คํานํา

อริยสัจธรรม เป็นธรรมะฟากตายที่องค์พระบรมศาสดาทรงทุ่มเทเสียสละพระชนม์ชีพค้นคว้าจนค้นพบในพระทัยเป็นสรณะของโลกทั้งสาม ล้วนเกิดจากการสร้างอํานาจวาสนาบารมี และจากการบําเพ็ญเพียรด้วยความวิริยะ อุตสาหะ อย่างอุกฤษฏ์ ซึ่งพระอริยสงฆ์สาวกทุกๆ องค์ได้สืบทอดตามรอยองค์พระบรมศาสดาจนเป็นอริยปฏิบัติ สัจธรรม และพระพุทธศาสนาจึงได้เจริญรุ่งเรือง วัดจึงได้เป็นที่พึ่งพาอาศัย นํ้าใจจึงเป็นสิ่งสําคัญ

แต่ในสมัยปัจจุบัน ผู้คนส่วนมากห่างวัด เน้นวัตถุมากกว่าจิตใจ หัวใจจึงเต็มไปด้วยความทุกข์ แม้การเข้าวัดก็มีกิเลสทับซ้อน การปฏิบัติก็เน้นธรรมะสําเร็จรูปเลยเหลวไหล และโดยมากเข้าใจว่า บารมี และ สัจธรรม ซื้อหาได้ด้วยทรัพย์สมบัติ จึงตกเป็นเหยื่อ

หนังสือธรรมเก็บตก ๗ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ได้เมตตาเทศนาธรรมชี้ข้อบกพร่องเหล่านี้ ประดุจชี้อริยทรัพย์ให้กับชาวพุทธ เพื่อจะได้เข้าใจ เข้าใกล้วัด และหันมาปฏิบัติธรรมตามหลักมัชฌิมาปฏิปทาอันเป็นการปฏิบัติบูชาที่แท้จริง โดยนักปฏิบัติจะต้องพยายามศึกษา ค้นคว้า แล้วปฏิบัติ ทําให้เป็นจริงขึ้นมา เพื่อจะได้สัมผัสและเห็นสัจธรรมที่หัวใจ ให้ใจเป็นพุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน สมกับการเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนาอย่างแท้จริง

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
พฤษภาคม ๒๕๕๘

เทศน์เช้า
วันที่ ๑๗ ธันวาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันพระเนาะ พระ เราเป็นชาวพุทธ เรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง พระสงฆ์อยู่ในอาวาส อยู่ในอาราม วัดเป็นที่พึ่งอาศัย ถ้าวัดเป็นที่พึ่งอาศัยนะ สมัยโบราณวัดเป็นศูนย์รวม ศูนย์รวมวิทยาการต่างๆ อยู่ที่วัดทั้งหมด ฉะนั้น เวลาไปวัด เราไปพึ่งอาศัยกันที่วัดนั้นเพื่อดํารงชีวิต เพื่อประเพณีวัฒนธรรม เพื่องานมงคล เพื่องานศพ เพื่องานพิธีกรรม งานต่างๆ ไปอาศัยกันที่วัด ฉะนั้น วัดถึงเป็นที่พึ่งอาศัย

ปัจจุบันนี้โลกเจริญขึ้นมา ทุกอย่างเขาไปทํากันที่โรงแรม เกิด เกิดที่โรงพยาบาล สุดท้ายทําที่โรงแรม ถ้าเผาก็จะมีพิธีการเผาให้เสร็จ นี่มันห่างเหินกันไป ฉะนั้น พอห่างเหินกันไป วัด ศาสนสงเคราะห์ วัดเป็นที่พึ่งอาศัยของสังคม เป็นที่พึ่งอาศัยของโลก เราไปวัดไปวา เราก็หาที่พึ่งอาศัย คนห่างวัดห่างวา ห่างออกไปมันก็มีแต่ฟืนแต่ไฟ คําว่า “ฟืนไฟ” ไปโรงแรมก็ต้องไปจ่ายสตางค์ ไปโรงพยาบาลก็ต้องจ่ายสตางค์ ไปอะไรก็ต้องจ่ายสตางค์ มันเป็นเรื่องธุรกิจไปหมดเลย

เวลาไปวัดไปวา ที่พึ่งอาศัย ถ้าเป็นวัตถุ สิ่งที่เป็นวัตถุสงเคราะห์กัน สงเคราะห์กันทางวัตถุ คนที่ตกทุกข์ได้ยากก็ไปพึ่งพาอาศัย นี่พึ่งพาอาศัย ถ้าคนขาดสติ ดูพระที่ขาดสติก็อยากจะเป็นที่พึ่งอาศัยของโลก ก็แสวงหาสิ่งนั้น แสวงหาวัตถุมาเพื่อเจือจานกัน แต่ไม่ได้มองถึงเรื่องหัวใจนะ

ถ้าเรื่องหัวใจ เห็นไหม สิ่งที่เป็นศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นธรรมและวินัย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ตรัสรู้ที่ไหน? ตรัสรู้ในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใจที่เป็นธรรมมันมีแต่ความเมตตา เมตตาคํ้าจุนโลก

ความรักความผูกพันกันมีแต่ความแย่งชิงกัน ความมีชื่อเสียง ความมีศักยภาพก็แย่งชิงกันใช่ไหม แต่ความเมตตามันเมตตามาจากไหนล่ะ ถ้าหัวใจไม่เป็นธรรมไง เราไปวัดไปวากันก็ต้องการการอํานวยความสะดวก ต้องการตามความพอใจของตัว มันก็เป็นเรื่องของวัตถุทั้งนั้นแหละ วัตถุ พึ่งอาศัยเจือจานกัน แต่เรื่องของนํ้าใจสําคัญมากเลย

แต่นํ้าใจ ดูสิ หลวงปู่มั่นท่านมีนํ้าใจกับสาวกสาวกะ มีนํ้าใจกับลูกศิษย์ลูกหามากมายเลย แต่ใครเข้าไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านจะเอ็ดมากเลย

กิเลสมันทับซ้อน เวลาเรามีกิเลสในหัวใจของเรา เราก็อยากให้หัวใจเรามีคุณธรรม ถ้าหัวใจมีคุณธรรม เราคิดด้วยกิเลสของเรา คิดด้วยตัณหาความทะยานอยากของเรา พอไปวัดไปวาก็จะเอาแต่ความพอใจของเรา นี่ความพอใจของเรานะ

เราจะไปละใช่ไหม เราไปละ เราจะไปปล่อยวางใช่ไหม เราจะละ เราจะไปปล่อยวาง แต่เราไม่เข้าใจของเรา อวิชชาความไม่รู้ ศึกษาธรรมขึ้นมามีแต่ปัญญา เห็นไหม ปัญญาชนๆ มันชนดะนะ มันชนดะไปเลย แต่มันไม่มีความจริงในหัวใจเลย สิ่งที่ศึกษามาๆ ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็คิดว่าเป็นของเรา แล้วก็เอาสิ่งนี้ ไม้บรรทัดไปวัดคนอื่นไง ทําไมไม้บรรทัดไม่วัดเรา

ศีล ศีลคือความมั่นคง ศีลนี่มันศิลา สิ่งที่เป็นความมั่นคง นี่ความมั่นคงของมัน เห็นไหม ศีลคือความปกติของใจ มันกลับมาที่นี่ไง ไม้บรรทัดนี้มันต้องวัดที่หัวใจเรา ไม้บรรทัดนี้มันต้องจับผิดเรา ความบกพร่องของเราไม่มีใครรู้ใครเห็นหรอก ถ้าใครชี้ความบกพร่องของเรา นั่นเขาชี้อริยทรัพย์ให้เรา เห็นไหม

ถ้าใครชี้ความบกพร่องของเรา เพราะอะไร เพราะความบกพร่องของเรา เรามองไม่เห็นหรอก เราเห็นแต่คุณงามความดีเราทั้งนั้นแหละ เรายึดมั่นถือมั่นว่าเราเป็นความถูกต้องดีงามไปทั้งนั้น กิเลสมันทับซ้อนไง แล้วทับซ้อนแล้ว พอเรื่องของนามธรรม เรื่องของหัวใจ เรื่องของธรรมกลับมองข้าม นี่ถ้ามองข้าม ไปมองแต่วัตถุไง ไปมองแต่ว่าวัดนั้นรุ่งเรือง วัดนั้นมีความสวยงาม...ทางโลกเขาสร้างได้มากกว่านั้น ทางโลกเขาสร้างนะ ดูสิ วันกรรมกรๆ สิ่งที่ปลูกสร้างขึ้นมานี้ใครทํา? ก็มือคนทั้งนั้นแหละ กรรมกรเป็นคนสร้างโลก แล้วเราไปติดอย่างนั้นได้อย่างไรล่ะ เราจะไปติดสิ่งที่เป็นวัตถุได้อย่างไร

แต่ค่าของนํ้าใจ สิ่งที่วัตถุมันอ้างได้นะ อย่างเรา เราก็อยากจะมีวัตถุไว้เจือจานคนอื่น เราก็ต้องยอมจํานนเพื่อหาวัตถุนั้น เราไปยอมจํานนกับมัน วัตถุนั้นมันเหยียบย่ําหัวใจคน มันเหยียบย่ําหัวใจคน ถ้าหัวใจที่มันใหญ่กว่านั้นล่ะ หัวใจที่มันใหญ่กว่านั้นนะ หัวใจใหญ่อย่างนั้นใหญ่ที่ไหนล่ะ? ก็ใหญ่ในหัวใจนั้นไง ถ้าใหญ่ในหัวใจนั้นแล้วนะ มันรู้ มันรู้มันเห็นตามความเป็นจริง

โลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ สรรเสริญนินทา เขาก็นินทากาเลไง “โอ้โฮ! วัดนี้ซอมซ่อ วัดนี้ไม่น่ารื่นรมย์” นี่มันมองที่นั่น ถ้าวัดไหนเขามีแต่สิ่งวัตถุก่อสร้างที่อํานวยความสะดวก “โอ้โฮ! วัดนี้เจริญรุ่งเรือง วัดนี้เจริญรุ่งเรือง” แต่ไปแล้วมันมีแต่ความเร่าร้อนในใจ

เราไปวัดที่มอซอ มอซอในสายตาของโลกไง แต่ในสายตาของธรรม เห็นไหม ข้อวัตรปฏิบัติ ถ้าเขามีวัดมีวา วัจจกุฎีวัตร วัตรในห้องนํ้า ถ้าเขามีวัตร มีข้อวัตรปฏิบัติของเขา ดูสิ เวลาเขาธุดงค์ไปในป่านะ ถ้าที่ไหนมันเงียบสงัด แล้วมันไม่มีสิ่งใดเลย เขาบอกที่นั่นต้องระวังให้ดี มันต้องมีสิ่งใดอยู่ที่นั่น มันผิดปกติ แต่ถ้าไปโดยปกติมันจะมีเสียงนกเสียงกา เขาอยู่โดยธรรมชาติของเขา

นี่ก็เหมือนกัน เราไปวัดที่มอซอๆ แต่มันสะอาด มันน่ารื่นรมย์ มันรื่นรมย์ในไหนล่ะ? มันน่ารื่นรมย์ด้วยหัวใจไง มันน่ารื่นรมย์

เพราะความสะอาด ความสกปรก เรามองดูได้ ธรรมชาติของใบไม้มันก็ตกเกลื่อนไปหมดแหละ แต่ถ้ามีการเก็บมีการกวาดของเขา เขาดูแลของเขา ข้อวัตรปฏิบัติของเขาไง ถ้ามันไม่กวาดมาจากข้างนอก มันจะไปกวาดข้างในหัวใจได้อย่างไร ถ้าหัวใจของคนมันเบียดเบียนใจของเรา มันจะมองสิ่งใดมีคุณค่า

ใบไม้ใบเดียวนะ เวลามันหลุดจากก้าน คนที่มีธรรม เห็นไหม ดูสิ แม้แต่ใบไม้มันต้องร่วงไป แล้วชีวิตเราล่ะ แล้วอารมณ์ความรู้สึกของเราล่ะ ถ้ามันคิดอย่างนี้ปั๊บมันก็ไม่ยึดมั่นถือมั่นของมันใช่ไหม เวลาใบไม้มันยังร่วงจากกิ่งจากก้านของมันไป อารมณ์ความรู้สึกนี้ในหัวใจมันเหยียบย่ําในหัวใจเรามาขนาดไหน นี่ไง มันสําคัญตรงนี้ไง สําคัญตรงที่ว่าถ้ากิเลสมันไม่ทับซ้อน

ถ้ามันทับซ้อนนะ “ไปวัดไปวาแล้วมันต้องได้ดั่งใจเรา ปฏิบัติแล้ว ศีล สมาธิ ปัญญา เราก็สร้างภาพเอา จินตนาการได้หมดแหละ มันเป็นธรรมๆ”

มันเป็นที่ไหน

“ก็มันเป็นเหมือนพุทธพจน์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้หมด ทําเหมือนเปี๊ยะเลย”

ทางโลกนะ สินค้าที่เขามีลิขสิทธิ์ ไปลอกเลียนแบบเขา ถ้าเราลักลอบทํา เราก็หาผลประโยชน์ของเราได้ แต่ถึงสุดท้ายแล้วมันก็รู้อยู่ สิทธิไม่ใช่ของเรา เราไม่ได้ค้นคว้า เราไม่ได้วิจัยมา มันเป็นของคนอื่น แต่เราทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา มันก็แอบทํากันไปได้ นี้พูดถึงสินค้า พูดถึงสิทธิทางโลกนะ

แล้วสิทธิทางธรรม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “อานนท์ ไม่มีกํามือในเรานะ เราแบหมดนะ” ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม นํ้าใจที่ใหญ่โตมาก ปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ อยากให้เขารู้ด้วย อยากให้เขารู้ อยากให้เขาเป็นจริง อยากให้เขาทําให้ได้ แล้ววางธรรมวินัยนี้เป็นปริยัติ เราก็ไปศึกษากัน นี่ลิขสิทธิ์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ

“อานนท์ ไม่มีกํามือในเรานะ ให้สิทธิทุกคนศึกษาค้นคว้าเอาได้นะ แต่ต้องให้เขารู้จริงขึ้นมาตามความเป็นจริงของเขานะ ถ้าเป็นความจริงของเขา จะเป็นสมบัติของเขา มันเป็นธรรมะส่วนบุคคล มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกในใจดวงนั้นนะ แล้วความสะอาดบริสุทธิ์ในหัวใจมันไม่มีใครคํ้าประกันให้ใครได้นะ” ความสะอาดบริสุทธิ์ของแต่ละใจมันก็เป็นขึ้นมาแต่ละดวงใจนั้น ใครจะไปบอกว่าคนคนนี้เป็นคนดี เรารับประกันว่าคนนี้เป็นคนดีตลอดชาติ มันเป็นไปได้อย่างไร เขาจะดีจะชั่ว อารมณ์ความรู้สึกของเขามันเปลี่ยนแปลงได้ ความรู้สึกของเรามันเปลี่ยนแปลงได้ ความสะอาดบริสุทธิ์ในหัวใจของเรามันจริงหรือเปล่า

ถ้ามันจริงมันจังขึ้นมา ความสะอาดบริสุทธิ์ใครจะคํ้าประกันใครได้ เราทําของเรา เราทําของเรา สัจจะความจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาตรงนี้ไง ถ้าปรารถนาตรงนี้ ถ้าหัวใจมันใหญ่โตขึ้นมา ดูสิ ดูรัฐบุรุษเขาไม่สะเทือน เขาไม่หวั่นไหวนะ จะมีสิ่งใดกระทบเขา เขารับได้หมดเลย เพราะอะไร เพราะหัวใจของเขา เขารู้ เขาผ่านอย่างนี้มา อย่างนี้มันเป็นเรื่องของอนุบาล เป็นเรื่องของเด็กๆ เด็กๆ มันก็แย่งชิงกัน เด็กๆ มันก็กลั่นแกล้งกัน เด็กๆ มันก็กีดกันกัน มันเรื่องเด็กๆ กิเลสเด็กๆ ไง กิเลสหยาบๆ เรายังไม่ได้เสียสละสิ่งใดเลย

ถ้ามันเสียสละสิ่งนี้ไปนะ การกีดกัน การแก่งแย่งกัน มันเป็นเรื่องการแย่งชิง เห็นไหม แย่งชิงในอะไร ถ้าเป็นวัตถุก็วัตถุธาตุ ถ้าเป็นเรื่องของหัวใจมันก็เป็นนิวรณธรรม มันเป็นความมักมาก มันเป็นความสงสัย มันเป็นต่างๆ ในหัวใจ นิวรณ์ๆ นี่แย่งชิงกีดกันในหัวใจ จิตใจที่ยิ่งใหญ่ ค่าของนํ้าใจสิ่งนี้ทุกคนไม่ปรารถนา เราก็ไม่ปรารถนา ถ้าเราไม่ปรารถนา ทําไมเราไม่เสียสละล่ะ ถ้าเราเสียสละนะ ความรู้สึกอันนี้ไง

ถ้าเวลาเราชอบล่ะ เวลาคนที่เขาทําสิ่งที่เราชอบใจ มันก็เหมือนกัน มันก็เป็นอารมณ์เหมือนกัน มันก็เป็นความรู้สึกเหมือนกัน ทําไมชอบล่ะ ถ้าสิ่งที่มันไม่ถูกใจ ทําไมมันผลักไสล่ะ เราผลักไสมันก็เป็นอารมณ์ใช่ไหม รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ถ้ามันไม่ชอบใจมันก็เป็นบ่วงรัดคอ ถ้ามันชอบใจนะ พวงดอกไม้มันก็บูชา

รูปอันวิจิตร รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ไม่ใช่กิเลส ตัณหาความทะยานอยากของคนต่างหาก ความยึดมั่นถือมั่นในอารมณ์นั้นต่างหาก ความไปยึดมั่น เห็นไหม

นี่ไง นํ้าใจๆ มันเป็นเรื่องของนามธรรมไง ถ้ามันมีสติปัญญาขึ้นมา เห็นไหม รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตร มันจะสวยงาม เขาจะเยินยอปอปั้น เขาจะเชิดชูขนาดไหน มันไม่ใช่กิเลส แต่คนไปหลงมัน คนไปพอใจกับการยกยอปอปั้น การส่งเสริม นั่นแหละกิเลส

แล้วเวลาไม่พอใจใคร รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตร รูป รส กลิ่น เสียงอันเลวทราม มันก็ไม่ใช่กิเลส แต่เราไปรังเกียจเดียดฉันท์มันเอง แล้วมันก็ไปโทษบุคคล โทษวัตถุไง แต่ไม่ได้โทษถึงความยึดมั่นถือมั่นของใจไง

ความยึดมั่นถือมั่นของใจของคนต่างหากมันถึงเป็นกิเลส ตัณหาความทะยานอยาก สมุทัยๆ ตัณหา วิภวตัณหา อันนี้คือกิเลส มันไปยึดมั่นถือมั่นของมัน เห็นไหม

สิ่งที่ว่า อย่าให้มันทับซ้อนไง เราแค่อาศัยมัน เราแค่อาศัยนะ อาศัยปัจจัยเครื่องอาศัย ที่อยู่อาศัยเราก็แค่อาศัยมัน อาศัยมาเพื่อพัก

หลวงปู่ฝั้น เวลาท่านอยู่วัดนะ เวลาเก็บกลดต่างๆ ท่านจะชักไว้สูงเลย ไอ้พวกเราไม่อย่างนั้นน่ะ กางไว้เลย จะนอนเมื่อไหร่ หมอนเอาไว้ข้างๆ เลย

เขาเก็บหมดแหละ เวลาจะนอนให้มันนอนลําบากไว้ มันจะได้มีเวลาปฏิบัติไง เขาจะไม่อํานวยความสะดวกในความเป็นอยู่เลย เขาจะทําให้มันต้องมีขั้นตอนของมัน มันจะได้ล้มตัวลงนอนได้ยาก แล้วเอาเวลาเร่งความเพียรๆ

ความเพียรนะ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านทําความเพียรของท่าน ถ้าปัญญามันหมุนนะ มันหมุนของมัน มันพิจารณาของมัน มันทําของมัน โอ๋ย! มันต่อเนื่อง อันนั้นแหละถ้ามันเกิดขึ้น แล้วดูสิ ขยะเปียก กว่าจะจุดไฟติดมันแสนยาก กิเลสของเรามันเปียกๆ แฉะๆ กว่าตบะธรรมจะแผดเผามัน จะทําลายมันแสนยาก

ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า เวลาธรรมะๆ มันฟากตายๆ

ไอ้เราเดี๋ยวนี้มันธรรมะสําเร็จรูปไง ทุกอย่างมีอยู่พร้อมแล้ว ส่งถึงบ้าน เข้าไปหาหัวใจ การปฏิบัติเลยเหลวไหล แต่เพราะว่าความรุ่งเรืองของสัจธรรม ความรุ่งเรืองของศาสนา มีครูบาอาจารย์ท่านทําให้รุ่งเรือง รุ่งเรืองเพราะสิ่งที่ทํา มรรคผลมันมีจริง มันเลยเอาสิ่งนั้นมาเป็นเครื่องล่อ แล้วเราก็ปรารถนา เราก็อยากได้กัน แล้วพอสิ่งใดสะดวกสบายเราก็ชอบสิ่งนั้น นี่เรื่องของกิเลส

แต่เรื่องของธรรมล่ะ เรื่องของธรรมเราต้องแสวงหา ต้องตั้งใจของเรา

วันนี้วันพระ เราไปวัดไปวา ไปเพื่อทําบุญกุศลของเรา หัวใจมันสุขไหม หัวใจมันพอใจไหม ถ้ามันไม่พอใจ มันดีดดิ้นเพราะอะไร เราจะกักขังกิเลสมัน แล้วกิเลสมันจะกักขังหัวใจของเรา ทุกขังๆ เราจะขังมัน หรือมันจะขังเรา เราพิจารณาของเรา มันเป็นสมบัติของเรานะ ความจริงในใจของเรา เรารู้ของเรา นี่ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันเป็นความจริง เราแสวงหาสิ่งนี้ ทําสิ่งนี้เพื่อประโยชน์กับเรา

วันนี้วันพระ พระผู้ประเสริฐ ทําหัวใจเราให้ประเสริฐ ทําหัวใจเราให้มีหลักมีเกณฑ์ มันจะเป็นสมบัติของเรา สมบัติแท้ๆ อยู่ที่นี่ เอวัง

เทศน์เช้า
วันที่ ๑ มกราคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันขึ้นปีใหม่ เป็นวันอวยพรให้มีความสุข เรามีความสุขกัน เราขวนขวายมาเพื่อทําบุญกุศล เพราะเราเห็นแก่หัวใจของเรา เห็นไหม เรากระเสือกกระสนมาเพื่อทําบุญกุศล เพื่อหัวใจของเรา ใครทํา คนไหนทํา มันอยู่ที่เจตนาไง ถ้าเจตนาของคนทําได้มันเป็นประโยชน์กับเรา

วันขึ้นปีใหม่เขาให้เป็นมงคลชีวิต ถ้าเป็นมงคลชีวิตนะ ใครอายุ ๑๐ ปี ๒๐ ปี ๓๐ ปี ๔๐ ปี ๖๐ ปี เขาได้อวยพรชีวิตของเขาทุกๆ ปี ถ้าเขาอวยพรชีวิตของเขาทุกๆ ปี สิ่งที่ว่าเราขึ้นปีใหม่ เราอยากจะได้สิ่งที่ประสบความสําเร็จไปทั้งหมด แล้วของเดิมๆ ที่เรามีอยู่ล่ะ ของเดิมๆ ตั้งแต่ปีเก่าที่เราทําคุณงามความดีมาล่ะ ของเดิมๆ เราก็มีใช่ไหม ของเดิมๆ เรามาส่งเสริมสิ่งที่ดีงามนี้ขึ้นไป สิ่งที่ดีงามจะเกิดขึ้นถ้ามีสติ เรามีสติมีปัญญานะ เราจะแสวงหาสิ่งที่ดีๆ กับชีวิตของเรา

ถ้าเราขาดสติ เราทําด้วยความขาดสติ ทําด้วยความพลั้งเผลอ ทําด้วยความละโมบโลภมาก ความละโมบโลภมากนี้ด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยากเป็นอย่างหนึ่ง ความขยันหมั่นเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะมันเป็นอีกอย่างหนึ่ง

ความวิริยะ ความอุตสาหะ เขาบอกว่าเป็นความโลภ มันเป็นความทุกข์ความยาก...มันไม่ใช่ ความวิริยะ ความอุตสาหะเป็นคุณงามความดี มันเป็นมรรค เห็นไหม ความเพียรชอบ มันต้องมีความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ มันถึงเป็นความเพียรขึ้นมา

เราก็บอกว่า “เราทําคุณงามความดีกัน เราเป็นคนดี เป็นคนปล่อยวาง เป็นคนว่าง”

คนปล่อยวาง คนที่เฉื่อยชา มันก็เป็นความปล่อยวางอย่างไรก็ได้ ถ้าเป็นการปล่อยวางของเราคือการปล่อยวางสิ่งที่มันดิ้นรนในหัวใจ สิ่งที่ทําสิ่งใดแล้วมันขาดตกบกพร่องไป เราก็มีความทุกข์ความร้อน เราปล่อยวางอันนี้ แต่เรามาทําคุณงามความดีของเราต่อเนื่องกันไป นี่เราให้พรตัวเราเองไง

ทําคุณงามความดี เราทําคุณงามความดี ความดีจากโลกนะ ความดีจากข้างนอก ความดีจากข้างนอกคือทําเพื่อสังคม ถ้าความดีของเรา เห็นไหม เราขวนขวาย เราอาบเหงื่อต่างนํ้าขึ้นมาก็เพื่อหน้าที่การงานของเรา เวลาเราทํางานเสร็จแล้วเรามานั่งสมาธิของเรา เรานั่งอยู่เฉยๆ ทํางานของเรา ทํางานของเราคือเอาหัวใจของเราไง ถ้าหัวใจของเรา เรามีสติมีปัญญารักษาหัวใจของเรานะ เวลาออกมาเผชิญกับโลกแล้วมันอยู่กับโลกได้ มันไม่ทุกข์ไม่ร้อนจนเกินไปนัก มันไม่ทุกข์ไม่ร้อนจนเกินไปนักเพราะมีคุณธรรมในหัวใจ ถ้าคนไม่มีคุณธรรมในหัวใจ เห็นไหม อาบเหงื่อต่างนํ้าแล้วมันก็เป็นการลงทุนลงแรง เป็นหน้าที่การงานแล้ว หัวใจยังมาวิตกกังวลอีก ทุกข์ ๒ ชั้น ๓ ชั้นนะ

พอบอก “ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง”

เขาบอก “ทําไมต้องทุกข์ พระพุทธศาสนาในมหายานเขามีความสุขของเขานะ เขาบอกนั่นเป็นความสุข นี่เป็นทุกข์นิยมๆ”

ไม่ใช่ทุกข์นิยม มันเป็นสัจจะนิยม เป็นสัจจะ มันจะมีความสุขขนาดไหน เห็นไหม สุขเกิดขึ้น สุขตั้งอยู่ แล้วสุขก็ดับไป ความสุข ความพอใจ ความพอใจมันอยู่กับเราตลอดไปไหมล่ะ ความพอใจมันอยู่กับเราชั่วคราวใช่ไหม ความพอใจ พอใจแล้วมันต้องการสิ่งอื่นๆ ที่มากขึ้นไปกว่านี้มันถึงจะเป็นความพอใจของมัน แต่ถ้าเรามาพุทโธๆ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันอิ่มเต็มของมัน เห็นไหม

ตัณหาความทะยานอยากมันล้นฝั่ง แต่ถ้าจิตใจเราอิ่มพอแล้วมันไม่มีความขาดตกบกพร่อง ถ้าไม่มีความขาดตกบกพร่อง นี่คุณงามความดีของเราไง

เราขอพรๆ ขอพรให้หัวใจของเรา ขอพรให้ตัวเอง ทําไมมันโง่นัก ทําไมมันตะครุบแต่เงา หาแต่สิ่งภายนอกล่ะ ทําไมมันโง่นัก แล้วสิ่งที่มีคุณค่า เห็นไหม ใครมันจะต่างกับใคร มนุษย์เกิดมามีกายกับใจ หัวใจ จิตของใครบ้างมันด้อยค่ากว่าคนอื่น หัวใจของใครบ้างที่มันตํ่าค่ากว่าหัวใจของคนอื่น

หัวใจมันมีคุณค่าเท่ากัน แต่เป็นเพราะหัวใจดวงนั้นต่างหากที่เขามีสติปัญญาเห็นคุณค่าในใจของเขาหรือเปล่า ถ้าเขามีสติปัญญาเห็นคุณค่าในหัวใจของเขา สิ่งภายนอกเป็นเครื่องเคียง เป็นของแถมทั้งนั้นแหละ ของแถมเพราะอะไร

สมบัติที่มันจะมีสิ่งใดมาเพราะมีเรา เราเป็นเจ้าของสมบัตินั้น คุณงามความดี เห็นไหม ดูสิ เขาอยากเป็นมหาบุรุษ เขาอยากเป็นรัฐบุรุษของเขา ใครเป็นคนทําล่ะ? ก็หัวใจทั้งนั้นแหละ แล้วรัฐบุรุษนั้นมันก็ต้องตายไป เราสร้างคุณงามความดี รัฐบุรุษเราทําความดีไว้กับโลกๆ นี่ถูกต้อง เราทําความดีไว้กับโลก นี่คือการสร้างอํานาจวาสนาบารมี เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ทําแบบนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ เป็นกษัตริย์ เป็นจักรพรรดิ ทําคุณงามความดีมาทั้งนั้นแหละ ทําเพื่ออะไร? ก็ทําเพื่อโลกไง เพราะโลกได้พึ่งพาอาศัย โลกได้รับความคุ้มครอง โลกได้ความดูแลจากบุคคลคนนั้น บุคคลคนนั้นมันก็มีอํานาจวาสนาบารมีขึ้นมาใช่ไหม

บารมีซื้อหาเอาได้ไหม มีเงินทองมากมายมหาศาล ไม่เคยเจือจานใครเลย ไม่เคยดูแลใครเลย มันจะมีบารมีไหม คนทุกข์คนยากเขามีนํ้าใจต่อคนอื่น เขาดูแลคนอื่นมา เขามีบารมีของเขา เขาไม่มีเงินทองมหาศาล แต่ทุกคนรักเขา ทุกคนพอใจเขา ทุกคนชื่นชมเขา เพราะเขามีบารมี เห็นไหม บารมีมันหาซื้อไม่ได้ บารมีอยู่ที่การกระทํา

นี่ไง เราทําคุณงามความดีกันๆ คุณงามความดีเพื่อตัวเองก็ทํา คุณงามความดีเพื่อโลกก็ทํา คุณงามความดีเพื่อโลกเพราะอะไร เพราะให้มีอํานาจวาสนาบารมีมา ถ้ามีอํานาจวาสนาบารมี มันมีตรงไหนล่ะ

ดูหัวใจของคนสิ คน เห็นไหม คนดีทําความดีง่าย ทําความชั่วยาก คนชั่วทําความชั่วง่าย ทําความดียาก ไอ้เรามันครึ่งๆ กึ่งๆ จะไปชั่วก็ได้ จะไปดีก็ได้

แล้วมีสติปัญญาขึ้นมา เห็นไหม ให้พร ให้พรแก่ตัวเอง ให้มีสติปัญญา ของที่หามาเราก็ได้หาแล้ว เราพยายามจะแสวงหามา ทุกคนก็แสวงหามา เพราะมนุษย์เขาวัดกันด้วยคุณค่าของหน้าที่การงาน ใครเป็นคนรับผิดชอบ ใครเป็นคนดูแล ใครเป็นคนรักษาตนเพื่อไม่ให้กระทบกระเทือนคนอื่น นี่ไง สังคมมันเกิดที่นี่ไง ถ้าสังคมมันดีขึ้นมา สังคมมันดีมาเพราะอะไรล่ะ สังคมมันดีมาเพราะมีคนดีไง

ดูสิ เพราะมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงมีพระพุทธศาสนา ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า ศาสนามาจากไหน เราเกิดมาชุบมือเปิบ เกิดมาเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา มันมีอยู่แล้ว แล้วเวลาจะมาประพฤติปฏิบัติก็บอกว่า “มันมีอยู่ดั้งเดิม นิพพานมันมีอยู่แล้ว”...มันมีอยู่ที่ไหน

ว่าจิตเดิมแท้นี้ผ่องใส...ใช่ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส เพราะอะไร เพราะธรรมชาติของจิต เห็นไหม เทวดา อินทร์ พรหม เขาเป็นทิพย์สมบัติของเขา เวลาหมดจากอายุขัยของเขา เขาก็มาเกิดเป็นมนุษย์ เพราะอะไร เพราะเขาหมดอายุขัย เขาหมดบุญแล้ว อย่างมากก็มาเกิดเป็นมนุษย์ อย่างเลวก็ตกนรกอเวจีไปเลย

จิตเดิมแท้ผ่องใส เพราะจิตของเขาผ่องใส...ผ่องใสก็อวิชชาไง ผ่องใสก็ธรรมชาติของจิตไง ผ่องใสก็ตัวเวียนว่ายตายเกิดไง แล้วมันมาเกิดเป็นเราๆ นี่ไง ถ้าจิตเดิมแท้นี้ผ่องใส นิพพานมันมีอยู่แล้ว มันอยู่ไหนล่ะ มันอยู่ไหน

ถ้ามันอยู่ที่นั่น ถ้ามันรู้จริงเห็นจริง มันจะไม่เกิดการทุจริต คําว่า “ทุจริต” คือทุจริตกับเรา ทุจริตกับตัวเองนะ ตัวเองมีความรู้สึกนึกคิดอย่างไร ถ้ามีความรู้สึกนึกคิดอย่างไร เห็นไหม นี่มันทุจริต เพราะบอกมันมีอยู่แล้ว มีอยู่แล้วมันก็เชือนแช มันก็ไม่ขวนขวายของมันขึ้นไป แต่ถ้าคนมันขวนขวาย เห็นไหม ของมันมีอยู่หรือไม่มี เราขยันหมั่นเพียรของเรา

นรกสวรรค์มีจริงหรือเปล่า นรกสวรรค์มีจริงไหม

มีจริงหรือไม่มีจริงมันเป็นสัจจะของมัน แต่ปัจจุบันนี้เราทําอะไร ถ้าเราทําคุณงามความดีของเรา ปัจจุบัน เห็นไหม สวรรค์ในอก นรกในใจ สิ่งที่ทําคุณงามความดีมันก็สุขใจ มันทําคุณงามความดีมันก็สบายใจ ถ้าเราทําคุณงามความดีแล้ว ถ้าสวรรค์มีจริง เราจะไปสวรรค์ แต่ถ้าเราทําความชั่วในหัวใจ เราทําความชั่วของเราแล้ว นี่นรกในใจ แล้วถ้ามันตายไป นรกมันจะมีหรือไม่มี

เห็นไหม สวรรค์ในอก นรกในใจ มันอยู่ที่ปัจจุบันนี้ เขาเรียก สุคโต เราอยากจะมีสุคโตนะ เราอยากได้พร อยากจะขอพรนะ เราทําตัวเรา สุคโต คือปัจจุบันนี้มันมีความสุข ปัจจุบันนี้มันเป็นบุญกุศล มันตายไปมันจะไปไหน มันก็ไปตามอํานาจเวรกรรมที่มันทํามา ทํากรรมดีก็ต้องไปดีของมัน ทํากรรมชั่วก็ไปชั่วของมัน แต่กิเลสมันก็บอกว่าไม่มีๆๆ

มีหรือไม่มีเอ็งทําไปเถอะ เดี๋ยวเอ็งรู้เอง มีหรือไม่มี ตายออกไป รู้ทั้งนั้นแหละ ปากดีนัก เวลาปากดีเพราะอะไร เพราะตอนนี้มันมีอะไรล่ะ? มันมีสถานะของมนุษย์นะ เราได้สร้างบุญกุศลกันมาถึงมีมนุษย์สมบัติ เราถึงเกิดเป็นมนุษย์ ถ้าเป็นมนุษย์ สถานะของมนุษย์มีลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ทําคุณงามความดีก็ทําคุณงามความดี ผลที่มันจะให้ต่อเมื่อจิตออกจากร่างนี้ไปแล้ว มันไม่มีสิ่งใดรองรับนะ มันไปตามสถานะมันนั่นล่ะ จะมีหรือไม่มีล่ะ

ถ้าเราจะขอพร เราอยากได้คุณงามความดี ตั้งสตินี้ไว้ ตั้งสติ จะทําสิ่งใดให้มีสติยับยั้งไว้ ยับยั้งเรา ถ้ามันยับยั้งแล้วมันพิจารณาว่าควรหรือไม่ควร ถ้ามันไม่ควรทํา เราก็ไม่ควรทํา

ทีนี้มันไม่ควรทํา แต่เห็นเขาทําไง

หลวงตาท่านสอนนะ ในโลกนี้คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก ในเมื่อคนโง่ คนที่มีปัญญาเท่านั้น คนโง่มากมันก็คนส่วนมาก ขนโค เขาโค โคมันมีเขาอยู่ ๒ เขา ขนมันเต็มตัว แล้วสังคม มันจะเลือกดีหรือชั่ว มันจะเลือกไปทางไหน แล้วทําไมเขาไปทางนั้นกันหมดล่ะ เขาไปทางนั้นก็มันขนโค ขนโคมันมีค่าอะไรกว่าเขาโค เขาโคมันมีอยู่ ๒ เขา โคตัวหนึ่งมีอยู่ ๒ เขา

คุณงามความดี เห็นไหม คนที่ตะเกียกตะกายจะทําคุณงามความดี ดูสิ ปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่พยากรณ์ เขากลับได้ ถ้าเขากลับขึ้นไป เขาลาไง เขาละของเขาเพื่อมาแสวงหาสาวกสาวกะเพื่อปฏิบัติของเขา นี่ไง คุณงามความดีมันอยู่ที่นี่

ถ้ากระแสสังคมเราต้านไม่ไหว นี่ไง เวลาคนที่มีอํานาจวาสนาบารมีเขาถึงไม่ไปไง ถ้ากระแสสังคมก็เหยื่อ เราอยากเป็นเหยื่อไหม ทุกคนไม่อยากเป็นเหยื่อใครทั้งสิ้นนะ เราเป็นเหยื่อในสถานการณ์นั้น เรารู้สึกไม่ดีนะ เพราะเราเป็นเหยื่อ

แต่ถ้าเราจะไม่เป็นเหยื่อ มันไม่เป็นตรงไหนล่ะ? ไม่เป็นตรงที่มีสตินี่ไง เรามีสติ เราแยกแยะก่อนสิ เป็นคุณงามความดีจริงหรือเปล่า ถ้าเป็นคุณงามความดีจริง เราก็ทําของเรา พื้นฐานของเรา เราต้องมีขึ้นมา เพราะคุณงามความดี เห็นไหม ดูเด็กมันไร้เดียงสาของมัน เราก็ดูแลรักษา แล้วโตขึ้นมา เราต้องมีสติมีปัญญาขึ้นมาสิ แล้วมันโตขึ้นไปๆ มันมีปัญญาขึ้นมา นี่ประสบการณ์ของใจมันพัฒนาของมันขึ้นไป

ทําดี ดีกว่าขอพร การขอพรมันก็ถูกต้อง เพราะการขอพร การอวยพรกันไป นี่นํ้าใจ ค่าของนํ้าใจ มีนํ้าใจ ยิ้มแย้มแจ่มใสต่อกันมันก็อบอุ่นใช่ไหม ตีหน้ายักษ์ใส่กันตลอดมันจะมีความอบอุ่นไปไหนล่ะ นี่มันก็มีประโยชน์ เรายิ้มแย้มแจ่มใสต่อกัน มีนํ้าใจต่อกัน ความมีนํ้าใจต่อกัน เรามีนํ้าใจต่อเขา เขาก็จะมีนํ้าใจต่อเรา เราไม่มีนํ้าใจให้ใครเลย ถึงเวลาแล้วเรียกร้องความมีนํ้าใจจากคนอื่น เรามีนํ้าใจต่อเขาไหม เห็นไหม ค่าของใจๆ มีค่ามากนะ

เวลาหลวงตาท่านมีชีวิตอยู่ ท่านบอกท่านจะไปไหนก็แล้วแต่ ท่านไปเอาหัวใจคนๆ ท่านไม่ปรารถนาสิ่งของเลย ท่านไม่ปรารถนาวัตถุธาตุเลย โลกนี้มีเท่านี้แหละ มันก็อยู่ของมันอย่างนั้นแหละ เราไปให้ค่ามันเท่านั้นแหละ แต่หัวใจคนล่ะ หัวใจคนที่มันทุกข์มันยาก แล้วหัวใจคนมันต้องการอะไร? มันต้องการความเป็นธรรม ถึงจะทุกข์จะยากเราก็ทุกข์ยากด้วยกัน ถึงจะทุกข์จะยากก็ขอทุกข์ยากด้วยกัน ไม่มีใครเอาเปรียบใคร มันอยู่ได้ ถึงเวลามันสุข ขอให้มันสุขด้วยกัน ถ้ามันทุกข์ด้วยกัน มันสุขด้วยกัน นี่ความเป็นธรรม ถ้ามีความเป็นธรรมนะ มันอยู่ได้ มันพอใจ

แต่ถ้ามันไม่มีความเป็นธรรมล่ะ เราทุกข์เรายากอยู่นี่ เขาเหยียบยํ่าเราอยู่นี่ มันทนได้ไหมล่ะ ถ้าเขาจะมีความสุข ความสุขบนความทุกข์ของคนอื่นมันมีประโยชน์ตรงไหน นี่ก็เหมือนกัน เราแสวงหาๆ เป็นความพอใจของเรา แล้วเหยียบยํ่าหัวใจของเรามันมีความสุขตรงไหน มันมีความจริงตรงไหน ที่เราว่าเราได้ทรัพย์สมบัติ เราแสวงหากัน เราแสวงหาสิ่งที่ว่ามันเป็นความสุข มันเป็นความพอใจของเรา เราแสวงหามา แสวงหามาเพื่อมาเหยียบหัวใจเรา มันมีค่าที่ไหน

แต่ถ้าเราหามาเพื่อหน้าที่การงาน เรามีสติปัญญา เราก็หา หามาเพื่อดํารงชีวิต ดํารงชีวิตนี้ไว้เพื่อค้นคว้าสัจธรรมในใจของเรา ถ้าใครค้นคว้าสัจธรรมในหัวใจของตัวเจอ ความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบ มันมีคุณค่า แก้วแหวนเงินทอง ทรัพย์สินอะไรก็แล้วแต่ หาซื้อไม่ได้ หาซื้อความสงบของใจไม่ได้

จะมีเงินล้นฟ้าขนาดไหน ถ้าสิ่งที่เป็นสัจธรรมนี้มันไหว้วาน มันซื้อหากันได้ เศรษฐีโลกเขาซื้อนิพพานไปหมดแล้วล่ะ คนมั่งมีศรีสุขเขาจะมีสิ่งนี้สมความปรารถนาเขา ไอ้พวกเราคนทุกข์คนจน ยิ่งพระนี่ไม่มีสิทธิ์เลย เพราะพระมีบริขาร ๘ ไม่มีเงิน จะไปซื้อเอาจากใคร ถ้านิพพานซื้อได้ นิพพานไหว้วานกันได้ นิพพานมีคนแจกได้ พระจะไม่มีโอกาสได้เลย เพราะพระไม่มีเงินกับเขาสักสลึงหนึ่ง จะไปเอาจากใคร ไม่มี

แต่พระขวนขวายมาจากการเดินจงกรม การนั่งสมาธิภาวนา การทํางานของใจ ใจค้นคว้าในใจของตัวขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ อยู่ในป่าในเขา อยู่โคนต้นโพธิ์นั้นเท่านั้น ระหว่างองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับต้นโพธิ์ ระหว่างหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับร่างกายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ระหว่างกิเลสในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับอาสวักขยญาณในสัจธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นคว้าขึ้นมา ทําลายอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถึงเป็นศาสดาของเราไง เอาสัจจะความจริงอันนี้มาวางเป็นธรรมวินัยให้เราศึกษา เห็นไหม

ฉะนั้น บอกว่าวันนี้วันปีใหม่ เราจะหาสมบัติทางโลก เราก็ต้องหา คนเกิดมามีปากมีท้อง ปัจจัยเครื่องอาศัยของชีวิตก็ต้องแสวงหา ต้องทําของเรา ทําตามสัจจะ ทําตามความจริงของเรา แล้วคิดถึงตัวเราไหม รักเราจริงหรือเปล่า รักตัวเองจริงหรือเปล่า สิ่งที่หามาเป็นของเราจริงหรือเปล่า แล้วหัวใจเป็นของเราจริงๆ อยู่นี่ เป็นความจริงจริงแท้ เราเคยดูแลมันไหม แล้วจะดูแลอย่างไรล่ะ แล้วทําอย่างไรถึงเป็นการดูแลล่ะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะนิพพานนะ มีคนมาทําบุญมหาศาล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “อานนท์ เธอบอกเขานะ อย่าบูชาเราด้วยอามิสบูชาเลย การที่ทํานี้เป็นอามิสบูชา บูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ปฏิบัติบูชา ให้ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน เวลามารมาดลใจๆ ตลอด “มารเอย เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังไม่เข้มแข็ง ยังไม่เข้มแข็งมีสัจธรรมในหัวใจ ไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วง คํานินทา คําถากถางของลัทธิต่างๆ”

เขานินทา เขาถากถางว่า “ทุกข์นิยม ไอ้พวกนี้ทุกขสัจ อะไรก็เป็นทุกข์ๆ ไปหมด”

ไม่ใช่ทุกข์นิยม สัจนิยม อริยสัจจะ ความจริงแท้

ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ถ้ามันเข้าสู่ความจริงแท้แล้วทุกข์มันดับไป ทุกข์มันสิ้นไป วิมุตติสุขมันอยู่ไหน นี่ความจริงแท้ต่างหากล่ะ เห็นไหม

“มารเอย ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกายังไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ เราจะไม่ยอมนิพพาน” จนท่านวางพื้นฐาน รากฐานมา จนพระมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา “บัดนี้ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเราเข้มแข็ง สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ อีก ๓ เดือนข้างหน้าเราจะนิพพาน”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว แล้ววางสัจจะ วางอริยทรัพย์ วางสิ่งที่เป็นอริยสัจจะความจริงไว้ในพระพุทธศาสนา เราเองต่างหากจะต้องค้นคว้าในหัวใจของเราขึ้นมา เอาความจริงนี้ออกมา เอาความจริงนี้ออกมาไง

บอกว่า แล้วจะรักษาใจอย่างไรล่ะ เราจะดูแลใจอย่างไรล่ะ

ตั้งสติไว้ ลมหายใจเข้าและลมหายใจออก กําหนดพุทโธของเรา ให้หัวใจมันสงบเข้ามา พอหัวใจมันสงบเข้ามาแล้ว เรารู้แล้ว เห็นไหม เรามีบ้านมีเรือนกันคนละหนึ่งหลัง เราได้ทําความสะอาดในบ้านในเรือนเราบ้างหรือเปล่า ในบ้านในเรือนนั้นข้าวของนั้นเก็บไว้เรียบร้อยหรือไม่ ถ้าข้าวของเก็บไว้เรียบร้อย บ้านเรือนเราก็เรียบร้อย บ้านเรือนเราก็สะอาด น่าอยู่น่าอาศัย

จิตใจของเรา ถ้ามีสติปัญญาเข้าไป เรากําหนดพุทโธเข้าไป มันก็เข้าไปสู่บ้านเรือนของเรา พอเข้าถึงบ้านเรือนของเรา เราจะมีโอกาสได้รักษาบ้านเรือนของเรา แต่เราหาบ้านเราไม่เจอ เราไม่รู้ว่าบ้านเราอยู่ไหน เช่าเขาอยู่ๆ นี่สมมุติทั้งนั้นแหละ เช่าเขาอยู่ เขาไล่ก็ต้องไป เขาให้อยู่ก็ได้อาศัย ก็เท่านั้น

พุทโธเข้าไป หาบ้านเรือนของเราให้เจอ หาบ้านของเรา นี่ไง รักษาใจๆ นี่ไง แล้วรักษาอย่างไรล่ะ

พยายามศึกษา พยายามค้นคว้า แล้วพยายามปฏิบัติ ทําให้เป็นจริงขึ้นมา แล้วเราจะได้ความจริงนะ

เราวิ่งกัน ทําบุญกุศลก็เพื่อบุญกุศล เพื่อความสุขของเรา เพื่อคุณงามความดีของเรา เพื่อมรรคเพื่อผลของเรา อันนี้ไปก็ได้ฟังธรรมๆ ฟังธรรม สิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง สิ่งที่ได้ยินได้ฟังแล้วก็ตอกยํ้ามัน ตอกยํ้าลงไป

สัจธรรมมันมีจริงหรือเปล่า ยืนยันกันมา มรรคผลมีจริงไหม บุญกุศลมีจริงไหม นรกสวรรค์มีจริงหรือเปล่า สัจจะอริยสัจจะมีจริงไหม แล้วพิสูจน์กันในหัวใจของเรา มันจะเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นความจริงแท้ในใจของเรา “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” เอวัง

เทศน์เช้า
วันที่ ๘ มกราคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

อ้าว! ตั้งใจฟังธรรมเนาะ ฟังธรรมเพื่อให้หัวใจมันชื่นบาน ให้หัวใจมันเข้มแข็ง ให้หัวใจมันมีกําลังใจไง มีกําลังใจในการประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราไม่มีกําลังใจในการประพฤติปฏิบัตินะ

เวลาหัวใจมันกัดเพชรขาด หลวงตาท่านชมหลวงปู่ขาวมาก เวลาหลวงปู่ขาวท่านจะออกประพฤติปฏิบัติ ญาติพี่น้องอ้อนวอนไว้เลยว่า “อยู่ก็สุขสบายแล้วทําไมต้องออกไปด้วย ทําไมต้องไปทุกข์ไปยาก”

หลวงปู่ขาวท่านตั้งสัจจะในใจเลย “ถ้าก้าวออกจากวัดนี้ไป ถ้าไม่สําเร็จเป็นพระอรหันต์จะไม่เหยียบกลับมาในหมู่บ้านนี้อีกเลย” ท่านคิดอย่างนั้นเลยนะ แล้วท่านธุดงค์ของท่านไป ถึงที่สุดท่านถึงต้องกลับไปโปรดญาติโยมของท่าน เห็นไหม

เพราะว่าหลวงตาท่านชมบ่อยว่าหัวใจหลวงปู่ขาวท่านเหมือนกับกัดเพชรขาดเลย คําว่า “กัดเพชรขาด” มันเคี้ยวเพชรแหลกเลย เพชรมันแข็งขนาดไหน แต่ถ้าเราเคี้ยวมันแหลกได้ จิตใจเราขนาดนั้น เราจะทําของเรา นี่ฟังธรรมๆ เพื่อเหตุนั้น

ถ้าฟังเพื่อเหตุนั้นนะ วันนี้วันพระ สิ่งที่วันพระ ถ้าเราเป็นนักปฏิบัติ วันโกนวันพระนี่เราเนสัชชิกเลย เราถือปฏิบัติตลอดวัน ถือปฏิบัติตลอดเต็มที่ มันต้องมีหนักมีเบาไง เราก็ภาวนาของเราอยู่แล้ว วันปกติเราก็ภาวนาอยู่แล้ว วันพระก็ภาวนาของเราปกติไง แต่ขณะที่เราออกธุดงค์กันมันเข้มข้นตลอดเวลา ถ้าวันพระ เป็นเรื่องปกติที่คืนนั้นทั้งคืนไม่ได้นอน คืนนั้นทั้งคืนเร่งความเพียรต่อสู้กับกิเลสของเรา นี่ถ้าเราต่อสู้ของเรานะ เราทําความจริงแบบนี้เพื่อหวังมรรคหวังผลไง

เราไม่ใช่ว่า เราปฏิบัติไป เขาปฏิบัติกันทางโลก เขาปฏิบัติเพื่อเป็นความสุข ปฏิบัติธรรมในชีวิตประจําวันของเขา เขาทําเพื่อความสงบระงับของเขา ไอ้นั่นมันก็อํานาจวาสนาของคน คนถ้ามีความคิดอย่างนั้น มีความรู้สึกอย่างนั้น เขาทําของเขาอย่างนั้น เขาก็ได้ประโยชน์ของเขาอย่างนั้น

แล้วบอกว่า “แม้แต่ปฏิบัติธรรม เราเป็นชาวพุทธ ผู้ที่ไม่ประพฤติปฏิบัติมีแต่ความทุกข์ความยาก เราได้ประพฤติปฏิบัติแล้วเรามีความสุขความสงบระงับในหัวใจของเรา” เขาบอกเขาพอใจของเขา เห็นไหม พระพุทธศาสนาสอนแค่นั้นหรือ

พระพุทธศาสนาสอนมากกว่านั้น สอนเรื่องมรรคเรื่องผล ถ้าเรื่องมรรคเรื่องผล คนที่เขาจะเอาจริงเอาจังของเขา เขาต้องทําเข้มข้นของเขา ถ้าเขาทําเข้มข้นของเขา เราก็ต้องสาธุไปกับเขา

แต่เราประพฤติปฏิบัติของเรา เราทําของเราโดยปกติของเรา เห็นคนเขาเข้มข้นขึ้นไป “ทําไมต้องเป็นอัตตกิลมถานุโยค ทําไมต้องทําให้มันลําบากเปล่า ทําไมต้องทําขนาดนั้น”...นี่เพราะเขาไม่เคยปฏิบัติไง เขาไม่เคยรู้เห็นตามความเป็นจริงไง

ถ้าเขารู้เห็นตามความเป็นจริงนะ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มันแตกต่างกันอย่างไร มันต้องมีความมุมานะอย่างไร มันถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้อย่างไร ถ้ามันถึงที่สุดแห่งทุกข์ เห็นไหม

ดูสิ เวลาสัตว์ ดูงูเวลามันจะกินเหยื่อของมัน มันขย้อนของมันเข้าไปทั้งตัวเลย มันขย้อนของมันเข้าไปทั้งตัวนะ งูน่ะ แล้วเวลาเรากินข้าว เรากินอาหารของเรา อะไรที่มันเป็นกระดูก เราก็กินไม่ได้หรอก เรากินแต่เนื้อของมัน เราต้องแยกต้องแยะของเรา เราต้องพิจารณาของเรา

นี่เราปฏิบัติของเรา เราจะเอากําปั้นทุบดิน “ปฏิบัติในชีวิตประจําวัน ทําอย่างนั้นแล้วเป็นการปฏิบัติธรรม” มันก็สาธุ มันก็เป็นการปฏิบัติธรรม ดีกว่าคนที่เขาไม่ประพฤติปฏิบัติ เวลาคนเขาบอกว่า “เราเป็นชาวพุทธๆ” แค่ศีล ๕ เขาก็รักษากันไม่ได้แล้ว เวลาเขาเสียสละของเขาก็บอกว่า “ของเราแสวงหามา เราเสียสละไปทําไม เราแสวงหามาก็ต้องเป็นของเราสิ แล้วยิ่งได้มากเท่าไรก็เป็นของของเราทั้งนั้นแหละ เราเสียสละไปมันจะมีประโยชน์สิ่งใด”

แต่ถ้าเขามีศีล เขามีทานของเขา แล้วเขาเริ่มต้นภาวนาของเขา แค่ภาวนานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “อานนท์ เธอบอกบริษัท ๔ ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด อย่าบูชาเราด้วยอามิสเลย เสียสละทานเป็นอามิสบูชา เธอจงปฏิบัติบูชาเถิด”

เราก็ไปภูมิอกภูมิใจกันนะว่าเราได้ปฏิบัติแล้ว เราได้ปฏิบัติในชีวิตประจําวันของเรามีสติรู้ตัวทั่วพร้อมทันหมด แล้วก็อยู่แค่นั้นแหละ แค่นั้นแล้วมันแค่ไหนล่ะ

ดูนะ ดูทางโลกเขา เวลาเขาทําไร่ทําสวนกัน เขามีต้นกล้า ร้านชําที่เขาขายกล้าพันธุ์ เห็นไหม ดูสิ ยางพารา กล้าพันธุ์ต่างๆ ที่เขาขาย เขารํ่ารวยนะ เขาขายกล้าพันธุ์ เขาเพาะขึ้นมาเป็นกล้าพันธุ์ เขาขายจนรํ่าจนรวย นี่มันก็ขั้นตอนหนึ่ง ไอ้พวกเราทําไร่ทําสวน เราไปซื้อกล้าพันธุ์ของเขามา เราต้องมาเตรียมดินของเราขึ้นมา ต้องมีพื้นที่ของเรา เราจะทําไร่ทําสวนของเรา แล้วเอามาปลูกแล้วเราต้องมาดูแลรักษากว่ามันจะเติบโตขึ้นมา ถ้ามันเติบโตขึ้นมาแล้วมันจะให้ผลหรือไม่ให้ผลเรายังไม่รู้เลย ไปซื้อกล้าพันธุ์ของเขา “อย่างนี้ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ อย่างนี้มันจะให้ผลผลิตมาก” เวลาปลูกขึ้นมาแล้ว ถ้าเขาคดเขาโกงมา เขาเอากล้าพันธุ์ที่ไม่มีคุณภาพมา มันมีแต่ต้น มันไม่ออกดอกออกผลให้เรา แล้วเราปลูกของเรา

นี่ก็เหมือนกัน เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม เรื่องกล้าพันธุ์ นี่เราเป็นชาวพุทธ เรามีศรัทธาความเชื่อของเรา แล้วความเชื่อของเรากว่ามันจะมาบ่มเพาะ กว่ามันจะเติบโตขึ้นมา เวลาเขาทําไร่ทําสวนของเขา เขาต้องดูแลของเขา เขาต้องรดนํ้าพรวนดินของเขา ต้องให้ปุ๋ยของเขา หัวใจของเราก็เหมือนกัน ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเรา เรามีศรัทธาความเชื่อ เราจะเอาความมั่นคงในใจของเรา เราจะดูแลหัวใจของเราอย่างไร

ถ้าเราดูแลหัวใจของเรานะ เรามีสติปัญญาของเรา เราทําขึ้นมา คนที่เขาไปศึกษา เขาไปดูงาน แต่เขายังไม่ได้ทํา เขาจะไม่เหน็ดเหนื่อยขนาดนั้นหรอก แต่เวลาเราดู ฤดูกาลมันเปลี่ยนแปลงไป เดี๋ยวหน้าแล้ง เดี๋ยวหน้าฝน เดี๋ยวหน้าหนาว แล้วผลผลิตของเราล่ะ แล้วต้นไม้เรามันจะทนฤดูกาลอย่างไร หน้าแล้งเราจะให้นํ้ามากน้อยขนาดไหน เวลาหน้าฝน ฝนตก มันต้องระบายนํ้าออก เพราะเดี๋ยวนํ้าขังมันจะตาย เวลาหน้าหนาวขึ้นมามันแห้ง ลมมันพัดแรง เราจะปกป้องของเราอย่างไร นี่เราทําของเราอยู่ทุกวันๆ เรารู้ของเรา

ในการประพฤติปฏิบัติก็เหมือนกัน เวลาเราปฏิบัติเราก็ทําแต่อย่างนั้นล่ะ ทําซํ้าๆ ซํ้าๆ อยู่อย่างนั้นล่ะ ซํ้าๆ ซากๆ อยู่อย่างนั้น ไม่มีอุบายวิธีการเลยหรือ เราจะเซ่อขนาดนั้นให้กิเลสมันหัวเราะเยาะหรือ มันก็ต้องมีพลิกแพลงของเรา มันต้องมีอุบายของเรา เราทําของเราขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมามันก็เป็นประโยชน์กับเรา เห็นไหม ฟังธรรมๆ เพื่อเหตุนี้ เหตุนี้เพราะเหตุใด

เหตุนี้เพราะครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านแค่ก้าวเดินก็รู้แล้วว่าคนนั้นปฏิบัติหรือไม่ปฏิบัติ แล้วเวลาก้าวเดินไปแล้ว เวลาทําต่อไป ต่อเนื่องขึ้นไป เขาจะมีสติปัญญาขนาดไหน ถ้ามีสติปัญญาขนาดไหนนะ สติ มหาสติ มันรู้ได้เลยล่ะ แล้วเวลารู้ได้ขึ้นมา เวลาปฏิบัติขึ้นไปแล้วมันจะเป็นความจริงในหัวใจขึ้นมา นี่ถ้าเป็นความจริงในหัวใจ

ถ้ามันจะลงทุนลงแรงอย่างไร ครูบาอาจารย์ท่านเปิดโล่งเลยนะ เปิดโล่ง เอาเลย เต็มที่เลย เต็มที่เลย เต็มที่ให้เราได้ความเป็นจริง แล้วเต็มที่แล้ว มันมัชฌิมาปฏิปทา มัชฌิมาปฏิปทาของใคร มัชฌิมาปฏิปทาของโสดาบัน มัชฌิมาปฏิปทาของสกิทาคามี มัชฌิมาปฏิปทาของอนาคามี มัชฌิมาปฏิปทาของอรหัตตมรรค มันแตกต่างกันทั้งนั้นแหละ สติ มหาสติ มันเป็นปัญญาญาณ มันลึกซึ้งอย่างไร แล้วขั้นตอนของมัน มันเปลี่ยนแปลงของมันขึ้นไปอย่างไร

ถ้ามันเปลี่ยนแปลงขึ้นไป เราต้องมีกําลังใจของเรา แล้วเรามีกําลังใจแล้ว เวลาปฏิบัติไปนะ ดูสิ คนปฏิบัติ เวลาเราทุกข์เรายาก เราทุกข์จนเข็ญใจ เราก็ว่าเรามีที่พึ่งอาศัย เราก็พอใจของเรา พอมีที่พึ่งอาศัยแล้ว ทุกข์มันก็อยู่ของมันอย่างนั้นแหละ ทุกข์มันยังไม่ได้กําจัดไปเลย ถ้าเรามั่งมีศรีสุขขึ้นมาแล้ว ทุกข์มันละเอียดขึ้นไป มันก็แสวงหาขึ้นมา มันทุกข์ไปทั้งนั้นแหละ

เราก็คิดของเราอย่างนั้น เวลาปฏิบัติแล้วถ้าเราทําสมาธิได้ เราทําสิ่งใดแล้วเราจะมีความสุขของเรา เราจะพัฒนาการของเราขึ้นไป เวลามีมันก็มีจริงๆ อย่างนั้นแหละ มันก็เป็นความสุขจริงๆ อย่างนั้นแหละ แต่พอมีความสุขแล้ว สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นต้องดับไปเป็นธรรมดา มีสมาธิขึ้นมา สมาธิก็ต้องเสื่อมไปเป็นธรรมดาถ้ารักษาไม่เป็น

ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา ใช้ปัญญาไปแล้ว ถ้ามันมีสมาธิขึ้นมา ปัญญามันก้าวเดินไปมันก็ แหม! มีความสุขมาก มีความพอใจมาก มีเหตุมีผล เวลาสมาธิมันเสื่อมไป ปัญญามันก็เป็นสัญญา สัญญาขึ้นมามันก็เหมือนกับเอาสีข้างเข้าถูก สีข้างถูอยู่นั่นแหละ สีข้างถูไปถูมามันมีแต่เลือดซิบๆ มันไม่มีอะไรเป็นความสุขใจเลย แล้วคนที่อยากได้อยากดีมันก็มีแต่ความขวนขวาย มีแต่ความพยายามไป

ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า ถ้าเอาสีข้างถูอย่างนั้นมันมีแต่บาดแผล ถ้าถอยออกมาซะ มาพิจารณาว่ามันควรทําอย่างไรต่อไป

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันใช้ปัญญาของมันไปแล้ว ถ้ามันไปไม่ได้ก็กลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น ถอยออกมาซะ ถอยออกมา ออกมาเพื่อพัฒนา เพื่อความสดชื่น เพื่อความเข้มแข็งของใจ ถ้าใจมีความเข้มแข็งแล้วกลับไป กลับไปนะ ถ้าเรารื้อค้นขุดคุ้ยหากิเลสเจอ พอหากิเลสเจอ เราจับมันมาขังไว้แล้วเราจะพิจารณาเมื่อไหร่ก็ได้

แต่ถ้าเรายังขุดคุ้ยหากิเลสไม่เจอนะ “พอสงบไปแล้วก็ว่างไปหมดเลย จะพิจารณาอย่างไรก็พิจารณาไม่ได้ จะจับสิ่งใดก็ไม่เห็นมีสิ่งใดชัดเจน”...นี่เพราะมันยังขุดคุ้ยหากิเลสไม่เจอ

ถ้ามันขุดคุ้ยหากิเลสเจอ เห็นไหม เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริงแล้ว เวลาเจอแล้วเราได้ขังมันไว้ เราได้จับมันไว้ เราได้พิจารณามันแล้ว พอสมาธิมันอ่อนแอลง การใช้ปัญญานั้นมันก็ไม่ก้าวเดิน นี่เราถอยมาซะ เราถอยมาพุทโธๆ เราถอยมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น พอปล่อย มันก็วิ่งเข้าหางานเลย คําว่า “วิ่งเข้าหางาน” คือเราขังมันไว้แล้ว นี่ถ้าเราขังไว้แล้วนะ พอปล่อยมันก็ไปทํางานอยู่แล้ว แต่นี่ไม่ทันปล่อยมันจะไปก่อนไง เพราะอะไร เพราะจิตใต้สํานึกของเรา เห็นไหม

พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา เวลาทําสมาธิขึ้นมา เมื่อก่อนนี้เราเริ่มต้นปฏิบัติใหม่ เราก็ใช้ปัญญาของเรา เราก็ว่าสิ่งนั้นเป็นปัญญาแล้ว สิ่งนั้นมันเป็นตรรกะ สิ่งนั้นมันเป็นสัญชาตญาณของมนุษย์ สิ่งนั้นมันเป็นเรื่องอวิชชา อวิชชาไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราตรึกในธรรมๆ มันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” คือมันพิจารณาแล้วมันปล่อยมันวางของมัน เห็นไหม รู้ตัวทั่วพร้อมๆ มันก็ปล่อยวางของมัน

ถ้าปล่อยวางมีสติสัมปชัญญะมันก็เป็นสัมมาสมาธิ ถ้ามันขาดสติไป มันบอกว่า “เราใช้ปัญญาแล้ว” นี่ก็เป็นมิจฉา มิจฉาเพราะมันเข้าใจผิดไง พอเข้าใจผิดมันก็บอกว่า “นี่ปล่อยวางแล้ว อย่างนี้มันก็เป็นนิพพาน เป็นความว่าง” แล้วเดี๋ยวกิเลสมันฟูขึ้นมา ทําไมนิพพานมันยังมีกิเลสอยู่ล่ะ ทําไมนิพพานให้อวิชชามันกระทืบเอาล่ะ

ถ้ามันมีสติปัญญา มันพิจารณาของมันไป ถ้ามันสงบระงับเข้ามา มันสงบระงับเข้ามา เรามีความสุข มีความสงบระงับเข้ามา ถ้าเรารื้อค้นไม่ได้ เราขุดคุ้ยหากิเลสไม่เจอ มันก็ไม่เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง คําว่า “เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เราปฏิบัติโดยแนวทางสติปัฏฐาน ๔”...มันเป็นความรู้สึกนึกคิดไปทั้งนั้นแหละ มันเป็นเหมือนงูจะกินเหยื่อ มันจะกินหนู มันจะกินไก่ กินอะไรต่างๆ มันกินทั้งตัวไง ทั้งก้าง ทั้งกระดูก ทั้งขน ทั้งอะไร มันกินไปหมดแหละ เหมือนกัน ถ้าเราจะใช้ปัญญาของเราๆ...ปัญญาตรงไหนล่ะ มันเหมือนงูกินเหยื่อ

แต่ถ้าเราเป็นมนุษย์ใช่ไหม ดูสิ แม้แต่สัตว์นะ เวลาไก่เขาจะเอามาเป็นอาหาร เขาเชือดแล้วเขาต้องถอนขนมัน เขาต้องผ่าท้อง เขาต้องเอาเครื่องในต่างๆ เขาต้องทําความสะอาดของมันมา แล้วเราค่อยมาปรุงเป็นอาหาร พอปรุงเป็นอาหารเสร็จแล้วเราจะกิน แต่มีกระดูก เรายังต้องปลิ้นกระดูกออก เรากินแต่เนื้อของมัน เราไม่กินกระดูกมัน เพราะกระดูกมันจะไปตําคอ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบแล้วมันรื้อมันค้นของมัน ถ้าไปเห็นตามความเป็นจริง เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง นี่สติปัฏฐาน ๔ จริง จิตมันจริงเพราะจิตมีสัมมาสมาธิ พอจิตมีสัมมาสมาธิ จิตมันตั้งมั่น เอกัคคตารมณ์ แต่ถ้าจิตมันไม่ตั้งมั่น ดูสิ มันสกปรก มันสกปรกไปหมด ดูความรู้สึกนึกคิดเราก็ว่าว่างๆ ว่างๆ เราก็ตรึกใช้ปัญญาของเราไป เห็นไหม อวิชชา

อวิชชาคืออะไร อวิชชาคือว่าคนเราไม่รู้จักความเป็นจริง ไม่รู้จักตัวตนของเรา มันจะไปทําอะไร คนเรายังไม่รู้จักตัวเราเองเลย แล้วเราอยู่ไหนล่ะ เราทําอะไร เราจะได้อะไร

แต่ในปัจจุบันนี้เราเป็นคน เราเกิดมาเป็นมนุษย์ ปฏิสนธิจิตมันเกิดในไข่ เกิดในนํ้าครํา เกิดในโอปปาติกะ การเกิด กําเนิด ๔ เกิดมาเป็นคน คนก็คิดอย่างนี้ คิดเหมือนคน นี่จริงตามสมมุติ โลก จริงตามสมมุติ

แต่ถ้าเราพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราตรึกในธรรมๆ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าเป็นปัญญาๆ อย่างนั้น มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นโลกียปัญญา

เราพิจารณาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใครพิจารณา? ใจมันพิจารณา พิจารณาแล้วมันสลดสังเวช มันธรรมสังเวช มันปล่อยมันวางขึ้นมา มันปล่อยวางความเป็นภาระรุงรังขึ้นมา ปล่อยขันธ์ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ความรู้สึกนึกคิดของมนุษย์นี้มันปล่อย มันปล่อยมันก็เป็นสมาธิไง พอเป็นสมาธิ มันมีพลังงานไง

นี่มีพลังงาน ถ้ามันออก จิตมันสงบ นี่จิตตามความเป็นจริง แล้วมันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความจริง นั่นล่ะ! นี่! ถ้าเห็นอย่างนี้มันไม่กินเหยื่อเหมือนงูแล้ว

งูมันกินเหยื่อ มันขย้อนเข้าไปทั้งตัวเลย จะกินสิ่งใดมันก็กินทั้งหมดเลย แต่ของเรา เราเป็นมนุษย์ เรามีสติมีปัญญา อะไรที่มันเป็นสามัญสํานึก มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาสามัญของเรา นี่เป็นโลกๆ เขาเรียก “โลกียปัญญา” โลกียปัญญาแก้กิเลสไม่ได้ แต่เวลาศึกษาก็ศึกษาจากโลกียปัญญา ศึกษาจากมนุษย์ ถ้ามนุษย์ไม่มีศรัทธาไม่มีความเชื่อ จะมาประพฤติปฏิบัติธรรมไหม มนุษย์ถ้าไม่มีความมั่นคง มันจะมาค้นคว้าในใจเราไหม

ถ้าเราค้นคว้าในใจของเราขึ้นมา เราแยกแยะของเราขึ้นมา มันเป็นจริงขึ้นมา เห็นไหม นี่จิตมันจริงไง นี่สมาธิจริงๆ ไง แล้วพอมันไปรู้ไปเห็นขึ้นมามันสะเทือนหัวใจ มันสะเทือน นี่ไง ที่ว่าขุดคุ้ยหากิเลสเจอไง ถ้าหากิเลสเจอนี่มันจับไว้แล้ว มันเอามาขังไว้แล้ว เพราะจิตมันจริง เห็นตามความเป็นจริง

พอเห็นตามความเป็นจริงแล้ว พอจิตสงบแล้วถ้ามันพิจารณาของมันบ่อยครั้งเข้าๆ สมาธิมันก็อ่อนแอลง กิเลสมันก็ขี่คอเอา ทีนี้ต่อไปก็เป็นสีข้างแล้ว สีข้างเข้าถู เขาเรียกว่าสัญญาแล้ว จากสิ่งต่างๆ ที่เป็นความจริงมันเป็นสัญญาไง มันเป็นความจําได้หมายรู้ เราเคยรู้เคยเห็นมาไง จะเอาให้ได้ๆ...ไม่ได้หรอก

ถ้าเราถอยมาซะ เรามีสติปัญญา เรามากําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา เห็นไหม ถอยออกมา ถอยออกมา พอจิตมันได้พักของมัน มีกําลังของมัน พอปล่อย มันเข้าหางานเลย เพราะมันขุดคุ้ย มันหาเจอ มันเอามาขังไว้ เอาอวิชชา เอาความไม่รู้มาขังไว้ นี่เป็นความจริงอย่างนี้

ถ้าเห็นความจริง มันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ตทังคปหาน ปล่อยแล้วปล่อยเล่าๆ ถ้ามีสติปัญญา นี่ก้าวเดินอย่างนี้ ในการปฏิบัติก้าวเดินอย่างนี้ ถ้ามันก้าวเดินไป มันเดินเป็นนะ เราเดินเป็น เราทํางานได้ถูกต้องตามทํานองคลองธรรม เราถูกต้องตามอริยสัจ เราไม่ใช่เอาสีข้างเข้าถู

เอาสีข้างเข้าถูคือสัญญา สีข้างเข้าถู “จะเอาให้ได้ จะเป็นให้ได้ จะเอาให้ได้”...มันไม่ได้หรอก ถ้ามันไม่ได้ เราต้องบริหารจัดการให้ได้ สมถกรรมฐาน-วิปัสสนากรรมฐาน เท้า ๒ เท้าเดินไปด้วยกัน ซ้ายขวาเดินไปพร้อมกัน เดินขึ้นไปมันจะก้าวเดินต่อไป สมถกรรมฐาน-วิปัสสนากรรมฐาน มันจะไปด้วยกัน มันจะเจริญก้าวหน้าไปด้วยกัน

พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถึงที่สุดเวลามันขาด มันต้องขาด คําว่า “ขาด” ถ้าไม่สมุจเฉทปหาน มันไม่ขาด มันก็ฟื้นได้น่ะสิ เวลามันขาด เพราะอะไร เพราะคนที่ภาวนา เวลาตทังคปหาน มันปล่อยวางๆ ปล่อยวางก็รู้ว่าปล่อยวาง ปล่อยวางแล้วสงสัย ปล่อยวางแล้วไม่มีสิ่งใดตอบสนอง

แต่เวลาพิจารณา มันปล่อยวางบ่อยครั้งๆ ถึงเวลามันสํารอกมันคายออก มันขาด สังโยชน์มันขาด สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสมันขาดออกไป สังโยชน์มันขาด ขาดอย่างไร ทําไมมันถึงขาด มันต้องมีเหตุมีผลสิ ถ้ามันขาดไปแล้ว เห็นไหม เพราะอะไร เพราะมันเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เพราะเรารู้ของเราเอง นี่ความเป็นปัจจัตตัง “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” เราปฏิบัติของเราอย่างนี้ ถ้าเราปฏิบัติของเราอย่างนี้ ปฏิบัติให้เป็นความจริง

นี่ฟังธรรมๆ ตอกยํ้าๆ เราปฏิบัติของเราไป เราจะได้มากได้น้อยแค่ไหนมันก็อํานาจวาสนานะ เราทําบุญกุศลมาอย่างนี้ ขิปปาภิญญา ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย แต่ขิปปาภิญญาเขาต้องสร้างกุศลมามาก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า เราเป็นคนที่อํานาจวาสนาน้อย อายุเราแค่ ๘๐ ปี เพราะอะไร เพราะสร้างบุญกุศลมา ๔ อสงไขย แต่ที่มากกว่า ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย อายุ ๘๐,๐๐๐ ปี แล้วเวลาตรัสรู้ ตรัสรู้ได้สะดวกสบายกว่านี้

“เราอํานาจวาสนาน้อย” นี่ขนาดอํานาจวาสนาน้อยนะ ยังได้วางธรรมวินัยไปข้างหน้าอีก ๕,๐๐๐ ปี แล้วพวกเรา รื้อสัตว์ขนสัตว์มาขนาดนี้ ขิปปาภิญญาเขาต้องสร้างของเขามากันอย่างนั้น แล้วเราล่ะ เรามีศรัทธามีความเชื่อมันก็มีกุศลแล้ว

ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด การเกิดมาเป็นมนุษย์ในวัฏฏะเกิดแล้วเกิดเล่า เกิดตายอยู่อย่างนี้ มันก็เป็นอยู่อย่างนี้ แล้วในปัจจุบันนี้เกิดมาแล้วมีสติมีปัญญา เกิดมาแล้ว ขณะที่ยังมีลมหายใจอยู่ ยังมีชีวิตอยู่ มันมีโอกาส แล้วเราหันเหความรู้สึกของเรา หันเหความจริงจังของเรา หันเหหัวใจของเราให้มาค้นคว้าในตัวมัน นี่อํานาจวาสนามาก มีอํานาจวาสนามาก

“แล้วมีอํานาจวาสนาแล้วทําไมทุกข์ขนาดนี้ มีอํานาจวาสนาแล้ว เวลามาปฏิบัติทําไมมันทุกข์ขนาดนี้”

ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง เรามีตัณหาความทะยานอยากคือไม่อยากให้ทุกข์ อยากจะสุข อยากจะสะดวกอยากจะสบายตั้งแต่ต้น มันก็เลยทุกข์ แต่ถ้าเรามีศรัทธามีความเชื่อ เรามั่นคงของเรานะ ไอ้นี่ไม่ใช่ทุกข์ ไอ้นี่เป็นความเพียร เป็นความพอใจ ทุกข์ไม่มีเลย ทุกข์มันหายเกลี้ยงเลย หายหน้าไปเลย แต่ถ้าบ่นว่าทุกข์ๆ ทุกข์มันขี่คอเลย มันขี่คอแล้วก็หัวทิ่มดินเลย

แต่ถ้าเราพิจารณาของเรานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ เราทําแบบนี้เราทําตามครูตามอาจารย์ ตามศาสดาของเรา เราปฏิบัติของเราเพื่อประโยชน์กับเรา นี่ความทุกข์หายหน้าไปเลย พอใจจะทํา แล้วยิ่งทําขึ้นมาแล้วเห็นผลขึ้นมามันพอใจ มันอบอุ่นหัวใจ มันทําได้ ทําได้นะ

สัตว์อาชาไนย สัตว์อาชาไนยมันเลือกกินแต่อาหารของมัน กินนํ้าที่สะอาดของมัน หัวใจของเรา เราจะเลือกสัจจะ เลือกความจริงให้หัวใจของเรา มันจะเป็นอาชาไนยหรือมันจะอ่อนแอให้กิเลสมันเหยียบหัว เห็นไหม เราทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา เอวัง

เทศน์เช้า
วันที่ ๓๐ มีนาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันพระ เห็นไหม วันพระ วันโกน เราทําบุญกุศลของเรา เราจะทําบุญกุศลของเราเพื่อประโยชน์กับเรานะ ดูคนมีศรัทธาความเชื่อ ถ้ามีความเชื่อเข้มแข็ง ในการประพฤติปฏิบัติจะเข้มข้น คําว่า “เข้มข้น” การปฏิบัติตามความเป็นจริงตามความเข้มข้นของเรา แต่ถ้าคนอ่อนแอนะ ทําสิ่งใดก็ล้มลุกคลุกคลานไปทั้งนั้นแหละ แต่ความปรารถนาดี เราปรารถนาดีไง เราปรารถนานี้คุณงามความดีของเรา

เวลาความดีเรื่องของทาน ทานคือการเสียสละ เสียสละเพื่ออะไร? เพื่อให้หัวใจเรามันมีอํานาจวาสนาบารมี คนเราถ้ามีบารมี ไปที่ไหนมีแต่คนเชิดชูบูชา คนที่ไม่มีบารมี จะรํ่ารวยขนาดไหน จะมีทรัพย์สมบัติมากน้อยขนาดไหนก็แล้วแต่ คนไม่มีบารมีมันเดียวดายไง มันไปไหนมันเดียวดาย มันว้าเหว่ คําว่า “บารมี” มาจากไหน? มาจากการเสียสละนี่แหละ มาจากทาน มีนํ้าใจ เรามีนํ้าใจต่อเขา เราทําคุณงามความดี

กลิ่นของศีลหอมทวนลม ทําความดีไม่ต้องไปปรารถนาความดี เราทําของเราไป เราทําของเราไป เพราะอะไร เพราะคน คนไม่ยอมรับคนหรอก คนเขาจะยอมรับกันต่อเมื่อเขามีความดีจริง ความดีจริงเพราะอะไร เพราะจิตใจเขาเห็นคุณงามความดีจริง เขายอมรับจากหัวใจของเขา แต่ถ้าเราปรารถนาความดี ปรารถนาให้คนยอมรับๆ เราทุกข์ตายเลย เพราะใครจะยอมรับใครล่ะ ไม่มีใครยอมรับใครหรอก เพราะหัวใจของเรา เรายังไว้ใจเราไม่ได้เลย ถ้าเราไว้ใจหัวใจเราไม่ได้ เราจะไว้ใจใครล่ะ เพราะหัวใจเราไว้ใจเราไม่ได้ใช่ไหม

แต่วันนี้วันพระ วันพระ พุทโธ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ความเบิกบานในหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเรามันเบิกบาน เราไว้ใจเราได้ไง เราไว้ใจเราได้แล้วไว้ใจเราได้ตรงไหนล่ะ

คนถ้ามีความศรัทธาเข้มข้นของเขา เขาทําอะไรเขาทําจริงจังของเขานะ ถ้าทําจริงจังของเขา

“เราทําจริงจังของเราแล้วทําไมเราไม่ได้ผล ไม่ได้สมาธิ ไม่ได้ปัญญาสมความปรารถนาของเราล่ะ”

อันนั้นมันเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ ถ้าเป็นอีกเรื่องหนึ่ง เห็นไหม ดูสิ ดูเขาทําอาหาร เราไม่เคยทําอาหาร เราได้แต่กินอาหาร อาหารชนิดนี้อร่อยๆ เราจะทําบ้างมันจะอร่อยตรงไหนล่ะ เพราะอะไร เพราะการที่ทําอาหารอร่อย คนที่เขาจะทําได้เขาต้องเลือกวัตถุดิบที่สด ความสดของเขา ความสะอาดของเขา สิ่งที่เป็นประโยชน์กับเขา คนที่เขาจะทําอาหาร แม้แต่พ่อครัวที่เขามีความชํานาญนะ เขาปลูกของเขาเอง เวลาทําเขาเอาสดๆ จากต้นลงมาทําอาหาร ของมันสดใหม่ตลอด อาหารออกมามันก็มีคุณภาพใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน ศีล สมาธิ ปัญญาของเรามันอยู่ไหน ดูสิ เรามีแต่ของสําเร็จมา มันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อาหารสําเร็จรูป อาหารพร้อมทานๆ เดี๋ยวนี้อาหารพร้อมทานมันไปทั่ว พร้อมทานๆ เราก็เอาความสะดวกสบาย เห็นไหม โลกนี้เจริญ เรามีปัญญา เราศึกษาใคร่ครวญแล้ว เรามีความรู้ของเราแล้ว อาหารพร้อมทานไง อาหารพร้อมทานอร่อยไหมล่ะ อร่อยเพราะเขาใส่ผงชูรส เขาใส่สารเคมีเพื่อให้มันอร่อย อร่อยแต่มันมีโทษกับร่างกายนี้ไหม แต่ถ้าเชฟที่เขามีจรรยาบรรณ เขาทําของเขา เขาเอาของสดๆ เด็ดมาจากต้น นี่ก็เหมือนกัน ศีล สมาธิ ปัญญามันเกิดจากเรา ศีล สมาธิ ปัญญาสดๆ ร้อนๆ ถ้าสดๆ ร้อนๆ ของเรา

ไอ้นี่ศีลก็อยู่ในพระไตรปิฎก ศีล สมาธิ ปัญญา ชื่ออยู่ในพระไตรปิฎกหมดเลย อาหารพร้อมทาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําให้พร้อมแล้ว พอพร้อมแล้ว ปฏิบัติไป “ผู้ที่ปฏิบัติทุกข์ๆ ยากๆ พวกนั้นไม่มีอํานาจวาสนา เรามีอํานาจวาสนา เราทําสิ่งใดเราทําสมความปรารถนาเรา” นี่กิเลสมันเสี้ยม พอกิเลสมันเสี้ยมก็เชื่อมันไป ถ้าเชื่อมันไป ถ้าศรัทธามันอ่อนแออยู่แล้ว พอกิเลสมันเสี้ยมก็เชื่อมัน พอเชื่อมัน ปฏิบัติไปก็ล้มลุกคลุกคลาน แล้วก็มาตีโพยตีพายว่า “ปฏิบัติแล้วก็ไม่ได้ผล เราปฏิบัติมาถึงขนาดนี้แล้วมรรคผลไม่มีหรอก มันพ้นกึ่งพุทธกาลไปแล้วมรรคผลมันไม่มี”

ถ้าที่ใดมันมีทุกข์ ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ แล้วทุกข์ดับไป ถ้ามันมีทุกข์ อริยสัจ ความจริง แล้วบอกทุกข์ควรกําหนด เราจะกําหนดมัน เราจะหาตัวตนมันก็บอกไม่ได้อีก มันเป็นทุกข์นิยมๆ เราจะเอาแต่ความสุขๆ ไง

แล้วเวลาศึกษาในพระไตรปิฎก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาท่านสร้างสมบุญญาธิการของท่านมา จะทําสิ่งใดบุญกุศลมันส่งเสริมมา ในเรื่องลาภสักการะ ดูสิ เวลาพระสีวลีเป็นผู้ที่มีลาภมากที่สุด มันมาจากไหนล่ะ? มันมาจากอดีตชาติ เวลาคนไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาทําของเขามาทั้งนั้นแหละ เขาเป็นหัวหน้าผู้ที่ทําบุญ เขาเป็นหัวหน้าคน เขาชักชวนคนทําบุญ เขาชักชวน เขาเป็นหัวหน้า เขาเป็นผู้เสียสละก่อน นี่เขาทําของเขามา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมา เขาบอกองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีคนนับหน้าถือตา...ก็ท่านทําของท่านมาเหมือนกัน ท่านทําของท่านมา ท่านเสียสละของท่านมา ท่านทําของท่านมา นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะทําของเราล่ะ เราจะทําของเรา เราล้มลุกคลุกคลาน “สิ่งนี้มันไม่มีแล้วแหละ เราทําเต็มที่ของเราแล้ว”...เต็มที่ของใครล่ะ? เต็มที่ของคนที่อ่อนแอไง คนที่มันไม่เป็นความจริงไง คนที่เป็นความจริงเขาทําของเขาด้วยความเข้มข้นของเขา เขาทําด้วยความเต็มใจของเขา ความเข้มข้นของเขา

อัตตกิลมถานุโยค เวลาธรรมมันไม่ได้ผลของมัน มันก็เป็นเรื่องความสมดุล มัชฌิมาปฏิปทา ความสมดุล เห็นไหม เรานั่งสมาธิกันเกือบเป็นเกือบตาย บางวันนั่งก็ไม่ได้ บางวันนั่งแล้วไม่ได้ตั้งใจสิ่งใดเลย มันลงสมาธิ มันสมดุลของมัน แล้วสมดุลของมัน เราก็อยากรู้ว่ามันสมดุลอย่างไร เพราะเราจะจําสิ่งนี้ไว้ เราอยากจะเข้าตรงนี้อีก แล้วมันก็เข้าไม่ได้ ก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้นแหละ ล้มลุกคลุกคลานเพราะอะไร เพราะมันมีตัณหาความทะยานอยาก มันมีสิ่งเร้า มันอยากได้อยากดีไง ความอยากได้อยากดี เห็นไหม

แต่เราทําคุณงามความดี เราปรารถนาดี เรามีเป้าหมาย แต่เราไม่อยาก เราทําแล้วเราทิ้งเลยๆ นั่งสมาธิ เราทําของเราแล้ว เราบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรามีความเข้มข้นในหัวใจของเรา

เวลาเราทําอาหารของเรา เราจะปลูกต้นไม้ของเรา เราจะปลูกผักชี เราจะปลูกพืชผักต่างๆ เราจะเลี้ยงสัตว์ของเรา เชฟที่เขามีความสามารถ เขาทํานาเองเลย เขาต้องการเมล็ดข้าวที่สด เมล็ดข้าวที่มีคุณภาพ เวลาทําอาหารแล้วออกมามันมีประโยชน์ นี่ไง นี่ก็เหมือนกัน เราตั้งสติของเรา เราจะกําหนดพุทโธของเรา เราจะทําสมาธิของเรา เราปรับพื้นที่ของเรา เราจะปลูกพืชผลของเรา ถ้าพืชผลของเรามันเกิดขึ้นมาเราก็ชื่นใจแล้ว ดูสิ เวลามันแตกใบอ่อน เวลาผักมันเกิดขึ้นมามันแตกใบอ่อน พวกแมลงมันจะมาแย่งชิง

นี่ก็เหมือนกัน เราตั้งสติขึ้นมาก็ล้มลุกคลุกคลาน เวลาทําสมาธิขึ้นมา อย่างนี้เป็นสมาธิหรือไม่เป็นสมาธิ นี่มันยังมหัศจรรย์เลย พอเอาเมล็ดฝังดินไปก็ โอ้โฮ! เร่ง หัวใจจะแตกสลาย ทําไมมันไม่งอกเสียที อู๋ย! ทําไมมันไม่เติบโต โอ๋ย! สวนของคนอื่นมันเต็มไปหมดเลย ทําไมของเรามันไม่งอกไม่งามขึ้นมาเลย...ก็เราไม่ดูแล เราไปเร้า นี่กิเลสไง กิเลสคือตัณหาความทะยานอยาก สิ่งที่ยังไม่เป็นก็อยากให้มันเป็น สิ่งที่ไม่สมความปรารถนา เวลามันงอกขึ้นมาแล้ว เวลามันเติบโตขึ้นมาแล้วมันไม่สมความปรารถนา นี่ผลักไส ความผลักไส เห็นไหม

แต่ถ้าคนเขาเป็น อายุของมัน ๔๕ วัน มันก็ได้ผลแล้ว อายุของมันจะเกิด ๒ วัน ถ้าเรารดนํ้าพรวนดินของเรา เราดูแลของเรา ๒ วัน คนที่เขามีความชํานาญนี่เขารู้เลย ฉะนั้น เวลาเขาทําอาหารนะ เขาคิดเลย เขาจะวางแผนไว้เลยว่าเขาต้องการใช้สิ่งใด เขาจะปลูกตอนไหน กี่วันมันถึงพอดีใช้งาน พอใช้งาน อาหารชนิดนั้น วัตถุดิบต่างๆ มันมีหลากหลายที่เขาจะเอามาใช้ปรุงอาหารนั้น แล้วของสดๆ เก็บมาสดๆ ทั้งนั้นเลย เวลาทําออกมาทําไมอาหารนี้มันอร่อยล่ะ ทําไมของเราก็ของไปซื้อมา มันแช่ฟอร์มาลีนมาไง ผัดอย่างไรมันก็ไม่สุก มันอยู่อย่างนั้นแหละ แล้วของเราออกมาทําไมรสชาติไม่เหมือนกับเขาๆ...เพราะเราไม่ได้ทําของเรา

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติ ถ้ามีสติ สติก็เป็นปกติ เป็นปัจจุบันนี้ ถ้ามันเข้มข้นก็เข้มข้นของมัน ถ้ามีสมาธิขึ้นมา สมาธิก็ของเราสดๆ ร้อนๆ สมาธิมีความสุข มีความสงบ มีความระงับ แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาล่ะ

ฝึกหัดใช้ปัญญา ของที่เราได้หามาแล้วเราต้องปรุงต้องแต่งขึ้นมาให้เป็นอาหารขึ้นมา เป็นอาหารมันก็เป็นอาหารจานใดก็แล้วแต่ที่เราปรารถนาจะทํา นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราหามา เราก็ต้องหามา สิ่งที่มันไม่มี ของมันเน่าแล้ว ไปเก็บไปคุ้ยเอาที่กองขยะแล้วก็จะเอามาทําอาหารกัน แล้วก็บอกว่ามันจะต้องได้ดี

ถ้ากองขยะ มันก็เป็นอาหารของสัตว์ สัตว์มันไปคุ้ยไปกินของมัน ไปหาของมัน มันไม่หาในป่าแล้ว แต่ก่อนมันหากินอาหารในป่าของมัน เดี๋ยวนี้มันมาคุ้ยจากกองขยะ แล้วเราจะไปแย่งสัตว์ใช่ไหม แย่งสัตว์เอามาปรุงอาหาร แล้วพอปรุงอาหารออกมาแล้วมีแต่ของเน่าของเสีย แล้วเอามาปรุงให้มันสดชื่นขึ้นมา นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันอ่อนแอ มันอ่อนแออย่างนั้นไปหมด

แต่ถ้าเราเข้มแข็ง วันนี้วันพระ พระเป็นผู้ประเสริฐ ถ้าประเสริฐแล้ว เราอยากประเสริฐในใจของเรา พระเป็นผู้ประเสริฐ เห็นไหม แก้วสารพัดนึก เป็นมงคลชีวิต การได้เห็นสมณะ เห็นสมณะที่ ๑ สมณะที่ ๒ สมณะที่ ๓ สมณะที่ ๔ โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ ได้เห็นสมณะเป็นมงคลกับชีวิต นี่เราได้เห็นสมณะ เราได้กราบได้ไหว้ ได้ฟังธรรม

ฟังธรรมนะ เตือนสติเรา สิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง ทั้งๆ ที่มันก็เหมือนเสียงลมพัดมา เราตีความออกหรือไม่ออกว่ามันคืออะไร ฟังเทศน์ก็เหมือนกัน ฟังเทศน์ทุกวันมันผ่านหูไปเฉยๆ แต่ถ้ามันสะเทือนใจเรา มันผ่านมาแล้วมันมีคําที่สะเทือนใจ เห็นไหม นี่ฟังธรรมๆ สิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง สิ่งที่ได้ยินได้ฟังแล้วตอกยํ้าๆ แล้วสิ่งนี้มันแก้ความสงสัยของเรา เวลาฟังแล้วจิตใจมันผ่องแผ้ว นี่ถ้าได้พบสมณะ

แต่เราต้องการสมณะในใจของเรา อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนต้องสัมผัสเอง เวลาเป็นสติ สติถ้ามันเกิดขึ้นมา สติก็คือสตินะ สติก็คือสติ สติทําอะไรได้ล่ะ แต่ถ้าเราเกิดสติขึ้นมา เราใช้งานเป็น เราใช้ประโยชน์เป็น พอสติขึ้นมานะ เวลาเรามีความคิดที่เร่าร้อน มีความคิดที่เจ็บชํ้านํ้าใจ มีความคิดที่มันเหยียบยํ่าทําให้เราเจ็บชํ้า พอมีสติมันยับยั้งได้ นี่ไง สติมีผลอย่างนี้ไง สติมันทําให้เราระลึกรู้ เราไม่คิดตามมันไป สติมันทําให้เราไม่ทุกข์ สติทําให้เราปล่อยได้

แต่เวลาบอกสติ สติมันคืออะไรล่ะ สติก็คือสติ นี่ไง เชฟทํางานไม่เป็น มันจะไปเอาที่ขยะ เวลาจะไปหามันไปหาที่กองขยะ มันบอกว่านั่นคืออาหาร

แต่ถ้าคนเขาเป็นนะ เขาปลูกผักปลูกหญ้านะ เขากําหนดวันนะ กี่วันเขาถึงจะใช้งานได้ ให้พอดีกับการทํางานของเขา พอมีสติขึ้นมา มันมีปัญญา สติมันยับยั้งได้ สติถ้าระลึกรู้ ถ้ามันใช้ประโยชน์ได้ สิ่งที่มันทุกข์ๆ ร้อนๆ สิ่งที่มันเหยียบยํ่าหัวใจ สิ่งที่มันเผาลนใจนี่หยุดหมด ถ้าสติมันทัน หยุดได้หมด พอหยุดได้แล้วนะ หยุดแล้วทําอย่างไรต่อ หยุดก็คือหยุด หยุดเดี๋ยวก็คิดอีก หยุดก็คิดอีก สติเรามีต่อเนื่อง แล้วถ้ามันคิดอีกเราทําอย่างไร คิดอีกเราก็เปลี่ยนจากที่มันจะคิดมาบริกรรมเสีย บริกรรมพุทโธๆ สิ่งที่มันจะคิดให้มันคิดพุทโธเสีย พุทโธๆ ต่อเนื่อง นาโน สิ่งที่ละเอียดที่สุด เล็กที่สุด ความรู้สึกมันคลายตัวตลอด ให้มันสะสมตัวมันๆๆ สะสมพุทโธๆๆ

สิ่งที่เราทําได้ เราทําไม่ได้ มันสดๆ ร้อนๆ นะ ดูสิ เราปลูกผักปลูกหญ้า เวลามันงอกขึ้นมา เราจะให้มันเจริญงอกงามให้ใช้ประโยชน์ได้เดี๋ยวนี้ ตอนนี้จะแกง จะผัด จะเอาเดี๋ยวนี้ๆ แล้วมันมาจากไหนล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆๆ เราตั้งสติแล้วพุทโธต่อเนื่องไป ถ้ามันนาโน มันสะสมๆ ขึ้นไป มันจะงอกงามขึ้นมา มันจะใช้ประโยชน์ได้ แล้วพอใช้ประโยชน์ได้ ถ้าเราเกิดปัญญา เราจะเอามาทําเป็นอาหารชนิดใด ถ้าเราไม่เกิดปัญญาขึ้นมา เวลามันเกิดขึ้นมา มันงอกขึ้นมาแล้ว ถ้าเราไม่เก็บมาใช้เดี๋ยวมันก็เหี่ยวเฉาไป เดี๋ยวมันก็เสียหายไป นี่ไง เพราะปัญญามันไม่เกิดไง

นี่ปัญญาเกิดนะ เห็นไหม สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ แต่ถ้าไม่มีสมาธิมันก็เกิดภาวนามยปัญญาไม่ได้เหมือนกัน สมาธิเป็นตัวพื้นฐานให้เราใช้ภาวนามยปัญญา โลกุตตรปัญญา ปัญญาที่จะแก้ไขกิเลส

แต่บอกว่า “เรานี่มีปัญญากันมาก”...ก็อาหารในกองขยะไง กองขยะเขาเอามาทิ้งไว้ เราไม่ต้องทําหรอก เดี๋ยวรถเทศบาลมันก็ทิ้งแล้ว เดี๋ยวมันมาดัมพ์เลย ไปเก็บเอา นี่ก็เหมือนกัน “ไม่ต้องทํา เดี๋ยวมันมาเอง มันมีของมันเอง มันเป็นของมันเอง”...มันเป็นไปไม่ได้ ฉะนั้น ถ้าเป็นไปไม่ได้ มีสมาธิแล้วทําอย่างไรต่อ

มีสมาธิแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ถ้ามีสมาธิแล้วจิตมันจริงแท้

จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส

“จิตเดิมแท้ๆ” แต่จิตมันไม่เดิมแท้เพราะอะไร เพราะมันมีตัณหาความทะยานอยากครอบงํามัน แล้วมันเสวยอารมณ์ มันคิดของมันไป มันไม่เดิมแท้ เพราะสมมุติบัญญัติครอบงํามันไว้ สมมุติครอบไว้ สมมุติก็คืออยากได้ อยากดี อยากเป็น คิดของมันไป มันไม่เดิมแท้ เพราะมันเป็นสัญชาตญาณของมนุษย์ มันเป็นธรรมชาติของมนุษย์ที่ต้องมีอารมณ์ความรู้สึก ต้องคิดออกไป ถ้าเราพุทโธๆ มันก็ปล่อยอารมณ์ความรู้สึกจนมันเป็นอิสระ เป็นตัวมันเอง นี่จิตเดิมแท้

จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้จะเป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส จิตเดิมแท้มันจะเป็นผู้ข้ามพ้น ถ้าข้ามพ้น ข้ามพ้นอย่างไรล่ะ จะข้ามพ้นอย่างไร

พอมันสงบขึ้นมาแล้ว สมาธิทําอย่างไรล่ะ สมาธิทําอย่างไร มีหมดทุกอย่าง มีผักหญ้าทุกอย่างพร้อม ทําอย่างไร ปล่อยให้มันเน่าไหม ไม่มีก็อยากมีอยากเป็น พอมันมีขึ้นมาก็ใช้ไม่เป็นใช้ไม่ถูกอีก ถ้ามันใช้ถูกขึ้นมา เอามาทําอาหารของเรา เอามาทําประโยชน์กับเรา ถ้าทําประโยชน์กับเรา พิจารณาของเรา แยกแยะของเราไป เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม

เขาบอกว่า “กิเลสมันเป็นอย่างไร กิเลสมันไม่มีตัวไม่มีตน กิเลสมันเป็นกิริยา กิเลสมันเป็นอาการ”...นั่นล่ะเขาว่าของเขาไป แต่ของเราล่ะ กิเลสมันคืออะไร ถ้าไม่เห็นกิเลสจะไปชําระกิเลสได้ไหม เราเป็นหนี้ใครล่ะ เราไม่ใช้เจ้าหนี้มันจะพ้นจากหนี้ไหม ถ้าเราไม่พ้นจากเจ้าหนี้ เราไม่รู้จักเจ้าหนี้ เราไปใช้ใคร เห็นไหม เป็นหนี้อยู่ ยืมคนนี้มาไปใช้อีกคนหนึ่ง แล้วบอกว่าเราใช้หนี้แล้วๆ เดี๋ยวเขาก็ตามมาทวงหนี้อีก

นี่ก็เหมือนกัน กิเลสมันอยู่ไหน เห็นกายอย่างไร เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมอย่างไร ถ้าไม่เห็นตัวมันจะรู้ได้อย่างไร ถ้าไม่เห็นตัวมันจะสละตัวมันได้อย่างไร ถ้าไม่เห็นตัวมันจะแยกแยะมันได้อย่างไร ถ้าไม่เห็นตัวมันจะบอกว่ากูเป็นหนี้มึงเท่าไร กูเป็นหนี้มึงเท่าไร บอกมาว่ากูเป็นหนี้มึงเท่าไร กูจะได้ใช้มึง

นี่ไง พอไปเจอการพิจารณามันแยกแยะ มันเป็นไตรลักษณ์ของมันไป พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม พิจารณาแล้วมันก็ปล่อยๆ พอมันปล่อย นั่นล่ะกูใช้หนี้มึงหนหนึ่งนะ ดอกเบี้ยเท่าไร ต้นเท่าไร ถ้ามันยังใช้ไม่พอ ไม่มีเงินพอ เดี๋ยวไปใช้ใหม่ พอมันรวมลง มันปล่อยแล้วเดี๋ยวพิจารณาใหม่ พิจารณาซํ้าพิจารณาซากเข้าไป กูใช้มึงเรื่อยๆ ใช้จนเอ็งพอใจ ใช้จนสังโยชน์มันขาด เวลามันขาดไป อกุปปธรรมๆ เห็นไหม จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส เราจะข้ามพ้นมันไป ข้ามพ้นมันไปด้วยความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ การกระทําของเรา

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนานี้เกิดได้ยาก เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องสร้างบุญญาธิการมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างมา แล้วพยายามรื้อค้นในกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจนสําเร็จสิ้นไปแล้ว แล้ววางธรรมและวินัยนี้ไว้ ธรรมวินัยจะเป็นครั้งเป็นคราว กิเลสจะอยู่กับเรา มีอยู่ตลอดไป ผลของวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย การเวียนว่ายตายเกิดของจิตจะไม่มีต้นไม่มีปลาย

ในปัจจุบันนี้เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาคือคําสั่งสอน ธรรมโอสถ สัจธรรมอันนั้นคือยารักษาโรค สัจธรรมอันนั้นคือยาแก้กิเลส สัจธรรมอันนั้นคือยารักษาโรคแก้โรคในหัวใจของเรา เราจะทําได้หรือทําไม่ได้เราจะพยายามของเรา เราทําของเราสุดความสามารถของเรา ถ้าสุดความสามารถ เราทําประโยชน์กับเรา เราจะเป็นผู้ประเสริฐในหัวใจ

พบสมณะเป็นมงคลชีวิต แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เราได้สัมผัสสัจธรรม สัจธรรม ธรรมโอสถนั้นจะเข้ามายับยั้งเป็นสมาธิให้เราได้ความร่มเย็นเป็นสุข สิ่งที่ยับยั้งแล้ว สิ่งที่ยับยั้งนั้นเราออกฝึกหัดใช้ปัญญาด้วยภาวนามยปัญญา

ภาวนามยปัญญา ถ้าคนทําภาวนาไม่เป็นมันใช้หนี้ไม่ได้ ไม่เห็นเจ้าหนี้ ใช้หนี้ไม่ได้ ถ้าการใช้หนี้ ผู้ที่พ้นจากหนี้ เราเป็นหนี้ทุกคน เป็นหนี้เวรหนี้กรรมกันมาทุกๆ คน แล้วก็บอกว่า “เรามีกรรมอะไร เรามีอะไรมันทุกข์ยากขนาดนี้ หนี้เวรหนี้กรรมมันเป็นอย่างไร” นี่เราเป็นหนี้ทุกคน แล้วเราได้ใช้มัน คนที่เห็นสัจธรรม เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง ได้ใช้หนี้มัน ใช้บ่อยครั้งเข้าๆ จนพ้นจากความเป็นหนี้ คนพ้นความเป็นหนี้มันจะมีความสุขแค่ไหน

เราเป็นหนี้กันอยู่นี่ กลับไปบ้านพูดกับตัวเอง “เรามีเวรกรรมอะไรเราถึงเป็นอย่างนี้” ทุกคนพูดอย่างนี้ ทุกคนคิดอย่างนี้ แต่ทุกคนแก้ไขไม่ได้ ทุกคนปลดเปลื้องความเป็นหนี้ในใจเราไม่ได้

ถ้าทุกคนปลดเปลื้องจากความเป็นหนี้ของใจเราได้ เห็นไหม เกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา แล้วเราจะทําสัจธรรมความเป็นจริงในหัวใจของเราให้เป็นพุทธะ ให้เป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ให้หัวใจเราเป็นพระ ให้หัวใจเราเป็นผู้ประเสริฐ ประเสริฐจากคนอื่นๆ ที่เขาเป็นหนี้กันอยู่ เราจะไม่เป็นหนี้อย่างเขา เอวัง