คํานํา

องค์พระบรมศาสดา ทรงเสียสละชีวิตต่อสู้กับกิเลส เพื่อทรงค้นคว้าแสวงหาธรรม เพราะกิเลสมีอํานาจลึกลับมหัศจรรย์มาก ฉะนั้น ปฏิปทาการบําเพ็ญเพียรภาวนาของพระองค์ เพื่อฆ่ากิเลส จนตรัสรู้ธรรมเป็นพระบรมครูสั่งสอนธรรม จึงเป็นปฏิปทาเดนตายล้มลุกคลุกคลาน ทรหดอดทน ต่อสู้กับกิเลสความทุกข์ยากลําบากอย่างแสนสาหัส อย่างไม่มีใครในสามโลกธาตุเสมอเหมือน

ธรรม ที่พระองค์ทรงค้นพบและประทานไว้ จึงเป็นสิ่งที่เลิศประเสริฐที่สุด แต่การได้ธรรมมาครองใจนั้นยากแสนยากยิ่ง เพราะเป็นงานรื้อภพถอนชาติ เป็นงานถอดถอนกิเลส ฉะนั้น การได้เกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา จึงมีอํานาจวาสนามาก เพราะมีโอกาสครองสวรรค์สมบัติและนิพพานสมบัติ แต่การสร้างคุณงามความดี นับแต่การให้ทานจนถึงที่สุดการภาวนาเพื่อความพ้นทุกข์ ล้วนมีกิเลสเป็นคู่แข่งคู่ต่อสู้ตัวสําคัญ เพราะกิเลสจะคอยกีดกันขัดขวาง คอยสมยอมสวมเขา และคอยหลอกลวงตบตาตลอดเวลา

กิเลสตบตา เป็นหนังสือธรรมะอันทรงคุณค่าอีกเล่มหนึ่งของ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ที่ได้เมตตาเทศนาแจกแจงกลมารยาสาไถยของกิเลสไว้อย่างละเอียดชัดเจน เพื่อมุ่งสงเคราะห์ผู้ปฏิบัติธรรมจะได้ไม่หลงและไม่เสียเวลา ทั้งสอนให้เข้าใจธรรมตามหลักความเป็นจริง เพื่อให้ถึงที่สุดแห่งธรรมอันเกษมต่อไป

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มีนาคม ๒๕๕๘

๑

กิเลสตบตา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๔ มีนาคม ๒๕๔๘

ณ วัดสันติธรรมาราม ต.คลองตาคต อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจนะ เราตั้งใจ ทําคุณงามความดีจากภายใน คุณงามความดี เห็นไหม เขาทํากัน คุณงามความดี งานจากภายนอก เวลาทํางานกันต้องทํางานอาบเหงื่อต่างนํ้า ทํางานเพื่อดํารงชีวิต เห็นไหม การทํางานของหัวใจ นั่งเฉยๆ ให้จิตมันสงบให้ได้ นี่การทํางานภายใน

เพราะเราเกิดมาพบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางศาสนาไว้ เราถึงมีศาสนา ศาสนธรรม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเครื่องให้เราก้าวเดินตามธรรมอันนั้นไง เวลาเขาเกิดมา สัตว์มันก็เกิดเหมือนกัน สัตว์เกิดมาก็พบธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนกัน สัตว์เดรัจฉานมันเกิดมาพร้อมกับเรา ในปัจจุบันนี้สัตว์มันก็เกิด มันก็พบพระพุทธศาสนาของมัน มันทําอะไรได้ล่ะ มันไม่มีโอกาส เห็นไหม เราเป็นมนุษย์ เราเกิดแล้วเราพบพระพุทธศาสนา เราพบธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรามีโอกาสไง

ในสมัยพุทธกาลนะ อัญญาโกณฑัญญะ เวลาเจ้าชายสิทธัตถะเกิด พยากรณ์เลยว่าเจ้าชายสิทธัตถะจะต้องเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแน่นอน นี่ปฏิญาณกันไว้นะ สัญญากันไว้ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกบวชแล้วจะออกบวชตาม เวลาเอาเข้าจริงๆ เหลือแค่ ๕ นี่ปัญจวัคคีย์ แล้วออกนะ ออกอุปัฏฐากเจ้าชายสิทธัตถะเพื่อธรรมอันนี้ไง

สมัยก่อนหน้าที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้ธรรม จะไม่มีใครรู้หลักความจริงอันนี้ได้เลย ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าละเอียดอ่อนมาก ละเอียดอ่อนนะ แล้วไม่มีสิ่งใดสัมผัสได้ จะไม่มีเครื่องมือวิทยาศาสตร์ เครื่องมือทางใดเข้าไปสัมผัสสิ่งนี้ได้เลย เว้นไว้แต่หัวใจของมนุษย์ หัวใจของสัตว์โลกไง หัวใจของสัตว์โลก ตั้งแต่เทวดา อินทร์ พรหมที่ฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมเป็นหมื่นเป็นพันเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ

ถ้ามีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รื้อสัตว์ขนสัตว์ได้เป็นหมื่นเป็นแสน แต่ถ้าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เกิด อย่างที่เจ้าชายสิทธัตถะยังไม่ได้ตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทวดา อินทร์ พรหมก็มี ผู้ที่ปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ เป็นศาสดาต่างๆ การสอนลัทธิต่างๆ ก็มี สิ่งที่เขามีอยู่ เขาเวียนวนไปในวัฏฏะของเขา ในการประพฤติปฏิบัติ ความมั่นใจของเขาว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม สิ่งนั้นเป็นธรรมเพราะเขาประพฤติปฏิบัติของเขา แต่หัวใจนั้นมีกิเลสมหาศาลเลย แล้วเขาก็ครอบงําสิ่งที่ว่าเป็นธรรมๆ อันนั้นไว้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษา ไปทดสอบมาทั้งนั้น สิ่งที่เขาปฏิญาณตนกันว่าเป็นศาสดา เป็นผู้ที่เป็นพระอรหันต์นั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไปศึกษากับเขา จนได้รับการพยากรณ์จากเขาว่าเจ้าชายสิทธัตถะมีความรู้เสมอเรา ถ้าความรู้เสมอเราก็ต้องเป็นพระอรหันต์เหมือนเราสิ แต่ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ยอมรับ

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างมา พระโพธิสัตว์ พุทธวิสัย สิ่งที่พุทธวิสัย ความละเอียดอ่อนขนาดไหน สิ่งที่ทําให้เราหลงทางกัน สิ่งที่การประพฤติปฏิบัติแล้วทําให้เราออกนอกลู่นอกทาง ถ้าเราไม่มีสติสัมปชัญญะขนาดนั้นเราก็จะเชื่อเขา นี่มันมีสิ่งที่รองรับหลายสถานะ สถานะหนึ่งคือไปปฏิบัติกับเขา จิตมันก็ร่มเย็น ร่มเย็นเพราะอะไร เพราะมันเป็นสมถะ เป็นสมาบัติ เป็นสิ่งที่เป็นสมาธิ เป็นสิ่งที่ว่าความสัมผัสของใจที่มันเข้าไปปล่อยวางอารมณ์ มันก็มีความมหัศจรรย์ สิ่งที่มหัศจรรย์ เราสัมผัสอันนี้ หนึ่ง

แล้วยังมีเจ้าของศาสนา เจ้าของลัทธิเขายังพยากรณ์ ยังยอมรับสถานะว่า “เจ้าชายสิทธัตถะมีความเห็นมีความรู้เสมอเรา เป็นพระอรหันต์เหมือนเรา” นี่มีสิ่งที่รองรับจะให้หัวใจนี้เห่อเหิมไปกับสิ่งที่โลกเขาเยินยอกัน สรรเสริญกัน ยกย่องกัน ยกย่องว่า “สิ่งนี้มีความรู้เสมอเรา สิ่งนี้มีความเห็นเหมือนเรา สิ่งนี้อยู่สอนลูกศิษย์ลูกหาได้” แต่เจ้าชายสิทธัตถะไม่ยอมรับสิ่งนั้น เพราะสิ่งนั้นเวลาออกมามันเป็นสมมุติไง สิ่งที่เข้าไปสงบมันเป็นสมมุติ สิ่งที่สมมุติเป็นอนิจจัง สิ่งที่เป็นอนิจจังมันเข้าไปสงบชั่วคราว เพราะมันมีกําลังของมันขึ้นไป

เวลาเราทํา เราตั้งใจของเรา สิ่งนี้มันปล่อยวางเข้ามา จิตมันสงบได้ เพราะหัวใจที่เข้าไปตรัสรู้ธรรมหรือเข้าไปสัมผัสธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนี้มันเข้าไปสัมผัส สิ่งที่สัมผัสเวลามันคลายตัวออกมามันก็ทุกข์ มันมีความรู้สึก ในเมื่อสิ่งที่ในหัวใจมันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากอยู่ในหัวใจ เหมือนเชื้อโรคในร่างกายของเรา ถ้าร่างกายเราอ่อนแอ เชื้อโรคมันก็แสดงตัว แล้วถ้ามันมีของแสลง มันมีของที่เข้าไปกระทบกระเทือนมัน มันยิ่งแสดงตัวมากใหญ่เลย

นี้ก็เหมือนกัน ในเมื่อหัวใจมันคลายตัวออกมาจากความสงบ จากความที่มีสติสัมปชัญญะควบคุมมันไว้ เวลาออกมามันสัมผัสได้ พอมันสัมผัสไป สิ่งนี้มันสัมผัส มันก็เห็นกิเลสตัณหา กิเลส สิ่งนี้มันไม่ใช่ ถ้าไม่ใช่ เวลาเข้าไปสงบ มันอารมณ์ต่างไง อารมณ์ต่างขณะที่เราควบคุมได้ มันก็มีความสงบ ขณะที่มันออกมา เวลามันแสดงตัวขึ้นมา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้ธรรม มันไม่มีเครื่องมือเข้าไปประคอง เข้าไปสัมผัสไง แต่ถ้ามันมีเครื่องมือเข้าไป สิ่งที่เครื่องมือเข้าไปจะทําลายมัน

ในเมื่อธรรมยังไม่เกิด ยังไม่มี เวลามันเสื่อมมันถอยออกมาก็ถอยทั้งหมด เวลาจิตออกมามันเป็นปกติไง เวลาสัมผัสสิ่งใดในเรื่องของโลก เห็นไหม รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร นี่ถ้าเรามีในหัวใจของเรา เรามีสิ่งที่มันเป็นอวิชชาอยู่ในหัวใจ สิ่งที่มันไม่สามารถควบคุมได้ อวิชชา เห็นไหม พลังงานที่มีอยู่ สิ่งที่รับรู้อยู่ เหมือนกับสถานีที่มันเปิดรับสิ่งต่างๆ อยู่ แล้วสิ่งรูป รส กลิ่น เสียง มันเข้าไปกระทบกระเทือนใจ คนที่ไม่ชอบ ไม่มีจริตนิสัยอํานาจวาสนากับสิ่งนั้นมันก็ไม่ปรารถนา

แต่ถ้าคนมีอํานาจวาสนา หรือมีจริตนิสัยชอบสิ่งใด สิ่งที่ตัวเองชอบ สิ่งที่ตัวเองพอใจ ลองสัมผัสที่ใจสิ มันจะแสดงตัวทันทีเลย สิ่งที่มันแสดงตัวทันทีขึ้นมา นี่กิเลสมันเกิดแล้ว

สิ่งนี้เห็น ถ้าคนเป็นสุภาพบุรุษมันจะเห็นความเป็นไปของใจว่าใจกระทบกระเทือนสิ่งใด กระทบกระเทือนสิ่งที่มันมีความพอใจ มันจะแสดงตัวของมันออกมา สิ่งที่แสดงออกมามันก็ฟุ้งออกไป มันก็ควบคุมมันไม่ได้ เพราะธรรมยังไม่มี จะเอาอะไรไปควบคุมมัน สิ่งที่ควบคุมมัน นี้คือกิเลส นี้คือความเร่าร้อนในหัวใจไง

สิ่งที่เร่าร้อนในหัวใจ เขาจะปฏิญาณตนขนาดไหนว่าเขาเป็นพระอรหันต์ สิ่งที่เขาทํานี้เป็นมรรคเป็นผล นั้นเป็นคําพูดของเขา แต่เจ้าชายสิทธัตถะไม่ยอมรับสิ่งนั้น ถึงต้องมาค้นคว้าไง ถ้าค้นคว้าขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง นี่ปัญญามันเกิด เกิดอย่างไร ความชําระกิเลสชําระอย่างไร

ปัญญาจะเกิดขึ้นมา เกิดจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์ ตั้งแต่ ๑๐ ชาติ เวลาสละออกไป พระเวสสันดรสละลูก สละเมีย มันสะเทือนหัวใจขนาดไหน คนที่สละสิ่งที่หวงแหน สิ่งที่รักที่สุด สิ่งที่สงวนรักที่สุด เห็นไหม แก้วแหวนเงินทองโลกเขารักกันเขาชอบกัน แต่เขาก็ยังสละได้ ถึงเวลาพลัดพรากจากกัน ต้องตายจากกัน มันก็ต้องพลัดพรากจากกัน แต่ภรรยา บุตร สิ่งนี้มันสงวนขนาดไหน นี่เกิดตายๆ กันมานะ ในเมื่อปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ เกิดตาย สร้างกุศลบุญญาธิการมาด้วยกันนะ สิ่งที่ด้วยกัน ความผูกพันของใจมันจะผูกพันขนาดไหน

เวลาเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เวลาเราถูกใจคู่ครองของเรา ปรารถนาเกิดกัน ขอให้พบทุกภพทุกชาติ เกิดมาขอให้มีความร่มเย็นเป็นสุขด้วยกัน ขอให้เกิดด้วยกัน นี่สิ่งนี้แรงอธิษฐาน สิ่งที่ปรารถนามันก็เป็นไป สิ่งที่เป็นไปนะ แต่มันอาศัยกรรมนะ ถ้ากรรมทําสมควร สมดุลต่อกัน มันก็จะไปเกิดร่วมกัน การไม่สมดุลต่อกัน กาลเวลาไง

คนเรา คนบางคนชอบอากาศร้อน บางคนชอบอากาศหนาว มันก็เกิดต่างกันแล้ว กาลเวลาก็ต่างกัน สิ่งต่างๆ ก็ต่างกัน การเกิดจะให้พบกันทุกภพทุกชาติมันจะเป็นไปได้หรือ ในเมื่อกรรมมันไม่เสมอกันไง จิตใจไม่เท่ากัน นิ้วคนเรายังไม่เท่ากันเลย แล้วหัวใจความชอบไม่เท่ากัน ความชอบ เจตนา ความรู้สึกอันนี้ชอบไม่ชอบ เข้าไปถึงสะเทือนใจ สิ่งนี้มันเก็บข้อมูลไว้ในใจทั้งหมดล่ะ ใจมันเก็บข้อมูลสิ่งนี้ไว้ รับสิ่งนี้ไว้ เห็นไหม ความหนักเบาของใจมันต่างกันไง

เวลาเกิด สิ่งที่ใจเบาก็เกิดสูง สิ่งที่ใจหนักมันก็เกิดตํ่า สิ่งนี้มันทําให้ใจนั้นเกิดตามแต่กรรม ในเมื่อมีกรรม มีแรงขับเคลื่อนอยู่ ยังมีอวิชชาอยู่ จิตต้องเกิดตลอดไป แล้วสิ่งนี้ซับสมมา เวลาพระโพธิสัตว์มันก็ซับสมสิ่งนี้มาไง แล้วต้องผูกพันกันมาขนาดไหน แล้วต้องสละออก เวลาชูชกมาขอ มันเป็นไปตามวัฏฏะ เป็นไปตามพระโพธิสัตว์ที่พระพุทธเจ้าพยากรณ์มาแล้ว ถึงต้องสละลูก ต้องสละเมีย สิ่งนี้มันสะเทือนหัวใจ สิ่งที่สะเทือนหัวใจ สละชีวิต สละสิ่งต่างๆ มามหาศาลเลย เราสละชีวิตของเรา กับเราสละสิ่งที่เรารักของเรา สะเทือนใจของเรา สิ่งใดมันสละยากกว่ากัน

สิ่งที่สละชีวิต เวลามีเหตุเภทภัยขึ้นมา เราป้องกันภัยให้กับบุตรภรรยาของเราได้ทั้งนั้นล่ะ เราผจญภัย เราสละชีวิตได้ทั้งหมดเลย แต่นี้เขาไม่เอา เขาต้องการให้สะเทือนหัวใจไง สิ่งที่สะเทือนหัวใจ

ปัญญาเกิดจากไหน? ภาวนามยปัญญาเกิดจากใจ ไม่ใช่เกิดจากสมอง ไม่ใช่เกิดจากสิ่งที่เป็นเรื่องของสถิติทางโลกที่เขาจดจารึกกันไว้ สิ่งที่เขาจดจารึกกันไว้ก็เป็นสิ่งที่เกิดจากมนุษย์ทั้งนั้น เกิดจากสมมุติ เกิดจากการค้นคว้าของสัตว์โลก แต่ภาวนามยปัญญาเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ต้องมาตรัสรู้นะ

สิ่งที่ตรัสรู้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตรัสรู้แต่ละพระองค์ๆ ธรรมนี้มีอยู่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า พระพุทธเจ้าองค์ต่อไปก็จะมาตรัสรู้อันนี้ ทุกข์อันนี้ ปัญญาอันเลิศที่สุด ภาวนามยปัญญา สิ่งที่สูงที่สุดคือสิ่งที่ปัญญาเข้าไปชําระกิเลส สิ่งที่เข้าไปชําระกิเลส มันทําลายกิเลส สิ่งนี้เป็นปัญญารองรับปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ไม่เชื่อสิ่งที่จะชักจูงให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกนอกลู่นอกทางไปกับเจ้าลัทธิต่างๆ

เจ้าลัทธิต่างๆ พยายามจะชักนําองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เป็นผู้ที่สั่งสอนอยู่ในสํานักของเขา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิเสธ ปฏิเสธแล้วมาค้นคว้าเอง เพราะสิ่งที่เขาศึกษากัน เขาทํากันมานั้นมันไม่เข้าหลักเข้าเกณฑ์ มันเป็นเครื่องอาศัย เป็นเรื่องของโลก เป็นสิ่งที่มหัศจรรย์ของโลก โลกเข้ามาถึงสภาวะแบบนั้นได้ เรื่องกําลังของจิตมันเป็นสิ่งมหัศจรรย์ของเขา แต่สิ่งนั้นเป็นไสยศาสตร์ เป็นสิ่งที่เรื่องของโลกเขามีประจําอยู่แล้ว

แต่ถ้าเป็นพุทธศาสน์ล่ะ พุทธศาสน์ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน สิ่งที่พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เพราะสิ่งนี้มันเป็นหลักของใจ เป็นสิ่งที่เป็นใจตัวที่พาเกิดพาตาย จิตนี้พาเกิดพาตายแล้วสะสมมา สิ่งที่สะสมมา เห็นไหม พระโพธิสัตว์ เวลามีอํานาจวาสนา สิ่งที่สร้างมาอยู่ที่ไหนล่ะ? มันก็สร้างมาระหว่างภพชาติ ตั้งแต่พระเวสสันดรออกไป ๑๐ ชาตินั้น แต่ละชาติก็สร้างมา สร้างมาก็สะสมกลับไปที่ความรู้สึกอันนั้นไง เกิดชาติใดก็แล้วแต่ก็มีหัวใจ นั่นน่ะ สละออกไป มันจะสร้างบุญกุศลก็สะสมลงที่ใจ

สิ่งที่สะเทือนใจ ขณะสละออกไป มันเกิดปัญญาไง เกิดอํานาจวาสนา เกิดกรรม กําลังของใจ สิ่งที่จิตที่มันสร้างสมกําลังเข้ามา สิ่งใดรัก สิ่งใดที่สงวนที่สุด ที่รักษาที่สุด ที่หวงแหนที่สุด มันต้องสละออกไป กําลังมันเกิด นี่พระโพธิสัตว์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีสิ่งนี้รองรับไง พระปัจเจกพุทธเจ้า พระพุทธเจ้ามีสิ่งนี้รองรับ ถึงจะเกิดปัญญาอันละเอียดอย่างที่ว่ายอดเยี่ยมอันนั้นได้

ปัญญายอดเยี่ยมสิ่งนั้นเกิดขึ้นมา จิตต้องสงบเข้ามา ถ้าจิตไม่สงบเข้ามา ปัญญาเกิดขนาดไหนเป็นปัญญาของสมมุติของโลกเขา โลก โลกียปัญญา สิ่งที่นักวิทยาศาสตร์จะสูงส่งขนาดไหนนั้นเป็นเรื่องของโลก เพราะมีตัวตน มันเป็นกําแพงกั้นนะ

ตัวตน อุปาทานเป็นกําแพงกั้นไม่ให้เข้าไปถึงตัวจิต สิ่งนี้ออกมาจากจิตแล้วผ่านสมอง แล้วสมองคิดออกไป จินตนาการออกไป นี่อาศัยพลังงานของใจกับสมอง เรื่องของโลก เพราะเรื่องสิ่งต่างๆ ของโลกที่อาศัยทางโลกนี้เป็นพื้นฐานแล้วพิสูจน์กัน คือการพยายามค้นคว้ากัน สิ่งนี้เป็นเรื่องของโลก นี่ปัญญาอย่างนี้ โลกียธรรมอย่างนี้มันจะเกิดขึ้นมา มันถึงทําลายกิเลสไม่ได้ ถึงต้องทําความสงบของใจ

อานาปานสติ ทําความสงบของใจเข้ามา ทําลายกําแพงอันนี้เข้ามา ถ้าทําลายกําแพงอันนี้เข้าไป มันจะเข้าไปทําลายหัวใจตัวนั้นไง ทําลายหัวใจ เห็นไหม ขณะที่เข้าทําลายกําแพงสิ่งนี้เข้ามา เพราะกําแพง มิติ มิติของมนุษย์ ๒๔ ชั่วโมง มิติของมนุษย์ก็คิดได้ถึงสิ่งที่เป็นเรื่องของมนุษย์ จินตนาการได้ในขันธ์ ๕ ของมนุษย์ สิ่งต่างๆ มนุษย์คิดขนาดไหน จินตนาการขนาดไหน เคยเกิดเคยตายจากเทวดา อินทร์ พรหม ก็จินตนาการนรกสวรรค์ จินตนาการของมนุษย์ไง สิ่งที่มนุษย์จินตนาการขนาดนั้น นั่นเป็นจินตนาการของมนุษย์ เรื่องของปัญญา นี่ทําความสงบเข้ามา ผ่านอันนี้เข้ามา กําแพงอันนี้ที่เป็นสิ่งที่มันกีดกั้น เห็นไหม พอผ่านอันนี้เข้ามา สงบเข้าไปถึงตัวของใจ

ถ้าตัวของใจ เกิดตายชาติหนึ่งก็เป็นประสบการณ์ของชาติหนึ่ง ชาติหนึ่งเราก็สื่อสารกันในชาติหนึ่ง นี่ ๒๔ ชั่วโมงของมนุษย์ แต่เวลาจิตนี้ทําลายกําแพงเข้ามา เข้าไปถึงตัวของใจ จิตสงบเข้าไปถึงตัวของใจ ข้อมูลสิ่งที่สร้างสมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการมาว่า “เราเคยเป็นอย่างนั้น เคยเป็นอย่างนั้น ตั้งแต่สมัยพระโพธิสัตว์ ตั้งแต่เป็นสัตว์ เป็นกวาง เป็นสิ่งต่างๆ มา” นี่ย้อนกลับเข้าไปถึงตรงนี้ไง พอย้อนกลับเข้าไปถึงตรงนี้ ข้อมูลสิ่งที่สะสมมาทุกภพทุกชาติ การกระทําของกรรม สิ่งที่สร้างสมไว้มันต้องสะสมลงมาที่หัวใจนี้ นี่ข้อมูล สัญญาสิ่งต่างๆ แต่ละภพแต่ละชาติ แต่นี้ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ นี่มันสะสมเข้ามาตรงนี้

เวลารื้อทําลายกําแพงเข้าไป ย้อนไป พลังงานมันออก พลังงานส่งออกไป ไปอดีต บุพเพนิวาสานุสติญาณ ย้อนกลับไปอดีตชาติ ตั้งแต่พระเวสสันดรไปถึงที่สุด ไปตลอด ไม่มีต้นไม่มีปลาย...ย้อนกลับ สิ่งนี้เกิดทําลายกําแพงเข้ามาแล้ว สิ่งที่ทําลายกําแพงมาแล้ว ตัวกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันยังปลิ้นปล้อน ยังหลบหลีก...อย่างนี้ไม่ใช่ ย้อนทวนกระแสกลับมาถึงจิต เข้ามาถึงฐานของความคิด ฐานของข้อมูลเดิมนี้ที่ทําลายกําแพงเข้ามาแล้ว ย้อนกลับไป จุตูปปาตญาณก็เหมือนกัน

จนย้อนกลับมาในปัจจุบันไง ในปัจจุบันที่มันละเอียดอ่อนมาก ละเอียดอ่อนที่ว่ามันสมดุลกันถึงที่สุดแล้ว ย้อนกลับเข้าไป ถึงจะไปเห็นอวิชชาไง ถึงไปเห็นพญามาร มารอยู่ตรงนี้ไง ถ้าทําลายเรือนยอดของมาร ทําลายออก สิ่งที่ว่ามรรคญาณเกิด อาสวักขยญาณ นี่เป็นอาสวักขัย สิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่สะสมมา จิตนี้พาเกิดพาตายมามหาศาล ทําลายตรงนี้ไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพอทําลายกิเลส เสวยวิมุตติสุข สิ่งนี้ต่างหาก ถึงเวลาออกไปเสวยวิมุตติสุขแล้วออกไปสอนปัญจวัคคีย์ “เธอเคยได้ยินไหม อยู่ด้วยกันมา ๖ ปี ว่าเราสิ้นกิเลส เราเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเป็นพระอรหันต์” ถ้าไม่เป็นความจริงก็ไม่เคยพูด แต่พอเป็นความจริงก็พูดตามความเป็นจริงนั้น แล้วชี้นําตามความเป็นจริงนั้น ธรรมนี้วางไว้ไง

เราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา เพราะเราพบธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสูงส่ง มีคุณค่ามหาศาล มีคุณค่าสําหรับหัวใจของเรา ไม่มีคุณค่าสําหรับโลกเขา สิ่งนี้มันเป็นการชําระกิเลส

โลกเขามีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เขาต้องมีสิ่งที่ปรนเปรอ ปรนเปรอกิเลสต่างหาก ใครปรนเปรอกิเลสให้ได้มากที่สุด เห็นไหม ในโลกธุรกิจต่างๆ ใครปรนเปรอกิเลสขนาดไหน คนนั้นจะมีศักยภาพทางโลก แต่ถ้าเป็นธรรม เราสละ เราต้องสละออก สิ่งที่สละออกนี้เป็นเรื่องของโลก โลกนี้ทําให้เราติดข้องไปกับมัน กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจ ในเมื่อมันมีเชื้ออยู่ แล้วมันมีสิ่งที่แสลงกับมัน มีสิ่งที่ว่ามันเป็นสิ่งที่มันแสวงหา นี้คือเหยื่อของมันนะ ถ้าเราป้อนเหยื่อกิเลสตลอดเวลา เราจะมีความสุขหรือความทุกข์ล่ะ? มันมีความทุกข์แน่นอน สิ่งที่เป็นความทุกข์

ธรรมถึงจะมีประโยชน์กับผู้ที่ปฏิบัติธรรม ธรรมถึงจะมีประโยชน์กับผู้ที่มีอํานาจวาสนา มีจริตนิสัย ต้องมีจริตนิสัยนะ ถ้าไม่มีจริตนิสัย เห็นไหม คนเกิดมาพบพระพุทธศาสนามหาศาลเลย แล้วเกิดมาเป็นชาวพุทธที่ทะเบียนบ้าน ศึกษาธรรมอยู่กับโลกเขา อยู่กับโลกนะ ว่าเราเป็นชาวพุทธ เราทํามาหากิน เราอยู่กับโลก มีพระ ศึกษา เป็นชาวพุทธ มีพระไว้ทําพิธีกรรมไง ทําบุญต่างๆ เวลาจะตายนะ กลัวว่าจะไม่มีพระสวดมนต์ให้ กลัวไม่มีพระบังสุกุล กลัวไม่มีพระสวดอภิธรรมให้ กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา

ในเมื่อเราทําคุณงามความดีมา จะพระสวดหรือไม่มีพระสวด ไม่จําเป็นหรอก ถ้าเราทําคุณงามความดีของเรานะ

การสวดมนต์ การทําบุญกุศลนั้นเป็นบุญกุศล บุญของโลกเขา แล้วก็ติดกันแค่นี้ไง เราเกิดมาพบธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่มีคุณค่ามหาศาลเลย แล้วเราจะใช้ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพื่อแค่รอสวดตอนเราตายหรือ เราตายแล้วมีพระสวดอภิธรรมให้ เราจะได้เป็นบุญกุศล เราจะอาศัยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพียงเท่านี้หรือ

ถ้าเราไม่เพียงเท่านี้ เราศึกษาธรรมกัน เราปฏิบัติธรรมกัน ทุกคนปรารถนาความสุข องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว เราก็พยายามทําคุณงามความดีกันไง คุณงามความดีนะ เราทําคุณงามความดี เราประกอบสัมมาอาชีวะทางโลก แล้วเราก็จะออกหาหัวใจ หาบุญกุศลให้หัวใจได้พึ่งพาอาศัย นี่ศึกษาธรรม ประพฤติปฏิบัติธรรมกัน ถ้าประพฤติปฏิบัติธรรม ประพฤติปฏิบัติธรรมทางไหนล่ะ

การศึกษานะ เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ว่าประเสริฐและสุดยอดมากอยู่ในพระไตรปิฎก เห็นไหม ธรรมและวินัย “ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเธอ” เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งกับพระอานนท์ไว้ พระอานนท์เป็นพระโสดาบัน สงสัยว่า ธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นคว้ามาแสนยากมันจะมีกาลมีเวลาไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ไม่มีกาลไม่มีเวลา”

ไม่มีกาลนะ “ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม โลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์เลย” ไม่ว่างนะ เพียงแต่หัวใจเรามันเสื่อมทรามต่างหากล่ะ ต่อไปคนจะเชื่อขนาดไหน เห็นแต่สิ่งที่เป็นประโยชน์ทางโลกนี้เป็นธรรม ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เอามลทิน เอากิเลสตัณหาความทะยานอยากเข้าไปศึกษา แล้วบอกธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมจากพระโอษฐ์ด้วยนะ ออกมาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาออกมาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมวินัยเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาเราศึกษาเข้าไป อวิชชาเราก็มี อวิชชานะ มันไม่รู้สึกตัวมันเองเลย มันไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วมันก็กล่าวตู่ว่าสิ่งนี้เราเข้าใจ

“สิ่งนี้ธรรมออกมาจากพระโอษฐ์นะ ต้องเชื่อนะ”

เชื่อได้อย่างไร ในเมื่อกิเลสตัณหาความทะยานอยากของผู้ที่จดจารึกมันบิดเบือน ถ้ามันบิดเบือน เห็นไหม นํ้าไหลตามท่อ แล้วเราไปปิดก๊อก เราไปบิดเบือนให้นํ้าไหลออกไปนอกกระแสนํ้านั้น ถึงบอกว่า ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ปล่อยวาง ปล่อยวางให้หมด อิทปฺปจฺจยตาฯ สิ่งนี้มีถึงมีสิ่งนี้ ถ้าไม่มีพื้นฐานมันก็ไม่มีอะไรเลย มันก็เหมือนกับนํ้า เราสาดนํ้าลงไป นํ้าเราเก็บไว้มันจะระเหยไป เราสาดไปในที่แห้ง มันจะซึมซับหายไปหมดเลย

หัวใจเป็นอย่างนั้นหรือ ในเมื่อถ้าเราปล่อยวางให้หมด เราปล่อยวาง เราปล่อยไป ปล่อยให้ไม่มีสิ่งสืบต่อ แล้วมันจะปล่อยวางไป ว่างไปๆ ว่านี้เป็นนิพพาน

เป็นนิพพานได้อย่างไร นํ้าระเหยไป แต่หัวใจมันเป็นนํ้าใจ นํ้าเราเก็บไว้ในเครื่องสุญญากาศ เวลามันระเหยมันก็เป็นไอวนอยู่ในสุญญากาศนั้น จิตนี้ก็เหมือนกัน มันไม่เหมือนนํ้าที่สาดออกไปในอากาศ แล้วมันระเหยออกไปในอากาศ พอระเหยออกไปในอากาศมันก็วนเวียนกลับไปในธรรมชาตินั้นเหมือนกัน จิตนี้ก็เหมือนกัน ในเมื่อถ้าเราปล่อยวาง ปล่อยไปทั้งหมด ปล่อยนะ ปล่อยให้มันว่างไป มันจะเป็นธรรมมาจากไหน

แล้วยังมีความเข้าใจนะ ถ้ามีความเห็นผิดจากใจ “ทําไมพระป่าต้องปฏิบัติกันรุนแรงนัก ทําไมพระป่าต้องทํากันแบบตามครูบาอาจารย์ที่ต้องถือธุดงควัตร ทําไมต้องทําให้ตนเดือดร้อนเปล่า ทําไมต้องทํากันขนาดนั้น ทําตามสบายๆ ปล่อยความสืบต่อ ว่าสิ่งนี้ไม่มีก็ไม่มีสิ่งนี้”

มันไม่มีไปจากไหน ในเมื่อมันปฏิเสธว่ามันไม่มีแล้วธาตุรู้มันมาจากไหน ผู้ที่ไม่เคยทําสัมมาสมาธิ ผู้ที่ไม่เคยทําความสงบของใจจะไม่เข้าใจเรื่องของใจ นี่ถ้าไม่เข้าใจเรื่องของใจ

ใจเท่านั้นเป็นสิ่งที่สัมผัสธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะเราศึกษาด้วยสมอง ด้วยสัญญา ด้วยขันธ์ ไม่ใช่ศึกษาด้วยใจ ถ้าศึกษาด้วยใจ ต้องทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าจิตสงบเข้ามามันเห็นอาการของใจต่างๆ เห็นอาการสงบจากขันธ์ ๕ เข้ามา แล้วมาถึงความสงบ นี้มันจะเห็นความต่างไง ความต่างคือตัวความรู้สึกอันนี้ต่างหาก ตัวความรู้สึก ใจที่สัมผัสอันนี้มันถึงเป็นสภาวธรรมตามความเป็นจริงในภาคปฏิบัติไง

แต่ถ้าเป็นสุตมยปัญญา การศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้เป็นปริยัติ สิ่งที่เป็นปริยัตินะ ศึกษาธรรม ศึกษาคือการอ่านแผนที่ การเอาแผนที่มาศึกษา อ่านแผนที่ ซีรอกซ์สิ่งนั้นออกมา ถ้าออกมาในหัวใจมันเป็นสัญญาทั้งหมด แต่มันมีอวิชชาในหัวใจของเรา

ถ้าอวิชชาในหัวใจของเรา มันอยู่ที่การตีความไง ถ้าตีความ คนตีความธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าคนแบบเถรตรงนะ พยายามประพฤติปฏิบัติธรรมตามสิ่งที่เราศึกษามาจากพระไตรปิฎก เราเถรตรง เราพยายามให้ตรงกับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่มันปฏิบัติไป ไปไม่รอดหรอก

เวลาอุปัชฌาย์บวชพระภิกษุบวชใหม่ เวลาให้กรรมฐาน ๕ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ เห็นไหม ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง จะทําอย่างไร จะต่อสู้อย่างไร จะทําอย่างไรให้ทําลายสิ่งนี้ให้มันทะลุเข้าไปถึงหัวใจให้ได้ ให้หัวใจพิจารณามันปล่อยวางอย่างไร

แต่ถ้าเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็ศึกษาแล้วเถรตรง คิดไปสภาวะแบบนั้นไง การประพฤติปฏิบัติอย่างนี้มันก็เป็นการประพฤติปฏิบัติแบบสุตมยปัญญา มันจะทําให้เป็นการเถรตรงไปอย่างนั้น ถ้าเราเถรตรงขนาดไหนแล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัตินะ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ถ้าไม่มีครูไม่มีอาจารย์ก็พยายามประพฤติปฏิบัติไปตามความเห็นของตัว ถ้าความเห็นของตัว ตัวมีกิเลสเต็มหัวใจ ในเมื่อเรามีกิเลสเต็มหัวใจ เราจะไปตีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าใจ เป็นไปไม่ได้ สิ่งที่เป็นไปไม่ได้ เพราะมันมีความเห็นต่าง ถ้าความเห็นต่างของหัวใจเรา ศึกษาไปขนาดไหน มันศึกษามามันมีแต่ความลังเลสงสัยนะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมไว้อย่างนี้ ให้สัมโพชฌงค์ ให้ธรรมวิจัย เราก็วิจัย เราก็ใช้ปัญญาของเรา ปัญญาของเราคิดใคร่ครวญของเรา แล้วเถรตรงด้วยนะ นี่คือปัญญาแล้ว ในพระไตรปิฎกบอกว่าให้ธรรมวิจัย ใช้ธรรมนี่วิจัย เราก็วิจัยแล้ว เราก็ใช้ความคิดแล้ว ความคิดนี้เป็นธรรมแล้ว

เป็นธรรมของเราไง เป็นธรรมของความเถรตรงของกิเลส กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันยึดมั่นถือมั่นตัวมันเอง ยึดมั่นถือมั่นตัวเองเป็นศูนย์กลางของจักรวาล ตัวเองเป็นศูนย์กลางของทุกๆ อย่าง แม้แต่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไปข่มขี่ให้ความเห็นของตัวเหนือธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสุดยอดอยู่แล้ว แต่มันเอากิเลสตัณหาความทะยานอยากของมันเข้าไปตีความแล้วก็ไปเถรตรงกับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่กิเลสตัณหาความทะยานอยากอยู่ในหัวใจของเรา เราจะไม่เข้าใจกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของเราเลย เราเข้าใจว่าเป็นธรรมเพราะเราศึกษาธรรม เราศึกษาธรรมจากธรรมวินัย จากพระโอษฐ์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราก็ตีความตามแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันเถรตรงไปกับธรรมอันนั้นไง มันตีความไปตามกิเลสแล้วมันจะเข้าถึงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นไปไม่ได้

สิ่งที่เป็นไปไม่ได้ ก็เข้าใจเอาว่าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหมดกาลหมดเวลา เห็นไหม “หมดกาลแล้ว หมดเวลาแล้ว เราประพฤติปฏิบัติขนาดนี้ เราทําขนาดนี้เรายังเข้าใจไม่ได้ เรายังรู้ไม่ได้ ผู้ที่จะประพฤติปฏิบัติให้รู้จริงเห็นจริงไม่มีแล้ว ไม่มีแล้ว หมดกาลหมดเวลา”

หมดไปไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม สมควรแก่ธรรมโดยสัจจะความจริงตั้งแต่สุตมยปัญญา ศึกษาแผนที่เครื่องดําเนินแล้วปล่อยวางมัน แล้วใช้วิปัสสนา ใช้ความสงบ จินตมยปัญญาเข้ามา แล้วมันจะเป็นภาวนามยปัญญาเข้าไป แล้วสิ่งใดมันเป็นสุตมยปัญญาล่ะ แล้วตรงไหนมันเป็นจินตมยปัญญาล่ะ แล้วตรงไหนมันเป็นภาวนามยปัญญาล่ะ มันก็เกิดความลังเลสงสัย ถึงต้องประพฤติปฏิบัติ

ศึกษาธรรมกันนะ ประพฤติปฏิบัติธรรม ทั้งๆ ที่เรามีอํานาจวาสนา เราเกิดมาพบธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราพยายามค้นคว้ากันด้วยบุญญาธิการของพวกเรานะ ของสาวก-สาวกะที่ค้นคว้ากัน ถึงที่สุดก็ต้องวิจัยกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกใช้ปัญญา ก็ใช้ปัญญากัน ใช้ปัญญาเคลื่อนไหวโดยปัญญา สิ่งนี้เป็นปัญญา สิ่งที่ใคร่ครวญ

ตีคําว่า “ปัญญา” มันตีคําว่า “ปัญญา” ของใคร ปัญญาของกิเลสพาใช้ก็ไม่เข้าใจว่าปัญญาของกิเลสพาใช้นะ ถ้าเราใช้ปัญญาของกิเลส แต่เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเป็นมนุษย์ เราเป็นผู้ที่เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราเป็นผู้ที่มีบุญ เราเกิดมาแล้วเราพบครูบาอาจารย์ ถ้าเราพบครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะพาเราประพฤติปฏิบัติ นี่มีคนชี้ช่องทาง มีคนชี้นํา ถ้าเราเจอครูเจออาจารย์แล้วเราเชื่อครูเชื่ออาจารย์ของเรา นี่ผู้ที่บุกเบิกไง บุกเบิกนะ

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๕,๐๐๐ ปี ผู้ใดเกิดมาใน ๕,๐๐๐ ปีแล้วประพฤติปฏิบัติ สาวกะทั้งนั้น สาวก-สาวกะผู้ที่ได้ยินได้ฟัง ขนาดสาวกเราเกิดมามีบุญขนาดนี้ เราเห็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กราบไหว้กันทุกวันนะ ตู้พระไตรปิฎกนี่กราบไหว้กันทุกวัน ว่าสิ่งนี้เป็นธรรม

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้าเราปฏิบัติอย่างนี้ เราจะพ้นจากทุกข์ แล้วถามตัวเองว่าทุกข์ไหม ถามตัวเองนะ ข้าวของเงินทองจะมีขนาดไหน ถามตัวเอง ทุกข์ไหม ทุกข์จนเข็ญใจก็ถามตัวเองว่าทุกข์ไหม

คนทุกข์จนเข็ญใจมันจะทุกข์เพราะว่าต้องแสวงหาการดํารงชีวิต แต่คนที่มั่งมีศรีสุขมันไม่ต้องแสวงหา แต่มันก็ทุกข์เพราะมันมีสมบัติมาก มันจะรักษาอย่างไร มันมีความทุกข์ต่างกัน สิ่งที่ความทุกข์นี้มันเป็นเรื่องสัจจะความจริง แล้วเวลาถึงที่สุดแล้วเราต้องตายไป เราต้องพลัดพรากจากชีวิตนี้ สิ่งนี้เป็นสิ่งที่น่าหวงแหนไหม สิ่งนี้เป็นสิ่งที่เราจะสู้กับความตายด้วยความยิ้มแย้มแจ่มใสได้ไหม นี่มันเป็นความทุกข์ทั้งนั้น สิ่งที่เป็นความทุกข์ต่อหน้าเรา เราจะแก้ไขอย่างไร

สิ่งนี้เก็บไว้ในหัวใจ ซ่อนเร้นไว้ในหัวใจ แล้วก็ไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้ปล่อยวางๆ เราก็ปล่อยวางหมดแล้ว เข้าใจ นี่ไปตื่นสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วว่าสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นของเรา ทั้งๆ ที่สิ่งที่เราซ่อนเร้นไว้ในหัวใจ

มันเป็นสิ่งที่ว่ามันเป็นกาลเวลานะ ถ้าเราไม่ศึกษา เราไม่ประพฤติปฏิบัติ วันคืนล่วงไปๆ จะปฏิเสธหรือไม่ปฏิเสธ ถึงเวลากรรมให้ผลแล้วเราต้องพลัดพรากจากชีวิตนี้แน่นอน ชีวิตนี้ต้องพลัดพรากเป็นที่สุด เราจะสู้ เราจะเผชิญหน้ากับมัน หรือจะหลบหลีกมันขนาดไหน มันก็เป็นไปตามอํานาจของมัน

แต่ถ้าเราเชื่อครูเชื่ออาจารย์ เห็นไหม สุตมยปัญญา การศึกษานั้นวางไว้ วางไว้นะ แล้วเราค้นคว้าของเรา ค้นคว้าสิ่งที่ว่ามันกลัวเป็นกลัวตาย ย้อนกลับมาที่ตัวเรา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นสิ่งที่มีคุณค่ามหาศาล ถ้าไม่มีสิ่งนี้เป็นเครื่องเทียบเคียง ใครจะมีความรู้สิ่งต่างๆ เข้ามาเป็นปัจจัตตังในหัวใจได้ เป็นปัจจัตตังนะ

กิเลสท่วมหัวใจ สิ่งต่างๆ ล้นหัวใจ มันก็ว่าเป็นปัจจัตตังของมัน เพราะมันปฏิเสธ มันปฏิเสธว่า “สิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้มีความว่าง สิ่งนี้มีความสุข สิ่งนี้ปล่อยวาง สิ่งนี้คือนิพพาน”

ปฏิเสธไปขนาดไหน ถ้าลมหายใจขาดมันจะรู้จากใจว่ามันจุติไปที่ไหน มันไปเกิดที่ไหน มันจะเห็นตามความเป็นจริงของมันไง สิ่งนี้มหัศจรรย์ เพราะใจมันเป็นสิ่งที่มหัศจรรย์ มันถึงมีคุณค่าเข้ากับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่เป็นสิ่งมหัศจรรย์ไง สิ่งที่มันเป็นคุณค่ามหัศจรรย์ เพราะมันต้องมีการกระทํา เพราะมันต้องมีการค้นคว้า ถ้าไม่มีการกระทํา ไม่มีการค้นคว้า มันจะสิ้นกิเลสไปได้อย่างไร ในเมื่อศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วมันปล่อยวางไปตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปตื่นสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเอาสิ่งที่เป็นอวิชชา สิ่งที่เป็นตัณหาความทะยานอยากซุกไว้ในหัวใจนะ แต่ถ้าเรามีอํานาจวาสนา ครูบาอาจารย์ของเราพาบุกเบิก ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติพาบุกเบิกขึ้นมาก่อน มันมีเหตุมีผล

นักกีฬานะ นักกีฬาเขาจะเล่นกีฬา อย่างเราเห็นเขาเป็นแชมป์โลกกัน เขาเป็นนักกีฬากัน เราก็อยากจะเป็นแชมป์โลก เพราะเรามีชื่อเสียง มีศักยภาพ ทุกคนจะนับหน้าถือตา เราอยากจะเป็นแชมป์โลก ในปัจจุบันนี้เราจะขึ้นไปเป็นแชมป์โลกได้ไหม? เป็นไปไม่ได้เลย เป็นไปไม่ได้เพราะอะไร เพราะกว่าจะเป็นแชมป์โลกได้เขาต้องมีทักษะของเขาในการแข่งขันกีฬามาแล้วมากมายมหาศาลจนยกระดับของเขาขึ้นไปแข่งขันถึงเป็นแชมป์โลกได้ แล้วเราไม่มีทักษะสิ่งใดเลย เราจะขึ้นไปถึงเป็นแชมป์โลก เราจะทําอย่างไร

สิ่งที่เป็นแชมป์โลก เริ่มต้นเราต้องสร้างก่อน กิเลสมันเป็นแชมป์โลก มันล้มล้างทุกอย่างอยู่ในโลกของมัน อยู่ในอํานาจของมัน พญามารอยู่ในหัวใจของเรา ถ้าเราจะต่อสู้กับมัน แล้วเราเป็นนักกีฬาที่เป็นนักกีฬาเพื่อสุขภาพไง เขาเล่นกีฬากันเพื่อสุขภาพ เพื่อจะให้ร่างกายแข็งแรง เพื่อพ้นจากทุกข์โรคภัยไข้เจ็บ...ไอ้นี่มันสมัครเล่น เป็นสิ่งที่ว่าเพื่อสุขภาพ

ที่เราเล่นกีฬาเพื่อสุขภาพ แล้วเอานักกีฬาเพื่อสุขภาพไปลงแข่งขันกับแชมป์โลก มันมีโอกาสสู้กันไหม? มันเป็นไปไม่ได้เลย มันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้เลย เพราะมันต่างกันทุกอย่าง ต่างกันทั้งกําลัง ต่างกันทั้งแชมป์ ต่างกันทั้งนักกีฬาที่เล่นต่างกัน เห็นไหม ถ้าเราจะทําอย่างนั้น เราจะขึ้นไปหากิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจได้อย่างไร ถึงต้องมีความเชื่อในครูอาจารย์ ถ้ามีความเชื่อในครูอาจารย์ ในการประพฤติปฏิบัติมันจะเข้าทางไง

ถ้ามันเข้าทางนะ ครูบาอาจารย์จะสอนให้ทําความสงบของใจก่อน สิ่งที่ทําความสงบของใจ เพราะเรื่องของโลก โลกียปัญญา เราใช้ปัญญาขนาดไหน สิ่งที่โลกเขามีความเห็นผิด ความเห็นผิดเรื่องของโลก โลกเป็นใหญ่ เห็นไหม ปัญญาอย่างนี้ ปัญญาอย่างที่ใช้อย่างนี้ นี่คือปัญญา ปัญญาเกิดขึ้นมาแล้ว สิ่งต่างๆ ในโลกนี้ต้องต่อสู้กันด้วยปัญญา คนที่ชําระกิเลสก็ต้องมีปัญญา ปัญญาอย่างนี้ปัญญากิเลสพาใช้ไง ถ้าปัญญากิเลสพาใช้ สิ่งนี้มันมีอยู่ในทุกๆ คน สัตว์โลกเกิดมาต้องมีปัญญาอยู่แล้ว มีสมองอยู่แล้ว มีความคิดอยู่แล้ว นี่มีอํานาจวาสนา เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วมีอํานาจวาสนาออกประพฤติปฏิบัติ มันก็ต้องมีปัญญาโดยธรรมชาติของมัน ถ้าไม่มีปัญญา เราจะแบ่งแยก เราจะชักนําชีวิตของเราให้สนใจในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้อย่างไร เพราะมันเป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรม เห็นไหม

ว่าเกิดแล้วต้องตาย ตายแล้วต้องเกิด ทุกอย่างต้องเป็นไป สิ่งนี้เป็นไปตามกรรม แต่เกิดมานี้ ถ้าเราทําบุญกุศลของเรา เราเชื่อครูบาอาจารย์ของเรา แล้วเราย้อนกลับเข้ามาทําลายกิเลสได้ เกิดชาตินี้จะเป็นชาติสุดท้าย จะไม่ต้องเกิดอีกเลย แต่การตายนี้ต้องตายแน่นอน จิตนี้อยู่ในหัวใจของเรา ถ้าเราชําระกิเลสแล้ว ร่างกายมันสะอาดไปได้ไหมล่ะ ร่างกายมันเป็นสิ่งโสโครกโดยธรรมชาติของมัน มันต้องสละออกไป ถ้าสิ่งนี้สละออกไป ถึงย้อนกลับมา

ถ้าย้อนกลับมา เห็นไหม เราไม่ใช่นักกีฬาเพื่อสุขภาพ เราไม่ใช่ปฏิบัติเพื่อสุขภาพจิต ถ้าเราปฏิบัติเพื่อสุขภาพ เพื่อทําความสงบของใจ กําหนดพุทโธๆ เพื่อความสงบ อันนี้เป็นเรื่องแค่ปฏิบัติเพื่อสุขภาพจิตไง ให้เกิดมาแล้วประพฤติปฏิบัติ แก่แล้วนอนหลับ ถ้ามีความเครียดแล้วนอนไม่หลับ ก็ทําแค่เพื่อสุขภาพ แต่ถ้าเราจะเป็นนักกีฬา เราจะชําระกิเลส เราต้องพยายามทําจิตของเราให้สงบเข้ามาให้ได้ ถ้าทําจิตสงบเข้ามาให้ได้ มันต้องทําลายกําแพงสิ่งที่ปิดข้อมูลในหัวใจนั้นน่ะ ถ้าเราทําลายกําแพงสิ่งนี้ได้ เราทะลุ

รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ถ้าเราทําลายรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ความที่มันฟุ้งซ่านออกไป สิ่งนี้ถ้าเรามีกิเลสตัณหาในหัวใจเต็มปกติของปุถุชน ขันธ์ ๕ นี้เป็นมาร ขันธมาร มันเป็นมาร อยากได้สิ่งใด พอใจสิ่งใด มันก็เพิ่มเติม ยํ้าคิดยํ้าทํา ต้องการสิ่งนั้น แสวงหาสิ่งนั้น ทําให้เราต้องออกแสวงหาตามแต่อํานาจ ตามแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันต้องการ ถ้าเราเป็นปุถุชน สิ่งที่ว่า รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณนี้มันจะเป็นมาร นี่ขันธมาร สิ่งที่เป็นขันธมารมันเป็นมารอยู่แล้ว มันควบคุมใจเราอยู่แล้ว มันต้องแสวงหาเหยื่อมาเพื่อป้อนมัน เพื่อให้มันอิ่มหมีพีมันในหัวใจของเรา

แต่ถ้าเราพยายามใคร่ครวญ สิ่งนี้เรามีปัญญา เพราะเราเชื่อธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเชื่อครูบาอาจารย์ของเราว่า ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอย่างนี้ ปัญญาพยายามทําลายกําแพงอันนี้เข้ามาให้ได้จะต้องมีสติ ถ้ามีสติ นี่การควบคุมใจ แล้วสิ่งที่มีสติพร้อมกับความคิด คิดขนาดไหน มันต้องมีความคิด ความคิดโดยธรรมชาติที่ว่าเราให้มันคิดออกมา เพราะมันมีแรงขับอยู่ในหัวใจอยู่แล้ว อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา อยู่ในหัวใจ อวิชชา พลังงานตัวนี้ พลังงานโดยไม่รู้สึกตัวของมัน มันต้องขับเคลื่อนตลอดเวลา สิ่งที่ขับเคลื่อนนี้มันต้องขับเคลื่อนผ่านขันธ์ สิ่งที่ผ่านขันธ์ออกมามันก็เป็นอารมณ์ความรู้สึกออกมายึดข้างนอก

ถ้าเราเชื่อธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็ใช้สติควบคุมมัน ย้อนมันกลับไง สิ่งที่ย้อนมันกลับ ถ้าย้อนกลับ มีสติพร้อมเข้ามา ปัญญาคิดขนาดไหน สิ่งที่คิดนี้ เห็นไหม เราเกิดมาทุกภพทุกชาติ เราไม่ได้เกิดมาชาตินี้ชาติเดียวหรอก สิ่งที่โลกนี้เขามีความสุข เขามีความพอใจกันอยู่ มันก็มีสุขอยู่แค่นี้ ทุกคนได้สัมผัส

เศรษฐีมหาเศรษฐีเขาก็ใช้ชีวิตของเขา เขาสัมผัสเรื่องความสุขทางโลก เขาซื้อ เขาต้องการแสวงหาสิ่งที่เป็นสุขของเขา เขาหาของเขาทั้งนั้นน่ะ เขาทําบุญกุศลเพื่อบุญกุศลของเขา เขาสละทานของเขาเพื่อความสุขในหัวใจของเขา สิ่งนี้เป็นอามิสทั้งหมด จะทําให้ใจดวงนี้เกิดตลอดไป ทําเรื่องแสวงหาสุขทางโลกก็เป็นเรื่องของโลก แสวงหาสุขทางธรรมก็เป็นสุขทางธรรมที่มันแสวงหาโดยอามิส

แต่ถ้าเรามีปัญญาของเรา เราผ่านขั้นตอนสิ่งที่ประพฤติปฏิบัติ เรื่องของโลก สิ่งที่โลกทําบุญทํากุศลก็เรื่องของโลก โลกหมุนไปตามวัฏฏะ นี่เราพบธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วถ้าเป็นชาวพุทธที่ทะเบียนบ้านก็แค่ให้ศาสนาของเรานี้เป็นแค่พิธีกรรม เพื่อจะให้ชีวิตของเขาจบชีวิตนี้ไปโดยเป็นชาวพุทธโดยสมบูรณ์

ตั้งแต่เกิดก็ทําบุญ ทําบุญวันเกิด ทําบุญสิ่งต่างๆ ขึ้นมา แล้วพอมีอํานาจวาสนาขึ้นมาก็ทําบุญ ทําบุญเพื่อจะให้หัวใจนี้มีบุญกุศลเป็นเครื่องอํานวยความสะดวก ถ้าเราศึกษาเข้าไป ถ้าไม่มีหลักมีเกณฑ์ ไม่มีหลักมีเกณฑ์นะ ถ้าเราเชื่อว่าเราเป็นคนที่มีศักยภาพ เราเป็นผู้ที่มีปัญญา เราจะเชื่อใจของเรา เราจะมีความเถรตรงกับอวิชชา เถรตรงกับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แล้วตีความจากกิเลสตัณหาความทะยานอยาก จากธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นเถรตรงไป เป็นกรอบ

สิ่งที่เป็นกรอบอย่างนั้น กิเลสเอากรอบอย่างนี้เข้าไปคํานวณธรรมอย่างนี้ เราจะอยู่ในกรอบอย่างนั้น นี่กรอบของกิเลส กรอบของอวิชชา กรอบของตัณหาความทะยานอยาก แล้วตีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันจะทะลุกรอบอันนี้ไปไม่ได้ มันจะชําระกิเลสไม่ได้ เราก็จะไม่มีโอกาส เราก็ต้องเกิดตายๆ ไปในวัฏฏะนี้ เพราะเราไม่มีโอกาสเลย

แต่ถ้าเราเชื่อธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเชื่อครูบาอาจารย์ ต้องทําลายกรอบ ทําลายกําแพงอันนี้เข้ามา ปัญญามันเกิดขนาดไหนก็ใคร่ครวญเข้ามาๆ ใคร่ครวญสิ่งนี้ มีสติสัมปชัญญะพร้อมเข้ามา มันจะทําลาย ทําลายสิ่งที่ว่าออกไปหาเหยื่อนะ

เพราะสิ่งที่เป็นเหยื่อมันให้ผลอะไรกับหัวใจดวงนี้ ในเมื่อออกไป รูป รส กลิ่น เสียง นี่มันบ่วงของมาร มันเติมเหยื่อให้มาร มันเติมเหยื่อให้หัวใจมีแต่ความฟุ้งซ่าน มีแต่ความทุกข์ในหัวใจตลอด แล้วเราคิดมา เราหลงกลมัน เราหลงกลให้สิ่งนี้จูงจมูกมากี่ภพกี่ชาติ ทําไมไม่เศร้าใจ ทําไมไม่รู้จักหัวใจ มันเห็นเข้ามา มันจะสลดสังเวช

สลดสังเวชว่า เราเห็นว่าคนอื่นเป็นภัย เห็นว่าวัฏฏะเป็นภัย เห็นสิ่งต่างๆ เป็นภัย เวลาศึกษาธรรม ทุกอย่างเป็นภัยๆ ไม่ได้คิดเลยว่าความคิดเรานี้เป็นภัย ว่า “ปัญญาๆ ปัญญาจะฆ่ากิเลส ปัญญาจะพาให้เราพ้นจากกิเลส” ก็ปัญญาเรานี่เป็นภัย ปัญญาเรามันทําให้เราฟุ้งซ่านอยู่นี่ เราทําไมไม่สงบเข้ามาล่ะ ถึงต้องมีสติไง สติควบคุมมัน ควบคุมไปเรื่อยๆ ธรรมออกไป ใคร่ครวญไป

สิ่งที่ว่าเป็นปัญญาๆ ปัญญาของกิเลสพาใช้ มันจะทําให้เราล้มลุกคลุกคลานไปตลอด ตลอดตั้งแต่ในวัฏฏะนี้นะ บุญกุศลขนาดไหนมันก็หมุนไป เพราะเราไม่ได้ปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ จนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ ถ้าพยากรณ์แล้วกลับไม่ได้ มันต้องเป็นไปข้างหน้า ต้องล้มลุกคลุกคลานไปขนาดไหนเพื่อบุญกุศลของเรา

แต่สิ่งนี้เราจะเกิดจะตายไปไหน ไม่มีต้นไม่มีปลายนะ ถ้าระดับเราที่เรายังประพฤติปฏิบัติ ยังไม่เห็นธรรม ถ้าไม่เห็นธรรม มันจะไม่มีต้นไม่มีปลาย ทั้งๆ ที่พบศาสนา พบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัย พบครูบาอาจารย์ที่ชี้นําอยู่แล้ว ถึงมีสติควบคุมสิ่งนี้เข้ามา ปล่อยวางเข้ามาๆ

ปัญญาที่เป็นพิษเป็นภัยก็มี ปัญญาที่กิเลสพาใช้ แล้วปัญญาที่เป็นธรรมก็มี ถ้าเชื่อครูเชื่ออาจารย์ ถ้าเรามีสัทธาจริต เราเชื่อมั่น เรากําหนดพุทโธๆ สิ่งนี้เราไม่ใช่ปฏิบัติเพื่อสุขภาพ สิ่งนี้เราปฏิบัติเพื่อเราจะล้มแชมป์ ล้มกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจ เราต้องพัฒนาทักษะ หนึ่ง เราต้องเพิ่มกําลังของร่างกายเรา หนึ่ง ร่างกายที่เขาขึ้นไปแข่งขันกัน เห็นไหม คนที่มีกําลังมากกว่าเขาเสียดสี เสียดสีจนข้าศึกคู่ต่อสู้สู้เขาไม่ได้นะ

กิเลสมันมีกําลังมหาศาล กิเลสที่เป็นนามธรรมมันลึกลับมหัศจรรย์ มันอยู่ในหัวใจของเรา มันมีกําลังของมันมาก มันทําให้เราล้มลุกคลุกคลานนะ เวลาประพฤติปฏิบัติไป “อํานาจวาสนาของเราไม่มี เราปฏิบัติไปจะไม่ได้ผล ครูบาอาจารย์ท่านก็ปฏิบัติของท่าน หน้าที่การปฏิบัติมันเป็นเรื่องของนักบวช ไม่ใช่เรื่องของเรา”

เวลาเราจะทําคุณงามความดี ทําไมมันทําให้เราน้อยเนื้อตํ่าใจ เวลากิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันต้องการนะ เวลาโกรธ เวลาไม่พอใจสิ่งใด มันเติมไฟเข้าไปนะ มันไม่เคยยับยั้งเลย มันไม่เคยต่อต้านว่า “สิ่งนี้ไม่ดีนะ อย่าคิด อย่าโกรธเขานะ” ไม่เคยบอก เวลาโกรธใครขึ้นมามันใส่ฟืนใส่ไฟ ไปถึงที่สุดแล้ว โกรธจนพอใจแล้ว สะใจ เพราะอยากว่าเรา มันยังตามมากระทืบซํ้าอีกนะ นี่กิเลสมันเป็นอย่างนั้น มันกระทืบจนขนาดที่ว่าเราก็ล้มลุกคลุกคลาน แต่ไม่รู้ตัว “สิ่งนี้เป็นศักยภาพ เรามีอํานาจวาสนา เขากลัวเรา เขายอมอยู่ในอํานาจของเรา” นี่กิเลสมันอยากใหญ่ กิเลสมันเบียดเบียนตนก่อนนะ มันเบียดเบียนหัวใจอยู่ในอํานาจของมัน เราไม่รู้ตัวเลย แล้วเรายังหลงมันไป เห็นไหม

แต่ถ้ามีสติแล้วเราควบคุมมันเข้ามา สิ่งนี้ให้โทษมาตลอดเลย มันสลดมันสังเวชนะ สังเวชความคิดเรา “ทําไมเป็นอย่างนี้ ทําไมเราหลงตัวเองขนาดนี้ ความคิดทําไมมันทําลายเราขนาดนี้” ทําลายเรานะ ไม่ได้ทําลายใครเลย ทําลายเราให้ไม่มีโอกาสได้เพิ่มทักษะ ได้เพิ่มกําลังขึ้นมา ให้มีกําลังขึ้นมาเพื่อที่เราจะลงไปแข่งขัน ลงไปแข่งขันนะ ถ้าธรรมเกิด ลงไปแข่งขันกับกิเลสตัณหา คือลงไปทําลายกิเลส ถ้าเราทําความสงบเข้ามามันถึงจะมีโอกาสไง

การประพฤติปฏิบัติ ถึงว่า ถ้าอยู่ในกรอบของกิเลสนะ “ปล่อยวาง อย่างนี้ก็เป็นธรรมแล้ว ปล่อยวาง” คิดตามกรอบไง “ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าว่าง ปล่อยวางหมดเลย มันก็ว่าง มันก็ปล่อยวาง นี่นิพพาน” ติดกันอยู่อย่างนั้นนะ สิ่งนี้พากันติดพันไป แล้วเป็นสังคมที่ยอมรับกัน เพราะสังคมเชื่อกันอย่างนั้น เชื่อไงว่าสิ่งนี้เป็นปัญญาๆ

แต่ถ้าเวลาครูบาอาจารย์ของเราพูดนะ มันเป็นสิ่งที่ว่าโลกเขาไม่ค่อยเชื่อฟังกัน เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันลึกเกินไป มันลําบากเกินไป มันต้องทําแบบทุ่มทั้งความมุมานะของเรา ต้องทุ่มกําลังมหาศาลเพื่อจะเข้าไปไง “ทําไมมันทํามันทุกข์ยากขนาดนี้ ทําไมมันต้องทําขนาดนี้” มันทุกข์ยากสิ เพราะอะไร เพราะการเกิดและการตาย เวลาไปเกิดในครรภ์ของมารดา นั่งขดอยู่ ๙ เดือน มันทุกข์กว่านี้อีก ความทุกข์อย่างนั้น แล้วความเจ็บปวดแสบร้อนของใจที่เกิดตายๆ มันมีนํ้าหนักมหาศาลเลยถ้าเราเอามาคํานวณนะ แต่เราไม่คิด

ว่า “สิ่งนี้เป็นธรรมชาติ คนก็เกิดมาอย่างนี้ แล้วก็ต้องตายไปอย่างนี้เป็นธรรมชาติ แล้วตายแล้วก็แล้วกัน” มันจะแล้วกันมาจากไหน ในเมื่อสิ่งที่ว่ามันพิสูจน์กันได้ด้วยการประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราย้อนกลับเข้ามาในหัวใจ เราถึงมีกําลังใจไง มันจะทุกข์มันจะยากขนาดไหน ทุกข์ยากนะ ทุกข์ยากเพื่อจะพ้นจากกิเลส ทุกข์ยากเพื่อจะไม่ต้องกลับมาทุกข์อีกไง

แต่ถ้าเราจะทําสบายๆ นี่กิเลสมันหลอก หลอกให้เราต้องไปทุกข์ยากกับมันนะ สิ่งที่ทุกข์ยากกับมัน มันก็ทําให้เราวนไป นี่กิเลสมันหลอกนะ แล้วถ้าเราประพฤติปฏิบัติ ย้อนกลับมาๆ จนมีหลักมีเกณฑ์ จิตใจเราพัฒนาขึ้นมา ถ้าพัฒนา มันจะเข้ามาตัดรูป รส กลิ่น เสียง สิ่งที่เบียดเบียนตนก่อน ตัดรูป รส กลิ่น เสียงที่เบียดเบียนตนเข้ามา เพราะใคร? เพราะมีครูมีอาจารย์คอยชี้นํา

ถ้าไม่มีครูไม่มีอาจารย์คอยชี้นํา เราก็จะสวมว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ แบบเจ้าชายสิทธัตถะที่ไปเที่ยวปฏิบัติกับเจ้าลัทธิต่างๆ ไง แต่ครูบาอาจารย์ของเราจะคอยประคองเข้ามาให้กลับเข้ามาภายใน ถ้ามันกลับเข้ามาภายใน มันจะทําลายกําแพงนั้นเข้ามา ถ้าทําลายกําแพง รูป รส กลิ่น เสียงที่เป็นบ่วงของมาร มันปล่อยวางอันนี้เข้ามา ทําปล่อยเข้ามา ใครปล่อย

รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมันปล่อยเข้ามา พอปล่อยเข้ามา มันก็เป็นตัวของมัน ถ้ายกไปวิปัสสนาได้นะ มีอํานาจวาสนา ครูบาอาจารย์คอยชี้นํา มันจะไปเห็นกาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าวิปัสสนาไปมันปล่อย วิปัสสนาจับได้นะ แล้วมันมีอํานาจวาสนา ถ้าไม่มีอํานาจวาสนา วิปัสสนาไปมันไม่ปล่อย ไม่ปล่อยเราต้องฝืนต้องทน ต้องพยายามสร้างกําลังของเราขึ้นมา

เหมือนนักกีฬาที่จะไปสู่ตําแหน่งแชมป์มันต้องฝึกฝน ดูนักกีฬาที่เขาเป็นแชมป์สิ วันหนึ่งเขาต้องฝึกขนาดไหน ตารางของเขา เขาต้องมีตลอดเวลา เขาต้องฝึกตลอดเวลาเพื่ออะไร? เพื่อจะไม่ให้ใครขึ้นมาเทียบเคียงเขาไง นี่กิเลสมันอยู่ในหัวใจของเรา มันฝึกมาตั้งแต่ภพชาติไหน มันฝึกมาตั้งแต่ในวัฏฏะนี้ ตั้งแต่ไม่มีต้นไม่มีปลาย มันสะสมกําลังมหาศาลเลย แล้วเราก็จะเข้าไปทําลายมัน เราจะต่อสู้กับมัน เราถึงต้องพยายามทําความสงบเข้ามาเพื่อให้กําลังมันพอสมดุลที่จะยกวิปัสสนาได้ ถ้ายกวิปัสสนาได้ เห็นสภาวะของกายแล้วมันปล่อยๆ ถ้ามันปล่อย เห็นไหม

ถ้ากิเลสมันตบตานะ ตอนที่เราพยายามสู้กับกิเลสมา เราไม่เคยเห็นกิเลสเลย เราไม่เคยเห็นกิเลส เราให้กิเลสขี่หัวทําลายมาตลอดนะ กิเลสขี่หัวทําลายมา ครูบาอาจารย์ที่สั่งสอนกันมาตั้งแต่เจ้าลัทธิต่างๆ ที่เจ้าชายสิทธัตถะไปศึกษากับเขามา เจ้าชายสิทธัตถะไม่เชื่อเขา จนค้นคว้าของเจ้าชายสิทธัตถะจนเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขึ้นมาเอง

นี้ก็เหมือนกัน เราเกิดมาท่ามกลางพระพุทธศาสนา แล้วเราก็ค้นคว้า เราก็ประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา กิเลสมันหลอกมาตลอด อยู่ในกรอบของกิเลส อยู่ในความคิดของอวิชชา อยู่ในความคิดของกิเลสที่ควบคุมแล้วเราก็หลง เราก็ล้มลุกคลุกคลานมากับอํานาจของมัน

แต่เพราะเรามีครูมีอาจารย์ เพราะครูบาอาจารย์ของเรา เริ่มต้นตั้งแต่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ของเราปฏิบัติมาก่อน ถึงเห็นสัจจะความจริง เห็นสัจจะความจริงคือการกระทําไง คือเหตุ คือมรรคที่เกิดขึ้นจากใจของครูบาอาจารย์ของเราขึ้นมา สิ่งที่มรรคที่เกิดขึ้นจากครูบาอาจารย์ จากใจของครูบาอาจารย์ มันมีการกระทํา มันมีเหตุมีผล มันสื่อความหมาย มันประคองเข้ามาได้ไง แล้วประคองขึ้นมาจนจิตของเราปล่อยวางขึ้นมา จนยกวิปัสสนาได้นะ

วิปัสสนา เห็นไหม ขณะที่เห็นกาย เห็นจิต มันจะมีความสะเทือนใจมาก สิ่งที่สะเทือนใจ นั่นคือเห็นกิเลส คือการได้สัมผัส การได้ต่อกรกับกิเลส ถ้าได้สัมผัสต่อกรกับกิเลส เราได้ขึ้นสนามสู้กับกิเลส ถ้ามีการวิปัสสนาแล้วมันปล่อยวางๆ นี่ถ้าโดนกิเลสหลอกมันก็ปล่อยวาง แล้วเสื่อมสภาพ สู้ไม่ไหว ท้อแท้อ่อนแอ จนล้มลุกคลุกคลาน ปฏิบัติใหม่กว่าจะเข้าไปเห็นกายอีกแต่ละทีทําไมมันแสนทุกข์แสนยาก เวลาจะจับจิตทําไมแสนทุกข์แสนยาก เพราะกําลังเราไม่พอ เราก็จะจับสิ่งนี้ไม่ได้

แต่ถ้ากําลังเราพอ เราก็จับได้ ถ้าจับได้ แล้วถ้าต่อสู้กับกิเลส ถ้ากิเลสมันตบตานะ มันจะปล่อย แล้วมันก็เตลิดเปิดเปิงนะ กิเลสนี้ร้ายมาก ในการประพฤติปฏิบัติที่เราจะฆ่ากิเลส แต่ถ้ากิเลสมันตบตา มันจะสร้างสถานะของมันขึ้นมา สร้างสถานะว่าสิ่งนี้เป็นธรรม ถ้าเข้าใจว่าสิ่งนี้เป็นธรรม มันก็จะเตลิดเปิดเปิง

ในการประพฤติปฏิบัติ เราจะทําทางวิชาการอย่างไรก็แล้วแต่ สิ่งที่การกระทํา สิ่งที่ประสบ เห็นไหม เราสร้างบ้านสร้างเรือน การสร้างมีหลายวิธีการ สิ่งที่เป็นวิธีการ การก่อสร้างบ้านเรือนมันมีหลายวิธีการ มันมีหลายรูปแบบที่กระทํา แต่ออกมาแล้วมันต้องเป็นบ้านที่อยู่อาศัยได้ สิ่งที่เป็นบ้าน เป็นที่อยู่อาศัย เห็นไหม

ในการประพฤติปฏิบัติ มรรค ๔ ผล ๔ มันหมุนเวียนไป มรรคญาณ เห็นไหม มีปัญญาวิมุตติ มีเจโตวิมุตติ แต่ถนัดไปทางไหนมันต้องสําเร็จออกมาเป็นบ้านไง สิ่งที่เป็นบ้าน เวลาวิปัสสนาไป วิปัสสนากายไปซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันไม่ยอมปล่อยวาง ขณะที่เราก่อร่างสร้างตัวมันต้องมีการกระทําของมันขึ้นมา สิ่งนี้เราพิจารณาไปเรื่อยๆ เพราะเรามีครูมีอาจารย์คอยชี้นํา เห็นไหม ชี้นํานะ ถ้ามันเป็นสัจจะความจริง มันพิจารณาไป มันปล่อยๆ มันแปรสภาพ มันเป็นสิ่งที่คงที่ไม่ได้ มันเป็นไตรลักษณะ มันเป็นสิ่งที่ไม่มีการคงที่ สิ่งที่ไม่คงที่เพราะอะไร เพราะเราซื่อสัตย์ไง เราซื่อสัตย์กับธรรมของเรา เราซื่อสัตย์กับตัวของเราเอง เราเป็นสุภาพบุรุษ เราจะไม่ให้กิเลสมันตบตา

ถ้าเราไม่ซื่อสัตย์ของเรา เรามีกิเลสนะ แล้วเรามีทิฏฐิมานะของเรา กิเลสมันตบตานะ ถ้ามันตบตา มันไม่เป็นความจริงหรอก ถ้าไม่เป็นความจริง มันปล่อยขนาดไหน ปล่อยเหมือนกัน คิดว่าปล่อย เวลาแสดงธรรมมาว่า “ต้องปล่อยอย่างนี้ๆ” ปล่อยอย่างนี้ แต่ไม่มีขณะจิต สิ่งที่ขณะจิตสมุจเฉทปหาน สิ่งที่สมุจเฉทปหานอันนี้มันเป็นสัจจะความจริง นี่วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ความลูบคลําในศีลมันไม่มีนะ

ศีล เราทําผิดศีล ถ้ามันเป็นความผิดศีล ความลูบคลําของมัน สิ่งที่ลูบคลําศีล สิ่งนี้สังโยชน์มันขาดไหม ถ้าสังโยชน์ไม่ขาด นี่กิเลสมันตบตา แล้วก็เตลิดเปิดเปิงนะ เตลิดเปิดเปิงไป สิ่งที่กามราคะ ปล่อยกามราคะ ปล่อยกายกับจิต ปล่อยหมด ทําลายหมด เห็นไหม

ธรรมถึงธรรม ถ้าเป็นสภาวธรรมมันจะถึงสภาวธรรมนะ สภาวธรรม ขันธ์นี้ไม่ใช่จิต จิตนี้ไม่ใช่ขันธ์ ถ้าสภาวะไม่ใช่ธรรม ขันธ์ที่ว่าขันธมาร กับขันธ์ที่ว่าสิ้นกิเลส เวลาครูบาอาจารย์แสดงธรรมต้องแสดงออกมาจากขันธ์ ออกมาจากขันธ์ไหน มันออกมาจากใจ ขันธ์นี้เป็นเครื่องมือของใจ แต่ถ้ามันเป็นขันธมาร สิ่งที่แสดงออกมามันเป็นเรื่องของมารทั้งหมด

ถ้ามันเป็นธรรม สิ่งที่เป็นธรรม เห็นไหม ดูหลวงปู่มั่นสิ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติ ออกบวชจากหลวงปู่เสาร์ แล้วประพฤติปฏิบัติมา ล้มลุกคลุกคลานมาด้วยกัน แล้วหลวงปู่มั่นกลับไปชี้นําวิธีการให้หลวงปู่เสาร์พยายามประพฤติปฏิบัตินะ แล้วขณะที่ไป หลวงปู่มั่นกับหลวงปู่เสาร์เจอกัน หลวงปู่มั่นท่านจะเป็นเณรน้อยเลย ท่านจะประพฤติปฏิบัติ ท่านจะอ่อนน้อมถ่อมตน ท่านจะไม่แสดงตนเลย ทั้งๆ ที่ว่าท่านมีศักยภาพ เห็นไหม นี่ธรรมถึงธรรม

ธรรมถึงธรรม เพราะสีลัพพตปรามาส มันเป็นศีลไง ศีลวัตร อาจริยวัตร อาคันตุกวัตร สัทธิวิหาริก เห็นไหม สิ่งนี้จะเป็นธรรม สิ่งที่เป็นธรรม ในการแสดงออกในธรรม ถ้าสิ่งที่แสดงออกในธรรม ธรรมมันจะแสดงออก มันสะเทือนใจ มันไม่กล้าฝืนธรรมไง

ถ้าฝืน เห็นไหม เวลาแสดงธรรม จิตออกมา จิต พลังงานของจิต พลังงานของจิตผ่านออกมาจากขันธ์ ถ้ามีความผิด จิตนี้มันอัตโนมัติ สิ่งที่อัตโนมัติถ้าแสดงออกมาเป็นเจตนา สิ่งที่เจตนามันเป็นคุณงามความดี สิ่งนี้มันจะไปตามธรรม แต่ถ้าสิ่งใดแสดงออกมามันเป็นอกุศล สิ่งที่เป็นอกุศลนี้มันเป็นอะไร? มันเป็นอวิชชา สิ่งที่เป็นอวิชชามันเป็นกิเลส ถ้ามันแสดงออกมาอย่างนั้น มันไปผ่านขันธ์ที่ไหน มันผ่านขันธ์ เพราะขันธ์อันนั้นมันก็ต้องเป็นขันธมารสิ แต่ถ้าอันนี้ ใจนี้มันเป็นธรรม นี่ธรรมถึงธรรมไง

ถ้าธรรมถึงธรรมนะ ดูสิ ในสมัยพุทธกาล มีพระองค์หนึ่งรับบิณฑบาต ไปบิณฑบาตในบ้านนะ บิณฑบาตไปฉันในบ้านของคฤหัสถ์ทุกวันๆ นัดกัน ถึงเวลาแล้ววันนั้นไปฉันอาหาร บ้านนั้นเขาเป็นช่างเจียระไน กษัตริย์เอาเพชรมาให้เจียระไน เขาเจียระไนเพชร แล้วพอดีเขาเอาเพชรมาให้ แต่ช่างนั้นกําลังทําอาหารอยู่ มือเลอะเลือด ก็รับเพชรนั้นไว้แล้ววางไว้อยู่ วางไว้แล้วทําอาหาร กลับมา เพชรหายนะ เพชรนั้นหายไปเพราะอะไร เพราะนกกระเรียนมันกิน เพราะมันมีเลือดไง เห็นเลือดก็เลยกินเข้าไป พระท่านเห็นนกนั้นกินเพชรนี้เข้าไป แต่ในบ้านนั้นมีพระอรหันต์องค์นี้ แล้วก็มีนายช่าง แล้วก็มีภรรยา

นายช่างนั้นเขาก็ไปปรึกษากับภรรยาว่า รับเพชรของกษัตริย์มาเจียระไนแล้วหายไป ในบ้านนี้ก็มีพระองค์นี้ แล้วก็มีนายช่างกับภรรยาเท่านั้น นายช่างกับภรรยานี้ไม่ได้เอาแน่นอน เพราะสิ่งนี้เป็นของกษัตริย์ ถ้าเราทําของกษัตริย์นี้หายต้องโดนประหารชีวิตแน่นอน

ภรรยาของช่างนั้นบอกว่า “จะโดนประหารชีวิต จะตกนรกหมกไหม้ชั้นไหนก็ไม่เชื่อว่าพระองค์นี้เอา” เห็นไหม ใจเป็นธรรมนะ แต่สามีไม่เชื่อ สามีบอก “เราอยู่กันเท่านี้ ถ้าพระองค์นี้ไม่เอา ใครจะเอาไป” จนถ้าตัวเองจะตาย ไม่ยอม ไม่ยอมตายไง ไม่ยอมรับความจริง ใจไม่ถึงธรรม ถ้าใจไม่ถึงธรรม ไม่ยอมรับความจริง จะเอาแต่ตัวรอดไง พอเอาแต่ตัวรอด ถึงเข้าไปทําลายพระอรหันต์ บีบคอถามว่า “เอาเพชรไปไหนๆ”

“ไม่ได้เอา”

ก็ไม่เชื่อ บีบจนอาเจียนออกมาเป็นเลือด นกกระเรียนนั้นเห็นเลือดแล้วก็เข้ามากินเลือด เอาเท้าเตะนกกระเรียนนั้นตาย พอตายแล้ว พระองค์นั้นถามว่า “นกกระเรียนตายหรือยัง”

“ตายแล้ว”

“พอตายแล้ว ปล่อยก่อน จะบอก นกกระเรียนมันกินไป”

ผ่าออกมาในกระเพาะมีเพชรเม็ดนั้น

สิ่งที่ถึงธรรมแม้แต่ไม่รู้ก็เชื่อ สิ่งที่ไม่ถึงธรรมแม้มีเหตุผลก็ไม่เชื่อ ไม่เชื่อสิ่งใดๆ เห็นไหม เวลาจิตที่มันแสดงออกมาเป็นอกุศล สิ่งที่เป็นอกุศลมันสะเทือนหัวใจนะ มันสะเทือน มันคิดออกมาไม่ได้ ถ้าครูบาอาจารย์เราเป็นจิตที่สิ้นจากกิเลส สิ่งที่คิดออกมาว่าจะโดนหลอก จะโดนครอบงําไม่ได้เพราะสติเป็นอัตโนมัติ สิ่งที่เป็นสติอัตโนมัติ เวลาผิดพลาดมาจากภายนอก ผิดพลาดมาจากภายนอกเพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากของคนคนนั้นเขามากล่าวตู่ต่างหาก

พระอรหันต์หลงในสมมุติบัญญัติ สมมุติไง สมมุติคือโลก นี่โลกสมมุติ เห็นไหม พระอรหันต์เข้าโรงพยาบาล พระอรหันต์จะไปสั่งใช้ยาตัวนั้นๆ ได้ไหม พระอรหันต์เข้าโรงพยาบาล โรคนี้เป็นสมมุติ ยานี้เป็นสมมุติ สมมุติเขา หมอเขามีความเห็นอย่างไร เขาจะรักษาอย่างไร ปล่อยให้เขารักษาไป แต่หัวใจของเรา เขาแตะต้องไม่ได้ เพราะอะไร เพราะร่างกายนี้เป็นเรื่องของโลกเขา เรื่องของสมมุติ พระอรหันต์ถึงพลาดเรื่องของสมมุติไง บัญญัติ พระอรหันต์เวลาสวดมนต์ผิดพลาด สมมุติบัญญัติ พระอรหันต์ผิดพลาดได้ สิ่งที่ผิดพลาดมันไม่สะเทือนหัวใจหรอก มันไม่สะเทือนหัวใจ

ถึงบอก จะครอบงําพระอรหันต์ไม่ได้ พระอรหันต์ไม่ได้เทศน์ออกมาจากขันธ์ พระอรหันต์เทศน์ออกมาจากธรรม แต่อาศัยขันธ์นั้นผ่านออกไป

ถ้าโดนกิเลสตบตานี่มันตาบอด พอมันตาบอด มันไม่เข้าใจเรื่องของความเป็นไปของจิต ไม่เข้าใจเรื่องความเป็นไปของพระโสดาบันที่พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม แล้วปล่อยวางกาย เวทนา จิต ธรรมโดยตามความเป็นจริง ถ้าปล่อยกาย เวทนา จิต ธรรมโดยความเป็นจริง สังโยชน์ เห็นไหม สักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดในทิฏฐิตัณหา ทิฏฐิความเห็นผิดของตัวมันจะไม่มี พระโสดาบันจะไม่มีทิฏฐิความเห็นผิดที่จะสวนกระแสครูบาอาจารย์ เพราะการสวนกระแสครูบาอาจารย์มันเป็นสิ่งที่สีลัพพตปรามาส มันเป็นสิ่งที่ลูบคลํา มันไม่เป็นความจริง ถ้ามันเป็นความจริง มันจะสวนกระแสไปอย่างนั้นไม่ได้ เพราะมันเป็นอกุศล

สิ่งที่เป็นอกุศลมันเป็นอกุศลจากหัวใจ มันจะเป็นธรรมไปได้อย่างไรในเมื่อมันสวนกระแสออกไปอย่างนั้น นี่สิ่งที่สวนกระแส แล้วยังบิดเบือน บิดเบือนเพราะความไม่เชื่อใจของตัวเอง นี่กิเลสมันตบตานะ ถ้ากิเลสตบตา สิ่งที่กิเลสมันตบตา แล้วเราอยู่ใต้กิเลส เราจะต้องอยู่ในบาปอกุศล

สิ่งที่สะสมมา เราเกิดมาเป็นชาวพุทธแล้วเราพบพระพุทธศาสนา ในการประพฤติปฏิบัติของเรา ในการวิปัสสนาของเรา ในการที่เราพบครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเราจะประคองนะ ประคองให้เราเติบโตขึ้นมา เพราะครูบาอาจารย์ของเราแต่ละองค์เกิดท่ามกลางศาสนา ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ผู้นั้นจะได้มีความสุข ความสุขคือวิมุตติสุขของใจดวงนั้น ใจดวงนี้จะไม่เกิดไม่ตายไปกับกระแสโลกอีกแล้ว เพราะเข้าถึงธรรม นี่จะจรรโลง จะทะนุถนอม เห็นไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีปัญญาขนาดนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ แล้วผู้ที่เข้าถึงธรรมทําไมไม่สงวนรักษาธรรม แล้วใครจะสงวนรักษา เห็นไหม สิ่งที่สืบต่อได้ มีครูบาอาจารย์ จะพยายาม จะปกป้อง จะดูแล จะแก้ไข

แล้วสภาวธรรมที่มันจะโดนบิดเบือน สิ่งที่บิดเบือน เวลาประพฤติปฏิบัติอยู่ในกรอบของกิเลส มันก็ตีความผิด ตีความกิเลสตัณหาความทะยานอยากตามหัวใจของตัว นี้ไม่เคยเห็นกิเลสเลย ขณะที่เราพยายามประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนเห็นกิเลส จนเห็นครูบาอาจารย์ประคองเราขึ้นมา จนเรามีโอกาสก้าวเดินนะ ทําไมกิเลสมันตบตาได้ขนาดนี้ ตบตาแล้วเราก็เชื่อกิเลสของตัวเองนะ

พอเชื่อกิเลสของตัวเอง เห็นไหม ขี่หลังเสือ พอขี่หลังเสือขึ้นไป “ธรรมของตัวจะเป็นอย่างนี้ สภาวะของธรรมเป็นอย่างนี้” มันเป็นธรรมในกรอบที่กิเลสพาใช้ทั้งหมดเลย แต่ถ้ามันเป็นสัจธรรมความเป็นจริง องค์หลวงปู่มั่นปล่อยให้ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติตามสัจจะความจริง ตามแต่อํานาจวาสนาของใจ ใจใครมีอํานาจวาสนาขนาดไหน เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ แล้วแต่อํานาจวาสนา ปัญญาอบรมสมาธิ หรือกําหนดพุทโธเป็นสัทธาจริต ย้อนกลับเข้ามาให้ใจดวงนั้นกําหนดเข้ามา แล้วถ้าผ่าน ถ้าวิปัสสนาแล้วผ่าน ทําแล้วผ่าน จะคอยประคอง คอยชี้นํา ถ้าไม่ผ่าน คืออํานาจวาสนามีเท่านั้น สิ่งที่มีเท่านั้น เวลาประพฤติปฏิบัติ ขิปปาภิญญาจะผ่านโดยความคล่องตัว แต่ถ้าเวไนยสัตว์ต้องพยายามต่อสู้ พยายามปฏิบัติขึ้นมา

นักกีฬาของเรา เราต้องเพิ่มทักษะของเราขึ้นมา ต้องหมั่นฝึกซ้อมขึ้นมา อย่างนี้มันเป็นอํานาจวาสนาของใจ เรามีจริตมีนิสัย ถ้ามีจริตนิสัย เราเข้ามาถึงถูกทาง อันนี้เป็นสิ่งที่สุดยอดแล้ว สุดยอดนะ ถ้าทําได้หรือไม่ได้ ภพชาติสั้นเข้านะ ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ สิ่งนี้เราไม่สามารถชําระกิเลสออกเป็นชั้นเป็นตอนได้

ถ้าเราชําระกิเลสเป็นชั้นขึ้นมา อย่างเช่นผ่านการพิจารณาเห็นสักกายทิฏฐิ ถึงเห็นสัจจะความจริงว่าสิ่งนี้ไม่ใช่เรา ขันธ์ ๕ ไม่มีในเรา เราไม่มีในขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่มีในทุกข์ ทุกข์ไม่มีในขันธ์ ๕ เห็นไหม สิ่งนี้เป็นสัจจะความจริง ต่างอันต่างจริง นี่อีก ๗ ชาตินะ สิ่งนี้อีก ๗ ชาติ แล้วอีก ๗ ชาติ คนเราได้สิ่งนี้มา ไม่ต้องเกิดตายไปตามวัฏฏะ นี่มันสะเทือนหัวใจตลอดนะ สติพร้อมหมด ถ้ามีสติ จะทําความผิดพลาด สติมันจะเตือนตลอด เพราะอะไร เพราะมันเห็นคุณประโยชน์ข้างหน้าไง

ถ้าเห็นคุณประโยชน์ข้างหน้านะ ขนาดเราเห็นสภาวะแบบนี้ นี่ความเห็นต่างจากโลกเลย โลกเขาเห็นคุณสมบัติ สมบัติของเขา เห็นคุณสมบัติในโลกธรรม ๘ การสรรเสริญ การนินทา เขามีสิ่งนั้น ถ้าได้หัวโขนด้วย ได้ตําแหน่งหน้าที่ด้วย ได้ต่างๆ ด้วย จะมีศักยภาพมาก มีความพอใจมาก มีคนนับหน้าถือตา

แต่ถ้าเป็นพระโสดาบันนะ สักกายทิฏฐิไม่เห็นตามโลกเขา สักกายทิฏฐิ กายนี้มันเป็นสิ่งที่ว่าเราต้องรับภาระ แล้วเราจะอยู่กับโลกเขาได้อย่างไร ในเมื่อโลกมันเป็นภาระทั้งหมดเลย แล้วเราต้องการเวลาเพื่อพยายามจะค้นคว้า จะต้องการเวลาเข้ามาประพฤติปฏิบัติ มันจะหาที่หลีกเร้นนะ

เวลาประพฤติปฏิบัติไม่เป็น เราจะติดครูติดอาจารย์มากเลย เพราะครูบาอาจารย์จะเป็นผู้ชี้นําเรา แต่ขณะที่เราปฏิบัติแล้วมันติด มันจุดไฟติดไง คือจุดวิปัสสนาขึ้นมาได้ มันจะหลีกเร้นนะ จะอยู่กับหมู่คณะ แล้วหมู่คณะมันก็เป็นภาระรับผิดชอบ แล้วทิฏฐิความเห็นของหมู่คณะ คนนั้นก็พูดอย่าง คนนี้ก็พูดอย่าง แล้วถ้าจิตเรายังโลเล คําพูดนั้นมันก็เหนี่ยวรั้งให้จิตนี้มันต้องไปกังวลสิ่งต่างๆ นี่ถ้าเป็นโลก ต้องการสรรเสริญ ต้องการหัวโขน ต้องการตําแหน่ง ต้องการหน้าที่

ถ้าเป็นธรรม จะหลีกเร้นเข้าที่สงัด เข้าที่ควรแก่การงาน เข้าที่ชําระกิเลส เพราะสิ่งนี้มันอยู่ในหัวใจเรา มันบีบบี้สีไฟในหัวใจเรา ถ้าเราทําลายสิ่งนี้มันจะเป็นความสุขของเรา มันจะเป็นสิ่งที่เราพ้นภัย ถ้าเราพ้นภัยได้เมื่อไหร่ มันมีธรรมในหัวใจนะ

ถ้าคนมีธรรมในหัวใจ มันจะบอกวิธีการในการทําให้กิเลสในหัวใจหลุดออกไปเป็นชั้นเป็นตอน มันมีวิธีการ มีภาคปฏิบัติ ถ้าไม่มีการปฏิบัติ มันจะหมดไปเฉยๆ มันเป็นไปไม่ได้หรอก นี่เราคุมใจไว้เฉยๆ แล้วกิเลสมันจะหมดไปเอง มันเป็นไปไม่ได้ ในเมื่อเชื้อโรค ไม่มีสิ่งต่างๆ เข้าไปทําลายมัน มันเป็นไปไม่ได้หรอก

แต่ถ้ามันมีกิเลส มันมีสิ่งที่ว่าเป็นกิเลสในหัวใจ เราเข้าใจตามสักกายทิฏฐิ ตามความเป็นจริงแล้ว เราวิปัสสนาขึ้นไป เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันไปติดอยู่ ติดที่ว่ากายกับจิตมันยังมีอุปาทานอยู่ ถ้ามันปล่อย ปล่อยแล้วมันจะขึ้นไปเห็นกามราคะ วิธีการเห็นกามราคะเห็นอย่างไร วิธีการจะจับกามราคะ วิธีการที่จะเห็นสิ่งที่นางตัณหา นางอรดี นี่เป็นลูกของพญามาร เราจะเข้าไปเห็นพญามารได้อย่างไร

พญามาร สิ่งที่เป็นพญามาร เห็นไหม ถ้ากิเลสมันตบตานะ ในอรรถกถา มารแปลงกายเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระในสมัยนั้นยังต้องกราบ เพราะอะไร เพราะความหลงไปไง หลงนึกว่าเห็นความรูปงาม กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ตัวมารเองมันยังแสดงตัวเป็นพระพุทธเจ้าได้เลย นี่ตัวในใจ ถ้ากิเลสมันตบตานะ มันจะทําลายตัวมันเอง ทําลายหัวใจของมันเอง ทําลายโอกาสที่มันจะไปหาที่หลีกเร้นอย่างนี้ไง ที่หลีกเร้น ที่เป็นสัปปายะ ที่ควรแก่การงาน ที่ควรแก่การชําระกิเลส เห็นไหม

นี่ขนาดเห็นแค่นางตัณหา นางอรดี นี่เห็นกาม เห็นกามแล้ววิธีการจะฆ่าจะทําลายนางตัณหา นางอรดี จะทําอย่างไร วิธีวิปัสสนาทําอย่างไร ซํ้าอย่างไร มันปล่อย มันฆ่านางตัณหา นางอรดีแล้ว เศษส่วนของมัน สิ่งที่เป็นเศษส่วน เห็นไหม อนาคามี ๕ ชั้น จะทําพยายามอย่างไร จะปลดลดอย่างไร อวิหา อตัปปา สุทัสสา สุทัสสี อกนิฏฐา นี่ ๕ ชั้น วิปัสสนาเข้าไป ติดอีกเหมือนกัน แม้แต่ทําถูกต้องขึ้นไป มารมันก็ทําลายตลอด มันปิดกั้นตลอด มันบิดเบือนตลอด เห็นไหม นี่มันบิดเบือนนะ มันตบตา มันทําลาย มันทําลายโอกาสของหัวใจของเรา ทั้งๆ ที่เราเกิดมาพบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยไง

ครูบาอาจารย์ท่านสงวนท่านรักษาธรรมวินัยเพราะอย่างนี้ไง

๑. สิ่งนี้เกิดขึ้นได้ยาก

๒. ผู้ที่จะประพฤติปฏิบัติเข้าไปถึงสัจจะความจริงยิ่งแสนยาก

เพราะครูบาอาจารย์ที่เข้าถึงสิ่งนี้ก็แสนยาก เพราะเป็นงานอันละเอียด งานของอาชาไนย งานของบุรุษและสตรีอาชาไนย เพราะภิกษุ-ภิกษุณีปฏิบัติได้เหมือนกัน สิ่งที่ปฏิบัติเหมือนกัน ถึงที่สุดแล้วเข้าไปจะเห็นมารได้อย่างไร นี่เห็นแค่ลูกของมาร การทําลายลูกของมาร เศษส่วนที่ลูกของมาร แล้วจะย้อนกลับเข้าไปอย่างไร วิธีการอย่างนี้ครูบาอาจารย์เป็นคนคอยชี้นํา ครูบาอาจารย์จะให้อุบาย ถ้าชี้นํา มารมันจะเอาธรรมของครูบาอาจารย์เราพลิกกลับมาตบตานะ ตบตาว่า “นี่เป็นอย่างนั้น นี่เป็นอย่างนี้” มารมันร้ายมาก กิเลสในหัวใจนี้ร้ายมาก มันตบตาเราไปทุกอย่างเลย แล้วเราก็ล้มลุกคลุกคลานไปกับกิเลส

แล้วถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้ได้ นี่ความเห็นต่าง เห็นต่างเพราะอะไร เพราะธรรมของเรามันอยู่ใต้ของพญามารไง ธรรมของเรา ธรรมของเรา มารมันยังแปลงกายเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ แล้วธรรมของเรามันเป็นธรรมของมารทั้งหมด แล้วเราก็โต้แย้งกับสัจธรรม ธรรมถึงธรรม แต่กิเลสมันจะไปถึงธรรมที่ไหนล่ะ มันก็โต้แย้งไง

สิ่งที่โต้แย้งธรรม นั่นล่ะคืออวิชชา นั่นล่ะคือมาร สิ่งที่มารมันโต้แย้ง มันโต้แย้ง มันไม่ถึงธรรม มันเป็นธรรมไปไม่ได้หรอก เพราะมันไม่ถึงธรรม มันไม่เป็นธรรม มันถึงต้องตกอยู่ใต้อํานาจของกิเลส สิ่งที่อํานาจของกิเลส มันถึงทําลายไง ถ้าเป็นธรรมจะไม่ทําลาย

หลวงปู่มั่นคิดถึงหลวงปู่เสาร์ จะอ่อนน้อม จะถ่อมตน จะทุกอย่าง สิ่งที่เป็นเรื่องของโลก กิริยาหรือความเป็นไปของโลกนั้นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้ากิริยาภายในหัวใจมันทันหมด เพราะมันขยับออกไปนะ เวลาธรรมมันเคลื่อน มันก็ขยับออกไป นี่ขยับออกไปมันรู้ทันหมด เพราะมันเป็นอัตโนมัติ เคลื่อนออกไปแล้วถึงต้องเป็นมโนสัญเจตนาหาร ต้องสร้างตัวขึ้นมา วิมุตติ สิ่งที่ธรรมที่มันอ่อนนุ่มอยู่ของมัน ธรรมชาติของมัน มันเป็นอีกมิติหนึ่ง เป็นวิมุตติ แต่เวลาจะแสดงออกมาเพื่อสื่อกับสมมุติ สื่อกับลูกศิษย์ลูกหา มันต้องสร้างตัวมันขึ้นมา พอสร้างตัวขึ้นมา นี่มโนสัญเจตนา มีเจตนา เริ่มอย่างนี้ สติมันทันอย่างนี้ แล้วมันจะไปโดนหลอก มันจะไปผิดพลาดตรงไหน แล้วมันออกไป ออกผ่านขันธ์ สิ่งที่ขันธ์ แสดงธรรมก็แสดงโดยขันธ์ออกมา เพราะสังขารปรุง สังขารแต่ง แต่งโดยขันธ์ที่เป็นภาระ ขันธ์ที่สะอาดบริสุทธิ์ ไม่ใช่ออกมาโดยขันธมาร

ถ้ากิเลสมีอวิชชาในหัวใจ นี่มาร มารมันมีอยู่ในหัวใจ มันเป็นอวิชชา แล้วมันผ่านมันก็ผ่านขันธมาร ขันธมารกับขันธ์บริสุทธิ์มันจะไปกันได้อย่างไร ขันธ์ที่เป็นมารกับขันธ์ที่บริสุทธิ์มันก็ขัดแย้งกัน ถ้าขัดแย้ง ธรรมถึงไม่ถึงธรรมไง ถ้าธรรมถึงธรรมจะเป็นอันเดียวกัน เอวัง

๒

รื้อภพถอนชาติ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๓ กันยายน ๒๕๔๒

ณ วัดสันติธรรมาราม ต.คลองตาคต อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เกิดมาเป็นคนพบพระพุทธศาสนานี้ประเสริฐมาก เกิดมาทั้งชาตินะ ถ้าไม่ได้พบพระพุทธศาสนาเกิดมาชาติหนึ่งก็ตายไปเปล่าๆ

ความเห็นของโลกเขา ความเห็นความรู้ของโลกเขา เขาว่าสิ่งนั้นประเสริฐ สิ่งนั้นดีเลิศ

มันจะประเสริฐตรงไหน ความเห็นของโลกนะ เปรียบเหมือนกับเราอยู่ในครรภ์ของมารดา ตั้งแต่ปฏิสนธิมาจนถึง ๙ เดือนออกมาจากท้องแม่ ถือว่าเป็นภพชาติหนึ่งก็ได้ในท้องนั้นน่ะ มันเจริญเติบโตไปตามธรรมชาติของมัน จากปฏิสนธิขึ้นมา ตั้งแต่วิญญาณปฏิสนธิจิตขึ้นมา กลายเป็นจุดเกิดของกําเนิดของชีวิต แล้วค่อยกําเนิดมาเป็นเด็ก เป็นแขนเป็นขาออกมา จนครบ ๙ เดือนแล้วคลอดออกมาไง คลอดออกมาจากช่องแคบนั่นน่ะ

ถ้ามันไปคาอยู่นั่นก็ตายเปล่า ออกมาแล้วตายก็ยังมี แต่การอยู่ครบกําหนดในครรภ์ของมารดา ๙ เดือน ทุกข์ยากขนาดไหน มันก็เหมือนกับภพภพหนึ่ง มาคิดถึงชีวิตเราในมนุษย์นี้ ชาติของมนุษย์นี้ตั้งแต่เกิดมาจากช่องคลอดของมารดา จนกว่าจะตายไป

มันก็เหมือนกับอยู่ในท้องของมารดาชาติหนึ่ง มันเป็นไปตามกําหนด กําหนดของธรรมชาติ กําหนดของความเป็นจริงว่าคนเกิดมาต้องตาย ตายจากเทวดา ตายจากเปรตผี ตายจากสัมภเวสี มาเกิดปฏิสนธิในจิต ในครรภ์ของมารดา นั่นน่ะ จิตนั้นเกิดแล้ว เกิดมาในชาตินั้น เกิดมา ๙ เดือน คลอดออกมาถึงเกิดเป็นมนุษย์อีก ใน ๙ เดือนนั้นความทุกข์ความยาก ๙ เดือนนั้นคลอดผ่านออกไป พอเป็นเด็กขึ้นมาจนตายไปมันก็เหมือนกัน

แต่เวลาติดอยู่ในโลกไง มันอยู่ในโลกนี้ โลกนี้ประเสริฐ โลกนี้น่ารื่นรมย์ โลกนี้น่าจะเกาะเกี่ยวกันไปตลอดเวลา เห็นไหม โลกนี้ โลกของการเป็นมนุษย์ไง แต่มันไม่เป็นตามความเป็นจริง ตามความเป็นจริงมันมีเกิดมันก็ต้องมีไม่เกิดสิ จริงคือจริงแบบธรรมไง

ธรรมอันนี้ ธรรมคืออะไร? ธรรมคือธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่เราทําวัตรกัน พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ธรรมคือสัจธรรมอันที่ว่าอริยสัจ ไม่ใช่ธรรมโดยธรรมชาตินี้ไง

ธรรม ธรรมชาตินี้ก็เคลื่อนไปเวียนไป จิตมันวนไปเวียนมาในวัฏวน วัฏวนนี้เป็นที่เกิดที่ตายของจิต จิตนี้เป็นนักท่องเที่ยว เที่ยวมา ทุกข์ยากมาจนไม่มีต้นไม่มีปลาย จนเกิดมาพบพระพุทธศาสนานี้ถึงว่าประเสริฐไง ความประเสริฐของเราคือเราพบสิ่งที่จะพาออก

มันเป็นความละเอียดอ่อน ละเอียดลึกซึ้งมากจนเข้ากันไม่ถึง เข้ากันได้แสนยาก แล้วเอาปัญญาหางอึ่ง ปัญญาความคิดของเราเข้าไปเทียบ ถึงว่า ศาสนธรรมจะเป็นอย่างที่เราคิด เป็นอย่างที่เราคิด เราก็คาดหวังอนาคตกันว่าเกิดมาแล้วจะเป็นเศรษฐี จะเป็นผู้มั่งมีศรีสุข เกิดมาเป็นมนุษย์นี้เราจะมีความสุขมีความเจริญ เราจะคิดไป จินตนาการ มันคาดมันหมายไปแล้วก็หลอกตัวเองไปทุกข์ไปยากนะ เหมือนโค เหมือนวัว เหมือนควายที่โดนเกี่ยวจมูกแล้วลากไปๆ มันไปตามสายที่เขาลากไปๆ

อันนี้ก็เหมือนกัน มันไปตามสัญชาตญาณไง เราก็คิดว่าเราจะมีความสุข มันจะเป็นไป ถ้ามีความสุขก็สุขแบบที่เห็นนี่แหละ สุขที่เราได้ประสบนี่แหละ แต่กิเลสมันต้องการคาดหวังไป ให้สุขแบบทิพย์สมบัติ ให้อยู่ในพรหม ในภพ ในสวรรค์ แล้วจะเอาสวรรค์มาไว้ในปัจจุบันนี้ สร้างวิมานสร้างอะไรกันของเรา นี่ความคิดไปนี้กิเลสพาไป

ความทุกข์ สิ่งที่เกิด ทุกข์ๆ ตายๆ อยู่นี่ เกิดมาจําเจกับในจิตของเรา ทีนี้มันถึงเป็นธรรมชาติที่คิดกันไป ธรรมชาติคือการจินตนาการ แล้วเราเอาความคิดหางอึ่งของเราเข้าไปเทียบธรรม ธรรมอันนี้มันประเสริฐเลอเลิศมาก มันลึกซึ้งมหาศาล มันมีอยู่ดั้งเดิม ดั้งเดิมอย่างไร เพราะมันมีของคู่ไง มีและไม่มี แต่ว่ามีและไม่มีนี้เป็นธรรมชาติ เห็นไหม ของคู่ สุขคู่กับทุกข์ ขาวคู่กับดํา มืดคู่กับสว่าง

วันคืนล่วงไปๆ กินเวลาของเราไปหมด กินเวลาของวันเวลาของภพชาติ ๙ เดือน คลอดออกมา มานั่งอยู่นี่ไง นั่งอยู่นี่มาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาถึงบัญญัติขึ้นมาเป็น ศีล สมาธิ ปัญญา บัญญัติขึ้นมา เพราะถ้าไม่มีพระพุทธเจ้าเป็นผู้รื้อค้น มันละเอียดอ่อนขนาดที่ว่า ถ้าไม่มีพระพุทธเจ้ามาสยัมภู มาตรัสรู้ด้วยตนเอง ธรรมก็มีอยู่ นรกสวรรค์นี้พระพุทธเจ้าบอกมีอยู่ทั้งหมด มีอยู่ดั้งเดิม ของมันมีอยู่แล้ว วัฏฏะมันก็มีอยู่ดั้งเดิม แต่การสร้างบุญญาบารมี บุญญาธิการมาเกิดเป็นพระพุทธเจ้า เป็นพุทธภูมิ รื้อสัตว์ขนสัตว์ เป็นผู้นําเขามาตลอด รื้อสัตว์ขนสัตว์ เป็นหัวหน้าสัตว์ เป็นผู้ที่จรรโลง จะเอาพ้นออกไปจากทุกข์นี้ เป็นวงรอบหนึ่งๆ ของพระพุทธเจ้าแต่ละพระองค์ พระพุทธเจ้าแต่ละพระองค์มาก็มารื้อสัตว์ขนสัตว์ไป

เราก็เป็นสัตว์ สัตว์ข้องอยู่ สัตตะคือความข้องอยู่ในวัฏฏะนี้ แล้วเราเกิดไม่ทันพระพุทธเจ้านะ แต่พระพุทธเจ้าก็บอกพระอานนท์ไว้แล้ว ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเรา แล้วธรรมและวินัยนี้อยู่ในตู้พระไตรปิฎก มันยังเป็นของใหม่ๆ อุ่นๆ มา ของยังร้อนๆ อยู่เลย ถ้าเราประพฤติปฏิบัติเข้ามาสะเทือนใจ ธรรมอันนี้ถ้าสะเทือนถึงหัวใจ หัวใจจะขนพองสยองเกล้า มันสะเทือนหมด มันถึงว่าเป็นของที่ว่าสดๆ ร้อนๆ เป็นของสดๆ ร้อนๆ อยู่ เปรียบเหมือนพระพุทธเจ้าอยู่ใกล้ตัวเราเลย

เราปฏิบัติ เห็นไหม พระพุทธเจ้าบอกแล้ว “อานนท์ ผู้ใดอยู่ใกล้เรา จะไปนั่งเฝ้ามองอยู่ ไม่ถึงเราหรอก ผู้ใดอยู่ถึงแดนตะวันตกของประเทศ อยู่ถึงฟากฟ้าไกล แต่อยู่ในวัตรปฏิบัติไง อยู่ในวัตร อยู่ในปฏิบัติ เหมือนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ติดเรา อยู่ใกล้ๆ เรา”

มันถึงเข้ากับ “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต”

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ผู้นั้นถือว่าเห็นพระพุทธเจ้า

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจะปฏิบัติ ข้อวัตรปฏิบัติ ธรรมและวินัย เราเชื่อธรรมและวินัยแล้วปฏิบัติอยู่ นั้นอยู่ใกล้พระพุทธเจ้า ธรรมและวินัยถึงอยู่ในหัวใจเรา

วัตร ๑๓ ธุดงควัตร อาจริยวัตร อาคันตุกวัตร เรามีอยู่แล้ว ข้อวัตรวัดใจเรา นี่คือขอบเขต ขอบเขตกันให้ใจเราอยู่ในขอบเขตของวัตรปฏิบัติ คือมันจํากัดให้เราต้องทําตาม

เราเชื่อ เชื่อธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็อยู่ใกล้ธรรม แล้วเราเอาธรรมนั้นเข้ามาสะเทือนใจเราได้ เห็นไหม นั่นน่ะ ใจมันสะเทือนใจ จิตยิ่งสงบเข้าไปมันยิ่งสะเทือนใจ ยิ่งหวั่นไหวเข้าไปใหญ่

ถึงว่า ไม่ใช่ว่าเราเกิดไม่ทันพระพุทธเจ้า กึ่งพุทธกาลพระพุทธเจ้านิพพานไปแล้ว เหลือแต่ธรรมวินัยไว้ เราจะทําไม่ได้

ได้! ได้ตลอดเวลา ทุกข์เกิดขึ้นที่ใจ ทุกข์ต้องดับไปจากใจแน่นอน อริยสัจกังวานอยู่แล้วในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่มันยังไม่กังวานในหัวใจของเรา กังวานในหัวใจของเราเมื่อไหร่มันก็จะรื้อภพรื้อชาติออกจากใจได้

แก้ภพแก้ชาติจะไปแก้กันที่ไหน เห็นไหม ชาติการเกิด มันเป็นการเกิดมาให้ประสบ เป็นการว่าประสบทุกข์เหมือนกัน นี่เป็นสัจจะความจริงอันหนึ่ง เกิดมาแล้วต้องทุกข์แน่นอน แต่ในเมื่อการเกิดนี้เป็นการเวียนว่ายตายเกิด แต่เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วยังมีความศรัทธา ออกมาบวชเป็นพระสงฆ์ อยู่ในวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เราเข้ามาอยู่ในวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เข้ามาอยู่ในธรรมวินัย

ธรรมและวินัย เราเชื่อตั้งแต่เริ่มต้นแล้ว เชื่อธรรมของพระพุทธเจ้า เชื่อปัญญาคุณ เชื่อเมตตาคุณของพระพุทธเจ้าว่าชี้ทางอันเอก ทางอันเอกที่จะพ้นออกไปจากวัฏฏะ ไม่ใช่ทางอันเอกที่เราจะข้องอยู่ในโลกอยู่ต่อไป

ข้องอยู่ในโลกก็เอาแต่ความเจ็บปวดแสบร้อนมาให้เราตลอดเวลา จะสร้างคุณงามความดีไป สร้างคุณงามความดีมา ผลของบุญก็สะสมไว้ที่ใจให้เป็นที่อุ่นใจของตัวเอง อุ่นใจต่อเมื่อคิดถึง แต่ถ้ากิเลสเกิดขึ้น ความทุกข์เกิดขึ้น ความทะยานอยากเกิดขึ้น หักห้ามไม่ได้ นี่มันมีอํานาจเหนือเราตรงนี้ไง ถึงว่า กิเลสวัฏฏ์ กรรมวัฏฏ์ กิเลสเกิดขึ้นก่อนถึงมีการปฏิบัติ แล้วผลของมันจะให้ความเจ็บปวดแสบร้อนเราตลอดไป

ความเจ็บปวดแสบร้อนนะ แต่ในเมื่อการแบ่งค่า ถ้าใจมันพอใจสิ่งนั้น เราเห็นว่าเป็นความเป็นทุกข์ เขาว่าอันนั้นจะเป็นความสุขของเขาได้ นี่กิเลสมันหลอกไง การแสวงหาทางโลก การแสวงหาความมักใหญ่ใฝ่สูงในอํานาจวาสนาบารมีทั้งหมด การแสวงหาอันนั้นเป็นทุกข์ เป็นทุกข์ทั้งหมดเลย มันไม่เป็นธรรม

ถ้าเป็นธรรม เป็นแบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นพุทธภูมิ รื้อสัตว์ขนสัตว์ ไม่หวังความดี ไม่หวังอํานาจ ไม่หวังวาสนา แต่สะสมบารมี “ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม” ผู้ที่สร้างคุณงามความดี คุณงามความดีต้องมีอยู่แน่นอน สัจจะอันนั้นมันมีอยู่แล้ว แต่กิเลสคือการมักใหญ่ ทําแล้วต้องประกาศ ต้องโฆษณา ต้องให้เขารู้ อันนั้นมันถึงว่าเป็นทุกข์ของเราไง

ทุกข์นั้นคือกิเลส แต่การสร้างคุณงามความดีนี้เป็นกิเลสหรือ? ไม่ใช่เป็นกิเลส มันเป็นมรรคอริยสัจจัง มรรคที่ทําให้เรารอดพ้นออกไปจากทุกข์ได้ มันถึงว่าเราถึงเป็นผู้ประเสริฐไง ประเสริฐในการเกิดเป็นมนุษย์

มนุษย์ในโลกนี้มีเท่าไร แล้วมนุษย์ในโลกนี้มาศรัทธาในศาสนาพุทธมีเฉพาะในเมืองไทยของเราหรือทางเอเชียเรานิดหน่อย แต่ในภาคปฏิบัติเราสละทิ้งทางโลกทั้งหมด เราไม่ต้องการแบกชีวิตแบบโลกเขา โลกเขาต้องปากกัดตีนถีบไปเพื่อจะเลือดตกยางออกไปในหัวใจ มันกลิ้งมันหมุนไปในความทุกข์นั้นน่ะ ถ้าเปรียบเหมือนหนังมันก็มีแต่ทุกข์ยากไปตลอด เราสละอันนั้นทิ้ง เราถึงประเสริฐ เราถึงว่า เข้ามาบวชเป็นพระเพื่อจะให้พ้นออกไปจากทุกข์ได้

เป็นพระนะ ธรรมและวินัยนี้ประเสริฐมาก แล้วถ้าเอาธรรมใส่ในหัวใจได้ เพชรเม็ดงามประดับในวงการศาสนา เห็นไหม ศาสนามีแต่ข่าว มีแต่ความเล่าลือหรือ เล่าลือรํ่าลือกันว่าศาสนานี้มีความประเสริฐ มีความจริง แต่มันประเสริฐที่ไหนน่ะ

ความเล่าลือ ความจํามามันก็มีเล่าลือมา แล้วเราก็จินตนาการไป ความเล่าลือมามันก็เล่าลือมาในหัวใจของเรา หัวใจเราก็ยังเล่าลืออยู่ นี่คือมรรคหยาบๆ ความเห็นหยาบๆ จากภายนอก ความเห็นหยาบๆ ไง

มรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียด พอเจอมรรคละเอียดเข้าไปมันต้องทุ่มเข้าไป ความละเอียดอ่อนจนจับต้องไม่ได้ ความจับต้องไม่ได้ สังโยชน์มันก็จับต้องไม่ได้ เจตนานี้เจตนาความคิด จะมีความเจตนา มีความขวนขวาย นั่นเจตนา เจตนาเกิดขึ้น เจตนามันก็ออกมาเป็นเจตสิก เห็นไหม เจตนาความจงใจ ความตั้งใจ นี่เจตนา เจตนาถึงก่อเกิดขึ้นกับความคิด การก่อเกิดขึ้นกับความคิดคือการกระทําออกไป ถึงสร้างออกมาเป็นวัตถุทั้งหมดเลย นี่สร้างออกมา

แต่สังโยชน์มันอยู่ข้างหลังเจตนา สังโยชน์ไม่ใช่เจตนา สังโยชน์มันอยู่ในหัวใจ ถึงต้องทําให้จิตเราสงบลงไป จิตของเราต้องสงบเข้ามาๆ อันนี้ก็เป็นเจตนา เจตนาก็คือเป็นเจตนา แต่เจตนาออกไป เจตนานี้มันเกิดจากจิต สติก็ต้องเกิดจากจิต การกระทําต้องมีสติยับยั้งความฟุ้งซ่าน

จิตของเราฟุ้งซ่านออกไป ฟุ้งซ่านออกไป ฟุ้งซ่านไปในอารมณ์นะ ในความเห็นต่างๆ ในสังขาร ในความจํา ไม่ใช่จําแต่เฉพาะชาตินี้ ภพชาติต่างๆ ที่เวียนว่ายตายเกิดมา บุญกุศลสร้างอยู่ที่หัวใจ มันสะสมลงที่ใจ เห็นไหม ใจนี้ถึงไม่เหมือนกัน วาสนาบารมีของแต่ละบุคคลไม่เหมือนกัน วาสนาบารมีบุคคลไม่เหมือนกัน การกระทําประพฤติปฏิบัติเข้าไปมันถึงไม่เหมือนกัน

จิตนี้จะสงบ บางคนสงบได้ง่าย บางคนสงบได้ยาก บางคนสงบ ถ้ามันไม่สงบมันก็ฟุ้งซ่านอยู่ มันจะสงบเพราะมันปล่อยจากความฟุ้งซ่าน ความฟุ้งซ่าน เห็นไหม นํ้าอยู่เฉยๆ นี่ไม่เห็นความกระเพื่อมหรอก เราไปคน เราไปกวนให้ขุ่น หรือลมพัดทะเล ลมพัดมา เกิดพายุ เกิดนํ้ากระเพื่อมขึ้นมา แล้วเราเห็นน่ะ นี่ฟุ้งซ่าน แต่จิตเวลามันคิด มันเป็นความเคยใจไง มันคิดออกไป มันไหลออกมาเป็นเจตนา เจตนาต่างหากทําให้จิตใจนี้ฟุ้งซ่าน ฟุ้งซ่านออกไป

เจตนาจะมีคุณประโยชน์ต่อเมื่อเราศึกษาอยู่ข้างนอก หรือเราตั้งใจทํา ตั้งใจ เจตนา สติ สัมปชัญญะ พร้อมเข้ามา แต่ความสงบเข้าไป คือจิตนี้ให้มันเงียบลงๆ เจตนานี้เป็นมรรค เริ่มต้นจากเป็นมรรค แต่มรรคหยาบ เห็นไหม มรรคหยาบคือความอยาก ความต้องการ เราถึงกําหนดพุทโธๆ เข้าไปให้มันเป็นสัจจะความจริง

ความจริง หมายถึงว่า เรากินข้าว เรากลืนคําข้าวไปในท้องเรา เราต้องรู้ว่าอาหารนี้ตกถึงท้อง อาหารตกถึงท้องจนพอแล้ว ท้องเราก็จะมีความสมบูรณ์ของมัน มันจะอิ่ม มันจะพอ ร่างกายก็พอ จิตกําหนดพุทโธๆๆ เราบริกรรมอยู่นั้นมันกินแต่อาหารของมันไง จิตนี้กินอารมณ์เป็นอาหาร อาหารของอารมณ์ แต่เจตนามันเกิดฟุ้งออกไป คือคิดออกไป ทําให้ใจนี้ฟุ้งซ่าน ความฟุ้งซ่านถึงเป็นความสงบไม่ได้

เรากําหนดพุทโธๆๆ การพุทโธของเราคือจิตมันก็กินพุทโธๆๆ อยู่ พุทโธอยู่ นี่เจตนามันอยู่ แต่กินพุทโธ กินคําบริกรรมไปเรื่อยๆ บริกรรมพุทโธจนจิตมันจะเริ่มเป็นอัตโนมัติ มันบริกรรมเอง เห็นไหม บริกรรมพุทโธๆๆ แต่ถ้ามันเริ่มต้นเราต้องพยายามเจตนา เจตนาเข้าไป ขวนขวายขึ้นไปไง มันพุทโธแล้วมันจะออกข้างนอก เห็นไหม นี่ตัวเจตนา

ตัวเจตนากับตัวสังโยชน์ต่างกัน สังโยชน์มันไม่ต้องออกมาจากเจตนา มันเป็นธรรมชาติ เหมือนกับเราเอาน็อตไปขันอะไรติดกันไว้ น็อตไปขันวัตถุต่างๆ ติดกันไว้ ไอ้ตัวนั้นมันขัน มันขันโดยธรรมชาติของมัน มันอยู่อย่างนั้นตลอดไป มันมีเจตนาหรือไม่มีเจตนา? เจตนาตัวคนเอาไปผูกไว้ก่อน เอาไปขันไว้ก่อน เอาไปล็อกไว้ก่อน แต่ล็อกแล้วมันก็อยู่ของมันอย่างนั้น เพราะมันไม่ใช่สิ่งที่ว่าเกิดดับอย่างนั้น มันเป็นของตายตัวอยู่กับจิตมาตลอด การประพฤติปฏิบัติมันต้องประพฤติปฏิบัติให้ใจสงบเข้ามาแล้วมันถึงจะสงบเข้ามาๆ ต้องการความเป็นโลกุตตระ เห็นไหม จิตนี้สงบ จิตนี้ควรแก่การงาน

จิตนี้ยังไม่มีความสงบพอ ความส่งออกเห็นภาพ การเห็นภาพนิมิต การรู้อดีตอนาคต การรู้สิ่งใดๆ ในโลกนี้ไม่มีประโยชน์ มันเป็นการหลอกลวงจิต ทั้งๆ ที่ว่าจิตเราสงบลงไปแล้ว จิตเราสงบไป เราว่าอันนี้เป็นความสุข

มันเป็นความสุข ถ้าจิตมันสงบนี้เป็นความสุขแน่นอน แล้วจิตมันสงบมันก็เวิ้งว้าง เหมือนจินตนาการ เวิ้งว้างขึ้นไป ความสัมผัสอันนี้เพราะเราไม่เคยพบไม่เคยเห็นไง เราไม่เคยพบไม่เคยเห็นความสงบของใจมันแปลกประหลาดมหัศจรรย์ เห็นเงาของตัวเองไง เห็นเงาของตัวเอง แต่ยังไม่เห็นกายของตัวเอง

พอจิตสงบขึ้นไป มันเวิ้งว้างจากความคิดของโลกียะต่างๆ มันก็ว่าอันนี้เป็นผล เห็นไหม แล้วถ้าเห็นนิมิตเข้าไปอีก พอเห็นนิมิตต่างๆ ขึ้นมา นิมิตต่างๆ นั้นมันเห็นภาพมา มายาภาพ ภาพนี้เป็นมายาเพราะมันเกิดมาจากใจ ใจนี้สังโยชน์เกาะเกี่ยวไว้แน่นหนามาก เห็นภาพนั้นมีความภูมิใจ มีความดีใจ มีความรู้สึกตื่นเต้นไปกับภาพนั้น ภาพนั้นบอกคุณค่ามาว่าเราเป็นบุคคลสําคัญอย่างไร เห็นไหม มันถึงว่าชําระกิเลสไม่ได้ไง

มันเป็นเจตนาอยู่ เจตนากับเจตนามันเข้ากันมันก็ไป คนชวนกันไปเที่ยว ชวนกันไปทํางานอย่างอื่น ถ้าชอบกัน นักพนันก็ชวนกันไปเล่นการพนัน คนจะเข้าป่า พวกพรานล่าสัตว์เขาก็ชอบเข้าป่ากัน ผู้ที่ต้องการความสงบ ต่างไหม เพราะมันเกิดขึ้นจากที่ใจของเราเอง เจตนาเหมือนกัน แต่เจตนาอยู่กับที่ เจตนาถอยเข้ามาไง ถอยเข้ามาให้เป็นความสงบ

นิมิตเกิดขึ้นจากอะไร? จากสัญญาเดิม จากสังขารเดิม สังขารเดิมมันก็เกิดขึ้นมา มันมีเจตนาแอบแฝงมาด้วยมันถึงเห็นภาพนั้น มันถึงใช้ไม่ได้ นี่ครูบาอาจารย์ที่ยังไม่ถึงหลักเกณฑ์ ครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นหลักไม่เป็นเกณฑ์ถึงไม่รู้ว่าอันนี้มันเป็นโทษได้อย่างไร ถ้าไม่ใช่หลักไม่ใช่เกณฑ์ก็ว่าอันนี้มันเป็นคุณ อันนี้มันเป็นประโยชน์ ประโยชน์เพราะอะไร เพราะเราภาวนาของเราเอง เราภาวนาเอง แล้วเราเห็นเอง ความเห็นเอง เห็นเกิดขึ้นจากภายใน มันจะผิดไปไหน

แต่มันผิด ผิดเพราะกิเลสพาเห็นไง ผิดเพราะว่าสังโยชน์เบื้องเก่า สังโยชน์ในหัวใจลึกๆ มันเกาะเกี่ยวไว้ก่อนแล้ว แล้วส่งออกมาเป็นเจตนาให้เห็นไง ถึงว่าบุญญาบารมีที่สะสมมาถึงได้เห็นคุณงามความดีจากสิ่งที่เราเกิดขึ้นมา...อันนั้นมันเป็นอดีต อดีตอนาคตมันไม่ใช่ปัจจุบัน ถ้าเป็นอดีตอนาคตอยู่ มันก็ผูกกันไป

อดีตอนาคต เห็นไหม วิปัสสนาไปแล้วปล่อยวางไป จะคิดของเก่า จะคิดของเดิมมามันก็ยังหลอกว่าเราเคยทําได้ แม้แต่จิตสงบลงไป พอสงบลงไปแล้ว เราก็เคยดื่มดํ่ากับอารมณ์อย่างนี้ อยากให้ได้อีก มันเป็นอดีตไปแล้ว มันเป็นอดีตมา

สิ่งที่เป็นอดีตมา สร้างอดีตมา เราถึงได้เป็นพระอยู่ในปัจจุบันนี้ เพราะอะไร เพราะเรามีความอิ่มใจ เรามีความสุขพอสมควรในการประพฤติปฏิบัติมา มันมีพื้นฐานให้เรามีบุญกุศล มีอาหารให้เครื่องดื่มของใจได้ดื่มกินออกไป ปัจจุบันที่เกิดขึ้นนั้นมันเป็นความดี มันเป็นความสงบ...ถูกต้อง แต่พอมันผ่านมาแล้ว อันนั้นเป็นอดีตไปแล้ว อดีตที่เคยสงบ แล้วเราไปเกาะเกี่ยวอยู่ เราอยากได้อย่างนั้นอยู่ ทําให้ปัจจุบันนี้ฟุ้งไปหมดเลย เพราะมันไม่เป็นปัจจุบัน เอาปัจจุบันไปเกาะเกี่ยวไว้กับอดีต

จาก ๑ แบ่งเป็น ๓ นึกถึงอดีต นึกถึงอนาคต แต่ตัวเองกําลังนึกแต่อยากอย่างเดียว นี่เจตนามันส่งออกไป เจตนามันส่งออกไป มรรคอริยสัจจังถึงวนเข้ามาจากภายใน ถึงต้องพยายามตรวจเช็คดูหัวใจของเรา เป็นผู้ปฏิบัติมันต้องซื่อสัตย์กับตนเอง อย่าให้กิเลสเล่ห์เหลี่ยมไอ้ความเคยใจอันนั้นมันหลอก

มันหลอก เราคิด เราว่าเราคิดถูก เราคิด เราเห็น เราปฏิบัติ เราว่าสิ่งนี้เป็นความถูกต้อง เพราะอะไร เพราะเกิดจากการปฏิบัติของเรา แต่มันมีกิเลสอยู่ข้างหลังเราอีกชั้นหนึ่งด้วย มีเราแล้วยังไม่พอนะ เรานี้เป็นมานะ เป็นสังโยชน์ที่ว่ามันไม่เป็นเจตนา สังโยชน์ความยึดมั่นถือมั่น ทุกคนต้องว่าตัวเองแน่ ตัวเองเยี่ยมหมด เพราะอะไร เพราะว่าเรา โลกนี้มีเพราะมีเรา เราอยากใหญ่ เราอยากโต เราทั้งหมด เห็นไหม นี่สังโยชน์ มานะ ๙ เพราะเราแล้ว กิเลสมันอยู่ใต้นั้นอีก มานะ ๙ ยังมีอวิชชาอยู่หลังมานะอีก มันถึงหลอกเราไง

เราเข้าใจว่าเราทําคุณงามความดีแล้วมันจะราบรื่น ทําคุณงามความดีแล้วจะมีคนส่งเสริมขึ้นไป อย่าว่าแต่คนส่งเสริมเลย กิเลสมันยังหลอกอยู่ในหัวใจ กิเลสของเราเองควรจะส่งเสริมให้เรามีมรรคมีผลในหัวใจเป็นขั้นเป็นตอนให้พ้นจากภพจากชาติที่เป็นทุกข์อันนี้ที่ว่าเป็นทุกข์ๆ อยู่นี้สิ เราทําประพฤติปฏิบัติอยู่เพื่อจะรื้อภพรื้อชาติ แต่เราก็เวียนไปในการอยู่ในภพในชาติ เวียนออกไปในอารมณ์ของตัว ในความผูกมัดอันนั้นโดยที่ไม่รู้เลย แล้วว่าอันนี้เป็นการประพฤติปฏิบัติ นี่มันถึงได้น่าสลดสังเวชตัวเอง

สลดสังเวชว่า แม้แต่เราทําคุณงามความดีอยู่นี้เราคิดว่าเราทําคุณงามความดีไง เราคิดว่า ขณะคิดนั้นเป็นเจตนาที่ถูกต้องที่ดี เราอยากทําความดี แต่ขณะทําขึ้นมาๆ ขณะทําขึ้นมาแล้ว ไอ้กิเลสอยู่หลังเรามันก็ว่า “ต้องเป็นอย่างนี้ๆๆ ไป”

สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา เห็นไหม สุตมยปัญญาคือการศึกษาเล่าเรียน จินตมยปัญญาคือการจินตนาการขึ้นมาจากใจของเราทั้งหมด แล้วใจของเรามันสะอาดแล้วหรือที่ว่าจินตนาการนี้ถูกต้องน่ะ

นักวิทยาศาสตร์ที่เขาใคร่ครวญกันนั้นเขาก็มีความตรึกอยู่ เขาลองทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์ ผู้ที่ริเริ่มขึ้นมาเป็นผู้ที่เริ่มพบทฤษฎีใหม่ๆ พบสสารตัวใหม่ๆ ขึ้นมา เขาก็ยังวางไว้ เพราะเขาใช้ชีวิตทั้งชีวิตหนึ่ง เฝ้ามองจนเกิดสสารตัวใหม่ขึ้นมา แล้วเขาก็ต้องตายไป มีนักวิทยาศาสตร์คนต่อๆ ไป เอาสิ่งนั้นมาประดิษฐ์ขึ้นมา เอาสิ่งนั้นขึ้นมาวิเคราะห์วิจัยขึ้นมา ทั้งชีวิตชีวิตหนึ่งนะ เขาทุ่มเทกันขนาดนั้น นี่นักวิทยาศาสตร์ เขามีความตรึก มันยังเป็นความถูกต้องตามหลักทฤษฎี ตามหลักวิทยาศาสตร์ มันไม่มีความถูกต้องตามหลักการรื้อภพรื้อชาตินี่ เพราะมันเป็นโลกียะ มันเป็นวัตถุ เห็นไหม คิดออกมาถึงวัตถุ ยังให้รางวัลกัน ยังให้ความสรรเสริญเยินยอกัน

แต่คนที่จะรื้อภพรื้อชาติจากหัวใจ รื้อภพรื้อชาติที่มันเป็นสสาร สสารที่เป็นนามธรรม ธาตุรู้นี้เป็นสสารอันหนึ่ง ธาตุรู้ ธาตุของเรา มันออกมา ผ่านอะไรมา? ผ่านขันธ์ออกมา เห็นไหม

เจตนาออกมาก่อน เจตนาก็ผ่านขันธ์ พอขันธ์คือความคิดของเรา นี่มันหยาบมาก ถ้าวิปัสสนาเข้าไปจะเห็นความเริ่มต้นนี้เป็นสิ่งที่หยาบมาก แต่มรรคหยาบต้องมีก่อน ไม่มีมรรคหยาบๆ เราจะเข้าไปสู่มรรคละเอียดได้อย่างไร

มรรคหยาบๆ ความสงบตัวลง จิตมันสงบ ไอ้ที่ว่าสิ่งที่ว่าเป็นมหัศจรรย์ๆ สิ่งที่เป็นเหนือโลกทั้งหมดอันนั้นเป็นแค่บาทฐาน เห็นไหม แค่บาทฐานทําจิตให้สงบเป็นสัมมาสมาธิเท่านั้น

สมาธินี้เป็นพื้นฐาน เป็นแผ่นดินที่จะปลูกต้นไม้ ปลูกทุกๆ อย่างบนแผ่นดิน สมาธิเกิดขึ้นจะแบ่งจากปุถุชนคนหนาด้วยกิเลสให้ย้อนกลับมาเป็นกัลยาณชน เพราะพื้นฐานสิ่งนี้มันมีอยู่ก่อนตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกผนวช

เป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ไปเรียนกับอาฬารดาบส อุทกดาบส สมาบัติ ๘ ทําความสงบของใจ มันต้องมีพื้นฐานอยู่ดั้งเดิม แต่พื้นฐานดั้งเดิมมันเกิดขึ้นมามันก็เหมือนสัจจะความจริง เหมือนธรรมชาติที่มีอยู่แปรปรวนตลอดเวลา จิตที่ฟุ้งซ่านมันสามารถทําความสงบได้ เพราะมันเป็นพื้นฐานธรรมดาเอง ทั้งๆ ที่ว่าเราปฏิบัติแล้วเราว่าสิ่งนี้เป็นสิ่งที่มหัศจรรย์ มันมหัศจรรย์เพราะมันมีความสุขไง

ความสุขของโลกียะก็เวียนอยู่ในวัฏวน มีความสุขก็เกิดขึ้นเป็นเทวดา ในเมื่อทําจิตสงบ ตายไป จิตมันมีพื้นฐาน เกิดเป็นพรหมอยู่แล้ว เกิดเป็นพรหมโดยธรรมชาติ แล้วเป็นพรหมอยู่แล้วไปอยู่ในพรหมนั้น หมดจากชีวิตนั้นก็กลับมาเกิดอีก ได้ถอนภพถอนชาติออกจากหัวใจแม้แต่นิดหนึ่งไหม? ไม่ได้ถอนเลย

จิตที่สงบแล้วเห็นภาพนั้นก็ไม่เห็นได้ถอนอะไรออกไปจากใจแม้แต่นิดหน่อย เพราะว่ามันเป็นเปลือกของใจ มันเป็นอารมณ์ของใจ มันเป็นอาการของใจที่ทําให้ใจสงบ ใจสงบขนาดไหนมันก็เป็นอาการ แต่ถ้ามันคิดออกมา มันฟุ้งซ่าน มันไม่เป็นความสงบ แต่ถ้าสงบเข้าไป ละเอียดเข้าไปๆ จนถึงฐีติจิต จิตเดิมแท้ อันนั้นถึงว่ามันเป็นจิตล้วนๆ แต่อวิชชาก็ยังอยู่ในนั้นเต็มๆ เลยน่ะ

จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตปฏิสนธินี้ผ่องใส จิตปฏิสนธิมันถึงลึกเข้าไปกับสังขาร สัญญาเดิมที่ปรุงแต่งอยู่นี้ ความจําได้ ภพชาติถึงไม่มี นี่จิตปฏิสนธิในครรภ์ของมารดา เกิดมาเป็นภพชาติหนึ่ง ในเมื่ออยู่ในครรภ์ของมารดามันก็เป็นธรรมชาติของมันที่มันต้องเจริญเติบโตไป เว้นไว้แต่มันแท้งกลางครรภ์ นั้นมีบาปอกุศลอยู่ถึงได้แท้งกลางครรภ์ ต้องตายไปในภพชาตินั้น

นี่ก็เหมือนกัน เรามีบุญกุศลเราถึงเกิดมาเป็นมนุษย์ แล้วยังเชื่อในหลักการของพระพุทธศาสนา แล้วยังได้ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ตรงนี้ถึงต้องข้ามพ้นให้ได้ไง อย่าชะล่าใจ อย่านอนใจกับความว่าจิตนี้สงบแล้วว่านี่เป็นรากฐานของเรา รากฐานของเรามันตกอยู่ในไตรลักษณ์ไง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา เราอยากเห็นกิเลสเป็นไตรลักษณ์ เราอยากเห็นกาย เวทนา จิต ธรรมเป็นไตรลักษณ์ให้เราเห็น ไตรลักษณะ พระไตรลักษณญาณสามารถทําให้เราปล่อย ชําระกิเลสได้

แต่นี้เราปฏิบัติอยู่ มันก็วนเวียนอยู่ในไตรลักษณ์นั้น ไตรลักษณ์นั้นเป็นการปฏิบัติของเรา กินข้าวเข้าไปแล้วก็อิ่ม เสร็จแล้วมันย่อยหมดไปมันก็ต้องหิว ต้องหามาเพิ่มอีก นี่เราก็สร้างสมขึ้นมาเหมือนเรากินข้าวขึ้นมาอิ่ม มันถึงน่าสลดสังเวช ถ้าทําใจให้สงบได้แล้วไปตื่นเต้นกับความสงบนั้น ปล่อยให้หลุดจากมือไป

อาจารย์บอกว่า จากมือหนึ่ง จากมือของครูบาอาจารย์ยื่นให้อีกมือหนึ่ง นี่ก็เหมือนกัน พระพุทธเจ้ารู้ธรรมตามความเป็นจริง แล้วก็เทศน์สอนปัญจวัคคีย์ ๕ ดวงใจ จากใจดวงหนึ่งเพิ่มดวงใจอีก ๕ ดวงใจเป็นพระอรหันต์ตามมา นั่นน่ะ เพราะอะไร เพราะเขามีความสงบ เขามีเจตนาต้องการหลักทฤษฎีหรือเทคโนโลยีที่ออกจากใจ คือเขาต้องการมรรคอริยสัจจัง

เราอยู่ในธรรมอยู่ในวินัย เป็นนักบวช พร้อมหมดเลย มรรคก็อ่านอยู่ทุกวัน มรรค ๘ ดําริชอบ ความเพียรชอบ มรรค ๘ เห็นอยู่ตลอดทุกวัน เห็นแต่ในตํารา แต่มันไม่สามารถสร้างขึ้นในหัวใจ

มรรคในตําราเป็นมรรคในตํารา อริยสัจในตําราเป็นอริยสัจในตํารา แต่ความเกิดขึ้นจากใจ ความสัมผัสกัน มันต่างกันราวฟ้ากับดิน

ความเป็นตําราเราอ่านมามันก็สะเทือนใจ “อ้อ! มรรคเป็นอย่างนี้นะ ทฤษฎีเป็นอย่างนี้” จนทางยุโรปเขายังทึ่งในหลักศาสนาของเราว่ามันเป็นเหมือนหลักวิทยาศาสตร์ แล้วมันเป็นวิทยาศาสตร์ ไม่ใช่วิทยาศาสตร์ข้างนอก มันเป็นวิทยาศาสตร์ในหัวใจ มันเป็นนามธรรมในหัวใจ นามธรรมที่เกาะเกี่ยวกับกิเลสอยู่ ที่เป็นสังโยชน์ที่มันมองไม่เห็นเลย มันลึกลับซับซ้อนขนาดนั้น มันถึงต้องการพื้นฐานของใจ เอาใจแก้ใจ ใจถ้ามีพื้นฐาน มันถึงว่า ยกขึ้น พยายามเฝ้ามองใจของตัวไง

เณรน้อยสอนพระโปฐิละให้ดูใจเหมือนกับจอมปลวกไง ปิดรูทั้ง ๕ รู ตา หู จมูก ลิ้น กาย ปิดให้หมด รอตัวเหี้ย สัตว์อยู่ในจอมปลวกนั้นจะออกมา แล้วเราเฝ้ามองคอยตะปบเหี้ยนั้นไง นั่นน่ะ รออวิชชา ไอ้ความผลักไสให้เราทุกข์มาตลอดในวัฏฏะที่เราวนมามันอยู่ข้างใน เห็นไหม จิตสงบแล้วมันถึงจะมีผู้ที่เข้าไปมองจอมปลวกนั้น จอมปลวกนั้นคือกายของเรา ตา หู จมูก ลิ้น กาย พอจิตมันสงบขึ้นไปมันถึงจะทันกับใจไง

ปิดตา หู จมูก ลิ้น กาย เหลือใจไว้ช่องเดียว “ใจ” เหลือใจไว้ช่องเดียว ดูใจเกิดใจดับ ดูความพลิกแพลง ดูความปลิ้นปล้อนของกิเลสที่อยู่ในใจนั้นไง พอจิตเราสงบ พอควรแก่การงาน พักให้ได้ฐาน พยายามถึงอัปปนาสมาธิ จะดิ่งเข้าไปเลยจนถึงฐีติจิต เห็นไหม นี่ถอนออกมา ถอนออกมา หมายถึงว่า ออกมามีความคิด ถ้าจิตสงบ มันสงบ มันมีความคิดได้เล็กน้อย แต่มันไม่มีสติสัมปชัญญะจะคอยดูไอ้ตัวที่ออกมาจากจอมปลวกได้ ถอนขึ้นมานะ อุปจารสมาธิ มันวนรอบ อุปจาระคือความรู้ของใจที่มันจะส่งออกไป

จิตนี้อ่อนควรแก่การงาน แล้วจิตที่อ่อนควรแก่การงาน ยกดู จิตดูจิต จิตดูความเคลื่อนไหวของจิตไง จิตดูความคิดพลิกแพลงที่จิตมันคิดออกมาเป็นอารมณ์ เป็นความทุกข์ยากอันนี้ นี่ความเห็นสิ่งที่เกิดขึ้นจากใจตัวนี้ ถึงเห็นจิตจริงไง

แสงธรรมชาติอย่างเดียว สสารตัวที่มันจะรู้ตัวมันเองมันไม่มี ทีนี้สสารตัวนี้มันเป็นสมาธิอยู่แล้ว มันวนกลับมา ความวนกลับมาคือการคอยดูใจไง มีความสงบแล้วคอยดูใจ สติสัมปชัญญะพร้อม คอยมองออกมาว่าสิ่งใดที่มันเป็นตัวริเริ่มให้เป็นความคิดของเราออกมา ที่มันหลอกเราอยู่ปัจจุบันนี้ นี่เฝ้ามองอยู่ จนเห็นการเกิดขึ้นไง รู้เห็นตามความเป็นจริง รู้เห็นจากใจว่าอาการที่คิดออกมา อาการที่กลัว อาการที่เห็น อาการที่รู้นิมิต รู้ภาพ ภาพนิมิตทุกอย่างมันเกิดจากตรงนี้ สิ่งที่รู้ที่เห็นที่ว่าเราไปรู้ไปเห็นนี่มหัศจรรย์ มันเกิดจากตรงนี้

ดูสิว่ามันหลอกกี่ชั้น เกิดจากตรงนี้แล้วก็หลอกเรา ทั้งๆ ที่จิตมันสงบไปตามธรรมชาติของมัน แล้วมันส่งออกไปเห็นนิมิตไง ส่งออกไปเห็นอาการของใจ ส่งออกไปเห็นหมด ส่งออกไปเห็นแล้วทําให้ความฟุ้งซ่านเกิดขึ้น เกิดขึ้นตรงไหน? เกิดขึ้นจากการดีใจ เกิดขึ้นจากขนพองสยองเกล้า เกิดขึ้นจากการเห็นแล้วสะสมเข้ามาให้ใจนี้มันตื่นเต้น เห็นไหม ทั้งๆ ที่ว่าเราปฏิบัติอยู่ ถ้าจิตมันเห็นแล้ว ความเห็นนั้นมันบังคับกันไม่ได้ เพราะวาสนาบารมีของคนมันไม่เหมือนกัน

การเห็น คนที่เห็นนิมิตก็เห็นไป แต่เห็นแล้วต้องปฏิเสธไง เห็นแล้วต้องให้วางไว้ นิมิตเป็นนิมิต ความเห็นเป็นความเห็น แต่การดูอาการของใจ เว้นไว้แต่การเห็นกาย ถ้าเห็นกายขึ้นมา เห็นกายขึ้นมาจากตาของใจ เห็นกายขึ้นมาก็เห็นอาการของใจ อาการของใจที่ขยับขึ้น ใจที่คิดขึ้นมา ใจมันเห็น โอ้โฮ! มันจะตื่นเต้นมาก นี่หรือใจ ไหนว่าใจนี้มันเป็นนามธรรมไง สิ่งที่เป็นนามธรรมมันควรจะไม่มี

มันจะไม่มีได้อย่างไร มันไม่มีแล้วมันจะเกิดมาเป็นคลื่น เป็นความรู้สึก ความคิดออกมาหรือ พระพุทธเจ้าถึงให้แบ่งเป็นขันธ์ ๕ ไง ขันธ์ ๕ เห็นไหม รูปที่เกิดขึ้น การคิดขึ้นมานั่นน่ะมันเป็นรูปของจิตแล้ว เวทนามันรับรู้ที่มันดีใจหรือเสียใจ ดีใจ อู้ฮู! เห็นนู่นเห็นนี่ เห็นดี เห็นอาการที่เราเศร้าหมองอยู่นี่ มันมีเวทนาเกิดขึ้น สัญญามันจะเกิดขึ้นมันต้องแว็บขึ้นมาๆ มันต้องมีเชื้อมา มีวิญญาณรับรู้ สังขารปรุงไป ปรุงไปเรื่อยๆ ความคิดความปรุง แม้แต่แว็บเดียวในใจ อาการมีครบ นี่คือตัวสสารไง นี่คือตัวกลางที่เคลื่อนไป อาการของใจที่หมุนออกไป ที่ว่าเป็นทุกข์เป็นยาก ที่ว่ามันเป็นความให้เราฟุ้งซ่านอยู่นี่ นี่การพิจารณา พิจารณาไอ้ตัวที่ว่าอยู่ในจอมปลวกนั้น

มันร้ายกาจมาก มองไปก็เห็นแต่จอมปลวก ไม่เห็นตัวเหี้ยที่ซุกอยู่ในจอมปลวก เห็นแต่จอมปลวกไง จอมปลวกอยู่ นี่ก็เหมือนกัน เราเกิดเป็นมนุษย์ เรามีร่างกาย ก็มองเห็นกัน ร่างกายนั้นสวยหรือไม่สวย มองข้างนอกมันกายนอก กายนอกก็มองเข้าไปเถอะ มองอย่างไรมันก็เกิดอารมณ์ทางโลกหมด เห็นไหม “โอ้! คนนั้นมีวาสนานะ โหงวเฮ้งดีนะ คนนี้เป็นคนประเสริฐ”

แต่ถ้าเห็นกายภายใน จิตนี้สงบขึ้นมาเห็นกาย พอเห็นกายภายใน มันเห็นจากนิมิตนั้นน่ะ นิมิตนั่นเป็นสิ่งที่ผิดๆ แต่นิมิตที่เห็นกายนี้ถูก เพราะนิมิตเห็นกายนี้มันเห็นตรงตัว เห็นเป็นนิมิตความเคลื่อนไป ภาพต่างๆ ที่เห็นในนิมิตนั้น นิมิตนั้นเป็นนิมิต เป็นรูปเทวดา ธรรมจักร รูปอะไรก็แล้วแต่ บอกว่าเราจะมีวาสนา เห็นเป็นวิมาน เห็นเป็นอะไร อันนั้นเห็นเหมือนเห็นอาการที่เราเห็น เห็นเหมือนกับเราเห็นอํานาจวาสนาของตัว

แต่ถ้าเห็นกายขึ้นมา ทําไมมันสลดสังเวชล่ะ ถ้านิมิตเห็นกายคือตาใจมันเห็นกาย กายตัวนี้มันก็สะเทือนถึงจิตไง เพราะกายกับใจนี้มันสะเทือนถึงอันเดียวกัน เกิดเป็นเทวดามันก็เป็นรูปนิมิต เป็นรูปของเทวดา มันเป็นนามธรรม แต่นี้เราเห็นกายขณะที่ว่า เหมือนกับเราอยู่ในอีกสภาวะหนึ่ง สภาวะของธรรมไง สภาวะของการทวนกระแสเข้าไป ไม่ใช่สภาวะที่เห็นเราเกิดเป็นมนุษย์อยู่ในครรภ์ของมารดา เป็นธรรมชาติของโลก สภาวะของโลกียะไง

สภาวะของโลกียะคือมนุษย์เกิดขึ้นมาแล้วก็เจริญเติบโตขึ้นไป มีสติปัญญาใคร่ครวญตัวเข้าไปแล้วก็ต้องตายไปชาติหนึ่ง แต่สภาวะเห็นจากการทวนกระแสมันเป็นสภาวะของมนุษย์ แต่เห็นภายใน เห็นเป็นลักษณะของโครงกระดูก เห็นเป็นอสุภะไง มันสะเทือนหัวใจเพราะมันเป็นความจริง ภาพของกายเป็นภาพความจริง ภาพของนิมิตเป็นภาพของอดีตอนาคต เป็นภาพของการสะสมบารมี แต่ภาพการเห็นกาย เห็นตามสัจจะความเป็นจริงอันนั้นมันจะรื้อภพปัจจุบัน เห็นไหม ภาพปัจจุบันกับภาพอดีตอนาคต ภาพปัจจุบันมันสะเทือนลงหัวใจ พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม การพิจารณาให้ปล่อยให้วางไง ทําใจให้สงบขึ้นมาก็เพื่อสร้างมรรคอริยสัจจัง สร้างฐานของตัวเองขึ้นมา สร้างขึ้นมาจนเริ่มทวนกระแสเข้าจะไปรื้อภพรื้อชาติ

ภพของกุมารในครรภ์ของมารดา ภพของเด็ก ภพของความเจริญเติบโตของการเป็นมนุษย์ แล้วนี่จะรื้อภพรื้อชาติ รื้อภพรื้อชาติให้ภพชาติของใจนี้สิ้นไป ให้ดับไป นี่เริ่มต้น ขนาดเริ่มต้นมันก็ว่ามหัศจรรย์ ความมหัศจรรย์ในศาสนานี้มีมหาศาลเลย ถึงว่ามันลึกซึ้ง มันกว้างขวาง มันเอาทางวิชาการมาจับต้องไม่ได้ ทางวิชาการมาจับต้องมันต้องใช้วัตถุ ใช้วัตถุจับต้องกัน

แต่การเห็นความอัศจรรย์ของศาสนา เห็นความอัศจรรย์ของภาวนามยปัญญาที่จะเกิดขึ้น ถ้าใครเห็นจอมปลวก หรือเห็นตัวเหี้ยในจอมปลวกนั้น นี่คือการเริ่มต้นวิปัสสนา หมายถึงว่า ยกขึ้นได้ จิตมันสงบควรแก่การงานแล้วมันต้องเฝ้ามองระหว่างจอมปลวกกับเหี้ยในจอมปลวกนั้น

จอมปลวกกับสัตว์ในจอมปลวก เห็นไหม จอมปลวกนี้มันก็เป็นจอมปลวก จอมปลวกนี้มันเป็นดิน สสารร่างกายของเรา ธาตุ ๔ ดิน นํ้า ลม ไฟ นี้ก็เป็นดิน เป็นจอมปลวก ไอ้ตัวสันดาน ตัวไม่ดีของเรา คือในความคิด เหี้ยอยู่ในจอมปลวกนั้นคือหัวใจของเรานี้ยังเป็นหัวใจที่สกปรก สกปรกเพราะสังโยชน์ ๑๐ มันร้อยรัดไว้ เพราะ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา ทําให้สกปรก ความสกปรกของมันคือหมุนตามออกไป นี่คือความสกปรก ถึงว่าทําไมต้องชําระล้างภพชําระล้างชาติไง ภพชาติทําให้เราเกิดตายๆ สิ่งนี้มันหมุนเวียนว่ายตายเกิดไป ภพชาติถึงต้องชําระล้าง ชําระล้างจากความเข้าใจผิดไง

เราว่าเราเป็นชาวพุทธ แล้วเราบวชเป็นพระเป็นสงฆ์อยู่ในศาสนา เราได้มาแล้วในตําแหน่ง ในหน้าที่ ในเครื่องหมายของชาวพุทธ แต่เรายังไม่ได้ชําระล้างหัวใจของเราให้มันเป็นพุทธะ รู้จริงตามความเป็นจริง เห็นไหม จริงในสัจจะ จริงในอริยสัจจะ ถึงเห็นความสกปรกโสโครกในหัวใจอันนี้ นี่มันถึงไม่จริง เพราะมันมีความสกปรก มันโสโครก มันมีความเคยใจอยู่ มันถึงคิดออกมาตามความเป็นจริงของกิเลสที่มันคิดออกมา

แต่ความเป็นจริงของธรรมที่เราสะสมขึ้นมาจากไหน? จากความเพียรของเรา จากการค้นคว้า จากการมุมานะของเราสร้างขึ้นมาจนเห็นเป็นความมหัศจรรย์ ความมหัศจรรย์นั้นกิเลสหลอกอันหนึ่ง เราก็ไม่เชื่อ เราก็ผ่านจากภาพนิมิตต่างๆ เข้ามาจนเห็นจอมปลวกและเห็นเหี้ยในจอมปลวกนั้น ดูสิว่ามันแปรสภาพไหม จิตนี้มันคิดว่ามันจะไม่ตายไง มันจะอยู่ยั่งยืนคํ้าฟ้าไง แต่พอมันเห็นความเป็นจริงว่ามันแปรสภาพในปัจจุบันนั้น กายนี้ต้องแปรสภาพไปเป็นไตรลักษณ์ เห็นไหม

เกิดขึ้นเพราะเรามีความมุมานะสร้างสรรค์ขึ้นมา เราพยายามทําขึ้นมา เกิดขึ้น ตั้งอยู่ให้เราวิปัสสนา แล้วมันก็ต้องแตกสลายไปตามความเป็นจริง นี้เป็นไตรลักษณ์

ในตัวของมันเองก็เป็นไตรลักษณ์อยู่แล้ว แต่ในความยึดมั่นของเราต่างหากไม่เห็นเป็นไตรลักษณ์ ไม่เป็นอนิจจัง เป็นทุกขัง เป็นอนัตตา

อนัตตาคือไตรลักษณ์ ตัวอนัตตาคือตัวสําคัญที่สุด เห็นอนัตตาตามความเป็นจริง ความเห็นการเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป จากปัจจุบัน จากสัจจะ จากเดี๋ยวนั้น จากไม่มีมิติมาขัดข้อง จากความเป็นไปของมัน ความเห็นมันหลุด พับ! เลยนะ หลุดออกไป ว่าง โล่ง สบาย เห็นไหม

สัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นความจริง แต่ความยึดมั่นถือมั่นในหัวใจเรามันเป็นความปลอม แล้วมันก็จะปลอมออกมาให้เคลื่อนออกไปจากจอมปลวก อยากให้จอมปลวกนี้ยั่งยืนยงอยู่ตลอดไป อยากให้กายของเราไม่แปรสภาพไป

ยัง เพราะตอนนี้ยังมีกําลังวังชาอยู่ ยังสามารถประพฤติปฏิบัติได้ มันยังไม่จนตรอกไง จนเวลาใกล้ตายขึ้นมา หรือเวลาชราภาพขึ้นมา อายุมากขึ้นมา ร่างกายนี้มันเสื่อมไปตามความเป็นจริงของมัน ตรงนั้นถึงมีความสลดสังเวช อยากจะออกไปจากนี้ก็ออกไม่ได้ เบื่อหน่ายในร่างกายก็เบื่อหน่ายในแบบโลกเขา เบื่อแบบผู้ที่เจ็บไข้ได้ป่วยจนเกือบจะสิ้นชีวิต เบื่อหน่ายมาก เบื่อหน่ายกายนี้มาก ทําไมทําให้เราทุกข์ยากขนาดนี้ อยากจะตายๆ ไปให้พ้นจากความทุกข์นั้น กับที่เราเห็นตามความเป็นจริง ในความเป็นจริงมันไม่ใช่เป็นอย่างนั้นน่ะ

ในความเป็นจริงมันเป็นไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์คือว่ามันจะแปรสภาพอยู่ตามสัจจะอยู่แล้ว แต่เราเห็นก่อนไง เราเป็นผู้ที่มีวาสนาบารมี เรามีวาสนาบารมี เราสร้างสม เราเดินตาม เราเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราวิปัสสนาของเราจนเห็นเป็นไตรลักษณ์ คือปัจจุบันที่มันแปรสภาพเดี๋ยวนั้นไง ความแปรสภาพจากภายในซํ้าแล้วซํ้าเล่า เห็นไหม ปล่อย ว่าง โล่ง ว่างโล่งขนาดไหนมันก็ต้องซํ้าไปๆ

เราไถนา เราคราดนาจนดินนี้ควรแก่การงานตลอดเวลา แต่ควรขนาดไหนในดินนั้นมันก็ยังมีหญ้ามีวัชพืชอยู่ ถ้าเราไถแล้วเราปักหว่านลงไปเลย หญ้ามันจะขึ้นมา ข้าวเราจะเจริญเติบโตไปไม่ได้ เราไถออกไปแล้วมันก็โล่ง เราเห็นข้างหน้ามันโล่งๆ แต่มันยังไม่เห็นสิ่งใดหลุดออกไปจากใจ มันไม่สามารถคราดไถเอาจนพวกหญ้าคา พวกอะไรออกมา ยกขึ้นมาแล้วสลัดทิ้งออกไป

พิจารณากายก็เหมือนกัน พิจารณาเหี้ยในหัวใจก็เหมือนกัน เหี้ยในหัวใจคืออาการที่มันเป็นสิ่งมีชีวิตอยู่ในจอมปลวกนั้น อาการของจิตที่มันขยับไปมันสะสมความทุกข์มาให้เรานั่นน่ะ สะสมมาอย่างไร? สะสมขึ้นมาที่ว่า แม้แต่เราไม่ต้องการ เราต้องการความสงบมันก็เกิดขึ้น มันเห็นสัจจะจริงๆ ความเห็นสัจจะเพราะจิตมันสงบ พอจิตมันสงบ เราอยากให้ความสงบนั้นยืนยงอยู่กับเราตลอดไป แต่ทําไมมันตั้งอยู่ไม่ได้ล่ะ

เห็นไหม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายในวัฏฏะนี้ ทุกอย่างนี้เวียนว่ายตายเกิด หมุนไปเป็นไตรลักษณ์อยู่โดยธรรมชาติของมัน แต่เพราะคนมันรู้จากสัญญา คือสุตมยปัญญา เป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราว่าเรารู้ไง รู้แบบเปลือกกับเปลือกมันเข้ากัน รู้แบบหลอกๆ รู้แบบเชื่อคนอื่น สัจจะความจริงตรงหน้า ปัจจุบันตรงหน้า รู้เห็นตรงหน้า รู้เห็นแบบไม่มีสิ่งใดมาบังเลย พอรู้เห็นนะ นี่คือการสอนใจให้ใจมันฉลาดขึ้นมา ความฉลาดคือความรู้เท่าตนเอง

อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนรู้ของตน แต่ตนมันพึ่งตนเองไม่ได้ พึ่งตนเองไม่ได้เพราะความเห็นของเราเป็นความเห็นผิดไง เราว่าเรานี้มีความเห็นถูก เห็นถูกนี้เป็นอดีตอนาคต อนาคตคือไปหยิบยืมของพระพุทธเจ้ามา ถ้าเห็นจริงตามความเป็นจริง มันเดี๋ยวนั้น มันแว็บเดียว มันเร็วมาก กระแสจิตมันจะเร็ว มันจะเห็นแล้วมันจะปล่อย ปล่อย

อย่างที่ปล่อยนี้มันก็ปล่อย ปล่อยก็รู้ว่าปล่อย แต่ปล่อยแล้วมันไม่หลุด ไม่ขาด ปล่อยไปเรื่อย คราดไปเรื่อย ไถไปเรื่อย คราดไปเรื่อย ไถไปเรื่อย ลงอยู่ที่จอมปลวกและเหี้ยในจอมปลวกนั้นตลอดเวลา ตลอดเวลาในการประพฤติปฏิบัติต้องมีสติมีสัมปชัญญะตลอดๆ ซํ้าอยู่ตรงนั้น ซํ้าอยู่ตรงนั้น ซํ้าลงไปจนเห็น เห็นอะไร

เห็นว่าขันธ์นี้ไม่ใช่เรา เรานี้ไม่ใช่ขันธ์ ทุกข์นี้กระเด็นออกไปจากใจ กระเด็นออกไปเลยนะ ออกไปจากตัวเหี้ยที่ว่าสกปรกๆ อยู่นั่นน่ะ มันถึงว่าเราเป็นเหี้ย เราเป็นตัวเหี้ย ความคิด ความปรุง ความแต่งอันนี้มันเป็นเหี้ยอยู่ สังขารเป็นเหี้ยอยู่ เพราะความสกปรก สกปรกที่ว่ามันไม่ยอมรับความเป็นจริงมันถึงเกิดทุกข์

พอมันเห็นเข้าๆ ตัวเหี้ยมันเว้นจากการหากินได้ มันปล่อย มันไม่หากินตามขันธ์ไง มันไม่ไปตามสัญญา ไม่ไปตามสังขาร ไม่ปรุง ไม่แต่ง มันปล่อยอาหารของมันออกหมด จําศีลภาวนา หลุดออกไป ทุกข์นี้เป็นทุกข์ จิตนี้เป็นจิต ขันธ์นี้เป็นขันธ์ เห็นตามความเป็นจริง สังโยชน์ ความผูกมัดไว้จากธรรมชาติของมันที่มันผูกจิตกับอวิชชาไง ผูกติดเอาไว้ระหว่างจิตกับความหลงงมงายของใจ ขาดออกไปนะ

สิ่งที่มันมัดไว้ มันขันเอาไว้ว่าทุกข์นี้ไม่ใช่เรา มันก็ขึ้น มันเป็นเองโดยธรรมชาติ ฟังสิ มันถึงว่าไม่ใช่เจตนา มันเป็นเนื้อเดียวกัน ทุกข์กับใจมันเป็นอันเดียวกัน มันเป็นอริยสัจไง ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค นี่อริยสัจที่มันเกิดดับในหัวใจ มรรคก็มีอยู่ แต่เราสร้างไม่เป็น นิโรธมันก็เกิดดับโดยธรรมชาติของมัน มันทุกข์แล้วก็ดับไป สมุทัยก็ความไม่รู้เท่า เป็นอาการทั้งหมด แล้ววิปัสสนาเราหมุนเข้าไป

ทุกข์ รู้เหตุให้เกิดทุกข์ รู้วิธีกําจัดทุกข์ กําจัดด้วยมรรคอริยสัจจัง สร้างขึ้นมาจากการทวนกระแส จากการเกิดจากครรภ์มารดามาแล้วมาบวชเป็นพระเป็นสงฆ์ แล้วมาวิปัสสนา มันจะเห็นจริงในปัจจุบันทั้งหมด มันปล่อย พรึ่บ! ขาด สังโยชน์ขาดออกไปเลย นี่ความขาดออกไปอันนี้ถึงว่าถอนภพถอนชาติของอบายภูมิไง

ถ้าถึงธรรม เห็นสัจจะ ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ ความเป็นอย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา อย่างนั้นต้องดับทั้งหมด ความรู้ ความหลงงมงายอยู่ในความเป็นไปมันหลุดออกไปทั้งหมด ความหลงงมงายหลุดออกไป จิตก็เป็นอิสระ อิสระจากสังโยชน์ ๓ ตัว เห็นไหม สังโยชน์ ๓ ตัวถอนออกมา ปิดอบายภูมิไง นี่คืออจลศรัทธาแท้ ไม่ตกตํ่า ไม่ตกตํ่า นี่ถอนภพถอนชาติไง รื้อภพรื้อชาติของเรา รื้อภพรื้อชาติของนามธรรม

จิตนี้อยู่ในวัฏฏะ มันวนไปตลอดนะ มันวนไปจนเกิดในนรก ในนรกก็เคยเกิด อบายภูมิ เป็นเปรตเป็นผี เคยเป็นมาหมดจิตดวงนี้ พอมันสละตรงนี้ออก มันไม่สามารถรื้อกามได้ แต่มันก็ไม่ตกตํ่า จิตนี้เป็นจิตที่ประเสริฐขึ้นมาแล้ว ประเสริฐขึ้นมาเพราะมันจะมีพื้นฐานจากการที่ว่า เมื่อก่อนจะประพฤติปฏิบัติมันแสนทุกข์แสนยาก มันต้องถูต้องไถนะ ต้องพยายามดันตัวเองขึ้นไป แต่เดี๋ยวนี้มันเจอสัจจะความจริงเกิดขึ้นจากหัวใจ มันกังวานในหัวใจนะ กังวานในหัวใจ กังวานตามความเป็นจริง ปล่อยออกไปแล้ว การประพฤติปฏิบัติมันก็มีขั้นตอนที่จะคลําได้ง่าย เห็นไหม

คนมันเคยจับงานแล้ว คนเคยทํางานอยู่แล้ว เห็นผลขึ้นมามันมีความสุขมหาศาลนะ ปล่อย ว่าง ไม่ใช่ปล่อยธรรมดา ไอ้ว่างแบบที่เห็นนิมิต เห็นเป็นความว่างอันนั้นมันเป็นความว่างเพราะมันสุขใจ สุขใจว่าเราเป็นผู้เห็น เราเป็นผู้รู้ แต่ว่างอันนี้มันว่างจากทุกข์ไง ทุกข์มันปล่อยหมดเลย ทั้งๆ ที่ว่าเมื่อก่อนว่างเฉยๆ นะ ว่างอันนี้มันละเอียดอ่อนมาก ละเอียดอ่อนกว่าความว่างที่ว่างจากเห็นนิมิต ความว่างจากเป็นสมาธิธรรม เพราะความว่างนี้มันว่างแล้วมันสะอาดด้วยไง

ว่างสกปรก ว่างไว้เฉยๆ ว่างแบบเอากิเลสซุกไว้ใต้พรม หินทับหญ้าไว้ กับความว่างที่ว่า หินก็ไม่มี หญ้าก็ไม่มี มันว่างโดยธรรมชาติของมัน เห็นไหม นี่สังโยชน์ขาดมันต้องขาดอย่างนั้น พอขาดออกไป อบายภูมินี้เป็นอันว่าเลิกกัน วัฏฏะนี้เริ่มบิ่นไป คลอนแคลนไป ไม่ครบองค์ของมันแล้ว สิ่งที่ในกามภพข้างล่าง จิตนี้จะไม่ไปสัมผัสมันอีกแล้ว เพราะจิตนี้ได้ชําระเชื้อของมันออกไป พอจิตนี้ชําระเชื้อออกไป จิตนี้ก็อยากจะเอาตัวให้พ้นให้ได้สิ เพราะรู้อยู่แล้ว มันยืนยัน ขณะปัจจุบันนี้มันยืนยันตัวเองว่า อ้อ! รู้จริงเห็นจริง ศาสนานี้มีจริง นรกสวรรค์นี้มีจริง จิตนี้จะไปเกิดอย่างนี้ มันไม่ไปอีกแล้ว เห็นไหม นี่ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ

แต่ก่อนต้องพึ่งพระพุทธเจ้า พึ่งครูบาอาจารย์เป็นผู้การันตีสัจจะความจริง แต่เดี๋ยวนี้ใจมันการันตีว่าศาสนาหรือมรรคผลนิพพานนี้มันมีจริงในหัวใจ แน่นอน! ถึงว่าไม่ลังเลสงสัยในธรรม ไม่ลูบคลําในสัจจะ ในศีล ในการจะอยู่ในขอบเขตของธรรมและวินัย นี่มันยิ่งมั่นคงเข้ามานะ ความมั่นคงของใจดวงนี้มันกัดเพชรขาด พอกัดเพชรขาด เสวยสุขอยู่ในขณะที่ว่ามันปล่อยออกไปแล้วก็เริ่มวิปัสสนาต่อ เห็นไหม ยกขึ้นอีก ยกใจขึ้น

จอมปลวกนั้นน่ะทําลายมัน ทําลายจอมปลวกนั้นแล้ว ทําลายเหี้ยในจอมปลวกนั้นแล้ว ทําลายสิ่งที่ว่ามันหลงตัวมันเองไง นี่ทําลายกายนอก ทําลายแล้ว วิปัสสนาเข้าไปอีก ต้องวิปัสสนาเพราะว่าความสุขอันนี้มันเสวยแล้วมันยังมีความยอกใจอยู่ ยังไม่พ้นจากภพจากชาติโดยความเป็นจริง มันพ้นจากอบายภูมิเท่านั้น แต่ยังเกิดในกามภพอยู่ เห็นไหม วิปัสสนาลงไป ดูใจนั่นน่ะ มันจับต้องได้ อุปาทานในใจยังมีอยู่ไง นี่อุปาทานของใจ อุปาทานของกาย นี่พิจารณากาย พิจารณากายเป็นไตรลักษณ์ มันเป็นไตรลักษณ์อยู่ มันเป็นไตรลักษณ์นะ มันเป็นไปต่อหน้า

แต่ถ้าทําจิตให้สงบ สงบอีกนะ เพราะมันเป็นมรรค ๔ ผล ๔ ความสงบอันนี้มันต้องเป็นความสงบปัจจุบัน ความสงบที่มันเป็นข้างหน้า ที่มันผ่านมานั้นมันเป็นอดีตไปแล้ว เพราะมันใช้หมดไปแล้ว มันกําจัดทุกข์ออกไปได้ส่วนหนึ่งจนเราปิดอบายภูมิทั้งหมดเลย

แต่ความกําหนดเป็นสมาธิ เป็นปัจจุบันสมาธิ ทําสมาธิคือทําจิตให้สงบ ไม่ฟุ้งซ่านในสิ่งที่เห็น ไม่ฟุ้งซ่านในสิ่งที่หลอกลวง เห็นไหม สิ่งที่หลอกลวง นิมิตที่เห็นต่างๆ มันจะละเอียดเข้าไปอีก ละเอียดกว่าจิตที่เคยมอง จิตที่เคยเห็นนั้น แต่นี่มันละเอียดเข้าไป จิตมันมีวาสนาบารมีมันก็เห็นเข้าไป ความเห็นอันนั้นไม่เอาอยู่อย่างเดิม เพราะมันรู้วิธีการแล้วด้วยว่าสิ่งนี้ไม่ใช่ เห็นนั้นก็สักแต่เห็นไป ปล่อย ไม่เสียดายในอารมณ์ ไม่ดีใจในอารมณ์ ไม่พอใจกับสิ่งที่มันเคยเกิดเคยเห็นไง ปล่อยไว้ เพราะมันเป็นอดีตอนาคต ให้อยู่ในปัจจุบัน ทําใจให้สงบเข้ามา

งานในการวิปัสสนา “งาน” ขึ้นชื่อว่างาน กับขึ้นชื่อว่าเที่ยวสนุก เห็นไป ปล่อยใจลอยไป เที่ยวสนุกไป ไปกับเขา เที่ยวสนุกไปมันก็เป็นไตรลักษณ์โดยตัวมันเองอยู่เหมือนเดิม แต่เราก็ยังไปกับเขา เพราะจิตมีพื้นฐาน แต่พยายามหักใจเข้ามา ควรแก่การงาน

งานของการรื้อภพรื้อชาติ งานอันนี้มันต้องทุ่มทั้งชีวิต การทุ่มทั้งชีวิต ขึ้นชื่อว่างาน มันถึงได้เหนื่อยยากไง ความเหนื่อยยาก ความทุกข์ที่ว่า เรามีปัญญา มีความสามารถ ทุกข์ตามความเป็นจริงคือความทุกข์ที่ฝังอยู่ที่หัวใจ

แต่ความทุกข์ในการประพฤติปฏิบัติ อันนี้มันทุกข์เด็กๆ ความเป็นความทุกข์ในการประพฤติปฏิบัตินะ คําว่า “เด็กๆ” มันหมายถึงว่ามันเป็นความทุกข์ที่ว่า เรามีปัญญา มีความสามารถที่จะแก้ไขได้ไง เรามีความสามารถแก้ไขคือว่า เรารู้กาลรู้เวลาของเรา กาลไหนเวลาไหนที่จิตใจ หรือความมุมานะ ความที่ใจมันจะเอาออกจากทุกข์ได้ เราก็ทุ่มเข้าไป กาลไหนที่มันไม่อยากทํา นี่กาลที่ไม่อยากทํา กาลที่ทําแล้วมันเป็นความเหนื่อยยาก มันเป็นการท้อถอยท้อทอดใจว่า “ทางนี้มันทางยาก มันจะไปไหวหรือ” เห็นไหม นี่มันถึงว่าเป็นทุกข์เด็กๆ เพราะว่าอะไร

เพราะมันเกิดขึ้นต่อเมื่อเราเข้าไปผจญทุกข์มันถึงทุกข์ใช่ไหม เราผจญกับความเพียรมันถึงเป็นความทุกข์ ความเพียรเราต้องพยายามเอาใจของเราไสเข้าไปในหน้าที่การงานนั้น ไสเข้าไป ไสเข้าไปให้เห็นกาย ให้เห็นความเป็นไป ความอุปาทานในหัวใจนั้น นี่ไสใจเข้าไปในการงาน ไสใจเข้าไป ไสกายเข้าไปในทางจงกรม ไสกายเข้าไปตรงนั้น นั่งสมาธิภาวนา ทุกข์มันจะเกิดต่อเมื่อเราไปเผชิญเหตุทุกข์ นี่มันถึงว่าทุกข์เด็กๆ ทุกข์เด็กๆ หมายถึงว่า ทุกข์ในรูปธรรม

ทุกข์ในนามธรรม ทุกข์เพราะใจมันมีกิเลสอยู่ แต่ความทุกข์ที่มันยอกอยู่ในใจคือสังโยชน์ที่มันผูกใจอยู่ มันเป็นสัจจะทุกข์โดยธรรมชาติของมัน แล้วอันนั้นมันยังพาเวียนว่ายตายเกิดอยู่นี่ เราจะเอาสิ่งนี้ไปชําระมัน มันถึงว่าทุกข์แก้ทุกข์ไง ทุกข์อันนี้ ทุกข์อันที่ว่าเราทุกข์อยู่นี้มันยังประเสริฐ

ทุกข์เด็กๆ เพราะว่ามันเป็นสิ่งข้างนอก มันเกิดดับได้ แต่ทุกข์ของสังโยชน์ที่ปลูกฝังอยู่ที่ใจนี้มันทุกข์จริงๆ มันเป็นทุกข์ผู้ใหญ่ เพราะมันเป็นสัจจะความจริงที่เข็น ที่ไสหัวไป ไสหัวให้จิตดวงนี้ต้องเวียนว่ายตายเกิด จะปฏิเสธว่าไม่ไป จะปฏิเสธอย่างไรก็ไม่ได้ เพราะมันเป็นธรรมชาติของมันที่มันอยู่เนื้อเดียวกับจิต นั้นมันถึงเป็นความทุกข์จริงไง นี่อริยสัจ

ถึงว่าทุกข์นี้เป็นความจริง มันเป็นอริยสัจที่ผูกอยู่กับใจ มันเป็นเนื้อเดียวกันไป ถึงว่า เราเกิดเจตนา เกิดความมุมานะ อันนี้เป็นมรรค เห็นไหม ทุกข์ สิ่งที่เราว่าเป็นทุกข์ๆ อยู่ มันเป็นทุกข์จรมาไง ทุกข์จรมาเมื่อเราเผชิญกับมัน ถึงเจอมัน หน้าที่การงาน งานที่ทําให้ใจนี้อยากกระทํา กิเลสถึงไม่อยากให้ทํา มันอยากสะดวกอยากสบาย คนอยากสะดวกอยากสบายมันถึงได้ต้องเวียนว่ายตายเกิด คนยอมสละความสะดวกความสบาย ทุ่มทั้งชีวิต ทุ่มทั้งความเพียรความสามารถของเราเข้าไปในวงอริยสัจ ในกาย ในจอมปลวก และตัวเหี้ยในจอมปลวกนั้น เห็นไหม นี่ทุ่มเข้ามา

การวิปัสสนากายช่วงนี้มันจะวิปัสสนากายเป็น นี่แตกออก การแตกออกแบบไตรลักษณ์ มันแยกส่วน ดิน นํ้า ลม ไฟ ดินเป็นดิน นํ้าเป็นนํ้า ลมเป็นลม ไฟเป็นไฟ มันจะแยกออกจากกัน จิตนี้ปล่อยทันทีเลยนะ ปล่อยออกมาๆ เพราะว่ามันไม่มีที่จะให้จิตนี้หรือความรู้สึกนี้เป็นที่รองรับไง เพราะกายมันแปรสภาพออกหมด

จิตก็เหมือนกัน พิจารณาดูจิตว่าทําไมมันเกาะเกี่ยว อุปาทานในจิตมันเกาะกาย เห็นว่ากายนี้ไม่ใช่เราอยู่แล้ว เรานี้ไม่ใช่กาย แต่ทําไมมันยังมีอารมณ์ความคิดไปในกายนั้นน่ะ กายนั้นก็มีความคิด เห็นไหม อุปาทานยังหมายไว้ไง ทั้งที่มันปล่อยแล้วนะ ปล่อยจากความเป็นจริง สังโยชน์หลุดออกไปแล้ว แต่มันหมายกันอยู่ มันถึงพิจารณาย้อนกลับเข้าไป ย้อนกลับเข้าไปในดวงใจนั้นน่ะ ในตัวเหี้ยที่มันอาศัยอยู่ในจอมปลวกนั้นน่ะ มันปล่อยออกมาจากจอมปลวก มันแยกแล้ว แต่มันก็ยังอยู่ในจอมปลวกนั้น ถึงว่า ต้องปิดตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ดูความเคลื่อนไหวของใจนั้นต่อไป

พิจารณากาย พิจารณาเห็นภาพนิมิตของกาย พิจารณาให้เป็นไตรลักษณ์ ธรรมชาติของมันก็เป็นไตรลักษณ์อยู่แล้ว ธรรมชาติของมันเป็นไตรลักษณ์เพราะว่า สิ่งนี้ธรรมของพระพุทธเจ้ามีอยู่เป็นความจริง สัจจะความจริงของพระพุทธเจ้า ที่ว่าเข้าไปรู้ธรรม ธรรมนี้มีอยู่ในโลกนี้อยู่แล้ว พระพุทธเจ้าเข้าไปรู้เท่านั้นเอง เข้าไปรู้เข้าไปเห็นไง นี่สัจจะนี้ก็มีอยู่ เราก็ต้องพิจารณาดูอยู่ให้เห็น

พิจารณาดูนะ ดูด้วยปัญญา ไม่ใช่ดูด้วยการเพ่งเห็นภาพนิมิตนั้น ดูด้วยปัญญา คือปัญญามันจะเคลื่อนไปหมุนไป ตั้งภาพไว้ แล้วมันแปรสภาพให้เราดู ดูด้วยปัญญาไง แปรสภาพให้ดู ถ้าไม่แปรสภาพก็ต้องน้อมนึก ใจน้อมนึกเหนี่ยวรั้งไป มันจะแปรสภาพ ดินมันจะกลายเป็นดิน กลับกลายเป็นดิน นํ้าจะกลายเป็นนํ้า ไฟจะกลายเป็นไฟ ลมเป็นลม แยกออกจากกัน แยกออกจากกันนะ

จากที่ว่า เห็นมันแปรสภาพ กับเห็นมันหลุดออก มันแยกส่วนออกไง พอสมาธิเราเข้มขึ้น ฐานเราดีขึ้น พลังงานในใจนั้นมันมีมากขึ้น เวลามองออก มองในวัตถุคือมองออกในภาพของกาย ในวัตถุ ในเนื้อ ในก้อนเนื้อ ในแขน ในขา ในกะโหลกก็แล้วแต่ มันจะแปรสภาพออก เห็นไหม สิ่งที่เป็นดินมันจะกลับกลายเป็นดิน สิ่งที่เป็นนํ้าเป็นเลือดมันจะออกไปเป็นเลือด สิ่งที่ว่าเป็นไฟ ความอุ่นความเผามันจะออกไป ออกไป แยกออกไป ลมส่วนลมออกไป ลมในโพรงกระดูก ลมแยกออก แยกออกๆ พอมันแยกออก มันแยกออกแบบคืนตัวนะ สิ่งนี้เป็นสิ่งสมมุติขึ้นมา ธาตุ ๔ มันมีอยู่โดยธรรมชาติของมัน แล้วมันกลับไปสู่ธาตุเดิมของมัน ใจมันก็ปล่อย ปล่อยก็เวิ้งว้างหมด เวิ้งว้างๆ หมดเลย ดูความปล่อย

ถ้าพิจารณาดูจิต เหมือนกัน พิจารณาดูจิต จิตนี้มันเกาะเกี่ยวในอะไร อุปาทานอยู่ในจิตอยู่ตรงไหน ในจิตดวงนั้นมันจะปล่อยออกไป มันจะปล่อยออก ปล่อยออกไปเลย ปล่อยให้ตัวมันเองเป็นอิสระนะ จิตนี้เป็นจิต กายนี้เป็นกาย แยกออกจากกัน ความแยกออกจากกัน ความขาดออกจากกัน เห็นไหม สังโยชน์ขาดออกไปอีก ๒ ตัวไง กามราคะ-ปฏิฆะจะอ่อนลง อ่อนลงนะ

สังโยชน์ ๒ ตัว พอสังโยชน์มันขาดออกไป จิตมันจะทิ้งออกมา โอ้โฮ! ร่างกายกับจิตที่มันอยู่ด้วยกัน ร่างกายนี้ไม่มีค่า ร่างกายนี้กดถ่วง จอมปลวกนี้มันเหมือนปิดครอบตัวเหี้ยไว้ข้างใน ครอบเหี้ยไว้เฉยๆ มันเป็นอิสระต่อกันด้วยสัจจะความจริง มันรู้ แต่ทิ้งไว้เฉยๆ กายขาด เพราะว่าตัวเหี้ยกับจอมปลวกมันอยู่คนละส่วนอยู่แล้ว มันทิ้งกันไปโดยธรรมชาติ

แต่ถ้ามันยังครอบกันไว้ ความอุปาทานว่านี้คือบ้านของเรา นี้คือตัวเรา คือจอมปลวกนั้นเป็นที่อยู่อาศัยของจิตดวงนั้น นี่ความกังวล ความติดอันนี้ไง มันทิ้งหมดเลย

พอทิ้งออกหมด กายนี้ไม่มีค่า จอมปลวกนี้ไม่มีค่า ถ้าไม่มีจอมปลวก จิตนี้มันก็อยู่โดยธรรมชาติของมัน มันเกาะเกี่ยวกันด้วยสังโยชน์เท่านั้น สังโยชน์มันคล้องไว้เฉยๆ พอสังโยชน์ขาด มันปล่อย มันไร้ค่าไง ถึงว่า อ้อ! อุปาทานของจิตที่เคยคิดว่าไง มันฝังไว้ มันเป็นอริยสัจ มันเป็นทุกข์ความเป็นจริง ว่าไอ้กายกับจิตนี้มันต้องอาศัยเนื่องกัน ว่าคนนี้อยู่ด้วยร่างกายไง มันไม่ได้คิดว่าใจมันก็อยู่ของมันเองได้

ทิ้งหมดนะ ไร้ค่าเลย ใจนี้ไร้ค่า จิตนี้เป็นจิต กายนี้เป็นกาย แยกออกจากกัน โล่ง ว่าง โล่งโถงไปหมดเลย นั่นน่ะปล่อย นี่ขาดจริง ความขาดจริงของการรื้อภพรื้อชาติ การรื้อภพรื้อชาติออกมาเป็นชั้นๆ เข้ามาไง นี่ขาดจริงออกไปเลยนะ จิตนี้เป็นจิต กายนี้เป็นกาย เวิ้งว้างมาก ลุ่มลึก อันนี้ลุ่มลึกมาก จิตมันจะสงบไปอยู่อย่างนั้นน่ะ

ตอนปฏิบัติขึ้นมาเป็นสติปัญญา สติปัญญาควบคุมจิตเข้ามา เพราะจิตนี้มันยังกระทบกับกาย มันจับต้องได้ แต่นี้จิตมันเป็นอิสระ หลุดออกไปแล้ว หลุดออกไปเลยนะ จิตหลุดออกไปเลย กายก็แยกออกไปเลย มันจะว่างมาก ความว่างอันนี้จะทําให้ผู้ที่ปฏิบัติหาครูหาอาจารย์ ถ้ามีครูมีอาจารย์อยู่จะคอยบอกว่า สิ่งที่เราประสบอยู่นี้ เราเข้าใจว่ามันถึงที่สุดของการรื้อภพรื้อชาติไง แต่ถ้าผู้ที่ปฏิบัติผ่านไปแล้ว หรือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลยว่า จิตที่มันปล่อยกายเข้ามามันยังมีตัวมันอยู่เต็มๆ เห็นไหม จิตที่เป็นจิตนี้มันยังหลงในตัวมันเอง หลงอยู่ในตัวของมันเอง จิตที่เป็นจิตนี้ การจะเข้าหาจิตนี้มันก็ต้องย้อนกลับไป

งานในวิปัสสนา งานของนักรบ งานของผู้ที่รื้อภพรื้อชาติ เป็นงานที่ยิ่งใหญ่นะ เป็นงานที่ว่า ในศาสนธรรมของเรา เป็นเทคโนโลยีที่พาใจนี้ออกไปเป็นอิสรเสรี อิสระตามความเป็นจริง เป็นความอิสระที่ว่ายืนยงมั่นคงอยู่ในหลักธรรมอันนั้น นี่ธรรมแท้ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทเจ้า เอโก ธมฺโม ไง

แต่ที่เราปฏิบัติอยู่นี้ เทคโนโลยีที่ก้าวออกไป คือจิตที่ว่า วิธีการไง คือธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นกิริยาของธรรม มันเป็นอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคนี้ก็เป็นอริยสัจ แต่จิตที่มันพ้นออกมานี้มันพ้นออกมาจากอริยสัจ

มันถึงต้องพยายามขวนขวาย พยายามจับต้อง พยายามสร้างขึ้นมา ทําจิตเข้ามาให้มันเวิ้งว้างอยู่ในความว่างอันนั้นก็จริงอยู่ แต่ตัวมันเองต้องย้อนกลับ การย้อนกลับอันนี้ไง ถึงว่าการจับจิต ช่วงนี้เป็นการจับจิตได้ยากมาก การพิจารณากายก็พิจารณาไม่ได้ จะพิจารณาได้อย่างไร เพราะจิตนี้มันว่างหมด จิตนี้ไม่มีเลย ความไม่เห็นกาย แล้วมันจะพิจารณากายได้อย่างไร มันพิจารณาอย่างไร มันพิจารณาไม่ได้ พอพิจารณาไม่ได้ มันจับต้องไม่ได้ไง มันเลยหลงตัวมันเอง พอมันหลงตัวมันเองขึ้นมา นั่นน่ะคือความหลง

ความหลงนี้เป็นอะไร? เป็นกิเลส

กิเลสอยู่ที่ไหน? อยู่ที่ใจ

แล้วจะทําอย่างไรให้เห็นความหลงอันนี้ได้ล่ะ

จะเห็นความหลงนั้นได้ก็ต้องรู้อยู่ไง ให้ย้อนกลับเข้ามา

ความหลงอันนี้มันจะหลงออกไป ความหลงออกมานั้นมันเป็นความหลง เพราะมันเป็นอวิชชาอยู่ที่หัวใจ จิตมันจะย้อนกลับ ความสงบนั้นเป็นความสงบ ความเวิ้งว้างขนาดไหนนั้นก็เป็นอาการของใจทั้งหมด แต่ไอ้สิ่งที่ซ่อนอยู่ใต้ใจนั้นเราต้องค้นคว้าลงไป นี่มันเป็นการรื้อภพรื้อชาติ สังโยชน์ที่มันไม่มีเจตนามันอยู่ลึกเข้าไปขนาดนั้น ลึกเข้าไป ถึงต้องจับให้ได้ จับกายให้ได้ ความจับกายนี้มันจับกายของจิตไง จิตนี้มันเป็นกาย กายในกาย กายของจิตเองเลย เพราะกายของจิต เห็นไหม เพราะว่ากายในกายมันเป็นกาม ความจับกามอันนี้ ความจับจิตอันนี้ไง ความเห็นนี้มันตื่นเต้น ถึงว่าการขุดคุ้ยหากิเลส การขุดคุ้ยหาเศษหาเชื้อของภพชาติ การขุดคุ้ย

การที่เราเจ็บไข้ได้ป่วย เราต้องไปหาหมอ หมอต้องวินิจฉัยโรค การวินิจฉัยโรคนั้นเขาต้องเอาเลือดของเรา เอาสิ่งต่างๆ ในร่างกายนี้ไปวิเคราะห์ว่ามีเชื้ออะไรอยู่ในเม็ดเลือดนั้น อยู่ในเลือดนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เราต้องวิเคราะห์ว่า ในหัวใจที่ว่ามันใสมันสว่างอยู่นั้นน่ะ อะไรเป็นเชื้ออยู่ในนั้น ความเป็นเชื้อของมัน ความเป็นสังโยชน์ของมัน การจับได้ การค้นคว้าเห็นกาย การเห็นกายมันเป็นภาพปัจจุบัน ความเห็นปัจจุบัน ความละเอียดของระยะห่าง ระยะห่างของกิเลสกับของใจ แล้วระยะห่างของอดีตกับอนาคต ถ้าอยู่ส่วนนอกมันจะอยู่ห่าง ความอยู่ห่างนี้มันก็จับต้องได้ เพราะมันอยู่ห่างให้เราจับ แต่ความสนิทกับใจเลย จับกันเป็นเนื้อเดียวกัน มันจะจับต้องได้ยาก นี่ความที่อยู่ในตัวของเราเอง

ศัตรูอยู่ภายนอก ศัตรูนอกประเทศ เราสามารถสร้างกองทัพไปสู้ได้ โจรภัยที่อยู่นอกบ้านเรา เราก็พยายามป้องกันโจรภายในบ้านเรา แต่ในเชื้อนั้นน่ะ ในเชื้อของเรา ญาติพี่น้องในวงศ์ตระกูลที่อยู่ในบ้านของเราเป็นศัตรูกับเราเอง เห็นไหม ศัตรูคือความหลง ศัตรูข้างนอก ศัตรูของโลกเขาคือศัตรูของโลกเขา ศัตรูของความหลงไง ศัตรูที่ทําให้ใจนี้ยังตายยังเกิดอยู่ ศัตรูที่พาให้ใจนี้ยังตายยังเกิดอยู่ แต่เราไม่สามารถเห็นได้เพราะมันใกล้

การย้อนจิตกลับเข้ามา พยายามหาให้ได้ไง เป็นความสามารถ ผู้ที่มีวาสนาบารมีถึงจะสามารถจับเชื้อโรคตัวนี้เจอ ถ้าเห็นกายก็เป็นกายอสุภะ-อสุภังภายใน แค่เห็นความเป็นอสุภะกับความเป็นสุภะนะ ความเป็นอสุภะเป็นความสกปรกโสโครกอยู่ในหัวใจ ความสกปรกโสโครกมันเป็นสิ่งที่เป็นของบูดของเน่าเสีย พวกสัตว์ พวกเชื้อ พวกหนอนมันชอบอยู่ในมูตรในคูถ อันนี้ก็เป็นอสุภะความสกปรกที่อยู่ที่ใจ ความสกปรกของใจเป็นอสุภะ-อสุภัง นี่ความเห็นอสุภะ-อสุภัง

การเจออสุภะ-อสุภังในหัวใจจะตื่นเต้นมาก ถ้าจิตมันสงบ เราสร้างมรรคอริยสัจจังขึ้นมานะ เป็นบุคคลที่ ๕ ในบุคคล ๘ จําพวก การสร้างมรรคอันนี้ขึ้นมามันเป็นบุคคลจําพวกที่ ๕ จะหมุนเข้าไปเป็นบุคคลจําพวกที่ ๖ นี่การพิจารณาอสุภะ อสุภะที่อยู่ในหัวใจ

แล้วอสุภะอยู่ในหัวใจ พิจารณาความเป็นอสุภะให้เห็นว่าเป็นอสุภะ ให้ใจมันเห็นความเป็นอสุภะ เห็นเป็นเลือด ร่างกายนี้ก็ปิดเอาไว้ด้วยหนัง ลอกหนังออกมานี้เป็นเลือดสดๆ มันน่าขยะแขยง แต่ทําไมมันติดกัน โลกนี้ติดกันด้วยกาม การเสพสัมพันธ์กันเพราะอะไร เพราะความเห็นว่าสวยเห็นว่างาม เห็นว่ามันเป็นของชอบ ความชอบใจอันนั้นไง จิตมันเคยติดเกี่ยวมา มันรื้อยาก

กามภพนี้มันรื้อยาก เพราะจิตนี้เราก็เกิดมาจากกาม ทุกคนนี้เกิดมาจากกามของพ่อของแม่ทั้งนั้น การสัมพันธ์กันมาถึงเกิดจิตปฏิสนธิขึ้นมา จิตที่เป็นกาม กับจิตที่เขาเสพกามกันอยู่ มันถึงได้เป็นจิตปฏิสนธิ เห็นไหม วิญญาณในขั้นนี้เป็นวิญญาณที่ละเอียดเข้าไป

วิญญาณที่ละเอียดเข้าไปมันไม่ใช่เป็นวิญญาณนอก วิญญาณในขันธ์ ๕ วิญญาณนอก เห็นไหม อันนี้เป็นวิญญาณของจิต ก็เป็นขันธ์มาไง ขันธ์ในขันธ์ เวทนาในเวทนา จิตในจิตไง จิตในจิตเพราะว่าจิตนั้นมันติดกาย ทิ้งกายเข้ามา จิตเป็นตัวของมันเอง การเป็นตัวของมันเองอันนั้นน่ะ ถ้าพิจารณาซํ้าลงไปตรงนี้มันจะเป็นอสุภะ เห็นไหม ถ้าพิจารณาจิต จิตนี้เป็นกาม ความหลงของจิตที่เป็นกามของมันเอง ความเป็นกามอันนี้ต่างหากล่ะ มันถึงเป็นกามภพไง

กามภพ กามที่มันเป็นตัวมันเอง มันถึงได้ไปเสพส่วนคนอื่น เวลามันจินตนาการถึงความสวยความงามของฝ่ายตรงข้ามหญิงและชาย ถึงว่าตรงนี้มันเป็นศัตรูของพรหมจรรย์ ความเป็นพรหมจรรย์คือจิตนี้เป็นหนึ่ง จิตนี้มันไม่เป็นหนึ่งเพราะมันอยากหาคู่ หาคู่คือหาอารมณ์มาเสพไง จิตที่มันเสพในตัวมันเอง จิตที่เป็นอารมณ์มันก็เสพในตัวความคิดของมันเอง มันจะเกิดขึ้น หมุนออกไป นี่กามภพ การหาตัวนี้ขึ้นไปมันถึงหายาก หายากเพราะอะไร

เพราะว่ามันเป็นเชื้อไขในวงศ์ตระกูลของใจดวงนั้น ใจดวงนั้นเกิดตายๆ มา มันสร้างญาติสร้างวงศ์ตระกูลอยู่ เห็นไหม กิเลสจากหลาน จากเหลน จากโหลน นี่คือพ่อของกิเลสไง นางราคะ นางตัณหา นางอรดีเป็นลูกของอวิชชา นี่มันใกล้เข้ามา

จากหลาน จากเหลน มันห่างออกไป ไอ้นี่มันจากลูก ลูกกับพ่อมันอยู่ด้วยกัน ลูกกับพ่อ เห็นไหม อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา นางตัณหา นางราคะ นางอรดี นี่มันอยู่ตรงนั้น เรากําจัดเข้ามา มันเริ่มเข้ามา เกือบจะถึงจุดสุดยอดของอวิชชาแล้ว มันถึงค้นคว้าได้ยาก การค้นคว้าอันนี้มันถึงเป็นนักรบ

ยอดของนักรบจะออกจากวัฏฏะ จะรื้อภพรื้อชาติที่ให้มันตายเกิดอยู่ในวัฏฏะนี้ รื้อภพรื้อชาติของใจที่มันสะสมมา ที่มันมาเกิดในครรภ์มารดา ที่เกิดเป็นกุมาร ที่เกิดเป็นเด็กอยู่ในท้องนั่นน่ะ นั่นก็ภพชาติหนึ่ง แล้วจะมารื้อภพชาติที่ว่าเราจะตายไปใน ๘๐ ปี ใน ๑๐๐ ปีของมนุษย์นี้หรือ มันก็ต้องตายไปโดยธรรมชาติ แต่ไม่เห็นการตายต่อหน้าต่อปัจจุบันนี้ไง

กามภพที่จะไปเกิดในกามนี้อีก เห็นไหม พิจารณาซํ้าๆ เข้าไป เพราะมันเป็นอารมณ์ที่รุนแรงมาก การรื้อภพรื้อชาติ ข้ามกามนี้เป็นสิ่งที่รุนแรงที่สุด ความที่รุนแรงเพราะอะไร เพราะเป็นเนื้อของจิต จิตมันเสพใจมันเอง จิตมันอยากไง

ความอยาก ความข้องของใจ ติด มันติดอยู่แล้ว ความติดที่เป็นเนื้อของจิตเป็นสังโยชน์ที่ควบคุมกันอยู่ มันเป็นเนื้อเดียวกัน เป็นกาม เป็นโอฆะที่อยู่ที่ใจเลย เพราะใจมันต้องเสพก่อนมันถึงจะออกมาข้างนอกได้ ใจมันคิดก่อนมันถึงมีการเสพกันขึ้นมา พอการเสพกันขึ้นมาอันนี้ เห็นไหม การสร้างภพสร้างชาติ สร้างเด็ก สร้างครอบครัว สร้างทุกอย่าง สร้างโลกนี้ขึ้นมาไง นี่รื้อตรงนั้น นี่เป็นมหาสติ-มหาปัญญา

สติปัญญานี้มันต้องเป็นมหาสติ-มหาปัญญา เพราะมันเป็นสิ่งที่คุกรุ่นกันอยู่ในวงใน อยู่ในจอมปลวกนั้น มันไม่ใช่ว่าเราเห็นจอมปลวก ออกมาดูจอมปลวกอีกแล้ว มันเหมือนกับว่าเราส่งเทคโนโลยีเข้าไปในจอมปลวกนั้นไง เราฉีดเชื้อฉีดยาเข้าไปในจอมปลวกนั้นเพื่อจะไปทําลายตัวเหี้ยในจอมปลวกเลย ไม่ต้องคอยจังหวะรอให้ตัวเหี้ยในจอมปลวกนั้นออกมา เราเข้าไปทําลายในจอมปลวกนั้น เราเข้าไปทําลายไอ้ตัวเชื้อ ตัวตัณหา ตัวราคะ ตัณหา ราคะ ถึงว่ามันเป็นสิ่งที่ข้ามได้ยาก มันเป็นสิ่งที่ทําให้เรานี้เป็นขี้ข้ามันมาตลอด

มรรคอริยสัจจัง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่วางไว้ ที่ประทานไว้ ถ้าไม่มีมรรคขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีครูบาอาจารย์มาคอยชี้ มันจะเคลิบเคลิ้มหลงใหลกันไปในสิ่งนี้อยู่แล้ว แต่นี้เราไม่เคลิบเคลิ้ม ไม่หลงใหล ไม่เคลิบเคลิ้มและไม่หลงใหล แล้วยังเข้าไปเผชิญหน้าไง

การเผชิญหน้ากามภพซึ่งๆ หน้า การเผชิญกาม การเผชิญสิ่งที่มันเป็นไปอยู่ซึ่งๆ หน้านั้น เราถึงเป็นนักรบไง ความรบอย่างนี้ต่างหากมันถึงเป็นการจะรื้อภพรื้อชาติจริง การจะรื้อภพรื้อชาติตัวนี้มันถึงว่าเป็นนักรบ

ถ้าการรื้อภพรื้อชาติจากข้างนอกนี่ไร้สาระ รื้อไม่ได้ จะไปลบทะเบียนบ้านที่ไหน จะไปลบตระกูลไหนก็ลบไปเถอะ มันเป็นกระดาษ การเกิดมาแล้วไม่ได้ลงทะเบียนเป็นคนเถื่อนอีกมหาศาล ที่ว่าไม่ได้เข้าบัญชีไว้ในส่วนเกินของโลกเขา

อันนี้มันเกิดขึ้นมาจากเราเอง มันเกิดขึ้นมาจากเราเองเราก็เป็นเอง แล้วเราจะสืบต่อคนอื่นต่อไป แล้วเราก็ตายไป แล้วก็เกิดมาในวงศ์ตระกูลนั้นก็ได้นะ ทั้งๆ ที่เราสร้างตระกูลไว้แล้วเราตายไป แล้วเราก็มาเกิดเรียงลําดับอยู่ในตระกูลนั้น เห็นไหม ดูว่าไอ้จิตดวงนี้มันโสโครกขนาดนั้น อสุภะ-อสุภังมันถึงว่าเป็นอสุภะจริงๆ ไง

อสุภะตั้งแต่เป็นเลือด เป็นเนื้อ เป็นหนองที่เราเห็น นี่เห็นจากตาในนะ ไม่ใช่เห็นจากความคิด เห็นจากมโนภาพ...ไม่ใช่ เห็นมโนภาพก็ให้เห็นไปเถอะ มันรื้อภพรื้อชาติไม่ได้ จากตาในมันถึงตาในตลอด นี้เป็นตาในตลอด ตาของธรรมตลอด ธรรมเห็นจริงตลอด ความเห็นจริงของธรรมสะสมมาตลอด

พิจารณาจิตก็เหมือนกัน พิจารณาจิตก็เป็นจิตตลอด จิตมันเสพมันเองอยู่แล้ว เห็นจิต เห็นการเคลื่อนไป นึกว่ามันไม่มีไง พอจับได้ ฟันออก จับได้ เห็นไหม ความซึ่งๆ หน้ามันจับกัน มันเห็นกันแว็บเดียว ซึ่งๆ หน้า มันก็ทลาย ครืน! หมดน่ะสิ โลกธาตุนี้ไหวไปหมดเลยนะ เวลามันปล่อยออกจากความเป็นจริง มันจะปล่อยมาเรื่อย มันจะหลงมาตลอด ความหลง ความวิปัสสนามันจะหลง มันจะหมุนรอบไป แล้วว่าอันนี้ปล่อยแล้ว อันนี้ปล่อยแล้ว เข้าใจไง เพราะมันเป็นความละเอียด ละเอียดจนแบบว่ามันสุดวิสัยของผู้ที่ปฏิบัติจริงๆ แต่มันทําได้ มันทําได้เพราะว่าอะไร มันหมุนไปเพราะธรรมจักร เพราะภาวนามยปัญญาไง

ภาวนามยปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงประเสริฐมาก แล้วประเสริฐขึ้นมาจากการเป็นภาวนามยปัญญาของผู้ที่ปฏิบัติ ดวงใจของการสร้างธรรมจักรขึ้นมา ธรรมจักรของผู้ที่ปฏิบัตินั้น ดวงใจดวงนี้ภาวนา ธรรมจักรนี้มันเคลื่อนไป เคลื่อนออกไปจนชําระล้างกามภพออก ระเบิดออก แตกออก โลกธาตุนี้ไหวหมดเลยนะ เห็นไหม

จากผู้ที่ว่าไม่มีวาสนา ไม่มีบารมี จากผู้ที่คลุกคลานมา จากผู้ที่กระเสือกกระสนมา มันหลุดออกไปจากใจผู้ที่ปฏิบัตินั้นไง โลกธาตุนี้ไหวไปหมดเลยนะ เอ้อ! กามนี้ไม่มีในหัวใจดวงนั้นอีกแล้ว กามนี้ไม่มี ภพของกามภพไม่มีอีกแล้ว โลกธาตุขาดออกไป โลกธาตุนี้ การมาเกิดอีกไม่มีอีกแล้ว จะเกิดอีกก็เกิดบนพรหมเท่านั้น ตั้งแต่สุทธาวาสขึ้นไป มันก็ยังมีเป้าหมายอยู่ นี่ทําลายออกไป นี่คือผลของผู้ที่ปฏิบัติ ผลของเราพระสงฆ์ไง

พระสงฆ์จากภายนอก จากได้จตุตถกรรมขึ้นมาเป็นพระสงฆ์ ตอนนี้ใจก็เป็นพระ กายก็เป็นพระ แต่มันยังมีส่วนลึกซึ้งอยู่อีกอันหนึ่ง อีกอันหนึ่งคือตัวเรือนยอดของอวิชชาไง ปล่อยออกไปขนาดไหน ว่าเราเป็นพระสงฆ์ขึ้นมาแล้ว เป็นพระสงฆ์เพราะว่ามันพ้นจากกามนี้ มันเป็นความประเสริฐ ใจมันมีความเป็นอยู่ จะอิ่มบุญอยู่ตลอดเวลาไง จิตนี้อิ่มเอิบไปด้วยบุญด้วยกุศลนะ จิตนี้มันพ้นจากเป็นขี้ข้าไง เป็นขี้ข้าไอ้เรื่องใหญ่เรื่องโตของโลกเขา มันถึงว่าเป็นพรหมจรรย์แท้ไง เป็นพรหมจรรย์เพราะว่ามันเป็นพรหม พรหมจรรย์กับพรหมนี้มันเข้าด้วยกัน ถ้าดับตรงนี้ เชื้อไขไม่มี มันดับทั้งข้างนอก ดับทั้งข้างในนะ

จากการลังเลสงสัยว่านรกสวรรค์มีจริงหรือเปล่า เพราะขันธ์อันนี้หลุดออกไป ขันธ์ของใจ ใจที่เป็นขันธ์ไง เป็นรูป เป็นเวทนา เป็นสัญญา เป็นสังขาร เป็นวิญญาณ ขันธ์เหล่านี้มันเป็นกามทั้งหมด มันหลุดออกไป ขันธ์ เห็นไหม ความจะมีกามก็ต้องมีสัญญาก่อน สัญญาความคิดที่มันละเอียดอยู่ในหัวใจ แล้วก็คิดออกมา มันเป็นสิ่งที่ปรุงแต่งขึ้นมาจากความชอบ ความไม่ชอบ ความเห็นสวยเห็นงามนั่นน่ะ มันขาดออกไปหมด สิ่งที่ขาดออกไปคือเหตุไง เหตุจะเกิดบนสวรรค์บนอะไรขาดออกไปหมด เพราะมันไม่มี สิ่งที่ว่าเป็นทิพย์หลุดออกหมด มันเป็นพรหมอยู่อย่างเดียว เป็นผัสสะอย่างเดียวแล้ว

การผัสสะอย่างเดียวของใจ ใจที่ผัสสะธรรมดา ผัสสะคือกระทบตัวมันเองอยู่ในใจนั้น อันนั้นเป็นสิ่งที่หายากที่สุด การจะเข้าหาถึงการจะรื้อภพรื้อชาติ ไอ้ตัวนี้มันเป็นตัวภพ เป็นพรหมจรรย์ เป็นภพ เป็นที่อยู่ เป็นที่ตั้งพื้นฐาน นี่คือภวาสวะ นี่คืออวิชชาสวะ นี่คือกิเลสสวะไง ก็เหมือนกับว่าพลังงานทั้งหมดเกิดขึ้นจากต้นของพลังงานอันนี้ไง

พลังงานทั้งหมดในโลกนี้เกิดขึ้นมาจากดวงอาทิตย์ ดวงอาทิตย์สร้างพลังงานขึ้นมา โลกทั้งโลกมีพลังงาน มีแรงดึงดูดทั้งหมดอยู่ที่ดวงอาทิตย์นั้นไง ไอ้ตัวภพตัวนี้ก็เหมือนกัน พลังงานของดวงอาทิตย์นี้ไม่มีสิ่งใดจะเข้าไปสํารวจดวงอาทิตย์ได้เลย เพราะมันมีพลังงานมาก มันร้อนมาก จะใช้สิ่งใดเข้าไปมันจะโดนเผาผลาญจนละลายหมด

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าเป็นจุดของอวิชชา สิ่งใดจะเข้าไปหามัน เพราะตัวมันเองเกิดขึ้นจากความคิดของมันเอง เกิดขึ้นทั้งหมดเลย มันต้องเกิดขึ้นคือว่ามันเป็นกองบัญชาการใหญ่ มันเป็นจุดศูนย์กลางของการเป็นภพเป็นชาติไง การเป็นมนุษย์ การเป็นเทวดา การเป็นพรหม ก็เริ่มต้นจากตรงนี้ไง แต่เราทําลายจากกามทั้งหมด ทําลายเทวดา ทําลายอบายขึ้นมาก่อน ทําลายอบาย ทําลายตั้งแต่กามภพทั้งหมด ตัวมันเป็นพรหมจรรย์ นี่การจะวิ่งเข้ามาหา การจะย้อนกลับมา

สัมมาสมาธิมันเป็นธรรมชาติของมันเลยนะ ความเวิ้งว้างไง ถ้าผู้ที่ไม่พบครูบาอาจารย์ ไม่มีวาสนา ก็ว่าอันนี้มันเป็นสิ่งที่สิ้นสุดของการชําระภพชําระชาติ เพราะมันว่างตลอด เห็นไหม ความว่างนี้เป็นพื้นฐาน มันว่างโดยธรรมชาติของมันอยู่แล้วด้วย “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส” นี่มันเป็นเดิมแท้เลย จิตเดิมแท้ที่มีกิเลสอยู่ล้วนๆ เลย มีกามาสวะ ภวาสวะ มีอวิชชาสวะอยู่ของมันเอง เป็นอันเดียวกัน แต่นี้พอแบ่งถึง ๓ ก็ดูว่ามันน่าจะจับต้องได้ง่าย มันจับต้องไม่ง่ายหรอก มันจับต้องไม่ได้เลย เพราะตัวมันเองมันส่งพลังงานมาทั้งหมด จะจับได้อย่างไร ทุกคนถึงต้องมาคาอยู่ตรงนี้ไง เห็นไหม คาใจ ใจคาใจ ใจเป็นขื่อคาขวางมันไว้

ถึงว่า ภาวนามยปัญญา มรรคอริยสัจจัง มรรคที่ ๔ สําคัญที่สุด อรหัตตมรรค อรหัตตผล อรหัตตมรรคนี้ ความจะสร้างอรหัตตมรรคขึ้นได้ มันไม่สร้าง เพราะอะไร เพราะว่ามันเป็นความว่างอยู่แล้ว มันเป็นความว่าง มันไม่มีกาม ไม่มีอะไรมันก็ว่าว่างอยู่แล้ว มันถึงไม่สร้างตัวนี้ขึ้นมา

จนกว่าความเข้าใจ เหตุที่จะสร้างขึ้นมา ต้องให้เห็นโทษของมันไง เห็นโทษของความไม่เป็นอิสระแท้ มันยังเศร้าหมอง ยังอุ่นอยู่ ความเศร้าหมองเหมือนแกลบไง เหมือนกับไฟสุมแกลบ ไฟสุมขอน ขอนนั้นยังไหม้อยู่ เพราะว่าขอนนั้นยังไหม้อยู่ ไฟไหม้ขอน ถึงมันจะเป็นไฟเย็น เขาเรียกไฟเย็นๆ ที่ใส่เท้ากันนั่นน่ะ จุดไฟเย็น มันร้อนขนาดไหน นี่ไฟเย็น

อันนี้ก็เหมือนกัน ในเมื่อยังมีกิเลสสวะอยู่ มันจะว่างขนาดไหนมันก็คือไฟเย็น มันสุมขอนอยู่นั่นไง ความสุมขอน ความเฉาของมัน ความสว่างไสว ความว่างคู่กับความไม่ว่าง ความว่างที่ต้องทรงตัวไว้ กับความว่างโดยธรรมชาติต่างกัน อันนี้ก็เป็นความว่าง แต่ต้องรักษา ความว่างที่เป็นความว่างโดยธรรมชาติของมัน มันว่างอยู่แล้ว เพราะมันมีภพ แต่มันต้องรักษาไว้ รักษาไว้เพราะว่าไฟสุมขอน ต้องรักษาพลังงานไว้ กลัวมันจะดับ กลัวมันจะไม่เป็นความว่างจริง

นั่นน่ะ ถึงว่า เกิดมรรคอริยสัจจังขึ้นมา หมุนเข้าไป ถ้ามันเข้าใจมันถึงจะเกิดมรรคได้ ถ้าไม่เข้าใจ มรรคมันไม่เกิด มันคิดว่าเป็นความว่างทั้งหมด มันคิดว่าตรงนี้ไม่มีเชื้อ มันคิดว่าตัวมันเองสะอาด มันคิดว่ามันจะไม่ตายไง มันคิดว่ามันจะไม่เกิดไม่ตายเพราะมันชําระภพชําระชาติแล้ว แต่ถึงที่สุดถ้ามันตายไป เชื้อที่อยู่นั้นต้องไปอยู่ตั้งแต่สุทธาวาสขึ้นไป มันก็เป็นสิ่งที่ประเสริฐเพราะมันจะสุกไปข้างหน้า แต่ความประเสริฐนั้นมันช้า มันเนิ่นนาน เป็นพรหมมันเป็นตั้งกี่หมื่นปี กับถ้าสิ้นเดี๋ยวนั้นน่ะ

การที่ว่ารู้จริง ความละเอียดรอบคอบของใจนี้เป็นสิ่งสําคัญมาก ความละเอียดรอบคอบของใจถึงได้หมุนกลับมาหาไง ความว่างจับความว่าง ธาตุขันธ์จับธาตุขันธ์ สสารจับสสารได้ สิ่งที่เป็นธาตุขันธ์ที่เป็นวัตถุที่ไม่มีชีวิตมันสามารถจับตัวมันเองได้ สสารที่ว่ามันเป็นอวิชชาอยู่นี่ มันเหมือนกับธาตุอันหนึ่ง แต่เป็นธาตุอวิชชา ธาตุไม่รู้ เห็นไหม

ความไม่รู้เหมือนกับก้อนหินก้อนหนึ่ง ก้อนหินมันไม่รู้ตัวมันเอง แต่มันเป็นก้อนหิน เพราะคนอื่นว่ามันเป็นก้อนหิน ไอ้ตัวจิต ตัวพรหมจรรย์นี้ก็เหมือนกัน มันว่ามันเป็นพรหมจรรย์อยู่ มันไม่รู้ตัวมันเอง แต่มันเป็นพรหมจรรย์อยู่ มันเป็นสสารอันหนึ่ง มันเป็นธาตุรู้อันหนึ่ง ธาตุ ๖ ตัวนี้คือตัวต้น ตัวอวิชชาไง ถ้าจับต้องได้ มันมหัศจรรย์เหนือมหัศจรรย์จริงๆ นะ จับต้องได้นี่ขนพอง โอ้โฮ! มันเป็นสิ่งที่ว่าเซ่อ เป็นสิ่งที่ว่าเป็นไปไม่ได้ มันจะต้องเป็นไปไม่ได้ แต่ทําไมมันอยู่ในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล่ะ อยู่ในธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติเอาไว้ล่ะ บัญญัติเอาไว้แล้วว่า อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา

มันไม่รู้ตัวมันเอง มันรู้แต่อย่างอื่น มันเป็นสสารที่ส่งออกไป นี่คือธาตุรู้ ธาตุรู้คือตัวอวิชชา ธาตุรู้ เห็นไหม ธาตุรู้ถึงเป็นกิเลสไง ธาตุรู้ตัวรู้นี้ตัวสําคัญที่สุดเลย รู้ตัวมันเอง

สิ่งที่ปฏิบัติขึ้นมา ไอ้รู้หยาบๆ คุยกัน สื่อสารกัน มันอาศัยขันธ์ อาศัยอายตนะ โอ๋ย! มันหยาบมาก ถึงว่า อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ เห็นไหม มันเป็นวงรอบที่มันรู้กันเองในกลุ่มของมัน ในกลุ่มของพรหมจรรย์นั้น ในกลุ่มของอวิชชานั้นน่ะ ในกลุ่มของปฏิจจสมุปบาทนั้นเกิดพร้อมกัน ดับพร้อมกัน รู้กันอยู่นั่น มันละเอียดอ่อนยิ่งกว่าการที่มันรู้สื่อจากอายตนะ สื่อจากสัญญา สื่อจากสังขารปรุงแต่ง...หยาบมาก

ความหยาบๆ นั้นยังฆ่าขึ้นมาเป็นชั้นๆ ตอนๆ ขึ้นมา ความหยาบๆ อย่างนั้นเราต้องประหัตประหารขึ้นมา เรายังรื้อภพรื้อชาติ รื้อถอนจากใจเราออกมา ทําไมไอ้ต้นขั้วของความหยาบอันนี้ ต้นขั้วของอวิชชาตัวนี้ทําไมจะถอนไม่ได้ มันจะเหนือธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปได้อย่างไร

ถ้ามันเหนือธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําไมตรัสรู้ธรรมมาก่อน ทําไมพระอัสสชิตามมา ปัญจวัคคีย์ตามมา ทําไมครูบาอาจารย์ตามมาๆ ได้ มันต้องเป็นสิ่งที่คู่ควรกับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้ประเสริฐ ประเสริฐมาก ประเสริฐจนสามารถเข้าไปจับต้อง อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา ตัวนี้ได้ จับต้องได้เป็นบุคคลที่ ๗ ขึ้นไปไง

มรรคที่ ๔ เคลื่อนออกไปแล้ว เคลื่อนออกไปๆ ถ้าจับต้องได้แล้วเคลื่อนออกไป เฝ้ามองมันอยู่ การเกิดการดับ การเกิดและการดับของอวิชชา การเกิดการดับของภวาสวะ ภพที่ใจ ภพของใจไง ภพที่ใจมันเกิด มันมีภพอยู่ มันถึงจะส่งออกมาเป็นความรู้ได้ อวิชชามันไม่รู้ตัวมันเองเลย มันส่งกระแสเป็นคลื่นออกมาได้ ตัวอวิชชาตัวนี้ เห็นไหม ตัวอวิชชา ตัวภวาสวะไง ตัวอนุสัย ตัวภวาสวะ อาสวะ ภพ มีภพ มีอาสวะ มีอวิชชา แล้วแยกออกมา เห็นไหมว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีปัญญาขนาดไหน ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้เลอเลิศขนาดไหน จับต้องได้

พอจับต้องได้ ทําลายที่การจับต้องได้ จากของหยาบๆ ขึ้นมามันยังตื่นเต้นขนพองสยองเกล้า แต่จับต้องได้อันนี้ สสารจับสสารนะ ธาตุรู้จับธาตุรู้นะ จิตจับจิต มันไม่มีอาการที่จะตื่นเต้นอะไรทั้งสิ้นอีกแล้ว เพราะว่ามันไม่มีการเคลื่อนไหวเลย จับแบบจับคั้น จับให้มั่น คั้นให้ตาย มือจับมือ เห็นไหม มันจะมีอาการรู้สึกกันได้อย่างไร อะไรส่งต่อมัน มันถึงได้เซ่อไง มันถึงได้เบลอไปเลย ความเห็นอันนี้ เห็นแบบที่ไม่มีใครเคยเห็น ไม่มี ไม่มีหรอก แม้แต่พระอนาคามียังไม่เห็นอันนี้เลย พระอนาคามีไม่เคยเห็นตรงนี้ ถึงได้เป็นพระอนาคามีอยู่

ถ้าใครเห็นตรงนี้ พระอนาคามีเห็นตรงนี้ได้ พระอนาคามีถึงจะเริ่มต้นเดินอรหัตตมรรค แล้วปุถุชนอย่างผู้ที่ปฏิบัติมันจะเห็นตรงนั้นได้อย่างไร แล้วถ้าใครไปเห็นตรงนั้น ทําไมจะไม่มั่นใจ ทําไมจะไม่เคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะว่ามันจะได้รับธรรม รับวิธีการขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอามาชําระกิเลส แล้วศาสนาไหนบ้างที่สอนอย่างนี้ มีครูบาอาจารย์ที่ไหนเขาจะสอนอย่างนั้น มีแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก่อนนะ

หลวงปู่มั่นเป็นผู้ริเริ่มมาในปัจจุบันของเรา ครูบาอาจารย์ หลวงปู่แหวน หลวงปู่พรหม ตามกันไปๆ ตามกันไปได้ขนาดนี้ทําไมมันถึงจะไม่ประเสริฐ มันถึงประเสริฐ มันถึงทําให้พวกเราชาวพุทธยอมละชีวิตออกมาประพฤติพรหมจรรย์ ออกมาบวชเป็นพระสงฆ์ แล้วจะย้อนกลับขึ้นไปให้ได้เป็นพระในใจไง เป็นพระสงฆ์ในหัวใจ เป็นพระสงฆ์ทั้งหัวใจ เป็นพระสงฆ์ทั้งรูปแบบสมมุติว่าเป็นสงฆ์โดยจตุตถกรรม นี่สงฆ์สมมุติกับสงฆ์จริงไง

“ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์รวมอยู่ที่ใจ รวมเป็นเนื้อเดียวกัน รวมเป็นเนื้อเดียวกันเพราะได้รับวิปัสสนาญาณอันนั้น มรรคญาณเกิดไง มันถึงเป็นเนื้อเดียวกับญาณอันนั้น มรรคญาณ เห็นไหม จกฺขํุ อุทปาทิ าณํ อุทปาทิ ปญฺา อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิ มรรคญาณเกิด ปัญญาเกิด

จกฺขุํ อุทปาทิ ความเห็น ตาธรรมเห็นก่อน ปญฺา อุทปาทิ ปัญญาเกิด ปัญญาทําไมเกิดก่อนล่ะ ปัญญาเกิด ญาณเกิด วิชชาเกิด ความว่าง ว่างจริงเกิดไง ความว่างจริงเกิดอันนั้นมันว่างจริงโดยธรรมชาติ ไม่ต้องให้ใครบอกว่าเป็นความว่างนะ มันว่างในตัวมันเองแล้วมันไม่พูดด้วย ถ้ามันยังพูดอยู่ว่ามันเป็นความว่าง อันนั้นมันพูด เห็นไหม ใครเป็นคนบอกว่าเป็นความว่าง ใครเป็นคนรับรู้สิ่งต่างๆ ขึ้นมา ขนาดเจอตัวมันยังสื่อกันไม่ได้ ความสื่อไม่ได้ การเจอ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา มันสื่อไม่ได้เพราะอวิชชาเจออวิชชาเอง คือเราเจอเราไง

เราทุจริต เราโกงโดยที่เราไม่รู้ตัว แล้วเราไปจับได้ว่า อ้อ! อันนี้เราโกง เราจะไปบอกใคร แต่ทางโลกสมมุติเขาบอกได้ใช่ไหม เราไม่รู้ตัวเลย เราเอาเงินเขามาแล้วเราลืม ซ่อนเงินไว้ แล้วเราไปทําบัญชีอื่น เวลาเรามารู้เข้า เราก็ไปบอกเขาว่าเราทําบัญชีผิด เราโกงเงินเราเอง อันนี้ก็เหมือนกัน อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา มันถึงไม่ได้สามารถสื่อออกมาถึงความสุข ความตื่นเต้นอันใดไง มันถึงเซ่อไง

ความเซ่อของการเจออวิชชา คือเจ้าตัวโกงนั้นเห็นตัวโกงของมันเอง แล้วก็เดินอริยมรรค เดินอรหัตตมรรคอยู่ตรงนั้นไง อรหัตตมรรค อรหัตตผลเกิดขึ้นไง มันขาด พับ! ออกไป มันพลิกฟ้าควํ่าดินออกไป อรหัตตผลเกิดขึ้น เห็นไหม อรหัตตมรรคเกิดขึ้น อรหัตตมรรคเต็มตัวอิ่มตัวจนมรรคญาณเกิดขึ้น มรรคญาณเกิดขึ้นทําลายอวิชชาออกไป ทําลายไอ้ที่ว่าโกงๆ ไอ้ที่ว่าความทุจริต นั่นคือความรื้อภพรื้อชาติตามความเป็นจริง สัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง รื้อภพรื้อชาติ ถอนภพถอนชาติออกจากใจ ถอนออกหมด ออกจากใจหมดเลย จากมหาสติ-มหาปัญญา ถอนใจออก ใจนั้นเป็นอิสระ สมควรนะ อาสเวหิ อาสวะนี้สิ้นไป จิตฺตานิ จิตดวงนี้เป็นผู้พ้นออกไป อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ วิมุตติออกไป สุขในวิมุตตินั้น

เห็นไหมว่า พระแท้จริง พระในหัวใจต้องเป็นพระอย่างนั้นสิ นั่นน่ะคือพระที่แท้จริงในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประทานพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ไว้ ธรรมและวินัยอยู่ในขอบเขตของธรรมและวินัย เราอยู่ในขอบเขตของธรรมและวินัยแล้วสร้างตัวขึ้นมา จากไต่ระดับขึ้นไปเรื่อย ไต่ระดับขึ้นไปเรื่อย ภพภูมิของใจสูงขึ้นไป สูงขึ้นไปจนพ้นออกไป นั่นน่ะคือพระแท้

เราเป็นพระโดยสมมุติ เราก็เป็นพระโดยสมมุติกัน เราก็ตั้งเป้าหมายอยากให้เป็นพระแท้ในหัวใจขึ้นมาพร้อมกัน เราต้องตั้งเป้าหมายให้เราเป็นพระแท้ขึ้นมาด้วย พระจากข้างนอกเป็นพระจากข้างนอก พระจากข้างใน ใจนี้เป็นพระไปด้วย เราจะรื้อภพรื้อชาติพร้อมกันไป มันเป็นขึ้นมาพร้อมกับการรื้อภพรื้อชาติ พร้อมกันไปหมด พร้อมเป็นอันเดียวกัน หลุดพ้นออกไปจากตรงนั้นเป็นวิมุตติสุข เห็นไหม วิมุตติตามความเป็นจริง วิมุตติอันนี้ตามความเป็นจริง ใจที่ปฏิบัติ ใจของผู้ที่สัมผัสกับวิมุตติดวงนั้น จับวิมุตติอันนั้น เป็น เอโก ธมฺโม อันเดียวกันนั้น ใจเป็นเอก ใจเป็นธรรม

จากว่าเป็นธรรมชาติ สรรพสิ่งนี้เป็นธรรมชาติ ธรรมะนี้ก็เป็นธรรมชาติ แต่เป็นธรรมชาติแบบนามธรรม ธรรมชาติซ้อนธรรมชาติไง ธรรมชาติที่เป็นวัตถุ ธรรมชาติที่เป็นสิ่งที่เป็นอวกาศๆ เป็นสิ่งต่างๆ เป็นสสารต่างๆ นี้ก็เป็นธรรมชาติอันหนึ่ง

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้เป็นธรรมแบบนามธรรมไง คือว่าธรรมซ้อนธรรมอีกชั้นหนึ่ง ธรรมซ้อนธรรมชาติ รู้จักทฤษฎีกฎของธรรมชาติทั้งหมด แล้วปล่อยธรรมชาติไว้ตามความเป็นจริง รู้จักทฤษฎี เห็นไหม ธรรมชาติคือการเวียนการเปลี่ยนแปลงของมันออกไปจากวัตถุที่เห็นเคลื่อนออกไป แล้วรู้ทฤษฎี ทฤษฎีอันนั้น ทฤษฎีที่ว่าเรารู้ เราจะสร้างสถานการณ์อย่างไรก็ได้ขึ้นมาให้เป็นเหตุการณ์อย่างนั้น นั่นคือทฤษฎี นี่สุตมยปัญญา ธรรมชาติทั้งหมดเลย

สุตมยปัญญา ปัญญาที่โลกเขาเรียนกันมา ทฤษฎีนั้นคือจินตมยปัญญา จินตมยปัญญาที่ว่ามันเป็นกฎทฤษฎีนั้น นามธรรมที่รู้จากทฤษฎีนั้น ความรู้ไม่ใช่ใส่บ่าแบกหาม มันเป็นความรู้ของจิตดวงนั้น อันนี้มันยังเป็นสังขาร ที่ว่าเป็นนามธรรม เป็นสังขาร แต่ธรรมดวงนั้นเหนือนี้อีกนะ เหนือสิ่งรู้ที่รู้ทฤษฎีธรรมชาติ รู้ธรรมชาติทั้งหมด เห็นไหม ถึงว่า รู้ธรรมชาติแล้ววางธรรมชาติไว้ตามความเป็นจริง ต้องรู้ทั้งหมด ปล่อยทั้งหมด วางทั้งหมด

ถ้ารู้ปลอม ถ้ารู้แบบแบกไว้ ความรู้หนักอก ความรู้หนักให้เป็นทุกข์ ที่เราเป็นทุกข์ๆ กันอยู่นี่ ความรู้หนักอก กับความรู้ที่ความเป็นจริงอันนี้ ความรู้คือวิชชา มันไม่ใช่อวิชชา มันเป็นวิชชา ถึงว่า ถ้าใจเป็นพระตามความเป็นจริง มันถึงได้เป็นเพชรเม็ดงามๆ ประดับในศาสนา ประดับในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ถึงว่าศาสนานี้ประเสริฐ ศาสนานี้รุ่งเรือง รุ่งเรืองในการประพฤติปฏิบัติของหมู่สงฆ์เรา หมู่สงฆ์ควรประพฤติปฏิบัติให้ดวงใจดวงนี้เป็นเพชรเม็ดงามๆ ประดับไว้ในศาสนาไง

ในศาสนาที่ว่าเราเชื่อ เราเข้าใจ เราเชื่อแล้วเราศึกษาจนเข้าใจ เข้าใจในธรรมและวินัย ธรรมและวินัยนี้เป็นศาสดาของเรา เราเคารพธรรม เคารพวินัย แล้วเราก็ต้องประพฤติปฏิบัติธรรมและวินัยให้สมควรแก่เราประพฤติปฏิบัติธรรมและวินัย ให้เข้าไปถึงเป็นเพชรเม็ดงามๆ เม็ดงามๆ นี้ จากการก้าวเดินของใจ เห็นไหม

ใจปัจจุบันนี้มันไม่ก้าวเดิน มันไม่ก้าวเดิน ไม่ก้าวหน้าออกไป เพราะว่ามรรคผลนี้มันเป็นความจริงอยู่ มรรคผลมีอยู่จริงตามสัจจะ อริยสัจจะจริงอยู่ แต่ในเมื่อใจยังไม่ได้เสพ ยังไม่ได้จับต้อง ใจเรายังไม่ได้เสพสัมพันธ์กับธรรมอันนั้น มันก็เลยคลอนแคลนๆ เห็นไหม ถ้าเรามั่นคง เราเชื่อแล้วเราปักใจเชื่อ ศรัทธาอันนี้ให้เป็นอจลศรัทธา อจลศรัทธาคือความเชื่อจริงไม่คลอนแคลน ตั้งแต่เห็นกายหลุดออกไปแล้วก็ก้าวเดินขึ้นไป

ทุกข์มากนะ ความประพฤติปฏิบัตินี้ทุกข์มาก มันทุ่มทั้งชีวิต ทุ่มทั้งความเห็นทั้งหมด ความเห็นจากภายในนี้ไม่คิดอะไรแยกมาข้างนอกเลย การเดินจงกรม การวิปัสสนา เหมือนนํ้าป่า เหมือนความเห็น ความคิดความเห็นจากมหาสติ-มหาปัญญามันจะรุนแรง รุนแรงเพราะว่ามันเกิดกับใจจากภายใน เกิดเดี๋ยวนั้นๆ แล้วเราบริหารความคิดอันนี้ไม่เป็น มันจะไหลไปโดยธรรมชาติของมัน นํ้าป่านี้จะไหลรุนแรงมาก ปัญญานี้มันจะหัวปักหัวปํา การประพฤติปฏิบัติมันถึงได้ดําเนินก้าวหน้า การดําเนินก้าวหน้า ความคิดดําเนินก้าวหน้าไปเพราะว่าธรรมจักรมันหมุน

พอหมุนขึ้นไป นี่ทําให้ผู้ปฏิบัติ ให้พระสงฆ์เรามีกําลังใจทํา มันทําเหมือนกับเคลื่อนไปเลย เหมือนกับความเห็นเราเป็นแรงโน้มถ่วงอันหนึ่งในโลกนี้ แล้วมันโน้มถ่วงกันไป ดึงกันไปๆ

นี่ภาวนาติดแล้วมันจะหมุนไปอย่างนั้น ดึงไปหมุนไป หมุนไปจนเป็นอุทธัจจะ รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา...อุทธัจจะ ความฟุ้งซ่าน ความโน้มถ่วง ความหมุนกันไป แต่อันนั้นให้มันเป็นความจริงเถิด จะรู้ว่าสังโยชน์มันเป็นอย่างไร สังโยชน์แต่ละตัวนี้มันน่าขยะแขยงอย่างไร ทั้งๆ ที่เราว่าข้างล่างนี้เป็นคุณ คิดว่าเป็นคุณ ความเป็นคุณ ถึงว่าต้องมีมรรคหยาบขึ้นไปก่อน จะไปติเตียนความละเอียดลอออันนั้นไม่ได้ ต้องก้าวจากมรรคหยาบขึ้นไป มรรคหยาบๆ ก้าวเดินขึ้นไป แล้วพอถึงมรรคละเอียดแล้ว มันรู้มรรคละเอียด แล้วทิ้งมรรคละเอียดไปเรื่อยๆ จากมรรคหยาบ รู้มรรคหยาบ รู้ตาม ปล่อยมรรคหยาบขึ้นไป มรรค ๔ ผล ๔ เห็นไหม

ถึงว่า บุคคล ๘ จําพวก เกิดจากพระสงฆ์ ลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ลูกศิษย์ตถาคต พุทธชิโนรส ลูกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก้าวเดินตามขึ้นไป จากลูกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เชื่อมั่นในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เชื่อมั่นในธรรมที่มีอยู่จริง ที่เป็นนามธรรม ที่เข้าไปชําระกําจัดทุกข์ได้จริง ทุกข์ในหัวใจไม่มีเลย

จากที่ว่าทุกข์นะ ทุกข์มาตั้งแต่กําเนิด ทุกข์มาตั้งแต่ก่อนจะตัดสินใจบวชเป็นพระสงฆ์ บวชเป็นพระสงฆ์แล้วคิดว่ามันจะพ้นจากทุกข์เลย มันทําไมทุกข์มากกว่าเก่าอีกสองเท่าสามเท่า

ทุกข์ ทุกข์ด้วยวิธีการสัจจะความจริงที่เข้าไปจะไปเอาความจริงอันนี้ไง ถ้าจะเข้าไปเอาความจริงอันนี้ จากหัวใจที่เป็นเลือดเป็นเนื้อ ที่มันเป็นนํ้า เป็นหัวใจ ห้องสูบฉีดเลือด ทําให้กลายเป็นเพชรทั้งอันขึ้นมา ทําไมมันถึงจะไม่ต้องทุกข์ล่ะ แล้วพอทุกข์อันนี้มันไปชําระในการเกิดและการตาย มันชําระภพชําระชาติทั้งหมดเลย ชําระภพชําระชาติของผู้ที่ปฏิบัติทั้งหมด ทําไมถึงต้องไม่ใช้วิธีการหรือความเข้ม ความอุตสาหะที่ว่าทุ่มทั้งชีวิต ทุ่มทั้งชีวิต เหลือจากความตายมาแล้วถึงจะได้เข้าถึงธรรมดวงนั้นไง

แล้วมันก็ตายจริงๆ นะ เพราะกิเลสมันตายไปต่อหน้าต่อตา ตั้งแต่หลานกิเลสตายมาเป็นชั้นๆ นะ หลานกิเลส ลูกของกิเลส จนอวิชชาก็ต้องหลุดออกไป อวิชชาหลุดออกไปจากใจทั้งหมดเลย จากอวิชชาเป็นอาสวะทั้ง ๓ หลุดออกไป จนว่าง จนหมดออกไปจากอวิชชาทั้งหมดเลย พอว่างออกไปจากอวิชชาแล้วนี่สิ พอหลุดออกไป ถึงว่าสิ่งที่เกาะเกี่ยวอยู่ในใจ จนมันออกมาพร้อมกัน จากออกมาเป็นขันธ์ ออกจากนั้นมาเป็นเจตสิก เป็นขันธ์ ถึงบอกว่า เป็นมโนสัญเจตนาหาร เจตนากับมโน อันนั้นมันเหนือมโนเข้าไป

มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ มโนคือหัวใจยังต้องเบื่อหน่าย ความที่เป็นมโนยังต้องเบื่อหน่าย ความสัมผัสยังต้องเบื่อหน่าย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อนที่จะชําระ ก่อนที่จะประพฤติปฏิบัติมา ถึงได้เยาะเย้ยมารไง “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา” นี่ความดําริของเรา มโน มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ นี่มโน เห็นไหม เป็นมโนก่อน มันมีอวิชชาอยู่ ความสัมผัสอันนั้นน่ะ นี่กิเลสมันเกิดพร้อมกันไง พอความคิดจะเริ่มขยับปั๊บ กิเลสมันออกมาด้วย กิเลสออกมาด้วย ความเคยใจออกมาด้วย นิสัยสันดานของแต่ละบุคคลไม่เหมือนกัน การแสดงออกมาถึงไม่เหมือนกัน

“มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เดี๋ยวนี้เราเห็นแล้ว มารเอย เธอจะเกิดอีกไม่ได้เลย”

ความสัมผัสของมโนกับความสัมผัสของขันธ์ หรือความสัมผัสของความรู้สึกจะไม่มีอีกเลย พระพุทธเจ้ารู้ทันหมด พระพุทธเจ้ารู้ทันหมด ผู้ที่ถึงวิมุตติจะรู้ทันหมด ความคิดที่เศร้าหมอง ความคิดที่อ้อยอิ่งอยู่ในหัวใจ ความคิดแบบไฟสุมขอนในหัวใจถึงไม่มีไง มันขาดออกไป ความขาดออกไป นั่นน่ะ ภพชาติไม่มี อวิชชาไม่มี มีวิชชาล้วนๆ วิชชานี้ไม่พาเกิดในอะไรอีกเลย วิชชาไม่เคยพาใครไปเกิดที่ไหน วิชชามันรู้เท่าตัวมันเอง ความรู้เท่าของวิชชาอันนั้นน่ะ เพราะวิชชารู้เท่าหมดก็ดับหมด นี่ไง นิพพาน ๑ ไง

อรหัตตมรรค อรหัตตผล ทําไมถึงมีนิพพาน ๑ ล่ะ

เพราะนิพพาน ๑ มันอิ่มตัวมันเอง มันไม่เคลื่อนไหวไปไหนอีกแล้ว เห็นไหม ถึงว่าอรหัตตผล กับนิพพาน ถึงได้ขยับอีกชั้นหนึ่ง แต่มันก็อันเดียวกันก็ได้ ถ้าจะพูดว่าอันเดียวกัน เพราะว่ามันเป็นธรรมชาติที่ต้องเป็นไปอันนั้นอยู่แล้ว แต่พระพุทธเจ้ายังบัญญัติไว้อีก เห็นไหม อรหัตตมรรค อรหัตตผล บุคคล ๘ จําพวก นิพพานอีก เป็นบุคคลที่ ๙ นี่พ้นออกไปไง ถึงได้กลับมาเยาะเย้ยความสัมผัสของ มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ

นี่ไง มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ ตัวมันเอง ตัวมันเองคือตัวอวิชชา แล้วก็สัมผัสกันๆ แล้วพอพระพุทธเจ้ารู้เท่า ถึงได้เย้ยมารไง การเย้ยมารอันนี้ถึงว่ามันซึ้งใจผู้ปฏิบัติมาก

มารเอย เธอเกิดอีกไม่ได้แล้ว เกิดจากใจของผู้ที่ปฏิบัติถึงตรงนี้ไม่ได้อีกแล้ว นี่คืออวิชชาสิ้นไปโดยความเป็นจริง เห็นไหม พอสิ้นไป ชาติภพก็ไม่มีจากใจดวงนั้น ใจดวงนั้นหลุดออกไปจากวัฏวน กามภพ รูปภพ อรูปภพ ไม่มี การท่องเที่ยวของใจดวงนั้นถือเป็นอันว่ายุติ ยุติแบบอิ่มเอมในตัวเอง ในวิมุตติสุข

กับพวกเราที่หมุนเวียนว่ายตายเกิดมา เกิดมาในภพนี้ถึงว่า เรามีชีวิตอยู่นี้ก็เหมือนนั่งอยู่ในครรภ์ของมารดา เขาอยู่ในครรภ์ของมารดา ๙ เดือน เจ็บปวดแสบร้อน นี่ก็เหมือนกัน อยู่ในภพของมนุษย์ไง การที่เขาเอาศพที่ตายนั้นไปเผาที่เชิงตะกอน นั่นน่ะสิ้นสุดของการคลอดออกมาจากครรภ์ของมารดา นี่วัฏวน การจุติ การตาย การเกิด เป็นโอปปาติกะ ตายแล้วเกิดทันทีบนสวรรค์ การเกิดในครรภ์ของมารดา การเกิดในไข่ มันจะไม่เกิดอีกจากใจดวงนี้ เพราะมันเป็นวิชชา มันไม่ไปหรอก แต่ถ้าอวิชชายังมีอยู่ มันก็ยังเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะนั้น

การรื้อภพรื้อชาติ การถอนภพถอนชาติ มันถอนด้วยสัจจะความจริง มันถอนด้วยมรรคอริยสัจจัง ถอนด้วยมรรคขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถอนจริงนะ ถอนตามความเป็นจริง ถอนออกหมด รื้อภพรื้อชาติ

ทะเบียนบ้านจะมีอีกกี่ร้อยทะเบียนบ้าน จดไว้ นั่นเรื่องของมัน นั่นเรื่องของสมมุติ เรื่องของวิธีการการปกครองของเขา แต่หัวใจที่พ้นแล้ว พ้นออกไปเลย เป็นอิสระในใจดวงนั้น เป็น เอโก ธมฺโม เป็นหนึ่ง เป็นผู้รู้เท่าทุกๆ อย่าง รู้แจ้งในโลกธาตุหมด รู้แจ้งในโลกของตัวเอง รู้แจ้งหมดแล้วมันจะหลงอะไร

นี่ไง เพราะความไม่หลงมันถึงไม่มีอวิชชา ความที่ไม่รู้แจ้งมันถึงหลง ถ้ารู้แจ้งแล้วมันจะหลงตรงไหน รู้แจ้งตัวเอง รู้แจ้งความคิด รู้แจ้งจนดําริออกมาเป็นความคิดอีกไม่ได้แล้ว ถึงออกมาเป็นมโนสัญเจตนาหาร มโนสัญเจตนาหารเป็นทางผ่านของวิมุตติที่สื่อกับวัฏฏะ เอวัง