามสู่วังนํ้าวน ไม่กล้า ทําไม่ได้ เพราะอะไร เพราะไม่มีใครเคยเดินไป

ในฝูงโคที่ไม่รู้ ในฝูงโคที่มืดบอด ไม่กล้าลงนํ้า จะอยู่บนพื้นดินคอยเล็มหญ้ากินไปเท่านั้น ถ้าเล็มหญ้ากินอยู่ฝั่งของวัฏฏะ มันก็เป็นผลของสุขภาพจิต ผลของวัฏฏะ ผลของโลก ไม่มีผลของธรรม ถ้าผลของธรรมนะ มันข้ามฝั่ง มันลงสู่นํ้า มันจะมีการกระทํา

แล้วลงสู่นํ้า ใครว่ายนํ้าไม่เป็นลงไปก็ตายหมด ถ้าจิตไม่สงบระงับจะลงไปที่ไหน เอาที่ไหนมาลง นี่ไง เวลาจิตมันสงบแล้ว ถ้าไม่เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เพราะกิเลสเป็นนามธรรม กิเลสนี้เป็นนามธรรม แต่กิเลสนี้ออกหากินด้วยอาการของใจ นี่ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ขันธ์นี่ ความรู้สึกนึกคิดนี่ กิเลสมันก็อาศัยความรู้สึกนึกคิดของเราออกไปทํากรรม ออกไปหาเหยื่อ

เวลาเราเป็นปุถุชน ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ “ขันธมาร” ขันธ์ ๕ เป็นมาร ธาตุขันธ์เป็นมารหมด เพราะอวิชชามันเป็นมาร มารมันอยู่ที่อวิชชา อยู่ที่ภวาสวะ มันทําให้ทุกอย่างเป็นมารหมดเลย แล้วเป็นมารนี่มันก็ออกหาเหยื่อ แต่ถ้าจิตมันสงบ จิตมันมีหลักมีเกณฑ์ของมัน มันเห็นของมันนะ ถ้ามันเห็นของมัน มันก็เห็นกิเลส มันก็เห็นมารไง ถ้าจิตสงบแล้วเห็นกายนะ มันจะสะเทือนหัวใจมาก ถ้าเวลาเราพิจารณากาย เวทนา เวทนานี่เวทนาโลกๆ เราจับต้องได้ เวทนานี่เราจับต้อง เวทนาเราก็ปวด เวทนาเราก็ลุกหนี เวทนาเราก็มีแต่ความทุกข์ทั้งนั้น แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว มันจับเวทนามาเล่นได้ เวทนามันเกิดอย่างไร

นี่ไง จิตเห็นอาการของจิต จิตสงบแล้วมันจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมมาเป็นการพิสูจน์ เพราะอะไร เพราะกิเลสมันก็อาศัยสิ่งนี้ออกไปสร้างเวรสร้างกรรม นี่เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เราก็อาศัยสิ่งนี้ แต่มันเป็นวิชชาและอวิชชา ถ้าเป็นอวิชชาน่ะไม่รู้เรื่อง เป็นเรื่องโลกๆ แล้วลูบๆ คลําๆ นี่ถ้าเป็นอวิชชานะ

ถ้าเป็นวิชชาล่ะ วิชชาเพราะจิตมันสงบ พอจิตสงบนี่มันมีกําลังของมัน ดูสิ มือไม่มีบาดแผล จับต้องยาพิษ จับต้องสิ่งใด เอามาวิเคราะห์ได้หมด แต่ถ้ามือโชกเลือด ไม่กล้าจับแม้แต่เกลือนะ มันแสบ มันทุกข์ มันร้อน จิต ถ้ามันไม่มีสัมมาสมาธิ ไม่สงบระงับ มันมีอวิชชา มันมีความไม่รู้ของมัน ทําสิ่งใดไป สุขภาพจิตโลกๆ สุขภาพจิตคือเขาไม่ได้ทําจริงเลย แค่รู้ตัวทั่วพร้อม เรื่องของโลก เรื่องของโลกก็จัดระเบียบความคิด ความคิดนี่จัดให้มันเข้ารูปแบบเท่านั้นเอง แล้วก็อยู่มีความสุขกัน “เราเป็นชาวพุทธ เราก็ประพฤติปฏิบัติแล้ว เราก็ทําของเราแล้ว”

“แล้วมรรคผลล่ะ”

“มรรคผลไปเอาข้างหน้า ปฏิบัติเพื่อสร้างบารมี...มรรคผลเหรอ มรรคผลไม่กล้าพูดถึง”

แต่ครูบาอาจารย์ของเรานะ มรรคผลเดี๋ยวนี้ ที่ไหนมีทุกข์ ถ้ากําจัดทุกข์แล้วพ้นจากทุกข์ ที่ไหนมีทุกข์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนที่นั่น ถ้าหัวใจใครมีทุกข์ แล้วมีสติปัญญาต่อสู้กับมัน แล้วต่อสู้ด้วยวิธีการสิ่งใด ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ นี่จะต่อสู้สิ่งใด ทุกข์ก็ไปค้นหามัน มีพระปฏิบัติมากนะ ไม่เคยเห็นทุกข์ แบกหินแบกทุกอย่างว่าจะให้เห็นทุกข์...ไม่มีทาง เขาไม่ได้เห็นอย่างนั้น

ถ้าเขาจะเห็น จิตมันสงบเข้ามาน่ะ ทุกข์อยู่ที่ไหนล่ะ? ที่เป็นทุกข์ เป็นทุกข์กันอยู่นี่ ทางโลกนี่มันอาการของทุกข์ “ทุกข์” ทุกข์มันเกิดในอะไร “ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ” ทุกข์มันเกิด เกิดจากสมุทัย สมุทัย ความไม่รู้ พอความไม่รู้ เห็นไหม ดูสิ เราจะทําสิ่งใดก็แล้วแต่ ถ้ากิเลสมันยังไม่ตื่นนอนขึ้นมา ทําได้สะดวกทั้งนั้นน่ะ วันไหนพอกิเลสมันตื่นนอนขึ้นมา ล้มลุกคลุกคลานหมดน่ะ นั่นก็ไม่ใช่ นี่ก็ไม่ดี นั่นก็ไม่ถูกต้อง ล้มหมด แต่ถ้ากิเลสยังไม่เกิดนะ ทําอะไรก็ทําได้

นี่ไง สิ่งที่กิเลสมันเกิด นั่นล่ะคือตัณหาความทะยานอยาก คือมันถ่าย นั่นน่ะตัวทุกข์ แต่พอมันคิดแล้ว ดูสิ เวลาเราทุกข์เรายาก คิดทุกข์ยากเพราะอะไร เพราะไม่สมความปรารถนาทั้งนั้น ไม่สมความปรารถนามันเกิดจากไหนล่ะ? เกิดจากว่าเราคิด เราคิดขึ้นมาแล้ว นี่ผลของมัน มันเป็นวิบาก แล้วเราก็อยู่ที่อาการของทุกข์ เราก็ทุกข์กันอยู่นี่

แต่ถ้าจิตมันสงบ จิตมันสงบ “จิต อาการของจิต” มันจะเสวยนี่มันเห็นหมด คือมันจะไปจับต้องสิ่งใด ตีมือมันเลย ไม่ให้มันทํา ไม่ให้มันทํา ทีนี้พอจิตมันสงบแล้ว มันสงบแล้วใช่ไหม ให้มันไปจับ จับมาพิสูจน์ สิ่งที่เคยเป็นเคยมี สิ่งที่เคยทํามาน่ะถูกต้องดีจริงหรือเปล่า นี่ไง สิ่งที่เคยเป็นมา เคยคิดเคยทํามา มันก็เป็น นี่ไง มันเป็นอาการของใจ “จิต อาการของจิต” มันไปโดยสัญชาตญาณของมนุษย์ มันทํากันมาอยู่อย่างนี้ ล้มลุกคลุกคลานกันมาอยู่อย่างนี้ แล้วเวลาปฏิบัติโดยโลกๆ ก็ปล่อยวางหมดแล้ว จัดให้มันเข้าที่ก็จบ นี่สุขภาพจิต

แต่สุขภาพธรรมนะ ถ้าเรามีสติมีปัญญา จิตสงบแล้ว นี่จิตสงบ “จิตเห็นอาการของจิต” จิตเห็นกาย จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม ธรรมารมณ์ จิตเห็นเวทนา ถ้าจิตสงบแล้วจับเวทนาได้ ถ้าจิตเราไม่สงบ เวทนาเกิดขึ้นนี่เจ็บปวดมาก แล้วเวทนาเป็น ๒ เท่า ๓ เท่า จนเราล้มลุกคลุกคลาน ถ้าจิตสงบแล้วนะ จับเวทนา เวทนามันคืออะไร เวทนามันอยู่ที่ไหน อะไรเป็นเวทนา ธาตุเป็นเวทนาได้ไหม วัตถุมันมีความรู้สึกไหม? ไม่มี นี่ธาตุ ๔ มันมีความรู้สึกไหม

แล้วถ้าความคิดล่ะ เวทนา ความเสียใจ ความไม่พอใจ มันเป็นเวทนา เห็นไหม เวทนากาย เวทนาใจ ถ้าเวทนาทางความรู้สึก เวทนามันเกิดจากอะไร? เกิดจากความไม่รู้ ถ้าพิจารณาไล่เข้าไปนะ ไล่เข้าไปถึงที่สุดแล้วนะ มันไม่มีอะไรเลย เพราะความโง่ ความไม่เข้าใจ มันถึงมีผลตอบสนอง แต่ถ้าพอมันเข้าใจแล้วมันก็ปล่อยหมด ปล่อยแล้วปล่อยเล่า ปล่อยแล้วปล่อยเล่า พอถึงเวลามันขาดนะ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่จิต จิตไม่ใช่ขันธ์ ๕ เห็นไหม สักกายทิฏฐิมันขาดไป พิจารณากาย พิจารณากายจนมันปล่อย ถ้ามันปล่อย เวลามันขาดไปล่ะ มันปล่อยแล้วปล่อยเล่า พิจารณากายนี่พิจารณาอย่างไร เห็นกายอย่างไร เวลาเห็นกาย อะไรเห็น

สิ่งที่เป็นอุปาทาน เวลาพิจารณาไปโดยสุขภาพจิตนะ ถ้าจิตมันมีจริตนิสัย โดยสุขภาพ คือเขาไม่ได้คิดว่าเป็นวิปัสสนา เพราะว่าเขาบอกว่ามันรู้ตัวทั่วพร้อม มันจบแล้ว นี่กระบวนการความคิดจัดให้เรียบร้อยแล้วก็จบแล้วล่ะ แต่เพราะจริตนิสัยเขามี จะกําหนดสิ่งใด จะภาวนาอย่างใดก็แล้วแต่ ถ้ามันมีจริตนิสัยนะ มันจะมีร่องรอยของมัน ถ้ามีร่องรอยของมันนะ มันก็เห็นใช่ไหม

ถ้าเห็นของเรา ถ้ามีสติปัญญา ถ้ามีสัมมาสมาธิ ถ้าเห็นอย่างนั้นมันกระเทือนใจ มันจับต้อง มันจับให้มั่นคั้นให้ตาย มันจับได้ด้วยความชอบธรรม แต่ถ้าจิตมันไม่มีกําลังไง จิตมันไม่มีกําลังเพราะอะไร เพราะบอกว่ามันพิจารณาแล้วรู้ตัวทั่วพร้อม รู้ตัวทั่วพร้อม ว่างหมด ปล่อยวางหมด ปล่อยวางหมดแล้วเห็น เห็นแล้วทําอย่างไรต่อไป

เหมือนกับคนที่เป็นไข้ คนที่เป็นโรคภัยไข้เจ็บ แล้วรู้สิ่งที่ว่าเป็นโรคภัยไข้เจ็บ แต่แก้ไขไม่ได้ เพราะมันไม่มีกําลัง มันเป็นไปไม่ได้ ถ้าเป็นไปไม่ได้ แล้วทําอย่างไรต่อล่ะ? ก็ละล้าละลังไง ไปก็ไปไม่รอด ถอยก็ถอยไม่ได้ ไปข้างหน้าก็ไปไม่ได้ ถอยก็ถอยไม่ได้ แล้วทําอย่างไรต่อ นี่ไง เพราะอะไร

เพราะฝูงโค หัวหน้าฝูงโคนั้นไม่มีประสบการณ์ หัวหน้าฝูงโคนั้นเป็นนักวิชาการ พรํ่าๆ วิพากษ์วิจารณ์แต่สิ่งนั้นมา แต่หัวหน้าโคของกรรมฐานเรา เพราะเราเป็นลูกศิษย์มีครู ครูของเราได้ประพฤติปฏิบัติมานะ ถ้าประพฤติปฏิบัติมา จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ถ้าใจดวงนั้นไม่มีข้อมูลตามความเป็นจริง จะเอาข้อมูลสิ่งใด

เวลาเห็นกายก็เห็นกายเหมือนกัน เวลาเด็กมันเล่นขายของมันก็เล่นขายของ เด็กเล่นขายของคือเล่นสนุก ผู้ใหญ่ขายของทําธุรกิจ เขาทําจริงๆ เขาได้ผลตอบแทนจริงๆ จิต ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์บอก มันก็เด็กเล่นขายของน่ะ ทําอะไรลูบๆ คลําๆ ลูบๆ คลําๆ แล้วก็เอออวยกันทางสังคม สังคมก็เอออวยกัน แล้วเด็กเล่นขายของมันสนุก เด็กเล่นขายของมันพอใจของมัน สังคมปฏิบัติเราก็เล่นขายของกัน พอเล่นขายของขึ้นมา สังคมใหญ่ขึ้นมาก็บอกสิ่งนั้นถูกต้อง สิ่งนั้นถูกต้อง แต่ผู้ที่ทําความเป็นจริงขึ้นมา จะเอาความเป็นจริงขึ้นมา

แต่นี่บอก “สิ่งนั้นทําแล้วลําบากเปล่า สิ่งนั้นเป็นอัตตกิลมถานุโยค สิ่งนั้นมันเป็นสมถะที่ไม่เป็นประโยชน์ ไม่เป็นปัญญาขึ้นมา” แต่ถ้ามันมีความจริงขึ้นมา เด็กเล่นขายของก็เด็กเล่นขายของนะ ผู้ใหญ่ทําธุรกิจการค้า เขาต้องมีเชาวน์ปัญญา เขาต้องทําการตลาด เขาต้องตรวจสอบตลาด เขาทําทุกอย่างของเขาด้วยข้อมูลของเขา แล้วเขาต้องมีปฏิภาณของเขา เขาถึงทําให้ธุรกิจนั้นประสบความสําเร็จได้

หัวหน้าโคนําฝูงก็เหมือนกัน จะลงสู่นํ้า จะลงต่างๆ มันต้องมีปัญญาของมัน มีปัญญาพาฝูงโคนั้นขึ้นฝั่งนะ ถ้ามีปัญญานะ ดูสิ เวลาโคมันไปตามหัวหน้า หัวหน้าจะพาไปอย่างไร แล้วเวลาไป ในฝูงโคนั้น โคตัวไหนบ้างที่มันอ่อนแอ โคตัวไหนที่สุขภาพไม่แข็งแรง โคตัวไหนที่ดื้อ โคตัวไหนที่มันคอยกีดขวางไม่ให้โคตามๆ กันไป นี่หัวหน้าฝูงจะรู้ หัวหน้าฝูงจะแบ่ง หัวหน้าฝูงจะคอยกัน คอยทําให้โคแต่ละตัวมีโอกาสได้รอดขึ้นจากฝั่งไป นี้คือนํ้าใจของครูบาอาจารย์ นี้คือนํ้าใจของธรรม ถ้านํ้าใจของธรรม มันเป็นความจริงนะ นํ้าใจของธรรม เพราะธรรม

เพราะในการประพฤติปฏิบัติ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาธัมมจักฯ เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม “โอ๋! อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” นี่มันมีนํ้าใจ คือว่าปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ แล้วเวลาเทศนาว่าการไป สัตว์นั้นเป็นสัตว์ประเสริฐ สัตว์นั้นมีดวงตาเห็นธรรม

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ เห็นไหม “เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา” แล้วเวลามันมีไก่ที่มันเจาะฟองออกมา มันทําลายกิเลสออกมาเป็นตัวๆ นี่ผู้ที่กระทํามันจะมีความภูมิใจไหม

เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านเอาชีวิตนี้แลกมา เอาชีวิตแลกเพราะอะไร เพราะท่านสร้างบุญญาธิการ ท่านมีกําลังของท่าน ท่านมีความมุ่งมั่นของท่าน แล้วท่านใช้ปัญญา อย่างพวกเรานะ เราจะมุ่งมั่นขนาดไหนนะ มุ่งมั่นตายเปล่า เพราะเชาวน์ปัญญาของเรามันไม่ละเอียดลึกซึ้งเท่าพญามาร พญามารในใจของเรานี่แหละ มันจะสร้างสมว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม สิ่งนั้นเป็นธรรม แล้วเราก็จะเชื่อมัน ล้มลุกคลุกคลาน นี่เพราะอะไร เพราะสติปัญญาของเรา เราสร้างมาไม่ได้ขนาดนั้น

เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านสร้างของท่านมา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านพูดเอง หลวงปู่มั่นท่านบอกท่านปรารถนาพุทธภูมิมาเหมือนกัน แล้วท่านเสียสละซะ หลวงปู่เสาร์ท่านปรารถนาพระปัจเจกพุทธเจ้ามา ดูสิ แล้วท่านก็สละของท่านเหมือนกัน หลวงปู่มั่นนะ เวลาท่านไปเอาหลวงปู่เสาร์ให้สละปัจเจกภูมิ ไปเอาเจ้าคุณอุบาลีฯ ให้สละพุทธภูมิ ท่านเอาหลายองค์มากที่เป็นพุทธภูมิ ให้เสียสละๆ มา

เพราะเวียนตายเวียนเกิดไปเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าข้างหน้าก็เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน ถ้าปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ก็เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน เพียงแต่ว่าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าข้างหน้านั่นมันจะมีอํานาจวาสนาบารมีมากขึ้นมาเท่านั้นเอง นี่ไง เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านมีอํานาจวาสนาขนาดนั้น ท่านใช้ปัญญาของท่านอย่างนั้น ท่านถึงเป็นโคนําฝูงของเรา

เรามีหัวหน้า เรามีหัวหน้าโคที่มีเชาวน์มีปัญญา ไม่ใช่โคโง่ๆ ประสบการณ์ก็ไม่มี เอาแต่ทฤษฎี เอาแต่ทางวิชาการมาวิพากษ์ แล้วประพฤติปฏิบัติขึ้นมา วิพากษ์ขึ้นมาใช่ไหม โลกชอบอย่างนั้น โลกชอบความสะดวก เห็นไหม ดูสิ สินค้าลดราคา ใครๆ ก็อยากซื้อ แต่สินค้าลดราคา คุณภาพมันมีจริงหรือเปล่า เขาลดราคามา สินค้าลดราคา คุณภาพก็ไม่มี คุณภาพก็ตํ่าไป ราคาก็ถูกขึ้นมา นี่เราชอบ แต่สินค้าที่มีคุณภาพ เราก็จะต้องแสวงหา ดูสิ เวลาพืชสมุนไพรที่เขาไว้ใช้รักษาโรค เขาต้องไปหากันที่ไหน เพราะมันขึ้นในอุณหภูมิอย่างใด มันถึงจะมีคุณสมบัติในการรักษาโรค เราจะรักษา เราจะหาศีล สมาธิ ปัญญาในหัวใจของเรา เราจะไปเอาง่ายๆ มาจากไหน เอามาจากไหนง่ายๆ

ฉะนั้น สิ่งที่ง่ายมันไม่มี เห็นไหม สิ่งที่ง่าย กิเลสมันก็อ้างอิงสิ่งนั้น เว้นไว้แต่ขิปปาภิญญา แต่ขิปปาภิญญามันก็ไม่ง่าย เพราะสิ่งที่ขิปปาภิญญาเขาก็ต้องสร้างบารมีของเขามา ขิปปาภิญญา ไปดูในพระไตรปิฎก ทุกองค์ย้อนอดีตชาติไป ถ้าใครเป็นขิปปาภิญญา ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย พระสงฆ์จะถามพระพุทธเจ้าทันที “ทําไมมันเป็นแบบนั้น” พระพุทธเจ้าจะบอกว่า “เมื่อชาติที่แล้ว ชาตินั้นๆ เขาได้สร้างมาขนาดไหน”

แต่เราได้สร้างมาอย่างไร เราได้สร้างของเรามา ขณะนี้เรามีสติปัญญา เรามีความมุ่งมั่นของเราที่จะประพฤติปฏิบัติ อันนี้ก็มีคุณล้นพ้นแล้วล่ะ มีคุณมีประโยชน์มหาศาล ศรัทธานี่ ถ้าไม่มีศรัทธา ไม่มีความเชื่อ เราจะไม่ฟังธรรม

ฟังธรรมขึ้นมา ธรรมมันคืออะไร ธรรม เราฟังแล้วไม่เข้าใจ ถ้าเราไปฟังเรื่องโลกๆ เราฟังแล้วพอใจ ฉะนั้น ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ “การฟังธรรมนี้แสนยาก” แสนยากเพราะกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้ธรรมขึ้นมา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ กว่าจะได้ขึ้นมา

ดูสิ วันมาฆบูชา ผลงานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอหิภิกขุ บวชให้เอง แล้วเป็นพระอรหันต์ทั้งหมด ๑,๒๕๐ องค์ นี่เวลาสิ่งนั้น ถ้าได้ฟังครูบาอาจารย์อย่างนี้ เวลาพูดออกมา คุณธรรมในใจของจริงทั้งนั้น ถ้าของจริง เราจะฟังอย่างนี้ เห็นไหม ปากต่อปาก เพราะสมัยพุทธกาล สื่อสารมวลชนยังไม่มี แต่ในปัจจุบันนี้ เราบอก ฟังธรรมนี้แสนยาก เราได้ฟังทุกวันเลย เราได้ฟังทั้งนั้นน่ะ แล้วได้ฟังนี่ มันอยู่ที่คุณภาพของจิต คุณภาพของจิตเรานี่เรารับอย่างไร เครื่องรับ ถ้าเครื่องรับดีนะ ฟังธรรมของครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม เราฟังแล้วมันจะดูดดื่ม แต่ถ้าเครื่องรับของเรามันชํารุด มันชอบ ชอบอะไรที่มันครืดๆ ครืดๆ ชอบอย่างนั้นน่ะ เหตุผลมันไม่มี

ถ้าเหตุผลมีนะ ฟัง “กาลามสูตร” เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยายามกระตุ้นให้พวกเรามีศรัทธาความเชื่อ แต่ในเวลาประพฤติปฏิบัติ ท่านบอกว่าห้ามเชื่อ เพราะความเชื่อแก้กิเลสไม่ได้ ความเชื่อความศรัทธานี้ชักลากให้เราเข้ามาฟังธรรม ชักลากให้หัวใจนี้ออกมาค้นคว้า ออกมาประพฤติปฏิบัติ การประพฤติปฏิบัตินั้นมันจะตรวจสอบในความเป็นจริงขึ้นมา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้ในกาลามสูตร อย่าเชื่อว่าเป็นอาจารย์ของเรา อย่าเชื่อว่ามันอนุมานแล้วเราพอใจ อย่าเชื่อว่าเราคิดแล้วจะเป็นอย่างนั้น อย่าเชื่อ ให้ปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริง ตามความเป็นจริงที่มันจะเกิดขึ้นจริงกับเรา ถ้าเกิดขึ้นจริงกับเรา มันจะเป็นความจริง นี่สุขภาพธรรม

สุขภาพจิตนี้เป็นเรื่องโลกๆ นะ แล้วมันปฏิบัติกันเป็นเรื่องโลก ศาสนานี้เราใช้เป็นเรื่องโลกไป เป็นโลกียะ แต่ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันมีโลกุตตรธรรมด้วย โลกุตตรธรรมคือธรรมเหนือโลก ธรรมเหนือโลกคือธรรมเหนือกิเลส เหนือตัณหาความทะยานอยากในใจที่มันปิดตาเรา ถ้ามันปิดตาเรา แล้วเราทําตามนั้น เราจะได้สิ่งใดมา

เห็นไหม ถ้าเราจะเป็นโลกุตตรธรรม ถ้าตัวสมาธินี่แหละ ตัวสมถะนี่แหละ มันจะแบ่งระหว่างโลกกับธรรม ถ้าไม่มีสัมมาสมาธิ มันเป็นเรื่องโลกๆ โลกๆ เพราะอะไร เพราะความรู้สึกนึกคิดเราเกิดจากอวิชชา เกิดจากความไม่รู้ เกิดจากกิเลสตัณหาความทะยานอยากบวกกับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็มาเรียงความคิดมาให้เป็นเรื่องสุขภาพจิต

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา มันสงบอย่างไร สงบจากกิเลสตัณหาความทะยานอยาก กิเลสตัณหาความทะยานอยากนี้คือตัวกระตุ้นให้จิตนี้ฟุ้งซ่าน ให้จิตนี้แสวงหาสิ่งที่ไม่เป็นความจริง เรากําหนดพุทโธๆๆ จนจิตมันสงบเข้ามา พุทโธเป็นพุทธานุสติ สิ่งที่แสวงหาด้วยความฟุ้งซ่าน ให้มันอยู่กับพุทโธซะ ให้มันอยู่ที่เกาะไว้ เกาะไว้จนจิตมันสงบระงับจากความไม่รู้ ความไม่รู้เพราะจิตมันสงบระงับ มันมีสติ

เวลาเราสงบ เราก็รู้ว่าเราสงบ เวลาเราฟุ้งซ่าน เราก็รู้ว่าเราฟุ้งซ่าน จิตเราดี เราก็รู้ว่าจิตเราดี จิตเราร้าย เราก็รู้ว่าจิตเราร้าย จิตไม่เป็นสมาธิ เราก็รู้ว่าจิตไม่เป็นสมาธิ มันถึงมีสติ พอมีสติขึ้นมา ถ้ามีสติปัญญา มีสมาธิขึ้นมา เวลามันออกใคร่ครวญ ใคร่ครวญในธรรม ตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นแหละ แต่เวลาถ้ามันเห็นจริงขึ้นมา อันนี้จะเป็นโลกุตตรปัญญา

โลกียปัญญา โลกุตตรปัญญา โลกียธรรม โลกุตตรธรรม มันอยู่ที่เราเลือก

จิตดวงเดียว จิตดวงนี้มหัศจรรย์นัก เป็นได้หลายอย่าง เป็นทั้งดี เป็นทั้งร้าย เป็นทั้งกิเลส เป็นทั้งธรรม ถ้ายังไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์ แต่ถ้าประพฤติปฏิบัติจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ เป็นธรรมธาตุ พ้นจากวัฏฏะ พ้นจากวังนํ้าวน ขึ้นฝั่งไปฝั่งวิมุตติ ขึ้นฝั่งจากวัฏฏะ พ้นออกไปแล้ว ไม่ดี ไม่ร้าย ไม่กลับกรอก

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมนี้เป็นอนัตตา แต่เวลาประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ มรรคสามัคคี สมุจเฉทปหาน เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์ เป็นอกุปปธรรม ไม่ใช่อนัตตา

กุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา นี้เป็นกุปปธรรม แต่เวลาประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์นั้น เป็นอกุปปธรรม พ้นจากความเป็นอนัตตา ไม่ใช่อัตตา ไม่ใช่อนัตตา ไม่ใช่สิ่งใดๆ เลย มันเป็นนิพพาน เอวัง

๒

ไม่เห็นหรือไม่มอง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๕ พฤษภาคม ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจนะ เราพยายามหาความสงบร่มเย็น เราแสวงหา เราลงทุนลงแรง ลงทุนลงแรงต้องได้รับผลตอบแทนไง ถ้าเราตั้งใจเกินไป มันจะแบบว่าเจาะจง การว่าเจาะจงนะ ในการปฏิบัติ การว่าเจาะจงนั้นเป็นสิ่งที่ดีงาม แต่ถ้าเราตั้งใจเกินไป สิ่งนั้นมันจะทําไม่ได้สมความปรารถนา เราตั้งสติของเรา เราพยายามตั้งสติแล้วเรานึกพุทโธของเรา มันจะเป็นไปได้หรือไม่ได้นั้นอีกเรื่องหนึ่ง แต่เราทําความดีของเรา ถ้ามันสมดุล มีบุญกุศลนะ สิ่งนั้นจะเกิดกับเรา สิ่งนั้นคือหัวใจได้สัมผัส

“เรียกร้องสัตว์ทั้งหลายมาดูธรรม” นี่โอปนยิโก เรียกร้องสัตว์ทั้งหลายมาดูธรรม มาดูความสงบร่มเย็นนี่ มาดูความสุขของเรานี่ เห็นไหม เราเรียกร้องสัตว์ทั้งหลายมาดูธรรม แต่ขณะที่เราประพฤติปฏิบัติ เราทุกข์ยากแค่ไหน ถ้าเราสุขขึ้นมา เราเรียกร้องสัตว์ทั้งหลายมาดูธรรม

ธรรมคืออะไร? ธรรมคือสัจจะ สัจจะนะ สัจจะ อริยสัจจะ สิ่งที่สัจธรรม ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค สิ่งที่มันจะเกิดขึ้น มันจะเกิดในอริยสัจนี่แหละ ถ้ามันมีการเกิดนี่มีความทุกข์ ทําไมมันถึงทุกข์ล่ะ? มันมีสมุทัย เกิดนิโรธ นิโรธคือการดับ มันจะดับเพราะอะไรล่ะ ถ้ามันไม่ใช่มรรค นี่มรรค ๘ มันถึงจะดับได้

ถ้าไม่มรรค ๘ ล่ะ สิ่งนั้นเวลาปฏิบัติแล้วมันถึงถูลู่ถูกัง คําว่า “ถูลู่ถูกัง” มรรคนั้นมันไม่สมดุลของมัน ถ้ามรรคไม่สมดุลของมัน เราตั้งใจของเรา เราตั้งสติของเรา เราปรารถนานะ เราปรารถนาให้จิตใจมันสงบระงับ จิตใจของเรานี่ จิตใจที่ลากเรามาเกิดอยู่นี่ ถ้ามันมีสติปัญญาขึ้นมา ให้จิตใจสงบระงับ ให้จิตใจร่มเย็นเป็นสุข ทีนี้จิตใจมันขับดันของมัน ขับดันด้วยแรงปรารถนาของเราไง

เราเป็นชาวพุทธ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนถึงที่สุดแห่งทุกข์ ถ้าสอนถึงที่สุดแห่งทุกข์ใช่ไหม โลก เห็นไหม เราทําบุญกุศลกันก็บอกว่าจะได้เป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม จะได้มีความสมความปรารถนา ทําสิ่งใดแล้วจะสมความปรารถนา...จะทําสิ่งใดก็แล้วแต่ นี่ผลของวัฏฏะ เวียนตายเวียนเกิด วัฏวนไม่มีที่สิ้นสุดหรอก นี่เกิดซํ้าเกิดซาก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย องค์ก่อนๆ นั้น ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย คําว่า “อสงไขย” นี่คือการนับไม่ได้ ๑ ครั้ง นี่ ๑ อสงไขย เวียนตายเวียนเกิดอยู่อย่างนั้น แต่เวียนตายเวียนเกิดโดยการสร้างคุณงามความดี เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาชีวิตของท่านมาเป็นคติเป็นตัวอย่าง มันเป็นความจริงไง

เราจะบอกว่าการเกิดการตายนี่ไม่มี ตายแล้วสูญ...ถ้าตายแล้วสูญ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย มันต่อเนื่องกันมาได้อย่างใด เพราะความต่อเนื่องอย่างนั้น การบ่มเพาะอย่างนั้น ทําให้จิตใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีบารมีเต็ม พอบารมีเต็ม มาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ตรัสรู้ด้วยสิ่งใด? ตรัสรู้ด้วยอริยสัจนี่ไง ที่วาง ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคอันนั้น มรรคญาณอันนั้น

ถ้ามรรคญาณอันนั้น มันบอกใคร ใครก็ว่ามรรคของเรา ใครก็เข้าใจว่ามรรคมีอยู่ ใครๆ ก็จับต้องได้...จับต้องได้ด้วยความรู้สึกนึกคิดของตัว นี่เราศึกษามาใช่ไหม เราศึกษามาเราก็ว่าความเข้าใจของเราถูกต้อง ถ้าความเข้าใจเราถูกต้อง มรรคก็คือมรรคของเราไง ถ้ามรรค ความเข้าใจของเราถูกต้อง มรรค เราก็ทําตามความพอใจของเราไง ทําความว่าเราคิดว่าสิ่งใดเป็นความจริง แล้วทําแบบนั้น แล้วมันเป็นจริงไหมล่ะ

ถ้ามันเป็นจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะโกหกเราเหรอ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะหลอกลวงเราเหรอ? มันเป็นไปไม่ได้หรอก เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาชีวิตของท่านแลกมา เอาชีวิตนะ เวลาไปทําทุกรกิริยาต่างๆ เอาชีวิตสิ่งนั้นแลกมา แลกสิ่งที่เป็นความเป็นจริงมา ถ้ามีความเป็นจริงมา แล้ววางธรรมและวินัยไว้ ถ้าวางธรรมและวินัยไว้นี้เป็นปริยัติ เป็นทฤษฎี แล้วผู้ที่ว่าเป็นทฤษฎี เราจะเชื่อมั่นได้ขนาดไหน

ถ้าเราเชื่อมั่นได้ขนาดไหน เราก็มีครูบาอาจารย์ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา ถ้าท่านไม่รู้จริง ท่านเอาอะไรมาสอน ท่านไม่รู้จริง ท่านสามารถเอาลูกศิษย์ของท่านพ้นจากกิเลสไปได้อย่างใด สิ่งที่พ้นกิเลสไปนี่เอาอะไรไปพ้น มันจะพ้นไปที่ไหนล่ะ มันจะไปพ้นภูเขาเลากาที่ไหน มันจะไปพ้นที่บัญชีเงินของใคร มันจะไปพ้นที่สมบัติของใคร? ไม่! มันพ้นในหัวใจของผู้ที่ปฏิบัตินั้น ถ้าพ้นในหัวใจของผู้ที่ปฏิบัตินั้น นี่เราถึงได้

มันน่าสังเวชนะ มันน่าสังเวชเวลาพระเราออกธุดงค์ เวลาพระออกธุดงค์ ธุดงค์ไปข้ามภูเขาเลากา ลงป่าลงเขาเพื่ออะไร? ก็เพื่อหาดวงใจดวงนี้ เวลาออกธุดงค์ก็เพื่อหาความสงบระงับของใจนี่ ที่ใจมันฟุ้งซ่านนัก ใจมันดีดดิ้นนัก ใจมันดื้อนัก ใจนี้เอามันไม่อยู่ เห็นไหม นี่ออกธุดงค์ไป เดินป่าเดินเขาไปเพื่อประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เพราะเดินไปก็เดินจงกรมไป เวลาไปพักที่ไหน ถ้าที่ใดมันเป็นที่สงบระงับ ก็ภาวนามันต่อเนื่องกันไป นี่เดินป่าเดินเขา เดินก็เพื่อจะมาหาความสงบระงับของใจนี้ เพราะมันต้องเปลี่ยนที่ เปลี่ยน นี่ประพฤติปฏิบัติไป นี่พอเราเป็นนักรบ

นี่ก็เหมือนกัน เราออกจากบ้านมา เราออกมาประพฤติปฏิบัติ ออกมา เห็นไหม อยู่บ้านเราคุ้นชินกับมัน ทําสิ่งใดมันก็เป็นวงจรชีวิตอยู่อย่างนั้น เราสละมาอยู่วัด มาถือศีล มาประพฤติปฏิบัติ ถ้ามาประพฤติปฏิบัติ ใจมันยอมประพฤติปฏิบัติด้วยหรือเปล่าล่ะ เวลาตั้งใจ ตั้งใจมานะ ไปปฏิบัติจะให้ได้มรรคได้ผล เวลามาแล้วนะ ทําแล้วทําไมมันคอตกล่ะ ทําไมมันไม่ได้สมอย่างความปรารถนาเราเลยล่ะ นี่สมความปรารถนา ไม่สมความปรารถนานะ

เวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านสอนไว้ ให้ชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าและชํานาญในการออกจากสมาธิ เวลาหลวงตาท่านบอกนะ เวลาถ้าเราทําจิตสงบแล้ว เวลาพุทโธๆ ถ้าจิตเราสงบแล้ว ให้อยู่กับความสงบนั้น ดูแลมัน อย่าพรวดพราดออกมา ถ้ามันพรวดพราดออกสมาธิแล้ว คราวต่อไปมันจะเข้าสมาธิได้ยาก

เห็นไหม เวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านบอกว่าให้ชํานาญในวสี ให้ชํานาญในการเข้าและชํานาญในการออก แล้วมันเข้ามันออกอย่างไร สมาธิเข้าออกอย่างไร สมาธิเข้าออกที่ไหน เราก็ไปหากันว่าสมาธิเข้าออกที่ไหน นี่เราตั้งใจของเราไว้ เราตั้งสติของเราไว้ จิตใจนี้เป็นนามธรรม ถ้าจิตใจนี้เป็นนามธรรม มันจะแสดงตัวออกมาได้อย่างไร

เวลานํ้า นํ้าใสอยู่ในแก้วมันเหมือนกับไม่มีนํ้าเลยนะ แต่นํ้า ถ้าเราเติมสีสิ่งใดไป เราจะเห็นว่าในแก้วนั้นมีนํ้า นี่ก็เหมือนกัน จิตของเรามันเป็นธรรมชาติที่รู้ เห็นไหม พุทโธ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน นี่มันเป็นธรรมชาติรู้ แล้วมันต้องรู้ของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ มันต้องรู้ของมัน ธรรมชาติเป็นแบบนั้น ถ้าธรรมชาติที่รู้ ธรรมชาติที่มีชีวิตนะ ธาตุรู้ ธาตุที่มีชีวิต มันเป็นสันตติ มันเกิดของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ มันไม่เคยบุบสลายสิ่งใด แต่มันเป็นนามธรรม ฉะนั้น เวลามันเสวยอารมณ์ขึ้นมา มันก็เป็นสิ่งที่เป็นสามัญสํานึกเรานี่

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ท่านได้รื้อค้นขึ้นมา ท่านถึงบอก หัวใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าทําความสงบของใจ เรากําหนดพุทโธๆ ให้สิ่งที่ธรรมชาติที่รู้นี่มันรู้พุทโธซะ อย่าไปรู้อย่างอื่นเลย ถ้ารู้อย่างอื่นแล้ว มันก็รู้ไปตามกระแสโลกนั้นไป สิ่งนั้นมันจะเป็นประโยชน์ต่อเมื่อเราทําหน้าที่การงาน

แล้วถ้าทําหน้าที่การงานนะ ถ้าเราทําจิตใจของเราสงบระงับ ทําหน้าที่การงานนั้นก็จะชัดเจน จะทําสิ่งใด จะวิเคราะห์สิ่งใด มันก็ตามข้อเท็จจริงนั้น แต่ถ้าเรามีอารมณ์ของเรา เรามีสิ่งต่างๆ บวกเข้าไป สิ่งนั้นก็ไม่ชัดเจน เห็นไหม เราถึงต้องทําความสงบของใจ นี่แม้แต่ทางโลกยังได้ประโยชน์ แต่ถ้าทางธรรมล่ะ ทางธรรมนี่เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามา ถ้ามันจะทํางานนะ มันก็จะเป็นงานจริงๆ ของมัน เป็นงานจริงๆ งานภาวนา งานสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน บําเพ็ญเพียร บําเพ็ญเพียรภาวนาเพื่อหัวใจของเรานี้

เวลาเขาทํางานทางโลก เขาก็ต้องขยันหมั่นเพียรของเขา เพื่อเป็นสมบัติของเขา เพื่อหาปัจจัย ๔ เป็นเครื่องอาศัยในชีวิตนี้ เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เรามีสติปัญญาของเรา เราทํางานของเรา เดินจงกรมนั่งสมาธิภาวนา เพื่ออะไร? เพื่อเอาใจของเรา ไอ้ใจที่มันดื้อนักนี่ไว้ในอํานาจของเรา ถ้าอํานาจของเรานะ เรามีกําลังของเรา เรามีสติมีสมาธิของเรา ถ้าเราพยายามจะรื้อค้น พยายามจะหา จะหากิเลส จะหาสิ่งที่ว่ามันพาเรามาเกิด สิ่งที่ทําให้เราทุกข์เรายาก ถ้าเราค้นเราหานะ

ถ้าคนเรา เวลาเราเจอกันแล้วเขามองไม่เห็นเรา นี่คนมองไม่เห็น ถ้าคนมองไม่เห็น ทําสิ่งใดผิดพลาดไปมันก็ไม่น่าจะไปถือโกรธเขาใช่ไหม เพราะเขามองไม่เห็น พอมองไม่เห็น เพราะอะไรล่ะ? เขาไม่เห็นของเขา ถ้าไม่เห็น เห็นไหม ความไม่เห็นเพราะว่าสติปัญญามันไม่พอ ถ้าสติปัญญามันพอ มันรู้มันเห็นของมันนะ

อย่างเช่นสติ เราก็มีสติ พอมีสติขึ้นมา บางวันสติเราดี สิ่งที่มันเคยคิด เคยฟุ้ง เคยซ่าน มันหายหน้าไปไหน นี่เราบังคับได้ เราดูใจของเราได้ จิตใจเราไม่ค่อยดื้อเท่าไร แต่ถ้าวันไหนสติเราไม่ดี สติเราอ่อน หรือว่าเราคิดแต่เรื่องอื่น มันล้า มันล้าไปหมดเลย นี่สิ่งที่เป็นความคิด ความรู้สึกนึกคิดมันไปหมด มันไปหมดเพราะสติเราอ่อน นี้เพราะอะไร เพราะเรา พอมันอ่อน มันก็แสดงตัวของมันเป็นธรรมดา เพราะเราไม่รู้ไม่เห็นมัน

แต่ถ้าเราเห็นนะ เราเห็น เราควบคุม เราดูแล เห็นไหม ถ้าเราเห็นของเราได้ มันก็จะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้ามันไม่เห็นล่ะ มันไม่เห็นเพราะกําลังของเราไง สิ่งที่ไม่เห็นนี้เพราะจิตใจของเรา เพราะกําลังของเรามันไม่มีกําลังพอ ถ้ามีกําลังพอนะ เรารู้ เราเห็น เราพิจารณาของเรา นี้เป็นการเริ่มต้นในการประพฤติปฏิบัตินะ ถ้าจิตใจเริ่มต้นประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่จะล้มลุกคลุกคลาน

เวลาเราปฏิบัติ ทุกคนก็อยากจะได้ธรรม ทุกคนปฏิบัติก็อยากได้ผล เพราะเราฟังธรรมไง ธรรมนี้มาจากไหน? ธรรมนี้มาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ตรัสรู้เป็นองค์แรกของโลก แล้วสั่งสอนกันมา ถ้าใครประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าจิตใจมันเป็นธรรม ถ้าจิตใจเป็นธรรมนะ จะบอกถึงวิธีการ แล้วดูสิ จะบอกถึงวิธีการ

แล้วการประพฤติปฏิบัตินะ จิตใจของคน เวลาคนเกิดมามันมีอวิชชาทั้งนั้นน่ะ คําว่า “มีอวิชชา” พอคําว่า “อวิชชา” อวิชชาคือความไม่รู้ ไม่รู้ในสิ่งใดล่ะ? ไม่รู้สิ่งที่มันเป็นจริงในหัวใจของเรา แต่เวลาเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ว่าเรารู้ สิ่งที่เรารู้ พอมันรู้สิ่งนั้น มันเลยไม่เห็นความเป็นไปของตัว สังเกตได้ไหมว่า ความผิดพลาดของเรา เรามองไม่ออก มีแต่คนคอยเตือนคอยบอกเราว่าเราผิดพลาดอย่างใด เราไม่รู้จักความผิดพลาดของเรานะ แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราทบทวนของเรา เราจะเห็นความผิดพลาดของเราได้

ถ้าเราเห็นความผิดพลาดของเรา เห็นไหม ถ้าจิตมันสงบระงับ ถ้ามันรู้มันเห็นของมัน มันจะเป็นปัญญา มันจะเป็นประโยชน์ในการวิปัสสนา ถ้ามันไม่รู้ไม่เห็นของมันนะ มันจะเริ่มต้นวิปัสสนาที่ไหน

ในทางตรงกันข้าม เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาจิตมันสงบขึ้นมาแล้วไม่เข้าใจว่าสิ่งนี้มันเป็นสัมมาสมาธิหรือมิจฉาสมาธิ ถ้าไม่เข้าใจว่าเป็นสัมมาสมาธินะ มันมองข้าม ถ้าไม่เห็น มันก็ไม่รู้ ถ้ามันไม่มอง มันก็ไม่เห็น เวลามันไม่มองนะ มันไม่มอง มันมองข้ามไป มองข้ามว่า “สิ่งนี้เรารู้แล้ว สิ่งนี้เราเป็นไปได้แล้ว สิ่งนี้เราเข้าใจได้หมดแล้ว นี่จิตใจเราเป็นธรรม จิตใจเราเป็นธรรม”...มันมองข้าม

ถ้ามันไม่เห็น เพราะจิตใจมันไม่เข้มแข็ง จิตใจมันไม่มีวุฒิภาวะที่สามารถจะเห็นได้ ที่ไม่สามารถเห็นได้นะ เราก็พยายามของเรา ขวนขวายของเราด้วยความทุกข์ความยากของเรา เราพยายามขวนขวายของเรา ถ้าจิตสงบแล้วให้ออกใช้ปัญญา ออกใช้ปัญญาในสิ่งใดล่ะ

จิตถ้ามันสงบแล้วนะ ถ้ามีอํานาจวาสนา เวลามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นี่มันเห็นของมัน มันเห็นของมัน มันรู้ของมัน มันจับต้องของมัน มันเกิดงานของใจขึ้นมาได้ งานของจิตตภาวนา จิตมันจะออกทํางาน จิตมันจะพัฒนาของมัน นี่คือจิตตภาวนา เวลาแก้กิเลส เขาแก้กันที่จิต ถ้าแก้กันที่จิต

เพราะจิตพาเราเกิดไง จิตมันพาเรามาเกิด เกิดมาเป็นมนุษย์ เราว่าเป็นมนุษย์ชื่อนาย ก. นาย ข. นาย ง. นี่เป็นมนุษย์ขึ้นมา นี้เป็นมนุษย์ มนุษย์ตามความจริงนี่แหละ แต่สิ่งที่เป็นมนุษย์นี่เป็นโลก มันเป็นโลก เราใช้สมอง เราใช้การบริหารจัดการของเราเพื่อเป็นอาชีพของเรา เราใช้มือของเรา เราใช้ร่างกายของเราทําหน้าที่การงานของเราเพื่อประโยชน์ของเรา นี่เรื่องโลกๆ ทั้งนั้น

สิ่งที่โลกๆ เห็นไหม คนดีก็ดีของโลก ถ้าคนชั่วมันก็เรื่องของโลก เพราะเรื่องของโลกนี้คือการกระทํา สิ่งนี้กระทําแล้ว สิ่งนี้เป็นบุญเป็นบาป ถ้าเป็นบุญเป็นบาป ผลมันตกที่ไหนล่ะ? ผลมันตกแก่จิต เพราะจิตเกิดความคิด ความคิดถึงมีการกระทํา การกระทําอันนั้น ผลก็ตกลงสู่จิต นี่มันเป็น เวลาเป็นกรรมนี่มีการกระทํา ผลเกิดลงที่ไหน? ผลเกิดเป็นวิบาก วิบากตกที่ไหน? ตกที่จิต แต่ตัณหาความทะยานอยากที่มันยุมันแหย่ มันเร้าให้เราทํา นี่กิเลสมันเร้าให้เราทํา พอเราทําเสร็จแล้วผลตกที่ไหน นี่มันเรื่องของโลกไง

ทีนี้ถ้าเรื่องของธรรมล่ะ เรามาประพฤติปฏิบัติ พอเรามาประพฤติปฏิบัติ เราพยายามทําความสงบของใจ ทําความสงบของใจ เห็นไหม เราไม่ได้ทํางานด้วยสมอง เราไม่ได้ทํางานด้วยมือ เราไม่ได้ทํางานด้วยร่างกายของเราเพื่อหางานของเรา เห็นไหม งานด้วยสมอง ด้วยมือของเรา ด้วยร่างกายของเรานี้ มันเป็นงานของโลก งานของโลก เราอยู่กับโลก โลกเขาทํางานกันอย่างนี้ บริหารจัดการมาก็เพื่อผลประโยชน์กับเรา เพื่อธุรกิจของเรา เพื่อการทํางานของเราให้ประสบความสําเร็จ เห็นไหม นี่ผลของวัฏฏะ หน้าที่การงานของมนุษย์ หน้าที่การงานของเทวดา หน้าที่การงานของพรหม

ทีนี้ เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะรักษาใจของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามาได้ นี่สมถกรรมฐาน ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามานะ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ความสงบร่มเย็นนี้มันจะหล่อเลี้ยงจิตใจนี้ หล่อเลี้ยงจิตใจนี้ให้เข้มแข็ง หล่อเลี้ยงจิตใจนี้ให้มีความมุมานะ มีความพยายาม

เวลาเราเดินจงกรมนั่งสมาธิภาวนา เห็นไหม เราดูครูบาอาจารย์ของเราสิ เวลาเดินจงกรมนั่งสมาธิภาวนานี่ จนเราไม่กล้า เราแหยงนะ “จะทําสิ่งนั้นได้หรือ จะทําสิ่งนั้นได้หรือ” แต่เราประพฤติปฏิบัติไปเถอะ เวลาเราปฏิบัติใหม่ๆ นี่หญ้าปากคอก จับพลัดจับผลู จับผิดจับถูก นี่พยายามของเรา

แต่ถ้าพอปฏิบัติขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปนะ ถ้าจิตใจเรา พอภาวนาเป็น พอมันเป็นมหาสติ มหาปัญญา พอปัญญามันก้าวเดินไปแล้วนะ นี่มันก้าวเดินของมันไป จนมันไม่ยอมหยุด มันทํางานของมันโดยอัตโนมัติเลย เราทํางานจนเราแปลกใจ ทําไมทําอย่างนั้นได้ ถ้าเวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมา เพราะใจของท่านเป็น พอใจของท่านมันเป็น มันทําอย่างนั้น ทําอย่างนั้นโดยขั้นตอนของมัน โดยความเป็นไปของมัน เพราะมันทําแล้วมันมีธรรมะไง มีสมาธิ มีปัญญา มีการพิจารณาของมัน มันมีความสุข มันมีความรื่นเริง มันมีความขวนขวาย มันมีการกระทําของมัน มันทําได้

แต่ถ้าเราเห็นว่าครูบาอาจารย์ เวลาท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา “เราทําอย่างนั้นได้หรือ มันไม่รุนแรงเกินไปเหรอ”...เวลาปฏิบัติไปมันจะเป็นอย่างนั้น เวลาปฏิบัติไป เพราะมันเป็นสติ มหาสติ เป็นปัญญา มหาปัญญา ขณะที่เป็นสติ เป็นปัญญา เรายังล้มลุกคลุกคลาน แล้วเวลาปฏิบัติไปมันมีสติ มีปัญญา มันมีมหาสติ มหาปัญญา ถ้ามันมองเห็นใช่ไหม มันไม่มองข้าม

แต่ถ้ามันติดในสมาธิ คือการมองข้าม เพราะติดในสมาธิ เห็นไหม ที่ว่าจิตนี้เป็นธรรม จิตนี้เป็นธรรม นี่มันมองข้ามไปหมดเลย ทั้งๆ ที่มีกิเลส ทั้งๆ ที่มีงานทํา ถ้ามีสติมีปัญญา เราจะจับอันนั้นมาเป็นงานได้ แต่มันมองข้ามไป พอมองข้ามไป ไม่มีสิ่งใด มองไม่เห็นสิ่งใด เห็นแต่ความว่าง เห็นแต่จิตที่มันสงบระงับ มันมีแต่ความสุขของเรา มันเป็นความสุขจริงๆ นะ แต่ความสุขอย่างนี้มันมองข้าม

ถ้ามันไม่เห็นซะ มันก็ทําสิ่งใดไม่ได้ เพราะมันไม่เห็น ไม่เห็นเพราะอะไร เพราะจิตใจมันไม่มั่นคง จิตใจมันไม่มีสมาธิ จิตใจเรายังไม่มีวุฒิภาวะ แต่ถ้าพอจิตใจเรามีวุฒิภาวะ มันก็ไปติดอีก มันไม่ยอมรื้อค้น มันไม่ยอมประพฤติปฏิบัติ เราถึงต้องบังคับไง บังคับ ถ้าจิตสงบแล้วให้ออกฝึกหัดใช้ปัญญา ให้ออกฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญาในสิ่งใดล่ะ? มันจะฝึกหัดปัญญาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม

แต่ถ้ามันเป็นทางโลกล่ะ มันไปเห็น มันไปรู้นิมิต มันไปเห็นสิ่งที่ต่างๆ นี่คนชอบ ชอบรู้วาระจิต ชอบรู้ต่างๆ สิ่งนั้นไม่เป็นประโยชน์ ไม่ใช่อริยสัจ มันเป็นฌานโลกีย์ นี่อภิญญา ๖ ว่าเกิดอภิญญา รู้วาระจิต รู้ต่างๆ สิ่งที่รู้ รู้อย่างนั้น ถ้าจิตของคน ถ้าอํานาจวาสนาของจิตดวงใดได้สร้างอํานาจวาสนามา มันมี มันมีแล้วพอประพฤติปฏิบัติเข้าไป พอจิตสงบเข้าไปแล้วนะ ไปเจอสิ่งนี้ พอเจอสิ่งนี้ก็ไม่รู้ ก็ใช้สิ่งนี้ไป คิดว่าสิ่งนี้เป็นธรรม ถ้าวันไหนจิตมันสงบแล้วไม่รู้ไม่เห็นสิ่งใด ว่าวันนั้นไม่ได้ภาวนา ภาวนาไม่ได้ผล ถ้าจิตมันสงบลงไปแล้วไปรู้ไปเห็นสิ่งใด เอ้อ! วันนี้ภาวนาดี นี่มันติด ติดจนมันหลง จนมันเข้าใจว่าสิ่งนี้เป็นธรรม เห็นไหม

แล้วถ้ามีครูบาอาจารย์มารู้สิ่งนี้เข้า แล้วเห็นเข้านะ สังเวช สังเวชว่าเวลาเราฝึกหัดใหม่ เห็นไหม หญ้าปากคอก นี่เหมือนกัน จิตมันฝึกหัดใหม่ พอฝึกหัดใหม่นี่มันก็รู้ตามอํานาจวาสนาที่ไปรู้ อํานาจวาสนาที่สร้างมา ถ้าใครมีอํานาจสร้างสิ่งใดมา มันก็จะรู้เห็นตามนั้นน่ะ ถ้าเห็นตามนั้น มันคืออะไรล่ะ? มันก็คือสัญชาตญาณ สัญชาตญาณที่มันมีอยู่กับจิต พอจิตสงบมันก็รู้ไปตามนั้นน่ะ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์นะ ท่านบอกว่า รั้งไว้ก่อนได้ไหม มีสติยับยั้งไว้ก่อน ถ้ามีสติยับยั้งไว้ก่อน รักษาจิตนี้ให้มั่นคง ถ้าจิตนี้มั่นคงมีกําลังของมันแล้ว ดูสิ เราจะซื้อสินค้าสิ่งใด ถ้าเงินของเราไม่พอ เราจะซื้อสินค้าสิ่งนั้นไม่ได้ จิต ถ้าไม่มั่นคงพอ มันทํางานของจิต เราไม่ได้ทํางานทางโลก ทางโลกเขาใช้สมองทํางาน เขาใช้วัตถุทํางาน นี่อารมณ์ก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง แต่ถ้าจิตสงบเข้ามา มันทํางานที่จิต เพราะจิตมันเป็นนามธรรม จิตนี้เป็นนามธรรม เห็นไหม ธาตุรู้ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน...ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน สิ่งนี้มันมีกิเลส กิเลสสวะ อวิชชาสวะ ภวาสวะอยู่ในผู้รู้นี้ ถ้าอยู่ในผู้รู้นี้ เพราะผู้รู้นี้มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันครอบคลุมอยู่

ทีนี้เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบเข้ามา สิ่งที่กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันสงบตัวลง พอสงบตัวลง ใจนี้ก็เป็นอิสระ พอใจนี้เป็นอิสระ สิ่งใดที่เป็นอํานาจวาสนาที่เราสร้างมา มันก็จะแสดงออก พอมันแสดงออก ผู้ที่สงบโดยที่ไม่มี ไม่ออกรู้สิ่งใด ไม่มีนิมิตสิ่งใด สิ่งนั้นเป็นประโยชน์กับเรา

แต่ที่ผู้ปฏิบัติ เวลาฟังน่ะ คนนู้นรู้อย่างนั้น คนนี้รู้อย่างนี้ เราก็อยากรู้กับเขา เราอยากรู้กับเขา เพราะเราไม่เข้าใจ เราว่าสิ่งนั้นเรายังไม่รู้ ถ้าจิตสงบแล้วนะ เวลามันออกใช้ปัญญา สิ่งที่เป็นปัญญามันเป็นปัญญาอย่างใด ถ้ามันเป็นปัญญาอย่างใด เห็นไหม เราจะกล้าอาจเอื้อมหรือว่าเราจะเกิดปัญญาที่มันจะชําระกิเลสใช่ไหม เราก็พยายามจะรื้อค้นปัญญา เราจะสร้างปัญญาของเราขึ้นมา มันก็เลยเป็นสัญญา ถ้ามันเป็นสัญญา มันเป็นความจํามา จําจากตํารับตํารามา จําจากครูบาอาจารย์มา สิ่งที่เป็นจากตํารับตํารามา สิ่งนี้มันเป็นความจํา เราก็ฝึกหัดของเรา ถ้าฝึกหัด ยํ่าอยู่กับที่มันก็เป็นสัญญา

แต่ถ้าสิ่งที่พอจิตมันสงบแล้ว เราพยายาม สงบแล้วมันก็มีความสุขไง สงบแล้วมันก็ปล่อยวางความทุกข์ทั้งหมด ถ้ามันปล่อยวางความทุกข์ทั้งหมด เราจะทําสิ่งใดต่อไป พอเราทําจิตสงบแล้ว เราก็ว่าสิ่งนั้นเป็นผลเหรอ? มันไม่ใช่ ทําจิตสงบมานี้เป็นทุน เราทําจิตสงบของเรามา สงบเข้ามาเพื่อจะเอาความสงบนี้เป็นสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน เป็นทุน เป็นสถานที่ตั้งเพื่อจะออกวิปัสสนา ออกทํางานของจิตนี้ ถ้าทํางานของจิตนี้ พอจิตมันออก มันออกฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้ามันไม่ไป เราก็พยายาม สิ่งที่เป็นสัญญา สิ่งที่มันเป็นความจํา เราก็ฝึกหัด ก็ต้องเอาสิ่งนี้เป็นการเริ่มต้น ถ้ามันฝึกหัด พอฝึกหัดไปแล้ว ปัญญาถ้ามันใช้ไปแล้วนะ มันจะเป็นประโยชน์ พอฝึกหัดใช้นี่มันมีผล ผลว่าถ้าใช้ปัญญาไปแล้ว เราใช้ปัญญาไตร่ตรองในสิ่งที่มันเกิดขึ้นมา มันเห็นผลไง

ถ้าเป็นปัญญา แล้วมีสัมมาสมาธิรองรับ พอปัญญามันพิจารณาแล้วมันปล่อย มันปล่อยวางนะ พอมันปล่อยวางขึ้นมา เราจะเห็นต่าง เห็นความต่างว่าถ้ามันเป็นสมถะ เป็นสมาธิ มันปล่อยของมัน มันปล่อยของมันแล้วนะ มันมีความสงบระงับ แต่ถ้าเราใช้ปัญญาของเราแล้ว มันสงบแล้วเราใช้ปัญญา ใช้ปัญญาพร้อมกับสมาธิ เวลามันปล่อยนะ มันเข้าไปถากถางอนุสัย ถากถางสิ่งที่มันนอนเนื่องมากับใจ นอนเนื่องมานะ เพราะพลังงาน “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส” คําว่า “ผ่องใส” ผ่องใสคืออวิชชา แต่ถ้าเราไม่มีสติปัญญา ความผ่องใส ความเวิ้งว้าง ความว่าง มีความสุข นี่มันเตลิดเปิดเปิงไปได้นะ

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา ความผ่องใสนี้ ถ้าไม่มีสติปัญญา ไม่ได้ฝึกฝนขึ้นมา มันก็แค่เป็นสมถกรรมฐาน แต่ถ้ามันใช้ปัญญาไปแล้ว มันเที่ยว มันถาก มันถาง ถากถางเพราะอะไร เพราะปัญญา ปัญญาอันนี้เพราะอวิชชา อวิชชาคือความไม่รู้ ปัญญาคือวิชชา วิชชา ความรู้ คือแยกแยะ พอมันพิจารณาเข้าไป มันปล่อยวาง พอปล่อยวาง นี่ความสุขอันนี้มันมีความเพิ่มขึ้น ถ้ามีความเพิ่มขึ้น มันเป็นประโยชน์กับเรา นี่ถ้าเราฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญามันจะเกิดขึ้นมา ถ้าปัญญาเกิดขึ้นมา เราใช้ เราก็รู้ของเราเอง นี่เป็นปัจจัตตัง

สิ่งที่เราปฏิบัติมาแล้วมันไม่ได้ผล มันล้มลุกคลุกคลาน ล้มลุกคลุกคลานเพราะมันไม่เป็นความจริง แต่ถ้าเราปฏิบัติไปล้มลุกคลุกคลาน เราหาความถูกความผิด หาความเป็นไปได้และความเป็นไปไม่ได้ ความเป็นไปไม่ได้มันเพราะสิ่งใด ถ้าความเป็นไปได้ ดูสิ ดูพระปฏิบัติ ดูครูบาอาจารย์ของเรา ท่านเก็บหอมรอมริบ ท่านพยายามรักษาของท่าน ท่านรักษาของท่านก็เพื่อเข้ามาสู่ใจนี้ ถ้ารักษา เห็นไหม

แต่เวลาเราปฏิบัติกันไป เราบอก ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลคือความปกติของใจ ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ ถ้ามีศีลมาก มีศีลพอ ศีลเป็นฐาน ถ้าศีลเป็นฐาน การทําความสงบของใจมันก็จะง่ายขึ้น มันจะทําให้สะดวกสบายขึ้น ถ้าทําสะดวกสบายขึ้น เห็นไหม “ศีล สมาธิ” ถ้าเกิดสมาธิขึ้นมา สมาธิมันเกิดขึ้นมาเพื่อสิ่งใด สมาธินี่

จิต เวลามันฟุ้งซ่าน จิตที่มันทําสิ่งใดไม่ได้เลย เพราะมันขาดสมาธิไง เวลาเราใช้ปัญญา เวลาเราตรึกในปัญญา เราใช้ปัญญา ธรรมะนี่เราเข้าใจได้นะ เราเข้าใจ เราแยกแยะได้ เราใช้ปัญญาของเราได้ แต่ทําไมมันแก้กิเลสไม่ได้ล่ะ? เพราะมันเป็นอาการของใจไง มันเป็นเปลือก มันเป็นขันธ์ ขันธ์คือความรู้สึกนึกคิด รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันก็เป็นความรู้สึกนึกคิดของเรา เราก็ใช้ความรู้สึกนึกคิดตรึกในธรรม เราเข้าใจได้ไหม? เข้าใจได้ เข้าใจแล้วทําไมกิเลสมันไม่ยุบยอบลงล่ะ เข้าใจแล้วทําไมกิเลสมันไม่ขาดล่ะ นี่ผู้ที่ปฏิบัติสงสัยตรงนี้มาก สงสัยว่า ปัญญาก็ใช้ปัญญาแล้ว ภาวนาก็ได้ภาวนาแล้ว ปัญญาใช้จนสุดแล้ว ปัญญานี่ใช้จนหมดไส้หมดพุงแล้ว ทําไมมันไม่ได้ผลอะไรขึ้นมาเลย นี่เพราะเราใช้ปัญญา

แต่ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามานะ ใช้ปัญญาไล่ต้อนเข้ามา มันปล่อยวางเข้ามา ปล่อยวางเข้ามา เราจะรู้เลยว่าสิ่งนี้มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ นี่พูดถึงปัญญาอบรมสมาธินะ แต่ถ้าขาดสมาธิ สิ่งที่ว่าถ้าเราประพฤติปฏิบัติโดยสามัญสํานึก เราปฏิบัติกัน เราก็ว่าเราใช้ปัญญาด้วยความไม่รู้ ด้วยความไม่เข้าใจว่านี่คือปัญญา เพราะศาสนาพุทธสอน ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา เราก็ใช้ปัญญาของเรา เราก็ใช้ แต่เราไม่รู้ว่านั่นน่ะคือสัญญา

แต่พอเรามีสติปัญญาของเรา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา นี่ปัญญาอบรมสมาธิ ตรึกในธรรม หาเหตุหาผลของมัน ถ้าหาเหตุหาผลนะ สิ่งใดเป็นความจริง สิ่งใดไม่เป็นความจริง หาเหตุหาผลนะ ถ้าหาเหตุหาผล พอมันปล่อยวาง นั้นน่ะคือสมถะ มันจะปล่อยวางเข้ามาสู่จิต แล้วมีสติปัญญารักษาไว้ มีสติปัญญารักษา ถ้ามันออกรู้ ออกเสวย เราจะใช้ปัญญาพิจารณา มันก็ปล่อยเข้ามา ปล่อยเข้ามา ปล่อยเข้ามาจนเราควบคุมได้

ถ้าเราควบคุมสิ่งนี้ได้นะ รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร เป็นบ่วงของมาร รูป รส กลิ่น เสียง ธรรมะที่เรามาใช้พิจารณาอยู่นี้มันอาศัยอะไรไปพิจารณา? มันก็รูป รส กลิ่น เสียงนี่แหละ รูป รส กลิ่น เสียง เพราะเราตรึกในธรรม ธรรมะก็คือธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่มันตรึกผ่านอะไรล่ะ? มันก็ตรึกผ่านสิ่งนี้ ถ้าเราพิจารณาของเราแล้วเราปล่อยเข้ามา มันก็ปล่อยสิ่งนี้เข้ามาสู่ตัวมัน

ถ้าปล่อยสิ่งนี้เข้ามาสู่ตัวใจ แล้วมีสติปัญญา เรารับรู้ แล้วธรรมชาติของมัน ธรรมชาติของธาตุรู้ มันคือธาตุรู้ มันมีหน้าที่รู้ มันก็รู้ออกมาอีก เพราะมันยังมีแรงขับดันจากอวิชชาอยู่ เราก็พิจารณาซํ้า พิจารณาซํ้าจนมีความชํานาญ พอมีความชํานาญ พอมันจะคิดนะ แอ๊ะ! แอ๊ะ! แอ๊ะ! นี่มันอายเลยนะ เพราะถ้าสติและสมาธิมีกําลังพอ มันจะคิดนี่เรารู้ก่อน รู้ก่อนที่มันจะคิดอีก พอมันจะคิดนะ “แน่ะๆๆๆ จะคิดอีกแล้ว”

แต่ถ้ามันคิดออกไปแล้ว เราก็ใช้ความคิดนี้มาพิจารณาแยกแยะ สิ่งนั้นมันมีเหตุมีผล มันมีดีมีชั่วอย่างใด มันก็ปล่อยเข้ามา นี่พิจารณาอย่างนี้ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า จนจิตตั้งมั่น คําว่า “จิตตั้งมั่น” จิตนี่ มันจะรักษาจิตได้ง่าย แล้วมีสติปัญญา สังเกตตรงนี้ให้ดี สังเกตว่าเวลามันจะออกรู้ ถ้าจิตมันออกรู้แล้วเราเห็น นี่วิปัสสนาจะเกิดตรงนี้ เพราะถ้าจิตมันออกรู้นะ ธรรมชาติที่มันรู้ โดยธรรมชาติมันรู้อยู่แล้ว มันทํางานของมันอยู่อย่างนี้ แล้วหน้าที่ของเราที่เรามาประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี่ เรามาตั้งสติ เรามาตั้งกันอยู่นี่ก็ตรงนี้ไง นี่ถ้าไม่เห็น มันก็ไม่รู้ ไม่เห็นไง ไม่เห็น

เห็นไหม ถ้าเป็นเจโตวิมุตตินะ เรากําหนดพุทโธๆๆ จนจิตมันสงบ ถ้าจิตมันสงบตั้งมั่น จิตสงบเป็นสมาธิบ่อยครั้งเข้าๆ ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม...เห็นกาย นี่เห็นกายขึ้นมาเลย เห็นกายเป็นภาพ เห็นภาพขึ้นมานี่เป็นอุคคหนิมิต แล้วมันแยกส่วนขยายส่วน มันวิภาคะ ถ้าวิภาคะจนมันเป็นไตรลักษณ์ ฉะนั้น นี่เป็นเจโตวิมุตติ

ถ้าปัญญาวิมุตติ เราใช้ปัญญาของเรา เราใช้ปัญญาแยกแยะความรู้สึกนึกคิดเรานี่ แยกแยะมัน แยกแยะมัน แล้วมีสติพร้อม แยกแยะมัน มันก็ปล่อย ปล่อย ปล่อยจนขนาดที่ว่าถ้าเราควบคุมได้ เรามีสติ กําลังสมาธิพอ จิตนี่ ก่อนคิดนี่เรารู้เลยล่ะ ถ้าเรารู้ สติมันพร้อม ก่อนคิดนี่เรารู้เลย รักษาสิ่งนี้ไว้ แล้วรักษาจนเห็นนะ จนเห็นว่าจิตมันเสวยอารมณ์ ถ้าจิตมันเสวยอารมณ์นะ จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจับตรงนี้ได้

“ไม่เห็น” ก็ทําสิ่งใดไม่ได้

“ไม่มอง” จิตมีกําลังแล้วไม่มอง มองข้ามไป มองข้ามว่าเราเคยทําแล้ว เราทํามาแล้ว สิ่งนี้ก็รู้หมดแล้ว ไม่เห็นมันมีค่าสิ่งใด

เห็นไหม ดูครูบาอาจารย์ของเราสิ ท่านสอนให้พิจารณากายๆ ร่างกายนี้หรือจะพิจารณาทําไม เราอยากจะได้ธรรม เราอยากจะเป็นพระอรหันต์ เราอยากจะพ้นจากทุกข์ แล้วเราจะพิจารณากายทําไม

ถ้าไม่พิจารณากาย ไม่พิจารณาเวทนา ไม่พิจารณาจิต ไม่พิจารณาธรรม มันจะเป็นวิปัสสนามาจากไหน แล้วจิตดวงนี้มันไม่เห็น ไม่เห็นกิเลสของมันเลย เวลามันเป็นสมาธิก็มองข้ามมันไปซะ แล้วมันจะไปรู้เห็นสิ่งใด สิ่งใดจะเป็นประโยชน์กับจิตดวงนี้ เพราะจิตดวงนี้มันมีอวิชชา เพราะมันโง่อย่างนี้ไง มันถึงได้มาเกิดอยู่นี่ไง แล้วเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาก็ทุกข์มาก เกิดมาก็เศร้ามาก เกิดมาก็อยากจะพ้นจากทุกข์ แล้วพ้นจากทุกข์ ก็จะไปเก็บเกี่ยวธรรมะเอาจากฟากฟ้า ธรรมะก็หยิบเอาบนอากาศ นิพพานก็หยิบเอาได้ทุกที่ มันมีจากไหน ที่ไหนมันมี

เวลาเกิด ใครพามาเกิด พ่อแม่ให้เกิดเหรอ? พ่อแม่เป็นธรรมชาติของท่าน จิตเรา ปฏิสนธิจิตมันลงไปในไข่ ลงในครรภ์ ลงในนํ้าครํา ลงในโอปปาติกะ จิตตัวนี้มันมีเวรมีกรรมของมัน มันถึงได้มาเกิด พอมาเกิดเป็นมนุษย์ เราเกิดมาเราก็มีทุกข์มียากของเรา พอเกิดขึ้นมาแล้วเรามีอํานาจวาสนา เราเกิดมาพบพุทธศาสนา พุทธศาสนานี่ เราจะประพฤติปฏิบัติก็ประพฤติปฏิบัติจากตรงนี้ไง

ถ้าไม่เห็น เราก็พยายามของเราเพื่อให้เห็น แล้วเราก็ไม่มองข้ามด้วย ไม่มองข้ามหมายความว่า เห็นให้มีสติมีปัญญา ให้เป็นผู้ที่ละเอียดรอบคอบ ไม่สุกเอาเผากิน ไม่มองข้าม ไม่มองว่าสิ่งนี้เราทําแล้ว สิ่งนี้เรารู้แล้ว ธรรมะเราจะเอานิพพาน เราไม่ใช่ว่าพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม พิจารณาทําไม

เวลาเขาพูดนะ “กายก็เป็นอริยสัจ ทุกอย่างเป็นอริยสัจ” นั่นก็พูดไปอีกอย่างหนึ่ง เพราะอะไร เพราะมันไม่มีจิตไง มันไม่มีจิต ไม่มีผู้ทุกข์ผู้ยากนั้นออกมาแก้ไข ผู้ที่ทุกข์ผู้ที่ยากมานั่งเป็นหัวตอกันอยู่นี่ เพราะมันทุกข์มันยาก มันถึงพยายามอยากจะพ้นทุกข์ พ้นจากความทุกข์ความยากอันนี้ออกไป แล้วจะพ้นจากความทุกข์ความยาก เราก็จะพ้นจากทุกข์ๆ แล้วพ้นจากทุกข์ที่ไหน ถ้าไม่มาพิจารณาที่นี่

ถ้ามันกลับมาพิจารณาที่นี่ ถ้าจิตมันสงบแล้วเราสังเกตให้ดี ถ้าสังเกตนะ คอยตั้งสติ ถ้ามันจับ มันเสวยอารมณ์ “จิตเห็นอาการของจิต” อาการก็คือความรู้สึกนึกคิดเรานี่แหละ ความรู้สึกนึกคิด ถ้าผู้ที่ไม่ได้ประพฤติปฏิบัติ มันก็เป็นสามัญสํานึก เป็นสัญชาตญาณ มันเป็นปกตินี่ คือมันเป็นมนุษย์ปกตินี่แหละ ก็เป็นความรู้สึกนึกคิด ก็นี่ไง ก็มีความคิดที่ดี มีสติที่ดี ก็เป็นคนสมบูรณ์ มีสติสัมปชัญญะ ทํามาหากินจนมีเงินทอง มีทุกอย่างพร้อม ก็เพราะนี่ไง นี่ก็ทําแล้ว นี่ก็เป็นชาวพุทธ ก็เป็นคนดี ก็ดีไง ดีของโลกไง ถ้าดีของโลก นี่งานหน้าที่ของโลก

แต่ถ้าเรามีอํานาจวาสนานะ พอมีอํานาจวาสนานี้มันจะมีธรรมขึ้นมาในใจ ถ้ามีธรรมขึ้นมาในใจนะ เวลาคนที่เขาทุกข์เขายากนะ ข้าวของเงินทองเขาเต็มบ้าน แล้วเขาก็คิดว่าข้าวของเงินทองของเขาช่วยเหลือเขาไม่ได้เลย ช่วยเหลือให้เขามีความสุขไม่ได้เลย แล้วจะหาความสุขที่ไหน เขาถึงมาประพฤติปฏิบัติกันนะ

เวลาดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทิ้งราชวังมา ยสะทิ้งเรือน ๓ หลังมาเหมือนกัน ทิ้งมาหมดนะ เพราะสิ่งนั้น เวลาเราแสวงหามาก็เพื่อความมั่นคงของชีวิต แต่กิเลสมันถ่ายรดในหัวใจ มันมีแต่ความทุกข์ความร้อน ฉะนั้น สิ่งที่มั่นคงของชีวิต เราก็รักษาไว้ เพื่อชาติเพื่อตระกูล แต่จิตใจของเรา เราต้องดูแลรักษาของเราเอง

ฉะนั้น ถ้าเราดูแลรักษาของเราเอง จิต พยายามใช้ปัญญาอบรมสมาธิ หรือสมาธิอบรมปัญญาก็แล้วแต่ ถ้าเราใช้พุทโธๆ นี่สมาธิอบรมปัญญา เกิดสมาธิแล้วให้รู้ ให้เห็น ให้มอง ให้มีความละเอียดรอบคอบ สิ่งนี้เกิดขึ้น แล้วเราใช้วิปัสสนาของเรา แยกแยะของเรา เพื่อฝึกหัดจิตนี้ให้มันฉลาดขึ้นมา

ในกายของเรานี้ ถ้าเราพิจารณาของเรา จิตใจกับร่างกายนี้มันจะได้คายสังโยชน์ออกไป สิ่งที่มันร้อยรัดไว้อยู่ในจิตใต้สํานึก เราก็ว่ากายนี้ไม่ใช่ของเรา สรรพสิ่งนี้ก็ไม่ใช่ของเรา เราอาศัยอยู่เท่านั้น โดยปริยัติ โดยทฤษฎีเป็นอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้ ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา เราก็ได้รํ่าเรียนกันมา รํ่าเรียนกันมาแล้วมันฆ่ากิเลสได้ไหม รํ่าเรียนกันมาแล้วก็รํ่าเรียนกันมาเพื่อเป็นแนวทาง

แต่เวลาเราปฏิบัติ เราฝึกหัดจิตของเรา ให้จิตของเรารู้ ให้จิตของเราเห็น ถ้ามันรู้มันเห็นของมัน ถ้าจิตมันเสวยอารมณ์ จับได้นะ พอจับได้ จับได้แล้วแยกแยะ แยกแยะด้วยปัญญา อารมณ์ประกอบไปด้วยสิ่งใด นี่จิตเห็นอาการของจิตนะ ถ้าเห็นอาการของจิต รูป รูปคืออารมณ์อารมณ์หนึ่ง อารมณ์โกรธก็ได้ อารมณ์ต่างๆ จับได้นะ แยกแยะมัน ทําไมมันถึงโกรธ ทําไมมันถึงคิด ทําไมมันถึงตระหนี่ ทําไมมันถึงทําให้ตัวเองเจ็บชํ้านํ้าใจนัก นี่แยกมันออก

ถ้าแยกมันออก เห็นไหม ในความรู้สึกนึกคิดนี้มันจะต้องมีข้อมูล สัญญา สัญญาเป็นข้อมูลเดิมของมัน พอมีสัญญาขึ้นมาแล้ว สัญญามันก็มีดีมีชั่วคือเวทนา พอเวทนาขึ้นมา นี่สังขารมันปรุง ถ้าสังขารมันปรุง มันจะปรุงต่อเนื่องอย่างไรถ้าไม่มีวิญญาณรับรู้ประกอบขึ้นมาให้เป็นอารมณ์ความรู้สึกนี้ ถ้าความรู้สึกนี้ ถ้าเราพิจารณา มันแยกออกได้ เห็นไหม นี่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่จิต จิตไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ แยกแยะมันก็ปล่อย แยกแยะมันก็ปล่อย ถ้าสติปัญญาทันนะ ถ้าสติปัญญาไม่ทัน มันมองข้าม

เวลาเราปฏิบัติกัน เราบอกเราจะเอามรรคเอาผล เอามรรคเอาผล เราก็จะเอาธรรมเลย ธรรมทั้งแท่ง เห็นไหม จิตทั้งแท่งก็เป็นธรรมทั้งแท่ง เวลาเป็นสมาธิ สมาธินี่มันปล่อยวางหมดเลย มันเป็นธรรมทั้งแท่ง ธรรมทั้งแท่งคือกิเลสทั้งแท่ง กิเลสทั้งแท่งเพราะจิตมันปล่อยวางเข้ามา เห็นไหม เวลาจิตมั่นคง จิตตั้งมั่น นี่กิเลสทั้งนั้น แต่ถ้าไม่มีความสงบเข้ามา มันก็เป็นโลกไปเลย เวลามันเสวยอารมณ์ขึ้นมา มันคิดออกไป มันเป็นเรื่องโลกๆ ไปแล้ว มันไม่ใช่การปฏิบัติธรรม

การปฏิบัติธรรมมันจะย้อนกลับเข้ามา ให้จิตย้อนกลับมาสู่สัมมาสมาธิเพื่อจะเข้าสู่การใช้วิปัสสนา มันก็เป็นธรรม มันก็เป็นอริยสัจ

เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม มนุษย์คนหนึ่งนั่งอยู่ เรารู้ว่ามนุษย์คนนั้นเขามีคุณธรรมในหัวใจหรือไม่ นี่เราเห็นแต่มนุษย์คนหนึ่ง แต่เราไม่รู้ว่าใจของเขาสูงส่งหรือตํ่าทรามขนาดไหน แต่ถ้าเวลาสนทนาธรรม ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เวลาพูดออกมา ถ้าจิตใจของเขามีคุณธรรม เวลาเขาพูดสิ่งใดมา มันแทงหัวใจเรานะ มันทําให้เราสะอึกเลยล่ะ นี่มันแทงหัวใจเพราะอะไร เพราะสิ่งที่มีคุณค่า มันคือธรรมดวงนี้ สิ่งที่มีคุณค่าคือหัวใจที่มันรู้ธรรม ถ้ามันรู้ธรรม เราก็มาฝึกอยู่ที่หัวใจโง่ๆ ของเราให้มันรู้ธรรม ถ้าให้มันรู้ธรรม มันจะรู้ธรรมโดยความสกปรกโสมมของมันไม่ได้ มันต้องรู้ธรรมด้วยความสะอาดของมัน

ฉะนั้น จิตที่มันไม่เป็นสมาธิ มันโดนสัญญาอารมณ์ โดนความสกปรกครอบงํามันอยู่ ฉะนั้น เราถึงต้องทําความสงบไง ถ้าทําความสงบ คือกลั่นกรอง กลั่นกรองให้ใจมันสงบระงับ ให้มันสะอาดบริสุทธิ์ขึ้นมาโดยสัมมาสมาธิ

“จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส” เห็นไหม มันผ่องใส ถ้ามันเป็นสมาธิขึ้นมา ถ้าใครเป็นสมาธินะ เห็นเป็นแสงสว่าง เห็นใจตัวเองใส สิ่งนั้นมันใสในตัวของมัน สิ่งนี้เป็นพื้นฐาน ถ้ามีสิ่งนี้เป็นพื้นฐาน ถ้าจิตมันสงบ สงบแล้ว มันผ่องใส มันสว่าง ก็ไปชื่นชม ไปชื่นชม ไปพอใจ ไปถนอมรักษาไว้ เดี๋ยวมันก็เสื่อม เพราะว่าสิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา มันไม่มีอะไรคงที่หรอก มันแปรสภาพตลอด ถ้ามันแปรสภาพ แต่ที่มันเป็นอยู่เพราะเรามีความเพียร มีความวิริยะ มีความอุตสาหะ มันตั้งสติกําหนดพุทโธ มันถึงกลับมาสู่ความสงบระงับนี้ ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันก็กลับมาสู่ใจนี้

เห็นไหม ออกไปจากใจ สัญญาอารมณ์นี้ออกไปจากใจ แต่เรามีสติ เราเชื่อมั่นในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สอนให้มีสติ จับแล้วใช้ปัญญาแยกแยะ พอปัญญาแยกแยะขึ้นมา เวลาทําเข้ามามันก็กลับมาสู่ความสงบระงับ สู่สัมมาสมาธิ แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาอย่างนี้ เห็นไหม ทั้งรู้ ทั้งเห็น มองค้นคว้าหาขึ้นมา ถ้าจับได้ เราพิจารณาของเราอย่างนี้ นี่คือการทํางานของใจ

ใจนะ ใจทํางาน พอใจทํางานนี่มันแยกแยะของมัน พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า การพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าเพื่อให้มันอิ่มเต็ม เพื่อให้มันถึงที่สุดของมัน แต่ขณะที่เราจับ เราพิจารณาของเรา เราเห็นของเราแล้วเราพิจารณาของเรา

การฝึกหัด จากสิ่งที่ไม่รู้ มันก็ได้รู้ขึ้นมา รู้ขึ้นมาแล้วก็ล้มลุกคลุกคลาน เพราะว่าคนเกิดมา เราเกิดมาเวียนตายเวียนเกิด การเวียนตายเวียนเกิด ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณ เห็นไหม ไม่มีต้นไม่มีปลาย การเวียนตายเวียนเกิดมานี่สะสมมาไม่รู้กี่ภพกี่ชาติ ฉะนั้น การเวียนตายเวียนเกิดมาไม่รู้กี่ชาติ มันถึงได้เหนียวแน่นแก่นกิเลส พอมันเหนียวแน่นของมัน สิ่งที่ทําลายยากที่สุดคือกิเลส

สิ่งที่เขาทําลายกัน อย่างเช่นภูเขา อย่างเช่นวัตถุสิ่งใดเขาจะรื้อถอน เขาใช้ระเบิดนะ เขาไปทําลายได้หมด แต่เราจะทําลายกิเลส เราระเบิดร่างกายเราก็ไม่ได้ ระเบิดร่างกายก็ตายเปล่า แต่ถ้ามรรคญาณนี่มันทําลายได้ มันเข้าไประเบิด มันเข้าไปทําลาย จะเข้าไปทําลายอย่างใดล่ะ ถ้าเข้าไปทําลาย เห็นไหม นี่ไง ถ้ารู้ถ้าเห็นแล้วเราพิจารณาของเรา ใช้ปัญญาของเรา ถ้าปัญญา เวลาพิจารณาของเรา ถ้าเป็นเจโตวิมุตติ ถ้าจะทําลายนะ พิจารณากายนี่มันละลายลง มันแปรสภาพของมันไป ถ้าแปรสภาพ ถ้ามีสติมีปัญญา ถ้ามีสมาธินะ เวลาพิจารณาแล้วรําพึงให้มันเป็นแบบนั้น มันจะเป็นแบบนั้น เป็นแบบนั้น...เป็นแบบนั้นหมายความว่า มันเป็นตามกําลังของจิตนะ

แต่ถ้ากําลังของจิตเราไม่พอ คือสัมมาสมาธิ ฐานที่รองรับมันไม่พอ หรือทุนเราไม่มี ทุนเราน้อย เราจะให้มันเป็นไป มันไม่เป็น มันไม่เป็น พอมันไม่เป็นขึ้นมา นี่วาง วางเลย แล้วกลับมาพุทโธ สร้างทุน สร้างกําลังให้พอ พอกําลังมันพอ รําพึงเลย ให้เป็นแบบนั้น ให้เป็นแบบนั้น มันละลายลง มันอืดขึ้นนะ มันทําแล้วมันเห็นชัดเจนมาก เห็นชัดเจน นั่งดูแล้วนะ เศร้าใจ เศร้าอยู่ข้างใน ธรรมมันสังเวช มันเกิดความสังเวช มันสะเทือนใจข้างใน พอมันสะเทือนใจขึ้นมานะ มันก็ปล่อย มันก็ปล่อย พอมันปล่อยขึ้นมานะ ปล่อยมาแล้วเราก็อยู่กับความสุขนั้น

เวลาทําความสงบของใจ พุทโธๆ จิตสงบ เราก็อยู่กับจิตสงบ อัปปนาสมาธินี่สักแต่ว่ารู้ มีความสุขมาก เวลามันคลายตัวออกมา มันเป็นอุปจาระ รับรู้แล้ว รับรู้สิ่งต่างๆ พิจารณาของเราไป ถ้าออกไปขณิกะ เราก็พยายามเข้ามาใหม่ จนกว่าเราจะพักการภาวนาออกมา นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันพิจารณาของมัน เวลาพิจารณาแล้วมันปล่อย ปล่อย เราก็อยู่กับความสุขนั้น พอปล่อย มีความสุขนะ คนทํางาน ทํางานด้วยความมุมานะ แล้วทํางานสําเร็จ เราพอใจไหม

จิต ถ้ามันพิจารณาของมัน พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม พอพิจารณาไปแล้วมันปล่อย มีความสุขมาก ทํางานประสบความสําเร็จ แต่พอความประสบความสําเร็จนี้ ประสบความสําเร็จเพื่อฝึกหัดจิต ฝึกหัดจิตให้รู้ว่ากายไม่ใช่เรา เราเกิดมาด้วยเวรด้วยกรรม เราถึงเกิดมาเป็นมนุษย์ พอเราเป็นมนุษย์ มนุษย์มันก็มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ มันมีกายกับใจ ถ้าเราเกิดมามีกายกับใจ มันเป็นสมบัติของบุญกุศล เพราะมีบุญมีกรรม มันถึงมาเกิดเป็นมนุษย์ พอเกิดเป็นมนุษย์แล้วเป็นของเราไหม? เป็นของเราชั่วอายุขัย เวลาเราตายไปแล้ว ซากศพเขาก็เอาไปทิ้ง เอาไปเผา เอาไปฝัง เอาไปต่างๆ แล้วจิตไปไหน? จิตมันก็ไปต่อ นี่ไง โดยวัฏฏะมันหมุนกันอยู่อย่างนั้น

แต่ขณะที่เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาพิจารณาไป มันทําลายให้เราเห็นนะ เวลาเราเผาศพ เผาซากศพ เขาต้องไปเผาที่เชิงตะกอน แต่เวลาเราเผาด้วยมรรคญาณ เราเผาด้วยตบะธรรม เวลาเราพิจารณาไป ร่างกายก็นั่งอยู่นี่ จิตใจก็พิจารณาอยู่นี่ เวลามันทําลายลง มันเป็นไตรลักษณ์ ลักษณะ เห็นไหม ดูสิ พิจารณาไป วิภาคะ จิตใจมันทําลายลง ร่างกายนี้มันย่อยสลายไปนะ ดินเป็นดิน นํ้าเป็นนํ้า ลมเป็นลม ไฟเป็นไฟ มันย่อยสลายต่อหน้า! ต่อหน้าจิต จิตพิจารณา มันเห็นชัดเจนของมัน

พอเห็นชัดเจน พอไม่มีสิ่งใดเลย มันหมดไป มันทําลายหมด จนว่างหมด จิตก็สุข อยู่เสวยอารมณ์ ทําซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถ้าสังโยชน์มันไม่ขาด ถ้ามันไม่สมุจเฉทปหาน มันเป็นโสดาปัตติมรรค ในเมื่อทําโสดาปัตติมรรค การฝึกหัดจิต จิตมันเคยทํางานของมันอยู่ มันเป็นโสดาปัตติมรรค

มรรค เห็นไหม มรรคคือทางเอก มรรคคือทางเดิน ถ้ามรรค เป็นทางเดินของใคร? เป็นทางเดินของใจ ถ้ามรรคเป็นทางเดิน นี่มรรคญาณมันเดินอยู่ จักรมันหมุนอยู่นี่ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เราต้องหมั่นเดิน หมั่นเพียร หมั่นกระทําเพื่ออะไร? เพื่อให้มันมีผลสําเร็จเข้ามา นี่พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า

คนที่ประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม นี่ไม่เห็น มันก็ไม่รู้...ไม่มอง มันก็มองข้ามมันไป แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เราปฏิบัติขึ้นมา พิจารณาของเราขึ้นมา ถ้าคนนะ คนที่อํานาจวาสนาหรือความเพียรไม่ต่อเนื่อง เวลาพิจารณาไป มันปล่อยนะ พอมันปล่อยแล้ว ถ้ามีความเข้าใจว่าสิ่งนี้เป็นธรรม บอกว่า “มันก็มีหนเดียว ขณะจิตก็มีหนเดียว เราพิจารณาไปแล้ว มันก็ปล่อยแล้ว” ถ้ามันปล่อยแล้ว เพราะคิดกันอย่างนี้ เพราะภาวนาอย่างนี้ ว่า “มันต้องมีขณะ ทําของเราไป พิจารณาแล้ว ปล่อยวางแล้วมันก็เป็นธรรม” นี่ไง มันจะไปคว้าเอามรรคผลจากบนอากาศ คว้าเอามรรคผลจากสัญญาอารมณ์ที่เราเข้าใจ มันไม่เป็นจริงหรอก

ถ้ามันไม่เป็นจริง เวลามันเสื่อม เวลามันเสื่อมออกมานะ นี่เพราะอะไร เพราะกิเลส โสดาปัตติมรรค มันไม่ใช่โสดาปัตติผล ถ้าไม่ใช่โสดาปัตติผล มันเป็นกุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา กุปปธรรมนี่ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา เราบอก “ธรรมนี้เป็นอนัตตา สรรพสิ่งนี้เป็นอนัตตา” นี่ก็เป็นอนัตตา คําว่า “เป็นอนัตตา” มันก็แปรสภาพไง พอเป็นอนัตตา พอพิจารณาแล้วมันก็ปล่อย มันก็วางไง แต่มันยังไม่สมุจเฉท มันไม่เป็นอกุปปธรรม

อกุปปธรรมหมายถึงว่า อฐานะที่จะแปรสภาพ อฐานะคือว่าความเป็นไปไม่ได้ที่มันจะเปลี่ยนแปลงจากนี้ ถ้ามันเป็นไปไม่ได้ที่มันจะเปลี่ยนแปลงไปจากนี้ แล้วมันจะเสื่อมไปไหนล่ะ ถ้ามันจะเสื่อม มันต้องมีเหตุมีผลรองรับขึ้นไป มันถึงจะเป็นตามข้อเท็จจริง แต่ถ้ามันพิจารณาไปแล้วมันไม่สมุจเฉทปหาน มันปล่อยวาง พอมันปล่อยวาง การสมุจเฉทปหานกับไม่สมุจเฉทปหานนี่มันแตกต่างกัน

มันแตกต่างว่า เวลาเราพิจารณาไป เวลามันปล่อย มันปล่อย ปล่อยก็คือปล่อย ปล่อยก็มีความสุข ความสุขแล้วเดี๋ยวมันก็คิดอีก เดี๋ยวมันก็เห็นอีก เดี๋ยวมันก็รู้อีก ซํ้าแล้วซํ้าเล่าอยู่อย่างนั้น ถ้าเราสติปัญญาไม่พอ หรือเป็นคนมักง่าย เป็นคนที่ไม่รอบคอบ เราก็ว่าสิ่งนี้เราทําแล้ว สิ่งนี้เรารู้แล้ว สิ่งที่รู้แล้ว รู้แล้วก็คือรู้แล้ว เหมือนกับเราเรียนหนังสือ เราเรียนนี่เราก็เรียนแล้ว แต่เราสอบไม่ผ่าน สอบแล้วคะแนนมันไม่ผ่าน แล้วทําอย่างไร? ก็ต้องเรียนซํ้า ก็ต้องเรียน ต้องซ่อมอยู่อย่างนั้นล่ะ ซ่อมจนกว่ามันจะผ่าน

นี่ก็เหมือนกัน พิจารณาซํ้าๆ ถ้าพิจารณาซํ้าแล้ว เห็นไหม ซํ้า ซํ้า มันก็ต้องมีงานทํา ซํ้า มันก็ต้องมีสมาธิ มีสมาธิ ถ้ามีฐานตั้งมั่น มันจะรู้จะเห็นชัดเจน แต่ถ้าไม่มีสมาธิหรือสมาธิมันอ่อน นี่มันง่อนแง่น แล้วมันไม่ชัดเจน ฉะนั้น สมถะสําคัญมาก จิตสงบนี้สําคัญ ถ้าไม่มีจิตสงบ ปัญญาไม่เกิด ปัญญาในการภาวนามยปัญญานะ ไม่ใช่สัญญานะ สัญญานี่ไม่มีสิ่งใดมันก็เกิด นี่สัญญาทางโลก ปัญญาทางโลกมันเกิดทั้งนั้นน่ะ มีสมาธิไม่มีสมาธิมันก็เกิดของมัน ธรรมชาติของจิตที่มันรู้ มันรู้อยู่โดยธรรมชาติของมันอยู่แล้ว นี่ธาตุรู้มันรู้ของมันโดยธรรมชาติของมัน หน้าที่ของมันด้วย

แต่ถ้าเราจะเอามรรคญาณ ทางอันเอก ทางเอกที่จิตมันจะเดินไป จิตนี้จะมีการพัฒนาไป ถ้าจิตมันไม่สงบ มันง่อนแง่น มันเป็นสัญญา สัญญาเพราะอะไร เพราะข้อมูลเดิมนี่เรารู้อยู่แล้ว ธรรมะทุกคนก็ศึกษามาแล้ว ทุกคนก็รู้ข้อมูล มันก็ว่าเหมือน! เหมือน! เป็นจริงตามนั้น แต่เป็นจริงตามที่กิเลสมันแทรกเข้ามา กิเลสมันแทรกเข้ามา สมุทัยมันแทรกเข้ามาตลอดในการประพฤติปฏิบัติ ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา เห็นไหม เหมือน! เหมือนแล้วได้ประโยชน์อะไร

แต่ถ้าจิตมันสงบเข้ามา พิจารณาแล้ว เห็นไหม ความต่าง เพราะผลของมัน ผลของที่จิตมันสงบเข้ามาแล้วเราใช้ปัญญาของเรา มันจะมีความต่าง ความต่างเพราะมันลึกซึ้งกว่า มันรับรู้ได้ ถ้ามันลึกซึ้งกว่า ลึกซึ้งนี่ เวลาพิจารณาแล้วมันปล่อยวางแล้ว มันก็ลึกซึ้งจริงๆ มันปล่อยวางแล้ว ถ้าปล่อยวางแล้ว สิ่งที่ผลตอบรับคือขณะจิต ถ้าไม่มีขณะจิต พิจารณาแล้วมันก็ปล่อย ปล่อยแล้วก็พิจารณาซํ้า ปล่อย ปล่อยก็คิด มันก็ให้ค่ากับตัวมันเองไง

ให้ค่าว่าปล่อยหนหนึ่งก็เป็นโสดาบัน ปล่อยครั้งที่ ๒ ก็เป็นสกิทาคามี ปล่อยครั้งที่ ๓ ก็เป็นอนาคามี ทั้งๆ ที่มันไม่ใช่เลย มันไม่ใช่เพราะอะไร เพราะมันไม่มีขณะจิต ไม่มีผลสรุป ขณะคือผลสรุปของมัน โครงการใดก็แล้วแต่ ถ้าเราทําเสร็จสิ้นแล้ว โครงการสรุปแล้ว โครงการนั้นต้องสรุปลงได้ แล้วตรวจสอบบัญชีจนจบสิ้นไป จบสิ้นไปนี่เป็นอกุปปธรรม คือจบแล้ว เหมือนกับวินัยพระ วินัยพระนะ สงฆ์ตัดสินแล้ว ห้ามรื้อกลับ ห้ามรื้อฟื้น ใครรื้อฟื้นนี่ปรับอาบัติ จบ ไม่มีการรื้อฟื้น

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันจบ มันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถ้าถึงที่สุด เวลามันขาด พิจารณากาย พอพิจารณากายจนปล่อยวางแล้ว พิจารณาซํ้ามันก็ปล่อยวางอีก ปล่อยวาง แต่ลึกซึ้งกว่านะ ปล่อยวางลึกซึ้งกว่า หนักแน่นกว่า เข้าถึงจิตได้เต็มหัวใจกว่า แต่พิจารณาแล้วมันปล่อยวาง แต่มันก็เป็นส่วนใดส่วนหนึ่งของใจ ใจส่วนหนึ่งปล่อย แต่ส่วนที่ยังไม่ปล่อย มันสงสัย ส่วนที่ไม่ปล่อย มันลังเล ส่วนที่ไม่ปล่อย มันก็ยังเป็นสมุทัยอยู่ เห็นไหม นี่มันก็ซํ้าแล้วก็ปล่อย ปล่อย ปล่อย ให้จิตใจมันเต็มหัวใจ ปล่อยจนถึงที่สุดของมัน

ถ้าเวลาปล่อยถึงที่สุด มันพิจารณากายถึงที่สุดของมัน ถ้ามันปล่อยหมดในหัวใจเลย กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ จิตนี้รวมลง กายนี้แยกกับจิต แยกออกเป็น ๓ ทวีป ทวีปนี้แยกออกจากกัน จะไม่เข้ามาเชื่อมต่อกันได้อีกเลย จะเข้ามาเชื่อมต่อกันอีกไม่ได้ จิตจริงๆ จิตที่มันจริง มีสัมมาสมาธิที่มีสติปัญญารู้จริง เวลามันใช้ปัญญา สมุจเฉทปหาน เห็นไหม จิตจริง ผลของมันถึงเป็นตามความเป็นจริง

ถ้าผลของมันเป็นตามความเป็นจริงแล้วนะ สิ่งที่ว่าขณะจิตที่เป็นสมุจเฉทปหาน ที่ว่าขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราก็ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ถึงที่สุดแล้วสังโยชน์ขาดออกไป สิ่งที่ขาดออกไป ขาดอย่างใด ถ้าผู้เป็นจริง เวลาขาด มันเห็น เห็นนี่รู้ว่าขาด นี่ตามความเป็นจริง ถ้าความเป็นจริง มันก็เป็นอกุปปธรรม ถ้าสังโยชน์ขาดแล้ว มันจะกลับมาต่ออีกไม่ได้ มันจะกลับไปเป็นปุถุชนอีกไม่ได้

โสดาปัตติมรรคมันจะเป็นโสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรคจะเป็นสกิทาคามิผล อนาคามิมรรคมันจะเป็นอนาคามิผล อรหัตตมรรคจะเป็นอรหัตตผล เป็นขั้นเป็นตอนในการประพฤติปฏิบัติไป ทํากันมาแบบนี้ ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านถึงตรวจสอบกันได้ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ก็คือเวลาพูดธรรมะนี่ ถ้าพูด ไม่รู้ไม่เห็น พูดไม่ได้ พอพูดไม่ได้ พูดไม่ได้หมายความว่า เวลาพูดนี่พูดธรรมะได้ พูดธรรมะ แต่ธรรมะของพระพุทธเจ้า เวลาซักเข้าไป “อ้าว! ก็พระไตรปิฎกเขียนไว้อย่างนั้น ธรรมะพระพุทธเจ้าเป็นอย่างนั้น” เพราะเราไม่รู้ รู้ไม่ได้ คนไม่รู้ไม่เห็น รู้ไม่ได้ เวลาจําคนอื่นมาพูดก็พูดครั้งคราว

แต่พูด เห็นไหม ถ้าเป็นธรรม มันรอบด้าน จะอธิบายอย่างใด อธิบายเพื่อความเข้าใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาคนที่ปฏิบัติได้แล้วจะเป็นร่มโพธิ์ร่มไทร จะเป็นที่พึ่งอาศัยของหมู่คณะ ถ้าหมู่คณะสอบถาม จะอธิบายได้ ฉะนั้น เวลาหมู่คณะนี่ร้อยพ่อพันแม่นะ เวลาบวชพระ เห็นไหม ร้อยพ่อพันแม่ แล้วแต่จริตนิสัยของเขา ไม่เหมือนกัน ฉะนั้น เวลาถามธรรมะจะถามไม่เหมือนกัน ถามไม่เหมือนกัน แล้วแต่วุฒิภาวะสูงตํ่า วุฒิภาวะหนักแน่นอ่อนแอ เวลาเขาถามขึ้นมาว่าควรทําอย่างใด ผู้ที่รู้จริงจะอธิบาย จะพยายามแนะวิธีการให้ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติได้มีหลักมีชัย นี่ร่มโพธิ์ร่มไทร นี่พูดถึงถ้าตามความเป็นจริง

ถ้าไม่ตามความเป็นจริงนะ ซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันให้ค่าตัวเองจนเลยเถิดกันไป นี่เพราะไม่รู้ไม่เห็น แต่ถ้ารู้เห็นนะ ถ้าพิจารณา เราปฏิบัติของเรา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเราขึ้นมา พิจารณาเข้ามาซํ้าแล้วซํ้าเล่า พิจารณา ปล่อยวางเข้ามา ปล่อยวางเข้ามา ถ้าจิตมันสงบ จิตสงบนี่เวลามันจับจิต จิตจับอาการของจิต คือจับอารมณ์ สัญญาอารมณ์ สัญญาอารมณ์นี้เป็นสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรมารมณ์

จิตที่มีสมาธิจับอารมณ์ก็เป็นธรรม จิตที่ไม่มีสมาธิมันจับอารมณ์ไม่ได้ จิตที่ไม่มีสมาธิมันจะเป็นอารมณ์ในตัวมันเอง จิตที่ไม่มีสมาธิ เพราะอารมณ์ความรู้สึกนึกคิดกับจิตมันเป็นอันเดียวกัน อารมณ์ความรู้สึกกับจิตมันเป็นอันเดียวกันเพราะไม่ได้ฝึกหัด เราเป็นปุถุชนคนหนา คิดก็คือเราคิด ทําก็คือเราทํา ดีก็คือเราดี ชั่วก็คือเราชั่ว

แต่ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิขึ้นมานี่มันปล่อยเข้ามา มันปล่อยอารมณ์ต่างๆ เข้ามาจนเป็นสัมมาสมาธิ คือจิตมันปล่อยวางสิ่งต่างๆ เข้ามา จิตมันปล่อยวางสิ่งต่างๆ เข้ามาจนเป็นตัวของจิตเอง พอเป็นตัวของจิตเอง จิตมันก็สามารถจับอารมณ์ความรู้สึกได้ ถ้าจิตจับอารมณ์ความรู้สึกได้ เห็นไหม จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตเห็นอาการของจิตแล้วแยกแยะอาการ อาการกับจิตมันไม่ใช่อันเดียวกัน ถ้าอาการกับจิตไม่ใช่อันเดียวกัน มันใช้ปัญญาพิจารณาของจิตนั้นไป จิตพิจารณาแล้วพิจารณาเล่า พิจารณา เห็นไหม อารมณ์ที่ผูกพัน อารมณ์ที่หนักหน่วง อารมณ์ที่มีอํานาจเหนือหัวใจ มันจับได้ ถ้ามันมีกําลังของมัน จับแล้วพิจารณาแยกแยะไป แยกแยะได้

รูป ความรู้สึกนึกคิด เวทนา ความพอใจ สัญญา คือข้อมูลของมัน สังขาร คือความคิด ความปรุง ความแต่ง สังขารมันขยายความๆ แต่เวลาวิญญาณรับรู้ ถ้าไม่มีวิญญาณรับรู้ สิ่งนี้มันเกิดไม่ได้ แล้วถ้าจิตจับอาการของมันแล้วแยกแยะอาการไม่ได้ ถ้าแยกแยะอาการไม่ได้ ปัญญามันไม่เกิด ปัญญามันจะเกิดเพราะมันแยกแยะอาการของจิต แยกแยะอารมณ์ความรู้สึกนี่ แยกแยะธรรมารมณ์ กาย เวทนา จิต ธรรมารมณ์ ถ้าจิตมีสัมมาสมาธิ มันจะเป็นธรรมารมณ์ จะเป็นสติปัฏฐาน ๔ แต่ถ้าจิตมันไม่มีสมาธิ มันเป็นโลกๆ อารมณ์กับจิตมันเป็นอันเดียวกัน

ฉะนั้น พอจิตมันสงบแล้วนี่จับธรรมารมณ์ ธรรมะ เห็นไหม อารมณ์ที่เป็นธรรมะ อารมณ์ที่จิตมันสงบระงับ จิตมันตั้งมั่น จิตตั้งมั่น จิตที่มีสัมมาสมาธิ คือปุถุชน กัลยาณปุถุชน พอกัลยาณปุถุชน กัลยาณปุถุชนคือจิตสงบง่าย จิตที่รักษาจิตนี้ได้ง่าย เป็นศรัทธา อจลศรัทธา ถ้าอจลศรัทธานี่รักษาง่าย

จิตที่มันเป็นสัมมาสมาธิ สิ่งที่ออกจับอาการของใจ ถ้ามันจับของมันนะ มันจับของมันได้ มันรู้มันเห็นของมันได้ ถ้าปุถุชน กัลยาณปุถุชน ถ้าปุถุชน มันเป็นอันเดียวกัน ปุถุชน สิ่งที่เป็นคนหนา คนหนานี่อารมณ์ความรู้สึกก็เป็นเราทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเราพิจารณาของเราขึ้นมา จิตมันปล่อยวางขึ้นมาจนเป็นกัลยาณปุถุชน ถ้ากัลยาณปุถุชน ถ้าไม่เห็นอาการ ถ้าจับไม่ได้ นี่ไง ไม่เห็น ไม่เห็นก็พิจารณาไม่ได้ ถ้าจิตไม่เห็น แล้วถ้าไม่มองล่ะ

เขาบอกว่า “จิต พอพิจารณาไปแล้วมันปล่อยวาง จิตมันพิจารณาของมัน มันจะเป็นขั้นเป็นตอนของมัน” นี่เพราะไม่มอง มองข้าม มองข้ามเพราะอะไร มองข้ามเพราะกิเลสหนา พอกิเลสหนานี่ ต้องการสิ่งที่เป็นมรรคเป็นผลด้วยความเข้าใจของตัว ด้วยความเข้าใจของกิเลส เห็นไหม เวลาปฏิบัตินี่เราจะฆ่ากิเลส ทีนี้พอปฏิบัติแล้วจะฆ่ากิเลส กิเลสมันก็สวมรอย สวมรอยว่ามันรู้ มันเห็น มันเป็น

ฉะนั้น รู้ เห็น พอพิจารณาใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา ก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ สิ่งนี้เป็นธรรม แต่เพราะไม่เห็นอาการของมัน แยกจิตกับอาการของจิตไม่เป็น ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามา ถ้ามันจับได้ มันถึงเป็นโสดาปัตติมรรค ถ้าเป็นโสดาปัตติมรรค เห็นไหม พิจารณาแยกแยะ แยกแยะ แยกแยะ แยกแยะเป็นปัญญา ปัญญาเวลามันเกิดนะ ปัญญามันจะฟาดฟัน ชําแรกเข้าไปทุกๆ อณูความรู้สึก มันแยกออกไปได้ เพราะว่าขันธ์ ๕ มันเป็นกองนะ คําว่า “กอง” กองรูป กองเวทนา กองสัญญา กองสังขาร กองวิญญาณ ขันธ์ ๕ คือ ๕ กอง มันใหญ่โตขนาดไหน

ดูสิ เวลากอง ภูเขา ภูเรา ร่างกายของเรา ความรู้สึกนึกคิดของเรา ภูเขามันทับเรานะ ดูสิ ภูเขาทั้งลูกมันทับเราไหม แต่ภูเรานี่มันทับ แล้วดูสิ กองของขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ถ้าจิตมันจับได้นะ มันเป็นความมหัศจรรย์มาก ความมหัศจรรย์เพราะ “อารมณ์ความรู้สึกของเรานี้เราจับได้ด้วยเหรอ แล้วเราสามารถจับอารมณ์ความรู้สึกของเรามาแยก มาตีแผ่ได้เหรอ” นี่ถ้ามันเกิดปัญญานะ

แต่ถ้ามันเป็นสัญญา อย่างที่ว่าปัญญาทางโลก ปัญญาทางสมอง เวลาท่องธรรมะนี่ปากเปียกปากแฉะ รู้หมด อธิบายได้ ตู้พระไตรปิฎกนี่จําได้ทั้งตู้ จะบอกได้หมดเลย แต่หัวใจว้าเหว่ หัวใจทุกข์ยาก แต่ถ้าจิตมันสงบนะ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ จิตใจ พอสงบระงับเข้ามา จากปุถุชน เป็นกัลยาณปุถุชน เป็นอจลศรัทธา มันก็มั่นคงแล้ว มันมีความร่มเย็นของมัน มันมีความสุขของมัน นี่ความสุขของมัน แล้วเราพัฒนาต่อเนื่อง ต่อเนื่องว่าจิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตเห็นอาการของจิต นี่จับสิ่งนี้ สังเกต ถ้ามันจับได้ มันจับได้ มันทําได้ พอจับได้ ทําได้ แยก เห็นไหม จับแล้วพิจารณา พอจับอารมณ์แล้วนี่ธรรมารมณ์ อารมณ์ที่เป็นธรรม อารมณ์ที่เป็นธรรมก็เป็นธรรมแล้ว จะพิจารณาทําไม

มันเป็นธรรมในอริยสัจ มันเป็นธรรม ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค นี่เป็นอริยสัจ แล้วอริยสัจนี้มันเข้าไปพิจารณาอะไร? ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรมารมณ์ ถ้ามันเป็นสติปัฏฐาน ๔ ฐานที่ตั้งแห่งการงาน งานที่ให้จิตนี้ได้ฝึกฝน ฝึกฝนให้มันฉลาด ฝึกฝนให้มันแยกแยะ ฝึกฝนให้มันรู้จริง เวลาทุกข์ สมุทัย นิโรธ นิโรธคือการดับทุกข์ มันจะดับที่ไหนล่ะ

เห็นไหม “เราอยากจะพ้นทุกข์ เราอยากจะดับทุกข์ เราอยากได้มรรคผลนิพพาน เราไม่อยากพิจารณากาย ไม่อยากพิจารณาเวทนา ไม่อยากพิจารณาจิต พิจารณาธรรม กายกับจิตเป็นของตํ่าๆ ใครๆ ก็รู้ ก็เหยียบยํ่ากันอยู่นี่ ร่างกายก็เหยียบยํ่ากันอยู่นี่ ก็ดูแลกันอยู่นี่ แล้วจะต้องพิจารณาทําไม ร่างกายเป็นของเรา เราก็รู้มาตั้งแต่เกิด อาบนํ้าชําระล้างร่างกายมาทุกวัน ความรู้สึกนึกคิดนี่ก็คิดจนเบื่อ คิดจนทุกข์ มันจะมีประโยชน์อะไร” ใกล้เกลือกินด่าง! ของที่มีค่ากับเรานี่ไม่รู้ไม่เห็น แต่อยากได้มรรคได้ผล

มรรคผลมันจะเกิดจากตรงนี้! มรรคผลมันเกิดตรงนี้! ตรงที่หัวใจมันพิจารณาของมันนี่ ถ้าพิจารณาของมัน แยกแยะของมัน มันรู้เห็นตามความเป็นจริงขึ้นมา มันเกิดมรรคญาณ เกิดธรรมจักร

จักรคืออะไร? ดําริชอบคือปัญญา ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์สอนปัญจวัคคีย์ นี่ธัมมจักฯ าณํ อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิ นี่เกิดญาณ เกิดปัญญา เกิดความสว่าง เกิดความรู้ เกิดต่างๆ เกิดที่ไหน มันเกิดที่ไหนล่ะ เวลาเราฝึกฝน นี่เกิดที่ไหน? มันก็เกิดจากหัวใจนี่ เกิดจากหัวใจที่มันออกพิจารณาของมัน ถ้าหัวใจมันออกพิจารณาของมัน มันจะรู้ของมันนะ

ถ้ารู้ขึ้นมา เห็นไหม มันปล่อย ถ้าพิจารณา เวลาพิจารณาแล้วมันปล่อย พอมันปล่อยแล้ว ถ้าจิตไม่เห็นอาการของจิต มันก็เป็นสัมมาสมาธิ แต่ถ้ามันจับได้ จับได้กับจับไม่ได้ นี่มันเพิ่งขึ้นต้น จับได้ก็คือการวิปัสสนา พอจับได้แล้ว จับได้ไล่ทัน เหมือนกับเราจับผู้ร้าย จับนักโทษ นักโทษนี่เรารู้ชื่อรู้ทุกอย่างพร้อม แต่เราไม่ได้ตัวเขามา ถ้าไม่ได้ตัวเขามา เราเอามาสอบสวนไม่ได้

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเราอยากชําระกิเลส เราอยากจะพ้นจากทุกข์ แต่ถ้าเราไม่มีเหตุมีผล ไม่มีสัจจะ ไม่มีความจริง เห็นไหม ทางโลกเขายังมีสัจจะลูกผู้ชาย แล้วเวลาปฏิบัติ “อริยสัจ” มันจะมีสัจจะระหว่างจิต จิตเราจะมีสัจจะ หัวใจจะมีสัจจะกับธรรม หัวใจเรามันเร่ามันร้อน มันดื้อ มันทุกข์มันยาก มันเกิดมันตายกี่ภพกี่ชาติ ไม่มีต้นไม่มีปลาย แล้วก็ไม่ได้ฝึกไม่ได้ฝน ฝึกฝนมามันก็ไม่ได้พ้นจากกิเลสไป เราถึงได้มาเกิดมาตายอยู่นี่ ในปัจจุบันนี้เราจะมาประพฤติปฏิบัติ เราจะมาฝึกฝนมัน มันจะมีสัตย์ มีอริยสัจขึ้นมาในหัวใจ ถ้ามีอริยสัจขึ้นมาในหัวใจ ความเพียรนี่เคี้ยวกินง่ายๆ เลย ความเพียร ความหมั่นเพียรวิริยอุตสาหะนี่เคี้ยวกินได้หมดล่ะ ทําที่ไหนก็ได้

เวลาครูบาอาจารย์ ดูสิ หลวงตาท่านพูดบ่อยถึงพระโสณะเดินจงกรมจนฝ่าเท้าแตก ฝ่าเท้าแตกคือเลือดในฝ่าเท้า เดินจงกรมนี่แดงไปหมดเลย ทําไมเขาเดินได้ล่ะ? เดินได้เพราะหัวใจมันจะเอา เดินได้เพราะมรรคผลมันตะครุบเอา มันจะได้อยู่ ถ้ามันจะได้อยู่ กลิ้งไปก็เอา ทําไปก็ทํา นี่เวลาทําความเพียรมันเป็นแบบนั้น

ถ้ามันมีอริยสัจขึ้นมาในหัวใจ หัวใจนี้มันจะผูกพันกันไว้ ถ้าเกิดสัจจะ เกิดอริยสัจ มันเกิดหัวใจนี้ ถ้าหัวใจนี้ เห็นไหม ดูสิ เวลานางวิสาขาเป็นพระโสดาบัน เวลาตายไปเกิดที่ไหนล่ะ? เกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม เขาก็มีของเขานะ เทวดาที่เป็นอริยภูมิกับเทวดาปุถุชน ไปเกิดบนพรหมก็พรหมปุถุชนกับพรหมขั้นอนาคามี นี่มันจะไปเกิดที่ไหน

นี่ไง อริยสัจมันฝังลงที่นี่ มันรู้ที่นี่ ถ้ารู้ที่นี่ รู้ที่นี่เพราะเหตุใด เพราะการฝึกฝนแบบนี้ เพราะมีสติปัญญา เพราะมีความหมั่นเพียร เวลามันเกิดมรรคญาณขึ้นมา เห็นไหม นี่งานชอบ เพียรชอบ งานชอบ ถ้างานไม่ชอบก็ล้มลุกคลุกคลาน งานในสมถะ เราก็ทําความสงบของใจ ความสงบ สัมมาสมาธิแก้กิเลสไม่ได้ ต้องใช้ปัญญา แต่ถ้าไม่มีสัมมาสมาธิ มันก็เป็นเรื่องโลกๆ ไม่มีสัมมาสมาธิก็เรื่องสมองนะ คิดโดยสมอง คิดโดยความรู้สึกนึกคิดคือสัญญาทั้งหมด แต่ถ้ามันสงบระงับเข้ามา มันเป็นจิต เพราะจิตถ้ามันสงบ มันเป็นสัมมาสมาธิ นี่เกิดจากจิต เวลาปัญญาเกิดจากจิต มันถึงไม่มีอดีตอนาคต

ถ้าเป็นปัญญาสมอง เห็นไหม ดูสิ ระหว่างที่กว่าพลังงานจะสั่งให้สมองทํางาน สมองทํางานแล้วถึงได้มีความรู้สึกนึกคิด นี่มันเป็นอดีตอนาคตวิ่งไปวิ่งมาอยู่นะ แต่ถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิ มันเป็นจิต มันเป็นจิตเดิมแท้ “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส” เห็นไหม “จิตเดิมแท้” พอจิตเดิมแท้นี้ผ่องใส เพราะเวลาภาวนาไป จิตมันสว่างไสว มันผ่องมันใส มันผ่องใสมันก็อวิชชาทั้งนั้นล่ะ

แต่พอมันผ่องใส เราไม่เพลิดเพลินกับความผ่องใสนั้น เราใช้กําลังอันนี้ออกมาใคร่ครวญ นี่สังเกตว่ามันเสวยอารมณ์อย่างใด เพราะมันผ่องใส เพราะมันคายออกมา คายอารมณ์ คายสัญชาตญาณ คายมาหมด มันถึงผ่องใส

โดยธรรมชาติของมัน มันก็ต้องกลับไปกินธรรมดา มันเสวยธรรมดา จิต อาการของจิต มันเป็นอันเดียวกัน สัญญาอารมณ์มันต้องเกิดมาพร้อมกัน เกิดมาด้วยกัน แต่เพราะเราทําความสงบของใจ เพราะเรามีสติปัญญาของเรา มันถึงเห็นแยกออกจากกัน แยกออกจากกันเพื่อจะให้เราจับ แยกออกจากกันเพื่อจะให้จับอาการของมันแล้วพิจารณา ถ้าพิจารณาแล้วเราจับได้ ความรู้สึกนี้จับได้ เรารู้ของเรา ตื่นเต้นมาก

คนหลงทางแล้วไม่รู้จักทางออก ไม่มีอาหารนะ มันทุกข์ยากอยู่ในป่า มันจะตาย แล้วมันเห็นช่องทาง เห็นคนเดินออกจากป่าแล้วมันเดินตามเขาไปนะ อู้หูย! รอดตาย ออกจากป่าไป กลับบ้านมีอาหารอยู่พร้อม มันดีใจมาก นี่คนจะตายมันคิด ดูสิ อารมณ์คนจะตาย มันห่วงหาอาทรขนาดไหน แล้วมันจะออกจากป่า ออกจากสิ่งที่มันพ้นจากป่าไป มันจะมีอารมณ์ความรู้สึกอย่างไหน

“จิตเห็นอาการของจิต” มันก็เหมือนกัน จิตไม่เห็นอาการของจิต มันก็เหมือนคนจะตาย คนจะตายเปล่า คนจะตายโดยที่ไม่มีมรรคมีผล คนจะตายไปโดยที่ไม่มีสิ่งใดติดหัวใจนี้ไป ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็ไม่มีสิ่งใดอยู่กับหัวใจนี้เลย แล้วพอจิตเห็นอาการของจิต จิตสงบแล้วเห็นอาการของมัน จับได้ นี่มีงาน

เราจะออกจากป่า เราจะพ้นจากทุกข์ เราจะใช้ปัญญาของเรา ปัญญาที่เกิดจากสัมมาสมาธิ มันลึกซึ้ง มันเกิดจากหัวใจ มันไม่ใช่ปัญญาแบบโลกๆ โลกนี้เขาว่าเป็นโลกียปัญญา ปัญญาของโลกนี่เรียกว่าโลกียปัญญาคือปัญญาของโลก เขาเรียก “วิสัยทัศน์ โลกทัศน์” เห็นไหม นี่มันเป็นปัญญาของโลก โลกคืออะไร? โลกคือหมู่สัตว์ โลกคือมนุษย์ โลกคือจิตใจที่เป็นโลก

แต่ถ้ามันทิ้งโลกมา มันก็เป็นสัมมาสมาธิ พอเป็นสัมมาสมาธิ เวลามันเห็นกาย มันเห็นจิต เห็นอาการของจิต เพราะอะไร มันถึงว่าถ้าจิตสงบแล้วมันถึงเห็นอาการ เห็นความรู้สึกนึกคิดของเรา จับต้องความรู้สึกนึกคิดของเราแล้วแยกแยะใช้ปัญญาซํ้าแล้วซํ้าเล่านะ มันก็ปล่อย ปล่อยก็มีความสุข มันมีความสุขเพราะเราทําได้

เรากําลังจะออกจากป่า เราพิจารณาซํ้าๆ พอปล่อยแล้วเดี๋ยวมันคิดอีกก็พิจารณาซํ้า ถ้ามันพิจารณาซํ้าแล้วมันไม่ปล่อย พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันยื้อกัน มันดึงกัน ทําแล้วมันจับพลัดจับผลู พัวพันกันยุ่งไปหมดเลย...วาง กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เอากําลัง เอาความรู้สึก เอาให้มันมีกําลังขึ้นมา เราต้องการความสงบระงับ เราไม่ใช่ใช้ปัญญาเพื่อพิจารณา

ถ้าปัญญาพิจารณา เราเข้าไปต่อสู้ เข้าไปเผชิญกับมัน แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิเพื่อปล่อยวางของเรา พอปล่อยวางแล้ว พอจิตมีกําลังก็พิจารณาซํ้า พิจารณาต่อเนื่อง พิจารณาก็ปล่อยอีก ปล่อยซํ้าปล่อยซากจนมันขาดนะ เวลามันขาดนะ

เวลามันปล่อยมันก็ปล่อย ปล่อย เวลามันขาด เห็นไหม ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕

ถ้าขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิในกาย พิจารณาจิตนี่แหละมันจะปล่อยสักกายทิฏฐิ ปล่อยกาย ถ้ามันปล่อยกาย มันก็เป็นโสดาบันเหมือนกัน ถ้ามันปล่อย เวลามันขาดนะ มันสมุจเฉท อารมณ์ความขาดกับอารมณ์ความไม่ขาดมันแตกต่างกัน อารมณ์ความไม่ขาด การปล่อยวาง ตทังคปหานนี้ พอเผลอ พอเราไม่มีสติปัญญา กิเลสมันก็ฟูขึ้นมาเหมือนเดิม ฉะนั้น คนที่ปฏิบัติขึ้นมาระดับที่ว่าโสดาปัตติมรรค โดยที่เขาเข้าใจหรือไม่เข้าใจก็แล้วแต่ เวลาเขาเสื่อมไป เขาเสื่อม เขาท้อถอยไป มันกลับไปสู่ปุถุชน กลับไปสู่คนหนาด้วยกิเลส

แต่ถ้าเราพิจารณาของเราซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันขาด มันขาดนะ เวลามันขาด มันสมุจเฉทปหาน ขณะจิตมันรู้เลย พอรู้แล้ว มันก็เป็นโสดาบัน เป็นอกุปปธรรม ถึงอกุปปธรรมแล้วมันจะเจริญจะเสื่อมต่อไปข้างหน้า เพราะเราจะปฏิบัติต่อไปเพื่อเป็นสกิทาคามี อนาคามี มันก็จะเจริญจะเสื่อม เสื่อมในขั้นของสกิทาคามี อนาคามี แต่ไม่เสื่อมในขั้นของโสดาบันเด็ดขาด

ธรรมที่เป็นโสดาบัน ธรรมที่เป็นพื้นฐาน มันจะรองรับหัวใจดวงนี้ไว้ หัวใจดวงนี้จะทุกข์จะยากขนาดไหนมันก็มีคุณธรรม มีอกุปปธรรม อฐานะที่มันจะเสื่อม อฐานะที่มันจะถอยกลับมาเป็นปุถุชน มันเป็นอฐานะ มันเป็นอย่างอื่นไปไม่ได้ มันจะต้องเป็นโสดาบันอย่างนี้เพื่อรองรับจิตใจดวงนี้ให้พัฒนาขึ้นไป แล้วถ้าจิตใจมีกําลัง มีการพัฒนาขึ้นไป จิตใจดวงนี้จะพัฒนาขึ้นไปเป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นอรหันต์ จนถึงที่สุดแห่งทุกข์ เราทุกข์ๆ ยากๆ อย่างนี้ เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ เราทําของเราได้

วันนี้อากาศดี กลับไปแล้ว นี่ฟังธรรม จับสิ่งใดเป็นประเด็นไว้ กลับไปเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาให้เกิดเป็นสมบัติของเรา ฟังธรรมนี้ฟังธรรมจากครูบาอาจารย์ ท่านยื่นให้ จากใจดวงหนึ่ง ยื่นให้กับใจดวงหนึ่ง ใจดวงใดรับไว้ได้ ใจดวงใดพิจารณาได้ มันจะเป็นสมบัติของใจดวงนั้น เอวัง

๓

กิเลสสวมเขา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๐ พฤษภาคม ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม เวลาเราฟังธรรมนะ คําว่า “กิเลสๆ” เราก็ได้ยินมาจนชินหู เพราะกิเลสมันเป็นสิ่งที่ไม่ดี เวลาธรรมะเป็นสิ่งที่ดีงาม เราอยากได้ธรรมกันนะ เวลาเราปฏิบัติ เห็นไหม ความชอบธรรม โลกเขายังแสวงหาความชอบธรรม เวลาเขาได้ความอยุติธรรม เขาบอกว่าเขาไม่ได้ความเป็นธรรม

เวลาคําว่า “กิเลส” กิเลสมันเป็นเรื่องจากภายในของเรา ความไม่เป็นธรรมนะ สังคมเขาไม่เป็นธรรม เขาเบียดเบียนกัน เขาฉ้อโกงกัน เขาทําลายกัน มันถึงเป็นความไม่เป็นธรรม แต่เวลากิเลสของเรามันอยู่ในหัวใจของเรา เวลาเราคิดขึ้นมา เราจะแบ่งแยกได้อย่างไรว่าสิ่งใดเป็นกิเลส

เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าสิ่งนี้เป็นกิเลส กิเลสคืออวิชชา อกุศล สิ่งต่างๆ ทําให้เราได้ทุกข์ได้ยากไง ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว การทําคุณงามความดีของเรา ถ้าเราทําคุณงามความดี ผลของมันต้องให้เป็นคุณงามความดี แต่นี่ทําคุณงามความดีทางโลก เวลาทําคุณความดีในปัจจุบันนี้ เราก็ว่าทําคุณงามความดี เราไปเที่ยวแฉโพยเขา นี่ทําคุณงามความดี เขาก็ว่าคนนั้นเป็นคนที่ไม่ดี แต่เราบอกว่าเราทําถูกต้องๆ แต่ถูกต้องของใคร

เวลาความถูกต้องมันมีกาลเทศะของเขา สมควรและไม่สมควร ถ้าเวลาสมควรของเขา กาลเทศะมันต้องถูกต้อง ทําความดีมันก็ได้ความดีตลอดไป เห็นไหม เวลาทําคุณงามความดีกับโลก มันต้องดู ดูทิศทางลม ความเป็นไปได้หรือความเป็นไปไม่ได้ ถึงว่าคนมีปัญญา ถ้าคนไม่มีปัญญานะ เถรตรงไง

ในประวัติหลวงปู่มั่นบอกว่า เวลาเชิญให้ขึ้นบ้านมันก็ขึ้นไปบนหลังคาซะ บอกให้ลงมาบ้านมันก็ลงไปใต้ถุน ลงไปใต้บาดาลนั้นซะ เขาให้ขึ้นบ้าน เขาไม่ได้ให้ขึ้นหลังคา นี่เวลาความคิดของเรา เห็นไหม คนซื่อตรงไง บอกให้ขึ้นบ้านมา เวลามาเยี่ยมนี่ให้ขึ้นบ้าน มันขึ้นไปบนหลังคาเลยนะ แล้วขึ้นไปทําไมบนหลังคาน่ะ เขาเชิญขึ้นบ้าน อย่างนั้นลงมาๆ มันก็ลงไปใต้ถุนซะ มันไม่เข้าบ้านไง

นี่กาลเทศะ ถ้ามันมีกาลเทศะของมัน เขาเชิญขึ้นบ้าน เราก็ขึ้นบ้านเขา นี่ขึ้นบ้าน เรามาเยี่ยมเยียนกัน เรามีสารทุกข์สุกดิบ เราก็คุยกัน เสร็จแล้วเราก็ลาเขาไป นี่พูดถึงว่าถ้าไม่เถรตรง เรามีปัญญาของเรา เราแก้ไขของเรา ถ้ามันแก้ไขของเรา นี่เรื่องของสังคมทางโลกนะ

เราบอกคําว่า “กิเลสๆ” กิเลสมันคืออะไรล่ะ เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่ากิเลสคืออวิชชา ความไม่รู้ของมัน ดูสิ เวลาคนไม่รู้นะ ทําสิ่งใดไปด้วยความมั่นใจของตัวว่าตัวเองทํานี่เป็นความถูกต้อง นี่ความมั่นใจของตัวนะ ทําด้วยความเต็มไม้เต็มมือ แต่เวลาเรามาระลึกรู้ มาเข้าใจการกระทําของเรา เราเสียใจภายหลัง เราเสียใจมากว่าของแค่นี้ทําไมเราไม่รู้ ขณะที่ไม่รู้ มันไม่รู้หรอก แล้วมั่นใจมากว่าเราทํานี่เป็นความถูกต้อง แต่เวลาทําไปแล้วนะ นี่มรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียด ความคิดของเรามันหยาบๆ

เราจะบอกว่า เวลาทําในทางโลก สิ่งนั้นก็ผิดๆ สิ่งนั้นก็ผิดน่ะ เขาไม่รู้ของเขา ความไม่รู้ของเขา คนถ้าไม่รู้นะ เหมือนคนไร้เดียงสา เวลาไร้เดียงสาภาวะ เขาไม่รู้ของเขา อย่างนี้น่าเห็นใจมาก แต่เวลาถ้ามันเป็นกิเลสนะ มันรู้ มันรู้ แต่มันจะเอา มันรู้ของมันนะว่าผิดถูก แต่มันยังขืนทํา มันทําเพราะอะไร? มันทําเพราะทนแรงตัณหาความทะยานอยากของหัวใจของตัวไม่ได้ นี่ไง กิเลสมันเป็นแบบนี้ไง

ถ้ากิเลสมันเป็นแบบนี้นะ ดูสิ เวลากิเลส เห็นไหม โลภะ ความโลภ ความโกรธ ความหลง โทสะ โมหะ นี่มันขับไสไป โทสัคคินา โมหัคคินา เป็นไฟนะ เป็นไฟเผาลนเรา แต่เราก็พอใจ นี่ไง บอก กิเลสๆ กิเลสเวลามันเป็นความจริง มันเป็นอย่างนี้ แต่เราไม่รู้ไม่เห็นนะ เวลาคนเรามีความโลภ ความโกรธ ความหลง มันไปหมดนะ ความรู้สึกนึกคิดนี่มันไปหมดเลย แล้วมันก็ฉุดกระชากลากใจนี้ไปหมดเลย แล้วบอกนี่เป็นกิเลส กิเลสอะไรล่ะ ฆ่าเขาแล้วกลับมายังยืนหัวเราะอยู่นี่ กิเลส ถ้ากิเลสเราก็ต้องยับยั้งสิ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นว่า นี่ชําระกิเลสๆ กิเลสมันคืออะไร เราก็แสวงหากัน เวลาเราแสวงหากัน เราศึกษากัน เราอยากจะต่อสู้กับกิเลส เราอยากจะชําระกิเลส ว่าสิ่งนั้นเป็นสิ่งที่ไม่ดี เราแสวงหากันนะ เราศึกษามาแล้ว ศึกษามาแล้วก็สมบูรณ์แล้วล่ะ เวลาเราเรียนมา เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาสมบูรณ์แล้ว นี่เป็นปริยัติ ปริยัติเป็นแนวทางเพื่อประพฤติปฏิบัติ เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ นี่แหละเราจะมารื้อค้นกัน เราจะมาเผชิญหน้ากับมันว่าอะไรเป็นกิเลส กิเลสมันอยู่ที่ไหน แล้วเราเกิดมาในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เสวยวิมุตติสุข เห็นไหม “เราพ้น เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา เราจะไม่กลับมาเกิดอีกแล้ว” ถ้าไม่กลับมาเกิด นี่พระพุทธศาสนา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมานี่เลอเลิศ สิ่งนี้เลอเลิศ แล้วเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา เป็นจิตดวงแรกที่จะไม่เกิดไม่ตายอีกแล้ว มันรู้เหตุรู้ผล รู้ที่มาที่ไป สิ่งที่รู้เหตุรู้ผล เพราะชําระกิเลส ชําระอวิชชาออกไปจากหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้ววางธรรมและวินัย เราก็ศึกษามาเป็นแนวทางของเรา

เวลาเราปฏิบัติ เรามาประพฤติปฏิบัติกัน เราก็หวังจะพ้นจากทุกข์ หวังพ้นจากทุกข์นะ เวลามันทุกข์มันยาก มันไม่ต้องถามใคร เพราะจิตทุกดวงเวลาเกิดมา มันทุกข์มันร้อน มันเร่ามันร้อนของมันโดยข้อเท็จจริงของมัน โดยข้อเท็จจริงนะ คนเกิดทุกคน สัตว์ที่เกิดในวัฏฏะนี้ ทุกดวงใจมีแต่ความทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นสัจจะ ทุกข์เป็นความจริง แต่เราอยู่ด้วยกัน เพราะเป็นบุญกุศลนะ

ดูสิ เวลาคนเจ็บไข้ได้ป่วย เวลาเขาหายใจไม่ได้ เขาต้องให้ออกซิเจนนะ ไอ้เรายังหายใจได้ นี่เราเกิดเป็นมนุษย์ สถานะของความเป็นมนุษย์มันรักษาจิตเรา รักษาชีวิตของเราให้ลุ่มๆ ดอนๆ อย่างนี้มันยังพอประทังชีวิตกันไปได้ แต่เวลามันทุกข์มันร้อนขึ้นมา ดูสิ คนเจ็บคนป่วยเขาหายใจไม่ได้นะ เขาหายใจด้วยตัวเองไม่ได้แล้ว โคม่า เขาให้ออกซิเจนเพื่อประคองชีวิตนั้นไว้ นี่มันทุกข์ไหม แม้แต่หายใจ เขายังหายใจด้วยตัวเองไม่ได้เลย

นี่ก็เหมือนกัน ชีวิตของเรา เราหายใจได้ ร่างกายเรายังแข็งแรง เรายังสมบูรณ์อยู่ เรายังช่วยเหลือตัวเราเองได้ เราไม่ต้องพึ่งพาอาศัยใคร จะลุกจะนั่ง เราก็ไปของเราได้ แต่เวลาคนเจ็บไข้ได้ป่วยนี่มันไปไม่ได้ ย้อนถึงชีวิต นี่เหมือนกัน เราเกิดมา อย่างไรก็แล้วแต่ เราก็ยังรักษาตัวเราได้ อย่างไรเราก็ยังมีสติปัญญาอยู่ว่า เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เรามีสติปัญญา เรามาประพฤติปฏิบัติกัน เราอยากจะพ้นจากทุกข์ นี่ความทุกข์ความร้อนมันเผาลนอย่างนั้นล่ะ

ถ้ามันเผาลนอย่างนั้น เห็นไหม ทุกดวงใจที่เกิดมามันมีทุกข์เป็นสัจจะ ทุกข์เป็นความจริง เราก็มีวาสนา ทําหน้าที่การงานของเราก็บากบั่นของเรา ทําเพื่อความมั่นคงของชีวิต แล้วมันมีสิ่งใดไปเติมเต็มกับจิตใจของเราล่ะ

จิตใจของเราที่มันเรียกร้อง เรียกร้องขอความช่วยเหลือ โลกเขาหาความยุติธรรมกันนะ เขาโดนเบียดเบียน โดนรังแก เขาหาความยุติธรรมกัน นี่เรื่องของโลกที่เขาแสวงหา แต่หัวใจของเรามันก็หา เราจะหาความเป็นธรรมของเรา ถ้าจิตใจเราเป็นธรรมขึ้นมา มันจะเห็นกิเลส เห็นตัณหาความทะยานอยาก เราถึงเริ่มต้นประพฤติปฏิบัติ ทีนี้ถ้าเรามาประพฤติปฏิบัติ เราก็ตั้งใจทําของเรา เวลาตั้งใจทํานะ

ดูสิ เวลาคนเขามีคู่ครองกัน ถ้าซื่อสัตย์กัน ซื่อสัตย์สุจริตในคู่ครองของตัว ในครอบครัวนั้นจะมีความร่มเย็นเป็นสุข มันเป็นเอกภาพ มีความเชื่อมั่นกัน มีความไว้วางใจกัน แต่ถ้าในครอบครัวใดไว้ใจกันไม่ได้ ระแวงกันตลอดไป มันจะมีความสุขไหม

นี่ก็เหมือนกัน เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา มันจะเป็นความเป็นธรรมนะ แต่ถ้ากิเลสมันสวมเขา กิเลสมันสวมเขานะ เวลาปฏิบัติกัน ที่ว่าเป็นธรรมๆ นี่กิเลสมันสวมเขาเอาว่าเป็นธรรมๆ

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นความจริง แต่เวลากิเลสมันไปศึกษาธรรม มันอ้างอิงว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ แล้วมันสวมเขาเอานะ เวลามันสวมเขาขึ้นมา ดูสิ เวลาเราโดนสวมเขานี่เราอายไหม เราเสียความรู้สึกไหม? เราจะเสียความรู้สึกมากเลยว่า แม้แต่คู่ครองของเรา เขายังไม่ซื่อสัตย์กับเราเลย ไม่ซื่อสัตย์นั้นมันก็เป็นเรื่องเวรเรื่องกรรมอันหนึ่งแล้วนะ ยังหลอกลวง ยังทําให้เราเสียหายอีก เห็นไหม นี่เวลาความเป็นอยู่ของเรา

แต่เวลาศึกษาธรรม ว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ มันจริงหรือเปล่า นี่ไง กิเลสมันสวมเขาเอา พอกิเลสสวมเขาเอา ถ้าสวมเขาแล้ว ถ้ามันไม่รู้ตัวนะ ถ้าโดนเขาสวมเขาแล้วเรายังไม่รู้อีกว่าเขาสวมเขา ยังชื่นชมเขาอีกนะ ยังชื่นชมเขา ยังไว้วางใจเขา เขาปอกลอกขนาดไหนก็ยังไว้ใจเขา ถ้าไว้ใจเขา มันก็หมดตัวไง นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติ สติปัญญามันเป็นความจริงไหม ถ้าสติปัญญามันเป็นความจริงนี่ให้เป็นธรรมขึ้นมา อย่าให้ใครมาสวมเขาเอา อย่าให้กิเลสมันสวมเขา แล้วกิเลสนี่กิเลสของใครล่ะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ จะมารื้อสัตว์ขนสัตว์ “อานนท์ ไม่มีกํามือในเรานะ” ซื่อสัตย์สุจริตหวังรื้อสัตว์ขนสัตว์ เมตตามาก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา มันเป็นการรื้อภพรื้อชาติ เป็นการรื้อสิ่งที่เป็นอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหมดเลย แล้วจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ เห็นไหม วิธีการ ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ อยู่ ๖ ปี มันไปทดสอบมาขนาดไหน แล้วเวลาสิ่งที่ทดสอบ เพราะเขาทํากันใช่ไหม

ดูสิ ลองไปทางโลกสิ เวลาในปัจจุบันนี้นะ เขาไม่ให้มีการทุ่มตลาด ในทางธุรกิจเขาไม่มีการทุ่มตลาดนะ เขาให้แข่งขันกันโดยความเป็นธรรม ถ้ามีการแข่งขันโดยความเป็นธรรม มันทําให้มีการแข่งขัน ทําให้ผู้ที่บริโภคได้ประโยชน์ เพราะมีการแข่งขัน เขาต้องแข่งขันกัน เราจะได้ประโยชน์ เพราะเขาแข่งขันแล้วเขาต้องลดราคาของเขาเพื่อประโยชน์ เขาแข่งขันกันเพื่อลดต้นทุนของเขา

ในการประพฤติปฏิบัติเราก็เหมือนกัน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ นี่โลกเขาแข่งขันกัน มีไปหมดนะ วิธีการสอนต่างๆ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ นี่เพราะมันเป็นโลกไง คําว่า “เป็นโลก” หมายถึงว่า มันเป็นตรรกะ มันเป็นเรื่องของสัญญาอารมณ์ที่ทุกคนสามารถเข้าใจได้ ถ้าทุกคนสามารถเข้าใจได้ ทุกคนก็ศึกษาได้

ดูฌานโลกีย์สิ อภิญญาต่างๆ ฌานโลกีย์ ถ้าจิตใจมันสงบเข้ามามันก็เป็นแบบนั้น ถ้าใครมีอํานาจวาสนาขึ้นมา ถ้าจิตมันมีกําลังของมัน มันก็แสดงออกได้แบบนั้น ถ้าแสดงออกไปแบบนั้นนะ เหาะเหินเดินฟ้าก็ได้ รู้วาระจิตก็ได้ ต่างๆ ก็ได้ นี่เรื่องโลกๆ ทั้งนั้นแหละ นี่มีการแข่งขันกัน แม้แต่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้ธรรม โลกเขาก็มีอยู่แล้ว กาฬเทวิล ในสมัยพุทธกาล นี่เป็นพราหมณ์ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประสูติออกมา โลกธาตุจะหวั่นไหว เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปลงอายุสังขาร โลกธาตุหวั่นไหวไปหมด พระอานนท์แปลกใจมาก เข้าไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

“เหตุที่ไม่เคยมีไม่เคยเป็นก็เป็นขึ้นมา โลกธาตุหวั่นไหวไปหมดเลย มันเป็นเพราะเหตุใด”

“อานนท์ เวลาโลกธาตุหวั่นไหวนี่นะ มีอยู่ ๓ คราว คราวหนึ่ง คือพระโพธิสัตว์จุติลงมาจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คราวหนึ่ง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา อีกคราวหนึ่ง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปลงอายุสังขาร โลกธาตุจะหวั่นไหว”

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดนี่โลกธาตุหวั่นไหว กาฬเทวิลอยู่บนพรหม โลกเกิดอะไรขึ้นมา ถึงลงมาดูว่า อ้อ! นี่พุทธลักษณะ ลงมาดู เพราะรู้จักกับพระเจ้าสุทโธทนะ ให้เข็นเจ้าชายสิทธัตถะออกมาให้ดู นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดแล้ว รู้วาระด้วยนะ รู้ว่าอายุขัยตัวเองไม่ทัน เห็นไหม ดีใจมากว่าธรรมเกิดแล้ว แต่เสียใจที่เราหมดอายุขัยก่อน นี่ฌานโลกีย์

เรื่องสินค้าทางโลก การแข่งขันกันทางโลก การปฏิบัติกันแบบโลกๆ พอแบบโลกๆ นี่มีการแข่งขันกัน มีต่างๆ โลกเข้าใจได้ โลกรู้ได้ นี่เพื่อประโยชน์กับเขา แต่ขณะประโยชน์ของเขา กาฬเทวิลนี่รู้ พอรู้ขึ้นมา รู้ถึงกําหนดอายุของตัวว่าเราต้องตายก่อน เสียใจมากๆ นี้พูดถึงเรื่องการแข่งขันทางโลก ในการปฏิบัติทางโลก เราศึกษาวิธีการปฏิบัติขึ้นมาแล้วกิเลสมันก็สวมเขาเอา สวมเขาเอานะว่าเป็นการประพฤติปฏิบัติจริงหรือ

ถ้าเป็นการประพฤติปฏิบัติให้เป็นธรรมขึ้นมา พระพุทธเจ้าสอนไว้ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ไม่มีกํามือในเรา” เห็นไหม นี่กรรมฐาน ๔๐ ห้อง พุทโธๆ พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ เวลาพูดถึง เวลาพระไปเที่ยวป่ากัน เวลากลัวผี กลับมาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่ากลัวมาก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลยนะ ให้ระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ให้กําหนดพุทโธๆ สู้กับพวกจิตวิญญาณ เวลาไปปฏิบัติในป่าในเขานะ ไปเจอสิ่งใดเป็นอุปสรรค จะมาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตลอด

นี่ไง สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสอนเทศนาว่าการให้เป็นหลักเป็นเกณฑ์ขึ้นมา แล้วเราศึกษา มีครูมีอาจารย์คอยชี้คอยนําขึ้นมา ไม่ให้กิเลสมันสวมเขาเอา ถ้ากิเลสมันสวมเขาเอา “ปฏิบัติกันอยู่นี่ ปฏิบัติแล้วไม่ได้สิ่งใด” นี่พูดถึงโลกๆ นะ มันยังไม่เข้าไปถึงการประพฤติปฏิบัติที่ว่าเราปฏิบัติไปแล้วเราลังเลสงสัย เวลาปฏิบัติไปแล้วจิตมันสงบจริงหรือไม่สงบจริง เห็นไหม มันสวมเขามาตลอด กิเลสของเรานี่ แล้วเราจะโทษธรรมะนะ “เวลาปฏิบัติธรรมทําไมมันยุ่งยากขนาดนี้” นี่เราไปติเตียนหมดนะ แต่เราไม่ได้คิดเลยว่าเพราะการกระทําของเรา

เราทํานะ เราทําของเรามา ปฏิภาณไหวพริบของเรามีเท่านี้เอง ถ้าเราได้สร้างบุญกุศลขึ้นมา เราจะมีสติปัญญามากกว่านี้ ถ้าเรามีสติปัญญามากกว่านี้ เราจะแยกแยะของเรานะ สิ่งใดผิดสิ่งใดถูก เวลาปฏิบัติขึ้นมา เรารู้จริงของเรา เราสัมผัสของเราก็ได้ เราไม่ให้มันสวมเขาเอานะ ถ้ามันสวมเขาเอา การปฏิบัติเราจะล้มลุกคลุกคลาน กิเลสเป็นใหญ่ตลอด กิเลสเป็นใหญ่ทั้งนั้น จะทําสิ่งใดก็ไปยอมจํานนกับมัน

เวลาเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษาเป็นปริยัติ ไปศึกษา นี่สุตมยปัญญา การศึกษา สุตมยปัญญาคือการศึกษา การใคร่ครวญของเรา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา เวลาเราศึกษามาแล้วเป็นปริยัติ เวลาเราปฏิบัติ เราวางของเราไว้ให้มันเกิดเป็นความจริง อย่าให้มันสวมเขาเอา เวลามันสวมเขา เห็นไหม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นความจริงไหม? เป็นความจริง เป็นความจริงเฉพาะใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในปัจจุบันนี้ของเรามันยังไม่เป็นความจริงกับเรา ในใจเรานี้เป็นกิเลสทั้งนั้น ในใจเรากิเลสมันกําลังเหิมเกริม กําลังข่มขี่หัวใจเราอยู่ แล้วเราก็บอกว่าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นแบบนั้นๆ เห็นไหม มันสวมเขาแล้วนะ ถ้ามันสวมเขาแล้ว มันเสียหายไปหมดนะ

ถ้าไม่รู้ ไม่รู้เพราะอะไร เพราะเราไม่รู้ทันกิเลสของเรา เราก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ นี่มันสวมเขาเอาแล้ว ถ้าไม่รู้ เราไม่รู้ มันก็ไม่เสียหาย ไม่เสียหายเพราะจิตใจมันยังไม่รู้ แต่ถ้ามันรู้ขึ้นมาล่ะ มันจะรู้ขึ้นมาได้อย่างไร ถ้ามันไม่หูตาสว่างขึ้นมานี่จะรู้ได้อย่างไร ถ้ามันยังเชื่อในการประพฤติปฏิบัติของตัว มันก็ยังเชื่อกิเลสอยู่ มันก็ให้กิเลสสวมเขาของมันอยู่อย่างนั้น

แต่ถ้ามันมีปัญญาของมัน มันเทียบเคียงว่าสิ่งนี้มันมีหลักฐาน มันมีเหตุมีผล มันมีเหตุกับผลมันไม่เป็นความจริง ถ้าเหตุผลไม่เป็นความจริง กิเลสก็หลอกเอาน่ะสิ ถ้ากิเลสหลอกเอา มันก็สวมเขาเราน่ะสิ ถ้ามันสวมเขา พอมันรู้ทัน กิเลสมันก็หายไป พอรู้ทันนะ เพราะกิเลสเป็นนามธรรม เวลากิเลสที่มันข่มขี่เรา มันก็ข่มขี่เราด้วยกําลังของมัน ด้วยความเห็นของมัน แต่ถ้าสติปัญญาเราทันนะ กิเลสมันหายหน้าไปไหน พอกิเลสมันหายหน้าไป มันก็เป็นความจริงขึ้นมา เห็นไหม

นี่ไง ปริยัตินี้เรียนมา เราเรียนมา เรียนมานี้เพื่อประพฤติปฏิบัติ แต่เวลาประพฤติปฏิบัติก็อย่าให้มันสวมเขาเราสิ อย่าให้มันเป็นสิ่งที่มันเป็นอดีตอนาคต มันไม่เป็นความจริงที่จะมาเป็นปัจจุบันกับใจดวงนี้ แต่ถ้าเรากําหนดพุทโธของเรา เราตั้งปัญญาอบรมสมาธิของเรา ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา แม้แต่เริ่มทําสมถะ เริ่มทําความสงบของใจ ถ้าเป็นความจริงมันก็เป็นความจริง ความจริงกับความจอมปลอมมันก็แตกต่างกัน

ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา มันมีสติมีปัญญา มันมีผู้เป็นเจ้าของ ผู้เป็นเจ้าภาพ เป็นผู้ดูแลใจของตัว ใครดูแลใจ นี่ใครดูแลใจ ใจของเรา เราแสวงหาอยู่นี่ ใครไปดูแลมัน ถ้าเรามีสติ นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เสวยวิมุตติสุข เวลาตรัสรู้ขึ้นมา เริ่มตั้งแต่บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ เวลาจิตมันเป็นขึ้นมา เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา มันลึกลับซับซ้อนนะ ลึกลับซับซ้อนสําหรับใจตัวเอง

แต่สําหรับเรา ถ้าเรามองไปที่วัตถุ มองไปทางโลก มองออกจากตัวไป รู้ไปหมด เข้าใจไปหมดเลย เพราะเรามองเขา มันเห็นไง แต่เวลาจิตมันจะมองเข้ามาที่ตัว มันมองไม่เห็นไง มันมองไม่เห็น มันจับไม่ได้ นี่ไง มันถึงได้ช่องไง พอมันได้ช่องขึ้นมา เรามองแต่คนอื่น ใครได้ประโยชน์? ไม่มีใครได้ประโยชน์สิ่งใดเลย เราไปมองข้างนอก เราเห็นความบกพร่องของคน เราเห็นคนนั้นทําหน้าที่การงานของเขา ทําความถูกต้องของเขา มันเป็นความดีความงามในตัวเขา ถ้าเขาขาดตกบกพร่อง มันก็เป็นการขาดประโยชน์ของเขา

“ของเขา” ไม่ใช่ “ของเรา” ของเขานี่รู้เห็นไปหมด ของเราไม่รู้ไม่เห็นเลย เพราะจิตมันไม่สงบ จิตมันไม่สงบระงับเข้ามา มันจะรู้เห็นไม่ได้ รู้เห็นไม่ได้เพราะว่ามันเสวยอารมณ์อยู่เต็มกลางความรู้สึกของใจ ใจมันเสวยอารมณ์ความรู้สึกนึกคิดอยู่อย่างนี้ แล้วความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้มันไปศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ดูกิเลสมันหลอกสิ กิเลสมันหลอกใจดวงนี้ กิเลสมันสวมเขาใจดวงนี้ แล้วใจดวงนี้ไม่รู้สึกตัวเองเลย ไม่รู้สึกว่าตัวเองโดนกิเลสสวมเขาอยู่ มันก็ศึกษาไปด้วยความเต็มไม้เต็มมือ

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นธรรมจริงไหม? ใช่ เป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เป็นของเราหรือเปล่า? ไม่เป็น ไม่เป็นเพราะอะไร เพราะนี่เป็นสุตมยปัญญา ศึกษาตามแบบตามแผนที่มันมีร่องมีรอยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้ไว้ พระพุทธเจ้าวางไว้ให้เราศึกษาไง ศึกษามาเพื่อมาชําระกิเลส ไม่ได้ศึกษามาไว้เป็นสมบัติของเรา มันเป็นการรู้จากการศึกษา รู้จากทางทฤษฎี รู้ด้วยสัญญา มันจํามา ศึกษามา จํามาเป็นแบบเป็นแผน ศึกษามาแล้วขยายความๆ ในวงของความไม่รู้ ความไม่รู้เพราะตัวมันเองไม่รู้ตัวมันเอง

นี่ศึกษาขึ้นมาทางวิชาการ...ใช่ มันเป็นวิชาการนะ ทางวิชาการมันจะเปิดกว้างให้เราวิพากษ์วิจารณ์ได้ทุกๆ อย่าง เพื่อเป็นผลทางวิชาการ แล้วมันเกี่ยวอะไรกับใจล่ะ นี่กิเลสมันสวมเขาแล้วนะ มันยังเผาทําลายครอบครัวมันเองเลยนะ มันเผาทําลายหัวใจไง เผาทําลายให้ไม่มีโอกาสในการประพฤติปฏิบัติ แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ นั่นทางวิชาการ เราก็วางไว้ ก็เราศึกษามา เราก็ได้ใบประกาศมาแขวนอยู่จนเต็มบ้านเต็มเมือง จนไม่มีที่จะเก็บกันแล้ว แต่ความรู้สึกเราล่ะ ความรู้สึกความเป็นจริงในหัวใจล่ะ นี่มันไม่เป็นความจริง เห็นไหม กิเลสมันสวมเขา

แต่ถ้าจะไม่ให้มันสวมเขานะ สิ่งที่รู้ก็วางไว้ ในการประพฤติปฏิบัตินี้มีผู้รู้กับเราเท่านั้น โลกนี้จะมีก็มีเรื่องของโลกเขา เวลาโลกนี้มี นี่หน้าที่การงานของเรา เราก็อยู่กับโลก เราก็เข้าใจได้ แต่ในปัจจุบันนี้เราวางไว้ เราวางโลกไว้ นี่มันเรื่องส่วนตัวของเราแล้ว มันเรื่องหัวใจของเรา เรื่องความรู้สึกของเราที่จะเข้าสู่ธรรม เราตั้งสติของเรา มีแต่ผู้รู้กับคําบริกรรมพุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ใช้ปัญญาของเราไล่ความคิดเข้ามา ความคิดที่มันจะออกไปสู่โลกนั่นแหละ เพราะมันไม่คิด มันจะไปสู่โลกได้อย่างไร ดูสิ เราขังตัวเราไว้ที่นี่ แต่ความรู้สึกนึกคิดเราคิดแต่เรื่องที่บ้านทั้งหมดเลย เราคิดแต่เรื่องข้างนอกหมดเลย เราไม่ได้คิดถึงข้อเท็จจริงการดํารงชีวิต ข้อเท็จจริงของความรู้สึกนึกคิด ข้อเท็จจริงที่ว่าความคิดมันเกิดดับ มันเกิดขึ้นมาแล้วมันก็เป็นไฟแผดเผาเรา พอเรามีสติปัญญาทันขึ้นมา มันก็ปล่อยหมดๆ นี่ไง สิ่งที่ธาตุรู้ที่มันเสวยอารมณ์ ที่ว่าเป็นเรื่องโลก มันจะสงบระงับ คือมันปล่อยวางเข้ามา

เห็นไหม ธาตุรู้มันเสวยอยู่เต็มไม้เต็มมือของมัน ถ้ามันเสวยอยู่เต็มไม้เต็มมือของมัน แล้วไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ตรรกะ เรื่องโลกๆ นี่มันส่งออกหมด แต่ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา มันจะปล่อยวางเข้ามาๆ สิ่งที่มันเสวย สิ่งที่เป็นความรู้สึกนึกคิดมันจะปล่อยของมันเข้ามา ปล่อยของมันเข้ามา ปล่อยมันเข้ามา

ถ้ากําหนดพุทโธๆๆๆ เห็นไหม เรากําหนดพุทโธ กําหนดพุทธานุสติ นี่เวลาเราระลึกถึงพ่อถึงแม่เรา มันยังเป็นความกตัญญู เป็นความคิดที่ดีๆ เลย แต่เวลาเรานึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาด้วยพุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน นี้เราจะตรัสรู้ธรรมตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็จะกลับไปสู่พุทธะ สู่ผู้รู้ สู่ธาตุรู้ สู่ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานในหัวใจของเรา ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เพราะมันมีสติปัญญาขึ้นมา มันก็เป็นเอกเทศขึ้นมา มันเป็นสัจธรรม

ใครทําความสงบของใจทั้งหมด ทุกดวงใจ นี่ความสงบ เรื่องของจิตนี่เป็นสากล สากล คือมันเป็นอย่างนั้น มันเป็นความจริงของมันอยู่อย่างนั้นอยู่แล้ว แต่เพราะเวลาเราเกิดมา สถานะของความเป็นมนุษย์ นี่มันส่งออกมา ดูสิ มันเสวยอยู่เต็มไม้เต็มมือของมัน แล้วมันก็ไปคิดแต่เรื่องข้างนอก นี่มันสวมเขาเอา

เพราะกิเลส กิเลสคืออวิชชาอยู่ที่ดวงใจ มันเสวยอารมณ์ มันเสวยความรู้สึกนึกคิดเต็มไม้เต็มมือ มันก็มาจากอวิชชานั่นน่ะ อวิชชาคืออะไร? อวิชชาคือความไม่รู้ ความไม่รู้คืออะไร? ความไม่รู้คือตัณหาความทะยานอยาก ความไม่รู้คือกิเลส แล้วกิเลสมันเสวยออกมา แล้วมันเสวยอารมณ์อย่างนี้แล้วก็เอาอารมณ์นี้ไปศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่มันสวมเขาเอาทั้งหมดเลยไง สวมเขาเอาแล้วมันทําลายตัวมันเองด้วย ทําลายอะไร? ทําลายโอกาสในจิตที่มันประพฤติปฏิบัติ ทําลายโอกาสที่จิตมันสงบระงับเข้ามา

ถ้ามันสงบระงับเข้ามา คือมันปล่อยอารมณ์เข้ามา พุทโธๆ นี่พุทธานุสติ เวลามันคิดนอกเรื่องนอกราว มันคิดแต่ความทุกข์ คิดถึงความยึดมั่นถือมั่น คิดถึงตัณหาความทะยานอยาก คิดแต่เรื่องสิ่งที่จะพามันไปทุกข์ยาก เห็นไหม นี่มีสติ เปลี่ยนมาคิดพุทโธซะ เราไม่เสียดายความคิดอันนั้น

นี่มันบอก “ไม่ได้ ถ้าเราไม่คิด เราก็ไม่ฉลาด ถ้าเราไปคิดพุทโธๆ พุทโธนี่มันเกิดดับๆ พุทแล้วโธ พุทแล้วโธ มันตัดแค่นั้น มันจะไม่ฉลาด แต่ถ้าเราคิดไป ตรึกในธรรมะไป เราจะเป็นคนฉลาด”...กิเลสมันสวมเขา กิเลสสวมเขาเอา สวมตัวเองจนมอดไหม้ไปแล้วนั่นน่ะ นี่คิดไปร้อยแปด แต่ทําไมเวลาปัญญาอบรมสมาธิมันถึงเป็นประโยชน์ล่ะ

ปัญญาอบรมสมาธิ เพราะเรามีสติมีปัญญาไง เพราะธรรมชาติมันเป็นแบบนั้นอยู่แล้ว ธรรมชาติของความคิดมันเกิดดับอยู่แล้วล่ะ แต่เกิดดับด้วยความไม่รู้ของมัน มันก็เสวยเต็มไม้เต็มมือของมันไปไง ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา เรามีสติปัญญาไล่ขึ้นไป เราเห็นความคิดของเราขึ้นมา เราเห็นโทษของมันไง คิดแล้วมันก็ทุกข์มันก็ยาก คิดแล้วมันก็แสบปวด เจ็บปวดในหัวใจ คิดแล้วมันก็แสบร้อนในใจ คิดแล้วมันก็ไม่มีประโยชน์สิ่งใดเลย

พอมันปล่อยวางความคิด เห็นไหม นี่มันเสวยอารมณ์ ธาตุรู้มันรู้เฉพาะในตัวของมัน แต่ถ้ามันจะรู้ถึงความรู้สึกนึกคิด มันต้องเป็นสังขาร สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง มันจะมีเวทนาของมัน มีความรู้สึกนึกคิดของมัน เห็นไหม ขันธ์ ๕ มันเสวยไปแล้วมันก็คิดออกไปข้างนอก ถ้ามีปัญญาขึ้นไป พอมันคิด มันก็ปล่อยเข้ามา ปล่อยเข้ามา มันก็ปล่อยเข้ามาเป็นอิสรภาพในตัวของมัน

พุทโธๆ เราเปลี่ยนความคิดมาเลย เปลี่ยนความคิดจากที่มันรู้สึกนึกคิด ที่คิดแต่เรื่องความเจ็บปวดแสบร้อน คิดแต่เรื่อง คิดธรรมะก็แสบร้อนนะ คิดจะนิพพานๆ “อืม! นิพพานนะ โอ้! นิพพาน เราจะทําได้หรือ โอ้! พูดถึงนิพพานเชียวหรือ มันสูงส่งนะ นิพพานมันอยู่นอกโลก นิพพานมันไม่เกิดไม่ตายอีกนะ” นี่ไง คิดถึงธรรมะโดยกิเลสมันคิด มันคิดให้อ่อนแอไง

เวลากิเลสมันสวมเขาขึ้นมา มันคิดแล้วมันไปไม่รอดไง คิดแล้วมันจะไปหาเบี้ยใต้ถุนร้านน่ะ เวลามันจุดแบงก์นะ จุดแบงก์ไปหาเบี้ย มันไปหาเบี้ยที่ใต้ถุนร้าน ความเป็นมนุษย์เป็นสัตว์ประเสริฐที่มีโอกาสจะชําระล้างกิเลสในหัวใจของตัวเองได้ มันก็บอกว่า “มันไม่ไหวนะ มันจะนิพพาน มันจะสูง มันจะสุดเอื้อม มันจะเป็นไปไม่ได้” เห็นไหม มันทําลาย มันเก็บเบี้ยใต้ถุนร้าน มันไปสู่จิตใต้สํานึกถึงตัวเองว่าตัวเองไม่มีศักยภาพ ไม่มีความรู้สึกนึกคิด...ไม่มีปัญญาอย่างนั้นเชียวเหรอ ไม่มีปัญญานี่เกิดมาเป็นมนุษย์ได้อย่างไร ไม่มีปัญญาจะเกิดมาเป็นมนุษย์ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เกิดมาเป็นมนุษย์ แล้วมีอํานาจวาสนา มีบารมี แล้วพยายามรื้อค้นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไป

เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ เห็นไหม เกิดเป็นชาวพุทธ เวลาเทวดาเขาอวยพรกัน “ดับขันธ์จากเทวดาแล้วขอให้เกิดเป็นมนุษย์เถิด เกิดแล้วได้พบพระพุทธศาสนา จะได้ทําบุญกุศลขึ้นมา จะได้เกิดเป็นเทวดาอีก” นี่เทวดา สมองเขามีแค่นั้นน่ะ แต่เรามีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเกิดเป็นชาวพุทธ แล้วเราพบพระพุทธศาสนา เราจะใช้ปัญญาของเรา

ปัญญาที่เราทํามาหากินกันอยู่นี่ เวลาปัญญาเราบริหารในครอบครัวของเรา เราก็ว่ามีปัญญารู้เท่ารู้ทันคน แต่ทําไมเราไม่มีปัญญารู้เท่ารู้ทันกิเลสเราล่ะ ปล่อยให้มันสวมเขาเราอยู่ทําไม แต่ถ้าเรามีปัญญารู้เท่า มันเศร้าใจนะ มันเศร้าใจหมายความว่า เวลาสมบัติที่เขาแสวงหากัน มันรู้ว่าเป็นสมบัติของมัน แต่เวลาสมบัติที่เป็นอริยทรัพย์ในหัวใจ เขาก็มีโอกาสของเขา ทําไมเขาไม่ทํา ทําไมเขาไม่ทํา ทําไมเขาปล่อยให้กิเลสมันเหยียบยํ่าเอา

เวลาแก้วแหวนเงินทอง เราแสวงหาของเรา เราแสวงหามาเพื่อประโยชน์ของเรา เราเห็นเราก็อยากได้ เราเห็นเราก็หามาเป็นสมบัติของเรา แต่เวลาศีล สมาธิ ปัญญาที่มันควรจะแสวงหาได้ มันควรจะทําได้ ทําไมมันไม่ทํา แล้วมันเกิดมาเป็นมนุษย์ ว่าเกิดเป็นมนุษย์ คนที่ประเสริฐๆ เวลาทรัพย์สมบัติภายนอกมันเห็นคุณค่าได้ แต่เวลาทรัพย์สมบัติภายในจะเห็นไม่ได้ เป็นเพราะอะไรล่ะ? ก็เป็นเพราะกิเลสมันสวมเขาเอาไง

ถ้ากิเลสมันไม่สวมเขาเอา เราก็คิดของเราได้ ของที่มีค่า ของที่มีประโยชน์ ของที่มีคุณค่ามากกว่า จะเอาอะไร นี่เวลาแก้วแหวนเงินทอง กองนี้ ๕ บาท กองนี้ ๑๐ บาท กองนี้ ๒๒๗ บาท เอากองไหน? ทุกคนก็เอา ๒๒๗ ทั้งนั้นน่ะ ศีล ๕ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ เวลาศีลนี่บอกถือ ๔ ข้อ ศีล ๕ ยังไม่ยอมถือครบนะ มันจะเหลือไว้ข้อหนึ่งเพื่อมันจะหลบหลีก เห็นไหม นี่เวลากิเลสมันสวมเขา มันทําลายทั้งหมด มันทําลายโอกาสทั้งหมด แล้วก็อ้างอิงกันว่าเป็นชาวพุทธ แล้วอ้างอิงกันว่าประพฤติปฏิบัติธรรม แต่ประพฤติปฏิบัติธรรมโดยให้กิเลสมันสวมเขาเอา สวมเขาทําลายโอกาสของเรา

แต่ถ้าเป็นความจริง ทิ้งให้หมดเลย ศึกษามาขนาดไหนก็วาง เพราะปริยัติเขาศึกษามาเป็นแนวทาง คําว่า “แนวทาง” เห็นไหม ศึกษามาแล้วให้วาง แล้วถ้าปฏิบัติไปแล้ว ถ้ามีแนวทาง แต่ไม่มีทาง จะทําอย่างไร ศึกษามานี่แนวทางนะ จบวิศวะมา การสร้างถนน สร้างอย่างนั้น ต้องปรับพื้นอย่างนั้น ความอัดให้ความมั่นคงขนาดนั้น แต่มันยังไม่มีถนนสักเส้นหนึ่ง มันจะเดินไปไหน? มันไม่มี นี่แนวทาง เราก็ต้องสร้างทางขึ้นมาไง มีแนวทาง แต่ไม่มีทาง มันจะทําอย่างไร เพราะแนวทางนี้ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ

ฉะนั้น เราศึกษามาแล้วเราวางไว้ มันเป็นทฤษฎีที่เขาวางไว้ สร้างถนนขึ้นมา สร้างความเป็นจริงขึ้นมา ถ้าสร้างความเป็นจริงขึ้นมา มันจะมีทางให้ตัวเองเดิน แต่นี่มันไม่มีทางให้เดินน่ะ หันซ้ายหันขวา ไปไหนไม่รอด แล้วมันก็สวมเขานะ “นี่ปฏิบัตินะ ดูสิ ชาวพุทธเขาไม่ปฏิบัติกัน เรานักปฏิบัตินะ เราปฏิบัตินี่เราเป็นนักรบนะ”...นี่อุ่นใจ พอใจ พอใจกับรูปแบบว่าเราจะปฏิบัติไง แต่มันมีความจริงขึ้นมาไหม

ถ้ามันไม่มีความจริงขึ้นมานะ นี่ไง ผัดวันประกันพรุ่ง วันๆ ก็ล่วงไปๆ แล้วก็บอกว่า “สิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม” นี่มันสวมมาตลอด แล้วถ้าเป็นขั้นของปัญญานะ ถ้ามันไม่สวมเขาเอานะ พวกนักปฏิบัติเราจะไม่ติดกันหรอก แต่นักปฏิบัติ เห็นไหม ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์คอยชี้นํานี่ติดไปตลอดทาง ติดไปตลอดสาย

ตัณหาความทะยานอยากเหมือนยางเหนียว เจอสิ่งใดมันแปะหมด พอแปะเสร็จแล้วนะ มันก็แบกหามกันไป พอแบกหามไป มันก็ล้มลุกคลุกคลานไป แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติใช่ไหม ยางเหนียว เราพยายามปลดเปลื้องมัน เรากําหนดให้ได้ เราจะมีสติปัญญาของเราให้ได้ ถ้ามีสติปัญญานะ มันจะทบทวนเข้ามา ทําไมเราทําความสงบไม่ได้ สงบ ทําไมถึงไม่สงบ ถ้ามันไม่สงบนะ ความเพียรเราพอไหม ถ้าความเพียรเราไม่พอ มันมีอุปสรรคสิ่งใด ถ้ามีอุปสรรคนะ

ดูเวลาเราอยู่กับครูบาอาจารย์ ยิ่งถ้าหลวงปู่มั่นด้วยนี่ ท่านจะให้โอกาสเต็มที่เลย หลวงตาท่านบอกว่าวัดท่านนี่ไม่ให้มีงานนะ ท่านให้พระปฏิบัติเต็มที่ ถ้ามีงานก็มีหน้าที่ ก็หน้าที่เฉพาะบุคคลคนนั้นจะช่วยกันดูแล แต่ถ้าเวลาประพฤติปฏิบัตินี่ท่านให้เต็มที่เลย เห็นไหม เพราะครูบาอาจารย์ท่านเห็นคุณค่าของอริยทรัพย์ เห็นคุณค่าของการประพฤติปฏิบัติ แล้วไม่ให้กิเลสมันสวมเขาเอา ไม่ให้กิเลสสวมเขาเอา เพราะครูบาอาจารย์ท่านเคยต่อสู้กับกิเลสมาแล้ว ท่านรู้ถึงความโหดร้ายของมัน รู้ถึงความโหดร้ายของกิเลสนะ

ถ้าเรายังไม่ประพฤติปฏิบัติ หรือเราประพฤติปฏิบัติแบบที่ว่าให้มันสวมเขาเอาแบบนี้ มันก็รักษาเราไปแค่นี้เอง มันก็หลอกเราแค่นี้ ให้เราอยู่สุขอยู่สบาย อยู่กันแบบเลื่อนลอยอย่างนี้ไป แต่ถ้าใครเอาจริงเอาจังกับมัน เอาจริงเอาจังที่จะไปเผชิญหน้ากับมันนะ มันก็มีแรงต้าน มีอุบาย มีการกระทําให้เราต้องต่อสู้ไปมากกว่านั้น

“มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ได้ดําริถึงเจ้าอีกแล้ว เจ้าจะเกิดในหัวใจของเราไม่ได้อีกเลย” นี่คือคําเยาะเย้ยมารขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เราล่ะ มารเอย มันอยู่ไหน มันก็คือเราหมดน่ะ มันครอบครองหัวใจเราทั้งหมด ปฏิบัติไปมันก็มารมันพาปฏิบัติ นี่ไง มันถึงสวมเขาเอาไง มันจูงจมูกต้อยๆๆ เดินตามมันนะ มันจูงจมูกก็เดินตามมันไป ปฏิบัติก็ปฏิบัติตามมารนั่นล่ะ ตามที่มันจะเปิดโอกาสให้ทําน่ะ เห็นไหม ถ้าเราปฏิบัติกันแบบนี้ มันก็ยังอยู่กันแบบที่กิเลสมันไม่ทําให้เราทุกข์ยากจนเกินไป

แต่ถ้ามันละเอียดขึ้นมานะ เวลาเราปฏิบัติขึ้นไป เวลาเราจะเผชิญหน้ากับมัน ล้มลุกคลุกคลานไปหมดเลย นี่ไง เวลาทําความสงบของใจ เวลาจิตมันเสื่อม มันเพราะเหตุนี้แหละ เวลาจิตมันเสื่อม เห็นไหม เวลาจิตมันสงบ พอจิตมันสงบ ถ้าพุทโธๆ จนจิตเป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ มีความสุข มีความระงับ มีความพอใจของมัน นี่เราได้ลิ้มรส มันกลัวเราจะติดใจนะ มันกลัวเราจะชอบ เราติดใจ รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง รสของความสงบระงับในใจ

พอมันดีขึ้นมา เดี๋ยวมันก็หาอุบาย “ไอ้นู่นดีกว่า ไอ้นี่ดีกว่า” ไม่ต้องทําเลย อยู่เฉยๆ มันก็จะดีกว่า นี่มันล้มลุกคลุกคลานไปหมดน่ะ นี่เวลามันจะหาทางล้ม หาทางทําลายความเพียรของเรานะ เราก็เชื่อ เออ! ก็เราทําความสงบของใจได้แล้ว เราทําได้แล้วก็คือได้แล้วไง แล้วก็ไม่รู้จักรักษามัน ประมาทเลินเล่อกับมัน เวลามันเสื่อมไปแล้วนะ โอ้โฮ! ทีนี้เดือดร้อน เดือดร้อน อยากได้ อยากเป็น อยากดี ความอยากนั้นก็กระตุ้นให้มันทุกข์เข้าไปอีกชั้นหนึ่ง นี่เวลามารมันหลอกลวงแล้วนะ

เวลาเชื่อมันแล้วนะ มันยังกระทืบซํ้า กระทืบจนหัวใจ “เอ้อ! เลิกดีกว่า ทํามาแล้วนะ เราทุกข์ยากขนาดนี้”...ดีกว่า ดีกว่าอะไรล่ะ ดีกว่าไปเวียนตายเวียนเกิดใช่ไหม อะไรมันจะดีกว่าล่ะ ทรัพย์สมบัติในโลกนี้ก็เป็นโลกนี้เพื่อใช้ดํารงชีวิตเท่านั้นเอง แต่ถ้ามันมีทรัพย์ มีความสงบระงับเข้ามา มีปัญญาขึ้นมา ใคร่ครวญขึ้นมา รักษาใจของเราขึ้นมา มันจะพ้นนะ มันจะพ้นจากความไม่รู้ ถ้าทําความสงบได้ สิ่งนี้มันยืนยันกับเรา เรากลับมาทบทวนถึงการกระทําของเราว่ามันสมบูรณ์อย่างไร มันขาดแคลนอย่างไร มันขาดตกบกพร่องตรงไหน ถ้ามันขาดตกบกพร่องนะ เราพยายามของเรา

ถ้าพยายามของเรานะ นี่เขาทําได้ เราก็ทําได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นมนุษย์ ในบรรดาสัตว์สองเท้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด ในบรรดาสัตว์สองเท้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นมนุษย์เหมือนเรา ครูบาอาจารย์ของเราก็เป็นมนุษย์เหมือนเรา เราก็เป็นมนุษย์คนหนึ่ง มนุษย์คนหนึ่ง เวลาเขามี ๒ มือ ๒ เท้า ๑ สมอง ๑ หัว เราก็มีเหมือนกัน เวลาร่างกายก็เหมือนกัน เราก็มี ๒ แขน เราก็มี ๒ ขา เราก็มีศีรษะอันหนึ่งเหมือนกัน เห็นไหม เราก็มีเท่าเขาน่ะ ทําไมเขาทําได้ ทําไมเราทําไม่ได้ ถ้าทําไม่ได้ปั๊บ ถ้ามีสติปัญญานึกคิดอย่างนี้ มันจะมีความฮึกเหิม

ถ้ามีความฮึกเหิม สิ่งที่มันจะสวมเขา มันก็จางไป มันก็หายไป เพราะเราจะเอาจริงเอาจังกับมัน แต่ถ้าเราอ่อนแอนะ มันหลอกลวง เราก็ล้มลุกคลุกคลานไป นี่เราหาอุบายของเรา แล้วเราทําความสงบของใจเข้ามานะ ถ้ามันเริ่มสงบเข้ามา เราสังเกตได้ว่าเราวางอารมณ์อย่างใด เราตั้งสติอย่างใด แล้วถ้าเราจะทําให้มากขึ้น เห็นไหม สิ่งที่เป็นความสงบระงับ มันจะต้องเป็นความเบา

สิ่งที่ว่าสิ่งที่เป็นความหนักหน่วง “ธาตุขันธ์ทับจิต” ถ้าธาตุขันธ์ทับจิต ดูสิ เวลาโทสจริต โมหจริต เวลาจริตของเรามันรุนแรง มันก็ทับความรู้สึก ทับหัวใจของเรา เพราะมันครอบงําหัวใจของเราไง เวลาเราหลง เราก็หลงไปเสียสุดโต่ง เวลาเราโกรธ เราก็โกรธเสียสุดโต่ง มันให้จิตใจเราแสดงตัวออกมาไม่ได้เลย มันแสดงอยู่ใต้อารมณ์ความรู้สึกนึกคิดอันนั้น เห็นไหม นี่เวลาธาตุขันธ์มันทับจิต ความหนักหน่วงมันทับหัวใจ เราพยายามจะต้องให้สิ่งนี้เบาบางลง ถ้ามันหลงเหรอ มันหลงใช่ไหม เราก็ใช้สติปัญญาของเราหาเหตุหาผล ถ้ามันโกรธหรือ เราก็คิดว่าสิ่งที่เป็นความโกรธ ความทุกข์ความยากอย่างนี้มันเหยียบยํ่าหัวใจ มันได้ประโยชน์สิ่งใดมา เห็นไหม

สิ่งที่ร่างกาย ดูสิ มันง่วงหงาวหาวนอนนะ เราก็ผ่อนอาหารของเราให้น้อยลง อาหารที่เรากินเข้าไปมันเป็นประโยชน์กับร่างกายหรือไม่เป็นประโยชน์กับร่างกาย ถ้าร่างกายมันเต่งตึง ร่างกายมันเข้มแข็งขึ้นมา แล้วหัวใจเราอยู่ไหนล่ะ เห็นไหม เราห่วงเฉพาะร่างกายนี้ใช่ไหม แต่ถ้าเราเลี้ยงไว้ ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ในธรรม เราฉันกัน เรากินอาหารกันให้เหมือนกับแค่หยอดนํ้ามันล้อเกวียน ไม่ให้มันมีเสียงดังเท่านั้นน่ะ เราหยอดล้อเกวียนให้มันหมุนไปได้ ชีวิตเรานะ ถ้าเราอยู่เรากิน เพราะชีวิตมันหมุนไปได้ นี่ธาตุขันธ์ไม่ทับจิต

ถ้าไม่ทับจิตนะ ในการปฏิบัติ จากที่ล้มลุกคลุกคลานขึ้นมามันก็มีโอกาสของมัน ถ้าเรามีปัญญาขึ้นมา เรามีทางต่อสู้ทั้งนั้นน่ะ เห็นไหม คนเราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ด้วยความมีสติปัญญา ปัญญามันจะแก้ไขทุกๆ อย่าง ในการทํางานทุกๆ หน้าที่มันต้องมีปัญญา มีปัญญาแยกแยะ อย่าเชื่อสิ่งใดโดยที่ไม่มีเหตุมีผล ถ้าเราไม่เชื่อสิ่งใดโดยไม่มีเหตุมีผล แล้วมันจะมาหลอกเราได้อย่างใด ถ้ามันหลอกเราไม่ได้ เราทําของเราไป ถ้ามันเป็นความจริง มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก

ถ้าจิตใจนี้ไปรู้ไปเห็นขึ้นมา ใครจะหลอกเราได้ สิ่งที่เขาหลอกกันอยู่นี้เพราะเราไม่รู้ไง สิ่งที่หลอกกันได้ เพราะเราไม่เคยได้สัมผัสไง แต่ถ้าเราได้สัมผัสขึ้นมา ถ้าจิตเราสงบเป็นความจริงขึ้นมา “อืม! จิตสงบเป็นแบบนี้” สิ่งที่เราว่าว่างๆ ว่างๆ กันมาอยู่นั้น มันเป็นสัญญาอารมณ์ มันเป็นสัญญา สัญญาคือว่าเราสร้างภาพ แต่ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมานะ มันพูดไม่ออกเลย ถ้าพูดไม่ออก พอมันสงบระงับเข้ามา มันเป็นสัมมาสมาธิขึ้นมา แล้วกิเลสไปไหน

นี่ไง ที่ว่า เรารู้ว่ากิเลสมันเป็นความทุกข์ กิเลสมันเป็นสิ่งที่ไม่ดีงาม กิเลสมันเป็นตัณหาความทะยานอยาก แล้วมันอยู่ไหน มันอยู่ไหน ก็มันสงบมาแล้ว มันมีความสุข แล้วมันอยู่ไหน มันอยู่ไหน ถ้าไม่มีการใช้ปัญญาขุดคุ้ย ฝึกหัด มันจะไม่รู้จักหน้าตากิเลสเลย แล้วกิเลสนะ “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา” มันอยู่หลังความคิด นี่ดําริ ดําริแล้วก็คิด แล้วถ้ามันอยู่ที่ความดําริของเรา “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา” มันอยู่หลังความคิด ในเมื่อยังไม่ได้คิด มันก็ยังไม่เกิด แล้วมันไม่พิจารณา มันก็ไม่เห็นมัน แล้วมันก็เป็นเราอยู่นี่ เวลาเป็นสัมมาสมาธิขึ้นมา หากิเลสไม่เจอ ถ้าหากิเลสไม่เจอ เห็นไหม เดี๋ยวมันก็เสื่อม มันเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ นี่ติดอยู่ในความสงบถ้าติดในความสงบ

ถ้าไม่มีความสงบ คิดต่างๆ ออกไป มันสวมเขาเอาเต็มๆ เลย นั่นน่ะเป็นความคิดของกิเลสเลย กิเลสคิดเรื่องธรรม กิเลสคิดธรรม พอกิเลสคิดธรรม มันจะไปฆ่ามันไหม? มันก็มีกําแพงขวางกั้นอยู่ไง แต่ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา มันสงบแล้วกิเลสไปไหน คราวนี้ไม่ใช่กิเลสคิดธรรมแล้วนะ ถ้าเราใช้ปัญญาของเราโดยโลกียปัญญา นี่กิเลสคิดธรรม แต่พอเราทําความสงบของใจ กิเลสมันสงบตัวลง จิตมันถึงได้สงบระงับ สงบระงับจนมันมีกําลังของมัน มันสดชื่นของมัน นี่จิตเป็นสัมมาสมาธิ

เวลาทําสมาธิ ฤๅษีชีไพรเขาก็ทําของเขาอยู่แล้ว แต่พอทําไปแล้ว เขาไม่มีมรรค เขาไม่มี ดูสิ กาฬเทวิล เวลาจะตายยังเสียใจเลยว่าจะต้องตายก่อนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทั้งๆ ที่เขาได้สมาบัตินะ เขารู้อดีตชาติได้ เขาระลึกอดีตชาติได้ แล้วเขาหวังพ้นทุกข์ด้วย แต่เพราะไม่มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีผู้ชี้นํา ไม่มีคนสอน เขาถึงไปไม่รอด แต่เวลาเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราพบพระพุทธศาสนา เราพบแล้วไง มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าจิตมันสงบเข้ามา แล้วกิเลสมันไปไหน กิเลสมันอยู่ไหน นี่มันถึงต้องฝึกหัดไง

เวลามันฝึกหัดขึ้นมา นี่เราใช้ปัญญาของเรา ปัญญามันแยกแยะขึ้นไปเรื่อย ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันจะใช้สติปัญญาใคร่ครวญในความรู้สึกนึกคิดของเรา พอมันใคร่ครวญความรู้สึกนึกคิดของเรา มันจะเห็นโทษของมัน คิดดี มันก็ทําให้ฟุ้งซ่าน คิดชั่ว คิดไม่ดี มันก็ทําให้เกิดความทุกข์ ทําให้เกิดบาดแผลของใจ ถ้าคิดชั่วนะ คิดชั่วนี่ทําให้เกิดบาดแผลของใจ คิดดี คิดดีก็ติดในความคิดของตัว เห็นไหม มันถึงว่า ความคิดดีคิดชั่วนี่มันปล่อยหมด มันปล่อยหมดมันก็สงบ พอมันสงบบ่อยครั้งเข้า ใช้ปัญญาฝึกฝนให้มากขึ้น พอเราใช้ปัญญาฝึกฝนมากขึ้น จิตใจมันก็สงบ มีกําลังมากขึ้น

พอมีกําลังมากขึ้น เวลามันจะคิด เห็นไหม เมื่อก่อนเวลาคิด เราคิดแล้ว เพราะคิดดีคิดชั่วไง เพราะมันคิดแล้ว เราถึงไล่ตามความคิด อืม! คิดแบบนี้ไม่ดี ถ้าเวลามันคิดแล้ว เอ้อ! คิดแบบนี้ดี แต่แบบนี้ดี มันก็ไม่ควรคิด เพราะเราต้องการความสงบ เห็นไหม ทั้งคิดดีและคิดชั่ว นี่มันคิดแล้วเราถึงได้รู้ได้เห็น ถ้ามันมีสติปัญญามันก็ปล่อย ปล่อยขึ้นมานี่มันก็เป็นตัวมัน ปล่อยเข้ามาเป็นสัมมาสมาธิ

เวลาสมาธินี่ สติเรายังไม่มั่นคงแข็งแรง มันก็คิดอีก คิดอีก เราก็พิจารณาของเราไป พิจารณาซํ้าก็ปล่อย ปล่อย ปล่อยอยู่อย่างนี้ ถ้าปล่อยอยู่อย่างนี้ จนมันตั้งมั่น ถ้ามันเสวยอารมณ์ ถ้ามันเห็นว่าความคิด ถ้ามันจับ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นความคิด เราเห็นความคิดของเรานะ เรารู้จักความคิดของเรา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนากับหลานพระสารีบุตรที่เขาคิชฌกูฏ “ถ้าเธอไม่ชอบสิ่งต่างๆ เธอต้องไม่ชอบอารมณ์ความรู้สึกของเธอด้วย เพราะอารมณ์ความรู้สึกของเธอก็เหมือนกับวัตถุอันหนึ่ง”

“อารมณ์ความรู้สึกของเธอก็เหมือนกับวัตถุอันหนึ่ง” อารมณ์ ความรู้สึก ความคิดเป็นอารมณ์ไหม ความรู้สึกนึกคิดนี้เป็นอารมณ์ไหม? เป็นอารมณ์ เป็นวัตถุอันหนึ่งใช่ไหม แต่หลานพระสารีบุตรไม่รู้เรื่อง นี่ไม่รู้เรื่อง แต่พระสารีบุตรรู้ เพราะพระสารีบุตรได้ฟังธรรมข้อนี้ จากเหตุอันนี้แหละ ทําให้พระสารีบุตรเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา

แต่ถ้าเราใช้ความคิดของเรา เรามีสติปัญญาของเรา เราใช้ความคิดของเรา ใช้ด้วยสติด้วยปัญญา มันก็แยกแยะขึ้นมา แยกแยะเข้ามา จนมันสงบระงับ แล้วเราสังเกต สังเกตด้วยสติปัญญา ด้วยปัญญาของเรา พอมันเสวยอารมณ์ เราจับได้ สิ่งที่จับได้ นี่ไง จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตเห็นอาการของจิต มันจับของมันได้ มันจะเกิดวิปัสสนา ถ้าเกิดวิปัสสนา ถ้าจับได้อย่างนี้ นี่กิเลสมันไม่สวมเขา เพราะกิเลสมันสวมเขาไม่ได้

ถ้าเป็นกิเลสนะ มันจะเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันไปหมด ความคิดเป็นเรา สรรพสิ่งเป็นเรา จิตเป็นเรา ทุกอย่างเป็นเรา กิเลสก็เป็นเรา ธรรมก็เป็นเรา เป็นเราไปหมดเลย มันสับปลับ มันมั่วกันไปหมดเลย แต่ถ้ามีสติปัญญา มันแยกหมด มันแยกความรู้สึกนึกคิด แยกจิตมาเป็นสัมมาสมาธิ ถ้ามันเสวยออกไปก็เป็นขันธ์ ๕ เวลาจับขันธ์ ๕ มันก็แยกแยะของมัน ใช้ปัญญาแยกแยะขึ้นไป นี่ไง เวลาจิตมันสงบแล้วกิเลสไปไหน นี่เราจะหากิเลสไง ว่ากิเลสเป็นสิ่งที่ไม่ดี เราจะชําระล้างกิเลส แล้วกิเลสมันอยู่ไหน กิเลสมันอยู่ไหน

นี่เขาบอกว่า “เวลานํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา ทําความสงบของใจเข้าไป เวลาใจมันสงบแล้วนะ มันจะเห็นกิเลส”...รออีกร้อยชาติ ไม่มีทาง! นี่มันต้องรื้อค้น มันต้องหาของมัน มันถึงจะเจอของมัน เพราะกิเลสนะ ดูสิ ดูธาตุรู้เราสิ ธาตุรู้ ถ้าเราทําความสงบของใจ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เพราะกิเลสมันสงบระงับเข้ามา แต่เวลาธาตุรู้เรา นี่กิเลสมันก็เป็นนามธรรมที่อยู่กับธาตุรู้นี้ ถ้ามันอยู่กับธาตุรู้นี้ เวลาสงบเข้ามา แล้วกิเลสไปไหน? มันก็ลึกกว่า มันละเอียดกว่า มันสงบตัวลงอยู่ในใจของเรา ฉะนั้น นํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา จะเห็นที่ไหน จิตสงบแล้วกิเลสมันจะวิ่งมาชนให้เราจับมันเหรอ? มันไม่มี ถ้ามันไม่มี เราต้องแยกแยะไง

พอแยกแยะ ที่เราฝึกของเรานี่ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราใช้สติปัญญาของเราแยกแยะความคิดเรามา นี้เป็นสมถะนะ “เป็นสมถะ” หมายความว่า เรากําลังใช้ปัญญาเพื่อจะปล่อยวางอารมณ์ความรู้สึก ถ้าเราปล่อยวางอารมณ์ความรู้สึกของเราแล้ว มันเป็นอิสระของเราแล้ว “สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี” จิตมันได้สงบระงับแล้ว แล้วถ้าเรามีสติปัญญา เราเห็นเวลามันเสวยไง

ที่ว่ามันเสวยเต็มไม้เต็มมือ นี่คือสัญชาตญาณ นี่คือสัจจะความจริง สัจจะมันเป็นแบบนี้ในสถานะของมนุษย์ แต่เพราะมีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นความเป็นไปของจิต เห็นไหม วิถีแห่งจิต วิถีแห่งจิตที่จิตมันจะขึ้นสู่ความรู้สึกนึกคิด มันจะเสวย มันจะเป็นความคิดออกมาจนเป็นความเป็นมนุษย์ของเรา ความรู้สึกนึกคิดของมนุษย์เรามันเป็นแบบนั้น

แต่เพราะเราไม่มีสติปัญญา เราไม่มีจิตที่สงบระงับแล้วเห็นตามความเป็นจริงนั้น ถ้าเราไม่มีสติปัญญา ไม่มีจิตที่มันสงบระงับจนเห็นเป็นความจริงนั้น มันก็เป็นการนึกคิดเอาเอง เป็นการสร้างภาพเอาเองด้วยตรรกะ ด้วยการศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา นี่ไง กิเลสมันสวมเขาเอาแบบนี้

แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติตามความจริงขึ้นมา มันปล่อยวางขึ้นมาทั้งหมด แล้วมันเป็นจริงขึ้นมา เป็นจริงเพราะจิตมันรู้มันเห็นของมัน ถ้ามันรู้มันเห็นของมันนะ “รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง” เวลาจิตสงบระงับขึ้นมามันก็มีความสุขของมันแล้วนะ แล้วเวลาถ้าจิตสงบแล้วมันเห็นของมัน คือมันเห็นจิตมันเสวยอารมณ์แล้ว นี่มันจับได้ พอมันจับได้ มันแยกแยะ นี่ธรรมจักร จักรมันเริ่มจะหมุนแล้ว

นี่ไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะแสดงธัมมจักฯ บอกว่า เทวดา อินทร์ พรหม ส่งข่าวเป็นชั้นๆ ขึ้นไปเลย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ แล้ว จักรนี้ได้เคลื่อนแล้ว ใครจะย้อนจักรนี้กลับไปอีกไม่ได้เลย ใครจะย้อนกลับไปเป็นปกติไม่ได้ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เป็นพระอรหันต์แล้ว

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาถ้าจิตมันสงบระงับ แล้วเราเห็นขันธ์ของเราโดยความเป็นจริง แล้วเราใช้ปัญญาแยกแยะ นี่จักรมันจะหมุนแล้ว จักรหมุนเพราะอะไร เพราะเกิดปัญญาไง เวลาเกิดปัญญา ปัญญานี้เกิดจากอะไร? ปัญญานี้เกิดจากสติ เกิดจากสมาธิ เพราะเรามีสติ เราทําความสงบของใจ ใจจะเป็นสัมมาสมาธิขึ้นมา พอเป็นสัมมาสมาธิขึ้นมา พอจิตมันเห็นอาการของจิต มันจับได้ มันแยกแยะได้ เห็นไหม มันเกิดงานชอบ เพียรชอบ เพราะเราทํางานเพื่อจะชําระล้างกิเลส เห็นไหม ความชอบธรรม

ความชอบ งานในการทําสมถะ ในการทําความสงบของใจ นี้คือความชอบธรรมของสมาธิ แต่เวลาเราฝึกหัดจนเกิดปัญญาขึ้นมา นี่งานชอบ ชอบในการวิปัสสนา ชอบในการที่จะแยกแยะออกมาให้เห็นตามความเป็นจริง นี่ถ้างานชอบ มันก็มีความเพียรชอบ เกิดสติชอบ สมาธิชอบ ความชอบธรรม พอมันหมุนไป นี่มันจะเกิดธรรมจักร เกิดสัจจะ เกิดความจริงขึ้นมา ถ้าเกิดความจริงขึ้นมา นี่มันเป็นสัจธรรมนะ เรารู้ของเรา มันเป็นความมหัศจรรย์นะ

เวลาเราโง่ๆ เรามืดบอด เราก็ล้มลุกคลุกคลานด้วยความทุกข์ยากมาก เวลาปฏิบัติขึ้นมานี่เดินจงกรมจนอ่อนเพลีย จนทุกข์จนยาก นั่งสมาธิจนหลังขดหลังแข็ง มันไม่ได้ผลสักที แต่เวลาเราพิจารณาของเราไป เรากระทําของเราด้วยความมุมานะ ด้วยความมั่นคงของเรา ด้วยความอุตสาหะของเรา เราทําขึ้นมาจนมันเป็นผลขึ้นมา เวลาจิตมันสงบระงับแล้ว เราแยกแยะ เราพยายามขุดคุ้ย พยายามแสวงหาการฝึกหัดใช้ปัญญา

การฝึกหัดใช้ปัญญาก็คือการส่องกล้อง การหากิเลส พอการหากิเลส มันจับกิเลสได้ มันจับกิเลส เพราะเห็นอาการของมัน เห็นความจริงของมัน เราเห็นความจริงของมัน เราพิจารณาของเรา แยกแยะของเรา แยกแยะ เห็นไหม รูปเป็นอย่างไร เวทนาเป็นอย่างไร สัญญาเป็นอย่างไร สังขารเป็นอย่างไร วิญญาณเป็นอย่างไร แยกมันออก อย่าให้มันรวมกัน มันรวมกันด้วยตัณหา ด้วยยางเหนียว เวลาเราใช้ปัญญานี่เราแยกออกเป็นกอง เป็นกอง นี่แยกออกเป็นกอง มันแยกออกไป อารมณ์มันก็ไม่เกิด อารมณ์ไม่เกิด แล้วมันเห็นโทษของมันไง นี่กิเลสมันก็ใช้ขันธ์ ๕ ใช้ความรู้สึกนึกคิดของเราไปทํา

เวลาโกรธ โกรธจนหน้าดําหน้าแดง จะไปทําร้ายเขา เวลาหลง หลงจนจิตใจดวงนี้ก็ไม่มีคุณค่าสิ่งใด ทีนี้ความลุ่มหลงว่าสมบัติข้างนอกจะมีคุณค่าๆ มันเหยียบยํ่าหัวใจนี้ทั้งหมดเลย นี่เวลาความโลภ ความโกรธ ความหลง เห็นไหม เวลาโลภก็จะแสวงหา นี่แสวงหาเอา

เขาบอกว่าการปฏิบัตินี้ก็เป็นความโลภอันหนึ่ง...ถ้าเป็นความโลภ โลภโดยที่ไม่มีเหตุมีผล นั่นคือความโลภอันหนึ่ง แต่อันนี้มันมีเหตุมีผล เราทําปฏิบัติไปด้วยสัจจะ ด้วยมรรคไง นี่อยาก อยากได้ก็ประพฤติปฏิบัติจริงขึ้นมา มันเป็นจริงขึ้นมา มันเป็นความจริงขึ้นมา พอความจริงขึ้นมานี่ มันไม่ใช่ความโลภ มันเป็นความจริง แต่ถ้าเป็นความโลภนะ โลภ อยากได้ อยากนิพพาน อยากพ้นจากทุกข์ แต่มันทําไม่เป็นความจริง อันนั้นคือความโลภ แต่ถ้ามันเป็นความจริง เพราะเราต้องประพฤติปฏิบัติ เราต้องเป็นความจริง

ถ้าไม่มรรค ไม่มีมรรคญาณ ไม่มีธรรมจักร ไม่มียารักษาโรค โรคจะหายได้อย่างไร อยากให้โรคหาย อยากให้โรคหาย แต่ไม่มียาสิ่งใดมารักษานี้เลย มันจะหาย เป็นไปไม่ได้ แต่ถ้ามันมียาขึ้นมา ยารักษาโรคนั้น แต่อันนี้มันเป็นธรรมจักร อันนี้มันเป็นธรรม ธรรมะที่จะชําระล้างกิเลส ธรรมะจะชําระล้างความลุ่มหลง ความลุ่มหลงของเรา กิเลสตัณหาความทะยานอยากของเราที่มันลุ่มหลง แล้วทําให้หัวใจเรามันทุกข์ร้อน ทําให้หัวใจของเราเกิดแล้วเกิดเล่า ซํ้าๆ ซากๆ

แต่ในเมื่อปฏิบัติขึ้นมาจนมันเป็นธรรม นี่ธรรมะเป็นธรรมะของส่วนบุคคล เห็นไหม งานชอบ เพียรชอบ ปัญญาชอบ ความระลึกชอบ ความชอบธรรมอันนี้มันเกิดจากการกระทํา ถ้ามันเกิดจากการกระทําจากจิตดวงใด เกิดจากการกระทําจากจิตของบุคคลคนนั้น ผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้นมันก็จะเข้าไปชําระกิเลสในหัวใจของผู้ที่ปฏิบัตินั้น มันถึงเป็นสัจธรรม มันถึงเป็นความจริง มันถึงจะสวมเขาเอาไม่ได้ไง กิเลสมันจะสวมเขาไม่ได้เพราะมันเป็นความจริงขึ้นมา นี่มันทํา เห็นจนชัดเจนขึ้นมา จนเป็นความจริง จนกิเลสมันหลบหน้า

เวลาถ้าปัญญานะ มีสัมมาสมาธิที่ดีๆ แล้วปัญญาที่เข้มแข็ง กิเลสมันจะหลบนะ เวลาพิจารณาไปแล้วมันปล่อย ปล่อยวางหมด ปล่อยว่างหมด นี่ตทังคปหาน มันสมุจเฉทปหานไม่ได้ เพราะกิเลสมันหลบเลี่ยง มันหลบหนี กิเลสนี้ร้ายนัก สิ่งที่ว่าเราอยากหากิเลส เราอยากรู้กิเลส ว่าจะฆ่ากิเลสๆ แต่เวลาเราไปเจอมันแล้วเราใช้ปัญญาแยกแยะมัน มันยังหลบ มันยังซ่อน มันปล่อยวางแบบไม่ขาด ถ้าไม่ขาดนะ เราก็ต้องมีสติมีปัญญาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ซํ้าด้วยความสมดุล ด้วยความเป็นปัจจุบัน

ถ้าทําสมาธิขึ้นมา ทําความสงบของใจขึ้นมา แล้วออกไปพิจารณา จะเจอสิ่งใด สิ่งใดที่เข้ามาเป็นเหยื่อ คําว่า “เป็นเหยื่อ” คือกิเลสมันเอาสิ่งนั้นอ้างอิงๆ เห็นเป็นเวทนา เห็นเป็นสัญญา เห็นเป็นสังขาร เห็นเป็นวิญญาณ หรือเห็นเป็นภาพความรู้สึกนึกคิดของกาย เป็นธรรมารมณ์ อารมณ์ความรู้สึกนึกคิดนี่ มันเห็นสิ่งใด ถ้ามันเป็น มันเป็นอารมณ์ความรู้สึก อารมณ์ความรู้สึกก็เหมือนวัตถุอันหนึ่ง เห็นไหม ถ้าเรามีสติปัญญา มันจับได้ ถ้าคนใช้ปัญญามันจับได้ พอจับได้มันก็แยกแยะของมัน

ถ้าเป็นเจโตวิมุตตินะ ถ้าจิตมันสงบแล้วพิจารณากาย มันจะเห็นเป็นภาพกายขึ้นมาเลย ถ้าเป็นภาพกายขึ้นมา เราจะแยกแยะอย่างไรให้มันเป็นไตรลักษณ์ ให้มันย่อยสลายอย่างไร มันย่อยสลาย มันเปลี่ยนแปลงของมัน ไตรลักษณะ เห็นไหม นี่มีความคิดเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป มันเกิดขึ้น แล้วตั้งอยู่ ตั้งอยู่แล้วมันย่อยสลายอย่างไร มันเปลี่ยนแปลง

นี่รําพึง ถ้าเป็นเจโตวิมุตติต้องรําพึง รําพึงให้มันเป็นอย่างนั้นด้วยกําลังของสมาธิ รําพึงให้มันเป็นไป พอให้มันเป็นไปอย่างนั้น นั่นคือปัญญา ปัญญาที่รู้ที่เห็นไง ที่รู้ที่เห็นสิ่งนี้ว่ามันเป็นไตรลักษณ์ มันอยู่คงที่ไม่ได้ แล้วมันอยู่คงที่ไม่ได้ ถ้ามันอยู่คงที่ไม่ได้แล้วมันอยู่ไหนล่ะ นี่ถ้าจิตมันไม่สงบ มันก็ไม่เห็นอีกน่ะ ถ้าจิตมันสงบแล้ว เวลาจิตสงบแล้วมันถึงเห็นขึ้นมา

พอเห็นขึ้นมาเป็นภาพกายนะ เป็นเจโตวิมุตติ เจโตวิมุตตินี่กําลังของสมาธินํา พอมีกําลังสมาธินําแล้วใช้ปัญญา แต่ปัญญานี้ ปัญญาของเจโตวิมุตติกับปัญญาวิมุตติมันแตกต่างกัน แต่มันแตกต่างกันขนาดไหน คําว่า “แตกต่าง” คือการกระทํา คือสิ่งที่เป็นความถนัด คือสิ่งที่เป็นจริตของใจ แต่เวลาสิ่งต่างๆ ที่มันพิจารณาไปแล้ว ถ้ามันรวมลง มรรคสามัคคี รวมลงด้วยมรรค ๘ เห็นไหม มันจะหมุนของมันไปๆ จนมันรวมลงนะ มันสามัคคี มันสามัคคีมันก็ปล่อยๆ ความสามัคคีอย่างนี้เป็นตทังคปหานต่อเนื่อง เพื่อฝึกหัดให้หัวใจนี้เข้มแข็ง ให้ปัญญาของเราเข้มแข็ง ให้สติปัญญาของเราเข้มแข็งจนมันทรงตัวของมัน มันพิจารณาของมัน

พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถ้ามันสามัคคี มันรวมตัว แล้วมันขาดนะ เวลามันขาด มันเหมือนกันไง จะเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ จะพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม จะพิจารณาสิ่งใด เวลาขาดนี่เหมือนกัน แต่เวลาความเห็น สิ่งที่ว่ามันแตกต่าง ที่ว่า เจโตวิมุตติ จิตสงบแล้ว พิจารณาไปแล้วมันปล่อยวาง

คําว่า “ปัญญา” เห็นไหม รําพึงให้มันเห็นให้มันรู้ เพราะมันฝึกหัดให้จิตนี้ฉลาดขึ้น พอมันพิจารณาไป มันย่อยสลายหมด “เอ๊อะ! มันก็ไม่มีอะไรน่ะ ทําไมเราลุ่มหลงไปขนาดนั้นนะ” จิตใจมันจะเบา จิตใจมันจะมีความสุข มันจะมีความสุขมาก แต่สุขอย่างนี้เผลอไม่ได้นะ สุขนี้เพราะกิเลสมันยังไม่ขาด กิเลสมันหลบซ่อน ถ้ามันฟื้นได้ มันกลับมาทําลายได้ เราต้องพิจารณาละเอียดซํ้าแล้วซํ้าเล่า จนกว่ามันจะขาด

ถ้าขาดนะ กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันแยกออก ถ้าเป็นเจโตวิมุตตินะ แต่ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันปล่อยเข้ามาๆๆ พิจารณาให้ละเอียดเข้าไปๆ เวลามันขาดนะ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ มันก็คือสังโยชน์เหมือนกัน ถ้าสังโยชน์เหมือนกัน เวลามันขาด มันขาดอย่างนั้น ถ้ามันขาดอย่างนั้น นี่มันขาดโดยความเป็นจริง เห็นไหม สิ่งที่มันขาดแล้ว ถ้ามันขาดตามความเป็นจริง นี่มันเป็นความจริง กิเลสมันสวมเขาไม่ได้ กิเลสมันสวมเขาสิ่งนี้ไม่ได้ แต่ถ้าพิจารณาขึ้นไปข้างบน มันสวมได้ มันสวมได้เพราะกิเลสมันละเอียดขึ้นไป

ฉะนั้น ในการประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ของเราถึงมีความสําคัญไง ถ้ามันพิจารณาไปแล้วมันขาดหมด มันเป็นอกุปปธรรม สิ่งที่เป็นอกุปปธรรมนะ พระโสดาบันจะไม่เสื่อมจากการเป็นพระโสดาบันเด็ดขาด แต่พระโสดาบันยังเกิดอีก ๗ ชาติ คําว่า “เกิดอีก ๗ ชาติ” เกิดแล้วก็ต้องประพฤติปฏิบัติ เพราะเกิดแล้วมันพาดกระแสไง คําว่า “ประพฤติปฏิบัติ” หมายความว่า มีต้นทุนอยู่แล้ว ถ้ามีต้นทุนอยู่แล้วนะ การปฏิบัติมันก็จะเรียบง่ายขึ้น แล้วมันจะมีโอกาสให้เราประพฤติปฏิบัติ จะคิดสิ่งใด โลกเขาแสวงหาแต่ทรัพย์สมบัติกัน แต่จิตดวงนี้มันจะแสวงหาแต่อริยทรัพย์ แสวงหาแต่ความเป็นจริง ถ้าในชาติปัจจุบันนี้มันก็ปฏิบัติต่อเนื่องขึ้นไป ปฏิบัติต่อเนื่องขึ้นไปก็ทําความสงบของใจเข้าไปอีก นี่ความสงบของใจนะ

เวลาในโสดาปัตติมรรค พอจิตสงบระงับแล้ว เราพยายามค้นคว้า พยายามหา นี่นํ้าใสจะเห็นตัวปลา มันไม่มี นํ้าใสแล้วเราก็ต้องค้นคว้าหาของเรา พอหาของเราก็ฝึกฝนของเรา พอฝึกฝนขึ้นมา จิตมันจะมีความชํานาญ พอมีความชํานาญขึ้นมามันก็จับต้องง่าย เหมือนคนมีประสบการณ์ คนมีประสบการณ์ทําสิ่งใดมันก็ถนัดถนี่ แต่คนที่ไม่มีประสบการณ์ก็ล้มลุกคลุกคลาน “ก็ทําเหมือนเขานี่แหละ ทําไมไม่เป็นผลสักที ไม่เป็นผลสักที”

เห็นไหม แต่ถ้าฝึกไปๆ มีสติปัญญาขึ้นไป แล้วมีความมุมานะ อย่าท้อแท้ อย่าสลัดทิ้ง ถ้าสลัดทิ้ง เวลาปฏิบัติก็ต้องเข้ามาสู่จุดเดิมนี่แหละ เพราะจริตนิสัยเราเป็นแบบนี้ ฉะนั้น เราขยันหมั่นเพียรของเรา ทําขึ้นไป มันจะเกิดความชํานาญขึ้นมา จนมันถึงที่สุด มันขาด มันเป็นอกุปปธรรม

ทีนี้ พออกุปปธรรม นี่โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล ถ้าสกิทาคามิมรรคมันละเอียดกว่า พอมันละเอียดกว่านะ เราก็ทําความสงบของใจขึ้นไปอีก ไม่ใช่ว่าเราทําความสงบของใจแล้ว ใจเราจะมีความสงบตลอดไป

ความสงบของใจนะ ความสงบของใจนี่มันเหมือนทุน เหมือนเงิน เราใช้แล้วมันต้องหมดไป หมดไปเราก็หาใหม่ หาใหม่ หมดไป เราก็หาใหม่เพื่อมาใช้ต่อเนื่องกันไป จิต เวลามันสงบแล้ว เวลาจะพิจารณาต่อไป เราก็ทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้ว เราก็ออกค้นออกหา ทีนี้ การออกค้นออกหาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม มันจะง่ายขึ้นสะดวกขึ้น ง่ายขึ้นสะดวกขึ้นเพราะว่าต้นทุนมันมี

ต้นทุนมันมี เห็นไหม เวลาเราจับเป็นสายนะ ขันธ์ ๕ อย่างหยาบ ขันธ์ ๕ อย่างกลาง ขันธ์ ๕ อย่างละเอียด กายนอก กายใน กายในกาย ถ้ามันพิจารณาเป็นอกุปปธรรมแล้ว แสดงว่าเราเคยทํามา มันมีช่องทาง คนเคยทํางานมา คนทํางานเป็น ภาวนาเป็น เวลาภาวนาต่อเนื่องไปมันจะง่ายกว่าคนที่ว่าล้มลุกคลุกคลานที่จับต้นชนปลายไม่ได้

ฉะนั้น คนจับต้นชนปลายไม่ได้ เห็นไหม การภาวนา หลวงตาถึงบอกว่า การภาวนามียากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น ยังจับต้นชนปลายไม่ถูก มันก็ล้มลุกคลุกคลานเป็นธรรมดา แต่เวลาเป็นอกุปปธรรมขั้นหนึ่งนี่มันจับต้นชนปลายได้แล้ว จับต้นชนปลายเพราะเราจับต้นชนปลายจนเป็นอกุปปธรรม

อกุปปธรรมหมายถึงว่า อฐานะที่มันจะเสื่อมสภาพ มันเป็นของจริงๆ อยู่ในหัวใจดวงนั้น ถ้ามันเป็นของจริงๆ อยู่ในหัวใจดวงนั้น คือต้นทุน แล้วที่มันจะปฏิบัติต่อเนื่องไป เวลาจิตสงบแล้วมันจะต่อเนื่องขึ้นไป มันก็พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม แต่เป็นกาย เวทนา จิต ธรรมที่ละเอียดกว่า ที่ละเอียดกว่า กิเลสมันก็ต้องละเอียดกว่า ฉะนั้น การที่มันจะหลอกลวง มันจะสวมเขา มันจะทําลาย มันก็ต้องละเอียดกว่าเป็นธรรมดา ฉะนั้น เวลาสติปัญญาที่มันละเอียดกว่า เราก็ต้องใช้ปัญญาที่มันละเอียดกว่าเข้าไปแยกแยะขึ้นมาด้วยความสุขุมคัมภีรภาพ ด้วยการแยกแยะ ไม่ใช่ทําแบบสุกเอาเผากิน

เวลาเราแยกแยะขึ้นไป พอจับได้ พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก ถ้าพิจารณากาย มันจะย่อยสลายไป มันจะไปสู่สถานะเดิม ถ้าพิจารณากาย สักกายทิฏฐิ เวลาพิจารณาแล้วมันจะเป็นไตรลักษณ์ มันจะปล่อยวางของมัน ถ้าพิจารณากายโดยอุปาทานที่มันฝังอยู่ที่กาย มันพิจารณาไปแล้วมันจะย่อยสลาย เห็นไหม ย่อยสลายเป็นดิน เป็นนํ้า เป็นลม เป็นไฟ นํ้าก็กลับคืนสู่นํ้า ดินก็กลับคืนสู่ดิน ไฟก็กลับคืนสู่ไฟ ลมก็กลับคืนสู่ลม แล้วมันทําลายเสร็จแล้วมันก็รวมลงๆ ทําอยู่อย่างนั้นซํ้าแล้วซํ้าเล่า

พิจารณาปัญญาก็เหมือนกัน ถ้าเป็นขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ อย่างหยาบ ขันธ์ ๕ อย่างกลาง ขันธ์ ๕ อย่างละเอียด แล้วมันมีอุปาทานอย่างไร? ก็ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ แล้วนี่ไปยุ่งกับมันทําไมอีก ทําไมมีความรู้สึก? เพราะมันมีกิเลสอยู่ มันมีความต้องการของมันอยู่ มันยังมีสิ่งตกค้างอยู่ในใจอยู่ มันก็เกาะเกี่ยวกับความรู้สึกนึกคิดอยู่เหมือนกัน ถ้ามันเกาะเกี่ยวความรู้สึกนึกคิด แล้วความรู้สึกนึกคิดนี่มาจากไหน ถ้าความรู้สึกนึกคิด เราจะแยกแยะ แยกแยะมันอย่างไร เห็นไหม พิจารณาซํ้าไปๆ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันขาดนะ โลกนี้ราบหมดเลย ว่างหมดเลย ถ้ามันว่างนี่มันมีความสุขกันอย่างไร นี่ไง ถ้ามันไม่สวมเขา

ถ้ามันสวมเขา มันก็ล้มลุกคลุกคลาน ถ้ามันสวมเขา ก็ทําแล้วทําเล่า ถ้ามันไม่สวมเขาขึ้นมามันก็เป็นธรรมไง ธรรมะขณะนี้เป็นอกุปปธรรมนะ อกุปปธรรมมัน ๒ ขั้นตอน อกุปปธรรมคืออฐานะ คือมีต้นทุน สิ่งที่จะทําให้จิตนี้จะล่มสลายไปจนออกไปเป็นปุถุชน เป็นไปไม่ได้อีกแล้ว แล้วขึ้นไป ถ้าโลกนี้ราบหมด มันว่างหมด แล้วทําอย่างไรต่อไป

ถ้ามีสติปัญญา มันต้องทําขึ้นไป พอทําขึ้นไป มันจะเป็นมหาสติ มหาปัญญา คําว่า “มหาสติ มหาปัญญา” เห็นไหม สติต้องยิ่งใหญ่ ปัญญาต้องยิ่งใหญ่ ถ้าปัญญาไม่ยิ่งใหญ่ สติไม่ยิ่งใหญ่ มันจะจับกามราคะได้อย่างไร

สิ่งที่เป็นกามราคะ ถ้าพิจารณากายนอก กายใน กายในกาย...กายในกาย ก็อสุภะไง

ถ้าพิจารณาโดยจิต มันก็เป็นกามราคะ กามฉันทะ เพราะมันมีฉันทะ มีความพอใจ มันก็เกิดกามราคะ แต่ถ้ามันเป็นความจริง ถ้ามันจับได้ มันต้องเป็นมหาสติ มหาปัญญา เห็นไหม ถ้ากิเลสมันไม่สวมเขานะ ถ้ากิเลสสวมเขา มันก็บอก “นี่นิพพาน นิพพานแล้วแหละ มันว่างหมด มันไม่มีอะไรเลย ไม่มีอะไรเลย นี่ไม่มีอะไรเลย”...แต่มี

ถ้ามีสติปัญญา มหาสติ มหาปัญญา มันจับของมัน มันพิจารณาของมัน

“มันไม่มีอะไรเลย ไม่มีอะไรเลย” ไม่มีอะไรเลยก็กิเลสมันสวมเขาเอาไง นี่ไง ว่างๆ ว่างๆ ไง ถ้าว่างๆ มาตั้งแต่ต้น ตั้งแต่ต้นไม่มีอะไรมันก็ว่างของมันมาแล้ว ให้มันทําลายเหยียบยํ่ามาตลอด แต่มันมีขึ้นไป แต่กิเลสอย่างละเอียดมันก็หลอกด้วยความละเอียดของมัน ลึกซึ้งของมัน แต่ถ้ามันมีมหาสติ มหาปัญญา มันจับของมันนะ สะเทือนเลื่อนลั่นเลย สะเทือนเลื่อนลั่นเพราะอะไร เพราะมันได้ขุมทรัพย์ ถ้ามันจับกายได้ ถ้ามันจับกายไม่ได้มันก็ว่างอยู่อย่างนั้นน่ะ มันไม่เกิดเป็นอนาคามิมรรค ไม่เกิด

อนาคามิมรรคหมายถึงว่า มรรคผล มรรคมันต้องจับได้ มันต้องมีเหตุมีผล มันมีเหตุมีปัจจัยของมัน ถ้ามันจับไม่ได้ มันก็ว่างอยู่อย่างนั้นน่ะ ถ้าว่างอยู่อย่างนั้นมันไม่เกิดมรรค ถ้าไม่เกิดมรรค มันก็ไม่เกิดมหาสติ มหาปัญญา แล้วมหาสติ มหาปัญญา มันจะเกิดอย่างไร

นี่ไง ครูบาอาจารย์ของเราถึงต้องคอยปลุก คอยปลอบ คอยส่ง คอยเสริมไง ถ้ามันจับของมันได้ มันก็เป็นอสุภะ อสุภะกับพิจารณากายมันแตกต่างกันอย่างไร กายที่หยาบละเอียดมันแตกต่างกันอย่างไร? มันแตกต่าง เพราะสติกับมหาสติก็แตกต่างแล้ว ถ้าปัญญา มหาปัญญามันก็แตกต่าง นี่เวลาสติปัญญามันก็ใช้ใคร่ครวญในสิ่งที่เป็นสามัญสํานึกของมนุษย์นี้ มันใช้พิจารณาชําระล้าง มันก็เป็นโสดาบัน

แต่ถ้าเป็นอนาคามี มันต้องเป็นมหาสติ มหาปัญญา เพราะกิเลสที่ละเอียดลึกซึ้ง ถ้าพิจารณาซํ้าๆ แล้ว การหลอกลวง การสวมเขาอันนี้ละเอียดลึกซึ้งมาก มันจะบอกว่ามันพิจารณาไปแล้ว จนไม่มี จนว่าง จนต่างๆ นี่มันจะหลอกลวงไปตลอด แล้วถ้าเราเชื่อนะ ก็ล้มลุกคลุกคลาน การปฏิบัติมันจะยากมาก

แต่ถ้ามีสติปัญญาขึ้นมา มันแยกของมัน มันจับแล้วพิจารณา แยกซํ้าๆ ซากๆ มันจะละเอียดลึกซึ้งเข้าไป ละเอียดเข้าไปจนถึงตัวจิต แล้วจิตมันไปชําระกันที่นั่น ปล่อยวางกันที่นั่น พอปล่อย มันปล่อยวางเพราะอะไร นี่ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างละเอียด มันทําลาย มันทิ้งหมด พอมันทิ้งหมด ทิ้งกามราคะ มันก็ปล่อยวางหมด ถ้าพิจารณาเป็นปัญญา กามฉันทะ กามราคะ ถ้ามันพิจารณา มันขาด ขันธ์อย่างละเอียดขาด บึ้ม! คาหัวใจ แล้วมันขาด บึ้ม! นี่มันเป็นผลนะ มันเป็นวิบาก แต่มันเกิดจากการกระทําต่างหากล่ะ

แล้วบอกว่าบึ้มๆ แล้วก็บอกว่า เอาปืนยิงมัน เอาระเบิดเขวี้ยงมันให้มันเกิดบึ้ม! มันจะได้จบ

บึ้มใส่ใคร บึ้ม! ฆ่าตัวตายไง บึ้ม! ใส่เรา จิตไม่ได้ทําลายจิต บึ้มๆ มาแล้วทําอะไร แต่เวลามันเป็นของมันนี่มันเป็นวิบาก คือผลที่เกิดจากการกระทํา พอเกิดจากการกระทํา มันครืน! ในหัวใจ โอ้โฮ! มันมหัศจรรย์ของมัน นี่เสร็จแล้วพิจารณาซํ้าๆ เข้าไป นี่อนาคามีอย่างละเอียด คือสัดส่วนที่มันเหลือ

การปฏิบัติมันยังมีวิธีการของมันอีกเยอะนะ ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยประคอง เราจะทําของเราไปได้ ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ประคองกันไปนะ เราก็ว่าเวลาพิจารณาซํ้าๆ เข้าไป ซํ้า มันก็คลายตัวออก นี่อนาคามี ๕ ชั้น มันจะละเอียดของมันขึ้นไปเป็นชั้นๆ มันจะคลายตัวของมันออก พอคลายตัวมันออกๆ เราคิดว่าสิ่งนี้เป็นมรรค ๔ ผล ๔ ไง มันก็เลยไปสิ้นสุดที่ว่าขันธ์อย่างละเอียด แล้วขันธ์อย่างละเอียดแล้วมันออกไปเป็นจิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตนี้ไม่ใช่ขันธ์ จิตส่วนจิต ขันธ์ส่วนขันธ์

เพราะจิตนี้ “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา” แต่มันไม่ใช่ดําริเลยนะ เวลาปฏิบัติไม่ใช่ดําริเลย มันเป็นแค่ความผ่องใส แค่พลังงานเฉยๆ พลังงานตัวนี้คือตัวอวิชชา พลังงานตัวนี้ไง “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส”...แล้วจิตผ่องใสมันอยู่ไหน

เวลาบอกว่า เวลาจิตสงบแล้วมันผ่องใส เห็นแสงต่างๆ...แสงตะเกียงมันก็อยู่นี่ไง ดูแสงไฟอยู่นี่ แสงไฟมันมีค่ากับใคร แสงไฟมันให้แต่ความสว่างกับเราเท่านั้นล่ะ แต่จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส แสงความสว่างอันนี้สิ มันจะไปเกิดบนพรหมนะ ถ้าพิจารณากามราคะมาแล้วมันจะเกิดบนพรหม แล้วหามันไม่เจอหรอก

การค้น การหา เราทิ้งคนมาทั่ว เราทําลายคนมาทั้งหมดเลย เราเป็นผู้มีอิทธิพล เราจะทําลายตัวเราไหม? เราไม่ยอมทําลายตัวเราหรอก เราจะเห็นว่าคนอื่นไม่ดีหมดเลย เรานี่สุดยอดคน นี่ไง จิตที่ละเอียดกว่านี้มันยิ่งหลงยิ่งกว่านี้ นี่การสวมเขาอันละเอียดนี้ลึกซึ้งนัก น้อยคนนักที่จะสํานึกตัวได้ ส่วนใหญ่แล้วทุกคนจะไปคร่อมตออยู่อย่างนั้นน่ะ แต่เพราะมีครูมีอาจารย์ เพราะมีคนที่มีสติปัญญาขึ้นมา มันถึงไปจับตัวนี้ได้ พอจับตัวนี้ได้ก็เป็นอรหัตตมรรค

อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ ถ้ามันไม่มีอรหัตตมรรค เอาอรหัตตผลมาจากไหน ถ้ามันจับไม่ได้ มรรคมันจะเกิดได้อย่างไร นี่ไง ดูสิ ธรรมจักรคือจักรที่มันจะหมุน อรหัตตมรรคที่มันจะหมุน เอาอะไรมาหมุน

มันไม่มีต้นไม่มีปลาย ไม่มีเริ่มต้น ไม่มีสิ่งใดเป็นพื้นฐาน ไม่มีที่ตั้งของมรรค ไม่มีที่ตั้งของธรรมจักร แล้วมันจะไปอยู่ที่ไหน ถ้ามันมีขึ้นมา มันก็หมุน ถ้ามันจับของมันได้ มันก็เป็นอรหัตตมรรค อรหัตตมรรคมันก็สัมปยุตเข้ามา สัมปยุตเข้ามาก็เป็นอรหัตตมรรค วิปปยุตเข้ามาก็เป็นอรหัตตผล มันคลายตัวออก เห็นไหม นิพพาน ๑ จบ นี่ไง ถ้ามันจบแล้ว กิเลสสวมเขาอีกไม่ได้ ไม่มีสถานที่ให้กิเลสได้อยู่อาศัย ที่อยู่อาศัยของมารไม่มี

แต่ถ้ายังมีที่อยู่อาศัยของมาร มีสิ่งต่างๆ ขึ้นมา มันก็สวมเขาเอาไง มันสวมเข้ามาตั้งแต่หยาบๆ ขึ้นมา ไปข้างบนมันละเอียดกว่านี้เยอะนะ ลึกลับซับซ้อนมาก ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ ประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ เราจะทํากันอย่างไร ถ้าไม่มีคนมีบารมีขึ้นมา ไม่มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นขึ้นมา เพราะหลวงปู่มั่นท่านสร้างบุญญาธิการมา ท่านบอกว่าท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์เหมือนกัน ท่านก็ปรารถนาเป็นพระพุทธเจ้า ท่านถึงได้ละเอียดลึกซึ้ง ละเอียดลึกซึ้งหมายความว่า ไม่ให้กิเลสมันหลอก ไม่ให้กิเลสมันสวมเขาเอา ท่านถึงเอาตัวท่านรอดมาได้

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ แล้วจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ได้อย่างไร เขาจะรู้ได้อย่างไร จนทอดธุระ นี่ขนาดว่าปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ แล้วนี่ปัญญาของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น แล้วพวกเราเป็นลูกศิษย์กรรมฐาน ลูกศิษย์ครูบาอาจารย์ ลูกศิษย์วัดป่าบ้านตาด ลูกศิษย์พระป่า เห็นไหม พระป่าเขาประพฤติปฏิบัติกันด้วยความเป็นจริง เขาไม่ให้กิเลสมันสวมเขาเอานะ เขาไม่ให้สิ่งต่างๆ มาหลอกมาลวง เราต้องทําความจริงของเราเพื่อประโยชน์กับเรา เอวัง

๔

วิปัสสนาธุระ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๔ มิถุนายน ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้เป็นวันสําคัญทางพุทธศาสนา เป็นวิสาขบูชา เป็นวันที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมนะ วางธรรมวินัยนี้ไว้ให้เราได้ศึกษา ถ้าเราได้ศึกษานะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน “อานนท์ เธอบอกเขาเถิด ให้ปฏิบัติบูชา อย่าบูชาเราด้วยอามิสเลย” การปฏิบัติบูชา เห็นไหม นี่การปฏิบัติบูชา เราก็เข้าใจว่าเป็นการปฏิบัติ เพราะเวลาคนเข้าถึงศาสนา มันต้องเข้าถึงศาสนาด้วยการประพฤติปฏิบัติ

เห็นไหม การศึกษาเล่าเรียนทุกคนก็รู้ว่าเป็นทฤษฎี ทุกคนก็รู้ว่าเป็นธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาไว้ๆ ศึกษาไว้เพื่อให้เป็นความรู้ ความรู้อย่างนี้มันเป็นความเป็นคันถธุระ เป็นความรู้เพื่อเข้าใจในศาสนา พอเราเข้าใจในศาสนา เพราะเราจะเอาศาสนาสอนประชาชน ถ้าสอนประชาชนนะ สิ่งที่เราไม่เข้าใจเลย ประชาชนเขาโต้แย้งขึ้นมา เราจะไม่มีสิ่งใดที่เราจะสื่อสารกับเขา ฉะนั้น การสื่อสารกับเขานี่การสื่อสารกับโลกนะ แต่ถ้าการสื่อสารกับตัวเองล่ะ ถ้าการสื่อสารกับตัวเองนะ สิ่งที่เราศึกษามานี่เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ไม่ใช่ธรรมของเรา ถ้าเราจะปฏิบัติบูชาล่ะ เราจะปฏิบัติบูชาอย่างใด

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าศึกษามา นี่เห็นโทษเห็นภัยนะ เห็นโทษเห็นภัยในการที่ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ เห็นไหม เขาปฏิญาณตนว่าเขาเป็นพระอรหันต์ทั้งนั้นน่ะ แต่มันเป็นความจริงหรือเป็นความไม่จริงล่ะ? มันเป็นความไม่จริง ความไม่จริงเพราะอะไร เพราะมันไม่สามารถชําระกิเลสได้จริง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา สิ่งนี้ชําระกิเลสได้จริง ชําระได้จริงเพราะมันเป็นความจริงไง ความจริง เวลาจะเผยแผ่ธรรมไป เผยแผ่ธรรมให้ผู้ปฏิบัติได้จริง วุฒิภาวะของเขา เขามีวุฒิภาวะจะรับได้แค่ไหน เวลาเผยแผ่ธรรม เห็นไหม ถ้าเป็นพวกคฤหัสถ์ของเขา ก็ “อนุปุพพิกถา” ให้เขาเสียสละทาน ให้เขารู้จักเสียสละ ให้เขารู้จักการให้อภัย ให้จิตใจของเขามีหลักมีเกณฑ์ของเขา

ในการศึกษา ศึกษามาเพื่อสื่อสารกับฆราวาส บริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ภิกษุก็เหมือนกัน ภิกษุผู้บวชใหม่ ผู้ที่ยังไม่เข้าใจสิ่งใดเลย ก็ต้องศึกษามาเพื่อเป็นความรู้ของเรา เพื่อพูดในภาษาเดียวกัน เวลาเป็นภิกษุขึ้นมา บวชเข้ามาต้องขอนิสัย การขอนิสัยครูบาอาจารย์ก็เพื่อจะให้ได้นิสัย คําว่า “ได้นิสัย” ภิกษุบวชใหม่เป็นผู้ที่ฟังคําสั่งสอนได้ยาก เพราะอะไร เพราะเราอยู่กับโลกมาไง โลกคือความอิสระ คือความพอใจของเรา แต่พอธรรมวินัยขึ้นมาแล้ว ธรรมวินัยมันมีอาวุโส ภันเต มันมีสิ่งใดที่ดูแลผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มีหลักมีเกณฑ์ใช่ไหม

ฉะนั้น เวลาเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ศึกษามาเพื่อปฏิบัตินะ ฉะนั้น เวลาศึกษามาเพื่อปฏิบัติ เวลาเราจะปฏิบัติกัน ถ้าเราไม่มีครูบาอาจารย์ล่ะ? เราก็ปฏิบัติด้วยความรู้ความเห็นของเรา ถ้าเราปฏิบัติด้วยความรู้ความเห็นของเรานะ เวลาปฏิบัติด้วยความรู้ความเห็นของเรามันคืออะไรล่ะ? มันคืออวิชชา คือความไม่รู้นั่นไง

ความรู้ความเห็นของเรา แล้วมันไม่รู้ได้อย่างไรล่ะ? มันไม่รู้เพราะมันมีกิเลสอวิชชาปกคลุมจิตใจนี้ไว้ เวลาปฏิบัติมาก็ว่าศึกษามาตามความเป็นจริงนั้น ถ้าตามความเป็นจริงนั้นนะ คําว่า “พุทธพจน์ๆ” ตามคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม “ธรรมะเป็นธรรมชาติ สรรพสิ่งเป็นความว่าง ทุกอย่างเป็นความว่าง”...มันก็เหมือนเรานี่แหละ ดูสิ เวลารัฐเขาทําสิ่งใดขึ้นมา เราเห็นความบกพร่องของเขา เจ้าหน้าที่เขาคอรัปชั่น เราจะไปร้องเรียน เรามีสิทธิร้องเรียนไหม? ไม่มี ไม่มีหรอก มันเป็นความเสียหายแก่รัฐ ถ้าเป็นความเสียหายแก่รัฐ คนที่จะกล่าวโทษได้ต้องเป็นอัยการ ประชาชนไม่มีสิทธิไปกล่าวโทษเจ้าหน้าที่ของรัฐ เว้นไว้แต่เราร้องเรียนไปที่อัยการ อัยการเขาจะกล่าวโทษ เขาจะร้องเรียนของเขา

นี่ก็เหมือนกัน คําว่า ”พุทธพจน์ๆ” เรื่องของศาสนานะ เห็นไหม เราศึกษาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าเป็นพุทธพจน์ แล้วเวลาเราปฏิบัติ เราจะปฏิบัติตามนั้น เราปฏิบัติตามนั้นมันก็ไม่ได้ความเป็นจริงตามนั้น

ถ้าความเป็นจริง เห็นไหม ดูสิ ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันเป็นสิ่งที่ว่าเป็นกรอบ แล้วความจริงของเราล่ะ ความจริงของเราที่เราจะเข้าสู่กรอบนั้น ถ้าเราเข้าสู่กรอบนั้นไม่ได้ เราจะเอาความจริงมาจากไหน ฉะนั้น การศึกษามาเป็นปริยัติ มันเป็นสัญญา เป็นความจําได้หมายรู้ มันเป็นเรื่องของโลกียปัญญา เป็นเรื่องของโลก ทางวิชาการที่โลกเขาศึกษากันๆ เห็นไหม แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเราจะทําความเป็นจริงของเราขึ้นมานะ ถ้าเราทําความสงบของใจเราได้ ถ้าใจมันสงบได้ มันเป็นความจริงขึ้นมาได้ เห็นไหม นี่วิปัสสนาธุระ

คันถธุระ คือการศึกษามา ศึกษามาเพื่อให้เรามีความรู้ มีความรู้เรื่องธรรมและวินัย มีความรู้ เห็นไหม “ธรรมะเป็นธรรมชาติ สรรพสิ่งเป็นธรรมชาติ” พอเป็นธรรมชาติ เราก็เป็นธรรมชาติอันหนึ่ง กิเลสก็เป็นธรรมชาติอันหนึ่ง ถ้าเป็นธรรมชาติอันหนึ่ง เห็นไหม

เวลาประพฤติปฏิบัติไปก็ “ทําไมพูดอย่างนั้น ทําไมปฏิบัติอย่างนั้น”

“อ้าว! นี่พุทธพจน์นะ”

แล้วพุทธพจน์มาจากไหนล่ะ “พุทธพจน์”

นี่ไง เวลากฎหมายนี่ก็หน้าที่ของอัยการเขา ความเสียหายก็เป็นความเสียหายของรัฐ ไม่ใช่ความเสียหายของเรา เวลาเราได้ผลประโยชน์ล่ะ เวลาเราขัดแย้ง เราเป็นผู้กล่าวโทษ ถ้าเราเป็นผู้กล่าวโทษ เห็นไหม เรามีความสุขความทุกข์ เรามีความเสียหาย เราเป็นผู้กล่าวโทษ ถ้าเรากล่าวโทษ เขาจะเข้ามาเยียวยาความเสียหายนั้น แต่ถ้าเรากล่าวโทษไม่ได้ เพราะเราไม่มีสิทธิกล่าวโทษ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าบอกว่า ศึกษาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ธรรมนี้เป็นธรรมชาติๆ” ธรรมชาติมันก็เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะก็คือธรรมชาติ สรรพสิ่งเป็นธรรมชาติ เห็นไหม แต่ถ้าเราปฏิบัติธรรม นี่เราเสียหาย เราเป็นผู้ทุกข์ เราเกิดมา จิตนี้มีอวิชชาครอบงํามันอยู่ เรามีความทุกข์ความยาก เราจะประพฤติปฏิบัติเพื่อจะแก้ทุกข์ของเรานี่ ถ้าแก้ทุกข์ของเรา เห็นไหม นี่วิปัสสนาธุระ

คันถธุระ คือการศึกษาว่า พุทธพจน์ แล้วห้ามที่จะโต้แย้งกับพุทธพจน์...มันไม่มีใครโต้แย้งพุทธพจน์หรอก แต่เวลาปฏิบัติไป มันจะต้องงอกเงยขึ้นมา มันจะเป็นความจริงของใจนั้นขึ้นมา เห็นไหม เราเป็นผู้เสียหาย เพราะเราเป็นผู้ทุกข์ผู้ยาก

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ท่านปรินิพพานไปแล้ว ท่านประพฤติปฏิบัติได้จริงของท่าน ท่านทําจริง ท่านถึงได้เอาคําสั่งสอนนี้มาสั่งสอนเรา เพราะเอาคําสั่งสอนนี้วางธรรมและวินัย แล้วเราศึกษาสิ่งนี้มา มันเป็นปริยัติ เป็นคันถธุระ คันถธุระเขาดูแลรักษาปกครอง แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็บอก “สิ่งนี้เป็นธรรมๆ ถ้าใช้ปัญญา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา เราจะไปทําสมถะ เราจะไปทําพุทโธๆ นี่เป็นสมถะ มันไม่มีปัญญาขึ้นมา มันไม่เป็นปัญญา มันไม่เป็นวิปัสสนา” นี่เขาว่าอย่างนั้น

ถ้าวิปัสสนาของเขาล่ะ วิปัสสนาของเขานี่มีปัญญารู้ตัวทั่วพร้อม มีปัญญารู้ไปหมด นี่คือปัญญาของเขา แล้วใครเป็นผู้เสียหายล่ะ เพราะอะไร เพราะเวลาปัญญาของเขาก็ปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ก็คือมันเป็นธรรมวินัย มันอยู่ในพระไตรปิฎก พุทธพจน์ๆ มันเป็นเรื่องของรัฐ เป็นเรื่องของธรรม เป็นเรื่องของพุทธศาสนา นี่มันเป็นเรื่องธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วของเราล่ะ ของเราอยู่ไหน

เพราะว่าถ้าเป็นคันถธุระ แล้วเราศึกษามาโดยเถรตรง โดยเถรส่องบาตร จะให้เป็นความจริงตามนั้น แต่ความจริงตามนั้นมันก็เป็นเรื่องของรัฐไปหมดเลย ไม่ใช่เป็นเรื่องส่วนบุคคล ไม่ใช่เป็นเรื่องของเรา พอเราศึกษาไปแล้ว เราทําสิ่งใดมันก็กุดด้วน มันไม่มีอะไรสืบต่อไง

แต่ถ้าเป็นวิปัสสนาธุระ วิปัสสนาธุระนะ มันเริ่มต้นจากครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านศึกษาของท่านมาเหมือนกัน ธรรมวินัยใครจะศึกษาไม่ได้ ใครก็ศึกษาได้ทั้งนั้นน่ะ ศึกษามาทําไม

นี่ศึกษามาไว้เพื่อเป็นคันถธุระ เพื่อปกครอง เพื่อดูแล อันนั้นศึกษามาเพื่อสังคม แต่ถ้าเราศึกษามา นี่ไง เราเป็นผู้เสียหาย เราศึกษามาเพื่อจะแก้ไขกิเลสของเรา เราศึกษามาเพื่อจะประพฤติปฏิบัติ เราศึกษามาจะเป็นวิปัสสนาธุระ

วิปัสสนาธุระ คือเริ่มกําหนดว่า เรื่องของบุคคล เรื่องของเรา เรื่องของจิต พอจิตเกิดมา เราเกิดมาเป็นมนุษย์ มีความสุขความทุกข์ตามแต่อํานาจวาสนาของจิตนั้น เพราะเราเห็นโทษเห็นภัยในวัฏสงสาร เราถึงมาบวชเป็นพระเป็นเจ้ากัน พอบวชเป็นพระเป็นเจ้าขึ้นมา เราศึกษามา ศึกษาจากครูบาอาจารย์ ศึกษาจากภาคปฏิบัติ ถ้าศึกษาจากภาคปฏิบัติ เราขอนิสัยจากครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ของเราก็เป็นผู้พาทํา วางข้อวัตรปฏิบัติไว้ แล้วเราประพฤติปฏิบัติตามนั้น ถ้าเราประพฤติปฏิบัติตามนั้น จิตใจมันจะดิ้นรน มันจะกวัดแกว่ง “ทําไมต้องเป็นแบบนั้น เราเป็นคฤหัสถ์มา ก่อนบวช เราก็เป็นคนมีศักยภาพ เราก็มีศักดิ์ศรีของเรา ทําไมเราต้องมาเชื่อฟัง”...มันเชื่อฟังเพราะครูบาอาจารย์ท่านรู้จริง ท่านเอาเรื่องของเรา เอาการปฏิบัติของเราที่เราปฏิบัติ

เห็นไหม คําว่า “ปฏิบัติ” เวลาเราจะเริ่มทําความสงบของใจนะ ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามา นี่เราจะกล่าวโทษแล้ว เราจะกล่าวโทษ เราจะฟ้องสัจจะ ฟ้องธรรม ว่ากิเลสมันครอบงําหัวใจของเรา กิเลสมันทําลายหัวใจของเรา เราจะไม่ให้กิเลสมันเหยียบยํ่าเรา ถ้ากิเลสมันเหยียบยํ่าเรานะ มันเหยียบยํ่าเรา แล้วมันแอบอยู่ มันบังเงาอยู่ในจิตของเรา แล้วมันบอกว่าสิ่งนี้เป็นพุทธพจน์ๆ เราเข้าใจหมด เขาว่าสิ่งนี้เป็นวิปัสสนา สิ่งนี้เป็นปัญญาในพุทธศาสนา ในความเห็นของคันถธุระ ในการประพฤติปฏิบัติของเขาที่เขาประพฤติปฏิบัติกัน

แต่เวลาเป็นวิปัสสนาธุระของเรา ครูบาอาจารย์ของเราไม่สอนอย่างนั้น ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาธุ! ศึกษามาแล้ว แล้ววางไว้ แล้วเราพยายามทําความสงบของใจให้ได้ ถ้าใจเราสงบระงับเข้ามา เห็นไหม วิถีแห่งจิต ถ้าจิตมันมีการกระทําของมัน

ถ้าจิตไม่มีการกระทํานะ นี่ปฏิสนธิจิต เวลามันลงในไข่ ในครรภ์ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ มันได้กําเนิด พอกําเนิดขึ้นมา นี่มันกําเนิดโดยที่เราไม่รู้ว่าเราเกิดมาจากไหน พอเราไม่รู้ว่าเราเกิดมาจากไหน เราเกิดมาเป็นมนุษย์แล้ว ดูสิ เกิดมาก็ออดอ้อนจากพ่อจากแม่ พ่อแม่เลี้ยงเรามา เวลาจะบวชขึ้นมา อุปัชฌาย์นี่ยกเข้าหมู่ พอยกเข้าหมู่ เราก็ศึกษาโดยรูปแบบ รูปแบบธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่วางไว้ นี่ไง เราศึกษาได้แค่นี้ เรารู้จิตได้แค่นี้

แต่เวลาเราไปอยู่กับครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม “วิปัสสนาธุระ” วิปัสสนาธุระนะ ให้ฝึกหัด ให้ตัดเย็บ ฝึกหัดให้รู้จักรักษาบริขาร คําว่า “รู้จักรักษาบริขาร” นั้นคือข้อวัตรนะ นี่รู้จักรักษา รักษาสิ่งนี้ขึ้นมา เพราะการดํารงชีวิตด้วยบริขาร ๘ สิ่งที่เป็นบริขาร เราจะเก็บ เราจะพับ เราจะดูแลของเราอย่างใด ถ้าเราเก็บเราพับ นั้นคือการฝึกหัดสติ นั้นคือการดูแลหัวใจ ไม่ให้หัวใจมันส่ายแส่ออกไปสู่โลก ออกไปสู่เรื่องของโลกธรรม ถ้าจิตใจเราไม่มีใครดูแล จิตใจมันจะแส่ส่ายออกไปสู่โลกธรรม

ติรัจฉานวิชา วิชาของโลกไง เอาวิชาของโลกมาศึกษากัน เอาวิชาของโลกมาให้จิตมันไปอาศัยกัน แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเรานี่ให้มีข้อวัตรปฏิบัติ ให้จิตใจอยู่ในข้อวัตร อยู่ในการกระทํา นี่ปฏิปทาเครื่องดําเนิน พอมันมีเครื่องดําเนิน มันรักษาใจไว้ให้ใจมีเครื่องอยู่ มีที่อาศัย พอมีที่อาศัย เราเริ่มทําความสงบของใจกัน ถ้าทําความสงบของใจ มันจะไปสู่วิปัสสนาธุระ

ถ้ามีคนบอกว่า “พุทโธๆ สิ่งต่างๆ มันเป็นสมถะ มันไม่มีปัญญา มันไม่เป็นปัญญาในพุทธศาสนา” นี่ไง ที่ว่าเวลาที่เขาปฏิบัติปัญญารู้ตัวทั่วพร้อม เขาว่าสิ่งนั้นเป็นวิปัสสนาๆ “เขาว่า เขาว่า” แต่มันเป็นเรื่องความเสียหายของรัฐ เป็นเรื่องความเสียหายในพุทธศาสนา ในเรื่องที่ว่า ถ้ายกให้ศาสนา ยกให้พุทธพจน์ แต่ตัวเองไม่ได้ผลประโยชน์สิ่งใดเป็นประโยชน์กับตัวเอง...เป็นประโยชน์นะ ถ้ามันเป็นประโยชน์ ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ใจมันไม่รู้จริงเห็นจริง มันก็อ้างสิ่งนั้นแล้วพยายามให้กิเลสมันเหยียบยํ่า เหยียบยํ่าว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ โดยที่ว่าตัวเองไม่มีหลักเกณฑ์ ไม่มีความจริงในหัวใจ เวลาแสดงธรรมออกมา มันถึงแสดงธรรมโดยเลื่อนลอย ไม่มีอะไรเป็นนํ้าหนัก ควรหนักควรเบามันไม่มี

แต่ถ้าเป็นวิปัสสนาธุระนะ ครูบาอาจารย์ของเราสอนให้รู้จักอ่อนน้อมถ่อมตน ให้หัวใจนี้มันเปิดกว้าง พอมันเปิดกว้างขึ้นมา มันจะทําคําบริกรรมพุทโธหรือปัญญาอบรมสมาธิ มันจะทําให้จิตนี้ เห็นไหม จากธรรมและวินัย จากข้อวัตรปฏิบัติเป็นธรรมและวินัย เป็นกรอบ แต่มันมีเราไง มันมีวิถีแห่งจิต จิตนี้มันจะเริ่มรู้จักตัวของมันเอง

จิตนี้เวลามันเกิดปฏิสนธิขึ้นมา มันเกิดมาเป็นเรา มันมีแต่ความทุกข์ความร้อน ความเหยียบยํ่าในหัวใจ หัวใจจะแบกหามแต่สัญญาอารมณ์ มีแต่ความทุกข์ยาก แต่ไม่รู้จักตัวเอง ไม่รู้จักตัวเองไง แต่เวลาทําขึ้นมา นี่อ้างอิงพุทธพจน์ๆ อ้างอิงว่าสิ่งนี้ อภิธรรม รู้หมด เป็นรูป เป็นนาม สู่สิ่งที่ว่ามันเป็นไปตามหลักวิชาการ แต่ตัวเองไม่เห็น ตัวเองไม่รู้

แต่เราพยายามทําความสงบของใจนะ ถ้าใจมันสงบ วิถีแห่งจิต มันปล่อยวางเข้ามา มันพุทโธๆ เห็นไหม สิ่งที่มันจะออกไปสู่เรื่องของโลก ออกไปสู่สัญญาอารมณ์ มันจัดอยู่ในข้อวัตร ในการฝึกหัดบังคับจิต แต่พอเรามากําหนดพุทโธๆ สิ่งที่มันจะส่งออก นี่ให้มันอยู่ที่พุทโธ เห็นไหม “พุทธานุสติ” เราฝึกหัดสติตั้งแต่เรามีวัตรปฏิบัติ เรามีข้อวัตรปฏิบัติจากครูบาอาจารย์ ถือนิสัยมา แต่เวลากําหนดพุทโธๆ ของเรา จากที่ว่าเรารักษาหัวใจของเรามา ถ้าจิตใจมันเร่าร้อนนะ สิ่งใดก็แล้วแต่ มันจะทิ้งๆ ขว้างๆ...การทิ้งๆ ขว้างๆ มันเป็นอาบัติทั้งนั้นน่ะ มันเป็นอาบัติทุกกฏ คําว่า “ทุกกฏ” คือความไม่ดีงาม สิ่งที่เราทําโดยไม่มีสติสตัง ทุกกฏทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าเราทําด้วยความมีสติ เรารักษาของเรา เราพับเราเก็บด้วยความเรียบร้อย เวลาเราจะมานั่งสมาธิภาวนา จากข้อวัตรปฏิบัติสิ่งนั้น การฝึกหัดสติจากข้อวัตร มันก็มาฝึกหัดสติจากพุทธานุสติ พุทธานุสติให้จิตมันสงบระงับเข้ามา พอจิตมันสงบระงับเข้ามา วิถีแห่งจิตมันปล่อยมา เห็นไหม มันปล่อยสิ่งต่างๆ เข้ามา ถ้ามันปล่อยสิ่งต่างๆ เข้ามา เรามีสติมีปัญญาของเรา ถ้ามันสงบระงับเข้ามา แล้วเราจะเริ่มออกสู่วิปัสสนา

เวลามรรค ๔ ผล ๔ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมนะ วางธรรมและวินัยไว้ มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ ถ้ามรรค ๔ ผล ๔ มรรคมันอยู่ที่ไหน ถ้าไม่มีมรรค มันจะเอาผลมาจากไหน เพราะมันไม่มีมรรค มันไม่มีการกระทําไง สิ่งใดที่มันเป็นเหตุ มีความขัดแย้ง มีความขัดข้องต่างๆ ยกให้กับอัยการ ต้องให้อัยการเป็นผู้ฟ้อง ประชาชนไม่มีสิทธิในการฟ้อง แล้วเวลาอ้างพุทธพจน์ๆ นั่นล่ะคือสิ่งที่อ้างธรรม อ้างวินัย อ้างพุทธพจน์

แต่เวลาเราเดือดร้อน เราเดือดร้อนนะ ถ้าเราเดือดร้อน เราต้องฟ้องเอง เราเดือดร้อน เราต้องหาเหตุหาผลว่าทําไมมันเดือดร้อน ถ้าเราฟ้องเอง มันจะมีการไต่สวน มีการสืบสวนว่ามันถูกหรือผิด ถ้าจิตใจของเรา วิปัสสนาธุระนี่มันเอาจิตใจนี้เข้าไปสู่การให้ตีแผ่ว่ามันเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง

เวลาเราเกิดมา เราไม่รู้จักตัวเรานะ เราไม่รู้จักจิตหรอก เราไม่เคยเห็นจิต ถ้าจิตใครไม่เคยสงบ ยังไม่รู้จักตัวเอง เวลากําหนดว่ามีความรู้สึกนึกคิด ทันอารมณ์ความรู้สึกของตัว ยับยั้งความรู้สึกนึกคิดของตัวเองได้ อันนี้เป็นสติ มันเป็นสติ เรื่องโลกๆ ไง คนเรานี้ปฏิภาณไหวพริบมันมี แล้วเวลาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สัญญาอารมณ์เป็นอย่างนั้น เราก็ตรึกในธรรม เราตรึกตาม เวลาเราตรึก เห็นไหม เป็นตรรกะ เราเข้าใจได้ แล้วพอเข้าใจได้ พอเข้าใจ มันปล่อยวาง ก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ...สิ่งนี้เป็นธรรมๆ ทําไมเราไม่มีเหตุไม่มีผลล่ะ

สิ่งที่เป็นธรรม เห็นไหม มรรค ๔ ผล ๔ มันต้องมีโสดาปัตติมรรค ถ้าไม่มีโสดาปัตติมรรค มันจะไม่มีผล วิปัสสนาธุระมันต้องมีเหตุมีผล ถ้าไม่มีเหตุไม่มีผล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่อาฬารดาบสรับประกันขนาดไหนก็ไม่รับ ไม่เอา ไม่เอา อาฬารดาบสบอกเลย “เจ้าชายสิทธัตถะมีความรู้เหมือนเรา มีความเห็นเสมอเรา ให้เป็นอาจารย์สอนได้” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เอา ปฏิเสธ เพราะใจเรายังทุกข์อยู่ เพราะมันไม่มีเหตุไง คือฟ้องด้วยตัวเองไม่ได้ ตัวเองยังยกใจนี้ขึ้นสู่วิปัสสนาไม่ได้ ถ้าวิปัสสนาไม่ได้ มันไม่มีสิ่งใดที่จะไต่สวนได้ อริยสัจมันเกิดมาไม่ได้หรอก

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตั้งแต่อานาปานสติ กําหนดลมหายใจเข้า ลมหายใจออก จนจิตสงบแล้วพิจารณาของท่านไป นี่มันมีเหตุมีผลของมัน เพราะมีเหตุมีผล เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เสวยวิมุตติสุข แล้ววางธรรมและวินัยนี้ไว้ พอวางธรรมวินัยไว้ให้เราได้ก้าวเดินตามนะ

กึ่งพุทธกาลนี้ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง แล้วเรามีครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ แล้วท่านก็มีข้อวัตรปฏิบัติให้เราได้ดําเนินตาม เราดําเนินตามด้วยจิตใจที่เป็นสุภาพบุรุษ จิตใจที่ยอมรับเหตุรับผล ไม่ใช่จิตใจที่ไหลไปตามแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยากอ้างอิง อ้างอิงผลทั้งนั้นน่ะ เพราะกิเลสมันมักง่าย กิเลสมันไม่อยากลําบากลําบน มันก็อ้างธรรมๆ พออ้างธรรมนะ มันก็มีสัญญาอารมณ์แบบนั้น

เวลาเราอยู่ในโลก “สิ่งนี้เราไม่มีสิทธิฟ้อง สิ่งนี้เป็นเรื่องของอัยการ” เห็นไหม “สิ่งนี้เป็นพุทธพจน์ๆ เราไม่รับรู้ เราก็อยู่กับสังคมโลกไปอย่างนั้นน่ะ” นี่มันก็เป็นสิ่งที่ว่ามันก็เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะไป

แต่ถ้าเราจะทําของเรานะ เรามีเหตุมีผลของเรา เราพยายามทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบนะ ปุถุชนคนหนา ปุถุชนคนหนาคือว่าทําใจให้สงบได้ยาก เราถึงต้องมีศีล เราเสียสละทานกันเพื่อให้จิตใจเป็นสาธารณะ แล้วเรามีศีลของเรา ศีลคือความปกติของใจ ศีลคือความปกติของใจนะ แต่พอเรามีศีลขึ้นมา เราบังคับไม่ให้ใจนี้มันคิดออกนอกลู่นอกทาง แล้วเรามีคําบริกรรมของเรา ถ้าไม่มีคําบริกรรม ไม่มีปัญญาอบรมสมาธิ จิตนี้เป็นสมาธิไม่ได้

ดูสิ เวลาตะกอนในนํ้า เวลานํ้า ถ้านิ่ง ตะกอนในนํ้านั้นก็ตกลงสู่ก้นแก้ว เวลาเราขยับ ตะกอนนั้นก็ขึ้นมา จิตใจก็เหมือนกัน สิ่งที่เป็นสัญญาอารมณ์ ความรู้สึกนึกคิดมันมีของมัน เดี๋ยวพอมันสงบนิ่งอยู่ ตะกอนก็ตกอยู่ก้นแก้ว พอเดี๋ยวมันมีอะไรกระทบ มันก็ขึ้นอีก มันเป็นอย่างนั้นอยู่ตลอดไป

ฉะนั้น มีคําบริกรรมพุทโธๆๆ เราพยายามจะทําให้สิ่งนี้มันสงบระงับ ถ้าสิ่งนี้สงบระงับนะ สงบระงับแล้วมันจะเป็นกัลยาณปุถุชน รูป รส กลิ่น เสียง คือสิ่งที่กระทบจิต แก้วนี้เวลาขยับขึ้นมา สิ่งที่มีตะกอน เวลาขยับ นํ้ามีการไหลเวียน ตะกอนนั้นมันก็จะฟูขึ้นมา ถ้ามันสงบขึ้นมา ตะกอนนั้นมันก็อยู่ก้นแก้ว

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจ ถ้ามันไม่มีสิ่งใดไปกระทบ มันก็ว่ามันไม่มีสัญญาอารมณ์ ไม่มีความรู้สึกนึกคิด มันมีแต่ความสุข เวลามีสิ่งที่กระทบขึ้นมา มันก็มีสัญญาอารมณ์ มันก็กระพือขึ้นมา นี่ก็เหมือนกัน ฉะนั้น เรามีเหตุมีผลในการดูแลรักษา ถ้าเรามีพุทธานุสติ พุทโธๆๆ พุทธานุสติ เห็นไหม นี่มันเกาะไง มันเกาะ มันมีการบริหารจัดการ มันไม่ใช่ลอยมาจากฟ้า สมาธินี่

เดี๋ยวก็คิดดี เดี๋ยวก็คิดร้าย เดี๋ยวเราก็มีอารมณ์ความรู้สึกพอใจ เดี๋ยวเราก็มีอารมณ์ความรู้สึกขัดแย้ง มันมีของมันโดยธรรมชาติของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าเราเอาพุทธานุสติบังคับไว้ มันมีที่มาที่ไป วิถีแห่งจิตมันต้องมีการดําเนินการของมัน มันต้องมีจุดเริ่มต้น มีการกระทํา พอมีการกระทําขึ้นมา ถ้าพุทโธๆ จนมันสงบขึ้นมา มันสงบได้นี่ ถ้าพอมันสงบแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญาจนมันคล่องตัว จนมันใช้งานได้ ถ้าจิตสงบแล้ว ถ้ามันน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นี่ถ้ามันน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันจะออกใช้ปัญญาตามความเป็นจริง ขณะที่จิตเราเริ่มสงบแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญาอย่างนั้น นี่คือใช้ปัญญาที่ว่าฝึกหัด ปัญญามันจะไม่เกิดขึ้นเอง

นี่บอก “จิตสงบแล้วมันจะเกิดปัญญา นํ้าใสจะเห็นตัวปลา” นี้มันเป็นธรรม เป็นบุคลาธิษฐาน เป็นคําเปรียบเทียบ เป็นสิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยายามจะชักจูงจิตของผู้ที่กระทําให้เห็นเหตุเห็นผล ฉะนั้น พอบอก “นํ้าใสแล้วเห็นตัวปลา” เพราะถ้าจิตสงบแล้วมันใส มันมีปลาอยู่ในนํ้านั้น คือมันมีกิเลสอยู่ในหัวใจนั้น ฉะนั้น พอนํ้าใสจะเห็นตัวปลา เราก็บอกว่า “รอให้นํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา” เราไม่ฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะเกิดปัญญาขึ้นมาไม่ได้

นี่ไง วิปัสสนาธุระ วิปัสสนาธุระมันต้องมีการดําเนินการ เริ่มตั้งแต่จิตสงบแล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญาอย่างใด การใช้ปัญญามันจะเป็นวิปัสสนาจริงๆ ไม่ใช่วิปัสสนาโดยพุทธพจน์ที่ว่าเป็นวิปัสสนา “ใช้ปัญญาแล้วเป็นวิปัสสนา เราใช้ปัญญาแล้ว” อันนี้มันเป็นเรื่องของความเสียหายของรัฐ มันไม่ใช่เรื่องความเสียหายของเรา ถ้าเป็นเรื่องความเสียหายของรัฐ มันก็เป็นเรื่องของอํานาจของอํานาจรัฐ

แต่ถ้าเป็นความเสียหายของเรา เราทุกข์เรายาก เราจะแก้ไขของเรา ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา เราต้องฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้ามันยังไม่สงบ เราก็ใช้ปัญญาพิจารณาเทียบเคียงๆ ให้จิตใจของเรามีหลักมีเกณฑ์ มีหลักมีเกณฑ์คือว่ามันพอใจในพุทโธไง มันพอใจในการกระทํา ถ้าจิตเราไม่พอใจ มันอึดอัดขัดข้องไปหมด ถ้าวันไหนเราพอใจ วันไหนเราภูมิใจ เราจะทําพุทโธได้ เราจะทําจิตสงบของเราได้ วันไหนมันอึดอัดขัดข้อง ทําสิ่งใดแล้วไม่มีสิ่งใดประสบความสําเร็จสักอย่างหนึ่ง อึดอัดไปหมดเลย นี่เราใช้ปัญญา มันแยกแยะตรงนี้ได้

ปัญญาว่า เรานั่งทําไม เรามาค้นหาอะไร ก็เราเกิดมาทุกข์ แล้วเราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนถึงที่สุดแห่งทุกข์ แล้วที่สุดแห่งทุกข์มันแก้กันที่นี่ มันไม่ได้แก้กันที่ความจํา มันไม่ได้แก้กันที่การอ้อนวอนเอา มันไม่ได้แก้ที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์จะพยากรณ์ชี้เอาให้เราเป็นแบบนั้น มันไม่มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ ท่านเป็นผู้ชี้ทางเท่านั้น ฉะนั้น ถ้าเราเกิดมาแล้วเราทุกข์ เราเกิดมาแล้วเราอยากจะมีความสุขด้วยความเป็นจริง เราก็ต้องแก้ไขของเรา ถ้าเราแก้ไขของเรา เราก็พอใจทํา

ถ้าเราพอใจทํา เห็นไหม การทําความสงบของใจ การใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราก็พอใจทํา พอใจทํานี่มันก็ราบรื่น พอราบรื่น เราทําสิ่งใดไป ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา นี่เป็นจริงขึ้นมาถ้าจิตมันสงบบ่อยครั้งเข้าๆ จนมั่นคง พอมั่นคง นี่ปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน พอกัลยาณปุถุชน มันจะใช้ปัญญาพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม อันนี้จะเป็นโสดาปัตติมรรค มันต้องมีมรรค พอมีมรรค เห็นไหม มรรค ๘ พอมีมรรค มีการกระทํา นี่วิปัสสนาธุระ มันมีธุระจัดการของจิต จิตมันทําอย่างไรมันถึงเป็นวิปัสสนา มันถึงเป็นงาน มันถึงมีการกระทํา มันถึงมีการถอดถอนให้หัวใจนี้เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เห็นไหม ถ้าจิตมันถอดถอน มันเบาอย่างไร เวลาจิตสงบแล้วมีความสุขอย่างไร เวลามันออกใช้ปัญญาแล้วมันมีการกระทํา มันว่าง มันโล่ง มันโถงอย่างใด

ดูนะ ในทางโลก เวลาเขาส่งยานอวกาศขึ้นไปสู่อวกาศเพื่อทําสถานีอวกาศ เขามีสถานีอวกาศเพื่ออะไร? เพื่อทดลองทางวิทยาศาสตร์ แล้วเขาจะส่งคนขึ้นไป ส่งสัมภาระขึ้นไปอยู่บนสถานีอวกาศนั้น นี่ก็เหมือนกัน จิต ถ้าเป็นปุถุชน จิตที่เป็นโลก มันก็เป็นเรื่องอย่างหนึ่ง เราอยู่กับโลกนี่เราอยู่สุขสบายมากนะ เรากระโดดอย่างไร เราจะทําตัวอย่างไรนะ แรงดึงดูด แรงโน้มถ่วงมันไม่ให้เราหลุดออกไปจากโลกนี้หรอก เราจะทําอย่างไรก็ได้ แต่ถ้าเราทําความสงบของใจ พอใจมันสงบแล้วมันรู้มันเห็นของมัน ถ้ามันรู้มันเห็นของมัน นี่วิถีแห่งจิต ถ้าวิถีแห่งจิต มันจะเกิดวิปัสสนา การวิปัสสนา เห็นไหม วิปัสสนาในอะไร

ถ้าอยู่ในโลก แรงดึงดูดของโลก แรงโน้มถ่วงของโลก การทดลองทางวิทยาศาสตร์นั้นมันไม่สมบูรณ์ แต่ถ้าเขาไปทดสอบทดลองทางวิทยาศาสตร์กันในสถานีอวกาศ เพราะพ้นจากแรงโน้มถ่วง นี่ก็เหมือนกัน จิต ถ้ามันมีกิเลส มีอวิชชา มันมีความเห็น ตัณหาความทะยานอยาก มันเข้าข้างตัวมันเองตลอด นี่ไง ถ้ามีมรรคมีผล พอถ้าจิตเราสงบ เราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เพราะจิตเราสงบ มันเหมือนกับอยู่บนสถานีอวกาศ มันไม่มีแรงโน้มถ่วง มันไม่มีสิ่งต่างๆ มันมีการกระทําของมัน แล้วมันเป็นแบบใด ถ้ามันเป็นแบบใด นี่พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณาของมันไปเป็นชั้นเป็นตอน เห็นไหม นี่วิปัสสนาธุระนะ

วิปัสสนาธุระ คืองานของใจ

วิปัสสนาธุระ คือมีมรรคมีผลของมัน

ถ้ามรรคผลของมันมีการกระทําของมัน มันจะเป็นความจริงของมัน

ไม่ใช่ว่าสิ่งที่ว่า “เราใช้ปัญญาแล้วนี่จะเป็นวิปัสสนา เราใช้ปัญญา” นี่เราอ้างกันเองไง เราอ้างว่า “เราใช้ปัญญาๆ แล้วพุทโธๆ พระป่ามันเป็นสมถะ มันไม่มีปัญญา”...มันไม่มีปัญญา มันสร้างฐานขึ้นมาได้อย่างใด

นี่วิปัสสนาธุระมันเกิดที่นี่ ครูบาอาจารย์ตามความเป็นจริงท่านทําของท่านอย่างนี้ มันเกิดโสดาปัตติมรรค เพราะเกิดโสดาปัตติมรรค มันก็เป็นสถานีอวกาศนะ สถานีอวกาศมีการกระทําของใจนั้น ใจดวงนั้นมันทดสอบของมัน มันเป็นปัญญาของใจดวงนั้น นี่ไง มันมีฐานของมัน มันมีวิถีแห่งจิต จิตที่มันมีการกระทํา ถ้าจิตมีการกระทํา มันถึงมีผล ถ้าจิตไม่มีการกระทํา เอาผลมาจากไหน มันไม่มีผล เห็นไหม มันเป็นแบบว่าพุทธพจน์ๆ อ้างอิงกันไป อ้างอิงสิ่งนั้น อ้างอิงนะ

ทีนี้เราปฏิบัติขึ้นไป พอเราปฏิบัติ พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณากาย เห็นไหม พิจารณาแยกแยะของมัน ถ้าแยกแยะนะ แยกแยะเพราะมันไม่มีแรงดึงดูดใช่ไหม ไม่มีแรงโน้มถ่วง ไม่มีสิ่งใดเข้ามากระทํา ถ้ามันปล่อยวางได้ๆ การทดลองทางวิทยาศาสตร์บนยานอวกาศ บนสถานีอวกาศ ทดลองเสร็จแล้วได้ผลไหม นี่ทดลองซํ้าๆ ทดสอบตรวจสอบๆ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนมันเป็นจริงตามนั้น ถ้ามันเป็นความจริงตามนั้นมันก็เป็นผลใช่ไหม ถ้ามีผลเกิดขึ้น ฉะนั้น เราจะทําให้จิตใจนี้ก้าวเดินต่อไป นี่จิตใจมันจะก้าวเดินต่อไปนะ

นี่วิปัสสนาธุระ มีการกระทํานะ จะไปถึงสถานีอวกาศ ถ้ามียานอวกาศ เขาจะขับเคลื่อนต่อไป เห็นไหม จิตมันสงบแล้ว ทําความสงบของใจ โสดาปัตติมรรคมันก็มีการกระทําของจิต มีสัมมาสมาธิ มีปัญญาของจิต วิปัสสนาญาณ วิปัสสนาธุระมันมีกําลังของมันในระดับของมัน ถ้าระดับของมัน พิจารณาแล้ว พิจารณาซํ้าจนมันถึงที่สุด มันขาด มันปล่อยมันวางของมันไป

งานต่อไป ถ้าจะเป็นสกิทาคามิมรรค ถ้าสกิทาคามิมรรค เห็นไหม จากสถานีอวกาศ เขาจะไปสู่ดวงจันทร์ ยานอวกาศนั้นจะขับเคลื่อนไปสู่ดวงจันทร์ เพื่ออะไร? เพื่อเป็นฐาน นี่วิปัสสนาธุระมันมีเหตุมีผลของมัน ไปสู่ดวงจันทร์นั้นไปทําไม? ไปสู่ดวงจันทร์เพื่อไปศึกษา ไปพิสูจน์การกระทํานั้น ถ้าไปสู่ดวงจันทร์นั้น อะไรไปสู่ดวงจันทร์นั้น? นี่โสดาปัตติมรรค สถานีอวกาศ สกิทาคามิมรรค ขึ้นไปสู่ฐานที่ดวงจันทร์นั้น มันจะขึ้นสูงขึ้นไป

นี่ไง วิปัสสนาธุระมันต้องมีเหตุ ถ้ามันไม่มีเหตุ มันจะเอาผลมาจากไหน นี่เหตุสมควร ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ผู้ใดด้นธรรมมันก็ได้ธรรมะด้นเดาทั้งนั้น ถ้าเรามีสัมมาสมาธิ ทําความสงบของใจเข้ามา จิตที่ว่าพิจารณาของเรา เห็นไหม ตั้งแต่สถานีอวกาศนั้นได้พิสูจน์ตรวจสอบกันแล้ว จนกระบวนการที่มันจบสิ้น พอจบสิ้นกระบวนการ เราไปต่อเนื่อง

เพราะจิตนี้มันหมุนเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ สิ่งที่เป็นวัฏฏะ กามภพ รูปภพ อรูปภพ มันยังเวียนตายเวียนเกิดไปถ้ามันมีแรงดึงดูดของมัน นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเรามีโลก เรามีจักรวาล เวลาพ้นจากโลกขึ้นไปสถานีอวกาศ เราพิจารณาของเรา เราจะพิจารณาต่อไป สกิทาคามิมรรคทําความสงบของใจให้มากขึ้น ถ้าใจมันสงบมากขึ้นนะ มันจะน้อมไปสู่กาย สู่เวทนา สู่จิต สู่ธรรม ถ้ามันพิจารณาแล้ว พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณา เห็นไหม นี่ไง วิถีแห่งจิตมันจะก้าวเดินต่อไป ถ้าวิถีแห่งจิตมันก้าวเดินต่อไป วิปัสสนาธุระมันมีเหตุมีผลของมัน

โสดาปัตติมรรคกับสกิทาคามิมรรค มันแตกต่างกันอย่างใด

ถ้าสกิทาคามิมรรค เวลามันจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมขึ้นมาแล้วมันพิจารณา พิจารณาอย่างใด พอพิจารณาแล้วมันปล่อย มันปล่อยวางอย่างใด การปล่อยวาง การกระทําของมัน มันมีเหตุมีผลของมัน ถ้ามีเหตุมีผลของมัน เห็นไหม ดูสิ เราพิจารณาแล้ว สิ่งที่เป็นอุปาทานในหัวใจ

ในหัวใจนะ เวลาที่มันเป็นปุถุชน มันทุกข์มันร้อนแค่ไหน เวลาเราพิจารณาของเราขึ้นมาบนสถานีอวกาศ พ้นจากความโน้มถ่วง พ้นจากแรงดึงดูด มันก็แตกต่างกันแล้ว จิตใจที่มันเป็นปกติ จิตใจที่มันอยู่กับโลกนี่จะทําอย่างไร จนเราหัวหกก้นขวิด มันก็อยู่บนโลกนี้ มันไม่ไปไหนหรอก ถ้ามันไม่ไปไหน มันเกิดมันตายที่นี่ มันก็จะเวียนในวัฏฏะนี้ แต่เพราะเราจะขับเคลื่อน เราจะเอาจิตของเราให้พ้นออกไปจากกิเลส พอพ้นออกไปจากกิเลส เราก็ทําของเรา ในความจริงของเรา

ในทางความเป็นจริง ทางวิทยาศาสตร์เขามีของเขาอยู่แล้ว เราพิจารณาของเรา พอจิตมันพ้น เป็นสัมมาสมาธิก็พ้นจากแรงดึงดูดของกิเลส มันก็เป็นสถานีอวกาศ มันขึ้นไปแล้วมันทําการตรวจสอบของมัน ตรวจสอบของมัน มันมีการกระทําของมันแล้ว นั่นล่ะคือโสดาปัตติมรรค พอมันถึงที่สุดของมรรค มันก็เป็นผล

พอถึงเป็นผล เราทําความสงบของใจเข้ามาอีก พอใจสงบแล้วเราออกพิจารณาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม สิ่งที่มันเป็นอุปาทานในใจ สิ่งที่เป็นอุปาทานในใจนะ พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก มันก็ปล่อย เห็นไหม ความปล่อย ปล่อยบ่อยครั้งเข้าๆ บนดวงจันทร์นั้นมันมีสิ่งใด บนดวงจันทร์นี้เราขึ้นมาพิสูจน์เรื่องสิ่งใด? ในดวงจันทร์นั้นมันก็มีแต่แร่ธาตุ นี้มันเป็นธาตุ มันเป็นแร่ธาตุใช่ไหม แต่ในหัวใจล่ะ ในหัวใจ ในสิ่งที่เป็นกิเลสที่เป็นนามธรรมนี่ จิตที่เป็นนามธรรม

แต่ให้เห็นความแตกต่าง นี่วิปัสสนาธุระ วิถีแห่งจิตที่มันมีการกระทํา ความรู้สึกนึกคิด สิ่งที่ว่าเป็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร รูปมันเป็นอย่างไร สัญญาเป็นอย่างไร สังขารเป็นอย่างไร วิญญาณเป็นอย่างไร แล้วมันเสวยอารมณ์อย่างไร ตัณหาความทะยานอยากมันร้อยรัดอย่างใด นี่พูดถึงความหยาบความละเอียดไง

ทีนี้พอมันขึ้นไปสู่ดวงจันทร์ มันก็พิสูจน์ของมัน พิจารณาของมัน พิจารณาสิ่งใด? พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม แยกแล้วแยกเล่าๆ เวลามันทําลายกันนะ มันทําลายดวงจันทร์นั้นทั้งดวงจันทร์นั้น มันทําลาย มันพิจารณาแล้วเวลามันขาดนะ โลกนี้ราบหมดเลย ไม่มีสิ่งใดในหัวใจนั้น ว่างหมด เห็นไหม ความว่างหมด สิ่งนี้มันเป็นผล

ถ้าสิ่งนี้เป็นผล นี่วิถีแห่งจิต จิตมันมีการกระทําของมัน จิตมันรับรู้ มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก มันรู้ว่าจิตใจดวงนี้มันพ้นสิ่งใดมา มันมีสิ่งใดที่เป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันทับถมหัวใจนี้ แล้วมันได้ทําลายเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา นี่มันรู้ของมัน ถ้ารู้ของมัน

โดยปัญญาของเรา เรามีปัญญา ดูสิ นักวิทยาศาสตร์ที่เขาพิสูจน์ของเขา เขาทดสอบของเขา เห็นไหม คนมีความเห็นแตกต่างกัน ถ้ามีความเห็นแตกต่างว่า สิ่งนี้เป็นถึงที่สุดแห่งทุกข์ เขาก็ติดของเขา แต่ถ้านักวิทยาศาสตร์ที่เขายังไม่ยอม ไม่ยอมรับว่าสิ่งนี้เป็นถึงที่สุด เพราะมันยังมีดวงอาทิตย์ มันมีจักรวาล มีสิ่งต่างๆ ในโลกนี้ที่เรายังรู้ได้อยู่ ถ้าเรารู้ได้อยู่ เราจะก้าวหน้าไปอย่างใด

การจะก้าวหน้าขึ้นไป ถ้ามีครูบาอาจารย์ของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านจบรอบหมดแล้ว ท่านวางธรรมวินัยไว้หมดแล้ว แล้ววางธรรมวินัยไว้ เวลาเราอ้างพุทธพจน์กัน เราก็อ้างโดยตรรกะ เราอ้างว่าสิ่งนี้มันเป็นเหตุเป็นผลของพุทธพจน์ มันไม่ใช่เป็นเหตุเป็นผลของเรา นี่เราพูดธรรมะได้ แต่ในหัวใจของเราไม่มีสิ่งใดที่มันถลอกปอกเปิก ไม่มีสิ่งใดที่มันจะชําระล้างออกจากหัวใจของเราเลย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราพิจารณาแล้ว พอมันทําลาย โลกนี้ราบหมด มันมีแต่ความสุขนะ แล้วมันก้าวเดิน ถ้ารักษาไว้ มีสติปัญญา สิ่งนี้จะเป็นความสุขมาก แต่ถ้าเราจะดําเนินการต่อไป วิถีแห่งจิตที่มันจะดําเนินการต่อไป ถ้าทําความสงบของใจเข้ามานะ มันจะจับได้

โลก ดวงจันทร์ จักรวาลนี้มันอยู่ได้ด้วยอะไร? มันอยู่ได้ด้วยพลังงานของดวงอาทิตย์ เพราะดวงอาทิตย์มันให้พลังงาน มันให้สรรพสิ่งต่างๆ ให้สิ่งมีชีวิตในจักรวาลนี้ นี่เหมือนกัน ในความรู้สึกนึกคิดของเรา เห็นไหม กามราคะ สิ่งที่เป็นกามราคะ เพราะกามราคะมันถึงสร้างเผ่าพันธุ์ การมีเผ่าพันธุ์ เพราะเกิดจากกามราคะ

สิ่งที่กามราคะ ถ้าผู้ที่พิจารณา พิจารณาทําลายดวงจันทร์หมดแล้ว ทําลายสกิทาคามิมรรค มันทําลายอุปาทานในหัวใจหมดแล้ว มันว่างหมด ไม่มีสิ่งใดเลย พอว่างหมด เพราะว่าปฏิเสธไม่ยอมรับสิ่งใด มันก็ว่ามันไม่มี แต่ถ้าจิตมันสงบ พอจิตมันเริ่มสงบ มันจะเป็นมหาสติ พอมหาสติ ถ้ามันจับ มันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมโดยตามความเป็นจริง มันจะเป็นมหาปัญญา

นี่เหมือนกัน ความเร่าร้อนของดวงอาทิตย์ มันจะมีวัตถุสิ่งใดที่เขาจะเข้าไปพิจารณา ไปตรวจสอบดวงอาทิตย์ วัตถุสิ่งใดเข้าไปถึงดวงอาทิตย์ มันก็ย่อยสลายหมด เพราะดวงอาทิตย์ เห็นไหม ดูพลังงานของมัน ความร้อนของมันจะมีแรงมหาศาลขนาดไหน

ความโลภ ความโกรธ ความหลงในหัวใจของเรา มันเผา มันทําลายดวงใจดวงนี้ แต่ดวงใจดวงนี้ไม่เคยย่อยสลาย ไม่เคยเสียหาย ใจไม่เคยตาย มีความโลภ ความโกรธ ความหลงครอบงําใจดวงนี้ แล้วเอาใจดวงนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ ถ้ามันพอใจ มันก็สร้าง มันก็ดํารงเผ่าพันธุ์ของมันต่อไป แต่ถ้าเราเป็นนักบวช เราเป็นผู้ประพฤติปฏิบัติ เราถือพรหมจรรย์ เราถือพรหมจรรย์มันก็เผาเราในหัวใจจากภายใน ถ้ามันเผาหัวใจเราจากภายใน ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา มันจับได้ มันจะเป็นมหาสติ เป็นมหาปัญญา นี่จะเป็นอนาคามิมรรค ถ้าอนาคามิมรรคมันเกิดขึ้นมา มันพิจารณาของมัน นี่มันจับได้ เพราะดวงอาทิตย์มันส่งพลังงานมาอยู่แล้ว เพียงแต่เราปฏิเสธมัน

เวลาจิต โลกนี้ราบเป็นหน้ากลอง มันปล่อยวางหมดแล้ว เราปฏิเสธมันเอง เราไม่ยอมรับรู้ว่ามันมีอยู่ เพราะถ้าเรารับรู้ว่ามีอยู่ เราจะต้องไปทํางาน เราจะต้องไปพิจารณามัน เราจะต้องไปต่อสู้กับความโลภ ความโกรธ ความหลง กิเลสมันฉลาดนัก กิเลสมันบอกว่า “สิ่งนี้ไม่มี สรรพสิ่งนี้ไม่มี ที่เราประพฤติปฏิบัติมาแล้ว สิ่งนี้เป็นความถูกต้องทั้งหมด”

เห็นไหม กิเลสอย่างหยาบ กิเลสอย่างกลาง กิเลสอย่างละเอียด...กิเลสอย่างละเอียดมันทําลายหัวใจดวงนี้ให้ใจดวงนี้อยู่ในอํานาจของมัน แม้แต่มันประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม ดูสิ สถานีอวกาศก็ทําลายมาแล้ว ดวงจันทร์มันก็ได้ทําลายมาแล้ว มันบอก “สิ่งนี้ไม่มีแล้ว จบแล้ว”

แต่ถ้าเราพิจารณาของเรา จิตเราสงบขึ้นมา มันจับต้องดวงอาทิตย์ได้ ถ้ามันปฏิเสธดวงอาทิตย์ มันก็ว่าดวงอาทิตย์ไม่มี แต่ถ้ามันจับต้องดวงอาทิตย์ได้ เห็นไหม พลังงานของดวงอาทิตย์ ดูสิ เอาอะไรไปจับ? นี่ไง มหาสติ มหาปัญญา มันมีของมัน มันจับต้องได้ พอจับต้องได้ มันก็มีการกระทํา

“วิปัสสนาธุระ” ถ้าวิปัสสนาธุระ นี่มีการกระทําไง มีการกระทํา มีความเป็นไป มันมีความมหัศจรรย์ไง จิต ถ้ามีความมหัศจรรย์ขึ้นมา มันจะรู้ของมันว่าจิตนี้ได้ทําสิ่งใดมา

ถ้าจิตทําสิ่งใดมา ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาท่านแสดงธรรมๆ เห็นไหม เวลายมกปาฏิหาริย์ ดูสิ ที่เขามาท้าพิสูจน์ลองฤทธิ์ลองเดช องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ให้ใครทํานะ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้รับท้าเอง นี่ทํายมกปาฏิหาริย์ แสดงกับเขา เวลาออกมานี่ มีไฟออกจากหูข้างหนึ่ง มีนํ้าออกจากหูอีกข้างหนึ่ง มีไฟออกจากจมูกข้างหนึ่ง มีนํ้าออกจากจมูกอีกข้างหนึ่ง

นี่ไง ถ้าจิตใจมันมหัศจรรย์ สิ่งที่มันทําประสบความสําเร็จมาแล้ว สิ่งต่างๆ ที่มันเข้าใจได้หมดแล้ว เรื่องอภิญญา ๖ มันเป็นเรื่องที่จิตมันทําได้ แต่ขณะที่มันยังทําไม่ได้ มันมีแต่ความเร่าความร้อนในหัวใจ มันแผดเผา แผดเผาด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ด้วยอวิชชา แผดเผาด้วยมาร แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ เราจะประพฤติปฏิบัติมาด้วยธรรม

ถ้าประพฤติปฏิบัติด้วยธรรม เห็นไหม ดูสิ เวลาบอกว่ามีมหาสติ มหาปัญญา มันจะเข้าไปจับดวงอาทิตย์ เราบอกว่าสิ่งนี้มันเร่าร้อนเกินไปนัก มันจะมีสิ่งใดเข้าไปจับไปต้องมันได้ นี่ไง แต่ถ้ามันวิปัสสนาธุระ วิถีแห่งจิตที่มันทําได้ มันเห็นโทษของมัน มันจับของมันได้ ถ้ามันจับของมันได้ มันแยกแยะได้ มันพิสูจน์ได้...พิสูจน์อะไร พิสูจน์อะไร

เวลาจิตมันเป็นมหาสติ มหาปัญญานะ เวลามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันเป็นอสุภะ สิ่งที่เป็นอสุภะ มันพิสูจน์ตรวจสอบกัน ดูสิ ในจักรวาลนี้ สิ่งที่ให้พลังงานมันคืออะไร? คือพลังงานจากดวงอาทิตย์ทั้งนั้นน่ะ พลังงานจากดวงอาทิตย์มันให้พลังงาน ให้สิ่งต่างๆ เพื่อชีวิต เพื่อเผ่าพันธุ์ เพื่อความเป็นไปของพืช ของมนุษย์ ของสัตว์ ของสิ่งต่างๆ เป็นอย่างนั้นหมดล่ะ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันเป็นกามราคะ สิ่งที่เป็นกามราคะมันแผดเผาตัวมันนะ สิ่งนี้แหละที่มันทําให้จิตรอดพ้นไปไม่ได้ สิ่งนี้มันทําให้จิต เห็นไหม

ดูสิ คนเกิดมาในจักรวาล ดวงอาทิตย์ดวงหนึ่งให้ผลประโยชน์ ให้ความอบอุ่น ให้แสง ให้ต่างๆ กับโลกกับจักรวาลนี้มากมายขนาดไหน นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิต ในจิตของเราที่มันเวียนตายเวียนเกิด เวียนตายเวียนเกิดเพราะใคร? เวียนตายเวียนเกิดเพราะความโลภ ความโกรธ ความหลง

สิ่งที่เวลาโกรธ เห็นไหม คนที่มีนิสัยนุ่มนวล เวลาโกรธ โกรธก็เผาลนในหัวใจของตัว นิ่มนวลนะ แต่พอโกรธขึ้นมาแล้วก็ต้องมีผลตอบสนอง มีผลกับหัวใจดวงนั้น เห็นไหม เวลาโลภ โลภขึ้นมาก็เผาลนของมัน ถ้าเวลามันหลงล่ะ นี่ความโลภ ความโกรธ ความหลง กามราคะ เพราะมีเหตุนี้มันถึงหมุนให้เป็นไป เพราะจิตมันผูกพันกับสิ่งนี้

พอจิตมันผูกพันกับสิ่งนี้ เวลาพูดถึงจักรวาลนี่มันใหญ่โตนัก แต่เวลาพูดถึงจิต พูดถึงนามธรรม สิ่งใดมันก็บรรจุไว้ในจิตได้ จิตนี้มันบรรจุได้ทั้งหมด ความโลภ ความโกรธ ความหลง มันบรรจุอยู่ในหัวใจดวงนี้ ถ้าหัวใจดวงนี้มันบรรจุไว้ด้วยความทุกข์ความยาก มันบรรจุไว้ด้วยอวิชชา ความไม่รู้ตัวตนของมัน ถ้าเรามีสติปัญญา เวลามันออก มันจับได้ มันออกพิจารณานะ การพิจารณากามราคะ การพิจารณาอสุภะนี่ มันทําแล้วทําเล่า แล้วมันมีความหลอกลวง มันมีสิ่งที่มันจะรักษาสถานะของมัน

อวิชชานะ เรื่องกามราคะ สิ่งนี้มันเป็นแม่ทัพใหญ่ แม่ทัพใหญ่นะ สิ่งที่ทําให้สัตว์โลกเราทุกข์ร้อนอยู่นี้ก็เป็นเพราะเหตุนี้ ถ้าเป็นเพราะเหตุนี้ การต่อสู้ การจะทําลายกัน เพราะจะทําลาย เห็นไหม ในกองทัพใดก็แล้วแต่ แม่ทัพเป็นสิ่งสําคัญที่สุด ถ้าแม่ทัพที่ฉลาด เขาจะนํากองทัพนั้น จะขับเคลื่อนไปยึดต่างๆ ได้ทั้งโลกเลย เขาจะครองโลกกัน นี่พูดถึงเขาจะครองโลกนะ เขาจะครองโลกโดยโลกนี่มันครองได้ยาก เพราะอะไร เพราะเรื่องของความเห็นต่าง แต่ถ้าเราครองโลกในใจเรานี่มันครองได้ มันครองได้เพราะอะไร เพราะอวิชชามันควบคุมไว้หมดอยู่แล้ว นี่ความไม่รู้ในใจมันครอบครองใจดวงนี้อยู่แล้ว

ทีนี้ใจดวงนี้มันเวียนตายเวียนเกิด มันเป็นความลึกลับ มันเป็นความมหัศจรรย์ มันเป็นสิ่งที่ถ้าไม่มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่มีใครสามารถเข้าไปรู้เห็นเรื่องอย่างนี้ได้ แต่เพราะมีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

วันนี้วันสําคัญทางพุทธศาสนา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา แล้ววางธรรมวินัยนี้ไว้ พอวางธรรมวินัย พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา พอเทศนาว่าการขึ้นมา นี่รื้อสัตว์ขนสัตว์ เทศนาว่าการทีหนึ่ง เทวดา อินทร์ พรหม สําเร็จเป็นแสนๆ ล้านๆ นี่เทศนาว่าการทีหนึ่ง ดูสิ พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ เห็นไหม เวลาสําเร็จขึ้นมาเป็นร้อยเป็นพัน นี่ไง เพราะผู้ที่มีความจริงอันหนึ่งในหัวใจขึ้นมา มันจะเป็นประโยชน์มหาศาลขนาดนั้น

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “อานนท์ บอกเขานะ ให้ปฏิบัติบูชาเถิด อย่าบูชาด้วยอามิสกับเราเลย” บูชาด้วยอามิสมันเป็นเรื่องของการฝึกหัดการฝึกฝน จากคนที่มันไม่เชื่อ จากคนที่ไม่มีหลักมีเกณฑ์ เขาก็ต้องฝึกหัดกันขึ้นมาแบบนั้น แต่ในการปฏิบัติของเรา เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม เวลาปฏิบัติขึ้นมา ถ้าไม่มีครูไม่มีอาจารย์ ไม่มีผู้ชี้นํา มันก็ปฏิบัติโดยกิเลสไง ปฏิบัติโดยกิเลส นี่ยกต่างๆ ยกเหตุยกผลไว้ให้กับความเห็นของรัฐ ความเห็นของธรรม แต่ไม่มีความเห็นของตัวเลย

แต่ถ้าเราปฏิบัติ เพราะเรามีอํานาจวาสนา เราถึงเกิดมากึ่งพุทธกาล มีครูมีอาจารย์ของเรานะ ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติของท่านขึ้นมา ท่านมีเหตุมีผลของท่านขึ้นมา แล้วท่านวางข้อวัตรปฏิบัติ เราก็ทําตามนั้นจนจิตใจมันพัฒนาขึ้นมา มันจะรู้มันจะเห็นของมัน ถ้ารู้เห็นของมัน มันมีเหตุมีผลอย่างนี้ไง มันมีการกระทําจริงๆ แล้วมันเป็นการกระทําภายใน

ดูสิ เวลาฤทธิ์เวลาเดชของจิต ฤทธิ์เดชจากภายในมันมีของมัน เวลาปัญญาเราเกิด ใครจะรู้ใจของใคร ใครจะเห็นปัญญาของใครว่าปัญญาของใครหยาบ ปัญญาของใครละเอียด แต่ถ้ามันเป็นปัญญาละเอียด มันแสดงออก ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ การประพฤติปฏิบัติ นี่มันมีการคุยกัน ในเมื่อหมู่ชน ในกลุ่ม ในครอบครัวกรรมฐาน ในครอบครัวของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เขารู้เขาเห็นของเขานะ ถ้ารู้เห็น คนรู้ได้ขนาดไหนก็พูดได้ขนาดนั้น แต่ถ้าครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้ว ท่านรู้ขั้นตอนของจิตทั้งหมด ถ้ารู้ขั้นตอนของจิตทั้งหมด ท่านจะคอยดูแล คอยสั่งสอน คอยบอก

แล้วเราปฏิบัตินี่ล้มลุกคลุกคลาน แม้แต่เรารู้เราเห็นนะ เราเป็นมหาสติ มหาปัญญา...มหาสติ มหาปัญญาเป็นเรื่องใหญ่โตมาก คําว่า “ใหญ่โตมาก” เห็นไหม แม้แต่สติปัญญานี่เรากําหนด เริ่มต้นจากการปฏิบัติ เราก็ล้มลุกคลุกคลานมาตลอด แต่เพราะเรามีการฝึกฝน มีความหมั่นเพียร มีการกระทํา มันก็พัฒนาขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา

แต่ขณะเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา ขณะที่ว่าเราเป็นมหาสติ มหาปัญญา มันไปเจอแม่ทัพของกิเลสไง ไปเจอแม่ทัพของอวิชชา แม่ทัพคือความโลภ ความโกรธ ความหลง มันเป็นนางตัณหา นางอรดี แต่ถ้าขึ้นไปจะไปเจอพญามาร พญามารนี้เป็นพ่อนะ แล้วมีลูก ๓ คน มีนางตัณหา นางอรดี ความโลภ ความโกรธ ความหลง ออกมาล่อ ออกมาลวง ถ้าเป็นผู้ชายก็เป็นแม่ทัพที่ออกไปยึดเมือง ยึดหัวใจนี้ไว้ให้อยู่ในอํานาจของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

แล้วเรามีสติมีปัญญา เราจะพยายามแยกแยะ พยายามต่อสู้ การต่อสู้นี่ พิจารณาซํ้า เวลาพิจารณากาย มันเป็นอสุภะ ถ้าเป็นธรรม คําว่า “ธรรม” มีสติมีปัญญา เห็นไหม ดูสิ เราจะเข้าไปพิสูจน์ดวงอาทิตย์ ดวงอาทิตย์มันเป็นพลังงาน มันเป็นประโยชน์ทั้งหมดเลย แล้วมันเป็นประโยชน์อย่างใด

แต่ถ้าเราเข้าไปพิสูจน์ก็พิสูจน์ในหัวใจของเรา พิสูจน์ดวงอาทิตย์ในหัวใจของเรา พิสูจน์พลังงานของเรา พิสูจน์สิ่งที่ว่ามันเป็นประโยชน์ๆ ประโยชน์อะไร? มันเป็นประโยชน์กับโลก ประโยชน์กับโลกหมายถึงว่ามันเป็นเรื่องโลกๆ ไง แต่ถ้าเป็นธรรมล่ะ เป็นธรรมนี่ สิ่งใดมันมีอยู่ สิ่งนั้นเป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา

พระอาทิตย์มันอยู่ของมันไหม พระอาทิตย์มันจะอยู่ของมันยั่งยืนไหม ถ้าพระอาทิตย์มันอยู่ของมันยั่งยืน พระอาทิตย์นี้มันจะหมดอายุไหม? มันหมดแน่นอน นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเรามันจะอยู่อย่างนี้ใช่ไหม มันจะเป็นอย่างนี้ตลอดไป เราจะยั่งยืนอย่างนี้เหรอ? มันไม่ยั่งยืน ไม่ยั่งยืนแล้วมันทํากรรมดีกรรมชั่ว แล้วมันเวียนตายเวียนเกิดขึ้นมา มันก็ให้ผลกับใจดวงนี้ ถ้าใจดวงนี้มันยังมีสิ่งนี้อยู่ ยังเผาลนอยู่ มันจะปลอดภัยไปไม่ได้ มันจะมั่นคงไม่ได้ ถ้ามั่นคงไม่ได้ เราจะทําอย่างไรให้ใจของเรามั่นคง ถ้าใจเรามั่นคง เราก็ต้องทําลายพลังงานอย่างนี้ พลังงานอยู่นี่ไง นี่คือพลังงานดวงอาทิตย์นะ

แต่ถ้าเป็นธรรมล่ะ เห็นไหม มันเป็นอสุภะ มันพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณาบ่อยครั้งเข้า มันพิจารณาขนาดไหน กิเลสมันก็พลิกแพลงไง เดี๋ยวมันก็ล่อ เดี๋ยวมันก็ลวง เดี๋ยวก็บังเงา “สิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้พิจารณาแล้ว สิ่งนี้รู้แล้ว”...สิ่งที่มันล่อลวงขนาดไหน เหมือนกับเราใช้เครื่องมือของเรา ใช้มหาสติ มหาปัญญาเข้าไปพิสูจน์ดวงอาทิตย์นั้น นี่มันจะล่อจะลวงอย่างไรมันเป็นเรื่องของมัน

เราพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าของมันนะ พอถ้ามันเป็นจริง เห็นไหม มันปล่อย พอมันปล่อย มันก็มีความสุข พอมันปล่อย มันก็ว่าง มันก็มีความสุข ซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนมีความชํานาญของมัน ต้องมีความชํานาญนะ ถ้าไม่มีความชํานาญ เพราะว่าพอปล่อยแล้วเดี๋ยวก็เกิดอีก พอปล่อยแล้วเดี๋ยวมันก็พลิกแพลงอีก

ถ้ามันเป็นอสุภะ คําว่า “อสุภะ” มันก็ปล่อย สุภะ อสุภะ แล้วมันพลิกมาเป็นสุภะได้ไหม? มันก็พลิกมาสุภะได้ เพราะอะไร เพราะว่าเรามีกิเลสมีตัณหาความทะยานอยากอยู่ในใจอยู่แล้ว นี่ของมันมีอยู่ พระอาทิตย์มีความร้อนไหม เราจะเอายานอวกาศอย่างใด เราจะเอาเครื่องมือสิ่งใดเข้าไปสู่ดวงอาทิตย์นั้น เพราะเข้าไปนี่มันหลอมละลายหมด สิ่งใดเข้าไปมันก็หลอมละลายทั้งนั้น แล้วเราจะพิสูจน์มันอย่างใด

ถ้ามันพิสูจน์ นี่เวลาพิจารณาแล้วมันเป็นอสุภะ พอมันเข้าไปหลอมละลาย มันก็เป็นสุภะ มันก็เป็นความพอใจของมัน พอสิ่งใดเข้าไปมันก็หลอมละลายอยู่ในดวงอาทิตย์นั้นน่ะ ออกมาไม่ได้หรอก เราคิดว่าออกมาไม่ได้ แต่ถ้าเราทําของเราบ่อยครั้งเข้าๆ เวลาดวงอาทิตย์มันควบแน่น รวมตัวลง ดับลง เห็นไหม รวมตัวแล้วมันยุบยอบลง มันเป็นอะไร? มันดึงตัวมันเองเข้าสู่ตัวมันเอง พอเข้าสู่ตัวมันเอง มันทําลายตัวมันเอง พอมันทําลายตัวมันเองมันก็ปล่อยหมด เห็นไหม

สิ่งที่ทําลายตัวมันเอง มันครืน! ในหัวใจนะ พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณาจนถึงที่สุด เห็นไหม เวลากามราคะ สิ่งที่ขันธ์อย่างละเอียดมันทําลายตัวมันเอง มันควบแน่น มันรวมตัว มันพลิกออกมา นี่กลายเป็นหลุมดํา มันดูดทุกๆ อย่าง เข้าไปสู่มันหมดเลย เราปล่อยหมด เห็นไหม นี่วิถีแห่งจิต มันพัฒนาของมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

วิปัสสนานะ “วิปัสสนาธุระ” มันต้องมีเหตุมีผลกับใจดวงนั้น ถ้าใจดวงนั้นไม่มีเหตุมีผลในการกระทํา มันเป็นความผิด มันเป็นผล มันเป็นเรื่องความเสียหายของรัฐ เป็นความเสียหายของวัฏฏะ ไม่ใช่ความเสียหายของจิตดวงนี้ ถ้าเป็นความเสียหายของจิตดวงนี้ จิตดวงนี้เป็นผู้หาเหตุหาผล จิตดวงนี้เป็นผู้ฟ้องร้องเอง ฟ้องร้องกับอะไร? การฟ้องร้องก็ฟ้องร้องโดยสัจจะนี้ไง ฟ้องร้องกันนี่

ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคญาณ เห็นไหม ทุกข์เป็นความจริง ใครเกิดขึ้นมา ทุกข์เป็นความจริง ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ ทุกข์ดับไป เห็นไหม ความทุกข์นี้ดับไป ทุกข์เพราะอะไร มันดับไปเพราะอะไร? ดับไปเพราะอวิชชามันดับ ดับไปเพราะตัณหาความทะยานอยากมันดับ ดับไปเพราะสมุทัยมันดับ ดับด้วยอะไร มันดับเพราะเหตุใด? มันดับเพราะมีมรรคญาณ มรรคญาณมันเกิด เพราะอะไร? มันเกิดนิโรธคือการดับทุกข์

การดับทุกข์ นี่ไง เวลาฟ้องร้องนี่มีการกระทํา เพราะใจมันมีธรรม มันมีเหตุมีผลของมัน มันถึงเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ฉะนั้น เวลามันทําลาย ทําลายถึงดวงอาทิตย์ ดวงอาทิตย์โดนย่อยสลายด้วยอํานาจของมรรค ด้วยอํานาจของมหาสติ มหาปัญญา มันทําลายหมด ทําลายหมด เห็นไหม รวมตัวหมด กลายเป็นหลุมดํา หลุมดํามันดูดทุกๆ อย่างไปในนั้นนะ

เวลาทําลายดวงอาทิตย์แล้ว นี่ไง สิ่งที่ว่า “วิถีแห่งจิต” จิตมันมีการกระทํา มีการพัฒนา มีการยกสถานะสูงขึ้น ความสูงขึ้นนะ มรรค ๔ ผล ๔ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค เพราะอนาคามิมรรค มันทําลายของมัน มันเป็นความจริงของมัน มันถึงมีเหตุมีผลของมัน ถ้ามันมีเหตุมีผลของมัน มันก็เป็นความจริงของจิตดวงนี้ใช่ไหม ถ้าจิตดวงนี้มันไม่มีเหตุมีผล มันจะเอาความจริงมาจากไหน

นี่ไง ถ้าไม่มีความจริง ก็พุทธพจน์ไง ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาที่เกิดขึ้นแล้ว ปัญญานี้เป็นการศึกษา ปัญญานี้เป็นปัญญาที่ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ ที่เราศึกษาธรรมวินัยนี้ไว้เป็นเครื่องดําเนิน ถ้าเราศึกษาแล้ว เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จิตใจมันจะพัฒนาขึ้นไป ถ้ามันศึกษาแล้วมันปฏิบัติขึ้นมา มันศึกษาขึ้นมา มันเป็นเรื่องของรัฐ เป็นเรื่องของธรรม แต่เราไม่ได้ เราไม่มี เราไม่เป็น เห็นไหม

นี่วิปัสสนาธุระๆ มันเป็นอย่างไร วิปัสสนาธุระ...คันถธุระมันมีอยู่แล้ว มันอ้างอิงตามทางวิชาการได้หมด ถ้าอ้างอิงตามทางวิชาการก็ปกครองกันตามนั้น ถ้าปกครองกันตามนั้น มันก็เป็นเรื่องโลกๆ เห็นไหม เรื่องโลกกับเรื่องธรรม เราเป็นนักปฏิบัตินะ เราเป็นพระเป็นเจ้า เราเป็นผู้เผยแผ่ แต่เราเผยแผ่แบบโลก เผยแผ่แบบทางวิชาการไง แต่ไม่ได้เผยแผ่แบบธรรม ถ้าเผยแผ่แบบธรรม มันต้องมีคุณธรรมในหัวใจ จิตใจนี้มันมีการพัฒนาของมันขึ้นมา มันปฏิบัติของมันขึ้นมา

เห็นไหม เราทําลาย ขนาดที่ว่าทําลายดวงอาทิตย์เลยล่ะ แล้วพอดวงอาทิตย์มันทําลายแล้ว มันกลายเป็นหลุมดํา ถ้าหลุมดํามันดูดขึ้นมานะ มันเกิดกาแล็กซีของมัน มันจะชนกันนะ นี่ก็เหมือนกัน มันทําลายดวงอาทิตย์แล้ว หลุมดํามันดูดทุกอย่างเข้าไป “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส”

สิ่งที่ทําให้เราเกิดในกามภพ ถ้าเกิดในกามภพ เห็นไหม ดูสิ เวลาจิต ถ้าพูดถึงวิปัสสนาจนทําลายกามราคะ คนที่มีอํานาจวาสนาเท่านั้นก็ไปเกิดบนพรหม นี่มันมีการเกิด เพราะมันมีจิต “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส” จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส ความผ่องใส เศร้าหมอง...ความผ่องใส เศร้าหมองนี่เรารู้เราเห็นได้ยาก รู้เห็นได้ยาก

“อนาคามิมรรค” สิ่งที่เป็นอนาคามิมรรค พิจารณาอนาคามิมรรค แล้วเวลาอนาคามิมรรคมันก็เป็นอนาคามิผล แล้วเป็นอรหัตตมรรคนี่มันหาที่ไหน สิ่งที่จะเป็นอรหัตตมรรคนี่ หลุมดํามันอยู่ไหน ใครค้นหาหลุมดําเจอ หลุมดํามันอยู่ไหน มันดูดสรรพสิ่งเข้าไปอยู่กับมันหมดนะ สิ่งใด วัตถุใดเข้าไปอยู่ใกล้เคียง หลุมดํามันดูดหมด นี่ก็เหมือนกัน ผ่องใสๆ ว่างหมด ไม่มีสิ่งใดเลย จับต้องสิ่งใดไม่ได้เลย แล้วมันอยู่ไหน มันอยู่ไหน

สิ่งที่จะเป็นโสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค และอรหัตตมรรค มรรค ๔ ผล ๔ ถ้ามรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ เห็นไหม เวลาอรหัตตมรรค อรหัตตผล นี่ระหว่างการกระทํา แต่ถ้าเป็นผลล่ะ ทําไมมรรค ๔ ผล ๔ ต้องมีนิพพาน ๑ ด้วย ถ้ามันอรหัตตมรรค อรหัตตผล ก็จบ อรหัตตมรรค อรหัตตผล มันอยู่ระหว่างจิตที่มันพัฒนา จิตที่มันก้าว มันเปลี่ยนแปลงไป แต่ถ้ามันเปลี่ยนแปลงถึงที่สุด งานถึงที่สุดแล้วมันถึงจบสิ้นกระบวนการ

แต่จิตที่ยังไม่ถึงที่สุด เห็นไหม โสดาปัตติมรรค ถ้าเป็นโสดาปัตติผลแล้วเป็นอกุปปธรรม ไม่เสื่อมจากนี้ แต่ถ้ามันพัฒนาขึ้นมา มันจะเป็นสกิทาคามิมรรค ถ้าสกิทาคามิมรรค ถ้ามันไม่สมุจเฉทปหาน มันก็ไม่เป็นสกิทาคามิผล ถ้าสกิทาคามิผล มันจะก้าวเดินไปไหน ถ้ามันเป็นสกิทาคามิผล ผลนี้มันรองรับไว้ ถ้ารองรับไว้ เห็นไหม เดี๋ยวมันออกไปพิสูจน์ตรวจสอบ ถ้าตรวจสอบ มันก็ไปเจออนาคามิมรรค ถ้าไปเจออนาคามิมรรค มันก็ไปเจออนาคามิผล นี่สิ่งที่เป็นผล มันจะเป็นอกุปปธรรมๆ รองรับเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา แต่ถ้ามันเป็นหลุมดําแล้ว เราหาหลุมดําไม่เจอ มันก็คาอยู่อย่างนั้นแหละ แต่ถ้าเราเจอหลุมดํา มันก็เป็นอรหัตตมรรค

ถ้าเจอหลุมดํา จับหลุมดําได้ มันละเอียดลึกซึ้ง ละเอียดลึกซึ้งนะ จิตที่มันจะจับได้ มันจะเห็นได้นะ นี่วิปัสสนาธุระ มันจะเอาจิตดวงนี้ จิตดวงใดก็แล้วแต่ที่เป็นผู้เสียหาย จิตดวงใดก็แล้วแต่ที่เกิดมามีอวิชชา จิตดวงใดก็แล้วแต่ที่เกิดมามีพญามาร พญามารปกป้องคุ้มครองเจ้าของ ยึดมั่นกับจิตดวงนั้น

แต่เราเชื่อมั่น เพราะเราเกิดมาเป็นชาวพุทธ วันนี้วันสําคัญทางพุทธศาสนา เราปฏิบัติของเรา เราทําจริงจังกับการกระทําของเรา จิตเรามันจะพัฒนาขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เป็นชั้นเป็นตอนเพราะมันมีจริง ถ้ามันไม่มีจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาสิ่งใดมาเป็นธรรมวินัยมาสั่งสอนเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านทําได้จริง ทําได้จริงด้วยอํานาจวาสนาบุญบารมีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้ววางธรรมและวินัย เพราะท่านจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ คือวางธรรมและวินัย คือวางทางทฤษฎี วางสิ่งที่เป็นธรรมวินัยให้เราก้าวเดิน นี่มันเป็นเรื่องของศาสนา เป็นเรื่องของความเสียหาย ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมชาติก็เป็นเรื่องของวัฏฏะ

แต่ถ้ามันเป็นกิเลสของเราล่ะ มันเป็นกิเลสของเรา มันเป็นความเสียหายของเรา มันเป็นความทุกข์ของเราที่เราจะชําระล้างกิเลสของเรา เราก็ต้องทําของเรา ถ้าทําของเรา มันก็เป็นวิปัสสนาธุระ วิปัสสนาธุระเกิดที่ไหน? วิปัสสนาธุระเกิดจากใจ มันเป็นเรื่องของมรรค เรื่องของศีล สมาธิ ปัญญา เรื่องของปัญญาที่เป็นนามธรรม แต่เป็นนามธรรมที่เรามีเหตุมีผล มีการกระทํา จิตมีการกระทํา มันมีการกระทํา มีความเป็นจริง มีองค์ความรู้ มีความเห็นจริง ถึงจะได้บอกกล่าวกับ...เห็นไหม เป็นศาสนทายาท เป็นร่มโพธิ์ร่มไทร เป็นสิ่งที่ผู้ปฏิบัติจะก้าวเดินตาม

ที่เราก้าวเดินตามกันอยู่นี้ เราก้าวเดินตามใครมา? เราก้าวเดินตามหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นที่ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ท่านมีองค์ความรู้ความเป็นจริง ท่านถึงได้วางข้อวัตรปฏิบัติ แล้วคอยชัก คอยนํา คอยประคอง คอยดูคอยแลเรากันขึ้นมา ถ้าเราขึ้นมา เราปฏิบัติขึ้นมา เราก็มีองค์ความรู้ เราก็มีวิปัสสนาธุระ

วิปัสสนาธุระ! วิปัสสนาธุระ! วิปัสสนาธุระ! เพราะมันมีจิตสงบ มันมีความเป็นจริงขึ้นมา แล้วมันทําเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา เห็นไหม มีการกระทํา มีสติ มีมหาสติ มีมหาปัญญา พอมีมหาสติ มหาปัญญา มันก็ใคร่ครวญๆ จนทําลายดวงอาทิตย์ไปแล้ว แล้วมันต้องมีสติปัญญาอัตโนมัติ

อัตโนมัติคือความที่มันเป็นไปเอง แต่ถ้ามันเป็นอัตโนมัติ คือสิ่งที่มันละเอียดลึกซึ้ง หลุมดํานะ สิ่งใดเข้าไปใกล้มัน จะทนแรงดึงดูดไม่ได้ จะโดนกลืนกินไปหมด สิ่งที่เป็นผ่องใสๆ มันก็ว่างหมด มันก็มองไปข้างนอก เห็นไหม ว่างข้างนอก หลุมดํามันว่างไหม? มันว่าง มันดูดกลืนกินสิ่งใดเข้าไป

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสติมีปัญญาพร้อม มันจะเป็นอรหัตตมรรค ถ้าอรหัตตมรรค มันจะจับจิตของมันได้ จับตัวตนของตน  ถ้ามันจับตัวตนของตน เห็นไหม ดูสิ หลุมดํานี่มันรู้จักตัวมันเอง หลุมดํามันดูดสิ่งต่างๆ เข้ามา มันกลืนกินทุกอย่างทั้งหมด ไม่มีวันอิ่มเต็ม ซับสรรพสิ่งทั้งหมดเข้าไปในหลุมดํา จะไม่มีสิ่งใดได้ออกมาเลย นี่สิ่งที่มันเป็นความจริงของมันขนาดนั้น ฉะนั้น ถ้าจิตเรามีอรหัตตมรรค เราจะเข้าไปจับความเป็นจริงอันนี้ แล้วสติปัญญาที่มันเป็นนํ้าซับนํ้าซึม มันไม่ใช่ขันธ์ไง

ขณะที่เราใช้ปัญญา เราเข้าไปสู่ดวงอาทิตย์ เรายังใช้เครื่องมือแล้วพิสูจน์กันด้วยสติ ด้วยปัญญา มหาสติ มหาปัญญา แต่เวลาเข้าไปเป็นปัญญาญาณ ปัญญาญาณที่จะเข้าไปพิสูจน์หลุมดํานั้น ถ้ามันทําลายหลุมดํานั้น ถ้ามันเป็นหลุมดํา มันมีกาแล็กซีของมัน มันจะไปชน มันจะทําลาย เพื่อเกิดบิ๊กแบง เกิดจักรวาลใหม่

แต่ถ้าเราใช้อรหัตตมรรค พอไปทําลาย มันไม่มีบิ๊กแบง มันทําลาย ทําลายมัน นี่ไม่กระเทือนใคร ไม่สร้างเวรสร้างกรรมให้ใคร ไม่สร้างสิ่งที่เป็นวัตถุกระทบกระเทือนไปส่งพลังงานไปในจักรวาลนั้นอีกแล้ว ถ้ามันไม่ส่งพลังงานไปในจักรวาลนั้น มันเข้าไปด้วยความซับซ้อนของมัน มันละเอียดลึกซึ้งของมัน ถ้าละเอียดลึกซึ้งของมัน นี่ไง สิ่งที่เป็นวิปัสสนาธุระ มันมีเหตุมีผล มีการกระทํา มีความเป็นไปของมัน มันถึงเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงอย่างนี้ขึ้นมา เห็นไหม นี่ไง มันถึงเป็นวิปัสสนาธุระ

ไม่ใช่เป็นปัญญาที่ว่า วิปัสสนาปัญญา ปัญญาในพระพุทธศาสนาที่เขาว่ากันไป ว่ากันไปแบบนั้น สุดท้ายแล้วก็ยกให้พุทธพจน์หมดเลย นี่เป็นความเสียหายของรัฐ เป็นความเสียหายของธรรม แต่ตัวเองนะ จิตดวงนั้นมันก็เป็นเบี้ยล่าง เป็นสิ่งที่ว่าให้อวิชชาให้มารครอบงําไว้ แต่เอาธรรมะมาบังไว้ ธรรมะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยนี้มาบังเป็นฉากไว้ แต่กิเลสมันอาศัยสิ่งนั้นหาผลประโยชน์ อาศัยสิ่งนั้น จิตดวงนั้นไม่ได้แก้ไข ไม่ได้ทําลายสิ่งใดๆ เลย

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญาของเรา เราจะสร้างคุณงามความดีของเรา คุณงามความดีอันนี้เกิดจากความมุมานะ เกิดจากความเพียรชอบ เกิดจากความวิริยะ ความอุตสาหะที่เรามีสติมีปัญญาของเรา เราทําตามความเป็นจริงของเรานะ

เรื่องของโลกเป็นเรื่องของโลก เวลาเรานั่งภาวนากันอยู่นี่ เห็นไหม ใจดวงหนึ่ง ใจดวงหนึ่งในใจของใคร ใจดวงนั้นเราก็ต้องเป็นผู้รักษาเอง ใจดวงนั้นเราก็ต้องเป็นผู้ดูแลรักษา เรามีสติมีปัญญา เราใช้ปัญญาของเราขนาดไหน ใคร่ครวญอย่างไรให้เกิดประโยชน์กับเรา เห็นไหม นี่มันเป็นความเสียหาย มันเป็นผลประโยชน์ มันเป็นสิ่งเกิดขึ้นมาจากใจดวงนั้น ถ้าใจดวงนั้นพิจารณาขึ้นมา มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก

แล้วเวลาใจดวงนั้น ถ้ามีเหตุมีผลขึ้นมาโดยการวิปัสสนาญาณ วิปัสสนาธุระขึ้นมาอย่างนี้ด้วยเหตุด้วยผล มันกล่าวกันได้ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เวลาลูกศิษย์หลวงปู่มั่น เห็นไหม หลวงปู่มั่นท่านอยู่ของท่าน ท่านดูแลของท่านด้วยอํานาจวาสนา ด้วยบารมีของท่าน เวลาท่านล่วงไปแล้ว สิ่งที่เรารับต่อกันมา เราจะตรวจสอบกัน คุยกัน ดูแลกัน ดูแลกันด้วยให้มันเป็นความจริงไง

เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ หลวงปู่มั่นท่านรู้ของท่านเอง เพราะมันไม่มีใครมีอํานาจวาสนาขนาดนั้นหรอก เวลาหลวงปู่ตื้อท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม เวลาหลวงปู่ตื้อกับหลวงปู่มั่นท่านมีอภิญญาเหมือนกัน ท่านพูดภาษาเดียวกัน ท่านเข้าใจของท่าน แต่ถ้าพูดถึงของเรานะ ปัญญาหรืออํานาจวาสนาของเราอ่อนด้อยกว่า ความรู้ความเห็นเราจะไม่ได้ขนาดนั้น ถ้าไม่ได้ขนาดนั้นนะ มันต้องคุยกัน ต้องดูแลกัน ต้องรักษากัน มันถึงจะเป็นความจริงของการประพฤติปฏิบัติ

ฉะนั้น ถ้าเราปฏิบัติของเราขึ้นมา มันมีความจริงขึ้นมาอย่างนี้ มันมีเหตุมีผล มันจับต้องได้ มันจับต้องแล้วเราเอามาดูแล ดูแลให้หัวใจของเรา ถ้าเรามีความจริงของเรา “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส” พอเรามีสติมีปัญญาของเรา เห็นไหม อรหัตตมรรค มันดูแล มันรักษา มันซึม มันซับ มันพลิกแพลงได้ มันทําลายได้ มันทําลายสิ่งนี้จบ

ดูสิ ในเมื่อจักรวาลนี้มันทําลายไปหมด ทําลายนี่ วัตถุมันทําลายแล้ว สสารมันก็เกิดสสารใหม่ แต่ในเมื่อจิตนี้เป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรม สิ่งที่อวิชชา มาร เรื่องของนามธรรม มันอยู่ในหัวใจนี้ หัวใจนี้กลั่นกรอง กลั่นกรองด้วยสติ ด้วยปัญญา ด้วยมรรคญาณ ด้วยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าด้วยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม มันทําลายในใจนี้นะ

เวลาเป็นอริยทรัพย์ เห็นไหม ทรัพย์สมบัติของเขา เขาต้องมีที่เก็บที่รักษา ทรัพย์สมบัติของใจ ถ้าใจมันยิ่งกระทํา นามธรรมนี้อยู่ในร่างกายนี้ ในร่างกายเรามองเห็นกันได้ แต่ในหัวใจ ใครจะเห็นใจของใคร แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ ท่านมีความรู้เสมอกัน ท่านมีความเห็นเหมือนกัน เวลาท่านพูดคุยกัน มันจะเป็นความจริงที่ท่านรู้ท่านเห็น ท่านพิจารณาของท่านได้ ฉะนั้น สิ่งนี้เวลาครูบาอาจารย์ท่านสนทนาธรรมกัน เราถึงได้อยากได้ยินได้ฟังสิ่งนั้นเพื่อเป็นคติ เพื่อเป็นสิ่งที่ว่ามาหล่อเลี้ยงหัวใจให้หัวใจชุ่มชื่น ให้หัวใจของเราร่มเย็น เพราะสิ่งนั้นเป็นเป้าหมาย

สิ่งที่เป็นเป้าหมายของเรา ครูบาอาจารย์ท่านทรงไว้ ท่านรักษาไว้ ถ้าท่านทรงไว้ ท่านรักษาไว้ด้วยวิปัสสนาญาณของท่าน ท่านถึงได้เหตุผลนั้นมา ถ้าได้เหตุผลนั้นมา ท่านจะบอกกล่าวเราได้ ท่านจะสั่งสอนเราได้ ท่านจะคอยชี้ทางเราได้ ถ้าชี้ทางเราได้ เราถึงมีกําลังใจ เราถึงมีกําลังประพฤติปฏิบัติ เพราะท่านชี้ทางบอกเราได้ เราถึงลงใจท่านไง

ถ้าลงใจ เราจะฟังธรรม ถ้าใจของเราแข็ง ใจเรากระด้าง ธรรมนั้นมันเข้าหูซ้ายทะลุหูขวา มันไม่เห็นคุณค่า แต่ถ้าจิตใจของเรามีวุฒิภาวะของจิตที่เรามีอํานาจวาสนา เราฟังสิ่งใดมันตกผลึกลงใจเรานะ มันตกผลึกลงในหัวใจของเรา ถึงเราจะทํายังไม่ได้ แต่เราก็มีเป้าหมาย เราก็มีทางวิชาการ มีสิ่งที่เราเคยได้ยินนี้คอยตรวจสอบ มันเป็นอย่างนั้นหรือไม่เป็นแบบนั้น ถ้ามันเป็นแบบนั้นนะ มันเป็นเหตุเป็นผลอันเดียวกัน มันจะสรุปอันเดียวกัน เห็นไหม อริยสัจมีหนึ่งเดียว

เวลาครูบาอาจารย์เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จะเป็นเจโตวิมุตติหรือปัญญาวิมุตติ แต่ถึงที่สุดแล้วเป็นอริยสัจหนึ่งเดียว ไม่มีการโต้เถียง ไม่มีการขัดแย้งกัน ลงใจกันหมด แต่ถ้ามันไม่ลงใจ มันขัดมันแย้ง ที่บอกว่า วิปัสสนาธุระ เขาว่าวิปัสสนาจารย์ วิปัสสนาจารย์โดยคันถธุระ โดยความเห็น โดยพุทธพจน์ แล้วพอวิปัสสนาธุระนี่ เขาบอกว่า “สิ่งนี้มันเป็นสมถะ สิ่งนี้มันไม่มีประโยชน์ สิ่งนี้มันไม่เป็นปัญญา ไม่เป็นปัญญา”...แต่เวลามันมีเหตุมีผล เพราะมันเป็นเรื่องส่วนตน มันเป็นเรื่องของใจดวงนั้น พอใจดวงนั้นถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้ว ถึงที่สุดแห่งทุกข์ ปฏิบัติถึงที่สุดแล้วอันเดียวกัน อันเดียวกัน สื่อสารกันได้ อันเดียวกันกับผู้ที่ปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ แต่มันไม่อันเดียวกันกับวิปัสสนาธุระ กับวิปัสสนาจารย์ มันจะโต้แย้งกัน

เพราะอันหนึ่งมันเป็นทฤษฎี อันหนึ่งเป็นธรรมวินัยที่ศึกษามาด้วยสมอง ด้วยการศึกษา อันหนึ่งพิจารณามาด้วยนามธรรม ด้วยหัวใจที่ออกประพฤติปฏิบัติ มีเหตุมีผล มีการกระทํา เห็นไหม ทําลายแม้แต่หลุมดํา ทําลายทุกอย่างในหัวใจ ทําลายทั้งหมดแล้ว สิ่งนี้ถึงจะเป็นความจริงในหัวใจดวงนั้น

วันนี้เป็นวันสําคัญทางพุทธศาสนานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้บรรลุธรรม เห็นไหม เกิดวันนี้ ตรัสรู้วันนี้ ปรินิพพานวันนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อนปรินิพพาน นี่บอกพระอานนท์นะ “อานนท์ บอกบริษัท ๔ นะ ให้ปฏิบัติบูชาเถิด อย่าบูชาเราด้วยอามิสเลย” เอวัง

๕

ธรรมะตั้งไข่

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๓ กรกฎาคม ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ฟังธรรมเพื่อความสว่างไสวจากภายใน ถ้าจิตใจมันฟังธรรมนะ มีธรรมเป็นเครื่องอยู่ เราจะมีความสุข เราจะมีความแช่มชื่นแจ่มใสในหัวใจ แต่เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันครอบคลุมหัวใจเรา เราถึงมืดมิด เราถึงได้อัดอั้นตันใจกัน ความอัดอั้นตันใจในหัวใจ เห็นไหม สิ่งนี้คืออวิชชามันครอบงํา

ฉะนั้น เราเกิดมาเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน มันไม่ตื่น มันไม่รู้ มันไม่เบิกบาน แต่กิเลสตัณหาความทะยานอยากต่างหาก เห็นไหม เวลาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ทําไมเราต้องศึกษา เพราะว่าเราเอาตัวไม่รอดไง เราไม่สามารถจะเอาชีวิตของเรารอดได้ด้วยตัวเราเอง

ฉะนั้น เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ การเกิดและการตาย เห็นไหม เกิดในวัฏฏะ การเกิด เกิดมาเป็นมนุษย์ ถ้าเกิดเป็นมนุษย์ไม่พบพระพุทธศาสนา ศาสนาไม่ขัดเกลา ไม่กล่อมเกลี้ยงเลี้ยงหัวใจของเรา หัวใจของเราจะมืดบอดไง

ในลัทธิศาสนาต่างๆ เห็นไหม คนเกิดมา คนเกิดมาเขาต้องมีที่พึ่งที่อาศัยของเขา ถ้าที่พึ่งที่อาศัยของเขา พึ่งทางไหนล่ะ ถ้าพึ่งทางโลก ทางโลกเขาก็อยู่กันทางวิทยาศาสตร์ สิ่งที่เขาคิดค้นขึ้นมาเพื่ออํานวยความสะดวกของชีวิต แต่เวลาเขาอํานวยความสะดวกของชีวิต ชีวิตต้องมีสิ่งนี้พึ่งพาอาศัย เขาถึงได้อยู่ของเขาได้ แต่พออยู่เข้าไปแล้ว ในเมื่อทรัพยากรที่เราใช้ไป สิ่งที่ใช้ไปมันก็ต้องแสวงหาสิ่งนั้นมาเพื่อดํารงชีวิต เพื่อความสะดวกสบายของตัวเอง สิ่งนั้นศึกษาไป ศึกษาขนาดไหน ค้นคว้าขนาดไหน เพื่อจะเอาความสะดวกสบายในชีวิต มันก็มีแต่ความทุกข์ความเร่าร้อนเผาหัวใจ การเผาหัวใจเพราะอะไร เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจมันเผาลนเราอยู่ ถ้าเผาลนเราอยู่ แล้วเราเกิดเป็นมนุษย์ไง นี่คือการเกิด

ถ้าการเกิด พอเราเกิดเป็นมนุษย์ แต่เราเกิดมาในสังคม เกิดมาในพุทธศาสนา พุทธศาสนานะ ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่เราศึกษากันอยู่นี่ไง ศึกษามาเพื่อขัดเกลา ถ้าจะขัดเกลากิเลสของเรานะ เราจะขัดเกลากิเลสของเรา เราต้องเชื่อมั่น ถ้าเราเชื่อมั่นในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เห็นไหม เมตตาคุณ ปัญญาคุณ นี่เมตตาคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กรุณาธิคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําไมถึงมีความเมตตามีความกรุณาในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล่ะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสร้างสมบุญญาธิการมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันต้องสร้างสมบุญญาธิการมา การสร้างสมบุญญาธิการมา นี่ไง สิ่งที่ว่าเป็นเมตตา เมตตาคุณ ถ้ายังแสวงหาค้นคว้ามา สร้างสมเป็นพระโพธิสัตว์ คําว่า “สร้างสมเป็นพระโพธิสัตว์” นี่เสียสละเพื่อให้จิตใจมันสร้างสมบารมีมา มันต้องมีอํานาจวาสนาบารมีนะ จิตใจมันถึงย้อน ปัญญามันถึงย้อนกลับเข้ามาภายใน ถ้าปัญญามันย้อนกลับเข้ามาภายใน มาภายในเพื่อสิ่งใด? มาภายในเพื่อแก้ไขเราเอง แก้ไขจิตใจของเราเอง

เพราะปฏิสนธิจิต จิตนี้ ปฏิสนธิวิญญาณที่มันเวียนตายเวียนเกิด มันเวียนตายเวียนเกิดเพราะมันไม่รู้ของมัน มันถึงเวียนตายเวียนเกิด พอเวียนตายเวียนเกิดขึ้นมา เราใช้ปัญญาของเรานี่ ปัญญาที่ส่งออก ปัญญาที่โลกียปัญญา ปัญญาอย่างนี้มันเป็นปัญญาที่ไม่ได้ชําระกิเลส ปัญญาจากกิเลสแล้วมันถือตัวถือตนว่ามันมีปัญญาของมัน แต่มันไม่รู้ตัวรู้ตนว่าสิ่งที่มันว่าเป็นปัญญาของมัน มันไปเอาฟืนเอาไฟมาแผดเผาตัวมันโดยที่มันไม่รู้ตัว เห็นไหม เราศึกษาธรรมกันอยู่นี่ไง ที่เราศึกษาธรรมกัน เราประพฤติปฏิบัติ เราแสวงหาของเราขนาดไหน ทําไมมันมีแต่ฟืนแต่ไฟมาเผาลนใจของเราล่ะ

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมา เสียสละ เสียสละขึ้นมาเพื่อสร้างสมบุญญาธิการ เพื่ออํานาจวาสนาบารมีมาอย่างนี้ ถ้ามีอํานาจวาสนาบารมีมา เวลาเกิดมาเป็นชาติสุดท้ายแล้ว เวลาออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา โดยธรรมชาติของมนุษย์มันก็ต้องหาครูหาอาจารย์เป็นเรื่องธรรมดา พอหาครูหาอาจารย์เป็นเรื่องธรรมดา ไปศึกษากับเขาแล้วมันไม่มีทางออกหรอก มันเป็นไปไม่ได้เพราะอะไร เพราะเขาไม่ได้สร้างบุญญาธิการมาระดับนั้น เขากําลังสร้างบารมีของเขา ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเป็นศาสดาต่างๆ ที่เขาว่าเป็นศาสดา เขายังสร้างบารมีของเขา สร้างบารมีเพื่ออะไร? เพื่อความดีและความชั่วในหัวใจของเขาไง ถ้าเป็นความดีความชั่วในหัวใจของเขา ถ้าเขาเป็นมิจฉาทิฏฐิ เขาทําความผิดพลาดไป จิตใจของเขามันก็ไม่ได้เพิ่มบารมีสิ่งใด

ในสมัยพุทธกาลนะ มีพวกเจ้าลัทธิต่างๆ เขาดํารงชีวิตแบบสุนัข เขากินแบบสุนัข อยู่แบบสุนัข นอนแบบสุนัขนะ เขาคิดว่าเขาบําเพ็ญตบะธรรมของเขา แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว เขามาถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ว่าที่เขาบําเพ็ญปฏิบัติธรรมอย่างนี้ เขาจะสร้างสมบุญญาธิการไปข้างหน้าได้ไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “อย่าให้เราพยากรณ์เลย” คืออย่าให้พูดเลย

เขาก็ขอร้องแล้วขอร้องเล่า ขอร้องแล้วขอร้องเล่า ถึง ๓ หน ๔ หนนะ ให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ว่า เขาปฏิบัติอย่างนี้ ทําแบบสุนัข กินแบบสุนัข อยู่แบบสุนัข แล้วเขาจะได้สร้างบารมีของเขาไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ถ้าเธอทําแบบนี้ ชาติหน้าเธอก็เกิดเป็นสุนัขไง” เพราะในปัจจุบันนี้เราเป็นมนุษย์ เราจะทําคุณงามความดีของเรา แต่ด้วยอํานาจวาสนา ด้วยบารมีมันคิดได้แค่นั้น คิดได้เท่านั้นจริงๆ คิดว่าทําแบบสุนัข อยู่แบบสุนัข มันเป็นการขัดเกลากิเลสไง นี่ในพระไตรปิฎกนะ เขาคิดของเขาอย่างนั้น เขาทําของเขาอย่างนั้น แล้วเขาก็เข้าใจว่านี่คือการสร้างสมบุญญาธิการ การสร้างบารมีของเขา เขาถามว่าเขาตายไปชาติหน้า เขาจะได้บุญญาธิการขนาดไหน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสังเวชและสงสารมากนะ แต่ทิฏฐิมานะของคน คนมีทิฏฐิมานะขนาดนั้น เขาถือของเขามา เขาก็ทําของเขาด้วยความมั่นใจของเขา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “เธออย่าให้เราพยากรณ์เลย” คืออย่าให้ตอบเถอะ เขาก็ขอร้องครั้งที่ ๑ ขอร้องครั้งที่ ๒ ขอร้องครั้งที่ ๓

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ถ้าเธอตายไป เธอก็เป็นสุนัขไง” เพราะจิตใจมันฝักใฝ่ จิตใจมันเป็นไป ขณะที่อยู่นี่มันอยากจะเป็นอยู่แล้ว แล้วมันจะเป็นไปไหน ตัณหาความทะยานอยากมันต้องเป็นแบบนั้นน่ะ

นี่เวลาสร้างสมบุญญาธิการ ที่ว่าเขาสร้างสมบุญญาธิการเพื่ออํานาจวาสนาบารมีของเขา เขาว่าเขาทําถูกต้องของเขา แล้วมันถูกต้องจริงหรือเปล่าล่ะ? มันถูกต้องเพราะจินตนาการของคน ความคิดของคน อํานาจวาสนาของคนมีเท่านั้น

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเกิดเป็นพระโพธิสัตว์ เกิดมาชาติใดก็แล้วแต่ การว่าเกิดเป็นชาติ มันเกิดมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย เพื่อสร้างอํานาจวาสนา เป็นสัตว์ก็เป็นหัวหน้าฝูงสัตว์ เป็นมนุษย์ก็เป็นจักรพรรดิ ถ้าเป็นพราหมณ์ก็เป็นหัวหน้าพราหมณ์ หัวหน้าพราหมณ์ เห็นไหม มีปัญญา ถ้าไม่มีปัญญาจะเป็นหัวหน้าเขาได้ไหม ถ้าเป็นผู้นําแล้วไม่มีสติปัญญา จะเป็นหัวหน้าใคร ถ้าเป็นหัวหน้าเขา แล้วพาเขาไปทางไหน พาเขาไปทางดีก็ได้ ถ้าคนไม่มีสติปัญญาพาเขาไปทางชั่วก็ได้ แต่พาเขาไปทางดีทั้งนั้น พาเขาไปทางดีเพราะสร้างสมบุญญาธิการมา เห็นไหม

พระโพธิสัตว์ เวลาบารมีแก่กล้าขึ้นมา ยิ่งเข้าใกล้ชิด ถึงว่าหัวใจจะเต็ม พระโพธิสัตว์จะเต็ม เพื่อบําเพ็ญอํานาจวาสนา ชาติสุดท้ายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกๆ พระองค์จะต้องสละบุตร สละลูก สละเมียทั้งนั้นน่ะ สละมาเพื่อสิ่งใด? สละมาเพื่อโพธิญาณ นี่ไง เมตตาคุณ ปัญญาคุณ เมตตากรุณาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่สร้างสมขึ้นมา...ใช่ สร้างสมเพื่อตัวท่าน แต่ท่านปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ไง แล้ววางธรรมวินัยนี้ไว้

ถ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ เราศึกษามา เราเป็นชาวพุทธ ด้วยอํานาจวาสนาเหมือนกัน ถ้าเราไม่มีอํานาจวาสนานะ ดูสิ คนเกิดมาเยอะแยะ เขาก็นับถือลัทธิศาสนาต่างๆ ของเขา เขาก็ว่าเขาก็เชื่อมั่นของเขา เชื่อมั่น เห็นไหม ด้วยการอ้อนวอน ด้วยการขอร้อง ด้วยความพอใจของเขา แต่ของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไม่ใช่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ให้เชื่อสิ่งใดๆ เลย ไม่ให้เชื่อเทวดา อินทร์ พรหม ไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้น ให้เชื่อสัจธรรม ให้เชื่อสัจจะความจริง

ถ้าสัจจะความจริงมันคืออะไรล่ะ? สัจจะความจริงคืออริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค การทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําดีทางโลกก็ได้ดีทางโลกของเขา เขามีเมตตา เขามีความกรุณาของเขา เขาได้สร้างสมบุญญาธิการของเขา เขาก็ได้สิ่งที่เป็นอํานาจวาสนาบารมีของเขาไป เห็นไหม ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา เราสร้างอํานาจวาสนามาพอแรงแล้ว ถ้าเราไม่สร้างอํานาจวาสนามานะ เราจะไม่สละเวลาของเรามาอย่างนี้ เราจะไม่สละเวลาของเรามา

ดูสิ ทางโลกเขานะ เขาไปแต่มหรสพสมโภช เขามีแต่ความรื่นเริงของเขา เขามีแต่ความสุขความพอใจของเขา ยิ่งงานใหญ่โตขนาดไหน ยิ่งเป็นความพอใจของเขา ยิ่งคึกคะนองขนาดไหน ยิ่งมีชุมชนมากขนาดไหน เขาคิดว่าสิ่งนั้นประสบความสําเร็จของเขา นั่นคือทางโลก เห็นไหม ทําไมเรามีความคิดแตกต่างกับเขาล่ะ ทําไมเราไปหาป่าหาเขา ทําไมเราไปหาสิ่งที่สงบระงับล่ะ

มันสงบระงับเพื่อมันจะระงับกิเลสในใจไง มันสงบระงับเข้ามาเพื่อหัวใจให้ร่มเย็นเป็นสุขไง ถ้าหัวใจเราร่มเย็นเป็นสุขขึ้นมา แล้วร่มเย็นเป็นสุขมาจากไหนล่ะ? ร่มเย็นเป็นสุขที่ศีลธรรม ถ้ามันมีศีลมีธรรมของมันขึ้นมา มันจะมีคุณค่าขึ้นมา เห็นไหม ถ้าจิตใจมันมีคุณค่าขึ้นมา เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเราปฏิบัติตามความเป็นจริง เราปฏิบัติของเราได้ เรามีครูบาอาจารย์ที่ดีนะ

แต่ถ้ามันปฏิบัติทางโลกๆ เห็นไหม โลกเขาปฏิบัติกัน ถ้าโลกเขาปฏิบัติกัน เขาปฏิบัติกันอย่างไรล่ะ? เขาปฏิบัติกัน เขาบอกว่าเขาใช้ปัญญาของเขา เพราะศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา

นี่เวลาพูดน่ะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดอย่างนี้จริงๆ ว่า “ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา” เพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกรื้อค้น ออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ในลัทธิต่างๆ เขาทําความสงบของใจเท่านั้นน่ะ คนเรามีปัญญาเท่านั้น มีปัญญาว่าทําความสงบของใจ เข้าฌานสมาบัติกัน ถ้าเข้าฌานสมาบัติกันน่ะ จิตใจมันมีฤทธิ์มีเดชนะ ถ้าเข้าฌานสมาบัติ จิตใจมีฤทธิ์มีเดช มันรู้วาระจิตต่างๆ มันเหาะเหินเดินฟ้า มันมีฤทธิ์มีเดช จะทําคนคนหนึ่งให้เป็นร้อยคนเป็นพันคน ทําได้ทั้งนั้นน่ะ ถ้าทําได้ขึ้นมาแล้ว เห็นไหม ถ้าคนไม่มีสติปัญญา เขาว่าสิ่งนั้นเป็นคุณธรรมของเขา เป็นผู้วิเศษ ผู้วิเศษที่ทําให้เราแปลงร่างแปลงกายได้หมด

อย่างเช่นในผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะ เวลานาคอยากบวชนาค จากนาคเขายังทําเป็นมนุษย์ขึ้นมา มาบวชเป็นพระ พอบวชเป็นพระขึ้นมา เวลาหลับแล้วก็กลับเป็นนาคเหมือนเดิม นี่ของสิ่งนี้มันเป็นของประจําโลกไง ในวัฏฏะนี้ เทวดา อินทร์ พรหม ก็ทําของเขาได้ เขาเป็นเทพบุตรต่างๆ เขาทําของเขาได้ทั้งนั้นน่ะ นี่ทําของเขาได้เพราะอะไร เพราะเขามีคุณธรรมของเขาอย่างนั้น เขาอยู่ของเขาเป็นทิพย์อย่างนั้น

แต่เราเป็นมนุษย์ เราเป็นมนุษย์ขึ้นมา จิตใจของเราเวลาทําขึ้นมา เพราะมันมีฤทธิ์มีเดช มันก็ทําได้ ถ้าทําได้ขึ้นมามันก็เป็นผลของวัฏฏะ ที่วัฏฏะเขามีของเขาอยู่ แต่จิตใจที่ไม่มีอํานาจวาสนาของเขา เขาก็ว่าสิ่งนี้เป็นคุณธรรมของเขา

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า ถ้าสิ่งนี้เป็นพื้นฐาน ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ เทวดาเขาทําฌานสมาบัติ จิตใจของเขาเป็นกิเลส จิตใจของเขามีอวิชชา จิตใจของเขามีความไม่รู้ พอมีความไม่รู้ขึ้นมา พอจิตใจเขาสงบขึ้นมา เขาทําฌานสมาบัติ เพราะจิตนี้มันได้เข้าได้ออก ได้เสริมสร้างกําลังขึ้นมา กําลังมันมีของมัน

จิตใจ เรื่องของจิตเรื่องของใจมันมหัศจรรย์ มันลึกลับซับซ้อนนัก ถ้ามันมีคุณธรรมของมันอย่างนั้น มันก็รู้เห็นต่างๆ ไป นี่ไง ถ้าไม่มีสติปัญญามันก็หลงตามไป หลงตามไปว่า พอใจในความเป็นไปของเรา ถ้าความพอใจของเรา แล้วไม่ใช่พอใจธรรมดานะ เกิดทิฏฐิมานะว่าเราเป็นผู้วิเศษ เรามีความรู้แตกต่างไปจากโลก เรามีคุณธรรมในหัวใจ

เพราะทําอย่างนั้นมันถึงไม่ได้ใช้ปัญญา ปัญญาอะไร? ปัญญาในพุทธศาสนา

เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมาตรัสรู้ธรรม อาสวักขยญาณ ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ มันมีดําริชอบ มันมีปัญญาชอบ ถ้าปัญญาชอบ ปัญญาชอบอย่างนี้ มันกระทําอย่างนี้ มันถึงชําระกิเลสในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เสวยวิมุตติสุขๆ นี่ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ถ้าศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาอย่างนี้มันเป็นโลกุตตรปัญญา ปัญญาอย่างนี้เป็นภาวนามยปัญญา

ปัญญาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช้ ปัญญาที่เกิดจากอานาปานสติ กําหนดลมหายใจเข้าออก เห็นไหม มันมีความพร้อมของมัน มันมีความพร้อมของมรรคญาณที่ทําลายอวิชชา ทําลายความไม่รู้ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา” เห็นไหม เวลาเจาะฟองอวิชชาออกมา วิธีการที่เจาะออกมา ถ้าไก่ตัวแรกเจาะฟองอวิชชาออกมา มันก็ใช้ปากเจาะ นี่คือบุคลาธิษฐาน

แต่เวลาในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ มรรคญาณที่มันทําลายอวิชชา ทําลายความไม่รู้ในหัวใจอันนั้น นี่ปัญญา ถ้าปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้นตามความเป็นจริงขึ้นมา มันก็เป็นประโยชน์กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นผลขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้ววางธรรมวินัยนี้ไว้

เราบอกว่าเราเป็นคนมีอํานาจวาสนา เพราะเราไม่ไปตื่นโลก เราไม่อยู่กับโลกที่มีมหรสพสมโภชที่โลกเขามีความรื่นเริงพอใจกัน เราหันหน้าเข้าป่าเข้าเขา หันหน้าเข้ามาเพื่อประพฤติปฏิบัติของเรา เห็นไหม ถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา เราจะมีความร่มเย็นเป็นสุขของเรา แต่ถ้าปฏิบัติตามความไม่จริง เราจะล้มลุกคลุกคลาน ความล้มลุกคลุกคลานเพราะหัวใจมันมีอวิชชา มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากครอบงําใจมัน

เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา “ธรรมะตั้งไข่” เราตั้งไข่ล้ม ต้มไข่กิน เรากําหนดพุทโธๆ ทําสัมมาสมาธิ ทําปัญญาอบรมสมาธิกันเพื่อความสงบระงับ ถ้าความสงบระงับ ถ้าเราทําของเราไม่ได้ก็ล้มลุกคลุกคลาน การล้มลุกคลุกคลาน โดยธรรมชาติของเด็กฝึกหัดที่เขาหัดยืนหัดเดินของเขา นั่นไง เขาตั้งไข่ของเขา ถ้าตั้งไข่ของเขา นี่มันโดยธรรมชาติของมนุษย์ มันจะเติบโตไปได้

แต่ถ้าจิตใจล่ะ จิตใจไม่เป็นแบบนั้น ดูสิ สิ่งใดที่ฝังใจเรา สิ่งใดที่มันฝังใจเรา เจ็บชํ้านํ้าใจ เราบอกว่า ปฏิเสธสิ่งนั้นไป มันเคยหลุดไปจากใจเราไหม สิ่งใดที่มันฝังใจเรา จนทางจิตแพทย์นะ ถ้าเด็ก เด็กคนนั้นมีสิ่งใดฝังใจ มันจะเกิดเป็นจริตเป็นนิสัย สิ่งที่ประชดสังคม ทําลายสังคม เพราะอะไร เพราะจิตใจของเขาคิดอย่างนั้น เขามีความรู้สึกนึกคิดของเขาอย่างนั้น ถ้ามีความรู้สึกนึกคิดของเขาอย่างนั้น เห็นไหม

นี่ไง เวลาตั้งไข่ เด็กเวลามันหัดเดินหัดยืนของเขา มันจะเดินได้ไปข้างหน้าโดยธรรมชาติของการเกิดเป็นมนุษย์ แต่จิตใจไม่เป็นแบบนั้น จิตใจจะไม่โตขึ้น จิตใจจะไม่พัฒนาขึ้น จิตใจ ถ้าประพฤติปฏิบัติไม่ตามความเป็นจริง มันจะไม่ยืนขึ้นมาได้ มันจะล้มลุกคลุกคลานของมันอยู่อย่างนั้น

ถ้ามันล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้น เห็นไหม แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา “ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา” พอศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา เราก็ประพฤติปฏิบัติกันโดยที่ว่าเราอยากจะชําระกิเลส ว่าศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา เราก็ใช้ปัญญาของเราว่าสิ่งนั้นเป็นวิปัสสนา สิ่งนั้นเป็นวิปัสสนา

ถ้าเป็นวิปัสสนาๆ เห็นไหม นี่ไง ธรรมะตั้งไข่ พอมันตั้งไข่ขึ้นมา มันก็แตกต่าง คนที่ไม่สนใจสิ่งใดเลย มันก็ไม่มีไข่ ไม่มีการตั้ง ไม่มีสิ่งใดเลย การตั้งไข่ของเด็กน้อย การตั้งไข่ของทารกที่มันเติบโตขึ้นมาของมันโดยธรรมชาติ มันจะโตขึ้นมา พัฒนาขึ้นมาด้วยวัยวุฒิของมัน แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติธรรมให้ใจของเราเป็นธรรมขึ้นมา เราก็ตั้งไข่ของเรา พอตั้งไข่ของเรา มันล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้นน่ะ

ถ้าล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้น ด้วยวุฒิภาวะ เห็นไหม ถ้าคนไม่สนใจ เขาก็อยู่กับโลก คําว่า “อยู่กับโลก” เขาคิดแต่เรื่องโลก คิดแต่ด้วยโทสัคคินา โมหัคคินา ไฟเป็นโทสะ ไฟเป็นโมหะต่างๆ มันเผาลนใจตลอดเวลา พอมันเผาลนใจตลอดเวลา เวลาเราแค่ตั้งสติ แค่มีศีล มีสติ มีปัญญาขึ้นมา ก็ว่า “สิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม ปฏิบัติแล้วมันสบาย ปฏิบัติแล้วสบาย” นี่ไง ธรรมะตั้งไข่ มันแตกต่างจากโลก

โลกหมายถึงว่า ถ้าจิตของเรา ถ้ามันไม่สนใจธรรมะ มันก็ไปสนใจทางโลกอยู่แล้ว ถ้าไม่สนใจธรรมะ มันก็เป็นเรื่องกิเลส ถ้ามันไม่สนใจธรรมะ มันก็เป็นเรื่องอวิชชา ถ้าไม่สนใจธรรมะ ไม่มีสติยับยั้งไป มันก็เป็นเรื่องโลกๆ ถ้าเรื่องโลกๆ มันมีแต่ความเผาลนอยู่แล้วเป็นธรรมดา ถ้ามีความเผาลนอยู่แล้ว มันก็มีแต่ความทุกข์ ความเศร้า ความเครียด ความหงอย ความเหงาในหัวใจเป็นธรรมดา พอมันสนใจธรรมะโดยใช้ปัญญาของเรา นี่ไง ธรรมะตั้งไข่เท่านั้นล่ะ พอธรรมะตั้งไข่ขึ้นมา เราก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรมกัน

ถ้าสิ่งนี้เป็นธรรมขึ้นมา เห็นไหม ดูสิ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าไม่สนใจปฏิบัติก็ไม่สนใจสิ่งใดเลย พอสนใจปฏิบัติขึ้นมา มันก็เป็นการตั้งไข่ พอตั้งไข่ขึ้นมาแล้วนะ ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา มันจะเป็นจริงไหม ถ้ามันไม่เป็นจริง มันก็อยู่อย่างนั้นน่ะ ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้น นี่ล้มลุกคลุกคลาน ถ้าเราประพฤติปฏิบัติโดยที่มีครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นธรรมล่ะ เวลาครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นธรรม มันจะทําให้เสียหายไปหมดนะ ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นธรรม ดูกาเหว่านะ กาเหว่านี่โดยสัญชาตญาณของมัน เวลามันจะวางไข่ มันจะไปดูไปหานกที่มันฟักไข่ มันจะวางไข่ มันจะไปเขี่ยไข่ของนกที่เป็นเจ้าของรังทิ้งไป แล้วมันจะไข่ให้นกตัวอื่นฟัก

แล้วเวลาไข่ให้นกตัวอื่นฟัก เวลานกตัวอื่นที่เขาฟักออกมา ถ้าเป็นนกเอี้ยง เวลามันเลี้ยงนกเอี้ยงหรือนกเขานี่มันเล็กอยู่ เวลากาเหว่านี่ตัวมันใหญ่ มันต้องแสวงหาอาหารมาป้อนนะ ด้วยสัญชาตญาณของนก มันรักลูกของมัน แต่มันไม่รู้หรอกว่าไข่ของใคร มันไม่รู้ว่าไข่ของใคร เห็นไหม พอมันฟักไข่กาเหว่า มันได้ฟักไข่ของมัน แต่ความผูกพันของมัน มันผูกพัน มันนึกว่าลูกของมัน มันก็เลี้ยงดูจนโตขึ้นมา โตกว่าตัวมัน มันก็ยังไม่เข้าใจว่านี้เป็นนกอะไร เห็นไหม

ถ้าเราไปเจอครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นธรรม สิ่งที่เป็นสัจธรรมน่ะ ไข่ของเราๆ คือความเป็นจริงของเราไง ตั้งไข่ๆ ถ้ามันตั้งไข่ขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าตั้งไข่ขึ้นมาได้ มันก็จะตั้งของมันขึ้นมา ถ้ามันตั้งไข่ขึ้นมาไม่ได้ ก็เขี่ยไข่เราทิ้ง ถ้าเขี่ยไข่เราทิ้ง สิ่งที่ “ใช้ปัญญาแล้วเป็นวิปัสสนาๆ ปฏิบัติแล้วมันสบายๆ” นี่มันไข่กิเลส

ไข่ของเรา เห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญา ไข่ที่เป็นธรรม ถ้ามันตั้งไข่ขึ้นมาได้ มันปฏิบัติขึ้นมาได้ มันก็จะเป็นจริงของเขาขึ้นมา แต่นี่มันตั้งไข่ขึ้นมาไม่ได้ ถ้ามันตั้งไข่ขึ้นมาไม่ได้แล้วยังเขี่ยไข่ทิ้งอีกนะ ครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นธรรมนี่เขี่ยไข่ทิ้ง คือเขี่ยคุณงามความดีของเราออกไปไง ถ้าเราประพฤติปฏิบัติไป ถ้าศีล สมาธิ ปัญญาขึ้นมาตามความเป็นจริง มันเป็นมรรคญาณ เป็นอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ในเมื่อมันเป็นทุกข์ มันมีสมุทัย คือตัณหาความทะยานอยากของเรา ถ้ามรรคญาณมันไม่เป็นความจริงขึ้นมา มันจะไปไหน

พอบอก “ปฏิบัติแล้วสบาย ปฏิบัติแล้วสบาย” ล้มลุกคลุกคลานกันอยู่อย่างนั้นน่ะ ล้มลุกคลุกคลานนะ ล้มลุกคลุกคลานในทางธรรมนะ แต่ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่ “สบายๆ พอใจ เมื่อก่อนเป็นคนโกรธมาก เมื่อก่อนเป็นคนโทสจริตทั้งนั้นน่ะ เดี๋ยวนี้เป็นคนดีๆ ทั้งนั้นน่ะ”...ดีแบบตั้งไข่ใช่ไหม ดีที่ไม่มีอะไรเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจเลย นี่เพราะมีครูบาอาจารย์แบบกาเหว่าไง เพราะเป็นกาเหว่า ไม่มีความเป็นจริงในหัวใจ ไม่มีการฟักไข่เอง ทําประโยชน์ของตัวเอง แต่ด้วยสัญชาตญาณของเขา เขาต้องหาของเขาอย่างนั้น โดยสัญชาตญาณของกิเลสมันเป็นแบบนั้น กิเลสมันทําลายคนคนนั้นทั้งหมด ทําลายในการประพฤติปฏิบัติของเราด้วยนะ

ถ้ามันทําลายขึ้นมา ถ้าเราไปเจอครูบาอาจารย์อย่างนั้น นี่ถ้าไปเจอครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ทําให้เราเฉไฉออกไป แต่ถ้ากิเลสในหัวใจของเราล่ะ กิเลสในหัวใจของเรามันก็ทําลายเรา เห็นไหม ถ้ามันทําลายเราๆ สิ่งที่ทําลายเราเพราะอะไร สิ่งที่ทําลายเรา เพราะวุฒิภาวะ นี่ไง อํานาจวาสนาของจิต ถ้ามันไม่มีหลักมีเกณฑ์ของมัน มันก็จะเชื่อ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาไปปฏิบัติฌานสมาบัติได้จากอาฬารดาบส “มีความรู้เหมือนเรา มีความรู้เท่าเรา” นี่กาเหว่ามันจะชักนําไป องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่สนเลย ไม่ใช่ไข่ของเรา ไม่ใช่คุณงามความดีของเรา ไม่ใช่ความจริงของเรา ไม่สน! ไม่สน!

พอไม่สนขึ้นมา พอไปประพฤติปฏิบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง ออกไข่เอง ฟักไข่เอง ดูแลไข่เอง ฟักธรรมขึ้นมาจนเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา “เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา” ตามความเป็นจริงแบบนี้ มันต้องมีเหตุมีผลของมัน ไม่ใช่เราจะทําตามกระแสสังคม พอสังคมบอก สิ่งนั้นเป็นธรรมๆ แล้วกระแสสังคม แล้วเขาเป็นนกประเภทใด เขาเป็นครูบาอาจารย์ประเภทใด

ถ้าเขาเป็นครูบาอาจารย์ของเขาจริง เขาจะฟักไข่ของเขา เขาดูแลของเขาด้วยความซื่อสัตย์ซื่อตรงตามความเป็นจริงนั้น แต่ถ้ามันไม่ใช่ ไม่ใช่นี่ก็เอาความเห็นของตัวใส่เข้าไปไง เอาความรู้ความเห็นของตัวใส่เข้าไป สิ่งที่ใส่เข้าไป ขณะประพฤติปฏิบัติตามครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ ถ้าเป็นธรรมขึ้นมา เขาไม่เอาความรู้ความเห็นของตัวใส่เข้าไปหรอก ความจริงก็คือความจริง ถ้าความไม่จริงขึ้นมามันก็เป็นอวิชชาทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ บอกเรื่องกาลามสูตรนะ กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อแม้แต่อาจารย์ของเรา ไม่ให้เชื่อนะ ไม่ให้เชื่อตํารา ไม่ให้เชื่อสิ่งที่ว่าปฏิบัติแล้วมันจะอนุมานเข้ากันได้ ไม่ให้เชื่อ! ไม่ให้เชื่อ! ถ้าไม่ให้เชื่อแล้วทําแบบใด ถ้าไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อแล้วเราต้องพิสูจน์ไง

ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงนะ กามันก็จะฟักไข่ของมัน จะเป็นอินทรีย์ จะเป็นนกสิ่งใดก็แล้วแต่ มันจะมีครอบครัวของมัน แล้วมันจะดูแลลูกของมัน มันจะหาอาหารมาเพื่อครอบครัวของมัน เพื่อชาติเพื่อตระกูลของเขา เราเป็นชาวพุทธ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ถ้าเราทําของเราขึ้นมาตามความเป็นจริงของเรา เราประพฤติปฏิบัติ ถ้าเรามีครูบาอาจารย์นะ ครูบาอาจารย์จะเดินก้าวหน้ามากกว่าเราไป ๑ ก้าวตลอดเวลา ครูบาอาจารย์ที่เป็นครูบาอาจารย์ของเราที่เป็นความจริง ครูบาอาจารย์ท่านถนอมรักษานะ

หลวงตาท่านเล่าให้ฟังประจําว่าเวลาอยู่กับหลวงปู่มั่น “พ่อแม่ครูจารย์ พ่อแม่ครูจารย์” เลี้ยงดูแม้แต่การดํารงชีวิต ถ้าดํารงชีวิต บิณฑบาตมา ได้สิ่งใดมา สิ่งใดที่เป็นอาหารที่เป็นไขมันต่างๆ ที่ฉันเข้าไปแล้ว แล้วมันจะทําให้สัปหงกโงกง่วงนะ ท่านจะบอก “ไม่ควร”

คําว่าไม่ควรของท่าน ท่านก็จะพูดของท่าน “อากาศที่นี่มันไม่ดีเนาะ ถ้าอาหารมันไม่พอใจ อากาศที่นี่มันไม่ดีเนาะ อาตมาจะเก็บบริขารไปแล้วล่ะ ถ้ามันพอใจมันนะ แหม! ที่นี่อากาศดีมากเนาะ ภาวนาดีเหลือเกินนะ อาหารกินแล้วท้องแตกนู่นน่ะ” นี่ท่านจะพูด จะเหน็บจะแนมอย่างนี้ นี่ครูบาอาจารย์ของเราถ้าเป็นความจริง ครูบาอาจารย์เราที่เป็นจริงนะ ท่านจะก้าวหน้ามากกว่าเราอยู่ ๑ ก้าว เพราะอะไร

เพราะวุฒิภาวะของใจใช่ไหม ถ้าใครผู้ใดทําความสงบของใจยังไม่ได้ ท่านก็จะดูแลรักษา ผู้ใดถ้าทําความสงบของใจเข้มแข็ง แล้วออกใช้ปัญญา ปัญญาระดับไหน นี่มรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียด มรรคมันเป็นขั้นเป็นตอนของมันขึ้นไปนะ ถ้ามรรคเป็นขั้นเป็นตอนของมันขึ้นไป นี่ธรรมความเป็นจริง

ถ้าเป็นนกประเภทใด เขาก็จะไข่ของเขา ครอบครัวของเขา ฟักลูกออกมาแล้วเขาจะดูแลของเขา จิตใจที่มันจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันจะเป็นความจริงของมันขึ้นมา นี่เราฟักขึ้นมา เราไม่ใช่ตั้งไข่ล้ม ต้มไข่กิน ล้มลุกคลุกคลาน ธรรมะตั้งไข่ ตั้งไข่อยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วก็ก้าวเดินไปไม่ได้ เวลาก้าวเดินของเราไปไม่ได้ แต่ในเมื่อจริตนิสัย ด้วยอํานาจวาสนา ถ้าไปเชื่อครูบาอาจารย์เป็นอาจารย์กาเหว่า มันยิ่งทําให้เฉไฉไป ทําให้สิ่งที่มันจะพัฒนาขึ้นมาในหัวใจของเรามันไม่พัฒนาขึ้นมา

แล้วไม่พัฒนาขึ้นมาแล้วยังมีทิฏฐิมานะขึ้นมาอีกนะ ถ้าเกิดทิฏฐิมานะ มีความเห็นไงว่า “เราใช้ปัญญาของเรา สิ่งนี้เป็นความถูกต้อง แล้วเวลาจิตมันสบายๆ”...ทําไมมันจะไม่สบาย ถ้าโดยกิเลสมันเผาลนหัวใจ ตรึกในธรรมๆ มันสบายอยู่แล้ว ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมโอสถ นี่ธรรมาวุธ

ถ้าธรรมโอสถรักษา ดูสิ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ธรรมโอสถ ถ้าจิตสงบแล้ว ใครมีความเจ็บไข้ได้ป่วยนะ ครูบาอาจารย์ของเราเวลาเจ็บไข้ได้ป่วย ท่านมีกําลังของท่าน ท่านมีปัญญาของท่าน ท่านทําความสงบของใจของท่าน ท่านใช้ใจของท่านแก้ไข นี่ธรรมโอสถ ว่าเป็นโรคเป็นภัย ถ้าชีวิตของเรา ถ้าเราเจ็บไข้ได้ป่วย เราจะไม่ไปหาหมอ เราจะพยายามทําของเรา ถ้าเป็นธรรมโอสถ สิ่งนี้หายหมดน่ะ นี่ธรรมโอสถ

ถ้าธรรมาวุธ ถ้าอาวุธของธรรมมันจะชําระกิเลส ถ้าเป็นอริยสัจ สัจจะความจริง มันเป็นเรื่องที่มีกําลัง ที่เราย้อนกลับเข้ามาทําลายอวิชชา ทําลายอวิชชาตรงไหน? ทําลายอวิชชา เห็นไหม กาลามสูตรนี่ไง ไม่เชื่ออะไรทั้งสิ้น

กิเลสมันลึกซึ้ง อวิชชามันเกิดมาตั้งแต่ปฏิสนธิจิต มันมากับจิตนะ เพราะจิตของเรามันมีอวิชชา มันถึงได้เวียนตายเวียนเกิด มันเกิดมากี่ภพกี่ชาติ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณ ไม่มีต้นไม่มีปลาย แล้วจิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับจิตของพวกเรามันก็อันเดียวกันนั่นน่ะ จิตเหมือนกัน จิตประเภทเดียวกัน เวลาจิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระเวสสันดรมาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เวลาวันวิสาขบูชา เห็นไหม เกิดในวันนั้น เพ็ญเดือน ๖ เวลาตรัสรู้ธรรมก็เป็นเพ็ญเดือน ๖ เวลาปรินิพพานก็เป็นเพ็ญเดือน ๖ เห็นไหม จิตดวงนั้นมีอวิชชา พอมาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ นี่ไง เกิดเป็นเจ้าชายสัทธัตถะ เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมานี่ได้ชําระกิเลส ได้ฆ่ากิเลส

แต่ของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เรามีกิเลส ถ้าเรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มีอวิชชาในหัวใจ ถ้ามีกิเลสตัณหาอวิชชาในหัวใจ สิ่งใดที่มันคาดมันหมาย สิ่งใดที่มันมีความรู้สึกนึกคิดขึ้นมา มันมาจากกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันมีตัณหาความทะยานอยากของกิเลส แล้วมันตรึกในธรรมๆ

คําว่าธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนี้เป็นธรรมโอสถๆ ถ้าเราตรึกในธรรม มันสงบร่มเย็นอยู่แล้วล่ะ แต่ความสงบร่มเย็นแบบนี้ เห็นไหม นี่ธรรมะตั้งไข่ มันจะตั้งไข่นะ ดูสิ ตั้งไข่ขึ้นมา แล้วตั้งไข่แล้วเราจะทําอย่างไรต่อไป ถ้าครูบาอาจารย์ของเราดูแลขนาดนี้นะ ดูแลตั้งแต่ความเป็นอยู่ของเรา ถ้าความเป็นอยู่ของเรามันอํานวยกับการประพฤติปฏิบัติ ฉันอาหารก็พอแค่นํ้ามันหยอดล้อเกวียน ไม่ให้มันเกิดเสียงดัง ถ้าเราดํารงชีวิตของเราเพื่อความเป็นอยู่ของเราแบบนี้ ในการภาวนามันก็ไม่สัปหงกโงกง่วง มันไม่ใช่ล้มไข่ ทุบไข่ให้กับสัตว์อื่นได้กินเลย

ความเพียรของเราไง ความเพียรของเรา ความวิริยอุตสาหะของเรามันจะทรงตัวของเราขึ้นมา ถ้ามันจะทรงตัวของเราขึ้นมา เราต้องมีสติมีปัญญา มีสติมีปัญญามาพิสูจน์ตรวจสอบว่า ในการกระทําของเรา เรากระทําเพื่อสิ่งใด ถ้าเรากระทําเพื่อเรา ฉะนั้น ในเมื่อเรากระทําเพื่อเราและเพื่อธรรม ถ้าเพื่อธรรม สิ่งใดที่มันขัดแย้งล่ะ สิ่งใดที่เป็นอุปสรรคล่ะ เห็นไหม ขาดสติ มันก็เป็นสิ่งนั้น ขาดสติ มักง่าย ทําสิ่งใดไม่รอบคอบ ไม่มีสติปัญญา สิ่งนี้มันทําให้เราไม่พัฒนา

ถ้าครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นกาเหว่า เห็นไหม ท่านดูแล ท่านบอกว่า เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์นะ ผู้ที่ยังไม่ได้สมาธิ หลวงปู่มั่นเวลาท่านเทศนาว่าการ ท่านเริ่มจากทําความสงบของใจขึ้นมา ทําสมาธิให้ได้ ถ้าใครทําสมาธิได้แล้ว พื้นฐานของมัน เห็นไหม โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค มันจะพัฒนาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ฉะนั้น เวลาผู้ที่ปฏิบัติ ในสังคมของพระเรา วุฒิภาวะของใจมันไม่เหมือนกัน ถ้าไม่เหมือนกัน เรากําหนดจิตของเราฟังครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ เห็นไหม ท่านจะเดินหน้าเราอยู่ ๑ ก้าว คอยชักนํา คอยดึงจิตของเราให้ตามท่านไป เห็นไหม เวลาเราฟังเทศน์ มันมีการก้าวเดินของจิต นี่วิถีแห่งจิต

นี่จิตเป็นปุถุชนนะ สิ่งใดที่เป็นรูป รส กลิ่น เสียง มันมีอํานาจไปหมด อยากรู้อยากเห็น อยากใช้ อยากสอย อยากเป็น อยากไป อยากไปหมด เห็นไหม เหมือนทางโลก ผู้ที่เขามีมหรสพสมโภช ที่ไหนที่มีการคึกคะนอง ที่ไหนที่มีคนมากๆ มันชอบอย่างนั้น เห็นไหม นี่ปุถุชน

แล้วเวลาเราเริ่มควบคุมใจเราล่ะ ที่ไหนมีมหรสพสมโภช เราจะไม่ไปที่นั่น ที่ไหนมีความสงบระงับ เราอยากไปที่นั่น อยากไปที่นั่นเพื่อดูแลหัวใจของเราไง สงบระงับขึ้นมาเพื่อให้จิตมันสงบเข้ามา นี่สถานที่วิเวก กายวิเวก จิตวิเวก ถ้ามันวิเวกขึ้นมา วิเวกขึ้นมาเพื่อความสงบระงับในใจ ถ้าจิตใจมันสงบระงับได้ มันเริ่มเห็นโทษ เห็นไหม ปุถุชน กัลยาณปุถุชน

ถ้ากัลยาณปุถุชน นี่มันพัฒนาขึ้นมา ถ้ามันพัฒนาขึ้นมา มีสติมีปัญญาหาเหตุหาผล ถ้าพุทโธๆๆ ทําไมมันพุทโธไม่ได้ ทําไมพุทโธแล้วมันแฉลบออก มันแฉลบออกเพราะสิ่งใด? มันแฉลบออกเพราะเราไม่จริง มันแฉลบออกเพราะเราไม่มั่นคง นี่ไง อํานาจวาสนาบารมีของจิตมันมี ถ้าอํานาจวาสนาบารมีของจิตมันมี เห็นไหม เรามีคําบริกรรมของเรา เรามีเหตุผลสิ เราไม่ได้พุทโธด้วยความมืดบอด เราพุทโธไว้เป็นพุทธานุสติ เราระลึกพุทโธ เราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราระลึกพุทโธเพื่อต้องการธาตุรู้

ปฏิสนธิจิต ธาตุรู้ ธาตุรู้มันส่งออก มันรับรู้เรื่องต่างๆ ไปหมด มันแบกรับภาระ เป็นภาระรุงรังไปหมดเลย ถ้ามันแบกรับภาระรุงรังขึ้นไป แล้วถ้าเราไม่ให้มันไปแบกรับสิ่งใด ให้มีเนื้อหาสาระ ธาตุรู้ พลังงานนี้ ให้กําหนดลงอยู่ที่พุทโธ พุทโธๆๆ พุทโธเพื่อพุทธานุสติ

ถ้าจิต กําลังที่มันออกไปรับรู้ต่างๆ มันออกไปที่สิ่งที่เป็นฟืนเป็นไฟมาเผาตัว บังคับให้มันพุทโธ สิ่งที่มันเคยเอามาเผาตัวมันเอง มันมีรสมีชาติ เรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันต้องการรสชาติอย่างนั้น มันคุ้นเคยกับความเผาลนมัน พอคุ้นเคยกับความเผาลนมัน แต่มันบ่นว่า “ทุกข์ๆๆ” แต่มันไม่รู้ว่าสิ่งที่มันคิดมันแสวงหาอยู่นั้นคือสิ่งที่เป็นสมุทัยที่มาเผาลนมัน

ฉะนั้น เรามีสติปัญญา เราบังคับพุทโธๆๆ เพื่อไม่ให้มันไปหาสิ่งที่มันเป็นสมุทัยมาเผาลนมัน ถ้าไม่เผาลน พุทโธๆ มันไม่ชอบหรอก มันไม่ชอบ มันไม่ต้องการ เพราะอวิชชา เพราะความไม่รู้ เพราะตัณหาความทะยานอยาก เพราะสมุทัยมันอยู่กับจิต พอมันอยู่กับจิต มันก็ดิ้นรนไปตามประสามันนั่นล่ะ แต่เพราะเรามีอํานาจวาสนา เรามีความเชื่อ เรามีความมั่นคงของเรา เราถึงมีสติบังคับ พุทโธๆๆๆ

ถ้าพุทโธ พุทโธเพราะมันไม่ไปเอาฟืนไฟไปเผามันไง ถ้ามันไม่เอาฟืนเอาไฟมาเผามันนะ มันสงบระงับเข้ามา มันสงบระงับได้ ถ้าพุทโธๆ พุทโธจนพุทโธไม่ได้ พุทโธไม่ได้คืออัปปนาสมาธิ พุทโธไม่ได้ พุทโธจนพุทโธไม่ได้

ขณะที่พุทโธนี่มันก็จะแฉลบ มันก็จะคิดตามประสามัน มันจะไปเอาฟืนเอาไฟมาเผามันโดยความเคยชินของมัน เราบังคับไว้ๆ ตอนที่บังคับไว้นี่แหละ มันถึงทําให้แบบว่า “สิ่งนี้ทําแล้วมันทุกข์มันยาก นี่ไง ทําไมเราต้องมาทุกข์มายากล่ะ เราปล่อยมันตามสบายๆ ดูสิ ใช้ปัญญา สิ่งนี้เป็นธรรมๆ” นี่ไง มันเป็นความตั้งไข่ เพราะมันคิดในธรรมๆ แต่มันพัฒนาขึ้นไปไหมล่ะ มันจะเป็นความจริงขึ้นมาไหมล่ะ นี่ไง เพราะอาจารย์เป็นอาจารย์กาเหว่า มันก็ยํ่าอยู่อย่างนั้น มันไม่พัฒนาขึ้นมา

“แต่ถ้าพุทโธๆๆ สิ่งนี้มันเป็นความทุกข์ความยาก สิ่งนี้ทําแล้วมันมีความเดือดร้อน”...ความเดือดร้อนเพราะมันเป็นข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริง เห็นไหม เวลาจิตที่มันทุกข์มันยากขึ้นมาโดยสมุทัยตัณหาความทะยานอยาก มันหาแต่ฟืนแต่ไฟมาเผามันน่ะ มันทุกข์ไหม? ทุกข์ ทุกข์อย่างนี้ทุกข์เพราะยอมจํานน ทุกข์อย่างนี้เพราะเราไม่มีทางออก ทุกข์อย่างนี้เพราะเราไม่เคยฝึกหัดของเรา

เห็นไหม กาลามสูตรๆ ไม่ให้เชื่อๆ นี่ไง แต่เราไปเชื่อ เราเชื่อสิ่งนี้ แล้วพอมันพลิกมาคิดธรรมะ ถ้ามันคิดธรรมะ ถ้ามีสติปัญญา มันจะเป็นปัญญาอบรมสมาธินะ แต่เพราะความเชื่อ เพราะว่าธรรมะตั้งไข่ ธรรมะตั้งไข่มันจะไม่เจริญไปมากกว่านี้ ธรรมะตั้งไข่ไง มันจะพัฒนาขึ้นไปไม่ได้ มันพัฒนาขึ้นไปไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันไม่มีครูบาอาจารย์คอยชี้นําไง แต่มันเชื่อกิเลส พอเชื่อกิเลส เพราะกิเลสก็อ้างอิงว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ ด้วยความคาดหมาย ด้วยความไม่รู้เท่า มันก็มีวุฒิภาวะกันเท่านั้นล่ะ

แต่ถ้าเราพุทโธๆๆ จนจิตมันสงบขึ้นมานะ จิตมันสงบ สงบเพราะอะไร เพราะมันไม่แฉลบไปคิดนอกเรื่องนอกราว พอมันไม่แฉลบไปคิดนอกเรื่องนอกราว จิตมันมีที่อยู่ที่อาศัย พุทโธๆ พอจิตมันสงบระงับเข้ามา จิตมันปล่อยวางเข้ามา เรารู้รสของธรรม เห็นไหม “รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง” ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามา นี่รสของธรรม

แต่ที่ว่า “สบายๆ” เขามีรสอะไร เขาไม่มีรสของธรรม แต่เขาใช้สัญชาตญาณที่รับรู้ จิตใจที่ไม่รับรู้น่ะ นี่ไง ธรรมะตั้งไข่ เด็กถ้ามันนอนควํ่าอยู่ เด็กที่มันแถของมันไป มันคลานไป มันก็เป็นธรรมชาติของมัน ถ้ามันยืนขึ้นมาล่ะ ยืนขึ้นมาแล้วมันเดินไม่ได้ มันก็ก้มลงไปคลานอย่างเดิมไง ถ้าเด็กมันยืนขึ้นมาแล้วมันก้าวเดินไม่ได้ มันก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้นไง

จิต เวลามันพิจารณาโดยปัญญาๆ ก็บอก “สิ่งนี้สบาย เมื่อก่อนเป็นคนโทสะ โมหะ เดี๋ยวนี้สบายมากๆ” แล้วมันทําอย่างไรต่อไป มันมีสิ่งใดต่อไป มันไม่ต่อไป เพราะมันเป็นธรรมะตั้งไข่ แต่ธรรมะที่มันจะไม่ตั้งไข่ ที่กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อสิ่งใดเลย ต้องให้พิสูจน์ขึ้นมาให้ได้ ถ้าจิตมันพิสูจน์ขึ้นมาได้นะ พุทโธๆ จนจิตมันสงบ สงบมันก็เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น

ดูสิ เด็กที่มันยืน เด็กที่มันฝึกหัดยืน ยืนแล้วมันจะล้มลุกคลุกคลานตลอดไป ถ้าจิตของเราตั้งมั่นล่ะ มันตั้งมั่นเพราะอะไรล่ะ ตั้งมั่นนี่มันต้องมีเหตุมีผลสิ ตั้งมั่นเพราะมันมีคําบริกรรม บริกรรมเข้ามาทําไม

แต่เดิมธาตุรู้มันซึมซับไปกับสมุทัย ซึมซับไปกับความรู้สึกนึกคิด พอมันซึมซับไปกับความรู้สึกนึกคิดโดยที่มันไม่มีสติปัญญา มันก็ไปกว้านเอาแต่สิ่งที่เป็นพิษเป็นภัยกับมันทั้งนั้นน่ะ แต่เราบังคับสิ่งที่เป็นธาตุรู้ สิ่งที่เป็นพลังงานที่มันซึมซับไปกับสิ่งที่เป็นสมุทัยนั้น บังคับให้มันนึกพุทโธๆ เห็นไหม บังคับๆ บังคับแล้วดูเหตุดูผล ถ้าจิตใจมันกระด้าง จิตใจมันต่างๆ เราก็ต้องมีศีลมีธรรมเพื่อสิ่งนี้ขึ้นมา พอมันพุทโธๆ จนจิตมันสงบเข้ามา จิตคนที่ไม่เคยสงบกับจิตคนที่สงบ มันก็แตกต่างกันแล้ว

จิตคนที่ไม่เคยสงบ แต่บอกว่าสิ่งที่สบายๆ น่ะ สบายเพราะว่ากิเลสมันหลอก สบายเพราะว่าสิ่งที่ว่าเราว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ เพราะความเชื่อของเรา ความเชื่อของเรา มันเป็นมารยาทสังคม แต่มันไม่เป็นความจริง ปากเปียกปากแฉะ ท่องธรรมะได้ทุกข้อ แต่ไม่เคยเห็นตัวกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ไม่เคยเห็นจิตที่มันวางสมุทัยได้

จิตที่มันวางสมุทัย จิตที่มันกําหนดพุทโธๆ จนมันวางได้ขึ้นมา มันถึงเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ นี่ไง กาลามสูตร ต้องให้จิตมันรู้ ไม่ต้องบอกว่าสบายๆ ตามแต่กาเหว่าที่มันจะชักนํากันไป ถ้ากาเหว่า เห็นไหม ดูสิ มันเขี่ยไข่นกของเจ้าของรังทิ้ง แล้วมันไปเอาไข่ของมันไปให้นกตัวนั้นฟักแทน คุณงามความดีของเราที่มันจะเกิดขึ้นมาน่ะ สัมมาสมาธิจะเกิดกับจิตของเรา มันไปเขี่ยทิ้ง บอก “สิ่งนี้สมถะ สิ่งนี้ไม่ต้องทํา” มันเขี่ยทิ้งไปหมดเลย แล้วมันเอาไข่ของมันไปให้นกอื่นฟัก

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราเชื่อครูบาอาจารย์แบบนั้น ที่ว่า “สิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม” สิ่งนี้เป็นธรรม นี่ไง ปฏิบัติแล้วมันสบาย ปฏิบัติแล้วมันพอใจไง มันพอใจเพราะมันขี้เกียจ มันพอใจเพราะมันไม่มีงานทํา มันพอใจเพราะว่าสิ่งนี้เป็นความสุดวิสัยของจิต จิตนี้เราเกิดมาเป็นมนุษย์ มนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ในเมื่อมีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ มันมีความรู้สึกนึกคิด แต่ความรู้สึกนึกคิดแบบโลกียปัญญา ก็คิดได้เท่านี้ไง ความรู้สึกของมนุษย์ ความเป็นปัญญาของคนมันรู้ได้เท่านี้

แต่ถ้าเราเชื่อมั่นในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อาสวักขยญาณแล้วทําอย่างใด ครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ดูพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ เป็นพระอรหันต์ด้วยกันขึ้นมา เขาทําอย่างใด ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ของเราบอกว่าต้องกาลามสูตร ไม่ให้เชื่อสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น แล้วพยายามบริกรรม พยายามใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันเป็นสมาธิขึ้นมา จิตเป็นสมาธิ จิตตั้งมั่น จิตมันปล่อยวาง จิตมันไม่เหมือนกับโลกแล้ว

สิ่งที่เราล้มลุกคลุกคลานกันอยู่นี้ สิ่งที่เราสะสม จับต้นชนปลายอยู่นี้ เพราะเราไม่รู้จักจุดเริ่มต้น จุดเริ่มต้นของการประพฤติปฏิบัติ จุดเริ่มต้น เห็นไหม ต้องจิตสงบ ถ้าจิตสงบขึ้นมาแล้ว ถ้ามันออกฝึกหัดใช้ปัญญา นั่นไง จะรู้จะเห็นกิเลสไง เราไม่เคยรู้จักกิเลส ไม่เห็นกิเลส เราจะชําระกิเลสได้อย่างใด เราไม่รู้จักสิ่งใดเลย แต่เรารู้จักกิเลสโดยตํารา เห็นไหม สมุทัย ตัณหาความทะยานอยากต่างๆ เรารู้จักกิเลสโดยชื่อ โดยตํารา แต่เราไม่เคยเห็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากตัวเป็นๆ ตัวจริงๆ ที่มันเกิดขึ้นบนหัวใจของเรา

แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ไม่ใช่ตั้งไข่อย่างนี้ตลอดไป คําว่า “ตั้งไข่” เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ แล้วเรานับถือพุทธศาสนา แล้วพุทธศาสนากําลังเห่อกันเรื่องการปฏิบัติไง แล้วก็ปฏิบัติกันแบบนี้ ปฏิบัติกันล้มลุกคลุกคลาน นี่เพราะเราไปเชื่อ เราไปเชื่ออาจารย์กาเหว่า เราไปเชื่อสิ่งที่มันเขี่ยผลประโยชน์คุณงามความดี เราทิ้งไปหมดเลย

แต่เวลาครูบาอาจารย์กรรมฐาน เหมือนหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นของเรา ท่านทําจริงของท่าน การว่าทําจริงของท่าน ท่านต้องพิสูจน์ของท่านมา ท่านทําของท่าน ท่านฟักของท่าน ท่านได้เห็นผลประโยชน์ของท่าน ท่านเจาะฟองอวิชชา อวิชชาเป็นอย่างไร เห็นเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา ฉะนั้น สิ่งที่ทําความสงบของใจเข้ามา เพราะใจมันสงบเข้ามาแล้ว แล้วครูบาอาจารย์ของเราท่านจะก้าวนําหน้าเรา ๑ ก้าว เริ่มตั้งแต่ผู้ที่ทําสมถะ

ผู้ที่ทําสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน ในเมื่อจิตของเราเป็นปุถุชน จิตของเราล้มลุกคลุกคลาน มันเป็นเรื่องพื้นฐานของทารก มันเป็นเรื่องพื้นฐานของจิตเริ่มต้น ถ้าจิตเริ่มต้น จิตคือโลก เพราะจิตนี้มันเป็นสามัญสํานึกที่ว่าโลกียปัญญา สิ่งที่เป็นโลกๆ นี้ ถ้าเป็นโลกๆ นี้ สิ่งนี้คิดมามันเป็นเรื่องโลก ตรึกธรรมขนาดไหน ทําธรรมขนาดไหน ล้มลุกคลุกคลาน ตั้งไข่อยู่อย่างนั้นล่ะ ถ้าจะดีก็ดีแค่นี้ ดีแค่คนที่มีศีลธรรมจริยธรรม ดีแค่คนที่ว่าอยู่ในศีลในธรรมเท่านั้น แต่ถ้ามันจะชําระกิเลส ชําระกิเลสนี่มันต้องทําให้ลึกซึ้งกว่านั้น

ที่เราทํากันอยู่นี้ ที่ครูบาอาจารย์แนะนําอยู่นี้ ให้มีคําบริกรรมขึ้นมา ถ้าคําบริกรรมขึ้นมา พอจิตมันสงบระงับขึ้นมา มันแตกต่างกับตั้งไข่เลยล่ะ พอตั้งไข่นี่มันทรงตัวของมันไม่ได้ มันล้มลุกคลุกคลานของมัน แต่ถ้าเอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น เห็นไหม มันแตกต่าง พอแตกต่างขึ้นมานี่เริ่มฝึกหัดใช้ปัญญา การฝึกหัดใช้ปัญญามาตั้งแต่เริ่มต้น ตั้งแต่คําว่า “ตั้งไข่” มันก็เป็นปัญญาเหมือนกัน แต่มันเป็นปัญญาโลกียปัญญา ถ้ามันตรึกโลกียปัญญา มันจะพัฒนาขึ้นไป พัฒนาขึ้นไป เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านจะก้าวหน้าเราอยู่ ๑ ก้าว ท่านจะดึงเราไปตลอด เราต้องพัฒนาของเราขึ้นไป มันถึงจะเป็นปัจจัตตัง มันถึงเป็นสันทิฏฐิโก มันถึงเป็นการรื้อค้นในการปฏิบัติในหัวใจของใจดวงนั้นไง

ถ้าใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจของครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านมีเหตุมีผลของท่าน ใจดวงหนึ่งถ้ามีความจริงขึ้นมา ท่านจะชักนําใจของเรา ใจที่ล้มลุกคลุกคลาน ใจที่มันตั้งไข่ แล้วมันประพฤติปฏิบัติก้าวหน้าไปไม่ได้ ถ้าประพฤติปฏิบัติก้าวหน้าไปไม่ได้ เราจะเดินก้าวหน้าไปอย่างใด เราจะพ้นจากทุกข์ไปอย่างใด

ถ้าเราจะพ้นจากทุกข์ไปอย่างใด เราต้องกาลามสูตร กาลามสูตร ไม่เชื่อสิ่งใด ในเมื่อครูบาอาจารย์ท่านชี้นําเรา ท่านชักนําเรา เราก็ทําตาม ทําตามนี่มันพิสูจน์ได้ไง เราไม่ได้เชื่อเพราะครูบาอาจารย์ เราไม่เชื่อสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น เราเชื่อสติปัญญาของเรา เราเชื่อในการประพฤติปฏิบัติของเรา แล้วถ้าจิตมันสงบเข้ามา นี่ความแตกต่าง

จิตคนไม่สงบมันก็ไม่รู้จักความสงบหรอก จิตใจของใครที่สงบแล้ว แล้วขุดคุ้ยเห็นกิเลส เห็นกิเลสนะ เห็นสักกายทิฏฐิที่มันนอนเนื่องมากับใจ ถ้าเห็นกิเลสแล้วพิจารณาแยกแยะนะ เราแยกแยะอย่างไร เรามีการกระทําอย่างใด ถ้าจิตใจมันไม่ได้แก้กิเลส มันไม่เคยเห็นกิเลส มันจะไปแก้ที่ไหน? มันก็แก้ที่ชื่อของกิเลสไง มันก็เป็นตํารับตํารา มันเป็นทางวิชาการ นี่ไง เพราะเราเชื่อ เราเชื่อเพราะอะไร เพราะเรามั่นใจของเราไง แต่ถ้ากาลามสูตร เราไม่เชื่อ นั่นเป็นชื่อ มันเป็นความจริงไหม

ถ้าร้อนก็ต้องรู้ว่าร้อน ถ้าเย็นก็ต้องรู้ว่าเย็น ถ้าทุกข์ก็ต้องรู้ว่าทุกข์ ถ้ามันปลดทุกข์ได้ มันพ้นจากทุกข์ มันก็ต้องรู้ว่ามันพ้นจากทุกข์ ถ้ามันพ้นจากทุกข์ มันพ้นอย่างใด ถ้ามันยังไม่พ้น มันไม่พ้นตามความเป็นจริง สิ่งนี้เป็นความจริงไหม นี่ไง มันถึงก้าวเดินไปไม่ได้

ถ้ามันจะก้าวเดินไป ถ้าจิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาเกิดอย่างไร ปัญญามันพิจารณาอย่างไร ปัญญาทางโลกเขา ปัญญาที่เขาเป็นปัญญาวิชาชีพของเขา เขามีประสบการณ์ของเขา คนที่มีอาชีพสิ่งใด ยิ่งถ้าเขามีประสบการณ์หลายๆ ปีขึ้นไป เขาจะเข้าใจ เขาจะวิเคราะห์วิจัยสิ่งที่จะเกิดขึ้นกับเขาได้ด้วยความแม่นยําเลย นั่นเป็นปัญญาของเขานะ

แต่ถ้าปัญญาทางธรรม ปัญญาทางธรรมมันจะเกิดขึ้นจากอริยสัจ เกิดขึ้นจากสัจจะความจริง สัจจะความจริงมันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร? สัจจะความจริงมันเกิดขึ้นมาจากจิตที่มันสงบระงับนี่ไง ถ้าจิตที่มันสงบระงับ เพราะอะไร เพราะจิตดวงนี้มันเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะใช่ไหม

จิตดวงนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ ในปัจจุบันนี้มาเป็นเราใช่ไหม มาเป็นเรานี่เป็นมนุษย์ มนุษย์โดยสัญชาตญาณที่เราใช้ปัญญาโดยทางโลกที่เรารู้เราเห็นกันอยู่อย่างนี้ใช่ไหม เพราะมันมีคําบริกรรม เพราะมันมีพุทธานุสติ เพราะมันมีปัญญาอบรมสมาธิ มันถึงสงบระงับเข้ามา พอมันสงบระงับเข้ามา มันเป็นตัวของจิตล้วนๆ จิตสงบนะ

เวลาอัปปนาสมาธิ เวลาจิตสงบนี่มันวางกายนี้ได้เลยล่ะ เวลาจิตสงบนี่ดับหมด ดับอายตนะ ดับความรับรู้หมด แต่สักแต่ว่ารู้ ตัวจิตล้วนๆ ตัวจิตที่มันสงบระงับเข้ามา เห็นไหม ถ้าตัวจิตสงบระงับเข้ามา นั่นน่ะสัมมาสมาธิ อัปปนาสมาธิ พอมันคลายตัวออกมาเป็นอุปจารสมาธิ อุปจารสมาธิมันจะออกฝึกหัดใช้ปัญญา เพราะมันมีตัวจิต ตัวที่มันเวียนตายเวียนเกิดนี่ไง เพราะมีจิตที่เวียนตายเวียนเกิด ถ้ามันออกใช้ปัญญา ออกใช้ในอริยสัจ ในภาวนามยปัญญา ในอริยสัจ ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม

จิตที่มันหวั่นไหว จิตที่มันซึมเศร้า จิตที่มันซับซ้อน จิตที่มันตื่นเต้น จิตที่มันฟู จิตที่มันพอใจ นี่ไง ถ้าจิตมันสงบแล้วมันมีอาการของมัน แต่มันต้องมีสติปัญญาจับสิ่งนี้ได้ ถ้าจับสิ่งนี้ได้ นี่เวทนา เวทนาจิตไง เวทนาของจิตไม่ต้องอาศัยร่างกาย ไม่ต้องอาศัยสิ่งใดๆ เลย โดยธรรมชาติของเรา เวลาเราทุกข์เราร้อนขึ้นมาในหัวใจ ไม่มีสิ่งใดกระทบเราเลย ทําไมมันเอาแต่ความทุกข์มาเผาลนใจล่ะ นี่เวทนาของจิต

ถ้าเวทนาของจิต เวลาจิตมันสงบระงับเข้ามา มันมีอาการสิ่งใด ถ้ามันจับตัวของมัน เห็นไหม ปัญญาอย่างนี้ ปัญญาที่มันพิจารณาของมัน จิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าเห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันสะเทือนหัวใจ นี่ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก โอปนยิโก เรียกร้องสัตว์ทั้งหลายมาดูธรรม เรียกร้องสัตว์ทั้งหลายมาดูจิต จิตดวงนี้มันกําลังซักฟอกมัน จิตดวงนี้มันได้วิปัสสนา จิตดวงนี้ที่มันมีกําลังของมัน

ถ้าจิตมันเสื่อม เวลาจิตมันเสื่อมออกมาเป็นปุถุชน ความรู้สึกนึกคิด สัญญาอารมณ์ อารมณ์ความรู้สึกนึกคิดอัดอั้นตันใจไปหมดเลย สิ่งใดนี่อั้นตู้ ไม่มีทางออกเลย เพราะสิ่งนี้มันเป็นสัญชาตญาณ มันเป็นสิ่งที่มีอยู่ไง นี่วิถีแห่งจิต วิถีแห่งจิต ถ้ามันโดนอวิชชาครอบงําอยู่ มันมืดบอด แล้วเวลาเราคิดก็คิดโดยสมอง นึกคิดโดยพันธุกรรม คิดโดยเวรโดยกรรม คือใครมีกรรมอย่างใด ใครมีความรู้สึกนึกคิดอย่างใด สิ่งที่มันฝังมากับจิตที่มันผ่านออกมาจากสมอง มันแสดงพฤติกรรมอย่างนั้นน่ะ นี่เป็นพฤติกรรม เห็นไหม พฤติกรรมของจิตที่มันเสื่อมออกมา

แต่เวลาเรามีสติปัญญา เรากาลามสูตร เราไม่เชื่อสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น เราพิสูจน์ใจของเราขึ้นมา เพราะด้วยบริกรรมพุทโธ ด้วยปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา เพราะจิตมันปล่อยวางเข้ามา เห็นไหม พอจิตปล่อยวางเข้ามา มันเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิ เวลามันออกรู้ ถ้าจิตมันออกรู้ ออกพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรมที่มันเห็นของมัน เห็นไหม ถ้าเห็นกาย ถ้ามันเห็นกายเป็นเจโตวิมุตติ เห็นกายพิจารณากาย เห็นกายเป็นนิมิต เห็นกายเป็นอวัยวะส่วนใดส่วนหนึ่ง เห็นกายโดยทั้งโครงสร้าง เห็นเป็นโครงกระดูก เห็นเป็นต่างๆ ถ้าจิตมันมีกําลังของมัน มันจับของมัน เห็นกายเพราะอะไร

เพราะคน สิ่งที่รักที่สุด ไม่มีใครรักคนอื่นมากกว่าเรา จิตใต้สํานึกบอกว่ารักคนโน้นรักคนนี้ จริงๆ ก็คือมันรักตัวมันเองนี่แหละ พอมันรักตัวมันเอง มันก็หวง พอมันหวงของมัน มันก็รักษาของมัน มันก็ยึดของมัน นี่โดยธรรมชาติ

โดยทางโลกของเขา เขาหาเงินหาทองขึ้นมา เขาหลงใหลไปในเงินในทองต่างๆ นี่ทรัพย์สมบัติของเขา แต่เวลาจริงๆ ขึ้นมา ทรัพย์สมบัติ เพราะมันหลงตัวเองไง หลงตัวเองว่ามีเรา เพราะมีเรา เราถึงมีชีวิต เพราะมีชีวิต เราก็ต้องรํ่าต้องรวย ต้องมีตําแหน่งหน้าที่การงาน จริงๆ มันรักตัวมันเองทั้งนั้นน่ะ แต่นั่นคือปัญญาโลก ปัญญาโลกคือแสวงหาสิ่งปัจจัยเครื่องอาศัยมาเป็นสมบัติของเรา นี่โลกธรรม ๘ ถ้าโลกธรรม ๘ นะ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ มันต้องการลาภยศสรรเสริญต่างๆ เพื่อปรนเปรอมัน มันก็ปรนเปรอแบบกิเลสหยาบๆ ไง

แต่เวลาจิตมันสงบระงับเข้ามา เห็นไหม จิตมันสงบระงับเข้ามาแล้วมันจับกาย เวทนา จิต ธรรม ด้วยจิตเห็นจิตตามความเป็นจริง ถ้าจิตมันเห็นจิตตามความเป็นจริงนะ จิตมันเห็นตามความเป็นจริง มันสะเทือนไง มันสะเทือนเพราะว่าสิ่งที่มันรัก สิ่งที่มันสงวน สิ่งที่รักษาจริงๆ มันก็อยู่ตรงนี้ไง มันอยู่ตรงนี้ แต่เวลามันกระจายออกไป เวลามันส่งออกไปแล้วมันก็เป็นธรรมชาติของมนุษย์ที่ใช้ความรู้สึกนึกคิดที่บอกว่า “ปฏิบัติแล้วสบายๆ” มันเข้าไม่ถึงข้อเท็จจริง มันไม่เข้าถึงอวิชชา มันไม่เข้าถึงข้อมูลในหัวใจ มันไม่เข้าถึงสักกายทิฏฐิความเห็นผิดของจิต

แต่ถ้าเราปฏิบัติของเรา เราใช้การกําหนดพุทโธจนจิตมันสงบระงับเข้ามา เราฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา ฝึกหัดใช้ปัญญาเพื่อ “นํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา” สิ่งที่จิตสงบระงับเข้ามานี่ นํ้าใสจะเห็นตัวปลา ปลาคือกิเลสไง กิเลสมันอาศัยอยู่ในนํ้านั้น กิเลสมันอาศัยอยู่ในหัวใจของเรา กิเลสมันอาศัยใจนี่ สิ่งที่เป็นใจ ที่เป็นเราๆ อยู่นี่ มันมีกิเลสครอบครองมัน เพราะมันครอบครองมัน เราถึงเวียนตายเวียนเกิด

แล้วเรามาประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราไม่มีสติปัญญาพอจนเข้ามาถึงการกระทําแบบข้อเท็จจริง ตามความเป็นจริง อย่างวิปัสสนากรรมฐานแบบนี้ มันไม่ได้ชําระกิเลสอะไรเลย สบายๆ ขนาดไหนก็ตายเปล่า เพียงแต่มาสร้างคุณงามความดีเพื่อเป็นบุญกุศลไปเท่านั้นเอง มันจะไม่มีข้อมูลตามความเป็นจริงในหัวใจเลย แล้วคิดดูสิ เวลาตายเปล่า ตายชาตินี้ขึ้นไป มันต้องเกิดต้องตายไปในชาตินี้

แต่ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริง ถ้ามันมีข้อเท็จจริงอย่างนี้ พอจิตมันออกพิจารณาของมัน มันพิจารณาของมัน แยกแยะของมัน พอแยกแยะของมันด้วยปัญญา ปัญญาถ้ามันสมดุลของมัน มรรคสามัคคี สามัคคีอย่างใด เวลาพิจารณาหนักไปทางอัตตกิลมถานุโยค คือจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา สิ่งต่างๆ มันเอียงข้าง เวลาบอกว่า สิ่งนี้เป็นความสุข สิ่งนี้จิตสงบ พิจารณาแล้วมันพอใจ นี่กามสุขัลลิกานุโยค ถ้ามันเอียงข้างไป มันเอียงข้าง มันก็ปล่อยวางได้เหมือนกัน ความที่เอียงข้างกระเท่เร่ขนาดไหน แต่มันก็มีกําลังของมัน เพราะนี่คือวิปัสสนา นี่คือการฝึกฝนไง หมั่นซํ้า หมั่นทํา หมั่นคราด หมั่นไถ

หลวงปู่มั่นท่านพูดบ่อย ถ้าทํานาที่ไหน มันก็ทําลงบนดินนั่นน่ะ ทํานาแล้วก็ทํานาเล่า ก็ทําบนดินนั้นล่ะ คนตั้งแต่โบราณมา ปัจจุบันนี้ อนาคต เวลาเขาทําไร่ไถนา เขาก็ทําบนดินนั่นน่ะ ถ้าจิตมันสงบขึ้นมาๆ นี่ไง วิปัสสนามันเกิดบนหัวใจนี้ บนหัวใจของสัตว์โลก บนหัวใจที่ปฏิสนธิจิตที่เวียนตายเวียนเกิดนี้ ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามา มันจะรู้มันจะเห็นของมัน ถ้ามันรู้มันเห็นของมัน เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้วหมั่นคราดหมั่นไถ ทําซํ้าทําซาก

เพราะวิปัสสนาไปแล้ว ปัญญาของเราเวลาใช้กําลังอะไรก็แล้วแต่ ความสมดุลของมัน ความพอดีของมัน มันจะควบคุมได้ยาก ความเที่ยงตรงของการกระทํานั้น นี่ก็เหมือนกัน จิต เวลามันพิจารณาของมันไป มันพิจารณาแล้วมันปล่อยวาง แต่ปล่อยวางโดยตทังคปหาน นี่สิ่งที่ทําขึ้นมามันจะพัฒนาขึ้นมาขนาดนี้นะ

ถ้ามันทํามาอย่างนี้ มันเห็นไง มันเห็นหมายความว่า คนเราทํางานเหงื่อไหลไคลย้อยขึ้นมา ผลงานมันเสร็จขึ้นมา มันเสร็จขึ้นมาจากอะไร? มันเสร็จขึ้นมาจากการกระทําของเราใช่ไหม จิตก็เหมือนกัน จิต เวลามันพิจารณาของมันไป มันมีงานของมันนะ เวลางานทางโลกก็อย่างหนึ่ง เวลางานของการทําความสงบ สิ่งที่ว่าพุทโธๆ ปัญญาอบรมสมาธิ มันก็รู้ของมันว่าสิ่งนี้ทําให้จิตสงบ ถ้าจิตสงบแล้วมีกําลัง จิตตั้งมั่นแล้ว เวลาออกวิปัสสนา มันมีงานที่แตกต่าง โลกียปัญญา โลกุตตรปัญญา

โลกียปัญญานี่โลกียปัญญาทั้งหมด ทําให้จิตสงบระงับเข้ามา โลกียปัญญาไง เพราะปัญญาสามัญสํานึก ปัญญาของคน มันก็คือปัญญาใช่ไหม ปัญญาที่แบบว่าอาจารย์กาเหว่าเขาสอน ปัญญาๆ ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา นี่คือปัญญาของเขา นี่คือโลกียปัญญาไง ในเมื่อโลกียปัญญามันมีอยู่ประจําทุกดวงใจ มันมีของมันอยู่แล้ว

ฉะนั้น เวลามันมีอยู่แล้ว เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ เราใช้ปัญญาให้จิตใจของเรากําหนดพุทโธก็ได้ สิ่งที่กําหนดพุทโธหรือปัญญาอบรมสมาธิ ผลของมันก็คือสมถะ คือการตั้งไข่ ถ้าตั้งไข่โดยสัมมาทิฏฐิ ตั้งไข่ด้วยความถูกต้อง เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น แต่ถ้ามันตั้งไข่ไม่ได้ มันเป็นโลกๆ เห็นไหม ปัญญาทางโลก โลกียปัญญา ปัญญาที่มันมีของมันอยู่แล้วโดยธรรมชาติของมัน

แต่ถ้าจิตสงบระงับเข้ามา จิตที่มันสงบระงับเข้ามาบ่อยๆ ฝึกหัดใช้มันอีก ปัญญาอย่างนี้มันคนละปัญญากัน ปัญญาที่ว่าหมั่นคราดหมั่นไถ ปัญญาที่มันพิจารณาของมัน พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม นี้มันพิจารณาเพราะมันเป็นมรรค เห็นไหม โสดาปัตติมรรค ถ้าจิตสงบระงับขึ้นมานี่ปุถุชน กัลยาณปุถุชน ปุถุชนคือคนหนาด้วยกิเลส ถ้ามีสติปัญญาขึ้นมา รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ถ้าเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ทําไมเราโง่เง่านัก ทําไมโง่เง่าให้จิตนี้มันไปออกรับรู้สิ่งที่เป็นพิษเป็นภัยตลอด เพราะเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มันล่อมันลวงมาตลอด ก็เชื่อ เชื่อด้วยความโง่ๆ ของเรานี่ จิตนี้ทําไมมันโง่เง่าขนาดนี้

มีสติปัญญา มันพิจารณาของมัน มันปล่อยวางๆๆ ปล่อยวางจนมันขาด มันขาดหมายถึงว่า รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ไม่เข้ามารบกวนจิต มันเป็นกัลยาณปุถุชน เวลากัลยาณปุถุชน นี่ฝึกหัดใช้ปัญญาๆ เพราะจิตมันสงบระงับเข้ามา มันตั้งมั่นแล้ว จิตมันมีกําลังของมัน เวลาจิตมันมีกําลังของมัน ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงโดยที่มีจิตรู้ จิตเห็น จิตที่มันเป็นฐาน จิตที่ตั้งมั่นนี้ มันจะเป็นโสดาปัตติมรรค เห็นไหม โสดาปัตติมรรค มรรคคือมรรค ๘

มรรค ๘ มันคืออะไรล่ะ? คืองานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ สติชอบ นี่ความชอบธรรม ความชอบธรรมนี่ฝึกหัด หมั่นคราดหมั่นไถๆ ดูสิ เวลาเราไถนา เดี๋ยวมันก็เบี่ยงออกซ้าย เดี๋ยวมันก็เบี่ยงออกขวา ถ้าเราไม่ถนัดของเรา แต่คนที่ทํานาตลอดชีวิต เขาไถของเขาตรงเปี๊ยะ! เขาไถของเขาด้วยความชํานาญของเขา เขาไถ เขาพลิก เขาไถคราดไถหว่าน เขาไถของเขาเพื่อชําระสิ่งที่เป็นวัชพืชออกไปให้มันสมควรกับการหว่าน การปักดํา จิตใจเราพิจารณา กิเลสมันมีความหมักหมมอยู่ในหัวใจมันตลอดเวลา เราพิจารณาของเราซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ หมั่นคราดหมั่นไถ

ทํานามาแต่อดีตมาเขาก็ทําบนนา ในปัจจุบันนี้เขาทํานา เขาก็ทําบนดิน นี่ทํานาบนดิน ถ้าต่อไปอนาคตเขาก็ทํานาบนดินเหมือนเดิม ดินคือภพ ดินคือหัวใจ ดินคือปฏิสนธิจิต ถ้ามันพิจารณาของมัน เห็นไหม เวลามรรคมันมรรคญาณ นี่ธรรมจักร จักรที่มันเคลื่อนไง เวลาจักรมันเคลื่อน ธรรมจักร จักรมันเคลื่อน มันหมุนของมัน มันจะรู้มันจะเห็นว่าภาวนามยปัญญาเป็นอย่างไร ภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดจากการภาวนา ปัญญาที่เกิดจากธรรมจักร ปัญญาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เชื่ออาฬารดาบส อุทกดาบส แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามารื้อค้นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง แล้ววางธรรมวินัยนี้ไว้ มันก็เป็นทฤษฎี มันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ใช่ธรรมของเรา

ถ้าเป็นธรรมของเรา เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ขณะที่จิตมันหมุน จิตมันมีปัญญาขึ้นมา นี่ธรรมของเราๆ ธรรมของใจดวงนั้นไง ใจดวงที่มันทุกข์มันยาก ใจที่มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่มันมีคุณธรรมของมันขึ้นมา แล้วคุณธรรมมันคืออะไร? คุณธรรมมันก็คือการกระทํา คุณธรรมก็เพราะว่างานของใจ วิถีแห่งจิต ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามา จิตมันมีฐานของมันขึ้นมา แล้วจิตมันรื้อค้นของมัน นี่ไง วิปัสสนามันเกิดตรงนี้

วิปัสสนามันเกิดต่อเมื่อจิตที่มีอวิชชา จิตที่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่มันได้ทํางานของมัน มันทํางานของมัน มันพลิกแพลงของมัน มันแก้ไขของมัน โดยจักรของมัน มันจะหมุนเข้ามา หมุนเข้ามาชําระกิเลส ทําลายล้าง จะเชือดคอมัน จะตัดหัวมัน ตัดหัวอวิชชาไง ตัดหัวความไม่รู้ไง พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ จนเข้ามารวมกับกลางหัวใจ นี่มรรคสามัคคี

พอมรรคสามัคคี เวลามันขาด พิจารณากาย เวลามันขาดนะ กายไม่ใช่เรา เราไม่ใช่กาย กายไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่กาย นี่แยกออกเลย กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ กายก็แยกออกไป จิตก็แยกออกมา นี่ความรับรู้จริงๆ นี่ไง เวลามันขาด สังโยชน์มันขาด ถ้าพิจารณาเวทนา เวทนาไม่ใช่เรา เวทนาก็ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ พิจารณาจิต เห็นไหม จิตที่มันผ่องใส จิตที่มันเศร้าหมอง ถ้ามันชําระล้างแล้ว จิตมันก็คือจิต จิตมันรวมหมดไง พิจารณาธรรม นี่เหมือนกันหมด

ถ้าเหมือนกันหมด พิจารณาแล้ว เวลาสังโยชน์มันขาดไง ถ้าสังโยชน์มันขาด แล้วมันขาดที่ไหนล่ะ ถ้ามันขาดขึ้นมา ถ้าจิตใจมันรวมลง มันรู้ได้อย่างไร นี่อกุปปธรรม ธรรมแท้ๆ มันเกิดแบบนี้นะ แล้วพิจารณาซํ้าๆ เข้าไป พิจารณาซํ้าหมายความว่า ถ้าเราพิจารณาของเราแล้ว เรารู้แล้ว เห็นไหม หญ้าปากคอก

หญ้าปากคอก ใช้ก็ไม่ได้ ทําก็ไม่เป็น แต่ถ้าหญ้าปากคอก เรารู้ว่าใช้ เราใช้ของเรา เราทําของเราด้วยความชํานาญของเรา นี่มันทําความสงบของใจมากขึ้นอีก พอจิตสงบแล้วมันจับ จับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรม เพราะเชือกเส้นหนึ่ง เชือกผูกโค เราจับที่เชือก เราสาวมา เราจะไปถึงตัวโคนั้นได้ นี่เชือกผูกวัว เห็นไหม เราจับเชือกนั้น เราสาวสู่ตัววัวได้

จิตมันมี เห็นไหม กายนอก กายใน กายในกาย พิจารณากายซํ้าๆๆ เข้ามา พิจารณากายซํ้าๆๆ ในขั้นของมรรคหนึ่ง มันพิจารณาซํ้าจนสังโยชน์มันขาด ถ้าพิจารณาเข้าไป กายนอก กายนอกก็พิจารณาจนมันชําระล้าง กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ พิจารณากายซํ้า ถ้าจับกายได้ จิตสงบแล้วจับกายอีก จับกาย พิจารณากายซํ้า มันจะไปสู่สถานะของมัน นี่เป็นธาตุไง ดินเป็นดิน นํ้าเป็นนํ้า ลมเป็นลม ไฟเป็นไฟ มันละลายหมด ไม่มีสิ่งใดตกค้างไว้ให้หัวใจมันได้เห็น

ถ้ามันปล่อยวางหมด เห็นไหม นี่ไง สิ่งที่มันปล่อยวางซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ อย่างนี้ หมั่นคราดหมั่นไถ ต้องหมั่นคราดหมั่นไถตลอด ดูสิ เขาทํานาหนหนึ่ง เขาต้องดูแลต้นข้าวของเขา เขาต้องดูวัชพืชของเขา เขาต้องดูโรคข้าวว่ามันจะกัดกินต้นข้าวนั้นให้ตายไหม นี่หมั่นคราดหมั่นไถก็หมั่นดูแลรักษา พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลาดินเป็นดิน นํ้าเป็นนํ้า ลมเป็นลม ไฟเป็นไฟ มันปล่อยหมด เวลามันปล่อย เห็นไหม โลกนี้ราบ

โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค ถ้าโสดาปัตติมรรคเป็นอย่างหนึ่ง โสดาปัตติมรรค เวลามันปล่อยขึ้นมา กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ เวลาพิจารณา เห็นไหม โลกนี้ราบหมด โลกนี้ราบหมดเลย ไม่มีสิ่งใด นี่กามราคะปฏิฆะอ่อนลง

ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ สิ่งที่มันมีความสุขนะ เวลาเราทุกข์ เราทุกข์ยากแสนเข็ญ เวลาปฏิบัติขึ้นไป เวลาจิตสงบก็มีความร่มเย็นเป็นสุข เวลาวิปัสสนากายมันปล่อย มันปล่อยพร้อมกับสํารอกกิเลส มันยิ่งมีความสุขมหัศจรรย์มาก เวลาทุกข์นี่ทุกข์จนหน้าดําครํ่าเครียด เวลาจิตมันมีความสุขของมันนะ เวลาเดินไปไหน ตัวเบาเหมือนลอย เหมือนคนไม่ได้เดิน มันไปของมัน จิตมันเบาของมัน เดินโดยธรรมชาติของมัน นี่มันไปของมันเพราะอะไร เพราะคุณธรรมไง คุณธรรมที่เราเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา นี่ไง พุทธศาสน์ ศาสน์ที่เป็นความจริง ศาสน์ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสวยวิมุตติสุขไปแล้ว

แล้วเรามีการกระทําของเรา ถ้าเวลาจิตนี้ราบหมด มันจะมีความสุขมาก สุขมากขนาดไหน ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะอยู่มากกว่าเราก้าวหนึ่งตลอด ครูบาอาจารย์จะดึงขึ้นไป เพราะว่าจะชี้นํา หรือสูงกว่า จะชักนําให้เราขึ้นต้นมะพร้าวไปเลยน่ะเราขึ้นไม่ไหว แต่ถ้าครูบาอาจารย์เดินนําหน้าอยู่หน้าเรา ๑ ก้าว จะดึงเราขึ้นไปตลอดเวลา เราจะมีโอกาสทําของเราได้

ถ้าจิตมันโลกนี้ราบเป็นหน้ากลอง ถ้าทําความสงบของใจเข้าไป ถ้าใจสงบระงับเข้าไปมันจะเป็นมหาสติ มหาปัญญา ถ้ามันเป็นมหาสติ มหาปัญญา ถ้ามันจับกายได้ก็เป็นอสุภะ ถ้ามันจับจิตได้มันก็เป็นกามราคะ สิ่งที่เป็นกามราคะ ในการพิจารณาของเรามันก็มีกาย มีเวทนา มีจิต มีธรรม พันธุกรรมของใจ ใจมีความถนัดทางไหน ถ้าพิจารณาไปแล้ว พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก อันนี้มันจะเป็นนํ้าป่าที่ทําลายรุนแรงมาก

นี่ไง ถ้าเป็นธรรมะตั้งไข่มันก็ตั้งไข่อยู่นั่น ตั้งไข่ล้ม ต้มไข่กิน ล้มลุกคลุกคลาน มันไม่ไปไหนเลย แต่ถ้าเป็นการภาวนาขึ้นไป มรรคหยาบ มรรคละเอียดนะ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค ไม่เหมือนกัน แตกต่างหลากหลาย ลึกซึ้ง ละเอียดต่างกัน คนละมิติ จะไม่มีเหมือนเลย ฉะนั้น เวลาผู้ที่ปฏิบัติไปพูดออกมา ครูบาอาจารย์ฟังทีเดียวก็รู้ว่าอยู่ขั้นไหน จิตใจนี่ วุฒิภาวะมันอยู่ตรงไหน แล้วควรจะทําอย่างไรต่อไป

ฉะนั้น เวลากามราคะมันจะรุนแรง แล้วมันจะฉ้อฉล มันฉ้อฉลเพราะอะไร เพราะสิ่งที่โลกติดกันอยู่นี่มันเริ่มต้นจากตรงนี้ ชาติตระกูลต่างๆ ก็อยู่ตรงนี้ไง เราจะรื้อภพรื้อชาติ ถ้ารื้อภพรื้อชาติ ถ้ามันทําลายตรงนี้ไม่ได้ เห็นไหม ดูสิ เวลาเป็นสกิทาคามีตายแล้วก็ยังเกิดตั้งแต่เทวดาลงมา แต่ถ้าพิจารณาซํ้าๆ พิจารณาซํ้า จับได้นะ ถ้าเป็นอสุภะ นี่ซํ้า ซํ้าอย่างไร

มหาสติ มหาปัญญานี่ต้องลงทุนลงแรงมากนะ คําว่า “ลงทุนลงแรงมาก” เพราะว่ามันเป็นมหาสติ มหาปัญญา ฉะนั้น ผู้ที่ปฏิบัติอยู่กับหมู่คณะ เขาจะสงบระงับของเขา เขาจะแสวงหาเวลาอันสงบระงับของเขาเพื่อจะได้หมุนอันนี้ไง หมุนจักรภายใน ถ้าจักรภายในมันหมุนของมัน มันจะพิจารณาอุสภะเป็นอสุภะอย่างไร มันเป็นอสุภะ อสุภะเพราะมันมีมหาสติ มหาปัญญา มหาสติ มหาสมาธิ มันทําให้ความรู้ความเห็นมันเป็นอสุภะ อสุภะแล้วมันเยิ้ม มันต่างๆ มันพิจารณาอย่างไร

พิจารณาซํ้าพิจารณาซากต่างๆ พอมันปล่อยวาง มันก็ละเอียดลึกซึ้งเข้า ชํานาญเข้า เร็วเข้า สะดวกขึ้นขนาดไหน จิตใจ กิเลสมันก็พลิกแพลงนะ ถ้ากิเลสมันพลิกแพลง อ้างเหตุ อ้างผล อ้างให้เราล้มลุกคลุกคลาน นี่ต้องต่อสู้ตลอด หมั่นคราดหมั่นไถ ถึงที่สุดนะ มันครืน! ในหัวใจ มันทําลายนะ พอมันทําลายขึ้นมา ทําลายอะไร

ในเมื่อสัญญา ปฏิฆะ กามราคะ ปฏิฆะคือข้อมูล สิ่งที่ฝังใจ ความชอบ กามฉันท์ ความพอใจ ความพอใจที่ละเอียดลึกซึ้ง เห็นไหม ดูสิ กิเลสที่ความพอใจลึกซึ้ง มันทําของมันอย่างไร ถ้าทําแล้วทําลายซํ้าเข้าไป มันจะละเอียดเข้าไป ถึงที่สุดมันครืน! ในหัวใจ ครืน! ในหัวใจแล้วยังต้องตรวจสอบๆ เข้าไป อนาคามี ๕ ชั้นนะ มันละเอียดลึกซึ้งอีกชั้นๆ เข้าไปนะ จนว่างหมด จนไม่มีอะไรเลย จับต้องสิ่งใดไม่ได้เลย ไม่มีอะไรสิ่งใดเลย...แต่มี มีอะไร? ก็มีตอไง มีภวาสวะ นี่ตัวภพแท้

“จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส” อรหัตตมรรค ถ้าอรหัตตมรรคจับตรงนี้ได้ นี่มรรคญาณ สิ่งที่เป็นญาณ ไม่ใช่ขันธ์ ความรู้สึก ความนึกคิด จิตละเอียดขนาดไหน จะเป็นมหาสติ มหาปัญญา มันก็เป็นความรู้สึก เป็นปัญญา เป็นความคิดอันหนึ่ง ความคิดที่ละเอียดลึกซึ้ง แต่มันมีมหาสติ มหาสมาธินี่รองรับ มันก็ละเอียดลึกซึ้งเข้าไปถึงปฏิฆะ ปฏิฆะคือข้อมูล คือสิ่งที่ฝังใจ สิ่งที่ฝังใจที่ลึกซึ้ง สิ่งที่เป็นจิตใต้สํานึก แต่พอมันทําลายล้างหมดสิ้นไปแล้ว มันไม่มีสิ่งใดเลย มันเป็นพลังงานเพียวๆ พลังงานเปล่าๆ

“จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส” แล้วพลังงาน พลังงานมันเป็นอะไร “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส” แล้วจิตเดิมแท้เป็นอย่างไร ภวาสวะมันไม่ทําร้ายใคร มันเป็นภพเฉยๆ มันไม่ทําร้ายใครเลย แล้วทําไมต้องไปทําลายมัน ถ้าไม่ทําลายมัน เพราะมันมีอยู่ใช่ไหม ถ้ามันอยู่ที่ไหน มารมันก็ครอบคลุมได้ใช่ไหม นั่นน่ะเรือนยอด

บ้าน ๓ หลัง โทสัคคินา โมหัคคินา นี่บ้าน ๓ หลัง โลภ โกรธ หลง เรือนยอดของมาร พ่อของมาร ความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นพ่อของมารเป็นแม่ของมาร แล้วปู่ของมันล่ะ แล้วเจ้าวัฏจักรล่ะ ถ้ามันจับได้ นี่ไง ถ้าเป็นอรหัตตมรรคนะ มันจะละเอียดลึกซึ้ง มันเป็นมรรคญาณเข้าไปจับต้อง ไม่ใช่ความที่ใช้ปัญญาที่จะใช้แบบมหาสติ มหาปัญญา จนถึงที่สุดถ้ามันพลิกควํ่าของมันได้ มันพลิกควํ่าได้ เพราะคนต้องมีความละเอียดรอบคอบ ความสติปัญญาลึกซึ้งมาก ถ้าทําสิ่งนี้ได้ เห็นไหม

ดูสิ จากที่ธรรมะตั้งไข่ แล้วอาจารย์ที่เป็นกาเหว่าเขาว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ มันเป็นธรรมะตั้งไข่นะ แต่ถ้าเป็นธรรมะความจริงแบบหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นที่ได้ทําขึ้นมาเป็นพยานในหัวใจของท่าน จากการศึกษามาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้ไว้ กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันเจริญมาจากไหนล่ะ? มันเจริญมาจากหัวใจ เจริญมาจากข้อเท็จจริงนั้น เพราะข้อเท็จจริงนั้นมีการกระทํานั้น มันถึงไม่เป็นกาเหว่า มันเป็นสัตว์ประเภทใด คือจริตนิสัยสิ่งใดก็เป็นสัตว์ประเภทนั้น สัตว์ สัตตะผู้ข้อง

แต่ครูบาอาจารย์ของเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันทําลายหมดไง ทําลายความข้องในหัวใจ ทําลายสัตตะผู้ข้องจนพ้นไปได้ทั้งหมด พ้นเพราะว่ามันต้องทําลายภวาสวะ “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้เป็นผู้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส” มันจะข้ามพ้นอย่างไรล่ะ มันจะข้ามพ้นอย่างไร ถ้ามันจะทําลายอย่างไร ถ้ามันทําลายของมัน เห็นไหม ถึงที่สุดแล้ว เพราะมันทําลายไปแล้ว มันจะละเอียดลึกซึ้ง มันไปของมัน

แล้วแต่ขณะจิต อํานาจวาสนา อํานาจวาสนาของคนที่นิ่มนวลมันก็ไปแบบนิ่มนวล อํานาจวาสนาที่คนสร้างมามาก ขณะที่มันรุนแรง มันก็รุนแรงเพื่อให้ถึงที่สิ้นสุดไง ครืน! ในหัวใจนะ เทวดา อินทร์ พรหมเขารับรู้ของเขาได้ เพราะจิตเหมือนกัน จิตเห็นจิต จิตแก้จิต จิตรู้ถึงที่สิ้นกระบวนการของมัน มันถึงมีเหตุมีผล มีการกระทํา ไม่ใช่อาจารย์กาเหว่า แล้วเที่ยวเขี่ยผลประโยชน์ของคนอื่นทิ้ง

มรรคผลมันจะเกิดขึ้นมาจากใจนะ เขาเขี่ยทิ้ง ทําลายทิ้ง แล้วเราก็เชื่อเขา เราจะแก้ได้ด้วยกาลามสูตร อย่าเชื่อใคร ให้ทําความเป็นจริง ปฏิบัติตามความเป็นจริงให้มันเป็นขึ้นมาในหัวใจของเรา เห็นไหม ถ้ามันเป็นขึ้นมาในหัวใจของเรา จิตดวงหนึ่งให้สู่จิตดวงหนึ่ง

ถ้ารู้จริงขึ้นมาแล้วนะ รู้จริงคือรู้จริง คือความจริงของเรา อันนี้เป็นสัจธรรม เป็นความจริงของเราที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านพยายามวางรากฐานไว้ให้พวกเราได้ก้าวเดิน เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วมีครูมีอาจารย์ที่อยู่ข้างหน้าเรา ๑ ก้าว ๑ ก้าว คอยดึงเราไป เราควรภูมิใจกับการเกิดเป็นมนุษย์ของเรา เอวัง

๖

จิตเข้ารหัส

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๘ กรกฎาคม ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เราฟังธรรมเนาะ เรื่องของโลก เราอาศัยเขาอยู่ อาศัยเขาอยู่มันก็มีเหตุสุดวิสัย แต่ชีวิตของเรา เราควบคุมใจเรา ถ้าใจเราควบคุมได้นะ เราดูแลหัวใจของเรา ถ้าดูแลหัวใจของเรา ขณะนี้เราจะฟังธรรม ฟังธรรมเพื่อเป็นคติ เพื่อเป็นการเตือนหัวใจของเราว่าหัวใจของเรามันเวียนตายเวียนเกิด มันทุกข์ยากมากนัก แต่ถ้าไม่มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พวกเราก็ต้องกระเสือกกระสนกันไปแล้วแต่เวรแต่กรรมมันจะขับไสไป

แต่ในปัจจุบันนี้เป็นคนที่มีสติปัญญา เป็นคนที่เห็นคุณค่าของชีวิต เรานะ สมบุกสมบันกันมาทั้งชีวิต ชีวิตของเรา เรารักษาดูแลของเรามาจนปัจจุบันนี้ เราเห็นโทษของมันไหม ถ้าเราเห็นโทษของมัน เห็นโทษของมันว่า โอกาสของเรามีอยู่ แล้วเราปล่อยโอกาสของเราให้หลุดมือเราไป เรายังมีชีวิตอยู่ ถ้าโอกาส เห็นไหม ถึงที่สุด ถ้าเราหายใจเข้าแล้วไม่หายใจออกก็ตาย หายใจออกแล้วไม่หายใจเข้าก็ตาย ความตายมันมาเยือนอยู่หน้าปากประตูทุกวินาที แต่เราก็ประมาทกับชีวิตของเราเอง ถ้ามีสติปัญญา เห็นไหม ฟังธรรมเพื่อเตือนสิ่งนี้

ฟังธรรมนะ ธรรมจากใครล่ะ? ธรรมจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา วางธรรมและวินัยนี้ไว้ วางธรรมและวินัยไว้ให้คนศึกษา ให้คนประพฤติปฏิบัติ ไม่ใช่วางธรรมวินัยนี้ไว้ให้เป็นประเพณีวัฒนธรรม ประเพณีวัฒนธรรมนี้เพื่อสัตว์โลก

สัตว์โลก เห็นไหม ถ้ามันเป็นวัฒนธรรมประเพณีเพื่อความร่มเย็นเป็นสุขของสังคมนั้น เราก็เกิดมาในสังคมนั้น แต่เรามีสติปัญญามากกว่านั้น เราต้องการความเป็นจริงในหัวใจของเรา ถ้าเป็นความจริงในหัวใจของเรา มันอยู่ที่การกระทํา มันไม่ได้อยู่ที่การอ้อนวอนหรือขอใครมาได้หรอก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําให้ใครเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ชี้ทาง วางธรรมและวินัยนี้ไว้ให้เราประพฤติปฏิบัติไง

เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราเกิดมามีทิฏฐิมานะ ทุกคนจะมีทิฏฐิมีมานะในหัวใจของตัวโดยธรรมชาติของมัน ถ้าใครมีทิฏฐิมานะในหัวใจของตัวเอง ก็ว่าตัวเองรู้ ตัวเองแน่ ตัวเองฉลาด ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ศึกษามาด้วยทิฏฐิมานะของตัว ถ้าศึกษามาด้วยทิฏฐิมานะของตัว ก็มุมมองของตัวไง มุมมองของตัวก็เป็นเรื่องโลกๆ ไง ถ้าเรื่องโลก เห็นไหม ดูสิ เราศึกษามาแล้ว เราเอาโลก เอาความรู้ความเห็นของเราเป็นใหญ่ ถ้าเอาความรู้ความเห็นของเราเป็นใหญ่ แล้วธรรมะล่ะ

เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นมาขนาดไหน ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาขนาดไหน กว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว เวลาจะศึกษามา ศึกษามาเพื่ออะไร? เพื่อพ้นจากทุกข์ เพื่อโพธิญาณในใจของตัว แต่เวลาศึกษาขึ้นมาแล้วมันประสบความสําเร็จขึ้นมา เสวยวิมุตติสุข สุขมากๆ สุขอย่างนี้ สุขนี้มันเป็นวิมุตติสุข สุขนี้ไม่ใช่สุขแบบโลกๆ เขา

สุขแบบโลกเขานะ เดี๋ยวสุข เดี๋ยวก็ทุกข์ ทุกข์แล้วเดี๋ยวก็สุขอยู่อย่างนั้นน่ะ มันไม่มีที่สิ้นสุด แต่ถ้าวิมุตติสุขนี่มันสุขเหนือโลก พอสุขเหนือโลก เวลาเสวยวิมุตติสุขขึ้นมา “เราจะสอนเขาได้อย่างใด เราจะบอกเขาได้อย่างใด คนจะรู้แจ้งอย่างนี้ได้อย่างใด” เห็นไหม ทั้งๆ ที่เตรียมมาพร้อมนะ นี่พูดถึงเวลาธรรมเหนือโลก มันเหนือโลกอย่างนี้

แต่เวลาเราศึกษาขึ้นมาด้วยทิฏฐิมานะของเรา ด้วยความรู้ความเห็นของเรา เราศึกษาแล้วเราก็รู้ พอเรารู้ เราปฏิบัติโดยแบบโลกๆ ไง เห็นไหม จิตมันเข้ารหัส ถ้ามันเข้ารหัส รหัสที่ไหนล่ะ? รหัสก็คือกิเลสไง ถ้าจิตมันเข้ารหัส มันรู้มันเห็นของมันด้วยทิฏฐิมานะของตัว ถ้าตัวเองมีทิฏฐิมีมานะของตัวว่าตัวเองรู้ ตัวเองเข้าใจ พอมันเข้ารหัสแล้วจบนะ

ดูสิ ดูคลื่นทีวีที่เขาเข้ารหัส เห็นไหม จอดํานะ มันเปิดรับไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน พอเราเข้ารหัส เพราะรู้แบบโลกไง เห็นไหม จิตมันเข้ารหัส ธรรมะดํามืด ธรรมะเกิดไม่ได้หรอก ธรรมะเกิดไม่ได้เพราะเราศึกษาขึ้นมา เรารู้ของเรา เราเห็นของเรา เรามีทิฏฐิมานะของเราว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ แล้วเวลามันเข้ารหัสแล้วมันก็หลอกมันก็ลวง หลอกลวงสิ

ถ้ารหัสมันตรงกัน รหัสที่ตรงกันเขาก็รับคลื่นนี้ได้ ถ้ารับคลื่นนี้ได้ เขาก็รู้ก็เห็นของเขา แต่เพราะทิฏฐิมานะนี้เป็นอะไรล่ะ? มันก็เป็นกิเลสใช่ไหม ถ้าเป็นกิเลสขึ้นมา สิ่งที่จะรับได้ มันเป็นอะไรรับได้ล่ะ? มันก็กิเลสรับได้ไง มันก็เรื่องโลกๆ รับสิ่งนี้ได้ ถ้ารับสิ่งนี้ได้ “ศึกษาธรรมแล้วก็สบาย ศึกษาธรรมแล้วก็เข้าใจ ธรรมะคือความว่าง ธรรมะคือการปล่อยวาง เราก็ปล่อยวางกันหมดแล้ว” เห็นไหม นี่ธรรมะดํามืด จอของธรรมดํามืดในหัวใจ นี่เป็นไปไม่ได้!

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมานี่ธรรมเหนือโลก พอธรรมเหนือโลก วิมุตติสุข โลกนี้ไม่มี โลกนี้เข้าใจไม่ได้ โลกนี้รับรู้ไม่ได้หรอก สิ่งที่เราไม่มีคลื่น ไม่มีเครื่องรับ มันจะรับได้อย่างใด เรามีแต่เรื่องโลกๆ เรื่องกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เรื่องกิเลสในหัวใจของเรา เรื่องกิเลสในหัวใจมันก็เป็นเรื่องโลกใช่ไหม

ฉะนั้น เวลาจิตเรา เรื่องโลกนี่ เวลาเกิดมา จิตเราศึกษาธรรม ศึกษาด้วยรหัสของกิเลสไง มันเข้ารหัสไว้หมดแล้ว มันล็อกไว้แล้ว “ธรรมะเป็นความว่าง ธรรมะมีความปล่อยวาง สิ่งต่างๆ รู้หมด นิพพานเป็นความว่าง” ว่างอะไร? ว่างก็ว่างอวกาศไง ในตุ่มในไหมันก็ว่างไง ว่าง มันไม่มีความรับรู้สิ่งใด มันไม่มีประโยชน์สิ่งใดกับใครทั้งนั้นน่ะ ความว่างน่ะ

ในปัจจุบันนี้นะ เรือนกระจก ก๊าซโอโซน นี่มันเข้าไปทําลาย มันเกิดช่อง ความว่างอย่างนี้มันแผดเผานะ มันทําให้คนทุกข์คนยาก ทําให้โลกนี้แปรปรวน ว่างอย่างนี้มีประโยชน์ไหม นี่ว่างของกิเลสไง แต่ถ้าว่างความจริงมันเป็นอย่างนั้นไหม? มันไม่เป็นอย่างนั้นหรอก เพราะอะไร เพราะจิตมันไปเข้ารหัส รหัสของกิเลส รหัสของทิฏฐิมานะ มันก็เป็นของมันไปอย่างนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะผู้นํา เห็นไหม

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการนะ เวลาเอตทัคคะ ๘๐ องค์ เวลาสอนพระโมคคัลลานะ เวลาสอนพระสารีบุตร ไม่เหมือนกัน แตกต่างกันไป เวลาพระโมคคัลลานะ นี่สอนให้ใช้ปัญญา พอใช้ปัญญาไปแล้ว พระโมคคัลลานะ ๗ วัน เป็นพระอรหันต์ พระสารีบุตร นี่สอนนะ สอนหลานพระสารีบุตร พระสารีบุตรมาเป็นพระอรหันต์เสียเอง เวลาสอนปัญจวัคคีย์ เวลาเทศน์ธัมมจักฯ ขึ้นมา ผู้ที่ได้ขึ้นมาคืออัญญาโกณฑัญญะองค์เดียว อีก ๔ องค์ยังไม่ได้ ทําไมไม่เหมือนกันล่ะ นี่ไง มันไม่มีรหัสไง มันเป็นเวรเป็นกรรม เป็นพันธุกรรมของใจ มันเป็นการกระทําในปัจจุบันนั้น มันไม่มีสูตรสําเร็จ มันไม่มีสิ่งที่ตายตัวขึ้นมาให้เป็นแบบนั้น

ถ้าเป็นแบบนั้นขึ้นมา พอมันเข้ารหัสปั๊บ กิเลสมันเข้ารหัส “พระพุทธเจ้าสอนอย่างนี้ ต้องเป็นแบบนี้ นี่พุทธพจน์” ขยับไม่ได้เลย เข้ารหัส จบ นี่ธรรมะจอมืด ไม่มีทางเกิดขึ้นมาได้ แต่ถ้าเราทําของเรา เวลาจะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ถ้าตามความเป็นจริงของเรา เราต้องทําความเป็นจริงของเรานะ

เวลาเราปฏิบัติ เรามีครูมีอาจารย์ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านสอนนะ ทําความสงบของใจเข้ามา เข้ารหัสไหม? เข้ารหัส พุทโธๆๆ นี่เข้ารหัส ถ้าเข้ารหัสขึ้นมา ดูสิ สิ่งที่จะทําขึ้นมา เราเป็นเรื่องโลกๆ ถ้าเราอยู่กับโลก โลกนี้มันเป็นเรื่องโลก เรื่องโลกเป็นเรื่องกิเลส เรื่องโลกเป็นเรื่องสมมุติ เรื่องโลก เรื่องบัญญัติ เรื่องโลก เห็นไหม สมมุติบัญญัติ สิ่งที่เป็นโลกสมมุติ เราก็อยู่กับเขา แล้วเราจะปฏิบัติธรรมอย่างไรล่ะ

เราศึกษาธรรมกัน เราศึกษานี้เป็นสุตมยปัญญา ศึกษานี้เป็นทางวิชาการ ศึกษานี้เป็นสุตมยปัญญา เวลาปัญญา เห็นไหม ปัญญาที่เกิดขึ้นมา เพราะเราเป็นโลกอยู่แล้วใช่ไหม เกิดมาแล้วเรามีโลก เกิดมามีทิฏฐิมานะ เราเกิดมามีจริตนิสัย เรามีความชอบและความไม่ชอบ เรามีความสุขความทุกข์ เรามีความพอใจและความไม่พอใจในใจของเรา สิ่งใดที่พอใจมันก็พอใจสิ่งนั้นว่าสิ่งนั้นเป็นความสุข สิ่งใดที่ไม่พอใจ สิ่งนั้นก็เป็นความทุกข์ นี่สิ่งที่พอใจไม่พอใจ มันเป็นเรื่องโลกๆ อยู่แล้ว ถ้าเรื่องโลกอยู่แล้ว สิ่งนี้มันเป็นเรื่องโลก ถ้าเรื่องโลกมันก็อยู่กับโลกไง นี่อยู่กับโลก เราก็จมอยู่กับกิเลสตัณหาความทะยานอยากไง จมอยู่กับกิเลสตัณหาความทะยานอยากโดยที่ไม่รู้ตัวว่าจมอยู่ ถ้าไม่รู้ตัวว่าจมอยู่ ก็นี่เป็นฆราวาสไง สิ่งนี้เป็นสามัญสํานึกของมนุษย์ มันก็เป็นเรื่องโลกทั้งนั้นน่ะ พอเรามาศึกษาธรรมๆ ศึกษาธรรมโดยโลกไง

ถ้าศึกษาธรรมโดยโลก เราศึกษาด้วยสุตมยปัญญา คือการศึกษาเล่าเรียน การศึกษาเล่าเรียนนี่มันเข้าใจได้ไหม? เข้าใจได้ เข้าใจได้ พอเข้าใจได้ มันก็เป็นการศึกษา เป็นภาคปริยัติใช่ไหม ปริยัติมันก็ต้องมีปฏิบัติ ถ้าเวลาปฏิบัติขึ้นไป เราไปศึกษาปริยัติขึ้นมาแล้ว เราก็ว่าสิ่งนี้เราเข้าใจ เรารู้แล้ว เราจะปฏิบัติ

นี่ไง จิตใจมันยังเป็นโลกอยู่ พอเป็นโลกอยู่ พอมันปฏิบัติไป นี่ศึกษาไปๆ การศึกษามันเข้ารหัสไว้แล้วแหละ เวลาปฏิบัติขึ้นมา มันปฏิบัติไปตามรหัสนั้น ปฏิบัติไปโดยความเข้าใจของตัว ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์นะ ปฏิบัติธรรมก็ศึกษาแล้วปฏิบัติไป ลองถูกลองผิดไปตามแต่ผู้ที่ไม่รู้จริง ผู้ที่ปฏิบัติไม่รู้จริงก็ทําไปตามแบบ ตามแบบคือตามปริยัติที่ศึกษามา

แต่ถ้าเราเกิดมา เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีครูบาอาจารย์ของเรา เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านศึกษามาเหมือนกัน แล้วท่านปฏิบัติมาเหมือนกัน พอท่านปฏิบัติมา ท่านเห็นของท่าน เห็นไหม การเข้ารหัส เพราะถ้ามันเป็นสามัญสํานึก มันเป็นเรื่องโลก ถ้าเรื่องโลกมันก็อยู่กับโลก การเข้ารหัสคือกําหนดพุทโธๆ ปัญญาอบรมสมาธิ นี่มันเข้ารหัสเหมือนกัน

ถ้าเข้ารหัสขึ้นมา ถ้าเข้ารหัส พุทโธๆ มันเป็นความรู้สึกนึกคิดไหม? ใช่ แต่พอความรู้สึกนึกคิดขึ้นมา เราคิดอะไรล่ะ? เราคิดพุทธานุสติ ถ้าพุทธานุสตินะ เราจะท่องบ่น คําบริกรรมคือการท่องบ่น ถ้าการท่องบ่น จิตมันจะเข้ารหัสมา จิตจะเข้ารหัสมา มันจะพ้นจากโลกมา ถ้ามันพ้นจากโลกมา เห็นไหม เราพุทโธๆๆๆ ถ้าจิตมันสงบ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันจะเป็นสมาธิ เห็นไหม นี่อยู่ในรหัส

แล้วถ้ามันจะปลดล็อกล่ะ ถ้ามันปลดล็อกรหัสนี้ออกไปล่ะ ถ้ามันปลดล็อกรหัสนี้ออกไป มันก็จะเป็นปัญญา ขั้นของปัญญามันไม่มีสิ่งที่มันล็อกรหัสไปแล้ว ปัญญานี้เป็นปัจจุบัน มันจะเป็นการปฏิบัติ ถ้ามันเกิดปัญญา เกิดสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา เกิดภาวนามยปัญญา ถ้าเกิดภาวนามยปัญญาตามความเป็นจริง

ถ้ามันเกิดภาวนามยปัญญาตามความเป็นจริง เห็นไหม มรรค ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ นี่มันอยู่ในรหัส แต่ถ้าเวลามรรคสามัคคี มันปลดรหัสอย่างไร มันปลดล็อกอย่างไร ถ้ามันปลดล็อกทิฏฐิมานะ ปลดล็อกความยึดมั่นถือมั่น ปลดล็อกในความทิฏฐิว่าเรารู้ เราเข้าใจ มรรคต้องเป็นแบบนั้น นี่ไง ถ้ามันปลดรหัสอย่างนี้ขึ้นไป มันจะเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดจากการภาวนามันเป็นอย่างใด

แต่ถ้าพูดถึงความเข้าใจผิด ความเข้าใจผิดที่เราไม่มีครูบาอาจารย์ “รู้ตัวทั่วพร้อม เราจะเข้าใจสัจธรรม” เห็นไหม มันเป็นรหัสไง เริ่มต้นนะ ถ้าเวลาทําความสงบของใจ เขาบอกว่าสิ่งนี้ไม่เป็นประโยชน์ ถ้าว่าการเข้ารหัส เราก็เข้า เราเข้าเพื่อให้กําลังของเรามี ถ้ากําลังของเรามี ดูสิ ไฟตก ถ้าไฟมันตก ไฟมันมาไม่สมบูรณ์ เครื่องใช้ไฟฟ้าหรือสิ่งที่เป็นอุตสาหกรรมมันเป็นไปไม่ได้เลย มันจะปั่นป่วนไปหมด มันเป็นไปไม่ได้ นี่ไฟมันตก

แต่ถ้าไฟมันสมบูรณ์ของมันล่ะ ถ้าไฟสมบูรณ์ ถ้าไฟมันมาเต็มกําลัง ไฟ ๑๑๐ ๒๒๐ ถ้ามันเต็มกําลังของมัน ทุกอย่างจะสมบูรณ์ของเขา จิต ถ้ามันมีกําลังของมันน่ะ ถ้าไม่มีกําลังของมัน มีไฟไหม เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เรามีธาตุรู้ มันมีไฟของมันอยู่แล้ว โดยสัญชาตญาณ เรามีความรู้สึกนึกคิดของเราอยู่แล้ว ถ้ามีความรู้สึกนึกคิด แต่มันมาอย่างไร? มันมาเป็นโลก มันก็ลุ่มๆ ดอนๆ ความลุ่มๆ ดอนๆ เดี๋ยวดี เดี๋ยวร้าย เดี๋ยวคิดของเรา มันไม่คงที่ของเรา

แต่ถ้าเราเข้ารหัสควบคุม พอควบคุมของเรา พุทโธๆๆ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ คําว่า “สมาธิ” พลังงานนี้มันเสมอต้นเสมอปลาย กําลังของจิตมันมีของมัน ถ้ากําลังของจิตมันมีของมันนะ เวลาถ้ามันปลดล็อก ถึงที่สุดถ้าปลดล็อกได้ มันจะวิปัสสนาของมันไป นี่ด้วยครูบาอาจารย์ของเราที่สั่งสอนมา สั่งสอนมาอย่างนี้

แต่ถ้าไม่มีครูมีอาจารย์ การที่ทําสมถะก็ว่าไม่เป็นประโยชน์ กําลัง ในเมื่อไฟเป็นพื้นฐานที่เราจะเข้าไปสู่อุตสาหกรรม เข้าไปสู่เครื่องใช้ไฟฟ้าต่างๆ ถ้าไม่มีไฟ ทุกอย่างก็จบหมดนะ ถ้าไม่มีไฟเสียอย่างเดียว ทุกอย่างไปไม่ได้หรอก ทุกอย่างมันไปไม่ได้ มันทํางานไปไม่ได้ไง นี่ก็เหมือนกัน เพราะมันเป็นเรื่องโลกๆ พอเรื่องโลกๆ เรื่องโลกเพราะอะไร

เพราะเราเกิดมาเป็นมนุษย์ การเกิดเป็นมนุษย์นี่มีกายกับใจ มีกาย เห็นไหม ปฏิสนธิจิตเกิดในครรภ์ของมารดา เป็นมนุษย์ขึ้นมา ถ้าเดรัจฉาน ดูสิ อบายภูมิ ๔ มันก็เกิดเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม นี่มันก็เกิดเหมือนกัน แต่มันเกิดในอบายภูมิ ถ้าอบายภูมินี่มันไม่มีโอกาสที่จะบรรลุธรรมได้ แต่มันมีโอกาสทําคุณงามความดีของมันได้ ทําดีทําชั่วนี่มันทําของมันได้

นี่ไง ในเมื่อการเกิด เห็นไหม จิตมันเกิด พอจิตมันเกิดขึ้นมา เราเกิดเป็นมนุษย์นี่มีกายกับใจ เกิดโดยมีกายกับใจ นี่ด้วยอํานาจวาสนา การเกิดเป็นมนุษย์นี้เป็นอริยทรัพย์ ในเมื่อเป็นอริยทรัพย์ มันมีขันธ์ ๕ มีความรู้สึกนึกคิดไง มีธาตุ ๔ คือร่างกาย มีร่างกายและจิตใจ มันก็คิดโดยธรรมชาติของมันอยู่แล้ว

ถ้าโดยธรรมชาติของมันอยู่แล้ว ถึงว่า เราเกิดเป็นมนุษย์มีพลังงานไหม? มี เพราะมีจิต พอมีกําลัง มีจิต มีพลังงานขึ้นมา เราถึงมีความรู้สึกนึกคิด มีอารมณ์ดี อารมณ์ร้าย มีต่างๆ ขึ้นมา เรามีของเรา แล้วเรายังมีร่างกายด้วย ร่างกายนี้ เพราะจิตใจนี้อาศัยร่างกายนี้เพื่อดํารงความเป็นมนุษย์ของเรา แต่ถ้าเป็นเทวดา อินทร์ พรหม เขามีกายทิพย์ เขาไม่มีกายเนื้อ นั่นสถานะของเขา

ฉะนั้น ถึงว่า พลังงานมีไหม? มี แต่พลังงานอย่างนี้มันมีขึ้นมา มันก็มีของมนุษย์ไง พอเรามีของมนุษย์ พอเราศึกษาธรรมขนาดไหน เราปฏิบัติอย่างไรขนาดไหน ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ แล้วถ้าครูบาอาจารย์ของเราไม่รู้จริง เวลาปฏิบัติขึ้นมามันก็ได้ปฏิบัติแบบเข้ารหัส

“เข้ารหัส” แล้วพอเข้ารหัสก็เกิดทิฏฐิมานะ ทิฏฐิมานะว่า “นี่ปฏิบัติ ถ้าทําความสงบของใจ กําหนดพุทโธๆ สิ่งนี้เป็นสมถะ มันไม่เกิดปัญญา ไม่เกิดปัญญา” นี่เข้ารหัสไว้แล้วนะ ยังล็อกด้วย ล็อกด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แล้วเวลาพิจารณาของเราไป เขาบอกว่า “นี่มันเป็นวิปัสสนา เพราะมันเป็นการใช้ปัญญา”...ปัญญาโดยการเข้ารหัส รหัสของกิเลส

เพราะสิ่งที่เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเรื่องธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ขณะที่ปฏิบัติ ปฏิบัติโดยพื้นฐานโดยความเป็นจริงมันเป็นไปไม่ได้ มันก็เป็นไปไม่ได้โดยธรรมชาติของมัน ถ้ามันเป็นธรรมชาติของมัน เวลาขั้นของปัญญา เขาบอก เวลาเขาปฏิบัติไปนี่เป็นขั้นของปัญญานะ เป็นวิปัสสนานะ เป็นปัญญานะ แต่ปัญญาที่มันเข้ารหัสแล้ว นี่เข้ารหัสเรื่องโลกไว้ เข้ารหัสโดยกิเลสไง ทั้งๆ ที่ธรรมะของพระพุทธเจ้านี่เข้ารหัส

พอเข้ารหัสแล้ว สิ่งที่ตรงข้าม เห็นไหม ไฟ ๑๑๐ กับไฟ ๒๒๐ เวลากําลังของไฟมันแตกต่างกัน เครื่องใช้ไฟฟ้ามันแตกต่างกัน แต่เขามีตัวแปลงให้ไฟใช้กับเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ระบบไฟแตกต่างกัน นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อมันเป็นเรื่องโลก เพราะเรามีทิฏฐิมานะของเราใช่ไหม เพราะเรามีทิฏฐิมานะของเรา เรามีพลังงานไหม? มี เรามีความรู้สึกนึกคิดไหม? มี เราคิดเป็นไหม? เป็น แล้วคิดเรื่องอะไรล่ะ? คิดเรื่องธรรมะโดยรหัส โดยกิเลสครอบงํา แล้วมันจะเป็นธรรมไปได้ไหม? มันเป็นไปไม่ได้หรอก เพราะจิตมันเข้ารหัส แล้วมันล็อกไว้ด้วย แล้วบอกว่าเป็นปัญญาๆ

ปัญญาที่มันล็อกไว้ มันพิจารณาไปไม่ได้ มันพิจารณาให้ไปชําระกิเลส มันพิจารณาให้ไปชําระสะสางเรื่องความไม่รู้ในหัวใจ ไม่มี แต่มันตรึกในธรรมได้ เห็นไหม มันล็อกไว้ มันเข้ารหัสไว้ไง “ธรรมะพระพุทธเจ้าเป็นอย่างนั้น ตรึกในธรรมอย่างนั้น มันมีความเวิ้งว้าง ความอะไร” แต่มันไปไหนไม่รอดหรอก ไปไหนไม่รอดเพราะอะไร เพราะพลังงานมันไม่มี

เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ใช่ไหม เรามีพลังงานของเราอยู่แล้ว แต่พลังงาน คําว่า “ไม่มี” คือว่ามันไม่เป็นจริง มันเป็นเรื่องโลกๆ ไง ในเมื่อเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราเป็นอริยทรัพย์ เรามีคุณสมบัติที่ประพฤติปฏิบัติ ถ้าตามความเป็นจริงได้ มันพ้นจากกิเลสไปได้

แต่เพราะความไม่รู้ แต่เพราะความไม่มีครูบาอาจารย์ของเราไง เราเลยล็อกรหัสของเราไว้ เข้ารหัสไว้นะ แล้วล็อกไว้ ล็อกด้วยปัญญา ปัญญาอย่างนี้นะ พื้นฐานของไฟก็ไม่มี เพราะพื้นฐานของไฟ ๑๑๐ ๒๒๐ มันไม่เต็มจํานวนของมัน มันไม่สมบูรณ์ของมัน แล้วก็กระพร่องกระแพร่ง แล้วก็ทําไปด้วยความรู้สึกนึกคิดของตัว แล้วจิตมันมหัศจรรย์ มันก็ว่าเป็นอย่างนั้นไง นี่ไง จิตมันเข้ารหัส แล้วล็อกไว้ด้วยกิเลสด้วย

แต่ครูบาอาจารย์ของเรานะ ถ้าเราเป็นปุถุชน มันล็อกเอาไว้ด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยากโดยที่เราไม่รู้ตัว ไม่รู้ตัวคือว่า อวิชชา เห็นไหม กิเลสมันละเอียดลึกซึ้งนัก กิเลส แก่นของกิเลสมันอยู่กับหัวใจของเรา แล้วเรามาเกิดเป็นมนุษย์ มันอยู่กับเรามาตลอด แต่เราไม่รู้เท่าทันมันไง ไม่รู้เท่าทันมัน เราก็ประพฤติปฏิบัติ เราก็ศึกษาธรรมของเราไปด้วยความรู้สึกนึกคิดของเรา ว่าเราทําแล้ว เราได้ประโยชน์หรือไม่ได้ประโยชน์ ปฏิบัติแล้ว ศึกษาแล้วเราก็มีความภูมิใจ ปฏิบัติแล้ว เห็นไหม เราเป็นชาวพุทธ เราก็สร้างสมบารมี เราก็ทําคุณงามความดีของเรา นี้เราก็พอใจของเรา แต่พอใจของเรา มันก็เป็นอํานาจวาสนาใช่ไหม เรื่องเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนี้

แต่ถ้าเอาจริงเอาจังล่ะ เพราะเรามีครูมีอาจารย์ใช่ไหม เรามีหมู่คณะใช่ไหม ถ้าทําจริงทําจัง มันต้องมีความเพียรชอบ มันต้องลงทุนลงแรงกัน ถ้าลงทุนลงแรงกัน ท่านถึงบอกให้กําหนดพุทโธๆ ให้ปัญญาอบรมสมาธิไง เห็นไหม กําหนดพุทโธ เป็นสมาธิอบรมปัญญา ถ้ากําหนดปัญญาอบรมสมาธิ ก็ใช้ปัญญาไล่ความรู้สึกนึกคิดออกไป มันจะเข้ารหัสไหม? ต้องเข้ารหัส

การว่าเข้ารหัส เห็นไหม เพราะคําบริกรรมต่างๆ มันก็ฝึกหัดใจ เห็นไหม ดูสิ ดูไฟฟ้าสถิตในอากาศมันมีอยู่แล้ว แต่เวลาเราจะใช้ประโยชน์ขึ้นมา เราจะเอามาใช้ประโยชน์กับสิ่งใดล่ะ แต่ถ้าเรามีเครื่องกําเนิดไฟฟ้าของเรา เห็นไหม พลังงานแสงแดด พลังงานลมต่างๆ แต่เรามีพลังงานนั้นรวมมาเพื่อเข้ามาจ่ายกระแสไฟฟ้าให้มันได้ ๑๑๐ ๒๒๐ เพื่อเข้าสู่เครื่องใช้ไฟฟ้า เพื่อเข้าสู่อุตสาหกรรมต่างๆ ถ้าเขาทําเพื่อประโยชน์กับการทําธุรกิจ ประโยชน์กับการดํารงชีวิตของเขา นี่พูดถึงโลก เปรียบเทียบไง

แต่เวลาเราปฏิบัติล่ะ เรากําหนดพุทโธๆ เราทําปัญญาอบรมสมาธิไง ให้ไฟของเราสถิต ให้กําลังพลังงานของเราสถิตใช่ไหม ให้พลังงานของเรามั่นคงใช่ไหม ถ้าพลังงานของเรามั่นคงขึ้นมา นี่ไง ถ้าพลังงานมันมั่นคง เวลามันมั่นคง มันกําหนดพุทโธๆ เรากําหนดพุทโธๆๆ จนพุทโธไม่ได้

กําหนดพุทโธนะ เวลาขณิกสมาธิ แล้วอัปปนานี่พุทโธไม่ได้เลย นี่ไง ถึงที่สุดแล้ว รหัสที่มันเข้ามา สิ่งที่ทํามา รหัสที่เราเข้ามา ถึงที่สุดแล้วมันปลดล็อกของมันในตัวมันเองได้ มันปลดล็อกตัวมันเองนะ ถ้าถึงที่สุดแล้ว รหัสที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในกรรมฐาน ๔๐ ห้องนี่ มันสามารถปลดล็อกตัวมันเองได้ ถ้ามันสามารถปลดล็อกตัวมันเองได้ เพราะมันพุทโธไม่ได้ พอมันพุทโธไม่ได้ มันจะปลดล็อกตัวมันเอง พอปลดล็อกตัวมันเอง มันจะเป็นพลังงานที่มันไปโดยกําลังเต็มที่ของมัน มันเป็นปัจจุบัน มันเข้าไป พอกําลังอย่างนี้มันพิจารณา ถอยออกมามันพิจารณา มันฝึกหัดอย่างนี้ไง การเข้ารหัสเพื่อพลังงาน เพื่อความมั่นคง

ในชุมชนทุกๆ ชุมชน ถ้าพลังงานมีความมั่นคง ความเป็นอยู่ของสังคมมีความร่มเย็นเป็นสุข ถ้ากระพร่องกระแพร่ง ถ้ามันขาด มันไม่เป็นประโยชน์ ก็มีแต่อยู่กันด้วยความทุกข์ร้อนทั้งนั้นน่ะ แล้วโลกก็เป็นแบบนี้ อยู่กันแบบนี้ ถ้าอยู่กันแบบนี้ ปฏิบัติก็ปฏิบัติโดยไม่มีความมั่นใจ ไม่มีความเป็นจริงในใจ มันก็ปฏิบัติกันไปโดยความไม่รู้ เพราะไม่มีผู้นํา

แต่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านนําเรามา ท่านให้เรากําหนดพุทโธ ให้เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ หัดเข้ารหัสขึ้นมาก่อน ขึ้นมาเพื่อให้จิตใจ พลังงานของเรา ใจของเรามั่นคง มั่นคงขึ้นมาแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา

การฝึกหัดใช้ปัญญา เพราะโดยข้อเท็จจริง ทุกๆ ดวงใจมีทิฏฐิมานะทั้งนั้น ทุกดวงใจมีกิเลสครอบงําอยู่ทั้งนั้น แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติโดยที่ว่าปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ขิปปาภิญญา ปฏิบัติได้ง่ายรู้ง่าย เขาต้องสร้างสมบุญญาธิการของเขามามาก เวลาฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหนเดียวเป็นพระอรหันต์ไปเลยนี่มี

แต่ไปดูเวลาในสมัยพุทธกาลนะ พระเขาเห็นว่าผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่ายนี่ มันเป็นเพราะเหตุใด ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อยู่ในพระไตรปิฎก ท่านบอกว่าอดีตชาติเขาเคยทําอย่างนั้นๆ เขาทํามามหาศาลเลย คําว่า “ทํามามหาศาล” ชาติหนึ่งๆ ชาติที่เขาทํา “ชาติหนึ่ง” แต่ในปัจจุบัน เราในชาติปัจจุบัน ชาติของเราอย่างนี้ ถ้าชาติของเราอย่างนี้ เราปฏิบัติของเรา ถ้าเราปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติจริง ถ้าเรามีอํานาจวาสนาจริง มันต้องรู้ได้เห็นได้ แต่ถ้ามันยังไม่รู้ได้เห็นได้ อํานาจวาสนาของเรามันไม่เป็นอย่างนั้นใช่ไหม ถ้าไม่เป็นอย่างนั้น เราก็พยายามเร่งความเพียรของเรา ทําความเพียรของเราให้มันตามความจริงของเรา

ถ้าเป็นความจริงของเรา เรากําหนดพุทโธๆ หรือปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา ให้ใจมันสงบเข้ามา แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา การฝึกหัดใช้ปัญญาอย่างนี้ เห็นไหม ฝึกหัดใช้ปัญญา ขณะที่ว่าจิตมันยังไม่ปลดล็อก แต่เราใช้ปัญญาของเรา เพราะมันจะก้าวเดินขึ้นไปพร้อมกัน พร้อมทั้งสมถกรรมฐานกับวิปัสสนากรรมฐาน

ถ้ามีสมถกรรมฐาน เห็นไหม แม้แต่สมถกรรมฐาน ถึงที่สุด อัปปนาสมาธิ มันปลดล็อกหมดเลย การเข้ารหัส รหัสนั้นจะไม่มีเลย มันถึงลงสู่สัจจะความจริงอันนั้น แต่สัจจะความจริงอันนี้มันยังไม่เกิดปัญญา เพราะพลังงานไฟฟ้า ถ้ายังไม่ใช้ เข้าไปสู่อุตสาหกรรมใดๆ ไฟฟ้านั้นมันก็เป็นแค่ไฟฟ้า จิตมันก็คือจิต แต่มันยังไม่เกิดสัมมาทิฏฐิ ไม่เกิดงานชอบ เพียรชอบ ความระลึกชอบ ถ้ามันไม่เกิดความระลึกชอบ มรรคมันก็ไม่สามัคคี มรรค ๘ มันไม่สมบูรณ์ของมัน

นี้เราก็ฝึกหัด เรามีการฝึกหัด ถ้าเราฝึกหัดขึ้นมา จิตมันสงบ พอจิตสงบ มีความอบอุ่นขึ้นมา เราฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะเป็นวิปัสสนาไม่เป็นวิปัสสนา ไฟฟ้าเรามี เราก็ทดสอบเครื่องใช้ไฟฟ้าเราได้ เราทดสอบกับปัญญาของเราได้ ถ้าเราทดสอบกับปัญญาของเรา ถ้าจิตของใครมีความสงบร่มเย็นขึ้นมา เวลาใช้ปัญญาไปนะ ใช้ปัญญาพิจารณาการดํารงชีวิต ใช้ปัญญาในการว่าชีวิตนี้เกิดมาอย่างใด ชีวิตเกิดมาเพื่อสิ่งใด เกิดมาแล้วมีประโยชน์สิ่งใด แล้วถ้าไม่ได้ปฏิบัติ ตายไป มันจะไปไหน เราใช้ปัญญาตรึกของเรา ตรึกของเรา เพราะเรามีจิตใจที่สงบร่มเย็น พอสงบร่มเย็น มันพิจารณาไป มันลึกซึ้ง

ถ้ามันลึกซึ้งขึ้นมา มันจะก้าวไปพร้อมกันกับสมถกรรมฐานกับวิปัสสนากรรมฐาน โดยที่ว่ามันจะไปพัฒนาตัวมันเองขึ้นไป ถ้ามันพัฒนาตัวเองขึ้นไปนะ เวลาเราปฏิบัติขึ้นไป มันก็มีผลไง มีผลลัพธ์กับจิตใจที่มันมีหลักมีเกณฑ์ของมัน ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ เห็นไหม มันมั่นคงของเรานะ

ดูสิ เราสั่งสอนเด็ก จะให้เด็กแต่ละคนมันมีวุฒิภาวะ มีความรับผิดชอบ มีการกระทําที่ต่อเนื่อง เราจะฝึกฝนขนาดไหนกว่าเด็กคนนั้นจะเป็นเด็กดีขึ้นมา จิตใจของเรา เวลาเราปฏิบัติของเราขึ้นมา เวลาศีล สมาธิ ปัญญา มันฝึกจิตใจของเรา ถ้ามันฝึกจิตใจของเรา จิตใจของเราพัฒนาขึ้นมาเป็นคนดี เป็นคนมีหลักมีเกณฑ์ ภาวนาขึ้นมาให้เกิดอริยทรัพย์ ใครต้องเป็นคนสอน

เพราะจิตมันรู้ขึ้นมา จิตมันมีหลักมีเกณฑ์ มันรู้ของมัน มันแสวงหาของมัน แสวงหาของมันหมายถึงว่า ความคิดเกิดจากจิต ถ้าความคิดเกิดจากจิต จิตดวงนั้นมีแต่ความคิดดีๆ จิตดวงนั้นมีแต่ความใฝ่ดี จิตดวงนั้นมีแต่แสวงหาในการทําคุณงามความดี ใครจะต้องไปสอนเขา

นี่ไง สิ่งที่สอนเขา เพราะจิตใจของเรามันช่วยตัวเองไม่ได้ จิตใจของเราไม่มีหลักมีเกณฑ์ใช่ไหม ถึงต้องมีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา ต้องมีครูบาอาจารย์คอยบอกคอยดูแล แต่ถ้าจิตใจของเรามีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา ครูบาอาจารย์ก็ครูบาอาจารย์ ก็สาธุ! ครูบาอาจารย์ เราก็เคารพบูชาของเรา แต่จิตของเรามันมีหลักมีเกณฑ์ มันพัฒนาของมันขึ้นมา มันเป็นประโยชน์กับตัวมันเอง เห็นไหม

สิ่งนี้เกิดขึ้นมาเพราะที่ว่าจิตเราสงบแล้วเราพิจารณาไง พอจิตเราสงบแล้ว เราหัดพิจารณา หัดแยกหัดแยะของมัน มันรู้มันเห็นของมัน พอมันรู้มันเห็นขึ้นมา มันก็เป็นสมบัติของใจไง มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโกที่พัฒนาขึ้นมา ฉะนั้น ถ้าจิตมันสงบแล้ว เราฝึกหัดใช้ปัญญาได้

ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา เขาบอกว่า “มันเข้ารหัสมา แล้วมันจะทําอย่างไรล่ะ”...มันเข้ารหัสมาตั้งแต่เริ่มต้นแล้ว มันเข้ารหัสมาตั้งแต่อวิชชา มันเข้ารหัสมาตั้งแต่อวิชชามันพาเกิด รหัสของกิเลส รหัสของตัณหาความทะยานอยากมันครอบงํามาตลอด ทีนี้เวลาเราปฏิบัติ เราจะชําระล้างนะ ถ้าชําระล้าง เห็นไหม เราเอาอะไรไปชําระล้าง

การชําระล้าง ในเมื่อกิเลสมันอยู่ที่ใจ ถ้ากิเลสมันอยู่ที่ใจ เราก็ต้องทําความสงบของใจ เอาใจนั้นเข้าไปชําระล้างกิเลส เอาใจนั้นเข้าไปตีแผ่กิเลส ฉะนั้น การตีแผ่กิเลส เราจะรอให้กิเลสมันวิ่งมา หรือกิเลสมันเดินมาหาเราให้เราชําระล้างมันเหรอ มันไม่มีหรอก เวลาเราบอกว่า “กิเลส” ทุกคนอยากเห็นกิเลส ทุกคนอยากจะต่อสู้กับกิเลส แต่ไม่รู้กิเลสมันอยู่ไหน

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกรื้อค้นอยู่นะ ก็เข้าใจว่ากิเลสก็อยู่ที่เรา ถ้ากิเลสมันอยู่ที่เรา เราก็คือตัวเรา คือตัวเราก็อดอาหาร กลั้นลมหายใจ คิดว่าสิ่งนี้จะทําลายมันไง เห็นไหม มันทําแล้วมันทําไม่ได้ สลบไปถึง ๓ หน อดอาหาร ๔๙ วัน จนขนร่วงหมด นี่ทําแล้วมันไปไม่รอด ถึงว่า กิเลสมันอยู่ที่ใจ

ฉะนั้น เราตั้งใจกลับมาฉันอาหาร ได้ฉันอาหารของนางสุชาดา ฟื้นฟูร่างกาย พอฟื้นฟูร่างกายแล้ว กําหนดอานาปานสติ เอาความสงบร่มเย็นของใจ พอใจมันสงบร่มเย็นแล้วออกใช้ปัญญา พอจิตสงบแล้ว เวลาปัญญาที่มันยังไม่มี เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้นะ พอใช้ปัญญาไป เห็นไหม ด้วยกําลังของจิต มันเห็นข้อมูลในหัวใจ บุพเพนิวาสานุสติญาณ นี่มันไปแล้ว ปัญญาอย่างนี้มันเป็นปัญญาอดีต ก็ดึงกลับมา พอดึงกลับมา จิตเข้าสู่สมาธิ เข้าสู่อานาปานสติ มันสงบเข้ามา เวลามันออกไป จุตูปปาตญาณ อดีตอนาคต เห็นไหม แล้วถ้ามันเกิดมรรคญาณล่ะ มันจะทําลายอวิชชาล่ะ มันทําอย่างไร ถ้ามันทําขึ้นมา มันย้อนกลับมาทําลายอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้น นี่อาสวักขยญาณทําลายหมด พอทําลายหมด นี่ทําลายกิเลส ทําลายกิเลสนี่มันทําลายที่ใจใช่ไหม

ฉะนั้น เราก็มีกายกับใจเหมือนกัน ถ้ามีกายกับใจเหมือนกัน แต่อํานาจวาสนา ความมั่นคงของใจ ถ้าใจมันยังไม่มั่นคง ใจมันยังหวังพึ่งหวังอาศัย จะเป็นอย่างนั้นๆ หวังไปหมดเลย เราวางให้หมด แล้วเราทําตามความเป็นจริงของเราขึ้นมา ถ้าทําความเป็นจริง ศึกษาแล้วก็ต้องศึกษา การศึกษา ทุกคนก็ศึกษาทั้งนั้นน่ะ ศึกษาเป็นแนวทาง ศึกษาแล้ววาง

อย่าศึกษา ศึกษาแล้วถ้ามันยึดนะ ถ้ายึด เราก็ทดสอบ อย่างที่ว่าเวลาจิตสงบแล้วเราใช้ปัญญา มันเป็นการทดสอบ ทดสอบว่าใจของเรามันควรทําในทางไหน ถ้าจิตมันสงบแล้ว มันใช้ปัญญาแล้ว ถ้ามันพิจารณาของมันนะ ถ้าถูกทางของเรา มันจะเวิ้งว้าง มันจะปล่อยวาง ไม่ใช่เวิ้งว้างแบบที่ไม่มีเหตุไม่มีผลนะ มันเวิ้งว้างเพราะจิตใจมันพิจารณาของมัน มันมีเหตุมีผลของมัน มันเวิ้งว้างเพราะมีกําลัง

พอเวิ้งว้างแล้วนะ สักพักหนึ่ง พอเวิ้งว้าง มีความสุข พอมีความสุขแล้ว ถ้ากิเลสมันยังมีอยู่ มันก็คิดเหมือนเดิม มันจะหนัก จะหน่วง จะถ่วงใจ มันปกติน่ะ เราก็พิจารณาซํ้าๆ นี่ฝึกหัดอย่างนี้ ถ้าฝึกหัดอย่างนี้ จิตมันละเอียดเข้ามาๆ มันปลดล็อกมันมาเรื่อย ปลดล็อกมันมาเรื่อย

ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันจับได้ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เราฝึกหัดขึ้นมาให้จิตมันเป็นเอกเทศของมัน พอจิตมันปล่อยวางสิ่งต่างๆ เข้ามา มันก็สะสมในตัวมัน นี่กําลังของไฟมันจะขึ้นมาถึงสุด สมบูรณ์ของมัน ๑๑๐ ๒๒๐ เต็มจํานวนของมัน พอเต็มจํานวนของมัน มันมีกําลังของมัน เพราะเราดูแล เรารักษา

ดูแลรักษานะ ถ้ามันจับ มันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นี่ไฟเต็มกําลังนะ เข้าไปในอุตสาหกรรมสิ่งใด อุตสาหกรรมสิ่งนั้นจะทําทุกอย่างประสบความสําเร็จ ทุกอย่าง จะทําคุณงามความดีของมัน จิตมันพัฒนาของมัน พอมันจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรม นี่ไง มันจะสู่วิปัสสนา วิปัสสนาคือโรงงานไง วิปัสสนาคือการชําระล้าง ถ้าชําระล้าง อย่างนี้เป็นรหัสไหม

ถ้าปัญญาอย่างนี้มันเป็นสัจธรรม ถ้าเป็นสัจธรรมนะ เพราะมันคนละมิติกับความรู้สึกนึกคิดของเราไง ถ้ามันเป็นความรู้สึกนึกคิดของสามัญสํานึกของเรา มันเข้ารหัสไว้ตั้งแต่อวิชชา แล้วศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เข้ารหัสล็อกอีกชั้นหนึ่ง อีกชั้นหนึ่งก็บอก “เป็นธรรมต้องเป็นแบบนี้ อย่างนี้เป็นพุทธพจน์” ถ้าเราคิดของเราเอง เราเป็นของเราเอง มันไม่เป็นสมบัติของเรา ทั้งๆ ที่เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามานะ เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเป็นทฤษฎี เป็นกรอบ เป็นแบบอย่าง คิดนอกกรอบๆ คําว่า “คิดนอกกรอบ” คือกิเลสของเรา

ครูบาอาจารย์ของเรานะ เวลาท่านพิจารณากาย เห็นไหม หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่ชอบ หลวงปู่คําดี หลวงปู่บัว ท่านพิจารณากายเหมือนกัน แต่มันแตกต่างหลากหลาย มันแตกต่างหมายถึงว่า จริตนิสัย กําลัง กิเลสละเอียดขั้นไหน หยาบขั้นไหน บางองค์พิจารณาขั้นต้นได้ง่าย ไปติดขั้นข้างบน บางองค์ขั้นต้นลําบากยากเย็น แต่เวลาไปข้างบน มันสะดวกสบาย มันทําคล่องแคล่วกว่า เห็นไหม มันไม่มีสิ่งใดที่เป็นสูตรสําเร็จ ไม่มี

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติขึ้นไป เวลาเราพิจารณาไป ว่า “สิ่งนี้เป็นพุทธพจน์ๆ” จะล็อกเอาไว้เลย ต้องเป็นแบบนั้นๆ มันก็เลยกลายเป็นจินตมยปัญญา จินตนาการ จินตนาการโดยที่จิต โดยพลังงานมันไม่มี มันไม่มีสมาธิ เพราะบอกว่า “สมาธิมันจะไปมีพร้อมกัน พิจารณาไป เดี๋ยวสมาธิมันจะรวมตัวขึ้นไป มันจะไปพร้อมกันไป” แล้วมันจับต้องสิ่งใดได้ล่ะ มันเข้ารหัสไว้หมดเลย ธรรมะมืด ธรรมะไม่เกิดขึ้น

แต่พวกเราพิจารณาของเราใช่ไหม เราเข้ารหัสมาเหมือนกัน แต่เราเข้ารหัสมาด้วยคําบริกรรม เราเข้ารหัสมา พอมันถึงที่สุดแล้ว มันพิจารณา มันปล่อยวางๆ ขึ้นมา มันปลดล็อกมันมาๆ ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันเป็นตามความเป็นจริง ปัญญาที่เกิดขึ้นมันไม่ได้เข้ารหัส มันเป็นมรรค

เวลามรรคมันเกิดขึ้นมา มันเป็นมรรคที่มันพิจารณาของมันไป สิ่งที่มรรค ดูสิ เวลาปัญญาที่เราพิจารณาของเรา เริ่มต้นปัญญาที่เราจะพิจารณาของเรา มันแสนยากแสนเข็ญ แต่พอเราพิจารณาของเราไป พอปฏิบัติของเราไป เวลามันมีความชํานาญ เพราะเราปลดล็อกของรหัสออกมาเรื่อย มันก็เป็นผลงานของจิตดวงนั้น มันเป็นสัจธรรมของจิตดวงนั้น

มันไม่มี เราจะไหว้วาน เราจะเอาสิ่งใดมาเป็นสมบัติของเรา ไม่มี ถึงจะฟังเทศน์ครูบาอาจารย์มา ฟังเทศน์มานะ เป็นธรรมๆ เป็นคติธรรม แต่ไม่ใช่เวลาปฏิบัติขึ้นมามันจะเป็นจริงกับเรา ถ้าเป็นจริงกับเราขึ้นมา เป็นความจริงอันนี้ขึ้นมา สิ่งที่เป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นสัจจะ มันเป็นความจริง มันเป็นมรรค มรรคญาณที่มันเกิดขึ้น มันถึงไม่มีรหัสตายตัวไง มันไม่มีรหัส ไม่มีกรอบ ไม่มีสิ่งใดที่ใครจะคาดหมายให้เป็นไปอย่างที่เราปรารถนา ไม่มี!

แต่เวลาเราตั้งนี่ สัจธรรม เราตั้งอธิษฐานบารมี เราตั้งเป้าไว้ว่าเราจะทําๆ ถ้าเราทําขึ้นไป ถ้ามันปฏิบัติขึ้นไปเป็นความจริง มันก็เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เวลาธรรมมันเกิดๆ เวลาพิจารณาไป อริยสัจมันเกิด พิจารณาไปซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันปล่อย ปล่อยวางๆ เห็นไหม ปัญญามันได้ทดสอบแล้ว ถ้าปัญญาได้ทดสอบ นี่มรรคมันเกิดแล้ว

ถ้ามันเกิดนะ ถ้ามันเป็นความจริง พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลามันขาด เห็นไหม ทําไมมันถึงขาดล่ะ? มันขาด เวลามันมรรคสามัคคีไง ถ้าในมรรคสามัคคีมันมีอะไรบ้างล่ะ? มันก็มีงานชอบ เพียรชอบ สมาธิชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ความชอบธรรมที่เกิดขึ้น มันเกิดขึ้นกับที่ไหนล่ะ? มันเกิดขึ้นกับจิตดวงนั้น จิตดวงที่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากน่ะ สิ่งที่แสดงออกคือความจริงของกิเลสตามความเป็นจริง เห็นไหม

นี่ไง “ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม” ถ้ามันสมควร เหมาะสมที่เป็นความจริง แต่ที่เราว่าเข้ารหัสกันนี่มันไม่สมควร มันไม่เป็นความจริงไง มันไม่สมควร มันไม่เป็นความจริงกับเรา แต่เราพยายามจะทําให้เหมือน ก็อปปี้มา จะทําให้เป็นสูตร นี่ทําครบสูตร ศึกษามาแล้วมันเข้ารหัสไว้หมดเลย นี่เป็นสูตร แล้วก็ทําให้ครบสูตรนั้น พอมันครบสูตรนั้น มันไม่มีผลเพราะอะไร

มันไม่มีผล เพราะจิตดวงนั้นมันไม่มีสถานะที่จะเป็นจริงไง มันไม่มีสถานะในการเกิดภาวนามยปัญญาไง การเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดจากการภาวนา ไม่ใช่เกิดจากสุตมยปัญญา คือศึกษามา ไม่ได้เกิดจากจินตนาการ คือจินตมยปัญญามา มันเกิดจากการภาวนามยปัญญา มันถึงไม่มีรหัสไง

ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย บัว ๔ เหล่าไง ถ้ามันเป็นจริง มันต้องเป็นจริงของมันอย่างนั้น ถ้ามันเป็นจริงอย่างนั้น มันเกิดมาจากไหนล่ะ? เกิดมาจากความโลเลของเรานี่แหละ เกิดมาจากเริ่มปฏิบัติมันจับต้นชนปลายไม่ถูกเลย แต่มีครูบาอาจารย์เป็นหลัก ถ้ามีครูบาอาจารย์เป็นหลักนะ เราก็พยายามขวนขวายของเรา แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นหลักแล้วท่านจะคอยเผดียงนะ

เพราะว่ามันจะบอกให้คนรู้นี่มันเป็นไปได้ยาก แต่คนที่ปฏิบัติมันมีความใฝ่อยากได้สมบัติ อยากได้ตามความเป็นจริง มันถึงต้องมุมานะ ผิดก็คือผิด คนที่ปฏิบัติเริ่มต้นจะไม่มีผิดเลย ไม่มี ถ้าผิดขึ้นมาแล้ว เราผิดแล้วใช่ไหม เพราะเราทดสอบเอง กาลามสูตร ไม่เชื่อใครทั้งสิ้น ก็ทํามาแล้วน่ะมันผิด ผิดหมายความว่า มันไม่มีผล มันทําแล้วมันไม่เจริญก้าวหน้า ไม่เจริญก้าวหน้า เราก็มีอุบายวิธีการที่เราจะพลิกแพลง พลิกแพลงทําให้มันดีขึ้นมา

ถ้ามันดีขึ้นมา ผลลัพธ์ที่มันดีขึ้นนี่ถูก ถูก เห็นไหม มันเริ่มปลดล็อกแล้ว เพราะความเข้าใจ เพราะปัญญาทําให้เราฉลาด ความฉลาดมันก็ปลดล็อกไปเรื่อยๆๆ เราก็ออกจากรหัสของกิเลส ออกจากรหัสของโลก ออกจากรหัสของโลกเพราะอะไร เพราะพญามารมันต้องการสัตว์โลกไว้อยู่ในอํานาจของเขา ถ้าอยู่ในอํานาจของเขานะ การต่อสู้มันต้องต่อสู้อย่างนี้ ต่อสู้นะ ถ้ามันเป็นปัจจุบัน เป็นสัจธรรม มันออกจากรหัสได้ ถ้าออกจากรหัสได้ มันเป็นไปได้ เห็นไหม ปัญญาอย่างนี้มันถึงเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาในศาสนา

แต่เวลาที่พุทธพจน์ เรากลัวว่าเราจะไม่เคารพ เราจะปฏิบัติแล้วไม่ได้ความจริง นี่มันเข้ารหัสตายตัว แล้วจิตนี้มันเป็นนามธรรมที่มันเป็นได้หลากหลายนัก แล้วกิเลสมันมีอํานาจเหนือกว่า แล้วมันเอารหัสของกิเลสมาล็อกไว้ ล็อกไว้เลย แล้วเราทําไปนะ ทําไป ล้มลุกคลุกคลาน ทําไปถึงที่สุด ปฏิบัติธรรมเพื่อปฏิบัติธรรม แต่ไม่มีความจริง ไม่มีผลจริง ไม่มีผลจริงเพราะจิตมันไม่มีกําลังไง กําลังของไฟมันไม่มี ๑๑๐ ๒๒๐ มันไม่เต็มจํานวนของมัน ถ้ามันเต็มจํานวนของมัน เวลาสมาธิชอบ เพียรชอบ งานชอบ ระลึกชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ทุกอย่างมันสมดุลของมัน มันปฏิบัติของมัน นี่ไง พอมันเป็นจริงขึ้นมา

ถ้ามันเป็นรหัสระหว่างโลกกับธรรม นี่รหัสของโลกมันก็ครอบคลุมไว้ รหัสของธรรมไม่ได้เกิดเลย แต่เราปฏิบัติของเราตามความเป็นจริงของเรา เวลาปัญญามันหมุนรอบหนึ่ง ตทังคปหาน มันปล่อยวาง นี่รหัสของโลกได้ปลดล็อกออก รหัสของธรรมมันได้เข้าไปชุ่มชื่นในหัวใจของเรา ในหัวใจของเรานะ ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง รสสิ่งต่างๆ ได้สัมผัส ได้รับรู้ มันรื่นเริง มันอาจหาญ จิตใจดวงนี้ นิพพานอยู่แค่เอื้อม มันจะทําของมัน มันจะมีความมุมานะของมัน

ฉะนั้น ในวงกรรมฐานของเรา ถ้าจิตใจของคนที่ภาวนาดี เร่งความเพียรนี่เขาทําได้อุกฤษฏ์มาก แต่ถ้าเรายังไม่มีคุณธรรมในหัวใจ จะทําสิ่งใดนี่ละล้าละลังๆ ถ้ามันเป็นความเพียร ความมุมานะ มันก็เป็นเรื่องของทิฏฐิไปซะ แต่ถ้าเวลามันล้มเหลว เวลามันไม่สู้ขึ้นมานะ มันก็เป็นเรื่องของกิเลสไปซะ ถ้าเป็นทิฏฐิ ทิฏฐิมันก็เข้ารหัสไว้ ทิฏฐิมันกระด้าง ถ้ามันล้มเหลว มันก็อ่อนแอจนไม่เอาไหน ล้มเหลวจนเราไม่มีปัญญาจะสู้กับกิเลสของเราเอง

ฉะนั้น เวลาฝึกหัด ถ้ามันจะผิดพลาดอย่างใด มันเป็นประสบการณ์ ประสบการณ์แล้วเราหาทาง ทําให้มีความชํานาญ ทําให้มันมีประโยชน์ มีเหตุมีผลกับใจของเรา เหตุผลเท่านั้น เหตุและผลรวมลงเป็นธรรม เพราะเป็นธรรมขึ้นมา พอมันฉลาดขึ้น มันก็ปลดล็อกไปเรื่อยๆ จนมันเป็นจริงขึ้นมานะ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันเห็นผลนะ

เวลามันขาด ถ้ามันขาดขึ้นมา ทําไมมันถึงขาดล่ะ ถ้าเวลามันขาด เพราะผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มันสมเหตุสมผลของมันไง สิ่งที่มันขาดเพราะมันสมเหตุสมผล มันมีข้อเท็จจริงของมัน มันทําลายนะ ทําลายสังโยชน์ ทําลายอวิชชาขาดไปเลย สังโยชน์หลุดออกไปเลย นี่เวลามันปล่อยวาง มันปล่อยวางหมด นี่ไง ถ้าเห็นจริงอย่างนั้น

ถ้าผู้ที่เห็นจริง เห็นไหม ขณะจิตที่มันเป็นนะ ถ้าพอมันเป็นขึ้นมา สิ่งนี้เป็นอกุปปธรรม เวลาเป็นอกุปปธรรม มันถึงเห็นว่ากุปปธรรม อกุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา แล้วเราก็เป็นอนัตตา อยู่กับอนัตตานั่นน่ะ แต่เวลา สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา เวลาจิตมันเห็นอนัตตา มันปล่อย มันขาดออกไป แล้วมันเป็นอกุปปธรรม มันเป็นอนัตตาไหม มันเป็นอนัตตาหรือมันเป็นธรรม

พอมันรู้จริงเห็นจริงขึ้นมา มันถึงซาบซึ้งไง พอซาบซึ้ง นี่เรามีพื้นฐาน พอมีพื้นฐานขึ้นไปนะ โสดาปัตติมรรคมันก็ล็อกสมบูรณ์ของมัน ถ้าขั้นของโสดาปัตติมรรคนี่แค่นี้ ถ้าเป็นสกิทาคามิมรรคล่ะ โสดาปัตติมรรคนะ ถ้ามันยังเจริญแล้วเสื่อมๆ มันก็ยังไม่ถึงอกุปปธรรม แต่ถ้าเวลามันขาดแล้วนะ อกุปปธรรม นี่ผลของมัน แล้วเริ่มต้นต่อไปล่ะ? ต่อไปมันจะเป็นสกิทาคามิมรรค

ถ้าสกิทาคามิมรรค เห็นไหม โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค แตกต่างกัน แตกต่างกันเพราะคุณสมบัติแตกต่างกัน เวลาชําระกิเลส กิเลสหยาบละเอียดมันถึงแตกต่างกัน ถ้ากิเลสที่ละเอียดกว่า เราทําความสงบของใจให้มากขึ้น ถ้าใจมันสงบไปแล้ว พอเราย้อนไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

ถ้าตามความเป็นจริง มันจะปลดล็อกจากรหัสกิเลสที่ละเอียดกว่า ถ้ากิเลสที่ละเอียดกว่ามันล็อกมันไว้ ล็อกคือว่าความลังเลสงสัย ถ้ามันล็อกแล้วมันสงสัย เอ๊ะ! มันทําอย่างไร แต่ด้วยจิตที่มันมีพื้นฐาน พื้นฐานจากโสดาบัน พื้นฐานจากจิตที่มันพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม ที่มันปล่อย มันปลดล็อกมันมา มันเห็นของมัน

เวลามันขึ้นไปพิจารณาสกิทาคามิมรรค สกิทาคามิมรรค ถ้ามันจับขึ้นไป มันพิจารณาแล้ว เพราะกิเลสมันเป็นนามธรรม กิเลสมันก็มีความละเอียดลึกซึ้งของมัน มันก็ต้องทําให้เราหลงกล มันทํานะ มันหลอกลวงหัวใจไง หลอกลวงหัวใจที่ประพฤติปฏิบัติใช่ไหม ที่เข้ารหัสของมันแล้วกิเลสมันล็อกของมันไว้อย่างนั้นน่ะ มันไม่ยอมให้เราเข้าไปรู้ ไม่ยอมให้เราเข้าไปเห็น ไม่ยอมให้เราเข้าไปถอดไปถอน

พอไปถอดไปถอน ถอดถอนก็ชีวิตของมัน ถอดถอนก็ตัวของมันไง มันก็ต้องมีเล่ห์กลของมันโดยธรรมชาติของมันอยู่แล้วล่ะ ถ้ามีเล่ห์มีกลโดยธรรมชาติของมัน แล้วเราพยายามสร้างสมบุญญาธิการขึ้นมา เวลาสร้างศีล สมาธิ ปัญญาที่มันละเอียดลึกซึ้งเข้าไป จนไปจับต้องได้ เห็นได้ มันเป็นข้อเท็จจริงได้ เพราะกิเลสที่ละเอียดกว่าโสดาบัน แต่มันยังหยาบกว่าอนาคามี หยาบกว่าอรหัตตมรรคนะ นี่มันยังละเอียดกว่านั้นอีก ฉะนั้น เราพิจารณาซํ้าเข้าไปๆ พิจารณาไป นี่การต่อสู้

ฉะนั้น เวลาเราประพฤติปฏิบัติกัน จะล้มลุกคลุกคลานขนาดไหน ล้มลุกคลุกคลานเพราะกิเลสมันบิดเบือน กิเลสมันทําให้เราผิดพลาด เราจะต้องตั้งสติ เราตั้งสติของเรา ล้มลุกคลุกคลานนะ ถ้าล้มลุกคลุกคลาน เราก็ถอยออกมาทําความสงบของใจ สร้างฐานของเรา ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติ เรามีครูมีอาจารย์ มีครูบาอาจารย์เป็นที่พึ่ง

เวลาเราใช้ปัญญา หรือเวลากิเลสมันสร้างภาพ กิเลสมันบังเงา เราหัวปั่นนะ มันนึกไม่ทันไง นึกก็นึกไม่ทัน นึกก็นึกไม่ออก เวลาทําขึ้นไปแล้วเราไม่เข้าใจว่าสิ่งนี้ควรเดินหน้าหรือสิ่งนี้ควรถอยหลัง ในการประพฤติปฏิบัตินะ เวลาถ้ากําลังของสมาธิ กําลังของปัญญามันดี สิ่งนี้เราต้องเหยียบคันเร่ง เราต้องรีบรุกหน้าเพื่อเข้าไปทําลายกิเลส แต่ถ้าเราทําไปแล้ว เราใช้กําลังของเรามาก เราใช้ปัญญาของเรามาก มันเหนื่อยล้า พอเหนื่อยล้าขึ้นมา ถ้าเราไม่มีกําลังพอ กิเลสจะรุกกลับ ถ้ากิเลสจะรุกกลับ เราจะยับยั้งอย่างใด เราจะมาพักกับความสงบอย่างใด มันละล้าละลัง เห็นไหม

ในวิธีการ ในการประพฤติปฏิบัติ มันมีรุกและมีรับ ถ้าเวลาเราจะรับ เราจะรับอย่างไรที่จะไม่ให้จิตใจของเรามันเสียฐาน ไม่ให้จิตใจของเราล้มลุกคลุกคลาน เราจะรับอย่างไร? ก็รับด้วยมีสติไง ถ้าเราผิดพลาดครั้งแล้วครั้งเล่า เวลาปฏิบัติต่อไป มันจะมีเหตุมีผล เพราะเราเคยผิดพลาด เราเคยเสียท่าในกรณีใด เราจะหาวิธีการที่เราจะรับให้ได้ ถ้ารับให้ได้ นี่ฝึกหัดอย่างนี้

สิ่งที่รหัสกิเลสที่มันได้ล็อกไว้ เราพิจารณาไป มันจะปลดล็อกไปเป็นชั้นเป็นตอนๆ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าเหมือนกัน คําว่า “เหมือนกัน” ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด เวลาเราพิจารณาไปนี่มันมีเล่ห์กลแตกต่างกัน พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถึงที่สุด ถ้ามันทําลายกันนะ สิ่งที่ว่ากามราคะปฏิฆะมันอ่อนลง โลกนี้ราบหมด คําว่า “ราบ” มันปล่อยวางไง ว่างมาก

เวลาทุกข์ ทุกข์จนแสนเข็ญนะ เวลามันมหัศจรรย์กับผลงานของเรา มันเวิ้งว้างไปหมดน่ะ จิตใจเบามาก ร่างกายเบา มีความแช่มชื่น มันอิ่มอกอิ่มใจ มันอยู่กับผลงานของเรา นี่ปัจจัตตัง รู้จําเพาะตน และครูบาอาจารย์รู้กับเราได้ เพราะครูบาอาจารย์ท่านเคยประพฤติปฏิบัติในการต่อสู้กับกิเลสแต่ละชั้นแต่ละตอน

กิเลสมันเป็นนามธรรม กิเลส อวิชชา พ่อพญามาร พ่อของมันอยู่ในจิตใต้สํานึก มันอยู่กับใจนี้มาตลอด มันพาดวงใจดวงนี้เวียนเกิดเวียนตายมาตลอด ฉะนั้น เวลาเราเกิดมาในชาติปัจจุบันนี้ แล้วเรามีความมั่นใจในพุทธศาสนา เรามีความเชื่อในพุทธศาสนา เรามีการกระทําขึ้นมาในพุทธศาสนา แล้วเราได้ผลขึ้นมาในหัวใจของเรา

ถ้าเราได้ผลขึ้นมาในหัวใจของเรา อกุปปธรรมตั้งแต่ขั้นที่ ๑ แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันกําลังพิจารณากัน กําลังแยกแยะกัน มันปล่อยวาง มันมีความสุข มันมีความแช่มชื่นของมันนะ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลามันขาดน่ะ โลกนี้ราบหมด โลกนี้ราบ มันราบที่ไหน? มันราบเพราะมันถอดถอนอุปาทานไง กามราคะปฏิฆะอ่อนลง ถ้ามันอ่อนลง มันเป็นจริงอย่างนี้ไง

นี่ไง จอของธรรมไม่ดําหรอก แต่ถ้ามันเข้ารหัสไว้นะ จอของธรรมนี่ดํามืด ดํามืดเพราะอะไร เพราะมันเป็นอีกมิติหนึ่งที่จิตนี้มันจะไปรู้ได้ แต่มันไปยึดติดความรู้ของเรา ยึดติดสิ่งที่ครูบาอาจารย์ได้ล้างสมอง ได้ฝังหัวไว้ว่าเราปฏิบัติอย่างนี้มันเป็นวิปัสสนา มันเป็นวิปัสสนา

แต่ถ้าเวลาเราจะเข้ารหัสขึ้นมาเพื่อสั่งสมนะ เวลาเข้ารหัสโดยคําบริกรรม เข้ารหัสโดยสมถกรรมฐาน เข้ารหัสโดยครูบาอาจารย์ที่ท่านสอน เข้ารหัสมาเพื่อให้มันมั่นคง เพื่อให้มันแข็งแรง เพื่อให้มันมีวุฒิภาวะ แล้วพอมันพิจารณาไป คนที่มั่นคง คนที่มีวุฒิภาวะ เวลาปฏิบัติไป เขาทําของเขาได้ เขาจะรู้ของเขาเองว่ามันสมควรเมื่อไหร่ที่มันจะปลดล็อกตัวมัน แล้วมันจะเป็นปัญญาที่เป็นวิปัสสนาญาณที่เข้าไปชําระกิเลส มันเป็นอีกมิติหนึ่งไง

ถ้าเข้ารหัสไว้ตายตัว มันก็เป็นเรื่องโลกๆ มันไปไหนไม่ได้หรอก แต่เวลาเป็นเรื่องโลกๆ แต่โลกที่มีศักยภาพ โลกที่มีพลังงาน โลกที่รวมตัวเป็นเอกัคคตารมณ์ โลกที่มันตั้งมั่นขึ้นมา แล้วมันออกไปวิปัสสนาเพื่อมันจะล้างโลก มันจะทําลายโลก โลกคือโลกในหัวใจของเรา มันทําของมันขึ้นมา เพราะอะไร เพราะมีครูบาอาจารย์เป็นคนชี้นํา

แล้วเวลาเราปฏิบัติไป เราเห็นจริง เวลาสังโยชน์ขาด มันรู้มันเห็นนะ สังโยชน์ขาด ระหว่างความคิดโลกเป็นแบบใด แล้วเวลาสังโยชน์ขาด ปัญญามันลึกซึ้งอย่างใด ปัญญาที่มันเกิดขึ้นมา ปัญญาที่มันเป็นมรรคญาณ ปัญญาที่มันเป็นสัจธรรม เวลาปัญญาที่เป็นธรรมจักร ที่ว่าเวลามันวนกลับมา มันหมุนกลับมา ปัญญาที่มันหมุนกลับมา มันไม่ใช่กงจักร มันเป็นธรรมจักรที่หมุนกลับมา หมุนกลับมาชําระล้างนี่ มันแตกต่างอย่างใด

ปัญญาแบบโลกที่รหัสมันล็อกไว้ ใครก็รู้ได้ แล้วปฏิบัติไป มันตั้งแต่อย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด มันก็อยู่ในวงของโลกนั่นแหละ ในวงของโลก มันเข้าไม่ถึงธรรม นี่จอของธรรมถึงมืดบอด ถึงดํามืดไง แต่ถ้าเราปฏิบัติขึ้นมาเป็นความจริงขึ้นมา จอของธรรมมันสว่างไสว มันรับได้ จอของธรรมมันจะเกิดขึ้นมาในจอของใจ เพราะใจเรามันเป็นขึ้นมา มันซาบซึ้ง พอมันซาบซึ้ง มันรู้ได้เฉพาะใจที่เป็น ใจที่ประพฤติปฏิบัติมา ที่รู้จริง มันจะรู้จริงเห็นจริงขึ้นมา

แต่ถ้าจิตใจที่มันยังไม่เป็นขึ้นมา มันก็ยังเชื่อตามๆ กันมา เห็นไหม เชื่อตามๆ กันมา เชื่อตามทิฏฐิมานะ ทิฏฐิที่ว่าสิ่งนี้เป็นพุทธพจน์ สิ่งนี้เป็นคุณธรรม สิ่งนี้เป็นความจริง มันเชื่อขึ้นมา เป็นพุทธพจน์ พระไตรปิฎก ธรรมและวินัยมันเป็นศาสดาของเราอยู่แล้ว แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา มันชําระล้างเข้าไปในหัวใจ เวลามันสํารอกกิเลสออก มันถึงว่ามันเหมือนกัน มันเหมือนกันโดยหัวใจที่มีคุณค่าเหมือนกัน

แต่ถ้าเราเชื่อของเรา มันเหมือนกันโดยกรอบ เหมือนกันโดยโลก เหมือนกันโดยรหัส แล้วล็อกกันไว้อย่างนั้นนะ แล้วภูมิอกภูมิใจกันมาก แต่เราปฏิบัติ คนปฏิบัติ ใจที่ปฏิบัติมันรู้ของมันจริง มันเศร้าใจ มันเศร้าใจนะว่า ถ้าเป็นความจริง มันเป็นแบบนั้น

เวลามันเป็นจริง เห็นไหม โลกนี้ราบหมด มันรู้มันเห็นของมัน มันลึกซึ้งของมัน แล้วพูดกับโลกนะ ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสวยวิมุตติสุข “จะสอนโลกเขาได้อย่างไรหนอ จะสอนโลกได้อย่างไรหนอ” คําว่า “สอนโลก” นั่นคือความรําพึงขึ้นมาในใจ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการอยู่ ท่านสอนอยู่แล้วล่ะ ท่านสอนด้วยอนาคตังสญาณของท่าน ว่าผู้ใดควรรู้ได้ขนาดไหน ถ้าควรรู้ได้แบบศีลธรรมจริยธรรมก็รู้แบบโลก รู้แบบโลกก็ให้เขาสร้างสมบุญญาธิการของเขาไป เพราะว่าเขาจะรู้ละเอียดมากไปกว่านี้ไม่ได้ แต่ถ้าผู้ที่จะรู้ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อนาคตังสญาณ จะไปเอาองค์นั้นก่อน เพื่อให้ใจดวงนั้นได้สัมผัส ให้ใจดวงนั้นเป็นธรรมขึ้นมา ฉะนั้น สิ่งนี้เป็นคติธรรม

แต่เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา โลกนี้มันราบ โลกนี้ราบหมด มันมีความสุขของมัน เห็นไหม ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ หรือไม่มีหลักมีเกณฑ์ เราเอง อํานาจวาสนามันจะก้าวเดินต่อไปอย่างใด ถ้ามันจะก้าวเดินนะ มันต้องตั้งสติ ให้สติให้สมาธิมันเข้มแข็งขึ้นเพื่อจะปลดล็อก ปลดล็อกจากสกิทาคามิมรรคสู่อนาคามิมรรค ถ้ามันปลดล็อกไม่ได้ มันจะก้าวล่วงขึ้นไป สิ่งที่จะก้าวล่วงขึ้นไป สิ่งที่ไปสู่ความละเอียด ถ้าจะปลดล็อกได้ต้องเป็นมหาสติ มหาปัญญา

คําว่า “มหาสติ มหาปัญญา” เพราะขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด กายนอก กายใน กายในกาย...กายในกายนี้เป็นกายอสุภะ ถ้าจิตมันละเอียดลึกซึ้ง มันจะเป็นอสุภะ สิ่งที่เป็นอุสภะนะ ถ้ามันจับได้ ถ้ามันจับไม่ได้ อสุภะอยู่ที่ไหน? มันก็ว่างเปล่าอยู่อย่างนั้นไง มันก็เวิ้งว้าง จิตจะเวิ้งว้าง มีกําลังของมัน เพราะเราได้ทําลายอุปาทาน ทําลายสักกายทิฏฐิ ทําลายอุปาทานเข้ามา จิตใจมันถึงมีพื้นฐานให้มันเวิ้งว้าง เวิ้งว้าง

แต่เพราะกิเลสอันละเอียดมันได้ล็อกของมันไว้ มันก็เลยเวิ้งว้างอยู่อย่างนั้นน่ะ มันหาไม่เจอ มันจะจับต้องอย่างใด เราจะบอกว่า กาย เวทนา จิต ธรรม ใครๆ ก็รู้ได้ รู้ได้โดยทฤษฎี รู้ได้โดยโลก แต่มันรู้ไม่ได้โดยธรรม ถ้ารู้ได้โดยธรรมนะ เราทําความสงบ จิตใจมันสงบเข้ามาแล้วออกใช้ปัญญา ถ้าออกใช้ปัญญานะ ถ้าจิตสงบ มันจับกายได้ มันจะเป็นอสุภะ ถ้าจิตมันสงบแล้ว มันจับขันธ์ได้ จับขันธ์ได้คือมันเป็นนามธรรม มันเป็นกามราคะ ถ้าเป็นกามราคะ มันจะพิจารณาอย่างใด

ถ้ามันพิจารณา เห็นไหม มันล้มลุกคลุกคลานไง เพราะว่าอะไร เพราะกิเลสมันล็อกของมันไว้ ล็อกสิ่งที่กิเลสมันละเอียด มันล็อกของมัน ล็อกคือความเชื่อ ล็อกคือความรู้ ล็อกคือความเห็น เพราะมันมีอยู่แล้ว อวิชชามันมีอยู่แล้ว ความไม่รู้มันมีอยู่แล้ว มันล็อกของมันไว้ แล้วเราจะปลดล็อกอย่างไร ถ้าเราปลดล็อก เห็นไหม มหาสติ มหาปัญญา ถ้ามันจับได้ มันพิจารณาแล้วมันแยกแยะของมัน แยกไป แยกซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ นะ

สิ่งที่มันล็อกไว้ใช่ไหมว่าสิ่งนี้เป็นธรรม เพราะเราคาดหมายว่าธรรมมันจะละเอียดลึกซึ้งอย่างใดก็แล้วแต่ มันจะว่างขนาดไหน ความว่างนี่ใครๆ ก็สร้างได้ นี่ข้างนอกมันว่าง แต่ใจไม่เคยว่างเลย ความรู้สึกนึกคิดว่าง ความรู้สึกนึกคิดปล่อย เพราะสติปัญญามันทัน “สิ่งนี้เป็นความว่างๆ สิ่งนี้มันปล่อยแล้ว นี่เป็นธรรมแล้ว เข้าใจแล้ว” นี่สิ่งที่รหัสมันล็อกไว้มันเป็นอย่างนี้ มันมีอยู่แล้วไง มันล็อกสิ่งนี้ไว้เพื่อจะพยายามให้เราเชื่อ เพื่อพยายามให้จิตดวงนี้อยู่ในอํานาจของมัน เพื่อให้จิตดวงนี้ไม่ก้าวหน้าต่อไป

แต่ถ้ามีสติมีปัญญา เราพยายามฝึกฝน พยายามฝึกหัด ฝึกหัดเพื่อให้เป็นปัจจุบัน ถ้ามันเป็นปัจจุบัน มันจะเริ่มปลดล็อกมาเรื่อยๆ ปลดล็อกมาเรื่อยๆ ถ้ามันเป็นปัจจุบัน ถึงมรรคสามัคคี เวลามันรวมตัว มันสมุจเฉทปหาน มันขาด มันครืน! ในหัวใจ ทําไมมันเป็นอย่างนั้นล่ะ? มันเป็นแบบนั้นเพราะเราได้ฝึกฝน เราได้ใช้ปัญญาแยกแยะ แยกแยะสิ่งที่เป็นกามราคะ

สิ่งที่เป็นกามราคะนะ ปฏิฆะกามราคะมันอยู่ในหัวใจ มันมีของมัน เวลาเข้าไปเผชิญกับตัวมันเอง มันไปอีกเรื่องหนึ่งนะ แต่ถ้าเป็นปุถุชน เรื่องนี้ไปอยู่ในจิตใต้สํานึก มันมีความต้องการ มันมีความแสวงหาในใจของมันแล้ว มันออกมาเป็นสัญชาตญาณของมนุษย์

แต่ถ้าเวลาเข้าไปแล้วน่ะ ตัวมันเป็น! ตัวมันเป็น! มันไม่ใช่สัญชาตญาณ มันไม่ใช่เรื่องของร่างกายเลย มันเป็นเรื่องของจิตใจทั้งหมด ถ้าเป็นเรื่องของจิตใจทั้งหมด เวลาพิจารณาเข้าไป เป็นอสุภะๆ อสุภะเพราะจิตใจมันเป็นธรรม จิตใจคือมีสมาธิ เวลามีสมาธิ จับอสุภะ จับกายในกายมาพิจารณา มันก็เป็นอสุภะ มันก็เยิ้มของมัน มันมีสิ่งใด มันสะเทือนหัวใจ มันสะเทือนนี่มันเป็นการฝึกหัดๆๆ จนถ้ามันปล่อยหมด มันปล่อยหมด ปล่อยไปไหน นี่ไง รหัสที่ละเอียดนะ มันละเอียดลึกซึ้งนะ

รหัสที่ละเอียดมันเอาธรรมของพระพุทธเจ้ามาตีแผ่เลย แล้วบอก “มันเป็นอย่างนี้ อสุภะมันปล่อยอย่างนี้ มันเป็นความจริงอย่างนี้” นี่รหัสที่มันล็อกลึกๆ...ลึกๆ ที่มันล็อกไว้ มันก็มีความละเอียดลึกซึ้งของมัน แล้วมหาสติ มหาปัญญา ปัญญาใหญ่ ปัญญาที่ลึกซึ้ง ปัญญาที่กว้างขวาง ปัญญาที่จับกามราคะมาตีแผ่ ตีแผ่ให้มันเห็นตามความเป็นจริงไง นี่มันมีการฝึกซ้อมจนชํานาญขึ้น ละเอียดขึ้น ลึกซึ้งขึ้น จับต้องสิ่งใดนี่มันจับต้อง มันจะไวมาก มันจะพิจารณาของมัน แล้วมันละเอียดลึกซึ้ง ละเอียดลึกซึ้งจนมีความชํานาญ มีความชํานาญ นี่พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก

เพราะสิ่งที่ของหยาบๆ เราเข้าใจได้ง่ายๆ สิ่งที่ละเอียด เชื้อโรคนี่มองด้วยสายตาไม่เห็น เขาจะใช้กล้องจุลทรรศน์พิสูจน์ นี่ก็เหมือนกัน มหาสติ มหาปัญญา จิตที่มันละเอียดลึกซึ้ง มันพิจารณาของมัน แยกแยะของมัน พิจารณาของมันจนชํานาญขึ้นๆ จนมันถึงที่สุด มันเข้ามาสู่ตัวเรานะ จิตกับขันธ์ จิตกับทุกอย่างมันเป็นอันเดียวกัน มันเป็นอันเดียวกันแล้วพร้อมกับมรรคญาณที่เข้ามา มันทําลายกันอย่างไร

ถ้ามันทําลาย เห็นไหม เวลากามราคะปฏิฆะมันขาดออกไปจากใจ เวลามันขาดออกไปจากใจ เห็นไหม ครืน! ในหัวใจนะ ถ้าครืน! ในหัวใจ เวลาล็อกที่กิเลสมันล็อกความละเอียดนี้ไว้ มันทําลายด้วยสัจจะ ทําลายด้วยปัจจุบันที่เข้ามาถึงใจพร้อมกัน ทําลายในดวงใจเดียวกัน มันเข้ามาถึงจุดศูนย์กลางไง พอเข้าไปถึงจุดศูนย์กลางได้ เข้าไปถึงตัวตนของกามราคะได้ แล้วทําลายตัวมัน

พอทําลายตัวมัน เห็นไหม ละเอียดกว่านี้อีกเยอะมาก สิ่งที่มันเป็นเศษส่วนที่เหลือ พิจารณาซํ้าๆๆๆ มันก็ปลดล็อกของมันไปเรื่อยถึงที่สุด ข้างนอกนี่ว่างหมด ปลดล็อกจนสิ่งที่ว่าเป็นเรื่องโลก กามราคะปฏิฆะต่างๆ ปลดล็อกมาหมดเลย เหลือแต่ตัวมัน เหลือแต่ตัวมันนะ ถ้าเหลือตัวมัน นี่ไม่มีใคร

เห็นไหม ดูสิ เวลารหัสที่เขาล็อกไว้เป็นพลังงานจากข้างนอก แล้วเราจะต้องสร้างสมของเรามาด้วยรหัส ให้กําลังไฟ ๑๑๐ ๒๒๐ ให้มันเต็มจํานวนของมัน แล้วเราก็ทําลายล้างเข้ามา จนถึงที่สุด จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส กลับเป็นตัวเป็นพลังงานอันนั้น ไฟฟ้าเราเข้าสู่โรงงาน มันถึงเกิดกิจกรรมอะไรขึ้นมา ฉะนั้น พอเราทําลายโรงงานต่างๆ ทั้งหมด ทําลายทุกอย่างหมดสิ้น มันเหลือแต่พลังงานไฟฟ้านั้นเท่านั้น “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส” จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส เห็นไหม มันทําลายสิ่งต่างๆ เข้ามาจนเหลือแต่ตัวมันน่ะ เหลือแต่พลังงานอันนั้น

นี่ไง ที่ว่าเราเข้ารหัสล็อกกันมา แต่นี้มันเป็นตัวมันเองเลย ตัวมันเองเลย หลอกตัวมันเองเลย แล้วเราจะรู้ได้อย่างไรว่าตัวมันเองอยู่ที่ไหน เห็นไหม มันละเอียดอย่างนี้ไง สิ่งที่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ว่าถึงที่สุดแล้ว “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ” นี่มันละเอียดเข้ามาอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงว่า “จะสอนได้อย่างใด”

ฉะนั้น เวลาที่จิตใจของเรา ถ้าเราพัฒนาขึ้นมา เราปฏิบัติของเราขึ้นมา จอของธรรมสว่างขึ้นมาบ่อยครั้งเข้าๆ ตั้งแต่โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี จอของธรรมทั้งนั้นน่ะ ระหว่างเรื่องโลก เราเกิดมากับโลก แต่ใจเราเป็นธรรมๆ ขึ้นมา เป็นชั้นๆ ขึ้นมา ธรรมสว่างไสว ธรรมขึ้นมา ว่างหมดๆ แล้วตัวจิตมันเป็นอย่างไร แล้วตัวจิตเดิมแท้นี่เป็นอย่างไร ปฏิสนธิจิตมันเป็นอย่างไร

ถ้าปฏิสนธิจิต นี่ไง อิทปฺปจฺจยตา สิ่งที่มันเกิด สิ่งนี้มีมันถึงมีสิ่งนี้ มันมีในตัวมันเองหมด ไม่ต้องอาศัยสิ่งข้างนอกหรอก ตัวมันเองมีครบกระบวนการของมัน แต่มันไม่ใช่ขันธ์ มันเป็นพลังงาน แล้วพลังงานนี่ไง อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ ปัจจยาการที่มันมีของมัน มันมีตัวมันเอง ตัวจิตเดิมแท้มันอยู่ในตัวมันเอง แล้วตัวมันเองมันก็หมุนโดยตัวมันเอง แล้วมันไม่ต้องอาศัยใครเลย มันไม่อาศัยอะไรที่มันแสดงออกเลย ตัวมันเองแสดงออกตัวมันเอง เดี๋ยวก็เศร้าหมอง เดี๋ยวก็ผ่องใส เดี๋ยวก็เฉา เดี๋ยวก็เหงา นี่ตัวมันเองอยู่กับตัวมันเอง แล้วรหัสอย่างนี้มันเป็นตัวมันเองอยู่แล้ว แล้วทําอย่างไร คลื่นอันนี้มันเป็นอย่างนี้ แล้วรหัสที่เราปลดล็อกๆ มาจากตัวคลื่น ตัวที่มันยังมีพลังงานของมัน นี่ทําอย่างไร

ถ้ามันเป็นอัตโนมัติ คําว่า “เป็นอัตโนมัติ” มันเป็นอยู่ของมันอย่างนั้น ฉะนั้น มหาสติ มหาปัญญา มันชําระล้างกองทัพต่างๆ เข้ามา เจ้าวัฏจักรมันต้องสมบูรณ์ในตัวของมัน ถ้าสมบูรณ์ในตัวของมัน มันถึงจะย้อนกลับ ถ้ามันย้อนกลับตัวมันได้ พอมันจับได้ นี่อรหัตตมรรค สิ่งที่เป็นอรหัตตมรรค มันจะย้อนจับเข้าไปในตัวของมัน พอย้อนกลับเข้าไปในตัวของมัน สิ่งนี้มันจะนุ่มนวล มันจะละเอียดอ่อน มันใช้สิ่งใดที่หยาบ ใช้สิ่งใดที่เป็นรหัส เป็นต่างๆ มันหยาบเกินไปแล้ว

สิ่งที่เป็นพลังงานเฉยๆ แล้วพลังงานมันก็ย้อนกลับเข้าไปสู่ตัวของมัน มันทําลายในตัวมันเอง พอมันทําลายตัวมันเองโดยที่สิ้นสุด พลังงานนั้น มรรคนั้น สรรพสิ่งในนั้นดับไปพร้อมกัน อวิชชาความไม่รู้จบสิ้น เพราะมันไม่รู้ตัวมันเอง มันถึงได้วุ่นวาย มันถึงได้สร้างสมความทุกข์ๆ ยากๆ สร้างสมขึ้นมาแล้วก็มีเวรมีกรรมเวียนไปตลอด

แต่พอเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาด้วยข้อเท็จจริง ด้วยเรามีครูมีอาจารย์ ทําตามความเป็นจริง ในเมื่อสิ่งที่เป็นโลกมันก็มี สิ่งที่เป็นธรรมก็มี เราเกิดมา เราก็เกิดมาโดยโลก แต่เวลาปฏิบัติ เราปฏิบัติธรรม เรามีครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติ ที่ท่านได้พิสูจน์ตรวจสอบมาก่อนหน้าเรา ท่านมีหลักมีเกณฑ์ ท่านสามารถบอกเคล็ด บอกวิธีการ บอกการกระทําให้เราก้าวเดินของเราขึ้นมาได้ แล้วเราปฏิบัติขึ้นมา เราก็รู้จริงเห็นจริงขึ้นมา นี่มันซาบซึ้ง

มันซาบซึ้งว่า ชีวิตนี้เกิดมาไม่สูญเปล่า การปฏิบัติของเรา ปฏิบัติแล้วมันไม่ใช่ปฏิบัติโดยที่ไม่มีเหตุไม่มีผล ไม่ใช่ปฏิบัติแบบมืดบอด ไม่ใช่ปฏิบัติโดยที่ไม่รู้ต้นสายปลายเหตุ แล้วปฏิบัติกันไปโดยให้อวิชชามันล็อกของมัน แล้วก็บ้าบอคอแตกไปกับเรื่องโลกๆ เขา แต่ถ้าเราทําขึ้นมา มันลึกซึ้งจนพูดกับเขาไม่รู้เรื่องหรอก แต่เราจะพูดกับครูบาอาจารย์ของเราได้รู้เรื่อง

ถ้าจิตมันเป็นพลังงานของมัน เวลามันย้อนกลับขึ้นมา มันรู้ตัว รู้เห็นของมัน แล้วมันละเอียดลึกซึ้งของมัน สิ่งที่เป็นมรรคญาณที่มันเข้าไปทําลายตัวมันเอง ทําลายถึงสิ้นกระบวนการของมัน จบสิ้น ถ้าจบสิ้น เราจะรู้จะเห็น แล้วเห็นกับโลกนะ เวลาโลกที่เขาทํากัน อยู่ที่ว่าพุทธพจน์ๆ โดยเข้ารหัสของเขาไว้ แล้วเราจะรู้ว่าสิ่งนั้นมันถึงว่าเป็นโลก สิ่งที่เป็นธรรม เป็นธรรมนี่ต้องเป็นสัจธรรม สัจธรรมมีหนึ่งเดียว ถ้าสัจธรรมมีหนึ่งเดียวนะ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เขาจะเข้ามาสู่สัจจะความจริงอันนั้น ถ้าเข้ามาสู่สัจจะความจริงอันนั้น

เห็นไหม กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อใคร ถ้าความจริงอันนั้นกับความจริงอันนั้นมันประสานกัน มันจะมีความโต้แย้งอย่างใด มันจะมีสิ่งใดที่เข้ามาโต้แย้ง สิ่งใดที่เข้ามาว่าสิ่งนั้นไม่เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริง มันก็คือความจริงไง ถ้าความจริงเกิดขึ้นมากับใจดวงนั้น แล้วมันพัฒนาของมันขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี จนถึงสิ้นกิเลส

พอสิ้นกิเลสไปแล้ว กิเลสไม่อยู่กับใจดวงนั้น สิ่งที่เป็นธรรมธาตุอันนั้นจะเป็นประโยชน์ ประโยชน์เพราะเป็นการยืนยันว่ามรรคผลนิพพานยังมีอยู่จริง การประพฤติปฏิบัติ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เขาจะได้ผลของเขาจริงๆ ไม่มีกาล ไม่มีเวลา สิ่งที่เป็นจริงก็คือเป็นจริงอยู่วันยังคํ่า ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม โลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์เลย เอวัง

๗

เพราะสําคัญผิด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๗ สิงหาคม ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ฟังธรรมเพื่อความสงบร่มเย็นนะ เสียงธรรม ธรรมะมีเหตุมีผล กิเลสมันสู้เหตุผลนั้นไม่ได้ มันต้องยอมธรรมไง กิเลสกลัวธรรมะ แต่เราฟังธรรมแล้วทําไมจิตใจเราไม่เบิกบานล่ะ จิตใจเราไม่เบิกบานเพราะเราฟังธรรมไม่เข้าใจ เราฟังธรรมไม่เป็นนะ

ฟังธรรม เราตั้งสติของเราไว้ ความรู้สึกเราตั้งสติของเราไว้ เสียงมันจะมากระทบเอง รักษาหัวใจของเรา รักษาบ้านของเรา นี่แขกจะมาเยือน เห็นไหม ธรรมะ ฟังธรรม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําไมถึงว่าเป็นธรรม? เป็นธรรมเพราะเป็นสัจธรรม เป็นความจริง เป็นการรื้อภพรื้อชาติในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือสัจธรรม

แต่เราเกิดในวัฏฏะ เห็นไหม นี่เป็นโลก วัฏฏะ ผลของวัฏฏะ กามภพ รูปภพ อรูปภพ นี้เป็นวัฏวน จิตนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ถึงว่า พุทโธสะเทือน ๓ โลกธาตุ คือสะเทือนกามภพ รูปภพ อรูปภพ เพราะจิตนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนี้ ถ้าเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนี้ เราพูดถึงเรื่องของวัฏฏะ

เวลาเราไปเที่ยวที่ไหนกันมา เราอยากจะมานั่งคุยกันว่าเราไปเที่ยวที่ไหนมาแล้วสนุกสนาน เวลาเขาพูดกันในเรื่องของวัฏฏะ เห็นไหม สวรรค์เป็นอย่างนั้น พรหมเป็นอย่างนั้น นรกอเวจีเป็นอย่างนั้น เขาจะไปเอาผลของวัฏฏะมาคุยกันเพื่อความสนุกสนานรื่นเริง แต่เวลาฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ใช่อย่างนั้น

นี่ผลของวัฏฏะ คือการเวียนตายเวียนเกิดเป็นทุกข์อย่างยิ่ง สิ่งที่เป็นทุกข์อย่างยิ่ง เพราะจิตมันเวียนตายเวียนเกิด เกิดมาก็มีสถานะ ได้ภพได้ชาติมา มันต้องใช้ชีวิตหนึ่งไป ถ้าชีวิตหนึ่งไป ใช้ไปทําไม ถ้าใช้ไป เห็นไหม เวลามันทุกข์มันยากขึ้นมา มันก็มีแต่ความทุกข์เผาลนในหัวใจ เวลามันสุขขึ้นมา สุขแบบกิเลสมันให้โอกาสไง กิเลสมันให้เราได้ผ่อนคลาย เราก็ว่าเป็นความสุขของเรา

โลกนี้ ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ และทุกข์ดับไป ทุกข์นี้เป็นอริยสัจ ทุกข์นี้เป็นความจริง ความทุกข์เป็นความจริง มันถึงเป็นอริยสัจ ฉะนั้น ถ้าเรามีสติปัญญา เราใคร่ครวญของเราด้วยปัญญาของเรา เราจะศึกษาสิ่งนี้เพื่อประโยชน์กับเรา

ทําไมฟังธรรมแล้วต้องมีปัญญาด้วยล่ะ

ฟังธรรมนี่เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใครแสดงก็แล้วแต่ ในสมัยพุทธกาลนี้ เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่วางธรรมและวินัยนี้ไว้ เพราะเราศึกษาไง มีตํารับตํารา มีทุกอย่างพร้อม สมัยพุทธกาลไม่มีตํารา ก็ฟังจากโอษฐ์ ฟังจากมุขปาฐะ ฟังจากปาก ฟังจากสืบๆ ต่อกันมา สืบต่อกันมานี่ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ชําระล้างจิตใจในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจนกิเลสมันสิ้นไป พอสิ้นไป กิเลสสิ้นไปหมายความว่า กิเลสสิ้นไป อวิชชาตัณหาความทะยานอยากในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ้นไป พอสิ้นไป องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงได้ย้อนอดีตชาติ

เวลาย้อนอดีตชาติ บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ ในเมื่อมันทําลาย อาสวักขยญาณมันทําลายกิเลสอวิชชาหมดในหัวใจ มันรู้แจ้งไง รู้แจ้งโลกนอกและโลกใน โลกนอกคือโลกของวัฏฏะไง โลกนอกคือจิตที่มันเวียนตายเวียนเกิดนี่ไง จุตูปปาตญาณ จิตที่มันยังเวียนตายเวียนเกิดอยู่ ถ้ามันมีเวรกรรมอย่างนี้จะไปเกิดสถานะนั้นไง นี่โลกนอก

“รู้แจ้งโลกนอก โลกใน” โลกใน คือโลกในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าโลกใน มีภวาสวะ มีภพอยู่ มีความลังเลสงสัยอยู่ มันก็เวียนตายเวียนเกิดไง ถ้ามันชําระล้างเสร็จแล้ว นี่รู้แจ้งทั้งโลกภายใน ในหัวใจเรานั้นไม่มีสิ่งใดขุ่นมัว ไม่มีสิ่งใดจะเหนี่ยวรั้ง ไม่มีสิ่งใดจะขับไส ไม่มีสิ่งใดในหัวใจนี้เลย แล้วหัวใจเป็นแบบใดล่ะ

นี่มันรู้แจ้ง พอรู้แจ้งขึ้นไป สิ่งที่รู้แจ้งถึงได้วางธรรมและวินัยนี้ไว้ วางธรรมวินัย เห็นไหม ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ใครทําคุณงามความดี ความดีต้องให้ผลแน่นอน แต่ให้ผลในแง่มุมใดล่ะ เวลาทําชั่วได้ชั่ว นี่ให้ผลแน่นอน แต่ให้ผลในแง่มุมใดล่ะ

คนเรานะ ทําดีก็มี ทําชั่วก็มี คละเคล้ากันมา การทําดีและชั่วคละเคล้ากันมา ถึงว่า กรรมนี้เป็นอจินไตย คําว่า “อจินไตย” จะเรียบเรียงให้เราเข้าใจได้นี่เข้าใจได้ยาก แต่ทําดีต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่ว เพราะสิ่งที่มันเกิดกับเราคือการกระทําทั้งนั้น เพราะเราได้ทําของเรามา มันถึงเกิดผลกระทบอย่างนี้ ถ้าผลกระทบอย่างนี้ขึ้นมา เป็นจริตเป็นนิสัยต่างๆ เราจะศึกษาของเรา เราจะค้นคว้าของเรา เพื่อประโยชน์กับเรา นี่เพื่อประโยชน์กับเรานะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัย ถึงบอก ตั้งแต่พรหมลงมา กามภพ รูปภพ อรูปภพ นี่วัฏวน จิตเวียนตายเวียนเกิดอย่างนั้น ตามสถานะอย่างนั้น เราเคยเป็นอย่างนั้นๆ นี่พูดถึงเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์นะ นี่ตามความเป็นจริง

ทีนี้ ตามความเป็นจริง วางธรรมและวินัยนี้ไว้ แต่ก่อนหน้านั้น ดูสิ สมัยโบราณนะ ลัทธิต่างๆ เขาถือพระเจ้า ถือเทพเจ้า เวลาเขาทําสิ่งใด เขาต้องอ้อนวอนของเขา เขาบูชายัญของเขา เวลาเขาตายไป เขาทํามัมมี่ เขาทํามัมมี่เพราะอะไรล่ะ? เขาคิดว่าเขาจะเกิดใหม่ไง เขาได้ชีวิตใหม่ของเขา เขาคิดของเขาอย่างนั้น สิ่งที่เขาคิดอย่างนั้น เห็นไหม นี่เขาสําคัญผิด ถ้าเขาสําคัญผิดแล้วเขาใช้ชีวิตอย่างไรล่ะ เพราะความเข้าใจของเขา เขาถึงสําคัญผิดของเขา นี่ความเชื่อของเขา มุมมองของเขา การกระทําของเขา เขาจะทําความผิดพลาดของเขาไป

แต่เราเกิดในพุทธศาสนานะ พุทธศาสนา ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่รู้แจ้งโลกนอกและโลกใน แล้ววางธรรมวินัยนี้ไว้ แล้วเราเชื่อไหม เราเชื่อไหมล่ะ ถ้าเราเชื่อนะ หลวงตาท่านพูดบ่อย ถ้าพูดถึงว่า ให้เห็นสวรรค์ ให้เห็นโลกของเรา แล้วเห็นนรก ถ้าเราเห็นโดยตาของเรา เราจะไม่ทําสิ่งที่ว่ากิเลสมันขับไสเลย เพราะสิ่งนั้นมันทําไปแล้วมันให้ผลน่ะ มันให้ผลของมัน ฉะนั้น ถ้าเราไม่ได้เห็นสิ่งนั้นใช่ไหม เราศึกษาขึ้นมา เพราะเรามีกิเลสในหัวใจของเรา เราเชื่อหรือเปล่าล่ะ

ถ้าเราเชื่อแล้ว เวลาโทสะ โมหะ มันเกิดขึ้นมา ทําไมมันทําสภาวะนั้นไปล่ะ นี่เวลากิเลส นี่มีความเชื่อแล้วมันก็ระมัดระวังตัว แต่ถ้ามันไม่เชื่อล่ะ หรือว่ามันมีกิเลสที่มันมีกําลังมากกว่าล่ะ? มันก็ทําให้เราผิดพลาดไป ความผิดพลาดอย่างนี้มันผิดพลาดโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เราหักห้ามมันไม่ได้ ถ้าความหักห้ามไม่ได้ เห็นไหม เพราะความสําคัญผิด เขาถึงเห็นผิด การเห็นผิด มีการกระทําที่ผิด การกระทําที่ผิด การกระทําที่ผิดต่างๆ ไป มันก็ห่างจากสัจจะความจริงไปตลอด

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้แจ้งโลกนอก โลกใน เอาอะไรมาเป็นความผิด มันไม่มีสิ่งใดเป็นความผิดเลย มันมีความรู้แจ้ง รู้แจ้งเพราะสิ่งใดล่ะ? รู้แจ้งเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมา เห็นไหม เวลาสร้างสมบุญญาธิการมา มีวุฒิภาวะ ไม่เชื่อสิ่งที่มันไม่เป็นความจริง สิ่งนั้นต้องตรวจสอบๆ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ สิ่งที่มันได้มานี่มันมีกิจจญาณ สัจจญาณ มันมีการกระทํา มันมีความเป็นจริง มันมีสิ่งที่เกิดขึ้นในหัวใจ ถ้าสิ่งที่เกิดขึ้นในหัวใจนะ นี่งานของใจ

เวลาเราทํางานทางโลก เราอาบเหงื่อต่างนํ้า นี่เป็นงานของร่างกาย ถ้าเราบริหารจัดการนี้มันก็เป็นงานของสมอง ถ้างานของสมอง มันเป็นสถานะของโลกๆ ไง แล้วเรามาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็เอาสถานะนี้มาศึกษาธรรม พอศึกษาธรรมขึ้นมา ความเห็นของเราก็เป็นเรื่องโลก แล้วเวลาเป็นเรื่องโลก มันไปคาดหมายธรรมๆ

คําว่า “สําคัญผิด สําคัญผิด” นี่สําคัญผิดอย่างไร

เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้เป็นความจริงไหม? เป็น ถ้าเป็น นี่ศึกษาขึ้นมาแล้วเรารู้จริงไหม เรารู้ตามความเป็นจริงของเราหรือเปล่าล่ะ? รู้ตามความเป็นจริง นี่มันรู้ตามทฤษฎีไง คือรู้แบบโลก รู้แบบการศึกษา ถ้ารู้แบบการศึกษานะ นี่ไง ปริยัติถึงต้องปฏิบัติ ถ้าเราปฏิบัติขึ้นมา ถ้าให้มันเป็นความจริงของเราขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงของเราขึ้นมา มันไม่สําคัญผิดนะ

ถ้ามันสําคัญผิด ดูสิ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นความจริงไหม? เป็น เห็นไหม ว่า “ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ” เราศึกษาธรรมชาติ เราเข้าใจตามทฤษฎี ตามธรรมชาติ เราเข้าใจได้ไหม เรื่องอากาศ เรื่องต่างๆ เราเข้าใจได้ เราเข้าใจได้หมดน่ะ เราเข้าใจ เห็นไหม เราเข้าใจ แล้วมันเกิดขึ้นตามที่เราต้องการไหมล่ะ? ไม่ นี่ธรรมชาติมันแปรปรวนของมันไป ฤดูกาล สิ่งที่เราอยากจะได้สมความปรารถนาเรา มันก็ไม่สมความปรารถนา นี่มันแปรปรวนไปโดยเหตุโดยผลของเขา มันมีเหตุมีปัจจัย มันก็แสดงไปตามนั้นน่ะ แต่เราก็ศึกษา เราก็รู้ รู้แล้วได้อะไรล่ะ? รู้แล้วก็เกิดความไม่พอใจ รู้แล้วมันก็ขัดแย้งในหัวใจเราตลอดไป

นี่ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เหมือนกัน “ธรรมะเป็นธรรมชาติ สัจธรรมเป็นความจริง มันเป็น เห็นไหม กายนี้ไม่ใช่ของเรา สรรพสิ่งนี้ไม่ใช่ของเรา เราก็ว่าไม่ใช่ของเรา” ถ้ามีสติปัญญานะ ถ้าไม่ใช่ของเรา มันก็สงบระงับได้บ้าง สงบได้บ้างเพราะอะไร เพราะจิตใจมันไม่เห่อเหิมจนเกินไป ถ้าจิตใจมันไม่เห่อเหิมจนเกินไป มันก็สลดสังเวช

ถ้าเราศึกษาธรรม ศึกษาแล้วเราประพฤติปฏิบัติของเรา มันจะเกิดธรรมสังเวช มันเกิดธรรมสังเวชนะ มันสะเทือนอก มันสะเทือนใจ มันสะเทือนไปหมดน่ะ มันเป็นเรื่องโลกๆ ทั้งนั้นน่ะ โลกๆ เพราะอะไร โลกๆ เพราะมันสําคัญผิด มันไม่เป็นความจริง มันไม่เป็นความจริงกับเราขึ้นมา

เราศึกษานะ เราศึกษาขึ้นมา ดูสิ เราตั้งสติของเรา เราศึกษามาแล้ว เราจะประพฤติปฏิบัติให้เกิดความจริงขึ้นมา เห็นไหม เรามาวัดกัน เราก็มาประพฤติปฏิบัติของเรา มาทําความสงบระงับในหัวใจขึ้นมา บําเพ็ญเพียร บําเพ็ญตบะธรรม ถ้ามันเกิดมีตบะธรรมขึ้นมา มันมีกําลังของมัน ถ้ามีกําลังของมัน ปัญญามันก็จะละเอียดขึ้น

สุตมยปัญญา การศึกษา ศึกษานี่เป็นสุตมยปัญญา แม้แต่การฟังนี่ก็เป็นสุตมยปัญญา ถ้าจิตใจเราสงบระงับนะ แล้วเราใช้ปัญญาของเรา มันเป็นจินตนาการนะ จินตนาการ เพราะเหตุผล แรงขับแรงส่งมันมี เห็นไหม ธรรมชาติของคน จิตมันส่งออก พลังงานนี้ส่งออกทั้งหมด ธรรมชาติเป็นแบบนั้น

ถ้าธรรมชาติเป็นอย่างนั้น แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา มันย้อนกลับมา มันย้อนกลับมาเพราะอะไร มันย้อนกลับมาเพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ มา ศึกษามันก็ศึกษาแบบโลก ส่งออกหมด ส่งออกคือความรู้สึกนึกคิดออกไปจากใจ ได้ฌานสมาบัติ ฌานสมาบัติก็เกิดจากจิตทั้งนั้นน่ะ เกิดจากจิตขึ้นมาแล้วมันก็เป็นเรื่องโลกๆ เห็นไหม เรื่องโลกๆ เพราะมันไม่เกิดปัญญา เวลาไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ที่ว่าเป็นปัญญาๆ ของเขา ก็เป็นสัญญา เป็นสิ่งที่เป็นระบบที่เขาศึกษากันมา มันก็เป็นเรื่องโลก เรื่องโลกเพราะจิตมันศึกษา แล้วโดยธรรมชาติของจิตมันเป็นแบบนั้น

โดยธรรมชาติของจิต พลังงานมันต้องคายตัวของมัน มันต้องส่งออกทั้งนั้น มันเป็นเรื่องข้อเท็จจริงของมันเป็นแบบนั้น ถ้าเรื่องข้อเท็จจริงเป็นแบบนั้น เวลาเรามาศึกษาธรรม ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันก็เป็นแบบนั้น มันส่งออกหมดน่ะ ถ้ามันส่งออก มันเป็นปัจจุบันไหม มันเป็นความจริงไหม? มันไม่เป็นความจริง พอไม่เป็นความจริง นี่สุตมยปัญญา โดยธรรมชาติของมัน มันเป็นแบบนั้น แล้วเราทุกข์เรายาก

เราเกิดมามีอํานาจวาสนาบารมี เห็นไหม เขาตื่นเต้นไปกับโลกกันนะ โลกที่เขาอยู่กัน เขาคิดว่าสิ่งนั้นเป็นความสุขของเขา เขาคิดว่าสิ่งนั้นเป็นที่พึ่งอาศัยของเขาได้ แต่จริงๆ แล้วมันไม่ได้ แต่เราเกิดมากับโลกเหมือนกัน เราเกิดมากับโลก แต่เรามีสติมีปัญญา หน้าที่การงานหนึ่งเราก็ทําหน้าที่การงานของเรา แต่เวลาเรามีเวลาว่าง เรามีเวลาของเรา เราก็จะมาประพฤติปฏิบัติของเรา เราอยากได้ทางโลก เราก็มีเครื่องอยู่อาศัย มีปัจจัยเครื่องอาศัยพอสมควร พอรักษาชีวิตของเราได้ แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติธรรมขึ้นมาให้เกิดสัจจะความจริงขึ้นมา ถ้าเกิดสัจจะความจริงขึ้นมา เราจะได้อริยทรัพย์ เราจะได้ปัญญาญาณ ได้ธรรม คือมันไม่สงสัยไง มันไม่สงสัยชีวิต มันไม่สงสัยสิ่งต่างๆ

ถ้าเรามีสติ เรามองโลกสิ เรามองเขา เขาขวนขวาย เขาขวนขวายของเขา เขาสะสมของเขา เราเห็นแล้วมันน่าสังเวชนะ เหมือนคนบ้า เก็บของสะสมไว้ๆ ใช้ก็ไม่ได้ใช้ จะเอามาเป็นประโยชน์กับตัวก็ได้เล็กๆ น้อยๆ เท่านั้น เหมือนคนขาดสติ แต่พอเราศึกษาธรรม เรามีสติปัญญา เราจะมองอย่างนั้น เรามีสติปัญญาอย่างนั้น

แต่เวลาจิตของเรามันอ่อนด้อยลงล่ะ เวลาเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญนะ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง ความรู้สึกนึกคิดของเราเดี๋ยวก็ดี เดี๋ยวก็ร้าย ถ้าเวลามันดี มันมีความคิดที่ดีๆ มันมองสิ่งใด มันก็เป็นปัญญา เป็นสิ่งที่เตือนเรา พอสิ่งที่เตือนเรานะ เรามองโลกแล้ว มันมองแล้วมันสลดสังเวช แต่เวลาจิตเราเสื่อมนะ เราเป็นเสียเอง เราสะสมเสียเอง เราทําเสียเอง เพราะในเมื่อเราทํางานที่ละเอียดไม่ได้ งานอย่างหยาบๆ คิดว่าจะเป็นสมบัติของเรา เราก็สะสมเสียเอง เราก็ทําเสียเอง

เห็นไหม เวลามีปัญญา เรารู้ถูกรู้ผิด แต่เวลามันเสื่อม เวลาจิตใจมันอ่อนแอ มันไม่รู้ถูกรู้ผิด ถ้ารู้ว่าถึงจะผิด ถ้าผิดมันก็จะทํา มันทําของมันไป นี่ไง สิ่งที่ว่าสําคัญผิดๆ ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วสําคัญผิดไปหมด สําคัญผิดคือธรรมมันผิด ทําอย่างที่ผิดแล้วมันไม่ได้อย่างใจสักอย่างหนึ่ง

ถ้าเราทําความสงบของใจขึ้นมา มันก็เป็นสัญญาอารมณ์ สัญญาอารมณ์ว่าว่าง อารมณ์ว่าความพอใจ ถ้าอารมณ์ว่าความพอใจ มันก็เป็นการสําคัญผิด มันไม่เป็นความจริง ถ้าเราพุทโธๆๆ ของเรา เราตั้งสติของเรา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรา ถ้ามันสงบระงับขึ้นมา ถ้าพุทโธๆๆ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา นี่เรารู้ได้ เรารู้ได้เพราะว่า ถ้าใจ สันทิฏฐิโก ใจมันเป็น เวลาร้อน ใจมันก็ร้อน เวลามันร่มเย็น ใจมันก็ร่มเย็น ความร้อนและความร่มเย็น สิ่งสิ่งนี้มันเป็นสันทิฏฐิโก ใจมันรับรู้เอง ใจมันสัมผัสของมันเอง

ถ้าใจมันสัมผัสของมันเอง เวลาถ้าเป็นสัญญาอารมณ์ ว่างๆ ว่างๆ พอว่างๆ ว่างๆ มันเหมือนปฏิเสธทุกอย่าง เห็นไหม นี่สําคัญผิด มันไม่เป็นความจริง แต่ถ้าเวลาเรากําหนดพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลาจิตมันเป็นความจริงขึ้นมา นี่มันเป็นความจริง มันไม่ใช่ความสําคัญ ถ้ามันไม่จริง คือมันเป็นความสําคัญของเราไง

เวลาเราศึกษาสิ่งใดต่างๆ ขึ้นมา เราก็มีทิฏฐิมานะของเรา เราก็สําคัญตน สําคัญว่ามันเป็นอย่างนั้น พอสําคัญว่าเป็นอย่างนั้นนะ จิตมันก็เชื่อ พอจิตมันเชื่อ ความรู้สึกนึกคิดมันก็เชื่อ เป็นอย่างนั้นๆ เพราะอะไร เพราะตรงเลย เปิดพระไตรปิฎกนี่ตรง ศึกษาตามพระไตรปิฎก ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วประพฤติปฏิบัติตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตามความเป็นจริง...มันไม่จริง มันเป็นการสําคัญผิดไป

แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว นี่สุตมยปัญญา นี่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเรากําหนดพุทโธของเรา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรา เวลามันเป็นจริงขึ้นมานะ เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วเราประพฤติปฏิบัติของเรา มันเป็นของเรา มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นจริงขึ้นมา มันสงบมันร่มเย็นของมัน

ความสําคัญ มันไม่ใช่ความจริง แต่มันใกล้เคียงกัน

ใกล้เคียงเพราะอะไร? ใกล้เคียงเพราะจิตนี้แปลกประหลาดนัก จิตนี้เป็นได้หลายอย่าง เป็นได้ทั้งนั้น เวลาคิดเรื่องโลกๆ มันก็เอาไฟมาเผามัน เวลาคิดเรื่องธรรมะนะ มันก็ร่มเย็นของมัน แต่เป็นความจริงไหมล่ะ นี่มันเป็นได้ทั้งนั้นน่ะ

เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา แล้วเราประพฤติปฏิบัติมา ถ้าทางปฏิบัติเขาเรียกว่า “เป็นสัญญา” มันเป็นความจําได้หมายรู้ มันเป็นสัญญา สัญญาแล้วก็สร้างภาพขึ้นมา นี่เป็นสัญญานะ แต่เวลาปฏิบัติขึ้นไป เราก็เชื่อของเรา แล้วปฏิบัติขึ้นไป จิตมันเป็นได้หลายอย่าง มันเป็นไปตามนั้น มันเป็นไปตามนั้น แต่มันไม่เป็นจริง ไม่เป็นจริงเพราะอะไร เพราะมันเป็นอดีตอนาคต มันไม่เป็นปัจจุบัน มันไม่เป็นปัจจุบันเพราะจิตมันคาดหมาย การคาดหมาย เห็นไหม มันเคลื่อนต่อกัน ไม่สมดุลต่อกัน

ถ้าสมดุลต่อกันนะ เราพุทโธของเราไป เพราะพุทธานุสตินี้ก็เป็นคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สติ เห็นไหม ดูมรรค ๘ สิ มีสติ มีสมาธิ มีปัญญา มันก็เป็นคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเป็นความจริงของเราขึ้นมา มันไม่เป็นความสําคัญผิด มันเป็นความจริง พอเป็นความจริงนะ เราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา ปัญญานะ เราฝึกหัดใช้ปัญญาของเราให้มันเป็นความจริงอย่างนั้น

ถ้าเป็นความจริง เห็นไหม ดูสิ อย่างถ้าพิจารณากายๆ ธาตุขันธ์มันเป็นของมันอยู่อย่างนั้นแหละ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติจนสิ้นกิเลสไปแล้วนะ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ก็คือขันธ์ มันไม่ใช่กิเลส ขันธ์มันเป็นภาระ เราต้องดูแลไป มันเป็นเรื่องภพ เรื่องชาติ เรื่องอายุขัย แต่มันไม่เป็นกิเลส ไม่เป็นตัณหาความทะยานอยาก ไอ้ตัวกิเลส ตัวกิเลสคือตัวอวิชชา

ทีนี้ตัวอวิชชามันศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยใช่ไหม มันก็คาดมันก็หมายของมันไป ถ้ามันคาดมันหมายของมันไป นี่ขันธมาร มันมีกิเลส มีตัณหาความทะยานอยาก ก็ขันธ์เหมือนกันนี่แหละ เห็นไหม ขันธ์เหมือนกันนี่แหละ แต่ถ้ามันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันเป็นเรื่องขันธมาร มันเป็นมารไง มันเป็นกิเลส เป็นตัณหาความทะยานอยาก

แต่ถ้าชําระกิเลสจนสิ้นไปแล้วนะ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ ธาตุขันธ์มันเป็นภาระ เป็นเรื่องที่ต้องดูแล เพราะจิตใจนี้ไม่หลงไปกับสิ่งที่เป็นตัณหา เป็นความคาดหวังของใจ มันไม่ไปตามกิเลส เห็นไหม

แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติใหม่ เราจะต้องเริ่มต้นสร้างของเราขึ้นมา เริ่มต้นทํางานของเราขึ้นมา เราทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบแล้ว เราพยายามฝึกฝนของเรา จิตใจของเรา เราตรึกในธรรมก็ได้ เราตรึกในธรรม ถ้าเราทําความสงบของใจ ใจมันยังไม่สงบ แล้วเมื่อไหร่มันจะสงบ แล้วเมื่อไหร่มันจะใช้ปัญญา

ปัญญามันใช้ได้ทุกเรื่องน่ะ แม้แต่ทําทานก็ต้องมีปัญญา ทําทาน เห็นไหม ถ้าเรามีปัญญาของเรา เราจะเลือกเฟ้นของเรา เราจะรักษาของเรา “ทาน ศีล” ถ้ามีศีล ถือศีลก็ต้องมีปัญญา ถ้าไม่มีปัญญานะ มันก็ถือโดยเป็นการคาดหมาย มันไม่เป็นความจริงเหมือนกัน แต่ถ้าเราใช้ปัญญา สิ่งนั้นต้องใช้ปัญญา ทําสมาธิก็ต้องมีปัญญา ฉะนั้น เวลาเราจะใช้ปัญญาของเรา ปัญญาอบรมสมาธิมันก็เพื่อความสงบร่มเย็นของใจเหมือนกัน

ถ้ามีความสงบร่มเย็น เราพิจารณาของเรา พิจารณาแยกแยะของเรา สิ่งต่างๆ ถ้าทิ้งนี่เป็นความสําคัญผิดไหม? มันไม่เป็นความสําคัญผิด มันเป็นการฝึกหัด คําว่า “สําคัญผิด” คือปฏิบัติแล้วมันไม่ได้ผล มันไม่ได้เป็นความจริง แต่เราคาดเราหมายของเรากันไป มันเลยเป็นการสําคัญผิด แต่ถ้าเราทําของเรานะ เราประพฤติปฏิบัติ เราฝึกหัด ถ้าเราไม่ฝึกหัด ใครจะฝึกหัดให้เรา ถ้าเราไม่มีการกระทําในหัวใจของเรา มันจะเกิดขึ้นมาได้อย่างไร

ฟังธรรมก็ฟังธรรมนี่แหละ ฟังธรรมขึ้นมามันสะเทือนใจนะ ฟังธรรมเพราะเราเป็นนักปฏิบัติใช่ไหม เวลาฟังธรรมขึ้นมา ธรรมที่ครูบาอาจารย์แสดงออกมา เราทําขึ้นมา มันเป็นจริงอย่างนั้นหรือเปล่า มันตรงกันไหม เวลาปฏิบัติไปแล้ว เราได้ตั้งสติ ได้มีคําบริกรรม ได้ใช้ปัญญาอย่างนั้นไหม

แต่ถ้าเราใช้ของเรา “อืม! เราก็ใช้ของเรา เราไปอีกทางหนึ่ง” ครูบาอาจารย์ เวลาท่านเทศนาว่าการ มันไม่ตรงกับเรา บอกว่า จริตนิสัยไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกัน ผลมันต้องมีเหมือนกันสิ ผลมันเหมือนกัน เห็นไหม วิธีการที่แตกต่างหลากหลาย แล้วผลมันมีไหมล่ะ ถ้าผลมันมี ผลมันเป็นความจริงไหม ถ้าผลเป็นความจริงนะ เราจะต่อยอดได้

เวลาฟังธรรมนะ ฟังธรรม เวลาหลวงปู่มั่นท่านแสดงธรรม ท่านแสดงเริ่มต้นตั้งแต่ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใครทําความสงบของใจเข้ามาก็ฟังเหตุฟังผลของท่าน ทําความสงบของใจเข้ามา มันต้องมีเหตุมีผลของมันสิ เราต้องรู้ว่าสิ่งใดเป็นโทษ สิ่งใดเป็นคุณ สิ่งที่เป็นโทษ เห็นไหม สิ่งที่เป็นความรู้สึกนึกคิดที่ฟุ้งซ่านนี่เป็นโทษ สิ่งที่เป็นคุณ ก็ตั้งสติไว้ ตั้งสติแล้วบังคับไว้

จิตใจมันเป็นหลากหลายนัก มันดื้อ มันไม่ยอมฟัง มันจะคิดไปของมัน เราก็ตะล่อมหาเหตุผล อย่างเช่นกําหนดพุทโธๆ ก็บังคับ ถ้ามันจะคิดเรื่องอื่นก็ให้มันคิดพุทโธซะ ถ้ามันไม่ยอมคิดพุทโธ คิดพุทโธแล้วมันจืดชืด มันไม่มี มันไม่อยากจะคิด ไม่อยากจะกําหนดพุทโธ ไม่อยากมีคําบริกรรม มันอยากจะไปคิดตามแต่ใจของมัน ก็ถามมันสิ ถามตัวเอง “ไม่กลัวเหรอ การเกิดและการตายนี้ไม่กลัวเหรอ เกิดมาทุกข์ยากนี่กลัวไหม ถ้ามันกลัวไหม แล้วเราจะไปทุกข์ยากอย่างนี้อีกไหม” ถ้ามันมีสติปัญญาอย่างนี้ปั๊บ มันใช้ปัญญาหาเหตุหาผล เห็นคุณและโทษ ถ้าเห็นคุณและโทษ มันเห็นโทษแล้วมันก็ต้องฝืนทํา

ใหม่ๆ มันจะฝืนทํา ฝืนทําไปๆ ฝืนทําโดยความมีสตินะ แต่พอมันเห็นประโยชน์ของมันไง อืม! นึกพุทโธๆๆ แล้วมันไม่เร่าร้อน เวลาคิดเรื่องอื่นไปแล้วมันคอตกนะ มันมีแต่ความเดือดร้อนในหัวใจ ถ้าบังคับให้มันนึกพุทโธๆ คนเรามันต้องคิดอยู่แล้ว ธรรมชาติของจิตมันส่งออก มันคิดอยู่แล้ว ถ้ามันคิดอยู่แล้ว เราให้คิดพุทโธซะ

เราเป็นสาวกสาวกะได้ยินได้ฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เราก็ทําตามนั้น ทําตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะเราทําตามนั้นโดยข้อเท็จจริง มันจะเกิดตามความเป็นจริงขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบ มันไม่ใช่ความสําคัญผิดแล้ว

แต่ถ้าจิตมันไม่สงบ แต่เราเข้าใจว่ามันสงบ พอเข้าใจว่าสงบปั๊บ เราก็เข้าใจว่าสิ่งนี้เป็นความสงบแล้ว เราจะใช้ปัญญาของเราแล้ว พอใช้ปัญญาไป มันก็เร่ร่อน มันเร่ร่อน มันไม่มีหลักมีเกณฑ์ แต่ถ้าจิตมันมีหลักมีเกณฑ์นะ มันจับ เห็นไหม ดูสิ คนที่เขามีวิชาการทางวิชาชีพของเขา เขาจับสิ่งใด เขาคิดสิ่งใด เขาทําสิ่งใดถูกต้องดีงามไปหมดเลย แต่ถ้าเราฝึกหัดของเรา เรายังทําของเราไม่เป็นนะ เราฝึกหัดของเรา เราทําอยู่อย่างนั้นน่ะ เราไม่มีความรู้ไง ทางวิชาการของเรา เราสงสัย ทําอย่างไรไป เราก็สงสัยทั้งนั้นเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันเป็นความจริง จิต ถ้ามันสงบขึ้นมา นี่ตามข้อเท็จจริงของเขา จับต้องสิ่งใดนะ มันจับอะไรนี่จับเต็มไม้เต็มมือ จับแล้วมันเป็นประโยชน์ทั้งนั้นเลย แต่ถ้ามันเป็นสัญญาอารมณ์นะ ว่างๆ ว่างๆ แต่จับต้องสิ่งใดนะ สงสัยทั้งนั้นเลย

เห็นไหม ถ้ามันสําคัญผิด เพราะเราสําคัญว่าใช่ เราสําคัญว่าสิ่งนี้เป็นการปฏิบัติธรรม เราสําคัญผิด เพราะสําคัญผิด มันถึงทําให้เริ่มต้นไขว้เขว แต่ถ้าเราไม่สําคัญผิดของเรา เราตรวจสอบของเรา เรายังไม่เชื่อ กาลามสูตร ถ้าปฏิบัติแล้ว กาลามสูตรแล้ว ไม่เชื่อ ถ้ามันสงบไหม มันเย็นไหม ถ้าจิตสงบแล้วมีความร่มเย็น ถ้าจิตมันไม่สงบ ภาวนาแล้วมันสงบยาก ภาวนาแล้วมันมีแต่ทุกข์ทั้งนั้น

มีทุกข์ขนาดไหน เหมือนกับนักกีฬา เวลาช้างเผือกที่เขาจะมาฝึกฝน กว่าเขาจะฝึกฝนเป็นช้างเผือก เป็นผู้ที่มีทักษะที่ดี สิ่งต่างๆ ที่ดี เขาต้องฝึกฝนเต็มที่เลย จิตใจของเราก็เหมือนกัน จิตใจของเรา เราอยากพ้นทุกข์ไหม? ทุกคนอยากนิพพาน ทุกคนอยากฆ่ากิเลส เราเกิดมาจากกิเลสนี่แหละ พวกเราเกิดมาจากกิเลส เพราะมีอวิชชาในหัวใจ แล้วเราก็อยากจะทําลายมัน จะสํารอกมัน คายมันออกให้หมด ถ้ามันสํารอกคายออกหมด นี่ทุกคนก็มีเป้าหมาย ทุกคนก็มีความหวัง แล้วทุกคนมีความหวัง แล้วมันจะมาจากไหนล่ะ เราหวัง แต่เราไม่ปฏิบัติ เราหวัง แต่เราไม่ทํา แล้วมันจะมีมรรคมีผลมาจากไหนล่ะ

ถ้ามันจะมีมรรคมีผล เราก็ต้องฝึกหัดนี่ไง ถ้าเราจะฝึกหัดขึ้นมานะ เดินจงกรมไม่สงบ นั่งสมาธิแล้วไม่สงบ เราก็ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราปฏิบัติบูชาให้เป็นจริตให้เป็นนิสัย ถ้าเป็นจริตนิสัย เรานั่งแล้วนะ นั่งแล้วมีแต่ความทุกข์ความยาก เวลาทํางานมันทุกข์ยากไหมล่ะ แล้วงานอย่างนั้นน่ะงานอาบเหงื่อต่างนํ้าขึ้นมาก็เพื่อเลี้ยงปากเลี้ยงท้องเท่านั้น แล้วงานที่เราจะชําระกิเลส รื้อภพรื้อชาตินะ แล้วไม่มีใครทําให้ใครได้ด้วย

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้ธรรมขึ้นมา สร้างบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย ทําขนาดนั้น พระปัจเจกพุทธเจ้าก็ต้องสร้างบุญญาธิการมาเหมือนกัน แล้วเราเป็นสาวกสาวกะ เราก็ได้สร้างบุญญาธิการของเรามา ถ้าเราไม่สร้างบุญญาธิการของเรามา นี่โลกทัศน์ อุดมการณ์ มันคิดไม่เหมือนอย่างนี้นะ มันก็คิดหวังแต่ความสะดวกสบาย หวังแต่ชีวิตนี้รื่นรมย์ หวังแต่ชีวิตนี้มีความสุข นี่หวังไง แต่ไม่จริงสักอย่าง ไม่จริงเพราะอะไร

ไม่จริง เพราะเขาได้สิ่งใดมา เขาทําสิ่งใดมา ทุกดวงใจว้าเหว่ กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันล้นฝั่ง ไม่มีสิ่งใดที่จะป้อนมัน ไม่มีสิ่งใดที่จะยับยั้งมัน ไม่มีสิ่งใดที่จะแลกเปลี่ยนให้มันพอใจได้ กิเลสในหัวใจของคนน่ะถมไม่เต็ม ไม่มีวันเต็มเลย แต่มันหลอก มันหลอกว่า ถ้าเราใช้ชีวิตทางโลก เราใช้ชีวิตอย่างนั้น มันจะมีความสุข มันจะมีความสบาย มันจะมีพออยู่พอกิน พออาศัยไป...ทุกข์ทั้งนั้น

แต่เวลามาปฏิบัติ เราตั้งใจแล้ว เราจะมาปฏิบัติธรรมของเรา เรานั่งสมาธิของเรา ถือพรหมจรรย์ ถือพรหมจรรย์เพื่อมีเป้าหมาย ถ้ามีเป้าหมายของเรา เราทําของเรา เราขยันหมั่นเพียรของเรา ชีวิตนี้ก็คือชีวิตนี้เหมือนกัน ชีวิตที่เราใช้ทางโลกก็คือชีวิตนี้ ชีวิตที่เราปฏิบัติธรรมก็ชีวิตนี้ แต่เวลาเรานั่งสมาธิ เรานั่งภาวนา เราดูแลใจของเรา เห็นไหม เด็ก ถ้าปล่อยให้มันเล่นตามใจของมัน มันก็พออยู่ของมันได้ เด็ก ถ้าจะให้มันสงบ ให้มันอยู่ในโอวาท มันอึดอัดขัดข้อง

ใจที่มันปล่อย มันคิดโดยธรรมชาติของมัน มันเป็นของมันอย่างนั้นอยู่แล้ว แต่พอเราจะตั้งสติ เราจะบังคับให้ใจของเราเป็นเอกัคคตารมณ์ ใจของเราตั้งมั่นเป็นผู้ใหญ่ขึ้นมา เป็นผู้ที่มีวุฒิภาวะเพื่อจะทําหน้าที่การงาน ทําหน้าที่การงานในการสํารอกคายกิเลสออกจากใจดวงนั้น ถ้าจะสํารอกคายกิเลสจากใจดวงนั้น นี่งานที่รื้อภพรื้อชาตินี้ไง

งานอย่างนี้ งานทางโลก ที่ว่าทุกข์ยากแสนเข็ญ ทําแล้วตายไป เกิดมาแล้วก็ทําใหม่ ทําอยู่อย่างนั้น เพราะอะไร เราต้องมีอาชีพ เราต้องมีหน้าที่การงานเพื่อเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง มันต้องทําของมันอยู่จนวันยังคํ่า แต่เวลาที่เราประพฤติปฏิบัติ โลกเขาไม่สนใจกัน เห็นไหม เขาไม่สนใจกัน เขาก็ทํางานทางโลก ทํางานบริหารจัดการเรื่องเพื่อผลประโยชน์ของเขา

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบ งานของเรา ถ้าใจสงบเข้ามา นี่วิถีแห่งจิต ถ้าเห็นจิต เห็นความสงบระงับ แล้วถ้าจิตมันสงบระงับแล้วมันเห็นคุณเห็นโทษ ถ้าเห็นคุณเห็นโทษ แม้แต่มีความสงบมันก็มีความสุขขนาดนี้แล้ว แล้วถ้าเราใช้ปัญญา ปัญญาในอะไร? ปัญญาในมรรคขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ถ้าเกิดมรรค มรรคที่มันใช้พิจารณาเข้ามาในหัวใจของเรา นี่งานจากภายใน

งานจากภายในมันต้องมีพื้นฐาน พื้นฐานคือสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน พอฐานที่ตั้งแห่งการงาน มันมั่นคงของมัน เวลามันจับได้ เห็นไหม มันจับ นี่เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าตามความเป็นจริง แล้วถ้ามันพิจารณาของมันไป

นี่เราเข้าใจกันได้โดยสุตมยปัญญา โดยวิชาการ “กายนี้ไม่ใช่เรา สรรพสิ่งนี้ไม่ใช่เรา” ถ้าไม่ใช่เรานะ ถ้ามีความสงบร่มเย็น พอไม่ใช่เรา มันก็สงบ มันก็ธรรมสังเวชนะ ไม่ใช่เรา มันก็สังเวช สังเวช แต่เป็นการสําคัญผิด ความสําคัญผิดเพราะมันไม่ใช่มัชฌิมาปฏิปทา ไม่ใช่มัชฌิมาปฏิปทา คือปัจจุบัน นี่อัตตกิลมถานุโยค ทําแล้วมันทุกข์มันยาก กามสุขัลลิกานุโยค ปฏิบัติแล้วมีความร่มเย็น มีความเป็นสุข นี่ทางสองส่วนที่ไม่ควรเสพ แต่มันเป็นวิธีการ เป็นการฝึกหัดจิต

จิต ถ้าไม่มีการฝึกหัด ไม่มีการฝึกฝน มันจะรู้ได้อย่างไรว่าอันใดเป็นอัตตกิลมถานุโยค อันใดเป็นกามสุขัลลิกานุโยค แล้วอันใดเป็นมัชฌิมาปฏิปทา เป็นความสมดุล สมควรแก่ธรรม เป็นความสมดุลของมัน ถ้าเป็นความสมดุลของธรรม ถ้าปฏิบัติไป สิ่งที่จะสําคัญผิดไม่สําคัญผิด มันอยู่ที่สติปัญญาของเราที่เราจะแยกแยะของเรา ถ้าเราไม่มีสติปัญญาของเรานะ พอพิจารณาไปแล้ว เราพิจารณาไป เพราะจิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก มันจะจินตนาการอย่างไรก็ได้ มันจะสร้างภาพอย่างไรก็ได้ แล้วมันสร้างภาพขึ้นมาเข้ากับพุทธพจน์ สร้างภาพมาเข้ากับพระไตรปิฎก สร้างภาพสิ่งที่เราศึกษามา มันสร้างได้ทั้งนั้นน่ะ

พอสร้างได้ ความสําคัญผิด สําคัญให้เหมือน สําคัญให้สิ่งที่ธรรมและวินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะคุ้มครองดูแลเรา คุ้มครองดูแลเราให้เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นตามความเป็นจริง ให้เกิดสัจธรรมในความเป็นจริงในหัวใจของเรา

แต่เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยการคุ้มครองดูแลของเรา แล้วเราก็สําคัญตนของเราไป ความสําคัญผิดหนหนึ่ง มันก็สําคัญตนว่าเราได้มรรคได้ผล เวลาสําคัญผิดอีกหนหนึ่ง มันก็สร้างภาพขึ้นมาว่าได้มรรคได้ผลซ้อนขึ้นไป พอสําคัญผิดอีกขึ้นไป เพราะความสําคัญผิด พอสําคัญผิด วิถีแห่งจิตมันก็ออกไปทางที่ผิด วิถีแห่งจิตมันก็สร้างภาพของมันขึ้นมา วิถีแห่งจิตมันก็ใช้ปัญญาของมันขึ้นมา เห็นไหม เพราะความสําคัญผิดไง

แต่ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา เพราะเราเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนี่มันทุกข์ยากแสนเข็ญขนาดไหน แล้วเรามีชีวิตขึ้นมา เราเกิดมาเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา แล้วเราออกมาประพฤติปฏิบัติกันนี่ เราจะเอาชีวิตนี้ให้กิเลสมันล่อมันหลอกให้ออกไปนอกลู่นอกทางอีกหรือ ถ้าเราไม่เชื่อสิ่งที่เกิดขึ้นที่เราสัมผัสนี้ เราก็ตั้งสติ ถ้ามันสงบระงับเข้ามา มันก็ร่มเย็นของมัน ถ้ามันจับได้ มันจับกาย เวทนา จิต ธรรมตามความเป็นจริง แล้วมันพิจารณาของมันไป

การพิจารณา เห็นไหม การพิจารณามันมีเหตุมีผลนะ สิ่งที่ไม่เป็นปัจจุบัน กายก็คือกาย เวทนาก็คือเวทนา จิตก็คือจิต ธรรมก็คือธรรม ถ้ามันจับได้ มันพิจารณาของมัน พอพิจารณา เห็นไหม การพิสูจน์ตรวจสอบกัน การพิสูจน์ตรวจสอบคือการใช้ปัญญา ปัญญาเกิดจากวิปัสสนาญาณ วิปัสสนาญาณเกิดเมื่อจิตมันสงบ สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ในเมื่อมีฐานที่ตั้งแห่งการงาน งานเกิดขึ้นบนสมถกรรมฐาน มันจะเป็นวิปัสสนากรรมฐาน ถ้าเป็นวิปัสสนากรรมฐาน วิปัสสนาอย่างไร

พอวิปัสสนาไปแล้ว ถ้ามีกําลังขึ้นมา มันก็ปล่อยวางได้ ถ้ากําลังของมันไม่พอขึ้นมา วิปัสสนาไปแล้วมันมีแต่เสื่อมถอย เวลาใช้ปัญญาๆ มันจะเสื่อมถอย เพราะจิตใจ กําลังมันอ่อนแอลง พอกําลังมันอ่อนแอ มันจะเสื่อมถอยๆ ขึ้นมา นี่เสื่อมถอยแล้ว พอเสื่อมถอยมันก็ละล้าละลังนะ ใช้ปัญญาไปแล้วมันตึงเครียด มันไม่ก้าวเดิน แล้วถ้ายังไม่เอะใจ ไม่กลับมาทําความสงบของใจ มันก็ยังฝืนทําของมันไปเรื่อยๆ พอฝืนทําต่อไปเรื่อยๆ มันก็ยิ่งทําให้ใจนี้เศร้าหมอง ยิ่งทําแล้วคอตก “ทําแล้วทําไมเป็นแบบนี้ ทําไมมันทุกข์ยากขนาดนี้ ทําไมมันทุกข์ยากขนาดนี้”...ทุกข์ยากเพราะเราทําโดยการสําคัญผิด ในการสําคัญตนไง

ถ้ามันสําคัญผิดแล้วนะ ถ้าไม่สําคัญตน มันก็ไม่ได้มรรคได้ผล ถ้ามันสําคัญผิดแล้วสําคัญตนอีกด้วย แต่ถ้ามันไม่สําคัญผิดขึ้นมา เราต้องทําตามความเป็นจริง ถ้าความเป็นจริง เห็นไหม พิจารณาไป เวลาปัญญามันเกิด...ใช่ ปัญญามันเกิด ผลที่เกิดจากปัญญานั่นแหละ ยถาภูตํ การฆ่ากิเลส เกิดญาณทัสสนะ เกิดญาณหยั่งรู้ ญาณว่ามันเป็นความจริงนั้น ถ้าเรามีสติปัญญา มันเป็นแบบนี้

เวลาเราใช้ปัญญาไปรอบหนึ่ง เราใช้ปัญญา เวลาเกิดมีสติมีปัญญา เราพิจารณาของเรา เวลามันปล่อยวางนี่ร่มเย็นเป็นสุขไหม นี่ผลของมันไง ผลของมันนะ ร่มเย็นมาก เวลาผลของมันเกิด ตัวนี่เบา สิ่งที่ตัวเบานะ มันเหมือนไปไหนนี่มันลอยไป มันมีความสุขไปอย่างนั้นล่ะ แล้วความสุขนี้หามาจากไหนล่ะ? ความสุขเกิดขึ้นมาจากขั้วหัวใจเลยล่ะ ความสุขเกิดขึ้นมาจากภายใน ภายในที่มันทําของมัน คนอื่นเขามองนะ เขาก็ไม่เข้าใจในหัวใจของเรา เขาก็เห็นเราขี้ทุกข์ขี้ยาก ไม่มีสิ่งใดเป็นเครื่องดํารงชีวิตเลย จะเอาความสุขมาจากไหน แต่เรามีความสุขของเรา ไอ้คนที่เขามีความสุขๆ กัน เขาต้องแบกรับภาระ เป็นเรื่องพะรุงพะรังของเขา เขาว่าเขามีความสุข

แต่ถ้าเราปฏิบัตินะ เราว่านั่นน่ะสมบัติบ้า บ้าหอบฟาง เขาจะหอบกันไปไหนก็ไม่รู้ แล้วมันเป็นสมบัติจริงหรือเปล่า? มันก็ไม่จริง แต่ถ้าเรามีความร่มเย็นเป็นสุขของเราใช่ไหม เราไม่บ้า เรามีสติมีปัญญาของเรา ถ้ามันมีสติมีปัญญา มันพิจารณาของมันอย่างนี้ ถ้าพิจารณา มันพิจารณาแล้วมันต้องแยกแยะไง

อย่าถลําไป ถ้าถลําไป เห็นไหม นี่แค่สําคัญผิด พอถลําไปแล้วมันจะหาเหตุหาผลมาเพื่อรองรับความรู้สึกนึกคิดของตัว แล้วเหตุผลนี่มันหาได้ มันหาได้เพราะว่าธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ของเราแสดงธรรมไว้มหาศาล เราจะหาสิ่งใดก็ได้มาเพื่อรับรองความรู้สึกของเราไง แต่เพื่อรับรอง เห็นไหม คําว่า “รับรอง” มันก็เป็นความคิด คําว่า “รับรอง” มันก็เป็นการส่งออกไปเอาสิ่งที่เป็นสมบัติของโลกมารับรองความรู้สึกของเรา

แต่ถ้าเราปฏิบัติ เราต้องให้ใครมารับรอง เราต้องการให้ใครมาคํ้าประกัน ให้ใครมาสรรเสริญเยินยอ ถ้าเราผิดก็คือเราผิด ใครจะบอกว่าเราดีมาก เราปฏิบัติดีมาก เราปฏิบัติแล้วส่งเสริมมาก เราปฏิบัติแล้วสูงส่งมากเลย มันก็เป็นคําพูดของเขา เป็นเรื่องลมปากของคน แล้วความเป็นจริงล่ะ

ลมปากของคนกับความเป็นจริงมันคนละอันนะ ลมปากของเขา เขาพูดดีขนาดไหน เขาพูดร้ายขนาดไหน ถ้าเราไม่เป็นความจริงนั้น เราไม่เป็นอย่างที่เขาว่า มันไม่มีผลกับเราหรอก แต่ถ้าเราเป็นความจริงของเรานะ เขาจะกล่าวร้ายขนาดไหน เขาจะไม่เชื่อถือศรัทธาขนาดไหน มันก็เรื่องของเขา ถ้าเป็นเรื่องของเขา เห็นไหม ถ้าความจริงมันเกิดที่นี่ ถ้าความจริงเกิดที่นี่นะ เรามีสติปัญญาของเรา สิ่งใดจะเกิดขึ้นกับโลกนี้มันก็เป็นเรื่องของโลก ใครสร้างเวรสร้างกรรม สร้างผล มันก็เรื่องของเขา สิ่งที่จะเป็นผลของเราก็เรื่องของเรา เรื่องของเรา เห็นไหม ถ้าเราใช้ชีวิตของเรา เราอยู่กับโลกของเรา นี่คือเรื่องของเรา ถ้าเรามีสติปัญญา เราประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมาจนจิตเราสงบระงับขึ้นมา มันเกิดปัญญาขึ้นมา เราก็ยังหันรีหันขวางอยู่นี่ไง

เวลาปัญญามันออกก้าวเดินนะ เวลาประพฤติปฏิบัติไป ปฏิบัติไปแล้ว ถ้ามันไม่สมุจเฉทปหาน มันไม่ขาด พอมันไม่ขาด มันเสื่อมได้หมด นี่ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา เขาบอกว่า “ธรรมทั้งหลายนี้เป็นอนัตตาๆ”...แน่นอน มันเป็นอนัตตา มันเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ มันเป็นอนัตตา เพราะอนัตตาคือสภาวะที่มันเปลี่ยนแปลงขึ้นไปไง

อัตตา คือเรียนมาแล้วเกิดทิฏฐิว่าเรามีความรู้มีความเห็น ปฏิบัติแล้วเรามีความเข้าใจหมด นั่นคืออัตตา อัตตามันอยู่กับเราไหมล่ะ เราจะมีทิฏฐิขนาดไหน มันจะเป็นอัตตาขนาดไหน อัตตามันก็มีหยาบมีละเอียด มันก็แปรปรวนตลอดเวลาเหมือนกัน ทีนี้มันแปรปรวนโดยที่เราไม่มีสติปัญญา เราไม่ได้ใช้สิ่งนั้นมาเป็นประโยชน์กับเราขึ้นมาไง

แต่ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา ถ้ามันเป็นอนัตตา ใครมันเป็นอนัตตา ถ้าอนัตตามันก็ต้องเป็นอนัตตา อนัตตาขณะที่เรามีการกระทํา ขณะที่ปัญญาญาณเราเห็นอยู่ ถ้าปัญญาเราเห็นอยู่ ถ้าพิจารณาไป มันก็ปล่อยๆ พอปล่อยไปแล้วนะ ถ้าคนที่วุฒิภาวะอ่อนแอ พอเราปล่อยไปแล้วมันไม่ตรวจสอบไง พอปล่อยไปแล้วก็มีความสุขนะ เห็นไหม

เวลาปัญญามันเกิดรอบหนึ่ง เราใช้ปัญญารอบหนึ่ง ผลของมันคือความสงบระงับ ถ้าเราใช้ปัญญารอบหนึ่ง ถ้ามันปล่อยวางขึ้นมา ผลของมันคือความร่มเย็นเป็นสุข นี่ผลของมันๆ แต่ผลอันนี้มันอยู่ชั่วคราว นี่ไง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายต้องเป็นอนัตตา ผลที่เกิดขึ้นมาจากการปฏิบัติก็เป็นอนัตตา เพราะมันยังไม่ถึงที่สุด มันเป็นอนัตตา พอเป็นอนัตตา อนัตตามันคงที่ไหม อนัตตาไง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา มันเกิดสภาวะของมันอย่างนั้นอยู่แล้ว

ทีนี้ถ้าเราไม่มีสติปัญญา เราไม่รักษา สิ่งที่เราได้แล้ว เดี๋ยวมันก็แปรปรวน พอมันแปรปรวนนะ เราก็รู้สึกว่าเราปฏิบัติแล้วทําไมมันเป็นแบบนี้ ถ้ามันเป็นแบบนี้นะ ถ้าคนไม่มีวุฒิภาวะ มันก็ท้อแท้ แต่ถ้าคนที่มีวุฒิภาวะ มันเป็นแบบนี้เพราะเราไม่รอบคอบ มันเป็นแบบนี้เพราะเรารักษาไม่เป็น มันเป็นแบบนี้เพราะการกระทํามันเป็นสิ่งที่ละเอียด

งานของโลกเขา เขาใช้สมองของเขา เขาบริหารจัดการของเขา เขาใช้ความคิดของเขา เขายังต้องบริหารจัดการของเขาด้วยความรอบคอบ เวลาเรื่องของจิตนะ เรื่องของศีล สมาธิ ปัญญาภายใน เวลามันเกิดขึ้นมา ดูสิ เวลาเราฟุ้งซ่าน เวลาเรามีความรู้สึกนึกคิด เราบอกความคิดนี่เร็วมาก ความคิดนี่คิดได้ร้อยแปดพันเก้าเลย แต่พอเรามีสติยับยั้งความคิดได้ นี่เรายับยั้งได้แล้ว

แล้วถ้าเรามีสติ เรามีสมาธิขึ้นมา สิ่งที่เกิดขึ้น ความคิดเวลาเสวยอารมณ์ ความคิดมันจะเกิดขึ้น จิตมันจับความคิดได้ พอจิตมันจับความคิดได้ มันเอาความคิดมาแยกแยะ เพราะว่าอะไร เพราะว่าความคิดนี้เป็นจิต จิตกับธรรมารมณ์ เห็นไหม เราพิจารณาจิต มันแยกมันแยะของมัน มันแยกให้เห็นโทษไง คิดอย่างนี้ก็ทุกข์แล้วทุกข์เล่า ถ้าคิดอย่างนี้แล้วเราก็ล้มลุกคลุกคลานมาตลอด แล้วความคิดมันเป็นกิเลส มันคายพิษให้เรา ทําไมเราคิดอย่างนั้นน่ะ ทําไมเราไม่หาเหตุหาผล หาปัญญาขึ้นมายับยั้งความคิดนี้ล่ะ ถ้ายับยั้งความคิด พอมีปัญญาขึ้นมา ความคิดที่เราคิดนี่เป็นความคิดผิด พอปัญญามันแยกแยะขึ้นมา มันก็ปล่อย มันก็ปล่อย

พอเวลามันปล่อย มันปล่อยเพราะอะไรล่ะ? มันปล่อยเพราะว่ามันเป็นความคิดจากภายใน มันปล่อยเพราะว่าความคิดนี้ ความคิดที่เกิดจากจิตที่สงบ จิตที่มันมีสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน นี่กิเลสมันอยู่ที่จิต แล้วความคิดมันคิดที่จิต ความคิดที่ละเอียด ที่ว่ามันเร็วมากๆ ที่มันละเอียด แต่สติปัญญามันทันหมดไง มันทันหมด มันก็เอาสิ่งนี้มาแยกแยะๆ

เราจะบอกว่า งานมันละเอียดมาก ถ้างานละเอียดมาก แล้วเราไม่รอบคอบ เราไม่มีสติปัญญาที่รอบคอบ เราบอกว่าความคิดที่สมองมันเป็นความคิดแบบส่งออกนะ เป็นความคิดแบบโลกนะ แต่ถ้าจิตสงบเข้ามา มันเห็นความคิดภายใน ถ้าความคิดภายใน มันจะหมุนกัน ถ้ามันหมุนกันคือว่า พอจิตมันภาวนาเป็น มันภาวนาคือจิตมันสงบก็รู้ว่า เออ! จิตสงบมันเป็นแบบนี้ พอจิตสงบแล้ว พอจิตมันจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมได้ มันพิจารณาของมัน พอพิจารณาของมัน เพราะมันมีกําลังของจิต เพราะมีกําลังของจิต มันจับสิ่งใดแล้วมันจับได้

พอจับได้ เห็นไหม สิ่งที่เร็วขนาดไหน ถ้าสติปัญญามันยับยั้ง มันยับยั้งได้หมด พอยับยั้งได้หมด มันจับแล้วมันพิจารณาของมัน มันพิจารณา มันแยกแยะของมัน แยกแยะด้วยปัญญา ปัญญาที่มีสติ สติมันจับไว้ สมาธิมันจับไว้ แล้วปัญญามันจะฟาดฟันกับมัน ฟาดฟันมันก็ปล่อย ปล่อย อย่างนี้มันถึงไม่สําคัญผิด ไม่สําคัญตน

แต่ถ้าเราคิดของเรา เราพิจารณาของเรา เราคิดของเรา เห็นไหม มันเป็นการสําคัญผิดนะ สําคัญผิดหมายความว่า ข้อเท็จจริงเป็นอย่างหนึ่ง แต่หัวใจเราไปคิดอีกอย่างหนึ่ง คิดด้วยปริยัติ คิดด้วยธรรมวินัย คิดด้วยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เทียบเคียง เทียบเคียงว่าอย่างนี้ใช่ พอเทียบเคียงขึ้นมา แต่ข้อเท็จจริงมันไม่ใช่

ถ้าข้อเท็จจริงมันไม่ใช่ มันถึงเป็น “เพราะสําคัญผิด” การปฏิบัติมันถึงไขว้เขว การปฏิบัติล้มลุกคลุกคลาน จะว่าไม่ใช่ปฏิบัติ ก็ปฏิบัติ บอกว่าไม่เกิดปัญญา ก็เกิดปัญญา ไม่เกิดสมาธิ ก็เกิดสมาธิ แต่การเกิดสมาธิ การเกิดปัญญานั้นมันไม่เป็นมัชฌิมาปฏิปทา มันไม่สมดุล ไม่ลงตัว

ถ้าไม่ลงตัวแล้วต้องทําอย่างไรล่ะ? ไม่ลงตัวก็หมั่นคราดหมั่นไถ หมั่นแยก หมั่นแยะ หมั่นพิจารณาของมัน นี่มันต้องหมั่นทํานะ แล้วพอหมั่นทํา มันก็ย้อนกลับมาที่อํานาจวาสนาของคนแล้ว เห็นไหม ขิปปาภิญญา ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ปฏิบัติง่ายรู้ยาก ปฏิบัติยากรู้ง่าย ปฏิบัติยากรู้ยาก นี่ปฏิบัติ บัว ๔ เหล่า เพราะอะไร เพราะเราสร้างของเรามาไง ฉะนั้น เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เราทําสิ่งใดขึ้นมาแล้วอย่าท้อแท้

เวลาครูบาอาจารย์ของเรา ท่านปฏิบัติของท่านนะ ก็เราทําของเรามาเอง เราเป็นคนทําของเรามาเอง แล้วเราก็มีอํานาจวาสนาที่เรา เห็นไหม เวลาโคมันไถนา มันลากแอกของมันไป มันจะทํางานของมันให้เสร็จนะ มันลากแอกของมันไป มันเหนื่อยไหม? เหนื่อย มันลากของมัน มันเหนื่อยของมันนะ

หมั่นคราดหมั่นไถของเรา จิตนี้ก็เหมือนกัน ในเมื่อเราสร้างของเรามา ในเมื่อจิตใจเราเป็นอย่างนี้ เราทุกข์ไหม? ทุกคนก็รู้ว่าทุกข์ ทุกคนก็อยากจะพ้นจากทุกข์ แล้วพ้นจากทุกข์ มันจะเอาที่ไหน จะเอาจากตํารับตําราก็ไม่มี ตํารับตําราก็เป็นทฤษฎี เป็นเครื่องชี้เข้ามาให้เรากระทํา จะเอาจากครูบาอาจารย์ก็ไม่มี เพราะครูบาอาจารย์ก็เป็นผู้บอกทาง เราจะเอาจากที่อยู่อาศัยก็ไม่มี จะเอาจากที่ไหน มันไม่มีทั้งนั้นเลยล่ะ

แล้วที่มันมีล่ะ? มีที่เราจะทําอยู่นี่ไง มันจะเหนื่อย มันจะทุกข์ มันจะยาก ก็ตั้งสติ ก็จะทํา มันจะเดือดร้อนขนาดไหน มันเดือดร้อนนะ โลกเขาเดือดร้อนกันอยู่แล้ว เราอยู่กับโลก เราก็เดือดร้อนอยู่แล้ว ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม มันร้อนใจ ร้อนใจแต่มีสติมีปัญญานะ ถ้าร้อนใจ มีสติปัญญา มันก็ทําให้ใจนี้เย็นได้ ถ้าทําให้ใจนี้เย็นได้ ถ้ามันมีความสงบระงับ มันก็เย็น แต่ถ้าใจมันไม่สงบระงับ มันก็ร้อน ถ้ามันจะร้อน ร้อนก็ต้องสู้กับร้อน

เวลาฤดูกาลมันก็เปลี่ยนแปลงของมัน จิตใจของเราก็เปลี่ยนแปลงของเราอยู่แล้ว แต่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเครื่องการันตีและยืนยันได้ ถ้าเราทําได้จริง ทีนี้เราประพฤติปฏิบัติของเรา คนเรา จิตใจมันก็เสื่อม มันก็เจริญ เจริญแล้วก็เสื่อม ในการปฏิบัติของทุกๆ คน มีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ ถ้ามันไม่มีเจริญเลย เอาอะไรมาเสื่อม

ปฏิบัติแล้ว ถ้ามันเป็นความสําคัญผิด มันไม่มีเลย ไม่มีเลย เห็นไหม ไม่มีเลย แล้วทําไมเป็นอย่างนั้น บอกปฏิบัติแล้วถ้ามันไม่เป็นสมาธิ มันก็เป็น เป็นโดยการคาดหมาย เป็นโดยสัญญาอารมณ์ ถ้าเกิดปัญญา ปัญญาก็เป็นสัญญาทั้งนั้น ปัญญาก็เป็นสิ่งที่เราเก็บข้อมูลของเรามา แล้วมันเป็นปัจจุบันธรรมไหม มันเป็นปัญญาในปัจจุบันนี้ไหม ถ้ามันเป็นปัญญาในปัจจุบันนั้น ถ้ามรรคญาณ มรรคมันหมุนตัวไป มันก็ปล่อย พอมันปล่อย มันปล่อย มันคืออะไรล่ะ? ปล่อยก็คือตทังคปหานไง

นี่คือสําคัญผิด ถ้าสําคัญผิดว่าเราปล่อยแล้วเราเป็นโสดาบัน สําคัญผิดว่าปล่อยแล้วเป็นสกิทาคามี นี่สําคัญผิด นี่มันเป็นแน่นอนอย่างนี้ มรรคผลอย่างนี้มีมาก มรรคผลที่ว่าเวลามันปล่อยแล้ว เพราะมันปล่อย เห็นไหม เราใช้ปัญญาของเราสิ หาเหตุหาผลกับตัวเราเอง มันก็เข้าใจได้ พอเข้าใจแล้วเป็นโสดาบันไหม

เราเข้าใจสิ่งนี้ เราสงสัยอยู่ เราเข้าใจสิ่งที่มันฝังอยู่ในหัวใจ เราเข้าใจแล้วเป็นโสดาบันไหม? มันก็ไม่เป็นน่ะ แต่พอเข้าใจแล้วมันปล่อยวางไหม มันโล่งโถงไหม? โล่งโถง แล้วมันเป็นโสดาบันไหม? ไม่เป็น ไม่เป็นหรอก นี่ไง เพราะสําคัญผิด

แต่ถ้าเราปฏิบัติไป สิ่งที่เวลามันปล่อย มันต้องปล่อยไหม? ปล่อย ถ้าปล่อยแล้วซํ้าไง นี่พอปล่อยแล้ว เราจะให้ปล่อยมากขึ้นไง ถ้าปล่อยแล้วเราทําให้มันละเอียดลึกซึ้งลงไปไง คําว่า “ปล่อย” มันบอกว่าจะไม่ใช่ทาง...ไม่ใช่ มันเป็นทางผ่านไง มันเป็นการที่เราฝึกหัดใช้ปัญญา มันเป็นการประพฤติปฏิบัติขึ้นไปไง

จากที่ไม่มีสิ่งใดเลย เราก็สร้างสมตัวเราขึ้นมา ถ้ามันสร้างสมตัวมันขึ้นมาแล้วมันจะสําคัญตน สําคัญผิดไปทําไมล่ะ เราก็ทําให้มันชัดเจนขึ้นมาใช่ไหม จากสําคัญผิด ก็ต้องตรวจสอบกัน ถ้าครั้งนี้ผิด แล้วครั้งหน้าต้องซํ้าอีก แล้วมันจะผิดอย่างไรต่อไป มันจะผิดอีกไหม ถ้ามันผิด มันผิดเพราะอะไร มันก็ต้องย้อนกลับมาแล้ว ย้อนกลับมาหา ดูศีลของเรา ดูอํานาจวาสนาของเรา แล้วทําของเราโดยที่มีหมู่คณะ มีคนคอยประคองดูแล เห็นไหม สัปปายะไง หมู่คณะเป็นสัปปายะ สถานที่เป็นสัปปายะ อาจารย์เป็นสัปปายะ สิ่งนี้เราดูแลกัน เรารักษากัน

เพราะการฝึกฝน การหล่อหลอมในใจของเราขึ้นมา เราทําของเราขึ้นมาตามความเป็นจริง ซํ้าแล้ว ถ้ามันปล่อย มันปล่อยขนาดไหนนะ คําว่า “สําคัญผิด” เพราะมันยังไม่เป็นความจริง มันปล่อยน่ะ ถ้าเราชะล่าใจ นี่สําคัญผิดแล้ว แล้วถ้าสําคัญผิดแล้วนะ สําคัญผิดแล้วก็สําคัญตน สําคัญตนแล้วมันก็แบกรับกิเลส บอกว่า “จะต้องเป็นแบบนั้น ปฏิบัติแล้วทําไมไม่ได้ผลอย่างที่เราปรารถนา อย่างนี้พระพุทธเจ้าโกหก ครูบาอาจารย์ยิ่งพูดแล้วไม่มีเนื้อหาสาระเลย” นี่ไง เวลาถ้ามันไม่ได้ความจริง มันท้อถอยแล้ว มันไม่โทษตัวเองนะ ไม่โทษกิเลสในหัวใจ ไม่โทษความสําคัญผิด แล้วทําให้ตัวเองเหลวไหล

แต่ถ้ามันมีสติปัญญาขึ้นมา เห็นไหม ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม โลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์เลยล่ะ ถ้าเราสมควร สมควรอย่างไร? สมควรมันก็สมควรตามความเป็นจริงไง ปฏิบัติธรรมตามความเป็นจริง มันปล่อยแล้วเราก็จับ พิจารณากายก็จับกาย พิจารณาเวทนาก็จับเวทนา พิจารณาจิตก็จับจิต พิจารณาธรรมก็จับธรรม จับแล้วพิจารณาซํ้า

เพราะถ้ามันปล่อยขนาดไหน มันยังไม่ขาด มันมี เห็นไหม ของที่มี ถ้าเรารื้อค้น ต้องเจอของที่มี แต่เราสําคัญผิดว่าไม่มี สําคัญผิดว่ามันจบแล้ว พอสําคัญผิดว่ามันจบแล้ว นี่กิเลสเป็นนามธรรมใช่ไหม ความรู้สึกนึกคิดนี้เป็นนามธรรมใช่ไหม ถ้าบอกว่ามันไม่มี บอกว่าใช่ เอ็งเป็นยอดคน ทําสมบูรณ์แล้ว เห็นไหม สําคัญตน สําคัญตนไปเลย พอสําคัญตนไปแล้วกี่รอบๆ มันก็หมุนอยู่อย่างนั้นน่ะ

ถ้าเรามีสติปัญญานะ มันมีเหตุผลสิ่งใด ถ้าเหตุผลของมันน่ะ เหตุผลมันไม่พอ ถ้าเหตุผลไม่พอก็ต้องจับแล้วพิจารณาซํ้า ของที่มีนี่จับได้ ถ้าเราไม่สําคัญว่ามันไม่มี ของมันมีอยู่ เราสําคัญว่ามันไม่มีปั๊บเราก็เชื่อเราแล้ว พอเราเชื่อเราแล้ว มันก็บอกว่า “จับไม่ได้ จับไม่มี ค้นหาไม่เจอ” ทั้งๆ ที่มีนะ

แต่ถ้าเราจะพิสูจน์ของเรานะ มันไม่มี ไม่มีอย่างไร ทําไมถึงไม่มี ถ้าไม่มีแล้วความรู้สึกนี้มันมาจากไหน ความรู้สึก ความคิดมันมาจากไหน...ก็มันมีไง ก็ตัวมันนี่ไง ถ้าตัวมัน นี่ก็จับ พอจับมันก็อาย พอจับปั๊บ กิเลสมันจะอายมากนะ

นี่หลอก ใช้เล่ห์กลขนาดไหน เรายังมีสติปัญญารู้ทัน ถ้าเรารู้ทัน นี่ไง ถ้าเราไม่สําคัญผิด เห็นไหม เรารู้ทัน เราก็จับซํ้า หมั่นคราดหมั่นไถๆ เข้าไป มันจะละเอียดเข้าไป เพราะเราเคยพิจารณาแล้วปล่อย ถ้าเราเคยพิจารณาแล้วปล่อย เหมือนกับนักกีฬาเขาเล่นกีฬาชนิดไหน เขารู้กติกา เขามีทักษะ เขาเล่นของเขาได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าคนที่ไม่เคยเล่นกีฬาชนิดนี้ หรือกีฬาชนิดนี้เราไม่เคยเล่น เราไม่รู้กฎกติกาของเขา เราไม่มีทักษะการเล่นอย่างนั้น มันก็เก้งๆ ก้างๆ จิตใจคนที่ภาวนาไม่เป็น จิตใจคนที่ยังภาวนาไม่ได้ มันก็เก้งๆ ก้างๆ เพราะมันคิดแบบโลกๆ ไง คิดแบบโลก โลกคืออะไร? โลกคือสมมุติไง สมมุติมันก็สร้างภาพไง นี่มันคิดแบบนั้น

แต่พอมันเป็นธรรมขึ้นมา นี่สมมุติบัญญัติ บัญญัติคือธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ มรรคญาณ อริยสัจ สัจจะความจริง นี่มันเป็นบัญญัติ พอบัญญัติขึ้นมา มันก็เป็นภาษากลาง ใครไปปฏิบัติขึ้นมา เวลา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เวลาเราพูด เราสื่อสารธรรมะกัน เราจะสื่อสารกันด้วยปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้ามันเป็นสมมุติ สมมุติก็เป็นเรื่องโลก ถ้ามันปฏิบัติเข้ามา มันก็เป็นบัญญัติ บัญญัติขึ้นมาแล้ว ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา ความจริงขึ้นมาเกิดจากการกระทําอันนี้ ถ้าเกิดจากการกระทําอันนี้ เราจับต้องของเรา เราพิจารณาของเรา ถ้าคนไม่เคยจับต้อง ไม่เคยมีสิ่งนี้ จะเอาอะไรมาพูด? มันก็พูดสมมุติบัญญัตินั่นล่ะ

แต่ถ้าเป็นความจริงขึ้นมานะ ธรรม เห็นไหม หลวงตาท่านพูดบ่อย ผู้ที่มีคุณธรรมในหัวใจ เวลาแสดงธรรมขึ้นมา เสียงนั้นมันจะมีธรรมมาด้วย แต่ถ้าผู้ที่ไม่มีธรรมในใจ เสียงก็คือเสียงไง เสียงก็เสียงลมพัด ลมมันพัดมามันก็มีเสียง กรรโชกแรง ต้นไม้ล้มเลย นี่เสียงมันรุนแรง แต่ไม่มีธรรมออกมา

ไม่มีธรรมออกมา มันคืออะไรล่ะ? ไม่มีธรรมออกมา คือว่ามันจับต้องไม่ได้ มันพิจารณาของมันน่ะ มันจับต้องไม่ได้ มันก็เป็นสมมุติบัญญัติหมดไง แต่ถ้ามันมีธรรมของมันออกมานะ มันมั่นใจของมันไง เราเห็นสิ่งใด เรารู้สิ่งใด เราจะพูดสิ่งนั้นได้ ถ้าเรารู้เห็นสิ่งใด เราพูดสิ่งนั้นออกมา พูดด้วยความมั่นใจของเรา แต่ถ้าเราไม่รู้สิ่งใดนี่มันคาดมันหมาย มันฟังของมันมา

ฉะนั้น ถ้าจิตมันพิจารณาไป มันจับต้อง มันมีตรงนี้ มันมีธรรม มีธรรมนี่มีตรงนี้ ถ้าเวลาปัญญามันพิจารณาไปแล้ว เวลามันปล่อย ปัญญานี่ ขณะที่มีการกระทํา สัมปยุต เข้าไป วิปปยุต คายออกมา แล้วผลล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน จิต พอมันปฏิบัติขึ้นไปแล้ว เวลามันปฏิบัติ มันปล่อย มันปล่อยอะไร มันปล่อยอย่างไร? นี่มันปล่อยแล้ว ถ้ามันพิจารณาซํ้าๆ ซากๆ ด้วยปัญญา ด้วยกําลังนะ ถ้ามันพิจารณาโดยปัญญาแล้ว มันยื้อกัน มันไปไม่ได้ นั่นแหละ เพราะมันใช้มาก ปัญญานี่มันต้องใช้ มันจะมีกําลังจากสมาธิหนุนหลัง มันถึงจะเป็นปัญญา มันถึงเป็นปัจจุบัน ถ้ามันไม่มีสมาธิหนุนหลัง คือกําลังของจิตหนุนหลัง มันจะเป็นสัญญา

เพราะสัญญา เวลาเราปฏิบัติใหม่ เรานั่งเฉยๆ เราคิดก็มี นี่เปรียบเทียบ สิ่งนี้สัญญามันมีอยู่ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ มนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ฉะนั้น มันมีของมันอยู่แล้ว สัญญานี่เทียบเคียงได้หมดเลย แต่มันเป็นเรื่องผิวๆ เผินๆ เป็นเรื่องของสัญชาตญาณของจิต แต่ถ้าจิตมันมีกําลังขึ้นมา มันทวนกระแส มันทวนกระแสกลับเข้าไปสู่จิต พอกลับเข้าไปสู่จิต เพราะมันมีกําลังของสมาธิ เห็นไหม ปัญญามันก็คมกล้า ปัญญามันก็แกล้วกล้า ปัญญามันก็ฟาดฟัน

สติ สมาธิจับ ปัญญาตัด ตัด พอตัดขึ้นไป มันก็ตัดบ่อยครั้ง พอยิ่งตัดยิ่งละเอียด ยิ่งตัดมันยิ่งลึกซึ้งๆ เราตามเข้าไปๆ นี่ไง มันเป็นความจริง มันไม่ใช่ความสําคัญ ถ้ามันเป็นความสําคัญก็เป็นเรื่องหนึ่ง ถ้ามันเป็นความจริงนะ มันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

เพราะความจริงเป็นสิ่งที่ไม่ตาย ความจริงมันคือความจริง ไม่มีสิ่งใด สัจจะ อริยสัจจะ มันเป็นอริยสัจจะ มันเป็นความจริง ความจริงมันมีอยู่แล้ว แต่เรามันไม่จริง เพราะเราไม่จริง เราทําลูบๆ คลําๆ เราก็ทําลูบๆ คลําๆ แล้วก็ยังสําคัญผิด สําคัญตนกันไป ถ้าเราทําความเป็นจริงขึ้นมา มันจะสําคัญไปไหน ฟาดฟันเข้าไป ฆ่าฟันเข้าไป ให้มันเผชิญต่อหน้า ให้มันทําลายต่อหน้า

เวลามันทําลายต่อหน้านะ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ เวลามันทําลาย ทําลายกาย พิจารณากายจนกายมันเป็นไตรลักษณ์ มันละลายหมด มันไม่มีสิ่งใดเหลือไว้เลย...อ้าว! ไม่มีอะไรเหลือแล้วรู้ได้อย่างไร ใครรู้ว่าเหลือหรือไม่เหลือ พอมันไม่เหลือแล้วมันมีสิ่งใดล่ะ? จิตมันก็รวมลงสิ

แต่ถ้ามันมีอยู่ เห็นไหม จิตมันเกาะ “กายเป็นอย่างนั้น กายเป็นอย่างนี้” มันทิ้งไม่ได้ มันไม่ทิ้งหรอก มันกลัวมันจะไปเจอสิ่งใดก็ไม่รู้ ไม่เข้าใจ แต่ถ้าอยู่ด้วยกันนี่อุ่นใจ อยู่กับกิเลสตัณหาความทะยานอยากนี่อุ่นใจ อยู่แล้วมีความสุข เห็นไหม ปล่อยวาง ว่างไปหมด

แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ พิจารณากายนี่มันเป็นไตรลักษณ์ ปล่อยๆๆ ถ้าเวลามันขาด กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ กายมันก็เป็นกาย มันทําลายไปแล้ว จิตที่พิจารณาอยู่นี่ ด้วยปัญญาอยู่นี่ จิตก็เป็นจิต เพราะมันมีกายกับจิตที่มันยึดมั่นถือมั่นต่อกัน มันถึงมีทุกข์ นี่ไง ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริงไง ถ้าพอมันทําลายหมดแล้ว เวลากายมันพิจารณาออกไป จิตพิจารณาออกไป ทุกข์มันก็ต้องหลุดออกไป เพราะทุกข์มันอยู่บนอะไรล่ะ ถ้ากายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ แล้วผู้รู้ล่ะ รู้ว่ามันขาดนี่มันรู้อย่างไร นี่เวลามันขาดอย่างนี้ปั๊บ มันเป็นความจริง เห็นไหม นี่ความจริง ถ้าความจริงอย่างนี้มันถึงไม่ใช่ความสําคัญผิด

ความสําคัญผิดคือมันไม่เป็นปัจจุบัน ความสําคัญผิดคือมันเป็นอดีตอนาคต มันเป็นธรรมไหม? เป็น เพราะผู้ที่ปฏิบัติ ผู้ที่ทําสิ่งใดก็แล้วแต่ มันก็ต้องมี เห็นไหม ดูรถสิ รถ ก่อนจะออกตัว มันก็ต้องมีการติดเครื่อง มันต้องมีเป็นธรรมดา จิต การประพฤติปฏิบัติมันก็เกิดจากสมมุตินี่แหละ เกิดจากเรานี่แหละ เกิดจากความทุกข์นี่แหละ เกิดจากการกระทําของเรานี่แหละ เกิดจากตรงนี้ทั้งนั้น

แต่เวลาทําไปแล้วมันจะพัฒนาขึ้น มันจะพัฒนาขึ้น จิตที่มันพัฒนาขึ้น มันมีคุณภาพมากขึ้น จิตที่มีคุณภาพมากขึ้น มันเจริญงอกงามขึ้นมา เห็นไหม นี่ภาวนา ที่ภาวนายังไม่เป็นเลย เขาล้มลุกคลุกคลาน แต่พอมันพัฒนาขึ้นมา พอภาวนาเป็นแล้ว คนขับรถเป็น คนขับรถชํานาญ มันเอารถไปไหนก็ได้ มันจะเอารถไปตามเป้าหมายที่เราพอใจเลย เราต้องการไปไหน เราจะเอารถของเราไปตามที่เราปรารถนา

จิตที่มันภาวนาเป็น มันทําได้ มันทําสมาธิก็ได้ ทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วนะ เราออกฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาพิจารณา พอมันแกล้วกล้า ถ้ามันแกล้วกล้า ถ้ามันใช้ นี่แกล้วกล้าจนพิจารณาไปแล้วมันเสื่อมมันถอย มันไม่มีความคมกล้าพอ ก็กลับมาทําความสงบของใจ นี่มันทําไปแล้วมันจะรู้มันจะเห็นของมันนะ

ถ้ารู้เห็นของมัน เห็นไหม พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าเข้าไปถึงเวลามันขาด มันก็เป็นชั้นหนึ่ง เป็นโสดาบัน ถ้าโสดาบัน พิจารณาเข้าไป จิตละเอียดเข้าไป จับกาย เวทนา จิต ธรรม เหมือนกัน แต่จับกาย เวทนา จิต ธรรม ด้วยสิ่งที่ละเอียดลึกซึ้งกว่าการจับกาย เวทนา จิต ธรรมของขั้นโสดาบัน นี่กายเป็นกาย จิตเป็นจิต กายในกาย ขันธ์ในขันธ์ เวทนาในเวทนา มันจะละเอียดเข้าไปเป็นชั้นๆ เข้าไป

พอละเอียดเป็นชั้นๆ เข้าไปแล้ว แล้วกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่ละเอียดกว่า มันก็มีเล่ห์เหลี่ยมที่เหนือกว่า เล่ห์เหลี่ยมที่เหนือกว่า เห็นไหม ดูสิ เวลาเราแข่งขันกีฬา ผู้มีทักษะที่ดี เราจะผ่านเขาได้ยากมาก ผู้ที่ไม่มีทักษะเท่าไร เราจะผ่านเขาด้วยกําลังของเรา ด้วยเชาวน์ปัญญาของเรา เห็นไหม จิต เวลามันพิจารณาเรื่องหยาบๆ จากที่ล้มลุกคลุกคลานมานะ เพราะกิเลสมันจะหยาบละเอียดขนาดไหนก็แล้วแต่ มันเป็นกิเลสของเรา

ถ้าเป็นกิเลสของเรา มันอยู่ในหัวใจของเรา มันรู้การกระทําของเราอยู่แล้ว ถ้ารู้การกระทําของเราอยู่แล้ว มันจะหลอกล่อ มันจะทําอย่างไรก็แล้วแต่ มันเป็นเรื่องของกิเลสนะ มันจะทําให้เราเสียโอกาส ทําให้เราเสียการกระทําทุกๆ คราวไป ทีนี้เราก็ต้องใช้เชาวน์ปัญญาของเราเพื่อจะผ่านตรงนี้ เห็นไหม ถ้ามันผ่านไปแล้วเป็นโสดาบัน ถ้าขึ้นไปจับกาย เวทนา จิต ธรรม ขึ้นไปเป็นสกิทาคามี มันก็ละเอียดลึกซึ้งรอบคอบกว่า

กิเลสที่มันจะหลอกล่อ ถ้าเราสําคัญผิด มันก็ท้อแท้ มันก็ถอย แต่ถ้าเราไม่สําคัญผิด ไม่สําคัญผิดและไม่สําคัญตน เราจะปฏิบัติไปให้ได้ตามความเป็นจริงของเรา ถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรานะ กายที่มันพิจารณามาแล้ว นั่นกายอย่างหยาบ ถ้าพิจารณากายอย่างนี้ ถ้ามันพิจารณาแล้วมันจะแยกออกไป ดินเป็นดิน นํ้าเป็นนํ้า ลมเป็นลม ไฟเป็นไฟ มันแยกเป็นธาตุ ๔ เลย ถ้ามันเป็นธาตุ ๔ นะ แยกแล้วมันปล่อยๆ มันปล่อยขนาดไหน

เพราะขณะที่เราพิจารณาขั้นต้นมา มันปล่อยขนาดไหน เราก็รู้แล้วว่าถ้าปล่อยโดยที่ไม่เป็นปัจจุบัน มันเป็นการสําคัญผิด ถ้ามันปล่อยแล้วเราก็ต้องซํ้าเข้าไป แยกแยะเข้าไป เพราะกิเลสอย่างหยาบ อย่างละเอียด คือเริ่มต้น ท่ามกลาง และที่สุด มันมีของมัน เราก็ต้องซํ้าเข้าไปๆ จับต้องเข้าไป ไม่ให้ความสําคัญผิด ไม่ให้การกระทําของเรานี้ทําให้เราผิดพลาดอีก

ประสบการณ์มันมี จิต ถ้าภาวนาเป็นแล้วมันมีประสบการณ์ของมัน ถ้าประสบการณ์ เราก้าวเดินอย่างไร เพียงแต่กิเลสมันละเอียดกว่าไง กิเลสมันไม่ใช่กิเลสขั้นต้น จากหลานมันก็เป็นลูก เป็นลูกมันก็มีกําลังมากกว่า มันก็มีทักษะมากกว่า นี่ทักษะมากกว่า มันก็ทําให้ล้มลุกคลุกคลานได้มากกว่า ถ้าล้มลุกคลุกคลานได้มากกว่า เราก็ต้องใช้ปัญญาที่เหนือกว่า

มันถึงว่า เวลากําลังของสมาธิของโสดาปัตติมรรคกับสกิทาคามิมรรคมันต่างกัน ความต่างกัน ต่างกันเพราะกําลังที่มันสูงขึ้น วุฒิภาวะที่ใจมันพัฒนาขึ้นมา ถ้าพัฒนาขึ้นมาแล้วทําให้เป็นความจริงขึ้นมา ถ้าความจริงขึ้นมา พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถ้ามันปล่อย ปล่อยขนาดไหน มันต้องปล่อย

ผลของมัน เราทํางานสิ่งใดก็แล้วแต่ ทํางานเสร็จ เราก็ต้องเก็บเครื่องไม้เครื่องมือเป็นธรรมดา การเก็บเครื่องไม้เครื่องมือแต่ละรอบแต่ละคราว แต่การเก็บแล้วต้องทําซํ้าๆ เพราะงานยังไม่จบ งานยังไม่เสร็จ ถ้างานไม่เสร็จ เวลาพิจารณาเข้าไป เวลามันขาด เห็นไหม มรรค สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล มันรวมลง สัมปยุตเข้าไป วิปปยุตคายออกมา

คายออกมาแล้วจิตมันเป็นอย่างไร เวลามันขาด ขาดอย่างไร

ถ้ามันขาด ถ้าเป็นความจริง มันจะมีสิ่งที่เป็นความจริงนี้เป็นเครื่องการันตีกับจิตนั้น จิตที่มันไม่รู้ จิตที่มันไม่มีมรรคมีผลขึ้นมา มันก็ล้มลุกคลุกคลาน มันปฏิบัติมาด้วยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ด้วยธรรมและวินัยที่เป็นผู้คุ้มครองดูแลจิตดวงนี้ ถ้าจิตดวงนี้ปฏิบัติขึ้นไป มันจะเป็นสมบัติของจิตดวงนี้ไง จิตดวงนี้ปฏิบัติขึ้นไปแล้ว แล้วได้มรรคได้ผลขึ้นมา ได้ขึ้นมาจากจิตดวงนี้ มันเป็นสมบัติของจิตดวงนี้

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม โลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์เลย

จิตดวงนี้มันจะพัฒนาของมันขึ้นไป จากโสดาบันเป็นสกิทาคามี สกิทาคามีมันทําอย่างไร? เวลาจิตมันขาดออกไป โลกนี้ราบหมด ราบแล้วมีความสุขไหม? ความสุขมหาศาล ถ้าความสุขมหาศาล แล้วความสุขมาจากไหนล่ะ? ความสุขเกิดจากเราภาวนา ความสุขเกิดจากการกระทําของเรา ไม่ใช่ความสําคัญผิด แล้วสําคัญตนขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป แต่สิ่งนี้เป็นผลงาน เป็นสิ่งที่จิตมีการกระทําขึ้นมา จิตกระทําขึ้นมาแล้วเป็นมรรคเป็นผลของจิตดวงนั้น

ถ้าจิตดวงนั้น เห็นไหม เวลาจิตมันขาด โลกนี้ราบหมด เวิ้งว้างไปหมด มีความสุขมาก ทีนี้ความสุขมากขนาดไหน ความสุขนี้เป็นความสุขจากที่เราใช้ปัญญาของเรา เราใช้การกระทํา เราใช้มรรคของเรา เราใช้ เห็นไหม ยถาภูตํ ญาณทัสสนะ ญาณหยั่งรู้ที่เราเป็น เราเป็น เห็นไหม ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์คอยชี้แนะ ไม่มีต่างๆ มันก็จะนอนจมอยู่นี่

แต่ถ้ามันใช้ปัญญาต่อไป ปัญญาต่อไป เวลาเราใช้ปัญญาไปแล้ว เราใช้ปัญญา เราทําสิ่งใดไปแล้ว วาง แล้วกําลังมันก็เสื่อมถอยไป นี่ทําความสงบของใจให้มากขึ้น จะกําหนดพุทโธ จะใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ต้องทําให้มันมีกําลังขึ้นมา ถ้าจิตมีกําลังขึ้นมาแล้ว เวลามันทํางานขึ้นไป มันจะวิ่งเข้าสู่งาน ถ้าวิ่งเข้าสู่งาน เวลามันจับได้ มันจับได้ จับได้เป็นอสุภะ

กาย เวทนา จิต ธรรม เหมือนกัน ถ้ามันจับจิต พิจารณาจิต จับจิตได้ มันจะเป็นกามฉันทะ กามฉันทะเพราะอะไร กามฉันทะเพราะความพอใจไง เพราะจิตเป็นเรา เรามีจิต เรามีความรู้สึกนึกคิด มันถึงมีฉันทะ มีความพอใจ ความพอใจ ถ้ามันเข้าไปในข้อมูลนั้น มันก็เกิดกามราคะ แต่ถ้ามันจะเป็นอสุภะ มันพิจารณาของมันขึ้นไป ความที่เป็นอสุภะๆ มันเป็นเพราะจิตมันเห็น จิตมันมีการกระทํา

ถ้าจิตมีการกระทําขึ้นมา การกระทํา ทําขึ้นมาเพื่ออะไร? ทําขึ้นมาเพื่อให้จิตมันรู้ ทําขึ้นมาให้จิตใจมันเห็นว่า สิ่งนี้ที่เวียนตายเวียนเกิดในโอฆะ เพราะจิตที่มันติดพันกับจิตใต้สํานึกอันนี้ กามราคะปฏิฆะ ดูสิ จิต ที่ว่ามันเป็นจริตนิสัยของจิต จิตที่มันเกิดมา จิตที่มันเวียนตายเวียนเกิด ที่ว่าจริตนิสัยแตกต่างกันๆ แตกต่างกันอย่างไร

ดูสิ รสนิยมก็แตกต่างกัน เป้าหมายก็แตกต่างกัน ความรู้สึกนึกคิดก็แตกต่างกัน แตกต่างกันเพราะอะไร เพราะมันสร้างสมของมันมา สร้างสมของมันมา มันฝังมาเป็นจิตใต้สํานึก ฝังมาที่อยู่หัวใจนี้ พอหัวใจนี้ มันแสดงออกโดยธรรมชาติของมัน แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมา เราปฏิบัติขึ้นมาด้วยสัจจะความจริงของเรา ด้วยอริยสัจ ด้วยความจริงของเรา เห็นไหม ครอบคลุมตาข่ายของปัญญา จะครอบคลุมดูแล

ถ้าจับได้ พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก เป็นอสุภะ อสุภะอย่างไร? เป็นอสุภะต่อเมื่อจิตมันมีกําลัง มันมีกําลังพิจารณาไปก็เป็นอสุภะ แต่ถ้าไม่มีกําลังขึ้นมา มันไม่เป็นอสุภะ อสุภะมันจะกลืนเรามาอีกต่างหาก อสุภะมันจะทําให้จิตใจล้มลุกคลุกคลานเลย เพราะว่าสิ่งที่ไม่มีกําลังไปแบกรับมัน ฉะนั้น เราต้องกลับมาทําความสงบของใจอีก

ถ้าจิตมันไม่สงบ ถ้าทําแล้ว สิ่งที่เป็นเครื่องมือของเรา ถ้าใช้แล้วเราไม่ดูแลรักษาเครื่องมือของเรา เราจะเอาเครื่องมือของเราไปทํางาน ทําซํ้าทําซาก งานนั้นมันจะสําเร็จได้ไหม งานจะสําเร็จได้ เครื่องมือของเราต้องคมกล้า เครื่องมือของเราต้องมีคุณสมบัติพอ คุณสมบัติจากสติเป็นมหาสติไง จากที่งานหยาบๆ ก็ละเอียดเข้าไป

เวลาความฟุ้งซ่าน เราว่าสิ่งนี้เป็นความฟุ้งซ่าน เราว่าสิ่งนี้มันเร็วมากๆ เวลาปฏิบัติเข้าไป เห็นไหม มันละเอียดลึกซึ้งๆ ใครว่าละเอียดๆ ละเอียดอย่างไร เอาอะไรมาละเอียด แต่ถ้ามันเป็นมหาสติ มหาปัญญา มันทันกัน พอมันทันขึ้นไป เวลาทําเข้าไป ถ้าทําแล้วมันพิจารณาของมัน

เวลาปฏิบัติแล้ว ถ้าผู้ที่ปฏิบัติถึงระดับนี้ ส่วนใหญ่แล้วพยายามจะแยกตัว แยกตัวออกมา ต้องการเวลาไง มันจะไม่มองฟ้ามองดิน ไม่ยุ่งเกี่ยวกับใคร เพราะงานภายในมันเหลือล้น มันเหลือล้นในหัวใจ มันไม่มีทางออก มันไปไม่รอด มันจะเอา มันจะฟัดกันตลอดเวลา

เพราะสิ่งที่ปัญญามันหมุน ปัญญาที่มันเป็นนํ้าป่า ปัญญาที่มันเกิดขึ้นแล้ว ปัญญาที่เราเริ่มต้นขึ้นมานี่ล้มลุกคลุกคลาน ปัญญาที่เราพยายามทํา กว่ามันจะเกิดปัญญาขึ้นมา มันต้องใช้กําลังมหาศาล แต่พอมันพิจารณาไป มันฆ่ากิเลสไปเรื่อยๆ จนไปถึงกามราคะ นี่ปัญญามันจะรุนแรง เพราะปัญญา มันจะเอาผลงานของมัน เหมือนไฟป่า มันเผารุนแรงแล้ว พอเผารุนแรง มันจะต้องการสิ่งที่เราจะเข้าไปพิจารณา พอพิจารณาแล้ว งานนี้มันจะแยกแยะของมัน มันจะดูแลของมัน

ถ้าเป็นอสุภะ อะไรเป็นอสุภะ อสุภะมันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร อสุภะ ทําไมไม่เป็นสุภะล่ะ ทําไมไม่เป็นสุภะ สิ่งที่เราพอใจล่ะ? มันเป็นอสุภะเพราะมันมีมหาสติ มันมีอสุภะเพราะมันมีมหาปัญญา ยิ่งมีมหาปัญญาเพราะความที่เป็นอสุภะ มันเป็นฝั่งตรงข้ามกับปฏิฆะ สิ่งที่เป็นข้อมูลในหัวใจไง สิ่งที่เป็นจริตนิสัย อย่างนี้เราชอบ อย่างนี้เราพอใจ อย่างนี้เราปรารถนา มันจะเป็นอสุภะ อสุภะเห็นว่าสิ่งที่ปรารถนามันเป็นอสุภะ มันเป็นของสกปรก เป็นของโสโครก มันเป็นเรื่องของโลก นี่มันจะเห็นผลของมันไง

ถ้าเห็นผลของมัน เพราะมันเกิด มันมีสติ มีปัญญา มีมหาสติ มหาปัญญา มันก็เป็นอสุภะ แต่ในหัวใจมันเป็นสุภะ ในหัวใจมันมีฉันทะ ในหัวใจมันมีความปรารถนา ในหัวใจมันมีความต้องการของมัน ถ้าสติปัญญามันไล่เข้าไปๆ นี่ระหว่างกิเลสกับธรรมมันจะสู้กันในหัวใจ มันถึงต้องการสถานที่ที่สงบสงัด หรือสถานที่ของตัวเองเพื่อพิจารณาของมัน พิจารณาเพื่อสิ่งใดล่ะ? พิจารณาเพื่อทําลายภพชาติ ภพชาติมันเกิด ทําให้มันทุกข์มันยากมาตลอด มันต้องพิจารณาเข้าไปเพื่อให้ถึงที่สุด ถ้าไม่ถึงที่สุด มันยังเวียนตายเวียนเกิด จิตนี้มันก็ยังต้องไปเกิดอีกในกามภพ

แต่พิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไป จนละเอียดรอบคอบ พอพิจารณาเข้าไป พิจารณาเข้าไปด้วยกําลัง กิเลสมันต้องอ่อนตัวลง กิเลสอ่อนตัวลง ปัญญามันต้องเข้มแข็งขึ้น เวลามหาสติ มหาปัญญา มันจะเข้มแข็งขึ้น มันจะมีกําลังมากขึ้นๆ มันก็พิจารณาไปแล้ว กิเลส พอมันพิจารณาซํ้าๆ ซากๆ มันก็ต้องถอยร่นไป พอถอยร่น พิจารณาซํ้า

ถอยร่นไปที่ไหน? ถอยร่นไปบนหัวใจ ถอยร่นไปบนภวาสวะ ถอยร่นไปบนจิตนี้ เป็นที่ยึดชัยภูมิที่มันจะพาเกิดพาตายอยู่นี่ พิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไป ซํ้าแล้วจะต้องมีปัญญานะ ไม่ใช่ซํ้าโดยเซ่อๆ ซํ้าโดยที่ไม่มีปัญญา ซํ้าโดยอัตโนมัติ...ไม่ใช่ มันต้องแยกแยะ เพราะเราใช้ปัญญารอบหนึ่ง ดูสิ ดูกีฬาเขาเล่นกัน ถ้าเราเล่นแต่แผนเดิมๆ ลงไปนี่เขารู้ไต๋หมดแล้ว เขาดักหน้าดักหลังได้หมดล่ะ นี่ก็เหมือนกัน กิเลสมันอยู่กับเรา แล้วปัญญาที่สร้างขึ้นมา แล้วเราไปต่อสู้กับมัน มันจะปล่อยให้เราไปง่ายๆ เหรอ? เป็นไปไม่ได้หรอก มันพลิกแพลง มันต้องรักษาตัวมันๆ มันละเอียดกว่าเรานะ

ปัญญาของกิเลส กามราคะ ขุนพลของมัน มันยึดครองหัวใจนี้มากี่ภพกี่ชาติ มันยึดครองหัวใจนี้มาไม่มีต้นไม่มีปลาย มันจะปล่อยหัวใจนี้หลุดจากมือมันไป เป็นไปไม่ได้ ถ้าเราเป็นไปไม่ได้ แต่เราก็มีสติปัญญาของเรา โดยที่เราไม่สําคัญผิด ไม่สําคัญตน ไม่สําคัญใดๆ ทั้งสิ้น เราเกิดมาในพุทธศาสนา เรามีครูบาอาจารย์นะ เรามีธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรามีครูบาอาจารย์ที่เทศนาว่าการแนวทางในการปฏิบัติมหาศาล ให้เราได้ประพฤติปฏิบัติ แล้วเราก็เอาสิ่งนี้มาเป็นแนวทาง

แต่เวลากิเลสมันเข้าไป มันสําคัญว่าเป็นของมันเลย มันสําคัญนะ “อสุภะ กามราคะจะเป็นอย่างนั้นๆ”...ไม่เป็น! มันเป็นอํานาจวาสานาของคน มันต้องเป็นปัจจุบันในหัวใจของคน ถ้าคนปฏิบัติ จิตดวงนั้นมันมีอํานาจวาสนาขนาดไหน เวลามันทําลายกัน มันทําลายใจดวงนั้นล่ะ แล้วมันทําลายโดยมรรคสามัคคี เวลามันละเอียดลึกซึ้งเข้าไป มันจะเร็วมาก เข้าไปถึงที่จิตแล้วทําลายกันที่จิต ทําลายหมดเลย พอทําลายหมด ครืน! ในหัวใจนะ

ถ้าครืน! ในหัวใจ กามราคะ สิ่งนี้ขาดออกจากใจ พอขาดออกจากใจ พิจารณาซํ้าๆๆๆ เข้าไปเพื่อจะสํารอก คายออกมา จนผ่องใส ถ้าผ่องใส เห็นไหม อนาคามี ๕ ชั้น มันต้องทําลายเป็นชั้นๆ จนละเอียดเข้าไปถึงที่สุด แล้วมันผ่องใส ผ่องใสอย่างไร

“จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส” ถ้ามันจับได้ เห็นไหม อรหัตตมรรค ถ้าไม่มีอรหัตตมรรค จะไม่เห็นความผ่องใสของใจ ใจผ่องใส เห็นไหม ธาตุ สิ่งที่เป็นธาตุ ภพ ธาตุที่เป็นภวาสวะ เป็นสถานที่ เป็นสิ่งที่ไปเกิด เพราะถ้าไม่ถึงที่สุดนี่เกิดบนพรหม จิตนี้ยังไปเกิด จิตนี้ไปเกิดบนพรหม ๕ ชั้น เพราะมันไม่ใช่พรหมปุถุชน ไม่ใช่พรหมหยาบๆ แต่มันก็ยังเกิด เกิดแล้วไปถึงที่สุดไง

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา แล้วมีครูบาอาจารย์ แล้วมีอํานาจวาสนานะ เวลาเป็นอรหัตตมรรค สมาธิ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ สิ่งที่เป็น ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์กับ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ไง อย่างที่โสดาปัตติมรรค สมาธิ ๒๕ เปอร์เซ็นต์ สกิทาคามิมรรค ๕๐ เปอร์เซ็นต์ เวลาเป็นอนาคามิมรรค เป็นสมาธิ ๗๕ เปอร์เซ็นต์ ถ้าเป็นอรหัตตมรรค คือว่าจิตนี้ผ่องใส เต็ม ๑๐๐ คือเต็ม ๑๐๐ จิตคือจิต ควบคุมกันโดยความเท่าเทียมกัน ในเมื่อจิตมันผ่องใส มันเป็นอวิชชา สิ่งที่จะจับได้จะต้องสมบูรณ์เสมอกัน ความเสมอกัน เห็นไหม สุดๆ ทุกเรื่อง ถึงที่สุด ทุกอย่างครอบถึงสุดยอด แล้วมีอํานาจวาสนาจับตรงนี้ได้

ถ้าจับตรงนี้ได้ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส นี่ใช้ปัญญาญาณที่ละเอียดลึกซึ้ง ใช้ปัญญาโดยการใช้ความรู้สึกนึกคิดไม่ได้ สิ่งนี้มันเป็นมรรคหยาบ มรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียด ถ้าใช้ปัญญา มันเป็นมรรคหยาบๆ แล้วมรรคหยาบๆ นี้มันได้ชําระล้างปฏิฆะกามราคะมาแล้ว มันจบสิ้นแล้ว เวิ้งว้างไปหมด แล้วสิ่งที่ละเอียดเข้าไป ถ้าจับแล้ว ฝึกหัดถึงที่สุดแล้ว มันจะทําลายตรงนั้น ถ้าทําลายตรงนั้นนะ

ทําลายแต่ละขั้นตอนก็ไม่เหมือนกัน ความหยาบความละเอียดมันแตกต่างกัน มันก็ให้ผลแตกต่างกัน พอถึงที่สุด ถ้ามันพลิกฟ้าควํ่าดินได้ เวลามันจบนะ สิ่งที่จบสิ้นไป มันไม่ใช่ความสําคัญผิดและสําคัญตน มันเป็นความจริงทั้งนั้น ความจริงจากหัวใจที่ฝืนทนจากความทุกข์ความยาก จากความที่ท้อแท้อ่อนแอ มันจะพัฒนาขึ้นมา เห็นไหม พัฒนาขึ้นมาเป็นโสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มันพัฒนาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปนะ

มรรคหยาบมรรคละเอียดแตกต่างกันมาก แล้วปัญญาหยาบละเอียดก็ยังแตกต่างกันไป ฉะนั้น เวลาคนปฏิบัติไปแล้ว ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา มันรู้มันเห็นของมันนะ ครบกระบวนการของมัน นี้ถึงเป็นความจริง ไม่ใช่เป็นความสําคัญตนและสําคัญผิด นี่เป็นความจริง

ความจริงนี้ ถ้าอยู่ในหัวใจดวงใด หัวใจดวงนั้นจะชําระล้าง พ้นภพพ้นชาติ จะไม่มีสิ่งใดกับจิตดวงนี้อีก กับความเป็นไปของธรรมธาตุ เพราะจิตก็คือภพ ทําลายสิ้นแล้วก็จบกระบวนการของมัน นี้คือเป้าหมาย นี้คือเป้าหมายของเราที่เราอยากประพฤติปฏิบัติให้สมกับความสําเร็จของเราในการปฏิบัติของเรา เอวัง

๘

ทําเป็นไขสือ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๕ กันยายน ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้อากาศดีมาก อากาศเย็น เห็นไหม เป็นโอกาสที่เราจะประพฤติปฏิบัติกัน เป็นโอกาสที่เราจะนั่งภาวนา ถ้าอากาศเย็นนะ อากาศเป็นใจกับเรา เราปฏิบัติแล้วจิตใจควรจะร่มเย็นเป็นสุข จิตใจควรจะอยู่ในร่างกายนี้ ฟังธรรมนี้เพื่อเป็นที่เกาะของใจ ถ้าใจมันไม่มีที่เกาะ มันคิดของมันไปโดยตัวของมันเอง ใจนี้ ธรรมชาติของความรู้สึก นี่ความคิดมันรวดเร็วมาก มันจะคิดไปตามอํานาจของมัน ถ้ามีธรรมนี้เป็นเครื่องเกาะไว้ ถ้าเกาะไว้ เห็นไหม นี่ฟังธรรม

ถ้าฟังธรรมนะ ถ้ามันมีความรู้สึก มันเข้าไปสู่เนื้อของธรรม ถ้าธรรมนี้เข้าไปสู่ใจของเรา เราจะสะเทือนใจมาก มันจะสะเทือนใจมาก ถ้าสะเทือนใจแล้วนะ สิ่งที่จะทําให้มีความรู้สึกนึกคิดที่ออกไปนอกลู่นอกทาง มันจะไม่คิด ไม่ทํา เพราะมันเห็นคุณค่าไง เห็นคุณค่านะ

ชั่ววินาทีเดียว เห็นไหม ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น มันสามารถทําให้จิตใจนี้สะอาดบริสุทธิ์ได้ แต่ถ้าขณะที่ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น กว่าที่มันจะเป็นไปได้ มันจะต้องมีการก่อร่างสร้างตัวกันมา จิตนี้มันจะมีการก่อร่างสร้างตัวมันมา มันจะต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา ถ้าเกิดปัญญาขึ้นมา ปัญญาอันนี้มันจะเป็นประโยชน์กับใจดวงนี้

แต่ที่เราใช้ปัญญากันอยู่นี้ มันเป็นประโยชน์กับการดํารงชีวิต เพราะการดํารงชีวิตเรา เราต้องมีหน้าที่การงานของเรา เราทํา เห็นไหม เราใช้ปัญญาของเรา ปัญญาในหน้าที่การงานของเราเพื่อให้หน้าที่การงานของเราประสบความสําเร็จ ด้วยมีสติด้วยมีปัญญาของเรา นี้คือปัญญาทางโลก ปัญญาทางโลกคือปัญญาในสามัญสํานึก ปัญญาในความรู้สึกนึกคิดของมนุษย์นี้

แต่เราฟังธรรมๆ ฟังธรรมเข้าไปถึงหัวใจอันนี้ หัวใจของเราไง ปฏิสนธิจิต เวลาเกิดในไข่ ในครรภ์ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ จิตกําเนิด กําเนิด ๔ จิตเวียนตายเวียนเกิดนะ เพราะจิตมันเวียนตายเวียนเกิดของมัน มันถึงได้สร้างบุญญาธิการ สร้างอํานาจวาสนาบารมีมา ถ้าไม่สร้างอํานาจวาสนาบารมีมา เราจะไม่ได้มาเกิดเป็นมนุษย์

ดูสิ เราเกิดเป็นมนุษย์ เรามีโอกาสของเรา เรามีปัญญาของเรา เรามีหน้าที่การงานของเรา เราใช้ปัญญาของเรา เห็นไหม มนุษย์สามารถเอาช้างเอาม้า เอาสัตว์ที่มีกําลังเหนือกว่าเรามาใช้งานได้ นี่มนุษย์มีปัญญา ถ้ามนุษย์มีปัญญา มนุษย์ทําหน้าที่การงานของเรา

เวลาในชาติบ้านเมืองเขาบอกว่า ชาติจะเจริญ เจริญเพราะการศึกษา...ใช่ ชาติเจริญเพราะการศึกษา แต่การศึกษามาแล้วต้องมีศีลธรรมจริยธรรม ศีลธรรมที่ดีงาม ถ้าศีลธรรมที่ดีงาม เห็นไหม ในครอบครัวครอบครัวหนึ่งนะ ถ้าลูกเรากตัญญูกตเวที ความกตัญญูกตเวทีนี้ ถึงจะฟังเพื่อน ถึงจะมีเพื่อน มันก็มีจิตใจฝักใฝ่เผื่อพ่อเผื่อแม่ มันจะไม่ไปทั้ง ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ไง แต่ถ้ามันไม่มีจิตใจที่กตัญญูกตเวที เวลามันคิดของมัน มันไปของมันนะ

ดูสิ เวลาเด็กที่มันหนีออกจากบ้านไป มันเร่ร่อนของมันไป ด้วยความคิดของมันว่ามันจะเอาตัวของมันรอดได้ พ่อแม่ ถ้าเราดูแลของเรา เห็นไหม ในเมื่อชาติตระกูลของใคร ใครก็ต้องรักษาเป็นเรื่องธรรมดา ถ้าเรื่องธรรมดานะ มันมีความเข้าใจกันได้ สิ่งต่างๆ ที่เราคุยกันรู้เรื่องได้ อันนี้มีคุณค่ามาก

ในครอบครัวของเรามีความร่มเย็นเป็นสุข ในเมื่อในครอบครัวของเราคุยกันรู้เรื่อง สิ่งนี้ เห็นไหม เวลาเรากลับบ้าน ในบ้านของเรา เรากลับบ้านแล้วเรามีความสุขนะ บางคนไม่อยากกลับบ้าน เพราะในบ้านมีแต่เรื่องมีแต่ปัญหาทั้งนั้น แล้วคิดดูสิว่าเวียนตายเวียนเกิดมา ทําไมมันเป็นแบบนั้นล่ะ

คําว่า “เวียนตายเวียนเกิดมา” เวลาเกิดมาทุกคนก็ต้องให้สมความปรารถนา มีลูกมีเต้ามีต่างๆ ก็อยากจะให้เชื่อฟัง ให้เป็นคนดีทั้งนั้นน่ะ นี่เพราะเราปั้นของเรามากันเอง แต่ทําไมคุยกันไม่รู้เรื่องล่ะ แต่ถ้าคุยกันรู้เรื่อง เห็นไหม สิ่งนี้เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา นี่เวียนตายเวียนเกิด จิตนี้สําคัญ

ถ้าจิตนี้สําคัญ เห็นไหม ทรัพย์สมบัติต่างๆ ที่เราจะได้มานี้ เราได้มาด้วยมีสติด้วยมีปัญญา มันถึงมีทรัพย์สมบัติสิ่งนั้นมา มีทรัพย์สมบัติสิ่งนั้นมาแล้วเราจะใช้สอยอย่างใด เราจะเอาทรัพย์สิ่งนั้นมาเป็นประโยชน์อะไรกับการดํารงชีวิตของเรา เห็นไหม ทรัพย์นี้มันต้องไปแลกอาหารมา ในเมื่ออาหารมันเป็นการดํารงชีวิต ทรัพย์นี่กินไม่ได้นะ แต่ทรัพย์นี่เราใช้แลกเปลี่ยนมาเป็นประโยชน์กับเราได้ ฉะนั้น สิ่งที่เราได้มา ทรัพย์สมบัติๆ มันเป็นประโยชน์หรือไม่เป็นประโยชน์ ถ้ามันไม่เป็นประโยชน์ เราหามาแล้วเราต้องเก็บต้องรักษา ไอ้การเก็บรักษานี่สําคัญมาก

ตระกูลใดรู้จักซ่อมบํารุงรักษา มีการเก็บ มีการประหยัดมัธยัสถ์ ตระกูลนั้นจะมั่นคง ตระกูลใดใช้จ่ายฟุ่มเฟือย ตระกูลใดไม่รู้จักเก็บรักษา ตระกูลนั้นจะขัดสนไปข้างหน้า เห็นไหม ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนตั้งแต่ฆราวาสนะ ในความเป็นอยู่ของโลก นี่ความเป็นอยู่ของโลก ถ้าเขามีสิ่งนั้นแล้วจิตใจเขามีความสุข มีความสงบ มีความระงับ เขาถึงจะมีแก่ใจที่จะมาศึกษาธรรม ถ้ามาศึกษาธรรม ศึกษาธรรมเพื่อใครล่ะ? ก็เพื่อชีวิตเขานั่นแหละ ถ้าจิต ชีวิตของเขาลุ่มๆ ดอนๆ เขาก็มีความทุกข์ความยากของเขา

นี่โอกาสของคนนะ เวลาคนเกิดมา คนที่มีโอกาส เขาก็ไม่ประพฤติปฏิบัติของเขา เขามีโอกาสคือเขาพร้อมทุกอย่าง แต่เขาไม่ทําของเขา เพราะจิตใจของเขาหยาบ จิตใจของเขาคิดว่าเขาเกิดมาแล้วต้องใช้ชีวิตของเขาให้มีความร่มเย็นเป็นสุขในอุดมคติของเขา แต่คนที่ขาดแคลน คนที่ทุกข์ยากขาดแคลน อยากจะประพฤติปฏิบัติ มันก็มีหน้าที่การงานมาบีบคั้น มีหน้าที่การงานต้องรับผิดชอบ นี่คนอยากทําก็ไม่ได้ทํา ไอ้คนไม่อยากทํา ไอ้คนที่มีโอกาสกลับไม่อยากทํา เห็นไหม เกิดมาทุกคนไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนะ สิ่งที่เป็นวัฏฏะนี่ วัฏวน ถ้าวัฏวน เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนถึงที่สุดแห่งทุกข์ ศาสนาสอนตั้งแต่ความเป็นอยู่ในบ้าน ความเป็นอยู่ของการบริหารจัดการ ความเป็นอยู่ ความกตัญญูกตเวทีเป็นเครื่องหมายของคนดีต่างๆ สอนให้คนเป็นคนดีเพื่อให้สังคมร่มเย็นเป็นสุข ถ้าสังคมร่มเย็นเป็นสุขนะ สมณะชีพราหมณ์ก็มีโอกาสได้ประพฤติปฏิบัติ แล้วสมณะชีพราหมณ์ประพฤติปฏิบัติ แล้วเราล่ะ เราเป็นใคร เราก็อยากจะประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราอยากประพฤติปฏิบัติ เพราะให้พ้นจากทุกข์ มันก็ต้องมีแก่ใจนะ

คนนอนหลับอยู่นะ เราจะป้อนอาหารเขา เราจะสั่งสอนเขา คนนอนหลับมันไม่รับรู้สิ่งใดหรอก จิตใจมันหลับใหลไปกับโลก เราก็เห็นนะ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ผู้ที่เห็นโทษ ผู้ที่จะเอาตัวรอดให้ได้ นี่เรามองไปในโลกสิ เขาก็บอกว่าเรานี่เห็นแก่ตัว ทําไมเราไม่อยู่กับโลกเขา ทําไมไม่ทํางานตามโลกที่เขาบริหารจัดการกัน เราหลีกตัวออกมา เราปลีกตัวออกมา แล้วเราจะได้ประสบความสําเร็จไหม เป็นคนเห็นแก่ตัวๆ เห็นไหม นี่เวลาโลกเขาพูดอย่างนั้น เราล่ะ เราจะมีกําลังใจมากพอไหม

ถ้าเรามีกําลังใจของเรา เราเข้าใจของเราได้ ถ้าจิตใจมันละเอียด จิตใจที่มันละเอียดกว่ามันจะเข้าใจสิ่งนั้นได้ ถ้าเราเข้าใจสิ่งนั้นได้ เราต้องวางสิ่งนั้นไว้ เพราะถ้าจิตใจมันด้าน มันทําไขสือนะ คนทําไขสือ เห็นไหม เขาทําของเขา เขาไม่โต้ไม่แย้ง ไม่แอะสักคําเลย เขาทําไขสือ ทําไม่รู้ไม่ชี้

ถ้าไขสือโดยสันดาน เห็นไหม เด็กที่เราต้องการให้มันเชื่อฟัง ให้มันฟังเรา ถ้ามันดื้อ มันทําไขสือของมัน พอไขสือของมัน เราอธิบายขนาดไหน เขาก็ไม่รับรู้กับเราทั้งนั้นน่ะ นี้พูดถึงถ้าทําไขสือโดยสันดาน ถ้าทําไขสือทางโลก เขาเอาแต่ประโยชน์ของเขา ถ้าเป็นประโยชน์ของเขา เขาเอา แต่ถ้าเป็นประโยชน์กับคนอื่น เขาไม่สนใจ เห็นไหม นี่ทําไขสือ ถ้าทําไขสือแล้วมันจะไม่เป็นประโยชน์กับใคร นี้ไขสือโดยสันดาน

แต่เวลาถ้าเป็นกิเลสล่ะ เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ของเราชี้ว่า อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ ปัจจยาการของอวิชชาในหัวใจของสัตว์โลก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก เห็นไหม เพราะมีอวิชชามันถึงมีการเกิด ถึงมีการขับเคลื่อนไป ถ้าจิตมีการขับเคลื่อนไป สิ่งที่ขับเคลื่อนไป เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นสิ่งนี้มา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเป็นกษัตริย์ ไปเที่ยวสวน เห็นยมทูต เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย เราก็ต้องเป็นอย่างนั้นหรือ ถ้าเป็นอย่างนั้นนะ สถานะของทางโลกคือจะได้เป็นกษัตริย์ สถานะของทางโลก สิ่งที่ทางโลกเขาแสวงหากัน อํานาจนี่ทุกคนแสวงหา แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้สละทิ้งมา สละทิ้งมาเพราะว่า ถ้าเราเป็นกษัตริย์ เราก็ต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตาย เพราะเกิดมาเป็นมนุษย์ เพราะได้สร้างสมบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์ ตั้งแต่พระเวสสันดรย้อนกลับไป ถึงพระเวสสันดรเป็นชาติสุดท้ายมาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะนี่ อันนี้มันสร้างสมบุญญาธิการมา สร้างสมบุญญาธิการมาเพราะจิตละเอียดลึกซึ้ง เห็นไหม ถึงเห็นคุณค่าไง

เห็นคุณค่า บอกว่า ถ้าเป็นกษัตริย์อยู่ ก็ต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตาย เป็นแบบนั้น แต่ถ้าเราออกแสวงหาล่ะ ออกแสวงหาการไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ถ้าออกแสวงหาการไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย มันจะไปแสวงหาที่ไหนล่ะ

แสวงหา เวลาออกไปบวชแล้วเข้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ไปแสวงหาทางโลก ทางโลกหมายความว่า เวลาศาสดาต่างๆ ที่ปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ๆ นี่ฌานโลกีย์ ฌานโลกีย์คือทางโลก เห็นไหม

โลกนี้มีกายกับใจ เพราะเราเกิดมาเป็นมนุษย์ มีชีวิต พอมีชีวิตขึ้นมา เรามีร่างกาย พอมีร่างกาย โลกเห็นได้แต่ร่างกาย เป็นหญิง เป็นชาย เป็นนักบวชต่างๆ เขาเห็นแต่ร่างกายความเป็นมนุษย์ไง แต่ค่าของนํ้าใจๆ นี่ศาสนาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสวงหาอยู่ แสวงหาตรงนี้

แสวงหา เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอดอาหาร ๔๙ วัน จนขนเน่านะ รากขนเน่า ร่วงหมดเลย นี่เพราะอดอาหารเฉยๆ ไง คําว่า “อดอาหารเฉยๆ” เพราะอะไร คนเราเห็น เราเห็นแต่ร่างกายของคน แต่ความรู้สึกนึกคิดของคนล่ะ ความรู้สึกนึกคิดมาจากไหนล่ะ? มันมาจากจิต ถ้ามันมาจากจิต แล้วจิตมันปรารถนา นี่กิเลสมันพาไขสือไง พาไขสือว่าเราจะประพฤติปฏิบัติ ไปปฏิบัติกับใครก็แล้วแต่ ทําทุกรกิริยาต่างๆ อดอาหาร อดอาหารก็คือการอดอาหาร อดอาหารก็อดแบบคนทุกข์คนยากที่ไม่มีจะกิน อดอาหารนั่นก็อดของเขา เวลาอดอาหารไปแล้ว อดอาหารเพราะคิดว่าจะชําระกิเลส อดอาหารเพื่อจะชําระกิเลสๆ แล้วมันก็ชําระไม่ได้ มันชําระไม่ได้เพราะว่ามันอดโดยไม่ได้ใช้ปัญญา อดโดยไม่ใช่เป็นมรรค เพราะขณะนั้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กําลังลองผิดลองถูกอยู่ มันก็ไม่มีทางออกไง

แต่เวลาทําถึงที่สุดแล้ว มันลองมาทุกๆ วิถีทาง มันไปไม่รอดแล้ว เห็นไหม กลับมาฉันอาหารของนางสุชาดา กลับมาฟื้นฟูร่างกาย พอฟื้นฟูร่างกาย นี่คิดถึง จิตใจมันปลอดโปร่ง คิดถึงวันที่เราเป็นราชกุมาร กําหนดลมหายใจเข้าลมหายใจออก อานาปานสติ เห็นไหม จิตใจมันร่มเย็นเป็นสุขขนาดไหน เวลาฉันอาหารของนางสุชาดาแล้วกําหนด “คืนนี้ถ้าเรานั่งแล้วไม่ตรัสรู้ จะนั่งจนตายคืนนี้เลย” กําหนดอานาปานสติให้จิตมันสงบเข้ามา

จากที่อดอาหารเฉยๆ เวลาจิตมันสงบเข้ามา มันมีปัญญาของมัน ขณะที่ว่าจิตสงบเข้ามาด้วยสติปัญญา เห็นไหม บุพเพนิวาสานุสติญาณ มันเคลื่อนไปก็รู้ทัน จิตมันรู้ทันนะ รู้ย้อนกลับไปตั้งแต่พระเวสสันดร ย้อนกลับไปไม่มีที่สิ้นสุด นี่มันมีสติปัญญา พอมีสติมีปัญญา เป็นสติปัญญาทางโลก ทางโลกหมายความว่า คนเกิดมามีกายกับใจ เจ้าลัทธิต่างๆ ที่เขาประพฤติปฏิบัติอยู่นี่ เขาก็ประพฤติปฏิบัติของเขาโดยทางโลก ทางโลกคือฌานโลกีย์ ทางโลกคือจิตมันสงบ จิตมันเหาะเหินเดินฟ้า มันเป็นเรื่องโลกๆ ทั้งนั้นน่ะ เพราะมันไม่ผ่านมิติเข้าไปสู่การชําระกิเลสได้

ฉะนั้น สิ่งที่ปฐมยาม บุพเพนิวาสานุสติญาณ นี่เรื่องโลกๆ ดึงกลับมาจุตูปปาตญาณ ก็ยังโลก เพราะมันยังเกิด เห็นไหม จิตนี้ตายแล้วก็เกิดในกามภพ รูปภพ อรูปภพ มันก็เกิดในวัฏฏะ มันก็ยังเป็นเรื่องโลกๆ ถ้าเรื่องโลกมันชําระกิเลสไม่ได้ ย้อนกลับมาถึงปัจจุบัน ย้อนกลับมา จิตที่สงบเข้ามาแล้วเข้าสู่ปัจจุบันของใจ ถ้าใจเข้าสู่ปัจจุบัน อาสวักขยญาณ ปัจจุบันที่ใจมันทํา เห็นไหม ถ้าใจมันทํา นี่ไง สิ่งที่อาสวักขยญาณชําระกิเลสในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ ชําระกิเลส พลิกฟ้าควํ่าดินน่ะ จบสิ้นกระบวนการของมันไป จบสิ้นกระบวนการของมันไปได้อย่างไร

อาสวักขยญาณ นี่มรรค ๘ ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ความชอบธรรม สติชอบ สมาธิชอบ ปัญญาชอบ งานชอบ ความชอบธรรมอันนั้นมันเป็นปัญญา มันเป็นมรรค

ขณะที่อดอาหาร ตอนที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าชายสิทธัตถะที่กําลังต่อสู้กับกิเลส ที่ทําการอดอาหาร มันอดอาหารโดยไม่ได้ใช้ปัญญา ไม่ได้อดอาหารด้วยจิต เห็นไหม จิตไม่มีกําลัง จิตไม่มีปัญญา จิตนี้ไม่มีการกระทําขึ้นมา มันอดอาหารเฉยๆ การอดอาหารอย่างนั้น นี่เรื่องของกายกับใจ โลกเห็นได้ เห็นเป็นเรื่องโลกๆ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มรรคญาณที่มันเกิดขึ้น มันพร้อม มรรค ๘ พร้อมกัน ที่ชําระกิเลสจนสิ้นกิเลสไป เห็นไหม พอสิ้นกิเลสไป วางธรรมและวินัยนี้ไว้ สิ่งที่วางธรรมวินัยนี้ไว้ให้เราก้าวเดินตาม

เราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา เวลาเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่เราศึกษากันมานี่ศึกษา ถ้าจิตใจเราเป็นธรรมนะ ศึกษามา นี่ปริยัติศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ปฏิบัตินี่ทําอย่างไร

เราศึกษามาเป็นปริยัติ เราว่าเรารู้ เห็นไหม ถ้ากิเลสมันไขสือนะ มันทําสิ่งนี้ ถ้าทําสิ่งนี้มันก็เป็นอุปาทาน ถ้าเป็นอุปาทาน มันก็เป็นสัญญา พอสัญญาขึ้นมา เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไป มันจะเป็นอย่างนั้นน่ะ ดูสิ เวลากิเลสมันไขสือ ไขสือนี่มันอ้างธรรมะไง อ้างธรรมะโดยที่จิตใจนี้มันไม่เป็นธรรม นี่อ้างอิง เห็นไหม

ในการฝึกงาน คนที่ฝึกงาน เราไปฝึกงานกับที่สํานักงานใดก็แล้วแต่ งานนั้นเราฝึกงานมาเพื่องานของเจ้าของงานนั้น ไม่ใช่ของเรา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทดสอบมาด้วยใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้มรรคได้ผลขึ้นมาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วสอนเรา วางธรรมและวินัยนี่คือทฤษฎี คือคําบอกเล่า คือสิ่งต่างๆ ที่ให้เข้ามาสู่ใจ

แล้วเราเอาสิ่งนั้นมา เห็นไหม เวลามันไขสือ มันศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปริยัติ ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติขึ้นมา ถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริง มันจะเป็นความเป็นจริงขึ้นมาจากใจดวงนั้น แต่ถ้าใจดวงนั้นมันไม่เป็นความจริง แต่มันอ้างธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ถ้ากิเลสพาไขสือ มันจะทําให้การปฏิบัติของเรามันสร้างภาพขึ้นมาโดยไม่เป็นตามความเป็นจริง ถ้าไม่เป็นตามความเป็นจริง เราก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้น ถ้าจิตใจเราอ่อนแอ

จิตใจเราอ่อนแอคือบารมีธรรมมันอ่อนแอนะ สิ่งใดที่เกิดขึ้นเราก็วิตกวิจารณ์ “เราก็ทําของเราแล้ว เราก็ประพฤติปฏิบัติของเราแล้ว สิ่งต่างๆ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนก็ได้ทําสมบูรณ์ทุกอย่างหมดแล้ว ทําไมมันไม่เป็นไป ไม่เป็นไป” เห็นไหม เวลากิเลสมันพาไขสือ มันทําให้เราล้มลุกคลุกคลานนะ เวลาล้มลุกคลุกคลานมา เราก็น้อยเนื้อตํ่าใจ “ปฏิบัติธรรมเพื่อความร่มเย็นเป็นสุข ทําไมปฏิบัติธรรมแล้วมันทุกข์ยากขนาดนี้”...เวลามันทุกข์ยากขนาดนี้ เวลาทํามันทุกข์ยาก ทุกข์ยากเพราะกิเลสมันต่อต้าน กิเลสในใจของเราน่ะ

เวลาเราเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ เราก็สร้างคุณงามความดีของเรา เห็นไหม ถ้ามีสติปัญญา เราก็สร้างคุณงามความดีของเราด้วยความหลง ด้วยความไม่เข้าใจ คุณงามความดีของเรานี่เราทําแล้วมันเบียดเบียนใครบ้างล่ะ มันทําสิ่งใดไปกระทบกระเทือนใครบ้างล่ะ เห็นไหม เราคิดว่าเป็นบุญๆ ถ้ามันเป็นบาปล่ะ มันเป็นกรรมล่ะ ถ้ามันเป็นกรรม สิ่งนั้นเราได้สร้างบุญสร้างบาปมาในใจเรามหาศาล ฉะนั้น สิ่งที่เราทํามาๆ มันฝังจมมาในหัวใจของเรา เวรกรรมมันฝังอยู่ในปฏิสนธิจิตนี่ ฉะนั้น เวลาปฏิบัติขึ้นมา เราจะชําระล้าง เราชําระล้าง นี่ของที่มันฝังอยู่รากลึกมาก แล้วเราพยายามจะชําระล้าง เห็นไหม

ถ้าเราเวียนตายเวียนเกิด ดูนะ ดูทางโลกเขา ถ้าเขาทําไขสือ เขาบอกว่าเขานับถือศาสนาพุทธ แล้วศาสนาพุทธสอนอย่างไร เขาไม่รู้เลยนะ เขานับถือศาสนาพุทธแต่ไม่รู้ว่าศาสนาพุทธสอนสิ่งใด แล้วเวลาศาสนาพุทธสอนให้มีทาน ศีล ภาวนา ให้รู้จักประโยชน์กับตัวเอง เขาก็บอก เขาก็คิดเอาเองว่า “เราจะให้ทําไม ในเมื่อเราทําหน้าที่การงานมาด้วยความทุกข์ความยาก เราจะให้ทําไม” เห็นไหม ทั้งๆ ที่ให้เพื่อประโยชน์กับจิตดวงนั้นนะ ถ้าจิตดวงนั้นรู้จักเสียสละมาเพื่อให้จิตใจมันเปิดกว้าง ถ้าจิตใจมันเปิดกว้าง มันจะมีสติปัญญาที่จะแยกแยะได้ว่าสิ่งใดผิดสิ่งใดถูก แล้วมันจะมีโอกาสของมัน

ถ้ามันทําไขสือของมัน มันเป็นเรื่องโลกๆ ถ้าโลกเป็นแบบนั้น เขาก็คิดของเขาอย่างนั้น แต่ถ้าจิตใจของเราล่ะ จิตใจของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา แต่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติของเรา เราก็ประพฤติปฏิบัติเพื่อความร่มเย็นเป็นสุขๆ ทําไมมันปฏิบัติแล้วมันไม่มีความร่มเย็นเป็นสุข

มันไม่มีความร่มเย็นเป็นสุขเพราะกิเลสมันต่อต้าน เพราะกิเลสมันไม่ต้องการให้เราประพฤติปฏิบัติ เพราะกิเลสมันกลัวธรรม กิเลสมันกลัวศีล สมาธิ ปัญญา เพราะศีล สมาธิ ปัญญาจะเข้าไปชําระล้างมัน จะเข้าไปพิสูจน์กันว่า ในชีวิตเรานี่ ถ้ากิเลสมันครอบงํา มันก็จะทําให้เราใช้ชีวิตแบบโลกๆ เห็นไหม

คําว่า “โลกๆ” เขาก็หลงใหลกัน โลกคือตัณหาความทะยานอยาก โลกคือสมุทัย พอสมุทัยมันก็คิดจินตนาการไปว่าสิ่งนั้นจะเป็นสุขๆ สิ่งนั้นๆๆ แล้วมันก็แสวงหาสิ่งนั้น วิ่งตามสิ่งนั้นไป แล้วก็ตะครุบเงาไป ไม่เจอสิ่งใดที่เป็นสุขจริงเลยสักอันหนึ่ง ถ้ามันไม่เป็นสุขจริงสักอัน นี่กิเลสมันหลอกอย่างนั้นไง เพราะกิเลสมันต้องการจิตของเรา ต้องการภวาสวะ ต้องการภพ ปฏิสนธิจิตเป็นบ้านเป็นเรือนของเขา

กิเลสเป็นนามธรรมนะ พญามารนี่เป็นนามธรรม แล้วพญามารมันอยู่ที่ไหน ดูสิ เวลาพอพญามาร กิเลสมันกระตุ้นเราให้เราทํากรรม เวลาทํากรรม ทํากรรมตามที่มันพอใจ มันเป็นสมุทัยที่หลอกล่อให้เราทําตามที่มันพอใจ พอทําเสร็จแล้วกิเลสมันก็ไปนั่งหัวเราะอยู่ แต่ความสุขความทุกข์ สิ่งที่กระทําแล้ว ผลที่เกิดขึ้น เกิดขึ้นกับจิตของเรา เห็นไหม มันอาศัยบ้านของเรา อาศัยหัวใจของเราเป็นที่อยู่ แล้วหลอกลวงเราให้เราทําตามแต่อํานาจของมัน ทําตามแต่อํานาจของมันแล้วก็อยู่ในอํานาจของมันตลอดไปไง ทําแล้วมันก็อยู่ในอํานาจของกิเลสตลอดไป แล้วเราก็ทุกข์เราก็ยาก

แต่เราเกิดมาในชาติปัจจุบันนี้ เราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา แล้วเราอยากจะพ้นจากทุกข์ ถ้าเราปฏิบัติขึ้นมา ในปัจจุบันนี้เรามีความรู้สึกนึกคิด เรามีความรู้สึกนึกคิดที่ดี เรามีความรู้สึกนึกคิดที่จะแสวงหาทางออก เห็นไหม ถ้าเรามีความรู้สึกนึกคิดที่จะแสวงหาทางออก เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา กิเลสในหัวใจของเรา คือมันทบต้นทบปลายมาตลอดไง คือสิ่งที่สะสมมาในหัวใจมันขัด มันกีดมันขวาง...มันกีดมันขวาง มันกีดขวางแบบใด

เวลามันกีดมันขวางนะ เราตั้งสติขึ้นมา เราพยายามจะทําความสงบของเราขึ้นมา มันก็ได้ชั่วครั้งชั่วคราว เพราะมันไม่ต่อเนื่อง พอมันไม่ต่อเนื่องมันก็ล้มลุกคลุกคลาน เวลาคําบริกรรมของเรา เราพุทโธๆ นี่คําบริกรรมของเรา มันก็เกาะคําบริกรรมของเรา เดี๋ยวถ้าสติมันขาด คําบริกรรมนั้นมันก็เลือนรางไป ความเลือนรางไปกับความชัดเจนมันแตกต่างกัน

เวลาพุทโธๆ มันชัดเจน แต่มันละเอียด จากหยาบๆ นี่เรานึกเอา นึกเอาหยาบๆ พอมันชัดเจนขึ้นมา เห็นไหม พุทโธกับเรามันจะกลมกลืนกัน กลมกลืนกันจนมันละเอียดเข้าไป จนพุทโธไม่ได้เลย เห็นไหม ถ้ามันละเอียดเข้าไปๆ ความละเอียดเข้าไปอย่างหนึ่ง แต่เราพุทโธๆๆ แล้วเลอะเลือนนั้นอย่างหนึ่ง มันแตกต่างกัน แตกต่างกัน ถ้ามันมีสติปัญญา เห็นไหม นี่คนที่ฉลาดเท่านั้น

เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เขาบอกว่า “พุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา ในการประพฤติปฏิบัติ ปัญญาจะชําระล้างกิเลส”...แล้วปัญญาของใครล่ะ

เวลากิเลสมันทําไขสือนะ มันจะอ้างว่าสิ่งนี้เป็นปัญญา นี่กิเลสมันอ้างว่าเป็นปัญญา เราก็เชื่อมันไง เราเชื่อว่า “สิ่งนี้เป็นปัญญา ปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก นี่ธรรมะ ปฏิบัติไปแล้วมันจะเป็นไตรลักษณ์ มันจะเป็นสิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา มันก็เป็นอนัตตา มันก็ปล่อยวางหมดแล้ว”

เห็นไหม ถ้ากิเลสมันไขสือ มันทําให้ล้มลุกคลุกคลาน เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา เราก็มีความอัดอั้นตันใจกันว่า “ทําไมมันทุกข์มันยากขนาดนี้”...มันทุกข์มันยาก มันเป็นที่นิสัยนะ ถ้าบางคน ผู้ที่เป็นบัว ๔ เหล่า ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย เขาก็ทําของเขามา ผู้ที่ปฏิบัติแล้วล้มลุกคลุกคลาน มันยังไม่ได้สิ่งใดมา มันก็ต้องทําของเราไป สิ่งนี้มันเป็นอํานาจวาสนาของเรา มันเป็นสิ่งที่เราสะสมมาทั้งนั้นน่ะ

คนที่สร้างบุญกุศลมา เขามีจุดยืนของเขา จิตใจเขามั่นคงของเขา การกระทําของเขาเสมอต้นเสมอปลาย ความเสมอต้นเสมอปลาย จิตใจมันก็ได้รับการดูแลมาแบบเสมอต้นเสมอปลายใช่ไหม อย่างของเรานี่เราปฏิบัติกัน เดี๋ยวเราก็มีความมุมานะอดทน เราก็หักโหมของเรา มันก็ดีขึ้นมาพักหนึ่ง พอดีขึ้นมาแล้ว พอขาดสติ มันก็ไม่รู้จักดูแลรักษา พอไม่ดูแลรักษา มันก็เสื่อมไป เห็นไหม พลังงานทุกอย่างถ้าเราใช้แล้วมันต้องเสื่อมไปเป็นธรรมดา จิตของเราก็เหมือนกัน นี่ความเสมอต้นเสมอปลาย

ถ้าความเสมอต้นเสมอปลาย แล้วจิตเรามั่นคง เราทําความสงบของใจเข้ามามากน้อยขนาดไหน ถ้ามันออกฝึกหัดใช้ปัญญานะ ถ้าปัญญามันเกิดจากภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากจิตที่มันสงบแล้วมันออกรู้ออกเห็น ออกรู้ออกเห็นในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม ในความรู้สึกนึกคิดเรานี่แหละ

ความรู้สึกนึกคิดของเรา เวลากิเลสมันพาใช้นะ กิเลสมันก็ใช้ความรู้สึกนึกคิดของเราไปทําโทษ ทําสิ่งที่เข้ามาเป็นโทษกับตัวเราเอง แต่เพราะเรามีสติเรามีปัญญา เราทําความสงบของใจเข้ามา เราก็มีความรู้สึกนึกคิดเหมือนกัน แต่ความรู้สึกนึกคิดนี้มันอยู่บนสัมมาสมาธิ มันอยู่กับจิตที่ตั้งมั่น จิตที่อิ่มจากอารมณ์ อิ่มเพราะเรามีคําบริกรรมของเรา

พอมันฝึกหัดใช้ปัญญาไป มันแยกแยะไป มันจับต้องได้ นี่การขุดคุ้ยหากิเลส การขุดคุ้ยว่าเราจะใช้ปัญญาตรงไหน ใช้ปัญญาอย่างใด ใช้ปัญญาให้มันเป็นภาวนามยปัญญาเกิดขึ้นมาได้อย่างไร ถ้ามันเลื่อนลอย มันจับต้องสิ่งใดไม่ได้ มันก็ว่าง เวิ้งว้างไปหมด แต่จับต้องสิ่งใดไม่ได้ นี่จับต้องสิ่งใดไม่ได้ แต่ปัญญามันเกิดขึ้นมา มันเกิดขึ้นมาเพราะเหตุใดล่ะ

เพราะถ้ากิเลสมันไขสือ “มันก็ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ถ้าเวิ้งว้างไปนี่ เวิ้งว้าง นิพพานเป็นความว่าง เป็นต่างๆ มันเป็นผลของการภาวนาไง”

แต่ถ้ามันเป็นธรรมนะ ถ้ามีสติ เราฝึกหัดของเรา เรามีสติของเรา ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ จิตมันอิ่ม จิตมันอิ่มของมัน มันมีกําลังของมัน นี่เราพิจารณาของเรา พิจารณาในความรู้สึกนึกคิดเรานี่แหละ ถ้าพิจารณาความรู้สึกนึกคิด เราพิจารณาของเราไป มันสลดมันสังเวชเข้ามา สลดสังเวชเข้ามา แล้วพยายามใช้สติปัญญาของเราสังเกตดู สังเกตนะ ความคิดมันเกิดอย่างไร เวลาความคิดที่คิดขึ้นมานี่มันเกิดอย่างไร ถ้ามันจับต้องได้ จับต้อง เห็นไหม จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นกาย จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม ถ้าจิตมันเห็น มันจับต้องของมัน มันสะเทือนเลื่อนลั่นกลางหัวใจ ถ้ามันสะเทือนเลื่อนลั่นกลางหัวใจ เห็นไหม มันไม่ไขสือแล้วนะ

ความว่าไขสือนี่ เวลาปฏิบัติไป กิเลสมันพาไขสือนะ มันก็บอกสิ่งนี้เป็นธรรม มันดีมันงามไปหมด คําว่า “ดีงาม” หมายความว่า ปฏิบัติไปแล้วมันเบา มันมีความรู้สึกนึกคิดที่ดีๆ...ความรู้สึกนึกคิดที่ดีๆ มันก็เป็นความดี ความดีเป็นความดีของใจ แต่เวลากิเลสมันพลิกแพลง กิเลสมันพาไขสือ กิเลสมันพาออกใช้ มันก็คิดเหมือนกัน แต่มันคิดเป็นวิบากกรรม คิดแต่สิ่งที่ทําให้ล้มลุกคลุกคลาน คําว่า “ล้มลุกคลุกคลาน” พอคิดแล้วจิตใจมันจะสั่นไหว พอจิตใจมันสั่นไหวนะ มันก็ทําให้จิตเสื่อม จิตใจนี้มันไม่มีหลักมีเกณฑ์ของมัน แล้วเวลาคิดสิ่งใดทําสิ่งใด มันทําเป็นเรื่องโลกๆ เห็นไหม ถ้าเรื่องโลก มันจะสร้างเวรสร้างกรรมทั้งนั้นน่ะ นี่เวลาคิดทางลบ คิดทางชั่ว

ถ้าคิดทางดี มันก็เป็นประโยชน์กับทางดี เป็นประโยชน์กับหัวใจของเรา นี่มันคิดทางดีเพราะมันพาใจไปในสิ่งที่ดี มันก็เบามันก็สบาย นี่มันก็เป็นเรื่องโลกน่ะ ถ้าเรื่องโลกแล้ว ในการประพฤติปฏิบัติ ถ้ามันพาไขสือ จิตมันดื้อ จิตมันด้าน จิตมันไม่มีภาวนามยปัญญา ไม่มีมรรคญาณ ไม่มีสิ่งใดที่เข้าไปขุดคุ้ย เข้าไปจับสิ่งที่จะเป็นประโยชน์กับเราไง นี่พูดถึงการประพฤติปฏิบัตินะ

เห็นไหม เวลาทางโลกเขา เขาบอกว่า “ปฏิบัติเพื่อความสุข แล้วเวลาปฏิบัตินี่ทําไมเราไม่มีความสุข เราปฏิบัติแล้วทําไมมันต้องล้มลุกคลุกคลานขนาดนี้”...การล้มลุกคุลกคลานขนาดนี้ ถ้าเป็นธรรมๆ ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น สิ่งที่ว่าช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น มันก็สร้างสมมาจากนี่ไง ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น เวลามรรครวมตัว มรรคสามัคคี มันสมุจเฉทปหาน นี่ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น ทีเดียวมันขาดเลย แต่ก่อนที่มันจะขาด มันเอาอะไรมาขาดล่ะ

เรานะ ดูสิ เรารักษาโรค คนเจ็บไข้ได้ป่วยไปรักษาโรค หมอเขาต้องวินิจฉัยว่าเป็นโรคอะไร เขาต้องดูแลรักษา เห็นไหม ถ้าเขาวิเคราะห์โรคไม่ได้ เขาก็รักษาตามอาการนั้น จนกว่าร่างกายนั้นจะแข็งแรง พอร่างกายนั้นแข็งแรง โรคนั้นก็จะหายไปโดยธรรมชาติของมัน นี่เขามีที่มาที่ไปทั้งนั้นน่ะ ทีนี้ของเรา เราจะชําระล้างกิเลสของเรา เราจะฆ่ากิเลสของเรา เราจับต้นชนปลายไม่ถูกเลย แล้วมันจะเอากิเลสมาจากไหน

การฝึกหัดไปมันก็ดีกับชั่วนี่แหละ เห็นไหม กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา อพฺยากตา ธมฺมา ทําดีมา ทําชั่วมา นี่ถ้าพูดถึงความดี ความดีมันก็ปล่อยวาง มันก็เวิ้งว้าง มันก็มีความร่มเย็นเป็นสุข ถ้าความชั่ว ความชั่วมันเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันก็ทําให้จิตใจขุ่นมัว นี่มันก็เดินไปคู่กันน่ะ แล้วอะไรมันเป็นธรรมล่ะ เห็นไหม กิเลสมันพาไขสือไง ทําพาไขสือนี่มันทําให้เราปฏิบัติแล้วมันไม่เป็นประโยชน์กับเรา

ถ้าเป็นประโยชน์ เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ไง “อานนท์ เธอบอกเขานะ บริษัท ๔ นี่ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด อย่าบูชาเราด้วยอามิสเลย” เราก็เชื่อฟัง เห็นไหม ด้วยอามิสบูชา เราได้ทําของเรากันมาแล้ว แต่ในปัจจุบันนี้เราจะปฏิบัติบูชา

นี่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “อานนท์ บอกเขานะ ให้ปฏิบัติบูชาเถิด” เพราะผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้นเขาจะได้มรรคได้ผลของเขา เขาจะได้คุณงามความดีของเขา เห็นไหม เวลาปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็ปฏิบัติเพื่อเรานั่นแหละ ปฏิบัติเพื่อให้หัวใจมันรู้จักคุณจักโทษ รู้จักความดีความชั่ว ความดีความชั่วทางโลกนั้นอย่างหนึ่ง ความดีความชั่วทางโลกที่เราประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี้มันเป็นความดีความชั่วที่ทําให้เราเกิดในวัฏฏะ

ผลของวัฏฏะ เห็นไหม เกิดมาแล้วมันจะมีอํานาจวาสนาบารมีมาขนาดไหน จิตใจจะมีความมั่นคงขนาดไหน จิตใจจะวอกแวกวอแวขนาดไหน มันก็เป็นจริตนิสัยที่สร้างมาทั้งนั้นน่ะ นี่ความดีความชั่วของวัฏฏะ

แต่ในการประพฤติปฏิบัตินี่เป็นความดีความชั่วของจิตปัจจุบันนี้เลย ปัจจุบันนี้ ถ้าสํารอกคายกิเลสออกเดี๋ยวนี้ มันก็จะสิ้นกิเลสเดี๋ยวนี้ มันไม่ไปรอชาติไหนอีกแล้วล่ะ มันจะปฏิบัติเดี๋ยวนี้แหละ ถ้าปฏิบัติเดี๋ยวนี้ เห็นไหม เราต้องมีสติมีปัญญา อย่าทําไขสือ ถ้าทําไขสือน่ะมันทําสักแต่ว่าทํากันไป แต่ถ้าทําความจริงนะ มันจะเป็นจริงขึ้นมา

ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันไม่สงบนะ ความรู้สึกนึกคิดนี้เป็นเรื่องโลกทั้งนั้นน่ะ ถ้าความรู้สึกนึกคิดนี้เป็นโลก มันก็เป็นเรื่องของโลก มันเป็นเงา มันเป็นอาการ มันไม่ใช่ตัวใจ ฉะนั้น ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา จากที่ทําความสงบของใจเข้ามา พอจิตมันสงบบ้าง คําว่า “สงบบ้าง” หมายความว่า ทุกคนจะบ่นมาก “แล้วเมื่อไหร่จะได้ใช้ปัญญาๆ”

ปัญญานี้ใช้ได้ตลอดอยู่แล้วนะ เพราะถ้าปัญญาอบรมสมาธิ เราก็ใช้ปัญญาเหมือนกัน ถ้าปัญญานี่ปัญญาเพื่อความร่มเย็นเป็นสุข ปัญญาเพื่อความสงบระงับ ร่มเย็นเป็นสุขหมายความว่า ถ้าจิตมันคิดคึกคะนองออกไปทางโลก เราก็ใช้เหตุใช้ผลโต้แย้งกันในหัวใจของเรา พอมันเห็นผล มันก็วางเข้ามาๆ นี่ถ้ามันร่มเย็นเป็นสุข ปัญญาที่พาให้ร่มเย็นเป็นสุขมันก็ไม่คิดคึกคะนองออกไปเป็นเรื่องโลกๆ

ถ้าไม่คิดคึกคะนองออกไปเป็นเรื่องโลก มันก็มีความรู้สึกนึกคิดอยู่ตลอดเวลา ความรู้สึกนึกคิดมันไม่คิดคึกคะนองออกไป แต่มันก็คิดอยู่ พอมันคิดอยู่นี่มันก็เผาลนอยู่เหมือนกัน เห็นไหม ไฟสุมขอน ไฟสุมขอนมันก็เผาไหม้อยู่ในนั้นนะ ความรู้สึกนึกคิดมันก็คิดแล้วคิดอีก เพราะเราหยุดความคิดไม่ได้ ถ้าบังคับให้หยุดความคิดไม่ได้ เราก็ใช้สติปัญญาตามความคิดนี้ไปโดยใช้ปัญญา เห็นคุณเห็นโทษของความรู้สึกนึกคิดเรา ถ้าเห็นคุณเห็นโทษของความรู้สึกนึกคิดเรา นี่เพราะเห็นคุณเห็นโทษไง

“สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา” พอเราใช้ปัญญาพิจารณาความรู้สึกนึกคิดว่ามันให้แต่โทษๆ มันก็ปล่อย เห็นไหม “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา”...ดับแล้วรู้อะไรล่ะ? มันไม่รู้ นี่ดับเข้าไป ถ้ายิ่งไขสือยิ่งไม่รู้สิ่งใดเลย

แต่ถ้ามีสตินะ เวลามันดับ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา เพราะความรู้สึกนึกคิดมันเกิดขึ้น มีสติปัญญาด้วยเหตุด้วยผล มันก็ดับลง เพราะมันปล่อย มันปล่อยแล้วมันเหลืออะไรล่ะ ถ้าเรามีสติอยู่ เห็นไหม มีสติอยู่ มันปล่อยแล้วมันก็คือตัวจิต แป๊บเดียวมันก็คิดอีก เพราะอะไร เพราะปัญญาอบรมสมาธิเป็นแบบนี้

แต่ถ้าเป็นพุทโธๆๆ เข้าไป นี่เราพุทโธของเราเพื่อให้จิตมันสงบระงับเข้ามา ถ้าจิตสงบระงับเข้ามาแล้วมันพุทโธอีกไม่ได้ พุทโธแล้วมันเครียด พุทโธแล้วมันไม่ต่อเนื่อง เราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาตรึกตรองในความรู้สึกนึกคิดเรานี่ ปัญญาใช้ได้ทุกที่ ปัญญาใช้ได้ทุกสถาน เพียงแต่ว่า ที่บอกว่าศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา แล้วใช้ปัญญาแบบไขสือ ใช้ปัญญาโดยกิเลสมันพาใช้ เพราะไปศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา แล้วก็อ้างอิงว่าเป็นคําเดียวกับที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดหมดเลย แต่ตัวเองไม่รู้สิ่งใดเลย เห็นไหม นี่ถ้าทําพาไขสือมันก็ไขสืออย่างนี้ พอไขสืออย่างนี้ปั๊บ แล้วเมื่อไหร่จะได้ใช้ปัญญาล่ะ

ถ้ามันไขสืออย่างนี้มันก็เป็นเรื่องโลก ถ้าเป็นเรื่องโลกมันก็เป็นโลกียปัญญา เพราะปัญญาเกิดจากจิต ปัญญาเกิดจากความรู้สึกนึกคิดของเรา ปัญญาเกิดจากภวาสวะ ภวาสวะนี้มันมีอวิชชา ถ้าอวิชชาเกิดขึ้น มันก็ขึ้นตามธรรมชาติของมันอยู่อย่างนั้น มันก็หมุนเวียนกันอยู่อย่างนี้ เห็นไหม ถ่ายเทกันไปถ่ายเทกันมาระหว่างโลกกับธรรม มันไม่เป็นความจริงขึ้นมา นี่เพราะธรรมมันพาไขสือ

ฉะนั้น เราจะทําความจริงของเราขึ้นมาแล้ว นี่เราไม่ไขสือ เราจะเอาความรู้สึกนึกคิด เอาความเป็นจริงของเรา ถ้ามันเอาความจริงของเรา เราจะตั้งสติของเรา มันจะสงบขนาดไหน มันมีความสงบบ้าง เราฝึกหัดใช้ปัญญาไป พอฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะละเอียดเข้ามา เห็นไหม

แม้แต่ว่าเวลาเราพุทโธๆ ถ้ามันละเอียดเข้ามา พุทโธจนจิตมันเป็นเนื้อเดียวกัน พุทโธจนพุทโธไม่ได้ นี่พุทโธๆ แล้วมันเลือนรางไป มันไม่เป็นเนื้อเดียวกัน เพราะมันเลือนรางไป เลือนรางไปเพราะกิเลสมันยังปกคลุมใจอยู่ด้วยความหนาแน่น แต่มันเลือนรางไปด้วยพุทโธๆๆ แล้วหายไป นี่มันขาดสติ ถ้าขาดสติ ถ้ามันมากกว่านั้นมันก็ตกภวังค์ พอตกภวังค์ก็เป็นมิจฉาสมาธิ

ถ้าเป็นสัมมา ถ้าเราพุทโธๆ ถ้ามันเป็นเนื้อเดียวกัน แล้วมันจะละเอียดเข้ามา แล้วเราภาวนาอีกไม่ได้ นี่เราฝึกหัดใช้ปัญญาได้แล้ว ฝึกหัดใช้ปัญญาว่าทําไมเรามันเป็นอย่างนั้น เราฝึกหัดใช้ปัญญาให้ปัญญาเข้ามาพิจารณา ให้ปัญญาเข้ามา ให้จิตนี้มีหลักมีเกณฑ์ ให้จิตนี้มีจุดยืน ถ้าจิตนี้มีจุดยืนนะ พอมีจุดยืน นี่ใช้ปัญญา เหมือนกับเราสอนเด็กๆ เห็นไหม เวลาเด็กๆ นี่ผิดชอบชั่วดี ความไร้เดียงสาของเด็ก เขาไม่เข้าใจของเขา เราก็ต้องสั่งสอนนะ สิ่งนี้ผิดสิ่งนี้ถูก ให้เด็กมันรู้ถูกรู้ผิด มีความผิดชอบชั่วดี ให้เด็กมันพัฒนาขึ้นมา นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราใช้ปัญญาของเราให้จิตของเรา “พุทโธแล้วมันไม่ได้ผล พุทโธแล้ว...” เราฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาในอะไร

ปัญญาในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปัญญาในการประพฤติปฏิบัติ ปัญญาในชีวิตของเรา เราทําสิ่งใดเพื่อเหตุใด เพื่อเหตุผลอะไร นี่มันใช้ปัญญาแยกแยะอย่างนี้ปั๊บ ในเมื่อเราประพฤติปฏิบัติ เรามาควบคุมหัวใจของเรา เราจะคิดอย่างไร เราไปไหนไม่ได้หรอก เราก็อยู่นี่แหละ แต่เวลาคิดขึ้นไปแล้วมันได้ประโยชน์อะไร

ขณะที่เราทําหน้าที่การงาน เราก็เบื่อหน่าย เราก็อยากจะประพฤติปฏิบัติ เวลาเราปฏิบัติแล้วทําไมมันยังคิดออกไปข้างนอกอีกล่ะ ทําไมจิตใจของเรานี้มันโลเลนัก ทําไมจิตใจของเราไม่มีจุดยืนเลย ทําไมจิตใจของเราใช้ไม่ได้เลย เห็นไหม ถ้าปัญญามันทันด้วยสตินะ มันอาย อายด้วยเหตุผล พออายด้วยเหตุผล มันก็ตั้งใจทํา ตั้งใจปฏิบัติ ตั้งใจเพื่อจะให้เป็นประโยชน์กับเรา นี่เวลาปฏิบัติมันก็เสมอต้นเสมอปลาย มีจุดยืน มีความง่ายขึ้น นี่ฝึกหัดใช้ปัญญาอย่างนี้

ถ้าปัญญาอย่างนี้ ปัญญาแบบโลกๆ นี่แหละ แต่เอามาใช้ประโยชน์กับเรา ถ้าใช้ปัญญาอย่างนี้ ใช้ปัญญาแล้ว พอจิตมันมีเหตุมีผล การพุทโธมันก็สะดวกขึ้น การใช้ปัญญาอบรมสมาธิมันก็ง่ายขึ้น ความง่ายขึ้นเพราะอะไร เพราะมันมีรั้วรอบขอบชิด เพราะปัญญาจะตะล่อมเข้ามาๆ จนจิตนี้มันมีเหตุมีผลยอมรับหลักการอย่างนั้น แล้วถ้าเรากําหนดพุทโธต่อไป ใช้ปัญญาอบรมสมาธิต่อไป จิตมันจะลึกซึ้งขึ้น จิตมันจะละเอียดขึ้น พอจิตละเอียดขึ้น ปัญญามันก็จะชัดเจนขึ้นเวลาเราฝึกหัดใช้ปัญญา นี่มันเดินไปพร้อมกันเพื่อความพัฒนาของใจนี้ให้มันเป็นความจริงขึ้นมา

ถ้าจิตมันสงบเข้าไปจนถึงที่มันมีเอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น จิตมีหลักมีเกณฑ์ ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงนะ อันนี้ไม่ใช่ไขสือเลย ถ้าทําไขสือนะ มันมีกิเลส กิเลสนี้เป็นตัวครอบงํา กิเลสนี้เป็นตัวชักนําให้จิตนี้ล้มลุกคลุกคลานไปด้วยขบวนของกิเลสในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อ้างอิงธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วไขสือ ไขสือคือปิดหูปิดตาให้จิตนั้นไม่เข้าใจสิ่งใดเลย

แต่ถ้าเราหูตาสว่างนะ เราพิจารณาของเรา ถ้าจิตมันไม่สงบ จิตมันไม่มีจุดยืน เราก็ใช้ปัญญาตะล่อมเข้ามาจนมีรั้วรอบขอบชิด จนจิตของเรามีหลักมีเกณฑ์ มันจะทําของมันด้วยความมั่นคงของมัน เห็นไหม แล้วถ้าจิตมันสงบจนมันเห็นตามความเป็นจริง ต้องจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นกาย จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม จิตเห็นเวทนา นี่มันมีจุดยืนของมัน ถ้าจิตมันอิ่มเต็มของมัน จิตมีหลักมีเกณฑ์ มันจับต้องได้ชัดเจนมาก

ถ้าจับต้องได้ชัดเจนมาก พอมันใช้ปัญญาไป นี่ภาวนามยปัญญาเกิดตรงนี้ไง ถ้าภาวนามยปัญญาเกิดตรงนี้ มันก็เกิดวิปัสสนาไง ที่บอกว่าศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญามันจะเกิดตรงนี้ ถ้าปัญญามันไม่เกิดตรงนี้ มันก็เป็นโลกียปัญญา พอโลกียปัญญาก็ปัญญาจํามา “ปัญญาศึกษามาในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําไมฉันจะพูดไม่ได้ ทําไมฉันจะพูดไม่ถูก”

พูดได้ พูดถูก...พูดได้ พูดถูกแล้วมันก็เกิดการสร้างภาพขึ้นมาในใจ พอสร้างภาพขึ้นมา “ก็ปฏิบัติแล้วก็เป็นอย่างนั้น ปฏิบัติแล้วก็รู้อย่างนั้น”...ปฏิบัติมาขนาดไหน แล้วไปไหนต่อ เห็นไหม ถ้าทําไขสือมันเป็นแบบนั้น ทําไขสือ เราจะไม่ก้าวหน้ากัน เราประพฤติปฏิบัติแล้วเราจะล้มลุกคลุกคลานกัน

แต่เราจะปฏิบัติตามครูบาอาจารย์ของเรา ตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านล้มลุกคลุกคลานมาทั้งนั้นน่ะ แต่ท่านก็พยายามสร้างสม สร้างด้วยประสบการณ์ของใจท่าน ท่านทําของท่านจนประสบความสําเร็จ ท่านถึงเอาประสบการณ์ความจริงอันนั้นมาวางข้อวัตรปฏิบัติไว้ให้พวกเราก้าวเดิน

ถ้าให้พวกเราก้าวเดิน ในสมัยปัจจุบันนี้เรามีการศึกษากัน เราก็บอกว่า “ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา แล้วทําไมเราจะต้องทําความสงบของใจ แล้วทําไมเราจะต้องมาสร้างหลักสร้างเกณฑ์ให้จิตใจเรามั่นคงขึ้นมา”...นี่ด้วยความรู้สึกนึกคิดว่า สิ่งที่มั่นคง คือทางโลกนั้นมันเป็นกิเลส มันเป็นเรื่องการเข้มแข็ง เป็นความกระด้างของกิเลส กิเลสที่มันยึด มันมีทิฏฐิ มันมีมานะ มันมีการถือตัวถือตนของมัน แล้วมันไปศึกษาธรรมะขึ้นมา มันว่าสิ่งนั้นมันรู้ๆ นั้นเป็นเรื่องโลกๆ

แต่ถ้าเป็นเรื่องธรรมนะ มันเป็นเรื่องของนํ้าใจ เรื่องของความรู้สึก เรื่องของนํ้าใจนะ จิตใจเราจะเป็นผู้สัมผัสธรรมๆ ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามา เราเห็นความแตกต่างว่าปุถุชนและกัลยาณปุถุชน ปุถุชนคนหนาทําความสงบได้บ้างไม่ได้บ้าง ทําแล้วว่าคนหนาๆ แต่ถ้าเป็นกัลยาณปุถุชน เห็นไหม เพราะมีสติมีปัญญาขึ้นมา เพราะด้วยการใช้ปัญญาของเรานี่ ด้วยการใช้ปัญญามีขอบมีเขตเป็นรั้วรอบขอบชิดให้จิตใจมีหลักมีเกณฑ์ ควบคุมใจตัวเองได้ ผู้นี้จะทําสมาธิได้ง่าย นี่กัลยาณปุถุชน

พอกัลยาณปุถุชนนี่ทําได้ง่าย พอมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมามันทําได้ง่าย รักษาใจของเราขึ้นมา ถ้ามันจับต้อง เห็นไหม จิตเห็นอาการของจิต จิตของเราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ถ้าเห็นแล้วมันสะเทือนเลย นี่อย่างนี้ไม่ใช่ไขสือ เพราะมันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก

จิตดวงนี้ล้มลุกคลุกคลาน จิตดวงนี้ประพฤติปฏิบัติขึ้นมากับเขา จิตดวงนี้ศึกษามา แล้วเราทําขึ้นมานี่ เห็นไหม มันทําไขสือว่ารู้ไปหมด รู้ทุกอย่าง แล้วธรรมนี่เข้าใจหมดเลย แล้วผลล่ะ? งงๆ นะ...งงๆ เพราะมันไม่เป็นข้อเท็จจริงในใจ เพราะกิเลสมันพาไขสือ แล้วมันทําก็ล้มลุกคลุกคลานมา ถ้าเราไม่ไขสือของเรานะ ถ้าจิตพุทโธๆ ถ้าเป็นเจโตวิมุตติ พุทโธๆๆ ถ้าจิตมันสงบ มันจะมีความสุขของมัน มันจะตื่นเต้น มันจะแปลกประหลาด นี่พอจิตสงบนะ

หลวงตาท่านพูดบ่อย “ถ้าใครทําจิตสงบเป็นสมาธิได้ จะพออยู่พอกิน” มันพออยู่พอกินจริงๆ เพราะถ้าจิตสงบลึกๆ นะ มันจะเข้าใจว่านี่เป็นนิพพานเลย มันปล่อยวางหมด มันมีความสุขของมัน แล้วถ้าออกมา ออกจากอัปปนามาเป็นอุปจาระ นี่น้อมไปที่กาย ถ้าเห็นกายขึ้นมา เห็นไหม มันจับได้ การจับได้มันก็ตื่นเต้นแล้ว คําว่า “ตื่นเต้น” มันมีผลงานไง

คนเราไม่เคยเจอเพชรเจอทอง ถ้าไปเจอเพชรเจอทอง มันก็ตื่นเต้นนะ นี่ให้หยิบเอาฉวยเอา ได้มากได้น้อยแล้วแต่ความสามารถ พอหยิบเอาฉวยเอา เพชรทองหยิบได้ก็เป็นของเราใช่ไหม แต่ถ้าเป็นจิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ให้หยิบฉวยเอานะ พอหยิบฉวยเอา มันมีความอยาก พอมีความอยาก อยากหยิบฉวย มันก็หายหมดเลย ภาพนั้นหายไป จับต้องสิ่งใดไม่ได้ เพราะมันเป็นนามธรรม

แต่เพราะมันมีประสบการณ์แล้ว มันจะรู้เลยว่าถ้าหยิบฉวยแล้วจะไม่ได้อะไรเลย แต่ถ้ากลับมาอยู่ที่ตัวจิต จิตรู้สิ่งใด ถ้าจิตสงบแล้วเห็นนิมิต ถ้าไม่เข้าใจสิ่งใด ถามที่จิต จิตจะตอบได้เลย แต่ถ้าจิตมันเห็นใช่ไหม เพราะจิตเห็น จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม ถ้าจิตเป็นคนเห็น พอจะจับต้อง มันก็หายไป ถ้าหายไป มันต้องกลับมาสู่จิต กลับมาพุทโธๆๆ ให้จิตสงบขึ้นมา กลับมาที่นี่

ถ้าจิตมันมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา สิ่งที่ว่ากาย เวทนา จิต ธรรม ชัดเจนแจ่มแจ้งขึ้นมาเอง จิตเห็นอาการของจิต จิตพิจารณา จิตแยกแยะ ถ้าเป็นธรรม เห็นไหม นั่นมันเป็นรูป เป็นความรู้สึกนึกคิด รูป คืออารมณ์ความรู้สึก ความรู้สึกมันแยกแยะนะ ในรูปมันมีอะไร? มีเวทนา ในเวทนามีสัญญา ในสัญญามีสังขาร มีวิญญาณ ถ้าขันธ์ ๕ มันแยกแยะ อารมณ์ความรู้สึกอันหนึ่งมันแยกแยะ มันจับต้องแล้วมันแยกแยะให้เห็น ให้เป็นขันธ์ เป็นกอง เป็น ๕ กองเลย แล้วใน ๕ กอง เห็นไหม

เวลาพระอรหันต์นะ ขันธ์ ๕ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ไม่ใช่กิเลส ความรู้สึกนึกคิดไม่ใช่กิเลส ความรู้สึกนึกคิด รูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ตัณหาความทะยานอยากของคนต่างหากคือกิเลส ฉะนั้น รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันไม่ใช่กิเลส แต่ขณะที่ว่า อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา อวิชชา คนที่มีอวิชชา จิตของเรามันมีกิเลส มีพญามารที่อาศัยจิตนี้อยู่ ฉะนั้น สิ่งที่มันเกิดขึ้นมาจากจิตที่เป็นอวิชชา เกิดขึ้นมาจากจิตที่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ขันธ์นั้นก็เลยมีกิเลสไปด้วยไง

เพราะขันธ์เกิดจากไหน? ขันธ์เกิดจากจิต นี่จิตเห็นกาย กายก็เกิดจากจิต เพราะจิตมันรู้มันเห็นของมัน มันถึงเห็นของมัน ฉะนั้น ถ้าจิตมันมีอวิชชา จิตมันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากอยู่ สิ่งที่เกิดขึ้นมันถึงเป็นกิเลสหมดไง ถ้ามันเป็นกิเลสหมด จิตมันต้องสงบระงับแล้วจับสิ่งนั้นได้ แล้วพิจารณาแยกแยะ เห็นไหม

ถ้าบอกว่า “ขันธ์มันไม่มี มันเป็นสักแต่ว่า ขันธ์ก็เป็นสักแต่ว่า กายนี้ก็เป็นสักแต่ว่า ของมันเป็นของของมันอยู่โดยดั้งเดิมอยู่แล้ว มันก็มีของมันเป็นไปอย่างนั้น”...พูดอย่างนี้นี่ทําไขสือ ทําไขสือเพราะว่ามันเป็นไขสือ มันไม่รู้จริงไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า สิ่งที่เป็นสักแต่ว่า เพราะเขาประพฤติปฏิบัติ เขาแยกแยะใช้ปัญญาจนมันขาดสรุปไปแล้วมันถึงเป็นสักแต่ว่า มันไม่ใช่อันหนึ่งอันเดียวกัน แต่ขณะที่เรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากนี่มันมียางเหนียวในใจ มันเป็นเราทั้งนั้นน่ะ มันไม่มีอะไรเป็นสักแต่ว่าสักอย่างหนึ่ง มันไม่มีอะไรเป็นสักแต่ว่าหรอก แต่เพราะความไขสือของเรา เราไปอ้างอิงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “มันเป็นสักแต่ว่า มันไม่ใช่ของเรา ไม่ใช่ของเรา”...ไม่ใช่ของเรา อย่าโอดโอยสิ ไม่ใช่ของเรา บอกให้มันปล่อยวางให้ได้จริงสิ มันไม่ได้จริงหรอก มันทําไขสือไปถึงทําให้เสียหายไง

แต่ถ้าเป็นความจริงขึ้นมานะ มันไม่มีอะไรสักแต่ว่าสักอย่าง มันเป็นความจริงทั้งเรื่อง มันเป็นความจริงตามสมมุติไง พอเราเกิดมาเป็นคน มันก็เป็นคนจริงๆ เรามีความรู้สึกนึกคิด เราก็มีความรู้สึกนึกคิดจริงๆ จริงทั้งนั้นน่ะ แต่จริงตามสมมุติไง จริงเพราะมันมีอวิชชา จริงเพราะมันมีความไม่รู้มัน เพราะความไม่รู้มันถึงมีผลกดถ่วงหัวใจของเรา

แต่เพราะพอเรามาศึกษา เราทําความสงบของใจเข้ามา เพราะเราเป็นลูกศิษย์มีครู ครูเอกของโลกคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในปัจจุบันนี้ก็มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเป็นครูเอกของเรา เพราะครูเอกของเราท่านได้ประสบการณ์ ท่านได้กระทํามา ท่านได้ชําระล้างกิเลส ท่านได้ต่อสู้กันมาจนประสบความสําเร็จแล้ว แล้ววางข้อวัตรไว้ให้เราก้าวเดินตาม

แต่เวลาเราทําของเราขึ้นมา เห็นไหม “นั่นก็เป็นสักแต่ว่า นู่นมันก็ไม่ใช่ของเรา ไม่ใช่ของเรา”...ยังไม่ได้ทําอะไรเลย อะไรไม่ใช่ของเรา เพราะคําว่า “ไม่ใช่ของเรา” เราก็เลยจับต้องอะไรไม่ได้เลย พอจับต้องอะไรไม่ได้เลย แล้วก็บอกว่า “สิ่งนี้เป็นธรรมๆ เราทําเสร็จแล้ว มันไม่มีอะไรเป็นข้อเท็จจริงในใจอันนั้น” เห็นไหม ปริยัติ ถ้าศึกษาโดยปริยัติเป็นอย่างนี้ นี่เราเข้าใจของเรา

ฉะนั้น ปริยัติแล้วต้องปฏิบัติ พอปฏิบัติขึ้นมา มันจะเป็นข้อเท็จจริงของใจดวงนั้น

ถ้าใจดวงนั้นติดในปริยัตินั้น มันก็ไขสือในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นอย่างนั้น แต่ถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่วางไว้ แต่เราปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความจริงของเรา ถ้าความจริงของเราเกิดขึ้นมา เห็นไหม ถ้าความจริงกับความจริง ปริยัติกับปฏิบัติมันจะวิ่งชนกัน หมายถึงว่ามันเป็นอันเดียวกัน

อันเดียวกันว่า ปริยัตินี้เป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนี้เป็นธรรมวินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ ฉะนั้น นี่เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ปริยัติ ปริยัติเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหมด แต่ของเราล่ะ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่วางไว้ แล้วเราทําของเราขึ้นมา

ถ้ามันไขสือ มันก็อ้างอิงว่าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นของเรา เรารู้แล้ว เราเข้าใจหมดแล้ว นี้เพราะว่ามันไขสือ แต่ถ้าไม่ไขสือ มันวางไว้ แล้วทําความสงบของใจเข้ามาตามที่ครูบาอาจารย์ของเราท่านเคยดําเนินมาก่อน ครูบาอาจารย์ท่านผ่านพ้นมาหมดแล้วนะ ผ่านพ้นไปในข้อเท็จจริงในใจของท่าน ฉะนั้น เราต้องทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าใจมันสงบแล้ว ถ้ามันรู้มันเห็นก็ตามข้อเท็จจริงของมัน

ดูอย่างเชื้อโรคสิ เชื้อโรคนะ ถ้าเชื้อโรคที่เป็นเชื้อโรค เขาต้องใช้กล้องจุลทรรศน์ เขาถึงจะเห็นเชื้อโรคนั้น ถ้าไม่มีกล้องจุลทรรศน์ เชื้อโรคก็คือเชื้อโรคอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ตาเปล่าเรามองไม่เห็น จิตของเราถ้ามันยังพร่ามัว จิตของเราถ้ามันยังเป็นเรื่องโลกๆ อยู่ มันก็เข้าใจได้ตามทฤษฎี เป็นปริยัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ไง

นี่บอกว่า เชื้อโรคเข้าไปในร่างกายแล้วมันจะไปเพาะเชื้อ แล้วมันจะทําให้เราเจ็บไข้ได้ป่วย ทุกคนก็รู้ทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าไม่มีกล้องจุลทรรศน์มาส่อง เราก็ไม่เห็น นี่เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปริยัติก็บอกไว้อย่างนั้น เราก็เข้าใจ เราก็รู้ แต่ถ้าเราทําใจของเราขึ้นมา ถ้าใจมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา มันก็จะเป็นกล้องจุลทรรศน์

ถ้ากล้องจุลทรรศน์ เห็นไหม จิตเห็นอาการของจิต ถ้ามันเห็นของมัน มันรู้ของมัน มันเห็นโทษนะ ถ้าสิ่งนี้เราไม่เห็น เราไม่เข้าใจ มันก็จะเข้าไปในร่างกายของเรา แล้วเราก็จะเป็นโรคเป็นภัย จิตของเรา ถ้าเราไม่รู้ว่าอารมณ์ความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้ สิ่งที่เป็นโทษกับเราอย่างนี้ เราไม่เห็นว่าเป็นโทษ เห็นไหม

เพราะเราศึกษามาในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บอกว่า “สักแต่ว่า นู่นก็ไม่ใช่เรา กิเลสมันเป็นนามธรรม เวลามันเข้าใจแล้วมันก็ปล่อยวางหมด” เห็นไหม นี่ในภาคปริยัติ แต่เวลาเราไขสือ เราก็อ้างว่าเรารู้ แล้วอ้างว่าเรารู้แล้วมันก็มีภาพให้มันรู้จริงๆ พอมีภาพให้รู้จริงๆ แล้วทําอย่างไรต่อล่ะ ทําเสร็จแล้ว เพราะจิตใจอ่อนแอ จิตใจไม่มีกําลังไง

ถ้าจิตใจมีกําลัง เห็นไหม เวลาเราปฏิบัตินะ ปฏิบัติเพื่อความร่มเย็นเป็นสุข แต่ทําไมเราทุกข์ยากกันขนาดนี้ล่ะ? เราทุกข์ยากเพราะเรามักง่าย เราทุกข์ยากเพราะเราอยากได้ แต่ถ้าเวลาปฏิบัตินี่ด้วยความไม่อยากได้ ด้วยความไม่มักง่าย มันทุกข์ยากไหม? ทุกข์ ทุกข์เพราะอะไร ทุกข์เพราะความเพียรไง ในเมื่อเราเดินจงกรมนั่งสมาธิภาวนามันไม่มีความทุกข์ มันเอามาจากไหนล่ะ ไอ้ทุกข์อย่างนี้มันทุกข์ประจําธาตุขันธ์ เวลาเดินจงกรมมันก็เมื่อย พอนั่งๆ ไปมันกดทับ มันก็ปวด มันก็เรื่องธรรมดาน่ะ ในเมื่อคนเดินอยู่ทั้งวันๆ มันไม่เหนื่อยไม่เมื่อย มันเป็นไปได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันก็เป็นของมัน

แต่เวลาเราเดินจงกรมนั่งสมาธิภาวนา แล้วจิตใจเราได้ผลหรือเปล่า

เราเดินจงกรมนั่งสมาธิภาวนาก็เพื่อความสงบร่มเย็นของใจ ถ้าใจสงบร่มเย็น เราฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา นี่เวลาเดินจงกรม แล้วจิตใจ เวลาจิตที่สงบแล้วมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง พอเห็นตามความเป็นจริงนะ เวลาปัญญามันจับต้องได้ แล้วถ้าสติปัญญา สติกับสมาธิไม่มั่นคง มันก็ล้มลุกคลุกคลาน คือจับหลุดไม้หลุดมือ การปฏิบัติ เห็นไหม เดี๋ยวก็เห็นภาพชัด เดี๋ยวก็มีความรู้สึก เดี๋ยวก็จับขันธ์ได้ จับขันธ์ได้ มันก็มีรสมีชาติ

เวลาเราจับขันธ์ จับอารมณ์เรา เราพิจารณานะ กาย เวทนา จิต ธรรม ธรรมารมณ์ อารมณ์ความรู้สึกนึกคิด สิ่งที่มันเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก พอเราจับได้นี่เราแยกแยะมัน แยกแยะให้เห็นว่าสิ่งใดเป็นโทษ สิ่งที่เป็นโทษนี่มันรวมตัวกันมาอย่างไร อารมณ์ที่มันรุนแรง อารมณ์ที่เป็นความโกรธ ที่มันปะทะปะทังเรานี่มันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร ถ้าเรามีสติ เราจับมันไว้ เบรกมันไว้ก่อน

พอเบรกไว้แล้วเราก็แยกว่า โกรธเพราะอะไร อะไรทําให้โกรธ? อ๋อ! เพราะวิญญาณมันรับรู้ รู้มาอย่างไรล่ะ? เพราะสังขารมันหลอก สังขารมันปรุง มันปรุงมาเพราะอะไร? เพราะมันมีข้อมูล มีสัญญาอยู่ในหัวใจ สัญญาว่าสิ่งนี้เราไม่ชอบ พอมันเป็นความไม่ชอบ มันกระเทือนกับกิเลส แล้วสัญญาก็ปรุง ปรุงมันก็เกิดอารมณ์ความรู้สึกนึกคิด มันก็เกิดเวทนา เวทนาก็เกิดเป็นรูป ก็เกิดเป็นอารมณ์อีก อารมณ์มันก็หมุนเวียนต่อไป มันก็คิด มันก็ซ้อนๆๆๆ เข้าไป พอซ้อนเข้าไป มันไม่ทันไง

แต่ถ้ามีสติมีปัญญานี่มันแยกของมัน พอแยกออกไป รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ แยกออกจากกัน มันเกิดไม่ได้นะ ไฟ คัทเอาท์เราตัดแล้ว ไฟมันมาได้ไหม? มันมาไม่ได้หรอก นี่ถ้ามีสติปัญญาเข้าไปยับยั้ง เข้าไปแยกแยะ อารมณ์ความรู้สึกมันจะเกิดได้ไหม? เกิดไม่ได้หรอก เกิดไม่ได้ มันเก้ๆ กังๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าพอสติมันอ่อน มันก็รวมอีก “มาอีกแล้ว มาอีกแล้ว” นี่ถ้ามีสติปัญญา มันแยกแยะอย่างนี้ มันเห็นเหตุผลอย่างนี้ เห็นไหม นี่โดยข้อเท็จจริง ไม่ใช่เป็นการไขสือ ไม่เป็นการว่า “นี้เป็นปริยัติแล้วเราว่าเป็นสักแต่ว่า ไม่มีอารมณ์ความรู้สึก ไม่มีรสมีชาติ มันเป็นสักแต่ว่า ไม่มีอะไรเข้าไปผูกพันกับมันเลย”...เป็นไปไม่ได้หรอก

ถ้ามันเกิดมา เกิดมาโดยอวิชชา เกิดมาโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เกิดมาโดยตัณหา เกิดมาโดยสมุทัย แล้วบอกไม่มีๆ เป็นสักแต่ว่า มันเอามาจากไหน สิ่งที่เป็นสักแต่ว่าๆ นี้เป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่างหาก เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ไปแล้ว แล้วเราล่ะ เราจะทําอย่างไรของเราให้มันเป็นความจริงขึ้นมา

พอความจริงขึ้นมา เห็นไหม เรามีสติปัญญา เราก็แยกของเราๆ มันจะเกิดขึ้นเป็นความจริง ถ้าเกิดขึ้นเป็นความจริงนะ พิจารณากาย ถ้าการเห็นภาพกาย การจะเห็นสิ่งใดก็แล้ว ถ้าสติปัญญามันดี มันจะจับได้ ถ้าสติกับสมาธิมันอ่อนแอนะ ภาพนั้นมันก็ไม่คมชัด ภาพนั้นมันก็ไหว แล้วพอเห็นขึ้นมา มันสะเทือนหัวใจนะ ถ้าเห็นความเป็นจริงนี่สะเทือนกิเลสมาก สะเทือนแล้ว ถ้าจับได้

การกระทํามันต้องมีอุบายมีวิธีการ เพราะกิเลสมันกีดขวางทุกกระบวนการที่เราทํา กิเลสนะ มันจะสงวนหัวใจของเราไว้เป็นที่อยู่ของเขา การกระทําของเรา ถ้าสติปัญญาเราดี กิเลสมันโต้แย้งไม่ได้ มันก็หลบซ่อน หลบหลีก มันไม่ยอมแพ้หรอก ถ้ามันหลบหลีก เห็นไหม หลบหลีกไว้ทําไม? หลบหลีกไว้ แล้วให้เราเผลอ พอเราเผลอ เราเสื่อม พอเสื่อมนะ มันยุแหย่ มันตามให้ผลซํ้าเลย “เห็นไหม ปฏิบัติแล้วก็ไม่ได้ผล ปฏิบัติมาเป็นปี เป็นหลายๆ ปี สู้เราอยู่บ้าน สู้เราไปทางโลกเรายังมีความสุขกว่า เห็นไหม นี่ปฏิบัติแล้วก็ทุกข์ยาก”...นี่มันกระทืบซํ้าเลย ถ้ากิเลสนี่มันรอจังหวะทั้งนั้นน่ะ ถ้ากิเลสกระทืบซํ้า

แล้วเวลาพูดถึงกิเลสๆ กิเลสก็เป็นนามธรรมนะ พญามารก็อยู่กลางหัวใจเรานี่แหละ แต่ถ้าเวลาเกิดปัญญาขึ้นมา เวลาจักรมันเคลื่อน นี่ธรรมจักร จักรมันหมุน ถ้าปัญญามันหมุนนะ ด้วยมรรค ด้วยสติ ด้วยปัญญา ด้วยมรรคญาณ งานชอบ เพียรชอบ จักรมันหมุน เราจะเห็นของเราว่า ถ้าจักรมันหมุน เวลาจักรปัญญามันเคลื่อนตัวออกไปนะ มันจะฟาดจะฟันให้กิเลสยุบยอบตัวลง แต่ถ้ามันเป็นโลก มันเป็นเรื่องของสมุทัย มันจะเป็นกงจักร กงจักรมันหมุนไปนะ มันก็ทําลายความเพียรเราทั้งนั้น ทําลายให้เราล้มลุกคลุกคลานตลอด

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน เวลาเราเดินจงกรมนั่งสมาธิภาวนา มันจะมีใครมาคอยประคองเราล่ะ เราจะต้องมีสติปัญญาเพื่อความชํานาญของเรา ถ้าเรามีสติ มีความชํานาญของเรา เห็นไหม สิ่งที่ผิดพลาดแล้ว คราวหน้าเราจะตั้งสติให้มากขึ้น เราจะทําความสงบให้มากขึ้น แล้วเราจะจับต้องให้มากขึ้น แล้วเวลาเราแยกแยะขึ้นมา เราจะต้องรอบคอบให้มากกว่านี้ ถ้ามันแยกแยะรอบคอบมากกว่านี้ พอพิจารณาไป มันก็จะปล่อย ถ้ามันสมดุลนะ เพราะว่าอะไร ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น คือมันเร็วมาก

ฉะนั้น เวลาสติปัญญาที่มันหมุน เวลาเราใช้ปัญญาไปนี่มันจะเร็ว มันจะหมุนมาก ถ้ายิ่งชํานาญมันยิ่งจะคล่องตัวมาก นี่ความคิดจะเร็วมาก เร็วขนาดไหน สติมันเร็วกว่า สติมันยับยั้งได้มากกว่า ปัญญามันจะแยกแยะได้มากกว่า มันปล่อยแล้วปล่อยเล่า เราพยายามทําของเราให้ชํานาญขึ้น ความชํานาญนะ

ถ้าความไม่ชํานาญ เห็นไหม เวลากิเลสมันฟื้นมา กิเลสมันเข้ามาขัดแย้ง เราล้มลุกคลุกคลานเลย เพราะความชํานาญของเรา เราจะฟื้นตัวเร็วไง ถ้ามันล้มลุกคลุกคลานแล้วนี่ เราเริ่มต้น เริ่มต้นเดี๋ยวนั้น เพราะนี่กิเลสขัดขาแล้ว ถ้าเราเริ่มต้นปั๊บ มีสติปัญญา กิเลสมันเห็นว่ากําลังเรามากกว่า กิเลสมันก็ต้องถอยไป

เพราะอาวุธ ธรรมาวุธ อาวุธที่เป็นธรรมมันฟาดฟัน กิเลสกลัวธรรม กลัวความเข้มแข็งของเรา กลัวคุณธรรมของเรา กิเลสกลัวตรงนี้ ถ้าเรามีความเข้มแข็งของเรา เรามีสติปัญญาของเรา กิเลสมันจะหลบหลีก หลบหลีก มันก็ปล่อย เป็นตทังคปหาน ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ต้องมีสติปัญญามั่นคงของเรา ถึงที่สุดเวลามันขาดนะ สิ่งที่เป็นจริง เห็นไหม มันไม่ใช่ทําไขสือ ทําไขสือมันไม่มีเหตุมีผล แต่ถ้าเป็นความจริง เวลามันขาด มันรู้มันเห็นกลางหัวใจของเรา ถ้ามันขาดขึ้นไป สิ่งที่ไม่เคยรู้เคยเห็น แล้วสิ่งที่มันเคยรู้เคยเห็น เวลามันขาด มันมีผลอย่างไรล่ะ? มีผลด้วยความสุข

ถ้ามันเป็นความสุขนะ เวลาธรรมมันให้ผล เห็นไหม นี่เวลากิเลส ทุกคนก็เข้าใจได้ เวลาทําความสงบของใจเข้ามา จิตมันสงบขึ้นมา เราจะเข้าใจว่านี่นิพพานเลย แต่เวลามันพิจารณาเข้าไป เวลามันขาด กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้ามันขาด ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ กายไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่กาย นี่เวลามันปล่อย มันปล่อยอย่างไร เวลามันขาด ขาดออกไป สังโยชน์มันขาดไปอย่างไร

พอสังโยชน์มันขาดออกไป มันกลับมาต่ออีกไม่ได้นะ ถ้ากลับมาต่ออีกไม่ได้ ขณะจิตที่มันเปลี่ยนแปลงไปแล้ว มันเปลี่ยนแปลงอย่างไร ถ้ามันเปลี่ยนแปลงไปแล้วนะ มันกลับมาเป็นแบบเดิมอีกไม่ได้ไง

นี่ไง ถึงว่า สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา มันดับไปเป็นธรรมดาด้วยเวลาช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น ที่มรรคญาณมันทําลายกัน ถ้ามรรคญาณมันทําลายกัน มันทําลายกันเพราะอะไรล่ะ? ทําลายกันเพราะเราฝึกฝน เพราะเรามีการกระทํา เพราะความมั่นคงของเรา เพราะเราไม่เฉไฉ เราทําของเรา มั่นคงของเรา ทําซํ้าทําซากไง นี่ตรงนี้ถ้ามันทําได้

เพราะมันต้องมีอํานาจวาสนาบารมี คือว่าคนที่ทําเสมอต้นเสมอปลายไง ถ้าคนทําเสมอต้นเสมอปลาย นี่ทําต่อเนื่อง การทําต่อเนื่อง ทําซํ้าลงไปที่เดิมๆๆ ที่เดิมที่ไหน? ที่เดิมที่ตรงสังโยชน์มันมัดไว้ไง สักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดของใจไง เพราะมันมีสักกายทิฏฐิ สังโยชน์ที่มันมัดไว้ แล้วมันก็มีกิเลสมาอ้างมาอิง มันก็ไหลตามกิเลสไปตลอดเวลา

เวลาเรามีสติมีปัญญาขึ้นมา เราทําของเราขึ้นมา กว่าจะเข้ามาถึงจุดที่สังโยชน์มันมัดไว้ แล้วพอเข้าไปถึงจุดนั้น เวลามันมีการใช้ปัญญาขึ้นมาต่อสู้แต่ละครั้งแล้ว เวลาเราปล่อยวางขึ้นมา ในเมื่อสังโยชน์มันไม่ขาด กิเลสมันก็มีโอกาสที่จะผลักให้เราออกไปจากจุดเดิมนั้นจนได้ ถ้าเราออกจากจุดเดิมแล้ว มันจะเข้าไปอย่างไร? มันก็ต้องหาอุบายหาวิธีการให้จิตใจนี้เข้มแข็งขึ้นมา แล้วทําเข้าไปสู่จุดเดิมนั้น มันก็ปล่อยๆ ปล่อยๆ

เวลาปล่อยนี่ตทังคปหานนะ ถ้าจิตใจไม่มีพละ ไม่มีกําลัง เวลาปล่อยแล้วมันจะเสแสร้ง กิเลสพาให้เสแสร้ง ถ้ากิเลสพาเสแสร้งแล้วมันก็ออกไปจากหลักเกณฑ์ของใจ ออกไปจากจุด เห็นไหม ภวาสวะ ออกไปจากภพ ออกไปจากสถานที่ที่กิเลสมันอาศัยอยู่ ถ้ากิเลส เห็นไหม เวลาที่ว่าเราไม่มีกําลังพอ เวลากิเลสมันจูงออกไปจากที่มันอยู่ เราก็ตามมันไป พอตามมันไปแล้ว กว่าเราจะกลับมานะ ถ้าเราพิจารณามันปล่อยแล้ว ถ้ามันไม่สมุจเฉท มันไม่ขาด พอไม่ขาด สังโยชน์มันไม่ขาด เห็นไหม มันก็เหมือนทําเฉไฉของมันไป กิเลสมันพาออก พอกิเลสมันพาออก กว่าเราจะรู้ตัว ถ้ารู้ตัว เห็นไหม เจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ ถ้ามันมีของมันอยู่ มันก็จะเสื่อม แต่ถ้ามันเป็นการที่กิเลสมันเฉไฉของมันไป มันไม่รู้ตัวของมัน พอไม่รู้ตัวของมัน มันไหลตามไป ถ้าไหลตามไป มันอยู่กับโลกๆ

สิ่งที่เป็นโลกนะ โลกมันก็คือเรื่องของกิเลส ถ้าโลกเป็นแบบนั้น ถ้าทําไปแล้วเป็นโลก มันก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่ตรงนั้นล่ะ แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญานะ มันมีอุบาย อุบายคือวิธีการที่เราจะแยกแยะ เปลี่ยนแปลงหาวิธีการใหม่ วิธีการใหม่นี่ต้องต่อสู้ขึ้นไป ต่อสู้ เห็นไหม งานของใจ งานทางโลกเขาอาบเหงื่อต่างนํ้าขึ้นมา เขายังต้องทําของเขา งานของใจนะ งานของใจมันต้องมีสติมีปัญญา มันมีความละเอียดอ่อนกว่างานของโลกหลายชั้นนัก

ถ้าหลายชั้นนะ นี่เราเดินจงกรม เราเห็นพระเดินจงกรมนั่งสมาธิภาวนา เราเห็นเขาทําอะไร? นี่เห็นเขาเดินไปเดินมา แต่ปัญญาในจิต ธรรมจักรไง จักรมันหมุนของมัน มันมีความละเอียดลึกซึ้งในหัวใจนั้น เห็นไหม สิ่งที่ทําอย่างนั้นน่ะ ถ้าซํ้าแล้วซํ้าเล่า เพื่อไม่ให้กิเลสมันทําให้เราออกคลาดเคลื่อนไปจากจุดที่เป็นภวาสวะ จุดที่เป็นภพ จุดที่มันเป็นจริง ถ้ามันเสื่อมนะ ถ้ามันแบบว่าเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ พอมันเจริญขึ้นมาถึงที่สุด มันเข้าไปถึงจุดนั้นได้ ซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันขาด ขณะจิตที่มันขาด มันมีความสุข มีความสุขนะ

เราเกิดมานี่เราทุกข์เรายาก ความทุกข์นี้ไม่ต้องถามหากันว่าความทุกข์มันเป็นแบบใด มันแผดเผาทุกดวงใจ แล้วทุกดวงใจไม่เคยได้รับรสแบบนี้ รับรส เห็นไหม เวลาเราจะทําความสงบของใจ เวลาเราประพฤติปฏิบัติกันไป มันก็เหม่อๆ ลอยๆ ครึ่งๆ กลางๆ แล้วบอกว่าสิ่งนั้นเป็นความว่างๆ สิ่งนั้นเป็นสักแต่ว่า

คําว่า “สักแต่ว่า” นี่มันปฏิเสธแล้ว มันปฏิเสธการกระทํามาทั้งหมดเลย แต่ถ้าเราทํามาด้วยความเข้มข้นของเรา เราทําด้วยความเป็นจริง มันไม่ใช่สักแต่ว่าหรอก มันจับเต็มไม้เต็มมือ จับให้มั่นคั้นให้ตาย แล้วใช้ปัญญาแยกแยะของมัน เห็นไหม เวลามันขาดนะ สิ่งที่โลกนี้เขาไม่มี ทุกดวงใจเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ จิตนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะโดยธรรมชาติของมัน แล้วเวลามันขาด มันได้ทําให้สิ่งที่จะเวียนตายเวียนเกิดไม่ให้ไปตามธรรมชาติ

เห็นไหม ว่า “ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ การตายการเกิดก็เป็นธรรมชาติ” ถ้าเป็นธรรมชาติอย่างนั้น เวียนตายเวียนเกิดมันก็เป็นเรื่องปกติของจิต จิตมี ทุกดวงใจมีความรู้เหมือนกัน แต่เวลามันขาดไปแล้ว มันไม่เป็นแบบนั้นแล้ว ถ้ามันจะเกิดอีก มันก็เกิดอีก ๗ ชาติเท่านั้นเอง ถ้ามันเกิดอีก ๗ ชาติ จิตที่มันจะเกิดอีก ๗ ชาติ กับจิตที่มันต้องเวียนตายเวียนเกิดที่ไม่มีต้นไม่มีปลาย มันแตกต่างกันอย่างไร ความแตกต่างของจิตมันแตกต่างแล้ว

พอมันแตกต่าง นี่สิ่งที่แตกต่างนะ มันการันตีขึ้นมาที่ไหนล่ะ? มันการันตีขึ้นมาที่ใจดวงนั้น ที่ใจที่มันเห็นน่ะ ใจที่มันรู้ ที่มันเห็น ที่มันขาดออกไปน่ะ นี่จิตที่มันมีความรู้อย่างนี้มันมีอกุปปธรรมนะ

เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในธัมมจักฯ เห็นไหม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ว่าธรรมทั้งหลายนี้เป็นอนัตตา ทุกอย่างเป็นอนัตตา นี่เป็นอนัตตาเพราะมันต้องเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนี้ไง สิ่งต่างๆ นี้เป็นอนัตตา นี่เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่บอกว่า สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายนี้เป็นอนัตตา

แต่เวลาจิตที่ว่า “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา” ดับเป็นธรรมดาเพราะจิตมันรู้มันเห็นของมัน จิตที่มันรู้มันเห็นของมัน จิตที่มันจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรม ที่วิปัสสนา ที่ได้ใช้ปัญญาของมัน นี่มันพิจารณาของมัน เห็นไหม มันไม่ใช่สักแต่ว่า มันทําได้เต็มไม้เต็มมือของมัน เวลามันชําระล้างออกมา มันทําโดยจบกระบวนการของมัน เห็นไหม

พอมันจบกระบวนการของมัน จบกระบวนการของมรรคญาณ พอจบกระบวนการของมรรคญาณ ด้วยมรรคสามัคคี เวลามันขาดไปแล้ว เวลามันขาดไป “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา” ดับเพราะอะไร ดับเป็นธรรมดา เพราะมันไม่มีสังโยชน์เข้าไปเหนี่ยวรั้งอีกแล้ว มันจะเกิดขึ้นมา ตั้งอยู่ และดับไปเป็นธรรมดา ธรรมดาเพราะจิตมันได้ทําลายสังโยชน์ มันรู้เห็นตามความเป็นจริง

ถ้าตามความเป็นจริง จะเกิดก็เกิด จะอยู่ก็อยู่ จะไปก็ไป ไม่มีสิ่งใดมาเกาะเกี่ยวให้จิตนี้ต้องเดือดร้อนไปกับความรู้สึกอันนี้ เห็นไหม สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา มันเป็นตามความเป็นจริงที่มันรู้มันเห็นจริงของมัน เพราะมันได้สํารอกคายสังโยชน์ออกไปแล้ว นี่สังโยชน์ ๓ ตัวเองนะ นี่เกิดอีก ๗ ชาติ แล้วถ้ามันทําขึ้นไป ปฏิบัติขึ้นไป มันจะลึกลับมหัศจรรย์อีกมาก นี่โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔

ถ้ามรรค ๔ ผล ๔ เวลาจิตมันพิจารณา มันยกขึ้นไป มันก็เป็นสกิทาคามิมรรค แม้แต่โสดาปัตติมรรค เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาใหม่ จะเป็นโสดาปัตติมรรคถ้ามันจับได้ตามความเป็นจริง มันเห็นจริงของมัน มันพิจารณาของมัน แล้วมันพิจารณาล้มลุกคลุกคลานมานี่เรารู้ของเรา

แล้วถ้ามันเป็นสกิทาคามิมรรคล่ะ? มันทําความสงบของใจให้ละเอียดมากไปกว่านั้น แล้วพอมันจับของมันได้นะ มันเห็นของมันตามความเป็นจริง ถ้าไม่เห็นตามความเป็นจริง มันเหมือนกับว่าเรามันเลื่อนลอย เห็นไหม มันทําไขสือนะ ถ้าไขสือในขั้นสกิทาคามี ไขสือในขั้นอนาคามียิ่งแล้วใหญ่ เพราะไอ้นั่นเป็นกามราคะ สิ่งที่เป็นกามราคะมันจะทําลายกามภพ ถ้าทําลายกามภพ มันไม่เกิดในวัฏฏะตั้งแต่กามภพลงมา มันจะลึกลับมหัศจรรย์มากกว่านี้ ถ้ามันลึกลับมหัศจรรย์มากกว่านี้

เวลาเราปฏิบัติกัน เราบอก “ปฏิบัติเพื่อความร่มเย็นเป็นสุข ทําไมมันทุกข์ยากอย่างนั้น”...ความทุกข์ความยาก ทุกข์ยากเพราะกิเลสมันขัดแย้ง มันคัดง้าง มันทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน เพื่อสงวนสถานที่ เพื่อสงวนใจดวงนี้ให้เป็นที่อยู่อาศัยของมัน แต่เราปฏิบัติขึ้นมาด้วยความเข้มแข็ง ด้วยความเป็นจริง ด้วยความวิริยะ ด้วยความอุตสาหะ ด้วยความละเอียดรอบคอบ ไม่สุกเอาเผากิน จะทุกข์จะยากขนาดไหน เราสร้างบุญญาธิการมา มันถึงจะทนแรงกดดันอย่างนี้ได้

แต่ถ้าเราไม่ทุกข์ เราไม่ได้สร้างบุญญาธิการมานะ เวลามันทุกข์มันยาก มันจะม้วนเสื่อ ม้วนเสื่อคือมันจะเลิกไง มันจะไม่เอาจริงเอาจัง มันจะไม่ทําของมัน “เราไปทําอย่างอื่นดีกว่า”...แล้วอะไรมันจะดีกว่าล่ะ เพราะกิเลสมันสร้างเหตุสร้างผลมาเพื่อคํานี้ไง เพื่อ “เลิกดีกว่า มันไม่มีอะไรดีไปกว่านี้หรอก”

ถ้าอยู่กับโลก โลกก็เป็นของเดิม โลก ทุกคนก็รู้ก็เห็น แต่ถ้าเป็นความจริงอย่างนี้ ถ้าจิตมันไม่รู้ไม่เห็นของมัน มันไม่มีปัจจัตตัง ไม่มีสันทิฏฐิโกขึ้นมาในหัวใจ มันเป็นการอ้างอิงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็เป็นการทําไขสือไป ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา มันจะรู้จริงของมันอย่างนี้ แล้วถ้ายกขึ้นสู่สกิทาคามิมรรค ละเอียดอ่อนมากกว่านี้ แล้วยิ่งขึ้นไปอนาคามิมรรคนะ มันต้องเป็นมหาสติ มหาปัญญา ถ้าเป็นมหาสติ มหาปัญญา มันจะลึกซึ้งขนาดไหน

ความว่าลึกซึ้ง ลึกซึ้งเพราะเรามีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านได้ล้มลุกคลุกคลานมา ท่านได้ต่อสู้กับสิ่งนี้มา มันถึงละเอียดลึกซึ้งในใจของท่าน แล้วท่านพยายามจะบอกเรานะ

ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า สิ่งที่เราทํานะ เราทํานี่มันเป็นเรื่องกิเลสเล็กน้อย คําว่า “เล็กน้อย” เล็กน้อยหมายความว่า มันเป็นหลานของกิเลส หลานของกิเลสนี้ถ้าเราชําระล้างได้จะเป็นโสดาบัน ลูกของกิเลส มันก็เป็นสกิทาคามี พ่อของมัน พ่อนี่เป็นเรี่ยวเป็นแรงในครอบครัว นั่นอนาคามี ปู่ของเขากําหนดนโยบายเฉยๆ เห็นไหม นี่ขั้นที่สุดแห่งทุกข์

สิ่งที่ว่าของเล็กน้อย ขั้นของหลานมัน เรายังล้มลุกคลุกคลานขนาดนี้ แล้วขึ้นต่อไปเป็นลูก เป็นพ่อ เป็นปู่ มันจะมีกลอุบายวิธีการอย่างใด นี่มันจะไขสือ ไขสือคือมันจะหลอกใจ ไขสือคือมันจะหลอกเรา หลอกเราให้อยู่ในอํานาจของมัน เห็นไหม

ฉะนั้น ในการปฏิบัติของเรา เราจะฆ่าหลาน นี่ฆ่าหลานมันตาย พลิกศพกิเลส มันก็เป็นโสดาบัน ถ้าพลิกศพลูกของเขา เราก็จะได้เป็นสกิทาคามี ถ้าพ่อของมัน ฆ่าพ่อมันได้ด้วยมหาสติ มหาปัญญา ด้วยความเพียร ด้วยความวิริยอุตสาหะ ไม่ให้กิเลสมันไขสือ ให้มันมาหลอกใช้ มันหลอกใช้แล้วเราก็อ้างอิง แล้วบอกเราได้ขั้นนั้นๆๆ มันเป็นเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ทําให้เราพลาดโอกาสนะ ถ้ากิเลสมันพาไขสือ มันจะทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน แล้วจะไม่เป็นจริงขึ้นมา

ทําพาไขสือ เราก็จะไม่ได้สิ่งใดเลย แต่ถ้าเป็นสิ่งที่เราปฏิบัติขึ้นมาตามข้อเท็จจริงของเราเพื่อประโยชน์กับใจดวงนี้ ใจดวงนี้คือบุคคลทุกๆ คน ถ้ายังเป็นบุคคล เป็นคนที่มีชีวิตอยู่ มันมีหัวใจในร่างกายนี้ เรายังมีโอกาสได้ทําความสะอาด เรายังมีโอกาสได้ทํามรรคญาณเพื่อมาฟอกใจดวงนี้ให้ใจดวงนี้สํารอกคายกิเลสออก มันจะได้ไม่ต้องมาเวียนตายเวียนเกิดทุกข์ๆ ยากๆ อยู่แบบนี้อีกไง เราจะพ้นจากโลกนี้ไปด้วยความเพียรชอบ เอวัง

๙

ลอกคราบกิเลส

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๘ ตุลาคม ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ธรรมะเป็นเครื่องจรรโลงชีวิตนะ ธรรมะทําให้เราพ้นจากทุกข์ เราเกิดมา เราเจอแต่ความทุกข์ ความทุกข์เป็นความจริง ความทุกข์เป็นอริยสัจ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราเกิดมาสู่โลกแห่งความเป็นจริง โลกแห่งความเป็นจริงคือความรับรู้สึก คือความรับรู้ทั้งนั้น

เวลาเราเกิดมาเป็นเด็ก นั่นก็เป็นโลกแห่งความเป็นจริงเหมือนกัน ทําไมทารกมันรับรู้ได้ภาษาของมันล่ะ นี่ ๓ ขวบ ๔ ขวบ เขาก็รู้ภาษาของเขา ความไร้เดียงสาของเขา แต่ถ้ามันโตขึ้นมา นี่โลกแห่งความเป็นจริงทั้งนั้นน่ะ แต่จิตใจของคน ระดับของคน ความรู้สึกของคน นี่คนเหมือนกัน แต่วุฒิภาวะมันไม่เหมือนกัน ถ้าวุฒิภาวะของเด็ก ในเมื่อเด็กของเขาก็มีความรับรู้ได้แค่นั้น ถ้าทําความดีความชั่วของเขา เขาก็ได้ของเขาแค่นั้นน่ะ แต่ถ้ามันโตขึ้นมาล่ะ มันมีสังคม ภาระของสังคมในครอบครัวของเรา แล้วเรื่องส่วนตัวของเราล่ะ

นี่เราเกิดมาในโลกแห่งความเป็นจริง ถ้าอยู่ในโลกแห่งความเป็นจริง เราอย่าเพ้อฝัน ถ้าเพ้อฝัน ความเพ้อฝันของเรานะ มันไม่เป็นความจริง ถ้าความเพ้อฝัน เห็นไหม แม้แต่การศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เหมือนกัน เพราะอะไร เพราะความไม่รู้ของเราไง เราเพ้อฝันของเราไป แม้แต่เราบวช เราศึกษาเริ่มต้น เราก็จะเชื่อของเราแล้วว่านรกสวรรค์มีจริงหรือไม่มีจริง ทั้งๆ ที่ว่ามีจริงๆ ก็สงสัยทั้งนั้นน่ะ ถ้าสงสัยทั้งนั้น เห็นไหม แล้วจริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน บางคนสัมผัสได้รับรู้ได้สิ่งที่เหนือโลก สัมผัสได้รับรู้ได้ คนที่สัมผัสไม่ได้ รับรู้ไม่ได้ ว่าจะเป็นความจริงไม่เป็นความจริง คนที่เป็นความจริง สิ่งที่เป็นความจริงต้องเก็บไว้ในใจ ไม่กล้าพูดให้ใครฟังไง แต่ถ้าไม่เป็นความจริงของเขา เขาก็ไม่เชื่อของเขา เห็นไหม

แม้แต่ความเชื่อเรื่องโลกๆ มันยังไม่เหมือนกัน ถ้าความไม่เหมือนกันอย่างนี้ แล้วเราจะให้ว่า ตีค่าในเรื่องของสังคม ในเรื่องของภาษา ในเรื่องของความรับรู้ มันจะตีค่าได้อย่างไร ฉะนั้น การตีค่าไม่ได้ การศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ฉะนั้น ทั้งๆ ที่กิเลสมันพาให้เราเกิดนะ ถ้าเราอยู่กับโลกแห่งความเป็นจริง มันจะไม่เป็นเหยื่อของใคร ถ้ามันไม่เป็นโลกของความจริง มันเป็นเหยื่อทั้งนั้นน่ะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา นี่ความสุขนะ ธรรมะมันให้ความสุขความร่มเย็น มันให้ความสุข แม้แต่จะเหนื่อยยาก คําว่า “เหนื่อยยาก” เหนื่อยยากสายตัวแทบขาดนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่พุทธกิจ ๕ เห็นไหม เช้าขึ้นมาเล็งญาณ ออกบิณฑบาตไปโปรดสัตว์ขึ้นมา ตอนเช้าเทศนาว่าการให้กับญาติโยมเขา ให้กับผู้ที่เป็นบริษัท ๔ พอถึงหัวคํ่า เทศน์สอนพระสอนเจ้า แล้วตอนดึกขึ้นมาเทศน์สอนเทวดา แล้วตอนเช้าเล็งญาณ เหนื่อยสายตัวแทบขาดนะ แต่ทําไมท่านมีความสุขล่ะ เหนื่อยสายตัวแทบขาด คือพุทธกิจ ๕ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ในใจมันเหนื่อยหน่ายไหมล่ะ? ในใจมันไม่เหนื่อยหน่ายไปด้วยหรอก สิ่งที่ไม่เหนื่อยหน่ายในหัวใจนั้นเพราะอะไร เพราะจิตใจนั้นเป็นธรรม

ถ้าจิตใจนั้นมันมีความสุขมาก ความสุข เห็นไหม เพราะว่าเขามีความทุกข์กัน เรามีความสุขนะ แล้วมองโลกดูสิ โลกเขาทุกข์เขายาก เขาต้องดิ้นรนของเขา แต่ถ้าหัวใจของเราล่ะ เราก็ต้องดิ้นรนเหมือนกัน เพราะฉะนั้น เราอยู่ในโลกแห่งความเป็นจริงไง โลกของความเป็นจริง ปัจจัยเครื่องอาศัยต้องมี ชีวิตอยู่ได้เพราะอาหาร ชีวิตอยู่ได้เพราะปัจจัย ๔ ในเมื่อปัจจัย ๔ เราก็แสวงหาปัจจัย ๔ ของเรา นี่โลกแห่งความเป็นจริง แต่เราไม่ตื่นไปกับเขา เราไม่แบกรับภาระไปกับเขา เขาก็ต้องหาปัจจัย ๔ แต่ด้วยความวิตกกังวล ด้วยความตื่นกลัว ด้วยความไม่เข้าใจ มันมีแต่ความทุกข์ไปทั้งหมดล่ะ เห็นไหม นี่โลกแห่งความเป็นจริง

โลกแห่งความเป็นจริงที่เขาอยู่เป็นโลกๆ นั่นก็โลกแห่งความเป็นจริงของเขา แต่โลกแห่งความเป็นจริงด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันมีแต่ความสุข ความทุกข์ ความยากของเขา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความจริงของเราขึ้นมานะ โลกแห่งความเป็นจริงของเรา เราก็อยู่ของเรา เราก็มีปัจจัยเครื่องอาศัยเหมือนกัน

ดูพระสิ เวลาบวชมา บริขาร ๘ นั่นแหละ ปัจจัย ๔ นี่สมบูรณ์เลย แล้วเวลาเราปฏิบัติของเรา เห็นไหม เหมือนนกมีปีกกับหาง บิณฑบาตมาเพื่อเลี้ยงชีพ พอเลี้ยงชีพ เช้าขึ้นมา ปฏิสงฺขา โยฯ นี่สิ่งที่ได้มา สิ่งนี้ของมันคืออะไรล่ะ อาหารมันเน่ามันบูด อาหารมีคุณภาพไม่มีคุณภาพ อยู่ที่คนพอใจและคนไม่พอใจ นี่กิเลสมันจะงอกงามขึ้นมาแล้ว กิเลสมันจะพองโตขึ้นมาแล้ว

“พระองค์นี้มีศักยภาพ บิณฑบาตมาได้แต่ของดีของวิเศษ พระองค์นี้เป็นคนทุกข์จนเข็ญใจ ไม่มีใครเหลียวแลเลย” นี่กิเลสมันจะพองขึ้นมาแล้ว อาหารมันก็คืออาหาร มันก็เป็นปัจจัย ๔ เครื่องดํารงชีวิตทั้งนั้นน่ะ ถ้ามีชีวิต ถ้ามีสติปัญญา เห็นไหม

เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราบิณฑบาตเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง สิ่งที่เราบิณฑบาตเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง เราได้มาด้วยอะไรล่ะ? ได้มาด้วยนํ้าพักนํ้าแรงของเรา ถ้าเรามีอํานาจวาสนาขนาดไหน มันก็เป็นเวรเป็นกรรมของเราที่เราสร้างของเรามา ถ้าเราสร้างของเรามา สิ่งที่มีคนมาดูมาแลมันก็อีกเรื่องหนึ่ง ไม่มีคนมาดูแล เราก็มีอาหารดํารงชีวิต ถ้ามีอาหารดํารงชีวิต จิตใจมันไม่วอกแวกวอแว ถ้าไม่วอกแวกวอแว กิเลสมันก็ไม่โตขึ้น

นี่ ปฏิสงฺขา โยฯ เราได้สิ่งใดมา การใช้สอยต้องมี ปฏิสงฺขา โยฯ คือมีสติแล้วใช้สอย ถ้าไม่มีสติแล้วใช้สอยไป เห็นไหม เราบิณฑบาตมาเพื่อดํารงชีวิต นี่ปัจจัย ๔ เครื่องอาศัย เราอาศัยมันหรือมันจะข่มขี่เราล่ะ ถ้าเราอาศัยมัน เห็นไหม เราแค่อาศัย อาศัยชีวิตนี้ดํารงอยู่เท่านั้น ไม่ให้มันมาข่มขี่ ไม่ให้กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันพองขึ้นมา นี่ไม่ได้อย่างใจ โน่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ดี ไม่ดีไปหมดล่ะ ไม่ดี แล้วชีวิตนี้ล่ะ ชีวิตนี้อาศัยปัจจัย ๔ เท่านั้น ถ้าปัจจัย ๔ มันพออยู่พอกิน มันก็เรื่องธรรมดาน่ะ มันก็พอแล้วแหละ ถ้ามันพอของมัน เห็นไหม นี่กิเลสมันทนไม่ได้เพราะอะไร

ปฏิสงฺขา โยฯ พิจารณาก่อนใช้ พิจารณาก่อนฉัน พิจารณาก่อนต่างๆ ทั้งนั้นน่ะ ถ้าพิจารณาแล้วกิเลสมันโตขึ้นมาไม่ได้นะ ถ้ากิเลสมันโตขึ้นมาไม่ได้ เราก็มีสติปัญญา เราก็รักษาชีวิตของเราไว้ ถ้ารักษาชีวิตของเราไว้ การประพฤติปฏิบัติของเรามันก็จะง่ายขึ้น เห็นไหม ศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเห็นภัยในวัฏสงสาร เรามาบวชเป็นพระนะ เราออกประพฤติปฏิบัติกัน เห็นภัยในวัฏสงสาร ถ้าเราเห็นภัยในวัฏสงสาร แล้วสิ่งนั้นมันเป็นภัย แล้วเราไปยึดมั่นถือมั่นมันทําไม ทําไมไม่ปล่อยวางมันซะ

มันมีค่าที่ความรู้สึกของเรานี้นะ เราต้องแก่เฒ่าไปแน่นอน เราต้องตายแน่นอน ชีวิตเราต้องมีการพลัดพรากเป็นที่สุด ถ้าชีวิตมีการพลัดพรากเป็นที่สุด สิ่งที่มีความจําเป็น สิ่งที่มีความสําคัญกับเราคือสติปัญญา สติปัญญาขึ้นมานี่ สิ่งใดก็ไร้ค่าไปทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าสติมันอ่อนแอสิ่งนั้นมันก็มีค่าไปทั้งหมดล่ะ มีค่าเพราะอะไร ประดับกิเลสไง ประดับเกียรติ อยากมีเกียรติ อยากมีศักดิ์ศรี นี่กิเลสทั้งนั้นน่ะ

แล้วสิ่งที่กิเลสเอามาบีบคั้นหัวใจ นี่ว่ามีเกียรติไง จะออกปฏิบัตินะ เวลาออกไปต้องสมบูรณ์บริบูรณ์ไปนะ มีพร้อมหมดเลย ไปดักหน้าไว้เลย จะมีสัปทนนะ เวลาจะออกธุดงค์น่ะ พระถือสัปทนให้ ไปไหน อู๋ย! มีคนดูแลให้ ทุกอย่างพร้อม...ไอ้นั่นมันเป็นการตลาด เขาไปเพิ่มกิเลสกันน่ะ ไปเพิ่มกิเลสเพื่ออะไร? เพื่อให้คนศรัทธานับถือ มันเป็นภาระรุงรังไปทั้งนั้นน่ะ

เวลาเขาปฏิบัติไป เวลาครูบาอาจารย์ของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกบิณฑบาต นี่ไปแบบนอแรด ไปองค์เดียว เวลามีปัญจวัคคีย์ไปอุปัฏฐาก ปัญจวัคคีย์จะทิ้งไป นี่อยู่องค์เดียว คนเดียวทั้งนั้นน่ะ ไปแบบนอแรด ถ้าไปแบบนอแรด ใครจะมาดูมาแลล่ะ ก็อํานาจวาสนาของเรา เราทําของเราขึ้นมา ไม่ต้องอาศัยใครเลย ต้องไปอาศัยใคร อาศัยปลีแข้งนี่ไง อาศัยความจริงขึ้นมาสิ จะมีวาสนาแค่ไหนก็เท่านั้นน่ะ  ถ้ามีวาสนาแค่นั้นก็แค่นั้น เห็นไหม นี่กิเลสมันโตขึ้นมาไม่ได้

แต่ถ้ามันอ่อนแอ มันจะหวังพึ่งเขาไปหมดน่ะ นี่กิเลสทั้งนั้น หวังพึ่ง หวังให้คนมาดูแลรักษา ให้คนมาเชิดหน้าชูตา จะให้คนมาเป็นขี้ข้า...ใครไปเป็นขี้ข้า แม้แต่กิเลสเรามันยังหลอกใช้อยู่ขนาดนี้ ใครจะเป็นขี้ข้าใคร ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ใครทําดีคนนั้นได้ดี ใครทําชั่วคนนั้นได้ชั่ว นี่มันเป็นความดีความชั่วทางหัวใจทั้งนั้นน่ะ ถ้าหัวใจ เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วมันจบ นี่อยู่กับโลกเท่านั้นเอง ถ้าอยู่กับโลกเท่านั้นเอง มันเหนือโลก แล้วมันไม่เป็นภาระรุงรัง ถ้ามันเอาเรื่องโลกๆ มา มันเป็นภาระรุงรังหมด

เราเกิดมาเป็นโลกนะ เราอยู่ในโลกแห่งความเป็นจริง ถ้าอยู่ในโลกแห่งความเป็นจริง ความเป็นจริงของสมมุติ สมมุติบัญญัติ แต่ความเป็นจริงของเรามันมี ถ้าความเป็นจริงของเรามี ใครมันจะมาหลอกเราไม่ได้หรอก ข้อมูลข่าวสารนี่ขยะ ขยะมันล้นโลก แล้วเราจะไปรับรู้อะไรเรื่องขยะนั้น เรื่องของตัวเองยังไม่รู้ เรื่องของตัวเองน่ะทําอะไรบ้าง ความดีของเรามีสักขี้ตีนไหม ทําอะไรเป็นความดีของตัวเองบ้าง ถ้าความดีของมันมีขึ้นมา มันต้องไปฟังใคร มันมีความจําเป็นต้องให้ใครต้องมาสยบ มีความจําเป็นอะไร นี่เพราะมันต้องการให้คนมาสยบนี่สิ มันถึงวุ่นวายไง มันวุ่นวายเพราะอะไร เพราะมันเป็นปัญหาสังคมไง

เราอยู่ในโลกของความเป็นจริงนะ ไม่ใช่อยู่ในโลกแห่งความเพ้อฝัน มันจะเพ้อฝันไปไม่มีวันจบวันสิ้นน่ะ นี่ถ้ามันเป็นความเพ้อฝันไม่มีวันจบสิ้น ยิ่งคนกิเลสหนานะ เวลากิเลสมันปอกลอกไง ดูคนเวลาไปอยู่กับโลก ตัวเองก็ไม่มีที่พึ่ง ตัวเองก็ไม่มีจุดยืนของเรา ไปเจออะไรนี่เขาหลอกหมดน่ะ ใครเสนออะไรมาไปทั้งนั้นน่ะ นี่เวลาเขาหลอกคนไปลอกคราบ เขาไปลอกคราบกันในโรงแรม เขาเอาอะไรไปลอกคราบล่ะ? ก็เอามารยาสาไถยนั่นไปลอกคราบ นี่เอามารยาสาไถยนะ ชวนกันไป แล้วถึงเวลาเขาวางยานะ หมดเลย

เวลากิเลสมันลอกคราบนะ มันปลดเปลื้องหมด

เห็นไหม ดู ๑๘ มงกุฎมันตกทองสิ มันเอาอะไรมาล่ะ? มันก็เอาทองมาตกไว้ พอเอาทองมาตกไว้ เส้นใหญ่ๆ ทั้งนั้นน่ะ เราก็เห็นว่ามีทองมา อยากได้เส้นใหญ่ แบ่งคนละครึ่ง เราเห็นพร้อมกัน นี่ถอดสร้อยของเราให้ไปเลยนะ ถอดทองคําแท้ ทองคําที่อยู่ในคอเรานี่ เพราะเราซื้อของเรามาเอง นี่อยากจะได้ทองคําเส้นใหญ่ เห็นไหม เวลากิเลสมันปอกลอก เพราะอะไร เพราะความโลภ อยากได้เส้นใหญ่ อยากได้ อยากดี อยากของเขา

เขาบอก “เวลาปฏิบัติอย่ามีความอยากนะ ถ้าปฏิบัติมีความอยาก มันเป็นกิเลสทั้งนั้นน่ะ”...ก็นี่ไง ดูสิ ของอยู่กับตัวแท้ๆ ยกให้เขาไป แล้วไปเอาแต่ของที่เขาทิ้งแล้วเอามาล่อเหยื่อ เอามาเป็นของเรา นี่ไง อย่าปฏิบัติด้วยความอยากนะ เพราะว่ามันมีความอยาก ถ้าไม่มีความโลภ ใครจะมาหลอกลวงเราได้ ใครมันจะมาหลอกลวงเรา เพราะเราโลภ เราอยากได้เอง พออยากได้เอง นี่กิเลสมันจะลอกคราบ เวลาจะได้ขึ้นมา เห็นไหม มีมารยาสาไถยทั้งนั้นน่ะ เขาเป็นทีมของเขาเลยนะ ต้องแบ่งกัน คนนั้นมาพูดอย่าง คนนี้มาพูดอย่าง...งงน่ะ เพราะอะไร เพราะกิเลสมันมา เห็นไหม นี่พูดถึงสังคมนะ

แล้วถ้าเป็นภายในล่ะ นี่เวลากิเลสมันจะลอกคราบนะ มันลอกหมด ความดีของเรานี่มันเอาไปเกลี้ยงเลย ไม่มีอะไรเหลือเลย เราจะทําคุณงามความดี เวลาเราเกิดมา เราเกิดมาโดยบุญกุศลนะ ถ้าเราเป็นมนุษย์ มนุษย์นี้เป็นอริยทรัพย์ อริยทรัพย์จริงๆ เพราะอะไร เพราะมนุษย์มันขวนขวายได้ ขวนขวายดีก็ได้ ขวนขวายชั่วก็ได้ ทําสิ่งใดก็ได้ มนุษย์นี่ แต่ถ้ามันขาดสติ นี่ขาดสติ ขาดปัญญา กิเลสมันลอกคราบ

เวลาปฏิบัตินะ ปฏิบัติธรรมๆ ปฏิบัติธรรมอะไรน่ะ ปฏิบัติธรรมเป็นโลก เป็นไสยศาสตร์ ปฏิบัติธรรม เวลาปฏิบัติธรรมนี่กิเลสมันลอกคราบ เพราะกิเลสมันหลอกหมดเลย ไหนว่าศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้วไง มีธรรมวินัยเป็นเครื่องชี้นําไง พุทธพจน์ๆ พระพุทธเจ้าสอนไว้หมด แล้วปฏิบัติไปไหนล่ะ? มันก็นอนจมกิเลสอยู่นั่นไง กิเลสมันลอกความดีไปหมดเลย มันเอาแต่กิเลสตัณหาทะยานอยากกดทับหัวใจไว้ แล้วยังภูมิใจนะว่าอย่างนี้ปฏิบัติธรรมๆ...ปฏิบัติโดยกิเลสไง

ปฏิบัติธรรมโดยกิเลส แล้วกิเลสมันปลิ้นปล้อน มันก็อ้างธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธพจน์ๆ พุทธพจน์เพราะมันพอใจไง ถ้าพอใจนี่เป็นพุทธพจน์ ถ้าไม่พอใจ สิ่งนี้มันปลอมปนเข้ามาในศาสนา มันปลอมปนเข้ามา สิ่งที่มันปลอมปนเข้ามาในศาสนาแล้วมันไม่พอใจ แต่ถ้าพอใจน่ะ พุทธพจน์นี่ถูกต้องเลย

แม้แต่พุทธพจน์ กิเลสมันก็จะเอามาอ้าง อ้างทําลายตัวเอง นี่กิเลสมันลอกคราบ คุณงามความดีจะมีขึ้นมาบ้าง มันก็เอาไปเกลี้ยง คุณงามความดีจะมีขึ้นมาเพื่อหัวใจ เพื่อความยั่งยืน ถ้าคนยั่งยืนแล้วมันสงบ มันนิ่งของมัน ดูสิ คนที่เขามีปัญญา เขาไม่หวั่นไหวไปกับกระแสสังคม นี่คนที่เขามีปัญญานะ คนที่มันไม่มีปัญญาต่างหาก นั่นล่ะมันขี้ตื่น มีอะไรมันไปกับเขาหมด นี่เพราะมันไม่มีปัญญาของมันไง

แล้วไม่มีปัญญาขึ้นมา เห็นไหม กิเลสเราก็มี คนที่เกิดมาในโลกนี้ คนดีก็มี คนชั่วก็มี คนดีเขาก็ส่งเสริม คนดีเขาเห็นแล้วเขาสังเวชนะ คนที่เขาเป็นคนดี คนที่เขามีปัญญา เขาเห็นแล้วสังเวชมาก เวลาเห็นเขาหลอกกันน่ะ แต่มันไม่ใช่หน้าที่ของเรา ถ้าไม่ใช่หน้าที่ของเรา แล้วเราเข้าไปยุ่งในเหตุการณ์นั้น เขาก็ว่าไปโต้แย้งกับเขา เกิดเป็นโทษเป็นภัยขึ้นมา

แต่ถ้าเป็นเจ้าหน้าที่ล่ะ เขาทําตามหน้าที่ของเขา ถ้ามีใครฉ้อโกงกัน ใครทําอะไร เจ้าหน้าที่เขาต้องจัดการ แล้วเวลาเจ้าหน้าที่เขาจัดการ ดูสิ เจ้าหน้าที่เขามีทั้งนั้นล่ะ ตํารวจก็มี กฎหมายก็มี ทุกอย่างก็มี ดูสังคมสิ มันยุ่งยากขนาดไหน สังคมมันมีแต่ปัญหามากน้อยขนาดไหน เพราะอะไรล่ะ

ในเมื่อมันมี เห็นไหม คนที่มัน ๑๘ มงกุฎนะ มันปลิ้นปล้อนไป มันเลาะไปตามช่องกฎหมายทั้งนั้น มันไปได้ทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันไปแล้วมันเป็นประโยชน์อะไรกับเรา ทําไมเราต้องไปยุ่งวุ่นวายกับเขา นี่ไง ถ้าคนมีปัญญา เห็นไหม เขายืนยิ้ม “มันไม่น่าจะหลอกกันได้ขนาดนี้ แล้วไอ้คนที่โดนหลอก ทําไมโง่ได้ขนาดนี้” นี่เขายืนยิ้มของเขานะ แล้วเขายืนยิ้ม เห็นไหม ธรรมสังเวช มันเห็น ถ้าคนมีสติปัญญาเขามองเป็นธรรมนะ

ดูสิ ผลร้ายของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ถ้ามันมีกิเลสขึ้นมานี่มันหลงตัวมันเอง โง่ก็ว่าฉลาด ไม่มีปัญญาก็ว่าคนดี นี่ถ้ากิเลสมันเต็มหัวใจนะ มันไม่มีอะไรเป็นประโยชน์หมดล่ะ โง่อย่างกับหมาตาย มันว่ามันเป็นนักปราชญ์นะ มันว่ามันเป็นคนเก่งนะ กลิ่นหมาตายมันเหม็น มันเน่า มันคลุ้งกระจายไปทั่วล่ะ แต่มันบอกว่านี่กลิ่นหอมหวานนะ กลิ่นนี้กลิ่นเกสรดอกไม้ กลิ่นนี้เป็นกลิ่นที่ดี นี่เวลากิเลสมันปิดหูปิดตาน่ะ

แต่ถ้ามันเป็นความจริงล่ะ ดูดอกไม้ป่าสิ เห็นไหม ดอกไม้ กล้วยไม้ป่า ทุกคนแสวงหามันมานะ มันอยู่ในป่า เวลามันเกาะอยู่บนต้นไม้ มันออกของมันมานี่มันสวยงามมาก คนอยากได้มัน ต้องปีนขึ้นไป ต้องไปเอาต้นมันมา เอามาเพาะเลี้ยงไว้ที่บ้าน เอามาเพาะเลี้ยงไว้เพราะอะไร เพราะมันสวยงาม

ของมันมีคุณค่า ถ้าของมีคุณค่า เขาต้องขวนขวาย เขาขึ้นไปเอาดอกไม้ป่ากัน เขาแสวงหากัน เขาเอามาเพาะพันธุ์ของเขา เอามาทําเพื่อประโยชน์ของเขา เพราะเขาเห็นคุณประโยชน์ของมัน ถ้ามันเป็นของดี คนเขาวิ่งเข้าไปหาเอง เขาไปจัดการของเขามา ไม่ต้องไปแส่ไปหาใครหรอก ไม่ต้อง! ไอ้นั่นมันโง่เหมือนหมาตาย หมามันตาย กลิ่นมันเหม็น พอกลิ่นมันเหม็นนี่ไม่มีใครต้องการหรอก แต่ไม่ต้องการ มันก็พยายามจะว่าของมันดีๆ น่ะ

ของมันดี เขามีประโยชน์ของเขา ถ้าเขามีประโยชน์ของเขา เขาไม่ทนให้ตนเป็นเบี้ยล่างใครหรอก คนนะ ไม่มีใครอยากเป็นเบี้ยล่างใครหรอก สิ่งที่เขายอมเป็นเบี้ยล่าง เพราะเขาต้องการสิ่งใด เขาต้องการอะไร นี่เห็นไหม เวลากิเลสมันลอกคราบ มันลอกคุณงามความดี ลอกต่างๆ ในหัวใจเราไปทั้งหมดเลย ทั้งปฏิบัติธรรมนะ เวลาจิตมันมาปฏิบัติ นี่มาปฏิบัติ กําหนดพุทโธหรือปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา ความจริงมันจะเป็นความจริงนะ ถ้าเป็นความไม่จริงขึ้นมา เห็นไหม กิเลสมันลอกคราบ

เวลาปฏิบัติไป หลงใหลกันไป ปฏิบัติไปแล้วมันจะเป็นความจริงขึ้นมาไหม ถ้าปฏิบัติมันไม่ได้ผล ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา เราก็ต้องมีความเพียรสิ มีขันติ มีความเพียร ขันติคือความอดทน คนเราปฏิบัตินี่ไม่มีความอดทนเลยเหรอ

ดูนักกีฬาสิ เห็นไหม การฝึกฝน การจะเป็นนักกีฬา สิ่งที่เป็นบรรทัดฐานที่ต้องมีอันดับแรกเลยคือใจ คือใจสู้ ถ้าใจมันไม่เอา ใจมันไม่สู้ นักกีฬาคนนั้นน่ะ ถึงจะมีพรสวรรค์ขนาดไหนนะ พอมันถึงเวลาเอาเข้าจริงนะ มันสู้เขาไม่ได้หรอก เพราะอะไร เพราะใจไม่สู้ ถ้าใจสู้ นี่อันดับหนึ่งเลย จะทํางาน จะทําสิ่งใดต้องใจสู้ พอใจมันสู้ขึ้นมาแล้ว เห็นไหม เราฝึกฝนอย่างอื่นนี่มันตามมา เพราะอะไร เพราะใจมันสู้ มีความขยัน มีความอดทน มันมีขันติธรรมของเขา

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามันไม่ได้ ทําไมมันถึงไม่ได้ มันไม่ได้เพราะเหตุใด ทําไมคนอื่นเขาทําได้ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําได้ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านผ่านไปแล้ว ท่านก็เป็นมนุษย์เหมือนเรา เราก็เป็นมนุษย์คนหนึ่ง อ้าว! เพราะท่านสร้างอํานาจวาสนาบารมีมา เราไม่ได้ทําสิ่งใดมาเลย เราเกิดมาเป็นมนุษย์ก็ทุกข์ๆ ยากๆ อยู่นี่ แล้วท่านเกิดเป็นมนุษย์หรือเปล่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นมนุษย์หรือเปล่า

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นก็เป็นมนุษย์ทั้งนั้นน่ะ แล้วเราก็เป็นมนุษย์เหมือนกัน ถ้าเป็นมนุษย์เหมือนกัน ท่านสร้างคุณงามความดีมา เราก็สร้างคุณงามความดีของเรามา ถ้าไม่สร้างคุณงามความดี เราจะเกิดเป็นมนุษย์ได้อย่างไร แล้วเราเกิดเป็นมนุษย์แล้ว เรายังมีสติปัญญา เรายังมีความใฝ่ฝัน เรายังมีความวิริยอุตสาหะที่อยากจะประพฤติปฏิบัติของเรา แม้แต่เราคิดปฏิบัติขึ้นมา

เพราะงานทางโลก คนทํางานก็อยากจะทํางานสะดวกสบายทั้งนั้นน่ะ ทําอะไรสะดวกสบายแล้วก็ได้เงินตอบแทนมากๆ ทําสิ่งใดก็ได้ให้มีเงินทองไหลมาเทมา นี่คิดอย่างนั้นทุกคนน่ะ แล้วเวลาเขาทํางานกัน เขายังคิดอยากจะสะดวกสบายของเขา แล้วเวลาทําไปแล้วมันสะดวกสบายจริงหรือเปล่าล่ะ นี่งานทางโลกเขานะ แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติเพื่อจะเอาให้พ้นจากกิเลส ถ้าเราไม่มีความขยันหมั่นเพียร ถ้าเราไม่มีความจริงจังของเรา แล้วเราปฏิบัติไปล่ะ มันเอาความจริงจังของเรา ปฏิบัติไปมันเป็นความจริงไหมล่ะ

พอเป็นความจริง เห็นไหม ทําสิ่งใด สิ่งนี้เป็นธรรมๆ เพราะมันให้คะแนนตัวเองทั้งนั้นน่ะ กิเลสมันลอกคราบนะ กิเลสมันลอกคราบ มันจะให้คะแนนของเรารุดหน้าไปตลอดเลย ให้กําลังสอง ให้บวกเข้าไปเลยตลอด คะแนนจะเพิ่มให้ตลอดเวลาเลย เพิ่มแล้วได้อะไรมาล่ะ? ก็กิเลสมันลอกคราบไง ได้สิ่งเพ้อเจ้อไง ได้สิ่งเพ้อฝันมาไง มันไม่ได้มีอะไรเป็นความจริงของมันในหัวใจเลย

ถ้ามันเป็นความจริงล่ะ ถ้าเป็นความจริง ดูนะ การปฏิบัติ ดูสิ ผีเสื้อมันผสมพันธุ์ ผสมพันธุ์เสร็จแล้วมันจะวางไข่ พอมันวางไข่ พอมันเกิดมา มันจะเป็นตัวหนอน พอเป็นตัวหนอน มันจะกินของมัน จะกินให้ทันกาลเวลาของเขา เวลามันเป็นดักแด้ มันก็รอกาลเวลา เวลามันลอกคราบออกมา มันจะให้ปีกมันแข็ง พอปีกมันแข็ง มันจะบินของมันไป ผีเสื้อมันจะบินของมันไป บินของมันไปตามการอพยพของมัน แล้วมันผสมพันธุ์ แล้วมันก็จะวางไข่ ถึงเวลามันก็วางไข่เพื่อดํารงเผ่าพันธุ์ของมัน ถึงเวลามันเป็นตัวหนอน มันพยายามจะกินของมันเพื่อให้มันเจริญเติบโตขึ้นมา มันจะชักใยเป็นดักแด้ เวลามันลอกคราบออกมา มันจะเป็นของมัน นี่มันมีที่มาที่ไปหมดล่ะ

ฉะนั้น เวลาเราเกิดมา เราเป็นนักปฏิบัติ เราเกิดมานี่เราเป็นมนุษย์ใช่ไหม เป็นมนุษย์แล้วเรามีหัวใจใช่ไหม เรามีหัวใจ เรามีกายกับใจ ใจมันจะเป็นผู้ที่สัมผัสธรรม เรามีสติ เรามีอํานาจวาสนา เราถึงมีความใฝ่รู้ เราอยากประพฤติปฏิบัติขึ้นมา

พระเราออกมาออกบวช เพราะเราอยู่ในวัฏสงสาร เราเกิดเราตาย เราก็เห็นว่าการเกิดการตาย เห็นไหม ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง เกิดมานี่มีความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ทั้งๆ ที่เป็นอริยทรัพย์ ที่เกิดมาเป็นมนุษย์เป็นอริยทรัพย์ ที่มีจิตและใจนี่ แต่ถ้ามันเอาหัวใจนี้ เอาร่างกายนี้เพื่อโลก มันก็ได้แต่เรื่องโลกๆ นี้มา ทําบุญกุศล ผลบุญกุศลนั้นก็ส่งให้เป็นอามิส มันก็เกิดในวัฏฏะ คุณงามความดี เห็นไหม ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ก็เวียนตายในวัฏฏะ แต่เราประพฤติปฏิบัติธรรมขึ้นมา เราจะปฏิบัติของเรา เรามีความเห็นภัยในวัฏสงสาร เราบวชเป็นพระขึ้นมา เราจะปฏิบัติตามความจริงของเรา ถ้าประพฤติปฏิบัติตามความจริงของเรา เราปฏิบัติของเรา

ในเมื่อมีใจ มันมีหัวใจ ใจนี้สัมผัสธรรมๆ เวลาผีเสื้อมันจะมีของมัน มันก็มีพ่อแม่ของมัน มันก็มีการวางไข่ของมัน มันถึงฟักตัวมันออกมา มันถึงเป็นหนอน มันจะกินใบไม้ของมันเพื่อความเติบโตของมัน มันจะชักใยของมันเป็นดักแด้ มันถึงกาลเวลาของมัน มันถึงลอกคราบมันออกมา มันเป็นผีเสื้อ เห็นไหม รอให้ปีกแข็งแล้วมันก็บินของมันไป

จิตใจที่เป็นมนุษย์ จิตใจที่ฝักใฝ่ออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา นี่เรามีหัวใจอยู่ เรามีจิต จิตใจที่มันประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันจะฟักไข่อย่างไร มันจะเริ่มต้นของมันขึ้นมาอย่างใด มันจะมีของมันขึ้นมาไง มันไม่มาจากฟ้า มันไม่มาจากที่ว่าพุทธพจน์ๆ แต่ไม่มีที่มาที่ไปเลย เวิ้งว้างว่างเปล่า นี่เป็นการเพ้อเจ้อเพ้อฝัน นั่นกิเลสมันลอกคราบ กิเลสมันลอกคราบออกไปหมดเลย

แล้วลอกคราบไปแล้ว แล้วมันทําอะไร ก็ปฏิบัติไปแล้วน่ะ สิ่งนี้เป็นธรรมๆ ให้คะแนนตัวเอง คาดหมายกันไป เชื่อมั่นในหัวใจของตัวเองไป นี่กิเลสมันเหยียบยํ่าหัวใจ แล้วสิ่งนี้ถึงเวลาแล้วมันเป็นอย่างไรล่ะ มันเป็นความจริงไหมล่ะ ถ้ามันไม่เป็นความจริงนะ มันจะไม่เป็นประโยชน์กับเรา ไม่เป็นประโยชน์กับเราในชาตินี้ แต่ในการประพฤติปฏิบัติ เวลาปฏิบัติบูชาๆ ทาน ศีล ภาวนา ภาวนาแล้วพยายามจะให้ได้ เห็นไหม

ฉะนั้น สิ่งที่เขาทํางาน หน้าที่การงานต่างๆ สิ่งที่เขาจะสู้กัน เขาสู้กันด้วยหัวใจของเขา สู้กันที่หัวใจของเขา สู้ที่ใจสู้ ใจสู้ ใจมันมีสติ ไม่ใช่มาท้อแท้น้อยเนื้อตํ่าใจ แล้วทําสิ่งใดมันก็ล้มลุกคลุกคลานไปหมดน่ะ มันก็ทําสักแต่ว่าทํา ทําพอเป็นพิธีกันไปทั้งนั้นน่ะ ทีนี้ถ้าใจมันสู้ ถ้ามันปฏิบัติบูชา นี่ปฏิบัติของเรา ถ้ามันเป็นจริง เราจะลอกคราบกิเลสนะ ถ้าลอกคราบกิเลส มันจะเป็นความจริงขึ้นมาจากหัวใจ เพราะ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ถ้าตนเป็นที่พึ่งแห่งตน เห็นไหม มันจะมีความจริงขึ้นมาในหัวใจนั้น

หัวใจน่ะ เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็ศึกษาได้ เราศึกษา มันมีศรัทธา ถ้าเราศึกษาเข้าไป ถ้ามันกระเทือนหัวใจ นี่ธรรมสังเวช มันธรรมสังเวช มันก็เป็นเรื่องโลกทั้งนั้นน่ะ เราเกิดมากับโลก เราอยู่กับโลก นี่เรื่องของโลก โลกเป็นความจริง แล้วถ้าเราปฏิบัติล่ะ เราจะลอกคราบกิเลส ลอกคราบกิเลสมันก็ต้องมีที่มาที่ไป ถ้าเรื่องของโลกมันก็อยู่ที่โลกนี่แหละ อยู่ที่เราศึกษาขึ้นมา เห็นไหม นี่ปฏิภาณไหวพริบ

เวลาเราหมดอายุขัยไป ผลของวัฏฏะเวียนตายเวียนเกิด แต่ถ้าเราทําคุณงามความดีของเรา เราประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้ามันจะเป็นความจริง มันจะลอกคราบกันที่นี่ มันจะลอกคราบกิเลสออกไปเลย ถ้ามันเป็นกิเลสในหัวใจที่มันเข้มแข็ง กิเลสมันลอกคราบนะ ลอกคุณงามความดี เพราะกิเลสมันเป็นใหญ่ สิ่งที่จะเป็นประโยชน์ขึ้นมานี่มันลอกคราบหมดเลย เอาแต่กิเลสสะสมไว้ในหัวใจ

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา ถ้าสติปัญญามันก็เป็นกิเลส แต่ถ้าเราอยากประพฤติปฏิบัติ เราอยาก จะพ้นทุกข์ เห็นไหม ถ้าเราทําขึ้นมานี่มันเป็นมรรค มรรคเพราะอะไร มรรคเพราะความอยาก

เขาบอกว่า “ถ้าเป็นความอยากอย่างนี้มันก็ตกทองน่ะสิ เวลาปฏิบัติขึ้นไป พอกําหนดไป จิตมันว่างๆ นี่โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี อันนี้มันตกทอง นี่กิเลสมันลอกคราบ แล้วถ้ามันมีความอยากอยู่ แล้วถ้าปฏิบัติโดยที่ไม่มีความอยากมันถึงไม่ใช่ลอกคราบ แล้วถ้าความอยากอย่างนี้ ถ้ากิเลสมันลอกคราบ มันก็ไม่มีอะไรสิ่งใดจะเป็นประโยชน์กับเราเลยสิ มันก็เป็นความจอมปลอม มันก็เป็นการหลอกลวงตัวเอง มันก็ไม่มีอะไรเป็นมรรคเป็นผลน่ะสิ ถ้าไม่มีมรรคผล”...นี่ไง เวลากิเลสมันมีกําลังนะ มันก็ตีโพยตีพายไปอย่างนั้นแหละ

แต่ถ้าเรามีขันติ เรามีใจสู้ หัวใจที่มันเข้มแข็ง หัวใจที่ประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม เราศึกษามาหมดแล้ว ถ้าเราศึกษามาหมดแล้ว แนวทางเราก็รู้แล้ว มันขาดแต่ความเป็นจริงที่จะเกิดขึ้นมากับเรา ถ้ามันจะขาดความเป็นจริง จะเกิดขึ้นมากับเราที่ไหน? เราคือความรู้สึกนี่ไง เรานี่ เราเห็นทุกข์มาพอแรงแล้วล่ะ เราเห็นทุกข์เห็นภัยในวัฏสงสาร เราถึงออกมาประพฤติปฏิบัติ ออกมาบวชกัน แล้วเวลาเราทําหน้าที่การงานของเรา เราก็รู้สึกว่ามันลําบากลําบน

ฉะนั้น เราอยากจะพ้นจากทุกข์ เราอยากประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเราอยากประพฤติปฏิบัติของเรา เราปฏิบัติให้มันเกิดความจริงขึ้นมา มันขาดแต่จิตที่มันสงบ ถ้าจิตไม่สงบขึ้นมา เห็นไหม ดูสิ ผีเสื้อ ถ้ามันเป็นตัวอ่อน มันจะชักใยเพื่อทําดักแด้ให้มันฟักตัวของมัน จิตใจของเรา เราจะทําคุณงามความดีของเรา ถ้ามันไม่สงบ เห็นไหม มันไม่เป็นผีเสื้อหรอก มันก็เป็นมนุษย์อยู่นี่แหละ มันก็เป็นคนอยู่นี่แหละ ความคิดอย่างไรก็คือความคิด แต่ความเป็นจริง มันก็เวรกรรม มันก็ตกอยู่ที่ใจนี่แหละ มโนกรรม แต่เราปฏิบัติขึ้นไป เราไม่ได้คิดเพ้อเจ้อ ถ้าคิดเพ้อเจ้อมันก็คิดเอา นั่นกิเลสมันลอกคราบ

กําหนดพุทโธ สมาธิอบรมปัญญา หรือปัญญาอบรมสมาธิ ตั้งสติให้ดี แล้วพุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธเป็นคําบริกรรม เห็นไหม ของนี่ กิเลสมันลอกคราบคนบางคนหมดแล้ว มันลอกคราบในวัฏฏะ ลอกคราบตั้งแต่พรหมลงมา หลอกลวงมาตลอด เดี๋ยวนู่นจะดี เดี๋ยวนี่จะดี เดี๋ยวคนนู้นจะมาส่งเสริม เดี๋ยวคนนี้จะมาเกื้อหนุน เดี๋ยวคนนู้นจะมาช่วยเหลือ เดี๋ยวคนนู้นจะมาเจือจาน...มันลอกคราบมาตั้งแต่พรหมลงมาแน่ะ เพราะทุกคนมีความรู้สึกนึกคิด เพราะทุกคนก็หวังจะพ้นจากทุกข์ หวังดี แต่มันมีความดีขึ้นมาจริงไหมล่ะ

ถ้ามันไม่มีความดีขึ้นมาจริง เวลาให้มันกําหนดพุทโธ มันถึงเคร่งเครียดไง ถ้าจิตใจของคนที่ใจมันสู้ ใจมันประพฤติปฏิบัติขึ้นมาได้ ถ้ามันพุทโธแล้วจิตมันจะสงบ นี่มันมั่นใจ มันทําได้ พุทโธนี่ทําได้ แล้วพอทําได้ขึ้นมา พุทโธมันต้องสงบ ช้าหรือเร็ว หยาบหรือละเอียด มากหรือน้อย มันต้องสงบได้ พอสงบได้ ถ้าให้กําหนดพุทโธ จิตใจนี้มันก็ยอมพุทโธ

แต่ถ้ามันไม่เคยทํา หรือมันทําแล้วมันอ่อนแอ จิตใจมันไม่สู้ จิตใจมันไม่มีความมั่นคง พุทโธนะ เขาพุทโธ เราก็พุทโธ พุทโธไปพุทโธมา...พุทโธ่! ไม่ใช่พุทโธแล้วนะ พุทโธ่! คือมันท้อแท้ มันไม่เอาไง

ฉะนั้น เวลาถ้าจิตมันไม่ยอมพุทโธนี่เราต้องบังคับมัน บังคับให้พุทโธ บังคับให้พุทโธ เพราะดูเด็กสิ เด็กอ่อนมันไม่ชอบกินอาหารหรอก มันจะเข้าไปกินแต่ขนมที่มันพอใจ สิ่งใดที่เป็นขนม สิ่งใดที่เป็นสิ่งล่อเด็ก เด็กอยากกินอยากได้ทั้งนั้นน่ะ แต่พ่อแม่พยายามอธิบายว่า “สิ่งนั้นมันไม่เป็นประโยชน์กับร่างกายนะลูก สิ่งใดที่มันเป็นประโยชน์กับร่างกาย ลูกควรกินอย่างนี้”

“แต่มันไม่อร่อยน่ะ! มันไม่ได้ดั่งใจน่ะ!” มันก็ตีโพยตีพายของมันไป

จิตก็เหมือนกัน เวลาบอกว่าให้พุทโธ อาหารที่มีคุณภาพ นี่พุทธานุสติ สิ่งที่เป็นพุทโธ “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เราศึกษาในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เห็นไหม นี่ธรรมวินัยศึกษามาหมดแล้วล่ะ เขาบอกว่า “กรรมฐาน ๔๐ ห้อง ทําความสงบของใจจะเป็นสมถะแล้วมันจะเกิดวิปัสสนา ถ้าทําวิปัสสนาไปมันจะเป็นพระอรหันต์ มันจะพ้นจากทุกข์”

ก็ศึกษามาหมดแล้วไง ก็เรียนรู้มาทั่ว ก็รู้มาหมดทุกอย่าง แล้วกิเลสมันลอกคราบหมดเลย อ้าว! นั่นก็คือตํารา นี่ก็รู้แล้ว...รู้แล้วก็ลอกคราบ ก็รู้แล้วก็เป็นพระอรหันต์ พระอรหันต์ที่ความรู้ พระอรหันต์ที่การศึกษา พระอรหันต์ที่ความเข้าใจไง แล้วมันเป็นความจริงไหม นี่กิเลสมันลอกคราบ

ศึกษามาหมดแล้วล่ะ เพราะอะไร เพราะกิเลส มันศึกษาด้วยกิเลสไง พอศึกษาด้วยกิเลส พอศึกษามามันก็เข้าใจ ศึกษามาแล้วมันก็รู้ทุกอย่าง รู้แล้วมันจะโง่ที่ไหน รู้แล้วมันก็ต้องเป็นคนฉลาดสิ รู้แล้วก็บรรลุธรรมสิ ประพฤติปฏิบัติธรรมก็สมควรแก่ธรรมสิ...นี่กิเลสลอกคราบเกลี้ยงเลย กิเลสลอกคราบหมด แล้วทําไปปฏิบัติไป ถ้าบอกว่าปฏิบัติเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็ปฏิบัติได้เป็นพิธีกรรม ปฏิบัติเพื่อบุญกุศล ทีนี้เราจะปฏิบัติเพื่อจบกันที่นี่ไง ปฏิบัติก็ให้เป็นความจริงขึ้นมา

ฉะนั้น ถ้ามันปฏิบัติให้เป็นความจริงขึ้นมา ศึกษามาขนาดนี้ ศึกษามานะ ถ้าศึกษาในทางอภิธรรม เขาบอกว่าสมถะไม่มีประโยชน์ อะไรไม่มีประโยชน์ นั่นก็เป็นกลุ่มชนที่เขาเชื่อของเขา เราเป็นกรรมฐาน เราก็มีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ก็บอกกําหนดพุทโธ ดูสิ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นกําหนดพุทโธ ท่านเป็นพระอรหันต์ไปหมดแล้วล่ะ ฉะนั้น ถ้าเราเชื่อของเรา เราก็ทําของเราสิ ถ้าเขาไม่เชื่อ นั่นก็จริตนิสัยของเขา กิเลสลอกคราบเขาก็เรื่องของเขา แต่กิเลสเรามันก็ลอกคราบเราอยู่นี่

ถ้ามันลอกคราบเราอยู่นี่ ถ้ามันไม่ยอมพุทโธ เราก็มีสติปัญญาบังคับให้พุทโธสิ ถ้าเราบังคับให้พุทโธ เพราะอะไร เพราะครูบาอาจารย์ท่านทํามาแล้ว ท่านผ่านไปแล้ว ถ้าบังคับให้พุทโธ มันก็เหมือนพ่อแม่สอนเด็กนั่นน่ะ สิ่งที่เป็นขนม สิ่งที่เป็นนํ้าตาลมันทําให้ฟันผุ แล้วถ้านม ถ้ามันไม่มีประโยชน์ กินเข้าไปแล้วมันก็ถ่ายท้อง เดี๋ยวเวลาเจ็บไข้ได้ป่วยก็ต้องไปหาหมอ เวลาไปหาหมอ โดนเข็มก็ร้องไห้ เวลากินก็ชอบกิน เวลาเจอเข็มเจออะไรก็ร้องไห้อีก เห็นไหม นี่อธิบายให้ฟัง อืม! อย่างนั้นก็ยอมกิน ยอมกินเพื่อให้ร่างกายแข็งแรง

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจ ถ้ามันเห็นพุทโธมีประโยชน์มันก็ยอมพุทโธนะ ถ้ามันยอมพุทโธ ถ้าครูบาอาจารย์หรือผู้ที่ปฏิบัติมีพื้นฐานแล้ว พุทโธเคยสงบแล้ว มันมั่นใจว่าสงบได้จริง นี่ไง กินอาหารที่เป็นประโยชน์แล้วร่างกายเจริญเติบโตจริง แต่กินอาหารที่ไม่เป็นประโยชน์ มันก็พอประทังชีวิตไป แต่มันก็ทุกข์ยากไปอย่างนั้นน่ะ นี่ก็เหมือนกัน เวลาคิดตามกิเลสไป ถูไถกันไป มันก็อยู่ของมันได้ อยู่ได้เพราะอะไร อยู่ได้เพราะสถานะของมนุษย์ไง แต่เวลาตายสิ เวลาตาย จิตออกจากร่างไป มันจะอยู่ได้ไหม มันก็เป็นตามเวรตามกรรมนั่นน่ะ นี่มันตามเวรตามกรรมของมันไป

ถ้ามันอยู่ได้ ก็อยู่ได้ของมัน แต่ถ้าพุทโธล่ะ พุทโธๆๆ ถ้าจิตสงบน่ะ เห็นไหม นี่ไง ที่ว่า ในเมื่อผีเสื้อมันต้องวางไข่ ถ้ามันไม่วางไข่ มันจะฟักเป็นตัวหนอนตัวดักแด้ขึ้นมาได้อย่างไร นี่ไง ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าจิตมันสงบเข้ามา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ จิตมันสงบเข้ามา ถ้าเราพิจารณา มันมีตัวมีตนของมันนะ มันไม่ใช่เพ้อเจ้อ เพ้อเจ้อโดนกิเลสมันลอกคราบ เห็นไหม มันเพ้อเจ้อของมันไป เพ้อเจ้อมันก็เพ้อเจ้อแล้วไม่มีข้อเท็จจริง ไม่มีเหตุมีผล เหตุและปัจจัย ถ้าไม่มีเหตุมีปัจจัย มันจะเกิดผลมาจากไหน ถ้ามันไม่มีธรรมโอสถ ไม่มีธรรมาวุธ มันจะไปฆ่ากิเลสได้อย่างไร

ถ้ามันมีธรรมาวุธของมัน เห็นไหม จะลอกคราบกิเลสแล้วนะ ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าตามความเป็นจริงนะ ถ้าเห็นทีแรก เห็นนิมิต นิมิตมันเกิดขึ้นมาได้อย่างไรล่ะ? นิมิตเกิดจากจิตสงบ ถ้าจิตไม่สงบนะ มันก็เป็นความฝัน เป็นความเห็นรูป มันก็เป็นเรื่องอายตนะกระทบ แต่ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา มันนั่งอยู่อย่างนี้ จิตมันสงบ แล้วมันเห็นของมันน่ะ เพราะจิตเห็นอาการของจิต

โดยธรรมชาตินี่เราก็รู้โดยอายตนะ รูป รส กลิ่น เสียง เห็นไหม ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ถ้าจิตมันรับรู้ จิตมันก็รับรู้หมดล่ะ นี่มันคืออะไร? นี่ก็คือภาษาโลก ภาษาการสื่อสารไง แต่ถ้าจิตมันสงบเข้ามา มันปล่อยอายตนะมาทั้งหมดเลย ถ้ามันไม่ปล่อยอายตนะเข้ามา เห็นไหม รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ขันธ์ ๕ เวลาขันธ์ ๕ ถ้าจิตมันเสวยแล้ว นี่รูปก็คือเรา อารมณ์ก็คือเรา ความรู้สึกก็คือเรา ถ้าเราไม่มีความรู้สึก ก็คนตายน่ะสิ...อ้าว! คนเป็นน่ะ คนเป็นมันก็ได้ยินสิ คนเป็นมันก็ได้กลิ่นน่ะสิ คนเป็นมันก็รู้หมดน่ะ

แล้วจิตมันสงบเข้ามาแล้วมันไม่รับรู้เลย มันไม่ผ่านตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ มันไม่ผ่าน รับรู้เลย จิตมันสงบเข้ามา แล้วจิตสงบเข้ามาแล้วมันไปเห็นอะไรล่ะ ถ้ามันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันจะฟักตัว มันจะเป็นดักแด้ มันจะฟักตัวของมันออกมา ถ้ามันฟักตัวของมันออกมา ถ้ามันจับของมันได้ มันพิจารณาของมัน พิจารณากาย พิจารณาจิต พิจารณาธรรม ถ้าพิจารณาของมัน มันพิจารณาแล้ว พอพิจารณาของมันไป มันพิจารณาแล้วมันปล่อยถ้ามีกําลังนะ ถ้าพิจารณาแล้วมันไม่ปล่อยล่ะ

เวลาพิจารณาไปแล้ว ถ้ากําลังไม่พอ มันก็ยื้อกันไว้ ยื้อกันไว้หมายถึงว่า พิจารณาได้อยู่ แต่มันดึงกันไปก็ดึงกันมา แล้วดึงกันมาดึงกันไปนี่มันมีด้วยเหรอ ในเมื่อความรู้สึกนึกคิดมันจะไปดึงอย่างไรล่ะ นี่ความรู้สึกนึกคิด เวลาเราคิดสิ่งใดที่มันตัดสินใจอะไรไม่ได้ เห็นไหม เราคิดอย่างไร มันกํ้ากึ่งๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ จะดีก็ไม่ใช่ จะชั่วก็ไม่ใช่ แต่มันคิดอยู่อย่างนั้นน่ะ มันคิดอย่างไร เห็นไหม ถ้ากําลังไม่พอ มันเป็นแบบนั้นน่ะ มันเป็นแบบนั้น มันเป็นความคิด ความรู้สึกนึกคิดที่มันยื้อกัน มันก็ต้องปล่อยวางสิ่งนี้แล้วกลับมาพุทโธๆ กลับมาให้มีกําลังขึ้นมา

ถ้ามีกําลัง เห็นไหม ดูสิ เขาชักคะเย่อกัน ถ้าข้างใดมีกําลังมากกว่า ไปหมดน่ะ แต่ถ้ากําลังใครน้อยกว่า โดนเขาลากไปเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าใครมีกําลังมากกว่าล่ะ ระหว่างกิเลสกับธรรมใครมีมากกว่าล่ะ นี่ถ้าโดยธรรมชาตินะ ในเมื่อตัวหนอนมันเป็นดักแด้ ถ้ามันฟักตัวของมัน มันก็จะฟักตัวมันออกมาโดยธรรมชาตินะ แต่ถ้ามันฟักตัวแล้วมันตายคานั้นล่ะ นี่ก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้าจิตใจมีกําลังขึ้นมา มันจะเป็นประโยชน์ ถ้าจิตใจไม่มีกําลังล่ะ แล้วจะทําอย่างไรล่ะ

ดักแด้มันเป็นธรรมชาติ ผีเสื้อเป็นธรรมชาติ ธรรมชาติคือว่า ธรรมชาติมันฟักตัวของมันไป นี่กฎธรรมชาติ กฎของธรรมชาติ เห็นไหม ดูสิ่งมีชีวิตมันจะพัฒนาของมันไป คือกฎโดยธรรมชาติ ทีนี้หัวใจของเราล่ะ หัวใจของเราถ้ามันเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ นี่ก็เป็นธรรมชาติอันหนึ่ง แต่ขณะนี้มันจะปฏิบัติธรรมให้มันรู้ธรรมๆ ขึ้นมา ให้มันรู้เท่ารู้จริง ให้จิตมันรู้ สอนมัน สอนตัวจิตไอ้ตัวโง่ให้มันเข้าใจ ถ้ามันได้พิจารณาของมัน กว่าจะเข้าใจ เพราะกิเลสกับธรรม เดี๋ยวกิเลสมันก็ลอกคราบ ถ้าเรามีสติปัญญา เราก็จะลอกคราบกิเลส

อ้าว! ถ้ากิเลสลอกคราบก็ไหลตามมันไปนะ นี่เวลากิเลสกับธรรมในหัวใจมันต่อสู้กัน มันพิจารณาของมัน พิจารณาเพราะอะไรล่ะ? พิจารณาเพราะว่าเรามีสติมีปัญญามันก็พิจารณาได้น่ะสิ ถ้าเราไม่มีสติปัญญาล่ะ มันก็ถูไถอยู่อย่างนั้นน่ะ นี่ถ้ามันถูไถ ถ้าปฏิบัติแล้วปฏิบัติของเรา ถ้ามันยังถูไถของมันไปอยู่ เห็นไหม ปฏิบัติแล้วมันไม่เจริญ ไม่ก้าวหน้า ถ้าไม่เจริญก้าวหน้า เราก็พิสูจน์ของเรา ถ้าคนมีสติมีปัญญานะ ล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นน่ะ งานอย่างนี้มันเป็นงานรื้อภพรื้อชาติ เห็นไหม งานรื้อภพรื้อชาติ

ดูสิ เวลาทางวิทยาศาสตร์ เขาว่า นรกสวรรค์มันอยู่ไหน ถ้านรก ก็ขุดลงไปนะ เขาไปสํารวจทะเลกันน่ะ ลงไปนี่นะเป็นกิโลๆ นู่นน่ะ มันยังไม่เห็นนรกอยู่ไหนนะ เวลาขุดลงไป ดูเขาทําเหมืองสิ เขาขุดลงไปในดินนั่นกี่กิโลนั่นน่ะ นรกมันอยู่ไหนล่ะ ถ้าสวรรค์ เขาไปยานอวกาศกัน เขาไปดาวอังคารกัน สวรรค์มันอยู่ไหน เขาหาสวรรค์ของเขาไม่เจอ เขาไม่เชื่อ เขาไม่เชื่อของเขานะ

นี่ก็เหมือนกัน ในความรู้สึกนึกคิด ถ้าคนภาวนา ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เวลาสนทนาธรรม ถ้าสนทนาธรรม คนคนหนึ่งพูดอย่างหนึ่ง คนคนหนึ่งพูดเพื่อธรรม แต่เวลาทางโลกเขาฟังน่ะเขาฟังเป็นโลก ก็เป็นโลก เป็นวิทยาศาสตร์ไง เป็นโลกก็สิ่งที่เรามีข้อมูล เราศึกษามา ใครศึกษาวิชาชีพทางใดมา เหตุการณ์สิ่งใดเกิดขึ้น เขาจะวิเคราะห์ไปตามวิชาชีพของเขา ใครมีข้อมูลในหัวใจอย่างไรมา เวลาฟังธรรม มันก็วิจัยหรือเชื่อไปตามภูมิปัญญาของตัว นี่ภูมิปัญญาของตัว ใครมีอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหน เขาเชื่อไปตามภูมิปัญญาของเขา

แต่เวลาคนที่ปฏิบัติไป มันลงลึกเข้าไปในความเป็นจริง จิตมันสงบ สงบอย่างไร ความรู้สึกนึกคิด เวลามันฟุ้งซ่าน มันแผ่ไปทั่ว เวลามันสงบระงับเข้ามา มันสงบระงับเข้ามาได้อย่างไร ถ้าสงบระงับเข้ามา มันไม่มีเหตุมีผล มันจะเอาอะไรมาสงบล่ะ เวลาคน เห็นไหม ดูสิ เวลาส้มหล่น มันวูบลง อู๋ย! มันดีมากๆ แล้วทําอีกครั้งหนึ่งสิ ให้มันวูบอย่างนี้อีกทีหนึ่ง

เห็นไหม คนเราเป็นลม เวลาเป็นลม เขาก็เอาแอมโมเนียให้ดมไง เขาทําให้ฟื้นขึ้นมา แล้วเอ็งเป็นลมอีกทีหนึ่งสิ มันจะเหมือนเดิมอีกไหม นี่เวลาเป็นลมทีหนึ่ง โอ๋ย! หน้ามืดเป็นลม เขาก็เอาแอมโมเนียให้ดม แล้วก็พยายามนอน ให้พักผ่อน เดี๋ยวก็ฟื้นขึ้นมา อ้าว! แล้วเป็นลมอีกทีสิ...เป็นไม่ได้น่ะ เมื่อกี้ไม่รู้เป็นอย่างไร มันวูบไป นี่ก็เหมือนกัน เวลาส้มมันหล่น เวลามันวูบไป มันเป็นอะไรไป แล้วมันเป็นอย่างไรล่ะ? สลบใช่ไหม ต้องการแอมโมเนียหรือเปล่า

แต่ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ เวลาจิตมันลงล่ะ จิต เวลาคนจะลงนะ เวลามันสงบไป นี่มันสงบ มันตื่นเต้น มันแปลกประหลาด นี่อยากรู้ ออกเลย อยากรู้ กลับมาอยู่เหมือนเดิมนี่ กลับมาเป็นสามัญสํานึก นี่ถ้าอยากรู้ไง พออยากรู้ ถ้าจิตมันจะเป็นไป อยากรู้ เอ๊ะ! มันจะเป็นอย่างไร เอ๊ะ! มันจะเป็นอย่างไร...เรียบร้อย กิเลสมันลอกคราบ ถ้ากิเลสมันลอกคราบก็จบ จะได้ดีก็ไม่ได้ จะไปก็ไม่ไป เห็นไหม

เวลาปฏิบัติ ขณะที่ว่าเรากําหนดพุทโธๆ เห็นไหม พุทธานุสติ เราก็เรียนมาแล้ว ศึกษามาแล้ว ครูบาอาจารย์ก็ทํามาแล้ว ด้วยทางวิชาการ เราก็เชื่อมั่นว่าทําได้ เพราะครูบาอาจารย์เป็น ชีวิตของคนแต่ละคนต้องรักชีวิตของตัวเองทั้งนั้นน่ะ แล้วหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสร้างบุญญาธิการมา แล้วท่านปฏิบัติมา ท่านจะเอาชีวิตของท่านมาทิ้งเปล่าเหรอ แล้วท่านปฏิบัติ แล้วถ้าทิ้งเปล่า ท่านเอาอะไรมาสอนเรา...คนไม่รู้ เอาอะไรมาสอน คนที่จะสอนเขาต้องมีข้อเท็จจริงในใจเขานะ

ถ้ามีข้อเท็จจริง ดูสิ คนจะเป็นหมอ ถ้าคนเป็นหมอ เวลาไปรักษาคนไข้ แล้วคนไข้ขึ้นมา เราวิเคราะห์โรคไม่ได้ เราจะเอาอะไรไปรักษาเขา ถ้าเรารักษา วิเคราะห์โรคนั้นไม่ได้ มันก็หมอเถื่อนไง หมอเถื่อนมันก็รักษาตามแต่คาดหมายกันไป แล้วมันเป็นจริงไหม ถ้ามันฟลุกรักษาได้ เออ! หมอนี้เก่งมาก พอมีคนไข้คนใหม่มานะ มือสั่นนะ ไม่เชื่อ นี่ไง ถ้ามันไม่มีข้อเท็จจริงในหัวใจ ถ้ามีข้อเท็จจริงในหัวใจ มันเป็นอย่างไรล่ะ

ถ้ามันจะเป็นอย่างไร มันจะวูบลง มันจะเกิดสิ่งที่แปลกประหลาด ตั้งสติไว้ ตั้งสติไว้ อยู่กับพุทโธ อยู่กับผู้รู้ สิ่งที่มันเป็นนี้เพราะจิตมันละเอียด มันถึงรู้ของมัน ถ้ามันจะลง มันจะมหัศจรรย์ มันจะแปลกโลก เราอย่าไปตื่นเต้น แต่ยาก มันต้องตื่นเต้นเป็นธรรมดา แม้แต่เงินทองเขาให้มากๆ มือสั่นนะ เงินทองจะไปเก็บมาจากไหน ล้านสองล้าน นี่มือสั่นเลย แล้วถ้าเช็คใบนั้นยิ่งตัวเลขมากๆ มือไม้สั่นนะ

จิตมันไม่เคยเป็นอย่างนั้น มันต้องตื่นเต้นเป็นธรรมดา แต่พอตื่นเต้นแล้ว ครั้งที่ ๒ น่ะ เตือนมันสิ จะเป็นอย่างนั้นอีกหรือ จะทุกข์ยากขนาดนั้นอีกหรือ นี่ถ้ามันเป็นอย่างนั้น นี่ชํานาญในวสี ถ้ามีความชํานาญในวสีนะ เราประพฤติปฏิบัติของเรา ชํานาญในวสี ถ้าเราไม่ชํานาญในวสี เราจะเอาอะไร เห็นไหม เรามีเงินมา เงินนี้มาจากไหน เราทํางานสิ่งใดมาเราถึงได้เงินมา แล้วได้เงินมา เงินเราสะอาดบริสุทธิ์ เราจะใช้ทําสิ่งใดก็ได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันจะแปลกประหลาด มันจะมหัศจรรย์ มันจะตื่นเต้นขนาดไหน ก็ใครทํามาล่ะ? ก็เราพุทโธมาไง ถ้าพุทโธมา เห็นไหม ถ้าจิตมันสงบ มันมหัศจรรย์ขนาดไหน นี่ไง ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าที่มันลึกลับซับซ้อนไง อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ธมฺมสากจฺฉา ธรรมที่มีในใจของครูบาอาจารย์น่ะ โอ๋ย! มันเป็นแบบนี้หรือ มันเป็นแบบนี้หรือ ถ้ามันเป็นแบบนี้ เราจะรักษาอย่างใดไง เราอย่าไปตื่นเต้นกับมัน แต่หน้าที่ของเราคือสร้างเหตุ ทําของเราขึ้นไป ผลมันจะตามมา

เงิน เห็นไหม เงินมีมาก ได้มาล้าน ๒ ล้าน ๓ ล้าน ๔ ล้าน ก็เงินมันเพิ่มมาเรื่อยๆ น่ะ มีเงินนี่จะทําอะไรก็ได้ มีเงินนี่จะซื้อหาอะไรก็ได้ มีเงินนี่จะใช้จ่ายอย่างไรก็ได้ จิตก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบมีกําลังของมันขึ้นมา ถ้ามีกําลังขึ้นมา มันก็จะไม่ไปยื้อกันไง เพราะมันมีเงิน สามารถซื้อได้ มันมีเงินพอที่มันจะมีกําลังพอที่มันจะพิจารณาได้ ถ้ามันมีกําลังพอพิจารณาได้ เห็นไหม ดักแด้นั้นมันก็ไม่ตายคาในดักแด้นั้นไง นี่ถ้ามันมีเงิน พิจารณาของมันได้ มันมีเงินขึ้นมาใช้สอยได้ มีเงินขึ้นมาเลี้ยงดํารงชีวิตได้ มีเงินเพื่อทําประโยชน์ได้

เงินนั้นมันเป็นพื้นฐานนะ แล้วเงินมันใช้อะไร เงินนี้ทําโทษหรือทําประโยชน์ให้ตัว ถ้าเงินทําโทษให้ตัวนะ พอจิตมันสงบ มันรู้ของมันไปนะ “โอ้โฮ! นิพพานนะ” นี่กิเลสมันลอกคราบแล้วนะ นี่มีเงินใช้อะไร? มีเงินใช้ให้เป็นประโยชน์ มีเงิน ไม่ใช่ให้เอาไว้ฆ่าตัวตาย มีเงินแล้วอวดเขา โอ๋ย! ฉันมีเงินเยอะนะ โอ๋ย! มีเงินใส่กระสอบแบกไปอวดชาวบ้านนะ เดี๋ยวตายหมด โจรมันปล้นหมดน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน จิตมันสงบแล้ว สงบไว้ทําไม ถ้าจิตมันสงบแล้ว เงินเขาไว้ทําไม เงินเอาไว้ใช้สอยเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าประโยชน์กับเราสมควรแล้ว เห็นไหม ประโยชน์โลกก็ยังใช้ได้นะ ประโยชน์อย่างอื่นมันก็ยังใช้ได้ เงินนี่ใช้ประโยชน์ได้ทั้งนั้นน่ะ จิตใจของเราถ้ามันสงบแล้ว เราจะพิจารณาอย่างไร ถ้าไม่พิจารณา เงินจะใช้อย่างไร ถ้าเงินใช้เป็นประโยชน์ขึ้นมา มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

ถ้าไม่มีเงิน ก็มีปัญญา เราเป็นคนมีปัญญามาก ปัญญานี้ไบร์ทมาก โอ๋ย! ปัญญาฉลาดเหลือล้นเลย แต่ฉลาดอยู่ใต้กิเลสนี่ กิเลสมันก็ยํ่าขี่เอา ยํ่ายีเอาอยู่นี่ นี่ฉลาด คนฉลาดมาก คนมีปัญญามาก แต่เอาตัวไม่รอดน่ะ เอาตัวมันไม่รอดนะ เอาหัวใจนี้ให้ออกจากกิเลสตัณหาความทะยานอยากไม่ได้ แล้วอย่างนี้ฉลาด ฉลาดเพื่ออะไรล่ะ? ฉลาดก็โดยกิเลสไง ฉลาดให้กิเลสมันครอบงําอยู่ไง

แต่ถ้ามีสติ มีปัญญา มีสมาธิ พอสมาธิมันเกิดขึ้นมา สมาธิมันมีกําลัง พอมีกําลัง มันลึกลับมหัศจรรย์ มหัศจรรย์มาก เวลามันเกิดปัญญานะ ปัญญาที่เกิดขึ้น ปัญญามันจะพิจารณาในอะไร? ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม...ในธรรมน่ะ ในชีวิตเรานี่ ในความทุกข์ความยาก ในการกําหนดพุทโธ

เอ๊! พุทโธเพื่ออะไร อ๋อ! ถ้าพุทโธแล้วเป็นอย่างนี้ โอ๋ย! ซาบซึ้งพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าสอนอย่างนี้เองเนาะ ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคตเนาะ ถ้าใครพุทโธ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานนะ ก็มันตื่นตัวอยู่นี่ไง มันตื่น นี่ไง ถ้ามันตื่นตัวอยู่ด้วยสติพร้อม มันไม่ใช่ตื่นวิ่งไปกับเขา ตื่น มีสติพร้อมเพื่อจะรักษาเรา เพื่อจะแก้ไขหัวใจนี้ พอตื่น นี่ตื่นพร้อม ตื่นแล้วมันมีสติปัญญาพร้อม มันพิจารณาของมัน พิจารณาในการกําหนดพุทโธ อ๋อ! พุทโธมีคุณประโยชน์อย่างนี้ พุทโธที่ชื่อนี้คือให้จิตมันเกาะ เห็นไหม เมื่อก่อนจิตมันไม่ยอมรับสิ่งใด มันก็ดื้อด้าน พอมันรับสิ่งใด มันเกาะพุทโธๆๆ อ๋อ! พุทโธให้ผลดีกับเราเนาะ

แล้วพุทโธให้ผลดีน่ะ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานแล้ว ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน มันจะดูอะไรล่ะ

ผู้ตื่น ผู้เบิกบานมันก็ดูว่าจิตนี้ไปติดข้องอะไร ปฏิสนธิจิตมันเกิดในวัฏฏะ มันเวียนตายเวียนเกิดมาอย่างนี้เอง ถ้ามันเกิดเวียนตายอย่างนี้เอง เห็นไหม ผู้ใดเห็นธรรมนะ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา นี่มันเกิดอย่างนี้เอง เพราะมันเกิดในวัฏฏะ แล้วมันเกิดมาแล้วมันก็ต้องตายในวัฏฏะ ตายเปล่า ตายโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ตายโดยกิเลสมันลอกคราบ นี่มันเป็นอย่างนี้เอง มันเป็นอย่างนี้จริงๆ แล้วมันเป็นจริงๆ ของมัน แต่เราไม่รู้ไม่เห็นน่ะ

ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหมดแล้ว ไตรลักษณ์รู้หมด รู้ทุกอย่างพร้อมเลย แต่ไม่เคยรู้เคยเห็นเลย วันนี้มารู้มาเห็นขึ้นมา มันแจ่มแจ้งในหัวใจ พอมันแจ่มแจ้งขึ้นมาในหัวใจ มันเกิดอย่างนี้เอง มันเกิดอย่างนี้เอง แล้วมันดับอย่างไรล่ะ มันดับอย่างไร มันเกิด เห็นไหม มันเกิดก็รู้ว่าเกิด กําลังคลํากันอยู่นี่ กําลังต่อสู้กันอยู่นี่ แล้วมันดับอย่างไรล่ะ? ดับไม่ได้ ดับไม่ลง วางไม่ได้

วางไม่ได้ เห็นไหม พิจารณาซํ้า พิจารณาของเราไป ถ้ามันหนักหนาสาหัสสากรรจ์ก็กลับมา กลับมา เห็นไหม เงินทองใช้ไปมากแล้ว เงินทองร่อยหรอลงแล้ว ถ้าไม่มีต้นทุนไว้ เดี๋ยวเราไม่มีเงินใช้สอย เห็นไหม กลับมาที่พุทโธๆๆ เพิ่มเงินของเรา รักษาเงินของเราขึ้นมา เราใช้สอยแล้วเราต้องกลับมาดูแลมารักษาของเรา แล้วเราใช้สอยให้เป็น ใช้สอยนั่นคือปัญญา ถ้าใช้สอยได้ถูกต้อง เห็นไหม นี่ลอกคราบกิเลส ลอกคราบเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ผีเสื้อมันจะออกมาจากดักแด้ ถ้าผีเสื้อมันจะออกมาจากดักแด้นะ มันพิจารณาแล้วมันปล่อย มันปล่อย นี่มันปล่อยของมัน ถ้าปีกมันแข็งนะ มันละทิ้ง มันจะบินของมันไป มันบินของมันไป เห็นไหม เวลาเราพิจารณาของเรา ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ขณะพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่านะ มันก็มีความสุขนะ เวลาปล่อย มันมหัศจรรย์มาก แม้แต่กําหนดพุทโธหรือปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันจะลงนี่มหัศจรรย์ เราก็แปลกประหลาดแล้ว

สัมมาสมาธินะ ถ้าจิตมันมีความสงบ จิตมันมีสัมมาสมาธิ มันเชื่อมั่นในศาสนามาก แต่เดิมเรามีแต่ศรัทธา มันศรัทธาแล้วมันก็แกว่ง ศรัทธานี้ไม่มั่นคง แต่ขณะที่เราทําของเราขึ้นมาได้ ทุกคนถาม “ทําบุญได้บุญจริงหรือ ทําบุญมีบุญ มีไหม” นี่เขาถามกันตลอดเวลา เพราะเขาไม่มั่นใจในตัวเขา

แต่เวลาเราปฏิบัติของเราขึ้นมา พอจิตพุทโธๆ จนมันสงบเข้ามา มันเห็นจิตของเรา เห็นความสงบระงับในจิตของเรา จากที่มันสงสัย ที่มันแกว่ง มันเร่ร่อน พอมันพุทโธๆ สงบ เห็นไหม “ทําบุญแล้วได้บุญไหม ทําบุญแล้วมีบุญไหม”...ก็พุทโธๆ อยู่นี่ไง พอจิตสงบเข้ามา “อ๋อ! มันเป็นอย่างนี้” เห็นไหม มันเชื่อมั่นในศาสนา มันเชื่อมั่นในธรรม

ศาสนาคืออะไร? ศาสนาคือคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือทฤษฎี คือสิ่งที่พระพุทธเจ้าบอก “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด” แต่ธรรมยังไม่เกิดขึ้นไง พอจิตมันสงบเข้าไป นี่ธรรมเกิด นี่สัมมาสมาธิ มันมั่นคงไง ศรัทธา อจลศรัทธา นี่มันมั่นคงในศาสนา แต่ทําได้หรือทําไม่ได้นั่นอีกเรื่องหนึ่ง ทําได้หรือทําไม่ได้ เพราะเคยสงบแล้ว ถ้ามันมีสติมีปัญญาขึ้นมา มันจะสงบมากขึ้น เพราะอะไร เพราะเราไม่ทิ้งเหตุ เราไม่ทิ้งสิ่งที่ทําให้มันสงบ ถ้ามันไม่มีสิ่งที่ทําให้สงบ มันเป็นเรื่องโลกน่ะ

โลก เห็นไหม เวลามันเป็นลมวูบไป เวลามันจะปล่อย มันต้องเป็นอย่างนั้นน่ะ เพราะไม่มีสติไม่มีปัญญาควบคุมมัน เวลาเขาจะว่าว่างๆ ก็คือสลบนั่นแหละ พอสลบแล้วก็ให้แอมโมเนีย ให้มันฟื้น ฟื้นแล้วก็สลบ แล้วมันเป็นอย่างไรไม่รู้ เพราะมันไม่มีสติพร้อมไง แต่เราพุทโธๆๆ ของเรา เห็นไหม ละเอียดเข้ามา รู้ตัว ชัดเจน โอ้โฮ! โอ้โฮ! นี่ไง พอโอ้โฮ! โอ้โฮ! พอมันสงบนะ ถ้าไม่ฝึกหัดใช้ปัญญา แล้วถ้ากิเลสมันจะลอกคราบนะ เกลี้ยงเลย “นี่นิพพาน” สมาธินี่คนติดได้

แต่ถ้าเรานี่เริ่มต้นปฏิบัติ มันจะนิพพานอะไร เราก็ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้ว ธรรมวินัยนี่มรรค ๔ ผล ๔ ถ้ามรรค ๔ ผล ๔ มันต้องลึกซึ้งกว่านี้ มันต้องเดินมรรคสิ แล้วมันต้องเดินมรรค โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผลสิ ถ้ามันโสดาปัตติมรรค เห็นไหม จิตสงบแล้วออกหา ออกค้นคว้า นี่สติปัฏฐาน ๔ อริยสัจ ๔ สติปัฏฐาน ๔ มรรค ๔ ผล ๔ มันมีของมันขึ้นไป มันเป็นไปได้

แล้วถ้ามันเป็นไปได้ เห็นไหม อย่างเรานี่เรามีลายแทง เราจะหาสมบัติให้เจอ เราจะต้องตามลายแทงนั้นไหม แล้วลายแทงนั้นคือกระดาษน่ะ แต่ถ้าเราไปเจอสมบัตินั้นนะ มันจะเป็นความจริง นี่ก็เหมือนกัน เราปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม นี่ทฤษฎี นี่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราทําความเป็นจริงขึ้นมาไหม ถ้าเป็นจริงขึ้นมา พอจิตมันสงบ นี่จากปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน

ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันเป็นโสดาปัตติมรรค รู้เลย เป็นโสดาปัตติมรรคเพราะอะไร เพราะความคิดที่เป็นโลกๆ ความคิดที่เราพิจารณาของเรามา ความคิดที่เป็นโลกขึ้นมา นี่เรารู้ เรารู้เพราะเราใช้ปัญญาของเรามาตลอด พอจิตมันสงบขึ้นมา มันก็ตื่นเต้นแล้ว แล้วพอจิตมันออกใช้ จิตเวลามันออกใช้ปัญญาขึ้นมา มันออกใช้ปัญญาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม นี่ไง ที่ว่า สติปัฏฐาน ๔ จริง สติปัฏฐาน ๔ จริง เพราะมันเป็นความจริง เพราะจิตมันเป็นจริง จิตของเราเป็นความจริง มันก็รู้จริง พอรู้จริง มันก็พิจารณาของมันตามความเป็นจริง พอตามความเป็นจริง มันก็แยกแยะของมัน เวลามันปล่อยก็เป็นตทังคปหาน เห็นไหม

ดักแด้มันแข็งแรง นี่ดักแด้ ตัวหนอนมันได้กินใบไม้มาเยอะ มันสะสมอาหารของมันมา อาหารมันพอไง นี่มันจะฟักตัวของมัน เห็นไหม พิจารณาแล้วปล่อย พิจารณาแล้วปล่อย ปล่อยของมันไปเรื่อย ปล่อยของมันไปเรื่อย เพราะอะไร เพราะมันพิจารณาของมัน นี่ปล่อย มันต้องอาศัยเวลามันฟักตัวของมันให้ได้ นี่ก็เหมือนกัน พิจารณาของมันซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันจะลอกคราบกิเลสนะ

เวลามันลอกคราบออกมา มันต้องรอให้ปีกมันแข็ง ให้ตัวมันแข็ง พอมันแข็งแล้วมันบินของมันไป มันเป็นอิสระ มันเป็นสิ่งที่ว่า...คิดสิ จากตัวหนอนมันกลายเป็นผีเสื้อ จากที่กิเลสมันเหยียบยํ่าหัวใจ มันกลายเป็นธรรม เป็นอิสระ มันเป็นของมันนะ มันมีคุณค่าของมัน

สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา

ชีวิตนี้มันเกิดขึ้นไปเป็นดักแด้ เวลาฟักออกมา มันลอกคราบออกมา มันเป็นผีเสื้อ มันได้ทิ้งดักแด้นั้นไว้ มันลอกคราบของมันออกมา จิตนี้กิเลสมันครอบงําไว้ เวลาพิจารณาในสติปัฏฐาน ๔ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส นี่สังโยชน์ละไป พอละไป มันละดักแด้นั้นออกมา ละสิ่งนั้นทิ้งออกมา ผีเสื้อมันลอกคราบออกมา นี่ให้ปีกมันแข็ง แล้วมันมีอิสระของมัน

จิตมันพิจารณาของมัน แล้วเวลามันขาด เวลามันขาดไปแล้วนะ อกุปปธรรม ผีเสื้อมันจะกลับไปเป็นตัวหนอนไหม ผีเสื้อจะกลับไปเป็นดักแด้ไหม แต่ผีเสื้อนั้นไปผสมพันธุ์ มันผสมพันธุ์ของมันแล้วมันไปไข่ของมัน มันจะเป็นผีเสื้อตัวใหม่ขึ้นมา เห็นไหม ผีเสื้อที่มันไปแล้วมันคือไปแล้ว ถ้ามันพิจารณาของมัน เวลามันปล่อย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสวยวิมุตติสุขๆ แต่ไอ้นี่เวลามันลอกคราบมา มันลอกคราบกิเลสไปชั้นหนึ่งแล้ว แล้วถ้ามันทําต่อเนื่องขึ้นไป พิจารณาเข้าไป ผีเสื้อก็คือผีเสื้อ จิตก็คือจิต ผู้ที่บรรลุธรรมก็บรรลุธรรม แต่บรรลุธรรมขึ้นมา มันลอกคราบไปชั้นหนึ่ง

สัตว์บางชนิดมันลอกคราบหลายหน อย่างเช่นงู มันลอกคราบแล้วลอกคราบอีกเพราะอะไร เพราะถึงเวลาแล้วมันต้องลอกคราบ ไม่ลอกคราบมันก็โตไม่ได้ สัตว์ปีกแข็งเวลามันลอกคราบของมันแล้ว ตัวมันเป็นตัวอ่อนนะ มันต้องรอให้ปีกมันแข็ง นี่สัตว์ปีกถ้ามันลอกคราบ จิตมันจะลอกคราบของมันไปๆ ลอกคราบไปจนกว่ามันจะถึงที่สุดแห่งทุกข์ ถ้าถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้วมันทําอย่างไรต่อไปล่ะ

เวลามันลอกคราบของมัน เห็นไหม ธรรมชาติของมัน ดูสิ สัตว์มันลอกคราบโดยธรรมชาติของมัน ถ้ามันถึงวงจรชีวิตของมัน มันจะลอกคราบของมันเพื่อจะเปลี่ยนแปลง เพื่อจะให้มันเจริญเติบโตขึ้น นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตของเรา ดูสิ ผีเสื้อมันลอกคราบออกมาเพื่อเป็นผีเสื้อ นี่มันเป็นสัตว์ มันเป็นวงจรของธรรมชาติ แต่จิตนี้อยู่ในวงจรของธรรมชาติ แล้วถ้าในวงจรของมัน มันจะพัฒนาของมันขึ้นมา มันจะทําของมันอย่างไร

ถ้ามันทําขึ้นมา นี่ไง มรรค ๔ ผล ๔ ไง เราศึกษามาแล้ว เรารู้ทุกอย่างไง แล้วเรามีครูบาอาจารย์ ดูสิ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําของท่านอย่างไร ครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติของท่านมาอย่างไร นี่เรามีครูบาอาจารย์ของเราเป็นที่ปรึกษา เรามีครูบาอาจารย์ เราแก้ไขของเรา เราทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าประโยชน์กับเรา ประโยชน์กับจิตนะ

ร่มโพธิ์ร่มไทร ครูบาอาจารย์ของเราเป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของเรานะ เราอาศัยในร่มโพธิ์ร่มไทรนั้น แล้วเราประพฤติปฏิบัติของเราให้เรา...หน่อของพุทธะเจริญเติบโตขึ้นมา นี่ศาสนทายาท เราเป็นศาสนทายาท เราจะเป็นที่พึ่งของหมู่คณะ เราจะทําเพื่อประโยชน์กับสังคมถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา

แต่ถ้ามันไม่เป็นความจริงนะ ถ้ากิเลสมันลอกคราบ มันลอกคราบจนความดีเราก็ไม่เหลือนะ ถ้าความดีเราไม่มี สิ่งต่างๆ เราไม่มี แล้วเวลาเราจะไปสอนเขาล่ะ เวลาสอนเขามันก็สอนได้ สอนได้ด้วยทางวิชาการ สิ่งที่เราจํามา สอนด้วยความจํา ความจําคือสิ่งที่เราทํามานี่ แล้วถ้าเป็นการประพฤติปฏิบัติใช่ไหม เวลาปฏิบัติไป เราคาดเอาเองไง นี่กิเลสมันลอกคราบในการประพฤติปฏิบัติของเรา

เราทําความสงบของใจเข้ามา เราใช้ปัญญาของเรา แต่มันโดยกิเลสไง โดยกิเลสที่มันพิจารณาของเราไป เพราะกิเลสมันบวกมาตลอด กิเลสมันมีอยู่ในหัวใจของเรา เพราะมันเป็นอวิชชา แล้วเราทําของเรา เราเชื่อของเราว่ามันเป็นความจริง มันเป็นความจริงนะ

ดูสิ สัตว์มันเป็นธรรมชาติของมัน วงจรธรรมชาติมันฟักให้สัตว์มันดํารงเผ่าพันธุ์ของมัน นี่มันเป็นสัตว์ มันยังมีชีวิตอีกชีวิตหนึ่งนะ แต่ของเรา เราคาดหมายของเรา ดูสิ จิตของเรามันคืออวิชชา คือกิเลสมันลอกคราบ มันก็ลอกคราบอยู่ในหัวใจ กิเลสมันอยู่ในหัวใจของเรา มันลอกคราบความดีไปหมดล่ะ แต่ด้วยกิเลสที่มันเป็นทิฏฐิมานะในหัวใจ มันก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ ถ้าเป็นธรรม ปฏิบัติไป สิ่งใดที่เราคาดเราหมายว่ามันเป็นจริงขึ้นมา เราก็ว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม พอเป็นธรรมขึ้นมา มันก็เอาสิ่งนี้ไปสอนเขาไง เอาคําว่า “เป็นธรรมในใจ” ไปสอนคนอื่น

ถ้าไปสอนคนอื่น นี่ไง ถ้ามันสอนตามพระไตรปิฎก สอนตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาสอนก็บอกสอนตามนั้นไง แต่ไม่บอกว่าเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ บอกว่าเป็นการประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา เป็นความจริงของเราขึ้นมา ถ้าสอนตามนั้น เราก็โดนกิเลสมันลอกคราบ มันพูดไม่ได้ไง มันก็ต้องว่าไปตามนั้น นี่กิเลสมันลอกคราบ มันไม่มียางอาย ถ้ากิเลสมันหน้าด้าน มันไม่มียางอาย

แต่ถ้ามันมียางอายนะ สิ่งที่ว่าเราไม่รู้ แต่ในตําราว่าไว้อย่างนั้น นั่นเราไม่รู้ แต่ถ้าเรารู้จริงล่ะ ถ้ามันเป็นไปได้ เราลอกคราบกิเลส จนผีเสื้อมันบินไปนะ มันผสมพันธุ์ของมันต่อไป แต่ถ้ามันเป็นสัตว์ที่มันต้องลอกคราบบ่อยครั้งเข้าล่ะ ผีเสื้อ มันเป็นวงจรธรรมชาติอันหนึ่ง แต่ในจิตใจของเรา เห็นไหม จิตนี้ไม่เคยตาย เวียนตายเวียนเกิด พระโพธิสัตว์ เห็นไหม ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย นี่เวียนตายเวียนเกิด

จิตดวงเดิม จิตดวงเก่า พันธุกรรมของจิต จิตมันพิจารณาของมันไป ถ้ามันมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา ถ้ามันพิจารณาของมันโดยสติปัฏฐาน ๔ จริง เพราะมันมีจิต มีความรับรู้สึกจากภายใน แล้วมันพิจารณาของมัน เป็นงานวิปัสสนา งานสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน เกิดขึ้นในหัวใจดวงนั้น หัวใจดวงนั้นพิจารณาหัวใจดวงนั้นไป จนได้ชําระล้าง จนได้ลอกคราบกิเลสออกไปชั้นหนึ่ง เห็นไหม ต้องทําความสงบของใจให้มากขึ้น กิเลสมันได้ลอกคราบมาอีกชั้นหนึ่ง

สัตว์นั้น ถ้าเป็นไข่ เวลาไข่มันฟักตัวขึ้นมา มันจะรอดขึ้นมาเป็นผีเสื้อหรือเปล่า ในวงจรนั้นมันจะเป็นอาหารของสัตว์ นักล่ามันเอาสิ่งนั้นเป็นอาหารของมัน มันก็ตัดวงจรนั้นไป แต่ถ้าผีเสื้อตัวนั้นมันได้ฟักตัวของมันจนมันออกมาเป็นผีเสื้อ แล้วมันมีอิสรภาพ มันมีของมันไป เห็นไหม ถ้ามันวางไข่ มันก็เป็นวงจรชีวิตต่อเนื่องกันไป

ถ้าจิตของเรามันพิจารณาของเรา เราพิจารณาจนลอกคราบกิเลสออกมาชั้นหนึ่ง นี่มันมีชีวิต มันมีความรับรู้สึก เวลามันปล่อยวางหมด เห็นไหม อืม! อย่างนี้เอง นี่มันเห็นชัดเจนของมัน มันเป็นอกุปปธรรม มันเป็นเรื่องสัจธรรมตามความเป็นจริง ประทับอยู่ในใจดวงนั้น แล้วใจดวงนั้นมันพิจารณาของมัน มันจะลอกคราบต่อไป

เพราะมันลอกคราบกิเลสมาแล้วหนหนึ่ง แล้วมันได้ลอกคราบกิเลสออกมาอีกหนหนึ่ง มันได้ลอกคราบออกมาแล้ว ถ้าลอกคราบออกมาแล้ว ถ้ามันพิจารณาของมัน มันทําความสงบของใจเข้าไป เห็นไหม มันจับของมันได้ ถ้ามันจับของมันได้ พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก เพราะการจะลอกคราบมาชั้นหนึ่ง มันต้องดํารงชีวิตของมันไปใช่ไหม ดํารงชีวิตของมันไปถึงฤดูกาลของมันที่มันจะต้องลอกคราบ พอถึงฤดูกาลที่มันจะต้องลอกคราบ มันจะลอกคราบของมันออกมา

ถ้ามันจะลอกคราบออกมา มันต้องมีตัวตนของมัน มันต้องมีอาหารของมัน มันต้องได้ฟักตัวของมัน มันถึงจะลอกคราบของมันออกมาอีก ถ้ามันลอกคราบออกมา พอมันลอกคราบออกมา ถ้ามันทําของมัน นี่ก็เหมือนกัน จิตนี้มันจะลอกคราบกิเลสออกไป มันก็ต้องมีสติปัญญาของมัน มันก็ต้องมีสติปัฏฐาน ๔ มันก็ต้องมีกําลังของมัน มันต้องมีอริยสัจ ๔ มันต้องมีมรรคญาณ ถ้ามรรคญาณ ถ้ามันพิจารณาของมันไป แล้วพิจารณาของมันไป ระหว่างต่อสู้กัน ระหว่างพิจารณาต่อกัน ในการที่สะสมอาหาร สะสมสิ่งต่างๆ เพื่อการเจริญเติบโตของมัน ถ้าจิตใจมีความเติบโต เติบโตทางไหน

ถ้าเติบโตทางโลก ทางโลกเติบโต การเติบโตนี่คือสถิติ ทางโลกเติบโตคือวัตถุ แต่ถ้าความเติบโตในหัวใจล่ะ เห็นไหม มันยิ่งละเอียดอ่อนขึ้น สติ มหาสติ สิ่งที่ละเอียดอ่อนขึ้น จากสติปัญญาขึ้นมานี่มันพิจารณาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เวลามันละเอียดขึ้นไปต้องเป็นมหาสติ มหาปัญญา แล้วถ้ามันละเอียดขึ้นไป มันจะเป็นมรรคญาณ

ญาณคือญาณหยั่งรู้ มันเป็นสติปัญญา สติปัญญามันหยาบเกินไป สติปัญญามันคือสังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง แต่ถ้ามันเป็นญาณของมันน่ะ ญาณ คือมันละเอียดอ่อนลึกซึ้ง เห็นไหม ดูสิ ดูการลอกคราบ เวลากิเลสมันลอกคราบ มันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้ามันลอกคราบขึ้นไป ถ้ากิเลสมันลอกคราบ มันก็ติด กิเลสมันลอกคราบ มันก็ผ่านขั้นตอนขึ้นไปไม่ได้

แต่ถ้าลอกคราบกิเลส เห็นไหม ลอกคราบมัน ถ้าลอกคราบกิเลส มันต้องมีมหาสติ มหาปัญญา แล้วงานทําอย่างไร งานที่จะลอกคราบกิเลส งานที่ลอกคราบกิเลสคือมรรค งานลอกคราบกิเลสคืองานของเรา งานลอกคราบกิเลสคืองานนักรบ งานลอกคราบกิเลสคืองานของศากยบุตรพุทธชิโนรส เห็นไหม ดูสิ ผู้ที่เป็นศาสนทายาท ต้นโพธิ์ต้นไทรมันจะผ่านการเจริญเติบโตขึ้นมา มันต้องฟักตัวของมันขึ้นมา มันต้องมีการดูแลรักษาขึ้นมา มันต้องใช้กาลเวลาของมันขึ้นมา มันถึงจะเป็นร่มโพธิ์ร่มไทรให้นกกาอาศัย

จิตใจที่มีคุณธรรมขึ้นมา มันต้องมีเหตุมีผลของมัน ถ้ามีเหตุผลขึ้นมา ดูสิ การกระทําของเราเป็นความจริง นี่ถามมา เวลาร่มโพธิ์ร่มไทรใช่ไหม เวลานกกามาอาศัย มันก็มีผลไม้ให้มันกิน มันมีร่มโพธิ์ร่มไทรให้มันได้พักอาศัย นี่ก็เหมือนกัน จิตใจที่เราจะอาศัยล่ะ มีอะไรให้ถามมา มีอะไรให้ถามมา มีสิ่งใดนี่ให้ถาม ถามนั้นคืออะไร? ถามนั้นคือธรรมไง ธรรมที่เราไม่รู้เรื่อง ธรรมที่เรายังมีสติปัญญาไม่พอ เราจะเอาสิ่งนั้นเป็นเป้าหมาย

ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยเป็นเป้าหมาย คอยบอก คอยชี้นํา แล้วเราก็มีความวิริยะ มีความอุตสาหะ จิตใจเราเข้มแข็ง จิตใจเราต่อสู้ จิตใจเราไม่อ่อนแอ การต่อสู้ ต่อสู้ในความละเอียดลึกซึ้ง ในเมื่อมันเป็นเรื่องทางข้างนอกนะ เรื่องนอกคือเรื่องโลกนี่ การต่อสู้คือความเข้มแข็ง แล้วความมุมานะ

แต่เวลาความเข้มแข็งในหัวใจนะ มันละเอียดลึกซึ้ง เห็นไหม เราต้องมีความเข้มแข็ง ต้องมีความละเอียด มีความรอบคอบ คอยดูแลของเรา แล้วใช้ปัญญา เห็นไหม มหาสติ มหาปัญญา จับต้อง มันจะไวขนาดไหน เรามีสติปัญญาจับแล้วพิจารณา พิจารณาแยกแยะให้ได้ แยกแยะให้ได้ ความแยกแยะนั้นคือการพิสูจน์ตรวจสอบ พิสูจน์ตรวจสอบให้จิตใจมันฉลาดขึ้นมา

คําว่า “ปัญญา” ปัญญาต้องมีกําลัง มีกําลังคือสัมมาสมาธิ กําลัง นี่มรรค ๘ สัมมาสมาธิ สัมมากัมมันโต สมาธินี้กําลังทํางาน งานในการแยกแยะ ในการพิสูจน์ ถ้ากิเลสที่มันละเอียด มันจะลอกคราบออกมา ถ้าลอกคราบกิเลสออกมาแล้ว ดูสิ เวลามันลอกคราบออกมาแล้ว ตัวอ่อน ตัวมันจะนิ่มนวล เพราะปีกแข็งมันต้องรอเวลา ถ้ามันลอกออกมา ถ้ามันไม่มีวาสนานะ สัตว์ใดมาเจอมัน แล้วกินเป็นอาหาร ถ้ากินเป็นอาหาร มันก็ไม่มีการดํารงชีวิตต่อไป

จิตใจของเรา ถ้ามันทําผิดพลาด มันขาดช่วง เห็นไหม เวลามันขาดช่วง ทําไปแล้วมันสะดุด ทําต่างๆ เราต้องดูแลของเรา ดูแลให้มันเข้มแข็งขึ้นมา พิจารณาแล้ว พิจารณาเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถึงเวลามันขาดนะ “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส” ว่างไปหมดเลย ว่างมาก ความว่างที่มีสติสัมปชัญญะพร้อมนะ ความว่างที่รู้ๆ อยู่นี่ สิ่งที่ว่าทําสมาธิมหัศจรรย์ขนาดไหน พอมาถึงระดับนี้มันยิ่งลึกซึ้ง ลึกซึ้งมาก

ลึกซึ้งขนาดไหน ถ้าเรายังมีสติมีปัญญาอยู่ มันยังมีงานต่อเนื่องกันไป ถ้างานต่อเนื่องกันไป เห็นไหม เราจะลอกคราบกิเลสให้ละเอียดขึ้นๆ ถ้าจับได้เป็นกามราคะ สิ่งที่เป็นกามราคะ สิ่งที่เป็นการดํารงเผ่าพันธุ์ ดูสิ สัตว์ที่มันผสมพันธุ์แล้วมันไม่ดํารงเผ่าพันธุ์เพราะอะไร เพราะมันสืบพันธุ์แล้วมันไม่มีชีวิตต่อไป นี่ไง กามราคะ สิ่งที่หัวใจ ถ้ามันยังมีโอฆะ มันต้องต่อเนื่องกันไป

พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถึงเวลาทําลายมัน ทําลายถึงที่สุดแล้ว จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิต ความผ่องใส คือความรู้สึกเฉยๆ ความผ่องใสของมันน่ะ อย่างนี้ก็เป็นกิเลสด้วยหรือ อย่างนี้ไม่ควรเป็นกิเลสหรอก ถ้าเป็นกิเลสมันต้องเป็นกามราคะ มันต้องรักสวยรักงาม ไอ้นี่มันจะเป็นกิเลสได้อย่างไร? กิเลสเพราะมันเป็นภวาสวะ กิเลสเพราะมันมีตัวตนของมันอยู่

เห็นไหม เวลาลอกคราบๆ มานี่ มันเป็นตัวอ่อน ตัวอ่อนมันให้โทษให้ผลให้ใคร แต่ตัวอ่อนนะ ดูสิ เวลาพวกสัตว์ พวกนักล่ามันชอบตัวอ่อน เพราะมันกินแล้วมันมีรสชาติดีของมัน มันเอาเป็นอาหารของมัน นี่ไง กิเลสมันก็เอาสิ่งนั้นมายึดถือของมันไว้ มันก็ว่าเป็นที่อยู่ของมัน ที่อาศัยของมัน เห็นไหม ถ้าสติมันพร้อมขึ้นไป มันไปเห็นของมัน เวลามันจัดการของมันนะ สิ้น!

ทําลายถึงความว่า “มันรู้เฉยๆ มันเป็นกิเลสได้อย่างไร มันไม่เป็นกิเลสหรอก” มันก็เลยไปรักษาไว้ มันก็เลยไม่มีการกระทํา ถึงที่สุดถ้ามหาสติ มหาปัญญาเข้าไปถึงที่สุด ถ้ามีมรรคญาณเข้าไปทําลายมัน จบ ลอกคราบกิเลสทั้งหมด แล้วเหลือสิ่งใดไว้ล่ะ? เหลือวิมุตติสุข เหลือธรรมธาตุเอาไว้ สิ่งที่เหลือ เหลือธรรมธาตุ

พระอรหันต์มีสิ่งเหลือด้วยหรือ

ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์เป็นภาระอย่างยิ่ง

แต่ถึงที่สุดแล้วถ้ามันทิ้ง เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน “อานนท์ เธอตักนํ้าให้เราหน่อย เรากระหายเหลือเกิน” นี่ต้องขับเคลื่อนกันไปจนถึงที่สุดแล้วทิ้งหมด พอทิ้งหมดแล้ว สอุปาทิเสสนิพพาน อนุปาทิเสสนิพพาน สิ้น ไม่มีส่วนเหลือในหัวใจ ถ้าหมดส่วนเหลือในหัวใจ นั้นหมดสิ้น ไม่สิ่งใด ไม่มีตัว ไม่มีตน ไม่มีคราบ ไม่มีสิ่งใดจะให้มาลอกเราอีกแล้ว มันไปถึงที่สุด มันสิ้นสุดตั้งแต่กิเลสมันตาย พอกิเลสตายแล้วมันก็คือจบแล้วล่ะ แต่ในเมื่อชีวิตเราดํารงต่อไปถึงที่สุด ถ้าถึงที่สุดแล้ว ครบกระบวนการของมันแล้ว เห็นไหม

เริ่มต้นจากกิเลสลอกคราบ ทําลายทุกอย่างเลยในชีวิตเรา แต่ด้วยใจสู้ ด้วยมีครูบาอาจารย์ เราจะยืนขึ้นมาได้ แล้วเราลอกคราบกิเลส จนถึงที่สุด ศาสนาจะประกาศกลางหัวใจ ศาสนาจะอยู่ได้ในใจของสัตว์โลก ในใจของสัตว์โลกนะ

ถ้าในใจของสัตว์โลกมีศาสนานะ “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด” เราก็แสวงหาธรรมกันอยู่ ถ้ามันถึงที่สุดแห่งทุกข์ เห็นไหม เป็นธรรมแท้นะ นั่นแหละศาสนาอยู่ในใจดวงนั้น เอวัง

๑๐

หักปีกกิเลส

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๓๐ ตุลาคม ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมนะ วันนี้วันออกพรรษา ออกพรรษานะ เวลาวันเข้าพรรษา เราจํากัดตัวเอง ถ้าวันเข้าพรรษา เราอธิษฐานพรรษากัน เวลาเราอธิษฐาน เราจะไม่ไปแรมคืนที่อื่น เราจะกักขังตัวเองไว้ ขังตัวเองได้ แต่เราขังความคิดเราไม่ได้หรอก ถ้าเรากักขังความคิดเราไม่ได้ เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เราจะอธิษฐานสถานที่จําพรรษา แต่หัวใจมันไม่จําพรรษากับเราน่ะสิ

เวลาเราบวช เราบวชแต่ร่างกาย โกนหัวโกนคิ้วต่างๆ แล้วบวชพระมา เราบวชที่ร่างกาย แต่ใจมันไม่บวชด้วย ถ้าใจมันบวชด้วยนะ เวลาบวชเป็นพระ เห็นไหม สมมุติสงฆ์ ถ้าเป็นสมมุติสงฆ์ เป็นที่เคารพบูชาของสังคม สังคมเขาว่าผู้นี้เป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร พยายามจะประพฤติปฏิบัติเพื่อให้พ้นจากทุกข์ไป นี่ประชาชนเขาเห็นใจ เขาส่งเสริม เขาอยากได้บุญกุศลด้วยใช่ไหม เพราะว่าสิ่งที่สังคม นี่บวชร่างกาย สังคมเขาเห็น เพราะเป็นสมมุติสงฆ์ แต่หัวใจนะ เวลาบวชมาแล้ว กิเลสในใจมันก็เหยียบยํ่าหัวใจเราทั้งนั้นน่ะ

เราบวชนี้ เราบวชเพราะเราเกิดมาเป็นชาวพุทธ ชาวพุทธน่ะ เป็นประเพณีวัฒนธรรม เกิดเป็นผู้ชายต้องบวช บวชขึ้นมาเพื่อจะให้เป็นคนสุก คนสุกคือคนได้ศึกษา ศึกษาธรรมและวินัย ธรรมวินัยมันคืออะไร? ธรรมวินัยคือคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สั่งสอนเรื่องอะไร เห็นไหม ฆราวาสธรรมก็สั่งสอนเรื่องฆราวาสในการดํารงชีวิต ความกตัญญูกตเวที ให้เป็นคนดี ให้เท่าทันกิเลสของตัว นี่พูดถึงว่าในการสั่งสอน

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมาล่ะ ถ้าเราทําความเป็นจริงขึ้นมา เห็นไหม เราจะไปเห็นหน้ากิเลส ถ้าเราไม่เห็นหน้ากิเลสเลย เราไม่รู้จักกิเลสนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วถึงบอกว่ากิเลสกับธรรมๆ กิเลส เห็นไหม เพราะเวลาคนเวียนตายเวียนเกิด เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เรามีอํานาจวาสนา

การเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาแล้ว เรามองไปสิ สัตว์โลก มนุษย์เป็นสัตว์ประเสริฐๆ พวกนั้นเขาเป็นสัตว์เดรัจฉาน แล้วเราตีขลุมเอาเองว่าเขาเกิดมาเป็นอาหารของเราๆ สัตว์ทุกตัวเขาไม่คิดว่าเขาเกิดมาเป็นอาหารของใคร เขาเกิดมาเพราะเขามีเวรมีกรรมของเขา เขาเกิดตามวัฏฏะของเขา เขาเกิดมาเป็นอบายภูมิ ตั้งแต่เดรัจฉานลงไป ฉะนั้น เขาเกิดมา เขาก็ปรารถนาความสุขเหมือนกัน มีความรู้สึกนึกคิดทั้งนั้นน่ะ แต่มนุษย์เราไปตีขลุมว่าเขาเกิดมาเป็นอาหารของเรา

แต่เวลาคนเขามีคุณธรรมขึ้นมานะ เขาเลี้ยงไว้เป็นเพื่อน เขาไม่ได้เลี้ยงไว้เป็นอาหารไง เขาเลี้ยงไว้เป็นเพื่อน สิ่งที่เขาเป็นเพื่อนนะ เป็นเพื่อนทุกข์ เกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น จงเป็นสุขๆ เถิด อย่าได้มีเวรมีกรรม อย่าได้เบียดเบียนซึ่งกันและกันเลย เห็นไหม เวลาเราสวดมนต์สวดพร เราอุทิศส่วนกุศล สิ่งที่เราอุทิศส่วนกุศลเพื่อสิ่งที่มีชีวิตในวัฏฏะนี้

ฉะนั้น เวลาเกิดมาเป็นสัตว์มนุษย์ เราเป็นสัตว์มนุษย์ สัตว์ประเสริฐ เราเกิดมาแล้วเรามีอํานาจวาสนา เห็นภัยในวัฏสงสาร ถ้าเห็นภัยในวัฏสงสาร มันจะเห็นว่ามีคุณค่า มีคุณค่าในหัวใจของเราไง เกิดมาเป็นคน ในเมื่อเกิดเป็นคนนะ คนให้รอบด้าน ถ้าคนไม่รอบด้าน มันก็ดิบๆ สุกๆ เห็นไหม เราเกิดมาเป็นคน เราคนให้รอบด้าน เราศึกษาแล้วเราสึกออกไปนี่เป็นคนสุกๆ ถ้าคนสุกแล้วมันต้องมีสติมีปัญญา มีการยับยั้งไว้

ถ้าไม่ได้บวชนะ เขาบอกคนที่ไม่ได้บวชไม่ได้เรียน ทําผิดทําพลาดไปเขาก็ให้อภัยได้ เพราะไม่ได้บวชได้เรียน แต่ถ้าบวชเรียนแล้ว เห็นไหม เวลาพระให้ศีล ศีล ๕ ไม่ลักของเขา ไม่พูดปด ไม่ดื่มเรื่องของมึนเมา นี่ศีล ๕ มันมีของมันอยู่แล้ว เราให้ศีลเขา แล้วเวลาสึกออกไปแล้วเรามีศีลมีธรรมหรือเปล่าล่ะ ถ้ามีศีลมีธรรม บวชเรียนแล้วทําไมมันไม่สมกับว่าเรามาบวชมาเรียนล่ะ ถ้าบวชเรียนแล้วออกมามันต้องรู้ นี่คนสุกไง รู้ถูกรู้ผิดสิ

แต่เวลากิเลสมันทําลายคนนะ เวลากิเลสมันทําลายเรา เพราะเราคิดสิ่งใด เราทําสิ่งใด เราว่าเราคิดถูกต้องดีงามทั้งนั้นน่ะ เวลาโกรธแล้วก็สมความพอใจกับความโกรธนั้น เวลาหลงไปนี่หลงไปเพราะอะไรล่ะ หลงไปเพราะความไม่เข้าใจหรือเพราะเราไม่รู้ เราไม่รู้ว่าเราหลงไป เห็นไหม เวลาจิตใจมันตํ่าต้อย กิเลสใช้อย่างนี้ นี่กิเลสมันบีบคั้นเอา ถ้ากิเลสมันบีบคั้นเอานะ

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นโทษของมัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมา นี่เห็นโทษของกิเลส เห็นไหม ไม่มีสิ่งใดเลยที่จะทําลายคนได้เท่ากับกิเลสในหัวใจของคนคนนั้น นี่เราก็โทษกันว่าสังคมทําร้ายเรา ทุกคนทําร้ายเรา เราโทษสิ่งต่างๆ หมดเลย แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านเห็นโทษ ท่านเห็นโทษของกิเลส ไม่ได้เห็นโทษของใครเลย

แล้วกิเลสมันอยู่ที่ไหนล่ะ

เวลาเราศึกษาธรรม สิ่งที่เป็นนิพพานๆ เราไปหาเอาที่ไหนไม่ได้เลย ไม่มีที่ไหนจะเป็นนิพพานได้ ดินฟ้าอากาศไม่ใช่เป็นนิพพาน แร่ธาตุต่างๆ ไม่ใช่เป็นนิพพาน นิพพานมันอยู่ในใจของสัตว์โลก เห็นไหม นี่สัตว์มนุษย์ เราว่าเราเกิดเป็นมนุษย์ เป็นผู้ที่ประเสริฐๆ มันอยู่ที่ในหัวใจของเรานี่ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตรัสรู้ก็ตรัสรู้ในภพของมนุษย์นี่

เวลาตรัสรู้ในภพของมนุษย์ ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศนาว่าการ เทวดา อินทร์ พรหมทั้งนั้นน่ะ นี่สั่งสอนได้หมดเลย เพราะอะไร เพราะเทวดา อินทร์ พรหม เขาเสวยภพเสวยชาติของเขานะ ถ้าเราไม่ได้ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็จะไม่เชื่อ เห็นไหม “มนุษย์นี้เกิดมาแล้วก็ชาตินี้เท่านั้นน่ะ ตายแล้วก็ไม่มีภพไม่มีชาติ ไม่มีการสืบต่อไปข้างหน้า” นี่เพราะอะไร เพราะความรู้สึกนึกคิดของเราเป็นอย่างนั้นไง เห็นไหม เวลากิเลสดิบๆ มันเป็นแบบนี้ ถ้ากิเลสดิบๆ มันก็ทําร้ายเราได้มากมายขนาดนี้นะ

แต่ถ้ามันมีการศึกษา มันมีความรู้ เวลามันติดปีกขึ้นมานะ ถ้ากิเลสมันติดปีก เห็นไหม ขี่หลังเสือๆ มันลงไม่ได้เลย มันเหาะเหินเดินฟ้า กิเลสเป็นความรู้สึกนึกคิด มันติดปีกของมัน ติดปีกเพราะอะไรล่ะ? ติดปีกเพราะมันรู้ไง ถ้ามันไม่รู้ นี่กิเลสดิบๆ มันไม่ได้ติดปีกของมัน เราหักปีกมัน ถ้าหักปีกมัน

นี่มันมีอํานาจเหนือเราไง เวลากิเลสตัณหาความทะยานอยากมันมีอํานาจเหนือในใจของสัตว์โลก ทําสิ่งใดมันว่าถูกต้องดีงามไปทั้งนั้นน่ะ ทําสิ่งใดถูกต้องดีงามไป ทําไมเราเอาตัวเราเองพ้นจากทุกข์ไม่ได้ล่ะ นี่ความรู้ท่วมหัวไง ถ้าความรู้ท่วมหัว ความรู้ทางโลก ความรู้โลกียปัญญา ความรู้อย่างนี้เขาศึกษามาเพื่อเป็นวิชาชีพ ใครมีวิชาชีพอย่างใด เขาจะได้เอาสิ่งนั้น เอาปัญญาของเขาทําหน้าที่การงานมาเพื่อดํารงชีวิต ดํารงชีวิตทําไมล่ะ ดํารงชีวิตไว้ให้ทุกข์ใช่ไหม ดํารงชีวิตไว้ให้เจ็บชํ้านํ้าใจใช่ไหม ดํารงชีวิตไว้แล้วเวลามันพลัดพรากขึ้นมานี่มันไม่มีที่พึ่งเลยเหรอ นี่ไม่มีที่พึ่ง เห็นไหม

พอมาศึกษาธรรมๆ ขึ้นมา เข้าใจธรรมะ เข้าใจธรรมะนี่กิเลสมันจะเริ่มติดปีกแล้วนะ เข้าใจธรรมะ ฉันเป็นนักปราชญ์ ฉันรู้เรื่องต่างๆ ทุกสิ่งทุกอย่าง ฉันเข้าใจได้หมดน่ะ เวลาคุยธรรมะกันปากเปียกปากแฉะเลย แต่ไม่สามารถจะออกประพฤติปฏิบัติได้ ไม่สามารถจะเอาความรู้สึกนึกคิดไว้ในอํานาจของเราได้ ถ้าไม่มีความสามารถนะ นั้นเพราะไม่ได้ปฏิบัติไง แต่ถ้าปฏิบัติ ปฏิบัติที่ไหนล่ะ

เวลาเขาปฏิบัติ เขาทําหน้าที่การงานกัน เขาต้องมีสถานที่ทํางานของเขา เขาจะทํางานอะไรล่ะ ทําไร่ไถนา เขาก็ต้องมีที่ดินของเขา เขาต้องมีพืชพันธุ์ธัญญาหารของเขา เราทําหน้าที่การงาน เราทํางานด้วยปัญญา ทางวิชาการของเรา เราก็ต้องมีออฟฟิศของเรา เราต้องมีที่ทํางานของเราทั้งนั้นน่ะ แล้วเวลาเราจะชําระกิเลส เราจะทํางานของเรา เราจะทําที่ไหนล่ะ

เวลาเดินนี่ร่างกายเดินนะ เดินจงกรมนั่งสมาธิภาวนานี่ร่างกายเดินทั้งนั้นน่ะ แต่เพราะเรามีความรู้สึกนึกคิด เพราะเรามีหัวใจไง หัวใจมันปรารถนา ถ้ามีความปรารถนา ความรู้สึกนึกคิดนี่มันทุกข์มันยาก เห็นไหม นี่นามธรรม หัวใจมันทุกข์มันยาก แล้วหัวใจโดนกิเลสมันเหยียบยํ่า เหยียบยํ่าทําลายมาตลอดนะ ทําลายไว้ให้ยอมจํานนกับมันไง แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เราจะมีธรรมขึ้นมา นี่กิเลสมันกลัว กิเลสมันกลัวว่าธรรมะจะแย่งพื้นที่ในหัวใจของเรา ในที่อยู่อาศัยของกิเลสไง

กิเลสมันถือสิทธิครองใจเราไว้เป็นมหาอํานาจในใจของเรา แล้วเราก็ยอมจํานนกับมันมาตลอด เราศึกษาธรรมขึ้นมา ศึกษาธรรมมาเพื่อเป็นประโยชน์กับเรานะ มันเลยศึกษามาให้กิเลสมันติดปีกอีกนะ ติดปีกหมายความว่า มันทําให้เราสํามะเลเทเมาไปในธรรมนั้นน่ะ ธรรมเมาๆ มันธรรมเมาเพราะอะไรล่ะ มันเมาเพราะมันเป็นกิเลสไง มันเมาเพราะมันเป็นโลกียปัญญา นี่ธรรมเมา ไม่ใช่ธรรมะ

ถ้าธรรมะ เห็นไหม ธรรมะมันจะเด็ดปีกกิเลสให้กิเลสมันอยู่ในอํานาจของเรา ให้กิเลสมันยุบยอบตัวลง ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ ถ้าจิตสงบได้ เราจะเด็ดปีกมัน ไม่ให้มันมีอํานาจเหนือเรา แต่ถ้าเราศึกษาธรรมมา เราปฏิบัติ ถ้ามันมีกิเลสอยู่ กิเลสมันคืออะไร? กิเลสคืออวิชชา คือความไม่รู้ ถ้าความรู้ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา มันควรเป็นประโยชน์กับเรา เห็นไหม มันควรเป็นประโยชน์กับเรา แต่มันเป็นธรรมเมา มันเมาไปในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เถียงกันปากเปียกปากแฉะ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันก็ไม่เป็นความจริงขึ้นมา มันไม่เป็นความจริงขึ้นมาเพราะอะไร เพราะมันเมาในกิเลส

ส่วนใหญ่ธรรมเมานี่ ธรรมะ แต่มีกิเลสอยู่ อวิชชา นี่มันไม่เข้าใจ มันก็เมาไปของมัน เมาเพราะอะไร เมาเพราะมันขาดสติ เห็นไหม ถ้ามันไม่มีสติยับยั้ง สิ่งใดเป็นธรรมล่ะ สิ่งใดเป็นธรรม ธรรม เราก็ทําได้ทุกอย่างแล้ว ดูสิ เวลาโลกเขาทําหน้าที่การงานกัน เราก็ทําเหมือนกันเลย ทําเหมือนกันเลย แต่ผลงานมันไม่มี นี่เขาอาบเหงื่อต่างนํ้า ทําไร่ไถนาขึ้นมา เขาได้ข้าว เขาได้พืชพันธุ์ธัญญาหารของเขามาเข้ายุ้งเข้าฉางของเขา เราก็ทําของเรา มันเป็นเพลี้ย นี่พืชพันธุ์ธัญญาหารมันก็ไม่ออกดอกออกผล มันมีแต่ต้น ไม่มีผล แล้วมันทําอย่างไรมันถึงไม่มีผลล่ะ

มันไม่มีผลเพราะเราไม่ดูแลรักษา เราดูแลรักษามันไม่ดี มันมีเพลี้ย มันมีแมลงทําลายพืชพันธุ์ธัญญาหารของเรา แล้วความไม่รอบคอบ ด้วยความไม่เข้าใจ ด้วยความไม่รู้จักรักษา ด้วยความไม่มีการดูแล

นี่เขาดูแลของเขานะ เขารู้ว่าที่ข้างเคียงเขาโดนเพลี้ยลง เขาต้องป้องกันของเขาแล้ว นี่ก็เหมือนกัน เราประพฤติปฏิบัติน่ะ หัวใจของเขา เวลาเรื่องของคนอื่นนี่มันเรื่องของใจของเขานะ แล้วหัวใจของเขา เขาปฏิบัติมาเป็นความจริงของใครล่ะ ถ้าเขาได้พืชพันธุ์ธัญญาหารมาจริงของเขา เขาก็ต้องมีความร่มเย็นเป็นสุขของเขาสิ

เวลาทุกข์นี้ไม่ต้องบอกนะ เราเกิดมา เรามีความทุกข์ความยากในหัวใจกันทั้งนั้นน่ะ ความทุกข์ความยากเพราะอะไร เพราะกิเลส อวิชชา ความไม่รู้จักตัวเอง รู้เรื่องคนอื่นไปหมด รู้เรื่องทุกๆ อย่างเลย แต่ไม่รู้จักใจของตัวเอง

แม้แต่ธรรมะ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้กิเลสมันติดปีกเลย ติดปีกคือมันข่มขี่หัวใจไง ถือว่าปฏิบัติธรรมๆ ปฏิบัติธรรมเพื่อพ้นจากทุกข์ ถ้ามีคุณธรรมขึ้นมา เห็นไหม จิตใจที่มันทุกข์มันยาก จิตใจที่มันมีความเดือดร้อน แม้แต่เราศึกษาธรรมด้วยความเป็นธรรม

เราศึกษาธรรมด้วยความเป็นธรรมหมายความว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด เห็นไหม ชีวิตนี้เกิดมาจากอวิชชา แล้วอวิชชานี่ เรามีสติปัญญามากน้อยแค่ไหน เราจะยับยั้งความคิดเราได้มากขนาดไหน แม้แต่ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ในนวโกวาท เวลาศึกษาขึ้นมาแล้ว มันก็ทึ่งแล้วแหละ

เราอยู่กับโลก เราเป็นสัตว์สังคม เราต้องมีพรรคพวกมีเพื่อนฝูงเป็นธรรมดา แล้วเพื่อนฝูงของเรา เห็นไหม คนเทียมมิตร มิตรแท้ มิตรเทียม มิตรเทียมนี่ไม่ปกป้องดูแลเรา ไม่ช่วยเหลือเราตามความเป็นจริง มิตรแท้ แม้แต่เบื้องหลัง เขาก็ปกป้องดูแลเรา มีสิ่งใดที่เขามาทําลาย เขาจะปกป้องดูแล เห็นไหม ศึกษาธรรมขนาดนี้มันก็ซึ้งแล้ว ถ้าศึกษาธรรมนะ เวลาศึกษาธรรมนี้ซึ้ง มันก็บอกว่า เราเองไม่ทันตัวเราเอง ถ้าศึกษาธรรมโดยความเป็นธรรมนะ มันก็ไม่ให้ชีวิตเราเร่ร่อนจนเกินไป ไม่เร่ร่อนจนเกินไปที่ไหน? ไม่เร่ร่อนจนเกินไปเพราะมันมีศรัทธาความเชื่อ

ศรัทธา อจลศรัทธา ถ้าศรัทธาความเชื่อ เชื่อในสิ่งใด? เชื่อในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถ้าเราเชื่อในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เห็นไหม เรามีที่พึ่ง คนเราที่มันเร่ร่อนอยู่นี้เพราะมันไม่เชื่อจากหัวใจ ไม่เชื่อจากความเป็นจริง ศรัทธา อจลศรัทธา ศรัทธามันก็เร่ร่อน ศรัทธาเรื่องนั้น ศรัทธาเรื่องนี้ ศรัทธาไปทั่ว ศรัทธาไปหมดเลย

แล้วพอว่าศรัทธาๆ ว่าเราเป็นชาวพุทธๆ แล้วเวลากิเลสมันติดปีกนะ “เราก็เป็นชาวพุทธ เราก็ทํามาเยอะแล้ว เราก็ปฏิบัติมามากแล้ว ทําบุญกุศลมหาศาลเลย ทําไมทุกข์ยากขนาดนี้” เห็นไหม แล้วถ้าศรัทธา พอมันเริ่มหาเหตุหาผล หาเหตุหาผลของกิเลสนะ หาเหตุผลว่าเราทําแล้วไม่ได้ผล เราทําแล้วเราไม่สมปรารถนา นี่มันก็จะไปศรัทธาเรื่องอื่นไง ศรัทธาเรื่องอื่นก็เป็นศรัทธาเรื่องติรัจฉานวิชา มันก็ออกนอกลู่นอกทางไปไง

แต่ศรัทธาในพระพุทธศาสนาล่ะ ถ้าศรัทธาในพระพุทธศาสนา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศาสนธรรม สัจธรรมนี่ สัจธรรมความจริงนี้ ไม่ให้เชื่อสิ่งใดๆ เลย กาลามสูตร ให้เชื่อว่าสุขทุกข์ในใจเรานี้

ถ้าใจมันทุกข์ มันทุกข์เพราะอะไรล่ะ ถ้าทุกข์เพราะหน้าที่การงาน มันก็เป็นเรื่องหนึ่ง เราเกิดมา ถ้าเราทุกข์เรื่องหน้าที่การงาน เราเกิดมาเป็นคน เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราต้องมีหน้าที่การงานของเรา ถ้างานส่วนบุคคลใช่ไหม เราทําด้วยตัวของเราเอง ถ้ามันประสบความสําเร็จ ทําแล้วดีงาม มันก็เป็นสิ่งที่ว่าเราทําแล้วสมผลประโยชน์ ถ้ามันทําแล้วมันขาดตกบกพร่องล่ะ เราก็ต้องดูสิว่ามันขาดตกบกพร่องเพราะเหตุใด แล้วเราพยายามหาเหตุหาผล พยายามทําสิ่งนั้นให้ถูกต้องดีงาม ถ้ามันไม่ถูกต้องดีงาม แล้วมันก็ยังไม่ประสบผลสําเร็จอีก มันก็เป็นเรื่องกรรม

ถ้าเรื่องกรรมนะ เรามีขันติธรรมไหม เรามีความอดทน มีความหมั่นเพียรไหม ถ้ามีความหมั่นเพียร เราพยายามของเรา ความพยายามของเรา ถ้าทําของเรา ถึงเวลาแล้วมันต้องประสบความสําเร็จของมันมาได้ ถ้าทําความจริงนะ แต่ถ้ามันน้อยเนื้อตํ่าใจ นี่ถ้าเราทุกข์เพราะหน้าที่การงาน เราทุกข์เพราะชีวิตของเรา ชีวิตของเราไม่สมความปรารถนาสักอย่างหนึ่ง ชีวิตของเรา เราตั้งเป้าไว้แล้ว เราเกิดมา เราไม่เสมอคนอื่น ไม่เทียมคนอื่น

ถ้าชีวิตของเรา ชีวิตหนึ่งก็เป็นแบบนี้ สิ่งที่ไม่เทียมคนอื่นไม่เท่าคนอื่นเพราะอะไรล่ะ เพราะจิตใจของเรามันคิดไปเอง เวลาเขามองมาหาเรา เขาบอกว่า ชีวิตของเราจะรุ่งเรืองกว่าเขา ชีวิตเราจะสูงส่งกว่าเขา เขามองเรา เห็นไหม เราจะมองเห็นว่าคนอื่นดีกว่าเรา คนอื่นมีความสุขกว่าเรา เพราะอะไร เพราะเราไม่รู้เรื่องของเขา แต่ในหัวใจของเรานี่เรารู้ เรารู้ในหัวใจของเราเพราะอะไร เพราะมันมีอวิชชา เพราะมันมีความขาดตกบกพร่อง มันก็คิดแต่จะมองแต่คนอื่นไง

แต่ถ้าเราฝึกฝน เรามีสติปัญญาของเราขึ้นมา ถ้าจิตใจ เราดูใจของเรา ถ้าใจเรามีความรู้สึกนึกคิด เรามีความกตัญญูกตเวที เรามีหิริโอตัปปะ มีความเกรงกลัว มีความละอายต่อบาป ถ้ามีจิตใจมันทรงตัวของมันได้แล้วล่ะ ถ้าทรงตัวของมันได้แล้ว ทําไมมันไม่เจริญก้าวหน้าล่ะ? มันไม่เจริญก้าวหน้า เพราะถ้ามันเป็นสมาธิของปุถุชน คนเราต้องมีสติมีสมาธินี่แหละ แต่สติสมาธินี้มันเป็นเรื่องโลกๆ ไง

แต่ถ้ามันเป็นเรื่องของธรรมล่ะ ถ้าเรื่องของธรรมนะ เราต้องมีที่พึ่งแล้ว มีที่พึ่งหมายความว่า มีพุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ อนุสติ ๑๐ ถ้าเรามีอนุสติ ๑๐ เรามีที่พึ่ง จิตใจมันมีที่เกาะ มีที่พึ่ง เวลาเดินจงกรมนั่งสมาธิภาวนา ร่างกายมันเดิน แต่เวลาจิตใจมันมีที่พึ่ง มันเกาะของมัน มีคําบริกรรมของมัน

ดูสิ ความคิดที่มันเร็วมาก เราคิดสิ่งใดน่ะมันไปหมดแล้ว คิดอยู่นี่ เราคิดถึงเรื่องไหน มันไปหมดแล้ว แล้วเรามาเกาะพุทโธไว้ พุทโธๆๆ นี่มันฝืนธรรมชาติ มันฝืนเรื่องสถานะของมนุษย์ไง เพราะสถานะของมนุษย์มีกายกับใจ ใจคืออะไร? ใจคือธาตุรู้ ใจคือพลังงาน พลังงานมันไปของมันตามธรรมชาติของมัน แล้วเรามีพุทธานุสติ มีสติในพุทโธ ถ้ามีสติในพุทโธ เรากําหนดพุทโธๆ ของเราไว้ นี่มันฝืนไหม? มันฝืนธรรมชาติ เพราะจิตใจ บารมีธรรมของเรามันอ่อนแอ

แต่ถ้าจิตใจของคนมีความเข้มแข็งนะ จิตใจคนที่สร้างอํานาจวาสนาเข้ามา เขากําหนดดูของเขา เขามีสติของเขา จิตใจเขาสงบได้นะ ถ้าจิตใจของเขาสงบได้ นี่จิตใจเขาสงบ สิ่งนี้ถ้าสงบขึ้นมา มันเป็นประโยชน์ของมันขึ้นมา มันจะเป็นความจริง ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาอย่างนี้มันจะมาแก้ไขกิเลสไง

เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านแบ่งไว้ กิเลสกับธรรมๆ เราก็อยากจะเห็นกิเลสของเรา ใครเห็นกิเลสของตัวเองนะ คนนั้นได้ทรัพย์สมบัติอันเป็นอริยทรัพย์ เพราะการเห็นกิเลส มันจะเห็นข้อบกพร่องของตน แล้วมันจะแก้ไขตน คนคนนั้นมันจะมีโอกาสในการแก้ไข นี่เราบอกว่าเราอยากเห็นกิเลสๆ เราก็ได้ชื่อของมันไง กิเลสก็ ก. ไก่ สระอิ เป็นตัวอักษรไง นั่นกิเลสได้แต่ชื่อ

คําว่า “กิเลสๆ” ก็กิเลสทั้งนั้นน่ะ แล้วกิเลสมันเป็นอย่างไร? กิเลสมันก็สร้างภาพขึ้นมาไง เห็นไหม นี่กิเลสมันติดปีก ติดปีกเพราะอะไร ติดปีกเพราะมันได้ชื่อได้เสียงมา มันได้สรรพนามมาไง แล้วมันเป็นความจริงไหมล่ะ ถ้าเป็นความจริงนะ เราดูบอลลูนสิ บอลลูนมันลูกยักษ์ เวลาเขาสูบลมเข้าไป มันจะใหญ่โตมาก แล้วมันจะลอยของมันขึ้นไป

นี่ก็เหมือนกัน คําว่า “กิเลสๆ” เราว่าเราก็เข้าใจมัน นี่มันติดปีก มันก็ใหญ่โตขึ้นมา พอใหญ่โตขึ้นมา มันก็ครอบงําจิตใจเรา เวลาเราปฏิบัติไปมันเป็นความจริงไหม แต่ถ้าเขาเปิดลมทิ้งนะ บอลลูน พอลมมันออก มันก็จะยุบแฟบไปเป็นธรรมดา นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีพุทธานุสติ เรามีสติของเรา มีปัญญาของเรา เราไม่คิดตามมันไปไง เรามีสติปัญญาของเรา ถ้าเราอยู่กับพุทธานุสติ กิเลสมันจะยุบยอบลงๆ ถ้ายุบยอบลง กิเลสมันก็ไม่ติดปีกไง

ถ้ากิเลสติดปีกนะ เวลาทําไปนี่ล้มลุกคลุกคลานไปทั้งนั้นน่ะ เราอยากเห็นหน้ามัน เราอยากเห็นหน้ากิเลส เราอยากจะแก้ไข เราอยากจะปรับปรุงของเรา แต่กิเลสมันอยู่ไหน กิเลสมันอยู่ไหน นี่เวลาทําของเราไป เราไปเห็นกิเลสไม่ได้เลย ฉะนั้น เวลาที่มันฟุ้งซ่าน เวลาที่เราทุกข์เรายากอยู่นี่ กิเลสมันดิบๆ ถ้าสามัญสํานึกของคนนี่มีทั้งนั้นน่ะ

ถ้าสามัญสํานึกของคน เห็นไหม ดูสิ เวลาดีและชั่ว คนที่เขาคิดดี จิตใจของบางคนดีมากๆ จริงๆ แต่ดีมากจริง เขาก็ติดกิเลสของเขา นี่ดีและชั่ว เพราะมันไม่ใช่มัชฌิมาปฏิปทา ไม่ใช่มรรคญาณ ถ้ามรรคญาณ นี่มันทําลายล้างทั้งดีและชั่ว ถ้าสิ่งที่เป็นความดี ความดีมันดีของโลกไง มันดีเพราะบุญกุศลไง เราได้สร้างบุญกุศลของเรามา เราถึงเกิดสถานะจิตใจที่สูงส่ง เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาในครอบครัวที่ดี เกิดต่างๆ มันก็เป็นเรื่องของบุญกุศล เห็นไหม นี่ดี แต่ดีแล้วทุกข์ไหม ดีมันก็เศร้าหมอง มันก็ผ่องใส มันต้องมีทุกข์ทั้งนั้นน่ะ

ถ้ามันทุกข์ทั้งนั้น สิ่งที่เป็นโลก แล้วถ้ามันชั่วล่ะ ถ้ามันชั่ว กิเลสที่มันแผดเผาล่ะ กิเลสมันแผดเผานะ มันมีแต่ความทุกข์ตรอมใจตลอดไปเลย เห็นไหม นี้มันเป็นเรื่องโลกๆ คําว่า “เรื่องโลกๆ” คือสามัญสํานึก ฉะนั้น เวลาเรามีสติปัญญาของเรา เราจะแก้ไขหัวใจของเรา เห็นไหม แก้ไขหัวใจของเรา มันเรื่องกิเลสทั้งนั้นนะ

ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก มีทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ และทุกข์ดับไป ไม่มีสิ่งใดเลย มีทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ ทุกข์ดับไป เพราะว่ามันเป็นเรื่องอริยสัจ สัจจะความจริง โลกนี้มันเป็นเรื่องของความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ความทุกข์ ทุกข์เพราะว่าอะไร ทุกข์เพราะทนไม่ได้ นั่งก็ทนไม่ได้ นั่งนานก็ต้องเปลี่ยนอิริยาบถ เห็นไหม สิ่งใดคงที่ไม่ได้ โลกนี้มันอนิจจัง มันแปรปรวนทั้งนั้น มันถึงไม่มีความสุขเลย มันมีแต่ความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ

แต่ในเมื่อเราเกิดมาโดยสถานะของมนุษย์ใช่ไหม สถานะของมนุษย์มีค่ามาก ดูสิ ทารกตั้งแต่เกิดมา มันเจริญเติบโตขึ้นมา แล้วก็แก่เฒ่าชราภาพไปเป็นธรรมดา นี่ชีวิตชีวิตหนึ่ง ฉะนั้น เราเกิดมาเป็นชีวิตชีวิตหนึ่ง เราเกิดมาในสถานะของมนุษย์ ชีวิตชีวิตหนึ่งมันมีกายกับใจ ร่างกายนี้มันบีบคั้นอยู่แล้วล่ะ ถ้ามันขาดอาหาร มันตายทันที ร่างกายนี่ขาดนํ้าไม่ได้ อาหารนี่อดได้นะ แต่นํ้านี่อดไม่ได้เลย ถ้าอดไม่ได้เลย พระพุทธเจ้าถึงว่า เราอดอาหาร เราก็ดื่มนํ้าของเราเพื่อประทังชีวิตของเราไป ประทังชีวิตของเราไปเพื่อประพฤติปฏิบัติ เพื่อให้เห็นหน้ากิเลส ให้ต่อสู้กับกิเลสได้

ฉะนั้น สิ่งที่เราเกิดมาเป็นมนุษย์นี้มีคุณค่ามาก ฉะนั้น ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ ทุกข์ดับไป สัจจะความจริงมันเป็นแบบนั้น แต่ด้วยกิเลสที่มันหลอก เกิดมาแล้วเป็นมนุษย์ มันจะมีความสุข มีความพอใจ เพราะสิ่งนี้มันดํารงชีวิตหนึ่งเท่านั้นน่ะ ถ้าใครมีสติมีปัญญานะ ชีวิตนี้สั้นนัก ดูสิ ขนาดเทวดาเขาไปเที่ยวสวนกัน แล้วเขาจุติลงมาเกิด เกิดนั่นชีวิตหนึ่งนะ แล้วพอเขาตายไป เขาทําบุญกุศล เขากลับไปเกิดเป็นเทวดา เทวดาถามว่าไปไหนมาเนี่ย เห็นไหม ชั่วไปเที่ยวสวนยังไม่กลับเลย เขาลงมาเกิดเป็นมนุษย์นี่ภพชาติหนึ่งแล้วนะ ภพชาติหนึ่งคือ ๑๐๐ ปี เห็นไหม ๑๐๐ ปีของเรา เท่ากับเขา ๑ วัน แล้วอายุขัยของเขาเท่าไร

ฉะนั้น เวลาบอกว่า ชีวิตมนุษย์นี้มันเหมือนพยับแดด คือมันแป๊บเดียวๆ เราก็ว่ามันจะจริงหรือ ถ้าจริงหรือในมุมมองของใครล่ะ ถ้ามุมมองของเทวดา อินทร์ พรหม เขามองว่าชีวิตเรานี่สั้นมาก แต่เราไปมองสัตว์ที่มันอายุ ๗ วันล่ะ อายุขัยสัตว์มันก็ยิ่งสั้นกว่าเราเข้าไปใหญ่ ฉะนั้น ชีวิตนี้เหมือนพยับแดด แต่เราอยู่กับชีวิตของเราโดยกิเลสที่มันครอบงําไว้ เราก็ภูมิอกภูมิใจกันนะ เราจะอยู่กัน ๑๐๐ ปี เราจะอยู่กันตลอดอายุขัย เราจะอยู่กันไปจนฟ้าดินสลาย เราจะไม่มีวันตาย แต่เวลาความตายมันมาถึงตัว ทุกคนต้องทิ้งร่างนี้ไว้ แล้วจิตใจมันต้องหมุนไปในวัฏฏะ

เห็นไหม ถ้าเรามีสติปัญญา เรามีสติทันความรู้สึกนึกคิดเรา เราจะไม่ทิ้งให้ชีวิตเราสูญเปล่า ถ้าเราจะไม่ทิ้งให้ชีวิตเราสูญเปล่า การทําหน้าที่การงานนั้นเพื่อความมั่นคงในชีวิต เพื่อมีปัจจัยเครื่องอาศัยของชีวิต พระเราออกบิณฑบาตเลี้ยงชีวิต สิ่งที่ปัจจัย ๔ เรามีคนส่งเสริมอยู่แล้ว ถ้าคนส่งเสริมอยู่แล้ว เราต้องย้อนกลับมาแล้วว่าเราเห็นภัยในวัฏสงสารไหม ถ้าเราเห็นภัยในวัฏสงสาร เราต้องมีสติปัญญา เราต้องแก้ไขหัวใจของเราให้ได้

สิ่งที่เป็นเรื่องโลกๆ เห็นไหม เรื่องโลกๆ นี่โลกียปัญญา โลกียปัญญามันมีสิ่งที่เป็นประจําโลก แต่เพราะมีอํานาจวาสนา เราถึงต้องทํามากขึ้นกว่านั้น ถ้าทํามากขึ้นกว่านั้น มันจะเป็นมรรค ถ้าเป็นมรรคนะ มันจะเป็นโลกุตตรธรรม

ถ้ามันจะเป็นมรรค มันเกิดขึ้นมาที่ไหนล่ะ

ถ้ามันจะเป็นมรรคขึ้นมา มันเกิดที่ว่า เราทํา เรามีสติปัญญาของเรา เราใช้คําบริกรรมของเรา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเราให้จิตมันสงบเข้ามา ถ้าจิตมันสงบเข้ามานะ มันจะเริ่มมีความร่มเย็นเป็นสุข ถ้าความร่มเย็นเป็นสุข เวลาเร่าร้อน ทุกคนว่าเร่าร้อน ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ และทุกข์ดับไป ในเมื่อทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ เห็นไหม เราพุทโธๆ คนทํางานทุกข์ไหม? คนทํางานต้องอาบเหงื่อต่างนํ้า ทุกข์ทั้งนั้นน่ะ แต่คนทํางานที่อาบเหงื่อต่างนํ้า แต่เพราะเขาคิดว่าเป็นประโยชน์กับเขา เขาคิดว่าเขาได้สิ่งตอบแทน เขาได้เงินได้ทองมา เขาขยันหมั่นเพียรของเขา เพราะเขาอยากได้สิ่งนั้นเป็นทรัพย์สมบัติของเขา

เวลาหน้าที่การงาน ถ้าคนทํางานที่มีสติปัญญานี่ทุกข์ไหม เหนื่อยไหม? เหนื่อยทั้งนั้นน่ะ แต่มีผลตอบแทนขึ้นมา เขาบอกว่าเป็นความดีๆ ความดีของเขาเพราะเขาทําแล้วมันมีผลตอบแทนให้เขา ฉะนั้น สิ่งนี้เป็นผลตอบแทนทางโลก แต่ถ้าเวลาเราทํางานของเราล่ะ เรากําหนดพุทโธของเราล่ะ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเราล่ะ มันเป็นการทํางานไหม? มันเป็นการทํางาน งานนี้คืองานอะไร? งานนี้คืองานรื้อภพรื้อชาติ ถ้างานรื้อภพรื้อชาติ เขาไปรื้อกันที่ไหน

ถ้ารื้อภพรื้อชาติ เห็นไหม ทางโลกเขา เวลาเขาโอนสัญชาติขึ้นมา เขาก็เปลี่ยนสัญชาติไปเลย แต่นี่การรื้อภพรื้อชาติน่ะ รื้อภพรื้อชาติโดยวัฏฏะเลย รื้อภพรื้อชาติคือการเกิดการตายในวัฏฏะ จิตใจที่มันเกิดมาเป็นเรา จิตใจที่เกิดมาเป็นมนุษย์ สิ่งที่มีคุณค่า ถ้าจะรื้อภพรื้อชาติ เราตั้งสติของเรา เรามีคําบริกรรมของเรา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรา ถ้ามันสงบเข้ามา พอมันสงบเข้ามาๆ นี่จิตสงบ มันมีความร่มเย็นแล้ว

ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ แล้วทุกข์ดับไป ทุกข์ดับไป ดับไปเพราะอะไร เพราะสิ่งที่มันเกาะเกี่ยว สิ่งที่มันวิตกกังวล สิ่งที่รับรู้นี่มันเป็นความทุกข์ มันเป็นภาระหน้าที่ของจิตมันเสวยอารมณ์ มันเสวย มันดื่ม มันกิน มันเกาะเกี่ยวกับอารมณ์ความรู้สึก มันเป็นสัญชาตญาณที่ส่งออก เป็นธรรมชาติของมัน จิต อาการของจิต ทุกอย่างรวมลง แล้วเป็นอารมณ์ความรู้สึกที่ออกมาขบคิดกันนี่ ออกขบคิดปัญหาต่างๆ ออกขบคิดเป็นวิชาชีพ ออกขบคิดเป็นหน้าที่การงาน เห็นไหม นี่ธรรมชาติของมัน

เราพุทโธๆๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิจนมันปล่อยวางๆๆ คําว่า “ปล่อยวาง” มันปล่อยวางที่มันไม่ขบคิดเรื่องอื่น มันขบคิดแต่เรื่องพุทโธ เอาพุทโธให้เป็นอาหาร เอาพุทโธให้จิตมันเสวย เอาพุทโธให้จิตมันดื่มกิน ถ้าจิตมันดื่มกินนะ มันอยู่กับพุทโธ มันก็ไม่ออกไปขบคิดเรื่องอื่น มันพุทโธๆ เพราะพุทโธนี่เป็นพุทธานุสติ พุทธานุสติเพื่อเป็นรากฐานที่สร้างให้จิตมันปล่อยวางอารมณ์ต่างๆ เข้ามา

ถ้ามันปล่อยวางอารมณ์ต่างๆ เข้ามา มันก็เป็นตัวของมันเอง ถ้ามันเป็นตัวของมันเอง เห็นไหม นี่ทุกข์ดับไปๆ เพราะมันไม่แบกรับภาระ มันไม่เสวย ไม่ดื่ม ไม่กิน ไม่เอาสิ่งใดมาเป็นภาระให้จิตดวงนี้ จิตดวงนี้มันไม่มีภาระในตัวของมัน มันปล่อยวางทุกๆ อย่างมาเป็นอิสระของมัน เป็นตัวของมัน นี่ทุกข์ดับไปๆ แล้วเวลาทุกข์ดับไป มันมีความสุขไง ถ้าจิตมันสงบโดยสัมมาสมาธิ มันรื่นเริง มันแช่มชื่น

เวลาพูดนี่เป็นภาษาพูดนะ เป็นภาษาสมมุติ ถ้าแช่มชื่น เราก็คิดว่าเราชื่นชม...ไม่ใช่อย่างนั้น ไม่ใช่อย่างนั้น ความแช่มชื่นมันแช่มชื่นในตัวของจิต เห็นไหม รสของธรรมะชนะซึ่งรสทั้งปวง รสของธรรม เราได้ดื่มกินรสของธรรม จิตมันได้สัมผัส มันได้สัมผัสของมันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกในใจดวงนั้น

แล้วถ้ากิเลสมันครอบงํา กิเลสอย่างละเอียดไง กิเลสอย่างหยาบๆ คือสิ่งที่มันยุแหย่ มันยุแยงตะแคงรั่วให้ใจไปในอํานาจของมัน คิดสิ่งที่มันหลงไปก็เป็นโลภ สิ่งที่ยุแหย่ให้เกิดความโกรธมันก็เป็นโทสะ นี่ความโลภ ความโกรธ ความหลง มันก็เป็นที่ยุแหย่ จิตนี้มันยุแหย่ของมันไป ถ้าเรามีสติปัญญา เราปล่อยวางสิ่งนั้นเข้ามาๆ มันก็เป็นอิสระของมัน ถ้าเป็นอิสระของมัน

ถ้าอวิชชาอย่างละเอียดล่ะ อวิชชาอย่างละเอียดนะ มันไม่เข้าใจของมัน ถ้าไม่เข้าใจ นี่มิจฉากัมมันโต มันไม่ทํางานชอบ...สัมมากัมมันโต งานชอบ เห็นไหม งานชอบในการกําหนดพุทโธ ในการสัมมาสมาธิ นี่งานชอบ ความชอบธรรม เห็นไหม ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ และทุกข์ดับไป โดยวงจรของมัน โดยธรรมชาติของมัน มันเป็นของมันอยู่อย่างนั้น แต่ไม่มีใครเห็นกิเลส ไม่มีใครดูแลไง จิตใจมันก็เป็นของมันอยู่อย่างนั้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตรัสรู้ธรรม เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขึ้นมาเองไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ตั้งแต่อานาปานสติ กําหนดความสงบร่มเย็นเข้ามา อานาปานสติ กําหนดลมหายใจเข้ามา จิตสงบเข้ามานะ บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ สิ่งที่เข้ารื้อค้นในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําลายอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถึงได้วางธรรมและวินัยนี้ไว้ ที่ว่าเป็นธรรมๆ

สิ่งที่เป็นธรรม นี่กิเลสกับธรรมๆ แต่เราไม่เคยรู้เคยเห็น กิเลสมันเป็นแบบใด ธรรมมันเป็นแบบใด เรายังไม่เคยเห็นของมันไง ถ้าเราไม่เคยเห็น เราได้แต่ชื่อมา เราได้แต่จินตนาการมาว่ากิเลสเป็นแบบนั้นๆ ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก็ให้กิเลสมันเอาไปใช้ นี่กิเลสปกติ กิเลสธรรมดา กิเลสดิบๆ เราก็ทุกข์เราก็ยาก เราก็สู้มันไม่ได้อยู่แล้วแหละ ถ้ากิเลสมันติดปีกขึ้นมา

สัมมากัมมันโต คือการทํางานที่ถูกต้องชอบธรรม มันก็เกิดผลประโยชน์ขึ้นมา มิจฉากัมมันโต พอมันสงบเข้ามา ถ้ากิเลสมันครอบงําเข้ามา อืม! ว่างๆ สิ่งที่ว่างๆ ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ แล้วทุกข์ดับไป ทุกข์มันดับหมด มันมีความร่มเย็นเป็นสุขของมัน สิ่งที่เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา หรือเราใช้ปัญญาแยกแยะขึ้นมา นั้นเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งนั้นน่ะ

เวลาเราขึ้นมา เห็นไหม ดูสิ เวลาความรู้สึกนึกคิดของเราขึ้นมา ความรู้สึกนึกคิดของเรามันก็ขบเคี้ยวอารมณ์สิ่งต่างๆ ตามแต่จริตนิสัยของคน เวลาเราใช้ความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้ไปตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง นี่กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าร่างกายมันไม่ใช่ของเรา สรรพสิ่งมันไม่ใช่ของเรา เห็นไหม เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในพระไตรปิฎก เวลาพระไปถามว่าควรจะปฏิบัติอย่างไร

“เธอจงมองโลกนี้ว่าสักแต่ว่าโลก เธอจงมองทุกข์ว่าสักแต่ว่าทุกข์ ทุกข์กับเราไม่ใช่อันเดียวกัน มันเป็นสักแต่ว่าๆ”

ถ้ามันเป็นสักแต่ว่าที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการอย่างนั้น เพราะว่าจิตใจของเขามันมีหลักมีเกณฑ์ของเขา แล้วมันมีอํานาจวาสนาของเขา เขาสหชาตินะ การเกิดพบเห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วประพฤติปฏิบัติ เป็นสัทธิวิหาริก เป็นศาสนทายาทในสํานักขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาต้องมีอํานาจวาสนาของเขา

ถ้ามีอํานาจวาสนาของเขา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดง “ทุกข์นี้สักแต่ว่า โลกนี้เป็นสักแต่ว่า เธอจงมองโลกนี้เป็นสักแต่ว่าทั้งหมดเลย” ถ้ามองโลกนี้เป็นสักแต่ว่า มันเป็นความจริงขึ้นมา มันก็รวมลง มันก็ชําระล้างในใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้นได้

แต่เวลาของเรานี่กิเลสมันติดปีก มันเป็นมิจฉากัมมันโต มิจฉากัมมันโตหมายความว่า มันไม่เป็นความจริงขึ้นมา เวลาพิจารณาเข้าไปถ้ามันปล่อยวางเข้ามาๆ มันปล่อยวางอย่างไร มันมีอะไรให้ปล่อยวาง สักแต่ว่า อะไรเป็นสักแต่ว่า ในเมื่อจิตใจของเรามันไม่เป็นความจริงขึ้นมา จิตใจของเรานี้มันไม่เป็นธรรม คือว่ามันไม่เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ มันถึงมีกําลังของมัน ถ้ามีกําลังขึ้นมา มันจับต้องสิ่งใด มันชัดเจนของมัน ถ้ามันชัดเจนของมัน ดูสิ สัมมากัมมันโต งานชอบ ถ้างานชอบ งานอย่างไรชอบล่ะ ถ้างานชอบ เห็นไหม

ถ้ากิเลสมันติดปีกนะ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไป ดูสิ เวลาจิตถ้ามันสงบ มันพิจารณาเข้ามา ถ้าพิจารณา ดูสิ เพ่งกสิณเข้ามา กสิณต่างๆ กสิณลม กสิณไฟ กสิณต่างๆ นั่นเพ่งกสิณอย่างหนึ่งนะ แต่นี่เราเพ่งธรรม เราเอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเพ่งธรรม ตรึกในธรรมๆ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันไถลไปล่ะ นี่กิเลสมันติดปีก มันถึงไม่เข้ามรรคไม่สามัคคี มรรคไม่ย้อนกลับมาทําลายกิเลสไง เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อจะทําลายกิเลส แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วกิเลสมันติดปีก กิเลสมันทําลายในการประพฤติปฏิบัตินั้น นี่ความร้ายกาจของกิเลส

กิเลสกับธรรมๆ นะ เราปฏิบัติธรรม เราต้องการชําระล้างกิเลสทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาเราปฏิบัติไป เพราะกิเลสเป็นอวิชชา อวิชชาคือธาตุรู้ ดูสิ พลังงานที่มันมีพลังงาน ความร้อนกับพลังงานมันเป็นอันเดียวกันไหม นี่พลังงานมันมีความร้อนในตัวมันใช่ไหม นี่ก็เหมือนกัน พลังงานที่มันมีอวิชชา มันก็ออกมาด้วยกันใช่ไหม นี่พลังงานที่มีอวิชชา พญามารที่มันครอบงําหัวใจอันนี้ ถ้าครอบงําหัวใจอันนี้ เวลามันศึกษาสิ่งใด มันมีอวิชชานี้บวกมาทั้งนั้นน่ะ

ถ้ามันมีอวิชชามา เวลาเราจะพิจารณาเข้าไปเพื่อจะชําระล้างกิเลส มันถึงจะต้องมีสติมีปัญญา แล้วมีความรอบคอบ ความรอบคอบนี่ต้องจับพิจารณากาย ถ้ากาย กายมันเกิดจากใคร ถ้าจิตมันไม่จริง เห็นไหม เวลาพิจารณากายนี่มันเป็นอุปาทาน มันเห็นกายโดยอุปาทานก็ได้ เห็นกายโดยข้อเท็จจริงก็ได้ ถ้าจิตมันจริงขึ้นมา ถ้าเราจะให้มันจริงขึ้นมา จริงนี่มันมาจากไหนล่ะ

จิตจริง มันจะรู้เห็นขันธ์เป็นตามความเป็นจริง เห็นกายตามความเป็นจริง เห็นจิตตามความเป็นจริง มันจะเห็นกาย เวทนา จิต ธรรมตามความเป็นจริง ถ้าเห็นกาย เวทนา จิต ธรรมตามความเป็นจริงขึ้นมานี่ มันละเอียดนะ

งานทางโลก งานต่างๆ ดูสิ งานทางวิทยาศาสตร์ เวลาเขาพิสูจน์กันมา แม้แต่ว่าเขาจะมองด้วยตาของเขา เขามองไม่เห็นหรอก เขาใช้กล้องจุลทรรศน์นะ เขาต้องเพาะเชื้อของเขาเพื่อพิสูจน์กันแล้วนะว่าเซลล์มันแบ่งตัวกันอย่างไร ไวรัสต่างๆ มันเข้ามาอย่างไร งานของเขา เขายังต้องใช้กล้องจุลทรรศน์เลย แล้วเวลาเราพิจารณาของเราขึ้นมา จิตเป็นนามธรรม มันละเอียดกว่านั้นอีก ถ้าละเอียดกว่านั้นอีก แล้วหัวใจของเรามันจริงหรือเปล่า มันมีหลักเกณฑ์จริงมากน้อยแค่ไหน

ถ้ามันมีหลักเกณฑ์ตามความจริงของมันขึ้นมา มันรับรู้ไง ถ้ามันรับรู้ขึ้นมา มันจะเป็นสัมมากัมมันโต มันจะมีแต่ความถูกต้องชอบธรรม ถ้ามีความถูกต้องชอบธรรมขึ้นมา มันไม่ใช่ว่ากิเลสพาใช้ กิเลสเอาธรรมะมาอ้างอิง จะไม่โทษใครทั้งสิ้นนะ จะไปโทษใครไม่ได้เลย จะโทษหัวใจเรานี่แหละ เพราะเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราต้องการตามความเป็นจริงใช่ไหม

เวลาเราไปรักษาอาการเจ็บไข้ได้ป่วยกับหมอ เราก็ต้องการหายจากโรค เราไม่ใช่ไปรักษาอาการเจ็บไข้ได้ป่วยกับหมอคนใดก็แล้วแต่ ให้หมอเขาเลี้ยงไข้เลี้ยงโรคนั้นไว้ แล้วเรารักษาแล้วเราก็ต้องมีค่าใช้จ่ายตลอดไป อย่างนี้เราก็เป็น...

๑. โรคไม่หาย โรคไม่หายคือว่ามันก็มีการเจ็บไข้ออดๆ แอดๆ อยู่อย่างนั้นล่ะ

๒. เราต้องเสียผลประโยชน์ เสียค่ารักษาอีก

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรารักษาอย่างนั้น มันก็เป็นสิ่งที่ว่าเราเสียเปรียบ นี่ไง เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันก็เป็นอันเดียวกัน ถ้าเราจะชําระล้างกิเลสของเราในหัวใจขึ้นมา ถ้ามันเป็นความจริง เวลาสัมมากัมมันโต งานชอบ เพียรชอบ ทุกอย่าง ความชอบธรรมขึ้นมา มันต้องเป็นความเป็นจริงสิ

แต่ถ้าเวลามันเป็นมิจฉา มิจฉากัมมันโต กิเลสมันติดปีก มันมีการศึกษานะ แล้วธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเราศึกษามา มันเป็นสัญญา มันเป็นข้อมูลที่ว่าอวิชชามันเอามาอ้างอิง นี่มันก็ติดปีกแล้ว แล้วเวลาเรามาทําสงบของใจ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาความรู้ความเห็นขึ้นมา เพราะอะไร เพราะมีกิเลส อุปกิเลส กิเลสอย่างหยาบ กิเลสอย่างละเอียด

กิเลสหยาบๆ ทุกคนก็รู้ได้ ความโลภ ความโกรธ ความหลง มันเป็นกิเลสทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาภาวนาเข้าไป มันว่าง เวิ้งว้าง มันผ่องใส นี่ก็อุปกิเลสทั้งนั้นน่ะ มันกิเลสอย่างละเอียดทั้งนั้นน่ะ เห็นไหม ดูกิเลสสิ กิเลสมันยอมใครง่ายๆ

เวลาเขาเอาปัญหามาโต้แย้งกัน เวลาคุยปัญหากัน เวลาเขาจนด้วยเหตุผล เขายังยอมแพ้เลย แต่กิเลสกับธรรมที่มันต่อสู้ในหัวใจของเรานี่มันยอมแพ้ใคร ถ้ามันยอมแพ้ มันก็ยอมสละชีวิตมันไง มันจะยอมสละชีวิตมันไหม? มันไม่ยอมสละชีวิตมันหรอก มันต้องรักนวลสงวนตัว มันต้องรักษาชีวิตของมันไว้ ถ้าจับได้ไล่ทัน มันก็บังเงาซะ จับได้ไล่ทัน มันก็หลบหลีกไปซะ แต่นี่มันไม่ยอม ถ้ามันไม่ยอม เวลาเราใช้ปัญญาในการพิจารณา มันออกลูกนี้ไง ถ้ามันออกลูกนี้ เห็นไหม กิเลสอย่างดิบๆ มันก็เป็นสิ่งที่ว่า เพราะชื่อว่ากิเลส องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งชื่อให้ ชื่อว่ากิเลส เป็นสิ่งที่น่ารังเกียจทั้งนั้นน่ะ ชื่อว่าธรรมๆ ทุกคนปรารถนา ทุกคนอยากได้ เพราะความเป็นธรรมๆ

เวลาเขามีความขัดแย้งกัน เขาจะเรียกร้องความเป็นธรรมๆ กันอยู่ เห็นไหม คําว่า “ความเป็นธรรม” ทุกคนต้องปรารถนา ทุกคนอยากได้ แต่เวลาคําว่า “กิเลส” ทุกคนรังเกียจทั้งหมด ว่ากิเลสเป็นสิ่งชั่วร้าย สิ่งที่ไม่ดี แต่เวลามันบวกมาในความรู้สึกเราล่ะ มันอยู่กับจิตใจของเรานี่ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ อวิชชามันอยู่กับเรา มันอยู่กับความรู้สึกนึกคิด แล้วเราจะทําอย่างไร แล้วเวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็จะมาชําระล้างสิ่งที่มันหมักหมม สิ่งที่มันเป็นอนุสัย สิ่งที่มันนอนเนื่องมากับใจ ในหัวใจที่มันมากับเรานี่ เราจะชําระล้างสิ่งนี้

ถ้าชําระล้าง เวลาชําระล้างไป เราชําระล้างด้วยความพยายาม ความมุ่งมั่น และความอุตสาหะของเรา แต่เวลากิเลสมันหยาบ กิเลสมันละเอียดนะ กิเลสที่มันหยาบๆ ขึ้นไป มันพลิกแพลงของมัน มันมีเล่ห์กลของมัน

เวลาเราทําโดยเถรตรง เราทําตามธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาทําตามคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่พราหมณ์ ๑๖ ที่มาถามปัญหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาถามคนละข้อๆ ไม่เหมือนกันเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ตอบทีละคนๆ สุดท้ายโมฆราช โมฆราชนี่คนสุดท้ายเลย บอกว่า “โลกนี้ว่างไปหมดเลย”

“เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง แล้วกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิ”

ไม่ใช่มองโลกเป็นความว่างแล้วจะว่างไปเลย

ถ้าเธอมองโลกเป็นความว่าง ถ้าเขาไม่มีความว่างของเขา เขาจะบอกถึงความว่างของเขาได้อย่างไร เพราะเขาบอกความว่าง บอกองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาจะมาพูดความไม่จริงออกมาต่อหน้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้อย่างไร เพราะเขาว่างของเขาจริงๆ แต่เขาไม่เห็นตัวเขา เห็นไหม นี่กิเลสมันติดปีก

เวลากิเลสติดปีก แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง แล้วกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิ” กลับมาถอนที่ผู้รู้ ผู้รู้ว่าว่างน่ะ อะไรมันเป็นความว่างล่ะ กลับมาถอนตัวนั้น เห็นไหม เวลาพราหมณ์ ๑๖ แต่ละคนที่มาถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่เหมือนกัน แล้วจิตใจของเราล่ะ

จิตใจของเรา เวลาเราศึกษาธรรมขึ้นมา เราปฏิบัติตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราบอกว่าเราศึกษาธรรมมา เราเข้าใจของเรามา เราจะปฏิบัติตามนั้นๆ...ปฏิบัติตามนั้น มันก็เป็นสัญญาทั้งนั้นน่ะ นี่เถรส่องบาตรทั้งนั้นน่ะ เพราะว่าอะไร เพราะกิเลสของเรามันมีชีวิตนะ กิเลสของเรา นี่กิเลสดิบๆ มันก็หลอกลวงให้เราล้มลุกคลุกคลาน เวลาปฏิบัติไปแล้วมันก็ติดปีกเลย

ดูสิ เวลาเขาได้ฌานโลกีย์กัน รู้วาระจิต รู้วาระต่างๆ อันนั้นมันอภิญญา อภิญญา ๖ มันก็เรื่องข้างนอกทั้งนั้นน่ะ อภิญญา ๖ อภิญญาคือความรู้ แล้วเวลาความรู้อภิญญา ๖...๖ ตัวไหนล่ะ ถ้าอภิญญาที่ ๖ รู้ว่ากิเลสสิ้นไป ถ้ารู้ว่ากิเลสสิ้นไป แล้วกิเลสมันสิ้นไปอย่างไรล่ะ

แต่ถ้าเป็นข้อเท็จจริง เห็นไหม อภิญญา ๖ คือว่าเวลาสิ้นกิเลสไปนี่อภิญญา ๖ ตัวที่ ๖ นั้นคืออภิญญาที่รู้ว่ากิเลสสิ้นไป แล้วถ้ากิเลสสิ้นไป มันสิ้นไปอย่างไร มันสิ้นไปอย่างไรล่ะ ฉะนั้น พอสิ้นไปอย่างไรนี่เป็นข้อเท็จจริงนะ แต่เวลาของเรา เราว่าเราอภิญญา ๖ เราได้หมดเลยทุกอภิญญา ๖ นี่กิเลสมันติดปีกไง มันย้อนกลับมา มันมาทําลายหมด ทําลายอะไร? ทําลายว่าถ้าเราปฏิบัติไปตามความเป็นจริง เราจะมีโอกาสชําระล้างกิเลส แล้วมีโอกาสได้เป็นพระอรหันต์แบบอภิญญา ๖ ได้จริงๆ

แต่ว่าเราได้อภิญญา ๖ กิเลสมันติดปีกไง มันอ้างอิงว่าอภิญญา ๖...อภิญญา ๖ จากไหนล่ะ? อภิญญา ๖ ที่ว่า สิ่งที่ถ้ารับรู้น่ะจินตนาการไป รู้วาระจิตเขา รู้อนาคตังสญาณ รู้ไปหมด มีหูทิพย์ตาทิพย์รู้ นี่มันพาออกนอกทางไง

เวลากิเลสมันติดปีกนะ แล้วใครเป็นคนตรวจสอบล่ะ ถ้าใครเป็นคนตรวจสอบ กิเลสมันตรวจสอบให้ ถ้ากิเลสมันตรวจสอบให้ เพราะกิเลสมันติดปีก มันตรวจสอบให้ว่าอภิญญา ๖ เป็นอย่างนี้ ถ้าอภิญญา ๖ เป็นอย่างนี้ วาระจิตก็รู้แล้ว รู้วาระจิตเขาไปหมดน่ะ รู้ความนึกคิดของคนอื่น มันได้อะไร นี่หูทิพย์ไปรู้เสียงของคนอื่น มันได้อะไร มันรู้ อันนั้นเป็นการแก้กิเลสเหรอ

แต่เวลาว่า ถ้ารู้ว่ากิเลสนี้สิ้นไป รู้ว่ากิเลสสิ้นไปมันก็มรรคไง ถ้ารู้ว่ากิเลสสิ้นไป อะไรมันสิ้นน่ะ มันสิ้นอย่างไรล่ะ นี่ถ้าไม่ให้กิเลสมันติดปีกนะ เราต้องตามความเป็นจริง ถ้าตามความเป็นจริง มันจริงอย่างไร ได้เห็นหน้ากิเลสไหม นี่กิเลสมันร้ายกาจอย่างนี้

ถ้ากิเลสมันร้ายกาจอย่างนี้ แล้วมันเป็นกิเลสของเรา เพราะอะไร เพราะมันอยู่ในหัวใจของเรา มันไม่ใช่กิเลสของใคร มันเป็นกิเลสของเรานะ ถ้ามันเป็นกิเลสของเราใช่ไหม เราอยากพ้นจากทุกข์ใช่ไหม ดูสิ เวลาคนเกิดมาด้วยบุญกุศล เขาเกิดมานี่ชีวิตเขาประณีตมาก ชีวิตของเขามีแต่ความสุข นี่เป็นเรื่องโลกนะ ถ้ามีความสุข ถ้าเราเพลิดเพลินกับชีวิตนี้

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นกษัตริย์นะ ชีวิตนี้จะประณีตขนาดไหน จะเป็นกษัตริย์ จะเป็นเศรษฐีกุฎุมพี จะเป็นคนทุกข์คนจน คนยากจนเข็ญใจ ทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ถ้าทุกข์ตัวนี้ ทุกข์มันบีบคั้น ถ้ามีสติขึ้นมา เรามีชีวิตเหมือนกัน ในชีวิตนี้มันมีจิตเหมือนกัน ถ้าจิตออกจากร่างนี่คนตาย ถ้าในชีวิตนี้มีจิตเหมือนกัน ถ้าเรามาแก้ไขที่นี่ อริยทรัพย์ ถ้าเราแก้ไขที่นี่ แก้ไขในหัวใจของเรา ถ้าแก้ไขในหัวใจของเรา ทําความเป็นจริงขึ้นมา มันก็เป็นมรรค

นี่ไง อภิญญา ๖ รู้ว่าทุกข์สิ้นไป ทุกข์อย่างไร นี่รู้ว่าสิ้นหมดไปน่ะ ถ้าไม่ให้กิเลสมันติดปีก มันไม่เอาอันนี้มาอ้างอิง ถ้ากิเลสมันติดปีก มันเอาอันนี้มาอ้างอิง อ้างอิงมันก็ฌานโลกีย์ไง อภิญญามันก็อภิญญา ๕ มันก็เป็นเรื่องของอภิญญาอยู่แล้ว แต่ถ้าเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา อภิญญา ๖ รู้ว่าทุกข์สิ้นไป รู้ว่าทุกข์สิ้นไปมันก็เป็นมรรค แล้วเป็นมรรค มรรคปฏิบัติอย่างไร ถ้ากิเลสมันไม่ติดปีกนะ ถ้ากิเลสติดปีกนี่ เอาอย่างนี้มาอ้างอิง มันเป็นเรื่องโลก มันเป็นเรื่องฌานโลกีย์ เพราะอะไร เพราะกิเลสมันอ้างอิงเอง มันตรวจสอบ กิเลสมันว่าเราจะตรวจสอบตัวเราเอง ให้อ้างอิงว่ากิเลสมันตรวจสอบไง ไม่ใช่ธรรมตรวจสอบ

ถ้าธรรมมันตรวจสอบ มันจะเป็นสัมมากัมมันโต ถ้าสัมมากัมมันโต เราพิจารณาของเราขึ้นไป จิตมันสงบแล้วให้ออกทํางาน ถ้ามันไม่ทํางาน มันจะไม่ได้งานใดๆ มา คนจะทุกข์จนเข็ญใจ รํ่ารวยขนาดไหน ถ้าเขาไม่ทํางานมา เขาใช้ทรัพย์สมบัติของเขาไป สักวันหนึ่งทรัพย์สมบัติเขาต้องหมดแน่นอน ถ้าหมดแน่นอนแล้ว ถ้าเขาไม่ทํางาน เขาจะเอาอะไรมากินมาใช้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบขนาดไหน ถ้ามันพิจารณาเข้ามา ถ้ามันไม่ทํางานของมัน ถ้าไม่ทํางานของมัน มันไม่เป็นโลกุตตรธรรม มันก็ไม่เป็นมรรคไง แต่ถ้ามันเป็นปัญญาที่เราใช้ของเราอยู่นี่ มันเป็นสัญญาต่างๆ มันเป็นตรรกะ มันเป็นสัญชาตญาณ มันเป็นสถานะที่มนุษย์มีอยู่แล้ว คําว่า “มนุษย์มีอยู่แล้ว” นี่จิตมันเสวยอารมณ์ อารมณ์กับจิตมันมีกันอยู่แล้วโดยธรรมชาติของมัน ฤๅษีชีไพรเวลาเขาปฏิบัติกันไป เขากําหนด เขาสงบร่มเย็นของเขาได้ เขาก็เหาะเหินเดินฟ้าได้ เขารู้วาระจิตได้ เขาทําได้หมดน่ะ อภิญญามันทําได้หมดเลย ฌานสมาบัติทําได้ทั้งนั้นน่ะ

ถ้าฌานสมาบัติ ถ้าทําได้อย่างนั้นแล้ว ถ้าไม่ออกฝึกหัดใช้ปัญญา ไม่ออกฝึกหัดใช้ ถ้าปัญญามันไม่เกิดขึ้น มันไม่เป็นโลกุตตรธรรม ถ้าโลกุตตรธรรม นี่จิตตามความเป็นจริงแล้ว โลกุตตรธรรม ถ้ามันพิจารณาของมันน่ะ มันสะเทือนหัวใจนะ มันสะเทือนหัวใจก็สะเทือนกิเลสไง เพราะกิเลสน่ะ อนุสัยมันนอนเนื่อง มันเป็นสันดานนอนเนื่องในใจนั่นน่ะ ถ้ามันสะเทือน นั่นน่ะเป็นมรรค นี่กิเลสมันกลัวตรงนี้ ถ้ากิเลสมันกลัวตรงนี้ เราจะหักปีกมัน อย่าให้มันติดปีกแล้วบินไป

กิเลสธรรมดา เราก็สู้มันไม่ได้อยู่แล้ว แล้วปฏิบัติมานี่ปฏิบัติมาเสริมมันอีก เสริมกิเลสเข้าไปอีก พอกิเลสมันเสริมเข้าไป มันติดปีกขึ้นไป มันกระพือปีก มันลากไปเลย แล้วลากหัวใจนี้ไป แล้วทําแล้วเป็นประโยชน์กับตัวเราไหม ถ้ามันไม่เป็นประโยชน์กับตัวเรา เพราะมันทําอย่างนั้นมันเจริญแล้วเสื่อม เรื่องของโลก ฌานโลกีย์ เหาะเหินเดินฟ้า พอจิตใจมันวูบไหว มันก็ตก มันไปไหนไม่รอดหรอก รู้วาระจิต เดี๋ยวมันก็เสื่อม รู้วาระจิตนี่ใครเป็นคนรู้? ก็จิตเราเป็นคนรู้ ถ้าจิตเป็นคนรู้ ถ้ากิเลสมันติดปีก มันก็ว่ามันรู้ถูกต้องดีงาม แล้วมันเป็นความจริงไหม? ถึงเป็นความจริงก็ไม่ได้ประโยชน์กับจิตดวงนั้น เพราะเป็นเรื่องของเขา ความคิดของเขา แล้วความคิดของเราล่ะ

แต่เวลาครูบาอาจารย์ท่านมีขึ้นมา ท่านมีไว้เพื่อเป็นเครื่องมือ เครื่องมืออะไร? เครื่องมือคือตรวจสอบไง เครื่องมือคือรู้เท่าไง คนเราจะทํางาน มันต้องมีเครื่องมือของเขา ถ้าคนที่มีอภิญญาขึ้นมา อย่างเช่นหลวงปู่ตื้อ ถ้าท่านมีของท่านก็ประโยชน์ของท่าน นี่ครูบาอาจารย์เราก็มี อภิญญา ๖ ก็มี แต่อภิญญา ๖ ท่านสอนอะไร? ท่านก็สอนอริยสัจนี่แหละ ท่านก็สอนพิจารณาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรมเหมือนกัน เพราะมันทําขึ้นมา ผลมันตอบสนองขึ้นมาๆ นี่มันหักปีกกิเลสให้กิเลสมันยอมจํานน ถ้ากิเลสยอมจํานน พิจารณาไป มันเห็นจริงตามความเป็นจริงของมัน ถ้าเห็นจริงของมัน นี่มันสํารอก มันคายของมันออก ถ้ามันคายของมันออก มันรู้จริงอย่างนี้ไง

คําพูดน่ะ คนเรามันไม่เคยสํารอกคายสิ่งใดออกไป มันรู้ได้อย่างไรว่าอะไรมันคายออกไปจากหัวใจนี้ ถ้ามันสํารอกมันคายของมันออก ถ้าสํารอกคายออกด้วยอะไร ทําอย่างใดมันถึงสํารอกคายมันออกไป ถ้าสํารอกคายออกไปนะ มันพิจารณาของมัน เราฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าปัญญามันเกิดขึ้น เห็นไหม นี่สัมมากัมมันโต งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ถ้าปัญญาชอบ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค...นิโรธ นิโรธธรรม มันจะเกิดขึ้นมาได้อย่างไรถ้ามันไม่มีมรรคญาณที่มาชําระล้าง ที่มันมาเพื่อซักฟอกหัวใจนี้ ถ้าซักฟอกหัวใจนี้ เห็นไหม หน้าที่การงานของเขา เขาทําของเขา

เครื่องซักผ้า เขาซักได้แต่ความสะอาด แล้วเดี๋ยวนี้คนไม่ต้องทําแล้ว นี่ก็เหมือนกัน เวลามรรคขึ้นมานี่ยกให้คนอื่นใช่ไหม มรรค เวลามันจะเกิดขึ้นมาก็ให้ครูบาอาจารย์ใช่ไหม ยกให้ผู้ที่ปฏิบัติ เราจะรู้ตามๆ เป็นความจริงไหม

เครื่องซักผ้า วิทยาศาสตร์เขาคิดขึ้นมาเพื่อประโยชน์กับสังคม เพื่อความสะดวกสบายเท่านั้น แต่เวลามรรคญาณที่มันซักฟอกจิต มันไม่มีการสั่งซื้อหาที่ไหนหรอก โรงงานไหนก็สร้างขึ้นมาไม่ได้ มันจะต้องเป็นหัวใจของเราสร้างขึ้นมา

แม้แต่เราจะสร้าง เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มันเป็นอริยสัจจะความจริงขึ้นมา กิเลสมันยังขับไส กิเลสมันยังทําให้คลาดเคลื่อน กิเลสมันทําให้เศร้าหมอง กิเลสมันทําให้เฉไฉออกไปจากหลักการความเป็นจริง ถ้ากิเลสมันเฉไฉ เห็นไหม ดูกิเลสมันเฉไฉไป แล้วมันทําไปแล้ว สิ่งที่ทําไป มันทําตามความพอใจไง คนเรา ถ้าพละกําลังมันอ่อนแอนะ สิ่งใดที่เกิดขึ้นกับใจก็ไปเชื่อถือมัน ก็ไปเห็นตามความเป็นจริงว่ามันจะเป็นความจริงกับใจดวงนั้น ถ้าจิตใจมันอ่อนแอ ถ้าจิตใจที่เข้มแข็งล่ะ เข้มแข็งก็ทําขึ้นมา ถ้ากิเลสมันขัดแย้งขึ้นมา เข้มแข็งขนาดไหน จิตมันไม่ลงนี่ทําอย่างไร ถ้าจิตมันไม่ลงขึ้นมา มันก็หยาบกระด้าง ถ้าหยาบกระด้าง ถ้าเห็นสิ่งต่างๆ นั่นก็เห็นเรื่องโลกทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าจิตมันละเอียดเข้ามาล่ะ จิตละเอียดเข้ามาแล้วจิตมันจริง ถ้าจิตมันจริง สัมมาสมาธิจริง นี่สัมมาสมาธิ แล้วเกิดดําริชอบ สัมมาปัญญา ถ้ามันเกิดชอบขึ้นมา มันพิจารณาของมันขึ้นไป เห็นไหม ถ้าความชอบธรรมมันเกิดขึ้น นี่เราหักปีกมันไปเรื่อยๆ หักปีกหมายความว่า มันไม่ออกไปอัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค

อัตตกิลมถานุโยค เวลาทําไปนี่มันขัดข้องหมองใจไปตลอด กามสุขัลลิกานุโยค ทําไปแล้วมันมีแต่ความพอใจ มีแต่ความดีงามไปตลอด นี่กิเลสมันติดปีก กิเลสมันสอดเข้ามาไง ถ้าอัตตกิลมถานุโยค เวลาพิจารณาไป เวลาพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม ตกไม้ตกมือ หลุดไม้หลุดมือ ไม่มีสิ่งใดประสบความสําเร็จสักที มีแต่ความขัดข้องหมองใจไปทั้งนั้นน่ะ

แต่เวลาพิจารณาไป มันปล่อยโดยไม่มีเหตุมีผล นี่กามสุขัลลิกานุโยคไง โอ๋ย! มันมีแต่ความปล่อยวาง มีแต่ความเวิ้งว้าง มีแต่ความพอใจ มีแต่ความสุข ความสงบ ความระงับ...กิเลสมันเข้ามาสอดแทรก เห็นไหม เวลากิเลสเข้ามาสอดแทรก มันทําให้ล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นน่ะ

เพราะเวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็จะเข้าไปชําระล้าง เราจะทําขึ้นมาให้มันตามความเป็นจริง นี่เราฝึกฝนกันมานานนะ ถ้าเราฝึกฝนกันมานาน นานมากน้อยขนาดไหน ดูสิ ดูในถํ้า หินย้อย กว่ามันจะย้อย นํ้าหยดมา สิ่งที่สารตะกอนมันตกค้างมา จนกว่ามันจะเป็นหินงอกหินย้อย มันทําของมัน มันใช้กาลเวลา นี่จิตใจของเรา เวลาเราประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา เราก็ต้องใช้ความละเอียดรอบคอบของเรา ถ้าความละเอียดรอบคอบ เห็นไหม มันจะผิดพลาดอย่างไร นี้มันเป็นเรื่องอํานาจวาสนา เราจะไม่เอาสิ่งที่เราประพฤติปฏิบัตินี้ไปเทียบเคียงกับใคร

เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงตา ท่านออกปฏิบัติพรรษาแรกพรรษาสอง ท่านได้ของท่านแล้ว แต่เวลาท่านศึกษามา ศึกษามา ๗ ปี หลวงปู่เจี๊ยะท่านเพิ่งออกปฏิบัติปีสองปีท่านได้แล้ว แต่ขณะที่จะปฏิบัติต่อเนื่องขึ้นไป หลวงปู่มั่นท่านเคี่ยวเข็ญนะ ท่านให้อุบาย ท่านคอยบอก ท่านคอยจูง ท่านคอยลาก ท่านคอยจะฉุดไป เห็นไหม ดูสิ ประวัติการภาวนาของท่านมันล้มลุกคลุกคลานไปหมดน่ะ

ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตมันมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมาแล้ว มันก็ว่าสิ่งนั้นเป็นผลของมัน ถ้าเป็นผลของมันก็เป็นผลของกิเลสไง แล้วเราจะรู้ได้อย่างไร เพราะเราก็อยู่ใกล้ครูบาอาจารย์ใช่ไหม ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมา ครูบาอาจารย์ของเราเป็นพระอรหันต์นะ ถ้าเราอยู่ใกล้ครูบาอาจารย์ของเรา เราก็ว่าเราปฏิบัติขึ้นมา เราอยู่ใกล้ครูบาอาจารย์ เราก็ว่าครูบาอาจารย์ท่านเห็นด้วยมันก็ต้องเป็นความจริงสิ แล้วมันเป็นความจริงไหมล่ะ? มันไม่เป็นความจริง

ถ้าไม่เป็นความจริง ท่านก็ให้อุบาย ท่านคอยชี้นํา ท่านคอยพยายามดึงเราขึ้นไป ถ้าดึงเราขึ้นไป เห็นไหม ดึงขึ้นไป ไปสู่อะไร? ดึงเข้าไปสู่ความจริงไง ถ้าดึงเข้าไปสู่ความจริง เวลาจิตของเราประพฤติปฏิบัติขึ้นไปตามความเป็นจริงแล้วนะ ความจริงมันมีหนึ่งเดียวไง

เวลามันพิจารณาไป มันเป็นตทังคปหาน มันก็ปล่อยวางๆ ปล่อยวางอย่างไรมันไม่ถึงที่สุดหรอก ปล่อยวางอย่างไร เห็นไหม ถ้าปล่อยวางแล้วกิเลสมันยังแทรกมาตลอดๆๆ เพราะอะไร เพราะมันยังมีมันอยู่ มันยังมีสมุทัย มันยังมีสมุทัยความเห็นผิดอยู่ สมุทัยคือตัณหาความทะยานอยาก มันมีบวกมาตลอด แม้แต่ปล่อยวางกายนี้มันยังเป็นสมุทัยเลย ถ้าไม่มีสมุทัย ทําไมมันไม่สมุจเฉทล่ะ

เวลามันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลาสมุจเฉทปหาน เห็นไหม สมุจเฉทปหานนี่มันไม่มีสมุทัยบวกเข้ามาเลย มันเป็นสัจธรรม มรรคสามัคคี มรรคมันรวมตัว ถ้ามรรคมันรวมตัว ดูสิ ความสะอาดบริสุทธิ์นะ ๙๙.๙๙ มันไม่ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์สักที ทําอย่างไร ๗๐ เปอร์เซ็นต์ ๘๐ เปอร์เซ็นต์ ๙๐ เปอร์เซ็นต์ ขึ้นๆ ลงๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ

ถ้าภาคปฏิบัติขึ้นมานะ ถ้ากิเลสมันติดปีก มันลบมาเหลือ ๕ เปอร์เซ็นต์ด้วย ตํ่ากว่า ๕๐ เปอร์เซ็นต์ลงมานี่เราก็แย่แล้ว ถ้าตํ่ากว่า ๕๐ เปอร์เซ็นต์ มันก็ตํ่ากว่าโลกแล้ว นี่เราประพฤติปฏิบัติขึ้นไป เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นไปมันก็ไม่ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ เพราะอะไร เพราะมันมีสมุทัยเจือเข้ามาตลอด สมุทัยเจือเข้ามา นี่มันปล่อยวาง ปล่อยวางขนาดไหนมันไม่ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์

ถ้าไม่ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ เราก็ต้องหมั่นเพียรของเรา ถ้ามันพิจารณาแล้ว มันใช้ปัญญาแล้วมันเหนื่อยนะ การใช้ปัญญาพิจารณานี่เหนื่อยมาก พอเหนื่อยมากแล้ว ถ้ามันพิจารณาไปแล้วมันไปยันกันไว้ ยันกันไว้คือเสมอ ชนะก็ไม่ชนะ จะแพ้ก็ไม่แพ้ มันยันกันไว้อย่างนั้นน่ะ ถ้าคนที่ฉลาด เห็นไหม ถ้ายันกันไว้นี่ ๕๐-๕๐ เดี๋ยวมันก็จะถูลู่ถูกัง มันก็จะถอยลงมา วางไว้ดีกว่า ถ้าวางไว้แล้วกลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น กลับมาทําความสงบของใจ ปัญญาอบรมสมาธิก็เพื่อให้ความมั่นคง ไม่ต้องเสียดาย ไม่ต้องหวั่นไหว ไม่ต้องตกใจ เพราะนี่ก็คือวิธีการอันหนึ่ง นี้ก็คือการทําความสงบของใจอย่างหนึ่ง ถ้าทําความสงบของใจอย่างหนึ่งมันก็เป็นมรรคหนึ่งในมรรค ๘ สัมมาสมาธิ ถ้าขาดสัมมาสมาธิ เห็นไหม มันมีแต่จะเสื่อมสภาพลง จะตํ่าต้อยไปตลอด

เราทํางานเหนื่อยล้านัก แล้วเราก็ฝืนทําๆ สิ่งที่ว่าจะเป็นดี กลับเสียหาย สิ่งที่ว่าจะดีนะ เราทํางานแล้วเราขยันหมั่นเพียร เราเคยทําได้ประโยชน์แล้วเราทําของเรา แต่ครั้งนั้นกับครั้งนี้ไม่เหมือนกัน ครั้งนั้นเพราะเราไม่รู้สิ่งใด เราพยายามฝึกฝนของเรา มันก็ได้ประโยชน์ของมันขึ้นมา แต่ครั้งนี้กิเลสสมุทัยมันสอดแทรกเข้ามา มันอ้างอิงว่าเป็นอย่างนั้น มันอ้างอิงว่าครั้งนั้นครั้งนี้ เห็นไหม เวลากิเลสมันสอดแทรกเข้ามา “นี่เราเคยทําได้ เราเคยปฏิบัติได้ เราเคยมาแล้ว”...เคยนั่นมันคืออดีตไง อดีตอนาคตแก้กิเลสไม่ได้ ถ้าเป็นปัจจุบันล่ะ

ถ้าปัจจุบัน ถ้ามันทําไม่ได้ วางไว้ แล้วกลับมาทําความสงบของใจ การทําความสงบของใจนี้มันก็เป็นวิธีการอันหนึ่ง มันไม่เสียหาย มันไม่เสียหายหรอก เพราะจิตมันมีกําลังแล้วพิจารณา นี่มันกลับไว เห็นไหม ทํางานเสร็จ เหนื่อยแล้วพัก พักฟื้นตัวแล้วทํางานต่อ งานนั้นกลับก้าวหน้าไป

ฝืนทําๆ น่ะมีแต่ความผิดพลาด มีแต่ความเสียหาย ต้องมาซ่อมแซม ซ่อมแซมสิ่งที่ทําให้เสียหายนี่มันช้าไปอีกตั้งเท่าไร นี่ทําตรงนี้ก็ผิด ทําตรงนี้ก็ใช้ไม่ได้ พอเราจะทําใหม่ก็ต้องมาซ่อมแซมสิ่งนี้ กว่ามันจะก้าวเดินต่อไปข้างหน้า แต่ถ้าวางไว้ เพราะเราไม่มีกําลัง เราวางไว้ แล้วเรากลับมาพุทโธ กลับมาทําสัมมาสมาธิ พอมีความสงบร่มเย็นขึ้นมาแล้วกลับไปนะ นี่ทํางาน เห็นไหม สิ่งที่ซ่อมๆ นี่ยกทิ้งเลย ทําใหม่ปั๊บๆๆ ไปเลย ถ้าทําไปแล้วมันก็ปล่อยวาง มันก็เป็นความจริงขึ้นมา

พอความจริงขึ้นมา ความจริงขึ้นมามันเกิดมาจากอะไรล่ะ? เกิดจากว่าเราไม่ให้กิเลสมันหลอก ไม่ให้กิเลสมันติดปีกแล้วพาเราบินไป เราจะอยู่กับธรรม เราจะปฏิบัติตามความเป็นจริง ให้เป็นสัมมากัมมันโต งานชอบ ระลึกชอบ เพียรชอบ สติชอบ นี่ความชอบธรรม ถ้ามันเป็นความชอบธรรม มันก็ปล่อยวาง ถ้าความชอบธรรมนะ ความชอบธรรมนี้หมั่นคราดหมั่นไถ หมั่นฝึกหัด หมั่นมีการกระทํา ถ้ามีการฝึกหัด มีการกระทํา ความชํานาญมันเกิดขึ้น เห็นไหม เราฝึกหัดงานมาขนาดไหน ถ้ามีความชํานาญเกิดขึ้น

ถ้าทํางาน ทําตามหน้าที่ งานก็คืองาน เห็นไหม เราทําหน้าที่การงาน งานนี้ทําเสร็จแล้ว ไม่มีวันจบหรอก ทําหน้าที่การงานไปตลอดชีวิต ทําเสร็จแล้วนะ คนอื่นยังมาทําต่อไปถ้าโลกนี้ยังต้องอยู่ต้องกิน ยังต้องใช้สอยกันต่อไป งานต้องมีตลอดไป เพราะงานคือการดํารงชีวิต แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไป เวลามันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลาถึงที่สุด เวลามันขาด เห็นไหม งานมันจบ งานมันจบเพราะมันสํารอก มันคายออก

พอสํารอกคายออก สิ่งที่ว่าเป็นสมุทัยเจือปนเข้ามามันถึงไม่ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ไม่สะอาดบริสุทธิ์ มรรคไม่สามัคคี มรรคนี่ฝึกหัด ปัญญามันหมุน เวลาปัญญาหมุนติ้วๆ ปัญญามันหมุน พอปัญญามันหมุน มรรคมันเดินตัว มรรคมันหมุนของมันเป็นธรรมจักร สิ่งที่เป็นธรรมจักรมันก็บดขยี้กิเลส บดขยี้ทําลายกิเลส

แต่ถ้ากิเลสมันรู้จักหลบจักหลีก มันฟื้นตัวของมันขึ้นมา เวลามันหมุนกลับ เห็นไหม นี่หมุนเหมือนกัน แต่เป็นกงจักร สิ่งที่เป็นกงจักร มันทําลายไง ทําลายความพากความเพียร ทําลายโอกาสของเรา ทําลายให้การปฏิบัติของเราผิดเพี้ยนไป พอผิดเพี้ยน มันก็ไม่มัชฌิมาปฏิปทา มันก็ไม่สมดุล มันไม่สมดุลของมัน

แต่เวลาเราฝึกหัดบ่อยครั้งเข้า ใช้ปัญญาอย่างนี้แล้วผิดพลาด ใช้ปัญญาอย่างนี้แล้วถูกต้อง ใช้ปัญญาอย่างนี้แล้วทําไมมันกึ่งๆ นี่ไง การปฏิบัติมันมีอย่างนี้นะ ปฏิบัติของเราไป ปฏิบัติซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ คนที่ฝึกหัดงาน ทํางานปฏิบัติงาน แต่ถึงเวลาที่สุด เวลามันจบ มันจบที่ไหน เวลามันจบ มันจบเพราะอะไร เพราะทํางานจนชํานาญแล้วน่ะ

เวลาปฏิบัติขึ้นมา ทุกคนต้องมีความพยายาม ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ ส่งเสริมขึ้นมาๆ เวลาถึงที่สุด มันขาด เวลามันขาดน่ะมรรคสามัคคี มันรวมตัว สมุจเฉทปหาน มันขาดไปเลย สังโยชน์ขาดไปเลย เห็นไหม ยถาภูตํ ญาณทสฺสนํ...ยถาภูตํ คือมันขาดไปแล้ว ขาดในอะไรล่ะ

ถ้าพิจารณากาย เวลากายขาด รวมลง แยกเป็น ๓ ทวีปเลย กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ จิตรวมลง พิจารณาเวทนา พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า พิจารณาเวทนามันก็ปล่อย พิจารณาเวทนา เห็นไหม เวทนาไม่ใช่เรา เราไม่ใช่เวทนา มันก็ปล่อย ปล่อยเฉยๆ มันไม่มีเหตุมีผลของมัน เวลามันปล่อยนะ เวทนาไม่ใช่เรา เราไม่ใช่เวทนา เวทนาไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่เวทนา แล้วอะไรเป็นสุขเป็นทุกข์ล่ะ

นี่พอเวลามันปล่อย มันมีผู้รู้ไง มันปล่อยไป จิตมันปล่อยแล้วเวลาขาดไปแล้วมันต้องรู้มันต้องเห็นของมันสิ มันเห็นของมัน

นี่ไง สิ่งที่ว่ากิเลสมันติดปีก มันหลอกลวงมาตลอดเลย แต่เพราะเราไม่รู้ไม่เห็นมัน เราถึงให้มันจูงจมูกไป แต่เวลาเราทําขึ้นมา นี่จูงจมูก ต่อสู้กับมัน พิจารณากับมันจนถึงที่สุด แล้วเวลามันขาด เห็นไหม เวลากิเลส ถ้าทุกอย่างไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ทุกข์ เวทนาไม่ใช่เรา เวทนาไม่ใช่ทุกข์ แล้วมันขาดอย่างไร นี่มันขาดแล้วมันสิ้น เห็นไหม กาย เวทนา จิต ธรรม จิตก็เหมือนกัน ธรรมก็เหมือนกัน พิจารณาแล้วมันเหมือนกันหมดน่ะ พิจารณาสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้วมันรู้เหมือนกันหมดเลย แต่เวลาพิจารณาขึ้นไป แล้วอยู่ที่ปัจจุบันมันเกิดสิ่งใดขึ้น เราจับสิ่งนั้นมาพิจารณาของเรา พิจารณาเพื่อฝึกหัดจิตของเรา ฝึกหัดจิตให้มันพิจารณาของมัน เห็นไหม นี่การทํางานๆ เวลามันจบแล้วจบ

งานการปฏิบัตินะ งานการรื้อภพรื้อชาติมันมีวันจบไง เวลามันจบแล้ว เห็นไหม ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ จบ นี่สักกายทิฏฐิความเห็นผิด จบ พอมันจบแล้วมันพิจารณาต่อไป สิ่งที่พิจารณาต่อไปมันต้องมีความหมั่นเพียร นี่เขาเรียกคนภาวนาเป็น ภาวนาเป็น มันเริ่มต้นจากตรงนี้นะ

เริ่มต้นจากภาวนาไม่เป็น เห็นไหม เราจะไม่รู้เลยว่าอะไรเป็นกิเลส อะไรเป็นธรรม ถ้าอะไรเป็นกิเลส อะไรเป็นธรรม นี่ศึกษาธรรมมาๆ ถ้าใจหยาบๆ ศึกษาธรรมมา ศึกษามาเพื่อความชอบธรรม เวลาปฏิบัติขึ้นมาแล้ว ความชอบธรรม ชอบธรรมก็ชอบกิเลสไง เพราะกิเลสกับเรามันเป็นอันเดียวกันไง ถ้าความชอบธรรม อะไรมันชอบธรรมล่ะ ถ้าพิจารณาแล้วซํ้าแล้วซํ้าเล่าขึ้นมา เห็นไหม ถ้าพิจารณาจนจิตมันสงบ จิตต่างๆ มันติดปีกเลยน่ะ มันจะเหินฟ้า มันจะไปตามแต่อํานาจกิเลสที่มันจะตามไป

ฉะนั้น เราต้องมีสติยับยั้งไว้แล้วทําให้มันเป็นมัชฌิมาปฏิปทา ให้มันสมควรของมัน ให้งานชอบ เพียรชอบ แล้วประพฤติปฏิบัติของเราเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา จนเห็นกิเลสตามความเป็นจริง เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง พิจารณาจนละเอียดรอบคอบขึ้นมา จนถึงที่สุดแล้วกิเลสขาด

เวลาขาดไป สิ่งที่ไม่ขาดก็ทํามาแต่ต้นจนเนิ่นนานมา เวลามันไม่ขาดนะ นี่ฝึกฝนๆๆ เวลาขาด หนเดียว ทํามาเกือบเป็นเกือบตาย แต่เวลาขาด ขาดเลย จบ พอจบแล้วนะ สิ่งที่จบแล้ว สิ่งที่มันเป็นสิ่งที่ละเอียด กิเลสที่ละเอียดล่ะ สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค ที่เราจะเดินก้าวหน้าต่อไป

การเดินก้าวหน้าต่อไป เพราะคําว่า “ภาวนาเป็น” พิจารณาล้มลุกคลุกคลานมาขนาดไหน แล้วเวลาถึงที่สุดแล้วมันจบ นี่รู้แล้ว อ๋อ! นี่กิเลส นี่ธรรม เห็นไหม กิเลสเป็นอย่างนี้ กิเลสเราต้องต่อสู้ขนาดนี้ มันถึงทําการปฏิบัติต่อเนื่องไป มันถึงว่าเราทําต่อเนื่องๆๆ ไป มันจะไม่ละล้าละลังแล้ว

เพราะคําว่า “ละล้าละลัง” หมายความว่า “เมื่อไหร่จะจบสักที เมื่อไหร่จะเป็นธรรมเสียที เมื่อไหร่มันจะสมความปรารถนาเสียที” นี่มันละล้าละลังไง ละล้าละลังเพราะอะไร เพราะมันไม่เคยเห็นผล ไม่เคยเห็นผล มันก็อยากได้ผลใช่ไหม

แต่ของเราปฏิบัติขึ้นมาถึงที่สุดแล้วเวลาล้มลุกคลุกคลาน เขาเรียกตทังคปหาน ตทังคปหานคือการปหานกิเลสชั่วคราว ทั้งๆ ที่เราอยากชําระล้างมัน เราอยากจะฆ่ามัน อยากทําลายมันเต็มที่เลย เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า การฆ่า การทําลายอย่างอื่นเป็นเวรเป็นกรรมทั้งนั้นน่ะ ประเสริฐที่สุดคือการฆ่ากิเลส การฆ่ากิเลสนี้ประเสริฐที่สุด แต่การฆ่าการทําลายอย่างอื่นนั้นเป็นเวรเป็นกรรม ห้าม! แต่การฆ่ากิเลสนี้ประเสริฐที่สุด แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าส่งเสริมเชิดชูให้ทํา

ทีนี้เวลาเราจะทํา เราพิจารณาของเราไป เวลามันทําลาย เวลามันขาด เห็นไหม สิ่งที่เวลามันขาด เห็นว่า นี่กิเลสกับธรรม เวลากิเลสมันล้มลุกคลุกคลานมา เราต่อสู้มาตลอด เราล้มลุกคลุกคลาน เราพยายามของเรามา นี่ความพยายามอันนั้น แล้วเวลามันขาด เราเข้าใจแล้ว นี่ภาวนาเป็น พอภาวนาเป็น เราภาวนาต่อเนื่องสูงขึ้นไป เวลาพิจารณาของเรา ขณะที่เราภาวนาครั้งแรกมา มันก็ยังล้มลุกคลุกคลาน มีความทุกข์ความยาก เพราะงานการรื้อภพรื้อชาติ งานอันประเสริฐที่สุด

ฉะนั้น งานอันประเสริฐที่สุด เห็นไหม งานข้างนอกเขายังทํากันโดยที่ว่าลําบากลําบนขนาดนั้น แต่เวลางานข้างในมันลําบากลําบนมากกว่า เพราะมันเป็นนามธรรม มันเป็นนามธรรมนะ สติก็เป็นนามธรรม ปัญญาก็เป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรมต้องเอามรรคญาณสิ่งที่เป็นนามธรรมเข้าไปต่อสู้กัน

การต่อสู้กันนะ เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ นี่เรื่องในหัวใจทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น “สิ่งนี้จะสอนใครได้หนอ” เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว “จะสอนใครได้หนอ” เพราะมันละเอียดลึกซึ้ง แต่เพราะเราเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เพราะเราเป็นคนที่มีอํานาจวาสนา

พอมีอํานาจวาสนา เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ สิ่งที่มีอํานาจวาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ แต่ผู้ที่สร้างสมบุญญาธิการมา การสร้างสมบุญญาธิการมา คือมันมีหลักใจไง คือมันมีหลักใจ มีสิ่งที่ว่าเป็นนามธรรม สติก็เป็นนามธรรม พอสติเป็นนามธรรม มันก็มีสติยับยั้งเพื่อไม่ให้สิ่งที่เป็นกิเลสมันฉุดกระชากลากจิตนี้ไปใช้สอยเพื่อประโยชน์กับมันทั้งหมด

เรามีสติปัญญา เห็นไหม สติธรรมปัญญาธรรมลากกลับมา ลากกลับมา สร้างสมของเราขึ้นมา ถ้าสร้างสมขึ้นมาจนมันเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจของเรา ถ้าในหัวใจเราเป็นจริงขึ้นมา มันเห็นความผิดพลาด เห็นโทษของกิเลส ถ้าเห็นโทษของกิเลสนะ แล้วเห็นธรรม เห็นธรรมเพราะว่าพอพิจารณาไปแล้ว เวลามันขาด เห็นธรรม เห็นไหม นี่กิเลสกับธรรม

พอกิเลสกับธรรม เวลามันพิจารณาไป มันถึงมีหลักใจ มีหลักใจแล้วมันพิจารณาของมันซํ้าเข้าไป พิจารณาทําความสงบของใจเข้าไป ถ้าจิตมันละเอียดเข้าไป เห็นไหม จับในอะไร? จับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมเหมือนกัน เพราะว่าอะไร กายนอก กายใน กายในกาย สิ่งที่มันละเอียดขึ้นไป

เพราะสิ่งที่เป็นกาย มันไม่ใช่กิเลสหรอก ธาตุขันธ์นี้ไม่ใช่กิเลสหรอก แต่เพราะนามธรรมอันนั้นน่ะ เพราะอวิชชามันอยู่กับจิตนั่นน่ะ สิ่งที่มันนอนเนื่องมากับจิต จิตนั้นมันมีอวิชชา มันถึงเป็นกิเลส กิเลสอยู่ที่นั่น ฉะนั้น กิเลสอยู่ที่นั่น กิเลสที่มันเคลื่อนไหว มันใช้ประโยชน์ มันใช้ประโยชน์จากธาตุจากขันธ์นี่ไง อยากกินนํ้า เวลามันคิดอยากกินนํ้า มันก็ให้เราลุกเดินไปเอานํ้ามากิน อยากกินข้าว มันก็บอกว่าให้เราลุกไปตักข้าวมา เอามากิน เห็นไหม ร่างกายนี้มันไม่มีกิเลสหรอก

ฉะนั้น กายนอก กายใน กายในกาย เวลากายอย่างหยาบ กายอย่างละเอียดน่ะ กายมันละเอียดลึกซึ้งไป เพราะจิตมันมีคุณภาพ ถ้าจิตมีคุณภาพ จิตมันละเอียดลึกซึ้งขึ้นไป เห็นไหม จากโสดาปัตติมรรคเป็นโสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรคมันก็ละเอียดแล้วมันก็เห็นกายเหมือนกัน แต่กายละเอียดๆ ละเอียดเพราะอะไร ละเอียดเพราะจิตมันละเอียด

พอจิตมันละเอียด มันไปเห็นกาย มันก็กายอย่างละเอียด กายอย่างละเอียด พอพิจารณาไป พิจารณาซํ้าๆๆ ไปนี่ เวลามันปล่อยขึ้นมา เป็นดิน เป็นนํ้า เป็นลม เป็นไฟ มันกลับไปสู่สถานะเดิมของมัน เวลาจิตมันชําระล้างขึ้นมา มันขาดขึ้นมา มันตัดอุปาทานมา นี่กายกับจิตแยกออกจากกันโดยข้อเท็จจริงเลย รวมใหญ่ มีความเวิ้งว้าง มีความสุขของมัน เห็นไหม เพราะอะไร เพราะจิตมันละเอียด เพราะสกิทาคามิมรรคมันแตกต่างจากโสดาปัตติมรรค

โสดาปัตติมรรค เราขึ้นมาจากปุถุชน เราขึ้นไปจากสถานะพื้นฐาน เวลาภาวนาขึ้นไปจนกิเลสมันขาดไปแล้ว กิเลสขาดไปแล้ว พอมันเป็นสกิทาคามิมรรค นี่มรรคที่มันละเอียดกว่า จิตใจที่มันลึกซึ้งกว่า แต่มันก็พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรมเหมือนกัน พอพิจารณาไปถึงที่สุดแล้วมันขาด มันขาดขึ้นไป ถ้ามันติดอยู่ มันก็จะติดอยู่อย่างนั้น เพราะอะไร เพราะมันไม่ก้าวหน้า ถ้ามันจะก้าวหน้าขึ้นมา พอจิตมันละเอียดเข้าไปอีกชั้นหนึ่ง พอพิจารณาไป มันจะเห็นกายเป็นอสุภะแล้ว เห็นกายเป็นอสุภะเพราะอะไร เพราะจิตมันยิ่งละเอียดเป็นมหาสติมหาปัญญาแล้ว

พอจิตเป็นมหาสติมหาปัญญาขึ้นมา นี่ไง ธาตุขันธ์มันไม่ใช่กิเลสหรอก ทุกอย่างไม่ใช่กิเลส ขันธ์ไม่ใช่กิเลส รูปอันวิจิตรก็ไม่ใช่กิเลส ใจของคน กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจต่างหากมันเป็นกิเลส มันไปยึดรูป รส กลิ่น เสียง มันไปยึดรูปสิ่งที่เป็นวิจิตรอันนั้น สิ่งที่เป็นวิจิตรนะ แต่เวลาจิตเราสงบแล้วมันเกิดเป็นธรรมขึ้นมา มันจะไปเห็นเป็นอสุภะ เห็นเป็นอสุภะเพราะอะไร เห็นเป็นอสุภะเพราะจิตมันสงบไง เพราะจิตมันเป็นมหาสติ มหาปัญญา พอเป็นมหาสติ มหาปัญญา เป็นอสุภะเพราะอะไร เป็นอสุภะเพราะมันเป็นธรรมไง

แต่ถ้ามันเป็นกิเลสล่ะ กิเลสมันก็เป็นสุภะ เป็นของสวยของงามไง มันเป็นสิ่งที่ปรารถนา มันมีกามฉันทะ มันมีความพอใจของมัน มันออกไปยึดของมัน เห็นไหม ธาตุขันธ์เป็นกิเลสไหม? ไม่เป็น จิตมันไปยึดต่างหากล่ะ จิตมันชอบ จิตมันพอใจ มันก็เป็นสุภะ มันก็เป็นความพอใจของมัน มันก็เป็นกามราคะ

แต่ถ้าจิตมันมีความสงบระงับของมัน จิตมันมีพื้นฐานของมัน จิตมันละเอียดเข้าไป นี่ธาตุขันธ์ไม่ใช่กิเลสๆ จิตมันเป็นกิเลส แต่อาศัยสิ่งนี้ฝึกซ้อม อาศัยสิ่งนี้พิจารณาของมัน ถ้าไม่มีธาตุขันธ์นี้พิจารณา มันจะพิจารณาอะไรล่ะ เพราะกิเลสมันเป็นนามธรรม มันก็อาศัยธาตุขันธ์เพื่อตอบสนองความพอใจของมัน

แต่เรามีสติปัญญาขึ้นมา มันพิจารณาของมัน มันแยกของมันๆๆ ด้วยความชํานาญของมัน มันจะละเอียดมาก นี่เข้ามาถึงตัวของมัน มันทําลายในตัวของมัน มันก็เป็นอนาคามิมรรค มันเป็นอนาคามิผล อนาคามิมรรคคือธรรมจักรที่มันหมุน นี่มหาสติมหาปัญญามันหมุน เวลามันเป็นอนาคามิผลล่ะ นี่พิจารณาซํ้าเข้าไปๆ ถึงที่สุด เห็นไหม สิ่งที่ละเอียดที่สุดคือเจ้าวัฏจักร จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส เห็นไหม ตัวเจ้าวัฏจักร นี่ตัวเจ้าวัฏจักร ถ้ามันเข้าไปจับต้องสิ่งอันนั้นได้

ถ้ามันจับไม่ได้ กิเลสอย่างละเอียดนี่ละเอียดลึกซึ้งมาก มันจะไม่อาศัยธาตุขันธ์แล้ว นี่ธาตุไง ธาตุคือธาตุ ๔ คือร่างกาย ขันธ์คือความรู้สึก มันจะเป็นปัจจยาการ มันละเอียดลึกซึ้งของมันอีก เห็นไหม นี่กิเลสมันติดปีก มันละเอียดลึกซึ้งมาก แต่ถ้าเป็นอรหัตตมรรค มันจับต้องของมันได้ มันเป็นมรรคญาณ ญาณอันละเอียดลึกซึ้งอย่างนั้นจะไปพลิกฟ้าควํ่าดิน ถ้าพลิกฟ้าควํ่าดิน จบ ทําลายกระบวนการจบสิ้น กิเลสได้ดับลงที่ใจดวงนั้น ธรรมธาตุอันนั้นจะไม่มีกิเลสในหัวใจ

จากกิเลสดิบๆ กิเลสติดปีกพาเราลุ่มหลง พาเราทุกข์ยาก แต่ด้วยมรรคญาณ ด้วยความที่เราเป็นสาวกสาวกะได้ยินได้ฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ด้วยการประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง เราสามารถชําระล้างกิเลสในใจเราได้เหมือนกัน เอวัง

๑๑

ธรรมทับจิต

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๘ พฤศจิกายน ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมนะ ตั้งใจฟังธรรม ฟังธรรมให้ธรรมนี้มันสัมผัสที่ใจ ถ้าสัมผัสที่ใจ ใจจะมีที่เกาะ ใจเราไม่มีใครดูแลนะ ทั้งๆ ที่เราเดินไปเดินมากันอยู่นี่ แต่หัวใจมันเป็นอิสระ ไม่มีใครควบคุมมันได้ ฉะนั้น ถ้าเราฟังธรรมให้มันมีที่เกาะ ให้ใจเรามีที่พึ่งที่อาศัย ถ้าใจไม่มีที่พึ่งที่อาศัย มันมีกิเลสเป็นที่พึ่งอาศัย

กิเลส เห็นไหม กิเลสคือความไม่รู้สึกตัวมันเอง แต่ธรรมชาติของสันตติ ธาตุรู้ ธรรมชาติของมัน มันจะเกิดต่อเนื่องกันไป เกิดต่อเนื่องกันไป แล้วมันแสดงตนออกมาด้วยความรู้สึกนึกคิด สัญชาตญาณของมันแสดงออกไป นี่ถ้ามีธรรมเป็นที่พึ่งอาศัย เห็นไหม เขาจะมีที่อบอุ่นใจของเขา

ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด เราเกิดมามีชีวิตนี้ เราจะปล่อยให้ชีวิตนี้ดับไปโดยที่เราไม่มีสิ่งใดเป็นสมบัติของเราไปเลยหรือ สมบัติของเรานะ สิ่งที่เราหา เราพยายามแสวงหากันอยู่นี้ เราคิดว่าเป็นสมบัติของเรา มันเป็นสมบัติทางโลก มันเป็นสมบัติสาธารณะ สมบัติที่เป็นของเราจริง มันเป็นบุญและบาปที่จะไปกับใจเรา เราทําสิ่งใดขึ้นมา มันเป็นกุศล เห็นไหม กุศล อกุศล สิ่งที่เป็นบุญกุศลมันก็ทําให้จิตใจนี้เวียนตายเวียนเกิดไปในวัฏฏะ เวียนตายเวียนเกิดไปในวัฏฏะไม่มีที่สิ้นสุด

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าระลึกถึงบุพเพนิวาสานุสติญาณ เป็นเครื่องยืนยันว่าสิ่งนี้ การสะสมมาๆ การเวียนตายเวียนเกิด เห็นไหม เวียนตายเวียนเกิดโดยมีสติมีสัมปชัญญะแบบพระโพธิสัตว์ เวียนตายเวียนเกิดเพื่อสร้างคุณงามความดี...ของเรา เราก็ปรารถนาว่าเราอยากจะเป็นคนดี เราอยากจะสร้างสมบุญญาธิการของเรา เพราะเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเหมือนกัน เราเชื่อไง เชื่อในเรื่องการเกิดและการตาย ถ้าเราไม่เชื่อเรื่องการเกิดและการตาย ชีวิตของเรามันพัฒนาขึ้นมาได้อย่างใด

ชีวิตนี้พัฒนาขึ้นมาเพราะอะไร เพราะเรามีสติปัญญาพัฒนาขึ้นมาจนเป็นมนุษย์ เป็นสัตว์ประเสริฐ สัตว์ประเสริฐนี่มีสิ่งใดเป็นที่พึ่งอาศัย มีสิ่งใดเป็นสมบัติล่ะ? สมบัติของเรามีธรรมเป็นที่พึ่งอาศัย ธรรมะมันคืออะไรล่ะ? ธรรมะคือเราศึกษา เห็นไหม เขาบอกธรรมะเป็นธรรมชาติ เราศึกษาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ว่าเป็นธรรมๆ ศึกษาเป็นธรรมแล้ว ยิ่งศึกษา ศึกษามาด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ศึกษามาด้วยอวิชชา ศึกษาขึ้นมาเท่าไรก็งงเท่านั้นแหละ ยิ่งศึกษามากเท่าไรก็งงเท่านั้น

คําว่า “งงเท่านั้น” งงคือว่ามันไม่เข้าใจจริงไง แต่ว่าเข้าใจ แต่จริงๆ ในจิตใต้สํานึกมันก็ไม่รู้หรอก ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเป้าหมาย เป็นเป้าหมาย ถึงบอกว่า เราเกิดมาชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ฉะนั้น เราแสวงหาสมบัติของเรา สมบัติทางโลกนี่สมบัติเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย สมบัติของใครนะ ใครเกิดมามีอํานาจวาสนา ทําสิ่งใดจะประสบความสําเร็จ ชีวิตนี้จะมีจุดยืน จะมีหลักมีเกณฑ์ แต่บางคนเกิดมา ทั้งชีวิตนะ มีแต่ความขาดๆ แคลนๆ มีแต่ความทุกข์ความยาก ทําไมชีวิตเราลําบากลําบนมาขนาดนี้ เขาว่า

นี่ก็เพราะการทํามาไง ใครสร้างบุญกุศลมา สิ่งนั้นจะเป็นสมบัติของเขา เขาทําสิ่งใดประสบความสําเร็จของเขา เราสร้างเวรสร้างกรรมมา แต่เราก็มีบุญกุศลที่เกิดมาเป็นมนุษย์นี่ เราทําสิ่งใดก็ไม่เคยประสบความสําเร็จสักที สิ่งอย่างนี้เพราะว่าขาดการทําบุญกุศล ขาดการทํากุศลของเรา เราก็พยายามสร้างบุญกุศลของเรา พอสร้างบุญกุศลของเรา ทุกคนจะน้อยเนื้อตํ่าใจ “เราก็ทําบุญทุกวัน ตักบาตรทุกวัน ทําไมชีวิตนี้มีความทุกข์อย่างนี้”...ทุกข์มันเป็นอริยสัจไง

ทุกข์ เห็นไหม ดูสิ ทุกข์นี่ทุกคนก็มี ทุกคนมีลมหายใจไหม? มี มีลมหายใจเข้า มันต้องสูดลมหายใจไหม? ต้องสูด สูดลมหายใจเหนื่อยไหม? ต้องเหนื่อย นี่ต้องตั้งใจ ต้องต่างๆ ทีนี้มันเป็นสัญชาตญาณไง เห็นไหม สัญชาตญาณของมนุษย์ มนุษย์เราเวลาเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา มันก็หาทางรักษาเพื่อความหายเจ็บไข้ได้ป่วย เวลาเรานั่งนานก็ขบก็เมื่อย มันก็เปลี่ยนท่าเปลี่ยนทาง มันก็เป็นสัญชาตญาณ เป็นความเคยชินไป มันก็เลยเห็นว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องธรรมดา สูดลมหายใจมันก็เหนื่อยนะ มันก็เรื่องธรรมดา สิ่งที่ว่าชีวิตนี้เป็นทุกข์ๆ มันเป็นทุกข์หยาบทุกข์ละเอียด มันมีทุกข์ของมันอยู่อย่างนั้นแหละ แต่ใครไปยึดมั่นไม่ยึดมั่นล่ะ

เห็นไหม คนที่ขยันหมั่นเพียรนะ เขาบอกว่า “มาบวชพระ บวชพระแล้วเป็นคนขี้เกียจ ไม่ทํามาหากิน ไม่ทําสิ่งใดเลย” นี่เวลาเขาคิดของเขานะ เขามองของเขาว่าเขาเป็นคนขยันหมั่นเพียรนะ ดีกว่าพระอีก พระนี่วันๆ ไม่เห็นทําอะไรเลย เขาเหนื่อยสายตัวแทบขาด นี่เขาภูมิใจนะ เขาภูมิใจว่าเขาเป็นคนขยันหมั่นเพียร แต่เขาไม่รู้หรอกว่าพระนะ พระปฏิบัติ เวลาครูบาอาจารย์ของเราเดินจงกรมทั้งวันทั้งคืน ๒๔ ชั่วโมง ตั้งสติตลอดเวลาเพื่อรักษาใจของตัวเองไว้ เขาไม่เข้าใจหรอกว่างานของพระมันลําบากลําบนขนาดไหน กว่าจะเป็นผู้ประเสริฐขึ้นมาได้

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปแสวงหากับเจ้าลัทธิต่างๆ ๖ ปีน่ะ ทุกข์ยากขนาดไหน เวลาทรมานตนนะ ว่ากิเลสมันอยู่ที่เราใช่ไหม กิเลสมันอยู่ที่เราก็ทรมานตน ไปนอนบนตะปูนะ ปัจจุบันนี้ในอินเดียยังมีอยู่นะ ที่เขาประพฤติวัตรเป็นสัตว์ ประพฤติต่างๆ พวกโยคี พวกฤๅษีชีไพรที่เขาทํากันอยู่ ยังมีอยู่นะ ความเชื่ออย่างนี้ยังมีอยู่ แต่สมัยนั้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไปศึกษากับเขา ๖ ปีนะ ทรมานตัวเอง ทรมานทุกอย่างเลย เพราะกิเลสอยู่กับเรา จะฆ่ากิเลส จะย่าง จะเผา จะทําลายกิเลสนะ ทุกข์ยากขนาดนั้นน่ะ

แล้วเวลาเราบวชพระขึ้นมา บวชพระขึ้นมาแล้วเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย่อยไว้ให้เราเรียบร้อยหมดแล้วล่ะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ มาจนหมดหนทางแล้วล่ะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมารื้อค้นในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง เวลามารื้อค้นในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสําเร็จเป็นพระอรหันต์ เป็นศาสดา เป็นครูสอนตั้งแต่เทวดา อินทร์ พรหมลงมา แล้ววางธรรมและวินัยนี้ไว้ให้เรา ย่อยไว้ให้เราเรียบร้อยแล้ว เราจะมีปัญญาไหม

เรามาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช่ไหม เราก็เชื่อ เชื่อมรรคผลนิพพาน แล้วจริงๆ แล้วมันเชื่อไหมล่ะ แล้วจริงๆ แล้วมันสงสัยมรรคผลนิพพานไหม? มันก็สงสัย เห็นไหม มันสงสัยเพราะอะไรล่ะ? มันสงสัยเพราะว่าเรามีอวิชชา มีกิเลส มีพญามารอยู่ในใจ ถ้าเรามีกิเลสมีพญามารอยู่ในใจ นี่มาร มารมันไม่ยอมให้ใครพ้นจากมือมันไปหรอก

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมานะ “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้าอีกแล้ว เจ้าจะเกิดบนหัวใจของเราไม่ได้อีกเลย”

มารนี่ไม่มีอยู่ในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เห็นไหม นั่นแหละมี ยังมีมารอยู่ ขนาดเป็นโพธิสัตว์ สร้างบุญญาธิการมาขนาดไหนก็มีมารอยู่ทั้งนั้นแหละ เพราะอะไร เพราะมารนั่นแหละ มารมันอยู่กับจิต เพราะมารนั่นแหละทําให้เกิดให้ตาย ถ้าไม่มีมาร ไม่มีอวิชชา เราจะเกิดจะตายไหม

ในเมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เกิดมาจากนางสิริมหามายา มันก็ต้องมีอวิชชาเป็นธรรมดา มารก็คุมอยู่ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้หักเรือนยอดของมัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทําลายมันไปแล้ว แล้วทําลายมันแล้ว ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงเอาประสบการณ์อันนั้นวางธรรมวินัยนี้ไว้ให้เราศึกษาไง

พอเราไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เราศึกษามาใช่ไหม เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีอํานาจวาสนา เราจะมีหูตาที่สว่างไสว เราไม่ใช่ไม่มีหูมีตา หลับใหลไปกับทางโลกเขา ดูสิ ชาวโลกเขาปฏิญาณตนว่าเป็นชาวพุทธๆ นี่ชาวพุทธเขาทําอะไรกันล่ะ ชาวพุทธเหนื่อยสายตัวแทบขาด ชาวพุทธพยายามแสวงหา

นั่นเขาเป็นชาวพุทธของเขา นั่นเป็นพุทธเพราะเขามีศาสนา เขานับถือศาสนาพุทธ เราก็นับถือศาสนาพุทธเหมือนกัน แต่เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาศึกษาไปแล้วนะ ถ้าใครศึกษาไปแล้วมันจะซึ้งมาก ซึ้งมากเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้มาที่อารมณ์ความรู้สึกของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในพระไตรปิฎกนี่ชี้เข้ามาในความรู้สึกนึกคิดของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้ถึงการปลดเปลื้องทุกข์ของเรา

ทีนี้เราไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราว่าเราเข้าใจ เราเข้าใจธรรมะ เวลาเราปฏิบัติกัน ว่าเราปฏิบัติธรรมะๆ ไง นี่ธรรมทับจิต ธรรมทับจิตเพราะเอาธรรมมา แล้วธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทับลงไปบนจิต พอทับไปบนจิต เลยไม่รู้อะไรเลย จิตมันเลยไม่รับรู้อะไรเลย แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาสนทนาธรรมกันนี่ปากเปียกปากแฉะ อธิบายธรรมะนี้ได้เต็มที่เลย แต่ถามหัวใจว่ามีธรรมจริงอยู่ในหัวใจไหม “อืม! ก็สงสัยนะ อืม! ก็ลังเลนะ”

เวลาทุกข์ไหม? ทุกข์ ทุกข์แน่นอน ทุกข์ที่ไหน? ทุกข์ที่ว่าตายแล้วจะไปไหน

ไม่เห็นตัวจิตของเราจริงๆ เราไม่รู้หรอกว่าเราจะไปไหน ทั้งๆ ที่เกิดมานั่งอยู่นี่ พ่อแม่ตั้งชื่อให้ เรามีชื่อมีเสียงนะ พอเราบรรลุนิติภาวะ เราแสวงหาทรัพย์สมบัติของเรามา เราจดทะเบียนไว้ สมบัติของเรามหาศาลเลย ว่าสรรพสิ่งนี้เป็นของเราๆ แล้วของเรานี่เป็นของใครล่ะ แล้วเวลาเราตายไปนะ เราไม่พลัดพรากจากเขา เขาก็ต้องพลัดพรากจากเราแน่นอน สมบัติของเรา เห็นไหม ถ้าเราใช้สอยทุกวันไป เราก็ใช้สอยของเราไป ถ้าเราตายไป สมบัติมันก็กองอยู่นี่ มันเป็นของเราจริงหรือ

เราหาสิ่งใดๆ มา จดทะเบียนแล้วเป็นของเราหมดเลย สรรพสิ่งนี้เป็นของเราหมดเลย แล้วเป็นของเรานี่มันก็เป็นชั่วคราว เป็นที่ความตระหนี่ถี่เหนียวมันยังยึดว่าเป็นของมัน แต่ถ้าจิตใจของเราเป็นธรรม เห็นไหม เราเสียสละ เราทําสิ่งใดเพื่อประโยชน์กับเรา เราจ่ายออกไปแล้ว นี่ไม่ใช่เป็นของเราแล้ว เราได้ทําคุณประโยชน์ให้กับใจนี้ เราได้สร้างบุญกุศลให้กับใจนี้ เราเสียสละวัตถุสิ่งต่างๆ ไป แต่ได้บุญกุศลขึ้นมา ได้ความรับรู้ขึ้นมาจากใจของเรา ใจมันรับรู้ขึ้นมา เห็นไหม นี่ทําบ่อยครั้งเข้าๆ ความตระหนี่ถี่เหนียวมันจะเบาบางลง พอเบาบางลงแล้วทําอย่างไรต่อไปล่ะ

เพราะเราเป็นชาวพุทธ เราเป็นชาวพุทธ เราอยากจะพ้นจากทุกข์ อยากจะพ้นจากทุกข์นี่ต้องปฏิบัติธรรมถึงจะพ้นจากทุกข์ การบําเพ็ญเพียรภาวนา ตบะธรรมแผดเผากิเลสอวิชชาในหัวใจเราให้สูญสิ้นไป ถ้าสูญสิ้นไป ทําอย่างไรให้มันสูญสิ้นไปล่ะ

ฉะนั้น เรามีความเชื่อมีความศรัทธา เราเป็นลูกศิษย์ของครูบาอาจารย์ เราเป็นลูกศิษย์วัดป่า พระป่าเขาสอน เห็นไหม สอนให้ทําความสงบของใจ ทําความสงบของใจก่อน ถ้าใจมันสงบขึ้นมา เพราะใจมันสงบระงับขึ้นมา มันก็จะเป็นอิสระ มันก็จะมีความสุขความสงบพออยู่พอกิน แต่ถ้ามันเกิดวิปัสสนาญาณขึ้นมา มันจะชําระล้างกิเลสของเราไป ถ้าวิปัสสนาญาณมันทําลายล้าง ชําระกิเลส ฆ่ากิเลสแบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่หักเรือนยอดของมาร หักเรือนยอดของมาร หักเรือนยอดคือตัวพญามาร คือตัวอวิชชา แล้วลูกหลานของมันล่ะ

ลูกหลานของมัน นี่ลูกเต้าเหล่ากอของกิเลสมันอยู่ในหัวใจเราเต็มไปหมดเลย หยิบจับไปตรงไหนเป็นกิเลสไปหมดเลย จิตของเรานี่อวิชชามันครอบงําตั้งแต่ฐีติจิตออกมา แล้วความรู้สึกนึกคิดออกมา มันคิดออกมาจากอวิชชา คิดออกมา มันเป็นเรื่องของมารหมดเลย เอามาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เอากิเลสมาศึกษา เอากิเลสมาจํา ใครจําได้เก่ง ใครจําได้แม่น คนไหนจําได้ดี จะจบ ๙ ประโยคตั้งแต่เป็นสามเณร สามเณรเรียนจบ ๙ ประโยคตั้งแต่ยังอายุไม่ถึง ๒๐ เห็นไหม นี่เวลาคนที่เขาเรียนขึ้นมา เรียนซํ้าเรียนซาก สอบแล้วตก ตกแล้วสอบ สอบแล้วสอบยํ้าอยู่อย่างนั้นแหละ มันไม่ผ่านสักที นี่ก็ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เชาวน์ปัญญา

แต่ถ้าเขาศึกษาด้วยเชาวน์ปัญญา เขาศึกษามา ๙ ประโยค ๑๐ ประโยคออกมาแล้ว แล้วทําอย่างไรต่อไปล่ะ “มันมีจริงหรือ ปัญญาก็มากมายขนาดนี้ จบหมดทุกอย่าง ในพระไตรปิฎกเข้าใจหมดเลย” นี่ธรรมทับจิต ธรรมมันทับนะ ทับหมดเลย ทับเพราะอะไร ทับด้วยความสงสัยไง ทับด้วยว่า “มันมีจริง มรรคผลมันมีจริงหรือ มรรคผลมันมีหรือ มันหมดกาลหมดสมัยหรือยัง” แต่ธรรมรู้หมดนะ เพราะในพระไตรปิฎกที่ศึกษามา ๙ ประโยค มันบอกอยู่แล้ว นิพพานทําอย่างไรถึงจะนิพพาน นี่บอกหมด บอกวิธีการหมดเลย แต่ทําไม่ได้ ทําไม่เป็น นี่ธรรมทับจิต

แล้วเรามาศึกษาของเรา เห็นไหม เรามาศึกษา เรามาประพฤติปฏิบัติของเรา เราจะมาปฏิบัติธรรมบําเพ็ญเพียรของเราเพื่อชําระล้างกิเลสของเรา เวลาเรามากําหนดพุทโธ พุทโธตามที่ครูบาอาจารย์เราสอน บอกทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันไม่สงบขึ้นมา เวลาศึกษาธรรมขึ้นมามันมีโลกียปัญญา มันเป็นปัญญาโลก มันเป็นสุตมยปัญญา ปัญญาอย่างนี้ การศึกษามา ศึกษามาเพื่อความเข้าใจในศาสนา เป็นแผนที่เครื่องดําเนิน แล้วเราต้องประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เรามีแผนที่ดําเนินแล้วเราจะเดินตามแผนที่นั้นเข้าไปสู่ใจของเรา ถ้าเข้าไปสู่ใจของเรา เราจะไปตรวจสอบใจของเรา เราจะทํา

นี่ปฏิสนธิวิญญาณ ปฏิสนธิวิญญาณ วิญญาณอันละเอียดที่ปฏิสนธิเกิดในไข่ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ สิ่งที่มันเกิดมา กําเนิด ๔ นี่ แล้วตอนนี้มันมาอุบัติในไข่ในครรภ์ของมารดา เกิดมาเป็นเรามานั่งกันอยู่นี่ พอนั่งอยู่นี่ เราก็มีจิต เห็นไหม เรามีจิต ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ มนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ พอมีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ สิ่งนี้ปฏิสนธิจิต เราไม่เห็นมัน เราจับต้องไม่ได้ นี่ตําราบอกไว้ ตําราบอกไว้หมดแหละ เขียนไว้หมดแหละ “อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ เห็นไหม นี่ปัจจยาการ อารมณ์ความรู้สึกมันจะต่อเนื่องกันไปอย่างนั้น ต่อเนื่องอย่างนั้น”...เอ๊! แล้วมันเป็นอย่างไรล่ะ

ถ้าคนเวลาปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม ปฏิบัติเพราะเราศึกษามา ศึกษามานี่ธรรมทับจิต เวลาปฏิบัติขึ้นไป เขาว่าหินทับหญ้าๆ หินทับหญ้านะ เขาว่าทําสมาธิแล้วมันเป็นหินทับหญ้า แต่ถ้าธรรมทับจิตนี่มันไม่รู้อะไรเลย นี่คิดถึงธรรมะ ตรึกในธรรมได้หมดเลยนะ เข้าใจหมดเลย แต่ไปไหนไปไม่ถูก แผนที่มันก็ชี้แล้วนะ บอกให้ทวนกระแสเข้ามา ให้ทวนกระแสเข้ามา แผนที่ก็ชี้ให้ทวนกระแสเข้ามาสู่ใจนี่ แต่มันไปไม่เป็น มันไปไม่ได้ มันส่งออก เพราะอะไร เพราะความคิดมันส่งออก ถ้าไม่ตรึก ไม่คิด สังขารไม่ปรุงไม่แต่ง มันก็ว่าไม่มีปัญญา พอสังขารมันจะปรุงมันจะแต่ง จิตมันก็เข้าไปปรุงแต่ง

ขันธ์ ๕ เกิดจากจิต ความรู้สึกนึกคิดเกิดจากจิต สัญญาเกิดจากจิต พอเกิดจากจิต จิตมันคืออวิชชา พอมันส่งออกมา นี่ส่งออก พอมันส่งออก ส่งออกเป็นความรู้สึกนึกคิดไป มันก็เลยไม่เห็นตัวจิตสักที แต่รู้สึกธรรมะนะ ธรรมทับจิต เห็นไหม ธรรมทับจิต

แต่เวลาเรากําหนดพุทโธๆ เราปฏิบัติของเรา เราอยากปฏิบัติ เราอยากปฏิบัติตามความเป็นจริง เพราะเราเชื่อมั่นในครูบาอาจารย์ของเรา ในเมื่อครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติมานะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านไปรื้อค้นกับเจ้าลัทธิต่างๆ รื้อค้นด้วยความมุ่งมั่นนะ ความมุ่งมั่น เพราะตอนไปเที่ยวสวน เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย ยมทูตมาแสดงให้เห็น มันสะเทือนใจมากนะ

“เราก็ต้องเป็นแบบนี้หรือ” เห็นไหม เวลาผู้สร้างบารมีเต็มมาแล้วนะ “เราก็ต้องเป็นแบบนี้หรือ เราก็ต้องตายเหมือนเขาหรือ” นี่เราก็ต้องตาย ถ้าเราต้องตาย มันสะเทือนใจมาก พอสะเทือนใจมาก มันต้องมีฝั่งตรงข้ามที่ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ในเมื่อมีการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย มันต้องมีฝั่งตรงข้ามไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย มันลุกโชนขึ้นมาในใจนะ มันคิดอยู่ตลอดเวลา จนจะหาทางออก ออกไปแสวงหาสิ่งที่ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ กันมา ก็ศึกษามาเพื่อความไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย เขาว่าเขาปฏิญาณตนเป็นพระอรหันต์ทั้งนั้นแหละ ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ เขาว่าเขารู้ เขาสอนให้สิ้นสุดแห่งทุกข์ได้ เขาสอนจนหมดกระบวนการของเขาแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไม่ใช่ เพราะว่ามันยังมีความรู้สึกนึกคิดอยู่ มันเกิดดับๆ ในใจอยู่ มันไม่จบหรอก

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแสวงหาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง ตั้งแต่อานาปานสติ นี่อานาปานสติ กําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก จิตมันสงบเข้ามา นี่จิตสงบเข้ามา มันไม่ส่งออก มันไม่รู้สึกนึกคิดสิ่งใด มันถึงสงบเข้ามา ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ เวลาครูบาอาจารย์ของเราปฏิบัตินะ ก็รื้อค้นอย่างนี้ รื้อค้นแล้วพยายามทําตัวเองให้ได้ ถ้าทําตัวเองให้ได้ เพราะท่านทําตัวเองได้แล้วท่านยังมีชีวิตอยู่ ท่านสอนเรา สอนเราบอกว่าให้ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้วนะ ถ้าใจมันสงบแล้วมันจะมีความสุข “สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี”

แต่ในปัจจุบันนี้จิตของเรามันฟุ้งซ่าน แล้วไม่ฟุ้งซ่านธรรมดาด้วยนะ จิตที่มันฟุ้งซ่านนี่มันมีอวิชชากระตุ้น มันมีอวิชชา มีมารน่ะ มาร เห็นไหม ปกติเวลานั่งเราก็ปวดเมื่อยเป็นธรรมดา คนเราเจ็บไข้ได้ป่วย เวลานั่งมันยิ่งปวดเมื่อยเป็น ๓ เท่า ๔ เท่านะ เพราะมันเจ็บไข้ได้ป่วยใช่ไหม นี่เวลาธรรมชาติของจิต คนเราเกิดมา ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด คือคนเราต้องแก่ชราครํ่าคร่า แล้วก็ต้องตายไปเป็นธรรมดา

นี่ไง เวลาเกิดมา คนเรามันก็มีพญามารครอบงําในหัวใจเราเป็นธรรมดา มันก็มีความทุกข์เป็นเรื่องธรรมดาอยู่แล้วแหละ ทีนี้มีความทุกข์เป็นธรรมดา มันยังมีมารมาแผดมาเผาอีก มันยังมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากมากระตุ้นอีก มันยังมีโทสะ มีโมหะ มีจริตนิสัยเข้ามาขับไสอีก มันมีแต่ทําให้กิเลสฟูไปหมดเลย แล้วศึกษาธรรมะแล้วบอกว่าสุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี แล้วมันจะสงบอย่างไรล่ะ มันจะสงบอย่างไร

นี่ก็ไปตรึกในธรรมะ พอตรึกในธรรม ตรึกในธรรมนะ เวลาตรึกในธรรมมันก็ เออ! จิตใจไปอยู่กับธรรมะ ถ้ามันไม่คิดเรื่องอื่น แต่นี่มันก็ฟุ้งซ่านของมันอยู่แล้ว มารมันก็ขับไส ทีนี้พอไปตรึกในธรรมะ คิดในธรรมะ ศึกษาธรรมะ เห็นไหม ธรรมะทับจิต ธรรมะทับจิตไง ตรึกในธรรมะ ตรึกในธรรมะนี้มันเป็นความคิดไหม? เป็น แล้วความคิดมาจากไหน มาจากจิตใช่ไหม? ใช่ แล้วมันก็ออกมาจากจิต นี่ออกมาจากจิต ตรึกธรรมะ ธรรมก็ทับจิตไง

แต่ถ้าครูบาอาจารย์สอนนะ บอกว่าให้กําหนดพุทโธๆ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบ พุทโธๆๆ นะ เวลาทําความสงบให้ใจมันสงบเข้ามา ถ้ามีความสงบ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ถ้ามันสงบได้ แต่ที่มันไม่สงบอยู่นี้เพราะอะไรล่ะ เวลามันไม่สงบ เห็นไหม มันไม่สงบ มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของคน

อํานาจวาสนานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดาของเรา เป็นครูเอกของเรา ท่านรู้ถึงว่าคนทําบุญทําบาปกันมาแต่ละคนไม่เหมือนกัน จิตนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะมา เห็นไหม เรามาเกิดเป็นพี่เป็นน้องกันในพ่อแม่เดียวกันนี่แหละ ทําไมนิสัยมันไม่เหมือนกัน เรามาเกิดเป็นหมู่เป็นคณะกัน เป็นเพื่อนรักกัน นี่รักกัน ถือนํ้าสาบานกันเลย แต่ทําไมจริตนิสัยมันไม่เหมือนกัน เห็นไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นถึงจิตที่เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนี้ สร้างบุญกุศล สร้างบุญสร้างบาปมาแตกต่างกัน ทีนี้การสร้างบุญสร้างบาปมาแตกต่างกัน จริตนิสัย ความรู้สึกนึกคิดของเขาถึงแตกต่างกัน ทีนี้ความรู้สึกนึกคิดแตกต่างกัน พระพุทธเจ้าถึงวางกรรมฐาน ๔๐ ห้องไง

การทําความสงบของใจ ความแตกต่างกัน ความชอบ จริตนิสัย หรือทําแล้วได้ประโยชน์และไม่ได้ประโยชน์ วิธีการเพื่อจะให้จิตนี้มีที่เกาะ มีคําบริกรรม มีปัญญาอบรมสมาธิเพื่อซักฟอกจิต ฟอกให้มันปล่อยวาง ฟอกจิตให้ปล่อยวางความรู้สึกนึกคิด ฟอกนะ เห็นไหม ฟอก พุทโธๆๆ นี่ความคิดไหม? มันก็เป็นความคิดนะ ไม่นึกพุทโธจะมีพุทโธไหม ไม่นึกพุทโธ นี่บอกว่า “ไม่ต้องพุทโธหรอก พุทโธมันมีความสําคัญขนาดไหน”

พุทโธนี่สะเทือน ๓ โลกธาตุ พุทโธนี่นะ จะสุขจะทุกข์ขนาดไหน ถ้ามีพุทโธนี่มีพระพุทธเจ้าเป็นที่พึ่ง มีพุทธานุสติ เราอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราอยู่กับศาสดาของเรา เอาศาสดารักษาปกป้องดูแลหัวใจของเรา นี่เป็นลูกมีพ่อมีแม่ ลูกมีพ่อมีแม่ ลูกกตัญญูกับพ่อแม่ ลูกคิดถึงพ่อแม่ นี่พ่อแม่ ในครอบครัวมีความสุขมาก ลูกเป็นคนดี พ่อแม่ก็ปลื้มใจ พ่อแม่ก็มีความสุข ลูกก็มีความสุข เห็นไหม เราคิดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทโธๆๆ นี่เราคิดถึงศาสดา เราเป็นชาวพุทธนับถือพุทธศาสนา แล้วเราระลึกถึงศาสดาของเรา นึกถึงศาสดาของเรา ไม่ได้นึกถึงสิ่งอื่นเลย ถ้าไม่นึกถึงสิ่งอื่นเลย จิตใจมันจะไปเที่ยวที่อื่นไหม มันจะเร่ร่อนไหม มันจะเที่ยวให้มารมาหลอกไหม

เด็ก เห็นไหม จิตใจเรามันเหมือนอนุบาล จิตใจ นี่สันตติ มันเกิดดับๆ มาตามธรรมชาติของมัน แล้วมันเร็ว แล้วมันก็คิดร้อยแปดพันเก้าไปเลย แล้วคนมีจริตนิสัยก็คิดตามแต่จริตนิสัยของตัว แล้วก็ยํ้าคิดยํ้าทําจนเป็นจริต จนเป็นนิสัย จนเป็นความเคยชินไป นี้เราบังคับ ใหม่ๆ ต้องบังคับเลยล่ะ บังคับให้อยู่กับพุทโธ บังคับให้อยู่กับพุทโธเลย ให้อยู่กับพ่อ อยู่กับแม่ อยู่กับศาสดาของเรา

ทําไมต้องพุทโธด้วยล่ะ? ก็พุทโธเพื่อแย่งกันไง พุทโธก็บังคับจิตไม่ให้ไปสู่โลก จะบังคับจิตเข้ามาสู่ธรรมไง จะบังคับจิตของเราให้มันแสดงตัวของมันเต็มที่ของมันไง ให้พลังงานสิ่งที่เคลื่อนที่ที่เร็วที่สุดให้มันหยุดนิ่งไง ถ้ามันหยุดนิ่ง หยุดนิ่งโดยที่ไม่ต้องไปคิดอย่างอื่นไง

มันอยู่ของมันไม่ได้ มันต้องคิด มันต้องมีความรู้สึกนึกคิดตลอดไป ทั้งๆ ที่คิดธรรมะนี่แหละ ตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันก็เป็นความคิดอันหนึ่งเหมือนกันนั่นแหละ แล้วคิดโดยเร่ร่อน คิดโดยที่ไม่มีสติปัญญา ธรรมมันเลยทับจิตไง

แต่ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา เห็นไหม เรามีสติมีกําลังของเรา บังคับ บังคับเลย ต้องพุทโธ! ต้องพุทโธ! ทําไมต้องพุทโธล่ะ? เดี๋ยวจะรู้กัน นี่บอกมาเลย ท้าทายมาเลย เดี๋ยวจะรู้กัน ทําไมต้องพุทโธล่ะ? พุทโธนะ พุทธานุสติ สิ่งนี้ดูเรานะ

เขาเจาะนํ้ามันกัน เขาต้องแสวงหานํ้ามัน ที่ไหนมีแหล่งนํ้ามัน เขาเจาะขึ้นมา พอเขาเจาะขึ้นมาได้ เขาจะดูดนํ้ามันขึ้นมา ดูดขึ้นมาเพื่อประโยชน์ของเขา เราก็หาจิตของเรา เราไม่เคยเจอจิตเราสักทีหนึ่ง ถ้าไม่เจอจิตสักทีหนึ่ง เราจะหาจิตของเรา ถ้าหาจิตของเรา ทั้งๆ ที่เราก็รู้ๆ อยู่นี่แหละ ของอยู่ซึ่งๆ หน้า แต่ไม่รู้จักกัน ของอยู่กับเรา แต่ไม่รู้จักกัน ไม่รู้จักกันนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้กําหนดพุทโธ พุทโธนี่แหละ พุทโธๆๆ พุทโธไป เห็นไหม นี่แสวงหานํ้ามัน แสวงหามันอยู่ที่ไหน มันอยู่ที่ไหน แสวงหานํ้ามัน

ถ้ามันแสวงหา นี่ไง เขาหานํ้ามัน เขาใช้คลื่นแม่เหล็ก เขาแสวงหาว่าที่ไหนมันมีนํ้ามัน แต่เดี๋ยวนี้เทคโนโลยีมันเจริญขึ้นมา มันใช้ดาวเทียมส่อง มันรู้หมด นี่ก็เหมือนกัน เราอยู่ที่ไหน จิตของเรา โลกทัศน์ โลกก็คือเรา มนุษย์เป็นสัตว์โลก นี่เราก็จะหาความดีของเรานะ พุทโธๆๆ ถ้ามันเริ่มพุทโธของมัน ถ้ามันเริ่มพุทโธๆ ถ้ามันมีสติ มันก็นึกพุทโธได้เต็มปากเต็มคํา เต็มปากเต็มคํา ถ้าเต็มปากเต็มคํา พลังงานก็อยู่ที่นี่

ถ้ามันพุทโธสักแต่ว่า เขาว่าต้องพุทโธนะ ก็นึกพุทโธ สักแต่ว่า นึกว่าเหมือนความคิดนอกๆ นี่ไง จิตมันก็เร่ร่อน นี่สักแต่ว่าทํา แต่ถ้าเขาบอก บังคับ ตั้งใจ เห็นไหม เต็มปากเต็มคํา พลังงานนั้นทั้งพลังงานนั้นก็อยู่กับพุทโธ นี่อยู่กับพุทโธ พุทโธนี้เป็นพุทธานุสตินะ แต่เวลาพุทโธๆๆ ถ้ามันละเอียดขึ้นมา นี่ตัวมันเอง ตัวมันเองเป็นพุทโธ มันนึกพุทโธไม่ได้

เวลาถ้าเราไม่บังคับ เราก็คิดพุทโธไม่ได้ใช่ไหม เพราะพุทโธมันจืดชืด พุทโธแล้วเครียด พุทโธแล้วไม่มีประโยชน์อะไรเลย นี่มันเป็นการยุแหย่ของมาร มารมันอยากอิสระ มันอยากจะทําตามความพอใจของมัน มันก็คิดประสามันนั่นแหละ แต่ถ้าเราพุทโธเลย พุทโธเลย แล้วพุทโธมันก็แบบว่าลูบๆ คลําๆ พุทโธสักแต่ว่า พุทโธสักแต่ว่าทํา มันก็มีช่องว่างที่ให้จิตมันหลบหลีกได้

แต่เราพุทโธเต็มปากเต็มคํา แล้วพยายามทําของเรา พุทโธเต็มปากเต็มคํา เห็นไหม สิ่งนี้มันไม่มีช่องว่างเป็นสิ่งใดเลย พุทโธๆๆ พุทธานุสติ แล้วมันก็จบที่นั่น พุทธานุสติเป็นคําบริกรรม จิตมันเกาะไว้ ถึงเวลาพุทโธๆ จนมัน...นี่นาโนนะ เราซ้อนๆ ซ้อนๆ จนมันตั้งมั่นขึ้นมา ถ้ามันตั้งมั่นขึ้นมา ขณิกสมาธิจะเกิดนะ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันเป็นไปได้เลยล่ะ แต่ถ้ามันเป็นไปได้ เห็นไหม คนเป็นไปได้ มันรู้มันเห็นของมัน

นี่ไง ถ้าทําความสงบของใจได้ ใจจะมีที่พึ่งที่อาศัย ทีนี้พอทําความสงบของใจได้ ใครทําความสงบของใจได้ด้วยสติสัมปชัญญะ มีสติพร้อม มันจะเห็นว่าจิตสงบเป็นแบบนี้ แต่เวลาทําแบบส้มหล่น เห็นไหม มันเป็นของมัน เป็นของมัน แต่มันเป็นอย่างไรล่ะ ทีนี้พอมันว่างๆ มันมีความสุขของมัน แล้วทําอย่างไรต่อไปล่ะ ทีนี้พออยากได้ขึ้นมา เห็นไหม พออยากได้ขึ้นมานี่พยายามของเรา ตั้งใจของเรา นี่ตัณหาซ้อนตัณหาแล้ว

เขาบอกว่า “ปฏิบัติโดยความอยากไม่ได้นะ เพราะมีความอยากปฏิบัติ มันเป็นกิเลสนะ กิเลสเป็นความอยากทั้งนั้นแหละ”...จิตใต้สํานึกของคนมันมีความอยากทุกคนแหละ เห็นไหม เวลาธรรมทับจิตนะ เวลาถ้าเรามีศรัทธาความเชื่อ เราก็ว่าเราอยากจะสิ้นสุดแห่งทุกข์ เราอยากจะเป็นพระอรหันต์ อยากจะนิพพานไป เราก็อยากของเราทั้งนั้นแหละ แต่เพราะเราศึกษาแล้วเรารู้ใช่ไหม เราก็มีความอยากของเรา ความอยากอย่างนี้นี่ตัณหาซ้อนตัณหา ตัณหาซ้อนตัณหาเพราะเราศึกษาแล้วเรารู้ไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราปฏิบัติของเรา จิตเราสงบ เรารู้ของเรา พอเรารู้ของเรา เราอยากได้อย่างนี้ อยากได้อย่างนี้ นี่ความอยากอย่างนี้มันเป็นตัณหาความทะยานอยาก แต่จิตใต้สํานึกของคนอยากดี นี่ฉันทะ ความพอใจ กามฉันทะ กามราคะ สิ่งที่เป็นกามราคะมันเป็นเรื่องโลกๆ เลยล่ะ แต่กามฉันทะ จิตมันมีของมันอยู่จิตใต้สํานึกนะ ถ้าจิตใต้สํานึก นี่ความวิริยะ ความอุตสาหะ ความเพียรของเรา มันมีความพอใจ มีกามฉันทะ มันมีความอยากลึกๆ อยู่ อย่างนี้เราแก้ไขไม่ได้ แต่ที่ว่าเราอยากได้อยากดี อย่างนี้ถ้ามันอยากได้อยากดี นี่ตัณหาซ้อนตัณหา นี่ทุกข์มากเลย

ทีนี้พอปฏิบัติไป ปฏิบัติไป มันไม่ได้ มันไม่ได้ต่างๆ นี่ธาตุขันธ์ทับจิต เวลาธาตุขันธ์ทับจิต เห็นไหม โดยธรรมของเรา เราทําของเราจับต้นชนปลายไม่ได้ ดูนักมวยเวลาขึ้นชกใหม่ๆ นะ นักมวยที่ฝึกหัดใหม่แล้วขึ้นชกใหม่ เขาจะเก้ๆ กังๆ ทั้งๆ ที่ฝึกมาดีนะ พอขึ้นไปชกนี่เขาตื่นเต้น ขึ้นไปชกแล้วคนเชียร์ เขาทําผิดทําถูก เขาทําไม่ได้ดั่งใจเลย

อันนี้ก็เหมือนกัน เวลาฝึกหัดใหม่ ผู้ฝึกหัดใหม่เป็นเรื่องธรรมดา มันก็เก้ๆ กังๆ เป็นเรื่องธรรมดา แต่ถ้ามันทําของมันได้ขึ้นมา เห็นไหม นี่เป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันรู้มันเห็นของมัน พอมันรู้มันเห็นของมัน มันอยากได้อย่างนี้ๆ เห็นไหม อยากได้อย่างนี้ นี่นักมวยที่ขึ้นชก นักมวยที่ฝึกหัดใหม่ขึ้นไปเก้ๆ กังๆ แล้วเขาทําอย่างใดเขาถึงจะไม่เก้ๆ กังๆ ล่ะ? เขาต้องมีความชํานาญของเขาใช่ไหม เขามีประสบการณ์ของเขา เขาทําของเขา เขาจะรู้ว่าประสบการณ์ของเขา เขาเจอคู่ต่อสู้แต่ละคนมันก็ไม่เหมือนกัน

ในการปฏิบัติของเราก็เหมือนกัน เวลาพุทโธๆ ของเรา ถ้าจิตมันสงบได้ จิตที่ดี กิเลสมันยังไม่ตื่นนอน กิเลสมันยังไม่รู้ทัน จิตใจมันก็สงบได้ แต่ถ้ากิเลสมันรู้เท่ารู้ทันนะว่าเราทําสิ่งใด กิเลสมันจะทําให้ความประพฤติปฏิบัติเรายากขึ้นมา ปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเป็นวัตถุนี่ไม่มีชีวิต เราจับไปวางไว้ไหน เราจะประกอบสิ่งใดให้เป็นเฟอร์นิเจอร์ เราจะประกอบสิ่งใดให้เป็นสิ่งที่เราพอใจ เราทําได้เลย เพราะมันไม่มีชีวิต มันไม่ต่อต้านเราหรอก มันมีแต่ฝีมือเราทําได้หรือไม่ได้เท่านั้นแหละ แต่ถ้าความรู้สึกมันมีมาร มันมีกิเลส มันปลิ้นปล้อน เร่ร่อน มันมีเล่ห์มีเหลี่ยม แล้วเราจะทําอย่างไรกับมันล่ะ

ถ้ามันไม่ตื่นนอนนะ ทําสิ่งใดนี่เราอยากปฏิบัติก็ได้ เราพุทโธก็ได้ ทําสิ่งใดมันได้กับเราไปหมดน่ะ แต่พอเห็นผลขึ้นมา มันจะต่อต้านนะ ทีนี้ทําไปนะ โอ้โฮ! มันทําไปแล้ว “นี่ก็ทํามาแล้ว ปฏิบัติมาแล้วก็ไม่เห็นได้อะไรเลย” นี่เวลามันตื่นนอนนะ มันบอกว่าปฏิบัติไปแล้วเดี๋ยวเจ็บไข้ได้ป่วย โอ๋ย! ร้อยแปดเลย อืม! เราก็เชื่อนะ

ตอนนี้มีอยู่คําหนึ่งที่เขาพูดกันมากเลย “ไม่มีอาจารย์ปฏิบัติไม่ได้นะ เดี๋ยวบ้า เดี๋ยวบ้านะ ไม่มีครูบาอาจารย์”

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเอาครูบาอาจารย์มาจากไหน ท่านก็พยายามฝึกฝนของท่าน หลวงปู่เสาร์ท่านฝึกฝนมากับใครล่ะ เราอยู่กับครูบาอาจารย์นี่แสนดีมากเลย ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ ท่านจะชี้นําเราได้ แล้วมันจะอยู่กันตลอดไปได้ไหม เราออกวิเวกบ้างอะไรบ้าง เราก็ต้องฝึกหัดของเราทั้งนั้นแหละ เราจะต้องสร้างเนื้อสร้างตัวขึ้นมาให้เราบรรลุนิติภาวะขึ้นมาให้ได้ เราจะโตขึ้นมาให้ได้ ถ้าเราโตขึ้นมาให้ได้ ถ้ากิเลสมันตื่นนอนขึ้นมา กิเลสมันต่อต้าน การต่อต้านขึ้นมา การปฏิบัติเรานี่ล้มลุกคลุกคลาน

นี่บอก “ทําไมต้องพุทโธ ทําไมต้องพุทโธ”...แม้แต่พุทโธนี่นะ จะเคลียร์พื้นที่การเป็นสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน มันยังแสนยาก แต่แสนยากขนาดไหนมันก็ไม่สุดวิสัยนักปฏิบัติเราใช่ไหม ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา ใจมันสงบมาได้ เราอยากได้อย่างนี้อีก พออยากได้อย่างนี้อีก เรารู้ว่าสิ่งนี้เป็นผล จิตสงบนี่เราเข้าใจว่าสมาธิเป็นผลที่เราเคยได้สัมผัส แต่ถ้าจะเข้าเป็นสมาธิอีก มันไปไม่ได้เพราะเหตุใดล่ะ

“ธาตุขันธ์ทับจิต ธาตุขันธ์ทับจิต” ขันธ์ๆๆ ขันธ์คือรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง เห็นไหม สัญญา สัญญาคือความจําได้หมายรู้ว่าจิตมันเคยสงบอย่างนั้น มันอยากได้อย่างนั้น นี่เวทนามีความสุขไง สุขเวทนา ทุกขเวทนา แต่สมาธิมันนิ่ง เวิ้งว้าง มีความสุข นี่เวลามันทุกข์ ทุกข์ เวลามันทําสมาธิไม่ได้ มันฟุ้งซ่าน อึดอัดขัดข้อง ทุกข์ไปหมดเลย เห็นไหม นี่ขันธ์ ขันธ์คือนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรมมันคิด มันแก่กล้า เพราะมารมันส่งเสริม นี่ธาตุขันธ์ทับจิต

ธาตุคือร่างกายของเรา กินอิ่มนอนอุ่น มันมีกําลังของมัน เราก็ผ่อนกันนะ นักปฏิบัติฉันแต่น้อย กรรมฐานเรานี่กินน้อย นอนน้อย ขยันหมั่นเพียรมาก ทําเพื่อประโยชน์กับเรา แล้วถ้าขยันหมั่นเพียรมากแล้วมันก็ยังไม่ได้ เห็นไหม เรากินน้อย นอนน้อย ขยันหมั่นเพียรแล้วมันก็ยังไม่ประสบความสําเร็จอีก เราต้องมีอุบาย มีอุบายวิธีการของเรา เราจะไม่ให้ธาตุขันธ์ทับจิต

ถ้าไม่ให้ธาตุขันธ์ทับจิต เวลาคนอดอาหาร คนผ่อนอาหารนะ มันจะเบา ตัวมันจะเบา เดินจงกรมตัวปลิวนะ หลวงตาว่าเดินจงกรมนี่ตัวปลิวเลยนะ เวลาฉันข้าวเข้าไปนี่อืดอาดเหมือนเรือเกลือเลย มันขยับขยายไม่ได้เลย แต่คนมันก็ต้องมีอาหาร ก็ต้องพยายามดูความสมดุล ดูความสมดุลว่าเราพอได้ขนาดไหน ทําไม่ให้ธาตุขันธ์ทับจิต

ถ้าไม่ให้ธาตุขันธ์ทับจิต เราศึกษาของเรา เราหาประสบการณ์ของเรา นี่ควบคุมได้ดูแลได้ เพื่อให้จิตของเรา ให้การปฏิบัตินี้ต่อเนื่อง ถ้าการปฏิบัติต่อเนื่องโดยสติสัมปชัญญะ เห็นไหม ถ้ามันสงบเข้ามา นี่จิตสงบเข้ามา จิตสงบเข้ามา มันจะมีความสุข พอจิตสงบเข้ามา เราก็ฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา เพราะจิตมันสงบ มันฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะเข้าสู่โลกุตตรปัญญา

ถ้าปัญญาเกิดขึ้นมาจากการวิปัสสนา ปัญญาเกิดขึ้นจากจิตสงบ คําว่า “จิตสงบ” เวลาจิตมันสงบ มันโล่ง เวลามันใช้ปัญญาไปแล้วมันจะลึกซึ้ง คิดเรื่องกายเหมือนกันนี่แหละ แต่ถ้าธรรมะทับจิตนะ เวลาคิดเรื่องกายเหมือนกัน เรื่องกายนะ เรื่องกายนี้ใครจะมีความชํานาญยิ่งกว่าทางการแพทย์เขา ทางการแพทย์ ตั้งแต่เรียนแพทย์ เขาก็เรียนจากอาจารย์ใหญ่ ซากศพนี่ผ่าแล้วผ่าอีก เขาก็ศึกษาจากตรงนั้น แล้วเขาจะคัดเด็กที่มีปัญญามาศึกษาทางการแพทย์ ศึกษามาทําไม? ศึกษามารักษาคนไข้ ศึกษามาเพื่อรักษาชีวิตของคน แต่เวลาเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษาเรื่องกาย ศึกษาเรื่องกายจากจิต ถ้าจิตมันสงบเข้ามาแล้วเห็นกาย มันไม่เหมือนกับทางการแพทย์ที่เขาศึกษาอาจารย์ใหญ่มา

เวลาเขาเป็นแพทย์ฝึกหัด เขาศึกษาจากคนไข้ เขาศึกษาจากสิ่งที่มีชีวิต เขาเรียนเฉพาะทางจนเขามีความชํานาญของเขา เขาเห็นจนเขามองเห็นภาพหมดเลย อย่างนั้นมันยังเป็นวิชาชีพ เห็นไหม นี่เป็นโลกๆ คําว่าโลกๆ ธรรมทับจิตๆ ถ้าแพทย์ที่เขาเป็นสัมมาทิฏฐิ เขาเป็นคนดี เขาจะทําเพื่อสังคม แพทย์ที่เขาเอาสิ่งนี้เป็นวิชาชีพของเขา เขาหาเงินหาทองนะ เขาหาเงินหาทอง เขาหาผลประโยชน์จากเรื่องความเจ็บไข้ได้ป่วยของมนุษย์ นี่มันก็อยู่ที่คุณธรรมในใจของแพทย์ แต่เวลาเราปฏิบัติขึ้นมามันอยู่ที่คุณธรรมของธรรมหรือของกิเลสล่ะ

ถ้ามันอยู่ที่คุณธรรมของกิเลส ดูกิเลสมันมีคุณธรรมด้วยหรือ? กิเลสมันเอาธรรมะไง เอาธรรมะมาอ้างอิง เห็นไหม นี่เป็นธรรมๆ ธรรมทับจิต ธรรมทับจิตหมายถึงว่า มันทับมา ก็อปปี้มาทับลงไปที่จิต แล้วจิตมันดิ้นรนอะไรไม่ได้เลย มันไม่มีความจริงขึ้นมาจากจิตนั้นเลย ถ้ามันไม่มีความจริงขึ้นมาจากจิตอันนั้น มีความรู้ขนาดไหน ดูสิ ทางการแพทย์ เขาเรียนจบแพทย์มา เขาไปทําวิชาชีพอื่นเยอะแยะไป เดี๋ยวนี้เขาจบแพทย์ แต่เขาไปทําธุรกิจ เขาไปทําการค้าต่างๆ เขาไม่เอาวิชาชีพมาใช้ เขาไปทําอาชีพอื่นเยอะแยะไปหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตใจมันมีสติสัมปชัญญะ เห็นไหม แล้วถ้ามันทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบเข้ามา มันลึกซึ้งเข้ามา มันจะเป็นธรรมขึ้นมา มันจะเป็นธรรมขึ้นมาจากจิต ถ้าจิตมันเป็นธรรมขึ้นมา มันจะเป็นธรรมขึ้นมาจากจิตใช่ไหม แต่นี่เอาธรรมะมาทับจิต เอาธรรมะมาทับจิต นี่มีทิฏฐิมานะอวดตัวว่ารู้ว่าแน่ อวดตัวว่าศึกษาธรรมมา มีธรรมในหัวใจ แต่ไม่มีความจริงขึ้นมาในหัวใจแม้แต่น้อยเลย

แต่ถ้าเป็นความจริงของมันขึ้นมาล่ะ ถ้ามันจะเป็นความจริงขึ้นมา เห็นไหม หลวงตาท่านจบมหามาเหมือนกัน เวลาท่านจบมหาแล้วท่านอยากจะประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านบอกเลยนะ จบมานี่ท่านเรียนของท่าน มหา ๓ ประโยค ๓ ประโยคนี่เป็นแผนที่เครื่องดําเนินที่ไปได้แล้ว แต่ท่านก็ยังสงสัยว่า แล้วนิพพานมีจริงหรือเปล่า นิพพานจะเป็นจริงหรือเปล่า ทั้งๆ ที่ศึกษานิพพานมานั่นแหละ ฉะนั้น ถ้ามีอาจารย์องค์ใด ถ้ามีครูบาอาจารย์องค์ใดชี้นําเราได้ บอกชี้ถึงทางเดินของจิตให้หมดความสงสัยได้ จะถืออาจารย์องค์นั้นเป็นอาจารย์ของเรา เป็นผู้ชี้นําเรา

ไปหาหลวงปู่มั่น เห็นไหม หลวงปู่มั่นบอกว่า “มหา มหามาหาอะไร มหามาหานิพพานใช่ไหม นิพพานไม่ได้อยู่ภูเขาเลากา นิพพานไม่อยู่ในสิ่งใดๆ หมดทั้งสิ้น นิพพานมันอยู่ที่ใจ”

ทีนี้นิพพานอยู่ที่ใจ คนชี้ถูกที่ แล้วชี้เป็นด้วย แล้วเรียนมาก็เรียนมาจบแล้วเหมือนกัน เรียนมาเหมือนกัน แต่ไม่มั่นใจว่ามันอยู่ตรงไหน นี่หลวงปู่มั่นท่านพูดไว้ เห็นไหม ไม่ให้ธรรมทับจิต ธรรมทับจิต ถ้าธรรมทับจิต เราต้องดิ้นออกมาจากธรรมก่อนแล้วค่อยมาปฏิบัตินะ

“มหา มหาเรียนมาเป็นถึงมหานะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาธุ! ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐ แต่เพราะกิเลส คุณวิเศษของกิเลสมันไปแย่งชิงธรรมอันนั้นมาว่าเป็นของเรา ถ้ากิเลสมันไปแย่งชิงว่าเป็นของเรา อวดรู้ ว่ารู้ อ้างว่ารู้ ว่าเข้าใจ เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา มันจะมาเตะมาถีบกัน คือมันจะมาขัดแย้งกับข้อเท็จจริงที่มันจะเกิดขึ้นตามความเป็นจริงที่ใจเราจะเป็น”

เพราะนั่นมันเป็นทฤษฎี นั่นเป็นสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมวินัยเป็นศาสดาของเรา ศาสดาของเรา มันเป็นสมบัติของศาสดา ศาสดาวางธรรมวินัยนี้ให้เราศึกษา ศึกษามาเพื่อประพฤติปฏิบัติ ไม่ได้ศึกษามาว่าเป็นของเรา ศึกษามาก็เป็นความจําอยู่แล้ว จํามาแล้วก็งง จํามาแล้วเดี๋ยวก็ลืม ลืมก็ทบทวน เดี๋ยวก็เปิดหนังสือ เปิดหนังสือ เปิดแล้วก็เป็นชื่อ เป็นชื่อมันก็ธรรมทับจิต เห็นไหม

“มหา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาธุ! เทิดไว้บนศีรษะ เทิดไว้บนศีรษะ”

เรามาศึกษากัน เราเป็นชาวพุทธ ถ้าไม่มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เราจะมีศาสนาพุทธมาให้เรานับถือหรือ ที่เรานับถือศาสนาพุทธ เรานับถือศาสนาพุทธเรา นี่ศาสดาของเราใช่ไหม สอนถึงการเกิดและการตายใช่ไหม ให้เราทําบุญกุศลอยู่นี่ นี่มีคุณมีบุญกุศลขนาดไหน เราจะไปดูถูกดูแคลนที่ไหน ไม่ใช่ดูถูกดูแคลนเลย แต่คุณวิเศษของกิเลสมันเอามาอ้างมาอิง คุณวิเศษของกิเลสมันจะมาทําร้ายเราใช่ไหม

ฉะนั้น หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า “สิ่งที่ศึกษามา เทิดไว้บนศีรษะนะ แล้วใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ มหา ให้ปฏิบัติไปก่อนนะ ถ้าปฏิบัติไป ถ้าความจริงมันเกิดขึ้นกับใจของเรา”

นี่พอธรรมมันเกิดขึ้นกับใจของเรา สิ่งที่เราศึกษามา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่เราใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจไว้นั่นน่ะ มันจะออกมาเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน เห็นไหม ไม่ให้ธรรมมาทับจิตก่อนไง ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาธุ! แล้วใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจไว้ด้วย อย่าให้มันออกมาเทียบมาเคียง มาให้คะแนนตัวเอง มาเป็นประเด็นให้ตัวเองสงสัย มาเป็นประเด็นให้ตัวเองล้มลุกคลุกคลาน ไม่ให้ธรรมทับจิตไง ให้จิตมันเป็นธรรมขึ้นมา พอจิตเป็นธรรมขึ้นมา เห็นไหม

ธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ ทับจิต เราก็ปฏิบัติกันล้มลุกคลุกคลาน ถ้าธรรมทับจิตนะ มันเป็นการโอ้การอวดอยู่ในหัวใจนั่นล่ะ “ฉันเรียนมา ฉันรู้ ฉันมีความเข้าใจ”...แล้วตัวเองล่ะ ธรรมะมันทับ ดิ้นๆๆ ไม่หลุดเลย ธรรมะมันทับแบนแต๊ดแต๋อยู่ใต้ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย

แต่ถ้าเราปฏิบัติของเรานะ สาธุ! ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเครื่องหมายชี้ทาง พอชี้ทาง ทางที่จะเกิดขึ้นจะเกิดขึ้นจากเรา ถ้าเกิดขึ้นจากเรา ทางมันอยู่ที่ไหนน่ะ มรรคเอก นี่ทางอันเอก มัคโคทางอันเอก เห็นไหม เราจะทําทางของเรา

เวลาเราปฏิบัติกัน การศึกษาของเรา เขาบอกว่ามรรค ๘ สัมมาอาชีวะ เราก็เลี้ยงชีพชอบ ทําชอบ นั่นมันเป็นการเลี้ยงชีพ เป็นการเลี้ยงชีพทางฆราวาส แต่เวลาเราจะปฏิบัติของเรา การเลี้ยงชีพ เห็นไหม จิตมันคิดอะไร? จิตมันคิดแต่ความโลภ ความโกรธ ความหลง นี่มันเลี้ยงชีพผิด ถ้าจิตมันคิดเสียสละ จิตมันคิดอยากมีคุณธรรม จิตมันมีสติสัมปชัญญะยับยั้งมัน เห็นไหม นี่สัมมาอาชีวะ

ถ้าเราเลี้ยงชีพได้ถูก ความคิดที่ดี ศรัทธาความมั่นคงในใจ มันพอใจจะทํา ถ้ามันทําของมันขึ้นมา มันทําด้วยความสดชื่น ชื่นบาน ความชื่นบาน ปฏิบัติด้วยความชื่นบาน ไม่ได้ปฏิบัติด้วยความคอตกนะ เวลาปฏิบัติด้วยความคอตกเลย ทุกข์อีกแล้ว จนเบื่อหน่ายไม่อยากเข้าทางจงกรม จนเบื่อหน่าย

นี่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติอยู่ ท่านก็ค้นคว้าของท่าน ท่านทําของท่าน ท่านเห็นนะ เวลาจิตเสื่อม เวลาจิตมันดีจิตมันเสื่อม ความเศร้าหมองความผ่องใสในใจ ท่านรู้ของท่าน แล้วในวงกรรมฐานของเรา เรื่องอย่างนี้มันมี เห็นไหม เวลาจิตมันเสื่อม เสื่อมเพราะเหตุใด? เสื่อมเพราะเรารักษาไม่ถูก รักษาไม่เป็น แต่ถ้าจิตมันเสื่อมแล้วเจริญล่ะ มันเจริญขึ้นมา เห็นไหม นี่ไม่ให้ธาตุขันธ์ทับจิต มันต้องดูแลรักษาขนาดนั้น

ถ้าดูแลรักษา สิ่งที่รักษายากที่สุดคือรักษาใจ เพชรนิลจินดาเวลาไปเก็บไว้ในตู้นิรภัย เขาใส่กุญแจก็จบแล้ว แต่ถ้าของเราล่ะ เดี๋ยวมันแฉลบ เดี๋ยวมันเร่ร่อน เดี๋ยวดี เดี๋ยวร้าย รักษายากนัก เวลาดีก็ดีสุดๆ เลย เวลามันร้ายนะ มันทําลายแม้แต่ตัวเองได้เลยล่ะ แล้วรักษาอย่างไร? ตั้งสติไว้ ให้กําหนดพุทโธไว้ ถ้ามันพุทโธไม่ได้ เรามีความรู้สึกนึกคิดมาก เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ มันคิดสิ่งใด ตามมันไป พอตามมันไป เวลามันปล่อยวางขึ้นมา ปล่อยวางแป๊บ เดี๋ยวก็คิดอีก ใหม่ๆ ถ้าเราชํานาญขึ้นๆ มันจะมีหลักของมันแล้ว ถ้ามีหลักของมันปั๊บ ปัญญาอบรมสมาธิมันก็ได้ พอปัญญาอบรมสมาธินะ เวลาปัญญาอบรมสมาธิมันเป็นสมาธิขึ้นมา เดี๋ยวมันก็ออกไปคิดอีก เราก็ใช้สติตามไป มันก็ทําบ่อยครั้งเข้าๆ มีความชํานาญมากขึ้นๆ ชํานาญมากขึ้นจนจิตมันสงบ

จิตสงบ มันเห็นของมันนะ เวลามันเสวยอารมณ์ เราเห็นเลยล่ะ พอเราเห็นสิ่งที่มันเสวยอารมณ์ เพราะจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ถ้ามันเห็นนะ เวลาทางการแพทย์ เห็นไหม เขาเห็นกาย เขาฝึกกาย นี่แพทย์ฝึกหัดเขาก็ฝึกขึ้นมา ผู้ที่ชํานาญการแล้วก็ผ่าตัดสมอง ผ่าตัดเปลี่ยนหัวใจ ต่อเส้นเลือดต่างๆ เขามีความชํานาญของเขา เขาทําของเขาจนมีความชํานาญ

ในการปฏิบัติของเราก็เหมือนกัน ถ้าในการปฏิบัติของเรา เห็นไหม ถ้าจิตมันสงบแล้ว เวลามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นจากจิต พอเห็นจากจิตขึ้นมานะ เห็นเป็นนิมิต ถ้าเห็นเป็นนิมิต ถ้าจิตเราสงบ จิตมีกําลัง เห็นไหม นิมิตนั้น นี่เห็นกาย กายจะตั้งอยู่ ถ้ากําลังเราไม่พอ มันแว็บๆ แว็บๆ มันเร็วขึ้นมา มันเห็นผ่านๆ เห็นผ่านๆ แม้แต่จิตเราไม่มีกําลัง เวลาเห็นสิ่งใด มันเคลื่อนไป มันเคลื่อนที่ กําลังมันไม่พอ

ถ้ากําลังไม่พอนะ ดูสิ เราจะผ่าตัดคนที่ไม่ได้วางยาสลบได้ไหม เราจะผ่าตัดคนไข้ คนไข้ต้องวางยาสลบใช่ไหม พอวางยาสลบ เขาจะผ่าตัดสมองผ่าตัดสิ่งใด เขาผ่าตัดของเขาได้ทั้งนั้นแหละ เพราะคนไข้โดนวางยาสลบอยู่ คนไข้ไม่มีความรู้สึกอยู่ตอนนั้น เขาทําสิ่งใดก็ได้ แต่ถ้าคนไข้ที่ไม่ได้วางยาสลบ ลองผ่าไปสิ ดิ้นตายเลย แล้วเราผ่าไม่ได้หรอก มีแต่ความเสียหาย

จิตไม่สงบจริง จิตไม่มีหลักเกณฑ์จริง เวลาเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันเหมือนกับไม่ได้วางยาสลบ มันไม่ชัดไม่เจนของมัน ถ้าไม่ชัดไม่เจนของมัน เราต้องกลับมาทําพุทโธของเรา กลับมาทําพุทโธของเรา ถ้าพุทโธของเรามันชัดเจน พุทโธ กําลังมันพอขึ้นไป นี่เห็นภาพสิ่งใดนิ่ง ถ้านิ่ง เราพิจารณาของเราได้ พิจารณานี่มันจะเป็นไปของมันอย่างนั้น นี่พูดถึงความเป็นจริงนะ ความเป็นจริงของจิตที่มันรู้มันเห็นของมัน เห็นไหม

จิตมันจะเป็นธรรมขึ้นมา มันมีเหตุมีผลของมัน ถ้าจิตมันจะเป็นธรรมขึ้นมา ไม่ใช่ธรรมทับจิต ถ้าธรรมะทับจิต เพราะจิตมันมีกิเลส มีอวิชชา มันทับลงไป มันไม่มีสิ่งใด แล้วอย่างที่ว่าวางยาสลบๆ ถ้ามันทับไป เรารู้ตัวทั่วพร้อมนี่มันสลบเลยล่ะ เพราะมันไม่ก้าวหน้า แต่ถ้าเป็นความจริงของเรานะ พอจิตมันสงบแล้วมันฝึกหัดใช้ปัญญา ทั้งๆ ที่เวลาเราใช้ปัญญา ธรรมทับจิตๆ ถ้ามีสติปัญญานะ มันจะเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามีปัญญานะ เวลาพิจารณาของมันไป มันจะปล่อย พอปล่อย จิตมันจะปล่อยแล้วมันจะมีความสุขของมัน ถ้ามีความสุขของมัน เพราะอะไร เพราะเวลาปล่อยแล้ว แล้วทําอย่างไรต่อไปล่ะ ทั้งๆ ที่ธรรมทับจิต

เราศึกษามามาก เรารู้มามาก เวลามันปล่อยแล้วงงนะ ปฏิบัติไม่ได้ ธรรมทับจิตมันก็งง สงสัย เวลาถ้าทําขึ้นมา ส้มหล่น เพราะมีความรู้มาก ความรู้อันนี้มันเป็นสัญญาจําขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา แล้วถ้าพิจารณาของเราไป จิตมีวาสนานี่มันส้มหล่น มันเป็นไป พอเป็นไป มันฟลุก มันฟลุกเพราะอะไร เพราะจิตมันเป็นอย่างนั้นอยู่แล้ว คําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็อาการของใจนี้ทั้งนั้นแหละ

คําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ชี้เข้ามาที่การแก้กิเลสตั้งแต่ปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล นี่คําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะขึ้นต้นเป็นอย่างนี้ไปเลย

ตั้งแต่ปุถุชน ปุถุชน เห็นไหม ดูสิ ปุถุชนคนหนา พอคนหนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเทศน์อนุปุพพิกถาก่อน ให้เขามีศรัทธามีความเชื่อของเขา พอเขามีความเชื่อของเขา นี่พอเขามีความเชื่อของเขา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงเทศน์เรื่องอริยสัจ ถ้าจิตปุถุชน กัลยาณปุถุชน เพราะจิต เราทําจิตของเราสงบ เพราะจิตของเราเป็นปุถุชนคนหนา ทําความสงบได้ยาก

พอทําความสงบบ่อยครั้งเข้า นี่รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ถ้าเรามีสติปัญญา เราพิจารณาของเราแล้ว รูปก็ส่วนรูป เขารู้รูปดีรูปชั่ว เสียง นี่รูป รส กลิ่น เสียง มันก็เป็นธรรมชาติของมันอยู่อย่างนั้นแหละ มันมีแก่นสารของมันในตัวของมันเองอยู่อย่างนั้นแหละ แต่เราไปให้ค่ามันมากขึ้นหรือน้อยลง เราไปให้ค่ามันเอง นี่มันบูชา เห็นไหม รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

พอเรามีสติปัญญาขึ้นมา ปัญญาอบรมสมาธิ พิจารณารูป รส กลิ่น เสียง เวลามันเห็นโทษของมัน มันเห็นโทษมันก็ปล่อย ปล่อย พอปล่อยบ่อยครั้งเข้าๆ นี่รูป รส กลิ่น เสียง...อ๋อ! ที่มันฟุ้งมันซ่าน ที่มันทุกข์มันยากอยู่นี่ ก็รูป รส กลิ่น เสียงนั่นแหละมันมายุแหย่ มันมาเร่งเร้าให้จิตนี้คิดตามมันไป พอมีสติปัญญา เราก็เห็นโทษของมัน พอเห็นโทษบ่อยครั้งเข้าๆ ถึงที่สุดแล้วมันขาดนะ มันขาดเลยนะ รูป รส กลิ่น เสียงเก้อๆ เลย เพราะรักษาจิตไว้ด้วยปัญญา จิตมันจะเป็นสมาธิเลย รูป รส กลิ่น เสียงไม่สามารถเข้ามา จิตมันไม่รับรู้ เสียงมาก็ผ่าน รูปมาก็ผ่าน ทุกอย่างผ่านหมด มันดูแลจิตของมัน เห็นไหม นี่กัลยาณปุถุชน คือรักษาสมาธิได้ง่ายไง

พุทโธๆๆ นี่ก็เหมือนกัน พุทโธ เห็นไหม รูป รส กลิ่น เสียง พุทโธมันก็คิดร้อยแปดนี่แหละ มันไม่ยอมพุทโธ ไม่ยอมพุทโธ มันก็คิดของมันไป แต่มีสติปัญญา พุทโธๆๆ จนเห็นโทษของมัน ถ้าพุทโธ อยู่กับพุทโธ เราไม่ได้ใช้ความคิดเปรียบเทียบ มันอยู่กับพุทโธๆๆ ถ้ามันเป็นพุทโธเสียเอง ถ้ามันเป็นพุทโธเสียเอง มันไม่ออกรับรู้รูป รส กลิ่น เสียง เห็นไหม ถ้าไม่ออกรับรู้รูป รส กลิ่น เสียง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์อนุปุพพิกถาก็เพื่อให้จิตใจของคนควรแก่การงาน เวลาเราปฏิบัติของเราเพื่อจะให้ใจของเราเป็นธรรมๆ ขึ้นมา จิตของเราต้องมีหลักมีเกณฑ์ของเรา ถ้าจิตของเราไม่มีหลักมีเกณฑ์ จิตของเราอยู่ใต้พญามาร อยู่ใต้ความรู้สึกนึกคิด อยู่ใต้กิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันคิด ตรึกธรรมะก็ตรึกธรรมะโดยคุณวิเศษของกิเลสมัน ทําสิ่งใดนะ ฉันรู้ ฉันเห็น ฉันทํา ฉันได้ประโยชน์ ฉัน ฉันหมดเลย กิเลสเป็นเรา เราเป็นกิเลสไง สรรพสิ่งเป็นเรา เราเป็นสรรพสิ่งไปหมดเลยไง

แต่ถ้าจิตเราสงบเข้ามาแล้วมันไม่เป็นเราล่ะ นี่จิตเป็นจิต สมาธิเป็นสมาธิ พอจิตสงบเข้ามา สมาธิมันปล่อยอะไรล่ะ เพราะมารมันมายุแหย่ไม่ได้ มารมายุแหย่ไม่ได้ จิตมันก็ไม่เกาะในรูป รส กลิ่น เสียง มันก็ปล่อยตัวมันขึ้นมาเป็นสัมมาสมาธิ พอปล่อยมาเป็นสัมมาสมาธิ เห็นไหม ถ้าคนไม่มีอํานาจวาสนา มันเป็นสัมมาสมาธิมันก็ว่าสัมมาสมาธินี้เป็นนิพพาน เพราะสมาธิเป็นความว่าง ความว่าง นิพพานเป็นความว่าง มันก็ว่างของมัน เห็นไหม นี่ว่างอย่างนี้มันก็ว่างแบบหัวตอ มันว่างข้างนอก มันว่างจากจิตนี้ไม่ออกรับรู้รูป รส กลิ่น เสียง แต่ตัวมันว่างไหม? มันว่างจากความไม่ออกไปรับรู้รูป รส กลิ่น เสียง มันก็อยู่ของมัน เห็นไหม อยู่ของมันแล้วทําอย่างไรต่อ? พอเดี๋ยวมันจางลงมันก็ออกคิดอีก

เพราะธรรมชาติของมันเป็นอย่างนั้น นี่เวลามันเป็นสมาธิมันก็อยู่กับสมาธิ พอออกจากสมาธิ มันก็เป็นเหมือนเดิม รูป รส กลิ่น เสียง มันก็มีอํานาจเหนือจิตดวงนี้ นี่เสียงเขาเรียกใช้ก็วิ่งแล้ว เห็นรูปที่พอใจมันก็วิ่งหา ทุกอย่างมันไปหมดเลย เห็นไหม นี่มันว่างจากข้างนอกเข้ามา ถ้าว่างจากข้างนอกเข้ามา มันปล่อยรูป รส กลิ่น เสียงมา มันก็เป็นสัมมาสมาธิ พอสัมมาสมาธิ พอมันเห็นนะ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นี่ไง จิตจะเป็นธรรมขึ้นมานะ

จิตจะเป็นธรรม เป็นธรรมเพราะการฝึกหัด เป็นธรรมเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเรียนกับเจ้าลัทธิต่างๆ มา ๖ ปี ใครๆ ก็ว่าเป็นศาสดา ใครๆ ก็ว่าเป็นพระอรหันต์ สอนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาหมดแล้ว นี่ธรรมทับจิต ธรรมของคุณวิเศษของกิเลสนะ ไม่ใช่ธรรมแท้ๆ ด้วย แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ให้ทับ ไม่รับรู้ พอปฏิบัติถึงที่สุดแล้วไม่มีคุณธรรมจริง ท่านทิ้งหมดเลย แล้วท่านมาศึกษาของท่านเองจนเป็นธรรมขึ้นมาจากในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

พวกเราก็มาศึกษากัน แล้วก็มาทับในหัวใจเรา รู้เห็นไปหมดเลย อธิบายนิพพานได้ทุกเรื่องเลย นิพพานมันยังมีขอบมีเขต ยังมีสุขาวดีบนนิพพานอีก นิพพานยังมีหลายชั้นหลายตอน อธิบายนิพพานไปเป็นคุ้งเป็นแควเลย แต่มันทับจิตไว้ จิตไม่รู้เรื่อง

แต่ถ้าเราปฏิบัติตามกรรมฐานของเรา เห็นไหม เวลาจิตสงบแล้ว ถ้าจิตคนมีอํานาจวาสนานะ มันจะเกิดขึ้นทันที จิตสงบ นํ้าใสจะเห็นตัวปลา จิตสงบแล้วจะเห็นฉลาม เห็นมาร เห็นต่างๆ ที่มันเคยชักนําจิตนี้ให้หลงใหลได้ปลื้มไปกับมัน ถ้าเราเห็นของเรา เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เพราะมันเห็น เห็นนั่นแหละคือเห็นกิเลส ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันสะเทือนหัวใจไง สะเทือนหัวใจเพราะมันสะเทือนกิเลส ถ้ามันพิจารณาของมัน เห็นไหม นี่โสดาปัตติมรรค มัคโคทางอันเอก โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติมรรคเพราะเหตุใด โสดาปัตติมรรคเพราะจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

แต่ถ้าธรรมทับจิตนะ มันก็คิดถึงเรื่องกาย เรื่องเวทนา เรื่องจิต เรื่องธรรมเหมือนกัน แต่เหมือนกันโดยดิบๆ เหมือนกัน เห็นไหม ดูสิ เวทนาคืออะไร? ก็สุขกับทุกข์ไง แล้วสุขกับทุกข์ไหมล่ะ กาย ก็เห็นกันอยู่นี่ไง นี่กาย เวทนา จิต จิต ก็เดี๋ยวคิดดีคิดชั่วไง อ้าว! ธรรมะ ธรรมะมันคิดให้ปล่อยวางก็ปล่อยวางไง เห็นไหม ธรรมะมาทับไม่เห็นตัวมัน

แต่ถ้าจิตมันเป็นอิสระ มันเป็นสัมมาสมาธินะ มันก็มีความสุขอยู่แล้ว แล้วถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง อู้ฮู! มันขนพอง มันสะเทือนกิเลส พอมันสะเทือนกิเลส พอมันเห็น ถ้าจิตมันมีหลักมีเกณฑ์ มันพิจารณาของมันได้ มันแยกแยะของมันนะ แยกแยะ นี่ไง มรรค มรรคสามัคคี มรรคมันเริ่มออก เห็นไหม งานชอบ เพียรชอบ

มันมีงานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ นี่ความชอบธรรมในการประพฤติปฏิบัติ พอมันชอบธรรมในการประพฤติปฏิบัติ สิ่งที่ว่านักมวยใหม่ที่ออกเริ่มชกใหม่มันจะเก้อๆ เขินๆ ทําสิ่งใดก็ขาดตกบกพร่องไปหมด นักปฏิบัติใหม่ เวลาออกพิจารณา เวลาเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมใหม่ๆ พิจารณาแล้ว ถ้านักมวยขึ้นชกครั้งแรกแล้วชนะน็อก มันก็ภูมิใจ ได้รางวัลด้วย เราพิจารณาจิตครั้งแรก พิจารณาบ่อยๆ ถ้าจิตเรามันปล่อย เห็นไหม มันปล่อย มันก็พอใจมาก นี่ถ้าพิจารณาแล้วมันปล่อย มันปล่อย ตทังคปหาน มันปล่อยมาแล้วก็มีความสุขไง

ความสุขจากจิตที่สงบ พุทโธๆ นี่พุทธานุสติ ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันปล่อยเข้ามามันก็เป็นพื้นเป็นฐาน สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ฐานที่ตั้งแห่งการงานคือจิตสงบ จิตมีพื้นฐาน จิตมีพื้นฐาน จิตก็ฝึกหัดทํางาน จิตฝึกหัดวิปัสสนา วิปัสสนานี่ วิปัสสนาในสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิความเห็นผิด ทิฏฐิมานะในใจ ทิฏฐิมานะอยู่ที่จิตใต้สํานึก จิตใต้สํานึก เห็นไหม ที่ว่าจิตใต้สํานึกของคน เวรกรรมของคนสร้างมาไม่เหมือนกัน โทสจริต โมหจริต โลภจริต สิ่งที่เป็นจริตนิสัย ถ้าเป็นโทสะ เห็นสิ่งใดนี่มีแต่ไฟ ถ้าเป็นโลภะ ไม่ต้องใครมา นี่มันหลงไปแล้ว สิ่งที่มันหลง เวลามันพิจารณาไป มันจะรื้อจะถอนอวิชชา สิ่งที่เป็นพญามาร มารในหัวใจ สิ่งที่สังโยชน์ร้อยรัดจิตไว้ พิจารณาแก้ไข พิจารณาแยกแยะ มันบ่อยครั้งเข้า

คําว่า “แยกแยะ” พิจารณาซํ้าแล้วมันเป็นไตรลักษณ์ อะไรเป็นไตรลักษณ์? นี่เป็นไตรลักษณ์ พระไตรลักษณ์เชียวนะ นี่ลักษณะ ๓ ไตรลักษณญาณอยู่ในพระไตรปิฎก ศึกษามานี่ ลักษณะของไตรลักษณ์จะเป็นอย่างนั้นๆ แล้วเวลามันเกิดขึ้นนี่มันเร็วมากนะ พั่บๆๆ เลย ถ้ามันเร็วขึ้นมา แต่สติเราทันหมด มีสติมีปัญญา นี่เร็วขนาดไหน สติปัญญามันเร็วกว่า มันบริหารจัดการไป วิปัสสนานี่มันปล่อยวางไป แล้วมันปล่อยวางอย่างไร มันแยกแยะของมันอย่างไร

มันแยกแยะแล้วมันปล่อยวางของมัน ปล่อยวาง ความปล่อยวาง ปล่อยวางก็มีความสงบ ปล่อยวางเพราะจิตสงบนี้สงบจากวิปัสสนา เวลาจิตที่มันเป็นสมถะนะ พุทโธๆ ปัญญาอบรมสมาธิ เวลาปล่อยมานี่ว่างจากข้างนอก เห็นไหม ว่างจากข้างนอก ข้างในไม่ว่าง ข้างในนี่ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส นี่ตอของจิต

จิตที่มันเป็นกิเลสล้วนๆ แต่มันสงบระงับเข้ามาจากสามัญสํานึก มันก็เป็นสมถะ มันเป็นสัมมาสมาธิ แต่เวลาจิตมันออกเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นี้คือการเห็นกิเลส

การเห็นกิเลสนะ พอเราเห็นกาย มันขนพองสยองเกล้า มันสะเทือนกิเลส ถ้าเวทนาเป็นเรา เราเป็นเวทนาใช่ไหม เวทนามันก็เจ็บปวดอยู่นี่ พิจารณาเวทนา เวลามันปล่อยเวทนามันก็เป็นอิสระ พอเป็นอิสระ พอจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันจับเวทนา มันพิจารณาเวทนาอีก นี่จิต เห็นไหม จิต จิตจับเวทนา ถ้าจิตจับเวทนา มันพิจารณาเวทนาได้ แต่ถ้าเวทนาเป็นเรา ถ้าเวทนาเป็นเรานะ เวลานั่งใหม่ๆ เวลามันเจ็บปวด ยิ่งอยากให้หายยิ่งปวดมากเลย เพราะเวทนากับจิตมันเป็นอันเดียวกัน

แต่เราพิจารณาซํ้าพิจารณาซากจนมันปล่อยเวทนา ปล่อยวางเวทนา เวทนาสักแต่ว่าเวทนา จิตสักแต่ว่าจิต แล้วถ้าจิตมันออกจับเวทนา นี่จิตออกจับเวทนา มันพิจารณา เวทนามันคืออะไร เวทนามันตั้งอยู่บนอะไร เวทนามันมาจากไหน เวลาเราไม่เจ็บปวด เวทนามันไม่มี

เวทนามันก็เป็นนามธรรมไง ทีนี้เป็นนามธรรม ถ้าจิตมันจับเวทนาได้ มันก็เป็นวิปัสสนา แต่ถ้าเวทนาเป็นเรา มันก็เป็นสมถะ นี่เวลาพิจารณาเวทนาก็มีซับมีซ้อน เวทนานอก เวทนาใน เวทนามันยังมีลูกเวทนา หลานเวทนา ปู่เวทนา ย่าเวทนา เวทนานี่มีเวทนาที่เข้มข้น เวทนาที่เจือจาง วิปัสสนาไป มันจะมีรายละเอียดอีกมหาศาลเลย รายละเอียดอย่างนี้ไม่ต้องไปรู้ทั้งหมด เอาอย่างใดอย่างหนึ่งในปัจจุบัน ในปัจจุบัน ในเบื้องหน้าเรา สิ่งใดที่เราต้องพิจารณา สิ่งใดที่เกิดขึ้นมา จับสิ่งนั้นแล้วพิจารณาเลย ถ้าจิตมันมีหลักมีเกณฑ์นะ จับพิจารณา ถ้าจิตไม่มีหลักมีเกณฑ์...วาง

จิตไม่มีหลักมีเกณฑ์หมายความว่า จับสิ่งใดแล้วมันก็ไม่สะดวกไปสักอย่างเลย ทําอะไรก็อึดอัดขัดข้องไปหมดเลย ทําอะไรก็จะไม่ได้ผลอะไรสักอย่างเลย...วางไว้ แล้วทําความสงบของใจก่อน

คนเรานะ เวลาเหนื่อยยาก อ่อนเพลีย จะไปทําสิ่งใดนี่ทําได้ ทํางานนี่ทําได้ แต่งานนั้นมันก็ไม่เรียบร้อยหรอก แต่ถ้าจิตใจนะ เวลาสมาธิมันไม่พอ ไปทําสิ่งใดแล้วมันจับต้นชนปลายนี่ทําไม่ถูกเลย แล้วไม่มีอะไรได้ดั่งใจสักอย่างเลย แล้วถ้ากิเลสมันสวมเข้ามานะ คุณวิเศษของกิเลสมันสวมเข้ามานะ มันจะบอกเลยว่า “เห็นไหม ปฏิบัติมาขนาดนี้ ทุกข์ยากขนาดนี้ ยิ่งปฏิบัติไปข้างหน้ามันจะทุกข์ยากไปกว่านี้อีกนะ” นี่มันทําให้เราแหยงหมดเลย

แต่ถ้าเรามีอํานาจวาสนานะ ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ไม่มีใครอยู่คํ้าโลกหรอก ทุกชีวิตนี้ต้องพลัดพรากไป แล้วสิ่งที่เราทํามา เราทํามาเพื่อเสริมสร้างบารมีของเรา ปฏิบัติแล้ว ถ้ามันจะขนาดไหน เราก็ได้ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เกิดมาเป็นชาวพุทธ เห็นไหม ชาวพุทธเขาเป็นชาวพุทธกันที่ทะเบียนบ้าน เขาไม่เคยทําสิ่งใดเลยในภาคปฏิบัติ ในภาคปฏิบัติหมายถึง เป็นเนื้อหาสาระของศาสนาพุทธเรา บําเพ็ญตบะ บําเพ็ญเพียรเพื่อชําระล้างกิเลส

สติ สมาธิ ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา เป็นสิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เราฝึกหัด แล้วกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจ เราก็ไม่รู้จักชื่อ เราก็ไม่เคยเห็นมาทั้งนั้นน่ะ สิ่งใดที่อึดอัดขัดข้อง สิ่งใดที่ทําแล้วมันมีแต่ความทุกข์ร้อน นั่นแหละมันคือกิเลส เห็นไหม เราได้ฝึกหัด ได้แยกแยะ ได้ทําความรู้จัก

จิตใจของเรา คนที่ได้รู้จักจิตใจของตัวเอง คนที่รู้จักทําความละเอียด ทําจิตใจของตัวเองให้เป็นระเบียบเรียบร้อย กับคนที่ไม่รู้จิตใจของตัวเอง แล้วให้พญามาร ให้กิเลสตัณหาความทะยานอยากเป็นคนบัญชาการจิตใจของคนคนนั้นให้วิ่งเต้น ให้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะตามแต่กิเลสมันบัญชาการ คนไหนจะมีประโยชน์มากกว่า เห็นไหม ถ้าจิตใจมันมีสติปัญญาขึ้นมา มันจะมีความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้ขึ้นไป นี่กิเลสมันจนด้วยเหตุผลนะ มันก็เบาตัวลง

ถ้ากิเลส เราไม่มีเหตุผลกับมันนะ “ทํามาจนขนาดนี้ ปฏิบัติมาตั้งแต่หนุ่มจนแก่ แก่จนป่านนี้แล้วยังทําไม่ได้”

เวลาพระสารีบุตรเป็นห่วงแม่มาก ว่าแม่มีลูกเป็นพระอรหันต์ตั้งหลายองค์ แต่แม่ยังเป็นมิจฉาทิฏฐิอยู่ แล้วจะทําอย่างใด จะทําอย่างใด อยากจะให้ใครไปแก้แม่ อยากให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเอาแม่ เวลาตัวเองตรวจสอบแล้วก็ต้องเป็นตัวเองนั่นล่ะ

เวลาจะไปโปรดแม่ เห็นไหม แม่คิดเลย “บวชตั้งแต่หนุ่มยันแก่ วันนี้คงจะมาสึกที่บ้าน” เพราะไม่เคยมา ไม่เคยมาที่บ้าน พอมาที่บ้าน แม่ของพระสารีบุตรคิดอย่างนั้นเลย เวลาคิดอย่างนั้น นี่พระสารีบุตรท่านรู้แล้วล่ะ แต่วันนี้จะเป็นวันที่ท่านจะสิ้นอายุขัย แล้วท่านจะมาสิ้นอายุขัยในห้องที่ท่านเกิดไง พอเข้าไปอยู่ในห้องนั้น เพราะท่านมีโรคประจําตัวคือโรคถ่ายท้อง คืนนั้นเทวดาลงมาอุปัฏฐาก

นี่เห็นแสงพุ่งเข้าไปในห้องไง อู๋ย! แม่ก็ตื่นเต้น ถามว่า “ลูก! ใครมาน่ะ”

“นี่เทวดา”

ก็ยังปกติอยู่ แต่พอดึกขึ้นไปแสงมันสว่างขึ้น มันแจ่มแจ้งขึ้น

วิ่งเข้าไปอีก ถามว่า “ลูก! ใครมาน่ะ”

“พรหมมา”

“โอ้โฮ!”

เพราะอะไร เพราะพราหมณ์เขาถือพรหมไง เขาถือว่าพรหมนี่สูงสุดไง แล้วพรหมยังต้องอุปัฏฐากลูกเรา ทําไมลูกเรามีอํานาจวาสนาขนาดนั้น นี่พระสารีบุตรเทศน์ถึงคุณของพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ว่าเทวดา อินทร์ พรหมก็เป็นผู้ดูแลอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทศนาว่าการถึงคุณของพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แม่ของพระสารีบุตรมีดวงตาเห็นธรรมเป็นพระโสดาบันขึ้นมาเลยนะ

“บวชตั้งแต่หนุ่มยันแก่ เดี๋ยววันนี้จะมาสึกที่บ้าน” แต่เวลามีดวงตาเห็นธรรมขึ้นมานี่ร้องไห้ ร้องไห้ว่า “ลูกไม่รักแม่! ลูกไม่รักแม่! ถ้าลูกรักแม่ ลูกต้องบอกแม่มานานแล้ว” แต่ตอนเย็นเดินเข้ามา แม่ยังนึกว่าจะมาสึกเลยนะ นี่เวลาคุณของกิเลสมันมีขนาดนั้น มันปกปิดไปหมดเลย แล้วเวลาจะให้คุณของธรรมมันแสดงตัวออกมา เห็นไหม

ฉะนั้น ถ้าเราไปศึกษาธรรม ถ้าธรรมทับจิต มันก็ยิ่งกลายเป็นว่าธรรมนี่ปกปิดไปเลย แล้วเราก็ล้มลุกคลุกคลานกันอยู่ ฉะนั้น เราศึกษามา ในการศึกษา โลกนี้เจริญด้วยการศึกษา คนต้องมีปัญญาทั้งนั้นแหละ แต่มันเป็นปัญญาทางโลก ปัญญาทางวิชาชีพ แต่ในการประพฤติปฏิบัติ เราศึกษามาขนาดไหน กิเลสมันก็จองหองพองขน กิเลสมันก็ชูหางว่าฉันศึกษามามาก นี่ธรรมก็ทับจิต

แต่ถ้าเราศึกษามาแล้วเราวางไว้ก่อน เราปฏิบัติของเราให้เป็นตามความเป็นจริงขึ้นมา จิตจะเป็นธรรม จิตจะเป็นธรรมมันต้องเป็นตามความเป็นจริงขึ้นมา แล้วจิตจะเป็นธรรม ใครจะทําให้จิตนี้เป็นธรรมขึ้นมาล่ะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนชี้ทางให้เท่านั้น พวกเราที่นั่งเจ็บๆ ปวดๆ โอยๆ กันอยู่นี่ต้องชนะ ต้องปฏิบัติจนกว่าความเจ็บความปวดมันจะปล่อยวางหมด ถ้าเวลามันปล่อยวางหมดนะ พิจารณาเวทนาจนสักแต่ว่าเวทนา นี่มันชาๆ ชาๆ นี่สักแต่ว่า คือจิตมันไม่เสวยเต็มปากเต็มคํา จิตมันแตะๆ ไว้ เห็นไหม นี่มันชานะ นั่งไปๆ มันชาหมดเลย นี่เวทนาสักแต่ว่าเวทนา มันไม่ไปลงที่จิต ไม่ไปลงที่สุข ไม่ลงไปที่ความปลอดโปร่ง และไม่ลงไปที่เจ็บ มันชาๆ อยู่ เวทนาสักแต่ว่าเวทนา

ถ้าเราพุทโธซํ้า หรือเราใช้ปัญญาลึกเข้าไป เวลามันปล่อยวางเลย นี่มันปล่อยวางเลย ถ้ามันปล่อยวางนะ มันก็เป็นความสุข นี่เวทนาไม่สักแต่ว่า ถ้าเวทนาสักแต่ว่า มันก็เสมอกัน แต่ถ้าเราพิจารณาจนมันปล่อยวางหมด มันปล่อยวางหมด เห็นไหม จิตนี้เด่นมาก เด่นจากวิปัสสนาญาณ เด่นจากจิตที่จะเป็นธรรม

จิตที่จะเป็นธรรม พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม พิจารณาบ่อยครั้งเข้า มันจะปล่อยบ่อยครั้งเข้า มันอยู่ที่วาสนาของคน ขิปปาภิญญา ปฏิบัติทีเดียวเป็นพระอรหันต์เลย แต่เวไนยสัตว์ ในเมื่อจริตนิสัยเราสร้างมาแบบนี้

เวลาเราปฏิบัติเราคิดอย่างนี้จริงๆ นะ เราปฏิบัติเราทุกข์ยากขนาดไหนก็แล้วแต่ เอาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับหลวงปู่มั่นเป็นกําลังใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นกษัตริย์ ออกไปสมบุกสมบันอยู่ ๖ ปี ทุกข์ยากขนาดไหน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทุกข์ยากขนาดไหน ความทุกข์ของเราไม่เท่าท่านหรอก เพราะความทุกข์ของเรา ทุกข์ขนาดไหนมันก็มีประวัติหลวงปู่มั่นให้ศึกษา มันก็เป็นวิธีการที่หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติมา ประสบความสําเร็จมาแล้ว เราเห็นร่องเห็นรอย เราเห็นทางเดิน

แต่ครูบาอาจารย์ของเรา ดูสิ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมีพระไตรปิฎก มีธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ไม่มีคนชี้นํา เรามีร่อง มีรอย มีทางเดิน เราต้องมีความมุมานะ มีความอุตสาหะ ถ้าเรามีความมุมานะ มีความอุตสาหะ ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี อย่างน้อยต้องเป็นพระอนาคามี อย่างมากเป็นพระอรหันต์เลย ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี ทําต่อเนื่องๆ มันจะทุกข์จะยากขนาดไหน กัดฟันทนแล้วทําเต็มที่เลย เพราะนี่จะเป็นสมบัติของเรานะ

เราตั้งประเด็นขึ้นมาว่า “ถ้าเราตายแล้วจะไปไหน” ถามตัวเอง “เราตายแล้วจะไปไหน” เราเชื่อไหมว่าเราตายแล้วจะไปไหน ถามตัวเองสิ นี่เพราะมันมีความสงสัย มันมีความไม่แน่ใจอยู่นั่นไง มันถึงต้องรีบค้นคว้า รีบประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าพอถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้ว นี่ถามมันว่า “ตายแล้วจะไปไหน”

มันจะถามว่า “แล้วใครตาย ใครตาย” เพราะอะไร เพราะเวลามันชําระล้างกิเลส เวลากิเลสมันขาดไปแล้วนี่ใครตาย เวลากิเลสมันตายไปแล้ว ทั้งๆ ที่สอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่นี่ กิเลสสิ้นไปจากจิต มันจะไปตายที่ไหน อะไรมันจะตาย? มันไม่มีอะไรตาย เพราะกิเลส อวิชชา มารไม่มี ทุกอย่างไม่มี มันเป็นภาระหน้าที่ พอมันสลัดทิ้งก็จบ ถ้ามันสลัดก็ทิ้งจบ มันตายแล้วไปไหนล่ะ? ตายก็อนุปาทิเสสนิพพานไง จะได้ไปจบสิ้นกันทีไง

แต่ถ้ามันยังมีกิเลสอยู่ เห็นไหม ตายแล้วไปไหน คําว่า “ตายแล้วไปไหน” ถ้ามันยังมีสิ่งใด “ตายแล้วไปไหน” สงสัยใช่ไหม ต้องรื้อค้น ต้องรื้อค้น ต้องแก้ไข ต้องปฏิบัติของเรา

เราต้องทําหน้าที่การงาน งานเรามีไง ถ้าถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์แล้วงานมันไม่มีไง ถ้าเราปฏิบัติจนถึงสิ้นกิเลสแล้วงานมันไม่มี มันไม่มีมาร ไม่มีพญามาร ลูกมาร เหลนมาร หลานมารที่อยู่บนหัวใจของเรา ที่มันขับมันไสให้ใจนี้ต้องไปเกิดไปตาย มันทําให้สิ้นสุดแห่งทุกข์แล้ว มันไม่มีพญามาร ไม่มีลูกมาร หลานมาร เหลนมารคอยมาบังคับบัญชาให้จิตนี้ต้องเวียนตายเวียนเกิดตามอํานาจของมัน

เราพิจารณาของเรา พิจารณา ถ้าชนะมัน ชนะมันที่ไหน เห็นกิเลส เห็นกิเลสที่ไหน เพราะกิเลสนี้เป็นนามธรรม กิเลสนี้มีชื่อ เป็นนามธรรม แล้วตัวมันอยู่ในอะไร? ตัวมันก็อาศัยกาย เวทนา จิต ธรรมเป็นเครื่องมือออกไปหาผลประโยชน์ของมัน

กาย เวทนา จิต ธรรม ธรรมารมณ์ อารมณ์ความรู้สึกนึกคิด แล้วกิเลสเป็นนามธรรม มันก็อาศัยความรู้สึกนึกคิดออกไป ออกไปเพื่อหาประโยชน์ เป็นคุณประโยชน์กับมัน คุณประโยชน์อะไร? ก็ทําตามที่มันพอใจไง มันพอใจสิ่งใดก็ทําตามมันไง แต่ถ้ามีสติปัญญา เราก็ยับยั้ง ยับยั้งให้จิตมันสงบเข้ามา พอจิตสงบเข้ามา เวลาใช้ปัญญาขึ้นมา มันก็เป็นสังขารเหมือนกัน แต่สังขารที่มีสัมมาสมาธิ ถ้าสังขารที่มีสัมมาสมาธิ มันตรึกในธรรม ตรึกในธรรม ใช้ปัญญาขึ้นมา มันก็สังขารที่มีสัมมาสมาธิ มันก็เป็นมรรคไง ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบไง สมาธิชอบ นี่ดําริชอบ งานชอบ ความชอบธรรม ชอบธรรมก็เป็นมรรค พอเป็นมรรคขึ้นมา มันก็ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาชําระล้าง ชําระล้าง

เพราะเรามีงานต้องทํา เรามีหน้าที่การงานต้องทํา เพราะตายแล้วไปไหน มันสงสัยอยู่ แต่เราปฏิบัติขึ้นไปแล้ว เวลามันปล่อยขึ้นมา เห็นไหม เวลาสังโยชน์ขาด ๓ นี่เป็นพระโสดาบัน กามราคะปฏิฆะอ่อนลง นี่เป็นพระสกิทาคามี พิจารณาขึ้นไปเป็นมหาสติ มหาปัญญา ทําลายกามราคะแล้วเป็นพระอนาคามี จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส ตอของจิต ทําลายตอของจิต ทําลายภวาสวะ ทําลายภพทั้งหมดแล้ว มันจบสิ้นแล้ว

พอมันจบสิ้นขึ้นมาแล้วมันจะไปไหนล่ะ? มันไม่มีที่มาที่ไป เห็นไหม พอไม่มีที่มาที่ไปขึ้นมามันก็จบสิ้นของมันใช่ไหม ถ้าความจบสิ้นอย่างนี้ขึ้นมา เห็นไหม ถามตัวเองแล้วก็สบายใจ ถ้าเราถามตัวเองนี่ให้ถามตรงนี้ ถ้าถามตัวเองว่า “ตายแล้วจะไปไหน” ถามตัวเองสิ

เราถามตัวเองเรื่องนี้มาตลอด เกิดมาจากไหน มาทําไม แล้วตายแล้วจะไปไหน

พอตายแล้วไปไหนนี่มันหวั่นไหวนะ มันหวั่นไหว เอ้ย! ตายแล้วไปไหน เอ๊! แล้วมาจากไหน ตายแล้วไปไหน...ถามตัวเอง! ถามตัวเอง! ถามมันเลย! แล้วถ้ามันหวั่นไหว มันมีอารมณ์ความรู้สึก นี่เอ็งยังมี เอ็งยังมีของมึงอยู่ ถ้ามีก็ต้องใส่กันเลย เพราะลูกมาร หลานมาร เหลนมาร พ่อมาร ปู่มาร

ถ้ามันพิจารณา โสดาบัน นี่หลานมันตาย สกิทาคามี ลูกมันตาย ถ้าเป็นกามราคะ นี่พ่อแม่มัน พ่อแม่นี่รุนแรงมาก ถ้าเวลาพ่อแม่มันตาย มันมีปู่ เวลาพญามาร เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา มารนี่คอตกนะ

ลูกสาวพญามาร ความโลภ ความโกรธ ความหลง “พ่อเป็นอะไร”

“องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหลุดจากมือเราไปแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหลุดไปแล้ว”

“พ่ออย่าเสียใจ”

นี่พ่อแม่มัน ลูกมัน ความโลภ ความโกรธ ความหลง บอกกับปู่ ปู่คือเจ้าวัฏจักร

บอกว่า “พ่อไม่ต้องเสียใจ เดี๋ยวจะไปล่อลวงเอง” นางตัณหา นางอรดีไปฟ้อนไปรําอยู่นะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่พ่อยังฆ่าแล้วเลย ลูกสาวมันจะมาทําอะไรได้

เวลาจิตใจถ้ามันมีหลักมีเกณฑ์แล้วมันรู้เท่าไปหมดนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา วางธรรมและวินัยนี้ไว้เพื่อปรารถนาจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังมีพระชนม์ชีพอยู่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเล็งญาณว่าใครมีอํานาจวาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไปเทศนาว่าการเอาบุคคลคนนั้นจนสิ้นกิเลสไป

แต่ในปัจจุบันนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านนิพพานไปแล้ว ท่านวางธรรมและวินัยนี้ไว้ให้เรา เป็นศาสดาของเรา เพื่อพวกเราจะได้ฝึกฝนฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นสมบัติของเรา ถ้าเราศึกษาของเราด้วยคุณวิเศษของกิเลส ก็ศึกษาธรรมะมาให้กดทับจิตเรา ธรรมทับจิต แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเราตามความเป็นจริงของเราขึ้นมา จิตจะเป็นธรรม

ถ้าจิตเป็นธรรมนะ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้เป็นศาสดาของเรา เราเคารพบูชาของเรา เราเคารพบูชาที่ไหน? เคารพบูชาที่หัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเราเคารพบูชาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเคารพตัวตนของเรา เราถึงมีสัจจะกับเรา

ถ้าเรามีสัจจะในตัวเราเอง เห็นไหม เราตั้งสัจจะว่าเราจะภาวนา เราจะฝึกหัด เราจะทําของเรา ถ้ามีสัจจะของเรา เราฝึกหัดตัวเรา เราก็จะมีคุณธรรมขึ้นมาในหัวใจของเรา จิตใจของเราก็มีคุณธรรมขึ้นมา เห็นไหม ไม่ใช่ธรรมทับจิต จิตเป็นธรรมต่างหาก เอวัง

๑๒

ธรรมลดค่า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๓ ธันวาคม ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เราฟังธรรมเนาะ เราฟังธรรมเพื่อให้มีธรรมเป็นที่พึ่ง โลกเขานะ เขาตื่นเต้นกัน เขาอยู่กับโลกเขาด้วยความเร่าร้อน แต่เขาไม่รู้จักว่าเขาเร่าร้อนนะ เราเห็นความร้อนของโลก เราเกิดมากับโลกนะ เราไม่ได้ปฏิเสธว่าโลกนี้ไม่มี...โลกนี้มี เราเกิดมากับโลก โลกคืออะไร? โลกคือพ่อคือแม่ไง เราเกิดมา เกิดมาจากโลก แต่ในเมื่อโลกมันเร่าร้อนนัก เราจะหาที่พึ่งอาศัยของเรา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ เวลาท่านออกแสวงหา สิ่งที่ท่านออกแสวงหานั้นคือธรรมะไม่มี

ดูสิ ในปัจจุบันนี้ เวลาเราเกิด สมัยโบราณมันไม่มีไฟฟ้า เราก็ต้องอยู่กันด้วยแสงไฟโดยธรรมชาติ คือแสงไฟ แสงตะเกียง แสงเทียนของเรา แต่เวลาทางเทคโนโลยีของเขา เขาคิดถึงเรื่องกระแสไฟสลับ กระแสไฟนี่เขาส่งกระแสไฟกันได้ โลกนี้เจริญรุ่งเรือง โลกนี้สว่างไสวไปทั่ว แต่ถ้าที่ไหนไฟดับ ที่ไหนมีอุบัติเหตุที่ไฟไปไม่ถึงนะ เขาเดือดร้อน เดือดร้อนเพราะสิ่งใด? เดือดร้อนเพราะเขาเคยชินของเขา

แต่สมัยโบราณเรานี่ไฟมันไม่มี พอไฟไม่มี ธรรมชาติเป็นแบบนั้น เราต้องใช้แสงสว่างจากธรรมชาติ ถ้าเราใช้แสงสว่างจากธรรมชาติ เราก็อยู่กับธรรมชาตินั้น แต่ในปัจจุบันนี้โลกเจริญๆ เขามีกระแสไฟ เขามีพลังงานให้เราใช้ พอพลังงานนั้นขาดไป พลังงานนั้นไม่สมบูรณ์ เราก็เป็นทุกข์เป็นร้อนกันแล้ว สิ่งที่เป็นทุกข์เป็นร้อนเพราะอะไร เพราะสิ่งนี้ เทคโนโลยีเขาแสวงหามา เราได้ใช้ได้สอย ใช้จนเคยตัวไง เวลามันขาดแคลนไป มันเป็นสิ่งที่ว่าเราจะดํารงชีวิตอย่างนี้ไม่ได้เลย ยิ่งถ้าเป็นทางเศรษฐกิจ มันจะทําให้เศรษฐกิจเสียหายมาก ฉะนั้น นี่เรื่องของโลกไง นี่ถ้าโลกมีหรือไม่มี

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกแสวงหาธรรม ธรรมะยังไม่มี ถ้าออกแสวงหา นี่ธรรมะยังไม่มี สิ่งที่แสวงหา เหมือนกระแสไฟฟ้าที่มันไม่มี ถ้ากระแสไฟฟ้าที่ไม่มี เขาก็อยู่กันได้ เขาก็ใช้ของเขากันได้ แต่เวลากระแสไฟฟ้ามีขึ้นมาแล้ว ถ้ากระแสไฟฟ้าขาดแคลน กระแสไฟฟ้า สิ่งที่เขามีใช้กับคนที่เขาไม่มีใช้ เขาว่าสิ่งนั้นไม่เป็นธรรม สิ่งนั้นไม่เป็นธรรม สิ่งที่มันมี เพราะเรารู้เราเห็นของเราไง เห็นไหม แต่ถ้ามันไม่มีด้วยการเสมอกัน ไม่มีด้วยการเสมอกันก็ไม่มีใครทุกข์ใครร้อน เพราะมันไม่มีเหมือนกันไง

นี่เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกแสวงหาธรรม ธรรมะยังไม่มี ถ้ายังไม่มีนะ การแสวงหานั้น สิ่งที่ไม่มี สิ่งที่ไม่มีแล้วเราแสวงหามาสิ่งใดล่ะ เวลาปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสวงหา ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ดูสิ ดูนํ้าใจของคน ถ้าใจของเรา เห็นไหม ใจของเราอยากพึ่ง อยากหาธรรมะ อยากหาสิ่งที่พ้นทุกข์

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์ นี่เป็นพระโพธิสัตว์ พยายามแสวงหา พยายามสร้างคุณงามความดีมหาศาลเลย สิ่งที่สร้างคุณงามความดีมหาศาลขนาดไหน เวลาเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ มันยังมีความทุกข์ ความทุกข์เพราะสิ่งใด ความทุกข์เพราะสิ่งที่มันเป็นโลกไง สิ่งที่เป็นโลกคือสิ่งนี้ โลกพร่องอยู่เป็นนิจ สิ่งที่มันพร่องอยู่นั้น ทุกอย่างสมบูรณ์ ความเป็นอยู่ทางโลกสมบูรณ์มาก แต่หัวใจมันเร่าร้อน เร่าร้อนเพราะอะไร เพราะปรารถนาโพธิญาณ ปรารถนาโพธิญาณ

เวลาย้อนอดีตชาติไป พอเป็นพระเวสสันดร สิ่งที่เป็นพระเวสสันดร นี่เสียสละต่างๆ เสียสละมา เสียสละเพื่อสิ่งใด? เสียสละเพราะโพธิญาณอันนี้ไง เสียสละเพื่อสิ่งที่แสวงหา สิ่งที่มันจะพ้นจากทุกข์ไปนี่ไง แสวงหาสิ่งนั้นมา นี่เสียสละมาเพื่อแสวงหาโพธิญาณ เวลาเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เห็นไหม นี่อุดมสมบูรณ์ทางโลก อุดมสมบูรณ์ทางโลก แต่ทางธรรมล่ะ

ทางธรรม เห็นไหม ไปเที่ยวสวน เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย เราก็ต้องเป็นเช่นนี้ด้วยหรือ เราก็ต้องเป็นเช่นนี้ด้วยหรือ มันต้องมีฝั่งตรงข้าม มันต้องมีฝั่งตรงข้าม แต่มันยังไม่มี มันต้องมีฝั่งตรงข้าม แล้วมันอยู่ที่ไหนล่ะ มันมีฝั่งตรงข้าม เห็นไหม ไปเห็นนักบวช นี่เราต้องทําอย่างนี้

เวลาออกแสวงหา ออกจากราชวังไปแสวงหา สิ่งที่แสวงหานี่แสวงหาสิ่งที่ไม่มีๆ กําลังแสวงหาอยู่ ไปศึกษากับใคร ศึกษากับใครเขาก็สอนทางวิชาการของเขา สิ่งที่เป็นวิชาการของเขามันก็เป็นทางที่ไม่ถูกต้อง ทางที่ไม่ถูกต้องมันชําระกิเลสไม่ได้ แต่เขาบอกสิ่งนั้นเป็นธรรมของเขา เขาปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์นะ เขาปฏิญาณตนเป็นศาสดาต่างๆ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เชื่อเขา ไม่เชื่อเขา เห็นไหม นี่สิ่งที่ไม่เชื่อเขา

แล้วไปทําทุกรกิริยา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากลั้นลมหายใจจนสลบถึง ๓ หน อดอาหารจนขนเน่าขนร่วงหมด ทําสิ่งนั้นเพราะเหตุใด เพราะมันยังไม่มีใครบอก มันไม่มีใครบอก ในเมื่อไม่มีใครบอกไม่มีใครสอน เวลาเขาสอน เขาก็สอนไปในทางความเชื่อของเขา สอนไปในทางที่ศาสดาเขาสอนกันอยู่นั้น

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเรียนกับเขาแล้ว เขาบอกว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ แต่สิ่งที่เป็นธรรม ทุกข์สุขในใจนี่เรารู้ ความที่มันหมักหมมในใจนี่เรารู้ มันไม่ใช่ มันไม่ใช่คือว่ามันถอดถอนสิ่งใดที่มันฝังใจเราไม่ได้ มันถอดถอนสิ่งใดที่ปักเสียบในหัวใจเราไม่ได้ มันจะเป็นธรรมไปได้อย่างไร แต่ในเมื่อวุฒิภาวะของเขา เขาเชื่อกันก็เรื่องของเขา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเขาแล้วมาประพฤติปฏิบัติเอง เวลาอดอาหาร เพราะว่า ถ้าทุกข์มันอยู่กับเรา เราอยู่ที่ไหนล่ะ? เราก็อยู่ที่ตัวตนของเรา ถ้าตัวตนของเรา เราทําอย่างไรล่ะ เราก็พยายามจะกดดันตัวเราเอง เห็นไหม กดดันตัวเราเอง เราจับต้นชนปลายไม่ถูก แล้วปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากอยู่ คําว่า “อุปัฏฐากอยู่” ดูแลอยู่ตลอดเวลา ดูแลตลอดเวลา

ความคิดถึง คิดถึงหัวใจสิ คิดถึงหัวใจของผู้ที่แสวงหา สิ่งที่ได้ธรรมนี้มา ได้ธรรมนี้มา กว่าจะได้ความเป็นจริงมา แสวงหาทางไหน ถึงที่สุดแล้วมันไปไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องกลับมาระลึกถึงเวลาเป็นราชกุมาร เวลาเป็นราชกุมาร คิดถึงโคนต้นหว้านั้น กําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออกให้มีสติสัมปชัญญะพร้อม

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์มา ได้แสวงหามา ได้ทํามา นี่ทศชาติ ๑๐ ชาติที่เร่งความเพียรมา ทานบารมี ศีลบารมี เนกขัมมบารมี อธิษฐานบารมี นี่พร้อม พร้อมทุกอย่าง ฉะนั้น เวลาบุญกุศลอันนั้น เวลาพระเจ้าสุทโธทนะออกไปทําแรกนาขวัญ เอาราชกุมารไปทิ้งไว้ที่โคนต้นหว้า นี่ด้วยบุญกุศล ในเมื่อผู้ใหญ่เขาไปทํางานกัน เราก็กําหนดลมหายใจด้วยความสงบระงับของเรา สิ่งที่กําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออกพร้อมกับมีสติ ทั้งๆ ที่เป็นราชกุมาร ยังเป็นเด็กอยู่นะ แต่ด้วยบุญด้วยกุศล พอด้วยบุญกุศล สิ่งนั้นมันฝังใจๆ ไง เวลาไปศึกษากับเจ้าลิทธิต่างๆ มาทั้งหมดแล้วมันไม่มีทางออก นี่คนสอนขนาดไหนก็สอนไปไม่ได้ เพราะสิ่งนี้มันไม่มี ธรรมะยังไม่มี ปัญจวัคคีย์ก็อุปัฏฐากอยู่ ดูแลอยู่ รักษาอยู่ ละล้าละลังๆ นะ

เราทํางาน เห็นไหม ถ้าเราทํางานไม่เป็น เราหลงทาง เราไปไม่ถูก นี่จิตใจเราเป็นแบบใด คิดถึงความรู้สึกสิ จิตใจที่มันละล้าละลัง จิตใจที่ไม่มีทางออก แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็มีหลักเกณฑ์ พยายามแสวงหา พยายามกระทําอยู่ ถึงที่สุด ตัดสินใจไง ตัดสินใจ ในเมื่อไปทดสอบกับเขามาหมดแล้วไม่มีทางไป ฉะนั้น ต้องกลับมาค้นถึงตัวเอง คิดถึงโคนต้นหว้านั้น คิดถึงอารมณ์อย่างนั้น แล้วกําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก คิดถึงลมหายใจเข้าและลมหายใจออกนะ จนจิตสงบระงับมา เห็นไหม ตั้งแต่ปฐมยาม ตั้งแต่มัชฌิมยาม ปัจฉิมยาม

สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมานี่เพราะฝึกฝน ถ้าธรรมะยังไม่มี แล้วเอาธรรมะมาจากไหนล่ะ ในเมื่อมันไม่มีข้อเท็จจริงขึ้นมา มันเป็นอย่างไร ธรรมะมันจะลอยจากฟ้า มันก็ไม่มี สิ่งที่เราเกิดมานี่เกิดมากับโลก เกิดมาจากพระนางสิริมหามายา เกิดมาจากพระเจ้าสุทโธทนะ เกิดมาจากพ่อจากแม่ ถ้าเกิดมาจากพ่อจากแม่ เห็นไหม ดูสิ เวลาเป็นพ่อเป็นแม่ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ต้องอธิษฐานมา เพราะได้อธิษฐานว่าอยากเป็นพ่อหรือแม่ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็ต้องสร้างบุญญาธิการมา

เวลาสร้างบุญญาธิการมา นี่มาเกิดกับพ่อกับแม่ เวลาเกิดขึ้นมาแล้วเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ นี่สิ่งที่เกิดมา เกิดมาด้วยอํานาจวาสนา เกิดมาด้วยบุญกุศลทั้งนั้นนะ ขนาดบุญกุศล แต่ในเมื่อยังไม่มีสัจธรรม ไม่มีสัจธรรม สิ่งนั้นมันยังไม่มีหลักมีเกณฑ์ นี่ไม่มีหลักมีเกณฑ์ ทั้งๆ ที่มีอํานาจวาสนามาทั้งนั้น

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมาตรัสรู้เองโดยชอบ นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้สร้างบุญญาธิการมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย ในเมื่อพิจารณาของท่านเอง พิจารณาของท่านเองจนถึงที่สุด อาสวักขยญาณ ทําลายอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไป ขณะที่ทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่พระอรหันต์ นี่ศาสดา นี่ผู้รู้จริง เห็นไหม เทวดา อินทร์ พรหมนะ อนุโมทนา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เสวยวิมุตติสุข ดูสิ ที่ว่าพญานาคมาแผ่พังพาน สิ่งที่ให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เสวยวิมุตติสุข นี่ทุกคนแสวงหา ทุกคนต้องการเอาบุญทั้งนั้นแหละ สิ่งที่ได้บุญกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เวลาเทศน์ธัมมจักฯ เทวดาส่งข่าวเป็นชั้นๆๆ ขึ้นไป เทวดา อินทร์ พรหมส่งข่าวเป็นชั้นๆ ขึ้นไป บัดนี้จักรได้เคลื่อนแล้ว บัดนี้ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะประกาศธรรม ถ้าประกาศธรรม นี่สัจจะความจริง เห็นไหม ธรรมะที่สะอาดบริสุทธิ์ ธรรมะที่เต็มบาท ธรรมะที่มีคุณค่า

ถ้าธรรมที่มีคุณค่า เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ เราเกิดมาเป็นชาวพุทธนะ ดูสิ เราเกิดมามีพ่อมีแม่ พ่อแม่ปู่ย่าตายายของเราก็นับถือศาสนา ถ้าพ่อแม่ปู่ย่าตายายของเรานับถือศาสนา นี่มันตกทอดมาเป็นรุ่นๆ แล้วเราเกิดมาเป็นชาวพุทธ เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา ถ้าพบพระพุทธศาสนา เราจะมีสติปัญญามากน้อยแค่ไหนที่เราจะค้นคว้า เราจะหาคุณงามความจริงของเราขึ้นมาในหัวใจของเรา ถ้ามันค้นคว้าในหัวใจของเรา นี่หลักเกณฑ์ไง

ถ้าหลักเกณฑ์ เห็นไหม สมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรม พระอรหันต์มากมายมหาศาล พระอรหันต์เต็มไปหมดเลย เพราะสหชาติไง แล้วเวลาเผยแผ่ธรรมมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา นี่ถึงคราวไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการไว้ในพระไตรปิฎกนะ “ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง”

เวลาสมัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีอํานาจวาสนามากที่สุด “ในบรรดาสัตว์สองเท้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด” คําว่า “ประเสริฐที่สุด” นี่เผยแผ่ธรรมมาก็มาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพทุธเจ้า แต่กาลเวลามันหมุนเวียนไปๆ เวลากึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง มีครูมีอาจารย์ของเราไง

เวลาครูบาอาจารย์ของเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาครูบาอาจารย์ของเรามีคุณธรรมขึ้นมาในหัวใจ เห็นไหม ถ้ามีคุณธรรมในหัวใจ สิ่งที่ทําให้เราเชื่อมั่นกัน เราถึงเชื่อมั่นว่าในการประพฤติปฏิบัติ มรรคผลมันมีจริง ถ้ามรรคผลมันมีจริง มรรคผลมันอยู่ที่ไหนล่ะ? มรรคผลมันก็อยู่ที่ทุกข์อยู่ที่ไหน มรรคผลจะอยู่ที่นั่นล่ะ มรรคผลจะไปแก้ไขทุกข์นั่นแหละ ทุกข์ในสมัยพุทธกาล ทุกข์ในสมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทุกข์มันก็เป็นแบบนี้ เพียงแต่ว่าสังคม เพราะว่าสังคมมันแตกต่างกันเท่านั้นเอง

ในปัจจุบันนี้สังคมเจริญ นี่ว่าโลกเจริญๆ แต่หัวใจทุกดวงใจมันก็เร่าร้อนเหมือนกัน แต่สมัยที่ก่อนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะมันไม่มี แสวงหากัน แสวงหามาแล้ว สิ่งที่แสวงหา สิ่งที่ไม่มี แต่ด้วยอํานาจวาสนาบารมีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ววางธรรมและวินัยนี้ไว้

เวลาเราเกิดมาในปัจจุบันนี้ เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา ศาสนาที่มีสัจจะความจริง ถ้าสัจจะความจริง เห็นไหม ดูสิ คนเชื่อถือได้มากน้อยขนาดไหน เวลาคนเขาเชื่อกันทางโลก ความเชื่อทางโลกของเขา ถ้าเชื่อทางโลกของเขา นี่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านออกเผยแผ่ธรรม ในภาคอีสานทั้งภาคอีสานเขายังถือผีของเขา ทั้งที่เกิดมาเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนาก็ว่าจะเป็นชาวพุทธเหมือนกัน แต่เขายังถือผีถือสางของเขา เห็นไหม นี่ความเชื่อของเขา

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมีอํานาจวาสนาของท่าน กองทัพธรรมมันได้ไปแก้ไขความเชื่อของเขา ได้แก้ไขความเชื่อของเขาให้เขากลับมาระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถ้าระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มีแก้วสารพัดนึกเป็นที่พึ่งที่อาศัย ถ้ามีแก้วสารพัดนึกเป็นที่พึ่งที่อาศัย ชีวิตเราไม่ต้องเดือดร้อนนะ ดูสิ ถ้าเราไม่มีหลักมีเกณฑ์ของเรา ไม่มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่งอาศัย เราจะเชื่อสิ่งใดล่ะ

คนที่เขาไม่เชื่อสิ่งใดเลย มันก็เป็นคนหยาบ คนหยาบ คนทางโลกเขาบอกว่าเขาเกิดมาด้วยความเชื่อของเขา เขาว่าเกิดมาชาติเดียว เขาเกิดมาแล้ว เขาแสวงหาสิ่งที่จะมาบรรเทาทุกข์ของเขา เกิดมาแล้วต้องให้ความสุขเขา เขาก็แสวงหาเอาในชาตินี้ แต่เวลาเรามาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากัน เห็นไหม ชีวิตนี้มีการเวียนตายเวียนเกิด มันเป็นผลของวัฏฏะ วัฏฏะนี่เรื่องผลของกรรม ผลของกรรมมันทําให้จิตนี้เกิดในวัฏฏะ มันทําให้จิตนี้เวียนตายเวียนเกิดไง

ถ้าจิตนี้เวียนตายเวียนเกิด เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ เกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา สิ่งนี้มีคุณค่า มันถึงเห็นคุณค่า คุณค่าของใจ คุณค่าของชีวิต ถ้าคุณค่าของชีวิต เราใช้ชีวิตอย่างไร ชีวิตทางโลก เราใช้ชีวิตของเราเพื่อดํารงชีวิตไว้ แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริงล่ะ เราจะหาสัจจะความจริงของเราล่ะ

ถ้าเราหาสัจจะความจริงของเรา เห็นไหม ถ้าเรารักษาใจของเราได้ เราทําใจของเรา มีสัมมาสมาธิ พอใจของเราสงบระงับขึ้นมา ถ้าใจของเรามีปัญญาขึ้นมา เราสามารถชําระล้างกิเลสในหัวใจของเราได้ ถ้าเราชําระล้างหัวใจของเราได้ เราจะเห็นคุณค่าไงว่าอริยทรัพย์ อริยทรัพย์ที่เกิดขึ้นมาจากใจ ที่มันชําระล้างกิเลส ที่มันมีคุณค่ามหาศาล กับทรัพย์ทางโลก ทรัพย์ทางโลก สิ่งที่เราแสวงหากันอยู่นี้ไง ว่าจะมีคุณค่าขนาดไหน เราถึงมาศึกษาธรรมะกัน เราถึงจะประพฤติปฏิบัติกัน

เวลาเราศึกษาธรรมะกัน ถ้าศึกษาธรรมะ ศึกษาด้วยกิเลสของเขา การศึกษานั้นมันศึกษาแล้วมันลดค่า ธรรมะนี่ลดค่า ลดค่าเพราะเหตุใด ลดค่าเพราะเขามีไง เขามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของเขา เวลาศึกษาไปแล้วนี่มันลดค่า ลดค่าเพราะมันไม่มีความจริง ไม่มีสัจจะความจริงในสิ่งที่เขาศึกษา แต่นี่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ

ฉะนั้น เวลาเราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา สิ่งที่เราพบขึ้นมา มันเกิดมาแล้วเราจะมีศรัทธาความเชื่อมากน้อยขนาดไหน ถ้าเรามีความเชื่อมากน้อยขนาดไหน เราอยู่กับสังคมนะ เราอยู่กับสังคมชาวพุทธ มีประเพณีวัฒนธรรม สิ่งที่มีประเพณีวัฒนธรรม ว่าเราจะประพฤติปฏิบัติ เราจะประพฤติปฏิบัติ

ทางโลกนะ ธรรมที่มันลดค่า เราดูทางโลกสิ เวลาทางโลก เวลาเขาค้าขายกัน เวลาเขาลดราคา เห็นไหม เขาลดราคาของเขา ลดราคาเพราะเหตุใด ลดราคาเพราะต้องการให้ผู้ที่ซื้อซื้อสินค้าของเขา เขาจะได้กําไรในสินค้านั้น เขาลดราคา คนก็ชอบสินค้า นี่การลดราคา ถ้าเราซื้อสินค้าเต็มราคา เราเคยซื้อสินค้าใช้สอยอย่างนั้น ถ้าเขาลดราคา เราก็อยากได้ ถ้าเราอยากได้อย่างนั้น สิ่งนั้นเขาลดราคา เห็นไหม ถ้าลดราคาแล้ว

ในการประพฤติปฏิบัติ ในการปฏิบัติทางโลกๆ โลกที่เขาปฏิบัติกันทางโลก เขาพยายามส่งเสริมว่าสิ่งที่ปฏิบัติแล้วมันจะได้ผลๆ ไง ถ้าได้ผล เห็นไหม เขาลดราคาของเขา การปฏิบัติมันจะง่ายของเขาต่างๆ นี่เขาลดราคาของเขา ลดราคาแล้วยังสะสมแต้ม สะสมแต้มเสร็จแล้วเขายังมีการจับฉลาก เขายังมีรางวัลมาล่อ ล่อเพื่อเหตุใด? ล่อเพราะว่าสิ่งนั้นปฏิบัติแล้วมันจะได้ผลๆ ไง ถ้าสินค้ามันลดราคา

ถ้ามันเต็มจํานวน เต็มราคาของเขา อันนั้นเราก็เคยซื้อ เคยใช้ เคยสอยมาเหมือนกัน แต่เวลาเขาลดราคาขึ้นมานี่มันแตกต่างแล้ว เพราะเราต้องใช้เงินจํานวนน้อยกว่า แต่เราได้สินค้านั้นมา แต่ดูสิ เขาสะสมแต้มของเขา ใครสะสมแต้มได้มากเท่าไร เขายังไปแลกสินค้าได้อีก

ฉะนั้น ในเมื่อสังคมที่เขาเชื่อถือกันแบบนั้น สังคมเขาเชื่อกันแบบนั้น ในการปฏิบัติ เห็นไหม นี่ธรรมะลดค่า ลดค่าเพราะอะไร เพราะมันเป็นความคิดแบบโลกๆ ไง ถ้าโลก โลกเขาคิดกันได้อย่างนั้น เขาปฏิบัติกันได้อย่างนั้น เพราะสิ่งนั้นก็เพื่อจะให้เราเชื่อเขา ให้เราประพฤติปฏิบัติกับเขา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ นะ เวลาเขาสอนผิด เขาสอนไปตามทางวิชาการของเขา แต่ในเมื่อไม่สามารถชําระล้างกิเลสได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิเสธกับเจ้าลัทธิต่างๆ มาทั้งหมดน่ะ

ฉะนั้น เวลาเราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราคิดว่าศาสนานี้มีอยู่แล้ว เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษา ไปประพฤติปฏิบัติ ศาสนายังไม่มี เจ้าลัทธิต่างๆ เขาก็สอนของเขาไป เขาปฏิญาณตนของเขาว่าเป็นพระอรหันต์เหมือนกัน เขาก็เป็นศาสดาเหมือนกัน แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปปฏิบัติฝึกหัดไปกับเขาแล้วมันไม่มี มันไม่มีเพราะมันไม่มีอริยสัจ มันไม่มีสัจจะความจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิเสธมาทั้งหมด

ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้ไว้ แล้วกึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านสิ้นกิเลสของท่านไป ท่านวางข้อวัตรปฏิบัติไว้ให้เป็นสัจจะความจริงให้เราประพฤติปฏิบัติกัน

ทีนี้เวลาเราประพฤติปฏิบัติกัน สังคมกําลังปฏิบัติด้วยความพอใจของสังคม ปฏิบัติแบบโลก ปฏิบัติพอเป็นพิธี สิ่งที่ปฏิบัติพอเป็นพิธี เขาบอกว่าเขาปฏิบัติแล้วเขาจะบรรลุธรรมได้ เขาปฏิบัติธรรมได้ เขาจะบรรลุธรรมได้ สิ่งที่ว่าเขาทําสะดวกสบายของเขา

ถ้าศาสนาไม่มี สิ่งที่ไม่มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษานี่มันไม่มี แต่ในปัจจุบันนี้ศาสนามันมี ถ้าศาสนามันมี มันมีที่ไหนล่ะ? มันมีที่อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มันมีมรรค ๘ มันมีสิ่งต่างๆ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้ไว้ เวลาเราปฏิบัติ เราไปลัดกันเอง เราไปลดค่ากันเอง เราไปแจกไปแถมกันเอง ถ้าเราจะไปแจกไปแถม นี่ปฏิบัติธรรมด้วยการแจกการแถมมันจะเป็นความจริงขึ้นมาไหมล่ะ นี่เพราะเราลดค่า

พอลดค่าขึ้นมา ในทางธุรกิจของเขา เขาลดขึ้นมา เขาลดราคาสินค้า เขาสะสมแต้ม เขามีการแจกต่างๆ นั้นของเขาต้องการขายสินค้าของเขา แต่สัจธรรม ธรรมะมันจะลดค่ากันได้ไหมล่ะ? มันลดค่าไม่ได้ ถ้ามันลดค่า มันก็ไม่เป็นความจริงน่ะสิ ถ้ามันลดค่านะ แต่เขาก็ลดกัน เขาลดกันเพราะอะไร นี่ทั้งๆ ที่ศาสนามันมีนะ

แต่พวกเราเกิดมาเป็นชาวพุทธ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา นี่แสดงว่าเป็นคนที่มีบุญกุศล ในเมื่อเป็นคนที่มีบุญกุศล ทําไมมันไม่มีสติปัญญา ถ้ามีสติปัญญา เราปฏิบัติขึ้นมา เราทําความจริงของเราขึ้นมา ถ้ามันมีคุณค่าตามความเป็นจริง มันถึงจะเป็นความจริง ถ้ามันไม่มีเหตุมีผลตามความเป็นจริง นี่มันเป็นสัญญาอารมณ์ เป็นการคาดเป็นการหมาย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ในธรรมนะ “ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม”

“ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม” แต่ถ้าผู้ใดปฏิบัติธรรมด้วยการคาด การหมาย การด้น การเดา มันก็ได้รับผลอย่างนั้นแหละ ได้รับผลของการคาด การเดา การด้น แต่มันไม่เป็นความจริง นั้นเพราะธรรมะลดค่า สิ่งที่ลดค่าขึ้นมานะ ทีนี้เวลาเราศึกษา ศึกษาทางโลก มันมีปริยัติกับปฏิบัติ เวลาศึกษาทางโลกขึ้นมา ศึกษาขึ้นมามันก็ลดค่าตัวมันเอง ลดค่าตัวเองเพราะเหตุใด ลดค่าเพราะเราเอากิเลสตัณหาความทะยานอยากไปศึกษาธรรม

คนเกิดมา เรามีอวิชชาถึงได้พาเกิด ปฏิสนธิวิญญาณมันมีอวิชชา เพราะมันไม่รู้ตัวมัน ไม่รู้ตัวมัน มันถึงได้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อาสวักขยญาณ ทําลายอวิชชา พอทําลายอวิชชา จิตนี้เบิกบาน จิตนี้แจ่มแจ้ง ธรรมธาตุอันนี้มันสว่างไสว ธรรมธาตุอันนี้มันวิมุตติสุข มันไม่มีอวิชชา ถ้าไม่มีอวิชชา นี่คือสัจธรรม คือสัจจะความจริง ถ้าสัจจะความจริง สัจจะความจริงมาจากความบริสุทธิ์ผุดผ่องในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้ไว้

แต่เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ นี่เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ เรามีอํานาจวาสนาเราถึงเกิดเป็นมนุษย์ การเกิดเป็นมนุษย์นี้เป็นอริยทรัพย์ อริยทรัพย์เพราะมีดวงจิตนี้มาปฏิสนธิเกิดเป็นมนุษย์ นี่เป็นอริยทรัพย์ อริยทรัพย์เพราะเหตุใด อริยทรัพย์เพราะเกิดมาเป็นมนุษย์นี่มีโอกาสในการประพฤติปฏิบัติ แล้วเกิดมาพบพระพุทธศาสนา นี่เป็นอริยทรัพย์

ทีนี้เวลาเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่การเกิด เกิดจากอวิชชา พอการเกิดจากอวิชชา เรามีอวิชชา เรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของเรา เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ด้วยความที่ว่าเราศึกษาธรรมเพื่อเป็นสมบัติของเรา พอศึกษามา นี่สมบัติของเรา แต่มันมีกิเลส มีตัณหาความทะยานอยาก นี่ไง มันลดค่าตรงนี้ไง

ถ้าลดค่า นี่เราได้ศัพท์มา เราศึกษาทางวิชาการมา เราขยายความได้ เราย่อความได้ เราทําทุกอย่างได้ แต่เราไม่รู้ข้อเท็จจริง เหมือนมดแดงเฝ้าพวงมะม่วง เพราะมดแดงมันเฝ้าพวงมะม่วง มันไต่วนรอบผลมะม่วงนั้น การศึกษาของเราก็เหมือนกัน เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เหมือนมดแดงเฝ้าพวงมะม่วง เพราะเวลาศึกษาขึ้นมา ศึกษามาด้วยสัญญา เห็นไหม สัญญา สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง นี่ศึกษาสิ่งนั้นมา แต่เวลาสิ่งที่ศึกษา มันเป็นสัญญาอารมณ์ทั้งนั้น แล้วมะม่วงมันคืออะไรล่ะ มะม่วงมันคืออะไร? มะม่วงมันคือตัวจิต ตัวปฏิสนธิจิตไง

สิ่งที่ความรู้ความเห็นต่างๆ มันเป็นเปลือกทั้งนั้น มันไม่ชําระล้างกิเลสเลย เห็นไหม นี่ลดค่า ลดค่าไปครึ่งหนึ่งเลยนะ สิ่งที่ลดค่า ลดค่าเพราะเรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เรามีอวิชชาโดยจิตใต้สํานึก แต่ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา มันเป็นปริยัติ ปริยัตินี้เขาศึกษามาเพื่อให้ปฏิบัติ เห็นไหม ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้วต้องประพฤติปฏิบัติ การประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ปฏิบัติเพื่อให้เป็นสมบัติของเรา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกจากราชวังมา เห็นไหม ละล้าละลังๆ นะ ปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากอยู่ ๖ ปี ธรรมะยังไม่มี นี่มันทุกข์ มันยาก มันเร่า มันร้อน จิตใจนี้มีแต่ความวิตกกังวล เวลาบรรลุธรรมขึ้นมา เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เสวยวิมุตติสุขๆ แล้ววางธรรมวินัย ธรรมวินัย สิ่งที่สัจจะความจริงๆ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้แจ้งโลกนอกและโลกใน

โลกนอก เห็นไหม โลกนี้เป็นอจินไตย อจินไตย ๔ พุทธวิสัย เรื่องฌาน เรื่องกรรม เรื่องโลก...โลกนอก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนาคตังสญาณนี่รู้ เห็นไหม กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง แล้วเราเกิดยุคไหนล่ะ? เราเกิดยุคกึ่งพุทธกาล เราเกิดมา เราเกิดมามีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา แล้ววางธรรมวินัยนี้ไว้ นี้เป็นสมบัติที่เราจะเอาสิ่งที่เป็นอริยทรัพย์เข้ามาสู่ใจเรา ถ้าเราเกิดมา เห็นไหม นี่โลกนอก

แล้วโลกในล่ะ โลกในคือโลกทัศน์ โลกในคือกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เวลาโลกในเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากําจัดด้วยอาสวักขยญาณ ทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหมดแล้ว แล้ววางธรรมๆ ก็วางธรรมเรื่องอาสวักขยญาณ เรื่องธรรม เรื่องอริยสัจ เรื่องสัจจะความจริงให้เราศึกษา พอเราศึกษาขึ้นมา เห็นไหม สิ่งที่มีอยู่ สิ่งที่มีอยู่ แต่เรามีอวิชชา เรามีอวิชชา เรามีความไม่รู้อยู่ เราศึกษามาขนาดไหนมันก็เป็นปริยัติ มันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันยังไม่เป็นธรรมของเรา ถ้าเราศึกษามาแล้ว นี่ปริยัติให้ปฏิบัติ เวลาเราปฏิบัติล่ะ

คนปฏิบัตินี่อยากนะ เวลาคนปฏิบัติมีกิเลสไหม? มี ถ้าคนปฏิบัติมีกิเลส สิ่งที่เป็นกิเลสมันลดค่า ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปริยัตินี่รู้มาหมด ขยายความก็ได้ ย่อความก็ได้ ทําสิ่งใดก็ได้ เข้าใจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหมดเลย แต่ธรรมของตัวเองไม่มี ถ้าธรรมของตัวเองมี เราจะต้องทําความสงบของใจเข้ามา เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา ท่านให้ทําความสงบของใจเข้ามา

สิ่งที่จะทําความสงบของใจเข้ามา คนเราในเมื่อมีความเดือดร้อน จิตใจมันจะสงบไหม ดูสิ เวลาท่านจะฝึกพระขึ้นมานะ นี่ต้องไปเป็นปะขาวก่อน เวลาเป็นปะขาวก่อน นี่ฝึกหัด ฝึกจริต ฝึกนิสัย ถ้าฝึกหัด ฝึกจริต ฝึกนิสัยขึ้นมา ถ้าฝึกหัดมาจนมีข้อวัตรปฏิบัติ ฝึกหัดมา จนการเหยียด การคู้ การย่าง การต่างๆ ให้มีสติ ถ้ามีสติขึ้นมา แล้วถ้าผู้ที่มีสติพร้อมจากสติสัมปชัญญะ แล้วมากําหนดพุทโธๆๆ มันจะเข้ามาสู่ความสงบได้ง่ายขึ้นไหม

ถ้าคนเรามันหยาบ คนเราใช้ชีวิตปกติ คนเราทุกคน นี่อวิชชา แล้วแต่ธาตุ จริตนิสัย ถ้าจริตนิสัยของคน ความรู้สึกนึกคิดของคนมันแตกต่างกัน ถ้าความรู้สึกนึกคิดของคนแตกต่างกัน สิ่งที่มันจะเข้ามาสู่ความสงบ นี่ไง มันก็ไปลดค่าของธรรมไง ลดค่าของธรรมเพราะต้องการทําตามความประสงค์ของตน ถ้าในเมื่อทําตามความประสงค์ของตน มันถูกใจไง แต่ไม่ถูกธรรม มันถูกใจ ถ้ากิเลสมันหนา มันก็ว่าทําตามความพอใจของมัน

แต่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านวางข้อวัตรไว้ให้ฝึกหัด การฝึกหัดอย่างนั้นก็คือการฝึกหัดจิตนี่แหละ การฝึกหัดจิต เพราะจิตมันอยู่กับเรา นี่เราคิด จิตมันก็คิด เราทํา จิตมันก็ทํา ถ้าเราสงบ เราอยู่ในข้อวัตรปฏิบัติ จิตมันก็ได้รับการควบคุมดูแล ถ้าจิตมันได้รับการควบคุมดูแล เห็นไหม เรามีสํานึก เรามีความสํานึกว่าเราอยากจะชําระล้างกิเลส เราอยากจะต่อสู้กับกิเลส เราอยากจะมีธรรมาวุธ เราอยากมีสัจธรรม

ถ้าเรามีความอยากอย่างนั้น เราก็ฝึกหัดมา ฝึกหัดมา ถ้ามันมีการฝึกหัดมาจนเป็นจริตเป็นนิสัย ให้มีข้อวัตรปฏิบัติ ให้ได้นิสัย พอได้นิสัยขึ้นมา สิ่งนี้ นี่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านฝึกหัดอย่างนั้น พอฝึกหัดอย่างนั้น ท่านบอกว่าให้ทําความสงบของใจเข้ามา ดํารงชีวิตอยู่นี่ กําหนดพุทโธๆ ให้จิตสงบเข้ามา ถ้าจิตมันสงบระงับได้ มันก็จะเห็นสัจจะ ถ้าจิตสงบได้นี่มันมีเครื่องยืนยัน มันเป็นปัจจัตตังไง ถ้าจิตใจมันมีหลักมีเกณฑ์ แล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา

ถ้าออกฝึกหัดใช้ปัญญา “ทําไมจะต้องใช้ปัญญาอีกล่ะ ในเมื่อเราศึกษาข้อวัตรปฏิบัติมันก็เป็นปัญญาแล้ว ในเมื่อเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามามันก็เป็นปัญญาทั้งนั้นแหละ”...นี่ไง มันเป็นสัญญา สัญญาเพราะอะไร เพราะเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปัญญาอย่างนี้มันเป็นปัญญาแบบมดแดงเฝ้าพวงมะม่วง มันไม่ใช่มนุษย์ไง

มนุษย์ เห็นไหม สวนมะม่วงเป็นของเรา เราอยากกินอยากใช้ เราก็เด็ด เราก็เอามะม่วงมากินมาใช้ กินก็ได้ เอาไปซื้อขายก็ได้ เพราะมันเป็นสมบัติของเราไง แต่มดแดงมันไม่มีสิทธิ์ ไม่ใช่ของเขา เขาคิดของเขาเองว่าเป็นของเขา แต่มันไม่เป็นของเขา นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา มันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันไม่ใช่ของเรา แล้วถ้าจะเป็นของเราล่ะ ถ้าจะเป็นของเรา เห็นไหม

เพราะเรามีกิเลส เพราะเรามีอวิชชา เพราะเรามีความไม่รู้ มันถึงลดค่าลง ลดค่าความเป็นจริงอันนั้นลงครึ่งหนึ่งว่าเป็นความประสงค์ของตน เป็นความถูกใจของตน เป็นความรู้ความเห็นของตน ฉะนั้น สิ่งนี้ไม่ใช่สมบัติของเรา

คนเรานะ ถ้าเราไม่มั่นใจตัวเราเอง เรามีแต่ความวิตกกังวลในใจของเราเอง เราทําสิ่งใดมันจะประสบความสําเร็จหรือไม่ แต่ถ้าเรามีความมั่นใจตัวเราเองนะ...ใช่ เราเป็นปุถุชน เราเป็นคนหนา เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราเกิดมาทางโลก ถ้าเราเกิดมาทางโลก แต่เราอยากจะประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราอยากจะประพฤติ เรามีข้อวัตรของเรา เรามีข้อวัตรของเราเพื่อไม่ให้จิตใจมันแส่ส่ายไปตามอํานาจของมัน ถ้าจิตใจของเรานะ เราปล่อย เราไม่มีสิ่งใดไปควบคุม เขาก็ไปตามกําลังของเขานั่นแหละ

แต่ถ้าเราควบคุม เห็นไหม เวลาพระเราบวชมา เรายังถือธุดงควัตรอีก บวชมานี่บวชเป็นพระ บวชเป็นพระมันก็ไม่ได้ดั่งใจอยู่แล้ว ทําไมจะต้องมาฉันหนเดียว ทําไมต้องมาอาสนะเดียว ทําไมต้องถือผ้า ๓ ผืน? เพราะขัดเกลากิเลสไง นี่ธุดงควัตรเป็นเครื่องขัดเกลากิเลส ธุดงควัตรมันไม่สามารถชําระกิเลสได้หรอก มันเป็นข้อวัตรปฏิบัติ ธุดงควัตร ๑๓ มันเป็นเครื่องดําเนิน เป็นข้อวัตรที่เราจะเข้าไปให้จิตใจมันมีขอบเขตของมัน ถ้ามีขอบเขตของมัน เราก็ดูแลใจของเรา ถ้าเราดูแลใจของเรา นี่ดูแลใจของเรา ถ้าใจของเรา เราตั้งสติกําหนดพุทโธๆๆ ให้กิเลสมันสงบตัวลง ถ้ากิเลสมันสงบตัวลง เราจะมีคุณค่าขึ้นมา

จากธรรมะลดค่า มันด้อยค่า ลดค่าไปครึ่งหนึ่งจากกิเลสตัณหาความทะยานอยากของเรา ด้วยอํานาจวาสนาที่เราเกิดเป็นมนุษย์พบพุทธศาสนา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปัญจวัคคีย์ เห็นไหม นี่เกิดมาด้วยความเป็นพระโพธิสัตว์ด้วย เกิดมาด้วยคนที่มีอํานาจวาสนาบารมีมหาศาล แต่ไม่มีสัจธรรม ธรรมะยังไม่มีใครค้นคว้ามาให้เป็นธรรมวินัย ให้เป็นผู้ชี้ทาง ให้เป็นผู้ที่ก้าวเดิน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับปัญจวัคคีย์รื้อค้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนรื้อค้น แต่ปัญจวัคคีย์เป็นผู้ที่อุปัฏฐาก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา สัจธรรมมันมีอยู่แล้ว ไปเทศน์ธัมมจักฯ ให้ปัญจวัคคีย์ได้เป็นพระโสดาบัน แล้วเทศน์ซํ้าจนเป็นพระโสดาบันทั้งหมด แล้วเทศน์อนัตตลักขณสูตรจนเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา สิ่งที่เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา นี่ไง ความประพฤติปฏิบัติมันเป็นการประพฤติปฏิบัติในหัวใจ นี่วิถีแห่งจิต

ถ้าวิถีแห่งจิต ความรู้สึกนึกคิดมันเป็นสัญญาอารมณ์ทั้งนั้นแหละ ความรู้สึกนึกคิดในใจ เห็นไหม จิตมันทํางานของมัน ฉะนั้น ในปัจจุบันนี้ เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติของเรามา เราก็ต้องใช้วิถีแห่งจิต ใช้ศีล สมาธิ ปัญญาจากภายในของเรา ชําระล้างกิเลสของเรา การศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้ศึกษาไว้เป็นวิชาการ เป็นเครื่องหมายเครื่องดําเนิน แล้วเราปฏิบัติของเรา เราทําใจของเราให้สงบเข้ามา แต่เพราะมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก การปฏิบัติของเราเลยลุ่มๆ ดอนๆ ขาดตกบกพร่อง ขาดตกบกพร่อง นี่มันลดค่าไปครึ่งหนึ่ง

เราพยายามทําของเรา เราจะเพิ่มค่าให้เต็มจํานวน ให้ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเต็มบาทเต็มจํานวนนั้น ถ้าเต็มบาทเต็มจํานวนนั้น นี่ศีล ศีลก็ให้เป็นข้อวัตรปฏิบัติ ศีลก็ให้มันสะอาดบริสุทธิ์ ถ้าเราทําสมาธิของเราขึ้นมา ทําสมาธิ เห็นไหม เพราะมีศีล เวลาเป็นสมาธิขึ้นมา มันก็เป็นสัมมาสมาธิ

ถ้าศีล มันทุศีล ศีลที่มันไม่เป็นความปกติ เวลาทําสมาธิได้ไหม? คนที่มีจิตเข้มแข็งเขาทําสมาธิของเขาได้ ดูสิ ดูเทวทัตสิ เทวทัตเขาทําฌานสมาบัติของเขา เวลาเขาทําฌานสมาบัติ เขาเหาะเหินเดินฟ้าได้ นี่เหาะเหินเดินฟ้าเพราะเหตุใด เหาะเหินเดินฟ้าเพราะจิตมันมีกําลังไง สมาบัติทําให้จิตมีกําลัง เขาเหาะเหินเดินฟ้า เขาแปลงร่างต่างๆ ของเขาได้ สิ่งนั้นเพราะว่ามีความรู้สึกนึกคิดแบบนั้น เพราะมีความรู้สึกนึกคิดอยากจะปกครองสงฆ์ อยากจะต่างๆ มันออกไปเป็นมิจฉาสมาธิ

แต่ถ้ามันเป็นสัมมาล่ะ สัมมาเพราะมันมีศีล ศีลมันคืออะไร? ศีล เห็นไหม ศีล ๒๒๗ ของเรา ถ้ามีศีล มีการควบคุม ถ้ามีศีล เกิดสมาธิก็เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเกิดสัมมาสมาธิ ถ้าเกิดปัญญาขึ้นมา นี่สัมมาสมาธิที่มันสะอาดบริสุทธิ์ เกิดปัญญาขึ้นมา ปัญญาอย่างนี้มันจะชําระล้างกิเลส...ทําไมต้องเกิดปัญญาขึ้นมาด้วยล่ะ

เพราะปัญญาอย่างนั้นเป็นปัญญาของจิตดวงนั้น มันไม่ใช่ปัญญาของมดแดงเฝ้าพวงมะม่วง มันเป็นปัญญาของเจ้าของสวนมะม่วงไง เจ้าของสวนมะม่วงคือวิถีแห่งจิต คือจิตที่มันเกิดขึ้นมา จิตที่มันมีความรู้สึกนึกคิดอยู่ในหัวใจ จิตที่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากครอบงํามันอยู่น่ะ ถ้าจิตมันสงบเข้ามาแล้ว เพราะกิเลสมันสงบตัวลง พอกิเลสสงบตัวลง เวลาฝึกหัดใช้ปัญญา นี่ฝึกหัดใช้ปัญญา

ดูสิ ในปัจจุบันนี้ทารกเกิดมา เขาต้องฝึกหัดให้ทารกได้มีการศึกษา เวลามีการศึกษา เห็นไหม อนุบาลก็ฝึกหัดการอ่านการเขียน นี่ฝึกหัดมา ฝึกหัดมาเพื่อเป็นพื้นฐานให้มีการศึกษาทางโลก เพื่อเป็นวิชาชีพ จิตมันเกิดมาในวัฏสงสาร มันเกิดมาด้วยอํานาจของอวิชชาความไม่รู้ที่มันครอบงําอยู่ เห็นไหม มันครอบงําอยู่ ทั้งๆ ที่มันมีบุญกุศล

จิตที่มีบุญกุศล เวลาประพฤติปฏิบัติไปเป็นขิปปาภิญญา จะปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ถ้าจิตที่มีบุญกุศลขึ้นมา เกิดด้วยอํานาจของบุญ มีปฏิภาณไหวพริบที่จะมีเชาวน์ปัญญา จิตที่มันเกิดด้วยอกุศล จิตที่เกิดด้วยความทุกข์ความยาก เกิดมาด้วยบาปอกุศล จิตใจจะหยาบช้า จิตใจจะฝืน จิตใจจะทําให้จิตใจนี้มีแต่ความตกตํ่า

เห็นไหม เวลาบุญพาเกิด บาปพาเกิด จิตดวงนั้นแหละ จิตดวงนั้นเดี๋ยวเกิดดีเกิดร้าย จิตดวงนั้นแหละ แล้วในปัจจุบันนี้เวลาจิตมันเกิดมา มันมีอํานาจวาสนาของจิตดวงนั้น ถ้าไม่มีอํานาจวาสนาของจิตดวงนั้น เราจะไม่ศึกษา ไม่ค้นคว้า ไม่พยายามประพฤติปฏิบัติ เพราะในการประพฤติปฏิบัตินี่เป็นการขัดเกลาไง

เวลาเรื่องของกิเลสนะ เวลากิเลส ธรรมะให้ได้ค่า อ้างธรรมะ บอกว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ แต่เวลาประพฤติปฏิบัติแต่ละครั้งแต่ละคราวนี่เอารัดเอาเปรียบ เอารัดเอาเปรียบธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอาแต่ความพอใจของตัว จะทําสิ่งใดเพื่อให้มันเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมาด้วยความพอใจของตัว นี่มันลดค่า ลดค่าของธรรมไปครึ่งหนึ่ง ลดค่าของธรรมไปโดยให้กิเลสตัณหาความทะยานอยากเอาสิ่งนี้ไปอ้างอิง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลาประพฤติปฏิบัติ ประพฤติปฏิบัติเอาแต่ตามใจตัวไง ลดค่าของธรรมแล้วมันจะเป็นสัจจะความจริงขึ้นมาไหม แต่ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา เราจะทําตามความเป็นจริงของเรา ถ้าเราทําตามความเป็นจริงของเรา นี่มันลดค่าในตัวมันเองอยู่แล้ว ลดค่าในตัวมันเองเพราะมันเป็นความไม่รู้ อวิชชาคือความไม่รู้ไง รู้แบบไม่รู้ รู้แบบลูบๆ คลําๆ

ฉะนั้น ถ้าเราจะทําความจริงของเรา เราต้องมีสติปัญญาของเรา เรามีสติปัญญาขึ้นมา ฝึกหัดจิตดวงนี้ ฝึกหัดจิตดวงนี้ให้มันมีกําลังขึ้นมา เหมือนเด็กทารก เหมือนกับเด็กอนุบาล พ่อแม่ต้องให้มีการศึกษา พ่อแม่ต้องพาไปฝึกหัด พ่อแม่ต้องฝึกหัดให้อ่านออกเขียนได้ ทําขึ้นมาเพื่อจะเป็นการศึกษา เห็นไหม จิต ถ้ามันมีปฏิภาณมีไหวพริบของเรา ถ้ามีการศึกษา มีการทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันเข้าไปสู่ตัวของจิต มันฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ฝึกหัดใช้ปัญญาเรื่องอะไร? ฝึกหัดใช้ปัญญาด้วยภาวนามยปัญญาไง

ถ้าการฝึกหัดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดขึ้นกับจิตนี้มันจะเข้ามาชําระล้างกิเลสที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อาสวักขยญาณ นี่วิถีแห่งจิตๆ เพราะวิถีแห่งจิต นี่มรรคญาณมันเกิดจากจิต ดูสิ ธรรมจักร จิตที่มันหมุน ปัญญาที่มันหมุน หมุนเพราะเหตุใด? หมุนเพราะมันมีสัมมาสมาธิ หมุนเพราะวิถีแห่งจิตมันย้อนกลับเข้ามา ทวนกระแสกลับมา ทวนกระแสกลับมาเพื่อชําระล้างกิเลส ชําระอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถึงวางธรรมวินัยนี้ไว้

แล้วเราไปศึกษากันนี่ศึกษาโดยความลดค่าของมัน ศึกษาด้วยความเข้าใจของเรา ศึกษาด้วยกิเลส ก็อ้างอิง เห็นไหม ลดค่าของธรรม ลดค่าของธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ในความเป็นจริงของเรามันไม่มีไง เพราะอะไร เพราะกิเลสมันต่อต้าน กิเลสมันทําลาย ทําลายโอกาสของเรา ทั้งๆ ที่เป็นนักปฏิบัติ ทั้งๆ ที่เราจะประพฤติปฏิบัติอยู่นี่ แต่กิเลสมันก็ทําลายโอกาสของเรา

แต่เพราะเราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เกิดมาร่วมยุคร่วมสมัยองค์หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านวางธรรมวินัยของท่าน ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านด้วยประสบการณ์ของท่าน เห็นถูกเห็นผิดของท่าน ท่านคอยชี้นําๆ ส่งต่อกันมาจากครูบาอาจารย์เป็นรุ่นๆ ต่อมา เห็นไหม ถ้ามีความจริงอยู่ ความจริงก็คือความจริง วิถีแห่งจิตเวลามันออก มันเสวยอารมณ์เข้าไป โดยภวาสวะ โดยภพ โดยจิต แล้วเวลามันเคลื่อนออกไป มันเคลื่อนออกไปอย่างไร

ถ้าจิตของเราไม่สงบ “จิตเห็นอาการของจิต” ถ้าจิตมันไม่สงบ มันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงอย่างไร สิ่งที่เรารู้เราเห็นโดยสัญญาอารมณ์ มันก็เป็นมดแดงทั้งนั้นแหละ มันเป็นปัญญาของมดแดง มันเป็นปัญญาของกิเลส มันเป็นปัญญาของการลดค่า มันไม่เป็นปัญญาความเป็นจริง เพราะเราไม่มีสติปัญญาตามความเป็นจริงตามสมควรของมัน

ตามสมควรนะ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ถ้าใครมีสมาธิที่มั่นคงแข็งแรง ถ้ามีสมาธิที่มั่นคงแข็งแรง แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญาคือภาวนามยปัญญา ใครฝึกหัดใช้ภาวนามยปัญญา มันทําให้จิตดวงนั้นเข้มแข็งขึ้นมา จิตดวงนั้นเข้มแข็งขึ้นมา มันจะย้อนกลับมาทําลายอวิชชา ทําลายความไม่รู้ในหัวใจของจิตดวงนั้น ถ้าทําลายความไม่รู้ในหัวใจของจิตดวงนั้น นี่ไง สิ่งที่ทํา นี่คุณค่าของมันเกิดตรงนี้

พ่อแม่ยังกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงลูกมาด้วยความรักความทะนุถนอม ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จิตใจของท่านล้มลุกคลุกคลานมาขนาดไหน ความทุกข์ความยากในการประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม ดูสิ หน้าที่การงานของเรา เราทําสิ่งใด ถ้าเจ้านายเห็นผลงานของเรา เจ้านายเขายอมรับผลงานของเรา เราก็ยังมีความปลื้มใจ แต่ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าจิตใจของเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันมีคุณธรรมขึ้นมาในหัวใจ ถ้าสัจธรรมอันนี้มันไม่เกิดขึ้นมา

สิ่งที่สัจธรรม ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ในเมื่อใครจะชําระล้างกิเลส ใครจะทําสิ่งใด มันต้องเข้าสู่อริยสัจอันนี้ ถ้าทุกข์ควรกําหนด ทุกข์มันอยู่ไหน ทุกข์ควรกําหนด นี้มันเป็นอาการของทุกข์ มันเป็นวิบากทั้งนั้นแหละ ชีวิตที่มันลุ่มๆ ดอนๆ มันทุกข์มันยากอยู่นี่มันเป็นวิบากของกรรม ถ้ามันเป็นวิบากของกรรม นี่มันเป็นผลของทุกข์

มันเป็นผลของทุกข์ ทุกข์ควรกําหนด ทุกข์ควรกําหนดนะ ดูสิ สัมมาสมาธิ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส ถ้ามันผ่องใสมันเศร้าหมองของมัน นี่มันทุกข์ไหม? มันเริ่มทุกข์ตั้งแต่ตรงนี้ มันเริ่มทุกข์เพราะมีตัวตน ถ้ามันเริ่มทุกข์ เพราะมี ถึงมีทุกข์ ถ้ามันไม่มีมันจะทุกข์ไหม เพราะมันมีของมันใช่ไหม แต่เวลามันคิด มันเสวยอารมณ์ออกไปแล้ว เราก็ไปวิตกกังวลกับวิบากกรรม

วิบากกรรม แล้วบอกว่าเข้าใจวิบากกรรม “อ๋อ! มันเป็นเช่นนี้เอง มันเป็นเช่นนี้เอง” ก็บอกมันไม่มีกิเลส เพราะมันเป็นเช่นนี้เอง มันก็จบใช่ไหม นั่นล่ะมันเป็นเช่นนี้เอง พอเป็นเช่นนี้เอง แล้วทําอย่างไรต่อล่ะ นี่ไง มันเป็นวิบากกรรม มันไม่ใช่ทุกข์ ถ้ามันเป็นทุกข์ ถ้าจิตมันสงบ เห็นไหม จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตมันไม่สงบ มันจะเห็นอาการของมันได้อย่างไร

ดูสิ ดูมือเรา เราใส่ถุงมือ ถุงมือมันอยู่กับมือเรา มันก็เป็นอันเดียวกันใช่ไหม ถอดถุงมือออก ถุงมือเป็นเราหรือเปล่า? ถุงมือไม่ใช่มือ มือคือมือ แต่เขาใส่ถุงมือทํางาน เขาถอดถุงมือออก เขาก็รู้ว่าถุงมือกับมือมันแยกออกจากกัน จิต ตัวจิตก็คือตัวมือ ตัวจิตก็คือตัวของมัน ถุงมือ ถุงมือก็คืออาการของมัน ถ้าอาการของมันนะ แต่เราไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น จิตเราไม่เคยสงบ เราจะรู้ว่าอะไรเป็นถุงมือ อะไรเป็นมือ นี่มันก็รู้ว่าเป็นอันเดียวกันไปหมดน่ะ

ถ้ารู้ว่าเป็นอันเดียวกันไปหมด นี่มันลดค่า ลดค่าเพราะยังปฏิบัติไม่ได้ แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันจะเต็มบาทเต็มเต็ง คําว่า “เต็มบาทเต็มเต็ง” ธรรมก็คือธรรม ความจริงก็คือความจริง แต่ความจริงที่มันยังไม่มีขึ้นมา นี่มันเป็นความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ไม่เป็นความจริงของเรา เห็นไหม นี่ธรรมะลดค่าตรงนี้ ธรรมะมันลดค่า

เพราะมันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สมบูรณ์ เต็มบาทเต็มเต็ง ธรรมะไม่มีการเสื่อม ธรรมะไม่มีการเปลี่ยนแปลง สัจจะอันนี้ไม่มีเปลี่ยนแปลง พระศรีอริยเมตไตรย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนาคตวงศ์ก็จะมาตรัสรู้ด้วยอริยสัจอันเดียวกัน อริยสัจ สัจจะความจริงมันเป็นแบบนี้ แต่ในเมื่อมันเป็นแบบนี้ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมาแล้ววางไว้ มันเป็นสิ่งที่ว่า ของเรามีอยู่ สัจจะมีอยู่ ทําไมเราเข้าหาไม่ได้

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระอัญญาโกณฑัญญะที่แสวงหากันอยู่นั่น สัจจะมันยังไม่มี สัจจะ นี่ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม มีอยู่ แต่คนรื้อค้นไม่มี คนบอกถึงวิธีการเรื่องอริยสัจนี่ไม่มี ท่านยังแสวงหาของท่านมา แล้วเราเป็นชาวพุทธกันแท้ๆ เราไปลดค่าเองด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ด้วยความพอใจของเรา ปฏิบัติก็ปฏิบัติด้วยความพอใจ มรรคผลขึ้นมาก็ด้วยความพอใจ ถ้ามันไม่พอใจของตัว ไม่ใช่มรรคไม่ใช่ผล

แต่ถ้ามันปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงล่ะ ความจริงนี่ ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เราทุกข์เรายากกันทั้งนั้นแหละ ถ้าเราทําธุรกิจการค้าขึ้นมา เรามีเงินมีทองขึ้นมาก็เป็นของเราใช่ไหม ถ้าเราทําด้วยความสุจริต ความยุติธรรม ถ้าเราได้มา มันก็เป็นบุญกุศล เป็นการกระทําของเราทั้งนั้นแหละ นี่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาล่ะ ถ้าสมาธิก็ต้องสมาธิของเราสิ ในพระไตรปิฎกมันก็ชื่อสมาธิทั้งนั้น ปัญญาก็เป็นปัญญา สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา ปัญญา ๓ ระดับ ปัญญาของโลก เห็นไหม สุตมยปัญญา จินตนาการกัน ปฏิบัติกัน จินตมยปัญญาชําระกิเลสไม่ได้ แล้วภาวนามยปัญญา เราไม่ฝึกฝนใจของเรา มันจะเติบโตขึ้นมาได้อย่างไร

ถ้ามันจะเติบโตขึ้นมา เห็นไหม เราไม่ลดค่ามัน ไม่ลดค่าด้วยกิเลสของเรา กิเลสของเราไปลดค่าของธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง แต่เราปฏิบัติไป เราก็ไม่ได้ลดค่า เราก็ไม่ได้เพิ่มค่า แต่เราทําความเป็นจริงของเราขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา อ๋อ! ถ้าสงบอย่างนี้ถึงเข้าใจ เข้าใจคําว่าสงบของครูบาอาจารย์ของเรา

ชื่อเราก็เรียนกันมา เราก็เป็นมดแดงมาทั้งนั้นแหละ เราก็ไต่พวงมะม่วง เราก็ไต่หัวใจของเรา ความรู้ความเห็นของเราครอบคลุมใจของเรา ไม่เห็นตัวใจสักทีหนึ่ง แต่เวลากําหนดพุทโธๆ ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา พอมันสงบเข้ามา อืม! จากที่มดแดงมันไต่ผลมะม่วง จากมะม่วง มันรู้ตัวมันเอง มดแดงไม่เกี่ยวแล้ว มดแดงส่วนมดแดง มดแดงเป็นถุงมือ มะม่วงคือมือ ถ้าจิตมันรู้ตัวของมันนะ มันซาบซึ้งไง “สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี” แม้แต่เป็นสัมมาสมาธิมันก็ซาบซึ้ง ซาบซึ้งเพราะเหตุใด

ซาบซึ้งเพราะว่าตัวนี้คือตัวเกิด ภวาสวะ ตัวจิตนี้เป็นตัวเกิด ตัวพลังงานนี้คือตัวเกิด เวลามันเกิดในไข่ เกิดในครรภ์ เกิดในนํ้าครํา เกิดในโอปปาติกะ มันเกิดอย่างใด? มันเกิดโดยกรรม มันเป็นวิบากกรรม แต่เวลาจิตมันสงบเข้ามา มันเป็นตัวมันเอง ถ้าใครมีอํานาจวาสนา พอตัวมันเอง จิตสงบ ถ้าสงบลึกขึ้นไป มันสามารถจะรู้ชาติกําเนิดของจิตดวงนี้ ระลึกอดีตชาติได้เลย

ถ้าระลึกอดีตชาติได้ เห็นไหม ดูสิ บุพเพนิวาสานุสติญาณ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าระลึกถึงโคนต้นหว้า แล้วกําหนดลมหายใจเข้าลมหายใจออก จิตสงบเข้ามา ระลึกถึงตั้งแต่เป็นพระเวสสันดรออกไป ถ้าสิ่งที่เป็นพระเวสสันดรออกไป สิ่งนี้ไม่ใช่ เพราะสิ่งนี้มันเป็นอดีต อดีตคือบุพเพนิวาสานุสติญาณ อดีตคือเข้าไปสู่จิตดวงนี้ จิตดวงนี้มันมีข้อมูลของมัน เพราะมันเคยเกิดเคยตายมามากน้อยขนาดไหน เคยทําบุญกุศลมากน้อยขนาดไหนมันก็ซับสู่จิตดวงนี้

ถ้าซับสู่จิตดวงนี้ จิตดวงนี้มันก็ย้อนกลับไปเห็นอดีตชาติของตัวเองทั้งหมดเลย ถ้าอดีตชาติ ความรู้อดีตชาติมันชําระกิเลสไม่ได้ คําว่า “อดีตชาติ” เห็นไหม จิตเราสงบแล้วเราสามารถรู้อดีตชาติได้เลยถ้ามีอํานาจวาสนา แต่ถ้าไม่มีอํานาจวาสนา มันก็สงบเฉยๆ ถ้ามีอํานาจวาสนามากน้อยเท่าไร มันก็ได้กี่ชาติแล้วแต่จิตดวงนั้นที่จะเป็นไปได้ สิ่งที่เป็นไปได้ เห็นไหม ถ้าใครเชื่อ ใครลุ่ม ใครหลง มันก็ลดค่าไง ลดค่าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เป็นแค่ฤๅษีชีไพร ทําจิตให้สงบได้ จิตสงบได้แล้วเราก็รู้ข้อมูลของจิตก็เท่านั้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เชื่อสิ่งนั้น นี่ย้อน ดึงจิตกลับมา เวลาย้อนจิตกลับมา ทําความสงบให้ลึกซึ้งขึ้น ลึกซึ้งขึ้น นี่จุตูปปาตญาณ ถ้าจิตนี้มันยังไม่ได้ชําระล้างอวิชชา ชําระล้างความไปลดค่าธรรมอันนั้น มันก็ยังต้องเกิดอยู่ มันมีแรงขับของมัน มันมีอวิชชาความไม่รู้ตัวของมัน เห็นไหม ทั้งๆ ที่ว่ามีบุญกุศล บุญกุศลนี้เป็นอามิส อามิสนี้เป็นผลขับดันเวียนไปในวัฏสงสาร แต่ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติ เราจะถอนมันขึ้นมา นี่สิ่งที่เรารู้ จิตดวงใดไปเกิดที่ไหน จิตตัวเองไปเกิดอย่างไร นี่จุตูปปาตญาณ เพราะอนาคตที่มันต้องเป็นไป สิ่งที่เป็นไป องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ย้อนกลับมาที่เป็นปัจจุบันนี้ ดึงจิตกลับมาที่ปัจจุบันนี้ เห็นไหม

เวลาจิตกลับมาที่ปัจจุบันนี้ อาสวักขยญาณทําลายกันในปัจจุบันนั้น ฉะนั้น เวลาทําลายในปัจจุบันนั้น ตรัสรู้ธรรมขึ้นมาด้วยอาสวักขยญาณ ญาณที่เป็นธรรมจักร ญาณที่เป็นมรรค ๘ ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ขณะที่เป็นบุพเพนิวาสานุสติญาณนี่เป็นงานเหมือนกัน แต่ไม่ชอบ ไม่ชอบเพราะมันเป็นอดีต จุตูปปาตญาณมันก็ไม่ชอบ แต่ถ้ามันชอบ มันชอบในปัจจุบัน ปัจจุบันอย่างใด

เวลาเป็นปัจจุบันขึ้นมา อาสวักขยญาณทําลายอวิชชา จนพญามารเศร้าสร้อยเลยนะ พญามารนี่เจ้าโลก เวลาเจ้าโลกเขาต้องการครองโลกกัน แต่เวลาพญามารมันครองโลกนี่ไม่ต้องบอกใครเลย มันครองอยู่บนหัวใจของสัตว์โลก สิ่งที่เป็นหัวใจของสัตว์โลกอยู่ใต้อาณัติของพญามาร แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําลายเรือนยอดของพญามาร หักเรือนยอดของมัน พญามารคอตกเลย

นี่ธรรมะเต็มบาทเต็มเต็ง ถ้าธรรมะเต็มบาทเต็มเต็งอย่างนั้น เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าจิตใจเราสงบเข้ามา จิตใจเราสงบเข้ามา เห็นไหม ถ้าสงบเข้ามา ถ้ามันละเอียดลึกซึ้งขนาดที่รู้สิ่งใดได้ ถ้ารู้สิ่งใดได้นี่ก็เป็นการส่งไปอดีตอนาคต

ทําความสงบของใจขึ้นมาเพื่อฝึกหัด ฝึกหัดใจดวงนี้ให้มีความสมบูรณ์ ให้มีความรอบคอบ ถ้ามีความสมบูรณ์รอบคอบ นี่มีความสงบนี้ เวลาจิตสงบเข้ามาก็เป็นบุญกุศล เป็นสิ่งที่เราประพฤติปฏิบัติมาแล้วได้ผล มันเป็นการกระทําของเรา

สัมมาสมาธิ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ถ้าสุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี มีสติมีสัมปชัญญะ มีสติสัมปชัญญะรักษาใจของเรา ถ้ามันคายออกมา เราก็กําหนดพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้เข้าไปสู่ความสงบบ่อยครั้งเข้า บ่อยครั้งเข้า เห็นไหม ถ้าเป็นเอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น ถ้าไม่เป็นเอกัคคตารมณ์ จิตหวั่นไหว จิตคลอนแคลน จิตไม่มีกําลัง ถ้าจิตไม่มีกําลัง รู้เห็นสิ่งใดก็รู้เห็นเหมือนกัน รู้เห็นนะ

ในเมื่อมะม่วง เวลาเจ้าของสวนกับสัตว์ที่มันเข้ามาลักผลผลิตของเรา ใครเป็นเจ้าของตัวจริง? เจ้าของมะม่วง เจ้าของสวนนั้นเขาถึงจะเป็นเจ้าของสวนนั้น คนที่เขามาลักของในสวนนั้นเขาไม่มีสิทธิ แต่เขาลักของเขาด้วยความที่เขาอยากได้ผลประโยชน์อันนั้น จิตสงบ นี่เป็นจิตของเราเอง ถ้าเราพิจารณาด้วยพุทโธๆ ปัญญาอบรมสมาธิของเรา จิตสงบเข้ามา เรามีสติสัมปชัญญะ เราเป็นเจ้าของสวน เราจะเป็นเจ้าของพวงมะม่วงนั้น เราเป็นเจ้าของผลผลิตนั้น เวลากิเลสมันแย่งไป มันออกรู้สิ่งต่างๆ ตามกําลังของมัน ออกรู้สิ่งที่มันพาไป นั่นมันคือขโมย ขโมยมันพยายามจะเอาจิตนี้ ลักผลประโยชน์จากจิตดวงนี้ออกไป

ในเมื่อเราทําความสงบของใจเข้ามา ใครเป็นคนทํา? ก็เจ้าของสวนเขาเป็นคนขุด คนทํา คนปลูก คนดูแลรักษา จนผลมะม่วงนั้นมันมีผลออกมา สิ่งที่มีผลออกมานะ เรากําหนดพุทโธๆ จนจิตมันสงบเข้ามา แล้วพอเวลาจิตสงบเข้ามา ให้ขโมยเข้ามาลักผลประโยชน์นั้นไป ถ้าจิตมันไม่มีเจ้าของสวน มันก็ไม่มีสวน มันก็ไม่มีต้น มันก็ไม่มีผล ถ้าไม่มีจิตที่ระลึกพุทโธ ไม่มีจิตที่ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าไม่มีจิต ไม่มีสติปัญญาที่ทํา จิตมันจะสงบเข้ามาได้ไหม? จิตมันก็สงบเข้ามาไม่ได้ จิตมันก็เป็นปุถุชน จิตมันก็เป็นคนหนา จิตมันก็คิดตามแต่สัญญาอารมณ์ของมัน แต่เพราะเรามีสติมีปัญญา เรารักษาของเราจนมันมีผลขึ้นมา

พอมีผลขึ้นมา มันก็ออกรู้ไง จิตสงบแล้วเห็นนิมิต จิตสงบแล้วเห็นต่างๆ เห็นต่างๆ นี่กิเลสมันก็มาแย่งชิง ขโมยมันก็เข้ามาลักผลมะม่วงนั้น ถ้าเรามีสติปัญญา เราก็ต้องปกป้องสวนของเราไม่ให้ขโมยมันเข้ามาลัก ถ้าเราจะมีสติปัญญาของเรานะ จิตสงบแล้วเรามีสติ มีสตินี่มันจะออกไปรู้สิ่งใด รู้สิ่งใดแล้วมันเป็นประโยชน์กับใคร ถ้าไปรู้ไปเห็นสิ่งใด มันเป็นประโยชน์กับใคร

เห็นไหม เราจะเก็บผลมะม่วงๆ เราไม่ใช่ทําสวนแล้วเราจะให้ขโมยมันลักของเราออกไป แล้วเราจะไปตามหาขโมยอยู่ แล้วเมื่อไหร่เราจะได้ผลประโยชน์ของเราล่ะ ถ้าจิตมันออกรู้สิ่งต่างๆ ที่ไม่เป็นประโยชน์ เราก็มีสติยับยั้งไว้ แต่ถ้าจิตมันเห็นกาย จิตมันจับเวทนา จิตมันเห็นจิต จิตมันเห็นธรรม เห็นไหม จิตสงบแล้วมันเห็นสติปัฏฐาน ๔ จิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ตามความเป็นจริงเพราะเราเป็นเจ้าของสวน เราเป็นคนทํา เราเป็นคนฟื้นฟูใจของเราขึ้นมาเอง เราเป็นคนประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเอง

เราจะไม่ลดค่าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะถ้าเรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เราไปลดค่าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หน้าที่ของเรา เราต้องฟื้นฟู เราต้องทําขึ้นมา นี่ไง ปริยัติ ปฏิบัติ...ปริยัติคือการศึกษามา แต่ปฏิบัติขึ้นมา เราลงทุนลงแรงขึ้นมา เราปฏิบัติของเราขึ้นมาตามความเป็นจริง ถ้ามันปฏิบัติตามความเป็นจริง มันมีผลตามความเป็นจริง เห็นไหม ถ้ามีผลตามความเป็นจริง เราฝึกหัดใช้ปัญญา เห็นไหม

พ่อแม่เลี้ยงลูกมาก็ต้องให้ลูกฝึกหัดมา ให้มีการศึกษามา เพื่อให้ลูกของเรายืนอยู่ในสังคม ให้มีอาชีพเพื่อดํารงชีวิต เราปฏิบัติธรรมๆ ปฏิบัติธรรมนี่เราดูแลรักษาใจของเราขึ้นมา ถ้าจิตใจเรารักษาขึ้นมา มันมีความสงบ นี่ฝึกหัดให้มีความชํานาญ ชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าสมาธิ ชํานาญในการทําความสงบของใจ ชํานาญในการพาใจนี้ออกทํางาน เรามีความชํานาญ ชํานาญในวสี เราดูแลรักษาใจของเรา ดูแลรักษาด้วยสติ ด้วยปัญญา

ถ้ามีศีล สมาธิ ปัญญา เราฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาอย่างนี้เขาเรียกว่า “ภาวนามยปัญญา” ปัญญาที่เกิดจากภาวนามยปัญญาเป็นปัญญาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาให้สาวกสาวกะได้ฝึกได้หัดขึ้นมา เขาจะมีคุณธรรมในใจของเขาด้วยภาวนามยปัญญา เขาไม่ต้องเชื่อใคร เขาจะกินมะม่วง เขาก็ไม่ต้องไปลักสวนของใคร เพราะเขาเป็นเจ้าของสวน เขาทําสวนของเขาขึ้นมาเอง เขาพรวนดิน เขารดนํ้าโคนต้น เขาดูแลปุ๋ยของเขา จนกว่ามะม่วงนั้นจะออกผลของเขา

ถ้าเขาฝึกหัด เขาปฏิบัติของเขา ถ้าจิตเขาสงบขึ้นมา เขาก็ได้ผลของเขา ถ้าได้ผลของเขา เห็นไหม ได้ผลแล้วเราต้องทําให้เป็นความจริงขึ้นมาสิ ได้ผลขึ้นมาแล้วเราจะต้องเอาผลของเราเพื่อดํารงชีวิต ผลเกิดจากสวนนั้นเพื่อดํารงชีวิต ผลสิ่งที่เหลือออกไปเพื่อเป็นธุรกิจ เพื่อเป็นข้าวของเงินทองของเรา

เราฝึกหัดใช้ปัญญา เราเห็นกาย เราก็พิจารณากายของเรา ถ้าจับเวทนา เห็นกาย เวลาพิจารณากาย พิจารณากายนี่มีความดีใจเสียใจ นั่นก็เวทนาแล้ว แล้วจับเวทนาพิจารณาของเรา พิจารณาของเรา เพราะในสวนนั้นมันมีผลไม้หลากหลาย เพราะในสวนนั้นเราทําของเราขึ้นมา สิ่งต่างๆ ผลไม้หลากหลาย มีข้าว ข้าวเขาเอาไว้หุงกิน มีผักมีหญ้า เราก็เอาไว้ทําอาหาร มีผลไม้ เราก็เอาไว้ทํา จะต้ม จะแกง จะกินของเรา เราก็ทําได้หมด ถ้าเราทําได้ นี่เราฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา

เราดํารงชีวิตของเราในการปฏิบัติของเรา เห็นไหม เราไม่ลดค่า ลดค่าที่ว่าต้องเป็นแบบนั้นๆ ตามทฤษฎีทั้งหมด แต่ถ้ามันเป็นความจริง เราปฏิบัติขึ้นมา มันเป็นความจริงของเรา ถ้าความจริงอย่างนี้ เราพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณาของเราขึ้นมา แยกแยะของเรา ถ้ามันเห็นกาย พิจารณากาย พิจารณานะ ถ้าเห็นกาย พิจารณากาย ถ้าจิตมันมั่นมันคงนะ เราทําสัมมาสมาธิ จิตที่ตั้งมั่น ชํานาญในวสี ถ้าพิจารณามันจะเห็นชัดเจนนะ

ไม่ใช่เราปฏิบัติกันล้มลุกคลุกคลาน ถ้าจะเห็นก็แว็บๆ แว็บๆ นี่มีคนเห็นกายบ่อย เห็นกาย มันแว็บเดียวแล้วมันก็ไปแล้ว ถ้าไปแล้ว นี่ทั้งสวนเลย มะม่วงออกลูกเดียว แล้วโจรมันก็มาลักลูกนั้นไป แล้วเจ้าของสวนก็นั่งคอตกไง เวลาจิตมันสงบ แว็บมาแล้ว นี่เห็นกายแว็บ เราครอบครัวใหญ่นะ ผลผลิตแค่นี้ไม่พอกิน

ถ้าครอบครัวใหญ่ เขาต้องมีผลของเขาเพื่อครอบครัวใหญ่ของเขา ถ้าครอบครัวใหญ่ มีอาหารมีทุกอย่างพร้อม ถ้าจิตมันสงบ เห็นแว็บๆ คือว่าจิตมันไม่มั่นคงพอ เราจะดูแลรักษาสวนของเรา เราจะต้องมีสติมีปัญญา นี่เพราะผลไม้เราหลากหลาย ผลไม้แต่ละชนิดมันต้องให้ปุ๋ยให้นํ้าแตกต่างกันไป ฉะนั้น เราต้องกลับมาดูแลสวนของเรา เราต้องทําจิตใจของเราให้ตั้งมั่น

ถ้าจิตใจเราตั้งมั่น สิ่งที่แว็บๆ เดี๋ยวก็มา ในเมื่อผลผลิต ในเมื่อต้นมะม่วงนี้ออกลูกลูกเดียว แสดงว่ามันก็ออกลูก ถ้ามันออกลูกนะ เราก็รดนํ้าพรวนดิน ฤดูกาลหน้ามันก็จะออกเต็มต้น นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันเห็นกายแว็บๆ แว็บๆ สิ่งต่างๆ แสดงว่ามันออกลูกเดียว ถ้าออกลูกเดียวนี่มันพอกินกันไหม? มันไม่พอกินหรอก ฉะนั้น ไม่พอกิน เราต้องรดนํ้าพรวนดินขึ้นมาเพื่อรักษาผลนั้นให้ออกเต็มต้น ถ้าออกเต็มต้น

จิต เวลามันเห็นแว็บๆ นี่มันไม่ได้ ไม่ได้เพราะจิตมันไม่มีกําลัง จิตมันไม่มั่นคง เราต้องกลับมาพุทโธๆ รดนํ้าที่โคนต้น ดูแลให้ปุ๋ยที่โคนต้น ผลมันจะออกที่ปลายต้น ผลจะออกที่กิ่งก้านสาขาของต้น ผลมันไม่ได้ออกที่โคนต้นหรอก

นี่ก็เหมือนกัน เรากลับมาพุทโธๆๆ เขาบอก “ไม่ต้องทํา พุทโธเป็นสมถะ พุทโธนี้ไม่มีปัญญา”...ต้นไม้ไม่รดนํ้าพรวนดินมันก็ตาย ต้นไม้ต้องรดนํ้าพรวนดินเพื่อให้ปุ๋ยมัน เพื่อให้มันเป็นประโยชน์กับต้นไม้นั้นเอาเป็นอาหารเพื่อจะไปออกผลที่ปลาย

พุทโธๆๆ ปัญญาอบรมสมาธิกลับมาทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบระงับขึ้นมา ใจมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา สิ่งที่มันแว็บๆ แว็บๆ มา มันจะชัดเจน เห็นกายก็เห็นกายชัดๆ เห็นกายชัดๆ แล้วตั้งไว้ ถ้าเห็นกายขึ้นมา ถ้าจิตใจมันมั่นคง ทีแรกเห็นก็แว็บๆ พอเห็นต่อไป เห็นก็เคลื่อน ไหล มันไหลไป เห็นไหม นี่กําลังก็ไม่พอ ปุ๋ยไม่พอ นํ้าไม่พอ ในเมื่ออาหารไม่พอ มันก็ออกลูกเต็มต้นเลย แล้วก็ร่วงจากต้น หลุดจากขั้ว เพราะว่ามันดูแลรักษาไม่ดี

เวลาเห็นกายขึ้นมานี่มันไหลๆ จากแว็บๆ เริ่มต้นจากไม่เห็นเลย แล้วแว็บๆ มันก็เริ่มเห็นกาย แต่ถ้ามันเห็น มันไหล มันเป็นไป...กลับมารดนํ้าพรวนดินที่โคนต้น กลับมากําหนดพุทโธ ทําใจให้มั่นคง ทําใจให้แข็งแรง ถ้าใจแข็งแรงนี่ไม่ต้องไปห่วงว่าไม่ได้วิปัสสนาๆ แล้วเมื่อไหร่จะวิปัสสนาล่ะ

ถ้าเราทําสวน เราหวังแต่ผล เราไม่ดูผลไม้ของเรา ไม่ดูต้น ไม่ดูสิ่งต่างๆ เลย สวนนั้นจะเป็นสวนไหม? มันไม่เป็นสวนไปหรอก นี่ก็เหมือนกัน หัวใจเราคือสวนนะ ภวาสวะ ภพ นี่ไง สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน งานในการวิปัสสนาญาณมันเกิดที่นี่ มันไม่ไปเกิดในตํารับตํารา ไม่เกิดในหนังสือ ไม่เกิดที่ครูบาอาจารย์ ไม่เกิดที่ใครทั้งสิ้น มันเกิดที่กลางหัวอกของเรา

ถ้าพุทโธๆๆ สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ถ้าฐานที่ตั้งแห่งการงาน เรือกสวนไร่นาของเราอุดมสมบูรณ์ มันต้องออกผล แต่นี่เรือกสวนไร่นาของเราไม่เคยดูแลเลย แต่ไปดูนะ ไปปรึกษาเขา ไปดูแต่ว่าทําไมสวนฉันไม่มี สวนฉันไม่เป็น ไปดูทางวิชาการ นี่ลดค่าไง ลดค่าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เหลือแต่ทางทฤษฎี ลดค่าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาด้วยการก็อปปี้ ด้วยการสวม ด้วยสัญญาอารมณ์ ซับสิ่งนั้นมาจะให้เป็นสมบัติของเรา แต่มันไม่มีความจริงขึ้นมา เพราะไม่มีภวาสวะ ไม่มีสมถกรรมฐาน ไม่มีฐานที่ตั้งแห่งการงาน คือคนไม่มีที่มีทาง แล้วบอกว่าตัวเองมีเรือกสวนไร่นาได้อย่างใด

คนจะมีเรือกสวนไร่นา เขาต้องมีที่มีทางของเขา เขาต้องปลูกพืชผักธัญญาหารของเขาขึ้นมาจากสวนของเขา ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะต้องทําความสงบของใจเข้ามา สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ด้วยการกําหนดบริกรรมคําว่า “พุทโธๆ” พุทโธๆ คือจิตให้มันสงบระงับเข้ามา ให้สู่ฐานที่ตั้งแห่งการงาน แล้วเวลามันเกิดปัญญาขึ้นมา นี่คือวิปัสสนาญาณ

วิปัสสนาญาณ คือเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาอาสวักขยญาณ ญาณที่ทําลายอาสวักขัย ทําลายอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นั้นคืออาสวักขยญาณ แต่ของเรา เราเริ่มต้นประพฤติปฏิบัติของเรา มันจะเป็นวิปัสสนาญาณ วิปัสสนาจะเกิดขึ้นต่อเมื่อจิตเราสงบ ต่อเมื่อเรามีเรือกสวนไร่นาเพื่อเราจะดูแลรักษาผลผลิตของเรา

จิต ถ้ามันสงบเข้ามาแล้ว ถ้ามันมีสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน เวลาออกฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะมีปัญญาของมันตามความเป็นจริง เป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเทศน์ธัมมจักฯ เวลาเทศน์ธัมมจักฯ นะ งานชอบ เพียรชอบ เกิดมรรคเกิดผลขึ้นมาตามความเป็นจริง ถ้าเกิดมรรคเกิดผลขึ้นมาตามความเป็นจริง มันจะเป็นธรรมะจริงๆ มันไม่ใช่ธรรมะลดค่า

ทางโลกของเขา เขาลดค่าเพราะอะไร เพราะเขาต้องการขายสินค้าของเขา เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราลดค่าธรรมของเราเพื่อจะให้ความสะดวกความสบาย ความว่าปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ปฏิบัติทางลัด ปฏิบัติตามความพอใจของตัว นี่เป็นเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งนั้น ถ้าปฏิบัติธรรมโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันจะเป็นธรรมขึ้นมาไหม? มันก็ไม่เป็นธรรม

ไม่เป็นธรรม ก็เกิดมาสักแต่ว่าทํา เกิดมาประพฤติปฏิบัติก็ปฏิบัติไปพอเป็นพิธี ว่าเกิดมาเป็นชาวพุทธแล้วได้ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจะได้มรรคได้ผล ได้มรรคได้ผลก็เป็นมรรคผลของกิเลส เอากิเลสมาแอบมาอ้าง เอามาอ้างอิงกันว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ แล้วคนที่ปฏิบัติเป็นอย่างนั้นกันไปหมด เห็นไหม ดูสิ เวลาทางโลกเขาแจกของนะ เขาแจกของฟรีน่ะ ไปกันหมดเลย เพราะมันถือว่ามันได้ไง นี่ก็เหมือนกัน บอกธรรมะนี่จะมาแจก ธรรมะปฏิบัติแล้วจะเป็นอย่างนั้น แล้วมันเป็นจริงไหม? มันไม่เป็นจริงทั้งนั้นเลย

แต่ถ้าเราปฏิบัติตามความเป็นจริงของเราขึ้นมา มันจะเป็นเต็มบาทเต็มเต็งของเรา มันจะเป็นความจริงของเรา ถ้าความจริงของเรา เราต้องทําตามความเป็นจริงของเรา ถ้าทําตามความเป็นจริง นี่เหนื่อยไหม? เหนื่อย มันลงทุนลงแรงตามความเป็นจริง มันจะได้มรรคได้ผลตามความเป็นจริง

แล้วถ้าลงทุนลงแรงตามความเป็นจริงแล้วมันไม่ได้มรรคได้ผลขึ้นมาตามความเป็นจริงล่ะ? สิ่งนี้เป็นการสร้างอํานาจวาสนาบารมีไปข้างหน้า ถ้าเราปฏิบัติแล้วมันไม่ลงสู่สัจธรรม มันไม่ลงสู่สัจธรรมเพราะอํานาจวาสนาของคน อํานาจวาสนาของคน ในเมื่อเราปฏิบัติ ดูสิ เวลาขิปปาภิญญาเขาปฏิบัติน้อยกว่าเรา ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย เขาปฏิบัติแล้วเขาถึงฝั่งไปเพราะเหตุใด เราปฏิบัติมากกว่าเขา เราทํามากกว่าเขา ทําไมเราไม่ได้มรรคได้ผลเหมือนเขา? ไม่ได้มรรคได้ผล เพราะสิ่งที่เขาสร้างสมมา เห็นไหม สร้างสมมาสู่จิต ถ้าสู่จิตนะ เขามีปฏิภาณมีไหวพริบ

ดูเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ เป็นพระโพธิสัตว์ สิ่งที่เป็นพระโพธิสัตว์สร้างสมมาขนาดไหน แล้วปัญจวัคคีย์ สิ่งที่ปัญจวัคคีย์อุปัฏฐาก ก็เกิดมาเหมือนกัน ทําไมเวลาตรัสรู้ขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบองค์เดียว แล้วเวลาไปเทศนาว่าการนี่ได้อัญญาโกณฑัญญะองค์เดียว

นี่ปัญจวัคคีย์ ๕ คน พราหมณ์ ๕ คน เทศน์ธัมมจักฯ ไป คนที่เป็นสงฆ์องค์แรกก็เป็นอัญญาโกณฑัญญะองค์เดียว แต่พราหมณ์ทั้ง ๔ นั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะต้องฝึกสอนๆ จนเป็นพระโสดาบันทั้งหมด แล้วมาเทศน์อนัตตลักขณสูตร เป็นพระอรหันต์ไปข้างหน้า การปฏิบัติมันถึงไม่มีสูตรสําเร็จ มันถึงว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ เหมือนกัน ทําไมพราหมณ์ทั้ง ๕ รู้คนเดียวล่ะ? นี่เพราะเขาสร้างบุญกุศลมาแตกต่างกัน

ฉะนั้น เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาเราน้อยเนื้อตํ่าใจว่า ทําไมเราปฏิบัติมากกว่าเขา เราทํามากกว่าเขา...เราทํามากในปัจจุบันนี้ แต่สิ่งที่สร้างอํานาจวาสนาขึ้นมาให้มันเป็นการบ่มเพาะหัวใจ หัวใจนี่บ่มเพาะนะ ถ้าคนจิตใจที่เขาสูงส่ง เขาเห็นสิ่งใดที่สะเทือนใจเขา เขาเห็นสิ่งใดที่มันเป็นการบอกถึงความถูกความผิด เขาจะฉุกคิดได้ แต่คนที่หยาบนะ จิ้มไปในตาเขายังไม่รู้เลย จิ้มไปในตาเขาเลย บอกว่านี่มันผิดๆ เขายังไม่รู้ไม่เห็นเลย นั่นเพราะความหยาบของเขา

สิ่งที่จิตใจที่มีคุณธรรม สิ่งใดที่เป็นประโยชน์ เขาจะเห็นว่าเป็นประโยชน์นะ ถ้าเห็นเป็นประโยชน์ มันระลึก มันสํานึก การสํานึก เห็นไหม เรารู้ถูกรู้ผิด สิ่งนี้จิตใจควรแก่การงาน ถ้าจิตใจมันหยาบ มันกระด้าง เห็นไหม ของหยาบ ของกระด้าง เราจะเอาท่อนซุงไปสอยเข็ม มันเป็นไปไม่ได้หรอก เข็มนี่เขาใช้ด้าย ด้ายเขาจะสอยเข็มแล้วเขาจะเอาไปทําประโยชน์ เย็บ ปะ ชุนสิ่งใดก็ได้ แต่เราบอกว่ามันไม่ทน มันจะต้องเอาเชือกเส้นใหญ่ๆ ร้อยเข้าไป มันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้

จิตใจที่มีคุณธรรมควรแก่การงาน จิตใจที่อ่อนโยน จิตใจที่มีสํานึก จิตใจที่เป็นประโยชน์ สิ่งนี้มันจะเป็นคุณธรรมกับเรา แล้วสิ่งนี้มาจากไหนล่ะ? เราเลือกเอาไม่ได้ เราจะให้เป็นไปตามแรงปรารถนา มันไม่มี มันเป็นการบ่มเพาะมา เป็นการบ่มเพาะมาจนเป็นจริตเป็นนิสัย ด้วยมารยาทสังคมนะ เราก็พยายามเก็บความรู้สึกของเรากันไว้ แสดงออกด้วยความเป็นมารยาท เห็นไหม ลดค่า มันไม่เป็นความจริง เพราะว่าเราคิดอย่างหนึ่ง พูดอย่างหนึ่ง ทําอย่างหนึ่ง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ในธรรม มนุษย์เป็นสัตว์ประหลาด คิดอย่างหนึ่ง พูดอย่างหนึ่ง ทําอย่างหนึ่ง เพราะมันทําตามใจตัวเองไม่ได้ เพราะใจตัวเองมันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันอยากทําของมันด้วยความสะใจของความรู้สึกนึกคิด แต่ทําออกไป มันมีแต่ความเร่าร้อน มันมีแต่ความผิดพลาด เห็นไหม หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านถึงวางข้อวัตรนี้ไว้ไง บังคับมันให้อยู่กับข้อวัตรปฏิบัตินี้ บังคับมันไว้ บังคับด้วยข้อวัตรปฏิบัติ มันออกมากไปจากนี้ไม่ได้ ถ้ามันออกมากไปจากนี้ไม่ได้ นี่ดูแลรักษาไง ถ้าดูแลรักษาขึ้นมา มันจะย้อนกลับมาๆ

เพราะว่าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นของเราเป็นพระอรหันต์ ท่านได้ฝึกจิตของท่าน ท่านได้ทําจิตของท่านจนสําเร็จลุล่วงไปแล้ว ท่านถึงได้วางข้อวัตรปฏิบัติไว้ให้เราประพฤติปฏิบัติ แต่เราจะเอาแต่ความรู้สึกนึกคิด เอาแต่ความพอใจของเรา อันนั้นลดค่าธรรมนะ

ลดธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปครึ่งหนึ่ง ทั้งๆ ที่พูดธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชัดๆ เลย “ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคจะเป็นอย่างนั้นๆ” นั้นเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ในใจนี่กิเลสตัณหาความทะยานอยากเต็มหัวใจ แต่ถ้าเราปฏิบัติของเราตามข้อวัตรปฏิบัติ นี่บังคับใจๆ ให้ใจเข้าสู่ร่องสู่รอย

จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตมันสงบ มันเห็นอาการ อาการที่มันเป็นไป เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าความเป็นจริง เห็นไหม มันได้ฝึกหัด ได้ประพฤติปฏิบัติ ได้ค้นคว้า นี่มันฝึกหัดใจมันขึ้นมา มันจะเป็นเต็มบาทเต็มเต็ง ธรรมะแท้ๆ ธรรมะเกิดขึ้นจากการประพฤติปฏิบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาด้วยใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราสาวกสาวกะ เราเกิดมากึ่งพุทธกาล เรามีครูมีอาจารย์ของเรา เราฝึกหัดปฏิบัติของเรา มันจะเกิดขึ้นมาในหัวใจของเรา

อวิชชาปิดกั้น อวิชชาทําให้มันผิดพลาด อวิชชาจะทําให้ไขว้เขวตลอด แต่เราก็ต้องฝืน เราต้องมีสติมีปัญญา พยายามฝึกหัดใช้ปัญญาเป็นวิชชา วิชชาไปทําร้ายอวิชชา วิชชาไปสะสางอวิชชา วิชชาความรู้ความเป็นจริง แล้ววิชชามันอยู่ไหนล่ะ แต่ถ้าผู้ชํานาญการนะ เขารู้เขาเห็นของเขา เขาปฏิบัติของเขาตามความเป็นจริง เขารู้ว่าวิชชามันคืออะไร

ถ้าวิชชามันคืออะไร วิชชาตามความเป็นจริงนะ ไม่ใช่วิชชาลดค่า ไม่ใช่การศึกษาจํามา ไม่ใช่เอากิเลสตัณหาความทะยานอยากออกหน้า แสดงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้กิเลสมันหัวเราะเยาะ ต้องเข้าไปชําระล้างกิเลสในหัวใจของเราให้มันเป็นความจริง พูดออกมาคําไหนคํานั้น เป็นคําเดียวกันจากการคิดไง ให้เป็นมนุษย์ปกติ พูดอย่างใดทําอย่างนั้น ทําอย่างใดพูดอย่างนั้น แสดงธรรมออกมาจากความเป็นจริง ไม่ให้กิเลสลดค่าออกไปครึ่งหนึ่ง เห็นไหม คิดอย่างหนึ่ง พูดอย่างหนึ่ง ทําอย่างหนึ่ง

แต่ถ้าเป็นคุณธรรมในหัวใจ คิดอย่างใดพูดอย่างนั้น รู้จริงตามความเป็นธรรมอย่างนั้น รู้จริงตามความเป็นจริง มันมีสัจจะมีความจริงในหัวใจ

เราปฏิบัติของเรานะ ถ้าเราได้จริงขึ้นมา มันจะเต็มบาทเต็มเต็ง ธรรมของเราเป็นธรรมแท้ๆ ธรรมของเรานะ ธรรมของเราเป็นธรรมส่วนบุคคล สมาธิก็สมาธิของเรา ปัญญาก็ปัญญาของเรา มรรคญาณที่เกิดขึ้น วิปัสสนาญาณที่เกิดขึ้น ญาณทัสสนะที่เกิดขึ้นก็เป็นของเรา ถ้าจิตดวงนั้นเป็นของเราหมด จิตดวงนั้นผ่องแผ้ว จิตดวงนั้นไม่เศร้าหมอง เราต้องการสัจจะ ต้องการความจริง เราไม่ต้องการธรรมลดค่า เอวัง

๑๓

ผู้รู้ไม่ใช่นิพพาน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๑ มกราคม ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจนะ ตั้งใจฟังธรรม เราต้องการให้ใจเราได้สัมผัสธรรมะ ถ้าสัมผัสธรรมะตามความเป็นจริง ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้าสมควรแก่ธรรม ใจเราจะเป็นธรรม ถ้าผู้ใดปฏิบัติไม่สมควรแก่ธรรม ปฏิบัติด้วยการคาด การหมาย การด้น การเดา การปฏิบัติด้วยการคาด การหมาย การด้น การเดา นั้นเราปรารถนาธรรมะ เห็นไหม

สัจธรรมๆ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เวลาออกแสวงหานี่แสวงหาทุกข์ยากขนาดไหน ขณะที่ธรรมะยังไม่มี ทุกคนทุกข์ยากไปหมด ทั้งๆ ที่มีศาสดา มีคนที่ปฏิบัติ ปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ เป็นผู้ที่เผยแผ่ธรรมะ เผยแผ่ธรรมะนี้เป็นประเพณีวัฒนธรรมความเชื่อของเขา แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสวงหากับเขา มันไม่มีการเกิดสัจธรรมความจริงขึ้นมา

เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา นั่นธรรมแท้ๆ เกิดขึ้นมาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เสวยวิมุตติสุขนะ เสวยวิมุตติสุข เวลาเสวยวิมุตติสุข เวลาจะไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ เห็นไหม สิ่งที่ไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ นี่เผยแผ่ธรรมๆ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมขึ้นมา สิ่งนี้มันจะมีโอกาสไง ถ้ามีโอกาสขึ้นมา ในปัจจุบันนี้เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง การเจริญในพุทธศาสนาคือการเจริญในภาคปฏิบัติ

คําว่า “ภาคปฏิบัติ” เห็นไหม เวลาคนศึกษานี่ศึกษาการทําครัวมา ทุกคนมีวิชาความรู้ ซื้อหนังสือทําครัวมาศึกษากัน แต่ใครทําครัวยังไม่เป็นขึ้นมา มันก็ยังไม่มีอาหารการกินขึ้นมา เวลาเราทําครัวเป็นของเราขึ้นมา เรามีภาชนะต่างๆ ที่จะทําครัวของเรา มีวัตถุดิบต่างๆ ที่จะทําครัวของเรา มันจะมีอาหารการกินออกมาเป็นอาหารการกินเพื่อดํารงชีวิต แต่ถ้าในครัวของเรามันมีแต่เครื่องทําครัว แต่ไม่มีอาหารทําครัวขึ้นมา สิ่งนั้นยังไม่มี

แล้วธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่เป็นสัจธรรมๆ ขึ้นมา มันเป็นประโยชน์กับชาวโลก แล้วเราเกิดมาเป็นชาวพุทธพบพุทธศาสนา เรามีศรัทธาความเชื่อของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา ปฏิบัติสัจธรรมๆ ถ้าธรรมเกิดขึ้นมาตามความเป็นจริงนะ เราจะมีความสุข

ความสุข เห็นไหม ความสุขที่เราแสวงหากันอยู่นี้ เราแสวงหาทางโลกๆ คําว่า “ทางโลก” เราแสวงหามาเพื่อการดํารงชีวิต เพื่อความมั่นคงในชีวิตของเรา เราเกิดมาทุกคนปรารถนาความสุข แล้วเราก็เอาสิ่งนี้มาเทียมหน้าเทียมตาสังคม สังคมเขาเกิดมาเขาต้องมีสถานะของเขา เขามีสถานะทางสังคมของเขา เขาจะมีข้าวของเงินทองของเขา เพื่อความมั่นคงของเขา เราก็ต้องมีของเราเหมือนกัน ถ้าเรามีเหมือนกัน เราทําหน้าที่การงานของเรา เราก็มีสิ่งที่เลี้ยงชีพ คําว่า “เลี้ยงชีพ” เห็นไหม ถ้าจิตใจเราเป็นธรรม จิตใจเราเป็นธรรม เราจะไม่เดือดร้อนจนเลยโลกเขาไป

แต่ถ้าคนที่จิตใจเขาเดือดร้อนขึ้นมา เขาจะมีมากน้อยขนาดไหน เขาก็แสวงหาของเขา เพราะเขายังไม่พอของเขา นี่มันจะเทียมหน้าเทียมตาสังคม เขาพยายามแสวงหาของเขาด้วยความทุกข์ความร้อนของเขา สิ่งนั้นเป็นความทุกข์ความร้อนของเขา นี่คือสมบัติทางโลกที่เราต้องแสวงหากัน

เราเกิดมาทางโลก เราต้องมีหน้าที่การงานของเรา แต่เรามาบวชเป็นพระ เราก็มีหน้าที่การงานของพระเหมือนกัน หน้าที่การงานของพระ ในเมื่อเราเกิดเป็นสงฆ์ ดูสิ คนเกิดมา นกมันยังมีรวงมีรังของมัน พระก็ต้องมีที่อยู่อาศัยเหมือนกัน ต้องมีข้อวัตรปฏิบัติเหมือนกัน จะว่าบวชเป็นพระขึ้นมาแล้วจะไม่ต้องทําหน้าที่การงานอย่างไรเลย จะมีแต่ความสุขความสมความปรารถนา...มันไม่สมความปรารถนาหรอก

พอเวลาบวชขึ้นมา เราโกนหัว เราห่มผ้าเหลืองต่างๆ เราโกนมา อุปัชฌาย์ยกเข้าหมู่มา เราเป็นสงฆ์ๆ เราบวชที่ร่างกาย บวชเป็นสมมุติสงฆ์ แต่หัวใจของเรา เราต้องมาฝึกหัด เราต้องมาประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราถึงจะมีคุณธรรมในหัวใจของเรา เห็นไหม ถ้าเรามีคุณธรรมในหัวใจ นี่มันก็มีหน้าที่การงานเหมือนกัน ถ้าเราเป็นฆราวาส เราก็บอก เรามีหน้าที่การงาน เราต้องทํามาหากินของเรา เราต้องหาทรัพย์สมบัติของเราเพื่อจะเลี้ยงชีพของเรา เราจะมีเวลาที่ไหนไปประพฤติปฏิบัติ

การประพฤติปฏิบัติ มันก็ปฏิบัติในชีวิตประจําวันเรานั่นล่ะ คําว่า “ประจําวัน” เพราะเรามีลมหายใจเข้าออก เรามีสติความรับรู้ ถ้าเรามีสติปัญญา สิ่งที่เรารักษาใจของเรา นั่นคือปฏิบัติธรรม ถ้าคําว่า “ปฏิบัติธรรม” คือว่ามันมีนํ้าเย็นคอยลูบใจอยู่ นํ้าเย็นคอยปลอบให้หัวใจนี้ได้ชุ่มชื่นอยู่ ไม่ทุกข์ร้อนจนเกินไปนัก แต่ถ้าเราห่างเหินขึ้นมา เราก็ทําหน้าที่การงานเหมือนกัน เราก็ใช้ความรู้สึกนึกคิดเหมือนกัน แต่ความรู้สึกนึกคิดนี้มันเป็นด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันมีแต่ความเร่าร้อน จิตใจทํางานด้วยความเร่าร้อนไง

แต่ถ้ามีนํ้าเย็นคอยลูบ เห็นไหม เรามีสติปัญญารู้ทันความรู้สึกนึกคิดเรา อืม! เราเกิดเป็นคนเนาะ เกิดเป็นคนลําบากอย่างนี้เนาะ มันต้องมีหน้าที่การงาน เพราะคนเราต้องมีอยู่มีกินไง ถ้ามีอยู่มีกิน ถ้าไม่ทํางาน มันจะเอาที่ไหนมาอยู่มากินล่ะ มันก็ต้องทําหน้าที่การงานของเราเป็นธรรมดา ถ้าธรรมดา ถ้ามันมีสิ่งใดขาดตกบกพร่อง อืม! ก็เวรกรรมของเราเป็นแบบนี้ แต่ถ้าเรามีสิ่งใดประสบความสําเร็จ อืม! ก็เราทําบุญกุศลของเรามา เห็นไหม มันมีสติปัญญาขึ้นมา มันมีนํ้าเย็นคอยลูบคลําหัวใจของเรา ไม่ให้หัวใจมันเร่าร้อนเกินไปนัก

บวชเป็นพระมา พระก็ต้องมีหน้าที่การงานของพระ หน้าที่การงานของพระคือว่าอยู่เป็นกลุ่มชน เป็นสงฆ์ขึ้นมา สังฆะ ในเมื่อมีการอยู่กันเป็นหมู่คณะ มันก็มีข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความเสมอภาคต่อกัน แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม นี่ผู้บวชใหม่ๆ บวชใหม่ก็มีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา คอยชี้แนะ ถ้าเราประพฤติปฏิบัติใหม่ การประพฤติปฏิบัติใหม่เพื่อให้จิตใจเราเป็นธรรมทายาท ให้จิตใจเรามีคุณธรรมในหัวใจ ถ้ามีคุณธรรมในหัวใจ เราปฏิบัติอย่างไร

การปฏิบัติของเรา เห็นไหม ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ที่ดี ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม ท่านจะสอนเราตั้งแต่พื้นๆ พื้นๆ คือทั้งกิริยามารยาท ทั้งการอยู่ การกิน การต่างๆ การประพฤติปฏิบัติขึ้นมา วัดทั่วไป ถ้ามีวัดบ้าน เขาก็มีการศึกษา บวชมาแล้วก็ต้องมีการศึกษา ศึกษาก็ศึกษาเรื่องปริยัติ ศึกษาเรื่องธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษามา ทดสอบขึ้นมาเป็นนักธรรมโท นักธรรมตรี นักธรรมเอกขึ้นมา ก็เป็นวุฒิของเราขึ้นมา เป็นวุฒิว่าเรามีความรู้

แต่ถ้าเราเป็นพระป่า พระป่าอยู่กับครูบาอาจารย์ นี่ครูบาอาจารย์ก็มีข้อวัตรปฏิบัติเหมือนกัน แต่ข้อวัตรปฏิบัตินี้เพื่อฝึกสติปัญญาของเรา ฝึกสติ ถ้าเราทําข้อวัตรของเราด้วยความมีสติสัมปชัญญะ สิ่งต่างๆ ทําขึ้นมาแล้วมันก็ดูสวยงาม ความสวยงามก็เป็นสมณสารูป เห็นไหม แล้วเวลาเรามีความรู้สึกนึกคิดขึ้นมาที่อยู่ในหัวใจ ที่มันดิ้นรนต่างๆ ถ้าเรามีสติปัญญา เราก็ทําข้อวัตรจากภายใน ถ้าข้อวัตรจากภายใน เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันก็จะเป็นคุณสมบัติของเรา ถ้าเราปฏิบัติตามความจริงไง

เพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก เห็นไหม ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ การศึกษานี้เป็นเรื่องของภาคปริยัติ แล้วเวลาเราเป็นพระป่า เราบอกเราไม่มีการศึกษาๆ ไม่สอบทางวิชาการ เราจะไม่มีนักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก...นักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอกเขาศึกษามา ศึกษามาก็ไว้ทางวิชาการ ทางโลกเข้าใจ นวโกวาทก็ท่องได้ ในวินัยมุขต่างๆ สิ่งต่างๆ เราก็ศึกษาของเราได้ ศึกษาขึ้นมา ศึกษามาเพื่อเป็น...นี่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าศึกษามาเพื่อเป็นความรู้ของเรา

ทีนี้เวลาเราเป็นพระป่า พระป่า เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์ของเรามา ครูบาอาจารย์ การดํารงชีวิต ที่ศึกษานักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอกขึ้นมาก็ศึกษาชีวิตของพระนี่แหละ ศึกษามาเรื่องบริขาร เรื่องสิ่งที่เราต้องทําต้องใช้ เรื่องผ้า เรื่องผ่อน เรื่องความเป็นไป เรื่องอาบัติ เรื่องทําอะไรผิด ทําอะไรไม่ผิด ทีนี้พอเราเป็นพระป่า พระป่าเวลาดํารงชีวิตนี้มันก็เป็นพระจริงๆ อยู่แล้ว เพราะบวชมาเป็นสมมุติสงฆ์ นี่เป็นพระจริงๆ แล้ว เป็นพระจริงๆ มีครูบาอาจารย์ของเรา ก็คอยฝึกหัด คอยฝึกหัด ก็อยู่ก็กินนี่แหละ ก็ฝึกหัดจริงๆ นี่แหละ เห็นไหม นี่ปริยัติ ปฏิบัติ

ปฏิบัติ ถ้าเราทําจริงขึ้นมา จิตใจของเราจะร่มเย็นเป็นสุข ถ้าเราทําไม่จริงขึ้นมา เราลังเลสงสัย แต่ถ้าเราศึกษาแล้วเรามีวิชาการ เรารู้แล้วเราก็ต้องไม่สงสัยสิ เราทําของเรา นี่วัดที่เขาศึกษามา นักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก นักธรรมเอกแล้วเขารู้ถึงการดํารงชีวิต เขารู้ถึงอะไรเป็นอาบัติ ไม่เป็นอาบัติ อะไรเป็นของสงฆ์ไม่เป็นของสงฆ์ รู้หมดแล้ว มันก็เข้าใจหมดสิ แต่เวลาทําขึ้นมาแล้วมันก็มีกิเลสไง พอกิเลส มันก็ทําให้สงสัย กิเลสก็ทําให้วิตกกังวล นี่มันถูกหรือผิด

แต่ถ้าเป็นพระป่า พระป่านี่การดํารงชีวิต สิ่งนี้ครูบาอาจารย์ท่านทําของท่านมา แล้วเราฝึกหัดกันมา เราทําของเราขึ้นมา สิ่งใดเป็นของสงฆ์ สิ่งใดไม่เป็นของสงฆ์ นี่มันอยู่ในสังคมของสงฆ์ พระป่าเขาจะถึงกัน เขาเรียกเข้าหมู่ๆ ถ้ามันเข้าหมู่กันได้ หมู่เขาตรวจสอบกัน เห็นไหม การตรวจสอบกันอย่างนี้มันเป็นความจริงอยู่แล้ว ถ้าเป็นความจริงอยู่แล้ว นี่เราทําสังฆกรรม เราทําอุโบสถ เราทําต่างๆ เราถึงสวดปาฏิโมกข์ มันก็เช็คกันอยู่ว่าเป็นความจริง ความผิดความถูกมันก็รู้ของมันด้วยข้อวัตรปฏิบัติ แต่เวลาข้อวัตรปฏิบัติ เห็นไหม ข้อวัตรปฏิบัติ ทําสังฆกรรม ทําสังฆกรรมถูกต้อง นี่เราปฏิบัติ

เขาศึกษามา ศึกษามาเพื่อความเข้าใจ เพื่อปฏิบัติ เราเป็นพระป่าๆ ก็ปฏิบัติขึ้นมาจากข้อเท็จจริงเลย ความเป็นอยู่ของเรานี่ข้อเท็จจริงเลย แล้วเราปฏิบัติเข้าไป พอข้อเท็จจริงแล้วเราจะปฏิบัติ เราจะทําสติ เราจะทําสมาธิ เราจะทําปัญญาให้เกิดขึ้นมา เวลาทําปัญญาให้เกิดขึ้นมา เห็นไหม นี่ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติขึ้นมา ท่านไม่มีภูมิธรรม ถ้าท่านไม่มีคุณธรรมในหัวใจ ท่านจะเอาอะไรมาสอนเรา

ถ้าทําสมาธิ อะไรเป็นสมาธิ เวลามีสติปัญญา สติปัญญาจะสร้างตัวตนขึ้นมา จะสร้างคุณธรรมขึ้นมา จะสร้างศาสนทายาทขึ้นมา จะสร้างผู้ที่มีคุณธรรมในหัวใจเพื่อจะสื่อสารธรรมะต่อไป เพื่อจะส่งต่อๆ ไปเป็นศาสนทายาทเพื่อดูแลศาสนา เพื่อเป็นที่พึ่งของชาวโลกเขา ถ้าเป็นที่พึ่งของชาวโลกเขา เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม เราจะปฏิบัติ ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่เป็นความจริง ท่านก็สอนตามแนวทางที่ท่านปฏิบัติมา ท่านปฏิบัติมา ใครถนัดทางไหนก็จะสอนลูกศิษย์ไปตามทางนั้น

ฉะนั้น เวลาผู้ที่บวชใหม่ ผู้ที่ธุดงค์มาไปเจอครูบาอาจารย์ ถ้าเราจะขอนิสัย ให้อยู่กัน ๗ วันก่อน ถ้านิสัยเข้ากันได้ เราถึงขอนิสัย ถ้า ๗ วันแล้วเราเข้ากันไม่ได้ เราก็เก็บบริขารของเราไป ไปหาครูบาอาจารย์ที่ถูกจริตกับเรา ที่เราถูกกับคําสอน ที่สอนเราให้เราเข้าใจของเราได้ เราปฏิบัติแล้วจะได้ผลจริง

เวลาปฏิบัติขึ้นมา เราบอกว่าเราอยากปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วสิ่งใดจะเป็นความจริงขึ้นมา เป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เราปฏิบัติ ทุกคนมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ต้องการมรรคต้องการผล อยากมีมรรคมีผลในหัวใจ แต่ถ้าอยากมีมรรคมีผลขึ้นมาในหัวใจ ถ้าเราปฏิบัติของเราด้วยความจริงจังของเรา ถ้ามีอํานาจวาสนา ถ้ามีครูบาอาจารย์ชี้นํา เราจะปฏิบัติของเราขึ้นมาได้ แต่ถ้าเวลาปฏิบัติขึ้นมาแล้ว ปฏิบัติขึ้นมาแล้วมันไม่มีมรรคมีผลขึ้นมา มันไม่เป็นความสงบร่มเย็นในใจของเรา เราก็มีความเร่าร้อนของเรา เราก็จะแสวงหาของเรา แสวงหาของเรา

แสวงหาของเรา ปฏิบัติไปแล้วมันอาจจะไม่เชื่อเลยยังได้นะ ปฏิบัติไปแล้วอาจจะไม่เชื่อเลยว่ามันจะมีจริงหรือเปล่า เพราะเราทําขนาดนี้แล้วมันไม่ได้ไง แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริง ท่านชี้นําของท่าน ท่านเป็นความจริงของท่านนะ ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ทําตามความเป็นจริงนะ

แต่นี่เวลาปฏิบัติไป ถ้ามันไม่มีหลักมีเกณฑ์ เห็นไหม เวลาเขาปฏิบัติกันนี่เขามีคนสอนนะ สอนว่าถ้าเราจะปฏิบัติ ถ้าเราไม่กําหนดเข้ามาจากภายใน มันจะเป็นเรื่องโลกๆ ถ้าเป็นภายในขึ้นมา ภายในมันคือร่างกายไง

ถ้าเริ่มต้น เขาบอกว่า “ให้ดื่มนํ้าเข้าไป ความเย็นเข้าไปถึงจุดที่ไหนแล้วให้กําหนดรู้ที่นั่น ถ้ารู้ที่นั่นขึ้นมา ความรู้มันจะเกิดขึ้น” เขาบอกว่า “ความรู้ถ้ามันเกิดขึ้น มันบ่มเพาะของมัน มันจะเป็นนิพพานของมัน มันจะมีมรรคมีผลขึ้นมา” นี่เขาบอกเป็นภายในนะ

แล้วในปัจจุบันนี้เขาบอก “ให้กําหนดลมหายใจ ถ้ากําหนดลมหายใจ ลมหายใจถึงที่สุดที่ไหน สุดที่ความรู้นั้น เอาความรู้นั้น ดูที่ความรู้นั้น ถ้าความรู้นั้น ความรู้นั้นมันจะเกิดเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา เพราะมันเป็นภายใน”

คําว่าเป็นภายในกับภายนอกไง นี่เวลาคําว่าเป็นภายในกับภายนอกนะ เรื่องโลกนอก โลกใน ถ้าโลกนอกก็เรื่องสังคมโลกเรานี่เขาเรียกข้างนอก แต่เวลาข้างในก็เป็นความรู้สึกนึกคิดของเรา ถ้าเป็นความรู้สึกนึกคิดจากภายใน นี้เป็นความรู้สึก

เขาบอกว่า ถ้าดื่มนํ้าเข้าไป ถ้ากําหนดถึงผู้รู้ นั้นจะเป็นภายใน

ถ้าเป็นภายในมันก็เรื่องโลกทั้งนั้น มันจะเป็นภายนอกภายในมาจากไหน มันก็เป็นความรู้สึกนึกคิด มันจะมีในมีนอกมาจากไหนล่ะ ถ้าทําอย่างนี้มันก็เหมือนกับเรา ในปัจจุบันนี้ถ้าพระเราห่มผ้ากลับซะ เอากุสิ เอาเรื่องกระดูกไว้ข้างนอก เอาอนุวาตไว้ข้างใน...อ้าว! ก็เอาจากภายนอกเข้ามาภายใน มันก็เป็นภายใน ถ้าเป็นฆราวาส ฆราวาสก็นุ่งผ้านุ่งห่มกลับข้างซะ เสื้อก็ใส่กลับกัน เอาข้างนอกไว้ข้างใน เอาข้างในไว้ข้างนอก มันก็กลับ มันก็เป็นข้างใน แล้วมันเป็นไหมล่ะ? มันไม่เป็น มันไม่เป็นเพราะอะไร เพราะเรื่องนี้เป็นการดํารงชีวิต มันเป็นเรื่องของโลก

คําว่า “ข้างนอก ข้างใน” เราบอกว่า ถ้าเป็นเรื่องข้างนอกเป็นเรื่องโลก ถ้าเป็นเรื่องข้างใน สิ่งที่เป็นข้างใน ถ้าเรื่องในแล้วมันจะเป็นมรรคเป็นผล ถ้าเป็นมรรคผล นี่ความรู้สึกนึกคิด นี่มันธรรมผีบอก

ธรรมผีบอก หมอผีมันบอกกันไปตามโลกๆ เขาไป ตามโลกๆ ก็เป็นจินตนาการกันไปไงว่าเป็นนอกเป็นใน อะไรเป็นนอกเป็นใน ความรู้สึกนึกคิดเป็นนอกหรือเป็นใน ถ้าเราคิดนี่มันก็เป็นนอกทั้งนั้นแหละ ถ้าจิตมันเป็นนอก มันจะเอาในมาจากไหน แต่เวลาเขาบอก “นี่เป็นนอก วัตถุข้างนอกเป็นเรื่องข้างนอก ถ้าเรื่องข้างในคือเรื่องในความรู้สึกเรา”...ความรู้สึกมันก็เป็นนอก!

ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงนะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านบอกให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าใจมันสงบ สงบอย่างไรล่ะ? มันต้องมีคําบริกรรม ถ้าเรามีคําบริกรรมของเรานะ พุทโธๆๆ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา ถ้ามันจะมีความสงบนะ ถ้ามันสงบเข้ามา

๑. ความสงบนั้นมันต้องมีความสุข มีความสุขในใจ

๒. ความสงบนั้นมันต้องมีหลักมีเกณฑ์ มันต้องมีกําลังของมัน

ความสงบนั้นมันจะไม่เป็นสื่อสัญญาณออกไปรับรู้ภายนอก

ความสงบนั้นมันจะมีจิตรู้ว่าจิตสงบ

ถ้ามันรู้ว่าจิตสงบ เห็นไหม จิตเห็นจิต ถ้าเวลามันมีความสงบร่มเย็นขึ้นมา มันจะเกิดเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าจิตสงบเข้ามาก่อน ถ้ามันเข้าไป มันเข้าไป

คําว่า “ภายใน ภายนอก” ความรู้สึกนึกคิดบอกว่า “ถ้ามันกําหนดเข้าไป ดื่มนํ้าเข้าไป กําหนดความรู้สึกเข้าไปถึงผู้รู้ แล้วผู้รู้มันจะบ่มเพาะ ผู้รู้มันจะฟักตัวขึ้นมาจนมันจะเป็นมรรคเป็นผล”

มันจะเป็นมรรคเป็นผลไปที่ไหน มันก็ข้างนอกทั้งนั้นแหละ เพราะจิตมันยังไม่สงบ แม้แต่ความสงบร่มเย็นมันยังไม่รู้จักว่าอะไรสงบหรือไม่สงบ เพียงแต่ความคิดว่าเป็นใน ผู้สอนคิดว่าเป็นภายใน นั่นก็คือเป็นภายใน ถ้าคิดว่าเป็นภายนอก มันก็เป็นภายนอก ก็เหมือนเสื้อผ้า ถ้าเรากลับข้างซะ กลับด้านซะ พลิกเอาด้านนอกเข้าด้านใน เอาด้านในออกด้านนอก นี่ก็เป็นนอก เป็นในแล้วหรือ...นี่ความรู้สึกนึกคิดของเขา นี่ผีบอก ถ้าธรรมผีบอกอย่างนั้นมันก็เป็นธรรมผีบอก เห็นไหม

แต่ถ้าเป็นความจริงล่ะ คนเราเกิดมามันมีถิ่นเกิดนะ มีพ่อ มีแม่ ถ้าเรามีถิ่นเกิด มีพ่อ มีแม่ คนเราถ้ามีถิ่นเกิด มีพ่อ มีแม่ มีผู้ใหญ่บ้าน มีกํานัน ถ้าเซ็นรับทราบรับรู้ เราต้องออกบัตรประชาชน ถ้าเราออกบัตรประชาชนได้ คนที่ออกบัตรประชาชนให้กับลูกบ้าน เขาเองก็ต้องออกบัตรประชาชน แม้แต่เจ้าหน้าที่ออกบัตรประชาชน เขาก็ต้องมีบัตรประชาชน แต่ถ้าเป็นคนต่างถิ่นล่ะ คนต่างถิ่นเขาเป็นคนต่างด้าว เขาจะออกบัตรประชาชนได้ไหม? ไม่ได้ เขาจะออกบัตรประชาชนได้ เขาต้องได้บัตรต่างด้าวของเขา

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าจิตของเรา จิตของเราถ้ามันไม่สงบเข้ามา มันไม่สงบเข้ามา ถ้ามันสงบเข้ามา ถิ่นกําเนิดมันมี มันต้องมีจิตของมัน ถ้ามีจิตของมันนะ ถ้ามีจิต ถ้าจิตเราสงบเข้ามา จิตเราสงบเข้ามา นี่เรามีบัตรประชาชนของเรา ถ้าเรามีบัตรประชาชนของเรา เราจะทําสิ่งใด มันก็จะเกิดเป็นกรรมสิทธิ์ เกิดสิทธิถูกต้องตามกฎหมาย แต่ถ้าเราไม่มีบัตรประชาชนนะ เราไม่มีบัตรประชาชน เราจะไปทํานิติกรรมอะไรขึ้นมา มันไม่มีนิติกรรมอะไรขึ้นมาหรอก

นี่ก็เหมือนกัน นี่บอก เราดื่มนํ้าเข้าไป เรากําหนดลมหายใจเข้าไป ถึงที่สุดแห่งผู้รู้ แล้วมันมีอะไรต่อไปล่ะ มันจะเกิดมรรคเกิดผลขึ้นมาได้อย่างใด แต่เขาบอก ถ้าเข้าไปถึงผู้รู้ แล้วอยู่กับผู้รู้นั้น มันจะเป็นภายใน ถ้าเป็นภายในแล้ว นี่อยู่กับผู้รู้นั้น ผู้รู้นั้นจะเกิด...สิ่งที่พูดมาอย่างนี้เพราะมันไม่มีเหตุมีผล มันเป็นธรรมผีบอก ถ้าธรรมผีบอก สิ่งที่ธรรมผีบอก แล้วเวลาพูดไปนะ พูดธรรมะ ธรรมะของใคร

เห็นไหม ดูสิ เวลาเราปฏิบัติ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ เวลาเราจะปฏิบัติ เราเรียนปริยัติมา ถ้าเรียนปริยัติมา สิ่งที่เราเข้าใจของเราได้ เราก็เอาสิ่งที่เป็นปริยัติออกมาสื่อกัน แต่นี้ในวงกรรมฐาน ในวงพระป่าเรา เราไปอยู่กับครูบาอาจารย์องค์ใดก็แล้วแต่ ครูบาอาจารย์ท่านสอนของท่าน ท่านมีหลักมีเกณฑ์ของท่าน ท่านมีหลักมีเกณฑ์ของท่านเพราะท่านมีการประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของท่าน แต่เรา เวลาไป เราประพฤติปฏิบัติไม่มีหลักมีเกณฑ์ของเรา แต่เราอาศัยไง อาศัยธรรมผีบอกไง ธรรมผีบอก

เห็นไหม เราพุทโธๆ นี่เราพุทโธเข้าไปถึงผู้รู้ ผู้รู้นะ ผู้รู้มันคืออะไรล่ะ? ผู้รู้มันก็คือสัมมาสมาธิ ผู้รู้มันก็คือจิต ถ้าผู้รู้มันคือจิต นี่ผู้รู้

๑. มีความสุข ความสงบ

๒. มันมีหลักมีเกณฑ์ของมัน

๓. มันไม่สื่ออารมณ์

๔. ในเมื่อจิตมันรู้ว่าจิตเราสงบ จิตเราหยุดนิ่ง มันมีความหยุดนิ่ง มันมีกําลังของมัน

แต่ในปัจจุบันนี้เวลาเรากําหนด เวลาเราฝึกหัดกัน จิตของเรามันไม่เข้าสู่สัมมาสมาธิ พอไม่เข้าสู่สัมมาสมาธิ เราทําพุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอจิตมันสงบระงับเข้ามา จิตมันสงบระงับเข้ามา แต่มันไม่เป็นเอกัคคตารมณ์ มันไม่เอกเทศ พอไม่เอกเทศ มันมีสื่ออารมณ์ ในเมื่อจิตมันไม่สงบระงับ มันสื่ออารมณ์ออกไป มันก็ออกรู้ใช่ไหม

เวลาที่จิตเราสงบเข้ามา แล้วเราออกรู้สิ่งต่างๆ นี่เราออกรู้ เราออกรู้ของเรา ถ้าออกรู้ของเรา ที่มันออกรู้ มันจะทํางานตามความเป็นจริงของมัน ถ้าทําตามความจริงของมัน แต่เราทําไปแล้วทําไมมันถึงไม่ได้ประโยชน์ล่ะ

เวลาเราออกวิปัสสนา เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม แล้วจับต้องได้ จับต้องได้ เราก็ใช้ปัญญาของเรา พอใช้ปัญญาของเรา ใช้ปัญญาไปแล้วทําไมมันถึงไม่ได้ผล? นี่ไง มันไม่ได้ผลเพราะจิตมันไม่มีกําลังพอ ถ้าจิตมีกําลังพอนะ เราพุทโธก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิจนจิตสงบเข้ามา จิตสงบ

๑. มีความสุข

๒. มีกําลัง

๓. จิตรู้ว่าจิตสงบ มีจิตเห็นจิตว่าสงบ

ถ้ามีจิตเห็นจิตว่าสงบ เห็นไหม สิ่งที่มีจิตเห็นจิตว่าสงบ นี่ไง เวลาหลวงปู่ดูลย์ท่านบอก “จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของมันคือทุกข์” จิตส่งออกก็ภายในนี่แหละมันส่งออก มันมีความรู้สึกนึกคิดของมัน แต่ถ้าธรรมผีบอก บอกว่าให้เข้าไปสู่ภายใน ให้เข้าไปสู่ภายในแล้วสิ่งที่เป็นภายในมันจะบ่มเพาะของมัน มันจะมีมรรคมีผลของมัน

แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ พอจิตเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ จิตมันสงบเข้าไป จิตเห็น จิตรับรู้ว่ามีจิต เห็นจิตว่าสงบ ถ้ามีจิตเห็นจิต มันจะเป็นมรรค สิ่งที่เป็นมรรค ผลของมรรคคือนิโรธ นี่มันเป็นอริยสัจ มันเป็นสัจจะความจริง มันมีการกระทําของมันขึ้นมา

ไม่ใช่ว่าเราจะเข้าไปอยู่เฉยๆ “ผู้รู้เป็นนิพพาน ผู้รู้เป็นนิพพาน ผู้รู้มันจะบ่มเพาะของมัน”...นี่มันธรรมผีบอกไง มันจะเป็นนิพพานไปไหน มันจะเป็นนิพพานไปไม่ได้ เพราะมันไม่ใช่มรรคไม่ใช่ผล มันไม่ใช่อริยสัจ มันไม่มีคุณธรรมในการประพฤติปฏิบัติเลย มันเป็นพระป่ามาได้อย่างไร มันจะมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมาจากไหน มันไม่มีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา เพราะสิ่งนี้เป็นธรรมผีบอก ผีบอกเพราะอะไร ผีบอก เห็นไหม ดูสิ เวลาเรากําหนดพุทโธๆ หรือเราฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา เวลามันสงบระงับเข้ามา มันสงบเข้าไปสู่ที่ไหน? สงบเข้าไปสู่ผู้รู้ ผู้รู้มีอะไร? ผู้รู้มีอวิชชา ผู้รู้ไง คําว่า “ผู้รู้” เพราะอะไร ผู้รู้เพราะเราทําเข้าไป แต่มันไม่สงบระงับ มันไม่มีจิตเห็นจิตสงบ จิตมันไม่มีสติไง

เห็นไหม จิตเห็นจิต คือสติปัญญาที่มันรับรู้ได้ ถ้าจิตมีสติปัญญารับรู้ได้ มันเป็นสัมมาสมาธิ มันจะมีกําลังของมัน ถ้ามีกําลังของมัน นี่ภายในต้องเป็นแบบนี้ ภายในคือมันปล่อยรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมาเป็นอิสระ

ถ้ามันไม่ปล่อยรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ นี่จิต เห็นไหม จิตเป็นพลังงาน แต่มันรับรู้รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันรับรู้ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ รับรู้ในอะไร? ขันธ์ ๕ มันก็รับรู้ในรูป รส กลิ่น เสียง สิ่งต่างๆ นี้มันเกิดขึ้นมา มันเกิดขึ้นมาโดยข้อเท็จจริงของจิต ถ้าข้อเท็จจริงของจิตมันเป็นอยู่อย่างนั้น แต่เราใช้ความรู้สึกนึกคิดของเราเอง

เพราะเราศึกษามากับครูบาอาจารย์ใช่ไหม เราจะทําใจให้มันสงบใช่ไหม แต่ในเมื่อเราไม่เคยทําความสงบ เราจะหาสิ่งใดมาเพื่อเป็นพื้นฐานในวิถีแห่งจิตที่ตัวเองมีความรู้สึกนึกคิด มันก็เลยมีธรรมผีบอกมาว่าให้ดื่มนํ้าเข้าไป ให้กําหนดลมหายใจเข้าไป ลมหายใจมันเป็นอานาปานสติ เราหายใจเข้าไปสู่ที่สุดความรู้ มันก็หายใจเข้าหายใจออก ถ้าเรากําหนดลมหายใจของเรานะ กําหนดลมหายใจเข้าลมหายใจออก ก็ตามรู้เข้าไปถึงที่สุดแห่งที่รู้นั้น แล้วให้อยู่ตรงนั้น แล้วรับรู้ตรงนั้นไว้ แล้วมันจะบ่มเพาะ นี่ธรรมผีบอก

แต่ถ้าใครที่ทําอานาปานสติ กําหนดลมหายใจอยู่ที่ปลายจมูก ลมเข้าก็รู้ว่าลมเข้า ลมออกก็รู้ว่าลมออก เพราะสิ่งที่จิตเกาะลมไว้ จิตเกาะลมไว้ ถ้าเป็นอานาปานสติ เพราะมีจิตมันรับรู้ลม ถ้าจิตรับรู้ลม เห็นไหม มันเหมือนคําบริกรรม พอคําบริกรรม คําบริกรรมจนละเอียดเข้าๆ ละเอียดเข้า ความว่าละเอียด มันถึงจะปล่อยรูป รส กลิ่น เสียงมาเป็นอิสระ

กําหนดลมก็เหมือนกัน ถ้ากําหนดลมนะ ลมเข้าก็รู้ว่าลมเข้า ลมออกก็รู้ว่าลมออก เกาะลมไว้ จิตนี้มันเร็ว จิตนี้มันเคลื่อนไหวเร็วนัก กําหนดลมไว้ ถ้าลมมันละเอียดนะ เราจะรู้ว่าลมละเอียด ถ้าลมมันละเอียดจนลมไม่มีเลย มันก็จะรู้ของมัน อย่างนี้มันถึงจะเป็นสัมมาสมาธิ มันถึงจะเป็นภายใน แม้แต่ว่ามันเป็นภายในแล้วนี่ ผู้รู้ไม่ใช่นิพพาน

ถ้าเราฝึกหัดนะ การฝึกหัด สิ่งที่เราประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี้ ถ้าเราจิตสงบแล้วเห็นสิ่งใด รับรู้สิ่งใด จิตสงบแล้วเราพยายามค้นคว้าของเรา จับต้องสิ่งใด ถ้าจับต้องสิ่งใด จิตรู้ว่าจิตสงบ มีจิตรู้ว่าจิตสงบ จิตนี้ไม่สื่อสัญญาอารมณ์ นี่เข้าไปพัก สิ่งที่ไปพัก พอมันขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ เวลาอัปปนาสมาธิมาอยู่อุปจาระ เห็นไหม สื่อออกไปรับรู้ ถ้ามันสื่อไปรับรู้ของมัน มันพิจารณาของมัน

เพราะมันได้พัก เพราะมันได้เข้าไปพักสงบ เพราะมันได้เข้าไปพักสงบแล้ว เห็นไหม เราชํานาญตรงนี้ เราพยายามรักษาตรงนี้ ถ้าออกไปวิปัสสนา ออกไปจับกาย ออกไปจับเวทนา ออกไปจับจิต ออกไปจับธรรม แล้วใช้ปัญญาของเรา แยกแยะของเรา ถ้าแยกแยะของเรา มันจะเป็นวิปัสสนา

สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมา จะแนวทางใดก็แล้วแต่ มันจะมีสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน ในสมถะก็มีวิปัสสนา ในวิปัสสนาก็มีสมถะ ในวิปัสสนามีสมถะ ในสมถะมีวิปัสสนา เพราะมันมีสติปัญญา มันต้องใช้สติปัญญา แม้แต่ทําความสงบนี่ต้องใช้สติเหมือนกัน เพราะทําความสงบ ถ้าเราไม่มีสติปัญญา เราจะทําใจของเราให้สงบระงับเข้ามาได้อย่างใด แล้วเวลาใจเราสงบเข้ามา มันเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา เป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา จากหยาบๆ มาสู่ละเอียด แล้วละเอียดถึงที่สุดจนมันเข้าไปสู่อัปปนาสมาธิ มันเข้าไปพักของมันได้ เวลามันออกมานี่เราพิจารณาของเรา ออกมานี่เราจับต้องสิ่งใดแล้วเราพิจารณา

ถ้าจับต้องสิ่งใดแล้วพิจารณาไม่ได้ พิจารณาแล้วมันปล่อย มันปล่อยขนาดไหน มันปล่อยแล้วเราจับสิ่งใดไม่ได้ ปล่อยแล้วมันยังหาสิ่งใดไม่เจอ ปล่อยแล้วมันละเอียดเข้าไป เราจับไม่ได้ อันนี้มันเป็นเพราะกิเลส ในเมื่อการประพฤติปฏิบัติ เราไม่ใช่ว่าปฏิบัติแล้วเราจะก้าวเดินไปโดยสิ่งที่เราศึกษามาเป็นปริยัติ ศึกษามาเป็นวิชาการ เราจะเดินตามวิชาการนี้ไป ปฏิบัติจนสุดกระบวนการของมันแล้วเราจะได้ผลๆ กิเลสมันหลอกทั้งนั้นแหละ

เราเริ่มต้น หน้าที่การงาน ชีวิตของเรา เราก็อยากประสบความสําเร็จ เราก็อยากจะมีชีวิตที่มั่นคง พระที่บวชแล้วก็อยากจะเป็นพระอรหันต์ อยากสิ้นกิเลสทั้งนั้นแหละ แล้วเวลาปฏิบัติขึ้นไป กิเลสมันปฏิบัติด้วยการด้นเดา ปฏิบัติด้วยการคาดหมาย ปฏิบัติด้วยเป้าหมายของเรา เราก็ปฏิบัติให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ๆ เราทําไป กิเลสมันอาศัยช่องนี้แหละ แล้วมันก็หลอกล่อ มันก็ทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไป มันจับต้นชนปลายยาก จับต้นชนปลายยาก เพราะแม้แต่ใจเราจะทําความสงบ มันก็เป็นนามธรรมที่ต้องมีสติปัญญาพอสมควร มันถึงจะรักษาใจของเราให้มั่นคงได้ พอจิตเรามั่นคงได้ จิตเรามั่นคง เราก็ออกใช้ปัญญาของเรา ออกใช้ปัญญา ออกพิจารณาของเรา ถ้าพิจารณาแล้ว สิ่งใดที่พิจารณาแล้วมันทํางานแล้วมันขาดตกบกพร่อง มันทํางานแล้วมันไม่คล่องตัว นั่นแหละคือสมาธิมันไม่พอแล้ว

ถ้าเราพิจารณาของเรานะ ถ้าเราจับแล้วพิจารณาได้เราก็พิจารณาของเรา ถ้าเราจับแล้ว พิจารณาแล้วมันไม่คล่องตัวของมัน เราทํางานแล้วมันไม่สะดวกของมัน ไม่คล่องตัวของมัน เราปล่อยแล้วเรากลับมาทําความสงบ เรากลับมาทําความสงบ มันก็ต้องใช้สติปัญญา เพราะถ้าจิตมัน...นี่ระหว่าง เห็นไหม ระหว่างใช้ปัญญากับระหว่างทําความสงบมันละล้าละลัง ซ้ายก็ไปไม่เป็น ขวาก็ไปไม่ได้ ตรงกลางก็ยิ่งอั้นตู้เลย

ฉะนั้น เราต้องมีสติปัญญา ถ้าเราจะใช้ปัญญาของเราโดยการวิปัสสนา เราจับสิ่งใดได้ เราก็วิปัสสนา แต่เวลาเราใช้วิปัสสนาแล้วมันปล่อย พอมันปล่อยแล้วเราก็มีความสุข มันก็มีความสงบ เห็นไหม เพราะมันเป็นการใช้ปัญญาที่ชําระล้าง แต่กิเลสมันยังไม่ได้ยุบยอบไป กิเลสมันยังไม่ได้โดนทําลายไป นี่กิเลสมันก็พลิกแพลงของมัน ถ้ากิเลสมันพลิกแพลงของมัน

เวลาเราจะปฏิบัตินะ ครูบาอาจารย์ท่านผ่านความล้มลุกคลุกคลานมาก่อน ท่านจะรู้ว่าเวลาทําความสงบของใจขึ้นมา เราจะรักษาความสงบของเราให้มันมั่นคงขึ้นมา กิเลสมันดิบๆ กิเลสมันยังรุนแรง มันยังมีอํานาจ มันจะคอยทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน เพราะกิเลสมันต้องการสิทธิการดํารงอยู่ในใจของเรา กิเลสคือพญามาร มันต้องการดํารงสิทธิในหัวใจของเราให้เราเป็นขี้ข้า เป็นที่อยู่อาศัยของมันตลอดไป

แต่เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา เราตั้งใจปฏิบัติ พอเราตั้งใจ เราก็คาดเราก็หมายของเราเอง แล้วการกระทํามันไม่มี การดื่มนํ้า การกําหนดผู้รู้เข้าไปถึงที่สุด ไอ้นี่มันเรื่องโลกๆ มันเรื่องความรู้สึกนึกคิด มันไม่เป็นความจริง

ความจริง เห็นไหม ดูสิ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง เราทําความสงบของเราแทบล้มแทบตายมันยังไม่สงบเลย แล้วทําความสงบแล้ว กว่ามันจะได้ความเป็นจริงขึ้นมา มันก็ยังรักษาไว้ได้ยาก ฉะนั้น โลกที่เขาปฏิบัติกัน เขาปฏิบัติเพื่อความสุขความสบายของเขา เขาปฏิบัติแล้วเขาว่าเขารู้ของเขา...ไอ้นั่นมันเรื่องโลกๆ ทั้งนั้นแหละ

คําว่า “โลกๆ” คือมันปฏิบัติเพื่อโลก ปฏิบัติขึ้นมาว่าเป็นชาวพุทธแล้วได้ประพฤติปฏิบัติธรรมกัน แต่ความเป็นจริงในใจที่มันจะเป็นมรรคเป็นผล เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์ที่สิ้นกิเลสไป มันยังอีกห่างไกลนัก มันเข้าไม่ถึงธรรมหรอก มันเข้าไม่ถึงธรรม แต่จะชุบตัวกัน เป็นธรรมะผีบอก ผีบอก ผีคือกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันบอกไง

นี่เวลากิเลสมันหลอก มันหลอกอย่างนี้ มันบอกว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ แล้วเวลาเราปฏิบัติไป ปฏิบัติเพื่อโลก ปฏิบัติเพื่อความเป็นไป มันก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรม เป็นธรรมเพราะอะไร เป็นธรรมเพราะมันสบายๆ ไง เป็นธรรมเพราะเราควบคุมใจเราได้ไง คนดี คนมีมารยาท เขาก็คุมใจเขาได้แล้วแหละ สิ่งที่ควบคุมใจเขาได้ กิเลสนี่มันไม่ได้โดนสะกิดสักตัวหนึ่ง

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ มันต้องทําความสงบของใจเข้ามา ความสงบไม่เกิดจากการดื่มนํ้า เพราะการดื่มนํ้า นํ้าก็คือธาตุ ร่างกายก็ธาตุ ๔ แล้วจิตมันรับรู้ รับรู้มันก็แค่นั้นแหละ มันจะเอาความสงบมาจากไหน เวลากําหนดรู้เข้าไปถึงที่สุดของผู้รู้ แล้วความรู้มันจะคงตัวของมันอย่างนั้นหรือ มันเป็นไปได้ไหม? มันเป็นไปไม่ได้หรอก แล้วบอกว่าผู้รู้มันจะเป็นนิพพาน ผู้รู้มันจะบ่มเพาะมา นี่ธรรมผีบอก

ผู้รู้ไม่ใช่นิพพาน ผู้รู้เป็นผู้รู้ นิพพานมันจะเกิด นิพพานนี่เป็นผล เกิดขึ้นจากวิปัสสนา นิพพานคือผล เกิดจากมรรคญาณ นิพพานคือเกิดอาสวักขยญาณทําลายอวิชชา มันถึงเกิดผลของนิพพาน

ถ้ามันเข้าไปที่ผู้รู้ แล้วผู้รู้คืออะไรล่ะ? ผู้รู้ก็คือฐีติจิต ผู้รู้ก็คือที่อยู่ของอวิชชาไง ผู้รู้นั่นคือมาร แล้วถ้าผู้รู้ไม่มีปัญญาเข้ามาแก้ไขผู้รู้ ไม่แก้ไขหัวใจ หัวใจมันจะพ้นจากกิเลสไปได้อย่างไร? มันไม่มีมรรคไม่มีผลไง

ถ้ามันมีมรรคมีผล เราปฏิบัติของเรา เห็นไหม เรามีครูมีอาจารย์ ครูบาอาจารย์บอกว่า เราพยายามทําความสงบของใจเข้ามา คําว่า “ทําความสงบของใจ” ถ้าใจมันสงบ หนึ่ง จิตมีความสุข ใจมีความสุขสงบระงับ มีความสุข ความสงบระงับ มีจิต มีกําลัง มีจิตรู้ว่าจิตนี้ไม่สื่อออกไปเป็นสัญญาอารมณ์ มีจิตไม่กระเพื่อม ไม่กระเพื่อม ไม่เสวย มีจิตรู้ว่าจิตสงบ นี้คือพื้นฐานของจิตที่มันสงบ

ถ้าจิตสงบแล้ว จิตสงบแล้วคนใช้งานไม่เป็น เห็นไหม ดูสิ ฤๅษีชีไพรเขาก็ทําความสงบของเขาเหมือนกัน แต่ความสงบของเขาไม่ลึกซึ้งขนาดนี้หรอก เพราะเขาเป็นฌานสมาบัติ เป็นสมาบัติ ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ นี่มันก็สงบเหมือนกัน เขาก็มีผู้รู้ของเขา นี่รู้ว่าสงบ แต่เขารู้แบบกําลังของเขา

แต่สัมมาสมาธิ ถ้ามันสงบเข้ามา มันจะมีจิตรู้ว่าจิตนี้สงบ พอจิตนี้สงบขึ้นมา แล้วถ้ามันออกฝึกหัดใช้ปัญญา คําว่า “ฝึกหัดใช้ปัญญา” คนเราทําความสงบของใจ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมาก พอจิตสงบแล้วมันหาไม่เจอ หาไม่ได้ ถ้าหาไม่เจอ หาไม่ได้ เพราะว่าอํานาจวาสนาของคนมันไม่เหมือนกัน เราก็จะต้องรําพึงขึ้นมา รําพึงสิ่งใดขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบ รําพึงสิ่งนั้นขึ้นมา ถ้ามันจับต้องได้ มันวิปัสสนาได้ มันใช้ปัญญาได้ มันจะมีผล ผลเพราะจิตมันได้มีการกระทํา

ดูสิ กําหนดพุทโธๆ หรือใช้อานาปานสติละเอียดเข้ามาๆ มันปล่อยมันวางเข้ามา มันมีความสงบ มันมีความร่มเย็น มีสติสัมปชัญญะ มันมีความรู้พร้อมไปตลอดเลย มันรู้ของมันตลอด เห็นไหม รู้อย่างนี้รู้เป็นสมถะ พอสมถะแล้ว พอจิตมันออกเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เพราะกิเลสมันเป็นนามธรรม กิเลสเป็นนามธรรม สิ่งนี้เราไม่รู้จักกิเลส เราหากิเลสไม่เจอ เราจะวิปัสสนามันอย่างไร เราจะชําระล้างกิเลสได้อย่างไร ถ้าเราชําระล้างกิเลส กิเลสมันเกิดจากอะไรล่ะ

เกิดถ้าเป็นธรรมารมณ์ๆ จิตเห็นอาการของจิต จิตที่มันจับต้องจิตได้ จับต้องจิตได้ จิต มันเป็นอาการของจิต อาการ เห็นไหม ดูสิ “ขันธ์ ๕” ขันธ์ ๕ มันไม่ใช่กิเลส แต่ในเมื่อกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันมีในใจของเรา ขันธ์ ๕ มันเป็นขันธมารแน่นอน ขันธ์ ๕ มันมีตัณหาความทะยานอยากแน่นอน แม้แต่จิตสงบมันก็อยากให้สงบมากขึ้น แม้แต่จิตสงบใช้ปัญญา มันก็อยากให้ใช้ปัญญาแล้วเกิดมรรคเกิดผล เกิดเป็นพระอรหันต์ มันมีตัณหาความทะยานอยากบวกเข้าไปตลอดเวลา เห็นไหม นั่นล่ะมันคือกิเลส

ฉะนั้น พอจิตมันสงบเข้ามาแล้ว จับสิ่งนี้ขึ้นมาวิปัสสนา มันแยกแยะของมัน เห็นไหม แยกแยะขึ้นมา แยกแยะให้เห็นว่าธาตุมันก็คือธาตุ สิ่งที่เราไม่พอใจ สิ่งที่มันขัดข้องหมองใจอยู่นี้ มันก็กิเลสตัณหาความทะยานอยาก สิ่งที่ตัณหาความทะยานอยาก พอจับได้ มันสะเทือนนะ มันสะเทือนหัวใจขึ้นมา สะเทือนหัวใจเพราะอะไร นี่มันเป็นอะไรล่ะ? มันก็เป็นมรรคไง สิ่งที่เป็นมรรค เราจะหลุดพ้นได้ มันจะเกิดปัญญาขึ้นมาได้ มันต้องมีมัคโค มรรคคือทางอันเอก แล้วทางอันเอกมันทางอย่างไรล่ะ

ถ้าเราจับกายได้ พิจารณากาย เราจับกายได้แล้วเราตั้งกายของเราเป็นอุคคหนิมิต แล้วพิจารณาให้เป็นไตรลักษณ์ๆ ออกพิจารณาธาตุ นี่รู้ รู้ว่าธาตุ รู้แจ้งในธาตุก็คือจบ แล้วธาตุมันคืออะไรล่ะ ใครเป็นคนยุแหย่ให้ธาตุมันกระเพื่อมล่ะ ใครเป็นคนยุแหย่ให้ธาตุมันมีกําลังขึ้นมาเหยียบยํ่าหัวใจล่ะ นี่รู้ธาตุนะ

นี่ธรรมะผีบอก ธรรมะผีบอก ไม่มีต้น ไม่มีปลาย ไม่มีเริ่มต้น ไม่มีท่ามกลาง และไม่มีที่สุด แสดงธรรมตั้งแต่เริ่มต้น ท่ามกลาง และที่สุด นี่เหมารวมเอาเหมือนผีบอก ถ้าผีบอก เห็นไหม ถ้าผีบอกนะ นี่ยาผีบอกเขายังต้องพิสูจน์ตรวจสอบว่ามันเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง ถ้าธรรมผีบอก มันไม่มีเหตุมีผล ถ้าไม่มีเหตุมีผล แต่เวลาพูดนี่พูดเหตุผลของใครล่ะ? พูดเหตุผลของครูบาอาจารย์ พูดเหตุผลของผู้ที่เขามีความสําเร็จของเขา เวลาเขาพูดนี่เขามีเหตุมีผลนะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านมีมรรคมีผล ท่านพูดมีเหตุมีผลของท่าน แล้วเหตุผลของท่าน ผู้ที่มีคุณธรรมท่านรู้ได้ แต่ถ้าผู้ไม่มีเหตุผลก็พูดเหมือนกัน พูดเหมือนกันแล้วคิดว่ามันจะมีผลเหมือนกัน...ไม่มี ไม่มีเพราะอะไร เพราะมันเป็นสมบัติของคนอื่น

เวลาเราจะทําบัตรประชาชนนะ เวลาคนต่างด้าวเขาเข้ามาเป็นแก๊ง ๑๘ มงกุฎ เขาทําบัตรประชาชนหรือทําเอกสารปลอม นี่ถ้าคนต่างด้าวเขาก็ไปซื้อกัน ไปซื้อสิ่งนั้นมา เขาก็ไปทํานิติกรรมของเขา ทําต่างๆ ของเขา นั่นเอกสารปลอมทั้งนั้นแหละ นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามันไม่เป็นความจริง มันเป็นเอกสารปลอม มันเป็นธรรมผีบอก มันไม่เป็นความจริง

แต่ถ้าเวลาผู้พูด พูดจนตัวเองเชื่อ ตัวเองเชื่อนี่พูดออกไป ไอ้คนฟังก็อยากได้มรรคได้ผล อยากประพฤติปฏิบัติได้ง่ายๆ แล้วก็เชื่อตามกันไป แล้วมันมีผลไหมล่ะ? มันไม่มีผลเด็ดขาด เพราะมันเป็นธรรมผีบอก มันไม่ใช่อริยสัจ มันไม่ใช่ความจริง ถ้าอริยสัจความจริง เราปฏิบัติเอง เรารู้เอง

“ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม”

ผู้ใดปฏิบัติธรรมด้นเดา คาดหมาย แล้วเป็นธรรมผีบอกด้วย มันยิ่งเป็นเรื่องสมุทัย เป็นเรื่องของตัณหาความทะยานอยาก เป็นเรื่องกิเลสสอนธรรม ถ้ากิเลสสอนธรรมนะ ปฏิบัติไปแล้วมันจะเอามรรคเอาผลมาจากไหน แต่ถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ นี่มันข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงมันมีของมัน เห็นไหม ว่าปฏิบัติทางไหนก็ได้ ปฏิบัติอย่างไรก็ได้...อย่างไรก็ได้ แต่มันต้องมีผลสิ อย่างไรก็ได้นี่มันเป็นธรรมของครูบาอาจารย์เรา

ดูสิ หลวงตาท่านพูดประจําว่า หลวงปู่มั่นท่านเทศน์มาทั้งชีวิต ท่านไม่เคยบอกเรื่องผลเลย ท่านจะบอกแต่เรื่องเหตุ วิธีการปฏิบัติ สิ่งที่มันชักนําให้หัวใจหลงใหลไปในรูป รส กลิ่น เสียง มันเป็นความทุกข์ขนาดไหน หลวงปู่มั่นท่านพยายามบอกวิธีการ พยายามชักนํา แต่ท่านไม่บอกผลเลย ไม่บอกผล

ทีนี้คนอ้างอิง อ้างอิงจากอะไรล่ะ คนอ้างอิง อ้างอิงจากเวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติแล้วมีความรู้จริงขึ้นมา มันซาบซึ้งๆ เพราะเราทําแล้วเราไปเห็นเองรู้เองไง ถ้าไปเห็นเองรู้เอง มันก็เหมือนกับธรรมที่หลวงปู่มั่นท่านพยายามชี้นําอยู่ๆ ไง นี่ผู้ปฏิบัติเขามีมรรคมีผลของเขา เขาก็รู้ถึงว่าครูบาอาจารย์ของเขาพูดมาเป็นเรื่องอะไร แต่ถ้าคนไม่มีมรรคมีผลในหัวใจ เวลาครูบาอาจารย์พูด มันก็ไปก็อปปี้มา มันเป็นธรรมผีบอก นี่ผีมันบอกมา ทั้งๆ ที่ครูบาอาจารย์ท่านเป็นธรรม แต่ไอ้กิเลสในใจ ไอ้ผู้รู้ในใจมันเป็นผี มันเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ยึดสิ่งนั้นมาว่าเป็นธรรมๆ มันไม่มีข้อเท็จจริง เห็นไหม

ถ้าเป็นข้อเท็จจริง คนที่ปฏิบัติ เราปฏิบัติกัน เรารู้ว่าเวลาจิตมันสงบแล้ว ถ้ารักษาไว้นี่รักษายากแค่ไหน ถ้าจิตมันสงบเข้ามาแล้วเวลาออกใช้ปัญญา เพราะขณะที่จิตสงบแล้วออกใช้ปัญญา เวลาปัญญาออกไป มันจะเกิดโสดาปัตติมรรค สิ่งที่เป็นโสดาปัตติมรรค เวลามันแยกแยะขึ้นไป เวลาพิจารณากาย เวลากายมันแปรสภาพไป พอกายมันแปรสภาพไป จิตมันตื่นเต้น จิตมันเห็นขึ้นมา มันสํารอก มันคาย มันสะเทือนใจ มันสะเทือนมาก สะเทือนมาก มันมีความสุขมาก พอความสุขมาก พอมันพิจารณา มันแปรสภาพ มันก็ปล่อยหมด พอปล่อยหมด โอ๋ย! มีความสุข มีความสุข แล้วอยากได้ อยากได้ อยากดี อยากจะปฏิบัติ อยากค้นคว้า คราวนี้ไม่ได้ ไม่ได้เพราะอะไร

เพราะจับต้นชนปลายไม่ถูก สิ่งที่เกิดขึ้นเพราะเราปฏิบัติใหม่ การที่ปฏิบัติใหม่ พอเวลาปัญญาไม่เกิด เราก็ไม่รู้ว่าปัญญามันไปซุกอยู่ที่ไหน เวลาเราพิจารณาของเรา เราฝึกหัดของเรา เพราะจิตมันสงบแล้วเวลาเกิดปัญญาขึ้นมา นี่กาย อุคคหนิมิต วิภาคะ มันทําลายกัน มันเป็นไตรลักษณ์ มันมาจากไหน มันตื่น มันเต้น เพราะอะไร เพราะเราเป็นคนทํา นี่ผู้รู้ไง จิตมันเห็น จิตรู้ว่าจิตสงบ จิตใช้ปัญญา จิตจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรม ถ้าจับกาย มันพิจารณากายอยู่นี่ จิตมันทําของมัน ถ้าจิตทําของมัน เวลาทํา นี่ไง มรรคสามัคคีๆ มันสามัคคีของมันอย่างไร เวลามันทําลายเข้าไป มันปล่อยๆ มันปล่อยแล้วถ้ามันไม่ขาด เราจะทําอย่างไรต่อไป

พอทําอย่างไรต่อไป นี่สิ่งที่มันล้มลุกคลุกคลาน ล้มลุกคลุกคลาน เพราะเราต้องฝึกหัด ความฝึกหัดนะ เราหมั่นคราด หมั่นไถ หมั่นพิจารณาของเรา ถ้ามันพิจารณาของเรา พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก เอาอะไรมาพิจารณา

ของมันมีอยู่ ของมีอยู่คือจิตมันจับกายได้ จิตมันเห็นกายได้ มันพิจารณา มันปล่อยวางไป ถ้ามันไม่ได้ เราทําให้สงบเข้ามาแล้วจับขึ้นมา ถ้าจับขึ้นมาไม่ได้ ถ้ามันมีความรู้สึกขึ้นมา มีความรู้สึก ความอึดอัดใจ ความอึดอัดใจนั่นมันคืออะไร? มันคือเวทนา ถ้าเราจับเวทนา กาย เวทนา จิต ธรรม สิ่งใดสิ่งหนึ่งที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน

เวลาเราพิจารณากายแล้วกิเลสมันก็หลอก เราพิจารณากายใช่ไหม พิจารณากายแล้วมันปล่อยวางใช่ไหม ปล่อยวางแล้วเรามีความสุขใช่ไหม เราอยากได้มรรคได้ผลมากขึ้น เราก็พิจารณากายต่อไป แล้วก็พยายามจะให้นิมิตมันเกิดขึ้นมา ให้กายมาให้เราพิจารณา กายมันก็ไม่มาสักที นี่กิเลสมันสวมรอย

กิเลสกับธรรมนะ เวลาปฏิบัติธรรม เวลาถ้าสัจธรรมมันเกิดขึ้น จิตใจมันสงบระงับขึ้นมา มันเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา มันจะมีงาน พอคนมีงาน เห็นไหม เวลาจิตสงบ เราก็ว่าสิ่งนี้สงบ พอสงบแล้ว พอคลายออกมา มันก็เท่าเก่าใช่ไหม มันก็เท่านี้ ปฏิบัติธรรมแล้วไม่เห็นเจริญก้าวหน้า เวลาพอจิตมันสงบแล้ว พอเราจับกายได้ พิจารณากายได้ มันปล่อยวาง มันมีความสุข มันมีความสงบระงับ โอ๋ย! มันก้าวหน้ามาก โอ้โฮ! มันก้าวหน้ามาก เห็นไหม เวลาอยู่ในสมาธิก็ว่าสมาธิไม่มี มันก็ไม่เกิดมรรคไม่เกิดผล เวลาสมาธิมันเกิดขึ้นมา มันจับกายได้ มันเป็นวิปัสสนาขึ้นมา มันใช้ปัญญาขึ้นมา

คนเรา นี่ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา คนเราชําระกิเลสด้วยปัญญา ปัญญาที่เกิดขึ้นจากสัมมาสมาธิ เกิดขึ้นจากสติ สมาธิ ปัญญา ปัญญาที่เกิดขึ้นอย่างนี้ ปัญญาที่มีคุณค่ามาก พิจารณาไป มีความตื่นเต้น มีความพอใจอยากทําให้มากขึ้น พอมากขึ้น พอทําไปแล้ว จิตเวลามันปล่อยวางไปแล้ว แล้วมันจะเกิดขึ้นมาได้อย่างไรอีกล่ะ

นี่มันจับต้นชนปลายไม่ได้ มันละล้าละลังใช่ไหม สิ่งที่ละล้าละลังเพราะเราไม่ชํานาญ การกระทํา เห็นไหม ผู้ฝึกหัดใหม่จะมีครูบาอาจารย์คอยประคอง คอยชี้แนะ คอยเตือน คอยให้อุบาย การให้อุบายนะ เพราะเราจะถลําไปทางใดทางหนึ่ง ถ้าจิตไม่สงบ มันก็ทุกข์ร้อน มันก็อยากสงบระงับ พอสงบระงับแล้วเราจะรักษาไว้อย่างไรเพื่อให้เกิดปัญญา

เวลาเกิดปัญญาขึ้นมาแล้วนะ มันจะถลําไปด้านของปัญญา เพราะศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญานี้ชําระล้างกิเลส สมาธิทําให้มีความสุขอยู่ สมาธิก็ไม่เห็นชําระล้างกิเลสสักที มันก็จะก้าวเดินแต่ปัญญาไป ถ้าก้าวเดินปัญญาไป เราใช้ปัญญามากขึ้นมาแล้ว มันจะจับสิ่งนี้ไม่ได้เลย พอจับสิ่งนี้ จิตมันจะเสื่อม สิ่งที่รู้ที่เห็นมันจะหลุดไปหมดเลย เห็นไหม

เวลาใช้ปัญญาขึ้นมา ปัญญาจากภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากจิต ปัญญาเกิดจากปัจจุบันธรรมที่ว่าปัจจุบัน จิตนี้เป็นปัจจุบัน จิตมันเป็นปัจจุบันตรงนี้ จิตมันเป็นปัจจุบันเพราะจิตมันเป็นสัมมาสมาธิ แล้วมันออกฝึกหัดใช้ปัญญา มันเป็นปัจจุบัน มันเห็นมรรคเห็นผล นี่โสดาปัตติมรรค พิจารณาปล่อยวางขนาดไหน มันไม่ถึงที่สุด เวลาพิจารณาปัจจุบันอย่างนี้ ไม่ใช่จิตเป็นปัจจุบันเพราะมันเป็นข้างนอก มันเป็นข้างใน ถ้ามันเป็นข้างในแล้วมันจะเป็นปัจจุบัน ถ้าเป็นข้างนอก มันเป็นอดีตอนาคต นี่เพราะมันเป็นปัจจุบัน มันเป็นปัจจุบัน มันเป็นซึ่งๆ หน้า มันเป็นปัจจุบัน ปัจจุบันมันต้องเกิดมรรค มรรคที่เป็นปัจจุบันอันนั้น เวลาฆ่ากันปัจจุบัน เห็นไหม ดูสิ พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก

เราปฏิบัติกัน คนที่ปฏิบัติแล้วมันจับต้อง มันจับให้มั่นคั้นให้ตาย มันไม่ถึงที่สุด เราขยันหมั่นเพียรของเรา เพราะสิ่งที่ใครมีสติมีปัญญาพอสมควร ปฏิบัติไปแล้วมันจะเจริญก้าวหน้าไปเป็นปกติ แต่ถ้าเรามีความบกพร่อง เรามีสติปัญญาอ่อนด้อย เวลาปฏิบัติไปล้มลุกคลุกคลาน เราก็ฝึกหัดของเรา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เวลาท่านออกประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านก็มาจากเจ้าชายสิทธัตถะ แล้วท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็เป็นปุถุชน เราก็เป็นคนมีกิเลส เราก็อยากจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามันจะมีสิ่งใดที่เป็นความทุกข์ความยาก เป็นความลําบากขึ้นมา เราก็พยายามบ่มเพาะของเรา นี่การบ่มเพาะของเรา บ่มเพาะเพราะเราฝึกหัดใช้ปัญญาขึ้นมา

ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา พิจารณาของเราขึ้นมา ถ้ามันเป็นสุตมยปัญญา เราก็รู้เราก็เห็น เพราะสุตมยปัญญา เราศึกษามา เวลาเราประพฤติปฏิบัติมา เราก็ใช้โลกียปัญญา ใช้ปัญญาใคร่ครวญของเรา ถ้ามีสติปัญญาขึ้นมา มันจะเป็นความสงบของใจเข้ามาได้ พอจิตมันสงบขึ้นมาแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าปัญญามันเกิดขึ้น แล้วมันรู้มันเห็นของมันโดยความเป็นจริง เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เราจะเห็นว่า อ๋อ! ภาวนามยปัญญาที่ปัญญาเป็นปัจจุบันมันเป็นอย่างนี้เอง มันเป็นอย่างนี้เอง

มันเป็นอย่างนี้เอง แต่มันยังไม่ให้ผลถึงที่สุด เพราะมันไม่สมุจเฉทปหาน เราก็พิจารณาซํ้าๆ ซากๆ จนมันสมุจเฉทปหาน กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ สิ่งนี้มันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร? สิ่งที่มันเกิดขึ้นมา มันเกิดขึ้นมาเพราะว่ามรรคสามัคคี พอมรรคสามัคคี มันทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคมันรวมตัวขึ้นมา มันเกิดนิโรธ นี่อริยสัจ จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ

เวลามันทําลายสมุจเฉทปหานขึ้นไป นี่สมุทัยมันขาดออกไป สิ่งที่สังโยชน์นะ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เวลามันขาด มันขาดอย่างไร ถ้ามันขาดออกไป ดูสิ ดั่งแขนขาดๆ ถ้ามันขาดออกไปอย่างนี้ สิ่งที่ขาดออกไปแล้วมันก็จบ นี่กระบวนการของการปฏิบัติมันต้องมีขั้นตอนของมัน เห็นไหม มันจะมีมรรคมีผลขึ้นมามันต้องมีปัญญา ต้องมีการกระทํา มันไม่ใช่ว่าไปถึงผู้รู้ แล้วอยู่กับผู้รู้ เพราะอะไร

เพราะเราติดกันว่าการปฏิบัติลัดสั้น การปฏิบัติมันจะได้มรรคได้ผล ถ้าการปฏิบัติได้มรรคได้ผล นี่กําหนดใจเข้าไปแล้วมันจะได้มรรคได้ผลมาโดยการเป็นธรรมะผีบอก ผีมันบอกมาอย่างนั้น กิเลสมันบอกมาอย่างนั้น อวิชชามันบอกมาอย่างนั้น นี่กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจมันบอกมาอย่างนั้น

แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงมันไม่เป็นอย่างนั้น มันต้องมีมรรค มีการกระทําขึ้นมา มันมีภาวนามยปัญญาขึ้นมาในใจขึ้นมา เวลามันสมุจเฉทปหานไปนี่มีผู้รู้ไหม? ผู้รู้ เห็นไหม พระโสดาบัน เวลาพระโสดาบันสมุจเฉทปหานกิเลสมันขาดไปแล้วมันมีผู้รู้ ผู้รู้ทําความสงบของใจเข้ามา เพราะยังทําความสงบของใจเข้ามา ผู้รู้นี้ยังจะต้องทําให้ผู้รู้ละเอียดเข้ามา เพราะผู้รู้ละเอียดเข้ามาแล้ว เวลาผู้รู้ออกมาแล้วมันออกใช้ปัญญา ปัญญาในอะไร? ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม...ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรมที่ละเอียดขึ้น ละเอียดขึ้น

เวลาละเอียดขึ้น ผู้รู้นี้มันจับได้ พอผู้รู้นี้จับได้ มันยังพิจารณาซํ้าๆ ต่อไป ซํ้าต่อไป พิจารณาไป ถ้าใครพิจารณาแล้ว จับแล้วพิจารณาด้วยกําลังของสมาธิ ถ้ากําลังของสมาธิ มันพิจารณาไปแล้วมันก็ล้มลุกคลุกคลานเหมือนกัน

การล้มลุกคลุกคลานของขั้นของปุถุชน การล้มลุกคลุกคลานขึ้นมาเพื่อทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบขึ้นมา เพราะถ้ามันไม่มีความสงบของใจ ใจไม่สงบ มันจะเกิดมรรคผลไม่ได้ มันจะเกิดภาวนามยปัญญาไม่ได้ เพราะมันเป็นโลกียปัญญา เพราะมันเป็นธรรมผีบอก มันเป็นความจริงขึ้นมาไม่ได้ เพราะมันไม่มีคุณธรรมในใจจริง มันไม่มีสติ ไม่มีปัญญา ไม่มีความรู้จริง มันไม่มีมรรคญาณ ไม่มีความเป็นจริง ความชอบธรรม

ถ้าเป็นความชอบธรรม นี่เวลาบรรลุธรรมโดยชอบ “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา” ธรรมดาด้วยความชอบธรรม ไม่ใช่ผีบอก ผีบอก ไม่มี

ฉะนั้น เวลามันสงบ พอมันสมุจเฉทปหานไป มันก็ยังมีผู้รู้ พอผู้รู้ เราทําความสงบของใจเข้ามา เห็นไหม นี่โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค ถ้าสกิทาคามิมรรค ความสงบของใจเข้ามา มันต้องมีคุณภาพมากกว่าโสดาปัตติมรรค เพราะว่าสกิทาคามิมรรคมันมีกําลังมากกว่า มีความละเอียดอ่อนมากกว่า เห็นไหม เวลาเป็นโสดาปัตติมรรค มันพิจารณาไปแล้ว มันฆ่าไป นี่หลาน หลานมันเกิดจากใคร? เกิดจากลูก นี่ลูกมีพ่อมีแม่ มันถึงเกิดมามีลูก มีลูก เกิดหลาน หลานนี่กิเลสตัวอ่อนๆ นะ กิเลสที่ไร้เดียงสาเลย เด็กๆ เลย เราพิจารณาเกือบล้มเกือบตายกว่าจะชําระล้างกิเลสได้ กิเลสแค่ไร้เดียงสาตัวน้อยๆ แต่มรรคญาณของเรามันอ่อนด้อยเพราะเราเป็นปุถุชน

แต่ถ้าเราเป็นกัลยาณปุถุชน เวลาเราเป็นโสดาปัตติมรรค เราชําระล้างของเราขึ้นมา มันชําระล้าง มันสมุจเฉทปหาน มันฆ่าหลานของอวิชชาตายไป เวลาจิตสงบละเอียดเข้ามา เห็นไหม พอสงบเข้ามาแล้วมันออกฝึกหัด จับได้

ในเมื่อต้นทางเราจับเชือกจากเริ่มต้นได้ เราจะสาวไปสู่เชือกเส้นนั้นได้ ถ้าเราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นี่กายอย่างหยาบ ถ้ากายอย่างหยาบ เราพิจารณามันขาดไปแล้ว ถ้าเราจิตสงบแล้วเราจับได้ เราหาได้ ถ้าหาได้นะ พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม การพิจารณาอย่างนี้ การพิจารณาอย่างนี้เป็นสกิทาคามิมรรค

สกิทาคามิมรรค พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลามันปล่อย นํ้าเป็นนํ้า ดินเป็นดิน ลมเป็นลม ไฟเป็นไฟ ถ้ามันแยกออกไป จิตมันก็ปล่อยเข้ามา ถ้ามันปล่อยเข้ามา นี่ปล่อยเข้ามา มันปล่อยเข้ามาด้วยปัญญาญาณ ปัญญาญาณขนาดไหน ในเมื่อกิเลส กิเลส เห็นไหม อวิชชาที่ธรรมผีบอก กิเลสมันบอก บอกว่าเป็นธรรมๆ มันโต้แย้งมาตลอด

นี่เมืองหลวงของมัน มันไม่ยอมให้เข้าถึงเมืองหลวงของมัน มันจะมีเมืองหน้าด่าน เมืองต่างๆ คอยป้องกันไม่ให้มรรคญาณ ไม่ให้ปัญญาญาณเข้าไปสู่ฐีติจิต เข้าไปสู่ผู้รู้ที่ละเอียด ฉะนั้น มันป้องกันของมัน มันก็ต้องมีอุบายของมันเพื่อจะทําลายล้างในมรรคญาณ ทําลายล้างปัญญาที่เราฝึกหัดขึ้นมา เรามีสติปัญญา เราก็ฝึกหัดของเรา เราภาวนาของเรา เราวิปัสสนาของเรา พอพิจารณาแล้วมันเหนื่อยล้านัก เราก็กลับมาทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบมีกําลังแล้วเราก็ออกฝึกหัดใช้ปัญญา มีความขยัน มีความหมั่นเพียร

เพราะสิ่งที่เราพิจารณามาตั้งแต่หลานที่มันตายไป เราเห็นแล้วว่าคุณค่าของมันเป็นแบบใด ขณะที่เราต่อสู้ขึ้นมา เรามีกําลังขึ้นมา แต่เล็กแต่น้อยขึ้นมา เราพยายามตั้งสติปัญญาขึ้นมา จนมันมีกําลังต่อสู้กับสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส หลานของอวิชชาได้ เราทําลายชําระล้างจนมันสมุจเฉทปหาน เห็นต่อหน้า เห็นต่อหน้า กิเลสขาด ขาดไปจากหัวใจ ขาดไป นี่คุณธรรมเป็นอกุปปธรรมในใจ มันประกาศยืนยันกลางหัวใจเลย

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติขึ้นมา สิ่งนั้นมันเป็นเครื่องหมายรองรับให้ใจนี้มีกําลัง ให้ใจนี้มีสติปัญญา ในการพิจารณาของเรา เห็นไหม พิจารณาปล่อยวางขนาดไหนก็ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถึงที่สุดนะ เวลามันขาด กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส โลกนี้ราบหมด ว่างหมดเลย สิ่งที่เป็นความว่างๆ ที่ว่าเป็นผู้รู้ๆ เวลาผู้รู้ขึ้นมา ผู้รู้ นี่สติปัญญามันพิจารณาขึ้นมา มันพิจารณาของมันขึ้นมาได้ ว่างไปหมด มีความสุขมาก

เวลาจิตมันรวมลง ว่าสิ่งที่รวมลง เห็นไหม เวลาเรากําหนดพุทโธๆ อัปปนาสมาธิ เวลาทําขึ้นมา เวลาเข้าไปสู่อัปปนาสมาธิ จิตมันก็เข้าได้ เข้าไปสู่ความสงบระงับได้ แต่มันไม่ได้สํารอก มันไม่ได้คายสิ่งใดออกไปเลย นี่สิ่งที่ว่าสมาธิฆ่ากิเลสไม่ได้ สมาธิฆ่ากิเลสไม่ได้ แต่สมาธิ เวลาเข้าไปถึงฐานของจิต กิเลสมันสงบตัวลง มันก็มีความว่างได้ แต่ความว่างอย่างนี้มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ถ้าธรรมผีบอก มันก็หลงมันไปได้ใช่ไหม

แต่เวลาเราวิปัสสนาของเรา เราใช้ปัญญาของเรา เวลาพิจารณากาย ดินเป็นดิน นํ้าเป็นนํ้า ลมเป็นลม ไฟเป็นไฟ มันเข้าสู่สถานะเดิมของมัน จิตมันพิจารณาของมันแล้ว ถึงที่สุดมันปล่อยหมดนะ พอมันปล่อยหมด ปล่อยนี่มันขาด กามราคะปฏิฆะมันอ่อนลง ถ้ากามราคะปฏิฆะมันอ่อนลง จิตมันก็เวิ้งว้าง จิตมันก็มีความร่มเย็นเป็นสุข ร่มเย็นเป็นสุขนะ ถ้ากิเลสอวิชชามันก็ครอบงํา ครอบงํา ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์นะ แล้วถ้าคนมีสติปัญญา นี่มรรค ๔ ผล ๔ มันโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล มันแค่ ๒ มันไม่ใช่ ๔ ถ้ามีสติปัญญา มันจะพยายามแสวงหา

การแสวงหา เห็นไหม เขาบอกว่า ถ้าจิตมันอยู่ที่รู้แล้ว บ่มเพาะแล้วผู้รู้จะเป็นนิพพาน นิพพานจะเกิดขึ้น มรรคผลจะเกิดขึ้น...เป็นไปไม่ได้! ถ้าเป็นไปได้ มันก็ต้องจับได้ มันต้องถึงมรรคผลนิพพานสิ แต่นี่มันเป็นไปไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันติดได้ไง

ถ้าเข้าไปสู่ “โลกนี้ราบหมด” มันเป็นความสุขความสงบ เพราะอะไร เพราะฆ่าหลานมาแล้ว นี่ฆ่าลูกมันแล้ว สิ่งที่เป็นลูก ลูกอวิชชา ทีนี้ถ้ามีสติปัญญาขึ้นต่อไป ขึ้นต่อไป ดูสิ เราต้องรื้อค้น การประพฤติปฏิบัติ การขุดคุ้ยหากิเลสนี่เป็นงานอันดับหนึ่งเลย ถ้าไม่มีการขุดคุ้ยหากิเลส กิเลสเป็นนามธรรม กิเลสอาศัยธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ของมนุษย์ ของสัตว์โลก ออกไปหาผลประโยชน์ของมัน ฉะนั้น เวลาถ้ามีสติปัญญาขึ้นมา นี่กิเลสมันรู้ตัวของมัน มันก็หลบหลีกของมัน “ไม่มี ปล่อยวาง ว่างหมด กิเลสไม่มีแล้ว ทุกอย่างจบสิ้นแล้ว” นี่กิเลสมันพลิกกลับมา

แต่ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา เราจะแสวงหาของเรา ถ้าแสวงหาของเรา จิตมันต้องสงบ สงบมีกําลังมากขึ้นกว่านี้ ถ้าเป็นสกิทาคามิมรรค สกิทาคามิมรรคมันก็มีกําลังมากกว่าโสดาปัตติมรรค แล้วถ้าจะยกขึ้นสู่อนาคามิมรรค เพราะถ้ายกขึ้นสู่อนาคามิมรรคมันต้องเป็นมหาสติ มหาปัญญา

สิ่งที่เป็นสมาธิต้องมีสมาธิลึกซึ้งกว่านั้น สมาธิที่เคยทํามาๆ เพราะสมาธิอย่างนี้ มันมีกําลังอย่างนี้ มันใช้ปัญญาอย่างนั้น มันลึกซึ้งอย่างนั้น มันทําลายกามราคะปฏิฆะอ่อนลง มันว่างหมด มันปล่อยวางหมด มันจับต้องสิ่งใดไม่ได้ ถ้ามันจะมีมากกว่านี้มันต้องมีกําลังมากกว่านี้ ถ้ามีกําลังมากกว่านี้ มันต้องทําสมาธิเข้ามา มันจะเป็นมหาสติ มหาปัญญา

ถ้าเป็นสติ สมาธิ มันก็มีกําลังมากขึ้นจนเกิดเป็นมหาสติ พอมหาสติ มันก็แยกแยะ กําลังค้นคว้าค้นหา สิ่งที่มันปล่อยวางไปแล้ว สิ่งที่ไม่มีในหัวใจ สิ่งใดๆ ก็ไม่มีในหัวใจ สิ่งใดๆ ก็ปล่อยวางหมดแล้ว...ปล่อยวางหมดแล้ว แล้วไอ้ความรู้สึกนึกคิดมันอยู่ไหนล่ะ

ถ้าจับต้องสิ่งนี้ได้ เห็นไหม ดูสิ มันกระเทือนนะ มันกระเทือนหัวใจ จนหัวใจนี้สั่นไหว ถ้ามันกระเทือนหัวใจเพราะอะไร เพราะกิเลสมันพยายามหลบเลี่ยงอยู่ นี่กามราคะ พ่อมัน ผู้ที่เป็นแม่ทัพ ความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นแม่ทัพใหญ่ เป็นแม่ทัพใหญ่ที่ครองอาณาจักรหัวใจอันนี้ ถ้ามันครองอาณาจักรหัวใจอันนี้ ไม่มีใครไปเจอมัน มันจะชําระล้างสิ่งนี้ออกมาได้อย่างไร

ฉะนั้น สิ่งที่เป็นแม่ทัพใหญ่เขาต้องมีกลยุทธ์ของเขา ต้องมีการหลบหลีกของเขาเป็นเรื่องธรรมดา สิ่งที่จะเข้าไปถึงตัวเขาได้มันต้องเป็นมหาสติ มหาปัญญา สิ่งที่พอมันจับต้องได้ นี่มันสั่นไหวไปทั่วหัวใจเลย

คนที่กว่าจะจับต้องสิ่งที่เป็นข้าศึก สิ่งที่เป็นคู่ต่อกรได้ นี่เรารู้อยู่ว่ากามราคะมันไม่ดี สิ่งใดก็ไม่ดี เวลาเราเกิดมา เกิดมาเพราะกามอยู่นี่ โลกนี้ทํามาก็เพราะเรื่องกาม กามอย่างเดียว พอถึงเรื่องกามแล้ว สิ่งนี้เป็นใหญ่ สิ่งนี้เป็นใหญ่ จะมีสิ่งใดก็แล้วแต่ จบลงที่นี่ ฉะนั้น สิ่งที่เวลาเราจับต้องได้ จับต้องได้ ไปเห็นหน้ามัน เห็นไหม การเห็นหน้าแม่ทัพใหญ่ในหัวใจ จับต้องสิ่งนี้แล้ว แล้วถ้าจับมันได้ จับต้องได้ การจับต้องได้นี้เป็นผลงานอย่างมหาศาล

สิ่งที่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ แล้วปฏิบัติไม่เจริญก้าวหน้า เพราะจับต้องไม่ได้ เพราะหาไม่เจอ พอหาไม่เจอก็ว่าสิ่งนี้ถูกต้อง สิ่งนี้เป็นคุณธรรมๆ หาสิ่งใดไม่เจอ นี่ถ้ามันเป็นผู้รู้แล้ว มันจะบ่มเพาะ ผู้รู้จะเป็นนิพพาน ผู้รู้จะเป็นนิพพาน...มันเป็นไปไม่ได้!

ผู้รู้เป็นผู้รู้ ผู้รู้เป็นสมาธิ ผู้รู้ไม่ใช่นิพพาน นิพพานจะเกิดขึ้นมาต้องมีการชําระล้างกิเลสขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา ตั้งแต่สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส กามราคะปฏิฆะอ่อนลง

แล้วไอ้ตัวกามราคะปฏิฆะที่อยู่ที่กลางหัวใจนี้ล่ะ เราจะชําระล้างอย่างไร มันจะบ่มเพาะขึ้นมาเป็นผู้รู้เป็นนิพพานไปโดยกําลัง ผู้รู้เป็นนิพพานโดยผีบอกมันเอามาจากไหนล่ะ มันไม่มีโดยข้อเท็จจริง ไม่มีหรอก แต่ถ้ามันมีจริงขึ้นมา มันต้องมีการกระทํา มันถึงเป็นปัจจัตตัง มันถึงหลอกตัวเองไม่ได้ไง

สิ่งที่เป็นอย่างนั้นอยู่ ตัวเองก็หลอกตัวเองอยู่ อวิชชาครอบงําหัวใจอยู่ แล้วก็ผีบอก บอกเขาไปอย่างนั้น บอกเขาไปว่าสิ่งที่มันเข้าไปถึงแล้วมันจะเป็นธรรมๆ โดยธรรมชาติของมัน มันเอามาจากไหน มันไม่มีในหัวใจ มันไม่มีตามข้อเท็จจริง มันมีแต่พญามารมันหลอกลวงอยู่นี่ นี่อวิชชาไม่รู้ตัว ไม่รู้ ไม่เห็น ไม่รู้ความเป็นไป ไม่รู้ว่านี่กามฉันทะ สิ่งที่มันซ่อนอยู่ในใจเป็นกามฉันทะ แต่ถ้ามีกําลังของมัน มันเป็นกามราคะที่มันออกไป มันออกไปอย่างไร

ถ้ามีมหาสติมหาปัญญาเข้ามา จับต้องมันได้ มันพิจารณาของมัน เห็นไหม จับต้องได้ ถ้าจับได้ นั่นคือจับให้มั่นคั้นให้ตาย จับอะไร? จับกิเลส จับความฉ้อฉล จับสิ่งในหัวใจที่มันหลอกลวงในหัวใจที่ไม่มีใครรับรู้มัน นี่กิเลสมันละเอียดอย่างนั้นไง ถึงว่า กิเลสมันละเอียด กิเลสมันพลิกแพลง พลิกแพลงให้เราล้มลุกคลุกคลานอยู่ตลอดเวลาอย่างนี้ ไม่มีใครรู้ใครเห็นตามทันมัน เวลามันจับต้องได้ มันพิจารณา เอาอะไรมาพิจารณา? เป็นมหาสติ มหาปัญญา ถ้ามันพิจารณา มันจะเป็นอสุภะอย่างไร ถ้ามันมีกําลังพอ มันจะเป็นอสุภะไหม

สิ่งที่เป็นอสุภะ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ สิ่งที่กําลังเป็นอสุภะ เห็นไหม จิตมันเป็นอสุภะจากภายใน เวลามองไปข้างนอก ไปเห็นเป็นโครงสร้าง เห็นเป็นรูปสิ่งที่เคลื่อนไหวอยู่ เห็นมนุษย์ตรงข้าม มันเป็นอสุภะ สิ่งที่เป็นอสุภะ เห็นโครงกระดูก เห็นต่างๆ ถ้าจิตมันเป็นจากภายใน ถ้าจิตมันเป็นภายในนะ ดูสิ สมัยพุทธกาลที่พระเขาปฏิบัติอยู่ มีผู้หญิงเดินผ่านไป

เขามาถามว่า “เห็นผู้หญิงไหม” นี่สามีเขาตามภรรยาเขามา

บอก “ไม่เห็น เห็นแต่โครงกระดูกมันผ่านไป”

นี่เพราะมันเป็นภายใน ถ้าภายในมันเป็น มันจะส่งออกมาจากข้างนอก ถ้าภายในไม่เป็น ไม่มีหรอก! ไม่มี!

ปัญญามันจะเกิดขึ้น สิ่งที่ปัญญาจะเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นจากข้างใน ถ้าข้างใน นี่ใจมันเป็น นี่ปัจจุบัน เขาเป็นปัจจุบันกันอย่างนี้ ปัจจุบันกันตั้งแต่ปัญญาของใจ ปัญญาของจิตมันอยู่ที่จิต ไม่ได้อยู่ที่สมอง ไม่ได้อยู่ที่สัญญา สมอง ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไง รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันเป็นขันธ์ ๕ มันเป็นปัญญาอย่างหยาบๆ ปัญญาเป็นโลกียปัญญา ถ้าปัญญาในการชําระกิเลส ปัญญาเกิดจากใจ ถ้าปัญญาเกิดจากใจ มันหมุนอยู่ภายในหัวใจ ถ้าหัวใจมันเป็นของมันแล้ว มันมองออกมา มันก็เป็นของมันตามความเป็นจริง นี่มันวิปัสสนาอย่างนี้ มันพิจารณาอย่างนี้ มันถึงเป็นมหาสติ มหาปัญญา มันจะรวดเร็ว มันจะรวดเร็วของมันมาก เวลากิเลส กิเลสมันเร็วกว่านี้

ดูสิ ดูความรู้สึกนึกคิดของคนเร็วไหม แล้วจากเปลือกๆ นะ จากหลานของมัน จากลูกของมัน นี่พ่อมัน นี่ตัวสําคัญ ถ้ามันพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก มันหลอกมันลวง มันมีเล่ห์มีเหลี่ยมทั้งนั้นแหละ มันพลิกแพลงของมัน “นี่เป็นแล้ว” มันซุกซ่อนอยู่ มันก็บอก “ปล่อยหมดแล้ว” มันละเอียดเข้าไป ถ้าหลงกลมัน มันก็ส่งออก หลงกลมัน มันก็พลิกออกมาเป็นปัญญาของกิเลสที่ทําให้เราไม่เจริญก้าวหน้า

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เราย้อนกลับ ถ้ามันหลงทางไป เราก็ปล่อยวางไว้ ทําความสงบของใจให้มากขึ้น พอทําความสงบของใจมากขึ้น กลับมาจับมันแล้วพิจารณาซํ้า เพราะมันไม่มีเหตุมีผล ถ้ามันมีเหตุมีผล มันจะละเอียดเข้าไป ละเอียดเข้าไป

การชําระล้างนะ การจะชําระล้างกามราคะไม่ใช่ของง่ายหรอก เว้นไว้แต่ขิปปาภิญญา ขิปปาภิญญาปฏิบัติทีเดียว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอาสนะเดียวสําเร็จเป็นพระอรหันต์เลย แต่ก็สอนมรรค ๔ ผล ๔ แต่พวกเวไนยสัตว์ ดูสิ จับต้องทีละชั้นทีละตอน เวลาไอ้เด็กไร้เดียงสา ไอ้หลานของกิเลส แม้แต่หลานมันไร้เดียงสา มันยังต่อสู้กันมาด้วยกําลังสุดฤทธิ์ มันถึงจะผ่านมาเป็นชั้นเป็นตอน ผ่านมา จิตใจก็เข้มแข็งขึ้นมา จิตใจก็มีกําลังขึ้นมาจนเข้ามาพิจารณาลูกของมัน ต่อสู้กับมันจนถึงที่สุด มันรวมหมด เห็นไหม เข้าไปเจอพ่อของมัน ถ้าเจอพ่อของมัน

นี่กิเลสมันมีชั้นมีตอนของมัน มีอย่างหยาบ มีอย่างกลาง มีอย่างละเอียด แล้วพิจารณาไป ปัญญาที่เกิดขึ้นในการภาวนามันจะพัฒนาของมันขึ้นมา จากสติ ปัญญา เป็นมหาสติ มหาปัญญา พิจารณาซํ้าพิจารณาซากขึ้นมา มันก็พลิกแพลงของมัน กิเลสมันไม่ยอมหรอก พญามารไม่ยอมทิ้งอาณาจักรมันหรอก สิ่งที่เป็นฐีติจิต เป็นที่อยู่ของมาร มันไม่ปล่อยให้ใครเข้ามาครอบงํามันหรอก มารร้ายมาก

คําว่า “ร้ายมาก” เพราะมันร้ายมาก จิตมันถึงเวียนตายเวียนเกิดไง เราถึงเป็นชาวพุทธ เกิดมามีอํานาจวาสนา เกิดมาเป็นชาวพุทธพบพุทธศาสนา แล้วประพฤติปฏิบัติอยู่ด้วย เรามีอํานาจวาสนาขนาดไหน อํานาจวาสนานี้มันก็เกิดจากบุญกุศล มันไม่ได้เกิดจากอริยสัจ ไม่ได้เกิดจากความเป็นจริง ไม่ได้เกิดจากมรรคญาณ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ ตรัสรู้ที่ในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อาสวักขยญาณ ตรัสรู้ที่ใจนี้ แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าใจมันเกิดขึ้นมา มันพิจารณาขึ้นมา มันสร้างมรรคสร้างผล นี่สร้างมรรคสร้างผลขึ้นมาเป็นธรรมะส่วนบุคคล ธรรมะส่วนหัวใจ หัวใจดวงใดดวงหนึ่ง ถ้ามีการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันจะเกิดมรรคผลจากดวงใจดวงนั้น

พญามารมันปกครองใจดวงนั้น พญามารมันเอาใจดวงนั้นเป็นที่อยู่ เป็นที่ถ่ายความโลภ ความโกรธ ความหลงอยู่บนใจดวงนั้น แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนเกิดเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมาเพื่อจะทําลายพญามารจากใจดวงนั้น มันพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก มันมีการต่อสู้ มีการกระทํากันมหาศาลนะ พิจารณาซํ้า มันละเอียดเข้าไป ถึงที่สุดมันเข้าไปสู่ใจ แล้วมันทําลายกันที่นั่น ถ้ามันทําลาย เห็นไหม นี่มหาสติมันเกิดอย่างนี้ ธรรมะมันต้องเกิดอย่างนี้ ถ้ามันเกิดอย่างนี้ มันเกิดอย่างไร

คนไม่เคยปฏิบัติมันจะมีคุณธรรมมาจากไหน “มันจะเข้าไปอยู่ที่ผู้รู้ แล้วผู้รู้มันจะลัดเข้าไป มันจะเกิดมรรคเกิดผล ผู้รู้จะเป็นนิพพาน”...มันไม่มีหรอก มันเป็นไปไม่ได้ ถ้ามันจะเป็นความจริง มันต้องเกิดมรรคเกิดผล เกิดการกระทําจากใจดวงนี้ นี่พิจารณาซํ้าๆ มันจะเข้ามา

แม่ทัพใหญ่มันจะพลิกแพลงของมัน หลอกลวงว่านี่เป็นธรรมๆ กามราคะ กามฉันทะ สิ่งที่ละเอียดลึกซึ้ง กามฉันทะคือความพอใจในตัวของมันเอง แล้วมันมีผลกระทบ เห็นไหม “สิ่งที่รู้ สิ่งที่ถูกรู้” ไอ้นั่นมันพูดกันไปแต่ปาก แต่ความจริงมันอยู่ข้างใน ถ้ามันอยู่ข้างใน สิ่งที่ถูกรู้ๆ ก็อารมณ์ตัวมันเองนั่นแหละมันกระเทือนกัน มันสัมผัสกัน มันสัมผัสกันมันก็เป็นความพอใจของมัน ความพอใจที่ละเอียดขึ้นมานี่เราไม่ทันหรอก ถ้าไม่ใช่มหาสติ ไม่ใช่มหาปัญญา มันไม่ทัน

ถ้ามันทันแล้วเป็นอะไร? มันก็เป็นปัจจุบันไง สิ่งที่เป็นปัจจุบันเข้าไปถึงใจ เข้าไปถึงฐีติจิต เข้าไปทําลาย พอมันทําลายกันนะ ทําลายกันในหัวใจ มันกลืนกินเข้าไป แล้วมันทําลายที่ใจดวงนั้น ถ้าทําลายแม่ทัพนายกอง ความโลภ ความโกรธ ความหลง สิ่งที่เป็นข้อมูลในใจ ทําลายหมดเลย ถ้ามันทําลาย เห็นไหม ดูสิ มันครืน! ในหัวใจ นี่ทําลายเสร็จแล้วพิจารณาซํ้าเข้าไป เพราะมันมีเศษส่วนที่เหลือ เศษส่วนเหลือที่เหลือเพราะว่ามันทําลายแล้ว ทําลายข้อมูลทั้งหมด แล้วสิ่งที่รับรู้อยู่ จิตที่มันเคยผ่านมา มันจะเป็นอย่างไร

นี่ไง ที่ว่า กามอย่างหยาบ กามอย่างละเอียด เขาบอกว่าอสุภะอย่างหยาบ อสุภะอย่างละเอียด อสุภะมันมีนอกมีใน คนไม่เคยปฏิบัติจะรู้นอกรู้ในมาจากไหน คนไม่เคยรู้เคยเห็นมันจะเอาความจริงมาจากไหน

แต่ถ้าความจริงขึ้นมา มันพิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไป นี่เข้าไปสู่ละเอียด พิจารณาจนไม่มีสิ่งใดเลย มันปล่อยหมด ปล่อยหมดใช่ไหม พอปล่อยหมดเข้าไปแล้วมันเหลือสิ่งใด? จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส

เขาบอกว่า “จิตเดิมแท้ผ่องใส ผ่องใสนั่นเป็นอวิชชานะ ผ่องใสมันเป็นสมุทัย”...เคยเห็นหรือ อะไรมันผ่องใส พระอาทิตย์ใช่ไหม พระอาทิตย์มันผ่องใสหรือ มันไม่มีทาง! มันไม่เห็นหรอก! สิ่งที่รู้ที่เห็นมันเป็นตําราทางวิชาการทั้งนั้นแหละ มันเป็นเพราะครูบาอาจารย์พูดไว้ มันก็พูดตามๆ กันไป ถ้าพูดตามๆ กันไปนี่มันธรรมผีบอก ผีมันบอกไว้

“ถ้าผ่องใส สิ่งที่เป็นประภัสสรนั้นมันเป็นอวิชชา มันต้องเป็นจิตอิสระ”...จิตไหนมันอิสระ ความผ่องใสมันก็เศร้าหมอง สิ่งที่ผ่องใสเศร้าหมองมันเป็นอวิชชาทั้งนั้นแหละ แล้วอวิชชา อวิชชานี่จะจับอวิชชาอย่างไร ถ้าอวิชชา มันไม่จับอวิชชา ไม่มีมรรคญาณเข้าไปจับ มันจะเอาอะไรไปจับตัวอวิชชา สิ่งที่เป็นผู้รู้ๆ ใครไปจับผู้รู้ ผู้รู้มันอยู่ที่ไหน แล้วผู้รู้จะจับตัวมันเองอย่างไร

“ผู้รู้มันจะเป็นนิพพาน”...ไม่มีทาง! ไม่มี!

แต่ถ้ามันเป็นอรหัตตมรรคล่ะ อรหัตตมรรคเกิดขึ้นมาได้อย่างไร

สิ่งที่เป็นแม่ทัพนายกอง สิ่งที่เราทําลายมาแล้ว แต่เจ้าวัฏจักรมันเป็นจักรพรรดิ สิ่งที่เป็นจักรพรรดิมันอยู่ในหัวใจ นี่จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้ผ่องใส ผ่องใสอย่างไร ใครผ่องใส แล้วผ่องใส เอาอะไรไปจับตัวผ่องใส แล้วผ่องใสมันเกิดขึ้นได้อย่างไร แล้วไอ้ที่จะไปจับนี่มันจับอย่างไร นี่การจับ เห็นไหม

นี่เขาบอก “เป็นผู้รู้ ผู้รู้แล้วบ่มเพาะมัน”...นี่ธรรมผีบอก ไม่มี! ไม่มี!

คําว่า “ไม่มี” เวลาคนเชื่อถือกันไป แล้วหลงใหลกันไป มันทําให้เสียหาย นี่วงกรรมฐานมันจะไม่เหลือความเป็นจริง วงกรรมฐานมันต้องมีความจริงอยู่ในวงกรรมฐาน เห็นไหม

นี่ถ้าผู้รู้ เขาบอกว่า “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส มันไม่ใช่ มันทําเสร็จแล้วมันจะเป็นจิตอิสระ”...มันจะเอาความเป็นอิสระมาจากไหนล่ะ อะไรมันเป็นอิสระล่ะ ในเมื่อมันมีจิต จิตมันก็เป็นสมาธิ สมาธิอย่างหยาบก็เป็นสมาธิอย่างหยาบ สมาธิละเอียดขนาดไหนมันก็เป็นสมาธิ อัปปนาสมาธิ แม้แต่ปล่อยวางหมด สักแต่ว่ารู้ มันยังเป็นสมาธิ สมาธินั้นมันมีอะไร อวิชชาเต็มตัวเลย แล้วจิตอิสระ จิตอิสระอย่างไร อะไรทําให้เป็นอิสระล่ะ ในเมื่อมันมีจิตมีภพ มันอิสระได้อย่างไร จิตมันมีอยู่ มันจะอิสระได้อย่างไร

แต่ถ้าจิตมันผ่องใส จิตมันผ่องใส ใครเป็นคนผ่องใส แล้วใครไปรู้มันล่ะ

ถ้ารู้มัน ย้อนกลับเข้ามา นี่อรหัตตมรรค สิ่งที่จะรู้ได้ เวลาหลวงตาท่านพูดนะ เวลาจิตของท่าน เวลาพิจารณากามราคะไปแล้วมันใส ใสไปหมด ว่างไปหมด มองทะลุภูเขาไปหมดเลย นี่แม้แต่ธรรมมาเตือนนะ “สิ่งที่ผ่องใสเกิดจากจุดและต่อม”

“จุดและต่อมมันอยู่ที่ไหน” ยังหลงไปอีก ๘ เดือน นี่จับต้องไม่ได้ จนถึงที่สุดนะ นี่ธรรมะเตือนแล้วนะ จุดผ่องใสมันอยู่ที่ไหน ถ้าจับคําว่า “ผ่องใส” มันต้องจับเข้ามาให้ได้ ถ้าใครจับได้

คําว่า “ผ่องใสๆ” ใครพูดไม่ได้ เพราะผ่องใสมันมีคนเดียวคือองค์หลวงตา คนอื่นจะเป็นอย่างนี้ไม่มี ถ้าวิทยานิพนธ์ ถ้าสิ่งที่จํากันมา กิเลสนะ ไม่ต้องมีคนบอก มันก็สร้างภาพอยู่แล้ว แล้วนี่ครูบาอาจารย์ท่านเปิดวิทยานิพนธ์ เปิดสัจจะความจริงของท่านออกมา แล้วเราเอาสิ่งนี้มาสร้างภาพ นี่กิเลสมันหัวเราะเยาะ กิเลสไม่ต้องบอกมัน มันก็จะสร้างภาพอยู่แล้ว แล้วเราเอาสิ่งนี้มาเป็นเครื่องหมายมาให้กิเลสมันได้อ้างอิง มันเป็นเรื่องกิเลสหัวเราะเยาะ

แต่ถ้าผู้ที่จะประพฤติปฏิบัติเข้าไปรู้ตามความเป็นจริง ครูบาอาจารย์ของเรานะ หลวงปู่เจี๊ยะ ครูบาอาจารย์ของเราทุกๆ องค์ท่านก็รู้ของท่านตามแต่ข้อเท็จจริงของท่าน แต่ท่านไม่เปิดออกมา

ดูสิ เวลาหลวงปู่บัว ขางคานของกิเลส นั่นเป็นความจริงของท่าน หลวงปู่ขาวท่านก็เป็นความจริงของท่าน หลวงปู่ขาวท่านเปรียบเทียบจิตของท่านเป็นเมล็ดข้าว นี่เมล็ดของข้าว ถ้ามันตกอีก มันก็เกิดอีก ถ้ามันตก เพราะอะไร เพราะถึงผ่องใสมันก็ไปเกิดบนพรหม แต่ถ้ามันทําลาย มันทําลายไม่เข้านั้นน่ะ มันไม่มีเชื้อไขแล้ว มันไม่เกิดอีกไม่เกิดอย่างไร

นี่จิตอิสระ เอาอิสระมาจากไหน เอาอะไรมาอิสระ ในเมื่อมีจิต ถ้ามีจิตอยู่ มันจะอิสระได้อย่างไร ถ้ามันมีจิตอยู่ นี่พระอรหันต์เอาจิตมาจากไหน

แต่เวลาครูบาอาจารย์สมัยก่อนท่านก็บอกจิตสะอาดบริสุทธิ์ๆ เพราะในเมื่อสังคมยังไม่มีวุฒิภาวะที่จะจับต้องสิ่งนี้ได้ ท่านก็พยายามหย่อนธรรมะลงมา พยายามพูดให้ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมีหลักมีเกณฑ์ ให้สิ่งที่จะก้าวไปสู่ฐีติจิตของเราให้ได้ ท่านพูดสื่อออกมาเป็นสมมุติ เป็นภาษา เป็นชื่อ ไม่ใช่ตัวจริง เป็นชื่อ เป็นแนว เป็นทางให้ผู้ที่เป็นลูกศิษย์กรรมฐานได้สามารถก้าวเดินเข้าไปสู่ตัวจริงของจิตเราได้ เข้าไปสู่ตัวจริงของจิตแล้วทําลายมัน

ในมหายานบอกว่า เจอพระพุทธเจ้าที่ไหนให้ฆ่าที่นั่น เจอผู้รู้ที่ไหนต้องทําลายผู้รู้ที่นั่น

หลวงตาท่านบอกว่าต้องทําลายจิตทั้งหมด ถ้าไม่ทําลายจิต นี่อวิชชามันอยู่ที่นั่น ยิ่งทําลายยิ่งแวววาว ยิ่งทําลายยิ่งสะอาด ต้องทําลาย ทําลายจิต! จิตสะอาดไม่มี ต้องทําลายจิต! จิตบริสุทธิ์ไม่มี ต้องทําลายจิต!

ถ้าทําลายจิต ทําอย่างไร? ทําไม่ได้ ไม่มีใครทําได้ ถ้าไม่เคยเห็นตามความเป็นจริง ถ้าทําได้ อรหัตตมรรคมันจะย้อนกลับมา ถ้าย้อนกลับมา เห็นไหม สิ่งที่ย้อนกลับมาแล้วใช้ปัญญาไม่ได้ เพราะใช้ปัญญามันก็ส่งออก ใช้ปัญญา เพราะปัญญานี้เป็นสังขาร สังขารไม่ใช่จิต ถ้าเข้าไปถึงจิต จิตที่ละเอียดจับจิต

หลวงตาท่านบอกของท่าน ของท่านนี่จิตมันเป็นมัธยัสถ์ จิตมันเป็นมัธยัสถ์เข้ามาสู่ฐีติจิต เข้ามาสู่จิตเดิมแท้ เข้าเป็นมัธยัสถ์แล้วมันกลืน ทําลายตัวมันเอง มันกลืน มันเข้ามาเป็นกลางไง ถ้าจะไปซ้ายไปขวา จะรู้สึกนึกคิดไม่ได้ จิตมัธยัสถ์คือจิตที่เป็นกลาง จิตที่เป็นกลางคือจิตที่ผ่องใส จิตที่เป็นกลางคือไม่เอียงซ้ายเอียงขวา ไม่ไปหน้าและไปหลัง แล้วยุบยอบตัวลง ทําลายตัวมันเอง พอทําลายตัวมันเอง จบสิ้นกระบวนการ

เห็นไหม มีผู้รู้ไหม ผู้รู้เหลืออยู่ไหม ผู้รู้มันอยู่ที่ไหน ผู้รู้เป็นนิพพานไหม

ผู้รู้ไม่ใช่นิพพาน นิพพานเกิดจากมรรคญาณ นิพพานเกิดจากอริยสัจ นิพพานเกิดจากสิ่งที่ปัญญาญาณเข้าไปสู่ทําลาย สัมปยุตเข้าไป ทําลายเข้าไป วิปปยุตคายออก มรรค ๔ ผล ๔ อรหัตตมรรค อรหัตตผล นิพพาน ๑

นิพพานไม่ใช่อรหัตตมรรค อรหัตตผล ออกไป มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ มันพ้นออกไปเพราะขณะที่ว่าอรหัตตมรรค อรหัตตผล มันยังเป็นระหว่างที่กําลังมีการกระทํากันอยู่ สิ่งที่การกระทํา กระทําอย่างไร กระทําเกิดขึ้นมาจากไหน

การกระทําเกิดขึ้นมา นี่ผู้รู้เข้าไป “ดื่มนํ้าเข้าไป กําหนดผู้รู้เข้าไป แล้วสะสมเข้าไป มันเป็นภายใน ภายในมันจะรู้ของมัน”...ภายในไหน ภายในภายนอกก็พูดกันไปเอง ภายในภายนอกมันก็เป็นเรื่องของโลก กลับเสื้อผ้ามาใส่ภายในภายนอกสิ มันเป็นภายในไหม? ไม่เป็น นี่ความรู้สึกภายใน กําหนดเข้าไปสู่ในหัวอกมันเป็นภายในไหม? ไม่เป็น เพราะความรู้สึกนึกคิดมันอยู่กับใจ มันเอาภายในภายนอกมาจากไหน

ภายในมันเกิดขึ้นจากสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิ ถ้าภายในมันเข้าไปรื้อค้นขึ้นมา มันถึงเกิดมรรคเกิดผล ถ้าเกิดมรรคเกิดผล มันพิจารณาของมันไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป นี่มรรคผลมันเกิดอย่างนี้ นิพพานมันเกิดอย่างนี้ มันไม่ได้เกิดจากการคาดการหมาย เกิดจากการจํามา เกิดจากธรรมะผีบอก เอวัง

๑๔

ใจคดในธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๖ มกราคม ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เวลาเทศน์นะ เทศน์บอกถึงความบกพร่องของคน ถ้าคนมันบกพร่องนะ ทําสิ่งใดมันก็บกพร่อง แต่คนเราถ้ามันจะบกพร่องแล้วมันต้องแก้ไข เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม เวลาเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะเลยล่ะ จะเป็นกษัตริย์ เวลาเป็นกษัตริย์นี่มันเป็นสถานะทางโลก เป็นผู้นําของสังคมนะ เป็นกษัตริย์ เป็นผู้รับผิดชอบทั้งหมดเลย แต่เวลาใจมันพะว้าพะวง ไปเที่ยวสวน เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย เราต้องเป็นเช่นนั้นหรือ

การเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย กับสถานะของกษัตริย์ สถานะของกษัตริย์ขึ้นนั่งบัลลังก์ประหารชีวิตใครก็ได้ จะทําสิ่งใดก็ได้ตามแต่ใจตัวเลย ถ้าเป็นกษัตริย์ที่ดีจะปกครองดีมาก แต่ถ้ากษัตริย์ที่เป็นคนพาล ก็เห็นแก่ตัว จะขูดรีดประชาชน ฉะนั้น สิ่งที่เป็นกษัตริย์ สถานะของกษัตริย์มันมีประโยชน์ขนาดไหน แต่เวลาเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย นี่มันแสวงหาธรรม จะเอาธรรมะ ธรรมะ อะไรคือไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ถ้าไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตายมันทําอย่างไรล่ะ ทําอย่างไร ก็ต้องออกแสวงหาสิ ออกแสวงหาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง

เวลาออกแสวงหานะ เวลาทุกข์เวลายากขนาดไหน นี่ฝืนทนเอา ฝืนทนเอา ใครอยากจะไปเจอแต่ความทุกข์ ทุกคนก็อยากจะเจอแต่ความสุขทั้งนั้นแหละ แต่ความสุขทางโลก ความสุขจอมปลอม ความสุขจอมปลอมอย่างนั้นมันจะทําให้ชีวิตนี้มีแต่ความเร่าร้อนไง ถ้าความเร่าร้อน มันมีสิ่งใดเป็นประโยชน์ล่ะ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสลัดทิ้งทั้งนั้นแหละ ทิ้งสิ่งนั้นมาเพื่ออะไร? เพื่อสัจธรรม เพื่อสัจธรรม ถ้าเพื่อสัจธรรม นี่เราจะปฏิบัติธรรม ถ้าปฏิบัติธรรม มันต้องซื่อสัตย์กับเราก่อน ถ้ามีสัจจะนะ

คนมีสัจจะ มีการกระทําสิ่งใด มันจะเป็นประโยชน์กับคนคนนั้น ถ้าคนคนนั้นเป็นคนเร่ร่อน คนไม่มีสัจจะในหัวใจของตัว ไม่มีสัจจะนะ เห็นไหม ใจมันคด คดในธรรมด้วย ถ้าใจมันคดไง ถ้าใจมันคดมันโกงขึ้นมานี่มันโกงใครล่ะ? มันโกงตัวเองนั่นแหละ มันโกงตัวเองเพราะเหตุใดล่ะ นี่ถ้าใจมันคดนะ เวลามันคด มันคิดของมันประสาที่มันต้องการ ถ้าประสามันต้องการ มันทําสิ่งใดล่ะ มันทําสิ่งใดมันก็ทําสิ่งที่ให้ตัวเองไม่ได้สมความปรารถนา ไม่ได้สมผลประโยชน์กับตัวเองที่ตัวเองปรารถนา แล้วตัวเองปรารถนาอะไร

เวลาเราเกิดมาเป็นชาวพุทธพบพุทธศาสนา พุทธศาสนาสอนเรื่องสิ่งใดล่ะ? สอนเรื่องสิ้นสุดแห่งทุกข์ ถ้าสิ้นสุดแห่งทุกข์ มันจะสิ้นสุดที่ไหนล่ะ สิ้นสุดในอวกาศหรือ สิ้นสุดในชีวิตปกติประจําวันอย่างนี้หรือ อย่างนี้มันก็เป็นเรื่องธรรมดาของมนุษย์ แต่เวลาสิ้นสุดแห่งทุกข์มันสิ้นสุดที่ไหนล่ะ? มันสิ้นสุดในใจ ถ้าสิ้นสุดในใจนะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปรื้อค้น ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ เขาปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ ปฏิญาณตนว่าเป็นศาสดาทั้งนั้นแหละ แต่เป็นศาสดา นี่เจ้าชายสิทธัตถะ เจ้าชายสิทธัตถะเป็นปุถุชนนะ ยังไม่ได้สําเร็จเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ไปศึกษากับเขาน่ะ ดูสิ ดูเจ้าชายสิทธัตถะไปฟังเขาพูดฟังเขาทํา เห็นพฤติกรรมของเขาแล้วมันไม่ใช่ธรรมๆ ทั้งนั้นแหละ พอไม่ใช่ธรรมขึ้นมา นี่ไม่เชื่อๆ ทั้งนั้น

เวลามาศึกษากับอาฬารดาบส เข้าสมาบัติ ๘ “เจ้าชายสิทธัตถะมีความรู้เหมือนเรา มีความเห็นเสมอเรา เป็นผู้สอนได้ เป็นผู้ที่มีธรรมในหัวใจ” เจ้าชายสิทธัตถะไม่เชื่อเลย ไม่เชื่อสิ่งใดเลย นี่ดูวุฒิภาวะสิ ถ้าใจมันตรง สิ่งใดที่มันไม่ตรงสัจจะความจริง มันปฏิเสธตั้งแต่ในหัวใจเลย แต่ถ้าใจมันคด ถ้าใจมันคดนะ ไม่ต้องมีใครบอกหรอก มันคดของมัน เห็นไหม

ดูสิ คดในข้อ งอในกระดูก ถ้าคดในข้อ งอในกระดูก มันทําอะไรมันก็ทําให้เราเจ็บปวดเท่านั้นเองไง ร่างกายมันมีแต่ความเจ็บปวดทั้งนั้นแหละ คดในข้อ งอในกระดูก มันมีแต่ความปวดร้าวในร่างกายเราทั้งนั้นแหละ ความปวดร้าวในร่างกายนี่ปวดร้าวเพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันเป็นวัตถุธาตุ ร่างกายของเราถ้ามันเสื่อมสภาพ มันก็เป็นอย่างนั้น ถ้ามันเสื่อมสภาพ แล้วมันเป็นอย่างนั้น มันไม่ปกติ ถ้าไม่ปกติ นี่คดในข้อ งอในกระดูก มันก็ให้แต่ความเจ็บปวด ให้แต่ความเร่าร้อนทั้งนั้นแหละ

แต่ถ้าใจมันคดล่ะ เวลาใจมันคดขึ้นมา เวลาทําสิ่งใดขึ้นไป ว่าเป็นประโยชน์กับเรา มันเป็นประโยชน์ไหมล่ะ? มันไม่เป็นประโยชน์เพราะอะไร เพราะมันปอกลอกตัวมันเองไง ดูสิ เราปรารถนาจะพ้นจากทุกข์ พ้นจากทุกข์ แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันปอกลอกคุณงามความดีของตัวเราไป ถ้าเราทําใจเราให้ตรง เรากําหนดพุทโธ กําหนดปัญญาอบรมสมาธิ ทําให้จิตใจมันตรง ถ้าจิตใจมันตรง มันตรงต่อธรรมก็เข้าสู่ธรรม สัจธรรมอันนั้นมันก็จะเกิดปัญญา เกิดวิปัสสนาญาณ ทําให้กิเลสสิ้นไปจากใจได้ แต่ใจมันคด ถ้าใจมันคด มันคดแล้วมันปอกลอกตัวเอง ปอกลอกตัวเองตรงไหน? ปอกลอกตัวเองตรงที่มันไม่เข้าสู่สัจจะความจริงไง

ถ้าจิตมันจะเข้าสู่สัมมาสมาธิ ถ้าเข้าสู่สัมมาสมาธิ ใจมันตรง ใจมันตรงก็มีความสุข มีความสงบ มีความระงับ ถ้าใจมันคด มันไม่เข้าสู่สัจจะความจริง นี่ไม่เข้าสู่สัจจะความจริง มันปอกลอกอะไรล่ะ? ปอกลอกสมาธิของตัว ปอกลอกปัญญาของตัวที่เกิดขึ้นมาในปัจจุบันธรรม ถ้ามันปอกลอกขึ้นมา มันให้ผลอะไรล่ะ? ให้ผลแต่ความเศร้าหมอง ให้ผลแต่ความไม่เป็นจริง ถ้าให้ผลแต่ความไม่เป็นจริงขึ้นมา นี่ปอกลอกคุณงามความดีที่จะเกิดขึ้นกับใจดวงนั้น

พอจะปอกลอกคุณงามความดี เห็นไหม แล้วศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ พอทําขึ้นมา นี่แสดงธรรมๆ แสดงเพื่อเหตุใดล่ะ? จะไปปอกลอกคนอื่นไง จะไปปอกลอกสิ่งใดล่ะ ดูสิ คนเบาปัญญา ถ้าเป็นคนเบาปัญญานะ ใครพูดสิ่งใดก็เชื่อ ยิ่งถ้ามีพระพูด พระที่วางตัวมีความสงบเสงี่ยม เห็นไหม นี่ความเศร้าหมอง เสียงเศร้าหมอง ผ้าเศร้าหมอง ทุกอย่างเป็นความเศร้าหมอง เศร้าหมองขึ้นมา เราก็มีความศรัทธา นี่คนเบาปัญญามันดูแต่รูปแบบ

พอรูปแบบขึ้นมา ครูบาอาจารย์ที่ใจมันคดเขาแสดงธรรมๆ เพื่อเหตุใดล่ะ? แสดงธรรมมาเพื่อลาภสักการะ เพื่อผลประโยชน์ ดูสิ สิ่งต่างๆ นี่อ้างอิงไปหมด สิ่งนั้นเป็นคุณธรรม สิ่งนั้นเป็นคุณธรรม สิ่งใดจะสร้างขึ้นมาเป็นวัตถุ วัตถุต่างๆ ขึ้นมา มันจะสวยงาม มันจะเป็นประโยชน์ มันจะเป็นบุญกุศล...บุญกุศลสิ่งนั้นมันเป็นเรื่องสิ่งใด? มันเรื่องของทาน เรื่องของโลก

ดูสิ ในสมัยพุทธกาลนะ เวลาผู้ที่ศรัทธาในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูสิ อนาถบิณฑิก-เศรษฐีเอาเงินปูพื้นเลย ปูพื้นเพื่อซื้อสวนเจ้าเชตุเพื่อถวายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กษัตริย์ในสมัยพุทธกาล ดูพระเจ้าอโศกสร้างวัด ๘๔,๐๐๐ วัด เวลาไปถามอาจารย์ของตัวว่าเป็นญาติกับศาสนาหรือยัง

“ยัง”

“ถ้าจะเป็นญาติกับศาสนาต้องทําอย่างไร”

“ต้องให้สายเลือด ลูกออกมาบวช ให้เป็นญาติกับศาสนา”

นี่สิ่งที่เป็นวัตถุๆ สิ่งที่เป็นบุญกุศลๆ สิ่งนั้นมันเป็นเรื่องโลกๆ ถ้าเรื่องโลกๆ มันเป็นคนที่เขามีศรัทธามีความเชื่อ เขามีสถานะของเขา เขาทําของเขาได้ นั่นก็เป็นผลประโยชน์ของเขา แต่เวลาใจมันคด ใจมันคดนี่มันแสดงธรรมๆ เพื่อประโยชน์กับตัวเอง ประโยชน์กับชื่อเสียงทางโลกไง มันปอกลอกคุณงามความดีในใจของตัวเองไปแล้ว มันก็จะเอาแต่ชื่อเสียงทางโลก พอเอาชื่อเสียงทางโลกขึ้นมาก็บอกว่าสิ่งนั้นเป็นบุญกุศล สิ่งนั้นเป็นประโยชน์กับศาสนา ก็ขวนขวายทํากันขึ้นมา

คนที่เขามีกําลังของเขา เขาทําของเขาเป็นประโยชน์ของเขา นั่นเป็นเรื่องคุณงามความดีของเขา แต่คนที่ไม่มีกําลังขึ้นมา นี่ไปปอกลอกเขา ปอกลอกเขา ทําขึ้นมาว่าสิ่งนั้นเป็นเพื่อประโยชน์กับศาสนา ศาสนาเพื่ออะไร? ศาสนามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เพื่อถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ การภาวนามันต้องอาศัยสิ่งนั้นหรือ วัตถุสิ่งนั้นเป็นที่อาศัย ดูสิ ศาลาริมทาง นี่มีคนมาถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “ทําอย่างไรเป็นพระอินทร์ พระอินทร์มีไหม”

“เธออย่ามาถามเลยว่าพระอินทร์มีไหม วิธีการทําให้เป็นพระอินทร์ยังมีเลย ถนนหนทาง ทําศาลาริมทางต่างๆ ให้เขาได้อาศัยสมบัติของเรา”

เขาทําคุณงามความดีอยู่แล้ว ทําคุณงามความดีแล้ว แต่เขาได้อาศัยศาลาริมทาง อาศัยสาธารณประโยชน์ที่เราสร้างขึ้นมา เวลาเขาไปเกิดเป็นเทวดา เทวดาเกิดจากอะไรล่ะ? เขาทําคุณงามความดี เขาก็เกิดเป็นเทวดา เราก็เป็นคนทําคุณงามความดี เพราะถ้าเรามีจิตใจที่ไม่เป็นธรรม มันจะสร้างที่สาธารณประโยชน์ให้คนอื่นเขาได้ความร่มเย็นหรือ ถ้าได้ความร่มเย็น เห็นไหม เขาก็ไปเกิดเป็นเทวดาเหมือนกัน เราก็ไปเกิดเป็นเทวดาเหมือนกัน แต่เกิดเป็นเทวดา เป็นผู้ปกครองเขา เป็นพระอินทร์

สิ่งต่างๆ ที่เขาทําขึ้นมามันเป็นเรื่องที่ว่าเขาทําของเขากันได้ แล้วเวลาเราทําสาธารณประโยชน์ๆ เขาทําได้เพื่อไปเกิดเป็นเทวดา อินทร์ พรหมต่างๆ แล้วเราทําสาธารณประโยชน์ เขาทําประโยชน์เพื่ออะไร? เพื่อความร่มเย็นเป็นสุข เพื่อคนพึ่งพาอาศัย แต่เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาปฏิบัติขึ้นมา คุณงามความดีของเรามันเกิดจากไหนล่ะ? มันเกิดจากปัญญา ปัญญามันเกิดจากอะไร? เกิดจากศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าใจมันคด มันจะเข้าสู่สัจธรรมความจริงได้อย่างไร

ถ้ามันไม่เข้าสู่สัจธรรม เห็นไหม ดูสิ มันปอกลอกคุณงามความดีของตัวเองก่อน ปอกลอกคุณงามความดีเพราะใจมันคด ใจมันคดในธรรม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ตัวเองมันไม่มีสัจธรรม ไม่มีสัจธรรม นี่มันปอกลอกคุณงามความดีแล้ว คุณงามความดีที่ตัวเองเข้าไม่ถึง เข้าไม่ถึงเพราะอะไร เพราะมันไม่เกิดมรรคญาณ ไม่เกิดมรรคญาณเพราะอะไร ไม่เกิดมรรคญาณเพราะมันปอกลอกคุณงามความดีของตัว เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันคดโกงไง นี่มันคดในธรรมๆ เวลามันคดแล้วมันไม่เป็นประโยชน์กับเรา แล้วมันยังทําลายเรา ทําลายเสร็จแล้วนี่ทําลายมรรคผล แต่มันไปเอาสิ่งที่เป็นโมฆบุรุษตายเพราะลาภ ตายไปเพราะเหยื่อ มันไปเอาเหยื่อ เหยื่อเพราะอะไร

เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์พบพุทธศาสนา พุทธศาสนาสอน สัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้เป็นสัจจะ ดูสิ เราเดินไปบนถนนหนทาง ถ้าเราเดินไปบนถนนหนทาง เรามีความสะดวกสบายไหม นี่ก็เหมือนกัน เราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพุทธศาสนา ศาสนาสอนสัจธรรมๆ ศาสนานี่ มันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในเมื่อเราอยู่ในหนทางนั้น ถ้าอยู่ในหนทางนั้น ดูสิ ชาวพุทธอยู่ในหนทางนั้น คนที่อยู่ในหนทางนั้นมันอาศัยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

นี่ไง ที่บอกว่าแสดงธรรมๆ นี่คดในธรรมๆ ใจมันคด คดในธรรม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บนถนนที่เป็นสาธารณะ ถนนที่เป็นสัจธรรม สัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเกิดเป็นชาวพุทธพบพุทธศาสนา ในเมื่อเราเกิดอยู่ในถนนเดียวกัน ถนนในเส้นทางเดียวกัน เห็นไหม นี่ใครมาพูดเรื่องธรรมๆ เราก็เชื่อเขา...คนเบาปัญญามันเชื่อ พอคนเบาปัญญามันเชื่อ มันก็ทําสภาวะสิ่งนั้นขึ้นไป สภาวะสิ่งนั้นมันเป็นสัจธรรม มันเป็นความจริงขึ้นมาไหม? มันไม่เป็นความจริงขึ้นมา ความจริงคืออะไร? ความจริงคือสัจจะ อริยสัจจะที่จะเข้าสู่อริยสัจ เข้าสู่มรรค มรรคมันก็คือมรรคญาณเข้าไปทําลายกิเลส

แต่ในเมื่อมันเป็นเรื่องโลกๆ เห็นไหม ดูสิ ดูที่ว่า คนมาถามว่าพระอินทร์มีไหม พระอินทร์มีไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังบอกเลยว่า สาธารณประโยชน์ โลกเขาก็ทํากันได้ นั่นมันประโยชน์โลกๆ ไง ประโยชน์โลกๆ เรื่องความร่มเย็นเป็นสุขในศีลธรรมจริยธรรม แต่ในความเป็นจริงล่ะ ในความเป็นจริงถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันต้องอาศัยอะไรล่ะ? มันต้องอาศัยศีล สมาธิ ปัญญา อาศัยกิริยาของจิต เห็นไหม ดูสิ กิริยาของมัน จิตของเรามันมี ดูสิ สัญชาตญาณของจิต ความรู้สึกนึกคิด นี่เวลาปฏิบัติกันเขาปฏิบัติกันที่นี่

ในเมื่อปฏิบัติที่นี่ เวลาพระเราบวชมา เห็นไหม รุกฺขมูลเสนาสนํ เวลาอยู่รุกขมูล อยู่ร่มไม้ อยู่ชายเขา เราอยู่ในที่สงบระงับ มันไม่ต้องการความคลุกคลี มันไม่ต้องการสิ่งที่ว่าใจมันคด มันแสวงหาสิ่งนั้นมาเพื่อศักยภาพ เพื่อความเป็นไปของโลก แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราประพฤติปฏิบัติมา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติมา ท่านมาจากไหน นี่ท่านเสียสละออกมา หลวงปู่เสาร์ท่านเป็นเจ้าอาวาสนะ ท่านเป็นเจ้าอาวาส ท่านปกครองวัด ท่านมีวัดมีวาของท่าน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมีของท่านทั้งนั้นแหละ ท่านเสียสละ ท่านทิ้งหมด

เวลาท่านไปเจอพระธาตุพนม ท่านเป็นคนไปฟื้นฟูมาทีแรกเลย เสร็จแล้วท่านก็ไปนิมนต์คนอื่นมาอยู่ เวลาประเพณีวัฒนธรรมเขาไปกราบพระธาตุๆ หลวงปู่มั่น เวลาพระจะไปกราบพระธาตุ ท่านบอกว่า หลงธาตุ! หลงธาตุ! ธาตุภายนอกไง ทําไมไม่ดูธาตุในใจของตัว ธาตุ ๔ ธาตุ ๔ หลงธาตุ หลงธาตุความเป็นสัจจะ เป็นสิ่งที่มีชีวิต สิ่งที่มีความรับรู้ ไปติดแต่ธาตุ ๔ ไปติดแต่วัตถุจากภายนอก วัตถุภายนอกนี่หลงธาตุไง

ดูสิ ครูบาอาจารย์ของเราท่านสละทิ้งมาแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะได้เป็นกษัตริย์นะ สถานะของกษัตริย์นี่ทิ้งเลย ทิ้งมาเพื่ออะไร? เพื่อแสวงหาโมกขธรรม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาประพฤติปฏิบัติตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเป็นสัจจะความจริงในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วิมุตติสุข “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ”

เพราะมันคิด เพราะประสบการณ์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันลึกลับซับซ้อนขนาดไหน เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ท่านรู้ของท่านขึ้นมา มันก็มีความว่ามันจะเป็นไปได้อย่างไร จะเป็นไปได้อย่างไร

สิ่งที่ถ้าใจมันตรงขึ้นมา มันมีความซื่อสัตย์ ซื่อสัตย์นะ มีสัจจะ มีสัจจะนะ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันต้องมีกฎกติกากับตัวเอง ถ้ามีกฎกติกากับตัวเอง ทําสิ่งใดขึ้นมา เห็นไหม ถ้าจะล้มลุกคลุกคลาน มันจะมีความลําบากลําบนขนาดไหน อันนั้นมันเป็นเพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่เราได้สร้างสมของเรามา นี่เราก็ได้สร้างคุณงามความดีขึ้นมา เราถึงได้เกิดมาเป็นมนุษย์พบพุทธศาสนา

พุทธศาสนาสอนเรื่องอะไรล่ะ? สอนเรื่องสัจจะ อริยสัจจะ สัจจะที่เราทํากันอยู่นี่ สัจจะ เห็นไหม ดูสิ เรามีทาน เรามีศีล เราจะมีการภาวนาของเรา นี่มันก็เป็นสัจจะๆ แล้วเราก็คิดว่าเราจะทํากันไง เวลาใจมันคดกัน เวลาใจมันคด คดในธรรม เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่เอามาเป็นรูปแบบต่างๆ แล้วก็มีการประพฤติปฏิบัติกันไป ว่าสิ่งนั้นปฏิบัติแล้วต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย ต้องมีความพร้อมไปทั้งหมด แล้วถ้าทําขึ้นมาแล้วมันจะเป็นประโยชน์...มันเป็นอย่างนั้นจริงหรือ

เวลาทําจริงๆ ขึ้นมา ดูสิ ครูบาอาจารย์ของเราอยู่ในป่าในเขาขึ้นมา เวลาอยู่ในที่สงบระงับมันถึงเป็นความจริงขึ้นมา ความจริงขึ้นมาเพราะอะไร เพราะสิ่งที่กิเลสมันไม่ต้องการ ชัยภูมิในการปฏิบัติมันอยู่ที่ไหน? ชัยภูมิในการปฏิบัติมันอยู่ที่ความสงบระงับใช่ไหม มันอยู่ที่สัปปายะ ๔ สถานที่วิเวก กายวิเวก จิตวิเวก สิ่งต่างๆ ความวิเวก สิ่งต่างๆ อย่างนี้กิเลสมันไม่พอใจ กิเลสมันไม่ต้องการ กิเลสมันต้องการความคลุกคลี กิเลสมันต้องการความมั่นคง แล้วความมั่นคงของกิเลสมันมีไหม

นี่ความมั่นคงของกิเลส เพราะกิเลสมันคืออะไร? กิเลสวัฏฏ์ กรรมวัฏฏ์ วิปากวัฏฏ์ นี่เวลามันเกิดกิเลส มันยุแหย่ กิเลสมันมายุแหย่ มาล่อ มาหลอก ก็เกิดการกระทํา เกิดกรรม พอเกิดกรรมแล้วมันเกิดผล เกิดผลขึ้นมา กิเลสมันยุแหย่เสร็จแล้ว มันทําเสร็จแล้วมันไปไหนล่ะ? มันก็ไป ไปเพื่ออะไร? ไปเพื่อจะไปยุแหย่รอบใหม่ต่อไป ไปแล้วมันก็จะไปเอาเหยื่อล่อให้เรามาปอกลอกตัวเราเอง นี่กิเลสมันทําให้คดโกง มันคดโกงชีวิตของเรา มันคดโกงวิธีการของเรา มันคดโกงการปฏิบัติของเรา แล้วมันคดโกงขึ้นมาแล้วเราก็ยังเชื่อมัน นี่ไง ใจมันคด มันคดอย่างนี้ไง ถ้าใจมันคดขึ้นมา มันทําสิ่งใดขึ้นมา มันเป็นประโยชน์กับใครล่ะ? มันปอกลอกคุณงามความดีนะ

ถ้าเรามีสัจจะ เรามีความเชื่อของเราอย่างนี้ เราสลัดทิ้ง เราก็เกิดตายกับมันมากี่ภพกี่ชาติแล้ว กิเลสมันพาเกิดพาตายมากี่ภพกี่ชาติ แล้วในชาติปัจจุบันนี้ เห็นไหม ในชาติปัจจุบันนี้เรามีสติปัญญาแค่ไหน ทุกคนจะบอกว่าตัวเองฉลาด ทุกคนนี้เป็นยอดคนทั้งนั้นแหละ เป็นยอดมนุษย์ แล้วยอดมนุษย์ทําไมเอาชนะตัวเองไม่ได้ ยอดมนุษย์ทําไมเอาใจของเราไว้ในอํานาจของเราไม่ได้ ถ้ายอดมนุษย์มันก็ต้องสั่งได้สิ สั่งใจของเราไว้ในอํานาจของเรา ทําใจให้มันตรงเข้ามา

ถ้าทําใจให้มันตรง เรามีสติปัญญาขนาดไหน เราพยายามทําความสงบของใจเราเข้ามา ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามาได้ เห็นไหม มันเป็นประโยชน์กับเรา ประโยชน์ที่ไหน? ประโยชน์ที่มันไม่ฟุ้งซ่าน มันไม่ให้กิเลสมันมาหลอกมาล่อ ให้ชีวิตนี้ เห็นไหม ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ทุกคนต้องตายหมด แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว ใครจะพูดอย่างไร ธรรมะก็คือธรรมะ แต่คนนั้นต้องตายหมด มันเวียนตายเวียนเกิดทั้งนั้นแหละ แล้วเราทําไมโง่เขลากับชีวิตของเรา ทําไมโง่เขลาแล้วยังตะครุบเงากันอยู่อย่างนี้ ทําไมเอาแต่เรื่องโลกๆ เห็นไหม

“สิ่งใดๆ จะเป็นความจําเป็นทั้งหมด จะปฏิบัติขึ้นมาทุกอย่างมีความจําเป็นไปหมดเลย” แต่ลมหายใจเข้าและลมหายใจออก พุทโธ คําบริกรรม สิ่งที่มีปัญญา อะไรมันจําเป็น แล้วถ้าจําเป็นอย่างนี้มันพะรุงพะรัง มันส่งออกไปข้างนอก มันหมายไปหมดนะ “นั่นก็มีความจําเป็น นี่ก็มีความจําเป็น” ดูพระใหม่สิ พระใหม่ๆ เวลาบวชมาแล้วจะออกธุดงค์ นี่มีความจําเป็นไปหมดเลย แล้วไปดูพระเก่าๆ ที่เขาออกธุดงค์สิ เขามีบริขาร ๘ เท่านั้น เขาไปได้หมดล่ะ นี่มันเบากายเบาใจ มันไปได้ แต่เวลาผู้ที่ออกปฏิบัติใหม่ๆ นะ เทียนก็จําเป็น ทุกอย่างก็จําเป็น จะแบกกันไป ไปครึ่งทางมันไปไม่รอดหรอก เห็นไหม มันเหมือนกันทั้งนั้นแหละ

ถ้าใจมันคด คดโกงตัวเอง มันทําลายตัวเอง เวลาประพฤติปฏิบัติออกไปแล้ว นี่คดในธรรมนะ มันปอกลอกนะ ปอกลอกคุณงามความดี เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ บอกว่าถ้าใครโกรธเรา เราโกรธตอบ คือเราโง่กว่าเขา ถ้าเขาทําแต่บาปอกุศลของเขา น่าสงสารเขา เพราะเขากว้านเอาแต่บาปอกุศลมาใส่ใจของตัว แล้วกิเลสมันก็หลอก หลอกว่าตัวเองจะได้ประโยชน์ ทําสิ่งใดไปจะได้สมความปรารถนา นี่มันน่าสงสาร สงสารเพราะอะไร

ดูสิ เวลากิเลสมันคด ใจมันคด กิเลสมันปิดตา มันทําของมัน พอทําของมันไปแล้ว ผลของมันคืออะไรล่ะ? ผลของมัน ดูสิ ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ใครจะเชื่อหรือไม่เชื่อ สัจจะมันเป็นแบบนั้น ใครจะเชื่อหรือไม่เชื่อก็แล้วแต่เขา แต่เวลาเขาทําของเขาด้วยความคดโกงในใจของตัวเอง แล้วเวลาทําออกไป ทําออกไปแล้วใครได้ผลล่ะ ผู้ที่จะได้รับผลมันคือใคร เห็นไหม กิเลสวัฏฏ์ กรรมวัฏฏ์ วิปากวัฏฏ์ นี่กิเลสมันหลอก กิเลสมันกระตุ้น กิเลสมันให้ทํา แล้วพอทําตามมันไปแล้ว วิปากวัฏฏ์ ผลนี่วิบาก วิบากมันตกกับใครล่ะ? วิบากมันก็ตกกับจิตนั้นแหละ แล้วจิตมันได้สิ่งใดมา

นี่เวลาเทศนาว่าการก็รู้ว่าเป็นอย่างนั้น แต่เวลาใจเรามันคดขึ้นมาในธรรม แล้วมันบอกว่ามีธรรมๆ แล้วแสดงธรรมออกไป ถ้ามันมีคุณธรรมขึ้นมาในหัวใจ สิ่งที่แสดงออกไปมันแสดงออกไปด้วยสัจจะความจริง มันมีคุณธรรมในเสียงนั้น เสียงนั้นพูดออกมามันมีธรรมมาด้วย แต่ถ้าคดในธรรม คดในธรรม เห็นไหม ดูสิ รู้แจ้งธรรมไปหมดเลย แต่ธรรมนี้เป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะทําสิ่งใดให้เป็นประโยชน์ขึ้นมากับใจนี่ทําไม่เป็น ทําไม่ถูก ไม่ถูกเพราะเหตุใด? ไม่ถูกเพราะมันไม่เคยทํา คนไม่เคยทํา มันจะเป็นความจริงขึ้นมาไหม

ขณะที่เราอยู่บนถนน อยู่ที่สาธารณะ สาธารณประโยชน์ใครๆ ก็ใช้ได้ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ใครก็แสดงได้ แต่ความจริงล่ะ? ความจริงคือการกระทําที่มันเป็นการชี้นํา เป็นการชี้นําให้มันเป็นสัจจะความจริง ถ้ามันไม่ชี้นํา ถนน เห็นไหม ดูสิ ถนนนี่ เวลาเกิดแผ่นดินไหว เกิดนํ้าหลากขึ้นมา มันตัดขาดขึ้นไปใครจะซ่อมแซมมัน จะซ่อมแซมถนนนี้ให้เป็นสาธารณประโยชน์ต่อไปข้างหน้า

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าไม่มีธรรมในหัวใจ เวลาจะก้าวเดินไป ศีล สมาธิ ปัญญา มันจะก้าวเดินไปอย่างไร ถ้ามันทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบอย่างไร ถ้าใจไม่สงบ ใจไม่สงบ เวลามันพิจารณาไป ดูสิ ใจไม่สงบ ถนนมันจะชํารุดเสียหาย เสียหายเพราะอะไร “นี่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ปฏิบัติเข้าใจแล้วจะรู้ไปหมด สัจธรรม”...มันพูดไปนี่ถนนมันขาด ในเมื่อถนนมันขาด มันต่อเนื่องกันไปไม่ได้ มันจะไปถึงเป้าหมายได้อย่างไร มันไปไม่ได้หรอก นี่เวลามันคด คดอย่างนี้ มันคดโกงธรรมในการกระทําในใจ แล้วพอการกระทําในใจ แต่ใช้ประโยชน์สาธารณะอยู่ ประโยชน์สาธารณะคือธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง นี่ใจคดในธรรม

แต่ถ้าเรามีสัจจะ เราจะทําผลประโยชน์กับเรานะ เราต้องตั้งสติของเรา นี่ตั้งสติของเรา ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันตรง ใจมันตรงหมายถึงว่า จิตมันลงสู่ความสงบระงับ ถ้าใจ จากใจคดๆ คดเพราะอะไร คดเพราะว่ากิเลสตัณหาความทะยานอยาก ความฟุ้งซ่าน มันก็เป็นเรื่องกิเลสเวลามันยุมันแหย่ขึ้นมา มันเหมือนกับสิ่งที่จะสุดวิสัย

มันเหมือนกับสิ่งสุดวิสัย เพราะเราประพฤติปฏิบัติใหม่ใช่ไหม คนที่ประพฤติปฏิบัติเริ่มต้นขึ้นมานี่เราเอาความคิดของเราไว้ไม่ได้ เราไม่มีกําลังพอที่จะเอาจิตของเราให้สงบระงับได้ มันก็ยุมันก็แหย่ของมัน มันยุแหย่ให้อะไร? ยุแหย่ให้เราส่งออกไปสู่อํานาจของมัน เราหมายไปหมดนะ เรามีความจําเป็นไปหมด สิ่งต่างๆ ก็มีความจําเป็น ทั้งๆ ที่เราอยากจะประพฤติปฏิบัติ เราอยากจะพ้นจากทุกข์ แต่เราก็มีความจําเป็น

ดูสิ เวลาเราไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ก็มีความจําเป็น ศึกษาเพราะเราปฏิบัติไปแล้วเรากลัวจะหลงทาง ปฏิบัติไปแล้วเรากลัวจะผิดพลาด เราก็ไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วถ้าผู้ที่มีสติมีปัญญา เห็นไหม พยายามฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ของเรา เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านเอาประสบการณ์ของท่าน เทศน์กรรมฐาน เทศน์กรรมฐานไง เวลาหลวงตาท่านพูดนะ ไปอยู่กับหลวงปู่มั่นใหม่ๆ ท่านเทศน์ทีหนึ่ง ๔ ชั่วโมง ๔ ชั่วโมง เทศน์อย่างนี้เทศน์เป็นการกล่อมใจเราไง

เวลาครูบาอาจารย์ท่านแสดงธรรมออกมา ธรรมในใจของครูบาอาจารย์ของเรา เห็นไหม นี่แสดงธรรมออกมา มันเหมือนเสือ เสือบันลือสีหนาท มันพร้อมกับมือพร้อมกับตีนเสือ มันมีเขี้ยวมีเล็บ มันจะตะปบนะ เวลากิเลสมันฟังธรรมครูบาอาจารย์ที่ท่านมีคุณธรรมในใจ มันเหมือนเสือ มันจะตะปบเอา กิเลสมันก็หมอบสิ เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ท่านแสดงธรรม แสดงธรรมเพราะเหตุนั้น แสดงธรรมไว้ให้เราฟัง ให้เราฟัง ให้เราประพฤติปฏิบัติไป

เวลาเทศน์กรรมฐาน เวลาฟังเทศน์ เห็นไหม เวลาเราอยู่ของเราโดยปกติ เราภาวนา เราก็กําหนดพุทโธของเรา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรา เวลาเราฟังเทศน์ครูบาอาจารย์นะ เราตั้งสติของเราไว้ ธรรมอันนั้นมันจะตะปบ เขี้ยวเสือเล็บเสือมันจะตะปบกิเลส กิเลสมันก็ต้องหลบต้องหมอบ นี่เวลาครูบาอาจารย์ท่านแสดงธรรม แสดงธรรมเพื่อความสงบระงับในใจ

ฉะนั้น เราตั้งสติของเราไว้ แล้วฟังสิ่งนี้ไว้เพื่อประโยชน์กับเรา นี่เพื่อประโยชน์กับเราในการปฏิบัติ การฟังธรรม ฟังธรรมมันได้ประโยชน์ตรงนี้ ถ้าได้ประโยชน์ตรงนี้ ถ้าเราอยู่ของเราเอง เราปฏิบัติของเราเอง กิเลสมันยุมันแหย่ตลอด เพราะกิเลส ใจมันคดนี่ กิเลสมันล่อมันหลอกไปตามนั้นแหละ พอล่อหลอกตามนั้น เราก็ไม่มีกําลังไปสู้กับมัน ฉะนั้น เวลาฟังธรรมนี่ ฟังธรรมเพื่อเหตุนี้

ถ้าฟังธรรมเพื่อเหตุนี้ ฟังธรรมไป กล่อมใจเราไป ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามา มันก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าใจมันสงบเข้ามา ฟังอันนี้ไว้เป็นที่เกาะให้ใจมันเกาะสิ่งนี้ไว้ แล้วสิ่งใดที่มันสะเทือนใจ มันสะเทือนใจ มันสะเทือนใจสิ มันสะเทือนใจเพราะอะไร เพราะกิเลสมันหน้าด้าน กิเลสมันครอบครองใจ มันก็คิดว่ามันเป็นเจ้าวัฏจักร มันมีอํานาจของมันนั่นน่ะ เวลาธรรมมา เวลามันสะเทือนขึ้นมา มันจะรู้ของมันว่ามันกลัวธรรมๆ ไง

นี่ธรรมของครูบาอาจารย์ ธรรมของเราไม่มี ถ้าธรรมของเราไม่มี เราพยายามตั้งสติของเรา ตั้งสติของเรา กําหนดพุทโธๆๆ ของเรา เพื่อเอาใจของเราไว้ในอํานาจของเรา ถ้าเอาใจของเราไว้ในอํานาจของเรา มันเป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ นี่อัปปนาสมาธิมันเข้าไปสงบระงับเลย ถ้ามันไม่สงบระงับล่ะ เวลาเราพุทโธๆ อยู่มันฟุ้งซ่าน เวลาเราใช้ปัญญาอบรมสมาธินี่มันแถออกไปตลอดเวลา มันแถออกไปเพราะมันเคยชิน เพราะอวิชชาความไม่รู้

แม้แต่ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วพอเรากลัวมีความผิดพลาด เราไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพื่อมาเป็นแนวทางของเรา พอเป็นแนวทางของเรา เห็นไหม นี่ใจคดในธรรม พอศึกษามา มันก็ว่ามันรู้ ศึกษามา มันก็บอกว่า “สิ่งนี้รู้หมดแล้ว ในพระไตรปิฎกอ่านมา ๕ รอบ เข้าใจไปหมด ปฏิบัติรู้แจ้งหมดแล้ว” นี่ใจมันคดในธรรม แล้วก็เอาสิ่งนี้ออกไปปูนหมายป้ายทางให้คนเขาเชื่อถือศรัทธา แต่ถ้าเป็นความจริงของเราล่ะ เรารู้จริงหรือ

ถ้าเรารู้จริง เห็นไหม ถนนสายนี้สิ้นสุด เริ่มต้นตั้งแต่กระบวนการของมัน ตั้งแต่ศีล สมาธิ ปัญญา มันไปสิ้นสุดเอาที่ไหน ถ้ามันสิ้นสุดแห่งทุกข์ มันก็จบไง แต่ถ้าถนนหนทางมันไปไม่รอด มันใช้ถนนสาธารณะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วมันก็ครึ่งๆ กลางๆ เป็นหลุมเป็นบ่อ ไปไม่ได้ ไปไม่ได้ นี่ไง ใจมันคดในธรรม

แต่ถ้าเรามีความซื่อสัตย์นะ วางให้หมด ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเกิดมาเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา ดูสิ เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นแก้วสารพัดนึก เป็นครูบาอาจารย์ของเรา เรามีสิทธิทั้งนั้นแหละ เราเป็นชาวพุทธ เราจะกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเรื่องธรรมดา นี่ไง สิ่งที่ว่าเราเป็นชาวพุทธ สิ่งนี้เรามีสิทธิ เรามีสิทธิที่เราจะเคารพบูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์อยู่แล้ว ทีนี้เราเคารพบูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์อยู่แล้ว แล้วประโยชน์กับเราล่ะ

ถ้าประโยชน์กับเรา เห็นไหม เราใช้ประโยชน์สาธารณะ ถ้าใจมันคดในธรรม มันก็เอาสาธารณะมาเป็นประโยชน์กับเราๆ แล้วไอ้คนเบาปัญญามันก็เชื่อ เพราะคนเบาปัญญามันเชื่อ แล้วมันจะได้ประโยชน์สิ่งใดกับผู้เบาปัญญานั้นล่ะ นี่ทําสิ่งใดๆ ผู้เบาปัญญา

บารมีธรรมๆ เห็นไหม ถ้าเราสร้างของเรา เราแก่กล้าขึ้นมา แก่กล้าขึ้นมานี่ เราจะต้องมีเหตุมีผล กาลามสูตร ไม่เชื่อ ท่านพูดอย่างไรต้องพิสูจน์ ถนนเส้นนี้มันจะไปที่สุดทางนั้นไหม ถ้ามันไม่สุดทาง มันไปติดอะไร มันติดเพราะเหตุใด

นี่ก็เหมือนกัน กําหนดพุทโธๆ พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ อนุสติ ๑๐ แล้วมีการประพฤติปฏิบัติ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้ทําความสงบของใจ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาถ้าใจมันคด ใจมันคด มันก็อ้างอิง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศน์ธัมมจักฯ กับปัญจวัคคีย์ ไม่เห็นสอนทําสมาธิเลย...แล้วเวลาปัญจวัคคีย์เขาได้ปฏิบัติกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา จนจิตเขา ๖ ปี นี่มีสมาธิไหม

ยสะออกจากบ้านมา “ที่นี่เดือดร้อนหนอ ที่นี่วุ่นวายหนอ” เขาก็ไม่ได้ทําสมาธิมาเลย...ไม่ได้ทําสมาธิมาเลย แต่เขาเดือดร้อน ความเดือดร้อนนี่จิตใจมันหดหู่ ดูสิ มันไม่คดไม่โกงตัวมัน ดูสิ มันเสียสละมา ถ้าคนที่ใจของเขาไม่เป็นธรรม เขาก็ติดของเขา เขาก็พอใจของเขา แต่เขาสร้างบารมีของเขามา เขามีคุณธรรมของเขามา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมขึ้นมา เขาเป็นพระโสดาบัน เวลาพ่อมาตาม นี่เทศนาว่าการเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาเลย นี่กลับบ้านไม่ได้แล้ว กลับบ้านไม่ได้แล้ว บอกให้พ่อกลับบ้านไป ลูกชายกลับบ้านไม่ได้แล้ว กลับไม่ได้เพราะอะไร เพราะไม่ติดโลก สลัดโลกทิ้งหมดเลย

สิ่งที่ว่าใจมันคด มันก็อ้างอิงทั้งนั้นล่ะว่าทําแบบนั้น ไม่ต้องทําความสงบของใจเข้ามา นี่เพราะใจมันคด เพราะถนนหนทาง ถ้าเราไม่มีถนนหนทาง เราจะเดินไปอย่างไร ถ้าเราไม่มีถนนหนทางของเราล่ะ? อันนั้นเป็นถนนสาธารณะ เป็นทางขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะเราเกิดเป็นชาวพุทธพบพุทธศาสนา พุทธศาสนาสอนเข้ามาสู่ใจเรา ถ้าสู่ใจเรา เราต้องประพฤติปฏิบัติ นี่ใจของเรา ถ้าใจของเรา อย่าให้มันคดมันโกงเรา อย่าให้มันปอกลอกคุณงามความดีของเรา ถ้ามันไม่ปอกลอกคุณงามความดีของเรา เราต้องมีสติมีกําลังยับยั้งมัน ยับยั้งมันนะ

ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลามันตรึกในธรรมๆ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ตรึกในธรรม แต่กิเลสมันคด ใจมันคด มันต่อต้าน มันเรียกร้อง มันต้องการผล “ปฏิบัติแล้วก็ไม่ได้ผล มีแต่ความเศร้าใจ มีแต่ความเสียใจ ไหนว่าปฏิบัติธรรมแล้วมันจะมีความสุขๆ ทําไมไม่มีความสุขสักที”...ถ้าปรารถนาอยากได้ความสุข ไม่ได้มีความสุขหรอก แต่ถ้าจิตใจมันสงบขึ้นมา ความสุขที่เกิดขึ้นมา เรายังไม่รู้จักเลยว่าความสุขอย่างนี้เป็นอย่างไร เวลามันปล่อยวางขึ้นมา “สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี”

เราหามา เราทําหน้าที่การงาน เราหาแต่วัตถุตามแต่ที่กิเลสมันปรารถนา แล้วมีสิ่งใดบ้างล่ะที่มันได้มาแล้วมันมีความมั่นคง ถ้ามันได้มาแล้วมันเป็นสมบัติของเรา มันไม่เคยเห็นน่ะ แต่เวลาจิตมันสงบขึ้นมา เห็นไหม นี่จิต จิตมันไม่ต้องอาศัยสิ่งใด อาศัยขันธ์ อาศัยต่างๆ มาเป็นผลงานของมันเลย เวลามันสงบเข้ามา แล้วมันสงบเข้ามาแล้วมันมีความตื่นเต้น มันมีความพอใจของมัน นี่ถ้าใจมันตรง ถ้าใจมันตรงขึ้นมา มันจะเห็นผลของมัน แต่ถ้าใจมันไม่ตรงล่ะ

ในสมัยโบราณนะ ในเมื่อมนุษย์ยังไม่ฉลาดพอ การนุ่งห่มของเรานี่นุ่งห่มใบไม้ เพราะอะไร เพราะมนุษย์ยังไม่ฉลาด พอมนุษย์เจริญขึ้น มนุษย์มีประสบการณ์ขึ้น มนุษย์รู้จักทอ รู้จักสาน รู้จักต่างๆ รู้จักมีเสื้อ มีผ้า มีเครื่องนุ่งห่ม ถ้ามีเครื่องนุ่งห่มเพราะเหตุใดล่ะ เพราะมนุษย์มีปัญญาขึ้น อันนี้ก็เหมือนกัน เวลาเราใช้ปัญญาของเรา ดูสิ เรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตใจของเรามันคดมันโกง มันเหลวมันไหล ทําสิ่งใดจะเป็นประโยชน์กับมันล่ะ

“ทําไมเราทําแล้วจิตเราไม่สงบ เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้วทําไมมันไม่ได้ผล นี่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกสุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี แล้วทําไมธรรมะไม่เกิดสักที มันไม่เห็นสงบสักที เวลามันไม่สงบสักที ไม่มีความสุขสักที แล้วความสุขมันจะหาจากไหนล่ะ”...นี่เวลามนุษย์เรายังไม่มีปัญญาพอ ดูสิ เวลาคนเบาปัญญาๆ ก็ให้พวกใจคดในธรรมหลอกลวงว่าสิ่งนั้นเป็นประโยชน์ ก็หลงกับเขาไป สร้างประโยชน์กับเขา แล้วสร้างขึ้นมานี่สร้างแต่ประโยชน์โลก แต่จริงๆ ขึ้นมาเขาต้องสร้างปัญญา สร้างสติสร้างปัญญา

ถ้าลองสอนธรรมะเข้าไปนี่ใครจะหลอกลวงใคร ทุกคนก็มีสติปัญญาเหมือนกัน ดูสิ ทางสาธารณะ ทุกคนไปถึงสิ้นสุดแห่งทาง ทุกคนก็ได้ผ่านเส้นทางนั้นมา ก็รู้ว่าธรรมะคืออะไร ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้ว่าอย่างไร แต่เส้นทางของตัวมันไม่มี ถ้าเส้นทางของตัวไม่มี นี่คนไม่เบาปัญญามันก็ไม่เป็นเหยื่อของใคร ไม่ให้ใครหลอกลวงได้

ฉะนั้น จิตใจของเรา เราประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้าจิตใจมันยังไม่มีหลักมีเกณฑ์ นี่ในเมื่อมนุษย์ยังไม่เจริญขึ้นมา มนุษย์ยังไม่มีปัญญาก็นุ่งห่มใบไม้ นุ่งห่มหนังเสือ นุ่งห่มต่างๆ ขึ้นมา แต่พอมนุษย์เจริญขึ้นมา เขามีเสื้อ มีผ้า มีผ่อน มีแพรภัณฑ์ของเขา จิตใจของเราที่เราจะเอาใจของเราไว้ในอํานาจของเรา ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา ปัญญาอบรมสมาธิขึ้นมา มันก็ต้องมีผ้า มีผ่อนแพรภัณฑ์เพื่อจะมาประดับร่างกายของเรา

ถ้าประดับร่างกายของเรา มันมีเหตุมีผลขึ้นมา เห็นไหม มียางอายไหม เวลาไม่มีผ้าผ่อนอยู่กับกายเรานี่เรามียางอายไหม เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามันเป็นความจริง เรามียางอายไหม ถ้าเรามียางอายขึ้นมา ทําไมไม่ตั้งสติขึ้นมาล่ะ ทําไมไม่ตั้งสติ ทําไมไม่มีปัญญาที่ดีให้ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา ถ้ามนุษย์มันมีปัญญาขึ้นมา มันก็มีเครื่องนุ่งห่ม เห็นไหม จิตใจถ้ามันจะใช้ปัญญาอบรมสมาธิขึ้นมา มันจะทําให้จิตใจนี้มันซื่อตรงเข้ามา มันก็มีหลักมีเกณฑ์ ถ้ามีหลักมีเกณฑ์

เพราะความซื่อสัตย์ ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเรามีศีลขึ้นมา เราไม่ทุศีล เราไม่ทําลายโอกาสของเรา แต่ถ้าเรามีศีลสมบูรณ์ขึ้นมา เวลาเราทําขึ้นมา นี่เวลาคนจะมีเสื้อผ้าแพรภัณฑ์ขึ้นมา เขาต้องมีอะไรล่ะ? เขาก็ต้องมีฝ้าย มีสิ่งต่างๆ มาปั่นมาทอขึ้นมาเพื่อจะทอขึ้นมาเป็นผืน แล้วต้องมีการตัดการเย็บขึ้นมา จิตใจของเรา ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา มันก็มีปัญญาของมัน จะรักษาตัวมัน

ถ้ารักษาตัวมันขึ้นมา เห็นไหม ถ้าจิตใจมันตรง มันตรงเพราะมันมีเหตุมีผล เพราะมีสติมีปัญญา ถ้ามีสติปัญญา มันถึงพัฒนาตัวมันขึ้นมา ถ้ามันพัฒนาตัวขึ้นมา มันถึงจะสงบระงับได้ไง ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา มันก็มีความสุข นี่ความสุข ถ้ามีความสุขขึ้นมา นี่จิตมันตรง ถ้าใจมันตรง ใจมันไม่คดแล้วล่ะ ใจไม่คด เห็นไหม

ดูสิ คนที่ไม่มีครูบาอาจารย์คอยชี้แนะ พอจิตมันสงบขึ้นมา เห็นภูตผีปีศาจ พอจิตสงบขึ้นมานี่รับรู้ความรู้สึกนึกคิดของคน เห็นไหม แม้แต่ใจมันตรงแล้วมันก็ยังแฉลบ มันก็ยังแฉลบออกไป มันไม่เข้าสู่อริยสัจ ถ้ามันแฉลบออกไป แฉลบออกไปเพราะอะไรล่ะ

แฉลบออกไป เห็นไหม ดูสิ อํานาจวาสนาบารมีของคน ดูสิ เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เรามีครูมีอาจารย์ของเรานะ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติของท่านมา เวลาท่านเทศนาว่าการขึ้นมา ท่านก็บอกประสบการณ์ของท่านนั่นแหละ แต่เราจะมีวุฒิภาวะแค่ไหนที่เราจะรู้ได้ ถ้าเราไม่มีวุฒิภาวะเลย ดูสิ เวลาใจมันคด คดในธรรม เขาแสดงธรรมขึ้นมาด้วยความฉ้อฉล ด้วยความหลอกลวง เราซาบซึ้ง ซาบซึ้งกันนะ ใครฟังก็ซาบซึ้ง เพราะอะไร เพราะเราไม่มีหลักมีเกณฑ์ เพราะมนุษย์มันยังไม่มีปัญญาไง พอมนุษย์ยังไม่มีปัญญาขึ้นมา ก็ยังนุ่งห่มใบไม้ มันยังไม่มีผ้าผ่อนแพรภัณฑ์ขึ้นมาเพื่อจะปกปิดเรา นี่เราปฏิบัติของเราไม่ได้ เราปฏิบัติของเรา จิตของเราไม่เคยสงบ เพราะเราไม่มีหนทางของเรา

เวลาเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ทางสาธารณะ เวลาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทางของเราไม่มี ใครมาเสนอถนนหนทางมันก็เข้าใจได้ เพราะถนนสาธารณะเราก็เข้าใจ เราก็ศึกษามา เขาก็แสดงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เราก็เชื่อถือศรัทธาเขาไป เพราะอะไร เพราะเราไม่มีธรรมของเราไง เพราะมนุษย์ยังไม่เจริญขึ้นมา ยังไม่มีปัญญา

ถ้ามนุษย์เจริญขึ้นมามีปัญญา เห็นไหม ผ้าเราก็ทอของเรามาเอง ตัดเย็บ เราก็ตัดเย็บของเรามาเอง การตัดเย็บขึ้นมา เราก็มีเครื่องนุ่งห่มของเรา นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามีเครื่องนุ่งห่มของเรา เขาจะมีเครื่องนุ่งห่ม เขาก็ต้องมีการตัดเย็บของเขาเหมือนกัน ถ้าเขาไม่มีการตัดเย็บของเขาขึ้นมา เขาไปเอาเครื่องนุ่งห่มมาจากใครล่ะ เห็นไหม ถ้ามีมา เขาก็ขโมยของคนอื่นมา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเวลาใจมันตรงขึ้นมาแล้ว ถ้ามันจะปฏิบัติธรรม มันจะเข้าสู่สัจธรรม ถ้าเข้าสู่สัจธรรม มันต้องมีเหตุมีผลสิ จิตสงบแล้วทําอย่างไร จิตสงบนี่ ใจมันตรงแล้วมันจะเข้าสู่ธรรมอย่างไร ถ้ามันจะเข้าสู่ธรรม ธรรมอยู่ไหน ธรรมอยู่ไหน

เวลาในพระไตรปิฎกมันก็เป็นชื่อของธรรมทั้งนั้น เวลาครูบาอาจารย์แสดงออกมา ท่านก็แสดงออกมาจากประสบการณ์ของท่าน เห็นไหม ถ้าเรามีสติปัญญา เราปฏิบัติของเราขึ้นมาเป็น เวลาครูบาอาจารย์ท่านแสดงออกมา เราจับได้หมด เราเข้าใจได้เลย แล้วมันเปรียบเทียบได้ นี่ของเรากับของท่านมันแตกต่างกันอย่างไร เวลาพิจารณาเข้าสู่อริยสัจ อริยสัจมันมีหนึ่งเดียวเท่านั้นแหละ มันไม่มีสอง

ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมขึ้นมาเป็นทางสาธารณะ ทางสาธารณะก็คือถนนหนทาง โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี มันก็เป็นระดับชั้นของมันขึ้นไป ถนนหนทางที่เป็นความเจริญงอกงามของมันไป ถ้าใครทําได้ มันก็รู้ตามถนนหนทางนั้น แต่ถ้าเราทําของเราล่ะ เราทําของเรา สัจธรรมความจริง ถนนหนทางของเรา ถ้าเรามีถนนหนทางของเรา เราลงทุนลงแรงอย่างใด ถ้าเราลงทุนลงแรงของเรา เราทําของเราขึ้นมา ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา มันก็เข้าสู่สัจจะ แต่ถ้าเราลงทุนลงแรงของเราขึ้นมาแล้วมันสูญเปล่า มันสูญเปล่า มันไม่เกิดสิ่งใดขึ้นมาเลย นี่ไง เวลาเราปฏิบัติขึ้นมาแล้วเราถึงไม่มีความสุขมีความสงบระงับ

ถ้าเราไม่มีความสุขสงบระงับ เขาเสนอ เห็นไหม นี่ใจคดในธรรม เขาก็เสนอทางเรียบง่าย ทางลัด ทางที่เราจะได้สะดวกสบาย เราก็ไปเชื่อเขา เราเชื่อเขานะ นี่คนเบาปัญญา ถ้าคนเบาปัญญานี่เชื่อคนง่าย แต่ถ้าคนมีปัญญาหนักแน่นขึ้นมา เวลาปฏิบัติขึ้นมา ดูสิ มนุษย์มันมีปัญญาขึ้นมา ถ้ามนุษย์มีปัญญาขึ้นมา เราปฏิบัติของเรา ถ้าจิตมันสงบเข้ามา เวลาครูบาอาจารย์ท่านแสดงออกมา ถ้าจิตสงบ เออ! เราก็สงบเหมือนกัน สงบแล้วทําอย่างไรต่อไป

ถ้าทําอย่างไรต่อไป เห็นไหม สงบแล้ว ถ้ามันทําสิ่งใดไม่ได้ เพราะมันแฉลบ มันแฉลบเพราะอะไร มันแฉลบเพราะว่า ความสงบระงับของเรา ถนนหนทางของเรามันเป็นถนนหนทางที่มันคับแคบ มันไม่สามารถจะเอายวดยานต่างๆ ผ่านถนนนี้ไปได้ ถ้ายวดยานของเราที่มันจะผ่านถนนนี้ไป ถนนของเราต้องกว้างขวาง ถนนของเราต้องมีความมั่นคงของเรา ถ้ามีความมั่นคงของเรา ในเมื่อยวดยานมันผ่านไปไม่ได้เราก็รู้ ดูสิ เวลารถติด รถติดหล่มทําอย่างไร ทําอย่างไรให้รถนั้นขึ้นจากหล่ม นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันตรงขึ้นมาแล้วมันจะทําอย่างไรให้เข้าสู่สัจธรรม

แม้แต่การเข้าสู่สัจธรรม เห็นไหม เวลาหลวงตาท่านไปสนทนาธรรมกับหลวงปู่แหวน นี่เริ่มต้น ถ้าเริ่มต้นผ่านไปได้ ๑ ผ่าน เวลาผ่านขึ้นไปได้ แล้วต่อไป เวลาถามขึ้นไป เริ่มต้นถามปั๊บ ตอบมาเลย ๑๐ กว่านาที ถ้าเริ่มต้น ถนนหนทางมันมี รถมันผ่านไปได้ ถ้ารถมันผ่านไปได้ แล้วสิ้นสุดแห่งถนนสายนี้มันไปอย่างไร ถ้ามันไปอย่างไร ดูสิ เวลาหลวงตาท่านถามไป หลวงปู่แหวนท่านใส่เต็มที่เลย พอใส่เต็มที่ขึ้นมา จบขึ้นมา หลวงปู่แหวนยังถามเลย “มหามีอะไร ให้ค้านมา”

“ผมไม่ค้านหรอกครับ ผมหาฟังธรรมแบบนี้ ผมหาฟังธรรมแบบนี้”

นี่ไง อริยสัจจะมันมีสองไหม? มันไม่มีหรอก ในเมื่อไม่มี ถ้าเรามีถนนหนทางของเรา เราปฏิบัติของเรา แต่เพราะเราปฏิบัติของเราไม่ได้ เพราะเราไม่มีหลักมีเกณฑ์ของเรา เราถึงจะเป็นคนเบาปัญญาไปตลอด ใครพูดสิ่งใด ใครเสนอสิ่งใดก็เชื่อเขาไปทั้งนั้น แต่ถ้าเรามีสัจจะความจริงของเรา แล้วสัจจะความจริง ครูบาอาจารย์ท่านแสดงออกมามันรับรู้ได้นะ รู้ได้เลย ใจนี้คดหรือใจนี้ตรง ถ้าใจมันตรงแล้วมันเข้าสู่สัจธรรมไหม ถ้าใจมันตรงแล้วมันเข้าสู่สัจธรรม นี่เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมอย่างใด

การเห็นกายๆ เห็นกายที่ว่าเห็นกายๆ เห็นกายมันแตกต่างหลากหลายมหาศาล นี่เห็นกายโดยปัญญาก็ได้ เห็นกายโดยจิตก็ได้ เห็นกายในความรู้ความเห็นที่มันสะเทือนกิเลส มันเป็นอย่างใด นี่ถ้าเริ่มต้น ถ้ามันไม่แฉลบนะ ถ้าใจมันตรงแล้วต้องพยายามประคองไม่ให้มันแฉลบออกไป สิ่งที่มันจะตรงขึ้นมาได้เพราะเราต้องมีเครื่องนุ่งห่มแพรภัณฑ์ของเรา มันต้องมีสติ มันต้องมีคําบริกรรม มันต้องมีปัญญาอบรมสมาธิ

ปัญญาที่ใช้ๆ กันอยู่นี้เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ในการประพฤติปฏิบัติทั้งหมด สิ่งที่ว่าเป็นปัญญาๆ ปัญญาของกิเลสทั้งนั้น ในเมื่อใจมันยังคดอยู่ ถ้าใจมันยังคดอยู่ คดคืออะไร? คดคืออวิชชา ความไม่รู้ ถ้าความไม่รู้อยู่ในใจขึ้นมา สิ่งที่เป็นปัญญาๆ ปัญญามันมาจากไหน? ปัญญามันจะเกิดได้จากฐีติจิต ปัญญามันเกิดได้จากภวาสวะ ปัญญามันเกิดมาจากภพ มันต้องมีที่เกิด

แล้วในเมื่อใจมันคดอยู่ สิ่งที่มันเกิดปัญญาขึ้นมา ปัญญาที่ว่าแสดงธรรมๆ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ใจคดในธรรม ใจคดในธรรม แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตสงบขึ้นมา นี่ใจมันตรง ถ้าใจมันตรง มันยังเข้าสู่ธรรมไม่ได้ ในเมื่อเข้าสู่ธรรมไม่ได้มันก็รู้สัจธรรมไม่ได้ ในเมื่อรู้สัจธรรมไม่ได้ เวลาแสดงธรรมออกมามันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นธรรมสาธารณะ เป็นถนนสาธารณะ ไม่ใช่ถนนของตัว ถ้าถนนของตัว ถนนของตัวจะเข้าอย่างไร จะเข้าไปสู่หนทางนั้นอย่างไร

ถ้าเข้าสู่หนทาง พอจิตสงบแล้ว ถ้าถนนเราเบิกทางของเราไม่ได้ น้อมไปๆ เห็นไหม ดูสิ เขาจะสร้างถนน เขาต้องถมถนนของเขา ถ้าถนนเขาชํารุดเสียหาย ถ้าใช้ไม่ได้ เขาต้องมีวัตถุพาดให้ใช้ชั่วคราวไปก่อน ใช้ชั่วคราวไปแล้วเขาซ่อมแซมของเขาให้มันขึ้นมาให้ได้ นี่ก็เหมือนกัน เราพุทโธๆๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเราให้จิตมันสงบขึ้นมา แล้วรักษาใจของเราขึ้นมา มีสติปัญญาของเราขึ้นมา ถ้ามีขึ้นมา มันเป็นโลกียปัญญา มันเป็นปัญญาเกิดจากโลก จากใจคดๆ นี่แหละ

ใจมันคดเพราะอวิชชา ใจมันคดเพราะเราไม่รู้เท่าทันใจของเราเอง ฉะนั้น สิ่งนี้มันมีอยู่โดยธรรมชาติ สิ่งที่อวิชชามันมีอยู่กับเราโดยธรรมชาติอยู่แล้ว นี่กิเลสมันมีอยู่กับเรา ธรรมชาติมันมีอยู่กับเรามาตั้งแต่เริ่มต้น มันมีมาตั้งแต่การเวียนตายเวียนเกิด กิเลสมันอยู่กับเราทั้งนั้นแหละ นี่มันทําให้ใจคด ทีนี้เราพุทโธๆๆ เห็นไหม เราพยายามทําให้ใจตรง

ถ้ามันพุทโธๆ นี่ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ ใจมันเริ่มมีแนวทางขึ้นมา มันเริ่มจะตรงต่อธรรมๆ ถ้ามันตรงต่อธรรมแล้ว นี่ศีล สมาธิ ถ้าเราฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าไม่มีสมาธิ การเกิดปัญญามันเป็นปัญญาของกิเลสทั้งนั้น ปัญญาของโลกทั้งนั้น นี่มันคดมันโกง มันจะทําให้เราทําลายโอกาส ทําลายคุณงามความดีของเราทั้งนั้นแหละ นี่เราก็ตั้งสติของเรา เราตั้งสติของเราแล้วพยายามฝึกหัดคัดแยกให้มันเป็นความจริงขึ้นมา

ความจริงขึ้นมา เห็นไหม ดูสิ เวลาเป็นความจริง มรรคญาณๆ มันเกิดขึ้นมา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ขึ้นมา เขาจะพูดยกย่องขนาดไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ปรารถนาและไม่ต้องการเลย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลามาพิจารณาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง เวลาอาสวักขยญาณมันเกิดขึ้นมา มันมีสัจจะ มันมีมรรค มีเหตุมีผลของมันขึ้นมาในความจริง แล้วเราประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี่ เราจะปฏิบัติของเรา เราต้องมีความจริงของเราขึ้นมา

ถ้ามีความจริงขึ้นมา เห็นไหม ถ้าใจมันตรงแล้วมันจะเข้าสู่สัจธรรม ยังไม่เป็นธรรมนะ เป็นสัจธรรม สัจจะความจริง เห็นไหม ดูสิ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา ไตรลักษณญาณ สัจธรรม สัจธรรมเขาเป็นของเขาอยู่อย่างนั้น แต่มันไม่มีใครมีอํานาจวาสนาเข้าไปรื้อค้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา นี่เพราะมันเจาะฟองอวิชชา

ทุกดวงใจมีกิเลสอยู่ แต่ถ้าใจคดในธรรม มันจะบอกว่า “ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม นิพพานมีอยู่แล้ว สรรพสิ่งนี้มีอยู่ในใจอยู่แล้ว เดินเข้าไป เดี๋ยวไปชนมันเลย จะเดินเข้าไปชนนิพพานในใจเลย” นี่ใจคดในธรรมมันพูดกันอย่างนั้น แต่สัจธรรมความจริง กิเลสมันมีอยู่โดยดั้งเดิม กิเลสมันมีอยู่แล้ว กิเลสมันมีอยู่แล้ว เห็นไหม

นี่ว่าจิตเดิมแท้ผ่องใส แล้วผ่องใสมันเกิดอย่างไรล่ะ? ผ่องใสนั่นแหละ ดูสิ ดูเขาเกิดเป็นพรหมสิ เวลาเขาเกิดเป็นพรหม เกิดต่างๆ นี่อํานาจวาสนาของจิตเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนี่มันมหัศจรรย์ขนาดไหน แล้วไม่เคยรู้เคยเห็นขึ้นมา แล้วไปเห็นขึ้นมาก็บอกว่า “โอ๋ย! จิตมันผ่องใสๆ”...ผ่องใสมันคืออวิชชา ผ่องใสเพราะอวิชชาพาเกิด แล้วเกิดในสถานะอะไรล่ะ ฉะนั้น ขณะที่มันจะผ่องใสขนาดไหน มารมันไม่ปล่อยให้จิตนี้พ้นไปจากอํานาจของมันหรอก ฉะนั้น สิ่งที่มีอยู่แล้วคืออวิชชา สิ่งที่มีอยู่แล้วมันคือกิเลส

แล้วถ้ากิเลสมันมีอยู่แล้ว เวลาเราไปศึกษาธรรมๆ ศึกษาธรรม สถานะ เห็นไหม เราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพุทธศาสนา เรามีสิทธิ ในเมื่อเราเป็นชาวพุทธ เราเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเป็นชาวพุทธ ถ้าใจมันตรง มันก็ซื่อตรง ถ้าไม่รู้ก็ว่าไม่รู้ “เราฟังธรรมมา เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเป็นแบบนี้ เราก็พูดธรรมตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ถ้าเป็นความจริงขึ้นมาก็จะรู้แจ้งขึ้นมา ถ้าผู้ปฏิบัติไม่เป็นความจริง เพราะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นอย่างนี้ แต่ผู้ที่ปฏิบัติยังปฏิบัติไม่ได้จริง มันก็ไม่รู้แจ้ง” นี่ถ้าพูดอย่างนี้ แม้แต่ความซื่อสัตย์ของมนุษย์ เวลาศึกษามาก็บอกตามที่มาที่ไป แต่ความจริงที่เรารู้นี่มันไม่มี ถ้ามันไม่มีขึ้นมา ถ้ามันซื่อสัตย์ซื่อตรง มันยังทําคุณประโยชน์ของเราได้

แต่ถ้ามันคดในธรรม มันคดเพราะมันบอกว่า “ธรรมะมีอยู่แล้ว”...มีอยู่อย่างไร “ธรรมะมีอยู่แล้ว เราเข้าไป เราจะไปชนกับธรรมะเลย แล้วจะไปชนกับธรรมะ”...ฤๅษีชีไพรในสมัยพุทธกาลเขาปฏิบัติมามหาศาล เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าไม่ตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ปัญจวัคคีย์จะไปได้ไหม ขณะที่ว่าเทศน์ธัมมจักฯ ขึ้นมากับปัญจวัคคีย์ พระอัญญาโกณฑัญญะรู้องค์เดียว อีก ๔ องค์ยังไม่รู้เลย ทั้งๆ ที่ของที่มีอยู่ ของมีอยู่ บอกชี้นําขนาดไหน ดูสิ ดูกิเลสมันปิดบังไว้สิ ถ้ามันปิดบังไว้ขนาดไหน แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหมั่นเพียร พยายามเทศนาซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนปัญจวัคคีย์เป็นพระโสดาบันทั้งหมด เทศน์อนัตตลักขณสูตรขึ้นมา เป็นพระอรหันต์ทั้งหมด

“นี่สิ่งที่เป็นไป ถ้ามันมีอยู่แล้ว ชี้ก็เข้าถึงเลยสิ”...ถ้ากิเลสมันมีอยู่แล้ว กิเลสมันจะปอกลอกคุณงามความดี กิเลสมันจะปอกลอกทุกๆ อย่างในใจของเรา เราต้องตั้งสติ ถ้าเราตั้งสติแล้ว ธรรมะที่จะเกิดขึ้น ดูสิ สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม สัจธรรมที่มันจะเกิดขึ้น สัจจะมันมี สัจจะมันมี ฉะนั้น เวลาสัจจะขึ้นมา เกิดปัญญาขึ้นมา มันเป็นธรรมหรือยัง

ในเมื่อสัจจะความจริง “สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา” นี่สัจจะมันมี สัจจะมันมีแล้วปัญญาเราแทงตลอดไหม ปัญญาของเรามันมีคุณธรรมตามความเป็นจริงที่ว่าจะเป็นถนนหนทางของเราจริงไหม ถ้าถนนหนทางของเราจริง เราทําขึ้นมา มันเข้าสู่สัจธรรม

ใจตรงแล้วไม่ให้มันแฉลบ ถ้ามันแฉลบไป เห็นไหม ดูสิ เวลาฤๅษีชีไพร ดูเทวทัตสิ ฌานโลกีย์ๆ มันแฉลบหมด พอมันแฉลบไปรู้นู่น รู้นี่ รู้สิ่งต่างๆ มันออกนอกอริยสัจนะ ถ้ามันออกนอกอริยสัจ ใจมันคดอยู่แล้ว ถ้าใจมันคดอยู่แล้ว มันมีสิ่งใดมาเป็นผลประโยชน์

คําว่า “ผลประโยชน์” เพราะใจมันคด มันไม่รู้ว่าอะไรเป็นประโยชน์ อะไรเป็นโทษ มันเห็นว่าสิ่งที่เหนือมนุษย์ สิ่งที่เป็นผู้วิเศษไง รู้สิ่งต่างๆ มันเป็นสมบัติของใจดวงนั้นไง นี่มันพาไปหมดเลยนะ พอมันพาไป มันก็ส่งออกหมดเลย พอส่งออกไป ไปทําตามกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ทําตามความพอใจของตัว มันจะเข้าสู่ธรรมไหม ถ้ามันแฉลบออกไป มันจะเข้าสู่ธรรมไหม

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เห็นไหม อานาปานสติ กําหนดพุทธานุสติ กําหนดมรณานุสติให้มันสงบระงับเข้ามา ทําใจให้ตรง ถ้าใจมันตรงนะ ตรงเพราะเหตุใด ตรงเพราะกิเลสมันยุบยอบลง ตรงเพราะกิเลสมันไม่มีอํานาจ ตรงเพราะกิเลสมันบงการจิตดวงนี้ไม่ได้ แต่ในปัจจุบันที่เราปฏิบัติกันอยู่ ทั้งๆ ที่ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา นี่กิเลสมันบงการ มันบงการ มันคาดหมาย มันมีความพอใจว่ามันจะเป็นตามความเป็นจริงของมัน แต่มันไม่มีอะไรจริงสักอย่างหนึ่ง เพราะสรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง มันไม่แน่นอนทั้งนั้นแหละ สิ่งที่แน่นอนคือความไม่แน่นอน มันไม่มีสิ่งใดคงที่ ไม่มีสิ่งใดแน่นอน

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านบอกให้พวกเราขยันหมั่นเพียร ขยันหมั่นเพียร ให้ชํานาญในวสี “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” ถ้าเรามีสติปัญญา เราสร้างเหตุของเราไว้ มันจะเข้าสู่สัจธรรม เข้าสู่สัจจะ ทําใจให้ตรง พอใจตรงแล้วเราตั้งสติไว้ แล้วครูบาอาจารย์จะคอยชี้แนะว่าสิ่งใด จับเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม

การเห็นนะ การเห็น ถ้าใจมันคดๆ อยู่นี่ เราก็มีกาย มีเวทนา มีจิต มีธรรมเหมือนกัน เพราะใจมันคดๆ อยู่ เราก็รู้ได้ เพราะเราศึกษาเส้นทางสาธารณะมา แต่เส้นทางของเราไม่มี นี่เรามีแบบแปลน เรามีแผนที่มา เราจะทําทางอย่างนั้น นี่ไง เวลาบอกว่าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เราก็เห็นได้ การเห็นอย่างนี้เห็นแบบโลกๆ การเห็นแบบโลกๆ นี่ผลของมัน ถ้ามันปล่อยวางมา มันก็เป็นสมาธิไง มันปล่อยวางเข้ามา มันจะทําให้ใจนี้ตรงไง ถ้ามันปล่อยวาง ทําใจให้ตรง

เพราะใจของเรามันคด ใจของเรามันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก กิเลสมันมีอยู่แล้ว มันก็มั่นหมายของมันไปทุกเรื่อง มั่นหมายไปตามกิเลสตัณหาความทะยานอยากเรื่องรูป รส กลิ่น เสียง แล้วเวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันก็มั่นหมายในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอีก

มั่นหมายเรื่องโลกมา พอปล่อยจากโลกมา มันก็มามั่นหมายในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตัวจริงมันถึงไม่มี มันถึงไม่เป็นจริงขึ้นมา มันมั่นหมายไปทุกอย่าง เห็นไหม เราวางให้หมด นี่มั่นหมายทางโลกมา เราก็มีสติปัญญาควบคุมมาให้มันสงบมา ถ้ามันมั่นหมายในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันยังไม่เกิดขึ้น อดีตอนาคตมันไม่เป็นความจริงขึ้นมา เรามีสติปัญญารักษาใจของเราขึ้นมา เวลามันปล่อยวางเข้ามา ปล่อยวาง มันก็เป็นอิสระในตัวมันเองไง ถ้ามันเป็นอิสระในตัวมันเอง เห็นไหม ดูสิ เอกัคคตารมณ์ จิตมันตั้งมั่นไหม

ถ้าจิตไม่ตั้งมั่น เราศึกษา เราพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม ถ้าเราพิจารณาแบบโลกๆ ผลของมันก็คือว่ามันสงบอย่างนี้ ผลของมันคือมันปล่อยวางเข้ามา ผลของมันคือปล่อยวางเข้ามา ปล่อยวางเข้ามา เราก็พิจารณาซํ้าเข้าไป นี่พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถ้ามันปล่อยวางเข้ามา ถ้าจิตมันต่อเนื่อง จิตมันต่อเนื่อง พิจารณานี่มันปล่อยวางเข้ามา ถ้าใจมันตรงแล้ว ถ้ามันพิจารณากายซํ้าๆๆ

จากที่พิจารณากายซํ้านะ พิจารณากายปล่อยวางเข้ามาเป็นสมถะ สมถะเพราะมันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าใจมันตรงแล้ว ถ้ามันจับต้องได้ นี่มันไม่แฉลบออก ถ้ามันแฉลบออก เห็นไหม ดูสิ ฌานโลกีย์ที่เขาได้อภิญญากัน มันแฉลบไปทั้งนั้นแหละ นี่จิตมีกําลัง จิตมีกําลัง แต่ไปเรื่องโลก ไม่เข้าสู่ธรรม

ถ้าเข้าสู่ธรรม มันมีกาย เวทนา จิต ธรรม สติปัฏฐาน ๔ ถ้าสติปัฏฐาน ๔ มันจะเกิดอริยสัจ เกิดสัจจะความจริง เกิดสัจจะความจริงเพราะเหตุใด? เกิดสัจจะความจริงเพราะจิตมันตรง เพราะจิตมันตั้งมั่น เพราะที่ภาวนากันแล้วมันไม่ได้ผล เพราะจิตมันไม่ตรง จิตมันคดแล้วมันแฉลบ พอมันคด เห็นไหม ดูสิ ถ้ามันตรงขึ้นมา มันหมุนไป มันเป็นพลังงานต่างๆ มันจะได้คุณงามความดี จะได้ประโยชน์มาก แต่ถ้ามันเริ่มคดเล็กๆ น้อยๆ คดน้อยมันก็เหวี่ยงไปน้อย แรงฉุดกระชากมันจะมีแล้ว ยิ่งถ้ามีมากนะ เครื่องยนต์นั้นพังเลย

ถ้าจิตของเรา ถ้ากิเลสมันเข้ามาทําให้คดงอ มันก็คาดหมาย ตีความ มีความรู้ความเห็น มันก็แฉลบของมันออกไป ถ้าแฉลบออกไป มันต้องปล่อย ถ้าแฉลบแล้ว ถ้าเราตามไป มันยิ่งคดยิ่งโกงไป เพราะมันมีรสมีชาติ พอรู้เห็นสิ่งใด เป็นผู้วิเศษอย่างใด นี่มีรสมีชาติ มีรสมีชาตินี่กิเลสมันก็ส่งเสริม มันก็ปอกลอกตัวเอง ทําลายโอกาสตัวเองไง

แต่ถ้ามันมีครูบาอาจารย์นะ ความผิดพลาดอย่างนี้ ในหมู่วงพระกรรมฐาน ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ไม่มีใครเลยที่ปฏิบัติแล้วไม่มีความผิดพลาด ปฏิบัติอย่างไรมันก็ล้มลุกคลุกคลาน มีความผิดพลาดมาทั้งนั้นแหละ แล้วในวงกรรมฐาน ในวงของครูบาอาจารย์ของเรา เวลา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เวลาคุยธรรมะกัน สิ่งนี้เกร็ดของธรรมๆ ที่ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมา เวลาท่านเอาประสบการณ์ของท่านมาเล่าสู่กันฟัง มันเป็นคุณค่า มันเป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์กับผู้ที่ปฏิบัติไป มันจะไปเจอวิกฤติสิ่งใด มันจะได้ประโยชน์สิ่งนั้นมา

ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติของเรา เราจะจําของใครมาก็แล้วแต่ สิ่งนั้นมันเป็นประเด็นให้เราได้ค้นคว้าในใจของเรา ถ้าเราค้นคว้าในใจของเรานะ เราค้นคว้า สิ่งที่มันมีอุปสรรคสิ่งใด เราปล่อยเลย กลับมา กลับมาพุทโธ กลับมาทําความสงบของใจ กลับมาทําปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าอบรมสมาธิ มันก็จะทําให้ใจเราตรง ถ้าใจเราตรง มันไม่คดไม่งอ มันก็ไม่ทําให้มีแรงเหวี่ยงให้จิตมันแฉลบออกข้างนอก

แต่ถ้าพอเรากลับมาสู่ความสงบระงับ ส่วนใหญ่เวลาปฏิบัติไปแล้วมันบอกว่า “เสียเวลา จิตสงบไม่เกิดปัญญา สิ่งที่ชําระกิเลส มันเป็นเรื่องของปัญญา ปัญญาเท่านั้น พุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา”...แต่มันไม่รู้เลยว่าใจมันคดน่ะ มันคดโกงตัวเอง มันทําลายตั้งแต่พื้นฐานในการปฏิบัติเลย มันปอกลอกความจริงออกจากใจทั้งหมดเลย

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา มีครูบาอาจารย์ เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านได้เดินทางเส้นนี้กันมาแล้ว เวลาครูบาอาจารย์บางองค์ติดทีหนึ่ง ๑๐ กว่าปีอยู่ตรงนี้ ติดว่าตัวเองใช้ปัญญามาแล้วๆ ปัญญาพิจารณามาแล้วมันจะทะลุทะลวงกิเลสไป ไปไม่รอดหรอก ไปไม่รอด มันก็วกวนอยู่ที่นั่น ถ้ามันวกวนอยู่อย่างนั้น มันไม่เจริญก้าวหน้า

แต่มีครูบาอาจารย์ ก็ดึงออกมา หมั่นดึงออกมา ดึงออกมาด้วยอะไร? ดึงออกมา ธมฺมสากจฺฉา นี่สัจธรรมที่เหนือกว่า นี่สัจจะความจริง ถ้าสัจจะความจริงมันชี้มาถึงความบกพร่องของเรา เราเถียงไม่ขึ้นหรอก เพราะอะไร เพราะเราอยู่ในพื้นที่ที่ตํ่า เราไม่สามารถมองเห็นทะลุทะลวงขึ้นไปถึงความสูงส่งนั้นได้ ฉะนั้น ไปถึงความสูงส่งนั้นไม่ได้เพราะกิเลสมันบังตาไว้

ถ้าบังตาไว้ เห็นไหม เรากลับมาทําความสงบของใจก่อน เพราะอะไร เพราะสิ่งที่บังตาเราไว้คือกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านผ่านพ้นไปแล้ว ท่านหูตาสว่างมาก หูตาสว่างในตาของครูบาอาจารย์ของเรา ท่านก็พูดของท่านได้ด้วยเหตุด้วยผล ไอ้เรามันมืดบอด ใจมันคดอยู่ มันปิดบังใจของตัว พอมันปิดบังใจของตัว มันก็ลังเลสงสัย “มันจะเป็นจริงอย่างนั้นหรือ มันจะเป็นไปได้อย่างใด เราก็ปฏิบัติมา เราก็เห็นซึ่งๆ หน้า” เห็นไหม เวลาใจมันคด มันเป็นอย่างนั้นแหละ แล้วปฏิบัติไปขนาดไหนมันก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้นแหละ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านมีเหตุมีผลนะ เรามีหลักมีเกณฑ์ เราพยายามปฏิบัติตามขึ้นไป ถ้าเราทะลุทะลวงผ่านนั้นไป “ทําไมมันเหมือนกัน ทําไมมันเหมือนกัน” เพราะมันผ่านไปแล้วมันจะรู้ แต่ขณะที่มันไม่ผ่านนี่แหละมันสําคัญ มันไม่ผ่านเพราะอะไรล่ะ? มันไม่ผ่านเพราะความยึดมั่นถือมั่นของเราไง

ฉะนั้น ถ้าเราเชื่อมั่น ในเมื่อเรามีครูมีอาจารย์ใช่ไหม ท่านเป็นครูบาอาจารย์ของเรา เวลาท่านบอกเรา ทําไมเราไม่พิสูจน์ล่ะ ทําไมเราไม่ลองปฏิบัติตามท่านล่ะ ถ้าปฏิบัติตามท่านนะ วางไว้ก่อน “ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา” นี่วางไว้ก่อน แล้วเราทําความสงบของใจเข้ามาให้ใจมันตรง พอใจมันตรงขึ้นมา พอเราออกไปใช้ปัญญา เห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาที่เกิดจากสัมมาสมาธิ ปัญญาเกิดที่จิตใจมันตรง จิตใจที่ไม่คดไม่งอ จิตใจที่ไม่เห็นแก่ตัว จิตใจที่ไม่ปอกลอกตัวเอง จิตใจที่ไม่หลอกตัวเอง เห็นไหม มันไม่ปอกลอกตัวเองเพราะอะไรล่ะ เพราะด้วยคําบริกรรม เพราะด้วยปัญญาอบรมสมาธิ ด้วยความมั่นคงของใจ

พอมันพิจารณาขึ้นมา มันพิจารณา นี่ปัญญาที่เกิดจากสัมมาสมาธิ ปัญญาที่เกิดจากจิตตรง ปัญญาที่เกิดจากใจมั่นคง ใจที่มันไม่วอกแวกวอแว พอพิจารณาไป มันจะเห็นคุณค่า พิจารณาไปแล้วมันเวิ้งว้าง มันมีความสุข จิตสงบแล้ว “ความสุขใดในโลกนี้เท่ากับจิตสงบไม่มี” พอจิตสงบขึ้นมา เกิดปัญญา ปัญญาที่มันชําระล้าง มันสํารอก มันคาย คายกิเลสตัณหาความทะยานอยาก คายความเห็นผิด คายความลุ่มหลง คายความคาดหมาย คายความยึดมั่นในใจ มันมีความสุขกว่ามหาศาลเลย

ฉะนั้น พอจิตมันสงบ มันมีความสุข “สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี” พอเกิดใช้ปัญญาขึ้นไป ปัญญาที่มันเป็นสัจธรรมขึ้นไป ที่มันซื่อตรงกับตัวเอง ปัญญาที่ใจมันมั่นคงกับตัวเอง มันพิจารณาไป

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในพระไตรปิฎก ท่านชี้นําเข้ามาถึงวิธีการในการปฏิบัติ เราศึกษามาด้วยความคดโกงของกิเลส ไปยึดมั่นถือมั่นว่าสิ่งนั้นเป็นเรา พูดเป็นนํ้าไหลไฟดับไปน่ะ มันไม่เป็นความจริงเลย เวลามันเกิดกับใจเราขึ้นมา เวลาเราพิจารณาของเราขึ้นมา นี่ถ้าใจมันมั่นคงขึ้นมา ใจมันตรงขึ้นมา เราพิจารณาธรรมขึ้นมาด้วยความสงบระงับ ด้วยปัญญาญาณที่มันชําระล้าง มันสํารอก มันคายออก มันซาบซึ้ง มันเป็นอีกคนหนึ่งเลย

จากจิตใจที่ดื้อด้าน จากจิตใจที่เห็นแก่ตัว จากจิตใจที่หมักหมม เวลามันสํารอกมันคายออก มันเห็นโทษของใครล่ะ มันเห็นโทษของใคร? มันเห็นโทษของกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจที่ยึดมั่นถือมั่น ทั้งๆ ที่ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเพื่อประโยชน์ในการประพฤติปฏิบัติ เวลาปฏิบัติขึ้นมาจะเอาความจริงขึ้นมา ก็ให้กิเลสมาหลอกมาลวงขึ้นมา แล้วหลอกลวงขึ้นมาด้วยสถานะของอวิชชา สถานะของความคดงอในใจ ด้วยความเอารัดเอาเปรียบก็เที่ยวไปเชิญชวน ไปชักนําคนอื่น ไอ้พวกปัญญาเบามันก็เชื่อถือศรัทธากันไป มันก็ทําลายบริษัท ๔ เลย

แต่ถ้าเรามีจิตใจที่เป็นความจริงของเรา เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ไม่ต้องไปหวั่นไหวกับสิ่งใด เวลาพระบวชขึ้นมา เห็นไหม เวลาอุปัชฌาย์ให้นิสสัย ๔ อกรณียกิจ ๔ ให้อยู่รุกขมูล สิ่งนี้เวลาปฏิบัติขึ้นมามันก็เป็นศีล สมาธิ ปัญญา มันเป็นสติปัญญาของเราเอง จะชําระล้างกิเลสเราเอง มันไม่ต้องอาศัยสิ่งใด ไม่ต้องอาศัยสิ่งวัตถุประกอบจากภายนอกเลย

วัตถุประกอบจากภายนอกมันเป็นประโยชน์ขึ้นมาต่อเมื่อศาสนามั่นคง แล้วมีผู้ที่เชื่อถือศรัทธาที่เขามีกําลังของเขา เขาถึงได้สร้างสิ่งที่เป็นสาธารณประโยชน์ไว้กับศาสนา เราจะเอาศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นสัจธรรมในใจของเรา เราจะใช้เฉพาะสติปัญญาในใจของเราเท่านั้น มันเป็นดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ความระลึกชอบ สติปัญญาที่ความชอบธรรมในใจของเราเท่านั้น มันจะเป็นประโยชน์กับการชําระล้างกิเลส มันไม่มีสิ่งใดเลยที่จะมาเป็นประโยชน์กับการชําระล้างกิเลส มันเป็นเรื่องจิตใจของเรา มันเป็นเรื่องกิริยาของจิตที่ในหัวใจของเรา มันจะมาชําระล้างจิตของเรา ฉะนั้น เราต้องมีความซื่อตรงกับเรา

สิ่งที่เป็นสมบัติทางโลก สิ่งที่เป็นสมบัติในพุทธศาสนานี้เราก็ชื่นชม เราก็มีความเห็นประโยชน์สาธารณะเหมือนกัน แต่ประโยชน์ส่วนตนของเรายังไม่มี สัจจะความจริงที่จะเกิดกับเรา มันต้องเกิดกับเราขึ้นมาให้ได้ เพราะเราทําเพื่อข้อเท็จจริง เราไม่ได้ทําเพื่อความปอกลอก เพื่อความทําลายตัวเราเอง

เวลาคนอื่นมาปอกลอก มาทําลายเรา เราก็คิดว่าคนคนนั้นเป็นคนคดโกงเรา แต่เวลากิเลส นี่ใจมันคด กิเลสมันคดงอในใจของเรา มันทําลายเรา เราไม่เห็นการทําลายในใจของเรา แล้วเรายังว่าเราปฏิบัติแล้วจะได้ผลๆ เรายังหลงใหลได้ปลื้มไปกับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่เวลาเรามีสติปัญญา เรามีครูบาอาจารย์เป็นแบบอย่าง ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นแบบอย่างนะ ท่านจะเน้น เน้นเรื่องศีล สมาธิ ปัญญา เรื่องสัจจะความจริงในหัวใจ สิ่งที่เป็นนามธรรม ให้รักษาใจของตัว ให้ดูแลใจของตัว

ถ้ามันรักษาใจของตัว ดูแลใจของตัว ในเมื่อใจมันคิดดีทําดี มันจะออกมาด้วยการฉ้อฉล ด้วยการคดโกง ด้วยการทําลาย จับตัวเองแล้วจะไปฉ้อฉลทําลายคนอื่นไหม? มันไม่มี เห็นไหม โคนําฝูงๆ ไง ถ้าโคตัวนั้นมีสติมีปัญญา จะนําฝูงโคนั้นให้พ้นจากวังนํ้าวน จากวังวนของกิเลสขึ้นสู่ฝั่ง แต่ถ้าโคที่ฉ้อฉล ก็พาฝูงโคนั้นลงวังนํ้าวนไปหมดแหละ

ฉะนั้น สิ่งที่เรามีสติปัญญา เราพิจารณาของเรา เราทําของเรา เพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าประโยชน์กับเรานะ เวลาพิจารณาไป พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า จากพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม เป็นสมถะก็มี สมถะเพราะมันฝึกหัดใหม่ เริ่มจากโลกียปัญญา พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่าด้วยความขยันหมั่นเพียรของเรา อย่าเบื่อหน่าย พอพิจารณาไปแล้วมันเบื่อหน่าย ถ้าจิตใจมันคดงอ มันเบื่อหน่าย เบื่อหน่ายเพราะอะไร เพราะมันคดงอ

ดูสิ คดในข้อ งอในกระดูก มันก็เจ็บปวดแล้ว จิตใจนี่กิเลสมันคด ใจมันคด มันก็มีความเบื่อหน่ายอยู่แล้ว แล้วปฏิบัติไปมันยังไม่ได้ผลตามความปรารถนา นี่ตัณหาซ้อนตัณหา สมุทัยซ้อนสมุทัย ทําลายให้เรามีแต่ความเจ็บชํ้านํ้าใจทั้งนั้นแหละ เราพยายามตั้งสติของเรา เราทําเพื่อประโยชน์กับเรา นี่ทําเพื่อประโยชน์กับเรา เห็นไหม

ประโยชน์ในการประพฤติปฏิบัตินะ ถ้าเรายังเข้มแข็ง เรายังมีกําลังอยู่ เรายังลุกเดินนั่งสะดวกสบาย นี่มันควรแก่การงาน แต่ถ้าเราชราภาพไปแล้ว ชราภาพไปแล้วเราก็ต้องหาที่พึ่งของเรา ถ้าหาที่พึ่งของเรา เราก็พยายามกําหนดของเรา ในเมื่อร่างกายมันขับเคลื่อน มันขยับขยาย มันจะก้าวเดินได้ยากลําบาก แต่จิตใจมันไม่มีอายุขัย จิตใจมันก็ยังสดชื่น จิตใจมันก็ยังคิดร้อยแปดของมัน เห็นไหม ตั้งสติของเรา พยายามทําของเรา เพื่อประโยชน์กับเรา

ถ้ามันทําได้ตามความเป็นจริงของเราขึ้นมานะ เวลาปฏิบัติมา เวลาเกิดปัญญา ปัญญาที่เกิดจากใจซื่อตรง ใจตรงนี่เกิดปัญญา เห็นไหม ใจตรง ตรงสู่ธรรม เวลาเกิดปัญญาขึ้นมา นี่เวลากิเลสกับธรรมมันแข่งขันในใจ เวลาปฏิบัติไป พิจารณาไปแล้วมันปล่อยวาง ปล่อยวาง ถ้ามันยังไม่สํารอกคายออก ยังไม่สมุจเฉทปหาน ถ้าเราสติปัญญาไม่พอ เดี๋ยวมันก็เกิดอีก คําว่า “เกิดอีก” หมายความว่า ในเมื่อเชื้อไขในขั้นตอนตอนนั้นยังอยู่ในใจ เราชําระล้างไม่ถึงที่สุด เชื้อไขแม้แต่น้อยเดี๋ยวมันก็ขยายให้ใหญ่ขึ้นมา

ฉะนั้น เวลาภาวนาไปแล้ว ครูบาอาจารย์ที่ผ่านประสบการณ์มา ท่านจะมีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ แต่ถ้าขิปปาภิญญา เวลาพิจารณาไปแล้วมันขาดไปเลย อันนั้นเป็นอํานาจวาสนาของเขา แต่ส่วนใหญ่เจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ มันจะมีประสบการณ์ แล้วดูแลรักษาใจของเรา ถ้าเสื่อม เสื่อมมันก็เสื่อมไปแล้ว เราก็ตั้งสติปัญญาของเรา นี่เพลา ถ้ามันคด เราทําให้มันตรงซะ เราจะไปน้อยเนื้อตํ่าใจสิ่งใด ไม่มีประโยชน์หรอก ถ้าเสื่อมก็เสื่อมไปแล้ว เราก็ตั้งสติปัญญาของเราขึ้นมา ตั้งสติปัญญาของเราขึ้นมา เห็นไหม นี่เวลากิเลสกับธรรมมันต่อสู้กัน เวลามันถึงที่สุด สมุจเฉทปหาน มรรคสามัคคีรวมตัวแล้วสมุจเฉทปหาน กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันถอนสังโยชน์นะ สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิคือความเห็นผิด ถ้ามันถอดมันถอน สมุจเฉทปหานไปแล้ว นี่อกุปปธรรม ถ้าเป็นอกุปปธรรม จบเลย อกุปปธรรม

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา นี่กุปปธรรม สิ่งที่ว่า โลกนี้ สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา มันเป็น สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สัจจะมันยังแปรปรวน ยังหมุนเวียนอยู่ นี้ปัญญาเกิดมันก็เกิดเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ พอถึงที่สุด มันสมุจเฉทปหานเป็นอกุปปธรรม ผลของธรรมๆ นี่เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี ถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ไป นี่อกุปปธรรม อกุปปธรรม อฐานะที่มันจะเสื่อมสภาพไง

เวลาจิตมันเสื่อมมันก็เสื่อมของมัน เวลามัน “อฐานะ” มันคงที่คงวานะ สิ่งนี้จะเป็นประโยชน์กับเรา เราทําของเราด้วยความจริงของเรานะ ใครจะคดใครจะโกงกัน มันสร้างเวรสร้างกรรม แต่เราจะดูแลรักษาใจของเรา เราจะปฏิบัติตามความเป็นจริงของเราให้เป็นประโยชน์กับเรา สมเป็นสมบัติของเรา เอวัง