คํานํา

องค์พระบรมศาสดา ทรงครองวิมุตติธรรมเสวยวิมุตติสุข นับแต่คืนวันตรัสรู้อริยสัจธรรมอันเป็นโลกุตตรธรรม ซึ่งโลกไม่อาจคาดหมายได้ เพราะวิมุตติธรรม คือ ธรรมเหนือโลก เหนือสงสาร เหนือธรรมชาติ เหนือทุกๆ อย่างในวัฏสงสาร เป็นวิวัฏฏะของผู้หลุดพ้นเท่านั้น

หนังสือ เหนือโลก ได้รวบรวมการตอบปัญหาธรรมของ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ซึ่งได้เมตตาตอบเรื่องวิมุตติธรรม โดยยกเหตุการณ์ในครั้งพุทธกาล เพื่อแสดงถึงพระทัยหรือใจของท่านผู้ทรงธรรมอันวิมุตติ ย่อมเป็นใจที่ครองบรมสุข ละได้หมดซึ่งกิเลส ความโลภ โกรธ หลง ความรัก ความผูกพัน และย่อมเป็นใจที่ไม่ติดข้องในเรื่องโลกสงสาร เรื่องการบ้านการเมือง หากแต่จะคอยบอกชี้นําทําประโยชน์ให้กับสังคมด้วยใจที่เต็มเปี่ยมล้นไปด้วยมหาเมตตา มหากรุณา

นอกจากนี้ท่านพระอาจารย์ ยังได้เมตตาตอบปัญหาธรรมต่างๆ ไว้อย่างกระจ่างชัดเจน เป็นประโยชน์อย่างมากต่อผู้ใฝ่ศึกษาปฏิบัติธรรม เช่น เรื่องแง่ธรรมของผู้มีคุณธรรม เรื่องการพิจารณาเวทนากาย เรื่องผู้มีธรรมจะไม่หิว ไม่กระหาย และไม่ดิ้นรนที่จะบอกใคร เรื่องการสร้างพิพิธภัณฑ์หลวงตา ควรสร้างแบบธรรม ไม่ใช่แบบกรรมบังตา เรื่องได้นิสัย และเรื่องต้องละสมุทัย เป็นต้น

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
พฤษภาคม ๒๕๕๘

๑

กรรมบังตา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๖ เมษายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อยากทราบว่าพระอาจารย์ได้ธรรมะระดับใดใน ๔ ระดับ ๑. โสดาบัน ๒. สกิทาคามี ๓. อนาคามี ๔. อรหันต์ ขอให้หลวงพ่อแนะนําด้วย ขอบพระคุณ”

หลวงพ่อ : แล้วแนะนําใครล่ะ เราจําเป็นต้องแนะนําใคร การที่แนะนํา คนที่หิว คนที่กระหายเขาพยายามจะออกตัวกันอยู่ หลวงตาบอกว่า ถ้าใครมีธรรมมันไม่หิว มันไม่กระหาย มันไม่ดิ้นรนที่จะบอกใคร มันไม่จําเป็นจะต้องบอกใคร แต่คนที่หิว คนที่กระหาย คนที่ดิ้นรน คนที่เจ็บไข้ได้ป่วย คนจมนํ้า มันกระวนกระวาย มันต้องทะลึ่งตัวมันขึ้นมา มันพยายามจะดันตัวมันขึ้นมา อันนั้นคือคนกําลังจะจมนํ้าตาย แล้วมันก็บอกว่าได้ธรรมะขั้นนั้นๆ นั้นคือคนกําลังจมนํ้าตาย มันพยายามจะดิ้นรนของมัน มันเลยบอกว่ามันได้ขั้น ๑ ขั้น ๒ ขั้น ๓

แต่ถ้าคนเขาได้เขาไม่บอกหรอก เพราะมันไม่มีประโยชน์หรอก ใครจะมารู้กับคนที่ได้นั้นจริง คนที่จะรู้ได้จริงต้องเป็นครูบาอาจารย์กับลูกศิษย์ อย่างถ้าครูบาอาจารย์ อย่างถ้าใครเป็นลูกศิษย์ของอาจารย์องค์ใดก็แล้วแต่ ไปถามปัญหาข้อธรรมะกับอาจารย์องค์ใด ถ้าอาจารย์องค์นั้นตอบมาแล้ว ลูกศิษย์คนนั้นไปปฏิบัติ ถ้าเขาบรรลุธรรมจริง เขาจะรู้ได้เลยว่าอาจารย์ของเขาจริงหรือปลอม ถ้าเขาไม่บรรลุธรรมจริง เขาก็จะต้องงมโข่งไปอยู่กับอาจารย์แบบนั้น แต่ถ้าวันไหนเขาปฏิบัติธรรมจนเขาได้เห็นธรรมจริง เขาจะรู้เลยว่าอาจารย์ของเขาจริงหรือปลอม

ถ้าเขาบรรลุธรรมจริง อาจารย์สอนเขาไว้แล้วด้วยเทคนิค ด้วยวิธีการ ถ้าเขาบรรลุธรรมด้วยความเป็นจริง เพราะเทคนิควิธีการนั้นเขามาปฏิบัติแล้วเขาได้ธรรมตามความเป็นจริง เขาจะเคารพครูบาอาจารย์ของเขามาก แต่ถ้าครูบาอาจารย์ได้บอกวิธีการของเขา เขาก็งมโข่งมานานแล้วแหละ แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เขาบรรลุธรรมตามความเป็นจริง เขาจะไม่เชื่ออาจารย์เขาเลย เขาจะไม่เคารพอาจารย์เขาเลย แต่บุญคุณ กตัญญูกตเวทีที่เขาให้ชีวิต ให้ความเป็นอยู่มาจากลูกศิษย์กับอาจารย์นั้น เขาจะระลึกถึงคุณอันนั้น แต่เขาจะไม่ยอมรับความเป็นจริงในเรื่องสัจธรรมเลย เพราะอาจารย์ของเขาสอนโดยการงมโข่งกันไปอย่างนั้น

ฉะนั้นบอกว่าถ้าอาจารย์กับลูกศิษย์จะรู้กันจริง มันก็ต้องเป็นอาจารย์ที่จริงด้วย ถ้าอาจารย์ที่ไม่จริงเขาไม่รู้จริงของเขาหรอก ฉะนั้น สิ่งที่ว่า

ถาม : อาจารย์ได้ธรรมะระดับใด

หลวงพ่อ : แล้วทําไมเราจะต้องบอกพวกเอ็งด้วยล่ะ เอ็งเป็นปปช. ใช่ไหม เอ็งต้องมาตรวจสอบทรัพย์สินใช่ไหม

ใช่ ในทางโลกนะ ผู้ที่เขามีตําแหน่งหน้าที่ทางราชการ เขาเป็นบุคคลสาธารณะ เขาไปแล้ว ถ้าบุคคลสาธารณะ เวลาเขาแสวงหาผลประโยชน์ เขาจะได้ผลประโยชน์ของเขามาก ฉะนั้น กฎหมายถึงเขียนว่าผู้ที่จะเข้าดํารงตําแหน่งต้องแจ้งบัญชีทรัพย์สิน เวลาออกจากตําแหน่งก็ต้องแจ้งบัญชีทรัพย์สิน

ฉะนั้น เวลาเอ็งถามว่าเราได้ธรรมะขั้นใด เราจะต้องแจ้งบัญชีทรัพย์สินกับผู้ถามใช่ไหม ผู้ถามมีสิทธิ มีอํานาจอะไรจะมาถามเราว่าเราจะมีทรัพย์สินมากน้อยขนาดไหน

ทรัพย์สินของเรามันก็เป็นทรัพย์สินของเรา มันไม่จําเป็นจะต้องไปแจ้งให้ใครทราบหรอกว่าเรามีทรัพย์สินมากมีทรัพย์สินน้อย ทรัพย์สิน คนที่เขารู้ คนที่เขามีทรัพย์สิน ความเป็นอยู่ของเขา เขาจะเรียบง่ายของเขา เขาจะไม่กระวนกระวายของเขา เพราะเขาอิ่มเต็มของเขา

คนที่บอกว่ามีทรัพย์สินมหาศาลเลย แต่กระวนกระวาย พยายามเรียกร้องความสนใจจากสังคม คนคนนั้นจะมีทรัพย์สินจริงหรือเปล่า คนที่มีทรัพย์สินของเขา เขาจะอยู่ด้วยความสงบนิ่งของเขา เพราะเขามีความสุขความสงบของเขาในใจของเขา เขาจะอยู่ด้วยความรื่นเริงของเขา

แต่คนที่บอกว่ามีทรัพย์สิน แจ้งบัญชีทรัพย์สินไว้มหาศาลเลย แต่เขาดิ้นรนของเขา เขากระวนกระวายของเขา เขาพยายามจะหาให้คนเชิดหน้าชูตาเขา คนนั้นมีทรัพย์สินจริงหรือเปล่า ฉะนั้น คนไม่มีทรัพย์สินจริง จะรู้ได้อย่างไร ใครจะรู้ได้อย่างไร เพราะเราไม่มีภูมิรู้ว่าเราจะรู้ได้อย่างไร ฉะนั้น เวลาถามมา

ถาม : อยากทราบว่าอาจารย์มีธรรมะขั้นใด

หลวงพ่อ : มีธรรมะขั้นที่รู้ว่าใครโกหก ใครไม่โกหก ถ้าใครพูดโกหก จะมีธรรมะขั้นที่ว่าใครพูดโกหก ใครบอกเป็นพระอรหันต์แล้วพูดโกหก เรามีธรรมะขั้นที่รู้ว่าคนพูดโกหกและคนที่ไม่พูดโกหก ธรรมะของเรา เรามีขั้นรู้ทันคนว่าใครพูดจริง ใครพูดไม่จริง ใครมีจริง ใครมีไม่จริง เรารู้ทัน เรารู้ได้เลยว่าใครพูดจริงหรือพูดไม่จริง เริ่มต้นตั้งแต่การภาวนาเข้ามา จะเป็นโสดาบัน เป็นอย่างใด มันต้องมีเหตุมีผลของมัน ไปแจ้งบัญชีทรัพย์สินว่ามีเงินมีทอง แล้วเงินทองนี้ได้แต่ใดมา ทําธุรกิจ ทําสินค้าใดมาถึงได้เงินทองนี้มา ถ้าได้เงินทองนี้มา ตอบไม่ได้ว่าเงินทองที่ได้มานั้นคือฉ้อโกงเขามา

นี่ก็เหมือนกัน บอกว่าได้โสดาบัน ได้สกิทาคามี ได้อนาคามี ได้เป็นพระอรหันต์ แล้วพูดว่าธรรมะนี้มาอย่างใด ทรัพย์สินของเราคือรู้ทันคนโกหก รู้ทันโกหก รู้เล่ห์กลของกิเลส รู้คนที่แสวงหาผลประโยชน์โดยฉ้อฉล โดยความฉ้อฉล เรามีธรรมะขั้นนี้ ขั้นรู้ทันคน รู้ทันโกหก ใครโกหกใครมดเท็จนี่รู้ทัน รู้ทันแล้วถ้าเอามาตีแผ่ เขาก็บอกว่าเป็นคนอิจฉาตาร้อน เป็นคนขัดแย้งเรื่องส่วนตัว

ถ้าเป็นความขัดแย้งส่วนตัว ใครมีความขัดแย้งส่วนตัวเป็นเรื่องส่วนบุคคล เรื่องส่วนบุคคลเขาไม่เอามาพูดกันในที่สาธารณะ ทีนี้เวลาถามเรื่องปัญหาธรรมะ ปัญหาธรรมะมันเหมือนกับทางสาธารณะ เขาต้องให้ประชาชน ให้ผู้ที่แสวงหาผลประโยชน์ได้ใช้ทางสาธารณะนั้นเพื่อไปเป็นธุระของเขา ไปทําการคมนาคมของเขา ฉะนั้น เรื่องสาธารณะ ธรรมะเป็นเรื่องสาธารณะ ฉะนั้น ถ้าเรื่องสาธารณะ ถ้าใครพูดผิดไง เหมือนถนนหนทาง ถ้ามันคดเคี้ยว มันไปทางไม่ถูก เขาจะพูดกันตรงนั้นแหละ แต่เรื่องปัญหาส่วนบุคคลเขาไม่พูดกันหรอก

ปัญหาส่วนบุคคล ถนนส่วนบุคคล หน้าที่ของบุคคลคนนั้นซ่อมบํารุงรักษาเอาเอง แต่ถ้าเป็นถนนสาธารณะ รัฐมีหน้าที่บํารุงรักษากับบุคคลที่จิตใจเป็นสาธารณะ เขาจะรักษาถนนหนทางนั้นไว้เพื่อประชาชน เพื่อคนที่เขาจะแสวงหา เขาจะได้ใช้ทางสัญจรอันนั้น อันนั้นเป็นทางสาธารณะ

พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แก้วสารพัดนึก พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ รัตนตรัย ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แม้แต่เทวดา อินทร์ พรหมยังมาฟังเทศน์หลวงปู่มั่น เวลาเทวดา อินทร์ พรหมเขาอยากศึกษาธรรม เขายังมาหาครูบาอาจารย์ของเราเพื่อศึกษาสัจธรรมอันนั้น ฉะนั้น สัจธรรมอันนี้ คนเขารู้ได้ คนเขารู้ได้ ผู้รู้จริงเขารู้ได้ เทวดา อินทร์ พรหมเขารู้ได้

ถ้าเทวดา อินทร์ พรหม ทําไมเขาถามว่า หลวงปู่มั่นท่านอยู่ที่เชียงใหม่ อยู่ที่บ้านผือ เทวดา อินทร์ พรหมรู้ได้อย่างไรว่าหลวงปู่มั่นอยู่ที่ไหน ทําไมจะต้องไปฟังเทศน์หลวงปู่มั่น พระนี้มีอยู่ทั่วโลก ในประเทศไทยเยอะมากที่สุด ทําไมเทวดา อินทร์ พรหมไม่ไปฟังเทศน์กับพระพวกนั้น ทําไมเทวดา อินทร์ พรหมต้องมีความมุ่งหมายตรงเข้าไปสู่หลวงปู่มั่น เพราะหลวงปู่มั่นท่านมีสัจธรรมความเป็นจริง ท่านสื่อภาษาใจกับเทวดา อินทร์ พรหมเข้าใจได้

คนที่ไม่มีธรรม กระเสือกกระสนดิ้นรน แล้วไม่มีใครไปหา พยายามสร้างกระแส พยายามทําให้คนสนใจ ถ้าทําให้คนสนใจ สิ่งนั้น ที่ของส่วนบุคคล ถนนส่วนบุคคลเขาเป็นคนบํารุงรักษาของเขา เขาใช้ประโยชน์ของเขา ใครจะไปใช้ประโยชน์ของเขา ถ้าเขาอนุญาตให้ใช้ เขาอาจจะใช้ได้ ถ้าเขาอนุญาตให้ใช้ อาจจะใช้ได้นะ

อาจจะใช้ได้คือว่าเราจะเสี่ยงใช้กับเขาหรือเปล่า เพราะถนนส่วนบุคคลของเขาจะพาเขาไปที่ไหนก็ไม่รู้ แล้วเรา เราไปถนนสาธารณะ เราไปเพื่อประโยชน์สุขของสังคม เราจะไปใช้ถนนของเขาไหมในเมื่อถนนสาธารณะก็มีอยู่

ถนนสาธารณะคืออริยสัจ มัคโค ทางอันเอก ถ้ามัคโค ทางอันเอก ทางความเป็นจริง มันเป็นของมันอยู่อย่างนั้น ถ้าความเป็นจริงนะ ผู้ที่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้ารู้ธรรม สัจธรรมขณะจิตมันจะเหมือนกัน ฉะนั้น บอกว่า

ถาม : ท่านอาจารย์มีธรรมะระดับใด

หลวงพ่อ : ระดับที่รู้ทันคนโกหกแล้วกัน ระดับที่รู้ทันว่าใครพูดเท็จ ในวงปฏิบัติ ใครพูดเท็จ ใครพูดจริง มันออกมาหมดล่ะ เพียงแต่คนมีกึ๋นไม่มีกึ๋นเท่านั้นแหละ

คนที่ไม่มีกึ๋น เวลาใครพูดเท็จมันก็ไม่รู้หรอกว่าคนพูดเท็จนั้นพูดอะไร คนพูดเท็จ พูดเพื่อประโยชน์ของเขา พูดเพื่อสรรเสริญเยินยอกิเลสของคน กิเลสของคนได้รับการสรรเสริญเยินยอ ชอบเลยว่าอาจารย์องค์นั้นมีคุณธรรมๆ ทั้งๆ ที่เป็นการประจบสอพลอ เป็นการแสวงหาผลประโยชน์ ไม่ใช่เป็นสัจจะความจริง ก็เชื่อถือกันไป แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นความเป็นจริง ท่านพูดถากพูดถาง ถากถางกิเลสไง

เวลาหลวงตาท่านเทศนาว่าการ ท่านจะบอกเลยว่าท่านไม่เคยติเตียนใครเลย แต่ท่านติเตียนกิเลสในหัวใจของคน ทีนี้พอติเตียน ติเตียนกิเลสในหัวใจของคน ทุกคนมีกิเลสในใจ เวลาไปหาท่าน ท่านบอกว่าในเมื่อเขากล้ามาหาเรา คือเขามาหาองค์หลวงตา เขาควรได้ประโยชน์ของเขาไป ถ้าควรได้ประโยชน์ของเขาไป เวลาท่านเทศนาว่าการ ท่านถากถางกิเลสของคน ท่านไม่ได้ถากถางคน ฉะนั้น โดยข้อเท็จจริง คนไม่ค่อยอยากเข้าใกล้ ไม่อยากเข้าใกล้เพราะอะไร เพราะกลัวเสียเครดิต

ถ้าไปที่ไหนยกยอปอปั้น ชอบ ถ้าไปที่ไหนโดนถากโดนถาง เกลียดมาก ไม่อยากเข้าใกล้ การที่ถากถาง ท่านถากถางกิเลส ถากถางเชื้อโรค ถากถางความเจ็บไข้ได้ป่วยในใจเรา มันเป็นประโยชน์ทั้งนั้นแหละ คนที่เป็นธรรมนะ จะรู้ว่าสิ่งนั้นเป็นประโยชน์หมดเลย ผู้ที่มีคุณธรรมท่านสร้างประโยชน์แบบนั้น ท่านไม่ได้สอพลอใคร

การสอพลอ ยกยอปอปั้น เวลาพูดธรรมะก็ไม่มีธรรมะของตัวเองเลย ไปเอาของครูบาอาจารย์มา จําของเขามา เวลาจําของเขามายังชี้ผิดชี้ถูก ข้างๆ คูๆ แล้วบอกว่ามีธรรมกัน

ฉะนั้น เขามีธรรมหรือไม่มีธรรมมันเรื่องของเขา ฉะนั้น เขาถามเราว่า “แล้วท่านอาจารย์มีธรรมขั้นใดล่ะ ท่านอาจารย์มีธรรมอะไร”

มีธรรมที่ว่ารู้ว่าใครโกหกใครมดเท็จ ใครฉ้อฉล มีธรรมตรงนั้นแหละ เพราะว่าสิ่งนั้นมันเพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ของวงกรรมฐาน วงกรรมฐานนะ วงกรรมฐาน ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ หลวงตาท่านบอกว่า ในวงกรรมฐานเขารู้กันก่อนในวงกรรมฐาน ในวงพระ ในวงผู้ที่ปฏิบัติเขาจะรู้กันก่อนว่าใครมีจริงและใครไม่มีจริง แล้วถ้าคนเขามีจริงกับมีจริง เขาจะถนอมรักษากัน เช่น หลวงปู่จวนกับอาจารย์สิงห์ทอง ท่านเป็นพระอรหันต์ทั้งคู่ อาจารย์สิงห์ทองเป็นพระอรหันต์ หลวงปู่จวนก็เป็นพระอรหันต์ เวลาท่านเจอกัน ท่านรักกันมาก เวลาท่านรักกันมาก ท่านจะเล่นกัน ท่านจะหยอกกัน ทุกคนเห็นแล้วตกใจ

เวลาเล่นกันนะ อย่างเช่นหลวงปู่จวนหรืออาจารย์สิงห์ทองเป็นผู้แจกอาหารอยู่ อาจารย์จวนหรือหลวงปู่จวนนั่งอยู่ ท่านใช้ปากคาบจีวรดึงไว้เลย ท่านเล่นกันท่านหยอกกันขณะที่แจกอาหารกัน นี้คือพระอรหันต์กับพระอรหันต์ท่านหยอกเล่นกัน เพราะท่านรักกันมาก ท่านรักกันมาก ท่านเล่นกัน ท่านสนิทชิดเชื้อกัน ท่านจะระลึกถึงกันตลอดเวลา นั้นคือว่าคนที่เป็นธรรมกับคนที่เป็นธรรม เขาจะรักกัน ลงกันในหัวใจอันลึกๆ ท่านจะถนอมรักษากัน เขาจะรู้กันในวงของกรรมฐาน แต่ถ้าคนไม่มี จะทําอย่างไร จะแสดงตัวอย่างไร มันก็ไม่มีวันยังคํ่า ฉะนั้น พอไม่มีวันยังคํ่า มีธรรมขั้นไหนล่ะ

ไอ้โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี อรหันต์ มันอยู่ในพระไตรปิฎก มันก็เหมือนกับซี ซี ๗ ซี ๘ ซี ๑๐ เขาเป็นซี ใครอยากมีซีไหน เขาอวดกัน เอาบั้งใหญ่ๆ มาเดินโชว์กัน เดินไปไหนก็เอาบั้งกระทบกันไง แล้วคุณธรรมมีจริงหรือเปล่าล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ นี่เป็นชื่อ แล้วคุณธรรมความเป็นจริงในใจมีไหม คุณธรรมความเป็นจริงในใจ เป็นพระโสดาบัน สีลัพพตปรามาส ไม่ลูบคลําในศีล วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส มันไม่ลูบไม่คลํา ถ้าไม่ลูบไม่คลํา ความกระทําในใจมันจะเป็นอย่างนั้นได้ไหม มันจะแข็งกระด้าง มันจะไม่ลงครูบาอาจารย์

ถ้าคนที่มีคุณธรรมนะ จะเข้มแข็งมากต่อเมื่อเผชิญกับกิเลส เผชิญกับพวกเรา พวกโจรร้าย พวกสิ่งที่เป็นพวกความทุจริต ถ้าเผชิญกับความทุจริต เขาจะบังคับขู่เข็ญให้คล้อยตามเขาไป พวกนี้สละชีวิตเลย คนที่มีคุณธรรมในหัวใจนะ แล้วพวกกิเลสตัณหาความทะยานอยากจะมาบีบคั้น มาทําให้ฉ้อฉล ให้คล้อยตามเขาไป พวกนี้จะเสียสละชีวิต ไม่ยอมฉ้อฉลไปกับเขา ถ้าเป็นโสดาบันจะเป็นแบบนี้ เริ่มต้นตั้งแต่โสดาบันไปจะซื่อสัตย์ ไม่สีลัพพตปรามาส ไม่ลูบคลํา ตัดสินตามความเป็นจริง ถูกเป็นถูก ผิดเป็นผิดตามความเป็นจริงข้อเท็จจริงเลย แล้วจะไม่โน้มน้าวโน้มเอียงไปกับใคร จะไม่โน้มน้าวโน้มเอียงไปกับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก จะไม่ให้ใครครอบงําเด็ดขาด ถ้าเป็นตามความเป็นจริง นี่ข้อเท็จจริงมันเป็นแบบนี้

ไม่ใช่ว่าเป็นโสดาบันแล้วเป็นโซดาตราสิงห์ เป็นโซดาแล้วก็ไหลไป จะเติมกับสุราชนิดใดก็ได้ โซดานี้จะเข้าได้กับทุกชนิด เหล้าสิ่งใดก็ได้ โซดาจะเข้าได้ทุกอย่าง

อันนั้นมันโซดาตราสิงห์ เดี๋ยวนี้โซดาตราช้างมันจะมาแข่งกับโซดาตราสิงห์ มันจะเข้าได้กับทุกชนิดไง มีธรรมอย่างนี้มีธรรมจริงไหม แต่ “ท่านอาจารย์มีธรรมขั้นใด”

มีธรรมรู้ทันว่าโซดามันจะผสมกับอะไรไง แต่ถ้าโสดาบันนะ มองตาก็รู้ใจ โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ ยิ่งรู้มากกว่านั้น คนที่เขารู้มากกว่านั้น รู้เท่าทันกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตัวแล้ว จะรู้เท่าทันกิเลสตัณหาความทะยานอยากของสัตว์โลกทั้งหมด ในเมื่อกิเลสมันเกิดกับใจดวงนี้ มันได้ชําระล้างจากใจดวงนี้แล้ว มันจะมีความลึกลับซับซ้อนสิ่งใดจะมาหลอกลวงกันได้ มันไม่มีสิ่งใดจะลึกลับซับซ้อนมาหลอกลวงจิตใจคนที่ชําระล้างกิเลสได้

ฉะนั้น ว่าได้ธรรมขั้นไหน ก็ได้ธรรมขั้นรู้เท่าทันกิเลส รู้เท่าทันความโกหกมดเท็จของ ๑๘ มงกุฎทั้งหลายที่หลอกลวงเขาอยู่นั้น นี่พูดถึงว่า “ท่านอาจารย์มีธรรมขั้นใด”

ถาม : เรื่อง “โครงการพันล้านหน้าวัดป่าบ้านตาด”

ท่านอาจารย์เห็นด้วยหรือไม่ครับ ที่จะให้หน้าวัดเป็นสถานที่ท่องเที่ยว พอข้ามพ้นเขตรั้วเข้าไป มันจะรักษาให้เป็นที่ปฏิบัติธรรมได้อย่างไร

หลวงพ่อ : โครงการพันล้านหน้าวัดป่าบ้านตาด โครงการพันล้านนะ พูดถึงถ้าเราเป็นลูกศิษย์ของพ่อแม่ครูจารย์ เวลาชาวบ้านเขาเรียกกันว่า “หลวงตาๆ” พระก็ต้องตามเพื่อเป็นภาษาสมมุติให้เข้ากันได้กับสังคมที่เขาเรียกขานกัน แต่เวลาพระท่านพูดกันภายใน ท่านจะเรียกพ่อแม่ครูจารย์ คําว่า “พ่อแม่” คือว่าได้ไปอยู่กับท่าน เห็นไหม “พ่อแม่ครูจารย์” ท่านถนอม ท่านดูแลรักษาเรามา เวลาท่านออกโครงการช่วยชาติ หรือโครงการที่ท่านพาทํา ท่านบอกว่า ถ้าพวกท่านเป็นอะไรไป ถ้าพวกท่านจะมีโทษภัย ท่านบอกท่านจะต้องรับผิดชอบก่อน ถ้าใครจะทําร้ายพวกท่าน ต้องทําร้ายตัวท่านก่อน นี้คือนํ้าใจขององค์หลวงตา

ฉะนั้น หลวงตาท่านนิพพานไปแล้ว ฉะนั้น สิ่งที่ว่าโครงการพันล้านที่หน้าวัดป่าบ้านตาด ถ้าอย่างนี้ ถ้าในวงกรรมฐานมันเป็นเรื่องโลกเกินไป แต่ถ้าเป็นวงกรรมฐานนะ เป็นสิ่งที่ว่าพระเคารพครูบาอาจารย์ไหม ทุกองค์เคารพหมดแหละ ถ้าพูดถึงโครงการสร้างเป็นสัญลักษณ์ สร้างเจดีย์พิพิธภัณฑ์ให้กับหลวงตา พระทั้งหมดเห็นด้วยทั้งนั้นแหละ พระทั้งหมดเห็นด้วยกับการสร้างสัญลักษณ์ของครูบาอาจารย์เรา เพราะเราเคารพรัก ทุกคนเคารพรัก แต่ถ้าทําสิ่งใดที่เกินกว่าเหตุ สิ่งที่มันไถลไปจนเป็นโลก สิ่งที่เป็นธรรม ครูบาอาจารย์ที่ใจเป็นธรรมท่านรับไม่ได้

สิ่งใดที่เป็นโลกสิ่งนั้นมันเป็นโลก ถ้าเป็นโลก สิ่งที่ว่า “โครงการพันล้านวัดป่าบ้านตาด ท่านอาจารย์เห็นด้วยหรือไม่”

ถ้าบอกไม่เห็นด้วย ถ้าเขาเอาไปพูดในเชิงลบ เขาบอกว่า “ไหนว่าเป็นลูกศิษย์หลวงตา ไหนว่าเคารพครูบาอาจารย์ แล้วเขาจะมาสร้างสิ่งที่เป็นที่เคารพ สิ่งที่เป็นที่ระลึกถึงครูบาอาจารย์ ทําไมไม่มีใครเห็นด้วย”

พระทั้งหมดเห็นด้วย แต่เห็นด้วยในธรรม เห็นด้วยแบบธรรมะ เห็นด้วยแบบธรรมะ เพราะพวกเราเป็นมนุษย์ มันต้องมีสิ่งรูปเคารพ อย่างเช่นไปวัด มันก็มีพระพุทธรูป แม้แต่พระพุทธรูป เขาก็ทําวิจัยกันว่าสมัยพุทธกาลไม่มีพระพุทธรูป พระพุทธเจ้าไม่ให้มีพระพุทธรูป แล้วมีตั้งแต่สมัยอเล็กซานเดอร์มหาราชรุกเข้าไปในอินเดีย ทีนี้สิ่งนี้ทํามาอันนี้มันเป็นเรื่องของสังคม ฉะนั้น สิ่งที่แม้แต่พระพุทธรูป สิ่งที่ผู้ที่ไม่เห็นด้วย เขาก็ยังทําวิจัยว่ามันมีที่มาที่ไปอย่างใด

ฉะนั้น สิ่งที่เราจะสร้างเจดีย์พิพิธภัณฑ์ มันก็มีที่มาที่ไป สิ่งที่เป็นสัญลักษณ์ เห็นด้วยไหม? เห็นด้วย เห็นด้วย แต่ควรทําพอประมาณ เอาตัวอย่างนะ ถ้าเอาตัวอย่าง เอาตัวอย่างของหลวงปู่มั่น พิพิธภัณฑ์หลวงปู่มั่น หลวงตาท่านเป็นคนสร้างเอง หลวงตาท่านพูดเองว่าพิพิธภัณฑ์หลวงปู่มั่นหมดไปประมาณ ๙ ล้าน แล้วพิพิธภัณฑ์หลวงปู่มั่น สิ่งที่ในพิพิธภัณฑ์ทั้งหมด เวลาคนเขาไปเที่ยวพิพิธภัณฑ์ของครูบาอาจารย์ทุกองค์ๆ ท่านจะบอกเป็นลูกศิษย์ใครๆ

สุดท้ายนะ เจดีย์ทุกเจดีย์มันจะไปจบลงที่เจดีย์หลวงปู่มั่น เพราะเขาจะถามว่าต้นขั้วมันมาจากไหน ต้นขั้วมันมาจากหลวงปู่มั่น เขาจะตามหาไปถึงเจดีย์หลวงปู่มั่น พอไปถึงเจดีย์หลวงปู่มั่น มันก็เจดีย์หลวงปู่มั่นที่วัดป่าสุทธาวาส นั่นแหละสุดยอดเจดีย์ สุดยอดเจดีย์เพราะอะไร เพราะผู้ที่เป็นผู้ที่ดําเนินการก่อสร้าง เป็นผู้ที่ดําเนินการคือพระอรหันต์ด้วยกัน หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ หลวงตาท่านเป็นพระอรหันต์ พระอรหันต์คือหลวงตาท่านเป็นคนดําเนินการ ให้ดอกเตอร์เชาว์เป็นคนสร้าง เป็นคนออกแบบ

แล้วเวลาย้อนกลับไป ย้อนกลับไปถึงกุฏิหลวงปู่มั่น กุฏิหลวงปู่มั่น เขาขึ้นทะเบียนเป็นศิลปะของกรมศิลปากร ใครไปแตะไม่ได้ กุฏิเป็นไม้ เป็นศิลปะพื้นบ้าน เขาขึ้นทะเบียนเป็นมรดกของกรมศิลปากรนะ เป็นสมบัติของชาติ ใครไปแตะไม่ได้ วัตถุอย่างนั้นมันจะมีคุณค่าขึ้นมาเพราะมันมีหลวงปู่มั่น

หลวงปู่มั่นท่านทําของท่าน ท่านปฏิบัติของท่าน ท่านได้สร้างศาสนทายาท ท่านได้สร้างกองทัพธรรม กองทัพธรรมขึ้นมาเพื่อเป็นหลักชัยของศาสนา เป็นหลักของศาสนา เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ คนที่มีคุณธรรมอย่างนั้น เขาสร้างคุณงามความดีอย่างนั้น สังคมเขาเคารพนับถือคุณงามความดีของหลวงปู่มั่น ฉะนั้น สิ่งที่สร้างเป็นพิพิธภัณฑ์หลวงปู่มั่น มันเกิดจากคุณงามความดีของหลวงปู่มั่น

อันนี้ก็เหมือนกัน หลวงตาท่านบอกว่า เจดีย์ของท่าน ท่านสร้างเสร็จแล้ว ท่านสร้างเสร็จแล้วคือคุณงามความดีของท่าน คุณงามความดีของท่าน ถ้าใครจะทํา ให้ทําตามคุณงามความดีของท่าน สร้างอันนี้ ถ้าคนที่มีคุณธรรมเขาถึงเอาตรงนี้เป็นหลัก ฉะนั้น ที่ถามว่า เราจะเห็นด้วยไหมในการก่อสร้างเจดีย์พิพิธภัณฑ์ของหลวงตา

เห็นด้วย เห็นด้วย เราเห็นด้วย แต่สร้างในแบบที่คนที่มีคุณธรรม ดูพระอานนท์นะ พระอานนท์ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว ที่ใดที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเคยนั่ง ที่ใดที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเคยนอน พระอานนท์จะทําเหมือนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังมีชีวิตอยู่ ที่ไหนที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเคยนั่ง เคยนอน พระอานนท์จะไม่เข้าไปตรงนั้นเลย จะทําเป็นที่เคารพ ทําความสะอาดดั่งเหมือนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังมีชีวิตอยู่

เพราะพระอานนท์ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน เวลาปรินิพพานไปแล้วทําสังคายนา เขาทําสังคายนา เขาปรับอาบัติพระอานนท์ ปรับพระอานนท์ ๒ อย่าง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานไปแล้วปรับพระอานนท์เรื่อง

๑. ไม่อาราธนาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้

๒. เหยียบผ้าอาบนํ้าขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาอุปัฏฐากอยู่ด้วยความใกล้ชิด ด้วยความใกล้ชิด แต่เวลาพระอานนท์บรรลุธรรมขึ้นมา เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา ด้วยความเคารพ ด้วยความบูชานะ ด้วยความเคารพบูชา บูชาคุณงามความดีในการกระทําขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

อันนี้ก็เหมือนกัน ย้อนกลับมาโครงการพันล้าน เขาว่า

ถาม : ท่านอาจารย์เห็นด้วยหรือไม่ที่หน้าวัดจะเป็นสถานที่ท่องเที่ยว แล้วพอคํ่าเป็นสถานที่ปฏิบัติธรรม

หลวงพ่อ : คําถามมันบอกอยู่แล้ว เป็นสถานที่ปฏิบัติธรรม เพราะหลวงตาท่านเกิดมาจากอะไร หลวงตาท่านเกิดมาจากทางจงกรม ท่านเกิดมาจากที่นั่งสมาธิภาวนา ฉะนั้น เวลาท่านบอกว่า ถ้าเป็นเจดีย์ เจดีย์ของท่าน ท่านสร้างของท่านเสร็จแล้ว สร้างตั้งแต่คุณงามความดีในใจของท่าน

ถ้าเราเคารพบูชานะ สิ่งที่เป็นสัญลักษณ์เราก็เห็นด้วยนะ เราสร้างไว้เป็นสัญลักษณ์ สิ่งที่เป็นเจดีย์พิพิธภัณฑ์ สร้างไว้เป็นสัญลักษณ์ มันก็พอประมาณเท่านั้นแหละ แล้วพอประมาณแล้ว เรามาทําคุณงามความดีกัน

ถ้าเราทําคุณงามความดีกัน เวลาหลวงตาท่านระลึกได้ท่านก็บอก อืม! เราสอนลูกศิษย์แล้ว เราสอนแล้วได้ผล เพราะลูกศิษย์ลูกหายังเดินตามรอยของท่าน แต่นี่เราไปสร้างเจดีย์พิพิธภัณฑ์กัน แล้วเรานั่งสมาธิ เราเดินจงกรม เรายังรักษาข้อวัตรปฏิบัติของเรากันอยู่หรือเปล่า สิ่งที่ว่าเราจะประหยัดมัธยัสถ์ เราจะไม่ฟุ่มเฟือย เราจะไม่ฟุ้งเฟ้อ เราจะไม่เห่อเหิมไปกับโลก

ถ้าเราออกไปกับโลกมันก็เป็นโลกไปหมด ถ้าออกไปกับโลก โครงการพันล้านมันก็เป็นโลก ถ้าเราออกไปโครงการพันล้าน เราสร้างขึ้นมา โครงการพันล้าน

จะสร้างสิ่งใดก็แล้วแต่นะ สร้างสู้ดิสนีย์แลนด์ไม่ได้หรอก ของเขาสร้างโครงการเป็นหมื่นล้าน ดิสนีย์แลนด์ เครื่องเล่นของเขาแต่ละชนิด เขามีคุณค่าขนาดไหน เทคโนโลยีของเขา รถไฟของเขามันจะหมุนขนาดไหน เราจะสร้างอย่างนั้นไหม พันล้าน นั่นเขาเป็นหมื่นล้าน เขาเป็นแสนล้าน ถ้าเขาเป็นแสนล้าน เขาสร้างขึ้นมา สร้างขึ้นมา เด็กๆ ดูสิ ดิสนีย์แลนด์อยู่ที่ไหน คนทั้งโลกต้องไปเที่ยวนะ นี่เราสร้างโครงการพันล้านขึ้นมาจะให้คนมาท่องเที่ยวอย่างนั้นหรือ แล้วมันสร้างสู้โลกไม่ได้หรอก ถ้ามีสตินิดเดียวจะคิดได้เลย

โครงการจะใหญ่โตขนาดไหน เดี๋ยวนี้เขาควบรวมกิจการกันนะ เขาทําได้ดีมากเลย นั่นเรื่องของโลกนะ แล้วเขาทําแบบเราไม่ได้ เขาทําแบบเราไม่ได้เพราะเขาอ้างอิงว่าเป็นเจดีย์ เป็นพระธาตุของหลวงตาไม่ได้ ของเรามันมีคุณงามความดีของหลวงตา คุณงามความดี สิ่งที่ถ้าได้ทําคุณงามความดี นั่นน่ะ เงินซื้อไม่ได้ แล้วไม่มีใครทําได้แบบนั้น

ฉะนั้น เอาคุณงามความดีของท่านเป็นตัวตั้ง เอากลิ่นของศีลกลิ่นของธรรมที่ท่านได้สะสมไว้ ท่านได้สร้างไว้ แม้แต่ก้อนหินก้อนเดียวเป็นสัญลักษณ์ตัวแทนท่าน ก้อนหินก้อนนั้นจะมีคุณค่ามาก เพราะว่าเขาเคารพที่คุณงามความดีของท่าน เขาไม่ได้เคารพที่ก้อนหิน เขาเคารพที่คุณงามความดีของท่าน ถ้าเขาเคารพคุณงามความดีของท่าน ยิ่งไปเห็นคุณงามความดีของท่าน เขาจะกราบ เขาจะเคารพ เขาจะบูชาของเขา

จะบอกว่า สังเวชนียสถานทั้ง ๔ เขาสร้างใหญ่โตมหาศาล เขาสร้างใหญ่โตมหาศาลต่อเมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว พระเจ้าอโศกไปสร้างไว้ เป็นจักรพรรดินะ เป็นมหาราช เขาสร้างของเขาขึ้นมา อันนั้นเป็นความผูกพัน เป็นอํานาจวาสนาที่จะมาส่งเสริม

แต่อันนี้ของเรา เราเป็นพระด้วยกันทั้งหมดนะ ถ้าเราเป็นพระด้วยกันทั้งหมด ถ้าจิตใจนะ จิตใจของคนดี มันอยู่ที่จิตใจของคน ถ้าจิตใจของคนที่เป็นคุณธรรมอย่างที่ว่า ถ้าจิตใจของคนเป็นคุณธรรม จะเคารพคุณธรรมอันนั้น จะเคารพสิ่งที่หลวงตาท่านพาทํา เพราะสิ่งที่ท่านพาทํานะ จิตใจที่สูงกว่าจะดึงจิตใจที่ตํ่ากว่าขึ้นมา แล้วจิตใจของเรา ถ้าจิตใจของเราออกไปเป็นโลก ออกไปเป็นวัตถุ มันไม่ได้เห็นคุณค่า

เวลาเขาพูดกันในทางโลกนะว่าพระพุทธรูปบังศาสนา พระไตรปิฎกบังธรรม แล้วคุณงามความดีของหลวงตามันเป็นนามธรรมที่ท่านสร้างมาทั้งชีวิต จะเอาสิ่งใดมาปิดบัง ถ้าไม่เอาวัตถุมาบังสิ่งที่เป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นคุณงามความดีของท่าน คุณงามความดีของท่านประเสริฐที่สุด แล้วสูงส่งมาก ไม่มีสิ่งใด

จะบอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็มีองค์เดียว เวลาพระอุปัฏฐาก พระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรก็มีอย่างละองค์ นี่ก็เหมือนกัน หลวงปู่มั่นก็คือหลวงปู่มั่น หลวงตาก็คือหลวงตา ไม่มีใครจะทําคุณงามความดีตีเสมอได้หรอก จะตีเสมอกัน จะมีความเห็นเหมือนกัน จะเอาคุณงามความดีส่งต่อกัน...ไม่มีหรอก

คุณงามความดีของเราต้องสร้างขึ้น คุณงามความดีของหลวงตาท่านได้ทําของท่านจบแล้ว เวลามีเหตุการณ์วิกฤติ เวลาขณะที่ออกเคลื่อนไหวกัน ท่านบอกว่ามีคนจ้างมาฆ่า มีคนจะมาลอบฆ่า

ท่านบอกเลย ถ้าฆ่าได้ก็ฆ่าได้แต่ธาตุ ๔ จะไปกระเทือนจิตใจของท่านไม่ได้เลย ถ้าคนจะตัดคอก็มีแต่มีดผ่านจากผิวหนัง จากเนื้อออกไป แต่จะไปกระเทือนใจท่านไม่ได้ นี่ท่านพูดของท่านมาตลอด สิ่งที่เป็นคุณธรรมอย่างนั้นจะเป็นคุณธรรมอย่างนั้น ถ้าคุณธรรมอย่างนั้นจะเป็นประโยชน์อย่างนั้น ฉะนั้น ถามว่า

ถาม : อาจารย์เห็นด้วยไหม

หลวงพ่อ : เห็นด้วยในการสร้างสัญลักษณ์ เป็นเจดีย์พิพิธภัณฑ์สัญลักษณ์ของหลวงตา แต่ไม่เห็นด้วยในการสร้างเป็นโลก สิ่งที่เป็นโลกไม่เห็นด้วย สิ่งที่เป็นโลกมันมีเยอะแล้ว เราก็เกิดมากับโลก เราเกิดมาจากพ่อจากแม่ แล้วเราประพฤติปฏิบัติกันมาเพื่อเข้าสู่สัจธรรม ถ้าเข้าสู่สัจธรรมแล้ว แล้วทําไมธรรมะต้องออกไปสร้างแบบโลก

ฉะนั้น ถ้าสร้างแบบโลก เขามาเที่ยวเมืองไทย เขาเที่ยววัดวาอาราม วัดวาอารามมันเป็นวัฒนธรรม มันเป็นสิ่งที่กษัตริย์ของชาติไทยเรามีวัดประจํารัชกาล ท่านก็สร้างของท่าน เพราะท่านเป็นกษัตริย์ เป็นสมบัติของชาติ มันเป็นสมบัติของชาติ เป็นสิ่งที่เป็นวัฒนธรรมของชาวพุทธ

แต่วงกรรมฐาน สิ่งที่เป็นกรรมฐานๆ ขึ้นมา มันคือข้อวัตรปฏิบัติ ถ้าข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมา ข้อวัตรปฏิบัติมันเป็นข้อวัตรนะ มันเหมือนกับศีล เขาว่าผิดศีลข้อนั้น...ไม่ใช่ ศีลคือข้อบังคับ แต่จริงๆ ศีลคือความปกติของใจ

ข้อวัตรปฏิบัติก็เหมือนกัน เป็นข้อวัตรปฏิบัติ สิ่งที่เป็นกรรมฐานๆ คือข้อวัตรปฏิบัติที่ท่านพาดําเนินมา หลวงปู่มั่นเป็นคนวางข้อวัตรมา เราออกบิณฑบาตอย่างไร เรากลับมาเราฉันอย่างไร เรารักษาตัวเราอย่างไร เรารักษาจิตอย่างไร แล้วมีศีล สมาธิ ปัญญาอย่างไร สร้างขึ้นมา นี่ข้อวัตรปฏิบัติ อันนี้ถ้าใครทําได้ขึ้นมามันจะเป็นความจริงขึ้นมา

มันก็เหมือนมีแต่ตัวหนังสือ มีแต่สิ่งที่ชี้เข้าไป แต่คนที่ทําความเป็นจริงขึ้นมามันไม่มี แต่หลวงปู่มั่นท่านทําขึ้นมาในใจของท่าน แล้วท่านเผยแผ่ขึ้นมา เพราะท่านทําขึ้นมาในใจของท่านแล้วท่านถึงมีคุณธรรมของท่าน ท่านถึงมาเผยแผ่ มาพยายามฝึกสอน ได้ลูกศิษย์ลูกหาขึ้นมาตั้งแต่หลวงปู่แหวน ตั้งแต่ครูบาอาจารย์ของเราขึ้นมา นี่กองทัพธรรมๆ

ใครสร้างกองทัพธรรมขึ้นมา

ในปัจจุบัน “ที่นั่นก็มีกองทัพธรรม ที่นี่ก็มีกองทัพธรรม” กองทัพธรรมหรือกองทัพกิเลสก็ไม่รู้ แต่หลวงปู่มั่นท่านเป็นกองทัพธรรม เพราะท่านสร้างของท่านจริงๆ สมัยนั้นเป็นสมัยการปกครอง ภาคอีสานเขาถือผีๆ กัน แล้วเวลาถือผีขึ้นมา ที่ใดที่มันเป็นที่ที่เฮี้ยนนะ ที่แรง คนจะเข้าไปอยู่ที่นั่นไม่ได้เลย พอเข้าไปจะเป็นไข้ป่าตายหมดเลย แล้วพระเข้าไป เข้าไปบุกเบิก เข้าไปแผ่เมตตา ไปทําให้สิ่งนั้นเป็นชุมชนขึ้นมา

กองทัพธรรมๆ มันได้ช่วย มันได้ปักหลัก มันได้ทําให้สังคมเจริญงอกงามขึ้นมา จากคนถือผีๆ วางจากการถือผีมาถือพุทธนี้มหาศาล โดยข้อเท็จจริง เพราะสมัยโบราณ ป่าเขามันมาก แล้วคนมันยังน้อย พอคนมันยังน้อย เขาก็ทํามาหากินกัน ในปัจจุบันนี้ในเมื่อวิทยาศาสตร์ขึ้นมา ที่ไหนแรง แทรกเตอร์เขาไถหมดแหละ ที่ไหนแรง เขาเอาเทคโนโลยีเข้าไปจัดการได้หมดแหละ นี่มันเรื่องของเขา แต่เราทํามา มันเป็นยุคเป็นคราวไง เป็นยุคเป็นคราวที่ว่ามันเป็นยุคของหลวงปู่มั่น

หลวงปู่มั่น มันเป็นสัปปายะ คือสถานการณ์เป็นแบบนั้น แล้วให้หลวงปู่มั่นท่านได้แสดงศักยภาพของท่าน หลวงปู่สิงห์ พระมหาปิ่น ท่านก็ดําเนินตามมา ตามมานี้มันเป็นการมั่นคงในวงกรรมฐาน

ในปัจจุบันนี้หลวงตาท่านนิพพานไปแล้ว แล้วในปัจจุบันนี้เราจะทําอะไรกัน เราจะทําสิ่งใดกัน ถ้าทําด้วยจิตใจที่เป็นธรรม จิตใจที่ไม่เป็นโลก มันจะไม่เกิดปัญหา ถ้าจิตใจที่เป็นธรรมนะ คําว่า “เป็นธรรม” หินก้อนหนึ่งก็เป็นเจดีย์แล้ว ดูสิ เวลาเขาทําอาวุธสงคราม สิ่งที่เขาเป็นเครื่องหมายอาวุธสงคราม เขาก็เอาก้อนหินวางไว้เท่านั้นเอง แล้วเขาเป็นโบสถ์ขึ้นมาได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเขาทําของเรานะ จิตใจถ้ามันไม่เป็นโลก มันทําอย่างไรเป็นประโยชน์มันก็เป็นประโยชน์ ถ้าจิตใจเป็นโลกมันจะมีปัญหา เพราะจิตใจเป็นโลก เป็นโลกมันไม่มีที่สิ้นสุด งานของโลกทําแล้วไม่มีวันจบนะ ถ้างานของธรรมมันจบ ถ้างานของโลกไม่มีที่สิ้นสุด ทําแต่เรื่องงานของโลก กรรมมันบังตานะ ถ้ากรรมบังตามันเป็นอย่างนี้

ถ้ากรรมไม่บังตานะ คนที่หูตาแจ้ง หูตาสว่าง เขาไม่ติดเรื่องนี้ แล้วถ้าไม่ติดเรื่องนี้ ยิ่งไม่ติดเรื่องนี้มากเท่าไรนะ มันจะเป็นการแสดงศักยภาพของวงกรรมฐาน

เจดีย์สร้างกันมาเยอะ เจดีย์ครูบาอาจารย์ ท่านบอกแล้ว บุคคลที่ควรสร้างเจดีย์ ต้องเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า พระอรหันต์ แล้วก็จักรพรรดิที่ควรสร้างเจดีย์ แล้วมันก็ควรสร้าง สิ่งที่ว่า “เห็นด้วยไหมกับการสร้าง”

เห็นด้วยในการสร้าง แต่ถ้ามันเป็นโลก ไม่เห็นด้วย ไม่เห็นด้วย เพราะมันเป็นเรื่องโลกเกินไป ถ้าเป็นโลกเกินไป พระพุทธรูปบังศาสนา พระไตรปิฎกบังธรรม สิ่งที่สร้างมากขึ้นไป คุณงามความดีของท่านตีออกมาเป็นวัตถุอย่างนั้นไม่ได้ คุณงามความดีของท่าน กลิ่นของศีลกลิ่นของธรรมหอมทวนลม แล้วมันจะหอมตลอดไป

ไม่เห็นด้วย แต่ถ้าการสร้างเป็นสิ่งที่เป็นสัญลักษณ์ เห็นด้วย เพราะคําว่า “เห็นด้วย” ในเมื่ออนาคตนะ ทุกคนมันไม่มีที่ระลึก เวลาพูดถึงหลวงตามหาบัว จะว่าหลวงตามหาบัวคือใคร หลวงตามหาบัวเป็นอย่างใด เราก็สร้างไว้ให้เขาศึกษา ถ้าเขาศึกษาแล้ว เขาศึกษา ถ้ามันศึกษาเข้าไปในพฤติกรรมของท่าน ในการกระทําของท่าน เขาจะเคารพบูชาของเขา อันนั้นเป็นส่วนหนึ่ง แต่ถ้าเอาตรงนี้เป็นตัวตั้งเลย แล้วพวกเราเองจะไม่มีสิ่งใดเป็นสมบัติ กรรมฐานมันจะกุดด้วนไปเลยล่ะ

ท่านเป็นห่วงนักห่วงหนา ตอนที่บั้นปลายชีวิตท่าน ท่านห่วงนักห่วงหนาว่าพระกรรมฐานเรามันมีแต่ชื่อๆ ถ้ามันมีแต่ชื่อ แต่ถ้ามันมีหลักจริง เวลาสร้างนะ ที่ไหนเขาควรสร้างก็ควรสร้าง ที่ไหนไม่ควรสร้าง

มันควรสร้างหัวใจ ถ้าหัวใจมันสร้างจบแล้วนะ ไม่เป็นหมาขี้เรื้อนนะ ถ้าใจมันไม่คันนะ ไม่มีปัญหาเลย มันคุยกันได้ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เวลาสนทนาธรรมเป็นมงคลอย่างยิ่ง

ฉะนั้น ลูกศิษย์ลูกหาด้วยกัน ลูกศิษย์หลวงตาด้วยกัน ทําไมจะคุยกันไม่ได้ แล้วถ้าจิตใจมันเป็นธรรมนะ จิตใจที่ไม่มีสิ่งใดแอบแฝงนะ ทําไมจะคุยกันไม่ได้ ถ้าคุยกันได้มันก็จบใช่ไหม ว่าสิ่งนี้ควรไม่ควร ปรึกษากัน คุยกัน ถ้าปรึกษากัน คุยกัน ถ้าปรึกษาคุยกันด้วยเหตุด้วยผล

ทีนี้ถ้าไม่กล้าปรึกษา ไม่กล้าคุยกัน ไม่กล้าเปิดออกมา มันก็ต้องมีอะไรหมกเม็ด จะทําอะไรก็ต้องมีอะไรหมกเม็ด จะทําอะไรต้องมีอะไรหมกเม็ดไว้ มีอะไรซ่อนเร้นไว้ ถ้ามันไม่มีอะไรซ่อนเร้นไว้ ทําไมไม่คุยกัน ถ้าคุยกันมันก็จบ

นี่มันก็คุยกันตั้งแต่ทีแรก บอกเป็นมติสงฆ์ๆ คุยกันเป็นมติสงฆ์ มติสงฆ์ก็บอกแล้วว่าสร้างพอประมาณๆ เราก็อ้างมติสงฆ์ แล้วมติสงฆ์มันเป็นอย่างไรล่ะ

มติสงฆ์นะ โดยเป็นสงฆ์ มติสงฆ์ถ้าสงฆ์ลงมติไปแล้ว ใครไปรื้อมตินั้นเป็นอาบัติ แล้วนี่มติสงฆ์เป็นอย่างไร มติสงฆ์ยังแก้ไขไปเรื่อย มติสงฆ์อะไร มติสงฆ์ ดูสิ ไม่มาคุยกัน แล้วคุยกันก็อ้างมติสงฆ์ แล้วมติสงฆ์อะไร ไม่อยากพูดมากนะ ไม่อยากพูดมาก

เวลาพระจุนทะไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บอกว่าลัทธิอื่นเวลาศาสดาเขาตาย ลูกศิษย์ลูกหาทะเลาะกันตลอด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าเพราะมันไม่มีวินัย พระจุนทะก็ให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติวินัย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกบัญญัติไม่ได้ เพราะมันยังไม่มีเหตุ เริ่มต้นพระสุทินมีเหตุขึ้นมา พอมีเหตุขึ้นมา ต้นบัญญัติไม่เป็น เพราะยังไม่มีวินัย ต้นบัญญัติยกไว้ แต่พอบัญญัติมา ใครทํามานี่ผิด

เวลาลัทธิศาสนาอื่นๆ เวลาศาสดาเขาตายไป ลูกศิษย์ลูกหาเขาทะเลาะเบาะแว้งกัน เพราะมันไม่มีธรรมไม่มีวินัย ฉะนั้น ในปัจจุบันหลวงตาท่านก็เสียไปแล้ว หลวงตาท่านเสียไปท่านก็ห่วง ห่วงตลอด บั้นปลายของชีวิตหลวงตาท่านจะห่วงมากว่า ถ้าท่านไม่อยู่แล้ว ให้รักกัน ให้สามัคคีกัน มีอะไรให้ปรึกษาหารือกัน ให้รักกันไว้ๆ ท่านเป็นห่วงมาก เพราะท่านเป็นผู้นํามาตลอด ท่านรู้ เหมือนพ่อแม่คนรู้ว่าสังคมมันลึกลับซับซ้อนขนาดไหน แต่ไอ้ลูกแดงๆ ไอ้ลูกเล็กๆ มันอวดเก่งตลอดว่ามันเก่งๆ ทุกทีแหละ มันไม่เคยออกไปเผชิญสังคม มันบอกว่ามันทําได้ทุกเรื่อง แต่พ่อแม่เขาผ่านสังคมมา เขาจะห่วงลูกเขามากว่าลูกเขาจะโดนสังคมหลอกลวง โดนสังคมชักนําไปทางที่ไม่ดี

นี่ก็เหมือนกัน หลวงตา บั้นปลายชีวิตท่านเป็นห่วงมาก ท่านเป็นห่วงมาก ให้คุยกัน ให้ปรึกษากัน มันก็จบ ถ้าคุยกัน ปรึกษากัน มันก็มาคุยกันบนโต๊ะ ถ้าคุยกันบนโต๊ะ ผิดถูกมันก็พูดกันรู้เรื่อง แต่นี่มันไม่เอาวางไว้บนโต๊ะ บนโต๊ะก็วางไว้ส่วนหนึ่ง แล้วก็ซ่อนไว้ใต้โต๊ะ แล้วก็ไปอะไรกัน อย่างนี้หรือมติสงฆ์

จริงๆ ไม่อยากพูดออกมานะ ไม่อยากคุ้ยออกมามาก เพราะอย่างที่ว่า พระจุนทะเป็นห่วงมากว่าศาสนานี้เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานไปแล้วมันจะมีปัญหาสิ่งใด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบัญญัติธรรมวินัยนี้ไว้ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานนะ บอกว่า “ธรรมและวินัยนี้เป็นศาสดาของเธอ”

เราย้อนกลับมา ไม่ใช่ยกย่องครูบาอาจารย์จนเกินกว่าเหตุ หลวงตาท่านทําสิ่งใดไว้ เราก็ทําตามนั้นแหละ หลวงปู่ลีท่านพูดบ่อย “ฟังเพิ่นแม้ ฟังเพิ่นแม้” คือว่าฟังตามท่านพูด ไม่เสียหายเลย

เวลาใครไปหาหลวงปู่ลี หลวงปู่ลีท่านก็ด้วยความเคารพนะ ว่าเรื่องสิ่งใดเวลามีปัญหาจะทําสิ่งใด หลวงปู่ลีก็บอกว่า “ขอให้ฟังเพิ่นแม้” คือฟังหลวงตา พวกเราฟังให้เข้าหู เข้าถึงสมอง เข้าถึงใจ ถ้าฟังครูบาอาจารย์เข้ามาแล้ว “ฟังเพิ่นแม้” คือฟังหัวหน้าคนเดียว ไม่มีปัญหาเลย หัวหน้าพูดอย่างใด ท่านพูดสิ่งใดไว้ อัดเทปไว้ก็เยอะแยะ ทุกอย่างก็เยอะแยะ เราทําตามนั้น สุขสงบแล้วไม่มีปัญหา ถ้าไม่มีปัญหา ฉะนั้น

ถาม : โครงการพันล้านหน้าวัดป่าบ้านตาด ท่านอาจารย์เห็นด้วยหรือไม่ครับที่จะให้หน้าวัดเป็นสถานที่ท่องเที่ยว พอข้ามเขตรั้วเข้าไปมันจะรักษาให้เป็นที่ปฏิบัติธรรมได้อย่างไร

หลวงพ่อ : คนถามต้องออกมาจัดการด้วยนะ คนถามต้องไปหาหลวงปู่ลี แล้วก็ช่วยหลวงปู่ลีด้วย จัดการด้วย เวลาเอ็งถาม ถามมาให้เราพูด แล้วเอ็งก็นอนอยู่บ้าน แล้วก็ห่วงวัดป่าบ้านตาด ห่วงวัดป่าบ้านตาด แล้วก็นอนอยู่บ้าน ไม่เคยออกมาช่วยเลย คนถามต้องออกมาด้วย ออกมาช่วยว่าโครงการพันล้านเอ็งจะทําอย่างไร เอวัง

๒

แง่ธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๕

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส”

หลวงพ่อ : ข้อนี้เขาเขียนมายกเลิกเหมือนกัน เขียนมาตอนหลังว่าเขาเข้าใจแล้ว ฉะนั้น สิ่งที่เขาเข้าใจแล้วนะ กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส เขาถามมา ทีนี้เขาถามมา เขาถามมาในแง่ของปฏิบัติ เพราะเขายกเลิก ยกเลิกว่าเขาเข้าใจเพราะเขาพิจารณาของเขา เดี๋ยวปัญหาอันนั้นจะอยู่ข้างหน้า แต่นี้เขาเขียนมามันเป็นแง่มุม เราจะพูดให้ฟัง เพราะอันนี้คนคิด คนฟังแล้วมันไม่เข้าใจหรอก

ถาม : เคยฟังธรรมะของหลวงพ่อ เกี่ยวกับกายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส จะฟังอีก แต่หาไม่เจอ ฝุ่นที่เกาะหมายถึงกิเลสหรือไม่ กระจกไม่มีหรือจิตไม่มี แล้วฝุ่น (กิเลส) มันจะเกาะอะไร

หลวงพ่อ : เขาถามมาอย่างนี้ แต่สุดท้ายแล้วเขามีคําถามข้างหน้าบอกว่าเข้าใจแล้ว กรณีนี้เขายกเลิก แต่ทีนี้เขายกเลิก เพราะตอนถามเขาสงสัย ตอนนั้นเราจะอธิบายว่าเขาสงสัยอย่างไรเขาก็ไม่เข้าใจหรอก คนจะเข้าใจเรื่องนี้ไม่ได้เลย มันเป็นเรื่องของธรรมะกับเรื่องของโลก

มันเป็นเรื่องของโลกนะ มนุษย์เกิดมาเป็นโลก เกิดมาเป็นโลก เพราะเกิดมา เกิดมามีกายกับใจ เกิดมาอยู่กับโลก เกิดมาโดยความเข้าใจของโลก มันเป็นกามภพ รูปภพ อรูปภพ สถานะของมนุษย์คือโลก คืออยู่กับโลก เพราะเกิดตามเวรตามกรรมเป็นมนุษย์ แต่เวลามนุษย์มาปฏิบัติธรรม เวลาเกิดธรรมะขึ้นมา มันจะเข้าใจธรรมะ ถ้าเข้าใจธรรมะ เวลาการแสดงออกของผู้ที่มีธรรม มันจะมีแง่มุมไง ธรรมาธิษฐาน แง่มุมของธรรม

ฉะนั้น พอมีแง่มุมของธรรม ต้องมีแง่มีมุม ถ้ามีแง่มีมุม เหมือนนายช่างใหญ่ นายช่างใหญ่นะ เขาจะทําสิ่งใดเขาจะมีความชํานาญ เขาจะทําสิ่งใดด้วยความชํานาญของเขา นายช่างฝึกหัด หรือผู้ที่ฝึกหัดงานเลย คนฝึกหัดเลย ทําอะไรจะล้มลุกคลุกคลาน เพราะเขายังทําอะไรไม่เป็น แต่นายช่างที่ฝึกหัดเป็นแล้ว เขาก็ทําของเขา แต่เขาไม่มีความชํานาญเหมือนนายช่างใหญ่ นายช่างใหญ่เขาผ่านงานมาจนเขามีความชํานาญการมาก เขาจะทําสิ่งใด ทุกอย่างพอเขานึกจะทําอะไรปั๊บ เขาจะเห็นภาพหมด มันจะอยู่ในหัวเขาหมดเลย เขาทําสิ่งใดเขาจะคล่องแคล่วของเขา

ในการประพฤติปฏิบัติของเราเป็นโลก เหมือนกรรมกรฝึกหัดทํางาน กรรมกรฝึกหัดทํางาน นายช่างเขาจํ้าจี้จํ้าไชๆ ไอ้คนทํางานเบื่อหน่ายมากเลย ก็เราคิดว่าเราทําได้เหมือนกัน เราก็ทําได้ ทําไมต้องควบคุมกันขนาดนั้น เห็นไหม นายช่างเขาฝึกหัดกรรมกร เขาต้องคอยดูแลของเขา ครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติธรรมของท่านมาแล้ว ท่านมีคุณธรรมในหัวใจของท่าน ท่านมีความชํานาญของท่าน ท่านจะรู้เลยว่าทําสิ่งใดผิดสิ่งใดถูก แล้วการจับเครื่องมือ การจับ การใช้ ถ้าเราจับตําแหน่งไม่ดี งานออกมาท่านจะรู้เลยว่ามันจะไม่ได้สัดส่วนของมัน ครูบาอาจารย์ท่านถึงได้บอกแบบนั้น

ฉะนั้น กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส มันเป็นผู้ที่มีคุณธรรม คนนี้มีคุณธรรมนะ เพราะเรื่องนี้มันอยู่ในฮุ่ยเหนิง ปัญหาของเว่ยหล่าง เป็นประวัติเว่ยหล่าง แต่ทีนี้สังฆราชคือผู้ที่เป็นหัวหน้าในฝ่ายมหายานเขาจะหาผู้สืบต่อตําแหน่ง เขาจะหาผู้สืบต่อตําแหน่งนะ เขารู้อยู่แล้วว่าใครเป็นใคร เพราะสังฆราช นายช่างใหญ่ที่ชํานาญงาน เขารู้ว่าลูกน้องเขา หรือผู้ที่เขาฝึกหัดมา ใครจะมีความชํานาญอย่างใด ใครทํางานได้มากน้อยขนาดไหน แต่จะตั้งใครให้เป็นหัวหน้างาน ลูกน้อง ผู้ที่ทํางานทุกคนว่าตัวเองมีความสามารถทั้งนั้น

ฉะนั้น สังฆราชถึงบอกว่าให้ลูกน้องแสดงวุฒิภาวะ คือแสดงคุณธรรม แสดงว่าใครมีความรู้มากแค่ไหน ให้แสดงออกมา พอให้แสดงออกมาเพื่อจะได้มอบตําแหน่งนี้ให้ พอมอบตําแหน่งนี้ให้นะ ลูกศิษย์ที่เขาเป็นลูกศิษย์ผู้ใหญ่ ลูกศิษย์ที่ใกล้ชิดสังฆราช จําชื่อไม่ได้แล้ว ชื่อชินเชาหรือชื่ออะไร จําชื่อไม่แม่น จําชื่อไม่ได้

ในเมื่อเขาเป็นลูกศิษย์ที่เป็นผู้ใหญ่ เป็นผู้ที่มีบารมีในสํานักนั้น ลูกศิษย์ลูกหาก็คะยั้นคะยอให้แสดงๆ แต่คนที่มีคุณธรรมเขาจะมีความละอาย เขาจะมีความนอบน้อมมีความถ่อมตน เขาก็ไม่อยากทํา ลูกน้องก็คะยั้นคะยอว่าเขียนเลยๆ เขียนโศลกๆ เขียนโศลกคือแสดงคุณธรรม เขาก็เขียนเลยนะ เขียนที่กระดานดํา “กายนี้เป็นโพธิ” เป็นภาษาจีนนะ นี่เขาแปลแล้ว นี่เขาแปลแล้ว “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส จิตที่เป็นกระจกใส หมั่นเช็ดกระจกทุกวันๆ หมั่นเช็ดกระจกบ่อยๆ ฝุ่นมันจะเกาะอะไร”

พอเขาเขียนเสร็จ ลูกศิษย์ลูกหาที่คะยั้นคะยอให้ลูกศิษย์ผู้ใหญ่นี้แสดงคุณธรรมออกมา แง่ของธรรมออกมา เขาก็เคารพกราบไหว้ บอก แหม! มันซาบซึ้ง มันซาบซึ้ง เขาตั้งโต๊ะหมู่บูชาเลย ตั้งโต๊ะแล้วปักธูปปักเทียน กราบโศลกนี้กันใหญ่ว่านี่เป็นธรรมของผู้มีคุณธรรมสูงส่งมาก

“กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส แล้วหมั่นเช็ดกระจกบ่อยๆ หมั่นเช็ดกระจกบ่อยๆ ฝุ่นก็จะจับกระจกนั้นไม่ได้” เห็นไหม เขาบอกว่าเขามีคุณธรรม

ฉะนั้น เว่ยหล่าง ฮุ่ยเหนิง เขาก็ปฏิบัติในสํานักนั้น แต่เขาเป็นคนหุงข้าว เขาต้องผ่าฟืน ผ่าฟืน หุงข้าวให้พระในสํานักนั้นได้ฉัน ฉะนั้น เขาก็หาบฟืนมาๆ เขาเป็นคนหุงข้าวในสํานักนั้น เขาอ่านหนังสือไม่ออก พออ่านหนังสือไม่ออก ก็บอกว่า “นั่นเขามีอะไรกันน่ะ”

พระก็บอกว่า “อู้ฮู! ท่านยังไม่รู้อีกหรือ ชินเชาเขาได้เขียนโศลกแล้ว โศลกของเขา อู้ฮู! มหัศจรรย์มาก ลูกศิษย์ลูกหาได้กราบไหว้บูชากันทั้งวัดเลย”

“แล้วเขาเขียนว่าอย่างไรล่ะ อ่านให้ผมฟังบ้างสิ ผมอ่านหนังสือไม่ออก”

เขาเขียนว่า “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส หมั่นเช็ดกระจกทุกวันๆ ฝุ่นนั้นไม่สามารถเกาะกระจกนั้นได้”

ทีนี้ฮุ่ยเหนิงเขาไม่รู้เรื่อง เพราะเขาอ่านหนังสือไม่ออก เขาไม่รู้หรอกว่าสังฆราชนี้ทําอะไรด้วย แต่ทีนี้เพียงแต่ว่าสังฆราชรู้อยู่แล้ว ต้องการให้คนแสดงออกไง แต่ฮุ่ยเหนิงเขาไม่รู้ ด้วยความไม่รู้ ด้วยความซื่อนะ ด้วยความซื่อใช่ไหม อย่างนั้นก็ให้คนแสดงออก แล้วไอ้คนหุงข้าว ไอ้คนอยู่ในก้นครัวมันจะไปรู้อะไรใช่ไหม

แต่ฮุ่ยเหนิง ด้วยความซื่อไง “ของผมก็มีๆ เขียนให้ผมด้วยได้ไหม ผมเขียนหนังสือไม่เป็น”

“แล้วของท่านคืออะไรล่ะ”

เขาก็ขึ้นเขียนบ้างนะ “กายก็ไม่มี กระจกก็ไม่มี ไม่มีสิ่งใดเลย แล้วฝุ่นจะเกาะอะไร”

เออ! กายก็ไม่มีนะ กระจกก็ไม่มี แล้วฝุ่นจะเกาะอะไรล่ะ

พอเขียนเสร็จนะ ลูกศิษย์อึ้งเลย ไอ้คนที่เขาเคารพบูชา ไอ้โศลกอันที่ว่าสุดยอดๆ “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส หมั่นเช็ดกระจกทุกวันๆ ฝุ่นมันจะไม่เกาะกระจก” เขาคิดกันว่าเป็นพระอรหันต์นะ เขาก็กราบไหว้บูชากันใหญ่

ฮุ่ยเหนิงเขาไม่รู้หนังสือนะ พอไม่รู้หนังสือ ด้วยความซื่อของเขาไง “เขาทําอะไรกันน่ะ”

“เขาเขียนโศลกเพื่อแสดงคุณธรรมกัน”

“แล้วเขาเขียนว่าอย่างไรล่ะ” อ่านหนังสือก็ไม่ออก “เขาเขียนว่าอย่างไรล่ะ”

“เขาเขียนว่า กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส หมั่นเช็ดกระจกทุกวันๆ ฝุ่นมันไม่เกาะ”

นี่ด้วยมีคุณธรรมในใจมันรู้

“ผมเขียนหนังสือไม่ได้นะ เขียนให้ผมหน่อยๆ”

เขาก็เขียนให้นะ “กายก็ไม่มี จิตก็ไม่มี แล้วฝุ่นจะเกาะอะไร”

โอ๋ย! พวกพระเล็กๆ พระที่เขาพออ่านออก เขาเข้าใจได้ เขาทึ่ง เขาทึ่งมากเลย เขาก็จะย้ายโต๊ะหมู่บูชามาบูชาอันนี้ มาบูชาที่กายก็ไม่มี กระจกก็ไม่มี แต่สังฆราชท่านเป็นผู้ใหญ่ ท่านรู้ ท่านออกมานะ ท่านบอกว่า “นี่ของใคร”

ก็บอกว่า “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส หมั่นเช็ดฝุ่นทุกวันๆ นี้เป็นของชินเชา”

“แล้วไอ้กายก็ไม่มี จิตก็ไม่มี นี่คือใคร”

“ของฮุ่ยเหนิงเขา ของคนหุงข้าว”

เอารองเท้าเช็ดออก เอารองเท้าเช็ดกายก็ไม่มี กระจกก็ไม่มี เช็ดออกหมดเลย พอเช็ดออกเสร็จแล้วนะ ก็จบกันไป ฮุ่ยเหนิงก็หาบฟืนไปหุงข้าว สังฆราชไปหาฮุ่ยเหนิง เอาไม้เท้าเคาะที่ครกตําข้าว ๓ ที ป๊อก! ป๊อก! ป๊อก! ก็นัด แล้วก็กลับ เซนเขาปฏิบัติกันอย่างนี้

ฮุ่ยเหนิงรู้ เขาอ่านหนังสือไม่ออก เขาเขียนหนังสือไม่ได้ แต่เขามีคุณธรรมในใจของเขา เคาะ ๓ ที ป๊อก! ป๊อก! ป๊อก! กายก็ไม่มี กระจกก็ไม่มี ฝุ่นจะเกาะอะไร คืนนั้นตี ๓ ฮุ่ยเหนิงได้เข้าไปหาสังฆราช เพราะสังฆราชเคาะ ๓ ที ตี ๓ ให้เข้าไปหาสังฆราช สังฆราชนั้นสอนฮุ่ยเหนิงต่อเนื่อง เสร็จแล้วก็ให้ฮุ่ยเหนิงเอาบาตร จีวร เครื่องอัฐบริขาร การแสดงว่าเป็นสังฆราชองค์ที่ ๖ ที่จะส่งต่อ ให้ฮุ่ยเหนิงไป เพราะท่านประกาศจะให้คนแสดงคุณธรรมออกมา ถ้าใครมีคุณธรรมจริง เขาจะให้ตําแหน่งเป็นสังฆราช เป็นผู้นํา

ฮุ่ยเหนิงเอาบาตร จีวรนั้นหนีไป ให้เสร็จแล้วบอกให้หนีไป ให้ออกจากสํานักนี้ไป หนีไปให้ไกลๆ พอหนีไปไกลๆ ชินเชานะ ในเมื่อกายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส นี่สกิทาคามีนะ เวลาฮุ่ยเหนิงหนีไป ลูกศิษย์ของเขาไม่พอใจ ส่งคนตามล้าง ตามผลาญ ตามทําลาย ตามไปนะ ฮุ่ยเหนิงหนีไป หนีไป เห็นโทษของมันไง นี่พระอรหันต์นะ พอเห็นโทษของตําแหน่ง เห็นโทษของตําแหน่งโลก ฮุ่ยเหนิงเลยเป็นสังฆราชองค์ที่ ๖ องค์สุดท้าย แล้วไม่มอบตําแหน่งให้ใคร ให้เป็นคุณธรรมในหัวใจของผู้นั้นเอง นี่มันมีแง่ธรรมไง

ทีนี้การปฏิบัติ คนเอาปัญหานี้ไปถามหลวงตา บอกว่า “มหายานที่เป็น เขาใช้ปัญญาอย่างนี้คืออะไร”

หลวงตาท่านบอกว่า “เป็นปัญญาวิมุตติ ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ ปัญญาออกหน้า”

ความเป็นปัญญาวิมุตติ ปัญหานี้ไปฟังเทศน์หลวงตาซํ้าๆ จะมีเทศน์ของหลวงตาอยู่ในเทป ถามปัญหาเรื่องปัญญาวิมุตติ เรื่องมหายาน หลวงตาท่านบอกท่านเข้าใจ ท่านรู้ของท่าน นี่คนที่มีคุณธรรม

ฉะนั้น กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส กายกับจิตแยกออกจากกัน อย่างนี้มันเป็นแง่ธรรม ถ้าแง่ธรรม คนทําความเป็นจริงมันมีของมัน แล้วมีอย่างใดล่ะ

ฮุ่ยเหนิง ถ้าใครเป็นคนจีน ไม่รู้จักฮุ่ยเหนิง ไม่ใช่คนจีน คนจีนในประเทศจีนทั้งหมดเขาเคารพบูชาของเขา เพราะเขามีคุณธรรมตามความเป็นจริงของเขา เพราะอะไร เพราะเขามีคุณธรรม มีธรรมในใจ มันถึงเป็นธรรมขึ้นมาจากการประพฤติปฏิบัติของเขา

ฉะนั้น สิ่งนี้ สิ่งที่ว่าเราปฏิบัติกันไป มันเป็นแง่ธรรม มันเป็นคุณธรรม สิ่งที่เราจะเอามาวิจัย เอามาเป็นธรรม เป็นประเด็นที่ให้จิตใจของเราสูงขึ้นด้วยการวิเคราะห์วิจัย พยายามพัฒนาใจของเราขึ้นไป อันนี้เป็นประโยชน์

แต่ถ้าบอกว่าเราเข้าใจๆ...ไม่เข้าใจ เพราะปัญหากายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส หลวงปู่มั่นท่านก็พูด ไปดูในมุตโตทัยสิ ในมุตโตทัย เวลาโลกนี้ราบหมด นั่นล่ะกายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส

กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส ในมุตโตทัยก็มี ในมุตโตทัยนั่นน่ะ แต่การแสดงคุณธรรมของครูบาอาจารย์ของเราที่มีคุณธรรมจริง คนพูดออกมาท่านรู้ของท่านแล้ว แล้วรู้แล้ว เวลาท่านแสดงธรรมมา แสดงธรรมมาเป็นเหตุให้พวกเราขวนขวาย ให้พวกเราประพฤติปฏิบัติ ให้พวกเราฝึกหัด ให้พวกเรามีคุณธรรมขึ้นมา แต่ถ้าเราไปจําแง่มุมของธรรมนั้นมา เห็นไหม ในปัจจุบันนี้เราซื้อรถเบนซ์กัน ทุกคนซื้อรถเบนซ์ได้หมด ใครจะซื้อก็ได้ เบนซ์รุ่นไหนก็ซื้อได้ แต่เบนซ์นี้ใครเป็นคนผลิตมา ใครเป็นคนผลิตรถเบนซ์นี้มา

รถเบนซ์นี้เป็นของบริษัทนะ บริษัทรถเบนซ์เขาผลิตออกมาขายใช่ไหม เราเป็นผู้ไปซื้อรถเบนซ์นั้นมา เหมือนเขาบอกว่าในปัจจุบันนี้ประเทศด้อยพัฒนาเจริญมากๆ เจริญด้วยการซื้อเทคโนโลยี ไม่ได้เจริญด้วยปัจจัย ด้วยการพัฒนา ด้วยการพัฒนาขึ้นมาจากความสามารถของตน ซื้อเทคโนโลยีเขามาแล้วก็เอามาใช้ พอเสร็จแล้วก็ซ่อมไม่เป็น ดูแลไม่เป็น ทําสิ่งใดไม่เป็นเลย

เรามาปฏิบัติกัน เราเอาสิ่งนั้น เราจะไปซื้อรถเบนซ์มา ซื้อเทคโนโลยีเขามา แล้วเราใช้เป็นไหม ถ้าเราใช้ไม่เป็น มันก็ไม่เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเราใช้เป็น การใช้เป็น เราก็ฝึกหัดพัฒนาของเราขึ้นมา ถ้าพัฒนาขึ้นมา มันก็จะมีคุณธรรมขึ้นมา ถ้ามีคุณธรรมขึ้นมา รถเบนซ์ สมรรถนะของรถเบนซ์มันดีขนาดไหน แล้วของเรา เราพัฒนาขึ้นมา เราจะพัฒนาให้ได้ระดับนั้นหรือสูงกว่านั้นก็ได้ เราทําได้ดีกว่านั้น ดีกว่ารถเบนซ์อีก ถ้าเรามีความสามารถ

เราพัฒนาของเราขึ้นมา เราจะหาวัสดุที่ดีกว่า หาเทคโนโลยีที่ดีกว่า สิ่งใดที่ทําที่ประหยัดนํ้ามันกว่า ใช้ประโยชน์ได้ดีกว่า เราทําได้หมดแหละ ถ้าทําได้หมดอย่างนี้ แง่มุมธรรมนี้จะเป็นประโยชน์กับเรา

แต่ถ้าแง่มุมธรรมเราไปจํามา ซื้อรถเบนซ์มา เวลามันเสียก็ซ่อมไม่เป็น เวลาเสียก็ต้องสั่งอะไหล่มาจากเมืองนอก ถึงเวลาแล้วก็ต้องส่งรถไปซ่อมเมืองนอกเลย นั้นมันเป็นเรื่องของวัตถุ เห็นไหม แต่ถ้าเรื่องของธรรมนะ เรื่องของคุณงามความดี แง่ธรรม ครูบาอาจารย์ท่านรู้ของท่าน

ฉะนั้น กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส ในมุตโตทัยก็มี เวลาพิจารณาไปแล้วโลกนี้ราบหมด นั่นแหละคืออะไร เวลาหลวงปู่มั่นท่านพิจารณาของท่านที่ถํ้าสาริกา ราบหมด รวมหมด นิ่งหมด โลกนี้ราบหมด สิ่งที่มันว่างหมดมันเป็นอะไร มันมีของมัน แต่มีเหตุมีผล กรณีนี้ถ้ามันเป็นแง่ธรรมนะ มันเป็นประโยชน์ ถ้าคนเป็นก็คือคนเป็น ถ้าคนไม่เป็นล่ะ อย่างกรณีนี้ “แง่ธรรม”

แต่ทีนี้เวลาของหลวงปู่ดูลย์ล่ะ ของหลวงปู่ดูลย์นั้นเป็นอริยสัจนะ “จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย” จิตนี้ส่งออก ความรู้สึกนึกคิดมันส่งออกทั้งหมดเลย เป็นสมุทัย ผลของมันเป็นทุกข์

“จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของการส่งออกเป็นทุกข์” เวลามันเป็นสมุทัย ผลของมันเป็นทุกข์ ทุกข์กับสมุทัย

“จิตเห็นจิตเป็นมรรค จิตเห็นจิตเป็นมรรค ผลของการที่จิตเห็นจิตเป็นนิโรธ” เป็นนิโรธ นี่ชัดๆ

ถ้าคนมันมีธรรม แง่ธรรม แง่มุมของธรรมมันมี แต่ถ้าคนมันไม่เป็นนะ มันออกนอกลู่นอกทางไปเลย ถ้านอกลู่นอกทางนั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง เพราะอะไร เพราะเราไปจํามาไง ซื้อเทคโนโลยีมา แล้วเราก็จะมาผลิตวัตถุสิ่งของของเราขึ้นมาเอง แล้วผลิตมันก็ผลิตไป เพราะเครื่องมันยังใช้ได้ มันก็ใช้ได้อยู่

จําของครูบาอาจารย์มาก็พูดได้อยู่ พูดได้คําสองคํา แต่พอมันเริ่มชํารุด เริ่มชํารุด เริ่มต้องซ่อมแซม ไม่เป็นแล้ว นี่เวลาเราจํามาเราก็พูดตามนั้นน่ะ แต่พอพูดไปๆ เป็นสัญญาไง ความจําไง ความจํามันเริ่มบกพร่อง เริ่มต่างๆ มันจะมีอุปสรรคแล้ว พอมีอุปสรรค มันก็เป็นการแสดงออกของตัว ถ้าเป็นการแสดงออกของตัวมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น ถ้าเป็นแง่ธรรมนะ แง่ของธรรม ครูบาอาจารย์ที่มีธรรม เวลาพูดออกมามันจะรู้ตามความเป็นจริงเลย แต่ถ้ามันไม่มี นี่เราจํามาหรือเราเอาสิ่งนั้นมาเป็นประเด็น แล้วทําไปมันจะเสียหาย

ฉะนั้น กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส มันเป็นการที่ว่าสังฆราชของมหายานเขาให้ลูกศิษย์ของเขาแสดงวุฒิภาวะของเขาออกมา เวลาเขาแสดงของเขาออกมา “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส หมั่นเช็ดกระจกทุกวันๆ” คนที่ภาวนาไม่เป็นมันก็ทึ่ง แต่คนที่ภาวนาสูงกว่า อย่างฮุ่ยเหนิงนะ เขาบอกว่า “กายก็ไม่มี กระจกก็ไม่มี แล้วฝุ่นมันจะเกาะอะไร” มันก็ยังไม่ใช่ เห็นไหม แต่ก็เหนือกว่า

แต่เวลาไปถึงที่สุด เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาโมฆราช กายก็ไม่มี จิตก็ไม่มี ว่างหมด

“เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง โมฆราช เธอมองโลกนี้เป็นความว่าง”

“กายก็ไม่มี จิตก็ไม่มี อะไรก็ไม่มีทั้งนั้น ว่างหมดเลย”

“เธอจงกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิที่รู้ว่าว่าง”

เวลาสังฆราชเขาให้ฮุ่ยเหนิงเข้าไปพบ เคาะ ๓ ที ให้เข้าไปหา แล้วเข้าไปหา สอนจนถึงที่สุดไป ฉะนั้น กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส มันเป็นแง่ธรรมนะ ฉะนั้น เขาถาม เวลาคําถาม ใครถามมา ถามว่าสิ่งนี้เป็นอย่างไร “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส เคยได้ยินได้ฟังมา แล้วอยากฟังอีก หาไม่เจอ ให้หลวงพ่อตอบด้วย”

หลวงพ่อก็ตอบ เวลาตอบเข้าใจว่า คนที่ขนาดว่าจะมีคุณธรรมถึงเป็นโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี มันจะหาที่ไหน ฉะนั้น มันจะแสดงสิ่งที่เป็นธรรมให้กับโลกเข้าใจ มันเป็นไปไม่ได้ แต่เอามาแสดง เอามาคุยกัน เอามาเพื่อเป็นบรรทัดฐานให้เห็น ให้เห็นความจริง ให้เห็นความจริง แล้วคนที่จะเข้าไปสู่ความจริง มันจะเป็นความจริงเหมือนกัน ความจริงมันเป็นแบบนี้

แต่คนที่เข้าสู่ความจริงไม่ได้ มันก็เข้าไม่ได้หรอก เข้าไม่ได้ก็เอาสิ่งนี้มาเป็นธรรมที่เหนือกว่า แล้วดึงใจของเราขึ้นไป มันจะเป็นประโยชน์กับผู้ที่ปฏิบัติ

คนที่ประพฤติปฏิบัตินะ อย่าละโมบ อย่าโลภว่าสิ่งนั้นเป็นสมบัติของเรา อย่าโลภ อย่าละโมบ เพราะธรรมให้เสียสละ ให้รื้อค้น ให้มีการกระทํา แล้วเราจะรู้จริง

ถ้าเราไปโลภ ไปละโมบ ไปอยากได้ ไปยึดครองธรรมของคนอื่น เราจะไม่ได้อะไรเลย เราจะได้แต่ความผิดหวัง เราจะได้สิ่งที่ไม่ใช่สมบัติของเรา

เราเห็นสิ่งนั้นมา เราได้ยินได้ฟังมา อย่างปริยัติ เราศึกษามา ศึกษามาเพื่อเราจะค้นคว้าไง ศึกษามาเพื่อปฏิบัติให้เป็นตามความเป็นจริงของเราไง เราไม่ได้ศึกษามาว่าเป็นสมบัติของเรา มันเป็นสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระไตรปิฎกเป็นสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใครจะยึดว่าเป็นของเรา เป็นไปไม่ได้ เราจะไปยึดสมบัติของคนอื่นมาเป็นของเรามันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้

แต่ถ้าเราฝึกหัด เราประพฤติปฏิบัติ เราฝึกฝน เราทําของเราขึ้นมา นั่นล่ะสมบัติของเรา สมบัติของเราอยู่ที่ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ การกระทําของเรา นั้นจะเป็นสมบัติของเรา

ถ้าสมบัติเกิดขึ้นมา มันจะเป็นธรรมของเรา ถ้าธรรมของเรา เราจะแสดงธรรมเมื่อไหร่ก็ได้ เราจะแสดงออกเมื่อไหร่ก็ได้ เพราะมันเป็นธรรมของบุคคลคนนั้น เราฝึกหัดขึ้นมาเพื่อประโยชน์อันนี้ นี่เรื่อง “กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส”

ถาม : เรื่อง “ขอความเมตตาหลวงพ่อ พิจารณาเวทนากายครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ครั้งล่าสุดหลวงพ่อได้เมตตาชี้แนะตอบคําถามให้ว่า ผมพิจารณาจิต แล้วจิตหลงคิด ซึ่งมันก็เป็นจริงอย่างที่หลวงพ่อบอกจริงๆ ในขณะที่ผมส่งคําถามมาในครั้งนั้น ครั้งก่อน ผมมีคําถามอยู่ในจิตนิดๆ เหมือนกันว่าสิ่งที่จิตไปรู้มันจริงไหม เป็นเพราะมันต่างกับจิตเห็นและพิจารณากายในนิมิต เพราะนั่นเห็นจริงๆ เข้าใจจริงๆ ไม่ต้องมีและเรียบเรียงเหตุผลหรือเหตุการณ์ใดๆ แต่ก็รู้ประจักษ์ที่จิตในขณะนั้นเอง

ผมต้องการแก้การฟั่นเฝือของการพิจารณาจิตโดยจะปรับมาใช้กําปั้นทุบดิน กล่าวคือจะพิจารณากาย เวทนา เพื่อแก้ปัญหาดังกล่าว แต่มีปัญหาคือผมแทบจะไม่ต้องพิจารณาเวทนาในขณะภาวนาเลย เพราะในสภาวะของผม ถ้าจิตสงบแล้วเกิดเวทนาขึ้น ภาพกายมันจะปรากฏขึ้นมาด้วยเสมอ เช่น นั่งภาวนาอยู่ แล้วเกิดเวทนาที่เข่าหรือที่ขา ภาพกายตรงนั้นจะปรากฏขึ้นมา แล้วมันก็แปรสภาพให้เห็น เช่น ตั้งแต่มีเลือดสดๆ จนเหี่ยวแห้งและหายไป เวทนาก็จะหายไปด้วย จิตรวมลึกแบบตทังคปหาน แต่ไม่มีกาย ไม่มีเวทนาเหลือในความรู้สึกเลย

แต่ปัจจุบันไม่ทราบว่าเป็นอะไร เกิดเวทนา แต่กายภาพไม่ขึ้นมาด้วย ผมเองไม่สามารถนั่งให้ครบเวลาได้โดยไม่ต้องเปลี่ยนอิริยาบถให้เวทนามันหายไปหรอกครับ แต่ผมไม่ถนัดในการพิจารณาเวทนาเลย ขอเรียนถามหลวงพ่อว่า

๑. เมื่อเกิดเวทนาที่ขา มีลักษณะหนาๆ จนทนไม่ไหว ผมก็เข้ากรรมฐานห้องที่ถนัด เช่น เพ่งภาพพระ หรือเพ่งกระดูกหน้าอก หน้าผาก เวทนาก็หายไป พอจิตคลายออกมาก็มาเจอเวทนาอีก

๑/๑. ถ้าเวทนามันหนาอยู่ ผมจะเข้ากรรมฐานไปอีกหรือ

๑/๒. ถ้าจิตคลายออกมาแล้วพบว่าเวทนามันเบาลงแล้วโดยไม่ได้เปลี่ยนท่านั่งใดเลย ผมจะพิจารณาเวทนานั้นไป บางทีเวทนามันก็หายไปเลย บางทีเวทนามันก็หนาขึ้น มันเป็นเรื่องของมัน เรียนถามหลวงพ่อว่า ผมควรเข้าไปพักกรรมฐาน ถูกต้องไหมครับ หรือว่าต้องเผชิญหน้ากับสิ่งนั้น ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ไปเลย หรือว่าต้องทําอย่างไรครับ

หลวงพ่อ : การเกิดเวทนานะ ถ้าการพิจารณา การพิจารณาไปแล้ว เวลามีความชํานาญ พิจารณาไปแล้วเวลามันขึ้นมาเห็น มันเห็นของมัน อันนี้มันโดยอํานาจวาสนาบารมี ถ้าจิตมันพิจารณาไป พอจิตมันมีเวทนาปั๊บ กายจะเกิดขึ้นมาเลย แต่ถ้าเราจับเวทนาปั๊บ กายมันก็ไม่เกิด กายมันไม่เกิด เพราะเวลาเกิดเวทนา กายมันจะเกิดขึ้นมาเลย เพราะเวลาจิตสงบแล้ว ความรู้เห็น ความรู้ในกายมันก็มีเวทนานะ

ถ้าเราไม่รับรู้ เราไม่รับรู้ อย่างรูป รูปก็คือรูป เวทนาก็คือเวทนา ในรูปก็มีเวทนา มีสัญญา มีสังขาร มีวิญญาณ เพราะรูปอะไร รูปสีสันต่างๆ การว่าสีสันต่างๆ ความรับรู้นั้นคือเวทนานะ ความรับรู้นั้นคือเวทนา สัญญาคือข้อมูล สังขารคือความปรุงแต่ง นี่คือสายที่จิตมันส่งออก

แต่เวลาเราพิจารณาเข้าไป เราจะทวนกระแสกลับ ถ้าทวนกระแสกลับ เราจะจับเลยว่าพิจารณากาย กายเป็นอย่างไร มันก็แปรสภาพของมัน แต่ถ้ามันเป็นเวทนาล่ะ มันเป็นเวทนา ถ้าจับเวทนา กายมันไม่มี ไม่มีเพราะมันจับเวทนาเป็นเป้าไง ถ้ามันจับเวทนาเป็นเป้า กายมันก็ไม่เกิด ถ้ากายไม่เกิด ถ้าจับเวทนาได้ ถ้าจิตมันสงบพอ มันจับเวทนาได้ มันก็มีกําลังพิจารณา

แต่ถ้าจิตมันสงบไม่พอ เวทนาเป็นเรามันก็เจ็บ เวทนาเป็นเรา เราเป็นเวทนา ถ้าเวทนาเป็นเรา เราเป็นเวทนา คือจิตเราสงบไม่พอ

๑. จิตสงบไม่พอ

๒. ความถนัดของบุคคล

บุคคลนะ อย่างเช่นเราพิจารณากาย พิจารณากายไปแล้ว คิดว่าเราจะต้องพิจารณากายโดยตลอด แต่พิจารณาไปแล้วมันจืดมันชืด การพิจารณาไปแล้ว คือตทังคปหาน คือมันปล่อยวางของมันได้ แต่มันไม่ตรง ไม่ตรง เหมือนเรารักษาโรค ถ้าเรารักษาโรคไม่ตรงกับอาการของโรค โรคนั้นมันก็ไม่หาย เพราะเรารักษาโรคไม่ตรงกับอาการของโรคนั้น แต่นี่เราเข้าใจว่าเป็นอาการของโรคนั้น เรารักษาโรคนั้นไป คือเราพิจารณากายซํ้าๆๆๆ ไป พอพิจารณาซํ้าๆ ไป มันไม่ตรงกับโรค พอไม่ตรงกับโรค มันจืด พิจารณาไปแล้วนะ มันจืด มันไม่เอา มันไม่รับรู้ พิจารณาไปแล้วเซ็ง เซ็ง

ถ้ามันเซ็ง คําว่า “เซ็ง” พอพิจารณาไปแล้ว เวลาหลวงปู่มั่นท่านพิจารณากายของท่าน พอท่านพิจารณากายไปแล้ว ท่านบอกว่าพิจารณาไปแล้วมันเหมือนกับไปถึงทางตัน ไปถึงแค่นั้นแหละ พิจารณามันก็ปล่อยนะ หลวงปู่มั่นท่านพิจารณาของท่าน ท่านเล่าให้หลวงตาฟัง หลวงตาท่านเอามาเล่าให้พวกลูกศิษย์ฟัง เราก็จําของเรามา เราจําหลวงตามาอีกทีหนึ่ง ท่านบอกว่าหลวงปู่มั่นพิจารณาเข้าไป พิจารณาเข้าไปก่อน ไปถึงทางตัน บางทีพิจารณากายไป พิจารณาไปมันเหมือนทางขาด พอพิจารณาไปมันก็หลุด หลุดหายไปเลย “เอ๊! ทําไมเป็นแบบนี้ ทําไมเป็นแบบนี้”

ฉะนั้น เวลาท่านมาพิจารณาของท่านว่าทําไมเป็นแบบนั้น ท่านถึงมาลา มาลาความเป็นโพธิสัตว์ของท่าน พอลาความเป็นโพธิสัตว์ของท่านนะ ท่านพิจารณาไปไม่ทางตันแล้ว พอพิจารณาไป มันทะลุทะลวงไปเลย มันทะลุทะลวงไปเลย เวลาพิจารณาไป เวลาถนนมันจะตัด พอจิตพิจารณาแล้วมันวูบหาย มันไปของมันเรื่อยๆ แล้วพอท่านออกจากการพิจารณานั้นมา “อืม! อย่างนี้ถูก” แต่ก่อนหน้านั้นมันเป็นทางตัน เป็นทางตัด เป็นทางที่ไปไม่ได้ คนที่ภาวนาไปแล้วมันไปไม่ได้ ภาวนาไปแล้วมันอั้นตู้ ภาวนาไปแล้วมันไม่ไป เราเบื่อไหม? เบื่อมากๆ ภาวนาเกือบตายเลย เราก็เบื่อ แล้วเบื่อ ทําอย่างไรล่ะ

เบื่อก็ต้องนี่ไง หลวงปู่มั่นท่านยังหาทางของท่าน พิจารณากายไปแล้วมันไปไม่ตลอดรอดฝั่ง พิจารณากายไปแล้วมันเหมือนกับทางขาด ออกมาแล้วก็เหมือนเดิม ออกจากการภาวนามาแล้วมันก็ปกติ อืม! มันก็เหมือนปุถุชนเรา

แต่ถ้าพิจารณาไปแล้วมันมีรสมีชาติ เวลาพิจารณาไป มันปล่อย พิจารณาไป มันปล่อย พอมันปล่อยของมัน มันปล่อยเพราะอะไรล่ะ มันปล่อยแล้ว มันปล่อยที่มันสลัดไปแล้ว ตัวมันเป็นอิสระ มันจะมีความสุขขนาดไหน มันรับรู้ของมันนะ แล้วพิจารณาซํ้า

ฉะนั้น การพิจารณากาย เราก็พิจารณากายของเรา ถ้าเราพิจารณากาย พิจารณาแล้วเราวาง ถ้าคราวต่อไปเราพิจารณาก็ได้ พิจารณาจิตก็ได้ พิจารณาสิ่งต่างๆ ก็ได้ เขาให้พิจารณาอย่างใดอย่างหนึ่ง สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม

จิตพิจารณากายก็สิ่งที่เราเห็น กายที่เราเห็นโดยนิมิตเขาเรียกว่าเจโตวิมุตติ กายที่แบบหลวงปู่ดูลย์ท่านบอกว่า พิจารณากายโดยไม่เห็นกาย พิจารณากายโดยใช้ปัญญาเทียบเคียง นั้นคือปัญญาวิมุตติ

พิจารณากายมันยังแตกแขนงออกไปอีกนะ แตกเป็นเจโตวิมุตติ-ปัญญาวิมุตติ ถ้าเป็นเจโตวิมุตติ เป็นเจโตวิมุตติมันเป็นอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด เป็นปัญญาวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด นี่มันยังแตกแขนงแยกย่อยไปอีกมหาศาลเลย การพิจารณาอย่างเดียว

การพิจารณาเวทนามันก็จับมาแล้วพิจารณาเข้าไป มันก็แตกแยกย่อยของมันไป มันเป็นเจโต-ปัญญา มันแตกแยกย่อยกันไป

พิจารณาจิต จิตผ่องใส จิตเศร้าหมอง จิตรื่นเริง จิตตก พิจารณาจิต

พิจารณาธรรม ธรรมยิ่งกว้างขวางใหญ่ ธรรม สรรพสิ่ง ถ้าจิตเป็นสมาธิ จิตจับสติปัฏฐาน ๔ ได้ เป็นธรรมหมด ธรรมารมณ์ ถ้าเราเป็นเรา เราไม่ใช่ธรรมารมณ์ เราเป็นสัญญาอารมณ์ แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว อารมณ์เป็นธรรม แต่ถ้าจิตไม่สงบ อารมณ์เป็นโทษ อารมณ์มีอํานาจเหยียบหัวเรา อารมณ์มันชักให้เราทุกข์เรายาก อารมณ์มันจะดึงเราไปเลย

แต่ถ้าจิตมันสงบ จิตมันเอาอารมณ์มาเป็นธรรม เพราะอะไร เพราะจิตมันเป็นธรรม จิตเป็นธรรม อารมณ์ความรู้สึก อารมณ์ต่างๆ เป็นธรรม เป็นธรรมเพราะอะไร เป็นธรรมเพราะจิตมันสงบ เป็นธรรมเพราะจิตมันไม่มีกิเลสมาครอบงํามัน จิตนี้มันพิจารณาของมัน เห็นไหม

ฉะนั้น การพิจารณากายมันพิจารณาไปแตกแขนงแยกย่อยไปมหาศาลเลย เพราะหลวงปู่ตื้อ หลวงปู่ชอบ หลวงปู่คําดี หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่บัว พิจารณากายหมดเลย พิจารณากายทั้งนั้น เป็นพระอรหันต์โดยการพิจารณากายทั้งนั้นเลย สติปัฏฐาน ๔ แต่เวลาท่าน ธมฺมสากจฺฉา ท่านนั่งคุยกันโดยการประพฤติปฏิบัติ หลวงปู่ขาว หลวงปู่เจี๊ยะท่านเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกว่า “หมู่คณะให้จําหลวงปู่ขาวไว้นะ เพราะหลวงปู่ขาวได้คุยธรรมะกับเราแล้ว”

หลวงปู่เจี๊ยะท่านจับหลวงปู่ขาวไว้เลย เวลาท่านไปจําพรรษากับหลวงปู่ขาว หลวงปู่ขาวจะพูดอย่างไร จะว่าอย่างไร หลวงปู่เจี๊ยะตามหมดเลย หลวงปู่ขาวจะถามหลวงปู่เจี๊ยะประจํา “เจี๊ยะ พิจารณากายอยู่บ่ พิจารณากายหลายบ่”

หลวงปู่เจี๊ยะว่า “ข้าน้อยพิจารณาอยู่ครับ ข้าน้อยพิจารณาอยู่ครับ”

หลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้เราฟังทุกวัน เวลาหลวงปู่ขาวท่านจะยํ้าตลอดเลย “เจี๊ยะ เจี๊ยะพิจารณากายอยู่บ่ พิจารณากายอยู่บ่”

หลวงปู่เจี๊ยะว่า “พิจารณาหลาย พิจารณาหลาย”

ยํ้าแล้วยํ้าเล่า ยํ้าแล้วยํ้าเล่า ยํ้าแล้วใช่ไหม ขนาดว่าหลวงปู่ขาวกับหลวงปู่เจี๊ยะท่านก็พิจารณากายมาด้วยกัน หลวงปู่ตื้อท่านพิจารณากายเหมือนกัน แต่เวลาพูดถึงแง่มุม พูดถึงอํานาจวาสนาบารมีของคน พิจารณากายในแง่มุมใด ถ้าพิจารณากายในแง่มุมแบบเทคโนโลยี แบบโลกนะ มันก็เป็นแบบการคํานวณ มันก็ต้องสูตรตายตัว

นี่ก็เหมือนกัน “ถ้าพิจารณากายต้องเป็นอย่างนี้ๆ”...ไม่ใช่หรอก ไม่ใช่ มันเกี่ยวกับอาหารไง มันเหมือนรสชาติ เหมือนอาหาร คราวนี้ทําไมอร่อย กินซํ้าๆๆ ทําไมมันจืดล่ะ ของที่มีค่ามากๆ กินทุกวันสิ มันก็เหมือนกับของธรรมดา แต่ถ้านานๆ มันกินที โอ้โฮ! มันสุดยอดเลยนะ

จิตมันพิจารณาของมัน มันต้องมีการพลิกแพลงของมัน เราจะทําแบบที่เขาเรียกว่าเถรส่องบาตร เราจะบอกซื่อบื้อ มันจะเกินไป เถรส่องบาตรซํ้าๆๆ กิเลสมันรู้ตัวแล้วไง กิเลสมันรู้แล้ว มันจัดสํารับไว้ให้เลยนะ “ทําอย่างนี้นะ ทําอย่างนี้นะ แล้วก็ปล่อย” กิเลสมันก็ชอบใจ มันต้องพลิกแพลงนะ พลิกแพลงของเรา นี่พูดถึงการพิจารณากาย

พิจารณากายของครูบาอาจารย์เรา ท่านก็พิจารณากายเหมือนกัน แต่ท่านก็ทําของท่านมาเยอะ ฉะนั้นว่า “เราพิจารณากายแล้ว เวลาเวทนามันเกิด ทําไมกายมันไม่ตามมาด้วย”

ถ้าเวทนามันเกิด รถเมล์นี้มันจอดป้ายเวทนา มันไม่ไปจอดป้ายกาย ถ้ารถเมล์มันจอดป้ายเวทนา เวทนามันชัดแล้ว แต่ถ้ารถเมล์มันวิ่งมาที่ป้ายเวทนา แล้วมันเลยไปที่ป้ายกาย มันก็มีเวทนาด้วย มีกายด้วย ถ้ารถเมล์มันวิ่งมาที่ป้ายเวทนา มันไม่ต่อไปป้ายกาย มันก็ไม่เห็นกาย ถ้ารถเมล์มันวิ่งไปป้ายกาย มันไม่ไปป้ายเวทนา มันก็ไม่เห็นเวทนา แต่รถเมล์มันวิ่งไปมาได้ กาย เวทนา จิต ธรรม มันไปได้ มันไปของมันได้ สติเราพร้อม สติเราสมบูรณ์ เราจะรู้เราจะเห็นของเรา

ฉะนั้น “ถ้ามันมีเวทนาแล้ว กายจะต้องเกิดขึ้นมาทุกที แต่คราวนี้มีเวทนา ทําไมกายมันไม่เกิดขึ้นมา”

รถเมล์คือจิต จิตรับรู้สิ่งใด จิตรับรู้ที่เวทนา จิตรับรู้ที่กาย จิตรับรู้ที่จิต จิตรับรู้ที่ธรรม จิตรับรู้ที่จิตได้อย่างใด ในเมื่อมันเป็นจิต แล้วจิตรับรู้จิตได้อย่างใด ในเมื่อจิตสงบมา ถ้าจิตมันไม่เห็นจิตมันก็ไม่ใช่มรรค จิตเห็นจิต เห็นไหม ดูสิ หลวงปู่ดูลย์บอกว่า “จิตส่งออกเป็นสมุทัย ผลของการส่งออกเป็นทุกข์ จิตเห็นจิตเป็นมรรค ผลของจิตเห็นจิตเป็นนิโรธ”

“จิตเห็นจิตเป็นมรรค” แล้วถ้ากาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าจิตไม่เห็นจิต มันจะเอามรรคมาจากไหน แล้วจิตเห็นจิตมันเป็นอย่างใด

คนเป็นเขารู้ แต่คนเป็นเขาไม่พูดหมด พูดหมดเดี๋ยวคนเอาไปหากินต่อ คนเป็นเขารู้ แต่คนไม่เป็น เห็นไหม แง่มุมของธรรมเอามาเป็นประโยชน์สิ่งใด

ฉะนั้น สิ่งที่จิตเหมือนรถ จิตมันจอดป้ายใด กาย เวทนา จิต ธรรม จิตมันจอดอยู่ป้ายใด สิ่งใดสิ่งหนึ่งในปัจจุบัน อย่าไปรวบยอดมา เราพิจารณาของเราไป แล้วเราทําของเราไป สิ่งนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้ไว้ เราต้องปฏิบัติอย่างนั้น

ถาม : ๑. เมื่อเวทนาเกิดที่ขา มีลักษณะหนาๆ จนทนไม่ไหว ผมก็เข้ามาที่กรรมฐานห้องที่ถนัด เพ่งกระดูกหน้าอก หน้าผาก เวทนาก็หายไป

หลวงพ่อ : มันหายไป เพราะถ้าจิตมันออกไปรู้เวทนา ถ้าจิตมันสงบนะ จิตออกรู้เวทนา จิตจะจับเวทนาได้ ถ้าจิตเราไม่สงบ เวทนาเป็นเรา เจ็บมาก ถ้าเวทนาเป็นเรานะ มันเป็นสมมุติอยู่ “อู้ฮู! สรรพสิ่งก็เป็นเรา อารมณ์ความรู้สึกก็เป็นเรา ความเครียดก็เป็นเรา ความทุกข์ก็เป็นเรา ความวิตกกังวลก็เป็นเรา ความที่อยากได้ธรรมะก็เป็นเรา อู๋ย! เป็นเราไปหมดเลย” เลยไม่ได้อะไรเลย เพราะแบกเราไว้เต็มที่

แต่พุทโธๆ ปัญญาอบรมสมาธิ จิตมันปล่อยหมดเลย จิตมันปล่อยหมดเลย โล่งโถงไปหมดเลย ไม่มีสรรพสิ่งเป็นเราเลย นี่สัมมาสมาธิ พอสัมมาสมาธิ ถ้ามันจับเวทนาได้ เวทนามามันก็จับเวทนาได้ นี่จิตใช้วิปัสสนาในเวทนา ถ้าวิปัสสนาในเวทนามันแยกแยะได้ มันจับได้ เวทนามันเป็นอะไร เวทนาเป็นนามธรรม เวทนาสิ่งที่เกิดขึ้นมันพิจารณาของมัน ถ้ามันพิจารณาได้มันก็เป็นได้

แต่ถ้าเวทนามันเป็นลักษณะหนาๆ มันหนาๆ มันหน่วงอยู่ มันหน่วงอยู่ นี่เวทนาเป็นเรา เวทนาเป็นเรา เราเป็นเวทนา แต่ถ้าเรากําหนดของเรา มันปล่อยหมด ปล่อยหมดแล้วถ้าเวทนามันเกิดขึ้น

กรณีเช่นนี้กรณีหลวงตาที่นั่งตลอดรุ่ง พอจิตมันสงบไปแล้ว เวลามันคลายตัวออกมาท่านก็จับเวทนา พิจารณาเวทนาจนมันปล่อยวาง เวทนาสักแต่ว่าเวทนา จิตก็รวมลง อีก ๒-๓ ชั่วโมงก็คลายออกมา ก็จับเวทนา จากหลานเวทนา ลูกเวทนา พ่อเวทนา พิจารณาเวทนามันก็ปล่อยลงอีก ปล่อยลงไปมันก็ลงๆๆ สู่สัมมาสมาธิ มันปล่อยหมดมันก็เป็นธรรม เป็นธรรม พอมันคลายออกมาเจอพ่อเวทนา เวทนาก็สู้กันอีก สู้กันอีก สู้กันเต็มที่ พิจารณาจนท่านบอกว่ากายเหมือนกับท่อนฟืน เหมือนกับเขาเอาท่อนฟืนเผาที่กายนี้ กายนี้เจ็บปวดไปหมด พิจารณาซํ้า นี่พ่อของมัน

พอพิจารณาจนถึงที่สุด ด้วยปัญญาญาณ ด้วยมรรคญาณ พิจารณาแล้วมันฟาดฟันกันจนมันชําระเวทนา มันปล่อยเวทนาลงอีก พอมันคลายออกมา ๙ ชั่วโมง ๑๐ ชั่วโมง มันออกมา มาเจอปู่เวทนา พอปู่เวทนา มันเต็มที่เลย

ถ้าต่อสู้อย่างนี้มันต่อสู้ได้ เพราะอะไร มันต่อสู้ได้เพราะจิตมันมีหลัก จิตมันมีสัมมาสมาธิ จิตมันต่อสู้ได้ แล้วมีสัจจะ พอต่อสู้ได้ ถึงที่สุดเวลาท่านพิจารณาเวทนาจนเวทนาขาดนะ เวทนาเป็นเวทนา จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ เวทนาสักแต่ว่าเวทนา เวทนาไม่ใช่เรา เราไม่ใช่เวทนา ขาดโดยสังโยชน์ขาด มันไม่ยึดแล้ว “ทีนี้มันจะเอาเวทนาหน้าไหนมาหลอกเราวะ” มันต่อสู้ เวทนามา ยิ้มใส่กับเวทนาได้เลย ถ้าเป็นแบบนั้น

แต่นี้ที่เขาบอกเวทนามันหนักๆ หนาๆ

มันหนักๆ หนาๆ เราไม่ต้องไปสู้กับมันแล้ว เรากลับมาที่พุทโธหรือกลับมาปัญญาอบรมสมาธิ กลับมาสิ่งใดที่เราทําความสงบของใจไว้ก่อน นี่คือนักหลบ

คนที่ปฏิบัติใหม่นะ เวลาเจอเวทนา เราบอกว่าเวทนาเราจะปฏิบัติแบบสติปัฏฐาน ๔ เจอกาย เจอเวทนา เจอจิต เจอธรรม เราจะพิจารณามัน พอเจอเวทนา เวทนามันโหมเข้าใส่นะ ล้มเลยล่ะ แล้วเข็ดเลยนะ วันหลังไม่กล้า เวทนามารีบลุกหนีเลย กลัวเวทนา เพราะอะไรล่ะ เพราะเข็ดขยาดกับมัน

แต่ถ้าเวทนามา เราไม่สู้กับมัน เราหลบก่อน เราหลบนะ กลับมาพุทโธๆ ถ้าพุทโธ จิตอยู่กับพุทโธ รถนี้มันจอดที่ป้ายพุทโธ รถนี้มันจะไม่ไหลไปอยู่ป้ายเวทนา รถนี้อยู่ป้ายพุทโธ แต่ถ้ารถมันอยู่ที่พุทโธ แต่ไม่ใส่เบรกมือมันไว้ มันจะไหลไปที่ป้ายเวทนา พุทโธๆ แล้วก็เจ็บ พุทโธๆ แล้วก็ปวด พุทโธๆ แล้วก็ทุกข์ เพราะเราไม่ยกเบรกมือไว้

ฉะนั้น การภาวนาถ้าเป็นแล้วมันจะรู้ของมัน แต่ผู้ที่ปฏิบัติใหม่ๆ มันไหลไปทั่วแหละ รถจอดไว้ที่ไหนมันก็ไหลไปชนรถคนอื่น รถจอดไว้นะ ไม่ดูแล เดี๋ยวมันก็ไหลไปชนคนนู้น ไหลไปชนคนนี้ จิตมันไหลไปไง จิตมันก็ไหลไปตรงนู้น จิตมันก็ไหลไปตรงนี้ จิตมันก็...ทุกข์ไปหมดเลย นี้คือการปฏิบัติใหม่ ถ้าการปฏิบัติใหม่จะเป็นแบบนี้ แต่ถ้าเราใช้ปัญญาของเรา พิจารณาของเราไป มันจะปล่อยเข้ามาได้

ฉะนั้น มันหนักๆ หนาๆ นะ พอเรากําหนดไปที่หน้าผาก เวทนาก็หาย มันหายเพราะเวทนาเป็นนามธรรม จิตมันไปยึดเอง จิตปล่อยมันก็จบแล้ว ฉะนั้น ถ้าเราพิจารณากายก็พิจารณากาย พิจารณาเวทนาก็พิจารณาเวทนา พิจารณาสิ่งใดก็ได้ ไม่ใช่ยึดสิ่งใดสิ่งหนึ่ง แล้วก็ไม่ใช่ว่าเราเคยพิจารณาอย่างนี้มันจะต้องเป็นอย่างนี้ตลอดไป ก็ไม่ใช่ เพราะอะไร เพราะมันมีหยาบมีละเอียด เวลามันละเอียดเข้ามาเราสู้มันไม่ทันหรอก ฉะนั้น เราจะพิจารณาอย่างใดเราก็พิจารณาของเรา นี่พูดถึงข้อ ๑.

ถาม : ๑/๑. เวลาถ้าเวทนายังหนาอยู่ ผมจะเข้ากรรมฐานอีกดีหรือไม่

หลวงพ่อ : ถ้าเรากําลังไม่พอ ต้องเข้า เข้าไปพักเพื่อเอากําลังมาสู้กับมัน ถ้าเราสู้กับเวทนาไม่ได้ ถ้าเวทนารู้สึกว่ามันอึดอัด เราเข้ามาทําความสงบของใจก่อน แล้วถ้าจิตสงบแล้ว เราต้องออกไปพิจารณา ถ้าไม่พิจารณาเขาเรียกว่านักหลบ ไม่ใช่นักรบ นักหลบไม่เคยชนะข้าศึก การรบทัพจับศึก นักหลบไม่เคยชนะ นักรบต่างหากถึงชนะ

แต่ถ้ารบอย่างเดียวโดยที่ไม่มีการฟื้นฟูกําลังเลย นักรบที่ไหนก็ไม่มีทางชนะตลอดไป ไม่มีกองทัพไหนรบไม่เคยแพ้ ชนะทุกครั้ง กองทัพมันก็มีชนะมีแพ้ แล้วถ้ากองทัพรู้จักกลศึก รู้จักการหลบหลีก การรบ การถอย กองทัพนั้นจะชนะ

ฉะนั้น ถ้าเวทนามันหนาอยู่ ถ้าเราสู้ไม่ได้ เราก็กลับมากรรมฐาน แต่ถ้ากลับมากรรมฐานจนจิตมีกําลังแล้วต้องออกไปสู้ ออกไปกําจัดข้าศึกให้หมด ออกไปกําจัดสังโยชน์ ออกไปกําจัดกิเลสตัณหาความทะยานอยากของใจเรา อันนั้นถึงจะเป็นวิปัสสนา อันนั้นถึงจะเป็นชาวพุทธ อันนั้นถึงจะเป็นนักรบ

ถาม : ๑/๒. ถ้าจิตคลายออกมาแล้วพบว่าเวทนามันเบาลงโดยที่ไม่ได้เปลี่ยนท่านั่งเลย ผมจะพิจารณาเวทนานั้นไป บางทีเวทนานั้นก็หายไปแล้ว

หลวงพ่อ : นี่มันเป็นข้อเท็จจริงเลย ถ้าจิตมันเข้าสงบแล้วมันก็หาย ถ้าจิตมันเข้ามาสู่สงบ มันหายไปแล้ว มันไม่อยู่หรอก ออกมาแล้วเราค่อย ออกมา จิตมันออกมาค่อยไปดูว่าเวทนาหน้าไหนวะ หลวงตาท่านบอกว่า “เวทนาหน้าไหนมันจะหลอกเราได้วะ” แต่นี้เวทนามันหลบอยู่ ยังไม่เห็นหน้ามันไง

“เวทนาหน้าไหนจะหลอกเราได้วะ” เพราะมันได้สมุจเฉทปหานขาดไปแล้ว แต่ถ้าเวทนามันแอบอยู่ในป่า แล้วเราเข้าไปพัก ออกมาเดินให้ดีนะ เดินให้ดี เดี๋ยวมันขัดขาล้มเลยล่ะ

ถ้ามันหายไปแล้วเราพิจารณามัน เราต้องจับมันได้ ถ้ามันจับได้ แล้วจับมันได้ ถ้าออกมาเห็นกายก็กายเลย เห็นเวทนาก็เวทนา เห็นจิตก็จิต เห็นธรรมก็ธรรม อยู่ที่จริตนิสัย พระพุทธเจ้าเปิดกว้างมาก เพราะพระพุทธเจ้ารู้จักจริตนิสัยของสัตว์โลก จริตนิสัยของสัตว์โลกมันไม่เหมือนกัน ในสัตว์โลก ใจดวงเดียวมันยังพลิกแพลงได้ร้อยแปดพันเก้า แล้วใจของสัตว์โลกทั่วโลกธาตุมันมากมายขนาดไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยไว้เพื่อสัตว์โลก ฉะนั้น เราต้องเปิดกว้างเพื่อจะซักฟอกใจเรา เพื่อประโยชน์กับเรานะ

ฉะนั้น ในการต่อสู้มันต้องมีวิธีการ ชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้า ในการออก ชํานาญในการประพฤติปฏิบัติ ชํานาญถึงที่สุด ถ้าพิจารณาไปจนมันสมุจเฉท จบ ฉะนั้น สิ่งที่เราพูด เขาบอกว่า

ถาม : ต้องเผชิญหน้ามัน ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ไหม

หลวงพ่อ : ต้องเผชิญหน้า ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ แต่...

“หลวงพ่อทําไมไม่บอก ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ก็จบ ทําไมต้องมีแต่ด้วย”

ถ้า ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ตลอดไป มันก็หัวชนภูเขา

“ต้องพิจารณา ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ไหม”

๑๐๐ เปอร์เซ็นต์แน่นอน แต่ถ้าสู้ไม่ไหว สู้แล้วมันมีแต่ผลเสีย กลับมาทําความสงบของใจ กองทัพที่ออกไปรบแล้วไม่ต้องส่งเสบียงเลย อาหารไปหาเอาข้างหน้า เวลารถเสียก็ซ่อมกันเอาเอง รถถังกระสุนหมดก็สร้างโรงงานทํากระสุนที่นั่นนะ ไม่ต้องส่งมา มันไม่มีหรอก กองทัพออกไปนะ ฝ่ายพลาฯ เขาต้องส่งกระสุน ส่งเสบียง ต้องส่งตลอด นํ้ามันต้องไปตลอด ไม่อย่างนั้นกองทัพไปไม่ได้หรอก

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะเผชิญหน้า ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ แต่ฝ่ายพลาฯ ต้องส่งมานะ ฝ่ายพลาฯ ถ้าฝ่ายพลาฯ ไม่มาเลยนะ กระสุนก็หมด นํ้ามันก็หมด รถติดหล่มด้วย ไปไม่รอด

ฉะนั้น การว่า “ต้องเผชิญหน้า ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ไหม”

ต้อง แต่ต้องพักทําความสงบของใจ ส่งเสบียงกรัง ต้องมีกระสุน ต้องมีนํ้ามัน ต้องมีอาหาร ต้องมีเสนาธิการคอยชี้นํา ต้องมีทุกอย่างพร้อม แล้วเรารบของเรา ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ต้องเผชิญหน้า ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ แต่ถ้าเผชิญ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ โดยที่ไม่มีการส่งกําลังบํารุงเลย กองทัพมันไปได้อย่างใด มันเป็นไปไม่ได้ แต่ต้องเผชิญหน้า ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ เอวัง

๓

ได้นิสัย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๕ พฤษภาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สงสัย”

กระผมมีความสงสัยเรื่องพระวินัยครับ ถ้าเราบิณฑบาตได้มะม่วงมา ต้องกัปปิไหมครับ (ไม่มีโยม) เพราะพระบางรูปว่าไม่ต้องกัปปิ เพราะเป็นอาหารบิณฑบาต ขอโอกาสไขข้อสงสัยด้วยครับ

หลวงพ่อ : นี่แสดงว่าพระ “กระผมมีความสงสัยเรื่องพระวินัยว่า เราบิณฑบาตได้มะม่วงมาต้องกัปปิไหม เพราะไม่มีโยม พระบางรูปว่าไม่ต้องกัปปิ เพราะเป็นอาหารบิณฑบาต ขอโอกาสด้วย”

ถ้าบอกว่ากัปปิ-ไม่กัปปิ มันต้องทําความเข้าใจ เพราะเรื่อง “กัปปิยัง กะโรหิ...กัปปิยะ ภันเต” การกระทํานี้ ถ้าพูดถึงทําโดยที่ว่าหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ท่านรื้อฟื้นมา ท่านรื้อฟื้นมานะ อย่างเช่นผ้านิสีทนะ การกัปปิต่างๆ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านฟื้นฟูมา การฟื้นฟูมาแสดงว่ามันมีอยู่ในปาฏิโมกข์ การสวดปาฏิโมกข์ มันมีพืชคาม-ภูตคาม “พืชคาม” ภิกษุพรากของเขียวเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ภูตคามมาคู่กัน “พืชคาม-ภูตคาม” มาด้วยกัน พอมาด้วยกัน มันมีที่มาที่ไปก่อน

ถ้ามีที่มาที่ไปนะ เหตุที่ว่าพระพุทธเจ้าบัญญัติก่อน บัญญัติว่า “ภิกษุพรากของเขียวเป็นอาบัติปาจิตตีย์” พอภิกษุพรากของเขียว ทําของเขียวให้หลุดจากขั้วนี่เป็นอาบัติปาจิตตีย์

แล้วมีพระที่บิณฑบาตมา พระฉันอาหารแล้วไปถ่าย ถ่ายเสร็จแล้ว ในอรรถกถาว่าพระภิกษุไปถ่าย พอถ่ายแล้ว เพราะไปฉันถั่วเขียวต้มนํ้าตาลไง ฉันถั่วเขียวต้ม พอไปถ่ายแล้ว บางเมล็ดมันยังงอกได้ มันเกิดได้ ก็เกิดความสังเวช พอเกิดความสังเวช ด้วยอารมณ์เกิดความสังเวชว่า ของเรากินเข้าไปแล้ว ไปถ่ายแล้วมันยังงอกได้อีก พอมันงอกได้อีกก็มีความสังเวช ก็มีความรังเกียจ

พอมีความรังเกียจ วันรุ่งขึ้นไปบิณฑบาตมา เขาก็ใส่ถั่วเขียวต้มนํ้าตาลให้มาอีก ทีนี้ท่านไม่ยอมฉัน พอท่านไม่ยอมฉัน โยมคนนั้นก็ไปฟ้องพระพุทธเจ้าว่า ใส่บาตรไปแล้วพระไม่ยอมฉันของเขา เพราะความเห็นของเขา แต่ไม่ได้พูดคุยกัน ไปฟ้องพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าก็นิมนต์พระ เรียกพระองค์นั้นมาเทศนาว่าการ เทศน์ว่า “เธอทําไมไม่ฉลองศรัทธาญาติโยมเขา เมื่อได้สิ่งนั้นมา”

ท่านบอกว่าท่านฉันไม่ได้ เพราะว่าท่านเคยฉันแล้ว ฉันแล้วท่านไปถ่าย ถ่ายแล้วมันยังงอกได้ มันเกิดได้ ถ้ามันเกิดได้ มันเกิดความรังเกียจ พอเกิดความรังเกียจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงได้บัญญัติภูตคาม ถ้าเรารังเกียจใช่ไหม ให้บอกว่า “กัปปิยัง กะโรหิ” ของนี้สมควรไหม แบบว่าเราประเคนของ แล้วเราให้ของไปแล้ว เราให้แล้วก็จบ เพราะถือว่าภิกษุฉันอาหารล่วงทวารปากทุกคํากลืน ถ้าไม่ได้รับประเคน ถ้าของประเคนไม่ขึ้น ภิกษุฉันล่วงทวารปากไป เป็นอาบัติปาจิตตีย์ทุกคํากลืน ฉะนั้น เขาก็ประเคน ประเคนแล้วก็คือให้โดยสมบูรณ์แล้วล่ะ แต่สิ่งที่เป็นภูตคาม ให้โดยสมบูรณ์ก็แล้ว แต่มันยังเกิดได้ เกิดได้ พระเกิดความรังเกียจ เกิดความรังเกียจปั๊บ พระพุทธเจ้าถึงทําให้เป็นวินัยกรรม

วินัยกรรม หมายความว่า เวลาเราถวายของสิ่งนั้นแล้ว อย่างที่ว่าบิณฑบาตมาแล้วหรือสิ่งใดก็แล้วแต่ สิ่งนี้เราได้มา มันไม่มีวินัยกรรม เราไม่ได้ถามเขา เพราะเรารังเกียจใช่ไหม เราเป็นคนรังเกียจ “กัปปิยัง กะโรหิ” ของนี้สมควรแก่เราเหรอ

ตามธรรมดาของที่ประเคนมันก็จบแล้ว แต่ทีนี้พอประเคนแล้ว ของนี้สมควรไหม “กัปปิยัง กะโรหิ” ของนี้เก็บเป็นกัปปิยภัณฑ์หรือเปล่า สมควรแก่พระฉันไหม

ถ้าโยมบอกว่า “กัปปิยะ ภันเต” ของนี้สมควรมาก เพราะของนี้เขาหาของเขามา มันถูกต้องชอบธรรม แล้วเขาทําวินัยกรรม ยํ้าไปอีกๆ สิ่งนี้เขาเรียกว่า “ทํากัปปิยะ” มันมีที่มาที่ไปก่อนไง ถ้ามีที่มาที่ไป มันต้องเป็นวินัยกรรมใช่ไหม ถ้าเป็นวินัยกรรม ทีนี้เขาบอกว่าเขาบิณฑบาตมา พระบางรูปบอกว่าไม่ต้องกัปปิ

คําว่า “พระบางรูป” นี่แสดงว่าเป็นพระบวชใหม่ ถ้าพระบวชใหม่นะ เวลาศึกษาธรรมวินัย ศึกษามา เหมือนนักกฎหมายศึกษากฎหมายมาก็ยังงง นี่ก็เหมือนกัน ศึกษาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก็ยังสงสัย

แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์นะ ขอนิสัยครูบาอาจารย์มา นี่การขอนิสัย ได้นิสัย อย่างนี้ การขอนิสัย ดูสิ ไปขอนิสัยอยู่กับครูบาอาจารย์องค์ใดก็แล้วแต่ ครูบาอาจารย์ท่านดํารงชีพของท่าน มันเป็นวินัยก็เป็นวินัย วินัยกรรมก็เป็นวินัยกรรม อุโบสถสังฆกรรมก็เป็นอุโบสถสังฆกรรม ทําอย่างไร ทําถูกหรือทําไม่ถูก เราก็เคยทําถูก ทํากันไปอย่างนั้นล่ะ พอถึงเวลาเราก็ทําอุโบสถสังฆกรรมกัน แล้วเวลาเกิดนานาสังวาส เกิดภิกษุป่วยไข้ เกิดภิกษุต่างๆ วินัยกรรมมันยังมีเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไปนะ

ภิกษุที่มาไม่ได้ต้องให้ฉันทะมา ภิกษุในอาวาสนั้นเป็นวรรค ทํากรรม เป็นอาบัติปาจิตตีย์ทั้งหมดเลย เป็นวรรค หมายถึงว่า มาไม่พร้อมกัน เป็นวรรคเป็นตอนคือแบ่งแยก เวลาทําอุโบสถสังฆกรรมต้องมาหมดเลย ขาดแม้แต่องค์เดียวก็ไม่ได้ เพราะถ้าขาดองค์เดียว ศาสนาถ้าเข้มแข็งไม่เข้มแข็ง นี่คารวะ ๖ หมั่นประชุมพร้อมกัน เลิกประชุมให้พร้อมกัน หมั่นลงประชุมด้วยกัน ประชุมเสร็จแล้วจะเลิก เลิกพร้อมกัน ให้สามัคคีกัน นี่พูดถึงการทําสามีจิกรรม

แต่ถ้าเวลาอุโบสถนี่บังคับเลย บังคับว่าต้องทั้งหมด แล้วถ้าภิกษุมาไม่ได้ อย่างเช่นพระองค์หนึ่งป่วยจนลุกไม่ได้ ต้องให้ฉันทะ คือให้มาบอกกล่าว เวลาลงอุโบสถปั๊บ เขาจะให้ฉันทะมา ก็ต้องประกาศกลางสงฆ์ว่า ภิกษุองค์นั้นได้รับรู้แล้วว่านี่เป็นเวลาลงอุโบสถ แล้วท่านมาไม่ได้ ท่านให้ฉันทะมา คือท่านให้มาบอกกล่าวในสังฆะนี้ สังฆะนี้ลงอุโบสถเสร็จแล้ว จะต้องให้พระ ๔ องค์ไปให้พระองค์นั้นบอกบริสุทธิ์ นี่มันเป็นวินัยกรรม เป็นสามีจิกรรม เป็นสังฆกรรม

ทีนี้สังฆกรรม อย่างที่ว่า พระ ถ้าเราอยู่กับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านจะทําให้ดู ทั้งๆ ที่เราศึกษามาแล้วนะ เขาบอกว่า ขอนิสัย ถ้าได้นิสัยจากครูบาอาจารย์มานะ ฉะนั้น

๑. ได้นิสัยจากครูบาอาจารย์มา

๒. ครูบาอาจารย์บางองค์เข้มข้นทางใด นิสัยของครูบาอาจารย์หนักไปทางใด ถ้าหนักไปทางใด เราจะได้นิสัยจากครูบาอาจารย์แบบนั้นมา

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านมีหลักนะ อย่างเช่นหลวงตาท่านจบมหา แล้วท่านไปอยู่กับหลวงปู่มั่น ที่ท่านไปอยู่กับหลวงปู่มั่นเพราะท่านสงสัยเหมือนกันว่านิพพานจะมีหรือเปล่า ทั้งๆ ที่ศึกษามาเป็นมหานะ นิพพานก็ศึกษามาหมดล่ะ แล้วก็ไปปฏิบัติด้วย มันจะมีหรือเปล่า

พอไปอยู่กับหลวงปู่มั่น ท่านเล่าให้ฟังเอง บอกว่า เคารพหลวงปู่มั่นมาก เพราะมีอะไรสงสัยในใจ หลวงปู่มั่นเคลียร์ให้หมดเลย ชี้นําได้หมดเลย แต่เวลาอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นทําสิ่งใดนะ ท่านก็เชื่อว่าถูกแล้วแหละ แต่ปัญญาชนใช่ไหม ก็ต้องเปิดพระไตรปิฎกตรวจสอบ ท่านทําอย่างนั้นจริงๆ นะ ท่านเล่าให้ฟัง แล้วท่านก็ไปเปิดพระไตรปิฎก คือเราไปเปิดกฎหมายไง เวลาเขาทํากันแล้ว ก็ไปเปิดอีกว่าถูกไหม หลวงตาท่านบอกว่า เพี๊ยะๆๆ ไม่มีผิดเลย มันยิ่งทําให้ยิ่งเคารพมากขึ้นไปๆ ท่านทําแล้วถูกต้อง

นี่พูดถึงว่าถ้าเข้มข้น เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นหลักใช่ไหม เริ่มต้นท่านเป็นหลัก เป็นอาจารย์ใหญ่ เป็นการฟื้นฟูมา แล้วพอลูกศิษย์มาแต่ละองค์ๆ มันก็จะเข้มข้น เข้มข้นเจือจางแตกต่างกันไป เพราะว่ามันเป็นบุคคลไง ฉะนั้น ขอนิสัยกับครูบาอาจารย์ ถ้าขอนิสัยครูบาอาจารย์มามันจะได้ประโยชน์ตรงนี้

ฉะนั้นที่บอกว่า “พระบางรูปบอก” มันไม่ได้หรอก “พระบางรูปบอกว่าไม่ต้องกัปปิ”

กัปปิ-ไม่กัปปิมันอยู่ตรงนี้ มันอยู่ที่ว่าของชิ้นนั้นเกิดหรือไม่เกิด เช่น ถ้ามันเป็นเมล็ดพริกที่เป็นพริกอ่อน มันจะปลูกเกิดไหม? ไม่เกิดหรอก อย่างนี้ไม่ต้องกัปปิหรอก ถ้าไปกัปปินะ ครูบาอาจารย์ท่านเอ็ดเอาด้วย แบบว่าทําเกินไป เพราะมันไม่เกิดไง อย่างเช่นเมล็ดพันธุ์ที่มันอ่อน คือมันยังไม่แก่ แต่ถ้าเมล็ดมันแก่ มันเกิดได้ สิ่งนี้มันถึงต้องกัปปิ

๑. ต้องกัปปิ

๒. สิ่งที่เกิดจากข้อ อย่างที่เป็นข้อ อย่างเช่นผักบุ้ง ผักอะไร ผักมันเกิดไหม? มันเกิด ถ้ามันเกิด เราจะฉัน มันเป็นภูตคาม เพราะมันมีสิทธิเกิด ทั้งที่เราประเคนแล้วนี่แหละ ถึงต้องทํากัปปิ

แล้วทํากัปปิ ตอนนี้นะ พอทํากัปปิ เมื่อก่อน “กัปปิยัง กะโรหิ” เขาไม่ค่อยได้ทํากัน แต่เวลาพระป่านะ เวลาเราทํา เราทําเพื่อวินัยนะ ทําเพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ แต่บางที่เขาทําเพื่อศักยภาพ ทําเพื่อเป็นการอวด ทําให้เห็นว่าทําความต่าง คือทําเท่ห์ ทําเท่ห์มันไม่เกี่ยวกับวินัย พอทําอย่างนั้นปั๊บ คําว่า “วินัยกรรม” คือเราต้องเป็นผู้ทําขึ้นใช่ไหม วินัยกรรมมันพ้นได้เพราะเราเปล่งวาจา พระเป็นผู้ถามใช่ไหม เพราะพระเป็นผู้รังเกียจเอง โยมบอก “กัปปิยะ ภันเต” คือโยมบอกว่าสมควร มันเป็นวินัยกรรม

ถ้าวินัยกรรมปั๊บ ทีนี้พอโยมเห็นกันอย่างนั้นปั๊บ เพราะพระทําไปแล้ว ทําโดยที่ว่า ถ้าแบบนี้เขาเรียกว่าไม่ครบองค์ประกอบ มันไม่สมบูรณ์หรอก ทําลับหลังไง ทําลับหลัง เพราะเดี๋ยวนี้เราบิณฑบาตไป เราเจอบ่อย เวลาบิณฑบาตไป โยมเขาจะทําให้เสร็จเลย อย่างส้ม เขาก็ทําให้เหมือนเป็นดอกไม้เลย ผ่าเปลือก แล้วก็แบะออก แล้วก็ใส่บาตรมา เขาบอกเหมือนกับทํากัปปิยะแล้ว แต่เวลาเรารับมาแล้วนะ เราไปวัด เราก็ให้โยมทําใหม่ถ้าเราจะฉัน ให้โยมทําใหม่

เพราะทําลับหลังไง คําว่า “ทําลับหลัง” วินัยกรรม ทําลับหลัง เรารู้ไหมว่ามันถูกหรือไม่ถูก เขาทําก็ว่าทําของเขา เจตนาของเขา แต่เจตนาของเรา เราไม่เห็น เราไม่รู้ ทีนี้มันต้องทําต่อหน้า คําว่า “ทําต่อหน้า” เวลามามันต้องทําต่อหน้า ทีนี้เวลาทําต่อหน้าขึ้นมา เพราะวินัยกรรม วินัยกรรมการกระทําอันนั้นมันจบที่การกระทําอันนั้น ถ้ามันไม่มีการกระทําอันนั้น หรือทําลับหลัง ใครไว้ใจได้ มันไว้ใจกันไม่ได้ มันไม่รู้หรอก

ฉะนั้นพระที่บอกว่า “พระบอกไม่ต้องทํา เพราะเป็นการบิณฑบาตมา”

การบิณฑบาตมามันคุ้มครองไม่ได้ การบิณฑบาตมาคืออาหารที่บริสุทธิ์ เราหาเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง สัมมาอาชีวะ ภิกขาจาร สะอาดบริสุทธิ์มากเลย สะอาดบริสุทธิ์มาก เราก็ฉันอาหารที่มันเป็นสิ่งที่สะอาดบริสุทธิ์

แต่ถ้าเป็นภูตคาม มันเป็นในตัวมันเอง เพราะของมันงอกได้ ของมันงอกได้ ของมันเกิดได้ การบิณฑบาตนั้นไม่ครบองค์ประกอบที่จะคุ้มครองได้ ไม่ได้หรอก ทีนี้คําว่า “ไม่ได้” มันอยู่ที่ขอนิสัยมา อย่างเราอยู่กับครูบาอาจารย์มานะ เวลาออกธุดงค์ไปกับครูบาอาจารย์ เวลาไปบิณฑบาตมา ได้สิ่งนี้มา ครูบาอาจารย์ทําอย่างไร ถ้าได้มานะ ได้มาก็ไว้ข้างบาตรนั้น ไม่ต้องฉัน ไม่ต้องฉัน ฉันสิ่งที่เราดํารงชีวิตเท่านั้น

กรณีนี้เหมือนกับกรณีที่หลวงตาท่านเล่าให้ฟังบ่อย ท่านบอกว่าท่านไปบิณฑบาตมา ไปอยู่บ้านน้อย แล้วบิณฑบาตมาได้ข้าวเปล่ามา มาถึงบ้านสุดท้าย เขาก็ถามว่า “ขอดูบาตรสิ ได้อะไรมาบ้างเปล่า” ได้แต่ข้าวเปล่าๆ มา พอได้ข้าวเปล่าๆ มา “โห! อย่างนี้จะไปฉันอะไร” ก็ให้ลูกสาวไปตําปลาร้า พอตําปลาร้า ท่านบอกว่าท่านก็ยืนดูอยู่ เขาก็ไปตักมาจากไห เสร็จแล้วก็ตําใหญ่เลย เพราะว่าประชาชนเขากินกันอย่างนั้นน่ะ พอตําเสร็จแล้วก็ตําพริกตําอะไรใส่แล้วก็ห่อ ใส่บาตรหลวงตามา หลวงตาท่านก็ยืนดูอยู่ เพราะตักมาจากไห มันก็ปลาร้าดิบ

พอท่านเข้าไปถึงในป่าเสร็จ ท่านเข้าไปถึงลานหิน ท่านก็เอาออก วางไว้ แล้วท่านก็ฉันข้าวเปล่านั้นน่ะ ท่านบอกว่า “เอาหัวใจคน” คือเอาเจตนาดีของเขา เขามีเจตนามากเลย บอกว่าพระได้แต่ข้าวเปล่ามา ไม่มีกับข้าว ฉะนั้น ให้ลูกสาวไปตําปลาร้าให้ แต่มันก็เป็นปลาร้าดิบ ภิกษุฉันเนื้อดิบไม่ได้ ปลาร้านั้นต้องมาผิงไฟให้สุกก่อน เพราะภิกษุต้องกินเนื้อที่สุก กินเนื้อดิบไม่ได้

เว้นไว้อีกนะ เว้นไว้ภิกษุผีเข้า ภิกษุป่วยหนัก ถ้าภิกษุผีเข้า ยกเว้น เวลาภิกษุปฏิบัติไปแล้วหลุดอย่างนี้ พวกนั้นวินัยไม่บังคับ แต่ถ้าหายแล้ว ไม่ได้ ภิกษุเวลาผีเข้าฉันเนื้อดิบได้ เพราะในพระไตรปิฎก ภิกษุผีเข้า แล้วไปในตลาด ไปขอเนื้อดิบๆ จากแม่ค้า แล้วฉันเดี๋ยวนั้นเลย แล้วเขาก็ติเตียนกันไป ติเตียนถึงพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าภิกษุผีเข้า เขาควบคุมตัวเขาไม่ได้ ภิกษุผีเข้า ภิกษุป่วย อันนี้กฎหมายไม่บังคับ

ฉะนั้น ภิกษุฉันเนื้อดิบไม่ได้ แต่เวลาหลวงตาบอกเอานํ้าใจเขา เขาอุตส่าห์ทําของเขาแล้วใส่บาตรมา ใส่บาตรมาก็รับมา แต่ไม่ฉัน วางไว้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราบิณฑบาตมาแล้ว สิ่งที่เราบิณฑบาตมา เราไม่ฉัน

แล้วอย่างเช่นโดยปกติ เวลาผักหญ้า เวลาใครถวายมา ถ้าเราไม่กัปปิ เราก็ไม่ต้องฉัน เราวางไว้ วางไว้ข้างๆ บาตร เราไม่ต้องฉัน ถ้าเราไม่ฉัน มันก็ไม่เป็นอาบัติ เอานํ้าใจเขา แต่ถ้าบอกไม่ฉันนะๆ โยมก็ไม่เข้าใจใช่ไหม “โอ้! ไม่ฉันแสดงว่าอยากฉันของดีๆ ใช่ไหม ไม่ฉันเพราะจะเอาอย่างนั้นๆ ใช่ไหม อันนี้ทําไมไม่ฉัน” ถ้าโยมไม่เข้าใจนะ มันก็มองคนละมุม ก็มองว่าพระองค์นี้เห็นผักเห็นหญ้า บอกว่าของไม่ดี จะเอาแต่ของดีๆ

แต่ความจริงมันฉันไม่ได้ มันฉันไปแล้วมันเป็นอาบัติ พอฉันไปแล้วเป็นอาบัติ จะฉันไหม ถ้าฉันก็บอก “กัปปิยัง กะโรหิ” โยมก็บอกว่า “อ๋อ! จะเอากะปิ กะปิมันต้องไปซื้อที่ตลาด กะปิมันยังไม่ได้ตําเลย”

กัปปิเขาก็นึกว่ากะปินํ้าปลาไปโน่น เพราะเขาไม่ได้ศึกษา แต่ถ้าคนเป็นนะ บอกกัปปิ เขาจะรู้เลยว่า กัปปิ คือ “กัปปิยัง กะโรหิ” นี่ความไม่เข้าใจกัน มันจะต้องคุยกัน

แต่ถ้าความเข้าใจกัน ถ้าเรามีครูบาอาจารย์แล้วเราขอนิสัยครูบาอาจารย์นะ เราจะเข้าใจ ถ้าเราเข้าใจแล้ว จะเข้มเกินไปก็ไม่ได้ จะอ่อนเกินไปก็ไม่ได้

ฉะนั้น บอกว่า “ถ้าบิณฑบาตมะม่วงมา ต้องทํากัปปิไหม”

ความจริงมะม่วงมันเป็นผลไม้ที่ถ้าผลแก่แล้ว อย่างไรๆ เราก็ไม่ได้กินเมล็ดมันหรอก ถ้าจะบอกว่า มะม่วงไม่ต้องกัปปิได้ไหม? ได้ แต่เวลาเราปอกมะม่วงแล้ว เราฉันแต่เนื้อมะม่วง เมล็ดมันเราต้องแยกไว้ แต่ถ้าเราทําให้เมล็ดมันแตกหรือทําให้เมล็ดมันเสื่อมสภาพจากการเกิด อาบัติเกิดตรงนั้นน่ะ

อย่างเช่นเราบิณฑบาตมานะ นี่ประสบการณ์ซึ่งๆ หน้าเลย สมมุติถ้าเราบิณฑบาตมา เราได้องุ่นมา ทีนี้ในองุ่นมันมีเมล็ด ถ้าองุ่นมันมีเมล็ดถ้าเราจะฉันนะ เราก็พยายามฉัน ต้องตั้งสติให้ดีเลยนะ อย่าไปขบโดนเมล็ดมันแตกนะ ถ้าอยากกินมาก วันนี้อยากกินองุ่นมาก เพราะอดอยากมานาน วันนี้บิณฑบาตได้องุ่นมา แหม! อยากฉันมากเลย ก็จะฉันองุ่น ไม่มีใครกัปปิให้ พอไม่มีใครกัปปิให้ เราก็ฉันแต่เนื้อองุ่น อย่าไปขบโดนเมล็ด นี่ประสบการณ์ของพระนะ นี่เขาเรียกว่าชี้โพรงให้กระรอก เดี๋ยวจะบอกว่า ไหนว่าต้องกัปปิ แล้วทําไมอันโน้นไม่ต้องกัปปิ

ต้องกัปปิ “กัปปิยัง กะโรหิ...กัปปิยะ ภันเต” สมควรมากเลย ของนี้เป็นของกัปปิยภัณฑ์ “กัปปิยัง กะโรหิ” ของนี้ควรแก่ภิกษุไหม เราจะบอกว่า ของนี้เป็นกัปปิยภัณฑ์ สมควรแก่ภิกษุครับ เราก็ฉันได้ปกติเลย เพราะมันสมควร เราจะขบเราจะอะไรมันก็ไม่มีอาบัติ

แต่ถ้าเราไม่มีใครกัปปิให้ แต่อยากฉัน ชีวิตพระนะ เวลามันอด มันถึงอยาก เวลาทุกข์ มันถึงยาก ถ้าไม่อด มันก็ไม่อยาก เวลาถ้ามันอยากขึ้นมา แต่วินัยบังคับไว้ว่าเป็นอาบัติ แล้วจะทําอย่างไร เราก็พยายามฉันแต่เนื้อ อย่าไปขบโดนเมล็ด พยายามตั้งสติไว้ ถ้าไม่ขบโดนเมล็ดก็ไม่มีอาบัติ แต่ถ้าบังเอิญไปขบโดนเมล็ดเป็นอาบัติปาจิตตีย์ อิ่มท้อง แต่มีอาบัติ จะต้องไปปลงอาบัติ นี่พืชคาม

ฉะนั้น สิ่งนี้ถ้าขอนิสัยมา อยู่กับครูบาอาจารย์ นี่ชีวิตพระ ชีวิตพระที่มีธรรมวินัยเป็นศาสดา จะทําสิ่งใดต้องมีสติ ต้องระวัง แล้วการศึกษามาว่าควรไม่ควร ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเป็นมะม่วง มะม่วงแก่ถ้าเราปอกแล้วมีแต่เนื้อ เมล็ดเราไม่โดนมัน ไม่เป็นอาบัติ

กัปปิ หมายถึงว่า สิ่งที่เราทําแล้ว เรามีสิทธิทําได้หมด อย่างเช่นเงาะ เมล็ดมันทําได้ยากมาก เพราะเราเคยธุดงค์กันไป เวลาไปเจอเงาะ พระใหม่ๆ ไม่ฉันเลย วางไว้ต่างหาก เพราะมันไม่มีใครกัปปิให้ เพราะบิณฑบาตมาแล้วก็แล้วกัน ไม่มีใครตามมา คือบิณฑบาตมาแล้วก็ให้กับสัตว์มันไป เราบิณฑบาตมา เขาก็ได้ทําบุญกุศลของเขา เราก็ได้ทํากิจวัตรของเรา แล้วสิ่งที่ได้มาก็ให้ประโยชน์ต่อไป สิ่งที่เป็นประโยชน์ต่อไปนะ

ว่าสงสัยไง คําว่า “สงสัย” เพราะไม่มีโยม ไม่มีโยม เราก็ต้องแก้ไขของเรา ถ้ามีโยมนะ ถ้าโยมไม่เป็นนะ ก็ยังทะเลาะกัน คําว่า “ทะเลาะกัน” อย่างเช่นเวลาเหตุการณ์เฉพาะหน้า ถ้าคนเยอะมาก สิ่งใดต้องกัปปิ โยมบางคนก็อยากทําให้ แต่ถ้าเขาทําให้ เขาทําเป็นนะ เราก็ “กัปปิยัง กะโรหิ” เขาจะทําให้ทันที แล้วก็ประเคนเลย

แต่ถ้าเขาต้องอธิบาย ไม่ต้อง ถ้าต้องอธิบาย เราจะเอาผลไม้ถาดนั้นหรือจานนั้น เอามาวางไว้ส่วนข้างๆ ก่อน แล้วสิ่งนั้นเราประเคนไปเรื่อยๆ จบแล้ว ถึงเรียกให้บุคคลที่เป็นเข้ามาทํา เวลาอยู่บ้านตาดจะเป็นอย่างนี้ เวลาส้มมานะ กองไว้เป็นชั้นๆ เลย ให้ประเคนอย่างอื่นหมดก่อน เสร็จแล้วนะ ให้คนนั้นเข้ามา สิ่งนั้นก็กัปปิไล่ไปเลย กัปปิไล่เสร็จแล้วค่อยแจกมา เพราะวินัยกรรม...ใช่ วินัยกรรมทําต่อหน้าภิกษุองค์นี้ ภิกษุองค์นี้เป็นผู้กัปปิเอง พอกัปปิเอง เราก็ฉันจากผู้ที่ไม่ได้กัปปิ พระที่ไม่ได้กัปปิก็ฉันสิทธิจากพระที่กัปปิแล้ว เพราะพระเขาได้กัปปิแล้ว อย่างเช่นของประเคนที่ประเคนกับพระองค์นี้ ก็ฉันร่วมกันได้หมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ากัปปิกับพระองค์นี้ กัปปิต่อหน้า เขาบอกว่า “วินัยกรรมทําต่อหน้า แล้วกัปปิกับพระองค์นี้ แล้วพระองค์อื่นละ”

มีพระพูดเหมือนกันนะ พระที่เขาแบบว่า นิสัยคนแตกต่างกัน เราเคยไปกัปปิทีหนึ่ง มันเป็นผักบุ้งทั้งถาดเลย ผักบุ้งเป็นถาดเลย เราก็ “กัปปิยัง กะโรหิ” จากผักบุ้งอันเดียว ผักบุ้งเส้นเดียวใช่ไหม แต่ผักบุ้งเส้นนั้นต้องวางทาบกันกับผักบุ้งทั้งหมด มันเนื่องด้วย คือมันเกี่ยวกัน มันติดกัน ก็กัปปิเฉพาะผักบุ้งเส้นนั้น พระที่เขานั่งอยู่ด้วยนะ พอฉันเสร็จแล้วเขาไปต่อว่า “เล่นละคร ถ้ากัปปิต้องกัปปิทั้งหมดสิ ทําไมกัปปิผักบุ้งเส้นเดียว” นี่คนมันเถรตรง เห็นไหม

“ถ้าผักบุ้ง ๑๐๐ เส้น ก็ต้องกัปปิ ๑๐๐ หนสิ ผักบุ้ง ๑๐๐ เส้น กัปปิเส้นเดียว แล้วอีก ๙๙ เส้นนั้นไม่ได้กัปปิ” มันจะกัปปิได้ไหม นี่พูดถึงว่าเวลาภิกษุมันเถรตรงนะ มันก็บอกว่าอย่างนี้ทําไม่สมบูรณ์ ทําไม่ถูกต้อง

แต่ในวินัยนะ ภิกษุรับประเคนของจากผู้ชาย รับจากมือได้ เพราะผู้ชายด้วยกัน ผู้หญิง เรารับจากมือเขาไม่ได้ เราใช้ผ้าวาง ใช้ผ้าวางเขาเรียกว่าเนื่องด้วยกาย รับด้วยกายกับรับของที่เนื่องด้วยกาย รับด้วยกาย มือจับมา เขาประเคนมา รับด้วยมือ รับด้วยกาย แต่เวลาผู้หญิงมา รับด้วยกายไม่ได้ เขาเป็นผู้หญิงใช่ไหม รับด้วยของเนื่องด้วยกาย ของเนื่องด้วย มันติดมือไป ของเนื่องด้วยกาย ถ้าของเนื่องด้วยกาย รับประเคนอย่างนี้รับประเคนขึ้น แต่ถ้ารับด้วยกาย รับด้วยมือ การรับของด้วยมือ นี่มันเนื่องด้วย

ผักบุ้งในถาดนี้มันเนื่องกันไหม มันติดกันไหม มันซ้อนกันไหม มันอยู่ในถาดเดียวกันหรือเปล่า มันเนื่องด้วยกาย สิ่งนี้กัปปิยะมันก็สมบูรณ์หมด แต่พระที่เขาไม่เห็นด้วย เขาเถียงไง นี่ก็เหมือนกัน เวลาของเนื่องด้วย ถ้าสิ่งที่เป็นนม เรารับนม นี่ของเนื่องด้วยกาย แล้วเวลาเรานั่งอยู่ในศาลา เวลาเอานมมา มาตั้งไว้ที่บันได เรารับไหม ประเคนหรือยัง เราประเคนได้ไหม ของอย่างนี้ วินัยนะ ถ้าใครศึกษาธรรมวินัยมันจะละเอียดมาก แล้วมันจะไปเลย

เขาบอกของที่เคลื่อนที่ได้ อย่างเช่นของที่เคลื่อนที่ได้นะ อย่างศาลามันเป็นอันใหญ่ใช่ไหม อย่างเสื่อ ของที่มันเคลื่อนที่ได้ เวลามันเคลื่อนไปแล้ว ของที่เคลื่อนที่ได้ วางไว้อย่างนี้มันรับประเคนไม่ได้ รับประเคนปั๊บ ของมันเคลื่อนที่ไง ฉะนั้น เวลาเราจะประเคนของ ภิกษุ ถ้าของยังไม่ประเคน จับให้มันเคลื่อนที่ไป เป็นอุคคหิตก์ ประเคนไม่ขึ้น แต่ถ้าเขารับมา แล้วเราวาง ของที่เคลื่อนที่กับของที่ไม่เคลื่อนที่ เวลาองค์ประกอบขององค์ประเคนไง มันจะมีนะ องค์ประเคน แล้วมันต้องอยู่ในหัตถบาส ต้องอยู่ในสิ่งต่างๆ นี่พูดถึงว่า ถ้าการกัปปิ

คําว่า “ขอนิสัย” ถ้าเราไปอยู่กับครูบาอาจารย์ที่ท่านมีข้อวัตรนะ ท่านจะทําให้เราดู พอทําให้เราดู เราเห็นสิ่งนี้มา เราจะเข้าใจได้ แต่ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ปั๊บ เราเองเราก็สงสัย พอสงสัย เราเองเป็นคนสงสัย พอสงสัย เราเปิดตําราดู เราก็วิเคราะห์วิจัยด้วยทัศนคติของเรา โลกทัศน์ของเรา ถ้าโลกทัศน์ของเรา เราคิดอย่างไร เราก็ว่าสิ่งนั้นถูกต้อง

แต่เรามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์เขาเรียก “เข้าหมู่ๆ” พอเข้าหมู่ ครูบาอาจารย์ท่านทําของท่านมา ท่านทํากันมาแล้ว ผิดถูกมันจะถกกัน เวลาเราลงอุโบสถสังฆกรรม มีสิ่งใดที่มันขัดแย้ง สิ่งใดที่มันมีความสงสัย ท่านจะประชุมกัน ท่านจะวิเคราะห์กันว่าสิ่งใดสมควร สิ่งใดไม่สมควร มันจะจบลงที่นั่น ถ้ามันจบลงที่นั่นมันก็จบ ถ้ามันไม่จบลงที่นั่น เราคิดของเราเอง อย่างเช่นเราศึกษาเอง เขาบอกว่า “ต้องมีการศึกษา ต้องมีต่างๆ”...ศึกษาถ้ามันมีทิฏฐิมานะ มันก็มีความเห็นของมันนะ

นี่พูดถึงว่า ของที่กัปปิกับของที่ไม่กัปปิ ต้องกัปปิไหม ของที่กัปปิ เราก็ดูว่ามันแก่ไหม แต่ถ้าเป็นยอดผักอ่อน ไม่ต้องกัปปิหรอก เพราะยอดผักอ่อน ยอดผักมันไม่เกิดอยู่แล้ว ยอดผักที่เราเอามาฉันกัน ถ้ามันอ่อนไม่ต้องกัปปิ

แต่ถ้ามันแก่ มันมีสิทธิ์งอกได้ เกิดได้ สิ่งนั้นต้องกัปปิ ผลไม้ที่เราไม่ได้ขบเมล็ดแน่นอน ถ้าจะไม่กัปปิก็ได้ แต่อย่างมะม่วงอ่อน เรากินมะม่วง มันมีสิทธิ์นะ ถ้ามะม่วงแก่ เราไม่ต้องกัปปิก็ได้ ถ้าไม่ต้องกัปปิ เราจะทําอย่างไรที่ไม่ให้โดน ไม่ให้เมล็ดมันเสียหาย

ของที่กัปปิ-ของที่ไม่กัปปิ มันก็ต้องดู ต้องเข้าใจ ของที่กัปปิ-ไม่กัปปิ แล้วคําว่า “กัปปิ” มันก็มีที่มาที่ไปไง

ฉะนั้น ถ้าโยมไม่มี คําว่า “โยมมีหรือไม่มี” อันนี้มันมายกเว้นความผิดเราไม่ได้ ถ้าไม่มีโยม เราบิณฑบาตมาแล้วเราก็ถือว่าบิณฑบาต อย่างเช่นเช้าๆ ออกบิณฑบาตนะ เมื่อก่อนเราเคยอยู่ที่วัดอุดมสมพร เขาจะบิณฑบาตกลับมาเสร็จแล้วจะวางไว้ แล้วให้พระประเคนทั้งบาตร เพราะเขาจะพิสูจน์กันว่าเราบิณฑบาตมันจะสะอาดหรือไม่สะอาด แต่ถ้าอยู่บ้านตาด ปกติจะมีเด็กมาประเคนบาตรเลย ประเคนก่อนออกบิณฑบาต

แต่ถ้าไม่มีเด็ก ไม่มีโยม ไม่มีใคร ให้เอานํ้าใส่บาตร แล้วเราใช้นํ้าผ่านพวกผง พวกสิ่งต่างๆ แล้วเทออก เทออก อย่าเช็ดนะ ถ้าเช็ดแล้วมันมีฝุ่นมีผงในบาตรนั้นน่ะ เห็นไหม เอานํ้าใส่ แล้วเราจะเอานํ้านั้นผ่าน ผ่านนํ้าแล้วเทออก เทนํ้านั้นทิ้ง นี่พระเราทํากันแบบนั้น ไม่อย่างนั้นมันต้องมีประเคนก่อน ประเคนหลัง

อยู่ที่สายหลวงปู่ฝั้นจะประเคนเมื่อกลับมาแล้ว แต่ถ้าอยู่สายหลวงตา จะประเคนก่อนบิณฑบาต นี่อยู่กับครูบาอาจารย์มาแต่ละองค์ มันจะทําก่อนหน้าหรือหลัง มันไม่เหมือนกัน มันคงจะอยู่ที่สถานที่ อยู่ที่บุคคล อยู่ที่ต่างๆ นะ อันนี้พูดถึงถ้ามีครูบาอาจารย์

คําว่า “ขอนิสัยๆ แล้ว” คิดว่า ขอนิสัยแล้วมันจะถูกต้องๆ ไปหมด ขอนิสัย เพราะอาจารย์ใครอาจารย์มัน ก็เถียงกัน อาจารย์ใครถูก ฉะนั้น เราจะคุยเรื่องวินัยนะ ถ้าจะคุยเรื่องวินัย ต้องเอาครูบาอาจารย์ไปตั้งไว้ก่อน คือเอาครูบาอาจารย์ออกไปจากการโต้เถียง เราจะไม่เอาครูบาอาจารย์มาอยู่ตรงกลาง แล้วก็โต้เถียงกัน มันก็จะไปกระเทือนครูบาอาจารย์เราใช่ไหม เอาครูบาอาจารย์ไปตั้งไว้ข้างๆ ก่อน นี่ความเห็นครูบาอาจารย์นะ แล้วนี่ความเห็นเอ็งกับข้า ๒ คน ล่อกัน ถกกันแค่นี้ก่อน เอาครูบาอาจารย์ไว้ข้างนอกก่อน ไม่อย่างนั้นมันจะกระเทือนครูบาอาจารย์

ฉะนั้น เวลาขอนิสัยๆ ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ดี เราจะได้ประโยชน์มา ได้ประสบการณ์มา ประสบการณ์ของคนคนหนึ่งนะ ทํามาทั้งชีวิต แล้วคนคนหนึ่ง เวลาพูดไป บางคนจะคิดว่า “เอ๊ะ! พระสงบพูดอะไรแบบว่ามันพ้นยุคพ้นสมัย”

ใช่ เราจะพูดบ่อย เพราะเราป้องกันตัวไว้ไง ออกตัวเลย ป้องกันว่า หลวงปู่มั่นเสียตั้งแต่ปี ๒๔๙๒ เรายังไม่เกิดเลย เราเกิดไม่ทันหลวงปู่มั่นนะ เราเกิด ๒๔๙๔ หลวงปู่มั่นเสียไปแล้ว ๒ ปี เราถึงเกิด เราพูดถึงหลวงปู่มั่นๆ ทีนี้มันส่งต่อกันมา ส่งต่อกันมาคือว่าหลวงตาท่านอุปัฏฐากหลวงปู่มั่น แล้วหลวงตาท่านเทศน์ ท่านเน้นยํ้าว่าหลวงปู่มั่นทําอย่างนั้นๆ มันซึ้งใจ เวลาหลวงตาท่านพูดสิ่งใด ท่านจะพูดว่าหลวงปู่มั่นพาทํา

เวลาอยู่บ้านตาดใหม่ๆ ท่านจะบอกว่า วัดป่าบ้านตาดทําไม่เหมือนที่อื่นเขาสักเท่าไร แต่เราก็ไม่ค่อยหวั่นไหว เพราะเราไม่ได้คิดเองทําเอง นี่หลวงตาท่านพูดนะ เราไม่ได้คิดเองทําเอง เราทําตามหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านได้ทํามาก่อน แล้วหลวงตาท่านทําตามหลวงปู่มั่น แต่ทีนี้วัดอื่นๆ เขาไม่ค่อยได้ทํากัน คือว่าเขาศึกษามากับหลวงปู่มั่นด้วยกัน แต่เขาไม่ได้เอาสิ่งนั้นมาประพฤติปฏิบัติเป็นแนวทาง

ทีนี้พอหลวงตามาทําขึ้นมา มันก็เหมือนกับวัดวัดหนึ่งทําแปลกเขา แต่ท่านบอกว่า “เราไม่หวั่นไหว เพราะเราทําตามหลวงปู่มั่น” พอทําตามหลวงปู่มั่น แล้วเราไปศึกษาจากท่านมา แล้วเวลาเราไปอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านอุปัฏฐากหลวงปู่มั่นมา เราเกิดไม่ทันหลวงปู่มั่น แต่เราฟังมาจากหลวงตา จากหลวงปู่เจี๊ยะ จากครูบาอาจารย์ที่ท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น ท่านทําสิ่งใดมา แล้วสิ่งนี้เราสามารถสอบทานได้ เพราะลูกศิษย์หลวงปู่มั่นเยอะมาก เราก็ไปถามองค์นั้น ไปถามองค์นี้ ไปถามองค์นั้น ถามด้วยความใคร่ศึกษานะ ไม่ได้ถามมาเพื่อเอามาชนกัน ไม่ได้ถามมาเพื่อเอามาเป็นประเด็น เราถามมาสิ่งใด

เพราะบางที บางองค์ ด้วยดุลยพินิจของท่าน ท่านมองของท่านในรูปแบบนั้น แต่ออกมาแล้วความจริงเป็นอย่างนั้นหรือไม่เป็นแบบนั้น ถ้าเป็นอย่างนั้น เราก็ศึกษาจากองค์อื่นมาเปรียบเทียบ แล้วก็หาเหตุหาผลอันที่สมควร เราเอาตรงนั้นเป็นประเด็น

ฉะนั้น เวลาสุดท้ายแล้วเราก็ดู บุพพสิกขา วินัยมุข อรรถกถา พระไตรปิฎก เราก็เปิดดูเหมือนกัน อย่างเช่นที่ว่านิยามของวินัยแต่ละข้อ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบัญญัติวินัยข้อนี้ บัญญัติวินัยข้อนี้เพื่อเหตุ เหตุมันเกิดอย่างนี้ แล้วบัญญัติมาเพื่อเหตุนี้

ก่อนที่จะเข้าสู่วินัยทุกข้อเลย มันจะมีนิยามก่อนว่า ทําไมพระพุทธเจ้าถึงบัญญัติวินัยข้อนี้ ใครเป็นต้นเหตุให้พระพุทธเจ้าบัญญัติวินัยข้อนี้ แล้วอนุบัญญัติ พอบัญญัติแล้วมีผู้กระทําผิดต่อเนื่องไป บอกพระพุทธเจ้าบัญญัติแค่นี้ ทําอย่างนี้ไม่ผิด พระพุทธเจ้าก็บัญญัติเป็นอนุบัญญัติ บัญญัติซํ้าๆ ต่อมา ในวินัยมีหมดล่ะ ฉะนั้น ถ้าศึกษาแล้วย้อนกลับไปดู

เราไม่ใช่ว่า คําหนึ่งก็หลวงปู่มั่น สองคําก็หลวงปู่มั่น แล้วพระพุทธเจ้าไปอยู่ที่ไหน พระพุทธเจ้าก็อยู่ในพระไตรปิฎก อยู่ในธรรมวินัยนี่ไง พระพุทธเจ้าก็อยู่นั่น เราก็ศึกษาว่าพระพุทธเจ้าบัญญัติอย่างไร บัญญัติ-อนุบัญญัติอย่างไร ทําไมถึงบัญญัติ เราก็ไปดูที่นั่น แต่ดูแล้ว เราศึกษาแล้ว เราก็ยังเอามาใช้ไม่เป็น

ศึกษากฎหมายมา จบกฎหมายมา แต่ว่าความไม่เป็น ต้องมาฝึกการว่าความ ฝึกการควบคุม ฝึกการตีประเด็นกฎหมายให้มันชัดเจน การฝึกมา ฝึกมาตีประเด็นกฎหมาย ก็ฝึกมาจากหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านจบมา ท่านศึกษามาแล้ว ท่านก็เอาอันนี้เป็นประเด็นให้เราทํา

แล้วหลวงตา หลวงปู่เจี๊ยะ ประเด็นทางกฎหมาย สํานักกฎหมายเขาจะมีการฝึกงานต่อเนื่องกันมา เราศึกษาอย่างนั้นมา ถ้าศึกษามา นี่การขอนิสัย การได้นิสัยจากครูบาอาจารย์มา มันก็เป็นประโยชน์แบบนี้ไง ถ้าเป็นประโยชน์แบบนี้ มันก็เป็นประโยชน์กับเรา ทีนี้ คําถาม

ถาม : กระผมสงสัยเรื่องพระวินัย ถ้าเราบิณฑบาตได้มะม่วงมา ต้องกัปปิหรือไม่ เพราะไม่มีโยม พระบางรูป...

หลวงพ่อ : มันหลายประเด็นไง นี่ประเด็น

๑. การบิณฑบาต

๒. เรื่องของมะม่วง กัปปิหรือไม่กัปปิ มีโยมหรือไม่มีโยม แล้วพระบางรูป

ประเด็นมันมีหลายประเด็น เพราะว่าเราไม่มีหลัก ถ้าเรามีหลักแล้ว สิ่งใดก็แล้วแต่ เพราะมีประเด็น เอาประเด็นใดเป็นตัวตั้ง มันจะไปลบล้างประเด็นอื่นหมดเลย อย่างเช่นบิณฑบาตมาแล้วก็จบแล้ว เขาบอกบิณฑบาตมาแล้วไม่ต้องกัปปิใช่ไหม จบเลย ไม่เกี่ยวกับเรื่องเกิดแล้ว เรื่องภูตคาม เรื่องเกิดตามข้อ เรื่องเกิดเพราะเมล็ด เกิดเพราะข้อ เกิดเพราะวินัยกรรม จบเลย เพราะบิณฑบาตมา นี่เรื่องบิณฑบาตอันหนึ่ง

บิณฑบาตมามันก็เลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง การบิณฑบาต สัมมาอาชีวะ อันนี้ก็ถูกต้อง ถูกต้องเฉพาะเรื่องของบิณฑบาต สิ่งที่ได้มาคือมะม่วงก็ส่วนของมะม่วง กัปปิก็เรื่องของกัปปิ มีโยม-ไม่มีโยมก็อีกเรื่องหนึ่ง แล้วยิ่งถ้าพระบางรูปบอก ยิ่งไม่ต้องฟังเลย พระบางรูปบอกไม่ต้องกัปปิ พระบางรูปน่ะ เพราะเขาคงไม่เคยกัปปิเลยไง ถ้ากัปปิก็เป็นกะปินํ้าพริกปลาทูของเขาแล้ว ถ้ากัปปิก็นํ้าพริกปลาทู เขาจะเอา แต่ถ้าไม่ต้องกัปปิ ก็คือไม่ต้องทํา เพราะถ้าพูดอย่างนี้มันแบบว่ามันไม่ครอบคลุม

ถาม : มันไม่ต้องกัปปิ เพราะเป็นอาหารบิณฑบาตมา

หลวงพ่อ : ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์มันเป็นแบบนี้ ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ เราขอนิสัย เราไปอยู่กับครูบาอาจารย์มา แต่ถ้าไปอยู่กับครูบาอาจารย์ที่เขาไม่เอาเลย เดี๋ยวนี้ไม่ค่อยเอาเลย ไม่ค่อยเอาเลยคือว่าก้าวล่วงหมด

ถ้าก้าวล่วงหมด มันก็ย้อนกลับมาที่หลวงตาพูดเนาะ มันสะเทือนใจ เวลาหลวงตาพูด “เหยียบหัวพระพุทธเจ้าไป แล้วแสดงธรรม” ถ้าก้าวล่วง มันก็เหยียบธรรมวินัยนี้ไป เพราะกฎหมายคือกฎหมาย ไม่ได้ยกเลิก ไม่ได้ยกเว้น พระไตรปิฎกอยู่อย่างนี้ก็อยู่อย่างนี้ เพียงแต่ว่าเราจะทําหรือไม่ทํา กฎหมายก็คือกฎหมาย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าของมันมีอยู่แล้ว ถ้าเราไม่ทํามันก็จบ แต่ถ้าเราทํานะ เราทํามันก็เป็นไปได้นะ นี่พูดถึงว่า เรื่องกัปปิ-ไม่กัปปิเนาะ มีโยม-ไม่มีโยม นี่พูดให้ฟัง พูดให้ฟัง มันอยู่ที่ประสบการณ์ ถ้าประสบการณ์อย่างนี้ปั๊บ ถ้าพูดอย่างนี้ก็บอกว่า “อ้าว! ก็ใช่สิ ก็พระป่าเขาทํากัปปิยะกัน เขาทําเพื่ออวดญาติโยมกัน เขาก็เอาประเด็นนั้นเป็นประเด็นตั้ง” เห็นไหม ถ้าเขาถามมานะ แล้วพระที่อื่นเขาบอกว่า “มันประเด็นเล็กน้อย ของบิณฑบาตมาก็ควรจะฉันแล้วเราก็ฉันเลย อย่าเอาของเล็กน้อยมาเป็นประเด็นขึ้นมา” เขาก็คิดของเขาได้อย่างนั้น

ฉะนั้น เวลามาถามพระปฏิบัติ เพราะเราทํากันอยู่อย่างนี้ แล้วครูบาอาจารย์เป็นอย่างนี้ อย่างนี้เพราะเราขึ้นไปธุดงค์ใหม่ๆ นะ ไปอยู่ภาคอีสาน เราศึกษาเรื่องนี้มาก ศึกษาเรื่องสิ่งที่ว่าได้มา อย่างเช่นกัปปิ หลวงปู่ฝั้นบอกกับสมเด็จมหาวีรวงศ์ พอกัปปิ แม้แต่พระผู้ใหญ่ก็ไม่เห็นด้วย แต่เวลาหลวงปู่ฝั้นเวลาท่านพูด ท่านเปิดถึงพระไตรปิฎกเลย บอกว่า การกัปปิถึงที่สุดแล้วต้องกัปปิแม้แต่เมล็ดพริกไทย เพราะเมล็ดพริกไทย อยู่ในพระไตรปิฎกนะ มันยังเกิดได้ แต่เมล็ดพริกไทยมันแข็ง มันทําให้แตกไม่ได้ ให้ใช้เหล็ก ให้ใช้มีดปลายแหลมจิก นี่ในพระไตรปิฎกบอกไว้เลย

สมัยหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ทํา สังคมยังแคบอยู่ สังคมอื่นยังบอกว่า เหมือนกับต้องการทําให้ลักษณะเด่น แต่ความจริงท่านไม่รู้หรอก พวกนี้ใจสะอาดบริสุทธิ์ จะทําตามวินัย แต่ในเมื่อสังคมยังไม่ยอมรับ

ฉะนั้น สิ่งที่มายอมรับจริงๆ คือสมัยหลวงปู่ฝั้นมาพูดให้ที่วัดป่าสาลวัน อยู่ที่วัดป่าสาลวัน สมเด็จมหาวีรวงศ์ หลวงปู่ฝั้นท่านเป็นคนพูด เหมือนกับ เช่น ที่หลวงปู่เจี๊ยะท่านเล่าถึงหลวงปู่ลี วัดอโศการาม หลวงปู่ลี วัดอโศการามก็เหมือนกัน เวลาสมเด็จฯ เพ่งไฟใส่เลย จนเป็นไข้ พอเป็นไข้แล้วหลวงปู่ลีก็บอกว่าต้องพุทโธแล้วมันจะหาย เพราะครูบาอาจารย์สมัยนั้นท่านยังต่อต้านกรรมฐาน ว่าอย่างนั้นเถอะ แต่ใจท่านยังบอกว่า “พระไม่มีการศึกษามันจะรู้อะไร พระอย่างน้อยก็ต้องมีการศึกษา มันถึงจะรู้จริง”

ครูบาอาจารย์ที่มีพาวเวอร์นะ จิตใจของท่านเป็นธรรมนะ หลวงปู่ฝั้นมีฤทธิ์ หลวงปู่ลี วัดอโศการาม ก็มีฤทธิ์ เพราะท่านสําเร็จของท่าน ท่านมีคุณธรรมของท่าน ท่านถึงพยายามปรับสมดุล ปรับทัศนคติของสงฆ์ ให้การกระทําว่าสิ่งนี้ทําแล้วสงฆ์เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย เพราะสังคมใหญ่ สังคมใหญ่มันต้องปรับดุลอันนี้มา ไม่อย่างนั้นครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นผู้ใหญ่ ท่านปกครองอยู่ ท่านก็มีความเห็นอันหนึ่ง แล้วเราจะไปถึงก็ “กัปปิยะๆ” เหมือนเด็กๆ แล้วไปทําอวดผู้ใหญ่ น่าเกลียดมาก

แต่ถ้าผู้ใหญ่ท่านเห็นด้วย เด็กทําแล้วเด็กเป็นผู้อุปัฏฐากใช่ไหม เราเป็นผู้อุปัฏฐาก เราเป็นคนรับประเคน เราเป็นคนประเคนให้ครูบาอาจารย์ เราทําให้ท่าน ท่านก็ชื่นบาน ท่านก็แจ่มใส เราทําก็ด้วยความชื่นบาน โอ๋ย! มันมีความสุขนะ

กรณีอย่างนี้ เราเห็นมาตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านทํา มันแบบว่าทุกคนยังไม่ไว้วางใจ แต่เพราะท่านทําจนเป็นกองทัพธรรม กองทัพธรรมตั้งแต่หลวงปู่สิงห์ ครูบาอาจารย์ จนมาถึงโคราช แล้ววัดป่าสาลวันได้ตั้งขึ้นมา หลวงปู่ฝั้นท่านมาอยู่ที่นั่น หลวงปู่ฝั้นท่านเป็นผู้เริ่ม “กัปปิยัง กะโรหิ...กัปปิยะ ภันเต” เรื่องแม้แต่เมล็ดพริกไทย ใช้เหล็กแหลมจี้ ให้สมเด็จมหาวีรวงศ์ดู เปิดพระไตรปิฎกให้ดูกันเลย ฉะนั้น กระดูกของท่าน เวลาท่านเสียแล้วเขาเอาไว้ที่ถํ้าขาม ไปดูที่ถํ้าขามสิ ที่ถํ้าขามจะมีหน้าผา กระดูกของสมเด็จมหาวีรวงศ์อยู่ที่นั่น

เวลาครูบาอาจารย์จิตใจท่านเปิด แล้วท่านฟังนะ ท่านเคารพนับถือกันนะ เช่น หลวงปู่ลี วัดอโศการาม ฉะนั้น หลวงปู่มั่นท่านถึงบอก ลูกศิษย์ของท่านองค์ไหนมีกําลัง องค์ไหนจะเป็นประโยชน์ ท่านส่งเสริม แล้วท่านติดปัญญา ติดอาวุธปัญญาไว้ให้กับลูกศิษย์ลูกหาไว้ ให้เป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของพวกเรา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “กัปปิยัง กะโรหิ...กัปปิยะ ภันเต” สิ่งที่ว่าต้องกัปปิ-ไม่ต้องกัปปิ กว่าจะเอาวินัยข้อนี้ขึ้นมาเป็นบรรทัดฐานให้ใช้กับสังคม ทั้งๆ ที่มันมีอยู่นี่แหละ แต่สังคมเลือนรางไป แล้วครูบาอาจารย์ท่านจะฟื้นฟูมา มันทุกข์ยากขนาดนี้ กว่าจะได้มาแต่ละชิ้นแต่ละอัน

จนมาสมัยปัจจุบันนี้ กรรมฐานขึ้นหม้อ ตอนนี้กรรมฐานขึ้นหม้อ พระป่าขึ้นหม้อ แล้วทํากันหรือเปล่า ยังดูแลรักษาสิ่งที่ครูบาอาจารย์แสวงหามากันบ้างไหม สิ่งที่กว่าจะได้มา ทั้งๆ ที่พระไตรปิฎกก็มีอยู่ แล้วมันเลือนรางไป ครูบาอาจารย์ของเราพยายามฟื้นฟูมา จนสังคมกว่าจะยอมรับ มันทุกข์ยากขนาดนี้ แล้วเราทํากันเพื่ออะไร ไม่ได้ทํากันเพื่อแอ๊กนะ “กัปปิยัง กะโรหิ” ทําเท่ห์ๆ มันไม่ใช่ มันเป็นข้อบังคับ มันเป็นพืชคาม-ภูตคาม อยู่ในปาฏิโมกข์ มันอยู่ในปาฏิโมกข์มาตั้งแต่ต้น แต่ไม่มีใครทํา แล้วเราทําขึ้นมา ทําถูกต้องก็คือถูกต้อง

ฉะนั้น สิ่งที่ศึกษามา ศึกษามาเพื่อเรานะ นี่พูดถึงธรรมวินัย แล้วถ้าเราศึกษามาเพื่อประโยชน์เนาะ ก็เห็นว่าคนถามถามมาก็เพื่อประโยชน์ ไม่อย่างนั้นจะถามมาให้หลวงพ่อด่าทําไมเนาะ อุตส่าห์เขียนมาหาหลวงพ่อ แหม! หลวงพ่อใส่ใหญ่เลย

มันเป็นประโยชน์ไง ของเล็กๆ นี่แหละ แต่ถ้าช่วยกันดูแล ของเล็กๆ กว่าจะได้มา กว่าครูบาอาจารย์จะได้มา หมายถึงว่า หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านทํามาตั้งแต่ต้นนั่นแหละ แต่ทําไปแล้วมันไปขัดหูขัดตาคนเยอะมาก แล้วเวลาหลวงปู่ฝั้นไปพูดกับสมเด็จฯ สมเด็จฯ ท่านมีคําสั่งของท่าน ท่านไปสั่งเข้ามณฑล มันก็จบหมดเลย มันก็สงบระงับ มันก็เป็นเรื่องคุณงามความดีของศาสนาเรา นี่ครูบาอาจารย์ของเราแสวงหามาอย่างนี้ ทํามาอย่างนี้เพื่อประโยชน์กับเราชาวพุทธ เอวัง

๔

ต้องละสมุทัย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๑ พฤษภาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พิจารณาต่อไปไม่ถูก ขอความเมตตาครูบาอาจารย์แนะนํา”

เมื่อนั่งสมาธิจนสงบก็จะพิจารณาความละเอียดอ่อนของจิต เมื่อก่อนความคิดเข้ามาให้พิจารณาบ่อยๆ แยกค้นหาต้นตอสิ่งที่ทําให้ความคิดเกิดและก็ดับ ส่วนสัญญาอารมณ์หยาบไม่ค่อยเกิด ถ้าความคิดไม่รุนแรง และพิจารณาก็ดับทัน เดี๋ยวนี้ความคิดไม่ค่อยมีมา แต่ปัญหาคือมันมีสัญญาภาพแทรกเข้ามาให้พิจารณาแทน และเกิดบ่อย มันมาแบบเหมือนเราจินตนาการ เหมือนเราดูหนังเพลินๆ เราไม่ได้อยู่ในเนื้อเรื่อง พอจับได้มันจะหยุดแบบไม่มีเหตุผล ไม่รู้จะทําอย่างไรกับมัน แต่สิ่งที่พิจารณาจับร่วมได้ มันมากับสัญญาอารมณ์เพลิดเพลิน ถ้าจับได้มันจะหยุดทันที พร้อมกับลองคิดต่อเองก็ไม่ได้ มันไม่ใช่ความคิด หลวงพ่อ ทําอย่างไรดี เมตตาแนะนําลูกศิษย์ด้วยค่ะ

หลวงพ่อ : อันนี้พูดถึงเวลาภาวนานะ ถ้าเราภาวนาเริ่มต้น เราจะภาวนาไม่ได้หลักไม่ได้เกณฑ์ แต่พอเราภาวนาได้หลักได้เกณฑ์ ได้หลักได้เกณฑ์แล้วเราก็จะพยายามทําให้มันได้เหตุได้ผล ทีนี้เวลาภาวนาไปมันจะไม่ได้เหตุไม่ได้ผลตามสัจธรรม แต่มันได้เหตุได้ผลจากการภาวนา

ได้เหตุได้ผลจากการภาวนา หมายความว่า เวลาเราภาวนาไป เราเห็นผลงานของเรา เวลาเห็นผลงานของเรานะ เราเริ่มหัดภาวนา ถ้าเรากําหนดความสงบของเรา ถ้าจิตมันสงบ เวลาเราออกใช้ปัญญาไป มันจะเป็นเหตุเป็นผลของการภาวนา ถ้าเป็นเหตุเป็นผลของการภาวนา เราจะรู้ว่าสิ่งที่เราภาวนาไม่ได้ มันเป็นอย่างใด

แต่เวลาเราภาวนาได้ขึ้นมา มันปล่อยวางๆ แต่มันปล่อยวางแล้ว ทําไมมันไม่ถึงที่สุด ทําไมมันไม่ขาด ถ้ามันไม่ขาด เราก็มีความวิตกกังวล เรายังมีความวิตกกังวลอยู่ว่าเราทําอย่างไร แล้วเราทําต่อไปอย่างไรจะให้มันจบได้ คิดแบบนี้คิดแบบโลกๆ

คิดแบบโลกๆ หมายถึงว่า โลกเวลาเราปฏิบัติกัน เวลาเราศึกษาทางทฤษฏี เราก็ศึกษาทฤษฎี ถ้าเราศึกษาทฤษฎีแล้วเราฝึกหัดปฏิบัติจนเราทําหน้าที่การงานได้ เราก็ทําหน้าที่การงานของเราได้ แล้วมันจบ มันเสร็จ งานนั้นมันเสร็จ นี่คืองานของโลก

งานของโลกทําแล้วมันเสร็จ แต่งานของธรรม งานของธรรม ถ้ามันจบ คําว่าเราภาวนาแล้วมันมีเหตุมีผลในการภาวนานั้น แต่มีเหตุมีผลในการภาวนานั้น แต่ทําไมมันไม่จบล่ะ มันยังไม่จบสิ้น ไม่จบสิ้นเพราะอะไร เพราะมันยังไม่ขาด เพราะมันไม่ขาด ทําอย่างไรมันถึงต้องขาดล่ะ

ฉะนั้น เวลาการภาวนา เราบอกว่า มันต้องทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ สมุทัยต้องละ ถ้าสมุทัยต้องละ ต้องละสมุทัย

เวลาเราบอก “ต้องละสมุทัย” สมุทัยคืออะไร

สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ถ้าละสังโยชน์ ๓ ตัวนี้ เราจะเป็นพระโสดาบัน เราจะเป็นพระโสดาบันปั๊บ เราก็ตั้งโจทย์ขึ้นมาเลย สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิคือความเห็นผิด เราก็ทําใจเราให้เห็นถูก วิจิกิจฉาคือความลังเลสงสัย เราก็ไม่สงสัย สีลัพพตปรามาส เป็นการลูบคลํา เราก็จะไม่ลูบคลํา...นี่ตัวสมุทัยเลยล่ะ เราบอกเราจะละสมุทัย แต่เราไปอยู่ในสมุทัยโดยที่เราไม่รู้ตัวเลย ถ้าเราไม่รู้ตัว คําว่า “ไม่รู้ตัว” เพราะเหตุใด

สมุทัย คือ ตัณหาความทะยานอยาก ตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา นี่คือสมุทัย พอสมุทัย บอกว่า สักกายทิฏฐิ เราก็บอก ตัณหาคือความอยากได้ เราก็บอกว่าเราไม่มีสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา ความลังเลสงสัย เราก็บอกว่าเราไม่สงสัย เพราะเรามีเหตุมีผลในการภาวนาแล้ว มันเป็นการไม่สงสัย ถ้าเป็นการลูบคลํา เราก็ไม่ลูบคลํา นี่เราก็คิดว่าเป็นสังโยชน์...นี่คือตัวสมุทัย ต้องละสมุทัย แต่มันเป็นสมุทัยโดยที่เราไม่รู้ตัว เป็นสมุทัยโดยที่ไม่รู้ตัว เพราะอะไร เพราะว่าตัณหาความทะยานอยากมันมากับอวิชชา อวิชชาคือความไม่รู้ มันมากับความรู้สึกนึกคิดของเรา มันนอนเนื่องมาหมด มาหมดแล้วทําอย่างไรต่อไป

นี่ไง คนถึงถามว่า เราภาวนา เราจะได้ผลอย่างไร ทําอย่างไรถึงได้ผล

เวลาเริ่มต้นภาวนาที่มันมีข้อเท็จจริงของมัน เวลาจิตมันสงบบ่อยๆ เราก็แยกจับค้นหาต้นตอแห่งความคิด ถ้ามันเกิดความคิดขึ้นมา มันก็เกิดดับ พอมันเกิดดับ เราพิจารณาของเรา มันก็เริ่มต้นตั้งแต่ว่า รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อันนี้เป็นขันธ์ ๕ แต่รูป รส กลิ่น เสียง ถ้ารูป รส กลิ่น เสียง มันเป็นเรื่องภายนอกไง ถ้ามันเป็นเรื่องภายนอก ถ้าเราพิจารณาภายนอก

เราจะบอกว่า การพิจารณาเริ่มต้นที่เราบอกเราจับแยกแยะได้ๆ เราคิดว่ามันเป็นวิปัสสนาๆ อันนั้นมันเป็นสัญญาอารมณ์ต่างหาก ถ้ามันปล่อยสัญญาอารมณ์เข้ามา มันก็เป็นตัวของจิต ถ้ามันเป็นตัวของจิตขึ้นมา ถ้ามันมีตัวจิตขึ้นมา จิตมันสงบแล้วมันเห็นของมันตามความเป็นจริง มันถึงเป็นตามความเป็นจริง ถ้าไม่ตามความเป็นจริง นี่คิดแบบทางโลกๆ

ดูสิ หลวงตาท่านพูดอย่างนี้ ท่านบอกว่า “เดี๋ยวนี้ปฏิบัติพอเป็นพิธี” คําว่า “ปฏิบัติพอเป็นพิธี” เขาปฏิบัติสํานักต่างๆ เขาจะตั้งทฤษฎีของเขาขึ้นมาแล้วก็ปฏิบัติตามนั้น รู้ตัวทั่วพร้อมๆ รู้ตัวไปหมดล่ะ นั่นล่ะตัวสมุทัยทั้งนั้นล่ะ มันสมุทัยทั้งนั้นเพราะอะไร เพราะว่ามันสร้างขึ้นมา มันเป็นอย่างนั้นแล้วมันปล่อยวาง จิตมันดีๆ มันดีในสมุทัยไง มันดีในสมุทัยมันก็ดีแบบโลกๆ มันไม่ละเอียดเข้าไปจนถึงเข้าไปเจอข้อเท็จจริง

ถ้ามันเจอข้อเท็จจริง เวลาเราภาวนากันนะ เวลาครูบาอาจารย์เราภาวนา ถ้าจิตมันสงบแล้วถึงออกไปใช้ปัญญา ถ้าจิตมันสงบแล้วออกใช้ปัญญา ใช้ปัญญาอย่างใด ถ้าใช้ปัญญาอย่างไร แต่เราใช้ปัญญากันอยู่อย่างนี้ เราบอกมันเป็นปัญญาๆ นี่ทุกข์ควรกําหนด นี่เราบอกว่าเราทุกข์

ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ ต้องละสมุทัย แต่เราไม่เคยเห็นสมุทัย เรารู้จักสมุทัยไม่ได้ เพราะสมุทัยเป็นเรา สรรพสิ่งเป็นเรา การที่ผลงานในการปฏิบัติก็เป็นเรา ถ้าเป็นเราขึ้นมาแล้ว มันเป็นเราเพราะอะไรล่ะ มันเป็นเราเพราะว่าเราไม่มีปัญญาอันละเอียดจะรู้เท่า ถ้าไม่มีปัญญาอันละเอียดจะรู้เท่า พอภาวนาแล้วจะได้ผลๆ มันถึงไม่ได้ผลๆ

มันไม่ได้ผลเพราะอะไร เพราะว่าเราเองรู้ คนภาวนามันรู้ รู้เพราะอะไร เพราะมันมีความค้างในหัวใจ มันมีความสงสัยลึกๆ เวลาคนภาวนาไปแล้วบอก “พิจารณากายแล้วมันปล่อย พิจารณาเวทนาแล้วมันปล่อย ทุกอย่างมันปล่อย มันปล่อยแล้วมันเป็นผลหรือยังๆ”...นั่นล่ะความสงสัย

กรณีตัวอย่างนะ เวลางานศพหลวงปู่มั่น พอเสร็จจากงานศพหลวงปู่มั่น หลวงปู่เทสก์ท่านจะชวนหมู่คณะไปเที่ยวใต้ พอไปเที่ยวใต้ หลวงปู่จวนท่านก็จะลงใต้ไปด้วย พอหลวงปู่จวนท่านจะลงใต้ไปด้วยนะ หลวงปู่ขาวบอกว่าชวนหลวงปู่จวนไปอยู่ด้วย หลวงปู่ขาวชวนท่านอาจารย์จวนไปอยู่ด้วยที่ถํ้ากลองเพล

ทีนี้อาจารย์จวนก็จะลงใต้อย่างเดียวๆ จะลงแต่ไปใต้ เพราะธรรมดาพระธุดงค์ทั่วประเทศไทยกลับมาจากเชียงใหม่ ไปธุดงค์มาแล้วทุกภาค ภาคใต้ยังไม่ได้ไป ก็อยากไป อย่างไรก็จะลงไปใต้กับคณะที่พอเผาศพเสร็จแล้วก็จะลงไปใต้ หลวงปู่ขาวใช้อุบายวิธีการขนาดไหน พอถึงที่สุดไม่ได้ หลวงปู่ขาวก็เลยบอกว่า “ท่านไปไม่ได้หรอก เพราะหลวงปู่มั่นฝากท่านไว้กับผม” หลวงปู่มั่นท่านฝากหลวงปู่จวนไว้กับหลวงปู่ขาว เพราะอะไร เพราะว่าเวลาภาวนาไป ครูบาอาจารย์กับลูกศิษย์จะอยู่ด้วยกัน จะรู้จริตของแต่ละคนมันจะไม่เหมือนกัน

หลวงปู่มั่นเวลาท่านฝึกนะ ท่านฝึก ดูสิ เวลาหลวงปู่ฝั้นกับหลวงปู่ชอบตามขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นที่เชียงใหม่ เวลาตามขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นที่เชียงใหม่นะ...ไม่ใช่ หลวงปู่ฝั้นกับหลวงปู่อ่อน หลวงปู่ชอบท่านไปต่างหาก

หลวงปู่ฝั้นไปกับหลวงปู่อ่อน เวลาไปกับหลวงปู่อ่อนนะ หลวงปู่ฝั้นไปพักที่วัดเจดีย์หลวง หลวงปู่มั่นท่านมารับหลวงปู่ฝั้นที่วัดเจดีย์หลวงเลย เวลาไปถึง หลวงปู่ฝั้นบอกว่า “ท่านอาจารย์มาทําไมล่ะ”

หลวงปู่มั่นก็บอกว่า “ก็มารับท่านไง” หลวงปู่มั่นท่านรู้ของท่านนะว่าหลวงปู่อ่อนกับหลวงปู่ฝั้นท่านขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นที่เชียงใหม่ หลวงปู่มั่นท่านออกมาจากป่า ท่านมารับหลวงปู่ฝั้นกับหลวงปู่อ่อนเข้าไปภาวนาในป่า ไปฝึกหัดอยู่ในป่า หลวงปู่ฝั้นท่านก็บอกว่าอยากจะไปเที่ยวที่นั่น พระปฏิบัตินะ พอไปเจอป่าเขา โอ้โฮ! มันมีแต่ความแช่มชื่น มันอยากจะไปเที่ยว ที่ไหนที่มันเป็นป่าก็อยากจะไปวิเวก

พอเช้าขึ้นมา ท่านไปเอาบาตรกับหลวงปู่มั่น “จะไปไหน ที่นั่นไม่ดีหรอก ที่นี่ดี” พอหลวงปู่มั่นพูดอย่างนั้นก็ควบคุมใจตัวเอง ทีนี้มันควบคุมไม่ได้ มันก็คิดอีก วันหลังก็คิดอีก พอไปรับบาตรตอนเช้า เพราะเช้าก็ต้องไปทําข้อวัตรแล้วไปเอาบาตรของหลวงปู่มั่นมาที่โรงฉัน แล้วก็ออกบิณฑบาต พอเช้าไป กลางคืนภาวนาก็คิดอีก เช้าไป หลวงปู่มั่นก็บอก “ที่อื่นไม่ดีหรอก ที่นี่ดีๆ” จนหลวงปู่ฝั้นท่านก็กลัวมาก ท่านก็ปฏิบัติของท่านๆ รักษาใจของท่าน แล้วคืนหนึ่งพอภาวนาไป จิตมันรวมลง มันสว่างไปหมดเลย

พอเช้าขึ้นไปจะไปรับบาตร พอเปิดประตู ธรรมดาหลวงปู่มั่นท่านจะอยู่ข้างใน แล้วหลวงปู่ฝั้นท่านต้องเข้าไปเอาบาตร พอวันนั้นไปนะ พอขึ้นไป หลวงปู่มั่นยืนจังก้าเลย “จะไปไหน เห็นไหม บอกที่นี่มันดีๆ ที่นี่มันดีไหมๆ เมื่อคืนผมไม่ได้นอนทั้งคืนเลยนะ จิตเป็นอย่างไรผมก็คุมทั้งคืนเลยนะ” ท่านเฝ้ามองจิตหลวงปู่ฝั้นทั้งคืนเลย หลวงปู่ฝั้น โอ้โฮ! ท่านก้ม โอ้โฮ! มันซึ้งใจไง มันซึ้งใจ

นี่พูดถึงว่าหลวงปู่มั่น หลวงปู่ฝั้น ครูบาอาจารย์แต่ละองค์ คําสอนของหลวงปู่มั่นมันเป็นเฉพาะคน การปฏิบัติมันเป็นเฉพาะคน มันไม่มีปฏิบัติตามพิธีกรรม บอกทําอะไรทําพร้อมกัน เดินพร้อมกัน ไปเป็นแถวเป็นเหมือนกับลูกเป็ดแม่เป็ดเดินกันเป็นแถวอย่างนั้น มันไม่มีหรอก ไอ้นั่นมันฝึกทหาร เรื่องการปฏิบัติมันไม่มีอย่างนั้นหรอก การฝึกทหารเขาฝึกกันอย่างนั้น แต่การฝึกใจไม่มี ถ้าของมันไม่มี มันเป็นไปไม่ได้ มันไม่มี เห็นไหม นี่พูดถึงหลวงปู่ฝั้นนะ

เวลาหลวงปู่จวน ในนิมิตของหลวงปู่มั่นว่า หลวงปู่มั่นได้เอาหลวงปู่จวนขึ้นหลัง ขึ้นใส่หลังไป นี่นิมิตของหลวงปู่มั่น แล้วหลวงปู่จวนท่านปฏิบัติของท่าน ท่านมีประสบการณ์อะไรของท่าน ท่านได้ถามปัญหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นเห็นถึงความเป็นไปว่าจิตนี้คึกคะนอง จิตนี้มีฤทธิ์ จิตมีฤทธิ์เพราะอะไร เพราะเวลาจิตสงบนะ หลวงปู่มั่นกับหลวงปู่จวนเวลาจิตสงบแล้วมันจะขึ้นเป็นภาษาบาลี

หลวงตาท่านบอกเลย เวลาจิตเราสงบนะ ธรรมมันเกิดเป็นภาษาไทย คือขึ้นมาเป็นภาษาไทย แต่หลวงปู่มั่นกับหลวงปู่จวนขึ้นเป็นภาษาบาลี พวกนี้จิตมันจะมีฤทธิ์ พอมีฤทธิ์ขึ้นมา หลวงปู่มั่นท่านเห็นคุณสมบัติของจิต เห็นคุณสมบัติของคนว่ามีอํานาจวาสนาขนาดไหน

ฉะนั้น ถ้าคนที่มีอํานาจวาสนา มันต้องมีควาญประจําช้าง ช้างตัวไหนถ้ามันคึกคะนอง ช้างตัวไหนที่มีกําลัง ช้างตัวไหนที่จะใช้ประโยชน์ได้ ควาญประจําช้างนั้นต้องให้ทันช้างตัวนั้น ถ้าควาญช้างตัวนั้นคุมช้างตัวนั้น ฝึกหัดช้างตัวนั้นเป็นประโยชน์ขึ้นมา จะเป็นประโยชน์กับช้างตัวนั้นเอง แล้วก็จะเป็นประโยชน์กับศาสนามาก

ฉะนั้น ท่านถึงสั่งหลวงปู่ขาวไว้ว่า “ฝากท่านจวนไว้ด้วยๆ” ทีนี้พอหลวงปู่มั่นท่านฝากหลวงปู่จวนไว้กับหลวงปู่ขาว ทีนี้ฝากไว้กับหลวงปู่ขาว หลวงปู่จวนก็อยากจะไปเที่ยวใต้ อยากจะไปธุดงค์ที่ภูเก็ต หลวงปู่ขาวท่านบอกว่าใช้อุบายก่อน เพราะว่าจะอ้างครูบาอาจารย์ ในวงกรรมฐาน ในวงของครูบาอาจารย์ของเราเป็นผู้ที่มีคุณธรรม จะอ่อนน้อมถ่อมตน จะอ่อนน้อมจะถ่อมตน จะพูดสิ่งใดเป็นธรรม ไม่มีทิฏฐิไม่มีมานะที่จะพูดกดขี่กัน ไม่มีทิฏฐิไม่มีมานะที่จะพูดเอารัดเอาเปรียบกัน ก็พยายามใช้อุบายบอกว่า “พอเสร็จงานศพแล้วท่านจวนไปกับผมนะ ไปวิเวกกับผมนะ”

หลวงปู่จวน “ไม่ จะไปภูเก็ต ไม่ จะไปภูเก็ต”

จนสุดท้ายเหตุผลที่ยกมาแม่นํ้าทั้ง ๕ แล้วก็เอาไม่อยู่ สุดท้ายหลวงปู่ขาวก็เลยพูดตรงๆ “ท่านไปไม่ได้หรอก หลวงปู่มั่นฝากท่านไว้กับผม” หลวงปู่จวนคอตกเลย ต้องไปกับหลวงปู่ขาว

พอไปกับหลวงปู่ขาว หลวงปู่ขาวท่านสอนของท่าน ท่านพิจารณาของท่าน หลวงปู่จวนท่านไปหาหลวงปู่ขาว เวลาไปอยู่ที่ภูทอก อยู่ที่ถํ้าจันทร์ สมัยนั้นสหายเยอะมาก แม่ทัพภาค ๒ เขาไปขอร้อง เขาจะจับ ก็เลยเอาหลวงปู่จวนกลับไปอยู่ถํ้ากลองเพล พอเหตุการณ์เริ่มคลี่คลายเบาบางลง หลวงปู่จวนก็กลับมาภาวนาต่อที่ภูทอก ท่านพิจารณากามราคะ พิจารณาอสุภะ ท่านเอากระดูกช้างแขวนคอ แล้วท่านฉันหมาก ท่านก็คายนํ้าหมากออกมาท่วมตัวเลย เพราะท่านพิจารณาอสุภะ พิจารณาอสุภะ พอคนไปเห็นเข้า ไปฟ้องหลวงปู่ขาวว่า หลวงปู่จวนเสียสติไปแล้ว

แต่หลวงปู่ขาวท่านบอกท่านสอนเองๆ ขณะพิจารณาอสุภะ

เราจะบอกว่า ควาญประจําช้าง ควาญนั้นต้องมีปัญญามากกว่าช้างนั้น ควาญประจําช้างนั้นต้องมีปัญญามากกว่า ควาญประจําช้างนั้นต้องมีปัญญา ต้องมีอุบายวิธีการบอกให้ช้างนั้นพยายามฝึกหัดตัวเองขึ้นมา

พอฝึกหัดตัวเองขึ้นมาจนถึงที่สุด หลวงปู่จวน “ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์” ไปฟังเทศน์หลวงปู่จวนสิ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์คือทุกข์ควรกําหนด เหตุให้เกิดทุกข์คือสมุทัย ทุกข์ดับนั่นคือนิโรธ วิธีการดับทุกข์ มันจะมีสัจจญาณ กิจจญาณ มีกตญาณ วงรอบ ๑๒ หลวงปู่จวนท่านจะเทศน์อย่างนี้ประจํา

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่จวนท่านไปหา ไปกราบหลวงปู่ขาว พาหมู่คณะไปกราบหลวงปู่ขาว ไปดูรูปสิ เวลาหลวงปู่จวนท่านไปกราบหลวงปู่ขาวนะ ท่านเอาหัวเข้าไปไว้ที่เท้านะ แล้วหยิบเท้าของหลวงปู่ขาวนะ ลูบหัวท่านๆ ท่านเคารพ ท่านบูชา ท่านซาบซึ้งบุญคุณหลวงปู่ขาวที่หลวงปู่ขาวเอาท่านไปชุบเลี้ยง เอาท่านไปดูแล ท่านซึ้งบุญคุณกัน เห็นไหม ถ้าเป็นจริงมันเป็นแบบนี้ เป็นจริงเป็นแบบนี้ หมายความว่า เวลาหลวงปู่ขาวท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านมีคุณสมบัติตามความจริงของท่าน ท่านถึงบอกวิธีการ บอกชี้นําทาง ทางที่ผู้ปฏิบัติให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้

ทีนี้เราปฏิบัติกัน เราปฏิบัติแล้วเรามีการศึกษา พอเรามีการศึกษา เราอ้างทางทฤษฏีทั้งนั้นล่ะ พอเราอ้างทางทฤษฏี เวลาเราพิจารณา พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม เราก็บอกว่าเราก็พิจารณากายแล้ว คือเราทําตามสูตร เราทําครบกระบวนการตามสูตรแล้ว แล้วจิตมันก็ปล่อยจริงๆ นะ พอจิตมันปล่อย ปล่อยนี่เป็นโสดาบันไหม ถ้าเป็นโสดาบันไหม? ไม่เป็นหรอก ถ้าลองถามว่าอย่างนี้ใช่โสดาบันไหม? ไม่ใช่ ไม่ใช่เด็ดขาดเลย ไม่ใช่เพราะอะไร

เพราะบอกว่า นี่ใช่โสดาบันไหม...เอ็งก็สงสัยอยู่แล้วๆ ถ้าอย่างนี้ใช่โสดาบันไหม? ไม่ใช่ ไม่ต้องมาถาม ไม่ใช่

แต่ถ้าเป็นโสดาบันนะ ถ้ามันเป็นโสดาบัน โสดาบันเพราะอะไร ถ้าจิตสงบแล้วจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง เราพิจารณาแยกแยะของเรา ใช้ปัญญาแยกแยะ จะเป็นเจโตวิมุตติ-ปัญญาวิมุตติ เป็นจริตนิสัยที่หยาบหรือละเอียด มันจะแยกแยะของมัน พิจารณาของมัน

ถ้ามันปล่อยของมันแล้ว ปล่อยแล้วก็ยังสงสัยๆ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถ้ามันถูกต้องๆ มันจะลึกซึ้งเข้าไป มันจะปล่อยวาง มันจะละเอียดลึกเข้าไปๆ มันก็เป็นแบบนี้ เป็นแบบที่โยมถาม “เวลาพิจารณาไปแล้วมันปล่อย ค้นหาต้นเหตุทั้งหมดแล้ว มันก็ปล่อยวางหมด การเกิดดับ รู้เท่าหมดแล้ว สัญญาอารมณ์ที่หยาบๆ รู้เท่าหมดเลย”

ถ้ารู้เท่าหมดแล้ว “เวลาพิจารณาไปมันมีภาพ มีสัญญาแทรกเข้ามา” อันที่สัญญาแทรกเข้ามา ถ้ามันเป็นจริงมันจะมีอะไรแทรกเข้ามาได้ ถ้ามันมีอะไรแทรกเข้ามา อันที่เห็นอยู่อันเก่านั้นมันจริงหรือเปล่า

พอสิ่งที่แทรกเข้ามาแล้ว เวลาจับไปแล้วมันไม่มีเหตุไม่มีผล มันหยุดของมัน กําลังเราพอไหม ถ้ากําลังเราพอนะ เราจับได้ ถ้าสิ่งที่มันแทรกเข้ามา เราจับสิ่งที่แทรกเข้ามา แล้วพิจารณาแทรกเข้ามา จากสิ่งที่มันเป็นเปลือกๆ มันก็ละเอียดเข้ามา ถ้ามันแทรกเข้ามา ถ้ามันไม่มีเหตุไม่มีผล ไม่มีเหตุไม่มีผลเพราะจิต กําลังเราไม่พอ

ถ้ากําลังเราพอ เราจับแล้วเราต้องแยกส่วนขยายส่วนได้ ถ้ามันเป็นอุคคหนิมิต มันก็เป็นวิภาคะ ถ้ามันแยกส่วนขยายส่วน ถ้ามันแยกส่วนขยายส่วน มันก็เป็นไตรลักษณ์ ถ้ามันเป็นไตรลักษณ์ พิจารณาเป็นไตรลักษณ์แล้ว สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายมันเป็นอนัตตา เป็นอนัตตามันเป็นอย่างไร มันพิจารณาของมันเข้าไป ถ้าพิจารณาเข้าไป มันทําเข้าไป ถ้าสิ่งที่มันแทรกเข้ามามันเคยแทรกเข้ามา มันก็เป็นสังโยชน์ไง ถ้าเป็นสังโยชน์ มันเป็นสมุทัย พอมันเป็นสมุทัย สมุทัยมันเป็นอย่างไร

ทีนี้พอเป็นสังโยชน์ เป็นสมุทัย พวกเราก็จะไปตั้งสังโยชน์ สมุทัยเป็นวัตถุขึ้นมา พอเป็นวัตถุขึ้นมา เราก็จะไปฆ่ามัน ไปทําลายมัน เพราะละสังโยชน์ ๓ ตัว ถ้าละสังโยชน์ สังโยชน์มันเป็นแบบใด ทุกคนบอกว่าอยากละสังโยชน์ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เคยสอนให้ใครละสังโยชน์ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านสอนให้ใช้สติปัฏฐาน ๔ แล้วพิจารณาไป

แต่เวลาเป็นพระโสดาบันขึ้นมา ละสังโยชน์ ๓ ตัว เป็นพระสกิทาคามี ละสังโยชน์ ๓ ตัว แล้วกามราคะ-ปฏิฆะอ่อนลง ถ้าพิจารณาจนเป็นพระอนาคามี ปฏิฆะ-กามราคะขาดไป ขาดไป พระอนาคามีละสังโยชน์ได้ ๕ ตัว แล้วสังโยชน์อย่างละเอียดนะ

สังโยชน์อย่างหยาบ-สังโยชน์อย่างละเอียด รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา นั้นสังโยชน์อย่างละเอียด ถ้าใครพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรมจนละเอียดเข้าไป พิจารณาถึงที่สุดแล้ว ถ้ามันทําลายแล้ว มันทําลายสังโยชน์อย่างละเอียดขาดไป ถ้าสังโยชน์อย่างละเอียดขาดไป นี่พระอรหันต์ละสังโยชน์ ๑๐ ตัว แล้วสังโยชน์มันอยู่ไหนล่ะ เพราะพระอรหันต์ละสังโยชน์ ๑๐ ตัว เราก็จะพยายามไปละสังโยชน์กัน ว่าสังโยชน์มันอยู่ที่ไหน จะไปละสมุทัยกัน แล้วสมุทัยมันเป็นอะไร

สมุทัยมันเป็นนามธรรม มันนอนเนื่องมา สมุทัย ตัณหาความทะยานอยาก มันนอนเนื่องมากับกระแสของจิต ถ้ามันนอนเนื่องมา ความคิดเราทั้งหมดมันก็มีสมุทัยเจือมาทั้งนั้นน่ะ ความคิดอย่างหยาบ ความคิดอย่างกลาง ความคิดอย่างละเอียดมันก็มีสมุทัย สมุทัยอย่างหยาบ สมุทัยอย่างละเอียด มันเป็นนามธรรม พระพุทธเจ้าถึงสอนให้พิจารณาสติปัฏฐาน ๔

พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ ถ้าสติปัญญามันเข้ามา เราพิจารณาไป สิ่งที่เป็นสมุทัยมันก็เบาบางลงๆ มันไม่ใช่ขิปปาภิญญา กิเลสมันก็ขาดไป ถ้ามันขาดไป มันเป็นจริงของมัน มันก็เป็นจริงของมัน

เราจะบอกว่า การปฏิบัตินี้มันเป็นเฉพาะ มันไม่มีใครทําเหมือนกัน มันไม่เหมือนทางวัตถุที่เป็นโรงงานอุตสาหกรรม โรงงานอุตสาหกรรม สายการผลิตออกมาเหมือนกันหมดล่ะ สายการผลิต สายการผลิตพระโสดาบัน จะมีพระโสดาบันเป็นร้อยเป็นล้านเลย เพราะออกมาเป็นสายการผลิตนี้ สายการผลิตนี้จะเกิดสกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ มันมีสายการผลิตที่ไหน เพราะอะไร

เพราะสายการผลิตนะ แม้แต่โรงงานที่เขาผลิตสินค้า ถ้าวัตถุดิบมันสั่งมาจากที่แตกต่างกัน คุณภาพของวัตถุดิบมันไม่เหมือนกัน ออกมารูปเหมือนกัน แต่คุณสมบัติไม่เหมือนกัน เพราะว่าวัตถุดิบที่มามันแตกต่างกัน ขณะที่เป็นสายการผลิตนะ สายการผลิตนั้นเป็นอุตสาหกรรม แต่ถ้าเป็นการปฏิบัติ มันไม่มี

เพราะว่าจริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน เอตทัคคะ ๘๐ องค์ พระอานนท์ได้ถึง ๔ อย่าง ๕ อย่าง อันนั้นเฉพาะพระอานนท์ แต่อย่างองค์อื่นได้เอตทัคคะคนละทางๆ ไม่เห็นมีใครเหมือนใครเลย ไม่มีใครเหมือนใคร เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน สะอาดบริสุทธิ์เหมือนกัน แต่คุณสมบัติไม่เหมือนกัน ถ้าคุณสมบัติไม่เหมือนกัน สิ่งที่การภาวนา จริตของคนก็ไม่เหมือนกัน ถ้าไม่เหมือนกัน สิ่งที่การกระทําเราต้องกระทํากับจิตใจของเรา ถ้าจิตใจของเรา เราภาวนาของเราเข้าไป

ที่ปฏิบัติยากๆ ปฏิบัติยากอยู่ตรงนี้ไง ตรงที่เวลาผู้ที่ปฏิบัติไปแล้ว เราเป็นปัญญาชน พอปัญญาชนขึ้นไป เราอิงทฤษฏี อิงธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วก็จะทําให้เหมือน

ฉะนั้น เวลาในภาคปฏิบัติ เวลาเราพูด ทุกคนจะบอกว่าพูดเหมือนกับการไม่เคารพบูชา แต่ความจริงเคารพบูชา เคารพบูชาอย่างสูงสุดเลย แล้วเคารพบูชาว่าตรงนี้มันเป็นประเด็นเลย ประเด็นที่ว่าให้พวกเราได้คิด แล้วให้พวกเราได้ปล่อยวาง ปล่อยวางสิ่งที่มันเป็นผลลบ สิ่งที่มันดึงให้เราตํ่า แล้วเราปฏิบัติตามข้อเท็จจริง

เวลาหลวงตาท่านจบเป็นมหา ท่านเรียนถึงเป็นมหานะ เวลาจะปฏิบัติขึ้นมา มีจิตใจอยากจะเป็นพระอรหันต์ อยากจะพ้นจากทุกข์ ศึกษาจนเป็นมหา นิพพานก็ต้องศึกษาแล้ว ธรรมดาพระไตรปิฎกศึกษาจบหมดแล้วล่ะ แล้วเวลาจะปฏิบัติขึ้นมา นิพพานจะมีจริงหรือเปล่า มันก็มีกิเลสละเอียดๆ มันกระตุ้นในหัวใจ มันจะมีจริงไม่มีจริง ปฏิบัติแล้วจะได้ผลไม่ได้ผล ถ้ามันสงสัยอย่างนี้ ต้องหาพระองค์ใดองค์หนึ่งเป็นผู้ชี้ขาดว่ามันมีจริงหรือมันไม่มีจริง ก็ไปหาหลวงปู่มั่น กว่าจะไปเจอหลวงปู่มั่น ไปเจอกับหลวงปู่กู่ที่หนองคาย ใครๆ เขาก็อยากให้อยู่ด้วย เพราะพระดี ใครๆ เขาก็อยากเอาไว้ด้วย ท่านบอกว่า ในใจของท่าน ท่านปักธงแล้วว่าต้องไปหาหลวงปู่มั่น ฉะนั้น อย่างไรท่านก็ต้องไปหาหลวงปู่มั่น

พอไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านมีอนาคตังสญาณเหมือนกัน ท่านก็รู้ของท่าน ท่านพูดกับหลวงปู่เจี๊ยะไว้แล้ว “มันจะมีพระหนุ่มๆ องค์หนึ่ง จะมาหาเรา พระองค์นี้จะเป็นประโยชน์มหาศาล”

เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นเดินจงกรมอยู่ที่บ้านโคก ท่านเดินจงกรมอยู่ คือท่านรู้ ท่านรู้ของท่าน ประสาเราว่า ภาพแรก ความประทับใจ ท่านมาเดินจงกรมอยู่ แล้วเข้าไป “มาจากไหนๆ” เสร็จแล้วขึ้นไปเทศน์ เวลาเทศน์จบแล้ว “มหาก็เรียนจบมาถึงเป็นมหานะ” พอเทศน์จบแล้ว นิพพานมันอยู่ที่ไหน มันลงใจแล้วล่ะ อืม! ไอ้สิ่งที่มันสงสัยในจิตใต้สํานึก มันสงสัยอยู่ลึกๆ ว่ามันมีจริงหรือไม่มีจริง มันลงแล้วล่ะ ทีนี้พอลงแล้ว หลวงปู่มั่นท่านก็จะเริ่มวางพื้นฐานเลย

“นี่ขนาดจบเป็นมหามานะ เวลาเราไปฟังเทศน์ เราฟังเทศน์กับเจ้าคุณเจ้าฟ้าที่ไหนมาก็รู้จบหมดแล้ว จะมาฟังเทศน์พระป่า ฟังเทศน์แล้วไม่รู้เรื่องเลย” คําว่า “ไม่รู้เรื่องเลย” คือพยายามจะลงไปตั้งใจฟังให้ได้ เวลาท่านพูดของท่านแล้ว ท่านก็บอกว่า “ท่านเรียนมาแล้วนะ เรียนถึงเป็นมหา” นี่ใครไม่เข้าใจก็ว่าพูดด้วยความไม่เคารพ ความจริงเคารพๆ

ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ปริยัติเราเรียนแล้วเราก็เรียนมา แต่ถ้าปฏิบัติ ถ้ายังเอาปริยัติมาเป็นพื้นฐาน เอาปริยัติอิงธรรมของพระพุทธเจ้า อิงวิชาการทั้งหมดเลย ทีนี้พอปฏิบัติไป วิชาการมันจะมาเทียบตลอด เพราะเรารู้อยู่แล้วล่ะ นี่ยังดีนะ มันไม่เป็นทางลบนะ ถ้าเป็นทางลบนะ มันภาวนาไปมันเกิดจินตนาการ พอมันเกิดจินตนาการแล้วมันก็เอาสิ่งที่เราศึกษามารองรับ มารองรับ “เอ้อ! เป็นอย่างนั้นๆ เพราะเราก็ทํามาเป็นอย่างนี้แล้ว แล้วทางวิชาการพระพุทธเจ้าบอกไว้ก็ตรงกันเปี๊ยะเลย เหมือนกันเปี๊ยะเลย”...สมุทัยทั้งนั้นน่ะ

เพราะนี่มันเป็นทฤษฏี นี่มันเป็นนามธรรมที่เราไม่เคยเห็นจริงเลย สมาธิเราก็ยังไม่ชัดเจนว่าขณิกสมาธิขอบเขตมันแค่ไหน อุปจารสมาธิขอบเขตมันแค่ไหน อัปปนาสมาธิขอบเขตมันแค่ไหน แล้วเวลาสมาธิสิ้นสุด อัปปนาสมาธิสูงสุดแล้วมันแค่ไหน แล้วต่อไปอย่างไร มันจะมีผลอะไรขึ้นมา? ไม่มี ก็มีแค่นั้นล่ะ สูงสุดก็มีแค่นี้ แล้วก็รอวันเสื่อม แค่นั้นเอง แต่เราออกใช้ปัญญาไปแล้ว ปัญญามันเป็นอย่างไร นี่ถ้าคนเป็นนะ

ฉะนั้น หลวงปู่มั่นท่านถึงพูดตรงนี้ไง ท่านบอก “มหา มหาเรียนมาจนเป็นมหานะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทิดใส่ศีรษะไว้สูงสุดเลย” เพราะหลวงปู่มั่นท่านสมบุกสมบันมา ท่านรู้ถึงกิเลสมันจะเอาอะไรมาอ้างอิง กิเลสมันจะเอาอะไรมาตลบหลัง กิเลสมันไปเอาธรรมะของพระพุทธเจ้ามาตลบหลังเรา เพราะมันศึกษารู้กระบวนการของมันทั้งหมดแล้ว ทางวิชาการกิเลสมันรู้หมดแล้ว เราเรียนมา กิเลสมันก็อยู่กับเรา อนุสัยนอนเนื่องไปกับจิต มันอยู่กับจิตเรานี่แหละ ทําอะไร กิเลสทําด้วย ศึกษาอะไร กิเลสศึกษาด้วย รู้อะไร กิเลสรู้ด้วย ถ้ามันรู้ด้วย มันก็เอาสิ่งนั้น เห็นไหม

ถ้าเอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาสร้างภาพ พอสร้างภาพขึ้นมา เพราะเรารู้อยู่แล้ว พอจินตนาการขึ้นมามันก็เป็นเหมือนกันหมดเลย ฉะนั้น หลวงปู่มั่นท่านเคยทุกข์เคยยากอย่างนี้มา ถ้าคนปฏิบัติไปแล้ว ถ้าคนยังไม่เชื่อนะ มันต้องทุกข์ยากอย่างนี้ไปก่อน ทุกข์ยากไปอย่างนี้ ทุกข์ยากจนมันจนตรอก

คนปฏิบัติมันไม่เชื่อใครหรอก คนภาวนาทุกคนทิฏฐิสูงมาก พอทิฏฐิสูง พอภาวนาไปมันก็บอก “ของเราใช่ๆ ครูบาอาจารย์ไม่รักเราจริง ถ้าครูบาอาจารย์รักเราจริง ครูบาอาจารย์ต้องบอกของเราใช่สิ ไปถามทีไรหน้าหงายทุกทีเลย อาจารย์ไม่รักเราจริง ถ้ารักเราจริงต้องยกก้นเราสิ อาจารย์ไม่เคยยกก้นเราเลย ไปทีไรโดนทุกที”...ก็กิเลสมันเป็นแบบนี้ พอกิเลสเป็นแบบนี้

สิ่งที่หลวงปู่มั่นบอกว่า “สิ่งที่ศึกษามาเรียนมานะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทิดไว้บนศีรษะ แล้วใส่ลิ้นชักไว้ แล้วล็อกกุญแจมันไว้ อย่าให้มันออกมา แล้วมหาภาวนาไปเถอะ ภาวนาไป” เพราะภาวนาไปเป็นการปฏิบัติแล้ว ถ้าปฏิบัติจริงนะ ถึงที่สุดแล้วการปฏิบัติเรา ปริยัติมันจะมาเหมือนกัน ถ้ามันไปถึงจุดแล้วมันจะเป็นอันเดียวกัน ถ้าเป็นอันเดียวกัน ให้มันเป็นตามความเป็นจริง

แต่ขณะที่เราไม่มีประสบการณ์อย่างนี้ พอเราปฏิบัติไป เรามีความสงสัยไหม คนปฏิบัติมีความสงสัยไหม? สงสัยทุกคน พอสงสัยแล้วมันก็จะไปลากเอาที่เราเรียนมา มารองรับ มันก็จะไปลากเอาที่เรารู้ไว้มาหนุน มาคอยลากไป กิเลสมันจะเป็นอย่างนี้ แล้วมันเสียเวลาไหม

หลวงปู่มั่นท่านพูดไว้สุดยอด ท่านบอกว่า “ถ้าเราปฏิบัติไปพร้อมกับปริยัติ มันจะเตะมันจะถีบกัน” คิดสิ คนจะเตะจะถีบกัน เหมือนพี่น้องอยู่ในบ้าน ๒ คน มันทะเลาะกันทุกวันเลย พี่น้อง ๒ คน ทะเลาะกันในบ้านทุกวันเลย เวลามันทะเลาะกันมันก็กระเทือนใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน กิเลสกับธรรมมันจะเตะมันจะถีบกัน เวลาปฏิบัติ ธรรมกับกิเลสมันทะเลาะกันอยู่อย่างนั้นล่ะ มันไม่สามัคคีกันเลย แล้วการปฏิบัติมันจะลําบากไหม

แต่ถ้าเราแยกเลย อ้าว! พี่น้อง ๒ คนแยกกัน เอ็งก็ไปทํางานของเอ็งนะ พี่ก็ไปทํางานของพี่ น้องก็ไปทํางานของน้อง ไปทํางานเสร็จแล้ว กลับมาคุยกันว่างานมันเป็นอย่างไร เออ! อย่างนี้มันจะดีใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน ปริยัติเราก็เก็บใส่ลิ้นชักไว้ แล้วก็ลั่นกุญแจมันไว้ แล้วเราปฏิบัติไปๆ ทํางานปฏิบัติไป ปฏิบัติไปจนถึงที่สุดแล้วมันมาเทียบปริยัติ เพี๊ยะ! นี่มันเป็นประโยชน์ตรงนี้ไง ถ้าเป็นประโยชน์ตรงนี้ปั๊บ เราผู้ถาม พวกนักปฏิบัติ เรารู้แล้ว จิตใจเราวางไม่ได้ เราวางไม่ได้ พอวางไม่ได้ ปฏิบัติไปแล้ว “มันเป็นอย่างไรๆ”

ต้องละสมุทัย ต้องละสมุทัย สมุทัยต้องละ การปฏิบัติละสมุทัย สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ต้องละ

แต่เราไม่ได้ละ พอเราไม่ได้ละ “นี่ไม่สงสัย ไม่ลูบคลํา ไม่สีลัพพตปรามาส”...ไม่สีลัพพตปรามาสก็ธรรมเมาไง พอกินเหล้าเมาแอ๋แล้วนะ “อืม! ไม่กินอีกแล้วล่ะ” พอใครกินเหล้าจบแล้วบอกว่า “จะไม่กินเหล้าอีกแล้วล่ะ” เดี๋ยวก็กินอีกแล้ว นี่ก็เหมือนกัน “ไม่สีลัพพตปรามาส ไม่ลูบคลําแล้วล่ะ ไม่ลูบคลํา”...ไม่ลูบคลํามันก็สงสัยอยู่น่ะ

ทิ้งตรงนี้ วางไว้ตรงนี้ สิ่งที่เป็นปริยัติ หลวงปู่มั่นบอกว่า “ใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจไว้ อย่าให้มันออกมา แล้วเราปฏิบัติไป อย่าเอาตรงนี้มาเทียบเคียงเวลาปฏิบัติ แล้วปฏิบัติตามความเป็นจริงไป” ถ้าตามความเป็นจริงไป สมุทัยต้องละ แต่เราจะไปละที่ไหน สมุทัยน่ะ ทุกคนก็ไปตั้งภาพเลยว่าสมุทัยเป็นอย่างนั้นๆ จะไปตั้งภาพเลย...องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้พูดอย่างนั้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนสติปัฏฐาน ๔ อริยสัจ กลับมาที่อริยสัจนี้ นันทิราคะ พวกสมุทัย สิ่งที่ว่า ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ตรงนี้ แล้วเราทําของเรา เราปฏิบัติของเราไป ถ้ามันเป็นจริงนะ มันจะเป็นจริงขึ้นมา พอเป็นจริงขึ้นมาก็จะเป็นจริง

ปฏิบัติแล้วต้องเป็นแบบนี้ เป็นแบบนี้เพราะอะไร เป็นแบบนี้เพราะว่าเราเอง เราสร้างอํานาจวาสนามานะ ถ้าไม่สร้างอํานาจวาสนามา เราก็จะโดนคนชักนําไป เรามองถึงสังคมปฏิบัติสิ ไปดูนะ ที่ปฏิบัติพอเป็นพิธี ตอนนี้การปฏิบัติกําลังขึ้นหม้อ แล้วก็สร้างทฤษฎีกันขึ้นมา แล้วก็ไปทํากัน ทําอย่างนั้น ถ้ามันเป็นจริงนะ

เวลาเราไปวัด ระดับของทานก็ไปทําทานกัน นี่ก็ถือว่าปฏิบัติแล้ว ปฏิบัติแล้วมันก็เหมือนตุ๊กตา จัดแถวตุ๊กตา ทําอยู่อย่างนั้นน่ะ ตุ๊กตาไม่ใช่คน ไอ้นี่เราเป็นคน แล้วถ้าเป็นคนแล้ว เวลาครูบาอาจารย์ของเราตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นลงมา เวลาท่านสอน ท่านสอนส่วนตัว อย่างเช่นหลวงปู่จวน ท่านเห็นแววของหลวงปู่จวน ท่านเห็นแวว แล้วพอเห็นแววแล้วมันคิดหลายชั้นนะ เห็นแววหลวงปู่จวนว่าหลวงปู่จวนจิตนี้มันมหัศจรรย์ ถ้าจิตมหัศจรรย์แล้วใครจะคุม แล้วที่ว่าใครจะคุม แล้วตัวท่านมันถึงคราวต้องเสียไง มันถึงคราวท่านต้องตาย

เพราะท่านบอกเองว่า “หมู่คณะ ใครจะปฏิบัติให้ปฏิบัติมานะ แก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ผู้เฒ่าจะแก้ ผู้เฒ่าแก่แล้วนะ เดี๋ยวผู้เฒ่าก็อายุไม่เกิน ๘๐ นะ”

หลวงตาพูดประจํา ท่านก็นับเลยนะ ๗๐ ๗๑ ๗๒ ๗๓ แล้วนะ ท่านนับมาตลอด ว่าไม่พ้น ๘๐ นะ ๘๐ ต้องตายๆ แล้วพอหลวงปู่จวนท่านยังภาวนา มันยังขึ้นมา คือคนเราก็รู้อยู่ว่าจิตมันมหัศจรรย์ แล้วตัวเองก็ต้องตายไป แล้วจะฝากใครไว้ จะฝากอย่างนี้ไว้กับใคร ก็ต้องฝากไว้กับคนรู้จริงสิ ถ้าฝากไว้กับคนรู้จริง เพราะว่าหลวงปู่ขาวท่านได้คุยกันไว้แล้ว หลวงปู่ขาวเป็นพระอรหันต์ ฉะนั้น ท่านถึงฝากไว้ พอท่านฝากไว้ จะไปไว้กับคนอื่นก็ไว้ไม่ได้ จะไปไว้กับใคร ถ้าไว้กับคนอื่นนะ แล้วเวลาหลวงปู่จวนท่านปฏิบัติขึ้นไป มีปัญหาตั้งแต่เรื่องผู้ก่อการร้าย สมัยนั้นแถวนั้นสีแดงหมดเลย เวลาผู้ก่อการร้ายต่างๆ มีอะไรกระทบ เขาก็ไปฟ้องหลวงปู่ขาว หลวงปู่ขาวก็เรียกท่านออกไป ไปดูแล จะดูแลตั้งแต่ความเป็นอยู่ แล้วยังคอยบอกทฤษฎี ยังคอยบอกวิธีการ ยังคอยแก้ไข ยังคอยทํากัน เพื่อให้ขึ้นมา

เราจะบอกว่า เวลาปฏิบัติไปแล้วมันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก คือมันเป็นระหว่างดวงจิตของเรากับธรรม ถ้าเราไปเทียบกับคนอื่น เขาไม่ใช่เราและเราก็ไม่ใช่เขา ถ้าเราไม่ใช่เขา เราไปเทียบกับเขา เราฟังกันเป็น ธมฺมสากจฺฉา เป็นอุบายเป็นวิธีการ แต่จะให้เหมือนกันไม่ได้ จะให้เหมือนกันมันไม่มี ถ้ามันไม่มี เราต้องปฏิบัติของเรา

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติของเรา เราจะต้องสมบุกสมบันเข้าไปสู่ความจริงของเรา ถ้าเราสมบุกสมบันเข้าไปสู่ความจริงของเรา เราพยายามทําของเรา เราอย่าเรรวน อย่าน้อยเนื้อตํ่าใจ เพราะเราปฏิบัติมาขนาดนี้ ภาษาเรา เราว่าเราเข้ามาถูกทางแล้ว เราเข้ามา เราเห็นของเรา เรารู้ของเรา เราปฏิบัติของเรา แต่ตรงนี้

ถาม : เวลามีสัญญาแทรกเข้ามาให้พิจารณาแทน

หลวงพ่อ : ถ้าพิจารณาแทน ถ้าเราพิจารณาของเรานะ มันเป็นอย่างนี้ ถ้าเราเห็นรูป รส กลิ่น เสียงใช่ไหม เราพิจารณาของเราอย่างนี้ แล้วถ้ามีปัญญา มันปล่อยนะ รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ถ้าเราปล่อยรูป รส กลิ่น เสียง เราปล่อยได้ จากปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน นี่มันเป็นขั้นหนึ่ง มันเป็นสิ่งที่ว่าทําสมาธิได้ง่ายกับทําสมาธิได้ยาก

ถ้ามันเข้าใจรูป รส กลิ่น เสียง เสียงก็สักแต่ว่าเสียง รูปก็สักแต่ว่ารูป ทุกอย่างก็สักแต่ว่า มันปล่อยหมด มันเป็นกัลยาณปุถุชน ถ้ากัลยาณปุถุชน เรารักษาจิตของเรา

ทีนี้เวลาเราไปเห็นภาพต่อไปที่ละเอียด ถ้ามันเห็นกาย เห็นเป็นนิมิต เห็นเป็นต่างๆ เขาบอกว่า “เห็นภาพแทรกเข้ามา” ถ้าเห็นภาพแทรกเข้ามา พอเราพิจารณาไป มันหยุดโดยที่ไม่มีเหตุไม่มีผล ถ้ามันหยุดโดยที่ไม่มีเหตุไม่มีผล รูป รส กลิ่น เสียงที่เราเห็นมันเป็นสิ่งที่หยาบ สิ่งที่มันละเอียดขึ้นมา เรากําลังไม่พอ พอหยุดปั๊บ มันจับไม่อยู่มันก็หายไป แวบ!

แต่ถ้าเรามีสตินะ เรามีสติ เราทําความสงบของเราให้มากขึ้น สิ่งที่มันแทรกเข้ามาก็จับสิ สิ่งที่หยาบใช่ไหม อย่างเช่นเปลือกผลไม้กับเนื้อผลไม้ เปลือกมันก็คลุมเนื้อผลไม้มา มันก็เป็นผลไม้เดียวกันนั่นแหละ แต่มันเป็นเปลือก ถ้าเราลอกเปลือกแล้วมันก็เป็นเนื้อ ถ้าเนื้อกับเปลือก มันไม่ใช่อันเดียวกัน แต่มันก็เกี่ยวเนื่องกัน

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราพิจารณาของเรา มันปล่อยเข้ามาแล้ว ถ้ามันมีอะไรแทรกเข้ามา แล้วถ้าจิตเราดี เราจับอันนั้น เวลาเปลือกผลไม้ เราจับนะ จับให้ได้ พอเนื้อไม่มีเปลือกเดี๋ยวมันก็เน่า

สิ่งที่เป็นรูปที่เคยเห็นมา เราเห็นของเรามา เวลามันปล่อยเข้ามาแล้ว เวลามันมีอะไรแทรกเข้ามา เราก็จับไม่ได้ เราก็ต้องไม่ได้ แสดงว่าจิตเรากําลังไม่พอ จิตเราไม่มีกําลังพอ เราก็กลับมาทําความสงบให้มากขึ้น ถ้ามันจับได้ก็พิจารณาไป

ถ้ามันแทรกเข้ามา มันไม่ใช่ความจริง มันก็จะเห็นสติปัฏฐาน ๔ เหมือนตามความเป็นจริง ก็พิจารณาซํ้าเข้าไปๆ

ถาม : สิ่งที่พิจารณามันรวมกันมา มันมากับสัญญาอารมณ์เพลิดเพลินเข้าไป ถ้ามีสติมันหยุดทันที แล้วลองคิดต่อเอง มันคิดไม่ได้

หลวงพ่อ : ความคิดคือสัญญา ความคิดคือเราอยาก ความคิดมันก็เหมือนที่ว่า หลวงปู่มั่นท่านบอกกับหลวงตา ความคิดอย่างนี้เพราะเราศึกษามา เรามีข้อมูล เราก็คิดของเรา เราต้องการให้มันเป็นกระบวนการ เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา เราก็อยากให้เป็นกระบวนการ สติปัฏฐาน ๔ เป็นอริยสัจ เป็นทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เวลานิโรธก็ต้องมีมรรค มันเป็นกระบวนการที่เราจะคิดให้มันเป็น มันไม่เป็นหรอก

เวลามันเป็น มันเป็นปัจจุบัน เป็นปัจจุบันนะ เดี๋ยวก็เห็นกายรูปนี้ พอเห็นกาย คราวนี้เห็นกาย พอจะพิจารณากาย นั่งไปนานๆ มันไม่เห็นกายแล้ว มันปวด มันเป็นเวทนา เวทนาเกิดเราก็จับ สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม อะไรเกิดขึ้นมา จับหมดเลย จับแล้วพิจารณาเลยๆ เพราะมันเกิดในปัจจุบัน ฉะนั้นถึงบอกว่า

ถาม : ถ้าจะลองคิดต่อ มันก็คิดไม่ได้ ถ้าเราคิดต่อไปมันก็ไม่ใช่ความคิด

หลวงพ่อ : ความคิดมันเป็นสัญญา มันเป็นเรื่องหยาบ ฉะนั้น เราต้องวางตรงนี้ไง เราต้องวางสิ่งที่เรา เวลาเราออกมาไตร่ตรองนะ เวลาเราใช้โลกียปัญญา เราพิจารณาเปรียบเทียบอย่างนี้ เราเทียบเคียงกับธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ของครูบาอาจารย์เราได้ แต่เวลาเราปฏิบัติขึ้นไป ถ้ามันเริ่มต้น เราก็เทียบเคียงอย่างนี้เข้าไปได้

แต่พอมันจะเป็นจริงนะ เรามีสติ แล้วอยู่เฉพาะหน้า สิ่งใดเกิดขึ้นมา จับสิ่งนั้น ไม่ใช่ว่ามันแทรกเข้ามา เราไปแบ่งแยกว่าอันนั้นจริง อันนี้ปลอม...ไม่ใช่ ปัจจุบันต่อหน้านะ ถ้ามันขึ้นมาปลอม เราก็จับให้ได้ ถ้ามันปลอมนะ พอจิตมันสงบ มันเห็น มันก็จับ จับ หมายความว่า มันเอาสติจับได้แล้วมันพิจารณาได้ ถ้ามันปลอม มันก็จะย่อยสลายไป มันก็เป็นความจริงชัดขึ้นมาๆๆ

ไอ้นี่เราไปบอกว่ามันปลอม มันปลอมหรือมันจริงล่ะ เรามันมีสัญญาคือว่าเราไปยึดสิ่งใดสิ่งหนึ่งว่าอันนี้จริง อันนี้ปลอม อันนี้มันไม่มีเหตุไม่มีผล เราเลยไม่เจริญก้าวหน้า

แต่ถ้ามันเป็นปัจจุบัน เป็นปัจจุบันนะ แล้วพิจารณาไป ถ้าพิจารณาไปนะ พิจารณาของเราไป ต้องละสังโยชน์ สิ่งที่ต้องละสังโยชน์ สิ่งที่เราพิจารณาไปคือปัญญามันแยกแยะแล้ว มันเป็นไตรลักษณ์ต่อหน้าแล้ว เวลาพิจารณาไป เวลามันปล่อย วับ! หายหมดเลย ถ้ามันปล่อย นี่คือตทังคปหาน มันปล่อย พิจารณาไปแล้วมันก็ปล่อย มันปล่อยหมด มันก็เด่นชัด จิตก็เด่นชัดๆ นี่มันปล่อยๆ

พอมันปล่อยอย่างนี้ ถ้ามันปล่อยอย่างนี้ มันพิจารณาซํ้าไปๆ แล้วถ้ามันถึงที่สุด เวลามันถึงที่สุด เวลามันขาด เวลาที่ว่าต้องละสังโยชน์ๆ เวลามันขาด มันขาดเลย พอมันขาด มันเห็นชัดๆ เลยว่าสังโยชน์มันขาด

แล้วเราบอกว่าเราจะละสังโยชน์ๆ แล้วสังโยชน์มันอยู่ไหน อะไรเป็นสังโยชน์? ก็ความสงสัย ความสงสัยความลูบคลํานี่คือสังโยชน์ ก็มันสงสัย ความสงสัย ความลูบคลํา ทําสักแต่ว่า จับจดๆ อยู่นี่ คือตัวสังโยชน์ แล้วเราจะไปละสังโยชน์กันที่ไหน เพราะมันจับจดอยู่ๆ มันปล่อยไม่ได้ อ้าว! ก็มันจับจดอยู่ ก็ตัวมันเองน่ะเป็น ก็เราจับจดอยู่นี่ไง ไอ้นี่เป็นไอ้นั่น ไอ้นั่นเป็นไอ้นี่ ไอ้นี่เป็นไอ้โน่น โอ๋ย! ไอ้โน่นเป็นอย่างนี้ ไอ้นี่เป็นอย่างนั้น นี่คืออะไร นี่สังโยชน์ แล้วไปละกันที่ไหนล่ะ

ต้องละ ทีนี้ไปละที่มัน มันก็จับจดอยู่ ก็ไม่จับจดแล้ว ทิ้งเลย พอมันปล่อยหมดมันก็นอนบนหมอนไง พอมันปล่อยแล้วมันก็นอนแผ่สองสลึงไง อ้าว! จะละตรงไหนล่ะ ต้องละ แล้วละตรงไหนล่ะ

ทีนี้พระพุทธเจ้าถึงสอนไง สอนเป็นอุบาย กาย เวทนา จิต ธรรม พิจารณาซํ้าไปๆ ซํ้าไปเรื่อยๆ ต้องละสังโยชน์ แต่ไปละกันอย่างไร เห็นไหม ครูบาอาจารย์ท่านสอนอย่างนี้ พิจารณาซํ้าเข้าไปๆ ถึงที่สุดแล้วถ้ามันขาด พอขาดแล้วเห็นเลย สังโยชน์ขาดไปเลย ดั่งแขนขาดนะ ตัดแขนทิ้งเลย เหมือนเราตัดมือเราทิ้งเลย เรารู้ไหมว่ากิเลสมันขาด...แน่นอน ทีนี้ซํ้าเข้าไป

นี่พูดเปรียบเทียบให้เห็นเยอะ เพราะคนที่อยู่ในสภาวะแบบนี้ แล้วถามปัญหานี้ ถามมาเยอะ ถามมาเยอะนะ เวลาภาวนา พอพิจารณากายแล้วมันปล่อย แล้วทําอย่างไรต่อไป มันก็เหมือนกับเราทํางาน พอทํางานเสร็จแล้ว แล้วมันอย่างไรต่อ แล้วอย่างไรต่อ แล้วทุกคนที่ถามมานี้มันไม่ใช่เด็กๆ นี่ปัญญาชนทั้งนั้นน่ะ มันก็เหมือนว่า เอ๊ะ! เราทําแล้วทําไมเราไม่รู้เรื่อง เราทําแล้วเราทําอย่างไรต่อไปๆ

ก็ต้องทําซํ้าเข้าไปๆ ถึงเวลาจบนะ เวลางานมันจบ เขาว่างานทางโลกจบ งานทางโลกจบคืองานมันจบอย่างนั้น แต่จริงๆ งานมันไม่จบ เพราะมันต้องใช้ต่อเนื่องกันไป แต่งานทางธรรม เวลาปล่อยวางๆ มันตทังคปหาน แต่เวลามันขาด มันจบ มันจบเพราะอะไร กุปปธรรม-อกุปปธรรม มันจะเป็นอกุปปธรรม

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมที่เป็นกุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา เวลามันพ้นจากความเป็นอนัตตา เพราะอนัตตาแล้ว พอไปเห็นอนัตตา มันเป็นไตรลักษณ์ สัมปยุตเข้าไป วิปปยุตคลายออกมา พอคลายออกมาถึงที่สุดมันจบ นั่นไง เป็นอกุปปธรรม อกุปปธรรมจบเลย นั่นธรรมแท้ๆ ธรรมแท้ๆ อฐานะที่จะเปลี่ยนแปลง อฐานะที่จะเคลื่อนไหว อฐานะหมดเลย โสดาบันเป็นโสดาบันตลอดไป สกิทาคามีเป็นสกิทาคามีตลอดไป อนาคามีเป็นอนาคามีตลอดไป ถ้าเป็นพระอรหันต์แล้วจบเลย จบแล้ว ไม่ต้องพูดกันเลย พูดอีกไม่ได้เลย มันทําอย่างนั้น

ฉะนั้น คนที่พยายามปรารถนาอยากให้เป็นไป ถ้าอยากให้เป็นไปแล้วเราต้องพยายามของเรา ทําซํ้าเข้าไปๆ ซํ้าเข้าไปนะ ซํ้าเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเราก็จะเป็นประโยชน์เรา ถ้าไม่เป็นประโยชน์กับเราก็จบ ฉะนั้น สิ่งนี้ต้องทํา ทําเพื่อประโยชน์นะ ถ้ามันเป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์กับปฏิบัติ

พูดเต็มที่เลย เพราะคนถาม คนที่อยู่ในสถานะอย่างนี้ ฟังๆ อยู่ตอนนี้ มีมาถามปัญหานี้หลายคนมาก แล้วพยายามกระเสือกกระสนกันจะไปให้ได้ แล้วไปไม่ได้ แล้วเป็นอย่างไรๆ ทั้งๆ ที่ว่า ถ้าเป็นทางโลก มันก็งานต่อหน้า ทําแล้วมันไม่จบ ทําอย่างไรๆ

มันเป็นอํานาจวาสนานะ ถ้ามันมีกําลังพอ จิตมันพอ มันทําได้ แล้วพยายามทําของเราเพื่อประโยชน์กับเราเนาะ เอวัง

๕

เหนือโลก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๒ พฤษภาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ผลของวัฏฏะ เรื่องของพวกพ้องมีผลกับผู้วิมุตติแล้วได้ขนาดไหนครับ”

นมัสการหลวงพ่อ คําถามนี้เป็นคําถามจริงจัง ซึ่งพบกับประสบการณ์ชีวิตที่ได้พบในผู้ปฏิบัติธรรม ไม่ใช่ว่านึกคิดเอาเอง หรือจะสร้างกระแสแต่ประการใด

๑. ผู้ถึงวิมุตติแล้วมีโอกาสจะพ้นไปจากเรื่องกีฬาสีทางการเมืองแบบ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์หรือเปล่า คือทําจิตเป็นกลางๆ หรือพิจารณาทํานองว่าเป็นกรรมของสัตว์โลก แล้วไม่เข้าข้างฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดเลย เป็นไปได้ไหมครับ

๒. หลวงพ่อได้เคยอธิบายถึงผลของวัฏฏะบ่อยๆ ซึ่งเป็นธรรมดาที่ผลของวัฏฏะก็ต้องทําให้มีเรื่องของหมู่คณะบริวาร ซึ่งส่วนใหญ่ศิษย์ก็ต้องมักเชื่อฟังอาจารย์ และอาจารย์ก็มักจะเกื้อกูลศิษย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากเป็นเพื่อนฝูงก็ยังรักกันด้วย ก็จะช่วยเหลือกันเป็นพิเศษ หากผู้ถึงวิมุตติแล้วมีเพื่อนฝูงหรือบริวารเป็นนักการเมืองหรือผู้เป็นใหญ่เป็นโตมาก่อน ทั้งอดีตชาติหรือปัจจุบันก็ตาม ผู้ถึงวิมุตตินั้นมีโอกาสละความรักความผูกพันหรือบุญคุณในเรื่องเหล่านี้ได้มากขนาดไหน ขึ้นอยู่กับอะไร

๓. ความรักความผูกพันทั้งในอดีตและปัจจุบันฝังเป็นพันธุกรรมทางจิต ทําให้เกิดฉันทาคติได้กับปุถุชนแน่นอน แต่ถ้าเป็นพระอรหันต์ล่ะครับ จะเป็นแบบไหนครับ

๔. โดยปกติปุถุชนคนทั่วไป ถ้าได้มีฉันทาคติต่อใครแล้ว มักจะกลายเป็นคนประเภทตาบอดข้างเดียว หรือแม้แต่บอด ๒ ข้าง มองข้ามข้อเสียของพวกพ้องตน และก็ด่าทอฝ่ายตรงข้ามได้ เขามักเห็นความผิดฝ่ายตรงข้ามเต็มๆ เสมอ ถ้าเกิดว่าพระภิกษุสงฆ์ที่เป็นผู้สอนธรรมะมีภูมิธรรมที่สอนมุ่งสู่วิมุตติ แต่ไม่ได้มีทัศนะเป็นกลางทางการเมือง แบบนี้จะเกี่ยวกับหรือเปล่าที่ท่านจะถึงซึ่งความสิ้นกิเลสอย่างแท้จริงหรือไม่

๕. ในโลกแห่งความเป็นจริง คนคนหนึ่งทําได้ทั้งดีและชั่ว และก็บางทีจะดีหรือจะชั่วก็ตัดสินเอาจากใครได้ผลประโยชน์หรือเสียผลประโยชน์ ยิ่งในยุคปัจจุบันนี้ยิ่งรุนแรง บอกตรงๆ ผมเองก็เป็นคนที่เกลียดคนที่นิสัยเอาชนะจนไม่สนว่าโดยรวมจะเสียหายขนาดไหน การจะละเรื่องความเกลียดชังเหล่านี้ พิจารณาอย่างไรครับ

๖. หากผู้นําประเทศ การที่สังเวยชีวิตของลูกน้องหรือประชาชนบางส่วนเพื่ออํานาจ หรือความอยู่รอดระบอบการปกครองก็เป็นเรื่องปกติ โดยประวัติศาสตร์ผ่านมากี่ยุคก็มีแบบนี้ทั้งนั้น ทั้งๆ ที่รู้แบบนี้ ทําไมยังปลงใจไม่ตกกับโลกธรรมครับ

(นี่เขาถามนะ ข้อที่ ๑.)

ถาม : ข้อที่ ๑. ผู้ถึงวิมุตติแล้วมีโอกาสพ้นจากเรื่องกีฬาสีทางการเมืองแบบ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์หรือเปล่า คือทําจิตเป็นกลางๆ หรือพิจารณาทํานองว่าเป็นกรรมของสัตว์โลก แล้วไม่เข้าข้างฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเลย เป็นไปได้ไหมครับ

(นี่พูดถึงเป็นไปได้ไหมครับ)

ผู้วิมุตติแล้ว พ้นจากกีฬาสี ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ไหม

หลวงพ่อ : มันพ้นมาตั้งแต่วิมุตติ มันพ้นไปตั้งแต่ท่านวิมุตติ มันพ้นไปก่อนหน้านั้นแล้ว ไม่มีทางหรอกที่ผู้เป็นวิมุตติ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์แล้วจะมาติดเรื่องกีฬาสี เป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่ได้หรอก เพราะวิมุตติ วิมุตติมันเหนือโลก ธรรมะที่เหนือโลกมันพิจารณาไปแล้ว มันปล่อยวางไปแล้ว มันขาดไปแล้ว มันอยู่เหนือโลกแล้ว พอมันอยู่เหนือโลกแล้ว ในโลกเขามีการขัดแย้งกัน ผู้ที่วิมุตติแล้วจะมาเข้าข้างใครข้างหนึ่งได้ไหม? เป็นไปไม่ได้ มันเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้เลย เป็นไปไม่ได้ที่ว่าจะมาอยู่ในความขัดแย้งนั้นน่ะ

แต่ผู้ที่วิมุตติแล้ว ใครถึงวิมุตติล่ะ

วิมุตติเพราะมันกําจัดกิเลสในหัวใจหมดใช่ไหม ถ้ากําจัดกิเลสในหัวใจหมดแล้วมันจะติดข้องสิ่งใดกับเรื่องกีฬาสีล่ะ กีฬาสีมันเป็นเรื่องของโลกไง กีฬาสี ในเมื่อมันมีการขัดแย้งกันใช่ไหม แล้วผลประโยชน์มันก็มีการขัดแย้งกันเป็นเรื่องธรรมดา

ฉะนั้น มีเรื่องขัดแย้งเป็นธรรมดา ผู้ที่วิมุตติแล้วเขารู้ว่าอะไรผิดอะไรถูก เขารู้เลยว่าอะไรผิดอะไรถูก แต่มันจะเป็นเรื่องของความขัดแย้งไหม ถ้าเป็นเรื่องความขัดแย้ง สังโยชน์มันก็ไม่ขาดน่ะสิ เห็นไหม

มานะ ๙ เราตํ่ากว่าเขา สําคัญว่าตํ่ากว่า สําคัญว่าเสมอเขา สําคัญว่าสูงกว่าเขา

เราเสมอเขา สําคัญว่าตํ่ากว่าเขา สําคัญว่าเสมอเขา สําคัญว่าสูงกว่าเขา

เราสูงกว่าเขา สําคัญว่าสูงกว่าเขา สําคัญว่าเสมอเขา สําคัญว่าตํ่ากว่าเขา

เราสูงกว่าเขา สําคัญตน ถ้าสําคัญตนมันก็มีกีฬาสี สําคัญตนมันก็เป็นประเด็นไง ถ้าไม่สําคัญตนมันไม่มีอะไรกระทบไง ไม่มีมานะ มานะ ๙ ไม่มี ไม่มีตัวตน ไม่มีสิ่งใดทั้งสิ้น มันจะเกิดกีฬาสีได้อย่างไรล่ะ กีฬาสีไม่เกิดหรอก ไม่มีทาง

ถาม : ถ้าวิมุตติแล้ว ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์จะมาเกี่ยวกับเรื่องกีฬาสีได้ไหม

หลวงพ่อ : ไม่มี ไม่มี แต่ท่านรู้ ท่านรู้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาญาติข้างพ่อกับญาติข้างแม่แย่งนํ้ากัน เพราะมันคนละเมือง จําชื่อเมืองไม่ได้ เป็นภาษาบาลี เราพูดไม่ค่อยถูก มันชื่อเมือง ๒ เมือง แล้วมีแม่นํ้าสายหนึ่ง แล้วชักนํ้าเข้าทํานา ถึงเวลาแล้วชักนํ้าทํานา หน้าแล้งมันแบ่งนํ้ากันไม่ได้ ยกกองทัพมาเลย พอยกกองทัพมา พระพุทธเจ้าอนาคตังสญาณ รู้ไง รู้ ก็ไปนั่งอยู่ตรงกลางระหว่างกองทัพจะมาปะทะกัน พอเข้ามาใกล้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามว่า “นํ้ากับชีวิตอะไรมีค่ามากกว่ากัน”

ชีวิตมีค่ามากกว่านํ้านะ ชีวิตมีค่ามากกว่านํ้า

ฉะนั้น ถ้าชีวิตมีค่ามากกว่า เราจะมารบราฆ่าฟันกันให้เสียชีวิตไปเพื่อแย่งนํ้า มันมีประโยชน์อะไร ได้สติก็กลับไป นี่ครั้งที่ ๑

ครั้งที่ ๒ พระพุทธเจ้าก็ไปนั่งขวางอีกครั้งที่ ๒

พอครั้งที่ ๓ พระพุทธเจ้าไม่ได้ไป รบกันนะ ข้างพ่อกับข้างแม่ หมายถึงว่า ๒ เมืองใช่ไหม ระหว่าง ๒ เมือง ลูกแต่งงานกัน รบกันแหลกไปทั้ง ๒ เมืองเลย นี่เวลากรรมของเขา

นี่ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแบ่งสีไหม นี่เมืองข้างพ่อกับเมืองข้างแม่มารบกัน เวลามารบกัน มาแย่งนํ้ากัน ที่ว่าปางพระพุทธเจ้าห้ามญาติๆ ห้ามญาติตรงนี้ นี่ห้ามญาติ

เวลารู้ผิดรู้ถูก ผู้ที่หลุดพ้นแล้ว ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ รู้ถูกรู้ผิดไง ถ้าพูดถึงว่าชีวิตกับนํ้า ท่านให้สติไง เรายกทัพมารบกันก็เพราะเรื่องนํ้า ถ้ารบกันแล้วมันก็ต้องสังเวยด้วยชีวิต ชีวิตกับนํ้า อะไรจะมีคุณค่ากว่า ชีวิตก็ต้องมีคุณค่ากว่าเป็นธรรมดา แต่ชีวิตนี้จะอยู่ได้ก็เพราะอาหาร อาหารจะมีขึ้นมาได้ก็เพราะนํ้า แล้วถ้าไม่มีนํ้ามาทํากสิกรรม มันจะเอาอาหารอะไรมากินล่ะ นี่ความบีบคั้นของโลกไง ความบีบคั้นของปัจจัยเครื่องอาศัยไง

พอความบีบคั้น การปกครอง พอการปกครอง ในเมื่อเราต้องมีนํ้ามาเพื่อทํากสิกรรม ถ้าเราไม่มีนํ้ามา มันจะปกครองประชาชนได้อย่างไร ในเมื่อปกครองกันไม่ได้ มันก็มีความบีบคั้นกันทางกีฬาสี พอกีฬาสี กีฬาสีก็ต้องมาปะทะกัน เพราะว่าในเมื่อคนมีความจําเป็น คนก็ต้องดิ้นรน คนก็ต้องพยายามแสวงหา แล้วผู้นําคนต้องนําคนในชุมชนนั้น

เวลาเขายกมา กีฬาสีเขายกมาเพื่อจะรบกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปนั่งเป็นประธานเลย แล้วทุกคนก็เกรงใจ เพราะทุกคนก็เคารพบูชา พอเกรงใจขึ้นมา แล้วท่านแสดงธรรม ดูสิ แสดงธรรม ก็เลิกรากันไป ครั้งที่ ๑ ครั้งที่ ๒ พอครั้งที่ ๓ พระพุทธเจ้าบอกมันเป็นเวรกรรม มันเป็นเวรกรรมของเขา มันฝังอยู่ในพันธุกรรมที่ว่า ถึงเวลาก็ต้องรบราข้าฟันกัน แหลกหมดเลยนะ ตายหมดเลย

บอกว่า “ถ้าเป็นผู้วิมุตติแล้ว ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ผู้วิมุตติแล้วจะไม่ไปยุ่งเรื่องกีฬาสี ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ใช่ไหม”

๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เลย ไม่ยุ่ง ทีนี้พอไม่ยุ่ง ทําไมครูบาอาจารย์ท่านพูดเรื่องนี้บ้างล่ะ

ท่านพูดเรื่องนี้ รู้ถูกรู้ผิดไง รู้ที่มาที่ไป อะไรควรไม่ควรไง แล้วแนะนําแล้วเขาจะทําหรือไม่ทํามันก็เรื่องของเขาไง แนะนําบอกเขา ครูบาอาจารย์ของเราท่านบอกนะ แล้วเวลาท่านบอก ท่านมีสติ คือว่าท่านมีสติเป็นอัตโนมัติ พระอรหันต์มีสติไหม

ว่าสติเป็นสมมุติ เรามีสติได้อย่างไร อ้าว! สอุปาทิเสสนิพพาน สติของท่านมี ท่านควรพูดกับใคร ท่านควรทํากับใคร ท่านพูด ครูบาอาจารย์เป็นผู้ใหญ่ เหมือนกับพระผู้ใหญ่ เวลาท่านพูด ท่านพูดกับผู้ใหญ่ ท่านพูดกับนักบริหาร ท่านพูด ท่านคอยแนะคอยบอก แต่เขาฟังเข้าหูซ้ายทะลุหูขวาหรือเปล่า เขาฟังแล้วเขาไม่ได้ผลประโยชน์ เขาจะทําตามหรือเปล่า เวลาพูด มันพูดแล้วเขาทําตามเราไหม เขาเห็นชอบไปกับเราหรือเปล่า แต่เหตุผลถูกผิดรู้ไหม? รู้ แต่รู้แล้วบอกเขาแล้วเขาฟังไหม นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ คําว่า “บอกเขา” แล้วเขาบอกว่า “มาบอกทําไม ถ้าบอกก็เป็นกีฬาสีสิ”

ไม่ยุ่งกับกีฬาสี แต่เข้าใจเหตุเข้าใจผล ที่มาที่ไป ควรไม่ควรอย่างใด ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาปรินิพพาน “ดวงตาของโลกดับแล้ว ดวงตาของโลกดับแล้ว”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านเป็นดวงตาของโลก ท่านเป็นผู้ชี้นํา ท่านเป็นคนบอก พระเจ้าอชาตศัตรูจะไปรบกับใคร ในสมัยพุทธกาลเป็นแว่นแคว้นใช่ไหม แว่นแคว้นแต่ละประเทศ แต่ละแว่นแคว้นประเทศหนึ่งเขารบราฆ่าฟันกัน เขาแย่งชิงกัน เขาทําต่างๆ ใครจะทําอะไรก็ไปปรึกษาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ดวงตาของโลก

มีอยู่เมืองหนึ่งที่ว่าโรคระบาดหมดเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปนิมนต์สงฆ์มา แล้วสวดมนต์ ทํานํ้ามนต์พรมไปทั้งเมืองเลย นี่ผู้ที่พ้นแล้วท่านเป็นดวงตาของโลก ท่านเป็นธงชัย เป็นผู้นํา เป็นผู้บอก แล้วถ้าใครทําตามใครไม่ทําตาม มันเป็นเวรกรรมของเขา ฉะนั้น บอกว่า

ถาม : ๑. ผู้วิมุตติแล้วมีโอกาสจะพ้นไปจากกีฬาสีทางการเมือง ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์หรือเปล่า คือทําจิตเป็นกลางๆ หรือพิจารณาทํานองว่าเป็นกรรมของสัตว์โลก แล้วไม่เข้าข้างฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเลย เป็นไปได้ไหมครับ

หลวงพ่อ : มันเป็นไปได้ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ เหนือ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ คือว่าท่านไม่เข้าข้างฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งหรอก แต่ธรรมกับอธรรมใช่ไหม ถ้าสิ่งใดถูกต้องดีงามนะ ถ้าชี้นําได้บอกได้ก็บอก ก็บอกๆ แต่ไม่ใช่บอกออกมา ยิ่งบอกยิ่งทําให้เรื่องนั้นฟูขึ้น ขยายใหญ่ขึ้น ไม่มี

ท่านจะบอกถึงว่าถ้าแก้ไขได้มันก็เป็นประโยชน์กับสังคม แต่ถ้าบอกแล้วแก้ไขไม่ได้ หรือบอกแล้วเขาไม่ฟัง เพราะอะไร เพราะมันเป็นกรรมของสัตว์ๆ กรรมของสัตว์ สภาคกรรม กรรมของสัตว์ สัตว์มันเกิดมามันมีกรรมร่วมกันมันก็เป็นสภาวะแบบนั้น แล้วเราอยู่กับเขา

เวลาโลก วิทยาศาสตร์พูดไง “อ้าว! ก็พระฉันข้าวเขา เขามีกีฬาสีก็ยังไปบิณฑบาตกับกีฬามาฉันเลย เสร็จแล้วกีฬาสีก็มี ทําไมไม่ช่วยสอนกีฬาสี”

อ้าว! ก็กีฬาสีมันมีผลประโยชน์ กีฬาสีมันมีความเห็นของมัน แต่ท่านก็บอกตามความเป็นจริง นี่พูดถึงเหนือโลก เหนือโลกนะ พอเหนือโลกเหนือสงสารแล้ว เหนือทุกๆ อย่าง วัฏสงสาร วิวัฏฏะออกไปแล้วนี่เหนือ แต่ในเมื่อมันเป็นแบบนั้นก็เป็นแบบนั้น เป็นแบบนั้น ที่เขาบอกว่า อิทปฺปจฺจยตาฯ มันเป็นเช่นนั้นเอง มันเป็นเช่นนั้นเอง...อ้าว! แล้วมันเป็นจริงหรือเปล่าล่ะ

ถ้ามันเป็นจริงนะ พอมันเป็นแล้ว ใจของเราไม่หวั่นไหว ใจของเรามันถูกต้อง ถ้าเรายังหวั่นไหว มันไม่เป็นเช่นนั้นเองหรอก ถ้าเป็นเช่นนั้นเอง ยังออกมานํากีฬาสีอยู่ มันไม่เป็นเช่นนั้นเองอยู่แล้ว มันเดินนําหน้าเขาแล้ว มันจะเป็นเช่นนั้นเองตรงไหน ถ้ามันเป็นเช่นนั้นเองมันจะรู้

ถาม : ๒. หลวงพ่อได้เคยอธิบายถึงผลของวัฏฏะบ่อยๆ ซึ่งเป็นธรรมดาที่ผลของวัฏฏะก็ต้องให้ถึงหมู่คณะบริวาร ซึ่งส่วนใหญ่ศิษย์ก็ต้องมักเชื่อฟังอาจารย์ และอาจารย์ก็มักจะเกื้อกูลศิษย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเพื่อนฝูงรักกันก็ต้องช่วยเหลือกันเป็นพิเศษ หากผู้วิมุตติแล้วมีเพื่อนฝูงหรือบริวารเป็นนักการเมือง หรือผู้เป็นใหญ่เป็นโตมาก่อน ทั้งอดีตชาติและปัจจุบันก็ตาม ผู้ถึงวิมุตตินั้นมีโอกาสละความรักความผูกพัน หรือบุญคุณในเรื่องเหล่านี้ได้มากน้อยขนาดไหน ขึ้นอยู่กับอะไร

หลวงพ่อ : ละได้หมด ถ้าวิมุตติก็คือวิมุตติ พระอรหันต์ก็คือพระอรหันต์ ไม่มาติดข้องเรื่องอย่างนี้หรอก ถ้าไม่ติดข้อง แต่เป็นที่ว่าเป็นผู้นํา เป็นธงชัย เป็นที่พึ่งของสัตว์โลก ถ้าที่พึ่งของสัตว์โลก เขาก็จะมาพึ่ง ผลของวัฏฏะๆ พอผลของวัฏฏะมันก็เกิดมา เกิดมานี่ผลของวัฏฏะจริงๆ พอผลของวัฏฏะขึ้นมา มันมีเวรมีกรรม

อย่างเช่นพูดถึงเวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ เวลาเขาปรารถนาเป็นพระอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา แล้วเขาสร้างบุญกุศลของเขามานะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็สร้างบุญกุศลมา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ เวลาไปฟังธรรมพระอัสสชิเป็นพระโสดาบัน แล้วจะมาบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ยังไม่ทันบวชเลย พระพุทธเจ้าบอกเลย “นี่อัครสาวกเบื้องซ้ายเบื้องขวาของเรามาแล้ว” แล้วเวลาบวชแล้ว ๗ วัน พระโมคคัลลานะเป็นพระอรหันต์ พระสารีบุตรยังไม่เป็น พอถึง ๑๔ วัน ๒ อาทิตย์ถึงเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา

แล้วพอเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา พออยู่ขึ้นมาแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งให้เป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา พระทั้งหมดประชุมนะ พระทั้งหมดเขาติฉินนินทากันเลยว่าพระพุทธเจ้าลําเอียง ถ้าพระพุทธเจ้าจะตั้งอัครสาวกเบื้องซ้ายเบื้องขวาก็ต้องเป็นพระอัญญาโกณฑัญญะ เพราะพระอัญญาโกณฑัญญะเป็นสงฆ์องค์แรกของโลก อย่างน้อยก็ต้องตั้งปัญจวัคคีย์ อย่างน้อยต้องตั้งคนอื่นก่อน เพราะพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะเพิ่งมา เพิ่งมา ไปตั้งเขาได้อย่างไร แสดงว่าพระพุทธเจ้าลําเอียงๆ นี่ไง นี่ผลของวัฏฏะ

พระพุทธเจ้าประชุมสงฆ์ พระพุทธเจ้าเทศน์นะ “เราไม่ได้ตั้งด้วยความลําเอียง เราตั้งเพราะมันเป็นอย่างนั้น มันเป็นอย่างนั้นเพราะพระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรเขาปรารถนาของเขามา เราตั้งเพราะมันเป็นสมบัติของเขา เขาได้สร้างสมบัติของเขามา แล้วถึงเวลาแล้วเขามาเอาสมบัติของเขาคืน” มาเอาสมบัติของเขาคือตําแหน่งของเขา ตําแหน่งของเขา เราก็ให้ตําแหน่งของเขา คือเขาสร้างสมบุญญาธิการมา เขาสร้างอํานาจวาสนามา เขาปรารถนาเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา ถึงเวลาเขามาแล้ว ตําแหน่งของเขา เขาได้สร้างบารมีของเขามา ก็ตั้งเขาตามนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “เราก็ตั้งตามนั้น เราไม่ได้ตั้งว่าใครต้องมาก่อน ใครต้องมาหลัง เราก็ตั้งตามนั้น” นี่ไง นี่ผลของวัฏฏะ

ถ้าพ้นไปเสร็จแล้วไม่มีหรอก ไม่มีพวกเขาพวกเรา เวลาพระถึงบอกว่า “อ้าว! ตั้งได้อย่างไร เพราะพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะเพิ่งมา พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นสงฆ์องค์แรก เป็นลูกคนโต เป็นสงฆ์องค์แรกเลย ทําไมไม่ตั้งพระอัญญาโกณฑัญญะ ทําไมต้องตั้งพระโมคคัลลานะ”

นี่พูดถึงเวลาที่ว่าถ้ามีผลเกื้อกูล ผลของวัฏฏะไง ผลของวัฏฏะนะ ถ้าประเด็นนี้ แล้วก็กลับไปประเด็นของเทวทัต พระเทวทัตเป็นน้องชายนะ เป็นลูกพี่ลูกน้องพระพุทธเจ้า พระเจ้าสุทโธทนะเป็นพ่อของพระพุทธเจ้า พระเจ้าสุปปพุทธะเป็นน้องชายพระเจ้าสุทโธทนะ แล้วเป็นพ่อของเทวทัต ฉะนั้น เทวทัตเป็นลูกผู้น้อง เทวทัตเป็นน้องชายพระพุทธเจ้า เป็นลูกพี่ลูกน้องกัน แล้วเป็นลูกพี่ลูกน้องกัน แล้วพอเทวทัตมาบวชแล้ว เทวทัตว่า “เอ๊ะ! ทําไมเราก็เป็นศากยวงศ์เหมือนกัน...” ก็เลยอยากจะปกครองสงฆ์ไง

ถ้าบอกว่ายังมีอดีตชาติ ยังมีความผูกพัน ทําไมเทวทัต น้องชายแท้ๆ เลย ขอปกครองสงฆ์ พระพุทธเจ้าบอกว่า “เทวทัต แม้แต่พระโมคคัลลานะ พระสารีบุตร อัครสาวกเบื้องซ้ายเบื้องขวา เรายังไม่ให้ปกครองสงฆ์เลย เราจะให้เธอปกครองสงฆ์ได้อย่างใด” นี่พูดถึงผลของวัฏฏะไง

ที่ว่า ถ้าไม่ลําเอียง ไม่ผูกพัน ไม่มีหรอก ถ้าผู้ถึงวิมุตติแล้วไม่ติดเรื่องอย่างนี้หรอก ไม่ติดเด็ดขาด ทีนี้ไม่ติดแล้ว เรามองภาพเข้าไป มองภาพเข้าไปอย่างไรเท่านั้นแหละ เรามองภาพเข้าไปเราก็เห็น “ไม่ติด ทําไมลําเอียงทางนู้น ไม่ติด ทําไมตั้งพระสารีบุตร ไม่ติด ทําไมเทวทัตมาขอ ทําไมไม่ให้เทวทัต เพราะเทวทัตก็เป็นน้องชาย ถ้าไม่ติดๆ” พระเขาก็โจษกันเหมือนกัน แต่พระพุทธเจ้าเวลาประชุมสงฆ์แล้วไม่ ไม่เลย

ฉะนั้น ผลของวัฏฏะ หมายความว่า เวลาพูด เราพูดถึงผลของวัฏฏะบ่อย ผลของวัฏฏะ หมายความว่า มันมีที่มาที่ไปไง เวลาเรามาในปัจจุบันนี้เราคิดว่าเราเกิดมาจากอะไร เราเกิดมาทําไม อยู่ทําไม จะไปไหน ผลของวัฏฏะคือสิ่งที่เราทําคุณงามความดีมาก็มาเกิดเป็นเรา แล้วผลของวัฏฏะนะ เวลาพระกรรมฐานพูดถึงผลของวัฏฏะ เขาสังเวช สังเวชผลของวัฏฏะ มันเวียนตายเวียนเกิดเหมือนสวะ

สวะ ดูสิ เวลานํ้าท่วม มันพัดเอาพวกเศษไม้ใบไม้มา มันไหลมากองกัน สุดท้ายแล้วมันก็แยกจากกันไป มันมากระทบกันแล้วมันก็แยกจากกันไป เราเกิดมาแล้ว เราก็เวียนตายเวียนเกิดเป็นมนุษย์ เราก็มาเจอกัน เราก็มาใช้ชีวิตร่วมกันเนาะ แล้วเราก็แยกกันไป เพราะต่างคนต่างตายกันไป นี่ผลของวัฏฏะ

ผลของวัฏฏะนะ แต่ถ้าเราไม่มีคุณธรรมนะ ผลของวัฏฏะเราก็ครํ่าครวญ แล้วเราก็ตีโพยตีพาย “ประชาธิปไตย เกิดมาต้องเสมอภาค เกิดมาต้องเท่ากัน เกิดมาก็ต้องมีรักเหมือนกัน มีความเสมอกัน” มันเป็นไปได้ไหม ในหัวใจมันเป็นไปได้ไหม? มันเป็นไปไม่ได้หรอก ทีนี้มันเป็นไปไม่ได้ เราก็มีกิเลส มันก็ผูกพัน

แต่เวลาสามเณรน้อยนะ อยู่ในธรรมบท สามเณรน้อยเป็นลูกศิษย์หลวงตา ทีนี้เวลาลูกศิษย์หลวงตามาอุปัฏฐากหลวงตา หลวงตานอนอยู่ในกุฏิ สามเณรน้อยก็มาพัดอยู่ ฉะนั้น สามเณรน้อย ภิกษุจะนอนกับอนุปสัมบันได้ไม่เกิน ๓ คืน พอคืนที่ ๓ เขาจะให้สามเณรนี้ออกไป ทีนี้หลวงตาเป็นอาจารย์ไง ก็เอาพัดไล่ออกไป พัดนั้นมันไปทิ่มตาของสามเณรน้อยบอดเลย สามเณรน้อยตาบอดเลยนะ ก็ลุกออกไป เพราะเขารู้วินัยใช่ไหม เขาต้องลุกจากกุฏิออกไป พออรุณขึ้น พระอาทิตย์ขึ้นแล้วก็กลับมาทําข้อวัตร ก็เรียกสามเณรน้อยเข้ามา สามเณรน้อยเข้ามา คลําเข้ามาเพราะตาบอด ตาบอดเลย พอตาบอด หลวงตาเป็นพระปุถุชนไง บอก “สามเณรน้อยทําไมอุปัฏฐากไม่ดีล่ะ”

“มันไม่เห็นน่ะ เพราะตามันบอดแล้ว” พอตาบอดนะ อู้ฮู! หลวงตาใจฝ่อเลย อยู่ในธรรมบทนะ อยู่ในพระไตรปิฎก เสียใจมาก เพราะอะไร เพราะสามเณรน้อยอุปัฏฐากเรา ทําคุณงามความดีกับเราทั้งหมดเลย แต่เราใช้อารมณ์ ใช้พัดโบกไปโดนตาสามเณรตาบอดเลย แล้วสามเณรนั้นเป็นพระอรหันต์ไง

ฉะนั้น พอสามเณรน้อยเป็นพระอรหันต์ หลวงตาก็เสียใจมาก ก็จะขอโทษเณร เณรบอก “ไม่ต้องหรอก มันเป็นผลของวัฏฏะ” คือเณรไม่มีความดีใจหรือเสียใจที่อาจารย์ทําให้ตาเราบอด แต่อาจารย์ผู้ทําตาบอดเศร้าใจมาก เสียใจมาก เสียใจมาก ขนาดเป็นอาจารย์นะ คือใจมันคนละชั้นไง อาจารย์เป็นปุถุชน สามเณรน้อยเป็นพระอรหันต์

ฉะนั้น พออาจารย์มีความสะเทือนใจแบบนั้น อาจารย์ถึงชวนสามเณรน้อยไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยกันเลย ไปสารภาพไง สารภาพกับพระพุทธเจ้า “ข้าพเจ้าได้ทําอย่างนั้นๆ จนสามเณรน้อยตาบอด เพราะข้าพเจ้าทํา สามเณรน้อยมีคุณธรรมอย่างนั้น”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงพยากรณ์ไง เป็นอย่างนั้น ในเมื่อวิมุตติแล้วเป็นแบบนั้น เพราะถ้าเป็นพระอรหันต์คือวิมุตติแล้ว สามเณรน้อยอายุ ๗ ขวบวิมุตติแล้ว แต่หลวงตาอายุพรรษา ๕๐-๖๐ แล้ว จะตายอยู่แล้ว ยังปุถุชนอยู่ ถ้ายังปุถุชนอยู่ มันก็มีดีใจเสียใจไง มีความผูกพัน

ความผูกพัน โดยสามเณรน้อยกับหลวงตา เป็นศิษย์อาจารย์กัน มันก็ผูกพันกันด้วยศิษย์กับอาจารย์ ในสมมุติโลก หลวงตาก็เป็นอาจารย์ เพราะว่าเป็นหลวงตา แต่สามเณรน้อยเป็นพระอรหันต์ เป็นลูกศิษย์ เป็นพระอรหันต์ ใจเป็นพระอรหันต์ วิมุตติไป ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ไม่ติด ไม่เสียใจ อาจารย์เอาพัดพัดตาบอดก็ยังไม่ถือโทษ ไม่มีอารมณ์ฉุนเฉียว ไม่มีอารมณ์สะเทือนใจเลย ไอ้คนที่ทํา ปุถุชนทําเขา อู๋ย! จิตใจมันหวั่นไหวไปหมด เพราะเราเป็นคนทํา

นี่ก็เหมือนกัน บอกว่า “ถ้ามันเป็นวิมุตติไปแล้ว ผลของวัฏฏะ มันมีความผูกพัน”...ความผูกพัน ไอ้นี่มันคิดแบบเราไง มันคิดแบบเรา

ทีนี้เวลาบอกว่าผลของวัฏฏะๆ ผลของวัฏฏะคือมันเห็นจริงเป็นวัฏฏะมันก็ไม่สะเทือนใช่ไหม อย่างเช่นเรารู้เลยว่ามะพร้าวมันมาจากต้น มะพร้าว เวลาลูกมะพร้าวอ่อนเขาเอามากิน เพราะมันมาจากไหน มันก็เป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าเป็นชาติที่เขาไม่เคยเห็นเลย เขามาเจอมะพร้าว เขาจะตื่นเต้นมากเลย

นี่ไง ความผูกพันอยู่ตรงนั้น ความตื่นเต้น ความผูกพัน อันนี้พูดถึงว่า ผลของวัฏฏะมันจะมีผลกับผู้ที่วิมุตติและไม่วิมุตติไง ถ้าผู้ที่วิมุตติแล้ว ผลของวัฏฏะให้เห็นว่าธรรมชาติมันเป็นแบบนั้น ธรรมชาติคือวัฏวน ถ้าธรรมชาติเป็นอย่างนั้น เราก็อยู่กับธรรมชาติ เราวางได้ไง แต่ถ้าคนที่มันยังเล่นกีฬาสีอยู่ มันมีผล พวกเรา-พวกเขา เข้าข้างคนนู้น เข้าข้างคนนี้

อย่างของเรานะ อย่างถ้าวิมุตติแล้ว ถ้าพูดถึงฝ่ายที่เป็นผู้นําทําตัวผิด ไปทําร้ายเขา เขาก็รับไม่ได้ เขารับไม่ได้หรอก ไม่มีเข้าข้างหรอก เพียงแต่จะเตือนอย่างไรให้เขาหูตาสว่างได้ ถ้าเขาเตือนไม่ได้มันก็กรรมของสัตว์ เขาก็ต้องให้กรรมมันให้ผล

ถาม : ๓. ความรักความผูกพันในอดีตและปัจจุบันฝังเป็นพันธุกรรมของจิต ทําให้เกิดฉันทาคติได้กับปุถุชนแน่นอน แต่ถ้าเป็นพระอรหันต์ล่ะครับ จะเป็นแบบไหนครับ

หลวงพ่อ : โอ้! จะเป็นแบบไหนเนาะ

ถ้าเป็นพระอรหันต์นะ ถ้าเป็นพระอรหันต์มันก็จบ แต่ก่อนเป็นพระอรหันต์นี่ติด คนเกิดมา คนเกิดมามีอวิชชาหมด ถ้าคนเกิดมามีอวิชชาหมด มันก็มีฉันทาคติมีต่างๆ มันถึงเลือกครูบาอาจารย์ไง เวลาเลือกครูบาอาจารย์ กรณีอย่างนี้กรณีของพระองคุลิมาล พระองคุลิมาลก็เป็นนักศึกษานะ พยายามจะหาวิชาการ หาความรู้ เป็นคนฝักใฝ่ความรู้ จะเอาความรู้มาก สุดท้ายเป็นคนดีมากเลย ไปศึกษากับอาจารย์ของตัว แต่ลูกศิษย์ด้วยกันอิจฉาไง อิจฉาก็ไปเป่าหูอาจารย์ เป่าหูอาจารย์ เป่าอย่างไรก็ไม่จบหรอก เป่าอย่างไร เพราะอาจารย์ของคนก็ผ่านโลกมาเยอะไง

เป่าไปเป่ามานะ เป่าถึงที่สุดแล้ว พอเป่าหูไม่ได้นะ เอาเลย “จะเป็นชู้กับภรรยานะ” เอาเมียของอาจารย์มาเป็นเหยื่อเลย เท่านั้นแหละไปเลย พอไปขึ้นมาก็ตั้งแล้ว “เรามีวิชาพิเศษ วิชาพิเศษนี้จะทําได้ต้องมียกครู ยกครูด้วยนิ้ว ๑,๐๐๐ นิ้ว ให้ไปเอานิ้วนั้นมา” คือพยายามจะผลักออกไง แต่เป็นคนดีมากๆ เลย เวลาไปฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม

“สมณะหยุดก่อน สมณะหยุดก่อน”

“เราหยุดแล้ว เธอไม่หยุด”

“หยุดอย่างไรล่ะ”

“หยุดทําความชั่วไง”

คนมีสตินะ พอหยุดทําความชั่ว วางดาบเลยนะ พอวางดาบ ฟังเทศน์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา

นี่พูดถึงว่าก่อนที่จะเป็นพระอรหันต์มันก็เป็นปุถุชนมาด้วยกันทั้งนั้นแหละ ก่อนเป็นพระอรหันต์มันก็มีฉันทาคติ มันก็มีอะไรมา ฉันทาคติคือความพยายามดิ้นรนของเราเพื่อจะหลุดพ้นของเราให้ได้ เราก็เห็น เวลามีฉันทาคติ เราลําเอียงอย่างไร ลําเอียงกับหมู่คณะอย่างไร ลําเอียงกับหัวใจเราอย่างไร เวลาเราปฏิบัติแล้ว เวลาทําอะไรสิ่งที่ถูกต้อง สิ่งที่มันเป็นผลขึ้นมาเราก็ว่า “อันนี้ใช่ๆ อันนั้นใช่” แล้วพอมันไม่ใช่ขึ้นมา เราก็ลําเอียงกับเรามาพอแรงแล้ว เพราะเวลาภาวนาไป เวลามันปล่อย “โอ๋ย! อันนี้พระอรหันต์แน่ๆ เลย” พอไม่กี่วันนะ มันเสื่อมหมดเลย “เอ๊ะ! พระอรหันต์หายไปไหน” พระอรหันต์มันเสื่อมไปหมดเลย นี่มันก็เพราะลําเอียงไง เราจะเห็นหมดแหละ

คนที่จะเป็นพระอรหันต์ คนที่จะหลุดพ้นไป เขาก็เป็นปุถุชนมาก่อน เขาก็ติดของเขามาก่อน แล้วพอเป็นพระอรหันต์แล้ว พระอรหันต์เป็นแบบใดล่ะ

เพราะพระอรหันต์มันโดนกิเลสมันพยศมาพอแรงแล้วไง พระอรหันต์มันโดนฉันทาคติ โดนต่างๆ ชักนําให้ภาวนา พยายามให้มีมรรคมาตลอดไง แล้วพระอรหันต์ได้ทําลายสิ่งนั้นมาแล้ว พระอรหันต์รู้เท่าทันหมด ถ้าพระอรหันต์จะมีฉันทาคติอย่างไรล่ะ? เราไม่ฉันทาคติกับหัวใจของเรา

ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ ใครมาถามปัญหา โอ๋! ใหญ่เลยนะ โอ๋! กลัวอะไร? กลัวลูกศิษย์จะน้อยใจ พอลูกศิษย์จะมาถามปัญหานะ “อาจารย์ว่าทุกทีเลย อะไรก็ไม่ใช่ อะไรก็ไม่ใช่ ไม่ใช่ๆ ทุกทีเลย” น้อยใจ ฉันทาคติ กลัวลูกศิษย์น้อยใจก็ว่า “เออ! ใช่” จะอรหันต์ลงนรกกันน่ะ อรหันต์อย่างนั้นหันลงขวดน่ะ เอาใจกันไง นี่ฉันทาคติไง

เพราะกว่าจะเป็นอย่างนั้น เราก็เป็นอย่างนั้นมาก่อน เราก็โดนกิเลสหลอกมาพอแรงแล้ว เราเองเราก็ล้มลุกคลุกคลานมาพอแรงแล้ว ถ้าเราล้มลุกคลุกคลานมาขนาดนั้น เราจะให้คนอื่นล้มลุกคลุกคลานกับเราอีกไหม ถ้าไม่ล้มลุกคลุกคลาน

ถาม : ถ้าเป็นพระอรหันต์ล่ะครับ จะเป็นแบบใด

หลวงพ่อ : ก็เป็นแบบรู้เท่าไง ก็ตัวเองเป็นมาก่อน ตัวเองโดนฉันทาคติ ตัวเองโดนกิเลสหลอกมาก่อน ตัวเองโดนกิเลสตบหัว ตัวเองโดนกิเลสเหยียบยํ่ามาก่อน แล้วพอเราพ้นไปแล้วเราจะเมตตากับลูกศิษย์แค่ไหน ลูกศิษย์มันก็โดนหลอกอยู่นั่นแหละ มันถึงมาถามเราไง เพราะมันโดนหลอกมันก็งงๆ พองงๆ ก็ถามอาจารย์ เพราะอาจารย์งงๆ ก็ยิ่งงงๆ กันไปเลย ถ้ามันงงๆ มา เราเป็นอาจารย์ มาถึงเราก็ตบให้มันหายงงไง งงๆ มา พอตบมันก็ตาสว่างเลย เออ! มันหลอก มันหลอก พอมันหลอกก็ทําใหม่ มันก็เป็นประโยชน์ เห็นไหม

ถาม : พระอรหันต์เป็นแบบใด

หลวงพ่อ : พระอรหันต์ก็เป็นแบบรู้แจ้ง รู้อะไรควรไม่ควร ถ้าอะไรควรไม่ควร มันก็รอเวลาไง รอเวลา หมายความว่า เขามีสติสัมปชัญญะ เขามีกําลังพอที่จะรับฟังไหม ถ้าเขายังไม่มีกําลังพอที่จะรับฟัง เราก็เออออไปก่อน แต่ถ้าเขามีกําลังรับฟังบอก “เฮ้ย! ไม่ใช่หรอก ที่ทําๆ มามันไม่ใช่ ควรเปลี่ยนอารมณ์ซะ ควรพิจารณาใหม่ ควรเอาประสบการณ์อันนั้นมาเทียบเคียงกับความจริงของตัว แล้วพอมันรู้จริงแล้วมันจะปล่อยของมันไป มันจะข้ามพ้นของมันไป”

ถาม : ถ้าเป็นพระอรหันต์เป็นแบบใด

หลวงพ่อ : ก็เป็นแบบพระอรหันต์ เราก็ไม่รู้เหมือนกันว่าเป็นอย่างไร เราต้องไปถามก่อน

หลวงตาบอกว่า ถ้าท่านตอบปัญหาไม่ได้นะ ท่านจะไปถามพระพุทธเจ้าแล้วมาตอบทีหลัง ไอ้นี่ถ้า “พระอรหันต์เป็นอย่างไร” เราก็ต้องไปถามพระอรหันต์ก่อนว่า “เฮ้ย! เป็นอย่างไรวะ” แล้วถ้าพระอรหันต์บอกมาแล้วเราจะมาบอกนะ ตอนนี้ยังบอกไม่ถูก

ถาม : ๔. โดยปกติปุถุชนคนทั่วไป ถ้าได้มีฉันทาคติต่อใครแล้วมักจะกลายเป็นคนตาบอดข้างเดียว หรือแม้แต่ตาบอด ๒ ข้าง มองข้อเสียของพวกพ้องตน แต่ด่าทอฝ่ายตรงข้าม เขามักเห็นความผิดของฝ่ายตรงข้ามเต็มๆ เสมอ และถ้าเกิดว่าภิกษุสงฆ์ที่เป็นผู้สอนธรรมะมีภูมิธรรมที่สูงส่งสู่วิมุตติ แต่ไม่มีทัศนะเป็นกลางในทางการเมือง แบบนี้เกี่ยวกันหรือเปล่า ท่านจะถึงซึ่งความสิ้นกิเลสแท้จริงหรือไม่

หลวงพ่อ : อันนี้มันก็เป็นสิ่งที่เราทําอะไรไปก็แล้วแต่ ความลับไม่มีในโลก ตัวเราเองเรารู้เองว่าเราทําสิ่งใดอยู่ แล้วถ้าเราทําสิ่งใดไป คนที่มอง เขาจะเห็นเองว่าท่านจะถึงซึ่งความสิ้นกิเลสแท้จริงหรือเปล่า

ฉะนั้น ถ้ามันลําเอียงไป มันยืนข้างฝ่ายใคร มันจะทําอย่างไรไป มันไม่มีจุดยืนแล้วล่ะ ไม่มีจุดยืนก็ไม่มีความเป็นจริง ถ้ามันมีจุดยืน มีความเป็นจริงนะ อย่างที่ว่าถ้าเขาจะยืนความเป็นจริงของเขา ถ้าสิ่งใดเป็นจริงก็ต้องบอกว่าเป็นจริง

ในสมัยพุทธกาลอีกล่ะ เวลาศาสนานี้เสื่อมมาก พอเสื่อมไป พระนี้รังเกียจกัน ไม่ลงอุโบสถร่วมกัน พอไม่ลงอุโบสถร่วมกันนะ ทีนี้พอนานไปๆ พระเจ้าอโศกมหาราช พระเจ้าอโศกมหาราชศรัทธาในศาสนามาก แล้วอยากจะฟื้นฟูศาสนามาก แล้วเวลาพระเจริญรุ่งเรืองขึ้นมา ก็มีพระปลอมๆ บวชเข้ามามาก พระปลอมบวชเข้ามา เวลาลงอุโบสถ เขาจะแยกกันลงอุโบสถ ไม่ยอมลงอุโบสถร่วมกัน พวกผู้ที่ดูแลพระสงฆ์ก็ไปรายงานพระเจ้าอโศก พระเจ้าอโศกก็สั่งเลย สั่งมหาอํามาตย์บอกว่าให้ไปประชุมสงฆ์ ให้สงฆ์ลงอุโบสถร่วมกัน

ไปถึงนะ นี่ก็ไปเลย ได้รับบัญชามาจากพระเจ้าอโศกนะ ได้รับบัญชามาจากกษัตริย์ มาถึงก็สั่งให้พระลงอุโบสถร่วมกัน พระที่มีคุณธรรมเขาไม่ยอมลง พอไม่ยอมลงนะ มหาอํามาตย์เขาเอามีดตัดคอพระเลย ตัดคอ ฉับ! ฉับ!

พระที่ดีนะ พระที่ดีเขารักคุณธรรม เขารักษาศีลของเขา เขาจะไม่ยอมร่วมลงอุโบสถ เพราะมันเป็นโมฆียะ มันเป็นโมฆะ เพราะเป็นสิ่งที่เป็นพระปลอมบวชเข้ามา

มหาอํามาตย์เขาเป็นคนที่พระเจ้าอโศกสั่งไป เอามีดตัดคอฉับ ฉับเลย หลานของพระเจ้าอโศกมาบวชเป็นพระอยู่ด้วย พอหลานพระเจ้าอโศกเป็นพระ เป็นพระที่มีสติสัมปชัญญะดีมาก เห็นว่ามหาอํามาตย์ทําเกินกว่าเหตุ แล้วทําเกินกว่าเหตุ เที่ยวตัดคอพระๆ หลานพระเจ้าอโศกไปนั่งเป็นองค์ต่อมาเลย พอนั่งเป็นองค์ต่อมา มหาอํามาตย์มาถึงก็ยกดาบเลยนะ พอมอง จําได้ว่าหลานพระเจ้าอโศก ไม่กล้าตัด พอไม่กล้าตัดก็เอาดาบลง กลับไปรายงานพระเจ้าอโศกว่า “ข้าพเจ้าไปทํางานแล้วครับ ทําแล้วไม่ประสบความสําเร็จครับ ข้าพเจ้าไปให้พระลงอุโบสถด้วยกัน แล้วทําไม่สําเร็จ”

พระเจ้าอโศกถามว่า “ทําไมถึงไม่สําเร็จล่ะ”

“ไม่สําเร็จเพราะว่าข้าพเจ้าให้เขาลงอุโบสถร่วมกัน ถ้าไม่ลงอุโบสถ ข้าพเจ้าจะตัดหัว ตัดหัวพระเลย สุดท้ายแล้วพอจะตัดมาเรื่อยๆ ก็คิดว่าพระจะกลัว แล้วลงอุโบสถ จะตัดองค์ต่อไปก็มาเจอหลานพระเจ้าอโศก ก็เลยไม่กล้าตัดครับ”

พระเจ้าอโศกทุกข์ร้อนใจมาก บอกให้ไปทําให้สามัคคีกัน ให้เป็นสังฆะ เป็นความรัก ความดีต่อกัน ทําไมไปตัดหัวพระล่ะ ไอ้คนรับคําสั่งไป รับคําสั่งไปก็อยากจะมีผลงาน อยากจะโชว์เขาว่าจะทําคุณงามความดี ตัดหัวพระๆ เลย พระเจ้าอโศกทุกข์ใจมาก ร้อนใจมาก ไปหาอาจารย์ของตัว พระติสสะ

พระติสสะก็เทศนาว่าการให้พระเจ้าอโศกใจเย็นขึ้นมา แล้วบอกว่า การแก้อย่างนี้มันเป็นการแก้ที่ไม่ถูก ถ้าการแก้ที่ถูกนะ พระเจ้าอโศกให้เป็นอุปัฏฐากทําสังคายนา พอทําสังคายนาเสร็จปั๊บ ทําสังคายนา เอาพระอรหันต์ทําสังคายนา พอสังคายนาเสร็จแล้วตรวจสอบพระ ให้พูดถึงอริยสัจ พูดถึงศาสนา ไอ้ปลอมบวชเข้ามาเป็นพวกพราหมณ์มันพูดไม่เป็นหรอก ไม่เป็น สึก จับสึกๆๆ เออ! ทําให้มันถูก พอจับสึกเสร็จ สังฆะสามัคคีในสงฆ์ มีความสะอาดบริสุทธิ์ก็ลงอุโบสถสามัคคีกัน นี่ทําถูกต้อง ถ้าทําถูกต้องดีงาม ถ้าทําถูกต้องมันก็เป็นความจริงขึ้นมา นี่เขารักธรรมวินัยด้วยชีวิตนะ

ฉะนั้น ที่บอกว่า “ท่านที่ทําแบบนั้น เข้ากีฬาสี โดยฉันทาคติท่านแสดงออกอย่างนี้ท่านจะสิ้นกิเลสจริงหรือเปล่า”

ไอ้นี่มันเรื่องโลกธรรม เรื่องทําอะไรเพื่อให้สังคมเขารู้เขาเห็นมันจะแสดงตน แต่เวลาเรื่องที่คอขาดบาดตาย มหาอํามาตย์เอามีดฟันคอทิ้งเลยล่ะ หลานพระเจ้าอโศกไปนั่งให้ฟันองค์ต่อไปเลย เจอวิกฤติ ไปนั่งให้ฟันคอเลย เอาคอแลกเลย นี่พระจริงๆ เขาเป็นแบบนั้น เขารักธรรมวินัยในหัวใจ เขารักของเขาจริงๆ เขาไม่ได้รักแอ๊ก รักเล่นกีฬาสีไง เดินอวดกันไง อย่างนี้มันจะเป็นผู้สิ้นกิเลส เป็นไปไม่ได้

แต่ถ้าเป็นความจริง ความจริง แม้แต่ชีวิตยังสละได้เลย แล้วไม่ได้สละทิ้งเปล่าๆ สละเพื่อธรรมและวินัย สละเพื่อความมั่นคงของสงฆ์ สละเพื่อประโยชน์ เขาไม่ได้สละออกไปอย่างนั้นหรอก ถ้าสละอย่างนั้นไม่มีประโยชน์อะไรทั้งสิ้น

นี่พูดถึงว่าในการมองว่าถ้าเป็นปุถุชนมีฉันทาคติเป็นอย่างนั้นไหม

นี่เรื่องของเขานะ เรื่องของคนที่จะดู เรื่องของคนที่มีสติปัญญา แล้วเราเข้าถึงวงใน เราจะรู้ของเรา

ถาม : ๕. ในโลกแห่งความเป็นจริง คนคนหนึ่งทําได้ทั้งดีและชั่ว และบางทีจะทั้งดีและชั่ว จะตัดสินจากใครที่ได้ผลประโยชน์หรือเสียผลประโยชน์ ยิ่งในยุคปัจจุบันนี้ยิ่งรุนแรงมาก ผมเองก็เป็นคนคนหนึ่งที่เกลียดคนที่จะเอาชนะคนโดยไม่สนใจว่าส่วนรวมจะเสียหายขนาดไหน การจะละเรื่องความเกลียดชังเหล่านี้จะพิจารณาอย่างใด

หลวงพ่อ : การจะละเกลียดชังอย่างนี้ เห็นไหม ถ้าการพิจารณา โลก มองไปที่โลก ถ้าโลกเป็นขนาดนี้ มันเป็นได้ขนาดนี้ ถ้าเป็นได้ขนาดนี้เพราะใคร ใครเป็นคนทําให้เป็นขนาดนี้ใช่ไหม จิตใจเขาหยาบขนาดไหน ถ้าเรามองอย่างนั้นปั๊บ เราก็เอาสิ่งนั้นย้อนกลับมาที่เรา ถ้าเราเป็นอย่างนั้น เราควรทําอย่างนั้นไหม แล้วโลกมันร้อนรุนแรงขนาดนี้ เราจะทําอย่างใด มันทําให้เราตื่นตัวนะ

ในสมัยพุทธกาล ถ้ามีหมู่บ้านใด เวลาพระจําพรรษา เวลาพระจําพรรษาแล้ว ถ้าหมู่บ้านจะเคลื่อนย้ายไปที่ไหน ถ้าหมู่บ้านเคลื่อนไป พระให้เคลื่อนตามไปได้ พระให้เคลื่อนตามไปได้ เพราะสมัยโบราณมันเป็นสังคมชนบท เวลาอยู่ที่ชุมชนใดก็มีแค่นั้นน่ะ ชุมชนไม่กว้างขวาง ฉะนั้น ถ้าหมู่บ้านเขามีความอัตคัดขาดแคลน เขามีสิ่งใด เขาจะย้ายหมู่บ้านของเขา ให้พระตามเขาไปได้ ให้พระตามไปจําพรรษาได้ ไม่ขาดพรรษาไง ที่ว่าสัตตาหกรณียะๆ ตามไปได้

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่สังคมที่มันรุนแรง ถ้าพระเราจะภาวนา พระเราจะอยู่ในสังคมที่เป็นสัมมาทิฏฐิ สังคมที่สงบร่มเย็น ถ้าคนอย่างนั้นทําให้สังคมมีความรุนแรงอย่างนี้ เขาเป็นคนอย่างใด เขาเป็นคนจริงหรือเปล่า เขาเสียสละขนาดไหน เขาไม่เสียสละสิ่งใดเลย เขาไม่มีอะไรในหัวใจของเขาเลย ถ้าเขามีอะไรในหัวใจของเขา คนดี คนดีเขาเสียสละของเขาได้ นี่เขาเสียสละอะไรล่ะ ถ้าเขาเสียสละสิ่งนี้มันก็จบ นี่เขาไม่เสียสละของเขาเอง

การเสียสละ เห็นไหม อภัยทานๆ ที่ว่าให้อภัยทาน แล้วให้อภัยทาน ทําไมไม่ให้อภัยต่อกันล่ะ ไม่ให้อภัยต่อกันมันก็เป็นเรื่องของทิฏฐิมานะแล้ว เรื่องของทิฏฐิมานะ เรื่องของมุมมองของคน เรื่องต่างๆ มันก็ย้อนกลับมา แล้วเขาทําบาปอกุศล ทําความดีกันมาอย่างไรเขาถึงให้ผลกับสังคมขนาดนี้ สังคมขนาดนี้มันก็ถึงคราวถึงเวลา

แล้วพูดอย่างนี้มันก็ย้อนกลับว่า “ทําไมชาวพุทธทําบุญกุศลต้องรํ่ารวย ถ้าชาวพุทธเราทําบุญกุศล ทํากับพระอริยบุคคลมันต้องรํ่ารวยมหาศาล ทําไมเราสู้ทางตะวันตกเขาไม่ได้”

รํ่ารวยในอะไรล่ะ รํ่ารวยโดยธรรมกับรํ่ารวยโดยวัตถุ ถ้ารํ่ารวยโดยวัตถุ อีกหน่อยก็จะรํ่ารวย เพราะอะไร รํ่ารวยโดยวัตถุมันก็อยู่ที่การตลาด อยู่ที่การค้า แล้วการค้ามันเปลี่ยนแปลงตลอด นี่มันเป็นเรื่องโลกไง เห็นไหม โลกนี้พร่องอยู่เป็นนิจ

แต่ธรรมล่ะ ธรรมมันไม่พร่อง ถ้าธรรมไม่พร่อง ถ้าว่ารํ่ารวย รํ่ารวยอะไร เพราะอะไร ศีล สมาธิ ปัญญา เวลาทําทาน ทานก็ระดับของทาน ระดับของศีล ระดับของภาวนา ระดับของภาวนามันก็รํ่ารวย รํ่ารวยก็เป็นเศรษฐีธรรม เศรษฐีธรรมก็วิมุตติไง พ้นจากทุกข์ไง แล้วมีใครพ้นจากทุกข์บ้างล่ะ ถ้าพ้นจากทุกข์

สิ่งที่เขาทําอยู่มันหยาบช้า หยาบขนาดนั้นมันจะพ้นจากทุกข์ได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้ทั้งทางฆราวาส ทั้งทางพระ เหมือนกันทั้งนั้นแหละ

ถาม : ๖. หากผู้นําประเทศ การที่สังเวยชีวิตของลูกน้องหรือประชาชนบางส่วนเพื่ออํานาจ เพื่อการอยู่รอดระบอบของการปกครองก็เป็นเรื่องปกติ ในประวัติศาสตร์ผ่านมากี่ยุคก็เป็นแบบนี้ทั้งนั้น ทั้งๆ ที่รู้แบบนี้ ทําไมถึงยังปลงไม่ตกกับโลกธรรมนี้ครับ

หลวงพ่อ : เพราะเราเข้าใจได้ เราเข้าใจได้ว่า ประวัติศาสตร์ทุกคนก็ศึกษามา ถ้าทุกคนศึกษามา เขาสร้างมา ก็มาถึงผลของวัฏฏะอีกแหละ ผลของวัฏฏะ การเวียนตายเวียนเกิดนะ การเวียนตายเวียนเกิด เวลาสิ่งที่จะมีอํานาจวาสนาถึงกับได้เป็นผู้นํา เขาก็ต้องสร้างบารมีของเขามา ถ้าไม่สร้างบารมีของเขามา ดูสิ ผู้นําบางคนฉลาดมาก ผู้นําบางคนไม่ฉลาดเลยก็มีนะ ผู้นําก็อยู่ที่ผู้นําฉลาดหรือไม่ฉลาด อํานาจวาสนาของเขามาถึงที่สุดก็มาถึงอย่างนั้น

แต่ถ้าผู้นําที่ดี ผู้นําที่ดีเขาสร้างวาสนา เพราะผู้นําก็ส่วนผู้นํา เวลาผู้นําขึ้นมาแล้ว ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์ เคยเป็นจักรพรรดิๆๆ มากี่ภพกี่ชาติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเคยเป็นกษัตริย์ เคยเป็นมาทั้งนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเคยเป็นมาทั้งนั้นแหละ นี่ระดับที่ว่าเขาเป็นผู้นํามา

ทีนี้เราศึกษาประวัติศาสตร์ว่าผู้นําเขาสังเวยชีวิตของสังคมเพื่อความร่มเย็นเป็นสุข นั่นก็การบริหารของเขา แต่ถ้าจิตใจของคนถ้ามีความเมตตาล่ะ เขาไม่สังเวยล่ะ เขาไม่สังเวย เขายอมสละว่าฉันยอม ฉันให้คนอื่นเป็นผู้นําแทนก็ได้ เพื่อให้สังคมร่มเย็นเป็นสุข เขาก็เสียสละได้ เขาเสียสละตัวเขาเองก็ได้ เขาเสียสละเพื่อสังคมก็ได้

นี่มันอยู่ที่ว่าเขาขอใคร อย่างเช่นเวลาพระเวสสันดร เขาบอก “ชูชกมาขอกัณหา ชาลี พระเวสสันดรเห็นแก่ตัว”

ก็เขาไม่ขอพระเวสสันดร เขาขอกัณหา ชาลี เขาไม่ขอพระเวสสันดร เขาขอกัณหา ชาลี แล้วเทวดาก็มาขอนางมัทรี เขาไม่ขอเรา เออ! ถ้าขอเราก็จบนะ ก็เขาไม่ขอ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเกิดปัญหาขึ้นมามันไม่ใช่ปัญหาเฉพาะตรงนั้น มันเป็นคนละกรณี มันเป็นความเห็นของคนไง ความเห็นของคนนะ เขามาขอกัณหา ชาลี แล้วเทวดามาขอมัทรีไป โอ้โฮ! เจ็บปวดนะ ดูสิ อย่างเรามาด้วยกัน ทุกคนทิ้งไปหมดเลย เหลือคนเดียว ลูกก็ไปแล้ว ภรรยาก็ไปแล้ว แล้วนั่งอยู่คนเดียว ทุกข์ตายห่าเลย มันยิ่งบีบคั้นหัวใจใหญ่ แต่โพธิญาณ โพธิคือหัวใจ โพธิญาณจะเกิดขึ้นมามันต้องได้สร้างสมบุญบารมี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกๆ พระองค์จะต้องเสียสละลูก เสียสละเมียชาติสุดท้าย แล้วมาเกิดเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฉะนั้น ถึงเวลาแล้ว เรื่องของวัฏฏะมันก็เวียนมาพอดี แล้วก็มีคนมาทําอย่างนั้นเพื่อให้บารมีเต็ม สุดท้ายแล้วก็มาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่การเสียสละภายนอก-การเสียสละภายใน

ฉะนั้น พูดถึงการปกครองๆ นี้เราเป็นธรรมไง สิ่งที่เป็นธรรม เราเกิดเป็นศาสนา ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ ชาติ มีชาติ ศาสนาเป็นการหล่อหลอมให้ทุกคนจิตใจรวมกันให้เป็นชาติขึ้นมาได้ มันเป็นสถาบัน เราเป็นบุคคล บุคคลในสถาบันนั้น จะทําอย่างไรให้สถาบันนั้นมั่นคงขึ้นมา ถ้าสถาบันมั่นคงขึ้นมา เราก็มาเชิดชูสร้างสมบุญญาธิการ สร้างสมบุญญาธิการ ต่อไปข้างหน้าจะได้ภาวนาเป็น

ถ้าเราภาวนา ถ้าวิมุตติ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์แล้ว เขาก็พยายามถนอมรักษาเพื่อศาสนทายาท สร้างสม สร้างศาสนทายาท สร้างทายาทโดยธรรมให้คํ้าชูธรรมให้ครบ ๕,๐๐๐ ปีไป ให้ครบศาสนา ให้มั่นคงไป เพื่อความร่มเย็นเป็นสุขของสัตว์โลกที่เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ

เราก็เวียนตายเวียนเกิด ถ้าเราเกิดมาเราสร้างสมบุญญาธิการไว้ แล้วเราไปเกิดชาติหน้าก็มาได้อานิสงส์ ได้ความที่สังคมที่ร่มเย็นเป็นสุข เราก็ได้อานิสงส์ของเรา แต่ถ้าเขาได้ทําบาปทํากรรมของเขามา เขามาทําลายของเขา นี่ทําลาย เทวทัตตายแล้วไปลงนรกอเวจี พ้นจากนรกอเวจีเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา เพราะเขาสร้างความขัดแย้งในสมัยพุทธกาล แต่เขาก็ได้ทําฌานโลกีย์ เขาก็ได้เกิดในสังคมชาวพุทธ เวลาเขาสิ้นเวรสิ้นกรรม หมดเวรหมดกรรมแล้ว ในพระไตรปิฎกว่า พระเทวทัตอนาคตจะได้ตรัสรู้เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า เพราะด้วยบุญญาธิการที่เขาทําคุณงามความดีมาเหมือนกัน คุณงามความดี เหรียญมีสองด้าน ดีและชั่ว ถ้าชีวิตหนึ่งก็สร้างมาเหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน เราเห็นสังคมเป็นแบบนี้ เราก็พยายามทําของเรา ฉะนั้น ถามว่า

ถาม : ผู้วิมุตติ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์แล้วจะไม่ยุ่งกีฬาสีใช่ไหม

หลวงพ่อ : ใช่ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เลย แต่ที่ยุ่งๆ อยู่นี่มันวิมุตติปลอมๆ วิมุตติครึ่งๆ กลางๆ มันไม่จริง

ถ้ามันจริงแล้วนะ ความเป็นจริงนะ พระอรหันต์ไม่ทําความกระทบกระเทือนกับสังคมหรอก เป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่ได้ที่พระอรหันต์จะทําให้สังคมกระทบกระเทือน เป็นไปไม่ได้ แต่พระอรหันต์รู้จริงเท่านั้นเอง พระอรหันต์คอยบอกคอยชี้นําสังคมเท่านั้น แต่ไม่ทําให้สังคมกระทบกระเทือนเด็ดขาด

แต่ที่มาชักมานํากันอยู่ บอกว่าเป็นผู้หลุดพ้นๆ แล้ว

หลุดพ้นไม่จริงหรอก ไม่จริง แต่ถ้าจริงนะ จะไม่ทําให้สังคมกระทบกระเทือนเด็ดขาด เพราะท่านรู้ของท่าน ท่านทําของท่านเพื่อประโยชน์กับท่าน

ถึงบอกว่า ธรรมเหนือโลก เพราะมันเหนือโลก เหนือโลกเหนือสงสาร เราคาดไม่ได้หรอก เราคาดไม่ได้ เราเหมือนไม่ได้ เราจะบอกเลย เราต้องไปถามพระอรหันต์ก่อนแล้วค่อยมาตอบใหม่ เพราะเราก็คาดไม่ได้เหมือนกัน เอวัง