คํานํา

มนุษย์ทุกคนย่อมรักสุข เกลียดทุกข์ คนส่วนใหญ่จึงพากันแสวงหาความสุขทางโลก โดยมุ่งหาทรัพย์สมบัติเป็นที่ตั้ง ประสบความสําเร็จก็มี ล้มเหลวก็มาก แต่สุดท้ายแห่งชีวิต แม้จะมีทรัพย์สมบัติมากเท่าไรก็ไม่อาจช่วยให้มีความสุขที่แท้จริงได้

หนังสือธรรมเก็บตก ๘ ได้รวบรวมพระธรรมเทศนายามเช้าก่อนฉันจังหันของ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ซึ่งท่านได้เมตตาแสดงถึงการแสวงหาความสุขทางธรรม อันเป็นความสุขที่แท้จริง จัดเป็นอริยทรัพย์ ซึ่งคนส่วนใหญ่มองข้ามไม่สนใจ และแสดงถึงผู้ประสบความสําเร็จในชีวิตทั้งทางโลกและทางธรรม ล้วนเป็นผู้มีหลักมีเกณฑ์ มีจิตใจที่มั่นคง และมีจุดยืนที่เข้มแข็ง ทําอะไรก็มุ่งมั่นทําจริงทําจัง มุ่งแต่ความสําเร็จเป็นที่ตั้ง

ท่านได้ตอกยํ้า การเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา นับว่าเป็นผู้มีบุญญาวาสนามาก เพราะเป็นผู้ได้ครองมนุษย์สมบัติในเบื้องต้น และหากได้ปฏิบัติธรรมตามหลักศีล สมาธิ ปัญญา อันเป็นธรรมสมบัติที่องค์พระบรมศาสดาทรงเมตตาประทานไว้ ย่อมจะได้ครองสวรรค์สมบัติในท่ามกลาง และครองนิพพานสมบัติในที่สุด อันเป็นบรมสุข และเป็นการจบสิ้นงานทางธรรม ซึ่งแตกต่างจากงานทางโลกที่ไม่มีการจบสิ้น

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
พฤษภาคม ๒๕๕๘

เทศน์เช้า
วันที่ ๑๒ เมษายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะเนาะ เราฟังธรรมะกันทุกวัน ตอกยํ้าแล้วตอกยํ้าอีก จิตใจเรายังเร่ร่อนเลย วันนี้วันสงกรานต์ วันหยุด เขาให้กลับไปหาครอบครัว เพื่อความกตัญญูกตเวที ให้ครอบครัวอบอุ่น ถ้าครอบครัวอบอุ่น ดูสิ พ่อแม่อยู่ที่บ้านละล้าละลังๆ เมื่อไหร่ลูกจะมาเยี่ยมเยียน

ถ้าจิตใจมันอบอุ่น เราอยู่บ้านของเราด้วยความเข้มแข็ง เขาออกไปทํามาหากิน เขาถึงเวลาของเขา เขาจะกลับมาหรือไม่กลับมา เขามีธุระปะปังของเขา ถ้าจิตใจมันเข้มแข็ง จิตใจมันอบอุ่น มันอบอุ่นที่ตัวเรา มันอบอุ่นที่ตัวเราเพราะว่าอะไร เพราะว่าเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้ามีธรรมในหัวใจแล้วมันไม่เร่ร่อนไง

ถ้าคําว่า “เร่ร่อน” ที่ไหนก็เร่ร่อน ถ้าเร่ร่อนจากโลกนะ มาบวชเป็นพระก็เร่ร่อน มาอยู่ปฏิบัติก็เร่ร่อน ถ้าคําว่า “เร่ร่อน” แล้ว มันไม่มีจุดยืนของมัน ถ้ามีจุดยืน สิ่งมีชีวิตมีพัฒนาการของมัน สิ่งที่พัฒนาการของมัน มันเจริญเติบโตงอกงามของมัน ดูสิ รัฐบุรุษทั้งหลายเวลาเกิดเป็นทารกขึ้นมา เขายังเอาตัวรอดไม่ได้หรอก เด็กทารกถ้ามันเอาตัวรอดเองไม่ได้ ต้องมีคนดูแลอบรมมันมา แต่เราโตขึ้นมามีสติปัญญา เป็นรัฐบุรุษนะ เป็นผู้นํานะ นี่เขามีปัญญาของเขามหาศาลเลย มันมาจากไหนล่ะ? มันก็มาจากเราเกิดมาเป็นทารกเหมือนกันนั่นแหละ สิ่งมีชีวิตไง สิ่งมีชีวิตต้องพัฒนาการของมัน ถ้าสิ่งมีชีวิตมีพัฒนาการของมัน มันพัฒนาผ่านอะไร? ผ่านกาลเวลา กาลเวลา วันคืนล่วงไปๆ เราได้พัฒนาขึ้นไหม จิตใจเราได้มั่นคงขึ้นไหม จิตใจเรามีหลักมีเกณฑ์ขึ้นไหม

ถ้าฟังธรรมๆ ฟังธรรมเพราะเราเชื่อมั่นในครูบาอาจารย์ของเราไง ถ้าครูบาอาจารย์ของเราท่านมีจุดยืนของท่าน เวลาปรารถนาสิ้นสุดแห่งทุกข์ ท่านปฏิบัติของท่านถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์แล้วมันเต็ม มันเต็ม มันพอดีของมัน มันไม่พร่อง ถ้ามันไม่พร่อง มันจะเอาอะไรไปเติมให้มันมากไปกว่านั้น

แต่ถ้าเวลามันพร่องอยู่ ความเต็มอันนั้นมันตอกยํ้าๆ เรา ฟังธรรมๆ นะ จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ถ้าใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจดวงนั้นมันเปิดรับหรือเปล่า ถ้าใจดวงนั้นมันเปิดรับขึ้นมา มันต้องพัฒนาของมัน

ความเป็นอยู่ เวลาเราตรากตรําทําหน้าที่การงานของเรา เราทํามาเพื่ออะไร? เพื่อความมั่นคงของชีวิต ทุกคนเกลียดความทุกข์ ปรารถนาความสุข แล้วมันได้ความสุขสมความปรารถนาไหม

เวลาเราพยายามทําหน้าที่การงานของเรา เราทํามา ทํามาเพื่อความมั่นคงของชีวิตนะ ถ้ามันมีปัจจัยเครื่องอาศัย เราก็อาศัยสิ่งนี้เพื่อดํารงชีวิตไป แต่สิ่งที่มีค่ามากกว่านั้น ความสุข ความสุขมันเกิดจากอะไร? ความสุขมันเกิดจากความพอใจ ถ้าเราพอใจ จิตใจนี้มันตํ่าทราม จิตใจนี้มันหยาบช้า มันได้สิ่งใดมามันสมความปรารถนาๆ สมความปรารถนาด้วยความสุจริตหรือความทุจริต

ถ้าสมความปรารถนาด้วยความสุจริต คนเรามีอํานาจวาสนา มีธรรมขึ้นมา ทําสิ่งใดมันก็ประสบความสําเร็จในชีวิตของมัน ถ้าประสบความสําเร็จในชีวิต สิ่งนั้นก็เป็นบุญกุศล บุญกุศลนี้ใครกระทํามา ก็จิตดวงนั้นมันสร้างมา ถ้ามันสร้างมา เพราะเราสร้างบุญกุศลมา เราทําสิ่งใดก็ประสบความสําเร็จ ถ้าเราสร้างมาทุกข์ๆ ยากๆ ครึ่งๆ กลางๆ เราทําสิ่งใดก็ขาดตกบกพร่องไป ความขาดตกบกพร่องมันเพิ่มความทุกข์ ให้ความทุกข์ เพราะอะไร เพราะเราทําสิ่งใดแล้วเราไม่สมความปรารถนา พอไม่สมความปรารถนา เราก็ว่าเรามีความทุกข์ๆ ความทุกข์มันเกิดจากอะไร? เกิดจากว่าเราไม่เข้าใจจิตใจของเราเอง

ถ้าเราเข้าใจจิตใจของเราเอง เราทําของเรามาเอง เราพอใจ เรายิ้มแย้มแจ่มใสเผชิญกับความจริง เราทําของเรามาเอง ถ้าทําสิ่งใดประสบความสําเร็จ เราก็ประสบความสําเร็จ เพราะบุญกุศล ถ้าทําสิ่งใดแล้วมันขาดตกบกพร่องขึ้นไปก็เพราะเราทําของเรามาเอง เราทําบุญของเรามาเอง เพราะเราได้เกิดเป็นมนุษย์

การเกิดเป็นมนุษย์ สิ่งมีชีวิตมีพัฒนาการของมัน แม้แต่ใบหญ้ามันมีชีวิตของมัน มันได้ความชื้น มันได้แดดของมัน มันก็งอกงามของมันขึ้นมา มันมีพัฒนาการของมัน พัฒนาการของมันคือว่ามันเปลี่ยนพันธุกรรมของมัน มันดัดแปลงของมัน มันแก่กล้าของมันไป เขาฆ่ามันยากขึ้นเรื่อยๆ ยิ่งถ้ามันพัฒนาของมัน

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งมีชีวิตมันยังพัฒนาของมัน วิวัฒนาการของมันต้องมีของมัน เราเกิดมาเป็นมนุษย์ไง เวลาเกิดเป็นมนุษย์ จิตนี้สําคัญ สําคัญเพราะอะไร เพราะความสุขความทุกข์มันอยู่ที่นี่ ถ้ามันอยู่ที่นี่ เวลาพูด พูดอย่างนี้ เวลาความสุขมันอยู่ที่ใจๆ พวกเราก็บอกว่า “มันอยู่ที่ใจที่ไหน มันอยู่ที่ปัจจัยเครื่องอาศัย มันอยู่ที่ลาภสักการะ มันอยู่ที่ชื่อเสียงข้าวของเงินทองมันจะเป็นความสุข”...ก็คิดกันอย่างนั้นไง

เวลามันชราภาพมา เวลามันแก่มันเฒ่าขึ้นมาแล้ว กองเงินกองทองกองอยู่นั่น แล้วมันจะมีความสุขจริงหรือเปล่าล่ะ นี่มันละล้าละลัง ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด แล้วเวลาพลัดพรากไปมันมีสิ่งใดคํ้าจุนชีวิตนี้ แต่เราได้ทําบุญกุศลของเรามา เราได้เสียสละของเรามา เราได้ความมั่นคงของชีวิตเรามา มันจะไปไหน...จะไปไหนก็ไปสิ คนเราจะไปด้วยความองอาจกล้าหาญ กับคนจะไปด้วยความละล้าละลัง มันแตกต่างกันอย่างไร

มันจะเห็นคุณค่าต่อเมื่อเราจะสิ้นสุด เราจะเปลี่ยนภพเปลี่ยนชาติ เปลี่ยนภพเปลี่ยนชาติเขาว่าคนตายๆ...มันเปลี่ยนหน้าที่เท่านั้นแหละ จิตมันเปลี่ยนหน้าที่ของมันไป มันจะเปลี่ยนได้ต่อเมื่อมันต้องมีความพร้อมของมัน มันเปลี่ยนต่อเมื่อมันมีบุญกุศลของมัน มันถึงได้ตําแหน่งหน้าที่การงานที่ดี ถ้ามันเปลี่ยนไปด้วยความขาดตกบกพร่อง เราก็ต้องไปหางานทําของเราใหม่ ถ้าเราเปลี่ยนไปโดยที่เราทุกข์เรายากขึ้นไป มันต้องล้มลุกคลุกคลานไป อันนี้มันคืออะไรล่ะ? มันคือการกระทํา นี่คือกรรม กรรมดี-กรรมชั่วไง ถ้าเราทํา เราเห็นคุณค่า

ถ้าเขาบอก “อ้าว! มันไม่มีความสุข ความสุขของเราคือหน้าที่การงาน คือสิ่งวัตถุปัจจัยเครื่องอาศัยที่เราพอใจ” มันพอใจ พอใจแล้วมันพึ่งได้จริงหรือเปล่าล่ะ

มันพึ่งได้ มันพึ่งได้ชั่วคราว คําว่า “ชั่วคราว” พึ่งพาอาศัย ปัจจัย ๔ เป็นเครื่องอาศัยของชีวิต มันเป็นที่อาศัย มันไม่เป็นความจริง แล้วความจริงอยู่ไหนล่ะ ความจริง เราแสวงหาความจริงอยู่ไหนล่ะ

ความจริง เห็นไหม ดูสิ ในเมื่อจิตเราจริง เพราะว่าจิตนี้มันเวียนว่ายตายเกิดจริง ได้สถานะความเป็นมนุษย์ ชีวิตนี้คือละคร เราได้บทบาทหนึ่ง บทบาทชาติหนึ่ง แล้วบทบาทชาติต่อไป ถ้าบทบาทชาติหนึ่ง จิตนี้มันเป็นความจริง เพราะมันเวียนว่ายตายเกิด แล้วถ้ามันเป็นความจริง อะไรเป็นความจริงที่เป็นคู่กับมันล่ะ

เป็นความจริงคู่กับมัน สุข-ทุกข์ ความพอใจ-ไม่พอใจ ความพอใจ-ไม่พอใจมันไปเผาลน เผาลนมันก็อ้างเล่ห์ “มันทุกข์เพราะมันขาดปัจจัยเครื่องอาศัย มันทุกข์เพราะว่าโลกธรรม ๘ มันทุกข์เพราะคนไม่ยกย่องสรรเสริญ”...มันไปโทษนู่นน่ะ มันไม่โทษตัวมัน

ถ้าตัวมันนะ ไอ้นั่นโลกธรรม ๘ คําสรรเสริญเยินยอเราเขียนได้เต็มบ้านเลย แล้วก็แปะไว้ นี่เขาสรรเสริญเรา แล้วมันเป็นไหมล่ะ เพราะไม่มีใครสรรเสริญเรา นี่โลกธรรม ๘ ไง เราไปเห็นสิ่งนั้น มันอ้างอิงว่าสิ่งนั้นเป็นความทุกข์ไง

แต่ถ้าจิตใจมันเป็นความสุขล่ะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดาของเรานะ สร้างสมบุญญาธิการมาเป็นศาสดา เวลาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วเผยแผ่ธรรม เขาจ้างคนมาด่า เทวทัตจ้างนายแม่นธนูไปยิง มาฆ่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เราเชิดชูกันว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐ เราก็เชิดชู เราก็ชื่นชมใช่ไหม แต่คนที่มันไม่เห็นด้วย เห็นไหม เทวทัตจ้างนายมหาธนูไปยิงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเอา ๒ คนไปฆ่าตัดตอน เอา ๔ คน ไปฆ่าอีก ๒ คน ไปฆ่าๆๆ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการมาบวชหมดเลย

นี่ไง เราไปมองว่าปัจจัยเครื่องอาศัย เราไปโทษนั่นไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดาด้วย ทําไมคนเขามาจ้างวานฆ่าล่ะ? เพราะเขาไม่เห็นด้วยกับการที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําคุณงามความดี สิ่งที่ขนาดว่าโลกธรรมมันจะเป็นขนาดไหน แต่ท่านไม่ทุกข์ไม่ร้อน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คนเขาจะมาฆ่า เทศนาว่าการให้เขามาบวช แล้วเทศนาว่าการเขาจนเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา นี่คนเขาจะมาฆ่า ถ้าอย่างเรา คนเขาจะมาฆ่า เราก็ฆ่าเขาตอบสิ นี่คนเขาจะมาฆ่ายังดึงเขา เทศนาว่าการชักนํามาๆ จนให้จิตใจเขาเปิดขึ้นมา แล้วให้เขาทําคุณงามความดีของเขาขึ้นมา

พูดถึงถ้ามันเป็นความสุข ความสุขจริงที่นี่ไง ขนาดปัจจัยเครื่องอาศัยเป็นความมั่นคงของชีวิต ความสุขมันอยู่ที่นั่น ความสุขมันไม่ได้อยู่ที่หัวใจของเรา เพราะอะไร เพราะจิตใจเรามันหยาบ ยังไม่ละเอียดพอ

ถ้าละเอียดพอ เรามีสติปัญญา ชีวิตนี้ก็ทุกข์ๆ ยากๆ มาพอแรงแล้วล่ะ แล้วอะไรมันจะเป็นความจริงกับชีวิตเราล่ะ อะไรที่พึ่งได้จริงล่ะ หน้าที่การงานเราก็ทําไป เพราะเราเกิดมาเป็นคน เราเป็นญาติกันโดยธรรม มีปากมีท้อง มันต้องอาศัยปัจจัยเครื่องอาศัยดํารงชีวิตเหมือนกัน แต่ชีวิตนี้ดํารงไว้ คนที่ละเอียดขึ้นมา ชีวิตนี้ดํารงไว้แสวงหาความจริง จิตนี้เป็นความจริง เวียนว่ายตายเกิด มันต้องอาศัยความจริงของมัน

เวลาสติ เราศึกษาโดยโลก สติ สมาธิ ปัญญา สติเราก็ไปดูตํารา สติก็ ส.เสือ ต.เต่า สระอิ แล้วตัวจริงมันอยู่ไหนล่ะ แต่เพราะจิตเราละเอียด สติศึกษามาเป็นปริยัติ ศึกษามาเพื่อจะค้นคว้า เราจะค้นคว้าขึ้นมาถ้าเรามีสติ ที่เราคิดได้เพราะเรามีสติเราถึงคิดได้ แต่ถ้าเราขาดสตินะ อารมณ์มันรุนแรงมันก็คิดไปตามอารมณ์ สัญญาอารมณ์ เพราะมีสติมันถึงยับยั้ง ยับยั้งที่มันคิดร้อยแปดพันเก้า ยับยั้งที่มันคิดแล้วมันจะแสวงหา ยับยั้งที่มันจะกว้านโลกนี้เป็นของเรา มันจะกว้านทุกอย่างเป็นของเรา เป็นตัวตนของเรา เรามีอํานาจมาก จะกว้านมาหมดเลย

พอมันมีสติขึ้นมา “นี่สมบัติบ้า เอ็งจะบ้าแล้วนะ เอ็งจะแบกโลกหรือ”

ทุกคน คําว่า “แบกโลก” พอเรารู้ว่าแบกโลก เราก็จะวางทันที เราไม่อยากแบกโลก เราอยากอยู่บนโลกนี้ด้วยความสุขของเรา แต่เวลากิเลสมันมา มันกว้านมา เพราะมันไปยึดมั่นถือมั่น “นั่นของเรา นี่ของเรา” นั่นล่ะคือแบกโลก ถ้าขาดสติมันก็จะไปแบกโลก

แต่ถ้ามีสติมันก็จะวาง วางแล้วเราไม่สนใจใช่ไหม...องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้สอนอย่างนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน ดูสิ คนเราต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย ปัจจัย ๔ ขาดไม่ได้ แม้แต่พระบวชมาก็ต้องมีปัจจัย ๔ บริขาร ๘ คือปัจจัย ๔ เพราะมันจะแสวงหาปัจจัย ๔ เพื่อดํารงชีวิต

ฉะนั้น พอเรามีสติ เรายับยั้งได้เราก็ทําหน้าที่การงานของเราไปโดยหน้าที่การงาน เพราะเราเกิดมาเป็นญาติกันโดยธรรม เราเกิดมาเป็นญาติกันนะ เรามีชีวิตเหมือนกัน เรามีปัจจัยเครื่องอาศัยเหมือนกัน เราเป็นญาติกันโดยธรรม นี่เป็นญาติกันโดยกรรม มีเวรมีกรรมมาด้วยกันทั้งนั้นแหละ ถ้าเป็นญาติกันโดยกรรม เราก็ทําหน้าที่การงานของเราไป แต่เรามีสติปัญญา โลกธรรม ๘ มันซัดมา มันกระทบมารุนแรงขนาดไหน เรายืนเผชิญกับมัน พายุมันจะโหมมาขนาดไหน เรามีสติปัญญานะ พายุมันผ่านพ้นไป ชีวิตเราก็ยังอยู่ ถ้าพายุมันหักโหมมา เราขาดสติ เรามีแต่ความน้อยเนื้อตํ่าใจ ล้มลุกคลุกคลานไป ให้พายุมันพัดเราไป ไปตกหน้าผาไหนก็ไม่รู้ จะไปทุกข์ยากที่ไหนก็ไม่รู้ พายุอารมณ์ไง

โลกธรรม ๘ มันจะพัดมาขนาดไหน ถ้ามีสติปัญญายับยั้งได้ เผชิญหน้ากับมัน พายุจะรุนแรงขนาดไหน บุคคลคนนั้นยังยืนขวางมันอยู่ จิตใจเรายังเข้มแข็งสู้กับมัน ถ้าสู้กับมัน มันผ่านพ้นไป นี่ความจริง เห็นไหม สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง พายุมันจะโหมมาขนาดไหนมันก็ต้องผ่านพ้นไป ชีวิตยังอยู่ นี่ความจริงไง จิตนี้เป็นความจริงไง ความจริงจะเผชิญกับมันไง ถ้ามีสติยับยั้งมันได้ ถ้าทําสมาธิขึ้นมาล่ะ จิตที่เป็นความจริงมันต้องการความจริง ถ้าศีล สมาธิ ปัญญาจะเป็นความจริงกับมัน ความจริงกับมันเพราะอะไร เพราะมันเกิดจากจิตไง

สมาธิเกิดจากไหน สติ สมาธิ ปัญญา มันเกิดจากไหน? เกิดจากตาไปอ่านหนังสือ เกิดจากตาไปค้นคว้ามา...ไอ้นี่มันสมอง มันสัญชาตญาณของมนุษย์ นี่สถานะของมนุษย์ มนุษย์ศึกษาได้แค่นี้

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” ถ้ามีสติปัญญา เรายับยั้งได้ สติปัญญาของเรา จิตของเราสูงกว่าเขา สูงกว่าเขาเพราะอะไร สูงกว่าเขาเพราะเราก็เป็นมนุษย์ เราก็ต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย เราก็ทําหน้าที่การงานของเราใช่ไหม แต่จิตใจของเรามันยังหาความจริงเพื่อมันๆ ไง

แต่โลก พอเขาประสบความสําเร็จในชีวิต เขามีปัจจัย ๔ ของเขาแล้ว เขาบอกเขามีความมั่นคงของชีวิต แล้วเวลาเขาจะตายไป เขาจะพลัดพรากจากมันไป เขาไม่มีอะไรพึ่งพาอาศัยเลย เขาก็มีแต่ความกระวนกระวาย แล้วสมบัติเขากองอยู่นั่น จิตของเราก็ต้องตายไป

แต่ของเรา เรามีสติปัญญา เราก็แสวงหามาเพื่อดํารงชีวิต เราก็มีของเรา เราก็ใช้สอยของเรา เจ็บไข้ได้ป่วยเราก็เอาปัจจัยเครื่องอาศัยเพื่อดํารงชีวิต เพื่อรักษาอาการเจ็บไข้ได้ป่วย เราใช้สอยของเรา เราเลี้ยงดูพ่อแม่ของเรา เราทําบุญกุศลของเรา อันนี้ไม่ใช่ของพ่อแม่...ของเรา เราสละเอง จิตใจเราเป็นคนสละเอง จิตใจเราทําของเราเอง ถ้าเราทําของเรา เราเสียสละเพื่อให้จิตใจมันมีปัญญา มันสามารถเสียสละได้ พอจิตใจของมันมีปัญญา มันมีสติของมัน มันคิดได้อย่างนี้ มันคิดได้อย่างนี้นี่คิดแบบโลกๆ นะ คิดแบบทาน ศีล ภาวนา

ถ้ามันถือศีลล่ะ ดูสิ สิ่งที่มีชีวิตมันวิวัฒนาการของมัน จิตใจของเรามีวิวัฒนาการไหม จิตใจเราเติบโตขึ้นมาไหม จิตใจของเราให้กิเลสมันเหยียบยํ่าอยู่นี่ ทุกข์ยากอยู่นี่ ให้กิเลสมันครอบงําอยู่นี่ มันไม่เติบโตเลย เหมือนดอกหญ้า มันไม่สามารถแทงขึ้นมาจากพื้นดินได้เลย จิตใจของเรามันไม่มีคุณธรรม ไม่มีความคิดแตกต่างกับกิเลสที่มันคิดอยู่ในหัวใจนี้บ้างเลยหรือ ถ้าจิตใจเรามีสติปัญญา มันมีความคิด เห็นไหม ใบหญ้ามันยังแทงขึ้นมาจากดิน ความรู้สึกดีๆ ของเรา ปัญญาดีๆ ของเรามันไม่แทงขึ้นมาจากหัวใจของเราบ้างเลยหรือ ถ้ามันแทงขึ้นมาจากในหัวใจ ศีล สมาธิ ปัญญา

ถ้าปัญญาภาวนามยปัญญา มันมีทาน มีศีล มีภาวนา ถ้าเกิดภาวนาขึ้นมา คนที่มีสติปัญญามันแบบว่า ถ้าทางโลกเราต้องหาอยู่หากินทางโลกด้วย เรายังหาเวลามาเพื่อประพฤติปฏิบัติ หาเวลามาเพื่อความดีงามของใจของเรา อันนี้เป็นความจริงนะ สัจจะเป็นความจริง เวียนว่ายตายเกิดนี่ของจริง จิตนี้เป็นของจริง ของจริงมันต้องได้ศีล สมาธิ ปัญญา ได้อริยมรรค ได้อาสวักขยญาณตามความเป็นจริงอันนั้น มันถึงจะเป็นประโยชน์อันนั้น แล้วความจริงนี้หาที่ไหน

เราแสวงหากันอยู่นี้ เราศึกษากันอยู่นี้ เราศึกษามาจากพระไตรปิฎก เราศึกษามาจากโลกียปัญญา เราศึกษามาจากสัญชาตญาณ แต่ความจริงยังไม่มี “ธรรมะเป็นธรรมชาติ”...ธรรมะเป็นธรรมชาติก็จะคว้าเอาใช่ไหม ธรรมะเป็นธรรมชาติ สัจธรรมมันก็เป็นอยู่ของมันตามความเป็นจริง แต่เป็นของเราหรือเปล่าล่ะ ของที่เป็นสาธารณะกับของที่เป็นส่วนบุคคลมันแตกต่างกันนะ

ของที่เป็นสาธารณะ ทุกคนมีสิทธิ์ใช้ ดูสิ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้เป็นสาธารณะ ใครมีโอกาส แล้วสาธารณะมีใครทําบ้าง เราเป็นชาวพุทธ เราก็ต้องทําบุญกุศลกัน ไปวัดกัน ก็ระดับของทาน

ดูสิ เวลาสัตว์มันมีลูกของมัน นกมันไปหาเหยื่อหาหนอนมาป้อนลูกมัน มันให้ทานหรือเปล่า สัตว์มันก็ทําได้ สัตว์มันก็ทําของมัน ถ้ามันมีปัญญา สัตว์มันเลี้ยงลูกของมัน แต่มันไปเอาสัตว์อื่นมาเป็นอาหารของลูกมัน

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสติปัญญา เรื่องระดับของทาน ทาน เราเสียสละได้ เราทําของเราได้ แล้วเรามีสติปัญญาไหม เราจะทําความมั่นคงของจิตไหม ถ้าจิตมันมั่นคงนะ “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” ใครทําสมาธิได้นะ มันจะมหัศจรรย์ มันมีข้อเท็จจริง มีเนื้อหาสาระไง มันไม่ได้มีแต่ทฤษฎี ไม่ได้มีแต่ข่าวลือ

พระพุทธศาสนาทําบุญกุศลแล้วต้องได้บุญมาก คนถามบ่อยมากเลยว่า “ทําบุญกุศลกับพระอริยเจ้าแล้วจะได้บุญมาก ชาวพุทธก็ทําบุญกับพระอริยเจ้า ทําไมเศรษฐีโลกไม่เห็นเป็นชาวพุทธเลย”...เป็น เป็น เดี๋ยวเป็น

เศรษฐีโลกก็เศรษฐีโลก เศรษฐีโลกเขามีปัญญาของเขา เขาก็ทําของเขา เศรษฐีโลก เราไปวัดค่ากันด้วยทางวัตถุไง แต่ถ้าเราวัดค่าด้วยความสุขในหัวใจสิ นี่ทําบุญกับพระอริยเจ้าทําไม ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาจ้างคนมาด่า เขาจ้างคนมาว่า ลัทธิต่างๆ เขามาฉ้อฉล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้อภัย ให้ทุกๆ อย่างเลย จิตใจที่เหนือกว่า จิตใจที่ยิ่งใหญ่กว่า จิตใจที่มีคุณประโยชน์มากกว่า เขาโกรธ ไม่โกรธตอบเขา เขาทําลายมา ไม่ทําลายเขา มันยิ่งใหญ่กว่าเขา สิ่งนี้ต่างหากที่สําคัญ ถ้าสิ่งที่สําคัญ สําคัญที่ไหนล่ะ

ถ้ามันเป็นความจริงนะ อย่าดูถูกความนิ่งอยู่ของพระอริยเจ้า พระอริยเจ้า กระทบขนาดไหน สิ่งที่กระทบที่เกิดขึ้น รู้ว่าเขาโกรธ แล้วเราก็รู้ถึงอารมณ์ความรู้สึกใช่ไหม แล้วมันไม่โกรธตอบ มันเท่าทัน เท่าทันความรู้สึกนึกคิด รู้ว่าสิ่งนี้ผิด สิ่งนี้ไม่ควรเลย เขาไม่ควรทําเลย เขาพยายามหาบหามบาปกรรมของเขา เราควรบอกเขา แต่ยังบอกเขาไม่ได้ เรานิ่งอยู่ จนกว่าเขาแสดงอารมณ์จนเต็มที่ของเขาแล้วนะ แล้วเราค่อยเตือนเขา ถ้าเขาระลึกได้ เขาจะเสียใจมาก แต่ถ้าเขาระลึกไม่ได้ เพราะมันหยาบมันหนาเกินไป มันก็กรรมของสัตว์

อย่าดูถูกความนิ่งอยู่ของพระอริยเจ้า เพราะพระอริยเจ้ารู้ว่าพูดไปแล้วมันกระทบกระเทือนใคร แล้วกระทบกระเทือนมันเป็นประโยชน์หรือไม่เป็นประโยชน์ แต่ทางโลกเขาต้องแข่งขัน “ต้องมีเหตุผล ต้องคุยด้วยเหตุผล เหตุผลต้องคุยกัน”...คุยกันไปอีกร้อยชาติ เพราะต่างคนต่างเอาทิฏฐิมานะ

ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เห็นไหม แต่ทางโลกนี่หมากัดกัน กัดกัน จะเอาชนะคะคานกัน แต่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ แต่มันมีพาลชน คนพาล คนหยาบคนหนามันไม่ฟังเหตุฟังผล

แต่บัณฑิต องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนว่า ไม่ให้คบคนพาล ให้คบบัณฑิต คนพาลก็คนพาลของเขา ถ้ามันพาล มันพาลของมันต่อไป มันพาลจากคนนี้ไป ไปพาลข้างหน้า เดี๋ยวมันต้องไปเจอเข้าสักทีหนึ่งแน่นอน คนพาลมันสร้างกรรมไว้ กรรมต้องให้ผลมันแน่นอน ช้าหรือเร็ว แต่เราเป็นบัณฑิต เราจะเอาความดีของเราไปแลกกับพาลชน? ถ้าเราแลกกับพาลชนนะ

เราหลบหลีกเขา เราหลบหลีก ถ้าหลบหลีก เขาบอกว่า “เป็นภาวะยอมจํานน เรายอมจํานน เราไม่ใช่คนจริง”

จริงกับหัวใจตัวเอง จริงกับสติปัญญา จริงกับการเอาชนะตัวเองให้ได้ การเอาชนะตัวเองประเสริฐที่สุด ถ้าประเสริฐที่สุด เราชนะเราแล้ว จิตใจทุกๆ ดวงเป็นอย่างนี้หมด ถ้าเราชนะใจเราได้ ดูสิ คนที่มันแพ้ใจของมันเอง มันถึงทําลายตัวมันเอง แล้วเอาแต่ความเจ็บชํ้านํ้าใจไปให้กับชาติกับตระกูล แต่ถ้าเราทําคุณงามความดีของเรา มันดีในตัวมันเอง

ถ้ามันส่งเสริม มันส่งเสริม ทําความดี ความดีมันให้ผลไปแน่นอน ไม่ต้องทําความดีแล้วจะให้ใครมานับหน้าถือตา ให้ใครมายกย่อง อันนั้นโลกธรรม ๘ ถ้าใครยังตื่นกับโลกธรรม ๘ อยู่นั้น คนนั้นยังเป็นเหยื่อ เขาจะเป็นเหยื่อกับโลก แล้วเขาจะโดนเบ็ดเกี่ยวปาก แล้วเขาต้องดิ้นไป

แต่ของเรา ถ้าเราไม่ใช่พาลชน สิ่งนั้นมันเป็นสมบัติประจําโลก มันมีของมันอยู่อย่างนั้นแหละ จิตใจเราสูงกว่า มันเหนือโลก เขาจะพูดอย่างไร จะถูกจะผิด ข้อเท็จจริงมันเป็นข้อเท็จจริงวันยังคํ่า เขาจะพูดอย่างไรมันเป็นทัศนคติของเขา แต่ความเป็นจริงของหัวใจของเรา จิตใจเราสูงส่ง เราถือทัศนคติอันนี้ ถือความจริงอันนี้เป็นสมบัติของเรา เอวัง

เทศน์เช้า
วันที่ ๒๘ พฤษภาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

อ้าว! ฟังธรรมะเนาะ ธรรมะเพื่อหัวใจนะ สิ่งที่ร่างกายต้องการปัจจัยเครื่องอาศัย เวลาเราเกิดมา เราหาปัจจัยเครื่องอาศัยเพื่อความมั่นคงของชีวิต เราก็ทุกข์เราก็ยากพอสมควรแล้ว คําว่า “พอสมควร” เพราะเรากระเสือกกระสนของเราอยู่ ใครจะสร้างบุญกุศลของเขามา เขาทําสิ่งใดประสบความสําเร็จของเขามา นี่เขาสร้างบุญกุศลของเขามา เขาเรียกว่า “กรรมเก่า”

กรรมเก่าเกิดมา คนที่เกิดมา คนมีบุญเกิดมันมีโอกาส มีวาสนา มีความเป็นไปพอเป็นไปได้ทั้งชีวิต เวลาคนทุกข์มันเกิด เวลาเกิดเป็นมนุษย์เหมือนกัน มันมีความทุกข์ยากมา เราสร้างบุญกุศลของเรามาขนาดนี้ ปัจจัยเครื่องอาศัยมันก็ขาดตกบกพร่อง นี่ความขาดตกบกพร่อง แต่ทุกคนนะ ทุกคนมีชีวิต ทุกคนมีธาตุรู้ คําว่า “ธาตุรู้” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ คําว่า “เป็นพระอรหันต์” ทําไมถึงเป็นพระอรหันต์ล่ะ คําว่า “เป็นพระอรหันต์” ต้องมีการกระทําถึงเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาได้สิ

คนเกิดมาด้วยกัน เกิดมาด้วยอวิชชา เพราะคนเกิดด้วยกัน คนบุญเกิด คนบาปเกิดก็เกิดเหมือนกันทั้งนั้นแหละ เวลาจิตเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันก็เวียนว่ายตายเกิดตามอํานาจวาสนาของจิตดวงนั้น ถ้าจิตดวงนั้น คนสร้างบุญญาธิการมา สร้างมาดี เวลาพระโพธิสัตว์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์แล้ว จะต้องทําคุณงามความดีต่อเนื่องๆๆ กันไป ต่อเนื่องกันไป มันก็พันธุกรรมของจิตๆ

ถ้าเรามีแต่ความคิดดีๆ ถึงเราจะตกทุกข์ได้ยากขนาดไหน แต่หัวใจเราเป็นคุณธรรมนะ เราพอใจกับสิ่งนี้ เพราะเราทําของเรามาเอง ตกทุกข์ได้ยากขนาดไหน ดูสิ พระโพธิสัตว์เวลาเสวยชาติเป็นเตมีย์ใบ้ นี่ขันติบารมี ความอดความทนมีทั้งนั้นแหละ สิ่งที่ความอดความทน มองด้วยสายตาของโลกมันก็ทุกข์ยากนั่นล่ะ แต่หัวใจมันเข้มแข็ง หัวใจมันอดมันทนของมันได้ สิ่งนั้นเป็นของเล็กน้อยทั้งนั้นแหละ มันผ่านของมันได้ถ้าจิตใจที่สร้างบุญญาธิการมา

คําว่า “บุญญาธิการมา” เราไม่ทุกข์ไม่ยากจากภายใน คนไม่ทุกข์ไม่ยากจากภายในมันจะคิดทําสิ่งที่มันเอาแต่บาป เอาแต่ฟืนแต่ไฟเผาตัวเองไหม คําว่า “เอาฟืนเอาไฟเผาตัวเอง” ทําสิ่งใดทุจริต ทําสิ่งใดเพื่อความปรารถนาของกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันกว้านมาๆ มันฟืนมันไฟทั้งนั้นแหละ มันฟืนมันไฟเพราะอะไร เพราะเราต้องการเทียมหน้าเทียมตาสังคมไง ถ้าเทียมหน้าเทียมตาสังคม แต่เราเทียมหน้าเทียมตาทางธรรมสิ

ถ้าเทียมหน้าเทียมตาทางธรรม เห็นไหม ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เทศนาว่าการขึ้นไป ลูกศิษย์ลูกหา สาวก-สาวกะเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาเป็นหมื่นเป็นแสน เทวดา อินทร์ พรหมฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ทั้งนั้น เวลาเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาเขาเป็นที่ไหนล่ะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาเพราะเหตุใด

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาเพราะบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ วิชชา ๓ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เวลาวิชชา ๓ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาคนที่เคยกระทํามา เทศนาว่าการมา เทวดา อินทร์ พรหมฟังตรงนั้นน่ะ ฟังว่าเราจะพิจารณาอย่างไร เราจะจับสิ่งใด เราจะทําสิ่งใด

แล้วเวลาปากกัดตีนถีบทํางานของโลกๆ “ปัจจัยเครื่องอาศัยเราก็ทุกข์ยากแสนเข็ญมาขนาดนี้แล้ว ทําไมจะต้องมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มันทุกข์มันยากขึ้นมาอีกล่ะ”

นี่ความทุกข์ความยาก ความทุกข์ความยากเพราะมันยืนยันใช่ไหมว่าชีวิตเกิดมาอย่างนี้มันปากกัดตีนถีบ จะเกิดมามั่งมีศรีสุขขนาดไหน ทุกดวงใจว้าเหว่ ทุกดวงใจว้าเหว่ไง ทุกดวงใจว้าเหว่ เห็นไหม สิ่งที่สังคมให้ค่ากันไปเอง สังคมให้ค่ากันไปเองว่าคนที่มั่งมีศรีสุขคนนั้นเป็นคนที่มีความสุข คนที่เป็นคนทุกข์คนยากคนนั้นเป็นคนที่มีความทุกข์

ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ พระเราจะต้องทุกข์ต้องจน พระยิ่งขาดแคลน ยิ่งทุกข์ยิ่งจน พระองค์นั้นเป็นอริยประเพณี ประเพณีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าพระผู้ใดสะสม สะสมสิ่งต่างๆ เพื่อความสะดวกสบาย พระองค์นั้นเป็นเรื่องโลกๆ โลกเขายกย่องสรรเสริญ

เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ ใครถือธุดงควัตร ดูสิ เวลาสมัยหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น อยู่ที่หนองผือ หนองผือมันเป็นหมู่บ้านอยู่ในป่า มันไม่มีตลาด มันไม่มีตลาดคือไม่มีการซื้อขาย ทุกคนต้องแสวงหามา ทุกคนอยากจะได้สิ่งใดมาทําบุญต้องทําไร่ไถนา ทําสวนมา มันถึงจะมีสิ่งนั้นมาทําบุญกุศล แล้วเวลาพระไปบิณฑบาตมา สิ่งที่พระ ๔๐-๕๐ องค์ มันขาดแคลนทั้งนั้นแหละ นี่เวลาขาดแคลนยังถือธุดงควัตรอีก

พอถือธุดงควัตร ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่าสิ่งใดเราขาดแคลน คนขาดแคลนมันก็อยากได้ พอคนขาดแคลนมันก็อยาก พอใครใส่สิ่งใด อาหารที่ถูกจริตนิสัยของตัว ครูบาอาจารย์ท่านจับอาหารนั้นโยนเข้าป่า โยนเข้าป่า ดัดนิสัยๆ นั่นเขาทําทําไมน่ะ เขาทําทําไม

แต่เราพยายามแสวงหาปัจจัยเครื่องอาศัยให้สมบูรณ์ๆ แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านได้สิ่งใดมาที่ถูกกับจริต คือมันชอบ ถูกกับความชอบ ใครชอบอาหารสิ่งใดคนนั้นก็ชอบ ใครไม่ชอบอาหารสิ่งใด สิ่งนั้นจะประเสริฐขนาดไหนเราก็ไม่ชอบ

ถ้ามันถูกกับจริตนะ ถูกกับจริตนี่กิเลสมันกินแล้ว กิเลสมันกินก่อน ความคิดมันกินก่อน ความคิดมันถูกกับความพอใจของเรา เดี๋ยวเราจะเอาสิ่งนี้ใส่บาตรไว้ นี่ท่านจับสิ่งนั้นโยนเข้าป่า ท่านจับสิ่งนั้นเขวี้ยงเข้าป่าเลย ท่านมีสติขนาดนั้น

นี่บอกว่าเราปรารถนากันเพื่อความมั่นคงของชีวิต เราปรารถนาเพื่อสิ่งที่สมความปรารถนา นี่เราปรารถนากัน เห็นไหม ถ้าปรารถนาอย่างนั้น ถ้ามันเป็นกองทัพ กองทัพเดินด้วยท้อง เวลากองทัพเขารบทัพจับศึก เขาต้องมีเสบียงอาหารของเขาไปทั้งนั้นแหละ

นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นมนุษย์ขึ้นมา เราก็มีทานของเรา เราก็มีศีลของเรา มีภาวนาของเรา ใครทําทานของเขามา พระสีวลีเป็นผู้ที่มีลาภมากที่สุดในลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะท่านได้ทําของท่านมา ท่านได้เสียสละของท่านมา เห็นไหม ระบบของทาน ทานคือใครทําคนนั้นก็ได้ ใครทําสิ่งใดมันได้ที่ไหนล่ะ เวลาเราเสียสละไป สิ่งที่เราเสียสละไปมันได้มาตรงไหนล่ะ

มันเสียสละออกไปมันเป็นวัตถุ วัตถุเราแสวงหามา เราพอใจเราถึงทําบุญกุศลของเราไป แต่หัวใจเราได้ หัวใจเราได้เพราะอะไร สิ่งนั้นเรายื่นออกจากมือเราไป สายตาเราเห็น จิตใจเรารับรู้ พอรับรู้ขึ้นมา ของนั้นอยู่กับจิตนั้นตลอดไป ภาพประทับใจมันอยู่กับใจนี้ตลอดไป อยู่กับใจนี้ตลอด นี่เป็นทิพย์ๆ สิ่งนี้มันทําจนเป็นจริตนิสัย เวลาเวียนว่ายตายเกิดมันไปกับใจดวงนั้นไง เราไม่ต้องส่งไปรษณีย์ไป เราไม่ต้องอุทิศส่วนกุศลไป เขาเอาของเขาไปเอง เขาทําของเขา เขาเห็นของเขา เขาได้กระทําของเขา ใครทําใครได้ ใครทําใครได้ตรงนี้ เห็นไหม

ถ้าเรื่องระบบของทาน ทําอย่างนี้มันเวียนว่ายตายเกิด เกิดมาก็มีบุญกุศล เกิดมา เราได้ทําของเรามา สิ่งที่เราทําของเรามามันจะมีจังหวะและโอกาสจะเป็นของเรา ถ้าจังหวะโอกาสของเรา สิ่งใดที่มันขาดตกบกพร่องไป เรายังทําไม่ถึง เราก็อุเบกขา เวลาอุเบกขา ถึงที่สุด เราจะทําของเราให้ถึงที่สุด แล้วทําสิ่งนี้ไป จิตใจมันก็ไม่ทุกข์ไม่ร้อนจนเกินไป

ถ้าคนมีศีล คนมีศีลอายุมั่นขวัญยืน ไม่เจ็บไข้ได้ป่วย ความเจ็บไข้ได้ป่วยอยู่ที่ศีลทั้งนั้นแหละ เห็นไหม อายุสั้น อายุยืน คนถ้ารักษาศีลดี เราให้ชีวิตเขา เราให้โอกาสเขา เราทําแต่คุณงามความดีของเรา ชีวิตของเรามันจะมีอะไรมาตัดทอนล่ะ ถ้าเราไปตัดทอนชีวิตเขา เราไปทําลายเขา แล้วเวลาเราเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมาก็บอกว่า “เราทําสิ่งใดมา เราทําสิ่งใดมา”

“ทาน ศีล ภาวนา” คนที่ฉลาด คนที่ฉลาดจะมีสติปัญญารู้เท่าทุกๆ อย่างมันต้องฝึกหัดของเรา เราฝึกหัดของเรา เรามีเชาวน์ปัญญา เห็นไหม คนมีการศึกษามากมายขนาดไหนเขาก็ยังไปโดน ๑๘ มงกุฎหลอกตลอด เพราะอะไร เพราะความโลภ ความอยากได้ของเขา นี่ถ้าคนไม่มีปัญญานะ

เรามีปัญญาของเรา สิ่งที่เขาจะเอามาให้เราโดยที่ไม่มีผลตอบแทน มันเป็นไปไม่ได้ในโลกนี้ ถ้าเขาจะให้สิ่งใดเรา ถ้าเป็นอํานาจวาสนาของเรา เป็นโอกาสของเรา มันก็เป็นครั้งเป็นคราวเท่านั้นแหละ เวลาเป็นครั้งเป็นคราวขึ้นมา เรามีสติปัญญา เราไม่เป็นเหยื่อของเขา

เรามีสติปัญญาทางวิชาชีพ เราศึกษามา ศึกษามาแล้วเป็นสมบัติของเรา มันเป็นสัญญา เป็นความจําได้หมายรู้ เป็นทางวิชาการ แต่ถ้าปัญญาของเราคือเชาวน์ไง คือปฏิภาณ เชาวน์ ปฏิภาณไหวพริบมันทันคน ถ้ามันทันคนขึ้นมาแล้ว ดูสิ

“มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา”

ความรู้ ความคิดต่างๆ กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันเกิดมาจากไหน? มันก็เกิดมาจากหัวใจเราทั้งนั้นแหละ กิเลสของคนอื่นมันทําลายเราไหม กิเลสของคนอื่นมันเหยียบยํ่าเราไหม? มันไม่มีอะไรมาเหยียบยํ่าหัวใจเราเลย มันมีแต่กิเลสในหัวใจเราเหยียบยํ่าทั้งนั้นแหละ แล้วมันเกิดจากไหนล่ะ

“มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา”

ถ้าเรามีสติปัญญา มันเท่าทัน ถ้ามันเท่าทันนะ มันก็สงบระงับ มันสงบระงับมันก็เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิ แล้วมันเกิดจะใช้ปัญญาไปล่ะ เห็นไหม ปฏิภาณไหวพริบมันก็มีอยู่แล้ว ปฏิภาณก็เป็นปฏิภาณ แต่ถ้าเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญามันเกิดขึ้นจากการภาวนา ถ้าปัญญาเกิดขึ้นจากการภาวนา ปัญญา เห็นไหม “เราทําไมต้องมาเดือดมาร้อนกันนัก เราทํามาหากิน เราก็ทุกข์ก็ยากอยู่แล้ว ทําไมต้องมาภาวนาของเราอีกล่ะ”

สัตว์ประเสริฐ สัตว์อาชาไนย ดูสิ เวลาเขาซื้อสัตว์ เลี้ยงสัตว์ เขาจะเอาตัวที่ฉลาด เขาจะเอาตัวที่มีคุณภาพดี นี่ก็เหมือนกัน สัตว์อาชาไนยมันหายาก นี่ก็เหมือนกัน จิตใจที่เป็นอาชาไนย เห็นไหม ดูสิ เขาแสวงหากันทางโลก เขาแสวงหาสิ่งนั้นว่าเป็นความสุขของเขา แต่ความสุขของเขามันเป็นสมมุติ ดูสิ ค่าของเงิน ถ้าเขาประกาศเลิกใช้แล้วมันก็เป็นเศษกระดาษไปทั้งนั้นแหละ สิ่งที่เวลาสังคม กระแสสังคมมันตื่นเต้นขึ้นมา สิ่งนั้นเขาเล่นอะไรกันก็มีค่าขึ้นมาทันที พอมันอิ่ม ตลาดมันอิ่มตัวแล้ว พอเขาเลิกแล้วสิ่งนั้นก็ไม่มีค่าขึ้นมา เห็นไหม สิ่งนี้มันสมมุติขึ้นมาทั้งนั้นแหละ สังคมเขายอมรับ มันก็เกิดขึ้น นี่เป็นโลก ขนาดของมันก็เท่าเดิมอยู่นั่นน่ะ แต่พอกระแสสังคมมันเบาบางไป สิ่งนั้นมันก็ด้อยค่าไป

แต่สิ่งที่ในหัวใจเราล่ะ ศีล สมาธิ ปัญญา มันมีการซื้อขายที่ไหน

ตอนนี้เขาตื่นกระแสกัน การปฏิบัติ ใครๆ ก็อยากปฏิบัติ แล้วปฏิบัติอะไรล่ะ มันก็ปฏิบัติตามประเพณี ปฏิบัติไปตามวิธีการ เห็นเขาทําก็ทํากันไป กระแสทั้งนั้นแหละ กระแสนั้นเป็นกระแสโลกไง

ถ้าจิตมันเป็นสมาธิล่ะ เป็นกระแสไหม

สมาธิ กระแสมันทําให้เกิดไม่ได้ สิ่งที่จะเกิดขึ้นมันเกิดด้วยสติปัญญาของเรา ถ้าเกิดสติปัญญาของเรา ดูสิ เวลามีกระแสอะไรเกิดขึ้น เงินในกระเป๋าเรา ถ้าเขาเล่นกันมันก็มีค่าขึ้นมา ถ้าเขาไม่เล่นกัน เงินในกระเป๋าเราก็ด้อยค่าลงไป นี่มันก็อยู่ที่กระแสสังคม แต่เงินนั้นก็อยู่ในกระเป๋าเราเท่าเดิม มีกี่ใบก็อยู่เท่าเดิมนั่นล่ะ กระแสๆ นี่ค่าของเขา ค่าของสังคมไง

ถ้าเป็นสมาธิล่ะ สมาธินะ กระแสมันจะหวั่นไหวขนาดไหน กระแสมันจะรุนแรงขนาดไหน สมาธิก็เป็นสมาธิของเรา เวลาสมาธิมันเจริญขึ้น สิ่งที่เจริญขึ้น คนที่เจริญขึ้นมันต้องมีการเสื่อมลง ดูสิ คนเกิดมา ตั้งแต่ทารก ทารกเป็นผู้ใหญ่ขึ้นมามันต้องชราครํ่าคร่าเป็นธรรมดา ของที่เป็นธรรมดา แล้วเราธรรมดาไหมล่ะ เวลาพูดไปก็พูดเป็นธรรมดา เวลาพูดมันเป็นจิตที่ส่งออก มันพูดอะไรสิ่งใดก็ได้ เพราะเวลาพูด จิตใจมันก็หวั่นไหว “มันเป็นธรรมดา เราไม่เดือดร้อน เราไม่สั่นไหว” แต่มันสั่นไหว

แต่เวลาตัวเองจะเป็นขึ้นมา ตกใจ ใจนี้หลุดไปอยู่ที่ตาตุ่มเลย เวลาเป็นอะไรขึ้นมา หัวใจนี้หายไปหมดเลย เป็นบ้านร้าง มีแต่ซากศพ มีแต่โครงสร้างโครงร่างกายเท่านั้นแหละ หัวใจไปไหนล่ะ หัวใจไปไหน

นี่ไง แต่ถ้าคนมีปัญญา สัตว์อาชาไนย เขาดูกันที่นี่ ร่างกายมันชราครํ่าคร่าเป็นเรื่องธรรมดา แต่หัวใจถ้าไม่ไปทุกข์ร้อนกับมัน คําว่า “ไม่ทุกข์ร้อนกับมัน” คําว่า “เป็นธรรมดา” มันก็เป็นแบบนี้ ถ้าเป็นแบบนี้มันเป็นเพราะอะไรล่ะ มันเป็นเพราะเราประมาทไง

เวลาร่างกายเราแข็งแรง เวลาเราทําสิ่งใดได้ เราก็ไม่รีบขวนขวายของเรา แต่เวลามันชราครํ่าคร่าขึ้นมาแล้วเราก็มาปรารถนาว่าเราจะทําคุณงามความดีของเรา แล้วร่างกายมันก็ไม่ได้ดั่งใจอยู่แล้ว แล้วจะเอาจิตใจของเราให้เข้มแข็งขึ้นมา

ฉะนั้น เวลาในสมัยพุทธกาล เวลาพระมาบวช สังคมจะบอกว่า “ทําไมมาบวชกันล่ะ ชีวิตยังเยาว์วัย ต้องใช้ชีวิตกันให้มันอิ่มเต็มก่อน พอชราครํ่าคร่าค่อยมาบวช เมื่อไหร่มาบวชก็ยังทัน”

เวลาบวชทัน นี่ไม้แก่ เวลาภิกษุบวชเมื่อแก่ ผู้ที่ว่าง่ายสอนง่ายหายาก ว่าง่ายสอนง่าย สอนใคร สอนใคร? สอนหัวใจไง สอนหัวใจที่มันมีกิเลส สอนหัวใจที่มันต่อต้าน ภิกษุบวชใหม่เป็นผู้ที่ว่ายากสอนยาก ภิกษุใหม่ทนคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้ ทนธรรมะไม่ได้

อย่างพวกเรานี่ฆราวาสธรรม ศึกษานี่เราเป็นฆราวาสไง เราถือศีล ๕ เราศึกษาแล้วเราก็เข้าใจได้หมด เราก็ทําอะไรได้ทั้งนั้นแหละ เพราะมันไม่เคยทํา ไม่เคยทํามันคิดได้หมดแหละ นู่นก็ทําได้ นี่ก็ทําได้ นู่นก็ทําได้...มาทําดูสิ พอมาภาวนาสิ พอบวชมาแล้ว “โอ๋ย! ทําไม่ได้ อู้ฮู! พอบวชแล้วนะ อยากนู่น อยากนี่” เวลาเป็นฆราวาสนะ มันเป็นเรื่องสามัญสํานึก เรื่องปกติของโลก สิทธิเสรีภาพทุกคนก็มี พอบวชมาแล้วไม่ได้แล้ว ต้องถือพรหมจรรย์ นู่นก็ผิด นี่ก็ผิด โอ๋ย! ผิดไปหมด ขยับไม่ได้ พระสมัยพุทธกาลไปหาพระพุทธเจ้า บอก “โอ๋ย! วินัยมันยุ่งมากเลย สึก”

พระพุทธเจ้าถามเลย “ถ้าศีลเหลือข้อเดียว อยู่ได้ไหม”

“ได้”

“แล้วข้อไหนล่ะ”

“รักษาใจ รักษาใจ”

ไอ้ลิงตัวนี้รักษายากที่สุด ถ้ารักษาใจตัวเองแล้ว เราไม่ได้ทําอะไรผิดเลย เจตนา อาบัติของจิตมันไม่มี แต่อาบัติของกายมันมี มีการกระทําแล้วมันเป็นอาบัติทั้งนั้นแหละ มันผิดกฎหมายทั้งนั้นแหละ เพราะใครห้ามความคิดได้ ใครห้ามความคิดไม่ให้คิดแส่ส่ายไปได้ ใครห้ามความคิดตัวเองไม่ได้หรอก ถ้าห้ามความคิดได้มันก็ต้องมีสติปัญญา บริกรรมพุทโธ ปัญญาอบรมสมาธิจะห้ามความคิด ห้ามความคิดไม่ให้คิดเรื่องอื่นเลย คิดแต่พุทโธๆๆ

ความคิดเหมือนกัน ความคิดแก้ความคิด พอความคิดแก้ความคิดขึ้นมา มันปล่อยวางเข้ามา มันก็สงบของมันเข้ามา ถ้ามันสงบเข้ามา เห็นคุณค่าเลย โอ้โฮ! เราแสวงหาแต่ทรัพย์สมบัติ เราแสวงหาแต่สมบัติของเราทั้งนั้นแหละ แล้วไอ้ที่มีค่าที่สุดที่เป็นอริยทรัพย์ ที่เป็นความจริงในหัวใจ เราปล่อยมัน ไม่ดูแลมัน ดูสิ ลูกหลานเรา เราไม่ดูแลมัน เราก็เสียใจว่าเราไม่ดูแลลูกหลานเรา ให้คนอื่นมาปอกลอกมันไป

แต่เวลาหัวใจอยู่กับเรานี่ อยู่กลางหัวอกนี่ ไม่เคยดูแลมันเลย

“แล้วทําไมจะไม่ดูแล อาบนํ้าอาบท่าทุกวัน”...ไอ้นี่มันผิวกาย “อาบนํ้าอาบท่าทําความสะอาดทุกวัน อู๋ย! ดูแลทุกวัน”...ดูแลจริงหรือ ดูแล ทําไมมันคิดไปข้างนอก ดูแล ทําไมมันฟุ้งซ่านไป ดูแล ทําไมมันไปกว้านเอาฟืนเอาไฟมาเผาตัว ทําไมมันเอาแต่ฟืนแต่ไฟมาถ้าดูแลมัน

ดูแล เขาต้องดูแลด้วยสติ มีสติระงับมัน แล้วมีคําบริกรรมดูแลมัน ดูแลมัน พอดูแล ถ้าเราปล่อยสุขสบายมันก็อยู่ของมันสุขสบาย พอจะมาควบคุมดูแลมันอึดอัดแล้ว พุทโธก็ไม่ได้ ทําอะไรก็ไม่ได้ อึดอัดไปหมดเลย แต่เวลาปรารถนาความดี อยากได้ แต่เวลาทํามันทําไม่ได้ ทําไม่ได้เพราะอะไรล่ะ เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันเป็นเจ้าเรือน มันครองอยู่บนหัวใจนั้น เห็นไหม กิเลสนี้เราไม่ต้องการมัน เราอยากกําจัดมัน

“มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้าอีกเลย”

“มารเอย เธอเกิดจากความดําริ”

ยังไม่ได้คิดเลย มันไสออกมา มันดันออกมา แล้วบอกว่า “จิตไม่ส่งออก ส่งออกไม่ได้ จิตส่งออกไม่ได้”...จิตส่งออกไม่ได้ก็คนตายไง คนตายแล้วส่งออกไม่ได้ คนเป็นส่งออกหมด แล้วส่งออกด้วยมารด้วย

แต่พุทโธๆ ปัญญาอบรมสมาธิขึ้นมา กําจัดมารให้มารเบาบางลง เบาบางลงจนมันสงบได้ มันเปิดโอกาสให้เราฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา นี่อริยทรัพย์ แม้แต่จิตสงบแล้วเราก็เห็นคุณค่าแล้วว่าหัวใจมันต้องการบํารุงรักษา ไม่มีใครบํารุงรักษามัน แล้วเราบํารุงรักษาหัวใจของเราแล้ว แล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญาของเราให้เกิดภาวนามยปัญญา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ เป็นศาสดา ประกาศตนว่าเป็นพระอรหันต์ แล้ววางธรรมวินัยนี้ไว้ให้กับชาวพุทธ บริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ ปรารถนาจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ด้วยอริยมรรค ด้วยสัจจะ ด้วยความจริง แล้วมันไม่มีใครส่งต่อให้ใครได้ อริยมรรคเกิดขึ้นจากการฝึกฝน เกิดจากการขวนขวายของเรา สติทางโลก มีสติมีปัญญาทางโลกเราก็แสวงหาสมบัติทางโลกด้วยอํานาจวาสนาของเรา

แต่เวลาเราจะทําคุณงามความดีของเรา เราจะมีมากน้อยขนาดไหน เราเสียสละ เราต้องวางไว้ เพราะอะไร เพราะเราจะแบกทรัพย์สมบัติ แบกทิฏฐิมานะเข้าไปอยู่ในป่าในเขา มันมีแต่ความทุกข์ความยากทั้งนั้นแหละ แม้แต่บริขาร พระยังไม่เอาไปมากเลย เขาเอาแต่พอดํารงชีวิต ปัจจัย ๔ คือมีบาตร มีจีวร มีกลด มีต่างๆ ก็เข้าป่าเข้าเขาไปเพื่อความเบาเนื้อเบาตัว แล้วก็พยายามเอาใจของเราไว้ในอํานาจของเรา คือไม่ให้คิดฟุ้งซ่านออกไป ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา มันเกิดความสุข ความระงับขึ้นมาแล้ว เราถึงจะใช้สติปัญญา เกิดภาวนามยปัญญา เกิดวิปัสสนาญาณ วิปัสสนาญาณจะเข้ามาชําระล้างในหัวใจของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาตรงนี้ รื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อสัตว์ขนสัตว์ที่นี่ไง

รื้อสัตว์ขนสัตว์เพราะสัตตะเป็นผู้ข้อง จิตนี้เป็นผู้ข้อง ในเมื่อจิตนี้ยังเป็นผู้ข้องอยู่ จิตนี้ยังเวียนว่ายตายเกิดอยู่ ยังเวียนว่ายตายเกิดอยู่ มันยังเป็นผู้ข้องอยู่ เราจะไม่โปรดมันหรือ เราไม่โปรดตรงนี้ใช่ไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อสัตว์ขนสัตว์ที่นี่ รื้อสัตว์ขนสัตว์ที่เป็นปฏิสนธิจิต รื้อสัตว์ขนสัตว์ที่เป็นนามธรรม เพราะสิ่งที่เป็นนามธรรมมันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันถึงเกิดในวัฏฏะ กามภพ รูปภพ อรูปภพ นี่รื้อสัตว์ขนสัตว์ที่นี่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาที่นี่

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ไว้ เห็นไหม “อานนท์ เธอบอกเขาเถิด ปฏิบัติบูชาเรา อย่าบูชาเราด้วยอามิสเลย สิ่งที่เป็นข้าวของเงินทองเป็นอามิสบูชาทั้งนั้นแหละ ปฏิบัติบูชาเราเถิด”

นั่งสมาธิเถิด ภาวนาเถิด อยู่ที่บ้านทําให้ดีๆ เถิด อยู่ที่บ้านปฏิบัติเถิด นี่ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รื้อสัตว์ขนสัตว์กันที่นี่ รื้อสัตว์ขนสัตว์ในหัวใจ รื้อสัตว์ขนสัตว์เพื่อให้ใจนี้ไม่เป็นผู้ข้องในวัฏฏะ รื้อสัตว์ขนสัตว์ให้พ้นออกไปจากกิเลส นี่เป็นสมบัติของเรา

ลูกหลานเราดูแลมันหมดแหละ หัวใจจะเอาอะไรดูแล หัวใจต้องเอาสติเอาปัญญาดูแล ดูแลหัวใจของเรา รักษาหัวใจของเราให้มันเข้มแข็งขึ้นมา ให้เป็นสมบัติของเรา สมบัติแท้ๆ ไง สมบัติของเราก็หาแล้ว สมบัติของเราหาให้ได้เพื่อเป็นกุศลของเรา เพื่อเป็นบุญกุศลของเรา ถ้ายังภาวนายังต่อเนื่องก็ให้เป็นกุศล ให้เป็นกุศลหมายความว่ามีบารมี อํานาจวาสนาต่อเนื่องกันไป ภาวนาให้ง่ายขึ้น ภาวนาให้สะดวกขึ้น ภาวนาให้มันแทงทะลุ รู้แจ้งเห็นจริงตามความเป็นจริง เอวัง

เทศน์เช้า
วันที่ ๓๐ สิงหาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ฟังธรรมเพื่อหัวใจของเรา หัวใจของเรา เห็นไหม คนที่มีคุณธรรมเวลาเกิดมาเกิดด้วยบุญกุศลพาเกิดนะ มีความคิดดีๆ มีจิตใจที่เมตตา มีจิตใจที่เป็นสาธารณะ มีจิตใจที่มีความเป็นสุข คนเราเกิดเป็นมนุษย์นะ เกิดมาด้วยความทุกข์ความยาก เกิดมาด้วยความอัตคัดขาดแคลน มันมีแต่ความบีบคั้นหัวใจ มีแต่ความน้อยเนื้อตํ่าใจ มีแต่คิดเหยียบยํ่าตัวเอง นี่จิตใจของเขาได้สร้างมนุษย์สมบัติ การได้เกิดเป็นมนุษย์สมบัตินี้แสนยาก

ทีนี้เกิดเป็นมนุษย์สมบัติ การเกิดเป็นมนุษย์สมบัติมีค่ามาก แต่มีค่า ยังมีจิตใจที่เป็นธรรม ถ้าจิตใจที่เป็นธรรม เกิดมามันจะอัตคัดขาดแคลน มันจะมีความสุขความทุกข์ขนาดไหน จิตใจที่มีคุณธรรมมันไม่บีบคั้นตัวเอง มันมีความเข้าใจ มันมีปัญญา ถ้าปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้นมา นี่ใจที่มีคุณธรรม

ถ้าใจที่มีคุณธรรม เวลาเวียนว่ายตายเกิดมันมีคุณธรรม มันมีธรรมะเป็นเครื่องอาศัย แต่เวลาเวียนว่ายตายเกิดเหมือนกัน เราเวียนว่ายตายเกิด เวียนว่ายตายเกิดมันเป็นกรรมของสัตว์นะ เพราะกรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน มันต้องเวียนว่ายตายเกิดโดยธรรมชาติของมันอยู่แล้ว ธรรมชาติๆ เพราะธรรมชาติมีอวิชชาปกคลุมหัวใจอยู่นี่ มันต้องเวียนว่ายตายเกิดไป

พอเวียนว่ายตายเกิด ถ้าเกิดมามีอํานาจวาสนา อํานาจวาสนาคือได้สร้างบุญกุศลมา การว่าสร้างบุญกุศล มันเสียสละ ความตระหนี่ถี่เหนียว ความที่มันเป็นอวิชชาความไม่รู้ในหัวใจมันได้จางลง พอได้จางลง มันมีปัญญาของมัน แล้วมีปัญญา มันมีสติมีปัญญา มีสติปัญญา ความคิดที่ดีๆ ไง ความคิดที่ไม่ใช่เป็นไฟเผาตัวเองไง

ความคิดนะ คนก็เท่ากัน คนก็คนเหมือนกัน ความสูงตํ่าของสถานะมันเป็นอนิจจัง มันเป็นจังหวะและโอกาสของคน มันอยู่อย่างนั้นไม่ได้หรอก เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าโลกนี้เป็นอนิจจัง ไม่มีสิ่งใดคงที่ ความแปรสภาพนี้เป็นเรื่องธรรมดา แต่คนดิ้นรนกันไปตรงนั้นไง

แต่ถ้าเป็นจักรพรรดิ การสร้างบุญกุศลมาเป็นพระโพธิสัตว์ ได้เสียสละมาต่างๆ เสียสละมา นั่นแหละกรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน บุญกุศลมันจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน จิตใจมันพัฒนาขึ้นไป มันดีขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้าเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป อย่างนั้นกรรมมันสร้างมา สร้างคุณงามความดีมา ถ้าเราสร้างคุณงามความดี

แต่เราในปัจจุบันนี้เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาเป็นมนุษย์เหมือนกัน แล้วหัวใจของเราล่ะ? มันวัดกันตรงนี้ไง ถ้าหัวใจของเราเป็นสาธารณะ จิตใจของเราที่มีคุณธรรม มันคิดแต่เรื่องดีๆ คําว่า “เรื่องดีๆ” มันคิดแต่มีธรรม มันไม่เผาลนหัวใจ ไม่เบียดเบียนตนและไม่เบียดเบียนผู้อื่น ไม่เบียดเบียนตนก่อน ไม่เบียดเบียนตนก่อน ถ้าเบียดเบียนตนแล้วมันมาเบียดเบียนผู้อื่นไง ถ้าเบียดเบียนผู้อื่น มันมีความขาดตกบกพร่อง พอความขาดตกบกพร่องจะเติมเต็มสิ่งนั้น เติมเต็มสิ่งนั้นแล้วเติมอย่างไรล่ะ เติมอย่างไร ก็ลูบหน้าปะจมูกเอาให้สมความปรารถนา

แต่ถ้าคนมีคุณธรรม เวลาขาดตกบกพร่อง “มันเป็นอย่างนี้ การขาดตกบกพร่อง เพราะเราไม่ได้แสวงหา เราไม่ได้การกระทํามา ถ้าเดี๋ยวเราทํามามันก็มาของมันเอง เราไม่ไปเดือดเนื้อร้อนใจกับสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น” นี่คนที่มีคุณธรรม คนที่มีคุณธรรมในใจ ฉะนั้น คนที่มีคุณธรรมในใจ แล้วธรรมนี้มันเกิดมาจากไหนล่ะ? มันเกิดมาจากการกระทําทั้งนั้นแหละ

ฉะนั้น สิ่งที่เรากระทํา เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราเกิดเป็นมนุษย์ มนุษย์ต่างจากสัตว์เพราะมีศีลธรรม คุณธรรม ถ้าศีลธรรม คุณธรรม เราแสวงหาตรงนี้ไง ที่เรามาวัดมาวากัน เรามาทําบุญกุศลของเรา เพราะเรามีศรัทธามีความเชื่อ เราเชื่อมั่นของเรา คนเขาบอกว่า “มันจะได้อย่างไร ไปเสียสละ ไปเสียเปรียบ มันจะได้อย่างไร มันจะได้อย่างไร”

เวลาเราได้สิ่งใดมาเป็นวัตถุ สิ่งใดที่เราแสวงหามา ถ้ามันไม่ถูกใจ เวลาไม่ถูกใจ มันระแวง เรามีความสุขไหม สิ่งที่ได้มา แต่ใจเราไม่ลง เรามีความสุขไหม นี่วัตถุทั้งนั้นแหละ เราได้มา มันระแวงไง มันระแวง มันนั่งทับบนกองไฟ

แต่ถ้าใจมีคุณธรรมนะ เราไม่มีสิ่งใดเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ เสวยวิมุตติสุขๆ นี่เราแสวงหาของเรา เรามีคุณธรรมของเรา สิ่งใดที่เป็นธรรมๆ ฉะนั้น เราจะมาประพฤติปฏิบัติตรงนี้ไง ที่เรามาปฏิบัติกัน เรามาเสียสละกัน เราทําบุญกุศลของเราเพราะเราเชื่อมั่นของเรา ถ้าเราเชื่อมั่นของเรา เราทําของเรา เราพัฒนาใจของเรา

ถ้าใจของเราพัฒนาแล้ว ทําบุญกุศลแล้ว ทาน ศีล ภาวนา เราจะหัดภาวนาของเราแล้ว ถ้าเราภาวนาของเรานะ เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบเข้ามา เวลาธรรมมันเกิด เวลาธรรมมันเกิดนะ มันมีความรู้สึกนึกคิดที่ดีๆ นี่ธรรมมันเกิดๆ เวลาธรรมเกิดๆ เกิดมาจากการภาวนา ถ้าเกิดจากการภาวนา นี่ธรรมมันเกิด เกิดขึ้นมามันสังเวช

เวลาธรรมมันผุดขึ้นมานะ ธรรมมันผุด หมายถึงว่า ความคิดดีๆ ที่มันผุดขึ้นมา สิ่งใดมีความสงสัยในใจ ที่มันขุ่นข้องหมองใจ มันมีปัญญาเกิดขึ้นมา มันร่มเย็นเป็นสุขไปหมดเลย แล้วมันจะว่า “สิ่งนี้ทําไมแต่ก่อนเราไม่รู้อย่างนี้ แต่ก่อนเราไม่เห็นอย่างนี้ แต่ก่อนทําไมจิตใจเราไม่เป็นแบบนี้” นี่เวลาธรรมมันเกิด เกิดนี้เกิดเพราะอะไร เกิดเพราะเรามีสติ เรามีปัญญา เราบริกรรม เราบริกรรมพุทโธๆ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา ถ้าธรรมมันเกิดๆ นะ ถ้าธรรมเกิด เราแสวงหาสิ่งนี้ แสวงหาคุณธรรม แสวงหาความจริงของเรา เห็นไหม มันมีคุณธรรมขึ้นมา เราแสวงหาสิ่งนี้เพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าอริยสัจเกิด นี่คุณธรรมไง

เวลาธรรมมันเกิด ธรรมเกิดเพราะอํานาจวาสนา ธรรมเกิดเพราะจริตนิสัย ธรรมเกิดเพราะบุญกุศลมันเกิดขึ้นมา แล้วเวลาบางคนภาวนาไปมันไม่มี เวลาเป็นพระอรหันต์ สุกฺขวิปสฺสโก เขาบอกว่าไม่มีสิ่งใดมหัศจรรย์ ไม่มีอภิญญา ไม่มีความรู้พิเศษ

ถ้าเรามีบุญกุศล มันมีความรู้พิเศษ ธรรมมันเกิด ทําไมมันจะไม่มีความรู้พิเศษ แต่ถ้าเรามีสติปัญญา แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าจิตมันสงบเข้ามาก็สงบเข้ามาเฉยๆ นั่นล่ะ สงบเข้ามาด้วยสติด้วยปัญญา สงบเข้ามาเฉยๆ คือว่าสงบแล้วมันไม่ส่งออก สงบแล้วไม่รับรู้สิ่งใด แต่สงบสิ่งนี้มันก็มีสติปัญญา ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเรามีสติปัญญา เราออกแสวงหา เราออกรู้ๆ ออกรู้ รู้ในอะไร? รู้ในสติปัฏฐาน ๔ นี่เราแก้ไขตรงนั้น

ถ้าใครจะชําระกิเลสต้องเห็นหน้ากิเลส แล้วกิเลสเป็นนามธรรม เขาบอกว่าเวลาพระโสดาบันละสังโยชน์ ๓ ตัว สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิความเห็นผิด เราก็พยายามปรับความเห็นเราเลย ทิฏฐิๆ ปรับความเห็นเราเลย...นี่มันไปเอาที่ผล มันไม่เอาที่เหตุ

เวลาที่เหตุ กิเลสเป็นนามธรรมๆ กิเลสเป็นนามธรรมคือความเห็นผิด มันเป็นความรู้สึกที่เป็นความเห็นผิด ถ้าเรามีสติปัญญา จิตสงบแล้วเรามีสติ เราน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันพิจารณาของมัน ถ้ามันพิจารณา มันแยกแยะของมันด้วยปัญญาของมัน เวลามันถอน มันคาย คายทิฏฐิความเห็นที่ผิดมาเป็นความเห็นที่ถูก พอเป็นความเห็นที่ถูก เวลามันสมุจเฉทปหาน มันเห็นสักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดนี้ขาดออกไปเลย ขาดไป มันเป็นสังโยชน์ สังโยชน์ที่ขาดออกไป ๓ ตัว

พระโสดาบันละสังโยชน์ ๓ ตัว เราก็บอกว่าสังโยชน์ ๓ ตัว มันเป็นอย่างไร เราก็จะไปละที่สังโยชน์นั้นเลย

ก็เหมือนเราจะพิมพ์แบงก์ ทุกคนอยากรํ่าอยากรวยนะ เราก็มีแท่นพิมพ์ เราก็พิมพ์แบงก์กันเลยนะ ติดคุกหมดเลย แต่ถ้าเราอยากได้แบงก์ เราทําหน้าที่การงานของเรา เราทําธุรกิจของเรา แบงก์มันจะมา เราจะได้เงินได้ทอง ได้ผลประโยชน์มา เพราะเราทําหน้าที่การงานของเรา ถ้าทําหน้าที่การงานของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างนี้ ถ้าสอนอย่างนี้ เรามีสติปัญญา นี่อริยสัจ มรรค มรรคคือเครื่องดําเนิน ทางอันเอก ทางของใจ ถ้าใจมันก้าวเดินไปอย่างนี้มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

เวลาธรรมเกิดๆ มีคุณธรรมนะ คนเหมือนกัน ถ้าได้สร้างบุญกุศลมา จิตใจเป็นธรรมๆ เป็นธรรมมันคิดแต่เรื่องดีๆ อยู่แล้ว เขาคิดแต่เรื่องดีๆ ถ้าจิตใจของเรา เราเกิดเป็นมนุษย์เหมือนกัน แต่จิตใจของเรามีแต่ทุจริต มีแต่อกุศล มันคิดแต่เรื่องร้ายๆ ทั้งนั้นแหละ แล้วมันคิดมันคิดมาทําไมนั่นน่ะ มันคิดมามันก็คิดมาเผาลนใจ มันคิดมาแล้วใครเดือดร้อนล่ะ? ก็ตัวเองเดือดร้อน พอเดือดร้อนแล้วก็แสวงหา กิเลสมันก็ชักนําไป

แต่ถ้ามีคุณธรรมนะ เรานิ่ง ทําสิ่งใดมันเป็นบุญกุศล มันเป็นคุณงามความดี กลิ่นของศีลของธรรมมันหอมทวนลม มันไปเอง หลวงตาท่านบอกว่า ประพฤติปฏิบัติจนมีคุณธรรมขึ้นมา จะไปอยู่ที่ไหน จะอยู่ป่าไหนก็แล้วแต่ คนเขาแสวงหา เขาแสวงหาเอง

แต่ถ้าตัวเองต้องการให้เขายอมรับ ต้องการให้เขายอมรับ ใครจะยอมรับใคร ไม่มีใครยอมรับใครหรอก เรายังรับตัวเราไม่ได้เลย เรายังไม่ชอบใจอารมณ์อย่างนี้เลย เราไม่ชอบใจกิเลสที่มันบีบคั้นหัวใจเลย เราไม่ชอบอะไรเลยนะ

ทุกคนเกลียดความทุกข์ ปรารถนาความสุข ทุกคนเหมือนกัน แต่ความสุขอย่างหยาบๆ ความสุขแบบโลกหน้าชื่นตาบานของเขา “สบายดีไหมๆ” หน้าชื่นตาบาน แต่หัวใจมันกลัดหนอง แต่ของเราเวลาเราทําความจริงของเรา เราจะสํารอก เราจะบ่งหนองออกจากใจ ถ้าเราจะบ่งหนองออกจากใจ เราพยายามฝึกหัด

เวลาฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาธรรมมันเกิดนะ ธรรมมันเกิด สิ่งนั้นมันเกิดแล้วก็แล้วกันไป เพราะหลวงตาท่านบอกว่า ในพระไตรปิฎกบอกธรรมเกิด เวลาในบุพพสิกขาบอกธรรมเกิด เวลาคุณธรรมมันเกิดขึ้นมาเราก็งง เวลาธรรมเกิด ธรรมเป็นอย่างไร แล้วมันเกิดอย่างไร

แต่เวลาหลวงตาท่านบอกว่า คนที่ประพฤติปฏิบัติจนมีหลักมีเกณฑ์แล้วท่านบอกว่า นั่นแหละกิเลสมันเกิด กิเลสมันเกิดเพราะอะไร เพราะว่าเราทุกข์เรายาก เรามีแต่ความเดือดร้อน แล้วมันมีสิ่งใดมาชโลมหัวใจ เราก็ติดใจอันนี้ เราก็อยากได้อันนี้ต่อเนื่องๆ ไป แต่มันจะเกิดมาได้อย่างไรล่ะ มันเกิดมาได้จากเราฝึกหัดใช่ไหม พอความอยากได้ นั่นคือกิเลสไง

ทั้งๆ ที่เป็นธรรมเกิด ทั้งๆ ที่เป็นคุณงามความดีเกิดมาชโลมหัวใจของเรา แต่ด้วยความปรารถนา ด้วยความอยากได้จนเกินไป ความอยากได้อันนั้น อยากแล้วมันไม่ได้หรอก แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเรา เรามีสติปัญญาของเรา เราทําของเรา เดี๋ยวมันมาเอง พอมันมาของมันเอง เหตุ เหตุประพฤติปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้าเหตุมันสมควรขึ้นมา มันชโลมหัวใจเราอีก ถ้าชโลมหัวใจเราอีก มันมาอีกแล้ว แล้วมันมาจากไหนล่ะ? มันมาจากมีสติมีปัญญา มีการขวนขวายของเรา มีการกระทําของเรา

เราสร้างบุญกุศลของเราเพื่อให้เราเชื่อมั่น เชื่อมั่นว่าบุญกุศลมันมีอยู่ ทําดีต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่ว เราสละของเราเพื่อประโยชน์กับเรา เราสละทานของเราไปเพื่อชีวิตนะ สมณะไม่มีอาชีพ เลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง เราเสียสละสิ่งที่เราแสวงหามาเพื่อประโยชน์กับชีวิต เราเสียสละทาน นี่เสียสละ ได้สิ่งที่มีชีวิตเลยล่ะ แล้วสิ่งนั้นมันเสริมต่อสิ่งใดไป

ผู้ที่บิณฑบาตเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง บิณฑบาต ฉันอาหารแล้วเข้าสู่โคนไม้ ได้เข้าสมาธิ ได้ความสงบร่มเย็นในหัวใจ นั่นน่ะผลประโยชน์ของเราทั้งนั้นแหละ ผลประโยชน์ของเราเพราะอะไร เพราะกําลังที่ได้มา ได้มาจากสิ่งที่เราเสียสละออกไป ปัญญาที่เกิดขึ้น ปัญญาเกิดขึ้นจากการส่งเสริมของเรา ปัญญาที่เกิดขึ้น นี่บุญกุศลมันเกิดอย่างนี้ ถ้าบุญกุศลมันเกิดอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้นะ ในพระไตรปิฎกเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน แล้วไปฉันอาหารของนายจุนทะ แล้วอาหารมันเป็นพิษ กลัวว่าบริษัท ๔ จะไปเพ่งโทษนายจุนทะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ว่า “อานนท์ ถ้ามีคนเขาจะเพ่งโทษจุนทะ เธอจงบอกเขานะว่าทานในพระพุทธศาสนานี้มีอยู่ ๒ คราวที่มีผลมีคุณมหาศาล คราวหนึ่ง เราฉันอาหารของนางสุชาดา เราถึงซึ่งกิเลสนิพพาน แล้ววันนี้วันสุดท้าย เราได้ฉันอาหารของนายจุนทะ วันนี้เราจะถึงซึ่งขันธนิพพาน”

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนกลับไปเลย ฉันอาหารของใคร ฉันอาหารของเขาแล้วเราถึงซึ่งกิเลสนิพพาน อันนั้นบุญกุศลมหาศาล นี่เรามั่นใจของเราไง เรามั่นใจว่าเราส่งเสริมๆ เพื่อบุญกุศลของเราไง ภิกษุเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง บิณฑบาตเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง ฉันอาหารเสร็จแล้วเข้าสู่โคนไม้ เข้าสู่เรือนว่าง แล้วนั่งสมาธิภาวนา สิ่งที่เกิดขึ้นๆ บุญกุศลเราทั้งนั้นแหละ เพราะเราส่งเสริมสิ่งนี้เกิดขึ้นมา

ดูสิ ทางโลกเขาส่งเสริมเด็กให้เด็กมีปัญญา ให้เด็กเป็นคนดีขึ้นมา อนาคตไปเด็กจะปกครองประเทศ นี่ก็เหมือนกัน เราทําบุญกุศลของเรา เราส่งเสริมศาสนทายาท ผู้จะจรรโลงศาสนาต่อเนื่องกันไป ถ้าเขารักษาใจของเขา เขาเป็นประโยชน์ของเขา เขาจะเป็นหลักในพระพุทธศาสนา ในพระพุทธศาสนา ธรรมะคือความร่มเย็นเป็นสุขเพื่อสังคม เราส่งเสริมๆ นั้นเป็นบุญกุศลของเรา บุญกุศลอันนี้เป็นบุญ

แล้วถ้าเราจะเอาความจริงของเราล่ะ เราจะเอาคุณธรรมของเรา เราปฏิบัติของเรา ธรรมจะเกิดจากการประพฤติปฏิบัติ ธรรมจะเกิดจากศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันมีศีล มีสมาธิ มีปัญญาขึ้นมา มรรค มรรคเกิดขึ้น มรรคก็ชําระล้างหัวใจของเราเพื่อประโยชน์ของเรา คุณธรรมแบบนี้ เราปรารถนาสิ่งนี้ ฟังธรรมๆ เพื่อเหตุนี้

ฟังธรรมเพื่อตอกยํ้า ของในเรื่องของเรา เรื่องในใจของเรา แต่มันยังไม่เกิดขึ้นกับเรา มันก็มีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา คอยบอกทาง แต่ถ้าใครที่ทําของเราได้ จิตใจมันก้าวเดินไปแล้วมันจะก้าวเดินของมันไป ถ้าถึงที่สุดแล้ว ครูบาอาจารย์ที่เทศนาว่าการกับสัจธรรมในหัวใจเรามันจะเป็นอันเดียวกัน มันจะรู้จริงเห็นจริง เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก แล้วจะรู้เลยว่าครูบาอาจารย์ที่ท่านแสดงธรรมแสดงถูกหรือแสดงผิด เพราะใจเราเป็น ใจเราเป็นธรรม เราฟังออก เราฟังเข้าใจได้หมดแหละ แต่ใจเราไม่เป็นธรรม เราเกาะสิ่งนี้ไปก่อน เตือนหัวใจๆ ฟังธรรมๆ ตอกยํ้า ตอกยํ้า

อานิสงส์ของการฟังธรรม ถ้าถึงที่สุด จิตใจมันผ่องแผ้ว สิ่งที่มันรู้อยู่แล้ว ตอกยํ้าๆ มันรู้อยู่แล้ว แต่กิเลสมันขับไส กิเลสมันขับดัน ตอกยํ้ามัน ถ้ามันมีสติมีปัญญาควบคุมได้นะ จิตนี้ผ่องใส จิตนี้ผ่องแผ้วเพราะการฟังธรรม มีคุณธรรมในใจ เห็นไหม

ปาก ปากกินอาหารเป็นคําข้าว ใจมีคุณธรรมมันจะร่มเย็นเป็นสุข ไม่เดือดร้อน ไม่ดิ้นรนจนเกินไป เรารักษาใจอย่าให้มันดิ้นอยู่กลางหัวอก รักษามัน ดูมันเพื่อประโยชน์กับเรา เอวัง

เทศน์เช้า
วันที่ ๓๑ ธันวาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ สัจธรรมเป็นความจริง แล้วเราแสวงหาสัจธรรมกัน สิ่งที่แสวงหาสัจธรรม เห็นไหม นี่สัจจะความจริง ความจริงเป็นสิ่งที่ไม่ตาย แต่คนพูดความจริงตายหมดเลย แต่ความจริงมันคงที่ ฉะนั้น เราแสวงหาความจริงๆ ของเรา

ความจริง เห็นไหม วันคืนล่วงไปๆ มันก็มีมืดกับสว่าง มืดกับสว่าง แต่เราสมมุติกันว่าปีใหม่-ปีเก่า ถ้าสมมุติว่าปีใหม่-ปีเก่า วันสิ้นปี วันสิ้นปีเพื่อเป็นมงคลชีวิต เราจะแสวงหาคุณงามความดีกัน ถ้าแสวงหาคุณงามความดีกัน เห็นไหม เราเป็นชาวพุทธนะ ทุกศาสนาเขาก็ต้องหาที่พึ่งของเขา ลัทธิใดความเชื่อใดเขาก็พยายามเป็นมงคลชีวิตของเขา

แต่เราเป็นชาวพุทธไง มงคลชีวิตของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เสียสละทาน การเสียสละทาน ทําบุญกุศล เราจะมีงานพิธีกรรมต่างๆ อย่างใดก็แล้วแต่ เราก็ต้องมีพระไปทําบุญกุศล ถ้าบุญกุศล เขาทําบุญกุศลของเขา เขาตักบาตร เขาทํากุศลเพื่อบุญของเขา

คําว่า “บุญๆ” บุญคือคุณงามความดี คําว่า “บาปอกุศล” เราไม่ต้องการพบ เราจะทําคุณงามความดี คนที่ทําก็ทําได้ยาก คนที่ทําทําได้ยากเพราะอะไร ทําได้ยากเพราะว่าสิ่งที่เขาทํา ความเชื่อ ความทิฏฐิมานะในใจของเขา เขามีความรู้ความเห็นต่างของเขา ถ้ามีความรู้ความเห็นต่างของเขา การจะทําสิ่งใด ความตระหนี่ถี่เหนียวด้วยตัวตนของเขา เขายึดมั่นในความเห็นของเขา แต่ถ้าเรามีศรัทธามีความเชื่อ ความเชื่อ เราเชื่อในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้ธรรมขึ้นมานะ คนโบราณเขาตื่นกลัวกัน เขากราบภูเขา เขากราบดวงอาทิตย์ เขากราบไฟ เขาบูชาไฟ เขาบูชาสิ่งที่เขามองไม่เห็น เขาบูชาเป็นที่พึ่งของเขา

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว ปฏิเสธทุกๆ อย่างเลย ปฏิเสธทุกๆ อย่าง เห็นไหม อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ทําดี-ทําชั่ว เราเป็นคนทําทั้งนั้น ถ้าเราทําทั้งนั้น สิ่งที่เราพลัดพรากจากไป เราทําคุณงามความดี เราอุทิศส่วนกุศลให้อย่างนั้น เพราะอุทิศส่วนกุศลคือความดี ความดีคืออะไร

เวลาคนเรามีปัจจัยเครื่องอาศัยสมบูรณ์ขึ้นมามันก็มีความสุขของเขา คนใดขาดแคลนๆ มันก็เป็นความทุกข์ของเขา ไอ้นี่ความทุกข์ประจําธาตุขันธ์ไง แต่เวลาคนมีความสุขความทุกข์ในหัวใจมันละเอียดลึกซึ้งกว่านั้น

ฉะนั้น เวลาพลัดพราก การพลัดพราก การพลัดพรากมันต้องพลัดพรากจากกันไป แล้วทําไมมันอาลัยอาวรณ์ต่อกันล่ะ? นี่เพราะความผูกพัน ความผูกพัน ความเคยชิน ความต่างๆ เราต้องพลัดพรากไป สิ่งนี้ให้ทําคุณงามความดีแล้วระลึกถึงกัน นํ้าใจระลึกถึงกัน

สิ่งที่ว่าทําบุญกุศล ทําทาน เวลาทําทาน มีนักขัตฤกษ์ เขาก็ทําบุญกุศลของเขาไป การทําบุญกุศล แล้วเวลาละเอียดขึ้นไป เขาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นไป เขาก็สวดมนต์ข้ามปี การสวดมนต์ เขาว่าทําคุณงามความดีของเขา สงบระงับในใจของเขา นั่นสวดมนต์ข้ามปี ผู้ที่มาประพฤติปฏิบัตินะ ใครที่มาอยู่วัดอยู่วา เราจะภาวนาข้ามปีนะ พุทโธๆ อยู่ข้ามปีเลย

เวลาเขาทําบุญกุศลขึ้นไป เขาหาบุญกุศลของเขา เขาว่าสิ่งนั้นเป็นที่พึ่งอาศัยของเขา เพื่อเป็นมงคลชีวิตของเขา มงคลชีวิตเราหาพึ่งจากข้างนอก แต่ถ้าเราภาวนาข้ามปี ใครเป็นคนได้บุญล่ะ ใครเป็นคนมีสติสัมปชัญญะ

เวลาเขาเคานต์ดาวน์กัน เขาข้ามปี เขาเคานต์ดาวน์กันที่เข็มนาฬิกา แต่ของเรา เราจะเอาหัวใจนะ เราจะเอาหัวใจของเรา หัวใจของเราสุข-ทุกข์มันอยู่ที่ใจของเรา ถ้าใจของเรานะ เราภาวนาข้ามปี การภาวนาข้ามปี เวลามันลึกซึ้งๆ ขึ้นไป

เวลาสมัยครูบาอาจารย์ของเราอยู่ เวลาท่านให้นั่งภาวนาตลอดรุ่งๆ คําว่า “ตลอดรุ่ง” เราทําคุณงามความดีของเรา ทําคุณงามความดีของเรา คุณงามความดีมันมีหลากหลาย ดูสิ เรามาวัดมาวากัน ต้องมีปู่ย่าตายายขึ้นมาถึงเด็กน้อย เด็กน้อยเวลาเข้าวัดขึ้นมามันก็สนุกครึกครื้นตามประสาของเด็กน้อย ผู้ใหญ่ของเรา เราจะหาแก่นสารของเรา เราจะหาแก่นสาร แล้วแก่นสารมันอยู่ที่ไหนล่ะ

เวลาไปวัดไปวา ครูบาอาจารย์ให้ไปวัดหัวใจของเรา ข้อวัตร วัด เราเข้าไปดูสิ่งปลูกสร้างในวัดนั้น สิ่งปลูกสร้างนี่คือศาสนวัตถุ ศาสนพิธี ศาสนธรรม เวลาเราไปวัดไปวา ถ้าเราวัดใจของเรา ใจของเรามันมีหลักมีเกณฑ์ไหม ถ้าใจของเรามีหลักมีเกณฑ์ ยิ่งสงบสงัดขนาดไหนมันยิ่งมีความสุขขนาดนั้น ยิ่งสงบขนาดไหน ยิ่งเงียบขนาดไหน ยิ่งวิเวกขนาดไหน หัวใจมันจะได้สัมผัสสิ่งนั้น ถ้าหัวใจได้สัมผัสสิ่งนั้น นั่นเป็นความจริงนะ

เวลาพายุมันเกิด พายุมันเกิดมันพัดสิ่งใดราบเป็นหน้ากลองไปหมดเลย เวลาพายุอารมณ์มันเกิดนะ ความรู้สึกนึกคิดเวลามันเกิดขึ้นมา มันพัดพาหัวใจของเราไปเผชิญกับฟืนกับไฟทั้งนั้นเลย เวลามันจะปล่อยวางขึ้นมา มันจะสงบระงับขึ้นมา มันจะเอาอะไรสงบระงับเข้ามา มันต้องมีวิธีการสิ

แต่นี่เราก็คิดไง เวลาพายุมันเกิดขึ้นมามันก็พัดเอาหัวใจเรารุนแรง เราบอกพายุมันผ่านไปแล้วก็จบไง นี่ก็เหมือนกัน บอกว่าพอเรามีสติปัญญาขึ้นมา บอกมันสบายๆ

สบายๆ อย่างนั้น ดูสิ คนเราเกิดมามันต้องมีสมาธิ เด็กสมาธิสั้น-สมาธิยาว ถ้าเด็กสมาธิยาว มันทําสิ่งใดมันก็ประสบความสําเร็จ ถ้าสมาธิสั้น มันควบคุมตัวเองไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน คนเราปุถุชนมันก็มีสมาธิอยู่แล้ว ถ้าไม่มีสมาธิมันก็คนบ้า ถ้ามีสมาธิอยู่แล้ว สมาธิคือว่าจิตมันมีหลักมีเกณฑ์ ถ้าจิตมีหลักมีเกณฑ์ แต่ถ้าเอาความจริงขึ้นมาล่ะ ความจริงขึ้นมา ความจริงมันอยู่ที่ไหน ความจริง ความจริงมันต้องมีการกระทําเข้าไป เห็นไหม

เวลานํ้าเสีย เวลานํ้าเสียเขารีไซเคิลขึ้นมา นํ้านั้นสะอาดได้ จิตใจของเรามันเศร้าหมอง มันมีความโลภ ความโกรธ ความหลง ความหลง หลงในตัวเอง ทิฏฐิมานะมันมีของมันอยู่แล้วล่ะ ถ้าเรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันชําแรกเข้าไปถึงตัวฐีติจิต ตัวฐีติจิตคือสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิ เพราะสมาธิมันสว่างไสว สมาธิมันมีสติปัญญาพร้อม มันไม่ใช่สมาธิว่างๆ ว่างๆ เหมือนคนเผลอไผล คนหลับใหล คนหลับใหลมันจะว่างอะไรล่ะ ว่างด้วยการวางยาสลบใช่ไหม

แต่ถ้าความว่าง ความว่างมันพร้อมกับความกระจ่างแจ้ง เวลามันสงบเข้ามา พุทโธๆ ละเอียดเข้ามาเราก็รู้ มันมหัศจรรย์นะ เวลาเราพุทโธๆๆ เวลาลมหายใจมันละเอียดขึ้นมา จนเราวิตกกังวล เวลามันละเอียดเข้าไป “เอ๊ะ! ถ้าลมหายใจขาดแล้วไม่ตายหรือ”

มันไม่ตายหรอก มันไม่ตาย แต่กิเลสมันเร้า กิเลสมันจะโดนควบคุม มันเป็นความเคยชินของใจ

คนเราโดยวิทยาศาสตร์ โดยความจริง คนเราต้องหายใจ ถ้าขาดลมหายใจก็ตาย แต่นี่ลมหายใจมันละเอียด เพราะจิตมันละเอียด พอจิตมันละเอียดเข้าไป มันละเอียดเข้าไปมันก็ไปตกใจ แต่โดยธรรมชาติ เวลาคนหายใจไม่ออก คนขาดใจตาย นั่นคือการตาย แต่อันนี้มันละเอียด แต่เราไม่รู้ว่ามันละเอียด เห็นไหม เราเป็นคนทําเองแท้ๆ เวลาลมหายใจมันละเอียดเข้าไปๆ มันไปกลัว ไปกลัว ไปตกใจ ไปต่างๆ นี่ความละเอียดของมัน

สิ่งที่เวลากําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ นํ้าเสีย เราจะกําจัดนํ้าเสีย หัวใจเรามันเสีย หัวใจเรามันมีกิเลสมีตัณหาความทะยานอยาก มีพญามารมันครอบงําอยู่ เราพยายามทําให้เป็นอิสระ เห็นไหม เราจะภาวนาข้ามปี ภาวนาข้ามภพข้ามชาติ ถ้าเราภาวนาข้ามภพข้ามชาติ ภพชาติมันมาจากไหน เราบอก “คนเราเกิดมา ผลของวัฏฏะๆ เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันไม่มีหรอก เกิดชาติเดียว ตายแล้วก็จบ”

ถ้าตายแล้วก็จบ มันยืนยันได้ด้วยครอบครัว พ่อแม่คนเดียวกัน ลูกออกมา ๒ คน ๓ คน นิสัยไม่มีเหมือนกันสักคนหนึ่ง ถ้ามันเป็นวิทยาศาสตร์ เกิดจากพ่อจากแม่คนเดียวกันมันต้องเหมือนกันหมดสิ ทําไมพี่ชายมันดี ทําไมน้องชายมันเกเร ทําไมคนเล็กมันเหลวไหล ทําไมมันไม่เหมือนกันสักคนหนึ่งล่ะ ก็เกิดมาจากพ่อแม่คนเดียวกัน นี่มันยืนยันถึงภพชาติ จิตนี้ของเขา ปฏิสนธิจิต เห็นไหม

โดยผลของสายบุญสายกรรมถึงได้มาเกิดเป็นชาติเป็นตระกูลเดียวกัน เวลาเกิดขึ้นมาแล้วมุมมองมันแตกต่างกัน นี่พันธุกรรมของจิต เวลาเกิดมาจากพ่อแม่เดียวกัน พันธุกรรมจากพ่อจากแม่ทั้งนั้นแหละ แต่พันธุกรรมของจิตนี่เวรกรรมของเขา ถ้าเวรกรรมของเขา เขาคิดดี จิตใจที่ดี อภิชาตบุตร บุตรที่ดี บุตรต่างๆ มันมีของมัน มันยืนยันถึงการเวียนว่ายตายเกิดไง

แล้วเวลาเราจะภาวนาข้ามภพข้ามชาติ ข้ามภพข้ามชาติ มันข้ามที่ไหนล่ะ เวลาข้ามภพข้ามชาติ ใครเป็นคนข้ามล่ะ เวลาเคานต์ดาวน์ เคานต์ดาวน์กันที่เข็มนาฬิกา เวลาข้ามภพข้ามชาติมันต้องเป็นที่ตัวจิตนี่ไง

ถ้าตัวจิต จิตถ้ามันสงบเข้าไป จิตสงบแล้วมันมีสติ จิตสงบแล้วมันมีความรับรู้ จิตสงบแล้วมีความรับรู้ เรายกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา การฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าการฝึกหัดใช้ปัญญา นั่นล่ะคือวิปัสสนา คือปัญญารู้แจ้ง ถ้าปัญญารู้แจ้ง มันจะข้ามภพข้ามชาติด้วยการใช้ปัญญาแยกแยะ แยกแยะความเห็นผิดของใจ

ในหัวใจของเรา หัวใจของเรามันมืดบอด ถ้ามันมืดบอด เกิด เกิดอย่างไร เวลาเกิดมา เดี๋ยวนี้เกิดที่ไหน? เกิดที่โรงพยาบาล เกิดในห้องผ่าตัดทั้งนั้นแหละ เวลาเกิดนะ เวลาเกิด เกิดจากพ่อจากแม่ แล้วเกิดมาจากไหนล่ะ แล้วมึงเกิดมาจากไหน

แต่เวลาถ้าจิตมันสงบเข้าไป มันจะเข้าไปสู่ตรงนั้น มันจะเคานต์ดาวน์ มันจะข้ามภพข้ามชาติ มันจะสร้างคุณงามความดีจากจิตใจดวงนี้ จิตใจดวงนี้ที่มืดบอด ที่พญามารพาเวียนว่ายตายเกิด จิตดวงนี้มันจะหูตาสว่าง ถ้าจิตดวงนี้หูตาสว่าง เวลากําหนดพุทโธๆๆ จิตสงบแล้ว ถ้าจิตมันสงบ มันสว่างไสวของมัน เวลามันยกขึ้นสู่วิปัสสนา ยกขึ้นสู่วิปัสสนานะ มันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

แล้วบอกว่าไม่รู้จักกิเลส ไม่เห็นหน้ากิเลสแล้วทําไมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมล่ะ เพราะอะไร เพราะกิเลสเป็นนามธรรม ครอบครัวของกิเลส กิเลสเป็นนามธรรม มันครอบงําหัวใจนี้ มันครอบงําหัวใจ แล้วพอครอบงําแล้วก็เชื่อมัน เกิดทิฏฐิมานะความเห็นของเราว่า “เกิดแล้วก็ชาติเดียว ตายแล้วก็จบสิ้นๆ มันจะไปไหนต่อล่ะ”

แต่ถ้าจิตมันสงบเข้าไป จิตสงบเข้าไปนะ เพราะความข้อง มิจฉาทิฏฐิ สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิความเห็นผิด ทิฏฐิเพราะอะไร ทิฏฐิเพราะเวียนว่ายตายเกิดแล้วมันเชื่อ พอเวียนว่ายตายเกิดแต่ละภพแต่ละชาติ ไปเกิดชาติใด ฉันก็เกิดในสถานะนี้ ฉันเป็นเทวดา ฉันเป็นอินทร์ ฉันเป็นพรหม ฉันเป็นมนุษย์ ฉันเป็นสัตว์เดรัจฉาน แม้แต่เป็นนรกอเวจีก็เป็นฉัน ฉันทั้งนั้นแหละ มันเกิดภพใดชาติใดมันก็ยึดมั่นถือมั่นภพนั้นชาตินั้น

พอมันยึดภพนั้นชาตินั้นมันก็ว่าภพเดียวชาติเดียว มันไม่มีวัฏฏะ มันไม่มีการเวียนว่ายตายเกิด เห็นไหม เวลามันเข้าใจของมันอย่างนั้น เวลามาเกิดเป็นมนุษย์มันก็สักกายทิฏฐิ ความเห็นผิด เห็นผิดว่านี่สมบัติของเรา ชีวิตก็ของเรา ร่างกายก็ของเรา ทรัพย์สมบัติก็ของเรา สรรพสิ่งก็เป็นของเรา แล้วพ่อแม่เป็นของเราไหม

ถ้าพ่อแม่ของเรา พ่อแม่แก่เฒ่าชราภาพไป พ่อแม่ไม่ให้ตายนะ พ่อแม่อยู่กับเรา พ่อแม่ของเรา เห็นไหม นี่สมบัติของเรานะ อย่าใช้อย่าจ่ายมัน เป็นของเรา นี่สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิความเห็นผิด

เวลาจิตเราสงบมันยกขึ้นวิปัสสนา หูตามันแจ่มแจ้ง หูตามันแจ่มแจ้งเพราะมันยกขึ้นวิปัสสนา ก็ทิฏฐิความเห็นผิด เห็นผิดในกาย เห็นผิดในเวทนา เห็นผิดในจิต เห็นผิดในธรรม ถ้าเห็นผิด แล้วเห็นถูกเห็นอย่างไรล่ะ

คําว่า “เห็นถูก” เห็นถูกก็พอจิตมันยกขึ้นสู่วิปัสสนามันเห็นกาย เห็นไหม เห็นกายเข้าไป เวลาถ้าจิตมีกําลังของมัน มันใช้กําลัง ใช้ปัญญา ใช้ปัญญา ปัญญานี้จะเกิดขึ้นจากฐีติจิต ปัญญานี้เกิดจากสัมมาสมาธิ ถ้ามันไม่เกิดสัมมาสมาธิ เวลามันใช้ปัญญานี้เป็นสังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่งอยู่ใต้อํานาจของพญามาร อยู่ใต้ความเห็นผิด พออยู่ใต้ความเห็นผิด นั่นคืออวิชชา

อวิชชาคือความเห็นผิด ความเห็นผิดว่าสรรพสิ่งเป็นของเรา ถ้าสรรพสิ่งเป็นของเรานะ เวลาจะภาวนาขึ้นมาก็ปัญญาของเรา เวลาจิตสงบแล้ว ปัญญามันเกิดแล้ว ปัญญาของเรา พอวิปัสสนาแล้ว วิปัสสนาแล้วมันขาดแล้วของเรา...ถ้ามีของเรา ผิดหมด

แต่ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงมันเป็นสัจจะ สัจจะที่มันเกิดขึ้น พอจิตมันสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาเพราะอะไร เพราะความเห็นผิด เพราะความเห็นผิดมันเกิดสังโยชน์ สังโยชน์ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสมันร้อยรัดหัวใจนี้ไว้ นี่เพราะเห็นผิดในภพในชาติไง

ถ้าจิตสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนา ถ้าเห็นกายแล้ว ถ้าจิตมันสงบไปเห็นกาย เห็นกายมันสะเทือนหัวใจ สะเทือนหัวใจเพราะสังโยชน์มันร้อยรัด สังโยชน์ สังโยชน์คือความเห็นผิด สักกายทิฏฐิความเห็นผิด เวลามันเห็นตามความเป็นจริง มันเริ่มเอะใจไง “อ๊ะ! ก็เราเห็นอย่างนั้น เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา พิจารณากายก็เห็นกายโดยพร้อมแล้ว”...เห็นกาย กล้องจุลทรรศน์ดีกว่าอีก เดี๋ยวนี้เขาผ่าตัดกันโดยแสงเลเซอร์นะ ผ่าตัดกันโดยทางไกล เขาใช้ทางไกลผ่าตัด เขาเห็นดีกว่าเอ็งอีก แต่เห็นอย่างนั้นเห็นเป็นทางโลก

แต่ถ้าเราเห็นทางใจล่ะ เห็นทางธรรมล่ะ ทางธรรมถ้าจิตมันสงบแล้วถ้ามันเห็นของมัน อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ใครประพฤติปฏิบัติ คนนั้นจะรู้จะเห็นเองโดยปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก จิตดวงใด จิตดวงนั้นก็ต้องแก้ไขจิตดวงนั้นไป

เราเป็นชาวพุทธนะ เราเป็นชาวพุทธ เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนา ศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจําชาติ...ใช่ เราก็อยู่ในชาติ ดูสิ เวลามีนักขัตฤกษ์ต่างๆ เขาก็ทําบุญกุศลกันในพระพุทธศาสนา ทําบุญกุศล บุญกุศลนั้นมันก็เป็นพวกที่หัวใจของเขาเข้ามาสู่ศาสนา เวลาเราสวดมนต์ข้ามปีกัน ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติที่ว่ามีหลักมีเกณฑ์ แต่เราจะภาวนาข้ามภพข้ามชาติ เราจะภาวนาข้ามภพข้ามชาติ มันมีโอกาสของเราไง โอกาสที่ว่าในเมื่อทางรัฐบาลเขาให้เป็นวันหยุด วันหยุดนี้ให้เราไปประพฤติปฏิบัติ ให้ไปวัดไปวา ถ้าไปวัดไปวา มาวัดหัวใจของเรา

เวลาเราทําหน้าที่การงานเราก็เบื่อหน่าย เราอยากมั่งอยากมี อยากศรีอยากสุข อยากมีทุกอย่างสมความปรารถนา แต่การกระทําของเรา เราก็ต้องการให้สมความปรารถนาของเรา มันมีเรื่อง มีเวรมีกรรม มีเรื่องของสังคม มีเรื่องโอกาสมันเข้ามาเป็นตัวแปร

แต่เวลาเรามาวัดมาวาแล้วมันเป็นเรื่องของเรา เรื่องของเราคนเดียวเลย เรื่องความจริงของเรา นี่ความจริง แล้วการประพฤติปฏิบัติ การแสวงหาสัจธรรม มันแสวงหาสัจธรรมมาจากไหน

ถ้าแสวงหาสัจธรรมมาจากตู้พระไตรปิฎกเป็นปริยัติ เราศึกษามาขนาดไหนก็ศึกษามาเป็นแนวทาง แต่เวลาจะเอาจริงขึ้นมามันต้องเป็นความจริง อาหารที่เป็นอาหารดิบเรากินไม่ได้ เราต้องทําให้มันสุกขึ้นมา นี่ก็เหมือนกัน หัวใจของเราดิบๆ หัวใจของเราศึกษามามีความรู้มาก แต่มันรู้จักอวิชชา รู้จักความไม่รู้ ความไม่รู้หมายความว่าอะไร? ความไม่รู้คือมันไม่รู้แจ้งไง แต่เราศึกษามาเป็นแนวทาง มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาจากการศึกษา พอศึกษาแล้วเราเข้าสู่ทางจงกรม เข้าสู่การนั่งสมาธิภาวนา ให้มันเกิดขึ้นจริงมาจากเรา

หัวใจที่ดิบๆ ทําให้มันสุก เห็นไหม ไม้ที่ดิบๆ ไม้สดเขาจุดไฟมันไม่ติด เขาต้องไปค้างไว้ ตากแดดไว้ให้ไม้มันแห้ง เขาถึงมาจุดไฟเพื่อเป็นพลังงาน จิตใจของเรา เราปรารถนา ปรารถนาอยากประพฤติปฏิบัติ เราปรารถนาจะมีคุณธรรม เราปรารถนา แต่จิตใจมันดิบๆ มันดิบๆ ดิบๆ หมายความว่า มันมีพญามารครอบงําทั้งชาติตระกูลของมันเลย ตั้งแต่ปู่ย่าตายายถึงลูกหลานขึ้นมาเลย มีปู่คืออวิชชา พ่อมันก็กามราคะ ลูกมันก็เป็นอุปาทาน หลานเหลนของมันเป็นสักกายทิฏฐิความเห็นผิด มันเป็นตระกูลเลย มันครอบงําหัวใจนี้ไว้ แล้วเราไม่มีกําลังจะไปสู้มันเลย

ทําความสงบของใจเข้ามาให้มันแห้ง ให้ใจมันแห้ง ใจมันสมควรแก่การงาน แล้วยกขึ้นวิปัสสนา เราจะวิปัสสนากัน แล้วถ้าเกิดใช้ปัญญาขึ้นมามันเป็นภาวนามยปัญญา นี่มันเป็นโอกาสของเรานะ เป็นโอกาสของเรา เพราะเรายังหนุ่มยังแน่นกันอยู่ เรายังเคลื่อนไหวได้ นั่งสมาธิ เดินจงกรมได้ ถ้าแก่เฒ่าชราภาพไปแล้ว ตอนนั้นจะเสียดาย เพราะงานทางโลกทําไม่จบหรอก ทําแล้วรอลูกหลานมารับมรดกตกทอดกันไป นี่สมบัติเป็นสมบัติสาธารณะ เราใช้ได้เฉพาะปัจจัยเครื่องอาศัยนี้เท่านั้น เวลาตายไปก็ยกไว้ให้กับลูกหลานมัน แล้วสมบัติของเราล่ะ สมบัติของเรา โอกาสของเรานี่สมบัติของเรานะ

“ก็ทําแล้ว หลวงพ่อ ทําแล้วมันเหนื่อยมาก ทําแล้วมันทําไม่ได้”

ทําแล้วให้เป็นแนวทาง เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเราถวายทานกันเป็นอามิสบูชา แล้วเวลาปฏิบัติบูชา เราสละบุญกิริยาวัตถุ เราจะอยู่สุขอยู่สบายขนาดไหนก็ได้ ทําไมเราต้องมาบังคับตัวเองให้นั่งสมาธิ ทําไมเราต้องบังคับตัวเองให้เดินจงกรม นี้คือเราถวาย เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วถ้าจิตสงบเข้ามา “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” ถ้ามันสงบเข้าไปนะ จิตมันสงบนะ “สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี” ถ้าจิตสงบมันตื่นเต้น นี่สิ่งที่ไม่เคยเห็น

ดูสิ พ่อแม่ของเรามีพินัยกรรมไว้ ให้สมบัติกับเรา แล้วพินัยกรรมนั้นต้องเปิดอ่านแล้วถึงจะยกสมบัตินั้นให้เรา นี่ก็เหมือนกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประทานไว้ ศีล สมาธิ ปัญญา แล้วเราได้แต่ชื่อ เราเป็นบริษัท ๔ เราเป็นเจ้าของศาสนา เมื่อใดเราประพฤติปฏิบัติ พอจิตมันเข้าสู่สมาธิ นั่นล่ะ เราจะได้มรดกตกทอด เราจะได้อริยทรัพย์ เราจะได้ทรัพย์สมบัติตามความเป็นจริง แล้วทรัพย์สมบัตินี้ไม่ต้องฝากธนาคารไหน ทรัพย์สมบัตินี้ไม่ต้องให้ใครมาการันตี ทรัพย์สมบัตินี้มันจะฝังหัวใจนี้ไป

ใครทําความสงบของใจได้นะ มันจะฝังใจไปเลยว่าอยากได้สมบัติอย่างนี้ อยากได้อารมณ์อย่างนี้ อยากได้สิ่งสิ่งนี้ แล้วถ้าเกิดปัญญา ใครจิตสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา ใช้ปัญญาไป มันแยกมันแยะเข้าไป เห็นคุณประโยชน์ของมันมหาศาลเลย “ศีล สมาธิ ปัญญา”

แล้วถ้ามันเสื่อมไป โดยธรรมชาติของคน การกระทํา สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา มันแปรสภาพของมันตลอด ถ้ามันเสื่อม เสื่อมไปจากหัวใจของเรา แต่เราเคยได้สัมผัส เราเคยได้รู้ได้เห็น เราจะขวนขวาย เราจะมีการกระทําของเรา

แล้วถ้าถึงวันสุดท้ายของชีวิต มันไม่มีทางไปแล้ว คนเรานะ พอถึงจุดสุดท้ายของชีวิต เราอยากมีที่พึ่งอาศัย ถ้าจิตมันประวัติมาถึงตรงนี้ จิตมันประวัติมาถึงสิ่งที่เราเคยพบเคยเห็น เวลามันยังสะดวกสบายอยู่ มันก็ยังจะเผ่น มันจะส่งออก มันจะหาที่พึ่งข้างนอก เวลามันจนตรอกนะ มันจะเข้าไปสู่สิ่งที่มันเคยประวัติ เคยซับของมันได้ ถ้าจิตไปสู่ตรงนั้น นั่นล่ะสมบัตินั้น

เพราะเวลาจิตมันจะออกจากร่าง คนโบราณจะสอนว่าให้คิดถึงพระไว้ ให้นึกถึงพุทโธไว้ เขาจะให้ประวัติไว้ เกาะกับคุณงามความดีนี้ไป เสวยภพเสวยชาติจะมีหรือไม่มีนั้นเป็นความเชื่อ เรื่องของเขา แต่ความจริงถ้ามันปฏิบัติเข้าไปแล้ว ถ้าไม่มี แล้วความรู้อยู่เต็มหัวอกนี่มันคืออะไร ถ้าไม่มี ความรู้สึกนี้มันคืออะไร ถ้าไม่มี สิ่งที่มันทุกข์มันยากในใจนี้มันอยู่ที่ไหน

มันยืนยันกลางหัวใจนะ ใครทํามากทําน้อยได้ของเขานะ นี้คือเราจะปฏิบัติบูชา เราจะปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราก็จะปฏิบัติบูชาพุทธะในหัวใจของเรา เอวัง