คํานํา

สมณะ หรือผู้สงบ ตามหลักพระพุทธศาสนา หมายถึง พระอริยบุคคล มีด้วยกัน ๔ ประเภท ได้แก่ สมณะที่ ๑ พระโสดาบัน สมณะที่ ๒ พระสกิทาคามี สมณะที่ ๓ พระอนาคามี และสมณะที่ ๔ พระอรหันต์ สมณะทั้ง ๔ นี้ มีเฉพาะนักบวชในพระพุทธศาสนาเท่านั้น ในครั้งพุทธกาลนับแต่องค์พระบรมศาสดา หรือ พระสมณโคดม ตลอดพระอริยสงฆ์สาวกทุกๆ องค์ ล้วนเป็นสมณะ มีจํานวนมากมายมหาศาล ในครั้งกึ่งพุทธกาล พระธุดงคกรรมฐานสายท่านพระอาจารย์เสาร์ ท่านพระอาจารย์มั่น มีจํานวนพระที่เป็นสมณะมากที่สุด ประดุจโรงงานใหญ่ในสมัยปัจจุบัน

กว่าจะเป็นสมณะนั้นเป็นได้ยากยิ่ง เริ่มแต่การบวชเป็นพระภิกษุสงฆ์นั้นก็นับว่ายาก เพราะจะต้องสละโลกียสุข ซึ่งคนส่วนใหญ่หลงติด จึงยากที่จะสละได้ และเมื่ออยู่ในสมณเพศแล้วจะต้องเคร่งครัดในพระธรรมวินัย ต้องอยู่ในกรอบของศีล สมาธิ ปัญญา โดยมีพระวินัยเป็นรั้วกั้น มีธรรมเป็นทางดําเนิน และจะต้องระลึกยึดมั่นในสมณสัญญา โดยไม่เห็นแก่ลาภสักการะและสมณศักดิ์

การเป็นพระธุดงคกรรมฐานนั้นก็ยากยิ่งขึ้น เพราะนอกจากเป็นพระภิกษุสงฆ์ที่เคร่งครัดแล้ว จะต้องมีวาสนาบารมีจึงเป็นพระธุดงคกรรมฐานได้ โดยจะต้องฝึกข้อวัตรปฏิบัติ ต้องถือธุดงควัตร ขัดเกลากิเลส ฝึกหัดปฏิบัติภาวนา จากนั้นก็ออกเที่ยวรุกขมูลบําเพ็ญสมณธรรมตามป่าตามเขา

ส่วนการเป็นสมณะนั้นยากที่สุด เพราะนอกจากจะต้องรักษาพระธรรมวินัยและถือธุดงควัตรด้วยความเข้มงวดเคร่งครัด จะย่อหย่อนอ่อนแอท้อถอยต่อกิเลสไม่ได้แล้ว ยังต้องพึ่งพาอาศัยพ่อแม่ครูอาจารย์ที่รู้จริงเห็นจริงคอยเมตตาอบรมสั่งสอนชี้แนะ และจะต้องปฏิบัติธรรมในอิริยาบถทั้ง ๔ อย่างอุกฤษฏ์และสมํ่าเสมอ โดยเฉพาะการเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา อย่างไม่เห็นแก่เหน็ดเหนื่อย ไม่เห็นแก่ปัจจัย ๔ ไม่เห็นแก่การขบการฉัน และไม่เห็นแก่การหลับการนอน วันเวลาล้วนหมดไปกับการประกอบความเพียร หมดไปกับการบําเพ็ญสมถะ – วิปัสสนากรรมฐาน เพื่อชําระถอดถอนกิเลสอย่างเอาจริงเอาจัง สละเป็นสละตาย จนกว่าจิตใจจะสงบระงับเป็นสมาธิ และก้าวออกทางปัญญา ใช้ปัญญาพิจารณาใคร่ครวญปหานกิเลส ความเป็นสมณะจึงเริ่มบังเกิดขึ้น จากนั้นใช้ปัญญาพิจารณาใคร่ครวญซํ้าแล้วซํ้าเล่า จนเป็นสมุจเฉทปหาน สังหารอวิชชาจนหมดสิ้นจากใจ จนถึงที่สุดแห่งสมณะ เป็นสมณะที่ ๔ เป็นผู้เห็นธรรม เห็นตถาคตโดยสมบูรณ์

หนังสือ สมณะ รวบรวมจากพระธรรมเทศนาที่ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ได้เมตตาเทศน์อบรมพระในวันสังฆอุโบสถก่อนสวดปาฏิโมกข์ เป็นธรรมะพระป่าชนิดเข้มข้น ดุเด็ด เผ็ดร้อน ประดุจธรรมาวุธที่ทรงคุณค่า มีคุณประโยชน์มาก ทั้งนี้เพื่อมุ่งสงเคราะห์เคี่ยวเข็ญให้ข้อคิดคติธรรมแก่พระศิษย์ หากท่านใดได้อ่านศึกษาพิจารณาใคร่ครวญ แล้วน้อมนําไปปฏิบัติตามอย่างครบถ้วนสมบูรณ์ ย่อมเป็นสมณะผู้เห็นภัย เป็นสมณะผู้ข้ามพ้นจากอบายภูมิ และที่สุดข้ามพ้นจากกิเลส พ้นจากทุกข์ พ้นจากสังสารวัฏอันยาวไกลไม่มีที่สิ้นสุด เป็นใจพุทธะที่เต็มเปี่ยมด้วยสุข จนถึงบรมสุขพระนิพพานอย่างแน่นอน และถือเป็นมงคลอย่างยิ่งทั้งต่อตนเองและพุทธบริษัท ทั้งเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เป็นผู้นําถือธงธรรมนําธรรมแท้และความเจริญรุ่งเรืองสถาพรสู่พระพุทธศาสนา สมกับที่พุทธบริษัทให้ความเคารพกราบไหว้บูชาและเชื่อสมณะอย่างสนิทใจ และสมดังมงคล ๓๘ ประการ ที่องค์พระบรมศาสดาทรงเมตตาประทานไว้ในข้อที่ว่า สมณานญฺจ ทสฺสนํ เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ การเห็นสมณะเป็นมงคลอันสูงสุด

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
ตุลาคม ๒๕๕๘

เทศน์พระ ๓๑

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๐
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันอุโบสถ อุโบสถ เวลาในพรรษา อุโบสถก็เป็นอย่างหนึ่ง เพราะในพรรษาไง ในพรรษา เราจะหาที่จําพรรษา เรามาเริ่มต้นไง จุดสตาร์ท เวลาออกพรรษาแล้วถึงเส้นชัย ถึงเส้นชัยแล้ว ใครจะได้สิ่งใดติดกํามือไป “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” นี่แหละมันมาแต่เหตุ เหตุคือการกระทํา การกระทําจากภายนอกนะ การกระทํามันกระทําจากภายนอกทั้งนั้นน่ะ แต่เหตุจากภายใน เหตุจากหัวใจ เหตุจากการกระทําของใจ ใจมันกระทํานะ ผลที่เกิดขึ้นจากการกระทํา เราต้องยอมรับหมด เพราะเราเป็นคนทําเอง สิ่งที่เราทําเอง ศาสนาพุทธมันสําคัญตรงนี้ สําคัญที่ว่า สิ่งต่างๆ เกิดขึ้น เกิดขึ้นจากการกระทําของเรา ถ้าทําสิ่งต่างๆ ที่เรากระทําแล้ว สิ่งใดที่ทําแล้วเสียใจภายหลัง สิ่งนั้นไม่ดีเลย เกิดมาจากไหนล่ะ? เกิดมาจากเพราะเราขาดสตินะ ถ้าเรามีสติ การกระทําของเราทุกอย่างมันจะไม่มีความผิดพลาด หรือถ้ามีผิดพลาดก็ผิดพลาดน้อยที่สุด เพราะเรามีสติ การกระทําของเรามีสติตลอด

วัฏฏะ สิ่งที่เป็นวัฏฏะเวียนตายเวียนเกิด เวียนไปเวียนมา ไม่มีสิ่งใดที่คงที่ มันจะแปรสภาพของมันตลอดไป สิ่งที่แปรสภาพ เห็นไหม สิ่งที่แปรสภาพมันเป็นสมมุติ สิ่งที่เป็นสมมุติมันแปรสภาพไป สิ่งที่เป็นวิมุตติมันไม่แปรสภาพนะ นี่สิ่งที่เป็นวิมุตติ

ดูสิ ความรู้สึกของเราไม่แปรสภาพ ความรู้สึกเฉยๆ ไม่แปรสภาพ แต่ความรู้สึกว่าทุกข์หรือสุขมันแปรสภาพ สิ่งที่รู้ทุกข์รู้สุข ความแปรสภาพอย่างนี้มันเกิดดับ แต่ธรรมชาติที่รู้ ธรรมชาติที่รับรู้เฉยๆ พลังงานเฉยๆ ตัวนั้นไม่แปรสภาพ ตัวพลังงานเฉยๆ ยังเป็นอวิชชาเลย เพราะอะไร เพราะว่า “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส” แต่จิตเดิมแท้ คนที่มองเห็นจิตเดิมแท้เห็นโดยสมมุตินะ เห็นโดยสมมุติคือเวลาจิตมันสงบขึ้นมา เห็นความสว่าง สว่างกี่รอบ สว่างกี่หน? สว่างได้ล้านๆๆ หน เพราะอะไร เพราะการทําสมาธินี้ทําได้ตลอดไป

เวลาทําสมาธิ ถ้าคนที่จิตมันมีความสงบ จิตที่มันมีความสว่าง จิตที่คนทําความสงบแต่ไม่สว่างก็มี มันสงบเฉยๆ สงบที่ตัวพลังงานเฉยๆ แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วมันสว่าง สิ่งที่สว่าง เพราะสิ่งที่เป็นความสงบมันก็เป็นสมมุตินะ เวลามันฟุ้งซ่านมันก็เป็นสมมุติอันหนึ่ง เวลาสงบมันก็เป็นสมมุติอันหนึ่ง

แต่ถ้ามันเกิดมรรคญาณขึ้นมา มันทําความสะอาดของใจขึ้นมา สิ่งที่จิตเดิมแท้โดยพระอนาคามีนั้นอันหนึ่ง จิตเดิมแท้ของที่เราไปรู้ รู้โดยไม่รู้ตัว ถ้าเป็นสมาธิไม่รู้ตัว เพราะมันสว่างขึ้นไป ยังมาถาม “ไอ้สว่างๆ นั้นคืออะไร สิ่งที่เห็น สิ่งที่สัมผัสนั้นคืออะไร” เพราะอะไร เพราะมันไม่รู้

แต่ถ้ามันเป็นอนาคามิมรรคนะ สิ่งที่มันเป็นไป มันจับต้องได้ เหมือนเราเลย เราเป็นคนนับเงินของเรา เราจะต้องไปถามคนอื่นไหมว่าเรานับเงินมาเท่าไร แต่ถ้าเรานับโดยที่เราไม่รู้เรื่อง เรานับของเราไปเรื่อย แต่เราไม่รู้ว่าเป็นเงินหรือไม่เป็นเงินนะ เราไม่รู้เรื่อง สิ่งที่ไม่รู้เรื่องไม่ใช่ของเรา เรานับโดยที่เราไม่รู้เรื่อง แล้วมันจะเป็นของเราได้อย่างไร เพราะมันนับโดยความไม่รู้ไง นี่อวิชชา

แต่ถ้ามันรู้โดยวิชชานะ “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส” มันเห็นนะ เห็นการกระทําของเราแต่ละชั้นแต่ละตอนขึ้นไป แต่นี่การกระทําของเรานะ ถ้าเรากระทําอย่างนี้

เวลาออกพรรษาแล้ว การลงอุโบสถของเรา ลงอุโบสถเพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ของสังฆะ ของสังคมของเราไง ความสะอาดบริสุทธิ์นะ ถ้าสิ่งใดเป็นภาชนะที่มันสะอาดบริสุทธิ์ ภาชนะนั้นจะใส่อาหาร ภาชนะนั้นจะเก็บของสิ่งใดที่มีคุณค่า จะมีประโยชน์มาก แต่ถ้าภาชนะนั้นไม่สะอาด เราถึงต้องลงอุโบสถตลอดไป สิ่งที่ลงอุโบสถ เราลงอุโบสถเป็นสังฆะนะ แต่ถ้าเราทําความสงบของใจ ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าความสะอาดบริสุทธิ์ เวลาลงอุโบสถเป็นสังฆกรรม มันก็เป็นวินัยกรรม มันเป็นศีลอันหนึ่ง แต่ขณะที่เรามีศีลของเราในความเป็นปกติของใจ นี่ไง เราจะลงอุโบสถ จิตเราจะเป็นอุโบสถตลอดเวลา จิตเราจะมีหลักมีเกณฑ์ตลอดเวลานะ ถ้าจิตของเรามีหลักมีเกณฑ์ เราจะรู้ทันตัวเราเอง เราจะควบคุมตัวเราเองได้ สิ่งที่เราควบคุมตัวเองได้นะ

ดูสิ เห็นเครื่องยนต์ไหม เครื่องยนต์เวลามันไม่ได้ติดเครื่องมันก็เป็นเครื่องยนต์ปกติ เวลาเครื่องยนต์ที่มันติดเครื่องขึ้นมา ในเครื่องยนต์นั้นมันจะมีพลังงานของมัน นี่แรงงานปฐม แรงงานปฐมนี้มันจะเอาไปใช้กับเครื่องยนต์กลไกอะไร มันจะผลิตสินค้า ผลิตวัตถุออกมาต่างๆ มันจะผลิตออกมาเป็นประโยชน์กับโลก

นี่ก็เหมือนกัน คนที่มีชีวิตนะ การแสดงออกของกิริยา สิ่งที่เป็นกิริยา เราเฉยๆ อยู่ นี่เครื่องยนต์ที่มันไม่ได้ติดเครื่องมันก็อยู่ในสภาพของมัน แต่ขณะติดเครื่องมันจะมีกิริยาของมัน มู่เล่ย์ เพลาต่างๆ มันต้องทํางาน เฟืองต่างๆ มันต้องหมุนไป

นี่ก็เหมือนกัน กิริยานะ สอุปาทิเสสนิพพาน กับ อนุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ กับ พระอรหันต์ที่ตายแล้วไง พระอรหันต์มีชีวิตอยู่นะ สิ่งที่ธาตุขันธ์ ขันธ์ ๕ ไง ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา แต่ถ้าเป็นปุถุชนนะ สิ่งนี้มันเป็นขันธมาร ขันธ์นี้ไม่เป็นอิสระหรอก ขันธ์นี้มันมีมารเป็นเจ้าของ มันมีความยึดมั่นถือมั่น มันมีความจงใจของมัน มันยึดของมันนะ แล้วมันก็ทุกข์ของมัน ยึดเพราะอะไร ยึดเพราะมันไม่รู้ พอยึดเพราะไม่รู้ปั๊บ ยึดสิ่งที่มันเป็นอากาศธาตุ มันจะเป็นไปไม่ได้หรอก ทั้งๆ ที่ธาตุ ๔ มันเป็นวัตถุที่จับต้องได้ คําว่า “เป็นอากาศธาตุ” คือมันไม่อยู่ในอํานาจของใคร เหมือนอากาศเลย ดูสิ เวลาลมพัด อากาศมันแปรปรวนตลอดไป

นี่ก็เหมือนกัน ร่างกายคนเราก็เหมือนกัน ถ้าตายลงแล้ว วางไว้เฉยๆ มันย่อยสลายของมันไปเอง มันอยู่ของมันไม่ได้หรอก มันจะย่อยสลายกลับสู่ธรรมชาติเดิมของมัน แล้วสิ่งนี้จิตมันไปยึด จิตมันไม่รู้ว่าเป็นความจริง มันไปยึดของมัน มันต้องการที่อยู่ไง

คนเรา ถ้าคนเร่ร่อน คนไม่มีบ้าน มันอยากมีบ้านสักหลังหนึ่ง ดูสิ ครอบครัวใหม่นะ เวลาเขาสร้างครอบครัวใหม่เขาต้องมีบ้าน ซื้อบ้านหลังแรก ซื้อเครื่องยนต์กลไกของเขาเข้าไปในบ้านของเขาเพื่อความเป็นอยู่สุขสบายของเขา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราไม่เข้าใจสิ่งต่างๆ เลย เราพยายามยึดว่าเป็นของเรานะ จะไม่มีอะไรเป็นของเราได้เลย มันยิ่งเร่ร่อนสองชั้นสามชั้นนะ คนไม่มีบ้านเขาอาศัยสวนสาธารณะนอน เขายังมีที่นอน แต่นี่ของเราจิตเร่ร่อน จิตที่ไม่มีหลักมีเกณฑ์มันไม่มีที่อยู่ แล้วมันก็เร่ร่อนอยู่ในวัฏฏะ แล้วมันก็เร่ร่อนอยู่ในอารมณ์ความรู้สึก แล้วมันก็จะเร่ร่อนอยู่ตลอดไป แล้วมันก็หาที่อยู่ไม่ได้ แล้วมันยึดนะ ฟังสิ สิ่งที่มันยึดมันไม่มีแก่นสาร แล้วมันยึดของมันนะ แต่สอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ ท่านก็มีชีวิตของท่าน ไม่ยึดหรอก มันเป็นภาระ มันเป็นหน้าที่ เพราะรู้เท่าตามความเป็นจริง กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์

กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ เพราะอะไร เพราะกายก็อยู่ตามสภาพของมัน ซากศพมันอยู่ของมัน มันไม่มีใครเป็นเจ้าของ มีแต่ตัวหนอน พวกหนอนต่างๆ มันไปเจาะไปไช มันคิดว่าเป็นของมันนะ ก็ไม่ใช่ของมัน เพราะไข่แมลงวัน เกิดหนอน ไข่แมลงวันต่างๆ มันไปฟักตัวอยู่ในซากศพนั้น แล้วมันกินซากศพนั้นเป็นอาหาร มันก็ไม่ได้เป็นเจ้าของ มันก็ต้องเกิดต้องตายไปกับซากศพนั้นเหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่มันยึดไม่ได้ ซากศพนี้มันยึดไม่ได้ สิ่งที่มันแปรสภาพไปยึดไม่ได้ แต่ใจมันไม่เข้าใจสิ่งต่างๆ มันไปยึดสภาวะว่านี่เป็นของมัน ถ้ายึดสภาวะนี้แล้วใครเป็นคนยึดล่ะ นี่มันไม่จริงไง ไม่จริงเพราะจิตไปยึด

แต่ถ้าจิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ จิตเป็นจิต ฟังสิ ความรู้สึกมันเป็นอันหนึ่ง ร่างกายมันเป็นอันหนึ่ง แล้วอุปาทานการยึดมั่นถือมั่นมันไม่มี ถ้าการยึดมั่นถือมั่นในร่างกายนี้ไม่มี มันเป็นอิสระของมันนะ แต่เรื่องกิริยาอาการมันเป็นธรรมชาติของมัน ธรรมชาติอย่างนี้ ดูสิ เวลาเราไปหาครูบาอาจารย์กัน เขาหาครูบาอาจารย์ที่รู้จริง เขาไปหาครูบาอาจารย์ เห็นไหม เหมือนโค้ชเลย โค้ชนะ ดูสิ ดูฟุตบอล ในตะวันตกเขาจ้างโค้ชหลายๆ พันล้าน เพราะอะไร เพราะเขาต้องการคนวางแผน ต้องการคนรู้จริง ต้องการคนที่วางแผน แล้วให้อ่านเกมของฝ่ายตรงข้ามออก ถ้าอ่านเกมของฝ่ายตรงข้ามออกแล้วเราแก้เกมเขาได้ เราจะเป็นฝ่ายชนะ เราจะได้ผลประโยชน์

เราเป็นนักกีฬา เราพยายามหาครูบาอาจารย์ เราก็ต้องหาครูบาอาจารย์ที่รู้จริง แต่การที่รู้จริง การรู้จริงกับเรามันต่างกัน มันต่างกันเพราะอะไร เพราะความรู้ของเรานะ เรารู้ว่าทําอย่างนี้ก็น่าจะเป็นฝ่ายชนะแล้ว ทําอย่างนี้มันก็น่าจะเป็นประโยชน์กับเราแล้ว

แล้วนักกีฬาคนไหนก็แล้วแต่นะ เบื่อหน่ายกับการฝึกซ้อมมาก ถ้าไม่ได้ลงแข่ง ถ้าไม่มีชื่อติดในทีมก็เสียใจมากว่า “เรานี้มีความสามารถมาก แต่โค้ชไม่เห็นความสําคัญของเราเลย ทําไมไม่เอาเราลงแข่งขันล่ะ” แต่โค้ชเขาอ่านเกมแล้วนะ ถ้าเอาอย่างนี้ลงไปแล้วมันไม่เป็นประโยชน์ แล้วอาจทําให้เสียทั้งทีมด้วย ทําให้มีความเสียหายด้วย เขาถึงไม่เอาลงแข่งใช่ไหม เพราะเขารู้ของเขา เขาเป็นคนรับผิดชอบของเขา นี่เป็นโค้ชในเรื่องของกิเลสกันทั้งนั้นน่ะ เรื่องของผลประโยชน์กันทั้งนั้นน่ะ

แต่ครูบาอาจารย์ของเรา พ่อแม่ครูจารย์ ไม่มีสิ่งใดหวังผลประโยชน์จากพวกเราเลย เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันเป็นสมมุติ

โมฆบุรุษนะ ถ้าเป็นโมฆบุรุษหวังในลาภหวังในสักการะ ในโลกธรรม ๘ มันเป็นบ่วงของมาร มันเป็นพวงดอกไม้แห่งมาร โมฆบุรุษตายเพราะลาภ เห็นลาภนะ ชื่อเสียงสรรเสริญ สักการะ ดูสิ เขาเอาอาหารมาถวายตอนเช้าเป็นหาบเป็นคันรถๆ เลยนะ แต่ถ้าเขาไม่เคารพนบนอบก็กินของเขาไม่ได้ เพราะเขาไม่ยอมลงเราไง นี่สักการะ

ลาภคือสิ่งที่เกิดขึ้น มันเป็นวัตถุ สักการะคือการยอมรับ แล้วทําไมต้องการให้เขายอมรับล่ะ เขามาหาเรานะ กิเลสของเขาก็มี ถ้าเรามีกิเลสนะ กิเลสของเราก็มี แล้วมันจะมายอมรับกันทําไม สิ่งที่เขาทําของเขามันเป็นประโยชน์ของเขา สิ่งที่เราทําหน้าที่ของเราเป็นประโยชน์ของเรา ถ้าเป็นประโยชน์ของเรา สักการะมันจะเกิดหรือไม่เกิดไม่สําคัญเลย ถ้าเรารู้ทันนะ กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ เราอยากให้สักการะ เราไปซื้อหุ่นยนต์มาทําให้มันกราบไหว้เราทั้งวันก็ได้ ทําไมเราไม่ยอมล่ะ

มันต้องการให้จิตไง ต้องการได้การยอมรับจากคนอื่น ถ้าเป็นโมฆบุรุษมันจะเห็นสิ่งนี้เป็นผลประโยชน์ แล้วถ้าพูดถึงผลประโยชน์ การแสดงธรรมโดยหวังลาภ การแสดงธรรมโดยหวังความยอมรับของเขา ไร้ประโยชน์

การแสดงธรรมมันต้องแสดงธรรมจี้เข้าไปในหัวใจของเขา เพราะกิเลสมันอยู่ในหัวใจ มันอยู่ที่ใจดํา ใครมีอะไรซ่อนไว้ในใจ ครูบาอาจารย์ต้องเทศนาว่าการเข้าไปรื้อตรงนั้น เข้าไปทําลายตรงนั้น เข้าไปทําลายสิ่งที่มันซ่อนเร้นในใจนั้นน่ะ สิ่งที่ซ่อนเร้นไว้ในใจนั้นคืออะไร สิ่งที่ซ่อนเร้นในใจคือกิเลสใช่ไหม ทางโลกเขาทํากันไม่ได้นะ ทางโลกโดยมารยาทสังคมเขาต้องอะลุ่มอล่วย ต้องเป็นสิ่งที่ว่าพยายามเป็นมารยาทสังคม จะพูดให้เจ็บเหน็บแนมกันไม่ได้

ในศีลนะ พูดกระทบกระเทือนกัน พูดส่อเสียด พูดอย่างนี้พูดด้วยกิเลสถากกิเลสไง แต่ถ้าเป็นธรรมนะ มันไม่ได้พูดส่อเสียด มันเป็นการชี้ขุมทรัพย์ สิ่งที่ขุมทรัพย์ เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เวลาเราลังเลสงสัย เวลาเราเข้าไปเห็นการกระทํา เวลาปัญญามันก้าวเดินไป เราต้องการคนชี้นํา

หลวงตาท่านบอกว่าขณะที่ท่านจับจุดและต่อมของจิตได้ ถ้าหลวงปู่มั่นอยู่นะ กิเลสจะขาดเลย แต่เพราะหลวงปู่มั่นท่านนิพพานไปแล้ว จะต้องค้นคว้าด้วยตัวเอง จะไปหาใคร เวลาท่านรําพันเวลาหลวงปู่มั่นเสียไปแล้วนะ “เรา กิเลสมันยังมีอยู่” เหมือนพระอานนท์ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน เสียใจ ร้องไห้ พระอานนท์เป็นพระโสดาบัน หลวงตาตอนหลวงปู่มั่นท่านนิพพาน หลวงตาเป็นพระอนาคามี กําลังเดินอรหัตตมรรค เพราะจับจุดและต่อมได้ การที่จับจุดและต่อมได้ นั่นน่ะอรหัตตมรรค

พระอนาคามี ครูบาอาจารย์ล่วงไปแล้วนะ นั่งนํ้าตาไหลพรากทั้งวันๆ เลย เหมือนกับสัตว์ไม่มีเจ้าของ ต่อไปนี้จะไปถามหาใคร แล้วคนอย่างเรารู้อยู่ว่าถ้าคนพูดไม่มีเหตุไม่มีผล มันไม่ฟัง แล้วจะฟังใคร จะก้าวเดินขึ้นมาได้เพราะครูบาอาจารย์เป่ากระหม่อมมา ครูบาอาจารย์ท่านพยายามประคับประคองมา ท่านพยายามจูงหัวใจมา ไม่ได้จูงร่างกายนะ จูงหัวใจ จูงหัวใจมันคือความคิด ความคิดนะ ความเห็น ความดําริ ความคิดในหัวใจ แล้วท่านคอยชี้นํามา คอยประคองมา ใช้โอวาท ใช้อุบาย การประคองประคบประหงมมา

สิ่งที่ประคบประหงมมานะ เวลาโต้เถียง โต้เถียงด้วยความเห็นผิด เพราะเราเห็นผิด แต่โต้เถียงนี้โต้เถียงเพื่อความถูกต้อง เพื่อความสมาน เพื่อการหาข้อเท็จจริงถึงต้องโต้เถียง การโต้เถียง การหาเหตุหาผลกัน อันนี้เป็น ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ถ้าเราโต้เถียงกัน เราหาด้วยเหตุด้วยผล นักเหตุผล นักธรรมะ เขาจะฟังเหตุฟังผล จะไม่เอาสีข้างเข้าถู จะไม่เอาอารมณ์ความรู้สึกเข้าโต้แย้งกัน การพูดรุนแรง การพูดนุ่มนวล อันนี้เป็นจริตนิสัย

การพูดรุนแรง การพูดนุ่มนวล แต่มีเหตุมีผล รับฟังเหตุฟังผลของกัน อันนั้นเป็นธรรม คนโทสจริต กิริยามันจะออกมาด้วยความรุนแรง คนโมหจริต คนราคจริต การแสดงออกมาแต่ละอย่างไม่เหมือนกัน เห็นไหม

การชักจูงใจ การประคบประหงม การประคองหัวใจ ครูบาอาจารย์สําคัญอย่างนั้นนะ แล้วถ้าครูบาอาจารย์สําคัญอย่างนั้น เวลาเทศนาว่าการจี้เข้ามาในหัวใจของเรา หัวใจของเรานะ มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา ธรรมทั้งหลายมาแต่ใจทั้งสิ้น การกระทําของเราเกิดมาจากใจของเรา ถ้าใจมันสะอาด ใจมันบริสุทธิ์ เราทําเพื่อหมู่คณะ เราทําเพื่อสังคม ดูสิ เวลาเหตุการณ์อะไรเกิดขึ้น พระโพธิสัตว์จะเป็นหัวหน้า จะพาหมู่พาคณะหลบภัย มีสิ่งใดเกิดขึ้นจะออกรับทั้งหมดเลย แล้วให้หมู่ให้คณะหลบภัยไป ให้หลบให้หลีกให้พ้นจากอันตรายนั้นไป นี่หัวหน้าเป็นผู้เสียสละ หัวหน้าเป็นผู้รับผิดชอบทั้งหมด หัวหน้าต้องรับผิดชอบ ไม่ปัดภาระให้บุคคลคนอื่น ถ้าปัดให้บุคคลคนอื่น เป็นหัวหน้าทําไม ทําไมอยากเป็นพระโพธิสัตว์ ทําไมอยากเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสละชีวิตมาตลอดนะ สิ่งที่เรารับผิดชอบ การกระทําอย่างนี้ นี่เป็นเรื่องของหัวหน้า หัวหน้ารับผิดชอบ หัวหน้าดูแลรักษา แล้วถ้าหัวหน้ามีคุณธรรม สิ่งนี้จะมีความร่มเย็นเป็นสุข

แล้วเราเหมือนเด็กๆ เด็กๆ มันเรียกร้องตามความพอใจของมัน เด็กๆ มันไม่เข้าใจสิ่งใดๆ เลย เด็กๆ แสดงออกโดยความไร้เดียงสา สิ่งที่ไร้เดียงสา กิเลสมันไร้เดียงสาใช่ไหม มันต้องการ มันเรียกร้อง มันก็เรียกร้องไปตามประสามัน มันไม่รู้ ไม่มีเหตุมีผล แล้วหัวหน้าเป็นผู้ใหญ่ เราจะประคบประหงมอย่างไร

ครูบาอาจารย์ท่านตั้งแต่เด็กนะ หลวงตาท่านเล่าให้ฟัง ตอนไปหาหลวงปู่มั่นทีแรก จิตมันเสื่อม จิตมันเป็นสมาธิแล้วเสื่อม แล้วไปหาหลวงปู่มั่น “โอ้! เหมือนเด็กๆ เนาะ เด็กๆ มันไปเที่ยวเล่น มันเพลิน เด็กๆ มันต้องกินอาหาร ไม่ต้องไปตกใจ ไม่ต้องไปสนใจนะ กําหนดพุทโธๆ ไว้ ประเดี๋ยวมันหิวขึ้นมามันก็ต้องกลับมาเอง”

จิตมันกินอารมณ์ความรู้สึก แล้วถ้าเรากําหนดพุทโธๆ นี่เป็นอาหารของมัน แล้วสิ่งที่จิตมันออกไปรับรู้อารมณ์ภายนอก อารมณ์ของโลกๆ ถ้ามันออกไปแล้วมันหิวอาหารของมัน เดี๋ยวมันกลับมาเอง ท่านพูดเอง หลวงตาท่านบอกว่าสอนเหมือนเด็กๆ เหมือนเด็กๆ ต่อเมื่อตัวเองพัฒนาขึ้นไปแล้ว แล้วตัวเองหันกลับมามองความรู้สึกขณะนั้นไง มันไร้เดียงสา การภาวนาแบบไร้เดียงสาเลย ไม่รู้เหนือรู้ใต้ ยืนก็ไม่เป็น คลานก็ไม่เป็น แม้แต่ลุกนั่งก็ไม่เป็น นอนแบเบาะอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วทําจิตให้มันสงบเข้ามา มันเพิ่งหัดตั้งไข่ หัดยืนหัดนั่ง สิ่งที่หัดยืนหัดนั่งแล้วมันเสื่อมไป มันยืนไม่ได้ แล้วจะสอนโดยเอาเทคนิคอย่างคุณธรรมมาสอน มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันก็สอนให้เด็กนี้ยืนขึ้นมาได้ ถ้าจิตมันพัฒนาการของมันขึ้นมา มันจะกราบนะ กราบครูบาอาจารย์แบบซึ้งใจมาก

เราผิดพลาดไป เราไม่รู้สิ่งใดเลย เข็มทิศชี้ลงใต้ แล้วก็บอกว่า “นี่เข็มทิศๆ” แล้วลงไปทางใต้กัน เข็มทิศมันชี้ขึ้นเหนือ แต่เข็มทิศเรามันชี้ลงใต้ เพราะเป็นเข็มทิศของกิเลส กิเลสมันชี้เรื่องโลกไง โลกเป็นใหญ่ ถ้าโลกเป็นใหญ่ มารยาทสังคมเป็นใหญ่ ทุกอย่างต้องเป็นคุณธรรมหมด ทุกอย่างเขาเรียกคุณงามความดีหมด โอ้โลมปฏิโลมกันอย่างนั้นมันเป็นเรื่องโลกๆ มันไม่เป็นธรรม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าท่านเป็นเหมือนช่างหม้อ ช่างหม้อจะปั้นหม้อต้องนวดดินให้ดี

แล้วนี่ดินก็นวดมันไม่ได้ เดี๋ยวดินมันเจ็บ นํ้าก็ไปแช่ดินไม่ได้ เดี๋ยวดินมันร่วน จะทําอะไรไม่ได้ไปเลยนะ กิเลสมันไม่ยอมรับทั้งสิ้น มันปฏิเสธหมดเลย แล้วถ้ามันปฏิเสธอย่างนั้น แล้วมันจะเห็นธรรมได้อย่างไร มันเป็นเรื่องโลกๆ ถึงบอกว่า “นี่เป็นธรรมะ กิริยามารยาทสังคม”…ใช่ กิริยามารยาทสังคมส่วนกิริยามารยาทสังคมสิ แต่ข้อเท็จจริงนั้น เพราะมันเป็นยาพิษเคลือบนํ้าตาล เรื่องของโลกๆ มันเป็นยาพิษเคลือบนํ้าตาล โอ้โลมปฏิโลมกันไปนะ แล้วจะขาอ่อน แล้วจะไม่มีศากยบุตร มันจะเป็นโมฆบุรุษกันไปหมด เพราะโอ้โลมปฏิโลมกันมันเป็นเรื่องการเกรงใจ ลูบหน้าปะจมูกไง พูดไปแล้วมันจะไปสะเทือนกิเลสเขา พูดไม่ได้ ต้องขออนุญาตกิเลสก่อนนะ ก่อนจะเทศน์ต้องบอกว่าขออนุญาตก่อน เราจะพูดรุนแรง เราจะพูดสะเทือนหัวใจ กิเลสมันก็หัวเราะเยาะสิ

ดูสิ เทคนิคการสอนนะ ขณะที่เด็กมันไม่รู้เรื่อง เราจะพูดอย่างไรให้มันหยุดให้มันชะงัก ต้องพูดไม่ให้รู้ตัวล่วงหน้าไง ต้องเป็นปัจจุบันตลอด การที่จะเป็นปัจจุบันเพื่อจะกระตุกให้ใจมันได้คิด ถ้าหัวใจมันได้คิดนะ มันจะไม่ทําซํ้าอีก สิ่งที่เราทํามาอยู่นี้มันทําตามกิเลส กิเลสพาเราทําอยู่นี้ มันทําเข้าไปหาสิ่งที่เป็นอวิชชา เป็นสิ่งที่มันไม่รู้จริง อวิชชานะ ความรู้ที่เรารู้ๆ กันอยู่นี่มันมี “อะ” คืออวิชชา มันไม่รู้สัจจะความจริง แล้วเราจะไม่ได้สิ่งใดเลย

ดูสิ ดูเวลาเขาทําเขื่อนกัน เขาสร้างเขื่อนกัน เขาต้องอพยพผู้คน เขาทําลายสิ่งแวดล้อม เขาทําลายต้นไม้มหาศาลเลย แต่เขาจะได้นํ้านั้นมา มันต้องแลกกัน

ในการประพฤติปฏิบัติไม่มีอะไรลอยมาจากฟ้าหรอก อย่าหวังนะว่าฝันเอาแล้วจะเป็นพระอรหันต์ มันเป็นการฝันเอา เป็นการเพ้อเจ้อ ถ้าเป็นความจริงนะ มันต้องลงทุนลงแรง การลงทุนลงแรง ตั้งสติก็ลงทุนลงแรง อดนอนผ่อนอาหาร คําว่า “อดนอนผ่อนอาหาร” มันเป็นวิธีการเท่านั้น การอดนอนผ่อนอาหารเพื่อให้ร่างกายมันไม่แข็งแรงจนเกินไป ถ้าจิตใจมันแข็งแรง

กินอิ่มนอนอุ่น มันจะคิดแต่เรื่องโลก กามราคะทั้งนั้นน่ะ นี่โดยสัญชาตญาณของมนุษย์ ผู้หญิงกับผู้ชาย ฝ่ายตรงข้าม ไม่ต้องไปเห็นภาพหรอก มันสร้างภาพในหัวใจได้ เพราะอะไร เพราะมันเคยเกิดเคยตายมามากมายแล้ว กามคุณ ๕ เรามีชีวิตกันอยู่นี่ มันเคยเสพกามทั้งนั้นน่ะ แล้วถ้าวิปัสสนาไปนะ ในกามราคะ ไปเห็นจิตมันเสพตัวมันเอง มันจะทึ่งยิ่งกว่านี้อีก กามราคะ กามฉันทะ ความพอใจ ความพอใจเป็นกามแล้ว กามฉันทะ ความพอใจตัวมันเอง เพราะมีความพอใจมันถึงตั้งป้อมได้ มันถึงยืนขึ้นมาได้ มันถึงออกไปหาเหยื่อได้

แต่ถ้าเราไม่ให้มันมีความพอใจ กามฉันทะ ไม่ให้พอใจ ไล่เข้าไปถึงหัวใจมันจะเห็นหมดเลย เห็นว่าสิ่งนี้มันเป็นโทษขนาดไหน สิ่งที่เป็นโทษคือความรู้สึกเราทั้งนั้นเลย คนอื่นก็เรื่องของคนอื่น มันเป็นกรรมของเขา ดีก็ดีของเขา ชั่วก็ชั่วของเขา มันเป็นกรรมของเขา แต่ถ้ามันเป็นกรรมโดยสายบุญสายกรรม มันอาจสะเทือนถึงเราบ้าง มันก็เป็นเรื่องข้างนอกนะ มันแก้ไขได้

แต่ถ้าเรื่องของเรา มันเป็นเรื่องภายในของเรา เราต้องแก้ไขของเรา ถ้าเราแก้ไขของเรา สิ่งที่เราจะแก้ไขของเรา สิ่งที่ทํามามันจะเป็นประโยชน์กับเรา ครูบาอาจารย์ท่านชี้เข้ามาที่นี่ ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์นะ ตาบอดคลําช้าง เรื่องของโลกๆ ก็คุยกันเรื่องโลกๆ คําว่า “โลก” ดูสิ คนป่วยไปโรงพยาบาลทําไม ถ้าไปโรงพยาบาลนี่เป็นเรื่องอะไร? เป็นเรื่องของโลกนะ ถ้าเรื่องของโลกคือต้องไปโรงพยาบาลไปรักษา แต่เรื่องของธรรมล่ะ เรื่องของธรรมมันจะเห็นสภาวะเลย สิ่งที่เจ็บไข้ได้ป่วยมันเป็นอนิจจังไหม ร่างกายเสื่อมสภาพไหม

เราไปรักษา ถ้าการรักษาแบบโลก มันก็บอกว่าเข้าไปโรงพยาบาลแล้วรักษาต้องหาย แต่ถ้ารักษาแบบธรรมล่ะ มันจะหายหรือไม่หายมันเป็นเรื่องของโลกนะ ถ้ากรรมมันดี มันรักษามันก็หาย ถ้ากรรมไม่ดีมันก็ไปตายอยู่ที่โรงพยาบาลนั่นน่ะ มันถึงที่สุดของมันนะ ชีวิตนี้มันมีการพลัดพรากกันเป็นที่สุด สภาวธรรมมันเป็นความจริงอันหนึ่ง เราไม่สามารถบังคับได้หรอกว่าเราจะต้องมีชีวิตยืนยาวแค่ไหน แล้วดูสิ ผู้ที่มีอิทธิบาท ๔ จะอยู่อีกกัปหนึ่งก็อยู่ได้ ทําไมถึงอีกกัปหนึ่งก็อยู่ได้ล่ะ จิตตะ วิมังสา เวลาตาย จิตมันออกจากร่างนะ

ดูสิ เวลาจิตมันสงบเข้ามา จิตมันสงบเข้ามามันเห็นเทวดา อินทร์ พรหม เวลาจิตสงบเข้ามาระลึกอดีตชาติได้ จิตสงบเข้ามามันออกไปเที่ยวในวัฏฏะนี้ได้ ขณะที่จิตสงบเวลามันออก ออกอย่างนี้นะ ถ้าเป็นปุถุชนมันออกไป ตัวมันเองมันสําคัญตน พอสําคัญตนไปในสภาวะแบบนั้นมันก็ควบคุมตัวเองไม่ได้

แต่ถ้าออกแบบพระอริยเจ้า ออกแบบผู้ที่จิตสงบแล้ว จิตที่ไม่มีกิเลสแล้ว มันเห็นการเคลื่อนไปของมันทั้งหมด เวลาคนมันตาย อะไรมันตาย มันเคลื่อนไปอย่างไรมันเห็นหมด แล้วมันมีอะไรตาย มันไม่มีอะไรตายหรอก เขาไปโรงพยาบาลที่ว่าไปตายกัน ตายมันก็คือเปลี่ยนสภาวะเท่านั้น นี่คือสภาวธรรมไง

ธรรมกับโลก ถ้าเราพูดถึงเรื่องโลกๆ โลกคือต้องเอาเราเป็นใหญ่ ถ้าเอาโลกเป็นใหญ่นะ เข้าไปโรงพยาบาลต้องหาย การรักษาต้องเป็นไปตามความต้องการของเรา แล้วถ้าความต้องการของเรา ใครมันจะยอมตายล่ะ นี่ตัณหาความทะยานอยากทั้งนั้น มันเป็นสมุทัยทั้งนั้น นี่สิ่งที่เป็นสมุทัย เห็นไหม

สมุทัยควรละ ละไอ้ความคิดผิดๆ นี้ ไอ้ความคิดเห็นแก่ตัว ไอ้ความคิดต้องการให้มันสมปรารถนาของเรา สิ่งนี้มันไม่มีสิ่งใดสมความปรารถนาของเราหรอก สิ่งที่สมความปรารถนามันคิดจากตัณหาความทะยานอยาก มันเป็นสมุทัย มันเป็นความไม่จริง สิ่งที่ไม่เป็นความจริงมันก็เป็นไปตามความจริงของมัน แต่ขณะที่พระอรหันต์ที่มีอิทธิบาท ๔ จะอยู่อีกกัปหนึ่งก็อยู่ได้ ถึงที่สุดแล้วตายยังต่ออายุได้เลย เพราะอะไร

เพราะการเกิดและการตายมันเป็นวัฏฏะ สิ่งที่เป็นวัฏฏะ คนที่ประสบอุบัติเหตุ คนที่ยังไม่ถึงวาระต้องตายมันก็ต้องตายไป แต่คนที่ถึงวาระตายนะ นอนตายอยู่เฉยๆ คนที่หมดอายุขัยแล้วตายไป มันก็ตายไป การเกิดและการตายมันสับเปลี่ยนหมุนเวียนกันอยู่อย่างนี้ แล้วมันก็อยู่ที่ ดูสิ เวลาเราทําบุญกุศลกัน ถ้าเรารักษาศีล เราไม่ฆ่าสัตว์ตัดชีวิต จะเป็นคนที่มีชีวิตยืนยาว คนเราทําลายแต่ชีวิตของคนอื่น แล้วชีวิตมันก็สั้นลงๆ นี่มันอยู่ที่ไหน? มันอยู่ที่การกระทําใช่ไหม สิ่งที่การกระทําอย่างนี้มันทําอย่างนี้ แล้วเราจะไปปรารถนาอะไร เราจะไปต้องการอะไรจากสิ่งภายนอก

เวลาฟังธรรมนะ ฟังแล้วถ้าจิตใจมันเป็นธรรม ฟังแล้วมันฮึกเหิม แต่ขณะที่เราไปภาวนา ทําไมมันห่อเหี่ยวล่ะ ขณะที่เราไปภาวนาของเรา เราปลุกไม่ขึ้นเลย หัวใจของเรามันปลุกไม่ขึ้นเลย ถ้าหัวใจมันปลุกขึ้น มันจะมีกําลังใจของมัน กําลังใจนะ ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์ สร้างสมมากี่ปี หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านไม่มีครูบาอาจารย์นะ มีแต่ที่ปรึกษาเฉยๆ เพราะยังไม่มีพระอรหันต์ ถ้าไม่มีพระอรหันต์ ไม่มีดวงใจดวงใดดวงหนึ่งที่ออกมาจากกิเลส ที่พ้นจากกิเลสได้ มันจะไม่รู้วิธีการหรอก ทั้งๆ ที่วิชาการ ตํารา พระไตรปิฎกมันอยู่เต็มตู้นั่นแหละ ยิ่งอ่านยิ่งศึกษายิ่งงงนะ ดูสิ ดูปัจจุบันนี้เทคโนโลยีสั่งมาจากนอก เรากางออกมาดูคู่มือ มันใช้ไม่ถูกนะ ใช้ไม่เป็น ดูสิ เขียนแบบสนามบิน จ้างเขาเขียนแบบ แล้วก็ต้องจ้างเขาอ่านแบบ อ่านไม่ออก ทําไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าไม่มีพระอรหันต์ ตํารามีอยู่ พระไตรปิฎกมีอยู่ อ่านไม่ออกหรอก อ่านแต่ตัวอักษรออก แต่อ่านความหมายไม่ออก อ่านความรู้สึกไม่ออก อ่านการกระทําไม่ได้

ทั้งๆ ที่มีพระไตรปิฎก ทั้งๆ ที่มีผู้ปรึกษานะ หลวงปู่มั่น ท่านก็ต้องรื้อค้นของท่าน ท่านต่อสู้ของท่านมา สิ่งที่ท่านต่อสู้ ท่านค้นคว้าของท่านมา มาเพื่อเป็นครูเป็นอาจารย์ของเรา แล้วเรามีอํานาจวาสนา เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาทําไมมันห่อเหี่ยว ทําไมไม่สู้ ทั้งๆ ที่ครูบาอาจารย์ชี้นํา แล้วถ้ามันไม่จริงอย่างที่เราคิด แล้วเรามีเหตุผลอะไรโต้แย้งท่านล่ะว่ามันไม่จริง จิตที่มันเป็นไปอย่างนี้ จิตที่มันสงบ ศีล สมาธิ ปัญญา อย่างนี้ไม่จริง แล้วเรามีข้อโต้แย้งอะไรว่าไม่จริง ก็โต้แย้งออกมาสิ

เวลาหลวงตาท่านไปอยู่กับหลวงปู่มั่น ถ้าเรายังมีของเราอยู่ เรามีความรู้สึกของเราอยู่ เราก็โต้เถียงท่านเพื่อหาข้อเท็จจริง เราโต้เถียง เราเถียงเพราะอะไร เพราะเรามีของเราใช่ไหม ต้องโต้เถียงสิ เวลาธรรมะนะ ธรรมะไม่มานิ่มนวล แล้วแต่นิสัยครูบาอาจารย์ นิสัยครูบาอาจารย์บางองค์ก็นุ่มนวล ก็มาอย่างนั้น แต่ถ้านิสัยของครูบาอาจารย์ สิ่งที่โต้แย้งเพื่อหาเหตุหาผล มันต้องโต้แย้งกัน โต้แย้งขึ้นมาแล้วลงด้วยเหตุด้วยผล

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าใจเรามันมีทิฏฐิมานะ มันว่าสิ่งนี้เป็นความรู้จริง แล้วความรู้จริงมันมีคุณค่าอะไร ความรู้จริงในใจของเรามันมีคุณค่าอะไรบ้าง ความรู้จริงของเรามันเป็นความเป็นจริงไหม แล้วกายไม่ใช่เรา เราไม่ใช่กาย มันไม่ใช่เพราะเหตุใด แล้วที่มันไม่ใช่ มันมีอะไรถึงไม่ใช่...มันไม่ใช่ มันมีเหตุมีผลหมดนะ แล้วมีเหตุมีผล มันวางไว้ตามความเป็นจริง กายจริงของกาย จิตจริงของจิต ทุกข์จริงของทุกข์ มันแยกส่วนกันโดยที่รวมตัวกันอีกไม่ได้ มันรวมตัวกันอีกไม่ได้เพราะเหตุใด ทําไมมันถึงรวมตัวกันอีกไม่ได้ ทําไมเมื่อก่อนมันอยู่ด้วยกัน มันเป็นอันเดียวกัน แล้วยึดมั่นถือมั่นว่าเป็นเรา ทุกอย่างเป็นเรา สุขทุกข์เป็นเราไปหมดเลย แล้วถ้ามันแยกออกจากกันไปโดยธรรมชาติแล้ว แล้วมันรวมตัวกันอีกไม่ได้ ทุกข์อันนี้จะเข้ามาอยู่ในจิตไม่ได้ มันไม่ได้เพราะเหตุใด แล้วทําไมมันถึงไม่ได้ คนถ้าไม่รู้มันจะเข้าใจตรงนี้ได้อย่างไร คนถ้าไม่รู้ว่ามันแยกแล้ว มันก็ต้องเผลอสิ เผลอมารวมตัวกัน เผลอก็กลายเป็นความทุกข์ขึ้นมา เผลอรู้จริงขึ้นมาแล้วลืม รู้จริงขึ้นมาแล้วไม่เข้าใจ

ให้มันเห็นสภาวะแบบนี้ รู้จริงขึ้นมาแล้วไม่มีลืม รู้ขึ้นมาแล้วไม่มีการไม่เข้าใจ คนว่ายนํ้าเป็นนะ ตกนํ้าเมื่อไหร่มันก็ว่ายนํ้าได้ทั้งนั้นน่ะ คนเราขี่รถเป็น คนเราขี่จักรยานได้ มันขี่ได้ตลอด คนขี่จักรยานไม่เป็นต่างหากต้องอาศัยเขาพ่วงไปตลอด มันขี่ไม่ได้ มันขี่ไม่เป็น แต่ถ้าเขาขี่ถีบให้ แล้วเรานั่งไป เป็น อาศัยคนขี่นําหน้าแล้วเรานั่งพ่วงท้ายไป นี่ไง เราว่าเราขี่จักรยานเป็น แต่ถ้าเราขี่ของเราได้ มันเป็นหมด จิตก็เหมือนกัน ถ้ามันแยกมันแยะเพราะเหตุใด เวลามันขึ้นไป มันเป็นไปได้ นี่ไง ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ครูบาอาจารย์ของเราเป็นอย่างนี้นะ

ถ้าเวลาเราภาวนาของเรา เราต่อสู้ของเรา แล้วมันอ่อนแอมันไม่สู้นะ ถ้ามันไม่สู้ นั่นแหละกิเลสมันเหยียบหัวเรา ถ้าเราจะต่อสู้ เราต้องต่อสู้กับกิเลสเรา การนั่งสมาธิ การเดินจงกรม มันเริ่มต้นนะ การนั่งสมาธิ การเดินจงกรมมันเป็นกิริยา ถ้าจิตมันสงบเข้ามา เราต้องการจิตดวงนั้น จิตดวงที่มันสงบเข้ามา จิตดวงที่มันสงบเข้ามามันมีฐานของมัน มันมีภวาสวะ ภวาสวะคือตัวภพ ตัวภพเป็นตัวฐานที่ตั้ง ดูสิ ฐานยิงจรวดมันมาจากไหน ความคิดที่มันเกิดมาจากใจมันเกิดมาจากไหน ถ้ามันเกิดมาจากที่นั่น เราย้อนกลับเข้ามาที่นั่น แล้วเราหาสิ เราสร้างฐานยิงจรวดได้ไหม เราปล่อยจรวดได้ไหม

ปล่อยด้วยความเห็นของเรานะ แต่เราไม่รู้ ขณะที่มันคิดมันเหมือนกับฐานยิงจรวด มันยิงออกไปตลอดเวลา มันมีอยู่แล้ว ของที่มันมีอยู่แล้ว แล้วมันยิงออกไปเป็นความคิด ความคิดนี้วนกลับมาทําลายเราตลอด เราไม่รู้ตัว

แต่ถ้าเป็นวิปัสสนา มันจะเข้าไปหาฐาน แล้วจับฐานได้ แล้วดูว่ามันยิงออกไปอย่างไร สิ่งที่ความคิดมันเกิดอย่างไร เกิดจากที่ไหน เกิดออกไปแล้วมันมีอะไรบวกออกไป ความคิดบวก-ความคิดลบคิดออกไปจากไหน มันจับได้มันจะแยกแยะ แยกแยะ ทําลาย

แต่เดิมฐานยิงอันนี้ ภวาสวะอันนี้ ภพอันนี้มันยิงออกไป มันคิดออกไป ยึดมั่นถือมั่นด้วยอวิชชา แต่เพราะเราทําความสงบของใจเข้ามา พอมันสงบเข้ามาแล้วเข้าไป ความสงบนี้มันเป็นสมถะ สมถะ คําว่า “ฐานที่ตั้งของการงาน” คือฐานไง แต่ฐานยิงความคิดนะ ถ้าเราจับฐานยิงได้ เราเห็นฐานยิงนั้น มันเป็นวิปัสสนา

วิปัสสนามันเป็นปัญญาการแยกแยะ เห็นการกระทํา ถ้าเห็นการกระทําอย่างนั้น ปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้นมา มันจะหยุดความรู้สึกอันนี้ได้ หยุดความรู้สึก แล้วถ้าเห็นการหยุดความรู้สึก มันเห็นผล เห็นผลเพราะอะไร

เพราะถ้าเมื่อก่อนนี้มันยิงออกไปโดยธรรมชาติของมันคืออวิชชา มันคิดออกไป มันไปยึดมั่นถือมั่นของมันเข้ามา มันไปหาเหยื่อของมันเข้ามา ชอบใจ พอใจ ทุกข์ใจ ดีใจ เสียใจ มันเอากลับมาเหยียบยํ่าใจ ทุกข์มาก ไม่รู้จักวิธีการดับ ไม่รู้จักวิธีการรักษา ขณะที่มันเกิดวิปัสสนา เข้าไปถึงฐาน เห็นฐานยิง เห็นจรวด เห็นสิ่งที่เป็นแรงขับ ทุกอย่างมีแรงขับ แรงขับมันทํางานกันอย่างไร มันออกไปเอาอารมณ์มาอย่างไร เห็นที่มาที่ไปของความรู้สึก เห็นที่มาที่ไปของความคิด เห็นที่มาที่ไปของบวกและลบ คือชอบใจ ดีและชั่ว พอเห็นดีและชั่ว มันก็ใช้ปัญญาแยกแยะออกไป นี่สิ่งที่มันมีงานทํานะ ถ้าจิตมันมีงานทําขึ้นมา คนเราทํางานเหมือนกับทําธุรกิจ ถ้าการทําธุรกิจแล้วได้กําไร ได้ผลประโยชน์ มันอยากทํา พยายามจะหาผลประโยชน์ มันจะทําของมัน การภาวนาอย่างนี้มันก็จะมีกําลังใจขึ้นมา มันมีผลงานนะ

ทุกข์ ขณะที่จิตมันฟุ้งซ่าน

ทุกข์ ขณะที่จิตมันไม่สงบ

ทุกข์ ต่อเมื่อภาวนาแล้วมันไม่ได้ดั่งใจ

แต่ขณะที่ทํางาน จิตไม่สงบทํางานไม่ได้ ขณะที่จิตสงบนี่เราได้ผลงานแล้ว เห็นไหม โรงงาน การสร้างสินค้าเก็บไว้ในคลังสินค้ามากมายมหาศาลเลย แล้วถ้าไม่ได้ระบายสินค้าออกไป โรงงานนั้นอยู่ไม่ได้หรอก สมาธินะ จะทําให้สงบขนาดไหน จะทําให้มั่นคงได้ขนาดไหน ถ้ามันไม่มีวิปัสสนา ไม่มีการจับจ่ายใช้สอย ไม่มีการระบายสินค้าออกไป โรงงานนั้นเจ๊งนะ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันทําสมาธิแล้วมันไม่รู้จักออกวิปัสสนา มันอยู่ไม่ได้หรอก โรงงานนั้นต้องล่มสลาย สมาธิอยู่โดยตัวมันเองไม่ได้ สมาธิอยู่ได้เพราะเหตุมีสติ สติกับคําบริกรรมทําให้สมาธิอยู่ได้ตลอดไป เพราะมันมีเหตุ เหตุทําให้สมาธิมั่นคงตลอดไป แต่คนที่รักษาเหตุมันยังไม่มีอารมณ์กระทบไง ถ้ามีอารมณ์กระทบ ความดีใจความเสียใจเข้าไปกระเทือนใจ มันออกรับรู้อย่างนั้นแล้วมันทรงตัวไว้ไม่ได้ สมาธิถึงอยู่โดยตัวเองไม่ได้

โรงงานถ้ามีสินค้าไว้มากมายขนาดไหน ถ้าเราระบายสินค้าไม่ได้ เจ๊งอย่างเดียว แต่ถ้าเราระบายสินค้าออกไปได้ สิ่งที่เป็นสินค้าของเราออกไปแล้วเป็นผลกําไรขาดทุนเข้ามา นี่ก็เหมือนกัน การที่เราใช้ปัญญาออกใคร่ครวญวิปัสสนา เห็นฐานยิง แล้วใคร่ครวญกับมัน ใคร่ครวญถึงรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ใคร่ครวญถึงความเป็นไป สิ่งที่ใคร่ครวญแล้วเห็นโทษเห็นคุณ

เห็นโทษ เห็นโทษว่าสิ่งนี้ถ้าเราไม่รู้ทันมัน มันเหยียบยํ่าตลอดไป

เห็นคุณ เห็นคุณจากสมาธิ เห็นคุณจากปัญญาการใคร่ครวญแล้วมันปล่อยวาง การปล่อยวางคือการระบายสินค้าออกไปแล้วได้ผลตอบแทนกลับมา

จิตมันสงบเข้ามา จิตมันปล่อยวางเข้ามา การปล่อยวาง การระบายสินค้า กับการหาทุนตั้งโรงงานต่างกันมาก การหาทุนตั้งโรงงานนะ ต้องกําหนดพุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ การตั้งโรงงานตั้งมาแล้วยังไม่มีตลาดเลย ขณะที่ระบายสินค้าออกไป มันต้องมีโรงงานก่อน มันต้องมีสินค้าก่อน มันต้องมีสมาธิก่อน มันต้องมีสติก่อน มันต้องมีปัญญาก่อน แล้วใคร่ครวญออกไป ใคร่ครวญออกไป ระบายสินค้าออกไป ผลที่ตอบรับมาคือมันปล่อยวาง มันมีความสุขอีกชั้นตอนหนึ่ง ทําจนถึงที่สุดมันปล่อยวาง กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ตามความเป็นจริง นี่ทําอย่างนี้ถ้าคนมีงานทํา จิตนี้มีงานทํานะ

การทําธุรกิจของเรา การทําโรงงานของเรา แล้วเรามีสินค้า เรามีการระบายออกไป เรามีผลตอบแทน เราจะขยันขันแข็ง เราจะทํางานด้วยความชุ่มชื่นใจ เพราะมันเห็นผลตอบรับ มันเห็นผลประโยชน์ของมัน การวิปัสสนา การนั่งสมาธิ การเดินจงกรม ถ้ามันมีผลตอบรับอย่างนี้ มันขยันขันแข็ง

ที่เราหดหู่ เราไม่อยากทํา เราทําแล้วไม่ได้ผล เพราะเราทําของเราแล้วไม่ได้ประโยชน์ไง แต่ถ้าเราทําของเราได้ประโยชน์นะ เราทําแล้วเป็นประโยชน์ของเรา เราจะขยันขันแข็งของเรา แล้วเราได้ผลประโยชน์ผลตอบแทนของเรา ตรงนี้เป็น อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ขณะในทางจงกรม ขณะนั่งสมาธิภาวนา สิ่งที่ตอบสนองมาอย่างนี้เราก็แช่มชื่นแล้ว “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” นี่ผู้ใดเห็นธรรม เห็นสมาธิธรรมก็ได้ เห็นโลกุตตรธรรมก็ได้ เห็นปัญญาธรรมก็ได้ สิ่งนี้ถ้ามันเห็นขึ้นมา เราเตาะแตะขึ้นไป จิตนี้มันมีที่ยืนนะ

ศาสนาอยู่ที่ไหน เวลาธุดงค์กัน เวลานั่งสมาธิภาวนากัน ศาสนาอยู่ที่ไหน? ศาสนาอยู่ที่ความรู้สึก ถ้าความรู้สึกมันเข้าใจมันแจ่มแจ้ง มันปล่อยวางเข้าไป ศาสนาอยู่ที่นั่น

ใจดวงหนึ่งมันสะอาดบริสุทธิ์ แล้วใจดวงหนึ่งมันมืดบอด ใจของโลกมันมืดบอดทั้งนั้น แล้วมันไปเอาเฟอร์นิเจอร์ เอาความคิดสวมไว้แนบกับตัวจนไม่เห็นตัวเลยนะ สิ่งที่แนบไปคือความคิดความรู้สึกของโลกๆ ไง เอาความคิด เอาทิฏฐิมานะใส่หัวไว้จนเต็มหัว แต่ถ้ามันเป็นธรรมนะ สิ่งนั้นเป็นเรื่องของโลก แบกไปไม่ได้ สิ่งนั้นมันเป็นอาการของใจ เกิดกับใจ ดับกับใจ แล้วมันเกิดอย่างนั้นเดี๋ยวมันก็ลืม เดี๋ยวมันก็ต้องไปทบทวน มันจะลืมไป แต่ถ้าเป็นอริยสัจนะ ใจที่มันสะอาดมันไม่ใช่ใจมืดบอดนะ มันสว่างตลอดเวลา มันรู้แจ้งตลอดเวลา

สิ่งนี้เป็นเรื่องของสมมุติ มารยาสาไถยทั้งนั้น มันเป็นมายาภาพ มันจะมาอยู่กับดวงใจที่สะอาดไม่ได้ สิ่งที่เป็นมายาภาพของโลกๆ เขา ไม่ให้มาอยู่ในความสะอาดของใจดวงนี้ ถ้าใจดวงนี้เกิดขึ้นมาตลอดเวลา มันสว่างตลอดเวลา มันเข้าใจตลอดเวลา แล้วเห็นโทษตลอดเวลานะ

เหมือนผู้ใหญ่เลย เดินไปบนถนน ถ้ามีขวากมีหนามมีสิ่งใดที่มันจะทําให้เราเจ็บปวด จะทําให้เราได้รับโทษ เราจะพาลูกศิษย์ของเราฝ่าหลบไปทางอื่น ฝ่าไม่ให้เดินไปขวากไปหนาม หรือถ้าจําเป็นต้องไป เราจะต้องทําลายอันนี้ก่อน ต้องกวาดขวากหนามนี้ออกไปให้ทางนี้โล่งเตียนก่อน เราถึงจะให้ลูกศิษย์เดินผ่านไป แต่ในการประพฤติปฏิบัติ ในเมื่อมันเป็นประสบการณ์ของใจ มันก็ต้องมาเจอสภาวะแบบนี้ทั้งนั้นน่ะ เพราะหนามอันนี้มันเป็นหนามตําใจ มันเป็นหนามของส่วนบุคคล มันเป็นกิเลสในหัวใจของแต่ละบุคคล พูดขนาดไหนก็ไม่เชื่อ ไม่มีใครเชื่อใครหรอก เพราะมันเป็นกิเลสของแต่ละดวงใจ มันไม่ใช่กิเลสอันเดียวกัน

กิเลสขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ทําลายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว กิเลสของพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ ท่านก็ทําลายของท่านไปแล้ว กิเลสของครูบาอาจารย์ท่านก็ทําลายของท่านไปแล้ว แต่กิเลสของเราก็เป็นกิเลสของเรา ในตําราในวิธีการนั้นเป็นของครูบาอาจารย์ท่านต่างหากล่ะ ท่านทําของท่านมา ท่านผ่านของท่านมา แล้วท่านบอกวิธีการเราไว้

แต่เพราะเรายังเป็นเด็กอ่อนกันอยู่ ใจของเรานี้อ่อนแอ ท่านพยายามประคองไว้ให้เฉยๆ นะ นี่ข้อวัตรปฏิบัติเป็นเรื่องอย่างนี้ ในเรื่องข้อวัตรปฏิบัติ เรื่องธรรมวินัย ปฏิปทาเครื่องดําเนิน เราต้องรักษาของเรา แล้วเวลาทําแล้วถ้าเป็นเรื่องของโลก มันเห็นว่าเรื่องอย่างนี้เป็นเรื่องเล็กน้อย

เขื่อนมันพังเพราะตามดนะ สิ่งที่กระแสนํ้าเจาะถนน มันทําลายเขื่อน ทําลายทุกๆ อย่าง มันก็เป็นสิ่งที่มันกัดเซาะไปทั้งนั้นน่ะ ข้อวัตรนี้ สิ่งที่เราเห็นว่าเป็นของเล็กน้อย เพราะถ้ามันทําเคยชินไปแล้ว ของเล็กน้อยนี่ไงจะทําให้คนเสียคน ดูสิ เราให้เงินเด็กๆ มันไปใช้สอย ถ้ามันใช้ไม่เป็นก็ของเล็กน้อยไหม เพราะเราให้มันไปใช้สอยเพื่อเป็นประโยชน์ แต่มันก็ไปทําเป็นโทษของมัน

ใจก็เหมือนกัน สิ่งที่ข้อวัตรปฏิบัติ ถ้าเป็นการกระทํา เราต้องเข้มแข็ง เราต้องพยายามดึงพยายามฝืนความรู้สึกว่า “ไม่เป็นไร” คําว่า “ไม่เป็นไร” โลกเขาพูดกัน แต่เราฟังไม่ได้เลยนะ “โน่นก็ไม่เป็นไร นี่ก็ไม่เป็นไร” เป็นสิ เป็นเพราะทําให้เสียนิสัยไง พอมันเสียนิสัย ผู้อื่นก็จะเอาตามแบบนั้น

หมู่คณะนะ หมู่คณะของเราเปรียบเหมือนร่างกาย ร่างกาย ถ้าสิ่งใดเจ็บไข้ได้ป่วย ดูสิ เวลาเส้นเลือดตีบแค่เส้นหนึ่งมันทําให้ร่างกายเสียหายหมดเลย มันชํารุดจุดเดียว แต่มันทําให้ร่างกายพิการไปหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าสังคมของเรา ถ้าทําข้อวัตรกันไป แล้วฝ่ายหนึ่งไม่ทํา ฝ่ายหนึ่งทํา มันก็เป็นอย่างนั้น เว้นไว้แต่ว่ามันเป็นผลประโยชน์ของเรา มันเป็นการกระทําของเรา สิ่งนี้มันเป็นของของเรานะ ถึงต้องตั้งใจกลับมาที่นี่

ออกพรรษาแล้ว เข้าพรรษาก็ถืออธิษฐานพรรษากันเพื่อจะให้เข้มงวด เพื่อจะประพฤติปฏิบัติ นี่ออกพรรษากันก็หาที่วิเวก ใครจะไปวิเวกบ้างก็ได้ ใครจะอยู่ ใครจะทําอย่างไรแล้วแต่ความเห็น แล้วแต่ทิฏฐิมานะ แล้วแต่นะ ทิฏฐิของคนไม่เสมอกัน คนชอบไม่เหมือนกัน คนทําไม่เหมือนกัน ต่างคนต่างหา ต่างคนต่างแสวงหาเพื่อตนเอง เอวัง

เทศน์พระ ๓๒

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๒๔ พฤศจิกายน ๒๕๕๐
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันอุโบสถ วันอุโบสถ ครบเดือนออกพรรษาแล้ว ครบเดือนแล้ว อากาศดี ถ้าอากาศดี การภาวนาจะดี อากาศดีจากภายนอก อากาศดีจากภายใน ถ้าทุกอย่างดี ดีจากเรา ถ้าอาศัยคนอื่นดี คนดีดีจากภายนอก ดีจากภายนอกเป็นผลงานของเขา เป็นความดีของเขา ความดีของเขา สังฆะ สังคม สังคมที่ดี ปลาอาศัยนํ้าที่ดี นํ้าที่ดี อากาศที่ดี ปลามันก็มีความสุข เราก็เหมือนกัน สิ่งที่สังคมดีเกิดจากบุญกุศล ถ้าเราเกิดมาแล้ว สิ่งที่ดี สภาคะ สภาคกรรม กรรมเกิดจากความร่วม แต่กรรมเกิดจากเราเป็นกรรมส่วนบุคคล

ธรรมะเกิดจากเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ในป่า อยู่ในป่า ตรัสรู้ในป่า บุคคลคนเดียว เวลาพูดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมไว้ เวลาธุดงค์ของเราไปแบบนอแรด ไปแบบคนเดียว ถ้าไปแบบนอแรด อยากกิน อยากประพฤติปฏิบัติ อยากทําคนเดียวได้ตลอดเวลา แต่ถ้าไปกับหมู่คณะมันต้องมีการรับผิดชอบกัน การรับผิดชอบกันมันทําให้การกระทําของเรามันห่วงหน้าพะวงหลัง แต่ขณะอยู่ด้วยกัน ใจเขา-ใจเรา สิ่งที่เราไม่ชอบใจ เขาก็ไม่ชอบใจ สิ่งใดที่เราไม่พอใจ เขาก็ไม่พอใจ สิ่งใดที่เราไม่พอใจ เราไม่ควรกระทํากับคนอื่นเลย เพราะไปทํากับคนอื่นเขามันสะเทือนหัวใจกัน ถ้าอยู่กันเป็นหมู่คณะมันเป็นอย่างนั้น

แต่เวลาออกธุดงค์อยู่คนเดียว เราทําของเราได้ เวลาเราจะตั้งสัจจะของเราขึ้นมา ในพรรษา เราตั้งสัจจะขึ้นมาว่าเราจะถือธุดงค์ข้อไหน ถ้าเราถือธุดงค์ของเรา ถือเนสัชชิก เราไม่หลับไม่นอนเลย ไม่หลับไม่นอนเพื่ออะไร? เพื่อทรมานกิเลส

การกระทําของเราทําคนเดียว แต่หมู่คณะอยู่ด้วยกัน เห็นคนจริง คนไหนเป็นคนจริงแล้วทําจริง มันเป็นการเชิดชู เชิดชูความชุ่มชื่นใจไง มีคนทําให้เราเห็น การกระทําหนึ่งตัวอย่างดีกว่าร้อยคําสั่ง ตัวอย่างอย่างเดียว ตัวอย่างทําให้เราเห็น ถ้าเรามีสัจจะ เราทําให้เขาเห็น สิ่งที่เราทําคุณงามความดีทําให้เขาเห็น สิ่งที่เห็นมันบอกถึงการกระทําออกมาจากหัวใจ สิ่งที่การกระทํามา การกระทําต่างๆ ไม่ได้ทําออกมาจากที่ใด ทําออกมาจากความรู้สึก ถ้าทําแต่สิ่งที่ดีออกมา ความรู้สึกที่มีความหมักหมมอยู่ในหัวใจ จะกระทําอย่างไรให้มันดี มันก็มีสิ่งที่ปลอมแปลงออกมา ความปลอมแปลงของกิเลสออกมาจากการกระทําอันนั้น

ถ้าในหัวใจของเรามันมีสิ่งที่ปลอมแปลงในหัวใจ คนข้างนอกเขาจะเห็นความปลอมแปลงอันนั้น ทั้งๆ ที่เราพยายามจะปกปิดนะ แต่ถ้าใจมันสะอาด จะทําอย่างไรมันก็เป็นสิ่งที่สะอาด เขาจะพยายามจับผิดขนาดไหนก็เป็นกิเลสของเขา เพราะสิ่งนั้นเป็นความสะอาด แต่ถ้าใจของเราสกปรก จะทําให้เป็นของที่ดี ทําในสิ่งที่ให้เขามาเชิดชู มันก็เชิดชูไม่ได้ เพราะสิ่งนั้นมันมีสิ่งที่แฝงเร้นออกมา มันจับต้องได้ ความรู้สึกไง

ความรู้สึกที่ดีๆ เวลาเรามองสายตากัน สายตาที่อ่อนโยน สายตาที่เป็นคุณงามความดี มันจะให้ความชุ่มเย็น มันจะให้ความไว้เนื้อเชื่อใจ สายตาที่ออกมาเราพยายามทําให้มันชุ่มเย็น แต่มันมีสิ่งที่เป็นผลประโยชน์แอบแฝงอยู่ในนั้น

การกระทําอันนั้นถ้ามันเชิดชูเรา เชิดชูเราผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติดีแล้วมันไปเชิดชูศาสนาด้วย เชิดชูหมู่คณะด้วย หมู่คณะจะมีนํ้าใจ มีการกระทํา ผู้ที่มีความกล้าหาญ มีเหตุการณ์วิกฤติเกิดขึ้น ผู้ที่มีความกล้าหาญจะผ่านวิกฤตินั้นไปได้ เวลาเกิดเหตุวิกฤติขึ้นมา ตัดสินสิ่งต่างๆ ขึ้นมาด้วยสติสัมปชัญญะ ตัดสินมาเพื่อความสงบร่มเย็นในหมู่คณะ หมู่คณะนั้นจะผ่านวิกฤติอันนั้นไป เห็นไหม เวลาเกิดเหตุวิกฤติต้องการผู้ที่กล้าหาญ ผู้ที่กล้าหาญ การกล้าหาญแสดงออกมาจากสติ ออกมาจากหัวใจที่มีความกล้าหาญอันนั้น

แต่ถ้าความกล้าหาญอันนี้มันแฝงด้วยความทุจริต เห็นไหม ความกล้าหาญ เหล็กกล้า ถ้ามันกล้าเกินไป ฟันต้นไม้มันก็บิ่น เหล็กมันกล้าแล้วมันต้องมีความพอดีของมัน แล้วความกล้าหาญของเราต้องกล้าหาญในธรรมวินัย ธรรมวินัยบัญญัติไว้ในหัวใจของเรา ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าความผิดศีล ศีลเป็นอธิศีล อธิศีลคือความคิด ความปกติของใจ ถ้าใจปกติ ศีลอันนั้นมันเป็นสิ่งที่ทําให้อยู่ในขอบเขต ให้เราไม่ทะลุ ไม่ทําให้เกิดความด่างพร้อยในหัวใจ ความกล้าหาญขนาดไหน ถ้ามันไม่มีสัมมาทิฏฐิ ความดี ความมีคุณธรรมในหัวใจนั้น ความกล้าหาญนั้นมันทําให้ร้าวรานได้ มันทําลายคนอื่นได้

ความกล้าหาญนั้นมันต้องอยู่ในคุณธรรมด้วย ถ้าความกล้าหาญนั้นอยู่ในคุณธรรม ความกล้าหาญนั้นจะประเสริฐมาก ถ้าความกล้าหาญนั้นมันอยู่ในความทุจริต มันทําลายได้ทั้งหมดนะ คนเราจะฆ่ากันจะแกงกันมันก็ด้วยความกลัวก็มี ด้วยความกลัวว่าเขาจะทําร้ายเรา เราถึงทําร้ายเขาก่อน แต่ด้วยความกล้า ถ้าเกิดวิกฤติขนาดไหน เรารอรับสภาวะแบบนั้น แล้วก็แก้ไขสิ่งนั้นให้ผ่านพ้นไปได้ ความกล้าและความกลัวมันต้องอยู่ในขอบเขตไง มันต้องมีศีลมีธรรมอยู่ในหัวใจ ถ้ามีศีลมีธรรมอยู่ในหัวใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ การกระทํามา ๔๕ ปี ไม่มีทุจริตในหัวใจเลย การกระทําสิ่งใดๆ ก็แล้วแต่ มันเป็นความอบอุ่นนะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ ความกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ จะต้องรู้จริง ถ้าไม่รู้จริง เราจะเอาอะไรไปกล่าวแก้ ก็กล่าวแก้ด้วยความเห็นของเรา ตรรกะ ความเห็น มันทันกันได้ ปรัชญาต่างๆ เราคิดขนาดไหน คนอื่นเขาก็คิดทันเราได้

ธรรมเหนือโลก ถ้าใจมันสะอาด มันเหนือโลก นี่สิ่งที่เหนือโลก จิตใจของเราอยู่ใต้กิเลส มันอยู่ใต้โลกใต้พญามาร มันคิดไม่ออกหรอก มันจินตนาการไม่ได้หรอก มันจินตนาการสิ่งที่เป็นคุณธรรมให้เป็นความจริงขึ้นมาไม่ได้ การจินตนาการ การคิดอย่างนั้น ตรรกะอย่างนั้นเป็นความคิดโดยโลกียปัญญา โลกียปัญญา ความคิดใต้โลกไง ใต้พญามาร ใต้ความกดขี่ของกิเลส ความคิดอันนั้นเราต้องตั้งสติไว้ แล้วตามรู้ ตามมันให้ทัน ถ้าเราตามรู้ทันความคิดอันนี้มันจะเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เป็นญาณในญาณ ๑๖ ของเขา

ญาณ ๑๖ มันอยู่ในอภิธรรม ในอภิธรรมมันมีวิถีของจิต ความเป็นไป วิถีของจิตที่มันแสดงตัว แต่ถ้ามีกิเลสอยู่ วิถีของจิตอย่างนั้นมันมีความลังเลสงสัย มันมีความไม่เข้าใจ แต่เราไปเอาวิถีของจิตอันนั้นมาเป็นความว่างใช่ไหม แล้วมาเอาใจของเราเข้าไปเทียบให้เป็นวิถีจิตที่สะอาดไง

วิถีจิต อภิธรรม ธรรมอันเป็นอภิ อภิคือความใหญ่ ความมหาศาลของใจพระอรหันต์ แต่ขณะที่เราประพฤติปฏิบัติ ใจของเรามันเป็นใจกิเลส ใจกิเลสมันไม่เป็นแบบนั้นหรอก มันไม่เป็นธรรม มันเป็นกิเลส อภิกิเลส ใจที่ประพฤติปฏิบัติอยู่นี้เป็นอภิกิเลส แต่อภิธรรมเป็นใจของพระอรหันต์ แล้วเราเอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใจที่เป็นพระอรหันต์นั้นเอามาตรรกะ เอามาเป็นการจินตนาการ แล้วก็บอกว่าใจเราจะเป็นๆ

ถ้าเราเอาความสมดุลของใจ ในญาณ ๑๖ มีญาณที่เป็นสมถะ สิ่งที่สมถะ ญาณ ๑๖ แต่ในการประพฤติปฏิบัติของเรา ครูบาอาจารย์ของเราบอกว่า กรรมฐาน ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีกรรมฐาน ถ้าจิตเราสงบ สมาธิ มันจะเกิดปัญญา แล้วปัญญาที่มันจะเกิดขึ้นมาให้เป็นปัญญาโดยธรรมสิ เราเป็นปัญญาโดยกิเลส อภิกิเลส อภิกิเลสด้วย

ธรรมดาคนที่เขามีกิเลสทางโลกเขาก็เบียดเบียนกัน เขาก็ทําร้ายกัน เขาก็แสวงหาผลประโยชน์กัน นั่นมันเป็นกิเลสของเขานะ เราเป็นผู้เห็นภัยในกิเลส เห็นภัยในวัฏสงสาร เห็นภัยในการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย เราเห็นภัยในโลก ในวัฏฏะ เราถึงออกมาเป็นภิกษุกัน เราบวชเป็นภิกษุ ภิกษุเป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร ถ้าเห็นภัยในวัฏสงสาร เราต้องเอาชนะใจเราสิ เราต้องเอาชนะใจเราก่อน ไม่ใช่ไปเอาชนะคนอื่น เอาชนะคนอื่น ชนะคนอื่นหมื่นแสน ดูสิ ข้าศึกสงครามเกิดขึ้นมา ถ้าใครแพ้ ผู้ชนะก่อเวรก่อกรรม ผู้แพ้มันก็เสียอกเสียใจ ผูกเวรผูกกรรมกันไป ก่อเวรก่อกรรมแล้วผูกเวรผูกกรรมกันไป

เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ระงับที่ไหนล่ะ? ระงับที่เรา ระงับที่หัวใจของเรา เราต้องเอาชนะใจของเราก่อน ถ้าเราชนะใจเราก่อน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาชนะใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติอยู่ที่โคนต้นโพธิ์ ออกแสวงหาอยู่ ๖ ปี ที่ไหนมีครูมีอาจารย์ ไปฝึกฝนมาทั้งนั้นน่ะ การฝึกฝน อภิมหากิเลส เพราะเขาก็มีกิเลสอยู่ วางตัวเป็นศาสดากัน วางตัวเป็นครูบาอาจารย์กัน แล้วเจ้าชายสิทธัตถะไปศึกษากับเขา สิ่งที่เขาบอก อาฬารดาบสบอก “เธอมีความรู้เท่าเรา ได้สมาบัติ ๘ เหมือนกัน สั่งสอนลูกศิษย์ลูกหาได้”

สมาบัติ วิธีการเข้าสมาบัติ ถ้ามีสติสัมปชัญญะ เราตั้งสติเฉยๆ เดินตามธรรมอันนั้น จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ รูปฌาน อรูปฌาน มันขึ้นไปได้ทั้งนั้นน่ะ สิ่งที่ขึ้นไปได้ ขึ้นไปได้ก็ถอยได้ เพราะอะไร เพราะมันมีอยู่ที่หัวใจ หัวใจมีกิเลสอยู่ หัวใจมีความฟุ้งซ่านอยู่ แล้วเราควบคุมมันด้วยคําบริกรรม ด้วยต่างๆ มันสงบลงได้ มันเป็นไปได้ แล้วปัญญามันเกิดอย่างไรล่ะ

ปัญญามันเกิด สิ่งที่ปัญญามันเกิด เจ้าชายสิทธัตถะไปเรียนกับเขา ขนาดว่าเขาส่งเสริมขนาดนั้น เจ้าชายสิทธัตถะยังไม่เชื่อเลย ไม่เชื่อแล้วมาประพฤติปฏิบัติเอง ถึงเอาชนะตนเองได้ บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ วิชชา ๓ ย้อนกลับมาในกิเลสของตัวเอง มาทําลายใจของตัวเอง นี่เอาชนะใจของตัวเองได้ พอเอาชนะใจของตัวเองได้ สิ่งที่จิตใจสะอาดแล้ว จิตใจที่เป็นศาสดาแล้ววางธรรมและวินัยไว้ วางธรรมและวินัยไว้ให้เราก้าวเดินเป็นถนนหนทาง ข้อวัตรปฏิบัติ การกระทําของเรา เราเดินไปบนข้อวัตรปฏิบัติเพื่อจะดึงกิเลสออกมา ดึงสิ่งที่มันขัดแย้งไง การกระทําต่างๆ มันขัดแย้งกับความสะดวกสบาย ขัดแย้งกับกิเลสทั้งหมด นี่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราเป็นกิเลส เรามีความอัดอั้นตันใจในหัวใจ เรามีความคับแค้นในใจ แล้วเราไปเดินถนนนั้น ดูสิ ดูถนนทางหลวง บัณฑิตนักปราชญ์เขาก็เดินบนถนนสายนั้น เขาก็ไปตามเส้นทางสายนั้น มหาโจรมันไปปล้นเส้นทางสายนั้นเหมือนกันนะ ดูสิ เขาจะปล้นธนาคาร เขาไปที่ไหน? มันก็ไปบนถนนนั้น มันขับรถไปบนถนนนั้นน่ะ

ข้อวัตรปฏิบัติก็เหมือนกัน ถ้าจิตใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จิตใจของครูบาอาจารย์ท่านวางข้อวัตรปฏิบัติไว้ ใจของท่านสะอาด ท่านเดินบนถนนสายนั้น นี่คือข้อวัตรปฏิบัติ แล้วข้อวัตรปฏิบัติวางธรรมไว้ให้เรา แล้วใจเรามีกิเลสอยู่ มันเป็นโจร เป็นมหาโจร เป็นโจร มันก็เดินบนข้อวัตรนั้น มันขัดข้องหมองใจ มันเดินไปบนถนนหนทาง มันมีแสงไฟ มันมีความสว่าง มันเห็นความผิดความถูกของเรา ถ้าเห็นความถูกความผิดของเรา นี่มันไม่พอใจ มันขัดแย้ง

แต่ใจที่เป็นธรรม สิ่งนี้ถนนหนทางมันทําให้สะดวกสบาย เราจะไปหาอาหาร เราจะไปหาที่อยู่อาศัย เราไปบนถนนสายนั้น เราจะประสบความสําเร็จ เพราะจิตใจสะอาด

จิตใจของเรามันสกปรก ถนนสายนั้นเหมือนกัน ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนกัน วางธรรมวินัยไว้ให้เราก้าวเดิน แต่เราก้าวเดินไปมีแต่ความคับแค้นใจ มีแต่ความข้องใจ เพราะอะไร เพราะมันต่อต้าน กิเลสมันขี้เกียจของมัน มันสุกเอาเผากิน มันจะเอาแต่ความสะดวกสบายของมัน ถ้าเอาความสะดวกสบายของมัน สะดวกสบายของใครล่ะ? ของกิเลส ถ้าความสะดวกสบายของกิเลสมันได้ผลตอบแทนขึ้นมาคืออะไร? ก็คือมิจฉาทิฏฐิ มิจฉาทิฏฐิคือความเห็นผิด

สัมมาทิฏฐิคือความเห็นถูกต้อง ความเห็นถูกต้อง ความขยันหมั่นเพียร ความเพียรชอบ คําว่า “ความเพียรชอบ” ความเพียรชอบ งานชอบ ความเพียรชอบมันพอใจทํา มันพอใจ มันเป็นความเพียรชอบ มันก็จะได้ผลตอบสนองมา เหมือนกับประกอบสัมมาอาชีวะ มันจะได้ผลตอบสนองมาเป็นผลกําไรขาดทุนของเรา

แต่ถ้ามิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิด ทําผิด เวลาทําผิดขึ้นไปมันก็ได้ผลตอบสนองที่ผิดมา ขึ้นต้นผิดแล้วมันจะเป็นความถูกต้องได้อย่างไร ขึ้นต้นที่ผิด ผลตอบสนองมันก็เป็นความผิด ถ้าขึ้นต้นที่ถูก ความเป็นสัมมาทิฏฐิ เราเข้าไปในระบบที่ถูกต้อง ความเป็นไปของจิตมันก็ไปถึงปลายทางที่เป็นความถูกต้อง ความถูกต้องอันนี้มันจะเป็นผลประโยชน์ของเรา ถ้าความถูกต้องของเรา ถึงจะเดินไม่ถึงปลายทางก็เริ่มต้นถูกต้อง ถ้าเรามีความเพียรชอบ ความเพียรชอบจะทําให้เราก้าวเดินไปจนถึงปลายทางอันนั้น ถ้าถึงปลายทางอันนั้นมันต้องมีความขยันหมั่นเพียร เพียรชอบ งานชอบ สติชอบ ความระลึกชอบ ความชอบของเรา

งานภายนอก-งานภายใน งานภายนอกมันเป็นงานบริหาร สิ่งที่เราบริหารภายนอก เราบริหารจัดการ เพราะนกมันมีรวงรัง คนเกิดมาเป็นมนุษย์มีร่างกาย มีชีวิต มันต้องมีวัตถุ มีร่างกายนี้ ร่างกายนี้อาศัยปัจจัยเครื่องอาศัย ปัจจัยเครื่องอาศัยเราบริหารที่นั่น บริหารสิ่งนั้น บริหารเพื่อความอยู่อาศัยเท่านั้น

แต่การบริหารหัวใจสิ สิ่งที่เราบริหารสิ่งนั้นเสร็จสิ้นในข้อวัตรปฏิบัติแล้วเราวางไว้ เรากลับมาในกุฏิของเรา เรากลับมาในที่อยู่อาศัยของเรา เราจะมาเดินจงกรม เราจะมานั่งสมาธิภาวนา เราต้องปล่อยวางงานตรงนั้น ถ้าเราไม่ปล่อยวางงานตรงนั้น เราเอางานตรงนั้นเข้ามาด้วยไง เอางานการบริหารจัดการเรื่องปัจจัยเครื่องอาศัย มาเดินจงกรมอยู่ก็คิดแต่เรื่องงาน มันส่งออก แต่ถ้ามันปล่อยวางอันนั้นมันเข้ามาถึงภายใน ตั้งสติไว้ กําหนดคําบริกรรม คําว่า “พุทโธ” กรรมฐาน ๔๐ ห้อง สิ่งใดก็ได้ แล้วจิตเราเกาะไว้ตรงนั้น นี่งานของเรา

ความคิดเหมือนกัน ความคิดอันหนึ่งคิดถึงการบริหารจัดการจากภายนอก ความคิดอันหนึ่งคิดถึงคําบริกรรม คิดถึงแล้วมันจบ พุทโธๆๆ คิดแค่นี้มันตัดไง มันตัด พลังงานที่มันส่งออกไป พลังงานมันสะสมในตัวมันเอง สมาธิมันจะเกิดตรงนี้ไง

คิดเหมือนกันนะ คําบริกรรมนี้ก็คือการใช้ความคิดนั่นแหละ แต่ความคิดนี้มีสติสัมปชัญญะ สติมันทําให้เราอยู่ในตัวของเรา อยู่ในภาชนะที่มันพยายามบรรจุสิ่งที่เป็นความรู้สึกอันนี้ให้มันอิ่มเต็มขึ้นมา เหมือนนํ้าในขวดในภาชนะมันจะเต็มขึ้นมา มันไม่พร่อง นํ้าที่มันพร่อง เพราะจิตมันมีชีวิตอยู่ มันขาดสูญไม่ได้ เพราะมันมีอยู่ แต่มันมีกิเลสเข้ามาเป็นฟองอากาศ นั่นมันพร่อง สิ่งที่มันพร่อง มันไม่เคยเต็มของมัน สิ่งที่ไม่เคยเต็มมันก็หิวกระหาย จิตหิวกระหาย หิวอารมณ์ สิ่งใดผ่านเข้ามามันก็จะกินอารมณ์นั้น เสวยอารมณ์ สิ่งที่เสวยอารมณ์ นี่มิจฉามรรค มิจฉามรรคเพราะมันกินอาหารที่ผิดไง ความคิด อารมณ์ความรู้สึกนี้เป็นอาหารของใจ ใจมันกินอารมณ์ความรู้สึกอันนี้ แล้วมันกินแต่สิ่งที่พร่องอยู่ สิ่งที่เป็นฟองอากาศอันนั้น แล้วเป็นสารพิษขึ้นมา

งานบริหารจัดการจากภายนอก การบริหารจัดการ เรื่องของหน้าที่ของเรามันเป็นความรับผิดชอบ เพราะนกมันมีรวงรัง ในธรรมวินัย ภิกษุเอาของสงฆ์มาใช้ เช่น ผ้าห่ม หมอน อะไรต่างๆ กานํ้าต่างๆ เวลาจะไปไหนแล้วไม่เก็บ ไม่เก็บเองก็ดี ไม่สั่ง ไม่บอกฝากไว้ให้ภิกษุองค์ใดเป็นผู้เก็บ เป็นอาบัติปาจิตตีย์

สิ่งที่เป็นเครื่องอาศัย ถ้าเราผิดพลาดขึ้นไปจะเป็นอาบัติปาจิตตีย์ สิ่งที่บริหารจัดการ สิ่งนี้มันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยจากภายนอก มันก็มีธรรมวินัยวางไว้ ธรรมวินัยบังคับไว้ว่าต้องทําตามนั้น ถ้าเราทําตามนั้น สิ่งที่บัญญัตินั้น คิดอย่างนั้น มันก็เป็นเรื่องของวัตถุ เรื่องของการดํารงชีวิตของภิกษุ เพราะเราเป็นภิกษุ เราเป็นพระ เป็นพระก็มีข้อวัตรปฏิบัติ มีระเบียบ วัตร ข้อวัตรปฏิบัติว่าภิกษุต้องทําอย่างนั้น

วัดป่าของเรา เห็นไหม วัดป่า-วัดบ้าน วัดบ้านเขาก็ดํารงชีวิตของเขาไปตามประสาของเขา แต่วัดป่าของเรา วัดป่าแล้วนะ วัดป่าเพราะอะไร เพราะผู้ที่อยู่ในโคนไม้ รุกขมูล เป็นผู้ที่เห็นภัย เราบวชมาเพื่อจะชําระกิเลส ถ้าชําระกิเลส เราเห็นภัยของกิเลส เราถึงเข้ารุกขมูล รุกขมูลอยู่ในร่มไม้ชายคา มันต้องขยันหมั่นเพียรยิ่งกว่าที่เขาอยู่ในที่มุงที่บัง ที่สะดวกสบายของเขา ดูสิ อย่างเช่นผ้าครอง ผ้าครองอยู่ในที่มีสลักมีเดือยของเขา เขาไม่ซ้อนผ้าของเขา เขาเก็บไว้ในที่ปลอดภัย

แต่เราถือรุกขมูล เราเป็นพระป่า เราถือผ้า ๓ ผืนออกบิณฑบาต เราก็ซ้อนผ้าของเราด้วย เราไม่เก็บไว้ จะอยู่กับตัวเราตลอด เราจะอยู่กับการย่างก้าวของเราไป เราจะรักษาบริขาร ๘ ของเรา เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้เป็นธรรมวินัย ถ้าอรุณขึ้น เราถือผ้าครอง เราอยู่กับตัวของเราไป นี่พระป่า สิ่งที่อยู่รุกขมูลมันต้องขยันหมั่นเพียรไปกับเขา เพราะมันมีภัยตลอดเวลา ภัยจากโจร ภัยจากสัตว์ร้าย ภัยจากอะไรต่างๆ

สิ่งที่เขาอยู่ในที่สะดวกสบายอย่างวัดบ้านของเขา เขามีกุฏิวิหารของเขา เขามีลั่นดาน มีทุกอย่างพร้อมของเขา เขารักษาของเขาอย่างนั้น แล้วเขาอยู่ในชุมชน ชุมชนมันก็มีคนดูแลเอาใจใส่ใช่ไหม

อย่างเราไปธุดงค์ ไปองค์เดียว มันมีชุมชนอะไร ก็เราหนึ่งเดียว เราคนเดียว เราผจญภัยจากโลกภายนอก เราผจญภัยจากความคิดความรู้สึกของเรา เห็นไหม มันน้อยเนื้อตํ่าใจ มันทดท้อนะ “เขาทํากันประสาโลกๆ เขายังอบอุ่นของเขา เราประพฤติปฏิบัติธรรมตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําไมมันว้าเหว่มันเดียวดายขนาดนี้”

ก็มันออกมาวิเวก ออกมามันก็โดดเดี่ยวเดียวดายประสาเรา เพราะเราออกมาแสวงหาไง การโดดเดี่ยวเดียวดายมันเกิดจากอะไรล่ะ? มันเกิดจากความรู้สึก เกิดจากพญามารในหัวใจ แล้วเวลาเราเกิดมา เราเกิดจากท้องแม่ เราเกิดมาแฝด ๖ แฝด ๑๐ หรือ เราก็เกิดมาคนเดียว พ่อแม่ก็เกิดมาคนเดียว แล้วเวลาเกิดในห้อง เกิดมาในที่ลับคนกัน การเกิดสภาวะแบบนี้ เราไปน้อยเนื้อตํ่าใจในการเกิดของเรา แต่เวลาเกิดในวัฏฏะล่ะ เวลาโอปปาติกะล่ะ การเกิดสภาวะแบบนั้น แล้ววัฏฏะนี้มาจากไหนล่ะ ถ้าจิตเราไม่สงบเข้ามา เราจะเห็นความเป็นไปของจิตดวงนี้ไหม ถ้าเห็นจิตดวงนี้ สิ่งนี้เวลาเราวิเวกออกไป ออกธุดงค์ออกไปเพื่อจะรื้อค้นหากิเลสไง

กิเลสมันอยู่กับเรานะ มันอยู่ในหัวใจของเรา มันก็สงบอยู่ในใจเรานี้ แล้วก็เหยียบหัวเราไป หลอกกินควํ่ากินหงาย กินในหัวใจนี้ แล้วเราก็เป็นขี้ข้ามัน แล้วเรายังปากดีนะ “นี่เป็นพระปฏิบัติ เป็นพระกรรมฐาน เป็นผู้ที่จะชนะกิเลส” แล้วสิ่งที่อ่อนแออย่างนี้มันจะชนะกิเลสได้อย่างไร

มันจะเข้มแข็งขึ้นมาต่อเมื่อมันมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา ถ้าใจมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา จิตมันไม่โดดเดี่ยวเดียวดายนะ มันมีความสุข มันมีความสุขในความวิเวกในความสงบ จิตที่สงบ ความสุขเท่ากับความสงบไม่มี ถ้าเราอยู่คนเดียว จิตมันสงบลงมา เช้าขึ้นมารวมลงไป เลยเวลาออกบิณฑบาตแล้ว งดอาหารไปเลย เพราะจิตมันอิ่มเต็มในหัวใจ หัวใจมันดูดดื่ม มันมีความสุขของมันมาก

อาหารจากภายนอกที่มาเลี้ยงร่างกาย สิ่งที่เราอดอาหาร ๕ วัน ๑๐ วัน สบายมาก แต่จิตที่มันอิ่มเต็มขึ้นมา มันมีความสุขของมันมา นํ้าเต็มภาชนะอันนั้น จิตอิ่มเต็มขึ้นมา แล้วจิตอิ่มเต็มขึ้นมาแล้วมันมีความสุขอันนี้ไง ถ้าความสุขอันนี้เกิดขึ้นมา มันจะไปเดียวดายตรงไหนล่ะ มันมีความสุขมาก กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยหัวใจ

แล้วถ้าออกใช้ปัญญาในอริยสัจขึ้นมา มันยิ่งเห็นสภาวะความเป็นจริงในใจของเรา โทษเกิดจากที่ใจนี้ ถ้าใจมันสะอาดบริสุทธิ์ ใจที่มันดีขึ้นมา สิ่งต่างๆ ในโลกนี้ดีไปหมดเลย แต่ถ้าใจมันสกปรกโสมมขึ้นมา สิ่งต่างๆ นี้จะวิเศษเลอเลิศ ดูสิ ในโลกปัจจุบันนี้ ว่าโลกเจริญๆ มันเจริญแต่สิ่งภายนอก แต่หัวใจมันสกปรกนะ ดูสิ สิ่งที่เป็นไปในโลกปัจจุบันนี้ แค่เขากักตุน แค่เขาเล่นโดยค่าของเงิน เขาเอามาเก็งกําไรกันจนราคาวัตถุดิบขึ้นไป จนประเทศยากจนจะทรงตัวอยู่กันไม่ได้เลย นี่คนกี่คน คนกี่คนมีกองทุนต่างๆ ที่จะมาเก็งกําไรกัน แสวงหาแต่ผลประโยชน์กัน แล้วคนเป็นพันๆ คน เกิดทุกข์ยากไปกับเขา นี่เรื่องของโลกๆ นะ มันเป็นการแข่งขัน เพราะสิ่งนี้คือธุรกิจ มันทํากันด้วยผลประโยชน์เท่านั้น แต่ถ้าเป็นธรรม สิ่งนั้นมันตีค่ากันไปเอง เมื่อก่อนข้าวจานละ ๕ บาท ๑๐ บาท ข้าวจานละ ๑๐๐ บาท มันก็ข้าวจานนั้น กินอิ่มเต็มเหมือนกัน นี่เพียงแต่ตีค่าไง ปั่นราคากันให้ค่ามันสูงขึ้นไป ให้คนจนไม่มีโอกาส นี่เรื่องของโลกๆ นะ ถ้ามันแข่งขันกันเป็นสภาวะแบบนั้น

แต่ถ้าใจมันสะอาดบริสุทธิ์ล่ะ ของคุณค่าเท่านั้น ปัจจัยเครื่องอาศัย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปัจจัย ๔ แม้แต่ภิกษุเราก็ต้องมีปัจจัย ๔ เป็นปัจจัยเครื่องอาศัยของร่างกายเท่านั้น แต่ถ้าสิ่งที่เป็นธรรมในหัวใจล่ะ ถ้าใจมันเป็นธรรมขึ้นมา เราจะทํากันตรงนี้ ศาสนาเจริญที่นี่นะ

เราเป็นพระ เป็นนักรบ ถ้าเราทรงธรรมทรงวินัยไม่ได้ แล้วใครจะเป็นคนทรง อย่าไปว่าวัดบ้านๆ เลย วัดบ้านเขาก็อยู่ประสาวัดบ้านของเขา วัดบ้านก็เป็นพิธีกรรมเท่านั้น พระบวชมาเพื่อพิธีกรรม เพื่อสิ่งตอบสนองทางโลกเขาว่ามีศาสนา มีภิกษุอยู่

แต่ของเราไม่ได้คิดกันอย่างนั้นนะ เราเป็นพระ เราเป็นนักบวช เราจะเข้าถึงหลักธรรม

ถ้าภิกษุของเราทรงธรรมไม่ได้ เราเข้าถึงธรรมกันไม่ได้ แล้วถ้าเข้าถึงธรรมไม่ได้ ธรรมมันมีจริงไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีจริงหรือเปล่า ทางวิทยาศาสตร์เขาลังเลสงสัยกันว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีจริงไหม

แล้วถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีจริง พระไตรปิฎกมันพิสูจน์กันได้ ๒,๐๐๐ กว่าปี เดี๋ยวนี้เขาพิสูจน์กันเป็นล้านๆ ปีนะ ถ้าล้านปี ทําไมบอกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นของเก่าแก่

ไม่เก่าแก่เลย เพราะอะไร เพราะสิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนกลับไป พระเวสสันดรต่างๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีอยู่แล้ว สิ่งที่มีอยู่แล้ว ๒,๕๐๐ ปี ตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ๒,๕๐๐ กว่าปีมานี้ แต่สิ่งที่เกินกว่านั้นไปล่ะ สิ่งที่เกินกว่านั้นไปมันก็มี สิ่งที่มี วิทยาศาสตร์พิสูจน์ได้ทั้งนั้นล่ะ พิสูจน์ค่าทางฟอสซิล เขาพิสูจน์ได้เป็นล้านๆ ปี

แล้วสิ่งที่เกิดมาอย่างนี้ สิ่งที่มีคุณค่า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ววางธรรมและวินัย แล้วธรรมวินัยมันมีที่ไหนล่ะ มันมีแต่กิริยา มันมีแต่พระไตรปิฎก มันมีแต่วิชาการ เพราะมันไม่ขึ้นมาในหัวใจ เพราะใจของเรามันยังไม่ได้ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา แล้วเราเชื่อ เราเกิดมามีวาสนา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ไว้ในพระไตรปิฎก พยากรณ์เหมือนพูดสดๆ ร้อนๆ นะ “กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง” หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ของเรารื้อค้นขึ้นมา รื้อค้นขึ้นมาที่ไหน? รื้อค้นขึ้นมาในหัวใจของหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ การรื้อค้นขึ้นมาเพราะภาวนามยปัญญามันเกิดจากใจ ไม่ใช่เกิดจากสมอง

โลกวิทยาศาสตร์เขาเกิดจากสมอง สถิติเกิดจากสมอง ไอน์สไตน์สมองโตขนาดไหน ดองศพไว้ เอาสมองมาดอง นี่ไปตื่นกันตรงนั้นไง สิ่งที่เป็นสมองมันก็เหมือนกับข้อมูลอันหนึ่งที่ข้อมูลมากข้อมูลน้อยเท่านั้นเอง

แต่ข้อมูลนั้น ถ้าจิตที่มันสะอาดบริสุทธิ์ สิ่งที่สะอาดบริสุทธิ์ ความรู้ในหัวใจ ภาวนามยปัญญามันเกิดจากใจ แล้วเราก็มีใจ เราก็มีทุกข์กันอยู่นี่ แล้วเราเป็นภิกษุจะทรงธรรมทรงวินัย ถ้าทรงธรรมทรงวินัยต้องซื่อสัตย์กับตนเอง ต้องมีสติสัมปชัญญะ สิ่งที่มีสติสัมปชัญญะ การประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็เป็นสัมมาทิฏฐิ มันเป็นความเห็นที่ถูกต้อง ถูกต้องนะ วางอารมณ์สิ อารมณ์ที่ผิดอารมณ์ที่ถูก แค่นี้! เริ่มต้นจากจุดสตาร์ทตรงนี้ สัมมาทิฏฐิ-มิจฉาทิฏฐิ

ถ้าความเห็นด้วยปัญญา ปัญญาที่เป็นสัมมาทิฏฐิ ความคิดความเห็นต่างๆ มันจะเห็นอกเห็นใจกันนะ เห็นอกเห็นใจกันเพราะเราก็เป็นพระเหมือนกัน ออกมาจากบ้านเหมือนกัน ออกมาจากครอบครัวเหมือนกัน เกิดมาจากพ่อจากแม่ พ่อแม่เลี้ยงดูมา คุณอันนี้มหาศาลเลย สิ่งที่มหาศาลนั้นวางไว้ก่อน วางไว้ก่อน แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าจิตของเราเป็นธรรมขึ้นมา

เพราะอะไร เพราะเราเกิดมามันเป็นโลก เกิดมาโดยมาร เกิดมาโดยกามคุณ ๕ กามเป็นคุณ กามของพ่อแม่ไง กามของพ่อแม่เป็นคุณ แต่กามของเราเป็นโทษ เพราะถ้าเรามาคิดถึงเรื่องของกาม คิดถึงเรื่องของความต้องการ มันทําให้จิตใจเราฟุ้งซ่าน

กามคุณ ๕ คือกามคุณของพ่อแม่ แล้วเกิดเรามา เราเกิดมาจากกาม แล้วเอากามอันนี้มาประพฤติปฏิบัติธรรม ถ้าธรรมมันเกิดขึ้นมา สิ่งที่เกิดมา กามคุณ ๕ สิ่งที่เป็นกามมันเป็นธรรม สิ่งที่เป็นธรรมขึ้นมานี่บุญกุศล เกิดจากพ่อจากแม่นะ พ่อแม่ก็ได้บุญกุศลอันนี้ไปเพราะเราทําคุณงามความดี เพราะเอาเลือดเนื้อเชื้อไขของพ่อแม่มาประพฤติปฏิบัติ แล้วเอาเลือดเนื้อเชื้อไขของพ่อแม่มาประพฤติปฏิบัติ แต่หัวใจเป็นของเรา หัวใจที่มันเกิด ปฏิสนธิจิตเกิดจากไข่ของมารดา แล้วเกิดเป็นพระ ก. พระ ข. พ่อแม่ตั้งชื่อให้ เราไม่ได้ตั้งของเราเองหรอก เพราะเราเกิดมายังไม่มีสติสัมปชัญญะ ช่วยตัวเองยังไม่ได้

พ่อแม่เป็นคนตั้งชื่อให้แล้วเอาเลือดเนื้อเชื้อไขนี้มาบวชเป็นพระ เป็นสงฆ์ เป็นภิกษุ เป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร แล้วประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจากหัวใจ หัวใจที่ประพฤติปฏิบัติ หัวใจเป็นของเราที่เกิดจากไข่ของมารดา พ่อแม่เลี้ยงมาด้วยนํ้านม ด้วยอาหาร ด้วยสิ่งที่ดํารงชีวิตขึ้นมา แล้วเราเป็นคน เป็นสิ่งมีชีวิตขึ้นมา แล้วเรามีจิตใจ เรามีความผูกพันกับความรู้สึก คือธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศาสนธรรมคือคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศาสนธรรม ธรรมแท้ๆ ธรรมจริงๆ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ในพระไตรปิฎกนั้นเป็นธรรมกิริยา เป็นธรรมพิธีการเท่านั้น เป็นธรรมในพิมพ์เขียวที่ยังไม่มีใครสามารถเอามาใช้ประโยชน์ได้ แล้วเราออกมาประพฤติปฏิบัติ เราเอาพิมพ์เขียวอันนั้น พิมพ์เขียวที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ กับความรู้สึกในหัวใจของเรานี้เอามาเทียบกัน แล้วเอาความรู้สึกนี้ออกเคลื่อนไหว ออกธุดงค์ ออกวิเวก ออกวังเวงขณะที่เป็นกิเลส

ออกไปวิเวก มีความสงบสงัด ออกวิเวก เกิดปัญญา เกิดความเห็นของเราขึ้นมา ปัญญามันจะหมุนเข้ามาชําระกิเลส เห็นไหม ชําระกิเลสจากภายใน นี่ธรรมอันนี้มันเกิดขึ้นเป็นภาวนามยปัญญา แล้วชําระกิเลสของเรามันเป็นธรรมขึ้นมา นี่ไง ภิกษุที่ทรงธรรมทรงวินัยไง

เราทรงธรรมทรงวินัย เพราะเราเป็นพระป่า เราเป็นอรัญวาสี ออกแสวงหาความวิเวก วิเวกจากภายนอก อยู่ในที่สงบสงัด ถ้าคนเข้ามาส่งเสียงอึกทึกครึกโครม เราก็ป้องกันไว้ ป้องกันไม่ให้เขาเข้ามารบกวน นี่การป้องกันความอึกทึกครึกโครมจากภายนอก แล้วความอึกทึกครึกโครมจากความฟุ้งซ่านล่ะ ความฟุ้งซ่าน ความแสวงหาของเรา เราอยู่ในที่สงัด อยู่ในกุฏิของเรา แต่ความคิดของเรามันออกไปกว้านโลกมาทับถมหัวใจ ไอ้ความกระทบกระเทือนอันนี้ สิ่งที่ตอบสนองจากสิ่งแวดล้อมของใจ แล้วเราใช้สติสัมปชัญญะ ใช้สติปัญญาใคร่ครวญของมันขึ้นมา ให้มันสงบขึ้นมา ให้มันปล่อยวางให้ได้ ถ้ามันปล่อยวางได้ เรานั่งอยู่ในกุฏิมันก็มีความสุขนะ

ถ้าเราปล่อยวางไม่ได้ นั่งอยู่ในกุฏิ นั่งสมาธิอยู่นี่ แต่มันมีแต่ความทุกข์ มันมีแต่ความคิด มีแต่การไปกว้านโลกมาทับถมหัวใจ แต่ถ้าเราใช้ปัญญาใคร่ครวญมัน มันจะปล่อยวางเรื่องของโลกๆ หมดเลย ให้เป็นอิสระ เป็นอิสรภาพของมันเข้ามา เห็นไหม มันสงัดวิเวก นี่สิ่งที่เป็นกรรมฐาน ฐานที่ตั้งของการงาน ถ้าจิตสงบเข้ามามันมีฐานของมัน ฐานของมันคือความรู้สึกอันนี้ แล้วความรู้สึกอันนี้มันออกใคร่ครวญในอริยสัจ ในมรรคญาณ ถ้ามันไม่มีกรรมฐาน ไม่มีจุดเริ่มต้น ไม่มีจุดสตาร์ท มันจะเกิดที่ไหน ปัญญาเกิดที่ไหน? ปัญญาเกิดจากใจ ใจอยู่ไหน ความสงบอยู่ที่ไหน

เกิดจากครรภ์ของมารดา เกิดจากพ่อจากแม่ พ่อแม่เลี้ยงดูเรามา แล้วเราเกิดมาจากในธรรม มารดาคลอดเรามาเราถึงเป็นเด็กอ่อนขึ้นมา แล้วเลี้ยงดูมาจนมีอายุครบบวช อยากบวชก็ออกมาเป็นภิกษุ แล้วประพฤติปฏิบัติ ใครทําคลอดให้มาล่ะ ใครทําให้เกิดล่ะ

ธรรม อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทําให้เกิด แล้วใครทําให้เกิด ถ้าเราไม่ทําของเราเอง เอหิภิกขุบวชโดยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เราบวชตัวเราเองนะ

บวชโดยอุปัชฌาย์นี่มันสมมุตินะ อุปัชฌาย์ต้องมีสงฆ์ตั้งขึ้นมา แล้วบวชขึ้นมาเป็นสงฆ์ สวดญัตติจตุตถกรรมถึงเป็นสงฆ์ขึ้นมา เป็นสงฆ์ขึ้นมาแล้วกิเลสมันได้หลุดออกจากใจไปบ้างไหม บวชขึ้นมาแล้วมีความสุขไหม บวชขึ้นมาแล้วเป็นพระอรหันต์เดินออกจากโบสถ์เลยหรือ

บวชขึ้นมาเป็นสมมุติ เป็นโอกาสให้เราประพฤติปฏิบัติเท่านั้น บวชขึ้นมา วินัย ๒๒๗ ข้อเท่ากัน สิ่งที่เป็นวินัย ๒๒๗ ข้อเท่ากัน แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันเป็นรั้วรอบขอบชิดขึ้นมา ถ้าทําผิดวินัยนี้เป็นอาบัติปาจิตตีย์ เป็นอาบัติหนักขึ้นไปแล้วแต่การกระทําอันนั้น แล้วประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามีสมาธิขึ้นมา เป็นขณิกะ อุปจาระ อัปปนาสมาธิ แล้วปัญญาล่ะ ปัญญาตั้งแต่มรรคหยาบมรรคละเอียดต่างๆ ปัญญาเกิดขึ้นมาอย่างไร

เราทําของเรา เราบวชของเรา เราพยายามทําใจของเราขึ้นมา ถ้าใจมันทําขึ้นมา มันจะรู้แจ้งขึ้นมาจากหัวใจ นี่เกิดอย่างนี้ แล้วเกิดในธรรมขึ้นมามันจะไปว้าเหว่จากที่ไหนล่ะ ถ้าเกิดขึ้นมาอย่างนี้พ่อแม่ก็ได้บุญกุศล เพราะเลือดเนื้อเชื้อไขนะ นั่งอยู่นี่ เรามาบวชอยู่นี่ เอามาจากไหน ดีเอ็นเอเอามาจากไหน ก็ของพ่อของแม่ทั้งนั้นน่ะ แต่หัวใจ พ่อแม่ก็ห่วงนะ ห่วงหาอาทร ก็อยากจะให้เราประสบความสําเร็จโดยความคิดของพ่อแม่ไง พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก แต่ไม่ใช่เป็นพระอรหันต์ของคนทั่วๆ ไป แต่ครูบาอาจารย์ของเราเป็นพระอรหันต์ของเทวดา อินทร์ พรหมทั้งหมดเลย

พระอรหันต์ของลูกมีคุณท่วมหัวลูกไง แต่ถ้าเราทําของเราขึ้นมา ใจของเราเป็นประโยชน์กับสาธารณะ ถ้าเป็นประโยชน์กับสาธารณะ มันก็เป็นประโยชน์กับเราด้วย ถ้าใจอันนี้ถึงธรรมแล้ว ใจนี้เป็นธรรมขึ้นมาแล้วเป็นประโยชน์กับสาธารณะ แล้วพ่อแม่ได้บุญจากเราไหม? ได้บุญจากเรา เพราะอะไร เพราะสิ่งที่เกิดจากพ่อจากแม่แล้วมาคํ้าจุนศาสนา

การบวชขึ้นมานี้พ่อแม่ก็ได้บุญอยู่แล้ว แล้วใจเป็นธรรมขึ้นมาอีกยิ่งได้บุญมหาศาลเลย สิ่งที่ได้บุญมหาศาลเพราะอะไร เพราะสิ่งนี้ทําประโยชน์ขนาดไหน จะเป็นจักรพรรดิขนาดไหน ทําแล้วสิ้นใจตายไป ทิ้งไว้ สิ่งนี้ไม่เคยสําเร็จ งานของโลกไม่เคยจบ ไม่เคยสําเร็จ มันก็เป็นงานนี่สังคมเป็นอย่างนี้ จะบกพร่องกันตลอดไป

แต่ถ้าใจเป็นธรรมล่ะ มันสําเร็จ มันจบสิ้นกระบวนการที่จะไม่สืบต่อ ไม่สืบต่อแล้วมันจะเป็นครูบาอาจารย์ของเขา เป็นที่พึ่ง เป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของสัตว์โลก ของเทวดา อินทร์ พรหมอาศัยสิ่งนี้ไป

ถ้าไม่มีสิ่งที่เป็นร่มโพธิ์ให้เทวดา อินทร์ พรหมอาศัย อาศัยอะไร เทวดา อินทร์ พรหม เขามีความรู้ สิ่งที่เขาเป็นทิพย์ เขาเห็นหมดล่ะ ความรู้สึกของเรา เขามองทะลุหมด ทําไมเขาต้องอาศัยเราล่ะ

เขาอาศัยในอริยสัจนี้ไง เพราะอะไร เพราะอริยสัจนี้มันเกิดจากใจ เพราะใจนี้มันเอหิภิกขุ มันเกิดขึ้นมาจากอริยสัจ ความรู้สึกเกิดขึ้นมาจากอริยสัจ สิ่งที่เป็นอริยสัจ เทวดา อินทร์ พรหมเขารู้ได้อย่างไร

เทวดา อินทร์ พรหมเขารู้ เพราะเขาเป็นทิพย์ของเขา มันเป็นอัตโนมัติทั้งหมด สิ่งที่เป็นอัตโนมัติเพราะมันเป็นทิพย์ มันเป็นธรรมชาติของใจดวงที่เกิดในสถานะนั้น แต่อริยสัจมันไม่มี เขาไม่รู้จักอริยสัจนั้น แต่เขามาฟังธรรมกับเรา แล้วสิ่งที่เขามาฟังธรรมอันนี้ สิ่งที่เคารพบูชาธรรมที่กลั่นออกมาจากอริยสัจไง นี่เทวดา อินทร์ พรหมมาฟังสิ่งนี้ แล้วสิ่งนี้สั่งสอนมา แล้วบุญมันเกิดไหม แล้วพ่อแม่จะได้กับเราไหม? สิ่งที่ท่านได้จากเรามหาศาลเลย สิ่งที่มหาศาลอันนี้เกิดอย่างไร

เลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ทางโลกๆ นั่นมันเรื่องของโลกๆ โลกเขาทํากัน เป็นโลกก็เป็นไป โลกเขาทํากันได้ แต่เราเป็นพระ เราเป็นภิกษุ ภิกษุต้องทรงธรรมทรงวินัย ถ้าเราทรงธรรมทรงวินัย

ทรงธรรม ธรรมในหัวใจ ทรงธรรมตั้งแต่โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามีขึ้นไปในหัวใจ นี่ทรงธรรม

ทรงวินัย เราทรงวินัย วินัยมันต้องทรงไว้ก่อน ถ้าไม่ทรงวินัย พื้นที่เราไม่สะอาด โอกาสของเรา การทํางาน ภาชนะไม่สะอาด ใส่สิ่งต่างๆ เข้าไปมันก็สกปรกหมด

ถ้าภาชนะสะอาด ใจเราสะอาด แล้วเราทําของเราขึ้นมา สมาธิก็เป็นสัมมาสมาธิ ปัญญาก็เป็นสัมมาปัญญา ถ้าเป็นกิเลส สมาธิก็เป็นมิจฉาสมาธิ ปัญญาก็เป็นโลกียปัญญา ปัญญาโลกๆ ปัญญาโดยมาร ปัญญาโดยกิเลส แล้วก็ทําลายโอกาสของเราไป

แต่ถ้าเป็นสัมมาปัญญา มันจะฆ่ากิเลส ปัญญานี้มันรอบรู้ในกองสังขาร ปัญญาของศาสนานี้คือปัญญารอบรู้ในกองสังขาร สังขารคือความคิด ความปรุง ความแต่ง แล้วปัญญารอบรู้แล้วมันเข่นฆ่าทําลายความรู้สึกอันเป็นอคติในหัวใจ ใจเป็นธรรมขึ้นมา สรรพสิ่งเป็นธรรมขึ้นมา มันจะเป็นธรรมออกมาตลอด แล้วจะเป็นประโยชน์กับเรา เอวัง

เทศน์พระ ๓๓

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๙ ธันวาคม ๒๕๕๐
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟัง วันนี้วันอุโบสถ วันอุโบสถนะ อุโบสถคือการสังฆกรรม สังฆกรรมเพื่อความสะอาดของเรา เพื่อความสะอาดของใจ ถ้าเพื่อความสะอาดของใจ ร่างกายต้องทําความสะอาดมันตลอดเวลา เราจะต้องอาบนํ้า เราจะต้องทําความสะอาดร่างกาย แล้วร่างกายมันก็สกปรก เพราะอะไร เพราะมันขับเหงื่อขับไคลออกมา อันนี้มันเป็นเรื่องของวัตถุที่มันสะอาดไม่ได้ แม้แต่ของสะอาดขนาดไหนนะ ดูสิ ทางสิ่งที่เป็นวัตถุ ถ้วยโถโอชาม จะขนาดไหนก็แล้วแต่ มันมีฝุ่นมีผงของมัน ตัวมันเองก็ต้องย่อยสลายของมัน ถึงเวลาแล้วมันก็ชํารุดทรุดโทรมไป เห็นไหม มันไม่มีแก่นสารไง ร่างกายนี้ก็ไม่มีแก่นสาร ไม่มีแก่นสารเลย

แต่เพราะเราได้เกิดมาเป็นมนุษย์ เรามีร่างกายและจิตใจ แล้วเราได้มาบวชเป็นพระเป็นสงฆ์ การบวชเป็นพระเป็นสงฆ์โดยสมมุติสงฆ์ เพราะด้วยศรัทธาความเชื่อ เพราะเรามีศรัทธาความเชื่อ เราถึงได้ไปบวช ได้เป็นเพศของนักบวช

เพศหญิง เพศชาย เพศของสมณะ เพศหญิง-เพศชายเขาก็ต้องเกิดตายไปตามวัฏฏะของเขา แต่เพศสมณะ ความสงบของใจต้องมี ต้องมีความสงบของใจ มันถึงจะสมกับเป็นเพศของสมณะ ถ้าสมณะไม่เป็นผู้ทรงธรรมทรงวินัย ใครจะเป็นคนทรง ถ้านักรบไม่เป็นผู้รบแล้วชนะข้าศึก เราจะต้องแพ้ข้าศึกตลอดไป เราเป็นนักรบก็เหมือนกัน เราบวชมาแล้วเราตั้งใจ ตั้งใจเพื่อจะเอาชนะตนเอง

การรบกับข้าศึก เขาต้องวางแผน เขาต้องฝึกฝนทหารของเขา เขาถึงจะออกรบได้ การรบกับข้าศึกของเรา เรามีความพร้อมไหม เรามีสติ เรามีสมาธิไหม เรามีปัญญาไหม ปัญญาอย่างนี้เกิดมาจากไหนล่ะ

ต้นไม้ เขาปลูกต้นไม้ เขาต้องดูแล เขาต้องถนอมรักษา มันจะโตขึ้นมา ในการบวชของเรา ต้นไม้มันโตมาตั้งแต่วันบวช วันบวชมีศรัทธาความเชื่อมาก แล้วมันก็จะหงอยไป แล้วมันก็จะตายไป ความเชื่อความศรัทธาของเรามันหงอยเหงาเศร้าสร้อยไปตลอดนะ มันไม่เจริญเติบโตขึ้นมา แต่เวลาบวชขึ้นมา บวชวันแรก บวชออกจากโบสถ์มามีความชุ่มชื่นมาก มีความองอาจกล้าหาญมาก มรรคผลนิพพานอยู่มือเราเลยน่ะ แต่อยู่ไปๆ ทําไมมันเศร้าสร้อยหงอยเหงาอย่างนี้ล่ะ ต้นไม้เขาถนอมรักษาแล้วมันจะโตต่อไป ไอ้นี่มันโตแล้วมันเฉาตาย ถ้ามันเฉาตาย เพราะเราไม่มีความจงใจ เราไม่ตื่นตัว ถ้าเราไม่ตื่นตัวมันจะเศร้าสร้อยหงอยเหงาไปอย่างนี้ตลอดไป

จิตเสื่อมนะ เวลาทําสมาธิขึ้นมาแล้วจิตมันเสื่อมจะทุกข์มาก ทุกข์เพราะอะไร เพราะเราเคยได้ความสงบ เราเคยได้สมบัติ แล้วสมบัติพลัดพรากจากเราไป อันนี้มันเป็นอนิจจัง เพราะอะไร เพราะมันเป็นขั้นของสมถะ แต่ถ้าขั้นของปัญญามันเกิด ถ้ามันเกิดขึ้นมามันชําระความสะอาดของมันบ่อยครั้งเข้าๆ มันจะเข้าไปทําความสะอาดของใจ

การทําความสะอาดของใจมันต้องใช้ใจทําความสะอาด สิ่งที่เครื่องอยู่อาศัยมันเป็นเครื่องอยู่อาศัย อย่าไปบ้ากับมัน สิ่งที่เครื่องอยู่อาศัย ข้อวัตรปฏิบัติ เราดูแลรักษาเท่านั้น บ้ากับมันคือไปแบกรับภาระเป็นทุกข์เป็นยาก แต่อาศัยมัน ไม่ได้ไปบ้ากับมัน อยู่กับมัน เราต้องอาศัยมัน ฝนตกแดดออก เราต้องมีที่พึ่งที่อาศัย ถ้าเรามีที่พึ่งที่อาศัย เราทําข้อวัตรปฏิบัติก็เพื่อสิ่งอาศัยนี้ ถ้าเรามีข้อวัตรปฏิบัติ ของสิ่งนั้นจะไม่ชํารุดทรุดโทรมหรอก สิ่งที่มันจะชํารุดทรุดโทรมเพราะไม่มีใครดูแลรักษามัน กุฏิ วิหาร ถ้าเขาสร้างดีขนาดไหน แล้วไม่มีใครดูแล ปีสองปีมันก็เสื่อมสภาพแล้ว กระต๊อบ ห้องหอ มันมุงด้วยใบจาก มุงด้วยหญ้าคา อยู่แล้วมันไม่เคยพัง เพราะเราซ่อมรักษามันตลอดไป เห็นไหม

ไม่ต้องไปตื่นกับมัน ของที่เราจะดูแลรักษาก็ดูแลรักษาจากข้างนอก เราแค่อาศัย ของอาศัย เราอย่าไปจริงจังกับมันจนเกินไปนัก ถ้ามันจริงจังจนเกินไปนัก มันดึงเวลาการประพฤติปฏิบัติของเราไป แต่ถ้าเป็นข้อวัตรปฏิบัติ มันเป็นการฝึกใจ ข้อวัตรปฏิบัติ การบํารุงรักษาวัตถุนี่แหละ แต่มันเป็นการออกไปจากหัวใจ

หัวใจเราบํารุงรักษามัน หัวใจออกไปเคลื่อนไหว เพื่อให้หัวใจมันเห็นความหยาบความละเอียดของมัน สิ่งใดชํารุดทรุดโทรม สิ่งใดควรจะแก้ไข สิ่งใดควรจะถนอมรักษา การรักษาจากภายนอกมันก็คือการรักษาใจ เพราะการรักษาใจ ใจมันเป็นคนแสวงหา เป็นคนมองว่าสิ่งนี้ชํารุดทรุดโทรม มันรั่วมันซึมที่ไหน ของมันต้องแก้ไขที่ไหน นี่มันเป็นการแก้ไขไปจากใจ ข้อวัตรปฏิบัติเพื่อรักษาใจ เพื่อกลับมาที่ใจ ถ้ากลับมาที่ใจ ต้นไม้มันจะเจริญขึ้นมาตรงนี้

แต่ถ้าเราไปบํารุงรักษา เราไปดูแลมัน มันเป็นการหงอยเหงาเศร้าสร้อย จิตมันเสื่อม แต่ถ้าเราไปบ้ากับมัน เราไปจริงจังกับมันจนเกินไป มันเป็นใหญ่กับเรา เราเป็นขี้ข้ามันไง

ดูทางโลกเขาสิ เขาสร้างบ้านสร้างเรือนขึ้นมามหาศาลขนาดไหน เวลาเขาใช้นอน ที่นอนเขาแค่ห้องนอนเขาห้องเดียวเท่านั้นน่ะ นี่ก็เหมือนกัน การใช้อาศัยของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย ภิกษุเราไม่ใช่กินเพื่อเกียรติ ไม่ใช่กินเพื่อกาม กินเพื่อดํารงชีวิต โลกเขากินเพื่อเกียรติ กินเพื่อกาม กินเพื่อดํารงชีวิต กินเพื่อศักดิ์ศรี กินเพื่ออะไร โลกเขาก็เลยกินกัน ก็เลยกลายเป็นทิฏฐิมานะ เป็นการแข่งขันกัน

ไอ้เราฉันเข้าไป ยัดใส่ปากไป ลงไปในกระเพาะก็แค่พอดํารงชีวิตเท่านั้นแหละ ถ้ามันเป็นการดํารงชีวิต มันรู้จัก นี่มีคุณค่า มีคุณค่าเพราะอะไร เพราะมันเห็นคุณค่าของชีวิต แค่ข้าวเปล่าๆ แค่นํ้าก็ดํารงชีวิตได้แล้ว การดํารงชีวิตอย่างนี้ ดํารงชีวิตเพื่ออะไร? ก็เพื่อเห็นภัย แต่ถ้าไปเห็นสิ่งอื่นมีคุณค่ากับมันนะ นี่กิเลสมันขี่หัวแล้ว กิเลสมันจะขี่หัวเรา ถ้าเราไปยอมจํานนกับมัน ถ้าเราไม่เข้าใจมัน กิเลสมันขี่หัวไปทั้งนั้นน่ะ

ในมือเรามันมีทั้งฝ่ามือและมีมือ มีหน้ามือและหลังมือ มือของเรา เราจะไม่เห็นเลย เราจะมองสิ่งใดล่ะ ยกขึ้นมาเห็นมือ หน้ามือ หลังมือ ยกขึ้นมา ตรงไหนล่ะ ถ้าเราไปยึดมั่นถือมั่นมัน สิ่งนี้มันจะขี่คอเรานะ นี่กิเลสขี่คอตัว ตัวยังไม่รู้ตัวเลย แล้วจะมาชําระกิเลส

การอยู่ของเรา การอยู่ในธรรมวินัย มันต้องมีสติสัมปชัญญะ การมีสติสัมปชัญญะมันจะย้อนกลับมาที่ตัวเรา นี่หน้าที่ของเรา หน้าที่ของเรา ดูที่หัวใจของเรา ทุกคนมาแก้ไขหัวใจ หน้าที่ของเราคือหัวใจของเรามันทุกข์มันยากไหม แล้วเวลามันเกิดขึ้นมา ไม่เข้าใจอะไรเลย เจ็บไข้ได้ป่วยไปหาหมอ หน้าที่รักษาก็ไปอยู่ที่หมอ หมอจะรักษาให้เราหาย แต่เวลาเจ็บทุกข์หัวใจ หมอก็รักษาแต่เรื่องของความเจ็บไข้ได้ป่วย แต่เรื่องหัวใจรักษาไม่ได้

เจ็บไข้ได้ป่วยไปหาหมอ ขาดเหลืออะไรก็ไปหาทางโลกเขา สั่งเข้ามา ของมีอะไร สั่งเข้ามา แต่หัวใจมันพร่องอยู่ตลอดเวลา สั่งไม่มีวันเต็มหรอก คนสั่งสั่งขนาดไหนก็ไม่พอใจ ถ้ามันไม่พอใจ หัวใจมันบกพร่องไง มันต้องรักษาที่ใจ ถ้าใจมันเต็มขึ้นมาแล้ว สิ่งนั้นแค่อาศัย มันไม่ต้องไปแสวงหามันมาก แค่ปัจจัยเครื่องอาศัย ไม่ต้องแสวงหามันมาให้มันเป็นภาระหรอก ไม่ต้องเป็นภาระหรอก สิ่งที่เป็นภาระเพราะอะไร เพราะเราไปจริงจังกับมันจนเกินไป แต่เราทิ้งเรื่องของข้อวัตรปฏิบัติ ทิ้งเรื่องของหัวใจ ถ้าเราไปทิ้งตรงนี้แล้ว เราไม่เห็นคุณค่าของธรรมเลย

ธรรมมันอยู่ที่ใจ ธรรมมันสัมผัสที่ใจ ตู้พระไตรปิฎกทั้งหมด วิชาการทั้งหมดชี้เข้ามาที่ใจ ชี้เข้ามาที่ความรู้สึกนี้ แต่เราเอาความรู้สึกนี้ออกไปหาวิธีการ ดูสิ มันสั่งได้หมดเลย ทุกอย่างสั่งได้หมด ฉันนี้ใหญ่โตมาก ฉันนี้มีอํานาจวาสนามาก ในประเทศไทยไม่มีก็สั่งจากเมืองนอกเข้ามาก็ได้ สั่งที่ไหนมาก็ได้ทั้งนั้นน่ะ นี่่มันบกพร่อง

ถ้ามันอิ่มเต็ม ไม่ต้องสั่งเลย หาเอาจากความเป็นอยู่ของเรานี่แหละ หาเอาจากในที่อยู่อาศัยเรานี่ ปัจจัยเครื่องอาศัย ปัจจัย ๔ ข้าวนํ้าต่างๆ หาได้ทั้งนั้นน่ะ หาเอาที่นี่ มันจะมีคุณค่าไม่มีคุณค่า มันหามาจากมือเรา นี่ของบริสุทธิ์ผุดผ่อง มันจะมีอะไรบริสุทธิ์เท่ากับสัมมาอาชีวะ การบิณฑบาตเลี้ยงชีพ เพราะเขาได้มาด้วยความบริสุทธิ์ของเขา เขาเทิดทูนใส่หัว เขาอธิษฐานของเขา เขาอธิษฐานว่าขอให้เขามีความสุขของเขา อาหาร ปัจจัยเครื่องอาศัย ใส่บาตรไป มันบริสุทธิ์ผุดผ่องนะ

ทางโลกเขา เขาไปโรงแรม เขาจองห้องโรงแรมเลย เวลาเข้าไปกินยังต้องจ่ายเงิน มันเป็นธุรกิจ มันสะอาดบริสุทธิ์ขนาดไหน นั่นเขาหลอกกัน เขาแต่งกัน ของเรามันสะอาดจากความรู้สึก สะอาดจากเจตนา เจตนาของคนใส่ เขาเจตนาบริสุทธิ์ของเขา เขาทูนใส่กระหม่อม แล้วเขาใส่บาตรเรามา มันจะมีคุณค่าหรือไม่มีคุณค่า มันสะอาดบริสุทธิ์ผุดผ่องมากเลย สัมมาอาชีวะ เลี้ยงชีพชอบ ถ้าเลี้ยงชีพชอบขึ้นมา ความสะอาดบริสุทธิ์ของเราเกิดจากที่นี่ ปัจจัยเครื่องอาศัยเกิดจากเรา อยู่กับเรา สิ่งที่เราอาศัยกับเรา เราอยู่กับเรา เราสะอาดกับเรา ถ้าสิ่งนี้มันสะอาดขึ้นมา มันจะมีความสุข มันเป็นอิสรเสรีภาพ เป็นอิสระมาก ไม่เป็นขี้ข้าใครเลย ไม่ต้องเป็นขี้ข้าของใคร ไม่ต้องให้ใครมาบังคับบัญชา ธุดงควัตรมีความสุขมาก เราจะไม่เข้าไปในบ้านของใครเลย

ดูสิ พระในสมัยพุทธกาลไปฉันในบ้านของโยม เขาเป็นนายช่างเจียระไน เขาเอาเพชรมาให้เจียระไน มือขณะทําอาหารอยู่มันเลอะเลือด ไปจับแก้วจับเพชรแล้ววางไว้ นกกระเรียนมันเห็นเข้า มันมากินไป นี่เป็นแก้วของกษัตริย์

นายช่างเจียระไนมาถึง มาถามสมณะ “ไปไหน แก้วนั้นไปไหน”

“ไม่เห็น ไม่เห็น”

มีอยู่ ๒ คน ไม่เห็น ก็ต้องเค้นเอามาให้ได้ เอาเชือกรัดคอเลย รัดคอจนขนาดที่ว่าอาเจียนออกมาเป็นโลหิตเลย นกกระเรียนนั้นมันมากินเลือดนั้น ภิกษุเห็นนกมันกินเลือดนั้น นายช่างนั้นโมโหมาก เตะจนนกนั้นตาย พอนกตาย ภิกษุก็บอกว่า “หยุดก่อน หยุดก่อน ดูซิ นกนั้นตายหรือยัง”

“ตายแล้ว ตายแล้ว”

“นกกระเรียนมันกินไป”

ผ่าท้องออกมา แก้วอยู่ในนั้น พระองค์นั้นสลดสังเวชมาก การเข้าไปในเรือนของเขามีโทษเป็นอย่างนี้ มันมีภัยทั้งนั้น เห็นไหม การธุดงควัตรของเรา เราบิณฑบาตไป เราไม่เข้าไปในบ้านของเขา ไม่เข้าไปในบ้านของใคร ไม่เป็นขี้ข้าของใคร ไม่ต้องให้ใครมาบังคับบัญชา ถ้าเราจะบริหารจัดการจนเป็นขี้ข้าของมัน เราจะต้องยอมจํานนกับทุกๆ คนไป ยอมจํานนกับกิเลสของตัวเองก่อน กิเลสของตัวเองมันอยากออกไปข้างนอก มันอยากออกไปรับรู้ อยากออกไปบริหารจัดการ แต่มันไม่คิดเลยว่ามันจะบริหารจัดการกิเลสในหัวใจของตัว

กิเลสในหัวใจของตัวนี้บริหารจัดการมันไม่เป็น แต่เรื่องบริหารจัดการจากภายนอก เขาศึกษากัน เขาเรียนกัน เขาจ้างกันได้ ดูสิ เดี๋ยวนี้มีผู้บริหารจัดการ บริษัทต่างๆ เขารับผิดชอบทั้งนั้น เขารับเหมาให้หมดเลย ทําให้หมดเลย ขอให้มีสตางค์จ่ายอย่างเดียว แล้วมันมีคุณค่าอะไรขึ้นมา มันเป็นโลกธุรกิจ แต่โลกของนํ้าใจ โลกของสัมมาอาชีวะ โลกของความดําริชอบความเห็นชอบ มันออกมาจากความรู้สึก ออกมาจากเจตนา มันไม่ได้ออกมาจากธุรกิจ ออกมาจากการจ้างวาน มันออกมาจากความพอใจ ภาชนะที่จะใส่ธรรมคือหัวใจที่มันพอใจ ถ้ามันพอใจ มันไปสัมผัสกับความรู้สึกอันนั้น นี่สัมมาอาชีวะ ปัจจัยเครื่องอาศัยของเราเกิดจากที่นี่ หาเอาที่นี่

ความเป็นอยู่ ดูสิ สมัยพุทธกาล นิสสัย ๔ อกรณียกิจ ๔ บิณฑบาตเลี้ยงชีพ อยู่ในเรือนว่าง ฉันนํ้ามูตรเน่า เวลาปัจจัยเครื่องอาศัย กิจที่ควรทําและไม่ควรทํา กิจที่ไม่ควรทําก็แค่นี้เอง ถ้าแค่นี้เองแล้วมันอยู่ได้ไหมล่ะ มันอยู่ไม่ได้เพราะมันดีดดิ้น มันคิดออกไปรอบโลก ดูสิ จะไปเผยแผ่ธรรมะ จะไปเที่ยวต่างประเทศกัน จะไปเผยแผ่ธรรม กิเลสเต็มหัวใจ เอากิเลสไปเผยแผ่สิ กิเลสทั้งนั้นน่ะ กิเลสในหัวใจ ตัณหาความทะยานอยากออกไปเผยแผ่ จะเป็นใหญ่เป็นโตให้เขายอมรับไง ทําไมต้องยอมรับล่ะ แล้วตัวเองยอมรับตัวเองได้ไหม

ถ้าตัวเองยอมรับตัวเองได้ ตัวเองก็เห็นกิเลสของตัว ถ้าเห็นกิเลสของตัว ทําไมตะกี้นี้ทําไมไม่รักษา ทําไมไม่แก้ไข ถ้ามันแก้ไขที่นี่ ถ้ามันย้อนกลับมาแก้ไขที่เรา สิ่งที่มันแก้ไขที่เรา ต้องการให้ใครยอมรับ? ไม่ต้องการให้ยอมรับหรอก เรารับตัวเราเองได้ไหม เรายังรับตัวเองไม่ได้เลย ถ้าเราเห็นความผิดพลาดในหัวใจ ใครก็เห็นทั้งนั้นน่ะ ถ้าเราเห็นความผิดพลาดในหัวใจ มันเกิดจากอะไรล่ะ? เกิดจากธรรมนี่ไง

เวลาเกิดจากธรรม เวลาลงอุโบสถกัน สังฆกรรม ความสะอาดของใคร สังฆะคือสมมุติสงฆ์รวมกัน ๔ องค์ขึ้นไปเป็นสงฆ์ ต้องทําอุโบสถ บุคคลอุโบสถ คณอุโบสถ สังฆอุโบสถ ถ้าสังฆอุโบสถ ในสังฆะนั้นมีความสะอาดบริสุทธิ์ขนาดไหนนั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ แต่ความสะอาดบริสุทธิ์มันเกิดจากเรานะ

พระสงฆ์เกิดจากใคร? สงฆ์เกิดจากสมมุติสงฆ์ที่เรานั่งกันอยู่นี่ ถ้านั่งอยู่นี่มันมีความสะอาดบริสุทธิ์ในตัวมากน้อยขนาดไหน เวลาสวดปาฏิโมกข์มา สะกิดกันว่า ผิดข้อนั้นๆๆ เดี๋ยวต้องปลงอาบัติๆ อาบัติเบาที่ปลงได้ อาบัติหนัก ครุอาบัติที่ปลงไม่ได้ ตั้งแต่สังฆาทิเสสขึ้นไป เป็นสังฆะ สังฆะคืออํานาจของสงฆ์ อํานาจของสังฆะ สังฆะเป็นผู้มอบอํานาจ จะสะอาดบริสุทธิ์จากสังฆะ แต่ถ้าเป็นอาบัติเบา เราปลงกันระหว่างบุคคล ยอมรับ ประกาศความผิดของตัว ประกาศไป

สีลัพพตปรามาส ความลูบคลําในศีล ถ้าความลูบคลําในศีล มันมีความผิดพลาด พระโสดาบันขึ้นไปไม่ลูบคลําในศีล ไม่ลูบคลําในศีลตรงไหนล่ะ เพราะมันรู้แจ้ง รู้แจ้งจากหัวใจ ไม่สีลัพพตปรามาส เพราะอะไร เพราะสิ่งนั้นมันเป็นเครื่องดําเนินพาเรามา จิตนี้มันจะพัฒนาขึ้นมาจากปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล

ปุถุชน คนหนาด้วยกิเลส ไม่รู้จักตัวเองเลย ควบคุมตัวเองไม่ได้ อารมณ์ก็ควบคุมไม่ได้ ความรู้สึกก็ควบคุมไม่ได้ ให้กิเลสมันชักนําตลอดไป

กัลยาณปุถุชน เห็นโทษของรูป รส กลิ่น เสียง

สิ่งที่เป็นปัจจัยเครื่องอาศัยเป็นรูปทั้งนั้น เสียงนี้เสียงนินทาสรรเสริญ เสียง ยอมรับหรือไม่ยอมรับ ลาภสักการะ ลาภคือสิ่งที่เป็นวัตถุที่เขาเอามาถวาย ถ้าเขาไม่มีสักการะ เขาไม่ยอมจํานนกับเรา เขาไม่ฟังเรา ก็ไม่อยากได้เขาอีกนะ

สักการะมันเป็นนามธรรม แต่มันยิ่งอยากได้มากกว่าลาภอีก เพราะลาภเป็นวัตถุใช่ไหม ลาภเราแสวงหาก็ได้ ดูสิ ดูพระที่เขาไปแสวงหากันเรื่องของวัตถุสิ วัตถุต่างๆ มาเพื่อเขา ถ้าเพื่อสักการะ สักการะเป็นการยอมรับ ต้องสั่งให้ยอมรับ อยากมีลูกศิษย์ลูกหามากๆ นี่การยอมรับสักการะ

ลาภสักการะฆ่าโมฆบุรุษ คนมันโง่ ของมันอยู่ข้างนอก เอามาขี่หัวตัวเองได้อย่างไร ของมันอยู่ข้างนอก เอามาขี่หัวตัวเองให้ตัวเองยอมจํานนกับมัน แล้วตัวเองก็เป็นขี้ข้ากับตัวเอง เพราะต้องการให้เขายอมรับนับถือ ก็ต้องไปแสวงหาสิ่งนั้นให้เขายอมรับนับถือ แล้วทําไมต้องให้เขายอมรับนับถือล่ะ นี่โมฆบุรุษ มันฆ่าทั้งนอกฆ่าทั้งใน ออกไปข้างนอกก็ไปหาข้างนอก หาจากข้างในก็อยู่ข้างใน แล้วข้างในนี้ทําไมไม่จัดการมัน

จัดการมันลงไป ถ้าจัดการมันลงไป นี่ความบริสุทธิ์ของสังฆะที่นั่งกันอยู่นี่ มันสะอาดเข้ามาจากภายใน ถ้าสะอาดเข้ามาจากภายใน ดูสิ นํ้าที่มันไม่พร่อง มันก็ไม่มีเสียงดัง นํ้าถ้ามันพร่อง เสียงมันดังมาก แล้วเขาไม่ยอมรับว่าเสียงมันดังมาจากนํ้าขวดนั้น จากนํ้าขวดนั้นก็คือใจดวงนั้นไง ถ้าใจดวงนั้นมันพร่องอยู่ มันก็มีเสียงดังของมัน แต่เราไม่ได้ยินนะ แต่กิริยาการแสดงออกเป็นการแสดงออกของใจทั้งนั้นน่ะ ใจแสดงออกมาขนาดไหน กิเลสแสดงออกมาจากใจ สิ่งใดเคลื่อนไหวไป ใจมันแสดงออก การแสดงออกอย่างนั้น ใครเป็นผู้ได้รับผลประโยชน์ล่ะ

แม้แต่ทางศาลอาญาเขายังบอกเลย การกระทํานี้ส่อเจตนา เจตนามาจากไหน ถ้าเจตนามันพร่อง เจตนามันเสีย เจตนามันต้องการสักการะ มันก็ต้องทําสภาวะแบบนั้น แล้วทํามาเพื่อใคร? ก็ทํามาเพื่อกิเลส ถ้าเพื่อกิเลส กิเลสมันอยู่ที่ไหน? ก็กิเลสมันอยู่ที่ความเร้าของใจ มันต้องการ มันบกพร่องอยู่นี่ มันต้องการหาสิ่งนั้นมา หาสิ่งนั้นมาเพื่อให้เขายอมรับ

แต่ถ้ามันเป็นธรรมล่ะ เป็นธรรม มันเต็มอยู่ มันก็ธรรมเหมือนกัน ธรรมเหมือนกันนะ แต่ธรรมอันหนึ่งมันพร่อง ธรรมอันหนึ่งมันต้องการการยอมรับ ธรรมอันหนึ่งทําเป็นหน้าที่ไง หน้าที่รับผิดชอบ สอุปาทิเสสนิพพาน เศษส่วนของจิต ความรู้สึก ความคิด

ที่เขาบอกว่า “ความคิดหยุดไม่ได้ ความคิดหยุดไม่ได้”

ความคิดมันสะอาดได้นะ ความคิด พระอรหันต์ก็มีความคิด ความคิดไม่มีอวิชชา แต่ความคิดของเรามันมีอวิชชาทั้งนั้น ความคิดของเรา ความคิดอย่างนี้มันเป็นความคิดของมาร ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ ๕ ที่สะอาดกับขันธ์ ๕ ที่เป็นขันธ์ของมาร ขันธมาร กิเลสมาร สิ่งที่เป็นมารขึ้นมา มันคิดออกมา ความคิดอันนี้มันออกมา มันพร่องมา มันก็ออกไปทําลายเขา มันทําลายเขานะ แต่มันไม่คิดเป็นมรรคเลย

ถ้าเป็นมรรค มันเข้ามาทําลายเรา มันต้องทําลายเรา มรรคจะเข้ามาทําลายเรา

หน้าที่การงานเป็นหน้าที่การงาน ดูสิ ความคิดของพระอรหันต์ก็มี ความคิดเขาก็มี จิตพระอรหันต์เป็นสิ่งที่เป็นธรรมธาตุ สิ่งที่เป็นธรรมธาตุ ความรู้สึกเฉยๆ นิพพานทรงอยู่ที่ไหน? ทรงอยู่ในใจของครูบาอาจารย์ เวลามันเสวยอารมณ์ออกมา ความเสวยเพราะจิตมันเป็นธรรมธาตุ ธรรมธาตุนี้มันไม่ใช่มาร ไม่ใช่ธรรมขโมย ธรรมไปขโมยมา ธรรมไปตู่มามันเป็นธรรมของใคร? ธรรมของกิเลสทั้งนั้นน่ะ แสดงออกมามันแสดงออกโดยกิเลส

แต่ถ้าเป็นธรรมธาตุ ธาตุเป็นธรรม มันเป็นธรรมะ ธรรมะมันออกมา มันมีอัตโนมัติ มีสติออกมา มันมีสติ มันเสวยอารมณ์ มันเข้าใจหมด

ความคิดก็มี การกระทําก็มี การกระทํามีทั้งนั้นแหละ แต่การกระทําโดยกิเลส การกระทําโดยการเหยียบยํ่า การกระทําโดยลาภสักการะ มันกระทําเพื่อบูชากิเลส

แต่การกระทําโดยธรรม การกระทําของครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม ท่านทําออกไปท่านทําเพื่อประโยชน์ไง มันไม่เป็นประโยชน์กับตัวท่านนะ มันเป็นประโยชน์กับศาสนา มันเป็นประโยชน์กับสังฆะ สังฆะเพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ นี่ผู้บริหารจัดการ จัดการเพื่อความอยู่สะดวกสบาย สร้างวัดสร้างวาขึ้นมา สงฆ์จาก ๔ ทิศ ที่ยังไม่ได้มา ขอให้มาเถิด ที่มาแล้วก็ขอให้อยู่ในความสุขสบาย

ความสุขสบายมันเกิดจากอะไร? เกิดจากทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน การประพฤติปฏิบัติเสมอกัน ถ้าทิฏฐิมันต่างกัน ทิฏฐิมันขัดแย้งกัน มันจะมีความสุขได้อย่างไรล่ะ ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่ออยู่ด้วยกันนานๆ ธรรมะจะรู้ได้ต่อเมื่อแสดงธรรม ธรรมะจะรู้ได้ต่อเมื่อการอ้าปากออกมา มันเปิดอกนะ อกนั่นน่ะความจริง ความจริงในหัวใจมันไม่เคยกลัวสิ่งใดเลย

แต่ความจํา ความจํามันกลัวมาก “อย่าถามฉันนะ ฉันรู้ได้แค่นี้” พูดได้ด้วยขอบเขตของความจํา อย่าถามออกนอกลู่นอกทางนะ เพราะถ้าออกนอกทางมันพูดไม่ได้ แต่ถ้าเป็นความจริง ขอให้พูดมา ขอให้ถามมาเถิด นี่ความจริง ความจริงมันเกิดมาจากใจ ถ้าความจริงมันเกิดมาจากใจ อะไรเป็นความจริง

โลกวัตถุไม่มีสิ่งใดเป็นความจริงเลย จะเจริญขนาดไหน โลกนี้เป็นอจินไตย มันจะอยู่ในสภาพของโลก ธาตุ ๔ แต่สิ่งที่สมมุติขึ้นมาเป็นรูป เวลาเขาสร้างสิ่งใดๆ ขึ้นมา เขาต้องสร้างขึ้นมาเป็นรูปลักษณะ จะเป็นรูปสิ่งนั้นๆ สิ่งนั้นคงที่อยู่ไม่ได้ มันต้องแปรสภาพตลอดไป สิ่งที่แปรสภาพตลอดไป กลับไปสู่สภาวะเดิมของเขา เป็นธาตุ ๔ เท่านั้น ธาตุ ๔ ต้องแปรสภาพไป พระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้ไปข้างหน้า ครูบาอาจารย์ อนาคตวงศ์จะมีพระพุทธเจ้ามาตรัสรู้ตลอดไป สิ่งนี้ตรัสรู้ที่ไหน

เวลาตรัสรู้ขึ้นมา สมมุติ ธาตุมันเป็นธาตุเฉยๆ มันก็ต้องแปรสภาพของมันไป แต่เวลาร่างกายของมนุษย์ พระศรีอริยเมตไตรยคือใครล่ะ ก็จิตมันหยั่งไปเกิดในครรภ์ เกิดในครรภ์ก็เป็นมนุษย์อย่างเรานี่

จิตนี้มันสร้างโลกตลอดเวลา มนุษย์คนหนึ่งชาติหนึ่ง มันก็สร้างโลกโลกหนึ่ง เกิดภพใดก็สร้างโลกโลกหนึ่ง โลกมันหมุนไปตลอดเวลา สิ่งมหัศจรรย์คือหัวใจ มันจะเกิดตายๆ เกิดตายไปสภาวะแบบนั้น แต่โลกที่มันหมุนเวียนเปลี่ยนไป เราอาศัยมันเท่านั้น โลกเจริญๆ เจริญโดยคนตาบอดนะ เขาเจริญทางวัตถุ เขาว่าเจริญขนาดไหน อะไรสร้างมา? เทคโนโลยีสร้างมา การเจริญต่อยอดกันไป สิ่งที่ต่อยอดกันไป ถึงที่สุดแล้วมันสิ้นสุด มันจบนะ ดูสิ ดูกระบวนการของเศรษฐศาสตร์ ในเมื่อมีการเจริญก็ต้องมีเสื่อมไป การเสื่อมค่าและการเจริญค่าของมัน แล้วเจริญค่าเสื่อมค่ามันไปถึงขนาดไหนล่ะ

พลังงานที่สร้างมา ดูสิ โฟมสร้างมา สร้างมาเพื่อความสะดวกสบาย เดี๋ยวนี้ห้ามใช้นะ เพราะมันทําลายสิ่งแวดล้อม เครื่องยนต์กลไกสร้างขึ้นมาเพื่อใช้พลังงาน กําลังจะคิดว่าสิ่งที่ใช้พลังงานนี้ถึงที่สุดก็สร้างขึ้นมาฆ่าตัวเอง สร้างขึ้นมาเพื่อทําลายสิ่งแวดล้อม สร้างขึ้นมาเพื่อผลาญโลกไง นี่ความคิดของโลกเป็นอย่างนั้นนะ

แต่ความคิดของธรรม ดูสิ ความคิดของเราสร้างขึ้นมาเพื่อใคร? สร้างขึ้นมาเพื่อฆ่ากิเลส ฆ่าตัณหาความทะยานอยาก มันไปทําลายใครล่ะ มันไปทําลายกิเลสในหัวใจเราใช่ไหม ถ้ามันทําลายกิเลสในหัวใจเรา ทําไมเราไม่คิดทํา ถ้าทําอย่างนี้ขึ้นมา โลกมันจะมีความสงบร่มเย็นไหม ถ้ามันทําลาย ถ้าโลกนี้เป็นพระอรหันต์ทั้งหมดเลย โอ้โฮ! โลกจะร่มเย็นเป็นสุขมาก ต่างคนต่างอยู่ ต่างคนต่างมีความสุข ต่างคนต่างไม่เบียดเบียนกันเลย มันจะมีความสุขขนาดไหน นี่การสร้างโดยธรรม

ถ้าการสร้างโดยธรรม ย้อนกลับมาที่เรานะ ต้องตั้งสติแล้วสร้างธรรมขึ้นมาในหัวใจ ธรรมของเราในหัวใจนี้สร้างมันขึ้นมา สมาธิธรรม-ปัญญาธรรม สมาธิธรรม-ปัญญาธรรมนี้ยังเป็นอนิจจังอยู่ เป็นไตรลักษณ์ สิ่งนี้เป็นไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์ฆ่าไตรลักษณ์ เพราะความคิดความเกิดมันก็เป็นไตรลักษณ์อยู่แล้ว ดูชีวิตเราก็เป็นไตรลักษณ์ ชั่วคราวทั้งนั้นน่ะ การเกิดขึ้นมาเป็นไตรลักษณ์ โดยตัวมันเองเป็นนะ แต่โดยธรรมไม่เคยเห็น สิ่งที่มันเป็นอยู่กับเรา แต่เราไม่เคยเห็นมันเลย แล้วไม่รู้จักมันเลย แล้วทํามันไม่ได้เลย ทั้งๆ ที่อยู่กับเรา ของอยู่กับเรา เหมือนกับเล่นของเลย เที่ยวไปแห่ให้เขาดู “ไอ้นั่นคืออะไร ไอ้นี่คืออะไร” ก็ของตัวเราเอง ทําไมเราไม่รู้ ไม่รู้เพราะมันเป็นอวิชชา ไม่รู้เพราะมันไม่มีความจริงใจ ถ้ามีความจริงใจ มีการกระทําขึ้นมา ครูบาอาจารย์เราไม่มีหรือ ทําไมเราไม่มีเหตุผล ป่วยไข้ก็ไปโรงพยาบาลสิ หมอเขาจะรอตรวจเราว่าเราเป็นโรคอะไร แล้วเราป่วย ทําไมเราไม่ไปหาหมอ

นี่ก็เหมือนกัน เราอยู่กับครูบาอาจารย์ ทําไมจะไม่รู้ว่านี่คืออะไร ถ้านี่คืออะไร ทําไมเราไม่แก้ไข ทําไมไม่แก้ไข ทําไมไม่รักษา ไปนอนจมอยู่กับมันทําไม เวลาเป็นฝีเป็นหนอง ทําไมไม่ปล่อยให้มันเน่าให้มันเฟะไปล่ะ ทําไมต้องรักษามัน เป็นฝีเป็นหนองยังรีบเอายาใส่เลย กลัวมันจะลาม แต่เวลากิเลสมันสุมหัวอยู่นี่ มันทุกข์อยู่นี่ นอนจมขี้อยู่นี่ นอนจมคลุกอยู่กับมัน หัวใจนอนจมอยู่กับกิเลส มันนอนจมขี้อยู่ ทําไมไม่รักษา ทําไมไม่ขวนขวาย ทําไมไม่มีการกระทํา ไปนอนจมอยู่กับมันทําไม เวลาสิ่งข้างนอกเป็นของสกปรกยังรังเกียจมัน ต้องทําความสะอาดมัน ต้องล้างมัน แต่ใจทําไมไม่ล้าง ทําไมไม่ทํา

ถ้ามันทําขึ้นมา ธรรมะ จะเห็นคุณค่าของมันนะ เราเป็นศากยบุตร เราเป็นนักรบ เราจะรบกับกิเลส แล้วกิเลสมันอยู่กับใคร กิเลสของโยมหรือ ต้องไปแก้ไขโยมเขาหรือ โยมเขาเป็นคฤหัสถ์ เขาก็อยู่ทําอาชีพของเขา เขาก็ทํามาหากินของเขาไป ถ้าเขามีปัญญา เขามีศรัทธาของเขา เขาก็จะบวช เขาก็จะชําระกิเลสเหมือนกัน มันหน้าที่ของเขา ไม่ต้องไปยุ่งกับเขา หน้าที่ของเรา ใจของเราทําไมไม่ดู มันทําเสร็จแล้วใช่ไหม ใจของเราไม่มีกิเลสเลยหรือ ถึงต้องไปยุ่งกับคนอื่น หน้าที่ของตัวทําไมไม่ทํา กิเลสในหัวใจทําไมไม่รักษา หน้าที่ของเขาเป็นหน้าที่ของเขา

ในเมื่อเรามีชีวิตอยู่ วัดก็คือวัด เราเป็นพระ มีข้อวัตรปฏิบัติ ถ้ามีข้อวัตรปฏิบัติ เราทําตามหน้าที่ของเรา สอนโดยไม่ต้องสอน ไม่ต้องสอนเขาหรอก ไม่ต้องไปยุ่งกับเขาหรอก ดํารงชีวิตให้อยู่ในศีลในธรรม ชีวิตนี้ดํารงชีวิตของเราให้อยู่ในศีลในธรรม หน้าที่ของเราทําตามหน้าที่ เขาเห็น ทุกคนมีตา แต่เขาจะพูดออกมาหรือไม่พูดออกมานั่นคือการยอมรับ การยอมรับคืออํานาจวาสนา อํานาจวาสนาของเขา ถ้าเขายอมรับเรา เขาจะเชิดชูเราเอง ถ้าเขาไม่ยอมรับเรา เขาเก็บไว้ในหัวใจ ต่อหน้าเคารพนบนอบทั้งนั้นล่ะ แต่ลับหลังเขาอยากให้ไปไกลๆ เลย เขาไม่ต้องการรับรู้ด้วย แล้วมันไม่มีประโยชน์อะไรเลย ถ้าเราไม่รักษาตัวเรา ถ้าเราไม่รักษาใจของเรา

เราต้องกลับมารักษาใจของเรานะ ธรรมะมันอยู่ที่นี่ สอนโดยไม่ต้องสอน ไม่ต้องสอนเขาหรอก เราอยู่กับเรา ถ้ายิ่งไปสอนเขา เขาจะวิ่งหนีนะ ยิ่งจะไปสอนใคร ยิ่งจะต้องการให้เขายอมรับ จะไปเผยแผ่ธรรมกัน กิเลสเต็มหัว แบกแต่สิ่งเน่าเฟะไปสอนกันน่ะ เขาไม่รับหรอก

แต่ถ้ามันเป็นธรรมนะ ดูสิ ครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่มั่นอยู่หนองผือ ชาวบ้านเขาจะไปทําบุญ เขาต้องซื้อแปลงนาเข้าไป เอาเกวียนผ่านแปลงนาเข้าไป แม้แต่ไม่มีถนน เขายังพยายามเข้าไปหาเลย

นี่ก็เหมือนกัน เราไม่ต้องไปสอนเขาหรอก เราดูใจเรา เราทําตามหน้าที่ของเรา ข้อวัตรปฏิบัติมันต้องรักษานะ เพราะถ้ามันขี้เกียจขี้คร้านนี้โดยกิเลสนะ ครูบาอาจารย์บอกว่าให้ภาวนา แล้วเรื่องข้างนอกอย่าไปยุ่งกับมัน

เราเอาของสงฆ์มาใช้ เตียงตั่งที่เราใช้ เวลาเราไปธุดงค์ ไปที่ไหนก็แล้วแต่ เราเอาของสงฆ์มาใช้ เวลาเราจากที่นั่นไปแล้วเราไม่เก็บ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ เพราะของสงฆ์มันไม่มีชีวิต เตียง ตั่ง มุ้ง หมอน มันไม่มีชีวิต มันมาเองไม่ได้ มันกลับเองไม่ได้ คนจะใช้มันไปเอามันมา ใช้มันเสร็จแล้วไม่เอาไปเก็บ เพราะอะไร เพราะข้อวัตรปฏิบัติมันอยู่ที่หัวใจใช่ไหม ถ้าเราไม่เก็บเองก็ดี ไม่ฝากให้พระองค์อื่นเก็บก็ดี จากที่นั่นไป เป็นอาบัติปาจิตตีย์ เห็นไหม ข้อวัตรปฏิบัติ ถ้าไม่ทํา มันก็เป็นอาบัติ ถ้าทํา แบกรับจนเป็นสิ่งที่เป็นโลกๆ ไป มันจะเอาสิ่งนี้เชิดชูเพื่อเราจะเอายศถาบรรดาศักดิ์ มันก็ผิดนะ

แล้วสมดุลมันอยู่ที่ไหน การสอนโดยไม่ต้องสอนจะสอนอย่างไร? ก็สอนเรานี่ไง มันมีประสบการณ์ มีครูมีอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านทํามา ครูบาอาจารย์ท่านทํามานะ

คารวะ ๖ ถ้าสํานักไหน คารวะ ๖ ยังปฏิบัติกันอยู่ สํานักนั้นจะเจริญรุ่งเรือง หมั่นประชุมกันเนืองนิตย์ พร้อมกันประชุม เลิกประชุมพร้อมกัน ของเสียของหายต่างๆ อาจริยวัตร อาคันตุกวัตร การต้อนรับแขก เขาก็ต้องมีหน้าที่ของเขา ดูสิ การดูแลภิกษุไข้ ถ้าภิกษุไข้ วัตรของผู้ดูแล ก็ต้องรู้จักยา รู้จักดูแลรักษา วัตรของผู้ถูกดูแลจะต้องเป็นคนเข้มแข็ง จะต้องเป็นคนที่กินยาตามที่หมอเขาว่า จะต้องดูแลตัวเอง ไม่ใช่ว่าเราเป็นผู้ป่วย เขาก็ต้องดูแลเรา แล้วก็นอนเป็นเด็กอ่อนไปเลย จะต้องออดอ้อนกัน นี่อาบัติทั้งนั้น ทิ้งมันไป! ไม่ต้องไปดูแลมัน! มันผิดทั้งนั้นล่ะ

มันต้องเข้มแข็งทั้ง ๒ ฝ่าย เข้มแข็งไปหมดเลย นี่วัตรปฏิบัติ แล้วตรงไหนมันสมดุล? สมดุลตรงนี้ไง สมดุลตรงที่ว่าเขาต้องเข้มแข็งขึ้นมา ไม่ใช่จะเอาแต่ใจของตัว แล้วใจของตัวมันคืออะไร ใจของตัวมันคือกิเลสทั้งหมด แล้วไปเอาใจกิเลสได้อย่างไร ไปกล่อมเลี้ยงกิเลสไว้ให้อยู่บนหัวหรือ กิเลส กําลังจะฆ่ามันอยู่ แล้วต่างคนต่างมาอ่อนแอกันอยู่ แล้วมันจะฆ่ากิเลสได้อย่างไร

มันต้องเข้มแข็ง เข้มแข็งในธรรมวินัย ไม่ใช่เข้มแข็งจนออกนอกลู่นอกทาง นั่นไม่ใช่ การเข้มแข็งหรืออ่อนแอมันต้องอยู่ในธรรมวินัย อ่อนแอกับอ่อนโยนต่างกัน คนอ่อนโยน คนเข้มแข็ง คนอ่อนแอ คนแข็งกร้าว มันต่างกันทั้งนั้นน่ะ สิ่งนี้มันต้องฝึกฝนนะ

ต้นไม้มันจะเจริญเติบโตขึ้นมา มันผ่านฤดูกาลนะ ฝนแล้ง ฝนมากเกินไป แช่นํ้ามากไป รากเน่า มันต้องแก้ไข ระบายนํ้า ต้องเอานํ้ามาเพื่อให้ต้นไม้มันโตขึ้นมา ประสบการณ์ของชีวิต ประสบการณ์ของครูบาอาจารย์ท่านผ่านโลกมา รัตตัญญู เป็นผู้มีราตรียาว ผู้ที่ผ่านกาลผ่านเวลามา สิ่งนี้มันฝึกฝนกันมา

เรามีครูมีอาจารย์นะ ในเมื่อมีครูบาอาจารย์ สิ่งใดที่ดี เก็บเป็นประโยชน์กับเรา สิ่งใดที่ไม่ดี ไม่มีใครดี ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ไปหมด สิ่งที่ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่านั้นที่ละนิสัยได้ ครูบาอาจารย์ของเราละนิสัยไม่ได้ แต่ละกิเลสได้ กิเลสคือการเห็นแก่ตัว กิเลสคือการเอาเปรียบเขา กิเลสคือการอยากขี่บนหัวคน ครูบาอาจารย์กิเลสละได้ แต่กิริยาละไม่ได้

กิเลสละได้ เพราะอะไร เห็นไหม ท่านไม่เอาเปรียบเขา ไม่เอาเปรียบใครทั้งสิ้น ธรรมไม่เอาเปรียบใครหรอก ธรรมมีแต่เมตตา ธรรมมีแต่เผื่อแผ่ มีแต่เจือจานกัน สิ่งนี้เป็นธรรมนะ สิ่งที่เป็นธรรม แล้วเราอยู่นี่ สิ่งนี้มันออกมาจากเจตนาที่บริสุทธิ์ มันซึ้งใจ ไม่ได้ออกมาด้วยเล่ห์

ให้ด้วยเล่ห์ ทุกอย่างด้วยเล่ห์ ความเป็นเล่ห์ไม่มีคุณค่าเลย เพราะให้มาแล้วมันสะกิดใจ แต่ถ้าโดยธรรม ผู้รับมันจะฝังใจ เราเป็นคนทุกข์คนยาก มันมีเหตุการณ์ที่วิกฤติ แล้วมีคนมาช่วยเหลือเรา สิ่งนี้จะฝังใจไปตลอดชีวิตเลย นี่เขามีคุณมาก เวลาทําทาน ทําบุญกุศลกัน นี่สิ่งที่ควร สิ่งที่เสียสละ ถ้าออกมาโดยธรรม

ถ้าออกมาโดยเล่ห์ จะช่วยเหลือมากขนาดไหนเราก็ไม่ค่อยสบายใจ สิ่งที่ไม่สบายใจ มันเกิดมาจากไหนล่ะ ของเหมือนกัน แก้วแหวนเงินทองเหมือนกัน ช่วยเหลือเจือจานเหมือนกัน ทําไมให้แล้วมันไม่สบายใจล่ะ ถ้าให้แล้วมันสบายใจ มันสบายใจที่ไหนล่ะ สบายใจเพราะมันออกมาจากเจตนาที่บริสุทธิ์ เห็นไหม สิ่งที่เป็นธรรม

ย้อนกลับมาที่เรา ย้อนกลับมา ต่างคนต่างรักษาใจ ให้สังฆะนี้บริสุทธิ์ สิ่งที่บริสุทธิ์ บริสุทธิ์ด้วยเจตนาที่บริสุทธิ์ ถ้าเจตนาที่มันดี ทําแต่สิ่งที่มันดี ไม่ต้องไปหวังให้ใครเขาติฉินนินทาหรอก เขาเห็น แต่ถ้ามันเป็นเล่ห์ ทําดีขนาดไหน ยิ่งทําดีเขายิ่งวิ่งหนี ยิ่งทําดีเขายิ่งไม่เข้ามาใกล้เราเลย ทําไมมันเป็นอย่างนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะมันเห็นโดยเล่ห์ไง

แต่ถ้าเป็นความจริง สิ่งที่ดีทุกคนปรารถนา คนมีหูมีตา ปิดกันไม่ได้หรอก โลกนี้ไม่มีความลับหรอก เราเป็นคนทํา เราเป็นคนรู้ เราเป็นคนรู้ปั๊บ กิริยาที่แสดงออกมันฟ้องหมด มันฟ้องโดยวัตถุ โดยกิริยาท่าทาง แต่ถ้าเป็นเทวดา อินทร์ พรหม เห็นหมดนะ ฤๅษีในสมัยพุทธกาลทําว่าเป็นผู้มีศีล จะกินเหี้ย เหี้ยมันก็มากราบ รอให้เข้ามาใกล้ๆ ถึงสุดท้ายเข้ามาใกล้ๆ ก็เอาวัตถุปา จะฆ่าเหี้ย เหี้ยมันไปแต่ไกลเลย “โอ้โฮ! เห็นกิริยาสงบเสงี่ยม ก็นึกว่าเป็นสิ่งที่ไว้ใจได้ จะไปให้ไกลเลย สมณะชีพราหมณ์ไว้ใจไม่ได้เลย” แม้แต่สัตว์มันยังติได้ ถ้าพูดภาษาตรงๆ สัตว์มันยังด่าเลย สัตว์มันยังด่าได้ มันด่าว่าเอาว่ามันมีแต่กิริยาภายนอก หลอกลวงกัน สิ่งนี้เราไม่ทํา เราจะทําสิ่งที่ดีๆ

เพราะความลับไม่มีในโลก เราทําในหัวใจของเรา เราต้องรู้ในหัวใจของเรา ทําสิ่งที่ดีๆ สิ่งที่ดีๆ นี้ทําเพื่อใคร? ทําเพื่อบูชาธรรม ใครจะเห็นหรือไม่เห็นช่างหัวมัน กาลเวลานะ กลิ่นของศีลหอมทวนลม นี่กลิ่นของศีล แล้วถ้ากลิ่นของธรรม กลิ่นของธรรมมันกังวาน เวลาแสดงธรรมขึ้นมาไม่ใช่ว่ามีแต่มนุษย์ฟัง สิ่งที่เราไม่เห็นมันก็ฟังได้ เพราะเสียงมันฟังกันไป สิ่งนี้มันเข้าถึงหัวใจ มันสะเทือนกิเลส ถ้ามันสะเทือนกิเลสมันก็สะเทือนขั้วหัวใจ เพราะกิเลสมันอยู่ที่ใจ

แล้วถ้าเวลาเราชําระกิเลส กิเลสที่หลุดออกมาจากขั้วหัวใจ มันสะเทือนโลกธาตุ โลกธาตุมีดิน นํ้า ลม ไฟ แล้วหัวใจเราหวั่นไหว ร่างกายเรามันขนพองสยองเกล้า มันกระเทือนโลกธาตุไหม ถ้ากระเทือนโลกธาตุ มันกระเทือนกิเลส เวลากิเลสมันหลุดออกไปจากใจทีละเปลาะๆ มันสะเทือนโลกธาตุเลย สิ่งนี้อยู่ที่เรานะ ถ้าความบริสุทธิ์อย่างนี้ เราถนอมรักษาอย่างนี้

คุณธรรม หน่อของธรรมจะเกิดจากใจของเรา หน่อของกิเลส ป่ารกชัฏ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้ตัดป่าให้หมด แต่ต้นไม้ไม่ได้ตัดแม้แต่ต้นเดียว หน่อของธรรมมันโผล่ขึ้นมา มันผุดขึ้นมาในหัวใจเราด้วย ตัดป่ารกชัฏ กิเลสในใจของเรา ตัดมันให้หมด ทําลายมัน ทําลายยาก แต่ก็ต้องทําลาย ทําลายเพราะเราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นลูกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นลูกของกษัตริย์ แต่ลูกของกษัตริย์ต้องมีศักดิ์ศรี การดํารงชีวิตของเราให้มันซื่อสัตย์กับศีลกับธรรม อย่าออกนอกลู่นอกทาง ทําอะไรให้อยู่ในศีลในธรรม แล้วประพฤติปฏิบัติ ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาจะเกิดกับเรา ถ้าปัญญาเกิดกับเรา ชําระกิเลสของเรา มันจะเป็นประโยชน์ของเรา

ศากยบุตรพุทธชิโนรส ศากยบุตรบวชมาเป็นสมมุติสงฆ์ บวชมาในศาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเป็นศากยบุตรในหัวใจ ใจเป็นพุทธะ ใจเป็นพุทธะในหัวใจของเรา แล้วเราจะซึ้งธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก เอวัง

เทศน์พระ ๓๔

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๒๔ ธันวาคม ๒๕๕๐
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

อุโบสถนะ วันนี้วันอุโบสถ อุโบสถมันเป็นปักษ์ มันเป็นกาลเป็นเวลา แต่เวลาเราเกิดมาแล้ว เวลาหายใจไม่มีกาลไม่มีเวลานะ ถ้าหายใจเข้าแล้วไม่หายใจออกมันก็ตาย หายใจออกแล้วไม่หายใจเข้ามันก็ตาย มันไม่มีเวลาเว้นวรรคนะ ทําความดีนี้ไม่มีเวลาเว้นวรรคหรอก มันต้องทําตลอดเวลา นี่ก็เหมือนกัน ชีวิต ความรู้สึกนี้มันมีตลอดเวลา จิตนี้ไม่เคยตาย

เวลามันตายไป เวลาตายจากภพจากชาติ ดูสิ เราเป็นพระ สึกไปแล้วเป็นพระไหม สึกไปเป็นคฤหัสถ์ สึกไปเป็นฆราวาส ฆราวาสถ้าเอาบาตรไปขอเขากิน เขาเรียกว่า “ขอทาน” แต่เวลาเป็นพระบิณฑบาตไป ทําไมเขาเรียกว่า “โปรดสัตว์” ล่ะ เพราะมันเป็นประเพณีของชาวพุทธ เขาเคารพในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศาสนทายาท วางไว้ให้เราเป็นศาสนทายาท “ถ้าภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเราเข้มแข็ง สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ อีก ๓ เดือนข้างหน้า เราตถาคตจะปรินิพพาน”

“ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาเข้มแข็ง สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้” แล้วเราเข้มแข็งไหม ถ้าเราเข้มแข็ง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมไว้ เวลาเราบิณฑบาตออกไป สะพายบาตรออกไป ชาวบ้านเขาศรัทธา อาหารนี้เชิดชูไว้เหนือหัวเลย อธิษฐานก่อนแล้วใส่บาตรมา ใส่บาตรมาให้เราผู้ทรงศีลทรงธรรมจะได้ประทังชีวิต

การหายใจเข้าหายใจออก ขาดออกซิเจนไม่ได้เลยร่างกายนี้ การเลี้ยงชีพของเราก็เหมือนกัน ไอ้นี่เหมือนกัน สติสัมปชัญญะ การกระทําของเรามันต้องตื่นตัวสิ ไม่ใช่เราบวชมาแล้วเป็นพระ กิเลสมันยังไม่ได้แก้ไขเลย บวชมาแล้วเป็นพระนะ “แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน” มันแก่เพราะกินข้าวไม่ได้ ถ้าแก่เพราะกินข้าว อาวุโสมันเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ พรรษามากขึ้น เขาจะกราบจะไหว้ เป็นหัวหน้าเขา เป็นผู้นํา ถ้าหัวหน้ายังลังเลสงสัยอยู่ หัวหน้ายังไม่รู้จักเข้าใจอะไรเป็นอะไร หัวหน้าจะเอาอะไรไปสอนเขา หัวรถจักร ดูมนุษย์สิ เวลาเขาศรัทธา ความเชื่อของเขา เขาดึงให้เข้ามาในศาสนาได้

นี่ก็เหมือนกัน เราจะเอาตัวเราเองออกจากกิเลส กิเลสมันอยู่ที่ไหน กิเลสมันอยู่บนฟ้าหรือ กิเลสมันอยู่ข้างนอกหรือ กิเลสมันอยู่ที่สิ่งเครื่องอาศัยหรือ? กิเลสมันอยู่ในหัวใจ กิเลสมันอยู่ในคูหาของใจ แล้วเราไปมองอยู่ข้างนอกกัน เอาเครื่องอาศัยเป็นกิเลส

รูป รส กลิ่น เสียงไม่ใช่กิเลส โลกสรรพสิ่งนี้ไม่ใช่กิเลส สิ่งที่เป็นกิเลสคือในหัวใจของเรา ถ้าในหัวใจของเรา มันต้องดัดแปลงกันที่นี่ ถ้ามันดัดแปลงกันที่นี่ เรื่องข้างนอก การเคลื่อนไหวไปมันจะบอกถึงหัวใจ เวลาครูบาอาจารย์ท่านว่า “ศพเดินได้” พวกเรานี่ศพเดินได้ ไม่มีสติสัมปชัญญะเลย เหมือนศพเคลื่อนที่ ทําอะไรไม่มีสติ ทําอะไรไม่สํานึกถึงตัวเองเลย

ถ้ามันทําอะไรแล้วสํานึกถึงตัวเอง ถ้าเราไม่ใช่ศพเคลื่อนที่ เราจะมีสติสัมปชัญญะตลอด ถ้ามีสติสัมปชัญญะตลอด การกระทําอะไรมันจะมีสติ มันจะเคลื่อนไหวได้ มันจะเป็นไปได้ ถ้ามันเป็นไปได้ ตรงนี้มันตื่นตัว การตื่นตัว ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่าให้ตื่นตัวตลอดเวลา ไม่ให้นอนจมกับอะไรทั้งสิ้น

การนอนจม นั่นกิเลสมันขี่หัวแล้ว ถ้าเราตื่นตัว มันแสดงออกมาจากข้างใน ถ้ามันแสดงออกมาจากข้างใน การเคลื่อนไหวของเรา ความเป็นไปของเราเพื่ออะไร? เพื่อเอาชนะตัวเราเองนะ

มันนอนเนื่องอยู่ในหัวใจ ความนอนเนื่องอยู่ในใจอันนี้สําคัญมาก เวลาเราบวชกัน บวชขึ้นมาเป็นนักรบ ไม่ใช่นักรบจากข้างนอก ทหารเขาต้องฝึกวิชาการรบของเขา รบแบบกองโจร เขามีประกาศนียบัตรผ่านการฝึกมาจากหลักสูตรใด จากข้อมูลใด สิ่งนั้นเขาจะมีใบประกาศของเขา แต่ของเราเวลารบ เรารบกับตัวเราเอง ถ้ารบกับตัวเราเอง ถ้าความตื่นตัวของเรา มันมีความพร้อม กองทัพเคลื่อนด้วยท้อง สิ่งใดถ้าไม่มีเสบียงอาหาร กองทัพเขาก็ไปไม่ได้

ไอ้ของเราก็เหมือนกัน ความเคลื่อนของเราด้วยศรัทธาของเรา ด้วยความเชื่อของเรา ถ้ามีความเชื่อของเรา เดินจงกรมจนถึงสว่างก็ได้ นั่งสมาธิ ๗ วัน ๗ คืน เขาทํากันได้นะ ทํากันมาแล้ว ครูบาอาจารย์ท่านทํามาแล้ว นั่ง ๗ วัน ๗ คืน เวลาเดินจงกรม ทําตลอดไป เวลาอดอาหารแล้วมุมานะทําตลอดไป เพราะอะไรล่ะ เพราะมันมีความเชื่อ กองทัพเคลื่อนด้วยท้อง กําลังของเราเคลื่อนด้วยศรัทธาความเชื่อของเรา มันจะย้อนกลับมาที่เรา ชนะเราเท่านั้นนะ เรื่องของข้างนอกเป็นเรื่องของข้างนอก เรื่องของสังคมเป็นเรื่องของสังคม

สัปปายะ ๔ หมู่คณะเป็นสัปปายะ ครูบาอาจารย์เป็นสัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ สถานที่เป็นสัปปายะ

สิ่งที่เป็นสัปปายะ คําว่า “สัปปายะ” มันเป็นเครื่องอาศัยเท่านั้นเอง ถ้าสัปปายะไม่มี ดูสิ หลวงปู่หลุย เวลาท่านถึงฤดูกาลของท่าน ท่านเดินจงกรมอยู่ในกลดของท่าน สัปปายะไหม ในกลดหลังหนึ่ง ในมุ้งนี้เดินจงกรมได้ คนที่มันมีความเพียร คนที่มันมีความจงใจ มีศรัทธาความเชื่อ ที่ไหนมันก็ทําได้ ทําได้เพราะอะไร เพราะมันจะเอาชนะตนเองไง อาศัยปัจจัยเครื่องอาศัย

แต่ทีนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในนักบวชของเรา ในนักรบของเรา มันก็มีตั้งแต่กุฎุมพีขึ้นมา ตั้งแต่ยาจกเข็ญใจ มันอยู่ในศาสนานี้มาก ถึงวางไว้เป็นกลางๆ สัปปายะ ๔ สถานที่เป็นสัปปายะ เราก็ไปดูสัปปายะกันแต่ข้างนอก สัปปายะข้างนอกมันมีส่วนในความเป็นเครื่องอาศัยจากข้างนอกเท่านั้นแหละ แต่ถ้าหัวใจมันตื่นตัวนะ มันเห็นภัย เรานั่งกันอยู่ปัจจุบันนี้ หายใจอยู่อย่างนี้เห็นภัยไหม ถ้าเห็นภัยที่นี่ เห็นภัยในปัจจุบันนี้มันก็เห็นภัย ถ้าตรงนี้ไม่เห็นภัย มันก็ไปมองข้างนอก

รูป รส กลิ่น เสียงไม่ใช่กิเลส สถานที่ก็ไม่ใช่กิเลส สัปปายะก็ไม่ใช่กิเลส กิเลสมันคือความรู้สึก กิเลสมันอยู่ในหัวใจของเรา ถ้ากิเลสอยู่ในหัวใจของเรา เราจะจงใจกับมันอย่างไร เราจะสู้กับมันอย่างไร เราจะสู้กับตัวเราเองได้อย่างไร ถ้าสู้กับตัวเอง การเคลื่อนไหวออกมา มันอยู่ที่การกระทําของเรา

การกระทําของเรา ดูสิ ศีล กลิ่นของศีล กลิ่นของธรรม แล้วผู้ทรงศีลทรงธรรม นั่นกลิ่นของศีล กลิ่นที่พัดขจรขจายออกไป เพราะผู้ที่ทําคุณงามความดี สิ่งนี้เกิดขึ้นมาจากผู้กระทํา มันถึงเป็นกลิ่นของศีลกลิ่นของธรรม

แล้วกลิ่นของศีลกลิ่นของธรรมมันจะมาจากไหนถ้าไม่มีตัวธรรม ตัวศีลตัวธรรมอยู่ที่ไหน? ตัวศีลธรรมก็อยู่ที่ความรู้สึกของเรา แล้วการแสดงออกไปล่ะ ถ้าแสดงออกไป มันซื่อสัตย์กับตัวเราเองไหม ถ้าเราซื่อสัตย์กับตัวเราเอง สิ่งที่มันซื่อสัตย์กับตัวเราเอง การแสดงธรรมมันก็เป็นความซื่อสัตย์ใช่ไหม

ถ้าเราไม่ซื่อสัตย์กับตัวเอง ศีลเอาไว้กับคนอื่นหมดเลย ศีลเอาไว้กับคนจากภายนอก คนจากสังคม คนจากสัปปายะสิ่งที่อาศัย แต่ศีลของเราไม่นับถือ ศีลของเราไม่มีความจําเป็น แต่ถ้าศีลของเรามีความจําเป็น มือที่มันสะอาด มือที่ไม่มีแผล จะเข้าไปที่ไหนมันก็ทําได้ มันเป็นไปได้ทั้งนั้นน่ะ แต่มือที่มีบาดแผลล่ะ มือเรามีบาดแผล แต่อาศัยมือคนอื่นที่ไม่มีบาดแผลให้ทํางานหรือ มือของคนอื่นใช่ไหม แล้วมือของคนอื่นก็เป็นคุณธรรมของคนอื่นสิ เป็นศีลธรรมในหัวใจของผู้อื่นสิ ไม่ใช่เป็นศีลธรรมของเรา

ถ้าศีลธรรมของเรา ของไม่ใช่ของของเรา ถ้าไม่เป็นของของเรา เราจะใช้ประโยชน์อย่างไรได้ เราจะอาศัยเขาตลอดไปหรือ ชีวิตนี้อาศัยเขาหรือ ให้คนอื่นหายใจแทนเราได้ไหม คนอื่นหายใจแทนให้เราไม่ได้ เราต้องหายใจของเราเอง ธรรมที่เกิดมาในหัวใจก็เป็นหัวใจของเราเองเหมือนกัน มาจากของคนอื่นไม่ได้

ธรรม ดูสิ เราเกิดมา ศาสนทายาท เกิดมาบวชเป็นพระ อาศัยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลี้ยงชีพอยู่นี่ เลี้ยงชีพนะ ดูสิ ถ้าไม่มีประเพณีวัฒนธรรมของชาวพุทธ เราจะบิณฑบาตได้อย่างนี้ไหม เราจะมีคนมานับหน้าถือตา มีคนที่มาทําบุญกุศล เพื่อดํารงชีวิตของเราไหม

เราไม่ต้องแสวงหานะ เราแค่ทําอยู่ในธรรมวินัยเท่านี้แหละ เขาก็แสวงหากันหมดทุกคน เพราะทุกคนต้องดิ้นรน แม้แต่โลกเขาก็ดิ้นรนกัน ทําบุญกุศลเขาก็ต้องดิ้นรนกัน ที่ไหนที่เขาลงใจ ที่ไหนที่เขาพอใจ เขาจะทําบุญที่นั่น เขาลงใจของเขา เขาถึงแสวงหามาเพื่อของของเขา นี่ไง บริษัท ๔ เขาเป็นอุบาสก-อุบาสิกา เราเป็นภิกษุ-ภิกษุณี

ภิกษุเป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร ไม่ใช่ภิกษุเป็นผู้ขอ ถ้าผู้ขอก็ขอธรรมวินัยสิ ขอธรรมขอวินัย ขอธรรมให้มาสถิตในหัวใจ แล้วถ้าขอ มันเป็นไปได้ไหม ขอให้ธรรมมาสถิตในหัวใจ ขอเอามันก็เป็นการอ้อนวอนเอา อ้อนวอนมันมาจากไหน เพราะอ้อนวอนคืออาการของใจเป็นคนอ้อนวอนใช่ไหม ถ้าคนไม่เข้าใจมันก็อ้อนวอนยาเสพติด อ้อนวอนสิ่งที่มันพอใจ อ้อนวอนสิ่งนั้นมา อ้อนวอนให้มันเสียคน เสียคนเพราะเป็นสิ่งเสพติดใช่ไหม มันยิ่งทําให้ใจเสียหายออกไป

ถ้าอ้อนวอนสิ่งที่เป็นคุณธรรม แล้วมันอ้อนวอนได้อย่างไร ในเมื่อกิเลสมันอยู่ในหัวใจ มันจะอ้อนวอนสิ่งที่มันขัดแย้งกับมันได้อย่างไร มันก็ต้องอ้อนวอนสิ่งที่สะดวกสบายนั่นแหละ อ้อนวอนสิ่งที่ให้มันลอยมาจากฟ้า

เปลือกของผลไม้ เขาไปตลาดกัน เขาซื้อผลไม้มา เขาต้องเอาเปลือกมันมาด้วย แต่เปลือกนี้รักษาผลไม้ไว้เพื่อเมื่อไรจะปอกมันทิ้ง ปอกเปลือกมันทิ้งเพื่อจะกินเนื้อมัน ปอกเปลือกมันทิ้งไป เอามาเพื่อจะทิ้งนะ ซื้อผลไม้มาจากตลาด ซื้อมาเพื่อจะไม่เอา

นี่ก็เหมือนกัน ในธรรมวินัยของเรา อ้อนวอนมามันก็เป็นเปลือก เป็นเปลือกข้างนอก สิ่งนี้ ดูสิ สิ่งที่ทําให้เราสงสัย เปลือก เปลือกสวยงามมากเลย แต่ในนั้นไม่มีเนื้อผลไม้เลย เป็นไปได้อย่างไร นี่ไง ในพระไตรปิฎก ธรรมทั้งนั้นเต็มไปหมดเลย แต่กิเลสไปอ่านมันมา ไปดูแต่เปลือกมันมา แต่ข้างในไม่รู้จักอะไรเลย ถ้าไม่รู้จักขึ้นมา มันต้องดัดแปลงที่เราสิ

ถ้ามันดัดแปลงจากเนื้อในนั้น เปลือกอาศัยห่อหุ้มมาเพื่อไม่ให้สิ่งนี้มันเสียหาย ให้ธรรมวินัยมันยังคงที่อยู่อย่างนี้ตลอดไป แล้วถ้าเราทําขึ้นมามันก็เป็นปัจจุบัน อกาลิโก ไม่มีกาลไม่มีเวลา แต่ในปัจจุบันนี้มันมีแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยากเต็มหัวใจ แล้วอาศัยเปลือก เปลือกสวยงาม เปลือกสวยงามมาก ไม่มีแมลงเจาะไม่มีแมลงไชเลย เปลือกสวยงามมาก แต่เนื้อมันไม่มี พอเนื้อมันไม่มีมันก็กลวง พอมันกลวงขึ้นมามันก็เป็นทุกข์กับเรา

ถ้าเป็นคุณงามความดี ผลไม้มันมีทั้งใบ มันมีหมด มันมีทั้งเปลือก มีทั้งเนื้อ มีทุกอย่างพร้อมเลย ถ้าเดินทางไปในทะเลทราย เดินทางไปในที่กันดารขนาดไหน มันต้องการจะใช้สอยขึ้นมา มันจะดื่มกินได้ทันทีเลย

มีแต่เอาเปลือกไป กินก็กินไม่ได้ แล้วแบกหามไปให้มันทุกข์นะ นี่ก็เหมือนกัน มีแต่เปลือกกัน มีแต่เปลือกภายนอก แต่ข้างในมันไม่มีเนื้อหาสาระ ถ้ามีเนื้อหาสาระ มันจะเป็นความจริงกับเราขึ้นมา สิ่งนั้นมันเป็นเครื่องอาศัยนะ สิ่งที่เป็นเครื่องอาศัย ดูสิ ดูครูบาอาจารย์ หลวงตาท่านพูดประจํา “อย่าว่าแต่เอามาถ่ายรูปเลย เครื่องอาศัย โกโก้ กาแฟ นํ้าตาลยังไม่มีเลย ขอมาถ่ายรูปเก็บไว้ให้เป็นกระดาษ เก็บไว้ให้อุ่นใจก็ยังไม่มีเลย”

มันไม่มีหรอก มันไม่มี สิ่งที่มันไม่มี เราอยู่ในป่าอยู่ในเขาดํารงชีวิตของเราอย่างนี้ จะว่ามันอัตคัดขาดแคลนไหม มันก็ไม่อัตคัดขาดแคลน เพราะอะไร เพราะโลกเขาไม่เป็นไป โลกเขาไม่เชื่อถือ เขาไม่ศรัทธา เขาไม่รู้จักพระป่า พระป่าเพิ่งมาได้รู้จักเชื่อถือไม่กี่สิบปีนี้แหละ

แล้วเชื่อถือศรัทธาขึ้นมาแล้วก็ต้องวางกติกาว่าต้องดํารงชีวิตอย่างนี้ ต้องสุขสบายอย่างนี้ ต้องมีอย่างนี้จุนเจือตลอดไป มันไม่ใช่หรอก มันไม่ใช่ มันคือสิ่งที่สังคมเขาเชื่อถือขึ้นมาแล้วมันถึงจะมีขึ้นมา มันเชื่อถือมาจากใครถ้าไม่เชื่อถือขึ้นมาจากครูบาอาจารย์ที่ท่านอยู่ในศีลในธรรม ท่านอดท่านอยากนะ

หลวงปู่เจี๊ยะท่านพูดประจํา ถ้าวันไหนบิณฑบาตได้อาหารมา จะคิดถึงหลวงปู่มั่นตลอดไป หลวงปู่มั่นเป็นผู้บุกเบิก ไม่เคยได้เสพสุขอย่างนี้เลย ไม่เคยดํารงชีวิตมีความสุขอย่างนี้ ทุกข์ มองทางโลกเป็นเศษคน เป็นสิ่งที่ไม่มีคนเชื่อถือไม่มีคนศรัทธา เพราะเป็นสิ่งที่เขามองไม่เห็นเลย แต่คุณธรรมในหัวใจท่าน ดูสิ เปลือกผลไม้มันจะเน่า มันจะไม่มีอะไร แต่รสในเนื้อผลไม้นั้นมันหวาน มันชุ่มชื่น อยู่ในป่าในเขา อยู่คนเดียว แต่เทวดา อินทร์ พรหมมาฟังธรรม

ข้างนอก เปลือกผลไม้ดูไม่ได้เลย ชาวบ้านเขาไม่ศรัทธาเขาไม่เชื่อถือ เขาเชื่อถือแต่พระที่เขาอยู่ด้วยกิตติศัพท์กิตติคุณ แต่ข้างในมันกลวงมันเน่า แต่นี่ข้างนอกมันดูไม่สวยงามเลย แต่ในหัวใจมันเป็นธรรมทั้งนั้น เป็นธรรมทั้งแท่ง อยู่ในป่า บรรลุคุณธรรมก็อยู่ในป่า ดํารงชีวิตอยู่ในป่า ลูกศิษย์ลูกหาจะเข้าไปฝึกฝน ลูกศิษย์ลูกหาต้องดิ้นรนเข้าไปหา ไปศึกษามาเองนะ แล้วศึกษาดิ้นรนเข้าไป เทวดา อินทร์ พรหมก็ไปฟังธรรมของท่าน ไม่มีใครรู้จักนะ ขณะที่ท่านมีชีวิตอยู่ ท่านดํารงชีวิตของท่านอยู่ในป่าตลอดไป แล้วสิ่งที่จะเป็นประโยชน์กับปัจจัย ๔ เครื่องอาศัยอย่างนี้ไม่มีหรอก อย่างนี้ไม่มี แล้วคุณธรรมเต็มหัวใจ การดํารงชีพอย่างนี้ การกระทําอย่างนี้ขึ้นมา คนถึงเชื่อถือศรัทธา เชื่อถือศรัทธาเพราะเป็นความจริง เป็นความจริงเพราะเขาเห็นจริง

แต่ในปัจจุบันเราเห็นจริงขึ้นมา มันก็มีการเคารพศรัทธา แล้วจะเอาตัวนี้เป็นตัวตั้งได้อย่างไร เอาโลกมาเป็นตัวตั้งได้อย่างไร เอาความเคารพศรัทธาของคฤหัสถ์เป็นตัวตั้ง ชีวิตต้องดํารงอย่างนั้นหรือ ชีวิตมันไม่ดํารงแบบครูบาอาจารย์หรือ

ชีวิตดํารงแบบครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ ท่านดํารงชีวิตกันมาอย่างไร ท่านทําอย่างไร แล้วท่านมีคุณธรรมอย่างไร ท่านมีสติสัมปชัญญะอย่างไร ไอ้ของเรามันไม่มีคุณธรรม สติสัมปชัญญะอย่างนั้นมันดํารงชีวิตแบบโลกๆ

โลกเป็นใหญ่ไม่ได้ ต้องเอาธรรมเป็นใหญ่

ถ้าเอาธรรมเป็นใหญ่ ธรรมวินัย มองมาที่ธรรมวินัย มองมาที่หัวใจ มองมาที่ความรู้สึก มันถึงไม่ใช่แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นานหรอก มันแก่เพราะคุณธรรม มันจะต้องแก่เพราะคุณธรรม แก่เพราะการกระทําของเรา แก่เพราะเรามีหลักมีเกณฑ์ของเราขึ้นมา

ถ้าเรามีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา ถ้าเรามีจุดยืนของเราขึ้นมา เราเป็นคนกระทําขึ้นมา ไม่ต้องไปตื่นเต้นกับสิ่งใดๆ เลย ในโลกนี้ไม่ต้องไปตื่นเต้นกับสิ่งใดๆ โลกนี้มีเพราะมีเรา โลกก็เป็นของเขาอย่างนั้น ใจของเรามีอยู่แล้ว ใจของเรามั่นคงอยู่แล้ว ถ้าใจเรามั่นคงอยู่แล้ว อยู่ที่ไหนก็อยู่ได้ ทําก็ทําได้ ถ้าทําอย่างนั้นขึ้นมา นี่โลกไม่เป็นใหญ่ ธรรมเป็นใหญ่ ธรรมเป็นใหญ่คืออะไร? ธรรมเป็นใหญ่คือศีลธรรม คือความเป็นไป เป็นความยุติธรรมในหัวใจ ถ้าใจมันยุติธรรมขึ้นมา มันจบกันที่นี่ เห็นไหม

โลกนี้เป็นไป เวียนตายเวียนเกิดไปกับโลก โลกจะหมุนไปสภาวะแบบนี้ แล้วหมุนไป กิเลสมันก็วาดภาพวาดฝันไปอดีตอนาคต ปัจจุบันมันลงมาไม่ได้ ถ้าปัจจุบันลงมาได้นะ ไม่ตื่นเต้นไปกับสิ่งใดๆ ในโลกนี้ สิ่งใดๆ ในโลกนี้เป็นเครื่องอาศัย ความเป็นเครื่องอาศัยของเขา อาศัยมาเพื่อดํารงชีวิต อาศัยมา เห็นไหม

ดูสิ ครูบาอาจารย์ของเราอาศัยมาเพื่ออะไร? อาศัยมาเพื่อเป็นหลักชัย อาศัยมาเพื่อเป็นร่มโพธิ์ร่มไทรให้พวกเราได้อาศัย ให้อาศัยขึ้นมา ให้เราสร้างเนื้อสร้างตัวขึ้นมาให้ได้ ถ้าเราสร้างเนื้อสร้างตัวขึ้นมาได้ คุณธรรมเกิดมาจากที่นี่นะ ไม่ต้องไปอ้อนวอนใคร ไม่ต้องไปสืบต่อใคร ไม่ต้องไปหวังกับใครทั้งสิ้น เพราะสิ่งนั้นเป็นเครื่องอาศัย คําว่า “เครื่องอาศัย” มันเป็นอนิจจัง สิ่งที่เป็นอนิจจัง มันต้องใช้สอยไป มันต้องบกพร่องไป มันต้องสูญสลายไปเป็นธรรมดา แล้วคุณธรรมที่มันไม่สูญสลายมันอยู่ไหนล่ะ

ถ้าเรามีคุณธรรมที่ไม่สูญสลาย สิ่งนี้โลกเขาต้องการ ถ้าเรามีความจริง คําว่า “โลกต้องการ โลกแสวงหา” ไม่ใช่ธรรมไปแสวงหาโลก เราบวชเป็นนักรบ เรามีคุณธรรมกัน ศากยบุตรพุทธชิโนรส แล้วไปแสวงหาโลกได้อย่างไร สิ่งนั้นเป็นเรื่องของโลก ถ้าเอาโลกมาเป็นใหญ่ เราจะเป็นขี้ข้ามันทันที เราจะโดนกิเลสหลอกทันที กิเลสบังเงาทันที แล้วก็บอกว่า “นี่เป็นนักปฏิบัติ เราเป็นนักปฏิบัติ เราเป็นนักรบ เราเป็นพระป่า เป็นผู้ที่ประชาชนคนนับถือศรัทธา”

ประชาชนนับถือศรัทธามาจากครูบาอาจารย์ต่างหากล่ะ แล้วเรามีอะไรให้เขาศรัทธาได้จริงล่ะ ถ้ามีศรัทธาได้จริง เรามีหลักขึ้นมา มันจะไม่ทําให้เสียหายไป

หมู่คณะ ในเมื่อโคนําฝูงมันนําฝูงออกจากวังนํ้าวน ออกจากความยึดติดของใจ วังนํ้าวน วนในหัวใจ อวิชชามันวนอยู่ในหัวใจ เห็นไหม มันดูดความรู้สึกของเรา แล้วมันก็สร้างปัญหาขึ้นมา สร้างปัญหาความเป็นไป มันจินตนาการของมันไป “สภาวธรรมเป็นอย่างนั้น ทุกอย่างเป็นอย่างนั้น” มันจินตนาการของมันออกมาอย่างนั้น ถ้ามันจินตนาการออกไปอย่างนั้นมันไปไหน? ออกไปนํ้าวน

อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ ความรู้ความเห็นเกิดจากอวิชชา ถ้าความรู้ความเห็นเกิดจากอวิชชา มันก็เป็นโลกียปัญญา มันเป็นปัญญาที่โคนําฝูงมันยอมจํานนกับวังนํ้าวนในหัวใจ แต่ถ้ามันเป็นวิชชา มันจะพาออกจากวังนํ้าวน

ดูสิ เราปฏิบัติขึ้นมา วนเข้าไปในวังนํ้าวน โคนําฝูงที่ดูดเข้าไปในวังนํ้าวน อวิชชามันดูดเข้าไปในภพในชาติ ดูดเข้ามาในหัวใจของเรา ดูดเข้ามาในภพในชาติ ในภวาสวะในภพ ในความรู้สึกอันนี้ ความรู้สึกอันนี้มันเกิดอะไร? มันเกิดอวิชชา อวิชชาคือความคิดที่เกิดจากความไม่รู้มันออกไป เพราะมันออกจากวังนํ้าวนใช่ไหม ออกจากวังนํ้าวนมันก็วนออกไป วนออกไปแล้วหมุนกลับมา หมุนกลับมาในภพในชาติ ในอวิชชานั้น ฉะนั้น เราจะให้มันเกิดสัจจะความจริงขึ้นมาในความเป็นจริง นี่ปัญญามันเกิด มันก็เกิดโลกุตตรปัญญา โลกุตตรปัญญามันเกิดมาจากไหนถ้าไม่มีศีล สมาธิ ปัญญา

ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลคือความปกติของใจ ถ้าใจมันปกติ มันเกิดปัญญา ปัญญามันเกิดมาจากอะไร? ปัญญามันเกิดจากหัวใจ แล้วมันวนกลับมาทําลายอวิชชา ทําลายวังนํ้าวน ถ้าทําลายวังนํ้าวน นี่โลกุตตรธรรม มันเกิดมาจากภายใน ถ้ามันเกิดจากภายใน มันเกิดจากการตั้งสติ เกิดจากการเคลื่อนไหว มันไม่ใช่แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน มันแก่เพราะวิชชา แก่เพราะโลกุตตรธรรม แก่เพราะธรรมมันเกิด ธรรมมันเกิดจากภายใน ธรรมมันเกิดขึ้นมามันจะทําลายอวิชชาวังนํ้าวนอันนี้

โลกธาตุเป็นโลกธาตุ สังคมเป็นสังคม หมู่คณะเป็นหมู่คณะ ถ้าหมู่คณะเป็นหมู่คณะ การเข้าหมู่มันจะมีการตรวจสอบกัน ศีลต้องเสมอกัน ทิฏฐิเสมอกัน หมู่คณะจะอยู่สุขสบาย ถ้าศีลไม่เสมอกัน ธรรมไม่เสมอกัน ศีลไม่เสมอกันตรงไหน บวชมา ศีล ๒๒๗ เหมือนกัน บวชมาเป็นภิกษุ บวชมาจากญัตติจตุตถกรรม ออกมาเป็นพระ นี่พระเหมือนกัน ศีล ๒๒๗ เหมือนกัน แล้วมันต่างกันตรงไหนล่ะ? มันเท่ากัน สิ่งนี้เท่ากัน

แล้วสิ่งที่อาวุโส-ภันเต อาวุโส-ภันเตที่ไหน? อาวุโส-ภันเตที่นี่ไง ที่ความรู้ไง ที่ความเป็นจริงในหัวใจไง อาวุโส-ภันเตมันอยู่ที่นี่ อาวุโสไม่ใช่การนับอายุนับวันนับคืนนะ

ดูสิ รัตตัญญู ผู้ที่รู้กาลรู้เวลา มีอายุมาก ผ่านโลกมามาก รัตตัญญูรู้เห็นโลกมามาก ความเป็นไป กิเลสมันก็รู้ตาม แต่ถ้ารู้ธรรมะล่ะ มันเป็นรัตตัญญูไหม

พระอรหันต์มีราตรีเดียว เขาก็เข้าใจว่าพระอรหันต์ไม่เคยนอน พระอรหันต์นอนไม่ได้ นอนไม่ได้ก็เอาไม้มาคํ้าตาไว้สิ มันไม่ใช่ มันมีหนึ่งเดียวไง วันคืนล่วงไปๆ มันเป็นวันเดียวนี่แหละ ไม่มีทุกๆ วันหรอก มันมีอยู่วันเดียวนี่แหละ มันเป็นปัจจุบันตลอด มันจะมีรัตตัญญูมาจากไหน มันจะรู้ราตรีมาจากไหน มีราตรีเดียวคือมีปัจจุบันนี้ เพราะปัจจุบันนี้ สิ่งที่เกิดมามันเป็นประโยชน์กับใคร ถ้ามันเป็นประโยชน์กับเรา เป็นประโยชน์กับเราเพราะเรารู้จริง ถ้ารู้จริงขึ้นมา สิ่งที่รู้จริงแล้วมันจะไปตื่นเต้นกับอะไร มันไม่ตื่นเต้นกับอะไรเลย

สิ่งนี้สิ่งต่างๆ เป็นเรื่องของโลกนะ ถ้าเอาโลกเป็นใหญ่ เราจะหมุนไปกับโลก หมุนไปกับโลกแล้วโลกจะบดขยี้ไป ธรรมวินัยมันบดขยี้ เพราะธรรมวินัยท่องมาจํามา แล้วเอามาจับผิดกันไง

ธรรมวินัยเขาเอาไว้เชือดกิเลสเรา ธรรมวินัยเขาเอาไว้ให้ดูตัวเรา ดูใจเรา เพราะอะไร เพราะเรามีกิเลสไหม เรามีหน้าที่อะไร ถ้าเราไม่มีหน้าที่ชําระกิเลส ดูสิ ไอ้โคโง่ๆ ตัวนี้ ไอ้จิตตัวนี้ ปฏิสนธิจิตมันโง่ มันโง่มันก็อยู่ในวังนํ้าวน แล้วธรรมวินัยก็เอาไว้จับผิดคนอื่น ธรรมวินัยเอาไว้เชือดเฉือนคนอื่นหรือ ธรรมวินัยเอาไว้เหยียบยํ่ากันใช่ไหม ธรรมวินัยเขาเอาไว้ทําอย่างนั้นหรือ นี่มันทําลายเขานะ ทั้งที่มันไม่รู้ตัวเลย มันไม่รู้ตัวมันเอง มันเอาทิฏฐิมานะแล้วไปทําลายคนอื่น ทําลายคนอื่นแล้วมันยังว่ามันเก่งมันแน่อีกนะ

ธรรมวินัยนี้เขาเอาไว้ทําลายกิเลสเรา ธรรมาวุธเอาไว้ชําระกิเลส ธรรมาวุธไม่ใช่เอาไว้ทําลายคนอื่นนะ

คนอื่นคือคนอื่น ไม่ใช่หน้าที่ของเรา มันเป็นหน้าที่ของครูบาอาจารย์ใช่ไหม มันเป็นหน้าที่ ดูสิ เขาขอนิสัยใคร เขายอมรับใคร ถ้าเขายอมรับคนไหน คนนั้นก็มีหน้าที่สอนใช่ไหม เขาไม่ได้ยอมรับเรา นี่เป็นหมู่เป็นคณะกัน สัปปายะ เรามีความเห็นเหมือนกันไหม เรามีความเห็นตรงกัน ถ้าตรงกัน เราก็ทําในสิ่งที่ดีๆ ทําสิ่งที่ดีๆ แล้วมันย้อนกลับมาในหัวใจของเรา ถ้าย้อนกลับมา นี่ไง มันทําลายกันที่นี่ มันทําลายความรู้สึกจากความเป็นจริงอันนี้ นี่ทําลายภพ

ชาติเป็นความทุกข์อย่างยิ่ง การเกิดเป็นความทุกข์อย่างยิ่ง ภวาสวะ ภพ การเกิดนี้เป็นทุกข์อย่างยิ่ง

ดูสิ ทางโลกเขาเล่นกีฬากัน ปิดตาตีหม้อ มันตีผิดตีถูก มันไม่รู้จักหรอก วางไว้ตรงนี้ หม้ออยู่นี่ แล้วปิดตาไว้ แล้วยกหม้อหนีไป มันตีไปไม่มีวันถูกหรอก นี่ก็เหมือนกัน ฆ่ากิเลสๆๆ แล้วมันจะไปฆ่ากันที่ไหน ถ้ามันไม่เข้าไปที่ภพนั้น มันไม่เข้าไปที่หัวใจนั้น ถ้ามันเข้าไปที่หัวใจนั้น กิเลสมันอยู่ที่ในใจนั้น มันเข้าไปทําลายกิเลสตรงนั้น ถ้าเข้าไปทําลายตรงนั้น นี่ไง

หลับตาตีหม้อมันเป็นเรื่องของโลก เพราะมันหลับตาตีหม้อ เขาเล่นกีฬากัน กีฬาพื้นบ้าน หลับตา เอาผ้าผูกตาเสีย แล้วเอาไม้ตีหม้อ เพราะมันตีโดยไม่เห็น ถ้ามันตีโดนมันก็สนุกสนานกัน ครึกครื้นกัน มันเป็นการบังเอิญ ตีโดนโดยบังเอิญ เพราะมันไม่มีสิ่งใดๆ ที่รู้ได้เลยว่าอยู่ที่ไหน

แต่ถ้าเป็นปัญญา เป็นมรรคญาณ มันต้องรู้ต้องเห็น มันเห็นสภาวะความเป็นไป

ดูสิ เวลาเราจะจมนํ้าตาย นํ้าเข้าปอด เราจะทะลึ่งไหม เราจะมีความทุกข์ไหม เราจะมีความวิตกกังวลว่าชีวิตนี้ต้องดับไหม มันจะตกใจขนาดไหน ขณะที่เราเอาตัวรอดขึ้นมาจากการจมนํ้า เราทะลึ่งขึ้นมาอย่างไร แล้วทําตัวอย่างไรให้พ้นไป นี่เป็นเรื่องของการจมนํ้า เป็นเรื่องของการสุดวิสัย แต่ถ้าเป็นการฆ่ากิเลสไม่เป็นอย่างนี้หรอก มันจะเป็นความจริงของมันขึ้นมา ถ้ามันทรงตัวของมันได้ สมาธิมันทรงตัวของมันได้ขึ้นมา นี่สัมมาสมาธิ แล้วมันจะรู้ในขั้นของสมาธิ แต่มันก็โง่ โง่ว่านี่คือนิพพานๆ มันติดในสมาธิจนคิดว่านี่เป็นนิพพาน เพราะอะไร เพราะมันหลับตาตีหม้อ เพราะมันไม่รู้จักวิธีการ ไม่มีความเห็นแล้วมันเป็นไป

แต่ถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิเข้ามา มันเคยเจริญแล้วเสื่อมๆ มันดัดสันดาน ดัดสันดานจนรู้เห็นว่าเจริญแล้วเสื่อมๆ เพราะมันเจริญขึ้นมาแล้วเสื่อมไป พลังงานมันเกิดขึ้นมาแล้วก็ปล่อยให้มันหลุดมือไปๆ หลุดมือไปมันก็ต้องหาขึ้นมาใหม่ใช่ไหม พอหาขึ้นมาใหม่ นี่เป็นสมาธิเฉยๆ

ถ้าเป็นสมาธิขึ้นมา หัดย้อนออกไปให้มันออกรําพึงไปเห็นกาย เวทนา จิต ธรรม สิ่งที่เห็นนะ เห็นโดยอํานาจวาสนา เห็นโดยความเป็นไปของแต่ละจิตแต่ละดวงใจ ถ้าเห็นสภาวะแบบนี้ มันเห็นความเป็นไป เห็นการจับต้อง เห็นการแยกขยาย อุคคหนิมิต วิภาคะ การขยายส่วนแยกส่วนออกไป สิ่งที่มันเห็นโดยสัจจะความจริง เห็นโดยตาของใจด้วย ไม่ใช่เห็นโดยตาเนื้อ

ทางวิชาการทางโลก เขาต้องเห็น เขาต้องจับต้องได้ เขาพิสูจน์ได้ เขาว่าสิ่งนั้นเขาเห็น นี่เป็นสมมุติทั้งหมด เป็นสิ่งที่ไร้สาระ เป็นสิ่งที่ไร้สาระมากๆ

แต่ถ้าเป็นการเห็นของใจ จิตมันเข้าไปเห็นสภาวะของมัน สิ่งนี้มันเป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นการฝังใจดวงที่เห็นนั้น ถ้าได้เห็นกายขึ้นมาแล้วหลุดมือไปเพราะวิปัสสนาไม่เป็น เหมือนเราไปเห็นสินค้า เขาเดินผ่านไปในห้างสรรพสินค้า เห็นเพชรเม็ดใหญ่ๆ เลย เห็นสิ่งที่มีคุณค่ามาก เราหมายตาไว้เลยว่าอยากได้เพชรเม็ดนี้ แล้วเราก็เดินผ่านไป กลับมาก็ไม่เห็น กลับมา เพชรนั้นไปอยู่ไหนก็ไม่รู้ แล้วไปถามกับใครก็ไม่รู้

นี่ก็เหมือนกัน จิตพอไปเห็นอุคคหนิมิต แล้วมันจะตั้งให้ภาพมันเห็นขึ้นมาอีก มันเห็นอีกไม่ได้ เพราะจิตมันไม่สงบ มันไม่มีหลักเกณฑ์พอ มันก็ต้องกลับมาที่สัมมาสมาธิ กลับมาตั้งสภาวะแบบนี้ ถ้าตั้งสภาวะแบบนี้ เห็นอย่างนั้นแล้วจับ เหมือนกับไปเดินห้างสรรพสินค้า เพชรเม็ดนี้ไปเห็นอีกแล้ว จะซื้อเพชรเม็ดนี้ ต้องการเพชรเม็ดนี้ นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อมันเห็นสภาวะกายอย่างนั้นแล้วเราตั้งกลับมาที่สมาธิ กลับมาที่ตั้งฐานของใจ จับสภาวะอย่างนี้แล้วแยกส่วนขยายส่วนเป็นวิภาคะ วิภาคะคือวิปัสสนา แยกส่วนขยายส่วนออกไป จับต้องให้มันอยู่ได้ แล้วแยกส่วนขยายส่วนจนมีความเป็นจริง มีความเป็นไป

เราไปเจอเพชรเม็ดนั้น ต้องการจะซื้อเพชรเม็ดนั้น ราคามันเท่าไร กี่แสนกี่ล้าน เรามีเงินกี่บาท นี่ก็เหมือนกัน วิปัสสนาไป ถ้ากําลังมันไม่พอ ปัญญามันเป็นไปไม่ได้ ราคากับของสิ่งนั้น ราคาไม่สมดุลกัน ใครเขาจะให้ วิปัสสนาแล้วมันปล่อย มันปล่อยโดยใคร? มันปล่อยโดยสัญญา มันปล่อยโดยความเป็นไป มันปล่อยโดยอํานาจวาสนา มันปล่อย เห็นไหม

ดูสิ ดูการกระทําสิ โลกุตตรธรรม ปัญญามันเกิดอย่างนี้ มันไม่ได้เกิดปัญญาแบบท่องจําที่ว่า “สิ่งนั้นเป็นปัญญา สิ่งนั้นเป็นปัญญา” นี่สิ่งที่ไร้สาระ

สิ่งอื่นนอกจากนี้ไร้สาระมาก ถ้าปัญญาเกิดขึ้นมาเป็นโลกุตตรปัญญา ปัญญามันจะเกิดจากภายใน ปัญญาที่แยกส่วนขยายส่วนมันทําอย่างไร แล้วมันจบกระบวนการ มันสิ้นของมันอย่างไร

แล้วพอมันปล่อยขึ้นมา มันเป็นตทังคปหาน มันปล่อยชั่วคราวๆ มันเป็นการชั่วคราวโดยสัจจะความจริง แต่ความคิดของเราก็ว่าสิ่งนี้เป็นความจริง ความจริงนี้ความจริงชั่วคราวไง ดูสิ สมมุติบัญญัติ แล้วมันยังมีวิมุตติ ความจริงที่เป็นวิมุตติ ความจริงที่พ้นจากโลกไป มันไม่ใช่ความจริงอย่างนี้หรอก ความจริงอย่างนี้มันเป็นความจริงของเรา เป็นความจริงของกิเลสที่เข้ามามีส่วนแบ่งด้วย กิเลสมันเข้ามามีส่วนเจือจานสิ่งนี้ เวลามันปล่อยวางขึ้นมามันก็ปล่อยวางโดยมีกิเลสอยู่ มันไม่บริสุทธิ์ผุดผ่อง มันไม่มัชฌิมา ไม่มรรคสามัคคี

มรรคสามัคคี การมรรคสามัคคีแต่ละครั้งแต่ละคราวมันจะมีหนเดียวเท่านั้นน่ะ เวลากิเลสขาด กิเลสขาดหนเดียว โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี อรหันต์ มันขาดหนเดียวๆๆ แต่ก่อนที่จะเป็นหนเดียว ดูสิ ดูการศึกษา สอบทีเดียวผ่านมีไหม มันจะต้องมีสอบซ้อม สอบไล่ มันต้องมีสอบ ถ้ามันไม่ผ่านมันต้องมีการซ่อม มันมีหลายวิชาหลายความรู้กว่าจะจบแต่ละแขนงแตกต่างกันไป

นี่ก็เหมือนกัน ในการวิปัสสนา เวลามันปล่อย มันเป็นตทังคปหาน เว้นไว้แต่ขิปปาภิญญาที่นั่งอาสนะเดียวแล้วตรัสรู้ไป มันมี มันมีส่วนนี้ขึ้นมาเพราะอะไร เพราะสิ่งที่เขาสร้างอํานาจวาสนาของเขามา เขาได้สร้างบุญกุศลของเขามา เขาสร้างสมขึ้นมาจนสมดุลในใจของเขา การกระทําไปมันจะสมดุลของมันตลอดไป เพราะสิ่งนี้คือการสร้างมา

เราสร้างอะไรกันมา สร้างมานี้สร้างด้วยศรัทธาความเชื่อ ในศากยบุตร บวชมาเพราะมีศรัทธาความเชื่อ แล้วมีแรงใจอยากจะประพฤติปฏิบัติ มีแรงใจแสวงหา ดูสิ โลกเขาแสวงหาแหล่งนํ้ากัน นํ้าที่เขาจะใช้ดื่มกินต้องเป็นนํ้าสะอาด เขาต้องกินนํ้าสะอาด สิ่งที่จืดสนิทเย็นดี สิ่งที่เป็นประโยชน์กับเขา นํ้าสะอาดแต่เจือไปด้วยสารพิษ เจือด้วยสารตะกั่ว กินเข้าไปมันเกิดแต่โรคภัยไข้เจ็บ

เราแสวงหากันเพื่อสิ่งนี้ เพื่อสิ่งที่เป็นคุณธรรมของหัวใจ

ในการประพฤติปฏิบัติมันมีกิเลส สารตะกั่วมันเป็นรังสีนิวเคลียร์ มันผสมอยู่ในนํ้า ใจเรามันเจือไปด้วยกิเลส แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติไป สิ่งนี้มันจะไว้ใจสิ่งใดๆ ได้ มันถึงจะต้องย้อนกลับมาหาครูบาอาจารย์ที่เป็นผู้นํา เพราะอะไร เพราะเวลาเราทําขึ้นไปมันให้ค่าบวกหมด เราจะให้ค่าบวกๆๆ คูณไปหมดเลย นี่สิ่งที่เป็นไปของกิเลสมันเป็นอย่างนั้น

แต่ถ้าคนที่มีอํานาจวาสนามันจะเฉลียวใจ “มันจะเป็นจริงอย่างนี้ไหม” ถ้ามีการวิเคราะห์วิจัย มีการลังเลอยู่นี้ มันเป็นสมมุติทั้งหมด มันมีกิเลสทั้งหมด แต่ถ้ามันเป็นความจริง มันจะเป็นความจริงในปัจจุบันนั้น มันจะสมุจเฉทปหาน พับ! ขาดหมดเลย ถ้าขาดแล้วมีอะไรเหลือ? ไม่มีสิ่งใดเหลือในหัวใจเลย สิ่งนี้ไม่เหลือในขั้นของใคร ไม่เหลือในขั้นของโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี มันเป็นขั้นๆ ของมันขึ้นไปนะ สิ่งที่มันเป็นขั้นๆ ของมันขึ้นไป มันเป็นความเป็นไปของใจ นี่ไง โลกุตตรธรรม สิ่งนี้มันจะทําลายความเป็นไป สิ่งนี้มันจะทําลายโอฆะ ทําลายวังนํ้าวนในใจ ถ้ามันทําลายวังนํ้าวนออกไป สิ่งนี้จะเป็นประโยชน์กับเรา ประโยชน์จะเกิดขึ้นมาก็ต่อเมื่อหัวใจเราเข้มแข็ง ต่อเมื่อเรามีความจงใจ ต่อเมื่อเรามีความคิดทางบวก

ถ้ามันทําขึ้นไปแล้ว สิ่งต่างๆ มันทําจนถึงที่สุดแล้ว พอกิเลสมันขึ้นมาขี่หัว มันจะน้อยเนื้อตํ่าใจ มันจะทดท้อ ท้อถอย มันจะเป็นกรรมฐานม้วนเสื่อนะ

ต่อเมื่อเรามีกําลังใจ หนึ่ง ต่อเมื่อเราทําแล้วมันสมดุลเป็นสัมมาทิฏฐิ เป็นความเห็น เป็นความจริง เป็นสิ่งที่ความจริงเกิดขึ้นมาจากเรา สิ่งที่เกิดขึ้นมา สิ่งนี้มันเป็นโลกุตตรธรรม โลกุตตรธรรมเกิดจากภายใน

ตู้พระไตรปิฎก สิ่งนี้ สัจจะนี้เป็นโลกุตตรธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถูกต้อง แต่เวลาเราทํา ต้องวางให้หมด แล้วทําให้มันเกิดขึ้นเป็นความจริงของเรา

ปริยัติแล้วต้องปฏิบัติ ถึงจะปฏิเวธ

ปริยัติศึกษาขนาดไหน ทางวิชาการหรือความรู้ต่างๆ ขณะที่กําลังปฏิบัตินี้ต้องวางให้หมดเพราะมันเป็นสัญญา แต่ถ้าเป็นความจริงขึ้นมามันไม่ใช่สัญญา มันเป็นความขุดคุ้ยขึ้นมาจากโลกุตตรปัญญา มันเป็นความขุดคุ้ยขึ้นมาจากใจ ใจมันขุดคุ้ยสิ่งนี้ขึ้นมา มันฟาดฟันสิ่งนี้ขึ้นมา เราจะเป็นผู้ที่องอาจกล้าหาญในอริยสัจมาก เพราะอริยสัจมันเกิดขึ้นมาจากใจ เราเป็นผู้รู้ผู้เห็น แล้วเราจะไปเคอะๆ เขินๆ กับใคร แต่ในเมื่อมันเป็นธรรมเหนือโลก ถ้าเราสื่อความหมายสิ่งนี้ไม่ได้ ปฏิภาณไหวพริบของทางโลกเขา เขามีปฏิภาณไหวพริบในการฝึก ฝึกพูด ฝึกต่างๆ เขาชํานาญของเขามา นั่นมันคือกรรมของสัตว์

ในเมื่อเราไปเจอคนที่มันแถ มันออกข้างๆ คูๆ มันไปตามปฏิภาณของเขา เราก็จับได้ เราก็ไม่ต้องไปยุ่งกับเขา ไม่ต้องไปยุ่งกับเขาหรอก เพราะสิ่งนั้นมันเป็นกรรมของสัตว์ ในเมื่อสัตว์มันกินเปลือก มันกินเปลือกผลไม้ มันกินเปลือกไข่ เราจะเอาเนื้อไข่ เขากินเปลือกผลไม้ เราจะกินเนื้อผลไม้ เราไม่ใช่สัตว์โง่อย่างนั้น สัตว์โง่อย่างนั้นมันก็เรื่องของสัตว์ มันเป็นเรื่องของวัฏฏะ เรื่องกรรมของสัตว์ มันเป็นเรื่องของเขา

ถ้าเรื่องของเรา ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ปฏิบัติมันถึงสําคัญตรงนี้ ปฏิบัติมันสําคัญตรงความรู้จริง แล้วการแก้กิเลสได้จริง ถ้าการแก้กิเลสได้จริง มันไม่เป็นแก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นานหรอก อาวุโส-ภันเตมันอยู่ที่คุณธรรม มันอยู่ที่การเคารพกันด้วยความชอบธรรม มันไม่ได้เคารพกันด้วยอายุพรรษา ไม่ได้เคารพกันด้วยอายุเวลา มันเคารพกันด้วยความจริงในหัวใจนะ ความจริงในหัวใจ ความถูกต้องในหัวใจ สิ่งนี้มันจะเคารพกัน การเคารพอย่างนี้มันจะเชิดชูมาก อยู่ในสังคมของพระเรา เขาเคารพกันตรงนี้ เขามองเห็นกันตรงนี้ เขาเห็นกันที่คุณธรรมนี้ เขาไม่ได้เห็นกันที่อายุพรรษา

อายุพรรษามันเป็นสมมุติ สมมุติบัญญัติ ธรรมวินัยนี้สมมุติบัญญัติมาเพื่อให้สังคมเราอยู่ได้ อย่างเช่นวันนี้เราจะมาลงอุโบสถกัน เราทําอุโบสถเพราะอะไร เราทําอุโบสถเพราะว่าจะให้สังคมของเราอยู่กันด้วยความสมาน เรามาต่างทิศกัน เรามาต่างสถานที่กัน แต่เรามีเป้าหมายอันเดียวกัน เป้าหมายของเราคือการพ้นทุกข์

สิ่งใดที่มันกีดขวาง ทิฏฐิมานะความเห็นที่มันกีดขวาง เราจะมาลงอุโบสถ เราจะมาประชุมกันเพื่อเราจะมาแทะ เราจะมาทําให้สิ่งที่กีดขวางนี้หลุดออกไป ให้หัวใจ ให้ความเห็นมันมีเป้าหมาย มันมีการเคลื่อนไหวไป ตรงเข้าไป ทวนกระแสเข้าไป ทําลายวังนํ้าวน ทําลายภวาสวะ ทําลายภพนี้ แล้วถ้าทําลายได้เมื่อไหร่ขึ้นมา อาวุโส-ภันเตเกิดที่นี่ ความจริงของเราเกิดที่นี่ มันจะเป็นประโยชน์กับเรา เอวัง

เทศน์พระ ๓๕

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๗ มกราคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันอุโบสถ วันอุโบสถนะ อุโบสถศีล อุโบสถเพื่อเตือนสติไง อุโบสถหมายถึงว่าการลงอุโบสถสังฆกรรม การลงอุโบสถสังฆกรรมเพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ของหมู่สงฆ์ ถ้าหมู่สงฆ์สะอาดบริสุทธิ์ ทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน ความเป็นอยู่ของสงฆ์จะมีความสุขมาก

สัปปายะ ๔ หมู่คณะเป็นสัปปายะ หมู่คณะเป็นสัปปายะเอาอะไรเป็นหลักเป็นเกณฑ์? เอาธรรมวินัยเป็นหลักเป็นเกณฑ์ไง ไม่มีใครเอาเป็นหลักเป็นเกณฑ์ได้นะ เพราะจิตใจเรายังโลเลอยู่ สิ่งที่โลเลอยู่ มีความลังเลสงสัย คนลังเลสงสัยทําอะไรมันทําไม่ได้เต็มไม้เต็มมือหรอก มันมีความลังเลสงสัย ฉะนั้น ถึงต้องเอาธรรมวินัยนี้เป็นหลัก เวลาลงอุโบสถสังฆกรรม เรามาสาธยายธรรมวินัย แล้วถ้ามีใครผิดพลาด เราจะสะกิดกันไว้ว่าเราจะปลงอาบัติ

เพราะภาษามคธ ในสมัยพุทธกาลใช้เป็นภาษาสามัญ แต่ในปัจจุบันนี้เราใช้ภาษาพื้นถิ่น แต่ภาษามคธเป็นภาษาที่เราไม่เข้าใจกัน แต่ถ้าเรียนบาลี เรียนปริยัติ เรียนบาลีเป็นกุญแจไขเข้าไปหาพระไตรปิฎก พระไตรปิฎกเป็นวิธีการเท่านั้น บาลีเป็นกุญแจไขเข้าไปหาตู้พระไตรปิฎก แต่ในพระไตรปิฎกเป็นกุญแจไขเข้าไปหาใจ หาใจของเรา ใจของเราที่เป็นทุกข์เป็นยาก เราต้องเข้ามาย้อนดูที่ใจของเรา

แต่เราผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ คําว่า “ภาษา” เป็นสมมุติ แต่สิ่งที่เป็นสากล ทุกข์สุขนี้เป็นสากล ความเป็นสากลในหัวใจ เราจะทํากันที่นี่ เวลาครูบาอาจารย์ของเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเป็นแบบอย่างเป็นแนวทาง ธรรมวินัยนี้เป็นแนวทาง แต่ก็ปฏิบัติมาที่ใจ

เราเป็นนักบวช เราเป็นพระ เราเสียสละมาแล้วจากเพศของคฤหัสถ์ เพศของโลก เราเสียสละมาแล้ว เพศของคฤหัสถ์ เพศเขาหยาบๆ ความดีของเขาก็ความดีของเขา ก็ความดี เป็นการเมือง ความเชื่อเป็นความจริง ความเชื่อ ถ้าคนไหนไปเชื่อว่าคนนี้เป็นคนดี คนนั้นเป็นคนดี แต่ไม่ใช่ความจริงในศาสนา ความเชื่อเป็นศรัทธา ศรัทธาความเชื่อ

ความเชื่อแก้กิเลสไม่ได้ ความจริงในศาสนาแก้กิเลสได้

โลกเขา ความจริงของเขาคือความเชื่อ คือสิ่งที่เขาทําให้สังคมเชื่อถือกัน เขาถึงทํากระแสได้ไง เขาถึงทําประชาสัมพันธ์ตัวเขาเองเพื่อให้สังคมยอมรับ “คนนั้นเป็นคนดี” คนไหนมีเงิน มีสถานะ เขาจะยอมรับว่าคนนั้นเป็นคนดี คนดีของโลกๆ เห็นไหม โลกมันหลอกลวง โลกมันมีการซ่อนเร้น สิ่งนี้มันซ่อนเร้น นี่เขายังมีความรู้สึกว่าเป็นคนดีคนชั่วในสังคม

เราเสียสละมาแล้ว เราจะมาเป็นพระ ถ้าเราเป็นพระ เราต้องมีความละเอียดลึกซึ้งมากกว่านั้น ความละเอียดลึกซึ้งของเรา ความละอายแก่ใจ ถ้าเราไม่มีความละอายแก่ใจ ใจเราจะตายจากความดีและความชั่วเลย

ความชั่วของโลกเขา ความชั่วที่เขาทําทุจริตกัน เขาทําทุจริตกันเขายังมีกฎหมายรองรับ เขายังมีฝ่ายกฎหมาย เขามีตํารวจจับ เขามีศาลเป็นผู้พิพากษา อันนั้นมันเป็นเรื่องของสังคม เป็นเรื่องของโลก

แต่เรื่องของเรา เกิดตาย เราเป็นคนเกิดตายเอง ใจของเราเป็นคนเกิดและคนตายเอง ถ้าใจของเราเป็นคนเกิดคนตายเอง ใจของเราเป็นผู้ทุกข์เอง วิบากของกรรม เวลาเราเกิดในสถานะต่างๆ เราไปเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม ไปเกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นมนุษย์แล้วยังได้บวชอีก ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ วันวิสาขบูชา เกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เกิดที่สวนลุมพินีวัน แล้วเกิดที่โคนต้นโพธิ์ เกิดจากปุถุชน เกิดจากคนที่ยังมีกิเลสอยู่ จนบรรลุธรรมขึ้นมา เกิดขึ้นมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เกิดอีกหนหนึ่ง

“ทานในศาสนามีอยู่ ๒ คราวที่ประเสริฐที่สุด คราวหนึ่งเราฉันอาหารของนางสุชาดา ถึงซึ่งกิเลสนิพพาน...” นี่ถึงซึ่งกิเลสนิพพาน

“...กับอีกคราวหนึ่ง เราฉันอาหารของนายจุนทะ ถึงซึ่งขันธนิพพาน”

คนเวลาตายขึ้นมา ละธาตุขันธ์ไป ขันธนิพพาน แต่กิเลสนิพพาน เวลาสิ้นกิเลสไป นี่เกิดอีกหนหนึ่ง เกิดในธรรม เห็นไหม เกิดจากปุถุชน เกิดจากโลก เกิดจากวัฏฏะ พ้นจากวัฏฏะเป็นวิวัฏฏะ แล้วตาย ทิ้งธาตุขันธ์ไว้กับโลก ทิ้งธาตุขันธ์คือทิ้งสิ่งที่เป็นสสารเป็นวัตถุ คือหัวใจ คือร่างกาย ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ทิ้งสิ่งนี้ไว้ในสมมุติไง ในสมมุติบัญญัตินี้ ทิ้งไว้ในวัฏฏะนี้ แต่ใจนี้พ้นออกไปจากวัฏฏะ

ใจที่พ้นออกไปจากวัฏฏะมันต้องเห็นคุณเห็นโทษสิ ถ้ามันเห็นคุณเห็นโทษ มันถึงจะเห็น ใจมันถึงไม่ตายไปจากคุณงามความดีไง ถ้าใจของเรามันดื้อด้าน มันตายจากคุณงามความดี ตายจากความดีและความชั่ว ถ้าตายจากความดีและความชั่ว มันไม่มีหิริ โอตตัปปะ

ถ้ามีหิริ โอตตัปปะ มันจะตื่นตัว การประพฤติปฏิบัติเราต้องเริ่มจากตรงนี้นะ ตรงที่ตื่นกลัว มีหิริ มีโอตตัปปะ สิ่งใดที่มันเป็นความชั่ว สิ่งใดที่เป็นความผิด ผิดศีลผิดธรรม มันผิดศีลผิดธรรม เราจะไม่ทํา ถ้าผิดศีลผิดธรรม ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าสิ่งที่มันเป็นความชั่วของใจ ใจมันเป็นความชั่ว ใจมันไปหมักหมมกับความชั่ว ใจมันไปเกลือกกลั้วกับความโลภ ความโกรธ ความหลง

ความโลภ ความโกรธ ความหลง มันหลงในตัวมันเอง มันตายจากคุณงามความดีไป มันตายไปอยู่ในกิเลสไง ตายจากคุณงามความดีแล้วไปอยู่ในกิเลส ไปหมักหมมอยู่กับกิเลส หัวใจมันคลุกเคล้าอยู่กับกิเลส ไปคลุกเคล้าอยู่กับสิ่งที่เป็นขี้ ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง เหยียบยํ่าหัวใจ แล้วมันตายจากความดี ถ้ามันจะไปฟื้นฟูจากความดีขึ้นมา นี่ลงอุโบสถศีล ทําให้มันสะอาดขึ้นมา ถ้ามันทําความสะอาดขึ้นมา

คนเราพ้นออกมาจากสิ่งสกปรก เราตกลงไปหลุมมูตรหลุมคูถ เราขึ้นมาเราชําระความสะอาด เราจะลงไปจมกับมันอีกไหม เราอยากจะไปจมกับความสกปรกนั้นอีกไหม จิตใจที่มันพ้นจากความโกรธ ความโลภ ความหลงขึ้นมา มันพ้นจากสิ่งนี้ขึ้นมา เราจะไปจมกับมันอีกไหม ถ้าไม่ไปจมกับมัน เราต้องทําความสะอาดของใจขึ้นมา ถ้าทําความสะอาดใจ มันต้องตื่นตัวไง ถ้าตื่นตัวขึ้นมา มันให้เห็นไง

ไฟ ไปหยิบที่ไหนมันก็ร้อน ไฟ เราเอามือไปจับนี่พองนะ เราไปโดนไฟ ไฟมันทําให้เกิดโทษกับเรา นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเป็นความชั่ว เป็นความดี ความดีเป็นนํ้าดับไฟ ถ้านํ้าดับไฟ ความดีเราต้องมีการกระทํา สิ่งที่ทําคุณงามความดีขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา สมาธิเกิดมาจากไหน ปัญญา ปัญญามันเกิดมาอย่างไร ปัญญาที่มันจะเกิดขึ้นมากับเรา ปัญญาที่เกิดชําระกิเลส ถ้ามันมีศีล สมาธิ ปัญญาขึ้นมา มันเป็นวิธีการนะ มีศีล สมาธิ ปัญญาขึ้นมา แล้วใช้เป็นไหม

ปัญญาฆ่าตัวตน ปัญญาฆ่าเรา ปัญญาจากกิเลสไง ปัญญาทิฏฐิมานะ ปัญญาว่าสิ่งนี้เป็นความถูกต้อง ปัญญาว่าสิ่งนี้เป็นคุณงามความดี ปัญญาของเรามันอยู่ใต้กิเลส กิเลสขี่หัวใจอยู่นี่ไม่รู้ ยังไปสร้างสมขึ้นมาว่าสิ่งนี้เป็นปัญญาๆ นี่มันตาย เวลาคนมันมึนชา มันตาย ตายจากหิริ โอตตัปปะ มันไม่เข้าใจว่าสิ่งนั้นดีหรือชั่ว

ถ้ามันเข้าใจว่าดีหรือชั่ว มันทําไม่ได้ มันมีความละอาย ถ้ามีความละอายขึ้นมามันทําไม่ได้ นี่มันทําไม่ได้ขึ้นมาจากใจ นั่นสิ่งที่ทําไม่ได้ มันรู้ร้อน รู้หนาว รู้จักไฟ รู้จักนํ้า รู้จักนํ้าดับไฟ รู้จักไฟที่ทําให้หัวใจนี้เร่าร้อน สิ่งนี้ทํามาแล้วมันไม่ดีเลย ถ้าไม่ดีเลย ตั้งสติ ฟื้นสิ ฟื้นสติขึ้นมา ฟื้นสติขึ้นมา ตั้งสติไว้แล้วรักษาใจของตัว ดูใจของตัวว่าสิ่งนี้เป็นคุณงามความดีไหม

เราเป็นภิกษุ เราเป็นนักรบ คฤหัสถ์ ความดีของคฤหัสถ์เขาหลอกกัน ความดีของเขา ความดีคือความเชื่อของเขามันหลอกลวงกัน ใครมีเงินมาก ใครมีสถานะทางสังคม ยกมือไหว้กันป้อเลย นี่ความดีของเขา เพราะอะไร เพราะสถานะทางสังคม มันมีกฎหมาย มันมีผลประโยชน์รองรับ สิ่งที่ผลประโยชน์รองรับ เกรงอิทธิพลเขา กลัว ลําเอียงเพราะรัก ลําเอียงเพราะชัง ลําเอียงนะ ทั้งๆ ที่ใจรู้ เพราะเราคลุกคลีอยู่กับเขา คนอยู่ใกล้ชิดเราดีหรือชั่วเราก็รู้อยู่ แต่สังคมไหว้ก็ไหว้ไปกับเขา นี่ลําเอียงเพราะรัก ลําเอียงเพราะชัง ลําเอียงเพราะกลัวเขา โลกเป็นอย่างนั้นนะ

แต่ใจเราต้องไปกลัวใคร มันอยู่ในความรู้สึกของเราใช่ไหม หรือว่าถ้าจิตของเราสงบเข้าไป เห็นเทวดา อินทร์ พรหม เห็นผีปีศาจ กลัวไหม ถ้ากลัวสิ่งนั้น แล้วไอ้ขี้ ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง ไอ้มาร ไอ้มารหัวใจ ทําไมไม่กลัวมัน เวลามันเหยียบยํ่าหัวใจอยู่นี่ มันขี้ใส่หัวใจอยู่นี่ ทําไมไม่กลัวมัน

ถ้ากลัวมันก็ต่อสู้มันสิ ต่อสู้กับตัวตนของเรา ต่อสู้กับความจริงของเรา ต่อสู้ขึ้นมา ไม่ต้องไปละอายกับมัน ไม่ต้องไปมึนชากับมัน อย่าให้มันวางยาสลบนะ มันวางยาชา ไม่รู้จักเจ็บจักปวด ใจเราไม่รู้จักเจ็บจักปวดเลยหรือ ใจเราให้มันขี่อยู่นี่ ไม่รู้จักเจ็บจักปวดเลยใช่ไหม ถ้ารู้จักเจ็บจักปวด ทําไมเราไม่ฟื้นสติมา ฟื้นสติเรามา อย่าให้มันเหยียบยํ่านัก อย่าให้กิเลสมันเหยียบยํ่าหัวใจจนเกินไปนัก ให้เราเป็นคนขึ้นมาบ้าง ทั้งๆ ที่เราเป็นพระอยู่แล้วนะ ถ้าเป็นคฤหัสถ์ของเขามันมึนชาอย่างนั้น เขาเองเขาก็อยู่ในสังคม อยู่ในโลก เขาเป็นโลก

เราเป็นนักรบนะ เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นผู้ที่จะออกจากกิเลส แล้วเรายังมึนชากับตัวเอง มันไม่สมกับเป็นนักรบเลย ดูสิ เวลาเราศรัทธา เราออกบวชขึ้นมา เราบวชเพื่ออะไร ดูสิ เราบวชมาเพราะเราเห็นคุณค่าของชีวิตใช่ไหม โลกนี้เขาใช้ชีวิตของเขาหมดไปวันๆ หนึ่ง มันมีเหตุมีผลนะ ในเมื่อจิตมันมีกิเลสอยู่ มันมีพลังขับ มันมีแรงขับเคลื่อนอยู่ มันต้องตาย ตายแล้วก็ต้องเกิดอีก แล้วชีวิตเรา เราก็เบื่อหน่ายเต็มทีแล้ว เบื่อหน่ายชีวิตนะ

แม้แต่พระอรหันต์ เกิดมามีชีวิต ดูสิ เกิดมา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งแต่ตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ๔๕ ปี เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน พระอานนท์นิมนต์ไว้ พระอานนท์ครํ่าครวญ

“อานนท์ เธอไม่รู้จักหรือ สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายก็ต้องดับเป็นธรรมดา แม้แต่ร่างกายของตถาคตก็จะต้องปรินิพพานในคืนนี้” เปรียบเหมือนเกวียนที่มันเก่าชราครํ่าคร่า แล้วจะต้องลากไป ต้องปะผุ ต้องพยายามปะไว้ พยายามขึงเชือกผูกมัดไว้ แล้วจะไปให้ถึงอุทยานของกษัตริย์ เพื่อจะไปปรินิพพาน มันชราครํ่าคร่า มันต้องเอาไปทิ้ง ร่างกายนี้ต้องเอาไปทิ้ง แต่หัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ในร่างกาย มันพ้นจากกิเลสไป มันไม่ต้องเกิดต้องตายอีกแล้ว นี่มันยังต้องพาร่างกายนี้ไปทิ้งนะ

สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฉันอาหารของนายจุนทะ คืนนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน เกิดความปริวิตกในหัวใจขึ้นมาว่า “ถ้าเราปรินิพพานไปแล้ว ประชาชนที่ศรัทธาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทิดทูนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะโจมตีนายจุนทะ เพราะว่าฉันอาหารของนายจุนทะแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน”

ปริวิตกขึ้นมาว่านายจุนทะเขาจะสู้กระแสสังคมไม่ไหว ถึงได้บอกพระอานนท์ไว้ว่า “อานนท์ ถ้ามีเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นมาให้บอกเขาว่าอาหาร ๒ คราวที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฉันแล้วมีผลมากที่สุดคือคราวหนึ่งของนางสุชาดา กับอีกคราวหนึ่งของนายจุนทะ”

สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานนี้มันเป็นเรื่องของวัฏฏะเอง เป็นผลของวัฏฏะ เป็นผลขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญกุศลมา เป็นพระโพธิสัตว์มา เกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ แล้วสร้างบุญกุศลขึ้นมาจนมีเชาวน์ปัญญา จนเกิดโลกุตตรปัญญาขึ้นมา ชําระกิเลสสิ้นไปจากหัวใจ

นี่มันเป็นผลของวัฏฏะ ในเมื่อกิเลสสิ้นไปจากหัวใจแล้ว ๔๕ ปี สร้างคุณประโยชน์ไว้ วางศาสนาไว้จนมั่นคงแล้ว ขณะที่มารดลใจให้ปรินิพพาน “มารเอย เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังอ่อนแอ ท้อแท้อ่อนแอ ไม่มีจุดยืน เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังอ่อนแออยู่ ไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ เราจะไม่ยอมปรินิพพาน”

แล้วมารก็ดลใจมาตลอด ดลใจมาตลอดเลย จนสุดท้ายวันมาฆบูชา มารก็ดลใจ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็พยายามทํานิมิตหมายบอกพระอานนท์ถึง ๑๖ หนแล้ว ถ้าพระอานนท์นิมนต์ไว้ก็จะอยู่ต่อไปได้ เพราะพระอรหันต์ผู้มีอิทธิบาท ๔ จะอยู่อีกกัปหนึ่งก็ได้ ๑๒๐ ปีก็อยู่ได้ ในเมื่อจิตไม่ออกจากร่าง เรารักษาไว้ จิตไม่ออกจากร่าง เหมือนเราไม่ออกจากบ้าน บ้านมันก็ต้องมีคนอยู่ตลอดไป ถ้าจิตไม่ออกจากร่าง การตายก็ไม่เกิดขึ้น เกิดขึ้นไม่ได้ การตายคือจิตมันออกจากร่างนี้ไป จิตนี้หมดความรับรู้ สละออกจากร่างนี้ไป แล้วร่างกาย ธาตุไฟก็จะอ่อนลงจนร่างกายนี้จะแข็งทื่อเป็นท่อนฟืนไป

ผู้ใดมีอิทธิบาท ๔ อยู่ จิตตะ วิมังสา จิตตะ จิตคือตัวจิต วิมังสาคือการรักษาอยู่ จะอยู่อีกกัปหนึ่งก็อยู่ได้ ร่างกายก็ส่วนร่างกาย ถ้าจะอยู่ นี่เรื่องของผู้ที่มีอิทธิบาท ๔ บอกพระอานนท์ถึง ๑๖ หน พระอานนท์ก็ไม่เข้าใจเลย จนถึงว่าขนาดครั้งสุดท้ายวันมาฆบูชา มารก็มานิมนต์อีก

“บัดนี้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเราเข้มแข็ง เข้มแข็ง เข้มแข็งจนมีเชาวน์ปัญญา จนเข้าใจธรรมวินัย บัดนี้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเราเข้มแข็ง สามารถกล่าวแก้” ดูสิ สามารถ เพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ นิพพานไปก่อนแล้ว สิ่งที่ว่าจะทําสังคายนาก็มีพระอุบาลีกับพระอานนท์เป็นผู้ที่บอกธรรมและบอกวินัย สิ่งที่ส่งกันต่อๆ มา กล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ กล่าวแก้ในธรรมวินัยที่เขาโจมตี เขาบิดเบือน ไม่ให้ไปตามเขา

“บัดนี้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเราเข้มแข็ง สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงต่างๆ ได้ อีก ๓ เดือนข้างหน้าเราจะปรินิพพาน”

พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปลงอายุสังขาร โลกธาตุหวั่นไหว พระอานนท์เห็นโลกธาตุหวั่นไหว ต้นไม้หวั่นไหว เหมือนแผ่นดินไหวกําลังเคลื่อนไป ถ้าแผ่นดินไหวนี้มันให้โทษกับโลกนะ แต่โลกธาตุหวั่นไหว หวั่นไหวโดยธรรม มันไหวโดยภาพให้เห็นสิ่งนั้น พระอานนท์เห็นความหวั่นไหวของโลกธาตุ ต้องมีสิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นแน่นอน ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

“เป็นอย่างนี้โดยธรรมชาติ อานนท์ คราวหนึ่งตั้งแต่พระพุทธเจ้าประสูติ พระพุทธเจ้าตรัสรู้ พระพุทธเจ้าปลงอายุสังขาร พระพุทธเจ้าจะปรินิพพาน โลกธาตุจะหวั่นไหวอย่างนี้”

พระอานนท์รู้เลยว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปลงอายุสังขารแล้ว แล้วก็มาอ้อนวอน

“มารเอย เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกายังเข้มแข็ง มีธรรม มีเชาวน์ปัญญา”

แต่พระอานนท์เป็นพระโสดาบัน ขนาดบอกนิมิตหมาย บอกว่าพระพุทธเจ้าจะอยู่อีกกัปหนึ่งก็ได้ พระพุทธเจ้าถ้าจะทรงอยู่ต่อไปก็อยู่ได้ บอกนิมิตหมายมาถึง ๑๖ หน พระอานนท์ไม่เข้าใจ ถ้ามีความเข้าใจ มันจะรับรู้ได้ รับรู้ เห็นไหม

ขณะที่เรามารู้ตาม เรารู้ในพระไตรปิฎก เรารู้ในสิ่งที่เกิดขึ้นแล้วเราก็อยากให้รู้ทัน อยากให้ทําอย่างนั้น อยากให้เป็นไป เราอยากจะรับลูก เราอยากจะเชิดชูศาสนา เราอยากจะคํ้าจุนศาสนาให้ศาสนานี้มั่นคง แต่เราไม่ได้ดูกิเลสเราเลย

กิเลสในหัวใจของเรา ถ้ายังมีกิเลสอยู่ ยังมีความมานะทิฏฐิในหัวใจอยู่ มันจะไปคํ้าจุนศาสนาที่ไหนล่ะ เพราะมันด้านชา จิตใจเรามันด้านชา ถ้าจิตใจเราไม่ด้านชา เราต้องเคารพในธรรมวินัย สิ่งใดที่ผิดขึ้นมาแล้ว เราต้องยอมรับผิด เราปลงอาบัติทําไม อาบัติที่จะปลงกันอยู่นี้ ปลงในสิ่งที่เราทํามาแล้ว เราปลงอาบัติ “สาธุ สุฏฺฐุ ข้าพเจ้าจะสํารวมระวัง ข้าพเจ้าจะไม่ทําอย่างนี้อีก” แล้วทําไมมันทําซํ้าทําซากล่ะ ทําซํ้าทําซากอยู่อย่างนั้น ผิดแล้วก็ทําแล้วทําเล่าอยู่นั่น แล้วก็ไม่แก้ไข ถ้าไม่แก้ไขแล้วเราจะตื่นตัวขึ้นมาได้อย่างไร จิตมันจะเห็นได้อย่างไรว่าจิตมันเคยผิดพลาดมาขนาดไหน

ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าศีลมันดีขึ้นมา เรารักษาสิ่งนี้สิ รักษาหัวใจของเราให้กลับมา ฟื้นฟูกลับมา อย่าให้มันชินชาขนาดนั้น มันชินชา ชินชากับโลก ชินชากับกิเลส ชินชากับมัน แล้วทํากับมันอยู่ตลอดเวลา ผิดก็ไม่ยอมรับผิด ความผิดในตัวของมันก็ไม่รู้จักว่าความผิด แล้วก็ด้านชาอยู่กับมัน ด้านชาอยู่กับมันก็จมอยู่กับมันอย่างนั้นน่ะ

เราอย่าไปคิดอย่างนั้น อย่าทําซํ้าๆ อย่างนั้น ถ้าเราคิดอยู่ ตอกยํ้าความคิดนั้น แล้วเราทําของเราที่ความคิดนั้น จริตนิสัยจะเป็นอย่างนั้น สิ่งใดที่มันขัดแย้งกับความรู้สึก เราพยายามปฏิเสธมัน เราอย่าไปยํ้าคิดยํ้าทํากับสิ่งนั้น สิ่งที่มันผิดพลาดไปแล้วก็ให้มันผิดพลาดกันไป พอกันที เพราะอะไร เพราะเรามันก็ปุถุชน ปุถุชนเรามันก็หนาด้วยกิเลส ปุถุชนคือคนหนาด้วยกิเลส

กัลยาณปุถุชน ปุถุชนเหมือนกัน แต่เป็นกัลยาณชน เป็นคนเห็นคุณงามความดี เห็นผิดเห็นถูก ถ้าเรารู้จักเห็นผิดเห็นถูก เราจะดํารงชีวิตเราได้นะ เราเห็นผิดเห็นถูก จากปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน

เราอย่าไปด้านชากับมัน ด้านชากับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เราต้องสละทิ้ง ทิฏฐิมานะนี้สละทิ้ง ความเห็นแก่ตัว ความเห็นแก่ใจ ศักดิ์ศรี ศักดิ์ศรีไม่มีความหมายเลย ศักดิ์ศรีนี้กิเลสเอามาหลอกเราว่าสิ่งนี้เป็นศักดิ์ศรี เอาศักดิ์ศรีมาคํ้าคอไว้ แล้วเราทําอะไรไม่ได้เลย

ศักดิ์ศรีมันเป็นความเห็นนะ แต่ถ้าคุณงามความดี ดูสิ เราให้อาหารสัตว์ เราให้อาหารสุนัข มีศักดิ์ศรีไหม เราเป็นมนุษย์ ทําไมต้องให้อาหารมันล่ะ เราไม่มีศักดิ์ศรีเลย เราไปเห็นสุนัขมันมีค่ากว่าเราหรือ เราต้องไปดูแลมัน ถ้ามีศักดิ์ศรีขึ้นมา เราเหนือกว่า มันต้องมาดูแลเราสิ สุนัขต้องมาดูแลเรา แต่มันไม่ใช่ มันพึ่งพาอาศัย มันก็ดูแลเรา มันเป็นยามให้เรา มันคอยระวังภัยให้เรา แต่ถึงเวลาเราต้องหาอาหารมาเลี้ยงมัน เห็นไหม ศักดิ์ศรีมันเป็นการสมมุติขึ้นมา มันเป็นใครที่ยึด ยึดว่านี่เป็นศักดิ์ศรีไง มันเป็นทิฏฐิมานะ

ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิสิ ตั้งสัจจะ ตั้งสัจจะว่าเรานั่งตลอดรุ่ง เราจะอดนอนผ่อนอาหาร แล้วถ้ามันเสียสัจจะ นี่เสียสัจจะ แต่สัจจะนี้ใครตั้งขึ้นมาล่ะ สัจจะความจริงมันเป็นขึ้นมาอย่างไร เราตั้งขึ้นมาเองว่าเป็นศักดิ์ศรีของเรา ศักดิ์ศรีเพราะเราสมมุติมันขึ้นมา แล้วเราก็ไปติดสมมุติของเรา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่ามนุษย์นี้โง่กว่าสัตว์ สัตว์มันมีอิสรภาพมากกว่านะ นกมันจะบินไปไหนก็ได้ มันจะอยู่ตามธรรมชาติของมัน มนุษย์ว่าเป็นสัตว์ประเสริฐ แต่มนุษย์ติดในข้อกติกาที่เราเขียนกันขึ้นมา ติดในความคิดของตัวเอง ติดในศักดิ์ศรีของเราเอง ว่าเรามีศักดิ์ศรี มนุษย์โง่กว่าสัตว์ เอาสิ่งที่เป็นโซ่ตรวนมาคล้องตัว มัดตัวเองไว้ มัดหัวใจเราไว้ แล้วเคลื่อนไปไม่ได้ แล้วว่าตัวเองเก่ง มีศักดิ์ศรีมาก เป็นผู้มีอํานาจมาก นี่มันสร้างภาพขึ้นมาทั้งนั้นน่ะ

คนมีคุณธรรม คนมีคุณงามความดี เทวดา อินทร์ พรหมมากราบไหว้ทําไม เทวดามาฟังเทศน์ทําไม? มาฟังเทศน์อริยสัจไง อริยสัจมันพ้นไปจากวัฏฏะไง สิ่งที่เกิดมามันเป็นผลของวัฏฏะทั้งหมดนะ ที่มานั่งอยู่นี่ บวชอยู่นี่ นี่ผลของวัฏฏะ คือเราสร้างคุณงามความดีมาเราถึงมาบวชเป็นพระเป็นเจ้า ดูสิ เวลาเขาใส่บาตรเรา เขาสาธุ เขายกไว้บนหัวเลย เขาบูชา แล้วใส่บาตรให้เรามาฉัน เขาเคารพบูชาขนาดนี้ แล้วเรามีวาสนาขนาดไหน เป็นสิ่งที่สังคม ถ้าไปที่ไหน ผู้เฒ่าผู้แก่เขามีศาสนาในหัวใจ เขายกมือไหว้นะ เห็นพระ เห็นสมณะ สมณะเป็นผู้สงบระงับไง เห็นสมณะที่ ๑ สมณะที่ ๒ สมณะที่ ๓ สมณะที่ ๔ นี่เป็นมงคลชีวิตกับเขา

แล้วมงคลชีวิตกับเราล่ะ เราต้องมีความสุขสิ เราเป็นสมณะใช่ไหม จิตใจเราต้องร่มเย็น จิตใจเราต้องไม่มึนชา จิตใจเราต้องไม่ตายด้านจากความดี ให้มันตายด้านจากความชั่วเสีย ความดีอย่าไปตายด้านกับมัน ทําดีแล้วต้องหมั่นขวนขวาย

เวลาสวดมนต์ทําวัตร “สิ่งที่ดีกว่านี้ยังมีอยู่” สิ่งต่างๆ ที่เราจะทําต่อไป วันคืนล่วงไปๆ ทําอะไรอยู่ สิ่งที่ดีกว่าในปัจจุบันนี้ยังมีอีกใช่ไหม เราสร้างของเราขึ้นไป ถ้าเรายังไม่สิ้นกิเลส เราต้องทําของเราขึ้นไป ถ้าเราทําของเรา เราตั้งใจของเรา เราจะเป็นนักรบ เป็นสิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาศาสนทายาทมาก วางหลักธรรมวินัยไว้ให้เราก้าวเดินมาเป็นศาสนทายาท ศาสนทายาทเป็นที่หัวใจนะ

วัดวาอาราม สิ่งปลูกสร้าง ศาสนวัตถุ ทางโลกเขา ศาสนวัตถุเจริญมาก ในทางตะวันตกเขาเจริญมาก แต่หัวใจเขาเร่าร้อนนะ เจริญขนาดไหนมันปรนเปรอหัวใจไม่ได้หรอก เพราะหัวใจมันมีตัณหาความทะยานอยากล้นฝั่ง ไม่มีหรอก ดูสิ ถมทะเลอย่างไรก็ไม่เต็ม โลกนี้เกลี่ยลงไปในทะเล มันจะถมทะเลให้เต็มได้ไหม สิ่งที่เป็นแผ่นดินบนโลก เอาเทคโนโลยีผลักให้มันลงทะเลให้หมดเลย คิดว่ามันจะถมทะเลเต็มไหม แล้วหัวใจมันยิ่งกว่านั้น หัวใจ ตัณหาความทะยานอยาก ถมไม่มีวันเต็ม แล้วคิดดูว่าวัตถุอย่างนั้นมันจะให้หัวใจมันมีความสุขมันเป็นไปได้ไหม? มันเป็นไปไม่ได้หรอก

ดูสิ ดูอย่างบิลล์ เกตส์ มันมีเงินหกหมื่นกว่าล้านดอลลาร์ มันตั้งเป็นมูลนิธิ มันสละให้โลกหมดเลย หัวใจเขาขนาดไหน หกหมื่นล้านดอลลาร์ เขาเสียสละได้ แล้วเราทําอะไรกัน เราจะไปแข่งขันอะไรกับเขา เราไม่ต้องไปแข่งขันกับเขา เราแข่งขันเรื่องใจเรานี่ หัวใจเรา สิ่งที่เป็นสุขเป็นทุกข์ในหัวใจเรา

เวลาเขาเสียสละเขาไม่รู้ทางออกของเขานะ เขาเสียสละเงินของเขา เขาคิดว่าสิ่งนั้นเป็นความดีของเขา เพราะเขาหาเงินของเขามาได้ เพราะเขามีบุญกุศลของเขา เขาเกิดมา การตลาดของเขามี เขาทําธุรกิจของเขา แล้วเขาก็มีเงินสะสมไว้มาก แล้วเขามีความคิดที่ดีๆ คนที่มีความคิดที่ดีๆ เขาเสียสละสิ่งนี้ให้เป็นสาธารณประโยชน์ ลูกของเขา ญาติของเขา เขาก็ให้ของเขาไว้พอใช้จ่าย เขาไม่ให้ไว้มากหรอก เพราะเงินมันไปฆ่าลูกเขา เขาไม่ต้องการให้โรครวยทําร้ายลูกของเขา เขาให้สัมภาษณ์เอง เขามีแนวคิดเลยว่าเขาไม่ให้โรคความรวยทําร้ายลูกของเขานะ เพราะโรคความรวย ความที่มีเงินมาก มันใช้จ่ายโดยที่ไม่มีสติสัมปชัญญะ มันทําให้คนเสียทั้งนั้นน่ะ

แต่คนเราอาบเหงื่อต่างนํ้าหาเงินมาหกหมื่นกว่าล้าน มันเป็นนํ้าพักนํ้าแรง เป็นเศรษฐีที่สร้างขึ้นมาจากนํ้าพักนํ้าแรงของเรา เราไม่ได้เป็นเศรษฐีที่ได้รับมรดกตกทอดมาจากปู่ย่าตายายของเรา เศรษฐีรับมรดกตกทอดมามันเป็นบุญกรรม รับมาอย่างนั้น ถ้าคนที่เป็นคนดี เขาจะรักษามรดกอันนั้นไว้ เขาจะเอามรดกอันนั้นทําประโยชน์กับโลก ถ้าคนนั้นเป็นคนไม่ดี เขารักษามรดกของเขาไม่ได้หรอก

แต่คนที่เขาสร้างเนื้อสร้างตัวขึ้นมาโดยปลีแข้งของเขาเลย เขาสร้างขึ้นมา เขาเห็นประโยชน์ เขาเห็นการกระทําของเขา ลูกก็ให้ ญาติก็ให้ ทุกอย่างก็ให้ ให้หน้าที่การงาน ให้มีงานทํา ให้มีการเลี้ยงสัมมาอาชีวะไว้ เพราะคนเรามีชีวิตเท่านี้แหละ แล้วสิ่งที่เกินกว่าเหตุ สิ่งที่มันได้มาส่วนเกิน ให้ตอบสนองกลับไปกับสังคม ให้สังคมเขาได้รับ ให้ได้ใช้สอยสิ่งนี้ นี่ใจเขาเป็นธรรม เขาเป็นคฤหัสถ์ เขาเป็นฆราวาส เขาไม่ใช่นักบวชอย่างเราเลย แต่หัวใจของเขามีคุณธรรมขึ้นมา เพราะอะไร เพราะสิ่งที่ความรู้สึกของเขาในหัวใจของเขา

แต่เราเป็นนักบวชแท้ๆ เราเป็นนักรบแท้ๆ เลย ดูสิ เวลาเราบวชขึ้นมา เราเข้าไปหาพระอุปัชฌาย์ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ให้ถอยหน้าถอยหลัง สิ่งนี้เป็นงานของเรา งานของเรา เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ทะลุมันไปให้ได้ ถ้าทําสิ่งนี้ได้ มันจะทะลุเข้าไปถึงหัวใจ เพราะหัวใจมันอยู่ในร่างกายนี้ไง

เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ คนยังมีชีวิตอยู่เพราะอาศัยสิ่งนี้ดํารงชีวิต ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง หนังมันหุ้มอยู่ หุ้มร่างกายนี้อยู่ เพราะยังมีชีวิตจิตใจอยู่ แต่เวลาถ้าใจมันออกจากร่างนี้ไปนะ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจไม่มีความหมายแล้ว เพราะเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจนั่นซากศพ มันไม่มีหัวใจรับรู้ มันไม่มีใครมาดูแลเป็นประโยชน์กับมัน ดูสิ เราไปเที่ยวป่าช้า ไปดูซากศพ ซากศพของใคร เราไปดูซากศพมันก็ทําให้เราสลดสังเวช สลดสังเวชมาในหัวใจ นี่กายนอก

แต่ถ้าเห็นกายในของเรา เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ต้องให้เจ้าของชีวิตนั้นเป็นผู้ดู ให้หัวใจที่อยู่ในเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ มันเป็นผู้ไปเห็น ถ้าไปเห็นเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้เป็นสักกายทิฏฐิ ทิฏฐิความเห็นผิด จิตมันมีทิฏฐิ แม้แต่เรื่องของศีลมันยังด้านชาจากความดีและความชั่ว แล้วทิฏฐิความเห็น ของที่มันไปติดข้องกับมัน เงินทองไม่มีความหมายเลย กี่หมื่นล้าน หกหมื่นล้านดอลลาร์มันก็เป็นเศษกระดาษ เศษกระดาษนี้โลกเขาได้เอามาใช้สอย ได้เอามาซื้ออาหาร ได้เอามาใช้ประโยชน์กับการดํารงชีวิตเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย

แต่ถ้าหัวใจมันเห็นเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ จิตใจตายเกิดๆ มันไม่มาตายเกิดๆ จิตดวงหนึ่งเวลาตายเกิดๆ ประชากรในเมืองไทย ๖๐ กว่าล้านคน จิตใจตายเกิดๆ มันไม่มีต้นไม่มีปลาย มันเกิน ๖๐ ล้านคนนะ จิตดวงหนึ่ง ประชากรมันเกิดตายได้มากมายขนาดนั้น แล้วถ้ามันมีคุณธรรมขึ้นมา สิ่งที่มันพิจารณาเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ถ้ามันเข้าใจสิ่งนี้ มันละสักกายทิฏฐิขึ้นมา มันจะไม่มาเกิดมาตายอีก ไม่มาเกิดมาตายมันก็ไม่เกิดมาใช้ทรัพยากรนั้น ไม่เกิดมาใช้สิ่งปัจจัยเครื่องอาศัยนั้น

เงินนี้เขาหาสิ่งปัจจัยเครื่องอาศัยให้กับการดํารงชีวิต แต่ธรรมะเข้าไปถึงหัวใจ แทรกเข้าไปในหัวใจ ทําลายกิเลสอวิชชาในหัวใจ ถ้าทําลายกิเลสอวิชชาในหัวใจ สิ่งที่ทําลายกิเลสอวิชชาในหัวใจมันไม่มาเกิดอีก ไม่มาเกิดอีก แล้วไปไหน ไม่มาเกิด แล้วจิตไปไหน? จิตก็ไปอยู่วิมุตติสุข นี่อยู่วิมุตติสุข

แล้วอาหารของมัน อาหาร ๔ กวฬิงการาหาร อาหารคําข้าวของมนุษย์ ของสัตว์เดรัจฉาน แล้ววิญญาณาหาร อาหารของเทวดา ผัสสาหาร อาหารของพรหม มโนสัญเจตนาหาร อาหารผ่านจากวัฏฏะ นอกวัฏฏะ เข้ามาในวัฏฏะ ออกวัฏฏะ เข้าวัฏฏะ เห็นไหม อาหาร ๔ ในวัฏฏะนี้ อาหารอย่างนี้คืออาหาร ๔ อาหารตั้งแต่ของพรหมลงมา ตั้งแต่ผัสสาหาร แล้ววัฏฏะมันต้องสัมพันธ์กันด้วย

คนเกิดมาต้องมีอาหารกิน ดูสิ สิ่งที่เป็นปัจจัยเครื่องอาศัยนี้เป็นอาหารของชีวิต แต่ธรรมะเวลามันหลุดออกไปแล้ว อาหารมันคืออะไร นิพพานกินอาหารอะไร อาหารของนิพพานอยู่ที่ไหน แล้วนิพพานเป็นอย่างไร จิตมันพ้นอย่างนั้น เห็นไหม นี่คุณธรรม เราเป็นนักรบ รบตรงนี้ไง ถ้าเราไม่ด้านชากับจิต ไม่ด้านชากับความรู้สึกของเรา ถ้าเราไม่ด้านชากับความรู้สึกของเรา เราจะมีคุณธรรมขึ้นมา

เขามีเงินหกหมื่นเจ็ดหมื่นล้าน เขาสละบริจาคไป เขาก็เวียนตายเวียนเกิดอยู่อย่างนั้นน่ะ เขาจะไม่มีประโยชน์อะไรขึ้นมาเลย แต่ถ้าเรามีคุณธรรมขึ้นมาในหัวใจ ธรรมขึ้นมาในหัวใจ มันชําระกิเลสในหัวใจ สิ่งนี้เป็นประโยชน์กับเรามหาศาลเลย นี่เป็นประโยชน์มหาศาล เพราะต้องตื่นตัวก่อน ถ้าเราไม่ตื่นตัว เราไม่ตื่นตัวของเราให้มีหิริ โอตตัปปะ ให้เกรงกลัวไง ให้เกรงกลัวต่อบาป ให้เกรงกลัวต่อการกระทําของใจ ให้เกรงกลัวต่อการกระทําของความคิด มโนกรรม มันคิดแต่สิ่งที่เหยียบยํ่าหัวใจมัน มันคิดแต่สิ่งที่เหยียบยํ่าหัวใจของเราเอง มันทําลายเรา แล้วธรรมะที่เกิดขึ้นมาเราต้องสร้างสม

สิ่งที่สร้างสมขึ้นมามันไปคุ้นชิน ชีวิตไง เป็นนักรบ บวชขึ้นมาใหม่ๆ การบิณฑบาต เราจะอยู่อย่างไร เราจะเป็นอย่างไร บวช ๒ พรรษา ๕ พรรษา ๑๐ พรรษาขึ้นไป การบิณฑบาตเลยกลายเป็นทําเป็นพิธีไปเฉยๆ แล้วพอคุ้นชินกับมัน

อย่าไปชินกับมันสิ ชีวิตคือชีวิตนะ หายใจเข้าแล้วไม่หายใจออก ตายหมดนะ สิ่งที่มันมีชีวิตขึ้นมา สิ่งที่เราบิณฑบาตมาดํารงชีวิตนี้เป็นอาหารของร่างกาย อาหารของใจ อาหารของธรรมต้องให้เกิดขึ้นมา ถ้ามีอาหารของธรรมเกิดขึ้นมา เราจะเป็นนักรบ เราจะเป็นร่มโพธิ์ร่มไทร เราจะเป็นสิ่งที่อาศัยของหมู่คณะ เราจะเป็นที่อุ่นอกอุ่นใจไง ถ้าจิตมันไม่มีกิเลสเสียอย่างหนึ่ง มันทําอะไรมันทําโดยสัญชาตญาณ ถ้าเป็นจริตนิสัยแสดงออกอย่างนั้นมันก็เป็นสิ่งที่ไม่น่าเกลียด

แต่ถ้ามันมีกิเลสเสียอย่างหนึ่ง จะทําอย่างไรมันเป็นเล่ห์เหลี่ยมทั้งนั้นน่ะ สิ่งที่เป็นเล่ห์เหลี่ยมเล่ห์กล เราเป็นนักรบ เราเป็นนักบวช เราเป็นสุภาพบุรุษ ถ้าเราเป็นสุภาพบุรุษ เราพูดกันด้วยความเป็นสุภาพบุรุษ เราพูดกันรู้เรื่องนะ เราพูดด้วยความเป็นสุภาพบุรุษ สุภาพบุรุษคุยกันนี่เข้าใจง่าย แล้วพูดด้วยความซื่อความบริสุทธิ์ แต่ถ้าพูดด้วยเล่ห์ เราไม่ฟังกัน เพราะมันเป็นกิเลส เป็นกิเลสขึ้นมามันสะเทือนใจกัน มันสะเทือนใจกัน แล้วเราเป็นสุภาพบุรุษด้วย แล้วยิ่งมารู้ทีหลังว่าสิ่งที่เราทํามานี้มันเป็นเล่ห์กลที่เขาหลอกใช้ มันเสียใจ ๒ ชั้น ๓ ชั้น

เราถึงบอกว่าเราต้องมีความจริงใจก่อน ถ้ามีความจริงใจของเรา จริงใจกับใคร? จริงใจกับเรา ถ้าจริงใจกับเรา เราจะต่อสู้กับมัน เราจะชําระกิเลสของเรา เราจะต่อสู้กับเรา ถ้าชําระกิเลสของเรา เริ่มต้นจากตรงนี้นะ นักรบ นักรบอย่าไปคุ้นชินกับกิเลส ให้คุ้นชินกับธรรม ให้เอาธรรมเป็นที่ตั้ง

ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล ความปกติของใจ ให้ใจมันปกติเสีย อย่าให้มันเพ่นพ่าน อย่าให้มันสร้างสิ่งต่างๆ ขึ้นมารบกวนคนอื่น มันรบกวนคนอื่น มันเบียดเบียนใจเรา ใจเราโดนมันเหยียบยํ่าก่อน แล้วมันยังไปรบกวนคนอื่นอีก แล้วสิ่งที่เป็นไป เพราะเราไปคุ้นชินกับมัน แต่ถ้าเราปฏิเสธมัน เราตั้งใจของเรา เราตั้งสติของเรา เราทําของเราให้ดีขึ้นมา สิ่งที่ดีขึ้นมา เราดีสักคนเดียว คนอื่นจะดีหมด ถ้าเราดี สิ่งใดก็ดีไปหมด ถ้าหัวใจเราเศร้าหมอง เราจะมองสิ่งใดๆ เศร้าหมองหมด

เราสังเกตไหม ถ้าวันไหนสมาธิดี วันไหนภาวนาดี โลกนี้สวยงามมาก โลกนี้น่าอยู่มาก โลกนี้เป็นสิ่งที่รื่นรมย์ ถ้าวันไหนทุกข์ โลกนี้ไม่น่าอยู่เลย โลกนี้เป็นสิ่งที่มีแต่ไฟเผาลน ถ้าใจมันดี เราต้องย้อนมาที่นี่ ใจสําคัญที่สุด เราย้อนมาที่ใจของเรา แล้วเราทําใจของเราให้ดีขึ้นมา ถ้าใจของเราดีขึ้นมา สรรพสิ่งในโลกนี้จะเป็นของดี ดีกับเรา จากที่เราตั้งสตินะ มีสติสัมปชัญญะ คนนั้นเป็นคนดี

ขาดสติ คนขาดสติทําอะไรก็ผิดพลาด แม้แต่เราตั้งใจทําคุณงามความดี ตั้งใจทําดี ดูสิเย็บผ้า ถ้าขาดสติ มันเย็บผิดเย็บถูกแล้ว ต้องมานั่งสอย นั่งแก้ ทุกข์ไหม ถ้าเราตั้งใจทํา เย็บ กระดูกก็สวย ทุกอย่างก็สวย ตั้งสติ ฝึกสติไว้ ถ้ามีสติเสียอย่าง ทุกอย่างจะดีไปหมดเลย แล้วฝึกจนสติเป็นมหาสติ สติเป็นอัตโนมัติ

มีสติ สติมันยับยั้งไว้ก่อน แล้วปัญญาค่อยแก้ไข ขออย่างเดียว ขอให้มีสติก่อน สติยับยั้งเอาไว้ ให้เราควบคุมใจเราได้ ถ้าเราควบคุมใจเราได้ ไฟ เอาไว้อยู่กับเรา อย่าไปเผาคนอื่น ถ้ามันจะเผา ขอให้มันเผาเราก่อน ถ้ามันเผาเรา มันเผาเราร้อนไหม แล้วถ้าเราไปเผาคนอื่นด้วยวาจาของเรา ด้วยการกระทําของเรา เขาร้อนกับเราไหม? เขาก็ร้อน แล้วร้อนเกิดจากใคร? เกิดจากเรา น่าเสียใจไหม แต่ถ้ามันจะเผาขอให้เผาเราเสีย เผาให้ตายไปเลย ให้มันรู้จักร้อนจักหนาวบ้าง แต่ถ้ามันเผามันก็ไม่ยอมอีก มันจะเผาแต่ข้างนอก เพราะธรรมชาติของมันเป็นอย่างนั้น นี่ธรรมชาติของกิเลส

แต่ธรรมชาติของธรรมมันเย็นจากเรานะ ศึกถ้ามันสงบ มันก็สงบจากภายใน ถ้ามรรคญาณมันเกิด มันชําระกิเลส มันชําระกิเลสไปแล้วใจมันว่างขนาดไหน สุขขนาดไหน มันก็สุขของเรา สุขของเราเกิดจากภายในของเรา มันเป็นปัญญาของเรา มันเป็นประโยชน์กับเราทั้งนั้นนะ สิ่งนี้เป็นประโยชน์กับเรา ของอยู่กับเราแท้ๆ เราหาให้เจอสิ

สิ่งที่โลกเขาค้นหากัน เขาทําธุรกิจกัน เขาต้องการตลาด เขาต้องการสิ่งต่างๆ แต่ของเรา ทางจงกรมของเรา ทางจงกรม ที่นั่งสมาธิของเรา เราเดินจงกรม นั่งสมาธิขึ้นมาก็เพื่อจิตสงบ ถ้าค้นคว้าหาจิตได้ มันเป็นประโยชน์กับเรา สิ่งนี้เป็นวัตถุทั้งหมด เห็นไหม

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ โคนต้นโพธิ์ก็เป็นที่นั่งของร่างกายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่จิตใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่างหากที่ตรัสรู้ธรรมขึ้นมา แล้วสิ่งนี้เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไป ร่างกายก็เผา แต่จิตใจไปไหนล่ะ จิตใจมันไปไหน

สิ่งที่มีคุณประโยชน์กับเรา เรายังมีชีวิตอยู่นะ แล้วตอนนี้ยังเป็นเพศนักบวชด้วย เป็นนักรบด้วย ถ้าเราเป็นเพศนักรบ เราได้รบกับกิเลส ถ้าสิกขาลาเพศไปมันก็เป็นฆราวาส ฆราวาสก็ทําได้ แต่มันไม่พร้อมเหมือนเรา ๒๔ ชั่วโมง ถ้าเราสิกขาลาเพศไป เราจะว่า “โอ้! เราจะมีเวลาทําอย่างโน้นอย่างนี้” ฝันไปนะ

แต่ปัจจุบันนี้ไม่ต้องมีงานเลย มีงานนี่วัดสร้างใหม่ งานอย่างนี้งานชั่วคราวเท่านั้นน่ะ หมดที่นี่แล้วจะไม่มี ถ้าพูดถึงงานของเรา ถ้าไม่มีงานในการก่อสร้าง เราก็แค่ไปบิณฑบาตมา บิณฑบาตมาทําข้อวัตร แล้วก็ปฏิบัติเท่านั้น ๒๔ ชั่วโมงทั้งนั้นเลย ๒๔ ชั่วโมง เราจะประพฤติปฏิบัติได้ตลอดเวลา สิ่งนี้ถ้าเป็นคฤหัสถ์ เขาต้องหางานดํารงชีวิตของเขา เขาเอาเวลานี้ไปตั้งครึ่งวันค่อนวันแล้ว แล้วเวลาปฏิบัตินิดหน่อย แต่ก็เพ้อเจ้อกันไป

ขณะที่ปฏิบัติได้ พระนี่แหละ ขณะที่เราเป็นนักรบนี่แหละ สิ่งนี้ โอกาสนี้ดีที่สุดแล้ว อย่าให้กิเลสมันหลอกไปข้างหน้ามากมายเลย ให้มันอยู่ในปัจจุบันนี้ แล้วเอามันให้ได้ แล้วชําระกิเลสได้ เราจะเป็นนักรบ เราจะเป็นศากยบุตร เราจะมีคุณธรรมในหัวใจ เอวัง

อาวุโส

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๒๒ มกราคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันอุโบสถ พูดถึงสังคายนาธรรมวินัย ธรรมวินัยสมัยพุทธกาลนะ เวลาลงอุโบสถ ผิดถูกสะกิดกันไว้ เพราะมันเป็นภาษาพื้นบ้าน ภาษามคธ ภาษาสมัยนั้นเขาใช้ภาษามคธ คุยกันภาษามคธ พูดกันภาษามคธ เขาจะเข้าใจกันหมด ใครผิดอะไรก็จะปลงอาบัติ จะแก้ไข นี่ธรรมวินัยเพื่อความอยู่สงบสุข ทิฏฐิเสมอกันในหมู่สงฆ์ไง ธรรมและวินัย วินัยเป็นกฎหมาย อาวุโส-ภันเต

บอกว่าไม่รับอาวุโส มันไม่รับอาวุโสได้อย่างไร

ขณะที่ว่าเราทําดีในกฎหมาย กฎหมายมันเข้าไปถึงไม่ได้ อาวุโส-ภันเตมันเหมือนกฎจราจร คนดีหรือคนไม่ดีก็แล้วแต่ ออกไปใช้กฎจราจร เขาต้องไปตามกฎจราจรนั้น ไม่อย่างนั้นจราจรมันเคลื่อนไหวไปไม่ได้

อาวุโส-ภันเตนี่ธรรมวินัยนะ อาวุโส ผู้ที่เป็นอาวุโสกว่า การเข้าไป เราจะเข้าไปใกล้ท่านภายใน ๖ ศอก ถ้าท่านไม่ใส่รองเท้า เราใส่รองเท้าเข้าไป เป็นอาบัติทุกกฏ ในการนั่งในตั่งอันเดียวกัน อาวุโสต่างกันเกิน ๓ พรรษา ห้ามนั่งด้วยกัน ถ้าอาวุโสนั่งอยู่สูงกว่า เราต้องนั่งตํ่ากว่า เพราะเคยมีพระนั่งบนตั่งนั้น ๔ องค์ขึ้นไปจนตั่งนั้นหัก ฉะนั้น อาวุโสถึงมีสิทธิ์นั่ง ภันเตไม่มีสิทธิ์นั่ง ภันเตต้องนั่งข้างล่างมา

ในการฉันอาหาร เราต้องนับอาวุโส-ภันเต ถ้าภันเตนั่งหน้าอาวุโส ภันเตเป็นอาบัติทุกกฏโดยอัตโนมัติเลย แต่ถ้าเริ่มมีการฉันไปแล้ว จะ ๑๐๐ พรรษา ๒๐๐ พรรษามา ก็จะมาให้ลุกไม่ได้ เพราะมันไปขัดกับธุดงควัตร ธุดงควัตรคืออาสนะเดียว ลุกจากอาสนะนั้นแล้วฉันไม่ได้ เห็นไหม แม้แต่อาวุโส ก่อนฉันอาวุโสมา มีสิทธิ เราต้องเลื่อนให้อาวุโสนั่งหน้า นี่อาวุโส มันเป็นวินัย วินัยมันเหมือนกฎหมาย ต้องเด็ดขาด ต้องชัดเจน ความชัดเจนในอาวุโส-ภันเต ชัดเจนในกฎหมาย เรายอมรับในกฎหมาย

แต่ในธรรม อาวุโสต้องเป็นผู้นํา อาวุโส เราเป็นอาวุโส พ่อแม่ครูจารย์ เป็นทั้งพ่อทั้งแม่ ทั้งครูบาอาจารย์ อาวุโสจะดูแลภันเต ภันเตผิดพลาดไป ภันเตมีปัญหาขึ้นมา อาวุโสจะประคับประคองไว้ ภันเตบวชเข้ามา เราบวชเข้ามา ได้จากอุปัชฌาย์มา นิสสัย ๔ เราได้จากอุปัชฌาย์มาทั้งหมด ผู้ที่บวชได้นิสสัย ๔ อกรณียกิจ ๔ นิสสัย ๔ การดํารงชีวิต เลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง สิ่งต่างๆ อกรณียกิจ สิ่งที่ทําไม่ได้ ๔ อย่าง การฆ่าคน การลักทรัพย์มันขาดจากพระทันทีเลย แต่ผู้ที่บวชออกมาใหม่ๆ จะเข้าใจเรื่องนี้ไหม แต่การบวชมาก็ต้องว่านิสสัย ๔ อกรณียกิจ ๔ สิ่งนี้มันเป็นหัวใจเลย อาวุโสจะคอยดูแล ดูแลสิ่งที่ทําได้หรือทําไม่ได้ ถึงต้องขอนิสัยไง

ถ้าอยู่กับอุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์ต้องดูแล ๕ ปี ถ้าอยู่กับอาจารย์ อาจารย์จะดูแล แล้วถ้าเป็นอาวุโส อาวุโสก็ดูแลภันเตไง ความดูแลอย่างนี้มันเป็นความดูแลจากวินัย การดูแล มันเกิดการขอนิสัย ยอมรับนิสัย อาวุโส-ภันเตเป็นอย่างนี้

ยอมรับอาวุโส ทําไมจะไม่ยอมรับ สิ่งที่ยอมรับอาวุโส ทุกคนบวชมา คนตาบอดทําไมไม่ยอมรับคนตาดี คนตาดีจะเป็นคนพาคนตาบอดให้พ้นจากสิ่งกีดขวาง พ้นจากสิ่งที่เป็นภัย นี่อาวุโส-ภันเตจากความเป็นโดยธรรม

แต่ถ้าอาวุโส กาในฝูงหงส์ ถ้ากาในฝูงหงส์ เราเป็นกา เพราะเราบวชใหม่ เราไม่รู้จัก เราเป็นกาในฝูงหงส์ ถ้าอยู่ในฝูงหงส์นั้น เราก็ยังพยายามทําตัวของเราให้เป็นหงส์

หงส์ในฝูงกา ถ้าหงส์ในฝูงกา เราเป็นหงส์ เราอยู่ในธรรมอยู่ในวินัย แล้วในฝูงกามันเป็นอลัชชีทั้งหมด อาวุโสอย่างนี้รับไม่ได้

ที่ไม่รับอาวุโส ไม่ใช่ไม่รับอาวุโส-ภันเตโดยธรรมวินัย ธรรมวินัย อาวุโสนี้รับแน่นอน เราต้องรับอาวุโส-ภันเต เพราะ “ธรรมวินัยเป็นศาสดาของเธอ”

พระอานนท์ถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว พระสงฆ์จะพึ่งใคร”

“อานนท์ เราบอกเธอแล้วไม่ใช่หรือ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นต้องดับไปเป็นธรรมดา แม้ตถาคตก็ต้องปรินิพพานเป็นธรรมดา แต่เราเคยแสดงเอาไว้แล้ว ธรรมและวินัยนี้จะเป็นศาสดาของเธอตลอดไป”

จะเป็นศาสดานะ คําสอนไง คําสอนคําสั่งขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นวินัย คําสอน สิ่งที่เป็นอริยสัจ สิ่งที่เป็นความจริง สิ่งที่ให้เรารื้อค้นน่ะ สิ่งนี้เป็นธรรม เห็นไหม “ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเธอ”

ฉะนั้น เราเป็นภิกษุ เราเป็นสมมุติสงฆ์ จิตใจเรากระด้าง ปุถุชนคนหนาด้วยกิเลส กัลยาณปุถุชน โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี ความเข้าถึงธรรม ถ้าใจมันเข้าถึงธรรม เข้าถึงธรรมได้มากขนาดไหน เป็นพระโสดาบันไม่สีลัพพตปรามาส ไม่ลูบคลําในศีล ในศีลพรต ในศีลคืออะไร? คือธรรมและวินัย “ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเธอ”

หลวงตาท่านบอกเลย “พวกที่มีกิเลสหยาบในหัวใจ มันเหยียบหัวองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไป” คือมันเหยียบธรรมวินัยไป ถ้าธรรมวินัยนี้บัญญัติไว้แล้ว ถ้าเรามีคุณธรรมในหัวใจ เราจะเหยียบยํ่าธรรมวินัยไปได้อย่างไร อาวุโส-ภันเตมันเป็นโดยอัตโนมัติเลย สิ่งที่อัตโนมัติเพราะใจมันเป็นธรรม มันเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช่ไหม เราไม่ได้เคารพอลัชชีองค์นั้น อลัชชีองค์นั้นมันเป็นอลัชชี มันไม่มีความละอาย มันมีแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของมัน แต่เราไม่ได้เคารพมัน เราเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่างหากล่ะ เรากราบธรรมวินัย เราเคารพธรรมวินัย เรากราบธรรมวินัย ไม่ได้กราบอลัชชีองค์นั้น ทําไมจะกราบไม่ได้ มันกราบได้ใช่ไหม เรากราบธรรมวินัยต่างหาก เราไม่เหยียบหัวองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไป เราไม่ล่วงข้ามธรรมวินัยอันนี้ไป

ในเมื่อเขาเป็นอลัชชี เขาจะมี ๕๐๐ พรรษา กี่ร้อยพรรษาก็แล้วแต่ เราเข้าไปถึงเราก็เข้าไปกราบเขาเหมือนกัน กราบธรรมวินัย ไม่ได้กราบบุคคลคนนั้น ทําไมจะกราบไม่ได้ มันกราบได้ มันกราบธรรมวินัย ไม่ได้กราบบุคคลคนนั้น ไม่ได้กราบอลัชชีคนนั้น

แต่ในเมื่ออลัชชีเขาไม่มีความละอายต่อบาป เขาอยู่ในสังฆะใช่ไหม แต่เราเป็นผู้ที่มีความละอาย เราไม่ใช่อลัชชี เราไม่ใช่คนหน้าด้าน สังคมเราถึงหลีกเลี่ยงไง เราหลีกเลี่ยงไม่เข้าไปในสังคมนั้น สังคมไหนที่มีอลัชชีอยู่ เราก็หลบไปหลีกมา แต่ในเมื่อมีครูบาอาจารย์ของเราอยู่ด้วย ในเมื่อมีครูบาอาจารย์ของเราอยู่ในสังคมนั้น เราก็จะไปในสังคมนั้นเพื่อครูบาอาจารย์ของเรา แต่เราไม่ยอมรับอลัชชีนั้น เราไม่ยอมเข้าไปอยู่ในสังคมอลัชชีนั้น เราถึงหลบๆ หลีกๆ

การหลบๆ หลีกๆ นี้ไม่ยอมรับอาวุโส-ภันเตที่ไหน ยอมรับในหัวใจ หัวใจยอมรับมาก ยอมรับในอาวุโส-ภันเต แต่ยอมรับในความเป็นธรรม อาวุโสต้องเป็นธรรมด้วย อาวุโสต้องมีคุณธรรมในหัวใจ ไม่ใช่อาวุโสนั้นมีแต่ความอาฆาตมาดร้าย มีแต่การทําลาย การทําลายอย่างนั้นมันเป็นเรื่องของกิเลสตัณหา เห็นไหม

ธรรมและวินัย วินัยเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเคารพธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราเอาธรรมวินัยมาแก้ไขเรา แต่ในเมื่ออลัชชีมันมาอย่างนั้น มันไม่เป็นอาวุโสหรอก จะกี่ร้อยพรรษากี่พันพรรษาก็ไม่มีความหมาย

แต่ถ้าพรรษาเขาอ่อนกว่า สามเณรน้อยทําคุณงามความดี สามเณรถ้าใจเป็นธรรม สามเณรน้อยอายุ ๗ ขวบทําไมเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาได้ การเป็นพระอรหันต์ขึ้นมามันจะไปดื้อกระด้างกับธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ไหม เพราะสิ่งที่ได้มา เห็นไหม “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” เห็นธรรมวินัยโดยหัวใจ แล้วใจที่มันเป็นธรรมมันจะไปกระด้าง?

สิ่งนี้นํ้ากับนํ้ามันมันเข้ากันไม่ได้ ธรรมกับกิเลสเข้ากันไม่ได้ หัวใจเป็นธรรมแล้วมันจะเข้ากับกิเลสไม่ได้ แล้วสิ่งที่เขาทํามันเป็นกิเลสทั้งนั้น แล้วอ้างอาวุโสได้อย่างไร ทีนี้อ้างอาวุโส อ้างธรรมวินัยมาเพื่อผลประโยชน์ของตัว

ถ้าอ้างธรรมวินัยเพื่อประโยชน์ของตัว สิ่งที่อ้างมาเพื่อประโยชน์ มันไม่ใช่เพื่อตัวเอง ในธรรมวินัย “พรหมจรรย์นี้เธอปฏิบัติเพื่ออะไร” พรหมจรรย์นี้เราปฏิบัติเพื่อเราใช่ไหม ไม่ได้ปฏิบัติเพื่อศาสดาของใคร ไม่ได้ปฏิบัติเพื่อแก้ลัทธิต่างๆ ไม่ได้ปฏิบัติเพื่อคนอื่นทั้งหมดเลย

ธรรมวินัยนี้ปฏิบัติเพื่อพรหมจรรย์ของเรา เพื่อความสงบสุขของเรา เพื่อหัวใจของเรา แล้วมันเพื่อใคร แล้วต้องทําให้ใครมาเคารพนบนอบเรา มันไม่ต้องมีใครมาเคารพนบนอบเราหรอก ไม่ต้อง ไม่ต้องเพราะอะไร เพราะสิ่งที่เคารพนบนอบมันเป็นภาระหน้าที่ทั้งนั้นน่ะ มันเป็นภาระ มันเป็นการแบกหาม มันเป็นโลกธรรม ๘ สรรเสริญนินทามันคู่กันมาแล้ว แล้วทําไมต้องให้ใครมาเคารพนบนอบ ไม่ต้องการทั้งสิ้น

แต่ในเมื่อมันเป็นธรรม สิ่งที่ใจเป็นธรรม ถ้าเขาต้องการ เขาเชื่อฟัง เขาอยากได้คําแนะนําสั่งสอน นั่นมันเป็นสิ่งที่เขาลงใจ ถ้าเขาลงใจแล้วไม่ต้องไปบังคับใครเลย สิ่งนี้มันเป็นไปโดยอัตโนมัติ ความเป็นไปโดยอัตโนมัติ ถ้ามันเป็นธรรม ทุกคนแสวงหานะ เราอยู่ในที่เร่าร้อนมาก เราอยู่ในที่กันดาร ทุกคนต้องการแหล่งนํ้า ทุกคนต้องการสุขสบาย ทุกคนต้องการความชุ่มชื่นในหัวใจ ในเมื่อหัวใจมันทุกข์ยาก ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ดูสิ เราทําการเกษตรกัน ถ้าเราหว่านไถมาขนาดไหน มันไม่มีนํ้าขึ้นมา ฝนไม่ตก ดินมันแห้งแล้ง เราทําขนาดไหนมันจะได้ผลขึ้นมาไหม มันทําขึ้นมาไม่ได้ผล แล้วเราทุกข์ไหม เรามีอะไรดํารงชีวิตได้ไหม? เราไม่มีเลย

ในการประพฤติปฏิบัติก็เหมือนกัน เราบากบั่นเข้าไปขนาดไหนแล้วมันไม่ได้ดั่งใจเรา มันไม่มีวันเป็นไป แล้วเราทําของเราอยู่อย่างนั้น ไม่มีคนชี้นํา เราจะทําได้อย่างไร ถ้ามีคนชี้นําขึ้นมา ทําไมไม่ไขนํ้าเข้านา ในเมื่อที่มันแห้งแล้งอย่างนั้นมันจะไถหว่านได้อย่างไร ทําไมไม่เอานํ้าเข้ามา

นี่ก็เหมือนกัน ทําไมเราไม่ตั้งสติเราขึ้นมา ทําไมเราไม่ตั้งสติไม่ตั้งปัญญาเราขึ้นมา ทําไมเราไม่ดูศีลธรรมของเรา ศีลของเราเป็นปกติหรือไม่เป็นปกติ ศีลของเราดีหรือไม่ดี พื้นของเราดีหรือไม่ดี ถ้าพื้นเราดี เราต้องกลับมาดูที่นี่ ถ้ามันกลับมา กลับมาเตรียมความพร้อมของดิน ของนํ้าต่างๆ ขึ้นมา การเกษตรนั้นมันก็จะมีประโยชน์ขึ้นมา แต่เราไม่เคยคิดเลย เห็นว่าทํานาๆ เราก็ทํานากันไป จะไถจะหว่านอย่างเดียว ถ้าจะไถจะหว่านอย่างเดียวมันจะเกิดขึ้นมาได้อย่างไร

ครูบาอาจารย์จะชี้มาตรงนี้ เพราะอะไร เพราะเราไม่มีความรอบคอบ เราไม่มีความสนใจ เราไม่มีความชํานาญของเรา เราไม่เคยมีประสบการณ์ นี่ครูบาอาจารย์สําคัญอย่างนั้น ถ้าครูบาอาจารย์สําคัญอย่างนั้น ใจเราจะลงไหม

ถ้าเราไม่เคยทุกข์เคยยาก เราไม่เคยแสวงหา เราไม่ต้องการความถูกต้อง เราก็จะว่าสิ่งนั้นไม่มีความจําเป็นเลย แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติไป โธ่! มันสุดวิสัยนะ มันเหมือนกับสุดวิสัยเลย เหมือนไม่รู้อะไรเลย แล้วมันทําไปอย่างไร เพราะอะไร เพราะทําด้วยอวิชชา ทําไปด้วยตัณหาความทะยานอยากของเราเอง ทั้งๆ ที่ว่า มรรค ความอยากโดยสัมมาทิฏฐิมันเป็นมรรค การกระทําของเราเป็นมรรค ความเพียรเราเร่งเข้าไปๆ เดี๋ยวมันต้องมีถูกมีผิดขึ้นมา มันก็ยังเข้าไปเผชิญกับสิ่งที่ว่าสุดวิสัย นี่คําว่า “เหมือนกับสุดวิสัย”

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ขึ้นมา ท่านจะให้อุบาย ถ้าบอกตรงๆ มันไม่เชื่อหรอก กิเลสมันไม่เชื่อใคร “ทําขนาดนี้แล้ว เดินจงกรมทั้งวันทั้งคืน อดนอนผ่อนอาหารมา ๑๐ วัน ๒๐ วันแล้ว มันไม่เห็นได้ผลอะไรขึ้นมาเลย แล้วจะให้ไปทําอย่างอื่น มันจะเป็นไปได้อย่างไร ขนาดทํามาขนาดนี้แล้ว” นี่กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันไม่ฟังใคร แล้วมันจะดื้อดึงมาก แล้วมันจะดื้อรั้นมาก แล้วมันจะอวดเก่งมาก แล้วมันจะว่าตัวมันถูกต้องตลอดไป ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ต้องมีอุบายวิธีการอย่างไรให้มันทวนกระแสกลับมา ให้จิต พลังงานที่ย้อนกลับ สิ่งที่พลังงานย้อนกลับนี้สําคัญมากเลย พลังงานย้อนกลับเข้ามาที่หัวใจได้อย่างไร

พลังงานที่ย้อนกลับเข้ามา พลังงานย้อนกลับมันเป็นสิ่งที่มหัศจรรย์ แต่มันเป็นใจของใครของมัน เป็นใจของใจดวงใดดวงนั้นนะ ใจดวงนั้นมันมีอํานาจวาสนา มันมีการกระทําของมัน กิจจญาณเกิดจากหัวใจ มันจะย้อนกลับเข้ามา ถ้าย้อนกลับเข้ามา มันเป็นประสบการณ์ของใจดวงนั้น นี่สันทิฏฐิโก จิตมันรู้เองเห็นเอง แต่กว่าจะรู้เองเห็นเอง มันจะรู้เองเห็นเองอย่างไร มันมีพลังงานที่ไหนมันย้อนกลับ มันมีนํ้าที่ไหนไหลขึ้นที่สูง มีแต่เขาทดขึ้นไปต่างๆ เขาต้องมีพลังงานดึงมันขึ้นไป นํ้าถึงจะขึ้นไป เพราะนํ้าเป็นสิ่งที่ไม่มีชีวิต

แต่ธาตุรู้มันมีชีวิตนะ ธาตุรู้มีชีวิตแล้วมันมีกิเลสครอบงํามันอยู่ มันจะไหลไปตามธรรมชาติของมันอยู่อย่างนั้นล่ะ ไหลไปตามธรรมชาติของมัน กระแสของโลกเป็นอย่างนี้ วัฏวนเป็นอย่างนี้ ผลของวัฏฏะที่มาเกิดมานั่งกันอยู่นี่ สิ่งที่เกิดขึ้นมาเพราะความเผลอไผล ความไม่รู้จักธรรม ความไม่เข้าใจของมัน ถึงยังจะต้องเกิดต้องตายต่อไป การเกิดการตาย เกิดมาแล้วก็เกิดซํ้า เกิดซํ้าขึ้นมา เกิดมาเป็นคฤหัสถ์ ยังเกิดอีกเป็นภิกษุ สมมุติสงฆ์ เกิดมาเป็นสมมุติสงฆ์ แล้วสมมุติสงฆ์ พอบวชขึ้นมาแล้ว อาวุโส-ภันเต นั่นบวชก่อน “แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน” อยู่แล้วเป็นอาวุโส มีสิทธิตามธรรมวินัย

สิทธิทางวินัยนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าให้เพื่อประโยชน์กับสงฆ์ ธรรมวินัยนี้เพื่อบังคับคนที่เก้อเขิน คนที่หยาบช้า ธรรมวินัยนี้เพื่อให้สงฆ์อยู่สุขอยู่สบาย ธรรมวินัยนี้บังคับไอ้คนเก้อเขิน คนเอารัดเอาเปรียบ กดขี่บังคับมันไว้ อย่าให้มันโผล่ออกมา

แต่คนที่เป็นธรรม ธรรมวินัยนี้ไม่ไปบังคับหรอก มันจะส่งเสริมด้วย คนที่อยู่สุขสบายแล้วให้อยู่สุขสบาย คนที่มีเจตนาดีเพื่อส่งเสริมพระพุทธศาสนา เพื่อให้ทําตามศาสนา

แต่ทิฏฐิไง ทิฏฐิความเห็นของคนมันสูงมันตํ่า คนมันสูงมันตํ่า บวชแล้ว คนปรารถนาเพื่อเลี้ยงชีพ อย่างนี้อาวุโส ต้องทําตามอาวุโส อาวุโสจะพาทําอย่างไร จะเรี่ยไร จะหาเงินหาทองอย่างไรก็ให้ทําตาม แต่เราบวชเข้ามาแล้วในสังคมอย่างนั้น เราเห็นแล้วเรารับไม่ได้ เรารับไม่ได้ก็ต้องออกจากสังคมนั้น ดูสิ สังฆะ สังคมสงฆ์ อุโบสถสังฆกรรม นี่เราแยกของเราไป ถ้าสังคมมันเป็นสภาวะแบบนั้น นี่ยุคสมัย

บุญซ้อนบุญ เราเกิดมาเป็นคฤหัสถ์ เกิดอีกหนหนึ่ง เกิดมาเป็นภิกษุสงฆ์ ภิกษุสมมุติสงฆ์ในสังคม สังคมของชาวพุทธ เกิดเป็นภิกษุ ภาษีก็ไม่ต้องเสีย รายได้ต่างๆ ยกเว้นให้หมด ไม่ต้องไปทํางานอย่างฆราวาสเขา ทุกอย่างไม่ต้องทําอะไรเลย ให้พยายามแสวงหา ถ้าการแสวงหา แสวงหาเพื่อใคร แสวงหาที่ไหน

เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ อุปัชฌาย์สอนมาแล้ว ต้องเรียนปริยัติ อุปัชฌาย์ให้เรียนอยู่แล้ว ถ้าไม่มีเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ เป็นสงฆ์มาไม่ได้ เป็นสงฆ์มาไม่ได้เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้คนมันติดอยู่ ติดอยู่นี่มันบังเงาอยู่ กิเลสมันอาศัยสิ่งนี้อยู่ แล้วอาศัยเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจออกหาเหยื่อ ออกหาผลประโยชน์ หากันไป อาวุโสอย่างนี้หรือ

อาวุโสเขาต้องคายเหยื่อ คายมันออกไป คายทิฏฐิมานะ คายความเห็นออกไป แล้ววิธีคาย คายอย่างไร ถ้าจะคายมันต้องคายให้ถูกต้องสิ ในเมื่ออยากเป็นอาวุโส มันก็ต้องมีคุณธรรมในอาวุโสนั้น อาวุโสนั้นต้องเป็นผู้ปกป้อง ต้องเป็นผู้ชี้นํา ต้องเป็นคนบอกความผิดความถูกกับภันเต

เราเป็นภันเต สัทธิวิหาริก เราบวชมาใหม่ ทุกคนบวชมาใหม่ทั้งนั้นน่ะ คนเริ่มบวชขึ้นมา ไม่มีพรรษาเลยนะ แล้วจะเอาที่พึ่งกับใคร แล้วมองไปที่ไหนมันมีที่พึ่งไหม พึ่งที่ไหนก็ไม่ได้ แหล่งนํ้าที่ไหนมันก็มีแต่แหล่งที่เน่าเสีย แหล่งนํ้าเน่าเสียแล้วมันดํารงชีวิตกันอย่างไร แล้วจะยอมให้ตัวเองเน่าเสีย?

สิ่งที่เป็นอาวุโส ในเมื่อมันเป็นนํ้าเน่าเสียอย่างนั้น เราก็กลั่นตัวเองออกมาให้เป็นนํ้าเสีย มีแต่นํ้าปัสสาวะ นํ้าอุจจาระออกมา แล้วมันเป็นอาวุโสๆ อาวุโสอย่างนั้น นํ้านั้นมันกินไม่ได้ นํ้าจะกินได้ นํ้าต้องสะอาดบริสุทธิ์สิ นํ้าสะอาดบริสุทธิ์ นํ้าบริสุทธิ์มาจากไหนล่ะ

อาวุโสต้องกลั่นออกมาให้นํ้าสะอาดบริสุทธิ์ขึ้นมา แล้วจะให้สัทธิวิหาริกได้ดื่มกินนํ้านั้น ได้อาศัยนํ้านั้นดํารงชีวิตไง ถ้าอย่างนี้เป็นอาวุโส ยอมรับ ยอมรับอาวุโสโดยธรรมวินัย ไม่ได้ยอมรับอาวุโสด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

ในเมื่อความเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ความมีทิฏฐิมานะ ใครบวชในศาสนานี้ ถ้าอายุพรรษาตํ่ากว่าต้องเป็นภันเต ต้องมาหนุนความคิด ต้องมาหนุนทิฏฐิมานะอย่างนั้น เป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่ได้ พระพุทธเจ้าไม่ได้พูดอย่างนั้นเลย

พระพุทธเจ้าบอกไว้ในธรรมวินัย ถ้าในสังคมสงฆ์ไหนมันเป็นอลัชชี เราบังเอิญธุดงค์ไป แล้วผ่านไปในสังคมนั้น ถ้าเขาทําสังฆกรรมกัน เขาลงอุโบสถกัน ทําสิ่งต่างๆ ที่มันทุศีล เราจะไม่ยอมมีกรรมกับเขาด้วย ให้ค้านไว้ในหัวใจ ทั้งๆ ที่อยู่ในสังฆกรรมนั้นนะ แต่เราไม่ยอมรับสังฆกรรมนั้น ให้ค้านในหัวใจ จะได้ไม่ต้องมีกรรมร่วมไปกับเขา การร่วมไปกับเขา มีกรรมร่วมไปนะ สภาคกรรม

ดูคนเกิดมาในสังคมสิ สังคมไหนมีความสุขความทุกข์ ความสุขความทุกข์มันเกิดมาจากไหน ทําไมเราต้องมาเจอร่วมกัน นี่สภาคกรรม ในเมื่อเขาทําทุจริตกัน เขาทําสิ่งที่เป็นโมฆะ-โมฆียะในศาสนา แล้วเราอยู่ในสังคมนั้น แล้วสังคมนั้นเราไปค้านเขาก็ไม่ได้ ถ้าเราไปค้านเขา มันก็เป็นทิฏฐิมานะ มันต้องมีปัญหากัน เราก็ค้านไว้ในหัวใจ เราไม่ยอมรับก็ได้ ในเมื่อมันเป็นแหล่งนํ้าที่เสียหาย เป็นแหล่งนํ้าที่ไม่มีประโยชน์ ไปรดพืชผัก พืชผักมันก็ตายหมด เราไม่ใช้สังคมอย่างนั้น สิ่งที่เป็นอย่างนี้มันจะเป็นอาวุโสทําไม อาวุโสทํามาเพื่อให้มันร่วงโรยไป ให้ศาสนามันเศร้าหมอง ให้มันเป็นอะไรไป แล้วยังมาทิฏฐิว่าไม่ยอมรับอาวุโส

ทําไมจะไม่ยอมรับอาวุโส เพราะอาวุโส-ภันเตเป็นธรรมวินัย เห็นไหม ธรรมวินัย ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่าเชิดชูไว้บนศีรษะเลยนะ ธรรมวินัย “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” แล้วเราปฏิบัติเพื่อธรรมวินัย ปฏิบัติเพื่อตถาคต แล้วไม่ยอมรับตถาคตเสียเอง มันจะเป็นธรรมวินัยขึ้นมาได้อย่างไร ใจมันจะเป็นธรรมวินัยขึ้นมาไม่ได้ ใจมันจะเป็นธรรมได้อย่างไร ถ้าใจมันเป็นธรรม มันจะไม่ยอมรับความจริง ไม่ยอมรับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วธรรมของมันในหัวใจกับธรรมของพระพุทธเจ้ามันเป็นอันเดียวกันได้อย่างไร

ในเมื่อ “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” นี่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช่ไหม แล้วธรรมวินัยล่ะ ในเมื่อหัวใจเป็นธรรมแล้วมันคัดค้านกับธรรมวินัยได้อย่างไร เว้นไว้แต่มันเป็นอลัชชี! มันเป็นอลัชชี มันไม่ยอมรับ

ปากว่ายอมรับครูบาอาจารย์ ว่าสิ่งนั้นเป็นครูบาอาจารย์ของเรา ธรรมวินัย ต้องยอมรับอาวุโส-ภันเต แต่เวลาการประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ต้องการสิ่งใด ครูบาอาจารย์ต้องทําอย่างไร ดูสิ ในวัตรปฏิบัติ อาจริยวัตร อุปัชฌายวัตร สัทธิวิหาริก ถ้าอุปัชฌาย์กระสันอยากสึก เราจะต้องมีวิธีการ ต้องมีอุบาย เราต้องซักผ้า เราจะทําข้อวัตร ถ้าสัทธิวิหาริก ผู้ที่อุปัฏฐากเป็นผู้ป่วยขึ้นมา อุปัชฌาย์อาจารย์จะต้องซักผ้าให้ จะต้องเอาอาหารมาให้ ต้องดูแล นี่ข้อวัตรมันมีนะ อาจริยวัตร อาคันตุกวัตร วัตรมีทุกอย่างหมดเลย

แล้วครูบาอาจารย์ของเรา ปฏิญาณตนกันนะว่าเป็นลูกศิษย์ ทุกคนก็ว่าเป็นลูกศิษย์ ทุกคนก็รักครูบาอาจารย์ทั้งหมดเลย แต่เวลาครูบาอาจารย์ท่านทําหน้าที่การงาน ท่านก็ต้องการปรารถนา ต้องการอุ้มโลก ท่านต้องการช่วยเหลือสังคม ทําไมมันคัดค้านกัน ทําไมมันคัดค้านกัน เวลามันคัดค้าน ต่อหน้าก็ว่าเป็นลูกศิษย์ ลับหลัง พฤติกรรมน่ะ มันคัดค้านด้วยพฤติกรรม! ปากพูดดีทั้งหมดเลย พฤติกรรมอย่างนี้มันคัดค้าน มันทําลายกัน อย่างนี้เป็นอาวุโสหรือ

เวลาคนอื่นเขาทําไปตามธรรมวินัย ครูบาอาจารย์ต้องการสิ่งใด มีความปรารถนาสิ่งใด เราทําวัตรปฏิบัติ เราร่วมมือไป นี่ต่างหากถึงว่ายอมรับอาวุโส-ภันเต การยอมรับอาวุโส-ภันเต คือความเห็นตรงกัน การร่วมกระทํามันตรงกัน มันทําอะไรร่วมกัน สิ่งนั้น นี่เคารพอาวุโส-ภันเต

แต่มันอ้างถึงว่าอาวุโส แต่ครูบาอาจารย์ท่านดําเนินการอะไรก็แล้วแต่ ขัดขวางตลอด ขัดขวาง โต้แย้งตลอด การขัดขวางโต้แย้งอันนั้น นี่ไม่เคารพในอาวุโส-ภันเต ความไม่เคารพอาวุโส-ภันเตคือความคัดค้านในใจของเขา ในการโต้แย้งของเขา แล้วก็ไปทํากันใต้ดิน ไปต่อต้าน ไปหาทางคัดค้านเอา อย่างนี้เป็นอาวุโสไหม

ในเมื่อถ้าเป็นความจริง ทําไมไม่กล้าทําต่อหน้า ทําไมไม่ทําบนดิน ทําไมไม่ทําในที่เปิดเผย ในที่เปิดเผยนะ อ้างอิงกัน อ้างอิงว่าสิ่งนี้เป็นธรรม สิ่งนี้เราเป็นลูกศิษย์ลูกหา เราเป็นที่โปรด เราเป็นผู้ทําการแทน เราเป็นหัวหน้า เราเป็นต่างๆ นี่ในสิ่งที่เปิดเผย แต่ในทางลับ ในทางลับไม่เคยให้การส่งเสริม ไม่เคยให้ความร่วมมือ ไม่เคยทําสิ่งใดๆ เลย อย่างนี้หรือเรียกอาวุโส อาวุโส-ภันเตมันอยู่ตรงนี้หรือ

อาวุโส-ภันเตมันยอมรับกันตั้งแต่ในหัวใจ เพราะอะไร เพราะการประพฤติปฏิบัตินะ

ดูนักวิชาการ ดูสิ เราเป็นนักวิชาการ การทดลองทางวิทยาศาสตร์ต่างๆ ถ้านักวิทยาศาสตร์เขาทดสอบทดลองมาแล้ว เราทดลองอย่างไรมันก็ต้องออกค่ามาเหมือนกันในทางวิทยาศาสตร์นั้น ถ้าจิตวิปัสสนาขึ้นมา มันเป็นธรรมขึ้นมาในหัวใจ ครูบาอาจารย์ท่านทําของท่านขึ้นมา มันเป็นธรรมขึ้นมา ถ้าในการทดสอบทางวิทยาศาสตร์ ถ้ามันออกค่ามาไม่เหมือนกัน มันจะเป็นสูตรวิทยาศาสตร์อย่างนั้นได้อย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อครูบาอาจารย์ของเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราเชื่อมั่นว่าท่านมีคุณธรรมในหัวใจ ถ้าท่านมีคุณธรรมในหัวใจ ในการประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้าปฏิบัติไปแล้ว ในเมื่อการกระทํานั้นออกมา คุณค่ามันต้องออกมาเหมือนกันสิ ถ้ามันออกมาเหมือนกัน มันก็เป็นธรรมเหมือนกัน ถ้าธรรมเหมือนกัน ในการคิดของท่าน ในการกระทําของท่าน มันจะมีกิเลสเข้ามาเจือปนได้อย่างไร ถ้ามันไม่มีกิเลสเข้ามาเจือปนในสิ่งนั้น สิ่งนั้นมันก็เป็นธรรม แล้วเราคัดค้านไปนี่มันเป็นอะไร มันเป็นอะไร? มันก็เป็นกิเลสไง มันก็เป็นทิฏฐิมานะไง มันก็เป็นอลัชชีไง มันเป็นอลัชชีอย่างนี้ แล้วมันบอกว่าเป็นสิ่งที่เชื่อถือกันมา มันเป็นเรื่องโลกๆ นะ มันเป็นเรื่องการใส่หน้ากาก สิ่งที่เป็นการใส่หน้ากากเข้าหากัน

อาวุโส-ภันเต ในเมื่อครูบาอาจารย์ของเราเป็นธรรมอยู่แล้ว หลวงตาเป็นธรรม ครูบาอาจารย์ของเราที่อุ้มโลกอยู่นี่เป็นธรรม แต่ในการขับเคลื่อนไป ไอ้การที่โต้แย้งคัดค้าน อันนี้เป็นธรรมไหม? ไม่เป็นธรรม แล้วเวลาออกมาในหมู่คณะจะอ้างอาวุโส-ภันเต สิ่งนี้อ้างอาวุโส-ภันเต

อาวุโส-ภันเต มันต้องอาวุโส-ภันเตมาจากคุณธรรมสิ อาวุโส-ภันเตไม่ต้องมีใครบอกนะ ถ้าสิ่งที่เป็นธรรมอยู่ที่ไหน เทวดาฟ้าดินยังมาฟังเทศน์เลย เทวดามาฟังเทศน์นะ สิ่งต่างๆ มาฟังเทศน์ ยังมาปรึกษาข้อธรรม แล้วของเรามันต้องไปเรียกร้องใคร ในเมื่อเทวดา ในเมื่อพรหมอยู่บนฟ้าบนสวรรค์เขายังรู้ว่าอะไรดี อะไรผิดอะไรถูกเลย เขายังมาเคารพนบนอบ สิ่งนี้ต้องเรียกร้องไหม? มันไม่ต้องเรียกร้อง มันเป็นสัจธรรมความจริง

แล้วเราไปเรียกร้องอยู่นี่ สิ่งที่เรียกร้อง เรียกร้องอาวุโส-ภันเต อันนี้มันเป็นทิฏฐิมานะ อ้าง! อ้าง! อ้าง! อ้างธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อ้างวินัย อ้างธรรมไง อ้างว่าเป็นธรรมวินัย ธรรมวินัยเป็นอาวุโส-ภันเต

“แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน” ถ้าอยู่โดยซื่อสัตย์ อยู่โดยคุณภาพ สิ่งที่เราประพฤติปฏิบัติมันอยู่ที่วาสนา วาสนาว่าเราปฏิบัติธรรม เราอยู่ขึ้นมา เราบวชขึ้นมา พรรษามากขึ้นมาขนาดไหนก็แล้วแต่ แต่ในเมื่อประพฤติปฏิบัติสุดความสามารถของเราแล้ว จิตใจเราซื่อตรงกับธรรมวินัย ถ้ามันยังไม่ได้ผลขึ้นมา อินทรีย์ พละ ความเป็นไปของใจ ใจมันรับสภาวธรรม

ดูสิ ดูพระโสดาบัน พระสกิทาคามี พระอนาคามี มันมีคุณค่าขนาดไหน อริยทรัพย์ ถ้าใจของเรามันมีคุณค่า หรือว่าสถานะมันจะยังรับสภาวะแบบนี้ไม่ได้ เราก็ใช้ปัญญาของเราไป เราวิปัสสนาของเราไป เราใคร่ครวญของเราไป สิ่งที่เราใคร่ครวญ เราทําของเรา สิ่งนี้ก็เป็นประโยชน์กับเรา ถึงมันจะไม่เข้าถึงคุณค่าอันนั้น ถึงมันจะไม่เข้าถึงธรรมวินัย ถึงไม่เข้าถึงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็รักษาของเราไป มันซื่อสัตย์ ถ้าอาวุโส-ภันเตอย่างนี้ เคารพนะ เคารพด้วย เห็นใจด้วย เพราะการประพฤติปฏิบัติมันธรรมเหนือโลกไง

เราเกิดมาในโลก เกิดมาเป็นคฤหัสถ์ แล้วเกิดซ้อนมาในภิกษุสงฆ์ ในสมมุติสงฆ์ แล้วถ้าเกิดมาในอริยทรัพย์จากภายใน เป็นอริยสงฆ์ในหัวใจ มันอยู่ในหัวใจนะ ถ้าเป็นอริยสงฆ์ในหัวใจขึ้นมา อันนี้เป็นสมบัติของเรา แล้วพระโสดาบันไม่สีลัพพตปรามาส ลบหลู่ครูบาอาจารย์ไม่ได้ ลบหลู่ภิกษุที่สูงกว่าไม่ได้

ภิกษุที่สูงกว่า ภิกษุที่มีอาวุโสสูงกว่ามันจะลบหลู่ได้อย่างไร มันไม่ลบหลู่หรอก ธรรมวินัยไม่ลบหลู่ แต่มันลบหลู่ไอ้กิเลสน่ะ มันลบหลู่ไอ้สิ่งที่แทงอยู่ข้างหลังน่ะ ไอ้ที่ทําลายกัน ไอ้อย่างนั้นลบหลู่ มันเห็นการกระทําของกิเลส อันนี้มันรับสภาวะอย่างนี้ไม่ได้ สภาวะอย่างนี้มันเป็นเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แล้วเอามาซ่อนเร้นกัน เอามาซ่อนเร้นอยู่ในหัวใจ แล้วเอาออกมาทําลายกัน ออกมากระมิดกระเมี้ยนทําลายกัน แต่ผู้มีตาเขารู้ เขารู้ ผู้ที่มีตา ผู้ที่เขามีความรู้เขารู้เขาเห็น ถ้าเขารู้เขาเห็น เขาขยะแขยง เขารับสิ่งนี้ไม่ได้ เขารับสิ่งที่เป็นความขยะแขยงในหัวใจอันนั้นไม่ได้ ถ้ารับสิ่งที่ขยะแขยงไม่ได้ นั่นเป็นสิทธิของท่าน อากาศในโลกนี้ อากาศหายใจต้องขออนุญาตใคร ความรู้สึกของใจ ในเมื่อมันมีความเห็นอย่างนี้ มันต้องขออนุญาตใคร? มันขออนุญาตเหตุผลเว้ย! เหตุผลที่เราเห็น สิ่งที่ตามันเห็น มันเห็นแล้วมันรับไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่ออากาศหายใจ เรามีสิทธิ ทุกคนมีสิทธิหายใจเหมือนกันหมด เราเกิดมาเราก็มีอากาศหายใจ ทุกคนมีอากาศหายใจ โพรงจมูกใครก็โพรงจมูกมัน หายใจกันไปสิ อากาศของใคร อากาศเป็นของสาธารณะ ทุกคนก็หายใจได้

อันนี้ก็เหมือนกัน สิทธิความเป็นอยู่ของสงฆ์ ในเมื่อเราเป็นสงฆ์ เราเป็นพระ เรามีสิทธิ เพราะเราบวชมาโดยจตุตถกรรม เรามีสิทธิเหมือนกันในหมู่สงฆ์ เราก็อยู่ของเรา เราก็อยู่สิทธิของเราสิ ในเมื่อการเคารพหรือไม่เคารพมันบังคับใจกันไม่ได้ ความเคารพในสัจธรรมมันบังคับใจกันไม่ได้ แต่อาวุโส-ภันเต ในเมื่อเราไปอยู่ในสังคม เราออกไปในกฎจราจร แล้วออกไปในสังคม ถ้าอาวุโส-ภันเต อันนั้นก็ต้องเป็นไปตามอาวุโส-ภันเต มันธรรมดา มันเป็นเรื่องธรรมดา เป็นเรื่องของหยาบๆ เป็นเรื่องของสังคม เรื่องของความเป็นอยู่ แต่มันไม่ใช่เรื่องของธรรม

เรื่องของธรรมเป็นเรื่องของความเห็นจากภายใน ความเห็นจากหัวใจที่มันเป็นไปตามความเป็นจริง ถ้าหัวใจมันเป็นความเป็นจริง สิ่งที่เป็นความจริงแล้วมันเป็นอย่างอื่นไม่ได้ มันเป็นอย่างอื่นไปไม่ได้ มันเป็นอกุปปธรรม อกุปปธรรม มันเป็นอฐานะที่มันจะทําความชั่ว

ความชั่ว ความต่างๆ มันเป็นเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันเป็นกุปปธรรม ธรรมเจริญ ทําสมาธิเจริญ ปัญญาเจริญ ว่าง ปล่อยวางกันหมด สิ่งต่างๆ เป็นความเจริญหมด เดี๋ยวมันก็เสื่อม กุปปธรรมมันเป็นอนิจจัง มันแปรปรวน มันไม่แน่นอน สิ่งนี้มันตลบหลังได้ มันคืน คือกิเลสมันฟื้นตัวได้ มันต่างๆ ได้ นี่กุปปธรรม

อกุปปธรรม อกุปปธรรม กิเลสมันตายไปจากหัวใจ ฟื้นไม่ได้ ไม่มีเชื้อ ไม่มีสิ่งใดให้มันฟื้น ไม่มี ไม่มีการสืบต่อ ไม่มีสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น มันเป็นธรรมล้วนๆ ธรรมล้วนๆ มันเป็นธรรมอันเดียวกับธรรมวินัย ธรรมวินัยเป็นธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ออกมาจากใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นกิริยาของธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ เป็นศาสดา แล้ววางธรรมวินัยไว้ แล้วเราก้าวเดินตามนั้นมา เราจะมีความกตัญญูกตเวทีกับธรรมวินัยนั้นขนาดไหน นี่เราได้ประโยชน์อะไรขึ้นมา เราได้จากพ่อจากแม่ พ่อแม่มีคุณประโยชน์กับเราไหม

พ่อแม่ดีก็เป็นพระอรหันต์ของลูก พ่อแม่ไม่ดีก็เป็นพระอรหันต์ของลูก ถ้าพ่อแม่ไม่ดี คําว่า “ไม่ดี” ไม่ดีทางสังคมโลกนะ ไม่ดีในความเห็นของเขา ในความเห็นของโลก จริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน แต่ดีไม่ดีก็แล้วแต่ก็คือพ่อแม่ของเรา ถ้าพ่อแม่ของเราเป็นพระอรหันต์ของลูก

นี่ก็เหมือนกัน เราเกิดมาจากธรรมวินัย โดยธรรมวินัย พ่อแม่ของเราดีอยู่แล้วด้วย เพราะเป็นศาสดา ไม่มีอะไรในหัวใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายอดเยี่ยมอยู่แล้ว สิ่งที่ดีอยู่แล้ว แล้วเราจะไม่ยอมรับ เป็นไปไม่ได้ เราไม่ยอมรับสิ่งที่ดี เป็นไปไม่ได้ ยิ่งใจมันเป็นสภาวะเป็นความจริงอยู่แล้ว มันเห็นของมันจริง มันรู้ของมันจริง มันจะปฏิเสธสิ่งที่เป็นความจริง เป็นไปไม่ได้เลย สิ่งที่เป็นไปไม่ได้ มันเป็นอฐานะ มันเป็นอกุปปธรรม มันเป็นธรรมในหัวใจ ฉะนั้น เรื่องที่ว่าไม่เคารพอาวุโส-ภันเต มันเป็นไปไม่ได้เลย สิ่งนี้เป็นไปไม่ได้ เรื่องของความที่ไม่เคารพอาวุโส-ภันเต

แต่ผู้วิจารณ์ ผู้เห็น มันเป็นกิเลสตัณหา มันเอากฎหมายมาบังคับว่า สิ่งนี้ ในเมื่ออาวุโส-ภันเต ทุกคนต้องเห็น ถ้าอาวุโส-ภันเต สิ่งที่มันเห็นอาวุโส-ภันเต สิ่งนี้มันเป็นเรื่องกรอบไง แต่ในเมื่อความเป็นไป ในเมื่อหัวใจมันเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันเป็นสิ่งที่เป็นการกดขี่ มันเป็นการกดขี่นะ

เรานี่ขี้ทั้งตัวเลย เหม็นไปทั่วโลก แล้วจะให้คนบอกว่านี่เป็นนํ้าหอม สิ่งนี้หอมมาก เป็นอาจารย์ของเรา ลอยมาจากสวรรค์ ตัวเขียวๆ เลย เป็นไปไม่ได้ นี่มันเป็นอกุศล สิ่งที่เป็นอกุศลในหัวใจ สิ่งที่เป็นกิเลสตัณหาในหัวใจ มันปกปิดมันไว้ ทั้งๆ ที่ช้างตายทั้งตัว เอาใบบัวมาปิดไว้ ความชั่วทั้งตัว ความอกุศลในหัวใจทั้งหัวใจเลย เอาธรรมวินัยปิดไว้ว่าเป็นอาวุโส จะต้องให้ใครยอมรับ มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ นี่ช้างตายทั้งตัว เหม็นไปทั่วเลย ความเห็นการกระทําของเรานี่เหม็น เหม็นเด็ดขาด จะปกปิดขนาดไหนก็เหม็น

กลิ่นของมนุษย์นี่กลิ่นคาว เทวดาได้กลิ่นคาวยังไม่อยากเข้าใกล้เลย นี่กลิ่นของอกุศล กลิ่นของกิเลสมันอยู่ในหัวใจ ทั้งๆ ที่ว่าเป็นสงฆ์นี่แหละ เป็นพระนี่แหละ แล้วเป็นอาวุโสด้วย เป็นพระที่มีศักยภาพด้วย แต่ในหัวใจมันเป็นบาปอกุศลทั้งหมดเลย มันจะออกมา กลิ่นของมันเหม็น ในเมื่อกลิ่นของมันเหม็น คนเขาได้กลิ่นนะ

อย่าเอาสิ่งนี้มากดขี่กัน อย่าเอาสิ่งนี้มาแอบอ้าง ไม่ต้องมาแอบอ้าง ความเป็นจริงต้องเป็นความเป็นจริง ถ้ามันจริง มันจริงของมันอยู่แล้ว ไม่ต้องเรียกร้องให้ใครมาหรอก ไม่ใช่กลองจัญไร ไม่ได้ตีเลย มันดังของมันเอง กลองมันต้องมีคนเขาตีสิ กลอง ระฆัง ถ้ามีคนตี มันจะมีเสียงกังวานของมัน

นี่ก็เหมือนกัน เขาได้ถามหรือเปล่า เขาได้ขอนิสัยตัวหรือเปล่า เขาได้มีความจํานนหรือเปล่า ถ้ามีความดี เขาเข้ามาตี เขาเข้ามาเคารพนบนอบ อย่างนั้นค่อยดัง ถ้ามันดัง กลองเขาตีแล้วค่อยดัง ไม่ใช่กลองจัญไร กลองจัญไร เสียงมันดังกระหึ่มไป มันต้องการให้คนกลัว มีแต่คนวิ่งแตกตื่นหนี มีแต่คนแตกตื่นหนีมัน เพราะว่าเขาตกใจว่าไม่ได้ตี มันดังได้อย่างไร สิ่งนี้ไม่เป็นประโยชน์หรอก

ถ้าเป็นประโยชน์นะ ให้มีสติสัมปชัญญะ ให้ยอมรับความเป็นจริง ยอมรับความเป็นจริง สิ่งที่มีว่ามี สิ่งที่ไม่มีว่าไม่มี ไม่มี ถ้าในหัวใจเราไม่มี เราก็อยู่เป็นพระเหมือนกัน น่าสลดนะ น่าสลดสังเวชมาก ถ้าใจไม่มีคุณธรรมในหัวใจก็ต้องยอมรับเสีย ยอมรับ แล้วอย่าให้กิเลสมันขี่หัว

นี่ไม่มีคุณธรรมในหัวใจ แต่กิเลสมันขี่หัว อยากดังอยากใหญ่ อยากขี่เสือ อยากนั่งหลังเสือ มันตะปบตายนะ

ถ้ามันมีความจริงขึ้นมา มันไม่ใช่ขี่หลังเสือ มันเป็นธรรมในหัวใจ มันเป็นความจริงของมันอย่างนั้น อย่าให้กิเลสมันแซงหน้าสิ อย่าให้กิเลสมันออกหน้านะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้ดูหัวใจของเรา อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน

ไม่จําเป็นเลย ครูบาอาจารย์เราอยากอยู่เฉยๆ อยากอยู่ในป่า อยากอยู่คนเดียว สุขสงบ มันสงบในหัวใจ คนเข้ามาวุ่นวายเดือดร้อน มันเป็นสิ่งที่เป็นภาระไปทั้งหมดเลย ถึงว่าไม่ต้องการให้ใครมานับหน้าถือตาหรอก การนับหน้าถือตา โลกธรรม ธรรมเก่าแก่ ถ้าคนไม่มีสติสัมปชัญญะ ไปกินเหยื่อ ไปกินเหยื่อกับสิ่งที่เป็นลาภสักการะ แล้วโมฆบุรุษตายเพราะลาภ โมฆบุรุษตายเพราะต้องการให้เขามายอมรับ ถึงว่าเป็นอาวุโส ต้องเป็นคนอื่นมายอมรับ มายอมจํานน

อย่า! ไม่จริงหรอก ถ้าเราดีจริงนะ หลวงปู่มั่นท่านเคยออกสังคมไหม หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์จะเข้าไปหาท่าน ต้องเดินเข้าไป คฤหัสถ์อยากไปทําบุญกับหลวงปู่มั่น ต้องซื้อทาง ซื้อแปลงนาของเขาเลย เพราะผู้เฒ่าผู้แก่เดินไม่ไหว นั่งเกวียนไป จะต้องซื้อทางผ่านนาเขาไป ดั้นด้นเข้าไปเพื่อจะไปกราบเคารพครูบาอาจารย์ของเรา นี่ท่านออกมายุ่งไหม

ความเป็นจริงมันเป็นจริงของมันอย่างนั้นนะ มันไม่ดิ้นรน ไม่หิวไม่กระหาย ความไม่หิวไม่กระหาย ไม่ต้องไปกังวลว่าพระที่ไหนเขาจะไม่เคารพบูชาเรา จะไม่มีใครเคารพนบนอบเรา ไม่มีถืออาวุโส-ภันเต

อาวุโส-ภันเต ขอให้เจอหน้ากันสิ ถ้าพรรษามากกว่าหรือบวชวันเดียวกัน แต่เวลาต่างกัน จะกราบให้ดู กราบเลย ไม่ได้กราบอลัชชี กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กราบธรรมวินัย จะกราบธรรมวินัยนะ เคารพธรรมวินัยมาก แต่ไอ้เปรต ไม่เคารพ เปรตคือเปรต ธรรมวินัยเป็นธรรมวินัย เราต้องแยกออก ๒ ส่วน แล้วเราจะอยู่ด้วยความไม่เศร้าหมอง ชีวิตเราจะไม่เศร้าหมองนะ ชีวิตเราจะอาจหาญ ชีวิตจะรื่นเริง กราบก็กราบธรรม กราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์รวมเป็นหนึ่งเดียวอยู่ในหัวใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติอยู่แล้ว ในหัวใจเราเป็นพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

ในเมื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สูตรทฤษฎีทั้งหมดอยู่ในหัวใจเรา การเปลี่ยนแปลง การเคลื่อนไหวของโลก เราเข้าใจหมด แล้วมันจะไปตื่นเต้นกับอะไร หัวใจดวงนี้จะตื่นเต้นกับใคร หัวใจดวงนี้จะไปหวั่นไหวกับสิ่งใด จะไม่หวั่นไหวกับสิ่งใดๆ เลย ไม่ต้องไปหวั่นไหวกับใครทั้งสิ้น ขอให้ประพฤติปฏิบัติไป เขาจะพูด เขาจะติเตียน เขาจะนินทาขนาดไหน มันปากสกปรกจากข้างนอก ไกลแสนไกล หัวใจของเราอยู่กับเรา อายตนะ ตา หู จมูก ลิ้น กายของเราอยู่กับเรา เราจะต้องตื่นเต้นไปกับใคร

นี่ไม่ได้ตื่นเต้นไปกับใครเลย แต่ที่วิสัชนามานี้ก็เพราะว่ามันเป็นมารยาสาไถย มันเป็นมายา มายาเพื่อบอกว่าไม่เคารพในอาวุโส จะให้เราไปเคารพนบนอบเขา จะให้ก้มหัวไปหาเขาน่ะ มันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้

ถ้ามันเป็นความดี อยู่ที่ไหนเราก็เคารพ ไม่ต้องมากดหัว! มากดหัวไม่ได้! ถ้าเป็นธรรม ไม่มีการกดหัว ไม่ใช่โมฆบุรุษ มันเป็นสิ่งที่เห็นจริงๆ เราเห็นจริงๆ ของเราอยู่แล้ว ไม่ต้องมีใครมากด ไม่ต้องมีใครมาข่มขี่ ถ้าเป็นจริง จะวิ่งไปกราบเอง จะวิ่งไปสาธุเอง จะวิ่งไปยอมรับเอง เอวัง

เทศน์พระ ๓๖

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันอุโบสถ วันอุโบสถศีล พระมันต้องมีอย่างนี้ วันอุโบสถทําสามีจิกรรม ทํากรรมพร้อมกันไง ร่วมทํากรรมสามีจิกรรม เวลาทําอุโบสถเพื่อความสมานฉันท์ เพื่อความอยู่เป็นสุขนะ นี่งานของสงฆ์ อันนี้งานนอกๆ ดูทางโลกเขาสิ เขาประกอบสัมมาอาชีวะกัน เขาว่าเขาทุกข์เขายาก เขาว่าเขาทุกข์เขายากเพราะอะไร เพราะว่าเขาทํางานแล้วเขาเหนื่อย เขาต้องลงทุนลงแรงของเขา

เราเกิดมา การเกิดก็เหนื่อย อยู่ในครรภ์ของมารดาก็ต้องหายใจ ต้องมีอาหาร เกิดมาเป็นเด็กเป็นเล็กต้องมีอาหาร ถ้าไม่ได้ดั่งใจก็ร้องไห้ ถ้าได้ดั่งใจก็มีความสุข มีความสุขขนาดไหน พอโตขึ้นมาต้องมีความรับผิดชอบ

งานของโลกเขาต้องการดํารงชีวิตของเขา เราเห็นทางโลกมันเป็นความทุกข์ เป็นความทุกข์นะ แล้วไปเห็นความทุกข์มืดบอด พอมืดบอดก็ยอมจํานนกับชีวิต ดิ้นรนกวัดแกว่งหาทางออกก็หาทางออกไม่เจอ

แต่เราเป็นคนมีวาสนา เรามีวาสนา เพราะอะไร เพราะเราเห็นทางออกไง เราเชื่อในศาสนา เรามาบวชเป็นพระเป็นเจ้า การบวชเป็นพระเป็นเจ้า การดํารงชีวิตของเรา เลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง เราออกบิณฑบาต อยู่รุกขมูล อยู่ต่างๆ มันเป็นธรรมชาติ เราอย่าตื่นไปกับโลก โลกเขาเวลาเขาหาอยู่หากินกัน เขามีความทุกข์ เขามีการหลอกลวงกัน เขามีเล่ห์มีเหลี่ยมต่อกัน เพื่ออะไร? เพื่อเอาความสะดวกต่อกัน สิ่งที่เขามีเล่ห์เหลี่ยมต่อกันเพื่ออะไร? ก็เพื่อเอารัดเอาเปรียบกันไง สิ่งที่เอารัดเอาเปรียบกัน แล้วเราก็เอาอันนี้มาอวดอ้างกัน ใครประสบความสําเร็จ ใครไม่ประสบความสําเร็จ เราก็ไปตื่นเต้นกับเขา พอใช้ชีวิตทางโลก สิ่งที่เป็นทางโลกเราก็ทุกข์ยากไปกับเขา เวลาเราบวชมาแล้วอย่าให้นิสัยอย่างนั้นติดมา นิสัยทางโลกนะ เราบวชแล้วเป็นพระใหม่ เราต้องขอนิสัย นิสัยคือความทําแล้วชิน ความได้นิสัยมา

ดูสิ ดูอย่างคนเลี้ยงม้า คนเดินขาเป๋เดินกะเผลก ม้าดีๆ มันเดินตามจนมันขาเป๋เหมือนกันนะ เวลาเลี้ยงสัตว์มันก็ได้นิสัยจากเจ้าของมัน เราอยู่กับครูบาอาจารย์ก็เหมือนกัน ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม ท่านจะไม่ให้เราคลุกคลีกับสิ่งที่มันเป็นโทษ สิ่งที่เป็นโทษนะ อยู่กับอารมณ์ตัวเองก็เป็นโทษ อยู่กับความคุ้นเคยสิ่งต่างๆ ที่เป็นโลกมันก็เป็นโทษ เป็นโทษเพราะอะไร เป็นโทษเพราะมันเข้ากับกิเลสไง มันเข้ากับความเคยชินไง

เวลาครูบาอาจารย์ท่านทําของท่าน ไม่ใช่รีบด่วน เอาความรีบด่วนนั้นมาอวดกันว่าใครเร็วใครช้า แต่ไม่ให้เราคุ้นชินกับมัน ไม่ให้เราไปหมักหมมจมกับความรู้สึก จมกับความคิด ยํ้าคิดยํ้าทําแล้วเป็นนิสัย การกระทําก็เหมือนกัน สิ่งที่จะทําสิ่งต่างๆ ทําสภาวะแบบนั้นแล้วเราก็ว่าสิ่งนั้นเป็นคุณประโยชน์ไง วัฒนธรรมประเพณีมันเป็นสิ่งที่ชักนําเข้ามาให้ถึงศาสนา เราประพฤติปฏิบัติกัน เราไปติดในวัฒนธรรมประเพณี วัฒนธรรมประเพณีมันเป็นวัตถุ วัตถุคือมันมีรูปแบบไง “รูปแบบทําอย่างนั้น สภาวะแบบนั้น แล้วมันจะประสบความสําเร็จแบบนั้น” นั่นมันเป็นรูปแบบไง เห็นไหม

แต่หัวใจมันไม่ใช่อย่างนั้นนะ เพราะใจมันต้องเข้มแข็งกว่านั้น มันต้องเข้มแข็งกว่านั้น เอาความรู้สึกนี้ไว้ในอํานาจของเรา ฉะนั้น เราจะไม่คุ้นเคยกับสิ่งต่างๆ ครูบาอาจารย์ท่านไม่ให้คุ้นเคยก็เพราะเรา เพราะหัวใจของเรา ท่านสงสารหัวใจของเรา หัวใจของเรา เราจะเอาตัวเองรอดจากกิเลส

กิเลส ไม่ต้องไปดูกิเลสของใครเลย มันเป็นกิเลสของใจเรา ถ้ากิเลสของใจเรา มันเป็นความรู้สึกของเรา แล้วครูบาอาจารย์ท่านพยายามจะส่งเสริมเรา ส่งเสริมให้เราไม่ไปคุ้นชินกับมัน คุ้นชินกับความรู้สึกของเราเอง ความรู้สึกของเราเอง กิเลสมันเอาสิ่งนั้นมาหลอกเรา แล้วเราก็คุ้นชินกับมัน

การจะด่วน จะช้า จะเร็ว มันไม่ใช่ด่วน ช้า เร็ว เอาสิ่งที่ความว่าช้าเร็วเวลานั้นมาอวดอ้างกัน สิ่งที่ด่วน ช้า เร็ว เพื่อจะไม่ให้กิเลสมันได้โอกาสที่จะเหยียบยํ่าหัวใจเราเท่านั้นเอง สิ่งที่เราทํากันอยู่นี่เพื่อไม่ให้กิเลสมันเหยียบยํ่าหัวใจเรา ถ้าเราไปช้า ไปคุ้นชินกับมัน มันก็ได้โอกาส เหมือนไฟ ถ้ามันมีโอกาสมันก็ช็อตเราทั้งนั้นน่ะ นี่กิเลสมันก็อยู่ในใจของเรา แล้วมันช็อตจนเราสลบไป เรายังไม่รู้สึกตัวเลย ความรู้สึกสลบไป เวลาเราเดินไปไม่มีสตินี่เราสลบไปนะ สลบกับกิเลส กิเลสมันขี่หัว เราไม่รู้ตัวสิ่งใดๆ เลย

สิ่งนี้มันเป็นเรื่องกิริยามารยาทจากภายใน เป็นความคิด เป็นความรู้สึก แล้วการเป็นอยู่จากข้างนอก การดํารงชีวิต ภิกษุ สังฆกรรม สิ่งที่ทําสังฆกรรม เรามาเพื่ออะไร? มาเพื่อให้เขาเข้าหมู่ พอเราเข้ามาในหมู่ เรามีความผิดพลาดสิ่งใดมันจะแสดงออก เช่น ย้อมสีผ้า ถ้าสีผ้าของเรา เราอยู่ของเราคนเดียว เราย้อมสีผ้าของเราจนเป็นสีดําไปเลย เราก็ไม่มีสิ่งเปรียบเทียบว่าสีผ้าของเราถูกหรือไม่ถูก นี่ครูบาอาจารย์ท่านบอกสีเปรตสีผี

ผ้าบังสุกุลจีวร ต้องตัด เย็บ เนา ย้อม ย้อมให้ได้สี ให้ได้สีเข้าหมู่คณะไง สีที่มันเป็นสีเข้าหมู่คณะมันจะตรวจสอบกัน แม้แต่จีวร แม้แต่สิ่งที่เป็นเครื่องใช้ไม้สอย เวลาเข้าหมู่มันจะเปรียบเทียบกัน การเปรียบเทียบกัน การเข้าหมู่ มันทําให้เราไม่ออกนอกลู่นอกทาง การออกนอกลู่นอกทาง เราอยู่ของเราคนเดียว ฤๅษีชีไพรอยู่ในป่าเก็บผลไม้กินของเขาตามแต่อํานาจวาสนาของเขา ไปเห็นสัตว์มันสมสู่กัน ฤๅษียังมีความรู้สึกเลย สัตว์สมสู่กันก็อยากจะมีความสมสู่อย่างสัตว์เขา ไปเห็นสัตว์มันทํากันมันก็ยังมีอารมณ์ความรู้สึก

การที่เรามา เรามาร่วมอุโบสถสังฆกรรม เรามาเพื่อเข้าหมู่ เพื่อดูจริตนิสัย ดูความเป็นไป ถ้าเราอยู่ของเรา เราจะตีแปลง เราจะนอนอยู่ในที่รโหฐานของเรา เราจะทําของเราอย่างไรก็ได้ แต่เวลาเราเข้าหมู่ มันเข้ามา ถ้าเราเคยชินของเรา เวลาเราเข้าหมู่ เราจะเคอะเราจะเขิน แต่ถ้าเราตื่นตัวตลอดเวลา การเข้าหมู่ของเรามันจะตื่นตัวตลอดเวลา

การตื่นตัวคือตื่นจากกิเลส คือไม่ให้กิเลสมันช็อต ช็อตจนเราสลบไสลไปอยู่กับมันนะ การเคลื่อนไหวของเราก็เพื่อเหตุนี้ทั้งนั้นน่ะ การเคลื่อนไหวด้วยสติสัมปชัญญะ การฝึกต่างๆ ฝึกเพื่อเราทั้งหมด สัมปชัญญะ นี่งานของเรานะ

งานของโลกเขา เขาทําของเขา มันทุกข์มันยากของเขา แล้วก็ยอมจํานนกับมัน เกิดตายๆ ไป มีครอบครัวกัน มีลูกมีหลาน มีแต่ความสุข มีแต่ความเพลิดเพลิน จะเลี้ยงฉลองกัน เพลิดเพลิน...เพลิดเพลินแต่เปลือก ในทุกดวงใจว้าเหว่นะ เวลาชราครํ่าคร่าขึ้นมา เวลาแก่เฒ่าขึ้นมา ต่างคนต่างต้องตายจากกันไป มันเศร้าสร้อยหงอยเหงา มันละล้าละลังไปหมด เกิดตายๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ

เราเป็นคนที่มีสติสัมปชัญญะ เราเป็นคนที่มีอํานาจวาสนา อํานาจวาสนาบวชแล้ว ใช่ บอกว่า “มรรคผลนิพพานมันอยู่ไกลสุดเอื้อม แหม! มันจะทําได้อย่างไร บวชมาก็เพื่อดํารงชีวิตเท่านั้นน่ะ อย่ามาพูดว่ามรรคผลนิพพาน มันยอกแทงใจ” นี่คิดกันอย่างนั้นนะ

เวลาข้าวของเงินทองสิ่งที่เป็นประโยชน์ เราอยากได้มาเป็นของของเรา แล้วที่เป็นของของเราไม่มีหรอก ไม่มีอะไรเป็นของของเราเลย โลกนี้เป็นอนิจจัง มันจะแปรสภาพตลอดเวลา สิ่งต่างๆ แม้แต่อารมณ์ความรู้สึกเรา เข้ามาวันแรก โอ้โฮ! ดีไปหมดเลย สุดยอดเลย พอไปคุ้นชินกับมัน มันก็เหยียบยํ่าหัวใจ มันเริ่มสร้อยเศร้าหงอยเหงาแล้ว มันหงอยเหงาเพราะอะไร เพราะเราไปคุ้นชินกับมัน

ดูสิ เวลาธรรมวินัย ทะเลจะพัดซากศพเข้าหาฝั่ง มันจะพัดซากศพเข้าหาฝั่ง ขณะที่เรามีความศรัทธาความเชื่อ เกลือมันรักษาความเค็มของมัน ธรรมและวินัยมันรักษาความเค็มของมัน คนถ้ามันจริง มันทําจริงของมัน เกลืออยู่ที่ไหนมันก็เป็นประโยชน์ เป็นยุทธปัจจัย ในสมัยโบราณ เกลือเป็นยุทธปัจจัย ห้ามเลือดก็ได้ ทําอาหารก็ได้ สิ่งที่เป็นยุทธปัจจัยเป็นสิ่งที่มีประโยชน์มากเลย คุณงามความดีให้มันเป็นเกลือสิ อย่าให้มันเป็นหนอน

เกลือเป็นหนอนนะ เดี๋ยวดีเดี๋ยวชั่ว เวลาดีขึ้นมา เป็นเกลือ ดีไปหมดเลย ความเป็นไปของเราเป็นคนดี แล้วพอเวลามันเป็นหนอนขึ้นมา มันกัดกร่อนตัวมันเอง มันกัดกร่อนตัวมันเอง ไม่มีคุณค่าเลย เป็นหนอน ตอนมันตายขึ้นมาเป็นสิ่งที่เปื่อยเน่าไม่มีใครต้องการเลย คุณงามความดีของเราถ้ามันเปื่อยเน่า มันเปื่อยเน่าไปจากเรานะ ถ้ามันเปื่อยเน่าไปจากเรา สิ่งนี้มันมาจากไหนล่ะ? สิ่งนี้มันเกิดขึ้นมาจากเรา เกิดขึ้นมาจากใจ

ธรรมและวินัย สิ่งที่พัดซากศพเข้าหาฝั่ง มันต้องพลัดพรากอารมณ์ความรู้สึกของเราสิ สิ่งที่มันเป็นความไม่ดีในหัวใจของเราเอามันออก เอามันออกไปจากใจของเรา ถ้าเอามันออกไปจากใจของเรา งานของเรา เราจะมีประโยชน์กับเรา เราจะมีความสะดวกสบายกับเรา ถ้ามันยังขัดขวางหัวใจของเรา มันไม่มีใครทําลายเราเลยนะ สิ่งที่มันอยู่ข้างนอก หมู่คณะ เราเข้าหมู่มาเพื่อจะไม่ให้ออกนอกลู่นอกทางไปทําตามกิเลสตัณหาความทะยานอยากของเรา ให้มันอยู่ในธรรมวินัย ธรรมวินัยมันเป็นการเข้าโดยศีลธรรม ศีลธรรมความเป็นไปในหมู่คณะ ข้อวัตรปฏิบัติ เราเคารพบูชากัน ครูบาอาจารย์ของเราเป็นที่พึ่งที่อาศัยของเรา มันอุ่นใจนะ ในบ้านมีพ่อมีแม่ ถ้าในบ้านไม่มีพ่อมีแม่ เราต้องหาอยู่หากินเอง เกิดวิกฤติขึ้นมา เราต้องตัดสินใจของเราเอง

เราเข้าหมู่ไปเป็นหมู่คณะ มีครูมีอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเราเป็นหลักเป็นชัยของเรา เป็นหลักเป็นชัยของเรานี่มันน่าอบอุ่น มันทําให้เราประพฤติปฏิบัติ ทําให้เราเข้มงวดกับตัวเราเอง เราจะเข้มงวดกับตัวเราเอง เราพยายามจะหาหลักหาชัยให้ตัวเราเองให้ได้ สิ่งที่หาหลักหาชัยให้ตัวเราเอง มันอบอุ่นใจ ถ้ามันอบอุ่น จิตมันอบอุ่น ดูสิ เวลาทําสมาธิขึ้นมามีความสุข สุขมันมาจากไหน? สุขมันมาจากจิตมันปล่อยอารมณ์ความรู้สึกต่างๆ เข้ามาเป็นตัวของมันเอง ถ้ามันปล่อยตัวมันเอง ถ้ามันไม่ปล่อยตัวมันเอง มันไปอยู่กับอะไรล่ะ? มันอยู่กับซากศพ อยู่กับพวกหนอน พวกเพลี้ย พวกสิ่งต่างๆ มันไม่ใช่เกลือ มันไม่มีความเค็ม มันไม่สามารถรักษาคุณภาพของตัวมันเองได้ เราถึงต้องรักษาตัวของเราเองไง

สิ่งที่อาศัยกันมันเป็นสิ่งข้างนอกใช่ไหม สิ่งที่ข้างนอกมันอาศัยเข้ามา สิ่งที่หยาบๆ อาศัยเข้ามา ธรรมและวินัยมันเป็นสิ่งหยาบๆ เข้ามา เราต้องย้อนกลับเข้ามาดูเรานะ ถ้าดูเรา เราจะเอาตัวของเราได้ อย่าไปห่วงคนอื่น อย่าไปห่วงคนอื่น อย่าไปห่วงสิ่งต่างๆ ข้างนอก สิ่งต่างๆ ข้างนอกมันไม่ใช่หน้าที่ หน้าที่มันหน้าที่ของครูบาอาจารย์ที่จะวินิจฉัยว่าสิ่งนั้นผิดหรือถูก เรามีอะไรก็ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ สิ่งที่เป็นประโยชน์ เราปรึกษากันโดยความเป็นธรรม ถ้าความเป็นธรรมแล้วมันลงกันไม่ได้ ลงกันไม่ได้เพราะอะไร เพราะต่างคนต่างมีทิฏฐิ ถ้ามีทิฏฐิมันไม่ใช่ เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ มันเป็นหมากัดกัน สิ่งที่เป็นหมากัดกัน มันกัดกันแล้วมันได้ประโยชน์อะไร มันเป็นแผลทั้ง ๒ ฝ่าย หมากัดกันมันเจ็บทั้งคู่ นี่ทิฏฐิมานะ

ทิฏฐิมานะเราเก็บไว้ในใจสิ สิ่งต่างๆ ที่มันเป็นทิฏฐิความเห็น ความเห็นของเราก็ผิด เพราะเป็นทิฏฐิ มิจฉาทิฏฐิ-สัมมาทิฏฐิ ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิเป็นความถูกต้อง ศีล สมาธิ ปัญญา เป็นสัมมาทิฏฐิ มันเป็นความดี แล้วเราทําได้ขึ้นมามันก็เป็นทิฏฐิเฉยๆ มันไม่เป็นความจริงขึ้นมาไง ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา เรารู้ความจริงขึ้นมา เราจะถนอมรักษานะ

คนที่ทําสมาธิได้ คนที่มีเวลาแล้วทําสมาธิ มันจะหวงเวลาของมันมาก คนคนนั้นจะหวงเวลา จะหวงสติ จะถนอมรักษาสติ จะรักษากาลเวลาของตัว ทําข้อวัตรเสร็จแล้วจะรีบเข้าทางจงกรมของตัว เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้เราได้มาจากเหตุ เหตุคือตั้งสติขึ้นมาแล้วกําหนดคําบริกรรมขึ้นมา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา เราจะไม่คุยกันพล่ามๆๆ คุยกันพล่ามๆ นี่มันส่งออก มันเปิด

ดูสิ ดูเรากักขังนํ้า กักขังอากาศไว้เป็นประโยชน์กับเรา แล้วก็เปิดให้มันออกหมดเลย โยมจับสัตว์ จับงูไปปล่อย เราจับงู เราจับสัตว์ต่างๆ เราต้องขังมันไว้ แล้วเราเอามันไปปล่อย นี่ก็เหมือนกัน เราขังความดีของเราไว้ ทําให้มันสร้างตัวขึ้นมา แล้วเราก็ไปพล่ามๆๆ ให้มันออกไปหมด มันจะมีประโยชน์กับใคร มันก็กัดเอาน่ะสิ เอางูนั้นไปปล่อย เขาให้เอาไปปล่อยนะ ไปปล่อยป่า ไม่ใช่เอาไปปล่อยให้มันกัดมือ ปล่อยให้มันกัดเรา

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราทํา ถ้าเรามีทิฏฐิความเห็นดี เราทําตามความต้องการของเรา เราจะจับสิ่งนั้นไปปล่อย แล้วไปจับแล้วมันกัดเอา มันไม่เป็นประโยชน์กับเราเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสติของเรา เรารักษาของเรา ถ้าเราภาวนาเป็นนะ เราภาวนาเป็น เราทําสมาธิได้ เราทําสิ่งต่างๆ ได้ เราจะถนอมรักษาของเรา ถ้าถนอมรักษาของเรา ทําตามหน้าที่ เพราะเราเกิดมาเป็นมนุษย์ มนุษย์เป็นสัตว์สังคม สัตว์สังคมอยู่คนเดียวไม่ได้

ถ้ามันอยู่คนเดียวได้ วิเวกไป เราออกวิเวกไป เราอยู่คนเดียว อยู่ในป่า พอไปถึงก็ต้องการความสงบ ต้องการความวิเวก พอวิเวกไป อืม! เรารู้อะไรแปลกๆ อยากจะสอนเขา อยากจะเทศนาว่าการให้หมู่เพื่อนฟัง อยากจะบอกวิธีการเขา มันอยากหาคนคุยอีกแล้ว เวลาไปก็อยากจะออกวิเวกนะ พอวิเวกก็อยากหาเพื่อนอีก นี่มันกลับกลอก กิเลสมันกลับกลอกอย่างนี้ แล้วมันกลับกลอกอย่างนี้ เราก็อยู่ของเราอย่างนี้ เราอยู่ของเรา เรามีสถานที่วิเวกของเรา แล้วเวลาเราเข้าหมู่กัน เราก็เข้ามาวิสาสะกัน นี่วิสาสะกัน

เราเข้ามา เราตั้งสติมาตั้งแต่วัดนะ ไปถึงแล้วเราจะรีบทําอะไร แล้วเราจะทําอะไรให้มันเสร็จเป็นขั้นเป็นตอนไป ไม่ต้องมาละล้าละลัง มาดึงมายื้อยืดเยื้อกันอยู่อย่างนี้ ยืดเยื้ออย่างนี้มันบอกถึงว่าเรามีสติสัมปชัญญะไหม เราเตรียมพร้อมมาหรือเปล่า ทําไมมันประมาทขนาดนี้ล่ะ ทําไมมันไม่เข้าใจตัวเองเลย ถ้ามันเข้าใจตัวเอง นี่มันหน้าที่นะ

สิ่งที่มันนับได้ ดูสิ ดูเขาปฏิบัติขึ้นมามันเป็นเวลา ตี ๓ เราตื่นแล้ว ตื่นมาเตรียมตัว ลงมาศาลา มาจัดที่ กลับไปแล้วเราจะภาวนาต่อ ไปภาวนาต่อนะ อย่าไปนอน ถ้าเราไปนอน นอน ใครก็นอนได้ ถ้าเราจะนอนเราก็นอนได้ทั้งวันทั้งคืน ยิ่งนอนยิ่งอยากนอน ยิ่งจะไปเรื่อย เป็นนิสัย เป็นงูไปเลย กินเสร็จแล้วนอน ๗ วัน ๗ วันเสร็จแล้วไปหาเหยื่อกินใหม่

เรากินน้อยนอนน้อยเพื่ออะไรล่ะ ดูสิ บรรยากาศตอนกลางวันมันก็ร้อน ตอนหัวคํ่า ตอนเขายังเปิดเพลงกัน คนเขาทํามาหากินกัน เขามาคุยกันลั่นไปหมด กินเหล้าเมายา เราก็หาทางหลบหลีกเอา ถึงเวลาข้อวัตร ตี ๓ ต้องตื่นมาแล้ว พอตื่นขึ้นมา ช่วงตั้งแต่ตี ๓ ไปจนสว่าง เงียบสนิทเลย มันสมควรแก่การปฏิบัติ ถ้ามันสมควรแก่การปฏิบัติ ถ้าเราปฏิบัติของเราขึ้นมา มันก็ไม่อยากทําอีก มันก็ง่วงเหงาหาวนอน ง่วงเหงาหาวนอนนั่นล่ะมันคือกิเลส ง่วงเหงาหาวนอน ความขี้เกียจมักง่าย นั่นน่ะความขี้เกียจ

เราจะทําอะไรในเวลาตอนกลางวันมันก็ร้อน เวลากลางคืนขึ้นมา เราเปิดโอกาสตรงนี้ไง นี่เป็นอุบายวิธีการที่จะให้เราค้นหาตัวเราให้เจอนะ อริยทรัพย์ ทรัพย์จากภายใน ทรัพย์จากหัวใจ ถ้าใครพบขึ้นมาคนนั้นเป็นประโยชน์นะ แล้วพูดนี่ไม่ใช่โม้

“ก็พูดอยู่คนเดียวนั่นน่ะ อริยทรัพย์ๆ ทรัพย์อย่างนั้นดีไปหมด แล้วทําไมไม่เห็นเจอ”

ไม่เห็นเจอก็ค้นสิ ก็ทําสิ ก็ไม่ทํา ก็ไม่ค้น มันก็ไม่เจอ ถ้าไม่เจอมันก็ไม่เห็น ทั้งๆ ที่ของมันมีอยู่ เห็นไหม ดูสิ เพชรพลอยเขาได้มา ถ้ามันยังไม่ได้เจียระไนมันก็เหมือนก้อนกรวด เวลาเขาเจียระไนขึ้นมาทําไมมันแพรวพราวขนาดนั้น จิตของเรามันมีอยู่ในใจ มันไม่มีหรือ ความรู้สึกของเรามันไม่มีใช่ไหม หัวใจเราไม่มี เราเป็นคนตายหรือ เราเป็นคนมีชีวิต มีความรู้สึกอยู่นี่ แต่เราไม่เจียระไนมัน เราไม่ทํามันให้แพรวพราวขึ้นมา พอมันแพรวพราวขึ้นมามันจะไปวิตกกังวลกับใครล่ะ ไม่ต้องมีใครถามหรอก ถ้ามันไม่มีขึ้นมา มันแพรวพราวขึ้นมาได้อย่างไร

เวลาทุกข์ขึ้นมาหัวปักหัวปําอยู่นี่ มันทุกข์อยู่นี่ ใครเป็นคนทุกข์ล่ะ ถ้ามันแพรวพราวขึ้นมาในหัวใจ ประพฤติปฏิบัติมันเป็นอย่างนี้ ถ้าปฏิบัติขึ้นมา ถ้าปฏิบัติไม่มีอย่างนี้ขึ้นมา มันจะทันกันได้อย่างไร มันจะสัมพันธ์กันได้อย่างไร ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ พูดอยู่คนเดียว คนอื่นไม่รู้ได้อย่างไร มันต้องมีคนรู้ได้สิ คนรู้จริงมีนะ ของจริงมันมี

ดูสิ แดดออกขึ้นมา เขาอยู่ในร่ม อยู่ในป่าที่ว่าแดดมันส่องลงมาไม่ได้ เขาไม่เคยเห็นแดดเลย แล้วแดดมีจริงไหม? มันก็มีจริงๆ ถ้าวันไหนใบไม้มันร่วงหมด เขาโค่นต้นไม้นั้นออก แดดมันส่องลงมา เขาก็เห็นแสงแดด มันก็เห็นอยู่วันยังคํ่าว่าแสงแดดมันมีอยู่จริงๆ เพียงแต่เราอยู่ในป่าที่มันเป็นป่าโปร่ง ต้นไม้มันใหญ่ ใบไม้มันประสานกันจนไม่เห็นแสงเลย แล้วพอมันร่วงมามันก็เห็นแสง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าความเพียรของเรา เราทําของเรา ตั้งสติของเราขึ้นมา ก็ความรู้สึกของเราคือใจ คือคนที่อยู่ใต้ต้นไม้นั้นน่ะ สิ่งที่มันคลุมอยู่ ความปกคลุมมันอยู่ ปกคลุมความรู้สึกอยู่นี่ ถ้ามันเป็นความรู้สึก ความรู้สึก อาการของใจมันควบคุมเราอยู่ แล้วด้วยอวิชชา อวิชชา เราไม่เป็นความเป็นจริงของมัน

ถ้าเราตั้งใจของเรา ตั้งใจ ถึงเวลานะ คนเราโดยธรรมชาติของมันทุกข์ขนาดไหน เวลาทุกข์ถ้าใช้กาลเวลาสมานรักษาไป ทุกข์นี้มันจางไปเป็นธรรมดา สิ่งนี้เป็นธรรมดาของมัน แต่มันไม่มีใครได้ประโยชน์ แต่ถ้าเราตั้งใจของเรา เราเป็นคนกระทําของเราขึ้นมา

ดูสิ ดูสวะมันลอยมาจากนํ้า มันออกไปปากอ่าว มันออกทะเลไปเลย สิ่งที่มันออกไปทะเลมันได้ประโยชน์อะไรขึ้นมา แต่ถ้าเราเป็นของเรา เราถนอมรักษา เราควบคุมของเรา เราเป็นคนพาหลบพาหลีก พาหลบพาหลีกสิ่งที่เป็นสิ่งโสโครกต่างๆ เราทวนกระแสขึ้นไป เราจะเข้าไปถึงใจของเรา ถ้าเข้าไปถึงใจของเรา สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์นะ

เวลามันเห็นขึ้นมา มันไม่ใช่ว่าครูบาอาจารย์ท่านจะพูดโดยไม่มีพยานนะ เราพูดไป เราเป็นสัทธิวิหาริก เราเป็นลูกศิษย์ บางทีทําไมท่านพูดซํ้าพูดซาก พูดแต่สิ่งอย่างนี้ “เรื่องของใจๆ”

ก็เรื่องของใจมันเป็นนามธรรม แล้วมันไม่มีใครยืนยันได้ มันไม่มีใครเอามาเป็นหลักเกณฑ์ได้ แล้วเราก็เป็นลูกศิษย์ลูกหา เราก็เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เราก็ไม่มีหลักเกณฑ์ เด็กๆ มันไม่มีหลักเกณฑ์ มันก็ชวนกันเล่นเพลินๆ ไปวันๆ เท่านั้นน่ะ แล้วเล่นไปวันๆ หนึ่ง แล้วเวลามันก็ล่วงไปวันๆ หนึ่ง เวลาโตขึ้นมาเป็นผู้ใหญ่ขึ้นมา ใจมันก็เป็นเด็กอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วเป็นเด็กอยู่อย่างนั้นแล้วมันจะไปปกครอง มันจะไปถนอมรักษาศาสนาได้อย่างไร ในเมื่อเราไม่ได้เป็นศาสนทายาท เราไม่เป็นผู้ใหญ่ขึ้นมา เราไม่มีหลักมีเกณฑ์ในหัวใจของเรา แล้วเราจะเอาจุดยืนมาจากไหน แล้วเราเป็นผู้ใหญ่ขึ้นมาแล้วเราจะเอาอะไรไปสั่งสอนเขา

เราต้องรักษาความเค็มของเราไว้สิ เราต้องรักษาเกลือในหัวใจของเราเอาไว้ ทั้งๆ ที่มันมีอยู่นะ ดูสิ เวลาเขาทํานาเกลือกัน เขาวิดนํ้าเข้านา แล้วเขาให้แดดเผา ต้องให้มันระเหยขึ้นไป แล้วมันตกผลึกมาเป็นเกลือ มันก็เป็นเกลือ เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราถนอมรักษาขึ้นมา ถ้ามันตกผลึกในหัวใจของเรา ถ้าเรารักษาหัวใจของเราขึ้นมา เราก็จะเป็นศาสนทายาทขึ้นมา เราก็เป็นผู้ใหญ่ขึ้นมา เราก็ทํานาเกลือได้ เราใช้เกลือหมดไป เราก็ทําเกลือใหม่ เราก็ทํานาเกลือ เราก็ได้เกลือใช้ตลอดไป แล้วเราทําของเราเป็น ถ้าเราทําเป็นแล้วมันจะไปกลัวใคร สิ่งที่เรากลัวใคร เราก็เป็นผู้ใหญ่ขึ้นมา ไม่ใช่เราเป็นเด็กๆ อยู่อย่างนี้นะ ถ้าใจเป็นเด็กๆ อยู่อย่างนี้ พอโดนบังคับนะ ทุกคน อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ถ้าตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนเห็นความผิดของตน ตนรักษาใจของตน ตนดูแลตัวตน ตนก็พอใจ แต่ถ้าให้คนคอยแนะนําอยู่นี่ มันจะต่อต้านตลอดไป โดยธรรมชาติของกิเลสมันเป็นอย่างนี้

ธรรมชาติของกิเลสมันไม่ยอมใครหรอก ทิฏฐิมานะตัวเองจรดฟ้าทั้งนั้นน่ะ จรดฟ้า เพราะอะไร เพราะมันเป็นความรู้สึกเป็นความคิดที่ว่าเราว่าไม่มีใครรู้ ว่าเราไม่เชื่อใครเลย เราไม่สนใจอะไรเลย เราไม่ฟังใครเลย เราจะเอาเป็นความจริงของเรา

ความจริงทําให้มันขึ้นมาจริงสิ ถ้าทําให้มันจริงขึ้นมา ความจริงกับความจริงมันเข้ากันนะ นํ้าเข้ากับนํ้า นํ้ามันเข้ากับนํ้ามัน มันเป็นธรรมชาติของมันอยู่อย่างนั้น นํ้ากับนํ้ามันมันเข้ากันไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน ความจริงกับความปลอมมันเข้ากันไม่ได้หรอก ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมามันจะปลอมไปไหนล่ะ ถ้าเป็นความจริงขึ้นมามันก็เป็นความจริงของเรา แล้วถ้าครูบาอาจารย์เป็นความจริงมันก็ต้องเป็นความจริงอันเดียวกัน เป็นอันเดียวกันนะ

นํ้าก็คือนํ้า นํ้ามันก็คือนํ้ามัน มันมีส่วนผสมขึ้นมา เวลามันมากขึ้นมามันก็แยกตัวออกโดยธรรมชาติของมัน เราทําความดีของเราขึ้นมา มันจะต่างมาจากไหน ถ้ามันจะต่างขึ้นไป ทําไมนํ้ากับนํ้ามันของเรา กับนํ้ากับนํ้ามันของครูบาอาจารย์ไม่เหมือนกัน มันก็ต้องคนหนึ่งที่ไม่ใช่นํ้าจริงๆ มันต้องมีส่วนผสมอะไรเข้ามาในนั้นอยู่แล้ว แต่เราไม่รู้ของมันเอง ถ้าเราไม่รู้เราก็ต้องทดสอบตรวจสอบของเรา เราก็แก้ไขของเราไป

สิ่งที่แก้ไขมันก็เป็นสิ่งที่เจือปนออกมา เราก็เอาออกไปเรื่อยๆ บ่อยครั้งเข้า มันมีมรรค มีวิธีการของมันเอง มีวิธีการนะ เป็นวิธีการอุบายของใจดวงนั้น แต่นิสัยของคนไม่เหมือนกัน อาหารไม่เหมือนกัน ความชอบไม่เหมือนกัน สิ่งต่างๆ ไม่เหมือนกัน สิ่งที่ไม่เหมือนกัน แต่ผลมันเหมือนกัน ผลเหมือนกัน เราก็ทําของเราไปสิ เราทําของเราไป ไม่ใช่ว่าท่านทําอย่างนั้น เราต้องทําเหมือนท่าน

เราทําเหมือนท่านโดยหลัก โดยหลักคือนั่งสมาธิภาวนา โดยหลักคือการเดินจงกรม โดยหลักคือตั้งสติ สมาธิ นี่คือโดยหลัก แต่ความปลีกย่อย ดูสิ อาหารที่เขาทํามา อาหารแต่ละชนิดรสชาติต่างๆ กันไป แต่ละภูมิภาคก็แตกต่างกันไป ถึงคราวฤดูกาลที่มันไม่มีพืชผลต่างๆ อย่างนั้น เขาต้องใช้อย่างอื่นดัดแปลงไป เขาดัดแปลงขึ้นไปเพื่อให้มันเป็นอาหารขึ้นมาให้จนได้ถ้าคนทํางานเป็น คนทํางานเป็น สิ่งนี้ไม่เป็นปัญหากับเขาเลย สิ่งที่จะขาดแคลนในโลกนี้ไม่เป็นปัญหาของผู้ที่เขาเปลี่ยนแปลง เขาดัดแปลงทําเป็นของเขาเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันได้ผ่านวิธีการมา มันจะหาช่องทางของมันไปจนได้ ไม่ใช่เอาหัวไปชนฝาไว้อย่างนั้นน่ะ เอาหัวชนฝาแล้วก็ “ฉันเป็นพระนักกรรมฐานนะ ฉันนี้เป็นพระที่เคร่งครัด” มันเอาตัวไปไม่รอดนะ เคร่งครัดมันก็เคร่งครัดของศีล แล้วของสมาธิล่ะ แล้วของปัญญาล่ะ แล้วของผู้วิมุตติหลุดพ้นล่ะ

ความเคร่งครัด มรรคหยาบมรรคละเอียดนะ มรรคหยาบๆ เราเข้ามาดูแลเรา แล้วเราก็ดูวุฒิภาวะ ดูความเป็นไปของใจ ใจมันดีขึ้นมาไหม ทําขึ้นมาสิ่งนี้มันเป็นประโยชน์ขึ้นมาไหม ถ้ามันขึ้นมา ดูสิ ดูการรักษาความเค็มของมันสิ เกลือมันมีประโยชน์ขึ้นมา รักษาความเค็มของมัน ดูสิ เราดองสมอกัน ถ้ามันอ่อนเกลือ มันเละหมด มันไม่เป็น ถ้ามันเป็นขึ้นมานี่เป็นประโยชน์ไหม ภาวนาก็เหมือนกัน ถ้ามันเป็นขึ้นมามันเป็นประโยชน์กับเรา แล้วเป็นประโยชน์กับเรา กลิ่นของศีลมันหอมทวนลม กลิ่นของศีลของธรรมมันหอมทวนลมมันไปนะ

ใหม่ๆ ขึ้นมาด้วยกรรม ด้วยกรรม เขาไม่ศรัทธาไม่เชื่อถือ นั่นมันเรื่องของเขา เพราะการประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราประพฤติปฏิบัติเพื่อโลก เพื่อให้เขาเชื่อถือศรัทธา เราทุกข์ตายเลย เพราะอะไร เพราะมันอยู่ที่เขา ดีไม่ดีเขาไม่รู้ เขาไม่รู้ เราทําดีไม่ได้ดี เราทําความดีไม่ถูกใจเขาหรอก ดูสิ เราประพฤติปฏิบัติกัน ไปสร้างวัดที่ไหนก็แล้วแต่ ไม่มีใครเขาชอบหรอก ถ้าไปสร้างวัดที่ไหนนะ ทําอะไรก็ได้ไปกับเขา ถางป่าทําได้เหมือนโลกเขาหมดเลย เขาพอใจ เขาสะดวกสบายของเขา เขาไม่ต้องมาดูแลพระไง

ไอ้นี่พระทําอะไรก็ไม่ได้ ไปอยู่ที่ไหนก็ไม่มีใครชอบใจสักคนหนึ่งเลย แต่ถ้าเขารู้จริงขึ้นมา เขาศรัทธาขึ้นมา เขาจะบอกว่า “ทําไมเขาโง่ขนาดนี้นะ ทําไมของดีๆ ทําไมเขาไม่รู้จัก” แต่ของดีมันดีเหนือโลก กว่าที่เขาจะรู้ดีได้มันยากมาก

แม้แต่พ่อแม่กับลูก พ่อแม่คนไหนที่ไม่รักลูกบ้าง แต่เขาจะสอนให้ลูกเป็นคนดีอย่างพ่อแม่ปรารถนา มันจะได้สมใจเขา มันทุกข์ยากแสนยาก ทุกข์ยากแสนยาก ดูสิ พ่อแม่ที่สอนลูกแล้วลูกไม่ได้ดั่งใจ จะคิดตรอมใจเลย “เอ! ลูกของเราจะเอาตัวรอดได้ไหมหนอ ลูกของเราเวลาโตขึ้นมาจะมีที่ยืนในสังคมไหมหนอ” พ่อแม่ทุกข์น่าดูเลย นี่พูดถึงพ่อแม่กับลูกนะ

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมกับโลก เราเป็นธรรม เราเป็นนักรบ เราเป็นการต่อสู้กับกิเลส ในเมื่อต่อสู้กับกิเลส แล้วกิริยาอย่างโลกๆ มันจะสู้กับกิเลสได้อย่างไร ถ้าสู้กับกิเลสได้ ดูสิ สํานักปฏิบัติเดี๋ยวนี้ปฏิบัติแบบโลกๆ ปฏิบัติแบบพิธีกรรม เขาก็เอากิริยานี้ไปหากินกัน ทําตามกิริยาให้หมดเวลาไป ๗ วัน ๘ วัน เข้าคอร์สทีหนึ่ง ๗ วัน ๑๒ วัน ๕๐ วัน เข้ามาแล้วก็ต้องเดินจงกรม นั่งย่องไปย่องมาให้ได้ครบเวลา ให้ได้ใบประกาศกัน แล้วก็เอาไปดีใจ เอาไปกอดกันนะ แต่กิเลสไม่ได้ถลอกสักตัวหนึ่งเลย ไม่ได้ทําอะไรกันเลย เขาก็ทํากันอย่างนั้นเพราะอะไร เพราะมันเป็นโลก สิ่งที่เป็นโลกเขาทํากันอย่างนั้นอยู่แล้ว แล้วเราจะเอาอย่างนั้นไหม ถ้าเราเป็นอย่างนั้น เราทําเพื่อโลกหรือ

ฉะนั้น ไปสร้างวัดที่ไหนก็แล้วแต่ ถ้ามันไปตามกระแสโลก โลกก็พอใจ ทําความพอใจกับเขา ทําอะไรก็ทําได้ พระที่นี่ประจบสอพลอไง นี่ประทุษร้ายสกุล สกุลของสมณะ สกุลของศากยบุตร ไปประทุษร้ายสกุล สกุลของคฤหัสถ์ เขาเป็นคฤหัสถ์ เขาเป็นบริษัทบริษัทหนึ่งที่เข้ามาทําบุญกุศลในศาสนา แล้วเราก็ไปประทุษร้ายทั้งเขา ประทุษร้ายทั้งเรา

ประทุษร้ายเราเพราะอะไร เพราะเราไปประจบประแจงเขา ไปประทุษร้ายเขา เขาควรจะได้ความดีความงามขึ้นมาด้วยความเป็นจริง พระก็ไปชมว่าเขาดีเขาดีเด่น เขาก็เลยหลุดจากความดีไปเลย “ก็ดีแล้ว ก็ดีแล้ว” นี่ประทุษร้ายทั้งหมดเลย เห็นไหม

แต่ถ้าเราทําดีของเรา ดีของเรามันดีเหนือโลก ไม่ใช่ดีในโลกๆ โลกเขาเป็นสภาวะแบบนั้นก็เรื่องของเขา เราก็ทําดีของเราไป ถ้าทําดีของเราไป ทําดีของเราไง ทําดีเพื่อใคร? ไม่ได้ทําดีเพื่อใคร พรหมจรรย์นี้ปฏิบัติเพื่อใคร? ปฏิบัติเพื่อเรา ปฏิบัติเพื่อชําระกิเลส ปฏิบัติ ไม่ได้เพื่อเป็นอาจารย์ของใคร ปฏิบัติ ไม่ได้เพื่อทิฏฐิของใคร ไม่ได้ทําอะไรเพื่อใครทั้งสิ้นเลย แต่มันกลับเป็นธรรมขึ้นมาโดยสมบูรณ์แบบ สมบูรณ์แบบเพราะอะไร เพราะมันเป็นความจริง ความจริงทุกคนแสวงหาใช่ไหม

ดูสิ ดูเขาทําแผงโซลาร์เซลล์ขึ้นมา เขาต้องการแสงแดด เวลามีสิ่งใดไปบังเขา เขาจะถากถางเลย เพื่อจะให้แสงแดดถึงแผงโซลาร์เซลล์ของเขา นี่เขาแสวงหาขนาดนั้นนะ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเขารู้ความจริงเป็นอะไร เขาวิ่งเข้ามาหาเอง สิ่งที่เป็นความจริงเหมือนแสงแดดเลย มันเป็นธรรม แสงแดดส่องไป แสงเดือนแสงจันทร์ส่องไปแม้แต่บ้านของยาจก บ้านของเศรษฐีมหาเศรษฐี แสงมันส่องไปทั่วถึงกันหมดเลย เห็นไหม ถ้าใจมันเป็นธรรมขึ้นมา มันจะไปเข้าข้างใคร มันจะไปวอแวกับใคร มันเป็นธรรมของมัน พอเป็นธรรมของมัน ทุกคนแสวงหาธรรม เขาได้สภาวะเป็นธรรมของเขา เขาได้ประโยชน์ของเขา

ทั้งๆ ที่ไม่ต้องการให้เป็นประโยชน์ของใครเลย ทําเพื่อตนเองนี่แหละ ทําเพื่อหัวใจอันนี้ แต่มันเป็นประโยชน์โดยสัจจะความจริง

แต่เราอยากให้เป็นประโยชน์ก่อน “โอ๋ย! เราจะเป็นอาจารย์เขา เราจะไปสั่งสอนคนนู้นคนนี้” แล้วทิฏฐิมันก็ฟัดกับทิฏฐิ ทิฏฐิมันก็ไปโต้แย้งกัน แล้วมันก็เป็นหมากัดกัน อันนั้นเป็นประโยชน์กับใคร? ไม่เป็นประโยชน์กับใครทั้งสิ้นเลย ไม่มีประโยชน์กับเราด้วย ไม่มีประโยชน์กับเขาด้วย ไม่มีประโยชน์กับใครทั้งสิ้น มันไม่ใช่หน้าที่ หน้าที่ของเรามันต้องภาวนาของเรา หน้าที่ของเรา เราต้องเอากิเลสไว้ในอํานาจของเรา เอาศีล สมาธิ ปัญญา เอาไว้ในใจของเราให้ได้

ถ้าศีล สมาธิ ปัญญาขึ้นมาในหัวใจของเรา มันมีอาวุธแล้ว มันมีธรรมาวุธ อาวุธที่จะต่อสู้กับกิเลส ถ้ามีอาวุธต่อสู้กับกิเลส มันก็เป็นประโยชน์กับเรา สิ่งที่กิจจญาณในหัวใจ การกระทําอันนี้มันเป็นสัจจะความจริง มันเป็นสันทิฏฐิโก คนที่ทํางานเป็น คนที่มันมีอาวุธ แล้วอาวุธอย่างนี้ถ้ามันวิปัสสนาไปจนกิเลสมันขาดเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป สิ่งที่เราทํามาทําไมเราจะพูดไม่ได้ สิ่งที่เราทํามาทําไมมันจะสอนใครไม่ได้ ดูสิ เรามีเทคโนโลยีทําสวนทําไร่ทั้งหมด เราไปอยู่ที่ไหนเราก็มีอาชีพของเราขึ้นมาได้ เราไปขุดแปลงสวนแปลงนาขึ้นมาเพื่อทําสวนทํานาขึ้นมา เพื่อเราจะหาอาชีพของเราใช่ไหม นี่เราทําของเราเป็นขึ้นมา มันไปอยู่ไหนมันก็ทําได้

ทีนี้ทําได้ ทําไมมันจะพูดออกมาไม่ได้ ถ้ามันพูดออกมาได้ นี่ไง ที่เขาต้องการกัน เขาต้องการสิ่งนี้กัน ดูสิ เขาอยากทําของเขา แต่เขาทําของเขาไปไม่ได้ แล้วเขาพยายามทําของเขาด้วยประสบการณ์ของเขา เขาก็พยายามปรับพื้นที่ของเขา แล้วพื้นที่ของเขา แหล่งนํ้าก็ไม่มี อะไรก็ไม่มี แล้วมันจะทําขึ้นมาได้อย่างไร

แต่ถ้าคนเป็นมันไปดูแล้ว สถานที่มันทําได้หรือไม่ได้ แหล่งนํ้าจะหาที่ไหน ถ้าไม่มีแหล่งนํ้าขึ้นมา มันจะทําสวนผักสวนครัวขึ้นมาได้อย่างไร ถ้ามีสวนผักสวนครัวต้องใช้นํ้ามันมากเท่าไร ใช้นํ้ามากนํ้าน้อย ดูสิ ปลูกข้าวขึ้นมา ปลูกข้าวที่ลุ่มหรือที่ดอน ที่ดอนควรใช้นํ้าขนาดไหน ที่ลุ่มควรใช้นํ้าขนาดไหน ใช้พันธุ์ข้าวอย่างไร พันธุ์ข้าวอ่อน พันธุ์ข้าวแก่ พันธุ์ข้าวหนัก พันธุ์ข้าวเบา เห็นพื้นที่ เห็นสถานที่ นี่สิ่งที่พืชพันธุ์ที่เข้ากับสถานที่

นี่ก็เหมือนกัน เวลาทําสมาธิขึ้นมามันเป็นสมาธิขึ้นมาไหม จิตมันเป็นสมาธิขึ้นมาไหม ถ้าจิตไม่เป็นสมาธิ ทําไมมันถึงไม่เป็นสมาธิ ถ้าไม่เป็นสมาธิมันไม่ต้องทําสมาธิเลย ใช้ปัญญาไปเลย ปัญญาใช้ขึ้นมาอย่างนั้น มันใช้ขึ้นไปมันก็ใช้ไปด้วยความไม่เข้าใจ

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ขึ้นมา ถ้าใช้ปัญญาไปเลยมันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิก็ใช้ปัญญาเข้าไป ใคร่ครวญเข้าไป มีสติเข้าไป ย้อนกลับมา นี่ปรับพื้นที่ หาพื้นที่ หาแหล่งนํ้า หาต่างๆ ขึ้นมา พอหาได้ขึ้นมา ถ้าทุกอย่างพร้อมขึ้นมาแล้ว พืชพันธุ์อยู่ไหน ปลูกขึ้นไปแล้วมันงอกขึ้นมา ๗ วัน ๑๒ วัน เราควรจะทําอย่างไร กี่วันเราควรจะดูแล เราควรจะกําจัดวัชพืชออก

สิ่งต่างๆ มันทํามาอย่างนี้มันเป็นความจริงนะ ในการประพฤติปฏิบัติมันมีความจริงของมันแน่นอน ถ้าไม่มีความจริงของมันแน่นอนขึ้นมา มันจะมาเห็นต่างกับเราได้อย่างไร

ของเรา เราเห็นอยู่นี่เห็นโดยกิเลสนะ เห็นด้วยตัณหาความทะยานอยาก เห็นด้วยความไม่รู้เลย ทั้งๆ ที่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ท่องกันปากเปียกปากแฉะ แล้วความเป็นไปขึ้นมา เราว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ มันไม่เป็นธรรมเลย ถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมา มันเป็นธรรมสัจจะความจริงขึ้นมา มันมีอาการของมัน มันมีการกระทําของมัน มันเปลี่ยนจริตนิสัย มันเปลี่ยนจากอกุศลเป็นกุศลนะ

อกุศล อกุศลเวลาคิด อกุศลไม่มีตัวตน มันมีความรู้สึก มันมีความพอใจและไม่พอใจ แต่ถ้ามันมีธรรมขึ้นมามันไม่มีอกุศลนะ มันสลดสังเวช สิ่งที่เห็นขึ้นมามันปลงธรรมสังเวช สังเวชมาก ความผิดทั้งๆ อย่างนี้ ทําไมเขาไม่รู้ตัวเขาเลย ถ้าเขาไม่รู้ตัวเขาเลย ทําไมเขาถึงไม่รู้ตัว เขาบอกเขามีอวิชชา นี่มันปลงธรรมสังเวชนะ

แต่ถ้ามันถูกขึ้นมา อ้อ! มันถูกอย่างนี้ เขาทําขึ้นมาโดยสัมมาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิ จิตมันรวมลงสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิขึ้นมาอย่างนี้มันควรทําอย่างไรต่อไป ถ้าทําอย่างไรต่อไป ต้องรักษาสมาธิให้มั่นคง ต้องให้เขาเข้าใจถึงเหตุ เหตุ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้ารักษาเหตุขึ้นมามันจะเข้าสมาธิบ่อยๆ สมาธิจะตั้งมั่นขึ้นมา ถ้าตั้งมั่นขึ้นมา เขาจะมีความสุขของเขา ถ้าความสุขของเขา ถ้าอินทรีย์เขาอ่อน อินทรีย์เขาไม่เข้าใจ เขาจะว่าสมาธินี้เป็นนิพพาน เพราะมันมีความสุข เวลามีความสุข เวลาเดินไปมันจะว่าง มันจะมีความสุขของเขามาก เขาจะเข้าใจผิดของเขาอย่างนั้น นี่ความเข้าใจผิดของเขา สิ่งที่ทํามามันเป็นสัมมาทิฏฐิ แต่ขณะที่ไปติดมันเป็นมิจฉาทิฏฐิ มิจฉาทิฏฐิเพราะอะไร เพราะมรรคหยาบมันฆ่ามรรคละเอียด มรรคนี้หยาบมา มันทํามาถูกต้องในระดับของสมาธิ แล้วเวลาควรจะก้าวเดินต่อไป แต่ด้วยความเข้าใจผิดของเขา ความว่าเข้าใจผิด ความคิดคือทิฏฐิ คือความเห็นผิด สิ่งที่เป็นมรรคละเอียด มรรคมันหยาบแล้วมันจะละเอียดขึ้นไปได้อย่างไร

นี่ครูบาอาจารย์จะบอกวิธีการ ถ้ามันรักษาสมาธิให้ได้ รักษาสมาธิคือออกมาแล้วมันเปรียบเทียบ เปรียบเทียบว่าเวลาจิตของเราเข้าสมาธิจะมีความร่มเย็นเป็นสุข เวลาเราออกมาจากการภาวนามา ทําไมจิตใจมันโต้แย้ง มันขัดแย้ง มันไม่มีความพอใจต่างๆ ไม่พอใจในสิ่งที่ขัดแย้งอยู่กับใจเลย มันเป็นเพราะอะไร ทําไมมันมีความฉุกคิดขึ้นมา นี่ก็คือกิเลสไง ถ้ามีกิเลสขึ้นมา อ้าว! ที่สงบเมื่อกี้มันเป็นนิพพานไปแล้ว แล้วออกมาทําไมมันถึงมีความขัดแย้งใจอีกล่ะ เห็นไหม มันออกมาแล้วมันไม่เป็นความจริงไง มันไม่เป็นการฆ่ากิเลสไง มันเป็นแค่ความสงบของใจ ถ้าความสงบของใจ อย่างนี้แสดงว่าเรายังไม่ทําลายกิเลส มันก็จะเริ่มใคร่ครวญ เริ่มแยกแยะ เริ่มหาหนทาง

การเดินของเรา การก้าวเดินของเรา มันจะมีการพิสูจน์ตรวจสอบของเราอย่างนี้ ถ้าเราพิสูจน์ตรวจสอบ การกระทําของจิตมันจะพัฒนาขึ้นไป จากสิ่งที่มันสงบเข้ามา สิ่งที่มันมีกําลังขึ้นมา ออกหาทุน หาธุรกิจ หากําไร หาสิ่งต่างๆ ขึ้นมา มันเป็นการพิสูจน์ของใจ ใจมันพิสูจน์ขึ้นมา เราจะพิสูจน์ตัวเราเองขึ้นมาเพื่อประโยชน์ของเราขึ้นมา

สิ่งต่างๆ อย่างนี้ ถ้าเราเป็นครูบาอาจารย์ที่มีหลักมีเกณฑ์ เราจะพยายามประคอง พยายามถนอมรักษา รักษาธรรมทายาทขึ้นมา ธรรมทายาท ไม่ใช่เปรตทายาท ถ้าเปรตทายาท มันเป็นเปรตแล้วมันก็ทําลาย ทําลายธรรมะไง อาศัยธรรมะอยู่ เป็นกระพี้ เป็นพวกบุ้งพวกหนอนทําลาย ทําลายโดยความไม่เข้าใจด้วย ทําลายโดยความเข้าใจผิดด้วย เข้าใจผิดว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ...สิ่งนี้ธรรมของกิเลส ไม่ใช่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

บวชขึ้นมาเป็นพระเหมือนกัน หัวโล้นเหมือนกัน ห่มผ้าเหลืองเหมือนกัน แต่เขาทําของเขาสภาวะแบบนั้น เขาว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม แต่เรามองแล้วมันไม่ใช่ธรรม มันไม่ใช่ธรรม มันเป็นเปรต มันเป็นเปรตเพราะอะไร เป็นเปรตเพราะมันทําลายธรรมและวินัย มันทําลายธรรมและวินัยแล้วมันจะเป็นธรรมได้อย่างไร แล้วเราทําลายธรรมและวินัยหรือเปล่า

ถ้าเราไม่ทําลายธรรมและวินัย ทําไมเราทําแล้วมันไม่ประสบความสําเร็จ ทําไมเราทําแล้วไม่สมประโยชน์ ทําไมเราทําแล้วจิตมันไม่ลงเป็นสมาธิ ถ้าไม่เป็นสมาธิก็ต้องย้อนกลับมาที่ศีลของเราสิ ศีลมันดีหรือเปล่า ศีลของเรา ทาน ศีล ภาวนา ทาน ศีลของเรามันผิดปกติตรงไหน ถ้าผิดปกติตรงไหน ดูสิ ก่อนลงอุโบสถ ปลงอาบัติกัน ปลงอาบัติให้มันสะอาดบริสุทธิ์เพื่อไม่ให้มันขัดแย้งกัน

ดูสิ ถ้ามันขัดแย้งกัน ดูมิจฉาทิฏฐิ ทําสมาธิก็ได้ เสร็จแล้วเป็นสมาธิขึ้นมาก็เป็นมิจฉาสมาธิ มิจฉาสมาธิมันก็เป็นมิจฉาปัญญา ปัญญาการเอารัดเอาเปรียบตัวเองว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ มันหลอกตัวเอง หลอกตัวเองจนตัวเองก็เชื่อ เชื่อแล้วก็เชื่อตามความคิดของตัวเองไป แล้วพอมันเสื่อมมา พอมันหมดกําลังขึ้นมา ก็เลยกลายเป็นสิบแปดมงกุฎแล้ว ขี่หลังเสือแล้วลงไม่ได้ ไปตามกิเลสชักนําไปเลย สิ่งนี้มันเป็นธรรมจริงหรือธรรมของเปรตล่ะ

ถ้าธรรมของเปรตนะ อ้างอิงไง อ้างอิงว่าเป็นพระ

สิ่งที่เป็นพระ แต่ถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมา สิ่งที่มีครูบาอาจารย์คอยถนอมรักษา เรา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ คุยธรรมกันได้ ธรรมของเราคุยกันได้ เราประพฤติปฏิบัติมา ครูบาอาจารย์ประพฤติปฏิบัติมา หัวใจก็หัวใจเหมือนกัน ความรู้สึกก็ความรู้สึกเหมือนกัน ชีวิตเหมือนกัน กินเหมือนกัน นอนเหมือนกัน ต่างๆ เหมือนกัน ถ้ามันทําเหมือนกัน ผลก็ต้องตอบมาเหมือนกันสิ

ถ้าเหมือนกันขึ้นมา เหมือนกันนะ มันมีความละอาย มีหิริ โอตตัปปะ มีความละอาย มีความเกรงกลัว เราคิดมา เราคิดจะเอารัดเอาเปรียบเขา เราคิดจะทําลายเขา มันอายไหม ลูกผู้ชาย ศักดิ์ศรีของคนมันมี แล้วมันทําลายกันได้อย่างไร ถ้ามันทําลายเขา มันคิดทําลายเขา ทําไมมันไม่ทําลายตัวเองก่อน ถ้าทําลายตัวเองก่อน มันจะทําลายเขาได้หรือ นี่มันมีความละอาย มันมีความละอายแก่ใจ แล้วเราเป็นสุภาพบุรุษด้วย แล้วเราบวชเป็นพระด้วย เป็นภิกษุด้วย เป็นสงฆ์ด้วย เป็นศากยบุตรด้วย ศากยบุตรพุทธชิโนรส เป็นพุทธชิโนรส เป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วทําไมไม่เคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล่ะ แล้วทําไมเราไม่เคารพธรรมวินัย

ธรรมวินัยมันก็ปราบ ดัดแปลงให้ใจมันอ่อนลง ให้ใจมันไม่ควรจะไปทําลายเขา ถ้ามันจะทําลายให้มันทําลายเรา ทําลายในทางจงกรม มึงเก่งแค่ไหน มึงดีแค่ไหน ทางจงกรมนี่อัดเข้าไปสิ มึงอัดเข้าไป ทางจงกรมเดิน ๗ วัน ๗ คืน เดินเข้าไป มึงแน่จริง ทําให้ได้ แน่จริงนั่งสมาธิให้ได้ นั่งตลอดรุ่ง ถ้าแน่จริง ถ้าแน่จริง ความแน่ของเอ็งมันต้องเข้ากับความจริงสิ

เพราะสมาธิเป็นความจริง ธรรมะเป็นความจริง ความจริงเข้ากับความจริง ถ้าเรามีความจริงขึ้นมา ความจริงมันจะเกิดกับเรา ถ้าเราจริง

นี่เราไม่จริง ไหนว่าเป็นเกลือรักษาความเค็มไง มันเป็นหนอน เป็นหนอนแทะ ธรรมนี้มันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นหนอนแทะ เป็นหนอนแทะสิ่งต่างๆ ในสังคมนี้ ถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมา ธรรมขึ้นมามันต้องเป็นผล มันจะเป็นผลกับเรานะ เราทําให้ได้

สิ่งที่เราทําไม่ได้ เรามาเข้าหมู่กัน เข้าหมู่กันด้วยธรรมวินัย เข้าหมู่กันด้วยความสมานฉันท์ เข้าหมู่ เข้าหมู่กันด้วยเปลือก แล้วถ้าจิตมันเข้าหมู่กัน สมาธิก็เป็นอันเดียวกัน ปัญญาก็เป็นอันเดียวกัน ความรู้สึกจะเป็นอันเดียวกัน ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ

ธรรมทายาท องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม “ภิกษุทั้งหลาย เธอพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและเป็นทิพย์ ให้ไปอย่าซํ้าทางกัน อย่าซํ้าทางกัน มันเสียประโยชน์”

ผู้ที่รู้จริงอย่าไปซ้อนกัน ซ้อนกันมันจะเสีย ให้แยกออกจากกันไป แยกกันไปแล้วเผยแผ่ไป โลกเขาร้อนนัก เขาต้องการธรรมะ แล้วเราเป็นศาสนทายาท เราจะสร้างเนื้อสร้างตัวกัน เรามานี่เรามาเข้าหมู่ เข้าหมู่เพื่อจะถนอมรักษา

กาลเวลามันกินทุกๆ อย่าง กินหมดนะ คนเรา กาลเวลา เข้ามาใหม่ๆ โอ๋ย! ศรัทธาๆ พอไปๆ มันหงอย มันเฉา มันเศร้าสร้อย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราบวชนาน พรรษาเยอะ ถ้าเราภาวนาไม่ได้ กาลเวลามันกินใจ กินของเราไปแล้วมันจะชินชา แล้วมันก็จะหน้าด้าน

ฉะนั้น เราจะไม่ชินชาหน้าด้าน เราต้องเข้าหมู่ เข้าหมู่ขึ้นมา มาตรวจสอบกัน มาคุยธรรมะกัน สิ่งใดที่มันเป็นเปลือกเป็นกระพี้ แล้วเราจะเคาะมันออก สิ่งใดที่เป็นเนื้อหาสาระ เราจะส่งเสริมกัน ส่งเสริมสิ่งนี้ให้มันมั่นคงขึ้นมาในหัวใจ

วัตถุสิ่งของ เราสร้างเสร็จมันก็จะเสื่อมสภาพไป มันจะต้องหางบประมาณไว้ซ่อมบํารุงรักษาตลอดไป สิ่งที่เป็นข้าวของแก้วแหวนเงินทองต้องถนอมรักษา สิ่งที่เป็นอริยทรัพย์ สิ่งที่เป็นสมาธิ สิ่งที่เป็นปัญญา ถ้าเป็นอกุปปธรรม เป็นโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี ยิ่งไม่ต้องไปรักษาเลย มันเป็นอกุปปธรรม

อะ คือไม่มีวิธีการที่จะเสื่อมสภาพได้ อะ คืออฐานะ อฐานะที่จะแปรสภาพ สิ่งที่ใจที่คงที่ ไม่มีแปรสภาพเลย ไม่ต้องเสียงบประมาณรักษา จะไม่มีการรักษาอีกเลย คงที่ตลอดไป สมบัติอันนี้ถึงอยากให้มีกันไว้ในหัวใจไง นี่สิ่งที่ไม่ต้องรักษา สิ่งที่ไม่ต้องเป็นไปเลย

แต่ขณะที่เป็น สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ทําสมาธิ ทําปัญญากันนี้ต้องถนอม ต้องรักษา ศีล สมาธิ ศีลรักษาอย่างดี ทุกอย่างรักษาอย่างดีหมดเลย ถึงที่สุดแล้วโยนมันทิ้งไป ไม่ต้องรักษา มันเป็นความจริงอย่างนั้นตลอดไป มันอยู่ในหัวใจเรานี่ ทําขึ้นมาให้ได้

สิ่งที่กลืนไปให้รักษา เหมือนเกลือรักษาความเค็มไว้ เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส ให้รักษาสถานะของสมณะไว้ สมณะ ศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นโดยสมมุติ เราบวชมามีค่าเท่ากันเลย นั่งอยู่นี่ศีลเท่ากันหมดเลย สมมุติสงฆ์บวชมาจากอุปัชฌาย์มีคุณค่าเท่ากัน ถึงลงอุโบสถสังฆกรรมร่วมกันได้ เป็นสมานสามัคคี สามัคคีอุโบสถ อุโบสถไม่เป็นโมฆะ ไม่เป็นโมฆียะ แต่ถ้ามันเป็นนานาสังวาส มันเป็นต่างๆ มันเป็นโมฆะ มันเป็นโมฆียะ มันทําแล้วมันไม่ได้ผล นี่ทําแล้วไม่ได้ผล

เดี๋ยวเราจะลงอุโบสถ แล้วพยายามอธิษฐานตั้งใจ ศีล ๒๒๗ ข้อ ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลอย่างนี้ชําระล้างใจ ถ้าใจมันมีศีล มันเป็นความปกติ สิ่งที่เป็นปกติทําสมาธิมันก็ง่ายขึ้น ให้มันมีความสะอาดมีความบริสุทธิ์ของเรา นํ้าสะอาดใช้ทําประโยชน์ได้มหาศาลเลย นํ้าสกปรกเอาไปเป็นปุ๋ยหรือ มันก็ไม่เป็นประโยชน์หรอก เพราะมันมีสารพิษ

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเรา เราจะลงอุโบสถเพื่อให้ศีลบริสุทธิ์กัน เพื่อประโยชน์ของเรานะ ตั้งใจเพื่อเรา เพื่อสังฆะของเรา เพื่อสังคมของเรา เพื่อประโยชน์ตัวเองด้วย เพื่อสังคมด้วย เพื่อทุกๆ อย่าง เอวัง

เทศน์พระ ๓๗

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๒๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจ ตั้งใจนะ ตั้งใจฟังธรรม พอฟังอุโบสถ อุโบสถศีล การอุโบสถศีล ศีล ปาฏิโมกข์ ให้มีความบริสุทธิ์ สิ่งที่บริสุทธิ์ ศีล สมาธิ ปัญญา วันนี้วันสําคัญนะ ครูบาอาจารย์ท่านถือมาก ถ้าเป็นวันสําคัญทางศาสนา จะไม่นอน จะถือเนสัชชิก จะทําความเพียรเคารพไง

ถ้าทําความเพียร หลวงปู่ขาวท่านจะมีทางจงกรม ๓ เส้น เส้นหนึ่งเดินจงกรมถวายพระพุทธ เส้นหนึ่งเดินจงกรมถวายพระธรรม เส้นหนึ่งเดินจงกรมถวายพระสงฆ์ วันหนึ่งจะเดินจงกรม ๓ เส้น เส้นละประมาณ ๒ ชั่วโมง จะถวายพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

ทําไมต้องถวายพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ล่ะ

เพราะเราเกิดมาพบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แก้วสารพัดนึก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม มีรัตนะ ๒ เวลาแสดงธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นสงฆ์องค์แรกของโลก เป็นสงฆ์ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เป็นผู้รับภาระ พุทธกิจ ๕ เผยแผ่ศาสนาเพื่อสังคม เพื่อความเป็นสุข เวลาเทศน์ธัมมจักฯ แล้ว เทศน์ยสะ ภิกษุ ๖๑ องค์ พ้นทั้งบ่วงที่เป็นทิพย์และบ่วงที่เป็นโลก เธอจงไปอย่าซ้อนทางกัน โลกเขาร้อน เขาต้องการธรรม นี่เพื่อประโยชน์ของโลกไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําประโยชน์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เป็นศาสดา แต่เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะบรรลุธรรมขึ้นมาแล้ว พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เวลาหลวงปู่ขาวท่านปฏิบัติธรรมเพื่อถวายพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เพราะเราเกิดมาพบ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราถึงเข้าใจกัน มันถึงมีศาสนาไง

ศาสนาทําให้คนต่างจากสัตว์ แล้วเราเป็นคน เราเป็นสัตว์มนุษย์ สัตว์นะ สวนสัตว์มนุษย์ มนุษย์เป็นสัตว์อยู่ในสังคม อยู่ในกรงขังของกฎหมาย อยู่ในกรงขังของศีลธรรมประเพณีวัฒนธรรม นี่สัตว์มนุษย์ แล้วเราเป็นผู้ที่ออกจากคฤหัสถ์ เราได้บวชเป็นภิกษุ ภิกษุเป็นผู้ขอ ขออะไร? ขอโอกาสประพฤติปฏิบัติไง

วันนี้วันสําคัญ เวลาพระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ เอหิภิกขุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้บวชให้ บวชให้เป็นพิธีกรรม แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา อริยสัจ บวชใจขึ้นมาเป็นผู้บริสุทธิ์ สิ่งที่บริสุทธิ์มาจากไหน? มาจากการประพฤติปฏิบัติ มาจากการกระทํา มาจากการเกรงกลัว ความละอายต่อบาป มีความละอายต่อบาป เป็นผู้ที่ซื่อสัตย์กับตนเอง ถ้าซื่อสัตย์กับตนเอง จะทําในสิ่งที่ดี

สิ่งใดที่ระลึกแล้วมันมีความละอาย มันละอายใจ มันเป็นสิ่งที่ทําไม่ได้ ถ้ามันมีความละอายใจ มันมุ่งทําแต่สิ่งที่เป็นคุณงามความดี คุณงามความดีของธรรมนะ ไม่ใช่คุณงามความดีของกิเลส ถ้าคุณงามความดีของกิเลส มันจะทําความดีบูชากิเลสไง ถ้าบูชากิเลส มันได้เอารัดเอาเปรียบ มันได้กดขี่ข่มเหง มันได้เอารัดเอาเปรียบใคร มันจะพอใจของมัน ความดีอย่างนั้นเป็นความดีของกิเลสนะ

ถ้าความดีของธรรมล่ะ ความดีของธรรมเป็นผู้ที่เสียสละ ดูสิ เรามีโอกาส ทางโลกเกิดมาเป็นคฤหัสถ์ โอกาสการครองเรือน โอกาสการเป็นอยู่ทางโลก มันเป็นสิทธิ์ของมนุษย์ทุกๆ คน สิทธิ์ของมนุษย์นะ แต่เราสละมา เราเสียสละสิทธิ์ของการเป็นมนุษย์ออกมาเป็นภิกษุ ภิกษุผู้ขอ ขอโอกาสเพื่อประพฤติปฏิบัติ

แล้วถ้าไม่มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราจะไปปฏิบัติกับอะไร ในเมื่อไม่มีพระธรรม พระธรรมคือคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นอกาลิโก ไม่มีกาลไม่มีเวลา กาลเวลาเป็นของเล่นๆ นะ พระอาทิตย์มันหมุนเวียนไป โลกหมุนรอบตัวเอง แล้วหมุนรอบดวงอาทิตย์ เป็นวัน เป็นคืน เป็นเดือน เป็นปี มันอยู่อันเดียวนั่นล่ะ มันไม่มีอะไรตกอะไรขึ้นเลย แต่มันหมุนของมันไป แล้วเราก็ไปนับเอาวัน เอาคืน เอาเดือน เอาปีกับมัน นี่เรื่องของโลกๆ

ไม่มีหรอก สิ่งใดที่เป็นโลกๆ วันคืนเดือนปีไม่มีสิ่งต่างๆ เลย แต่เราไปคิดกันเอง เราไม่รู้เท่าทันมัน เดี๋ยวนี้วิทยาศาสตร์เขาเจริญนะ เขาเจริญจนเห็นว่าแรงดึงดูดของโลก สิ่งต่างๆ เรากลับมาในการประพฤติปฏิบัติของเรา แรงดึงดูดของกิเลสไง ถ้ามีแรงดึงดูดของกิเลส ไม่มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ไม่มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

พระพุทธคืออะไร? คือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ พระสงฆ์ พระสงฆ์คือครูบาอาจารย์ของเราไง พระสงฆ์เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมาก่อน พระสงฆ์เป็นผู้ที่ขัดเกลากิเลส เป็นคนต่อสู้กับตนเองมา มีประสบการณ์ มีความเห็นไง เราเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เราปฏิบัติเพื่อใคร

ถ้าบูชากิเลส เราจะไม่เชื่อฟังพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราไม่เชื่อครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าเราไม่เชื่อครูบาอาจารย์ของเรา เราเชื่อกิเลส เราทําด้วยความพลั้งเผลอ ทําด้วยความเหม่อลอย ทําด้วยความสะใจ ความสะใจเป็นเรื่องของกิเลสทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเป็นการเสียสละ เสียสละเพื่อใคร? เสียสละเพื่อเราก่อน เสียสละไง เพราะเราเสียสละเพื่อเรา มันเลยขัดแย้งกับกิเลสของเราก่อน ถ้าเราเสียสละไม่ได้ จะไปเรียกร้องใครให้เสียสละ ในเมื่อเราเป็นภิกษุ เราเป็นนักรบ เราเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติธรรม เรายังเสียสละของเราเองไม่ได้เลย เราเสียสละอารมณ์ความรู้สึก เสียสละสิ่งที่เจือจานกับหมู่คณะ เสียสละกับความเป็นไป ความเป็นไปของหมู่สงฆ์ เรายังเสียสละสิ่งที่เป็นเรื่องหยาบๆ อย่างนี้ไม่ได้ มันเป็นเรื่องของอารมณ์ความรู้สึก แล้วจิตมันอยู่ไหน ความเป็นไปอยู่ไหน สิ่งนี้เป็นสิ่งเปลือกๆ นะ ถ้าเป็นเปลือกๆ เรายังเสียสละไม่ได้ แล้วเราจะไปสอนใคร

เราจะสอนเขา เราต้องทําให้ได้ก่อน ถ้าเราทําให้ได้ก่อน เรามีประสบการณ์ของใจ ถ้าใจเราไม่มีประสบการณ์ เราไปสั่งสอนอะไร? สั่งสอนสิ่งที่เราจํามา สิ่งที่เราจํามา กิเลสมันเอามาบวกเป็นผลประโยชน์ของมัน แล้วมันบอกว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ เห็นไหม นี่เราไม่เคารพพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

ถ้าเราเคารพพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ศาสนธรรม ศาสนธรรมคือความเสมอภาค เราเกิดมาเป็นมนุษย์ด้วยกัน มนุษย์เกิดมาแต่ละบุคคล เกิดมาช่วยเหลือตัวเองไม่ได้หรอก มนุษย์เป็นสัตว์ที่ช่วยเหลือตัวเองไม่เป็น ถ้าไม่มีพ่อมีแม่เลี้ยงมา มนุษย์อยู่ด้วยตัวเองไม่ได้ สัตว์เวลามันเกิดมา มันหากินของมันเองได้เลย ดูสัตว์นํ้า มันเกิดมาในนํ้า มันหากินของมันได้แล้ว มันเอาตัวของมันรอดได้แล้ว สัตว์มันมีโอกาสเอาชีวิตรอดนะ มนุษย์เอาชีวิตรอดไม่ได้เลยถ้าไม่มีพ่อแม่เลี้ยงดูมา สิ่งที่เลี้ยงดูมา แล้วเวลาเลี้ยงดูมา เกิดมา กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันยังขี่มาอีกนะ เอาสิทธิ เอาความเห็นของตัว เอาต่างๆ ไปเหยียบยํ่าเขา ถ้าไปเหยียบยํ่าเขา มันเรื่องของกิเลสทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าธรรม ธรรมคือความเสมอภาค ความเสมอภาค เสมอภาคด้วยอะไร เราบวชมาเป็นพระด้วยกัน ชีวิตเกิดมาเหมือนกัน มนุษย์เกิดมาจากท้องพ่อท้องแม่ พ่อแม่เราเลี้ยงดูมา แล้วบวชมา พระนวกะยังไม่ครบ ๕ พรรษา ยังไม่มีวุฒิภาวะ เราศึกษา ขอนิสัย นิสัยเพื่ออะไร ถ้าขอนิสัย นิสัยคือเพื่อเรา นิสัยครูบาอาจารย์ เพราะครูบาอาจารย์ท่านผ่านประสบการณ์ของท่านมา เราขอนิสัยอย่างนั้นเพื่อดัดแปลงเราไง ให้ได้นิสัย

สิ่งแวดล้อม สิ่งแวดล้อมที่ดีจะทําให้มีสิ่งดีๆ สิ่งแวดล้อมที่ไม่ดี ดูสิ โจร โจรเวลามันปล้น ในซุ้มของโจร คนที่ไปอยู่ในซุ้มของโจร เขายังเอาตัวรอดได้ สิ่งแวดล้อมมันก็มีส่วนมหาศาลเลย แต่ถ้าใจเราดี มันก็เป็นอํานาจวาสนาของใจดวงนั้น ใจดวงนั้นต้องมีอํานาจวาสนาถึงจะเป็นคนดี ยืนผ่านกระแสคลื่นของสังคมมาได้ แต่ถ้าเราไม่มีอํานาจวาสนาอย่างนั้น เราก็ต้องอาศัยสิ่งแวดล้อมที่ดี อาศัยแวดล้อมครูบาอาจารย์ อาศัยสิ่งที่ขอนิสัย สิ่งที่นิสัยมันจะดัดแปลงเรานะ

นิสัย คําว่า “นิสัย” นิสสัย ๔ อกรณียกิจ ๔

นิสสัย ๔ ถืออยู่โคนไม้เป็นวัตร บิณฑบาตเป็นวัตร ฉันนํ้าดองมูตรเน่า สิ่งต่างๆ นี้เป็นนิสสัย ๔

อกรณียกิจ ๔ สิ่งที่ไม่ควรทํา การฆ่าคน การอวดอุตตริมนุสสธรรม สิ่งนี้ทําไม่ได้เลย เพราะอกรณียกิจ ๔ ทําแล้วขาดจากสงฆ์ทันทีเลย สิ่งที่ขาดจากสงฆ์ อวดอุตตริมนุสสธรรม ธรรมที่ไม่มีในตน

แต่ถ้าธรรมที่มีในตนล่ะ ถ้ามีในตนเป็นการบันลือสีหนาท ถ้าธรรมที่มีในตน เพราะตนแสดงธรรม แสดงธรรมเพื่ออะไร ในเมื่อเราเป็นหัวหน้า เราเป็นสงฆ์ เราเป็นสังฆะ เราเป็นที่พึ่งของหมู่คณะ ทีนี้เป็นที่พึ่งของหมู่คณะ ดูสิ ดูเขาทําอาหาร เขาต้องมีเครื่องภาชนะของเขา เขาต้องมีกระทะ เขาต้องมีต่างๆ ทําให้อาหารนั้นสุกขึ้นมาได้ ครูบาอาจารย์ของเราเหมือนกับธรรมะมันเข้ามากวนในใจของเรา สิ่งใดๆ ก็แล้วแต่ที่เป็นธรรมของครูบาอาจารย์ มันเข้ามาในหัวใจของเรา มันจะขัดแย้งกับความรู้สึกของเรา มันเข้าไปกวนไง เข้าไปขัดแย้งกับสิ่งที่เราอยากสะดวกอยากสบาย อยากอหังการ อยากจะใหญ่ อยากจะโต

สิ่งที่ใหญ่โตมันเป็นเรื่องกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งนั้นล่ะ ตัณหาความทะยานอยากมันล้นฝั่ง สิ่งที่มันล้นฝั่ง มันล้น ทุกดวงใจก็มี ไม่ต้องให้มันล้นไปทับถมคนอื่นหรอก ถ้ามันทับถมคนอื่น สิ่งนี้มันอยู่ในใจของเรา ครูบาอาจารย์ท่านเห็นสภาวะแบบนี้ ถ้าสภาวะแบบนี้ นี่มันกวนเข้ามา

ธรรมที่ครูบาอาจารย์แสดงออกมา ธรรมนี้ธรรมเหนือโลก เหนือโลกมันต้องเปิดโลก เปิดโลก โลกที่ไหน? โลกทัศน์ไง ความเห็นของเราไง มันมืดบอด ใจมันมืดบอด มันเปิดไม่ได้ มันไม่มีสิ่งใดเข้าไปรู้จริงในใจของมัน แล้วมันจะเอาอะไรไปเปิด ถ้าเอาอะไรไปเปิดมันก็ต้องอาศัยครูบาอาจารย์ ถึงต้องเคารพพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระสงฆ์คือครูบาอาจารย์ของเราไง

ในเมื่อวุฒิภาวะมันต่างกัน วุฒิภาวะต่างกัน ถ้าเรายังทําไม่ถึงตรงนั้น เรายังไม่เข้าใจหรอก ถ้าไม่เข้าใจ ทําไมครูบาอาจารย์ของเรากราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยหัวใจล่ะ ๒,๐๐๐ กว่าปีมาแล้ว โดยกายภาพ เราไม่เคยเห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย ทําไมเรากราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยหัวใจ เพราะอะไร เพราะท่านค้นคว้าของท่านมา ท่านสร้างอํานาจวาสนาของท่านมา ในปัจจุบันนี้มันเป็นกาลเวลาของสมณโคดม มันเป็นเวลาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมที่ยังมีอยู่ ยังมีร่องมีรอยอยู่ มีพระไตรปิฎก มีธรรมวินัยที่วางเอาไว้ เราศึกษาอย่างนี้ ศึกษาสิ่งที่ท่านค้นคว้าไว้ เหมือนกับมรดกตกทอดเลย

สิ่งนี้เป็นมรดกตกทอด เราเกิดมาเราได้รับมรดกตกทอดจากพ่อแม่เรา นี่เราเกิดมาจากศากยบุตรพุทธชิโนรส เราได้โอกาส เราบวชมาเป็นสงฆ์ มีสิทธิ ไม่ต้องเสียภาษี มีโอกาสได้ประพฤติปฏิบัติไง สิ่งนี้ธรรมวินัยวางไว้เป็นศาสนธรรม เป็นประเพณีวัฒนธรรมให้เราเข้ามาบวชเป็นสมมุติสงฆ์ บวชแล้วเราทําอะไรกัน

ถ้าบวชขึ้นมาแล้ว วันนี้มันประกาศ วันมาฆบูชาเป็นความจริงจัง ว่าสงฆ์ ๑,๒๕๐ องค์ ยืนยันเลยว่าสิ่งนี้มีจริง แล้วสมัยพุทธกาล สมัยนี้เป็นไปได้ไหม? มันเป็นไปได้ ในเมื่อดินฟ้าอากาศมันเหมือนกัน ต้นไม้ก็เหมือนกัน สรรพสิ่งในโลกนี้เหมือนกัน ในสมัยพุทธกาลกับในสมัยปัจจุบันนี้มันต่างกันตรงไหน? มันไม่มีอะไรต่างกันเลย ต่างกันที่เทคโนโลยี ต่างกันที่สิ่งที่มันเกิดขึ้นมาที่โลกมันเจริญขึ้นมาเท่านั้นเอง การต่างอย่างนั้นมันทําให้คนตาบอด ทําให้คนนอนใจ คนเอาแต่ความสะดวกสบาย ความสะดวกสบายมันก็หลอกให้เราตายเปล่าไง หลอกให้เราตายเปล่า

เราเป็นผู้ที่เจริญไง สมัยพุทธกาล สมัยโบราณ สมัยนั้นมันล้าสมัย สมัยในปัจจุบันนี้มันทันสมัย...ทันสมัยอยู่ที่ไหน ทันสมัยอยู่ในกรงเล็บของวัฏจักรใช่ไหม

ถ้าทันสมัยของเรา ทันสมัยในอริยมรรค ในครูบาอาจารย์ของเรา ท่านตื่นโลกไหม? ท่านไม่ตื่นโลกเลย อยู่กับโลกโดยไม่ตื่นกับโลก

เราอยู่กับโลกก็ตื่นกับโลก โลกธรรม โลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ ไปตื่นกับมันทําไม ถ้าตื่นกับมันแล้วเราเป็นนักรบทําไม เราเป็นศากยบุตรทําไม ไหนว่าในธรรมเหนือโลกไง ถ้าธรรมเหนือโลก ทําไมอยู่ใต้โลกให้โลกมาขี่หัวเอา แต่ถ้ามันอยู่เหนือโลก สิ่งนั้นมันมีประโยชน์อะไรกับเรา มันเป็นการอาศัยกันชั่วคราวนะ

เราเกิดมาโดยสมมุติ เวลาบวชมาเพื่อสงฆ์บวชมาโดยสมมุติ ถ้าเราบวชโดยสมมุติแล้วเราจริงจังของเราไหม ถ้าเราจริงจังของเราขึ้นมา มันย้อนกลับมาที่เรา การกระทําของเรา ธรรมและวินัยเอาไว้ตรวจสอบเรา เอาไว้ตรวจสอบสติสัมปชัญญะเราว่าสติสัมปชัญญะเราดีแค่ไหน ต้นไม้ของเรา หน่อของพุทธะ หน่อของใจ มันจะเติบโตขึ้นมาได้ไหม ถ้าหน่อของพุทธะมันเติบโตขึ้นมา วัตถุข้าวของสิ่งต่างๆ ที่เราทํากันอยู่นี่มันจะมีประโยชน์อะไร มันเป็นรวงรัง มันเป็นเครื่องอาศัย ปัจจัยเครื่องอาศัย ปัจจัย ๔ เรือนว่าง สิ่งที่เป็นเรือนว่าง แล้วเราไปตื่นเต้นกับมันทําไม เราไม่ต้องตื่นเต้นไปกับมัน แต่เราศึกษาธรรม พอศึกษาธรรมขึ้นมามันมีธรรมวินัย

ของของสงฆ์ สิ่งที่เป็นของของสงฆ์เราต้องบํารุงรักษา รักษาเพื่ออะไร เพราะสิ่งนี้กว่ามันจะได้มาด้วยวัตถุ ดูสิ เวลาเขาประกอบสัมมาอาชีวะกัน เป็นคฤหัสถ์ เขาอยากได้บุญกุศลของเขา เขาก็เสียสละทานของเขา แล้วสิ่งที่เสียสละทานของเขาขึ้นมาเป็นกุฏิวิหาร เป็นที่พักอาศัย แล้วเราอาศัยของเขาโดยคนพาล โดยไม่ดูแลรักษา ไม่รักษาสมบัติของเขา

ของของสงฆ์ ไม่ดูแลของของสงฆ์เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ของของสงฆ์ ของส่วนกลาง ใครเอามาใช้แล้วไม่เก็บในที่ในทางเป็นอาบัติปาจิตตีย์ เพราะอะไร เพราะมันทําศรัทธาไทยให้ตกร่วง เขาสละทานของเขามาเป็นนํ้าใจของเขา แล้วเราไปทําลายนํ้าใจของเขา ไปทําลายสิ่งที่เขาเสียสละมา ไม่ดูแลไม่รักษาของเขา แล้วว่าจิตใจตัวเองสูงส่ง

จิตใจเราเป็นนักรบนะ เป็นสงฆ์ เป็นรัตนตรัย เป็นแก้วสารพัดนึก เป็นที่พึ่งอาศัยของญาติโยม แต่เวลาเอาของเขามาใช้สอยแล้วก็ไม่รู้จักรักษา ไม่มีกิริยามารยาทในหัวใจ แล้วจะเป็นผู้นําได้อย่างไร

ถ้ามันเป็นผู้นํา เราก็รักษา รักษาสิ่งนี้ให้เป็นประโยชน์เท่านั้นเฉยๆ เรารักษาเป็นธรรมวินัย เราไม่รักษาสิ่งที่เป็นธาตุ เป็นวัตถุ สิ่งที่เป็นวัตถุ เราไปรักษาอย่างนั้น เราไม่ตื่นโลก ไม่ตื่นโลก แต่เราเคารพธรรมวินัยที่พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ เราก็รักษาธรรมวินัย รักษาธรรมวินัยมันก็เท่ากับรักษาสมบัติ

ถ้าคนมันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันไปรักษาสมบัติ มันไม่รักษาธรรมวินัย มันไปรักษาข้าวของ มันไปต้องการเทคโนโลยี มันไปต้องการทําไม ของอย่างนั้นเป็นของใช้ประโยชน์ เป็นของใช้ประโยชน์ ถ้าคนที่มีปัญญา มันเป็นของที่ให้โทษเลย ให้โทษกับผู้ที่เบาปัญญา ผู้ที่เบาปัญญาไปใช้สอยมัน ใช้สอยมันจนนิสัยเสีย ใช้สอยมันจนไม่รู้จักตัวเอง ใช้สอยจนยืนด้วยตัวเองไม่ได้ ขาอ่อน ทําอะไรก็ไม่เป็น ต้องอาศัยเทคโนโลยีตลอดไป มันมีประโยชน์อะไร มันมีประโยชน์อะไร

ดูสิ โรงพยาบาล คนที่เขาเข้าไปรักษา ดูเครื่องมือการแพทย์เขาสิ เขาผ่าตัด เขาทําอะไรได้หมดล่ะ เขาช่วยเหลือชีวิตคน เทคโนโลยีในโรงพยาบาลเขายังมีประโยชน์กับเราเลย แล้วเราจะไปตื่นเต้นอะไรกับสภาวะแบบนั้น

เราไม่ตื่นเต้นไปกับสภาวะแบบนั้น แต่เราตื่นเต้นในธรรม ตื่นเต้นในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตื่นเต้นในการฟื้นฟูตัวเราเอง ให้ตัวเราเองมันตื่นตัวขึ้นมา ตื่นตัวขึ้นมาให้เรามีสติสัมปชัญญะ เพื่อธรรมวินัย เพื่อหัวใจให้มันเปิดกว้าง ถ้าหัวใจมันเปิดกว้างขึ้นมา หัวใจเปิดกว้างมันมีโอกาสไง ถ้าหัวใจเปิดกว้างขึ้นมา เราจะชําระกิเลสของเรา สิ่งนี้อริยสัจ สัจจะ อริยสัจจะ อริยสัจจะเกิดขึ้นมาจากไหน? เกิดขึ้นมาจากศีล สมาธิ ปัญญา มรรค ๘ แบ่งได้เป็นศีล สมาธิ ปัญญา

ศีล สมาธิ ปัญญาอยู่ที่ไหน? ไม่ได้อยู่ในตํารา ไม่ได้อยู่กับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านผ่านชีวิตประสบการณ์ของท่านมา ท่านทํา ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา ท่านเป็นผู้ชี้นําเรา ท่านวางธรรมและวินัย เป็นพาหนะ เป็นเครื่องดําเนิน เห็นไหม วิธีการ วิธีการเราก็ต้องประพฤติปฏิบัติขึ้นมา วิธีการท่านสอนไว้ แล้วเราไม่สร้างของเราขึ้นมา วิธีการมันจะมีไหม ถ้าวิธีการเรามีขึ้นมา เป้าหมายมันอยู่ที่ไหน เป้าหมายน่ะ เป้าหมายมันอยู่ที่จิตที่สงบ จิตที่สงบแล้ว จิตที่ออกวิปัสสนามันมีโอกาสทําอย่างไร ถ้าทําอย่างไร นี่สมบัติของเรานะ สมบัติจะเกิดกับเรา เกิดมาอย่างนี้

ครูบาอาจารย์กราบเคารพบูชาไว้เหนือหัว ถ้าท่านเป็นผู้ชี้นําเรามา แต่ธรรมวินัยมันเกิดขึ้นมาจากใจเรา อริยทรัพย์มันเกิดขึ้นมาจากใจเรา เราเป็นคนค้นคว้าเราขึ้นมา ถ้าอริยทรัพย์เกิดขึ้นมาจากเรา เราค้นคว้าของเราขึ้นมา มันเป็นสมบัติของเรานะ ถ้าเป็นสมบัติของเรา สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าประโยชน์กับเรา เราค้นคว้าของเรา เราทําของเราขึ้นมา นี่มันเป็นสมบัติของเรา ถ้าสมบัติเราเกิดขึ้นมาอย่างนี้ มันทําเพื่อเรานะ ทําเพื่อเรา แต่เวลาทําขึ้นมามันต้องอาศัยธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ชี้นํา สมบัติของเราเกิดกับเรา ถ้าเกิดกับเรา นี่สมบัติอย่างนี้

วันนี้วันมาฆบูชา ถ้าวันมาฆบูชา เราจะต้องตื่นตัว ตื่นตัวกับธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วันสําคัญทางศาสนา ถ้าเราเป็นคนโลเล เราเป็นคนไม่มีจุดยืน เราเป็นภิกษุ แล้วปฏิญาณตนว่าเป็นพระกรรมฐาน เป็นพระปฏิบัติ เป็นพระนักรบ รบกับกิเลส แล้วกิเลสมันอยู่ไหน เห็นแต่ยอมจํานนกับกิเลสให้กิเลสมันขี่หัวเอา

ในเมื่อมันเป็นข้อวัตรปฏิบัติ เราไม่ปฏิเสธในข้อวัตรปฏิบัติ คนเราเกิดมา สัตว์มันยังมีที่อยู่อาศัย มันยังรู้จักที่ไหนร่มเย็น มันยังไปหา ไปพึ่งพาอาศัยเลย เราเป็นนักรบ ทําไมเราจะไม่รู้ว่าที่ไหนมันน่าพึ่งน่าอาศัย น่าเป็นที่พักพิง ถ้าเป็นที่พักพิงได้ เราพักพิงของเรา แล้วตอนนี้พักพิงทางโลก พักพิงอาศัยเพื่อกายภาพ

แต่ถ้าพักพิงอาศัยทางใจล่ะ พักพิงอาศัยทางใจมันก็ต้องย้อนกลับมา ย้อนกลับมาหาที่พึ่งให้ได้ ถ้าหาที่พึ่งได้ ดูสิ อากาศมันร้อนขนาดไหนก็แล้วแต่ แดดมันเปรี้ยงๆ อย่างนี้ แต่ถ้าคนมีธรรมในหัวใจเดินจงกรมตากแดดเลย เดินจงกรมกลางแดดก็ได้ ในเมื่อใจมันจะเอาน่ะ ถ้าใจมันจะเอา เรื่องของสิ่งสภาวะแวดล้อมมันแทบจะเป็นเรื่องรองเลย แต่ถ้าใจของมันไม่เอาขึ้นมาล่ะ ให้อยู่ในป่าในเขา ให้อยู่ร่มเย็นเป็นสุขขนาดไหนมันก็ร้อน ใจมันร้อนนะ ถ้าใจมันร้อนมันไม่ยอมรับสิ่งใดๆ เลย เห็นไหม มันอยู่ที่ใจ ถ้าใจมันมีที่อาศัย เราถึงต้องย้อนกลับมาที่ใจ เพราะอะไร

เพราะสิ่งที่กายภาพ ดูสิ รัฐบาลไหนก็แล้วแต่ เขามีรัฐสวัสดิการ เขาดูแลให้ได้ทั้งนั้นล่ะ เจ็บไข้ได้ป่วย เดี๋ยวเขาเอารถมารับเลย รถรับส่งถึงโรงพยาบาลด้วย แต่หัวใจล่ะ หัวใจใครจะรักษา หัวใจตายไปแล้วตายไปอยู่ที่ไหน ถ้าหัวใจมันจะตายไป ตายไปแล้วมันตายไหม ตายแล้วสูญ สูญไปไหน สูญแล้วทุกข์ทําไม สูญแล้วเกิดทําไม อะไรไปเกิด เกิดอยู่ที่ไหน สมาธิเกิดอย่างไร

สิ่งนี้มันเป็นสมบัติของเรานะ เราเป็นนักรบ ภิกษุถ้าไม่ทรงธรรมทรงวินัย แล้วธรรมะจะสอนใคร ธรรมะสอนภิกษุก่อน ภิกษุเป็นนักรบ นักรบเราต้องค้นมาตรงนี้ แล้วทําให้มันเกิดขึ้นมาจริงกับเรา ถ้าเกิดขึ้นมาจริงกับเรา มันไม่มีกาลไม่มีเวลา เราจะเข้าสังคมไหนก็ได้ สังคมของเรา สังคมเวลาเราพอใจมันก็เป็นสังคมของเรา ถ้าสังคมที่เขาไม่เชื่อฟังล่ะ เขาไม่เชื่อฟัง มันเป็นเรื่องของสายบุญสายกรรม ถ้าสายบุญสายกรรมมันไม่ฟังกัน มันก็เรื่องของเขา เพราะโลกธรรม ๘ ไม่ตื่นเต้นไปกับสิ่งใดๆ เลย เรื่องของโลกธรรม ๘ มันก็เป็นเรื่องของโลกธรรม ๘ แต่เรื่องของเราเป็นเรื่องของเรา ถ้าทําจริงของเราขึ้นมา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ สภาวธรรม เวลาแสดงธรรม ธรรมมันเหมือนกัน ธรรมต้องเหมือนกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมไว้ไม่มีขัดแย้งกันเลย

ดูสิ ภัทรกัป ในกัปที่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าของเราเป็นองค์ที่ ๔ มันจะเหมือนกัน สิ่งนี้แม้แต่ศาสดา ธรรมยังเหมือนกันเลย พระปัจเจกพุทธเจ้า ธรรมก็เหมือนกัน เหมือนกัน เหมือนกันเพราะสิ่งที่รู้จริง คนรู้จริงเห็นจริงพูด ธมฺมสากจฺฉา คุยกันโดยสนทนาธรรมกัน มันก็เป็นธรรมแท้ๆ ไง แต่ธรรมของเรา ธรรมของเรามันเจือด้วยกิเลส มันทับซ้อน ทับซ้อนด้วยกิเลสนะ มันถึงต้องตั้งสติสัมปชัญญะ ต้องตั้งสติสัมปชัญญะ

วันนี้เป็นวันสําคัญ ถ้าวันสําคัญขึ้นมา เราต้องเอาประโยชน์ไง ถ้าคนเรามันเป็นคนดี เป็นคนที่มีสติสัมปชัญญะ อะไรจะเป็นประโยชน์กับเรานี่เป็นประโยชน์ อาหารเป็นประโยชน์หมดแหละ แต่ถ้าอาหารมันมีสารพิษล่ะ สารพิษนี้กินเข้าไปในกระเพาะอาหาร เดี๋ยวมันจะไปแสดงเป็นพิษเป็นไข้ขึ้นมาในร่างกายของเรา

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมที่ว่าปฏิบัติขึ้นไป ถ้ามันไม่เป็นความจริงเดี๋ยวมันก็เสื่อม เดี๋ยวมันเสื่อมมันก็มีอาการเป็นไป ถ้ามีสิ่งที่อาการเป็นไปอย่างนี้มันไว้ใจได้ไหม ถ้ามันไว้ใจไม่ได้ แล้วกาลเวลาของเราล่ะ แล้วศรัทธาของเราล่ะ ความแข็งแรงของร่างกายล่ะ ร่างกายเราจะเสื่อมสภาพไปตลอดเวลา คนเราขณะที่มันแข็งแรง มีความตั้งใจจริงอยู่ ทําไมไม่รีบค้นคว้า แล้วค้นคว้าขึ้นมา คนมันแข็งแรง ของหนักขนาดไหนมันก็แบกหามได้ กิเลสมันจะหนักหนาขนาดไหน ถ้าเรามีความจงใจกับมัน เราผ่านได้ทั้งนั้นแหละ

แต่ถ้าเวลาเราอ่อนแอ ของเล็กน้อยเราก็ยกไม่ขึ้น ของเล็กน้อยเราก็ทําไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าใจมันเสื่อม จิตมันเสื่อม เวลาใจมันทดท้อท้อถอย มันยิ่งจะเศร้าใจมากกว่านี้นะ ถ้าใจมันเข้มแข็ง ใจมันมีความองอาจกล้าหาญ สิ่งใดควรกระทํา ควรพิสูจน์ตรวจสอบ การพิสูจน์ตรวจสอบ พิสูจน์ตรวจสอบในหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเรามันพิสูจน์ตรวจสอบแล้ว มีอะไร ใครมันจะมาโกหกเรา ของในบ้านเรา เราจัดวางไว้เอง ใครจะมาบอกว่าสะอาดบริสุทธิ์ เรื่องของเขา เราเป็นคนจัดการจัดวางของเราทั้งนั้นน่ะ สิ่งที่เราจัดวาง แล้วเราจัดวาง ถ้าเป็นมิจฉาทิฏฐิก็จัดวางซ่อนเร้นไว้โดยไม่ให้เขาตรวจสอบ

ถ้าเราจัดวางโดยสัมมาทิฏฐิ ใครจะตรวจสอบขนาดไหน เปิดกว้าง เปิดกว้างเลย อากาศก็รู้ว่าอากาศ สรรพสัตว์ทั้งหลายเข้าไปตรวจสอบได้ทั้งนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะมันผ่านเข้ามาแล้วก็ผ่านออกไป การผ่านเข้ามาของมัน เพราะมันสะอาดบริสุทธิ์แล้วมันจะมีอะไรเป็นโทษเป็นภัยล่ะ ในเมื่อไม่มีสิ่งใดๆ เป็นโทษเป็นภัย มันไปกลัวสิ่งใด

ไอ้นี่เรามันมีโทษมีภัย มันไม่ยอมให้ใครตรวจสอบหรือ ถ้ามันไม่ยอมให้ใครตรวจสอบ ทําไมตรวจสอบไม่ได้

การตรวจสอบมันมีอยู่ ๒ อย่าง ตรวจสอบแล้ว คนที่ตรวจสอบมีวุฒิภาวะไหม ถ้าคนที่ตรวจสอบไม่มีวุฒิภาวะ เขาก็ไม่มีความรู้ในสิ่งต่างๆ ใดๆ เลย แต่ถ้าคนที่ตรวจสอบเขามีวุฒิภาวะนะ ดูสิ คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก โลกนี้ถ้ามีคนโง่มาก คนโง่มาก กระแสของโลก โลกธรรมเขาจะติฉินนินทาขนาดไหนมันก็เรื่องของโลก ถ้าเรื่องของโลกมันไม่มีความสําคัญกับเราหรอก แต่ถ้ามันเป็นเรื่องของธรรม คนฉลาดมีน้อย แต่ถ้าคนฉลาดเขามีเหตุมีผลของเขา

นี่ก็เหมือนกัน เขาติเตียนเรา มันฟังขึ้นนะ มันเถียงเขาไม่ได้ ปัญญาคนฉลาดพูดขึ้นมา เราจะเอาอะไรไปเถียงเขา ถ้าเถียงเขาไม่ได้ มันยอมจํานนด้วยเหตุด้วยผล เหตุและผลคือธรรม เหตุและผลคือธรรม ไม่ใช่กิเลสคือธรรม ไม่ใช่ตัณหาความทะยานอยาก ไม่ใช่ความเห็นของตัวเป็นธรรม

เหตุและผลเป็นธรรม คุยกันด้วยเหตุด้วยผล ถ้าคุยด้วยเหตุด้วยผล มันเป็นธรรมขึ้นมา มันมีเหตุมีผลเหนือกว่า มันยอมกันด้วยเหตุด้วยผล ถ้าเรายอมด้วยเหตุผล นี่ธรรมะ ธรรมะมันต้องมีเหตุมีผล มันต้องหาเหตุหาผลแล้วสรุปลงได้ ถ้าสรุปลงได้ นักธรรมะมันต้องนักเหตุนักผล ไม่ใช่นักธรรมะ แต่เอาสีข้างเข้าถู เอาตะแบงอยู่คนเดียว มันเป็นธรรมะไปได้อย่างไร ธรรมะเป็นไปไม่ได้

ธรรมะเป็นไปได้ เห็นไหม ดูสิ กระแสลมพัดไปทางไหน คนเขาก็ชอบใจ ความเย็น ความสุขร่มเย็นใครไม่ชอบบ้าง แต่ใครชอบบ้างความเดือดร้อน ความเดือดร้อนไม่มีใครชอบเลย ที่ไหนเดือดร้อนมีแต่คนวิ่งหนี ไม่มีใครเอา “ที่นี่เดือดร้อนหนอ ที่นี่วุ่นวายหนอ” แล้ววุ่นวายตรงไหนล่ะ? มันวุ่นวายตรงหัวใจ วุ่นวายตรงที่มันไม่รู้จักพอ ถ้ามันรู้จักพอแล้วมันจะวุ่นวายได้อย่างไร มันมีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข

คนทุกคนแสวงหาความร่มเย็นเป็นสุข แสวงหาความพอ เราพอเสียอย่างหนึ่ง ทุกอย่างมันจะไม่พอได้อย่างไร เพราะเราไม่พอเสียเอง ทุกสิ่งทุกอย่างก็ไม่มีวันพอ แล้วเราก็เรียกร้องหาความสงบ “ที่นี่วุ่นวายหนอ ที่นี่วุ่นวายหนอ” ไอ้ที่เอ็งว่าวุ่นวาย ใจดวงนั้นมันวุ่นวายกว่า ถ้าใจดวงนั้นวุ่นวายกว่า มันวางใจดวงนั้นเสีย ถ้าใจดวงนั้นมันวางเสียแล้ว มันก็ไม่วุ่นวายใช่ไหม

สิ่งใดๆ มันเป็นจริตนิสัย เด็ก ผู้ใหญ่ต่างๆ กัน จริตนิสัยของคนมันไม่เหมือนกัน ต่างๆ กันไป ถ้าต่างๆ กันไป เราบริหารจัดการ เราก็ดูแลต่างๆ กันไป ผิวของคน ลักษณะของคน นิสัยของคน การดํารงของคน มันไม่มีอะไรที่พอใจเราได้เลย ถ้าหัวใจเรายังไม่พอนะ

ถ้าหัวใจเราพอขึ้นมาแล้ว สิ่งใดๆ มันพอหมด มันเป็นจริตนิสัยของเขา มันเป็นบุญกุศลของเขา มันเป็นกรรมของเขา มันเป็นปัญญาของเขา มันเป็นความโง่ของเขา เขาโง่เขาฉลาด เขาก็ต้องค้นคว้าของเขา เราเป็นคนชี้นํา เราเป็นคนบอกทาง ถ้าเราเป็นคนชี้นํา เราเป็นคนบอกทาง คนโง่คนฉลาดมันจะเป็นประโยชน์ของเขา เขาเก็บของเขาเอง เขาเก็บของเขาเอง เรามีอํานาจวาสนาไปเหนือกรรมได้อย่างไร

ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “อานนท์ เราบอกเธอแล้วไม่ใช่หรือ แม้แต่เราตถาคต เราจะตายในคืนนี้” ในวันวิสาขบูชา เห็นไหม ไม่มีใครเหนือกรรมไปได้

เหนือกรรม กรรมของสสาร กรรมของวัตถุ กรรมของสิ่งที่จับต้องได้ แต่กรรม อํานาจของมาร มันจะไม่เห็นใจที่พ้นจากกิเลสเลย

ใจที่พ้นจากกิเลสไปแล้วเหนือทั้งหมด ธรรมเหนือโลก เหนือทุกสิ่งทุกอย่าง แล้วเราจะไปตื่นเต้นกับสิ่งใดๆ แล้วสิ่งนี้มันอยู่ในใจของเรา

แม้แต่มาร ดูสิ สัตว์โลกทั้งหมดอยู่ใต้กฎของพญามาร มารมันบังคับสัตว์ทุกดวงใจอยู่ในอํานาจของมัน นี่อํานาจของมัน ทุกคนยอมจํานนกับมารทั้งหมดนะ

แต่ใจดวงที่พ้นจากโลกมันเยาะเย้ยมาร “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เธอเกิดจากความคิดเห็นของเรา บัดนี้เราเห็นเรือนยอดของเจ้าแล้ว เจ้าจะไม่มีโอกาสเกิดกับใจดวงนี้อีกเลย” ในเมื่อมันเหนือพญามาร มันจะไปกลัวกับสิ่งใด มันไม่เคยกลัวกับสิ่งใดเลย ไม่เคยตื่นเต้นกับสิ่งใดๆ เลย แล้วมันจะไปยอมจํานนกับสิ่งใดๆ มันไม่ต้องยอมจํานนกับสิ่งใดๆ เพราะใจนี้มันเหนือโลก เหนือโลกอยู่ดวงเดียว เหนือโลกอยู่ดวงเดียวเพราะอะไร เพราะมันพ้นจากโลก มันพ้นจากมาร พอพ้นจากมารแล้วจะต้องการให้ใครยอมรับ

ไอ้ใต้กฎของพญามารมันมีความเห็นของมันในกฎของมาร มารอยู่ในกฎของมัน แล้วมันจะมีความเห็นอย่างไรที่จะยอมรับความเป็นจริง มันยอมรับไม่ได้ เพราะมันไม่รู้ สิ่งที่มันไม่รู้ แล้วจะให้คนไม่รู้มายอมรับว่ารู้ ใครเป็นคนบ้า

คนมีสติสัมปชัญญะเขาไม่บ้า คนที่เขาเป็นธรรมเขาไม่บ้าหรอก ไอ้คนที่ไม่มีธรรมแล้วอยากมีธรรมนั่นล่ะมันบ้า คนมันบ้ามันก็แสดงความบ้าออกไป แล้วคนที่เขาจะยอมรับ เขาจะยอมรับบ้าได้ไหม? เขายอมรับบ้าไม่ได้

แต่ถ้าสิ่งที่เป็นธรรมมันไม่ออกมาเป็นความบ้า มันจะเป็นความจริงของมัน ความจริงของมัน ธรรมเหนือโลกไง มันเป็นเรื่องกรรมของสัตว์ เขาจะยอมรับหรือไม่ยอมรับไม่สําคัญเลย ไม่สําคัญเลย เพราะสิ่งนั้นมันเป็นเรื่องของโลกๆ เขา เรื่องของโลกเขา

สมบัติจะมีคุณค่าขนาดไหนมันก็เสื่อมสภาพไปทั้งนั้นล่ะ มันไม่มีอะไรคงที่หรอก ใครจะมีฤทธิ์เดชศักยภาพขนาดไหน ไม่มีความหมายทั้งสิ้น มันตายหมด สมบัติมันไม่พลัดพรากจากเรา เราก็ต้องพลัดพรากจากเขา มันต้องมีการพลัดพรากจากกันไปแน่นอน ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ยศถาบรรดาศักดิ์ สมบัติพัสถาน มีการพลัดพรากเป็นที่สุด มีการพลัดพรากเป็นที่สุด มันไม่มีอะไรคงที่เลย แล้วเราไปเอาสิ่งที่ไม่มี สิ่งที่คงที่เป็นสมบัติของเรา เป็นสิ่งที่ปรารถนาของใจ มันโง่หรือมันฉลาดล่ะ ใจมันโง่ได้ขนาดนี้นะ มันโง่ได้ขนาดนี้ มันไม่มีความรู้ของมันเลย ถ้ามีความรู้ของมัน เรื่องของโลก กรรมของสัตว์ ไร้สาระมาก แล้วไปวิตกกังวลกับมันทําไม ไปวิตกกังวลกับกรรมของสัตว์ทําไม

เรื่องของเขามันเป็นเรื่องของเขา เมตตาของเราเป็นเมตตาของเราเท่านั้น เราเมตตาของเรา เราก็รักษาของเราเท่านั้น มันจะมีประโยชน์อะไรกับมัน ถ้าใจมันเข้ามาสภาวะแบบนี้ มันถึงจะมีจุดยืนไง ถึงจะไม่ตื่นไปกับกระแสโลก ไม่ต้องสร้างภาระสร้างปัญหากับใครทั้งสิ้น นี่เกิดเข้ามาในหัวใจ ย้อนกลับมาที่ใจ ถ้าใจมันย้อนกลับมาได้ นี่หน้าที่ของเรา หน้าที่ของนักรบ ธรรมวินัยสอนมาที่นี่ สิ่งที่เป็นวัตถุนั้นเป็นวัตถุที่เราอาศัยเท่านั้น นกมีรวงมีรัง โลกเขาก็มีที่พึ่งอาศัย ภิกษุอยู่ในเรือนว่าง อยู่ในคูหา อยู่ในเงื้อมผา รุกฺขมูลเสนาสนํ สิ่งนี้มันดํารงชีวิตได้อยู่แล้ว ไม่ต้องไปตื่นเต้นไปกับโลก เราเป็นนักปฏิบัติ เราเป็นพระปฏิบัติ เราเป็นศิษย์ที่มีครูมีอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านทําเป็นตัวอย่างเป็นแบบอย่างมา

สมัยนี้โลกมันเจริญ เราไม่มีทางจะธุดงควัตรไปตลอดชีวิตได้ เราถึงอยู่ประจําที่ แต่ประจําที่ของเรา เราก็ต้องอยู่ในกฎในกติกา ในกฎกติกาเพื่ออะไร? เพื่ออวดโลกไง ให้โลกมันพิสูจน์ ให้โลกมันดู อยู่ได้อย่างไร ชีวิตอย่างนี้อยู่ได้อย่างไร

ต้องอยู่ด้วยความร่มเย็นเป็นสุขสะดวกแบบโลกเขาหรือ แล้วแบบโลกเขา ทรัพยากรใช้ไปสิ้นเปลืองขนาดไหน เราไม่ต้องใช้ทรัพยากรเลย อยู่ประสาเรา อยู่ประสาเรา อยู่พิสูจน์กับโลกเขา พิสูจน์กับโลกให้เขาเห็นสัจจะความจริง

ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมานะ สอนโดยไม่ต้องสอน ไม่ต้องไปอวดใคร การอวดเขามันเป็นกิเลสทั้งนั้นล่ะ ไม่อวดใคร ไม่จงใจให้สิ่งใดๆ รับรู้ แต่ในเมื่อเรามีชีวิตอยู่ใช่ไหม มันเป็นการสร้างมา ถ้าใจเราสร้างมา เรามีบุญกุศลมา ปิดขนาดไหนเขาก็ไปหา ปิดขนาดไหนเขาก็รู้ นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อชีวิต เศษ สอุปาทิเสสนิพพาน เศษของชีวิตยังมีเหลือ สิ่งที่มีเหลือนี้เหลือไว้เพื่อโลก ให้โลกมันดู ให้โลกมันดู มันเห็น ให้มันเห็นว่าสัจจะที่จริงเป็นอย่างไร

สัจจะของชีวิต ชีวิตนี้มันมีการพลัดพรากเป็นที่สุด มันต้องตายอย่างแน่นอน ในเมื่อกิเลสมันตายไปจากใจแล้ว มันจะมีอะไรตายอีก มันไม่มีสิ่งใดตายเลย แต่ถ้ากิเลสในหัวใจมันยังมีเต็มหัวใจ มันไม่ต้องจะตายหรอก มันดิ้นอยู่กลางหัวใจ มันทุกข์มันร้อน มันกลัวไปหมด วิตกกังวลไปหมดเลย อะไรก็ต้องไปแบกรับไว้ แบกไว้กลางหัวใจ แล้วก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ...เป็นธรรมอะไรน่ะ มันทับซ้อนอยู่ด้วยกิเลสนั่นน่ะ กิเลสมันขี่หัวอยู่นั่นน่ะ เพราะอะไร เพราะเราไปตื่นเต้นกับมันเอง เราไปยอมจํานนกับกิเลสเอง แล้วให้กิเลสขี่หัวเอง พอกิเลสขี่หัวเอง แล้วก็อ้างว่าเป็นธรรม นี่สัทธรรมปฏิรูป เราไม่รู้เลยนะ ถ้าประพฤติปฏิบัติไม่มีครูมีอาจารย์ สิ่งนี้มันหลอกไปตลอด หลอกไปตลอดแล้วยังหน้าชื่นอกตรมอยู่นะ

แต่ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา สิ่งนี้เป็นความจริง ความจริงคือความจริง สัจจะเป็นสัจจะ อริยสัจจะเป็นอริยสัจจะ สิ่งที่เป็นอริยสัจจะขึ้นมามันพิสูจน์มาจากใจ ศาสนามันจริงจังขนาดนี้นะ

ศาสนามีคุณงามความดี ศาสนาเป็นสิ่งที่น่าเคารพบูชา น่าเคารพบูชานะ การเคารพบูชาเป็นศาสนพิธี เป็นเรื่องของโลกเขา เราเป็นนักรบ เราเป็นนักปฏิบัติ ดูสิ วันมาฆบูชาเป็นวันหยุดทางราชการ เขามาสร้างบุญกุศลกัน เขามาสร้างบุญกุศลเพื่อชีวิตของเขา เราเอง เราสละมาแล้ว สละสิ่งที่เขากําลังสร้างสมกัน เราสละแล้ว สละออกมาเป็นนักรบ รบ ให้รบกันจริงๆ เลย เห็นกันจริงๆ ซึ่งๆ หน้า ว่ากิเลสกับธรรมมันอยู่ที่ไหน สิ่งที่กิเลสมันเกิด เกิดที่ไหน สิ่งที่มันขาด มันขาดที่ไหน สิ่งที่เป็นการต่อสู้ ใครต่อสู้กับมัน

เราเสียสละสิ่งที่คฤหัสถ์เขาดํารงชีวิตของเขา เขาต้องอยู่ด้วยการครองเรือน เขาต้องอยู่ด้วยชีวิตของเขา เขายังเสียสละ เขายังพยายามแสวงหา หาที่พึ่ง เราเสียสละสิ่งนั้นมาแล้ว เสียสละสมบัติที่เป็นสาธารณะ สิทธิในการเป็นมนุษย์ เราเสียสละออกมาเป็นนักรบ ออกมารบกับกิเลส ถ้ารบกับกิเลส เราไม่ต้องทุกข์ร้อนกับใคร เพราะมันไม่ใช่หน้าที่ของเขา มันหน้าที่ของเรา

หน้าที่ของเขา เขาทําหน้าที่ของเขาแล้ว เขาได้ทําบุญกุศลของเขา เขาได้สละเพื่อเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยของเรา เราเป็นนักรบ เราจะรบกับกิเลสของเรา เขาจะไม่เห็นกิเลสของเราหรอก เขาจะไม่รู้หรอกว่าวิธีการรบกับกิเลสมันทําอย่างไร ในเมื่อเราจะรบกับกิเลสของเรา เราไม่ต้องไปทุกข์ร้อนกับกิริยามารยาทของเขาที่จะมาเดือดร้อนทุกข์ร้อนไปกับเรา

เราจะรบกับกิเลส ในเมื่อข้าศึกมันมาต่อหน้า เรากําลังจะเผชิญศึกกับข้าศึกต่อหน้าด้วยสติด้วยปัญญา ด้วยศีล สมาธิ ปัญญาของเรา แล้วเขาจะมาบอกว่าให้เราอ่อนมืออ่อนตีนอ่อนแรงไว้เพื่อถนอมมันไว้ มันเป็นสิ่งที่น่าเชื่อฟังไหม ถ้ามันเป็นสิ่งที่ไม่น่าเชื่อฟังเลย เราจะไม่ต้องไปทุกข์ร้อนกับมุมมองของโลกเขาเลย มุมมองของโลกเขามองจากกิเลสทั้งนั้นน่ะ เขาเป็นคนไม่มีวุฒิภาวะ เราว่าเราเป็นนักรบ เรามีวุฒิภาวะ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เราเป็นนักรบ เราเป็นผู้ที่มีวุฒิภาวะ แล้วเราจะไปตื่นเต้นอะไรกับมุมมองของเขา เราไม่ต้องไปตื่นเต้นกับมุมมองของเขา เราต่อสู้กับเรา เราตั้งใจกับเรา ต่อสู้กับเราจริงๆ

สิ่งที่มันเป็นศาสนามันต้องมีหนักมีเบา ในศาสนามีหนักมีเบา วันสําคัญทางศาสนา เราต้องเอาสิ่งที่เป็นวันสําคัญทางศาสนา เอาตัวอย่างเอาแบบอย่างกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอาแบบอย่างจากครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านต่อสู้กับกิเลสของท่านมา ของท่าน ท่านใช้ปัญญาของท่าน ใช้กําลังของท่านชําระกิเลสของท่าน แล้วท่านถึงมาเป็นตัวอย่างของเรา

แล้วเรากําลังจะต่อสู้กับกิเลสของเรา แต่เราไม่เอากําลังของเราเลย เราไม่เคยเห็นสติสัมปชัญญะของเรา เราไม่เคยรู้จักปัญญาของเราเลย เราไปฟุ้งซ่านหาเอาแต่สมบัติของคนอื่น แล้วจะมาตู่ว่าเป็นสมบัติของเรา เป็นไปไม่ได้

สมบัติของเราต้องเป็นสมบัติของเรา สมบัติของเราจะเกิดกับเรา เราต้องตั้งใจของเรา ศีล สมาธิ ปัญญา สมบัติเป็นอริยมรรค มรรคอริยสัจจัง สิ่งที่เป็นมรรคญาณ สิ่งที่เป็นสมบัติ สิ่งที่เป็นอาวุธ ธรรมาวุธ อาวุธอยู่ที่ไหน สงครามเขาเกิดขึ้นมา เขาจะไปต่อสู้กัน สงครามของเราต่อสู้กับกิเลส ไม่มีอะไรเลย มือเปล่าๆ สติก็ไม่มี อ่อนแออีกต่างหาก ความเข้มแข็งของใจก็ไม่มี แล้วก็มาอวดกันว่าเป็นนักรบ นักรบที่ไม่มีเชาวน์ปัญญาเลย นักรบอย่างนี้แพ้ลูกเดียว นักรบของเรา มันมีอะไรบ้างที่เป็นประโยชน์กับเรา สติสัมปชัญญะอยู่ไหน สิ่งต่างๆ ที่เข้ามา มันเป็นการทําให้เราอ่อนแอ สิ่งที่เกิดขึ้นมา ดํารงชีวิตให้มันอ่อนแอไป ให้มันไม่มีจุดยืนไป ให้มันท้อถอยไปทุกวันๆ จะก้าวเดินไปก็ทําไม่ได้ จะทําอะไรก็ต้องไปออดอ้อนเอากับคนอื่น มันจะมีประโยชน์อะไร

ธรรมวินัยมันมาจากพระไตรปิฎก ธรรมวินัยมาจากธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งต่างๆ มันกลั่นออกมาจากหัวใจของเราเอง มันกลั่นออกมา นี่กัดเพชรขาด ใจกัดเพชรขาดเลย ความมุ่งมั่นของใจมันเกิดขึ้นมา มันอยู่ที่นี่ เราทําของเราขึ้นมาเอง เราสร้างสมของเราขึ้นมาเอง มรรคญาณเกิดจากใจ มรรคญาณเกิดจากเรา ปัญญาเกิดจากเรา เชาวน์ปัญญาเกิดจากเรา สติ ปัญญา สมาธิ เกิดจากเราทั้งหมดเลย แล้ววัฏจักร วัฏฏะ สิ่งที่เป็นวัฏฏะ จิตมันวนเวียนตายมากี่รอบกี่ภพกี่ชาติ แล้วถ้ามันมารื้อภพ รื้อค้นกัน แล้วทําลายกันที่จิตใจของเรา

สิ่งที่เกิดขึ้นมากับเรานะ เราต้องเข้มแข็งของเราขึ้นมา เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เป็นโอรส เป็นธรรมทายาทขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นชาวพุทธ ชาวพุทธเคารพมาก พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วเราเป็นพระสงฆ์ สงฆ์โดยสมมุติ แล้วเราจะเป็นสงฆ์โดยเนื้อแท้ ถ้าเป็นสงฆ์เนื้อแท้ เราจะเป็นผู้รักษาศาสนา เราจะรักษาศาสนาไว้ ไม่ใช่มดแดงมาเฝ้าพวงมะม่วง ไม่รู้จักรสชาติ แล้วให้ชาวสวนเขามาสอยไปกิน

นี่ก็เหมือนกัน อยู่กับศาสนา ไม่ได้ลิ้มรสของศาสนา ไม่รู้จริงสิ่งใดๆ ในหัวใจขึ้นมาเลย ไม่มีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมาเลย แล้วบอกว่าเป็นพระ

การจะเป็นพระต้องเป็นพระให้ได้ ถ้าเราเป็นพระขึ้นมา วันสําคัญทางศาสนา เอามาเป็นกําลังใจนะ ถือเนสัชชิก ไม่นอน ต่อสู้ ต่อสู้กับกิเลสเพื่อประโยชน์ของเรา เอวัง

เทศน์พระ ๓๘

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๖ มีนาคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ฟังธรรม ตั้งใจนะ ฟังธรรม ธรรมะ ดูสิ ทางโลกเขา ดูโลกเขาน่าสงสารมาก เพราะตอนนี้ใครมาหาก็บอกว่าทําไมมันทุกข์ขนาดนี้ ความทุกข์ของเขา ทํามาหากินแสนทุกข์แสนยาก แสนทุกข์แสนยากเลย เพราะอะไร เพราะเรื่องของเขา เรื่องของทุกข์ เศรษฐกิจมันแย่มาก เศรษฐกิจแย่มากแล้วเขาก็ต้องหาอยู่หากินของเขา เขาหาอยู่หากินของเขา เขาก็ทุกข์ของเขา นี่ทุกข์ของโลกมันมหาศาลนะ ถ้าทุกข์ของโลกมหาศาลแล้ว เราหนีโลกมา ถ้าเราหนีโลกมา พอใจมันมาเคยชินกับธรรม ธรรมและวินัย ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา แล้วเราไปคุ้นชิน ครูบาอาจารย์ท่านถึงไม่ให้คุ้นชินไง เขยใหม่ ถ้าเขยใหม่ ดูสิ เราบวชใหม่ๆ เราจะกลัวไปหมดเลย ไอ้นั่นก็จะผิด ไอ้นี่ก็จะผิด ผิดไปทั้งนั้นแหละ แต่พอมันชินชาหน้าด้าน มันไปคุ้นชิน เห็นไหม

โลกเขาก็ทุกข์ โลกเขาหาทางออกกัน แล้วเรามีศรัทธาความเชื่อ เขาหาทางออกอยู่แล้ว เรามาแล้ว เราอยู่ในศาสนา เป็นสมมุติสงฆ์ ถ้าสมมุติสงฆ์ เราต้องตื่นตัวสิ ถ้าเราตื่นตัวขึ้นมา ชีวิตเราจะมีคุณค่านะ

ของมันเป็นของร้อนทั้งนั้นน่ะ ถ้าใครไปจับของร้อน มันมีแต่เจ็บไข้ได้ป่วย มือมันต้องพอง แล้วของเรามันอยู่กับธรรมวินัย ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกในธรรม ถ้าพวกเรา สิ่งที่เราปฏิบัติ อลัชชีเวลากินข้าวไปเหมือนกินถ่านแดงๆ เลย ถ่านแดงๆ ใส่เข้าไปในปาก แต่เราไม่เห็น อะไรถ่านแดงๆ อร่อย กับข้าวอร่อย สิ่งที่อยู่ในบาตรนี่ของน่ากินทั้งนั้นน่ะ ของน่ากินมันเป็นเพราะกิเลสมันมองนะ

แต่ถ้าเป็นธรรมมันมองสิ่งนี้ ดูสิ ทางการแพทย์เขายังรู้เลย ผู้ที่เป็นหมอ อะไรกินเข้าไปแล้วมันเป็นผลร้ายกับร่างกาย เขาจะเลือกของเขา แม้แต่เขาเรียนทางการแพทย์เขายังรู้เลยว่าอะไรควรไม่ควร แล้วนี่เราเรียนเรื่องธรรมวินัย สิ่งที่เป็นธรรมวินัย ถ่านแดงๆ เข้าไปในปากเลย เพราะอะไร เพราะเวลามันให้ผลแล้ว เวลากรรมมันให้ผล เราทุกข์ยากมาก นี่เวลากรรมให้ผล ทีนี้กรรมมันยังไม่ให้ผลสิ กรรมยังไม่ให้ผลเพราะอะไร เพราะเราทําคุณงามความดีมา

เพราะเราไม่มีบุญกุศล เราไม่ได้เกิดเป็นพระ เราไม่ได้เกิดเป็นโยม ถ้าไม่ได้เกิดเป็นมนุษย์ นี่เราเกิดเป็นมนุษย์แล้วยังมีศรัทธาความเชื่อในศาสนา ศรัทธาความเชื่อในศาสนา ดูสิ เขาเรียกร้องโอกาสกัน คนเขาเรียกร้องโอกาสกัน ขอให้เขามีโอกาสได้แสดงความสามารถของเขาบ้าง เขาไม่มีเวทีแสดงความสามารถของเขา ถ้าเขามีเวทีแสดงความสามารถ เขาจะแสดงความสามารถของเขาว่าเขาก็เป็นมนุษย์คนหนึ่งที่มีความสามารถมาก ทําไมสังคมไม่ให้โอกาสเขาเลย เห็นไหมเขาเรียกร้องโอกาสเขามาก นี่เขาไม่มีโอกาสของเขา อันนี้มันเรื่องของกรรม เรื่องของกรรม เพราะวาสนาของคนไม่เหมือนกัน คนเกิดมา เกิดมาจากพ่อแม่เหมือนกัน พ่อแม่เดียวกัน โอกาสยังไม่เหมือนกันเลย แล้วเราเกิดมาเป็นมนุษย์ แล้วยังมีศรัทธาความเชื่อ ความเชื่อในศาสนา ถ้าความเชื่อในศาสนา ในศาสนาพุทธด้วย ดูสิ ในลัทธิอื่นๆ เขาว่าเป็นศาสนาเหมือนกัน มันเป็นลัทธิ ลัทธิอื่นๆ

“สุภัททะ เธออย่าถามให้มากไปเลย ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล”

แล้วศาสนาพุทธของเรามันมีมรรค มัคคา มรรคเครื่องดําเนิน มัคคามันอยู่ที่หัวใจ มัคคา เครื่องดําเนิน มัคคาอันนี้เราแสวงหาของเรา ถ้ามัคคาอันนี้มันเกิดขึ้นมา มันต้องมีภาวะรองรับ ภาวะนะ ภาวะรองรับ จริตนิสัยของคน ดูสิ จริตนิสัยของคนที่มันจะมีเชาวน์ปัญญาขนาดไหน มันจะมีจุดยืนขนาดไหน มันก็เป็นกิเลสของเขา กิเลสที่มันละเอียดมันหยาบต่างกันในใจนั้น ถ้ามันหยาบละเอียดต่างกันในใจนั้น ถ้ามัคคะมันสมดุลกับใจนั้น มันก็แก้กิเลสของใจนั้น

สิ่งที่มันว่าเป็นธรรมๆ ที่มันจะเกิดขึ้นมา มันต้องมีภาวะของเรารองรับ ภาวะรองรับอันนี้ เห็นไหม เราถึงต้องดูใจเราไง สิ่งที่ใจเรา ดูความเป็นอยู่ของเราสิ ที่เราเป็นอยู่แบบพระป่า เราอยู่บ้านนอกคอกนา บ้านนอกคอกนามันเจาะจง บิณฑบาตมันเจาะจง เจาะจงว่าบ้านนั้นๆ มันมีไม่กี่บ้านไง แล้วมันเจาะจงไม่กี่บ้าน มันก็เป็นการวัดใจกัน วัดใจกันเพราะอะไร เพราะเขาเป็นคนให้ เขาเป็นคนให้ เขาว่าเขาต้องมีคุณมากกว่าเรา เพราะเขาเป็นคนให้เรา

แต่เขาไม่ได้เข้าใจเลยว่าเราเป็นคนให้ เราเป็นคนให้ธรรมเขา เราให้โอกาสเขา โอกาสเขาได้ทําบุญกุศลของเขา ถ้าไม่มีพระ เขาจะทําบุญกับใคร เขาไม่มีหรอก แต่ด้วยความที่ว่าเขาเป็นคนทุกข์คนจน คนทุกข์คนจน สิ่งที่เขาหามามันมีคุณค่าทั้งนั้นน่ะ ข้าวเมล็ดหนึ่งก็มีคุณค่านะ

ยิ่งในปัจจุบันนี้ ดูสิ เขาเอาไปทําพลังงานทดแทน ต่อไปอาหารจะแพงขึ้น โลกนี้กําลังจะปรับตัว ทุกอย่างมันจะมีคุณค่าของมันหมดเลย อาหารจะเป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์มาก เพราะอะไร เพราะเราเป็นอู่ข้าวอู่นํ้า เราถึงว่าสิ่งนี้เป็นเรื่องปกติ ในนํ้ามีปลา ในนามีข้าว ไปที่ไหนมันก็มีกิน ไม่ทุกข์ไม่จนหรอก แต่เราไปตื่นเต้นกับเรื่องเทคโนโลยี เทคโนโลยีมันกินไม่ได้ พอมันกินไม่ได้ พอมันเสื่อมค่าไปๆ ต่อไปอาหารจะมีคุณค่ามาก อาหารมีคุณค่ามากเพราะมันต้องกินทุกวัน แล้วถ้ามีคุณค่า จะเกิดจลาจลก็เพราะเรื่องอาหาร เรื่องอาหาร ปัจจัยเครื่องอาศัย ปัจจัย ๔ มันจะมีคุณค่าขึ้นมาแล้ว เพราะอะไร เพราะจะมีราคาแพงขึ้นไปเรื่อยๆ นี่สิ่งที่มีราคาแพงขึ้นไปเรื่อยๆ

สิ่งที่มันมีคุณค่า แล้วคนทุกข์คนจนเขาหาสิ่งนี้มา แล้วเขาจะให้เรา เขาจะสละทาน คนทุกข์คนจน สิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่หามาด้วยนํ้าพักนํ้าแรงของเขา แล้วเขาสละมา เขาต้องมีประโยชน์กับเรา แต่ถ้าเรามีจุดยืนของเรา เราเป็นคนดีของเรา เขาจะให้หรือไม่ให้ กาลเวลามันพิสูจน์ ความดีความชั่วมันพิสูจน์กันเอง แม้แต่ตามองตากันมันรู้นะ คนทําดีทําชั่วในหัวใจมันปิดไม่อยู่หรอก มันอยู่ในหัวใจของเรานี่แหละ มันแสดงออกมาจากใจนี่แหละ เปิดอกเราเลย อกเรามีเท่านี้

ถ้าเรามีจุดยืนของเรา อิ่มบ้างอดบ้างมันเรื่องธรรมดา ขณะที่เขาเข้าใจผิด เขาไม่เห็นด้วยกับเรา นั่นมันเรื่องของเขา แต่ถ้าเมื่อไหร่เขาเข้าใจถูกของเขาขึ้นมา เขาจะเสียใจภายหลัง สิ่งใดสิ่งหนึ่งทําแล้วเสียใจภายหลัง สิ่งนั้นไม่ดีเลย แต่ธรรมะ ธรรมะมันอยู่ในหัวใจของเรานะ ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ ดูสิ เรามีศรัทธาความเชื่อแบบเขา เราถึงได้ออกมาจากคฤหัสถ์ มาเป็นบรรพชิต เป็นบรรพชิต เป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร

เป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร ถ้าเห็นภัยในวัฏสงสาร เรายืนอยู่นี่ เรามองออกไปที่โลกสิ ดูเวลาเมื่อก่อน ความเป็นอยู่เขามีความสุขอุดมสมบูรณ์พอสมควร แล้วมันอัตคัดขาดแคลนไปเรื่อย อัตคัดขาดแคลนนะ เราจะต้องเจือจานกัน ต้องหาแหล่งนํ้า ต้องหาอาหาร คํานวณเลย ผู้บริหารเขาต้องหาอาหาร ต้องหาแหล่งนํ้า ต้องมีพื้นที่เพาะปลูกขึ้นมาเพื่อจะมีอาหารเลี้ยงประชากร ประชากรจะมีเท่านั้น ต่อไปในอนาคตมันจะมีเพิ่มมากขึ้น จะต้องอยู่ต้องกินขนาดไหน ต้องคิดคํานวณกันไปตลอดเวลา

สิ่งนี้ แล้วสิ่งที่เขาหา มันเป็นโอกาสของคนแต่ละคน โลกก็เดือดร้อน ในโลกเดือดร้อนแล้ว เราหนีมาแล้ว เรามาเป็นพระแล้ว เราเป็นภิกษุแล้ว เราก็ไปเห็นภัยแล้ว มันก็ยังเป็นโลกอยู่ เป็นโลกอยู่เพราะใจเรายังเป็นโลกอยู่ ถ้าใจเราเป็นโลกอยู่ เราต้องรักษาใจเรา อย่าให้มันตื่นเต้นไปกับโลกเขา ถ้ามันตื่นเต้นไปกับโลกเขา ในนวโกวาท ที่ไหนมีเสียงดัง เราไปกับเขา นี่ไม่มีจุดยืนเลย ที่ไหนมีการละเล่น มีเสียง มีฟ้อนรํา ไปหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน จิตมันอยู่กับเรา เราเป็นพระภิกษุบวชมาอยู่โคนไม้ รุกฺขมูลเสนาสนํ เพื่อจะหาตัวตนของเรา แต่มันฟังแต่ข่าวเขานะ ที่นั่นมีงานนั้น ที่นั่นมีงานฉลองไอ้นั่น ที่นั่นมีพัดยศ ที่นั่นมีงาน อยากไป อยากยุ่งไปกับเขาหมดเลย “อ้าว! ก็พระเหมือนกัน เขาทําได้ ทําไมเราทําไม่ได้ล่ะ”...พระเหมือนกัน แต่ไม่เหมือนกัน

ดูสิ ดูวัวสิ วัวที่เขาใช้ วัวเขาขุนเอาไว้เพื่อจะเชือดเป็นอาหาร กับวัวที่เขาใช้ทํางานไถนา เขามีคุณ เขามีคุณ คนที่เขาเห็นคุณ เห็นคุณของสัตว์ สัตว์เดรัจฉานมันไถนา ให้มันทํานามากับเราตั้งแต่มันเกิดมา ตั้งแต่ได้มันมา จนมันแก่เฒ่า เขาไม่เอาไปขาย เขาไม่ฆ่ากินนะ เขาเก็บไว้จนมันตายไปเอง แล้วเขายังทําบุญกุศลให้มันอีกด้วย นี่สัตว์มีคุณ ถ้าสัตว์มันมีคุณ วัว เขาเลี้ยงไว้เป็นอาหารก็มี เขาเลี้ยงเอาไว้เพื่อเป็นประโยชน์การงานขึ้นมา แล้วเขาเห็นคุณของมัน

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเป็นโลกอยู่ โลก แต่โลกเหมือนวัว วัวงานเว้ย! มันไม่ใช่วัวขุน วัวขุนมันจะรอให้เขากินเนื้อ มันจะรอให้เขาเอาไปเชือด เราเป็นวัวขุนหรือวัวงาน ถ้าเป็นวัวงาน เราก็ต้องอยู่ในโลก ก็ต้องพยายามหาทางออก ถ้าหาทางออก มันจะไม่ตื่นเต้นไปกับเขา ไม่ตื่นเต้นไปกับโลก อยู่กับโลก เราก็โลก ว่าไม่ใช่โลกๆ...ไม่ใช่โลกที่ไหน ก็มนุษย์เหมือนกัน

พระก็เป็นคน พระก็เป็นคนคนหนึ่ง แล้วพระเป็นคนคนหนึ่ง แล้วพระจะไปตื่นเต้นอะไรกับเขา ในเมื่อเราเห็นภัยใช่ไหม ดูสิ มองขึ้นมา มันมองขึ้นมาให้เป็นธรรม โลกมันเป็นอย่างนั้น โลกเขาเดือดร้อนกัน เดือดร้อนต้องแสวงหา ในเมื่อเราเกิดมา ชาติปิ ทุกฺขา มีชาติ ชาติการเกิดเป็นความทุกข์อย่างยิ่ง ในเมื่อชาติการเกิดเป็นความทุกข์อย่างยิ่ง เราจะลบภพลบชาติ เรามาลบภพลบชาติ เราจะทําอย่างไร

ถ้าทําอย่างไร ชาติมีการเกิดอย่างนี้ เราจะเกิดอีกไหม ถ้าเกิดมา ในปัจจุบันชีวิตเราทั้งชีวิต เราก็เห็นความเปลี่ยนแปลงของโลกขนาดนี้อยู่แล้ว แล้วยังคิดไปข้างหน้า แล้วเราเกิดมา ถ้าเกิดมาใหม่อีกต่อไปมันจะเป็นอย่างไร ถ้ามันเป็นอย่างไร แล้วมันต้องเกิดอีกไหม ถ้าเกิดอีกก็เกิด ถ้ามันไม่ถึงที่สุด อยู่ในวัฏสงสารก็ให้บุญพาเกิดเถิด ถ้าการประพฤติปฏิบัติ เราลงทุนลงแรงเต็มที่แล้ว ดูสิ ดูวัวงานสิ วัวงานนี่วัวไถ ไถดีก็มี ไถไม่ดีก็มี วัวที่มันตั้งใจก็มี วัวที่มันเกเรก็มี ขนาดวัวงานเหมือนกันมันก็ยังมีเกเร มันก็ยังมีตั้งใจทํางานของมันนะ มันเป็นสภาวะแบบนั้น แต่ในดวงใจ ภาษาใจมันสื่อกันได้ มันมีสุขมีทุกข์เหมือนกัน เราเป็นเจ้าของมัน เราก็เห็นเหมือนกัน บางทีอารมณ์เราก็โกรธขึ้นมาเหมือนกัน ไถไปแล้วมันไปเจอรากไม้ เจออะไรต่างๆ มันก็ต้องสะดุด มันก็ต้องมีอุปสรรคอยู่ตลอดไป อุปสรรคของเราจะแก้ไขกันอย่างไร วัวมันจะพาหลบหรือเราจะพาหลบล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นไป กว่ามันจะทําสมาธิได้ กว่าเราจะเห็นคุณประโยชน์ของเรา กว่าเราจะเห็นนะ ทั้งๆ ที่มันเป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์นะ ชีวิตนี้เป็นประโยชน์มาก ชีวิตนี้ทําให้เราออกจากทุกข์ได้ ชีวิตนี้ยังมีลมหายใจเข้าลมหายใจออก อานาปานสติ คนไม่มีชีวิตจะไปภาวนาอะไร

ถ้ามาภาวนา สิ่งที่ภาวนาทําเป็นพิธีกรรม เราปั้นตุ๊กตาขึ้นมาคนหนึ่งก็ได้ ปั้นตุ๊กตา ปั้นพระพุทธรูป เกจิอาจารย์ เขาปั้นมามีชื่อเสียงโด่งดัง เขาปั้นกันทั้งนั้นน่ะ เราก็ปั้นเราสักคนหนึ่ง เราก็ปั้นเราสิ เกจิ เราก็เป็นเกจิ ปั้นรูปเราแล้วตั้งไว้ มันจะเป็นเอง นี่วัวงานไง มันเป็นพิธีเฉยๆ มันก็เป็นแค่นั้นแหละ มันไม่ได้อะไรขึ้นมา ปั้นรูปเหมือนมาขนาดไหนมันก็เหมือนแค่นั้นล่ะ แต่ถ้ามันเป็นสิ่งที่มีชีวิต มันมีความรู้สึก ความรู้สึกอันนี้มันเป็นประโยชน์กับเรา

รูปปั้นมันก็เป็นรูปปั้น รูปปั้นที่ศักดิ์สิทธิ์จริงก็มี รูปปั้นเพราะปั้นกันเองก็มี ปั้นขึ้นมาเพื่อหาเงินหาทองก็มี ปั้นขึ้นมาเพื่อหาผลประโยชน์ก็มี สิ่งนั้นมันเป็นเรื่องของโลกๆ เขา แต่โลกมันเป็นสิ่งที่มันเป็นเรื่องของหยาบๆ เรื่องหยาบๆ เรื่องมวลชนของเขา

แต่ของเรา อย่างไรก็แล้วแต่ ชีวิตเรามีคุณค่า เราจะเอาชีวิตที่มีคุณค่าของเราให้รอดให้ได้ ถ้าชีวิตของเรามีคุณค่าได้ ชีวิตของเรา ชีวะ ชีวะคือชีวิต ชีวะคือผู้รู้ ผู้รู้คือเรา ถ้าผู้รู้คือเรา สิ่งที่เกิดดับๆ ความคิดเรามันเป็นจริตนิสัย สิ่งที่เป็นจริตนิสัย ขอนิสัย อยู่กับครูบาอาจารย์ ขอนิสัย ขอนิสัยก็ปรับนิสัยนี้ไง ปรับนิสัยให้เข้าสู่ธรรม ถ้าปรับนิสัยเข้าสู่ธรรม เราปรับเราเข้าสู่ธรรมะ ถ้าปรับเราเข้าสู่ธรรมะ มันจะเอาอะไรปรับล่ะ

ข้อวัตรปฏิบัติเป็นที่ปรับ ดัดแปลงตน ถ้าดัดแปลงตนขึ้นมาได้มันก็ดัดแปลงใจ ถ้าดัดแปลงใจได้ ดัดแปลงใจได้มันเป็นผลประโยชน์ของใคร มันเป็นผลประโยชน์ของครูบาอาจารย์ไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องการสิ่งตอบแทนจากเราบ้างไหม ศาสดาของเราต้องการสิ่งตอบแทนจากเราบ้างหรือเปล่า ครูบาอาจารย์ไม่ต้องการสิ่งตอบแทนจากเราเลย ใครทําใครได้ ใครทํา ใครแสวงหา คนนั้นเป็นคนได้

หายใจ ต่างคนต่างหายใจ หายใจออกมามันก็เพื่อฟอกอากาศ ฟอกเม็ดเลือดของเรา นี่มันเป็นประโยชน์กับเราทั้งนั้น ถ้าเราหายใจแล้วมันเป็นไปไม่ได้ล่ะ ปอดเราเสียหายล่ะ ปอดเสียหายมันก็ต้องแก้ไขไป สิ่งใดเสียหาย เราก็บํารุงรักษา

เสียอวัยวะเพื่อรักษาชีวิต สละชีวิตเพื่อรักษาธรรม

แล้วรักษาธรรม ธรรมมีในหัวใจให้เสียสละไหมล่ะ ถ้าธรรมไม่มีในหัวใจให้เสียสละ มันจะกล้าเสียสละไหม มันก็ไม่เสียสละ มันจะเสียสละชีวิตเอากิเลสต่างหากล่ะ เสียสละชีวิตเลย หลอกลวงเขาไป ทําเล่ห์เหลี่ยมหลอกเขาไปเรื่อย ถ้าเล่ห์เหลี่ยมหลอกเขาไปเพื่ออะไร? เพื่อเอาผลประโยชน์ เอาโลกธรรม โลกธรรมให้โลกสรรเสริญเยินยอ สรรเสริญเยินยอมันมีประโยชน์อะไร? มันไม่มีประโยชน์อะไรเลยนะ เรารู้ทั้งนั้นน่ะ เรารู้อยู่เต็มหัวอก เราทํางาน ทุกคนแบกหามกันออกแรงทั้งนั้นน่ะ วัวงานมันไถนา มันลากแอกลากไถไป มันหนักไหม มันหนักทั้งนั้นล่ะ นี่วัวงาน

นี่ก็เหมือนกัน ทุกอย่างที่ทําไปเป็นกิจของสงฆ์หมดเลย กิจ ดูสิ ดูกิจ ข้อวัตรปฏิบัติมันก็เป็นงานอย่างหนึ่ง ภัตกิจ กินก็เป็นงานอย่างหนึ่ง นี่ก็เหมือนกัน งานอย่างหนึ่ง งาน ถ้าการแสดงธรรมเป็นหน้าที่นะ โธ่! การแสดงธรรมมันแสดงออกมาจากหัวใจ มันเป็นหน้าที่ มันเป็นความเมตตาว่ามันเป็นอย่างนี้ มันเห็นแล้วมันสังเวช มันสังเวชมาก สังเวชว่ากิเลสมันขี่หัวพวกมึงอยู่นี่ แล้วมึงแสดงออกมากันทําไม เอากิเลสแสดงออกมาทําไม กิเลสมันมีประโยชน์อะไรถึงต้องเอามันแสดงออกมา

เอาธรรมแสดงออกมาสิ ธรรมะนี่แสดงออกมา ถ้าเอาธรรมะแสดงออกมา สิ่งที่ธรรมแสดงออกมาให้มันขัดเกลา ให้มันเห็นสิ่งที่มันเป็นกิเลสในใจเรา ขัดเกลามัน ต่อต้านมัน การต่อต้านมันเป็นประโยชน์กับเรานะ เรายิ่งแสดงออกไปขนาดไหน ครูบาอาจารย์ท่านพูดประจํา “เปิดอกมาเลย ธรรมะฉันมีแค่นี้” ไปเปิดอกให้เขาดูทําไม เปิดอกให้เขาเห็นเลยว่าอกเราเน่าๆ เขามีแต่ปิดไว้

ดูสิ ดูพวกที่ขี่หลังเสืออยู่นี่ ที่มันไม่ยอมแสดงธรรม “ครูบาอาจารย์ยังอยู่” ที่มันไม่พูดเพราะมันกลัวเปิดอกเน่าออกมาไง ถ้ามันเปิดออกมา อกมันจะเน่า มันถึงต้องปิดไว้ อ้าง! อ้าง! “ครูบาอาจารย์ยังอยู่ แสดงไม่ได้” เพราะคิดว่าถ้าครูบาอาจารย์ท่านล่วงไปแล้วจะไม่มีใครรู้ไง ถ้าเน่า ถ้าคนไม่เห็นเขานึกว่าดี นี่มันเหม็น ของเน่ามันเหม็น ไม่มีใครต้องการหรอก

ฉะนั้น สิ่งที่มันอ้างกันไป อ้างเล่ห์ อ้างเล่ห์หาทางออกกัน แต่ของเราไม่ใช่อ้างเล่ห์ นึกว่าพูดแล้วไม่มีใครรู้เท่าเรา ไม่รู้เท่าเราได้อย่างไร ของมันรู้ทั้งนั้นล่ะ มันเป็นไป แม้แต่ธรรมะ แสดงธรรมอยู่นี่ ผู้ที่เข้าไม่ถึงธรรมเขาก็ไม่เข้าใจ เขาไม่เข้าใจถึงธรรมของเขา เขาไม่เข้าใจก็ว่าสิ่งนี้เป็นไปไม่ได้ สิ่งนี้ไม่มี เขาไม่เข้าใจว่าสิ่งนี้เป็นธรรมไง ถ้าความไม่เข้าใจ ใจเขาตํ่าอย่างนั้น เขาไม่เข้าใจอย่างนั้น มันก็เรื่องใจของเขา มันเรื่องใจของเขา

เพราะใจเราสูงกว่า ดึงสิ่งที่ตํ่ากว่าขึ้นมา พระโสดาบันแก้ปุถุชน พระสกิทาคามีแก้โสดาบัน พระอนาคามีแก้สกิทาคามี พระอรหันต์แก้อนาคามี แก้คือการบอกกล่าว บอกกล่าวว่าสิ่งนั้นผิดถูก ผิดถูก บอกด้วยเทคนิค บอกด้วยอุบายวิธีการให้ผ่านพ้นขั้นตอนนั้นเข้ามา ให้ผ่านพ้น หาทางหลุดพ้นออกไปจากสิ่งที่ใจมันติด

สวะ สวะมันติดสิ่งใดมันไปไม่ได้หรอก มันติดอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วเราจะทําอย่างไรให้สวะมันหลุดออกไป ก็เอาไม้เขี่ยแล้วมันก็หลุด ถ้ามันเป็นสวะ มันไม่มีชีวิต แต่กิเลสมันมีมากกว่านั้นอีก กิเลสมันบอก “ฉันถูกต้อง ฉันมีความรู้ สิ่งที่จะมาแก้ฉันนั้น ไอ้สิ่งนั้นมันตํ่าต้อย มันไม่มีประโยชน์อะไรหรอก สิ่งที่เป็นประโยชน์คือการเยินยอกันอยู่นี่ไง คือการสรรเสริญเยินยอกันอยู่นี่ นี่คือธรรม”

แต่สิ่งนั้นมันไม่เป็นธรรม เพราะอะไร เพราะมันเหี่ยวแห้ง มันไม่มีคุณค่าอะไรเลย

มันจืดชืด จืดชืดนี่เป็นธรรม สิ่งที่อยู่กันโคนไม้ อยู่กันโดยที่ไม่มีใครมาสรรเสริญเยินยอ อย่างนั้นมันเป็นธรรมได้อย่างไร...เป็นธรรมสิ เป็นธรรมด้วยความจริง มันเป็นความจริงของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแต่ละบุคคล

พระสีวลีมีลาภมหาศาลเพราะอะไร เพราะเขาสร้างของเขามา ถ้าเราสร้างของเรามา มันเป็นโดยธรรมชาติ มันเป็นโดยสัจจะความจริง ปิดไว้ขนาดไหนเขาก็มา สิ่งต่างๆ เขามาของเขาเอง เพราะอะไร เพราะเขาต้องการ เขาแสวงหาของเขา แต่ไอ้อย่างนี้มันไม่ใช่ อย่างนี้มันไม่ใช่เพราะอะไร เพราะเราต้องการ เราต้องการมันก็เป็นกิเลสเราทั้งนั้นน่ะ สิ่งที่เป็นกิเลส มันไม่ควรแสดงออกไป ถ้าไม่แสดงออกไป มันไม่แสดงออกไปมันก็ไม่เปิดสิ่งเน่าเหม็นออกไปภายนอก

สิ่งที่เน่าเหม็นอยู่ภายใน เราก็แก้ไขของเรา เพราะสิ่งที่เน่าเหม็นอยู่ภายใน ดูสิ เชื้อโรคอยู่กับเรามันก็อึดอัด อึดอัดนะ สิ่งที่อึดอัดมันก็จะผ่อนคลายออกไป พอผ่อนคลายออกไป เราตั้งสติไว้ ต้องต่อสู้ ต้องทําลาย ถ้าต่อสู้ ทําลาย นี่เป็นหน้าที่การงานของเรา

วัวงานเขาไถคราดไถแปลงของเขาเพื่อจะหว่านข้าว เพื่อผลประโยชน์ของเขา ไอ้วัวงานของเรา เราก็ต้องดูจิตของเรา ไถด้วยสติสัมปชัญญะ มีสติตั้งไว้เป็นฐาน ปัญญาเกิดขึ้นมาไหม มันจะไถลงไปที่จิตเราได้ไหม ถ้ามันไถลงไปที่จิตเราได้ เราก็หว่านไถของเราเหมือนกัน ถ้าหว่านไถ ธรรมะมันจะเกิด หน่อของธรรมมันจะผุดออกมาจากหัวใจของเรา ถ้าหน่อในหัวใจผุดขึ้นมา นี่มันเป็นอย่างนี้ มันทํามากับมือ มันเห็นมากับมือ ถ้าเห็นกับมือแล้วมันลงทุนลงแรงขนาดไหน

เวลาชาวไร่ชาวนาเขาทําทั้งวัน แดดเปรี้ยงๆ ดูสิ เขาทํางานของเขาตลอดเวลา แล้วของเรา เราจะทําอะไรของเรา นี่ขนาดงานในอาชีพของเขา เขายังลงทุนลงแรงขนาดนั้น แล้วงานของเรา งานเอาชนะเรา เราจะอ่อนแอได้อย่างไร มันว่าสิ่งนี้เป็นอัตตกิลมถานุโยค การประพฤติปฏิบัติมันต้องมีความสุข

สุขมาก สุขมากต่อเมื่อเป็นผล แต่ถ้ายังไม่เป็นผลนี่มันทุกข์ ทุกข์เพราะอะไร ทุกข์เพราะลงทุนลงแรง ทําการค้าธุรกิจแล้วมันขาดทุน มีใครพอใจบ้าง แต่ทําการค้าธุรกิจของมัน ถ้ามันมีประสบการณ์ มีอํานาจวาสนา มันเป็นไปได้ เป็นไปได้ นี่เรื่องการทําธุรกิจนะ มันต้องมีตลาด มันมีต้นทุนทุกอย่าง

ไอ้ของเรามันมีแต่ความรู้สึกทั้งนั้นเลย สติอยู่ที่ไหน สมาธิอยู่ที่ไหน ความรู้สึกอยู่ที่ไหน ความรู้สึกมันอยู่ในหัวใจของเราทั้งนั้นเลย ปลาอยู่ในสุ่ม ร่างกายนี้เป็นสุ่มครอบมันไว้ ครอบความรู้สึกนี้ไว้ แต่ถ้าเป็นงานของเรา ตลาดมันอยู่ที่นี่ ทุกอย่าง มรรคของมันอยู่ที่นี่หมดเลย แล้วอยู่ที่นี่หมดเลย ครูบาอาจารย์ของเราเป็นคนชี้นํา

เราเป็นที่ปรึกษา บริษัทที่ปรึกษา จะทําอะไรบอกมาสิ ปรึกษาตรงนี้เลย ควรจะทําอย่างไร ลงทุนอย่างไร รักษาอย่างไร นี่ก็เหมือนกัน ครูบาอาจารย์ท่านก็เป็นที่ปรึกษา เป็นที่คอยชี้นํา ชี้นําให้เราประพฤติปฏิบัติ แล้วเราทําของเราขึ้นมา ถ้าทําของเราขึ้นมา ย้อนกลับมา ย้อนกลับมา ผลตอบรับมันอยู่ที่ใจ ผลตอบรับ สิ่งนี้เป็นประโยชน์หรือไม่เป็นประโยชน์ สิ่งที่ว่าไปปรึกษา ไปปรึกษาบริษัทที่เขาไม่ถนัด เขาไม่เคยทํากิจการอย่างนั้น เขาก็ปรึกษาเราไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจริตนิสัยมันไม่ตรงกัน ปรึกษาอย่างไร “มันจะใช่หรือ มันจะเป็นไปหรือ” สิ่งนี้มันก็กรรมของสัตว์ กรรมของสัตว์นะ กรรมของสัตว์เพราะสัตตะเป็นสัตว์ผู้ข้อง เขาข้องของเขามาอย่างนั้นก็เรื่องของเขา ในเมื่อเขาข้องมา เราชี้นําแล้ว เราชี้บอกไป เขาไม่เชื่อ ไม่เชื่อก็ต้องไม่เชื่อ มันเป็นอะไรไป มันไม่มีความหมายหรอก ไม่เชื่อก็คือไม่เชื่อ ไม่มีคุณค่าสิ่งต่างๆ เลย

ถ้าเขาเชื่อ เขาเชื่อก็มีคุณค่า เขาเชื่อก็เรื่องของเขา เพราะเขาเชื่อก็เป็นประโยชน์ของเขา เขาไม่เชื่อก็ไม่เป็นประโยชน์ของเขา ผู้ที่สั่งสอนก็คือผู้ที่สั่งสอน มันก็เท่านั้นน่ะ แต่มันเป็นหน้าที่ เพื่ออะไร? เพื่อศาสนาไง ดูสิ พระกัสสปะอายุเท่ากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “กัสสปะเอย เธอก็เป็นพระอรหันต์เหมือนเรา ทําไมเธอถึงถือธุดงควัตร”

“ข้าพระพุทธเจ้าถือไว้เพื่ออนุชนรุ่นหลังได้เป็นคติแบบอย่าง”

คติแบบอย่าง นี่ธุดงควัตร ถ้าใครยังไม่ศึกษาธรรมวินัย ยังไม่เข้าใจ เราบวชใหม่ๆ ธุดงค์นี้อ่าน ๑๓ ข้อ ยังตีความไม่ถูกเลย ถือธุดงค์ แล้วเวลาถือธุดงค์ไปตลอดเลย เนสัชชิกไป เวลามีพระธุดงค์มาเขาบอกว่านั่นก็ผิด นี่ก็ผิด ก็งงไปกับเขานะ เดินไปตามบ้าน เดินไปลัดขันข้าว เดินไป เทคนิคต่างๆ ก็ว่ากันไปแล้วแต่ความชอบของใคร แต่จริงๆ แล้วมันก็เจตนา มันก็ถูกของมันนั่นแหละ แต่มุมมองต่างๆ มันก็ว่ากันไปตามประสาของมุมมองนั้น

พระกัสสปะทําไว้เป็นตัวอย่างนะ เป็นตัวอย่าง ทั้งๆ ที่เป็นพระอรหันต์ เป็นพระอรหันต์แล้ว ทําแล้วท่านจะได้ประโยชน์อะไรกับเรา แต่เพื่ออนุชนรุ่นหลัง ความเมตตาไง ความเมตตา ปลงธรรมสังเวช สังเวชในสัตตะ สัตตะผู้ข้อง ขนาดอยู่ชิดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน พระผู้เฒ่าบอกว่า “ดีแล้ว ตาย อยู่แล้วคอยติคอยว่า น่าเบื่อมากเลย เออ! องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานแล้ว สบาย ตอนนี้สบาย”

พระกัสสปะเป็นอาจารย์ของพระผู้เฒ่า ได้ยินได้ฟังแล้วสลดหัวใจมาก เพราะอะไร เพราะคนเรา เวลาเราเจ็บไข้ได้ป่วย เราจะหาหมอ เราจะหายา เราจะหาคนที่เมตตาอาทรกับเราเพื่อชี้นําทางเรา แต่มีพระผู้เฒ่าบอกว่าตายไปเถอะ ให้หมอนั้นตายไปเถอะ ดี ยาเยอก็ไม่ต้องรักษา อยู่กันสุขสบาย...สุขสบายของเขาคือการกินการอยู่อย่างนั้นหรือ

สุขสบายของจิตมันต้องปล่อยวาง มันต้องละกิเลสสิ ความสุขความสบายของใจมันต้องมีกรรมวิธีของเขา มีกิจจญาณ มันถึงจะสุขสบายจริง

นี่มันไม่สุขสบายจริง มันถึงว่า “ตายเสียเถอะ ดี จะได้อยู่สุขสบาย” มันเหมือนกับวัวไม่มีเจ้าของนะ วัวมีเจ้าของ เขาหาหญ้าหานํ้าให้กิน เขาดูแลรักษา มันปกป้องภัย วัว ถ้าเจ้าของตายไป วัวนั้นเดินไปไหน ไปกินพืชไร่เขา เดี๋ยวเขาก็ฆ่าทิ้ง

นี่ก็เหมือนกัน “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานไปแล้ว จะได้อยู่สุขสบาย” ความคิดของกิเลสมันเป็นอย่างนั้นน่ะ มันตามืดบอด มันจะตายอยู่แล้วมันยังไม่รู้เลย มันว่ามันฉลาด

พระกัสสปะสังเวชมาก สังเวช ถึงว่าเป็นผู้ทําสังคายนา ทําสังคายนามาเลย สิ่งที่สังคายนามา แล้วลงมติกัน สงฆ์ ๕๐๐ รูป ที่ทําสังคายนา เป็นเถรวาท เถระ พระเถระ ๕๐๐ องค์ ลงมติกันว่า ต่อไปนี้ธรรมวินัยจะไม่แก้ไข ไม่แก้ไขเพราะเหตุผล เหตุผลคือถ้าเราแก้ไขไป ในสมัยนั้น สมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีศาสดาต่างๆ ตายไป แล้วพอตายไป ศาสนาเขาแตกกระสานซ่านเซ็น

พระกัสสปะลงมติกันว่า ดูสิ ในลัทธิต่างๆ พออาจารย์เขาเสียไปก็มีปัญหา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว ถ้าเราทําสังคายนาแล้ว แล้วถ้าให้มีการแก้ไข เขาจะติเตียนว่า แม้แต่พระพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว แค่ชีวิตของพระพุทธเจ้า ธรรมวินัยนี้ก็ทรงอยู่ไว้ไม่ได้ เลยลงมติกันไว้ว่าเราจะไม่แก้ไข เราจะไม่แก้ไข เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ไว้ “สิ่งใดแม้เล็กน้อย อนาคต ในการปฏิรูป ในประเทศอันสมควร จะแก้ไขบ้างก็ได้ จะแก้ไขบ้างก็ได้” ความถือ ความเห็นต่างๆ ลัทธิต่างๆ ในศาสนามันถึงได้ต่างๆ กันไป

แต่เถรวาทเราถือตรงกันมา ถือตรงกันมาโดยทฤษฎี แต่ในการปฏิบัติมันเป็นไปไหมล่ะ ในภาคปฏิบัติมันเป็นไปไหม มันไม่เป็นไปเพราะมันตีความกันเอง ถึงว่าเชื่อ คําว่า “เชื่อ” เชื่อคือถือตามๆ กันมา ถือตามๆ กันมา แต่ครูบาอาจารย์ของเรารื้อฟื้นขึ้นมา รื้อฟื้นขึ้นมาในภาคปฏิบัติ ในภาคปฏิบัติเข้าไปรู้จริง ไม่ใช่ถือตามๆ กันมา ถือแต่พิธีกรรมตามๆ กันมา แล้วปฏิบัติเป็นพิธี

ในเมื่อศาสนาเราเป็นศาสนาพุทธ ประเทศชาตินับถือศาสนาพุทธ ศาสนาพุทธ บริษัท ๔ เขาศรัทธาของเขา เขาก็เคารพนบนอบ แล้วเราบวชเป็นพระ เป็นภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา สิ่งต่างๆ นี้ เราคิดว่าสิ่งนี้มันเป็นโอกาส เป็นโอกาสคือเป็นการพลั้งเผลอ พลั้งเผลอ สิ่งใดเป็นประโยชน์ สิ่งใดเป็นความคิด มันเป็นความคิดทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าเราทําของเราโดยสัจจะความจริง สัจจะความจริง เพราะเราเกิดมาด้วยมนุษย์สมบัติ บวชมาเป็นสมมุติสงฆ์ แล้วอยู่ในศาสนาเป็นศากยบุตร ศากยบุตรโดยสมมุติ ถ้าเราพิสูจน์ของเราขึ้นมา พยายามปฏิบัติของเราขึ้นมา มันจะเป็นความจริงของเราขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงของเราขึ้นมา มันจะซึ้งในธรรมมาก เพราะอะไร มันจะต่างไปไหน ไอ้นั่นมันเป็นทฤษฎี ความจริงมันอยู่ในหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเราอยู่ในความจริงขึ้นมา สิ่งนี้ทําไมเราจะบอกใครไม่ได้ บอกเขาก็บอกเขาด้วยความเป็นจริง บอกเขาต่อเมื่อเขาต้องการ เขาไม่ต้องการให้บอกเขา ยิ่งไม่มีค่าใหญ่ เขายิ่งดูถูกเหยียดหยาม สิ่งที่เขาดูถูกเหยียดหยามมันมีประโยชน์อะไรขึ้นมา มันเป็นกรรมของเขา มันเป็นสิ่งต่างๆ ในหัวใจของเขา แล้วเราไปทําสิ่งนั้นขึ้นมาทําไม สิ่งที่เป็นความอ่อนควรแก่การงาน หัวใจอ่อนควรแก่การงาน มันถึงจะประพฤติปฏิบัติธรรม แล้วเราไปทําให้มันกระด้าง ไปทําให้เขาไม่มั่นใจในศาสนา

ดูสิ เวลาเราประพฤติปฏิบัติกัน มรรคผลมีไหม สมาธิเป็นอย่างไร มันจะมีจริงหรือไม่มีจริง เราก็ลังเลสงสัย แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านผ่านมา ท่านยืนยันกับเราได้ ยืนยันในวิธีการ บอกได้ด้วยว่าทําอย่างไร ดูสิ เทวดาถามพระพุทธเจ้า “พระอินทร์มีหรือเปล่า สวรรค์มีหรือเปล่า”

“เธออย่าถามเลยว่ามีหรือไม่มี วิธีการทําให้เป็น ยังรู้เลย ทําสาธารณประโยชน์ ทําแหล่งนํ้า ทําที่พักอาศัยต่างๆ” นี่พระอินทร์ เพราะอะไร เพราะสัตว์โลกมันอาศัย เวลาเขาได้บุญ ได้ความสุขของเขา เวลาเขาไปเกิดเป็นเทวดาเขาก็ไปเป็นบริษัทบริวารของพระอินทร์ เราทําความที่เขาได้พึ่งพาอาศัย เราจะได้ต่อเมื่อมันเป็นสัจจะความจริง เพราะเขาได้มีการพึ่งพาอาศัยกัน

นี่ก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติ ถ้าเรามีความจริงของเราขึ้นมา เราจะเห็นของเราเป็นสัจจะความจริง แล้วความจริงทําไมมันจะพูดไม่ได้ ความจริงมันพูดได้ แต่พูดกับพวกคนที่เขาสนใจสิ สิ่งที่เขาสนใจ เขาสนใจ แล้วของอย่างนี้มันดูกันง่ายๆ ว่าเขาเชื่อหรือไม่เชื่อ ไม่เชื่อ ก็ไม่ต้องไปสนใจเขา ในเมื่อไม่เชื่อ ไม่เชื่อก็คือไม่เชื่อ ไม่เชื่อมันจะเป็นอะไรไป เพราะมันเป็นกรรม กรรมของสัตว์ เขาไม่เชื่อก็ไปบีบบังคับให้เขาเชื่อ มันจะเป็นไปได้อย่างไรล่ะ “ฉันพูดสัจธรรมนะ”

อย่างวิทยุเขาก็เชื่อ ธานินทร์ เปิดเป็นร้อยๆ เครื่องเลย เขากราบธานินทร์หรือ เขาไม่ได้กราบธานินทร์นะ เขากราบธรรมของหลวงตา เสียงธรรมเพื่อประชาชน เขาเคารพธรรมเสียงธรรมของหลวงตา แต่เขาฟังผ่านธานินทร์

นี่ก็เหมือนกัน จะให้เขาเชื่อเราได้อย่างไร เราเป็นธานินทร์หรือ เราจําธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา มันจะเป็นอะไรล่ะ เราไม่ใช่วิทยุ เราไม่ใช่กระจายเสียงเฉยๆ เรามีชีวิตนะ เรามีคุณค่ากว่าวิทยุธานินทร์ วิทยุนี้มันเป็นวิทยุที่มันมีคุณค่า วิทยุนี้ถ้าเราฟังธรรมเป็นธรรม เราฟังเป็นธรรมเพื่อเตือนหัวใจของเรา แต่เราไม่ทําตัวเป็นธานินทร์ เราไม่ทําตัวถ่ายทอด เราไม่ได้ทําตัวให้เสียงเป็นสภาวะแบบนั้น

หน้าที่ของเราคือรักษาใจของเรา รักษาใจของเราให้มันเป็นธรรมขึ้นมา ถ้าเป็นธรรมขึ้นมาแล้ว เขาศรัทธา เขาเชื่อมั่นเราเอง ถ้าเขาเชื่อมั่นขึ้นมา มันเป็นประโยชน์กับทั้งเขาทั้งเรานะ เพราะอะไร เพราะศาสนามั่นคง ในสังคมสงฆ์ ถ้าทิฏฐิเสมอกัน จริตเสมอกัน มุมมองเสมอกัน มีความสุขนะ มีความสุขมาก

กิเลสมันอยากจะอยู่บนหัวคน มันมีทิฏฐิมานะอยากจะนั่งบนหัวคน อยากให้คนเคารพนบนอบ มันจะเป็นประโยชน์อะไร มันเป็นกิเลส กิเลสเป็นอย่างนั้นจริงๆ ถ้าใครมีกิเลสอยู่ มันมีอารมณ์ความรู้สึกอย่างนั้นตลอดไป

แต่ถ้ามันเป็นสัจธรรมขึ้นมา มันสังเวช มันสังเวชเพราะถ้าเราไม่พ้นจากกิเลสมา เราจะไม่รู้จักกิเลสว่ามันเป็นอย่างไร แล้วเราก็เป็นส่วนหนึ่งของกิเลสร่วมไปกับกิเลส มันก็มีมุมมองไปเป็นแบบกิเลส แต่ถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมานะ โลกธรรม ๘ แล้วโลกเป็นอย่างนี้ โลกเป็นอย่างนี้ แล้วสิ่งนี้มันเกิดมาจากไหน ไม่มีใครทําให้เขาเลย เพราะตัณหาความทะยานอยากในหัวใจมันทําขึ้นมา ถ้าตัณหาความทะยานอยากทํา มันเหมือนใส่แว่น แว่นนั้นสีอะไร เราก็เชื่อภาพที่เห็นเป็นสีนั้น จริตนิสัยของคนเป็นอย่างไร มันมีมุมมองออกมาอย่างไร มันก็ว่าของมันถูกต้องเป็นของเขาแบบนั้น

แล้วเราไม่ได้ใส่แว่น เรารู้เลย ที่เขามองผ่านแว่น มองผ่านแว่นคือมองผ่านอวิชชา มองผ่านแว่นคือมองผ่านความรู้สึกของเขา มองผ่านแว่นคือมองตามจริตนิสัยของเขา ในเมื่อจริตนิสัยเขามองผ่านแว่นอย่างนั้นออกมา มันมีมุมมองอย่างนี้ ถ้ามุมมองอย่างนี้ มุมมองมันเรื่องสิทธิส่วนตัว สิทธิของเขา สิทธิของเขาก็เรื่องสิทธิของเขา แต่เราอยู่ร่วมกัน เรามีข้อวัตรปฏิบัติ เรามีที่ที่เป็นสาธารณะ สิ่งที่เป็นสาธารณะต้องทําเหมือนกัน ทําร่วมกัน ถ้าทําร่วมกัน ทําเหมือนกัน สิ่งที่เป็นข้อวัตรปฏิบัติเราทําร่วมกัน บิณฑบาตร่วมกัน ข้อวัตรปฏิบัติทําเหมือนกัน สิทธิเสมอกัน อาวุโส-ภันเตอย่างนี้ นี่คือธรรมะสาธารณะ สิ่งที่เป็นสาธารณะทําร่วมกัน มันก็อยู่กันสุขสบาย แต่ทิฏฐิอย่าไปแก้ ทิฏฐิใครทิฏฐิมัน

หลวงปู่มั่น ขณะที่อยู่หนองผือ เวลาแจกอาหาร หลวงปู่ตื้อ ขณะแจกอาหารอยู่ หลวงปู่ตื้อท่านฉันอาหารเลย พอฉันอาหาร หลวงปู่มั่นหันมา “ตื้อ ทําอะไรน่ะ”

“อ้าว! ผมกินข้าว”

“อ้าว! กินทําไมล่ะ”

“ก็ผมหิวน่ะ”

นี่สิทธิของหลวงปู่ตื้อ ท่านทําของท่านมา “เพราะว่าผมหิวน่ะ”

แล้วหลวงปู่มั่นท่านพูดกับพระนะ “หมู่คณะจําไว้นะ ใครอย่าทําแบบนี้นะ นี้เพราะเป็นของหลวงปู่ตื้อท่าน”

หลวงปู่มั่นท่านยังยอมรับเลย ยอมรับว่าให้หลวงปู่ตื้อทําของท่านได้ เพราะท่านเป็นพระอรหันต์เหมือนกัน หลวงปู่ตื้อเป็นพระอรหันต์นะ ในเมื่อจริตนิสัยเป็นอย่างนั้น จริตนิสัยคือเรื่องสิทธิส่วนตัว นั่นเรื่องของเขา เราไม่ไปก้าวล่วงในสิทธิส่วนตัวของเขา แต่สิ่งที่เป็นสาธารณะ สิ่งที่มันเป็นข้อวัตรปฏิบัติมันต้องเสมอกัน เราต้องทําร่วมกัน ถ้าทําร่วมกัน ทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน อยู่กันสุขสบาย แต่จริตนิสัยจะปรับให้เหมือนกัน เป็นไปไม่ได้ มันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้

หลวงปู่มั่นท่านจะรู้เรื่องอย่างนี้ดีมาก ขณะที่อยู่หนองผือ ในการประพฤติปฏิบัติ ถ้าองค์ไหนปฏิบัติแล้วเป็นสมาธิ จิตเป็นอย่างไร สมาธิดีขึ้นไหม ถ้าองค์ไหนอยู่ในขั้นของปัญญา ปัญญาต้องก้าวเดินไปขนาดไหน เวลาเข้ามาทําข้อวัตรนะ “ปัญญาเป็นอย่างไรแล้ว พิจารณากายกี่รอบแล้ว พิจารณากายแล้วปล่อยไหม ปล่อยแล้วมันเป็นอย่างไร” มันจะมีวุฒิภาวะของมันนะ มรรคผลนิพพาน มันมีมรรคหยาบมรรคละเอียด ขั้นตอนของจิต จิตมีขั้นตอน มันพัฒนาของมันขึ้นไป นี่อริยสัจมันตรวจสอบได้ ครูบาอาจารย์ที่ผ่านอริยสัจมา ท่านจะคอยชี้นํา ท่านจะคอยประคองขึ้นไป ถ้ามันประคองขึ้นมาอย่างนี้มันเป็นประโยชน์ไหม มันเป็นประโยชน์ของเรา

สิทธิของเราเป็นสิทธิของเรา ชีวิตเป็นสิทธิของเรา อํานาจวาสนาก็สิทธิของเรา ปัญญาก็สิทธิของเรา แล้วเราอยากได้ไหม อยากได้มรรคผลไหม อยากกระทําไหม

ครูบาอาจารย์ท่านจะสอนเรา ท่านจะสอนเราให้เราก้าวเดินตามสิทธิหน้าที่ สิทธิ สิทธิเพราะมันเป็นจริตความเชื่อ จริตความเชื่อมันตรงกับกิเลส มันเข้ากับความพอใจของตัว สิทธิ สิทธิมันย้อนกลับ มรรคญาณก็ย้อนกลับเข้าไป ครูบาอาจารย์ท่านมีจริตนิสัย ท่านต้องเป็นอย่างนี้

กล้วยไข่ก็เป็นกล้วยไข่ กล้วยหอมก็เป็นกล้วยหอม กล้วยนํ้าว้าก็เป็นกล้วยนํ้าว้า กล้วยเหมือนกันมันยังไม่เหมือนกันเลย แล้วเราจะให้คนเหมือนกัน มันเป็นไปได้อย่างไร คนมันเหมือนกัน เป็นไปไม่ได้นะ แต่ครูบาอาจารย์ท่านมีจริตนิสัย ท่านเคยผ่านประสบการณ์มา กล้วยนํ้าว้าก็คือกล้วยนํ้าว้า กล้วยนํ้าว้าควรทําอาหารประเภทใด กล้วยไข่ควรทําอาหารประเภทใด กล้วยหอมควรทําอาหารประเภทใด อาหารที่มาทํา กล้วยแต่ละชนิด อาหารที่ออกมามันยังมีรสชาติไม่เหมือนกันเลย แล้วเราจะให้คนเหมือนกัน มันเป็นไปไม่ได้นะ ถ้าเรายังไม่เข้าใจเรื่องจริตนิสัย ไม่เข้าใจเรื่องธรรมะ เราจะเอาคนทุกคนมาตีกรอบให้เหมือนกัน เรานี่บ้า

เอาปูมาเดิน แล้วเราไปพยายามให้ปูมันเดินให้ตรง เหมือนคนสูงตํ่าไม่เท่ากัน แล้วจับให้มันนอน หัวให้เสมอกัน เท้าให้เสมอกัน มึงดึงไปเถอะ ดึงไปทั้งชาติ เพราะคนสูงตํ่าไม่เท่ากัน แล้วหัวกับเท้ามันจะเท่ากันได้อย่างไรเวลานอน ถ้าหัวเท่ากันแล้ว หรือเท้าเท่ากัน สิ่งใดอันหนึ่ง แล้วที่มันสูงตํ่า มันจะต่างกัน มันก็เรื่องของเขา

มันเป็นไปไม่ได้ที่เราจะไปตีเส้น แล้วจะให้คนอื่นเป็นเหมือนเรา เพียงแต่ว่าเวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ ธรรมก็คือธรรม กิเลสก็คือกิเลส ถ้าธรรมคือธรรม ธรรมควรจะทําอย่างไรให้มันเป็นธรรม ถ้าธรรมควรจะเป็นธรรม ทําเข้ามาเถิด สมาธิเป็นสมาธิ ดูสิ สมาธิอบรมปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิ เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ ทางก้าวเดิน มันไปนิพพานมันยังไปตามจริตนิสัยเลย แล้วจริตนิสัยของใคร ใครทําเพื่อใคร ใครทํา ทําแล้วตรงหรือไม่ตรง ตรงเข้ามากับเราไหม นี่ครูบาอาจารย์จะทําอย่างนี้ เพื่อศากยบุตรพุทธชิโนรส

เพราะเราเป็นหมู่พระสงฆ์ด้วยกัน เรามาลงอุโบสถร่วมกัน เราจะร่วมกันให้เป็นสังฆะ ให้กําลังของสงฆ์เข้มแข็ง ถ้ากําลังของสงฆ์เข้มแข็ง สังฆะ พระพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้นะ ศาสนาจะเสื่อมเพราะพระสงฆ์ พระเป็นผู้ที่ทําให้ศาสนาเจริญและทําให้ศาสนาเสื่อม วงนอกทําไม่ได้หรอก ยิ่งลัทธิต่างๆ นอกศาสนาทําลายศาสนาไม่ได้ ทําลายศาสนาก็มีบริษัท ๔ ที่ทําลายศาสนา แล้วเรา ถ้าเราทําใจเราเป็นธรรมขึ้นมา ตัวศาสนามันอยู่ที่ใจ

ดูอย่างหลวงตาท่านพูดสิ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ รวมอยู่ที่ใจ เป็นหนึ่งเดียว เอโก ธมฺโม ธรรมเป็นเอก ธรรมเป็นหนึ่ง ธรรมธาตุ แล้วมันอยู่ที่ใจ ถ้ามันอยู่ที่ใจ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ธรรมะ พระธรรม ธรรมคือศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วมารวมลงอยู่ที่ใจเราหมดเลย ถ้ารวมอยู่ที่ใจเรา คิดดูสิ พระไตรปิฎกทั้งตู้ ดูสิ ฎีกา อรรถกถาเขาแต่งกันออกมา ธรรมบท อู้ฮู! แต่งฎีกากันไปไม่รู้จักจบจักสิ้น มันส่งออกไปหมดเลย แต่ของเรา จุดศูนย์กลางของมัน พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์อยู่ที่ใจ แล้วมันอยู่ที่ใจของเรา แล้วเราเป็นผู้บริหารเอง เราจะตื่นเต้นกับโลกเขาไหม เราจะเป็นศาสนทายาทไหม เราจะเป็นศากยบุตรไหม เราจะเป็นผู้ที่สั่งสอนสังคมไหม นี่ดวงตาของโลก ดวงตาของโลกเพื่อใคร

โลกทัศน์ ตอนนี้เรายังเป็นโลกอยู่ วัวงาน งานของโลกเขาก็ทุกข์ของเขา งานของเรา เราก็เป็นโลกอยู่นะ แต่ถ้าเมื่อใดจิตเราเข้าถึง มันเป็นอกุปปธรรม มันเหนือโลก สิ่งที่เหนือโลก ธรรมะเหนือโลกอยู่ในหัวใจของเรานะ อยู่ในหัวใจของเรา สิ่งที่อยู่ในตู้พระไตรปิฎก สิ่งต่างๆ อยู่ในตํารับตํารา ตํารับตําราเขาบอกต้องทําไว้เพื่อจะได้ค้นคว้ากัน ศึกษากัน ศึกษานะ ศึกษาด้วยตํารามันก็ยังหมุนอยู่ในหัวเป็นทฤษฎีเท่านั้นล่ะ แต่ถ้าเขาจะรู้จริงขึ้นมาเขาต้องออกประพฤติปฏิบัตินะ

แล้วในการประพฤติปฏิบัติ ต่อไปมันก็จะสร้างกัน เพราะเข้ากันไม่ถึง นี่จิตคนหยาบ หยาบด้วยปัญญาโลกียปัญญา ปัญญาอย่างโลก ปัญญาอย่างโลกสร้างภาพหมด สร้างสภาวธรรมขึ้นมาในหัวใจทั้งหมดเลย

แต่ถ้าเป็นความจริงมันทิ้งหมดนะ ยิ่งทิ้ง ปัญญายิ่งกว้าง ทิ้งหมดเลย ทิ้งสิ่งที่รู้ที่เห็นทั้งหมด ถ้าไม่ทิ้งสิ่งที่รู้ที่เห็น เพราะสิ่งที่รู้ที่เห็นนั่นใจมันรู้ คือภพ คือความรู้สึก คือม่านกั้น กั้นความรู้ได้แค่นี้ มันทะลุเข้าไปถึงสัจธรรมไม่ได้

แต่ถ้าเราทิ้งทั้งหมดเลย ทิ้งทั้งหมด พอทิ้งทั้งหมดมันก็รวมตัวเป็นสัจธรรม มันจะพุ่งเข้าไปในม่านกั้น ม่านกั้นคือตัณหา คือสมุทัย ม่านกั้นนะ ม่านกั้นระหว่างโลกกับธรรม ถ้าเราทะลุทะลวงสิ่งที่มันเป็นม่านกั้น ม่านกั้นคือสิ่งที่มันเป็นม่านกั้นในหัวใจ เหมือนที่ว่าแว่นตาที่เราใส่แว่น สิ่งที่มันอยู่ในตามันจะทะลุทะลวงสิ่งที่เป็นนามธรรมที่มันกั้นหัวใจเข้าไปที่สัจจะความจริง ทะลุทะลวงสิ่งนั้นเข้าไป ปล่อยวางเท่าไรยิ่งทะลุทะลวงไป ทิ้งให้หมด แล้วใช้ปัญญาไป ทิ้งให้หมด แล้วใช้ปัญญาไป

แต่ถ้าเรายึดปัญญาไว้ ปัญญานั้นมันจะตีกลับ ปัญญานั้นมันจะทําให้เราผ่านม่านสิ่งนี้ไม่ได้ เพราะตัวม่านคือตัวอวิชชา ตัวม่านคือความไม่รู้จริง รู้ในสิ่งที่เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สัจธรรมรู้ในจินตมยปัญญา เพราะจิตมันเป็นธาตุที่มีชีวิต ธาตุที่มีความรู้สึกมันเป็นสันตติ แล้วมันเกิดดับๆ แล้วมันสร้างสภาวะอย่างนั้น แต่ถ้ามันทิ้งๆๆ ทิ้งทั้งนั้น รู้แล้วทิ้ง ปัญญาหมุนแล้วทิ้ง สัจธรรม มรรคญาณ หมุนแล้วทิ้ง หมุนแล้วทิ้ง หมุนแล้วทิ้ง มันจะหมุนของมันไป ยิ่งทิ้งมันยิ่งเกิด

ดูสิ ดูเห็ด เขาเก็บเห็ด เห็ดที่เขาเก็บแล้ว ถ้ามันมีเชื้ออยู่มันก็เกิดอีก ปีหน้ามันก็เกิดอีกๆๆ นี่ก็เหมือนกัน ยิ่งทิ้ง ปัญญามันเกิดอีก ปัญญามันเกิดอีกมันก็ลึกเข้าไปอีก มันก็หมุนเข้าไปอีก สิ่งที่เป็นสภาวะอย่างนี้มันจะเกิดกับใคร เกิดกับใคร มันจะเกิดกับใจเราไหม สิ่งนี้มันเกิดขึ้นมากับเรา สิ่งที่เกิดสัจธรรมอย่างนี้มันเกิดขึ้นมา ให้มันเป็นสัจจะความจริงขึ้นมาสิ มันถึงเป็นสมบัติของเรานะ

ถึงไม่ต้องไปห่วงสิ่งใดเลย เพราะเราศึกษากันมาแล้วกลัวไม่รู้ กลัวไม่เข้าใจ สัญญาทั้งนั้น เรากลัวไม่รู้ไม่เข้าใจแล้วไปยึดมัน แต่ถ้าทิ้งมัน ทิ้งสิ่งที่มันเป็นอดีตอนาคต มันเป็นปัจจุบัน แล้วถ้าเป็นปัจจุบัน ดูสิ พระอรหันต์ลืมในอะไร ลืมในสมมุติบัญญัติ พระอรหันต์ไม่ลืมในอริยสัจ พระอรหันต์ไม่ลืมในสัจจะความจริง รู้นี้รู้ตลอด

สิ่งที่เป็นขันธ์ สิ่งที่เป็นความรู้สึกจากข้างนอกมันลืมได้ แต่ตัวมันเอง ตัวสัจธรรม ตัวธรรมะ ตัวธาตุ ธรรมธาตุมันรู้ตลอดเวลา สิ่งนี้ต่างหาก มันจะไม่มีสิ่งใดไปเกาะเกี่ยวสิ่งต่างๆ ไปยุ่งกับสิ่งนี้ได้เลย แล้วมันจะลืมได้อย่างไร มันลืมไม่ได้หรอก นี่ธรรมอย่างนี้

เรามีโอกาสนะ โลกเขาสละงานของเขามา เขาพยายามทําของเขามา เขาอยู่กับโลกมา เขาอยู่กับโลก เขาเห็นโลกมันน่าเบื่อ เราเกิดมา เราเสียสละตั้งแต่คฤหัสถ์ เสียสละตั้งแต่ฆราวาส บวชเป็นสงฆ์แล้วนะ ถ้าเราบวชเป็นสงฆ์เป็นพระ ดูสิ เขากราบไหว้บูชา เวลาใส่บาตร ยกบูชานบนอบ แล้วเราฉันของเขา แล้วเดินจงกรมนั่งสมาธิภาวนาให้มันเกิดสัจจะความจริงขึ้นมา ถ้าเกิดสัจจะความจริงขึ้นมา สมบัติของเขาที่เสียสละ เขาก็ได้บุญมหาศาลเลย

เราดํารงชีวิตอยู่ในวัฏฏะด้วยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง แล้วพยายามเลี้ยงหัวใจขึ้นมา ให้เกิดสัจธรรมขึ้นมา แล้วธรรมะมีชีวิต ธรรมะไม่ใช่ธรรมะตายๆ ธรรมะที่มีชีวิตสามารถแก้ไขเจือจานต่างๆ ได้ ไม่ใช่ธรรมะที่มันตายแล้ว ธรรมะที่ตายแล้วเราต้องไปรื้อค้นขึ้นมา แล้วตีความของเรา เอากิเลสไปตีความ แล้วก็ยุ่งไปตามกิเลส กิเลสมันทําให้เป็นปมด้าย งงไปหมดเลย ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสะอาดบริสุทธิ์ แต่กิเลสพางง ถ้าใจเราเป็นธรรม เราจะไม่งงกับกิเลสของเรา เราจะเข้าใจสัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่อยู่กับเรานะ เราเป็นสงฆ์ สมมุติสงฆ์ ประพฤติปฏิบัติแล้วเราจะเป็นสงฆ์จริงๆ ในหัวใจของเรา เอวัง

มืดบอด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๒๑ มีนาคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจ วันนี้อุโบสถ เรามาลงอุโบสถกัน หลวงปู่มั่นท่านจะเทศน์ต่อเมื่ออุโบสถจบแล้ว แต่หลวงตาท่านเทศน์ก่อนอุโบสถ ตี ๔ เทศน์ เทศน์จนกว่าใกล้อรุณ แล้วจะให้พระสวดอุโบสถรับอรุณพอดีขึ้นวันใหม่ ต้องอรุณขึ้นไง อรุณขึ้นเป็นวันใหม่ วันใหม่วัน ๑๕ คํ่า วัน ๑๔ คํ่าปักษ์ขาด เป็นการลงอุโบสถ เทศน์รับอรุณเลยล่ะ อุโบสถรับอรุณ เสร็จแล้วทําข้อวัตร

แต่นี่เราเทศน์ก่อน เทศน์ก่อนเพราะว่าถ้าลงอุโบสถ ๑ ชั่วโมง แล้วมาเทศน์ต่อ มันไม่สดชื่น สดชื่นนะ เวลากีฬา เขาต้องการความสด ความสดมันบี้ บี้ผู้ที่แก่เฒ่า เวลาหมาไล่เนื้อ นักกีฬาหมาไล่เนื้อหมดความสด ผู้ที่สดกว่าแล้วดีกว่าจะมีกําลังดีกว่า นั่นคือการต่อสู้กันทางโลก แต่นี่การต่อสู้กันทางธรรม ต่อสู้กันทางธรรมนะ ธรรมคืออะไร? ธรรมคือสัจจะความจริง สัจจะ อริยสัจจะ เราอยู่ในท่ามกลางความสมมุติ ทั้งๆ ที่เรามีหัวใจ หัวใจเป็นภาชนะใส่ธรรม หัวใจถ้าเป็นธรรม ตัวหัวใจมันเป็นความรู้สึก มันแปรสภาพมาเป็นธรรมะ

ธรรมอันละเอียดไง สิ่งที่เป็นสสารความรู้สึกทั้งหมด ไม่มีสิ่งใดคงที่ แต่ธรรม โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี คงที่ คงที่ในระดับสมมุติ เพราะยังมีสมมุติอยู่ ยังมีสมมุติอยู่นะ พระอนาคามียังเกิดบนพรหม ตัวภพ ภวาสวะ ยังเป็นสมมุติอยู่ เพราะมันมีการครอบงําของอวิชชา แต่ถ้าเราทําความสะอาดของใจทั้งหมด สิ่งที่เป็นนามธรรมแล้วคงที่ สิ่งที่เป็นนามธรรม นามรูป ถ้ามีรูปอยู่ ที่ไหนมีรูป ที่นั่นมีนาม ที่มีรูป รูปคือความรู้สึก รูปคือตัวภวาสวะ ตัวภพ ตัวความรู้สึก ตัวนามคือความรู้สึก นามคือความแปรสภาพ นามรูป ถ้ายังมีนามรูปอยู่ ยังมีการแปรสภาพอยู่ สิ่งที่เป็นความคงที่ที่สุด นิพพานมีอยู่ นิพพานคือสิ่งที่ในหัวใจ

ถ้าใจมันเป็นธรรม ความสดมันสดตลอดเวลา เรื่องของร่างกาย เรื่องของสภาวะทางสังคม เรื่องของร่างกายของโลกมันแปรสภาพอยู่ตลอดเวลา การเกิดมามันแปรสภาพตลอดเวลา การเกิดมาแล้วมีความศรัทธามีความเชื่อถึงมาบวชเป็นพระ ความบวชเป็นพระ วันเวลามันยังเกาะเกี่ยวเกาะกินใจนะ

วันเวลา วันคืนล่วงไปๆ ความสด ถ้าจิตมันสดชื่น จิตมันบวชใหม่ๆ การบวชเรามีศรัทธา คนบวชใหม่ๆ คนทุกข์มา อยากพ้นทุกข์ มีความศรัทธามีความเชื่อมาก แต่เวลาเข้ามาจําเจอยู่กับมัน ชินชาหน้าด้าน เวลาไปชินชา ชินชากับกาลเวลา ชินชากับกิเลส กิเลสทําให้หน้าด้าน ถ้ามันหน้าด้านขึ้นมามันขวางโลก มันขวางหมู่คณะ มันด้านมาจากข้างใน ถ้าข้างในมันด้าน ข้างนอกมันไม่เห็นสิ่งต่างๆ เลย เพราะมันมืดมาจากข้างใน เพราะข้างในมันมืด มันทําให้ข้างนอกมืดไปด้วย

ถ้าข้างนอกมันมืด มันขวางโลก มันขวางโลก มันไม่เห็นสิ่งใดเป็นสัจจะความจริงเลย ไม่เห็นสัจจะความจริงนะ ทั้งๆ ที่เป็นสัจจะความจริง ตัวความรู้สึกมันมีอยู่ ตัวความรู้สึกคือตัวความจริง แต่ในเมื่อมันโดนครอบงําด้วยอวิชชา ด้วยความโลภ ความโกรธ ความหลง สิ่งนี้มันครอบอยู่ มันเลยมืดบอด มืดบอดมันก็แสดงตัวออกมาด้วยความมืดบอด มันแสดงออกมาด้วยความมืดบอดโดยตัวมันเองไม่รู้ว่ามืดบอด แต่คนอยู่ข้างเคียงมันมืดบอด

ดูสิ เวลาร่างกายของเรามันขับสิ่งสกปรกออกมา ขี้เหงื่อขี้ไคลมันเป็นความเหม็นสาบเหม็นสาง แต่ถ้าเราไปอยู่กับมัน เราจะไม่มีความเหม็นสาบเหม็นสางเลย แต่คนใกล้เรา คนอยู่ข้างเคียงเรา เขาเหม็นสาบเหม็นสางนะ พระเราถือธุดงค์ ถือสัจจะ ไม่ซักผ้า ๓ เดือน เราเคยเห็นมากับตาเลยนะ ไม่ซักผ้า ๓ เดือน

เขาอธิษฐานพรรษากัน อธิษฐานเร่งทําคุณงามความดีกัน มันไปอธิษฐานไม่ซักผ้า ๓ เดือน นึกว่าเป็นสัจจะไง บิณฑบาตไป กลิ่นมันเหม็น เหม็นจนชาวบ้านเขาใส่ผงซักฟอกให้ คิดว่าพระองค์นี้ขี้เกียจ ไม่ซักผ้า แต่มันถือสัจจะ นี่การตั้งสัจจะไง

เราว่าเราตั้งสัจจะเป็นความจริง สัจจะ อธิษฐานบารมี บารมี ๑๐ ทัศเป็นสิ่งที่เป็นความจริง แต่ไอ้ความมืดบอดมันไปให้ตั้งสัจจะอย่างนั้นเสีย พอไปตั้งสัจจะขึ้นมาแล้ว ครูบาอาจารย์บอกให้ซักผ้า ซักผ้า ผ้ามันเหม็น เหม็นมาก กลิ่นมันเหม็น ก็บอกว่า “ตั้งสัจจะแล้ว มันผิดสัจจะ มันผิดสัจจะแล้วจะซักผ้าได้อย่างไรล่ะ ก็เราตั้งสัจจะอธิษฐานแล้วว่าในพรรษานี้ ๓ เดือนจะไม่ซักผ้า” นี่ดูความมืดบอดของใจสิ ใจมันมืดบอด มันอธิษฐานขึ้นมาได้อย่างไร อธิษฐานไม่ซักผ้า ๓ เดือน มันก็เหม็นน่ะสิ

พอมันเหม็น มันก็เหม็นกับเรา เราเหม็นเอง มันขยะแขยง มันเหนอะหนะไปหมด ในเมื่อเราบิณฑบาต เหงื่อไหลไคลย้อยมา แล้ว ๓ เดือนไม่ซัก มันจะเหม็นขนาดไหน แต่ด้วยอวิชชา ด้วยความมืดบอดของใจ มันก็อธิษฐานอย่างนั้นเสีย มันแก้กิเลสได้ไหม

ดูสิ ดูทางโลก ถ้าแบบว่า “เราเป็นคนมีเมตตา มีคุณธรรม เราจะไม่กินเนื้อสัตว์ เราจะไม่เบียดเบียนใคร” มันเบียดเบียนทั้งนั้นน่ะในเรื่องการกินอยู่ เพราะอะไร เพราะสิ่งที่มีชีวิต พืชพรรณธัญญาหารมันก็มีชีวิต มีชีวิตแล้วเวลาเขาปลูก เขาดูแลรักษา มันก็มีแมลง มีต่างๆ เขาฆ่ามัน เขาทําลายมันทั้งนั้นล่ะ มันหนีไม่พ้นหรอก ในเมื่อเรายังต้องมีการกิน เรายังต้องมีการอยู่อาศัย อย่างนี้มันเป็นอาหาร อาหารเลี้ยงร่างกายไง

วัตถุ ดูสิ ผ้าผ่อนแพรพรรณมันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย แล้วเราไปถือสัจจะที่มัน ถือสัจจะที่มันแล้วเวลาทําไมธุดงควัตรถือผ้า ๓ ผืน ถือผ้าบังสุกุล ผ้าบังสุกุล ไปชักผ้าเอาไง คือว่าไม่เอาจากคหบดีจีวร มันก็เป็นเรื่องของวัตถุเหมือนกัน แล้วทําไมมันเป็นธุดงค์ล่ะ มันเป็นการขัดเกลากิเลสล่ะ

มันขัดเกลากิเลส เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้สว่างนอก-สว่างใน สว่างจากข้างในมันสว่างอยู่แล้ว เวลาบัญญัติมา บัญญัติมาเป็นมัชฌิมาปฏิปทา มันสมควรไง เราไปชักบังสุกุลเอาสิ่งที่เขาทิ้งแล้ว มันไม่มีใครเห็นหรอก มันเป็นเรื่องส่วนตัวของเรา เป็นเรื่องส่วนตัวของเรานะ เราไปชักผ้าบังสุกุล ไปชักผ้า ไปเอาผ้าเศษที่เขาทิ้ง เขาทิ้ง เขาไม่เอาแล้ว เราไปชักผ้าบังสุกุลมา แล้วเรามาซักมาล้าง แล้วเรามาตัดมาเย็บ มันเป็นเรื่องส่วนตัวของเรา ไม่มีใครเห็นหรอก

แต่ไอ้ความสกปรกของใจ ไอ้ถืออธิษฐาน ๓ เดือนไม่ซักผ้าแล้วไปบิณฑบาต กลิ่นมันไปรบกวนคนอื่น กลิ่นมันไปรบกวนหมู่คณะ แล้วไปรบกวนชาวบ้านญาติโยมเขา ไอ้ชักผ้าบังสุกุล เราไปชักผ้าเอาที่ขยะที่เขาทิ้ง ที่ไม่มีใครสนใจ เราไปดึงของเขามา ไปดึงในป่าช้าที่เขาพันศพ มันไม่มีใครเขาเดือดร้อนไปกับเรา เว้นไว้แต่ ดูสิ เวลาถือธุดงควัตร ไปเที่ยวป่าช้า เขาบอกให้บอกสัปเหร่อเฝ้าก่อน ถ้าไม่บอกแล้วขึ้นไป ถ้ามีโจรมีภัยขึ้นมา...ทําไมต้องบอกก่อน บอกก่อนเพื่อถ้าเกิดมีเภทภัยขึ้นมา จะได้บอกว่าพระองค์นี้ได้บอกกันไว้แล้วว่ามาเที่ยวในป่าช้า ไม่ใช่โจรขโมย เห็นไหม เขากันขโมย เขากันคนจับผิด

แต่เวลาเราไป เราไปโดยสามัญสํานึก เราไปชักผ้าบังสุกุล ที่ไหนมีเศษเขาทิ้ง นี่ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ถือผ้า ๓ ผืนเป็นวัตร ผ้า ๓ ผืน หมายถึงว่า ผ้าที่เราใช้อยู่นี่ ถือผ้า ๓ ผืน ผ้าจีวร ผ้าสังฆาฏิ ผ้าสบง ๓ ผืน ไม่ให้มีมากกว่านั้น ถ้ามีมากกว่านั้นมันโลเล มันโลเล มันใช้ผืนนี้ เอาผืนนั้นเก็บ ผืนนั้นดูแลรักษา แล้วใช้มากกว่า ๓ ผืน มันเป็นคนโลเลคนจับจด แต่ถ้าถือผ้า ๓ ผืน มันขาด ขาดในวันนี้ก็ปะวันนี้สิ ทําไมมันจะปะไม่ได้ มันเย็บได้ บริขาร ๘ มันก็มีเข็มมีด้าย

สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้มันเป็นเรื่องส่วนตน เรื่องชําระกิเลส เรื่องของเรา ไม่ใช่ไปเบียดเบียนคนอื่น แต่เรื่องสัจจะที่เราอธิษฐาน คือเรื่องผ้าเหมือนกัน เรื่องวัตถุเหมือนกัน แต่วัตถุนี่วัตถุอวดเขา วัตถุไปเบียดเบียนคนอื่น วัตถุไปกระทบกระเทือนเขา กิเลสมันเบียดเบียนตนแล้วมันยังไม่รู้จักตัวอีก มันยังไปเบียดเบียนคนอื่น แล้วเวลามันอ้าง มันอ้างว่าทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้ในธุดงควัตร ผ้า ๓ ผืนเหมือนกัน มันเป็นวัตถุเหมือนกัน นี่วัตถุเป็นประโยชน์

วัตถุเป็นประโยชน์สิ เพราะเราใช้ของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหูตาสว่าง ครูบาอาจารย์ของเราหูตาสว่าง บัญญัติสิ่งต่างๆ แนะนําสิ่งต่างๆ มันเป็นคุณกับเราทั้งนั้นน่ะ เพราะมันออกมาจากหัวใจที่สะอาดบริสุทธิ์ไง

แต่หัวใจของเรามันหมักหมม มันเหม็นเหงื่อเหม็นไคล เหม็นขี้ ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง มันเหม็นทุกอย่าง แล้วก็แสดงออกไปโดยที่เราไม่รู้ตัว แต่คนอื่นเขารู้นะ คนอื่นเขารู้ พอมันรู้ขึ้นมา เพราะเขามืดบอด มืดบอดจากข้างใน ถ้ามืดบอดจากข้างในมันก็ทําลายคนอื่นหมดเลย นี่ทําลายเราก่อนนะ ทําลายเราก่อน เพราะเหม็นมาจากเรา กลิ่นของศีลมันหอมทวนลม นี่มันกลิ่นของขี้มันเหม็นทวนลม ถ้ามันหอมทวนลมมันก็ได้ประโยชน์ใช่ไหม มันได้ประโยชน์ มันเป็นสังฆะ เป็นสงฆ์มันก็แนบแน่น มันก็ยั่งยืน สิ่งนี้มันก็มั่นคง ศาสนามั่นคง แต่ถ้ามันเหม็น ทุกคนก็จะวิ่งหนีหมดล่ะ ไม่มีใครเอาหรอก สมณะขี้ขอ

สมณะขี้ขอ ดูสิ ในพระไตรปิฎก มีภิกษุไปจําพรรษาอยู่ในป่า พญานาคเคยเป็นญาติมา มาแผ่พังพาน มาปกป้องให้ความอบอุ่น กลัวมาก กลัวพญานาคมาก ทั้งๆ ที่มีบุญกุศลมาด้วยกัน ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่ากลัวมากเลย กลัวมาก แต่สมัยพุทธกาล พระไม่โกหก กลัวก็บอกว่ากลัว สิ่งต่างๆ ที่ไปธุดงค์ไปอยู่ในป่า พญานาคมาแผ่พังพานให้ ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ บอกว่า “กลับไปใหม่ ไปอยู่ที่เก่านั่นน่ะ แล้วถ้ามา ให้ขอ ขอสังวาลที่เขาคล้องอยู่ ขอเพชรนิลจินดาของเขาที่เขาประดับตัวเขา”

พอมาถึงก็ขอ ขอทีหนึ่งก็ไป “สมณะขี้ขอ เบื่อมาก สมณะขี้ขอ” ทั้งๆ ที่มีสายบุญสายกรรมต่อกันมา ถึงที่สุด ขอสังวาลที่ห้อยอยู่บนคอ ให้เลย “สมณะขี้ขอ” กลัวมาก แล้วไม่เข้ามาใกล้อีกเลย เห็นไหม แม้แต่สัตว์มันยังเกลียดนะ แม้แต่สัตว์มันยังรังเกียจเลย สิ่งที่เราไปเบียดเบียนเขา ไม่มีใครเขาชอบทั้งนั้นน่ะ สัตว์มันยังไม่ชอบเลย แล้วเรา เราเอาขี้เราไปป้ายคนอื่น มันจะดีตรงไหน ขี้ของเรามันไปป้ายคนอื่น มันไม่ดีเลย แล้วจะทําอย่างไรให้ขี้มันหมดไปล่ะ ทําให้ขี้มันหมดไปมันก็ต้องเข้ามาชําระล้างมันสิ

หน้าที่การงานของเราเป็นหน้าที่การงานของเรา เราเป็นหมู่เป็นสงฆ์กัน สังฆะเป็นสังฆกรรม สังฆกรรมเรื่องของหมู่สงฆ์ หมู่สงฆ์มันต้องพึ่งพาอาศัยกัน ศากยบุตรพุทธชิโนรส เป็นสังคมสังคมหนึ่ง สังคมโลกเขาเป็นสังคมของเขา สังคมของเราก็เป็นสังคมของเรา สังคมผู้ที่เสียสละ สังคมผู้ที่เห็นโทษในวัฏสงสาร สังคมที่จะเอาตัวออกจากวัฏฏะ ถ้าสังคมที่จะเอาตัวออกจากวัฏฏะมันต้องเห็นอกเห็นใจกัน

ถ้าเห็นอกเห็นใจกัน หลวงปู่มั่น เวลาท่านอยู่ทางนั้น พระด้วยกันจะรู้นิสัยกันเลยว่าองค์ไหนฉันอะไรได้หรือไม่ได้ เวลาได้สิ่งใดมา สิ่งที่เราได้มามันก็ตกอยู่ในบาตรเรา แต่หมู่คณะเขาฉันอย่างนี้ได้ บางอย่างเขาฉันไม่ได้ ฉันแล้วมันเจ็บไข้ได้ป่วย มันแพ้ เราเห็นจริงๆ นะ แพ้นี่มันบวมหมดเลย แล้วฉันอะไรไม่ได้ ฉันแล้วมันบวม ถ้าหมู่คณะรู้กัน เขาจะเจือจานกัน เขาจะดูแลรักษากัน เพื่ออะไร? เพื่อได้ค่านํ้าใจ

เราจะโตไปข้างหน้านะ สังคมสงฆ์เรามีเท่านี้แหละ หันหน้าไปก็รู้จักกันแค่นี้ ไม่พ้นจากไหนไปหรอก แล้วมันก็จะโตไปข้างหน้า ถ้าโตไปข้างหน้า ถ้าเราอยู่ในสังคมของเราได้ เราตั้งหลักตั้งเกณฑ์ของเราได้ หมู่คณะมันมีที่พึ่งอาศัย ถ้ามีที่พึ่งอาศัย มันจะล้างขี้อย่างนี้ไง ไอ้ขี้หยาบๆ ขี้การเสียสละ ให้อภัยกัน ให้ดูแลรักษากัน สิ่งนี้มันเป็นไปได้ แล้วให้อภัยกันแล้วมันจริตนิสัย นิสัยของเรา เราต้องกดไว้สิ นิสัยของเรานิสัยมันโอ่อ่า นิสัยมันจะออกนอกลู่นอกทาง มันจะไปเหยียบคนอื่นตลอดเวลา ก็อย่าให้มันไปทํา อย่าให้มันเป็นไป อย่าให้เป็นไป เราพยายามกดของเราไว้

ถ้าตรงนี้ได้นะ เราเสียสละ มันเป็นจริตนิสัยของคน ถ้าคนมันมีเมตตาธรรม มันจะเสียสละ มันจะเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ต่อกัน ถ้าเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ต่อกัน สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์กับโลกนะ แล้วผู้เป็นหัวหน้า ผู้รับผิดชอบ ผู้ที่รับผิดชอบมันรับผิดชอบ การที่รับผิดชอบมันเหมือนกระโถน สิ่งใดๆ มันอยู่ที่ความรับผิดชอบหมดล่ะ ไอ้คนที่รับผิดชอบก็รับผิดชอบจนหลังแอ่น ไอ้คนที่จะไปหน่วงเหนี่ยวเขาล่ะ ไอ้คนที่ไม่รับผิดชอบอะไรเลย แล้วสังฆะเป็นอย่างนี้ เราก็เมตตาของเราอยู่อย่างนี้ เราจะทําอะไรเราก็ไม่เห็นอะไรเลย เราทําตามความพอใจของเรา เราก็ทําของเราไปบ้าบอคอแตกอยู่คนเดียวน่ะ มันก็ขวางเขาไปหมด มันสะเทือนไปหมด

ร่างกายของคน ถ้ามันไปเหยียบ ดูสิ มันเจ็บปวดที่ไหนมันก็สะเทือนกันไปหมด ปากกินอะไรไม่ได้ ร่างกายมันก็หิวโหยไปหมด ถ้าปากกินอะไรได้ ทุกอย่างมันก็มีสารอาหาร นี่ก็เหมือนกัน อยู่คนเดียวก็ขวางโลกไปอยู่คนเดียว ทําอะไรทําแต่ตามความคิดของตัวเอง ไม่ศึกษาธรรมวินัยเลยว่าทําได้หรือทําไม่ได้ คําว่า “ทําได้หรือทําไม่ได้” มันผิดวินัยหรือไม่ผิดวินัยไง โอ่อ่า นึกว่าตัวเองทําได้ แล้วคนอื่นเขาทําไม่ได้ก็มีความรังเกียจ นี่ความรังเกียจ นานาสังวาสเกิดตรงนี้นะ นานาสังวาสเกิดจากการรังเกียจเดียดฉันท์ เรื่องข้อวัตรปฏิบัติ เรื่องการกระทํา ถ้าทําแล้วก็ปรึกษากันสิ อย่างนี้ทําได้ไหม ทําไม่ได้เพราะเหตุใด ทําได้เพราะเหตุใด ถ้าทําได้เพราะครูบาอาจารย์ทํามา ครูบาอาจารย์ทํามามันเป็นกาลเป็นเวลาไหม ถ้าครูบาอาจารย์ท่านทํามามันเป็นอะไร

ดูสิ เวลาเขาไปอยู่ในแอ่งนํ้า เขาจะผูกแพขึ้นมา แล้วเป็นอุทกุกเขปสีมา สีมานํ้า ให้ผูกแพขึ้นมาแล้วสวดญัตติ สาดนํ้าตกไปที่ไหน บริเวณที่นํ้าตกนั้นเป็นเขตสีมา เป็นเขตโบสถ์ เป็นเขตสีมา เป็นเขตลงสังฆกรรมกัน ในเมื่อเราอยู่ในที่ไหน ธรรมวินัยมันอยู่ในนิยาม นิยามต้องการมุ่งหมายว่าจะให้ธรรมวินัยเพื่ออะไร? เพื่อชําระกิเลส เพื่อความเรียบง่าย เรียบง่ายทั้งนั้นน่ะ ผู้ที่รับผิดชอบก็ต้องรับผิดชอบ ต้องรู้จักธรรมวินัยว่าควรหรือไม่ควร ไอ้ผู้ที่จะมาศึกษาเล่าเรียน ศึกษามาอยู่กันมันก็ต้องศึกษา ขอนิสัย มันขอนิสัยเพื่ออะไร? ขอนิสัยก็เพื่อศึกษาว่ามันถูกต้องหรือผิดอย่างไร

มันผิดถูกอย่างไรเราก็ดูแลของเราสิว่ามันผิดถูกอย่างไร มันควรทําหรือไม่ควรทํา ปรึกษากันได้ คุยกันได้ ถ้าคุยกัน เราเป็นหมู่คณะกัน สังฆะ หมู่คณะ ผู้นํา แล้วผู้นํา เราก็นั่งนําอยู่นี่ เราก็นําอยู่ตลอดเวลา มีอะไรก็ปรึกษาเราสิ คุยกับเราได้นี่หว่า เพราะเราเป็นผู้นํา ถ้าไม่อย่างนั้นเราจะนําทําไม เราจะมาเป็นหัวหน้าทําไมล่ะ เราก็เป็นสหธรรมิกหรือเป็นเพื่อนๆ กันสิ นี่เป็นเพื่อนในสถานะเป็นศาสนทายาทด้วยกัน แต่ในเมื่อเราก็มีวุฒิภาวะเว้ย! มีวุฒิภาวะจะนําได้ ถ้าไม่มีวุฒิภาวะจะมานําทําไม ถ้าจะมานํา ถ้ามีความขัดแย้งมีอะไรมันก็ต้องมาปรึกษาเราสิ มันมีผู้ใหญ่ มันมีผู้ใหญ่มันมีผู้น้อย ในสังคมทุกสังคมมันมีผู้ใหญ่มีผู้น้อย

ครูบาอาจารย์ท่านบอกเลย ผู้นํานี้สําคัญมาก หัวหน้านี้สําคัญมาก ในเมื่อเราเป็นหัวหน้าอยู่ เราก็รักษาอยู่ เราก็ดูแลอยู่ทั้งหมด มีอะไรก็ปรึกษาเราได้ ถ้าปรึกษาเราได้ มันจะควรหรือไม่ควร ถ้าปรึกษาเรา เราจัดการได้ทั้งนั้นน่ะ มันต้องจัดการได้ ถ้ามันจัดการไม่ได้ จะมาเป็นหัวหน้าทําไม เราจะมาเป็นหัวหน้าทําไมในเมื่อเราช่วยตัวเองไม่ได้ แล้วเราช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ เราจะไปนํามันทําไม มันก็ต้องช่วยเหลือตัวเองให้ได้ก่อน

พรหมจรรย์นี้อยู่เพื่ออะไร พรหมจรรย์นี้ไม่ได้อยู่เพื่อจะเป็นศาสดาของใคร ไม่ได้เพื่อไปแก้กิเลสของใคร ไม่ได้เพื่อให้คนนับถือ ไม่ได้เพื่อเป็นการต้องการให้คนเขาเคารพนบนอบ ไม่ต้องการใดๆ ทั้งสิ้น ไม่ต้องการทั้งสิ้น พรหมจรรย์นี้เพื่อพรหมจรรย์ พรหมจรรย์นี้เพื่อหัวใจ ถ้าหัวใจเป็นพรหมจรรย์แล้ว หัวใจเป็นธรรมขึ้นมาแล้ว เป็นธรรมขึ้นมา สิ่งที่มันเกิดขึ้นมามันเป็นของแถมทั้งนั้นน่ะ มันเป็นเศษทิ้ง เศษทิ้งทั้งนั้นเลย

เพราะเวลาในการประพฤติปฏิบัติจะฆ่ากิเลส สิ่งที่ฆ่ากิเลส ถ้าทําวิปัสสนาจนกิเลสมันตายไปแล้ว มันจะมีงานอะไรเหนือการฆ่ากิเลส งานการฆ่ากิเลส งานนี้สําคัญที่สุด ทีนี้งานสําคัญที่สุด ถ้าเราต้องวิปัสสนา เราต้องใช้ปัญญาของเราเข้าไป ถ้าใช้ปัญญาของเราเข้าไป เราทําความมืดบอดของใจออกมาให้ได้ ถ้าเปิดเผยความมืดบอดของใจออกมา ถ้าเปิดเผยความมืดบอดของใจแล้ว มันจะมีงานอะไรล่ะ ทีนี้งานอันนี้มันจบสิ้นไปแล้ว ชีวิตที่เหลือนี้เป็นที่เหลือ ที่เหลือนี้เป็นที่พึ่งอาศัยของหมู่คณะ ถ้าเป็นที่พึ่งอาศัยของหมู่คณะ ในการนําอย่างนี้นํามาเพื่อสังฆะ นํามาเพื่อสงฆ์ของเรา

สงฆ์ของเรามันแตกสาขาแตกหน่วยออกไป แตกหน่วยแตกกอออกไปเพื่ออะไร? เพื่อความมั่นคงของศาสนา ถ้าเพื่อความมั่นคงของศาสนา มันต้องเชื่อผู้นํา มันมีอะไรมันจะแอบงุบงิบกันเอาไว้ข้างในไม่ได้ มันต้องเอามาเปิดเผย เปิดเผยออกมาให้มันเป็นสัจจะความจริงแล้วมาแก้ไขกัน เพื่ออะไร? เพื่อความสะอาดบริสุทธิ์

นี่มาสังฆกรรมกัน สังฆกรรมเพื่ออะไร? เพื่อเข้าหมู่เข้าคณะกัน ถ้าหมู่คณะจะเข้าเป็นเนื้อเดียวกัน มันต้องมีทิฏฐิเสมอกัน ทิฏฐิเสมอกัน การประพฤติปฏิบัติต้องเสมอกัน ต้องความเห็นเสมอกันมันถึงเป็นสัมมาสังวาส ถ้ามันมีความเห็นต่างกัน ความคิด ทิฏฐิต่างกัน การประพฤติปฏิบัติต่างกัน มันเป็นนานาสังวาส นานาสังวาสคือการถือศีลต่างกัน ถือทิฏฐิมานะความเห็นต่างกัน ถ้าถือทิฏฐิมานะความเห็นต่างกัน สิ่งนี้มันต้องแก้ไข มันต้องเจือจาน

มันเป็นหน้าที่ของหัวหน้าไง หัวหน้าจะต้องแก้ไขสิ่งนี้ สิ่งนี้ต้องเอามาแก้ไขให้มันเป็นสังฆะขึ้นมา ให้มันเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา ความจริงจากข้างนอก ถ้าธรรมวินัย สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติมันเป็นแม่แบบพิมพ์มันเป็นความจริงไม่ได้ มันจะไปพิมพ์อะไรออกมา มันจะไปพิมพ์สัจจะความจริง อริยสัจจะ สัจจะความจริงจากหัวใจมันเอามาจากไหน

สิ่งที่เป็นสัจจะความจริงจากภายในมันก็ต้องออกมาจากธรรมวินัย ธรรมวินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่วางไว้ แล้ววางไว้ สิ่งใดที่เราตีความคลาดเคลื่อน เลินเล่อ เผอเรอไป มันก็เอามาวินิจฉัยกัน เอามาวินิจฉัยกัน เอามาปรึกษาหารือกัน ในสังฆะ ในสังคม ในสังฆะที่เราจะลงอุโบสถกัน อุโบสถก็เพื่อมาทําความสะอาดบริสุทธิ์อันนี้ ถ้าอันนี้มันสะอาดบริสุทธิ์ขึ้นมามันก็เป็นแม่พิมพ์ ธรรมและวินัยเป็นแม่พิมพ์นะ

เราบวชมาในธรรมวินัย บวชมาเหมือนเด็กอ่อนเลย เหมือนคนที่ไม่รู้เรื่อง ไม่เข้าใจสิ่งใดๆ เลย เกิดมาจากท้องพ่อท้องแม่ พ่อแม่ต้องเลี้ยงดู นี่ก็เหมือนกัน เห็นภัยในวัฏสงสาร บวชมาในศาสนา มีบริขาร ๘ บาตรเป็นสิ่งที่แสวงหาอาหาร ปัจจัย ๔ ธมกรกเป็นเรื่องของนํ้า สิ่งที่เป็นยา นํ้ามูตรเน่า ปัจจัยเครื่องอาศัย ปัจจัย ๔

เราเติบโตขึ้นมาให้ได้ เราต้องวางหลักเกณฑ์ของเราขึ้นมาให้ได้ เราต้องทําศีล สมาธิ ปัญญาขึ้นมาจากใจของเราให้ได้ ถ้าทําศีล สมาธิขึ้นมาจากใจของเรา นี่ไปเพิกความมืดบอดของใจนะ ถ้าเพิกความมืดบอดของใจ สังคมจะมีความสุขมาก ในเมื่อหัวหน้าเป็นหัวหน้าที่ดี หัวหน้าที่ดีจะทําให้สังฆะมีความร่มเย็นเป็นสุข แล้วผู้ที่มาอยู่อาศัยร่วมกันมันก็ต้องเห็นอกเห็นใจกัน การเห็นอกเห็นใจกัน เพราะหัวหน้าเป็นผู้รับผิดชอบ ขบวนหัวรถจักร ตอนนี้ขบวนรถจักรเรา เราเป็นหัวหน้า เป็นหัวขบวน แล้วขบวนต่อๆ ท้ายเราไป เราเป็นคนชักนําไปเอง สิ่งใดเกิดขึ้นมาเรารับผิดชอบหมด สิ่งที่รับผิดชอบ มันควรจะให้ผู้รับผิดชอบได้วินิจฉัยสิ บางอย่างที่มันถูกมันผิด มันต้องให้ผู้รับผิดชอบวินิจฉัยว่ามันผิดหรือมันถูก

ถ้ามันถูก ถ้ามันมีความผิดไปด้วยความพลาดพลั้ง ผิดด้วยความพลั้งเผลอ ผิดด้วยความไม่ตั้งใจ เราจะแก้ไขกัน แต่ถ้ามันผิดด้วยความเจตนา มันจะขวางโลก มันจะต้องการเอาทิฏฐิมานะมาชนะกัน ต้องให้มันออกไป สิ่งนี้ต้องออกไป ให้ออกไปจากสังคม เพราะสิ่งที่เป็นสังคม ทําให้สังคมนั้นเสียหาย

เรามาสร้างกัน เรามาสร้างสถานะกัน เราเป็นศาสนทายาท เราทําเพื่อศาสนา ศาสนา เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา กึ่งพุทธกาล ถ้าไม่มีองค์หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ ศาสนามันก็มีแต่ลอยลม ศาสนามันก็มีแต่ข่าวเล่าลือ “ธรรมวินัย นิพพาน นิพพาน ทําให้ถึงที่สุดอย่างนี้ พระอรหันต์จะถึงที่สุดแห่งทุกข์” ว่ากันไปปากเปียกปากแฉะ

แต่ครูบาอาจารย์ของเราเป็นผู้รื้อค้นขึ้นมา เป็นผู้กระทําขึ้นมา รื้อค้นขึ้นมาเพื่อสัจจะความจริงอันนี้ แล้วถ้ามันไม่รู้จริงขึ้นมา ไม่รู้จริงจะเอาสิ่งใดออกมาตีแผ่ จะเอาความจริง เอาข้อเท็จจริง เอาวิธีการการประพฤติปฏิบัติที่ไหนออกมาตีแผ่ การตีแผ่ ตีแผ่เพื่อใคร

เรานักรบด้วยกันนะ ทุกคนเป็นนักรบ นักรบกับกิเลส นักรบกับทิฏฐิมานะของตัว แล้วสิ่งที่เร้นลับลึกลับ ดูสิ เวลาเขาฝึกทหารกัน การเคลื่อนที่เร็ว การเคลื่อนที่เดินทางไกล การต่อสู้ในแนวหลังของศัตรู มันมีวิธีการ มันมีการต่อสู้ มันลึกลับมหัศจรรย์โดยที่ว่าต้องเข้าไปให้แนบเนียน การเคลื่อนไหวไม่ให้ข้าศึกรู้สึกตัวเลย นี่เขายังฝึกฝน เขายังกระทําได้ แล้วผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อต่อสู้กับกิเลสของตัว มันไม่มีวิธีการเลยหรือ มันไม่มีวิธีการเข้าไปเอาชนะตัวเองเลยหรือ มันไม่มีวิธีการทําให้จิตสงบ ไม่มีวิธีการวิปัสสนาทําให้เกิดขึ้นมากับดวงใจเลยหรือ

สิ่งที่เกิดขึ้นมา ใครเป็นคนตีแผ่ออกมา ถ้าไม่มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เอาสิ่งนี้ตีแผ่ออกมา เราจะมีอะไรเป็นเครื่องมือต่อสู้กับกิเลสของเรา ในเมื่อสิ่งที่จะสู้กับกิเลสของเรา มันมีครูบาอาจารย์เป็นผู้ที่นํามานะ มันมีครูบาอาจารย์เป็นผู้บุกเบิกมา บุกเบิกมา เห็นไหม ในปัจจุบันเราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีศรัทธาความเชื่อ สิ่งที่อาวุธก็พร้อม ทุกอย่างก็พร้อม แต่เราเองเฉื่อยชากัน เราเองกลับไม่มองสิ่งที่เป็นประโยชน์ สิ่งที่เป็นประโยชน์คือมรรคญาณ สิ่งที่เป็นประโยชน์คืออริยสัจ สิ่งที่เป็นประโยชน์เป็นความจริง ไอ้แค่ของเครื่องอยู่อาศัย วัตถุ วัดก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง วัด สิ่งเสนาสนะต่างๆ วิหาร โรงธรรมต่างๆ ที่เราสร้างกันมาเป็นศาลาโรงธรรม เป็นส้วมต่างๆ เราสร้างไว้เพื่อดํารงชีวิตเท่านั้นเอง สิ่งที่ดํารงชีวิตสร้างไว้เพื่อจะให้เราสร้างหัวใจ สร้างขึ้นมาเพื่อสมณะ เพื่อภิกษุ ภิกษุที่เห็นภัยในวัฏสงสาร แล้วเรามีที่อยู่ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อจะดัดแปลงใจของตัว ถ้าดัดแปลงใจของตัว เอาตัวเองรอดพ้นจากกิเลสไป สิ่งนั้นเป็นวัตถุเพื่อจะย้อนกลับมาที่ใจ

แล้วเราจะไปเอาสิ่งที่เป็นวัตถุมาคะคานกัน สิ่งนั้นควรเป็นอย่างนี้ สิ่งนี้ควรเป็นอย่างนั้น มันก็เป็นเครื่องที่อาศัยเท่านั้นเอง เอาทิฏฐิมานะมาเป็นปม เป็นปมเพื่อต่อสู้กัน คัดง้างกัน มันไม่มีประโยชน์อะไรเลย

สิ่งที่อาศัย ถ้าจิตเรามันสว่างไสว จิตเราไม่ติดกับสิ่งนั้น สิ่งนั้นมันเป็นเรื่องเครื่องอาศัย มันเป็นรวงรังที่เราจะอาศัยนอนไปชั่วครั้งชั่วคราวเท่านั้น สิ่งชั่วคราว ของชั่วคราว แต่หัวใจ สิ่งที่ทําขึ้นมา มันต้องมองทะลุวัตถุเข้าไป มองทะลุสิ่งอาศัยเข้าไปถึงนามธรรม ถึงความรู้สึก ถึงหัวใจ ครูบาอาจารย์ของเราถึงไม่ยึดติดเรื่องอย่างนี้เลย

หลวงปู่มั่นประพฤติปฏิบัติมาทั้งชีวิต อยู่ในป่าในเขามาตลอดชีวิต ทําไมชื่อเสียงโด่งดังขนาดนั้น เรามันจับจดนะ เหยียบเรือสองแคม อยากจะเป็นพระป่า อยากจะต่อสู้ อยากจะต่อสู้กับกิเลส แต่ไม่มีความเข้มแข็ง ไม่มีความรู้สึกสิ่งใดเลยที่เป็นประโยชน์กับตัวเอง สิ่งใดให้กิเลสมันหลอกทั้งนั้น แล้วเอาเป็นทิฏฐิมานะของตัว แล้วเอาทิฏฐิมานะมาคัดง้างกัน มันเป็นประเด็นขึ้นมา เป็นปมขึ้นมา สิ่งที่เป็นปมขึ้นมาคัดง้างกันไปแล้ว มันไม่เกี่ยวกับธรรมะเลย มันเกี่ยวกับวินัย เกี่ยวกับวินัยคือข้อบังคับของสงฆ์

ข้อบังคับของสงฆ์ สังฆกรรม สิ่งที่ควรกระทํา สังฆกรรม เป็นบุพกิจ ทําอย่างไรให้มันถูกต้องตามบุพกิจนั้น สิ่งนี้เป็นบุพกิจ บุพกิจก็คือบุพกิจ สิ่งที่เป็นบุพกิจ ทุกคนพร้อมกันทําขึ้นมาด้วยเจตนาให้ดี มันก็เป็นบุพกิจ สาธุ สาธุกัน สาธุ ภันเต สาธุ ภันเต รับตลอดไปเลย แล้วจิตใจมันลงไหม แล้วความรู้สึกมันพอใจไหม ถ้าความรู้สึกมันพอใจมันก็เป็นธรรมขึ้นมา

สิ่งที่ทําจากบุพกิจขึ้นมา แล้วก็ตั้งญัตติขึ้นมาเป็นอุโบสถ อุโบสถสังฆกรรมเป็นปาฏิโมกข์ เป็นสิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้ว่า ภิกษุ ศีล ๒๒๗ ต้องถือรักษา ไม่ให้มันด่างพร้อยไปจากเรา เราก็สาธุ สาธุ มันเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ของใจ ความสะอาดบริสุทธิ์ของใจว่ามันไม่มีสิ่งใดตกค้างในใจ แต่ถ้ามันตกค้างในใจ เราเองจะร้อน เราเองจะเกิดนิวรณธรรม

นิวรณธรรมปิดกั้นจิตนะ นิวรณธรรมทําให้สมาธิเราลงไม่ได้ สมาธิปัญญาเราจะไม่เกิด ถ้าสมาธิปัญญาไม่เกิด ธรรมมันอยู่ไหน

ธรรมมันเกิดขึ้นมา มันเกิดขึ้นมาจากใจ ธรรมเกิดจากมรรคญาณ มรรคญาณย้อนกลับเข้ามาทําลายกิเลสในหัวใจของเรา สิ่งนี้มันเกิดขึ้นมาด้วยเจตนานะ สิ่งเครื่องอาศัยเป็นสิ่งที่อาศัยเฉยๆ อาศัยขึ้นมาจะให้ประพฤติปฏิบัติ อย่าไปติดมัน ดูแลรักษาก็ดูแลรักษาไว้เพื่อลูกหลาน ไม่ใช่ดูแลรักษาไว้กับเรา เราไม่พลัดพรากจากเขา เขาก็ต้องพลัดพรากจากเรา มันต้องจากกันไปในวันหนึ่งแน่นอน มันอยู่กับเราไม่ได้หรอก แม้แต่ร่างกายกับจิตใจมันยังพลัดพรากจากกันเลย แล้ววัตถุข้างนอก จะบอกว่ามันเป็นเครื่องอาศัยเท่านั้นนะ เราสร้างไว้ให้มันเป็นสมบัติกับโลก สมบัติกับโลก แต่ในปัจจุบันนี้เรามีชีวิตอยู่ เราอาศัยมันไป อาศัยมันไปเฉยๆ เท่านั้น ไม่ต้องไปข้องติดมัน เราดูแลมัน ถ้ามันจะเสียหายขนาดไหน ชาวบ้านเขามีหูมีตา เขารักษาของเขาได้ เขาดูแลของเขาได้ เขาทําของเขาได้ หน้าที่ของเรา ศีล สมาธิ ปัญญา

ศีล สมาธิ ปัญญา ย้อนกลับมา ปัญญามันเกิดไหม โลกุตตรปัญญานะ ไม่ใช่ปัญญาเล่ห์เหลี่ยม ไม่ใช่ปัญญาโลกๆ ปัญญาโลกๆ มันปัญญาการเมือง การเมืองทิฏฐิมานะ เอาชนะคะคานกัน มันจะไม่เป็นประโยชน์กับใครทั้งสิ้น มันเป็นเรื่องของกิเลส มันสร้างเวรสร้างกรรมทั้งนั้นน่ะ

ต้องพยายามบังคับใจของตัว สิ่งนี้มันสร้างเวรสร้างกรรมมาพอแรงแล้ว โลกมันเป็นโลก โลกคือหมู่สัตว์ หมู่สัตว์คือสัตตะเป็นผู้ข้อง เราก็เป็นผู้ข้องคนหนึ่ง เราข้องในวัฏฏะ เราเป็นผู้ข้องในวัฏฏะ เราถึงต้องมาเกิดมาตาย แต่ยังมีวาสนา มีศรัทธาความเชื่อ คนที่มีศรัทธาความเชื่อคือโอกาส โอกาสที่เราจะหลุดรอดออกไปจากวัฏฏะ โอกาสที่เราจะชนะตนเอง โอกาสที่เราจะบังคับมันให้มันอยู่ในอํานาจของเรา

อํานาจของเรา จิตของเราแท้ๆ เลย มันอยู่กับเราแล้วมืดบอด แล้วก็มีกําลังฟาดงวงฟาดงาให้ตีในหัวอกเรา ให้เราเจ็บชํ้านํ้าใจ ให้เราเศร้าหมอง ให้เรายอมจํานนกับมัน เราต้องต่อสู้กับมัน กิเลสร้ายกาจนัก กิเลสในหัวใจของเรานะ กิเลสของคนอื่น กิเลสของต่างๆ เรื่องของเขา

ในสถานะ ในสงฆ์เรา ใครเป็นหัวหน้าก็ดูแลที่นั่น แต่ถ้ามีความขัดแย้ง เราเป็นผู้ดูแลทั้งหมดอยู่ เราเป็นผู้ดูแลส่วนใหญ่อยู่ มันต้องมาถึงเรา แล้วมาให้เราจัดการ เราจะจัดการประคับประคองกันไป ประคับประคองนะ ต่อไปถ้าเราอายุมากขึ้นไป สิ่งนี้มันจะเป็นประสบการณ์ สังฆะมีเท่านี้ สงฆ์ในโลกนี้ สงฆ์ในเถรวาทเรามันจะมีกี่แสนองค์เชียว กี่แสนองค์ ถ้ากี่แสนองค์ ไม่ใช่อยู่ตลอดไป กี่แสนองค์เป็นผู้ที่บวชๆ สึกๆ อยู่ พรรษา ๑๐ พรรษา ๒๐ ขึ้นไปมันจะมีน้อยลงๆ สิ่งนี้มันจะจรรโลงกันไปได้ขนาดไหน แล้วถ้ามันไม่มีหลักมีเกณฑ์กันเลย มันจะเหลืออะไรล่ะ มันเหมือนกับโลกๆ เหมือนกับละครชาตรี เหมือนกับนักแสดง แค่สมมุติกัน แค่เล่นบทบาทกัน สงฆ์สมมุติโลกเป็นเท่านั้นเอง แค่สมมุติว่าเป็นสงฆ์

ดูสิ เวลาเขาเล่นหนังเล่นละครกัน เขาสมมุติกันเป็นบทบาทของเขา เขาทําของเขาได้ แล้วเราก็สมมุติหลอกกัน หลอกกันอยู่ในโลก ในโลกปัจจุบันนี้บวชเป็นพระ บวชถูกต้องตามกฎหมาย แต่มันเป็นสมมุติไง สมมุติ สึกไปมันก็เป็นฆราวาสอย่างเก่า บวชมามันก็เป็นพระ

แล้วถ้ามันบวชที่ใจล่ะ บวชที่ใจ สึกหรือไม่สึกไม่ได้ สึกไม่ได้เลย มันเป็นพระโดยความจริง มันเป็นอกุปปธรรม มันฝังอยู่ที่ใจ อยู่เป็นพระมันก็เป็นพระภายใน ออกไปข้างนอกไม่ได้บวชเป็นพระ เขาก็เป็นพระอยู่ภายในของเขา เพราะใจมันเป็นพระ มันไม่ได้เป็นพระกันที่เปลือก ไม่ได้เป็นพระกันที่ห่มจีวร มันเป็นพระในหัวใจ หัวใจเป็นพระเลย นี่หัวใจเป็นพระ

แล้วเราทําของเราขึ้นมาอย่างนั้น ถ้าในหัวใจเป็นพระ สิ่งที่เราห่มจีวรกันอยู่นี่มันเป็นเรื่องสมมุติทั้งนั้นล่ะ แต่หัวใจมันเป็นพระ พระจากภายใน ถ้าพระมาจากภายใน มันจะเป็นประโยชน์กับเราไหม

มันเกิดจากความตั้งใจของเรานะ เกิดจากศรัทธา เกิดจากจริตนิสัย เกิดจากความมุมานะ สิ่งที่มุมานะ เราต้องมุมานะของเรา ความจริงใจ ความตั้งใจ ถ้าไม่มีความมุมานะ ไม่มีสติ ไม่มีความระลึกรู้อยู่เลย สิ่งใดมันจะเป็นคุณธรรมขึ้นมาล่ะ คุณธรรมมันจะไปตั้งอยู่บนอะไร

ชีวิตมันตั้งอยู่บนอะไร ชีวิตมันตั้งอยู่บนกาลเวลาที่มันเคลื่อนไหว เวลาได้มา ๑ วัน ๒ วัน วินาทีที่เคลื่อนไหวไป ชีวิตตั้งอยู่บนเวลา ไออุ่นตั้งอยู่บนกาลเวลา แล้วคุณธรรมมันตั้งอยู่บนอะไร ถ้าตั้งอยู่บนใจ ใจเป็นภวาสวะ เป็นภพ ถ้าเป็นภพ มันเป็นโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี แล้วถ้ามันถึงที่สุดแล้วมันตั้งอยู่บนอะไร ถ้ามันไม่มีคุณธรรมในหัวใจ มันงงไปหมดล่ะ ธรรมะคืออะไรก็ไม่รู้ ธรรมะก็คือสิ่งที่อยู่ในพระไตรปิฎก อ่านความหมายพระไตรปิฎกออก อ่านหนังสือออก แต่ไม่รู้ความหมายว่านิพพานคืออะไร อ่านนิพพานก็งงนิพพาน อ่านสมาธิ สมาธิคืออะไร ปัญญา ปัญญาก็กูคิดอยู่นี่ไงคือปัญญา ปัญญาก็กูคิด กูเก่งอยู่นี่ ปัญญา...ไอ้นี่มันเป็นปัญญากิเลสทั้งนั้นน่ะ โลกียปัญญา ปัญญาที่มีกูอยู่นี่ ปัญญาหลอกหมด

แล้วมรรคญาณเป็นอย่างไร โลกุตตรปัญญาเป็นอย่างไร อ่านปัญญาๆ ก็โดนปัญญามันโง่ ปัญญามันหลอกสองชั้นสามชั้น อ่านว่าปัญญาๆ ปัญญามันยังหลอกอีกอยู่ในหัวนั่นน่ะ เห็นไหม อ่านออก อ่านภาษาออก แต่อ่านความหมายไม่ออก เข้าใจไม่ออกเลย

ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เวลาสมาธิเกิด นี่สมาธิเป็นอย่างนี้ สมาธิเห็นชัดๆ เลย สมาธิ จิตสงบขนาดนี้ รู้กันได้มากน้อยขนาดนี้ แล้วถ้ามันย้อนออกไปปัญญา อ้อ! ปัญญาอย่างนี้ต่างหากมันถึงจะทําให้กิเลสมันสงบตัวลง ทําให้กิเลสมันเห็นโทษของเรา เห็นโทษของทิฏฐิมานะเรานี่แหละ ไม่มีใครทําลายเราเลย ไอ้ทิฏฐิอยากรู้อยากดีอยากเด่น อยากทุกอย่างมันทําลายให้สมาธิเราอยู่ไม่ได้ ให้ปัญญาเป็นโลกียปัญญา

แต่ถ้ามันเป็นปัญญาจริงๆ มันจะมาลบล้าง มันมาทําลายทิฏฐิมานะอันนี้ ถ้าทําลายทิฏฐิ นี่ไง อุปาทานยึดมั่นถือมั่น ถ้าอุปาทานยึดมั่นถือมั่นโดนถอนออกไปจากจิต ถ้าถอนออกไป สังโยชน์มันขาดออกไป มันเห็นชัดเจนไง นี่ปัญญามันหมุนเข้ามา มันหมุนด้วยทิฏฐิมานะ หมุนด้วยปัญญาของเรา มันได้ถอนสังโยชน์ออกไปไหม สังโยชน์มันขาดอย่างไร สังโยชน์มันหลุดออกไปอย่างไร ถ้าสังโยชน์มันไม่หลุด มันจะปลอดภัยได้อย่างไร

นี่อ่านออก แต่ไม่รู้ความหมาย ประพฤติปฏิบัติกันไปมันจะเห็นความหมายไปหมดล่ะ มันเป็นอย่างนี้! มันเป็นอย่างนี้! มันเป็นอย่างนี้เอง! มันเป็นอย่างนี้! เห็นชัดเจนอย่างนี้! มันทําลายอย่างนี้! ทําลายๆ ออกไป มันทําลายของมันชัดเจนมาก ทําลายออกไปเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป ทําลายเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไปถึงที่สุด

ธรรมะตั้งอยู่ในอะไร ธรรมะนี้ตั้งอยู่บนอะไร ธรรมธาตุมันอยู่ที่ไหน แล้วธรรมธาตุมันอยู่ที่ไหน ถ้ามันรู้แจ้งเห็นรอบทิศทางแล้วมันจะไปลังเลสงสัยอะไร อะไรมันจะเป็นทิฏฐิมานะ อะไรมันจะเป็นการทําลาย เพียงแต่สัมมาทิฏฐิเป็นผู้นํา เป็นหัวรถจักร เป็นสิ่งที่ยืนให้หมู่คณะ เป็นธงชัย เป็นธงนํา เป็นธงนําของพวกเรา เป็นธงนําของหมู่คณะ อันนั้นเป็นธงนําที่มันเป็นความจริงนะ ไม่ใช่ธงนําของกิเลส ไม่ใช่ธงนําของการเมือง ธงนําของการเมือง นําเพื่อทิฏฐิมานะ นําเพื่อความเป็นใหญ่ นําเพื่อการขี่หัวคน ธงนําอย่างนี้ใช้ไม่ได้ นี่ธงนําของกิเลส

ถ้าเป็นธงนําของธรรม ธงนําของธรรม ธงนําเพื่อประโยชน์ ประโยชน์ชีวิตของผู้นําเอง ประโยชน์ชีวิตของเรา ชีวิตคืออะไร ชีวิตก็ตั้งอยู่บนกาลเวลา แล้วกาลเวลามันได้ชําระล้างกิเลสออกไปจากหัวใจแล้ว สิ่งที่เหลือนี้เป็นประโยชน์หมดเลย ประโยชน์เพราะอะไร เพราะมันสะอาดบริสุทธิ์ สะอาดบริสุทธิ์จากใจดวงนั้น แล้วมันสะอาดบริสุทธิ์กับโลก เทวดา อินทร์ พรหมเขาเคารพนบนอบนับถือ เพราะใจสะอาดมันมีคุณธรรม มันสว่างครอบโลกธาตุ เทวดา อินทร์ พรหมเข้าใจ เทวดา อินทร์ พรหมจะศรัทธาใจดวงนี้มาก เห็นไหม สว่างหมดครอบโลกธาตุ แล้วมันเป็นธงนําของวัฏฏะ ดวงตาของโลก โลกยังอาศัยสิ่งนี้เป็นการนําทาง แล้วมันเป็นธงนําของเราไม่ได้ ทําไมกิเลสทิฏฐิมานะเราถึงขนาดนั้น ทิฏฐิมานะของเรามันเหนือฟ้าขนาดไหน ไม่ยอมรับธงนําอย่างนี้ ไม่ยอมรับสัจจะความจริง ถ้าไม่ยอมรับสัจจะความจริงมันก็ดื้อ ดื้อด้านกับกิเลส ดื้อด้านกับความมืดบอด มืดบอดทําให้จิตใจขุ่นมัว จิตใจขุ่นมัวนี่กรรมทั้งนั้นน่ะ กรรมในหัวใจ เหยียบยํ่าตัวเอง เหยียบยํ่าหัวใจ เหยียบยํ่าให้มันเศร้าหมอง เหยียบยํ่าให้มันอยู่ในอํานาจของกิเลส เราถึงต้องทบทวนตัวเอง ทบทวนตัวเองให้เข้าสู่สัจธรรม ทบทวนตัวเองนะ

เราเป็นพระโดยสมมุติ ไม่ใช่คณะตลกที่เขาห่มผ้าเพื่อแสดงตลกหาเงินกัน เราบวชด้วยศรัทธาความเชื่อ เห็นภัยในวัฏสงสาร แล้วจะเอาชนะตัวเอง เอาชนะกิเลสให้ได้ ชนะกิเลสได้นี้มันเป็นสมบัติของเรา สมบัติในหัวใจ สมบัติเป็นสันทิฏฐิโก สมบัติที่เป็นประโยชน์กับเรา แล้วมันจะเข้าใจเองว่าธรรมะตั้งอยู่บนอะไร ธรรมะอยู่ที่ไหน ธรรมะจะเป็นธรรมะส่วนบุคคล เป็นสันทิฏฐิโก มันจะเป็นธรรมะของเรา จะเป็นสมบัติของเราต่อเมื่อเราทําจริงแล้วได้จริง เป็นสมบัติจริงของเรา เอวัง

เทศน์พระ ๓๙

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๕ เมษายน ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เสียงข้างนอก-เสียงข้างใน ถ้าเสียงข้างนอกมันมีฤทธิ์มีเดช หัวใจเราก็ปั่นป่วน ถ้าเสียงข้างนอกไม่มีฤทธิ์มีเดช มันจะมีฤทธิ์มีเดชเพราะจิตใจเราอ่อนแอ จิตใจเราไปรับรู้เขาเอง เสียงก็คือเสียง เสียงมีอยู่โดยธรรมชาติของเขา แม้แต่เสียงธรรมชาติมันก็มีอยู่โดยธรรมชาติของมัน ลมพัดใบไม้ไหว ลมพัดใบไม้ไหวนะ มันมีใบไม้หรือมันมีลมล่ะ มันมีทั้งลม มันมีทั้งใบไม้ ถ้าไม่มีใบไม้ ลมก็มีอยู่ แต่ใบไม้ไม่ไหว ใบไม้ไหวต่อเมื่อลมพัด ถ้าใบไม้มันไหว มันไหวด้วยตัวมันเอง มันเจริญเติบโตจากใบอ่อนเป็นใบแก่โดยธรรมชาติของมัน จิตของเราก็เหมือนกัน จิตของเราถ้าเรามีหลักมีเกณฑ์ของเรา มันพัฒนาของมันขึ้นมา

เราเกิดมาเป็นเด็กอ่อน ดูสิ เป็นตัวอ่อนอยู่ในครรภ์ของมารดา ๙ เดือน กว่าจะฟักตัวขึ้นมา กินเลือดในอกของแม่ นี่สิ่งที่มันเติบโตขึ้นมา แล้วมันเติบโตขึ้นมา คลอดออกมาเป็นเด็กอ่อน แล้วมันพัฒนาเป็นผู้ใหญ่ขึ้นมา นี่ร่างกายแข็งแรง ร่างกายเหมือนกัน ทุกคนเป็นเด็กเป็นผู้ใหญ่เหมือนกัน แต่หัวใจไม่เหมือนกัน หัวใจโตขนาดไหน เฒ่าทารก เฒ่าขนาดไหน อายุมากขนาดไหน แต่หัวใจไม่มีจุดยืน ร่างกายมันเติบโตไปตามธรรมชาติของมัน แต่หัวใจทําไมมันไม่เติบโตล่ะ ถ้าหัวใจมันเติบโตนะ แม้แต่อยู่ในครรภ์ของมารดา เจ้าชายสิทธัตถะคลอดออกมาย่างได้ ๗ ก้าว ย่างได้เลย เปล่งวาจาเลย “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” ทั้งๆ ที่ยังไม่ได้ออกบวช แต่เพราะอํานาจวาสนา จิตใจมันมีอํานาจวาสนาของมัน มันสร้างสมของมันขึ้นมา มันมีจุดยืนของมัน

ถ้าจิตใจของเรามีวาสนาของเรา การแสดงออกของใจ การแสดงออกของใจมันมีจุดยืนของมัน ถ้าจุดยืนของมัน จุดยืนของใจ การกล้าหาญ ความกล้าหาญนั้นถ้ามันเป็นมิจฉา มันเป็นทางที่ชั่ว มันจะปล้นมันจะจี้เขา มันจะทําลายเขาได้หมดเลย

แต่ถ้ามันมีจุดยืนของมัน แล้วมันเป็นสัมมา มันมีจุดยืนของมัน มันแก้ไขของมันนะ เพราะถ้าไม่มีการแก้ไข พลังงานก็คือพลังงานไง ความกล้าหาญก็คือความกล้าหาญ มันเป็นธรรมชาติอันนั้น มันเป็นธรรมขึ้นมาไม่ได้ ถ้าเป็นธรรมขึ้นมา มันต้องมีมรรคขึ้นมาก่อน ถ้ามันมีมรรคขึ้นมา มรรคมันมาจากไหน

เราบวชมาแล้วนะ วันนี้วันอุโบสถ อุโบสถสังฆกรรม เราร่วมลงสังฆกรรม เรามาลงอุโบสถร่วมกันเพื่อมาตรวจสอบกัน มาตรวจสอบกัน มาเข้าหมู่ เข้าหมู่เพื่อให้เห็นจุดบกพร่องของตน ทุกคนมีจุดบกพร่องนะ โดยธรรมชาติของคนไม่มีสิ่งใดดี ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ไม่มีสิ่งใดดี แต่ในขณะที่เราวิปัสสนากัน เราทําสมาธิกัน ถ้าจิตมันไม่มีสติสัมปชัญญะ สติ-มหาสติ มันจะสงบตัวได้อย่างไร ขณะที่มันเป็นมรรคญาณขึ้นมา ถ้ามรรคไม่สมบูรณ์ขึ้นมา มันจะชําระกิเลสได้อย่างไร

มัน ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ไง ขณะที่มรรคญาณมันมัชฌิมาปฏิปทามา มันรวมตัว มัน ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ของมัน มัน ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ของอริยสัจนะ ไม่มีใครจะควบคุมได้ ไม่มีใครจะค้นคว้ามาจากโลก จากภายนอกได้ มันจะเกิดขึ้นมาจากหัวใจของมันเอง มันจะเกิดขึ้นมาจากหัวใจที่ทุกข์ๆ ร้อนๆ มันจะเกิดขึ้นมาจากหัวใจที่ทุกข์ยาก มันจะเกิดขึ้นมาจากหัวใจที่บกพร่อง มันจะเกิดขึ้นมาจากหัวใจที่เวียนตายเวียนเกิด แต่เพราะมีศรัทธามีความเชื่อถึงมีจุดเริ่มต้น จุดเริ่มต้นคือการตั้งสติ การตั้งสติของเรา ตั้งให้ชีวิตดํารงขึ้นมา ถ้าเราไม่ตั้งสติของเราขึ้นมา มันจะไหลไปตามกระแส ไหลไปตามกระแสโลก เสียงพัดขึ้นมา ลมพัดใบไม้ไหว หมามันเห่า หมามันนอนอยู่ แค่ลมพัดใบไม้ไหวมันก็เห่า มันตกใจมันน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อหัวใจของเรา เราไม่มีจุดยืนของเรา เสียงอะไรเกิดขึ้นมา โลกธรรมมันแสดงตัวขึ้นมา หวั่นไหวไปหมด ไปตามกระแสโลกนะ สิ่งที่ตามกระแสโลก นักวิทยาศาสตร์ ผู้ที่บริหารจัดการเขาวัดกระแสของเขา ดูสิ ทางทหารเรือ นํ้าขึ้นนํ้าลง เขาวัดของเขา เขาคํานวณของเขาว่านํ้าขึ้นนํ้าลง ขณะที่เขาจะโจมตีข้าศึกของเขา เขาจะวัดกระแสนํ้า เขาคํานวณของเขา

นี่ก็เหมือนกัน ทางวิทยาศาสตร์เขาพิสูจน์ของเขาด้วยเสียง เสียงหนัก-เสียงเบา เสียงมันมีนํ้าหนักขนาดไหน เราคุยเป็นทางวิทยาศาสตร์ไง แต่เราไม่ตื่นเต้นไปกับเขา เราไม่ได้ตื่นเต้น มันมีธรรมชาติของมันอยู่อย่างนั้น แล้วเราจะใช้ประโยชน์อย่างนั้น

แต่ถ้าเป็นกิเลสมันตื่นเต้น มันตื่นเต้นเพราะมันควบคุมไม่ได้ มันตื่นเต้นเพราะมันไปรับรู้เขา มันตื่นเต้นเพราะหัวใจมันอ่อนแอ เพราะหัวใจมันอ่อนแอ เพราะหัวใจมันไม่มีจุดยืน สิ่งใดเกิดขึ้น เหมือนหมาเห่าใบตองแห้ง เห่าไปหมด สิ่งใดเกิดขึ้นมันไปตามเขาหมดเลย

ความคิดเราก็เหมือนกันนะ ขณะโดยธรรมชาติ ความคิดนี้ห้ามมันไม่ได้ ความคิดมันเอาความทุกข์มาให้เรา ความคิดของเรามันเอาความทุกข์มาให้เรา ทุกข์เพราะเกิดจากความคิด ทุกข์เพราะอยู่วิเวก อยู่ด้วยตัวมันเอง ความคิดมันยิ่งฟุ้งซ่าน ความคิดมันฟุ้งซ่านขึ้นมา มันทําลายตัวเราเอง

เวลาเราอยู่ด้วยกันในครอบครัว สังคมโลก เพราะสังคมสัตว์โลก มนุษย์เป็นสัตว์สังคม สัตว์สังคมอยู่ด้วยกันก็ทําลายกัน สัตว์สังคมไม่ได้อยู่ด้วยกันมันก็เหงา มันก็ว้าเหว่ มันก็ต้องหาเพื่อน เวลาอยู่ด้วยกันมันก็เบียดเบียนกัน มันก็ทําลายกัน เราก็ว่าสังคมทําร้ายเรา ทุกคนทําร้ายเรา

ขณะที่เราออกบวช เราออกมาแล้วเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส ไปแบบนอแรด นอแรดนะ อยู่ในกุฏิ อยู่ในทางจงกรม เราอยู่ของเราคนเดียว ไม่มีใครมายุ่งกับเรา แต่ความคิดของเรา ความคิดที่มันเกิดขึ้นมาจากเรามันทําลายเราไหม มันทําลายเรานะ จะเดินจงกรม ตั้งเวลาไว้แล้วมันก็ทําไม่ได้อย่างที่ตั้งใจ มันจะนั่งสมาธิภาวนาไม่ได้อย่างที่ตั้งใจทั้งนั้นเลย มันเป็นเพราะอะไร ใครทําอะไรเรา มีใครทําอะไรเรา ความคิดเราทั้งนั้นทําลายเรา

แต่เวลาไปอยู่ในสังคม ดูแต่คนอื่น ดูแต่สิ่งข้างนอก นี่บ้าสังขาร บ้าสังขารนะ เราคิดของเรา เราปรุงแต่งของเรา เรายึดมั่นถือมั่นความคิดของเรา แล้วความคิดมันก็มีความคิดใหม่ขึ้นมา ความคิดใหม่มันก็เหยียบยํ่าความคิดเก่า ความคิดเก่าพอมันโดนเหยียบยํ่าเข้าไปมันก็มีความคิดใหม่ แล้วความคิดใหม่มันนึกว่าเป็นความคิดใหม่ มันก็เป็นความคิดเก่าที่เอามาคิดใหม่

ความคิดเดิมที่เคยคิดที่เคยทุกข์ที่เคยยาก แล้วมันก็เอามาคิดใหม่ มันก็เป็นของใหม่ ของสดๆ ร้อนๆ สดๆ ร้อนๆ เพราะอะไร เพราะมันสะเทือนใจ มันมีรสชาติ แต่พอคิดไป มันคุ้นชินกับมัน มันก็จืดมันก็จาง มันก็คิดว่าไม่มีคุณค่า มันก็ไปคิดเรื่องใหม่ เดี๋ยวมันก็วนกลับมาคิดอีก เห็นไหม ใครเป็นคนบ้า ใครเป็นคนบ้า คนบ้าคือจิตเรามันบ้า มันบ้านะ ดูสิ แล้วพอมันคิดขึ้นมา มันไม่มีลม ไม่มีใบไม้ มันก็คิดให้มันมี คิดให้มันไหว คิดให้มันเปลี่ยนแปลงไป มันก็เห่ามันเอง แล้วหมามันก็เห่ามัน ความคิดมันก็เห่าความคิด ตัวเองก็เห่าตัวเองไง มันก็เดือดร้อน มันเดือดร้อนอยู่ภายใน ถ้ามันเดือดร้อนอยู่ภายใน เดือดร้อนนะ เดือดร้อนคืออะไร เดือดร้อนคือกิเลส แล้วทําไมไม่ดับที่นี่ล่ะ

ถ้ามันเดือดร้อนที่ไหน มันต้องดับที่นั่นสิ มันทุกข์ที่ไหน มันต้องดับที่นั่น ทุกข์ที่นี่ แต่ไปดับที่ข้างนอก ทุกข์ที่นี่ ทุกข์ในหัวใจ แต่ไปหาดับที่อื่นไง หาไปดับในสิ่งแวดล้อม หาไปดับที่เครื่องอาศัย หาไปดับเอาข้างนอก ไม่พอใจสิ่งต่างๆ ทั้งหมด ไม่พอใจอะไรเลย ไม่พอใจเขาไปทั้งนั้น แต่ไม่ได้มองเลยล่ะ ไอ้ที่บกพร่องอยู่ ไอ้หัวใจทําไมไม่ถมให้เต็ม ถ้ามันถมใจมันเต็ม มันจะไม่พอใจสิ่งใด เพราะมันพออยู่พอกินในตัวมันเอง

ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา มันพออยู่พอกินในใจของตัวเอง ใจของตัวเองมันพร่อง ดูสิ แก้วนํ้าที่มันพร่อง เวลาเขย่ามันเสียงดังนะ ถ้าแก้วนํ้าที่มันเต็ม มันดังไปไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าใจมันพร่อง ใจมันมีอากาศอยู่ในนั้นเอง เวลาเขย่า นํ้าจะดังมาก แล้วทําไมเราไม่ตั้งสติล่ะ เราตั้งสติสิ นํ้าหยดลงหินทุกวันหินมันยังกร่อน ถ้าเราตั้งสติ เราควบคุมตัวเราเอง มันต้องทําได้

แหล่งนํ้า เขาหาแหล่งนํ้ากัน เวลาเขาทําการเกษตร เขาต้องการนํ้ามาก นี่ก็เหมือนกัน เรามีของเรา แหล่งนํ้ามีอยู่แล้ว สติสัมปชัญญะ ความรู้สึกทุกข์ร้อน ความกระเทือนใจมันมีอยู่แล้ว แล้วถ้ามันเป็นแหล่งนํ้าที่เราใช้ประโยชน์ มันก็ต้องเย็นได้ ความทุกข์กับความรู้สึก จิตมันเป็นความรู้สึก พุทโธ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

พุทธะ พุทโธ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน มันอยู่กับเรา มันคือแหล่งนํ้า มันเป็นต้นของความคิด สิ่งที่มันมีอยู่กับเรา แล้วทําไมเราไม่หา เราไปหาอะไร เราไปหาสิ่งข้างนอกกัน

เราตั้งใจบวช บวชมาเป็นพระ จตุตถกรรมโดยอุปัชฌาย์มาเป็นสมมุติสงฆ์ บวชมาแล้วเป็นพระไหม ถ้าเป็นพระขึ้นมา พระผู้ประเสริฐ เราประเสริฐไหม ถ้าเราประเสริฐ ทําไมเราเอาใจของเราไว้ในอํานาจของเราไม่ได้ ถ้าเราจะเอาใจไว้ในอํานาจของเราได้ ถ้าเราเป็นผู้ประเสริฐ ประเสริฐมันประเสริฐจากข้างใน ถ้าข้างในมันประเสริฐ สิ่งที่ประเสริฐ สติสัมปชัญญะมันจะพร้อมไปหมด สิ่งที่เคลื่อนไหว สิ่งที่รับรู้ไป มันเป็นแค่สิ่งที่รับรู้ มันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยใช่ไหม

ดูสิ ร่างกายของเรา เรากินอิ่มนอนอุ่น เราต้องอาบนํ้าชําระร่างกาย สิ่งที่มันขับเหงื่อขับไคลออกมามันเป็นอะไร มันเป็นธรรมชาติของมันใช่ไหม นี่ธรรมชาติของมัน เราต้องทําความสะอาดร่างกายทุกวัน อาบนํ้าวันละกี่หน อาบนํ้าเพื่ออะไร? เพื่อชําระร่างกายให้มันสะอาดขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าความคิดมันมีหลักของมัน สิ่งที่อาศัยปัจจัยเครื่องอาศัย ในบริขาร ๘ ในข้อวัตรปฏิบัติ มันเป็นเครื่องอยู่ของใจ มันเป็นวิหารธรรม ธรรม ดูสิ ดูสิ่งที่เป็นภาชนะ นํ้าท่าต่างๆ เขาเอาอะไรไปตักมันมา เขามีภาชนะใช่ไหม เขาถึงตักนํ้า ตักสิ่งต่างๆ มา อากาศเขาเอามาทําเป็นออกซิเจน เขาเอามาใช้เป็นประโยชน์ เขามีภาชนะบรรจุมัน

จิตที่มันมีหลักมีเกณฑ์ของมันขึ้นมา สิ่งที่มันมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา มันมีในตัวของมันเอง สอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่สิ้นกิเลสแล้วยังมีชีวิตอยู่ มันมีธาตุขันธ์โดยธรรมชาติของมัน ถ้าโดยธรรมชาติของมันก็อยู่กับสิ่งนี้ อยู่กับสิ่งที่เป็นข้อวัตรปฏิบัติ อยู่กับวิหารธรรม อยู่กับตัวของใจ แต่ใจมันแสดงออก มันแสดงออกโดยสัญชาตญาณ แสดงออกโดยธรรมชาติ ธรรมชาติของขันธ์ ๕ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ มันต้องมีการเคลื่อนไหว มีการเคลื่อนไหวเป็นธรรมดา สิ่งนี้เป็นธรรมดา แต่จิตที่มันพ้นจากกิเลสแล้วมันเป็นธรรมล้วนๆ มันอาศัยสิ่งนี้อยู่เป็นวิหารธรรม ถ้าวิหารธรรม มันถึงเป็นประโยชน์กับโลกใช่ไหม

แต่ถ้าเรามีกิเลสในหัวใจ สิ่งที่เราบกพร่องอยู่ เราเป็นสมมุติสงฆ์ สมมุติสงฆ์ ข้อวัตรปฏิบัตินี้เพื่อขัดเกลากิเลส เพื่อขัดเกลามัน ถ้ามันไม่มีข้อวัตรปฏิบัติ ไม่มีกฎหมาย ไม่มีกติกา เราเอาสิ่งใดวัดใจเราว่าใจเรามีคุณค่าหรือไม่มีคุณค่า

จิตใจเรามีคุณค่า รถหรือความเร็วเขามีเครื่องวัด วัดว่าความเร็วเท่าไร ความต่อเนื่องเท่าไร สิ่งต่างๆ เท่าไร จิตก็เหมือนกัน จิตถ้ามันมีกําลังของมัน ข้อวัตรปฏิบัติ เครื่องวัดของใจ ว่าใจมันได้สร้างสมบุญญาธิการมาแค่ไหน สิ่งนี้มันพอใจไหม? มันพอใจ ถ้าเราเริ่มต้นประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ ทางจงกรม นั่งสมาธิภาวนา มันเห็นแล้วมันเบื่อหน่าย ต้องทําอย่างนั้น ต้องซํ้าต้องซาก ความทําซํ้าซาก ซํ้าซากเหมือนนํ้าหยดลงหิน ทําทุกวันไง

แต่ถ้าจิตมันเป็นธรรม มันดูดดื่ม เห็นทางจงกรมไหม ที่ไหนมีช่องว่างพอเริ่มบริหารได้ เริ่มวิหารธรรม มันจะเข้าทันทีเลย เวลาจิตที่มันเป็นธรรมขึ้นมา มันเห็นสภาวะสิ่งต่างๆ มันจะหมุนกลับมาข้างใน มันจะหมุนกลับมา มันเหมือนกับความเร็วของเรา ความเร็วของกําลังของจิตมันมีความเร็วของมันขึ้นมา เราจะรักษาความเร็วของเรา รักษาให้มันเร็วขึ้นไป ให้มันคงที่ ให้มันเร็วคงที่ แล้วให้มันอยู่ในเส้นทาง ไม่ให้มันตกขอบไป นี่เรารักษาความเป็นไปของมัน สิ่งที่เป็นไป มันจะรักษาของมัน มันจะมีกําหนดของมัน มันดูดดื่มไง มันดูดดื่มกับข้อวัตรปฏิบัติ มันดูดดื่มกับการกระทํา มันดูดดื่มกับเราขึ้นมาเพื่อประโยชน์ของเรา เพื่อประโยชน์กับใจ ใจมันเป็นประโยชน์ขึ้นมาเพราะเรามีการกระทํา เพราะแรงกระทํา “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” เหตุการกระทําขึ้นมามันถึงจะมีพลังงานของมันขึ้นมา ถ้ามีพลังงานของมันขึ้นมา พลังงานของใจ ถ้าใจมีพลังงานขึ้นมา แล้วใจจะออกทํางานอย่างไร ใจจะออกไปวิปัสสนาญาณอย่างไร

ดูสิ พระอรหันต์ในสมัยพุทธกาล พระสารีบุตรว่าปัญญาเลิศที่สุด พระโมคคัลลานะว่าฤทธิ์เลิศที่สุด พระอุบาลีบอกว่าวินัยสําคัญที่สุด สิ่งที่สําคัญที่สุดมันเป็นความถนัด มันเป็นจริตนิสัยของแต่ละดวงจิต นี่พระอรหันต์เหมือนกัน

สุดท้ายแล้วถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าสิ่งใดประเสริฐที่สุด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า อาสวักขยญาณสําคัญที่สุด อาสวักขยญาณไง อาสวักขยญาณคืออริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคญาณ มรรคญาณคืออาสวักขยญาณ มรรคญาณคือการทําลายหัวใจ มรรคญาณคือการทําลายกิเลส มรรคญาณสําคัญที่สุด

แล้วมรรคญาณมันมาจากไหน มรรคญาณมันมาจากไหน? มันมาจากหัวใจนี่ไง มันมาจากการเริ่มต้นของสิ่งที่มันสกปรก

ดูสิ ดูถ่านสิ เขาเอาไม้ดิบๆ มาเผาถ่าน ไม้ดิบๆ ไม้ที่โดนไฟป่าเผาทิ้งทําลายไป เขาเอามาเผาจนมันสุก มันเป็นถ่าน ถ่านเขาเอาไปหุงข้าวหุงปลากัน เห็นไหม ใจดิบๆ ใจดิบๆ ใจที่มีกิเลสอยู่นี่ เขาบอกว่าถ้ามีความอยากอยู่ภาวนาไม่ได้

คนเรามีกิเลสอยู่ จะเอากิเลสชําระกิเลสได้อย่างไร เพราะมันไม่เคยทํา มันไม่เคยทํา มันไม่รู้ว่าการชําระกิเลสเขาชําระกันอย่างไร การชําระกิเลสก็เอาสิ่งที่มีอยู่ชําระ เอาใจชําระใจ แต่เอาใจที่เป็นสัมมาทิฏฐิ เอาใจที่มันเป็นมรรคญาณ เอาสิ่งที่เป็นประโยชน์ชําระใจ

ถ้าชําระใจ ชําระให้มันสะอาดขึ้นมา ถ้าชําระสะอาดขึ้นมา งานอย่างนี้ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ทอดอาลัยเลย ทั้งๆ ที่ปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ สร้างบุญญาธิการมา คือคนเตรียมตัวพร้อม คนเตรียมตัวมาพร้อมเลย มาเป็นศาสดา เตรียมตัวมาพร้อมเพื่อจะรื้อสัตว์ขนสัตว์เลย แต่ขณะเข้าไปตรัสรู้ธรรมขึ้นมา “มันจะทําได้อย่างไร มันจะทําได้อย่างไร” เพราะวุฒิภาวะของจิตที่มันจะเข้ามาสูงส่งขึ้นมาจนย้อนกลับ จนเห็นพลังงานเข้ามาชําระใจ มันจะเป็นไปได้อย่างไร มันเหมือนกับสิ่งที่แทบจะเป็นไปไม่ได้เลย ถ้ามันเป็นสิ่งที่เป็นไปได้ง่าย ทําไมพระเราบวชเรียนมหาศาลเลย คนตั้งใจประพฤติปฏิบัติทั้งนั้นน่ะ คนเวลาตั้งใจประพฤติปฏิบัติ ตั้งใจจะเอาธรรมจริงทั้งนั้นน่ะ แต่ทําไมไม่ได้ดั่งใจปรารถนาล่ะ

เพราะเวลาตั้งใจมันตั้งใจเฉยๆ เวลาจะไปปฏิบัติขึ้นมามันตั้งใจ “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” แต่เหตุมันไม่สมควร เหตุมันไม่สมดุล เหตุมันไม่เป็นไป ขิปปาภิญญา เวลาผู้ปฏิบัติเร็วรู้เร็ว เพราะมันสร้างสมบุญญาธิการมา

เวลาเราทําทานกัน เวลาเราเสียสละกันก็ว่าสิ่งนี้ไม่มีประโยชน์ๆ...ก็ไอ้เสียสละที่ไม่มีประโยชน์ ดูสิ พระสีวลีเป็นผู้ที่ทําทานมาก ดูสิ พระสมัยพุทธกาล พูดถึงพระอรหันต์นะ ไม่เคยเป็นโรคเลย ไม่มีโรคภัยไข้เจ็บแม้แต่นิดเดียวเลยตั้งแต่เกิดจนตาย เป็นพระอรหันต์จนดับขันธนิพพานไป ไม่มีโรคภัยไข้เจ็บเลย เพราะได้สร้างสมบุญญาธิการมา เสียสละเรื่องยา เรื่องต่างๆ มา

สิ่งที่เราทํามา สิ่งที่ปัจจุบันนี้ที่มันทุกข์มันยากอยู่นี่ ก็เราทํามาอย่างนี้ เราทําของเรามาอย่างนี้นะ แต่มันยังมีโอกาส เพราะเราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนา ศาสนาคืออริยมรรค มรรคคือมรรคญาณ ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องอะไรล่ะ สอนเรื่องโลกๆ หรือ สอนเรื่องการก่อสร้าง เรื่องสังคมหรือ

สังคมมันคือสังคม สังคมถ้าหัวหน้ามันดี สังคมมันจะดีไปเอง สังคมถ้าหัวหน้าไม่ดี สังคมจะมีความตั้งใจขนาดไหน ประชาธิปไตย โจรยกมือก็ยกมือเพื่อปล้น ในเมื่อสังคมเป็นอย่างนั้น หัวใจก็เป็นอย่างนั้น การประพฤติปฏิบัติก็เป็นความลําบาก ฉันมื้อเดียวก็ไม่ได้ ในเมื่อสังคมเขามีเลี้ยงมีกินอยู่แล้ว วัสดุเยอะแยะไป ทําไมต้องมาขัดเกลากิเลส ทําไมต้องมาทําให้ลําบากเปล่า

แล้วมันลําบากเปล่าที่ไหนล่ะ มันไม่ลําบากเปล่าสิ มันเป็นสัจจะความจริง เพราะอะไร เพราะกินอิ่มนอนอุ่นมันก็หมู หมูดีๆ นี่ กินอิ่มนอนอุ่นมันก็เป็นแบบหมู มันบั่นทอน เห็นไหม แต่ถ้ามันเป็นการขัดเกลา ไม่ให้อิ่ม ถ้ามันอิ่มแล้วธาตุขันธ์มันทับ ธาตุขันธ์มันทับหัวใจ

ดูสิ ทางโลกเขากินเพื่อกาม กินเพื่อเกียรติ กินเพื่อศักดิ์ศรี ภิกษุเรากินเพื่อดํารงชีวิตเท่านั้น กินเพื่อดํารงชีวิตเท่านั้น เอาชีวิตนี้ไว้เพื่อการรื้อค้น ฉะนั้น สิ่งใดที่มันมีมากมีมายขึ้นมามันเป็นศรัทธาของเขา มันเป็นความเชื่อของเขา มันเป็นการเคารพนับถือของเขา นี่เป็นสมบัติของเขา แล้วของเราล่ะ ของเราคือการนั่งสมาธิแล้วไม่โงกง่วงต่างหากล่ะ

ถ้าเราฉลองศรัทธาก็สนองกิเลสไง ศรัทธาก็คือศรัทธา ศรัทธาฆ่ากิเลสไม่ได้ ศรัทธาเป็นความเชื่อ เป็นความพอใจของเขา แต่หัวใจของเรา เราเป็นผู้ถนอมรักษา เราเป็นคนไข้นะ คนไข้เอาของแสลงมากินไหม เราเป็นคนไข้แล้วกินแต่ของแสลง แล้วโรคจะหายไหม

สิ่งที่เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็ต้องให้มีสติสัมปชัญญะ มีสติ มีความพร้อม มีทุกอย่างพร้อม ถ้ามีสติสัมปชัญญะขึ้นมา สิ่งที่เราใช้สอยไปมันทําให้เราคุ้นชินกับสิ่งที่เป็นกิเลส สิ่งที่เป็นความนอนเนื่องไปในกิเลส สิ่งที่เป็นอนุสัย แล้วเราจะทําไหม ถ้าเราทํา เราก็เห็นกิเลสดีกว่าธรรมะ

ถ้าเราเห็นธรรมะดีกว่ากิเลส สิ่งที่เขาสละมามันเป็นบุญของเขา เรารับแล้วเราก็ไม่ต้องสนองตอบ เราทําได้ ให้เขาเห็นว่าเรารับแล้ว สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์กับสาธารณะ แต่ความรู้สึกของเรา เราคนป่วย คนป่วยเอาสิ่งที่เป็นของแสลงเข้าไปให้โรคมันฟื้นฟูขึ้นมาได้อย่างไร

ถ้ามีสติสัมปชัญญะ มีการหลบหลีก นี่ไง ศากยบุตรพุทธชิโนรส ศากยบุตรไง บุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้เห็นด้วยตามความเป็นจริง มีสติสัมปชัญญะ สติพร้อม ไม่ใช่ให้กิเลสมันรู้เห็น ถ้ากิเลสมันรู้เห็น มันก็ตอบสนองกิเลสทั้งนั้นน่ะ กิเลสมาก็กิเลสตอบสนองกันไป แล้วมันก็ได้แต่เอากิเลสกดหัวไว้ กดหัวไว้ แล้วบอกเจตนาดี...เจตนาของกิเลสนะ ถ้าเจตนาของกิเลสมันก็คือกิเลสนั่นล่ะ

ถ้าเจตนาของธรรมล่ะ เจตนาของธรรม ธรรมเหนือโลก ถ้าธรรมเหนือโลก เราต้องเหนือกว่าโลก เหนือโลก อยู่กับโลกนี่แหละ แต่เหนือมัน เหนือมันด้วยสติสัมปชัญญะ เหนือมันด้วยความรู้สึก ด้วยความรู้ทันของเรา เราต้องบริหารเขานะ ไม่อย่างนั้นเราจะเป็นผู้นําได้อย่างไร ผู้นํา ผู้นําเขาต้องมีสติสัมปชัญญะที่จะนําเขาได้สิ ถ้าผู้นํานําเขาไม่ได้ แล้วไปเป็นผู้นําได้อย่างไร

ถ้าเป็นผู้นํา เราต้องทันกับความรู้สึกของเรา ทันกับความคิดของเรา ถ้าความคิดเรา อย่าให้เป็นหมาเห่าใบตองแห้ง มันเห่าไปตลอด เรื่องของโลกเป็นเรื่องของโลก ไม่ต้องโต้แย้ง มันโต้แย้งไม่มีที่สิ้นสุด เรื่องของโลก คนเกิดมาตาย เกิดมาตาย ทํางานไม่มีวันจบหรอก เกิดมาตายแล้ว มรดกงานยังมีต่อๆ กันไป โลกต้องเป็นมดงานไปสภาวะแบบนั้นเพื่อหาปัจจัยเครื่องอาศัย

แต่งานของธรรมมันจบได้ ถ้างานของธรรมมันจบ สิ่งที่มันจบกระบวนการของมัน แล้วเราทําไมต้องเอาสิ่งที่จบกระบวนการไปต่อเนื่องกับสิ่งที่ไม่จบ ในเมื่อสิ่งนั้นมันไม่จบก็ต้องให้มันไม่จบไว้อย่างนั้น ในเมื่อโลกเป็นอย่างนี้ โลกนี้พร่องอยู่เป็นนิจ โลกนี้ไม่เคยเต็ม คนเกิดคนตายตลอดเวลา ต้องมีการใช้จ่าย ต้องมีอาหาร ต้องมีต่างๆ ตลอดกันไป อาหารเป็นการดํารงชีวิตของมนุษย์ อาหารเป็นการดํารงชีวิตของมนุษย์นะ แล้วอาหาร ๔ ของเราล่ะ แล้วอาหารที่เป็นทิพย์ล่ะ แล้วอาหารของเราล่ะ อาหารที่เป็นอริยสัจที่มันจะฆ่ากิเลสล่ะ ถ้าอาหารที่จะฆ่ากิเลสมันมาจากสิ่งที่สกปรกอย่างนั้นหรือ สิ่งที่เป็นโลกๆ สิ่งที่เป็นกิเลสอย่างนี้ มันจะเป็นอาหารที่ชําระกิเลสขึ้นมาให้เราได้อย่างไร สิ่งที่มันเอาอาหารขึ้นมาเป็นสิ่งที่ฆ่ากิเลสไม่ได้ แล้วเราจะเอาสิ่งนั้นเป็นผู้นําได้อย่างไร เราถึงต้องเอาธรรมเป็นผู้นํา ถ้าเอาธรรมเป็นผู้นํา ธรรมมันอยู่ที่ไหน

ถ้ามีสติขึ้นมามันจะรู้หมด มีสติขึ้นมามันจะเห็นควรไม่ควร เห็นถูกหรือผิด เพราะเราเป็นคนทําเสียเอง ถ้ามีสติขึ้นมา เราเผลอสติ เราก็ทําสิ่งที่ผิด สิ่งที่ผิดมันควรเป็นความผิด นั่งสมาธิถ้านั่งไม่ตรงแล้วมันก็เป็นความผิด นั่งสมาธิขึ้นมาแล้วมันโงกง่วงขึ้นมา นั่งแล้วมันไม่เข้าสมาธิเลย สักแต่ว่าตกภวังค์ไป หายวุบไปเลย พุทโธๆ หายไปเลย รู้สึกตัวอีกทีหนึ่งมันเป็นสมาธิหัวตอ ก็ไม่รู้ ก็ไม่รู้ว่าตัวเองตกภวังค์อยู่ ก็ไม่รู้ว่าตัวเองเข้าไปในภวังค์ ไม่รู้ว่าสิ่งนี้เป็นสมาธิเลย เพราะอะไร เพราะมันขาดสติ

ถ้ามีสติขึ้นมามันจะเข้าสมาธิอย่างไร ทุกอณู ทุกวินาที ทุกการเคลื่อนไหวของจิต สติจะตามทันตลอด สติจะตามทันจิตเข้าไป จิตมันจะสงบตัวเข้ามาขนาดไหน มันมีพลังงานของมัน ถ้ามีสติเข้ามา เราตั้งสติมากขึ้นไป จากขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ

ถ้าเป็นอุปจารสมาธิมันจะออกรู้ สิ่งที่ออกรู้มันเป็นนิมิต นิมิตที่ถูกก็มี นิมิตที่ผิดก็มี นิมิตที่ถูกมันอยู่ที่กําลังของจิต จิตมีกําลังมาก จิตมีวุฒิภาวะ จิตที่มีจุดยืน มันเห็นสิ่งใดมันจะเห็นโดยธรรมชาติของมัน จิตที่ไม่มีวุฒิภาวะ แต่จิตมันสงบ มันมีกําลังของมัน มันเห็นของมันเหมือนกัน เห็นไหม สิ่งที่เป็นนิมิตถูกก็มี ผิดก็มี

แล้วถ้าจิตเราสงบเข้าไปอีกให้มันเป็นอัปปนาสมาธิเพื่อกําลังของมัน แล้วย้อนออกมา ถ้ามันกําหนดควบคุมได้มันจะย้อนไปที่กาย ย้อนไปที่กาย ถ้านิมิตเป็นกาย ถ้าจิตมันมีสมาธิอยู่ นิมิตเป็นกายแล้วมันวิภาคะ มันแยกส่วนขยายส่วน มรรคญาณมันเกิดอย่างนี้

คําว่า “นิมิต” มันผิด มันผิดตรงไหน มันไม่ผิด มันเป็นโดยธรรมชาติ มันเป็นโดยสัญชาตญาณ มันเป็นไปโดยอํานาจของจิต จิตนี้มันเข้าไปเห็นนิมิตก็ได้ ไม่เห็นนิมิตก็ได้ เห็นถูกก็ได้ เห็นผิดก็ได้ สิ่งนี้มันเป็นธรรมชาติ สิ่งนี้มันเป็นวิธีการ มันเป็นการกระทําอันหนึ่งของจิต มันเป็นการเคลื่อนไหวอันหนึ่งของจิตที่เราจะบอกผิดถูกไม่ได้ แต่ขณะที่เกิดขึ้นแล้วมีครูบาอาจารย์ที่รู้จริง แล้วออกมาแยกแยะเองว่ามันถูกหรือผิด

แล้วมีครูบาอาจารย์ไปทําไม เราไปหาครูบาอาจารย์ทําไม

ก็ไปหาครูบาอาจารย์คอยชี้นําเราไง สิ่งที่มันไปรู้ไปเห็นมันถูกหรือผิด ถ้ามันถูกหรือผิด ถ้ามันผิดโดยทิฏฐิมานะ เราก็ไม่ยอมรับ เพราะเราเป็นคนที่รู้เห็นเสียเอง แล้วครูบาอาจารย์ท่านไม่รู้เห็นกับเรา แล้วถ้าบอกของเราผิด ทิฏฐิมันก็เกิด ทิฏฐิการยึดมั่น ยึดในความรู้ผิด ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านมีเทคนิคของท่าน ท่านจะบอกว่าถูกหรือผิด ท่านก็ต้องดูความเหมาะสม ความเหมาะสมว่าจิตนี้มันยึดน้อยยึดมาก หลงน้อยหลงมาก หลงดีหรือหลงชั่ว

หลงดีก็หลง หลงดี ไปทําสมาธิกันไป จิตเป็นสมาธิเป็นความดีอันหนึ่ง ความดีอันหนึ่งมันจะออกวิปัสสนามันก็ไม่ทําอีก มันเป็นความดี มันติดในความดีของมัน “ว่างๆ ว่างๆ สมาธิอย่างนี้เป็นนิพพาน” มันไปติดเป็นนิพพานก็ได้ สิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่สุดวิสัย สุดวิสัยเพราะเด็กที่มันโตขึ้นมามันต้องมีความผิดพลาดเป็นธรรมดา ชีวิตของคนคนหนึ่งจากเด็กเป็นผู้ใหญ่ การดํารงชีวิตทั้งชีวิต เราจะไม่เคยทําผิดพลาดเลย เป็นไปได้หรือ? เป็นไปไม่ได้

ในการประพฤติปฏิบัติเริ่มต้นตั้งแต่การที่ภาวนาขึ้นมามันก็มีความผิดเป็นธรรมดา ครูบาอาจารย์องค์ไหนก็แล้วแต่ที่ปฏิบัติมา ผิดมาทั้งนั้นน่ะ ไม่มีใครภาวนาถูกมาตลอดหรอก ผิดมาทั้งนั้น แต่บังเอิญมีครูมีอาจารย์ แล้วท่านฟังครูบาอาจารย์ของท่าน ครูบาอาจารย์ท่านถึงได้แก้ไข แก้ไขให้กลับเข้ามาเป็นสัมมา เป็นความเห็นที่ถูกต้อง ถ้าเป็นความเห็นที่ถูกต้อง ย้อนกลับเข้ามาข้างใน นี่มันเป็นไปโดยอริยสัจ

ครูบาอาจารย์ทําให้เราไม่ได้นะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาอริยสัจยัดเข้าไปในหัวใจเราไม่ได้หรอก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนชี้ทาง แล้วเราเป็นคนเจาะ เป็นคนหา เป็นคนจัดการเรื่องแหล่งนํ้า เรื่องวัสดุต่างๆ ที่เราจะเอาขึ้นมาประกอบเป็นมรรคญาณของเรา มันเกิดจากใจของเรา เห็นไหม

จากจิตที่มันมีกิเลส จิตที่มันมีความเศร้าหมอง จิตที่มันทุกข์อยู่นี่ ถ้ามันมีการทวนกระแส มีกําลังที่ทวนกระแสเข้าไปถึงตัวมัน แล้วพลิกแพลงจากตัวมันขึ้นมาให้พลิกออกมาเป็นธรรม เป็นธรรมคือความมัชฌิมาปฏิปทา เป็นธรรมคือสัมมาสมาธิ สัมมาปัญญา มันเป็นสัมมาทั้งหมด ถ้าเป็นสัมมา สัมมามันมาจากไหน? มันก็มาจากมิจฉา มิจฉาเพราะมันมาจากที่มันไม่รู้ ไม่รู้มันก็ทําตามประสามัน แล้วมันทําไป มันผิดพลาดไปบ่อยครั้งเข้า มันพิสูจน์ตรวจสอบขึ้นไปแล้วมันก็ติดข้อง มันก็เปลี่ยนแปลง มันก็เอาสิ่งที่ผิดพลาดนั้นมาเป็นครู มาเป็นการกระทํา แล้วพยายามกําหนดใจ กําหนดใจตั้งสติ แล้วรําพึง รําพึงควบคุมไง รําพึงคือการควบคุมความคิด ความคิดมันคิดอยู่ รําพึงก็ความคิดอันหนึ่ง แต่ความคิดในสมาธิ ควบคุมให้สมาธิมันหมุนออกมา มันหมุนออกมาให้เป็นพลังงานของมัน คือหมุนออกมา หมุนออกมาจากสมาธิ สมาธิออกมาทํางาน สมาธิออกมาวิปัสสนา ไม่ใช่สมาธิเป็นนิพพาน

ความเห็นของเราว่าสมาธิเป็นนิพพาน ย้อนกลับออกมาให้มันเป็นความจริงของมัน สิ่งที่การกระทําอย่างนี้มันก็เป็นการกระทํามาจากใจ ถ้าใจไม่กระทํา สมาธิของใคร ทุกข์ของใคร ทุกข์นี้ของใคร ทุกข์ส่วนบุคคลนะ ดินฟ้าอากาศเป็นทุกข์กับเราหรือ พ่อแม่พี่น้องเป็นทุกข์กับเราหรือ พ่อแม่พี่น้องต่างๆ เขาเป็นทุกข์ของเขา ทุกข์ของใครทุกข์ของมัน ทุกข์มากทุกข์น้อย ในปัญหาเดียวกัน ความทุกข์ต่างๆ กัน เพราะยึดมากยึดน้อยต่างกัน ปัญหาอันเดียวกัน สิ่งที่เกิดขึ้นกรณีเดียวกัน แต่คนที่ทุกข์มาก คนที่ทุกข์น้อย คนที่เข้าใจ คนที่ควบคุมได้ ความรู้สึก ความทุกข์เจ็บปวดต่างๆ กันไป

แต่ถ้ามันชําระล้างล่ะ ชําระล้าง ทุกข์มันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร ทุกข์มันเกิดจากตัณหาความทะยานอยาก ทุกข์มันเกิดจากความผลักไส ทุกข์มันเกิดจากการไม่ยอมรับความจริง สิ่งนี้ ตัณหา ภวตัณหา สิ่งที่มันพอใจก็ยังผลักไส สิ่งที่ต้องการมันก็ไม่ได้ดั่งใจ ไม่มีสิ่งใดได้ดั่งใจเลย มันเป็นสมุทัย มันเป็นตัณหาทั้งหมด นี่ทุกข์เกิดเพราะตัณหา การควบคุมตัณหาด้วยมรรคญาณ

ตัณหาคืออะไร? ตัณหาคือกิเลส กิเลสที่มันเกิดจากใจ

แล้วมรรคญาณมันเกิดจากอะไร? เกิดจากสัมมาสมาธิ

ถ้าสัมมาสมาธิมันสงบตัวลง มันจะเกิดเป็นตัวตนไม่ได้ ถ้าเกิดเป็นตัวตน เกิดเป็นเรา เกิดเป็นสิ่งที่เป็นปมเป็นประเด็นในหัวใจ มันจะเกิดสมาธิขึ้นมาไม่ได้ สมาธิเกิดขึ้นมาจากหัวใจที่เป็นสัมมาสมาธิแล้วย้อนกลับไปทําลายมัน ทําลายสิ่งที่มันขัดขวางอยู่ในหัวใจ เห็นไหม

มันเป็นการกระทําของใจนะ สิ่งที่เป็นการกระทําของใจ แล้วทําที่ไหน เวลาพูด พูดกันปากเปล่า พูดกันปากเปียกปากแฉะ แต่เวลามันเป็นขึ้นมาเป็นสมบัติส่วนบุคคล เป็นขึ้นมาจากสมบัติจากภายใน สมาธิเป็นอย่างนี้ ปัญญาเป็นอย่างนี้ ถ้าของจริงก็เป็นของจริงเหมือนกันหมด แต่ถ้าเป็นสมาธิของเรา ปัญญาของเรา มันเป็นปัญญายืมมา สมาธิก็เป็นการคาดหมาย ไม่เป็นความจริง

ถ้าเป็นความจริง ตัวสมาธิมันพูดได้อย่างไร ตัวสมาธิมันพูดออกมาจากอะไร สิ่งที่พูดได้คืออาการทั้งหมด สิ่งที่พูดได้ สิ่งที่อธิบายได้ ปากเปียกปากแฉะเลยว่าสมาธิเป็นอย่างนั้นๆๆ สมาธิเป็นอย่างนั้นก็คือจํามาทั้งนั้น จํามาคือทฤษฎีทั้งนั้น มันไม่เป็นความจริงทั้งนั้น

ถ้ามันเป็นความจริง มันเกิดขึ้นมาจากใจ มันเป็นความจริงของมัน แสดงออกก็รู้ว่าเป็นความจริง เพราะมันต่างกับโลก ต่างกับความรู้สึกของโลก ความรู้สึกของโลกเป็นสมมุติทั้งนั้น แต่เป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นสัจธรรม สัจธรรมมันเกิดขึ้นมาจากหัวใจ จากหัวใจที่มืดบอด จากหัวใจที่ทุกข์ยาก สัจธรรมอันนี้มันเกิดขึ้นมา เกิดขึ้นมาจากสมมุตินี่แหละ เกิดขึ้นมาจากทุกข์นี่แหละ เกิดขึ้นมาจากสิ่งที่เราควบคุมด้วยสติสัมปชัญญะ แต่ทําให้มันสมดุล ทําให้มันเป็นความจริง ทําขึ้นมา ถนอมรักษาหัวใจ ถนอมรักษาวิธีการของเรา เข้าไปถึงที่สุด มันจะละเอียดอ่อนเข้าไป ขณิกะ อุปจาระต่างๆ กันเข้าไป

ถึงที่สุด ถ้าเราควบคุมแต่เหตุ นํ้าเต็มแก้ว นํ้าเต็มแก้ว หมายถึง สมาธิก็คือสมาธิ สมาธิ เราทําของเราได้ ถ้าสมาธิทําไม่ได้ ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ พุทโธๆ ควบคุมมันไม่ได้ มันเป็นเหตุที่สุดวิสัย มันมี เหตุที่สุดวิสัย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสอนลูกศิษย์ลูกหาแต่ละองค์ก็สอนต่างๆ กันไป ไม่เคยสอนเหมือนกันเลย เพราะเหมือนกัน สิ่งที่ได้ยินได้ฟัง กิเลสมันรู้อยู่แล้ว มันขุดหลุมล่อไว้แล้ว

สิ่งที่เรานึกไม่ถึง สิ่งที่เราคิดไม่ได้ ถ้าเปรียบเทียบขึ้นมาเป็นธรรม พับ! จิตมันพลิกทันทีเลย เพราะมันเป็นสิ่งที่คิดไม่ถึงไง สิ่งที่เรารู้ไม่ได้ สิ่งที่เราคาดไม่ถึง นั่นล่ะมันอยู่ในหัวใจนะ นี่เวลาธรรมมันเกิดมันเกิดอย่างนั้น ครูบาอาจารย์ท่านเพียงแต่ชี้นํา แล้วเราพลิกใจของเรา เราย้อนกลับเข้ามาในใจของเรา แล้วมันพลิกออกไป สัจธรรมมันเกิดอย่างนี้ แล้วสัจธรรมมันอันเดียวกันนะ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ขณะที่สนทนาธรรม ถ้าธรรมเหมือนกัน มันจะเหมือนกันทั้งนั้น ไม่ต่างกันเลย ฟังก็รู้ ดูก็เห็น สิ่งต่างๆ มันเป็นเหมือนกัน การแสดงออก แสดงออกมาจากใจที่เป็นธรรม มันจะเป็นธรรมตลอด

ถ้าแสดงออกจากใจที่เป็นกิเลส ทั้งๆ ที่ว่าแสดงธรรมนะ ทั้งๆ ที่พยายามจะแสดงออกให้เป็นสิ่งที่ยอมรับของโลก แต่โลกเขาไม่ยอมรับหรอก เพราะมันรู้ทันกันได้ เพราะสิ่งนี้มันคาดหมายได้ แต่ถ้าเป็นธรรม ธรรม กิเลสคาดหมายไม่ถึง มันเป็นได้อย่างไร มันรู้ได้อย่างไร สงสัย สนเท่ห์นะ เพราะเราคาดไม่ถึงหรอก ถ้ามันคาดถึง เป็นตรรกะ ตรรกะ ดูสิ นรกสวรรค์ ทุกคนคาดการณ์ได้ แต่โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี คาดเดาไม่ได้ คาดเดาไม่ได้ ถ้าจิตเขาไม่รู้ คาดเดาไม่ได้ คาดเดาไม่ได้ พูดไม่ได้ บอกไม่ได้ เขาบอกว่าเป็นสถานที่ๆ นิพพานเป็นสถานที่หนึ่ง...สถานที่หนึ่งมันอยู่ที่ไหนล่ะ

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ มันอธิบายได้ นิพพานคือนิพพาน นิพพานคือความสิ้นของกิเลส นิพพานคือสิ่งที่กิเลสมันจะกลับขึ้นมาไม่ได้ มันเป็นอฐานะ มันจะฟื้นมาอีกไม่ได้เลย แล้วมันอยู่ที่ไหน? ก็มันอยู่ในหัวใจ หัวใจของเราที่เรามีศรัทธาความเชื่อ ที่เราพยายามประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี่ มันจะแลกด้วยความพยายามของเรา

เรา ถ้าเห็นจริงเห็นจัง เห็นจริงเห็นจังว่ามรรคผลมันรอเราอยู่ เหมือนสมบัติเลย กองภูเขาทองคําอยู่ต่อหน้าเรา แล้วให้ทุกคนเอาเครื่องมือเข้าไปขุดไปเจาะเอาออกมา ใครขุดได้มากได้น้อย ทองคํานี้เป็นของส่วนบุคคล แล้วทํากันไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน หัวใจของเรามันมีอยู่ ธรรมะก็มีอยู่ สติ ศีล สมาธิ ปัญญา ทุกคนก็ท่องปากเปียกปากแฉะ ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ มรรค ๘ มรรคญาณ รู้ไปหมด แล้วกองทองคํา ภูเขาทองคํา ทําไมไม่ไปขุดมันมา

ธรรมนี้มันเกิดมาจากใจ ภาชนะที่จะใส่ธรรมคือหัวใจ คือความรู้สึก แล้วความรู้สึกมีอยู่กับเรา สติ ส.เสือ ต.เต่า สระอิ สติ สติ แล้วเราเคลื่อนไหวอยู่นี่ สติมันอยู่ไหน สติมันอยู่ไหน

สติถ้ามันมีอยู่ เราจะต้องไม่หลงตัวเอง สติมันมีอยู่ การเคลื่อนไหวของเราจะไม่ผิดพลาด สติของเรามีอยู่ เราจะควบคุมในการภาวนาของเรา ในการนั่งสมาธิของเรา ในการเดินจงกรมของเรา ในการใช้ปัญญาของเรา

มีสติเสียอย่างเดียว ทุกอย่างจะเป็นความถูกต้องไปหมดเลย

ขาดสติ นกแก้วนกขุนทอง ปากเปียกปากแฉะ มันไม่มีสติ

เพราะธรรมะ เขาให้สอนตัวเอง ธรรมะ เขาให้สอนหัวใจ ธรรมะ เขาเอาไว้ให้จับผิดความรู้สึกของเรา ธรรมะ เขาให้ย้อนกลับมาดูในหัวใจ เรื่องของคนอื่นไม่ใช่ของเรา แต่นี่เรื่องของเรามองข้าม ถ้าเรื่องของคนอื่นนะ รู้ไปหมด นกขี้ใส่หัว ขี้อยู่บนหัวตัวเองไม่เห็น ถ้าขี้อยู่บนหัวคนอื่น เห็นไปหมดเลย

นี่มันย้อนกลับ มันต้องย้อนกลับอย่างนี้ ย้อนกลับขึ้นมาดูเรา ย้อนกลับขึ้นมาดูหัวใจของเรา แล้วพยายามสร้างของเราขึ้นมา สร้างของเราขึ้นมา ถ้ามันเป็นสมบัติของเรา มันเป็นความจริงของเรา มันเป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา ศากยบุตรพุทธชิโนรส ศากยบุตร บุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาธัมมจักฯ “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับไปทั้งหมด” ในโลกนี้เป็นความว่างทั้งหมด ไม่มีสิ่งใดอยู่ตกค้างในโลกนี้เลย โลกนี้จะเปลี่ยนแปลงไปตลอด ไม่มีอะไรคงที่

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชื่นใจมากนะ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับพระธรรม มีรัตนะ ๒ เท่านั้น เวลาแสดงธัมมจักฯ ขึ้นมา พระอัญญาโกณฑัญญะบรรลุธรรมขึ้นมา “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชื่นใจมาก มีพยานหลักฐาน มีคนรู้ตามได้ ทั้งๆ ที่สําเร็จขึ้นมา ตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “จะสอนใครได้” ทอดธุระเลย เพราะสิ่งนี้มันลึกลับมหัศจรรย์ เวลาอัญญาโกณฑัญญะบรรลุธรรมขึ้นมา “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ”

นี่ก็เหมือนกัน ในหัวใจของเรา ภูเขาทองคํา ภูเขาทองคํา ตักมันสิ ตักมัน ตักมาเป็นของเรา เวลาตายไป ภูเขาทองคํามันก็หายไปหมดนะ ตายไปเกิดภพใหม่ชาติใหม่ แล้วศรัทธาหรือไม่ศรัทธาก็ยังไม่รู้ จะไปเกิดเป็นอะไรก็ไม่รู้ ถ้ามีความจริงขึ้นมา ไปเกิดเป็นเทวดาก็เพลิดเพลินไปอีก ภูเขาทองคําอยู่ไหน

ในปัจจุบันนี้เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส สมมุติสงฆ์ แล้วสิ่งนี้ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ต่อหน้าเรา แล้วเราจะตักตวงเอาไหม เราจะเอาอะไรไปตักตวงมัน เราจะเอาอะไรไปต่อสู้มัน เราจะเอาอะไรเป็นประโยชน์ เอามาเป็นประโยชน์ของเรานะ ถ้าเป็นประโยชน์ของเรา

เวลาครูบาอาจารย์ท่านว่า พระอรหันต์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นพระอรหันต์ ครูบาอาจารย์ของเราก็เป็นพระอรหันต์ ถ้าเป็นพระอรหันต์ ความสุขต้องเสมอกัน ทองคําเหมือนกัน ภูเขาทองคําเหมือนกัน มากหรือน้อย ใหญ่หรือโต ภูเขาเล็ก ภูเขาใหญ่ นั่นเป็นอีกประเด็นหนึ่ง เพราะมันเป็นอํานาจวาสนา แต่มันเป็นทองคําเหมือนกัน มันเป็นความรู้จริงเหมือนกัน มันเป็นสมบัติส่วนตน เราต้องทําของเรา

เราเป็นพระ เราเป็นนักรบ เราเป็นศากยบุตร เราเป็นบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี ภิกษุเป็นผู้ที่จรรโลงในศาสนา ถ้าเป็นภิกษุ เรายังไม่สามารถจรรโลงศาสนา เราไม่สามารถมีศีล สมาธิ ปัญญาในหัวใจของเรา แล้วใครจะมี

นักรบ รบให้ได้ รบเพื่อเรา แล้วถ้าเป็นประโยชน์กับเราแล้วจะเป็นประโยชน์กับคนอื่น เป็นประโยชน์กับทั่วๆ ไป นี้จะเป็นสมบัติในศาสนา

ในศาสนานี้มีของจริง ในศาสนานี้มีมรรคมีผล ในศาสนานี้เป็นสิ่งที่เป็นศาสนสมบัติให้เราชาวพุทธ เราเป็นภิกษุ เป็นนักปฏิบัติ ให้เอาสมบัตินี้มาเป็นในหัวใจของเรา ถ้าเอาสมบัตินี้เป็นในหัวใจของเรา สมบัตินี้จะเป็นของเรา เอวัง

เทศน์พระ ๔๐

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๒๐ เมษายน ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจ ตั้งใจฟังธรรม ธรรมะนะ เวลาพูดทั่วไป มันพูดไปก็แบบว่ามันเป็นศัพท์ มันเป็นโยมนะ แต่ถ้าเป็นพระ เราสละโลกมาแล้ว เราต้องศึกษา ศึกษาศัพท์ไง เห็นไหม เวลาโยมเขามาถาม “เวทนาคืออะไรคะ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ คืออะไร”

มันต้องไปอธิบายศัพท์ ถ้าอธิบายศัพท์ เวลาพูดเทศน์ไปมันจะพูดถึง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางศาสนาไว้ พระปัจเจกพุทธเจ้าวางศาสนาไว้ไม่ได้ก็ตรงนี้ ตรงที่บัญญัติศัพท์ บัญญัติศัพท์มันเหมือนวิทยาศาสตร์ ทับศัพท์มา ทับศัพท์มามันก็เป็นความเข้าใจของโลก ความเข้าใจของโลกว่าสิ่งนี้คือสื่อความหมายกัน

ขันธ์ ๕ ถ้าโลกเขาว่า ขัน ขันตักนํ้า ขันธ์ ๕ ขันธะ ขันธ์ ๕ ปญฺจกฺขนฺธา มันเป็นปัญจขันธ์ ขันธ์ทั้ง ๕ แล้วขันธ์ทั้ง ๕ มันก็เป็นธรรมชาติสิ่งที่มีอยู่ คือเป็นความรู้สึกนี่แหละ บัญญัติขึ้นมา สมมุติบัญญัติ ถ้าสมมุติบัญญัติขึ้นมาเพื่อศึกษา ศึกษาอะไร? ศึกษาหัวใจของเรา

ที่เขาว่า ถ้ารัฐธรรมนูญเป็นพิษ ผลที่ออกมาจากกฎหมายลูกต้องเป็นพิษหมด

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อหัวใจมีอวิชชา หัวใจมันเป็นพิษ ถ้าหัวใจมันเป็นพิษ ความคิดที่ออกมาทางโลกเป็นพิษหมด สิ่งที่เป็นพิษมันเผาลนเรา ถ้าเผาลนเรา เห็นไหม สามเณรน้อยสอนพระโปฐิละ ให้เห็นร่างกายเปรียบเหมือนกับจอมปลวก มีรูทวารอยู่ ๖ ทวาร ให้ปิดไว้ ๕ เหลือไว้ทวารหนึ่ง คอยจับเหี้ยตัวใหญ่นั้น เหี้ยตัวใหญ่นั้นคือใจมันเป็นพิษ

ถ้าใจมันเป็นพิษ มันออกทั้ง ๖ ทวาร มันจับไม่ทัน ให้เหลือทวารเดียว เราถึงเป็นนักรบ เราเป็นพระ เรามาปิดทวารทั้ง ๕ ให้เหลือเฉพาะใจไว้ เหลือเฉพาะใจไว้นะ แล้วพยายามตั้งสติไว้เพื่อเอาความสงบของใจ ถ้าเอาความสงบของใจ ตัวเหี้ยมันจะออกทางใจนั้น ถ้าออกทางใจนั้น ในเมื่อใจเป็นพิษ ความคิดทุกอย่างเป็นพิษทั้งหมด ความเป็นพิษนี้ออกมาจากไหน? ความเป็นพิษนี้ออกมาจากใจ เราเป็นนักรบ ภิกษุเป็นนักรบ มันต้องเข้าไปรื้อค้นกันที่ใจของเรา ถ้ารื้อค้นใจของเรา ความเป็นอยู่โลกข้างนอก ปัจจัยเครื่องอาศัย สัปปายะ ๔ หมู่คณะเป็นสัปปายะ อาจารย์เป็นสัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ

นี่อาหารเป็นสัปปายะ เราจะไปหาอาหารอะไรเป็นสัปปายะ อาหารมีส่วนประกอบของอะไร กินแล้วจะให้ผลต่อร่างกายอย่างไร...ไม่ใช่หรอก

อาหารอะไรก็ได้ที่กินแล้วไม่ง่วงเหงาหาวนอน อาหารอะไรก็ได้ เราอดนอนผ่อนอาหาร ผ่อนเพื่อเป็นสัปปายะ คือนั่งแล้วไม่สัปหงกโงกง่วง สิ่งที่ไม่สัปหงกโงกง่วง มันให้พลังงานกับร่างกาย แล้วคนธาตุหนักธาตุเบามันต่างกัน ไม่ใช่ว่าไปวิจัยเนื้ออาหาร มันไม่ใช่ไปวิจัยที่เนื้ออาหารนั้นเป็นสัปปายะ

การกินของเราเป็นสัปปายะ การกินของเรา ความเป็นอยู่ของเราเป็นสัปปายะ สัปปายะคือมันสมดุล กินมากกินน้อยเป็นสัปปายะที่นี่ ที่ว่ากินไปแล้วไม่ให้ไปกดถ่วงใจเรา ถ้าไม่กดถ่วงใจเรา กินพอประมาณนะ

แต่ถ้าอะไรมันติดค้างใจ มันติดค้างใจนะ ตอนเช้าเป็นสภาวะแบบนั้น ดูสิ ไปสถานที่ที่หมู่คณะเขาไม่เป็นสัปปายะ เขาได้สิ่งใดมา เขาแจกจ่ายกัน เขาเจือจานกันไม่ทั่วถึง เวลาฉันเสร็จแล้วไปนั่งวิตกวิจารณ์ “คนนั้นได้มากกว่าคนนี้ คนนี้ได้มากกว่าคนโน้น คนนั้นได้เป็นอย่างนั้น” มันเป็นสัปปายะไหม

อาหารเป็นสัปปายะคือว่าฉันแล้วมันไม่สัปหงกโงกง่วง แล้วมันไม่มีอะไรค้างคาใจ ค้างคาใจ สิ่งที่ค้างคาใจ “ไอ้นั่นเป็นอย่างนั้น ไอ้นี่เป็นอย่างนี้” มันคิดวิตกวิจารณ์ไป มันไม่เป็นสัปปายะ เพราะอะไร เพราะมันไปกวนใจ มันจะกวนใจเรามากถ้าเราไม่มีสติสัมปชัญญะ

ถ้าเรามีสติสัมปชัญญะ เรามีสติ แล้วมันมีการใคร่ครวญ มันเป็นปัจจัยอยู่ภายนอก มันเป็นของอาศัยอยู่ภายนอก สิ่งภายนอก เราไปแบกหามมันมาทําไม เราไม่ต้องไปแบกหามมัน เราไม่ต้องไปคุ้นชินกับมัน สิ่งนี้เราต้องอาศัย คําว่า “เราต้องอาศัยมัน” เราก็จะอาศัยมัน อาศัยเพื่อดํารงชีวิต การสืบต่อของชีวิตต้องมีอาหารประทังชีวิตไป สิ่งนี้ประทังชีวิตไปเป็นวันหนึ่งๆ เท่านั้นนะ ร่างกายมันต้องผุพังไปเป็นธรรมดา สรรพสิ่งในโลกนี้ต้องผุพังไปเป็นธรรมดา ในปัจจุบันนี้มีชีวิตอยู่ ทําไมเราไม่ตื่นตัว

ถ้าเราตื่นตัวของเรา เราใคร่ครวญสิ่งนี้ไง ร่างกาย สิ่งที่มันได้ผลประโยชน์จากอาหารนี้มันเป็นร่างกาย เป็นธาตุ เป็นธาตุเพื่อให้จิตมันครองร่างนี้อยู่ ถ้าจิตมันครองร่างนี้อยู่ ชีวิตมนุษย์เราก็มีอยู่ ถ้าชีวิตเรามีอยู่ เรามีชีวิตไว้เพื่ออะไร? เรามีชีวิตไว้เพื่อแสวงหาธรรม ค้นคว้าหาธรรมนะ ถ้าได้ธรรมะขึ้นมา ชีวิตนี้จะมีประโยชน์แล้ว

ชีวิตมีประโยชน์เพราะเราเกิดมา เกิดมาตามวัฏฏะ เกิดมาจากกรรม กรรมให้มันเกิดมา เกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา เราออกมาเป็นนักรบด้วย ได้บวชเรียนศึกษาในพระพุทธศาสนา พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เห็นไหม พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ในทางโลกเขาว่ากันไว้นะ ต้องไปอินเดีย ไปสังเวชนียสถานทั้ง ๔ มันจะสลดสังเวชไง

พุทธะมันอยู่ที่นี่ ไปสังเวชนียสถานมันเป็นที่สลดสังเวช มันให้เป็นที่ระลึกถึงพระพุทธเจ้า แล้วปัจจุบันนี้พระพุทธเจ้าอยู่กลางหัวใจ พระพุทธเจ้าอยู่กับเรา นี่พระพุทธเจ้าที่มีชีวิต พระพุทธเจ้าที่มีความรู้ ความรู้สึกรู้สุขรู้ทุกข์ ความรู้ธรรม ความเข้าใจในธรรม อุปัฏฐากพระพุทธเจ้าที่นี่สิ ไม่ต้องไปถึงอินเดีย ไม่ต้องไปถึงที่ไหน ถึงในกลางหัวใจของตัว

ในปัจจุบันนี้อยู่กับเรา เคลื่อนไหวไป พระพุทธเจ้าอยู่กับเรานะ ความรู้สึกอยู่กับเรา แต่เราไม่เห็นคุณค่าของชีวิต ไม่เห็นคุณค่าของกาลเวลา ไม่เห็นคุณค่าของสิ่งที่สืบต่ออยู่นี่ ถ้าสืบต่ออยู่นี่มันสืบต่อกันไม่ได้นะ ชีวิตต้องวิบัติ มันต้องตายไป มันต้องแปรสภาพไป ดูเวลาเจ็บไข้ได้ป่วยสิ ไปเหยียบหนาม หนามตําเท้ามันยังเจ็บเลย แล้วเวลามันกลัดหนองขึ้นมามันเจ็บมากกว่านั้นอีก นี่ร่างกายมันต้องเสื่อมสภาพไปเป็นธรรมดา แล้วในปัจจุบันนี้มันยังเดินเป็นปกติอยู่ มันยังมีโอกาสที่ให้เราประพฤติปฏิบัติอยู่ ทําไมเราไม่สนใจ เราต้องสนใจที่นี่นะ

งานข้างนอกมันเป็นเครื่องอาศัย คําว่า “เครื่องอาศัย” ใครสร้างขนาดไหนก็เครื่องอาศัย สิ่งที่เป็นแหล่งประวัติศาสตร์ที่เขาสร้างไว้วิจิตรพิสดารขนาดไหน เขายังต้องซ่อมบํารุงรักษานะ มันเป็นธาตุเป็นวัตถุ มันไม่มีชีวิตหรอก แต่มันมีคุณค่า มีเนื้อหาสาระในตัวของมันเอง ถ้ามันเป็นแง่ของประวัติศาสตร์ เราได้ศึกษาประวัติศาสตร์ ได้ศึกษาสิ่งนั้นไป แล้วหัวใจเราล่ะ หัวใจของเรา เราได้ศึกษาไหม ในประวัติศาสตร์ของเราเอง เราได้ศึกษาไหม ในการเกิดและการตายของเรามันเป็นเรื่องของเรานะ ความที่เราชอบใจ เราผลักไส เราชอบใจ เราไม่พอใจ มันเป็นการสะสมมา ถ้าใจมันสะสมมา มันสะสมมา สิ่งใดตรงใจ สิ่งใดมันชอบใจ สิ่งใดที่มันขัดแย้งกับใจ สิ่งนั้นมันขัดแย้งใจเราตลอดเวลา เราต้องศึกษาตรงนี้ ในแง่ประวัติศาสตร์ ประวัติศาสตร์มันคือจริตนิสัยเลยล่ะ เห็นจริตนิสัย เห็นความเป็นไปของเรา มันมาจากเรานะ มันมาจากเรา แล้วมันมีพิษมีภัยในตัวเราเองด้วย

มีพิษมีภัยคือว่ามันไม่พอใจอะไรเลย มันไม่เคยพอใจอะไรเลยในความรู้สึกของมัน ในตัวเรา มันไม่พอใจอะไรทั้งสิ้น มันไม่พอใจแล้วสิ่งใดที่มันเป็นความพอใจล่ะ มันไม่พอใจทั้งการกระทํา ไม่พอใจทั้งตัวมันเอง ไม่พอใจอะไรต่างๆ เลย มันล้นฝั่ง ความคิดมันล้นฝั่ง เราถึงศึกษาธรรมไง

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กิเลสกลัวธรรมอย่างเดียวนะ กิเลสไม่กลัวอะไรเลย เราเอาอะไรป้อนมัน เอาอะไรคิดไป คิดตามมันไป แสวงหาเพื่อมัน จะไม่มีวันพอ แล้วมันจะมากขึ้นไปเรื่อยๆ แต่ถ้ามันมีสติสัมปชัญญะ หยุดมัน! หยุดมันให้ได้

สิ่งที่เป็นพิษ ดูสิ อาหารที่เป็นพิษ มันจะเป็นพิษ มันจะมีกรดต่างๆ มันจะบวกตลอดเวลา มันจะมีกรดมากขึ้นไปเรื่อยๆ ถ้าใจเป็นพิษ ถ้าไม่มีธรรมไปชําระล้างมัน มันก็จะตอกยํ้าเราให้มีความคิดมากไปกว่านั้น ทุกข์มากไปกว่านั้น ตรอมใจมากไปกว่านั้น แต่ถ้ามีสติยับยั้งมัน สิ่งที่เป็นพิษแก้ไขไม่ได้ มันจะเป็นพิษไปอย่างนั้น ต้องทําลายมันทิ้งไป หรือว่าต้องเอาไปฝังทิ้ง กลบทิ้งไป เพราะมันไม่เป็นประโยชน์กับใคร

แต่หัวใจที่เป็นพิษ มันเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันครอบงําใจอยู่นี้ ถ้าเอาธรรมะเข้าไปชําระล้างมัน ชําระล้างมันชั่วคราวนะ ถ้าทําความสงบของใจ มันมีโอกาสให้เราได้กําจัดมัน กําจัดสิ่งที่เป็นพิษในหัวใจ กําจัดได้นะ กิเลสมันเกิดจากใจ แต่มันไม่ใช่ใจ ถ้ามันใช่ใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่สอนหรอก ไม่สอนให้เรากําจัดมัน

กําจัดมันนะ ถ้าเรากําจัดสิ่งที่เป็นกิเลสในหัวใจของเรา เราจะมีโอกาส แล้วสิ่งที่จะเอาไปกําจัดมัน มันก็ไม่มีสิ่งใดจะกําจัดมันได้เลยถ้าไม่ใช่ธรรมโอสถขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูในลัทธิต่างๆ สิ ในศาสนาต่างๆ เวลาเขาพูดกัน “ทําสมาธิเหมือนกัน ใช้วิปัสสนาเหมือนกัน”...ไม่มีหรอก ในลัทธิศาสนาต่างๆ มันไม่มี ในเมื่อศาสดาเป็นผู้ที่ไม่สิ้นจากกิเลส ในเมื่อศาสดาของกิเลส ศาสดากิเลสมันคิดมาจากใจของเขา คิดมาจากกิเลสของเขา คิดมาจากตรรกะของเขา คนมีเชาวน์ปัญญามากขนาดไหนมันก็มีความคิดอะไรที่มันกว้างขวางกว่าคนอื่นไป แล้วกว้างขวางกว่า กว้างขวางแบบที่เราคิดตามไม่ทัน มันเข้ากาลามสูตรนะ เชื่อเพราะเป็นครูบาอาจารย์เรา เชื่อเพราะสิ่งนี้มันน่าเชื่อถือ เชื่อเพราะมันเชื่อได้ เชื่อเพราะมันเป็นตรรกะ มันนึกเอาแล้วมันเป็นไป เชื่อเพราะมันมีตํารา เห็นไหม มันไม่เป็นความจริงหรอก

ถ้าเป็นความจริงของเรา ในศาสนาของเรา พระพุทธศาสนา ถ้าเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่เป็นธรรม ธรรมเป็นสัมมาทิฏฐิ เป็นความเห็นชอบ ความเพียรชอบ ตรัสรู้เองโดยชอบ สิ่งที่เป็นความเพียรชอบ สิ่งที่เป็นความชอบ กิเลสมันไม่ชอบ เพราะกิเลสมันชอบสิ่งที่เรรวน สิ่งที่มันปลิ้นปล้อน กิเลสมันปลิ้นปล้อนอยู่ในใจของเราอยู่แล้ว มันชอบสิ่งที่ปลิ้นปล้อน ชอบสิ่งที่ไม่จริงจัง ชอบสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์กับเรา

ถ้าเวลาจะประพฤติปฏิบัติ จะเอาจริงจังขึ้นมา ตั้งสัจจะขึ้นมา สัจจะ คนมีสัจจะ ถ้าคนมีสัจจะ คนนั้นจะเป็นคนจริง คนจริง ของจริง

กิเลสเป็นของปลอม กิเลสมันกลัวความจริง เห็นไหม สัจจะเราไม่มี เราตั้งสัจจะขึ้นมา ดูสิ เวลาเราถือธุดงค์กัน อธิษฐานขึ้นมาว่าเราจะทําถึงกี่วันๆ ตั้งสัจจะ ถ้ามีสัจจะขึ้นมา คนมีสัจจะ สัจจะทําให้คนเป็นคน นี่ถ้ามีสัจจะ

คนไม่มีศาสนา คนไม่มีศีลธรรมมันก็สัตว์ตัวหนึ่งเท่านั้นน่ะ สัตว์มันก็เพ่นพ่านไปตามประสาสัตว์ แต่สัตว์ถ้ามันมีนํ้าใจของมัน มันยังดูแลลูกน้องมัน มันยังดูแลครอบครัวของมัน แต่ของเรา เราเป็นมนุษย์ ถ้าเราไม่มีสัจจะ เห็นไหม

สัจจะเราตั้งสิ่งใดขึ้นมาแล้วมันเป็นประโยชน์กับเราถ้าเราตั้งสัจจะขึ้นมา ถ้าตั้งสัจจะขึ้นมา เราจะดํารงวิธีการ วิธีการ ขันธ์ ๕ สิ่งที่เป็นศีล สมาธิ ปัญญา มันเป็นอาวุธ มันเป็นธรรมาวุธ มันเป็นสิ่งที่เข้าไปชําระกิเลส ศีลมันก็ต้องมีศีล ต้องมีสมาธิ ต้องมีปัญญา

ถ้ามีศีลขึ้นมามันอบอุ่นใจนะ ถ้าเรามีศีลของเรา ศีลทําให้องอาจกล้าหาญ จะเข้าสังคมใดก็ได้ สังคมไหน เราจะเข้าที่ไหนก็ได้ เราไม่เศร้าหมองในหัวใจของเรา เราไม่มีสิ่งใดในหัวใจของเรา นี่มือที่สะอาด มือที่ไม่เป็นแผล จะทํางานสิ่งใดก็ได้ มันจะไม่กลัวสารพิษที่จะเข้าไปในบาดแผลนั้น จิตใจที่มันมีศีลโดยปกติ ถ้ามีศีลปกติขึ้นมาจะทําสมาธิก็ทําสมาธิได้ง่าย ถ้าเกิดสมาธิขึ้นมา มันมีความสุขแล้ว มันมีความสุขนะ

โลกเขาหาความสุขกัน แต่เขาหาไม่เคยเจอ เพราะอะไร เพราะเขาวิ่งเต้นตามตัณหาความทะยานอยาก วิ่งไปตามกิเลส มันจะสิ้นสุดลงที่ไหนล่ะ ไม่มีวันสิ้นสุดหรอก แต่ถ้ากําหนด พุทโธๆๆ เข้าไป ใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้าไป มันจะเห็นความสุขได้นะ ความสุขที่เกิดจากจิตสงบ

จิตสงบ ถ้าเป็นสมาธิ มันติดสุขได้ ติดสุขมันเท่ากับสิ่งนี้เป็นนิพพานเลย เพราะมันสงบ มันไม่ได้คิดฟุ้งซ่านต่อไป มันเป็นหนึ่งเดียว เขาว่าผู้ที่ปฏิบัติที่ไม่ถึงธรรมเขาว่า “ยอดธรรม ยอดธรรมคือจิตมันไม่เสวยอารมณ์ จิตมันนิ่งอยู่ นั่นยอดธรรม” เขาว่านั่นเป็นนิพพานนะ

นิพพานอะไรมันเป็นภวาสวะ มันเป็นภพ มันเป็นสถานที่ที่จะเกิดความคิดอีกต่อไป ถ้าเป็นทางโลกมันเป็นอุเบกขา อุเบกขามันนิ่งอยู่ มันเฉยอยู่ อุเบกขามันก็จะเอียง ตาชั่งที่มันมีนํ้าหนักบนตาชั่งนั้น เข็มนั้นก็ต้องกระดิกไปตามนํ้าหนักของของนั้น ถ้าไม่มีสิ่งใดอยู่บนตาชั่งนั้น ตาชั่งมันก็นิ่งอยู่ “นี่อุเบกขา ยอดธรรมๆ” จิตมันเป็นสมาธิมันก็ไปติดสมาธิ เพราะอะไร เพราะมันไม่เคยใช้ปัญญา มันไม่เห็นการเป็นไปไง

คนเราจะมั่งมีศรีสุข จะมีทรัพย์สมบัติมา เขาต้องมีหน้าที่การงานของเขา เขาทําประโยชน์ของเขามา เขาถึงได้ผลตอบแทนสิ่งนั้นมา เราทําสมาธิ เราได้ผลตอบแทนเป็นสมาธิ แต่เราเข้าใจว่าสมาธินี้เป็นนิพพาน ว่ายอดธรรมๆ

ธรรมะในพระกรรมฐานเรา เวลาแสดงธรรม ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่อเราอยู่ด้วยกัน มีทิฏฐิเสมอกัน มีความเห็นเสมอกัน เพราะศีล สมาธิมันเสมอกัน ถ้ามีสมาธิขึ้นมา เวลาแสดงธรรม มีศีลมีธรรม เวลาแสดงธรรมขึ้นมา ถ้าธรรมที่แสดงออกมา “ยอดธรรมๆ” มันบอกแล้ว ถ้าบอก “สิ่งนี้คือยอดธรรม จิตที่ไม่เสวยอารมณ์นี้เป็นยอดธรรม นี่คือนิพพาน” มันบอกทันทีเลยว่านั่นน่ะติดสมาธิอยู่ ติดสมาธิอยู่

เพราะสมาธิมันมีขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ สมาธิที่คิดไม่ได้ก็มี สมาธิที่คิดได้ก็มี สมาธิที่มันยังมีอารมณ์ความรู้สึกรู้อยู่ก็มี สมาธิมันก็มีขั้นของสมาธิ ถ้าทําถึงที่สุดของสมาธิ สมาธิถึงที่สุดแล้วมันก็นํ้าเต็มแก้ว นํ้าเต็มแก้วแล้วเราไม่เอานํ้ามาใช้ประโยชน์ นํ้าก็ล้นแก้วไปเฉยๆ นํ้าล้นแก้วไปแล้วไม่ได้เติมนํ้าลงไป เดี๋ยวนํ้าก็พร่องแก้วนั้นไป สมาธิมันจะเสื่อมลงๆ เป็นธรรมดา จะยอดธรรมขนาดไหน คงที่ไม่ได้หรอก

ฤๅษีชีไพรอยู่ในป่า มีคนไปถามฤๅษีว่า “ทําอะไรได้บ้าง”

“ไม่ได้เลย”

แม้แต่ขณะที่เห็นสัตว์มันเสพกันมันยังมีความรู้สึกตามเขาไปเลย นี่ฤๅษีชีไพรอยู่ในป่า เขามีสมาธิของเขาตลอด ดูสิ เวลาเขาเหาะเหินเดินฟ้า ไปเห็นผู้หญิงอาบนํ้าอยู่ เหาะมานี่ตกเลย เพราะอะไร มันเป็นสมาธิ นี่เฉยอยู่ไง “ยอดธรรมๆ” ยอดธรรมมันยังเป็นอนิจจังอยู่

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ไปเรียนกับอาฬารดาบสมาอยู่แล้ว ได้สมาบัติ ๘ ปฏิเสธเลย สิ่งนี้ไม่ใช่ สิ่งนี้ไม่ใช่เพราะอะไร เพราะมันไม่ได้กําจัดกิเลสอะไรเลย กิเลสนะ เวลาจิตมันสงบเข้ามามันก็เป็นความสงบเฉยๆ มันจะนิ่งขนาดไหน มันจะมีความอบอุ่นขนาดไหน มันเป็น เห็นไหม ดูสิ พอจิตลงเป็นสมาธิ เขาเรียกว่า “ปีติ” ปีติมันมีมหาศาลเลย ปีตินี้จะไปรู้วาระจิตก็ได้ ปีติมันรู้วาระจิต มันจะรู้สิ่งต่างๆ มันจะเหาะเหินเดินฟ้า มันเป็นปีติ ปีติมันมีหยาบ ตั้งแต่หยาบๆ ที่รู้แค่ตัวพองตัวใหญ่ต่างๆ นี่เป็นปีติอย่างเล็กน้อย ปีติอย่างกลาง ปีติอย่างละเอียด ปีติ จิตมันเป็น แล้วพอจิตมันสงบเข้าไป มันมีอาการของมันต่างๆ มันเข้าใจว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ สิ่งนั้นเป็นธรรม ใครบอกว่าเป็นธรรมล่ะ? กิเลสมันบอกนะ เพราะมันไม่ได้สะกิดกิเลสเลย กิเลสมันยังเต็มตัวอยู่เลย มันก็บอกสิ่งนั้นเป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม เพราะอะไร เพราะมันซ่อนตัวมันไว้ ถ้าบอกสิ่งนี้เป็นกิเลส เพราะมันมีกําลังแล้ว พอจิตมีกําลัง ถ้าบอกสิ่งนี้เป็นกิเลส มันก็โถมเข้าใส่กิเลส กิเลสมันก็ต้องเจอข้าศึก ต้องเจอธรรมาวุธ ต้องเจออาวุธขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ถ้าใจคนเป็นพิษ สิ่งที่แสดงออกโดยปุถุชน สิ่งที่แสดงออกมามันเอาแต่ความเดือดร้อน ความเร่าร้อนมาเผาใจ แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ ใจมันเป็นพิษ ความเป็นพิษขึ้นมา พอมันมีสมาธิขึ้นมา สมาธิมีกําลังขึ้นมา สิ่งที่เป็นพิษแทนที่มันจะต่อสู้กับเรา มันหลบนะ มันหลบอยู่ในใจเรา มันไม่ปกป้องตัวมันเอง มันปกป้องมันว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ มันเอาธรรมมาหุ้มไว้ไง หมามันห่มหนังเสือ ถ้าหมามันห่มหนังเสือ เสือเวลามันร้อง มันจะร้องเสียงเสือ น่าตกใจ ทุกคนจะกลัว เพราะเสือมันเอาสัตว์โลกเป็นอาหาร เสือมันกินคน เสือมันกินสัตว์โลกทั้งหมดเลย เวลามันบันลือสีหนาทขึ้นมา ทุกคนจะตกใจ ทุกคนจะกลัวเสือ เสือเป็นสัตว์ที่อันตราย แต่หมามันห่มหนังเสือ เวลามันจะบันลือสีหนาทอย่างเสือ มันก็เห่าเป็นหมานั่นน่ะ การแสดงธรรมออกมาไง ธรรมที่แสดงออกมามันไม่เป็นธรรม นี่ถ้ามันไม่เป็นธรรม

กรรมฐานเราเวลาแสดงธรรมเขาถึงกลัวตรงนี้มาก การแสดงธรรม ถ้าคนไม่เข้าใจแสดงธรรมออกไปด้วยทิฏฐิมานะ ด้วยความไม่รู้จริงของตัว มันจะขายขี้เท่อ มันจะเอากิเลสตัณหาความทะยานอยาก กิเลสมันหลบอยู่ใต้หัวใจ เพราะกิเลสมันหลบอยู่ใต้หัวใจ เวลาเราทําความสงบของใจ ใจมันมีธรรมะขึ้นมา มันก็หลบซ่อน กิเลสมันหลบซ่อนอยู่ใต้หัวใจนั้นนะ มันฉลาดมาก

ดูสิ เวลามันบันลือสีหนาทออกมา ถ้ามันเป็นธรรมจริงๆ เสือมันย่างก้าวแบบเสือ มันมีแบบเสือ ทําออกมาจากหัวใจ เพราะกิริยาของเสือ เวลามันจะร้องมันก็ร้องแบบเสียงเสือ เสือมันร้องไป มันร้องด้วยเสียงเสือ ทุกอย่างจะเป็นเสือหมด เพราะอะไร เพราะมันเป็นเสือโดยธรรมชาติ แต่ถ้ากิเลสมันซ่อนอยู่ในหัวใจ กิเลสมันซ่อนอยู่ในใจเรา มันออกไปมันไม่ได้เป็นเสียงเสือนะ

ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่อเราอยู่ด้วยกัน ธรรมจะรู้ได้ต่อเมื่อแสดงออกมาเป็นธรรมหรือไม่เป็นธรรม

ถ้าเป็นธรรมขึ้นมามันมีวิธีการนะ วิธีการที่ว่า มรรค ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญามันเกิดอย่างไร ปัญญาที่มันเกิดขึ้นมาที่มันชําระกิเลส ไม่ใช่ยอดธรรมๆ ที่ว่ามันเข้าไปสงบเฉยๆ อย่างนั้นไม่ได้ สิ่งที่เข้าไปสงบเฉยๆ ดีที่สุดมันก็เป็นสมาธิเท่านั้นเอง แต่ถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมามันต้องมีการประหัตประหารกัน มันมีการเข้าไปเห็นนะ เข้าไปเห็นกาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าเห็นกาย เวทนา จิต ธรรม โดยธรรม โดยธรรมมันเห็นสิ่งที่ซ่อนเร้น

กิเลสมันเป็นนามธรรม กิเลสมันจะแสดงตัวออกมาได้อย่างไร

ดูสิ เวลาแดดออก ฝนตกแดดออกต่างๆ มันเป็นธรรมชาติของเขา เรามีภาชนะไปเก็บสิ่งนั้นมาเป็นประโยชน์ใช่ไหม แผงโซลาร์เซลล์เขายังเก็บพลังงานไฟฟ้าเข้าแบตของเขา เขาใช้ประโยชน์ของเขาได้ เรามีภาชนะเก็บนํ้าไว้ นํ้าฝนนั้นเราเอาไว้ดื่มกินก็ได้ เอาไว้ใช้ประโยชน์อย่างใดก็ได้

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่มันเกิดขึ้นจากปัญญา ปัญญาที่เกิดขึ้นมาจากจิต วิธีการ มรรคญาณ สิ่งที่มันเป็นศีล สมาธิ ปัญญา ที่มันเกิดการชําระกิเลสขึ้นมา สิ่งที่มีการชําระกิเลส มันมีการใช้งานไง แสงแดดเขามีแผงโซลาร์เซลล์ เขาเอาไว้ใช้งาน สมาธิที่มีการสะสมไว้มันก็เป็นพลังงาน คือแสงแดดนั่นน่ะ แสงแดดคือแผงโซลาร์เซลล์ คือตัวจิต ตัวพลังงานเกิดจากจิต แล้วจิตมีสติระลึกอยู่ พุทโธๆ เข้าไป มันก็ทําให้จิตนั้นสะสมขึ้นมา เป็นพลังงานขึ้นมา มันก็เป็นสมาธิใช่ไหม แล้วถ้าสมาธิ พลังงานนั้นอยู่ในแบตนั้น เราไม่ได้ใช้ประโยชน์อะไรเลย มันก็อยู่ในแบตนั้น นี่ก็เหมือนกัน แบตนั้นถ้าใช้ไปมันก็เสื่อมสภาพไป พลังงานมันต้องหมดไปเป็นธรรมดา นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันเป็นยอดธรรมๆ มันทําสิ่งใดบ้างล่ะ

แต่ถ้าเอามาใช้เป็นประโยชน์ขึ้นมา มันมีเพียรชอบ งานชอบ ความเป็นความชอบ ชอบเพราะอะไร เพราะมันใช้ปัญญาใคร่ครวญ ใคร่ครวญในสิ่งที่มันเป็นกิเลส กิเลสที่เป็นนามธรรมที่มันอาศัย อาศัยกายกับใจ อนุสัย อนุสัยมันนอนเนื่องไปกับใจ ใจมันคิดออกมามันมีกิเลสตามนอนเนื่องออกมา ถ้าเรานอนเนื่องออกมามันไปเกาะสิ่งใด นี่ใจที่เป็นพิษ ใจที่เป็นพิษ มันเป็นพิษของมัน พอเป็นพิษของมัน มันแสดงออกไป สิ่งที่เป็นพิษมันก็ไปตามพลังงานนั้น มันเข้าไป มันเป็นพิษ มันก็ทําให้ไม่มีความบริสุทธิ์

แต่ถ้าเราใช้ธรรมของเรา ใช้ธรรมาวุธ ใช้สิ่งที่เป็นปัญญาเข้าไป มันก็ใคร่ครวญ ใคร่ครวญสิ่งที่ต้องใคร่ครวญ กาย เวทนา จิต ธรรม เพราะใจมันอาศัยสิ่งนั้น กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันอาศัยสิ่งใดแสดงออก? มันอาศัยสิ่งนี้เป็นที่แสดงออกถึงตัวของมัน ในเมื่อเราเห็นการแสดงออกจากตัวของมัน มันอาศัยสิ่งนี้มา เราก็ใคร่ครวญสิ่งนั้นกลับไปให้เป็นธรรม

การพิจารณากาย มันจะเป็นกายขนาดไหน ถ้าเห็นกายแล้วพิจารณากาย ให้มันเป็นสัจจะความจริง อยู่ที่กําลังของคน อยู่ที่กําลังของผู้พิจารณานะ การพิจารณา มันจะพุพอง มันจะแตกขนาดไหน มันจะเกิดเป็นสภาวะแบบใด มันอยู่ที่กําลังของจิตดวงนั้น ถ้าจิตดวงนั้นเห็นโดยปัญญา โดยการเทียบเคียง มันก็เป็นปัญญาของใจดวงนั้น เพราะอะไร เพราะอวิชชา เพราะกิเลสตัณหามันนอนเนื่องมา มันแสดงออก มันอาศัยสิ่งนั้นออกไปหาผลประโยชน์กับมัน

แต่ถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมา มันย้อนกลับ วิปัสสนาสิ่งนี้เข้าไป เราจะล้างความเป็นพิษของมัน สิ่งที่เป็นวัตถุมันเป็นพิษแล้วมันจะเสียหาย แต่ถ้าเป็นใจ ดูสิ ดูอาหารสิ่งที่เป็นพิษ เขาเอามาชําระล้างขึ้นมา อย่างกลอยเขาเอาไปแช่นํ้าไว้ มันเอามาเป็นประโยชน์ มาใช้กินก็ได้ ใช้เป็นอาหารก็ได้

ใจที่เป็นพิษ ถ้ามันมีสติขึ้นมา มันทําสมาธิขึ้นมา มันก็สะอาดขึ้นมาชั่วคราว สะอาดชั่วคราวขึ้นมา เราก็ใช้ปัญญาเพื่อฝึกฝนให้มันเกิดโลกุตตรปัญญาขึ้นมา ถ้ามันฝึกฝน เกิดโลกุตตรปัญญาขึ้นมา เหมือนกับอาหารนั้นเขาเอาไปแช่ไว้เพื่อให้สารพิษมันหมดออกไปจากอาหารชนิดนั้น แล้วเขาเอาไปทําอาหารขึ้นมาเพื่อประโยชน์กับร่างกาย

จิตที่มันเป็นพิษ มันเป็นพิษอยู่แล้ว มันเป็นพิษมันแสดงออกมันก็เป็นพิษ ถ้าเราไม่ยับยั้งมัน เราไม่เอาไปแช่ คือเราไม่เอาสติยับยั้งมันไป เราไม่ทําสมาธิขึ้นมา มันก็เป็นพิษอยู่อย่างนั้นน่ะ เป็นพิษคือมันคิดสะสมให้เราเป็นทุกข์ คิดสะสมให้เราเป็นทุกข์ ดูสิ ดูเราตั้งเป้าหมายไว้ แล้วทําที่เราตั้งเป้าหมายไว้เพื่อประพฤติปฏิบัติ แล้วมันปฏิบัติมันไม่ถึงเป้าหมายนั้นเราก็เป็นทุกข์ สิ่งที่เป็นทุกข์มันเป็นสัจจะ ทุกข์เป็นสัจจะเป็นอริยสัจจะ ถ้าทุกข์เป็นสัจจะ เราตั้งเป้าหมายไว้แล้วเราพยายามทําของเรา มันจะได้ไม่ได้มันอยู่ที่วาสนาของคน อยู่ที่เหตุใช่ไหม เราพยายามสร้างเหตุของเรา แล้วทําให้มันถูกต้องตามธรรม อย่าให้มันถูกต้องตามกิเลส

ถูกต้องตามกิเลสคือตั้งเป้าหมายไว้แล้วก็ทําไม่ได้อย่างนั้น ตั้งเป้าหมายไว้ แล้วทําไม่เป็นจริงไง คือเราปฏิบัติธรรมไม่สมควรแก่ธรรม เราไปปฏิบัติธรรมสมควรแก่กิเลส คือตั้งเป้าหมายไว้แล้วอยากได้อยากเป็น ทําสักแต่ว่าทํา ทําด้วยความไม่มีสติสัมปชัญญะ

ให้มันต่อเนื่องนะ ในพระไตรปิฎก ทุกวรรคทุกตอนเลย ผู้ที่ภาวนาไม่ได้ผล ๑๐ อย่าง ปฏิบัติไม่สมํ่าเสมอ คือไม่เสมอต้นไม่เสมอปลาย เดี๋ยวก็มุมานะ เดี๋ยวก็ปล่อยวาง มันอยู่ที่นิสัยเราด้วย นิสัยเรานั้นเป็นคนจริง เราตั้งเป้าแล้วจะเป็นความจริง เราทําของเราจริงตลอดไป จริงตลอดไป ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี...๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี ต้องได้เป็นอนาคามีอย่างตํ่า ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปีเลย ทําให้มันต่อเนื่อง นั่งสมาธิภาวนาให้มันถูกต้องนะ

ถ้ามันนั่งภาวนาไม่ถูกต้อง ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี ชีวิตคนมันมากกว่านั้นอีก คนเราชีวิต ๗๐ ปี ๑๐๐ ปี มันเกิน ๗ ปีอีก แต่มันทําสมํ่าเสมอไหม มันทําจริงไหมล่ะ มันทําหยิบโหย่ง มันทําไม่จริง ถ้าทําไม่จริงมันก็ได้ผลไม่จริงสิ เวลาเกิดสมาธิขึ้นมา สงบขึ้นมาหนหนึ่งหรือปัญญาเกิดหนหนึ่งก็ดีอกดีใจกันไป นี่มันไม่ต่อเนื่อง

ถ้ามันทําต่อเนื่อง ทําสุดความสามารถเลย เพื่ออะไร? เพื่อจะพ้นจากทุกข์ เพื่อจะให้เห็นสัจจะความจริง ถ้ามันพ้นจากทุกข์ เห็นสัจจะความจริง ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี แต่ปฏิบัติสมํ่าเสมอ ในพระไตรปิฎกทุกข้อเลย บอกการปฏิบัติที่ไม่สมํ่าเสมอ ทําให้พวกเราที่ปฏิบัติอยู่นี่ไม่ได้ผล ความสมํ่าเสมอคือเสมอต้นเสมอปลาย พอเสมอต้นเสมอปลาย วันนี้ก็เท่านี้ มันมีแต่มากขึ้นนะ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาความเพียรมันจะมีแต่เพิ่มขึ้นๆ ไอ้นี่เราไม่เพิ่มขึ้นเพราะอะไร เพราะเราทําแล้วมันไม่ได้ผล แล้วก็อ้างร้อน อ้างหนาว อ้างกันไป...ร้อนหนาวที่ไหนก็เป็น

ดูสิ เวลาเขาหลอมเหล็ก จุดหลอมละลายของเหล็กแดงไปหมดเลย เศษเหล็กเอามาหลอมละลายขึ้นมาแล้วเป็นเหล็กเส้นขึ้นมาใหม่เพื่อมาใช้งาน นี่ก็เหมือนกัน อ้างว่าร้อน อ้างว่าร้อน เราจะหลอมละลายกิเลส เราจะต่อสู้กับมัน สมาธิมันจะเกิดขึ้นมา มันร่มเย็น เกิดจากความร้อน เกิดจากสติ เกิดจากความจงใจของเรา มันเป็นความร้อนไหม ทุกข์สิ ทําไมจะไม่ร้อนล่ะ ในเมื่อมันเป็นทุกข์มันก็ต้องร้อนเป็นธรรมดา ก็มันทุกข์ มันก็ร้อน ร้อนเป็นตบะธรรม มันเป็นตบะ มันจะเผาผลาญกิเลส มันจะเผาผลาญของมัน มันจะร้อนจะหนาวก็ช่างหัวมันสิ มันเป็นธรรมชาติของมัน มันเป็นการต่อสู้กับกิเลส ต่อสู้กับกิเลสนะ

ปฏิบัติธรรมคือชนะตน ชนะตนคือชนะกิเลส ชนะกิเลสคือชนะเรา

อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ถ้าตนชําระตน ตนกําจัดตน มันเป็นผลงานของเรานะ ไม่ต้องไปมองคนอื่น เราอยู่กันเป็นหมู่คณะ สัตว์สังคมต้องอาศัยกัน สังฆะ สังฆะคือสังคม สังคมของสงฆ์ เราจะลงอุโบสถสังฆกรรมต่อกัน เรามาเพื่ออะไร เรามาเพื่อเข้าหมู่ ให้หมู่คณะตรวจสอบกัน มหาปวารณา ปวารณา “ถ้าข้าพเจ้ามีสิ่งใดผิดให้ตักเตือนกัน” เราจะตักเตือนกันเพื่ออะไร เพื่อประโยชน์ของสงฆ์ ไม่อย่างนั้นศาสนามันจะเสื่อมไปๆ เสื่อมอย่างนี้เพราะอะไร เพราะมันเป็นความเห็นส่วนบุคคล ตีความกันไป “ธรรมะเป็นอย่างนั้นๆ”

เวลาเข้าหมู่ ทิฏฐิเสมอกัน คําว่า “ทิฏฐิเสมอกัน” ถ้าเราอยู่คนเดียว แล้วเราคิดของเราคนเดียวตลอดไป มันจะเป็นความยํ้าคิดยํ้าทํา พอยํ้าคิดยํ้าทํา ผิดถูกเราไม่รู้นะ เราไม่รู้ความคิดนี้ผิดหรือถูก แต่กิเลสมันบอกว่าถูก ถูก เราก็ทําของเราไป มันเป็นจริตเป็นนิสัย ถึงเวลาแล้วพอเข้าหมู่ไปมันแปลกเขาไง มันเข้าไปในหมู่คณะ หมู่สงฆ์ สังฆะ สังฆะคือหมู่สงฆ์

เอหิภิกขุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้บวชให้ แล้วบวชขึ้นมา ถ้าผู้ที่สิ้นกิเลสนะ “เธอจงเป็นภิกษุมาเถิด” แต่ถ้ายังมีกิเลส “เธอจงเป็นภิกษุมาเพื่อประพฤติปฏิบัติต่อไป” เอหิภิกขุ เอหิภิกขุการชําระกิเลส การบวชตนเอง ถ้าเราบวชตนเอง เราจะต่อสู้กับกิเลสของเรา อันนั้นเป็นประโยชน์กับเรา

แต่ในเมื่อเราเป็นสังคม สังคมของเรา สังฆะ ศาสนาเจริญ ศาสนาเสื่อม เสื่อมที่ภิกษุเรา ภิกษุเราเข้าใจสัจจะความจริง เข้าใจเรื่องศาสนา ศาสนาคืออะไร? ศาสนาคือศีลธรรม ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะ ตัวศาสนาคือตัวธรรมะ แล้วตัวธรรมะ ธรรมะคือธรรมและวินัย ถ้าธรรมวินัย เราก็ทําประสาของเรา แต่ถ้าเราเข้าหมู่ขึ้นมา เราทําของเราด้วย เราก็ทําอยู่แล้ว ความเห็นเราเป็นอย่างนี้ แล้วเราเข้ามาในหมู่คณะ เราทําอยู่กับตัวนะ เวลาหมู่คณะเขาทําอะไรมันขัดแย้งกัน

ดูสิ สูตร ทฤษฎี บวก ลบ คูณ หาร มันต้องเหมือนกันหมด สูตรที่ออกมาต้องเหมือนกัน แล้วเราเข้าหมู่ขึ้นมา ทําแล้วมันจะออกมาเหมือนกัน สิ่งที่เหมือนกัน ทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน มันมีความสุข มันอบอุ่น

ถ้าเรามีศีล เราจะเข้าสังคมไหนก็ได้ เราองอาจกล้าหาญในศีล ในสมาธิ ในปัญญา ถ้ามันเกิดขึ้นมา สังคมมันเกิดที่นี่ สังคมมันเกิดขึ้นมา เรามาลงอุโบสถร่วมกันก็เพื่อสิ่งนี้ เพื่อจะคอยขัดเกลา คอยให้เราไม่ตกกระแสออกไปเป็นเรื่องของกิเลส ทําอะไรมันจะลําบาก มันจะอัตคัดขาดแคลน มันต้องเป็นอย่างนั้นน่ะ เพราะหายใจเข้าและหายใจออกก็ลําบาก หายใจเข้าและหายใจออกก็เหนื่อยนะ การกินต้องใช้กําลังงาน ต้องเคี้ยว ต้องอะไร มันก็เหนื่อย ทุกข์ทั้งนั้นน่ะ การกินการอยู่มันก็ทุกข์ นอนอยู่มันก็ทุกข์ ถ้ามันนอนเป็นความสุข นอนอย่าขยับเลย ทั้งวันทั้งคืนได้ไหม มันก็ไม่ได้ อิริยาบถมันอยู่ไม่ได้หรอก เวลายืน เดิน นั่ง นอน ความเป็นไปในชีวิตประจําวันเรามันก็ทุกข์อยู่ แล้วเวลามันจะลงอุโบสถ มาร่วมสังฆกรรม มันจะเป็นทุกข์มาจากไหนล่ะ

ทุกข์ก็ทุกข์เพื่อดีไง ทุกข์ก็ทุกข์เพื่อสัจจะความจริงไง สัจจะอริยสัจจะมันจะเกิดขึ้นมาก็เกิดขึ้นมาจากการกระทําของเราไง มันถึงตรวจสอบกัน เอามานี่เพื่อตรวจสอบ เราลงอุโบสถร่วมกันก็เพื่อสังฆะ เพื่อสงฆ์ เพื่อความสะอาด เพื่อความบริสุทธิ์ ความสะอาดบริสุทธิ์ของศีล แล้วถ้าตั้งใจทําขึ้นมาจะเกิดสมาธิ ถ้าเกิดสมาธิขึ้นมา สมาธิก็เป็นสัมมาสมาธิ เพราะศีลมันสะอาด ถูกต้อง มันสะอาดเพราะอะไร สะอาดเพราะเราก็ทําของเรา หนึ่ง แล้วมันเข้ามาในหมู่คณะ ถ้ามันผิด มันเข้ามาแล้วทําผิด มันขัดแย้งกับทางดี

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไปทางเดียวกัน ขัดแย้งกันไม่ได้ ถ้าขัดแย้งกันต้องมีคนใดคนหนึ่งผิด นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเข้ามาเป็นหมู่คณะ การกระทําจะเป็นในแนวทางเดียวกัน แล้วมันจะผิดหมดทั้งสังฆะ ทั้งพระเป็น ๔๐-๕๐ องค์ มันจะผิดหมด มันจะเป็นไปได้อย่างไร มันก็ต้องมีคนถูกอยู่บ้างใช่ไหม ตรงนี้มันจะตรวจสอบกัน มันจะตรวจสอบกันอย่างนี้ ลงอุโบสถเพื่อความสะอาดบริสุทธิ์อย่างนี้ ศีลมันสะอาดบริสุทธิ์ของมันไป แล้วเวลาสะอาดบริสุทธิ์ของมันออกมาแล้ว เวลาข้างในมันเป็นไป ทําสิ่งที่เป็นความตกค้าง สารพิษที่ตกค้างอยู่ในใจ เราต้องเอามันออก เอามันออกมาเพื่อให้เราสะอาดบริสุทธิ์ ถ้าเราสะอาดบริสุทธิ์ขึ้นมาเพื่อประโยชน์ของเรา อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน สิ่งที่สกปรกในใจ แล้วมันได้ทําลายออกไป เราทําอย่างไร

มันจะแจ้งนะ ถ้าใครได้กระทํามามันจะแจ้งมาก มันจะบอกกล่าวได้ นี่ร่มโพธิ์ร่มไทร พ่อแม่ครูบาอาจารย์ก็อย่างนี้ไง เลี้ยงหัวใจไง หัวใจมันต้องมีการกระทําของมัน มันถึงจะมีสิ่งตอบสนอง ถ้าไม่มีสิ่งตอบสนอง “ยอดธรรมๆ” ไปสงบอยู่เฉยๆ ไปสงบอยู่เฉยๆ อย่างนั้นแล้วเสวยอารมณ์ เพราะมันไม่อยากคิด มันขี้เกียจ พอจิตมันเป็นสมาธิแล้วมันขี้เกียจ มันไม่ยอมคิดอะไรนะ พอไม่คิดอะไร มันเข้าใจว่าเป็นธรรม พอเข้าใจว่าเป็นธรรม มันจะไปนอนจมอยู่นั่นน่ะ พอนอนจมอยู่อย่างนั้น “นี่ยอดธรรมๆ”

๑. มันเป็นสารพิษที่เราไม่รู้ตัวอยู่แล้ว

๒. มันปกป้องตัวมันเอง ไม่ยอมทําอะไร เพียงแต่เทียบเคียงว่าเป็นเหมือนกัน

๓. “ยอดธรรมๆ”

สิ่งที่ยอดธรรม ยอดธรรมมันมีอะไรเป็นธรรม สิ่งที่เป็นธรรม ศีลเป็นอย่างไร สมาธิที่มันสงบตัวเข้ามา แล้วเวลามันคลายตัวออกมา สมาธิมันเจริญขึ้นไป เดี๋ยวสมาธิเสื่อม มันเป็นเหตุใด อธิบายถึงความเจริญกับเสื่อม สมาธิมันต่างกันอย่างไร

แล้วเวลาปัญญาที่เกิดจากสมาธิ ถ้าสมาธิมันอ่อนไปมันก็เป็นสัญญา เวลาที่ใช้ปัญญาขึ้นไปต่อสู้กับกิเลส ถ้ามันเป็นสัญญาขึ้นมา สมุทัยมันสอดเข้ามาในสมาธินั้น สมุทัยคือตัณหาความทะยานอยาก สมุทัยคือกิเลส มันสอดเข้าไปในสมาธิ สมาธิก็เสื่อมไป อ่อนไปเป็นธรรมดา ขนาดมันสอดเข้าไปในปัญญา ปัญญาที่เป็นโลกุตตรปัญญา สมาธิรองรับ สมาธิที่เป็นฐาน ฐานให้เกิดโลกุตตรปัญญา ได้ใช้ปัญญาใคร่ครวญในกิเลสไปอยู่พักหนึ่ง มันจะปล่อยวางไปชั่วครั้งชั่วคราว แต่ขณะที่ใช้บ่อยมาก ใช้บ่อยเกินไปจนสมาธิมันอ่อนตัวลง กําลังพื้นฐานมันรับปัญญาสิ่งนั้นไม่ได้ สิ่งที่เป็นตัณหาความทะยานอยากที่เป็นสมุทัยมันก็สอดเข้ามา พอสอดเข้ามา ปัญญาก็ล้มลุกคลุกคลาน ปัญญามันก็คิด มันก็ใช้ปัญญาโดยรอบไม่ได้

ปัญญาที่มันใคร่ครวญเข้าไปจนถึงสิ้นสุดกระบวนการของมันคือตัณหาความทะยานอยากกับจิตที่มันแยกออกจากกัน ระหว่างกาย เวทนา จิต ธรรม กับจิตที่มันแยกออกจากกัน ปล่อยวางๆ ที่มันเป็นคราวๆ ไป มันก็ปล่อยไม่ได้ ปล่อยไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันมีตัณหาความทะยานอยาก ตัณหาเป็นตัวเชื่อม เป็นสิ่งที่ร้อยรัดไล่เข้ามาให้สัญญากับจิตเป็นอันเดียวกันแล้วล้มลุกคลุกคลานไป นี่คือการใช้ปัญญาที่จิต ที่เป็นอุปสรรคของการใช้ปัญญาที่จิตมันเสื่อมไป

ขณะที่จิตเป็นปัญญาโดยมรรคญาณ เวลาสมาธิมันเข้มแข็งขึ้นมา แล้วใช้ปัญญาใคร่ครวญไปในฐานของสมาธิ เวลาพิจารณาไปแล้วจิตมันปล่อย ปล่อยสิ่งนั้นออกมาเป็นตทังคปหาน ปล่อยด้วยการปล่อยสิ่งที่มันเป็นสารพิษในหัวใจเป็นครั้งเป็นคราวขึ้นไป เป็นครั้งเป็นคราวขึ้นไปมันก็หมั่นฝึกหมั่นซ้อม

สิ่งที่เป็นไป สมาธิมันก็เป็นสมาธิ เจริญแล้วเสื่อม เกิดจากตัณหาความทะยานอยากมันสอดแทรกเข้ามา สมุทัยมันสอดแทรกเข้ามา ขณะที่ใช้ปัญญาขึ้นไป ปัญญาที่เราใช้ปัญญาขึ้นไป มันก็มีสมุทัยสอดแทรกเข้ามาเป็นครั้งเป็นคราวขึ้นมาเป็นธรรมดา เป็นธรรมดาเพราะการฝึกฝน การกระทําของเรา คนฝึกงาน งานที่มีการฝึกขึ้นมาแล้วเป็นงานของใจ งานของการที่จะรื้อภพรื้อชาติ งานของการที่เราต่อสู้กับสารพิษในหัวใจ

โลกนี้มันร้อน โลกร้อน โลกร้อนเพราะสารพิษ เพราะขยะเป็นพิษ สิ่งนี้เกิดเพราะมนุษย์ใช้เป็นปัจจัยเครื่องอาศัย มนุษย์ต้องการความสะดวกสบาย มนุษย์คิดเทคโนโลยีขึ้นมาเพื่อประโยชน์ของตน แล้วมันก็เอาสิ่งที่เป็นผลลบ โทษของเทคโนโลยีนั้นมาด้วย

ในการประพฤติปฏิบัติธรรมขึ้นมา ว่าเป็นธรรมๆ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่ว่า ศีล สมาธิ ปัญญา เป็นธรรมๆ ที่เราฝึกฝนขึ้นมา เราว่าเป็นธรรม กิเลสมันก็ตามมาด้วย กิเลสมันก็มีการเทียบเคียงขึ้นมากับธรรมนั้น ถ้ากิเลสมันก็มีการเทียบเคียงขึ้นมากับธรรมนั้น มันก็เป็นกิเลสในหัวใจ มันถึงต้องใช้สติของเราใคร่ครวญ ใช้สติในการฝึกฝน

ครูบาอาจารย์ต้องเป็นอย่างนี้นะ เพราะนี่คือประสบการณ์ของจิต จิตมันเคยเห็นสภาวะแบบนี้ มันใคร่ครวญสภาวะแบบนี้ขึ้นมา มันทําขึ้นมา ติด ติดอย่างไร ล้มลุกคลุกคลาน ล้มลุกคลุกคลานอย่างไร แล้วเวลามันปล่อยวางชั่วคราว ปล่อยวางอย่างไร แล้วเวลาปล่อยวางจริงๆ เวลามันสมุจเฉทปหาน มันขาดออกไปดั่งแขนขาด มันขาดออกไป พอขาดออกไป สังโยชน์ขาดออกไป จิตปล่อยวางมา จิตมันพ้นออกจากอริยสัจเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป เป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป นี่มันคายพิษ คายพิษ คายพิษไง จิตที่เป็นพิษมันจะคายของมันออกมา พอคายออกมา นี่เป็นผู้ประเสริฐ พระเป็นผู้ประเสริฐ ประเสริฐเพราะอะไร เพราะมันไม่เกิดในโลก โลกมันต้องเวียนตายเวียนเกิดนะ

เกิดมาชาตินี้เกิดมาเป็นชาวพุทธ ศรัทธาในพระพุทธศาสนา ออกมาเป็นภิกษุ บวชเป็นพระเป็นสงฆ์ เป็นนักรบ รบกับกิเลสของตัว กองทัพเขารบกับข้าศึกข้างนอก เราเป็นนักรบ รบกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจ ถ้ามันเอาสิ่งที่เป็นพิษในหัวใจออกหมด มันจะต้องไม่เกิดอีก

คําว่า “ไม่เกิดอีก” ดูสิ เหมือนผู้ใหญ่ดูเด็กเลย โลกนี้เหมือนเด็กๆ ทุกคนมีตัณหาความทะยานอยาก ต้องการให้ได้ดั่งใจของตัว มีชีวิตอยู่ก็อยากสุขสบาย อยากมีสถานะ อยากมีทุกๆ อย่าง แล้วถ้าจิตที่มันพ้น เอาสารพิษออกไปจากใจ มันพ้นออกไปจากสิ่งที่ใจมันเรียกร้อง

จะไม่มีสิ่งใดสมความปรารถนาเลย แล้วเด็กมันไม่เข้าใจข้อเท็จจริงมันก็เรียกร้องไปตามแรงปรารถนาของจิตนั้น แล้วเราเป็นผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่เพราะอะไร เพราะเราใช้ปัญญาของเรา เราใคร่ครวญออกมา เราเอาสารพิษออกมาจากใจ เราดูโลกมันเป็นอย่างนั้นเลย โลกนี้เขาพร่องอยู่ เขาติดอยู่ ติดอยู่เพราะเขาไม่รู้ เขาไม่รู้ ทั้งๆ ที่ศึกษาธรรม ธรรมว่าอย่างนั้น ธรรมบอกว่าไม่ใช่เขา ไม่ใช่เรา แต่ตัณหาความทะยานอยาก แรงขับมันมี แรงขับมี พลังงานที่ว่ามันมีแรงดึงดูดอยู่ มี มันก็ต้องเป็นไปตามธรรมชาติของมันอย่างนั้น มันก็แสดงออกโดยข้อเท็จจริงอย่างนั้น เหมือนเด็กๆ ต้องเวียนตายเวียนเกิดทั้งๆ ที่ไม่อยากเกิด ทั้งๆ ที่ไม่อยากตาย แต่ก็ต้องเวียนตายเวียนเกิด ในเมื่อจิตมันเป็นพิษ

แต่ในเมื่อเรารักษาของเรา เราใคร่ครวญของเรา เราชําระล้างของเราจนมันเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าจิตมันเป็นความจริงขึ้นมา มันเห็นแล้วมันสลดสังเวช ธรรมสังเวช ปลงธรรมสังเวช แสดงธรรม ถ้าเขาไม่รู้ธรรมตามเรามันก็เป็นเรื่องสุดวิสัย เพราะอะไร เพราะเขาเข้าไม่ถึง เขาเข้าไม่ได้ ศึกษาอยู่ พยายามประพฤติปฏิบัติอยู่ แต่มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้มันก็เป็นเรื่องของเด็กๆ ของเขาอย่างนั้น นี่มันมองโลกอย่างนั้นนะ ถ้าเราทําของเรา เราปฏิบัติของเรา มันได้ผลของเรา เราดูใจของเราแล้วเรารักษาของเราให้เป็นประโยชน์ของเรานะ

ใจเราเป็นพิษ มาลงอุโบสถ ลงอุโบสถศีลเพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ เพื่อใจของเรา เพื่อจุดยืนของเรา เพื่อการกระทําของเรา เอวัง

เทศน์พระ ๔๑

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๕ พฤษภาคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจ ตั้งใจฟังธรรม วันนี้วันอุโบสถ วันอุโบสถศีล ชาวพุทธเขาจําศีลภาวนา แต่เราเป็นพระ เราจําศีลภาวนามาตั้งแต่วันบวช เพราะขณะที่บวช พอบวชเป็นพระ จตุตถกรรม เป็นพระแล้ว พระ นิสสัย ๔ อกรณียกิจ ๔ ถ้าจากการอาบัติหนักเป็นตาลยอดด้วน ขาดจากพระไปเลย ถ้าขาดจากพระ เห็นไหม มันเป็นพระทุกวินาที ขณะที่บวชออกมาจากโบสถ์ เป็นภิกษุเป็นพระตลอดไปจนกว่าจะลาสิกขาออกไปถึงเป็นคฤหัสถ์ ฉะนั้น เขาถืออุโบสถกัน อุโบสถเขาถือเป็นครั้งเป็นคราว แต่พระ ศีลมันโดยปกติของใจ ศีลเป็นโดยปกติ มันเป็นปกติเลย เป็นพระตลอดไป เป็นพระตลอดไปนี้เป็นสมมุติสงฆ์ แต่ถ้าเป็นอริยสงฆ์ล่ะ เป็นอริยสงฆ์ เอหิภิกขุ เราต้องบวชเราเอง เราต้องบวชหัวใจนะ

เวลาเราบวชเป็นพระสมมุติสงฆ์ ต้องมีอุปัชฌาย์ ต้องเป็นพิธีกรรม ต้องมีอุปัชฌาย์ ต้องมีคํากล่าวขอบวช เราจะเป็นพระขึ้นมาด้วยธรรมและวินัย แต่ขณะที่ประพฤติปฏิบัติ เราจะเป็นพระมาด้วยอริยสัจ ด้วยสัจจะความจริงในหัวใจ ถ้าด้วยสัจจะความจริงในหัวใจขึ้นมา ถ้าเป็นพระขึ้นมา เราจะรู้ตัวของเราว่าเราเป็นพระ เราจะรู้ตัวของเราตลอดมา

แต่ขณะที่เป็นมนุษย์ เป็นสัตว์โลก เวลาเกิดขึ้นมา ขณะเกิดนี้ไม่มีใครรู้นะ ไม่มีใครรู้หรอก เวลาตายไปในนรกอเวจี มันเป็นแล้วถึงได้รู้ตัวขึ้นมา ขณะที่จะเกิดเป็นมนุษย์ก็เหมือนกัน ปฏิสนธิในครรภ์ของมารดา รู้สึกตัวไหม รู้สึกตัวแต่สุขกับทุกข์ แต่ไม่รู้สึกตัวว่าจะช่วยเหลือตัวเองได้อย่างไร เพราะอยู่ในครรภ์ต้องทนทุกข์ทรมานอยู่ในครรภ์นั้น ๙ เดือน คลอดออกมาแล้ว ถ้าพ่อแม่ป้อนข้าวป้อนนมก็จะได้อาหารได้การกิน ได้ดํารงชีวิตอยู่ ถ้าพ่อแม่ไม่ได้ป้อน ไม่ดูแลรักษา มันก็ตายเปล่านะ มันตายไป มันช่วยตัวเองไม่ได้เลย

แต่ขณะที่เป็นอริยสงฆ์ การเกิดในธรรมมันจะรู้ตัวตลอดนะ มันจะรู้ตัวว่าเป็นอย่างไร เพราะเราเกิดเอง เอหิภิกขุ เราบวชตัวเราเอง สมาธิก็เป็นสมาธิของเรา ถ้ามันเป็นสมาธิของเราถ้าเราไม่ใช้ปัญญาของเราออกไปในการใช้ปัญญา ในศีล สมาธิ ปัญญาให้เกิดเป็นมรรคญาณขึ้นมา มันจะไม่เกิดการกระทํา มรรคญาณไม่เกิด มรรคญาณไม่เกิด มันจะทําให้เป็นเอหิภิกขุได้อย่างไร

เอหิภิกขุมันบวชตัวเอง รู้สึกตัวเอง การเกิดอย่างนี้สําคัญมาก เพราะขณะการเกิดอย่างใดก็แล้วแต่ในโลกนี้ การเกิดโดยไม่มีสติ การเกิดมาด้วยความทุกข์ยาก การเกิดมาด้วยการรอดตายมาถึงได้เกิดใหม่ แต่เอหิภิกขุมันมีความรื่นเริงอาจหาญ มันมีความสุขตลอดเวลา มันจะรู้ตัวของมันตลอดเวลา มันจะเข้าใจของมันตลอดเวลา การเกิดอย่างนี้สําคัญมาก แต่การเกิดอย่างนี้ต้องอาศัยพื้นฐาน อาศัยอํานาจวาสนา

อํานาจวาสนานะ เราเป็นพระ เราบวชมา มาจากตระกูลต่างๆ กันมา การศึกษาก็ต่างกัน จริตนิสัยก็ต่างกัน มันถึงต้องมีธรรมวินัยเป็นบรรทัดฐาน เวลาพระบวชใหม่มาต้องขอนิสัย ขอนิสัยเพื่ออะไร นิสัยของครูบาอาจารย์ ความเป็นอยู่ในวัดในวา ครูบาอาจารย์ท่านดํารงชีวิตอย่างไร ความดํารงชีวิตเป็นครูเป็นอาจารย์ อุปัชฌายวัตร อาจริยวัตร อาคันตุกวัตร วัตรต่างๆ ข้อวัตรปฏิบัติ นี่ขอนิสัย ถ้าขอนิสัย บรรทัดฐาน ขอนิสัยเพื่ออะไร เพราะนิสัยมันเป็นธรรม มันเป็นวินัย มันเป็นอาบัติ อาบัติทุกกฏ อาวุโส-ภันเต สิ่งที่การอยู่ในวัด การเคารพกันโดยธรรมวินัย เคารพกันโดยธรรมวินัยนะ นี่เราเคารพกันโดยกฎหมาย

แต่ถ้าพระเรามีคุณธรรมในหัวใจ จะเป็นภันเต คือว่าอาวุโสอ่อนกว่า แต่มีคุณธรรม เราก็เคารพกันด้วยคุณธรรม หัวใจเรานับถือบูชา แต่ในบรรทัดฐานในธรรมวินัยเป็นสมมุติ มันก็ต้องตามอาวุโส-ภันเตไปตามธรรมวินัย ตามธรรมวินัยคือเราเคารพศาสดา เราเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ

ครูบาอาจารย์บอกว่าเหยียบหัวองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไป คือเราไม่เคารพธรรมวินัยไง วินัย ศีล สมาธิ ปัญญา

ศีล สมาธิ เราเหยียบยํ่าไป เราเหยียบยํ่าเราเอง เพราะศีลมันจะเกิดก็เกิดจากเรา เราวิรัติเอา ถ้าเป็นโสดาบัน สมุจเฉทฯ คือมันเป็นวินัยโดยธรรมชาติเลย มันสมุจเฉทฯ ตั้งแต่กิเลสขาด เพราะอะไร เพราะจิตมันไม่มีความลังเลสงสัย จิตที่มันผิดศีลผิดธรรมอยู่นี่เพราะมันลูบคลํา มันมีความลังเล มันไม่เข้าใจ คนลังเล คนลูบคลํา มันถึงได้ผิด ถ้าคนมันไม่มีความลังเลมันจะผิดที่ไหน จิตมันไม่มีเจตนา จิตมันไม่มีการกระทําในสิ่งที่ผิดพลาด นี่ไง มันถึงไม่เป็นสีลัพพตปรามาส การสีลัพพตปรามาสเกิดจากนิวรณธรรม เกิดจากความลังเล เกิดจากความสงสัยของเราเอง ถ้าเรามีความลังเลสงสัยของเราเอง การกระทํานั้นมันก็มีความผิดพลาดไปตลอดเวลา

สิ่งที่มันเกิดขึ้นมา ถ้ามันเป็นสมุจเฉทฯ มันเป็นโสดาบันโดยสัจจะความจริง สิ่งนี้มันจะเป็นธรรมชาติ มันจะเป็นความจริงอย่างนั้นเลย แต่ขณะที่เราเป็นปุถุชน เรากําลังจะประพฤติปฏิบัติอยู่ บรรทัดฐานเราต้องเคารพ เราต้องรักษา มันจะมีข้อวัตรติดหัวไป ติดหัวไปคือเรารู้ถูกรู้ผิด คนรู้ถูกรู้ผิด ดูสิ เราไปบนทางกฎจราจร ถ้าเราเป็นฝ่ายผิด รถมันเกิดอุบัติเหตุกัน เราเป็นฝ่ายผิดเราก็รู้ว่าเราผิด ถ้ารู้ว่าเราผิด เราก็ออมชอมกัน เราก็คุยกันให้มันจบสิ้นกันไปว่าเรารับผิดชอบขนาดไหน

นี่เหมือนกัน ถ้าคนรู้ถูกรู้ผิด ในสังคมเรามันจะไม่มีความโต้แย้งขัดแย้งกันหรอก รู้ถูกรู้ผิด ใครถูกใครผิดก็ว่าตามเหตุนั้น มันเป็นธรรม เป็นธรรมคือผิดก็ยอมรับว่าผิด ถูกก็ยอมรับว่าถูก แต่ถ้ามันไม่เป็นธรรม มันไม่เป็นธรรม มันเอาอํานาจบาตรใหญ่ เอาความเห็นของตัวเข้าตะแบง การตะแบงอย่างนั้นในหมู่คณะมันก็ไม่มีความสะดวกสบาย ในหมู่คณะมันก็มีความขัดแย้ง นี่มันไม่เป็นธรรม มันเป็นโลก

แต่ถ้าเป็นธรรม ถูกผิดเราก็รู้กันอยู่ ผิดก็ผิด ผิดแล้วจะเป็นอะไรไป ผิดเพราะไม่เจตนา ผิดเพราะไม่รู้ ผิดเพราะไม่รู้ก็ขออภัย จะปลงอาบัติ ปลงอาบัติเพราะความผิดพลาด สิ่งนี้เป็นอาบัติ เราไม่อยากมุสาซํ้าสองซํ้าสาม เพราะเราเป็นอาบัติมา เรารู้สิ่งไหนก็ไม่รู้ ทีนี้ก่อนจะลงอุโบสถเราก็ปลงอาบัติกันก่อน

เวลาผู้แสดงปาฏิโมกข์ ศีล ๒๒๗ สิ่งใดที่ผิด เพราะศีล ๒๒๗ มันตั้งแต่อาบัติหนัก อาบัติเบาไปเรื่อยๆ สิ่งที่ไปเรื่อยๆ เพื่อกลั่นกรอง เพื่อปรับสมดุลทางความคิด เราลงอุโบสถกัน ปรับสมดุลทางความคิด สิ่งนี้เป็นบรรทัดฐาน ธรรมวินัยมันเป็นบรรทัดฐานอย่างนี้ แล้วคนที่อยู่ในสังคมของสงฆ์มีการผิดพลาดอย่างไรบ้าง ถ้ามีการผิดพลาด เดี๋ยวจะปลงอาบัติ จะปลงอาบัติก็สะกิดกันไว้ นี่อาบัติ

อนาบัติคือสิ่งที่ไม่เป็น ในวินัย ในปาฏิโมกข์ ในพระไตรปิฎก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติวินัยไว้ ตั้งเป็นนิยามเลย นิยามคือว่ามีผู้กระทําผิด ผิดเพราะเหตุนี้ถึงได้บัญญัติ บัญญัติว่าเป็นข้อห้าม แต่ถ้าเวลาทําไปมันมีอนาบัติ อนาบัติคือสิ่งที่ไม่เป็น เช่น ผ้าอาบนํ้าฝน เวลาใช้อาบนํ้าฝนให้อธิษฐานผ้าอาบนํ้าฝน หมดจากกาลของกาลหน้าฝน ให้อธิษฐานใช้ต่อไป ให้อธิษฐานใช้ต่อไปนะ

แต่บางสํานักเขาบอกว่าหมดเวลาหมดกาลแล้วใช้ไม่ได้ๆ บริขารโจลก็ไม่ได้ อะไรก็ไม่ได้ นี่มันตะแบงไป ไม่เป็นธรรมไม่เป็นวินัย

เป็นธรรมเป็นวินัยนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วินัยแล้วมันจะไปเข้ากับธรรม ธรรมคืออะไร ธรรมคือความถูกต้องดีงาม วินัยเป็นข้อห้าม ข้อห้ามไม่ควรทําๆ แล้วธรรมวินัย การประหยัดมัธยัสถ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประหยัดมัธยัสถ์มากนะ ครูบาอาจารย์ที่มีธรรมในหัวใจจะประหยัดจะมัธยัสถ์ จะเคารพธรรมและวินัย จะยอม จะทําตามนั้น แล้วสิ่งที่มันเกิดขึ้นมา ถ้าของมันยังใช้ได้อยู่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ให้ใช้ มันเป็นไปไม่ได้หรอก

ในปาฏิโมกข์ สิ่งที่หมดกาลหน้าฝนแล้วให้อธิษฐานใช้ต่อไป ทีนี้อธิษฐานใช้ว่าอย่างไรล่ะ วสฺสิกสาฏิกา อธิษฐานว่าเป็นผ้าอาบนํ้าฝน แล้วเราอธิษฐานอะไรต่อไป ก็อธิษฐานไม่ได้ อธิษฐานไม่ได้เพราะอะไร เพราะไม่เป็นธรรม พอไม่เป็นธรรม วินัยมันก็ขัดแย้ง เพราะไม่เป็นธรรม ความไม่เป็นธรรม มันไม่ประหยัด มันฟุ่มเฟือย มันฟุ้งเฟ้อ พอหมดกาลหมดสมัย ของยังดีอยู่ก็จะทิ้งไปๆ มันเป็นไปไม่ได้หรอก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่บัญญัติวินัยไว้ให้หยาบกระด้างขนาดนั้นหรอก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ด้วยพุทธวิสัย ด้วยปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากว้างขวางมาก ถึงบอกให้อธิษฐานใช้ต่อไป ให้อธิษฐานใช้ว่าอะไร ให้เป็นบริขารโจล บริขารโจลมันพ้นออกมาจากบริขาร ๘

บริขาร ๘ ผ้าสบง ผ้าจีวร สังฆาฏิ อธิษฐานเป็นผ้าสบง ผ้าจีวร แต่สิ่งนี้มันเป็นบริขารโจล มันออกมาจากบริขาร ๘ มีก็ได้ ไม่มีก็ได้ แต่บริขาร ๘ ขาดไม่ได้ สิ่งที่ขาดไม่ได้ ให้อธิษฐานแล้วใช้ต่อไป เป็นอนาบัติ อนาบัติคือไม่เป็นอาบัติ แต่ถ้าเราไปวินิจฉัยกันเฉพาะตัวกฎหมาย ตัววินัย “หมดหน้าฝนแล้วใช้ไม่ได้”

ใช้ไม่ได้แล้วจะทําอย่างไรให้มันใช้ได้ล่ะ มันมีใช้ไม่ได้ แต่มันก็มีใช้ได้ ใช้ได้ต่อไป

ใช้ไม่ได้เพราะมันเป็นมุสาไง เพราะเราอธิษฐานว่าเป็น วสฺสิกสาฏิกา อธิษฐานว่าเป็นผ้าอาบนํ้าฝน มันหมดฤดูกาลไปแล้ว ผ้าอาบนํ้าฝนมันจะลากยาวไปได้อย่างไร พอมันหมดฤดูกาลแล้วมันก็อธิษฐานให้เป็นบริขารโจล อธิษฐานให้เป็นผ้าปูนอน อธิษฐานไว้ให้เป็นผ้าเช็ดบาตร อธิษฐานอะไรก็ได้เพื่อมันจะเป็นประโยชน์กับการใช้สอย จนผ้านั้นมันจะเก่าครํ่าคร่าจนใช้ประโยชน์ไม่ได้ ใช้ประโยชน์ไม่ได้แล้วถึงจะเสียสละนะ ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประหยัดมัธยัสถ์อย่างนั้น สิ่งที่ประหยัดมัธยัสถ์ มันก็จะเข้ากับธรรม ถ้าเข้ากับธรรม ธรรมและวินัย ธรรมคือมันกว้างขวาง

ทีนี้เราประพฤติปฏิบัติมา วินัยมันเป็นการส่งต่อ ส่งต่อคือทําไปให้เป็นบรรทัดฐาน ให้สังคมเราร่มเย็นเป็นสุข สัปปายะ ๔ หมู่คณะเป็นสัปปายะ ครูบาอาจารย์เป็นสัปปายะ ครูบาอาจารย์เป็นผู้ที่หูตาสว่าง จะคอยชี้นําเรา จะคอยบอกเรา บอกถึงเภทภัยไง เหมือนฝูงสัตว์เลย เหมือนฝูงสัตว์ เราเป็นสัตว์ใช่ไหม เราเข้าไปอยู่ป่าอยู่เขากัน เราออกไปกินเล็มหญ้ากัน มันมีเสือ มีสิงโต มีอะไรจะมาเอาไปกิน เราต้องระวังภัยตลอดเวลา แล้วหัวหน้าฝูงเป็นผู้ที่ฉลาด จะนําฝูงของเรา นําหมู่สงฆ์ของเราให้พ้นจากสิ่งที่เป็นสัตว์เป็นเสือ สิ่งที่เป็นสัตว์เป็นเสือมา ก็โลภะ โทสะ โมหะ

สิ่งที่เวลามันขัดแย้งกัน เวลาสัตว์ เสือมันตะครุบ มันตะครุบคนเอาไปกิน ตะครุบสัตว์เอาไปกิน นั่นมันตะครุบไปเป็นอาหาร แต่กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจมันตะครุบเรา ตะครุบหัวใจของเราให้มันดื้อด้าน ให้มันดื้อด้านหาญธรรม ไม่กลัวสิ่งใดเลย “สิ่งนั้นก็ไม่เป็นไร สิ่งนี้ก็ไม่เป็นไร ของเล็กน้อย ของเล็กน้อยอย่างนี้มันจะเป็นโทษอะไร ธรรมวินัยใหญ่กว่านี้อีก ประพฤติปฏิบัติไปเราจะได้มรรคผลนิพพาน มรรคผลนิพพานเราใหญ่โตมาก กับไอ้ความผิดเล็กน้อยอย่างนี้เหยียบมันไปเลย” นี่เวลามันกัดกิน เวลามันกัดกินหัวใจมันเป็นอย่างนั้น มันดื้อด้าน พอมันดื้อด้านขึ้นมามันก็หาญธรรม มันไม่ฟังใครหรอก มันไม่ฟังใครเลย แต่ครูบาอาจารย์เราจะพาลัดเลาะ พาพวกเราพ้นออกไปจากภัยไง

ภิกษุเป็นผู้ขอ ภิกษุเป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร

ผู้ขอ ขออะไร? ขอให้ตัวเองรอดพ้น รอดพ้นจากกิเลส กิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันเหยียบยํ่าใจ มันเหยียบยํ่าหัวใจ มันเหยียบยํ่าเรา แล้วกิเลสมันก็กัดกินเราโดยที่เราไม่รู้ตัวเลย แต่ครูบาอาจารย์ที่ผ่านพ้นจากปากเสือปากจระเข้ ปากเสือร้ายที่มันตะครุบเราอยู่นี่ มันจะพ้นภัยไปได้ การพ้นภัย เราเอาตัวเองยังไม่รอด เราเอาตัวเองไม่ได้ เริ่มต้นให้มีบรรทัดฐาน ธรรมและวินัย ข้อวัตรปฏิบัติ ให้ปฏิบัติสมควรต่อกัน ให้ปฏิบัติร่วมกัน ให้เห็นเป็นไป เพราะสิ่งนี้ถนอมรักษา เหมือนภาชนะของเรา ภาชนะ ในบาตรเรา ดูสิ เราล้างบาตรไม่เกลี้ยง เราล้างบาตรไม่สะอาด เราเช็ดแล้ว เวลาเราออกบิณฑบาตพรุ่งนี้เช้า ไขมันที่ขอบบาตรไหลมา นี่เป็นสันนิธิ

ถ้าเราเช็ดบาตรไม่เกลี้ยง ล้างไม่เกลี้ยง แล้วเวลามันมีไขมันอยู่ พอโดนความร้อน เวลาไปบิณฑบาต ข้าวร้อนมันตกมาในบาตร ไขมันนั้นมันละลายออกมา นี่มันเป็นสันนิธิ มันเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ อาหารแรมคืน ถ้าเรารักษาไม่สะอาด เราทําไม่ได้ มันก็เป็นอาบัติไป มันก็หมักหมมไป เราไม่รู้ตัวเลย ถ้าเราไม่รู้ตัว เราไม่สําเหนียก ไม่ดูแลบริขารของเรา ไม่รักษาดูแล การใช้ของเรามันทําให้สะสมหมักหมมด้วยอกุศล ด้วยอาบัติ ด้วยความต่างๆ แล้วเราจะไปปฏิบัติอะไร

“นู่นก็ไม่จําเป็น นี่ก็ไม่จําเป็น”...สิ่งที่ทํากันมันฝึกสติ มันจําเป็นหมดล่ะ มันจําเป็น มันเป็นบรรทัดฐานให้ภาชนะเราสะอาด ถ้าภาชนะเราสะอาด บิณฑบาตมา ข้าวจะร้อนขนาดไหน มันจะมีสิ่งใดตกไปในบาตรเรา ถ้าของเราสะอาดบริสุทธิ์ มันปลอดจากอาบัติ มันเป็นบุญกุศลเขาด้วย เป็นบุญกุศลของเรา เพราะเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง

เราออกบิณฑบาตเลี้ยงชีพ เลี้ยงชีพเพื่อดํารงชีวิต ชีวิตนี้อาหารดํารงชีวิตของเรา อาหารคําข้าว กวฬิงการาหาร อาหารเป็นคําข้าว ให้ชีวิตนี้มันดําเนินต่อไป แล้วมีชีวิตขึ้นมา ชีวิตของสมณะ สมณะ ภิกษุ ภิกษุอยู่ที่ไหน พุทโธๆ อยู่ที่ไหน

เลี้ยงชีพจากภายนอก เลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง การดํารงชีวิตเราสะอาดบริสุทธิ์ ญาติโยมเขาได้ทําบุญกุศลของเขา ชาวพุทธ บริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา...อุบาสก อุบาสิกาเขาได้ทํากิจกรรมของเขา เขาได้สร้างบุญกุศลของเขา เขาได้ทําทานของเขา เขาได้สละทานของเขา เขาทําประโยชน์เพื่อเขา ประโยชน์ของเขาก็ได้ ประโยชน์ของเราก็ได้ ตระกูลของเขาก็เจริญรุ่งเรือง เพราะอะไร เพราะตระกูลของเขา ตระกูลของเขาคือหัวใจของเขา ตระกูล ตระกูลของคฤหัสถ์ใช่ไหม ไม่ประทุษร้ายสกุล สกุลของเขา เขาก็มีความสุขของเขา

สกุลของเรา ศากยบุตรพุทธชิโนรส สกุลของสมณะ แล้วสมณะก็มีสกุล มีสกุลสงบเสงี่ยม สกุลอยู่ในธรรมวินัย ต่างฝ่ายต่างไม่ประทุษร้าย มันก็เจริญงอกงาม พอเจริญงอกงาม บุญกุศลของเขา เขาก็ได้เต็มเม็ดเต็มหน่วยของเขา เราประพฤติปฏิบัติของเรา เราเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง นี่ศาสนาเจริญ เจริญอย่างนี้ ถ้าเจริญอย่างนี้ขึ้นมา ภาชนะเราสะอาด

ศีลก็เหมือนกัน ในหัวใจเราสะอาดขึ้นมา ถ้าหัวใจเราสะอาด อยู่ในข้อวัตรปฏิบัติของเรามันสะอาด ภาชนะเราสะอาด เวลาสมาธิเกิดขึ้นมาก็เป็นสัมมาสมาธิ สมาธิเกิดอย่างไร สมาธิจะเกิดไหม ภิกษุเรา พระเราสมาธิมันไม่เกิด ทําสมาธิไม่ได้ ทําความสงบของใจไม่ได้ แล้วใครมันจะทรงธรรมทรงวินัย ธรรมวินัยมันว่างเปล่าหรือ ธรรมวินัยนี้เอาไว้หลอกเด็กใช่ไหม พระเขาหลอกเด็ก นรกสวรรค์ก็ไม่มี พระก็มนุษย์นี่แหละ คนห่มผ้าเหลือง แล้วทําไมต้องไปเสียสละ

เสียสละสิ ถ้าใจมันเป็นธรรม ใจของคนมันมีคุณธรรมขึ้นมา ใจของคนมันเป็นธรรมขึ้นมา สิ่งที่มันเป็นประโยชน์ มันมองเห็น แต่ถ้าใจของพาล พระก็มนุษย์ มนุษย์ห่มผ้าเหลือง...ใช่ ก็มนุษย์นี่แหละ สมมุติสงฆ์ บวชนี้เป็นสมมุติหมด เวลาบวชขึ้นมา จตุตถกรรม สมมุติ อุปัชฌาย์บวชขึ้นมา ยกเข้าหมู่ เวลาบวชขึ้นมา ญัตติเข้ามา ยกเข้าหมู่มาเป็นภิกษุขึ้นมา มันเป็นสมมุติ จริงตามสมมุตินะ ถ้าสมมุติมันไม่จริง มันจะเกิดอริยสงฆ์ขึ้นมาได้อย่างไร ถ้าสมมุตินี้โลเล สมมุตินี้ไม่เป็นความจริง อริยสงฆ์เกิดไม่ได้หรอก

ความจริงมันเกิดความจริงขึ้นมา ถ้าอริยสงฆ์เป็นความจริง บวชด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ มันเป็นสงฆ์ขึ้นมาจริงๆ มันไม่มีอาบัติ ไม่มีสิ่งใดมาขวางกั้น เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ศีลมันก็เป็นศีลของเราโดยชอบธรรม เวลาเกิดศีลขึ้นมา ศีลคือความสะอาดของใจ ภาชนะมันจะสะอาดขึ้นมา แล้วทําสมาธิขึ้นมา เราต้องมีความบากบั่นสิ

อาหารที่เขากินกัน อาหารที่มีคุณภาพ มันต้องมีราคาแพง เขาต้องไปแสวงหา มันมีน้อยมันถึงมีคุณภาพ อาหารที่มีกล่นเกลื่อนไปเขาก็ไม่มีใครสนใจ นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เขาเป็นไปทางโลก เขาแสวงหากัน เขาแสวงหาทางโลก มันแสวงหาอย่างนั้น เขายังทุกข์ยากมากเลย แล้วเราจะแสวงหาธรรมในหัวใจ ความสงบของใจ ความสงบของใจนะ มันไม่มี สินค้าอย่างนี้ไม่มีขายตามท้องตลาด มันจะอยู่ที่หัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเรา ถ้ามันกําหนดขึ้นมา ตั้งสติขึ้นมา ทําให้เป็นสมาธิขึ้นมา สินค้าอย่างนี้ไง ธรรมวินัยมันไม่ว่างเปล่านะ

ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศาสนธรรม ตรัสไว้ชอบแล้ว ธรรมที่ถูกต้องชอบธรรม ดูสิ เขาทํางานกัน ถ้าเขาทําถูกต้องขึ้นมามันจะเป็นกุฏิวิหารขึ้นมา ทําถูกต้องขึ้นมาแล้วใช้ประโยชน์ได้ ประตูก็ไม่ตก สิ่งต่างๆ มันจะดีไปหมดเลย ถ้าเขาทําของเขาเป็น นี่งานของโลกเขา เขาก็ยังทําของเขาได้ แล้วงานของเราที่เราทําขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันทําขึ้นมา มันจะเป็นสมบัติของเราขึ้นมา ถ้าเป็นสมบัติของเราขึ้นมา บรรทัดฐานของเราต้องดีก่อน สติของเราดี บรรทัดฐานของเราดี ถ้ามันทําขึ้นมามันก็เป็นสมบัติของเรา มันเป็นจริงๆ ไม่ว่างเปล่าหรอก มีจริงๆ ทุกข์มันยังมีจริงๆ เลย แล้วสุขมันจะมีขึ้นมาไม่ได้หรือ ความสุขความเป็นไปของใจมันจะเกิดขึ้นมาไม่ได้อย่างไร

ขณะที่มันเป็นทุกข์ขึ้นมามันก็มีของมัน ทุกข์ขึ้นมา ขณะทุกข์เป็นนามธรรม ทําไมมันหน้าเศร้าสร้อยขนาดนั้นล่ะ ทําไมมันเจ็บปวดขนาดนั้นล่ะ เวลาทุกข์มันก็มี แล้วเวลาสุขมันไม่มีได้อย่างไร แล้วสิ่งที่มันฟุ้งซ่าน สิ่งที่มันเหยียบยํ่าหัวใจ มันจะสงบมาได้อย่างไร มันจะสงบไม่ได้จริงๆ หรือ หัวใจนี้สงบไม่ได้ใช่ไหม ถ้าหัวใจมันสงบไม่ได้ แล้วปัญญามันเกิดมาจากไหน ปัญญาที่เขาเกิดขึ้นมา เกิดปัญญาโลกียปัญญา ปัญญาเกิดจากกิเลส

ปัญญาเดี๋ยวนี้นะ มนุษย์เชื่อถือไม่ได้ เขาใช้คอมพิวเตอร์กันทั้งนั้นน่ะ เวลาทํางานโรงงาน มนุษย์ทําความละเอียด ทําความรอบคอบไม่ได้ก็หุ่นยนต์ เขาจะใช้หุ่นยนต์กันหมดแล้วนะ เพราะมนุษย์นี้โลเล มนุษย์นี้ไม่มีหลักมีเกณฑ์ แล้วบอกปัญญาๆ คอมพิวเตอร์มันฉลาดกว่ามนุษย์อีก แล้วคอมพิวเตอร์มันเป็นสิ่งที่มนุษย์ประกอบโปรแกรมมันขึ้นมา สิ่งที่เขาประกอบขึ้นมาเพื่อเข้ากับงานของเขา เขาต้องการใช้หุ่นยนต์ ใช้งานประเภทใด เขาก็ตั้งโปรแกรมของเขาไว้อย่างนั้น มันก็ทําซํ้าซากอยู่อย่างนั้นน่ะ มันเป็นประโยชน์ เป็นอุตสาหกรรมขึ้นมาให้เขาได้ผลประโยชน์

แต่ถ้าปัญญาของเราเกิดขึ้นมา มันเป็นปัญญาสิ่งที่มีชีวิต ปัญญามันมีชีวิต มันเปลี่ยนแปลง มันมีพัฒนาการ มันมีพัฒนาการตั้งแต่ปัญญาหยาบๆ ปัญญาที่เอาความคิดของเราไว้ ความคิดที่มันทุกข์มันยาก ปัญญามันใคร่ครวญทัน มันจะเอาไว้ในอํานาจได้ เอาสิ่งนี้ไว้ในอํานาจได้ ปัญญาอย่างนี้ปัญญาอย่างหยาบๆ หยาบมากๆ หยาบมากๆ จริงๆ นะ หยาบมากๆ เพราะอะไร เรายังไม่เคยภาวนา เราจะไม่รู้หรอกว่าปัญญาหยาบปัญญาละเอียดมันเป็นอย่างไร

เขาว่า “อย่างหยาบๆ ทําไมอาจารย์เอาแต่นามธรรมมาเหยียบยํ่ากัน อวดดี เอาความดีมาข่มขี่กัน”

ไม่ได้ข่มขี่นะ มันพูดจริงๆ มันเป็นอย่างนั้นจริงๆ ไม่อย่างนั้นมันจะมีมรรคหยาบมรรคละเอียดหรือ มรรคหยาบมรรคละเอียด ดูสิ ทําไมมีสติ มีมหาสติ แล้วคนไม่รู้มันจะพูดได้อย่างไร ดูสิ ดูอย่างจีวรเรามันยังมีด้านนอกด้านในเลย มีตะเข็บ ตะเข็บเราใช้เราก็รู้ เวลาโยมเขาก็เหมือนกัน สิ่งใช้สอยของเขา เขามีด้านนอกด้านใน ถ้าเขากลับเอาด้านในใส่ด้านนอก ดูสิ เขาเป็นคนปกติไหม นี่มันมีด้านนอกด้านใน ปัญญาก็เหมือนกัน มันมีด้านนอกด้านใน ในปัญญาๆ มันละเอียดเข้าไปเป็นชั้นๆ นะ แล้วมันเห็นขึ้นไปมันถึงจะชําระล้างได้ มันถึงจะรู้จริงว่าสิ่งที่เป็นจีวรขึ้นมา เขาเย็บขึ้นมาอย่างไร ล้มตะเข็บอย่างไร ล้มแล้วด้านนอกด้านในเป็นอย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน ปัญญาด้านนอกเป็นอย่างไร ปัญญาด้านในเป็นอย่างไร ถ้าคนมันไม่เคยเย็บจีวร ไม่เคยตัดจีวร มันจะล้มตะเข็บเป็นไหม ดูสังฆาฏิสิ สังฆาฏิ ๒ ชั้น ตะเข็บซ่อนอยู่ข้างในมันเย็บอย่างไร ถ้าเย็บไม่ดีแล้วมันเป็นถุงอีก เย็บไม่ดี มันตกอีก ใช้ไม่ได้อีก แล้วเขาเย็บกันอย่างไร ไอ้คนทําไม่เป็น ไม่เป็นไปหมดล่ะ “จีวร จีวรก็ซื้อที่ร้านไง จีวร เดี๋ยวไปขอเขาก็ได้” เห็นไหม นี่ลอยมาจากฟ้า

บางคนกิเลสอวดอ้างว่าตัวเองมีบุญญาธิการ ของทุกอย่างมีคนเอามาให้ ของทุกอย่างมีคนเอามาปรนเปรอ คิดว่าตัวเองฉลาด เราฟังมาแล้วมันทุเรศ ตัวเองทําไม่เป็น ตัวเองทําอะไรไม่ถูกเลย แล้วยังมาคิดอีกว่า “คนเย็บจีวรเป็นคนโง่ ต้องลงทุนลงแรง ไอ้เราไปถึงอ้าปากขอเขาก็ได้แล้ว” นี่มันไม่เป็น พอทําไม่เป็น ทุกอย่างทางวิชาการมันก็ไม่มี

มรรคญาณก็เหมือนกัน สมาธิมันเกิดขึ้นมาไม่ได้ ปัญญามันก็เกิดขึ้นมาไม่ได้ แล้วมันก็เพ้อฝันเพ้อเจ้อไป “ศึกษามาๆ สิ่งนี้รู้ สิ่งนี้รู้”...มันทําไม่เป็นมันจะรู้ได้อย่างไร

สิ่งที่รู้ต้องรู้จริงทําจริง มันต้องทําขึ้นมา มันต้องมีการกระทําขึ้นมาในหัวใจ มรรคญาณมันต้องเกิด มรรคญาณมันไม่เกิด ดูสิ ต้นไม้ เวลาปลูกต้นไม้ ถ้าไม่มีนํ้า ไม่มีปุ๋ยไปใส่มัน มันตายไหม มันตายโดยธรรมชาติของมัน มันไม่มีอาหารของมัน นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราไม่ทําขึ้นมา เราไม่ปลูกฝังขึ้นมา มันไม่เจริญเติบโตขึ้นมา

เอหิภิกขุ บวชตัวเอง บวชหัวใจ เราบวชมาจากอุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์บวชมาให้เป็นสมมุติสงฆ์แล้ว สมมุติสงฆ์มันก็ได้บุญกุศลถ้าเราอยู่ในศีลในธรรม แล้วอยู่ในศีลในธรรม หัวใจเป็นอย่างไร หัวใจแห้งผากไหม หัวใจมีความชุ่มชื่น มีอะไรเป็นอาหารให้หัวใจบ้าง

ถ้าไม่มีอาหารของหัวใจเลย มันก็ว้าเหว่ มันว้าเหว่ เขาวิเวกวังเวง มันไม่เป็นความสุข ว้าเหว่มาก เป็นความทุกข์มาก ถ้ามันเป็นปัญญาขึ้นมา มันก็เป็นปัญญาเพื่อจะหลอกตัวเองให้มันฟุ้งซ่าน “นู่นก็ดี นี่ก็ดี” มันส่งออกหมด มันไม่เป็นปัญญาเพื่อฆ่ากิเลสเลย เพราะอะไร เพราะมันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาที่มาจากตัวตน ปัญญาที่มาจากกิเลส ปัญญาที่มาจากเรา กิเลสมันใช้ปัญญาอย่างนี้ฆ่าอีกต่างหาก ปัญญาที่ควรจะเกิดมาฆ่ากิเลส กลายเป็นกิเลสมันใช้ความคิด คือคิดว่าปัญญามันทําลายตัวเอง “จะไปที่นู่นจะดี จะไปภาวนาที่นู่นจะดี จะไปที่นู่น นู่นจะดี”...ชาติหน้า มันตายเปล่า มันไม่เป็นปัจจุบัน

ย้อนกลับมาที่ใจสิ มาที่นี่มันก็จะดี มันจะดีอยู่ที่หัวใจ ถ้าหัวใจมันดี มันดีเดี๋ยวนี้ ดินฟ้าอากาศก็เหมือนกัน ทุกๆ สถานที่ อากาศร้อน ฤดูร้อนมันร้อนไปหมด ที่ไหนก็ร้อน ฤดูหนาวที่ไหนมันก็หนาวไปหมด สิ่งที่ฤดูกาลก็ฤดูกาล ฤดูกาลอยู่ข้างนอก ฤดูกาลภายในมันเอามาที่ในหัวใจเรา หัวใจเราเอาไว้ที่นี่ หักห้ามกันที่นี่ ปัญญาจะเกิดที่นี่ เห็นไหม ถ้าเป็นธรรมขึ้นมามันจะออกไม่ได้ กิเลสออกไม่ได้นะ กิเลสมันกลัวธรรม

ถ้ากิเลสมันเข้มแข็งขึ้นมา ธรรมนี้สู้มันไม่ได้เลย ธรรมนี้โดนมันเหยียบยํ่าทําลายหมดเลย ธรรมโดนกิเลสเหยียบยํ่าทําลายเลย แล้วยังจะอวดอ้างว่านี่เป็นธรรมอีกนะ แต่ถ้าสติมันฟื้นขึ้นมา จับมันไว้ ที่คิดฟุ้งซ่าน มึงคิดทําไม แล้วที่คิดนี้มันเคยคิดไหม แล้วสิ่งที่ว่านู่นๆๆ มันเคยเป็นมาไหม นี่ก็นู่นมาตลอด ที่นู่นก็ดี ที่นี่ก็ดี ที่ไหนมันก็เป็นธาตุ ๔ มันก็เป็นฤดูกาลทั้งนั้น มันเป็นที่ใจเรา

ถึงกาลถึงเวลา เวลาร่มเย็นเราก็ร่มเย็น ดูสิ เวลาจิตเราสงบขึ้นมามันมีความร่มเย็นมาก มันมีความสุขของมันมาก แล้วเวลาจิตมันเสื่อมล่ะ นี่ไง มันเปลี่ยน ฤดูกาลมันเปลี่ยนแล้ว ฤดูกาลเวลาร้อน เร่าร้อนแล้ว เวลาชุ่มเย็น หน้าฝน หน้าฝนหน้าหนาวมาแล้ว สิ่งที่เป็นฤดูกาลมันก็เปลี่ยนแปลง สมาธิมันเปลี่ยนแปลง นี่ถ้ามันไม่มีปัญญาใคร่ครวญ

ถ้ามีปัญญาใช้พื้นฐานของสมาธิใคร่ครวญให้มันเป็นโลกุตตรปัญญา ถ้าโลกุตตรปัญญา นี่ไง ตะเข็บนอกตะเข็บใน นี่ถ้าปัญญามันเกิดขึ้นมา

ปัญญาอบรมสมาธิมันก็เป็นปัญญาการไล่ความคิด การตามความคิดเข้ามา ความคิดมันหดสั้นเข้ามาจนความคิดมันหยุดเข้ามา พอความคิดมันหยุด กิเลสมันเคยใช้ความคิดนี้เป็นช่องทางที่ออก เป็นอนุสัยนอนเนื่อง กิเลสนอนเนื่องไปกับความคิด พอความคิดมันถึงที่สิ้นสุด กิเลสออกไม่ได้ กิเลสออกไม่ได้ เราก็เห็นทันมัน ตรงนี้แหละที่เราจะเห็นความสงบของใจ ถ้าเห็นความสงบของใจ ถ้าเราฝึกปัญญาเป็น เวลามันออกขึ้นมา มันออกอย่างไร การคิดมันคิดมาจากไหน อะไรเป็นตัวเร้า อะไรเป็นตัวคิด ถ้าเราเห็นสภาวะแบบนี้ขึ้นมา ตรงนี้ต่างหากมันจะเป็นวิปัสสนา

วิปัสสนาเพราะอะไร เพราะมันมีจิต อาการของจิต ความคิดเป็นอาการ ทุกอย่างเป็นอาการ ความฟุ้งซ่านนี้เป็นอาการ ไม่ใช่ตัวมันเลย เราคิดว่าความคิดเป็นเรา ถ้าสรรพสิ่งเป็นเรา กิเลสเป็นเรา ทุกอย่างเป็นเรา ทําอะไรไม่ได้เลยนะ เพราะมันเอาเราฟาดใส่หน้าเรา กิเลสมันเอาความคิดเราฟาดหัวเลย สลบคาที่เลย ฟุ้งซ่านไปกับมันเพราะเป็นเรา เพราะความคิดกับเราเป็นอันเดียวกันแล้ว กิเลสกับเราเป็นอันเดียวกันแล้ว มันลากเราไปแล้ว ไปหมดเลย

แต่ถ้ามีสติสัมปชัญญะขึ้นมายับยั้งมัน จับมันได้แล้วไล่ใช้ความคิดย้อนกลับมา มันตัดขาดกัน พอมันตัดขาดกัน หยุดหมด ความคิดกับจิตมันหยุด มันแยกออกจากกัน พอความคิดกับจิตมันแยกออกจากกันแล้วมันเสวย เสวยอย่างไร มันออกรู้อย่างไร ถ้าออกรู้ ใครเป็นคนออกรู้ ออกรู้ด้วยสติ มีสติ มีความเห็น นี่มันเป็นมรรคแล้ว นี่เป็นวิปัสสนาแล้ว วิปัสสนาเกิดอย่างนี้ไง

นี่ไง ว่าปัญญาๆ ปัญญาของใคร ถ้าปัญญาในศาสนา ปัญญาในอริยสัจ โลกุตตรปัญญามันเป็นปัญญาอย่างนี้ มันเป็นตะเข็บใน มันไม่ใช่ตะเข็บนอก ไม่ใช่จีวรด้านนอกด้านใน โอ้โฮ! ด้านนอกสวยงามมาก โอ้โฮ! เรียบร้อยเลย แต่ตะเข็บมันอยู่ข้างใน เราห่มอยู่กับตัว ปัญญาเข้าข้างในขึ้นมามันจะเห็น เลาะตะเข็บได้ แยกจีวรออกเป็นชิ้นได้ กุสิต่างๆ แต่ละชิ้นจะแยกออกจากกัน เลาะตะเข็บหลุดหมดเลย มันไม่เป็นจีวรหรอก มันเป็นเศษผ้า

ความคิดก็เหมือนกัน มันทิ้ง มันทิ้ง ความคิดหรือความรู้สึกใช่ไหม มีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ถ้าเลาะมันออกมันจะเป็นอะไร มันจะเป็นชิ้นเป็นอันได้ที่ไหน มันต่างอันต่างจริงของมัน มันเป็นขันธ์ ๕ มันไม่ใช่เป็นสิ่งใดๆ เลย แล้วมันมาเหยียบยํ่าเราได้อย่างไร มันมีความทุกข์อะไรมาเหยียบยํ่าเรา มาเหยียบยํ่าความคิด มาเหยียบยํ่าหัวใจ ความคิดมันเหยียบยํ่าหัวใจ เพราะกิเลสมันพาใช้ นี่ธรรมของกิเลส กิเลสว่าเป็นธรรมๆ สิ่งนี้เป็นธรรมของมัน เป็นธรรมของมัน มันก็เหยียบยํ่าเรา

สิ่งนี้ถ้าเป็นธรรมล่ะ ถ้าเป็นธรรมจริงจริงๆ เหยียบยํ่ากิเลส กิเลสออกไม่ได้ วิปัสสนาบ่อยครั้งเข้า มันจะแยกออกบ่อยครั้งเข้า แยกออกบ่อยครั้งเข้า ทําจริงทําจังนะ เราว่าจริงแล้วนะ ก็ทําจริงแล้ว ทําจริงแล้ว เหมือนกันเลย เราอยู่กับหลวงตา อดนอนผ่อนอาหาร ๗ วัน ๗ คืน ท่านบอก “ไอ้ขี้เกียจ ไอ้ขี้เกียจ” เราก็ทําแล้ว อู๋ย! ขยันขนาดนี้

มันขี้เกียจเพราะกิเลสมันสอดเข้ามา มันขี้เกียจเพราะกิเลสมันอาศัยความคิดเราเป็นประโยชน์กับมันด้วย คําว่า “ขี้เกียจ” เพราะเราไม่เปลี่ยนแปลงไม่พลิกแพลงความคิด ทําว่าเราทําแล้ว เอาสถิติ เอาเวลา เอาเวลาว่าทํามากทําน้อย แต่ไม่ได้เอาคุณสมบัติของมัน ไม่เอาคุณประโยชน์ของมันว่าถูกหรือผิด ถ้าถูกหรือผิด ถ้ามันผิดมันก็ผิดวันยังคํ่า โง่แล้วขยัน ไอ้โง่แล้วขยันมันทําให้เสียเวลา

นี่ก็เหมือนกัน “โอ้โฮ! ปัญญาหมุนๆๆ” แต่มันโง่ โง่เพราะกิเลสมันคุมอยู่ไง โง่แล้วขยัน แล้วก็ว่าเราขยันๆ ท่านบอกไอ้ขี้เกียจๆ เราก็งงนะ อยู่กับครูบาอาจารย์ท่าน เราก็งง โอ้โฮ! ขยันขนาดนี้นะ ทําทั้งวันทั้งคืน โอ้โฮ! เดินจงกรม ท่านบอกไอ้ขี้เกียจๆ งงมาก

ในปัจจุบันนี้ก็เหมือนกัน ในปัจจุบันนี้ผู้ที่ปฏิบัติจะเป็นอย่างนี้ เราว่าเราขยันหมั่นเพียร เราทํามาก โอ้โฮ! เราขยันขันแข็ง ทํามากเลย แต่กิเลสมันมาด้วย กิเลสมันมาด้วย เราถึงต้องมีอุบายพลิกแพลงมัน อย่าไปยอมจํานนกับมัน ถ้าเรายอมจํานนอยู่กับความคิดอย่างนี้ ยอมจํานนกับอารมณ์ความรู้สึกอย่างนี้ อารมณ์อย่างนี้นอนเนื่องในโอฆะ นอนเนื่องในอวิชชา อวิชชามันอยู่กับเรา

คนที่เขาไม่ได้บวชเขาก็เป็นคฤหัสถ์ เขาก็อยากประพฤติปฏิบัติ เราบวชแล้วเราก็เป็นพระ กระหยิ่มยิ้มย่อง “โอ้โฮ! นี่ภิกษุนะ เป็นพระกรรมฐานด้วย จะฆ่ากิเลสนะ” มันก็กระหยิ่มยิ้มย่องนะ แล้วเวลาทําไป กิเลสมันก็เหยียบหัวเอาไง พระกรรมฐานกิเลสมันขี่หัวอยู่นี่ มันขี่หัวมัน เหยียบอยู่นี่ เห็นไหม เราไปกระหยิ่มยิ้มย่อง เราไม่ได้คิดเลยว่ากิเลสมันไม่กลัวหรอก มันไม่กลัวหรอกพระกรรมฐานนี่ มันกลัวธรรม มันกลัวสติมันกลัวปัญญานะ เราตั้งมันขึ้นมา สติปัญญาเราตั้งขึ้นมา อย่าให้กิเลสมันเอาสถานะของพระมาขี่เราด้วย กิเลสมันเอาสถานะ เอาความกระหยิ่มยิ้มย่องพลิกกลับมาเหยียบหัวเรา กิเลสเหยียบหัวธรรม เหยียบหัวพระกรรมฐาน พระกรรมฐานที่จะสู้กับกิเลส ให้มันเหยียบหัวเอา พลิกขึ้นมา พลิกใจขึ้นมา

เราโดนครูบาอาจารย์ด่ามาก่อนแล้ว กูโดนด่ามาไม่มีที่ซุกเลยในศาลา ด่ารอบศาลาเลย เดินไปที่ไหนท่านก็อัดเอาๆ เราโดนมาหมดแล้ว ความรู้สึกอย่างนี้ ความคิดอย่างนี้ ก็ว่า เอ๊! ก็ขยัน เราก็ทํานะ นี่ก็เหมือนกัน ขยันมันส่วนขยัน ขยันมันต้องมีสติด้วย มีปัญญาด้วย สิ่งใดถูกต้อง สิ่งใดไม่ถูกต้อง เราต้องแยกแยะของเรา

ไก่ เขากินเนื้อ อย่ากินทั้งตัว กระดูกติดคอตายนะ กินอาหารมันก็ยังมีกระดูก มันก็ยังมีสารที่เป็นพิษ เรายังต้องเลือกกินเลย แล้วนี่เราเป็นภิกษุ เราเป็นพระ เป็นพระ กิเลสมันไม่กลัวหรอก มันไม่กลัว มันกลัวอะไร? มันกลัวสติกลัวปัญญาจริงๆ สติก็ต้องสติของเรา สติของพระพุทธเจ้าอยู่ในพระไตรปิฎกมันก็ไม่กลัวอีกล่ะ ส.เสือ ต.เต่า สระอิ มันไม่กลัวหรอก กิเลสมันไม่กลัวหรอก มันไม่กลัวสติของใครหรอก มันกลัวสติที่เราสร้างขึ้นมานี่ เพราะสติสร้างขึ้นมาปั๊บมันยับยั้งได้หมดไง พอมีสติปั๊บ มันคิดไม่ได้แล้ว เพราะสติทันแล้ว มันระลึก มันละอาย มีสติก็มีความระลึก มันก็มีความละอาย ทําไมคิดอย่างนี้ ทําไมทําอย่างนี้ อย่างนี้กรรมฐานหรือ นี่ภิกษุหรือ นี่เป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสารจริงหรือ ถ้าเห็นภัยในวัฏสงสาร ทําไมทําตัวอย่างนี้ มันก็ย้อนกลับเข้ามา ย้อนกลับเข้ามา นี่มันยั้งคิดยั้งทํา

หุ่นยนต์เขาตั้งโปรแกรมไว้ มันถึงทํางานได้ตามธรรมชาติของมัน มนุษย์ ภิกษุ การกระทํามันจะเกิดขึ้นมาจากความคิด ไม่มีการคิด ไม่มีการสั่งการมาจากสมอง ร่างกายขยับเขยื้อนไม่ได้หรอก แล้วถ้าสมองมันเกิดมาจากพลังงาน เกิดจากจิต แล้วถ้าจิต ด้วยการที่ฝึกฝนดีแล้ว มันจะผ่านสมองมา มันก็ทําในสิ่งที่สมควร สิ่งที่เป็นคุณ มันทํา นี่ไง ถ้ามันจับผิดได้ มันรักษาจิตได้ มันฟอกจิตได้ จิตมันสะอาดบริสุทธิ์ได้ การกระทําความคิดเราไม่มีโทษเลย ความเป็นโทษจะเกิดกับเราไม่ได้ ความเป็นโทษจะเกิดอย่างนี้ไม่ได้เลย สิ่งนี้เป็นประโยชน์กับเราหมด ถึงต้องทําให้ดีนะ เราตั้งใจของเรา เราทําของเรา

เป็นภิกษุ เราเป็นนักรบ แล้วรบกับกิเลส ถ้าจะรบกับกิเลส อย่าให้กิเลสมันฆ่าเรา กิเลสมันฆ่าเราไปวันๆ วันยังคํ่า กิเลสมันฆ่าไปทุกวัน ฆ่ากาลเวลาของเราไป ดูสิ จะเข้าพรรษาอีกแล้ว เดือนกรกฎาคมนี้เข้าพรรษาแล้ว ถ้าเข้าพรรษานี้ทําอย่างไร ถ้าเข้าพรรษา เราควรจะทําให้กิเลสมันเบาบางลง ให้มันเบาลงนะ เราอย่าชินชา ชินชาหน้าด้าน แล้วพอชินชาหน้าด้านไป กิเลสมันตัวใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ มันจะเป็นความทุกข์ ไม่ใช่ว่าใครเลยนะ มันจะเป็นความทุกข์ของเราเอง ถ้าความทุกข์เราเกิดขึ้น สิ่งที่กิเลสมันพอก พอกจนใจมันใหญ่ขึ้น เราเองจะทุกข์ แล้วเราเองจะเอาตัวรอดอย่างไร

ดูสิ ขณะที่คนที่มีการศึกษาเขาหาตําแหน่งหน้าที่การงานของเขา ถ้าเขาได้หน้าที่การงานของเขา เขาจะชื่นอกชื่นใจของเขา นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นพระ เราเป็นนักรบ เราเป็นผู้ที่ยังรื่นเริงอาจหาญ เหมือนกับกาลเวลาในการแข่งขันของกีฬาเขา เขาเพิ่งเริ่มต้น ไม่ใช่มันจะหมดเวลาแล้ว ถ้าจะหมดเวลาแล้ว คนแก่คนเฒ่า ไม้ใกล้ฝั่ง ถ้าไม้ใกล้ฝั่ง มันจะล้มลงแม่นํ้าเท่านั้น

นี่ก็เหมือนกัน กิเลสเรา ถ้ามันหลอกเราไปวันๆ หนึ่ง มันทําให้กิเลสใกล้ฝั่ง เราจะตกอยู่ในโอฆะ มันตกนะ ร่างกายนี้ทั้งนั้นน่ะ คนเราจะอายุ ๑๒๐ ปีก็ได้ ๑๐๐ กว่าปีก็ได้ ไม่ใช่อายุขัยมันจะทําให้เรา แต่กาลเวลาในใจ มิติ ความคิดในใจ สิ่งนี้สําคัญ ถ้าเราตามมันเข้าไป

ความเป็นอยู่จากภายนอกมันเป็นสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ อาราม ที่อยู่ของภิกษุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนุญาตไว้ทั้งหมดล่ะ ปัจจัยเครื่องอาศัยที่เราอาศัยอยู่นี่เป็นสมบัติของพระพุทธเจ้านะ แล้วเรามาเสวยสุขอยู่นี่ เรามาเป็นพระเป็นสงฆ์ เราอยู่ในสังคม เขาให้มาในปัจจัย ๔ เขาจะทําบุญกุศลของเขา นี่เราเสวยสุขนะ

เราได้มรดกตกทอดมา ศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเสวยสุขขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราต้องระลึกรู้ตรงนี้ อย่าชะล่าใจ อย่านอนใจ มันเป็นบุญกุศลของเขา เขาอยากได้บุญกุศลของเขา เพราะเขาเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาเป็นชาวพุทธ เขาถึงหาให้เรา ที่อยู่ที่อาศัยเขาหาให้เรา เขาดูแลเราทั้งนั้นน่ะ ดูแลเราเพื่ออะไร? ก็เพื่อจะให้เราประพฤติปฏิบัติ เพื่อจะให้เรามีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา เพื่อให้เรามีคุณธรรมในหัวใจ จะเป็นประโยชน์กับเขาขึ้นมาไง บุญของเขาก็ได้ไปเต็มๆ แล้วถ้าเราสร้างธรรมขึ้นมาในหัวใจ เอหิภิกขุ บวชขึ้นมาได้ มันจะเป็นประโยชน์กับเขา เขาจะได้ประโยชน์กับเรา ได้ประโยชน์ที่ไหน

ดูสิ คนเจ็บไข้ได้ป่วย เขาไปโรงพยาบาล ถ้าไม่มีหมอ มันมีแต่ตึกร้าง มันจะมีอย่างนี้ คนไข้จะไปรักษาอย่างไร นี่ก็เหมือนกัน ไปวัดไปวา มันได้ยินได้ฟังธรรมบ้างไหม ถ้ามีคุณธรรมในหัวใจ ธรรมอันนี้มันชโลมโลก ธรรมมันเป็นสิ่งที่เขาต้องการทั้งหมด แล้วธรรมในหัวใจขึ้นมา ถ้าเป็นธรรมขึ้นมา เราแก้ไขได้ เรารู้จัก เราแก้ไข เราไม่ตื่นเต้นไปกับโลก เราอยู่ในธรรมของเรา สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์กับเราด้วย อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ถ้าตนเป็นที่พึ่งได้ จะเป็นที่พึ่งของโลกได้ โลกเขาอาศัยพึ่งพาเราเพื่อประโยชน์กับเรา เขาถึงได้ทําบุญกุศลของเขา นั่นเป็นเรื่องระดับของทาน

ระดับของเราเป็นนักรบแล้ว ภิกษุต้องทรงธรรมทรงวินัย เราเกิดมาจากต่างๆ ฐานะกัน ระหว่างครอบครัวต่างๆ กัน แล้วมาบวชเป็นพระ เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราถึงต้องเอาธรรมวินัยเป็นบรรทัดฐาน เอาธรรมวินัยเป็นบรรทัดฐานนะ จริตนิสัย ทิฏฐิมานะของคน เรารับรู้ไว้ แต่เรามีเหตุการณ์ต่างๆ เกิดขึ้น หรือมีความเห็นมุมมองต่างๆ กัน ต้องเอาธรรมและวินัยนี้เป็นบรรทัดฐาน แล้วเอาธรรมวินัยเป็นที่ตั้ง แล้วสิ่งต่างๆ ในสังคม ในหมู่คณะเรามันจะสงบลง ยอมรับกันโดยธรรม อยู่กันโดยธรรม ปฏิบัติให้มีธรรมในหัวใจขึ้นมา จะเป็นที่สงบสุขของเรา เอวัง

ศากยบุตร

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจ วันนี้วันอุโบสถ วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา วันนี้วันวิสาขบูชา เป็นวันเกิดขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นองค์เกิดแห่งการตรัสรู้แห่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วก็เป็นวันที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน ฝากธรรมข้อสุดท้ายไว้นะ “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด โลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์เลย”

“เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาท” ความประมาทเลินเล่อในชีวิตไง ศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ให้เราได้ก้าวเดิน เราจะต้องกตัญญูรู้คุณ ศากยบุตร บุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุตรของกษัตริย์ บุตรของชาวศากยะ ถ้าเราเข้าถึงโคตรถึงตระกูลของเรา ในทางอภิธรรม โคตรภูญาณ ล้างโคตรวงศ์ของกิเลส โคตรภูญาณ โคตรวงศ์ของเราคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเราเป็นศากยบุตร เราคิดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะต้องทําตนของเราให้เข้าถึงธรรม

ธรรมและวินัยมันขัดเกลาเรานะ ถ้าเราขัดเกลาเรา ทําเราให้ดี ไม่ใช่เป็นบุตรของกิเลส ถ้าเราเชื่อเรา เราทําตามเรา เราไว้ใจเราไม่ได้นะ เพราะคําว่า “เรา” อย่างเดียว เราถึงอ่อนแอ เราถึงทําสิ่งใดไม่ได้เลย เพราะคําว่า “เรา” มันทําให้เราทําอะไรก็ไม่ได้ เราเหนื่อย เราทุกข์เรายาก เราทุกอย่างเลย คําว่า “เรา” คือกิเลส “เรา” คืออัตตา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายนี้เป็นอนัตตา สภาวธรรมต่างๆ นี้เป็นอนัตตาหมด แต่ความเป็นอนัตตาของมัน ของมันคือไม่มีใครเห็น ถึงเป็นของมัน นี่ของเรา ของเราคือเรารู้เราเห็น

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเราศึกษาธรรม “สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา ทุกอย่างเป็นอนัตตา แม้แต่นิพพานก็เป็นอนัตตา” ตีความกันไป มั่วหมดเลย ด้วยเอากิเลสตีความ เอาตัวตนของเราตีความ เพราะคนไม่รู้จริงเห็นจริงไง

ความเป็นอนัตตามันเป็นอนัตตาอย่างไร อนัตตาเพราะมันเป็นสภาวธรรม สภาวธรรม ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เหตุเราสร้างศีล สมาธิ ปัญญาขึ้นมา ถ้าเหตุสร้างศีล สมาธิ ปัญญาขึ้นมา ปัญญาขึ้นมาโดยที่มีสมาธิรองรับ ถ้ามีสมาธิ สติเป็นความต้องการทุกเมื่อ ในเมื่อมีสติทุกเมื่อ ความมีสติสัมปชัญญะของเราทําให้เราเกิดจิตสงบ จิตเป็นสมาธิขึ้นมา

ถ้าจิตเป็นสมาธิขึ้นมา ถ้ามันเกิดปัญญาขึ้นมา นี่ชาวศากยบุตร บุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องมีธรรมาวุธ เป็นอาวุธที่ฆ่ากิเลส แต่ถ้าเป็นบุตรของกิเลส เราเป็นบุตรของกิเลส เรายอมจํานนกับมัน เราทําอะไรยอมจํานนกับกิเลส ต้องการความสะดวก ต้องการความสบาย จะทําอะไรก็กลัวทุกข์กลัวยากกลัวลําบาก เวลากิเลสมันขี่หัวให้ทุกข์ให้ยากลําบากล่ะไม่ได้กลัว สิ่งที่มันคํ้าอยู่นี่ กิเลสมันคํ้าคออยู่นี่ไม่เคยกลัวมันเลย เพราะมันเป็นเรา

สรรพสิ่งเป็นเราไหม? ไม่เป็นเราหรอก มันไม่ใช่เรา ถ้ามันเป็นเรานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่สอนหรอก แต่มันละเอียดลึกซึ้งจนเราแบ่งไม่ได้ว่าเป็นเราหรือไม่เป็นเรา เพราะมันเป็นโดยธรรมชาติ

เขาว่า “ธรรมะเป็นธรรมชาติๆ”

กิเลสก็เป็นธรรมชาติ กิเลสเป็นธรรมชาตินะ เพราะกิเลสมันเกิดตายๆ ไปกับจิต กิเลสเป็นธรรมชาติ ถ้าไม่มีธรรมชาติ ธรรมชาตินี้มันข้ามภพข้ามชาติด้วย แล้วถ้าไม่ข้ามภพข้ามชาติมันเกิดเป็นเทวดา อินทร์ พรหมได้อย่างไร ถ้าไม่ข้ามภพข้ามชาติ มันมาเกิดเป็นมนุษย์ได้อย่างไร เวลาตายจากมนุษย์ไปเกิดในนรกอเวจี มันไปกับดวงจิตดวงนั้นได้อย่างไร มันข้ามภพข้ามชาติไหม กิเลสมันข้ามภพเลยล่ะ มันเป็นธรรมชาติ กิเลสเป็นธรรมชาติกับจิต

แต่ด้วยปัญญาคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ใช้ปัญญาชําแรกแทรกเข้าไปในจิต แล้วทําความสะอาดอวิชชาออกจากจิตได้ ความเป็นอวิชชา ความเป็นตัวตนของมัน มันอยู่กับเรา ถ้าเป็นเราขึ้นมา เราทําอะไรไม่ได้เลยนะ ธรรมะนี้มาจากฟากฟ้า กว่าจะสร้างขึ้นมาได้ สติกว่าจะสร้างขึ้นมาได้ ปัญญากว่าจะสร้างขึ้นมาได้ จะเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศากยบุตรพุทธชิโนรส กว่าจะเป็นได้สักทีหนึ่ง ทุกข์ยากแสนเข็ญ กิเลสขี่หัวอยู่นี่ นอนจมอยู่กับกิเลส ไม่เคยทุกข์ยากเลย กิเลสมันขี่หัวอยู่ มีความพอใจกับมันตลอดไป ถึงว่าเป็นบุตรของกิเลส

วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา ถ้าวันสําคัญทางพระพุทธศาสนา เราเป็นคนสําคัญคนหนึ่ง เราเป็นศากยบุตรคนหนึ่ง เราควรจะมีลวดลายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราควรจะมีลวดลายธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้ในใจของเรา ถ้ามันมีลวดลายธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะมีลวดลายวิธีการต่อกรกับกิเลส ต่อกรกับเรานี่

กิเลสมันคือเรา กิเลสมันเป็นความเห็นของเรา เพราะความเห็นมันมีความทุกข์ความยาก เวลาปฏิบัติโดยกิเลส หาวิธีการเอาช่องทางตรงจริตนิสัย มันเอามาอ้างตรงจริตนิสัย จริตนิสัยมันพอใจ มันต้องต่อสู้ มันต้องต่อสู้ ตรงกับจริตนิสัย การทําแล้วมันว่าง การทําแล้วมันเป็นประโยชน์ แต่ถ้ามันเป็นความพอใจ กิเลสมันอ้างตรงนั้นว่ามันเป็นความพอใจ “ทําอะไรตรงกับเรา ธาตุขันธ์เป็นอย่างนี้ ธาตุขันธ์มันชอบ”

ธาตุขันธ์มันชอบก็ต้องฝืนมันสิ การฝืนเราคือการฝืนกิเลส กิเลสมันคือเรา เวลากิเลสมันคือเรานี่ไม่ได้มอง แต่เวลาประพฤติปฏิบัติ ทุกข์เป็นเรา อะไรเป็นเรา ทําไม่ได้ แต่กิเลสเป็นเรานี่ไม่รู้นะ ถ้ากิเลสเป็นเรา ถ้ามันฝืนเราก็ฝืนกิเลส มันอยากได้อะไร ไม่ทํา มันอยากกิน ไม่กิน มันอยากนอน ไม่นอน มันอยากนอน อยากนอน เดินจงกรม มันอยากกิน ให้กินครึ่งเดียว อยากกิน ให้กิน ๒ คํา ที่เหลือดื่มนํ้าเข้าไปให้เต็มท้อง เห็นไหม มันอยากอะไรเราต้องฝืนมัน ถ้าฝืนมันคือฝืนกิเลส เพราะกิเลสมันเป็นเรา

แต่ธรรมะไม่ใช่เรา ธรรมะกว่าจะสร้างสมขึ้นมาจนกว่าจะทําถึงที่สุดนะ ถ้าถึงที่สุด เอโก ธมฺโม ใจเป็นหนึ่งเดียว ใจกับธรรมเป็นอันเดียวกัน ถ้าใจกับธรรมเป็นอันเดียวกัน เพราะอะไร เพราะมันชําระกิเลสออกจากใจหมดแล้วมันถึงเป็นธรรมอันเดียวกัน แต่ขณะที่กิเลสมันอยู่กับเรา มันเปิด พอมันจะเป็นจะตายขึ้นมาทีหนึ่งมันก็ผ่อนให้ทีหนึ่ง พอผ่อนให้ทีหนึ่ง มีโอกาสได้สุขสบาย มีโอกาสได้ผ่อนคลายทีหนึ่ง กิเลสมันผ่อนให้เราพอใจ สุดท้ายแล้วมันก็ขี่หัวไปอีก เห็นไหม มันเป็นของชั่วคราวไง เดี๋ยวก็ดีใจ เดี๋ยวก็เสียใจ เดี๋ยวก็ทุกข์ใจ เดี๋ยวก็คิดดี เดี๋ยวก็คิดชั่ว มันเป็นสภาวะอย่างนั้น มันไว้ใจไม่ได้ กิเลสไว้ใจไม่ได้

ถ้ากิเลสไว้ใจได้ ดูสิ ดูงูเห่าสิ เห็นงูเห่ามันเจ็บไข้ได้ป่วยมา มันทุกข์ร้อนมา เลี้ยงมันไว้ ดูมันไว้ แล้วเดี๋ยวมันก็กัดเอา กัดเรานั่นแหละ เพราะอะไร เพราะมันต้องการอิสรภาพของมัน กิเลสก็เหมือนกัน “เดี๋ยวเป็นอย่างนั้น เดี๋ยวเป็นอย่างนี้” เราไปเอางูเห่า ชาวนาเลี้ยงงูเห่า เราเป็นชาวนา กิเลสเป็นงูเห่า มันฉกกัดใจตลอดเวลา ของของเรามันฉกกัดเรา ของเราใช้อะไรไม่ได้ ดูสิ ดูร่างกายว่าเป็นของเรา มันจริงหรือเปล่าล่ะ มันเป็นธรรมชาติของมัน มันเสื่อมสภาพเป็นธรรมดาของมัน

เราเกิดมาด้วยบุญกุศล มนุษย์สมบัติ แล้วยังมาเกิดเป็นพระเป็นเจ้าอีก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ แล้วออกบวชอยู่ ๖ ปี ตอนนั้นยังไม่เป็นพระพุทธเจ้า คืนวันวิสาขบูชาตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเป็นพระพุทธเจ้า แล้ววางธรรมวินัยไว้ ญัตติจตุตถกรรม ให้วิธีการบวช เราเกิดมาเป็นมนุษย์แล้วเรายังมาเกิดมาเป็นภิกษุอีก เพราะอุปัชฌาย์อาจารย์ยกเข้าหมู่ ยกเข้าหมู่ก็เป็นพระ เป็นสมมุติสงฆ์ขึ้นมา นี่เกิดในพระอีกแล้ว

เกิดเป็นคฤหัสถ์ ตายจากคฤหัสถ์มาเกิดเป็นภิกษุ แล้วเกิดเป็นภิกษุแล้ว พุทธชิโนรสมันเป็นความจริงไหม ถ้ามันเป็นความจริง เราจะมีความรู้คุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วันนี้เป็นวันเกิด วันตรัสรู้ วันปรินิพพานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะทําอย่างไร อย่างน้อยเราอยู่ป่านะ ถือเนสัชชิก วันพระวันเจ้าเราถือเนสัชชิกเป็นปกติ เนสัชชิกคือไม่นอน ถวายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้ามันรู้จักคุณ รู้จักบุญคุณ มันจะมีกะจิตกะใจทําคุณงามความดีถวายท่าน ถ้าทําคุณงามความดีถวายท่าน ถวายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพื่อใคร? ก็เพื่อพุทธะของเรา เพื่อใจของเรา ถ้าใจของเรามันเข้มแข็งขึ้นมา มันเข้าไปรู้ไง ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต จิตมันเห็นเอง จิตมันพอใจ จิตมันซึ้งใจ มันรู้บุญรู้คุณ

ครูบาอาจารย์ท่านพูดบ่อย “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ได้อย่างไร สอนได้อย่างไร เราทําอะไรไปมันอยู่ในพระไตรปิฎกหมดแล้ว ทําอะไรไปนี่มันมี” ถ้าคนมีเชาวน์ปัญญาสักหน่อย เวลาไปรื้อค้นในพระไตรปิฎก “มันมีอยู่แล้วๆ ศีล สมาธิ ปัญญา มันมีอยู่แล้วทั้งนั้น สิ่งนี้พระพุทธเจ้าตรัสรู้มาแล้ว รู้มาแล้วทั้งนั้นเลย เราเองต่างหากไม่รู้” แล้วพอทําเข้าไป โอ้โฮ! เป็นความมหัศจรรย์ โอ้โฮ! เหนือโลกเหนือสงสาร ยอดเยี่ยมไปหมดเลย

สาวกภาษิต เราเป็นสาวก ปัญญาเราไม่ทันพระพุทธเจ้าหรอก พระพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้หมดแล้ว เพียงแต่ขอให้เรามันจริงเท่านั้น เราจริงเสียอย่างมันจะได้ของจริงนะ

เราไม่จริงกัน เราทําประสาเรา เราทําเล่นของเรา ทําเล่น ทําพอเป็นพิธี ทําแต่ว่าครูบาอาจารย์คอยเตือนก็ทําเป็นพิธี มันจะช่วยตัวเองไม่ได้ ถ้ามันจะช่วยตัวเองได้ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ถ้าตนเป็นที่พึ่งแห่งตน อยู่ที่ไหนเราก็ต้องหมั่นเพียรของเรา หมั่นเพียรของเรา เพราะทุกข์มันทุกข์ของเรา ถามตัวเองสิ ถามตัวเองตลอดเวลา ถามใจนี้ ทุกข์ไหม เกิดไหม จะมารอบสองรอบสามอีกไหม มันไม่เกิดหรือ ถ้ามันไม่เกิดมันต้องมีเหตุผลตอบเราว่ามันไม่เกิดสิ มันจะไม่มาอย่างนี้อีกแล้วเพราะอะไร ถ้ามันไม่มีเหตุมีผล เราจะคิด เราจะหาวิธีการอย่างไร เอาเทคโนโลยีทางวิทยาศาสตร์มาป้องกันเลย...ไม่มีทาง มันไม่มีอะไรจับจิตได้ จิตมันไปประสามัน มันทะลุไปได้หมด กําแพงกี่ชั้นมันก็ทะลุได้ เอาเหล็ก ๕๐๐ ชั้นมาครอบมันไว้ มันก็ออกได้

ในสมัยพุทธกาล กษัตริย์ที่เขาไม่เชื่อเรื่องศาสนา ตายแล้วไม่เกิด เอานักโทษมาครอบไว้ เอาแก้วมาครอบไว้ แล้วคอยดูว่าวิญญาณเวลาออกจากร่างคนตายมันจะออกไปอย่างไร มันเห็นไหม มันทะลุไปได้ไหม แล้วเราจะเอาเครื่องมืออะไรไปพิสูจน์มันถ้าเราไม่มีศีล สมาธิ ปัญญาพิสูจน์ใจนี้

นี่มันเกิดอีก มันไม่มีเหตุมีผลมันต้องเกิด มันต้องเกิดอีก ในเมื่อเกิดแล้วมันจะทุกข์ไหม ชีวิตนี้ทุกข์ไหม ทั้งๆ ที่เกิดมาในตระกูล คฤหัสถ์เรามีพ่อมีแม่ มีพ่อมีแม่มามันก็มีความสัมพันธ์กันมา บุญคุณ เกิดในประเทศอันสมควรก็รู้อยู่ สิ่งที่เป็นบุญก็เป็นบุญ เพราะเกิดมาแล้วมีบุญมีคุณ มีความคิดถึงกัน มีความกตัญญูกตเวที มีนํ้าใจต่อกัน ความเป็นนํ้าใจนี้มันเป็นบุญ แต่มันเป็นสมมุติ มันไม่คงที่ คําว่า “สมมุติ” เอาไว้ในอํานาจของเราไม่ได้ มันต้องแปรสภาพ มันต้องพลัดพรากเป็นธรรมดา สิ่งอย่างนี้มันของชั่วคราว มันพลัดพราก เพราะบุญกุศลมันถึงได้เป็นสภาวะแบบนี้ แล้วสิ่งที่เป็นจริงอยู่ไหน

ศาสนามันเอาตรงนี้ไง ศาสนาสอนถึงความเป็นจริง ความเป็นจริงของเรา เราต้องเป็นจริงให้ได้ ศากยบุตรพุทธชิโนรส ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต ตถาคตสอนไว้แล้ว วางธรรมวินัยไว้แล้ว พิสูจน์ได้ทั้งนั้นน่ะ พิสูจน์ จับโกหกให้ได้สิว่าพระพุทธเจ้าโกหก พระพุทธเจ้าพูดไม่จริง ถ้าพระพุทธเจ้าพูดไม่จริง เราเป็นคนจริง เราจริงกว่าพระพุทธเจ้าได้อย่างไร เราจริง เรามีเหตุผลอะไรถึงว่าจริง

ถ้าเห็นว่าจริงก็ต้องพิสูจน์สิ นั่งสมาธิภาวนา ถ้าพูดถึงกิเลส ธรรมะเป็นไปไม่ได้ พระพุทธเจ้าบอก ทําแล้ว ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี อย่างน้อยเป็นพระอนาคามี ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี อย่างน้อยเป็นพระอนาคามีทีเดียวล่ะ พระอนาคามี พระอนาคามีเป็นที่ไหน พระอนาคามีนี้ต้องมีคนแต่งตั้งให้ไหม นี่ปริยัติบอก “ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารับประกัน เป็นพระอรหันต์ไม่ได้”

ธรรมวินัยไม่เป็นพระพุทธเจ้าหรือ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกแล้ว “ธรรมวินัยเป็นศาสดาของเธอ” แล้วธรรมวินัย ธรรม ธรรมความเป็นจริง ธรรมที่อยู่ในหัวใจ แล้วมันเป็นขึ้นมา นี่มันเป็นธรรมวินัย พระพุทธเจ้ารับประกันไม่รับประกัน

เกิดในธรรม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ใครรับประกัน ที่โคนต้นโพธิ์ ใครรับประกัน เวลาผิดมา ๖ ปี ใครรับประกัน แล้วเวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ใครมารับประกันองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ ได้นะ เทวดา อินทร์ พรหมส่งข่าวเป็นชั้นๆ ขึ้นไปเลย “ธรรมจักรได้เคลื่อนแล้ว ไม่มีใครสามารถจะเอาคืนได้ เพราะจักรมันเคลื่อนแล้ว” ที่จักรเคลื่อนคือแค่แสดงกิริยาเฉยๆ นะ แต่ความจริงคือความรู้อันนั้น ความรู้ในหัวใจที่มันเคลื่อนไป ที่มันฆ่ากิเลส อันนั้นต่างหากเคลื่อนไม่ได้ จักรอันนี้ได้เคลื่อนแล้ว ธรรมอันนี้ได้เคลื่อนแล้ว มันได้ชําระกิเลสแล้ว ใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบริสุทธิ์แล้ว อันนั้นต่างหากของแท้ แสดงธัมมจักฯ ออกมานี้เพื่อปัญจวัคคีย์ “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” ต่างคนต่างรู้ความจริงขึ้นมา นี่เป็นศากยบุตร สงฆ์องค์แรกเกิดแล้ว

แล้วสงฆ์องค์แรกเกิด เห็นไหม สงฆ์ในปัจจุบันนี้ ๔๐๐,๐๐๐ ในเมืองไทย ในทั่วโลกเท่าไร แล้วก็ว่ากันไปนะ ฝ่ายมหายานก็พูดกันไปอีกอย่างหนึ่ง พูดกันไปนะ “รื้อสัตว์ขนสัตว์” ว่ากันไป “ธรรมะนี้เพื่อโลก”

คําว่า “เพื่อโลก” มันไม่ใช่เพื่อธรรม เพื่อธรรมน่ะในหัวใจ เพื่อโลก องค์กรการกุศลเขาทําได้มากกว่า ถ้าเพื่อโลก ดูสิ องค์กรการกุศล เรื่องข้าวยากหมากแพงเขาช่วยทั้งโลกเลย เพราะมันเป็นวัตถุ เป็นวัตถุมันไม่มีอะไรควบคุมได้ มันเป็นไปตามธรรม มันไม่มีอะไรควบคุมหรอก มันเป็นอนิจจัง มันเจริญ มันเสื่อมไปเป็นธรรมดา มันไม่มีอะไรคงที่หรอก คนทุกข์คนยาก ข้าวยากหมากแพง เป็นวัฏฏะของมัน มันหมุนไปเป็นสภาวะแบบนั้น เวรกรรมของคน เวรกรรมของโลก เวรกรรมต่างๆ แต่ถ้าหัวใจมันพ้นแล้ว เวรกรรมข้างนอกมันก็เวรกรรม แต่หัวใจมันไม่ไปเดือดร้อนตาม

เพื่อธรรม เพื่อธรรม เราต้องย้อนกลับมาที่เรา ไม่ใช่เพื่อโลก เพื่อโลก ยูเอ็นมันทําได้ดีกว่ามาก โลกเขาสงเคราะห์กันได้มากกว่าเราอีก แต่ถ้าเพื่อธรรมล่ะ เพี่อธรรม ถ้าใจเป็นธรรมแล้วเราก็สงเคราะห์ด้วยความเป็นธรรม เป็นธรรม สงเคราะห์ด้วยความเป็นธรรมมันบริสุทธิ์ผุดผ่อง ถ้าเพื่อโลก เพื่อโลก เพื่อใครล่ะ เพื่อสิ่งที่ทําขึ้นมา มันเป็นความคิดของโลก เห็นไหม ถึงประสบความสําเร็จทางโลกขนาดไหนมันก็เป็นการประสบความสําเร็จทางโลกส่วนหนึ่ง ได้แค่ชั่วคราวเท่านั้น

แต่ถ้าประสบความสําเร็จทางธรรมนะ ปัจจุบัน มันไม่มีอนาคต อดีตมาเป็นปัจจุบันนี้ ปัจจุบันนี้จะไปอนาคต แล้วธรรมะด้วยปัจจุบันธรรมทําลายหมดเลย อดีตอนาคตไม่มี เพื่อเรา เพื่อปัจจุบันนี้เท่านั้น ไม่มีการสืบต่อ ไม่มีอดีต ไม่มีอนาคต มันเป็นไปอีกไม่ได้

บุพเพนิวาสานุสติญาณ ย้อนอดีตชาติ จุตูปปาตญาณ อนาคตไป แล้วในปัจจุบันนี้ฆ่ากิเลส สภาวธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปัจจุบันละเอียดลึกลับมาก ลึกลับสําหรับคนไม่รู้ มันเปิดเผยกับคนรู้ คนรู้จะลึกลับไปได้อย่างไร ลึกลับมันจะรู้ได้อย่างไร ลึกลับกว่าเราหรือ เพราะเรารู้ มันจะลึกลับที่ไหน มันเปิดเผยหมด เปิดเผยมา กิเลสมันถึงได้ตาย

เพราะมันไม่เปิดเผย มันลึกลับ กิเลสมันซ่อนอยู่ในความลึกลับอันนั้น กิเลสมันซ่อนอยู่ในความลึกลับแล้วก็ขี่หัวเรา “เป็นเรา ทุกข์เป็นเรา สรรพสิ่งเป็นเรา อะไรก็เป็นเรา เป็นเรา ทุกข์ก็เรา” เราทุกข์เราก็ร้องไห้ ก็เจ็บปวดแสบร้อน แล้วเราก็สะสมซับซ้อนเข้าไปที่ใจ แล้วก็เกิดตายกันไปในหัวใจที่ไม่มีวันจบสิ้น เพราะมันเป็นกิเลส มันถึงต้องรื้อต้องถอน ต้องพยายามทําลาย ทําลายให้ได้ ตั้งใจให้ได้ ตั้งใจเป็นศากยบุตร ถ้าเราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรสเป็นความจริง เราจะเป็นจริงขึ้นมา เราจะเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วศาสนาจะเจริญรุ่งเรืองมาก

การเห็นสมณะเป็นมงคลอย่างยิ่งนะ เราได้เห็นของเราเอง เราเห็นของเรา ใจมันเป็นสมณะ เป็นสมาธิก็เห็นเงาๆ เท่านั้นน่ะ เป็นปัญญาขึ้นมา สมาธิก็เริ่มออกค้นคว้า ออกหากันไป ถ้าเป็นโสดาบันขึ้นมา พาดเข้ากระแส สิ่งที่พาดเข้ากระแส ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต จิตมันเป็น เห็นความเป็นไป มันเป็น สิ่งนี้พอมันเป็นขึ้นมา มันขึ้นมาจากหัวใจ สิ่งที่จากหัวใจขึ้นมา มันชําระเข้าไปในหัวใจ มันรู้ องอาจกล้าหาญมาก เรารู้ของเราได้ขนาดไหน เราจะมีความองอาจกล้าหาญของเรา

วิหารธรรม ใจมีธรรมเป็นเครื่องอยู่อาศัยนะ ใจถ้าไม่มีเครื่องอยู่อาศัย ทุกข์ตลอด ทุกข์ตลอด อยู่กับกิเลส กิเลสมันหลอกลวงไป อ้างอดีตอนาคตไปตลอด “เมื่อนั้นเมื่อนี้จะดี โยกย้ายถ่ายเทไปที่ไหนแล้วมันจะดี” โยกย้ายถ่ายเทนี่มันเป็นเปลือก มันเป็นสังคม มันเป็นวัตถุ มันเป็นทาส หัวใจดวงเก่า หมาขี้เรื้อนอยู่ที่ไหนมันก็ขี้เรื้อน อยู่ที่ไหนมันก็คัน อยู่บนสวรรค์มันก็คัน อยู่ใต้บาดาลมันก็คัน ถ้ามันขี้เรื้อนของมัน มันต้องเกาของมัน ใจมันมีขี้เรื้อน ใจขี้เรื้อนมันต้องรักษาแผลใจก่อนสิ ถ้าหมามันหายจากขี้เรื้อน มันนอนที่ไหนก็เป็นสุข นอนโคนต้นไม้ จะนอนใต้ถุนบันได จะนอนบนหลังคาที่ไหนมันก็เป็นสุข มันไม่เป็นขี้เรื้อน

ใจมันเป็นขี้เรื้อน ถ้ามองโลกมันมองอย่างนั้น โลกมันเป็นข้างนอก พอมองข้างนอกไป ใจมันขี้เรื้อนมันก็เป็นทุกข์ของมัน สิ่งที่เป็นอย่างนั้น สิ่งที่เป็นขี้เรื้อนมันก็เป็นทุกข์กับเรา ทุกข์กับเรานะ เวลาทําสิ่งใดต่างๆ ขึ้นมาก็เพื่อประโยชน์โลกๆ แล้วทําไมผลมันตกมาทุกข์ที่เราล่ะ ทุกข์ที่เราเพราะใจมันเป็นตัวเริ่มต้น ใจมันเป็นความคิด ใจมันเป็นผู้บริหารจัดการ ใจเป็นเจ้าของนโยบาย เจ้าของนโยบายก็นโยบายเพื่อโลก สิ่งที่กระทําออกไปแล้วมันเป็นเรื่องของโลกหมดเลย ถ้าย้อนกลับ ทวนกระแสกลับมา

ที่อยู่อาศัย นกยังมีรวงมีรัง คนยังต้องมีที่อยู่อาศัย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกให้อยู่เรือนว่าง ให้อยู่กุฏิวิหาร สิ่งต่างๆ พออยู่พออาศัย สิ่งที่พออาศัยไว้ พออาศัยเพื่อเรา มันมีไว้เพื่อเรานะ อย่าไปตื่นเต้นกับมัน สิ่งที่จะต้องดูแลรักษา มันเป็นข้อวัตรปฏิบัติ กิจของสงฆ์ ๑๐ อย่าง กวาดลานเจดีย์ รักษาโบสถ์ รักษาวิหาร รักษาสิ่งที่เป็นของสงฆ์ ภิกษุดูดายของสงฆ์ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ปลวกขึ้นกุฏิ ถ้าเราไม่ดูแลรักษา มันทําลายของสงฆ์

“ไปฆ่าสัตว์เป็นอาบัติปาจิตตีย์”...เราไม่ได้ฆ่า การฆ่าสัตว์คือฆ่าด้วยเจตนา แต่นี่รักษาสิ่งที่เป็นประโยชน์ มันเป็นข้อวัตรปฏิบัติ มันจะเทียบเข้ามาในหัวใจ ถ้าหัวใจมันเป็นธรรม มันจะเข้าใจในสภาวะแบบนั้น ถ้าหัวใจไม่เป็นธรรม มันตีเป็นอัตตกิลมถานุโยค-กามสุขัลลิกานุโยค จะไปเขี่ยปลวก จะไปกําจัดปลวกออกจากกุฏิก็เป็นอาบัติปาจิตตีย์ จะไม่ดูแลรักษาก็เป็นอาบัติปาจิตตีย์ กลืนก็ไม่เข้า คายก็ไม่ออก คาคออยู่อย่างนั้นน่ะ เพราะอะไรรู้ไหม เพราะเราไม่เคยผ่านสังคม ไม่เคยศึกษาธรรมะ ไม่มีครูบาอาจารย์เป็นคนชี้นํา

สิ่งที่มันไม่มีเจตนา เราไม่มีเจตนา เราจะรักษา จะมีข้อวัตรปฏิบัติเพื่อรักษาของของสงฆ์ รักษาของของสงฆ์ไว้เพื่ออะไร? เพื่อหมู่ชน เพื่อสงฆ์ ๔ ทิศจรมา ว่ามาอาศัยเป็นของของสงฆ์ สิ่งที่เป็นของของสงฆ์ ภิกษุต้องรักษาของของสงฆ์ ของสงฆ์เป็นของสาธารณะ ไม่ใช่ของของเรา สิ่งนี้รักษาไว้เพื่อสงฆ์ รักษาไว้เพื่อประโยชน์ รักษาของสงฆ์ ใครเป็นคนรักษา? ก็ใจเป็นคนรักษา ถ้าใจเป็นคนรักษา ใจรักษาของสงฆ์ ใจมันมีจิตใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ เป็นธรรมหรือยัง? มันเป็นธรรมโดยอัตโนมัติเลยนะ แต่ถ้าเราไม่เข้าใจ กิเลสมันขี่คอ “ทําอย่างนั้นก็ผิด เป็นอาบัติปาจิตตีย์” นอนจมกับกิเลส จะไม่รักษาเลยก็เศร้าหมอง เราไม่ได้รักษาของสงฆ์ ของสงฆ์เราปล่อยให้ปลวกมันกินมันทําลาย

ทําก็กลัวเป็นอาบัติ ไม่ทําก็เศร้าหมอง เศร้าหมองอยู่ในใจ เก็บกดอยู่ในใจ เห็นไหม นี่เวลากิเลสมันเป็นใหญ่ เป็นบุตรของกิเลส

ถ้าเป็นบุตรของธรรมล่ะ เป็นบุตรของครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านพาเราทํานะ สิ่งที่เราไม่ได้เจตนา ปลวกที่มันกัดมันกินเข้าไป มันกินแล้วมันก็เป็นโทษเป็นภัยของมัน เพราะมันเป็นของของสงฆ์ แต่ถ้าไล่มันไปกัดไปกินที่อื่น มันก็เป็นการดํารงชีวิตของมัน เราจะดูแลรักษาได้ไหม ถ้าเราดูแลรักษาได้ สิ่งนี้ก็เป็นประโยชน์กับเขาด้วย ถึงว่ามันเป็นลาภของเขา

อย่างสัตว์มันได้อาหารมา มันลาภของสัตว์ ลาภของเขา แล้วเราไปแย่งอาหารเขามา มันไปขัดลาภของเขา แต่ลาภนั้นมันมีโทษมีภัย แต่ถ้ามันไม่ใช่ทุกขลาภ มันเป็นลาภโดยธรรมชาติ เขาไล่ล่ากัน เขาหากินกันโดยธรรมชาติของเขา สัตว์กินเนื้อมันอยู่ในป่าในเขา มันเป็นธรรมชาติของเขา เขามีเวรมีกรรมต่อกันมา เขาผลัดกันกินกันมาอย่างนั้น ในภพในชาติผลัดกันเกิดผลัดกันตายในวัฏฏะมามหาศาลอยู่แล้ว สิ่งที่เราไม่เห็นในโลกนี้มันยังอีกมหาศาลเลย แต่สิ่งที่เราเห็นต่อหน้าต่อตา มันเป็นการให้เราได้ฝึก เป็นการให้เราได้ชั่งใจ เป็นการให้เราได้ฝึกฝนใจ เป็นการให้เราได้รับรู้สภาวะแบบนั้น สิ่งที่เรารับรู้สภาวะแบบนั้นจากภายนอก ถ้าจิตใจมันเมตตาขึ้นมา จิตใจมันอ่อนโยนขึ้นมา มันก็ย้อนกลับมาที่ในหัวใจ

แล้วกิเลสที่มันกัดหัวใจล่ะ ปลวกมันกัดของสงฆ์นะ ปลวกมันกินไม้ ปลวกมันกินกุฏิวิหารนะ แล้วกิเลสมันกินหัวใจล่ะ กิเลสที่มันกินอยู่นี่ มันกัดอยู่นี่ มันกัดหัวใจ มันกัดแล้วมันทุกข์มันยาก แล้วจะกําจัดมันอย่างไร กําจัดอย่างไร? มันก็ต้อง ศีล สมาธิ ปัญญาไปกําจัด

ศีล สมาธิ ปัญญา มันมีศีลไหม มีสมาธิไหม ถ้ามีศีลมีสมาธิ มันก็ไปกําจัดปลวก เราจะไปกําจัดมัน ถ้ากําจัดไม่ดี ไปเขี่ยมัน มันก็ตายนะ นี่ก็เหมือนกัน กิเลสที่มันขี่หัวเรา “ทําโน่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้” เดี๋ยวเราจะตายนะ ตายจากความรู้สึก ตายจากความชื่นใจ ตายจากเจตนา ตายจากความมุมานะ ตายจากความเพียรชอบ ความเพียรเป็นมิจฉาไง มันตายจากความถูกต้องไปเป็นมิจฉา เป็นความเห็นผิด เป็นความเศร้าหมอง เป็นการสะสม เป็นการนอนจมกับกิเลส นี่บุตรของกิเลส

ถ้าบุตรของธรรมล่ะ บุตรของศากยบุตร ศากยบุตรมันมีครูมีอาจารย์นะ ถือนิสัย ครูบาอาจารย์ของเราท่านจะพาเราไป ครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นโคนําฝูง โคที่ฉลาด โคที่มีหูมีตา ท่านจะรู้ว่าสิ่งใดควรไม่ควร สิ่งใดควรไม่ควร จังหวะมันมาถึง กรรมของมันต้องเอาตัวรอดให้ได้

สัจธรรม เวลามันมีกรรมมีเวรขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปจําพรรษา พราหมณ์นิมนต์ให้ไปจําพรรษาแล้วลืมใส่บาตร แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องกินข้าวม้า กินข้าวกล้อง เอามาบดเป็นแป้งกิน เห็นไหม เวลากรรมมันสนอง ถึงเวลาของมัน คนเรามันมีวิกฤติในชีวิตตลอดไป ชีวิตทั้งชีวิต ๑๐๐ ปีจะไม่เคยวิกฤติ ไม่เคยมีอะไรกระทบกระเทือนใจเลย มันเป็นไปได้อย่างไร มันไม่ใช่ผ้าขาวที่มันจะขึงไว้โดยที่ไม่ได้ใช้ ผ้าขาวก็ต้องเอามาห่มมาใช้ มันต้องซักต้องย้อม ต้องรักษาทั้งนั้นน่ะ

ชีวิตก็เหมือนกัน ชีวิตที่เราเกิดขึ้นมามันต้องรักษาต้องดูต้องแล ถ้าคนฉลาดพาชีวิตนี้รอดจากวิกฤติ เอาวิกฤตินั้นมาเป็นโอกาส เอาวิกฤติมาเป็นโอกาส วิกฤติเกิดขึ้นมาเราก็ไม่เสียใจ วิกฤติเกิดขึ้นมาก็กรรมเราทํามาเอง ถ้าเราไม่ทํามาเอง ทําไมมันเกิดกับเรา ทําไมคนรอบข้างเขาก็เหมือนเรา เห็นวิกฤติเหมือนกัน ทําไมเขาไม่ทุกข์ไม่ร้อน เพราะเขาไม่ใช่เจ้าของเรื่อง เขาไม่รับรู้กับเรา มันเป็นกรรมของเรา เราสร้างขึ้นมา เราก็หาทางออก หาทางแก้ไข หาทางดูใจเรา พอดูใจเรา มันเข้าใจเรื่องกรรมมันก็ปล่อย ปล่อยมันก็ผ่านไป ลมพัดลมเพ ลมพัดผ่านไป ใครทุกข์? ไม่เห็นมีใครทุกข์เลย แต่ถ้าจิตมันยึดนะ ทุกข์ไปหมดเลย

ย้อนกลับมา เอาวิกฤติเป็นโอกาส พอเอาวิกฤติเป็นโอกาส มันก็แก้ไข แก้ไขในการดํารงชีวิตของเรา เห็นไหม ศากยบุตรพุทธชิโนรส ชีวิตเกิดมาเพื่อการแก้ไข ปัญหามีไว้แก้ไข ปัญหามีไว้ให้จัดการแก้ไข แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน ไปกับพระอานนท์ สั่งไว้หมดเลยนะ “อีก ๓ เดือนข้างหน้าเขาจะทําสังคายนา นายจุนทะให้อาหารเป็นมื้อสุดท้าย ประชาชนเขาจะโจมตีนายจุนทะว่า เพราะฉันอาหารของนายจุนทะแล้วพระพุทธเจ้าปรินิพพาน” สั่งพระอานนท์ไว้หมดเลย “อานนท์ เธอบอกเขานะว่า เหตุการณ์อย่างนี้มันเป็นประโยชน์กับเขา ไม่ใช่โทษหรอก อาหารของนายจุนทะเป็นอาหารที่ประเสริฐมาก เพราะเราฉันอาหารของนายจุนทะแล้วเราถึงขันธนิพพาน มันเป็นวาระเป็นคราวขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานเอง ไม่ใช่เพราะฉันอาหารของนายจุนทะแล้วถึงปรินิพพาน”

ทั้งๆ ที่ตัวเองจะต้องปรินิพพานอยู่แล้ว ยังบอกกล่าวไว้แก้ไขเหตุการณ์วิกฤติทางโลกไว้ไม่ให้มันเป็นไป ไม่ให้มีการขัดแย้งกัน ใจที่เป็นธรรมไม่ได้ห่วงตัวเองเลย ตัวเองจะตายในคืนนี้อยู่แล้ว ยังเทศนาว่าการสั่งสอนมา ไปเอาพราหมณ์ เห็นไหม “ศาสนาไหนก็เจริญๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าอย่างไร”

แม้แต่จะปรินิพพาน ยังแก้ไขเหตุการณ์ทุกอย่าง ยังเอาพราหมณ์ที่มาถามปัญหาเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาในคืนสุดท้าย เป็นเอหิภิกขุองค์สุดท้ายที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบวชให้นะ “อ้าว! อานนท์ บวชขึ้นมา แล้วภาวนาเลย คืนนี้ขอให้บรรลุธรรมขึ้นมา ไม่ต้องมายุ่ง” พระอานนท์ก็บวชให้ จัดการให้ สิ่งที่เป็นประโยชน์มันเป็นประโยชน์นะ ถ้าธรรมมันเป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์ ถ้ามันเป็นกิเลส เห็นไหม

ศากยบุตรพุทธชิโนรส วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา มันเป็นองค์กร ศาสนาเป็นองค์กร สังฆะเป็นสงฆ์ เราเกิดมาในสงฆ์ แล้วเรามีครูมีอาจารย์ เรามีหมู่มีคณะ หมู่คณะของเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา รื้อค้นกิเลส ชําระกิเลสในหัวใจตั้งแต่หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ลงมา ครูบาอาจารย์ท่านทํามา มันมี มันมีวิธีการ มันมีเทคโนโลยี มันมีสิ่งต่างๆ จะให้เราทํา เพียงแต่เราสนใจไหม

เราอย่านอนจมกับชีวิตนะ เราบวชมานี้อย่าชะล่าใจว่าคนหนุ่มไม่ตาย คนหนุ่มคนแก่ตายเหมือนกันหมด หายใจเข้าแล้วไม่หายใจออก ตายหมด ถ้ามันไม่ชะล่าใจกับชีวิต มันทําให้เราตื่นตัว “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด” แล้วเราประมาทไหม เราประมาทกับชีวิตไหม หายใจเข้าแล้วหายใจออกอยู่พรรษาหนึ่ง จะเข้าพรรษาอีกแล้ว เดี๋ยวเดียวก็ออกพรรษาอีกแล้ว เข้าพรรษาอีกแล้ว กี่ปีแล้ว แล้วชีวิตมันจะตายไหม คนเรามันจะไม่ตายหรือ ร่างกายนี้จะไม่เสื่อมสภาพหรือ

มันตายนะ แต่ถ้าตายพร้อมกับมีธรรมไป มันตายด้วยคุณประโยชน์ไง ถ้าเราเป็นศากยบุตร ใจเราเป็นธรรม พร้อมที่จะตาย ตายเมื่อไหร่ก็ได้ เพราะความตายมันเป็นธรรมดา มันเป็นความจริงอันหนึ่ง เพราะคนเกิดมาต้องตายทั้งหมด แต่ถ้ากิเลสมันตายแล้วนะ สุข สบาย ตายเมื่อไหร่ก็ได้ เพราะมันไม่มีอะไรหรอก เหมือนวันนี้พรุ่งนี้ วันนี้ก็พรุ่งนี้ มันเหมือนธรรมดา เหมือนกับผ่านประตูเข้าออก มันจะมีอะไร อยู่ซีกฟากนี้ ข้ามไปซีกฟากโน้น เราออก เปิดประตูผ่านไปก็เท่านั้น ไม่เห็นมีอะไรเลย

แต่ถ้าเรายังมีกิเลสอยู่ ทุกข์นะ ทุกข์ มันจะเป็นจะตาย เดือดร้อนไปหมดเลย ถ้าเราประมาท ประมาทวันเวลา ประมาททุกอย่าง ชีวิตเรามันจะเอาอะไรเป็นประโยชน์ แต่ถ้าเราไม่ประมาท ปัจจุบันนี้ก็ไม่ประมาท รีบเร่งของเรา หน้าที่การงาน เราทําของเราตามสติปัญญา หน้าที่พระบวชใหม่ พระบวชใหม่ก็ฝึกข้อวัตร มีหูมีตาดูเขาทําอย่างไร ไม่ใช่ว่า “ฉันทําได้ๆ”

“ฉันทําได้” มันเรื่องโลกๆ นะ อย่าเอาทิฏฐิมานะมาข่มขี่กัน อย่ามาขวางโลก จะสังเกตก่อน ทําไมทําอย่างนี้ ทําอย่างนี้เพราะอะไร เพราะเก็บอย่างนี้มันมีประโยชน์เพื่ออย่างนี้ เก็บอย่างนั้นมันเป็นประโยชน์ไปอย่างนั้น การเก็บรักษาไม่ใช่ว่ากองๆๆ เป็นการเก็บรักษานะ นั่นไม่ใช่การเก็บรักษา นั่นเป็นการทิ้งไว้ ของมากองๆๆ ไว้ มันไม่ใช่การเก็บรักษา แต่เขาเก็บเขาเรียง ถ้าเป็นกิเลส “โอ๋ย! มันยุ่งยาก มันเสียเวลา ฉันจะรีบไปภาวนา” ถ้ารีบไปภาวนา ทําไมเป็นคนมักง่ายอย่างนี้ คนมักง่ายเป็นคนมีสติหรือ คนมีสติเขาจะเก็บทุกอย่างให้มันเป็นระเบียบเรียบร้อย คนมีสติสัมปชัญญะมันฝึกสติมาจากข้างนอก

ผู้บวชใหม่ให้สังเกต ไม่ใช่ว่า “ฉันก็ทําได้ ทําของง่ายๆ” นั่นมันวิสัยโลก เห็นไหม เราบวชเป็นพระขึ้นมา เราขอนิสัย ๕ พรรษา ขอนิสัยเพื่ออะไร? ขอนิสัยก็เพื่อให้รู้ไง

โลกกับธรรม เหรียญมี ๒ ด้าน เหรียญข้างหนึ่งเป็นโลก เหรียญข้างหนึ่งเป็นธรรม เก็บอย่างหนึ่งเป็นธรรม เก็บอย่างหนึ่งเป็นโลก เวลาของที่สละบริจาค สละบริจาคมาเป็นธรรม ผู้ใช้เป็นโลกหรือ โลภโมโทสัน เก็บสะสมจนล้นหัวเลย นั่นไม่ใช่เป็นธรรม “อ้าว! ก็เขาให้มา มันเป็นธรรม สิทธิเสรีภาพ เขาให้มา”...สิทธิเสรีภาพมันกิเลสน่ะ ถ้าเป็นธรรม มันเจือจาน มันสละ มันเผื่อแผ่

สิ่งนี้มันถึงว่า นิสัย ให้ดูให้สังเกต ไม่ใช่ทําตามอําเภอใจ ทําตามอําเภอใจมันเป็นกิเลส ฟังไหม บอกไว้แล้วว่าถ้าการขัดขืนกิเลส การขัดเกลากิเลสคือการต่อสู้กับมัน คือการขัดขืนมัน การไม่ยอมจํานนกับความคิด ของเคยทํา เคยกินเคยใช้ ฝืนมัน ฝืนไม่ทํา ฝืนให้มันน้อยลง ฝืนให้ร่างกายมันปลอดโปร่ง ฝืนให้ธาตุ ๔ มันไม่หนัก การภาวนามันจะได้ก้าวเดินไป

ฝืนตัวเองคือฝืนกิเลส

การเก็บการรักษา ถ้าเก็บรักษาทางโลกมันก็เหมือนกับสักแต่ว่าทํา มันเป็นการสะเพร่า มันเป็นการไม่ได้สร้างสติ เป็นการมักง่าย ลืมตัว แต่ถ้าเป็นการตั้งสติ มันเป็นการจงใจ เป็นการใช้ความคิด เป็นการบํารุงรักษา

เป็นการจงใจ เป็นการใช้ความคิด เป็นการบํารุงรักษา เขาบอก “เป็นกิเลส มันเป็นความทุกข์” มันก็เบื่อหน่าย มันก็ไม่ทํา ไอ้กิเลสมันขี่คออยู่นั่นน่ะ แต่ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา มันชื่นใจ มันทําใจ เพราะเราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส ทําด้วยสติ เราฝึกสติ เราเก็บหอมรอมริบ เรามีสติสัมปชัญญะ เราเคลื่อนไหว

“ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด” ไม่ประมาทเถิดนี้ ไม่ประมาทเถิดมันก็มีสติสัมปชัญญะทุกการเคลื่อนไหว ทุกการเหยียดคู้ ทุกอย่างมีความเข้าใจ แล้วไปนั่งภาวนามันก็เป็นการภาวนาขึ้นมาบ้างสิ ไอ้นี่ปล่อยมันไปเป็นลิงหลอกเจ้าเลยล่ะ ลิงมันโหนไปตามต้นไม้เลย มันออกแรงจนอ่อนจนเพลีย จนมันออกฤทธิ์เต็มที่ของมันแล้ว ตกกลางคืนมันจะนั่งภาวนา ๒ นาที หลับแล้ว เห็นไหม มันประมาทเลินเล่อ มันปล่อยไปทั้งวันเลย ปล่อยให้จิตเหมือนลิง มันไปทั้งวัน มันโหนกิ่งไม้นั้น โหนกิ่งไม้นี้ “ตกเย็นขึ้นมาจะนั่งภาวนา” มันโหนกิ่งไม้ มันออกแรงจนมันเหนื่อยจะตายอยู่แล้วจะมาภาวนาอะไร

แต่ถ้ามันได้ฝึกของมัน มันได้มีสติสัมปชัญญะ มันได้บํารุงรักษา มันไม่ประมาท มันดูแลตัวมันเอง มันสมบูรณ์มา มันพอใจของมัน เวลานั่งภาวนามันจะภาวนาของมันไปได้ นี่ศากยบุตรพุทธชิโนรส

วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา ถ้าวันสําคัญทางพระพุทธศาสนา เราเป็นภิกษุ เราเป็นนักรบ เราเป็นศากยบุตรโดยสมมุติ เป็นสงฆ์ สงฆ์ยกเข้าหมู่เป็นพระ เป็นภิกษุ แต่เป็นภิกษุแล้วเราต้องประพฤติปฏิบัติเข้าไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในใจเราให้ได้ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ถ้าเราเข้าถึงใจเรา เราเคารพธรรมของเรา เคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะเป็นประโยชน์กับเรา

ผลของการประพฤติปฏิบัติ เราจะรู้เองของเรานะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านเทศนาว่าการสอนเรา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติเข้าไปได้ เราจะรู้เลยว่าครูบาอาจารย์ของเราหลอกเราหรือเปล่า ทําไมเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ทําไมครูบาอาจารย์บอกว่าไปทางซ้าย แต่ทําไมเราไปทางขวา เอ๊ะ! ครูบาอาจารย์กับเราต้องผิดองค์หนึ่งแน่นอน จับผิดครูบาอาจารย์ให้ได้ เอาครูบาอาจารย์เป็นหลัก แล้วพยายามตั้งใจทําขึ้นไป ไม่ต้องไปวัดกับใคร ไม่ต้องไปวัดกับคนอื่นนะ คนอื่นเป็นจริตนิสัยของเขา

เราเป็นสังฆะ เป็นหมู่สงฆ์ หมู่สงฆ์สังฆะเป็นศากยบุตรด้วยกัน ต้องมีความเมตตา มีความเมตตา มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ต่อกัน แล้วเราดูแลรักษากัน ช่วยกันดูแลกัน ศากยบุตร เราเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วโลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์ แล้วเราก็จะเป็นพระอริยบุคคลขึ้นมา ถ้าเราทําของเราได้ ถ้าเป็นขึ้นมา เราจะมีความสุขก่อน

เวลาเขาโกรธกัน เบียดเบียนตัวเองก่อน แล้วก็เบียดเบียนผู้อื่น นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เราได้ความสุขก่อน เราได้รู้ความจริงก่อน จากใจดวงหนึ่ง คือใจของเราที่ได้สัมผัส กับให้ดวงใจต่อๆ ไป นี่เป็นประโยชน์กับเรา ประโยชน์กับศาสนา จิตของเราถ้าเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรสมันจะเป็นประโยชน์กับศาสนา เป็นประโยชน์กับเรา เป็นประโยชน์กับทุกๆ คนเลย แต่ถ้าจิตของเราเป็นจิตกิเลส เป็นบุตรของกิเลส มันจะเหยียบยํ่าเรา เราจะทุกข์ก่อน เราจะรู้ก่อนว่าเราทุกข์ แล้วความทุกข์นี้จะระบายไปสู่คนอื่น เห็นไหม มันเป็นโทษหมดเลย

วันสําคัญทางพระพุทธศาสนาอยู่ข้างนอก วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา ความจริงอยู่ข้างใน ในหัวใจของเรา ให้มันเป็นความสําคัญขึ้นมา ความสําคัญนะ เทวดา อินทร์ พรหมยังมาฟังเทศน์เลยล่ะ เทวดา อินทร์ พรหมยังต้องมาฟังอริยสัจจากใจของผู้ที่รู้จริง เพราะอริยสัจในตําราเป็นอย่างหนึ่ง อริยสัจในความเป็นจริงอย่างหนึ่ง อริยสัจในความเป็นจริงเพราะทําได้ คนที่ทําไม่เป็น แล้วก็มีความพลั้งพลาด มีความพลั้งเผลอ มีการกระทําแล้วมันผิดพลาด เขาจะมาศึกษาเล่าเรียน เขาจะมาไต่ถามถึงความผิดพลาดของเขา เห็นไหม คนรู้จริงจะเป็นประโยชน์กับทุกๆ คนเลย นี่ศากยบุตรพุทธชิโนรส

วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา วันวิสาขบูชา เราเป็นชาวพุทธแท้ๆ แล้วเราเป็นนักบวชด้วย เป็นพระด้วย ต้องให้เป็นความสําคัญกับเรา แล้วจะเป็นประโยชน์กับเรา เอวัง

พระกับหมา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๓ มิถุนายน ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้อุโบสถนะ อุโบสถมันเป็นวันของสงฆ์ สังฆกรรม มีสังฆกรรม เราทําสังฆกรรมกัน เสมอกัน ทิฏฐิเสมอกัน ศีลเสมอกัน ความเสมอกันมันเป็นความสุขอย่างยิ่ง ทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน ถ้าความเห็นต่างกัน นานาสังวาสเกิดจากสิทธิต่างกัน

สังฆกรรมมันไม่เป็นโมฆียะ ไม่เป็นโมฆะ สิ่งที่เป็นแขนงไม้รวมกันมันจะเข้มแข็งมาก สังฆกรรม พูดถึงทําความสะอาดของสงฆ์ให้บริสุทธิ์ ให้สะอาดเหมือนกัน ให้เป็นทิฏฐิ ให้เป็นความเห็นเหมือนกัน ทิฏฐิความเห็น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย “ในบรรดาสัตว์ ๒ เท้า เราตถาคตประเสริฐที่สุด” การคบบัณฑิต การคบมิตรดี คือคบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะพาไปถึงที่สุดแห่งทุกข์

สังฆกรรม พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราเป็นสงฆ์ เราเป็นสังฆะ เราเป็นสมมุติสงฆ์ รวมกัน ๔ องค์เป็นสงฆ์ขึ้นมา ความเป็นอยู่ของสงฆ์ถ้ามันสะอาดบริสุทธิ์ในสังฆะ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สังฆกรรม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาวกสาวกะผู้ที่ได้ยินได้ฟัง ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเป็นสังฆะ สังฆะ ถ้าเป็นสังฆะได้ต้องบรรลุธรรม ถ้าบรรลุธรรม “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” นี่สงฆ์เกิดขึ้น รัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สิ่งที่เป็นสงฆ์ สังฆกรรมมันจะรวมไปถึงที่นั่น

ความสะอาดบริสุทธิ์อย่างนี้มันสะอาดบริสุทธิ์โดยสมมุติ นี่สังฆกรรม ธรรมและวินัยเป็นสมมุติอันหนึ่ง สมมุตินี้เป็นบัญญัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เราทําความสะอาดจากภายนอกเข้าไป สิ่งที่ทําความสะอาดจากภายนอกเข้าไป ถ้าสิ่งภายนอกสะอาดเข้าไปได้ มันสะอาดมาจากไหนล่ะ ธาตุ ๔ ดิน นํ้า ลม ไฟ สิ่งที่เป็นธรรมชาติมันสะอาดบริสุทธิ์ได้ไหม อากาศที่บริสุทธิ์ อากาศที่เป็นสารพิษ อากาศที่มีพิษ สิ่งที่ออกซิเจนมันเบา ออกซิเจนไม่มี คนตายได้นะ

ธาตุ ๔ มันสะอาดไม่ได้ สิ่งที่ธาตุ ๔ สะอาดไม่ได้ แล้วใครสะอาดล่ะ สิ่งที่มันสะอาดไม่ได้เพราะมันเป็นธรรมชาติ มันแปรปรวน ไม่มีสิ่งใดสะอาดได้ ธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ สะอาดไม่ได้ จิตต่างหากมันสะอาดได้ จิตสะอาดได้

ดูสิ ถ้าจิตสะอาด จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส ก็ไอ้ตัวจิตนั่นแหละคือตัวกิเลส แล้วมันสะอาดได้อย่างไรล่ะ สิ่งที่สะอาด จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส นี่มันเป็นสมมุติ ถ้าเป็นสมมุติมันเป็นเรื่องโลกๆ มันเป็นความสะอาดเข้ามา จิตผ่องใสๆ อะไรมันผ่องใส ผ่องใสคู่กับเศร้าหมอง มันไม่มีอะไรผ่องใสหรอก มันผ่องใสไม่ได้ แต่การกระทําของเรานะ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมที่เราประพฤติปฏิบัติขึ้นไปมันจะทําให้มันสะอาดเข้าไป สะอาดเข้าไป มันก็เหมือนกับสะอาดโดยธาตุ ธาตุมันสะอาด แต่ธาตุมันเป็นธาตุอวิชชา ธาตุมันไม่รู้ มันสะอาดได้อย่างไร ถ้ามันทําเข้าไป มรรคญาณมันจะเกิด นี่สิ่งที่จะเกิด

ความสะอาดจากภายนอก-ความสะอาดจากภายใน สิ่งที่ความสะอาดจากภายใน สิ่งที่สะอาด โลกเขาว่าสะอาด พิสูจน์แล้วว่าเป็นความสะอาด ผ่องใสๆ มันสะอาด นั่นคืออวิชชา สิ่งที่อวิชชาจะเกิดอรหัตตมรรค มันเข้าไปจับสิ่งที่เป็นอวิชชา อวิชชามันคืออะไร ผ่องใสๆ อะไรมันผ่องใส สิ่งที่ผ่องใสมันคู่กับเศร้าหมอง ถ้ามันสะอาด มันสะอาดเข้ามาจากข้างใน มันจะทําเข้าไป

ถ้าเป็นสังฆกรรม ถ้าเราเห็นจริงเห็นจังของมัน นี่ความจริงจัง เวลาครูบาอาจารย์สมัยหลวงปู่มั่น เวลาวันอุโบสถขึ้นไป พระรื่นเริงแจ่มใส พระได้ลงสังฆกรรม ได้ฟังเทศน์ฟังธรรม มันทําด้วยความจริงจัง มันทําด้วยความจริงใจ ถ้าเรามีความจริงใจ ความจริงมันเข้าถึงใจ เพราะความจริงมาจากไหน

เพราะเราโลเล เราเป็นคนไม่จริง เพราะเราไม่จริง การกระทําไม่จริง เลยสักแต่ว่าทํา ทําเป็นพิธี ทําเพราะกลัวโดนครูบาอาจารย์เอ็ด กลัวโดนท่านว่า ทําเพราะมีคนบังคับให้ทํา มันไม่ได้ทําจากหัวใจไง

ถ้ามันทําจากหัวใจมันจะมีความเข้มแข็ง อย่าอ่อนแอ ความอ่อนแอของเราทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน เราจะเป็นจะตายกันเพราะความอ่อนแอของเรา เรามันอ่อนแอกันเอง แล้วพออ่อนแอ มันขาอ่อน พอขาอ่อน มือไม้จับอะไรไม่ขึ้น ยกอะไรไม่ขึ้นเลย นั่งสมาธิภาวนาก็ทํากันไม่ได้ เพราะเรามันอ่อนแอ เรามันไม่จริง ความไม่จริงมันจะเอาความจริงมาจากไหนล่ะ

ธรรมะเป็นของจริง ถ้าธรรมะเป็นของจริง เราต้องเข้มแข็ง อย่าให้สิ่งใดมันมาเกาะกินใจนะ

เราอ่อนแอกัน แล้วไม่มีจุดยืนกัน สนิมเกิดจากเหล็ก กิเลสมันอยู่กับใจ ไม่ต้องให้มันเกิดหรอก มันมีโดยธรรมชาติอยู่แล้ว แล้วมันอ่อนแอ ทําอะไรด้วยเป็นพิธีกรรม ด้วยสักแต่ว่าทํา

อันนี้มันก็ดีอันหนึ่ง ดีอันหนึ่งหมายถึงว่าเราถือนิสัย ครูบาอาจารย์ท่านเป็นครูบาอาจารย์ของเรา เราถือนิสัย ขอนิสัยแล้วทําตามท่าน มันก็ยังมีคนดูแลไง เหมือนนักมวยเลย นักมวยมันมีพี่เลี้ยงอยู่ เวลาขึ้นเวที โดนชกโดนต่อยมา กิเลสมันถีบมา กิเลสมันสอยปลายคางมาเลย นอนอยู่กลางเวทีเลย มันกําลังมึนเลย พี่เลี้ยงขึ้นมาประคอง ให้นํ้าให้ท่า นวด ฟื้นสติมา แล้วให้ไปสู้มันใหม่

แต่ถ้าไม่มีพี่เลี้ยง ไม่มีครูบาอาจารย์เลย พอกิเลสมันถีบเอานะ ไปเลย “นิพพานก็ไม่มี มรรคผล บวชมาทําไม ครูบาอาจารย์ท่านก็พูดประสาแต่ท่านพูดหรอก เขียนเสือให้วัวกลัว นรกก็ไม่มี สวรรค์ก็ไม่มี ไม่มีอะไรหรอก เสพสุขไปวันๆ หนึ่ง” ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ ไม่ได้ถือนิสัย มันก็เป็นอย่างนั้นน่ะ เวลามันอ่อนแอ เวลามันล้มไปแล้วมันลุกไม่ขึ้น มันลุกไม่ขึ้นเลย เพราะมันโดนกิเลสถีบเอา นอนแผ่กลางเวทีนั่นน่ะ แล้วยังภูมิใจนะ “โอ้! เป็นพระนะ เป็นพระ มีคนนับหน้าถือตา”...กิเลสมันเหยียบหัวแล้วยังไม่รู้จักกิเลสมันเหยียบหัวเลย

ถ้ามีครูบาอาจารย์ ถ้าเป็นธรรม นี่ไง สังฆกรรม ถ้าเป็นธรรม การเข้าหมู่ หมู่เขาทําอย่างไรกัน ข้อวัตรปฏิบัติมันรู้นะ ถ้าเราไม่ได้ทํามา เราไม่ได้ทําสิ่งนี้มา เวลาเข้าหมู่ไปมันเคอะๆ เขินๆ แต่ถ้ามันทํามาเหมือนกัน เวลาเข้าหมู่แล้วมันองอาจกล้าหาญ ศีลทําให้เราองอาจกล้าหาญ จะเข้าสังคมไหนก็ได้ สังคมที่เขาเป็นไป สังคมไหนเราก็รู้ เราก็ทําได้ เพราะเราก็มีศีลเหมือนกัน เราสะอาดบริสุทธิ์เหมือนกัน

แต่ถ้ามันเน่าใน มือมันเน่า มือมันมีแผล มันไม่กล้าหรอก มันทําอะไรมันแหยงไปหมด สิ่งนี้ถ้าเราไม่มีจุดยืน เราไม่เข้มแข็ง สนิมเกิดจากเหล็ก กิเลสมันเกิดจากเรา เราไม่เข้มแข็งเอง ถ้าเราเข้มแข็ง เราตื่นตัวตลอดเวลา เราจะเคาะสนิมตลอดเวลา อย่าให้สนิมมันยึด อย่าให้ข้อมันตาย เราทําของเรา เราจะมีความจงใจของเรา

ถ้ามีความจริงใจ ความจงใจของเรา แล้วเราจงใจ เราตั้งใจ สนิมมันเกิดไม่ได้ มันเกิดไม่ได้ มันขัดเกลา ธุดงควัตรมันขัดเกลากิเลส มันเป็นเครื่องมือชําระกิเลส แต่มันยังชําระไม่ได้ มันเป็นเครื่องมือ ถ้ามีเครื่องมือคอยเคาะมัน คอยทําลาย คอยเคาะมันไม่ให้มันยึดตาย เราทําของเราได้ ถ้าเราทําของเราได้ มันทําให้สนิมไม่เกิดขึ้นมา

“จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส”...ผ่องใสมันคืออวิชชา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันทําให้เราสดชื่น เรารื่นเริง เราอาจหาญได้ มันต้องมีสติสัมปชัญญะคอยค้นคว้า คอยดูแล คอยดูจิตของเรา สิ่งใดที่มันผิดพลาดมาแล้ว มันควรจะมีสติสิ เรามีสติสัมปชัญญะว่าสิ่งนี้มันผิดแล้วเราไม่ควรทําซํ้าทําซาก ผิดแล้วก็ทําซํ้าทําซากนั่นน่ะ แล้วจะแก้ไขๆ จะแก้ไขอะไร ก็มันทําซํ้า มันแก้ไขก็คือมันไม่ทําสิ มันไม่ทําสิ่งนั้นเลย สิ่งนั้นไม่ควรทํา ทําไม่ได้อีกแล้ว สิ่งที่ทํามาแล้วมันผิดพลาดแล้วมันก็ไม่ควรทําอีกแล้ว ไม่ควรทํา ทําอย่างไร ทําข้อวัตรไปแต่ไม่ทําซํ้าลงไป ทําซํ้าลงไปมันก็ไอ้รอยเดิมนั่นน่ะ มันรอยเดิม สนิมมันเกาะอยู่แล้ว แล้วยังใส่สิ่งที่ไปเร่งมันอีก นี่เร่งมันอีก

หยุดมันเลย เปลี่ยนแปลงเลย เปลี่ยนแปลงเลย ทําอย่างนี้ไม่ได้ ถ้าทําอย่างนี้ ไม่ทํา ไม่ทํา ไม่ควรทํามันอีกแล้ว ถ้าทําอีกมันก็เข้ารอยเดิม ร่องนํ้ามีนํ้าอยู่ ร่องนํ้าจะลึกไปเรื่อยๆ สันดานมันเป็นอย่างนี้ เราถึงต้องเปลี่ยนแปลง ขัดเกลา ในเมื่อเรายังมีกิเลสในหัวใจอยู่ การกระทําของเราต้องฝืนตลอด นี่การฝืนความรู้สึก

ไอ้นี่มันไม่ใช่อย่างนั้นน่ะ “โอ๋ย! ทําอย่างนี้เป็นอย่างนี้ พอใจอย่างนี้แล้วทําซํ้าทําซากไป นี่คือธรรมวินัยๆ”...ทําไมมันซื่อบื้อขนาดนั้นน่ะ เข้าไปทางนี้ มันเหมือนมวย มันเปิดช่องให้เขาสวนหมัดมา แล้วมันก็ยังเปิดให้เขาสวนมา สวนแล้วล้มอยู่กลางถนน แล้วก็ยังเปิดให้เขาสวนอีกๆ ทําไมมันซื่อบื้อขนาดนั้นน่ะ ปิดสิ ปิด ปิดก็คือไม่ทํา ปิดทางที่เขาสวนหมัดมา ปิดให้อยู่ๆๆ ถ้ามันอยากทํา ปิดมันสิ ไม่ทํา ไม่ทํา ฝืนมัน มันจะมีอะไรล่ะ

ไม่ทําไปมันก็มีใช่ไหม มันมีความน้อยเนื้อตํ่าใจ มันมีผลตอบสนองมา เพราะไม่ได้ดั่งใจ มันไม่ได้อย่างกิเลสหรอก นี่ถ้ากิเลสไม่ได้ดั่งใจ พอได้ดั่งใจมันก็ไม่มี เพราะน้อยเนื้อตํ่าใจ ดูสิ ถ้ามันอยู่ในหมู่คณะ “เกรงใจเขา เกรงใจ”...มันจะไปเกรงใจทําไม กิเลสน่ะ ไม่ต้องไปเกรงใจเขาหรอก ถ้ามันทําแล้วผิด อย่าไปยุ่งกับเขา ถ้าเขาจะทํา ปล่อยให้เขาทําไป มันมีครูมีอาจารย์ เดี๋ยวครูบาอาจารย์ก็จัดการเอง

เพราะทิฏฐิ มันเป็นจริตนิสัย จริตนิสัยของคนมันก็ไม่เหมือนกัน ความเห็นของคนก็ไม่เหมือนกัน สิ่งที่ไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกันก็เรื่องของเขา แต่ถ้าเขาทําของเขา มันเป็นสันดาน สันดานถ้ามันหนามันก็เป็นอย่างนั้นน่ะ เพราะสันดานมันเป็นอย่างนั้น แต่ถ้าสันดานมันดีขึ้นมา มันก็แก้ไขขึ้นมา เดี๋ยวเขาปรับตัวขึ้นมา เขาต้องเห็นของเขาเอง

ดูสิ ถ้าเรากินแต่ของแสลงเข้าไป มันจะไม่เป็นโรคเป็นภัย มันเป็นไปได้อย่างไร นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันทําผิดอยู่บ่อยครั้งๆ เข้า เดี๋ยวความผิดมันต้องเปิดออกมา ความลับไม่มีในโลกหรอก ถ้าเขาทําของเขา ไม่ต้องไปเกรงใจ เขาชวน เขาต้องการให้ไปทํากับเขา ไม่ต้องไปทํากับเขา มันเป็นความดีและความเลวของเขาเอง ใครทําคนนั้นจะได้ความดีความเลวของเขาเอง เรายืนอยู่ในธรรมวินัยของเรา แล้วเราทําแต่คุณงามความดีของเรา ทําดีต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่ว ช้าหรือเร็วเท่านั้นเอง ทําดีต้องเป็นความดี ถ้าเราทําดีของเรา ความดีทํายากไหม

ก็มันปลาเป็น ปลาเป็นก็ว่ายทวนนํ้า ไอ้ปลาตายมันตายแล้ว ปลาตายแล้วมันลอยไปตามนํ้า นี่เหมือนกัน ทําสบายๆ เอาแต่สะดวกสบาย แล้วก็ลอยเหมือนคนตาย ลอยไปตามนํ้า ใครมาก็เกรงใจเขาๆ มันไม่มีความหมายหรอก เรื่องของโลก ไม่ต้องไปเกรงใจใคร มันสะดวกสบายอยู่แล้ว เพราะมันมีข้อวัตร มันมีคําสั่งอยู่แล้ว มันเป็นวัตรปฏิบัติของพระป่าเรา

ดูสิ สมัยพุทธกาล คหบดีเขาไปวัด ไปถึงก็เห็นพระไม่มีเลย ก็เคาะระฆัง ก็เห็นพระ ต่างคนต่างเดินมา ไปฟ้องพระพุทธเจ้าเลยว่าพระทะเลาะกัน พระไม่พูดกันเลย นี่ความเห็นของโลกเอามาเป็นใหญ่ไม่ได้นะ

สิ่งที่เราไปสร้างวัดสร้างวากัน ที่เราไปทํา เราเอง เราเป็นคนยืนยันเองว่าเราต้องการอย่างนั้นๆ ก็โยนมาที่เราสิ เราเป็นคนบังคับ เราเป็นคนตั้งข้อวัตรเอง ถ้าเราตั้งข้อวัตรเอง ผิดถูกมันอยู่ที่เรา มันสบายมาก สบายมาก โยนมาเลย บอกว่าอาจารย์ไม่ให้ทํา ก็เท่านั้น ง่ายๆ เลย ไม่ต้องให้ใครมาลูบหัวเล่นหรอก อยู่ดีๆ ก้มหัวไปให้เขาเหยียบ แล้วก็ให้เขากระทืบด้วย ให้กิเลสมันสอยหงายท้องเลย แล้วอวดเก่ง...ไม่ต้องอวดเก่งเลย มันมีแบบอย่างอยู่แล้วไง

เราเป็นมาก่อน เรื่องอย่างนี้ไม่ใช่ว่าอวดนะ มาอยู่ที่โพธารามใหม่ๆ เขาร้อยแปด เพราะอะไร เพราะไม่มีใครรู้จักเลย ๒๐ ปีที่แล้ว ใครมาก็ “มาจากไหน”

“มาจากหลวงตามหาบัว”

ไม่รู้จักหรอก รู้จักแต่พระพื้นที่ของเขา แล้วทําอะไรไปก็เหมือนคนบ้า เหมือนคนบ้า จนชาวบ้านเขาพูด “วันๆ ไม่เห็นมันทํางานอะไรเลย เดินไปก็เดินมา” นี่เขาเห็นว่าการเดินจงกรมเป็นการเสียเวลาเปล่า เขาคิดว่าเราไม่ได้ทําอะไรเป็นประโยชน์กับโลกเลย แต่มันเป็นคุณงามความดีของเรา นั่งสมาธิภาวนา เดินจงกรมอยู่นี่มันสุดยอดของสมณะเลย เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันเป็นวิธีการ

ในเมื่อเรามีเหตุที่จะเข้าไปเอามรรคผลนิพพาน เรามีเครื่องมือ เรามีปัจจัยเข้าไปหยิบฉวยสิ่งที่จะเป็นประโยชน์กับศาสนา แล้วเราปฏิเสธเครื่องมือที่จะเข้าไปหยิบมรรคผล แล้วไปทําเรื่องโลกๆ ไปก่อสร้าง ไปทําอะไรที่เป็นประโยชน์ “โอ้! พระที่นี่ดีเนอะ ได้ก่อสร้าง ได้ทําเป็นสาธารณประโยชน์บ้าง ได้ดูหมอ ได้รักษาคนไข้”

มันบ้า นี่พระ ไม่ใช่กรมประชาสงเคราะห์ กรมประชาสงเคราะห์เป็นเรื่องของโลกเขา ติรัจฉานวิชา วิชาที่ทําให้เนิ่นช้าในการเข้าถึงมรรคผลนิพพาน

ในเมื่อมันเดินจงกรมอยู่นี่มันไม่เป็นประโยชน์กับใคร เขาไม่ได้ประโยชน์อะไรกับเราเลย แต่เขาได้โดยเขาไม่รู้ตัวเลย มันจะเป็นประโยชน์มหาศาล ถ้าเมื่อพระองค์นั้น ผู้ที่ประพฤติอย่างนั้นเข้าถึงธรรมวินัย ดูสิ มันชําระล้าง คนเรามีกิเลสปักหัวใจอยู่ แล้วกิเลสทําให้มืดบอด ไม่เข้าใจสิ่งใดๆ ในโลกนี้เลย แล้วมีพระองค์หนึ่งเปิดหัวใจขึ้นมาให้สว่างไสว ในเมื่อหัวใจนี้มันสว่างไสวขึ้นมาแล้ว ดวงใจของทุกดวงใจเป็นอย่างนั้นหมด ถ้าดวงใจดวงนี้สว่างไสว ดวงใจดวงนี้เข้าถึงวิธีการชําระกิเลสแล้ว ทุกดวงใจเป็นอย่างนี้

จากใจดวงหนึ่งให้ใจดวงหนึ่ง ดูสิ จักรวาลมืดหมด แล้วมีโลกอยู่โลกหนึ่ง มีดวงใจอยู่ดวงหนึ่งที่มันสว่างขึ้นมา ดวงใจสว่างขึ้นมามันจะเป็นประโยชน์กับจักรวาลนี้ไหม จักรวาลถ้าไม่มีดวงอาทิตย์ ยุ่งไปหมดเลย เพราะดวงอาทิตย์เป็นพลังงานทั้งหมดที่ให้อยู่กับจักรวาลนี้ แล้วใจที่มันสะอาดขึ้นมามันเหมือนกับดวงอาทิตย์ที่สว่างขึ้นมาในโลกมืด มันเป็นประโยชน์นะ ตั้งแต่เทวดาลงมา เทวดา อินทร์ พรหม ทั้งคนที่มันติด้วยว่า “พระทําอะไร วันๆ หนึ่งเดินไปเดินมา วันหนึ่งเห็นเดินไปก็เดินมา ไม่เห็นทําอะไรกันเลย”

ก็ไอ้เดินไปเดินมามันจะเข้าไปถึงมรรคผลนิพพาน มันจะเข้าไปถึงสัจจะความจริง แต่โลกเขาไม่รู้ โลกเขาไม่รู้เขาก็ติเตียนเป็นเรื่องธรรมดา แล้วเราจะไปทุกข์ร้อนอะไรกับไอ้คนบ้าคนบอที่มันมาติมึงล่ะ แล้วเราไปสร้างวัดสร้างวากันแล้ว แล้วเอาคนบ้าคนบอเป็นเข็มทิศ มันจะเป็นวัดไปได้อย่างไร มันก็เป็นโลกน่ะสิ

ถ้าเป็นโลกขึ้นมา ดูสิ กรมการศาสนาเผยแผ่ธรรม วัด สํานักปฏิบัติ สํานักปฏิบัติต่างจังหวัดมันจะปฏิบัติอะไร เดี๋ยวนี้เขาทําหนัง เขาทําได้ดีกว่านี้อีก ดูหนังเรื่องพระพุทธเจ้าสิ เขาสร้างมาเลย พระพุทธเจ้าเกิดเมื่อไหร่ เขาสร้างได้ดีกว่าอีก แล้วไอ้พระหัวโล้นๆ จะไปสร้างสํานักปฏิบัติขึ้นมาเป็นพิธีกรรมกัน มันก็โรงงาน หุ่นยนต์ โรงงานประกอบรถยนต์ แล้วรถยนต์มันเอามาทําเป็นเศษเหล็ก มนุษย์นะเว้ย! บวชพระด้วย หัวโล้นๆ ด้วย มันจะทําเป็นหุ่นยนต์ได้อย่างไร มันมีศักยภาพของการพ้นจากกิเลสเว้ย!

ในเมื่อมีศักยภาพของการพ้นจากกิเลส มันก็ต้องทําจริงทําจังสิ เราทําจริงทําจัง มันจะเอาโลกเป็นใหญ่ได้อย่างไร มันจะไปฟังเขาทําไม ไม่ต้องฟังใครเลย ข้อวัตรปฏิบัติของตัวทรงไว้ให้ได้ ต้องเข้มแข็งขึ้นมา ข้อวัตรต้องยืนให้ได้ ถ้าข้อวัตรยืนให้ได้ นั่นน่ะเครื่องมือ เครื่องมือที่เข้าไปถึงมรรคผลนิพพาน

เครื่องมือมรรคผลนิพพาน ทําลายมันก่อน ทําลายเครื่องมือมันแล้วบอก “กูนักปฏิบัติ กูเป็นพระป่า กูจะเข้าสู่มรรคผลนิพพาน” มันจะเป็นไปได้อย่างไรในเมื่อเครื่องมือเข้าไปทํามันไม่มี ธรรมและวินัยของพระพุทธเจ้ามันไม่มี ถ้ามันไม่มี มึงจะเอาอะไรเป็นเครื่องไปถึงธรรม ในเมื่อมึงทําลายเครื่องมือกันเอง เครื่องมือที่จะเข้าไปถึงธรรม มึงทําลายกันเอง แล้วบอกว่า “กูเป็นนักปฏิบัติๆ”...นักปฏิบัติขี้หมา

นักปฏิบัติมันต้องเข้ามาที่นี่ เหมือนหมอเลย ดูสิ เขาเรียนหมอมา จะกินอาหารอะไร เขารู้ว่าเป็นโทษ เขาจะไม่กินสิ่งที่เป็นโทษกับร่างกายนะ แล้วการดํารงชีวิต ไม่ฝืนมัน ต้องออกกําลังกาย ต้องเคลื่อนไหวให้ร่างกายมันแข็งแรงขึ้นมา หมอเขายังรู้เลยว่าการดํารงชีวิต ๑๐๐ ปีจะอยู่ได้อย่างไร ความเป็นไปของร่างกายนี้มันจะเป็นไปได้อย่างไร นี่ทางหลักวิชาการนะ

แล้วนี่ก็เหมือนกัน ธรรมและวินัยมันเป็นสมมุติ ธรรมและวินัย สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมทั้งหลายนี้เป็นอนัตตา สภาวธรรมมันเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป อนัตตาคือมีอยู่ แต่มันไม่เป็นรูปธรรมที่จะจับต้องได้

แต่ถ้ามัน สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมนี้แปรสภาพหมด เขาว่า “นิพพานก็เป็นอนัตตา”

ถ้าเป็นอนัตตา มีนิพพานทําไม นิพพานพ้นจากอนัตตา สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ศีล สมาธิ ปัญญา มันเป็นอนัตตา มันเกิดดับอยู่นี่ มันเกิดขึ้นมาชั่วคราว ถ้าเรามีความสามารถ เราจะสร้างมันขึ้นมา สร้างมันขึ้นมานะ สร้างสติขึ้นมา นึกขึ้นมา ฝึกขึ้นมา สติขึ้นมา ทําสมาธิขึ้นมา แล้วออกค้นคว้าปัญญาขึ้นมา สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมนี้เป็นอนัตตา ความคิดก็เป็นอนัตตา สรรพสิ่งมันมีอยู่แล้ว แต่มันเคลื่อนไหวอยู่ตลอดเวลา แล้วเราไม่มีความสามารถเอามาใช้ประโยชน์ได้

ตั้งสติขึ้นมา มีสติสัมปชัญญะขึ้นมา ทําจิตให้สงบเข้ามา สิ่งนี้มันจะเกิดขึ้นมา

ของมีอยู่ แต่ใช้ไม่เป็น ธรรมวินัยจากข้างนอกก็ไปลบล้างมัน เอาโลกเป็นใหญ่ ถ้าเอาธรรมเป็นใหญ่ ทิ้งมัน ทิ้งมัน โลกจะติเตียนหรือจะชื่นชมนั้น คนโง่ติเตียน คนโง่ชื่นชม ไม่มีความหมายเลย ดูสิ เราเล่นกับหมา หมามันกระดิกหาง มันเลียปาก มันรักเจ้านายมัน มีประโยชน์อะไร มันมีความอบอุ่นเท่านั้นเอง แล้วหมามันสอนเราได้ไหม หมามันสอนคนได้ไหม หมามันรักษาคน รักษาเจ้านายมัน มันให้ความปลอดภัยกับเจ้านายมัน แต่มันสอนเราได้ไหม

โลกเขาเป็นอย่างนั้นน่ะ มันเลียปากมึง มันกระดิกหางให้มึง แล้วมึงไปยุ่งอะไรกับมัน มันก็เท่านั้นน่ะ โลกๆ โลกไม่มีความหมายเลย ถ้ามันมีจุดยืนขึ้นมา โลกไม่มีความหมายหรอก เราอยู่กับโลกโดยไม่ติดโลก เห็นไหม เราอยู่กับหมา หมามันให้ความปลอดภัย หมามันให้ความอบอุ่น แต่หมามันให้มึงพ้นจากกิเลสได้ไหม

แต่ถ้าเป็นธรรมวินัย เรื่องของโลก เราต้องเอาธรรมวินัยเป็นที่ตั้ง สิ่งใดที่ควรและไม่ควร มันควรรู้ว่าอันนี้ควรหรือไม่ควร ถ้าไม่ควร เราอย่าไปยุ่งกับเขา อาศัยเขาอยู่ บิณฑบาตกับเขา ความเป็นอยู่นี่อยู่กับเขา ปัจจัยเครื่องอาศัยอยู่กับเขา แต่เราเป็นอาจารย์เขา เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราต้องมีจุดยืนของเราสิ เรามีจุดยืนของเรา ถ้ามีจุดยืนของเรา มันจะย้อนกลับมาที่ธรรม

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สิ่งที่มีอยู่ ถ้ามันเคลื่อนไหว มันมีอยู่ พอมีอยู่ ไปกับเขา อยู่กับเขา แล้วมันเป็นประโยชน์อะไรกับเรา เราโง่ขนาดนั้นหรือ

แต่ถ้าเราเป็นลูกศิษย์มีครูบาอาจารย์ สิ่งที่อาศัยกับเขา แต่เราก็มีจุดยืนของเรา แล้วจุดยืนของเรา ตั้งสติขึ้นมา ระลึกขึ้นมา ของมีอยู่ ถ้ามันส่งออกไปเอาข้างนอกมันก็เป็นเรื่องของโลกๆ หมด ถ้ามันทวนกระแสกลับมา มันก็เป็นเรื่องของธรรมหมด เรื่องของธรรม มันจะมีสติขึ้นมา มีสมาธิขึ้นมา ถ้ามีสติสมาธิขึ้นมา มันจะเป็นประโยชน์อะไร ประโยชน์กับใคร? ก็ประโยชน์กับไอ้คนทําน่ะสิ ใครทําใครได้ นี่คบธรรมวินัย คบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้แล้ว “อานนท์ ถ้าเราตายไปแล้ว ธรรมวินัยจะเป็นศาสดาของเธอ”

เราเกิดทันหรือไม่ทันองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เราเกิดทันธรรมวินัย ธรรมวินัยนี้เป็นสมมุติ สมมุติ สมมุติเพราะมันเป็นวิชาการ มันยังไม่เป็นสมบัติของเรา แต่ถ้ามันเป็นสมบัติของเรา มันเป็นความจริง เพราะเราจับต้องได้ เรารู้สึกได้ จับต้องได้หรือรู้สึกได้นี่มันเป็นของใคร? ของคนที่ทํา ถ้าทําขึ้นมามันเป็นประโยชน์กับเราหรือยัง ประโยชน์ของเรา สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา เพราะอะไร เพราะมันเป็นสมาธิ เดี๋ยวมันก็เสื่อม เดี๋ยวมันก็เสื่อม ปัญญาเกิดขึ้นมา มีปัญญาขึ้นมาใคร่ครวญ เดี๋ยวมันก็หมดไป มันเป็นของเราหรือยัง นี่ไง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก ธรรมที่เป็นอนัตตา ปฏิบัติเข้าไปบ่อยครั้งเข้าๆ ถึงที่สุดมันไม่เป็นอนัตตาหรอก เป็นอกุปปธรรม ไม่ใช่กุปปธรรม กุปปธรรมเป็น สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา มันเป็นกุปปธรรม คือเป็นสภาวธรรมที่มันมีอยู่ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นขึ้นมาอยู่นี่ แต่ประพฤติปฏิบัติขึ้นไปจนมีครูบาอาจารย์ชี้นํา จากใจดวงหนึ่ง ใจดวงที่เคยผ่านขึ้นมา ถ้าใจคนที่ไม่เคยผ่าน พูดไม่ได้ ไม่รู้วิธีการ เรียนมาจนตาย ตายแล้วเรียนใหม่ก็อยู่เท่านั้นน่ะ เพราะเป็นเรื่องของสมมุติ มันเป็นไปไม่ได้

แต่ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา มันมีการกระทํา มันต้องทําได้ ทําได้ ถ้าทําไม่ได้ ทําได้กับทําไม่ได้มันต่างกันอย่างไร ไอ้ที่ไม่ได้ ไม่ได้เพราะอะไร ไอ้ที่ได้ ได้เพราะอะไร ได้เพราะมันมีจุดยืน ได้เพราะเป็นคนจริง จริงเพราะอะไร จริงเพราะเรายืนอยู่ในหลักความจริงของเรา ถ้ายืนอยู่ในหลักความจริงของเรา เรายืนอยู่ในหลักความจริงของเรา มันเข้าไปถึงหลักความจริงของเรา แต่ถ้ามันเป็นกิเลส มันก็หลักความจริงของกิเลสไง

ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา อะไรที่มัน สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวะที่มันเป็นอนัตตา ที่มันเป็นไป ที่มันหมุนเวียนไป แต่เราใช้สติ เราใช้สมาธิเข้าไป มันก็มีศีล สมาธิ ปัญญา

สัมโพชฌงค์ ตรึกในธรรม ธัมมวิจยะ มีสัมโพชฌงค์ มีการตรึก มีวิจัยในธรรม มีสิ่งต่างๆ ธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา นี้เอาวิจัยขึ้นมาเพราะของมันมีอยู่ แต่มันไม่ใช่ของที่สั่งขึ้นมาเป็นวัตถุ มันเป็นของที่เกิดขึ้นจากภายใน

ดูสิ เวลาเราเรียนหนังสือ มันต้องมีกระดานดํา ครูเขาจะเลคเชอร์ เขาจะเขียนให้ดูว่าเป็นอย่างไรๆ แต่เวลาประพฤติปฏิบัติมันเป็นอยู่ในหัวใจ ภวาสวะ ภพ สถานที่มันเกิด สถานที่ทุกข์มันเกิด สถานที่มันเป็นไป สถานที่มันเกิดสมาธิ นี่ไง ข้อมูลไง ถ้าเข้าไป ใครเข้าไปเห็น ใครเข้าไปทํา จิตมันเห็น จิตมันทํา จิตมันเป็นไปได้ พอจิตมันเห็น จิตมันทํา จิตมันคลี่คลายมันไป มันคลี่คลายมันไป ส่วนการคลี่คลายออกไปนั่นน่ะ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา มันเป็นตทังคปหาน ตทังคปหานคือมันปล่อยวางๆๆ กันชั่วคราว นั่นน่ะ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา

ในการฝึกฝน ในการทําไร่ทํานา ตั้งแต่ปู่ย่าตายายมาก็ทําลงพื้นนา ทําลงพื้นนาเมื่อไหร่มันก็ได้ข้าวขึ้นมา นี่เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติก็ทําลงที่ใจ ทําลงที่ภวาสวะ ทําลงที่ภพ

นี่ภพก็ไม่รู้จัก สมาธิก็ไม่รู้จัก พระถ้าไม่ทรงธรรมทรงวินัย ธรรมวินัยจะให้ใครทรง จะให้ใครรู้ ธรรมะก็อยู่ในตู้พระไตรปิฎก รื้อค้นกัน เปิดกัน พระไตรปิฎก ปลวกมันกินหมดทั้งเล่ม ปลวกกินเข้าไปเลย พระไตรปิฎก แล้วมันรู้อะไร ไม่ต้องอ่าน กินเข้าไปยังไม่รู้เลย เพราะอะไร เพราะมันเป็นสมมุติ มันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แต่ถ้าเป็นของเรา เราเปิดค้นขึ้นมาแล้วเราพิจารณา เหมือนกับเที่ยวป่าช้าเลย ซากศพมันเป็นประโยชน์อะไร ซากศพมันก็มีแต่จะย่อยสลายของมันไป ซากศพทุกซากศพมันจะย่อยสลายของมันไป มันเป็นประโยชน์กับใคร

แต่เพราะมีบุคคล มีภิกษุ มีสมณะที่เข้าไปเพ่ง เพ่งขึ้นมาแล้วย้อนกลับมา ใครเป็นคนเพ่ง ถ้าไม่มีลูกตามันจะเห็นไหม ถ้ามีลูกตา ตาบอดมันจะเห็นไหม มันมีจิต จิตมันเพ่ง เพ่ง เกิดสภาวะขึ้นมามันก็ถึงจิต พอจิตมันเพ่งขึ้นมา มันขยายส่วนแยกส่วน ขยายส่วนแยกส่วน ใครเป็นคนรู้ ใครเป็นคนรู้ ใครเป็นคนเห็น? จิตเป็นคนรู้เป็นคนเห็น

พระไตรปิฎกก็เหมือนกัน ใครเป็นคนศึกษามัน ก็ไอ้พระภิกษุ ก. ภิกษุ ข. ที่ไปอ่านมัน อ่านมันเฉยๆ อ่านมันเข้ามา อ่านมันเข้ามาแล้วได้อะไรขึ้นมา อ่านเข้ามาก็ให้เกิดความงง ความสนเท่ห์ ความเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา สมาธิเป็นอย่างนี้เว้ย! ปัญญามันเกิด มันเกิดอย่างไร ปัญญามันเกิดขึ้นมา เกิดมาจากภายใน ภายในมันแยกแยะของมัน มันทําของมัน สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา มันเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ อ๋อ! มันเป็นอนัตตาอย่างนี้เอง เป็นอนัตตาเพราะความโง่ โง่เอง สมาธิก็รักษาไม่เป็น พอทําสมาธิขึ้นมาได้ พอเป็นสมาธิก็เสื่อมไป เสื่อมไปก็เข้าสมาธิไม่เป็น เข้าสมาธิไม่ได้ เพราะอะไร เพราะไม่ชํานาญในวสี ไม่มีความชํานาญ

ฝึกฝนเข้าไปจนชํานาญขึ้นมา อ้าว! สมาธิก็เป็นของเรา ให้มันเสื่อมต่อหน้าสิ สมาธิให้มันเสื่อมไป เสื่อมไปเลย ในเมื่อเราทําเหตุได้ ใครไปกลัวความเสื่อมของสมาธิ แต่เพราะทําไม่เป็น พอมันส้มหล่นขึ้นมา เป็นสมาธิหนสองหนก็ไปตื่นเต้นไปดีใจกับมัน ได้สมาธิ วิ่งตะครุบเงา สมาธิเป็นอย่างนั้นๆๆ วิ่งตะครุบสมาธิ อีก ๑๐๐ ชาติก็ไม่มีทางได้สมาธิ

แต่ถ้าอยู่กับเหตุ ตั้งสติไว้ กําหนดคําบริกรรมไว้ ปัญญาอบรมสมาธิไว้ อยู่ที่เหตุ สมาธิมันจะไปไหน ในเมื่อเราจุดไฟอยู่นี่ ไฟมันติดอยู่นี่ ความร้อนมันจะไปไหน เอาสิ่งนี้ตั้งไฟ มันจะไม่สุก เป็นไปได้อย่างไร ในเมื่อเราเป็นคนรักษาไฟนี้อยู่ สมาธิก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสติ เรามีเหตุมีปัจจัยของมันอยู่ สมาธิมันจะไปไหน มันอยู่ในการควบคุมของเราทั้งหมดเลย

แต่นี่เพราะอยากได้สมาธิ “สมาธิ ว่าง สบาย” แล้ววิ่งไปไม่เคยเจอสมาธิเลย เพราะอะไร เพราะมันเสื่อม มันเสื่อมไปหมดแล้ว มันจะเจริญแล้วเสื่อมๆ มันเป็นสภาวะของมัน นี่ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา มันเป็นอนัตตา มันควบคุมไม่ได้ ไม่มีสิ่งใดจะควบคุมมันได้ มันเป็นอนัตตา แต่ถ้ามันเป็นความจริงของเราขึ้นมา ความจริงขึ้นมา มันจะเป็นอนัตตาไม่เป็นอนัตตาเรื่องของหัวมัน มันจะเป็นอย่างไรมันก็เป็นธรรมชาติของมัน เราสร้างเหตุของเราไว้

ในเมื่อธรรมที่เป็นสมมุติมันเป็นอย่างนี้ มันยังเกิดดับ มันยังมีการก้าวเดิน มีการเคลื่อนไหว เรานี่มาจากสกปรกนะ “อภิธรรม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นปรมัตถธรรม” มันเหมือนกับเราใช้นํ้ามันสําเร็จรูป เบนซินก็คือเบนซิน โซลาก็คือโซลา นํ้ามันก๊าดคือนํ้ามันก๊าด ทุกอย่างมันเป็นนํ้ามันสําเร็จรูปหมดเลย แล้วมันมาจากไหนล่ะ มันมาจากที่เราไปเห็นที่ปั๊มไง เราไม่เห็นที่มาของมันนะ ที่มาของมันมาจากนํ้ามันดิบเว้ย! นํ้ามันดิบมันมาจากไหน นํ้ามันดิบเขาต้องขุดขึ้นมาจากใต้ดิน

นี่ก็เหมือนกัน ทุกข์มันมาจากไหน อภิธรรมมันมาจากไหน ความสะอาดบริสุทธิ์มันสะอาดบริสุทธิ์มาจากไหน ถ้ามันไม่มีความสกปรกมาก่อน ไม่มีต้นเหตุมาก่อน มันสะอาดได้ที่ไหน เอาอะไรสะอาด เอาอากาศมาสะอาดหรือ เอาอากาศ เอาสรรพสิ่งในแร่ธาตุมาสะอาด มันก็เรื่องของเขา เห็นไหม เรื่องของหัวใจ เรื่องอวิชชาล่ะ มันก็ต้องมาจากอวิชชาเว้ย! ถ้ามาจากอวิชชา มันต้องทําสมถะ ทําความสงบเข้าไป

อภิธรรมจะมีต่อเมื่อจิตมันสะอาด อภิธรรมไม่ผิด นํ้ามันสําเร็จรูปมันผลิตที่ไหน นํ้ามันสําเร็จรูปที่เขาเอามาทําเป็นธุรกิจของเขา เขาค้าขายของเขา เราใช้พลังงานของเรา แต่เพราะเขาเป็นบริษัทของเขา เขาฉลาดของเขา เขาซื้อนํ้ามันดิบมา นํ้ามันดิบ อุปสรรคที่นํ้ามันดิบเขาขุดขึ้นมา นี่ก็เหมือนกัน จิตที่มันสะอาด มันจะเป็นอภิธรรม มันก็มาจากจิตที่สกปรก จากจิตที่มีอวิชชา

ธรรมในพระไตรปิฎกเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นทฤษฎีทางวิชาการ การค้นคว้านํ้ามันมาใช้ การค้นคว้าทฤษฎีว่าการจะมีนํ้ามันต้องมีนํ้ามันดิบ ต้องขุดเจาะนํ้ามันดิบขึ้นมา ต้องลําเลียงนํ้ามันดิบขึ้นมาโรงกลั่น กลั่นเสร็จแล้วถึงส่งมา ถึงเป็นนํ้ามันสําเร็จรูป แต่เราไปรู้กันแค่นํ้ามันสําเร็จรูปไง เราไปรู้กันแค่มันเป็นนํ้ามันสําเร็จรูปที่เราเอามาใช้ แล้วก็เอานํ้ามันสําเร็จรูปมาวิจัยกัน แล้วมันมาจากไหนล่ะ มันสืบต่อไม่ได้เข้าไปถึงอวิชชา มันสืบต่อไม่ได้ถึงต้นคนผลิต มันค้นคนผลิตไม่ได้ แต่พอกําหนดพุทโธๆ ทํากรรมฐานจะเข้าไปถึงต้นขั้ว เขาว่า “มันเป็นสมถะ มันแก้กิเลสไม่ได้”...นี่มันไปตัดตอนกัน คนไม่เป็นคือคนไม่เป็น คนโง่ก็สอนคนโง่ แล้วมันก็เชื่อกันโง่ๆ แล้วมันก็โง่อยู่ในใต้อวิชชานี้ไง

แต่ถ้าเราทําของเราขึ้นมา มันจะเห็นไปหมด มันจะรู้ จิตสงบเป็นอย่างนี้ จิตที่มันฟุ้งซ่าน จิตที่เราควบคุมตัวเองไม่ได้ เราถึงเป็นคนไม่จริงไม่จัง กิเลสมันถีบหงายท้องๆ นอนแผ่กลางเวทีตลอดเวลา ปฏิบัติไปอย่างนั้นน่ะ โง่ๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ แต่พอมันจริงขึ้นมา มันไล่ต้อนเข้ามา มันรู้ถึงหมัดถึงเข่าของกิเลสที่มันถีบมา ถ้ามันฉลาดขึ้นมา มันจะรู้ว่ามันถีบเราอย่างไร มันก็ปิดไปเรื่อยๆๆ ต่อสู้กับกิเลสเรื่อยๆ พอต่อสู้มันก็รู้ นี่หานํ้ามันดิบ ถ้าไปเจอนํ้ามันดิบ จิตสงบขึ้นมา

อ้าว! ทําไมไม่เป็นอภิธรรมล่ะ ทําไมไม่สะอาดบริสุทธิ์ นี่มาจากไหนล่ะ มันสะอาดบริสุทธิ์จากฟ้าหรือ ไม่มี ไม่มี ถ้าไม่มีต้นขั้ว ไม่รู้จักวิธีการทํา ไม่มี นํ้ามันสําเร็จรูปไม่มี นํ้ามันสําเร็จรูปไม่มีหรอก มีแต่บริษัทที่เขาค้านํ้ามัน ไม่มีสําหรับเราเพราะเราทําของเราไม่ได้

ถ้ามันเข้าไปถึงตรงนั้นแล้ว พอจิตมันสงบเข้ามา หัดค้นคว้า เพราะมันเจริญแล้วเสื่อมตลอดไป มันจะเจริญแล้วเสื่อมอยู่อย่างนี้ เจริญแล้วเสื่อมๆ มันเป็นธรรมชาติของมัน ถ้าเป็นธรรมชาติของมัน สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ความว่ามันเป็น สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา แล้วผู้ค้นคว้า ผู้ฝึกฝน ผู้ที่มีการกระทํา มันจะเข้าใจว่าอะไรเป็น สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา อะไรเป็นธรรมเหนือโลก เป็นธรรมธาตุ เป็นธรรมที่ไม่มีการแปรสภาพ เป็นธรรมที่คงที่ คงที่ไม่ใช่อนัตตา การเป็นอนัตตาคือมันแปรสภาพ อนัตตาคือเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป นิพพานจะเป็นอนัตตาไม่ได้ นิพพานจะมีการเปลี่ยนแปลงไม่ได้ นิพพานนี้เป็นนิพพาน

แล้วนี่บอกว่า “เออ! นิพพานกูผิด กูเปลี่ยนนิพพานใหม่”...ไอ้นั่นมันนิพพานโกหก มันเป็นนิพพานของนิยายธรรม “นิพพานเป็นอย่างนั้น วันนี้นิพพานแล้วมันยังไม่สะอาด ทําซํ้าให้นิพพานมันสะอาดขึ้นไปอีก นิพพานมันจะเจริญขึ้นไป นิพพานมันจะมีขั้นตอน นิพพานหนึ่ง นิพพานสอง”...นิพพานนรก มันพาลงนรกกันหมด นิพพานของสัตว์โลก มันไม่ใช่นิพพานขององค์สมณะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ในบรรดาสัตว์ ๒ เท้า เราประเสริฐที่สุด” การคบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะพาถึงที่สุดแห่งทุกข์ เห็นไหม นิพพานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ใช่นิพพานอย่างนั้น นิพพานอย่างนั้นมันเป็นนิยายธรรม แล้วโลกมันสื่อสารกันด้วยตรรกะ ด้วยปรัชญา เพราะอะไร เพราะสื่อสารแล้วสัตว์โลกมันเข้าใจได้ สื่อสารออกมาเป็นนิยายธรรม เป็นนิยายธรรมะ แล้วสื่อสารนิยายธรรมะเป็นปรัชญา ใครขยายความ ใครแยกส่วนขยายส่วน “โอ๋ย! สุดยอดๆ”...นิพพานนรก “นิพพานสงบเย็น นิพพานเป็นความว่าง”...นิพพานนรกทั้งนั้น

นิพพานจริงมันอยู่ที่กลางหัวใจเรานี่ ไม่ต้องให้ใครมาพิสูจน์ว่านิพพานจริงหรือไม่จริง นิพพานจริงหรือไม่จริง ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่นบอก “แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ต่อหน้าก็ไม่ถาม” ไม่ต้องถามใคร ถ้าถาม มึงยังโง่ ถ้าถาม มึงยังสงสัยอยู่นะ มันไม่ถามเพราะอะไร เพราะมันเป็นของจริง ของจริงไม่แคร์ ไม่ต้องให้ใครยอมรับ ไม่ต้องให้ใครเห็นด้วย ไอ้เรื่องโลกๆ อย่ามาเห็นด้วย ไม่จําเป็น เราถึงอยู่ของเราได้ เห็นไหม เหนือโลก อยู่กับโลก

โลกเหมือนหมา ให้มันเลียปาก ให้มันกระดิกหาง มันมีประโยชน์อะไรกับเรา มันกระดิกหาง มันเลียปากก็เป็นความสุขของมัน เป็นการแสดงออกของมัน แต่ความเป็นจริงของเรา เราต้องให้มันกระดิกหาง ให้มันชมเราหรือ ถ้ามันกระดิกหางขึ้นมาถึงว่า “เออ! นี่เป็นความจริง” มีคนกระดิกหางเยอะๆ เราพอใจหรือ มันไม่ใช่ มันไม่ใช่หรอก มึงกระดิกหางมันก็เรื่องของมึง ถ้าใครกระดิกหาง ใครพอใจ ใครชื่นชม อันนั้นมันก็เป็นบุญกุศลของเขา ถ้าใครมันจะเห่ามันจะหอนมันก็เรื่องของเขา เรื่องของเขาทั้งนั้นน่ะ

เรื่องของเรามันอยู่ในหัวใจ มันคงที่ของมัน มันพอใจอยู่แล้วถ้ามันคงที่ มันไม่เปลี่ยนแปลง มันเป็นไปไม่ได้ มันอยู่ตามธรรมชาติของมัน นี่มันเห็นสภาวะ คนที่จะเข้ามาถึงตรงนี้ได้มันต้องล้มลุกคลุกคลานมาก่อน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๖ ปี พิสูจน์แล้วพิสูจน์เล่า ล้มลุกคลุกคลานมาทั้งนั้นนะ แล้วเราประพฤติปฏิบัติ สาวกสาวกะ บารมีมันอ่อนกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขนาดไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย สร้างมาขนาดนั้นยังรื้อค้นทําลายกิเลส

ไอ้อย่างเราสาวกสาวกะ บารมีมันไม่ถึงอย่างนั้น ถ้าไม่ถึงอย่างนั้น การกระทํามันก็ต้องล้มลุกคลุกคลาน คนที่จะเข้าถึงหลักความจริงต้องล้มลุกคลุกคลานมาเกือบทั้งนั้นเลย ว่าเกือบทั้งนั้นเลย จะมีส่วนบ้างก็ขิปปาภิญญา น้อยมากที่สร้างบุญญาธิการมาถึงนั่งอาสนะเดียวแล้วบรรลุธรรมไปเลย มี แต่น้อยมาก คําว่า “น้อยมาก” เพราะต้องสร้างมามาก สร้างมามาก นี่พันธุกรรม สิ่งที่เขาได้สร้างของเขามา พันธุ์ของเขาดี ทุกอย่างเขาดี เขาจะไปได้ดี แต่พันธุ์ของเรามันพันธุ์ที่ไปได้ แต่มันไม่ถึงกับว่ามันจะเจริญงอกงามด้วยธรรมชาติของมัน

มันเจริญงอกงามด้วยศีล สมาธิ ปัญญา ด้วยการรักษา ด้วยการทะนุถนอม ด้วยการมีครูบาอาจารย์ที่ประกอบมันขึ้นมา สิ่งที่ประกอบขึ้นมาต้องล้มลุกคลุกคลานขึ้นมา มันถึงจะเห็นว่าสิ่งใดผิดสิ่งใดถูก

มันไม่มีอะไรถูกมาจากฟ้าหรอก เพราะมันมีอวิชชาความไม่รู้จริงในหัวใจ ความไม่รู้จริงในหัวใจมันพยายามเปรียบเทียบ แล้วเสียอันหนึ่ง เสียที่ชอบให้คะแนนตัวเองสูงกว่าความเป็นจริง เวลาประพฤติปฏิบัติ พอมันเข้าไปเจอความสงบหรือความว่าง มันก็ว่านิพพานๆ ทั้งนั้น เพราะสิ่งที่ไม่เคยเห็น สิ่งที่ไม่เคยมี มีครูบาอาจารย์ท่านจะติด ท่านจะเคยผ่านอย่างนี้มา ถ้าผ่านอย่างนี้มา เจอสิ่งใด รับรู้แล้วปล่อยวาง รับรู้แล้วปล่อยวาง สร้างเหตุของเราไปเรื่อยๆ พอสร้างเหตุของเราไปเรื่อยๆ เหมือนกับเราขุดดิน เราขุด ความลึก ลึกลงไป ความลึกต่างระดับ มันมีความรู้สึกต่างๆ กัน จิตมันลงลึกเข้าไปในใจ ลึกเข้าไปต่างระดับ มันจะเห็นเองว่าความตื้นอันนั้นกับความลึกอันนี้มันเทียบเคียงกันแล้วมันเห็นความต่าง มันก็จะปล่อยสิ่งที่ตื้นเข้ามา ให้มันลึกเข้าไปๆ แต่ถ้าเราขุดเข้าไปถึงระดับหนึ่งแล้วเราเข้าใจว่าสิ่งนั้นเป็นปลายทางแล้ว เรายังไม่ได้ขุดแนวลึกลงไป เราจะไม่รู้หรอกว่าสิ่งนั้นถูกหรือผิด

แต่ถ้าเรารู้แล้วปล่อยวาง รู้แล้วปล่อยวาง ตั้งสติไว้กับความรู้สึกเข้าไปบ่อยๆ มันจะลึกเข้าไปๆ มันจะรู้เอง แต่ขณะที่ไม่รู้ มีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา คอยบอก อันนี้ก็เป็นครูบาอาจารย์ชี้นํา เพราะอะไร เพราะเรามีครูมีอาจารย์ ไม่ให้เสียเวลาไง เราไม่ต้องเสียเวลา เราไม่ต้องพิสูจน์เอง สิ่งนี้มันเกิดขึ้นมานะ เราทําของเราแล้วจะเป็นประโยชน์กับเรา

สังฆกรรม อุโบสถศีล ในการทําอุโบสถสังฆกรรมเพื่อความสะอาดจากภายนอก แล้วมันจะสะอาดจากภายใน ถ้ามันสะอาดจากภายใน ประพฤติปฏิบัติไปมันจะเข้าถึงข้อเท็จจริง ถึงความเป็นจริง

ถ้าเราทําจริง เราจะรื่นเริงอาจหาญ มันจะทําด้วยความชุ่มชื่น ทําด้วยความเต็มใจ ทําด้วยความชุ่มชื่น ความเต็มใจ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ด้วยความมั่นคง มันจะเข้าถึงภวาสวะ แต่ถ้าทํา ๕๐ เปอร์เซ็นต์ ๒๕ เปอร์เซ็นต์ มันก็สักแต่ว่า ผิวๆ ลูบๆ มันถึงเข้าไม่ถึงความเป็นจริง มันน่าเสียดาย ของมีอยู่ ในความรู้สึกมันมีอยู่ สัจธรรมมันมีอยู่ ถ้าเราจริงเสียอย่างเดียว มันพิสูจน์ได้จากใจของเราเลย เอวัง

เทศน์พระ ๔๒

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๑๘ มิถุนายน ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้อุโบสถ เดือนหน้าเข้าพรรษาแล้ว เพิ่งออกพรรษาไปเมื่อ ๒ วันนี้ อีก ๒ วัน เข้าพรรษาอีกแล้ว ดูวันเวลามันเร็วขนาดไหน ชีวิตนี้มันจะยาวไกลขนาดไหน เดี๋ยวก็ตายแล้ว แต่เวลามันอยู่กับปัจจุบันนี้มันลืมตัว วันหนึ่งนานนัก วันๆ หนึ่งก็ปรุงร้อยแปด เพ้อเจ้อเพ้อฝัน จะไปธุดงค์ จะไปร้อยแปดพันเก้า แต่ปัจจุบันนี้ไม่ได้คิดเลย

ในปัจจุบันนี้เราทําอะไรอยู่ ถ้าในปัจจุบันนี้รู้จักตัวเองอยู่ วันคืนมันก็เป็นวันคืนนะ ถ้าเป็นทุกข์ วันคืนยาวไกลมาก เมื่อวานออกพรรษา กฐินเมื่อวานนี้ จะเข้าพรรษาพรุ่งนี้อีกแล้ว วันคืนมันล่วงไปๆ ราตรีเดียว ราตรีเดียวมันเป็นมืดกับสว่างเท่านั้นเอง ถ้าใจมันมีหลักขึ้นมา อยู่โดยสอุปาทิเสสนิพพาน สะเลยนะ เศษส่วน เศษเท่านั้น ไม่มีประโยชน์อะไรเลย แต่ทรงธาตุทรงขันธ์ไว้เพื่อประโยชน์ เพื่อประโยชน์ เพื่อประโยชน์ใคร

จะตายจะอยู่มีค่าเท่ากัน มีค่าเท่ากัน เพราะตายอยู่มันไม่มีอะไรหรอก มันไม่มีอะไรเลย คําว่า “ไม่มี” ต้องใจเป็นธรรมนะ คําว่า “ไม่มี” มันเป็นสมมุติ สิ่งที่เป็นสมมุติจะให้มันเป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นไปได้ไหม ของที่เป็นสมมุติแล้วจะอาศัยมันเป็นความจริง มันเป็นไปได้ไหม คําว่า “ไม่มี” เพราะมันสมมุติ แต่มันมีในหัวใจ มีในธรรมดวงนั้น ใจที่เป็นธรรมมันมีคุณค่าตรงนั้น เพราะตรงนั้นมันเป็นธรรม ถ้าตรงนั้นเป็นธรรม สิ่งที่เป็นอยู่มันเป็นเหมือนของเด็กเล่น ของเด็กเล่นมันต้องแปรสภาพเป็นธรรมดา แล้วตอนนี้สิ่งที่มันยังเหลืออยู่ กาลเวลา ชีวิตที่ยังเหลืออยู่มันสอุปาทิเสสนิพพาน คือเศษ เศษเหลือทิ้ง

ถ้าไม่ใช่เศษเหลือทิ้ง ดูสิ กายกับจิต ถ้าเป็นอายุขัย มันจะเกิดมาพร้อมกันแล้วตายไปพร้อมกัน ตายพร้อมกัน หมายถึงว่า มันเหมือนกับเทียนเล่มหนึ่งที่มันเผาไหม้ไปหมดเล่มนั้น แต่ถ้าพูดถึงสอุปาทิเสสนิพพาน มันเป็นเทียนเล่มหนึ่ง แต่ผู้รับรู้มันไม่เกี่ยว ผู้รับรู้ไม่เกี่ยว มันถึงเหลือเศษส่วน เศษส่วนคือว่ามันต้องเป็นไปตามอายุขัย ถ้าอายุขัยแล้วมันยังมหัศจรรย์ขึ้นมาอีก เห็นไหม พระอรหันต์ที่มีอิทธิบาท ๔ จะอยู่อีกกัปหนึ่งก็อยู่ได้ จะอยู่อีกกี่กัปก็อยู่ได้ จะอยู่ได้เพราะอะไร เพราะจิตที่มันเป็นธรรมมันไม่ออกจากร่าง มันก็ไปไหนไม่ได้ แต่ร่างกายนี้ต้องแข็งแรง สิ่งที่แข็งแรงเพราะมันไม่เป็นภาระ ดูสิ ขนาดปกติมันยังเป็นภาระเลย พาขับพาถ่ายนี้เป็นภาระแล้วนะ แล้วถ้ามันเจ็บไข้ได้ป่วย มันชราภาพไป ไปแบกไว้ทําไม มันเป็นเรื่องธรรมดา ทําไมครูบาอาจารย์ท่านบริหารร่างกายของท่าน สิ่งนี้ถึงว่าถ้ามันจะเป็นธรรมดาเพราะใจมันเป็นธรรมก่อน สิ่งที่เป็นสมมุตินี้เป็นธรรมดา

แต่ถ้าเป็นเรา เป็นปุถุชน เป็นกิเลส มันยึดหมด มันเป็นไปหมด มันเป็นภาระหมด มันเป็นอันเดียวกัน มันแยกออกจากกันไม่ได้ ถ้ามันแยกออกจากกันไม่ได้มันก็เป็นทุกข์ มันไม่เป็นสมมุติหรอก มันจริง จริงตามสมมุติ มันจริง เราก็จริง ชีวิตก็จริง ทุกข์ก็จริง เจ็บก็จริง ปวดก็จริง แล้วก็ต้องตายจริงๆ เกิดก็เกิดจริงๆ

“ไหนว่าเกิดตายมันเป็นสมมุติไง”

เกิดเป็นสมมุติ สมมุติเพราะอะไร เพราะมันมีการวิปัสสนาญาณ วิปัสสนาญาณมันจะเห็นนะ การเกิดดับ อารมณ์ความรู้สึก อารมณ์หนึ่งก็คือชีวิตหนึ่ง ความคิดหนึ่งก็ชีวิตหนึ่ง อารมณ์ความคิด คิดรอบหนึ่งก็เป็นชีวิตหนึ่ง ชีวิตหนึ่ง ปฏิจจสมุปบาท อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขารปจฺจยา วิญฺาณํ เห็นการเกิดดับในชีวิต สวรรค์ในอก นรกในใจ สิ่งนี้มันเกิดดับ เกิดดับเป็นอาการของใจ ไม่ใช่ใจ ใจเป็นพลังงานเฉยๆ สิ่งนี้มันเกิดดับ เกิดดับมาจากใจ แล้วถ้าสิ่งที่ตัวใจมันปฏิสนธิวิญญาณ มันไปเกิดในวัฏฏะล่ะ มันก็เกิดในวัฏฏะ นี่โลกนอก-โลกใน โลกนอก-โลกในจากหัวใจก็มี โลกนอก-โลกในจากความจริงก็มี สิ่งนี้เป็นความจริงนะ

ถ้ามันมีวุฒิภาวะ มันจะไม่ให้กาลเวลาล่วงไป การดํารงชีวิตก็ดํารงชีวิต ชีวิตมีความลุ่มๆ ดอนๆ ดูต้นไม้สิ หน้าฝน สภาพมันก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง หน้าแล้ง สภาพมันก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง การประพฤติปฏิบัติก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติ ขณะที่เราอยู่ในพรรษา หน้าฝน เราจําพรรษา เราก็ต้องเร่งรัดของเรา แต่หน้าร้อน หน้าแล้ง หน้าต่างๆ เราออกธุดงค์ ออกธุดงค์ ธุดงค์ไปที่ไหน ธุดงค์ไปที่มันเป็นไปได้ ถ้ามันมีโอกาสไป มันไป ทีนี้มันไปไม่ได้ มันไปธุดงค์ ครูบาอาจารย์ท่านบอกเลย ไปเอาอะไรมา เขาธุดงค์กันเพื่อไปชําระกิเลส แต่นี่ไปเอายาเสพติด ไปเอากิเลสมา ไปเอากิเลส มันก็ไปเห็น ไปเห็น ไปตามสภาพ ไปเห็นต่างๆ ไม่มีสิ่งใดดีเลย

ธุดงค์เพื่อจะชําระกิเลส มันกลับธุดงค์ไปเพื่อเอากิเลส ธุดงค์ไปถึงที่สุดแล้ว มันไปแล้วมันน้อยเนื้อตํ่าใจ มันทําให้อ่อนแอ ทําให้ไม่สู้ ทําให้เป็นไป เพราะไปเห็นสังคม สังคม เรามองไปข้างนอกสิ สังคมมีแต่เอารัดเอาเปรียบกัน สังคมมีแต่ฉ้อฉล สิ่งที่ฉ้อฉล สังคมฉ้อฉล แล้วเราก็เป็นคนหนึ่งในสังคม มันก็ยิ่งฉ้อฉล เราเห็นความฉ้อฉลนั้น ใจเราก็อ่อนแอไปกับเขา มันอ่อนแอ เพราะมันฉ้อฉล สังคมเป็นอย่างนี้ มันเป็นที่พึ่งไม่ได้ สิ่งต่างๆ พึ่งไม่ได้

แต่ถ้ามันมีหลักมีเกณฑ์ ถ้าเราธุดงค์ ธุดงค์เราไปของเรา ในสภาพป่ามันมีเราอยู่คนเดียว สังคมจะฉ้อฉล เห็นไหม โลกนี้ ในสโมสรสันนิบาตทุกดวงใจว้าเหว่ สิ่งที่ทุกดวงใจว้าเหว่มันก็หาหลักหาเกณฑ์กัน หาหลักเกณฑ์ก็หาไม่ได้ ในเมื่อเราหาหลักจากสังคมไม่ได้ หาหลักจากสังฆะไม่ได้ หาจากหมู่คณะไม่ได้ เราก็ต้องหาในตัวของเราเอง

ในเมื่อถ้าตัวของเราเอง สังคมภายใน สังคมนี้มันคิดเรื่องอะไร มันมีสติเรื่องอะไร มันจะไปเกาะเกี่ยวกับเรื่องอะไร ถ้ามันเกาะเกี่ยวกับเรื่องปัจจัย เกาะเกี่ยวกับบริขาร เกาะเกี่ยวแล้วมันก็เกาะเกี่ยวออกไปข้างนอก ถ้ามันเกาะเกี่ยวกับธรรม เกาะเกี่ยวกับการเกิดดับ การเกิดดับถ้ามีสติมันจะเห็นการเกิดดับ แล้วมันจะมีความเป็นไป ถ้าจิตมันมีกําลัง จิตมันมีหลักมีเกณฑ์ของมัน มันจะเป็นหลักของมัน ถ้าจิตไม่มีหลักมันก็ออกไปข้างนอก

ดูสิ ดูในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เด็กน้อยที่บวชเณร อายุเท่าไรถึงจะบวชได้ ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เด็กอายุเท่าไรมันถึงจะบวชได้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ตอบเรื่องอายุนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าเด็กที่มันไล่กาได้ เด็กที่มันสามารถไล่นกที่จะมากินข้าวได้ เด็กไล่นกได้นั่นน่ะบวชเณรได้ เด็กคนไหนที่มันลุกขึ้นไปแล้วมันเอามือโบกให้นกหนีไปได้

ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เด็กขนาดนั้นบวชเณรได้ ดูสิ สามเณร ๗ ขวบเป็นพระอรหันต์ เป็นพระอรหันต์ขึ้นมาเพราะอะไร เพราะใจ อิสระของใจ ใจมีวุฒิภาวะ ใจมีจุดยืน ใจมีการค้นคว้าหาธรรมได้ ค้นคว้าหาธรรมนะ แล้วเวลาภิกษุบวช บวชตั้งแต่อายุเท่าไร ภิกษุบวชตั้งแต่อายุ ๒๐ ขึ้นไป ๒๐ ขึ้นไปบวชเป็นภิกษุได้ บวชเป็นภิกษุขึ้นมา ถ้าภิกษุขึ้นมามันออกธุดงค์ ออกต่างๆ มันเข้มแข็งขึ้นมา

ทําไมสามเณรบวชตั้งแต่อายุไล่กาได้ล่ะ

ไล่กา คนที่มันมีความเห็นที่ดี คนที่มันมีหลักมีเกณฑ์ ไล่กาได้นี่เป็นประโยชน์ได้ไง เป็นประโยชน์กับศาสนานะ เราบวชขึ้นมาเหมือนกัน ข้อวัตรปฏิบัติจะเป็นประโยชน์กับเราไหม ถ้าข้อวัตรปฏิบัติเป็นประโยชน์กับเรา เป็นประโยชน์กับเรานะ ใครทํา เวลาทําข้อวัตรขึ้นมามันได้อะไรล่ะ ได้แต่ความเหนื่อยอ่อน ได้เป็นงานขึ้นมา แต่งานอันนั้น ใครบ้างอยากทํางาน กิจของสงฆ์ๆ ภัตกิจ การกินก็เป็นงานอันหนึ่ง การตักอาหารใส่ปากแล้วเคี้ยวอาหารนี่เป็นงานอันหนึ่ง งาน งานการบดอาหาร แต่เวลากินอยู่ เราคิดว่าเป็นเรื่องส่วนตัวของเรา แต่เราทําข้อวัตรนี่เป็นเรื่องเป็นการงาน ถ้ามองอย่างนี้เป็นการงาน แล้วเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา งานของใคร

นั่งสมาธิภาวนา เวลานั่งสมาธิภาวนา ถ้าจะมีการมีงาน เอาแล้ว “งานนั่งสมาธิ เดินจงกรม มันเป็นงาน เราเป็นพระกรรมฐาน นี่คือความเพียร แต่เวลาไปทํางานมันไม่ใช่ความเพียร” มันก็อ้าง กิเลสมันจะอ้าง อ้างว่า “เราทํางานที่ละเอียด เราจะนั่งสมาธิ เราจะภาวนา งานนั้นเป็นงานหยาบๆ”

งานหยาบๆ ถ้าใจมันละเอียด งานนั้นมันละเอียด ถ้าใจมันหยาบ งานละเอียดขนาดไหนมันก็หยาบ ใจหยาบๆ หยาบเพราะอะไร หยาบเพราะเล่ห์ มันมีเล่ห์ของมันนะ “นั่งสมาธิภาวนาจะเป็นความเพียร” แล้วมันเพียรจริงไหม มันเพียรแบบหุ่นยนต์ไง ครูบาอาจารย์ท่านว่านะ หมามันเดินดีกว่าอีก หมา หมามันวิ่งไปวิ่งมา หมามันวิ่งได้มากกว่าอีก เดินแบบหมา แล้วเป็นความเพียรไหม

เพราะใจมันหยาบ ใจมันหยาบ ขนาดนั่งสมาธิภาวนา มันเป็นเรื่องหยาบๆ เลย แต่ถ้าใจมันละเอียด ข้อวัตรปฏิบัติ งานมันก็ละเอียดขึ้นมา มันมีสติของมันขึ้นมา สิ่งที่เป็นสติมันเป็นสติ ถ้าใจมันดีเสียอย่าง ทุกอย่างจะดีหมดเลย ถ้าใจมันหยาบ ไม่มีสิ่งใดเป็นประโยชน์กับอะไรเลย ถ้าติดในงานก็เอางาน ถ้าไม่ได้ทําก็รําคาญ ต้องมีโน่นทํา มีนี่ทํา พอทําไปแล้ว ถ้าไม่ได้ทํามันก็รําคาญ รําคาญเพราะอะไร รําคาญเพราะติด

แต่ถ้าเป็นข้อวัตร ข้อวัตรนี่งานโยธานะ งานโยธานี่งานกรรมกร งานกรรมกรนั่นมันเป็นอาชีพ เพราะเราแบ่งชนชั้น ในสังคมเขาแบ่งชนชั้น แต่ถ้าในศาสนามันไม่มีชนชั้น มันเป็นปัจจัย มันเป็นสังคม มันเป็นสังฆะ มันเป็นธรรมวินัย มันเป็นหน้าที่ หน้าที่จากภายนอก-หน้าที่จากภายใน หน้าที่ภายนอก ถ้าข้างนอกมันสะอาด มันเรียบร้อยหมด การนั่งภาวนามันจะมีอะไรไปหลอกมันไหม

ถ้าพูดถึงมันมีข้อวัตรแล้วเราใช้เล่ห์ แล้วเราหลบไป หลบไปนั่งสมาธิ เราหลบเขามาเมื่อกี้ แล้วไอ้นั่นเขาจะทําหรือยัง แล้วออกไปสิ่งนั้นจะเสร็จหรือไม่ นี่มันหลบมาแล้วมันนึกว่าจะเป็นประโยชน์นะ แต่กลับเป็นโทษ เป็นโทษเพราะอะไร เป็นโทษเพราะมันต้องเอาความสะใจ เอาความเสียใจ เอาความดีใจไปทับถมขณะที่นั่งสมาธิภาวนา

แต่ถ้าเราทําเสร็จเรียบร้อยกลับมาแล้ว มันจะหลอกเราไม่ได้ เพราะงานตรงนั้นมันสิ้นสุดไปแล้ว มันจบไปแล้ว เก็บเรียบร้อยแล้ว มันจะไม่มีอะไรมาหลอกเราได้อีกเลย ฉะนั้น มันไม่มีอะไรมาหลอกเราได้ เรานั่งสมาธิภาวนา อะไรมันจะหลอกเรา นี่มันเป็นประโยชน์กับใคร เราทําเอง เรารู้เอง ปัจจัตตัง สิ่งที่เราทํา เรารู้เราเข้าใจทั้งหมด แล้วมันจะหลอกเราได้ไหม แต่ถ้าเป็นเล่ห์ เล่ห์เพราะกิเลส

จิตใจเข้มแข็ง จิตใจที่มีคุณธรรมจะไม่มีเล่ห์เหลี่ยม ทําอะไรจะทําซื่อตรงกับตัวเอง ถ้าทําซื่อตรงกับตัวเองมันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา การนั่งสมาธิ การภาวนา สัจธรรมมันจะเกิดขึ้นมากับเรา

แต่นี่มันไม่เป็นจริง กิเลสมันร้ายกาจอย่างนี้ มันเป็นเล่ห์ มันมีเล่ห์เหลี่ยมอยู่ในหัวใจของเรา เล่ห์เหลี่ยมนี้เล่ห์เหลี่ยมเพราะอะไร เพราะความไม่รู้ เพราะใจมันอ่อนแอ ใจอ่อนแอก็นึกว่าเป็นประโยชน์ นึกว่าสิ่งนี้เราทําแล้วมันเป็นประโยชน์กับเรา เราไม่ยอมลง ใจมันไม่ลงธรรม

ถ้าใจมันลงธรรมนะ นั่นมันเรื่องของเขา นี่มันเรื่องของเรา สิ่งนี้มันเป็นสังฆะเหมือนกัน เป็นหน้าที่ของสงฆ์ เราเป็นสงฆ์ไหม เราเป็นสงฆ์คนหนึ่งใช่ไหม เราเป็นสงฆ์องค์หนึ่งในศาสนา ถ้าเป็นสงฆ์องค์หนึ่ง การกระทํามันเป็นหน้าที่เราไหม ถ้าเป็นหน้าที่เรา ใครจะเห็นไม่เห็น เราทําให้มันจบสิ้นไป ทําให้มันจบสิ้นไป

ดูสิ เวลาพระธุดงค์ในสมัยพุทธกาล เราไปในสํานักหนึ่ง ในสํานักไหนก็แล้วแต่ เพราะสมัยก่อนไม่มีพระจําพรรษา พระถึงเวลาออกพรรษาแล้วถ้าไม่ธุดงค์ ชาวบ้านเขาจะต่อต้าน ชาวบ้านเขาต่อต้านเลยนะ ต้องให้พระออกธุดงค์ พระจะจําที่ไม่ได้ เพราะพระจําที่แล้วมันจะเป็นเจ้าที่ มันจะยึดของมัน มันจะติดลาภสักการะ มันจะไม่ยอม ทีนี้พระเราเดินธุดงค์ไป พอเราไปถึงสํานักร้าง ถ้าที่ไหนเป็นสํานักร้าง ภิกษุเอาเตียง เอาตั่ง เอาอาสนะ เอาของสงฆ์มาใช้ หลีกจากนั้นไปแล้วไม่เก็บ เป็นอาบัติปาจิตตีย์

ของของสงฆ์เราเก็บไว้ เราต้องมัดต้องผูก สมัยก่อนมันไม่มีเครื่องเก็บ เขาจะผูกไว้ แขวนไว้ตามในกุฏิ แล้วภิกษุมาใหม่เขาจะรื้อลงมาใช้ เอาลงมาใช้เสร็จก็อยู่อาศัยแล้วแต่เราจะพอใจ เพราะถ้าเราจะรํ่าลาไปจากที่นั่น เราต้องเก็บ เตียงตั่งต้องเก็บให้พ้นจากปลวก สิ่งที่เป็นตั่ง เป็นเสื่อ เป็นหมอน ต้องมัดแล้วผูกกับกุฏิไว้ ให้ลอยไว้ เพื่อจะไม่ให้หนู ไม่ให้สิ่งต่างๆ มันมากัด ถ้าภิกษุไม่ทํา เป็นอาบัติปาจิตตีย์ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ถ้าใช้ของสงฆ์ ของที่เอามาใช้ ถ้าไม่เก็บ อาบัติปาจิตตีย์

“แล้วอาบัติมันอยู่ที่ไหนล่ะ ไม่เห็นมีอาบัติเลย ทิ้งส่งไปมันสบายใจตายห่าเลย เราไม่ต้องยุ่งอะไรกับใคร”

เพราะอะไร เพราะใจมันอ่อนแอไง ใจมันอ่อนแอ คิดว่าสิ่งนี้เป็นงานโยธา เป็นงานของโลก มันไม่คิดว่าเป็นงานของเรา ถ้าเป็นงานของเรา เราเก็บเรารักษาของเรา สิ่งที่เราเก็บรักษาของเรา ถ้าทําสิ่งนี้เข้ามา เสขิยวัตรมันเกิด ธรรมวินัยมันเกิดกับคนคนนั้น ถ้าคนนี้มีธรรมวินัย ถ้าเรามีธรรมและวินัย จะเข้าสังคมไหน เราจะไปเกรงกลัวใคร สังคมไหนก็เข้าได้ มีศีล ศีลทําให้องอาจกล้าหาญ สังคมไหนก็เข้าใจเขาไปหมด ถ้าเราได้ฝึกได้ฝนของเรา แต่นี่ทําไมมันไม่มีศีล ไม่มีข้อวัตรปฏิบัติ

ข้อวัตรปฏิบัติ พระกรรมฐานเขาคุยกันเรื่องนี้นะ เรื่องข้อวัตร เรื่องปฏิบัติ เรื่องข้อวัตร อะไรสมควรไม่สมควร ประชุมกัน เห็นควรเหมือนกัน นี่ทิฏฐิเสมอกัน ความเป็นอยู่เสมอกัน สังคมนั้นมีความสุขอย่างยิ่ง ไอ้มันจะทิฏฐิ ประชุมกันเสร็จแล้วลับหลังพูดอีกอย่างหนึ่ง แล้วมันจะทิฏฐิเสมอกันอย่างไร ทิฏฐิมันเสมอกันตรงไหน เวลาประชุมเสร็จแล้วต้องทําอย่างนั้นน่ะ แล้วพลิกขึ้นมา พลิกขึ้นมาจะทําอย่างอื่นๆ ต่อไป แล้วสังคมจะอยู่กันอย่างไร ถ้าสังคมนั้นทิฏฐิมันไม่เสมอกัน มันก็ทําให้เกิดนิวรณ์ ถ้าเกิดนิวรณ์ขึ้นมา เราจะภาวนาอย่างไร

ถ้าภาวนา ความเห็นเสมอกัน สิ่งใดถ้ามันขัดใจขัดแย้งกันต้องคุยกันให้จบ คุยกันให้จบเลย แล้วลงด้วยธรรมวินัย ถ้าจิตเป็นธรรมนะ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ การสนทนาธรรมเป็นมงคลอย่างยิ่ง ธรรมและวินัยเราสนทนากันได้ เราคุยกันได้ ไม่ลงใจอย่างไร สิ่งใดไม่ลงใจ ไม่ลงใจเพราะเหตุใด เพราะอะไร เพราะเรารื้อค้น อรรถกถา ฎีกา พระไตรปิฎก เรารู้มาจากไหน ต้นขั้วมันมาอย่างไร สิ่งที่เกิดขึ้น สิ่งที่เป็นการกระทํา ต้นขั้วมันมาจากไหน ใครเป็นคนพาทํามา

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ สาวไปหาเหตุได้หมดล่ะ สิ่งที่กระทํามันมาจากไหน แล้วมันจะได้ประโยชน์สิ่งใด นี่เราไม่เห็นประโยชน์ของมัน เราไม่เห็นประโยชน์ของมัน เราถึงไม่เข้าใจมัน

โลกนี้เจริญๆ ไม่เจริญหรอก ทรัพยากรจะหมดไป ไม่มีอะไรคงที่หรอก โลกนี้มันอนิจจัง มันต้องแปรสภาพเป็นธรรมดา ไม่มีสิ่งใดคงที่หรอก อาศัยไม่ได้ทั้งนั้น อาศัยให้มันเป็นสิ่งที่เป็นความปรารถนาของเราไม่ได้ แต่อาศัยเพื่อปัจจัยเครื่องอาศัยชั่วคราว เหมือนธุดงค์เลย ธุดงค์ที่ว่าไปตามวัดต่างๆ ไปตามเรือนว่างที่เขาสร้างไว้ เขาสร้างไว้ถวายสงฆ์ สงฆ์ก็รับไว้ อยู่ชั่วคราวแล้วถึงเวลาเราก็จากไปๆ แล้วก็หมุนเวียนกันไป เพราะอะไร เพราะมันเหมือนกันในวัฏฏะนี้ การเกิดและการตายก็เหมือนกัน แต่ละภพแต่ละชาติมันก็เหมือนกัน นี่ก็เหมือนกัน มันจะไปยึดอยู่เป็นของเราได้อย่างไร มีอะไรเป็นของเราบ้าง มันจะไม่เป็นของเรา เพราะอะไร เพราะมันต้องพลัดพรากไปเป็นธรรมดา นี่มันฝึกไว้ ฝึกไว้ ความเห็น ฝึกให้ใจมันรู้จักของมัน มันไม่ยึดของมัน มันเป็นไปธรรมดา ธรรมดาขึ้นมา เวลามันฝึกขึ้นมามันเห็นโทษของมันๆ มันก็ย้อนกลับเข้ามาข้างใน นี่ถ้ามันย้อนกลับเข้ามาข้างใน ถ้ามันไม่เห็นโทษข้างนอก มันจะไปรู้จักโทษข้างใน เป็นไปไม่ได้

เวลาพูดถึงธรรมมันเป็นสูตรสําเร็จ มันเป็นธรรมแล้วสําเร็จ มันเข้าไม่ถึงใจหรอก ถ้ามันจะเข้าถึงใจได้มันต้องเกิดมาจากใจ มันถึงต้องทวนกระแสเข้าไป ความคิดอย่างของเรา มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาตรึกขนาดไหน รู้ขนาดไหน นํ้าตาไหลพรากขนาดไหนมันก็ไม่เข้าถึงใจ ถ้าไม่ทําความสงบของใจเข้ามามันเข้าไม่ถึงใจหรอก นี่ตรึกในธรรม “โอ้โฮ! ซึ้งมาก นํ้าตาเล็ด นํ้าตาไหล โอ๋ย! บรรลุธรรม” พอมันเสื่อมหมด ตีกลับ “ธรรมะไม่มีแล้ว ถ้ามี ทําไมมันเสื่อมอย่างนี้ล่ะ ถ้าอย่างนี้แสดงว่าพระพุทธเจ้าโกหก” นี่จิตตัวเองเสื่่อมนะ จิตตัวเองท้อถอยนะ ยังไปโจมตีธรรมพระพุทธเจ้าอีก ตัวเองทําผิด

เวลาประพฤติปฏิบัติธรรม ปฏิบัติธรรมโดยธรรม ผู้ใดปฏิบัติสมควรแก่ธรรม มันจะคลาดเคลื่อนจากธรรมไปไหน ไอ้นี่ปฏิบัติธรรมด้วยกิเลส ปฏิบัติด้วยการคาดหมาย ปฏิบัติด้วยความรู้ของตัว ปฏิบัติด้วยทิฏฐิมานะ พอทิฏฐิมานะมันเกิดขึ้นมา พอมันเกิดสภาวะต่างๆ ขึ้นมาแล้วก็เข้าใจเอง นี่ปฏิบัติโดยกิเลส ทิฏฐิมานะมันเป็นธรรมไหม สิ่งที่ความรู้เห็นมันเป็นธรรมไหม มันเป็นกิเลสเราทั้งนั้นนะ นี่ถ้ามันเป็นกิเลสของเรา

แต่ธรรมของพระพุทธเจ้า เราศึกษามา ศึกษามากิเลสมันก็หลอกขึ้นมา มันสร้างภาพขึ้นมา อุปกิเลส กิเลสอย่างละเอียดสร้างขึ้นมา ไม่เข้าใจเลยว่าเป็นอุปกิเลส มันปล่อยมันวาง มันมีความเห็น มันซึ้งใจ ดีใจ มีความสุข ก็เข้าใจว่าเป็นธรรม...มันเป็นโลกียธรรม โลกุตตรธรรม เห็นไหม

โลกียธรรมเพราะอะไร เพราะจิตมันเป็นโลก ความคิดเห็นมันเป็นโลก แล้วสิ่งที่เกิดมาจากใจ เกิดจากโลก มันจะเป็นธรรมได้อย่างไร แต่ถ้ามันเกิดขึ้นมาจากธรรม ศีลที่บริสุทธิ์ ศีลที่ไม่บริสุทธิ์ทําให้เกิดสมาธิเป็นมิจฉาสมาธิ ศีลที่บริสุทธิ์ถ้าเกิดสมาธิขึ้นมามันก็เป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิเพราะอะไร เพราะศีลมันควบคุมอยู่แล้ว นี่ขึ้นต้นจากความสะอาด

ขึ้นต้นจากทุศีล ขึ้นต้นจากคดงอ ปลายมันก็ยิ่งคดงอไปใหญ่

ขึ้นต้นด้วยความเถรตรง ตรงกับธรรมและวินัย ศีลที่เป็นปกติ ศีลที่เป็นสัมมาทิฏฐิ พอเกิดสมาธิก็เป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิมันมีสติมีสัมปชัญญะอย่างไร มันก็เข้าใจ มันก็ต่างจากมิจฉาสมาธิ

มิจฉาสมาธิก็ “ว่างๆ ว่างๆ” ว่างๆ แต่ไม่มีสติ ไม่มีสติคือเหมือนกับรถยนต์ เหมือนกับเครื่องยนต์กลไก ไม่มีผู้ควบคุมมัน มันจะไปตามคําสั่งเราได้อย่างไร สิ่งที่เราควบคุมมันได้ เราสั่งการมันได้ มันถึงจะมีประโยชน์กับเราใช่ไหม

ดูสิ เขาส่งยานอวกาศ เอายานอวกาศไปถึงต่างดาว เขายังส่งข้อมูลมาได้เลย เพราะอะไร เพราะมันมีศูนย์ควบคุมใช่ไหม นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามีสติขึ้นมา สติมันอยู่กับเรา มันควบคุมสมาธิ เราควบคุมสมาธิได้ สมาธิ ทําไมไม่รู้จักสมาธิ ทําไมสมาธิต้องไปถามว่าสมาธิเป็นอย่างไร “ว่างๆ ว่างๆ ทําอย่างไร จิตมันว่าง ทําอย่างไรต่อไป ว่างแล้วทําอย่างไรต่อไป” เพราะสติเราไม่มี เราไม่มีศูนย์ควบคุมมัน ถ้าไม่มีศูนย์ควบคุมมันก็มิจฉาไง มิจฉาสมาธิเพราะไม่มีสติควบคุมมัน

ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ สิ่งที่เป็นสมาธิขึ้นมาด้วยศีลบริสุทธิ์ ทําให้สมาธิเป็นสัมมาสมาธิ สมาธิที่ดี สมาธิที่ดีย้อนไปๆๆ ให้เกิดปัญญา ฐานสมาธิที่ดีแล้ว สมาธิที่เป็นสัมมาที่ควรแก่การงาน ถ้าออกไปใช้ปัญญามันจะเกิดโลกุตตรปัญญา โลกุตตรปัญญาเพราะมันไปเกิดปัญญาโดยธรรม ปัญญาโดยธรรมมันเกิดขึ้นมา ไม่มีใครสามารถตบแต่งให้มันเป็นตามความปรารถนาตามความต้องการของตัวเองได้ มันจะเป็นไปตามสภาวธรรม สภาวธรรมตามจริตตามนิสัย ตามกําลัง กําลังของสติ กําลังของสมาธิ กําลังของปัญญา กําลังของสิ่งต่างๆ มันจะเป็นไปโดยอํานาจวาสนาโดยพื้นฐานของจิตแต่ละดวงที่ไม่เหมือนกัน เพราะจิตแต่ละดวง การสร้างสมมาของจิตมันไม่เท่ากัน มันไม่เหมือนกัน แม้แต่ครูบาอาจารย์องค์เดียวกัน ผู้ปฏิบัติสํานักเดียวกัน แต่ก็ไม่มีเหมือนกันเลย

ถ้ามีเหมือนกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ต้องตั้งเอตทัคคะ ๘๐ องค์หรอก องค์เดียวมันก็เหมือนกันหมดแล้ว ทําไมพระอรหันต์ยังจะต้องมีเอตทัคคะถึง ๘๐ องค์ ไม่เหมือนกันเลย แล้วทําไมพระอานนท์ได้รับเอตทัคคะตั้ง ๔-๕ แนวทาง เพราะอะไร เพราะสร้างมาเป็นพหูสูต เป็นผู้อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เอตทัคคะทั้งนั้นเลย เลิศในทางนั้นๆ องค์เดียว แต่ได้ตั้งหลายแขนง นี่เพราะการกระทํา มันได้มาเพราะการกระทํา ความตั้งใจของแต่ละองค์

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเราเชื่อมั่นในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็ต้องย้อนกลับมาเอาธรรมเป็นตัวตั้ง อย่าเอาเราเป็นตัวตั้ง ต้องทําให้ตัวเรานี้ไร้ค่าเลย ดูสิ ดูสารตั้งต้นที่เขาจะไปทํางานสิ ถ้าค่ามันบริสุทธิ์ มันจะทําอะไรก็ได้ นี่ก็เหมือนกัน บวชขึ้นมาแล้วทําให้ตัวเองไร้ค่าเลย ไร้ค่าแล้วทําใจให้มันเข้ากับธรรมวินัย แต่ถ้าตัวเองมันไปยึดมั่นถือมั่น นั่นล่ะคือตัวที่ทําให้เข้าสมาธิไม่ได้ สิ่งที่มันไม่เป็นสมาธิ ไม่เป็นสมาธิเพราะทิฏฐิมานะอันนั้นล่ะมันไม่เข้าสมาธิ

ถ้ามันเข้าสมาธิ มันจะเป็นสมาธิ มันเป็นธรรมของมัน ธรรมของมัน ตั้งสติ แล้วเราทําบริกรรม เราตั้งใจของเรา เราจะบริกรรมอย่างไรก็แล้วแต่ เราบริกรรมหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ทําไปตามข้อเท็จจริง ตั้งสติ ใช้ปัญญาก็ปัญญาหมุนไปเลย ถ้าพูดถึงถ้ากําหนดพุทโธ พุทโธ ถ้ามันมีปัญหาขึ้นมาก็พุทโธไวๆ ก็ได้ สิ่งใดๆ ก็ได้ ทําให้มันเป็นความจริงขึ้นมาเถอะ อย่าไปห่วงว่ามันจะช้าหรือมันจะเร็ว มันจะช้าหรือมันจะเร็ว ความสมดุลของใจมันไม่เหมือนกัน จะเอาการปฏิบัติของคนอื่นมาเทียบเคียงมาวัดดวงใจเราไม่ได้ ดวงใจของเรามันเป็นที่เรา ดูสิ อาหารที่เรากิน เราพอใจ เราว่าอร่อย เรามีรสชาติของเรา แล้วเขาไปกิน เขาไม่อร่อย แล้วเขาต้องการเอาอาหารของเขาที่ว่าอร่อยของเขามาให้เรากิน ที่เรากินไม่ได้ มันจะมีรสชาติไปได้อย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติมันเป็นสมบัติของคนอื่น สมบัติของครูบาอาจารย์ สมบัติของหมู่คณะ สมบัติของใคร มันเรื่องของเขา เราทําของเรา เราฟังไว้เป็นประเด็น ฟังไว้เป็นทางวิชาการ เวลาของคนอื่นเป็นอย่างไร มันเป็นของคนอื่น แล้วก็ดูจังหวะ ดูเวลา เพราะขณะที่พูดจากใจมันเข้าไปประสบ มันเป็นอย่างนั้น แต่กาลเวลามันจะพิสูจน์เองว่ามันเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง ถ้าไม่เป็นจริงมันจะเสื่อมของมันไป มันจะอยู่ของมันไม่ได้ แต่ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา เป็นจริงขึ้นมาแล้วเราจะต่อยอดไหม เป็นจริงขึ้นมาแล้วเราจะทําให้มันเกิดประโยชน์ขึ้นมาไหม สิ่งที่เกิดขึ้นมา นี่ไง มันถึงต้องตั้งสติของเรานะ

สิ่งใดที่มันเป็นหน้าที่ เพราะอะไร เพราะนี่มันเป็นบุญนะ ดูสิ ดูอย่างพระ เวลาพระที่สิ้นกิเลสแล้ว ไม่มีงานแล้ว ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นพระภัตตุเทสก์ เป็นต่างๆ ทําประโยชน์กับสงฆ์ ทําประโยชน์ส่วนรวม ประโยชน์ส่วนรวมเพราะอะไร เพราะท่านใจเป็นธรรม สิ่งที่บริหารจัดการมันจะเป็นธรรม แล้วผู้ที่บวชเข้ามามันมีหลายหลาก สิ่งที่หลายหลากมาจากทุกทิศทุกทาง บวชแล้วเป็นนกพิราบสีขาวเหมือนกันหมด บวชแล้วเป็นลูกศิษย์ตถาคต บวชแล้ว ธรรมวินัยมีศีลมีค่าเท่ากัน มีค่าเท่ากันเพราะมีสิ่งที่ยึดเหนี่ยวคือธรรมและวินัย สิ่งที่ควบคุม สิ่งที่เราเคารพบูชากันด้วยธรรมและวินัย แล้วถ้ามีคุณธรรมอีกชั้นหนึ่งขึ้นมา มันเป็นสิ่งที่ยืนยันว่าธรรมวินัยมันมีมรรคมีผล เป็นสิ่งที่เราจะตักตวงประโยชน์ของเราขึ้นมาได้ นี่สิ่งที่บริหารจัดการมันเป็นอย่างนั้น

ถ้าเราอยู่ในหมู่ในคณะ เราจะไปดัดแปลงนะ ดูสิ ดูต้นไม้ ดูพันธุ์ของพืชพรรณต่างๆ มันเหมือนกันไหม มันอยู่ในป่าด้วยกัน แต่มันไม่เหมือนกันเลย จริตคนก็ไม่เหมือนกัน ถ้าเราไปหวังให้ใครก็แล้วแต่ทําให้เหมือนกับที่เราพอใจ เราบ้าตาย ถ้าเราไปหวังให้คนอื่นจะต้องทําให้เหมือนที่เราปรารถนา เหมือนกับที่เราต้องการนะ เรานี่เป็นคนบ้า เพราะต้นไม้แต่ละชนิดในป่ามันไม่เหมือนกัน มันเป็นเผ่าพันธุ์ของมัน แต่ละชนิดมันไม่เหมือนกัน มันก็ต้องเป็นตามธรรมชาติของมันที่มันเป็นอย่างนั้น ในเมื่อมันเป็นอย่างนั้น เราไม่พอใจ เราจะให้เป็นเหมือนเรา เห็นไหม นี่ก็เหมือนกัน ในหมู่คณะ สิ่งที่เป็นไป เขาเป็นของเขาอย่างนั้น แล้วถ้าของเขาเป็นอย่างนั้น ถ้ามีครูมีอาจารย์ มีหมู่คณะ เขาจะพัฒนาของเขาขึ้นมานะ

ไม้ชนิดใดก็แล้วแต่ ถ้ามันมีราก มีอาหาร มีอากาศ มีนํ้า มันจะสดชื่นของมัน มันจะงอกงาม ใบมันจะเขียวขจีของมัน นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราทําคุณงามความดีตรงจริตตรงนิสัยของเรา ถ้าจริตมันเป็นอย่างไร ใช้ปัญญาอบรมสมาธิหรือสมาธิอบรมปัญญา ตั้งใจทําของเรา มันจะได้ผลประโยชน์ของเรา สิ่งที่ผลประโยชน์ของเรา ให้มันมีการเปลี่ยนแปลงของใจ

ใจถ้ามันมีการเปลี่ยนแปลงนะ ดูรถที่เข็มไมล์มันจะขึ้น เพราะอะไร เพราะล้อมันต้องหมุนไปใช่ไหม จิตถ้ามันมีการเปลี่ยนแปลงขึ้นมา มันจะมีอาการของมันขึ้นมา ใจมันจะมีความรับรู้ต่างๆ ขึ้นไป ถ้าใจมันเปลี่ยนแปลง ขณิกะ อุปจาระ อัปปนาสมาธิ ถ้ามันจะเห็นสิ่งต่างๆ เห็นอะไร สิ่งที่เห็นเกิดขึ้นมาจากใจที่มันเปลี่ยนแปลง สิ่งที่ใจที่เปลี่ยนแปลง เห็นใหม่ๆ มันก็ต้องตื่นเต้นเป็นธรรมดา ให้มีสติกับจิต แล้วสิ่งใดที่เห็น กลับมาที่ผู้รู้ ถ้าเห็น อยากรู้ ก็ทดสอบ ก็ดูสิ่งที่รู้ไป ดูสิ่งที่รู้ จิตเป็นผู้รู้ ดูสิ่งที่รู้ สิ่งที่เกิดนิมิต สิ่งที่เห็น รู้ไป มันไม่มีที่สิ้นสุดหรอก มันไม่มีที่สิ้นสุด อาการของใจไม่มีที่สิ้นสุด ถ้าตามไป ไม่มีที่สิ้นสุด

แต่ถ้าจิตมันมีหลักมีเกณฑ์ ผู้ที่ชําระ ครูบาอาจารย์ที่จิตสะอาด มันไม่มีตัณหาความทะยานอยาก ดูโดยตามความจริงมันจะเป็นความจริง เห็นจริงๆ รู้จริงๆ ตามความเป็นจริง แต่ถ้าจิตเรามีกิเลส รู้ด้วยความปรุงแต่ง รู้ด้วยความคาดหมาย รู้ด้วยความปรารถนา สิ่งนี้มันก็ทําให้สิ่งที่เห็นมันไม่เป็นตามความเป็นจริงที่เราต้องการ

แต่ถ้าเราเห็นโทษของมัน เรากลับมาที่ผู้รู้ กลับมาที่สมาธิ กลับมาที่ตั้งฐานของมัน แล้วดูจิตของเราเป็นธรรมดา ธรรมดาของเราไปเรื่อยๆ มันสงบ มันละเอียดเข้ามาขนาดไหน แล้วเราออกวิปัสสนา

วิปัสสนาต้องฝึกนะ ปัญญาเกิดเองไม่ได้ ปัญญาเกิดเองเป็นโลกียปัญญา เป็นปัญญาของมาร เป็นปัญญาของกิเลส เพราะกิเลสมันมีกับเรา กิเลสคืออะไร? กิเลสคือตัณหาความทะยานอยาก กิเลสคือสมุทัย ถ้าจิตสงบขนาดไหนแล้วมันมีสมุทัย มันมีตัณหา สิ่งที่ความคิด ความรู้ที่เกิดจากตัณหามันเป็นธรรมไหม

แต่ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา สิ่งที่ความสงบของใจแล้วออกรู้ ออกรู้ถ้าจิตมันสงบอยู่ อันนั้นเป็นธรรม แต่ถ้าจิตมันคลายตัวออกมา มันจะมีสมุทัยสอดเข้ามา สมุทัยคือตัณหา เพราะโดยตัวจิตมันมีตัณหาโดยธรรมชาติของมัน เพราะเราเกิดมาจากอวิชชา อวิชชามันมากับจิต ขณะที่ปัญญาเกิดมาจากจิต ถ้าไม่มีสมาธิ มันเป็นกิเลสล้วนๆ เลย เพราะจิตคิดโดยอวิชชาทั้งหมด

แต่ขณะที่จิตสงบเข้ามา สงบเพราะอะไร สงบเพราะกิเลสมันสงบตัวลง พอสงบตัวลง มันก็มีโอกาสชั่วคราว ถ้ามันคิดมันพิจารณาของมันไป พิจารณาของมันไป ถ้ามันเป็นปัญญาขึ้นมา มันจะรู้เห็นของมัน รู้เห็นของมัน แต่เพราะความไม่เข้าใจมันก็ว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม

สิ่งนั้นมันเป็นตทังคปหาน เวลามันเสื่อมไปนะ ไม่ได้ชําระกิเลสสิ่งใดๆ เลย ไม่ได้ชําระกิเลสสิ่งใดๆ เลย พอออกมาแล้วมันก็เหมือนความรู้สึกธรรมดา มันยังมีโกรธ มีโลภ มีหลง มีความต้องการ มีความถวิลหา เอ๊ะ! แล้วชําระกิเลส ทําไมกิเลสมันไม่เห็นขาดออกไปจากใจเลย

มันไม่ขาดจากใจ ไม่ขาดธรรมดานะ มันจะเกิดทิฏฐิมานะ ถ้าจิตมันเห็นแล้ว เห็นสิ่งต่างๆ แล้วมันเสื่อมไป พอมันเสื่อมไป มันทุกข์มันร้อน สิ่งที่จะเป็นประโยชน์ พอมันเสื่อม มันคลายไป เหมือนกับเรา เราเจ็บไข้ได้ป่วย ดูสิ ร่างกายปกตินี้แข็งแรงไหม ร่างกายปกติทําอะไรก็ทําได้นะ เวลาเจ็บไข้ได้ป่วย ยกอะไรก็ไม่ขึ้น แล้วมันยังทุกข์ร้อนอีก

จิตเสื่อมเหมือนกัน เวลามันเสื่อมไปแล้วมันทุกข์มันร้อนของมัน แต่อาการอย่างนี้มันก็เจอกันทุกคน มันเจอทุกคนเพราะอะไร เพราะดูสิ เราเกิดมา น้อยคนมากที่เกิดมาแล้วไม่เคยเจ็บไข้ได้ป่วยเลย มันต้องสร้างบุญญาธิการมาพอสมควร เพราะเกิดมาชาติหนึ่งไม่เคยป่วยเลย แต่คนเกิดมาก็มีไข้มีป่วยเป็นธรรมดา นี่ก็เหมือนกัน ไอ้เรื่องจิตเสื่อมมันเป็นธรรมดาเลย จะรักษา จะวิธีการอย่างไรมันก็ต้องเสื่อมไปเป็นธรรมดา

เสื่อมหนึ่ง เพราะกิเลสของเรามันหาทางพลิกแพลงเพื่อจะเอาชนะเราอยู่แล้ว

เสื่อมสอง เพราะความไม่รอบคอบ เพราะการกระทําไม่เป็น เพราะการไม่รู้จักรักษา

ดูสิ เรามีเทคโนโลยีใหม่ๆ ขึ้นมา เราซ่อมไม่เป็นหรอก เราต้องส่งไปศูนย์ เพราะเขาซ่อมของเขาเหมือนกัน นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเราเข้าไปหาจิต เราไม่เคยรักษามัน เราไม่เคยบํารุงรักษา มันก็ต้องเสื่อมเป็นธรรมดา แล้วเรารักษาไม่เป็น เสื่อมเพราะกิเลส เสื่อมเพราะความไม่เป็น หนึ่ง มันมีหนึ่งมีสองที่จะทําให้เสื่อมเป็นธรรมดาเลย แล้วเราแก้ไขของเรา เราต่อสู้ของเรา เราพลิกแพลงของเรา จนถึงที่สุด เราแก้ไขของเราขึ้นมา

กว่ามันจะหายจากอาการเสื่อมขึ้นมา เสื่อมขึ้นมาแล้ว แล้วก็ย้อนกลับไป ย้อนกลับไปอะไร? สิ่งที่เคยเห็น สิ่งที่เคยทํา พอทําสิ่งที่เคยทํา ที่วิปัสสนาไปแล้วมันปล่อยวาง มันมีความสุขมากเลย สิ่งนั้นทําซํ้าทําซาก ทําซํ้าทําซาก ทําซํ้าทําซากเพราะอะไร เพราะว่ามันไม่มีการตอบสนอง ถ้ามีการตอบสนองขึ้นมาเป็นอกุปปธรรม มันเห็นชัดเจนมากนะ เห็นชัดเจนว่ามันถึงที่สุดแล้วมันทําอย่างไรมันก็ไม่เสื่อม แล้วมันไม่มีโอกาสจะเสื่อม แล้วมันเป็นไปไม่ได้ที่จะเสื่อมเลย สิ่งนี้มันเกิดมาจากไหนล่ะ

เวลามันเสื่อม เวลามันแปรสภาพไป เราก็เคยเป็นเคยรู้ มันถึงได้ทุกข์ใจมา แต่เวลาถึงที่สุดแล้วมันไม่เสื่อม มันต้องมีครูก่อนไง มีเคยเสื่อม มีเคยทําแล้วไม่ได้ดั่งผล แล้วพอถึงที่ได้ดั่งผล นี่ไง มันเทียบเคียงกันได้ ขาวกับดํา ดําก็เคยเห็น ดําก็เคยเป็น พอมาเป็นขาว ขาวก็รู้จักว่าขาว

แต่เทาๆ เทาๆ ไปอยู่อย่างนั้น ขาวก็ไม่รู้ ดําก็ไม่รู้ แล้วตะบี้ตะบันจะเอาให้ได้ แล้วมันเอามาจากไหนล่ะ ทําไมเราไม่พิสูจน์ เราปฏิบัติ ทําไมไม่มีอุบาย ทําไมไม่มีวิธีการ ทําไมโง่ขนาดนั้น ที่จะให้กิเลสมันเหยียบหัวอยู่อย่างนั้นน่ะ ถ้ากิเลสมันเหยียบหัวอยู่อย่างนั้น การกระทําของเรามันจะได้ประโยชน์อะไรล่ะ นี่ทําบูชากิเลส

ปฏิบัติธรรมมันยาก ปฏิบัติธรรมมันยาก ยากเพราะอะไร ยากเพราะกิเลสมันเป็นเรา สิ่งที่เป็นเรามันก็ต่อต้านตลอดเวลา ที่มันยาก ยากเพราะกิเลสนะ ไม่ใช่ยากเพราะธรรมหรอก ธรรมไม่เคยให้โทษใครเลย ดูสิ คนมีศีลมีธรรมไปอยู่ที่ไหนเขาก็ชมชอบว่าคนนั้นเป็นคนดี คนดีใครรังเกียจ มีใครรังเกียจคนดีไหม? ไม่มีใครรังเกียจคนดีเลย ธรรมมันเป็นความจริงขึ้นมา ใครรังเกียจมัน ไม่มีใครรังเกียจเลย แล้วเวลาให้ผลขึ้นมา ให้ผลเป็นอะไร? ให้ผลดีหมดเลย

แต่ขณะที่มันอยู่กับเรา มันไม่เป็นธรรมจริงนี่ มันเป็นธรรมที่ว่าเราอยากสร้างธรรม แต่กิเลสมันบังเงา กิเลสมันอ้าง แล้วกิเลสมันเป็นกิเลสทั้งหมด แล้วเราทําไป เวลากิเลสมันสอดเข้ามา สมุทัย สมุทัยมันสอดเข้ามา ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ นิโรธคือมันละได้ ละได้ด้วยมรรค มันเป็นคู่โต้แย้งกันระหว่างมรรคกับสมุทัย

ทุกข์กับนิโรธ มันเป็นคู่ที่โต้แย้งกัน สิ่งที่คู่ ระหว่างโลกกับธรรมที่มันเป็นอริยสัจ ที่มันเป็นความจริง ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มีแต่เหตุกับปัจจัยที่มันเกิดขึ้นมาจากใจ แล้วเราต้องทําให้มันเป็นสัจจะความจริงขึ้นมากับเรา ไม่ใช่ทําขึ้นมาด้วยการทําวิจัย ไม่ใช่ทําขึ้นมาด้วยการศึกษา มันทําขึ้นมาจากหัวใจที่มันทํางานต่อกัน ที่มันทําลายต่อกันเป็นอริยสัจขึ้นมาจากภายใน

แล้วถ้ามันปล่อยวาง แล้วมันขาดขึ้นมา มันเห็นจริงขึ้นมา ดําก็รู้ว่าดํา ขาวก็รู้ว่าขาว ทุกข์ก็รู้ว่าทุกข์ สุขก็รู้ว่าสุข ไม่ขาดก็รู้ว่าไม่ขาด แล้วเดี๋ยวนี้มันขาดแล้วมันก็รู้ว่าขาด มันขาดแล้วมันมีเหตุมีผลของมันตามความเป็นจริงของมัน มันขาดของมัน มันเห็นอย่างนี้ แล้วมันจะเสื่อมอีกไหม มันจะเสื่อมอีกไหม มันจะหมุนกลับไปอีกไหม มันไม่หมุนกลับไปก็เป็นเพราะความจริงของเราใช่ไหม เพราะเราทําจริงของเรา เราเอาสัจจะความจริงของเรา

วันคืนล่วงไปๆ สามเณร ๗ ขวบ บวชได้ตั้งแต่อายุเท่าไร อายุไม่สําคัญเลย เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้บอกอายุไว้เลย แต่ทําไมบอกว่าพระต้อง ๒๐ ปีขึ้นไปล่ะ พระต้อง ๒๐ ปีขึ้นไปเพราะอะไร เพราะพระมันเป็นระดับ มันเป็นระดับระหว่างจากเณรขึ้นไปถึงพระ แล้วอายุ ๕๐ จะบวชสามเณรก็ได้ อายุกี่ร้อยปีบวชสามเณรก็ได้ เพราะไม่ได้จํากัด เพราะคนที่ปรารถนา นี่อํานาจวาสนาของเขา

เปิดกว้าง พระพุทธเจ้าเปิดกว้างหมดเลย แต่ถ้าบวชพระต้อง ๒๐ ปีขึ้นไป ถ้าบวชเณรตั้งแต่ไล่กาได้ ไล่นกได้ เด็กไล่นกได้ บวชได้แล้ว เพราะมันเป็นคุณธรรมจากภายใน มันเป็นคุณธรรม มันเป็นวุฒิภาวะของใจ มันไม่ใช่เอาอายุเอากาลเวลามาเทียบเคียงกัน ไม่ใช่แก่อ่อน เอาสิ่งที่เป็นวัตถุ สิ่งที่เป็นอายุขัยสถิติมานับกัน มันอยู่ที่คุณธรรมในใจ มันอยู่ที่วุฒิภาวะที่เราจะรับผิดชอบมากหรือรับผิดชอบน้อย

ความรับผิดชอบ คนที่มีจริตนิสัยที่รับผิดชอบคือผู้ที่รับผิดชอบมาก ก็รับผิดชอบของเราไป แต่รับผิดชอบโดยธรรมนะ ไม่ใช่รับผิดชอบโดยกิเลส รับผิดชอบโดยกิเลส เอาสิ่งนี้มาอ้าง อ้าง ทําให้สังคมปั่นป่วนเลย “ต้องเป็นอย่างนี้ๆ” นี่มันไม่ใช่รับผิดชอบ มันเอาสิ่งนั้นมาฟาดหัวเขา เพราะสิ่งใดเป็นธรรม ประชุมสิ มันจบแล้วมันก็ต้องจบ ถ้าจบแล้วควรทําให้เป็นมัชฌิมาปฏิปทา สมควรไหม แล้วเขาทําได้ไหม

นี่มันเป็น ยังไม่ได้เที่ยวไปนะ ถ้าคนเที่ยวธุดงค์ไปมากๆ จะเห็นมากเลยว่าสังคมสงฆ์ เวลาสูงส่ง บางสํานักสูงส่ง สูงส่งมาก คุณธรรม ไปแล้วชื่นใจมากเลย แต่ไปบางสํานัก ดูไม่ได้เลยนะ ดูไม่ได้เลย เขาทิ้งของกันอีเหละเขะขะจนดูไม่ได้จริงๆ นะ ไปเห็นแล้วจะรู้

“ไหนว่าเป็นพระด้วยกัน เป็นผู้ปฏิบัติด้วยกัน ทําไมทําไม่เหมือนกัน”

ทําไม่เหมือนกันเพราะวุฒิภาวะความรับผิดชอบของใจนี่แหละมันไม่เหมือนกัน มันไม่เหมือนกันมันก็ไม่รับผิดชอบ มันทําอะไรมันก็ทิ้งๆ ขว้างๆ แล้วก็ดูถูกเยาะเย้ยถากถางว่า “ไอ้พวกที่มันทํามันติดในธรรมวินัย ติดในข้อวัตร ติดในการโอ้การอวด จะไปอวดตัวว่าเป็นคนดี สู้ฉันไม่ได้ ฉันไม่ติดอะไรเลย” ใช้อะไรเสร็จก็โยนทิ้งๆๆ เลย แล้วยังอวดอยู่นั่น “นี่ธรรม ไม่ติดอะไรเลย ทิ้งได้หมดเลย”

ลองออกไปมันจะเห็นไปหมด สิ่งที่เห็น พันธุ์ไม้แตกต่างกันในป่าในเขา มันแตกต่างกันไปนะ เราก็เห็นใช่ไหม ดอกหญ้า ฝนตกขึ้นมา ดอกมันก็ออกสวยงาม ดอกกล้วยไม้ ดอกต่างๆ กว่ามันจะออก แล้วพอออกแล้วมันจะมีอายุของมัน นี่ก็เหมือนกัน หัวใจของเรา เราจะทําอะไรมันเป็นประโยชน์กับเรา สังคมโลกก็เป็นสังคมโลก สิ่งที่มันจะเป็นไป สังคมโลกเราต้องดู เห็นไหม ดูหนังดูละครแล้วย้อนดูตัว ไปสังคมใดๆ ก็แล้วแต่ ย้อนกลับมาที่จิตของตัว ย้อนกลับมาดูใจนะ จะเอาอย่างนี้ไหม

ครูบาอาจารย์ท่านพูด เราก็ฟังมานะ ถ้าไปเห็นสิ่งใดผิด ท่านจะบอกเลย “อย่างนี้เราจะทําไม่ได้เด็ดขาด”

สิ่งใดที่ถูก “อย่างนี้เราควรเก็บเป็นคติตัวอย่าง สิ่งใดที่มันผิดพลาด เขาทําแล้วเราเห็นชัดๆ เลยว่าสิ่งนี้ไม่ดี เราจะไม่ยอมทําอย่างนี้อีก” นี่คนที่มีวุฒิภาวะ

นี่หลวงตาท่านพูดเอง “ถ้าไปสํานักไหน หัวหน้าทําตัวไม่ดี หรือตระหนี่ถี่เหนียว ใจมันจะปฏิเสธ ใจมันจะไม่ยอมรับ” แต่ขณะที่เราไปสังคมนั้น เราก็ต้องกลมกลืนไปกับเขา

ธรรมและวินัย วินัยคือกฎหมาย ธรรมคือการกระทบกระเทือนกัน เขาจะทําดีทําชั่วก็เรื่องของเขา เพราะมันเป็นสํานักของเขา เขาดูแลของเขา เราไปอาศัยเขาอยู่ชั่วคราว เราดูเป็นคติดูเป็นตัวอย่าง แล้วมันก็สะท้อนจากภายใน อย่างนี้ไม่ทําเด็ดขาด เพราะมันเป็นตัวอย่างชั่ว มันเป็นตัวอย่างของกิเลส มันเป็นเรื่องของกิเลส แต่ไอ้คนที่ทํามันยังอหังการนะ “ฉันทําได้ๆ” ไอ้คนที่มันเห็นมันเศร้าใจ

นี่ก็เหมือนกัน เห็นสภาวะนั้นแล้วย้อนกลับมาดูเรา เที่ยวไปเห็นไป มันจะเห็นสภาวะแบบนั้น ถ้าเห็นสภาวะแบบนั้น ตัวอย่างที่ดี มันจะเป็นตัวอย่างที่ดี แล้วเราเก็บไว้ เขาควรทํา เด็กขนาดไหน สามเณรมันทําดี เรายังต้องสะเทือนใจเราเลย แล้วผู้ใหญ่ทําไม่ดี เราจะเอามาเป็นตัวอย่างทําไม สิ่งที่เป็นตัวอย่างที่ดี เราเห็นแล้วเราต้องเก็บ เราต้องดู แล้วถ้าเปิดไปดูในพระไตรปิฎก มันมาจากไหน ยิ่งไปเจอในพระไตรปิฎก มันซึ้งใจมาก นี่ถอดแบบมาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่เหยียบหัวองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไป เคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยหัวใจ ไม่ใช่เคารพด้วยฐานะว่าเราเป็นลูกศิษย์พระพุทธเจ้า แล้วโอ้อวดว่าเราเป็นภิกษุ เป็นพระป่า เป็นนักปฏิบัติ

แต่ถ้าเราเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องเคารพธรรมวินัย ทําได้ ทําได้ทั้งหมด จะสูงจะตํ่าขนาดไหน ทําได้ หน้าที่มันทําได้ ไม่ใช่เราสูงแล้วจะทําอะไรไม่ได้เลย ถ้าอาวุโสมากจนทําอะไรไม่ได้ก็อย่ากินข้าวสิ ข้าวนี่กินตั้งแต่หัวแถวยันท้ายแถวเลย เวลาทํางาน หัวแถวทําไม่ได้ อาวุโสทําไม่ได้...ไม่ใช่หรอก มีค่าเท่ากัน แต่เขาเคารพ เขาบูชา ถ้าในเมื่อมันมีการเคารพบูชา อันนั้นมันเป็นการแสดงออกของนํ้าใจ ค่านํ้าใจไม่มีสิ่งใดเสมอเหมือนเลย แต่ถ้ามันเป็นภาระ มันเป็นเรื่องหนักหนาสากรรจ์สําหรับเขา เราทําเองดีกว่า

สิ่งที่เขาทํานะ สติไม่เหมือนกัน ปัญญาคนไม่เหมือนกัน ถ้าจะไม่ให้กระทบกระเทือนกัน ทําเองเสียดีกว่า แต่ถ้าเป็นการที่เขาช่วยเหลือด้วยนํ้าใจก็โอเคเป็นครั้งเป็นคราว ถึงที่สุด เรา อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตนได้ จะไม่มีสิ่งใดๆ จะมีอํานาจเหนือเราได้เลย เพราะเราควบคุมได้ เราทําของเราได้ สิ่งที่ทํา แล้วหมู่คณะก็ไม่เดือดร้อนไปกับเรา ใครจะมาอาศัยไม่มาอาศัยมันเรื่องของเขา เราต้องทําหน้าที่ของเรา เราต้องอยู่ของเรา นี่หน้าที่แค่ดํารงชีวิตนะ แค่ปัจจัยเครื่องอาศัยนะ

ภิกษุเรา ดูสิ วินัย เรื่องผ้า เรื่องความเป็นอยู่ วัจกุฎีวัตร การเข้าห้องนํ้า การเข้าห้องส้วม มันมีกฎกติกาหมดเลย แค่เครื่องอยู่อาศัย เรื่องธรรมวินัย วินัยบังคับตรงนี้หมดเลย แล้วเรื่องหัวใจล่ะ เรื่องของปัญญาล่ะ เรื่องของความเห็นล่ะ นี่เรื่องของธรรมแล้ว แล้วเรื่องของธรรมนี้บังคับกันไม่ได้

เรื่องของวินัยต้องทําให้เหมือนกัน เพราะไม่ใช่นานาสังวาส เราสมานสังวาส เราลงอุโบสถสามัคคีนี้มันเป็นธรรม ถ้ามันเป็นความเห็นต่าง มันจะเป็นนานาสังวาส เป็นโมฆียะ เป็นโมฆะ มันเป็นไปไม่ได้ เรื่องวินัยต้องเหมือนกัน

เรื่องธรรม เรื่องความเห็น เรื่องความเป็นไป มันอยู่ที่ใจของคนแต่ละคน แล้วเราทําของเราได้ จะเป็นประโยชน์กับเรา ให้มีตรงนี้ขึ้นมา สังคมเราจะร่มเย็นเป็นสุขนะ ในการประพฤติปฏิบัติมันจะมีคุณธรรม มีคุณธรรมจากข้างนอก คือหน้าที่การงานที่รับผิดชอบ รับผิดชอบจากข้างนอก ข้างในมันจะไม่มีอะไรต่อต้าน มันไม่มีหลุมพราง ไม่มีอะไรทําให้เราต้องเข้าไปจํานนกับมัน หน้าที่ข้างนอกมันอ้างไม่ได้ กิเลสจะอ้างข้างนอกมาเหยียบยํ่าเราไม่ได้ แล้วเรา หน้าที่ข้างนอกแล้วก็หน้าที่ข้างใน ดูสติ ให้มีสติให้มีปัญญา แล้วถ้ามีคุณธรรมขึ้นมานะ เงินซื้อไม่ได้ ไม่มีสิ่งใดๆ ในโลกนี้มีคุณค่าเท่ากับหัวใจเป็นธรรม

หัวใจที่เขาเป็นปุถุชน หัวใจที่เขาเป็นคนดี เขายังมีค่านํ้าใจ เขายังเจือจานกัน เขายังรับผิดชอบสังคมขนาดนั้น แล้วใจที่เป็นธรรมมันจะมีคุณค่าขนาดไหน แล้วถ้าใจเราเป็นธรรมขึ้นมา เกิดมาไม่เสียชาติเกิด เกิดมาทั้งที พบพระพุทธศาสนา แล้วประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนใจเราเป็นธรรม เกิดในธรรมมันจะมีประโยชน์ เป็นอริยทรัพย์จากภายใน เรา จากใจดวงหนึ่งให้กับใจดวงหนึ่ง ใจดวงนี้จะมีคุณค่ามาก มีคุณค่าจนวางต่างๆ ได้

รสของธรรมย่อมชนะซึ่งรสทั้งปวง

ดูสิ รสของโลกเขา เขามีรสชาติของเขา แล้วรสของธรรมมันชนะเขาได้อย่างไร ใจที่มันมีสุข สุขมากขนาดไหนที่มันจะมากกว่ารสของกาม โลกนี้ รสของกามเขามีคุณค่า แล้วรสของเรามันจะมีคุณค่าขนาดไหนกับเรา จะเป็นประโยชน์กับเรา ให้มันเกิดที่นี่ ไม่ต้องฟังใครเลย สันทิฏฐิโกจะเป็นสมบัติของเรา เอวัง

ข้อวัตร

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๓ กรกฎาคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

อีกปักษ์เดียวเนาะ อีกอุโบสถเดียวก็เข้าพรรษา เข้าพรรษา-ออกพรรษาเป็นโลกสมมุติ เป็นเรื่องของสังคม แต่ถ้าเป็นการประพฤติปฏิบัติ มันทุกวันนะ เพราะเข้าพรรษา-ออกพรรษา คนก็เกิดคนก็ตาย เข้าพรรษา-ออกพรรษามันก็ทุกข์เหมือนกัน ความทุกข์มันไม่รอเข้าพรรษา-ออกพรรษา แต่เวลาเข้าพรรษา-ออกพรรษาเป็นนักขัตฤกษ์ มันเป็นฤดูกาล ฤดูฝนเขาทํามาหากินกัน เขาทําไร่ไถนากัน เราไม่ควรไปเหยียบยํ่าของเขา นี่ในเรื่องของสังคม

แต่ถ้าเรื่องของเรา เรื่องของเรามันเป็นพุทธบัญญัติ สิ่งที่เป็นพุทธบัญญัติ เราจะทําพุทธบัญญัตินั้น แล้วในพุทธบัญญัตินั้นสอนให้ทําความดี ถ้าทําความดี ความดีมันอยู่ที่เรา ถ้ามีสติ หรือว่ามีสติมีสัมปชัญญะ เราทําได้ของเราตลอดไป ถ้าไม่มีสติ มันโลเลนะ ดูสิ ธุดงค์กันไป เร่ร่อนกันไป มันพเนจรไป แต่ถ้ามันเป็นธุดงค์ของเรา มันธุดงค์ มันไม่ใช่เดินธุดงค์ดั้นด้นไปให้พ้นดงนั้นออกไป ไอ้ดงกิเลสในหัวใจเราไม่ได้ดู แต่มันอยู่ที่ไหนมันก็ทําได้ ถ้ามันทําได้ มันมีสติสัมปชัญญะทําอะไรมันจะเรียบร้อยนะ มีสติสัมปชัญญะ มีความระลึกรู้อยู่ ความระลึกรู้อยู่ ใครจะสร้างให้ล่ะ

เวลาศึกษาขึ้นมาศึกษาเพื่อองค์ความรู้ แต่ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะรู้ขึ้นมาจากเรา ถ้ารู้ขึ้นมาจากเรา มันตื่นตัวไง คนตื่นตัว คนมีสติทําอะไรมันไม่ผิดพลาด ถ้าทําอะไรขาดสติไปมันก็ผิดพลาด แล้วความระลึกรู้ นี่ความสํานึก ถ้ามีความสํานึกอยู่ มันทําอะไรมันก็เป็นประโยชน์กับเรา

ความสํานึกนะ สํานึกว่าตอนนี้เราเป็นอะไร ตอนนี้เราเป็นพระใช่ไหม เป็นพระ พระควรทําอย่างไร พระมันมีศีลธรรมมีคุณธรรม เป็นพระ เป็นพระเพราะสังคมเขาหวังกับพระมาก พระนี้เป็นผู้ให้ พระนี้เป็นผู้เสียสละ พระนี้เป็นผู้ที่มีศีลมีธรรม แล้วพระเรา เขายกมือไหว้ทําไม เขาทําบุญตักบาตรทําไม เวลาทําบุญตักบาตร เวลาพูดกับโยมมันก็ไปอีกอย่างหนึ่ง ถ้าไม่มีพระ เขาจะมีศรัทธาขนาดไหน เขาอยากจะทําบุญขนาดไหน ถ้าไม่มีพระ บุญของเขาก็สําเร็จไปไม่ได้ เขาก็ต้องอาศัยพระเป็นเนื้อนาบุญ

แล้วพระที่เป็นเนื้อนาบุญ สิ่งที่ได้มา เขาสละทานมาแล้ว เขาหวังบุญกุศลกับเรา แล้วเราถามสิว่ามันมีบุญกุศลไหม ตัวเรามีบุญกุศลจะให้เขาได้ประโยชน์ไหม ความทุกข์ในหัวใจเรา ความอึดอัดขัดข้องในใจเรามันเต็มหัวใจไหม มันพร้อมที่จะมีบุญกุศลเผื่อแผ่คนอื่นไหม ถ้าบุญกุศลเผื่อแผ่เราเองมันยังไม่มี แล้วมันจะเอาอะไรไปเผื่อแผ่เขา มันมีแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยาก มีแต่กิเลส เอากิเลสไปเผื่อแผ่ใคร เอาไฟไปเผาบ้านใคร บ้านเขาก็ไฟลุกไหม้อยู่แล้ว จะเอาไฟที่ไหนไปลุกไหม้เขาอีก ไฟในหัวใจเราได้ดับมันไหม

ถ้าได้ดับมัน อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ถ้าตนรู้จักการประพฤติปฏิบัติ ตนเข้าใจถึงข้อวัตรปฏิบัติ ถึงสิ่งที่ดับไฟ ถ้าเราดับไฟแล้วเราก็ไปสั่งสอนเขาได้

ไอ้นี่ไฟในบ้านตัวไม่ได้ดับ ลุกโชติช่วงชัชวาลเลย แล้วจะไปดับไฟบ้านคนอื่น “แหม! ทําบุญแล้วได้บุญอย่างนั้นนะ สละทานแล้วได้บุญอย่างนี้นะ” ไอ้ตัวเองมีบุญมาให้เขาบ้างหรือเปล่าล่ะ เวลาขอศีลๆ ให้ศีลเขา ตัวเองมีศีลสักข้อไหม ศีลตัวเองมีหรือเปล่า ถ้าศีลตัวเองมันมีมันก็จะให้ศีลเขาได้

อาราธนาขอศีล ถ้าเป็นสังคม อาราธนาขอศีลก็อยากจะให้ศีลเขา อยากจะเทศนาว่าการสอนเขา...ทําไมไม่สอนตัวเอง ตัวเองสอนบ้างหรือยัง ถ้าตัวเองมันมี ตัวเองทําความผิดพลาดอะไรบ้าง ถ้าศีล ศีลเราบริสุทธิ์หรือเปล่า อาราธนา เขาขอศีล เราเป็นพยานให้เขาเฉยๆ จะเอาศีลที่ไหนไปให้เขา ตัวเองมีอํานาจจะเอาศีลที่ไหนไปให้เขา จะบัญญัติศีลขึ้นมาไปแจกเขาหรือ

ศีลมันเกิดจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติเอาไว้แล้ว ศีลมันเป็นวินัย เป็นวินัยข้อบังคับ ในเมื่อเขาขอศีล เขาประกาศตนกับเราเท่านั้นเองว่าเขาจะถือศีล ๕ ถือศีล ๘ ถือศีล ๑๐ อันนั้นเขาประกาศตนของเขา เราเป็นพยานให้เขาเท่านั้น แต่มันเป็นพิธีกรรม เขาก็ขอศีลกัน เขาก็ให้ศีลกันเป็นพิธีเท่านั้น เป็นพิธีเท่านั้นก็เป็นเรื่องของโลกๆ แล้วเรื่องของโลกๆ เราไปยุ่งกับเขาทําไม หน้าที่ของตัวเองทําไมไม่ทํา

สิ่งใดเป็นสมบัติ ข้อวัตรปฏิบัติมันมีอยู่แล้วในเสขิยวัตร ในเสขิยวัตร ในบุพพสิกขา หน้าที่ของสงฆ์ กิจ ๑๐ อย่างของสงฆ์ทําอะไรบ้าง กิจของสงฆ์ทําหรือยัง กิจของสงฆ์ เป็นสงฆ์หรือเปล่า เป็นสงฆ์ขึ้นมา บิณฑบาต เอาสิทธิอะไรไปบิณฑบาตกับเขา? ก็ถือสิทธิว่าเป็นพระ สิทธิเป็นพระ ภิกขาจาร เลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง ออกไปบิณฑบาตกับเขา นี่สิทธิของเรา

แล้วหน้าที่ล่ะ หน้าที่ กิจของสงฆ์ หน้าที่ของสงฆ์ได้ทําบ้างหรือยัง กิจของสงฆ์ต้องทํา มาประชุมพร้อมกันเนืองนิตย์ เลิกประชุมพร้อมกันเนืองนิตย์ เวลาบุพพสิกขา เดี๋ยวบอก สาธุ ภันเต สาธุ ภันเต สิ่งที่บุพกิจ กิจของสงฆ์ได้ทําหรือยัง กิจของสงฆ์ กิจบนศาลานี้กิจของสงฆ์ทั้งนั้นน่ะ มันเป็นหน้าที่ของใคร อาสนะนี้ใครเอามาปูให้นั่ง อาสนะ ใครเป็นคนปู แล้วเรามานั่งของเขา สิทธิอะไรไปนั่งของเขา ใครเป็นคนปู สิทธินี้

มันเป็นกิจของสงฆ์ มันเป็นธุระของสงฆ์ทั้งหมด สงฆ์เป็นคนทํา

บุพกิจ เวลาบอกบุพกิจ เณรทําให้ คฤหัสถ์ทําให้ พระทําให้ แล้วทําหรือยัง สาธุ ภันเต สาธุ ภันเต...สาธุนั้นโกหก มาถึงก็มานั่งเหม่อลอยกัน คุยกันเป็นนกแก้วนกขุนทอง ให้คนอีกคนหนึ่งแบกรับภาระไว้ ถึงเวลาก็ใช้สิทธิ์ๆ หน้าที่ตัวเองไม่เคยดูแลเลย มันต้องมีหน้าที่ของตัวสิ ทุกคนใช้สิทธิ์หมดเลย แล้วทุกคนไม่ใช้หน้าที่เลย แล้วสงฆ์อยู่กันอย่างไร ทุกคนใช้สิทธิ์หมด แต่หน้าที่ตัวเองไม่รู้จักทํา นี่ศาสนามันจะมั่นคงหรือไม่มั่นคง

เราจะให้ศีลเขา เราจะบอกศีลเขา ศีลของเราต้องมี เราต้องรู้จักหน้าที่ของเราด้วย สิทธิหน้าที่มันมีทั้งนั้นน่ะ แล้วสิทธิหน้าที่นี้มันเป็นบุพกิจ มันเป็นวัตรในศาลา เห็นไหม บิณฑบาตเป็นวัตร ไม่ใช่กูมีบาตรอยู่ใบหนึ่ง ไปไหนกูก็เอาบาตรกูไปตั้ง เอาบาตรกูไปตั้ง ไม่เคยทําอะไรเลย เอาบาตรกูไปตั้ง เอาบาตรกูไปตั้ง กูมีบาตรใบเดียว กูรักษาแต่ปากของกูคนเดียว กูมีปาก กูมีท้อง กูจะรักษาปากของกู แล้วคนอื่น กูไม่เกี่ยว แล้วสังฆะมันจะอยู่กันอย่างไร

สังฆกรรม หน้าที่ของสงฆ์ หน้าที่ของสงฆ์มันต้องเข้าใจของสงฆ์ แล้วมา ใครไปอยู่ที่ไหนก็แล้วแต่ มันต้องหมั่นศึกษา หูตามันต้องมี การกระทํามันไม่ใช่ว่าทําแต่ทิฏฐิของเรา มีความเห็นอย่างนี้ ต้องทําอย่างนี้ ทําอย่างนั้น...ไอ้ทําอย่างนั้นมันเป็นทิฏฐิของตัว แล้วทํากับตัวมันต้องรู้สิว่ามันเป็นการฝึกสติ มันเป็นการกระทํา

นี่ฝึกสติ ฝึกสติ ข้อวัตรปฏิบัติมันมีของเขาอยู่แล้ว แต่เราไปทําขวางเขา ทัพพีขวางหม้อ ไอ้นี่เอาทิฏฐิมานะไปขวางเขา กูรู้ กูแน่ กูรู้ กูแน่ กูทําของกูได้...กิเลสทั้งนั้นน่ะ กิเลสทั้งนั้นน่ะ

ทําไม่ได้ จะทํามันต้องสังเกตก่อนว่าเขาทําอย่างไร เขาปูทางซ้าย เราไปปูทางขวา เขาปูทางขวา เราจะไปปูด้านหลัง ปูเหมือนกัน ปูเสื่อเหมือนกัน ทําอะไรเหมือนกัน มันเหมือนกัน แต่ไม่เหมือนกัน กินเหมือนกันก็ไม่เหมือนกัน ดูสิ คฤหัสถ์ญาติโยมเขาก็กินข้าวเหมือนกัน แต่เราฉันอาหาร ปฏิสงฺขา โยฯ หรือยัง ฉันเข้าไปนี้ฉันถ่านเพลิง ถ้าทุศีลอยู่ สิ่งที่ได้มา ฉันเข้าไป ถ่านแดงๆ ผ่านเข้าไปในปาก ตอนกินอยู่ก็อร่อยเป็นข้าวทั้งนั้นน่ะ แต่ตายไปเป็นกรรม เป็นวัวเป็นควายไปไถนาใช้เขา เวลาตายไป ไปเป็นวัวควาย วัวควายมีแต่สีเหลืองทั้งนั้นน่ะ สีเหลือง สีขาว เพราะอะไร เพราะกินแล้วไม่ทําข้อวัตร กินแล้วไม่รู้จัก นี่ยังดีนะ กินแล้วไปเป็นวัวเป็นควาย ตายไป ไปเกิดเป็นวัวเป็นควาย ไม่ตายไปตกนรกอเวจีนู่นน่ะ

บุญกุศลเราอยู่ที่ไหน เราทําอะไรสมควรเป็นหน้าที่กับเราหรือยัง หน้าที่ของเราสมควรกระทําไหม ไอ้นี่เปลือกๆ เลย หน้าที่พื้นฐานของพระเท่านั้นเอง ยังไม่มีสติสัมปชัญญะเข้าไปภาวนาไปชําระกิเลสเลย ชําระกิเลสมันอยู่ข้างในนะ ถ้าข้างนอกมันยังหยาบขนาดนี้ ข้างนอกมันยังนอนจมขนาดนี้

วัดเป็นส้วมเป็นถาน ภิกษุเป็นมูตรเป็นคูถ

ถือสิทธิว่าเป็นพระต้องมีคนอุปัฏฐาก ร้อยสันพันคมเลย วัดทั่วไป โยมนี่ล้อมหน้าล้อมหลังเลย พระเป็นเทวดา...มันเป็นเทวดาอย่างไร มันเป็นเปรตต่างหากล่ะ เปรตทั้งนั้น ถ้าเป็นเทวดา ถ้าเป็นพระ เป็นพระอยู่ที่ไหนก็อยู่ได้ อยู่โคนไม้ อยู่คนเดียวนั่นแหละ แต่อยู่คนเดียว ธุดงค์ไป ขนาดรอบบริเวณที่อยู่จะสะอาดไปหมด เสือเข้ามา สัตว์เข้ามาจะเห็นรอยเท้าหมดเลย เพราะเรามีข้อวัตรของเรา เราต้องตีตาด เราต้องรักษาที่อยู่อาศัยของเรา ไม่ต้องจํ้าจี้จํ้าไช

เราควรจะรู้นะ เราควรจะรู้ว่าสิ่งอย่างนี้มันศึกษากันได้ ถ้ามันศึกษากันได้ ทุกคนบวชมานี่เพื่ออะไร บวชขึ้นมาหวังพ้นทุกข์ทั้งนั้นน่ะ อยากจะสิ้นสุดจากทุกข์ แล้วสิ้นสุดจากทุกข์ เริ่มต้นจากที่ไหน แล้วเริ่มต้นขึ้นมาก็จะไปสอยดาวใช่ไหม บวชแล้วจะเอาดาวเอาเดือน แล้วดาวเดือน เอาอะไรไปสอยมัน? ดาวเดือนมันต้องนั่งห้างขึ้นไปสอยดาวสอยเดือนสิ

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่จะเข้าไปสอยดาวสอยเดือน ที่ว่ามรรคผลนิพพาน มันอยู่จากข้อวัตรปฏิบัตินี้ขึ้นไป มันอยู่จากสติสัมปชัญญะนี้ขึ้นไป จะไปสอยเอาดาวเอาเดือน แต่ตัวเองเลวอย่างกับหมา จะสอยเอาดาวเอาเดือน เราต้องเป็นคนดีก่อน เราต้องสร้างฐานของเราขึ้นมาก่อน ถ้าเราสร้างฐานขึ้นมา เราจะเอาดาวเอาเดือนได้เลย มรรคผลนิพพานอยู่ที่กลางหัวใจนี้ มรรคผลนิพพานมันจะไปเอาดาวเดือนที่ไหน ดาวเดือนนั้นเป็นสมมุติ มรรคผลนิพพาน สุขทุกข์มันอยู่ที่ใจ สิ่งที่จะเข้าไปค้นหาความสุขความทุกข์ พื้นฐานมันต้องมีก่อน

“มรรคผลนิพพานๆ” ปากเปียกปากแฉะ สุมหัวกันอย่างกับซ่องโจร มันสุมหัวกันได้อย่างไร อยู่ด้วยกัน มันแยกออกไป มันต้องมีความสงัด มันวิเวก มันจะไม่คลุกเคล้ากัน อยู่ด้วยความไม่คลุกเคล้ากัน แยกตัวออกไป ถ้าแยกตัวออกไปนะ เวลาเข้ามาในหมู่คณะ หน้าที่การงานก็คุยกันแต่พอประมาณ

หลวงตาท่านพูดประจํา เวลาพระคุยสัลเลข สัลเลขคือการมักน้อยสันโดษ พูดถึงมรรคผลนิพพาน พูดถึงข้อวัตรปฏิบัติ การประพฤติปฏิบัติ แล้วข้อวัตรปฏิบัติควรปฏิบัติอย่างไร แล้วถ้าใครขาดตกบกพร่อง ใครไม่อยู่ มันต้องทดแทนกันได้ มันต้องมีการทดแทนกัน มันต้องรู้ เข้าใจกันว่าคนนี้ทําอย่างนี้ สังเกตดูว่าทําอย่างไร เขาทําอย่างนี้ ไม่ใช่ เดี๋ยวกูจะทําอีกอย่างหนึ่ง เดี๋ยวขวางไปหมดเลย กูจะเป็นทัพพีขวางหม้อ มันเป็นไอ้เข้ขวางคลอง ขวางไปหมด อวดรู้อวดเห็น อวดรู้อวดเห็นมันมาจากไหน เอาความเห็นมาจากไหน

แม้แต่พระอินทร์ยังไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย สิ่งที่พวกเทวดาเขาเป็นเทวดา เขาเป็นเทวดาอย่างไร

“เทวดาก็ทําสาธารณประโยชน์ สิ่งที่เป็นสาธารณประโยชน์ ศาลาโรงธรรมต่างๆ แม้แต่เหตุจะเป็นเทวดายังรู้เลย อย่าว่าแต่รู้ว่าเทวดามีหรือไม่มี”

นี่ก็เหมือนกัน เราเอาความเห็นความรู้ของเรา เอาอะไรมาทํา เอาความรู้ความเห็นของเรามาขวางไว้ “ทําอย่างนั้น ทําอย่างนี้” ขวางเขาไปหมดเลย เขาทําแล้วเป็นสิ่งที่ดี เราควรช่วยกันผ่อนแรงผ่อนภาระกัน เพราะอะไร เพราะมันก็กินอยู่เหมือนกัน

ความกินอยู่ ดูสิ สังคม ขอทาน เงินทองตกใส่กะลาเขา เขาเอาไปเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยของเขา คนทํามาหากินก็เป็นเรื่องของเขา เราเป็นภิกษุ ทุกคนเกิดมามีชีวิต มันต้องอยู่ต้องกินเหมือนกันทั้งนั้นน่ะ แต่การอยู่การกินของใคร การอยู่การกินของขอทาน การอยู่การกินของคฤหัสถ์เขา การอยู่กิน รับประทาน เสวย ของเรามันฉัน การกินการอยู่มันเป็นเรื่องการกินการอยู่นี่แหละ แต่ทําไม่เหมือนกัน อยู่เหมือนกัน แต่ทําไม่เหมือนกัน ชีวิตเราต่างจากคฤหัสถ์แล้วตั้งแต่วันบวช อุปัชฌาย์บอกเลย ชีวิตของภิกษุต่างจากคฤหัสถ์แล้ว ไม่ใช่ดํารงชีวิตแบบคฤหัสถ์เขา เขาก็กินอยู่อาศัยเหมือนกัน เราก็กินอยู่อาศัย แต่กินอยู่อาศัยแบบผู้เห็นภัย กินอยู่อาศัยแบบผู้มีสติสัมปชัญญะ ไม่ได้กินอยู่อาศัยแบบโลกเขา นี่เขากิน เราก็กิน อ้าว! เขากินด้วย กูก็กิน เขานอน กูก็นอน แล้วชีวิตเราต่างจากคฤหัสถ์ตรงไหน ชีวิตเรามันต่างจากคฤหัสถ์ตรงไหน

ชีวิตมันต่างจากคฤหัสถ์เพราะว่ามันมีสํานึก มีสํานึกว่ากินอยู่เหมือนกันนี่แหละ แต่กินอยู่ไม่เหมือนกัน กินอยู่แบบพระ กินอยู่แบบคฤหัสถ์เขา กินอยู่กับสังคมของเขา ทีนี้กินอยู่แบบพระกินอย่างไร ดูสิ เช้าขึ้นมา บิณฑบาตมา เราจะกินอย่างไร เราจะอาศัยอย่างไร แล้วดูสิ ไม่ใช่เอานิสัยของโลกๆ มา เขาก็กินได้ เดี๋ยวนี้เขากินเป็นโต๊ะจีน เขากินหูฉลาม เขากินในเหลากัน ไอ้พระก็จะลากเข้าไปกินในโรงแรมกันโน่นน่ะ จะไปกินอย่างนั้นหรือ เพราะอะไร เพราะไม่มีสํานึก ไม่มีสํานึกไงว่าชีวิตแตกต่างจากคฤหัสถ์แล้ว

ในเมื่อสังคมเขาเป็นอย่างนั้น สังคมเขาเป็นไป เขาอยากทําของเขาไป นั่นมันเรื่องสังคมของเขา ถ้าพระเขาจะไปทางนั้น พระโลกๆ ก็เรื่องของเขา เขาเป็นผู้ไม่เห็นภัยในวัฏสงสาร ในเมื่อเราเป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร เราจะทําตัวอย่างนั้นไม่ได้ ในเมื่อทําตัวอย่างนั้นไม่ได้ เราสํานึกไหม เราสํานึกว่าชีวิตเราต่างจากคฤหัสถ์หรือยัง ถ้าชีวิตเราไม่ต่างจากนั้น ผมอยู่บนหัว โกนทําไม ทําไมไม่ไว้ผม ไม่นุ่งกางเกงแบบเขาล่ะ

นี่เราไม่นุ่งกางเกงแล้วนะ เราละมาแล้ว ผมบนหัวเราก็โกนทิ้งหมดแล้ว เราไม่นุ่งกางเกงแล้ว ชีวิตแบบนั้น ความคิดแบบนั้น เขาเรียกว่านิสัยคฤหัสถ์ ที่ขอนิสัย ๕ ปี เขาทําตรงนี้ไง ขอนิสัย ๕ ปี เพื่อให้พระบวชเข้ามาแล้วให้ใช้ชีวิตแบบพระ ชีวิตคฤหัสถ์ ๕ ปี ขอนิสัยๆ เพราะมันติดนิสัยนั้นมา พอติดนิสัยนั้นมา บวชเข้ามาในพระแล้ว นิสัยอย่างนั้นเอาเข้ามาใช้ในนี้ไม่ได้

ทีนี้พอใช้ในนี้ไม่ได้ ก็ต้องสังเกตว่าเขาดํารงชีวิตกันอย่างไร เขาดํารงชีวิตอย่างไร เราพยายามเตือนสติว่า เดี๋ยวนี้เราเป็นพระ เป็นพระมันมีธรรมวินัยบังคับ ถ้ามีธรรมวินัยบังคับ เราบังคับอย่างนั้นว่าชีวิตนี้มันจะเข้ามาเป็นพระ ถ้าเข้ามาเป็นพระ นี่เป็นพระจากข้างนอก ถ้ามันเป็นพระจากข้างนอก มันมีศีลมีธรรมของมันขึ้นมา

แล้วการประพฤติปฏิบัติอ่อนแอมาก เรื่องข้อวัตรนี้อ่อนมากเลย เพราะอะไร มันไม่ได้จี้ มันไม่ได้จี้เพราะอะไร เพราะมันปล่อยตามสบาย ปล่อยตามสบาย ไอ้ที่เข้ามาใหม่ก็ดื้อด้าน ดื้อด้านเข้ามา พอดื้อด้านเข้ามาก็เอาแต่ชีวิต เอาแต่ความคิดเห็นของคฤหัสถ์เข้ามาว่ากูแน่ๆ ทําอะไรกูทําได้หมดเลย ทําแบบชีวิต ทําอย่างนั้นเลย

แล้วไอ้ที่พระเขาทํากันอยู่นี่ พระก็คิด “ก็เหมือนกัน ก็ปูเสื่อปูอาสนะเหมือนกัน”...เหมือนกันที่ไหน ปูไปปูมามันจะปูลงไปทะเลนู่นน่ะ เพราะเขามีข้อวัตรของเขา เขามีข้อวัตรบังคับว่าอะไรเป็นอาบัติ อะไรไม่เป็นอาบัติ เพราะมันอยู่ในบุพพสิกขา สิ่งใดควรไม่ควร มันมีอาบัติบังคับอยู่ เหมือนนักกฎหมายทําผิดหรือไม่ผิด เขารู้ของเขานะ นี่เห็นเขาทํา กูก็ทํา กูก็เก่ง กูก็แน่...มันใช้ไม่ได้

สังเกตเขาสิ สังเกต ทําเหมือนกัน แต่ไม่เหมือนกัน พอทําไม่เหมือนกัน ต้องหมั่นสังเกตว่ามันได้หรือไม่ได้ ทําหรือไม่ทํา ถ้าทําอย่างนั้นขึ้นมาแล้วมันก็จะเห็น

เวลาไปวัด เราไปวัดครูบาอาจารย์สิ วัดไหนครูบาอาจารย์ที่อยู่ในศีลในธรรม เข้าไปสิ ในวัดร่มเย็น มันน่าชื่นใจ ไปวัดไหน พอเข้าวัดไป โอ้โฮ! สกปรก ขนหมาเต็มศาลา นั่นน่ะ มันทิ้งหมดเลย ไอ้นี่มันก็ศาลาวัด ศาลาวัดมันก็เหมือนศาลาริมทาง มันเป็นที่สาธารณะ ไม่มีใครดูแลรักษา ก็เป็นของสาธารณะใช่ไหม ไอ้เราเป็นบุคคลใช่ไหม ทิ้งกันไปหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน แต่ของของเรา ของกู กูเอาหมดเลย เวลาเป็นของส่วนรวม เป็นวัดเป็นวา ไม่มีใครสนใจเลย นี่กิจของสงฆ์ไง จิตใจมันไม่เป็นจิตใจสาธารณะ จิตใจมันยังเห็นแก่ตัวอยู่ จิตใจมันยังมีกิเลสอยู่ สิ่งนี้มันต้องคิด ถ้าสิ่งนี้มันคิดขึ้นมามันจะรู้เลย รู้ว่าสิ่งใดเป็นกิจของสงฆ์ สิ่งใดเป็นสามัญสํานึกของเรา

สามัญสํานึกของเรา ทําไป ใช้ชีวิต ของอย่างนี้มันสอนกันไม่ได้ แล้วสอนขึ้นไป พอจะสอนอย่างนี้ก็เอาทิฏฐิเข้ามา ทิฏฐิว่ากูแน่ กูรู้ กูแน่ทั้งนั้นล่ะ กูมาจากโลก กูมีสถานะมา เอาทิฏฐิเข้ามา

แต่พอมันมีประสบการณ์ผ่านไปสักปีสองปี จนถึง ๕ ปี ๑๐ ปี พระมันถึงจะได้นิสัยขึ้นมาว่ามันดํารงชีวิตอย่างไร แล้วมองกันออก ดูสิ ดูทางวิชาชีพ ใครอยู่ทางวิชาชีพไหนก็แล้วแต่ เขาแสดงออกมาในวิชาชีพ เขาจะมองออกทันทีเลยว่าคนนี้ทําถูกหรือว่าทําไม่ถูก พระก็เหมือนกัน แค่เห็นกิริยาก็รู้เลยว่าพระองค์นี้ทําตัวอย่างไร พระองค์นี้ทําไมดื้อด้านขนาดนี้ มันดื้อด้านจนเป็นนิสัย ดื้อด้านจนเป็นสภาวะแบบนั้น ดื้อด้านจนไม่รู้จักเลย ดื้อด้านว่ากูเป็นอย่างนี้ตลอดไป

แต่ถ้ามันเข้ามา มันกล่อมเกลา มันขัดเกลาของมันขึ้นมา มันจะเริ่มรับผิดชอบ สิ่งใดๆ มันเป็นของของเราทั้งนั้น ดูสิ เวลาพระธุดงค์ไป ไปที่เรือนว่าง เขามีเตียงตั่งที่วางอยู่ มีมุ้งหมอนที่ผูกไว้ แล้วเอามาใช้ ภิกษุจากไป ไม่เก็บ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ต้องเก็บเหมือนเก่า เตียงตั่งต้องยกขึ้นมาตั้งไว้ เพราะอะไร เพราะปลวกมันจะขึ้น ต้องมีสิ่งใดรองไว้ เอามาปู เตียงตั่งเอามากาง แล้วกางกลด แล้วเวลาไปต้องเก็บ สิ่งนั้นต้องยกขึ้นไปเก็บไว้ แล้วต้องเก็บไว้ให้เรียบร้อย ให้พ้นไปจากปลวก แล้วถ้ามีกิจจําเป็นเร่งด่วนต้องไป ต้องบอกใครไว้

ภิกษุ ไม่เก็บเองก็ดี ไม่บอกให้ผู้อื่นเก็บก็ดี จากที่นั้นไปเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ของใช้ เสื่อหมอนที่เอาไปใช้แล้วไม่เก็บ เป็นปาจิตตีย์หมดเลย มันเป็นของของสงฆ์ ของนั้นมันกองอยู่ที่ไหน ที่วางที่เป็นส่วนรวมขึ้นมา แล้วเอาไปใช้ ใช้เสร็จแล้วก็โยนทิ้ง ไม่รู้จักเอาไปเก็บให้เป็นที่ เป็นอาบัติทั้งนั้นเลย

แต่พอประสาเรา “โอ๋ย! ก็หมอนลูกไม่กี่สตางค์ ซื้อให้สักหมื่นลูกก็ได้”

ไอ้ซื้อกับอาบัติมันคนละตัวเว้ย! มึงจะซื้อมาล้านลูกก็ไม่สําคัญ แต่มึงทําผิด อาบัติแล้ว มันไปเห็นของไม่มีค่า เห็นทิฏฐิมานะ เห็นกิเลสมันตัวเท่าฟ้า แต่เห็นสิ่งที่กูทํานี้เป็นของเล็กน้อย กิเลสมันใหญ่กว่ามึง มันครอบหัวไว้อย่างนี้ แล้วบอกจะมาฆ่ากิเลสกัน

จะมีมากมีน้อยไม่สําคัญ สําคัญว่าทําถูกต้องไหม ทําถูกต้องไหมนั่นล่ะคือธรรม เราทําถูกต้องตามวินัย ถ้าทําถูกต้องตามวินัยแล้วสิ่งนั้นเป็นธรรม แล้วสิ่งนี้คนอื่นทําหรือไม่ทํา แล้วถ้าทําหรือไม่ทํา ถ้ามีโอกาส บอกหัวหน้า หัวหน้าผู้ที่รักษา ถ้าสิ่งนั้นเขาจะเข้ามาขวาง เขาทําให้สังคมเรามีปัญหา นิ้วไหนร้ายต้องตัดนิ้วนั้นทิ้งก่อน ถ้าไม่ตัดนิ้วนั้นทิ้ง มือมันจะเน่าหมด นิ้วไหนร้ายต้องตัดนิ้วนั้นทิ้งเลย ฉะนั้น ถ้ามีปัญหาขึ้นมา เพราะมันเป็นเรื่องของสันดานสันดอน มันขุดกันไม่ได้ เรื่องของทิฏฐิมานะในใจมันฝังใจมา ฉะนั้น ถ้านิ้วไหนร้ายต้องตัดนิ้วนั้นทิ้ง

ภิกษุไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วไปจัดที่นอนกันอยู่ ส่งเสียงดังมาก ตอนนั้นพระอานนท์เป็นผู้อุปัฏฐากอยู่

“อานนท์ นั่นใครเข้ามาทําเสียงดังในนั้น”

“ลูกศิษย์ของพระสารีบุตรจะมาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระบวชใหม่หมดเลย พระเพิ่งบวชยังไม่รู้จักธรรมวินัย”

“อานนท์ ไล่ออกไป ไล่ออกไปให้หมดเลย ดั่งชาวประมงเขาหาปลากัน”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไล่พระออกจากวัดเลย ส่งเสียงดัง ไล่ออกๆๆ เลย แต่เราไปอ่านพระไตรปิฎกกันนะ โอ้โฮ! พระพุทธเจ้าเมตตามาก โอ๋ย! จะร้องเพลงตีลังกาอย่างไร พระพุทธเจ้าก็จะเมตตา

ไอ้คําว่า “เมตตา” เมตตาโดยธรรมนะ ถ้าเราจะปฏิบัติดี ทําดี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเมตตามากเลย แต่ถ้าทําผิด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย เหมือนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นช่างหม้อ จะปั้นหม้อขึ้นมา ดินจะนวดอย่างดี ไม่ปราณีหรอก จะส่งเสริม จะฝึกพระ จะนวดอย่างดีเลย จะอัดอย่างเดียว เมตตานี่ไล่ออกๆ ไล่สึกเลย ไล่ออก

แต่พวกเราคาดการณ์กันด้วยทิฏฐิมานะว่าพระพุทธเจ้าจะเมตตามาก โอ้โฮ! จะอุ้มจะโอ๋เป็นทารกเลย บวชไปแล้วเป็นทารก อยู่ในอู่ จะอุ้ม จะเอาไปไหนด้วย...ไม่มีทาง ความเห็นของเรานะ เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้ทําให้พระโลเล ทําให้พระเสียหาย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เป็นผู้ชักนํา จะไม่ทําอย่างนี้เลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไล่ออกเลยนะ เพราะตอนนั้นพระอานนท์เป็นผู้อุปัฏฐากอยู่ “อานนท์ ไล่ออกไปๆ” พอไล่ออกไป พระพวกนั้นต้องเก็บของออกไปหมดเลย มาเป็นร้อยๆ เก็บของออกไป

เทวดามาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลยว่า “ผู้ที่บวชใหม่เขาไม่รู้ก็ยังมี” สุดท้ายแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้คนไปตามกลับมาแล้วเทศน์สอนขึ้นมา

คนเรามันไม่ใช่อยู่ที่ทิฏฐิมานะ มันต้องแก้ไข มันต้องรู้จักว่าอะไรเป็นอะไร ถ้ารู้จักว่าอะไรเป็นอะไร ถ้ารู้จัก สังเกตสิ เขาทํา ควรทําให้เหมือนเขา สิ่งที่คนอื่นเขาทํา ทําอย่างไร ไม่ใช่เห็นเขาทํา สักแต่ว่าทํา สักแต่ว่าทํามันขวางเขาไปหมด เหมือนกับชาวบ้านเลย เขาจ้างคนใช้มา พอคนใช้ทําเสร็จแล้วต้องทําอีกรอบหนึ่ง เพราะคนใช้ทําไว้เขลอะหมดเลย “กูทําได้ๆ” ขวางไปหมดเลย อย่างนั้นจ้างมาทําไม นี่ก็เหมือนกัน “โอ้โฮ! คนโน้นเก่ง คนโน้นทํา” แล้วต้องไปทําอีกรอบหนึ่ง

สังเกตสิ ทําอย่างนี้ใช้ได้ไหม ทําอย่างนี้ถูกต้องไหม สังเกตสิ เราไปอยู่กับหลวงตานะ ท่านบอกเลย หูตานี้ให้สังเกต เขาทําแล้วเราทําได้เหมือนไหม ถ้าไม่เหมือน พลาดนิดหน่อย ท่านเอาตายห่าเลย เพราะอะไร ขนาดมีตัวอย่างนะ มีตัวอย่างทําให้เห็นแล้วเราทําไม่ได้ เรายัง เอ๊อะๆ โอ๊ะๆ เงอะๆ งะๆ แล้วสติมันมาจากไหน หมั่นสังเกตสิ สังเกตว่าเขาทําอย่างไร คํานวณว่าวางตรงไหน แล้วเราทําให้ได้อย่างนั้น ไอ้นี่ไม่ใช่อย่างนั้น มาถึงแล้วรื้อมันทิ้งหมดเลย เอาใหม่

มีนะ ครูบาอาจารย์ท่านเล่าให้ฟัง บางวัดเขาเป็นป่าอยู่แล้ว ไปถึง โค่นต้นไม้เขาหมดเลย โค่นต้นไม้เขาเสร็จแล้วไปปลูกตึกปลูกอะไรขึ้นมา โอ้โฮ! มันทุเรศมาก ต้นไม้กว่าจะปลูกได้เป็นร้อยๆ ปี มาถึงนี่แน่มาก เก่งมาก โค่นหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน ข้อวัตรปฏิบัติ สิ่งที่ดีๆ ในวัดโค่นมันหมดเลย กูเก่ง กูแน่...มึงแน่มาจากไหน มึงรู้อะไรมา ถ้ารู้มา ทําไมไม่ชนะกิเลสมา กิเลสในใจทําไมไม่เอาชนะมันมา ทําไมกิเลสมันเหยียบยํ่ามา ไอ้ที่แน่ๆ กิเลสมันขี่หัวมาตลอดนะ แล้วพอจะมาแก้ไข จะมาต่อสู้กับมัน ของแค่นี้ก็ว่าลําบาก ก็ว่าทําไม่ได้ ก็ว่าไม่สู้แล้ว แล้วเวลาคุยกันนะ จะสอยดาวสอยเดือนเชียว “มรรคผลนิพพาน” ไม่รู้พานของใครน่ะ มรรคผลนิพพานของกิเลสไง ให้กิเลสมันเหยียบยํ่าไง

ถ้ามรรคผลนิพพานของเรา ของเรามันต้องเกิดจากเรา ศีล สมาธิ ปัญญา นี่ทางโลกเขา ทาน ศีล ภาวนา ของเรา ศีล สมาธิ ปัญญา ต้องมีศีลเป็นพื้นฐาน ดูสิ ถ้ามีศีลเป็นพื้นฐาน สิ่งที่พูดมานี้จะเข้าใจหมดเลย เพราะเราทําอยู่แล้ว ของที่ทําอยู่กับมือ แล้วครูบาอาจารย์เราพูดนะ เหมือนเราเป็นช่างอยู่ เราทําสิ่งใดก็แล้วแต่ แล้วเราไปทางวิชาการ สิ่งที่เราทําอยู่แล้วมันเข้ากันได้หมดเลย แล้วคิดดูสิ เราจะไปตื่นเต้นกับอะไร เพราะเรารู้ๆ อยู่แล้ว สิ่งที่แสดงอยู่นี่ ธรรมะ ๒,๕๐๐ ปี พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้แล้ว ของเก่าๆ ทั้งนั้นน่ะ ถ้าพูดตามข้อวัตรปฏิบัติแล้วมันจะอันเดียวกันทั้งนั้น ไม่แยกออกจากทางนี้ไปเลย แล้วเราอยู่ในทางอันนั้น แล้วคิดดูสิว่าสังคมของสงฆ์มันไปในแนวทางเดียวกัน แล้วสังคมของสงฆ์มันยืนยงขนาดไหน แล้วสงฆ์มันจะเข้มแข็งขนาดไหน ถ้าสงฆ์มันเข้มแข็งขนาดไหน เราจะไปตื่นเต้นอะไร นี่ไง ถ้ามีศีล มันองอาจกล้าหาญ เข้าได้ทุกสังคมเลย สังคมไหนก็เข้าได้

มีสมาธิขึ้นมา ครูบาอาจารย์ท่านพูดกับเราเรื่องสมาธิ โอ้! สมาธิอย่างนี้เราก็เป็นแล้ว สมาธิ ทําอย่างนี้เป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิขึ้นมา นี่ ศีล สมาธิ ปัญญา เกิดสมาธิขึ้นมามันก็มีความสุขของมันขึ้นมา แล้วเกิดปัญญาขึ้นมา อ๋อ! องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาโลกุตตรปัญญา ปัญญาอย่างนี้เอง ปัญญาที่จะฆ่ากิเลส

ไม่ใช่ทิฏฐิมานะที่เราว่าเป็นปัญญาที่เรารู้ นั่นมันโลกียปัญญา ไอ้นั่นปัญญาของกิเลส กิเลสมันฟาดฟันเรา มันเหยียบยํ่าเราอยู่ใต้อาณัติของมัน ยังไม่รู้ว่าอันนี้เป็นกิเลส ยังเข้าใจว่าเป็นปัญญาอยู่นะ เพราะอะไร เพราะมันไม่มีศีล มันไม่มีสมาธิ ถ้ามีสมาธิขึ้นมา มันจะเข้าใจว่า อ้อ! สมาธิเป็นอย่างนี้ โลกุตตรปัญญาเป็นอย่างนี้

ถ้าเรามีธรรม เราปฏิบัติธรรม ธรรมอันนี้มันจะเข้ามาถึงเรา ถ้าเข้ามาถึงเรา ศีลธรรมคุณธรรมมันเกิดขึ้นมา ถ้าเกิดขึ้นมา มันไปไหน นี่มันถึงองอาจกล้าหาญ ศาสนาเจริญ เจริญที่นี่ ถ้าเจริญที่นี่ เราควรรักษาของเราที่นี่ ถ้ารักษาของเรา เราทําของเรา

แล้วคิดดูสิ เหมือนนายช่าง นายช่างที่มันทําทุกๆ อย่างเป็นแล้ว มันจะกลัวสิ่งใดที่มีการกระทําของงานอันนั้น นี่ก็เหมือนกัน ต่อไปเราจะเป็นพระผู้ใหญ่ไปข้างหน้านะ โดยธรรมชาติของมัน พรรษาจะแก่ไปข้างหน้า แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน จะเอาอะไรไปสอนเขา เวลาลูกศิษย์เข้ามาถามเรื่องสมาธิ เรื่องปัญญา ไม่มีทางไปต่อล้อต่อเถียงกับเขา ไม่มีทางเป็นไปไปกับเขา แล้วเราจะไปสอนเขาอย่างไรล่ะ

แต่ถ้าเรารู้ของเรา เราสอนเขาตั้งแต่เขายังไม่ได้ถามเราเลย ยังไม่ได้ถามเรา เราปูทางให้แล้วนะ ควรทําอย่างนี้ ควรทําใจอย่างนี้ ควรจะมีข้อวัตรอย่างนี้ จิตใจต้องมีสภาวะแบบนี้ ถ้ามีสภาวะแบบนี้ มันจะเข้ามาหาความจริงอย่างนี้ ถ้าหาความจริงอย่างนี้ ธรรมะจะไม่ขัดแย้งกันเลย ธรรมะจะไหลไปแนวทางเดียวกัน ธรรมะมันจะไปแนวทางเดียวกันนะ ศีล สมาธิ ปัญญา มันต้องไปแนวทางเดียวกัน มันไม่มีขัดแย้งกันหรอก ถ้าขัดแย้งกันอยู่ มันผิดอยู่แล้ว แล้วถ้าไม่มีการขัดแย้งกัน แล้วเราทําสิ่งนี้ มันจะเกิดขึ้นมาอย่างไร ถ้ามันเกิดขึ้นมา เราวางแนวทางของเรา แล้วมันจะเข้าไปตามแนวทางนั้น นี่ถ้าแนวทางนั้น

ศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นสมณทายาท เราเป็นทายาทขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราทําขึ้นมาจนใจเราเป็นทายาท เพราะเรารู้จริงขึ้นมา อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตน ในเมื่อมีหลักเกณฑ์ของเรา ตน ในเมื่อมีความรู้อย่างนี้ขึ้นมาแล้ว สิ่งที่เราทําขึ้นมาแล้วเราจะสอนคนอื่นไม่ได้ เป็นไปได้ไหม

เรารู้จริงขึ้นมา เราได้แก้ไขกิเลสของเราแล้ว จากใจดวงหนึ่งให้ใจดวงหนึ่ง ใจของเราได้พัฒนาขึ้นมาแล้ว แล้ววิธีการพัฒนาขึ้นมา เราเป็นคนทําของเราขึ้นมา ถ้าเราเป็นคนทําของเราขึ้นมา เราจะบอกคนอื่นได้ไหม มันจะบอกคนอื่นไม่ได้ มันจะเป็นไปได้อย่างไร มันต้องบอกคนอื่นได้สิ การบอกคนอื่นมันเกิดขึ้นมาจากเรา ถ้าเกิดขึ้นมาจากเรา เราทําได้หมดเลย สิ่งที่เราทําได้ นี่เป็นความจริงของเรา ถ้าความจริงของเรา สิ่งใดเป็นความจริงขึ้นมา นี่เป็นเหตุ

ผลจะเกิดขึ้นมากับเรา ผลคือความสุขของเรา จิตมันจะมีความสุข จิตจะมีความพอใจของมัน จิตมีความสุข จิตมีความเข้าใจ ถ้ามีความเข้าใจแล้วเรารู้ของเราเอง ถ้ารู้ของเราเอง จุดยืนของเราจะมั่นคงมาก เราจะไม่โลเลไปกับเขา จะไม่โลเลไปกับสิ่งนั้นเลย เพราะสิ่งนั้น ดูสิ คนที่เป็นโรคเป็นภัย หายจากเป็นโรคเป็นภัยแล้วมันจะไปกินของแสลงไหม ของแสลงนั้นทําให้เราเจ็บไข้ได้ป่วยใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน เรื่องของโลกกิเลส โลกในหัวใจของเรา มันมีของมันโดยธรรมชาติของมันอยู่แล้ว ถ้าเราแก้ไขมันแล้ว เราจะกลับไปกินมันอีกไหม เราจะกลับไปกินของแสลงอีกไหม กิเลสมันเป็นอย่างนั้น มันทําให้เราเสียหายไปอย่างนั้น แล้วเราจะไปกับมันอีกทําไม ถ้าเราไปกับมัน แล้ววิธีที่ไม่ไป เราต้องเห็นวิธีการไม่ไป เราต้องมีวิธีการเอาชนะมันได้ด้วย วิธีการนี้ฝืนมันไว้ ฝืนให้เราไม่ไปกับมัน ฝืนให้เราต่อต้านมัน ฝืนให้เราต่อสู้กับมันจนเราเป็นอิสระขึ้นมา

นี่อิสระขึ้นมา มีศีล มีสมาธิ มีปัญญา ปัญญาในการใคร่ครวญนะ ถ้าเรามีปัญญาขึ้นมาแล้วเราจะรักความสงบสงัดมาก เราจะรักธรรมวินัยมาก สิ่งที่เป็นธรรมเป็นวินัยที่เราจะรักษา เราจะสงวนเราจะรักษาของเรา ถ้าสงวนรักษาของเราขึ้นมาให้เป็นประโยชน์กับเรา เราจะเข้มแข็งของเราขึ้นมา มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถึงทําเพื่อเรา ทําแล้วมันต้องเป็นสมาธิชอบ งานชอบ เพียรชอบ ปัญญาชอบ สิ่งที่เป็นความชอบขึ้นมามันจะเข้ามาหาเรา

พื้นฐาน ก่อนที่จะเป็นสมาธิชอบ เป็นความเพียรชอบ เป็นปัญญาชอบ มันจะต้องมีฐานรองรับ ถ้าไม่มีฐานรองรับ เราโลเล เราจะเอาอะไรรองรับ จิตใจเราไม่มีสิ่งใดรองรับ เราจะเอาอะไรไปต่อสู้กับมัน เราจะต่อสู้กับมันไม่ได้หรอก รอวันล้มละลายเท่านั้นน่ะ ประพฤติปฏิบัติไปเพราะมันเป็นมิจฉา มันเป็นความเห็นของกิเลส กิเลสมันหลอกลวงเรา ถ้ากิเลสมันหลอกลวงเรา ขณะที่มันยังอยู่ในสังคม อยู่ในครูบาอาจารย์ที่ยังดูแลเราอยู่ มันก็ซ่อนคมซ่อนเล็บมันไว้ พอซ่อนคมซ่อนเล็บมันไว้ มันก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรม เวลามันออกไปจากครูบาอาจารย์ มันจะแสดงฤทธิ์เดชของมัน แสดงฤทธิ์เดชของมันคือมันเอาสิ่งที่ตัวรู้ตัวเห็นออกไปหากิน หากินเป็นผลประโยชน์ ถ้าหากินเป็นผลประโยชน์ นี่มันทุจริต พอทุจริตขึ้นไปแล้วมันจะเป็นอะไรไป อกุศล-กุศล มันต่างกันตรงนี้ไง

ถ้ากุศลขึ้นมามันชําระกิเลส มันต่อสู้กับเรา มันทําลายเรา มันทําลายเรามันไม่เป็นอกุศล มันจะเอาอะไรไปหากินล่ะ เพราะอะไร เพราะความเป็นอยู่ของเรา มันเห็นอยู่แล้ว การบิณฑบาตมา อาหารตกบาตรขึ้นมา เราฉันเข้าไปในท้อง แค่ปัจจัยเครื่องอาศัยมันอยู่ได้แล้ว ชีวิตมีเท่านี้เอง เพราะว่าชีวิตมีเท่านี้เอง มันไม่ตื่นเต้นไปกับลาภสักการะ ไม่ตื่นเต้นไปกับสิ่งใดๆ เลย สิ่งที่ตื่นเต้นไปกับเรานี้เป็นเรื่องของกิเลสทั้งนั้น กิเลสเอาสิ่งนี้เป็นพื้นฐาน แล้วออกไปหาลาภสักการะ มันไม่ได้เห็นคุณธรรม

แต่ถ้าเป็นพระขึ้นมา คุณธรรมในหัวใจมันเต็มอยู่แล้ว เรื่องลาภสักการะมันเป็นภาระ สิ่งที่เป็นภาระ ภาระรับผิดชอบ มันเป็นภาระของเรามา ถ้ามันเกิดขึ้นมา มันเป็นอํานาจวาสนาของแต่ละบุคคลที่ไม่เหมือนกัน ถ้ามันเกิดขึ้นมาโดยธรรมใช่ไหม มันเป็นความชอบธรรมทั้งหมด เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้เป็นอํานาจวาสนาที่ได้สร้างสมมา ได้สร้างสมมา เราก็บริหารจัดการมันโดยความเป็นธรรม คือเจือจานกันไป แจกทานกันไป เพื่อเป็นสังคมโลก โลกอาศัยปัจจัยเครื่องอาศัย

ปัจจัยเครื่องอาศัย มันมีเครื่องอาศัยของโลกของเขา แต่สมณะเราอาศัย ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีฐานเป็นศีล สมาธิ ปัญญา นี่มีคุณค่ามาก เพราะอะไร เพราะเราเสียสละสิ่งต่างๆ เป็นสมบัติของเรามา เพราะเราแสวงหาศีล สมาธิ ปัญญา แล้วศีล สมาธิ ปัญญา เกิดขึ้นมากับเรา ศีล สมาธิ ปัญญา เกิดขึ้นมา จนเราใช้สิ่งนี้เป็นปัญญาขึ้นมา ใช้ใคร่ครวญชําระกิเลสของเราขึ้นมา จนใจเราพ้นจากกิเลสมา พอใจเราเข้มแข็งขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา ในเมื่อใจเราเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา เราอาศัยศีล สมาธิ ปัญญาเป็นอาหาร เป็นสัมมาอาชีวะ เป็นการเลี้ยงชีพ เป็นคุณธรรมชําระกิเลสขึ้นมา สิ่งนี้มันมีคุณค่า สิ่งที่มีคุณค่าในหัวใจเรามันมีคุณค่าอยู่แล้ว เราจะไปเอาคุณค่าจากภายนอกไปทําไม

แต่สิ่งที่เป็นคุณค่าภายนอก คําว่า “อํานาจวาสนา” ที่สร้างสมมาแล้วมันมีมาโดยธรรมชาติ มันมีมาโดยธรรม อย่างพระสีวลีท่านมีมาโดยธรรมชาติ ทุกคนก็ต้องการทําบุญกับพระสีวลี ลาภสักการะมันเป็นธรรมชาติของพระสีวลีท่าน พระสีวลีท่านสร้างมา

การสร้างมา ดูสิ ดูพระเราที่ประพฤติปฏิบัติมาเพื่อพ้นจากทุกข์ คุณค่าของเราคือใจที่พ้นจากทุกข์เท่านั้น ไอ้นี่มันเป็นเปลือก เป็นสิ่งที่เราสร้างฐานเป็นบารมีมา สิ่งที่เป็นบารมีมา การปฏิบัติยาก การรู้ยาก ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย สิ่งต่างๆ เป็นการสร้างบารมีมา แต่ถึงที่สุดแล้วปฏิบัติขึ้นมาเอาแก่นสารของมัน เอาแก่นสารคือเอามรรคญาณที่ชําระกิเลสนี้ เอาแก่นสารของอันนี้ ถ้าเรามีแก่นสารอันนี้ เอาแก่นสารอันนี้มาฆ่ากิเลส

แต่แก่นสารอันนี้มันตั้งอยู่บนอะไร ในเมื่อเรายังไม่รู้จักวิธีการของเรา แก่นสารของเราต้องตั้งอยู่บนข้อวัตรปฏิบัติก่อน ข้อวัตรปฏิบัติมันต้องเป็นฐานรองรับสิ่งนี้ขึ้นมา มันถึงจะมีแก่นสารอันนี้เกิดขึ้น

แต่เราไปเห็นว่ามีแก่นสารอันนี้ เราจะไปแสวงหาแก่นสารอันนี้โดยที่เราปฏิเสธพื้นฐาน แล้วมันจะมีแก่นสารมาจากไหนล่ะ

แก่นสารมันก็เหมือนการแสดงออก การแสดงออกว่าถ้าคนมีแก่นสาร การแสดงออกพื้นฐานมันก็เป็นสิ่งที่น่าเคารพบูชา สิ่งที่เคารพบูชา ทั้งๆ ที่แก่นสารอันนี้ การเคารพบูชา เราก็ต้องเอาตัวนี้เป็นตัวหลักก่อน เอาตรงนี้เป็นพื้นฐาน เป็นตัวหลัก เป็นการดูกันว่าคนมีหลักมีเกณฑ์ คนมีคุณธรรม การแสดงออกพื้นฐานมันต้องเป็นคุณธรรมอันนี้ก่อน เราถึงต้องรักษาข้อวัตรอันนี้ไว้ไง รักษาไว้

ดูสิ พระกัสสปะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “กัสสปะ เธอก็อายุปานเรา ๘๐ เหมือนกัน พระอรหันต์เหมือนกัน ถือธุดงค์ทําไม”

พระอรหันต์ต้องถือธุดงค์ทําไม พระอรหันต์ต้องอยู่ในกรอบกติกาทําไม

“เพื่อเป็นคติกับอนุชนรุ่นหลัง” เป็นคติเป็นแบบอย่างของเรา อยู่ที่แบบอย่างของเรา แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านสิ้นไปแล้วท่านอยู่สุขสบายของท่าน ดูสิ พระอัญญาโกณฑัญญะสอนหลานองค์เดียว พระปุณณมันตานีบุตร หลานของพระอัญญาโกณฑัญญะ สอนองค์เดียว นี่อํานาจวาสนาของท่าน ท่านก็อยู่ในป่าในเขาตลอดมา

พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะปรารถนาเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา ก็สร้างบุญกุศล เป็นพยาน เป็นผู้เผยแผ่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ท่านสร้างของท่านมา บารมีมันเป็นอย่างนั้น เหมือนกับเบนซิน โซลา นํ้ามันก๊าด นํ้ามันเตา นํ้ามันคนละชนิดมันก็คนละชนิด แต่พลังงานที่เอามาใช้ประโยชน์กับพลังงานใช้ประโยชน์ให้แสงสว่างต่างๆ พลังงานมันจะใช้ประโยชน์ได้ก็คือใช้ประโยชน์

จริตนิสัยแต่ละองค์ไม่เหมือนกัน แต่พลังงานอันนั้น ประโยชน์นั้น คือว่าถ้าสิ้นกิเลสได้อันนั้นคือสุดยอด คือสิ่งที่เป็นพลังงานที่ใช้ประโยชน์ได้ ใช้ประโยชน์ได้สมประโยชน์ทั้งหมดก็เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ให้มันสมประโยชน์กับเรา ให้มันมีประโยชน์กับเรา มันเป็นมรรคญาณขึ้นมา มันชําระกิเลสของเราขึ้นมา อันนี้สําคัญมาก หลักสําคัญคือการประพฤติปฏิบัติ การเข้ามาชําระกิเลส แต่มันก็ต้องมีพื้นฐานรองรับ ถ้ารองรับขึ้นมา ถ้ามันจิตเสื่อมลงมามันก็มีพื้นฐานรองรับ

ถ้ามีสมาธิ ปัญญามันเสื่อมมาก็มีสมาธิรองรับ มันก็ยังไม่ถอยกรูดๆ

มีศีลรองรับ ถ้าสมาธิเสื่อมก็มีศีลรองรับ ก็พยายามประพฤติปฏิบัติขึ้นมา

เจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ มันเป็นเรื่องธรรมดาระหว่างการเดินทาง ในการประพฤติปฏิบัติมันจะมีเจริญแล้วเสื่อม ปัญญาหมุนออกไปแล้วก็เสื่อม ความเสื่อม เวลามันเสื่อมขึ้นมา คนประพฤติปฏิบัติแล้วจะให้มันรุ่งเรืองตลอดไป มันเป็นไปได้ยาก คนเราระหว่างการประพฤติปฏิบัติมันมีเจริญแล้วเสื่อมตลอดเวลา มันถึงต้องมีพื้นฐานรองรับเพื่อไม่ให้เราไหลลงไป จนถึงที่สุด ไหลลงไปจนตกทะเลไปเลย

มันถึงต้องมีการแสดงออก กิริยาแสดงออกของสมณะ เรามีชีวิตต่างจากคฤหัสถ์แล้ว ถ้ามีชีวิตเหมือนคฤหัสถ์ ดูสิ ดูที่เขาอยู่กัน “พระเราในเมื่อต้องกินต้องใช้ก็ทําไร่ไถนา ต้องหาที่ปลูกทําไร่ไถนาเหมือนเขา”...นั่นมันชีวิตคฤหัสถ์นะน่ะ แล้วถอยกรูดๆ ไป ต่อไปเขาไม่เคารพพระเลย เขาไม่ต้องไหว้พระเลย เพราะพระดํารงชีวิตเหมือนกัน พระก็ทําไร่ไถนา พระก็ทําธุรกิจ พระค้าขายเหมือนกัน แล้วพระกับโยมต่างกันตรงไหน ก็ไม่เห็นต่างกันเลย

ก็เหมือนกับเราที่คิดนี่ไง คิดว่า “เอ้อ! เราก็มีปัญญา” นี่ปัญญาของโลก ปัญญาของโลก อย่าเอาเข้ามาใช้ในชีวิตสมณะเรา เราไม่ใช้ ดูสิ ในการกระทํา ในเรื่องของการพรากของเขียว เวลาพูดไป ภิกษุพรากของเขียวเองก็ดี สั่งให้คนอื่นทําก็ดี ฉะนั้น เวลาภิกษุ ให้พิจารณา ครูบาอาจารย์บอกให้พิจารณาตรงนี้ให้หน่อยหนึ่ง นี่ใช้อุบาย เราจะใช้ชีวิตอย่างเขาไม่ได้ เราจะบอกให้เขาถากถางไม่ได้ เห็นไหม ใช้อุบายวิธีการบอกอย่างนี้ “ทําตรงนี้ให้ที ทําตรงนี้ให้ที” ชี้ให้เขารับรู้กันโดยอุบายไง นี่ทําเองก็ดี ใช้ผู้อื่นก็ดี นี่ชีวิตของสมณะ ถ้ามันสะอาดบริสุทธิ์

แต่ทีนี้โลกมันโง่ จับหัวมันทิ่มเข้าไปเลย บอกให้ถากหญ้ามันยังไม่รู้เรื่องเลย เพราะอะไร เพราะเราไม่ได้ฝึกไว้ ทุกอย่างมันต้องฝึกไว้หมดนะ ผู้อุปัฏฐากพระก็ต้องฝึกไว้ อุปัฏฐากพระจะทําอย่างไรให้เข้าใจพระ พระที่จะใช้เขา พระมีคุณธรรมอย่างไร ถ้ามันมีการฝึกฝนมา ครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่นท่านวางรากฐานมา แต่เดี๋ยวนี้ศาสนาเสื่อม ทุกอย่างเสื่อม ไม่มีใครดูแล ไม่มีใครเอื้ออาทรกับศาสนา ไม่มีใครเอื้ออาทรกับธรรมวินัย เราไม่เอื้ออาทรกับธรรมวินัย ทิฏฐิมานะ อวดรู้อวดใหญ่ ไร้สาระมากเลย กิเลสทั้งนั้นเลย

คนมีคุณธรรมอ่อนน้อมถ่อมตนทั้งนั้นน่ะ อ่อนน้อมถ่อมตนกับธรรมวินัย ลงในธรรมลงในวินัย ไม่เหยียบหัวองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไป จะลงธรรมลงวินัย ลงวินัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ยอมรับแล้วทําตามนั้น ขณะจิตมันพ้นไปแล้ว สิ่งต่างๆ จิตมันพ้นออกไป ธรรมและวินัยเป็นสมมุติ สมมุติทั้งนั้น สิ่งนี้เป็นสมมุติ สมมุติบัญญัติขึ้นมา จิตมันข้ามพ้นจากสมมุติบัญญัติ จะอยู่เสวยสุขขนาดไหนมันก็ทําได้ แต่ท่านไม่ทําของท่าน เพราะท่านเห็นคุณค่าของมัน เห็นคุณค่าของศาสนา เห็นคุณค่าที่พึ่งของชาวพุทธ ถึงรักษาสิ่งนี้ไว้นะ

เราเป็นพระ ชีวิตเราต้องให้เป็นพระจริงๆ เป็นพระขึ้นมาให้เป็นสังคมแบบอย่างของเรา เราจะต่อสู้กับเรา จะชําระกิเลสนะ มันจะตื่นตัว มันตื่นตัวขึ้นมา ไม่ให้ชีวิตนั้นเสียเปล่าไป มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ไม่ใช่เราไหลไปตามกิเลสแล้วคิดว่ามันเป็นธรรม คิดว่ามันเป็นความโก้เก๋ อวดรู้อวดฉลาดกับคนอื่น นึกว่าเก่ง ทั้งๆ ที่นั่นล่ะกิเลสท่วมหัว กิเลสเหยียบเราไปจมดินเลย แต่เราคิดว่าเรารู้

แต่ถ้าเป็นคุณธรรม อ่อนน้อมถ่อมตน สิ่งที่อ่อนน้อมถ่อมตน ยิ่งรู้ขนาดไหนมันยิ่งชําระกิเลส มันดัดแปลงกิเลสไปตลอด นี้คือคุณธรรม เราต้องรักษาสิ่งนี้ไว้ แล้วเราทําสิ่งนี้ขึ้นมา มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

วันนี้วันอุโบสถนะ ตั้งใจ ตั้งใจ เวลาอุโบสถแล้ว ฟังสิ่งใด มันเหมือนศีล ๒๒๗ ถ้าในสมัยพุทธกาลมันเป็นภาษาบาลี เขาเข้าใจกันหมด เขาจะคอยสะกิดว่าใครผิดใครถูก แต่นี่เพราะเราไม่เข้าใจ แต่ถ้าคนท่องปาฏิโมกข์ได้จะเข้าใจ สิ่งนี้เข้าใจ ศากยบุตรพุทธชิโนรส ศากยบุตรไง สิ่งนี้มันสะเทือนใจถ้ามันเข้าใจสภาวะแบบนี้

ภิกษุ ๕ พรรษาขึ้นเป็นผู้ฉลาด ผู้ฉลาดคือท่องปาฏิโมกข์ได้ พ้นจากนิสัย ถ้ายังไม่พ้นนิสัย ต้องขอนิสัยไปเรื่อยๆ ถ้าไม่ขอนิสัยไป ศากยบุตรมันจะเรียวแหลม เพราะมันไม่มีใครอยู่ในกรอบ ผู้ที่สืบทอดมาเหมือนกับวัตถุดิบ เหมือนกับนํ้ามัน ไม่มีนํ้ามันดิบมันจะไปมีนํ้ามันเบนซินได้อย่างไร นี่ก็เหมือนกัน ไม่มีผู้บวชใหม่เข้ามาเป็นศากยบุตร แล้วนิสัยมันจะหล่อหลอม หล่อหลอมจากนํ้ามันดิบให้เป็นนํ้ามันสําเร็จรูป แล้วการประพฤติปฏิบัติก็เหมือนกัน มันถึงจะต้องสืบต่อกันต้องดูแลกัน

แล้วผู้ที่เข้ามาแล้วก็ต้องพยายามเห็นโทษของมัน เห็นโทษของความคิด เห็นโทษในการเหยียบหนามนี้ไปเหยียบยํ่าธรรมวินัย เหยียบหนาม เหยียบขวากหนามไป ขวากหนามเอาไว้ป้องกันไม่ให้เราล้มลุกคลุกคลาน เราจะเดินหลบหลีกขวากหนาม ธรรมวินัยบังคับไว้ เราต้องหลบหลีกไปตามธรรมวินัยนี้ อยู่กับธรรมวินัยนี้ด้วยความเคารพศรัทธา แล้วเราจะถึงที่สุดได้แห่งการประพฤติปฏิบัติ เราถึงตั้งใจทํา นี่เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรสที่เคารพธรรมวินัยตามความเป็นจริง เอวัง

ชาล้นถ้วย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๑๗ กรกฎาคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้วันอุโบสถ วันอุโบสถนะ อุโบสถศีล พรุ่งนี้วันเข้าพรรษา วันเข้าพรรษา พระเขาไม่จรไป เขาต้องอยู่กับที่ อยู่กับที่เพื่อจะเร่งความเพียร โอกาสของพระมา ๓ เดือน เร่งความเพียร ตั้งแต่สมัยพุทธกาล พระจะไปลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วขอกรรมฐาน แล้วเข้าป่าไปอยู่กับความสงบสงัดเพื่อจะค้นหาตัวเอง ถ้าเอาชนะตัวเองได้ ชนะโลก

โลกคือหมู่สัตว์ โลกคือโลกทัศน์ โลกคือจิตของเรา จิตนี้ตายเกิดๆ ในวัฏสงสาร วัฏสงสาร เห็นไหม ชีวิตนี้เป็นผลของวัฏฏะ เป็นผลของวัฏฏะคือวัฏฏะมันหมุนอยู่ มันซ้อนกันอยู่ จิตตายเกิดๆ ในวัฏฏะ แต่ผู้เกิดก็คือตัวจิต เพราะตัวจิตมันเกิดในวัฏฏะซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันถึงเป็นศูนย์กลางของวัฏฏะ ศูนย์กลางของวัฏฏะกับจิตดวงนั้น กับบุคคลคนนั้น แต่เพราะบุคคลคนนั้น จิตดวงนั้นไม่มีสติสัมปชัญญะ เลยกลายเป็นสวะ กลายเป็นผลของวัฏฏะ เพราะมันก็ต้องเวียนตายเวียนเกิดไปในวัฏฏะเหมือนกัน ไปในวัฏฏะ คือกามภพ รูปภพ อรูปภพ แต่จริงๆ ก็คือตัวจิตตัวเกิดตัวตาย

เวลาจิตสิ้นไปจากกิเลส วัฏฏะมันก็อยู่อย่างนั้นน่ะ โลกก็อยู่อย่างนั้น สิ่งต่างๆ เขาก็อยู่ของเขาโดยธรรมชาติของเขา แต่จิตดวงนี้มันพ้นออกไปจากวัฏฏะ มันเป็นวิวัฏฏะ แต่ถ้ามันยังมีกิเลสครอบงําอยู่ มันเป็นผลของวัฏฏะ เพราะวัฏฏะมันมีอยู่โดยดั้งเดิม นรกสวรรค์ วัฏฏะ ๓ มันมีของมันอยู่โดยดั้งเดิม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้สร้างขึ้นมา มันเป็นธรรมชาติ มันเป็นสัจจะความจริงที่มันมีของมันอยู่อย่างนั้น แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตรัสรู้ธรรมอันนั้น มาเข้าใจธรรมอันนั้น เข้าใจธรรมอันนั้นนะ อันนั้นมันอยู่ที่ไหนล่ะ? อันนั้นมันก็อยู่ที่ใจเราไง ถ้าใจเราเป็น ใจเรารู้ ใจเราเพิกออกมา เพิกอวิชชา เพิกความครอบงําของสิ่งที่เป็นพญามาร สิ่งที่เป็นกิเลสออกจากใจ ถ้าออกจากใจ อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ จิตเป็นผู้นิพพาน จิตไม่ได้เข้านิพพาน นิพพานไม่ใช่ใครเข้าไปเหมือนลายแทงไปหาทรัพย์สมบัติอันนั้น แต่มันเป็นอยู่ที่จิตนี้

นี่เราไปหาสมบัติ เรามีลายแทง แล้วเราแสวงหาตามแผนที่นั้นเพื่อเข้าไปหาสมบัตินั้น มันเป็นเรื่องนอกๆ เพราะผู้ไปค้นหาสมบัติใช่ไหม สมบัติมันเป็นสมบัติของโลกที่เราไปเอามันมา เพราะเราคิดว่าเราได้สมบัติ มันเป็นสมบัติของโลก แต่ถ้าเป็น อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ จิตมันเป็นเอง ตัวจิตมันเป็นสมบัติเสียเอง มันไม่ใช่มีสอง มีเรากับสมบัตินั้น

ถ้ามีเรากับสมบัตินั้น เราเป็นผู้ได้สมบัตินั้นมา สมบัตินั้นเป็นของเรา แต่นี่ตัวมันเป็นสมบัติเสียเอง ตัวจิตมันเป็นสมบัติ ตัวจิตมันเป็นตัวธรรม ตัวจิตมันเป็นสิ่งที่มันเป็นประโยชน์ขึ้นมา เป็นประโยชน์กับเราเอง เราเองอยู่ที่ไหน

ก่อนเข้าพรรษา อธิษฐานพรรษา พรุ่งนี้อธิษฐานพรรษา ถ้าใครมีจุดยืนอย่างไร จะอธิษฐานพรรษา ตั้งกติกากับเราขึ้นมา สัจจะ เราตั้งสัจจะขึ้นมาแล้ว เราต้องมีสัตย์ คนมีศีลมีสัตย์มันจะทําให้ชีวิตนี้มีหลักมีเกณฑ์ ถ้าคนไม่มีศีลมีสัตย์ มันเป็นสวะ สวะ สิ่งที่ไม่มีประโยชน์เลย ลอยไปตามวัฏฏะ ลอยไปตามวัฏฏะ เราเกิดเราตาย เราลอยไปในวัฏฏะ จะรู้หรือไม่รู้ก็แล้วแต่ มันพัดไปโดยกรรม สัจธรรมความจริงมันพัดไป กรรมมันพัดไป พัดเราเวียนตายเวียนเกิด แต่ในปัจจุบันนี้มันเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เวลาเทวดาเขาอวยพรกัน เวลาจะจุติจากสวรรค์มาเกิด ขอให้ไปเกิดเป็นมนุษย์เถิด แล้วให้เกิดเป็นมนุษย์เป็นผู้ที่พบพระพุทธศาสนา จะได้ทําบุญกุศลให้ไปเกิดเป็นเทวดาอีก

เกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนาหรือไม่พบพระพุทธศาสนา ดูสิ คนเกิดมาเป็นมนุษย์ในโลกนี้ที่เขานับถือศาสนาต่างๆ เขาเกิดมาเป็นมนุษย์ เขาเจอพระพุทธศาสนาเพราะอยู่ในโลกเดียวกัน แต่เขาไม่เห็นนี่ ใกล้เกลือกินด่างนะ ดูสิ เราเป็นชาวพุทธเหมือนกัน ถ้าเป็นชาวพุทธแค่ทะเบียนบ้าน เป็นชาวพุทธ แต่ไม่รู้เรื่องอะไรเลย เป็นชาวพุทธ แต่ไปคิดถึงเรื่องโลกๆ คิดทางวิทยาศาสตร์ ต้องเป็นสิ่งที่เราพอใจ สิ่งที่เป็นวัตถุที่เราจับต้องได้ ถึงจะเป็นความเชื่อถือสิ่งนั้น...นี่มันความคิดหยาบๆ ความคิดแบบโลกคิดแบบหยาบๆ

แต่ความคิดโดยธรรมมันไม่ใช่ความคิด มันเป็นความสัมผัส จิตมันสัมผัส จิตมันรับรู้ จิตมันเป็นไป ถ้าจิตมันเป็นไป ตัวจิตสําคัญมาก ถ้ามันมีทิฏฐิมานะ นี่ชาล้นถ้วย ถ้าชาล้นถ้วย เราเกิดมาโดยโลก เกิดมาโดยโลกียปัญญา แล้วเรามีการศึกษา เรามีความรู้ แล้วเราว่ามีความรู้ มันชาล้นถ้วย มันไม่ยอมรับรู้สิ่งต่างๆ ถ้าเราไม่ยอมรับรู้สิ่งต่างๆ เราว่าเรารู้อยู่แล้ว เราจะไม่รู้อะไรเลย เพราะมันรู้โดยอวิชชา มันรู้โดยวิชาชีพ มันรู้โดยโลกียปัญญา สิ่งที่รู้มันเป็นชาล้นถ้วย แล้วเราจะไม่ได้สิ่งใดๆ เลย มันศึกษามันก็ศึกษาโดยสุตมยปัญญา ศึกษาเปรียบเทียบ สิ่งที่เปรียบเทียบนั้น ขนาดเปรียบเทียบเรายังซึ้งใจขนาดนี้

เราศึกษาธรรม ดูสิ เราศึกษาภาคปริยัติกัน เขาซึ้งมาก ซึ้งจนมีศรัทธามีความเชื่อมาประพฤติปฏิบัติ แต่กิเลสมันก็ซ้อน มันบังเงามา มันบังเงาว่ามันรู้แล้วมันเข้าใจแล้ว มันรู้ไปหมด มันตรึกในธรรมแล้วว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ...สิ่งนั้นเป็นธรรม ทําไมเราสงสัย สิ่งนั้นเป็นธรรม ทําไมเราไม่รู้จริง ถ้าสิ่งนั้นเป็นธรรม เราทําไมสงสัยล่ะ มันถามตัวเองได้นะ ชีวิตนี้คืออะไร ชีวิตนี้เกิดมาทําไม เกิดมาประพฤติปฏิบัติ เรารู้อะไร สิ่งที่รู้นี้รู้จริงหรือเปล่า ถ้ามันรู้โดยวิปัสสนึก มันว่ามันรู้นะ มันรู้สิ่งต่างๆ นี่มันชาล้นถ้วย

เราต้องพยายามศึกษาเปรียบเทียบ เปรียบเทียบกับความรู้สึกของเรา ความรู้สึกของเรามันรู้จริงหรือเปล่า ถ้ามันรู้จริง เราต้องทดสอบได้ ความทดสอบ มันมีเหตุมีผลของมัน “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” ถ้าธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เราต้องศึกษา แล้วเราต้องประพฤติปฏิบัติขึ้นมา กุปปธรรม-อกุปปธรรม ผู้ที่เห็นธรรมจริงจะรู้ว่าผลของกุปปธรรมมันเป็นอย่างไร อกุปปธรรมมันเป็นอย่างไร

กุปปธรรม เรารู้เองเราก็สงสัย วิ่งไปหาครูบาอาจารย์ ให้ครูบาอาจารย์ท่านรับประกันเราว่าสิ่งนั้นเป็นจริงสิ่งนั้นไม่เป็นจริงก็แล้วแต่ ใครรับประกันขนาดไหน เวลามันเสื่อมมันก็เสื่อมต่อหน้านั่นน่ะ แต่ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา เราเขย่าแค่ไหนมันก็ไม่เสื่อม มันเป็นไปไม่ได้ จะแกล้งให้มันเสื่อมมันก็ไม่เสื่อม จะเอาหัวชนฟ้าขนาดไหนให้มันเสื่อมไป ให้มันแปรสภาพไป มันก็ไม่แปร เพราะมันเป็นอกุปปธรรม

ถ้าเป็นอกุปปธรรม มันมีเหตุมีผลของมัน ถ้าเป็นอกุปปธรรม มันมีความองอาจกล้าหาญ มันจะรับรู้สิ่งต่างๆ สิ่งที่รับรู้ สิ่งที่ความเป็นจริงที่มันเกิดขึ้นมาจะรู้จริงทั้งหมด แต่ขณะที่แสดงออก การแสดงออกถ้ามันไม่เป็นประโยชน์ ครูบาอาจารย์ท่านบอกเลย บอกว่าเอานํ้าพริกไปละลายแม่นํ้า ไม่มีประโยชน์สิ่งใดๆ หรอก สิ่งที่เรารู้จริงของเราจะไปพูดกับใคร เขาไม่รู้กับเราหรอก ถ้ารู้กับเรา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทอดธุระล่ะ ทอดธุระเลย ขนาดว่าสร้างเตรียมตนมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การเตรียมตัวเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การศึกษา การสะสมบุญญาธิการมามหาศาลเลย มันจะเทียบเคียง มันเป็นปัญญา สิ่งที่ทําเป็นอภิญญา สิ่งต่างๆ จะรู้ สิ่งต่างๆ ควรจะแก้ไข ควรจะทําอย่างไร แต่ขณะที่เราเสนอไป เขายอมรับไหม เขาเป็นไปได้ไหม มันต้องคนที่รับ เห็นไหม

คนนอนหลับอยู่ เราพยายามจะไปป้อนอาหารเขา เราพยายามจะให้เขารับรู้กับเรา มันเป็นไปไม่ได้ เพราะเขานอนหลับ แล้วจิตมันหลับ จิตมันบอด จิตมันมืดมน มันมืดมนนะ “กึ่งพุทธกาลแล้วมันไม่มี สิ่งต่างๆ มันเป็นไปไม่ได้ ตายแล้วสูญ สิ่งต่างๆ” โดยสามัญสํานึกของกิเลสมันเป็นอย่างนั้นหมด กิเลสมันคือกิเลส กิเลสคือมันไม่เชื่อสิ่งใดๆ เลย แล้วกิเลสมันไม่กลัวสิ่งใดๆ เลย ถ้ามันไม่มีธรรมะเข้าไปเปรียบเทียบ กิเลสมันจะขี่หัวเราไปตลอดเวลา แล้วล้นถ้วยไปตลอด เยิ้มไปตลอด เยิ้มไปด้วยปัญญาความรู้ รู้ไปหมด รู้ไปหมด รู้โดยอะไร? รู้โดยกิเลสมันก็เหยียบยํ่าเขาไปหมด รู้โดยทิฏฐิมานะ รู้โดยความเห็นของเรา รู้โดยรู้ผิด ถ้ารู้ผิด มันเป็นประโยชน์กับใคร มันไม่เป็นประโยชน์กับเรา มันทําลายโอกาสของเราแล้วนะ มันทําลายโอกาสเวลาของเราที่ควรจะรู้จริง ควรจะได้มาศึกษา ควรจะได้มาค้นคว้า มันรู้จริงมันก็ไม่ค้นคว้า มันก็ไม่ยอมรับสิ่งใด มันถือมั่นในตัวของมันเอง ถ้ามันถือมั่นในตัวของมันเอง มันจะเป็นประโยชน์กับใคร

จงทําตัวเองให้พร่อง จงทําตัวเองให้พร่องตลอดเวลา ให้เราขาดแคลนตลอดเวลา เราจะได้รับรู้ความจริง ถ้าใจเราไม่พร่อง ไม่พร่องจากอะไร? ไม่พร่องจากทิฏฐิมานะ ต้องให้ทิฏฐิมานะความรู้จริงมันพร่อง เพราะความรู้เราแก้ไขเรื่องชีวิตเราไม่ได้ ความรู้ของเราแก้กิเลสเราไม่ได้ ถ้าความรู้ของเราแก้กิเลสได้ เราต้องรู้จริงมาแล้ว เราต้องไม่สงสัยในวัฏฏะ พระอรหันต์ไม่สงสัยในวัฏฏะเลย ไม่สงสัยในวัฏฏะนี้ ไม่สงสัยตั้งแต่พรหมลงมา

ตั้งแต่พรหมลงมา ดูสิ ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า แม้แต่พรหม สอนตั้งแต่พรหมลงมาเลย พรหมยังไม่รู้เรื่องอริยสัจ ไม่รู้สิ่งใดๆ เลย เรื่องอริยสัจ เรื่องฌานโลกีย์ เรื่องความเห็นมันเป็นเรื่องโลก ถ้าเราไม่รู้จริงขึ้นมา เวลาเขาพูดถึงเรื่องสิ่งต่างๆ เหมือนเราไปเห็นเศรษฐี เศรษฐีเขาเอาเงินมานับ เห็นเขามีเงินมีทองมาก เรานึกว่าเขามีความสุข มันเป็นไปได้อย่างไร รํ่ารวยขนาดไหน จะมีทรัพย์สินเงินทองขนาดไหน ทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ทุกข์ บริหารมันนี่ทุกข์มาก การแสวงหากว่าจะได้เป็นเงินเป็นทองขึ้นมาก็ความทุกข์อันหนึ่งนะ ได้มาแล้วจะเก็บรักษามันก็กลัวโจรจะปล้น กลัวจะตกหาย กลัวไปหมด วิตกกังวลไปหมดเลย มันจะมีความสุขมาจากไหน เพราะมันเป็นความจํา ไม่ใช่ความจริง

ถ้าเป็นความจริง มันเป็นกับเรา มันต้องไปรักษาอะไรมัน สลัดมันทิ้งมันยังไม่ไปเลย สลัดมัน บอกแกล้งไม่รู้ มันยังรู้เลย แกล้งไม่รู้ แกล้งโง่ แกล้งไม่เข้าใจ มันก็เข้าใจ แกล้งไม่ได้ ความแกล้งมันเป็นเรื่องสมมุติ ความจริงมันแกล้งไม่ได้ ความจริงมันคือความจริง สิ่งที่มันไม่เป็นความจริงมันเป็นความทุกข์ แล้วสิ่งนั้นเราไปเอามาเป็นทิฏฐิมานะเราทําไม

จะเข้าพรรษา ก่อนเข้าพรรษา เราต้องมีสามัญสํานึก สามัญสํานึกถึงเราก่อน อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ถ้าตนยังเอาตัวเองไม่ได้ ตนยังไม่มีที่พึ่งของตน ตนยังไว้ใจตนเองไม่ได้ ถ้าตนยังไว้ใจตนเองไม่ได้ โลกนี้จะไว้ใจได้อย่างไร

โลกคือหมู่สัตว์ โลกนี้คือเรา โลกส่วนโลก เราคือเรา เวลาประพฤติปฏิบัติ เราคือเรา เราต้องเอาตัวเรารอดให้ได้ ถ้าเราเอาตัวรอดได้ นี่เราไม่เบียดเบียนตน แล้วเราไม่เบียดเบียนผู้อื่น

ถ้ายังเบียดเบียนตนอยู่ เพราะเบียดเบียนตน ดูสิ เวลาเราไม่เข้าใจสิ่งใด เรางงไหม เรามีความวิตกกังวลในใจไหม นี่มันเบียดเบียนตนแล้วนะ แล้วยิ่งเกิดถ้าเป็นโทสะ โมหะ ที่จะไปทําลายเขา มันเบียดเบียนตนก่อนแล้วนะ กรรมไม่มีที่ลับ ไม่มีที่แจ้ง กรรมไม่มีความลับใดๆ เรื่องการกระทํา ถ้ามโนกรรมมันเกิดขึ้นมา มันเหยียบยํ่าใจของเราแล้ว ใครจะรู้ไม่รู้ก็แล้วแต่ มันเหยียบยํ่าใจของเราแล้ว มันเบียดเบียนเราก่อนนะ มันเบียดเบียนเราแล้วถึงไปเบียดเบียนคนอื่น นี่ผลของกิเลส

วันนี้วันสําคัญของพระพุทธศาสนา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ ปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ ๖ ปี สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้ขึ้นมาก็ยังไม่รู้ แต่วันนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา แล้วประกาศธรรมขึ้นมา พระอัญญาโกณฑัญญะบรรลุธรรม

สิ่งที่เราเตรียมพร้อม ดูสิ เจ้าชายสิทธัตถะกับปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากกันมาอยู่ ๖ ปี ทําความสงบของใจมาตลอด รักษาใจไว้ รักษาด้วยความไม่รู้ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ทําฌานโลกีย์ รักษาแต่ใจ รักษาแต่ความสงบ รักษาความสงบ ความสงบนี้ทําได้ อดอาหาร ๔๙ วันก็ทําได้ เข้าฌานสมาบัติกับอาฬารดาบสก็ทําได้ ทํามาทั้งนั้นน่ะ สิ่งที่เป็นความสงบ สงบมาก สงบน้อย สงบด้วยสมาบัติ สงบด้วยสมาธิ สงบด้วยกรรมฐาน สงบสิ่งใดๆ ก็คือสงบ ก็คือสมาธิ ทําสิ่งใดก็คือโลก โลกไง สิ่งนี้เป็นฌานโลกีย์ มันเป็นเรื่องของโลก โลกีย์เกิดจากใคร? โลกีย์เกิดจากเรา ฌานสมาบัติเกิดมาจากใคร สมาธิเกิดมาจากใคร? ก็เกิดมาจากจิตของปัญจวัคคีย์ เกิดมาจากจิตของเจ้าชายสิทธัตถะ นี่ฌานโลกีย์ก็เกิดจากโลก เกิดจากภพ เกิดจากจิต เกิดจากความรู้สึก สิ่งที่เกิดจากความรู้สึก เกิดจากโลกนี้ก็ดับกับโลกนี้ เกิดจากเราก็ดับกับเรา เกิดกับเราก็เสื่อมกับเรา เจริญกับเราก็เสื่อมกับเรา สมาธิมันเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ อยู่สภาวะแบบนั้น รักษาขนาดไหนมันก็เป็นเรื่องโลกๆ

แต่ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตรัสรู้ธรรมขึ้นมา สิ่งที่ตรัสรู้ขึ้นมาแล้วมันเป็นอะไร เพราะตรัสรู้คือมีกิจจญาณ การกระทําของจิต จิตมันมีมรรคญาณ มันมีความเป็นไปของมัน ศาสนาพุทธสําคัญตรงนี้นะ

ดูสิ บุพเพนิวาสานุสติญาณ ย้อนอดีตชาติไปขนาดไหนมันก็ไม่ใช่ จุตูปปาตญาณ จิตสงบเข้ามา เหมือนกับกาฬเทวิล สงบเข้ามาแล้วระลึกอดีตชาติได้ ๔๐ ชาติ อนาคตได้ ๔๐ ชาติ ระลึกได้ๆ ระลึกได้อยู่แล้ว แต่ระลึกได้แล้วได้อะไร เวลาเจ้าชายสิทธัตถะระลึกบุพเพนิวาสานุสติญาณ ย้อนไปไม่มีที่สิ้นสุด อดีตชาติย้อนไปไม่มีต้นไม่มีปลาย มันไม่จบ ไม่จบก็เลยดึงกลับ ดึงจิตกลับมา

เวลาเราภาวนากัน เวลาจิตมันรับรู้ จิตมันตื่นออกไป จิตมันรู้นิมิต เห็นนิมิตเข้าไป มันออก แล้วดึงกลับไหม เจ้าชายสิทธัตถะ บุพเพนิวาสานุสติญาณ ตั้งแต่ ๑๐ ชาติ ตั้งแต่พระเวสสันดรไป ไปตลอด ดึงกลับ คําว่า “ดึงกลับ” ดึงกลับมาที่ผู้รู้ ดึงกลับมาที่พุทโธ ถ้ามันไปมันไม่จบ มันสาวไปไม่จบ สาวขนาดไหนก็ไม่จบ แต่สาวไปไม่จบ ดึงกลับมาๆ แต่เวลาเราเห็นนิมิตกัน เราเห็น รู้ต่างๆ กัน เราไม่ดึงกลับ เราไม่รู้ว่าใครเห็นด้วย เห็นเป็นศักยภาพ เห็นเป็นความรู้ เป็นคุณวิเศษของเราอีกต่างหาก แต่เจ้าชายสิทธัตถะเห็นเป็นโทษ พอเห็นเป็นโทษแล้วดึงกลับมา จุตูปปาตญาณ จิตที่เกิดมาเห็นอีกก็ดึงกลับมา ถึงมัชฌิมยาม สิ่งต่างๆ ขึ้นมา ถึงอาสวักขยญาณ อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ อาสวะสิ้นไป อาสวักขยญาณมันทําลายอวิชชาออกไปจากใจ นี่สิ่งที่ทําลายออกไปจากใจ

เวลาเทศน์ปัญจวัคคีย์ พระอัญญาโกณฑัญญะบรรลุธรรมๆ “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา” สิ่งที่เห็นมันเกิดขึ้นเป็นธรรมดา เกิดดับเป็นเรื่องธรรมดา แต่มันไม่ธรรมดาเพราะกิเลสมันไปยึด ไม่ธรรมดาเพราะเราไปรู้ เรารับว่าเรารู้ เราเก่ง

เรารับรู้ต่างๆ มันธรรมดาของมัน ถ้าไม่มีอวิชชา ไม่มีอุปาทานไปยึด มันจะไปรู้อะไรมันก็เป็นเรื่องธรรมดา ธรรมดาของผู้รู้จริง คนรู้จริง คนทํางานเป็น มันเป็นเรื่องธรรมดา แต่คนทํางานไม่เป็นมันทุกข์หนักเลยนะ ดูคนหาเงินเป็นสิ คนที่เขามีเงินมีทอง เงินบาทสองบาทมันเรื่องหามาง่ายมาก แต่เราจะหาเงินสักบาทสองบาท เราทุกข์เกือบตาย ทุกข์เกือบตายเพราะมันไม่ธรรมดาไง แต่มันธรรมดาเพราะมันรู้จริง มันรู้จริงขึ้นมาแล้วมันวางไว้ ปัญจวัคคีย์ พระอัญญาโกณฑัญญะบรรลุธรรมขึ้นมา

วันนี้เป็นวันสําคัญทางศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม ได้เทศน์ธัมมจักฯ แล้ว เป็นสิ่งที่ประกาศธรรมออกมา เราเป็นสาวกสาวกะ เราจะเป็นธรรมทายาท เราต้องทําของเราขึ้นมา

เราศึกษาธรรมขนาดไหนเป็นสุตมยปัญญา การศึกษาขึ้นมามันไม่ทําให้กิเลสถลอกปอกเปิกหรอก มันไม่ทําให้กิเลสเจ็บชํ้าเจ็บปวดไปทางไหนทั้งสิ้น มันจะเกิดทิฏฐิมานะอีกต่างหาก ทีนี้ถ้าเราศึกษามาแล้วเรามาแก้ไขเรา ศึกษามามันเป็นสิ่งที่เป็นตํารับตํารา เป็นวิธีการ เป็นแผนที่เครื่องดําเนิน แต่ในการปฏิบัติของเรา เราถึงต้องตั้งสัจจะ ตั้งสัจจะแล้วทําใจให้พร่อง ให้พร่องคือหมั่นศึกษา หมั่นเดินจงกรม หมั่นนั่งสมาธิ หมั่นภาวนา ในการจะเข้าพรรษาพรุ่งนี้ ใครจะอธิษฐานอะไร ใครจะตั้งเป้าหมายสิ่งใด ให้ตั้งเป้าหมายขึ้นมา ตั้งเป้าหมายขึ้นมาแล้วเราทําของเราให้ได้ ถ้าเราตั้งเป้าหมายขึ้นมา เราทําของเรา ตั้งขึ้นมา ทดสอบจิตของเรา เรามีโอกาสนะ

คนที่เขามีความศรัทธา เขาอยากออกมาประพฤติปฏิบัติมหาศาลเลย แต่เพราะเขาไปติดกับของโลก ไปติดกับมัน ขณะที่เราไม่มีสติสัมปชัญญะ เราก็ใช้ชีวิตแบบโลกๆ ไป แล้วมันเป็นภาระรับผิดชอบ ไปเห็นทุกข์เข้า อยากคายออกมามันก็ติดคาอยู่กับชีวิตอย่างนั้นอยู่แล้ว แต่ของเรา เราไม่ได้คากับชีวิต กับโลกเขา เราเห็นอย่างนั้น เราสลัดออกมา สลัดออกมาเป็นนักบวช เป็นนักรบ รบกับใคร? รบกับความคิด รบกับความทุกข์ รบกับตัวเอง ชนะตัวเอง

ชนะคนอื่นหมื่นแสนสร้างเวรสร้างกรรม ถ้าชนะตนเองประเสริฐที่สุด แล้วจะเอาชนะตน ชนะที่ไหน การเดินจงกรม การนั่งสมาธิภาวนา เอาชนะความรู้สึก ถ้าเราชนะมัน มีสติสัมปชัญญะ ชนะมันได้ มันจะสงบตัวเข้ามา

สิ่งที่มันฟุ้งซ่าน มันเป็นสิ่งภายนอก มันส่งออก นั่งอยู่นี่ จิตเป็นสิ่งที่เร็วที่สุด เร็วกว่าแสง เร็วกว่าทุกอย่าง ความคิด คิดถึงสวรรค์ คิดถึงพรหม อเวจี มันคิดไปได้หมด มันเป็นไปได้เร็วมาก แล้วถ้าตั้งสติไว้ สติเป็นเครื่องกั้น กั้นสิ่งที่ความคิดจะออกไป ถ้ากั้นความคิดอย่างนี้ไว้ได้ แล้วความคิดมันสืบต่อตลอดเวลา พุทโธๆๆๆ มันสืบต่อ มันเพิ่มจํานวนขึ้นมาได้ มันเพิ่มจํานวน เห็นไหม

นํ้า นํ้าหยดลงหินทุกวันหินมันยังกร่อน สิ่งที่เขากั้นเขื่อนกั้นฝายขึ้นมา มันจะกักเก็บนํ้าไว้เป็นประโยชน์ พลังงานของใจ ตัวความรู้สึกมันกระจายไปตลอด มันส่งออกตลอด แล้วมันไม่มีสิ่งใดๆ ไปกั้นมัน ไม่มีสติเข้าไปบรรจงให้เกิดเป็นสมาธิขึ้นมา สมาธิของปุถุชน สมาธิของสามัญสํานึกของมนุษย์ มันมีสมาธิอยู่แล้ว ถ้าไม่มีสมาธิ มันจะดํารงชีวิตอยู่ไม่ได้หรอก แต่สมาธิอย่างนั้นเป็นสมาธิของปุถุชน แต่นี่มันเป็นกัลยาณปุถุชนมันถึงควบคุมตัวเองได้ แล้วเป็นโสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค สมาธิมันจะละเอียดเข้าไปเป็นสติ-มหาสติ เป็นปัญญา-มหาปัญญา เป็นปัญญาอัตโนมัติ เป็นปัญญาที่มันเป็นไฟไหม้เชื้อ

ไฟถ้ามันติดเชื้อ ถ้ามีเชื้อขนาดไหน มันจะไหม้ มันจะทําลายเชื้อนั้นเข้าไป นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราฝึกของเรา มันใช้ปัญญาของเรา กิเลสมันเป็นเชื้อ เวลาครูบาอาจารย์ท่านชําระกิเลส กิเลสมันตายต่อหน้านะ

ฆ่าสิ่งใดๆ ในโลกนี้เป็นสิ่งที่เป็นบาปเป็นโทษทั้งหมด เว้นไว้แต่ฆ่ากิเลส กิเลสต้องฆ่า เจอกิเลสที่ไหนต้องฆ่ามัน เพราะสมุจเฉทปหานคือการฆ่ากิเลส ตทังคปหานคือว่าไปกดกิเลสไว้เฉยๆ ตทังคปหาน เข้ารู้สัจจะความจริงแล้วปล่อยวางไว้เฉยๆ ไปรู้เท่าทันมัน ไปเห็นโทษของมันแล้วไม่ฆ่ามัน มันพลิกกลับขึ้นมามันจะกระทืบเรานะ กระทืบเลย ถ้ากิเลสมันรู้ทันเราแล้ว แล้วจะไปฆ่ามันอีก เล่ห์เหลี่ยมของมัน มันจะพลิกแพลงมากกว่าเดิมนะ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันเจริญขึ้นมา สมาธิที่เราสร้างขึ้นมาแล้ว เป็นสมาธิแล้วเสื่อมไป จะทําสมาธิ เหมือนคนที่มีฐานะแล้วเสื่อมไป คนที่เขาไม่มีฐานะ เขาเก็บหอมรอมริบขึ้นมา เขาเต็มใจทําของเขา เรามีเงินมีทองขึ้นมาแล้วเราทําให้หลุดไม้หลุดมือขึ้นมา แล้วก็จะไปแสวงหาสิ่งนี้ขึ้นมา มันเป็นความทุกข์ความยากอันหนึ่งเลย ฉะนั้น เราถึงต้องจงใจ เราต้องตั้งสติของเราขึ้นมา

มันเป็นวาสนาของแต่ละบุคคล ผู้ที่รู้ง่าย ตรัสรู้ง่าย เป็นบัว ๔ เหล่า ขิปปาภิญญา ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ปฏิบัติยากรู้ยาก ปฏิบัติยากรู้ง่าย ไอ้สิ่งนี้มันเป็นอดีต มันเป็นสิ่งที่เราสร้างมา เราจะไม่น้อยเนื้อตํ่าใจสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น รูปชั่วตัวดําของเรา เกิดมาสูงตํ่าดําขาวมันมาจากอํานาจวาสนา เพียงแต่ในปัจจุบันนี้วิทยาศาสตร์มันเจริญ เขาไปเสริมสวยกัน ไปตัดแต่ง ไปปรุงแต่งกันมา มันก็เป็นเรื่องเปลือกๆ แต่ขณะที่เรื่องของกรรม เวลาเกิดมาสูงตํ่าดําขาว สิ่งต่างๆ นี้มันเป็นสิ่งที่มันเป็นรูปธรรม

สิ่งที่เป็นนามธรรม ดอกไม้หอม ดอกไม้สวยมีกลิ่นหอม ดอกไม้ไม่สวยมีกลิ่นเหม็น กลิ่นหอมกลิ่นเหม็นต่างๆ มันเป็นจริตเป็นนิสัย มันเป็นสิ่งที่เป็นคุณธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรมในหัวใจ ทําไมคนอื่นเขาคิดแต่สิ่งที่ดีๆ ทําไมใจเราคิดแต่สิ่งที่เศร้าหมอง ทําไมสิ่งที่เราคิดชั่วร้าย เห็นไหม มันเป็นพันธุกรรมของจิตที่มันตัดแต่งมา กรรมมันตัดแต่งมา กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรณา กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน กรรมจําแนกจริตนิสัยของคนให้แตกต่างกัน แล้วจริตนิสัยของเราเป็นอย่างนี้ มันทําอย่างนี้มันทํามาจากใคร? ก็จิตมันทํามา สิ่งที่ทํามาแล้วเราจะไปตื่นเต้นตกใจกับสิ่งใด

สิ่งที่ทํามา กรรมมันทํามาเอง เราทําของเรามาเอง สุขทุกข์ เราทําของเรามาเอง แต่ขณะปัจจุบันนี้มันเป็นปัจจุบัน สุขทุกข์มันต้องแก้กันที่สุขทุกข์นี้ สุขขนาดไหน สุขจริงหรือเปล่า ถ้าสุขจริง ทําไมมันคอตก สุขจริงๆ ทําไมคอตก โลกนี้มีอะไรเป็นความสุข มันมีแต่ความทุกข์

แต่ความทุกข์ ทุกข์โดยความพอใจ ทุกข์โดยการนั่งสมาธิภาวนา ทุกข์เพราะมีสติสัมปชัญญะ ไม่ใช่ทุกข์แบบโลกเขานะ ทุกข์ด้วย แล้วสร้างเวรสร้างกรรมไปต่อเนื่องด้วย ทุกข์ด้วย แล้วพลิกแพลงจะเอาชนะเขาต่อไป มันสร้างแต่ทุกข์ซ้อนทุกข์ไปด้วย แต่ทุกข์ของเราทุกข์เพื่อเอาชนะกิเลส กิเลสมันอยู่ในตัวเราใช่ไหม กิเลสมันเป็นความเคยใจในใจเราใช่ไหม เราจะเอาชนะมัน เราจะดัดแปลงมัน เราต่อสู้กับเรา เราต่อสู้กับความรู้สึกของเราเอง จะเจ็บปวดแสบร้อน จะมีบาปมีบุญก็ใจแก้ใจ ทุกข์แก้ทุกข์

ฉะนั้น ในความเป็นไป ถ้าเราแก้ทุกข์ ถ้ามีความพอใจ มีความอาจหาญ มีความรื่นเริง ในทางจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ครูบาอาจารย์ของเราแต่ละองค์ที่จะผ่านพ้นวิกฤติมา จะนั่งภาวนา เดินจงกรมแบบเอาเป็นเอาตาย เอาเป็นเอาตายเพราะอะไร

เหมือนกับทางโลกเขา เขาทําธุรกิจแล้วเจริญงอกงาม มีผลกําไรมหาศาล ทุกคนอยากได้มากขึ้น ก็ขยายกิจการของเขาไปตลอดเวลา นี่ก็เหมือนกัน ในการนั่งสมาธิภาวนา ถ้าจิตมันมีผลงานของมัน มันขยันหมั่นเพียร มันจะทําของมัน ถ้าด้วยความโลภ ด้วยความอยากได้ มันก็เป็นไปตามจริงๆ ด้วยความอยากได้ เป็นตัณหาซ้อนตัณหา เห็นไหม เคยได้หนหนึ่งแล้วมีความต้องการมาก มันทําแล้วมันก็ไม่ได้ผลตามความปรารถนา ทําจนมันรู้ถูกรู้ผิด มันก็ปล่อย ปล่อยมันก็กลับมาอีกหนหนึ่ง ต้องทําอย่างนั้น นี่ความสมดุลไง

มัชฌิมาปฏิปทา ความสมดุลของจิต ถ้าสมาธิสมดุล จิตมันก็ลง ถ้าสมาธิมันไม่สมดุล อ่อนไป-แก่ไป อ่อนไปคือทําแต่กามสุขัลลิกานุโยค แก่ไปคืออัตตกิลมถานุโยค แต่จะอัตตกิลมถานุโยค-กามสุขัลลิกานุโยค มันก็เป็นประสบการณ์ของตน แล้วมันก็เป็นบัว ๔ เหล่า มันก็เป็นอํานาจของจิต วาสนาของจิต ไม่ต้องมีไม้บรรทัด ไม่ต้องมีสูตรทฤษฎีที่จะไปเทียบเคียงกับใคร ผิดก็คือเราผิด ถูกก็คือเราถูก เขาผิดก็คือเขาผิด เขาถูกก็คือเขาถูก ไม่เกี่ยวอะไรกับเราเลย

จิตของเราก็เหมือนกัน ถูกก็คือเราถูก ผิดก็คือเราผิด ถ้าผิดก็ผิด เราก็หาเหตุหาผล หาช่องทางที่จะเอาชนะมันให้ได้ ถ้าชนะมันไม่ได้ ก็จะแพ้มันตลอดไป ถ้าแพ้มันตลอดไป ไม่ได้แพ้ชาตินี้นะ มันจะแพ้ต่อๆ ไป แต่ถ้ามันชนะปัจจุบันนี้ มันจะไม่แพ้อีกต่อไป เพราะมันไม่มีจะแพ้ มันไม่มีผู้แพ้ผู้ชนะ

ถ้ามันมีผู้แพ้ผู้ชนะ มันก็จะแพ้ชนะต่อๆ ไปใช่ไหม แต่ถ้ามันทําลายผู้ที่มีตัวตนหมดแล้ว ใครจะแพ้ใครจะชนะ ถ้าเราชนะปัจจุบันนี้ เราจะไม่มีผู้แพ้อีกเลย แต่ถ้าเราไม่ชนะ เราจะแพ้ต่อๆ ไป แล้วจะแพ้ตลอดไป ความแพ้มันเป็นสิ่งที่พอใจไหม ความแพ้เป็นสิ่งที่เป็นคุณประโยชน์ไหม ความแพ้เป็นสิ่งที่ทุกๆ คนไม่ต้องการเลย แต่ทําไมเราแพ้ ทําไมเราอ่อนแอ ทําไมเรายอมจํานน นี่ถ้ามีปัญญาอย่างนี้ เทียบเคียงอย่างนี้ ความเพียรเรามันจะแกร่งกล้าขึ้นมา

ความเพียรนะ ทุกคนจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความเพียรต้องไม่เป็นมิจฉาสมาธิ ไม่เป็นมิจฉาปัญญา ความเพียรต้องเป็นความเพียรที่ถูกต้อง งานถูกต้อง ทุกอย่างถูกต้อง แล้วมันจะแก้กิเลสด้วยความชอบธรรม ถ้าไม่ชอบธรรม มันแก้โดยวิปัสสนึก ไม่ชอบธรรมนะ เดี๋ยวกิเลสมันฟื้นตัวขึ้นมา เราจะล้มลุกคลุกคลานเลย แต่เรื่องอย่างนี้มันเป็นประสบการณ์ ครูบาอาจารย์ท่านจะผ่านประสบการณ์อย่างนี้มา จะเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ น้อยนักที่ทําแล้วมันจะทะลุไปเลย ทะลุไปเลยมันมีแต่ขิปปาภิญญา เช่น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตั้งแต่คืนวันวิสาขบูชา ตั้งแต่ปฐมยาม บุพเพนิวาสานุสติญาณ มัชฌิมยาม จุตูปปาตญาณ ถึงที่สุดแล้ว อาสวักขยญาณ คืนเดียว คือทําถูกต้องภายในคืนเดียว สําเร็จไปเลย แต่ขณะเวลาเทศนาว่าการ มรรค ๔ ผล ๔ เพราะเวไนยสัตว์ สัตว์มันมีวุฒิภาวะต่างๆ กัน ขนาดกรรมฐาน ๔๐ ห้อง การทําความสงบของใจยังต่างๆ กัน

แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพุทธวิสัย มีปัญญามาก ยังวางวิธีการไว้ถึง ๔๐ วิธีการ แต่ในการประพฤติปฏิบัติเดี๋ยวนี้นะ “ต้องอย่างนั้นๆ”...ต้องอย่างนั้น ผิดทั้งนั้นน่ะ เพราะ ๔๐ วิธีการ เรามาลดเหลือวิธีการเดียวได้อย่างไร พระพุทธเจ้าจึงบอกถึง ๔๐ วิธีการ การทําความสงบของใจ เพราะจริตของคนมันแตกต่างกัน ความเห็นของคนแตกต่างกัน คนคนเดียวกันทําซํ้าทําซ้อน กิเลสมันรู้ทัน มันยังทําลงไม่ได้เลย คนเดียวกัน เวลาทํายังต้องมีอุบายวิธีการพลิกแพลง เพราะกิเลสมันอยู่หลังความคิดเรา กิเลสมันครอบงําเรานะ เราทําสิ่งใดกิเลสมันรู้ก่อน

ศึกษาธรรมมา กิเลสมันหัวเราะเยาะ กิเลสมันรู้ทันแล้ว เพราะกิเลสมันก็ศึกษาไปกับเรา กิเลสมันอยู่กับเรา แต่ธรรมะเราต้องสร้างขึ้นมา สติก็ต้องสร้างขึ้นมา ปัญญาก็ต้องสร้างขึ้นมา แล้วสร้างขึ้นมาก็เป็นโลกียปัญญา ไม่เป็นปัญญาจริงสักทีหนึ่ง ถ้าเป็นปัญญาจริงขึ้นมามันจะรู้เลย พอเรารู้เลย มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นปัจจัตตัง ใครหลอกเราไม่ได้หรอก ดูสิ คนอื่นเขาจะให้เกียรติให้ศักดิ์ศรีเราขนาดไหน ถ้าเราไม่รู้ เขาชื่นชมเราอยู่ภายหลัง เราจะรู้อะไร เขานินทาเราอยู่เบื้องหลัง เราจะรู้อะไร

แต่ถ้ามันเป็นความเห็นของเรา เราเป็นคนเห็นเอง เราเป็นคนรู้เอง สรรเสริญ เราก็สรรเสริญตัวเราเอง นินทา เราก็นินทาตัวเราเอง สัจธรรม สันทิฏฐิโกมันเป็นอย่างนี้ มันไม่ต้องการให้ใครมาส่งเสริม ให้ใครมานินทาหรอก สิ่งนี้เป็นโลกธรรม ๘ ธรรมะเก่าแก่

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าโลกธรรม ๘ เป็นธรรมะเก่าแก่ ขณะที่การประพฤติปฏิบัติของเรา ใครที่จะโดนโลกธรรม ๘ เท่ากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มี เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะวางศาสนา เจ้าลัทธิต่างๆ เขาต่อต้านทั้งนั้นน่ะ เขาต่อต้าน ทุกคนก็มีสัทธิวิหาริก ทุกคนก็มีผู้อุปัฏฐากใช่ไหม กษัตริย์ต่างๆ พราหมณ์ต่างๆ เขาอุปัฏฐากลัทธิศาสนาอื่นก็มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเริ่มต้นมา ได้ปัญจวัคคีย์ก่อน ได้ยสะ แล้วก็ไปเอาชฎิล ๓ พี่น้อง ถึงมาได้พระเจ้าพิมพิสาร ก็มีฐานขึ้นมา พอมีฐานขึ้นมาก็เผยแผ่ออกมา สิ่งต่างๆ เผยแผ่ธรรมออกมา มันก็ต้องให้เขารู้จริง ให้เขาศรัทธาจริง เพราะศรัทธาจริง หมายถึงว่า เขารู้จริง เขาอธิบายได้ ถ้าไม่รู้จริง เราเอาแก้วแหวนเงินทองไปไว้กับลิง ลิงมันไม่รู้คุณค่าหรอก นี่ก็เหมือนกัน ธรรมะไปอยู่กับคนไม่รู้ มันจะมีประโยชน์อะไร ธรรมะไปอยู่กับคนไม่รู้ คนไม่รู้มันเอาไปอวดอ้างเขา เวลาเขาโต้แย้งมาก็ตอบเขาไม่ได้

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เผยแผ่ธรรมขึ้นมา ได้พระยสะ ถึงที่สุด ๖๐ องค์ ทั้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยเป็น ๖๑ องค์ “เธอจงไปอย่าซ้อนทางกัน โลกนี้เร่าร้อนนัก โลกนี้เร่าร้อน” เพราะ ๖๑ องค์ พ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์

บ่วงที่เป็นโลกคือเรื่องโลกๆ เรื่องโลกธรรม ๘ เรื่องสรรเสริญนินทา เรื่องลาภสักการะ นี่บ่วงของโลก

บ่วงของทิพย์ บ่วงของทิพย์คืออะไร นรกสวรรค์สิ่งต่างๆ สิ่งที่เทวดา อินทร์ พรหมเขาส่งเสริม

“เธอพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์ เธอจงไปอย่าซ้อนทางกัน” พระอรหันต์ไม่ติดบ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์

บ่วงที่เป็นโลกคือสิ่งที่เป็นโลกธรรมที่เขาสรรเสริญเยินยอ ที่เขาเอามาส่งเสริมให้ติดบ่วงเขา

บ่วงที่เป็นทิพย์ สิ่งต่างๆ โลกธรรม ๘ โลกจิตวิญญาณที่เขามาฟังธรรม มาต่างๆ เยินยอสรรเสริญ...ไม่ติด

“เธอพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์ จงไปอย่าซ้อนทางกัน โลกนี้เร่าร้อนมาก”

กระจายออกไป ๖๑ องค์ นี่รู้จริง ไม่ใช่ลิงได้แก้ว ถ้าลิงได้แก้ว ศึกษามาความรู้ท่วมหัว แต่อธิบายไม่ได้ ลิงไม่รู้จักคุณค่าของแก้วแหวนเงินทองหรอก ผู้รู้จริงศึกษาไป ๖๑ องค์ อย่าไปซ้อนทางกัน แล้ววางรากฐานของศาสนาขึ้นมาได้

ดูสิ ดูพระอัสสชิ ไปได้พระสารีบุตรกับพระโมคคัลลานะ ออกไปเผยแผ่แล้วเอาสิ่งนี้เข้ามาในศาสนา มาเป็นบุคลากรในศาสนา แล้วเผยแผ่ออกไปเป็นศาสนา เห็นไหม ผู้รู้จริง เวลาผู้รู้จริงสื่อสารออกไปมันเป็นความจริง มันเป็นความจริงกับโลก มันเป็นความจริงที่โลกเขาแสวงหา

นี่ก็เหมือนกัน ในปัจจุบันนี้เราต้องรักษาเรา เราต้องให้เรารู้ขึ้นมา การศึกษานี้ศึกษาเป็นทฤษฎี มันเป็นปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ปริยัติมันต้องศึกษา แต่ขณะศึกษาในกรรมฐานของเรา เวลาอุปัชฌาย์อาจารย์ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ กรรมฐาน ๕ นี่ยอดของปริยัติ แล้วทําความเข้าใจ ตีปริยัตินี้ให้แตก

ปริยัติที่ได้ศึกษามา สิ่งที่ไปได้เป็นกระดาษมาคนละใบสองใบ อันนั้นมันได้กระดาษมา มันเป็นทางโลกๆ นะ เอากระดาษมากัน มาอวดกันว่าได้กระดาษมาคนละกี่ใบ แต่ความรู้จริงมันไม่มี ได้กระดาษมาแล้ว แต่วินัยยังไม่รู้เลย ธรรมวินัยผิดถูกยังลังเลสงสัยเลย แต่เราประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา ผิดมันก็เจ็บ

เวลาเป็นอาบัติขึ้นมา ดูสิ เราไปหยิบไฟร้อนๆ มือเราพองไหม เวลาจิตมันไปทําความผิดขึ้นมา มันยอกหัวใจ มันผิดไหม มันผิด มันผิดที่ใจ มันรู้เองว่าผิด ถ้าถูก มันก็รู้ว่าถูก มันไม่ต้องเอากระดาษมารับรองหรอก ไอ้กระดาษใบนั้นมารับรองว่าถูกรับรองว่าผิด ไม่มีความหมายเลย แต่ความจริงมันรู้จริงขึ้นมา

เราตั้งใจขึ้นมาอย่างนี้ เราปฏิบัติของเราขึ้นมาอย่างนี้ ก่อนเข้าพรรษา เราตั้งใจของเรา แล้วเราทําของเราขึ้นมา อริยทรัพย์ ทรัพย์ภายใน ถ้าทรัพย์ภายในได้ขึ้นมาแล้ว ทรัพย์ภายนอกมันเป็นปัจจัยนะ ดูครูบาอาจารย์ของเราสิ สิ่งที่ได้ขึ้นมามันผ่านมาก็ออกไป ผ่านมา ออกไป ออกไปเพื่อโลก เพื่อโลกไง แต่ถ้าเราเป็นกิเลส มันเข้ามาแล้วมันไม่ออก เพราะอะไร เพราะเราเป็นโลก เป็นโลก โลกมันอยากใหญ่ มันอยากมีศักยภาพ มันไปกักตุน พอกักตุนแล้วมันก็เป็นนํ้าเน่า เพราะมันไม่ระบาย

แต่ถ้ามันเป็นความจริง มันระบายออกไป มันจะไม่มีการกักตุน มันจะไหลเวียนออกไป มันไหลเวียนเพราะอะไร เพราะมันรู้จริง ถ้ามันไม่ไหลเวียน มันไม่รู้จริง มันมีภวาสวะ มันมีภพ มันมีเกาะมันมีดอนในหัวใจ มันมีสิ่งต่างๆ แต่ถ้ามันเป็นความจริง มันไม่มีเกาะมันไม่มีดอน มันว่างไปหมด มันรู้ไปหมด เข้าใจไปหมด เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้ ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย “แก้วแหวนเงินทองนี้เป็นอสรพิษ” มันกัดใจนะ ผู้ที่รักษามันก็กัดหัวใจตลอดเวลา มันกัดตลอด โลกที่เขาแสวงหากันอยู่ เขาแสวงหาอะไร เขาก็แสวงหาแก้วแหวนเงินทองนี่แหละ แสวงหามาเพื่ออะไร? เพื่อมากดขี่หัวใจ

แต่ครูบาอาจารย์ของเรา สิ่งที่ได้แก้วแหวนเงินทองมา ได้แก้วแหวนเงินทองมามันเป็นประโยชน์กับโลก ไม่เป็นประโยชน์กับหัวใจ ไม่ใช่เป็นประโยชน์กับการนั่งสมาธิภาวนา เวลาประโยชน์ของเรา ต้องการมรรคญาณ ต้องการปัญญา ต้องการสมาธิ ต้องการสติ ต้องสติ สมาธิ ปัญญา มันจะเกิดขึ้นมาจากความเพียร มันจะเกิดขึ้นมาจากหัวใจ มันจะเกิดขึ้นมาจากภพ มันจะเกิดขึ้นมาจากภวาสวะ เราจะไปหาศีล สมาธิ ปัญญาจากที่ไหน ไปหาศีล สมาธิ ปัญญาจากตู้พระไตรปิฎกมันก็ไม่มี จะไปหาศีล สมาธิจากครูบาอาจารย์ ท่านก็ยื่นออกมาได้แต่คําพูด เป็นสัญญา เป็นสิ่งชี้นํา

สิ่งที่เราจะหาได้ขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา มันจะหาขึ้นมาได้จากใจของเรา เพราะใจมันรู้ ถ้ามีสติ เราก็รู้ขึ้นมา มีสติขึ้นมา ทุกอย่างจะเข้ามาล่วงลํ้าเขตแดนของหัวใจเราไม่ได้เลย หัวใจเราจะมีความองอาจกล้าหาญ สิ่งใดที่จะเข้ามากระทบหัวใจเรา มีสติยับยั้งไว้ได้ตลอดเลย สมาธิเกิดจากใจของเราขึ้นมา สมาธิมันร่มเย็นเป็นสุขในใจของเราขึ้นมา ใครจะล่วงลํ้าเข้ามาในใจของเราได้อย่างไร ปัญญาเกิดขึ้นมามันแกล้วกล้า มันเป็นดาบเพชร มันจะฟาดฟันสิ่งที่เป็นกิเลสในหัวใจ มันเกิดขึ้นมาจากใจของเรา ถ้าดาบเพชรมันเกิดขึ้นมา ปัญญาที่มันจะฟาดฟันกับกิเลสมันเกิดขึ้นมาจากเรา มันจะหามาเชือดจากที่ไหน

ดาบจากข้างนอกมันเป็นดาบสมมุติ ดาบนํ้าพี้ ดาบต่างๆ ที่เขาเอาไว้ฆ่า ทําสงครามกัน มันเป็นเหล็กที่เขาตีขึ้นมา มันสร้างบาปสร้างบุญสร้างกุศล มันทําลายกันได้ แต่ดาบเพชรในมรรคญาณมันฆ่ากิเลส แล้วมันเกิดมาจากใคร? มันเกิดจากใจดวงหนึ่ง มันเกิดจากใจดวงนั้น แล้วมันทําลายกิเลสในใจดวงนั้น แล้วมันก็ดับไปกับใจดวงนั้น แล้วมันจะเอาสิ่งนั้นมาอวดกันได้อย่างไร มันเอามาพิสูจน์กันได้อย่างไร

พิสูจน์กันแบบ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ มันพิสูจน์ได้กับผู้ที่เคยมีดาบนี้ ผู้ที่มีดาบแล้วฟาดฟันกับกิเลส เคยมีดาบมาฟาดฟันกิเลส ดาบนั้นเคยถือมา ใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจอีกดวงหนึ่งเขามีดาบขึ้นมา ดาบมันจะเหมือนดาบ มรรคคือเหมือนมรรค ความรู้คือเหมือนความรู้ ความคิดก็เหมือนความจริง สิ่งที่เกิดขึ้นมามันเกิดมาจากไหน? มันเกิดขึ้นมาจากใจ มันเกิดขึ้นมาจากความจริงข้อเท็จจริงในภวาสวะ ในภพ

กิเลส ๓ กิเลสสวะ ภวาสวะ อวิชชาสวะ อนุสัยนอนมากับใจ ภพ ใจ ภพข้างนอก-ภพข้างใน แก้ภพแก้ชาติ จะไปแก้ภพที่ชาติไทย ชาติลาว สัญชาติอย่างนี้มันเป็นสัญชาติสมมุติ สัญชาติสมมุติมันเป็นสัญชาติในโลก เป็นกฎหมาย แต่สัญชาติของมนุษย์ มนุษย์ชาติไหนเกิดมามันก็มีภพ มันก็มีความรู้สึก มันมีความยึด มันมีวิญญาณปฏิสนธิ วิญญาณปฏิสนธิคือวิญญาณเกิด ไม่ใช่วิญญาณรับรู้ วิญญาณอย่างนี้มันเป็นวิญญาณในปฏิจจสมุปบาท อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ มันเป็นปัจจยาการ มันเป็นสิ่งที่ออกมาเป็นกิเลส เป็นตัณหาความทะยานอยาก แล้วมันไล่เข้าไป นี่ปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้นมา ดาบเพชรมันจะไปทําลายตรงนี้ มันจะเข้าไปทําลายอวิชชา เข้าไปทําลายความจริง

เราเป็นพระเป็นเจ้านะ ธรรม เวลาธรรมของภิกษุ ธรรมของนักรบเรามันต้องลึกซึ้ง ลึกซึ้งเพราะมันเป็นเรื่องของใจล้วนๆ มันเป็นเรื่องของภพ เรื่องของกิเลส อวิชชามันอยู่ที่ใจ มันอยู่ที่คูหา มันอยู่ในรังของใจ เวลาจะชําระมัน ก็ต้องเอาใจดวงนั้นสร้างศีล สมาธิ ปัญญาขึ้นมาทําลายคูหา ทําลายที่อยู่ของใจ ระเบิดในถํ้าคูหาของใจให้มันแสดงตัวออกมา

จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส

จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส

มันต้องทําเข้าไป ฟาดฟันเข้าไป

เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เราก็ว่าเป็นงานหยาบๆ งานหยาบๆ กิริยา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเดินจงกรมอยู่ตลอดเวลา อยู่ในวิหาร แล้วอชาตศัตรูจะไปเฝ้า อชาตศัตรูระลึกได้แล้ว กําลังคิดว่าจะกลับตัว อํามาตย์จะพาไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พาไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กลางคืน ท่านเดินจงกรมอยู่ ไปหา เงียบสงัด จนพระเจ้าอชาตศัตรู “เอ๊ะ! พาไปหาพระพุทธเจ้า ไม่เห็นพระพุทธเจ้า หรือว่าอํามาตย์จะลวงเรามาฆ่า”

จะฆ่าอํามาตย์นะ อํามาตย์บอก “อยู่เฉยๆ อยู่เฉยๆ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จจงกรมอยู่นั่น”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “อชาตศัตรูเข้ามานี่”

นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังเดินจงกรมเลย เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาเป็นวิหารธรรม ไอ้พวกเราเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาเพื่อฆ่ากิเลส คือเป็นงานอาบเหงื่อต่างนํ้าเพื่อจะชําระกิเลส แต่ผู้ที่สิ้นกิเลสไปแล้วเขาเดินจงกรมเป็นวิหารธรรม เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาเป็นวิหารธรรม เป็นเครื่องอยู่ของใจ ใจมันสิ้นกิเลส มันอยู่ในร่างกายนี้ พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ สอุปาทิเสสนิพพาน จิตที่พ้นจากกิเลส แต่ยังอยู่ในธาตุขันธ์ ยังอยู่ในธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ถึงจะต้องบริหารจัดการให้มันอยู่สุขอยู่สบาย มันเป็นภาระ มันเป็นหน้าที่ มันต้องบริหารจัดการมันเพื่อให้อยู่สุขสบาย นี่วิหารธรรม แต่เรามันกิเลสล้วนๆ มันกระทืบเราอยู่นี่ มันถึงต้องค่อยๆ ตั้งใจขึ้นมา ทําขึ้นมา

จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่งนะ วันนี้วันพระ วันอุโบสถศีล เรามาลงอุโบสถ ได้ฟังธรรม ธรรมนี้ปลุกเร้า ปลุกเร้าให้ตื่นตัวนะ ตื่นตัวขึ้นมา อย่านอนหลับ อย่าให้จิตมันหลับอยู่ ให้กิเลสมันกระทืบหัวอยู่ แล้วอย่าให้กิเลสมันล้นฝั่งล้นหัวใจเป็นชาล้นถ้วย ไม่ยอมรับสิ่งใดๆ เลย “ข้อวัตรปฏิบัติทุกอย่างเป็นของเล็กน้อย ทุกอย่างเป็นของไม่มีความหมาย”...มีความหมายไปหมดเลยถ้าใจดวงนั้นมีความหมาย

ถ้าใจมีความหมาย ศีลทุกข้อ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้แล้ว มีความหมาย เก็บเล็กผสมน้อยให้จิตมันเข้มแข็งขึ้นมา ให้ใจมันพร่องไว้ อย่าให้ใจมันล้น อย่าให้กิเลสมันล้น ล้นออกมาจนไม่ยอมรับสิ่งใดเลย กิเลสเท่านั้นใหญ่มาก กิเลสเท่านั้นเหยียบยํ่ามาก เหยียบยํ่าให้ใจดวงนี้อยู่ในอํานาจของมัน เหยียบๆๆ เหยียบไปตลอด แล้วทิฏฐิมานะ รู้ทั้งรู้กิเลสมันครอบงํา ยังเป็นขี้ข้ามัน ไม่ยอมพลิกหัวใจ ไม่ยอมเปลี่ยนอารมณ์ ไม่ยอมทําลายรวงรังของมัน แล้วฝืนมัน สู้มัน ทําลายมันจนถึงจะยืนขึ้นมาได้

จะเข้าพรรษานะ ให้ตั้งใจ ตั้งใจขึ้นมา แล้วพรุ่งนี้วันอธิษฐานพรรษา วัดใดก็อธิษฐานที่นั่น เพราะเวลาอธิษฐานพรรษา มัน วิหาเร อาวาส สิ่งนี้เวลาอธิษฐานพรรษา ให้อธิษฐานเป็นอาวาส สิ่งที่อาวาสออกจากนอกเขต เห็นไหม ถ้าคนจริง ถ้าทําจริง ทุกอย่างมันจะจริงจะจัง แล้วเป็นความจริงขึ้นมา ถ้ามันโลเล อธิษฐานแล้วก็โลเล ย้ายเขต ย้ายขอบ ย้ายมันไปบ่อย คนไม่เอาไหนมันจะไม่เอาไหนตั้งแต่เดี๋ยวนี้จนถึงที่สุด คนตั้งสัจจะมันจริงตั้งแต่เดี๋ยวนี้ แล้วมันจะได้ความจริงไปเรื่อยๆ

เราอย่าให้กิเลสมันล้นฝั่ง อย่าให้เป็นชาล้นถ้วย อย่าให้ว่า “เรารู้แล้ว เรารู้แล้ว” ทิฏฐิมานะว่ารู้จริง...รู้ไม่จริงเลย ถ้ารู้จริง เราจะไม่ให้กิเลสมันขี่หัวอย่างนี้หรอก ถ้ารู้จริง เราจะมีความสุขในหัวใจขึ้นมา

ความสุขใดๆ ก็แล้วแต่ในโลกนี้เท่ากับจิตสงบไม่มี แค่สมาธิมันก็รู้ว่ามีความสุขแล้ว ถ้ามันไม่มีความสุขมันจะติดสมาธิได้อย่างไร แล้วถ้าเกิดมันเป็นวิมุตติสุข มันพ้นจากกิเลสไปโดยวิมุตติสุข มันสุขอย่างไร ลองสัมผัสดูสิ ลองเข้าไปสิ ทุกคนมีสิทธิ เพราะทุกคนมีภพ ทุกคนมีสิ่งที่สัมผัส ทุกคนมีสิ่งที่เข้าไปแสวงหา แล้วถ้าเข้าไปแสวงหา พิสูจน์ศาสนาว่าพระพุทธเจ้าโกหก ว่าครูบาอาจารย์โกหก มันไม่จริง ลองทําดู! แล้วพิสูจน์กัน ใครโกหก ใครมีความจริง ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว มันอยู่ที่ไหน แล้วมันเป็นจริงอย่างไร มันถึงจะมั่นคงไง ศาสนามั่นคงไปตลอดนะ มั่นคงในสมัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสมณโคดม ๕,๐๐๐ ปี หมายถึงว่า อํานาจวาสนาบารมี สายบุญสายกรรม สุดท้าย ๕,๐๐๐ ปีไปแล้ว พระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสข้างหน้า มาตรัสข้างหน้า สหชาติ ผู้สร้างสมบุญญาธิการขึ้นมามันก็จะไปต่อเติมกันที่นั่น

แต่ในปัจจุบันนี้ ชีวิตนี้ ลมหายใจนี้ สิ้นสุดกันที่นี่ เอากันที่นี่ให้ได้เดี๋ยวนี้ จะไม่ต้องเกิดตายๆ อีกรอบหนึ่ง เกิดตายไปจุติในครรภ์ของมารดา ไปเกิดอยู่ในครรภ์ ต้องไปนอนอยู่ ๙ เดือน ทุกข์อยู่แล้ว สิ่งนั้นทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ชีวิตที่เกิดขึ้นมา นั่งอยู่นี่หายใจสะดวกสบาย ขณะอยู่ในท้องมันทุกข์ขนาดไหน แล้วยังต้องไปอีกรอบหนึ่งๆ ใครจะเอา

ถ้าใครจะไม่เอา ต้องตั้งสติ แล้วตัดให้ได้ ตัดกระแสที่มันจะต้องไปอีกให้ได้ ถ้าตัดให้ได้ นี่วิมุตติสุข สุขอย่างยิ่ง สุขในศาสนานี้

เราเป็นภิกษุ เราเป็นธรรมทายาท เราควรมีสมบัติ เราเป็นผู้ทรง ครูบาอาจารย์ท่านบอกเลย ภิกษุไม่ทรงธรรมทรงวินัยจะให้มีใครทรง เราเป็นภิกษุ เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราต้องมีหลักมีเกณฑ์เพื่อเป็นหลักชัยของศาสนา หลักชัยของโลก ตั้งใจ ทําได้ ทุกคนทําได้ ถ้าทําไม่ได้จะไม่มีศรัทธาไม่มีความเชื่อมาบวชเป็นภิกษุ มาอดๆ อยากๆ มาอดนอนผ่อนอาหาร มาทุกข์ทําไม อดนอนผ่อนอาหาร ทุกข์ทําไม ฆราวาสเขามีความสุข กินอิ่มนอนอุ่น ได้ไปเที่ยวเพลิดเพลินทางโลก แล้วเขาอยู่มีความสุข เขาสุขของเขาไหม แล้วเรามีศรัทธาความเชื่อ มาอดๆ อยากๆ

อดอยากคือให้กิเลสมันเบาตัวลง อดอยากเพื่อขัดเกลากิเลส อดอยากเพื่อจะฆ่ากิเลส

เห็นไหม มีศักยภาพ มีความจริงขึ้นมา เราต้องทําได้ เราทําได้เพราะมีศรัทธามีความเชื่อ เป็นคนมีวาสนาถึงจะเป็นศากยบุตร ปัจจุบันนี้เป็นสงฆ์ เป็นศากยบุตรโดยสมมุติ ถ้ามันจริงขึ้นมา เราจะเป็นจริงโดยหัวใจ เป็นพระในใจ ไม่ใช่เป็นพระโดยสมมุติ เอวัง

พระ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๑ สิงหาคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจ ตั้งใจฟังธรรม วันนี้วันอุโบสถ วันอุโบสถศีล อุโบสถไง ความสะอาดบริสุทธิ์ของสงฆ์ ถ้าสงฆ์มีความสะอาดบริสุทธิ์ เราเป็นสงฆ์ เราเป็นสังฆะ ชีวิตเราต่างจากคฤหัสถ์แล้ว ชีวิตเราต่างจากคฤหัสถ์นะ ถ้าคฤหัสถ์ คนหนา คนหนาทางคับแคบ เขาใช้ชีวิตของเขาโดยธรรมชาติของเขา คนดีแค่ศีล ๕ เขาอยู่ในสังคมเป็นคนดี เขาว่านี่คนดีแล้ว แต่เวลาเป็นภิกษุ เราเห็นโทษของวัฏสงสาร ภิกษุเป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร เราออกมาประพฤติปฏิบัติ ออกมาเป็นพระเป็นเจ้า ชีวิตเราต่างจากคฤหัสถ์แล้วนะ สติปัญญาเราต้องแตกต่างจากเขา

เราเป็นพระเป็นเจ้า เวลาโยมเขาทําบุญใส่บาตร เขายกมือไหว้ เขาไหว้ใคร เขาไหว้อะไร? เขาไหว้คุณธรรมนะ เขาไหว้เพราะว่าเราเป็นภิกษุ เราเป็นพระ เป็นผู้ที่รู้แจ้ง รู้แจ้งในเรื่องของกิเลส เป็นผู้ที่มีคุณธรรม เขาไว้ใจ เขาไว้เนื้อเชื่อใจ ในเมื่อเราเป็นพระแล้ว เราต้องทําตัวให้สมกับเป็นพระ ถ้าเราทําตัวให้สมกับเป็นพระ พระมันอยู่ที่ไหนล่ะ พระมันอยู่ที่โกนหัวห่มผ้าเหลืองนี่หรือ เดี๋ยวนี้ละครทีวีเขาเล่นกัน เขาโกนหัวห่มผ้าเหลืองเขาก็เป็นพระนะ

นั่นสมมุติซ้อนสมมุติ เราก็เป็นสมมุติอันหนึ่ง สมมุติสงฆ์ เขาก็เป็นสมมุติอีกอันหนึ่ง เขาเล่นละครกัน เขาได้เงินได้ทอง เขายังได้ผลประโยชน์กับเรา เขายังได้ประโยชน์กับสังคม เขาได้รางวัล แสดงดี มีบทบาท เขาได้รางวัล เขาแค่โกนหัวห่มผ้าเหลืองเขาก็ทําได้

แล้วของเรา เราก็โกนหัวห่มผ้าเหลืองเหมือนกัน แต่โกนหัวห่มผ้าเหลือง เราโกนหัว เห็นไหม ภิกษุเป็นผู้โกนผมโกนหนวด บวชเข้ามาในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีอุปัชฌาย์อาจารย์ อุปัชฌาย์เป็นผู้ยกเข้าหมู่ ได้ทําจตุตถกรรม ทําญัตติขึ้นมาให้เป็นสงฆ์ ถ้าเป็นสงฆ์แล้วมันจริงตามสมมุติ มันจริงสมบูรณ์ตามสมมุติ แม้แต่การเกิดก็เป็นสมมุติ นี่เห็นว่าการบวชเป็นพระเป็นของเล่น เวลาเกิดมาในท้องแม่ คลอดออกมา ของเล่นไหมล่ะ ทุกข์ไหมล่ะ? มันก็ทุกข์ แต่ทุกข์อย่างนั้นมันทุกข์โดยข้อเท็จจริงหน้าเดียว คือต้องเกิดเป็นมนุษย์อย่างเดียว เพราะได้เกิดมาในครรภ์แล้วคลอดมาเป็นมนุษย์

ไอ้นี่บวชเป็นพระ บวชเป็นพระขึ้นมา เข้าไปบวชในโบสถ์ ออกมาแล้ว แต่ใจมันยังลังเล ใจเรามันยังติดนิสัยมา ถึงเวลาบวชแล้วต้องขอนิสัยครูบาอาจารย์ ขอนิสัย ถ้าบวชอยู่กับอุปัชฌาย์ ได้นิสัย อุปัชฌาย์ต้องถือนิสัยมา ไอ้นี่มันอยู่กับอาจารย์ ต้องถือนิสัย ๕ ปี ถือนิสัยนะ เพราะนิสัยเรานี้นิสัยของคฤหัสถ์ นิสัยมันยังไม่เป็นภิกษุ นิสัยมันยังไม่ดัดแปลงตัวเองให้เป็นพระ ต้องถือนิสัย ถือนิสัยคือว่าให้มีครูบาอาจารย์คอยติ คอยบอก คอยกล่าว นี่ถือนิสัยกัน

เวลาลูกศิษย์กระสันอยากสึก ครูบาอาจารย์ที่เป็นครูบาอาจารย์ต้องหาที่โน้มน้าว หาช่องทางพาออกวิเวก เวลาอุปัชฌาย์อาจารย์อยากสึก กระสันอยากสึก เราเป็นลูกศิษย์ลูกหา เราต้องหาอุบายวิธีการ ไม่ใช่ว่าเป็นครูบาอาจารย์แล้วจะมีคุณธรรม นี่ครูบาอาจารย์โดยพรรษา โดยธรรมวินัย แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ในหัวใจ เราเคารพคุณธรรมอันนั้น ถ้าเคารพคุณธรรมอันนั้น มันแสดงออกมาจากใจ มันแสดงออกมาจากกิริยาท่าทาง มันออกมาโดยเจตนา มันออกมาโดยธรรมชาติ มันไม่ได้ออกมาด้วยการเสแสร้ง แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์โดยพรรษา กิเลสมันอยู่ในหัวใจ มันก็พยายามทําตามหน้าที่กันไป มันจะได้มากได้น้อย ทําตามหน้าที่

แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ที่ใจเป็นธรรม มันไว้ใจได้ ถ้าไว้ใจได้ การไว้ใจได้มันก็เปิดใจ ใจมันลง ถ้าใจมันลง มันฟังธรรม ถ้าใจไม่ลง “ไม่ได้ว่าฉัน ไม่ได้ว่าเรา ไม่ได้ว่า” นู่น! ผลักออกไปไกลๆ เลย ไม่ยอมรับอะไรทั้งสิ้น มันปิดหูปิดตาไง

ครูบาอาจารย์ท่านว่า “หูกระทะ ตาไม้ไผ่” สิ่งที่มีหูมีตา ขอนิสัยมันต้องดูตรงนั้นไง เราขอนิสัย เราต้องแบ่งเบาภาระ การแบ่งภาระ สิ่งใดที่เป็นหน้าที่ของสงฆ์ กิจของสงฆ์ อะไรเป็นกิจของสงฆ์บ้าง กิจของสงฆ์จากภายนอก ถ้ากิจของสงฆ์จากภายนอก เราเจือจานกัน รักษากัน สังคมสงฆ์เรามันก็เหมือนกับร่างกายมนุษย์ร่างกายหนึ่ง ร่างกายมนุษย์มันก็ประกอบด้วยส่วนของหัว ของแขน ของขา ของลําตัว สิ่งที่ของแขน ของขา หน้าที่ต่างๆ ก็ทํากันไป หน้าที่ต่างๆ เราเจือจานกัน เราเมตตากัน รู้จักกัน ร่างกายส่วนใดถ้ามันพิการขึ้นมา ดูสิ เราไปเหยียบขวากหนาม เวลาเดินมันก็ไม่สะดวกแล้ว เวลาเรากินอาหารเข้าไปที่มันเผ็ดร้อนขึ้นมา ร่างกายเจ็บไข้ได้ป่วยไปด้วยกันหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน สังฆะเรา สงฆ์ของเรา ใครคนใดคนหนึ่งมันขวาง ใครคนใดคนหนึ่งมันมีปัญหาขึ้นมา มันกระเทือนกันไปหมด มันไปไม่ได้หรอก มันติดกันไปหมด เพราะเราเป็นสังฆะ เป็นสงฆ์ ดูสิ ดูประเทศชาติ ถ้าจังหวัดใด หมู่ประเทศใดมีคราววาตภัย ทําไมเขารวบรวมกันหาเงินหาทองไปช่วยเหลือกัน เห็นไหม เขาสงสาร เขาเมตตากัน เพราะเราอยู่ในชาติเดียวกัน นี่เหมือนกัน สังคมสงฆ์ก็สงฆ์เดียวกัน สังฆะอันเดียวกัน ถ้าสังฆะอันเดียวกัน ถ้าสิ่งใดมีปัญหาขึ้นมามันก็ขัดแย้งกันไปหมด มันกระเทือนกันไปหมด เราเป็นสมณะมันกระเทือน มันสมควรไหมล่ะ ทีนี้มีหูมีตา มันก็สังเกตตรงนี้สิ สังเกตว่าสมควรหรือไม่สมควร สิ่งที่สมควรหรือไม่สมควร ถ้าเราเป็นหัวก็สมควรให้เป็นหัว

นี่เป็นหัว เอาหัวเดินต่างเท้า เป็นหัว แต่จะเอาหัวเดินเป็นตีน เอาหัวไถไป...หัวเขาไม่ใช่เอาไว้ให้เดิน หัวเขาเอาไว้ใช้ความคิดปัญญาบริหารจัดการ เวลาเดินเขาใช้เท้าเดิน เขาไม่ใช้หัวเดินหรอก ถ้าเอาหัวเดินก็เอาหัวไถไปสิ เอาหัวไถไป นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นผู้นํา อยากเป็นผู้นํา อยากเป็นหัวหน้า แต่เวลาบริหารจัดการทําอะไรไม่ถูก ทําอะไรไม่เป็น แล้วทําอะไรไม่เป็นยังพากันออกนอกลู่นอกทาง เอาหัวไถไปเลย

หัวเขาไม่ได้เอาไว้ไถ หัวเขาเอาไว้ให้คิด ถ้าหัวเอาไว้คิด มันจะคิดได้อย่างไรถ้ามันไม่ได้ฝึกฝนขึ้นมา ไม่ได้ทําความสงบของใจขึ้นมา ถ้ามีความสงบของใจขึ้นมา สติปัญญามันเป็นอย่างไร ปัญญาในศาสนา ศาสนาเป็นอย่างไร สิ่งที่ควรกระทํา ควรกระทําอย่างไร

มันเป็นตัวอย่างนะ การสอนที่สําคัญที่สุดคือการไม่ต้องสอน การสอนที่สําคัญที่สุดคือการดํารงชีวิตให้เขาดูนี่แหละ เราทําดีของเรา เรามีสติสัมปชัญญะ การเหยียดการคู้ของเรา การพูดการจาของเรา ถ้ามันมีคุณธรรม เขาเคารพนบนอบ เขาเชื่อใจ เขาพอใจ เขาฟัง แต่ถ้ามันแสดงออกมาด้วยกิเลส กิเลสเราก็มี เรามากันทําไม เรามาเพื่อชําระกิเลสใช่ไหม เพราะเราเห็นภัยในวัฏฏะใช่ไหม เพราะกิเลสมันอยู่ในหัวใจ กิเลสมันพาเกิดพาตาย พอกิเลสมันพาเกิดพาตาย ทุกคนก็จะมาชําระกิเลส แล้วกิเลสในหัวใจเราก็มี แล้วท่านจะเอากิเลสมาฟาดฟันใส่เรา ใครมันจะยอมรับล่ะ

แต่ถ้าคุณธรรม ใครๆ ก็หานะ ดูสิ นํ้าจืด ฝนตกขึ้นมา ทุกคนรองนํ้าไว้ใช้ เวลานํ้าเสีย นํ้าครํา มีใครเขาไปดูดมาใช้บ้าง เขาไม่ต้องการหรอก เขาต้องการนํ้าสะอาด เขาต้องการนํ้าที่เป็นประโยชน์ สิ่งที่เราแสดงออกไปถ้ามันเป็นประโยชน์กับเขา เขาแสวงหา เขารองเอง นํ้าฝน เขาหาภาชนะมารองเลย เขาต้องการด้วย เขาแสวงหาด้วย นํ้าสะอาด แต่ถ้านํ้าสกปรกไม่มีใครต้องการ

แล้วถ้าเราแสดงออกไปด้วยกิเลส กิเลสเราก็มีใช่ไหม กิเลสเขาก็มีใช่ไหม ก็เรามาเพื่อชําระกิเลสใช่ไหม ถ้าเราไม่ชําระกิเลส แล้วกิเลสของเรา “แพ้เป็นพระ ชนะเป็นมาร” แพ้เป็นพระ แต่แพ้เป็นพระ คนมันสมควรแพ้ เราแพ้เป็นพระ เราแพ้ของเรา เราแพ้สิ่งที่กิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันจะออกไปกระทบกระเทือนกัน

แต่มันเป็นพระขึ้นมา เป็นพระเป็นผู้ประเสริฐไง ประเสริฐขึ้นมาเพราะเรารู้ทัน สติสัมปชัญญะเรารู้ทันถึงตัณหาความทะยานอยากของเรา มันรู้สิ่งเร้า สิ่งที่ทิฏฐิมานะที่มันต้องการเอาชนะคะคานเขา มันต้องการเหยียบอยู่บนหัวของคนอื่น สิ่งนี้มันเป็นกิเลสทั้งนั้นน่ะ ตบหัวมันลง ใจเรา สติสัมปชัญญะยับยั้งมันลง แล้วเหยียบมันลงไป นี่ไงคือการต่อสู้กิเลส ที่มาชําระกิเลสกัน ที่มาต่อสู้กัน มาต่อสู้กัน นี่ขันติบารมี

ในเมื่อมันออกมาเป็นไฟ โทสัคคินา โลภัคคินา โมหัคคินา มันเป็นราคะ โทสะ โมหะ มันเป็นไฟ มันเผาเราแล้วนะ มันเผาหัวใจเราแล้ว เผาหัวใจเรา ดูสิ หน้าเป็นยักษ์เป็นมารเลย พอหน้าเป็นยักษ์เป็นมาร จะออกไปกินออกไปเคี้ยวเขา จะไปเคี้ยวเขาแล้วเราเคี้ยวได้ไหมล่ะ ใครยอมให้เคี้ยวได้ง่ายๆ

โธ่! วันพระมีอยู่หนเดียวนะ คนที่เขาฉลาด เขามีความคิดของเขาซับซ้อน เขามีการแก้ไขของเขา แล้วเราจะชนะเขาได้ไหม ดูสิ การทําศึกสงคราม มันจะมีชาติไหนชนะชาติไหน ไปปกครองกี่ร้อยปีเดี๋ยวมันก็ร่วมมือกัน เขาก็ต้องเอาชาติเขาคืน ไม่มีใครหรอกที่ยอมให้คนเขากดขี่ ไม่มีหรอก โลกนี้ไม่มี นี่เหมือนกัน เราจะไปชนะคะคานเขา แล้วมันจะชนะคะคานเขาได้ไหม แล้วคิดดูว่าเราจะปกครองเขา เห็นไหม การยึดเมืองมันแสนยากเลย แต่การครองเมืองมันยากกว่า

เราแพ้เป็นพระ ถ้าแพ้เป็นพระ เราทําคุณงามความดี เราอยู่ของเรา เราไม่ต้องยึดเมือง ไม่ต้องครองเมือง เขาต่างหาก เขาต้องการแสวงหาความจริง เขาวิ่งมาหาเราต่างหาก เขาขอความช่วยเหลือจากเรา เขาขอคําแนะนําจากเรา เขาขอเราทุกอย่างเลย ถ้ามันเป็นความจริง ถ้าเป็นความดี อยู่เฉยๆ กลิ่นของศีลมันหอมทวนลม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์อยู่ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เทศน์โปรดปัญจวัคคีย์ ๕ องค์เท่านั้นนะ ปัญจวัคคีย์ ๕ องค์ นี่เทศน์ธัมมจักฯ ศาสนายั่งยืนมาจนป่านนี้ เวลาเทศน์ มีคนไปฟังพระพุทธเจ้ากี่องค์ พระพุทธเจ้าเทศน์ครั้งแรกแค่ ๕ องค์เท่านั้นเอง เทศน์อยู่ ๕ องค์ แล้วดูสิ เทวดา อินทร์ พรหมส่งข่าวต่อๆ กันไป ดูสิ ส่งข่าวต่อๆ กันไป นี่เทศน์ธัมมจักฯ ปฐมเทศนา จนป่านนี้เรายังจํากันได้เลย เทฺวเม ภิกฺขเว ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร เรายังจํากันได้เลย เพราะอะไร เพราะมันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่จักรมันเคลื่อนแล้ว นี่อยู่ในป่าในเขาไม่มีใครรับรู้ด้วยเลย มันยังยั่งยืนมา ๒,๐๐๐ กว่าปีแล้วนะ แล้วยังจะไปคู่กับศาสนาไป ๕,๐๐๐ ปี หมด ๕,๐๐๐ ปีไปแล้ว สิ่งนี้พระศรีอริยเมตไตรยก็จะมาตรัสรู้อริยสัจอันเดียวกันนี่แหละ ท่านก็เทศน์เหมือนกัน เทศน์เหมือนกัน สัจธรรมเหมือนกัน แต่มันเป็นการเริ่มต้นใหม่ที่ว่าตลาดมันเริ่มต้น ตลาดกําลังเจริญรุ่งเรือง คนมันก็สนใจกัน

อันนี้เทศน์มา ๒,๕๐๐ กว่าปี แต่ในปัจจุบันนี้ ถ้าเรามีสติสัมปชัญญะ เราฟื้นฟูของเรา เราตั้งใจของเรา สิ่งใดที่เป็นคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็อยากเอาสิ่งนั้น พุทธวิสัย สิ่งที่เป็นพุทธพจน์ เราอยากฟังอันนั้น เราอยากรู้อันนั้น ไม่ฟังใคร ไม่ฟังใคร คนเหมือนคน กิเลสเหมือนกัน ไม่ยอมรับใคร ยอมรับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็เป็นวิชาการเสีย แล้วเวลาเราศึกษาเข้าไปเราก็เอากิเลสเราไปศึกษาอีก กิเลสของเรา ตัณหาความทะยานอยากทั้งนั้นเลย ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถูกต้องทั้งหมด ผิดที่ไหน? ผิดที่กิเลสเรานี่ไง ผิดที่ตีความผิดนี่ไง ผิดที่ความเห็นของเรานี่ไง ผิดเพราะเราไปยึดมั่นถือมั่นเขาไง “ธรรมเป็นอย่างนั้น” เราตีความเอง ไม่มีใครโต้เถียงไง

แต่ถ้าเป็นธรรมของครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านผ่านวิกฤติ ผ่านเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันซับซ้อนมาในหัวใจ แล้วแก้ไขสิ่งนั้นหมดแล้วมันจะรู้ไง รู้จากใจ ใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจดวงนั้นเห็นกิเลสมันยึดผิด มันเห็นผิด ความเห็นผิด ผิดต้องผิดแน่นอน

นกกับปลามันคุยกัน เราเป็นมนุษย์ เราเป็นนก เพราะเราอยู่บนบก ปลาอยู่ในนํ้า ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ความลึกลับซับซ้อนมันไม่ใช่อย่างที่เราคิดหรอก มันไม่เหมือนอย่างที่เราคิด ไม่เหมือนอย่างที่กิเลสคิด เวลาทําเข้าไป เอ๊าะ! ทําไมมันเป็นอย่างนั้น ทําไมเป็นอย่างนั้น เวลามันผ่านขั้นตอนไป ทําไมเป็นอย่างนั้น ทําไมเป็นอย่างนั้น มันเป็นความจริงเข้ามา ถ้ามันไปรู้จริงขึ้นมา อ้าว! มันไม่เหมือนที่เราคิดนะ มันไม่เหมือนที่เราตั้งใจเลย มันไม่เหมือนที่เราเจตนาเลย ทําไมมันไม่เหมือนเลย เพราะอะไร เพราะเรามีกิเลสอยู่ เรามีความเห็นของเราอยู่ มันก็บวกความเห็นของเราเข้าไป มันจะเป็นความจริงไปไม่ได้หรอก

แต่เมื่อศึกษาเข้าไปแล้ว อ๊ะ! ทําไมเป็นอย่างนั้น ทําไมเป็นอย่างนั้น อันนั้นมันเป็นความจริงนะ แต่ไอ้ความที่เราคาดขึ้นมามันปล่อย มันปล่อยทิฏฐิมานะ มันปล่อยความเห็นของเรา มันปล่อยความยึดมั่นถือมั่นของใจ มันปล่อยหมด พอมันปล่อยเข้าไปมันก็ปล่อยความจริงเข้ามา อ้าว! อ้าว! มันเป็นความจริงอย่างนั้นเลย ถ้าปฏิบัติเข้าไป เห็นไหม ครูบาอาจารย์เราท่านเคยผ่านอย่างนั้นมา ท่านถึงสมเพชพวกเราไง สมเพชไอ้พวกกิเลสตัณหา สมเพชไอ้พวกทิฏฐิมานะท่วมหัว สมเพชเพราะอะไร เพราะมันไม่รู้ พอไม่รู้ขึ้นมา ทิฏฐิมานะมันยังถือว่าเป็นความจริง แล้วยังมีกิเลสซ้อนมาอีกนะ “เป็นปัญญาชน เดี๋ยวนี้ศาสนาเจริญรุ่งเรือง เพราะว่าทฤษฎีทางวิชาการมีมาก เราค้นคว้าของเราเองก็ได้”...ไม่รู้เลยว่าค้นคว้าโดยกิเลส มันทําอย่างไรมันก็ค้นคว้าด้วยกิเลส กิเลสมันบวกเข้ามาตลอด มันไม่เป็นมัชฌิมาปฏิปทาไปได้ มันไม่เป็นธรรมไปได้หรอก

แต่ถ้าเราค้นคว้าไป มันมีการพิสูจน์ตรวจสอบกันไป มันปล่อยไปเรื่อยๆ สิ่งที่รู้ ทิ้งมาเรื่อยๆ สละมาเรื่อยๆ ถ้าไม่สละมา มาไม่ได้ เพราะอะไร เพราะมันติดความเห็นของตัว ความเห็นของตัวมันเกิดมาจากอะไร? ก็มันเกิดมาจากใจของเรา เกิดมาจากทิฏฐิมานะของเรา ทิฏฐิมานะเลยล่ะ สิ่งที่เห็นเป็นสัมมาทิฏฐิก็ได้ มิจฉาทิฏฐิก็ได้

ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิ ความเห็นที่ถูกต้อง ตรัสรู้เองโดยชอบ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ การกระทําโดยชอบ ถ้าโดยชอบมันจะเป็นความชอบธรรม ถ้าความชอบธรรม มันรู้จริง แต่การรู้จริงอย่างนี้มันก็เป็นอนิจจัง มันอยู่ได้ชั่วคราว เพราะมันยังไม่เป็นสัจจะความจริง ถ้าเป็นสัจจะความจริงมันต้องมีการก้าวเดินไป ต้องมีการก้าวเดินเพราะเราไม่ใช่เป็นขิปปาภิญญาที่ตรัสรู้โดยปฏิบัติเร็วรู้เร็ว ถ้าไม่ปฏิบัติเร็วรู้เร็ว เราก็ต้องต่อสู้ ต้องพยายามฝึกฝนของเราไป

แต่กิเลสมันไม่ว่าอย่างนั้น เพราะกิเลสมันเทียบโดยปัญญาชน “ทํางานเสร็จแล้วต้องเสร็จ ในเมื่อเรารู้แล้วคือต้องรู้”

ความรู้แล้ว แต่รู้มันมีหยาบ มีกลาง มีละเอียด รู้อะไร รู้อะไร สิ่งนี้มันเป็นความจริงได้อย่างไร มันไปรู้เพราะธรรมชาติ สามัญสํานึก จิตมันเป็นธาตุรู้อยู่แล้ว สิ่งที่เป็นธาตุรู้มันถึงเป็นปฏิสนธิจิต มันเกิดแล้วมันเกิดดับๆ ของมันอยู่ตลอดเวลา

เราไปเกิดในสถานที่ใดล่ะ เราไปเกิดในชุมชนใด เราไปเกิดในทวีปใด ภาษาเขาก็เป็นคนละภาษา เราก็ได้ภาษานั้น ดูสิ คนเราพูดได้ ๕-๖ ภาษา เพราะอะไร เพราะชุมชนเขาพูดแต่ละภาษาไม่เหมือนกัน จิตสามัญสํานึกมันเป็นอย่างนั้น เพียงแต่มันจะเอาภาษาใดเข้าไปในหัวใจเท่านั้นเอง ถ้าเข้าไปในหัวใจ มันเป็นภาษาของเขา เป็นความรู้สึกของเขา ความรู้สึกอย่างนั้น ภาษาของเขา แต่ภาษาสากลคือภาษาใจ ภาษาใจคือภาษาสุขทุกข์ไง ความสุขความทุกข์ เพราะเราเห็นภัยในวัฏสงสาร ความสุขความทุกข์มันเป็นสากล สิ่งที่เป็นสากล สิ่งที่แก้ไขมัน มันก็เป็นสากล

ดูสิ ดูภาษาบาลี เวลาเราแปลเป็นภาษาไทย แปลเป็นภาษาอังกฤษ แปลเป็นภาษาอะไรก็ได้ เวลาแปลเป็นภาษาต่างๆ ก็เพื่อให้คนรับรู้อย่างนั้น แต่ภาษาอย่างเรา ภาษาอะไรมันจะลึกซึ้งเข้าไปถึงความหมายอันนั้น แล้วถ้าภาษาใจ ถ้าความรู้จริงอันนี้มันเข้าไปถึงความรู้สึกอันนั้น ว่าปัญญาชนๆ...ทิฏฐิมานะทั้งนั้น ภาษาอย่างนั้นภาษาสมมุติ

แล้วภาษาวิมุตติ สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา แล้วถ้าภาวนามยปัญญามันจะเกิด มันจะเกิดอย่างไร ภาวนามยปัญญามันทําอย่างไร เพราะอะไร เพราะมันเกิดจากภาคปฏิบัติ...ปริยัติ ปฏิเวธ ไม่มี การศึกษาที่ทําให้รู้แจ้ง ไม่มี ไม่มี ถ้าการศึกษาทําให้รู้แจ้ง คอมพิวเตอร์เดี๋ยวนี้ พระไตรปิฎกเขาคีย์เข้าคอมพิวเตอร์หมด มันจําได้หมดเลย มันรู้แจ้งไม่ได้ เพราะมันไม่มีชีวิต ไม่มีจิต

ถ้าเรามีจิต เราศึกษาขนาดไหน ศึกษายิ่งยากกว่าคอมพิวเตอร์อีก เพราะคอมพิวเตอร์เวลาป้อนข้อมูลเข้าไปในโปรแกรมแล้วมันอยู่ตายตัว มันรู้ของมันอย่างนั้นนะ แต่จิตของเรา เราจํามาขนาดไหน เราท่องจํามาขนาดไหน ศึกษามาขนาดไหนต้องทบทวนตลอด เพราะมันหลงลืมไง มันจําไม่ได้ มันจําได้เดี๋ยวมันก็ลืมไป เดี๋ยวก็ต้องมาฟื้นฟู เดี๋ยวก็ท่องไว้อย่างนั้น ความจําเรายังหายไป ยังบกพร่องไป คงอยู่ไม่ได้ แต่ถ้าเป็นความรู้จริงขึ้นมา ถ้าอริยสัจเกิดขึ้นมาจากใจ ตรัสรู้ขึ้นมา มันเป็นอะไร

พระอรหันต์ลืมในอะไร?

พระอรหันต์ลืมได้ในสมมุติบัญญัติ สมมุตินี่พระอรหันต์ลืมได้ บัญญัติก็ลืมได้ สวดมนต์ผิดได้ พระอรหันต์สวดมนต์ผิดได้ เพราะสมมุติบัญญัติมันอยู่ที่ขันธ์ มันไม่ได้อยู่ที่ใจ

พระอรหันต์ไม่ลืมในอะไร?

ไม่ลืมในอริยสัจ

อริยสัจอยู่ที่ไหน?

อริยสัจมันอยู่ที่ใจ เพราะตัวใจ อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ จิตทําลายแล้ว มันกลั่นออกมาจากอริยสัจ สิ่งที่อริยสัจ สิ่งนี้เพราะอะไร ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์ ความรับรู้ มันจะลืมได้อย่างไร มันซ้อนอยู่ที่ใจ แล้วทุกข์มันขาดได้อย่างไร จิตที่มันปล่อยทุกข์มันปล่อยอย่างไร ถ้ามันไม่รู้จักวิธีปล่อยทุกข์ มันจะปล่อยทุกข์มาได้ไหม อย่างเช่นเราปวดท้อง เราเข้าห้องส้วม เราถ่ายออกไป เรารู้ไหมว่าเราถ่ายออกไป เวลาถ่ายอุจจาระออกไปมันถ่ายออกไปอย่างไร นี่ก็เหมือนกัน จิตมันถ่ายออกไปอย่างไร มันถ่ายขี้ ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลงออกไปอย่างไร มันถ่ายออกไปอย่างไร ถ่ายออกไปจากจิต มันปล้อนออกมาอย่างไร มันปลิ้นออกมาอย่างไร ไอ้สิ่งที่มันติดจิต มันคายออกมาอย่างไร ตั้งแต่โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี สิ่งที่เป็นสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สิ่งที่มันคาใจอยู่นี่ ความเห็นผิดของใจมันหลุดออกไปได้อย่างไร

ไอ้อย่างปวดท้องถ่ายมันต้องเข้าส้วมทุกวัน เพราะเรากินเข้าไปแล้วก็ถ่ายทุกวัน ไอ้นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เกิดดับ ทุกข์ก็เกิดทุกวัน เกิดทุกวัน แล้วเกิดทุกวัน พอทุกข์นะ ทุกข์ก็เป็นอนิจจัง “สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา” มันเกิดดับอยู่อย่างนั้นน่ะ ความทุกข์เจ็บซํ้าซาก เกิดเจ็บปวดอยู่ตลอดไป

มันถ่ายไปแล้ว มันกินเข้าไปแล้วถ่ายไปแล้วมันก็จบไป เว้นไว้แต่ท้องเสีย มันถึงทําให้ท้องปั่นป่วน ไอ้กิเลสมันเกิดดับจริงๆ มันไม่ได้ถ่ายเลย มันถ่ายไม่ได้ มันเป็นธรรมชาติของมันเกิดดับอยู่อย่างนั้น เกิดดับอยู่อย่างนั้นแล้วก็ทุกข์ใจเจ็บปวดแสบร้อนไปกับใจอยู่อย่างนั้น มันไม่ได้ขับถ่ายไปไหนเลย มันเป็นอนุสัย มันนอนเนื่องอยู่กับใจ แล้วถ้าพิสูจน์ของมัน พิสูจน์อย่างไร แล้วจะขับถ่ายมันออกไปอย่างไร การขับถ่าย เห็นไหม จิตที่มันกลั่นออกมาจากอริยสัจมันต้องรู้เหตุผล ถ้าไม่รู้เหตุผล มันจะรู้จักอริยสัจได้อย่างไร

นี่ไง พระอรหันต์ไม่ลืมในอริยสัจ พระอรหันต์ลืมในสมมุติบัญญัติ

สมมุติบัญญัติลืมได้ สมมุติบัญญัติเป็นวิชาการที่เป็นการศึกษา การศึกษาขึ้นมา ถ้าวิชาการออกใหม่ขึ้นมา เราศึกษาขนาดไหนก็ได้ ดูสิ ในทางปริยัติ ธรรมบท สิ่งที่ธรรมบท สิ่งที่เขาเขียนออกมามันออกมาในทางวิชาการ มันดูซาบซึ้ง ซาบซึ้งขนาดไหนมันก็เป็นสัญญา มันเป็นการแต่งขึ้นมาจากสมอง มันเป็นการหาข้อมูลขึ้นมาแล้วเขียนออกมา แต่อริยสัจไม่เป็นอย่างนั้น เพราะอริยสัจรู้ขนาดไหนก็เขียนออกมาไม่ได้ เขียนออกมาได้ไม่หมดไง

ในทางปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ที่เทศน์กรรมฐานเรา เวลาภาคปฏิบัติเทศน์เป็นกรรมฐานมา เพิ่นพูดออกมาได้ สมมุติได้เท่านี้ไง หลวงตาท่านพูดอยู่ประจํา สมมุติได้แค่นี้ ความรู้จริงมันมากกว่านี้ที่จะสมมุติ คําว่า “สมมุติ” คือความรู้จริงของเรา แล้วเราพยายามพูดออกมา สื่อสารออกมาได้เท่านี้เอง เพราะสมมุติมีเท่านี้ ที่จะสื่อสารความจริงออกมาได้เท่านี้ แต่ความจริงที่อยู่ในใจมันมีได้มากกว่านี้อีกมหาศาลเลย แล้วมันจะสื่อออกมาได้อย่างไร แต่ถ้าคนรู้จริงมันจะเข้าไปรู้จริง

เพราะสมมุติมันคับแคบไง สมมุติบัญญัติ ดูสิ ทางวิชาการจะเห็นว่ามากมายเลยที่เราจะศึกษาค้นคว้ากัน เราจะศึกษาค้นคว้ากันได้ไม่จบไม่สิ้นเลย แต่ถ้าความจริงที่ในหัวใจมันมากกว่านี้นะ แต่ภาษาสมมุติ ภาษาใจ ดูสิ เรามองตากัน ลึกซึ้งกว่านี้นะ มันเข้าใจกันไปหมดเลย สิ่งที่เข้าใจมันมาจากหัวใจของเรา

ชีวิตเราต่างจากคฤหัสถ์แล้ว วิชาการ การศึกษาของเรา ดูสิ เราบวชมาแล้วศึกษาปริยัติ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ อุปัชฌาย์อาจารย์บอกแล้ว อนุโลมปฏิโลม สิ่งที่ว่าย้อนหน้าย้อนหลัง เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ สิ่งนี้เป็นปริยัติ แล้วปริยัติถ้าเราศึกษาของเราเต็มที่ เราปริยัติแล้วเรามาปฏิบัติ

ภาคปริยัติมันก็หลงลืมได้ แต่ถ้าภาคปฏิบัติขึ้นมา มันจะเกิดความรู้จริงขึ้นมา ถ้าเกิดความรู้จริงขึ้นมา นี่สําคัญมากนะ ถ้าเกิดความรู้จริงขึ้นมามันจะเห็นความเป็นไปของจิต ถ้าเห็นความเป็นไปของจิต สิ่งใดก็แล้วแต่ในการดํารงชีวิตในปัจจัยเครื่องอาศัยมันเป็นเรื่องเล็กน้อยมาก ครูบาอาจารย์ของเราธุดงค์มา ถ้าเรายังติดเรื่องปัจจัย ๔ เราจะไม่เข้าใจ จิตนี้ไม่สามารถชําแรกเข้าไปถึงหัวใจเลย

มันจะเข้าไปถึงหัวใจ เข้าไปถึงจิตที่เป็นสมาธิ จิตที่เป็นปัญญาขึ้นมา เป็นภาคปฏิบัติขึ้นมา มันจะเข้าไปได้อย่างไร ถ้ามันเข้าไปได้อย่างนั้น เราได้สมบัติอันละเอียด สิ่งอะไรกระทบจากภายนอก เห็นไหม ทําไมเราอดอาหารกันได้ ทําไมเราอดนอนผ่อนอาหารกัน เราอดนอนผ่อนอาหารกันก็เพื่อให้จิตมันเข้าไปรู้จริงจากภายใน ถ้ามันรู้จริงจากภายใน สิ่งที่อยู่ภายนอก เหมือนบ้านเรา สิ่งที่อยู่นอกบ้าน ฝนตกแดดออก มันก็โดนฝนสาดเป็นธรรมดา สิ่งที่อยู่ในบ้าน สมบัติอะไรที่อยู่ในบ้านเรา ตู้เซฟ สิ่งที่เป็นสมบัติที่มีคุณค่า เราจะเก็บไว้ในบ้านใช่ไหม เราไม่เก็บไว้นอกบ้านหรอก นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่จะเข้าไปรู้ในใจ ถ้าสิ่งที่จะเข้าไปรู้ในใจ เข้าไปรู้ด้วยวิธีการใด

ข้อวัตรปฏิบัติ สิ่งที่เป็นข้อวัตรปฏิบัติ น้อมมันเข้ามา ทวนกระแสเข้ามา หดสั้นเข้ามา ให้จิตเข้ามา มันถึงไม่เห็นผลประโยชน์จากปัจจัยเครื่องอาศัยไง ปัจจัยเครื่องอาศัยเป็นการแสดงออกเท่านั้น ถ้าจิตมันดี สิ่งนี้ดีเป็นคุณธรรม ถ้าวัดไหนมีคุณธรรม สิ่งที่เป็นปัจจัยเครื่องอาศัยจะเจือจานกัน จะเผื่อแผ่กันเป็นธรรม คําว่า “เป็นธรรม” มีด้วยกัน อดด้วยกัน มีเท่าไรแบ่งปันเจือจานกัน ไม่ใช่เป็นโลก เป็นโลกมันกักตุน มันไม่ยอมเจือจานกัน มันเอาไปไว้ใช้อยู่คนเดียว แต่ถ้าเป็นธรรม ทุกอย่างมันจะเจือจานกันหมด

ดูสิ ครูบาอาจารย์เราเป็นครูบาอาจารย์ขึ้นมา พ่อแม่ครูจารย์ ท่านดูแลขนาดที่ว่าต้องให้ลูกศิษย์ได้มีได้ใช้ก่อน ลูกศิษย์ลูกหาต้องมีกินมีใช้ก่อน ครูบาอาจารย์ท่านไว้ทีหลัง มีไว้ทีหลังเพราะอะไร เพราะเป็นครูบาอาจารย์เขาใช่ไหม เป็นหัวหน้าเขาใช่ไหม ในการเคารพนบนอบของสังคม สังคมเขานบนอบครูบาอาจารย์ก่อน นบนอบหัวหน้าก่อน ถ้าหัวหน้ากักตุนไว้มันก็ไปไม่ถึงลูกศิษย์ลูกหา สัทธิวิหาริก แต่ถ้ามันปล่อยเจือจานกันไป หัวหน้าขาดแคลนไม่เป็นไร เพราะว่าอะไร เพราะว่าเขาเคารพนบนอบ เขาเชื่อถือของเขา เดี๋ยวมันมาเอง

แต่ถ้าหัวหน้ามีสมบูรณ์แล้ว ลูกน้องขาดแคลน เขาก็บอกเห็นหัวหน้ามีสมบูรณ์แล้ว เขาจะมาเจือจานได้อย่างไร เขาไม่เจือจานหรอก นี่เพราะหัวหน้ามันโง่ ถ้าหัวหน้ามันโง่มันก็พากันโง่ เพราะว่ามันก็ไม่เป็นพ่อแม่ครูจารย์ มันไม่เป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมขึ้นมามันต้องเจือจานกันก่อน ถ้าเจือจานอย่างนั้น ยิ่งสละมันยิ่งได้ ยิ่งสละ มันได้นํ้าใจ ได้ความเคารพนบนอบ ได้ความเชื่อถือ ได้หัวใจที่เขาอยากประพฤติปฏิบัติ มันจะเปิดกว้าง เพราะอะไร

เพราะมันลงใจ มันลงใจว่าอย่างไรก็แล้วแต่ เราอยู่ที่นี่เราจะปลอดภัย อยู่ที่นี่มันจะมีคนดูแลคุ้มครองเรา อยู่ที่นี่จะมีครูบาอาจารย์คอยชี้นําเรา อยู่ที่นี่ ผิดพลาดไป ครูบาอาจารย์ท่านจะคอยแนะนําเรา กับเราไปอยู่ของเรา ผิดพลาดขึ้นมาก็ต้องขวนขวายเอง ผิดพลาดขึ้นมาก็ต้องศึกษาว่ามันถูกมันผิด มันถูกมันผิด มันผิดไปแล้วมันถึงจะรู้ทีหลังไง มันเจ็บปวดไปแล้ว มันถึงที่สุดแล้ว ดูสิ ดูอย่างสัตว์มันไปโรงฆ่าสัตว์ มันเข้าไปถึงโรงฆ่าสัตว์มันถึงรู้ว่าที่นี่เป็นโรงฆ่าสัตว์

การประพฤติปฏิบัติก็เหมือนกัน ถ้าอย่างน้อยจะทําให้เราเสียเวลา เวลามีปัญหาขึ้นมาในหัวใจ เราจะพลิกแพลง เราจะแก้ไข มันต้องใช้เวลาเป็นปี เป็นหลายๆ ปี แม้แค่ทิฏฐิความคิดอันเดียว ความคิดที่เห็นผิดที่มันฝังใจ เวลาเราจะปลดเปลื้องมันเป็นปีๆ ถ้ามีครูบาอาจารย์ของเราขึ้นมา ท่านชี้นํา ท่านคอยชี้นํา ท่านคอยบอก คอยเคาะ เขาเรียกว่า “คอยเคาะ” ถ้าบอกขึ้นมา ทิฏฐิมันก็เกิด ต้องคอยเคาะให้เห็นสังคม ดูสิ สังคมความเป็นไปของเรา ถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมามันจะเข้าไปในทางเดียวกัน ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่ขัดแย้งกัน จะไปในทางเดียวกัน สิ่งที่เป็นธรรมมันจะขัดแย้งได้อย่างไร เพราะอะไร เพราะสิ่งปัจจัยเครื่องอาศัย สิ่งดํารงชีวิตมันเป็นเรื่องของหยาบๆ นะ

ศีล สมาธิ ปัญญา ศีล ข้อวัตรปฏิบัติเป็นศีล ข้อวัตรไง เป็นข้อวัตร เป็นการกระทํา เป็นการวัดใจ เป็นการหล่อหลอมให้เราไปในแนวทางเดียวกัน เป็นการหล่อหลอม เป็นเอกภาพ เป็นสิ่งที่เข้าไปชําระกิเลส เพราะทุกคนไม่กระทบกระเทือนกัน มันก็ไม่มีอะไรขุ่นใจ พอไม่มีอะไรขุ่นใจขึ้นมา ทุกคนต่างเปิดทางให้กัน ให้โอกาสภาวนา ถ้าใครนั่งภาวนา ใครนั่งสมาธิ เราจะหลีกเลี่ยง เราจะไม่เข้าไปก่อกวนให้เสียงดัง เราจะไม่เข้าไปแนะนําหรือเข้าไปให้ออกมาช่วยทํางาน เห็นไหม เป็นโอกาสของเขา

สิ่งที่เป็นนิวรณ์ สิ่งที่เป็นนิวรณธรรม สิ่งที่เป็นความวิตกกังวล สิ่งที่เป็นการกระเทือนใจ “เอ๊ะ! เราเอาเปรียบเขาไหม เรามานั่งสมาธิ คนอื่นเขาจะคิดอย่างไร”

แต่ถ้ามันเป็นธรรมด้วยกัน เป็นข้อวัตรปฏิบัติที่ไปในทางเดียวกัน ใครทํามันก็รู้กัน รู้ว่าคนนั้นจะภาวนา คนนั้นอดอาหาร ก็เปิดช่องทางให้กัน นี่หมู่คณะเป็นสัปปายะ สัปปายะที่อาจารย์เป็นสัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ หมู่คณะเป็นสัปปายะ สถานที่เป็นสัปปายะ

สิ่งที่เป็นสัปปายะ หมู่คณะ การกระทบกระเทือนกันมันไม่มีขึ้นมา หรือมันมีแต่น้อย สิ่งนี้มันน่าแสวงหา ทําไมเราต้องออกวิเวกกัน ออกอยู่ป่าคนเดียวก็เพราะเหตุนี้ไง เราจะทําภาวนา เขาจะทําข้อวัตร เราจะทําข้อวัตร เขาจะพาไปกิจนิมนต์ มันขัดแย้งกันไปหมด แต่ถ้าเราอยู่ของเราคนเดียว เราเลือกได้หมด เราจะเลือกของเราเอง เราจะทําของเราเอง เราทําของเราเอง

ถ้าหมู่คณะมันเป็นเอกภาพ มันเป็นสิ่งที่เป็นไปในทางเดียวกัน มันไม่เกิดนิวรณธรรม นิวรณธรรมมันเป็นการกางกั้นสมาธิ ไปนั่งสมาธิ วิตกกังวลไปหมดเลย “นั่นจะเป็นไอ้นั่น นี่จะเป็นไอ้นี่” แล้วมันจะเป็นสมาธิมาจากไหน ก็ไปนั่งเอาทุกข์ไง ไปนั่งเอาสิ่งที่เป็นไฟเผาใจไง

แต่ถ้ามันเป็นคุณธรรม เป็นสิ่งที่เป็นไป พ่อแม่ครูจารย์ เพราะอะไร สิ่งที่มันหยาบๆ หยาบมาก สิ่งที่เป็นศีล ศีลนี้มันหยาบๆ มากเลย แต่กิเลสก็เอาความหยาบๆ มากระทบกระเทือนกัน เพราะมันไม่มีทางออก กิเลสมันหยาบ กิเลสหยาบๆ มันแสดงออกหยาบๆ แสดงออกจากข้อวัตร ออกจากอาวุโส-ภันเต ออกจากสูงจากตํ่า เหยียบยํ่ากัน แต่ถ้าเป็นคุณธรรม มันไม่มีหรอก มันน่าสังเวชนะ ดูสิ จากคฤหัสถ์มา เขาตั้งใจของเขา เขาอยากบวชเรียนของเขา เราเองเราอุตส่าห์ส่งเสริมเขาเข้ามา แล้วเขาเข้ามาแล้วทําไมเราไม่ส่งเสริมเขา ทําไมเราไม่ดูแลเขา ทําไมเราไม่ให้เขาโตขึ้นมา ไอ้อย่างการแสดงออกมันจะหยาบมันจะละเอียด มันก็นิสัยคฤหัสถ์ นิสัยโจรน่ะ

ดูสิ บริขารโจล อิมํ ปริกฺขารโจลํ อธิฏฺามิ บริขารโจลไง เพราะพระพุทธเจ้าไม่ได้ให้ใช้ พระพุทธเจ้าให้ใช้บริขาร ๘ สบง จีวร ให้ใช้อยู่แล้ว ถ้าเกินจากนั้นก็ โจลํ โจรทั้งนั้น ของโจร ของที่มีอยู่ก็ไม่อยากจะใช้ อยากจะใช้ของโจร นิสัยนี่ก็เหมือนกัน ความเห็นนี่ก็เหมือนกัน ความเห็นปกติ ข้อวัตรปฏิบัติมันเป็นปกติของมัน แต่อยากเป็นโจรไง อยากออกนอกข้อวัตรปฏิบัติไง อยากเหยียบยํ่ากันโดยกิเลส ก็มันโจรทั้งนั้นน่ะ เขาเป็นคฤหัสถ์มา เขาเพิ่งบวชมา มันก็เป็นโจรมา จากโจรมา จากคฤหัสถ์มา มันยังไม่มีนิสัย

เวลาครูบาอาจารย์ถามว่า “ได้นิสัยใครมา” ให้ขอนิสัย นี่ไง หลวงตาท่านจะรับที่รับทาง ท่านพูดตรงนี้ประจําเลย ถ้าไม่มีหัวหน้า ท่านไม่รับ ถ้าไม่มีพระที่ไว้ใจได้ ท่านไม่ยอมรับ เพราะอะไร เพราะหัวหน้ามันไม่มี ถ้าหัวหน้าไม่มีมันก็หัวโล้นห่มผ้าเหลือง มีโจรทั้งนั้นน่ะ ถ้ามีคุณธรรมในหัวใจ ในเมื่อผู้บวชใหม่เข้ามายังไม่ได้นิสัย คือมันติดนิสัยคฤหัสถ์เข้ามา พูดเสียงดัง การเดิน การเหิน การอยู่ มันเป็นนิสัยของชาวบ้าน มันไม่ใช่นิสัยของพระ

ถ้านิสัยของพระ การเดิน การเหยียดการคู้ต้องมีสติ ถ้ามีสติ เราจะฝึกอย่างไรให้มีสติ ไอ้ที่ปากพล่ามๆๆ ควรหยุดเสีย เพราะอะไร เพราะไอ้พล่ามๆๆ อย่างนี้มันเป็นนิสัยโลก

นิสัยธรรม เห็นไหม เพราะพูดออกไปมันกระเทือนคนอื่น มันกระเทือนกันไปทั่ว เพราะเสียงมันดัง เสียงมันไปกวนคนอื่น ถ้าเราจะคุยอะไรกัน เรามีปัญหาขึ้นมาเราก็มาคุยกัน ๒ คน มีอะไรก็คุยกันพอประมาณ เพราะอะไร เพราะว่าต่างคนต่างต้องรักษาใจตัว ไม่ให้เราไปกระทบกระเทือนใคร ไม่ให้ไปกระทบกระเทือนใคร ถ้าไปกระทบกระเทือนใคร มันกระทบกระเทือน เพราะอะไร

เพราะเวลาเรานั่ง เวลาเราเร่งความเพียรของเรา เราก็ไม่ต้องการให้ใครกระทบกระเทือนเรา เวลาเราภาวนาขึ้นมา เราก็ต้องการความสงัด ใครก็ต้องการความสงัด ใครก็ต้องการความดี ต้องการ เห็นไหม ต้องการ แต่ไม่เป็นความจริง เพราะอะไร เพราะกิเลสมันต้องการ เพราะอะไร เพราะกิเลสมันขัดกับธรรมทั้งนั้นน่ะ ความต้องการอย่างนี้มันต้องการเฉยๆ ไม่ได้ มันต้องการมันไม่มีหรอก มันไปสั่งซื้อมาจากไหน การต้องการก็ต้องฝึกฝนขึ้นมา ฝึกฝนให้ตั้งสติขึ้นมา ตั้งกําหนดคําบริกรรมขึ้นมา ทําอย่างใด ปัญญาอบรมสมาธิขึ้นมา ทํามันขึ้นมา ถ้าทําขึ้นมามันก็เป็นประโยชน์กับเราขึ้นมา ถ้ามันเป็นประโยชน์ของเราได้ มันก็จะเป็นประโยชน์กับเรา

แล้วเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าไม่เป็นสัมมาทิฏฐิ ไม่เป็นความเห็นถูกต้อง มันจะเป็นประโยชน์ขึ้นมาได้อย่างไร เพราะในการกระทําครั้งแรกๆ ครั้งใหม่ๆ เพราะอะไร เพราะไม้ดิบๆ ไม้ดิบๆ หมายถึงเริ่มต้นเราก็หักพร้าด้วยเข่าเลย เอาไม้มา เราจะหัก เราบวชมาเราจะภาวนา เราบวชมาเราจะนั่งวิปัสสนา เราจะทํา โอ๋ย! คิดร้อยแปดเลย มาถึงก็เอาซุงมาหักเลยนะ แล้วมันหักได้ไหม หักลงไหม? หักไม่ลงสักคน

แต่ถ้ามันขึ้นมา เราเก็บหอมรอมริบ ค่อยถาก ค่อยถาง ค่อยสับ ค่อยฟัน ทํามันไปเรื่อย มีสติสัมปชัญญะ เราเริ่มต้นของเรา รักษาเจตนาอันนี้ไว้ เจตนาที่ตั้งใจประพฤติปฏิบัติ เจตนาที่บวช เจตนาบวชเพื่ออยากจะพ้นทุกข์ รักษาเจตนาตรงนี้ไว้แล้วต่อสู้ไป

กิเลสมันเป็นเรา ความคิดว่าจะหักหาญมันด้วยกิเลสเพื่อจะฆ่ามัน เราก็คิดได้ เพราะมันเป็นความคิดเวลาที่เจตนาเราดี เวลาเรามีเจตนา เรามีศรัทธามีความเชื่อ แต่ศรัทธาความเชื่อ ศรัทธา-อจลศรัทธา ศรัทธามันเสื่อมคลอนได้ ความคิดความเห็น ความคิดของคน ดูสิ อารมณ์ความรู้สึกเขาบอกว่า “อย่าไปเชื่อนะ อารมณ์ความรู้สึกมันเปลี่ยนแปลง ต้องเชื่อทางวิชาการ”

ทีนี้ในทางวิชาการมันก็ต้องศึกษามาด้วยอารมณ์ความรู้สึกนั่นน่ะ อารมณ์ความรู้สึกไปศึกษาทางวิชาการมา ถ้าศึกษาทางวิชาการมา ถ้ามีจุดยืนขึ้นมา อารมณ์ความรู้สึกมันดีกว่าวิชาการ เพราะวิชาการมันตายตัว วิชาการมันเป็นวิทยาศาสตร์ มันเป็นทางโลก แต่ถ้าเป็นธรรม ความรู้สึกอันนี้มันเหนือกว่าอีก

เขาบอกว่า “อย่าไปเชื่ออารมณ์ความรู้สึกอันนั้นนะ”

แต่อารมณ์ความรู้สึกนั้นถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมา อารมณ์ ดูสิ ธรรมธาตุมันเป็นธรรมทั้งหมดเลย แล้วมันแสดงออกมาเป็นอารมณ์ความรู้สึกไหม? มันก็เป็น เพราะอะไร เพราะธรรมอันนั้น สิ่งนั้นไม่ให้เชื่อบุคคล ให้เชื่อธรรมะ แต่ในเมื่อใจเป็นธรรมขึ้นมา มันธรรมเหนือโลกอีก มันรู้แจ้งโลก รู้แจ้งหมดเลย มันเป็นความจริง จะเป็นอารมณ์ความรู้สึกไหมล่ะ แล้วบอก “ถ้าพูดออกมามันต้องพูดเป็นทางวิชาการ” ทางวิชาการมันก็เป็นวิทยาศาสตร์ มันเป็นกฎตายตัว

แต่ถ้าเป็นธรรม ดักหน้าดักหลัง ดูสิ ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมคอยดักหน้าดักหลัง สิ่งใดที่ผิดมา คอยบอกคอยแนะ แนะด้วยอุบายนะ ถ้าบอกตรงๆ ไม่เชื่อ เพราะอะไร เพราะคําพูดมันไม่น่าเชื่อ เพราะอะไร ถ้าทางการปฏิบัติของเราต้องตอบแบบมาจากดาวอังคาร มาจากจักรวาลนอก “อู้หูย! นิพพานมาจากดวงดาวอีกดวงดาวหนึ่ง อู้หูย! นิพพาน”

นิพพานอยู่กลางหัวใจ นิพพานอยู่กลางอกนี่

นิพพานอย่างนั้นเป็นนิพพานทางวิชาการ วิชาการมันเอานิพพานมาจากไหน นิพพานมาจากหัวใจ มันออกมาจากใจนี่ ใจที่มันทุกข์ๆ พลิกขึ้นมามันก็เป็นนิพพาน มันก็สุข สุขที่นี่ ทุกข์ ทุกข์ที่นี่ มันพลิกมาที่นี่

แล้วเขาพูดมานะ ดูสิ ของที่เราเหยียบยํ่าอยู่นี่ ฝ่าเท้าเหยียบยํ่าผืนแผ่นดินอยู่นี่ แต่มองไม่เห็นแผ่นดิน อยากจะไปอเมริกา อยากจะไปเที่ยวดาวอังคาร...ที่มึงเหยียบอยู่นี่มันก็ดาวดวงหนึ่งนะเว้ย! เหยียบอยู่บนโลก โลกนี้ก็ดาวดวงหนึ่ง แล้วทําไมต้องไปดาวอังคาร ต้องพิสูจน์โลกไหนกันอีก พิสูจน์ไปแล้วมันได้อะไร มันเหยียบอยู่ที่นี่

หัวใจเราก็เหมือนกัน หัวใจที่มีกิเลสอยู่นี่ กิเลสเหยียบยํ่าอยู่นี่ สิ่งที่กิเลสมันเหยียบยํ่าอยู่นี่ แล้วมันจะพลิกแพลงขึ้นมาให้เป็นธรรมได้อย่างไร ถ้าให้เป็นธรรมขึ้นมา เวลาศึกษาขึ้นมา เวลาบอกเราไม่เชื่อ ไม่เชื่ออย่างนี้ ไม่เชื่อเพราะอะไร ไม่เชื่อเพราะมันเป็นกรรมของสัตว์ กรรมของสัตว์จริงๆ นะ ถ้ามันฟังเป็นตรรกะ เป็นปรัชญา เป็นสิ่งที่เป็นเรื่องโลก เรื่องตรรกะที่เทียบเคียงได้ โอ้โฮ! มันซาบซึ้ง...สมมุติทั้งนั้นเลย ธรรมะปริยัติมันเป็นสมมุติบัญญัติหมดเลย

แต่ถ้าธรรมะเป็นธรรม มันออกมาจากใจ ออกมาจากใจที่เราคาดหมายไม่ได้ เราคาดหมายไม่ถึง ฟังแล้วงงมาก งงจนปฏิเสธว่า “มันเป็นไปไม่ได้ มันไม่เป็นธรรมหรอก ถ้ามันเป็นธรรม มันต้องสื่อให้เราเข้าใจได้สิ”

อ้าว! ก็หัวใจมึงปิด หัวใจมึงมืดบอด หัวใจมืดบอดมันก็ต้องทํา ถึงต้องมีข้อวัตรปฏิบัตินี่ไง ต้องมีข้อวัตรปฏิบัติ ต้องทวนกระแสเข้าไป เปิดหัวใจไง ถ้าใจมันเปิด ภาชนะที่ควํ่าอยู่ให้มันหงายขึ้นมา ถ้าหงายขึ้นมา ธรรมะขึ้นมามันกระเทือนหัวใจ ใจมันลง มันลงเพราะอะไร มันลงเพราะว่าครูบาอาจารย์ ใจเหนือเราไง ใจสูงกว่า ใจเข้าใจกว่า

กิเลสมันพลิกแพลง มันดีดดิ้นอย่างไรในใจของครูบาอาจารย์ กิเลสมันดีดดิ้นในหัวใจของเรา สิ่งที่หัวใจของเราเพราะเราไม่รู้ใช่ไหม มันถึงดีดดิ้นได้ แล้วมันก็เหยียบยํ่าได้ เพราะอะไร เพราะเราไม่รู้ทันมัน แต่ครูบาอาจารย์ท่านผ่านมาแล้วนะ มันดีดดิ้นขนาดไหนท่านก็เหยียบยํ่ามันมาแล้ว ท่านทําลายมาแล้ว วิธีการทําลาย นั่นน่ะ ท่านเทศนาว่าการ ท่านเทศนาออกมาจากวิธีการนั้นน่ะ ครูบาอาจารย์องค์ไหนก็แล้วแต่ ท่านมีความถนัดในทางใด การแสดงธรรมของท่านก็แสดงออกมาจากความถนัดของท่าน ออกมาจากประสบการณ์ของท่าน

ถ้ามีประสบการณ์อย่างไร แล้วประสบการณ์ของคน ดูสิ ทางวิชาการแขนงไหนก็แล้วแต่ ความถนัดของตนยังไม่เหมือนกันเลย ความถนัด ความละเอียดอ่อน กลอุบายวิธีการ หยาบละเอียดมหาศาล นี่ไง เป็นคุณสมบัติของจิต ถ้าจิตมีคุณสมบัติอย่างนั้น มันเป็นประโยชน์อย่างนั้น เราเจอครูบาอาจารย์ที่ชํานาญการ เราจะได้ประโยชน์มากเลย ถ้าเราไปเจอครูบาอาจารย์ที่รู้จริง แต่ท่านไม่ชํานาญการ ดูสิ ในทางการช่าง เขาทําได้ แต่เขาอธิบายไม่ได้ เขาทําได้หมด โครงสร้างเขาทําได้หมดเลย แต่อธิบายมาเป็นวิชาการอธิบายไม่ถนัด บางคนทําได้ด้วย อธิบายได้ด้วย สอนได้ด้วย ทําได้ด้วย

มันอยู่ที่วาสนาของเรา ถ้าวาสนาของเราไปเจอครูบาอาจารย์ที่ชํานาญ เราก็มีโอกาสมากขึ้น แต่ถ้ามันเป็นกิเลส มันก็บอก “ขี้โม้ พูดอยู่นั่นน่ะ ไม่มีอะไรเลย โม้ไปเรื่อยเลย”

โม้ไม่โม้มันก็ต้องพิสูจน์กันสิ ทํามา ถ้ามันโม้ เราทําได้จริง ถ้าทําได้จริง เอาเหตุผลไปลบล้างท่าน ถ้าเหตุผลไปลบล้างท่าน ดูสิ ท่านจะอายเราไหมถ้าเหตุผลเราดีกว่า เหตุผลเราชัดเจนกว่า แล้วท่านเอาเหตุผลจอมปลอมมาสอนเราได้อย่างไร

แต่ถ้ามันรู้จริงขึ้นมา มันยอมไหม มันคารวะหมด ครูบาอาจารย์เราเวลาปฏิบัติขึ้นมา รู้สิ่งใดไป พระพุทธเจ้ารู้แล้ว รู้สิ่งใด พระพุทธเจ้ารู้แล้ว พระพุทธเจ้ารู้หมดแล้ว พระไตรปิฎก ถึงว่าไม่ได้ค้านพระไตรปิฎกเลย สิ่งที่เป็นพระไตรปิฎกของจริงทั้งนั้น เพราะปฏิบัติไป เพราะอะไร เพราะมันเป็นเชิงวิชาการที่เราพิสูจน์ไง เราพิสูจน์ใจเรา เราพิสูจน์การกระทําเรา แล้วพอทําไปเทียบกับวิชาการ เพี้ยะ! เพี้ยะ! เพี้ยะ! เลย

แต่ถ้าในเมื่อเรายังไม่ได้พิสูจน์จากใจของเรา เราไปพิสูจน์ทางวิชาการมาหมดเลย งงไปหมดเลยนะ ดูสิ เราจะปลูกบ้านกันสักหลังหนึ่ง บ้านที่วิจิตรพิสดาร กว่าเราจะสั่งของมา สั่งแล้วกว่าจะอ่านแปลนออก กว่าจะอะไร เรางงอยู่นั่นน่ะ ยังไม่จบเลย แต่นี่ของเรามีอยู่แล้ว เราอยู่ในคูหาในถํ้า เวลาทางวิชาการมา ถํ้ามันมีประโยชน์อะไร มันเหมือนกันทั้งนั้นน่ะ ขอให้เรารู้ทางจิต พอออกไปเทียบแล้วใช้ได้หมดเลย แต่ถ้าเรายังไม่รู้ เราคาดหมายผิด วิ่งหาวัสดุก่อสร้าง วิ่งหาสิ่งต่างๆ วิ่งหาจนหมดกําลัง แล้วสร้างขึ้นมาแล้วกลายเป็นกองทรายกองดินกองอยู่นั่น ไม่เป็นบ้านเป็นเรือนขึ้นมา แต่ถ้าเป็นจริงขึ้นมา เป็นจริงหมด นี่พระไตรปิฎกมันเป็นอย่างนี้

ถ้าเราไปศึกษาแล้ว ยิ่งศึกษายิ่งงง ยิ่งศึกษายิ่งงง ศึกษามาเป็นทางปริยัติแล้ววางไว้ แล้วปฏิบัติให้ได้ ทําให้ได้ แล้วดูสิว่าพระพุทธเจ้าโกหก ถ้าพระพุทธเจ้าโกหก “ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม โลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์เลย” แล้วเราปฏิบัติของเราสมควรแก่ธรรมไหม ถ้ามันสมควรแก่ธรรมมันต้องสงบ ถ้าสมควรแก่ธรรม วุฒิภาวะของใจมันจะปรับสูงขึ้นเรื่อยๆ เราเจริญขึ้นเรื่อยๆ เราเห็นสิ่งที่หยาบขึ้นเรื่อยๆ เหมือนเชื้อโรคเลย เราเป็นแล้วหาย แต่ละโรคมา เราเห็นเชื้อโรคแล้วเราจะกล้าไปเป็นโรคอีกไหม

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าใจพัฒนาแล้ว มันเห็นแล้ว มันเห็นคุณค่าของศีล เห็นคุณค่าของสมาธิ เห็นคุณค่าของปัญญา เห็นคุณค่าไปหมดเลย มันก็ปฏิบัติขึ้นมาก็เพื่อเรา ประโยชน์กับเรา ให้ตั้งใจปฏิบัติ

เราเสียสละการเป็นคฤหัสถ์มาแล้ว ชีวิตเราต่างจากคฤหัสถ์ อย่าเอาอารมณ์ความรู้สึกของโลกมาใช้ ดูสิ เราดูสัตว์เดรัจฉานสิ มันกัดกันด้วยปากด้วยเขี้ยว มนุษย์เขาสู้กันด้วยปืนด้วยอาวุธ เราเป็นนักบวช เราจะเอาอะไรไปสู้กัน เราสู้กันด้วยคุณงามความดี เราทําคุณงามความดีอยู่ในศีลในธรรม เขาเคารพนบนอบเราเอง เราไม่เอาทิฏฐิมานะแบบโลกๆ มาปะทะคะคานกัน เราต้องเอาคุณงามความดี เอาความถูกต้อง เอาเมตตาธรรมมาเจือจานกันเพื่อให้เป็นสังฆะ ให้เป็นสงฆ์เรา อย่าเอาเรื่องโลกๆ มาใช้

เรื่องโลกๆ สัตว์เดรัจฉานมันกัดกันด้วยเขี้ยวด้วยเล็บ มนุษย์เขาต่อสู้กันด้วยอาวุธ นักบวชเราต่อสู้กันด้วยปัญญา ด้วยความเห็น ด้วยความดี ด้วยคุณธรรม นี่ไง ชีวิตเราต่างจากคฤหัสถ์แล้ว ความเป็นอยู่ก็ไม่เหมือนเขา การใช้ก็ไม่เหมือนเขา ปัญญาที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ดูสิ เวลาเราประพฤติปฏิบัติ สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา ภาคปฏิบัติเรา ภาวนามยปัญญาเขารู้ได้อย่างไร ปริยัติเขาไม่รู้นะ แล้วเขางง แล้วเขาไม่เชื่อ

แต่ถ้าปฏิบัติ ภาวนามยปัญญาเกิดอย่างไร เราอธิบายให้เขาฟังได้หมด ถ้าเราเป็นพระปฏิบัติแล้วเรายังไม่เข้าใจถึงแก่นแท้ของภาวนามยปัญญา แล้วเราจะทรงคุณธรรมได้อย่างไร พระเราไม่ทรงศีลทรงธรรม ใครจะทรง ยิ่งพระปฏิบัติของเรายิ่งต้องมีคุณธรรม ยิ่งต้องประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อเป็นคุณธรรมของเรา

แต่อย่าให้เป็นสุกก่อนห่าม เพราะรู้นิดรู้หน่อยแล้วออกไปพูด มันเสื่อม แล้วมันทําให้วิตกกังวล ไม่ควรพูด ไม่ควรพูด ไม่ควรเอาความรู้สึก เอาอากาศปล่อยออกไปในอากาศไง นี่เรากักเก็บออกซิเจนไว้ ใช้ท่อลม แล้วปล่อยให้หมดเลย จะไม่มีประโยชน์อะไรเลย

เราต้องเก็บกักไว้ ความรู้ความเห็นในหัวใจนี้เก็บกักไว้ให้เป็นประโยชน์กับเรา ไม่ควรสุกก่อนห่าม ไม่ควรซื้อก่อนขาย ควรประพฤติปฏิบัติเอาตัวรอดให้ได้ จะเป็นสมบัติของเรา เอวัง

การพิจารณา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๑๖ สิงหาคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจ ฟังเทศน์ก่อน เดี๋ยวลงอุโบสถ อุโบสถนี้ก็ ๑ เดือน เข้ามา ๑ เดือน อีก ๒ เดือน ออกพรรษาแล้วนะ เห็นไหม วันคืนล่วงไปๆ พรรษาหนึ่ง พรรษาสอง มันจะล่วงของมันไปเรื่อยๆ เวลากินชีวิตของมนุษย์ไปตลอดเวลา เราตั้งใจแล้วนะ คนเกิดมาตายหมด วันคืนล่วงไปๆ ดูสิ แม้แต่พืชพรรณธัญญาหาร ฤดูกาลมันยังเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา

อย่าไว้ใจตัวเองนะ ใจตัวเองถ้ามันยังดีอยู่มันก็ร่มเย็นเป็นสุข แต่ถ้าใจเรามันคลอนแคลน เวลาใจของเรามันคลอนแคลน ร่างกายมันก็เป็นอย่างนี้ ชีวิตก็เป็นอย่างนี้ มันก็ต้องตายไปเป็นธรรมชาติของมัน แต่ในหัวใจเรามันทุกข์ ถ้าใจเราคลอนแคลนขึ้นมา มันร้อนนะ ถ้ามันร้อนขึ้นมา เวลาทําสมาธิ เราทําภาวนาของเรา ถ้าจิตมันดีมันจะมีความสุขของมัน

ถ้าจิตมันเสื่อม ถ้ามันเสื่อม มันมีให้เสื่อมมันยังว่ามีแล้วเสื่อม ถ้ามันไม่มีเลย มันจะเอาอะไรมาเสื่อม ถ้ามันไม่เสื่อมขึ้นมามันก็เร่าร้อนของมัน มันทุกข์ร้อนของมัน ความจริงของมันเป็นอย่างนี้ สรรพสิ่งมันเป็นอย่างนี้ เราถึงต้องขยันหมั่นเพียร คนเราจะล่วงพ้นทุกข์ได้ด้วยความเพียร ความเพียรชอบ ถ้าความเพียรไม่ชอบ สักแต่ว่าทําก็ทํากันไป

ในการภาวนาก็เหมือนกัน ถ้าเราภาวนา ถ้ามันเป็นความจริง เราจะรู้แจ้ง เราจะฆ่ากิเลส พ้นจากกิเลสด้วยความชอบ ถ้ามันไม่ชอบ เราเข้าใจเอานะ เวลาเราภาวนาไปเราเห็นนิมิต จิตเราเป็นอย่างไร เราเข้าใจของเราว่ามันเป็นธรรม ถ้ามันเป็นธรรม ทําไมสงสัยล่ะ มันเป็นอาการเปลี่ยนแปลงเท่านั้น เป็นจินตมยปัญญา ปัญญาของเรามันเกิดขึ้นมามันเป็นจินตนาการขึ้นมา จินตนาการด้วยสมาธิ จินตนาการด้วยจิตที่มันเป็น แล้วมันเป็นจริงไหมล่ะ ถ้ามันเป็นจริง ทําไมเราไม่ขยันหมั่นเพียรล่ะ

ถ้าขยันหมั่นเพียร เราขยันหมั่นเพียร ถ้าความเพียรเราชอบ ความเพียรเรามั่นคง เราทําขึ้นไป จิตมันจะพัฒนาของมันไป มันจะรู้ลึกเข้าไป เราจะรู้จริงของเราขึ้นไป ถ้ามันรู้จริงของเราขึ้นไป สิ่งที่เราว่าเป็นความจริงๆ ที่เราผ่านมา มันจะทิ้งไปโดยธรรมชาติของมัน

คนเราได้เหล็กมา ไปเจอเงินมันก็อยากได้เงิน มันทิ้งเหล็กนั้น แบกเงินนั้นไป พอมันไปเจอทอง มันจะทิ้งเงินนั้น เอาทองนั้นไป แต่ถ้าคนมันโง่ มันแบกเหล็กมา มันว่ามาไกลแล้ว มันจะไม่ทิ้งอะไรเลย ทิฏฐิมานะของเราก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าเรารู้ๆ เรารู้เราเข้าใจ มันเป็นการแบกทิฏฐิมานะ แล้วมันไม่ทิ้งอะไรเลย คือมันไม่พัฒนาของมันขึ้นไป แล้วถ้ามันไม่ได้ทิ้งสิ่งใดเลย มันก็เอาสิ่งใหม่ไม่ได้ พอเอาสิ่งใหม่ไม่ได้ เห็นไหม เหล็ก โดยสายตาของสามัญสํานึก จะเป็นเด็กจะเป็นผู้ใหญ่ เขาดูเหล็กก็คือเหล็ก เหล็กมันจะเป็นเงินเป็นทองไปได้อย่างไร มันเป็นเหล็ก มันไม่ใช่เงิน เหล็กไม่ใช่เงินและไม่ใช่ทอง เงินทองมันก็ไม่ใช่เหล็ก นี่ก็เหมือนกัน ความเห็นของเรามันเป็นความเห็นของเรา แต่มันไม่เป็นความจริง

ถ้าเป็นความจริง

๑. เราต้องรู้ของเราเองก่อน

๒. ถ้ามันพูดออกไปแล้ว ทองคําไปวางไว้ที่ไหนมันก็เป็นทองคําเหมือนกัน ใครจะปฏิเสธว่าไม่ใช่ทองคํามันก็เป็นทองคําใช่ไหม คนจะรู้หรือไม่รู้ ทองคํามันก็คือทองคํา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าใจของเรามันเป็น เราภาวนาของเราไปแล้วมันเป็น มันจะต้องการให้ใครยอมรับล่ะ มันจะเป็นความจริงของมัน ถ้าเป็นความจริงของมัน ทองคําไปวางไว้ที่ไหนมันก็เป็นทองคํา ความเห็นของเราไปอยู่ที่ไหนมันก็เป็นความเห็นของเราที่ถูกต้อง ถ้าความเห็นไม่ถูกต้อง มันแปรปรวน มันแปรปรวนนะ สิ่งที่มีอยู่ กิเลสมันอยู่ในใจ มันแสดงตัวออกมาของมันแน่นอน ถ้ามันแสดงตัวออกมา มันเริ่มตั้งแต่จริตนิสัย

ถ้าคนทางโลก ถ้าคนอยู่ทางโลกเขาขยันหมั่นเพียร เป็นคนที่มีสติสัมปชัญญะ เป็นคนที่ฉลาด เป็นคนที่มีเชาวน์ปัญญา มาบวชเป็นพระมันก็มีเชาวน์ปัญญาของมัน ถ้าอยู่ทางโลก เราเป็นคนอย่างนี้ ไปบวชแล้วมันก็อย่างนี้ ถ้ามันบวชแล้วมันเป็นอย่างนี้ เราพยายามจะสร้างของเรา เราพยายามตั้งใจของเรา พยายามตั้งใจ ตั้งใจนะ ความเพียรชอบ ถ้ามันเป็นความตั้งใจ ถ้ามันเป็นความเพียรไม่ชอบ ความตั้งใจเฉยๆ มันเป็นความเกร็ง พอเป็นความเกร็ง ทําอะไรไปมันเครียด สิ่งที่ทําแล้วมันจะเป็นประโยชน์ขึ้นมา มันเป็นความเครียดของเรา เราจะมาภาวนาเพื่อประโยชน์ของเรา เราบวชมาแล้วนะ

ดูสิ โลก เราทิ้งจากโลกนี้มา มองไปทางโลก โลกนี้มันต้องมีอาชีพ คนต้องมีหน้าที่การงาน แล้วทางสังคม เราทํางานอยู่กับเขา พอเงินเดือนเราสูงขึ้นมาเขาก็เปลี่ยนคนๆ พอเขาเปลี่ยนคน เขาก็ให้เราออก เราทําธุรกิจของเรา ถ้าทําธุรกิจของเรา เราทําการค้าของเรา มันก็ไม่แน่นอนทั้งนั้นน่ะ โลกนี้มันมีอัตราเสี่ยงเยอะ แล้วเราอยู่กับเขา เราต้องตั้งใจของเรา เราตั้งใจทําของเรามันก็ยังมีความทุกข์

เวลาเราบวชมาแล้ว ชีวิตของเราฝากไว้กับสังคม ฝากไว้กับคฤหัสถ์ ฝากไว้กับบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ชีวิตของเราฝากไว้กับเขา หน้าที่ของเรา ภาวนาของเรา ชีวิตของเรามันมีปัจจัยเครื่องอาศัยแน่นอนอยู่แล้ว เวลาเราจะเร่งความเพียรของเรา ความเพียรของเรา หน้าที่การงานของเราต้องมากกว่าเขา

แม้แต่ทางโลกเขาประกอบสัมมาอาชีวะของเขา เขายังต้องทุกข์ต้องยาก เขาต้องแข่งขันของเขา เขาต้องทําของเขาเพื่อการดํารงชีวิตของเขา อันนี้เราแข่งขันกับกิเลส กิเลสในหัวใจของเรามันต่อต้านตลอดเวลา แล้วเราเองโดนกิเลสมันหลอกอยู่ตลอดเวลา แม้แต่ในความเพียรของเรากิเลสมันก็หลอก นั่งสมาธิ กิเลสก็หลอก แล้วเราจะเอาชนะมัน เราจะต้องมีความตั้งใจมากกว่านั้น เริ่มต้นใหม่ๆ เราต้องตั้งสติ แล้วเราภาวนาของเราไป ให้เข้าทางจงกรม ให้นั่งสมาธิ เพราะอันนี้เป็นหน้าที่ เป็นงานของเรา นี่งานของพระ

ถ้าพระเราไม่ทําความเพียร พระเราไม่ทําสมาธิ พระเราไม่สร้างปัญญาของเราขึ้นมา โยมเขาจะเอาที่ไหนมาเป็นที่พึ่งล่ะ เราเองเรายังพึ่งเราไม่ได้ เราจะไปสอนใคร เราจะไปสอนเขาได้อย่างไรในเมื่อเราไม่รู้

ถ้าเรารู้ขึ้นมา เรารู้ขั้นของสมาธิ เราก็สอนได้ขั้นของสมาธิ เรารู้ได้ขั้นของปัญญา เราก็สอนด้วยขั้นของปัญญา ในปัจจุบันนี้เรารู้โดยสัญญา เราคิดว่าเรารู้ไง แล้วเราไปสอนเขา เราก็ไม่รู้ เขาก็ไม่รู้ เราไปสอนเขาทําไม ในเมื่อเรายังไม่มีความรู้ที่จะสอนเขาได้ เราก็บอกว่าครูบาอาจารย์ก็มี ผู้ที่ครูบาอาจารย์ของเรามีก็ไปถามครูบาอาจารย์ของเรา

หน้าที่ของเรานะ เราอยู่ด้วยการเป็นบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ในเมื่อเราเป็นบริษัท ๔ เราอยู่ด้วยกัน เราก็อยู่ด้วยกันเป็นบริษัท ๔ ไง เราเป็นศาสนทายาท เราเป็นธรรมทายาท เราอยู่ด้วยกัน มันไม่จําเป็นต้องไปสอนเขาหรอก ให้เขาศึกษาของเขา ผิดถูกขึ้นมา ครูบาอาจารย์มี

ฉะนั้น ถ้าเรารู้ในขั้นของสมาธิ เราก็สอนในขั้นของสมาธิ เรารู้ในขั้นของปัญญา เราก็สอนในขั้นของปัญญา ขั้นปัญญา ถ้าเรารู้แจ้ง รู้จบ เราสอนเทวดา อินทร์ พรหมเลย เทวดา อินทร์ พรหมที่เขามาฟังเทศน์ๆ เขาฟังเทศน์ที่ไหน เขารู้สถานะของเขา เขารู้เรื่องความเป็นอยู่ของเขา ความเป็นทิพย์ของเขา สิ่งที่เขามีสุขมีทุกข์ของเขา เขารู้ของเขา แต่เรื่องอริยสัจเขาก็ไม่รู้ เขาถึงต้องมาหาครูบาอาจารย์ของเรา

อริยสัจมันคืออะไร? ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์มันอยู่ที่ไหน แม้แต่เขาอยู่ของเขา เป็นเทวดา อินทร์ พรหม ทุกข์เขายังไม่เข้าใจเลย เขาว่ามันเป็นความสุข มันเป็นทิพย์ มันเป็นความสุข...มันเป็นความทุกข์อันหนึ่งนะ เป็นความทุกข์ที่เขาต้องรักษาของเขาไว้ ชีวิตของเขา เขาต้องรักษาของเขาไว้ เวลาหมดอายุขัยของเขา เขาก็ต้องตายไป นี่ทุกข์ของเขา เขาไม่เห็นทุกข์หรอก เขาอยู่ของเขาด้วยความเพลิดเพลิน

ทีนี้มาหาครูบาอาจารย์ ทุกข์ไหม การเกิดและการตายทุกข์ไหม การพลัดพรากเป็นความทุกข์ไหม สิ่งที่เป็นความทุกข์นั้นมันทุกข์ แต่เราไม่รู้จักว่ามันทุกข์เพราะอะไร เพราะมันยังไม่ถึงเวลา ถ้าถึงเวลาแล้วมันก็หมดโอกาสแล้ว ถึงเวลาเราก็ต้องตายไปแล้ว มันเหมือนถึงเวลาแล้วเราก็ต้องพลัดพรากแล้ว เวลาพลัดพรากขึ้นมาแล้วค่อยมารู้จัก รู้จักมันก็ตายแล้ว มันไม่ได้

แต่ในปัจจุบันนี้ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา เราดูใจของเรา ถ้าใจของเรารู้จักใจของเรา ใจของเรามันสงสัยอะไร มันสงสัยในตัวเราไหม ถ้ามันสงสัยในตัวเรา ทําไมเราไม่ค้นคว้าหาเหตุผล ถ้ามันหาเหตุผลขึ้นมา ทําให้มันหายสงสัย มันสงสัยในสิ่งใด? มันสงสัยในร่างกายของเรา มันสงสัยด้วยชีวิตของเรา นี่สงสัยไปหมดนะ ตายแล้วไปไหน เกิดนี้มาจากไหน เกิดแล้วอยู่เพื่ออะไร

อยู่เพื่อให้เขายอมรับ อยู่เพื่อให้เขาเคารพนบนอบ นี่ไง โลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ ลาภสักการะ ทําไมต้องให้เขาเคารพนบนอบล่ะ ถ้าเรามีดีของเรา เราอยู่ที่ไหนเขารู้จักหรือไม่รู้จักมันเรื่องของเขา เรารู้จักเรื่องของเรา เรารู้เรื่องใจของเรา ใจของเรา เรารู้ใจของเราแล้ว เราดูใจของเรานะ ใจของเรา เราดูแลของเราเอง เรื่องของคนอื่นเป็นเรื่องของคนอื่น เรื่องของข้างนอกเป็นเรื่องของข้างนอก เรื่องของเราเป็นเรื่องของเรา สุขทุกข์มันอยู่ที่เรา ตั้งสติย้อนกลับมาที่เรา ถ้าย้อนกลับมาที่เรา มันเห็นทุกข์ไง ทุกข์มันเกิดที่นี่ สถานที่เกิดของทุกข์คือใจ สถานที่เกิดของทุกข์ ความคิดมันเริ่มต้นตั้งแต่ที่ไหน ความคิดมันมาจากไหน? ความคิดมันมาจากใจ สิ่งที่มาจากใจ คิดจบแล้วมันอยู่ที่ไหน? มันก็ขี้ทิ้งไว้บนหัวใจ พอขี้ทิ้งไว้บนหัวใจแล้ว ทุกข์ คิดสิ่งใดมันก็มีความเจ็บปวดแสบร้อนในใจ เราก็ทุกข์อยู่ที่ใจ เห็นไหม

ทุกข์ควรกําหนด ถ้าเราเห็นใจของเรา เรากําหนดทุกข์ได้ ทุกข์ควรกําหนด มันกําหนดขึ้นมา กําหนดในอะไร ทุกข์ควรกําหนด สิ่งที่มันเห็นเป็นอดีตอนาคตไง สรรพสิ่งนี้เป็นของเรา ทรัพย์สินนี้เป็นของเรา ทุกข์นี้เป็นเรา สรรพสิ่งนี้เป็นเราหมดเลย มันเป็นตัณหาความทะยานอยาก มันเป็นสมุทัย ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ มันละความทุกข์ไง เหตุให้เกิดทุกข์ สมุทัย เหตุให้เกิดทุกข์ สิ่งที่เกิดทุกข์ เราพิจารณาของมัน ความคิดมันมาจากไหน ความคิดมันมาจากเพราะความที่เราไม่รู้เท่าทันตัวเราเอง ถ้ารู้เท่าทันตัวเอง กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันซ้อนเข้ามา ซ้อนให้เราคิดขึ้นมา ซ้อนให้เรามีความพอใจขึ้นมา มันมีความพอใจขึ้นมาแล้วมันเป็นความจริงไหม ในเมื่อมันเป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นธรรมมันเป็นนาม เป็นรูป รูปคือสถานที่ตั้ง คือหัวใจ คือภพ นามคือความคิด นามรูป มันเป็นนาม มันเป็นรูป เป็นนาม เป็นรูป มันเป็นการเกิดดับ แล้วมันเป็นความจริงไหม? มันไม่เป็นความจริง มันเกิดดับของมันเฉยๆ แต่เพราะเราไม่รู้เท่า เราเลยไปคิดตามมัน พอคิดตามมัน มันก็เลยทุกข์ไง มันทุกข์เพราะมันไม่ได้ดั่งใจ ไม่ได้ดั่งใจเลย ไม่ได้อะไรดั่งใจสักอย่างหนึ่ง

ถ้ามันไม่ได้ดั่งใจ มันเป็นสามัญสํานึกใช่ไหม ความคิดของเราเป็นสามัญสํานึก เป็นการสื่อความหมายใช่ไหม ถ้าเราควบคุมมัน เราแยกแยะมัน เวลากิเลสมันสิ้นไปแล้ว นามรูปมันก็มีอยู่อย่างนั้น เพราะอะไร เพราะสอุปาทิเสสนิพพาน เพราะคนเรายังไม่ตาย ความคิดมันมีอยู่ แต่เป็นความคิดที่สะอาด เห็นไหม จากความคิดนามรูปที่มีอวิชชาครอบงํา มันคายพิษ มันให้ผลแต่ความทุกข์กับหัวใจ แต่ขณะที่มันรู้เท่าหมดแล้วมันก็เป็นนามรูปนั่นแหละ แต่มันไม่มีพิษ มันไม่มีพิษเพราะมันไม่มีอวิชชา ถ้ามันจะคิดขึ้นมา นี่พระอรหันต์มีสติอยู่ตลอดเวลา ขณะที่คิดขึ้นมามันเสวยอารมณ์

ภพคือรูป รูปมันเป็นนาม นามที่มันจะคิดออกมามันกระเทือนกัน มันเสวยอารมณ์ มันกระเพื่อม มันกระเพื่อมพร้อมกับสติไป มันรู้ตัวตลอดเวลา มันคิดอะไร มันจะเจ็บไข้ได้ป่วย มันจะมีความทุกข์ความร้อน แดดร้อนทุกข์ไหม พระอรหันต์ไปยืนกลางแดด ร้อนไหม? ร้อน พระอรหันต์หนาว หนาวไหม? หนาว หนาวหรือร้อน ความเย็นร้อนอ่อนแข็งมันเป็นเรื่องธรรมดา แล้วมันเป็นความทุกข์ไหม

ถ้าเรารู้ เราก็หาสิ่งใดมาบําบัดมัน มันก็หายไป เราอยู่ในอากาศอย่างนั้น ธรรมชาติมันเป็นอย่างนั้น พอความรู้เท่าขึ้นมามันก็ไม่แบกโลก มันก็ไม่ทุกข์ ไม่ทุกข์เพราะอะไร ไม่ทุกข์เพราะมันไม่ยึดไง มันไม่ยึด มันไม่มีความต้องการให้เป็นอย่างที่เราปรารถนา เป็นอย่างที่เราต้องการ มันเป็นธรรมชาติของมัน เย็นร้อนอ่อนแข็งมันเป็นธรรมชาติของมัน มันเป็นความจริงอันนั้น ในเมื่อเราอยู่กับเขา เราใช้ปัญญาอยู่กับเขา เราไม่ต้องการสิ่งบังคับให้มันเป็นตามความปรารถนาของเรา เราไม่ได้บังคับให้สิ่งนั้นมันสมความปรารถนาของเรา เขาเป็นอย่างนั้น พอเขาเป็นอย่างนั้น เราอยู่กับเขาอย่างนั้น เราอยู่กับเขาโดยธรรมชาติอย่างนั้น เราก็ไม่เดือดเนื้อร้อนใจไง

ในเมื่อมีชีวิตอยู่ สอุปาทิเสสนิพพาน ชีวิตนี้ยังมีเหลืออยู่ เราก็อยู่กับเขา พระอรหันต์ไม่เร่งให้ตัวเองตายหรอก ไม่ต้องเร่งให้ตัวเองตาย ถ้าเร่งให้ตัวเองตาย เห็นความตายมีประโยชน์หรือ เห็นสิ่งนั้นเป็นประโยชน์ใช่ไหม เห็นการสิ้นไป สิ่งที่สิ้นอายุขัยนั้นเป็นประโยชน์ใช่ไหม เห็นการดํารงชีวิตอยู่มันไม่เป็นประโยชน์หรือ มันเป็นทุกข์หรือ มันไม่เป็นอะไรทั้งสิ้น มันเป็นธรรมชาติอันหนึ่ง มันเป็นธรรมชาติอันหนึ่ง

สามเณรเป็นพระอรหันต์ตั้งแต่อายุ ๗ ขวบ เพราะฉะนั้นชีวิตของเขาต้องยาวไกลนะ ตั้งแต่เป็นเณร กรณีอายุครบ ๒๐ ปีก็ได้บวช บวชแล้วเป็นภิกษุไปอีกจนกว่าจะตายไป กับพระอรหันต์ที่บรรลุธรรมตั้งแต่อายุ ๕๐-๖๐ ชีวิตของเขา การเป็นพระอรหันต์ของเขา เดี๋ยวอายุเขาถึงที่สุดเขาต้องละขันธ์ของเขาไป แล้วสิ่งที่ยังมีชีวิตอยู่ คนมีอายุสั้นกับคนมีอายุยืนมันทุกข์ต่างกันไหม? ความทุกข์ต่างกัน ถ้าต่างกัน ทางกิเลสมันต่างกัน แต่ทางสิ้นกิเลสแล้วไม่ต่างกันเลย มันไม่ต่างกันหรอก มันเป็นสิ่งที่ว่ามันรออายุขัยให้มันหมดสิ้นไป พอมันหมดสิ้นไป สอุปาทิเสสนิพพาน สิ่งที่เหลือเศษส่วน ทิ้งมันไว้กับโลกนี้

ในเมื่อเราเกิดมากับโลก จิตของเรามันมีอวิชชา มันก็เกิดมาในไข่ เกิดมาในครรภ์ของมารดา มันมีอวิชชา มันต้องเวียนตายเวียนเกิดเป็นธรรมชาติของมัน มันเวียนตายเวียนเกิดเพราะอํานาจของกรรม เรามีกรรมของเรา เราถึงเวียนตายเวียนเกิดในอํานาจของกรรม ในเมื่อกรรมมันเกิดมาเป็นมนุษย์แล้ว แล้วเราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา ศาสนาสอนศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คําสั่งสอน สอนตั้งแต่คฤหัสถ์นะ คฤหัสถ์ให้เสียสละ ความเป็นอยู่ให้มีความสุขต่อกัน อย่าเบียดเบียนกัน อย่าทําลายกัน การเบียดเบียนทําลายกันเป็นเรื่องสิ่งที่ทุกคนไม่ปรารถนา ในเมื่อเราไม่พอใจสิ่งใด ทุกคนก็ไม่พอใจเหมือนกับที่เราไม่พอใจ ในเมื่อเราไม่พอใจสิ่งใด เราไม่ควรทําสิ่งไม่พอใจอย่างเราไม่พอใจกับคนอื่นเลย นี่ไง มันก็ไม่เบียดเบียนกัน ศาสนาสอนตั้งแต่คฤหัสถ์ สอนตั้งแต่ผู้ที่ออกประพฤติปฏิบัติ สอนเรื่องศีล ศีลคือความปกติของใจ

ความปกติของใจ ถ้าใจมันปกติ ศีลมันครบแล้ว ศีลมันคืออะไร? ศีลคือร่างกายของเรา ศีลคือจิตใจของเรา ในเมื่อเราไม่เอาร่างกายของเรา ไม่เอามือเอาไม้ของเราไปทําผิดศีล มันจะผิดศีลไหม ศีลมันคือความปกติของใจ ใจมันอยู่ในร่างกายนี้ ถ้าร่างกายนี้ปกติมันก็เป็นความปกติ ถ้ามันผิดข้อวินัย ข้อศีล มันผิดข้อบังคับของศีล ตัวเราเองมีความผิด เราก็ปลงอาบัติของเรา ปลงอาบัติเพราะอะไร ปลงอาบัติเพื่อจะให้เราเริ่มต้นใหม่ ไม่ให้เกิดนิวรณธรรม ถ้าเกิดนิวรณธรรม การประพฤติปฏิบัติเราจะไปได้ยาก เราจะปลงอาบัติเพื่อไม่ให้เกิดนิวรณธรรม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยไว้ให้เราก้าวเดิน ไม่ใช่วางธรรมไว้ปิดกั้นไม่ให้เราก้าวเดิน “โน่นก็ทําไม่ได้ นี่ก็ทําไม่ได้” ในเมื่อเรามีกิเลสอยู่ ความผิดพลาดมันเป็นเรื่องธรรมดา ในเมื่อมีการผิดพลาดขึ้นมาแล้วเราต้องปลงอาบัติ เราต้องต่อศีล เราทําของเราขึ้นมาให้เป็นประโยชน์กับเราขึ้นมา เพื่อไม่ให้กิเลสมันออกหน้า ให้มันคิดก่อนว่าเราโกหกตัวเองไม่ได้ เรามีความผิดอย่างนี้อยู่ เราจะมาประพฤติปฏิบัติได้อย่างไร เราถึงต้องปลงอาบัติเพื่อตัดตอนกัน พอตัดตอนกันเสร็จแล้ว เราเริ่มประพฤติปฏิบัติต่อไป ไม่ให้เกิดนิวรณธรรม

ถ้าจิตมันเริ่มสงบเข้ามา ขณิกสมาธิ สงบเล็กน้อย ความสงบเล็กน้อย ความสงบมาก เราก็ตั้งสติของเรา มันรู้เป็นปัจจัตตัง มันรู้กันในหัวใจของเรา อุปจารสมาธิ ถ้ามันลึกเข้าไป ถ้าเรารู้จักรักษา ถ้ามันมีสมาธิ มันเสื่อมจากสมาธิ จิตเจริญแล้วเสื่อม

ถ้าไม่มีสมาธิเลย พระเราไม่รู้จักสมาธิ ไม่รู้จักปัญญา มันจะเป็นพระได้อย่างไรล่ะ เป็นพระ เห็นไหม ดูสิ ทางโลกเขา สมมุติสงฆ์ เป็นพระเราต้องรู้จักสมาธิ รู้จักปัญญา ถ้าเรารู้จักสมาธิ อุปจารสมาธิ จิตมันสงบเข้ามาแล้วมันรู้อะไร มันเห็นอะไร ถ้ามันเห็นนิมิตสิ่งใดเราก็ตั้งสติไว้ เห็นแล้วผ่าน รับรู้แล้ววางไว้ รับรู้แล้ววางไว้ เว้นไว้แต่กาย ถ้าเห็นกายขึ้นมา เราต้องพิจารณาของเรา ถ้าเห็นกาย เห็นกายในสมาธิไม่ใช่เห็นกายโดยตาเนื้อ ตาเนื้อเห็นกายขึ้นมามันก็เหมือนกับเห็นสัตว์ เห็นอาหาร เนื้อสัตว์มันเป็นอาหารมันก็เป็นเนื้อ แต่ถ้าเราเห็นจากข้างใน มันเห็นจากใจ ถ้ามันเห็นจากใจ สิ่งที่เห็นเป็นร่างกาย ให้เป็นวัตถุสิ่งใด เป็นเรื่องของอวัยวะ ๓๒ นี้ มันจะเห็นกาย สิ่งที่เห็นกาย เห็นกายคือเห็นใคร? เห็นกายคือเห็นตัวของเราไง จิตมันเห็นตัวของเรา

ถ้าจิตมันสงบเข้ามา เวลาจิตสงบมันจะปล่อยกายได้เลย เวลาอัปปนาสมาธิ สักแต่ว่ารู้ จิตมันหดตัวเข้ามาจนไม่รับรู้เรื่องของกาย ทั้งๆ ที่นั่งอยู่นี่ มีหัวใจกับร่างกายนี้ แต่หัวใจมันสงบเข้ามาจนมันปล่อยกายได้ มันสักแต่ว่ารู้ ไม่รับรู้สิ่งใดเลย สิ่งนี้มันเป็นอะไรขึ้นมา? มันไม่ได้เป็นอะไรเลย มันเป็นสมถะ มันเป็นการทําสมาธิ

แต่ถ้าใช้ปัญญาของเราขึ้นมา ปัญญา จิตของเรามันอยู่กับเรา มันอยู่ในร่างกายนี้ แล้วร่างกายนี้มันติดสิ่งใด ถ้าจิตมันสงบเข้ามาแล้วมันเห็นกาย เห็นอวัยวะ เห็นสิ่งต่างๆ เห็นผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เห็นสิ่งใดก็ได้ ถ้ามีสติ เราจับแล้วเราวิภาคะ คือแยกส่วนขยายส่วน มันจะแยกวิภาคะให้มันแยกส่วนขยายส่วน พอแยกส่วนขยายส่วน มันเห็นเป็นไตรลักษณ์ การแยกขยายคือไตรลักษณ์ เห็นไตรลักษณ์ขึ้นมา เห็นสัจธรรม เห็นสัจธรรมมันสอนใจ ใจมันจะเข้าใจ มันจะมีปัญญาของมัน นี่ไง ภาวนามยปัญญา ปัญญาอย่างนี้ที่เกิดขึ้นมามันดีกว่าสิ่งที่ไปรู้โน่นรู้นี่ เห็นนรกเห็นสวรรค์ เห็นต่างๆ ที่ออกไปรับรู้ เห็นเป็นสภาวธรรม

สภาวธรรม คําว่า “สภาวะ” ดูสิ ฝนตกแดดออก สิ่งที่ลมมันพัดไปมันก็เป็นสภาวะของมัน เป็นสภาวะที่เป็นธรรมชาติใช่ไหม แต่เรารู้สภาวะนั้น เราไปรู้สภาวะ สภาวะไม่ใช่ธรรมนะ สภาวะเหมือนจิตที่มันเปลี่ยนแปลงไง จิตมันเป็นสภาวะอันหนึ่ง มันมีสภาวะ มันรับรู้สิ่งใด มันไม่ใช่ปัญญา

ถ้าโลกุตตรปัญญา จิตมันสงบขึ้นมาเห็นกาย กายวิภาคะ การแยกส่วนขยายส่วนมันเป็นปัญญา ปัญญาเพราะอะไร เพราะถ้าไม่มีการรําพึงมันจะเป็นไปได้ไหม เราพิจารณาของเราอยู่ เราเห็นกายของเรา เราพิจารณากาย มันก็เห็นของมันเป็นนิมิตใช่ไหม แล้วก็เพ่งกันอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าเรามีปัญญารําพึงนะ ให้มันเป็นอย่างนั้น ให้ไฟเผามัน ให้มันแปรสภาพของมัน ให้มันบูด ให้มันเน่า ให้มันเป็นหนอง ให้มันขึ้นอืด

คําว่า “ให้” มันมาจากไหน คําว่า “ให้” มันเป็นการรําพึงขึ้นมาจากใจนะ ใจมันรําพึงขึ้นมา ใจมันบังคับมันขึ้นมา ใจมันสั่งการขึ้นมา พอมันสั่งการขึ้นมา นั่นน่ะปัญญามันอยู่ตรงนั้น ปัญญามันอยู่ตรงนั้น ไม่ใช่ว่าเราไปอยู่เฉยๆ แล้วมันจะเป็นไป บางทีมันก็เป็นไปถ้าอยู่เฉยๆ อยู่เฉยๆ ถ้ากําลังมันดีมันก็แปรสภาพ แต่แปรสภาพอย่างนี้มันไม่จบ มันไม่จบเพราะมันไม่ถึงที่สุดของมัน

แต่ถ้าเรารําพึง พอมันเห็นเป็นรูปโครงของร่างกาย แปรสภาพให้มันเปื่อยเน่าไป พอมันเปื่อยเน่าไป มันจะเห็น เหลือโครงกระดูก พอเหลือโครงกระดูก ทําอย่างไรต่อไป พอทําอย่างไรต่อไป จิตมันรําพึง ให้ไฟเผาไป ให้สิ่งต่างๆ มันเปลี่ยนแปลงของมันไป คําว่า “ให้” นี่แหละ นี่คือปัญญา ปัญญาคือรําพึงมาจากจิต มันรําพึงขึ้นมาจากหัวใจ ถ้าหัวใจมันรําพึงขึ้นมา มันรําพึงขึ้นมาจากไหน? มันขึ้นมาจากภพ ขึ้นมาจากหัวใจที่มีกิเลส พอรําพึงสิ่งสภาวะแบบนั้นขึ้นไป นี่ปัญญามันเกิดอย่างนี้

ถ้าปัญญามันเกิดขึ้นมา พอมันเห็นของมัน มันแปรสภาพแล้ว พรึ่บ! สภาพมันว่างหมดเลย จิตมันก็รับรู้ขึ้นมา พอจิตรับรู้ มันก็ปล่อยเข้ามาๆ ซํ้าอีก ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เพราะการซํ้าคือการฝึกปัญญาบ่อยครั้งเข้า ถ้าหนเดียวมันขาดเลย ขิปปาภิญญา มันปล่อยเลย มันก็จบกระบวนการของมันไป แต่ถ้ามันไม่จบกระบวนการขึ้นไป พอมันปล่อยมันก็ว่าง มีความสุข เราก็อยู่กับความสุขนั้น มีสติรับรู้อยู่กับสุขนั้น เวลามันคลายตัวออกมา มันคลายตัวออกมาโดยธรรมชาติของมัน มันก็เป็นวงรอบหนึ่ง ถ้าเราหยุดภาวนา เราก็ออกจากที่ภาวนาของเรา แต่ถ้ายังภาวนา เรากําหนดพุทโธต่อไป กําหนดพุทโธต่อไป แล้วรําพึงเป็นกายขึ้นมาต่อไป เกิดสภาพกายสภาวะแบบใดก็เกิดอีก ถ้าเกิดกายขึ้นมา มันเกิดสภาพกายขึ้นมา มันเกิดเป็นสภาพต่อไป สภาพใหม่ แต่เป็นกายอันเก่า

กายอันเก่าคือสักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดในใจมันเป็นอันเก่า แต่การเห็นอันใหม่ก็เป็นรอบใหม่ เป็นอีกรอบหนึ่ง รอบใหม่ต่อไป บ่อยครั้งเข้า หมั่นคราดหมั่นไถ หมั่นวิปัสสนาไป แล้วมันเป็นขึ้นมา ถ้ากําลังมันดีขึ้นมา มันมีกําลังขึ้นมา เรารําพึงขึ้นมา มันจะเป็นสิ่งที่เราชักนําตลอด เพราะจิตใจเรามีกําลังของเรา เราชักนําไป เหมือนกับรําพึงขึ้นมา ต้องการให้เป็นสิ่งใดมันจะเป็นสภาวะแบบนั้น ต้องการให้เห็นกายมันก็เห็นกาย แต่เห็นกายโดยธรรมชาติของมัน ธรรมชาติของมันเป็นในขณะปัจจุบัน ต้องการเห็นมันก็ให้เห็น ต้องการให้แปรสภาพมันก็แปรสภาพ ถ้าแปรสภาพ ต้องการให้มันเป็นไป รําพึงในหัวใจตลอดไป คือปัญญามันนึกของมันตลอดไป ใครภาวนาเป็นแล้วมันจะรู้ รู้หลักการของมันว่ามันภาวนาเป็นอย่างไร มันปล่อยอย่างไร

พอปล่อยแล้ว ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถึงที่สุด กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันจะปล่อยของมันเอง มันจะขาดของมันไปโดยธรรมชาติของมัน มันไม่ใช่หน้าที่ของเราไปบังคับให้ทําเป็นแบบที่เราพอใจ เราจะว่าให้มันเป็นสิ่งที่เราพอใจ เราปรารถนาอย่างที่เราศึกษามาจากธรรมะในพระไตรปิฎก พิจารณากายไปแล้วกายมันจะเป็นสภาวะแบบนั้น กายมันจะแปรสภาพอย่างนั้น เราจะไปบังคับให้เป็นอย่างที่เราคิดอย่างนี้...ไม่ใช่ ไม่ใช่เพราะเหตุใด

ไม่ใช่เพราะว่าสิ่งที่เราคิด เราต้องการ มันเป็นเรื่องของโลก โลก หมายถึงว่า เราต้องการให้มันเป็นไปเป็นสูตรสําเร็จ แต่ถ้าเป็นธรรม มันเป็นปัจจุบันธรรม มันจะไม่เป็นสิ่งที่เราต้องการให้มันเป็นไปตามนั้น เราต้องการให้เป็น เป็น หมายถึงต้องการให้เห็นกาย ถ้าเห็นกาย มันเห็นในขณะ ขณะที่เราพิจารณาของเราคนเดียวแต่ละรอบมันก็ไม่เหมือนกัน บางอย่างเราไปเห็นเป็นเนื้อ เป็นหนัง เป็นขน เป็นผม เป็นเล็บ เป็นฟัน เป็นหนัง เป็นกระดูก เป็นโครงกระดูก เห็นร่างกายทั้งตัว มันจะอืด มันจะพุมันจะพองอย่างไร มันจะพองขึ้นมา มันไม่พองขึ้นมา ให้มันแปรสภาพ ให้มันกลายเป็นนํ้า มันละลายเป็นนํ้า กลายสู่สภาพของดิน ของนํ้า ของอะไร อยู่ที่เทคนิค อยู่ที่ปัจจุบันธรรม อยู่ที่นิสัย อยู่ที่อํานาจวาสนา อยู่ที่การกระทําของจิต ไม่ต้องให้มันเหมือนกัน แม้แต่คนเดียวกันทําเหมือนอันเดียวกันนั้นมันยังไม่เหมือนกัน แล้วคิดดูว่าคนอื่นจะให้มันเป็นเหมือนกัน มันจะเป็นไปได้อย่างไร แม้แต่วงรอบหนึ่งๆ ก็ไม่เหมือนกัน สิ่งที่ไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกันแต่มันยังมีอยู่ มีอยู่คือมันคิดขึ้นมา มันต้องการขึ้นมา มันทําความสงบของใจขึ้นมา แล้วมันให้เห็นกายขึ้นมา มันก็เห็นของมันได้ มันทําของมันได้

จนถึงที่สุดถ้ามันขาดแล้วนะ มันเห็นของมันไม่ได้ มันเห็นของมันไม่ได้ ในเมื่อมันเห็นของมันไม่ได้ เพราะอะไร เพราะมันปล่อยวางหมดแล้ว ถ้ามันปล่อยวางหมดแล้ว เราทําให้ความสงบของใจลึกเข้าไป มันก็ไปเห็นกายรอบใหม่ กายรอบใหม่มันเป็นสกิทาคามิมรรค มันเป็นกายที่ละเอียดเข้าไปอีกชั้นหนึ่ง เห็นไหม กายมันมีตั้งหลายชั้น กายนอก กายใน กายในกาย กายของจิต วิปัสสนาไป เรื่องที่ว่าเห็นกาย เห็นอสุภะ ยังไม่เห็นหรอก อสุภะจะเห็นต่อเมื่อเป็นอนาคามิมรรค อนาคามิมรรคจะเห็นสุภะ-อสุภะในหัวใจ แต่ในปัจจุบันนี้มันจะเห็นกายเฉยๆ เพราะสักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดในกาย พระโสดาบันละกายได้ ละทิฏฐิมานะในความเห็นผิดของกายนี้

แต่ถ้าเรายังละทิฏฐิมานะความเห็นผิดของเราไม่ได้ เห็นผิดมันเป็นมิจฉาทิฏฐิใช่ไหม เห็นถูกเป็นสัมมาทิฏฐิ ความเห็นผิดเห็นถูก เราวิปัสสนาไป คือพิจารณาให้เห็นผิดเห็นถูก ถ้าเห็นผิดเห็นถูกในหัวใจ เราจะวิปัสสนาของเราเข้าไป เราจะทําของเราบ่อยครั้งเข้า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า หมั่นขยันหมั่นเพียร นี่! งานของพระมันอยู่ที่นี่

งานของพระไม่ใช่ไปรู้อะไรสิ่งต่างๆ ภายนอก การรู้สิ่งต่างๆ ภายนอก ฤๅษีชีไพรเขารู้มาก่อนเราแล้ว ดูสิ กาฬเทวิลระลึกอดีตชาติได้ ๔๐ ชาติ อนาคตได้ ๔๐ ชาติ พระพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้นะ กาฬเทวิลเป็นสหาย เป็นเพื่อนของพระเจ้าสุทโธทนะ เป็นเพื่อนของพ่อ แล้วระลึกอดีตชาติได้ รู้อนาคต รู้วันตายของตัว รู้กําหนดวันตายของตัวเลย เวลาอยู่บนพรหมแล้วส่งข่าวกันขึ้นไป ลงมาดู เห็นเจ้าชายสิทธัตถะ ทั้งดีใจทั้งเสียใจ ดีใจเพราะอะไร? ดีใจเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดแล้ว เสียใจเพราะอะไร? เสียใจเพราะเราต้องตายก่อน

รู้เวลาตายเลย รู้เวลากําหนดตาย รู้ต่างๆ ยังร้องไห้ ยังแก้กิเลสไม่ได้ แล้วเราจะไปรู้อะไรกัน สิ่งที่รู้ๆ มามันเป็นเรื่องธรรมดาของจิต เราไม่ได้ปฏิเสธถึงการรู้ เพราะสิ่งที่รู้คือจิตมันรู้ จิตรู้สิ่งที่ถูกรู้ สิ่งที่ถูกรู้คืออาการของจิต แม้แต่มีสภาวะต่างๆ รู้นิมิต เห็นนิมิต เห็นสภาวะ เห็นต่างๆ สิ่งที่ถูกรู้ ตัวรู้ไม่ได้แก้ไข

แต่ถ้าเรากลับมาที่จิต กลับมาที่สัมมาสมาธิ แล้วที่มันออกไปเห็นกาย มันเป็นสิ่งที่ถูกรู้ไหม? เป็นสิ่งที่ถูกรู้ แต่เพราะมันเป็นสิ่งที่ถูกรู้จากสมาธิ จากสิ่งที่เป็นหลักเป็นฐาน สิ่งที่มีหลักมีเกณฑ์ สิ่งที่มีหลักมีเกณฑ์เวลาออกไป นี่ไง อริยสัจมันเกิดที่นี่ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เป็นงานของพระ พระมันต้องรู้อย่างนี้ มันไม่ใช่ไปรู้เอาข้างนอกนั่น ไปรู้สิ่งต่างๆ ศึกษาธรรมวินัยของครูบาอาจารย์แล้วเอามาวิตกวิจารณ์ วิตกวิจารณ์ขึ้นมามันเป็นจินตมยปัญญา มันก็เป็นสมบัติของครูบาอาจารย์ท่าน แล้วเราเอามาวิตกวิจารณ์ เหมือนเราปัจจุบันนี้เราศึกษาทางวิทยาศาสตร์ ทฤษฎีของไอน์สไตน์ ทฤษฎีสัมพัทธภาพ ทฤษฎีต่างๆ ที่เราศึกษามามันเป็นของใคร มันก็เป็นของนักวิทยาศาสตร์ที่เขาคิดไว้ แล้วเราก็ไปศึกษามา ไปท่องทฤษฎีเขามา แล้วเราก็เอามาใช้ในชีวิตประจําวัน แล้วสิ่งที่เกิดขึ้นมาจากเราล่ะ สิ่งที่เป็นความจริงของเราล่ะ

สิ่งที่เป็นความจริงของเรา ทางวิทยาศาสตร์ ถ้าเราศึกษามา ดูอย่างเลขคณิต เราเอามาใช้ประโยชน์ได้ เพราะเราเอามาใช้ในการคํานวณ เราเอามาใช้ทําธุรกิจของเราได้ มันเป็นประโยชน์ของเรา นี่เป็นประโยชน์ในการดํารงชีวิต แต่ในการชําระกิเลส โลกุตตรธรรมไม่เป็นอย่างนั้น โลกุตตรธรรมมันต้องเกิดขึ้นมาจากเรา ศีล สมาธิ ปัญญา เกิดจากการประกอบขึ้นมาจากเราเลย เราตั้งสติของเรา สติชอบ แล้วสติไม่ชอบล่ะ

มันมีสติ สัมมาสติ-มิจฉาสติ สัมมาสมาธิ-มิจฉาสมาธิ สัมมาปัญญา-มิจฉาปัญญา มันมีสัมมากับมีมิจฉาไปตลอด มีถูกกับผิดไปตลอด ไม่ใช่ว่าเราทําของเราแล้วเราจะบอกว่าเป็นความถูกของเรา...มันเป็นความถูกของกิเลส กิเลสมันยึดว่า “ความคิดเราถูก ความเห็นของเราถูก เพราะเราไม่เคยเห็นอย่างนี้ เราไม่เคยเป็นอย่างนี้ สิ่งที่เป็นขึ้นมาแล้ว เพราะเราเป็นพระ เราปฏิบัติแล้วมันต้องเป็นความถูกต้องสิ”

เป็นพระ กิเลสมันกลัวพระไหม เวลาโกนหัวขึ้นมา อุปัชฌาย์บวชขึ้นมาเป็นพระแล้ว เราจะมีคุณสมบัติของการเป็นพระ เราไม่เคยคิดสิ่งที่ไม่ดีในหัวใจเลยหรือ เป็นพระ กิเลสมันกลัวพระไหม สมาธิ ปัญญา กิเลสมันยังไม่กลัวเลย กิเลสมันไม่กลัวเพราะอะไร เพราะกิเลสมันหลบ กิเลสมันหาทางออกของมัน แต่ถ้าเราหมั่นฝึกหมั่นซ้อม เราปิดกั้นมันตลอดไป เราใช้ปัญญาไล่ต้อนมันตลอดไป ปัญญา เวลามันจนมุมขึ้นมา เราไล่จนมุม เวลาเราภาวนาขึ้นมา กิเลสมันไล่เราจนมุมขึ้นมา มันต้องมีปัญญาหาทางออก เช่น นั่งตลอดรุ่งขึ้นมา ปัญญามันหาทางออกเอง เวลามันทุกข์มันยากขึ้นมา ปัญญามันจะหาทางออกของมัน ปัญญามันจะรู้ของมัน ปัญญา คําว่า “ปัญญารู้” รู้อะไร รู้โดยสัจจะความจริงไง ถ้ามันปล่อยหมดแล้วมันจะมีอะไรเป็นทุกข์ สิ่งที่มันต้อนเราจนมุมว่ามันเป็นความทุกข์ อะไรมันเป็นทุกข์

ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ ทุกข์ดับไป มันจะดับไปด้วยอะไรล่ะ?

ดับไปด้วยมรรคญาณไง ดับไปด้วยความเห็นจริงไง มันดับทุกข์ได้ไง

ถ้ามันดับทุกข์ได้ เวลากิเลสมันต้อนเราเข้าจนมุม เราก็ยังมีทางออก ออกมา ทางออกมาด้วยการช่วยเหลือตัวเองด้วยปัญญา ปัญญาที่เกิดขึ้นจากความเพียรชอบ จากการกระทําของเราชอบ พระทําที่นี่นะ ไอ้สิ่งที่รู้มาที่เห็นมามันเป็นทางผ่านมาเฉยๆ เราจะมาวัด เราจะผ่านอะไรมามหาศาลเลย พอเรามาเข้าประตูวัด เราถึงเข้าถึงวัด ถ้าเราไม่เข้ามาที่ศาลา แล้วเราไม่เข้ามานั่งบนอาสนะ เราจะเข้ามาถึงที่หรือยัง จิตก็เหมือนกัน ถ้าเราจะทําของเรา เราจะเข้าถึงฐานของจิตหรือยัง เข้าถึงสมาธิหรือยัง ถ้าเข้าถึงสมาธิ เข้าถึงฐานของจิต แล้วมันออกวิปัสสนาไป มันถึงจะเป็นประโยชน์ของมัน

แต่มันเข้ามาทําความสงบของใจ แล้วไปรู้ไปเห็นสิ่งต่างๆ อันนั้นมันเป็นนิมิตนะ มันเป็นความเห็น มันเหมือนของใครของมัน ตึกใครหลังใหญ่ เวลาสกปรกโสโครกก็ต้องรักษา มันก็ต้องหลังใหญ่ ใครเป็นกระต๊อบห้องหอ เก็บล้างง่าย ซักง่าย ทําความสะอาดง่าย มันก็จบได้ง่าย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันเห็นมันรู้ขึ้นมา มันเหมือนกับเราสร้างบุญกุศลมาอย่างนั้น สิ่งนี้เราสร้างมานะ

เมล็ดพันธุ์ของพืช มันจะเป็นเมล็ดพันธุ์สิ่งใดมันก็ต้องเป็นเมล็ดพันธุ์พืชสิ่งนั้น ใจของเราก็เหมือนกัน การเกิดและการตายมา การสร้างสมมาไม่เหมือนกัน ในเมื่อการสร้างสมของใจที่สะสมมา ตกผลึกมาในใจนี้ไม่เหมือนกัน สิ่งที่ไม่เหมือนกัน ถ้าสิ่งใดเกิดขึ้นมา เวลาเราปฏิบัติไปไง สิ่งใดเกิดขึ้นมา มันจะรู้เห็นสิ่งใด วางไว้

จะบอกว่า เราเคยรู้เคยเห็นสิ่งนี้มามหาศาลแล้ว แล้วเราเคยผิดพลาดกับเรื่องอย่างนี้มาเยอะมาก รู้โน้นรู้นี้ รู้ที่เห็นออกไป แล้วก็ตามมันไป แล้วไม่ได้อะไรเลย เวลามันเสื่อมหมดแล้ว ทุกข์มาก แต่ถ้าทิ้งมันหมดเลย เพราะมันเคยทุกข์เคยยากกับสิ่งที่รู้ เพราะเวลาจิตมันเสื่อม มันต้องเสื่อมแน่นอน เหมือนกับเราใช้จ่ายฟุ่มเฟือย แล้วมันจะมีเงินเหลือในกระเป๋าไหม จิตสงบขึ้นมาแล้วออกรู้ตลอดเวลา มันจะมีอะไรเหลือ มันก็เสื่อมไปเป็นธรรมดา พอเสื่อมแล้วจะมาทําสมาธิขึ้นมาก็แสนทุกข์แสนยาก เพราะจิตมันเสื่อม พอมันเสื่อมขึ้นมาแล้วกว่าจะได้มันขึ้นมา พอได้ขึ้นมาแล้ว ตอนนี้สิ่งที่รู้จะไม่เอาแล้ว เราจะวางไว้ตลอดๆ แล้วพยายามค้นคว้าหามันจนเข้าไปเจอตัวจิต จับจิตได้ แยกแยะมันได้ วิปัสสนามันได้ พอมันปล่อยๆ นั่นไง พอมันปล่อยขึ้นมามันก็เบา

เวลาเบาขึ้นมา วิปัสสนารอบหนึ่งที่มันเบา เวลาเราเดินไปเหมือนเราไม่ได้เดิน เหมือนเราลอยไปเลย ตัวมันเบาขนาดนั้นนะ เราก้าวเดินโดยธรรมชาติ ธรรมชาติของคนมีร่างกาย มันจะลอยไปได้อย่างไร มันก็เดินไปนี่แหละ แต่ความรู้สึกของใจเหมือนเราลอยไปลอยมา มันเบาขนาดนั้นนะ มันถึงเปรียบเทียบได้กับเวลาเราไปเห็นนิมิต เราไปรู้สิ่งต่างๆ ขึ้นมา มันมีความรู้สึกอย่างนี้ไหม มันไม่มีความรู้สึกอย่างนี้ มันปล่อยวางไม่ได้อย่างนี้ แล้วถ้ามันปล่อยวางได้ นี่ไง มรรคมันเป็นอย่างนี้ วิปัสสนามันเป็นอย่างนี้ มันต่างกัน ต่างกันกับสิ่งที่รู้เห็น สิ่งที่รู้เห็นมันเป็นนิมิตเฉยๆ ฤๅษีชีไพรก็รู้ได้

ฤๅษีชีไพรในสมัยพุทธกาลเหาะได้ด้วยนะ เหาะเหินเดินฟ้าได้เป็นธรรมชาติเลย การเหาะ เข้าสมาบัติ เหาะได้ทั้งนั้นน่ะ ของมันเป็นธรรมชาติของมัน เพราะจิต เรื่องของจิต พลังงานของจิตมันมีความพิสดารมหาศาลเลย แล้วถ้าคนทําใช้มันเป็นประโยชน์ขึ้นมา มันจะเป็นสิ่งที่โลกเขาพิสูจน์ไม่ได้เลย เพราะมันเป็นเรื่องของนามธรรม

ขณะที่เขาเหาะเหินเดินฟ้า เขารู้ได้ต่างๆ เขายังแก้กิเลสไม่ได้เลย แต่นี่เราเป็นพระ เราบวชมาเป็นพระแล้ว ศากยบุตรพุทธชิโนรส แต่เวลาประพฤติปฏิบัติเป็นแบบฤๅษีชีไพร ไปรู้นั้นรู้นี้ ไปรู้ออกข้างนอก แล้วจะให้เป็นธรรมะ แล้วเวลาเป็นธรรมะไปคุยกับครูบาอาจารย์ ท่านไม่ยอมรับ ก็คิดอย่างนี้ว่า “เอ๊ะ! ทําไมท่านไม่ยอมรับ ทําไมท่านไม่ฟังของเรา ทําไม เราก็รู้”

เรารู้เพราะเราตื่น เรารู้เพราะเราไม่เคยเห็น เรารู้เพราะเราไม่เคยประสบสิ่งนี้มา พอประสบสิ่งนี้มาก็สวมเขาเอาเลย เคลมเอาว่านี้เป็นธรรม...มันไม่ใช่ธรรม มันไม่ใช่อริยสัจ มันไม่เข้ากรอบของอริยสัจเลย

ถ้ามันเข้ากรอบของอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค จิตมันสงบอย่างไร เห็นไหม ดูพระเรา จิต ต้องรักษาสมาธิเป็น จะต้องใช้ปัญญาเป็น สมาธิมันเป็นอย่างไร แล้วทําปัญญาขึ้นมา ปัญญาโลกุตตรปัญญามันปล่อยวางแต่ละรอบมันปล่อยวางอย่างไร พอมันปล่อยวางรอบแล้ว สิ่งใดที่มันชําระสะสางทิฏฐิจากในหัวใจไปบ้าง พอมันสะสางทิฏฐิในหัวใจ สิ่งที่ทิฏฐิ สักกายทิฏฐิ ละทิฏฐิ ทิฏฐิที่เห็นผิด เวลาวงรอบหนึ่งมันปล่อยวางไปอย่างไร มันปล่อยวาง มันเบา เบาขึ้นมา สิ่งที่เป็นทิฏฐิที่มันยึดอยู่ จิตใต้สํานึกมันปล่อยอย่างไร

พอมันปล่อยขึ้นไป นี่ไง มันแก้กิเลสกันอย่างนี้ มันแก้กิเลสกัน สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม ด้วยอริยสัจ ๔ ด้วยมรรค ๘ ไม่ใช่ด้วยฤๅษีชีไพร ด้วยสําคัญตน ด้วยความรู้ของใจ ด้วยการที่จิตสงบเฉยๆ แล้วก็เห็นออกไปข้างนอก ไม่ใช่ทั้งสิ้น

มีครูบาอาจารย์ ท่านจะแบ่งแยกตรงนี้ได้ถูกต้องไง สิ่งนี้เป็นโลก โลกียธรรม-โลกุตตรธรรม โลกียธรรม สิ่งที่เกิดมาจากใจ สิ่งที่รับรู้ขึ้นมาจากโลก จิตนี้คือโลก สัตตะเป็นผู้ข้อง ใจนี้เป็นผู้ข้องแล้วมันรู้สิ่งนี้ แล้วพอมันสงบขึ้นมามันก็ไปรู้ตามธรรมชาติของมัน รู้ตามความเห็นของมัน รู้ตามจริตของมัน ถ้าจริตมันสร้างอย่างนั้นมา มันออกรู้มันก็ออกรู้ บางคนสงบเฉยๆ ตามจริตที่ไม่เห็นก็คือไม่เห็น เห็นก็คือเห็น เห็นแล้วมันได้อะไร เห็นขึ้นมา แทนที่จะเป็นคุณงามความดีกลับเป็นโทษ เพราะคิดว่านี่เป็นธรรม

เพราะมันส่งออก มันเป็นการภาวนาส่งออก ส่งออก เสื่อมหมด พอเสื่อมขึ้นมา เสื่อมแล้วเสื่อมเล่าๆ จนเข็ด จนเข็ดขยาดของมัน แล้วกลับเข้ามา รักษาใจเข้ามา แล้วพยายามน้อมมาให้จิตตั้งมั่นให้ได้ ต้องมีสติยับยั้งให้ได้ แล้วย้อนกลับเข้ามา เข้าไปในกาย เวทนา จิต ธรรม ในสติปัฏฐาน ๔ วิปัสสนาเกิดที่นี่ มรรคเกิดที่นี่ แล้วมันจะสิ้นสุดกันที่นี่ ทําได้ที่นี่

ทําแบบโลกกับทําแบบธรรม

ทําแบบโลก เราเข้าใจว่าเป็นธรรม แต่เป็นเรื่องของโลกๆ แล้วมันจะเป็นอนิจจัง มันจะเสื่อมสภาพ มันจะไม่อยู่กับเราเด็ดขาด แล้วเวลาเสื่อมหมดแล้วก็เหลือแต่ความแห้งแล้ง เหลือแต่จิตใจที่อ้างว้าง แต่ถ้ามันเป็นธรรม ถึงที่สุดแล้วนะ อกุปปธรรม เป็นธรรมแท้ๆ ที่เป็นนามธรรมคงที่อยู่กับกลางหัวใจ เอวัง

พระต้องรู้ธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๓๑ สิงหาคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้อุโบสถ ครึ่งทางนะ วันคืนล่วงไปๆ วันนี้วันอุโบสถ ปักษ์นี้เดือนครึ่ง อีกเดือนครึ่งออกพรรษา ออกพรรษาแล้วพระออกวิเวก ออกไปหาความสงบสงัด แต่ในปัจจุบันนี้ถ้าเราคิดถึงออกพรรษา อีกหนึ่งเดือนครึ่ง อีกหนึ่งเดือนกว่า ชีวิตเราจะถึงออกพรรษาไหม หายใจเข้าแล้วไม่หายใจออก นอนไป ตื่นมา ถ้าไม่ตื่นก็ตาย ความตายมันอยู่เป็นปกติเลย ถ้าความตาย ถ้าเราคิดอย่างนี้แล้วเราจะไม่คิดฟุ้งซ่านไปอนาคต ถ้าเราคิดฟุ้งซ่านไปอนาคต ในการประพฤติปฏิบัติในปัจจุบันสําคัญที่สุด

ก่อนเข้าพรรษา เราตั้งใจอธิษฐานพรรษากัน ในพรรษานี้เราจะเร่งความเพียร เราจะเร่งความเพียร ความเพียรอุกฤษฏ์เลย เวลาเราบวชใหม่ ทุกคนบวชใหม่ปรารถนาถึงสิ้นกิเลส ถ้าเราบวชไปแล้วเราจะตั้งใจภาวนา เราจะเข้าป่าเข้าเขา เราจะเร่งความเพียรของเราด้วยความอุกฤษฏ์ ทุกคนจะคิดอย่างนี้หมดเลย แต่เวลาปฏิบัติไปแล้ว ครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านฉลาด ท่านจะไม่ให้เราคุ้นชินกับอารมณ์ความรู้สึกของเราเอง จะนั่งที่ไหน จะอยู่ที่ไหน ให้มันตื่นตัวตลอดเวลา เพราะการตื่นตัว กิเลสมันเกาะเราไม่ทัน ถ้ากิเลสมันเกาะเราทัน ความปรารถนา ความตั้งใจของเรา ถ้าบวชแล้วต้องถึงที่สุดแห่งทุกข์

เราอยากจะถึงที่สุดแห่งทุกข์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวางศาสนาไว้ เราเห็นตัวอย่าง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นกษัตริย์ ละทิ้งสมบัติทางโลกมาทั้งหมดเลย แล้วออกมาแสวงหา ไม่ใช่ออกมามีธรรมแล้ว แต่เราบวชมามันมีธรรมแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้แล้ว มีเครื่องบอก มีเครื่องชี้ทางอยู่แล้ว เราออกมา เพียงแต่เราเริ่มประพฤติปฏิบัติด้วยความจริงจัง ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี ถ้าผู้ที่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม อย่างน้อยต้องเป็นพระอนาคามี ถ้าเป็นพระอนาคามี จิตอยู่ในเรือนว่าง เราอยู่ในเรือนว่าง ว่างหมด แต่เรามีเราอยู่ แต่ถึงที่สุดแล้วก็จะพ้นจากกิเลสไป แต่นี่มันเป็นความวิตกกังวล เราจะทุกข์จะร้อนไป นี่ความทุกข์ใจ

ความเป็นอยู่ของสงฆ์ เขาเห็นว่าความเป็นอยู่ของพระสะดวกสบาย ไม่ต้องปากกัดตีนถีบแบบโลกเขา โลกเขาปากกัดตีนถีบแล้วยังหาทางออก อยากจะพ้นจากทุกข์นะ แสวงหาปัจจัยเครื่องอาศัย

ของเราอยู่ในสัจธรรม อยู่ในประเพณีของชาวพุทธ เขาหาให้ เขามาทําบุญกุศลของเขา ปัจจัยเครื่องอาศัย เพราะการแสดงออกของใจ การทําบุญคือการแสดงออกของใจ ใจของเขา เขาจะทําบุญด้วยอย่างไร ก็ด้วยหาปัจจัย ๔ ปัจจัยเครื่องอาศัยให้กับนักรบ นักรบคือภิกษุผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร ภิกษุเห็นภัยในวัฏสงสาร ใช้ปัจจัย ๔ แล้ว ต้องพยายามเร่งความเพียรของเรา เพราะหน้าที่ของเราไม่มี หน้าที่การหาปัจจัยเครื่องอาศัยไม่มี เป็นหน้าที่ของคฤหัสถ์เขา หน้าที่ของโลกเขา เขาแสวงบุญของเขา เขาต้องการบุญกุศลของเขา เขาหามาเพื่อต้องการทําบุญของเขาเพื่อประโยชน์ของเขา นั่นประโยชน์ของเขา แล้วประโยชน์ของเราล่ะ ประโยชน์ของเรา เราต้องหาดูใจของเรา เราต้องพยายามฟื้นฟูใจของเรา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกมาจากราชวัง ออกมาแล้วไปถึงราชคฤห์ พระเจ้าพิมพิสารคิดว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดนเขาปฏิวัติมา จะให้กองทัพครึ่งหนึ่งให้กลับไปเอาสมบัตินั้นคืน

เจ้าชายสิทธัตถะบอก “ไม่ใช่ ออกมาแสวงหาโมกขธรรมจริงๆ ออกมาด้วยความปรารถนา ไม่ใช่มีใครขับไสมาหรอก” ออกมาด้วยอํานาจวาสนา ออกมาด้วยความต้องการ

“ถ้าอย่างนั้น ถ้าประพฤติปฏิบัติมาแล้ว ได้ธรรมมา ให้มาสอนด้วย”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้วกลับไปสอนพระเจ้าพิมพิสาร จนพระเจ้าพิมพิสารเป็นพระโสดาบัน

ทางคฤหัสถ์เขา เขาพยายามสร้างบุญกุศลของเขา เขาปรารถนาตรงนี้ไง ปรารถนาตรงที่ภิกษุผู้เห็นภัยในวัฏสงสารได้ประพฤติปฏิบัติขึ้นมามีคุณธรรมในหัวใจ แล้วมาสั่งสอนกันบ้าง มาบอกทางกันไง แม้แต่ความเป็นอยู่ การดํารงชีวิต สอนโดยไม่ต้องสอน ชีวิตของเราสอนโดยไม่ต้องสอน เราดํารงชีวิตของเรา

ชีวิตของเรา เราไม่ตื่นเต้นไปกับเขา เสา ๘ ศอก ปักอยู่ในดิน ๔ ศอก อีก ๔ ศอก พ้นจากดินมา โดนลมพัด โดนพายุกระหนํ่าขนาดไหนมันก็ไม่หวั่นไหว จิตใจของผู้ที่มีคุณธรรมมันจะไม่ไหวไปกับโลก ดูสิ โลกถ้าร่มเย็นเป็นสุข ภิกษุเรา ในการประพฤติปฏิบัติ สมณะชีพราหมณ์จะอยู่อย่างร่มเย็นเป็นสุข สมณะชีพราหมณ์จะได้มีโอกาสได้ประพฤติปฏิบัติ แล้วโลกในปัจจุบันมันสงบสุขเพราะใคร สงบสุขเพราะเรามีผู้นําที่ดี เห็นไหม ราชาโน

ราชาโน เวลาในอุโบสถ ถ้าเราสวดอุโบสถอยู่นี้ ถ้ากิจกรรมของสงฆ์ไม่สําเร็จไป ภิกษุลุกออกจากสงฆ์นี้ไปเป็นอาบัติปาจิตตีย์ เว้นไว้งูเข้ามาในสถานที่นี้ เว้นไว้ไฟไหม้ เว้นไว้แต่กษัตริย์เสด็จมา ราชาโน เวลากษัตริย์เสด็จมา สงฆ์หยุดได้ สังฆกรรมนี้ให้พัก พักเพื่อต้อนรับกษัตริย์ก่อน

สังคมที่มันร่มเย็นเป็นสุขเพราะอะไร เพราะผู้นําที่ดี สังคมที่ดี สมณะชีพราหมณ์อยู่ด้วยความร่มเย็นเป็นสุข ถ้าสมณะชีพราหมณ์อยู่ด้วยความร่มเย็นเป็นสุข มันจะนอนใจไหม

ถ้าเรานอนใจนะ วันคืนล่วงไปๆ แล้วอนาคตเราจะคิดว่า สัปปายะ การประพฤติปฏิบัติจะเป็นจริงอย่างนั้นไหม ถ้าเกิดสงคราม เกิดสิ่งต่างๆ เกิดโรคภัยไข้เจ็บ เกิดวาตภัย เกิดต่างๆ ขึ้นมา ภิกษุจะมานั่งภาวนาอยู่ได้อย่างไร ภิกษุจะมานั่งหลับตาพุทโธๆ อยู่หรือ ภิกษุก็ต้องออกไปช่วยเหลือสังคมใช่ไหม สิ่งต่างๆ เกิดขึ้นมา

ขณะที่สังคมมันร่มเย็นเป็นสุข อย่าลืมตัว ร่มเย็นเป็นสุขอย่างนั้นเพราะเราเกิดในประเทศอันสมควร สมควร ประเทศอันสมควร ประเทศที่มีฤดูกาล ๓ ฤดูกาล ฤดูร้อน ฤดูฝน ฤดูหนาว ฤดูมันเปลี่ยนแปลง เปลี่ยนแปลงเพื่ออะไร? เพื่อให้คนมันได้มีการเปลี่ยนแปลง มีวิวัฒนาการของมัน ดูสิ พวกพันธุ์พืช เวลาฝนตกขึ้นมามันจะแตกหน่อแตกพันธุ์ของมันออกมา สดชื่นของมันออกมา

ใจของเราก็เหมือนกัน ฤดูกาลเปลี่ยนแปลงไป เช่น เข้าพรรษา ออกพรรษา ฤดูกาลเปลี่ยนแปลง “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด” นี่เป็นปัจฉิมโอวาทขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

แล้วเราได้พิจารณาไหม เราได้ทําหน้าที่ของเราไหม

ถ้าเราทําหน้าที่ของเรา อุโบสถสังฆกรรม เรามากันเพื่อมาตอกยํ้า ตอกยํ้าเรื่องสังฆกรรม ตอกยํ้าเรื่องอุโบสถ เรื่องความสะอาดบริสุทธิ์ของสังฆะ ถ้าสังฆะสะอาดบริสุทธิ์ สงฆ์มันเป็นใหญ่ เหมือนร่างกายของมนุษย์ ร่างกายของมนุษย์ตรวจร่างกายประจําเดือน ประจําวัน ประจําปี ตรวจร่างกายของเขา ร่างกายมีสิ่งใดขาดตกบกพร่องไหม

ลงอุโบสถก็เหมือนกัน ตั้งแต่ปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๑๓ อนิยต ๒ ต่างๆ สวดอุโบสถกัน สังฆกรรม มีใครทําผิดบ้าง ใครทําผิดสิ่งใดให้ปลงอาบัติ ให้เข้าอยู่กรรม ออกไปจากอาบัติให้ได้ เพราะอาบัติทําให้มันมีความเศร้าหมอง แล้วเศร้าหมองไหม สังฆกรรมนั้นเศร้าหมอง สังฆกรรมนั้นเป็นสังฆะ สังฆกรรมนั้นเป็นโมฆียะ เป็นโมฆะ เป็นต่างๆ ไป

แต่ถ้าสังฆกรรมนั้นสะอาดบริสุทธิ์ล่ะ สังฆกรรมสะอาดบริสุทธิ์ สิ่งที่สะอาดบริสุทธิ์ ทุกคนต้องการความดีใช่ไหม เราต้องการคุณงามความดีทั้งนั้นน่ะ เราต้องการให้ทุกคนปรารถนาดีกับเขา แต่เราต้องการสิ่งนั้น เราก็ต้องทําสิ่งนั้นเพื่อสังคมด้วย เพื่อสังฆะด้วย เราต้องการสิ่งใด ปรารถนาสิ่งใด เราต้องทําสิ่งนั้นเพื่อสังคม เพื่อสังฆะ เพื่อตัวเรา ถ้าเราไม่ทําสิ่งนั้น เราปรารถนาสิ่งนั้น แต่เราไม่ทําสิ่งนั้น

นี่ก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติ เราต้องการพ้นจากกิเลส แต่วิธีการของเรา การกระทําของเรา ชีวิตของเราสมกับการจะพ้นจากกิเลสไหม ถ้าไม่สมกับการพ้นจากกิเลส ทํากันอย่างนี้หรือ ทํากันแบบเด็กเล่นขายของ ศาสนามันไม่ใช่ของเล่น ศาสนาเป็นของจริง ดูสิ บวชก็บวชจริงๆ เวลาบวชขึ้นมา ญัตติจตุตถกรรม ออกมาจากโบสถ์ อุปัชฌาย์ยกเข้าหมู่ ทําเล่นหรือทําจริงล่ะ ถ้าทําเล่นก็ของเล่น ทําเล่นก็เป็นโมฆะเป็นโมฆียะ เป็นวิบัติ ๔ พอสิ่งนี้เป็นวิบัติ มันจะเป็นความจริงขึ้นมาได้อย่างไร

สมมุติก็จริงตามสมมุติ ขณะที่เราจะบวชต้องจริงตามสมมุติ บวชมาจริงแล้วทําจริงขึ้นมา พอบวชขึ้นมาจริงแล้ว จากสมมุติเป็นบัญญัติ เห็นไหม สมมุติ เราสมมุติกัน คุยกันเป็นภาษาสมมุติ สมมุติก็โลกเขาคุยกัน บัญญัตินี่บาลีไง บัญญัติ ธาตุ ๔ ปรมัตถธรรม ปรมัตถธรรมมันเป็นบาลี มันเป็นคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วเราเป็นจริงไหม

คําสอนของพ่อแม่ พ่อแม่สอนลูกดีทุกอย่าง แต่ลูกก็เบื่อหน่าย ลูกก็ไม่ฟังสักอย่าง พอโตขึ้นมา ลูกที่โตขึ้นมาเป็นพ่อแม่คนมันก็รู้ว่าต้องเป็นอย่างนั้นเหมือนกัน โลกต้องเป็นอย่างนั้น ความเป็นจริงมันเป็นอย่างนั้น นี่ก็เหมือนกัน คําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นสัจจะความจริง แต่เราลังเลสงสัย เราเชื่อไม่ได้ เราเชื่อไม่ได้ เราทําไม่ได้ ถ้าเราเชื่อได้ มันซึ้งใจมากนะ มันซึ้งใจ

คนที่เห็นคุณคน เราออกบิณฑบาตตอนเช้า แม้แต่ออกบิณฑบาต การเหยียดคู้ของเรา สิ่งนี้ชาวบ้านชาวช่องเขาก็รู้ ถือเอกา พระเขาถือเอกา เขาฉันมื้อเดียว เขาถือเอกา เป็นประเพณีของภาคกลาง แต่ถ้าเป็นประเพณีของอีสาน เป็นอีสานก็ธุดงควัตร ถือธุดงค์ พระธุดงค์เขาจะเข้าใจว่าพระป่า พระป่าทําตัวอย่างไร เขาเข้าใจของเขา

แม้แต่พระเรา บวชเป็นพระ นุ่งห่มธงชัยพระอรหันต์ เขาเห็นผ้าเหลือง เขาเกรงใจผ้าเหลือง เขาไม่กล้าว่ากล้าติกล้าเตียน เขาไม่กล้าติกล้าเตียน ทั้งๆ ที่ติเตียนได้ คําว่า “ติเตียน” เขาไม่ได้ติเตียน ติเตียนนี้เป็นคําติเตียนที่เป็นบาป เป็นสิ่งที่ไม่ดี แต่ถ้าเป็นการเตือนล่ะ เป็นการบอกกล่าวล่ะ เป็นการเตือน เป็นการบอกกล่าว เพราะอะไร

เพราะเราเป็นเจ้าของศาสนาใช่ไหม ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา “มารเอย เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังไม่สามารถกล่าวแก้การจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้...” ของลัทธิ ของหมู่คณะ ของสังคมอื่นที่เขาจาบจ้วง เขาติเตียน “...ถ้ายังไม่สามารถกล่าวแก้ลัทธิต่างๆ ได้ เราจะไม่ปรินิพพาน”

จนถึงวันมาฆบูชา พอถึงวันมาฆบูชา มารดลใจมาตลอด “มารเอย อีก ๓ เดือนข้างหน้า วิสาขบูชา เราจะปรินิพพาน บัดนี้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาสามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้”

ศาสนามั่นคง มั่นคงเพราะอะไร เพราะการเผยแผ่ธรรม เผยแผ่ธรรมที่ไหน ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะเผยแผ่เข้าไปในหัวใจของสัตว์โลก ดูสิ เวลาพระเจ้าอโศกมหาราชเผยแผ่ธรรม ทําสังคายนา เพราะอะไร เพราะพระติสสะนี้เป็นอาจารย์ของพระเจ้าอโศก นี่เป็นพระอรหันต์ เป็นผู้รู้จริง เป็นพระอรหันต์แล้วมีบารมี มีบารมีเพราะอะไร คําว่า “มีบารมี” เพราะภิกษุยอมรับ การจะเป็นหัวหน้าภิกษุ หัวหน้านักปราชญ์ ถ้าไม่มีความรู้ไม่มีความเข้าใจ เขาไม่ให้เป็นหัวหน้าหรอก เป็นหัวหน้า เป็นหัวหน้าเพราะอะไร เป็นหัวหน้าเพราะมีเหตุมีผล มีเหตุมีผลในการชี้นํา ในการต่างๆ เพราะหัวหน้าชี้นํา พระเจ้าอโศกทําสังคายนา แล้วก็ส่งพระต่างๆ ออกมาเป็น ๙ สาย ๙ สายออกมาเพื่อศาสนา เพื่อให้ศาสนามั่นคง

“มารเอย เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาสามารถแก้คําจาบจ้วง...” แล้วเราอยู่ในสังคมของสงฆ์ เวลาออกบิณฑบาต สังคมคฤหัสถ์ อุบาสก อุบาสิกา เขาเห็นเขาก็ชื่นใจของเขา เขาเห็น เขาดูแลของเขา เขาเห็นของเขา นี่มันเป็นเรื่องหัวใจทั้งหมด แล้วเราล่ะ ถ้าเราสงบ เราอยู่ในศีลในธรรม เรามีศีล สมาธิ ปัญญา เรามีหลักมีเกณฑ์ของเราขึ้นมา มันต่างคนต่างได้ประโยชน์ ศาสนามันก็มั่นคง เขาก็ได้ประโยชน์ของเขา เขาได้ทําบุญกุศลของเขา เขาลงใจของเขา ทําแล้วเขาชื่นใจของเขา

แต่ถ้าภิกษุที่เป็นอลัชชี เขาทําไปแล้วเขาก็ไม่สะดวกใจของเขา แต่ในเมื่อเป็นเรื่องศาสนา เขาก็ต้องดูแลรักษา เขาก็ทําของเขาไป มันก็แกนๆ สักแต่ว่าทํา สักแต่ว่า เริ่มต้นตั้งใจเป็นสักแต่ว่า ผลก็เป็นสักแต่ว่า ถ้าสักแต่ว่าจากข้างนอก แต่สิ่งนี้มันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยใช่ไหม แต่ถ้าเป็นสัจจะความจริงขึ้นมา เราต้องไม่หลอกตัวเราก่อน อย่าโลเล สัจจะความจริงต้องทํา ทําอะไรทําให้มันจริงๆ ลงมือจริงๆ ไอ้นี่มันโลเลที่ใจใช่ไหม “โน่นเขาก็ทําแล้ว นี่เขาก็ทําแล้ว สิ่งนี้เขาทําแล้ว เราไม่ต้องทํา เพราะสิ่งนี้มีคนทําแล้ว มันเป็นเรื่องเล็กน้อย เล็กเพราะของเล็กน้อย”

ดูสิ เขื่อนมันแตกเพราะตามด เพราะเห็นว่าเป็นของเล็กน้อย “นี่ก็เล็กน้อย” กลายเป็นคนเฉื่อยชา กลายเป็นคนไม่มีจุดยืน กลายเป็นคนไม่มีความรู้สึก เหมือนหุ่นยนต์ เหมือนซากศพ เดินไปเดินมาเหมือนซากศพ แต่กิเลสมันเกาะหัวใจอยู่ มันบอกว่ามันเป็นผู้ที่มีคุณประโยชน์ เป็นคนที่เขาเคารพนบนอบ มีคนคอยอุปัฏฐากอุปถัมภ์...อุปัฏฐากสิ่งใด สิ่งใดของเขา ใครทําใครได้เป็นสมบัติของเขา ใครเป็นคนกินเป็นคนอิ่ม จิตใครเป็นคนทําใช่ไหม หัวใจเขาพัฒนาแล้ว

ดูสิ อย่าดูถูกความนิ่งอยู่ของพระอริยเจ้า พระอริยเจ้านิ่งอยู่เพราะอะไร เพราะรู้เท่าความคิดตัว คิดออกไป พูดออกไป มันจะเป็นประโยชน์กับใครไหม พูดออกไปมันกระทบกระเทือนใคร กระทบกระเทือนเขาไปหมดใช่ไหม เราไม่ให้กระทบกระเทือนใคร เรามีสติของเรา นี่ความนิ่งอยู่ นิ่งอยู่เพราะรู้เท่า รู้เท่าความคิด รู้เท่าว่าเราพูดออกไปแล้วมันจะมีเหตุกับผล

ดูสิ คนเกิดมาเอาขวานมาคนละเล่ม คือปากไง ถากกันด้วยขวาน ถากกันด้วยคําพูด ด้วยการติฉินนินทา ความติฉินนินทา ติฉินนินทาเรื่องของเขา เราไม่พอใจสิ่งใดเขา เขาก็ไม่พอใจในสิ่งนั้น ถ้าเราไม่พอใจสิ่งใด เราก็ไม่ทําสิ่งนั้นเหมือนกัน สิ่งที่ไม่พอใจ แล้วสิ่งที่เวลาปฏิบัติขึ้นมามันเป็นเรื่องของใคร มันเรื่องหัวใจของเรานะ ถ้าใจของเราดี หมู่คณะเป็นสัปปายะ ถ้าหมู่คณะเป็นสัปปายะ การปฏิบัติของเรา เราจะปฏิบัติด้วยความสะดวกสบายใจ เพราะอะไร เพราะมันไม่ต้องหวั่นไหว ไม่ต้องวิตกกังวลว่ามันจะมีอะไรกระทบกระเทือน

แต่ถ้ามันเป็นสิ่งใด หมู่คณะที่เขาไม่ได้ปฏิบัติ หมู่คณะที่เขาไม่เห็นด้วย เราจะทําสิ่งใดมันกระทบกระเทือนกัน เราก็ต้องระวัง เราก็ต้องรักษา นี่ไง สัปปายะ หมู่คณะเป็นสัปปายะ ถ้าหมู่คณะเป็นสัปปายะ ศาสนามันเจริญ เจริญตรงนี้ไง สัปปายะ ๔ มันสมควรไปหมดเลย ถ้าสมควรไปหมดมันก็ดีกับเรา แล้วสิ่งข้างนอกมันสมควรแล้ว แล้วเราสมควรไหม เราตั้งใจทําจริงของเราไหม ถ้าเราตั้งใจทําจริงของเรา

สิ่งที่เราทําขึ้นมามันไม่เป็นประโยชน์เพราะอะไร เพราะใจมันโลเลไง ใจมันจับจด ถ้าใจจับจด สุกเอาเผากิน ทําก็สักแต่ว่าทํา เรียกร้องแต่จะเอาผล ฟังธรรมทุกวันๆ ฟังจนชินหู พูดจนชินปาก หัวใจมันด้าน หัวใจมันด้าน มันดื้อ ไม่เป็นตามความจริง เพราะธรรมที่เราฟังอยู่นี่มันธรรมของใคร? ธรรมของครูบาอาจารย์ใช่ไหม ศีล สมาธิ ปัญญามันเกิดมาจากใคร? มันก็เกิดมาจากการปฏิบัติของเรา มันเกิดมาจากหัวใจของเรา มันจะเกิดจากการฟังนั้นไหม

การฟังในภาคปฏิบัติ การฟังนี้สําคัญที่สุด การฟังเพราะอะไร เพราะฟังสัจจะความจริงที่มันออกมาจากใจ แล้วมันกระเทือนหัวใจของเรา การฟังมันทิ่มเข้ามาที่ใจ ทิ่มเข้ามาที่ใจ เวลาปฏิบัติ เราก็ทําของเราให้จริงจังขึ้นมาสิ ไอ้นี่เวลาฟังขึ้นมามันก็ทิ่มหัวใจ แต่พอมันลงจากศาลาไปกุฏิแล้วมันก็ไปหมอบกับกิเลสไง ให้กิเลสมันขี่หัว “เอาไว้ก่อน มันชื่นใจอยู่ มันมีเหตุมีผลอยู่”

“แต่ถ้าพักก่อน เดี๋ยวตื่นขึ้นมาแล้วจะทํา”

“แต่ไว้พรุ่งนี้ก่อน”

“แต่ไว้ออกพรรษาก่อน สถานที่มันไม่สงัด ออกพรรษาแล้วเราจะไปที่ป่าที่เขา เราจะไปที่สงบสงัด ที่เราจะเร่งความเพียรของเรา”

เห็นไหม กิเลสมันผลักไปออกพรรษาโน่นค่อยภาวนาไง มันไม่ได้มาภาวนาเดี๋ยวนี้ นี่หัวใจมันโลเล ถ้าหัวใจมันโลเล มันจะเอาจุดยืนมาจากไหน

หัวใจต้องไม่โลเลนะ หัวใจของเรามันจะต้องไม่โลเล ปักลงไปเดี๋ยวนี้ ปักลงไปเดี๋ยวนี้ ลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ความตายมันจะถึงเมื่อไหร่ ใครจะไปรู้ว่าความตายมันจะมาถึงเราเมื่อไหร่ เราอย่านอนใจ ผัดวันประกันพรุ่ง “มั่นคงมาก ชีวิตมั่นคงมาก ยังไม่ตายหรอก อีก ๕๐๐ ชาติถึงจะตาย”

ไม่มีใครอยู่คํ้าฟ้าหรอก ความตายประมาทกันไม่ได้ มันมาถึงเมื่อไหร่ก็ไม่รู้ ถ้ามาถึงเมื่อไหร่ นี่มรณานุสติ

พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ มรณานุสติ เทวดานุสติ สิ่งต่างๆ เป็นสติ เป็นอนุสติให้จิตมันได้เกาะไว้ ให้มันคิดไว้ ให้มันเตือนใจไม่ให้มันฟุ้งซ่านออกไป

นี่ก็คิดไปแต่ข้างนอก “แล้วเราจะทําไอ้นั่น เราจะบริหารจัดการไอ้นั่น”

เขาให้เอ็งบริหารหรือ ชีวิตเอ็งทําไมไม่บริหาร หัวใจนี้ทําไมไม่บริหาร กิเลสในหัวใจทําไมไม่เหยียบยํ่ามันลงไป เหยียบมันลงไป อย่าให้มันครอบงํา อย่าให้มันเหยียบยํ่าใจเรานะ ถ้ามันเหยียบยํ่าใจเรา นักรบมันไม่สมกับเป็นนักรบเลย นักรบมีแต่เสื้อเกราะ ไม่มีดาบ ไม่มีอาวุธ ไม่มีสิ่งใดๆ เลย นักรบไม่มีสติ นักรบไม่มีสติสัมปชัญญะ

ความเป็นอยู่ข้างนอก วัดวาอาราม สิ่งที่อยู่อาศัย ไม่ต้องไปวิตกกังวลเลย ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ ไม่มีโบสถ์วิหารแม้แต่หลังเดียว ไม่มีสิ่งใดๆ เป็นเครื่องยืนยัน เป็นเครื่องแสดงออกของศาสนาพุทธเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมา ไม่มีสิ่งใดๆ เป็นเครื่องประกอบเลย

ของเราอยู่กัน วิหาร ตึกรามบ้านช่อง ทุกอย่างอยู่สุขสบาย แล้วตรัสรู้ขึ้นมา ถ้ามันบรรลุธรรมขึ้นมา มันยังมีเหตุมีผล มีเหตุมีผลเพราะอะไร เราไม่ไปตื่นเต้นกับสิ่งนั้น มันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยนะ สิ่งที่ก่อสร้างที่สร้างกันมา สร้างเพื่อใคร นกมีรวงมีรัง แต่มันก็มีความพอดีของมัน นี่ก็เหมือนกัน เราสร้าง เราดูแลของเรา มันมีความพอดีของมัน แล้วเราสะดวกสบายของเรา

ทุกคนคิดส่งออก “ถ้าเรามีกุฏิอย่างนั้น เรามีศาลาอย่างนั้น เรามีอะไรอย่างนั้น มันจะมีความสะดวกสบาย” แล้วมันจริงไหม? มันเป็นขี้ข้า มันมีไว้บํารุงรักษานะ แต่ในเมื่อเราต้องบริหารจัดการ ในเมื่อสังคมมันเป็นอย่างนี้ สังคมมันก็มีที่ซุกหัวนอน ที่หลบ พอแล้ว ที่ซุกหัวนอนนะ แล้วหน้าที่ของเรา การกระทําของเราให้มันเป็นข้อเท็จจริง เราปฏิบัติกันจริงๆ

สิ่งที่เราปฏิบัติ พอปฏิบัติ ถึงที่ปฏิบัติแล้วมันหดหู่ มันเศร้าสร้อย มันหงอยเหงา เวลาจิตใจมันตก จิตตกนะ จิตตก เวลาจิตเสื่อมจะแก้อย่างไร จิตตกจะแก้อย่างไร นี่ไง จิตตกก็ฟังเทศน์อยู่นี่ไง เทศน์มันจะทิ่มเข้าไปในหัวใจไง จิตมันตก จิตมันหมักหมม จิตมันเอากิเลสขี่หัว แล้วขี่หัวขึ้นมามันจะมองไปที่ไหนล่ะ สุดท้าย “ออกไปข้างนอกดีกว่า อยู่กับโลกดีกว่า อยู่แค่ทําบุญดีกว่า”

ดีกว่า แล้วโลกเขาอยู่กันอย่างไร โลกเขาร้อนไหม? โลกเขาเร่าร้อนนะ โลกนี้ ในสโมสรสันนิบาตทุกดวงใจว้าเหว่ ขณะที่เขามีสโมสรกันอยู่ เขามีกิจกรรมกันอยู่ มันยังว้าเหว่ เพราะจิตใจมันไม่รู้ว่าต้นปลายมันจะไปทางไหน อยู่กันไปอย่างนั้นน่ะ อยู่กันไปเพราะอะไร อยู่กันไปเพราะเกิดมาเป็นวิบากกรรม เกิดมาเพราะมีชีวิต สิ่งที่มีชีวิต ชีวิตนี้ก็ต้องรักษากันไป รักษาชีวิตนี้ไป ถ้ารักษาชีวิตนี้ไป มันก็เหมือนกับวัวเทียมเกวียน ต้องลากแอกนี้ไป ชีวิตมีเท่านั้นล่ะ ต้องลากแอกนี้ไป แอกคืออะไร? จิตมันลากร่างกายนี้ไปไง หัวใจมันอยู่ในร่างกายนี้ แล้วมันก็ต้องลากกันไป แต่เราก็ไม่รู้เลยว่ามันจะไปสิ้นสุดกันที่ไหน

ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด เหมือนลากแอก ลากร่างกายนี้ไป แล้วมันก็ยังอุ่นใจ “ยังไม่ตายนะ มันยังอยู่คํ้าฟ้า”

แต่ถ้ามันเห็นมรณานุสติ เห็นการตาย ลมหายใจเข้าและลมหายใจออก มันต้องตายแน่นอน ถ้าตายขึ้นมามันมีอะไรติดไม้ติดมือไป เราคิดว่าเราตายเดี๋ยวนี้ สิ่งที่เก็บไว้ในกุฏิ สิ่งที่เก็บไว้ ทุกคนเก็บไว้เป็นความลับ...ไม่มีความลับหรอก ตายปั๊บ เขารื้อทิ้งหมด เพราะว่าอะไร เวลาพระตายขึ้นมาแต่ละองค์ บริขาร ๘ เป็นสมบัติของสงฆ์ถ้าไม่มีผู้อุปัฏฐาก ถ้ามีผู้อุปัฏฐาก สมบัติของพระทั้งหมดจะตกเป็นของผู้อุปัฏฐาก ผู้อุปัฏฐากนั้นจะแจกสงฆ์หรือเอาไว้ใช้ส่วนตัวก็ได้ แต่ต้องแจกสงฆ์ออกไป แต่ถ้าพระตายขึ้นมา สมบัตินั้นเป็นของสงฆ์ เป็นของสงฆ์ทั้งหมดเลย ถ้าตายในผ้าของพระ

แต่เดี๋ยวนี้เป็นเรื่องโลกๆ นะ พอตายต้องมีพินัยกรรม จะต้องเขียนยกให้ใคร...มันต้องเขียนยกให้ใคร ธรรมวินัยบัญญัติไว้แล้ว เราเป็นพระ ตายในเพศของพระ ของของสงฆ์ สงฆ์ก็ต้องแจกกันเองในสงฆ์สิ อยู่ในป่าในเขา ดูสิ เราอยู่ในป่าในเขา เวลาตาย เอาออกหมดน่ะ จีวงจีวร ธมกรก สิ่งต่างๆ เอาออกหมด ชักออกหมด แล้วเผาไปแต่ศพเฉยๆ

กรรมฐาน กรรมฐานพวกเราทํากันจริง สิ่งที่ทํากันจริงมันถึงได้เป็นความจริงขึ้นมา ทําให้จริง สิ่งต่างๆ ทําให้จริง แล้วถ้ามันจริงขึ้นมา ไม่ต้องไปวิตกกังวล มันไม่รู้ใครหรอก แต่เราไปคิดกันเองว่าคนเราต้องอายุ ๘๐ ๙๐ แล้วมันจะตาย เมื่อนั้นมันจะตาย เมื่อนี้มันจะตาย มันจะอยู่อีกสักร้อยกว่าปีก็ได้ถ้ารักษาร่างกายดีๆ แต่อยู่กันเพื่ออะไรล่ะ อยู่เพราะแก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นานใช่ไหม พรรษาจะมากขึ้นมา เขาต้องเคารพบูชาที่พรรษา

๑๐๐ พรรษา ถ้าพูดถึงทําผิดก็คือผิด สามเณรมันทําถูกยังต้องเคารพในคุณธรรมของสามเณรเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราทําคุณงามความดี พรรษา ถ้าเป็นคนดี พรรษาคือกฎหมาย พรรษา อาวุโส-ภันเตเป็นกฎหมายที่เรายอมรับกัน เหมือนกับคนมีอายุมาก-คนมีอายุน้อย คนมีอายุมากเป็นคนดีก็มี คนมีอายุมากเป็นคนเกเรก็มี คนมีอายุน้อยเกเรก็มี คนมีอายุน้อยเป็นคนดีก็มี อายุพรรษาก็เป็นอย่างนั้นน่ะ

อายุพรรษามันเป็นสิทธิตามกฎหมาย ถ้าสิทธิตามกฎหมายมันก็เป็นกฎหมาย แต่หัวใจมันลงไหมล่ะ แต่ถ้ามีคุณธรรมนะ หัวใจมันลง ถ้าหัวใจมันลงขึ้นมา เราไม่ต้องไปถืออายุพรรษาจากข้างนอก สัจจะความจริง พรรษาเยอะพรรษาน้อยไม่สําคัญ สําคัญว่าความจริง ความดี คุณงามความดี ถ้าคุณงามความดี เราลงกันที่คุณงามความดี คนมันมีตา ตานี้มันจะพิสูจน์เองว่าสิ่งใดเป็นคุณความดีแล้วมันจะลงตรงนั้น ถ้าลงตรงนั้น สังคมมันก็ร่มเย็นเป็นสุข สังคมร่มเย็นเป็นสุข มันไว้เนื้อเชื่อใจกัน

ในการประพฤติปฏิบัติ เขาเรียกว่ามันเป็นวิสาสะ ถ้าคุ้นเคยกัน วิสาสะ วินัยนี้ยกเว้นเยอะแยะเลย เพราะอะไร หยิบเอาถือเอาด้วยการวิสาสะถือว่าเป็นเพื่อนรัก เพื่อนรู้จักกัน นี่วิสาสะ แต่ถ้าไม่มีวิสาสะ หยิบเอา หยิบ ปาราชิก ปรับปาราชิก ปรับปาราชิกหมดเลย แต่ถ้าวิสาสะ เราแลกเปลี่ยนกัน เราถือวิสาสะกัน เราคุ้นเคยกัน มันคุ้นเคยกันมันจะเกิดมาจากไหน

ดูสิ ความคุ้นเคยกัน ทําไมครูบาอาจารย์ที่คุ้นเคยกันมา เขาสร้างบุญกุศลกันมามันถึงคุ้นเคยกัน ใครอยู่ดีๆ จะมาคุ้นเคยกัน มันคุ้นเคยมาจากไหน ขนาดกิเลสกับเรามันยังไม่คุ้นเคยเลย มันยังเหยียบหัวใจเราเลย เราเอง เราคนเดียวนี่แหละ เดี๋ยวก็อารมณ์ดี เดี๋ยวก็อารมณ์ร้าย เดี๋ยวก็คิดดี เดี๋ยวก็คิดชั่ว มันยังไม่คุ้นเคยกับเราเลย แล้วที่ไปคุ้นเคยกับคนอื่นมันจะเป็นไปได้อย่างไร แต่มันเป็นเพราะสายบุญสายกรรม มันสร้างบุญสร้างกรรมกันมา มันมีความเห็นเหมือนกัน มีความชอบเหมือนกัน ธุดงค์ด้วยกัน ไปไหนมาด้วยกัน เป็นความคุ้นเคยกัน สิ่งที่คุ้นเคย วิสาสะ วิสาสะก็เป็นเรื่องหนึ่ง สิ่งที่เป็นความเคารพคุณธรรมก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

เราถึงต้องหาของเรานะ เราต้องหาของเรา เราต้องมีที่พึ่งของเรา ถ้าเราไม่มีที่พึ่งของเรา เราจะร้อน เราจะหวังพึ่งใคร ทีนี้หวังพึ่งครูบาอาจารย์ ๑๕ วันก็มาลงอุโบสถหนหนึ่ง ถ้ามีเวลาก็ไปเยี่ยมเยียนกัน พอไปเยี่ยมเยียนกัน แล้วเราเอง เราทําไมไม่ยืนตัวเราขึ้นมาให้ได้ ถ้าเรายืนตัวขึ้นมาได้ เห็นไหม ตื่นตัว ต้องตื่นตัว แล้วอย่าให้ใจมันด้าน ใจอย่าไปนอนคลุกอยู่กับกิเลส ใจต้องพยายามสร้างธรรมขึ้นมา สร้างธรรมขึ้นมาคือสติปัญญา มันจะมีสติ พอเรามีสติขึ้นมา การทําสมาธิ การทําสิ่งต่างๆ มันก็เป็นประโยชน์กับเรา

ร้อน มันร้อนไหม อยู่ที่ไหนก็ร้อน ดูสิ ออกไปตากแดดมันจะร้อนไหม แล้วเราอยู่ที่วัด ร้อนทั้งนั้นน่ะ มันจะร้อนจะเย็นเราก็หาที่หลบเอาสิ มันต้องรู้จักนะ ฉันเสร็จแล้วอย่าเข้าไปกุฏิ ฉันเสร็จแล้วนะ ดูสิ ในปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐาน ฉันเสร็จแล้ว บาตรให้วางไว้ แล้วผ้าจีวรให้ผึ่ง ผึ่งแล้วเข้าทางจงกรมเลย เข้าทางจงกรมเลย อย่าขึ้นไปบนกุฏิ มันจะนอน เข้าทางจงกรม เดินจงกรมก่อน นั่งสมาธิก่อน ๑๑ โมง ๑๒ โมงโน่นน่ะ เดี๋ยวบ่ายโมงจะฉันนํ้าร้อนใช่ไหม เออ! สักชั่วโมงหนึ่งน่ะเห็นด้วย เพราะจากบ่ายโมงไปแล้ว ทําข้อวัตรเสร็จแล้ว ทางจงกรมก็มี

ถ้ามันยังขี้เกียจ ไม่อยากทํา ดูประวัติครูบาอาจารย์ หนังสือครูบาอาจารย์เอาออกมาดู นี่ธรรมของพระพุทธเจ้า ธรรมของครูบาอาจารย์ ท่านพูดอย่างนี้ นี่พระอรหันต์ หลวงตา ครูบาอาจารย์ที่เป็นพระอรหันต์ท่านเทศนาว่าการอย่างนี้ พระอรหันต์พูดอย่างนี้ พระอรหันต์มีความเห็น มีมุมมองอย่างนี้ แล้วไอ้กิเลสของเรา ไอ้ประพฤติปฏิบัติเรามีมุมมองอย่างไร ตรวจสอบไง ตรวจสอบแนวความคิด ตรวจสอบทัศนคติของพระอรหันต์ กับตรวจสอบนักรบที่เราอยากจะมีคุณธรรม ปรับมุมมอง ปรับความรู้สึก ปรับความคิด ความคิดนี้ปรับปรุงขึ้นมาให้มันเสมอเหมือน ให้มันเข้ามาเป็นทัศนคติเหมือนกันได้ไหม

ถ้ามันอ่านแล้วมันเข้าใจ นี่ไง นี่ไง มันปรับมุมมองไง เพราะเราอ่าน เราเข้าใจ ทัศนคติ มุมมองว่าหลักของสมาธิ หลักของปัญญา หลักของการกระทําของการก้าวเดินของจิตมันเป็นอย่างไร แล้วเราทําอยู่นี่มันเป็นอย่างไร ถ้าเรายังไม่นั่งสมาธิภาวนา เราก็ดูคําเทศน์ ดูหนังสือของครูบาอาจารย์ ดูหนังสือของครูบาอาจารย์ที่หมู่คณะ ที่สังคมยอมรับว่าเป็นความจริง

อย่าไปดูหนังสือประโลมโลก หนังสือประโลมโลกมันทําให้เกิดอารมณ์ความรู้สึกไง เมตตาสงสาร เห็นเขาได้กันเขาเสียกันแล้วก็ไปโอ้โลมปฏิโลมกับเขา มันไม่เป็นประโยชน์หรอก มันไม่เป็นประโยชน์ เพราะอะไร เพราะเราหนีโลกมา เราพยายามหนีโลกมา เราจะพ้นจากโลก ถ้าเราจะพ้นจากโลก เราต้องเป็นธรรม ถ้าเป็นธรรม เราต้องดูแลใจของเรา เราต้องประพฤติปฏิบัติของเรา

อย่าให้กิเลสมันเป็นดินพอกหางหมู กิเลสเป็นดินพอกหางหมู วันคืนล่วงไปๆ พรรษาหนึ่ง สองพรรษา “อืม! อย่างนี้เราเป็นคฤหัสถ์เราก็ทําบุญได้” ถึงที่สุดแล้วมันออกไปตรงนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะเพศของพรหมจรรย์กว่าจะได้บวชมา กว่าจะได้เพศของพรหมจรรย์มา พ่อแม่ไม่อนุญาต บวชไม่ได้นะ พ่อแม่ไม่อนุญาต บวชไม่ได้ ถ้าเป็นหนี้เป็นสิน หนีภัยมา เขาไม่ให้บวช บวชไม่ได้ เพราะอะไร เพราะมันมีอยู่ในพิธีกรรมการบวช แต่โลกเขาบวชกันนั้นเรื่องของเขา เรากว่าจะได้เพศนี้มา ได้เพศของนักรบมา แล้วได้เพศนักรบมา ได้มาแล้วเราอยู่ในสังคม อยู่ในบริษัท ๔ ปัจจัยเครื่องอาศัยมันมีพร้อม

เราไป สมัยธุดงค์มีผ้ายางผืนเดียวเท่านั้นน่ะ ผ้าร่มผืนเดียว ไปไหนก็ปู กางกลด ร่มไม้ชายคาอยู่ได้ทั้งนั้นน่ะ เว้นไว้แต่หน้าฝน เวลาหน้าฝนก็ต้องหาที่หลบเอา ชีวิตเหมือนนก กินเสร็จก็บินไป ไม่ติดในที่อยู่ ไม่ติดในสิ่งใดทั้งสิ้น ไม่ติดในโลก ไม่อยากอยู่กับโลก อยากจะพ้นไปจากโลก แต่เพราะเป็นมนุษย์ เป็นพระสงฆ์ เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ มันต้องอาศัยปัจจัย มันต้องอาศัยอาหาร อาศัยปัจจัยเครื่องดํารงชีวิต มันถึงอาศัยโลกเขาอยู่ไง อยู่กับโลกเขาโดยไม่ติดโลก ถ้าอยู่กับโลกเขาโดยไม่ติดโลก ในการภาวนาเรามันก็ไม่เป็นความกังวล

ถ้าอยู่กับโลกไปติดโลก ทําอะไรก็เกรงใจเขา เขาจะพอใจไม่พอใจ พูดไปแล้วสะเทือนเขาไม่สะเทือนเขา เลยยอมจํานนเขาหมดเลย เลยกลายเป็นหมาให้เขาคอยเคาะกะลา กระดิกหางไปหาเขาตลอดเวลา...ไม่ต้อง ไม่ใช่หมา เราเป็นภิกษุ เราเป็นนักรบ ไม่ต้องไปกระดิกหางให้ใครทั้งสิ้น อยู่ในธรรมวินัย ใครจะเชื่อไม่เชื่อเรื่องของเขา เพราะธรรมวินัยมันเป็นกฎของสากลใช่ไหม ธรรมและวินัย พุทธพจน์ พุทธพจน์ที่วางไว้ ใครจะศึกษาอย่างไร มุมมองของเขา ทัศนคติของเขา เรื่องของเขา เราทําของเรา

วุฒิภาวะมันหยาบมันละเอียด มันต่างๆ กันไป วุฒิภาวะ ดูสิ แก่นของไม้ ที่เราประพฤติปฏิบัติขึ้นไป ถ้าจิตเราละเอียดเข้าไป มันไม่อยากพูดกับใครนะ มันไม่อยากพูดกับใคร มันอยากอยู่คนเดียว มันอยากจะรีบเร่งภาวนาของมัน ถ้ามันไม่อยากไปพูดกับใคร ไม่อยากต้องไปยุ่งกับใคร แล้วเขาจะหาว่าพระองค์นี้หยิ่งจองหอง พระองค์นี้ไม่ยอมไปปฏิสันถารเขา ไม่คอยไปดูแลเขา เห็นไหม วุฒิภาวะของใจมันพัฒนาคนละชั้นคนละตอนกัน ไม่ต้องไปเดือดร้อน ไม่ต้องไปเดือดร้อน ไม่ต้องไปกังวลว่าเขาจะเป็นอย่างไร ถ้าจิตใจเราพัฒนา เพราะอะไร

เพราะอริยทรัพย์ ตั้งแต่โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี มันเป็นสมบัติของเราที่เราอยากไขว่คว้ามากกว่า ถ้าสมบัติภายในของเรา ขณะที่เราวิปัสสนาอยู่ ใจเราจะพัฒนาขึ้นไป เราจะไปห่วงอะไรกับความเคารพนบนอบของสังคมล่ะ เวลาเราจะเป็นจะตาย เขาช่วยเหลือเจือจานเราได้ขนาดไหน เขาจะส่งเสริมให้จิตใจเราเป็นอริยภูมิได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นการกระทําของเรา มันเป็นอริยสัจ มันเป็นสัจจะความจริงจากภายในของเราที่มันจะเกิดขึ้นมา แล้วถ้ามันเกิดขึ้นมามันก็เกิดขึ้นแสนยาก มันอาศัยสติปัญญา อาศัยการบํารุงรักษา อาศัยการแสวงหา อาศัยความหมั่นเพียร ความวิริยอุตสาหะ มันเกิดขึ้นมาจากการกระทําทั้งนั้นน่ะ ไม่มีใครมาส่งเสริมให้หรอก

ถ้ายิ่งส่งเสริมขึ้นมายิ่งเกรงอกเกรงใจ ยิ่งมีการเกรงอกเกรงใจกัน มีการคอยดูแลรักษากัน มันเป็นนิวรณธรรม มันเป็นเครื่องกั้น สิ่งที่จะทําให้มันเป็นประโยชน์ขึ้นมา มันเป็นเครื่องกั้นให้มันเนิ่นช้า ให้มันเป็นไป มันถึงไม่ต้องไปวิตกกังวล ยิ่งเราเป็นลูกศิษย์ลูกหา สบายมากเลย เพราะอะไร เพราะมันมีหัวหน้าชนไว้ให้ มีหัวหน้าปะทะไว้ให้เลยนะ

โลกกับธรรมไง อยู่ด้วยกัน แต่ไม่เหมือนกัน โลกกับธรรม โลกก็คือโลกไง โลกก็คือวิทยาศาสตร์ไง ต้องพิสูจน์กัน แต่ธรรมะ มองตาก็รู้ใจ คนนี้คิดปรารถนาอะไร คนนี้ปรารถนาอะไร คนนี้จะหวังอะไร คนนี้จะทําได้ขนาดไหน

เพราะยิ่งอยู่ด้วยกัน ศีล ศีลรู้ได้ต่อเมื่ออยู่ด้วยกันนะ นี่มีศีลมีธรรม มีศีลของเขา พูดธรรมะออกมา อืม! มันเถียงไม่ขึ้นน่ะ ธรรมะเวลาออกมาจากใจครูบาอาจารย์นะ ไม่มีช่องไม่มีประตูให้เราโต้แย้งเลย มันลงกันที่นี่ ลงกันที่ใจ เรายอมรับความเป็นจริง ถ้าลงกันที่นี่ แล้วมันจะมีอะไรจะไปฝ่าฝืน มันจะฝ่าฝืนสิ่งนั้นไม่ได้

มันจะฝ่าฝืนเพราะกิเลสไง กิเลสมันเก่ง กิเลสมันจะแถ กิเลสมันหาทางออก “ท่านไม่ได้ว่าเรา ท่านว่าคนอื่น ถ้าท่านจะว่าเรา ก็ท่านเข้าใจผิด ท่านไม่เห็นความจริง เราขยันหมั่นเพียร เราเป็นคนดี เราเป็นคนแสนดี เปรตมันยังชมว่าดีเลย ท่านจะมาว่าเราได้อย่างไร”

เปรตมันชม ผีมันชม ผีมันยอมรับ แต่ครูบาอาจารย์ไม่ยอมรับ นี่ถ้ากิเลสมันตัวใหญ่มันเป็นอย่างนี้ มันตะแบงของมันไป มันไม่ยอมรับอะไรเลย มันเก่งของมันอยู่คนเดียว เก่งอยู่คนเดียว แล้วมันตะแบงของมันไป แล้วเป็นความจริงไหม

ถ้าเป็นความจริง เวลานั่งสมาธิภาวนา จิตเราแค่สงบ เทวดา อินทร์ พรหมเขาอนุโมทนา ยิ่งเวลามรรคญาณมันหมุนเข้าไปในหัวใจ มรรคมันเดินตัวขึ้นมา มันสมุจเฉทปหานขึ้นมา มันไปทําลายโลกธาตุหวั่นไหวในหัวใจ นี่ข้างนอกเขาจะชื่นชม เทวดา อินทร์ พรหมเขาส่งข่าวเป็นชั้นๆ ขึ้นไป เขามาทําอะไรเรา เขาชื่นชมอยู่แล้ว เขาต้องการอยู่แล้ว เทวดา อินทร์ พรหมเขาอนุโมทนากับเรา แล้วคุ้มครอง

เวลาหลวงปู่มั่นไปอยู่ที่ถํ้าสาริกา ดูสิ เขาเป็นรุกขเทวดา เวลาเขาไม่เห็นด้วย เขามารุกราน เขามาทําให้เจ็บไข้ได้ป่วย หลวงปู่มั่นบอก สิ่งที่เขาเป็นอยู่ เขาเก่งขนาดไหนเขาก็ต้องตาย ทุกคนก็ต้องตาย สิ่งที่เขาทําขึ้นมา เขาทํากับภิกษุ ทํากับพระอริยเจ้า กรรมเขายิ่งมหาศาล เขาทําไม่ลงหรอก โดยสัจธรรม โดยหัวใจ เขาก็เกรงกลัวอยู่แล้ว แต่โดยกิเลส ด้วยความอยากใหญ่ เคยใหญ่เคยโต เคยมีคนนบนอบ ทําไมคนที่มีคุณธรรมเขาไม่มองเรา เขาไม่เคารพนบนอบเรา เขาจะเข้ามารังแก ถึงที่สุด โดยสัจธรรม รุกขเทวดานั้นต้องยอมรับ ยอมตัวเป็นลูกศิษย์ ยอมตัวลงเป็นลูกศิษย์

ในสังคมมีคนดีและคนชั่วปนกันในสังคมทุกสังคม ในเมื่อสังคมทุกสังคม สังคมของเราถ้าเราเจอสภาวะแบบนั้น เทวดา อินทร์ พรหมที่เขาเป็นมิจฉาทิฏฐิก็เรื่องของเขา ก็เรื่องของเขา เราก็ทําดีของเรา ถ้ามันเป็นวิบากกรรม มันต้องเป็นไปตามนั้น ก็เราทํามา ก็กรรมมันทํามา เรามีสิ่งนั้นมา เราจะไปเดือดร้อนใจทําไม สิ่งนั้นเราทําของเรามา ถ้าไม่ได้ทํามาก็เป็นกรรมปัจจุบัน เป็นกรรมใหม่ ก็เป็นเรื่องของพวกเปรตผีที่มันเป็นกรรมของเขา เป็นกรรมของเขา มันถึงที่สุดแล้วมันก็เป็นสภาวะแบบนั้น

แต่ถ้ามันมีคุณธรรมขึ้นมา มันทําไม่ได้ ศีล ศีลเป็นเครื่องปกป้อง ศีลสะอาดบริสุทธิ์ อยู่ในป่าในเขาเผชิญภัยมาพอแรงแล้ว เพราะมีศีลตัวเดียว ศีลนี้ด้วยความมั่นใจของเรา มันจะมีวิกฤติขนาดไหน เรื่องของเขา ถึงที่สุดแล้วมันผ่านวิกฤติมาได้หมด มันผ่านไป ถึงจะตาย อ้าว! ตายก็ตายเลย อะไรตายก่อน อยากจะดูว่าอะไรตายก่อน นี่มันเอาตายมาหลอก เห็นไหม วิปัสสนากัน เวลามีอะไรเกิดขึ้นมา “เอ็งต้องตายนะ เอ็งต้องพิการนะ เอ็งต้องง่อยเปลี้ยเสียขานะ” อ่อนแอไปหมดเลย

ถ้าตาย อ้าว! ตาย! ขอดู ขอดู อะไรตายก่อน สิ่งใดมันจะตายก่อน แล้วจะตาย ใครจะรู้ว่าตาย เราก็ต้องรู้เราก่อน ถึงที่สุด ด้วยคุณธรรม ด้วยความองอาจกล้าหาญ มันหลบหน้าหมด มันไม่กล้าเผชิญหน้ากับเราหรอก แม้แต่กิเลส แม้แต่ความเห็นในใจไม่กล้าเผชิญหน้ากับเราเลย ถ้าไม่กล้าเผชิญหน้า เอ็งจะเอาอะไรมาหลอกกู มึงจะเอาอะไรมาหลอกกู สิ่งนี้เกิดขึ้นมา มึงจะเอาอะไรมาหลอกกู ไม่มีอะไรมาหลอกกู มันก็เผชิญภัยไปได้หมด มันเผชิญภัยได้จากข้างนอก จากภูติผีปีศาจ เผชิญภัยกับนามธรรม เผชิญภัยกับกิเลสในหัวใจ เผชิญภัยกับสิ่งที่มันสร้างภาพขึ้นมาหลอกลวงให้มันยอมจํานน สิ่งที่มันเกิดขึ้นมาจากใจมันจะหลอกให้ยอมจํานนกับมัน ให้กิเลสมันม้วนเสื่อ นี่กรรมฐานม้วนเสื่อ ให้มันถดถอย ให้มันทดท้อ

ถ้ามันสู้ขึ้นไป มันสู้ มันเผชิญกับมันขึ้นมา จนถึงที่สุดมันจะมาหลอกลวงเราไม่ได้ แล้วเราทํามันได้ ทํามันได้ด้วยความนุ่มนวลของใจ มัชฌิมาปฏิปทา จากความองอาจกล้าหาญ การต่อสู้กับมัน เราต่อสู้ เรามีความเข้มแข็ง พอมีความเข้มแข็ง สิ่งที่เข้มแข็งขึ้นไป สิ่งที่มันยอมรับขึ้นมา มันจะยอมรับธรรม ถ้ายอมรับธรรม ธรรมเกิดจากการกระทํา

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรม สมาธิเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป ปัญญาเกิดขึ้นเป็นรอบๆ สิ่งที่การกระทําเกิดขึ้นเป็นรอบๆ กิเลสเกิดตลอดเวลา เหมือนเชื้อโรค เชื้อโรคอยู่กับร่างกาย เวลาร่างกายเราอ่อนแอ โรคภัยไข้เจ็บจะแสดงตัวออกมาทันที กิเลสมันอยู่กับใจเรา ถ้าสติเราอ่อน ถ้าความมุมานะ ความเพียรเราอ่อนแอ มันจะโผล่หัวออกมาทันที มันจะเหยียบยํ่าเราทันที สิ่งที่เวลาสติเราดี ปัญญาเราดี มันก็ซุกอยู่ในร่างกายเรานี่ มันซุกในหัวใจนี่ กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันซุกอยู่ในหัวใจ รอเวลา รอจังหวะจะตะปบตลอดเวลา...สิ่งนี้มันตะปบเราไม่ได้ มันตะปบเราไม่ได้เพราะเราศากยบุตรพุทธชิโนรส เพราะเรามีศีลมีธรรมมันถึงตะปบเราไม่ได้ เราถึงรักษาชีวิตของเรามาได้ตลอดเวลา แล้วเราต้องตั้งใจ ตั้งใจของเรา ดูแลใจของเรา

อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาไปอินเดียกันนะ ไปหาสังเวชนียสถานทั้ง ๔ ของเราไม่ต้องหรอก พุทธะอยู่ที่ใจ เฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้แล้ว “ผู้ใดปฏิบัติสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติตามเรา อยู่ถึงฟากตะวันตกของประเทศก็เหมือนอยู่ใกล้เรา ผู้ใดจับชายจีวรของเราไว้ แต่ไม่ปฏิบัติตามเรา...” นี่ก็เหมือนกัน มุ่งไปอินเดียโน่นน่ะ ไปกราบต้นโพธิ์ แต่หัวใจเป็นเปรต

ไอ้ของเราจะอยู่ที่ไหนก็แล้วแต่ ดูใจที่นี่ รักษาอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รักษาอุปัฏฐากใจของเรา นี่อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ตั้งใจที่นี่

เราเป็นพระ เป็นพระจากข้างนอก แล้วเราไปเป็นพระจากข้างใน พระผู้ประเสริฐ พุทโธ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อุปัฏฐาก ทําสมาธิขึ้นมา ทําปัญญาขึ้นมา ทําหัวใจให้มันเป็นธรรมะขึ้นมา นี่บรรลุธรรม “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” เป็นพระโสดาบัน เป็นพระสกิทาคามี เป็นพระอนาคามี เห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตัวใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ เห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๒๕ เปอร์เซ็นต์ ๕๐ เปอร์เซ็นต์ ๗๕ เปอร์เซ็นต์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต”

ทั้งๆ ที่ตถาคตก็อยู่กับเรานี่ ทั้งๆ ที่ตถาคตก็คือจิตวิญญาณเรานี่ คือพุทโธ คือผู้รู้ คือสสาร คือความรู้สึก แต่เราปล่อยให้กิเลสมันครอบงํา ปล่อยให้กิเลสครอบงําแล้วอ่อนแอ ทําก็ทําโดยกิเลส เวลาภาวนาขึ้นมาภาวนาโดยกิเลสนะ “เป็นอย่างนั้นๆๆๆ” มันเป็นวิปัสสนึก มันไม่เป็นตามความจริงหรอก แต่วิปัสสนึก อาการของใจมันมี ขณะที่ทํามันต้องแยกต้องแยะ

อาหาร ปลาเขากินแต่เนื้อ เขาไม่กินก้าง ไก่ ใครกินก้างก็ติดคอตายนะ นี่ก็เหมือนกัน กิเลสมันอยู่กับเรา เราก็แยกแยะ เราเอาแต่ธรรม เอาแต่คุณงามความดี เอาแต่สิ่งต่างๆ แล้วมันจะมีอุปสรรคขวากหนามเยอะมาก อุปสรรคขวากหนาม กิเลสเราก็เยอะอยู่แล้ว กิเลสของคนอื่นมันก็มีใช่ไหม หมู่คณะเรา พระที่อยู่ด้วยกันก็มีกิเลสกันเกือบทุกองค์ ถ้ามีกิเลสแล้ว ไอ้พวกกิเลสมันแสดงออกมา มันกระทบกระเทือนกันบ้างก็ให้อภัยกัน สิ่งที่เป็นคุณธรรมนะ ให้อภัยกัน สิ่งที่แล้วก็แล้วกันไป รักษาใจ ดูแลใจของตัว แล้วพยายามประพฤติปฏิบัติ พอใจเราเป็นธรรมขึ้นมา พอเราผ่านกาลเวลานี้ไป เราจะนึกถึง

ดูสิ เราเคยศึกษามาจากสถาบันไหน เวลาเขาชุมนุมศิษย์เก่า เพื่อนกันเรียกกันโดยสนิทปาก นี่ก็เหมือนกัน กาลเวลาผ่านไป ปีนั้นจําพรรษากับพระที่นั่น ปีนั้นจําพรรษา เราไปเจอกันข้างหน้านะ เราให้อภัยกันที่นี่ เราจะเจอกันข้างหน้า สังคมสงฆ์น่ะสังคมแคบๆ เดี๋ยวจะมาเจอกันอีก หน้าตาเราจะเจอกันอีก ปีนั้นอยู่ที่นั่น ปีนี้อยู่ที่นี่ เราจะเห็นกัน

เรารักษาใจเรา แล้วจะเป็นประโยชน์กับเรานะ พระจากข้างนอก-พระจากข้างใน ถ้าเรารักษาพระจากข้างในได้ เราสร้างพระจากข้างในได้ จะเป็นศาสนทายาท จะเป็นที่พึ่งของสังคม เอวัง

ไม่เป็นผู้แพ้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๑๔ กันยายน ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจ วันนี้วันอุโบสถ อุโบสถศีล ดูอากาศสิ อากาศมันสะอาดบริสุทธิ์ หายใจชื่นใจมาก ความสะอาดจากอากาศ ความสะอาดจากวัตถุ อุโบสถศีลเพื่อความสะอาดของสงฆ์ สังฆะคือหมู่สงฆ์ ภิกษุ สมมุติสงฆ์ สมมุติคือเรา รวมกัน ๔ องค์ขึ้นไปเป็นสงฆ์ นี่สังฆะของเรา ศาสนทายาท เราจะเป็นทายาทในศาสนา เราเห็นภัยจากวัฏฏะ เห็นภัยจากโลก โลกเป็นของร้อนนะ โลกเป็นของร้อน

ดูสิ เวลาธรรมะ คฤหัสถ์ธรรม ธรรมของฆราวาสไง มนุษย์สมบัติ การเกิดเป็นมนุษย์นี้ประเสริฐที่สุด เพราะการเกิดเป็นมนุษย์มันมีร่างกายและมีจิตใจ ร่างกายมันบีบคั้นให้จิตใจทุกข์ร้อน ร่างกายมันบีบคั้น มันต้องการอาหารของมัน มันต้องการผ่อนคลายของมัน จิตใจเป็นเจ้าของ จิตใจเป็นผู้รักษา จิตใจจะหาทางออก นี่มนุษย์สมบัติเป็นอริยทรัพย์ แต่อริยทรัพย์เกิดมาแล้วเราไม่แสวงหาทรัพย์ที่เป็นอริยทรัพย์จากภายใน อริยทรัพย์นี้เกิดมาใช้จ่ายฟุ่มเฟือย ชีวิตฟุ่มเฟือยไปนะ

อายุที่ได้มาคือวันเวลาที่เสียไป

พรรษาที่ได้มาคือวันเวลาที่เสียไป

พรรษาที่ได้มา เวลาบวชขึ้นมามีอายุพรรษามากขึ้นเป็นอาวุโส ต้องเคารพบูชากัน ถ้าเคารพบูชากัน เขาจะเคารพบูชาด้วยคุณธรรมในหัวใจของเราด้วย ถ้าเรามีคุณธรรมในหัวใจของเรา เห็นไหม สามเณรอายุ ๗ ขวบเป็นพระอรหันต์ เป็นพระอรหันต์เพราะใจของท่านเป็นพระอรหันต์ แต่ของเราบวชขึ้นมาแล้วเรามีเป้าหมายของเรา เป้าหมายของเราถ้าบวชแล้วต้องพ้นจากทุกข์ ในเมื่อเราบวชมาเพราะเห็นภัยในวัฏสงสาร เราถึงบวชมาเป็นภิกษุผู้เห็นภัยในวัฏฏะ ในเมื่อเห็นภัยในวัฏฏะ ตบะธรรมมันเป็นการเผาผลาญกิเลส ตบะธรรมต้องสร้างขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา ตบะธรรมคือสมาธิ ปัญญาคือการรอบรู้ในกองสังขาร ปัญญาคือการรอบรู้ในกองกิเลสที่มันเกิดขึ้นในหัวใจของเรา มันจะเกิดขึ้นมาได้เพราะมีการฝึกฝน มีการตั้งใจ เราตั้งใจนะ

ตอนบวชขึ้นมาเห็นภัยในวัฏฏะ เราออกบวชด้วยความกลัวกิเลส ด้วยความตื่นจากกิเลส จะเข้าสู่ธรรม แต่พอบวชเข้ามาแล้ว วันคืนล่วงไปๆ บัดนี้เราทําอะไรอยู่ สิ่งที่ดีกว่านี้ยังมีอยู่ ที่เราทําอยู่นี่ เราบวชมาเป็นพระ เป็นผู้ที่เห็นภัยในวัฏสงสาร คฤหัสถ์เขาเห็นแล้วเชิดชูไง เพราะอะไร นี่คือศาสนทายาท ศาสนทายาทด้วยสมมุติ

ศาสนทายาท ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะสถิตในหัวใจของผู้ใด หัวใจของผู้ใดมีกิเลสมากขนาดไหน ธรรมะที่สถิตเข้ามาในใจนั้นก็สกปรกด้วยกิเลสมากขนาดนั้น ถ้ากิเลสในดวงใจขนาดไหนอ่อนลง กิเลสในดวงใจขนาดไหนยุบยอบลง กิเลสในดวงใจเบาบางลง ธรรมะที่สถิตในหัวใจนั้นมันจะสะอาด มันจะบริสุทธิ์ มันจะรื่นเริง มันจะอาจหาญ มันจะมีอุดมการณ์ มันจะมีความสุขของมันนะ แต่ถ้ากิเลสมันมากขึ้นมา วันคืนล่วงไปๆ อาวุโสขึ้นมาแต่อายุพรรษา แต่เราไม่ตื่นตัวของเรา ไม่ขวนขวายของเรา

การตื่นตัว กิเลสมันกลัวนะ กิเลสกลัวธรรม กิเลสไม่กลัวอะไร การตื่นตัวคือมีสติปัญญา มีสติสัมปชัญญะ มีความระลึกรู้ มีความละอาย มีความเกรงกลัว แค่นี้กิเลสมันก็สงบตัวลงแล้ว แต่ถ้าเราไม่ตื่นตัว เราไปนอนจมอยู่กับมัน กิเลสมันเหยียบยํ่า กิเลสมันเหยียบยํ่าใครล่ะ? มันเหยียบยํ่าผู้แพ้ แพ้แบบราบคาบ แพ้แบบไม่มีทางต่อสู้

แต่ถ้าคนมันจะต่อสู้บ้าง ข้อวัตรปฏิบัติมันจะเริ่มต่อสู้ เราจะไม่เป็นผู้แพ้ เราจะเป็นผู้ชนะ ชนะในเวทีของธรรมะ ชนะในหัวใจของเรา เราไม่ไปชนะใครเลย เราจะไม่ไปรบกวนใคร จะไม่ไปชนะเบียดเบียนใคร เราจะเบียดเบียนกิเลสของเรา กิเลสของเราในหัวใจมันเผาลนเรา ตบะธรรมของเราจะต่อสู้กับมัน จะเหยียบยํ่ากับมัน จะทําให้มันยุบยอบตัวลง ตบะธรรม สัจธรรม อริยสัจจะ ไม่ใช่ไสยศาสตร์ ไม่ใช่เรื่องของโลกๆ

เรื่องของโลกๆ คือเรื่องของหมู่สัตว์ สัตตะผู้ข้อง ในเมื่อสัตตะผู้ข้อง สัตว์โลก โลกคืออะไร? โลกคือหมู่สัตว์ โลกคือหัวใจ โลกคือปฏิสนธิจิต โลกคือสิ่งที่มีอยู่ โลกคือภพ ไม่มีภพ โลกไม่มีหรอก โลกนี้มีเพราะมีเรา โลกนี้มีเพราะมีเรา เพราะมีเราแล้วไปรับรู้โลกมันมี

ดับที่เรา โลกก็เก้อๆ เขินๆ นํ้าบนใบบัว จิตนี้พ้นจากวัฏฏะทั้งๆ ที่มีชีวิตอยู่ ทั้งๆ ที่ดํารงชีวิตอยู่ แต่หัวใจเราไม่เคลื่อนไหวไปกับเขา

แต่ถ้าหัวใจเราไม่พ้นจากโลก เราตื่นไปกับโลก โลกมีอะไรก็อยากมีกับเขา โลกเขาสนุกครึกครื้น โลกเขามีความชื่นชม โลกมีมหรสพสมโภช อยากรู้อยากเห็นไปกับเขาหมดเลย...แพ้ราบคาบ แพ้กิเลสไง แพ้ราบคาบ กิเลสมันเหยียบยํ่าหัวใจ เหยียบยํ่าอยู่ข้างในเลย ทั้งๆ ที่เราเป็นนักรบ ทั้งๆ ที่เราเป็นภิกษุเห็นภัยในวัฏสงสาร เราแพ้ราบคาบเลย แพ้เพราะเราทิ้งธรรมะ เราทิ้งธรรมไปอยู่กับโลก ทั้งๆ ที่สัตตะผู้ข้องมันเป็นโลกอยู่แล้ว

ธรรมะเราต้องสร้างขึ้นมา อุโบสถศีล มาปาฐกถา มาอยู่ในศีลธรรม คอยเคาะกัน คอยชี้นํากัน วันมหาปวารณา ให้คอยชี้บอกชี้แนะ ถ้าชี้บอกชี้แนะในทางธรรม อย่าเอากิเลสไปป้ายกัน อย่าเอาโทสะ โมหะไปชี้แนะ ถ้าโทสะ โมหะเขาก็มี เราก็มี ไฟคนละกอง ช่วยกันรักษาไว้

ธาตุรู้ เห็นไหม ชีวิตนี้คืออะไร? ชีวิตนี้คือไออุ่น ไออุ่นคือพลังงาน พลังงานมันสืบต่ออยู่กับอายุ อายุอยู่กับกาลเวลา ถึงมีชีวิตไง ธาตุรู้ จิต ปฏิสนธิจิตมันเคลื่อนไหว มันมีพลังงานของมัน พลังงานนี้มันอยู่บนกาลเวลา มันมีอายุมันถึงมีชีวิต แล้วกาลเวลานี้ พรหม ๘๐,๐๐๐ ปี เทวดา อินทร์ พรหม แล้วมนุษย์เรา ๘๐ ปี นี่สิ่งที่เป็นอายุ อายุชั่วคราว อายุในวัฏฏะ ถ้าอายุในวัฏฏะ ชีวิตนี้คืออะไร? ชีวิตนี้คือพลังงาน พลังงานตัวนี้มันเป็นตัวภพ มันโดนครอบงําด้วยอวิชชา แล้วอวิชชาครอบงํามันอยู่ พอครอบงํามันอยู่ เราปฏิบัติไปมันก็ปฏิบัติโดยอวิชชา นี่เราต่อสู้กับมัน

ไฟตัวนี้สําคัญมาก พลังงานตัวนี้ยังมีอยู่ ยังมีชีวิตอยู่ พลังงานตัวนี้ออกจากร่างไป เขาเรียกว่า “ตาย” เรียกว่า “ตาย” แล้วพลังงานตัวนั้นมันไม่ตาย พลังงานตัวนั้นมันยังเคลื่อนไหวไป มันยังต่อภพต่อชาติไป แต่ร่างกายนี้ต้องเน่าไป บุบสลายไป ย่อยสลายไปเป็นธรรมดา เห็นไหม มันตายจากมนุษย์ มันตายจากอริยทรัพย์ มันตายจากมนุษย์ มนุษย์ตายไป จิตมันไม่ตาย จิตมันต้องออกจากร่างนี้ไป พอจิตออกจากร่างนี้ไป มนุษย์ทิ้งร่างนี้ไว้ แล้วมันได้ประโยชน์อะไร

แต่ถ้าในปัจจุบันนี้เรายังมีชีวิตอยู่ ไฟในเตา ไฟของเรา ตบะธรรมของเรา พลังงานของเรา เราดูแลมัน เรารักษามัน ถ้าเราดูแลมัน เรารักษามัน พลังงานของมันขึ้นมา เราจะไม่เป็นผู้แพ้ แพ้เพราะอะไร แพ้เพราะมันไม่มีต้นทุน แพ้เพราะมันไม่มีจุดเริ่มต้น แพ้เพราะมันไม่รู้เหนือรู้ใต้ แพ้เพราะมันไม่รู้สิ่งใดๆ เลย

แต่ผู้ที่เริ่มต้น เริ่มต้นจากรู้จักตัวตน รู้จักเราก่อน รู้จักเราคือรู้จักสมาธิของเรา เราคือใคร ถ้าจิตมันสงบเข้ามานะ อ๋อ! จิตเป็นอย่างนี้ เราเป็นอย่างนี้ สมาธิเป็นอย่างนี้ จะไม่บอก “ว่างๆ ว่างๆ” ไปประสาโลกเขาหรอก “ว่างๆ” มันเป็นปรัชญา มันเปรียบเทียบถึงความว่าง เปรียบเทียบถึงการปล่อยวาง เปรียบเทียบถึงอวกาศ เปรียบเทียบ มันเป็นความว่างเปรียบเทียบ มันไม่เป็นความจริง

ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา รู้จักเรา รู้จักความเป็นจริง สมาธิธรรม ปัญญาธรรม ทําความจริงเกิดขึ้นมาจากเรา ถ้าความจริงเกิดขึ้นมาจากเรา คุณค่ามันเกิดที่นี่ มนุษย์มันเกิดที่นี่

อริยทรัพย์จากภายนอก อริยทรัพย์ในวัฏฏะ มนุษย์เป็นอริยทรัพย์ อริยทรัพย์เพราะเกิดเป็นมนุษย์ เพราะมีคุณสมบัติของมนุษย์ มนุษย์สมบัติมันต้องมีศีล ๕ จิตมีศีล ๕ พอสมควรถึงเป็นมนุษย์สมบัติ แล้วจิตมีศีล ๕ มีสิ่งที่ดี ศีลสมบูรณ์ขึ้นมาอายุก็ยืนยาว มีศีล ๕ ขึ้นมา เกิดเป็นมนุษย์ แต่อายุสั้น อายุไปตามแต่กรรม เพราะอะไร เพราะ สีเลน สุคตึ ยนฺติ สีเลน โภคสมฺปทา ศีลทําให้มีสุคติ ศีลทําให้มีโภคทรัพย์ ศีลทําให้ถึงนิพพาน ศีล สมาธิ ปัญญา

ศีลเริ่มต้น ถ้ามีตัวศีล มนุษย์สมบัติมันก็มีคุณค่าของมัน อายุมันก็ยืนยาว ยืนยาวเพราะอะไร เพราะเรารักษา เราดูแลมัน อายุมันสั้นเพราะอะไร เพราะเราไปตัดทอนมัน เราไปทําลายเขา ไปตัดตอนชีวิตเขา ไปทําลายของคนอื่นเขา พอไปตัดทอนคนอื่นมันก็ตัดตอนชีวิตของเรา เพราะอะไร เพราะคนตัดทอนคือใครล่ะ? มโนกรรม กรรมมันคิดก่อนใช่ไหม กรรมมันคิดก่อนมันถึงมีการกระทําใช่ไหม หัวใจไปคิดทําลายเขา หัวใจไปตัดทอนเขา หัวใจเราก็ต้องอายุสั้นไปด้วย หัวใจเราไปส่งเสริมเขา เราปล่อยสัตว์ปล่อยปลา เราไปดูแลเขา เราส่งเสริมเขา ส่งเสริมเขา ผลก็ตอบสนองถึงชีวิตของเรา

“ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” มันไม่ลอยมาจากฟ้าหรอก คุณงามความดีมันลอยจากฟ้ามาจากไหน คุณงามความดีมันเกิดจากการกระทํา แล้วการกระทํามันมาจากไหน มันมาจากมโนกรรม ถ้าจิตมันไม่คิดจะทํา มันจะทําได้อย่างไร ลากมันมายังไม่มาเลย คนนอนหลับอยู่นี่ ลากมันมา มันมาไหม จิตมันหลับใหลอยู่ ลากมันไป มันไปไหม จิตมันไม่ไปหรอก เพราะอะไร เพราะมันไม่ตื่นจากกิเลส

ถ้ามันตื่นจากกิเลส เราจะไม่เป็นผู้แพ้ เราตื่นตัวอยู่ตลอดเวลา ถ้าเราตื่นตัวตลอดเวลา เราจะต่อสู้กับมัน เราจะเป็นศาสนทายาท ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบริสุทธิ์บริบูรณ์ สมบูรณ์อยู่ตลอดเวลา เพียงแต่เราไม่สามารถเข้าถึง เราไม่สามารถเอามาประดับในหัวใจของเรา ถ้าเราสามารถจะเอามาประดับในหัวใจของเรา เราต้องมีความขยัน มีความหมั่นเพียร อย่าน้อยเนื้อตํ่าใจนะ ถ้าหัวใจใครคลอนแคลน ให้มันรื่นเริงอาจหาญขึ้นมา ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญญาธิการมา ปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์กว่าจะสร้างมา การสร้างมาต้องเสียสละมาก เกิดแต่ละภพแต่ละชาติเป็นหัวหน้าสัตว์ เป็นหัวหน้าบุคคล เป็นหัวหน้าหมู่บ้าน เป็นจักรพรรดิ เป็นกษัตริย์ เป็นผู้ดูแล สะสม สร้างบริษัทบริวารขึ้นมา สิ่งนี้สร้างมาหมด ต้องสร้างมา เพราะพระโพธิสัตว์ต้องสร้างมาก สร้างมาเพื่อเป็นพระพุทธเจ้า ขณะที่ออกบวช ๖ ปี ยังต้องสมบุกสมบันขนาดนั้น เวลาตรัสรู้ขึ้นมา “เราจะสอนใครได้หนอ สอนใครได้หนอ” ทั้งๆ ที่ตัวเองสร้างสมบุญญาธิการมาด้วยบุญปัญญาขนาดนั้นนะ

ธรรมะมันลึกซึ้งขนาดนั้น สิ่งที่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมไว้แล้ว แล้วเราเกิดมาท่ามกลาง เหมือนปลาเกิดมาท่ามกลางนํ้าสะอาดบริสุทธิ์ มีอาหารสมบูรณ์ ดูสิ เราบิณฑบาตมาก็สมบูรณ์ ความเป็นอยู่ ปัจจัย ๔ เราก็สมบูรณ์ เราเป็นปลาที่อยู่ในนํ้าที่สมบูรณ์ อากาศสะอาดบริสุทธิ์ ทุกอย่างมันสมบูรณ์หมดเลย ออกซิเจนหายใจได้สบายหมดเลย แต่กิเลสมันไปขัดขวางหมดเลย “โน่นก็ไม่ดี นี่ก็ไม่ดี” ขัดแย้งขัดขวางไปหมดเลย ถ้ากิเลสมันออกหน้า เราจะเป็นผู้แพ้

เราจะไม่ยอมเป็นผู้แพ้ เราจะต้องเป็นผู้ชนะ แล้วชนะกิเลสเรา ชนะในท่ามกลางศึกสงครามในหัวใจ อย่าไปชนะข้างนอก อย่าไปชนะใครทั้งสิ้น ถ้ามันอ่อนแอ ถ้ามันมีเหตุขัดข้องในหัวใจ เราต้องตื่นตัว หาที่หลีกเร้น เห็นไหม นอแรด สัตว์ต่างๆ มันมี ๒ เขา แรดมันมีนอเดียว เราจะไปแบบนอแรด เราจะรักษาจิตเราเป็นเหมือนนอแรด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้เป็นแบบนอแรด เป็นนอแรด เราต้องรักษาหัวใจของเรา

หมู่คณะพึ่งพาอาศัยกันนะ เราเป็นสัตว์สังคม มนุษย์เป็นสัตว์สังคม พึ่งพาอาศัยกัน ดูสิ เวลาออกธุดงค์ไปกัน ๒ องค์ ๓ องค์ขึ้นไปมันอบอุ่นใจ ไปองค์เดียวมันกลัวผี มันกลัวทุกๆ อย่างเลย ความกลัวอันนั้นจะทําให้ระวังตัว ความกลัวอันนั้นทําให้เราไม่คิดนอกลู่นอกทาง เราต้องรักษาใจของเรา ความกลัวอันนั้นอยู่ในศีลในธรรม ในเมื่อเราไปธุดงค์ในสัจธรรม ไม่ใช่เราไปธุดงค์โดยแอบอ้าง ถ้าธุดงค์ไปโดยแอบอ้าง ไปคนเดียวแล้วไปแอบทําผิดๆ ถูกๆ อันนั้นไม่ใช่ธุดงค์ อันนั้นมันถูไปตามดง จะทะลุดงไปไง ผ่านมันออกไป

เราไม่ทําอย่างนั้น เราจะซื่อสัตย์กับเราเอง เย็นก็รู้ว่าเย็น ร้อนก็รู้ว่าร้อน หนาวก็รู้ว่าหนาว ทุกข์ก็รู้ว่าทุกข์ ถ้ามันเป็นความจริง เราทําของเรา เราก็รู้ว่าเราทําจริงของเรา เราจะแก้กิเลส เราต้องจริงจังของเราแล้วเผาผลาญมัน ตบะธรรมสร้างขึ้นมา แล้วเผากิเลสของเรา เผาผลาญกิเลสของเรา สัจธรรมอันนี้มันจะเป็นศาสนทายาท

ไฟในเตารักษาให้ดี แล้วทําอาหารมันจะสุกขึ้นมา มันจะเป็นอาหารขึ้นมา อาหารสุกขึ้นมาโดยการกระทําของเรา อาหารสุก เราก็รู้ อาหารดิบ เราก็รู้ อาหารกึ่งดิบกึ่งสุก เราก็รู้ เราทําของเราขึ้นมา ตั้งสติสัมปชัญญะ อย่าหลงไปกับโลก โลกเป็นอย่างนี้ มันเป็นอนิจจัง

ดอกไม้ริมทาง ดูดอกไม้สิ เวลามันดอกตูม ดอกบาน มันก็สวยงาม พอมันเหี่ยวเฉาไป ก็เท่านั้น โลกเป็นอย่างนี้ ดูสิ เมื่อก่อนคนมีกี่พันล้านคน เดี๋ยวนี้มีหกพันกว่าล้าน นี่มันมากขึ้นไปเรื่อยๆ มันก็เท่านั้นน่ะ เราก็เป็นหนึ่งในหกพันล้านนั้น

ในร้อยคนพันคนมีคนจริงอยู่คนหนึ่ง ในพันคนหมื่นคนมีคนกล้าอยู่หนึ่งคน แต่คนที่รู้จริงจะมีในกี่ล้านคนต่อหนึ่งคน หกพันกว่าล้านคนในโลกมีผู้รู้จริงอยู่กี่คน แล้วเราเป็นคนคนหนึ่งในคนจํานวนที่รู้ เป็นคนคนหนึ่งที่รู้เห็นภัย เป็นคนคนหนึ่งที่เห็นภัยในวัฏสงสาร แล้วพยายามจะเอาตัวรอด เราต้องให้กําลังใจกับเรา ถ้าเรามีความคิดอย่างนี้ เราจะมีความรื่นเริง เราจะมีความอาจหาญ

ชีวิตเรามีคุณค่านะ โลกเขาสมบุกสมบันกัน เขาทุกข์เขายากกัน เขาทําลายกัน เขาทํามาหากินกัน โลกไม่มีวันเต็มหรอก งานสร้างไม่มีวันจบหรอก ดูสิ การก่อสร้าง การกระทํา วันหนึ่งมันจบไหม มันไม่จบหรอก งานมันจะมีต่อเนื่องกันไปตลอดเวลา แต่การภาวนาของเรา เดินจงกรม หัวทางจงกรม ท้ายทางจงกรม เดินไปเดินกลับ มันจะจบไหม

จบ ถ้ามีสติอยู่ในทางจงกรมนั้น

มันไม่จบ ถ้าเดินจงกรมอยู่สักแต่ว่า สติออกไปนอกดาวอังคารนู่นน่ะ ปัญญามันคิดไปนอกจักรวาลนู่นน่ะ ไอ้ตัวมันอยู่นี่ ใจมันไปไหนก็ไม่รู้ นั่นมันเป็นการเดินจงกรมไหม นั่นมันเป็นการสักแต่ว่าทํา

แต่ถ้ามันมีความจริง ระลึกขึ้นมา สติระลึกขึ้นมา มันจะไป มันจะล้มลุกคลุกคลานขนาดไหน ปิดล้อมมันไว้ ปิดล้อมมันไว้ด้วยสติ ไฟในเตารักษามันไว้ให้ได้ พลังงานตัวนี้เอากลับมาให้ได้ พลังงานคือตัวจิต เอากลับมาไว้ในหัวอกของเรา ให้มันอยู่ใต้ผิวหนังเรานี้ อย่าคิดนอกผิวหนังไป ความคิด ดูสิ เรานั่งอยู่นี่ ความคิดไปถึงนอกจังหวัดแล้ว ไปถึงนอกประเทศโน่น มันออกนอกโลกไปเลย มันไม่อยู่ใต้ผิวหนังนี้

ถ้ามันอยู่ใต้ผิวหนัง สติเรารักษามัน เราดูแลมัน เรารักษามัน ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันจะเกิดขึ้นมาได้ มันเป็นธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่วางไว้ แต่ถ้ามันเป็นความจริงกับเรา ปัจจัตตัง รู้จําเพาะตน ปัจจัตตัง รู้จําเพาะตน สันทิฏฐิโก เวลามันปล่อยมันวางขึ้นมา เราจะรู้ของเราตลอดเลย ถ้ารู้ขึ้นมาแล้ว เรารู้ของเรา เราจะไปตื่นเต้นกับอะไร เราไม่เคยตื่นเต้นไปกับอะไรเลย เราไม่กลัวสิ่งใดๆ เลย เพราะสิ่งนั้นมันเป็นเรื่องของโลก ธรรมะมันเหนือโลก ถ้าธรรมะมันเหนือโลก มันจะเอาโลกที่ไหนมาเหยียบยํ่าทําให้มันคลอนแคลนได้ ในเมื่อมันเหยียบยํ่าไม่ได้

ดูสิ เราไปยืนอยู่ที่ไหนมันก็มีเงา จิตมันมีเงาให้เขาเหยียบยํ่าอยู่ แล้วมันไม่มีภพ มันไม่มีจิต มันไม่มีเงา มันไม่มีอะไรเลย แล้วใครจะไปเห็นเงาของมัน ใครจะตามไปรู้ไปเห็นมันได้ แต่เรารู้ในกลางหัวอกของเรา มันมหัศจรรย์ขนาดไหน ถ้ามันรู้อยู่ในหัวอกของเรา มันมหัศจรรย์ขนาดนี้ เราจะไปตื่นเงากับโลกทําไม

เราไปตื่นเงากับโลกใช่ไหม โลกเขาพิสูจน์กันด้วยเงา ว่ามันมีเงา มันมีการเคลื่อนไหว มันมีการกระทํา มันถึงเป็นสัจธรรมอย่างนั้น แล้วสัจธรรมของเรามันสันทิฏฐิโก มันอยู่ในหัวใจของเรา มันอยู่เหนือโลก ธรรมะที่เหนือโลกมันมาจากไหนล่ะ? มันก็มาจากธรรมะอยู่ที่ในหัวใจเรานี่ ใจที่สกปรก ไอ้หัวใจที่มันโสมม หัวใจที่โสมมมันต้องเอาศีลไปครอบงํามัน เอาศีลไปควบคุมมัน ควบคุมไว้นะ ถ้าควบคุมไว้ แล้วเราทําของเรา

สัตว์ทั้งหลายเกิดมาตามกรรม กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน เราอยู่ด้วยกัน ความรู้ความเห็นมันมีสูงมีตํ่า ความเห็นในการประพฤติปฏิบัติ สมาธิก็มีหยาบมีละเอียด เราอย่าเอามาโต้แย้งกัน สิ่งนี้เราคุยกันเป็น ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ มันเป็นมงคล ฟังของเขา ฟังของเรา ดูของเขา ดูของเรา แล้วอย่าเชื่อ กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น กาลามสูตร ให้เชื่อปัจจัตตัง ให้เชื่อสันทิฏฐิโก

ถ้าของเขาเป็นสัจธรรมของเขา เราประพฤติปฏิบัติดู มันเป็นไปได้ไหม มันเป็นจริงไหม ถ้ามันเป็นไปได้ มันเป็นจริง มันเป็นจริตนิสัยของเขาไหม ถ้าจริตนิสัยของเขาทําได้ก็เป็นจริตนิสัยของเขา ถ้าจริตนิสัยของเขาไม่มี เขาทําไม่เป็น เขาแพ้ราบคาบ เขาแพ้กับความเห็นของเขา

นี่ไง เวลาประพฤติปฏิบัติไป ที่มันติดมันติดอะไร? ติดเพราะมันไม่รู้ ไม่รู้มันคืออะไร? ก็คือมันหลง หลงก็คือไม่รู้ ถ้ารู้ มันจะหลงทําไม ก็มันไม่รู้ แต่กิเลสมันบอกรู้ นี่ไง เขาถึงแพ้ราบคาบไง เพราะกิเลสมันบอกว่ารู้ กิเลสมันบอกว่ารู้ อวิชชาไง เพราะมันไม่รู้ตัวเองอยู่แล้วใช่ไหม แล้วมันบอกรู้ รู้อะไร? รู้ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ความรู้ของเราล่ะ เป็นสันทิฏฐิโกไหม เป็นปัจจัตตังไหม

ถ้าเป็นสันทิฏฐิโก เป็นปัจจัตตัง มันธรรมเหนือโลก ถ้ามันเป็นอวิชชาความไม่รู้อันนั้น มันหลงอันนั้น มันจะเหนือโลกไปไหน มันก็อยู่ใต้โลก พออยู่ใต้โลกมันก็คลอนแคลน พอคลอนแคลนก็เลี้ยงตัวเองไม่ได้ ในเมื่อเราเลี้ยงตัวของเราไม่ได้ เรามีจุดยืนของเราไม่ได้ มันก็ตื่นไปกับโลก ธรรมมันเลยอยู่ใต้โลกไง โลกเลยเหยียบยํ่าธรรมะไง โลกเหยียบยํ่าธรรมะ แล้วเราเป็นภิกษุ เราเป็นศาสนทายาท ให้โลกมาเหยียบยํ่าอยู่ได้อย่างไร ให้โลกเขาเหยียบยํ่าอยู่ได้อย่างไร

ธรรมเหนือโลก โลกมันยังไม่เห็นแม้แต่เงาของหัวใจของเรา มันไม่เห็นเงาของหัวใจเรา ยืนอยู่กลางแดดก็ไม่มีเงา ยืนอยู่กลางแดด เขาก็ไม่เห็นหัวใจของเรา นี่ธรรมมันเหนือโลก ถ้าธรรมเหนือโลกมันถึงเป็นสัจธรรมอย่างนั้น ถ้าสัจธรรมอย่างนั้นมันเหนือโลกขึ้นมา มันเป็นอย่างไร

กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อใคร ให้เชื่อสันทิฏฐิโก ให้เชื่อสัจธรรม แล้วเชื่ออย่างนี้มันก็เทียบมาในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” เห็นตถาคตเพราะอะไร เห็นตถาคตเพราะมันเหมือนกัน มันเป็นอันเดียวกัน หัวใจเหมือนกัน พุทธะเหมือนกัน สัจธรรมเหมือนกัน ถ้ามันเหมือนกัน สัจจะมันเหมือนกัน อันเดียวกัน ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต เห็นเต็มองค์เลย เห็นพระพุทธเจ้าทั้งองค์เลย แล้วใจมันเป็นพุทธะ มันเป็นของมันเสียเอง นี่สัจธรรมมันเป็นอย่างนั้น ถ้าสัจธรรมมันเป็นอย่างนี้มันจะตื่นไปกับโลกไหม

ถ้ามันตื่นไปกับโลก กาลามสูตร ไม่ต้องเชื่อใคร ถึงบอกว่ากรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน ในเมื่อกรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน ธรรมะที่เขาแสดง ธรรมะที่คุยกัน ธมฺมสากจฺฉา เราฟัง เราคุยกันเป็นสัจธรรม แล้วมันเป็นจริงไม่เป็นจริง เราพิสูจน์ได้ เราทําของเราได้ เพราะถึงที่สุดแล้วมันเป็นอันเดียวกัน แต่วิธีการต่างกัน ถ้าต่างกันไป ทําแล้วได้เหมือนกันไหม

สิ่งที่เกิดขึ้นมา เราคุยธรรมะกันแล้วอย่าเอามาเหยียบยํ่า อย่าเอามาหมักหมม อย่าเอามาปิดกั้นหัวใจของเรา ให้มันปิดกั้นทําไม ให้มันมาปิดทางเดินของใจหรือ เป็นคนโง่หรือคนฉลาดล่ะ เป็นคนฉลาด สัจธรรมมีอยู่ ครูบาอาจารย์มีอยู่ ถามครูบาอาจารย์ก็ได้ ถามว่าสัจจะมันเป็นอย่างนั้นไหม มันเป็นอย่างนั้นไหม มันเป็นวิธีการ ทําเพื่ออะไร? ทําเพื่อไม่ให้หลง ไม่ให้หลง ไม่ให้เสียเวลา

การหลง เหมือนเข็มทิศมันชี้ไปผิดทาง อย่างน้อยทําให้เสียเวลา อย่างมากทําให้เราออกไปนอกลู่นอกทาง ถ้าเราไม่หลง เราไม่ออกไปนอกลู่นอกทาง เราจะไม่พ่ายแพ้กับกิเลสของเรา เราจะเป็นผู้ชนะ ชนะตนสําคัญที่สุด

สงครามคูณด้วยล้าน ผู้ชนะสร้างเวรสร้างกรรม ผู้แพ้ผูกเวรผูกกรรม มันจะเป็นอย่างนี้กันตลอดไป แต่ถ้าเป็นธรรม ชนะตนประเสริฐที่สุด ไม่มีเวรมีกรรม เพราะ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน

ตนพึ่งตนไม่ได้ ตนโดนกิเลสเหยียบยํ่า ตนเจ็บชํ้านํ้าใจ ตนโดนกิเลสเหยียบยํ่าจมบาดาลไปเลย แล้วมันพึ่งไม่ได้ มันทําสมาธิตั้งตนขึ้นมา ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ยืนขึ้นมาได้ ตนยืนขึ้นมาได้ ตนใช้ปัญญาแยกแยะการกระทําของตน ถ้าการกระทําของตนถึงที่สุด นี่ชนะตน ถ้าชนะตนนะ ประเสริฐที่สุด ชนะตนคูณด้วยล้าน ไม่มีเวรไม่มีกรรม

สัจธรรมในหัวใจ สัจจะอริยสัจจะในหัวใจ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ จักรเคลื่อนแล้ว เทวดาส่งข่าวเป็นชั้นๆ ขึ้นมา จักรนี้จะย้อนคืนอีกไม่ได้ ย้อนคืนอีกไม่ได้เพราะอะไร เพราะสิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมนั้นเป็นกิริยาของธรรม แต่สัจธรรมมันอยู่ในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่เป็นพระอรหันต์ ย้อนคืนไม่ได้ ย้อนคืนอีกไม่ได้เลย เหยียดคืนอีกไม่ได้ แล้ววางสัจธรรม กิริยาของธรรม แล้วเราทําขึ้นมาเป็นกิริยาเหมือนกัน แต่ความรู้จริงมันก็ต้องรู้จริงในหัวใจของเราใช่ไหม ถ้ากิริยาที่ความรู้จริงในหัวใจของเราขึ้นมา สัจธรรมอันนี้มันกังวานในหัวใจของเรา นี่ชนะตนมันชนะอย่างนี้ไง

ถ้าเราชนะตนได้ เรามีความเข้มแข็ง เรามีกําลังของเรา เราจะรักษาของเราได้ เราจะทําของเราได้ เพราะเรามีหัวใจเหมือนกัน หัวใจเป็นภาชนะ เป็นสิ่งที่สัมผัส ความสุขความทุกข์ ร่างกายมันไม่รู้หรอก แม้แต่ลมพัดมา ผิวหนังได้รับลมมา ถ้าหัวใจมันไม่รับรู้มันยังไม่รู้เลย แต่ถ้าหัวใจมันรับรู้ ลมพัดมาโดนผิวหนัง หัวใจมันรับรู้มันถึงจะรู้

แล้วถ้าหัวใจมันรู้ของมันจากภายใน ถ้าใจมันรับรู้ ใจมันเป็นจริงขึ้นมา สัจธรรม ภาชนะที่สัมผัสธรรม คือสิ่งที่เป็นสัจธรรมอันนี้ ถ้าเป็นสัจธรรมอันนี้ เพราะเรามีอยู่ เรามีอยู่ แต่มันหลับใหล หัวใจเราหลับใหลโดยอวิชชา หัวใจเราหลับใหลด้วยกิเลสที่มันครอบงําอยู่ เราถึงจะต้องตื่นตัว จะไม่เป็นผู้แพ้นะ

เริ่มต้นตั้งแต่หยาบๆ ข้อวัตรปฏิบัติ การบิณฑบาตเป็นวัตร การฉันอาหาร การพิจารณาธรรม ปฏิสงฺขา โยฯ การเช็ดบาตรล้างบาตร ถ้าคนจริง สิ่งหยาบต่างๆ นี้จะเป็นความจริงหมด หัวใจมันอยู่กับธรรม มันอยู่กับสัจธรรม มันอยู่กับข้อวัตรปฏิบัติ หัวใจมันจะดิ้น ตอนใหม่ๆ มันจะดิ้น เช็ดบาตรอยู่ก็คิดไปร้อยแปด ฉันอาหารอยู่มันก็คิดไปร้อยแปด ทําข้อวัตรต่างๆ นี่ข้อวัตร อย่าให้เป็นผู้แพ้ ผู้ชนะมันมีเครื่องอยู่ มีสิ่งนี้เป็นเครื่องอยู่ แล้วเราดูใจของเราไปตลอด การเคลื่อนไหว การทําข้อวัตรปฏิบัติให้ดูใจ

การสนทนาธรรมกัน ธรรมที่สนทนากัน เอาเป็นแง่มุม มันเป็นจริตของเขา หนึ่ง มันเป็นการกระทําของเขาจริงหรือไม่จริง หนึ่ง เอาเป็นแง่มุม เป็นประเด็นจุดประกายของปัญญา ถ้าจุดประกายของปัญญา ปัญญาของเราจะหมุน จะวิ่งหา จะพิสูจน์ทดสอบ จริงไหม จริงไหม จริงอย่างที่ท่านว่าไหม สัจธรรมนี้เป็นจริงไหม แล้วเราปฏิบัติขึ้นมาจริงไหม

ฟังไว้ คุยธรรมะกันเป็นประเด็น เป็นประเด็นให้จุดประกายของปัญญา แต่จะเอาไปทั้งหมดไม่ได้ จะเอาว่าสิ่งนั้นเป็นสมบัติของเราไม่ได้ มันเป็นสมบัติของท่าน ขององค์ใดก็แล้วแต่ เป็นสมบัติของท่าน แต่การแสดงธรรมขึ้นมา แสดงธรรมเพื่อปลุกเร้าใจ ปลุกเร้าเราให้ขึ้นมาให้ตื่นตัว ให้ตื่นตัวนะ หัวใจ ดูไฟสิ มันมอด ไฟไม่มีเชื้อไฟ เอาฟืนใส่เข้าไป ลมพัดเข้าไปให้มันลุกโชติช่วงขึ้นมา ให้ความตื่นตัวของเราขึ้นมา ให้การต่อสู้กับกิเลส ให้การนั่งสมาธิภาวนามันตื่นตัวขึ้นมา ให้มันต่อสู้กับกิเลส มันถึงจะเป็นการไม่พ่ายแพ้

เราไม่พ่ายแพ้เรา ถ้าเราไม่พ่ายแพ้เรา เราจะสดชื่นของเรา เราจะมีความสุขของเรา แล้วมันจะกังวานในใจ ใจนี้จะมีความสุขมาก ความสุขเพราะมันมีจุดยืนของมัน มันมีหลักมีเกณฑ์ของมัน มีหลักมีเกณฑ์นะ

แม้แต่มีสมาธิ ถ้าเรารักษาของเราถึงที่สุดถ้ามันไปไม่รอด มันเป็นการสุดวิสัย อํานาจวาสนามีเท่านี้ เราก็ไปเกิดเป็นพรหม ถ้าเราไม่เกิดเป็นพรหม เราก็ตั้งใจพุทโธๆ ให้เกิดเป็นมนุษย์ มนุษย์ขึ้นไปเพื่อจะขวนขวายให้พ้นจากทุกข์ให้ได้ ให้พ้นจากทุกข์นะ ถ้าไม่พ้นจากทุกข์ วัฏฏะ จิตนี้มันจะหมุนไปในวัฏฏะ

สิ่งที่เราเกิดมาเป็นมนุษย์ นี่ผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะคือผลของกรรม กรรมที่จิตมันมีอยู่ แล้วเกิดเป็นเรา ผลของวัฏฏะ ดูสิ เราเกิดมา เราไม่ต้องการสิ่งใดเลย ปฏิเสธสิ่งที่พบเห็น มันก็ต้องพบ เราต้องการสิ่งที่ปรารถนา สิ่งที่ดีๆ มันก็มีบ้างไม่มีบ้าง ผลของวัฏฏะไง ผลของวัฏฏะคือการกระทําของเรา เหมือนกับเราเอาก้อนหินโยนออกไปในอากาศ เขาก็เอาก้อนหินโยนไปในอากาศ หินกับหินมันกระทบกันกลางอากาศ ชีวิตเราก็เหมือนกัน เกิดมาแต่ละทิศแต่ละทาง มาประสบพบเห็นกัน มาพบกัน มาบาดหมางกัน มาส่งเสริมกัน มาจุนเจือกัน นี่ผลของวัฏฏะ มันเป็นผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะมันเป็นสัจธรรม แต่ที่มันไม่เป็นสัจธรรมเพราะกิเลสไง กิเลสมันไม่พอใจ กิเลสมันโต้แย้ง กิเลสมันต้องการให้เป็นไปตามปรารถนา กิเลสมันไม่เห็นผล เหมือนศาลตัดสินแล้วไม่ยอมรับอํานาจศาล นี่ก็เหมือนกัน ผลของกรรมมันให้ผลแล้ว เราก็ยังเจ็บปวดแสบร้อนไปกับมัน

แต่ถ้ามีธรรมในหัวใจ นี่ผลของวัฏฏะไง ผลของกรรมที่มันแสดงตัวไง แต่มันเป็นผลกรรมจากอดีต กรรมปัจจุบัน กรรมอนาคต ถ้ากรรมปัจจุบัน สิ่งที่เกิดขึ้นมาแล้ว เรามีกรรมอะไรก็แก้ไข ถึงมันจะเป็นอะไร ดูสิ เจ็บไข้ได้ป่วย เราไปผ่าตัด เราตัดสิ่งใดออกไปจากร่างกายแล้ว เขาเย็บให้ เขาทําให้แผลหาย นี่กรรมมันเกิดขึ้นแล้วเราก็เย็บแผลเสีย เราไม่ไปตื่นเต้นอย่างนั้น เรารับรู้ รับรู้ไง

ไม่ใช่ว่าสิ่งนั้นไม่มี มันมีจริงๆ กระทบกันจริงๆ แต่มีสติมีปัญญารับรู้ แล้วก็แยกออกจากกันไป มันจะไม่มีอะไรอยู่ด้วยกันตลอดไป ไม่มีสิ่งใดจะอยู่ด้วยกัน มันหมุนเวียนกันไปทั้งนั้น มันหมุนมา มันกระทบกัน แล้วก็แยกกันไป แล้วก็หมุนไปเจอกันอีก แล้วก็ไปกระทบกัน แล้วก็แยกกันไปอยู่อย่างนั้นน่ะผลของวัฏฏะ แล้วเราก็ยังจะไปอยู่อย่างนั้นอีกไหม

ถ้าไม่ไปอยู่อย่างนั้น ปัจจุบันนี้ไง ปัจจุบันธรรม ศาสนทายาท เราตั้งใจของเรา เราอย่าเป็นผู้แพ้ เราตั้งใจของเรา กําหนดตั้งสติสัมปชัญญะ แล้วกําหนดพุทโธๆ ให้ฐานมันมั่นคง ต้องมีฐานก่อน มีฐานแล้วเราสร้างงานของเรา วิปัสสนาของเรา ให้ขยันหมั่นเพียร อย่าท้อถอย อย่าเป็นผู้แพ้ แพ้กิเลสเรา แพ้ความเห็นของเรา ไม่แพ้ใครเลย

ดูสิ ดูความโต้แย้งของสังคม เราจะไปรุกรานเขาเมื่อไหร่ก็ได้ เรายุแหย่ รวมพลแล้วไปโต้ตอบเขาก็ได้ มันจะมีอะไร เรื่องการตบมือสองข้าง ตบมือเสียงดังทั้งนั้นน่ะ แต่หัวใจเรา เราจะตบมือกับเราเอง เราจะต่อสู้กับเราเอง เราจะเหยียบยํ่า เหยียบความฮึกเหิมคึกคะนองของใจให้มันอยู่ในใต้อํานาจของสติของเรา ให้กิเลสที่มันฟุ้งซ่านอยู่นี่มันยุบยอบด้วยปัญญาของเรา ปัญญาของเรา เราจะดับไฟในใจของเราด้วยธรรมะของเรา เราจะต่อสู้กับเราด้วยธรรมะของเรา ทั้งๆ ที่เราอยู่กับหมู่คณะ

เราบวชเป็นพระ เป็นสงฆ์ มาลงอุโบสถกันนี่ไง อยู่ด้วยกัน จริตนิสัยไม่เหมือนกัน ความรู้ความเห็นสูงๆ ตํ่าๆ ต่างกัน จริตนิสัยต่างๆ กัน แล้วเรามาอยู่ด้วยกัน เราต่างคนต่างมา บวชเป็นภิกษุสงฆ์แล้วอยู่ในธรรมวินัยอันเดียวกัน มีศาสดาองค์เดียวกัน มีครูบาอาจารย์เป็นที่พึ่งอาศัย เราควรจะพยายามตั้งสติ อย่าให้กิเลสเรามันแฉลบออกมา ถ้ามันแฉลบออกมา มันเหยียบยํ่าเราก่อนนะ ดูสิ เวลาเราโกรธ เลือดฉีดแดงไปทั่วหน้าเลย แล้วเราก็ไปกระทบกระเทือนคนอื่น มันเบียดเบียนเราก่อนนะ

ถ้ามีสติ พอมันจะขึ้นมาก็ถามมันว่า “ไอ้บ้า มึงคิดอะไร” เวลาเราโกรธขึ้นมา อารมณ์มันจะเกิดขึ้นมา ถามมัน “มึงบ้าแล้วหรือ” มันอาย มันจะสงบตัวลงเลย

แต่ถ้ามันโกรธขึ้นมา มันเสริมนะ “เขาว่าเรา เขาทําเรา” มันไปให้กําลังกิเลส มันจะพุ่งไปเล่นงานคนอื่น

แต่ถ้ามันมีสติ พอมันขึ้นมา ถามมัน “ไอ้บ้า มึงขึ้นมาทําไม มึงจะไปโกรธใคร” มันจะสงบตัวลงเลย เห็นไหม มันไม่เบียดเบียนเรา แล้วเราเห็นสัจธรรมของเรา เราเห็นกําลังของเรา เราเห็นสติของเรา อืม! สติของเราใช้ได้ แต่เดิมสติของเราไม่มี เวลาโกรธ เวลาโมโห เวลาคิดมันจะไป ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ปัจจุบันนี้เราฝึกเราฝนจนมีสติ มันมีอารมณ์ขึ้นมามันทันความโกรธ ทันความคิด ทันทุกๆ อย่าง มันสงบตัวลงทั้งๆ ที่ฆ่ามันไม่ได้ ทั้งๆ ที่ยังกําจัดมันไม่ได้ แต่ก็มีสติควบคุมมันได้ มีสติควบคุมแล้วดูแลมัน แล้วหมั่นเพียรนะ

สติที่ดี กําลังที่ดี เราคิดว่าเรามีกําลัง แล้วเผลอ ไม่ดูแล ไม่หมั่นรักษา เดี๋ยวเสื่อมหมด พอเสื่อมแล้วมันมาอีกรอบหนึ่ง มันเคี้ยวเราละเอียดเลย มันบดเราเละเลย ฉะนั้น มันจะเอาเราอยู่แล้ว เราก็หมั่นฝึกฝน เราก็ต้องตั้งสติไว้ สติ-มหาสติ

ฉะนั้น เราชนะมันได้หนหนึ่ง เราต้องตั้งสติให้ดี เพราะกิเลสมันฉลาดกว่าเรา มันรู้อยู่ว่ามันแพ้เรารอบหนึ่ง รอบหน้ามันมาแรงกว่านี้ ลูกเล่นแพรวพราวกว่านี้เยอะนัก นี่กิเลสมันถึงชนะเราไง นี่กิเลสเราทั้งนั้น

แพ้เราก็แพ้ราบคาบ ชนะเราเท่ากับชนะกิเลส

รักษากองไฟของเรา รักษาพลังงานตัวใจ รักษาตัวนี้ ใจเป็นภาชนะที่บรรจุธรรม ใจเป็นเครื่องสัมผัสธรรม ไม่มีสิ่งใดเลย ไม่มี ตําราทั้งหลายเป็นกระดาษเปื้อนหมึก มันอ่านไม่ได้ มันไม่รู้ตัวมันเอง มนุษย์ไปอ่าน สัตว์ต่างๆ มนุษย์ไปอ่าน ใจไปดู ใจไปรักษา ใจทั้งนั้น แล้วใจอยู่กับเรา ใจคือพลังงาน รักษาใจ รักษาด้วยพลังงานของเรา แล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเรา

ถึงให้เป็นผู้ชนะ ชนะกิเลส มันจะอยู่ในร่องในรอย อยู่ในข้อวัตรปฏิบัติ อยู่ในสติ อยู่ในธรรมวินัย ธรรมวินัยจะเป็นศาสดาของเรา เราจะเคารพกราบไหว้บูชา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

พระพุทธ หมายถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

พระธรรม คือสัจธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นขึ้นมา

พระสงฆ์ หมายถึงอริยสงฆ์ที่เราเคารพบูชา เป็นครูบาอาจารย์ของเรา เวลาเรากราบเราไหว้ เราระลึกถึง นี่หลักใจ

ใจคนมันยังโลเลไม่มีที่พึ่ง อาศัยเกาะพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ จนประพฤติปฏิบัติ จนใจมีกําลังของมัน จนมันทําลายอวิชชาทั้งหมด พุทธ ธรรม สงฆ์ มันจะอยู่ที่ใจของเรา นี่ใจสัมผัส ใจรับรู้ ใจเป็นธรรม เอวัง

เรื่องเราต้องจริง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๒๙ กันยายน ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมนะ ธรรมะนี้ฟังทุกวันเลย เวลาอยู่อุโบสถที ฟังธรรม เวลาอยู่วัดเราก็ฟังเทศน์ ยิ่งวิทยุ ยิ่งกลางคืนดึกๆ ถ้าเราตั้งใจ ในทางจงกรม เปิดทิ้งไว้ เปิดในทางจงกรมแล้วเดินจงกรม มันต้องให้มันตื่นตัว อย่าหลับใหล ให้ตื่นตัว ดูสิ เวลาโยมเขายังขวนขวายเลย ใครๆ เขาก็ขวนขวายนะ ยิ่งศึกษาธรรมมันจะหาทางออก เรามีโอกาสแล้ว เราเป็นพระ เราบวชแล้ว หน้าที่การงานอื่นไม่มี

แต่ในปัจจุบัน ที่นี่มันจะมีงานบ้างเพราะเป็นวัดสร้างใหม่ วัดสร้างใหม่ก็มีงานบ้าง มีงานเพื่อเป็นรวงเป็นรังให้พวกเราอยู่ นกมันยังมีรวงมีรัง ที่อยู่อาศัยมันต้องมี ที่เราสร้างขึ้นมา สร้างเพื่อเรา สร้างกันเอง มันไม่เดือดร้อนนะ ถ้าเราไม่สร้างกันเอง ให้ผู้อื่นเขามาสร้าง เขาจะลากเราไปเป็นเรื่องโลกๆ เลยล่ะ เราต้องชิงเขามา ชิงการนํา ชิงให้มันจบ ทีนี้พอชิงให้มันจบมันก็ยุ่งยากหน่อย ไอ้ยุ่งยากมันก็ต้องยุ่งยาก ยุ่งยากเพราะเป็นวัดสร้างใหม่ใช่ไหม แต่ถ้าทําจบแล้ว ดูสิ เอ็งดูที่โพธารามสิ มันมีการก่อสร้างอีกไหม ที่สร้างจบแล้วมันจะมีการก่อสร้างอีกไหม มันไม่มีหรอก แต่การบํารุงรักษา การดูแล ข้อวัตร ข้อวัตรทําให้เราตื่นตัว

เราอย่าชินชา เราชินชาเข้าไปนี่มันเล่ห์ กิเลสมันร้ายนัก มันอ้างตลอด แล้วมันจะหาช่องออกของมัน สิ่งที่เราทํา เราทําเป็นปัจจุบัน เอ็งดูหลวงปู่มั่นสิ หลวงปู่มั่นตีตาดตลอด ท่านจะตีตาดของท่าน ท่านจะออกกําลังกายของท่าน ท่านจะดูแลของท่านนะ สิ่งนี้เป็นข้อวัตร เห็นไหม กิน อยู่ เวลาออกบิณฑบาต เวลาชราภาพขึ้นมาแล้วพระไปขอร้อง บอกไม่ต้องบิณฑบาต จะบิณฑบาตมาให้ฉัน ท่านไม่บิณฯ ก็ไม่ฉัน นี่สู้นํ้าใจท่านไม่ได้นะ ไอ้เราจะเอาสะดวกสบาย

เวลาหลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ หลวงปู่เสาร์ท่านเป็นพระอรหันต์ เวลาพูดถึงให้ท่านสอน “ทําให้ดูมันยังไม่เอาเลย” หลวงปู่เสาร์ท่านพูดอย่างนี้นะ “ก็ดูสิ ทําให้มันดูอยู่นี่ มันยังไม่สนใจเลย จะไปเทศน์อะไร” นี่เวลาครูบาอาจารย์ท่านทําเป็นตัวอย่าง ท่านสิ้นจากกิเลส

เรากิเลสเต็มหัวใจ ถ้าเรากิเลสเต็มหัวใจ เราจะเอาหลักเอาเกณฑ์ของเรา เราอย่าให้กิเลสมันอ้างเล่ห์ มันอ้างเล่ห์ มันหาทางออก ทําไปทํามาจนนิสัยเคยชิน ถ้าเคยชินขึ้นมา เลยกลายเป็นปกติเลย “พระเป็นอย่างนี้ พระอยู่เฉยๆ เป็นหัวตออย่างนี้”...มันหัวตอ มันไม่ใช่พระ

ถ้าพระมันจะมีสติ มันมีสติสัมปชัญญะ มันมีการเคลื่อนไหว มีการกระทํา มันมีหิริมีโอตตัปปะ มันมีความละอาย มันตื่นตัวของมัน ถ้าการตื่นตัวของมัน การตื่นตัวของหัวใจ ถ้าการตื่นตัวของหัวใจ นั่นคืออะไร? ก็คือสติไง ถ้ามีสติ มีการตื่นตัว มันมีการกระทํา เราต้องตื่นตัว ต้องขวนขวาย ญาติโยมเขายังหาทางออกกัน เขายังขวนขวายมาอยู่วัดอยู่วา เขายังมาประพฤติปฏิบัติกัน ทั้งๆ ที่เขาไม่ใช่ภิกษุเห็นภัยในวัฏสงสารอย่างพวกเรา เราเป็นภิกษุเห็นภัยในวัฏสงสาร อีกปักษ์เดียว ปักษ์หน้าออกพรรษาแล้ว มันก็อีกพรรษาหนึ่งแล้ว วันคืนล่วงไปๆ เห็นภัยไหม

เวลาเจ็บไข้ได้ป่วย คนจะตาย หมอกําหนดเลย อีก ๗ วันตาย อีกเดือนหนึ่งตาย อีก ๖ เดือนตาย ๖ เดือนตาย โรคนี้อยู่ได้อีก ๖ เดือน เขากําหนดวันตาย เขารอวันตายแล้ว พอรอวันตาย เขาจะขวนขวายของเขา ไอ้นี่เราไม่รู้จักวันตายของเราหรือ เราจะตายเมื่อไหร่ เราตายแล้วงานเราเสร็จหรือยัง ถ้างานยังไม่เสร็จ ทําไมไม่ตื่นตัว

มันต้องตื่นตัวนะ เวลาเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนามันทุกข์ยากไหม? มันทุกข์ มันทุกข์ยาก มันเหนื่อยล้า มันเป็นธรรมดาของมัน เราทําของมัน ตื่นตัวตลอดเวลา ได้ผลไม่ได้ผลต้องทํา ทําขึ้นมาเพื่ออะไร? เพื่อไม่ให้กิเลสดินมันพอกหางหมู ถ้าเราไม่ทํา กิเลสมันทํา พอกิเลสมันทํา มันจะเอาเราไว้ในอํานาจของมันนะ

แล้วเราเป็นพระ ดูสิ มีคนเขาเคารพนับถือ เขามาทําบุญตักบาตร ปัจจัยเครื่องอาศัยมาจากโยมทั้งหมด แล้วเราทําหน้าที่อะไรของเรา หน้าที่ของเราพร้อมหรือยัง หน้าที่ของเรา เขาทําหน้าที่ของเขาแล้ว แล้วหน้าที่ของเราล่ะ ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ ท่านได้ทําหน้าที่ของท่านแล้ว แล้วผู้รับฟังล่ะ ผู้ที่รับธรรมของท่านได้ทําหน้าที่ของตัวหรือยัง ถ้าได้ทําหน้าที่ของตัว หน้าที่ของเราได้ทําหรือยัง ดูสิ เราเข้าทางจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เราได้ทําหน้าที่ของเราแล้ว ได้ทําหน้าที่ของเราแล้ว แล้วใจเป็นธรรมไหม

มันเป็นสูตรนะ เดี๋ยวนี้เป็นสูตร “ต้องทําอย่างนั้น ต้องทําอย่างนั้น”...ทําอย่างนั้นกิเลสมันรู้ทัน มันหัวเราะเลย มันเปิดช่องไว้ให้เราไปยอมจํานนกับมันเลย

เราทําแล้วเราคอยพลิกแพลง เราต้องมีสติพลิกแพลง พลิกแพลงให้มันเป็นปัจจุบัน พลิกแพลงเลย ถ้ามันเคยได้สิ่งนี้ สภาวะแบบนี้ เราต้องตั้งอารมณ์อย่างนี้ เอาอันนี้เป็นอารมณ์ถ้ามันทําได้ ถ้ามันทําไม่ได้ เราก็หาทางพลิกแพลงต่อไป ย้อนหน้าย้อนหลัง ย้อนกลับมา ไม่ใช่ซื่อบื้อเป็นหัวตออย่างนั้นน่ะ

หัวตออยู่อย่างนั้น ดูสิ สมาธิแช่ๆ ไว้อย่างนั้นน่ะ “สงบๆ สบายๆ” แช่ไว้อย่างนั้นเลย สบาย ทําไมไม่มีกําลังขึ้นมา

โดยธรรมชาติของมัน ไฟ ดูสิ เราจุดไฟเผาป่า ลองลมพัดมาสิ มันกระพือขึ้นมา พอไฟป่ามันติด มันติดไปทั้งป่าเลย เขาดับมันไม่ได้เลย สมาธิก็เหมือนกัน ถ้ามันเป็นสมาธิขึ้นมา ทําไมมันไม่มีกําลัง ถ้ามันเป็นสมาธิขึ้นมา ทําไมมันไม่มีกําลังเผากิเลส มันฟ้องกันตรงนี้ชัดๆ เลย

ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสมาธิมันดี มันต้องตื่นตัว มันต้องจับได้ มันจับได้เลยล่ะ พอสมาธิขึ้นไป มันสงบขึ้นมา เหมือนพรม เราทําความสะอาด เรากวาดไปเรื่อยๆ เวลาขี้หยากไย่ ขี้ขยะมันกองโตขึ้น ทําไมมันกองโตขึ้นล่ะ เวลาฝุ่นมันกระจายไปทั้งศาลา เหมือนไม่มีนะ เอ็งลองกวาดเข้าไปสิ กวาดเข้าไปรวมกันๆ ทําไมเป็นฝุ่นกองเบ้อเร่อเท่อขึ้นมาเลย

จิตก็เหมือนกัน ถ้ามันสงบขึ้นมา มีกําลังขึ้นมา มันต้องเห็นกิเลส ไอ้ขยะกองนั้นมันต้องเห็น แล้วขยะมันกองอยู่ที่ใจ ทําไมมันกวาดข้ามไปข้ามมา ข้ามมาข้ามไป แล้วทําไมมันไม่เห็นขยะ มันไม่เห็นขยะมันก็ไม่เห็นกาย เวทนา จิต ธรรม มันไม่เห็นขยะ มันทําอะไรได้ กวาดไปกวาดมา กวาดจนฟุ้งกระจายไปในศาลา กวาดฟุ้งกระจายไป กวาดฟุ้งกระจายมา กวาดไปอยู่อย่างนั้น กวาดไปกวาดมา “ว่างๆ ว่างๆ”...มันว่างๆ มันฟุ้งไปฟุ้งมา มันเป็นประโยชน์อะไร

ในหัวใจก็เหมือนกัน ถ้าสมาธิมันมีกําลังของมัน มันมีสติของมัน มันเป็นไปไม่ได้หรอก ของมีอยู่ เราลืมของไว้ เราไม่เห็น เราเดินไปเดินมา เราเหยียบ ทิ่มตําเท้าเลย เพราะเราวางไว้อยู่นั่น แต่เรามองไม่เห็น เราเหยียบไปเลย มันยังรู้สึกตัวขึ้นมาได้ วัตถุที่มองไม่เห็น ที่ลืมทิ้งไว้ ของทิ้งไว้ในตู้ ไปเปิด นึกว่าลืมไปแล้ว เปิดมา อ้าว! อยู่นี่เอง แล้วเราเผลอ เราลืมไป นี่มันยังเห็นได้ ของมีอยู่มันต้องมี กิเลสในหัวใจมันมีอยู่ มันต้องมี แต่เพราะเราสะเพร่า เราเคลม เราต้องการให้สมความปรารถนา นั่นมันเป็นเรื่องกิเลสทั้งนั้นน่ะ มันเป็นไปไม่ได้ มันต้องตรวจสอบ ดูสิ หลวงปู่มั่นเวลาท่านพิจารณาของท่าน พิจารณากาย พิจารณาขนาดไหน วางขนาดไหน ออกมาแล้วอารมณ์มันปกติ ตรวจสอบแค่นี้มันก็รู้ จิตมันเป็นอย่างนี้ พิจารณากาย พิจารณาต่างๆ เวลาพิจารณาไปแล้วมันว่างขนาดไหน ตรวจสอบใจ มันรู้ เทียบ มันรู้

โธ่! ขณะที่เราเป็นนะ เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา เราบิณฑบาต กลิ่นกายหญิง เราเฉียดเข้าไป สูดลมเลย มันมีความรู้สึกไหม สติมันดีอยู่ ไม่มีหรอก “อู้หูย! เก่งมาก ดีมาก”

เวลามันขึ้นมา สูดลม มี “อ้าว! นี่อะไร” นี่เราตรวจสอบขนาดนี้นะ ตรวจสอบใจเราเอง มันเข้าตรวจสอบเลย ตรวจสอบมาตลอด

ขณะที่มันอยู่ในตัวมันเอง เรามีสมาธิ เราเดินจงกรมอยู่ เราจะว่าเราแจ๋วมาก เราแน่มาก แต่เวลามันกระทบขึ้นมามันออกมาอย่างไร สังเกตสิ สังเกตใจเรา ถ้าสังเกตใจเรา มันต้องมี ของมีอยู่ กิเลสมีอยู่ มันต้องจับต้องได้ มันเห็นของมัน มันจับต้องได้แน่นอน ถ้ามันจับต้องได้ นั่นน่ะคือตัวมัน แล้ววิปัสสนามัน

มันไม่ใช่ตะกอนในแก้ว ปล่อยไว้อย่างนั้นแล้วให้ตะกอนยุบตัวลง ตะกอนมันก็นอนก้น เดี๋ยวขยับขึ้นมามันก็ขึ้นอีก “สบายๆ จะทํารุนแรงขึ้นมาก็ไม่ได้ มันเสียกิริยา เสียมารยาท”

ก็จะเอาตะกอนออก นํ้าต้องกระเพื่อมไปแน่นอน นํ้ากระเพื่อมไม่ได้หรือ อารมณ์เกิดไม่ได้หรือ ความรู้สึกเกิดไม่ได้หรือ

ใช่อยู่ ถ้ามันเป็นการทําความสงบ เวลากระเพื่อมมันก็มีความหงุดหงิด เวลามันหงุดหงิดขึ้นมา เราก็ตั้งสติรักษามัน รักษามันเพื่อความสงบ นี่มันสงบ สงบ เราทําบ่อยครั้งเข้า บ่อยครั้งเข้าจนมันตั้งมั่น มันชํานาญ พอมันชํานาญแล้ว ความสงบนี้รักษาได้ ในเมื่อเรามีคําบริกรรม เรามีสติของเรา เราทําอยู่อย่างนี้ด้วยเหตุ “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” ในเมื่อเหตุมันดี สมาธิมันจะหนีไปไหน ในเมื่อเราชํานาญขนาดนั้นแล้ว มันจะกระเพื่อม กระเพื่อมในสมาธิจะเป็นอะไรไป

นํ้าจะกระเพื่อมในสมาธิ หมายถึงว่า เราเข้าไปตัก เราพยายามจะเอาตะกอนออกจากแก้วนํ้า มันจะกระเพื่อม มันจะเป็นอย่างไร มันจะหงุดหงิด ก็ไม่เห็นเป็นอะไร ก็มันอยู่ในการควบคุม มันอยู่ในอํานาจของสมาธิ สมาธิมันสามารถควบคุมใจของเราได้ แล้วมันจะกระเพื่อม กระเพื่อมเพราะการทํางาน เวลามันออกไปใช้ปัญญา ปัญญามันออกไปกับการกระทํา มันต้องมี มันไม่ใช่ว่าถ้าเป็นสมาธิแล้วเหมือนตะกอนในแก้วที่มันนอนอยู่ก้นแก้ว ห้ามขยับ ขยับไม่ได้ พอขยับปั๊บ ตะกอนมันก็ต้องฟูขึ้นมาเป็นธรรมดา ตะกอนมันโดนนํ้าขยับขึ้นมา นํ้าก็ต้องขุ่น

นี่เหมือนกัน พอจะวิปัสสนา มันขยับ มันคนละสถานะ ถ้าคนวิปัสสนาเป็น คนทําเป็น มันขั้นของสมถะ มันจะรู้เลยว่าตั้งสติอย่างไร ในสมถะมันสงบตัวลงอย่างไร มันยุบยอบตัวลง มันเป็นสมาธิอย่างไร แล้วมันคลายตัวออกเป็นสมาธิอย่างไรด้วยความชํานาญ แต่เวลาในขั้นของปัญญา ขั้นของปัญญาเพราะอะไร เพราะจิตมันชํานาญ เหมือนเรา เราเป็นคนที่มีสติ แก้วนํ้าของเรา เราเขย่าปั๊บ มันก็ต้องขุ่น พอเราปล่อย มันก็นิ่งลง เราก็รู้อยู่ ทีนี้พอเรารู้อยู่ เราจะตกใจไหม

พอเราไม่ตกใจ เวลาเราทําสมาธิเข้มแข็ง พอเราจะไปวิปัสสนา เวลานํ้าขุ่นขึ้นมา ขุ่นก็เพื่อจะเอาออก มันจะเป็นอะไรไป ขุ่นในสมาธิกับขุ่นไม่เป็นสมาธิ ถ้าขุ่นไม่เป็นสมาธิ มันจะฟุ้งซ่าน จิตจะฟุ้งซ่านมาก มันจะไม่พอใจมาก มันจะอึดอัดขัดข้องใจไปหมดเลย อื้อหืม! โลกนี้แทบระเบิดเลย มันขัดใจ มันขัดใจมาก เวลาจิตเสื่อม มันขัดใจมาก

แต่ถ้าเป็นวิปัสสนา เวลามันทํางานมันเพลิน ไม่ใช่ขัดใจนะ มันเพลินในการทํางาน มันเพลินจนสมาธิเสื่อม เพลินจนเสื่อม ต้องกลับมาทําสมาธิอีก เห็นไหม ถ้าเป็นสมถะมันจะขัดข้องใจเลย เพราะมันไม่พอใจ เพราะจิตมันสงบ มันมีความสุข แล้วมันมาขัดแย้งกับใจ มันจะขัดข้องใจ นี่ขั้นของสมถะ ขั้นของการทําสมาธิ

ผู้ที่ทําสมาธิจะรู้จักขั้นของสมาธิ ขั้นของสมาธิจะรักษาใจอย่างไร ถ้าไม่มีสมาธิขึ้นมามันเป็นโลกียปัญญาแน่นอน มันเป็นปัญญาของคอมพิวเตอร์ เราทําของเราให้เป็นคอมพิวเตอร์เครื่องหนึ่งนะ คอมพิวเตอร์ ถึงเวลามันชํารุดทรุดโทรม มันเสียหาย มันซ่อมได้ แต่คนเวลาชํารุด ตายเลย แล้วคอมพิวเตอร์มันไม่มีชีวิต ไม่มีใครรับรู้

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เป็นโลกียปัญญานี่ปัญญาของโลก มันเป็นจริตนิสัย ถ้าสร้างบุญก็ได้บุญ สร้างกรรมก็ได้กรรมไปสภาวะแบบนั้น แต่มันชําระกิเลสไม่ได้ แต่ถ้าเข้าถึงสมาธิ เครื่องคอมพิวเตอร์ก็คือเครื่องคอมพิวเตอร์ แต่โปรแกรมมัน พลังงานที่เป็นไฟฟ้าที่มาเข้าในคอมพิวเตอร์ ไฟฟ้าเข้ามาสะดวกไหม ไฟฟ้านี้ไฟอ่อนไหม ไฟตกไหม ไฟดีไหม สมาธิดีไหม ไฟสมํ่าเสมอไหม สมาธิสมํ่าเสมอไหม ถ้าสมาธิสมํ่าเสมอเข้าไปในเครื่อง ไฟไม่เสียหาย เรื่องไฟไม่มีแล้ว มันเป็นเรื่องของเครื่องคอมพิวเตอร์แล้ว เครื่องคอมพิวเตอร์ต้องใช้ตรงนั้นไป เรื่องคอมพิวเตอร์คือเรื่องของกาย

ถ้าเรื่องของไฟ ทีนี้เรื่องของไฟ เดี๋ยววูบเดี๋ยววาบตลอดเวลา สมาธิเราไม่มี เราไม่ตั้งมั่น เราชํานาญของเรา ถ้าเราชํานาญ เราแก้ไขของเรา แต่ขั้นของปัญญามันแก้ไข จะแก้ไข จะทําอย่างไร ขั้นของปัญญามันใคร่ครวญออกไป มันต้องเอาสมาธิเป็นพื้นฐาน เป็นการรองรับไป

ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาของการกระทํา ถ้าเรามีการกระทํา เราเข้าใจของเรา เราจะรู้แจ้งของเรา มันมีขั้นตอนของมัน มีเหตุการณ์ของมัน ขั้นตอนจริงๆ มันต่างกัน สมถะกับวิปัสสนามันต่างกัน ขั้นของสมถะคือมันสงบเหมือนกับตะกอนจากแก้วนํ้า โดยธรรมชาติ เราตักนํ้าขุ่นขนาดไหน ตั้งไว้เถอะ เดี๋ยวตะกอนมันต้องนอนก้นเป็นธรรมดา ธรรมดา จิตก็เหมือนกัน เดี๋ยวสุขเดี๋ยวทุกข์ ธรรมดา ฟุ้งซ่านขนาดไหนก็ธรรมดา ทําสมาธิมันเป็นธรรมดาของมันอยู่แล้ว แต่เพราะมันไม่มีใครใช้ประโยชน์ มันไม่เคยมีใครเห็น แต่ถ้าเป็นผู้ใหญ่เอาแก้วมาตั้ง เหมือนคนที่เขาอยู่ริมนํ้า เป็นเรื่องธรรมดาของเขาเลย เขาเห็นทุกวัน คือว่ามันจะขุ่นหรือมันจะใส เขาไม่เดือดร้อน เขาไม่มีอะไรเศร้าหมองใจของเขา แต่ถ้าเป็นคนที่ไม่เคย มันจะเศร้าหมองใจ มันจะเศร้าหมอง ดีใจเสียใจไปกับเขา

การทําสมาธิจนชํานาญแล้วมันก็เหมือนผู้ที่เขาชํานาญ เขารู้ของเขา เขาไม่ตื่นเต้นหรอก เขาไม่ตื่นเต้นเลย แต่ขั้นของปัญญาไม่รู้นะ เอาออกไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้

นํ้ากับตะกอนมันเป็นธรรมดา เพราะเอาสารส้มมาแกว่งก็ได้ มันแก้ไขอย่างไรก็ได้ นี่เป็นนํ้า แต่เป็นกิเลสมันเป็นไปไม่ได้หรอก กิเลสจะออกจากใจ เป็นไปไม่ได้เลย ถ้าคนไม่เคยทํา เป็นไปไม่ได้เลย ถ้ามันจะทํา ทําอย่างไร วิปัสสนาอย่างไร จะเอามันออกอย่างไร จะแก้ไขอย่างไร วิปัสสนากาย เวทนา จิต ธรรม เอาอย่างไรมันถึงจะออกไป ถ้าออกไป ทําออกไป วิปัสสนาทําไม่ถูกต้อง ออกไม่ได้หรอก แก้วนํ้าอยู่ที่นี่ แล้วเราไปทําที่ไหน ไปทําในแม่นํ้าลําคลอง มันก็เป็นไปไม่ได้ มันก็เป็นเรื่องของแม่นํ้าลําคลองใช่ไหม มันไม่ใช่แก้วนํ้า ไม่ใช่หัวใจเรา เราไปศึกษาธรรมะกัน “ธรรมะเป็นอย่างนั้น ธรรมะเป็นอย่างนั้น” มันเป็นนํ้าสาธารณะ

ดูนํ้าท่วมมา นํ้าหลากมา ท่วมทั้งประเทศเลย แต่หัวใจเราล่ะ กิเลสมันท่วมท้นใจ เราไม่ได้รักษาอะไรมันเลยหรือ ทําไมไม่รักษา นี่นักรบหรือ รบกับอะไร ถ้ารบกับกิเลสมันต้องแก้ไข มันต้องต่อสู้ มันต้องทําของเราให้ได้ อย่าประมาทเลินเล่อ

ขยะกลางศาลา ขยะทั่วไป มันแผ่ขยายออกไปจนมองไม่เห็น แต่ถ้าหมั่นกวาดหมั่นทํา เรากวาด เราเห็นชัดๆ เลย เช้าๆ มา เรากวาดขึ้นมา ทําไมมันมากองอยู่รวมกันอย่างนี้ เรากวาดทิ้งไป เพราะอะไร เรากวาดออกไป นี่ก็เหมือนกัน เราปล่อยฟุ้งกระจาย เราไม่มีสติรักษา เราไม่ดูแลมันไง

แต่ถ้าเราดูแลมัน จิตมันสงบ มันเห็นได้ มันต้องจับต้องได้ มันต้องวิปัสสนาได้ ถ้าวิปัสสนาได้ มันปล่อยวางขนาดไหน ถ้าจับไม่ได้นะ ไม้กวาดเราอยู่ไหน เห็นเขากวาด ดูสิ เวลาพระทําข้อวัตรกัน เห็นเขากวาดกัน เออ! เขากวาดก็คือเขากวาด แล้วเรากวาดไหม เราเคยทําไหม ถ้าเรากวาดของเรา โอ้โฮ! เพราะเรากวาดเอง มันซึ่งๆ หน้านะ

ธรรมะของคนอื่น เราไปดู ไปจินตนาการ มันว่าเหมือน เหมือนทั้งนั้นน่ะ เหมือนเพราะเราดูเราเห็น แต่ตามข้อเท็จจริง เราไม่เคยจับไม้กวาดเลย เราไม่ได้กวาดฝุ่นสิ่งสกปรก ใบไม้ ให้มากองแล้วกวาดทิ้งไป เก็บขยะทิ้งไป การจะทิ้งไปมันต้องมีการเก็บทิ้งไป เราต้องทํากับมือ ทํากับเรา เรารู้ของเราเอง แล้วมันชัดเจน ชัดเจนแล้วมีสตินะ แต่ถ้ามันปล่อยวางๆๆ ปล่อยวางการกระทําของเรา ปล่อยวางขนาดไหน ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันต้องมีการกระทํานะ มันเป็นไปจริงๆ ตามข้อเท็จจริง ถ้าไม่ตามข้อเท็จจริง มันเป็นจินตมยปัญญา ถ้าเป็นภาวนามยปัญญาเกิดขึ้น เห็นไหม

ดูสิ ดูเมื่อวานเขาถามว่า พระอรหันต์ในปัจจุบันนี้จะสามารถนิมนต์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเป็นประธานจัดงานได้ไหม

คําถามนี้เราเข้าใจว่าเขาไม่เชื่อว่ามีพระอรหันต์ เขาจะล่อให้เราตอบเขา แล้วให้เราขายภูมิ เขาจะล่อให้เราขายภูมิว่าพวกเรากรรมฐานนี่โง่บ้าเซ่อ เราถึงไม่ตอบ เราถามกลับเลยว่า เอ็งเชื่อไหมว่าในสมัยปัจจุบันนี้มีพระอรหันต์

เราจะบอกว่าชาวบ้านหรือผู้ที่เขาเข้ามาในวัดเรา เขาเชื่อเราหรือยัง กิริยามารยาทการแสดงออกของเรา เรื่องของธรรมะออกมามันจริงเท็จแค่ไหน ถ้ามันจริงเท็จแค่ไหน ความจริงของมัน มันอาจหาญมาก

อ้าว! ทําไมถึงจะไม่มี ในเมื่อมันมีสุขมีทุกข์อยู่ในปัจจุบันนี้ มันแก้ไขได้ไหม สุขทุกข์ปัจจุบันถ้ามันแก้ไขได้มันต้องเป็นจริงสิ ถ้าเป็นจริง ทําไมพระอรหันต์จะเกิดขึ้นไม่ได้ พระอรหันต์ต้องเกิดขึ้นได้

ถ้าเรารู้จริงนะ เราจะสามารถเคลียร์ปัญหาอย่างนี้ได้ ถ้าเราไม่สามารถรู้จริง แล้วถ้าเราไม่รู้จริง วิธีการเราพูดออกไปมันถูกต้องไหม

คนคอยจับผิดเราเยอะมากนะ ในเมื่อเขาไม่เชื่อ คนที่เขาไม่เชื่อ แล้วคิดดูสิ เวลาเขามา ยิ่งเขาไม่เชื่อ เขาจะจับผิด เขาจะเข้ามาในหมู่พระของเรา เข้ามาในหมู่วัดของเราด้วยความเคารพนบนอบ ดูสิ ข้าศึก ข้าศึกที่เวลาเขาทําสงครามกัน ทางการข่าวเขาต้องรู้เขารู้เรา เขาต้องส่งนักสืบของเขา ส่งแนวที่ ๕ เข้าไปสืบความลับของฝ่ายศัตรู ถ้าคนเขาไม่เชื่อ เขาต้องส่งคนเข้ามา ต้องมีการคอยเก็บข้อมูลจากพวกเรา แล้วเก็บข้อมูลจากผู้ประพฤติด้วยว่าจริงหรือไม่จริง

แต่ถ้าข้อมูลของเราจริง ดูสิ เวลาพระเทวทัตให้นายธนูไปยิงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้ไปฆ่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ ผู้ที่เข้ามาคนแรกนะ วางแผนตัดตอน คนนี้ไปยิงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้ว ๒ คนต่อไปให้ไปยิงคนที่ยิงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้ว ๔ คนให้ยิงคนที่ไปยิงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า...ถึง ๓๑ คน

คนแรกไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ จะมายิงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ยิงทําไม เรื่องอะไรจะต้องมายิง” เทศนาว่าการแสดงฤทธิ์แสดงเดช จนคนนั้นขอบวชเป็นพระ

ไอ้ ๒ คนที่จะรอฆ่าคนนี้ เอ๊ะ! ทําไมมันช้า ไม่มาสักที ตามไปดู ตามไปถึง ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ เอาบวชอีก

ไอ้ ๔ คนที่จะมาฆ่าอีก ๒ คน มันตามไปๆ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอา ๓๑ คนนั้นบวชเป็นพระหมดเลย แล้วปฏิบัติถึงสิ้นสุดกิเลส บวชหมด

อกุศล นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเขาเข้ามาสืบ เขาไม่เชื่อถือ แต่ถ้าเราเป็นความจริง เราก็แสดงความจริงสิ เขาเชื่อหรือไม่เชื่อมันเป็นทิฏฐิมานะของคนใช่ไหม ทิฏฐิมานะของคนมันแก้ไขได้ มันเปลี่ยนแปลงได้ใช่ไหม ถ้าทิฏฐิมานะของคนเปลี่ยนแปลงได้ เราเอาสัมมาทิฏฐิวางไว้ให้เขาได้ศึกษา ถ้าเขาเป็นมิจฉาทิฏฐิเข้ามา ถ้าเขาถึงสัมมาทิฏฐิ ถ้าเขามีบุญกุศล เขาก็เปลี่ยนความคิดของเขา คนที่เข้ามาศึกษาเขาไม่เชื่อความเห็นของพวกเรา เขาไม่เชื่อนักปฏิบัตินะ ทีนี้นักปฏิบัติมันต้องปฏิบัติให้จริง

โธ่! เราเคยธุดงค์ไปนะ มีพระหลวงตาองค์หนึ่ง เวลาเขาถามปัญหา อริยสัจ ๓ อริยสัจมี ๓ ไง สุข ทุกข์ ทุกขเวทนา เขาว่าอริยสัจ

จริงๆ หรือ อริยสัจ เราก็นั่งฟังอยู่ด้วย แหม! เกาหัวเลยนะ เขาไม่ถามเรา เขาถามนั่น นี่วุฒิภาวะอย่างนี้

ในการประพฤติปฏิบัติของเราก็เหมือนกัน สิ่งใดที่เรายังไม่แน่ใจ อย่าเพิ่งพูดออกไป เพราะมีคนมาหาเราบอกว่า มาให้เราแก้ปัญหา

เราก็บอกว่า “ผิด”

“อ้าว! ก็พระบอกว่าถูก”

“พระไหนล่ะ”

“พระนั้นสอน”

อ้าว! ตายห่าเลย สอนเขาผิด แล้วก็มาหาเรา เราก็พูดไปอีกอย่างหนึ่ง มันขัดแย้งกันนะ แต่ถ้าถูกต้อง อย่างที่พูดถูกต้องตั้งแต่ทีแรก มันถูก มันถูกมาหมด ถ้าเราบอกถูกนะ ถ้าอะไรไม่รู้ บอกไม่รู้ อย่างวันนี้ตอบปัญหา เขาก็ถามว่า “จะเป็นอย่างนั้นไหม”

เราบอก “คนโง่เท่านั้นที่พูดมัดคอตัว”

เราบอกว่าจริงอยู่ เราเห็นด้วย แต่มันมีตัวแปร ตัวแปรคือว่ากาลเวลามันจะแปรไปอีกเยอะแยะเลย จะเป็นอย่างนั้นไป มันยังอนิจจังอยู่ แต่ถ้าถึงที่สุดแล้วนี่เรื่องของโลกนะ

แต่ถ้าเรื่องของหัวใจไม่เป็นอย่างนั้น ถ้าเรื่องของหัวใจ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนรักษาตน ตนแก้กิเลสของตน กิเลสของเรา เราจัดการเอง ไม่เกี่ยวกับตัวแปรใดๆ ทั้งสิ้นเลย ตัวแปรคือขี้เกียจเท่านั้นน่ะ ตัวแปรแก้กิเลสคือขี้เกียจ คือเห็นแก่ปากแก่ท้อง กินเข้าไปเยอะๆ แล้วก็นอนเป็นหมู ตัวแปรมีแค่นี้เอง

ถ้าเราลองสละมันสิ เรื่องปัจจัยเครื่องอาศัยได้มาเป็นธรรม เราใช้เป็นธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก ภิกษุ เวลาฉันอาหารให้เหมือนกับหยอดนํ้ามันล้อเพลาเกวียนให้ไม่มีเสียงดังเท่านั้นเอง เรากินเพื่อดํารงชีวิต เราไม่ได้กินเพื่อกาม เพื่อเกียรติ เพื่อศักดิ์ศรี โลกเขากินเพื่อกาม เพื่อเกียรติของเขา เขาต้องกินเพื่อสังคมของเขา เราไม่ต้องการอย่างนั้น

ถ้าขี้เกียจก็ขี้เกียจตรงนี้ ถ้าตัวแปรอย่างนี้ ตัวแปรเพราะเราเซ่อ เราไม่เข้าใจ เราเซ่อกับกิเลส กิเลสเหยียบยํ่าเอา แล้วเราออกไปแสวงหาสิ่งที่เป็นโทษกับเราเอง เราเอาเข้าปากเราเองนะ สิ่งที่ผิดพลาด เราทําทั้งนั้นเลย ไม่มีใครทํา เราทําทั้งนั้นน่ะ เราเป็นคนทําขึ้นมาแล้วมันผิดพลาด ใครเป็นคนทํา? ก็เราทําทั้งนั้น แล้วไหนว่าจะเอาชนะกิเลส นี่แค่การดํารงชีพเท่านั้นนะ

แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติเข้าไป สมาธิมาจากไหน อะไรเป็นสมาธิ แล้วทําสมาธิมันจะรวมลงได้อย่างไร ในเมื่อจริตนิสัยของคนเยอะแยะไป แล้วนิสัยเยอะขนาดไหน ถ้ามันทําไม่จริง “นิ่งๆ นิ่งๆ” เขาว่า “นิ่งๆ ทําอย่างไรต่อ นิ่งๆ ทําอย่างไรต่อ”

ก็ขาดการบริกรรมน่ะ ขาดการบริกรรม

ของมันเล็กน้อยนะ ดูของเล็กๆ เลย แต่ถ้าทําไป ของเล็กๆ ทําให้เสียหายทั้งนั้น ของเล็กๆ ทําไม่ได้ ดูอย่างสติ สติสัมปชัญญะมันเล็กน้อยไหม สติก็ระลึกรู้แค่นี้ แต่มันสืบต่อไม่ได้ พอสืบต่อไม่ได้ เราก็ทําสมาธิกันไม่ได้ ของเล็กๆ น้อยๆ เพราะไอ้ตัวของเล็กๆ น้อยๆ ทําให้การปฏิบัติเราไม่ก้าวเดิน ที่มันปฏิบัติกันไม่ได้ก็เพราะไอ้ของเล็กๆ น้อยๆ นี่ไง เห็นสิ่งนี้ไม่สําคัญไง “อู๋ย! กูจะวิปัสสนา กูจะมีปัญญา” แต่ดํารงชีวิตอย่างไร ปัจจุบันชีวิตนี้ทําตัวกันอย่างไร

มันเริ่มต้นจากที่นี่ คนเขาจะทําสวนทําไร่กัน เขาทําที่ไหน? เขาทําที่ดินทั้งนั้นน่ะ นี่ก็เหมือนกัน สิ่งใดในโลกนี้มันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยเท่านั้น ไม่มีประโยชน์อะไรหรอก หัวใจเรา ตัวเรา สิ่งนี้สําคัญกว่า สิ่งนี้สําคัญกว่าแล้วทําอย่างไร ถ้าสําคัญกว่า กิเลสมันอ้างเล่ห์ว่า “ทําขึ้นมาปั๊บ มีข้อวัตร มีความเป็นอยู่ ปฏิเสธหมดเลย อันนี้สําคัญกว่า”...สําคัญโดยกิเลส

เพราะสิ่งที่ในหัวใจเรา เรารักษามันด้วยสติสัมปชัญญะ สิ่งที่เป็นข้อวัตร เราทําได้ทั้งนั้น ทําด้วยสติ ตั้งสติขึ้นมา ไอ้นั่นก็คือพุทโธเหมือนกัน พุทโธคือว่าเราตั้งสติอยู่กับมัน ตั้งสติอยู่กับอะไรก็ได้ เราจะทําอะไรก็มีสติอยู่กับมันอย่างนั้น ถ้าเรามีสติ อะไรจะมาขัดขวางการกระทําเราไม่ได้เลย การเหยียดการคู้ การทําของเราด้วยสติโดยปกติในชีวิตประจําวันมันมีสติตลอด

เพราะเราบวชใหม่ๆ บวชใหม่ๆ แล้วเราเอาตัวเองไว้ไม่ได้ เรากําหนดพุทโธทั้งวันทั้งคืนเลย กวาดวัด จับไม้กวาด พุทโธๆๆ เพราะอะไรรู้ไหม ถ้าไม่พุทโธ กูทุกข์! กูทุกข์! เราเองนี่ทุกข์ เราเองเอาใจของเราไว้ไม่ได้ เราเอาใจของเราไว้ในอํานาจไม่ได้ ทุกข์มาก แล้วจะเอามันอยู่ก็เอามันไม่อยู่ เอาไม่อยู่ ทําอย่างไรล่ะ กําหนดพุทโธๆๆ ทั้งวันทั้งคืนเลย เอาจนได้ ยังไม่ไหว ไม่ไหว ไม่นอน ถือเนสัชชิกเลย ไม่นอน เพราะเวลานอนแล้ว กินอิ่มนอนอุ่นมันก็คิดมาก ฟุ้งซ่านมาก เวลานั่งสมาธิไป โอ้โฮ! เกิดนิมิตติดต่อกันเป็นเรื่องเป็นราวเหมือนดูหนังเลย เพราะจิตมันใหม่ จิตมันใหม่ เวลาปฏิบัติใหม่ๆ ของเดิมมันจะออกมาทั้งนั้นน่ะ มีสติสัมปชัญญะสู้มัน สู้กับมันอย่างไร

หลวงตาท่านบอกว่า สู้เสือด้วยมือเปล่า เราไม่มีสติไม่มีกําลังเลย จะเอาอะไรไปสู้กับมัน กิเลสในหัวใจ สู้เสือด้วยมือเปล่า เข้าไปต่อสู้ มันตะปบเลือดสาดทุกคนเลย มันจะสู้กิเลสด้วยตัวเอง เราทําไมจะไม่มีสติล่ะ

เราผ่อนมัน ดูสิ เราไม่นอนเลย อดนอนผ่อนอาหาร อดนอนผ่อนอาหารต่อสู้กับมัน ในเมื่อมันเป็นกิเลสดิบๆ มันเป็นไม้ดิบๆ มันเอากันไม่อยู่ ต้องเอาให้อยู่ เอาให้อยู่ เอากับตัวเอง ตั้งสัจจะเอากับตัวเองให้ได้ พอเอาให้อยู่ขึ้นมาแล้ว อันนี้เป็นสันทิฏฐิโกเลย มันสงบไม่สงบเราก็รู้ แล้วมันสงบขึ้นมามันทุกข์มาก พอมันสงบขึ้นมา มันสงบโดยไม่มีสติ สงบโดยไม่รู้เรื่อง สงบโดยความเพียร โดยความกดไว้ “เอ๊ะ! อวิชชาดับต้องเป็นพระอรหันต์ แล้วนี่มันก็เอาตัวเองอยู่แล้ว ทําไมไม่เป็นพระอรหันต์” ความคิดโง่ๆ นะ แต่ตอนนั้นมันไม่โง่ ตอนนั้นมันว่ามันเก่ง แต่พอผ่านไปแล้วนะ นี่ความคิดโง่ๆ

มันก็โง่ทั้งนั้นแหละ เพราะอะไร เพราะเราศึกษาธรรมมาใช่ไหม ความปล่อยวาง ความว่างเป็นนิพพาน ทุกอย่างเป็นนิพพาน อะไรเป็นนิพพานไปหมดเลย แล้วพอมันหยุดเฉยๆ นี่สติมันยังไม่พร้อมด้วยนะ มันหยุดเฉยๆ ไม่รู้อะไรเลย ว่างๆ ว่างๆ อยู่อย่างนั้นแหละ นี่มันขาดสติ มันทําอะไรไม่ได้หรอก

พอถึงที่สุดแล้ว ไปหาใคร ใครก็แก้ไม่ได้ แก้ไม่ได้ ไปหาหลวงปู่จวน หลวงปู่จวนบอก “อวิชชาอย่างหยาบสงบตัวลง” ฟังสิ อวิชชาอย่างหยาบ แล้วอวิชชาอย่างกลางล่ะ แล้วอวิชชาอย่างละเอียดล่ะ แล้วอะไรเป็นอวิชชาล่ะ แล้วอวิชชายังมีอย่างกลาง อย่างหยาบ อย่างละเอียดอีกหรือ คือว่าความฟุ้งซ่านเฉยๆ ความฟุ้งซ่านของใจ ใจมันฟุ้งซ่านกันไป เวลามีสติสัมปชัญญะมันก็ควบคุมได้ ควบคุมได้ชั่วครั้งชั่วคราว ควบคุมได้ด้วยสติ ด้วยสมาธิ แต่มันยังจับใจไม่ได้เลย

จิตเห็นจิต จิตเห็นอาการของจิต จิตสงบแล้วเห็นกาย การเห็นกายขึ้นไป เห็นกายขึ้นมาแล้วอย่าเลินเล่อ นี่ปฏิบัติกันด้วยความเลินเล่อ สิ่งใดก็ตะครุบเงาไปเรื่อย ตะครุบเงาไปเรื่อย เป็นสูตรเลย “พิจารณากายเห็นกายเป็นโสดาบัน พิจารณากายเห็นกายเป็นสกิทาคามี พิจารณากายเห็นกาย...” จริงๆ มันก็คือกายอันเก่านั่นน่ะ มันพิจารณาไปไหน มันไม่ได้ก้าวเดินไปไหนเลย เพราะมันไม่ได้ทดสอบ

ทดสอบซํ้า ทําซํ้า เหมือนกับเราเลื่อยไม้ เราตัดไม้ ถ้ามีดเราอ่อน เราสับไปได้ครึ่งๆ มันหักไม่ได้ หรือเราสับไปนิดหน่อย ต้นไม้มันจะขาดได้อย่างไร แค่นั้นน่ะ แล้วก็ไปสับที่อื่นอีกแล้ว “พิจารณากายเห็นกายเป็นพระโสดาบัน”

เราว่าเป็นโสดาบัน ต้นไม้มันยังไม่ขาดนะ กุปปธรรม-อกุปปธรรม กุปปธรรมไม่ขาด มันเสื่อม มันตีกลับ มันตีกลับ แต่ถ้ามันขาดลงไปแล้ว มันต่อกันไม่ได้ มันจะตีกลับได้อย่างไร แล้วมันขาดออกไป กับสิ่งที่เราสับแล้วไม่ขาด คําว่า “สับไม่ขาด” มันเป็นปกติของเรานี่ไง ปกติของเรา เราพิจารณา เราใช้ปัญญาอย่างไร ปัญญาเป็นปัญญาสามัญสํานึก เราคิดของเรา เหมือนกับเอามีดฟันไป มันเป็นสามัญสํานึก มันขาดไหม

ถ้ามันขาด อกุปปธรรม ดั่งแขนขาด ถ้าเราสับไปที่ต้นไม้ ต้นไม้มันล้มดังครืน! ไปเลยนะ ต้นไม้เราสับที่โคน ต้นไม้ใหญ่เวลาล้มไป เสียงมันดังขนาดไหน แล้วสิ่งที่มันขาดออกไป มันตัดกันได้ไหม แต่ถ้ามันสับไปๆ ดูสิ เป็นสูตรไง พิจารณากายเห็นกาย พิจารณากายเห็นกาย พอเห็นกายขึ้นมา ก็เราสับแล้ว เราได้ทําแล้ว เราได้ทําแล้ว เราได้ทําแล้ว เราได้สับแล้ว แต่ต้นไม้ขาดหรือยัง ต้นไม้ได้ขาดหรือยัง เราได้ทําหรือเปล่า? ทํา เราได้พิจารณาหรือเปล่า? พิจารณา เราพิจารณาแล้ว เราเห็นกายแล้ว แต่มันถึงที่สุดไหม มันถึงที่สุดไหม ถ้ามันไม่ถึงที่สุด มันไม่เป็นอกุปปธรรม เราได้ทําหรือเปล่า? ทํา แต่ผลที่ตอบสนองล่ะ

นี่ไง สิ่งที่เป็นจริง ผู้ที่ปฏิบัติถ้ามันถึงที่สุดมันเห็นจริง มันต้องล้มครืน! ต่อหน้าไป กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ แล้วสิ่งที่รู้คืออะไร สิ่งที่รู้มันขาดออกไปคืออะไร สิ่งที่ขาดไป ความเป็นจริงมันเกิดขึ้นมา เหมือนตัดต้นไม้ขาดไปเลย ดั่งแขนขาด ถ้าดั่งแขนขาด แขนมันขาดออกไปทั้งแขน แขนนี้เราตัดทิ้งมันไปเลย

ใหม่ๆ ใช่อยู่ ถ้ามันเป็นอุบัติเหตุ พอแขนขาดไป มันชา มันไม่รู้สึกตัวหรอก แต่ความชา เดี๋ยวมันเจ็บปวดขึ้นมา แขนมันขาด

ถึงได้บอกว่า ที่ว่า “พระโสดาบันเป็นพระโสดาบันโดยที่ตัวเองไม่รู้ ต้องให้อาจารย์บอกจริงไหม”

มันจะเป็นจริงได้อย่างไร ไม่ต้องมีใครบอก พระโสดาบันต้องเป็นพระโสดาบัน ดั่งแขนขาด ถ้ามันเป็นวิปัสสนาโดยสติปัญญา ขาด เห็นต่อหน้า รู้ต่อหน้าเลย แต่ถ้ามันเป็นบุญวาสนา ที่ว่าขาดโดยที่ไม่รู้ ขาดโดยที่ไม่รู้มันก็คือขาดออกไป พอขาดออกไป แขนขาดมันจะมีอาการชาไหม เส้นเลือดมันขาด มันจะชาไหม แล้วเดี๋ยวมันจะเจ็บปวดไหม มันต้องไปถามใครไหม? ไม่ต้องถามใคร! ไม่ต้องถามใคร! มันเป็นความจริงอันหนึ่ง มันเป็นความจริงเลย ความจริงนี้มันเกิดขึ้นมา

ถ้ามันเป็นความจริง เหมือนตัดต้นไม้ขาด ทีนี้ตัดต้นไม้ขาด ถึงบอกว่าอย่าเลินเล่อ ต้องซํ้า ต้องทดสอบ ต้องซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆๆ ไอ้ตรงนี้ ตรงซํ้าแล้วซํ้าเล่า แล้วมันไม่เคลื่อนที่

เพราะเราเคยพลาดตรงนี้มาเยอะมาก พลาดจนขนาดที่ว่าไปหาครูบาอาจารย์ เศร้าสร้อยเลยนะ แล้วครูบาอาจารย์สอนอย่างไร สุดท้าย ใครพูดอย่างไร ฟังไว้ แต่เราเดินจงกรมทั้งวันทั้งคืน แล้วก็ซํ้าอยู่นั่นล่ะ มันจะปล่อยวาง จริงๆ เลย การปล่อยวางของเราปล่อยวางเป็นร้อยหนพันหนกว่าที่มันจะขาด ไม่ใช่วิปัสสนาแล้วจะขาด ไม่จริงหรอก!

เวลาใครพิจารณามาบอก “ปล่อยแล้ว วางแล้ว”

ไม่เคยเชื่อเลย ไม่เชื่อเพราะอะไร ไม่เชื่อ เพราะคําพูดอย่างนั้นมันเป็นตทังคปหาน แล้วเราก็เคยเป็นมาแล้ว

ผู้ที่ปฏิบัติมาบอกว่า “มันปล่อยแล้ว เวทนามันปล่อยแล้วทําอย่างไรต่อ”

“ก็ซํ้าเวทนาไปสิ”

“อ้าว! ก็มันปล่อยแล้ว”

“ปล่อยแล้วมันเป็นเวทนาเก่าเว้ย! ปล่อยแล้วมึงไม่หายเจ็บหายปวดหรือ เวทนายังเกิดอยู่ใช่ไหม”

“ค่ะ”

“แล้วทําไมไม่ทําต่อล่ะ แล้วเวทนามันปล่อยแต่ละครั้งเหมือนกันไหม”

“ไม่เหมือนกันค่ะ”

“อ้าว! แล้วทําไมไม่ทําล่ะ”

นึกเอาเองไง นึกว่าปล่อยเวทนาแล้วคือปล่อยไง

มันปล่อยแล้วปล่อยเล่า ปล่อยแล้วปล่อยเล่า ตรงนี้ ตรงที่ซํ้าแล้วซํ้าเล่า การทําซํ้าๆๆ การตรวจสอบซํ้าๆๆ พระที่พลาด พลาดตรงนี้มากนะ พอตรวจสอบซํ้า ไม่ตรวจสอบซํ้าเปล่านะ ย้ายที่ เป็นสูตรไง “ก็พิจารณากายแล้ว”

พิจารณากายก็พิจารณากายต่อไปๆๆ ฟันต้นไม้ต้นนี้ไม่ขาด จะไปฟันข้อข้างบน พอฟันข้อข้างบนไม่ได้ ไปฟันข้อข้างล่าง ย้ายไปย้ายมา ย้ายไปย้ายมา มันไม่ซํ้า ไม่ซํ้าไง

มันต้องซํ้าๆๆๆ อยู่ตรงนั้นน่ะ ให้มันขาดให้ได้ อย่าย้ายที่ อย่าเลินเล่อ ที่มันผิดพลาดเพราะมันไม่ซํ้ากับที่เก่า มันไม่ซํ้าที่เก่า มันย้ายที่ไปทําที่อื่นโดยเข้าใจว่ามันเป็นความเห็นของตัวไง มันต้องซํ้าลงไปที่เก่า ซํ้าตรงนั้นล่ะ ซํ้าที่เดิม! ซํ้าลงไป! ซํ้าจนไม่มี ฟันแล้วฟันอากาศ นั่นน่ะใช่

ไอ้นี่ฟันลงไปก็ต้นไม้ ว่าขาดแล้วนะ แต่ทําไมมีดมันกระเด็นกลับมา มันขาดได้อย่างไร ถ้ามันขาดไป มันไม่มีต้นไม้ขวางหน้า มีดเราฟันไปมันจะโดนอะไร มีดเราฟันไปมันจะโดนอะไร

แต่นี่มันฟันไปมันก็เด้งกลับ เด้งกลับคือความรู้สึกเราไง ความรู้สึกต้องมีอยู่ ถ้าความรู้สึกมันมีอยู่ มันไม่ขาด สิ่งที่ทําอยู่นี่มันไม่เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริง ถึงที่สุดมันต้องขาดไปเลย ขาดไปเลย ขาดไปเลย

เวลาพูด มีพระมาถามเยอะมาก “ทําไมต้องสมุจเฉทปหาน ทําไมต้องขาด”

แล้วไปถามครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์บอก “ไม่ต้องขาดหรอก พิจารณาอย่างนี้แหละ นี่โสดาบัน สกิทาคามี ว่ากันไป ไอ้พวกที่เขาขาดก็ปล่อยเขาไป คนที่ว่าเขาขาด”

นี่ไง แล้วเวลาเราฟังเทศน์ ดูสิ ของหลวงตา “ต้องขาด สมุจเฉทปหาน”

หลวงปู่เจี๊ยะ “ขาด พิจารณาขาดไปเลย”

เปิดวิทยุเสียงธรรมฟัง เวลาเทศน์หลวงปู่เจี๊ยะ “ขาด ขาด ขาดเลย”

หลวงปู่บุดดา “ขาด”

ของจริงนี่ขาด

แต่นี้มันยังมีของปลอม “สักแต่ว่า ทําสบายๆ เฉยๆ ไว้ ทํานิ่งๆ”

มันมีอยู่ ๒ กระแสในวิทยุเสียงธรรมนั่นน่ะ

ชุดหนึ่งบอกให้พิจารณาจนถึงที่สุด ให้ขาดออกไป สมุจเฉทปหาน

อีกชุดหนึ่งบอกไม่ต้อง นิ่งๆ รู้เฉย สักแต่ว่า

มันมีอยู่ ๒ กระแส กระแสหนึ่งถูก กระแสหนึ่งผิด แล้วต้องจับให้ดี พิสูจน์ให้ได้ ถ้าเราเป็นคนจริง เราปฏิบัติจริง เราพิสูจน์ได้ เรานี่รู้เลย ฟังนี่รู้เลย

ในเมื่อตะกอนมันนอนก้นแก้วเฉยๆ มันไม่มีตะกอนออก มันจะชําระกิเลสได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้เลย

แต่ในโลกนี้มันเป็นเรื่องสุดวิสัย ดูสิ พระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย พระอรหันต์ต้องแสนกัป คําว่า “แสนกัป” คือว่าสร้างบุญญาธิการมา ทีนี้เราได้สร้างบุญญาธิการมาแก่อ่อนอย่างไร เราก็พยายามของเรา แต่ต้องถูไถ ต้องทดสอบ อย่าย้ายที่ อย่าย้ายของเราไป ต้องทําซํ้าทําซาก

มันมี ๒ กระแสในวิทยุ ในธรรมการเทศนา มันเลยทําให้เราไขว้เขว แล้วเราก็จะไปยึดสิ่งที่มันเข้ากับเรา เข้ากับกิเลสไง เข้ากับความเห็นของเรา ถ้าอันไหนมันเข้ากับความเห็นของเรา เราก็เอามาเสริมเราว่านี่ถูกต้อง อันไหนที่ขัดแย้งกับกิเลสของเรา เราก็ว่าไม่ใช่จริตของเรา แต่ทําไมไม่คิดล่ะ

เวลาเราพูด ทําไมหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่ชอบ หลวงปู่คําดี หลวงปู่บัว ท่านพิจารณากายด้วยการเห็นกายล่ะ ทําไมหลวงตาท่านพิจารณาเวทนาล่ะ พิจารณาธาตุ พิจารณาอสุภะ แล้วเวลาหลวงปู่ดูลย์ท่านพิจารณากายด้วยปัญญาของท่าน ท่านบอกพิจารณากายโดยไม่เห็นกาย ทําไมเรายอมรับว่าถูกหมดล่ะ

เพราะอันเดียวกันไง เพราะท่านพิจารณาของท่านโดยจริต แต่เวลาถึงที่สุดแล้วมันขาดเหมือนกัน มันต้องขาด หลวงปู่ดูลย์ก็ว่าต้องขาด ขาดแล้วมันเป็นสภาวะที่มันขาดไปเลย หลวงปู่ดูลย์ก็พูดอย่างนั้น เพียงแต่การเดินแต่ละสาย ถ้ามันเป็นความจริง ใครถนัดเส้นทางสายไหนก็อันเดียวกัน ถูกเหมือนกัน ถูกเหมือนกัน ไม่ผิดเลย

แต่ถ้าผิดนะ มันไม่เหมือนกันตั้งแต่แรกไง ไม่เหมือนกันตั้งแต่แรกที่ว่า “ใครจะขาดก็ช่างหัวมัน” ท่านพูดอย่างนี้ พระมาพูดให้ฟังจริงๆ ครูบาอาจารย์ผู้ใหญ่เลย “ถ้าเขาบอกจะขาดก็เรื่องของเขาเถอะ แล้วเขาจะให้ขาดก็เรื่องของเขา เราว่าไม่ขาด เป็นอย่างนี้ อ้าว! อย่างนี้เป็นโสดาบัน”

โอ้โฮ! เราฟังแล้วตกใจเลยนะ แต่มันก็กรรมของสัตว์ สัตว์มันเชื่อ สัตว์มันพอใจความสะดวกสบายอย่างนั้นก็เรื่องกรรมของสัตว์ที่เขามีความเห็นอย่างนั้น

แต่ถ้ามันเป็นความจริง เพราะอะไร มันไม่ได้เกี่ยวกับจริตนิสัย มันเกี่ยวกับอริยสัจ มันเกี่ยวกับข้อเท็จจริงที่ว่ามันเป็นอริยสัจ ที่มรรคญาณต้องเป็นอย่างนั้น

แม้แต่หลวงปู่ดูลย์ท่านพูดเองเลยว่า พิจารณากายโดยไม่ต้องเห็นกาย ไม่ต้องเห็นกาย นี่ด้วยปัญญาวิมุตติ ด้วยปัญญาเปรียบเทียบ

แต่ผู้ที่เห็นกายวิภาคะ อุคคหนิมิต วิภาคะเป็นการขยายส่วนแยกส่วน การกระทํา สุดท้ายแล้วก็เหมือนกัน เหมือนกันที่ต้นไม้มันล้มครืนไปเหมือนกัน เหมือนกัน นี่ไง ถ้าถูกแล้ว ให้พูด มาบนอากาศ มาทางเครื่องบินก็ถูก มาทางใต้ดิน มุดดินมาก็ถูก มาทางนํ้า มาทางบก มาทางเรือ ถูกหมดเลย

ถ้ามันผิดนะ อย่างไรมันก็ผิด ถ้าผิด คําว่า “ผิด” ผู้รู้ท่านรู้ว่าถูกหรือผิด แต่เราผู้ปฏิบัติ ถ้าไม่รู้ถูกรู้ผิด เพราะเราเข้าใจตามโลกียปัญญา คือปัญญาของโลก ความสัมพันธ์ตรรกะปรัชญามันรู้ได้แค่นี้ ถ้ารู้ได้แค่นี้ คืออย่าเลินเล่อ อย่าชะล่าใจ ต้องซํ้า ทําหมั่นเพียร

ในเมื่อเรายังอยู่ในพรรษา เรายังมีกําลังของเราอยู่ ซํ้าแล้วซํ้าเล่า แยกส่วนขยายส่วนให้มันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา ให้เป็นสัจธรรมขึ้นมา เป็นสัจธรรมขึ้นมา แล้วถ้าเป็นจริงนะ โอ้โฮ! มันจะรําพึงขึ้นมาเลยนะ โอ้โฮ! ไอ้ที่ว่าปัญญาเราสุดยอดแล้วน่ะ มันเป็นกองขี้ควาย มันเป็นสิ่งที่ไร้สาระเลย พอมันถึงความจริงขึ้นมา โอ้โฮ! ให้มันรู้ขึ้นมาเถอะ ให้มันถึงบางอ้อ อ้อ! ช็อกเลย ช็อกความรู้สึกทั้งหมดเลย

แต่นี่มันเป็นธรรมะของเราบ้าง เป็นโลกียปัญญาบ้าง เป็นธรรมะของครูบาอาจารย์บ้าง แล้วจิตมันมหัศจรรย์ มันก็สร้างภาพความเป็นไป มันก็ว่างๆ สบายๆ ก็ว่ากันไปนะ เพราะมันไม่มีการกระทํา

กิจจญาณไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปสอนปัญจวัคคีย์ “เธอเคยได้ยินไหมว่าเราบอกว่าเป็นพระอรหันต์ อยู่กันมา ๖ ปี บอกว่าเป็นพระอรหันต์ก็ไม่เคยบอก บัดนี้เป็นพระอรหันต์ จงเงี่ยหูลงฟัง” เป็นพระอรหันต์เพราะอะไร เป็นเพราะกิจจญาณ สัจจญาณ สัจจะความจริง มีกิจจญาณ มีมรรคญาณ ถึงที่สุดแล้ว ญาณ ๑๖ มันได้กระทําแล้ว มันสิ้นสุดแล้ว มันถึงปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ นี่เป็นพระอรหันต์เพราะมีการกระทํา เพราะจิตมันเป็นไป

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อถ้ามันเป็นของเรา จิตมันเป็นขึ้นไป เราปฏิบัติขึ้นไป มันต้องมีเหตุมีผล มันพูดได้ชัดเจน ถ้าพูดได้ชัดเจนแล้ว มันจะไม่เสียหายตรงที่ว่า เราจะบอกใคร เราจะเทศนาว่าการใคร มันไม่เสียหายไง

ถ้ามันเสียหายนะ เพราะว่าเวลาเขามาหาเรา เขาบอกเลย “ก็พระสอนอย่างนี้”

โอ้โฮ! ช็อกเลยนะ เพราะอะไร เพราะเราพูดไปมันขาวกับดํา เราแย้งไปขาวกับดําเลย

ไม่ใช่ จิตกว่ามันจะเข้าได้ มันจะเป็นไป มันต้องตั้งสติ แล้วสมาธิคือสมาธิ มันจะหกเหินเดินฟ้า มันจะเป็นสมาธิมาทางไหนก็คือสมาธิ ปัญญา ออกปัญญาแล้วถึงเป็นปัญญา เพราะครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า ในธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ เป็นได้ทั้งสมถะ เป็นได้ทั้งวิปัสสนา

แต่เพราะของเรามันไม่ได้ขั้นของวิปัสสนา เราเข้าถึงสิ้นสุดกระบวนการของวิปัสสนาไม่ได้ เราก็ต้องบอกว่าเป็นอย่างนี้ มันก็เหมือนกับพูดในขั้นของสมถะนั่นแหละ คือว่าพิจารณาไปมันก็จะปล่อย ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ถ้ากําหนดมัน พิจารณามัน มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ คือมันเป็นขั้นของสมถะไง คือมันปล่อยว่างเฉยๆ แล้วถ้าขั้นของวิปัสสนามันอยู่ไหนล่ะ ถ้าขั้นวิปัสสนา มันแยกส่วนขยายส่วนไปแล้ว แล้วจิตมันรวมแล้วมันตัดขาด แล้วนั่นมันอยู่ไหน

มันเป็นคนละส่วนกัน ถ้าเป็นคนละส่วนกัน จิตมันเป็นไปแล้ว มันจะชัดเจน มันจะไม่ผิดพลาด ถ้ามันผิดพลาด มันผิดพลาดเพราะเราพูดผิด แล้วพอเราพิจารณาไป ถ้ามันผ่านไป เราจะร้องโอ้โฮ! เลยนะ ถ้าร้องโอ้โฮ! โอ้โฮ! เพราะรู้จริง ถ้าไม่ได้ โอ้โฮ! มันก็ยังถูไถกันไปอย่างนี้

ถึงบอกว่าอย่าเลินเล่อ ตั้งสติ แล้วให้ประพฤติปฏิบัติ อีกปักษ์เดียวออกพรรษาแล้วนะ เอวัง

เทศน์พระ ๔๓

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๑๔ ตุลาคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ธรรมะเป็นสัจธรรม ไม่ใช่ธรรมะแบบโลกียธรรม โลกียธรรมแบ่งฝักแบ่งฝ่าย ธรรมะมันเป็นธรรมที่เหนือโลก เหมือนอวกาศ จากโลก มีแกนของโลก แล้วก็มีอากาศ อากาศหายใจ ออกซิเจน พ้นออกไปเป็นอวกาศ นี่อวกาศนะ ถ้าพูดถึงเป็นวิทยาศาสตร์ สิ่งนั้นมันก็เป็นธรรมชาติที่มันแปรปรวนตลอด แต่ธรรมะที่มันไม่เข้าฝักฝ่ายไง สัจธรรมที่เป็นความจริงไง

แต่ถ้าเป็นธรรมะที่เราศึกษากัน ธรรมะของเรา แสดงธรรม ธรรมของเรา ธรรมของกิเลสไง กิเลสเกิดจากใจ ใจมันเป็นสภาวะ ใจเป็นโลก ใจเป็นปฏิสนธิจิต มันมีด้านมืดและด้านสว่าง ถ้าไม่มีด้านสว่างเลย มันจะสว่างไม่ได้

โดยสัจธรรม ชีวะ จิตมันมีชีวิต มันเป็นธรรมชาติที่ไม่เคยตาย แต่มันโดนด้านมืด ด้านมืดคืออวิชชาครอบงําไว้ ด้านมืดที่มันมีด้านมืดอยู่ เราถึงต้องหมุนไปในวัฏฏะ สิ่งที่หมุนไปในวัฏฏะ เราพยายามจะออกจากด้านมืด ทีนี้เราพยายามจะออกจากด้านมืด แต่ด้านมืดมันมีกําลังมากกว่า ถ้าด้านมืดมีกําลังมากกว่า การแสดงออกมันแสดงออกโดยด้านมืด ทั้งๆ ที่แสดงธรรมว่า “นี่สัจธรรมๆ” มันเป็นด้านมืด

ดูสิ แม้กระทั่งเข้าพรรษามา นี่วันออกพรรษา วันนี้จะเป็นวันมหาปวารณา ถ้าเป็นมหาปวารณา ถ้ามันจะเป็นสัจธรรม มันต้องปวารณาออกมาจากใจ มันต้องให้อภัยกันมาตั้งแต่ใจ ใจนี้ต้องให้อภัยต่อกัน สิ่งที่มันเกิด มันเกิดมาจากด้านมืด ด้านมืดคือสิ่งที่มืด ดูสิ ดูอย่างดวงจันทร์ยังมีข้างขึ้นข้างแรม อย่างพระอาทิตย์ยังมีกลางวันมีกลางคืน สิ่งที่เกิดขึ้นมามันเป็นธรรมชาติอย่างนั้น ความเจ็บชํ้านํ้าใจ ความสุข ความพอใจ มันก็เป็นด้านมืดกับด้านสว่าง ถ้าด้านมืดกับด้านสว่าง มันเป็นธรรมชาติอันนั้น แต่มันมีกิเลสของเราเข้าไปยึดมั่น มันเลยทําให้สิ่งนั้นมันกระเทือนกันไปหมด ดูสิ เวลาออกพรรษา พระก็แตกกันมา นั่นก็แตกกันออกมาแล้ว มันอยู่กันไม่ได้เพราะมันบีบคั้น สิ่งที่บีบคั้นเพราะอะไร ด้านมืดมันบีบคั้น

ถ้าด้านสว่างล่ะ ด้านสว่าง เราพอใจนะ เราพอใจ เราเห็นภัยในวัฏฏะ เห็นภัยในโลก เราถึงเสียสละออกมา เราเสียสละจากโลกมา สิ่งที่เป็นสิทธิตามกฎหมาย เราเสียสละหมดเลย เป็นภิกษุ เป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร เราออกประพฤติปฏิบัติ ออกประพฤติปฏิบัติเพื่อจะให้มันรู้แจ้ง สิ่งที่รู้แจ้งมันก็ต้องอาศัยโลก อาศัยหัวใจ อาศัยชีวะ อาศัยความรู้เข้าไปค้นคว้า ทีนี้การค้นคว้าถ้ามันผ่านจากด้านมืดออกมาไม่ได้ สิ่งที่ด้านมืดออกมามันระราน มันมีปัญหาไปหมดเลย เพราะธรรมะที่อยู่ด้านมืดมันปิด มันครอบงําไว้ มันถึงต้องมีข้อวัตร พอมีข้อวัตรขึ้นมา ถ้ามันทําข้อวัตรด้วยความรื่นเริงอาจหาญ เราทําขึ้นมาเพื่อจะเปิดความมืดบอด ความหมักหมม ความต่างๆ ออกไป นี่มันแค่เปิดโอกาสเปิดการกระทํานะ มันยังไม่เป็นการกระทําเลย การกระทํามันต้องทําความสงบของใจเข้ามา แล้วมันจะเกิดปัญญาเข้าไปรักษาสิ่งต่างๆ

ด้านมืด-ด้านสว่าง คําว่า “ด้านสว่าง” ด้านสว่างคือตัวใจ ถ้าไม่มีตัวใจ อะไรไปรับมัน สิ่งที่สัมผัสธรรมะคือความรู้สึกใช่ไหม ความรู้สึกที่ว่าด้านสว่าง มันโดนความมืดปกคลุมไว้อยู่ มันนอนเนื่องมากับใจนะ มันเป็นอนุสัย มันควบคุม มันเหมือนไฟฟ้า พลังงานความร้อนกับแสงสว่าง สิ่งต่างๆ มันมาด้วยกัน สิ่งที่มาด้วยกันมันต้องมีพลังงานของมัน มันถึงเป็นไปได้ แต่ถ้าไม่มีความร้อน ไม่มีสิ่งใดเลย มันสว่างได้อย่างไร แสงมันจะเป็นไปได้อย่างไร แสงที่มันเกิดขึ้นมา แสงสว่างคืออวิชชา แล้วความพ้นทุกข์ไปมันเป็นอย่างไร

มันมีอยู่ในหัวใจ มันมีโอกาสไง ทีนี้มีโอกาส การกระทํามันถึงทุกข์ร้อน การทุกข์ร้อนเพราะว่าด้านมืดมันมีกําลังมากกว่า ด้านมืดมันมีกําลังมากกว่ามันก็ฉุดรั้งเราให้เราทําตามกระแสของมัน ถ้ามันมีธรรมะเข้ามากล่อมใจ มันจะเห็นวันเวลาที่ผ่านไป มันจะสลดสังเวชนะ ดูสิ เราเกิดมาตั้งแต่เด็ก จากแบเบาะจนโตเป็นผู้เป็นคนขนาดนี้ ชีวิตที่มันผ่านไป เราได้อะไรมา แล้วสิ่งที่ต่อไปมันจะได้อะไรไป ถ้ามันยังเป็นด้านมืดครอบงําอยู่นี่ มันก็จะเร่าร้อนอย่างนี้ไป มันก็จะโลเลกันอย่างนี้ไป มันจะไม่มีอะไรจับติดไม้ติดมือเราไป ถ้ามันจับติดไม้ติดมือเราไป มันต้องฝืนทน ถ้าเราทนกับความมืดบอดกับอวิชชาได้ เราทนกับมัน ทนแบบขันตินะ ไม่ใช่วิธีการต่อสู้ เป็นขันติธรรมก่อน ถ้ามีขันติธรรมในการอดทน มันจะทําให้เรามีจุดยืน เราจะต่อสู้กับมัน

สิ่งแวดล้อมสัปปายะ หมู่คณะเป็นสัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ ครูบาอาจารย์เป็นสัปปายะ ครูบาอาจารย์สําคัญมากนะ ถ้าครูบาอาจารย์ไม่สําคัญ จะชี้ความมืดบอดได้อย่างไร มืดกับสว่าง อะไรมันมืด อะไรมันสว่าง มืด มันมืดเพราะใคร สว่าง สว่างเพราะใคร

ในมืดมีสว่าง ในสว่างมีมืด มันมีอารมณ์ความรู้สึกตั้งใจดี เจตนาดี แต่ทําไปแล้วมันมีปัญหา มันมีความขัดแย้ง

นี่มีสว่าง ในสว่างมันมีมืด ในมืดมีสว่าง มันไม่อยากทํา มันไม่พอใจทั้งหลายทั้งสิ้นเลย แต่ฝืนมันไป กระทํามันไป ฝืนมันไป มันมืด มันขัดแย้งไปทั้งหมด แต่ทําไปมันจะเห็นโทษของมัน เห็นโทษของการกระทําว่าสิ่งที่มืดบอดทําให้เกิดโทษอย่างไร

ในมืดมันมีสว่าง พอมันไปถึงที่สุดมันมีสว่างขึ้นมานะ เราเอาชนะเราได้ไง เราเอาชนะสิ่งที่มืดบอดในหัวใจได้ มันเป็นสิ่งที่เราอดกลั้นได้ เราทําได้ มันเป็นขันติธรรม ขันติธรรมไม่ใช่ปัญญาธรรม ขันติธรรมคือขันติบารมี เราทนได้ เราพยายามเพิกต่อความมืดบอดออกไปได้ สิ่งที่ออกไปได้มันก็สว่างขึ้นมา ความสว่างขึ้นมามันก็เห็นแจ้ง เห็นแจ้งมันก็เข้าใจ พอมันเข้าใจแล้ว ไม่มีอะไรเลย เหตุเกิดเพราะความยึดมั่นถือมั่น เหตุเกิดเพราะสิ่งที่กระทบกระเทือนกัน เหตุเกิดเพราะมันเป็นไปตามธรรมชาติของมัน ธรรมชาติของมันเป็นอย่างนั้น แต่คนเราไปยึดติดมาก-ยึดติดน้อย มันมืดมาก-มืดน้อย สว่างมาก-สว่างน้อย ต่างๆ นี่นานาทัศนะ

ถ้านานาทัศนะ สิ่งนี้มันกระทบกระเทือนกัน มันกระทบกระเทือนกันแล้วเราต้องกลับมาดู เราจะทําอะไร งานของพระคืองานอะไร งานข้างนอก งานอาบเหงื่อต่างนํ้าในการบริหารจัดการ เราว่าเป็นงาน สิ่งที่เป็นงาน งานบริหารจัดการ ดูสิ พระสังฆาธิการต้องไปศึกษาการบริหารจัดการ ต้องไปศึกษาการซ่อมบํารุง

แต่ถ้าการบริหารจัดการใจล่ะ การซ่อมบํารุงขึ้นมาซ่อมบํารุงเพื่อใคร ซ่อมบํารุงมาเพื่อความทุกข์ ทุกข์สิ ไปแบกมันไว้ไง “โน่นก็ยังไม่ได้ทํา นี่ก็ยังไม่เสร็จ” เห็นไหม แม้แต่ในสังคมสงฆ์ก็ยังว่าการบริหารจัดการ หน้าที่ของพระอธิการต้องมีการบริหารจัดการ แต่ไม่คิดว่าหน้าที่ของพระ หน้าที่ของผู้บริหาร หน้าที่ของหัวหน้าจะดูแลหัวใจอย่างไร ใจหัวหน้ามีจุดยืนไหม จุดยืนคือว่ามันรู้แจ้งในใจไหม ถ้ารู้แจ้งในใจ มันจะเข้าใจเรื่องของด้านมืดและด้านสว่าง สิ่งใดเป็นความมืด สิ่งใดเป็นความสว่าง

ในความมืด ผู้ที่อยู่ในความมืดไม่เข้าใจว่ามืด ถ้าไม่เข้าใจว่ามืด การแสดงออกมามันแสดงออกมาด้วยความมืดไง ความไม่เข้าใจ มันมืดเพราะไม่เข้าใจ พอพูดออกไปมันจะขัดแย้ง มันจะไม่เป็นสัจจะความจริงหรอก มันมีจุดบกพร่องตลอดไป แม้แต่ด้านมืด แต่อาศัยแสงสว่างจากธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแสดง แต่ในหัวใจมันมืด พูดออกไปมันก็เหมือนกับตาบอดคลําช้าง มันก็ต้องผิดพลาดเป็นธรรมดา

นี่ไง ครูบาอาจารย์ที่มืดสว่างมา ท่านรู้หมด พูดมามืดหรือสว่าง รู้ทั้งนั้นน่ะ เพียงแต่ว่าโอกาสของคน โอกาส ศาสนทายาท ธรรมทายาท เราจะมีศาสนทายาท ศาสนาจะมั่นคงได้อย่างไร ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “เมื่อไหร่ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงต่างๆ ได้ ไม่สามารถยืนอยู่ได้...” มันต้องมีจุดยืนขึ้นมาไง

ศาสนทายาทมันจะเกิดขึ้นมาได้อย่างไร

หัวหน้าจะทําให้เกิดศาสนทายาทขึ้นมา ความมืดความสว่างนั้นมันต้องแก้ไข ความแก้ไข เพราะความแก้ไข เพราะเรามีกําลังอ่อน จิตใจเราอ่อนแอ จิตใจเราไม่มีกําลัง เราถึงเป็นขี้ข้ามัน เราถึงต้องยอมจํานนกับมัน เราถึงต้องให้มันฉุดกระชากลากไปให้เกิดเป็นความขุ่นมัวในหัวใจของเรา

แต่ถ้าเรามีปัญญาขึ้นมามันจะแยกแยะ มันจะเข้าใจ มันจะเห็นสิ่งนี้มันเป็นอาการ มันเป็นความเกิดดับ ถ้าเราผ่านพ้นไปได้ มันจะปล่อยวาง มันจะเบามาก มันจะเข้าใจและมีความเบามาก เหมือนกับ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนแก้ไขตน ตนเข้าใจตน พอตนเข้าใจตน มันแก้ไขของมันไป พอมันแก้ไขของมันไป มันก็ปล่อยๆ มันมีความสุข ความสุขนะ “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” เราจะเห็นสัจธรรมในหัวใจของเรา เราจะเห็นความจริงในใจของเรา

ครูบาอาจารย์ส่วนครูบาอาจารย์นะ ท่านสอนเรา สาธุ! กตัญญูกตเวที เคารพบูชาท่าน แต่ความจริงมันเกิดจากเรา ถ้าเกิดขึ้นมา เราเข้าใจได้ แหม! แหม! นี่ไง ถึงธรรม ถึงธรรมคือถึงใจ ถึงธรรมคือถึงฐานของจิต ถึงธรรมคือถึงความรู้สึก ถึงหมดเลย แต่ถ้าเราไปลูบๆ คลําๆ กันอยู่จากภายนอก มันจะถึงธรรมได้อย่างไร มันเป็นธรรมจากข้างนอก เราไปลูบคลําขึ้นมาแล้วมันจะถึงเราไหม แต่ถ้ามันเกิดขึ้นมาจากเรา มันทิ่มเข้ามาในหัวใจ มันทิ่มเรา มันทิ่มเรา มันทิ่มมากลางหัวใจ มันทิ่มมาอย่างนั้น นี่ถึงธรรม ถึงธรรมมันต้องต่อสู้นะ มันต้องตั้งใจ มันต้องมีสัจธรรม มันต้องต่อสู้กับการกระทํา สิ่งที่มันเกิดขึ้นมามันเป็นสมบัติส่วนตนนะ

ด้านมืดด้านสว่างมันอยู่ที่ไหน เวลาพูดถึงพระอาทิตย์ พระจันทร์ พูดถึงแสงสว่างต่างๆ มันเป็นบุคลาธิษฐาน แต่ความสว่างความมืดในหัวใจ แสงสว่างใดๆ ก็ไม่เท่าแสงสว่างแห่งปัญญา ปัญญามันสว่างกระจ่างแจ้ง มันฉุดลาก มันเปิดจากความมืดบอดของใจได้ทั้งหมดเลย ถ้าเปิดจากความมืดบอดของใจ เราเริ่มต้นจากที่ไหนล่ะ เริ่มต้นจากว่า จุดยืนของเราเป็นอย่างไร สังคมที่เป็นมา เราเคยเป็นมาอย่างไร สิ่งที่เคยกระทํามันเป็นมาอย่างไร

เวลาบวชขึ้นมาแล้ว คฤหัสถ์เข้ามาบวชเป็นบรรพชิต “ภิกษุใหม่จะทนการกล่าวตักเตือนได้ยาก” ทีนี้ภิกษุเก่าเคยผ่านจากการเป็นภิกษุใหม่มา มันก็ต้องเข้าใจเรื่องสภาวะแบบนั้นว่าสิ่งใดควรไม่ควร นั่นเป็นหน้าที่ไหม เวลาเราปรึกษาหารือกัน เราสนทนาธรรมกัน สิ่งใดเป็นการชี้นํากัน แต่สิ่งใดที่ไม่ได้เป็นการชี้นํากัน หัวหน้ามี หัวหน้ามี เป็นหน้าที่ของหัวหน้า หัวหน้าจะจัดการของหัวหน้าไป เพราะบางอย่างมันรับกันได้ รับกันไม่ได้ มันเป็นสถานะๆ กันไป นี่ภิกษุใหม่-ภิกษุเก่า

อย่าว่าแต่ภิกษุใหม่เป็นผู้ว่ายากสอนยาก แล้วภิกษุเก่าไม่ใช่เป็นภิกษุใหม่มาก่อนหรือ ภิกษุเก่าก็ต้องเคยเป็นภิกษุใหม่มาก่อน การผ่านจากความรู้สึก ความเห็นของเรา จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่งนะ ถ้าเป็นด้านมืด ดูสิ รับน้องใหม่ๆ เราพูดบ่อยกับพวกเรา ถ้าเราเคยโดนรับน้องใหม่มา เราจะไม่รับน้องใหม่อีกแล้ว เพราะอะไร เพราะการรับน้องใหม่มา เราก็รู้ว่าความรู้สึกเป็นอย่างไร นี่ก็เหมือนกัน แต่พอเราเป็นภิกษุใหม่มาก่อน เราเคยอยู่สภาวะอย่างไร พอเป็นภิกษุเก่า มันไม่ทิ้งนิสัย มันจะเป็นภิกษุใหม่ตลอดไป มันไม่ยอมเป็นภิกษุเก่า

เป็นภิกษุเก่ามันเข้าใจ มันเห็นอกเห็นใจนะ ดูสิ ดูครูบาอาจารย์ เช่น หลวงปู่มั่น สมัยสงคราม ผ้าผ่อนแพรพรรณใครไม่มี ท่านหาให้ ท่านดูแลให้ แล้วเวลาบอกว่า “ของอาจารย์ไม่มี”

“ไม่เป็นไร หัวหน้าเขาให้เอง”

หัวหน้าต้องได้ก่อนอยู่แล้ว หัวหน้าได้เท่าไรหัวหน้าจะเจือจานให้กับลูกศิษย์ก่อน เจือจานไป ทั้งการเป็นอยู่จากภายนอก ทั้งการเป็นอยู่จากภายใน ท่านทํามาจากอะไร? ท่านทํามาจากนํ้าใจของท่าน ถ้าเป็นนํ้าใจของท่าน ท่านทําตามสัจจะความจริงของท่าน

แต่ของเราขึ้นมา สิ่งนี้มันเป็นเรื่องภายนอกนะ ถ้าหัวใจเราต้องการแก้ด้านมืดด้านสว่างในหัวใจ เรื่องอย่างนี้มันเห็นเป็นของไร้สาระเลย เป็นของข้างนอก ถ้าเป็นของข้างนอก เราจะกลับมาดูใจเรา เวลามันได้หรือมันไม่ได้ มันมีอาการอย่างไร แล้วถ้าเรามีปัญญาไล่ตามทัน เราเสียสละไป เสียสละไม่เอา สิ่งนี้มันเป็นโทษ

เหรียญมี ๒ ด้าน มีคุณและมีโทษในตัวของมันเองหมด ถ้ามีคุณและมีโทษ ของที่เราใช้อยู่นี่มันเป็นของใช้สอยของเรา ที่เราใช้สอยแล้วมันเบากายเบาใจ มันไม่ต้องวิตกกังวลกับมันไป แล้วเราไปเอาสิ่งใหม่มา มันมีความวิตกกังวล สิ่งที่เราภาวนาอยู่ แล้วมันก็วิตกกังวล มันจะมารักษาแต่สิ่งนี้ มันเป็นประโยชน์ไหม

พอมันมีปัญญา มันทันกับด้านมืดในหัวใจ มันจะสบายใจมาก เราไม่ติดข้อง เราสละทิ้งได้ แล้วพอสละทิ้งไป มีคนเขาเอาไปใช้ไปสอย ดูเขาสิ เขาใช้เขาสอยแล้วเป็นประโยชน์ไหม เขาใช้สอย เขาต้องบํารุงรักษาไหม เขาเสียเวลาไปกับมันวันหนึ่งเท่าไร เราไม่ต้องเสียเวลาไปกับมันเลย มันรื่นเริงอาจหาญ นี่ไง มีคุณธรรมในหัวใจ ด้านสว่างในหัวใจมันเปิดขึ้นมา มันสว่างไสว มันมีความพอใจ มันมีความสุขใจ ไปดูคนด้านมืด ด้านมืดมันแบกหามอยู่นั่นน่ะ มันได้ไป มันแบกมันหาม มันดูแลรักษา มันทําให้ทุกข์ร้อนกับมัน

ถ้าเราพัฒนาใจของเรา ด้านมืดด้านสว่างจากแค่บริขารสิ่งที่เป็นปัจจัยเครื่องอาศัยเท่านั้นเอง แต่ถ้าถึงอารมณ์ความรู้สึกล่ะ ความรู้สึกจากภายใน เราดูแลรักษาของเรา เราแก้ไขของเรา มันจะเป็นประโยชน์กับเรานะ เป็นประโยชน์กับเราเพราะเราเห็นภัยในวัฏสงสาร เราถึงเสียสละเพศของฆราวาสมาเป็นเพศของนักบวช เพศของภิกษุเป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร ถ้าเห็นภัยในวัฏสงสาร ภัยในวัฏสงสารมันเกิดที่นี่

ดูสิ วันคืนล่วงไปๆ ชีวิตเรา เราเห็นนะ เห็นวันคืนล่วงไป เห็นคนเกิดและคนตายอยู่ตลอดไป แล้วเราก็จะเกิดจะตาย แต่เราไม่เห็นการเกิดการตายของเรา เราไม่เห็นการเกิดการตายของเรา วันคืนล่วงไปๆ เราไม่เห็นการเกิดการตายของเรา ต่อเมื่อเราสิ้นอายุขัย เราไปเกิดเป็นภพใหม่ขึ้นมาแล้วเรายังไม่รู้เลยว่าเราเป็นใคร แต่ถ้าเรามีสติสัมปชัญญะขึ้นมา เราเข้าไปถึงความสงบของใจ ใจตัวนี้ไง ปฏิสนธิตัวนี้ไง ตัวที่มันจะไปไง ถ้ามันเห็นตัวที่จะไป เราจะแก้ไขอย่างไร

มันเห็นคุณค่านะ มันเห็นคุณค่าของการกระทํา มันเห็นคุณค่าของชีวิต มันเห็นคุณค่าของเพศนักบวชเรา เป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร มันเห็นภัยจริงๆ แล้วมันเป็นผู้ที่เห็นภัยด้วย เห็นความเป็นไปของจิตด้วย เห็นความเป็นไปของจิตแล้วมันจะแก้ไขจิต

ความแก้ไข เอาอะไรมาแก้ไข ถ้าเรายังไม่มีปัญญา เรายังไม่มีปฏิภาณไหวพริบ เรายังต้องอยู่ในอํานาจของด้านมืดของอวิชชา เราจะแก้ไขมันได้อย่างไร

ถ้ามันจะแก้ไขได้ ดูปฏิกิริยาการเคลื่อนไหวของภิกษุ ถ้ามันมีเรื่องของปัญญาจากภายใน สิ่งที่ปัญญาจากภายในขึ้นมา การแสดงออกจากภายนอก ภายในกับภายนอก ภายนอกเป็นเครื่องอยู่อาศัย ภายนอกเป็นปัจจัย ดูสิ วัดวาอาราม กุฏิวิหารเป็นเรื่องของภายนอก ภายนอก ข้อวัตรปฏิบัติก็ดี

ภายใน ถ้ามันมีดีขึ้นมา ข้างนอกมันจะร้ายไปไม่ได้ มันจะไม่ดีไม่ได้ เพราะข้างในมันดี ถ้าข้างในมันจะดีได้ มันอาศัยข้างนอกเป็นข้อวัตรปฏิบัติเข้ามา เพื่อจะเข้ามาข้างใน ถ้าเข้ามาข้างใน เพราะข้างในมันเกิดได้ยาก ความเป็นสุข ความพอใจ ความชนะโดยเราเพิกความมืดบอดของใจออก มันเป็นสิ่งที่เราต้องตั้งสติ สิ่งที่เราต้องใช้ความสามารถของเรา เราต้องใช้ความสงบสงัดของใจมาก ถ้าใช้ความสงบของใจมาก เราต้องถนอมรักษา ถ้าถนอมรักษา การเคลื่อนไหว การแสดงออก มันไม่แสดงออกมาแบบโลกๆ มันแสดงออกอย่างนั้นไม่ได้หรอก

กิริยาแสดงออกมันฟ้องถึงอาการของใจ ถ้าใจมันดี มันร่มเย็นของมัน มันจะมีความสุขของมัน มันจะแก้ไขของมัน มันแก้ไขของมันนะ มันทําให้สิ่งนี้เป็นประโยชน์กับเราทั้งนั้นน่ะ ทําสิ่งที่ดีๆ ขึ้นมา เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา เห็นไหม มันเป็นปุถุชน เป็นกัลยาณปุถุชน เป็นโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล หัวใจมันพัฒนาได้

เราไม่สามารถที่จะไปแย่งชิงพื้นที่ของใครมาทํางาน เราจะต้องใช้พื้นที่จิตของเราเป็นที่ทํางาน แล้วจิตของเรา นิสัยเราก็เป็นอย่างนี้ นิสัยเขาก็เป็นอย่างนั้น แล้วนิสัยกับนิสัยมันไม่เหมือนกัน เราจะไปแย่งนิสัยของแต่ละบุคคลมาปรับปรุงให้เข้ากับความรู้ความเห็นของตัว มันเป็นประโยชน์ของใคร? มันไม่เป็นประโยชน์ของใคร

ดูสิ ดูโรงงานอุตสาหกรรม โรงงานอุตสาหกรรมประเภทหนึ่ง เขาทําอุตสาหกรรมประเภทหนึ่ง โรงงานนํ้าตาล เขาก็ทํานํ้าตาลของเขา โรงงานประกอบรถยนต์ เขาก็ประกอบรถยนต์ของเขา เทคโนโลยีต่างๆ มันไม่เหมือนกันสักอย่างหนึ่ง ทีนี้พื้นที่ของจิตแต่ละดวงมันก็ไม่เหมือนกัน พื้นที่ของเราเป็นโรงงานนํ้าตาล แล้วของเขาเป็นโรงงานรถยนต์ อีกโรงงานเป็นโรงงานประกอบเรือ อ้าว! แล้วการกระทํามันจะเหมือนกันได้อย่างไร ในเมื่อไม่เหมือนกันแล้วเราจะไปบังคับบัญชาให้มันเหมือนกัน ไม่รู้ว่าใครเป็นคนเสียสตินะ เป็นคนไม่เข้าใจอะไรเลย

ถ้าเป็นคนเข้าใจ ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ เราเป็นกรมโรงงานอุตสาหกรรม เราจะไปตรวจโรงงาน โรงงานอย่างนี้ประเภทนี้ ผู้ที่ไปตรวจโรงงานคือผู้ที่เข้าใจ ผู้ที่ภาวนา ครูบาอาจารย์ หัวใจของท่าน ท่านสว่างของท่าน ท่านเข้าใจของท่านว่า ไปตรวจโรงงาน ดูโรงงาน โรงงานประเภทใด กติกาการปล่อยสารพิษ การกระทําต่างๆ ในกฎหมายเขาบังคับไว้อย่างไร มันก็ไปตรวจสอบตามนั้น

นี่ก็เหมือนกัน โรงงานหัวใจ พื้นที่ของเรามันเป็นโรงงานอะไร โรงงานอะไรเราก็ต้องพัฒนาโรงงานของเราให้ประกอบสินค้าที่โรงงานของเราออกมาเป็นประโยชน์กับเรา นี่ไง มันเป็นหน้าที่ของเรา หน้าที่ของเราคือโรงงานของเรา หน้าที่ของเราคือใจของเรา หน้าที่ของเราคือการบํารุงรักษาใจของเรา หน้าที่ของเรา เราต้องดูที่นี่ ถ้าเราดูที่นี่ มันย้อนกลับมาที่ใจของเรา ถึงไม่ต้องไปแย่งงานของคนอื่นทํา

โรงงานของคนอื่น เราจะไปรับผิดชอบทําไม โรงงานนํ้าตาลของเรา เราผลิตนํ้าตาลของเรา แล้วเราจะไปรับผิดชอบโรงงานประกอบรถยนต์ทําไม โรงงานนํ้าตาลของเรา เรารับผิดชอบเสร็จไหม นํ้าตาลมันได้ออกมาเป็นกระสอบๆ มาส่งออกขายไหม ถ้านํ้าตาลมันส่งออกมาขายเป็นกระสอบๆ ธุรกิจของเรามันก็ประสบความสําเร็จ รถยนต์เขายังประกอบของเขา โรงงานของเขาก็เรื่องของเขา มันไปเกี่ยวอะไรกับเรา แต่ถ้าเป็นผู้ดูแล กรมอุตสาหกรรมเขาดูแลของเขาทั้งหมด มันก็เป็นเรื่องของเขา

นี่ก็เหมือนกัน เรื่องของหัวหน้า เรื่องของผู้ดูแลรักษา มันก็เป็นเรื่องของหัวหน้าใช่ไหม เรื่องของเรา โรงงานของเรา เราดูแลโรงงานของเรา พื้นที่ของใจ แล้วพื้นที่ของใจแต่ละพื้นที่ของใจมันไม่เหมือนกัน การกระทําของใจมันก็ไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกันมันก็ต้องนานาทัศนะ เราคุยกัน เรารักษากัน ภิกษุ เวลาเราออกไปวิเวก ออกไปเที่ยว ออกไปต่างๆ มันไป ๒ องค์ ๓ องค์ จริตนิสัยเหมือนกันไหม ถ้าจริตนิสัยเหมือนกัน มันไปด้วยกันมันก็มีความสุข ถ้าจริตนิสัยไม่เหมือนกัน เดี๋ยวมันก็ไปแยกออกจากกัน

นี่ก็เหมือนกัน หน้าที่ของเรา เราดูใจของเรา คนอื่นไม่เกี่ยวหรอก เรื่องของเขาไม่ใช่เรื่องของเรา เรื่องของเรา ดูใจของเรา แล้วทําตามหน้าที่ของเรา เรื่องของเขา ถ้าเขาทําดีของเขาก็เป็นประโยชน์กับเขา ถ้าเขาทําไม่เป็นประโยชน์กับเขาก็ไม่เป็นประโยชน์กับเขา แล้วถ้าถึงที่สุด ในเมื่อเขาทําของเขา มันมีผลกระทบ เดี๋ยวครูบาอาจารย์ท่านจัดการของท่านเอง ท่านต้องจัดการของท่าน เพราะอะไร เพราะนี่ไง ศาสนทายาทไง ไม่อย่างนั้นจะมีผู้นําทําไม ผู้นําสําคัญ ผู้นําจะคอยชี้นํา ชี้นําในสิ่งที่ดี สิ่งที่เกิดประโยชน์กับศาสนทายาท

บุคลากรในศาสนา ทุกคน ดูสิ อยากให้คฤหัสถ์เข้ามาเป็นภิกษุ ภิกษุก็อยากให้มีคุณธรรมในหัวใจ ในการประพฤติปฏิบัติมันเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามานะ ถ้าเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา เราทําของเรา นี่เป็นงานของเรา งานของเรา เราต้องอยู่ในพื้นที่ใจของเรา ใจของเรา การกระทําของเรา แต่เพราะคนเกิดมามันมีกายกับใจ คนเกิดมามันต้องมีชีวิต สิ่งที่ดํารงชีวิตต้องเลี้ยงชีวิต ดูสิ ภิกษุเรายังต้องภิกขาจาร ภิกขาจารเลี้ยงชีวิต ชีวิตนี้เป็นชีวิตในความเป็นอยู่ ถ้าคุณธรรมในหัวใจล่ะ ถ้าคุณธรรมในหัวใจ ถ้ามันบริหารจัดการขึ้นมาดี คุณธรรมในหัวใจมันเกิดขึ้นมา มันจะรื่นเริงอาจหาญนะ ชีวิตนี้มีความสุข สิ่งที่เกิดขึ้นมามีความสุข

สิ่งที่เป็นความสุข ความสุขเกิดขึ้นมาจากอะไร

ความสุขเกิดขึ้นมาจากความเพียรชอบ ความสุขเกิดขึ้นมาจากการปฏิบัติ ความสุขมันไม่ได้ลอยมาจากฟ้านะ นอนอยู่เฉยๆ จะว่าเป็นความสุข...เดี๋ยวจะมีความทุกข์ เพราะยิ่งนอนเข้าไปเดี๋ยวมันนอนจมอยู่กับกิเลส กิเลสมันเหยียบยํ่านะ กินอิ่มนอนอุ่น กิเลสตัวใหญ่ๆ ขึ้นมา มันเดือดร้อนนะ มันทําให้ข้างในเร่าร้อน

แต่ถ้าเราเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เราทุกข์ยาก เหงื่อไหลไคลย้อย นั่งสมาธิขึ้นมาหลังขดหลังแข็ง ตรึกในธรรม ง่วนอยู่กับการกระทํานะ แต่มันโล่ง มันโปร่ง มันโปร่งเพราะอะไร เพราะเรารื้อออกขนออก ความเพียรชอบ การกระทําของเราชอบ สิ่งที่ความชอบมันค้นคว้าของเรา เราทุกข์เรายากของเราอยู่ในทางจงกรมของเรา เราภาวนาของเรา มันทุกข์มันยาก แต่ผลของมันเกิดการปล่อยวาง เกิดสัจธรรมขึ้นมาในหัวใจ

ทุกข์ ต้องทุกข์ ต้องมีการกระทํา ต้องมีความตั้งใจ เรามีความตั้งใจ มีความเพียรชอบ มีการกระทําชอบ สิ่งนี้เป็นคุณสมบัติของเรา เป็นคุณสมบัติของพระ พระจะสวยจะงาม งามในศีลในธรรม ไม่ใช่งามในวัตถุ งามในสิ่งที่เรามีข้าวของเครื่องใช้ไม้สอยที่เอามาประดับประดากัน สิ่งนั้นไม่งาม โลกเขามีมากกว่านี้

ปัจจุบันนี้โลกเจริญ เขาจะหาสินค้าใหม่ๆ ของเขาออกมาตลอดเวลา คุณสมบัติของเขา เขาจะออกรุ่นใหม่ๆ มา เราจะตามโลกไม่ทันหรอก แต่ถ้าคุณสมบัติของพระ เรามีศีลมีธรรมของเรา แล้วธรรมมันจะเกิดขึ้นมาได้อย่างไรถ้าเราไม่ค้นคว้าไม่หามา เพราะใจมันมีด้านมืดด้านสว่างในใจมาตลอด ถ้าไม่มีมา ๒ ด้าน เราจะไม่มาเกิดเป็นมนุษย์หรอก ดูสิ ถ้าด้านมืดล้วนๆ มันเกิดในนรกอเวจี เกิดในสัตว์เดรัจฉาน เกิดขึ้นมาทุกข์มายาก ถ้าด้านสว่างมากใช่ไหม ด้านสว่างมากแต่ไม่สมดุล ไปเกิดเป็นเทวดา อินทร์ พรหมก็ชั่วคราว แต่เกิดมาเป็นมนุษย์มันมีกายกับใจ แล้วในหัวใจมันก็ยังมีกิเลสกับมีธรรมอีก มีสัจธรรมที่เรารื้อค้นขึ้นมา

มันจะออกพรรษา สิ่งที่ทํามา วันเข้าพรรษา พระจักขุบาลอธิษฐานเข้าพรรษา ถือเนสัชชิก ถึงที่สุดวันออกพรรษา ใกล้กับวันออกพรรษา ถ้าไม่นอน ตาแตกนะ ถึงที่สุดแล้วตาแตกพร้อมกับตรัสรู้ธรรมขึ้นมา สิ่งนี้ในพรรษาพรรษาหนึ่ง พระจักขุบาลประสบความสําเร็จ

ของเรานะ ในพรรษาหนึ่งก็ผ่านไป พรรษาหน้า เดี๋ยวเผลอๆ ไม่กี่วันก็เข้าพรรษาอีกแล้ว แล้วก็จะออกพรรษาไป วันคืนล่วงไปๆ ด้วยความรวดเร็วมาก แล้วเรามีอะไรติดไม้ติดมือ สิ่งที่ผลของวัฏฏะ ปีหนึ่งเดือนหนึ่งเวียนไป มีภิกษุใหม่เข้า-ภิกษุใหม่ออก มีภิกษุใหม่เวียนมา ภิกษุเก่าออกไป หมุนเวียนกันไปอย่างนี้ เวลาสร้างวัดขึ้นมา ขอให้ภิกษุจากจตุรทิศ จาก ๔ ทิศ ผู้ที่ยังไม่ได้มา ขอให้ได้มา ผู้ที่มาแล้ว ขอให้อยู่สุขอยู่สบาย ผู้ที่ยังไม่ได้มา ขอให้มา ผู้ที่อยู่แล้ว ออกวิเวก มันจะหมุนเวียนอย่างนี้ มันเป็นอนิจจัง เห็นไหม สิ่งนี้เป็นอนิจจัง ความเป็นอยู่มันก็เป็นอนิจจังอยู่แล้ว ชีวิตมันก็เป็นอนิจจังอยู่แล้ว สัจธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา มันก็เป็นอนิจจังอันหนึ่ง แล้วความจริงมันอยู่ไหนล่ะ

ความจริงที่มันเกิดขึ้นมา ใจมันเป็นความจริงขึ้นมา มันจริงขึ้นมาจากตัวของมัน มันจริงแท้ขึ้นมาจากการกระทํา มันพิสูจน์ได้นะ เราคิดของเราตลอดเวลา เราประพฤติปฏิบัติ จับโกหกพระพุทธเจ้าให้ได้ พระพุทธเจ้าบอกว่าทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว แล้วทําดี ทําไมมันไม่ได้ดี แล้วทําดี เราก็ทําดีของเรา ทําดีของเรา แต่ไปอยู่ในดงของสิ่งที่เป็นอกุศล เขาก็เห็นเราเป็นสิ่งที่แปลกแยก สิ่งที่แปลกแยกมันก็เรื่องของเขา เราก็ทําของเรา

สิ่งใดที่เกิดขึ้นมา เราเป็นมนุษย์ เราเป็นคน แล้วไม่ใช่คนธรรมดา เป็นคนที่จะพ้นจากกิเลส มันมีเชาวน์ปัญญา มันคอยเลือกนะ “เขาทํามาอย่างนี้ ถูกหรือผิด เขาติเตียนมาอย่างนี้ ถูกหรือผิด แล้วเขาเป็นครูบาอาจารย์เรา ทําไมเขาติเตียนอย่างนั้น” นี่มันคิดอยู่ในใจ มันคิดมันค้นคว้าของมันนะ

เราเคยไปอยู่กับครูบาอาจารย์มาเยอะ ครูบาอาจารย์ที่ดีพูดมา ไม่มีทางค้านได้เลย ไม่มีทางค้านได้เลย แต่ถ้ามันไม่เป็นความจริงนะ พูดมาแล้วมันค้านได้ทุกคําเลย มันไม่เป็นความจริงสักอย่างเลย เอ๊! ไม่รู้ใครเป็นอาจารย์ใครเป็นลูกศิษย์นะ เราไปเจอสภาวะแบบนี้มาเยอะมาก

สิ่งที่มันเป็นการกระทํา เราผ่านมา เราจะรู้เข้าใจของเรา ถ้าเราเข้าใจของเรา มีสติสัมปชัญญะ มันเหมือนกับที่ว่าศีลด่างพร้อยไง ผ้าขาด ผ้าทะลุ ทะลุไปหมดเลย แต่เจ้าตัวไม่เห็น เจ้าตัวไม่รู้ว่าสิ่งนี้มันเปิดให้เห็นจากข้างในได้เห็นหมดแล้ว นี่การแสดงออก การพูดออกไปมันเปิดอกไปหมดแล้ว การเปิดอกว่าเรามีความเห็นอย่างนี้ เรามีความเข้าใจอย่างนี้

แล้วผู้ที่ปฏิบัติล่ะ เขารู้จริงของเขา เขาเห็นจุดบกพร่อง ถ้าเห็นจุดบกพร่อง ถ้ามันเป็นไปได้ ถ้าคุยกันได้ แต่ส่วนใหญ่แล้วไม่ได้ ส่วนใหญ่แล้วถ้าเขาเป็นผู้นํา เราจะไปพูดอะไรกับเขา มันจะไม่เป็นประโยชน์อะไรกับเราเลย เราถึงเงียบ แล้วเราก็ไป เก็บของ

แต่ถ้าไปเจอครูบาอาจารย์ที่ถูกต้องนะ เวลาท่านพูดมาคําเดียว เราเถียงไม่ขึ้นเลย แล้วไม่ใช่เถียงไม่ขึ้นธรรมดานะ มันทิ่มเข้าไปในหัวใจของเรา “จริงของท่าน เราคิดผิด เราเห็นผิด เราทําผิด แต่ความผิดนี้มันเป็นความผิดจากภายใน เราจะแก้ไข” ถ้าเราจะแก้ไขปั๊บ เราจะเริ่มต้นจากการแก้ไข จากการต่อสู้ ตั้งสติ ด้วยมีสติ ด้วยมีสัมปชัญญะ ด้วยการต่อสู้กับมัน แล้วแรงมาก การจะพลิกความเห็นจากใจทั้งๆ ที่รู้ว่าผิดแล้ว แต่จะต่อสู้กับมันนี่รุนแรงมาก

ความรุนแรง ดูสิ เราจะเอาชนะการตกภวังค์สักหนหนึ่ง เราจะเอาชนะปัญญาที่มันเคยยํ้าคิดยํ้าทํา แล้วเราจะไม่คิดตามมัน เราจะต้องต่อสู้กับมันด้วยกําลังที่แรงมาก แรงมากคือต้องอดอาหาร ต้องผ่อนอาหาร ต้องตั้งสติ ต้องต่อสู้กับมัน แล้วเริ่มต้นจะแพ้ๆๆ มาตลอด จนถึงที่สุด เริ่มยันกันไว้ก่อน แค่ยันกันไว้ให้ได้ ไม่ให้คิด แล้วถึงจะเริ่มเสมอกัน แล้วถึงเริ่มมีปัญญา เริ่มรุก พอรุกเข้าไป ใช้ปัญญาไล่เข้าไป มันถึงจะเริ่มถอยร่นๆ จนถึงที่สุดมันปล่อยหมด เข้าใจหมด อ้อ!

กว่าจะชนะทิฏฐิของตัวแต่ละครั้งแต่ละตอน เราเคยผ่านประสบการณ์อย่างนี้มาแล้ว แล้วในการกระทํามันเป็นสิ่งที่แก้ยากขนาดนี้ แล้วเราใช้คําพูดกันคําสองคํา จะให้คนอื่นเชื่อถือเรา มันจะเป็นไปได้อย่างไร เป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้หรอก แต่อาศัยความเป็นไป อาศัยสังคม นี่ไง สัปปายะไง อาศัยหมู่คณะ อาศัยความเป็นไป ดูสิ ทําอย่างนี้ ข้อวัตรอย่างนี้ ลงศาลาพร้อมกันอย่างนี้ การเก็บล้างอย่างนี้ มันเป็นสิ่งที่พร้อมกัน ข้อวัตรปฏิบัติมันเป็นแนวทางปฏิบัติ ต้องทําไปตามแนวนี้ สิ่งนี้มันเป็นธรรมวินัย มันไม่มีตัวบุคคลเข้ามาให้อีกคนหนึ่งโต้แย้ง มันเป็นธรรมเป็นวินัย เป็นข้อวัตรปฏิบัติที่เราจะต้องทํา

เพราะกิเลสมันไม่ยอมใคร แล้วมันไม่ต้องยอมครูบาอาจารย์ ไม่ต้องยอมเราด้วย เพียงแต่ว่าเวลาประพฤติปฏิบัติไป ครูบาอาจารย์ท่านจะกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยหัวใจทั้งนั้นเลย เพราะสิ่งที่เราไปรู้มันเรื่องปลายอ้อปลายแขมของพระพุทธเจ้าที่วางไว้ พระพุทธเจ้าปรารถนาให้เรารู้มากกว่านี้อีก ให้เรารู้แจ้ง ให้เรารู้มากกว่านี้ แต่เราเข้าได้ไม่ถึง แต่ด้วยทิฏฐิมานะ เราว่าเราเข้าใจ เราเป็นปัญญาชน เราเป็นผู้ฉลาด เรารู้ไปหมด แต่มันไปรู้แต่สิ่งที่พระพุทธเจ้าพูดไว้เป็นทฤษฎี มันไม่เป็นความจริงเลย ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา มันมีความเมตตา มันมีความกรุณา อย่างที่ว่าภิกษุใหม่-ภิกษุเก่า แล้วไม่ต้องไปมองใคร ภิกษุใหม่-ภิกษุเก่าก็คือเรา เพราะทุกองค์ที่บวชมาต้องเป็นภิกษุใหม่มาก่อน อย่างเช่นเราเกิดมาเราต้องเป็นทารกมาก่อน ไม่มีใครที่มานั่งอยู่นี่ไม่เคยเป็นทารกมา เป็นทารกมา เป็นเด็กน้อยมา เป็นวัยรุ่นมา จนมาเป็นผู้ที่มีอายุขัย

นี่ก็เหมือนกัน ภิกษุใหม่ เราบวชใหม่ เราก็รู้อยู่ ความบวชใหม่มันตื่นไหม เราจะรู้ไหมว่าอะไรผิดอะไรถูก แล้วเราทําไปมันลังเลสงสัยไหม แต่ถ้าบวชใหม่แล้วไฟแรง เขาจะไฟแรงขนาดไหน ไฟแรงต้องให้ลองผิดลองถูก ให้เขาลองให้ผิดให้ถูกขึ้นมา พอลองผิดลองถูก เขาจะรู้ของเขาเอง จะไปบอกเขาก่อน เขาก็ไม่ฟังหรอก เป็นเรา เราก็ไม่รู้ ถ้าเราเห็นอย่างนี้ ในนวโกวาท ภิกษุใหม่เป็นผู้ที่ทนการสั่งสอนได้ยาก นี่ไง มันเป็นธรรมชาติ แล้วภิกษุเฒ่าบวชแล้วที่ว่าง่ายสอนง่ายก็หายาก แล้วเราเป็นทั้งภิกษุใหม่ เราเป็นทั้งภิกษุเฒ่า เพราะเราอยู่กันมาจนพรรษาเยอะเป็นภิกษุเฒ่า

เป็นภิกษุใหม่มันก็เป็นผู้ทนคําสอนได้ยาก เป็นภิกษุเฒ่าก็เป็นผู้ที่ว่าง่ายสอนง่าย ไม่มี เราเป็นขึ้นมา ไม่รู้ว่าเราเป็นภิกษุอะไร เป็นทั้งภิกษุใหม่ เป็นทั้งภิกษุเฒ่า เป็นที่ว่ายากสอนยากด้วย เป็นที่ทนการสอนไม่ได้ด้วย มันก็ไม่รู้ว่าธรรมะมันคืออะไร

ธรรมะมันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ แล้วถ้ามันออกมาจากใจของครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม ถึงบอกว่า ถ้าออกมาจากสัจธรรม ใจที่เป็นธรรมไม่มีฝักไม่มีฝ่าย มันเป็นธรรมจริงๆ เพียงแต่ว่าจิตใจของเรา เหมือนเราเป็นคนไข้ เราเป็นไข้ที่เป็นโรคร้าย การจะรักษามันจะต้องรักษาด้วยเคมีบําบัด มันต้องรักษาด้วยวิธีการผ่าตัด ทีนี้พอการรักษาอย่างนั้นมันก็ต้องเตรียมคนไข้ ยังไม่ใช่การรักษานะ แค่เราบวชใหม่ขึ้นมา เราฝึกข้อวัตร แค่เราเตรียมตัวเองเพื่อจะเข้าไปรักษา

เรารู้จักข้อวัตรนะ ถ้าข้อวัตรเราเข้มแข็ง เราธุดงค์ไป เราเที่ยวไป เราไปเห็นคนอื่นเขาทํา เราจะรู้ผิดรู้ถูกหมด แต่ถ้าเราไม่มีข้อวัตร เราไป เราไปทําอะไรผิดอะไรถูก เราเป็นคนที่ไม่รื่นเริงอาจหาญ ไม่กล้าเข้าสังคม

มีศีลมีธรรม คนมีศีลเข้าสังคมไหนอาจหาญนะ ถ้าศีลเราด่างเราพร้อย เราไปที่ไหนเราจ๋องๆ เราไม่กล้าเข้าสังคมไหนเลย ข้อวัตรปฏิบัติก็เหมือนกัน การศึกษาข้อวัตรมันเป็นสมบัติของเรา การศึกษาการประพฤติปฏิบัติ วัตรปฏิบัติ เราทําแล้วมันเป็นสมบัติของเรา เพราะเราเคยทํา เราเคยเป็น เราทําเป็น ไปอยู่ที่ไหนเราก็เข้าใจ แต่ถ้าเราไม่ทํา เราไม่รู้ เราไม่ได้ทําเลย พอไปที่ไหนเขาทํากัน เราก็ไม่รู้ คําว่า “ไม่รู้” มันก็ด้านมืด เพราะมันมืด มันก็ไม่รู้ว่าอะไรผิดอะไรถูกเลย ผิดก็ไม่รู้ว่าผิด ถูกก็ไม่รู้ว่าถูก แล้วจะทําอย่างไรล่ะ

แต่ถ้าเราศึกษา เราเข้าใจแล้ว ผิดก็รู้ว่าผิด ถูกก็รู้ว่าถูก ผิดเพราะเราทําไม่ได้ ผิดเพราะเราบกพร่อง ก็ถือว่าผิด คําว่า “ผิด” เวลาพูดว่าผิดมันก็ไม่มีปัญหา แต่เราเข้าใจว่าถูก แล้วเขาพูดว่าผิด มันก็มีปัญหา ถ้าเราเข้าใจนะ ผิดก็รู้ว่าผิด ถูกก็รู้ว่าถูก เราทําไม่ได้ แล้วถ้าทําได้ ทําให้เป็นประโยชน์ มันก็เป็นธรรมได้

สิ่งนี้มันเป็นการฝึกฝน มันเป็นการประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราเข้าใจถึงสัจธรรม หนึ่ง แล้วก็เข้าใจถึงตัณหาความทะยานอยากของใจที่ไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกัน คนบ้า ๕๐๐ จําพวก คนวิตกจริต โทสจริต โมหจริต จริตของคนก็ไม่เหมือนกัน ความชอบก็ไม่เหมือนกัน แล้วเรามาอยู่ร่วมกัน ลิ้นกับฟันมันต้องมีกระทบกระทั่งกันเป็นเรื่องธรรมดา

ทีนี้ลิ้นกับฟันกระทบกันแล้ว วันนี้วันมหาปวารณา คําว่า “มหาปวารณา” ปวารณาด้วยใจ อย่าปวารณาเป็นพิธีเฉยๆ ปวารณาด้วยใจ บอกถึงสงฆ์ ให้สงฆ์ตักเตือนเราได้ สงฆ์ตักเตือนเราได้ สิ่งที่ชี้ขุมทรัพย์ของเรา แล้วสิ่งที่เป็นตัวบุคคล ถ้ามันเป็นสิ่งที่รับไม่ได้ ยกไว้ต่างหาก อันนี้เห็นด้วย เพราะมันเป็นจริตนิสัย บางอย่างมันรับไม่ได้มันก็คือรับไม่ได้ รับไม่ได้ก็คือวางไว้ไง เราวางไว้ เราอย่าไปเขี่ยอย่าไปคุ้ย ถ้าไปเขี่ยไปคุ้ย กลิ่นมันจะแรง เราวางไว้เฉยๆ อะไรที่เรารับไม่ได้ให้มันกองไว้ตรงนั้นน่ะ เรื่องของเขากับเรื่องของเรา เราอย่าไปคุ้ยอย่าไปเขี่ยมัน ไปคุ้ยไปเขี่ยมัน กลิ่นมันจะแรงนะ

ใจเราก็เหมือนกัน เราปวารณากับสงฆ์ สงฆ์คือตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าลงมา สังฆะ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราปวารณากับสงฆ์ เราทําใจในสิ่งที่ดีๆ ไปภาวนาที่ไหน ไปอยู่ที่ไหน ให้พบแต่สิ่งที่ดี คนดีผีคุ้ม เทวดาคุ้มครอง สิ่งต่างๆ เราปวารณา เราเห็นคุณธรรม เวลาคนตายไป เขาถามว่า “เคยเห็นธรรมะไหม”

บอก “ไม่เคย ธรรมะคืออะไร”

“คือคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย”

การเกิด แก่ เจ็บ ตายมันเป็นสัจธรรม นี่เหมือนกัน การเคลื่อนย้ายไปมันก็เป็นสัจธรรม ไม่มีสิ่งใดอยู่ด้วยกันแล้วไม่พลัดพรากจากกัน ไม่มี การพลัดพรากจากกันเป็นเรื่องธรรมดา ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด แต่การพลัดพรากไปแล้วไปอยู่ที่ไหน มันถึงกันหมดนะ เรื่องของวัฏฏะมันถึงกันหมด ฉะนั้น ถ้าทําดีแล้ว สิ่งที่ดีๆ ประสบแต่สิ่งที่ดีๆ มันจะเป็นประโยชน์กับชีวิตของเรา ดังนั้นต่อไปนี้ถึงจะต้องทําให้ตั้งญัตติเนาะ แล้วมาปวารณากันเนาะ เอวัง

ใจวิเวก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๒๙ ตุลาคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

วันนี้อากาศดี อากาศร่มเย็นจากภายนอก ภายในร่มเย็นไหม เราเป็นนักบวช เวลาสงบ ความสงบความวิเวกเป็นสิ่งที่เป็นความปรารถนา เราละทิ้งมาจากโลก ละทิ้งมาจากโลกเพราะการเกิด เราเกิดมาเป็นมนุษย์มันต้องเผชิญกับโลก แล้วเราละทางโลกมา ชีวิตที่เหลืออยู่เป็นชีวิตนักบวช ชีวิตนักบวช ชีวิตที่มีการต่อสู้ การต่อสู้กับสัจจะความจริง ชีวิตจากทางโลก ทุกข์ๆ ร้อนๆ อยู่กับโลก เจ็บๆ แสบๆ คันๆ แต่มันก็ต้องเวียนตายเวียนเกิดตามธรรมชาติของมัน

แต่เราสละโลกมา ชีวิตที่เหลืออยู่ ยังมีชีวิตอยู่ แต่ยังไม่ตาย ตายจากคฤหัสถ์มาเป็นภิกษุ ชีวิตที่สงบร่มเย็น ชีวิตที่สงบร่มเย็น เราจะแสวงหาความจริง ถ้าเรามีหลักมีเกณฑ์ มันเศร้าหมอง มันทดท้อ มันท้อถอย แต่ถ้าเรารื่นเริงอาจหาญ เรามีสติสัมปชัญญะ ดูสิ เชื้อรา เชื้อราถึงเวลาแล้วอากาศร้อน ความชื้นมันมี ชีวิตมันยังงอกเงยได้ ชีวิตมันยังเป็นเห็ดเป็นอะไรขึ้นมาให้คนเขาบริโภคเป็นอาหารได้ สิ่งที่มีชีวิตมันดิ้นรนเพื่อความดํารงอยู่ไง แล้วชีวิตของเรา ชีวิตในคฤหัสถ์ เราเกิดมาโลกมันบีบคั้น โลกบีบคั้นนะ โลกธรรม ๘ สิ่งที่มีอยู่มันเป็นไป มันเสื่อมสภาพไปเป็นธรรมดา

สิ่งที่เราบวชมาก็เป็นสิ่งที่มีชีวิต เราอย่าให้มันเศร้าหมอง อย่าให้มันทดท้อ อย่าให้มันเฉา ศากยบุตรพุทธชิโนรส เรามีที่พึ่งที่อาศัย มีธรรมวินัย ดูสิ เราปลงอาบัติ เวลาปลงอาบัติ คําปลงอาบัติของเรา สิ่งที่ผิดพลาดมา เราจะแก้คืน แล้วเราตั้งสติสํารวมระวัง ดูสิ ดูความเมตตาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่ทําผิดพลาดมาให้ปลงอาบัติกัน ให้อภัยต่อกัน สิ่งต่างๆ ให้เริ่มต้นใหม่ แล้วเราเริ่มต้นใหม่ เริ่มต้นในอะไร เริ่มต้นในสิ่งที่มีชีวิตมันต้องดํารงชีวิตของมัน มันกระเสือกกระสนเพื่อชีวิตของมัน เพื่อเผ่าพันธุ์ของมัน นี่ก็เหมือนกัน ธรรมวินัยที่เกิดขึ้นมาจากใจ สิ่งที่เป็นชีวิตมันเป็นเรื่องสมมุติ เป็นเรื่องของโลก

สิ่งที่สัมผัสธรรม หัวใจเท่านั้นสัมผัสธรรมะ หัวใจเท่านั้นสัมผัสความสุขความทุกข์ สิ่งที่เป็นความทุกข์มันบีบคั้นเข้ามา มันบีบคั้นเข้ามาด้วยอะไร? ด้วยกิเลส ด้วยตัณหา ด้วยความทะยานอยาก ด้วยเราไม่เข้าใจมัน มันบีบคั้นใจของเราอยู่ตลอดเวลา ทั้งๆ ที่มันอยู่กับเรา เวลาเราเกิดมาอะไรพาเกิด ปฏิสนธิจิตมันพาเกิดแน่นอน ปฏิสนธิจิตเพราะอะไร เพราะมันมีตัณหาความทะยานอยาก มีอวิชชาครอบงําไง

แต่เวลาพระอรหันต์ ครูบาอาจารย์ที่สิ้นกิเลสไปแล้ว ชีวิตนี้จะไม่เกิดอีก ไม่เกิดอีกเพราะอะไร เพราะไม่มีสิ่งที่บีบคั้น สิ่งที่ทําให้เศร้าหมอง สิ่งที่ทําให้เฉาให้ต่างๆ มันโดนทําลายออกไป แล้วเราจะเอาอะไรทําลายมัน ถ้าเราไม่ตั้งสติ ไม่ตั้งสัมปชัญญะ มันจะทุกข์มันจะยาก มันจะลําบาก เราอยู่ป่าอย่างนี้ ดูสิ การเดินทางมา การอยู่กับมัน เราจําเจซํ้าซากอยู่ทุกวัน คนที่จิตใจเป็นโลก เขาจะมองพวกเราว่ามันแปลก มันจําเจซํ้าซาก เราอยู่ได้อย่างไร

ความจําเจซํ้าซากเป็นเรื่องของกิเลสนะ แต่ถ้าเป็นเรื่องของธรรม ความสงัด ความวิเวก ความพอใจของมัน มันกําลังฟักตัว ดูสิ เวลาเป็ดไก่มันฟักไข่ของมัน มันต้องฟักไข่ของมันด้วยอุณหภูมิของมัน ด้วยความร้อนของมัน นี่ก็เหมือนกัน จิตมันฟักตัวของมัน เราอยู่ในสถานที่ซํ้าซากอย่างนั้น ซํ้าซากในสถานที่ ชีวิตมันซํ้าซากยิ่งกว่านั้น การเกิดและการตาย เกิดเป็นมนุษย์ตั้งกี่ภพกี่ชาติแล้ว การเกิดในวัฏฏะ เกิดซํ้าเกิดซาก แต่เราจําไม่ได้ บุพเพนิวาสานุสติญาณ มันย้อนอดีตชาติไป จําได้ เราภาวนาไปเถอะ เดี๋ยวเราจะย้อนหลังของเราไปเลย

การเกิดไม่ใช่เกิดเฉพาะชาตินี้ เห็นว่าเกิดมาชาตินี้ เกิดเป็นมนุษย์ เกิดแล้วเกิดเล่า เวลาเกิดมาเป็นมนุษย์ชาติหนึ่งก็พอใจ ชีวิตวัยรุ่น โลกนี้เป็นของเราเลย มันสว่างไสว มันสดใส ชีวิตมันสดใส สดใสเพราะอะไร ก็เพราะมันสดชื่น เพราะชีวิตมันแสวงหา ช่วงแสวงหาใช่ไหม ช่วงแสวงหา ดูทุกอย่างมันน่ารื่นรมย์ไปหมดเลย ดูชีวิตเราเวลาแก่เฒ่า ชีวิตเรามีอายุขึ้นมา ร่างกายเสื่อมสภาพไป เจ็บไข้ได้ป่วยทั้งนั้นแหละ เจ็บไข้ได้ป่วยแล้วมันจะไปไหนล่ะ คือมันจนตรอกไง ชีวิตมันไม่มีทางออก จิตใจมันไม่มีทางออก

แต่เราเป็นนักบวชขึ้นมา เราแสวงหาสัจธรรม สัจธรรมมันย้อนกลับเข้ามาดูที่ใจของตัว ใจของตัว อะไรพาเกิด เกิดมาเพราะอะไร ถ้ามีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกถึงบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ วิชชา ๓ วิชชาชําระกิเลส

วิชาโลกมีไหม วิชาทางโลกเป็นวิชาชีพที่แสวงหากัน คนมีปฏิภาณไหวพริบ คนมีเชาวน์ปัญญา เขามีโอกาสของเขา เขาแสวงหาของเขา มันเป็นการแสวงหาทางโลกนะ นี่การแสวงหา มีมากมายขนาดไหนก็เป็นขี้ข้ามัน เป็นที่รักษามัน ดูแลรักษา

ทุกข์เพราะขาดแคลนก็ทุกข์ ทุกข์เพราะมีปานกลางก็ทุกข์ ทุกข์เพราะรํ่ารวย มีสมบัติมากก็ทุกข์ มันไม่มีอะไรพอใจเลย มันมีแต่ความทุกข์ ทุกข์เป็นความจริงตลอดไป แต่เราแสวงหาของเรา เราแสวงหามามันเป็นสมบัติของใจ มันลําบากก็ยอมรับว่าลําบาก มันลําบากนะ ดูสิ มันลําบากเพราะอะไร เพราะเรากินอิ่มนอนอุ่นไม่ได้ กิเลสมันพองตัวทันทีเลย มันต้องขาดแคลน เห็นไหม ธุดงควัตรเพื่ออะไร? ขัดเกลากิเลสไง ขัดเกลากับมัน ต่อสู้กับมัน

โดยธรรมชาติของตัณหาความทะยานอยากมันแสวงหา มันอยากได้ มันไม่มีที่สิ้นสุด มันอยากได้ทุกอย่างไว้หมดเลย ดูสิ เราใช้บริขาร ๘ บริขารมันไม่ทันชํารุดหรอก ใจมันอยากเปลี่ยน ใจมันอยากได้ มันคาดการณ์ไปหมดเลยนะ “อันนั้นใช้ไปถึงวันที่เท่านั้น จะเปลี่ยนเป็นชิ้นนั้น ชิ้นนั้นเราแสวงหาไว้ เราหมายตาไว้เลย เราจะทําบริขารอย่างนั้นต่อไปอย่างนั้น”...มันยังใช้สอยอยู่นะ เครื่องนุ่งห่ม จีวรเครื่องนุ่งห่มมันยังใช้สอยอยู่เลย มันคิดจินตนาการไปแล้ว

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้จักกิเลสดี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผชิญมากับกิเลสดี แล้วฆ่ามันมาแล้ว ถึงได้วางธรรมวินัยไว้ ผ้ากว้าง ๔ นิ้ว ยาวถึง ๘ นิ้วขึ้นไปต้องวิกัป มันถือว่าเอาเป็นของส่วนบุคคลไม่ได้ มันจินตนาการเลย “ผ้านี้จะเอามาต่อกับชิ้นนั้น มันจะได้ทําเป็นผ้า ผ้าไอ้นั่นจะต่อชิ้นนี้ มันจะเป็นผ้าไอ้นั่น” มันคิดไปหมด ถึงต้องวิกัป

แต่ถ้าเป็นของของสงฆ์ เราเอาไว้ไปเป็นของกลาง ของของสงฆ์ไม่ใช่ของส่วนบุคคล มันคิดไม่ได้ ถ้าจะใช้ก็ต้องไปขอหมู่สงฆ์มาใช่ไหม ไปเบิกมา เราจะตัดผ้าตัดผ่อน เราก็ไปเบิกมา แต่ในเมื่อถ้าเราอยู่คนเดียว เราธุดงค์ไป พอได้สิ่งที่เขาถวายทานมาเป็นสมบัติส่วนบุคคล มันจินตนาการไป องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าใจเรื่องกิเลสดี ถึงได้วางวินัยไว้ เหมือนกับมือเรา เราจะหยิบอะไร ท่านจะตบมือเราออก ใจมันจะยึดมั่นสิ่งใด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากันไว้ ธรรมวินัยมันกันเราไว้เลยนะ กันเราไม่ให้เราไปเสพสิ่งที่เป็นยาเสพติด เป็นเชื้อโรคเชื้อภัยขึ้นมา มันเป็นบาปเป็นอกุศล เป็นบาปเข้ามาทับถมใจ ธรรมวินัยบังคับไว้เลย แต่ถ้ามันเป็นกิเลสของเรา เราก็ว่า “นั่นก็ลําบาก นั่นก็เป็นของเล็กน้อย นั่นก็ไม่เห็นเป็นความจําเป็นเลย มันจะผิดศีลไปตรงไหน” นี่ดินพอกหางหมู พอทําไปๆ ทําไปเรื่อยๆ มันคิดไปเรื่อยๆ

ปัจจัยเครื่องอาศัย สิ่งที่อาศัย เราอาศัยเพื่อความสงบสงัดของใจ อาศัยเพื่อใจนี้ดํารงชีวิตของมันไป ไม่ใช่เอามาทับถมมัน สิ่งที่เราเอามาทับถมมัน จินตนาการไป มันต้องการแสวงหาไป บอกว่ามันทุกข์มันยาก เราขัดเกลามัน เราอาศัยพอเป็นพอไป ถ้าอาศัย มันทุกข์มันยาก แต่มันรื่นเริงนะ รื่นเริงในธรรม เพราะอะไร เพราะเราชนะกิเลส ถ้ากิเลส เราเดินตามมันไป มันต้องการสิ่งใด มันแสวงหาสิ่งใด เราก็หามาปรนเปรอมัน มันก็เหยียบยํ่าใจไป พอถึงตอนนั้นมันจะเปลี่ยนออกไป ตัณหาความทะยานอยากมันไม่เคยเต็ม มันก็แสวงหาต่อไป เราก็เอามาปรนเปรอมัน มันก็เศร้าหมองไปเรื่อยๆ จิตใจมัวหมองเศร้าหมอง โดนกิเลสตัณหามันเหยียบ มันบีบคั้น เราไม่เข้าใจเลยนะ

แต่ถ้าเราต่อสู้มันด้วยความฝืนใจ โอ๋ย! มันทุกข์ มันเหนื่อย มันหอบเลย มันต้องสู้กับความคิด ความคิดมันต้องแสวงหา มันต้องการอยากได้ เราก็บอกไม่เอา เรายังใช้ได้อยู่ ของเรายังดีอยู่ เรามักน้อยสันโดษ เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราทําเพื่อหัวใจของเรา มันต่อสู้นะ แต่เวลามันชนะขึ้นมา มันโล่ง มันโปร่ง มันรื่นเริงอาจหาญ นี่ธรรม มันได้เสพธรรม มันได้สัมผัสกับสิ่งที่เราเสียสละ สิ่งที่เราต่อสู้กับกิเลส ธรรมวินัยบังคับไว้เลย แต่เรายังไม่สามารถที่จะชนะได้ ถ้าเราชนะได้ เราจะซึ้งใจองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามากว่า ธรรมวินัยที่บัญญัติไว้ไม่ให้คลุกคลีกัน ให้ต่างคนต่างอยู่ ให้ต่างคนต่างอยู่เพื่ออะไร? เพื่อจับผิดหาช่อง

ร่างกายเราเหมือนกับจอมปลวก มันมีเหี้ยอยู่ตัวหนึ่งอยู่ในร่างกายนั้น จิตใจที่มีอวิชชาครอบงํา เหมือนเหี้ยตัวหนึ่ง แล้วเหี้ยตัวนั้น เหี้ยมันเป็นเหี้ยวันยังคํ่า เหี้ยเขาเอาไว้กิน เขาเอามาแกง เอามาทําลาบกินกัน จิตใจเปรียบเหมือนเหี้ย แต่จิตใจมันสะอาดได้ ความสะอาดมันพ้นจากเหี้ยได้ไง จิตใจ เพราะมันเป็นเหี้ย เพราะมันมีอวิชชา

ถ้ามันมีวิชชาขึ้นมาล่ะ มันมีคุณธรรมขึ้นมาล่ะ นี่สิ่งที่มีคุณธรรมขึ้นมา แต่ขณะที่มันเป็นเหี้ย มันไม่มีคุณธรรม เพราะมันมีอวิชชาครอบงํา ทั้งๆ ที่เราศึกษาธรรมนะ เราบวชเป็นพระ เราจะต่อสู้กับกิเลส แต่ตัณหาความทะยานอยากครอบงําอยู่ มันก็เลยเป็นเหี้ย

สามเณรน้อยสอนพระโปฐิละ ร่างกายของเราเหมือนกับจอมปลวกมีรูอยู่ ๖ รู ปิดเสีย ๕ รู เหลือรูหนึ่งคอยจับตัวเหี้ย ตัวเหี้ยนั้นถ้ามันออกจากรูนั้นก็คอยจ้องจับมัน

นี่ก็เหมือนกัน คําบริกรรมของเรา พุทโธๆ พุทโธปิดทั้งหมด ตา หู จมูก ลิ้น กาย เหลือใจไว้ กําหนดพุทโธ ปิดตา หู จมูก ลิ้น กายหมด เหลือปัญญาไว้อบรมสมาธิ เหลือเหี้ยตัวนั้น จับเหี้ยตัวนั้นให้ได้ ถ้าจับเหี้ยตัวนั้นได้ จิตมันจะเป็นสมาธิเข้ามา จิตมันสงบระงับเข้ามา ถ้าสงบเข้ามา หัวใจเราต้องสู้อย่างนี้ไง นี่งานของพระ

ถ้าเป็นหัวหน้ามันก็ต้องรับผิดชอบ ข้อวัตรปฏิบัติต้องรับผิดชอบดูแล ดูแลของของสงฆ์ ดูแลสมบัติของของสงฆ์ วินัยก็บังคับ ถ้าเราไม่ดูแล ไม่เอื้อเฟื้อในวินัย ไม่เอื้อเฟื้อในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มองข้ามไปหมด เป็นอาบัติปาจิตตีย์ตั้งแต่ไม่ได้ทําผิดอะไรเลย ไม่ได้ทําอะไรผิดเลย ไม่เอื้อเฟื้อในธรรมวินัย หลวงตาท่านบอกว่า “เหยียบหัวองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไป” ธรรมวินัยนี้เหยียบยํ่ามันไป เหยียบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเลย มันเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ไม่เอื้อเฟื้อในธรรมวินัย

ถ้าเราเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ในธรรมวินัย ธรรมวินัยบังคับแล้ว เราเป็นหัวหน้า เราต้องดูแล เราต้องบริหารจัดการ ผู้ที่อยู่อาศัยให้เป็นธรรม ถ้าเป็นธรรม มันเจือจานกัน ถ้าเป็นธรรม มีมากมีน้อยไม่สําคัญ มีมากมีน้อย เราอยู่ด้วยกันด้วยความรื่นเริง ด้วยความเป็นสุข เพราะเราเจือจานกัน เราเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ต่อกัน ผู้น้อยผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่ก็ดูแลผู้น้อย ผู้น้อยก็คอยช่วยเหลือผู้ใหญ่ ผู้น้อยผู้ใหญ่ทํางานเสร็จแล้วเราก็หาทางวิเวก เราก็ต้องหาที่สงบของเรา เราต้องรักษาใจของเรา เราจะจับเหี้ยตัวนั้นให้ได้

ถ้าจับเหี้ยตัวนั้นได้ เหี้ยตัวนี้มันเกิดตายๆ มาไม่รู้กี่ภพกี่ชาติ เพราะมันได้สร้างบุญกุศลมา ถ้าเราไม่ได้สร้างบุญกุศล เวลาคนจะสึกจากพระ เขาเร่าร้อนผ้าเหลือง มันร้อน มันร้อนไปหมด คนที่จะมาอยู่ในเพศของนักบวช เราจะเป็นภิกษุ มันต้องมีบุญกุศลนะ มีบุญกุศลมา มันขัดเกลา ถ้ามองทางโลกมันเป็นผู้ทุกข์ผู้ยาก ผู้ที่ไม่มีอะไรสมความปรารถนาสักอย่างหนึ่งเลย อะไรมาก็จะมักน้อยสันโดษ จะเสียสละ จะเจือจานคนอื่น แล้วตัวเองจะเอาอะไรใช้สอย นี่กิเลสมันคิดอย่างนั้น แต่เราเป็นผู้เสียสละ เสียสละจากข้างนอกเพื่อให้จิตใจมันไม่ตระหนี่ถี่เหนียว ให้มันสละออกไป ให้มันเป็นธรรม

สิ่งที่เป็นธรรม ความเผื่อแผ่กัน ความเจือจานกัน ดูแลรักษากัน คนมันอยู่ที่ธาตุขันธ์ บางคน ดูสิ กินข้าว บางคน ๕ คําอิ่ม บางคน ๑๐ คํา บางคน ๒๐ คําอิ่ม กระเพาะอาหารของแต่ละคนไม่เหมือนกัน การดํารงชีวิตของแต่ละคนไม่เหมือนกัน พอไม่เหมือนกัน ถ้าเขาต้องการมากก็ให้เขามากหน่อยหนึ่ง ถ้าคนต้องการพอประมาณก็ให้เขาพอประมาณ ไม่ใช่ว่าเราจะให้เสมอกัน ไอ้คนที่ได้ส่วนน้อย พอใช้สอย พออิ่มหนําสําราญก็อยู่ได้ ไอ้คนที่เขาต้องกิน ๒๐ คํา ๓๐ คํา เขากินมากหน่อย ถ้าเป็นธรรม คําว่า “เป็นธรรม” ในเมื่อร่างกายเขาต้องการอย่างนั้น มันอยู่ที่ธาตุขันธ์ ธาตุขันธ์ของเขาเป็นอย่างนั้น เราควรจะให้เขาเจือจานจนกว่าเขาอยู่ของเขาได้

มันได้มากได้น้อยมันเป็นที่ธาตุที่ขันธ์ เป็นที่การดํารงชีวิต ถ้าคนมีความปรารถนาแต่น้อย ให้มากมา เราจะกินให้เหมือนเขา เราเป็นฝ่ายเสียเปรียบ กินเข้าไปแล้วมันก็ไปล้นคอหอย นั่งสมาธิก็ไม่ได้ กินเข้าไปเป็นโทษไง เขากินเข้าไป เขาฉันอาหารของเขาเพื่อดํารงชีวิต ธาตุขันธ์ของเขาเป็นอย่างนั้น เราจะไปเอาเหมือนเขาไม่ได้ ในเมื่อธาตุขันธ์ของเรามีความต้องการเพียงเท่านี้ ๕ คํา ๑๐ คํา อิ่มแล้ว มันก็พอใจแล้ว ชีวิตเรา เรากลับได้บุญกุศล เรากลับมีคุณธรรม มีอํานาจวาสนามากกว่า เพราะว่าเราใช้น้อย เราใช้จ่ายน้อย เราไม่ฟุ่มเฟือย ธาตุขันธ์เราก็ไม่ต้องทํางานมาก สิ่งต่างๆ โรคภัยไข้เจ็บมันก็น้อยลง น้อยกว่าเขา แต่ถ้าเป็นกิเลสมันถือว่าเสียเปรียบๆ ทุกอย่างก็เสียเปรียบไปหมดเลย นี่ถ้ามันไม่เป็นธรรม ใจเราเองถ้ามันไม่เป็นธรรม

ถ้าเป็นธรรม จะได้มากก็มาก มากก็ธาตุขันธ์เขาเป็นอย่างนั้น จะได้น้อยก็น้อยเพราะธาตุขันธ์ของเราเอง จะเอาเสมอกันก็ได้ เท่ากันก็ได้ เขาได้มาก เราก็ได้มากไปกับเขา เขาฉันแล้วอิ่มสุขสบายดี เราฉันแล้วไปพะอืดพะอม ไปทุกข์ไปยาก มันได้อะไรมา? มันได้ทุกขลาภมา มันได้สิ่งที่ไม่จําเป็นมาเลย

เราต้องดูตรงนี้ว่ามันเป็นอํานาจวาสนาของคนไม่เหมือนกัน นิ้วคนไม่เท่ากัน ความเป็นอยู่ของคนไม่เท่ากัน ถ้าเขาหยาบก็ปล่อยเขาอยู่อย่างหยาบ ถ้าเขาละเอียดขึ้นมาได้ เขาจะสํานึกของเขา ถ้าเราละเอียดของเรา เรารักษาใจของเรา อย่าไปกระเทือนกัน หน้าที่ของเรารักษาใจของเราให้ได้

หมู่คณะ ความเป็นอยู่ของเรา ศากยบุตรพุทธชิโนรส องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ วางธรรมและวินัยไว้รื้อสัตว์ขนสัตว์ ศาสดาสุดยอดมาก ความเมตตาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผื่อแผ่มาถึงเรา เผื่อแผ่ไปถึงสังคม เผื่อแผ่ไปถึงชาวพุทธทั้งโลก เผื่อแผ่ไปถึงเทวดา อินทร์ พรหมทั้งหมดเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สตฺถา เทวมนุสฺสานํ เป็นผู้สอนเทวดา ผู้สอนมนุษย์ ผู้สอนทุกๆ คนเลย ผู้สอนๆ แล้วผู้สอนเราด้วย ในปัจจุบันนี้ธรรมวินัยก็มีอยู่ ผู้สอนเรา เรามันหยาบมันหนา ไม่มีปฏักสับผิวหนังเรา เราจะไม่สะเทือนใจ นี่ไง ธรรมวินัยถ้ามันไม่สะเทือนใจเรา มันไม่สะดุ้งสะเทือน เราจะแก้ไขอย่างไร กิเลสมันหนา

ถ้ากิเลสมันไม่หนา ธรรมวินัยเวลาเราศึกษา เราอ่านหนังสือ อ่านธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันก็สะเทือนใจ ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์เป็นธรรม เวลาท่านอ่านถึงการประพฤติปฏิบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันสลดสังเวชจนนํ้าตาไหล สงสารท่าน อยากได้คุณธรรมอย่างนั้น สงสาร สงสารมาก สงสารเวลาท่านทนทุกข์ทรมานเพื่อรื้อค้นของท่าน แล้วท่านวางธรรมวินัยไว้

ถ้าเราจะให้มีคุณธรรมอย่างนั้น เราก็ต้องรื้อค้นของเรา เราต้องพยายามแสวงหาของเรา เราต้องทําของเราให้ได้ ถ้าทําของเราให้ได้ ชีวิตที่แม้แต่เชื้อรามันยังต้องดํารงเผ่าพันธุ์ของมัน นี่ก็เหมือนกัน ชีวิตคือหัวใจของเรา ชีวิตที่เป็นนักบวช พ่อแม่ในชาตินี้ เราเกิดจากพ่อจากแม่...ใช่ พ่อแม่ในชาตินี้ พ่อแม่มีบุญมีกรรม พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก แต่เราเกิดตายๆ มากี่ภพกี่ชาติ แล้วในปัจจุบันเราจะเกิดเราจะตายไปอีกไหม ขณะปัจจุบันนี้เราเกิดมาในธรรม ในญัตติจตุตถกรรมเกิดมาเป็นพระ เป็นพระขึ้นมา เป็นสมมุติสงฆ์เพื่อจะรื้อค้น เพื่อจะเพิกถอนอวิชชา โลกเป็นอย่างนั้น มันจริงตามสมมุติ ไม่ต้องไปตื่นเต้นกับมัน สิ่งที่มีที่เป็นไปแล้วมันก็เป็นอนิจจัง มันก็เปลี่ยนแปลงไปเป็นธรรมดา ไม่มีอะไรคงที่หรอก

ดูสิ ประเพณีวัฒนธรรมเดี๋ยวก็เจือจางไป เดี๋ยวเขาก็รื้อค้นขึ้นมา เขาก็มาทําให้มันชัดเจนขึ้นมาอีก เราก็ไปเที่ยวเตร่ เราก็ไปเพลิดเพลินอยู่กับมัน นี่มันสมมุติตามโลก ไม่ต้องไปตื่นเต้นไปกับมัน โลกคือโลก ถ้าเราตื่นเต้นไปกับโลก เราจะไปเป็นโลกหมดเลย สิ่งที่โลกเขาเป็นอย่างนั้น เรื่องของเขา เรื่องของเรา โลกกับธรรม

ธรรมคืออะไร? ธรรมคือศีลธรรมจริยธรรม ธรรมวินัยเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเป็นธรรมของเราล่ะ ถ้าจิตมันสงบ มันจะปรารถนาความสงัด ความสงบวิเวก วิเวกจากภายนอก-วิเวกจากภายใน เพราะสิ่งที่มันวิเวก ภาชนะที่ใส่ของ ภาชนะที่ละเอียด สิ่งที่มีคุณธรรมเขาใส่ของที่ประณีต ภาชนะที่หยาบเขาใส่ของที่ไม่มีคุณค่า

นี่ก็เหมือนกัน หัวใจที่มันจะบรรจุธรรม มันจะหาสิ่งที่เป็นความสงบของใจ มันต้องอาศัยความสงบจากข้างนอก แล้วใจมันจะสงบเข้ามา ใจมันสงบเข้ามามันมีหลักมีเกณฑ์นะ จิตมันสงบเข้ามา

แล้วมันต้องการความสงบสงัด สิ่งที่ต้องการความสงบสงัดเพราะใจมันสงัดเข้ามา มันมีหลักมีเกณฑ์ของมัน แล้วถ้ามันออกใช้ปัญญาของมัน ออกใช้ปัญญารื้อค้น รื้อค้นสิ่งที่มันเศร้าหมอง สิ่งที่มันเสื่อมสภาพ สิ่งที่เป็นโลก เป็นสมาธิธรรม เป็นปัญญาธรรม มันเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญอย่างนั้นตลอดไป แล้วเราจะทําอย่างไรให้มันถึงที่สุดของเรา ถึงที่สุดของกิเลส เราต้องต่อสู้ เราต้องมีความเพียร มีความวิริยะ มีความอุตสาหะ เราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร เราเพียรพยายามของเรานะ

พระโพธิสัตว์แต่ละชาติขึ้นมา สร้างสมขึ้นมา ขันติบารมีก็ต้องทน เนกขัมมบารมี ทานบารมี ศีลบารมี การสะสมมา ดูสิ สะสมมาแต่ละภพแต่ละชาติ ยํ้าคิดยํ้าทําจนเป็นจริตเป็นนิสัย สะสมใจขึ้นมาจนเป็นอํานาจวาสนา เป็นบารมีขึ้นมา จะรื้อค้นธรรม รื้อค้นแสวงหา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ แต่ของเรามีเป้าหมาย มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเครื่องชี้ ขนาดชี้เข้ามาแล้ว มีคนชี้ทางให้ เรายังล้มลุกคลุกคลานเลย ล้มลุกคลุกคลานเพราะอะไร เพราะอํานาจวาสนาของเราไง

ทานบารมี ศีลบารมี สิ่งที่เสียสละมาให้ใจเราเข้มแข็ง มันมีจุดยืนมากขนาดไหน ถ้ามีจุดยืนมาก อย่าไปตื่นกับโลก เราออกวิเวก ออกเที่ยวธุดงค์ของเรา ธุดงค์เพื่อค้นหาใจ สิ่งที่ค้นหาใจเพราะอะไร เพราะจิตใจมันคุ้นชิน คุ้นชินกับสถานที่ คุ้นชินต่างๆ แล้วมันเฉา มันหงอยมันเหงา เราเปลี่ยนสถานที่ให้มันตื่นตัว

ความตื่นตัว แต่ถ้าจิตของเราตื่นตัวอยู่ตลอดเวลา เราอยู่ที่ไหนเราก็ตื่นตัวของเราได้ เราอยู่กับที่ เราปฏิบัติ เราไม่ต้องเสียเวลามากกว่า แต่ถ้าขณะที่มันภาวนาไม่ได้ไง มันเป็นจริตนิสัยของคน ถ้ามันภาวนาไม่ได้ อยู่จําเจแล้วมันคุ้นชิน ถ้ามันจําเจคุ้นชิน เราก็เปลี่ยนสถานที่ เปลี่ยนสถานที่เพื่ออะไร? เพื่อให้มันตื่นตัว ความตื่นตัวจากข้างนอกมันจะทําให้ตื่นตัวจากข้างใน ความตื่นตัว คนมีสติสัมปชัญญะ สติสําคัญมากนะ ความตื่นตัวขึ้นมา ตื่นตัวเข้าทางจงกรม มีโอกาสได้การกระทํา อย่าให้มันเดินจงกรมโดยสักแต่ว่า เดินจงกรม ครูบาอาจารย์ท่านให้ประพฤติปฏิบัติ เราก็พยายามประพฤติปฏิบัติ แต่ปฏิบัติด้วยความเศร้าสร้อยหงอยเหงา

ถ้ามันไม่ตื่นตัว สติมันไม่สมบูรณ์ ถ้าขาดสติ มันสักแต่ว่าเดิน ครูบาอาจารย์ท่านพูด “แม้แต่สุนัขมันก็เดินได้ มันก็วิ่งไปวิ่งมาอยู่ มันได้ประโยชน์อะไรของมันขึ้นมา”

แต่เราเดินขึ้นมา ถ้ามีสติ มีสติด้วย แล้วต่อสู้กับมัน ต่อสู้กับกิเลส ต่อสู้กับอวิชชาในหัวใจ ถ้ามันเป็นกิเลส มันเป็นอวิชชาตัณหาความทะยานอยาก เวลามันพอใจขึ้นมา ในทางเดินจงกรมมันคิด มันใช้ปัญญาของมันไป มันรื่นเริงของมัน ด้วยกิเลสตื่นไปกับมัน ตื่นกิเลส เห็นกิเลสก็ตื่น เห็นความสงบของใจ จิตใจมันสงบก็ตื่น พอตื่นขึ้นมา ตื่นก็ไม่เป็นความจริงไง

แต่ถ้าเป็นสัจจะความจริง สติสัมปชัญญะ สิ่งใดเกิดขึ้น กิเลสเป็นเราไหม ถ้ากิเลสเป็นเรา ทําสิ่งใดๆ ไม่ได้เลย นี่กิเลสไม่ใช่เป็นเรา

สมาธิเป็นเราไหม? สมาธิมันเกิดจากใจ แต่มันไม่ใช่ใจ เพราะเรารักษามันไม่เป็น

ธรรมะเป็นเราไหม ปัญญาเป็นเราไหม? มันไม่เป็น เพราะเราต้องคิดขึ้นมา แล้วค้นขึ้นมา ปัญญาเป็นเราหรือยัง

แต่ถ้าเป็นธรรมล่ะ ธรรมเป็นเราเพราะจิตมันเป็นธรรม จิตเป็นธรรมเกิดขึ้นมาจากอะไร? เกิดจาก ศีล สมาธิ ปัญญา

ศีล ศีลเกิดขึ้นมาเป็นปกติของใจ สมาธิก็เกิดจากใจ สมาธิเกิดแต่เพียงกําลัง เป็นสิ่งที่ใช้เป็นพื้นฐานให้เกิดปัญญา ปัญญามันเกิดขึ้นมาจากการค้นคว้า

นี่ไง เวลากายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันพ้นออกไปแล้วมันเหลืออะไร? ก็เหลือใจไง เวลาเราพิจารณาไปมันเหลือใจ สภาวะใจมันหลุดพ้นออกมา เหลือใจ เหลือความรู้ เหลือเป็นอกุปปธรรม เหลือสัจธรรม ใจเป็นธรรม สิ่งที่เป็นธรรม เป็นธรรมขึ้นมาจากไหน

ดูสิ ดูเหี้ยตัวนั้น เหี้ยตัวนั้นเป็นเหี้ยไปหมด เหี้ยเพราะอะไร เหี้ยเพราะอวิชชา เพราะตัณหาความทะยานอยาก สิ่งที่เป็นอกุศลครอบงํามัน แต่เวลามันพิจารณาไป สังโยชน์มันขาดออกไป เหี้ยทําไมมันสะอาดขึ้นมาได้ มันขาวสะอาดขึ้นมาได้ มันสว่างไสวขึ้นมาได้

สิ่งที่เวลาบุคลาธิษฐานว่าใจที่มันมีอวิชชามันเป็นเหี้ยตัวหนึ่ง เราก็ แหม! ทําไมชีวิตเราต้องเปรียบถึงขนาดนั้นเชียว เปรียบเหมือนหัวใจเราเป็นเหี้ยตัวหนึ่งเลย เหี้ยเป็นสิ่งที่สังคมเขาว่ามันไม่มีคุณประโยชน์อะไรเลย มันเป็นเครื่องหมายของสิ่งเลวทรามเลย

เลวทรามจริงๆ อวิชชาเลวทรามจริงๆ เพราะอะไร เพราะมันเหยียบยํ่าเรา มันจะพาเราให้หลงผิดไปตลอดเวลา แต่เพราะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขัดเกลามัน ใช้สมาธิยับยั้งมันไว้ก่อน เหี้ยตัวนี้อย่าไปหลอกลวงใคร อย่าหลอกลวงแม้แต่หัวใจของตัวเอง หัวใจของตัวเอง สภาวะต่างๆ ที่เกิดขึ้นมา มันเกิดขึ้นมาเป็นของชั่วคราว อย่าไปเชื่อมัน ทดสอบตรวจสอบ ทดสอบตรวจสอบเข้าไป ใช้ปัญญาขึ้นมา ให้ใคร่ครวญขึ้นมาจนถึงที่สุด กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ พอกายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ สิ่งที่เหลืออยู่คือจิตที่กลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตที่กลั่นออกมาจากอริยสัจขึ้นมามันก็พัฒนาการของมันขึ้นไป เป็นความละเอียดขึ้นไป ถ้าจิตสงบเข้ามาให้ลึกซึ้งเข้าไปกว่านั้น พิจารณาเข้าไป กาย เวทนา จิต ธรรมที่มันลึกซึ้งยิ่งไปกว่านั้น มันจะสํารอกออกคายออก สํารอกออกคายออก คายสิ่งที่ไม่ดีงามออกไป

งานทางโลกเราทําเสร็จแล้ว ดูสิ สิ่งปลูกสร้างเราเสร็จขึ้นมา ผลงานของเราเห็นชัดเจนเลย สร้างโบสถ์สร้างวิหารตั้งไว้บนวัด โบสถ์วิหารตั้งอยู่ แล้วโบสถ์วิหารมันได้อะไรล่ะ คนทํามันต่างหาก เราทําขึ้นมาเราได้บุญกุศล เพราะอะไร เพราะมันเป็นวัดวาอาราม มันเป็นที่อาศัยของภิกษุ มันเป็นที่อาศัยของสงฆ์ แต่มันเป็นอิฐหินทรายปูน ตัวมันเองไม่รู้มีคุณค่าอะไร แต่หัวใจที่เป็นคนทํา คนนั้นได้บุญกุศล โบสถ์วิหารมันไม่ได้ไปสวรรค์ จิตคนที่ทํามันไปนรกไปสวรรค์ของมัน

แต่ขณะนี้เราวิปัสสนาของมันด้วยปัญญา จิตที่มันพ้นออกไป สิ่งที่มันทําขึ้นมา วิหารธรรม ใจที่เป็นธรรม ถ้าสิ่งที่เป็นธรรมมันเกิดขึ้นมาจากไหน? มันเกิดขึ้นมาจากภายใน เกิดขึ้นจากการกระทํา เราทําสิ่งนี้ นี่งานของเราไง

ในการก่อสร้างเป็นวัตถุเป็นสิ่งของ เราเห็นว่าเป็นผลงาน แต่งานในการกระทํา งานในการวิปัสสนาญาณ อริยทรัพย์มันเห็นขึ้นมาได้อย่างไร สิ่งที่พิสูจน์กันได้ว่าใครมีทรัพย์มากทรัพย์น้อย ทรัพย์มากทรัพย์น้อยก็นี่ไง สิ่งที่ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ สิ่งที่การแสดงออกมา ถ้ามันไม่เป็นอริยทรัพย์ คนหนึ่งเอาเพชรนิลจินดามาอวดกัน อีกคนหนึ่งมันไปเอาสิ่งที่เป็นกรวดเป็นหินเป็นทรายมาอวดกัน มันเป็นไปไม่ได้ มันไม่เหมือนกันหรอก การแสดงออกของธรรม การแสดงออกของใจ ถ้าใจเป็นธรรม คําว่า “ธรรม” สัจธรรม ธรรมสังเวช มันสลดสังเวชเรื่องของโลก สลดสังเวชเรื่องชีวิตไง ชีวิตก็มีเท่านี้แหละ เกิดตายๆ มาไม่มีที่สิ้นสุด ยังดีที่เรามาประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราไม่ได้มาประพฤติปฏิบัติ มันก็จะเวียนตายเวียนเกิดไปอย่างนี้

เหมือนคนตาบอด คนตาบอดเดินไปในวัฏฏะ คนตาบอดเดินไปในสังสารวัฏ คนตาบอด เพราะมันไม่รู้จัก ไม่เข้าใจเรื่องจิต ไม่เข้าใจเรื่องชีวิตเลย ทําบุญกุศลมันก็คนตาบอดทํา คนตาบอดทําขึ้นมามันก็เป็นบุญกุศลใช่ไหม มันก็ไปเกิดในวัฏฏะ มันก็เวียนไปอย่างนั้น ทําบาปอกุศลมันก็ตกนรกอเวจี เหมือนคนตาบอดเลย

แล้วเราคิดสิ เราเคยตาบอดมาตลอด แต่เดี๋ยวนี้เราตาสว่างขึ้นมา เราเห็นโทษของมันในวัฏฏะขึ้นมา แล้วเรามาบวชเป็นสงฆ์ เราต่อสู้กับตัวเราเอง เรื่องของโลกเป็นอย่างนั้น สิ่งที่เขาแสวงหากัน ที่เขาทํากัน มันไม่มีที่สิ้นสุด มันจะเป็นอย่างนั้นตลอดไป แต่เรื่องของเรามันจะสิ้นสุดได้ สิ้นสุดได้ หลักไมล์ขึ้นที่หัวใจเรานะ หลักไมล์ขึ้นที่นี่ แล้วถ้ามันจะมาจบสิ้นที่นี่ หลักไมล์ขึ้นที่หัวใจเราเพราะอะไร เพราะปฏิสนธิจิตมาเกิดในไข่ของมารดา หลักไมล์มันเกิดแล้ว ชีวิตนี้ ๑๐๐ ปี หลักไมล์มันต้องเดินไป ถึงที่สุดมันต้องจบเลย แล้วหลักไมล์มันก็ซับซ้อนมาในหัวใจตลอดไป เราจะลบหลักไมล์ หลักไมล์คือทวนกระแสกลับเข้ามา หลักไมล์ในการกระทําขึ้นมา หลักไมล์ที่เราจะย้อนกลับเข้าไปในหัวใจของเรา เราจะทําของเราได้

ถ้าคนภาวนาเป็น คนมีหลักมีเกณฑ์ มันจะรื่นเริงอาจหาญ การนั่งสมาธิการภาวนา ทําด้วยความชื่นบาน แล้วมีความสุขมาก แม้แต่จิตสงบ เวลาทําสมาธิก็สงบ แต่กว่ามันจะสงบได้ เราต้องอดนอนผ่อนอาหาร อดนอนผ่อนอาหารเพื่อไม่ให้กิเลสมันอ้วน เพื่อไม่ให้สิ่งที่มันทับถมใจ มันเหยียบยํ่าใจเรา เราผ่อนอาหาร ผ่อนมันแล้วเราเอามาทํางานของเรา งานของเรา งานในศาสนา ในอริยสัจ ในสัจธรรม งานในศาสนา ทางจงกรม นั่งสมาธิภาวนา

แต่ในปัจจุบันนี้ งานก่อสร้าง งานการกระทํา นกมีรวงรังใช่ไหม เราทําไว้เพื่อเจือจานกันในหมู่สงฆ์ หมู่สงฆ์ต้องใช้สอยปัจจัยเครื่องอาศัย สิ่งที่ปัจจัยเครื่องอาศัย ของของสงฆ์ถ้าไม่ดูแลไม่รักษาก็เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ของของสงฆ์ กุฏิวิหาร ถ้าเราไม่ทําความสะอาดมัน เราไม่ดูแลปลวก ไม่ดูแลอะไร เป็นอาบัติหมดนะ เพราะสิ่งนี้มันเป็นศรัทธาไทย ศรัทธาของชาวบ้านเขาเสียสละมา แล้วเอามาปลูกสร้าง สิ่งที่เขาปลูกสร้างขึ้นมาไว้ให้พระได้อาศัย ถ้าเราอาศัยสิ่งที่เป็นของสาธารณะ อาศัยของสงฆ์ แล้วเราไม่ดูแลของสงฆ์ จิตใจของเรามันจะตํ่าต้อยไหม แล้วเขาเป็นคฤหัสถ์ เขามองมาเขาจะติฉินนินทาไหม แต่ถ้าเราเป็นสงฆ์ เราดูแลรักษา เราทําข้อวัตร เราดูแลรักษาทําความสะอาดมัน เขามาเห็นเขาก็ชื่นอกชื่นใจของเขา คณะศรัทธา ศรัทธาไทยเขาสร้างขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน ในการกระทําของเรา สิ่งที่เราปลูกสร้างขึ้นมาพออาศัย สิ่งที่อาศัย นี่งานข้างนอก งานข้างนอก ถ้าทําแต่งานข้างใน กิเลสมันอ้างนะ “ฉันจะไปภาวนา โน่นก็ทําไม่ได้ นี่ก็ทําไม่ได้”

ภาวนาข้างนอก-ภาวนาข้างใน ภาวนาข้างนอก ครูบาอาจารย์ท่านบอกดีทั้งนอกดีทั้งใน ดีทั้งนอกคือข้อวัตรปฏิบัติไง ดีข้างนอก ข้อวัตรปฏิบัติ เราศึกษาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะเข้าหมู่สงฆ์ด้วยความรื่นเริงอาจหาญ เราจะเข้าไปในหมู่สงฆ์ เราจะไม่เคอะไม่เขินเลย เพราะธรรมวินัย ข้อวัตรปฏิบัติเราเข้าใจไปหมดเลย เราเข้าไปในหมู่สงฆ์ อาวุโส-ภันเต การเคารพกัน ขอโอกาสกัน โอกาสที่ควรกราบไม่ควรกราบ โอกาสที่เราควรจะเข้าไปและไม่ควรเข้าไป สิ่งต่างๆ ควรไม่ควร เราต้องรู้ของเรา เราต้องเคารพกตัญญูกตเวที เราต้องเคารพครูบาอาจารย์ของเรา มันแสดงออกถึงเครื่องหมายของคนดี นี่ดีนอก

ดีใน ถ้าดีแต่นอก ในไม่ดี ดีแต่นอก นอกมันดี นอกดูเรียบร้อย สันตกาย ดูสงบเสงี่ยมไปหมดเลย จนพระเขาว่านี่เป็นพระอรหันต์ นี่ดีนอก

ดีใน ดูพระสารีบุตรเป็นพระอัครสาวกเบื้องขวา เวลาไปเจอคลอง เจอร่องนํ้า โดดข้าม โดดข้าม นี่ดีใน

ถ้าในมันดีอยู่แล้ว ถ้าดีทั้งนอก-ดีทั้งใน นอก นอกก็ดี นอกก็มีข้อวัตรปฏิบัติเพื่อสังคม เราเข้าสังคม เรารู้จักสังคม เราก็ไม่เคอะไม่เขิน สิ่งที่เราไม่เคอะไม่เขิน เราเข้าใจ ดีในของเรา ยิ่งดีใน เพราะดีนอกเป็นกิริยาแสดงออกของใจใช่ไหม ถ้าดีใน มันเป็นธรรม มันแสดงออกมา เพราะข้างในมันสะอาดบริสุทธิ์ คนมีเจตนาดี คนที่เป็นธรรม ไม่มักใหญ่ใฝ่สูง ไม่หวังสมบัติของคนอื่น ไม่แย่งชิงคุณงามความดีของใคร

ปัจจุบันนี้แย่งชิงคุณงามความดีกัน แย่งชิงชื่อเสียงเกียรติคุณ แย่งชิงกัน แต่ถ้าเป็นธรรม สิ่งนี้มันเป็นขยะ มันเป็นขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง มันเป็นขี้ คนใจที่เป็นธรรมเขาไม่กินขี้ ขี้ ขี้ทั้งนั้นเลย แล้วไปแย่งชิงกันทําไม นี่ถ้าใจเป็นธรรม

ดีนอก ถ้าดีนอก กิริยามันสวยงาม แต่ข้างในมันไม่ดีมันก็แย่งชิง อยากดีอยากเด่น อยากมีอํานาจวาสนา มันไม่ได้สร้างมา ไม่ได้ทํามา ถ้าเป็นโลก โลกเขาบริหารจัดการได้ เขาใช้สื่อประชาสัมพันธ์ของเขาหาผลประโยชน์กัน เพราะโลกแสวงหามาอย่างนั้น มันเป็นสิ่งที่ต้องไปใช้กันข้างหน้านะ มันเป็นการแสวงหามา

ถ้าเป็นสัจธรรม มันไม่ใช่แสวงหา มันเป็นขึ้นมาโดยธรรม สายบุญสายกรรม มันไม่ได้ประชาสัมพันธ์ ไม่ได้มีสิ่งต่างๆ มันเป็นไปเอง คนมีอํานาจวาสนามันจะเป็นของมันไปเอง คนที่ไม่มีวาสนาสร้างสมขึ้นมา ทําขึ้นมา ดูสิ ดูวัวดูควายสิ มันมีอยู่ ๒ สี สีขาวกับสีเหลือง วัวมีแต่สีเหลือง กินของเขา ใช้ของเขา มันก็ต้องไปใช้เวรใช้กรรมของเขา สิ่งนั้นถ้าเรามีสติสัมปชัญญะ เราควรทําไหม นี่ไง การแย่งชิงกันสิ่งต่างๆ เพราะถ้าในไม่ดี กิเลสตัณหานี้น่ากลัวมาก

ดูเทวทัตสิ สิ่งที่เป็นเทวทัต ดูสิ เกิดจากนํ้าปานะ เกิดจากนางวิสาขาเวลามาวัดมาวา มีนํ้าปานะมาถวายพระ ถวายพระอานนท์ ถวายพระอุบาลี ถวายไปหมดเลย แต่ไม่เคยถวายพระเทวทัต นี่มันน้อยเนื้อตํ่าใจ สิ่งที่น้อยเนื้อตํ่าใจ “ทําไมถึงไม่เห็นหัวเรา ทําไมถึงไม่คิดอย่างนั้น เราต้องแสดงออกให้เขารู้จัก” ก็แสดงออกเป็นฌานโลกีย์ เป็นงูไปพันคออชาตศัตรูเพื่อให้อชาตศัตรูเคารพสักการะ เห็นไหม ไม่มีก็อยากมี

เราจะมีหรือไม่มี มันก็อยู่ที่การกระทําของเรานะ เราไม่เคยเสียสละมามันก็เป็นเรื่องจากภายนอก ถ้าหัวใจเราดีขึ้นมา เราแสวงหาที่นี่ อมตธรรม นํ้าอมตธรรม อมฤตธรรม สิ่งต่างๆ อย่างนี้มันมีคุณค่ากว่าไอ้เรื่องปัจจัยเครื่องอาศัย เรื่องสิ่งที่แย่งชิงกัน โลกธรรม ๘ เรื่องมีชื่อเสียงเกียรติคุณ ไร้สาระมาก เพราะถ้าเราต้องการสิ่งนั้น ดูสิ ดูดารา เขาเป็นดารากัน คนรักคนใคร่เต็มทั่วประเทศไทย เขามีความทุกข์มากนะ เขาต้องเจียดเวลาให้กับสังคม เขาเป็นคนของสาธารณะ

เราก็เหมือนกัน เราเป็นพระเป็นเจ้า เราหาทางออกของเราเอง เราหาที่หลบที่สงัดที่วิเวกของเรา เราไม่ต้องไปแย่งชิงสิ่งนั้น เราไปเป็นทําไม เราไปคลุกคลีทําไม เพื่อประโยชน์อะไร แต่ในเมื่อถ้าถึงที่สุดแล้ว ถ้าเราทําใจของเราดีทั้งข้างนอก-ดีทั้งข้างในแล้ว เพื่อประโยชน์ของโลก มันเป็นหน้าที่รับผิดชอบ ถ้าเป็นหน้าที่รับผิดชอบ ต้องทํา ถ้าไม่ทํา ศาสนามันจะอยู่ได้อย่างไร ศาสนาที่มั่นคงขึ้นมาได้เพราะอะไร เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านวางรากฐานไว้ใช่ไหม

ตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ววางธรรมวินัยไว้ ธรรมวินัยที่อยู่ในตู้พระไตรปิฎกเอาไว้กราบเอาไว้ไหว้กัน คนจะศึกษา ยิ่งมาศึกษาก็ยิ่งงง ยิ่งศึกษายิ่งกลัว ยิ่งศึกษายิ่งมีการกระทํา “มรรคผลนิพพานสุดเอื้อม เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระอรหันต์มีแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์เดียว นอกจากนั้นเป็นไปไม่ได้”

แล้วครูบาอาจารย์ของเราฝึกฝนขึ้นมาจนรู้จริงขึ้นมา สิ่งที่รู้จริงขึ้นมา แล้วรู้จริงขึ้นมา ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ เราศึกษาขึ้นมา ค้นคว้าขึ้นมา แล้ววางธรรมวินัยไว้ให้สังคมยอมรับนับถือ ในปัจจุบันนี้เราอยู่ด้วยบุญกุศลขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วางธรรมวินัย เช้าออกบิณฑบาต ชาวพุทธต้องใส่บาตร นี่เราอาศัยบุญกรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าดํารงชีวิตอยู่นะ แล้วมีครูบาอาจารย์มากระตุ้นสังคมให้สังคมยอมรับในการประพฤติปฏิบัติ ให้คนเข้ามาอุปัฏฐากมาดูแล ดูสิ ต้องการปรารถนาสิ่งใดก็ได้ อยากได้อะไรเขาก็ให้

เวลาอยากได้อะไร ดูสิ ขนาดที่ว่าไม่ต้องขอ เขายังคอยดูแล เขาคอยเกื้อกูลตลอดเวลา คนที่เขาอยากได้บุญกุศลจากเราอีกมหาศาลเลย แล้วคุณธรรมในหัวใจเรามีหรือยัง เราพอเป็นที่พึ่งเขาได้ไหม ถ้าเราพอเป็นที่พึ่งของเขาได้ เราถึงเป็นผู้นําได้ ถ้าเรายังไม่พอเป็นที่พึ่งเขาได้ เรายังพึ่งตัวเองไม่ได้ เราต้องค้นคว้าในตัวเราเองก่อน

อย่านะ อย่าคิดว่าเราพรรษามากขึ้นไปข้างหน้า เราจะไม่มีหน้าที่รับผิดชอบ เราพรรษามากขึ้นไป คนเขาเห็นว่าพรรษามาก เขาก็จะเข้ามาหาเรา แล้วเขาก็จะมาถามธรรมวินัยกับเรา แล้วเราจะเอาอะไรไปต้อนรับเขา เราจะเอาอะไรเป็นหลักเป็นเกณฑ์ของเรา เราถึงจะต้องพยายามของเรา ต้องสู้กับเรา ต้องทําของเราให้เป็นประโยชน์กับเราขึ้นมา

สิ่งที่ทําอยู่ ชีวิตวันคืนล่วงไปๆ อย่าคิดว่าชีวิตมันจําเจ บางทีน้อยเนื้อตํ่าใจ “เป็นพระเป็นเจ้าไม่มีใครดูแลเลย ทําไมครูบาอาจารย์ท่านมีคนดูแล”

ครูบาอาจารย์ท่านไม่เอา ครูบาอาจารย์ท่านอยู่ป่าอยู่เขามา เพราะอยู่ป่าอยู่เขามา ท่านต่อสู้กับกิเลสของท่านมา สิ่งที่มันมีปัจจัยเครื่องอาศัยมากเกินไป มันเป็นภาระ มันเป็นการที่ต้องบริหารจัดการ มันยุ่งวุ่นวายไปหมดแหละ แต่อยู่ป่าอยู่เขา เราพอดํารงชีวิตของเราได้ แล้วเราต่อสู้มา ชีวิตของท่าน ท่านดํารงอย่างนั้นมาก่อน แล้วถึงที่สุดแล้วมาเป็นหัวหน้า สิ่งที่เป็นไปก็เพื่อหมู่คณะ เพื่อสังคม เพื่อสงฆ์ เพื่อความเป็นไปไง

สิ่งที่เป็นธรรม ธรรมกับธรรมเข้ากันได้ดี ธรรมกับธรรม ผู้ให้ให้ด้วยธรรม ผู้รับไปแล้วเป็นธรรม มันปลอดโปร่งโล่งไปหมดเลย

ผู้ให้ด้วยความเป็นธรรม ผู้รับไม่เป็นธรรม มันไม่กี่หนหรอก มันเข้ากันไม่ได้ไง ในเมื่อน็อตมันปีนเกลียว เกลียวมันเข้ากันไม่ได้ มันปีนเกลียว ขันเข้าไปมันหวานหมดแหละ ถ้าเกลียวมันเข้ากันได้ มันไม่ปีนเกลียว ผู้ให้ให้ด้วยความเป็นธรรม ผู้รับก็เป็นธรรม สังคมก็เป็นธรรม หมู่คณะเราก็เป็นธรรม นี่ความเป็นธรรม

มันลิ้นกับฟัน ไม่มีหรอก ลิ้นกับฟันอยู่ในปากของเรา เวลาเคี้ยวอาหารมันยังเคี้ยวโดนลิ้นเลย การอยู่ด้วยกัน คนอยู่ด้วยกันมันก็ต้องมีกระทบกระทั่งกันเป็นธรรมดา เราต้องปรับจูนเข้าหากัน เราต้องเข้าใจว่าเขาเป็นอย่างนั้น เราเป็นอย่างนี้ ที่ว่าด้วยความเสมอภาคตามธาตุตามขันธ์ คนต้องการมาก เขาต้องการมากก็ให้มากนิดหนึ่ง คนต้องการน้อยก็ใช้น้อยนิดหนึ่ง ไม่ต้องเท่ากัน เพราะคนเรามันไม่เหมือนกัน กระเพาะเล็ก กระเพาะใหญ่ ความปรารถนาของคนไม่เท่ากัน

แล้วถ้ามันได้ตามความพอใจ เรื่องความเป็นอยู่ พอใจอยู่อย่างนี้ ความสงบสงัด ความเรียบง่ายจากภายนอก มันจะทําให้การประพฤติปฏิบัติเรียบง่ายขึ้นไป เพราะอะไร เพราะมันพอใจ ใจมันมีความสุข ใจมันไม่ดิ้นรน เวลาประพฤติปฏิบัติมันก็ง่ายขึ้นมา

หมู่คณะให้ดูกัน เข้าใจกัน รักษากัน แล้วสังคมเราจะร่มเย็นเป็นสุข ร่มเย็นเป็นสุขจากภายนอก ข้างนอกมันร่มเย็นเป็นสุข แล้วข้างในมันก็จะร่มเย็นเป็นสุข แล้วการประพฤติปฏิบัติมันก็มีโอกาสขึ้นมา

ศากยบุตรพุทธชิโนรส ศาสนทายาท ธรรมวินัย เราเป็นพระ เราเป็นนักรบ ศาสนาฝากไว้กับเรา แล้วเราจะเป็นผู้นําเขาต่อไป พรรษาจะมากขึ้นมาเรื่อยๆ ต้องหาความรู้ หาข้อมูล ให้เข้าใจสังคม ให้เข้าใจสังคมจากภายใน

มนุษย์เป็นสัตว์สังคม อยู่คนเดียวไม่ได้ กิเลสมันหลอกลวงใจ หลอกลวงใจเป็นสังคมหนึ่ง ความคิดฟุ้งซ่านมาก เราบริหารข้างใน บริหารกิเลส จนชําระกิเลสออกไป สังคมเราต้องเข้าใจมัน ถ้าสังคมเขาไม่เข้าใจเรา มันก็เป็นกรรมของสัตว์ เพราะเวลาเราปรารถนาน้อยปรารถนามากยังไม่เท่ากัน แล้วความคิดของโลกจะให้เหมือนเรา มันเป็นไปไม่ได้ ถ้าเป็นไปไม่ได้ เราทําสิ่งที่ดีแล้วในธรรมวินัย ถ้าเขาไม่ฟัง เขาไม่เชื่อ หรือเขาไม่เห็นด้วย นั่นเป็นกรรมของสัตว์ อย่าเอามาเป็นอารมณ์ อย่าไปคิดว่าเขาไม่เห็นด้วยกับเรา เขาติเตียนเรา แล้วเราจะมาเจ็บปวดหัวใจ จะทุกข์จะยาก อย่าโง่นะ อย่าไปเอายาพิษมาไว้กับตัวเรา อย่าไปเอาสิ่งข้างนอกมาแบกหาม ทิ้งมันไป ไม่มีใครแบกโลกนี้ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังเอาไม่ได้หมดเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องเล็งญาณ ต้องรื้อค้นแสวงหามา

ฉะนั้น ใครที่เขาไม่เห็นด้วย เขาจะติฉินนินทา เราก็ไม่อาฆาตมาดร้าย อย่าไปทําร้ายเขา อย่าไปคิดร้ายต่อเขา แต่ก็อย่าเอาเขามาหมกมุ่นในหัวใจ อย่าเอามาเป็นยาพิษในใจ อย่าโง่ อย่าเอายาพิษเข้ามาให้มันเจ็บแสบใจ อย่าโง่ อย่าโง่ ตั้งสติไว้ กรรมของสัตว์ มันเรื่องของเขา นี่มันเรื่องของเรา แล้วรักษาตัวเรา เอาตัวเรารอดให้ได้ แล้วเราจะเป็นผู้นํา เป็นที่พึ่งของเราได้ แล้วจะเป็นผู้นํา เป็นที่พึ่งของหมู่คณะ เราจะเป็นภิกษุ เราจะเป็นหลักเกณฑ์ในศาสนา เป็นศาสนทายาท เป็นธรรมวินัยในหัวใจของเรา เอวัง

เทศน์พระ ๔๔

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๑๒ พฤศจิกายน ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟัง ฟังธรรม ถ้าเรามีวาสนา เวลาฟังธรรมะ ธรรมะมันสะเทือนหัวใจ กิเลสมันอยู่ที่ใจ พอกิเลสมันอยู่ที่ใจ สิ่งสกปรกจากภายนอก นํ้าชําระล้างมันได้ ทุกอย่างมีความสกปรก ชําระมันได้ แต่กิเลสมันอยู่ที่ใจ พอกิเลสมันอยู่ที่ใจ เราศึกษามาทางวิชาการ เรามีความรู้ขนาดไหน กิเลสมันซุกอยู่ในนั้น กิเลสมันใช้ปัญญาอันนั้นมาหลอกล่อเราอีกชั้นหนึ่ง เราไม่รู้ทันมันหรอก

ฉะนั้น ถ้ามีวาสนา เวลาฟังธรรมะ ธรรมะ เห็นไหม จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ถ้าเป็นธรรมะ แล้วเรามีวาสนา มันสะเทือน มันสะดุ้งมันสะเทือน เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ ถ้าใจมันลง ใจมันลง มันยอมรับ มันยอมแก้ไข

ถ้าใจมันไม่ลง “ท่านไม่มีเหตุผล ท่านพูดไปโดยอารมณ์ของท่าน ท่านว่าของท่านไปตามธรรมชาติของท่าน เราถูกต้อง เราชอบธรรมหมด” ถ้าไม่มีอํานาจวาสนามันไม่เข้าถึงใจไง ถ้ามีอํานาจวาสนามันจะเข้าถึงใจ พอเข้าถึงใจ ถ้ามีความสะเทือนใจ เรามีอํานาจวาสนา มีอํานาจวาสนาเพื่ออะไร? เพื่อมีการแก้ไขไง ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ การกระทําที่เหตุนั้น

ทางโลกเขา ถ้าเขามีหน้าที่การงานของเขา เขาทําความสงบของเขา คนนั้นเป็นคนดี คนนั้นเป็นคนรับผิดชอบ ดีนอก-ดีใน ดีนอก ข้อวัตรปฏิบัติเป็นเรื่องข้างนอก ข้อวัตรปฏิบัติมันเรื่องอาศัย ถ้าคน ดูสิ คนชีเปลือยมา คนที่ไม่นุ่งผ้ามา มันน่าดูที่ไหนล่ะ คนเขานุ่งห่มของเขามา ทีนี้การนุ่งห่มมันก็แล้วแต่อํานาจวาสนาของคน นุ่งห่มด้วยสิ่งที่ประณีต นุ่งห่มด้วยผ้าเนื้อหยาบต่างๆ มันก็เรื่องของเขา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีข้อวัตรปฏิบัติของเรา ข้างนอกของเรามันเป็นอาภรณ์เครื่องอาศัยของใจ เป็นอาภรณ์เครื่องอาศัยปกปิดร่างกายมานะ สิ่งที่เป็นข้อวัตรปฏิบัติมันเป็นเรื่องข้างนอก สิ่งที่เป็นเรื่องข้างนอก นอกก็ดี ในก็ต้องดีด้วย ถ้านอกดี เวลานุ่งห่มใช่ไหม นุ่งห่มกันด้วยเสื้อผ้าสิ่งที่ดีงาม แต่ข้างในมันสกปรก สิ่งที่สกปรกโสโครกอยู่ข้างใน สิ่งนั้นมันให้โทษกับเรา มันเบียดเบียนเราก่อน แล้วให้โทษกับคนอื่น

กลิ่นของศีลมันหอมทวนลม กลิ่นของดอกไม้ กลิ่นของเครื่องหอมมันหอมทวนลม กลิ่นของสิ่งที่เป็นพิษเป็นภัยมันไม่หอมหรอก มันให้ผลแต่เป็นโทษ ใจของเราก็เหมือนกัน ถ้าใจของเรามันมีกิเลส มีตัณหาความทะยานอยากในหัวใจ เราต้องรักษาของเรา เราต้องแก้ไขของเรา อาศัยจากเครื่องภายนอก เครื่องภายนอกอาศัยเป็น ศีล สมาธิ ปัญญา ข้อวัตรปฏิบัติเป็นเครื่องอยู่ จิตใจมันไม่ได้อยู่ที่ไหนหรอก จิตใจของเราอยู่กับเราแท้ๆ แต่เรารักษาใจของเราไม่ได้ เราอยู่ที่ไหนเราก็มีแต่ความว้าเหว่ มีแต่ความเป็นทุกข์ในหัวใจ ทั้งๆ ที่มันอยู่กับเรานี่

ดูสิ เวลาเราทุกข์เราร้อนขึ้นมา เราชําระล้าง เราอาบนํ้าอาบท่ามันก็มีความร่มเย็นเป็นสุข แต่เวลามันทุกข์ร้อนหัวใจมันมีที่อยู่ไหม มันไม่มีที่อยู่หรอก เวลากรรมมันให้ผล ไปอยู่บนดาวอังคารมันก็ทุกข์อยู่บนดาวอังคารนั่นล่ะ ทีนี้ถ้ามันอยู่กับเรา เรามีเครื่องอยู่ จิตใจผ่อนคลายมัน

เวลานํ้าเดือด ถ้ากานํ้าไม่มีที่ระบาย มันระเบิดนะ ใจของคนเวลามันเดือดร้อน มันทุกข์อยู่ในหัวใจ มันก็อาศัยข้อวัตรเป็นเครื่องอยู่ไปก่อน มันไม่มีทางออก มันอาศัยข้อวัตรเป็นเครื่องอยู่ เครื่องอยู่ให้อาศัยสิ่งนี้ ถ้าไม่มีข้อวัตรข้างนอกอาศัยเลย คนไปเห็นว่าเป็นหน้าที่การงาน เป็นที่รับผิดชอบ มันเป็นเครื่องต้องแบกหาม แต่ไม่คิดเลยว่าสิ่งนี้ใจมันอาศัยพักไว้ได้

ดูสิ เวลาเราไปบนถนนหนทาง ทางเป็นทางชัน เขาต้องมีอีกเลนไว้ให้รถช้ามันวิ่ง มันขึ้นไม่ได้ มันขึ้นไม่ไหว ใจก็เหมือนกัน เวลามันทุกข์มันยากขึ้นมา มันไม่มีอะไร มันจะระเบิดนะ มันต้องอาศัยสิ่งใดเป็นที่เกาะ ธรรมวินัยเป็นที่เกาะ ข้อวัตรปฏิบัติให้มันอาศัยสิ่งนี้ มันมีที่อยู่ เราไม่เตลิดเปิดเปิง

ดูสิ เวลาพระเราร้อน มันไม่มีที่อยู่ มันทุกข์มันยาก คนทุกข์คนยากไม่มีที่อาศัยเลย แต่ถ้ามันมีที่อาศัย เราไปทําลายทําไม สิ่งที่เป็นเครื่องอาศัยของเรามันเป็นประโยชน์กับเรา เป็นประโยชน์กับหัวใจ ถ้าไม่เป็นประโยชน์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่วางเป็นธรรมวินัยไว้หรอก ข้อวัตรปฏิบัตินี้เป็นวินัย เป็นข้อวัตรเป็นที่ปฏิบัติ ข้อวัตรกําจัดสิ่งต่าง สิ่งที่หยาบๆ

ศีล ผู้ที่มีศีลมีธรรมเป็นความปกติของใจ นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตใจมันเร่ามันร้อน ไม่มีที่ทางออก อาศัยข้อวัตรเป็นที่อยู่ มันจะไป ไม่อยากไป มันมีความรุนแรงของมัน นี่บังคับมันไว้ มันจะต้องการทําสิ่งนั้น ไม่ทํา ไม่ทํา ฝืนมัน ฝืนมัน ถ้าไม่มีข้อวัตร ไม่มีต่างๆ ไปฝืนมัน เอาอะไรไปฝืนมัน ถ้ามันไม่มีธรรมวินัยฝืนมัน เอาอะไรฝืน

ฝืนสิ่งนี้ ฝืนใจมันไว้ ฝืนไว้ มันหยาบมากนะ ของหยาบ ใจมันยังไม่สงบเลย เราทําให้จิตมันสงบเข้ามา ถ้าสงบเข้ามา มันรื้อค้นของมันขึ้นมาในหัวใจ มันละเอียดกว่านั้นอีก เพราะมันเป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรม ความคิด ดูสิ ความคิดเป็นเรื่องหยาบๆ มากเลย ใจไม่ใช่ความคิด ความคิดไม่ใช่ใจ ใจเป็นความรู้สึกเฉยๆ ความคิดเกิดจากใจ ขนาดความคิดเกิดจากใจ ความคิดเกิดขึ้นมามันทําลายคนนะ

ดูสิ ทางโลกเขา โจรที่มันทําร้ายกัน มันวางแผนทําร้ายกัน มันเอารัดเอาเปรียบกัน นั่นก็ความคิดทั้งนั้นน่ะ ความคิดนั้นให้โทษกับตัวเอง ไม่เข้าใจเลย แต่เข้าใจว่าสิ่งนั้นเป็นประโยชน์กับเรา เพราะสิ่งที่เราทําแล้วเราได้ประโยชน์ สิ่งที่ทําตามกิเลสแล้วมันพอใจ ทั้งๆ ที่มันไม่รู้จักตัวมันเองเลย

แต่เวลาจิตเราสงบขึ้นมา มันสงบเพราะอะไรล่ะ สงบเพราะความคิดมันสงบตัวลง ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ใช้ความคิดไล่ความคิด ก็ความคิดอย่างหยาบ มันเลยเห็นโทษเห็นภัยขึ้นมา มันก็วางอารมณ์ไว้ วางความคิดไง ขันธ์ ๕ อารมณ์ ความรู้สึก วิญญาณ สิ่งที่เป็นวิญญาณรับรู้ วิญญาณอายตนะ วิญญาณรับรู้ในตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ เป็นรูป รส กลิ่น เสียงจากภายนอก มันเห็นโทษของมัน มันก็วางของมัน

รูป รส กลิ่น เสียงมันมีโดยธรรมชาติของมัน ดูสิ ลมพัดมาเสียงดังโครมครามเลย เพราะลมพัด ใบไม้มันไหว ต้นไม้มันเสียดสีกัน ลมพัดมาโดยธรรมชาติของมัน เสียงมันมีอยู่โดยธรรมชาติของมัน แต่พอเสียงติฉินนินทา เสียงสรรเสริญนินทา เราก็ตื่นเต้นไปกับมัน เสียงก็คือเสียง เขาพูดโดยความเข้าใจผิดของเขาก็ได้ เขาพูดด้วยทิฏฐิมานะของเขา มันก็เรื่องของเขา เรื่องของเขาทั้งนั้นน่ะ ใจเขา-ใจเรา เรารักษาใจของเรา ถ้ามันเห็นโทษ ทั้งๆ ที่เป็นความจริงที่เขาพูดนั่นแหละ แต่ถ้าใจเรารักษาใจเราได้ มันจะไม่มีอะไรมากระเทือนหัวใจของเราได้เลย ถ้าไม่มีอะไรกระเทือนหัวใจเราได้ นี่ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญารอบรู้ในกองสังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง ถ้าปัญญามันรอบรู้ มันไล่เข้ามา นี่สิ่งที่เป็นปัญญา

ความคิดที่เป็นเรื่องหยาบๆ เรื่องหยาบๆ มากเพราะอะไร เพราะมันปล่อยความคิดมันก็สงบตัวเป็นธรรมดาของมันเท่านั้นเอง มันสงบตัวเข้ามา สิ่งที่เป็นนามธรรมที่มองไม่เห็น แต่ถ้าเวลาจิตเห็นจิต จิตเห็นอาการของจิต จิตไล่เข้าไป จิต ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด มันจะลึกลับซับซ้อนเข้าไปเป็นชั้นตอนเข้าไป สิ่งที่ลึกลับซับซ้อนเข้าไปมันอยู่ที่กลางหัวใจของเรา มันอยู่ที่ความคิดความนึกของเราทั้งนั้น มันดูเรื่องตัณหาความทะยานอยากเป็นเรื่องของกิเลสของเราทั้งนั้นเลย ฉะนั้น เรื่องกิเลสของเรา เวลาภาวนาเข้าไป ครูบาอาจารย์ท่านเห็นอย่างนั้น พอท่านเห็นอย่างนั้นปั๊บ ท่านถึงเห็นการคึกคะนองของใจ ถ้าใจมันคึกคะนอง ใจมันคึกคะนองโดยสัญชาตญาณของมัน แล้วมันมีตัณหาความทะยานอยาก มีสมุทัยเป็นตัวเร่ง สิ่งที่เป็นตัวเร่ง แล้วเราจะมาชําระกิเลส เราจะมาต่อสู้กับมัน นี่สิ่งที่เราจะต่อสู้กับมัน

เครื่องข้างนอก โลกเขาก็มี โลกเขามีบ้านมีเรือนเหมือนกัน โลกเขาทําหน้าที่การงานเหมือนกัน เราก็มีกุฏิมีวิหารของเรา เราเป็นภิกษุ เราเป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร เราก็มีเหมือนเขานั่นล่ะ โลกก็มีเหมือนกัน แต่ภาษาพระเขาเรียกว่า “กุฏิ” ภาษาโยมเขาเรียกว่า “บ้าน”

ภาษาโยมเขาเรียกว่า “เสื้อผ้า” ภาษาเราเรียกว่า “จีวร”

เขาเรียกว่า “อาหาร” เราก็เรียกว่า “อาหาร”

เขา “กิน” เราก็ “ฉัน”

โลกเขามี เราก็มี แต่โลกเขามี เขามีของเขา เขามีโดยวิวัฒนาการของสังคม แต่ของเรามันมีมาตั้งแต่สมัยพุทธกาล ๒,๐๐๐ กว่าปีมาแล้ว ปัจจัยเครื่องอาศัยเรามีมาตั้งแต่สมัยพุทธกาล เราอยู่ของเราไง แล้วถ้าตื่นกับโลก “โลกเจริญ โลกเจริญแล้วนะ พระไม่ยอมรับความจริง ขวางโลก”

ธรรมมันเหนือโลก ธรรมมันเหนือโลก ธรรม สัจธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นขึ้นมา ว่าศาสนาเจริญๆ ทุกคนจะเผยแผ่ศาสนา ทุกคนจะพัฒนา...มันจะพัฒนา ใครจะมีปัญญาเท่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เป็นผู้รื้อค้น ศาสนาเจริญที่สุดเจริญในสมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ในธรรมวินัย ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่งในกึ่งกลางพระพุทธศาสนา แล้วตอนนี้ก็เสื่อมไป จน ๕,๐๐๐ ปี ศาสนาหมดไป พระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้เอาภายภาคหน้า วัฏฏะมันก็หมุนเวียนไปอย่างนั้นน่ะ

สิ่งที่มันเจริญ มันเจริญมาตั้งแต่สมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กึ่งพุทธกาลนี้ เราบวชมา เราเห็นภัยในวัฏสงสาร มันมีอยู่ โลกก็มีอยู่ บวชพระ เวลาเราบวชเข้ามาด้วยเห็นภัยในวัฏฏะ เราบวชพระเราก็อยากจะถึงมรรคผลนิพพาน เราอยากให้สิ้นกิเลสไป เราก็มีความเพียร มีความวิริยอุตสาหะ พออยู่ไปๆ มันไปชินชา พอมันชินชา มันก็เท่านั้นน่ะ

นี่ไง พระเวลาธุดงค์ไป ธุดงค์ไปเรื่อย ธุดงค์ไป ถึงที่สุดแล้ว ในอํานาจวาสนาบารมีของครูบาอาจารย์เรา องค์ไหนที่มีชื่อเสียงมาก พออยู่กับท่านมาแล้วนะ ก็เท่านั้นเอง พอเท่านั้นเอง มันก็กลับมาอยู่กับโลก สึกดีกว่า ออกไปอยู่กับโลก โลกก็เป็นอย่างนั้น แล้วชีวิตมันก็ตายไป มีอะไร ก็ไปสร้างครอบครัว ก็ไปสร้างบ้านสร้างเรือน สร้างโลก ก็มีครอบครัวไป แล้วมันจะมีอะไร? ก็มีแต่ความทุกข์ มีแต่ความเร่าร้อนบีบคั้นตลอดเวลา

โลกนี้มันพร่องอยู่เป็นนิจ ไม่มีเต็มหรอก ไม่มีที่ไหนเต็มหรอก มีเต็มก็พวกเรานี่แหละ มีเต็มก็ภิกษุเรานี่แหละ ถ้าเรารักษาใจของเรา จิตเป็นสมาธิมันก็เต็มของมัน มันอิ่มเต็มของมัน

สิ่งที่ความคิดมันหิวโหย ใจมันพร่อง พอใจมันพร่อง อารมณ์มันคิดขึ้นมา สิ่งใดที่มันฝังใจมันจะคิดขึ้นมาตลอดเวลา แต่ถ้าจิตสงบขึ้นมา มันอิ่มในตัวของมัน โลกนี้ไม่พร่อง นํ้าเต็มขวด มันเขย่าไม่ดังหรอก ถ้านํ้าพร่องในขวด มันเขย่าดังมาก จิตเราพร่องอยู่ตลอดเวลา มันถึงเป็นสมาธิไม่ได้ไง พอเป็นสมาธิไม่ได้ ถ้าเราตั้งสติ เรารักษาไว้มันก็เต็มขึ้นมา พอมันเต็มขึ้นมา จิตตั้งมั่น จิตตั้งมั่นออกหางานของมัน ออกหางานทํา หางานในโลกุตตรปัญญา หางานทําในศาสนา หางานทําในมรรค ๘

หางานทําในมรรคหยาบๆ มรรคของคฤหัสถ์เขา ทํางานชอบ เลี้ยงชีพชอบ เขาว่านี่มรรค ๘ เลี้ยงสัมมาอาชีวะ ทุกคนจะมาถาม “อาชีพนี้ถูกต้อง อาชีพนี้ผิด”

มันเรื่องหยาบๆ นะ อาชีพอย่างนี้มันเป็นอาชีพเลี้ยงปาก แต่อาชีพเลี้ยงหัวใจ ความคิด นี่มรรคอย่างละเอียด

คฤหัสถ์ มรรคของเขา ธรรมะฆราวาส ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะในอริยภูมิ จิตมันสงบเข้ามามันใช้ปัญญา ปัญญาที่มันเกิดขึ้นมาจะไม่เป็นอย่างที่เขาพูดกันหรอก จะไม่เป็นปัญญาอย่างที่โลกใช้กัน ถ้าเป็นอย่างที่โลกใช้กัน ทําไมต้องธรรมเหนือโลกล่ะ ทําไมไม่ให้โลกเหนือธรรมล่ะ

วิทยาศาสตร์เจริญมาก ทุกคนไปเห็นวิทยาศาสตร์ เห็นเทคโนโลยี เห็นเครื่องยนต์กลไก เห็นหุ่นยนต์ โอ๋ย! ทึ่งมาก ทึ่งมาก...คนสร้างทั้งนั้นเลย แล้วสร้างมามันเป็นอนิจจัง อนิจจังมันชั่วคราว เทคโนโลยีมันเจริญ มันไปไวมากนะ แล้วสิ่งที่ใช้มา มีอายุการใช้งานของมัน พอใช้งาน มันตกยุคตกสมัย ตกรุ่นไป ทิ้งไว้เป็นขยะหมด รุ่นใหม่มันก็ออกมา แล้วมันช่วยความสุขความทุกข์เราได้ไหมล่ะ นี่เป็นภาระ หาเงินหาทองมากว่าจะซื้อเทคโนโลยีมาแต่ละชิ้น ใช้เป็นไม่เป็นยังไม่รู้เลย ใช้ไปแล้วไม่กี่ทีก็พัง แล้วก็ต้องไปหาใหม่ขึ้นมา เป็นขี้ข้ามันตลอดเลย

เขาบอกว่า “โลกเจริญ”

โลกเจริญที่ไหน โลกเจริญ แต่เราเป็นขี้ข้ามัน โลกเจริญ แต่หัวใจมันโดนเหยียบยํ่า โลกเจริญ แต่เรามันตํ่าทราม โลกเจริญ แต่เหยียบยํ่าเรา

ธรรมะเจริญสิ เราเป็นผู้ใช้เขา เราไม่ได้ปฏิเสธเทคโนโลยีนะ ไม่ได้ปฏิเสธ ดูสิ เดี๋ยวนี้โลกมันเจริญ การสื่อสารจะเร็วมาก สิ่งที่เกิดบางอย่างในโลกทีหนึ่ง รู้พร้อมกันหมดเลย ถ่ายทอดสดรอบโลกเลย ดาวเทียมขึ้นมา ดูสิ ดูดาวเทียม ทีวีมีตลอด ทําที่ไหนเปิดเผยทั้งโลกเลย นี่โลกมันเร็วขึ้นมา แล้วเราเป็นอะไรล่ะ เรารับรู้สิ่งใดเราก็ตื่นเต้นไปกับมัน นี่ตื่นเต้นไปกับมันนะ

มันเป็นสิ่งที่สุดวิสัยของเรา มันเป็นกรรมของสัตว์ สัตว์แต่ละภูมิภาค แต่ละวัฒนธรรม แต่ละประเพณี แต่ละที่อาศัย เกิดในประเทศอันสมควร แล้วก็ดูนะ ดูแล้วย้อนกลับมา เกิดในประเทศอันสมควร เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา ศาสนาสอนให้เมตตากรุณา ให้อภัยต่อกัน ให้เข้าถึงหัวใจของเรา เราดูเรา เราดูใจเรา ใจมันถึงสําคัญไง

เทคโนโลยี สิ่งที่เป็นไป มันย่อยสลายหรือให้มันละเอียดเข้ามาเป็นสิ่งที่มีชีวิตไม่ได้ แต่ใจเรามันมีชีวิต แล้วถ้าเวลามันสงบขึ้นมา มันเป็นสิ่งที่มหัศจรรย์ พลังงานอะไรทุกอย่าง ความเร็วของแสงเร็วที่สุด แสงไปได้เร็วมาก การเคลื่อนที่ของมันไวมาก ความคิดเร็วกว่าแสงอีก แสงเขาคํานวณได้ เขาคิดได้ กี่พันปีแสง เวลามันเดินทางด้วยความเร็วของมัน แล้วความเร็วของมัน มันอยู่ของมัน แล้วความคิดของเรา แล้วความคิดที่มันซับซ้อน มันมหัศจรรย์ มันซับซ้อนกันได้ด้วย

อดีตชาติ สัญญาจากข้อมูลในชาตินี้ ตั้งแต่เด็กๆ ยังจําไม่ได้เลย พ่อแม่บอก “เป็นเด็กๆ เลี้ยงยาก เป็นเด็กๆ ขี้อ้อน” เรารู้ตัวเราไหม? เรายังไม่รู้เลย แต่เรารู้อดีตชาติมันเป็นอย่างไร สิ่งที่มันเป็นวิทยาศาสตร์ทางจิต แล้วมันซับซ้อนมาเป็นอํานาจวาสนา เป็นบารมี

พระอรหันต์ เห็นไหม ถ้ามันมีความลังเลสงสัย ทุกคนสงสัย ทุกคนอยากรู้ว่าเกิดมาจากไหน ทุกคน เรามีอํานาจวาสนาแค่ไหน ภาวนาไปเถอะ เพราะของใครของมัน ในเมื่อเป็นคุณสมบัติของเรา เราต้องรู้คุณสมบัติของเรา เราเย็น เราร้อน เราอ่อน เราแข็ง เราสุข เราทุกข์ เรารู้ของเราทั้งนั้นน่ะ แล้วความสุขความทุกข์ของแต่ละคนมันก็ไม่เท่ากัน จิตของคน พระอรหันต์แต่ละองค์ไม่เหมือนกัน บางองค์ระลึกอดีตชาติได้ร้อยชาติ พันชาติ หมื่นชาติ บางองค์ได้ไม่กี่ชาติ บางองค์ไม่ต้องการ สุกขวิปัสสโก แค่ชําระความสะอาดของใจก็พอ แต่มันไม่มีความสงสัย ความสงสัยเป็นตัณหาความทะยานอยาก เป็นสมุทัย ถ้ามีสมุทัย มันอยู่ในอริยสัจ

อริยสัจ จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจแต่ละขั้นแต่ละตอน พระโสดาบันก็กลั่นออกมาจากอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์มันจริง ทุกข์มันเห็นทุกข์จริง มันละของมันจริง สมุทัยควรละ ละด้วยมรรคญาณ มรรคญาณเกิดนิโรธ นิโรธคือดับทั้งหมด ดับกิเลส ดับต่างๆ ความนิโรธ นิโรธะ นิโรธ ความดับทุกข์ สิ่งที่ดับทุกข์มันดับขึ้นมาในหัวใจ สิ่งนี้มหัศจรรย์มาก สิ่งนี้มหัศจรรย์ แล้วมันอยู่ที่ไหน? มันอยู่ที่เรา อยู่ที่พระที่เห็นภัยในวัฏสงสาร มันเป็นหน้าที่การงานนะ ดีข้างใน ถ้าข้างในมันดี มันมีความร่มเย็นเป็นสุข มันอิ่มเต็มของมัน แล้วมันจะกระเสือกกระสนไปไหน มันจะมีความกระเสือกกระสนไหม? มันไม่กระเสือกกระสน

เวลาเราธุดงค์กันไป ทําไมต้องออกธุดงค์ พระเราต้องออกวิเวกออกธุดงค์เพราะอะไร เพราะกิเลสมันอยู่กับเรา แล้วเราไม่รู้จักมัน ดูสิ ไปหาหมอ คนไข้ไปโรงพยาบาลไปหาหมอ ให้หมอบอกว่าเป็นโรคอะไร ตัวเองเป็นอะไรไม่รู้ ต้องไปให้หมอวินิจฉัยโรคว่าเป็นโรคอะไร แล้วให้หมอรักษาตามอาการนั้น นี่เรื่องโรคของร่างกายนะ

แล้วโรคของจิตใจล่ะ ถ้าเราไม่รู้ เราไม่เข้าใจ เราไม่รู้จักทุกข์ เราไม่เห็นกับมัน ไม่รู้จักกับมัน เราจะไปแก้มันได้อย่างไร เห็นไหม มันอยู่ในอริยสัจ ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ แล้วมันละด้วยความพยายาม ความวิริยอุตสาหะของเรา

คนเขาไปหาหมอ หมอต้องรักษา แต่เรา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีอยู่แล้ว แล้วเราประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมาให้มันเกิดขึ้นมาเป็นครั้งเป็นคราว นี่ธรรมโอสถ สิ่งที่เป็นธรรมโอสถมันจะไปรักษาโรคของใจ รักษากิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่ถ้ารักษาขึ้นมา มันรักษาดี ทีนี้ก่อนจะรักษาดี เครื่องมือติดเชื้อ เครื่องมือติดเชื้อในโรงพยาบาล เขาไปผ่าตัดที่โรงพยาบาล ของแถมนะ เราไปรักษาโรคหนึ่ง เราจะได้โรคหนึ่งกลับมา

นี่ก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติถ้าเราไม่ทําความสงบของใจเข้ามา เราไม่ฆ่าเชื้อมันก่อน เชื้อคืออวิชชา เชื้อคือกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เวลาเราใช้ปัญญาของเราขึ้นไป มันติดเชื้อไง เราว่าเราวิปัสสนา เราใช้ปัญญาของเราเพื่อความสะอาดของใจ เพื่อรักษาโรค มันก็เกิดโรคใหม่ มันได้ของแถมมา “นี่วิปัสสนาไปแล้วเป็นอย่างนั้นๆ”...วางให้หมด อย่าเพิ่งเชื่อสิ่งใด อย่าไปมั่นใจในตัวเองเกินไปนัก

เราต้องตรวจสอบ ตรวจสอบด้วยความเห็นของเรา ตรวจสอบด้วยการพิสูจน์ของเรา พิสูจน์ว่าสิ่งนั้นเป็นจริงไหม ถ้ามันเป็นจริง มันมีเหตุมีผลของมัน สิ่งที่มีเหตุมีผล เราใคร่ครวญของเรา นี่ดีใน ถ้าดีในคือดีในหัวใจ ดีใน ถ้าทําดีในจนเราใช้ปัญญาของเราใคร่ครวญของเราจนมันเห็นสัจจะความจริง มันปล่อยวาง ปล่อยวางเป็นครั้งเป็นคราว มันจะเป็นอย่างนี้ก่อน

เวไนยสัตว์ในบุคคล ๔ จําพวก ขิปปาภิญญา ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ปฏิบัติง่ายรู้ยาก เวไนยสัตว์ยังมีโอกาสอยู่ มันจะเป็นโดยการถูการไถ โดยการต่อสู้ ส่วนใหญ่แล้วมันจะเป็นตทังคะ คือมันจะปล่อย การปล่อยด้วยปัญญาพร้อมกับสมาธิที่เป็นมรรคญาณ มันปล่อย มันปล่อยขนาดไหนเราต้องซํ้า เพราะมันมีเหตุมีผลของมัน ถึงที่สุดขณะจิตที่มันเปลี่ยนมันต้องรู้เองของมัน ถ้ารู้เองของมัน นี่สิ่งที่เกิดขึ้นมาจากความจริงมันกลั่นออกมาจากอริยสัจ

ใจ ถ้าความดีจากข้างใน ถ้ามันดีแท้ ดีแท้มันคงที่ไง ดีแท้มันมีเครื่องอยู่ ดีแท้มันคงที่ของมันแล้วมันจะไม่เปลี่ยนแปลง มันเปลี่ยนแปลงอีกไม่ได้

การเปลี่ยนแปลงทดสอบได้นะ เราต้องทดสอบ ในการประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านจะทดสอบของท่าน เปรียบเทียบ ทดสอบ ทดสอบว่ามันเป็นไปได้ไหม เราว่าเป็นไปไม่ได้เพราะอะไร เพราะโรคมันยังไม่เจอของแสลง มันยังไม่แสดงอาการหรอก แต่ถ้าเชื้อโรคมันมีของแสลงขึ้นมา มันแสดงอาการทันที

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่มีอยู่ ถ้ากิเลสมันยังมีอยู่ มันแสดงอาการขึ้นมา มันทดสอบมันก็เห็นของมันใช่ไหมว่าสิ่งนี้มันยังมีเชื้อไขอยู่ มันยังไม่เป็นความจริงแท้

ถ้าเป็นความจริงแท้ เราต้องขยันหมั่นเพียร ขยันหมั่นเพียรวิปัสสนาเข้าไปบ่อยครั้งเข้าๆ ทําบ่อยครั้ง ถ้าทําบ่อยครั้ง ขณะที่ทําไปแล้วมันใช้พลังงานไป ก็ต้องกลับมาพักเพื่อความสงบของใจ ใจมันต้องสงบนะ ฆ่าเชื้อ ฆ่าเชื้อ ฆ่าเชื้อ ฆ่าเชื้อคือฆ่ากิเลสตัณหาที่มันแทรกเข้ามา ถ้าปัญญามันมีสมาธิอยู่ สิ่งที่สมาธิ สมาธิมันฆ่าเชื้อ ฆ่าเชื้อให้ขันธ์ ๕ มันสะอาดบริสุทธิ์ชั่วคราว ถ้าจิตมันสงบ เวลามันฆ่าเชื้อ เวลามันใช้ประโยชน์ขึ้นมา มันไม่มีเชื้อ มันผ่าตัด มันรักษาโรคได้ด้วยข้อเท็จจริงของมัน

แต่พอใช้พลังงานมากเข้าไป สมาธิมันอ่อนลง เชื้อโรคมันกระโดดเกาะได้ กิเลสอวิชชามันเป็นความคิดโดยเรา สิ่งต่างๆ เป็นเรามันบวกเข้าไป กิเลสมันซ่อนเข้ามา มันเป็นสมุทัย สมุทัย ตัณหาความทะยานอยากไง มันเป็นสมุทัย ในเมื่อสมุทัยมันเกิดขึ้นมา มันมีสิ่งแทรกซ้อนขึ้นมา มรรคญาณ ปัญญานั้นมันสะอาดไปไม่ได้ ดูสิ มันมีเชื้ออยู่ มันสะอาดไปไม่ได้ เราถึงต้องปล่อยวาง เราถึงต้องวางไว้ วางไว้แล้วกลับมากําหนดพุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ คือต้องเอาเครื่องมือนั้นมาอบอีก อบเพื่อจะให้มันสะอาดจากเชื้อโรค แล้วกลับไปผ่าตัดซํ้าๆๆ

ดูสิ เวลาเขาผ่าตัด เวลาเป็นเนื้อร้าย เวลาเขาตัดไปแล้วเขาต้องผ่าตัดซํ้า เย็บแผลนอก เย็บแผลใน เย็บซํ้าเย็บซ้อนขึ้นมา เราก็เหมือนกัน เวลาเราใช้ปัญญาของเรา เราต้องทําซํ้าทําซาก ไม่ใช่ว่าเราผ่าตัดแล้ว เราเย็บปากแผลแล้วเราบอกว่าเราหายแล้ว

มันเน่าในนะ ปากแผลมันสนิท แต่ข้างในมันมีเชื้ออยู่ มันก็กลัดหนอง มันก็ต้องเป็นแผลภายใน มันยิ่งปวดร้าว มันต้องเจ็บปวดอยู่ภายในนะ เขาต้องผ่าซํ้า ผ่าซํ้าแล้วเอาเนื้อร้ายออก ดูดหนองออก ทําอะไรออก แล้วทําแผลใหม่ เย็บนอกเย็บใน

ในทางการรักษา เชื้อโรคถ้ามันไม่ได้แก้ไข ไม่สิ้นไป มันจะมีของมันอยู่ตลอดเวลา ใจของเราก็เหมือนกัน ในใจของเรา ถ้าในของเรา ดีใน ถ้าดีในยังไม่สมบูรณ์ มันก็ติดเชื้อมาตลอด ติดเชื้อแล้วต้องแก้ไขของเรา เราต้องรักษาของเราเพื่อประโยชน์ของเรา เพื่อสิ่งที่เป็นความจริงของเรา มันเป็นสัจธรรมของเรา

ดีนอก-ดีใน ถ้าดีนอก ดีนอกเป็นข้อวัตรปฏิบัติ ดีนอก ความเป็นอยู่ จริตนิสัยเราต้องรักษามัน ถ้าระหว่างการต่อสู้กับกิเลส ข้างนอกมันเป็นเกราะคุ้มครองป้องกันภัยของเรา ข้างในเราต้องทําการรักษาเพื่อจะให้สมบัติภายในของเรามันเป็นสัจจะความจริงของเรา เราต้องรักษา เราต้องดูแลทั้งหมด

ชีวิตนี้สั้นนักนะ ชีวิต ดูสิ เรามีอายุกันเท่าไรแล้ว เราบวชเข้ามา ๒ พรรษา ๕ พรรษา ๑๐ พรรษา เร็วมาก แล้วเราจะสร้างวัตถุไว้ขนาดไหนก็แล้วแต่ ดูทางโลกเขาต้องมีงบบํารุงรักษา นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เป็นวัตถุ สิ่งที่เราสร้างไว้เป็นโบสถ์วิหารในพระพุทธศาสนามันก็ต้องมีการซ่อมบํารุงรักษา ไม่มีอะไรที่ทําแล้วมันจะจบสําเร็จไปหรอก นี่งานของโลก งานนอก กินข้าวทุกวัน เราต้องกิน ต้องดูแลรักษาร่างกายทุกวัน แล้วก็ต้องกินอย่างนี้ไปทุกวัน

แต่ข้างในล่ะ ข้างในถ้ามันทําเสร็จแล้วไม่เป็นอย่างนี้ งานของธรรม สิ้นสุดกระบวนการแล้วสิ้นสุด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมมาแล้ว ๔๕ ปี ไม่ต้องทําอะไรเลย เพียงแต่วิหารธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเดินจงกรมอยู่ ดูสิ ดูอชาตศัตรู หมอชีวกพาไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เที่ยงคืนก็ยังเดินจงกรมอยู่ ที่สงัดมาก อชาตศัตรูขึ้นมา ที่วิเวกที่สงัดไง จนเข้าใจผิดว่าเขาจะหลอกมาปลงพระชนม์หรือเปล่า กลับไปถามเลยว่า “นี่จะลอบกันมาฆ่าหรือไม่”

หมอชีวกบอก “เบาๆ เบาๆ นั่นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเดินจงกรมอยู่”

เดินจงกรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคือวิหารธรรม สิ่งที่วิหารธรรม ดูสิ คนเราจะนั่งตลอดเวลาก็ได้ นอนตลอดเวลาก็ได้ แต่ต้องเคลื่อนไหวตลอดเวลาเพื่อให้ร่างกายมันสมดุล จิตก็เหมือนกัน วิหารธรรม ขันธ์ ๕ ขันธ์ไม่ใช่จิต จิตไม่ขันธ์ แม้แต่ตัวจิตเองเวลาสิ้นกิเลสแล้ว จิตก็ไม่ใช่จิต มันเป็นธรรมธาตุ มันเป็นวิมุตติธรรม มันไม่ใช่จิต ถ้าเป็นจิตอยู่ ตัวจิตคือตัวภพ มันไม่มีสิ่งใดๆ เลย แต่ต้องบริหารจัดการมันเพื่อความอยู่เป็นสุข อยู่เป็นสุข นี่วิหารธรรม สิ่งที่มันมีของมัน

ของเราไม่ใช่เป็นวิหารธรรม ของเราเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เป็นมาร สิ่งต่างๆ เราต้องต่อสู้ เราต้องมีความจริงใจ ขณะที่การต่อสู้ถึงต้องเข้มแข็ง ต้องมีหลักมีเกณฑ์ อย่าอ่อนแอ อยู่กับที่ เราก็รักษาของเรา อยู่กับที่ เราก็รื้อค้น พยายามหาเวลา ข้างนอกอาศัยมัน ข้างในต้องสร้างขึ้นมาให้ได้ ถ้าสร้างขึ้นมา ชีวิตมีคุณค่านะ ไม่ใช่เกิดมาแล้วตายเปล่า เราจะตายไปข้างหน้าแน่นอน แล้วตายไปจะมีอะไรติดไม้ติดมือไป ถ้าไม่มีอะไรติดไม้ติดมือไป มันก็จะเกิดอีก เกิดอีกแน่นอน เพราะความคิดนี้มี ภพนี้มี จิตนี้มี จิตนี้จะพาเกิดพาตายตลอดไป

แต่เวลาสิ้นกิเลสไป จิตมันอยู่ไหน ปฏิสนธิวิญญาณอยู่ไหน วิญญาณตัวอุบัติน่ะ ไปเกิดเป็นเทวดามันโอปปาติกะ ไปเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม พระอนาคามีไปเกิดเป็นพรหม มันยังมีที่มาที่ไป มันจับต้องได้ มันรู้ของมัน แต่เวลาสิ้นกิเลสมันก็รู้ของมันว่าสิ้นกิเลส ไม่มี เป็นธรรมธาตุ เป็นวิมุตติสุข มันเป็นสิ่งที่ไม่มี แต่มี มีแบบธรรม มีแบบธรรมแล้วมันจะมีอะไรขับไสไป มันไม่มีสิ่งใดพาไปเกิด มันจะเอาอะไรไปเกิด นี่ข้างในดีถึงที่สุดแล้วมันมีคุณค่าจริงๆ นะ

เราธุดงค์ไปก็ธุดงค์ไปเพื่อจะหาใจของตัว พระธุดงค์ ธุดงค์ด้วยข้อวัตรปฏิบัติ ไม่ใช่ธุดงค์ไปตามโลก ไอ้นั่นมันถูไปตามดง ทะลุดงไป ผ่านดงพงไพรออกไป แต่นี่ออกวิเวก ออกวิเวกเพื่ออะไร? เพื่อให้ตื่นตัวตลอดเวลา การตื่นตัวไปในสถานที่ต่างๆ ให้ตื่นตัว ให้จิตมันชุ่มชื่น ให้มีการกระทํา การกระทําที่ไหน? กระทําเข้ามาหาใจ

ถ้ารื้อค้นอยู่ ปฏิบัติไปเพื่ออะไร? ก็เพื่อหาจิต จิตมันอยู่ที่ไหน? จิตอยู่กับเราแท้ๆ หาไม่เจอ จิตอยู่กับเราแท้ๆ ครูบาอาจารย์ท่านรู้อยู่ ท่านบอกว่าถ้ามันมีสติสัมปชัญญะขึ้นมา มันจะมีกําลังขนาดไหน มันต้องหยุดด้วยสติของเรา สติของเราหยุดขึ้นมาแล้วตั้งพุทโธให้ได้ ทําให้ได้ สร้างเนื้อสร้างตัวขึ้นมาให้ได้

นํ้า ถ้ามีแหล่งนํ้า เราไม่ได้กักกั้น นํ้าจะมีจํานวนมากขึ้นมาได้อย่างไร ถ้าสติมันกักกั้น พลังงานของแสง แสงมันเคลื่อนที่ไป พลังของจิต ความคิดที่มันพุ่งออก พลังงานมันส่งออกตลอดเวลา ถ้ามีสติยับยั้งมันแล้วพุ่งขึ้นมา สิ่งที่เป็นสมาธิ สิ่งที่เป็นความรู้สึกที่มันหยุดนิ่งอยู่ สิ่งที่หยุดนิ่งอยู่ มันไม่ส่งตัวออกไป มันเป็นอย่างไร มันทําได้อย่างไร

มันทําได้ขึ้นมา นี่ไง จิตอยู่กับเรา ทุกข์อยู่กับเรา ความเป็นอยู่กับเรา ธุดงค์ไปก็เพื่อหาจิตของตัวเอง ธุดงค์ไปก็เพื่อวิปัสสนา ธุดงค์ไปก็เพื่อแก้ไขหัวใจของเรา อยู่กับที่ เราก็แก้ไขของเรา มันเป็นโอกาส โอกาสที่เราเคลื่อนไหว เคลื่อนไหวเพื่อความสดชื่น เพื่อความไม่นอนจมกับกิเลส การไม่นอนจมกับกิเลสมันทําให้เรามีโอกาสได้ต่อสู้ มีสติสัมปชัญญะ

งานของเรามีอยู่ ๒ หน้าที่ งานของเรา เกิดมาเรามีชีวิต เราเกิดมาเป็นมนุษย์ สิ่งต่างๆ ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันเป็นสมมุติบัญญัติ สมมุติบัญญัติให้สังคมของสงฆ์เรามั่นคง มั่นคงขึ้นมาเพื่ออะไร? เพื่อโลก มั่นคงขนาดไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก ๕,๐๐๐ ปี แล้วพระศรีอริยเมตไตรยก็จะมาตรัสรู้ข้างหน้า อนาคตวงศ์ขึ้นไป มันจะมั่นคงแบบนิจจังมันไม่มีหรอก เรื่องของโลกๆ เรื่องของวัตถุ เรื่องของสสาร เรื่องของสิ่งที่เป็นไป เรื่องของสังคม มันจะเป็นอย่างนี้ มันจะหมุนเวียนของมันอยู่อย่างนี้ แล้วมันก็อยู่ที่การเกิดและการตาย จังหวะหรือโอกาสที่เรามาเกิดในสังคมเจริญ นี่มันเป็นบุญเป็นกรรม บุญกรรมจากข้างนอกนี่บุญกรรมของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะที่มันเวียนให้เราหมุนไป

แต่ถ้ามันดีใน สิ่งที่มันเป็นวิมุตติมันพ้นจากวัฏฏะ พ้นจากกามโลก รูปโลก อรูปโลก พ้นจากวัฏวน สิ่งที่พ้นออกจากวัฏวน แต่ก็อาศัยอยู่ในร่างกายที่ยังมีชีวิตอยู่นี่ไง สอุปาทิเสสนิพพาน มันสิ้นกระบวนการของการกระทําแล้ว แต่มันยังมีชีวิตอยู่ ครูบาอาจารย์ในพระพุทธศาสนาเรา สิ่งที่สํานักปฏิบัติมีครูบาอาจารย์ที่เป็นมรรคเป็นผลคอยชี้นําเรา แล้วเรามาเกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วมาพบครูบาอาจารย์ที่มีการกระทําอย่างนี้ แล้วมันไม่เป็นบุญของเราหรือ มันไม่เป็นโอกาสของเราหรือ

มันเป็นบุญเป็นโอกาสของเรา ถ้าเป็นบุญเป็นโอกาสของเรา อํานาจวาสนามันอยู่ที่นี่ ถ้าเราสร้างสมของเรา พยายามทําของเราขึ้นมา มันเป็นสิ่งที่คงที่ สิ่งที่มีจริง วิมุตติสุขมันเป็นความมีจริง สุญญตาๆ สูญจากกิเลส สูญจากกิเลส ไม่ใช่สูญจากธรรมะ

ถ้าเป็นกิเลสมันสูญจากธรรม สูญแบบไม่มีอะไรเลย ขี้ลอยนํ้าไง “ไม่ต้องทําอะไรเลย สุญญตา ว่าง พระพุทธเจ้าสอนให้ปล่อยวาง”...วางกัน มันวางจริงกันหรือเปล่า มันวางโดยกิเลส ถ้าวางโดยกิเลส มันปฏิเสธไง “โน่นก็ไม่เอา นี่ก็ไม่เอา” มันจะเอาแต่ความสุข เอาความสะดวกสบาย แล้วมันจะสะดวกสบายจริงไหม ในเมื่อมันมีกิเลสอยู่ มันไม่มีอะไรหรอก ไฟสุมขอน

ในเมื่อมีกิเลสตัณหามันเผาใจอยู่ตลอดเวลา มันเผาใจอยู่ เพราะมันเผาลนอยู่ เพราะพลังงาน พลังงานมันเผาไหม พลังงานมันเผาตลอดเวลา สิ่งที่พลังงานมันเผาอยู่ ดูอย่างโลก ความร้อนของโลกยังอยู่ ความร้อนของโลก ดูสิ นํ้าพุร้อน นํ้าเดือดต่างๆ มันมาจากไหน นักวิทยาศาสตร์ยังคิดเลยว่าจะเอาพลังงานในโลกนี้มาใช้ พลังงานในโลก เจาะลงไปในโลก แล้วเอาพลังงานออกมาใช้ ออกมาเพื่อเป็นพลังงานของเรา สิ่งที่มันหมุนเวียนทางโลกมันยังพิสูจน์กันได้ แล้วจิตวิญญาณพิสูจน์กันอย่างไร เราเป็นภิกษุ เราเป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร เราต้องพิสูจน์ใจของเราได้

ของอยู่กับเราแท้ๆ เลย ของเป็นของเรา ของเป็นของเราชั่วคราว ชีวิตนี้ชั่วคราว จิตนี้เป็นของจริง มันไม่ชั่วคราวหรอก แต่สถานะที่แสดงออกเป็นครั้งเป็นคราว แสดงออกในสถานะของเทวดา อินทร์ พรหม ได้สถานะหนึ่ง แสดงออกในสถานะของภิกษุ ของมนุษย์ ของมนุษย์ก็ได้กายกับใจมาหนึ่ง แล้วความคิดของทางโลกก็อยู่กับทางโลก แล้วในปัจจุบันเรามาพบพระพุทธศาสนา ทฤษฎี เทคโนโลยีทางธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมาแล้ววางไว้ เราค้นคว้า เราศึกษา ค้นคว้าศึกษาแล้วเปรียบเทียบ เปรียบเทียบกับโลกเป็นใหญ่ เปรียบเทียบด้วยวิชาการของเรา ไม่ได้เปรียบเทียบโดยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

มันสงบอย่างไร สติมันเป็นอย่างไร สติ มหาสติ สติอัตโนมัติ มันมีพัฒนาการขึ้นมาแต่ละชั้น พระโสดาบันมีสติ ๒๕ เปอร์เซ็นต์ พระสกิทาคามี ๕๐ เปอร์เซ็นต์ พระอนาคามี ๗๕ เปอร์เซ็นต์ พระอรหันต์ มัคคะ อรหัตตมรรค อรหัตตผล สิ่งที่มหาสติ สติ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ที่เป็นญาณ ไม่ใช่เป็นความคิดนะ เป็นญาณการซึมซับ เป็นสิ่งที่เป็นสสารที่มันกลืนกินตัวเอง มันกินตัวเอง มันทําอย่างไร สิ่งที่เป็นมันทําอย่างไร นี่เทคโนโลยี ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ มันมีพัฒนาการ

มันถึงต้องอาศัยจากความดีนอก-ดีใน อย่ามองข้าม อย่ามองข้ามข้อวัตรปฏิบัติ เราขยันหมั่นเพียร มันเป็นหน้าที่เพราะเรามีปากมีท้อง เราอยู่ด้วยกัน ทุกคนต้องกินต้องใช้เหมือนกัน หาอยู่หากินแบบพระ กินเป็น กินไม่เป็น ผิดธรรมผิดวินัย เวลาฉันไม่ให้ฉันดังซู้ดๆ เวลาฉันต้องฉันต้องสํารวมอยู่ในบาตร การฉัน ฉันเป็นหรือไม่เป็น

ถ้าฉันเป็น เวลาลุกไปแล้วเวลาไปทําสมาธิภาวนาเราก็สบายใจ

ถ้าฉันผิด ฉันเป็นทุศีล ฉันโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก พอล้างบาตรเสร็จ เก็บบาตรแล้วไปเดินจงกรม “ไอ้นั่นก็ผิด ไอ้นั่นก็ไม่สมควร เราก็เป็นคนไม่ดี เราเป็นคนวาสนาน้อย”

ข้างนอกมันไม่ดีมา พอมันจะเข้าไปข้างใน ข้างในมันก็ต่อต้าน เพราะกิเลสมันลึกลับซับซ้อน ในเมื่อไม่มีคนมาทําร้ายเรา ไม่มีคนมาติฉินนินทา มันก็สร้างเรื่องขึ้นมา สร้างเหตุการณ์ อ้างธรรมวินัยมาทําร้ายตัวเอง ธรรมวินัยเขาเอาไว้จับผิด เวลาทํามีสติ สิ่งใดที่ผ่านมาแล้วเสียใจภายหลัง สิ่งนั้นไม่ดีเลย ถ้าสิ่งนั้นไม่ดีเลย เราก็ตั้งสติสิ ตั้งใจสิ เราจะไม่ทําอย่างนั้นอีก แล้วสิ่งที่เป็นมาแล้ว เป็นอาบัติก็ปลงอาบัติเสีย แล้วเราตั้งตัวขึ้นไป เห็นไหม วุฒิภาวะของใจมันก็พัฒนา มันพัฒนาเพื่อเรา เราทําของเรา

ถ้านอกมันดีมาแล้ว สิ่งใดเราตั้งใจมาตลอด ถ้าสิ่งนี้กิเลสมันต้องการ มันอยากของมัน เราไม่ทํา ไม่เป็นไปกับมัน เวลาต่อหน้าปัจจุบันมันก็ฝืนกัน โอ้! ใช้กําลังนะ มันฝืน ใช้กําลัง ใช้หัวใจ ใช้สติยับยั้งมันเต็มที่เลย แต่พอผ่านไปแล้วไปเดินจงกรม โอ้โฮ! มันมีความสุขนะ เราชนะ เราชนะความทะยานอยาก เราชนะความต้องการ เราชนะสิ่งต่างๆ ที่มันฉุดกระชากลากไป เราชนะ ชนะจากตั้งแต่ในการขบฉัน ตั้งแต่การบิณฑบาต แล้วพอเดินจงกรมขึ้นมา จิตมันละเอียดเข้ามาแล้ว พอเราชนะแต่สิ่งที่หยาบมาได้ ทําไมเราชนะสิ่งที่ละเอียดไม่ได้ สิ่งที่ละเอียดขึ้นมามันเป็นอารมณ์ความรู้สึกที่มันเกิดเดี๋ยวนี้ มันทําให้เราฟุ้งซ่านเดี๋ยวนี้ ถ้ามันฟุ้งซ่าน สติมันทันขึ้นมา มันพัฒนาของมันขึ้นมา

ชนะจากข้างนอกมามันส่งผลมาข้างใน พอส่งผลมาข้างใน เราเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาไป ยิ่งข้างในมันสงบ มันเป็นสมาธิขึ้นมา มันละเอียดเข้าไป ละเอียดเข้าไป เกิดปัญญาขึ้นมาเป็นโลกุตตรปัญญา โลกุตตรปัญญาขึ้นมามันก็ใคร่ครวญ เชื้อโรคอวิชชาที่มันเป็นอนุสัย ที่มันนอนเนื่องมากับใจ นอนเนื่องกับความคิด ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเย้ยมาร “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา บัดนี้เธอจะเกิดกับใจของเราไม่ได้อีกแล้ว เราจะไม่ดําริถึงเจ้าอีกเลย”

“มารเอย เธอจะเกิดกับใจของเราไม่ได้เลย” อนุสัยที่มันนอนเนื่องมากับพลังงานตัวนั้น แล้วมันออกมาที่ความคิด แล้วความคิดมันก็มีกําลังขึ้นมา มันก็ฉุดกระชากให้เราคิดต่อๆ ไป ให้เราทําสิ่งต่างๆ ขึ้นไป แล้วเราเข้าไป พอสติมันดีจากนอกเข้ามา มันดีเข้ามาข้างใน พอดีเข้ามาข้างใน มันเกิดปัญญาอันละเอียด ปัญญาเกิดจากใจไม่ใช่ปัญญาเกิดจากสมอง ปัญญาไม่ใช่เกิดจากสถิติ ปัญญาไม่ใช่เกิดจากอดีตอนาคต สถิติเป็นอดีตอนาคตทั้งหมด มันต้องเปรียบเทียบออกมา ขันธ์ พลังงานเคลื่อนออกมาที่ขันธ์ ขันธ์ก็ไปเอาสิ่งที่ทรงจํามาเป็นความคิด มันเลยเป็นปัญญา นี่มันเป็นอดีตอนาคต แต่ถ้ามันสงบเข้ามาเป็นปัจจุบัน จิตมันเป็นปัจจุบันแล้วมันเกิดเดี๋ยวนั้น

เวลาพิจารณาเจโตวิมุตติ จิตสงบแล้วเห็นกาย วิภาคะ ให้มันขยายส่วนแยกส่วน อุคคหนิมิตเกิดขึ้นมา อุคคหนิมิตคือเห็นกาย วิภาคะ จับกายนี้แยกส่วนขยายส่วน แต่ถ้ากําลังไม่มี แยกไปไม่ได้ จับไปไม่ได้ เพราะกําลังไม่พอ กําลังไม่พอคือมรรคมันไม่สมดุล นี่ไง ปัญญาชอบ งานชอบ เพียรชอบ

ความเพียรไม่สมดุล ความเพียร สมาธิไม่สมดุล ทุกอย่างไม่สมดุล ในเมื่อไม่สมดุลมันก็ไม่เป็นมัชฌิมา มันก็เป็นอัตตกิลมถานุโยค-กามสุขัลลิกานุโยค ตัวใดตัวหนึ่งมันขัดแย้งกัน มรรค ๘ เหมือนมรรคมันปีนเกลียวกัน น็อตมันคนละเกลียว เกลียวซ้ายเกลียวขวามันใส่กันไม่ได้หรอก มรรคมันไม่ได้ เราก็ใช้ปัญญาของเราใคร่ครวญบ่อยครั้งเข้า ฝึกฝน น็อตเกลียวซ้ายเกลียวขวาไม่ได้ น็อตเกลียวขวาต้องเป็นเกลียวขวาหมด เกลียวซ้ายต้องเป็นเกลียวซ้ายหมด เกลียวหยาบเกลียวละเอียด ความสมดุลของปัญญาชอบ งานชอบ เพียรชอบ ปัญญาของมรรค ๘ มันสมดุลกัน มันใคร่ครวญกันไปขึ้นมา นี่มันเป็นปัจจุบันธรรม มันเกิดจากจิต ไม่ใช่เกิดจากสมอง ไม่ใช่เกิดจากสถิติ ไม่ใช่เกิดจากการเทียบเคียง มันเกิดจากปัจจุบันธรรม ปัจจุบันเกิดจากอะไร? เกิดจากจิตที่มันเป็นปัจจุบัน นี่มันเห็นของมัน

ดีจากนอกส่งจากดีข้างใน ดีจากในจะเกิดเป็นโลกุตตรปัญญา มันเกิดจากมรรคญาณ มันเกิดจากโสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค สิ่งที่อรหัตตมรรค มันใคร่ครวญเข้าไป มันรู้เห็นจริง มันซาบซึ้ง มันซาบซึ้งธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

หลวงปู่มั่นท่านเป็นครูบาอาจารย์ของเรา ท่านนิพพานไปแล้ว ขนาดท่านเป็นครูบาอาจารย์ ท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านเก็บหอมรอมริบ ทุกอย่างท่านจะเก็บหอมรอมริบ ธรรมวินัย ท่านไม่ก้าวล่วงเลย เพราะอะไร เพราะเป็นชีวิตแบบอย่าง ชีวิตตัวอย่างเพื่อให้เราลูกศิษย์ลูกหาเป็นที่ยึดที่เหนี่ยว เป็นเครื่องดําเนิน ท่านมีความสุขของท่าน ท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านมีความสุขของท่าน วิมุตติสุขนะ แต่ท่านก็อยู่ในธรรมวินัยเป็นแบบอย่างให้พวกเราได้เป็นตัวอย่างได้ก้าวเดินมา ดีนอก-ดีใน ละเอียดยิบยับอย่างสุดยอดเลย เป็นอาจารย์ของเรา แล้วเรามีที่พึ่งอย่างนั้น ทําไมเราไม่ตั้งครูบาอาจารย์ของเราให้เป็นแบบอย่าง แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติ พยายามฝึกฝน พยายามทําตัวเรา พยายามทําเราให้เกิดผลกับเราขึ้นมา ถ้าเกิดผลขึ้นมา เราทําของเรา เก็บเล็กผสมน้อย

หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านยังเก็บเล็กผสมน้อยเพื่อเป็นตัวอย่างของเรา เราเป็นโรคภัยไข้เจ็บ เชื้อเต็มตัวไปหมดเลย เราถึงต้องประหยัด แล้วเราต้องขยันหมั่นเพียรเพื่อผลประโยชน์ของเราเอง ไม่ใช่ของใคร เราทําเราได้ เราคิดเราก็ร้อน เราคิดดีเราก็เย็น เราคิดอย่างไร เราทําอย่างไร มันได้ผลอย่างนั้น แล้วเราทําสิ่งที่ดีๆ เป็นประโยชน์กับเรา

วันคืนล่วงไปๆ ออกพรรษามา ๑ เดือน นี่หมดกรานกฐินแล้ว ชีวิตเรามันต้องสืบต่อไป ยังต้องหายใจเข้าและหายใจออก ยังต้องบิณฑบาต ยังต้องขบฉันเพื่อดํารงชีวิตไป เพื่อต่อสู้ไป ในเมื่อชีวิตยังมีอยู่ เรายังต้องต่อสู้ไปเพื่อผลประโยชน์ของเรา เอวัง

โรคชรา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๒๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจ ตั้งใจฟังธรรม ฟังธรรม เวลาเข้าพรรษา เราตั้งใจ จําพรรษาหาที่วิเวก เพื่ออธิษฐาน เพื่อเร่งความเพียร ออกพรรษาแล้วออกธุดงค์ไป ออกพรรษาแล้วธุดงค์ พระในสมัยพุทธกาล ถ้าออกพรรษาแล้วไม่ธุดงค์ ชาวบ้านเขาไล่เลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าอาวาสวัดไหน พระภิกษุที่จําพรรษาประจําที่ในสมัยพุทธกาลไม่มี เวลาออกพรรษาแล้วออกวิเวก ออกพรรษา ออกค้นคว้า

ในพรรษา พระรุกขมูลไปอยู่ตามถํ้าตามเงื้อมผา เวลาบวชมา ผู้ที่เรียนธรรมวินัยในสมัยพุทธกาล สันถัต มีสันถัตไง ไปไหนมีพรมไปด้วย นั่นวัดบ้าน วัดป่าไม่มีสันถัต วัดป่าอยู่โดยบริขาร ๘ เพราะธุดงค์ไป เวลาเคลื่อนที่มันจะเคลื่อนได้ง่าย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาปลีกวิเวก “ในพรรษานี้ห้ามภิกษุเข้ามาหาเรา ถ้าใครฝืนคําสั่งเป็นอาบัติปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่ภิกษุผู้ที่ประพฤติปฏิบัติแล้วติดข้องในธรรมวินัย อนุญาตให้เข้าหาได้ตลอดเวลา” เพราะการประพฤติปฏิบัติเวลามันมีความลังเลสงสัย มีความติดข้องหมองใจจะแก้ไม่ได้ ต้องมีผู้รู้เป็นผู้แก้

นี่ไง เวลาออกพรรษาแล้วให้ออกธุดงค์ไป ธุดงค์ไปก็เพื่อหาเรา ค้นคว้าหาใจเรานะ ถึงต้องมีความเข้มแข็ง จะในพรรษาหรือนอกพรรษามีค่าเท่ากัน มีค่าเท่ากันแต่สมมุติ ธรรมวินัยบัญญัติ สมมุติบัญญัติ บัญญัติไว้ เวลาในพรรษาให้จําพรรษา ออกพรรษาแล้วให้วิเวกไป

ทีนี้ออกพรรษากับในพรรษาก็พระอาทิตย์ขึ้น-พระอาทิตย์ตกเหมือนกัน ๒๔ ชั่วโมงเหมือนกัน ฤดูฝน ฤดูหนาว ฤดูกาลมันเป็นฤดูกาล ฤดูกาลความเปลี่ยนแปลงในใจของเรามันก็เป็นฤดูกาลเหมือนกัน เราถึงอย่าประมาทกับชีวิต

เวลาเราบวชขึ้นมา เห็นภัยในวัฏสงสาร คฤหัสถ์ ภิกษุ บริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เป็นเจ้าของศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้กับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา บริษัท ๔ เป็นเจ้าของศาสนา เราเกิดมาเป็นบริษัท ๔ แล้วบริษัท ๔ เห็นภัยในวัฏสงสาร ถ้าเกิดมาไม่ได้ออกประพฤติปฏิบัติ เกิดเหยียบแผ่นดินผิดเลย เพราะมันเป็นอริยทรัพย์จากภายในที่มีคุณค่ามาก มีคุณค่ามาก การแสวงหามันก็ต้องลงทุนมาก การลงทุนมาก เราถึงจะต้องตื่นตัวอยู่ตลอดเวลา ถ้าเราตื่นตัว เราตื่นตัว เรามีสติอยู่ การประพฤติปฏิบัติของเรามันจะเป็นสัมมา

สัมมา สิ่งที่เป็นความชอบธรรม เห็นไหม ทางโลกเขาช่วงชิงความชอบธรรมกัน เวลาเกิดศึกสงคราม สงครามที่โดยความชอบธรรมจะชนะสงครามที่เป็นอธรรม สิ่งที่เป็นอธรรม รุกรานเขา ทําลายเขา กลั่นแกล้งเขา มันเป็นอธรรมทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเราป้องกัน เราทําสิ่งที่ดี เป็นสงครามที่ความชอบธรรม ในการประพฤติปฏิบัติถ้าเป็นความเห็นชอบ ความเพียรชอบ ความชอบธรรม ความชอบธรรมมันเกิดจากเรา เกิดจากเรามีสติสัมปชัญญะ

ถ้าเราไม่มีสติสัมปชัญญะ กิเลสมันพาออกไปสู่ความไม่ชอบธรรม ไม่ชอบธรรมตรงไหน กิเลสมันพาไป กิเลสมันมักง่ายใช่ไหม มันต้องการความสะดวกสบายใช่ไหม มันต้องทําตามความเห็นของมัน สิ่งนั้นมันไม่ชอบธรรม เพราะมันไหลไปตามอารมณ์ความรู้สึก มันไม่ใช่เป็นความจริง

ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เราตั้งสติเราขึ้นมา สิ่งที่เราตั้งสติขึ้นมา เวลาการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราต้องตั้งใจจงใจของเรา ถ้ามีความตั้งใจจงใจ ความกล้าหาญเป็นความถูกต้องหรือยัง ความกล้าหาญ มีสติ มีสัมมามีมิจฉาเหมือนกัน ความกล้าหาญ ถ้าเราทําในสิ่งที่เป็นมิจฉา มันก็กล้าหาญในทางที่ผิด

ถ้ากล้าหาญในทางที่ถูกล่ะ ในการทําทาน ในการมีศีล ในการประพฤติปฏิบัติ มันถึงต้องมีปัญญาไปตลอด มีปัญญา สุตมยปัญญาเป็นปัญญาจํามา ปัญญาการศึกษามา ปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราใช้ชั่วคราว

จินตมยปัญญา ไอน์สไตน์บอกเลย “จินตนาการสําคัญกว่าความรู้” ความรู้คือข้อมูลที่เรามีอยู่ แต่จินตนาการมันทําให้เรามีเป้าหมาย จินตนาการ ความเป็นไป อวกาศ ยานอวกาศเกิดจากอะไร เกิดจากการตั้งเป้าของเขา แล้วเขาค้นคว้าของเขาไป นี่ก็เหมือนกัน “จินตนาการสําคัญกว่าความรู้” ไอน์สไตน์ถือทฤษฎีอย่างนี้ แต่ของเราถ้าเป็นจินตนาการก็เป็นจินตนาการด้วยความหลอก เพราะอะไร เพราะวุฒิภาวะเรามันอ่อน ถ้าจินตนาการไปมันก็เป็นเรื่องเหลวไหล จินตนาการแต่สิ่งที่เป็นไปไม่ได้ แต่สิ่งที่เป็นไปได้ล่ะ วิทยาศาสตร์ที่เกิดขึ้นมา เกิดขึ้นมาเพราะเขาค้นคว้าของเขา เขามีจินตนาการของเขา แล้วเขาค้นคว้า พิสูจน์ วิจัยออกมาเป็นทฤษฎี เป็นวิทยาศาสตร์ เป็นสิ่งที่พิสูจน์ได้ แต่มันเกิดจากอะไรถ้าไม่มีจินตนาการ “จินตนาการสําคัญกว่าความรู้” ต้องผู้ที่มีหลักเกณฑ์ เห็นไหม จินตมยปัญญาแก้กิเลสไม่ได้

ภาวนามยปัญญาเป็นสัจจะความจริง สัจจะความจริง ผู้มีบุญบารมี ผู้ที่มีบุญกุศลสร้างขึ้นมา ภาวนามยปัญญามันเกิดมาจากไหนล่ะ? เกิดมาจากความทดสอบตรวจสอบการกระทําของเรา ถ้าเราไม่ได้ทดสอบตรวจสอบ มันจะเป็นความเห็นของเรา ความเห็น ความเห็นไม่ใช่ความจริง เพราะของเราเป็นความเห็น แต่ถ้าเข้าไปรู้แจ้ง ความรู้แจ้งที่มันเป็นความจริง ความจริงอันละเอียด ความจริงจากโลก โลกียปัญญา โลกุตตรปัญญา สิ่งนี้มันมีต้นทุน มันมีต้นทุน มันต้องมีการลงทุน การลงทุนของเรา ถ้าเราลงทุน เราตั้งสติ เราถึงอย่าประมาทกับชีวิต

ดูสิ เวลาคนป่วยเขาไปตรวจร่างกาย เขาไปเจอโรคร้ายของเขา หมอบอกเลย อยู่ได้อีก ๖ เดือน ปีนึง เขาจะตกใจมาก แล้วเขาจะแก้ไขของเขา เขาจะเอาชีวิตของเขา เขารักชีวิตของเขา เราอย่าประมาทว่าเราไม่ใช่คนเจ็บคนป่วย เรามีโรคประจําตัวทุกคน โรคชรา

โรคชรา ทุกคนต้องตายหมด เรามีโรคประจําตัวตั้งแต่เกิดมา คนเกิดมาแล้วมันชราครํ่าคร่าไปเป็นธรรมดา มันจะต้องชรา มันจะต้องเปลี่ยนแปลง มันจะต้องตายไปเป็นธรรมดา โรคประจําตัวมันเกิดมากับเรา คนเกิด ที่ไหนมีการเกิด ที่นั่นต้องมีการตาย เรามีโรคอยู่แล้ว ไม่ต้องไปให้หมอมันตรวจหรอกว่านี่เป็นโรคมะเร็ง เป็นโรคเอดส์ เป็นโรคที่รักษาไม่หาย

โรคชราที่ไหนก็รักษาไม่หาย เรามีโรคชราประจําตัว แล้วโรคชราของเรา อายุขัยของคนไม่เท่ากัน เราถึงจะต้องตื่นตัวของเรา เราตั้งใจมาแล้ว เราตั้งใจแล้ว เราเห็นภัยในวัฏสงสาร เราอย่ามองแต่โลกนี้เป็นภัยเลย

คนที่อยู่ทางโลกเขาเบื่อหน่าย โลกนี้มันใส่หน้ากากเข้าหากัน มันมีแต่ความปลิ้นปล้อนหลอกลวงกัน แล้วเราโทษแต่เขาไง แต่เราไม่โทษถึงความปลิ้นปล้อนในหัวใจของเรา กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันหลอกลวงเรามาขนาดไหน เวลาเราตั้งใจบวชขึ้นมา ทุกคนปรารถนา มีเป้าหมายทั้งนั้นน่ะ ในอธิษฐานบารมี บารมี ๑๐ ทัศขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทานบารมี ศีลบารมี เนกขัมมบารมี

อธิษฐานบารมี เป้าหมาย เรามีเป้าหมายพ้นจากทุกข์ทั้งนั้นน่ะ เวลาบวชขึ้นมา ความสดชื่น ไฟแรง เราทําได้ด้วยความเต็มใจมาก ทําไมไฟมันมอดลงล่ะ ทําไมไฟในตัวเรามันอ่อนลงล่ะ อ่อนลงเพราะอะไร เพราะมันชินชาไง อย่าชินชากับอารมณ์ความรู้สึกของเรา เราต้องตื่นตัว

หน้าที่การงาน ข้อวัตรปฏิบัติ เห็นไหม คนเกิดมาบอกว่า “งานทางโลกๆ ห้ามทํา” เราจะไม่ทําอะไรเลย เป็นไปไม่ได้หรอก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ข้อวัตรปฏิบัติเราไว้เป็นเครื่องอยู่ ใจของเราถ้าไม่มีหลักมีเกณฑ์ ดูสิ คนจะกล้าหาญ คนจะมีปัญญาขนาดไหน ต้องมีศีลเป็นตัวที่ตรวจสอบ

ศีล ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ ศีล ๒๑,๐๐๐ ข้อ ธรรมและวินัย ศีลมีสองหมื่นกว่าข้อ ไม่ใช่ ๒๒๗...สองหมื่นกว่า เวลาพระสมัยพุทธกาลบอกว่า “ศีลมาก ทุกอย่างทําอะไรผิดหมดเลย” ไปขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสึก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ถ้าถือศีลข้อเดียวได้ไหม ศีลมันมากเกินไป ถือไม่ได้ ถือข้อเดียวได้ไหม”

“ได้ ถ้าถือศีลข้อเดียวจะอยู่ต่อ จะไม่สึก”

“ให้ถือใจ ให้ถือเจตนา”

เรามีเจตนาที่ดี ความผิดพลาดในการเคลื่อนไหวไป มันมีความผิดพลาดเป็นธรรมดา แต่ถ้าเราไม่มีเจตนา ศีลขาด ศีลด่าง ศีลพร้อย ศีลทะลุ ศีลทําผิดเหมือนกัน แต่ไม่มีเจตนา ไม่ครบองค์ประกอบ มันด่างพร้อย มันไม่ถึงกับศีลขาด ศีลขาดคือตั้งใจเจตนาจะทํา แล้วทําลงไป ศีลมันถึงขาด

ไม่ได้ตั้งใจ มันผิดพลาดด้วยความสุดวิสัย มันผิดพลาดด้วยความสุดวิสัยนี่มันด่างพร้อย เราก็เสียใจเป็นธรรมดา สิ่งนี้เป็นธรรมดา เพราะโลกมันมี มหาภูตรูป เรามีร่างกาย เรามีการเคลื่อนไหว มันมีความผิดเป็นธรรมดา ถ้าเราฆ่าสัตว์ข้างนอก เวลาเราเจ็บไข้ได้ป่วย เรารักษาตัวเรา เราก็ฆ่าเชื้อโรค เราฆ่าเชื้อโรค เราฆ่ามันผิดศีลไหม

ถ้าพูดถึงธรรมอันละเอียด เวลาละเอียด มันเมตตาไปหมด ถ้ามีการฆ่าที่ไหน ผิดทั้งนั้นล่ะ แต่ในเมื่อเรายังมีกิเลสอยู่ เราเห็นภัยในวัฏสงสารใช่ไหม เราเกิด เรามีเรือมาคนละลํา เราอยู่ในโอฆะ เราอยู่ท่ามกลางทะเล เราจะต้องพาชีวิตเราเข้าถึงฝั่งให้ได้ ร่างกายมันเป็นเรือ แล้วมันชํารุด มันรั่ว มันซึม เราจะปะชุนมันไหม

นี่ก็เหมือนกัน การเจ็บไข้ได้ป่วย เวลาเรารักษา เราฆ่าเชื้อโรคไหม? มันก็ฆ่า แต่การฆ่านี้ฆ่าเพื่อจะให้เรือมันสามารถเข้าหาฝั่งได้ การกระทํามันต้องมีปัญญา เราเสียส่วนน้อย เราเสียส่วนนี้ เราเสียสิ่งที่ว่ามันสะเทือนใจเรา แต่เพื่อเอาส่วนใหญ่ของเราไว้ไง เอาชีวิตนี้ไว้ ในเมื่อมีชีวิตอยู่ เราประพฤติปฏิบัติ

ครูบาอาจารย์ของเรา ตั้งแต่เป็นโสดาบัน สกิทาคามี ถ้าจะสิ้นชีวิตไป ท่านยังไม่อยากสิ้นเลย ยิ่งเป็นอนาคามี รู้เลยนะ คนปฏิบัติถ้าเป็นความจริงรู้เลยว่ายังมีอยู่ ยังมีจิตอยู่ที่มันต้องเกิดต้องตาย ในเมื่อมันต้องเกิดต้องตาย มันก็ต้องไปเกิดในครรภ์ของมารดา ต้องไปเกิดอีกชาติหนึ่ง แต่ถ้าเรารักษาชีวิตนี้ไว้เพื่อปฏิบัติให้ถึงที่สุดไป แล้วไม่ต้องเกิดอีก แล้วโรคชรามันจะไม่มีกับจิตดวงนั้น

แต่เรามันมีโรคชรา โรคประจําตัวคือชราภาพ คือมันต้องชราไป มันต้องสึกกร่อนไปเป็นธรรมดา แต่ชรานี้มันชราในโอกาสของโรค ชราในเรื่องของร่างกาย ความเจ็บไข้ได้ป่วยมันเสื่อมสภาพ ดูกระดูกสิ เวลาแก่เฒ่าขึ้นมากระดูกผุ กระดูกเปราะ กระดูกต่างๆ มันกินตัวมันเอง แคลเซียมมันต้องเอาออกมาใช้ในร่างกาย มันดึงออกมาใช้ พลังงานของเรามันดึงออกมาใช้ ทําไมเราไม่คิด ถ้าเราคิดของเรา นี่มันชั่วคราวนะ แต่หัวใจมันไม่ชั่วคราว หัวใจเป็นความจริงนะ สิ่งที่เป็นความจริงมันอยู่กับเรา

แล้วเราบวชมาแล้ว งานข้างนอก งานของสังคมเขา งานของโลกเขา นี่ธรรมของฆราวาส ฆราวาสธรรม แล้วเราภิกษุล่ะ ธรรมของผู้ประพฤติปฏิบัติ แล้วงานของเรางานอะไร ดูสิ การซ่อมบํารุง พระสังฆาธิการต้องมีความรู้ ความรู้ในอะไร? ความรู้ในการซ่อมบํารุงอิฐหินปูนทราย

แต่ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาพระอุปัชฌาย์บวชขึ้นมา เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ รุกฺขมูลเสนาสนํ งานของพระ งานของพระ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ โครงสร้างของร่างกาย โครงสร้างของมนุษย์

เขาไปซ่อมแซมกันที่สิ่งที่เป็นวัตถุ มันเป็นกิจของสงฆ์ เวลาเป็นผู้นําขึ้นมา กิจของสงฆ์ เราก็ซ่อมบํารุง ของของสงฆ์ สงฆ์เอาไปใช้แล้วไม่วานให้ใครเก็บก็ดี ไม่เก็บเองก็ดี ไม่ให้ผู้อื่นเก็บก็ดี เป็นอาบัติปาจิตตีย์

ของของสงฆ์ ของส่วนกลาง บุคคลเอาไปใช้เป็นประโยชน์ ไม่เก็บเองก็ดี ไม่ไหว้วานใครเก็บก็ดี เป็นอาบัติปาจิตตีย์ นี่ของของสงฆ์ เรารักษาของของสงฆ์ เรารักษาโครงสร้าง รักษาอาวาส อารามิก ผู้ไม่มีเรือนอาศัยสิ่งนี้เพื่อกายภาพ เพื่อความเป็นอยู่ของสงฆ์ เพื่ออะไร? เพื่อสังคม เพื่อโลก แล้วเพื่อใจล่ะ เพื่อใจ ความละเอียดอ่อนเข้ามา รักษาใจนี้ ใจนี้อะไรไปรักษามัน ถ้าไม่มีสติ ศีล สมาธิ ปัญญา งานข้างในเป็นงานศีล สมาธิ ปัญญา

ดูสิ ผู้บริหาร ใครเป็นผู้มีอํานาจขึ้นไปบริหารปีสองปีผมขาวหมดเลย เพราะมันต้องรับผิดชอบ รับผิดชอบ รับทั้งประเทศ ผู้ที่มีอํานาจ ประเทศที่มีอิทธิพลรับผิดชอบทั้งโลก นี่เราบริหารกัน ผู้บริหารมันต้องใช้ปัญญามาก

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราเข้าไปในหัวใจ เราบริหารด้วยมรรคญาณ หัวใจที่เข้าไปชําระกิเลสมันยิ่งกว่าข้างนอกอีกนะ มันละเอียดลึกซึ้ง แล้วสิ่งที่หลอกลวงเรา สิ่งที่ทําให้ความเพียรเราล้มไป ทําการก้าวเดินไปของเราไปไม่ได้ มันเป็นคนข้างนอกหรือ? มันก็เป็นเรา กิเลสเป็นเรา ทุกอย่างเป็นเรา ความเหนื่อยเป็นเรา ความหิวเป็นเรา ทุกอย่างเป็นเรา...ไม่เป็น

เวลาอดอาหาร ในกระเพาะอาหารมันไม่มีอาหารเป็นธรรมดา มันหิวไหม? หิว ความหิว หิวของอะไร หิวของกระเพาะอาหารหรือ กระเพาะอาหารหิวได้ไหม ลําไส้หิวได้ไหม ปากหิวได้ไหม ธาตุหิวได้ไหม ทุกอย่างหิวไม่ได้เลย แล้วมันหิวเพราะอะไร หิวเพราะใจมันไม่ได้กิน มันมีสัญญาข้อมูลว่าเคยกินข้าวแล้วไม่ได้กิน แล้วเราใช้ปัญญาไล่ไป อะไรมันหิว กระเพาะหิวหรือ เนื้อหิวหรือ นํ้าหิวหรือ ดินหิวหรือ ไม่มีสิ่งใดหิวเลย แล้วอะไรมันหิวล่ะ

พอจิตมันปล่อย ความหิวหายหมดเลย มันรวมลง เป็นสมาธิ ว่างหมดเลย แล้วความหิวหายไปไหน ความหิวหายไปไหน หิวหายไปไหน มันไม่มี แล้วมันมีเพราะอะไร มีเพราะยึดไง มีเพราะความโง่ไง เพราะจิตมันโง่ไง แต่โดยข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์มันขาดแคลนจริงๆ ดูสิ ในร่างกายเรา ไขมันมีเหลือเท่าไร

ธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ ทับจิต เวลาธาตุมันเข้มแข็งขึ้นมา เรากินอิ่มนอนอุ่น โลกเขากินกันเพื่อกาม กินกันเพื่อเกียรติ กินกันเพื่อดํารงชีวิต สมณะเรากินเพื่อดํารงชีวิตนะ เปรียบเหมือนล้อเกวียน หยอดนํ้ามันเพื่อให้มันหมุนไปไม่มีเสียงดังเท่านั้นเอง เรากินเพื่อดํารงชีวิต เอาชีวิตนี้สืบต่อไว้เพื่อค้นคว้า ทําการวิจัยค้นคว้าหาตัวให้เจอ ถ้าหาตัวให้เจอ ดึงมันออกมา ดึงมันออกมาพิสูจน์กัน ดึงออกมา

อัตตานุทิฏฐิ ทุกอย่างว่างหมดเลย เรารู้หมดทุกอย่างในโลกนี้ อัตตานุทิฏฐิคือความที่เรารู้ข้างนอก ดึงมันออกมา ถอนอัตตานุทิฏฐิ ศรมันปักเสียบอยู่ที่ใจของเรา เราไม่เห็นศรปักเสียบอยู่ที่ใจของเรา เราเห็นศรปักเสียบอยู่ภายนอก ดูสิ เจ็บไข้ได้ป่วยในร่างกาย ดูสิ มีบาดแผลขึ้นมา เลือดตกยางออก เจ็บปวดมาก รักษาให้มันหาย แผลหายแล้วจิตใจมันหายไหม แผลในร่างกายหายแล้ว แล้วแผลใจมันหายไหม

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่มันปักเสียบอยู่ที่ใจมันละเอียดยิ่งกว่านั้นอีก ถ้าเราบริหารมัน เอาอะไรไปบริหาร คนที่บริหารต้องมีผู้บริหาร ผู้บริหารคือจิตดวงนั้น จิตดวงนั้นบริหารจิตดวงนั้น จิตแก้จิต ถ้าจิตแก้จิต ถ้าเราเข้มแข็ง เรามีการกระทํา มันจะละเอียดอ่อนเข้ามา งานอย่างนี้ประเสริฐที่สุด งานอย่างนี้งานการรื้อภพถอนชาติ

ถ้าคนไม่มีปัญญา รื้อภพถอนชาติเขาไปโอนสัญชาติไง โอนสัญชาติหนึ่งเป็นสัญชาติหนึ่ง รื้อภพถอนชาติที่ทะเบียนบ้านหรือ ทะเบียนบ้านมันเป็นสัญชาติ มันเป็นสมมุติขึ้นมาในการปกครอง มีการปกครองขึ้นมา เขาคิดกฎหมายขึ้นมาเพื่อปกครอง เพื่อการควบคุม แต่ในหัวใจของเรา ภพชาติเป็นของเรา สรรพสิ่งนี้เป็นของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “เราเป็นผู้ชี้ทาง” ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติคือพวกเราเอง เราจะต้องประพฤติปฏิบัติของเราเอง

ถ้าเราทําความสงบของใจเราเข้ามา เรารู้ของเรา เราเห็นของเรา เราแก้ไขของเรา แต่การรู้การเห็นเริ่มต้นมาจากการรู้การเห็นไปโดยกิเลสเป็นเรื่องธรรมดา เพราะเราเกิดมามีกิเลส ในเมื่อเรารู้เราเห็นเป็นเรา กิเลสเป็นเรา สรรพสิ่งเป็นเรา ถ้าเป็นเรา เราทําอะไรไม่ได้เลย เพราะเป็นเรา

แต่ถ้าเราแยกมัน ไม่ใช่เรา มันเกิดดับ มันมีตัณหาความทะยานอยากเกิดขึ้นมา ในเมื่อเราเกิดมาโดยอํานาจวาสนา เราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา แล้วเราได้ออกประพฤติปฏิบัติ ออกบวชเป็นภิกษุ ภิกษุผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร

ภัยข้างนอก ดูสิ ไฟไหม้บ้าน ใครขนสมบัติออกจากบ้านเท่าไร ออกจากไฟที่ไหม้เรือนนั้น เราจะเหลือสมบัตินั้นมา นี่คุณประโยชน์ของเรา จากร่างกาย ร่างกายเหมือนบ้านหลังหนึ่ง มันโดนธาตุไฟเผาผลาญมัน โรคชรามันเผาผลาญแล้วมันจะต้องมอดไหม้ไปเป็นธรรมดา แล้วสิ่งที่เราจะรื้อขนมันออกมา ดูสิ การเสียสละของเรา เราเสียสละออกไปเท่ากับเราขนทรัพย์สมบัติออกจากบ้านไปกองไว้ ทรัพย์สมบัติขนออกไปข้างนอก ไปกองไว้ โจรมันก็มาปล้นมาชิงไปอีกทีหนึ่ง

แต่บุญกุศล ใครมาปล้นชิงได้ ความรู้สึกในหัวใจของเรา ใครมันปล้นชิงได้ ไม่มีใครปล้นชิงความรู้สึกของเรา มีแต่เราทุกข์ เรามีความหมักหมมของใจ เราไปหาครูบาอาจารย์ให้ช่วยทีๆ หาครูบาอาจารย์ให้ช่วยระบายความทุกข์ในหัวใจให้เราที ครูบาอาจารย์ท่านก็พูดปลอบประโลม พูดปลอบประโลมเป็นโวหาร เป็นวิธีการให้เราดึงอารมณ์ออกไปอีกอารมณ์หนึ่ง อารมณ์ที่มันทุกข์อยู่ เราไปจมกับความนึกคิดของเราเอง มันเหยียบยํ่าใจของเรา เราเปลี่ยนอารมณ์ไปคิดเรื่องอื่น เรื่องอะไร? เรื่องในธรรมไง ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เรื่องอริยสัจ ทุกข์ ทุกข์มันเป็นความจริง มันเป็นความจริงอันหนึ่ง เราเกิดมาเราต้องเจอความจริงอันนั้น แต่เราไปเจอความจริงแล้วเราปฏิเสธความจริง เราเลยไม่รู้ความจริงไง แต่ถ้าเราเจอความจริงนั้น แล้วเราเข้าไปเผชิญกับความจริงนั้น แก้ไขความจริงนั้น

ทุกข์ควรกําหนด อะไรที่เป็นทุกข์ อะไรที่ขัดแย้งใจ อะไรที่มันขัดแย้ง ที่มันปักเสียบยอกในหัวใจนั้น ถ้ามีสติจับสิ่งนั้นมาพิสูจน์ มันมีอะไรพิสูจน์ อย่างเช่นหิว อย่างเช่นที่เราแบกรับไว้ สิ่งนี้มันเป็นอะไร พิสูจน์มันเข้าไป ถึงที่สุดแล้วมันมีอะไร สิ่งอะไรที่มันเหยียบยํ่าใจอยู่ ที่มันกดถ่วงใจนั้นไว้ พิสูจน์ไปแล้วไม่มี พอไม่มี มันปล่อยวางหมด แล้วปล่อยวาง พอมันปล่อยวางสิ่งที่มันหลงผิด แล้วตัวมันปล่อยสิ่งนั้นเข้ามา มันอยู่ที่ไหน สิ่งที่ปล่อยเข้ามาทั้งหมด มันเอาอะไรปล่อยมา เวลามันทุกข์ขึ้นมา ใครไปแบกหามใครถึงทุกข์ แล้วเวลาปล่อย ใครเป็นคนปล่อย

ถ้าไม่มีผู้ปล่อย ไม่เห็นการปล่อย ใครเป็นคนปล่อย ถ้าไม่ปล่อย มันจะหายจากทุกข์ได้อย่างไร มันจะหายจากความลังเลสงสัยได้อย่างไร สิ่งที่เราลังเลสงสัย มันแบกหามอยู่นี่ ใครเป็นคนแบกหาม แล้วมันปล่อยขึ้นมา ใครเป็นคนปล่อย ปล่อยแล้วมันเหลืออะไร สิ่งที่เหลืออยู่ มันมีสิ่งที่เหลืออยู่ สิ่งที่ต้องเป็นไป ภวาสวะ ภพที่มันปล่อย ภพหยาบ ภพละเอียด สิ่งที่เป็นภวังค์ สิ่งต่างๆ ที่มันคิดออกมามันอยู่ที่ไหน นี่สิ่งที่การกระทํา งานของพระ งานของภิกษุเรา

หน้าที่การงานมันเป็นข้อวัตร สิ่งที่เป็นข้อวัตร มันต้องอาศัย ทําไมเราต้องหายใจทุกลมหายใจล่ะ ทําไมเราไม่กลั้นลมหายใจล่ะ หายใจเข้าต้องออก ลมหายใจเข้าและลมหายใจออกถ้าไม่มีก็ตาย กิน เราต้องฉันทุกวัน เราต้องบิณฑบาตทุกวัน ร่างกายเราต้องขับถ่ายทุกวัน สิ่งที่มันเป็นของมัน เป็นธรรมชาติของมัน เราถึงมีข้อวัตรเพื่อการดํารงชีวิตอย่างนี้ไง

สมณสารูปเพื่ออะไร เพื่อการเป็นอยู่ เพื่อการฝึกสติ สิ่งใดที่มีอยู่ สิ่งใด ดูสิ ครอบครัวใดก็แล้วแต่ วิชาชีพในครอบครัวของเรา มันชํานาญอย่างนั้น เพราะเราเกิดมาตั้งแต่เด็ก เราเห็นพ่อแม่เราประกอบอาชีพมาตั้งแต่เด็ก อาชีพอย่างนี้เราคุ้นเคยมากับมัน เราจะเห็นมัน

นี่ก็เหมือนกัน พระกรรมฐาน ความเป็นอยู่ของเรามันก็เป็นวิชาชีพของเรา สมณสารูปมันเป็นวิชาชีพของเรา เราแก้ไขของเรา เราชํานาญของเรา เราคุ้นเคยกับเรา ความคุ้นเคยนั้น กิเลสมันจะเอามาอ้าง จนทําให้เรามองข้ามสิ่งที่เราจดจ่ออยู่อย่างนี้ มันจะเป็นสติ มันเป็นการฝึกฝนเราใช่ไหม มันเป็นการฝึกสติ ข้อวัตรปฏิบัติมันเป็นการฝึกสติ มันไม่ให้หัวใจนี้ด้าน

ถ้าหัวใจมันด้าน ฟังเทศน์ทุกวัน ฟังเทศน์จนชินหู พูดจนชินปาก แต่หัวใจมันด้าน หัวใจมันด้านเพราะมันไม่ถึงธรรม ธรรมะไม่เข้าไปสะเทือนในหัวใจของเรา ถ้าธรรมะเข้าไปสะเทือนหัวใจของเรานะ ขนลุกขนพองเลย เวลาขนลุกขนพอง มันทําให้ตื่นตัวขึ้นมา ถ้าตื่นตัวขึ้นมา เรามีความเข้มแข็ง อย่าอ่อนแอ เราอย่าอ่อนแอ อย่าอ่อนแอ ให้เข้มแข็ง โรคชรามันไล่หลังเรามาทุกวัน

ยักษ์ มืดกับสว่าง มันกินสัตว์ทั้งหมดเลย มืดก็สว่าง สว่างก็มืดอยู่อย่างนี้ทุกวันไป แล้วเราเพลินไป เพราะเราคิดว่าชีวิตนี้เรายังมีโอกาสอีกมากนัก เราคิดของเราไป ไม่มีใครรู้หรอกว่าวันนี้เรานอน พรุ่งนี้เช้าจะได้ตื่นขึ้นมาอีกไหม ถ้ามันตื่นขึ้นมา มันก็มีโอกาสของเราอีกวันหนึ่ง ถ้ามีโอกาสอีกวันหนึ่ง ดูสามเณรราหุลสิ เช้าขึ้นมากําทรายเลย “วันนี้จะขอความรู้เท่าเม็ดทรายนี้” ยังขวนขวายตลอดเวลา สามเณรราหุลเป็นพระอรหันต์นะ เป็นพระอรหันต์แล้วยังขวนขวายอยู่ตลอดเวลา แล้วเราเป็นอะไรกัน ในหัวใจของเรามันสิ้นจากงานแล้วหรือ

ถ้าในหัวใจเรายังไม่สิ้นจากงาน เหมือนไฟอยู่บนศีรษะเราเลย ถ้าไฟอยู่บนศีรษะเรา ความร้อนมันแผดเผาให้เราเจ็บไข้ได้ป่วย เราจะปัดมันทิ้งทันทีเลย เพราะมันร้อนมาก ปวดแสบมาก นี่ก็เหมือนกัน ชีวิตของเรามันมีโรคชราอยู่กับใจของเรา แต่เราเพลิดเพลินไปกับมัน เราหวังว่าชีวิตนี้เราจะมั่นคงขนาดไหน ชีวิตนี้เราจะดํารงชีวิตอย่างไรไป

คนเกิดคนตายทุกวินาทีในโลกนี้ เราก็ต้องเกิดต้องตายมาตลอด แต่ปัจจุบันนี้เรามีชีวิตอยู่ นี่ยังดีนะ เรายังบวชเป็นสมณะ เรามาบวชเป็นภิกษุ เรายังไม่ตายจากเพศของภิกษุ ตายจากเพศของภิกษุไปก็เป็นคฤหัสถ์ ตายจากคฤหัสถ์ไปก็เป็นสัมภเวสี ถ้ามีบุญกุศลก็ไปเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม ตายไปๆ มันหมดเวลา ชราภาพ ความชราภาพมันเกาะกินใจไปตลอดเวลา

ในปัจจุบันนี้ถ้ามันตื่นตัวขึ้นมา มันทํางาน คนตื่นตัวขึ้นมา เหมือนนักกีฬา เวลาเขาแพ้แล้วเขาสะบัดหน้าขึ้นมา แล้วเขายังสู้ เกมนั้นยังไม่สิ้นสุด เขาต้องสู้ตลอดไป นี่ก็เหมือนกัน แผ่นดินยังไม่กลบหน้าเรานะ เรายังมีลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ยังมีโอกาสอยู่

ลมหายใจเข้ามีสติก็เป็น “พุท” ลมหายใจออกมีสติก็เป็น “โธ” พุทโธพุทธะนี้อยู่กับเรา “ผู้ใดจะอยู่ถึงภาคตะวันตกของประเทศ แต่ปฏิบัติเหมือนเรา เหมือนอยู่ใกล้เรา” พุทธะอยู่ในหัวใจของเรา เราค้นคว้า เราแสวงหามาเพื่อเรา แล้วเราศึกษาของเรา ทางวิชาการของเรา เราจะรู้ของเราเป็นภาวนามยปัญญา เราจะเห็นคุณค่ามาก

เวลาเราศึกษา เราต้องหาที่ศึกษา หาสํานักที่ศึกษาเพื่อเราจะมีครูบาอาจารย์ชี้นําเรา แต่เวลาเราภาวนา เราศึกษากับใจของเรา เราหาที่สงัดให้หัวใจมันตีแผ่ออกมา ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ให้ปัญญาแทงทะลุมันเข้าไป ถ้าปัญญาแทงทะลุผิวหนังเข้าไป เวลาจิตสงบขึ้นมา พิจารณากายให้มันแปรสภาพ ให้มันแปรปรวนออกไป ความเห็นของเรามันจะแทงหัวใจมาก หัวใจนี้จะตื่นตัวมาก มันสะเทือนขั้วหัวใจเลย มันสะเทือนขั้วหัวใจ แล้วใครเป็นผู้รู้ล่ะ

เวลาเรามีการศึกษา เราต้องให้ครูบาอาจารย์เป็นคนให้คะแนน แต่ขณะที่เราเห็น ความรู้สึก สัจธรรมมันให้ความรู้สึกเรา มันให้ความรู้ มันให้ความเห็นความเป็นจริงกับเรา ให้ความเห็นความเป็นจริงกับเรา เห็นไหม จินตมยปัญญา ตทังคปหานการปล่อยวางชั่วคราวกับการปล่อยแบบสมุจเฉทปหาน การปหานกิเลสกับการปล่อยวางกิเลสมันเป็นอย่างไร

การประพฤติปฏิบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิบัติมาอยู่ ๖ ปี ลองผิดลองถูกมาอยู่ ๖ ปี ครูบาอาจารย์ของเรา การประพฤติปฏิบัติมันจะมีการลองผิดลองถูก เราไม่ใช่ขิปปาภิญญา ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ขณะที่ปฏิบัติแล้วทีเดียวรู้ ขณะรู้ ความละเอียด เวลาเราปฏิบัติไปแล้วมันลึกซึ้ง มันจะแทงหัวใจมากนะ

เหมือนกับกินอาหาร ช้อนแรก คําแรกมันจะอิ่มไหม การปฏิบัติไป การปล่อยวางแต่ละครั้งๆ รสชาติของมัน อาหารคําแรกรู้สึกว่ารสชาติมันซาบซึ้งมาก การปล่อยแบบตทังคปหาน มันรู้สึก มันแปลกประหลาดมาก แต่ขณะวิปัสสนาไป สิ่งที่แปลกประหลาดมันยังมีความลึกซึ้งกว่านั้น ความรู้แจ้ง อาหารมื้อนี้คํานี้อร่อยมาก แต่อาหารมื้อนี้คําที่อร่อยมันผสมไปด้วยอะไร มันทําไมถึงอร่อย รสชาตินี้มันรสอะไร ชิวหาวิญญาณรับรู้อย่างไร มันยังจับเป็นประเด็นที่เราจะแก้ไขแยกแยะได้ต่อไป ถ้าแยกแยะต่อไปจนรู้เท่าไง รสเป็นรส ความรู้เป็นความรู้ จิตเป็นจิต มันรู้จริง มันมีกี่คําๆ ก็รสนั้น

ไม่ใช่เหมือนกับทางโลกไง คําแรกจะมีรสชาติดีมาก คํา ๒ คํา ๓ คํา ๔ ไป รสชาติมันจะจางไปๆ เพราะมันคุ้นชิน เพราะมันเป็นอดีตอนาคต เพราะมันไม่เป็นปัจจุบันธรรม ขณะที่เรายังไม่กินอาหารเลย มันอยากรู้อยากเห็นความเป็นไป พอรสมันกระทบ ความรับรู้มันจะตื่นตัวมาก นี่ก็เหมือนกัน ในการประพฤติปฏิบัติ การปล่อยวางตทังคปหานมันปล่อยชั่วคราว มันปล่อยไปแล้วมันชินชา มันคุ้นชินไปกับมัน คุ้นชินกับความรู้สึกอันนั้น ตทังคปหาน “รู้แล้วๆ” รู้อย่างไรก็แล้วแต่ ต้องตรวจสอบต้องทดสอบ เพราะมันยังไม่สมุจเฉทปหาน

ถ้ามันสมุจเฉทปหาน ดั่งแขนขาด กิเลสขาดไปจากใจดั่งแขนขาด ไม่ต้องมีใครมาบอกเลย ดั่งแขนขาด

คําว่า “ไม่ต้องมีใครมาบอกเลย” จริงอยู่นะ ไม่มีใครมาบอกเด็ดขาด ทีนี้ไม่มีใครมาบอกเลย มันก็ต้องสื่อความหมายกันรู้เรื่อง มันสื่ออันเดียวกัน สถานที่ที่เดียวกัน คนไปถึงสถานที่ที่เดียวกัน มันต้องเป็นที่ที่เดียวกัน ทีนี้เราสื่อได้ แต่สถานที่ที่เดียวกันกับเรากับสถานที่ของเขา ทําไมสถานที่ของเรามันบิดเบี้ยว มันไม่เป็นอย่างที่เขาเป็นกัน นี่มันบิดเบี้ยว

ตทังคปหานมันปล่อย ถึงบอกว่าถ้ามีกิเลสกับเราร่วมอยู่ด้วย มีกิเลสกับเรา ตทังคปหาน คําว่า “ชั่วคราว” ในธัมมจักฯ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมนั้นเป็นอนัตตา เราก็ว่า “สภาวธรรมเป็นอนัตตา”

สภาวธรรมเป็นอนัตตามันเป็นกิริยาของธรรม แต่ขณะที่สิ้นสุดไปแล้วมันเป็นกุปปธรรม-อกุปปธรรม กุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวะที่เป็นอนัตตา เวลามันถึงที่สุดแล้ว มันพ้นจากสภาวะที่เป็นอนัตตาไป ถ้าผลของการประพฤติปฏิบัติเป็นอนัตตา อนัตตาคือการแปรสภาพ แล้วสภาวธรรมที่แปรสภาพมันจะต่างกับสภาวะธรรมชาติไปได้อย่างไรล่ะ

สภาวธรรมที่เป็น สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมที่เป็นอนัตตา แล้วสัจธรรมก็เป็นอนัตตา ถ้าสัจธรรมเป็นอนัตตา แล้วมันมีอะไรต่างกันล่ะ มันมีอะไรต่างกัน เพราะโดยธรรมชาติมันเป็นของมันอยู่แล้ว แต่เพราะเราไม่มีปัญญาไปรู้แจ้งมันเอง เราไม่มีปัญญา เพราะในกระบวนการในความคิดเรา กระบวนการของชีวิตเรา กระบวนการของร่างกายเรามันแปรสภาพอยู่ตลอดเวลา โรคชรามันอยู่กับเราตลอดเวลา เป็นสมบัติของเราแท้ๆ อยู่กับเราแท้ๆ แต่เราไม่เห็นเราไม่รู้ เพราะอะไร เพราะใจเราไม่เป็นความจริงออกมา

ถ้าเป็นความจริงออกมา การฝึกฝน นักกีฬาทุกคน ดูสิ นักกีฬาที่เขาฝึกฝนมา เริ่มต้น ช้างเผือกเห็นแวว แต่การประพฤติปฏิบัติไป ช้างเผือกที่เห็นแวว ถ้าเขาวิวัฒนาการของเขาไป ถึงที่สุดเขาจะเป็นช้างเผือกจริงๆ นี่แววของช้างเผือก แต่ตัวเป็นช้างเผือกหรือยัง

นี่ก็เหมือนกัน การกระทําของเรา ดูสิ ในโลกของกีฬาเขาจะมีคู่แข่งขันตลอดไป ในการประพฤติปฏิบัติของเรามันมีกิเลสกับธรรมแข่งขันกันตลอดไปนะ กิเลสกับธรรม กิเลสมันมีโดยธรรมชาติ เพราะจิตเราเกิดมามีอวิชชาเป็นธรรมดา ธรรมะๆ ธรรมะเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่รื้อค้นมา แล้ววางไว้เป็นธรรมและวินัยที่เป็นศาสดาของเรา แล้วเราฝึกฝนขึ้นมา เราสร้างขึ้นมา สติต้องสร้างขึ้นมา ปัญญาต้องสร้างขึ้นมา สมาธิต้องสร้างขึ้นมา แต่อวิชชาไม่ต้องสร้าง กิเลสไม่ต้องสร้าง กิเลสมีโดยสามัญสํานึก กิเลสมีอยู่โดยธรรมชาติ แต่ธรรมะต้องสร้าง

แต่ธรรมะสร้าง ไม่ใช่ธรรมะจริง เพราะธรรมะสร้าง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สิ่งที่เป็นอนัตตา ธรรมะจริงมันพ้นจากการสร้าง มันพ้นจากการสร้าง ใครเป็นคนทํามัน ใครเป็นคนรู้มัน นี่ไง ก็ใจเราเป็นคนรู้มัน คนรู้จริงเห็นจริงถึงจะต้องมุมานะ อย่าอ่อนแอ ต้องเข้มแข็ง

เราเป็นนักรบ ศาสนานี้ภิกษุเป็นนักรบ เป็นแนวหน้า ภิกษุต้องรื้อค้น ภิกษุต้องทรงธรรมทรงวินัย เราเป็นภิกษุ เราเป็นผู้นําของสังคม แล้วเราทรงไว้ไม่ได้ คนไม่รู้จริงจะเอาอะไรไปสอนเขา เวลาเขาถามขึ้นมา สิ่งนี้ควรทําอย่างไร วิธีการทําอย่างไร เราจะเอาอะไรไปตอบเขา เราตอบไปผิดๆ ถูกๆ ความลับไม่มีในโลกหรอก สังคมของเรา สังคมของประเทศ สังคมของโลก เดี๋ยวนี้อินเทอร์เน็ตเขาจะเร็วมาก เราจะไปศึกษามาขนาดไหนก็แล้วแต่ เราจะเล่นอินเทอร์เน็ตไปถามใครก็ได้ในโลกนี้ ทีนี้เราไปตอบผิดๆ ถูกๆ มันขายนะ มันขายตัวเอง นี่สุกก่อนห่าม

มันต้องห่ามแล้วถึงสุก ห่าม ผลไม้แก่เก็บไว้แล้วมันจะสุกไป วิวัฒนาการของจิตมันแก่กล้าขึ้นมา มันมีการกระทําของมันขึ้นมา แล้วมันจะสุกไปข้างหน้า มันหลุดจากขั้วนะ ผลไม้สุกมันหลุดจากขั้ว การกระทําของเราถ้ามันถึงที่สุดแล้ว กิเลสมันจะหลุดไปจากใจ มันเด็ดขาดออกไปจากใจเลย

ให้มุมานะ อย่าท้อแท้ อย่าอ่อนแอ ในพรรษาเราก็รีบเร่งของเรา จะนอกพรรษาในพรรษา ไอ้นี่มันเป็นสมมุติของโลก มันเป็นสมมุติ ฤดูกาลมันเปลี่ยนแปลง แต่ชีวิตเราถ้ามันหมดจากนี้ไป มันตายไป มันจะไปเกิดภพชาติใหม่ แต่ถ้าเราปฏิบัติของเรา ภพชาติมันอยู่ที่ไหน ถ้ากิเลสมันตายซึ่งๆ หน้าแล้ว กิเลสตายไปจากจิต มันไม่มีอะไรเกิดที่ใจอีกแล้ว อะไรมันจะเกิดอีก มันเห็นกันชัดๆ

อะไรมันเหลืออยู่มันก็พาเกิด สิ่งที่มีอยู่มันต้องพาเกิดแน่นอน แล้วสิ่งที่เป็นเชื้อไขที่พาไปเกิดมันสิ้นไปต่อหน้าต่อตา แล้วมันจะเอาอะไรพาเราไปเกิด จิตที่เป็นธรรมธาตุ จิตที่ใสสะอาดที่มันจะต้องไม่ไปเกิด มันอยู่กับเรา มันอยู่กับสิ่งที่เศร้าหมองอยู่ในหัวใจ มันมีอยู่กับเรา ของที่มันอยู่กับเรา ทีนี้มันเป็นสิ่งที่ลึกลับ ลึกลับ เพราะทางวิชาการเราศึกษาขนาดไหนเรายังลืม ยังต้องทบทวน นี่เป็นสัญญาความจํา แต่ถ้าเป็นความจริง ถ้ามันรู้เห็นแล้วมันจะไม่ใช่สัญญา มันเป็นสัจธรรม

เหมือนเราไปหยิบความร้อน มือเราไปจับความร้อน ความร้อนก็คือความร้อน มันต้องไหม้มือเรา ต้องพองเด็ดขาด นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่รู้ขึ้นมาที่ใจมันเป็นตบะธรรม มันรู้ขึ้นมา มันเผาผลาญตัวมันเอง มันชัดเจนขนาดนั้น แล้วมันจะตื่นเต้น มันจะไม่รู้ไปได้อย่างไร มันต้องรู้ต้องเห็นโดยข้อเท็จจริงของมัน แล้วถ้ามันรู้แล้ว มันรู้แจ้งแล้วมันจะลืมได้อย่างไร มันเป็นสิ่งที่มันกระทบที่มันรู้อยู่ตลอดเวลา

ดูสิ เราสร้างสติ เราเป็นปุถุชน สตินี้สร้างได้ยากมาก แต่เวลาทําขึ้นไป เป็นสติ มันก็ชําระเป็นโสดาบัน สกิทาคามีไป พอเป็นอนาคามี คนที่เป็นอนาคามิมรรคต้องเป็นมหาสติ ถ้าไม่เป็นมหาสติ มันจะไปจับกิเลสเป็นอสุภะจากภายในไม่ได้

การเห็นจากข้างนอกเขาเรียก “เห็นกาย” การเห็นกายเห็นเป็นไตรลักษณ์ เห็นกายนี้แปรสภาพ แต่ถ้าเป็นอสุภะ อสุภะมันจะไปแก้สุภะ มันจะไปแก้กามราคะ สิ่งที่แก้กามราคะมันละเอียด เพราะมันเป็นความเห็นจากภายใน ถ้ามันเห็นจากภายในมันต้องเป็นมหาสติ

สิ่งที่เป็นสติ เป็นมหาสติ แล้วเป็นสติอัตโนมัติ แล้วมันรวมลง ทําลายกันสิ้นสุดจนหมดกระบวนการไปของมัน เหลือแต่วิมุตติธรรม วิมุตติธรรม แล้วสติที่เป็นอัตโนมัติกับจิตดวงนั้น จิตที่เป็นวิมุตติ เวลามันขยับตัวออกมา จิตกระเพื่อม จิตที่เป็นธรรมธาตุ จิตที่เป็นวิมุตติมันพ้นจากธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ การสื่อสารกัน ความรู้สึกนึกคิด ขันธ์ทั้งนั้นน่ะ การสัมผัสนี้เป็นเรื่องของขันธ์ ๕ ทั้งนั้นน่ะ

เราต้องรับรู้ใช่ไหม การสื่อสาร ดูสิ เทคโนโลยีที่สื่อสารกันมันต้องมีพลังงานใช่ไหม มันต้องมีคลื่น มีทุกอย่างต่างๆ มันถึงจะสื่อสารกันได้ จิตก็เหมือนกัน สิ่งที่มันจะออกมารับรู้ มันจะผ่านขันธ์ ๕ ผ่านจิต แล้วตัวธรรมธาตุมันเป็นอะไร มันกระเพื่อมออกมา นี่ไง สิ่งที่มันขยับตัว มันกระเพื่อมออกมา นี่คือสติอัตโนมัติ สิ่งที่ครูบาอาจารย์ว่า “เผลอๆ” เผลอในขันธ์ เผลอในสิ่งที่เป็นข้อมูลออกมา แต่ตัวมันเองเผลอไม่ได้ นี่ไง สัจธรรม อกุปปธรรม สิ่งที่เป็นอกุปปธรรมมันอยู่กับเรา มันมีอยู่กับเรา เรารู้ของเรา

นี่ไง จากความชราภาพ ชีวิตเรา ชีวิตในวัฏฏะมีโรคประจําตัวทุกๆ ดวงใจ ทุกๆ คนที่เกิดมาชราภาพ มันต้องแปรปรวนเป็นธรรมดา แต่ตัวจิตถ้ามีอวิชชาอยู่ มันมีเชื้อไขมีตัวโรคอยู่ มันต้องหมุนไปในวัฏฏะ มันก็ชราภาพหมดเป็นมิติๆ หมดเป็นชีวิตหนึ่งๆ มันมีสถานะหนึ่งมันก็เปลี่ยน ดูสิ ดูการประชุมหมดวาระประชุม ก็ประชุมวาระใหม่

จิตก็เหมือนกัน เป็นภพเป็นชาติ เป็นการเปลี่ยนแปลง ถึงที่สุดแล้วมันชําระหมดแล้ว มันหมดแล้ว พอหมดแล้ว ไม่มีวาระกับใครทั้งสิ้น คนว่างงาน คนที่จะไม่ต้องเกาะเกี่ยวอยู่กับวัฏฏะแล้ว สิ่งนี้มันทําได้ คือมันพ้นจากชราภาพ พ้นจากการเปลี่ยนแปลง พ้นต่างๆ ทุกอย่างไป แล้วมันอยู่ที่ไหนล่ะ? มันอยู่ในใจเรานะ มันอยู่กับความรู้สึกเรา มันอยู่กับพุทธะ มันอยู่กับพุทโธ อยู่กับความรู้สึกของหัวใจ

ถ้าใครเข้มแข็งแล้วแสวงหา ของมีอยู่ เราต้องค้นหาได้ เราต้องทําได้ ความรู้สึก รู้สึกทุกข์รู้สึกสุขมันมีอยู่ ความรู้สึกเฉยๆ ก็มีอยู่ ความรู้สึกธรรมดาก็มีอยู่ ความรู้สึกมีอยู่ทั้งนั้นเลย แต่เราไม่เคยเอามาเทียบค่า เอามาวิเคราะห์วิจัย เอามาเป็นต้นประเด็นให้เราใช้ปัญญาของเราออกไป ถ้ามันมีอย่างนี้ เราใช้ปัญญาของเราขึ้นมา เราจะพยายามประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา ทําเพื่อประโยชน์เรานะ

งานจากข้างใน งานจากสิ่งที่เราบํารุงรักษา กิจของสงฆ์ ของของสงฆ์ เพื่อหมู่คณะ เพื่อความเป็นไป อันนี้มันสมณสารูป แต่เพื่ออริยภูมิ เรื่องหัวใจที่เป็นอริยเจ้าอยู่ในหัวใจของเรา มันเป็นสมบัติส่วนตน

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ มีการประพฤติปฏิบัติ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ มันเป็นมงคลตรงนี้ไง เป็นมงคลที่เราตรวจสอบ เราเช็คกัน เพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ของสังฆะ เพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ของสงฆ์ เพื่อความเป็นจริงในหัวใจ แล้วถึงที่สุด มีครูมีอาจารย์เป็นผู้ชี้นํา มันสะดวกสบายมาก ถ้าไม่มีครูมีอาจารย์ เราต้องพยายามทดสอบของเราเอง หาของเราเอง

กิเลสมันบอกถูกทั้งนั้นนะ แต่ประพฤติปฏิบัติไป กาลเวลามันพิสูจน์นะ ความจริงคือความจริง มันออกมาจากใจดวงนั้น แต่ถ้ามันเป็นความไม่จริง มีเชื้อไขอยู่ การแสดงออกมามันรู้มันเห็น ผู้ที่รู้จริงเขาจะเห็นใจเรา ไอ้เรารู้ไม่จริง มันแสดงออกมานี่เขาเห็น ฉะนั้น เราจะต้องแก้ไขของเราเพื่อประโยชน์ของเรา ถึงให้อาจหาญ ให้มั่นคง เพื่อประโยชน์ของเรา เอวัง

เทศน์พระ ๔๕

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมนะ ธรรมของพระพุทธเจ้ามันละเอียด มันต้องมีความตื่นตัวตลอดเวลา ครูบาอาจารย์ เวลาไปอยู่กับท่าน ท่านจะให้ตื่นตัวตลอดเวลา เพราะตื่นตัวคือสติไง ครูบาอาจารย์ท่านว่า “กิเลสมันจะใหญ่เท่าคลื่นขนาดไหนก็แล้วแต่ มีสติมันจะยับยั้งได้” ถ้ามีสติ มีสติ ทําทุกอย่างได้ มีสติมันยับยั้งได้ ถ้าขาดสติ เราถึงต้องตื่นตัว อย่าไปนอนจมกับมัน กิเลส กิเลสมันร้ายนัก

เวลาเราเป็นคฤหัสถ์ เราก็เห็นทุกข์เห็นภัย เราก็อยากจะบวช อยากจะเป็นนักรบ อยากจะสู้กับกิเลส ไม่อยากเกิดอีกแล้ว ไม่อยากเกิดอีกแล้ว แต่พอบวชขึ้นมาแล้ว เราบวชขึ้นมาเพื่ออะไร? เราบวชขึ้นมาชําระกิเลส เราไม่ได้บวชมาส่งเสริมกิเลสนะ

เวลาบวชขึ้นมา อุปัชฌาย์ญัตติจตุตถกรรม ญัตติขึ้นมาเป็นพระ เป็นสมมุติสงฆ์ เป็นผู้พร้อม เป็นนักรบ เป็นภิกษุ เป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร จะมาสู้กับกิเลสไง จะต่อสู้กับกิเลส กิเลสมันคืออะไร กิเลสมันอยู่ในหัวใจของเรา กิเลสไม่อยู่ในสังคม กิเลสไม่อยู่ในหมู่สงฆ์ กิเลสไม่อยู่ที่ไหนเลย กิเลสมันอยู่ในหัวใจของเรา ถ้ากิเลสมันอยู่ในหัวใจของเรา เราต้องต่อสู้กับกิเลสของเรา ถ้าเราต่อสู้กับกิเลสของเรา หน้าที่ของเราคือเอาความคิดเรา เอาทิฏฐิมานะของเราไว้ในอํานาจของเรา ไม่ใช่ให้คนอื่นเขายอมรับ ถ้าคนอื่นยอมรับ ยอมรับนะ

ดูสิ ในสมัยพุทธกาล อาจารย์ธรรมกถึกกับวินัยธรเขาทะเลาะกัน อาจารย์ธรรมกถึกเข้าห้องนํ้าแล้วลืมนํ้าไว้ เทนํ้าไม่หมด ถ้าเป็นที่ส่วนบุคคลเหลือไว้ได้ แต่ถ้าเป็นที่สาธารณะ เหลือไว้เป็นอาบัติทุกกฏ นี่เหลือนํ้าไว้ แล้ววินัยธรไปเห็นเข้า บอกว่า “นํ้าเหลือไว้เป็นอาบัติรู้ไหม”

“ผมไม่มีเจตนา” เป็นธรรมกถึกไง ชํานาญในการเทศน์ ชํานาญมาก แต่วินัยเข้าใจอยู่ แต่บางทีมันเผลอได้ พอมันเผลอได้ “ผมไม่ได้ตั้งใจ”

“ถ้าไม่ตั้งใจ อย่างนั้นไม่เป็นอาบัติ”

นี่ไม่ได้ตั้งใจ ไม่เป็นอาบัติ พอไม่เป็นอาบัติก็ไม่ปลงอาบัติ พอไม่ปลงอาบัติ แล้วก็ไปพูดกัน “ธรรมกถึกอวดแต่สอนคนอื่น ไม่รู้จักสอนตัวเอง” วินัยธรก็พูดกันไป ไปบอกลูกศิษย์ ลูกศิษย์ก็พูดต่อ พอพูดต่อ พวกลูกศิษย์ก็มาพูดกับลูกศิษย์ ลูกศิษย์ก็ไปฟ้องอาจารย์ อาจารย์ก็บอกว่า “อ้าว! ก็บอกว่าเราไม่ได้ตั้งใจ ถ้ามันเป็นอาบัติก็จะปลงอาบัติ ก็บอกว่าถ้าไม่ได้ตั้งใจก็ไม่เป็นอาบัติ พอไม่เป็นอาบัติแล้วไปพูดว่าเป็นอาบัติได้อย่างไร อย่างนี้เป็นอาบัติปาจิตตีย์ เพราะมุสา” อ้าว! วินัยธรว่ามุสา มุสาว่า “ถ้านํ้าเหลือไว้ในขัน มันเหลือไว้ มันเป็นอาบัติ”

“อ้าว! ถ้าเป็นอาบัติ ผมก็จะปลงอาบัติ แต่ผมไม่มีเจตนา”

“ถ้าไม่เจตนาก็ไม่เป็นอาบัติ”

พอไม่เป็นอาบัติ ไปบอกกับลูกศิษย์ว่าเป็นอาบัติ ก็ปรับอาบัติทุกกฏ ธรรมกถึกก็ปรับตรงนี้เป็นปาจิตตีย์ อ้าว! ต่างคนต่างปรับกันไป จนทะเลาะเบาะแว้งกันไป ไอ้คําว่า “เบาะแว้ง” การทะเลาะเบาะแว้งมันเป็นการทะเลาะเบาะแว้งโดยข้อเท็จจริง โดยเนื้อหาสาระ ไม่ใช่เล่ห์เหลี่ยม

แต่ดูสิ ดูเวลามันมาอดอาหาร มันอดอาหารมันไป มันอดอาหารเพื่ออะไร ก็รู้ๆ อยู่ การอดอาหารมันมีเล่ห์กระเท่ของมัน ถ้าการอดอาหาร เราก็อดอาหารมาเยอะแล้ว เริ่มต้นก่อนจะอดอาหาร เราอยู่ในสังคม พระเรามาบวชมันมาบวชแต่รูปกาย มันเป็นสมมุติสงฆ์ มันไม่ได้บวชหัวใจหรอก พระเราก็มีกิเลสทั้งนั้นน่ะ ทีนี้พระเรามีกิเลส คนถ้ามีเชาวน์ปัญญา อย่างเราอดอาหาร ไปทางอีสาน ใหม่ๆ ไม่กล้าอดอาหาร เพราะว่าเราเป็นคนจริง พอคนจริงทําอะไรขึ้นมา ฝ่ายที่เขาไม่เห็นด้วยเขาก็ไม่เห็นด้วย พอเขาไม่เห็นด้วย เราทําอะไรไป มันก็ธรรมดาใช่ไหม เราเป็นพระด้วยกัน เราอยู่ในหมู่สงฆ์ด้วยกัน เขาก็มีเล่ห์เหลี่ยม มีกระเท่เร่ เขาจะดักหน้าดักหลัง เราก็ไม่กล้าอดอาหาร ใช้ผ่อนเอา ผ่อนเอา ผ่อนเอาที่ว่าฉันวันละคํา ข้าวเหนียวมา ปั้นไว้คําเดียวในก้นบาตร เวลาอาหารมา แกงโฮะมา ตักนํ้าใส่แค่หยดข้าว ฉันวันละคําๆ ภาวนามา เพราะต่อสู้กิเลส ต่อสู้กันมา นี่ทําความดีเพื่อความดีไง

ถ้าทําความดี ในวิกฤติอย่างไร เขาจะปิดล้อมอย่างไร เราก็ทําของเราได้ แต่ถ้าเราอดอาหารเลย พออดอาหารปั๊บ อดอาหารด้วยกัน เขาก็มีเณรอุปัฏฐากมีอะไรใช่ไหม ถ้าเราอดอาหารปั๊บ มันจะมีเหตุกระทบกระเทือนเราได้ เราถึงไม่เข้ามุมอับ เราอยู่ของเรา เราจะไม่ยอมทําตัวเราให้เป็นมุมอับเลย เราจะมีทางออกตลอดเวลา เราจะไม่ให้เป็นมุมอับ เห็นไหม เราผ่อนมาตลอด พอเข้าไปบ้านตาด สภาพแวดล้อมมันให้แล้ว เพราะผู้นําที่ปกครองสงฆ์ให้โอกาสเต็มที่ แล้วก็จะปกป้องผลกระทบจากเราได้ พอลงใจปั๊บ อดอาหารเลย พออดอาหาร มันได้ผลมาก ใจมันเรียกร้อง เพราะมันผ่อนมานาน ผ่อนมาเป็นปีๆ เลยล่ะ ฉันมื้อละคําเดียว วันหนึ่งกินข้าวคําเดียวมาตลอดเลย

เวลามันอดอาหารไป ด้วยจิตที่มันสะอาด ด้วยการประพฤติปฏิบัติเพื่อชนะใจตัวเอง ทําเพื่อเราเป็นการทําเพื่อผลประโยชน์ของเราเอง เดินจงกรม มันไล่เข้ามา จิตมันไล่เข้ามา มันขาดหมด มันว่างหมดเลย นี่อดอาหารครั้งแรกได้ประโยชน์มาก การอดอาหารมีประโยชน์มาก

แล้วเราอยู่ในหมู่สงฆ์ มีการอดอาหารกัน อดอาหารมาเพื่ออะไร? เพื่อจะให้ครูบาอาจารย์ชมไงว่าคนนี้อดได้มาก อดได้น้อย เราเห็นมา เรื่องการอดอาหาร เรื่องเล่ห์กลของการกระทํา ถ้าทําเพื่อการชําระกิเลส จะไม่มีใครเดือดร้อนเลย เพราะเราทําเพื่อเรา พอเราทําชําระกิเลส ทุกคนจะเข้ามาช่วยเหลือ เพราะคนเห็นบวกก็มี เห็นลบก็มี ไอ้นั่นมันเรื่องของเขา ถ้าเราไม่ไปยุ่งกับเขา ตบมือข้างเดียวไม่ดังหรอก มันเป็นไปไม่ได้ที่จะตบมือข้างเดียว

แต่นี่มันมาอดอาหาร เอาการอดอาหาร ๕ วัน ๑๐ วัน ๒๐ วัน ๕๐ วัน อดแล้วเที่ยวไปกุฏิไปเทศน์สอนคนอื่นทําไม การอดอาหาร เราลงทุนถึงกับเราเสียกระเพาะอาหาร เราอดอาหารก็เพื่อการภาวนา ไม่ใช่อดอาหารเพื่อไปสุมหัวคุยกัน ไม่ใช่อดอาหารมาเพื่อไปทําอย่างอื่น การอดอาหาร ต่อไปในอนาคต นํ้าย่อยมันจะต้องทําให้กระเพาะอาหารไม่สมบูรณ์ ทีนี้ไม่สมบูรณ์ เราลงทุนลงแรงขนาดนี้แล้ว เราต้องทําประโยชน์มาให้สม เพราะเราลงทุน ลงทุนแล้วเราต้องให้ผลตอบแทนให้สมกับที่เราลงทุนไป ไม่ใช่ลงทุนเสียเปล่า เราลงทุนทําไม ลงทุนอดอาหาร เราลงทุนอดนอน เราลงทุนกันทําไม เราลงทุนกันเพื่อจะประพฤติปฏิบัติใช่ไหม เราลงทุนเพื่อจะชําระกิเลสเรานะ เราลงทุนเพื่อชนะกิเลสเรา เราต้องเอาชนะกิเลสเรา

ไม่ใช่ลงทุน ไม่ใช่เล่ห์เหลี่ยม ถ้าเล่ห์เหลี่ยม มันมีคนที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วยเป็นธรรมดา

ในปัจจุบันนี้พวกที่อดอาหาร เขาจะเห็นว่าเป็นอัตตกิลมถานุโยค การอดอาหาร พระพุทธเจ้าไม่ได้สอน พระพุทธเจ้าห้ามด้วย พระพุทธเจ้าห้ามเพราะอะไร เพราะการอดอาหาร อย่างเราเป็นคนซื่อ ซื่อว่าการอดอาหารเป็นคุณประโยชน์ เราจะอดอาหารไปเรื่อย อดอาหารจนตายเลย เห็นไหม อดอาหารต้องมีปัญญา

ถ้าการอดอาหารเพื่อให้คนยอมรับ อดอาหารเพื่ออวดเขา ปรับอาบัติทุกอิริยาบถเลย ปรับอาบัติทุกกิริยาการเคลื่อนไหวที่การอดอาหารนั้น แต่ถ้าการอดอาหารนั้นเพื่อชําระกิเลส เราตถาคตอนุญาต นี่อยู่ในบุพพสิกขา อดอาหารเพื่อประโยชน์ ท่านอนุญาต แต่อดอาหารเพื่ออวด อดอาหารเพื่อต้องการการยอมรับ อดอาหารเพื่อเหยียบยํ่าคนอื่น ปรับอาบัติทุกกฏ ปรับอาบัติทุกกิริยาการเคลื่อนไหวเลย

มันเห็นมาตั้งแต่นั้นแล้ว เราถึงให้ออก เพื่อเตือนตลอด เราเตือนตลอด เทศน์นี้เตือนตลอด การที่เรามาลงอุโบสถกันมันมีประโยชน์ตรงนี้ ถ้าไม่มีผู้ควบคุมอยู่ ไม่มีคนคอยกลั่นกรองอยู่ เราจะทําถูกต้องได้อย่างไร เราเห็นประโยชน์ของการที่มาลงอุโบสถร่วมกัน ที่ต้องเดินทางมา แล้วมาถึงมาฟังเทศน์ เพราะอะไร เพราะคนเทศน์เป็นคนกลาง แล้วคนกลางเป็นคนเคลียร์ให้ปัญหานี้มันจบสิ้นลงที่นี่ ไม่อย่างนั้นนะ พูดถึงถ้าไม่มีเราอยู่นี่ เหตุการณ์นี้ยังจะไปกว่านี้อีกมหาศาลเลย เพราะอะไร เพราะเราทําโดยที่ไม่มีใครรู้ทันเราใช่ไหม เราทําสิ่งใดจะไม่มีใครรู้ทันเราเลย เรารู้วาระจิต รู้ไปหมด

รู้อะไร ในเมื่อยังมุสาอยู่ รู้อะไร ในเมื่อยังเป็นมหาโจรอยู่ พระเราทําความผิด เห็นแก่ผล เห็นแก่ลาภสักการะ นี่เป็นโจร สิ่งที่เราเป็นโจร เราไปหา แล้วมหาโจรนี่ไง มหาโจรชั้นอริยภูมิไง ว่าตัวเองมีคุณธรรม ให้เขาเอามาให้ถึงที่ไง เห็นโจรทําก็ไปติเตียนเขา ตัวเองเป็นมหาโจร ทําไมไม่คิดความเป็นมหาโจรของตัวเองบ้างล่ะ ตัวเองนี่คือมหาโจรนะ

แต่สิ่งที่เรายังรอเวลาอยู่ คือว่าพยายามเตือนอยู่ เพราะอะไร เพราะมาทีไรเราเทศน์ทุกที ให้ซํ้าลงไป ให้ยํ้าลงไป สิ่งนั้นมันไม่ใช่ ถ้ามันใช่ เหตุผลมันมี

เวลาสอน “ห้ามฟังเทศน์” ห้ามฟังเทศน์ มันบอกได้เยอะแยะไปหมดเลย “ห้ามฟังเทศน์” เพราะอะไร เพราะใจดวงนี้มันยอมรับเขาไม่ได้ มันอิจฉาตาร้อนไง ถ้าธรรมะมันอันเดียวกัน ดูสิ เอตทัคคะ พระปุณณมันตานีบุตรเป็นเลิศในการแสดงธรรม พระสารีบุตรเป็นเลิศในทางปัญญา เลิศทางปัญญากับเลิศทางแสดงธรรม ดูความเลิศสิ ดูความเลิศต่างๆ ถ้าคนอื่นเขาแสดงออก เขาทําสิ่งนั้นได้ ตัวเองไปอิจฉาตาร้อน ถึงว่าไม่ให้ฟัง

ทําไมจะฟังไม่ได้ การฟังธรรมเป็นสิ่งประเสริฐที่สุด เพราะการฟังธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ สิ่งที่มีฤทธิ์มากที่สุดคือการบันลือสีหนาท คือการแสดงธรรม อนุสาสนี การแสดงธรรม อันนี้ชักนําให้ผู้ฟังนั้นเป็นพระอรหันต์เลย ขณะพระพุทธเจ้าเทศน์ พระอรหันต์เป็นแสนๆ องค์เลย แล้วนี่ไม่ให้ฟัง ไม่ให้ฟังแล้วบอก “การภาวนาต้องวางจิตไว้เฉยๆ” อ้างด้วย อ้างว่า “ไม่เชื่อให้ไปฟังหลวงตา”

หลวงตาท่านพูดอยู่ “เรากําหนดจิตไว้เฉยๆ” เพราะการปฏิบัติเริ่มต้น การปฏิบัติทุกคนมันยังจับต้นชนปลายไม่ได้ ทุกคนปฏิบัติมาก็กําหนดไว้ ก็นึกว่าสิ่งนี้ถูกต้อง ถ้ากําหนดไว้เป็นสมาธิไหม? เป็น ท่านบอกจิตนี้แน่นหมดเลย แต่พอเวลามันเสื่อมไป เสื่อมไปแล้วเอาขึ้นไม่ได้เลย กําหนดจิตได้วันสองวันก็กลิ้งลงมา ได้สองวันก็กลิ้งลงมา สุดท้ายแล้วต้องกําหนดพุทโธ เพราะมันขาดคําบริกรรม ท่านบอกท่านขาดคําบริกรรม ท่านก็บริกรรมของท่าน

อ้าง เวลาบอกไม่ให้ฟัง ไม่ให้ฟังเพราะเวลามีแง่มุมมามันจะขัดแย้งกับคําสอนของตัว แต่เวลาจะอ้างเพื่อผลประโยชน์ อ้างเพื่อผลประโยชน์ว่าถ้าไม่เชื่อให้ไปฟังเทศน์หลวงตาสิ

ฟังเทศน์หลวงตา หลวงตาเวลาท่านสอน ท่านยกตัวอย่างที่ผิด ตัวอย่าง มันมีตัวอย่าง ทําอย่างนี้มันจะผิด ตัวอย่างที่ถูก แล้วตัวเองไม่มีวุฒิภาวะ พอไม่มีวุฒิภาวะ อ้างตัวอย่างที่ผิดว่าท่านเคยพูดไง “เราวางจิตไว้เฉยๆ วางจิตไว้เฉยๆ แล้วมันเสื่อมไป” เวลามันเสื่อมไปทําไมไม่เข้าใจ

ว่า “กําหนดจิตถูกไหม” ถ้ามีคนไปถาม ในหนังสือหยดนํ้าบนใบบัว มีนักปฏิบัติผู้หนึ่งไปถามท่านว่า “กําหนดจิตจนจิตนั้นว่างหมด ถูกไหม”

นี่ไง กําหนดจิตมันทําได้ มันทําได้ถ้ามันมีสติถ้ามันมีปัญญา แต่ถ้ามันทําของมันโดยที่มันไม่เข้าใจอะไรของมัน มันไปแช่ไว้เฉยๆ มันเป็นประโยชน์ไม่ได้หรอก มันจะเสื่อม มันจะอยู่ของมันไม่ได้เพราะมันไม่มีจุดยืน คนเราไม่มีจุดยืน เป็นไปไม่ได้

“นี้ดีนะที่เป็นคฤหัสถ์ ถ้าเป็นพระ เราจะตีให้หลงทิศเลย” คือท่านจะเปลี่ยนแปลง ไม่ให้ทําอย่างนี้ แต่เรายกตัวอย่างที่ผิด แต่เราแยกไม่ถูกไง อาจารย์องค์นี้ท่านพูด พูดไหม ท่านพูดยกตัวอย่างที่ผิด ทําอย่างนี้มันจะผิด ทําอย่างนี้มันจะไม่ถูกต้อง แต่เพราะเราไม่มีวุฒิภาวะ เห็นว่าท่านพูด คําพูดของท่านคือถูกหมดไง ถ้าเรายกเป็นครูบาอาจารย์แล้วถูกหมด พูดถูกก็มี พูดผิดก็มี พูดผิดไม่ใช่ท่านพูดผิด ท่านยกตัวอย่างที่ผิดให้เห็นว่าผิด เวลาเทศน์ ดูสิ กิเลสมันเป็นอย่างนี้ ดูสิ เทวทัต เทวทัตทําอย่างไร เทวทัตมักใหญ่ใฝ่สูง เทวทัตมีฌานโลกีย์ แปลงตัวได้ แสดงฤทธิ์ได้ แต่พอคิดจะอกตัญญูกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เสื่อมหมดเลย พอเสื่อมหมดไปแล้วเป็นอย่างไร พอเสื่อมหมดแล้วมันก็มีแต่สัญญา มีแต่สิ่งหลอกลวงในหัวใจ

นี่ก็เหมือนกัน เริ่มต้นมันโกหกมดเท็จมาตั้งแต่แรก ถ้ามันโกหกมดเท็จ ทําไมเวลามาพูดกับคนอื่นแล้วออกไปพูดอีกอย่างหนึ่ง อย่างนี้มันเป็นนักปฏิบัติได้อย่างไร นักปฏิบัติ เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ ถ้าสิ่งที่เทศน์ออกไปแล้วมันกระเทือนใจเรา ธรรมะมันกระเทือนใจเรา แต่นี่ยํ้าแล้วยํ้าอีก ยํ้าแล้วยํ้าอีก “รับรองกู รับรองกู”

มันเหมือนชฎิล ๓ พี่น้อง เวลาพระพุทธเจ้าไปทรมาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเก่งมาก “สมณะองค์นี้เก่งมาก แต่ไม่เหมือนเรา ไม่เหมือนเรา เราเป็นพระอรหันต์ สมณะองค์นี้เก่งมาก แต่ไม่เหมือนเรา เราเป็นพระอรหันต์”

นี่ก็เหมือนกัน ตอกยํ้าอยู่ทุกวัน เวลาเทศน์ทุกวันบอกว่าให้ยํ้าลงตรงนั้น ให้ยํ้าลง ขุดบ่อนํ้าต้องให้ได้นํ้าก่อน ไม่ใช่ไปปักหลักว่าจะไปขุดบ่อนํ้าแล้วก็ไปขุดบ่อหน้าๆ แล้วบ่อหน้าก็ขุดไม่เสร็จ ไม่มีบ่อไหนสักบ่อหนึ่ง แล้วบอกว่ารับรองเป็นอนาคามี

คากิเลสมึงน่ะ มันรับรองห่าอะไร ไม่เคยรับรองสักคําหนึ่ง แล้วถามจริงๆ เวลามา รับรองมึงตรงไหน ก็ไม่ได้รับรอง ก็บอกให้ซํ้าไปๆ ซํ้าไปแล้วใครไปพูดว่ารับรอง

“ก็ผมไม่ได้พูดอีกล่ะ ผมไม่ได้พูด”

แล้วไม่ได้พูด ทําไมคนเขามาหากูเขาบอกว่าเรารับรองๆ

เราก็ถาม เรารับรองกับใคร เราถามแล้วไม่มีใครเลย ก็มาจากมึงเนี่ย แล้วมึงเวลาเข้ามาคุยกับกูก็คุยกันตัวต่อตัว แล้วกูเคยรับรองมึงตรงไหน

แล้วเวลากูรับรองขึ้นมา รับรอง เวลาคนที่เขาภาวนาเป็น เพราะอะไร เพราะเวลาเขามาหา เขาท้าเลย “อ้าว! หลวงพ่อซักมาสิ”

พอซักไปแล้วบอก เออ! อย่างนี้ใช่

แล้วบอกว่าใช่ก็บอกอีก เป็นไปไม่ได้ ต้องทําใจให้สงบ แล้วเห็นกายภายใน เห็นกายภายในเป็นอย่างไร

เห็นกายภายในมันเป็นคําพูด เป็นคําพูดของมึงว่าเห็นกายภายใน แล้วเห็นจริงหรือเปล่า ถ้าเห็นจริง เวลาซักไป เวลามาถึง

“อ้าว! ว่ามามันเป็นอย่างไร”

“อ้าว! มันขาด”

“ขาดอย่างไรล่ะ”

“ก็มันขาด”

“แล้วขาดอย่างไรล่ะ”

“ก็ไม่รู้ ก็มันขาด”

แล้วหมาที่ไหนจะไปรับรองมึง ก็บอกให้ซํ้า

เพราะตัวเองทํา คนทําไม่เป็นมันพูดไม่ถูกหรอก ถ้าคนทําเป็น มันจะรู้ตามความเป็นจริง เพราะเราบอกว่าเราบอกให้พุทโธก็ได้ อานาปานสติก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้

แต่คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” เป็นปัญญาวิมุตติ เขาบอกว่ามันไม่เห็นด้วย เห็นด้วยไม่ได้ เห็นด้วยไม่ได้เพราะอะไร เพราะเขารับรองเวลาคนที่เขาปฏิบัติได้ใช่ไหม แต่ไม่ได้รับรองมัน แล้วถ้าพูดถึงถ้าเห็นกายภายใน แล้วเห็นอย่างไรล่ะ

เวลาเราอธิบาย เราอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะพิจารณากาย เราตั้งกายขึ้นมาเลย พิจารณาไป กายมันละลายลง อ้าว! เราก็เห็น เราก็ทํา

อ้าว! พิจารณากายก็สอน พิจารณาปัญญาก็สอน กูสอนทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันเป็น มันถูกต้อง มันเป็นไปได้ แต่นี่มันไม่เป็น มันเป็นไปไม่ได้ ความค้านอันนั้นมันฟ้องถึงว่าตัวเองไม่รู้ มันฟ้องว่าตัวเองไม่รู้ เพราะเรื่องกิเลสมันเป็นอย่างนี้มาตลอด ตั้งแต่เทวทัต ตั้งแต่สมัยพุทธกาล เวลาคนที่มันไม่รู้จริง มันจะคัดค้าน แล้วมันพูดออกมา ดูเทวทัตสิ ทําไมเทวทัตเวลาพูดแล้วทําไมพระตามเทวทัตไป ๕๐๐ ทําไมญาติโยมอุปัฏฐากพระเทวทัต เพราะเทวทัตบอกว่าให้อยู่ป่าเป็นนิจ ให้อยู่โคนไม้ตลอดไป ไม่ให้ฉันเนื้อสัตว์ ไม่ให้เข้ากุฏิ ไม่ให้รับกิจนิมนต์

“โอ้! มันเคร่งเว้ย! โอ้! มันเห็นเว้ย! มันเป็นไปได้ โอ้โฮ! ดีกว่าพระพุทธเจ้าอีก” นี่ความคิดโลกๆ มันเห็นเป็นรูปธรรมไง เราเสนออะไรที่เป็นรูปธรรมมา โลกเขาเห็นได้ แต่ความจริงมันเป็นอย่างนั้นไหม ความจริงมันเป็นอย่างที่เป็นรูปธรรมนั้นไหม รูปธรรมก็คือวิทยาศาสตร์ไง ถ้าเสนอเป็นวิทยาศาสตร์ “โอ้โฮ! ถูกต้องๆ เป็นวิทยาศาสตร์”

วิทยาศาสตร์มันเป็นกฎตายตัว ธรรมะมันละเอียดอ่อนมาก กิเลสมันละเอียดกว่านั้นอีก ละเอียดกว่านั้น วิทยาศาสตร์เป็นไปไม่ได้ สิ่งที่เป็นไปไม่ได้เพราะอะไร เพราะจริตของคนไม่เหมือนกัน แม้แต่พิจารณากายเหมือนกัน กิเลสขาดก็แตกต่างกันไป พระอรหันต์ล้านองค์ ล้านวิธี แม้แต่ทําเรื่องการพิจารณากายเหมือนกันนี่แหละ แต่เวลาขาด เวลาเป็นไป จะไม่มีซํ้ากันแม้แต่องค์เดียว ถ้าซํ้ากันต้องผิด

แล้วจะมาบอกว่าต้องทําอย่างนี้ๆๆ นี่ไง คนโง่มันมาอวดดีไง อวดดีว่าต้องเป็นวิทยาศาสตร์ ต้องทําอย่างนี้ ต้องอยู่โคนไม้เป็นวัตร ต้องไม่รับกิจนิมนต์ ต้องธุดงค์ตลอดไป ต้องไม่ฉันเนื้อสัตว์ นี่ไง คนมันโง่ โง่เพราะอะไร โง่เพราะสิ่งนี้เป็นกฎตายตัวใช่ไหม แล้วกิเลสของคนมันหลากหลาย มันแตกต่างกันไป สิ่งที่กฎตายตัวอย่างนี้มันจะไปแก้กิเลสใครได้? มันแก้กิเลสไม่ได้ ถ้ามันเป็น ถ้าคนภาวนาเป็นพูดอย่างนี้ไม่ได้หรอก ถ้าพูดอย่างนี้ นิ้วทําไมไม่เท่ากัน นิ้วโป้งกับนิ้วชี้ นิ้วนาง นิ้วไหนสําคัญกว่ากัน นิ้วไหนสําคัญกว่า อ้าว! ถ้านิ้วโป้งสําคัญกว่า นิ้วโป้งมีนิ้วเดียว นิ้วโป้งทํางานได้ไหม อ้าว! นิ้วไหนสําคัญกว่านิ้วไหน

มันสําคัญทั้ง ๕ นิ้ว มันสําคัญทั้งมือนี่แหละ มือมันจับต้องมันหยิบของได้ มันมีทุกนิ้ว มันช่วยเหลือกัน ไม่มีนิ้วไหนสําคัญกว่านิ้วไหนหรอก นิ้วเราธรรมชาติสร้างมาให้เป็นมือ มือนี้จับสิ่งของได้ จะบอกว่านิ้วอื่นไม่สําคัญ ให้นิ้วโป้งนิ้วเดียว...มึงจะบ้าหรือ นี่มันเป็นวิทยาศาสตร์ ถ้ามันเป็นไปตามวิทยาศาสตร์ เป็นความคิด มันเป็นเรื่องของโลก มันไม่จริง

ถ้ามันจริง ความจริงกับความจริงไม่เคยขัดแย้งกัน ธรรมะของพระพุทธเจ้าจะไปช่องทางเดียวกัน ไม่มีการขัดแย้งกันเลย ทาน ศีล ภาวนา ศีล สมาธิ ปัญญา แล้วแต่บุคคล แล้วแต่วิธีการ เรื่องของทาน ศีล ภาวนา

เรื่องของทาน ผู้เสียสละมีความศรัทธามีความเชื่อ ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาวิมุตติ มีศีล สมาธิ ปัญญา ใช้ปัญญาใคร่ครวญเข้าไป สิ่งที่ใคร่ครวญเข้าไป ถ้ามันใคร่ครวญเข้าไป มันเป็นสัจจะความจริง มันรู้จริงของมัน มันปล่อยจริง มันเป้าหมายเดียวกัน ที่หมายเดียวกัน อริยสัจอันเดียวกัน มันจะวิธีไหน ไม่มีอะไรผิดอะไรถูก ถ้าผิดก็คือผิด

แต่นี่ไม่ใช่อย่างนั้น ถ้าไม่ถูกใจกู ผิด ถ้าถูกใจกู ถูก นี่มันปฏิบัติเพื่อกิเลส ถูกใจอะไร ถูกใจเป็นประโยชน์กูไง ถ้าสิ่งใดเป็นประโยชน์กู สิ่งใดทําประโยชน์เพื่อกู ถ้ากูได้ประโยชน์นี่ถูก ถ้าอะไรกูไม่ได้ประโยชน์นั่นคือผิด ถ้าอะไรมาขัดแย้งทําลายประโยชน์กูนี่ผิด...นี่มันธรรมะของใคร มันเป็นธรรมะของใคร

แต่ถ้าเป็นสัจจะความจริง เราจะพอใจหรือไม่พอใจไม่ได้ มันเป็นความจริงของมันที่จะเกิดขึ้น ที่มันจะเป็นสัจจะความจริง ถ้าสัจจะความจริงมันเป็นอย่างนั้นมันจะต้องเป็นอย่างนั้น มันเป็นอย่างนั้นขึ้นมา ทําไมเวลาครูบาอาจารย์ท่านสนทนาธรรมกัน ทําไมท่านยอมรับกันล่ะ ยอมรับ เวลาหลวงตาท่านไปคุยกับหลวงปู่ขาว ไปคุยกับหลวงปู่แหวน ทําไมท่านยอมรับล่ะ ยอมรับว่า “มหาค้านมาๆๆ” แล้วมันวิธีการเดียวกันไหม? มันคนละวิธีการนะ มันคนละวิธีการเพราะอะไร

เช่น หลวงปู่ขาว ดูสิ เวลาพิจารณา ไปที่โหล่งขอด ถึงที่สุดมันปล่อยวางเข้ามาหมดแล้วมาถึงตัวจิต จิตนี้เปรียบเหมือนเมล็ดข้าว รวงข้าว ถ้ารวงข้าวมันตกดินมันจะเกิดอีก ถ้ารวงข้าวเขาเกี่ยว เขาอะไรแล้ว เขามาหุงหา มันจะไม่เกิดอีก ใจเราเป็นอย่างนั้น นี่ไปค้านที่ไหน มันไม่ค้านเลย พิจารณากายมันค้านกันตรงไหน

แล้วหลวงตาท่านพิจารณาของท่านมา จิตนี้เปรียบเหมือนกับจุดและต่อมของพลังงาน แล้วท่านทําแล้ว แล้วใครค้านใคร ทําไมคนเขาเป็นกัน ทําไมเขาไม่เห็นค้านกันเลย มันเป็นความจริง

แล้วนี่มันมาจากไหน ไม่เชื่อไม่ฟัง ค้านกันไปหมดเลย ห้ามฟังเทศน์คนโน้น ห้ามฟังเทศน์คนนี้ ห้ามฟังไปหมด จะให้ฟังตัวเอง แล้วตัวเองฟังอะไร? ไม่ต้องฟัง เพราะกูเทศน์ไม่ได้ ถ้ามึงมาหากู อ้าว! รู้หมด รู้วาระ รู้ไปหมด รู้อะไร

ฌานโลกีย์นะ เทวทัตยังเสื่อม หลวงปู่เจี๊ยะท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น ท่านถามหลวงปู่มั่นเลยว่า “อภิญญาแก้กิเลสได้ไหม” เพราะตอนนั้นหลวงปู่เจี๊ยะท่านเพิ่งภาวนาใหม่ๆ

หลวงปู่มั่นบอก “แก้ไม่ได้หรอก”

“แล้วแก้ไม่ได้ หลวงปู่มั่นทําทําไม” เพราะหลวงปู่มั่นรู้ไปหมด รู้วาระจิต รู้ต่างๆ

รู้ รู้นี้หลวงปู่มั่นบอกว่า “นี้เอาไว้เป็นวิธีการสอนคน”

เหมือนกับมันเป็นเทคโนโลยีเอาไว้ดักใจคน เอาไว้ปิดกั้น เหมือนกับคนที่ภาวนาเขาคิดถูกคิดผิด มีตรงนี้เข้าไป มันเข้าไปดักตรงนี้ปั๊บ มันจะแก้ไขให้เขาเปลี่ยนแปลงให้เข้าถึงอริยสัจ การจะเปลี่ยนแปลงเข้าถึงอริยสัจ อันนี้มันเป็นวิธีการที่พระพุทธเจ้ารู้ พระพุทธเจ้ามีของท่าน

เวลาพระสําคัญตนว่าเป็นพระอรหันต์ จะมาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไม่ต้อง ให้พระไปดักหน้าไว้ก่อน ให้พระพวกนั้นที่จะเข้ามารายงานท่าน ให้เข้าไปเที่ยวป่าช้าก่อน พอเข้าไปป่าช้าปั๊บ ไปพิจารณาซากศพ จิตใจมันหวั่นไหว พอจิตใจมันหวั่นไหว รู้ตัวเองว่าไม่ใช่เป็นพระอรหันต์แล้ว ไม่ต้องมาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เครื่องมือที่จะมาสั่งสอนคนน่ะมีมาก

หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า ท่านสร้างบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์เหมือนกัน ท่านมีคุณธรรมทางนี้ ท่านมีพื้นฐาน พื้นฐานคือว่าสิ่งที่ท่านสิ้นกิเลสในหัวใจของท่านด้วยอริยสัจ แต่สิ่งที่เป็นวิธีการท่านเอามาใช้สอนคน แต่มันก็เป็นดาบสองคมถ้าใช้โดยที่ไม่ได้สังวรว่ามันจะเป็นประโยชน์หรือเป็นโทษ ท่านเอามาใช้ตั้งแต่ตอนที่อยู่ที่ถํ้าสาริกา หลวงตาองค์หนึ่งเวลานั่งกลางคืนนั่งคิดถึงแต่ครอบครัวเดิม หลวงตาองค์หนึ่งเคยมีครอบครัวมา มานั่งวิตกตั้งแต่หัวคํ่า ออกไปจะเป็นอย่างนั้น ว่าจะสอนลูกสอนหลานอย่างนี้ จะทําอย่างนั้น

หลวงปู่มั่นกําหนดจิตไปดู ถอยกลับมา เที่ยงคืนกําหนดไปดูก็ยังคิดอยู่ คนเราถ้าคิดถึงครอบครัว คิดถึงคู่ครอง คิดได้ทั้งคืน กลางคืนกําหนดไปก็ยังเห็นอยู่ “เอ๊ะ! หลวงตาองค์นี้ไม่หลับไม่นอนเลยหรือ” กําหนดจิตกลับมา พอถึงช่วงใกล้สว่างกําหนดจิตไปดูก็ยังคิดอยู่

เช้าขึ้นมาบิณฑบาตไป ด้วยความเมตตาอยากจะเตือน อยากจะสั่งสอน ผ่านไป “หลวงตา แต่งงานใหม่กับคู่ครองคนเดิมกี่รอบ” แต่งงานใหม่กับคู่เดิม คิดถึงเรื่องครอบครัว เตือนเขา รุ่งเช้าไปอีกที หายไปเลย เขาตกใจมาก เห็นไหม การรู้จริง แม้แต่เอาไปเตือนเขาบอกเขา ถ้าใช้ไม่เป็นกาลเทศะ มันยังเป็นผลเสียเลย ตั้งแต่บัดนั้นมา หลวงตาท่านเล่าให้ฟัง หลวงปู่มั่นท่านสะเทือนใจมากว่าเครื่องมือที่จะเอามาใช้ สุดท้ายแล้วเวลาใช้ไปแล้วมันยังเกิดผลเสีย ผลเสียเพราะเขาควรจะได้สติ เขาควรจะตั้งสติ แล้วเขาควรจะเปลี่ยนแปลงหรือสํารวมระวังใจของเขา เขากลับเห็นว่าคนมารู้ความลับของเขา เขาตกใจ เขาอยู่ไม่ได้ เขาต้องหนีไปเลย

ตั้งแต่นั้นมาหลวงปู่มั่นท่านจะใช้ ท่านไม่ใช้ตรงๆ เว้นไว้แต่คนนั้นหยาบมาก ท่านจะใช้ตรงๆ ว่าคนนั้นเลวอย่างไร เลวอย่างไร แต่เวลาถ้าปกติท่านจะใช้ผ่านกระทบ ตีวัวกระทบคราด ท่านจะเอ็ดไปทางหลวงตา เอ็ดว่า “ทําไมทําตัวอย่างนั้น ทําไมทําตัวอย่างนั้น” แต่การทําตัวอย่างนี้ หลวงตาไม่ได้ทํา พระองค์อื่นทํา แต่เพราะหลวงตาเป็นเขียง ท่านเป็นมีดสับอยู่บนเขียงนั้น ท่านบอกว่าตัวหลวงตาท่านทําตัวท่านเป็นเขียง แล้วหลวงปู่มั่นท่านเป็นมีดคอยสับคอยยํา คอยสับคอยยําหมู่คณะไง มันใช้ตรงๆ มันใช้ไป คนรู้จริงเขาจะรู้ว่าเป็นประโยชน์หรือไม่เป็นประโยชน์

ไม่ใช่พรํ่าเพ้อ เพ้อเจ้อ เพ้อเจ้อ รู้นู่นรู้นี่ ไอ้นี่มหาโจร แล้วมหาโจรออกไปมันจะมีประโยชน์อะไรขึ้นมา มันก็หวังเพื่อลาภสักการะ นี่ไง มันเป็นศาสนาไหม มันเป็นตัวอริยสัจไหม นี่ไง ที่มันจะทําลายศาสนา มันจะทําลายวัดวาอาวาสไง มันจะทําลายวัดวาเพราะอะไร เพราะตัวเองมันเป็นสิบแปดมงกุฎ พูดอะไรก็พูดได้ทั้งนั้นน่ะ แล้วคนที่เขาเป็นสุภาพบุรุษเขากล้าพูดอย่างนี้ไหม แล้วถ้าพูดออกไปแล้วสิ่งกระทบกลับมามันเสียหายที่ไหน มันเสียหายกับอะไร? มันก็เสียหายกับศาสนานี่ไง แล้วถ้าไม่มีผู้รู้จริงมันก็เที่ยวแอบอ้างได้ ทุกคนไม่กล้าจะโต้แย้ง

วันนี้จะรอเช็คบิลเลย มันเสือกหนีไปก่อน เพราะสิ่งที่ถนอมมา สิ่งที่ไม่พูดมา ไม่พูดตรงๆ มาตลอด เทศน์ทุกเที่ยวก็ด่าทุกเที่ยว ด่าทุกวันพระ แล้วก็ยังอวดดีอยู่ทุกวันพระ เวลาจะเอาจริงๆ แล้ว หนีทําไม หนีทําไม หนีไปไหน

เพราะคนจริงมันต้องจริงสิ ในเมื่อมันจริง เพราะเรามันจริง เวลาเราอยู่กับครูบาอาจารย์มา สิ่งต่างๆ ที่มันเกิดขึ้นมา เข้าหานะ เราเข้าหาตัวต่อตัวเลย องค์ไหนก็แล้วแต่ ขึ้นเลย กับครูบาอาจารย์นี่เข้าถึงที่เลย เข้าถึงตัวต่อตัว ซัดกันตัวต่อตัวเลย เพราะอะไร เพราะเรากลัวเสียเวลา เสียภพชาติ เกิดมาชาติหนึ่ง ประพฤติปฏิบัติมาชาติหนึ่ง เราจะเสียเวลามาก ถ้าเราเห็นผิด เราหลงผิด เราจะเสียเวลาไป มีครูบาอาจารย์เราเปิดอกเลย “กระผมทําอย่างนี้ครับ ๑ ๒ ๓ ๔ ครูบาอาจารย์มีเหตุโต้แย้งอย่างไรครับ” พูดกันต่อหน้าเลย ผิดถูกอย่างไร พูดมาเลย แล้วให้อัดมาเลย แล้วถ้าท่านบอกว่าผิดหรือถูก เราก็เถียงเลย เพราะอะไร เพราะสิ่งที่เรารู้มา

เช่น หลวงปู่ดูลย์ท่านว่า “ความรู้ความเห็นนั้นเห็นจริง แต่ความรู้ความเห็นนั้นเป็นของไม่จริง” ไม่จริงเพราะเรามีกิเลสไง ถ้ามีกิเลสอยู่มันก็ยังเถียง เพราะเรารู้เราเห็นจริงๆ แต่ครูบาอาจารย์ท่านมีเหตุผลของท่าน เราก็มานั่งคิด

ดูสิ ดูอย่างหลวงตา เวลาท่านติดอยู่ หลวงปู่มั่นท่านอัดเอาๆ “หืม! มันต้องมีเหตุมีผลของท่านสิ ท่านเป็นครูบาอาจารย์ เรามาอยู่กับท่าน ถ้าท่านไม่รู้จริง ท่านไม่เห็นจริง ท่านเตือนเรามา ทําไมเราไม่ลองแก้ไข” ถ้าลองแก้ไขมันก็เป็นประโยชน์ขึ้นมา พอแก้ไขขึ้นมาแล้ว “อ้าว! ผิดจริงๆ” พอผิดจริงๆ พอผิดขึ้นมาก็มาถามท่านอีก เถียงท่านอีก “อ้าว! ก็ให้ออกปัญญาๆ ก็ออกปัญญาแล้ว ไม่ได้นอนเลย”

“นี่มันบ้าสังขาร บ้าสังขาร”

“มันบ้าสังขารอย่างไร ก็นี่มันเป็นปัญญา ถ้ามันไม่เป็นปัญญามันจะออกหรือ”

“นี่บ้าสังขาร”

“อ้าว! เอ๊! คราวนี้น่าจะผิด”

คราวนี้การเถียงก็เบาลงแล้ว เพราะมันเคยเห็นว่าเถียงแล้วผิด เราเคยเผชิญกับท่านแล้ว แล้วเรามาปฏิบัติแล้วมันผิดจริงๆ แล้วคราวนี้เราก็ว่าเราถูกอีกแล้ว แต่ท่านก็ว่าผิด อ้าว! พอท่านว่าผิด ถ้าอย่างนั้นเราอย่าเพิ่งเถียง เอาเหตุผลก่อน ลงมาปั๊บ ท่านก็พิจารณาของท่าน “อืม! ผิดจริงๆ” ผิดเพราะอะไร ผิดเพราะมันใช้ปัญญามากเกินไป มันฟุ้งเกินไป มันไม่มีสมาธิ ก็กําหนดพุทโธๆๆ นี่อนาคามิมรรคนะ ท่านยังกําหนดพุทโธเลย อย่างพวกเรามันพวกขี้ตีน แล้วบอกไม่ต้องมีคําบริกรรม มันเป็นไปได้อย่างไร

นี่ถึงอนาคามิมรรคนะ เวลามันหมุนไปเต็มที่แล้วกําลังไม่พอ ท่านยังกําหนดพุทโธ ท่านพูดเอง บอกว่าเหมือนคนหัดภาวนาใหม่ๆ เลย ต้องเอาพุทโธยัดเข้าไปเพื่อให้จิตมันสงบได้ พอจิตสงบได้ พอออกปัญญาขึ้นมันก็สมดุล มันก็เป็นมรรคญาณไป แต่ถ้ามันไม่มีสมาธิเข้ามามันก็จะเป็นสัญญา มันเป็นเรื่องของกิเลสบวกตลอดไปเลย มันก็ผิด ผิดเพราะอะไร ผิดเพราะเราทําอยู่ มันหมุนเต็มที่ ปัญญาหมุนเต็มที่ ผิดเพราะอะไร ผิดเพราะมีกิเลสเราบวกเข้ามา พอกิเลสเราบวกเข้ามามันไม่มัชฌิมาปฏิปทา มันไม่เป็นกลาง เป็นกลางในมรรคญาณ ไม่ใช่เป็นกลางโดยความเห็นของเรา

ความเห็นของเรา เพราะมันพอใจมันก็เป็นกลาง ไม่พอใจก็ไม่เป็นกลาง ความเป็นกลางของเราคือความพอใจและไม่พอใจต่างหาก แต่ความเป็นกลางมัชฌิมาของสัจธรรม มันเป็นสัจธรรม มันเป็นข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้น ทีนี้ความที่เราไม่เคยเป็น ไม่เคยเห็น เราไม่เคยมีไม่เคยเป็น เราก็เชื่อของเราไป แต่มีครูบาอาจารย์คอยสั่งสอนเรา คอยแก้ไขให้เรา ถ้าเรามีสติ เราเอามายับยั้งบ้าง เราทดสอบบ้าง มันทดสอบได้ ความรู้เรียนทันกันได้ โสดาบันเป็นโสดาบัน สกิทาคามีเป็นสกิทาคามี อนาคามีเป็นอนาคามี อรหันต์เป็นอรหันต์ ถึงเป้าหมายแล้วอันเดียวกัน ไม่แตกต่างกัน

ในเมื่อถ้ามันยังเถียงกันอยู่ เวลามีการโต้แย้งกันอยู่ มันต้องมีคนผิดคนหนึ่งแน่นอน ไม่เขาผิดก็เราผิด มันต้องมีคนผิดคนหนึ่งใช่ไหม ในเมื่อมีคนผิดคนหนึ่ง เราก็ต้องทดสอบสิ ในเมื่อมีการขัดแย้ง มันต้องมีคนผิดคนหนึ่ง แต่ถ้ามันเป็นความจริงแล้วมันจะขัดแย้งไปได้อย่างไร มันไม่มีการขัดแย้งหรอก ธรรมะไม่มีการขัดแย้งกัน ครูบาอาจารย์ที่เวลาพูดธรรมกันแล้วลงกันหมดเลย เว้นไว้แต่มันต้องมีคนผิด บางทีเราฟังเทศน์ เราโต้แย้ง โต้แย้งเพราะมันผิด รู้เลยว่ามันผิด ถ้ามันผิดแล้วพร้อมที่จะเผชิญหน้า

เพราะเราพูดบ่อยมาก คําพูดคําไหนที่เราพูดออกไปแล้ว เราเป็นสุภาพบุรุษ กูพูด กูพูดจริงๆ แล้วมีเหตุผลอะไรมาโต้แย้งกูล่ะ เพียงแต่ว่ามันไม่กล้าเผชิญหน้าไง ไม่มีใครกล้ามาเผชิญหน้าเรา ถ้ามันมาเผชิญหน้าเรา เราเคลียร์ได้หมด คําพูดเราพูด ถ้ามันผิดบอกผิด ถูกบอกถูก

สิ่งที่เป็นจริงในพระไตรปิฎก ควรส่งเสริมผู้ที่ควรส่งเสริม ควรกดผู้ที่ควรกด สิ่งที่ควรกด เพราะนี่มันเป็นเรื่องของกิเลส กิเลสมันจะอ้างอิงไม่ได้ มันจะอ้างอิงสิ่งนี้ขึ้นมาว่าเป็นธรรมๆ มันอ้างอิง พอมันอ้างอิงขึ้นมา ทําไมอ้างอิงขึ้นมาแล้วทําไมไม่สร้างเนื้อสร้างตัวขึ้นมาล่ะ มาเกาะครูบาอาจารย์ทําไม

เกาะครูบาอาจารย์ สิ่งที่เขาเชื่อถือ เชื่อถือเพราะอะไร เพราะครูบาอาจารย์ยอมรับไง เพราะสิ่งนี้ครูบาอาจารย์ยอมรับใช่ไหม ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ยอมรับ มันจะเป็นจริงขึ้นมาไหมล่ะ แล้วพอยอมรับขึ้นมา อ้าว! ก็ไม่เชื่อครูบาอาจารย์อีก อ้าว! ครูบาอาจารย์สอนผิดหมดเลย กูเก่งกว่า ของกูถูก ของกูถูกเพราะอะไร เพราะมันไม่เหมือนกัน

อ้าว! ของท่านผิดหมดเลย กูไม่เชื่อ ไม่เชื่อทุกอย่าง แล้วเชื่ออะไรล่ะ? ก็เชื่อกิเลสกูนี่ไง แล้วเวลาสอนมีอะไรล่ะ? ไม่มีอะไรเลย ให้รู้ข้างใน

เรื่องอย่างนี้มันเกิดมาเยอะ เพราะอะไรรู้ไหม เพราะเกิดนิมิต เกิดอุปาทาน เกิดความเป็นไป ถ้าไม่มีสินค้าจริงขึ้นมา จะไม่มีสินค้าเทียม ของปลอมจะมีต้องมีของจริงก่อน ทีนี้ครูบาอาจารย์เราเป็นของจริง สิ่งที่เป็นของจริง ถ้าของจริงทําเพื่อใคร หลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่า ท่านปฏิบัติมา เวลาท่านจะตาย ถ้าตายที่บ้านผือมันก็อยู่ในป่า แต่เพราะท่านเห็นแก่ชีวิตของสัตว์ ท่านถึงมาตายอยู่ที่วัดป่าสุทธาวาส ชีวิตของท่านทั้งชีวิตเลยนะ อยู่ในป่าในเขา ทําไมสังคมเขาเชื่อถือศรัทธาล่ะ

แล้วอย่างของเรา เราประพฤติปฏิบัติกันมันมีความจําเป็นอะไรที่จะต้องให้เขามาเชื่อถือศรัทธา มันมีความจําเป็นอะไร ความเชื่อศรัทธาจากคนมันมีความจําเป็นอะไร มันไม่มีความจําเป็นเลยนะ แต่ที่เราทํากันมันเป็นไปโดยอํานาจวาสนาของแต่ละบุคคล อยู่ในป่าอยู่ในเขาที่ไหน ถ้าเป็นความจริง เขาดั้นด้น เขาเข้าไปหา เขาเข้าไปเพื่อต้องการศึกษาเพื่อคุณประโยชน์ของเขาเท่านั้น

แต่นี่มันทําทุกอย่างมีเล่ห์กลหมด เพื่อการยอมรับ พอเพื่อการยอมรับ มันไม่ได้ทําเพื่อชําระกิเลส มันเป็นการทําเพื่อสร้างกิเลส พอสร้างกิเลสขึ้นมา นี่ตัณหาความทะยานอยากใช่ไหม แล้วไอ้พวกที่ไม่มีประสบการณ์ก็เชื่อกันไป พอเชื่อกันไปมันก็มีปัญหาขึ้นมา มันมีปัญหา แล้วมีปัญหานี่มันเป็นกรรม

แล้วเวลาเราถาม กูรับรองมึงตรงไหน ก็ไม่ได้รับรอง เพราะเห็นว่าถ้ารับรองไปแล้ว ไอ้การรับรองกับไม่รับรองมันเป็นแค่เรื่องคําพูด แต่ถ้ารับรองไปแล้วมันผิด มันจะไปชี้ให้คนอื่นเห็นผิดๆ แล้วคนอื่นผิดมันจะผิดเป็นขบวนการไปเลย

แต่ถ้าเป็นความถูก ถ้าเราบอกนี่ถูก นี่ใช่ แล้วมันจะไม่มีวันผิด คนที่รู้จริงจะสอนผิด เป็นไปไม่ได้ มันเป็นความจริง เพราะสอนออกมา เวลาเทศน์ ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์แต่ละองค์ไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนเพราะอะไร เพราะประสบการณ์ตรง คนที่ปฏิบัติงาน ผ่านงานมาแบบนั้น จะพูดสิ่งที่ควรจับต้องและทํามา สิ่งที่จับต้องและทํามาจะพูดอย่างไรๆ ก็ออกมาตรงนั้นน่ะ สิ่งที่จับต้องและทํามา มันออกมาจากใจอย่างนั้น อย่างไรมันก็ไม่ผิด

แต่ถ้าคนที่มันไม่มี มันหลักลอย ถามอย่างหนึ่งก็ตอบอย่างหนึ่ง วันนี้ตอบอย่างนี้ พรุ่งนี้ตอบอีกอย่างหนึ่ง การตอบไม่อยู่กับที่ มันเคลื่อนไปตลอดเวลา เพราะตรรกะของคนมันคิดได้ลึกไปเรื่อยๆ วันนี้คิดได้แค่นี้ เหมือนโกหก วันนี้โกหกอย่างนี้ พรุ่งนี้โกหกซํ้า โกหกไปๆ โกหกไปจนกูไม่รู้ว่ากูพูดอะไร ถ้ามันโกหกจนไม่รู้จะพูดอะไร แล้วธรรมะอยู่ที่ไหน สัจธรรมมันอยู่ที่ไหน สอนไปแต่ละวันไม่เหมือนกันสักอย่างหนึ่ง แล้วก็ไหลไปเรื่อยๆ อย่างนี้ แล้วที่ไหนมันเป็นความจริง นี่ไง เหตุที่ไม่รับรองเพราะตรงนี้ ไม่ใช่ว่าไม่รับรองเพราะอิจฉา ไม่ใช่ไม่รับรองเพราะว่ากลัวลูกศิษย์จะดังกว่าอาจารย์ ไม่ใช่หรอก กูอยากให้พวกมึงรู้ฉิบหายเลย แต่ถ้ามันไม่จริง มันรับรองไปมันเสียหายกันไปหมด มันเป็นมหาโจร มันจะเป็นโจรปล้น อื้อหืม! มันเป็นความเข้าใจผิดนะ เป็นความเข้าใจผิดว่าครูบาอาจารย์กดขี่กันไว้ ไม่ใช่

ครูบาอาจารย์กลั่นกรองไว้ กลั่นกรองไว้เพื่อความถูกต้อง กลั่นกรองไว้เพื่อเป็นคุณงามความดี กลั่นกรองเพื่อความบริสุทธิ์ ไม่ใช่ครูบาอาจารย์ไม่อยากให้เป็น ไม่อยากให้เป็นจะลงทุนอย่างนี้ทําไม

เห็นๆ เลย ตอนอดอาหารนี่เห็นๆ เลย เหตุเกิดเพราะอยากดัง เหตุเกิดเพราะสร้างเหตุ ยังทนเอา อืม! น่าจะแก้ไขได้ มีปัญหาขึ้นมาคอยเคลียร์นะ เรื่องมันแล้วก็แล้วกันไป ไม่มีปัญหาหรอก เรื่องแล้วก็แล้วกันไป ให้ไปอยู่ที่นั่นคนเดียว ไปอยู่คนเดียว

คนเราถ้าผิดพลาด อยู่ในสังคมจะไม่มีเวลาคอยเห็นความผิดของตัว ถ้าคนเราเวลามีปัญหาแล้วไปนั่งสงบๆ อยู่คนเดียว แล้วนั่งคิด มันจะเห็นว่าเราผิดเราถูกนะ ที่ให้ไปก็ให้ไปปฏิบัติ ให้ไปสํานึกตัว ให้ไปเห็นว่าตัวเองผิดหรือถูกอย่างไร ให้มีเวลาได้ไตร่ตรองตัวเอง จะอดอาหารสัก ๑๐๐ วัน ก็เชิญตามสบาย อยู่ในป่า อดเข้าไปเลย ทําให้เต็มที่เข้าไปเลย ไม่ทํา ไม่ทํา อาจารย์รับรองแล้ว ผ่านแล้ว รู้วาระจิตไปหมดเลย สอนเขาไปหมดเลย...อันนี้มันหันลงนรก มันหันลงนรก นี่ยังดีนะ พอเรื่องมันเกิดแล้วเคลียร์ ถ้าเรื่องมันเกิดแล้วไม่เคลียร์นะ อายเขา อายเขามาก ศาสนานี้ไม่มีของจริง มีแต่ของหลอกลวงกัน

ของจริงนะ ดูสิ หลวงตาท่านพูด พระเราเหมือนกับเนื้อนา คฤหัสถ์ญาติโยมเขามาทําบุญกุศล เขาเหมือนเจ้าของนา เขาเก็บเกี่ยวผลประโยชน์ของเขาไปหมดเลย เนื้อนามันได้แต่ฟางข้าว มันได้แต่เมล็ดข้าวที่ตกหล่นไว้กับนา นั่นเนื้อนาบุญของโลกไง เราเป็นเนื้อนาบุญของเขาให้เขามาตักตวงบุญกุศลไป แล้วเราได้อะไร มันได้อะไร ในเมื่อเราปฏิบัติมา มันมีอะไรจะไปเติมให้มันมากขึ้นหรือน้อยลง เราได้อะไร ได้แต่เศษข้าวที่ตกนั่นน่ะหรือ แล้วจําเป็นไหมที่จะต้องไปคลุกคลีกับเขา เหนื่อย วันๆ หนึ่งคนโน้นมา คนนี้มา ร้อยแปดพันเก้า แล้วได้แต่เศษของที่หล่นอยู่กับพื้นนา บุญกุศลมันของเขานะ แล้วเราทําไมต้องไปวุ่นวายขนาดนั้น มันไม่มีอะไรเลย ถ้ารู้จักว่าเขามา แต่นี่มันหมาขี้เรื้อน อยู่ไม่ได้ ต้องออกไป

เวลามา เตือนตลอดนะ บอกว่าให้อยู่นิ่งๆ แล้วอย่าให้มันมีผลกระทบ เพราะที่นั่นมันมีพวกสิบแปดมงกุฎเขามาหลอกลวงหลายรอบแล้วบริเวณนั้น แล้วไปก็เป็นอีก แล้วชาวบ้านเขาเห็น เขามา เขาไม่สนใจหรอก

ดูสิ ที่อุทัย สมชายมันบอก ตั้งแต่ไปอยู่ปีแรก ชาวบ้านที่นั่นเขาหารกันเลย พระที่มานี่อยู่ไม่ได้หรอก อยู่ได้ไม่กี่วัน ที่เขามาอุปัฏฐากนั่นน่ะ เขาหารกันเลยว่าไอ้คนนั้นจะเอาจักร เขาหัวเราะเยาะเลย เขาเห็นพระมาเขายิ้มเลย “มาอีกแล้ว รุ่นใหม่ เดี๋ยวกูจะปอกลอกมัน” นี่เขาอยู่กับพระมา เขาเห็นมากันทั้งนั้นน่ะ แต่ไอ้ที่ไป ไปด้วยความตื่นเต้น อยากจะบริหารจัดการ

มันเกิดขึ้นมาตลอด ศาสนาเรานี้ ศาสนาพุทธมันอยู่กับสังคมไทยมากี่ร้อยกี่พันปีมาแล้ว เวลาผู้ปฏิบัติ ของจริงก็มี ของปลอมก็มี มันอยู่คู่กันนะ แล้วมันอยู่คู่กันไป แต่ขณะที่ในการประพฤติปฏิบัติ ทุกคนเกิดมามีกิเลส พอมีกิเลสขึ้นมา เราจะมาประพฤติปฏิบัติ ก็กิเลสของเรา เราต้องมาดัดแปลงแก้ไขมัน จะไม่มีการกระทบกระทั่งกันเลย การปฏิบัติจะไม่มีผิดพลาดเลย มันเป็นไปไม่ได้ เราหลงมาเยอะมาก เราปฏิบัติผิดมาเยอะมาก แต่มันดีอย่างหนึ่ง เป็นสุภาพบุรุษ เวลาหาครูบาอาจารย์ “ของผมเป็นอย่างนี้ครับ ของผมเป็นอย่างนี้ครับ” ผิดต้องพูดมาว่าผิด ถูกต้องพูดมาว่าถูกเลย “ของผมเป็นอย่างนี้ครับ” แล้วมันผิด เวลาท่านพูดมามันก็เคลม เคลมให้เป็นความเห็นของเรา หลวงตาจะพูดอย่างไร “เหมือนกันๆ”

ไอ้เหมือนกัน เราเคยเอาใจเราเทียบอยู่แล้ว แต่พอปฏิบัติจริงๆ มันไม่เหมือน มันเหมือนไม่ได้ เพราะมันไม่มีเหตุมีผล พอมันมีเหตุมีผลถึงเป้า “อืม! อันนี้สิเหมือน” พอมาถึงเป้าปั๊บ ผลัวะ! “เออ! คราวนี้ไม่พลาด” แต่ก่อนที่จะเป็นอย่างนี้มันจะต้องหลงมาก่อน มันต้องมีการผิดพลาดมาก่อน เหมือนกับทํางานฝีมือ เริ่มต้นฝึกหัดมันจะไม่สมดุลหรอก มันจะไม่เรียบร้อย แต่ทําบ่อยๆๆ ทดสอบบ่อยๆๆ จนถึงที่สุดมันสมดุล เหมือนกัน ใช้ได้เลย การประพฤติปฏิบัติมันอยู่ตรงนี้ ไม่ใช่ว่า “ถึงแล้ว ใช่ ถึงแล้ว ใช่”...ไม่ใช่หรอก ขิปปาภิญญาเท่านั้นว่าใช่ แต่เวไนยสัตว์มันต้องถูต้องไถไป ต้องถูต้องไถไปขนาดไหนต้องทําไป

แต่นี่ไม่ใช่ แล้วพอตัวเองไม่ใช่ พอไม่ใช่ ตัวเองมีความเห็นอันหนึ่ง เวลาครูบาอาจารย์เทศนาว่าการเป็นอีกอย่างหนึ่ง เลยไม่ให้ฟังเทศน์ไง ไอ้ไม่ให้ฟังเทศน์มันบอกถึงกิเลสว่ามันถือตัวถือตน เหยียบยํ่าทําลายครูบาอาจารย์ ถือว่าตัวเองดีกว่า แต่จะพูดออกมามันเป็นเรื่องของกิเลสใช่ไหม บอกว่าอย่าไปฟังคนอื่น ให้ฟังกูคนเดียว เพราะกูอยากดัง พูดอย่างนี้มันก็เป็นเรื่องกิเลสใช่ไหม ก็บอกว่า “ฟังเทศน์แล้วมันไม่ดีอย่างนั้นไม่ดีอย่างนี้”...จริงๆ คือว่ามึงอย่าฟังใคร ให้ฟังกู กูนี้เก่ง กูนี้อาจารย์พวกมึงนะ ไอ้พวกนั้นมันไม่เป็นหรอก ยังดีไม่บอกไอ้พวกนั้นพวกสัตว์ด้วยน่ะ พอไม่ให้ฟังเทศน์ เราคิดอย่างนี้เลย คือมันอิจฉาตาร้อน แม้แต่ครูบาอาจารย์มันยังอิจฉาตาร้อนเลย แล้วมันจะเอาธรรมมาจากไหน

ถ้าเป็นความจริง ดูสิ เราขึ้นวิทยุเลย เราให้ฟังตลอด ให้ฟังตลอด การได้ฟังธรรมมันเป็นความยากอย่างยิ่ง แล้วฟังธรรมครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมแท้ๆ แล้วพอฟังขึ้นมาแล้ว ดูสิ ดูของครูบาอาจารย์เราเป็นธรรมเนื้อๆ ฟังไป ชาวบ้านเขารู้อะไรไหม เขาฟังแล้วเขาไม่รู้เรื่อง แต่ไปฟังเทศน์ปริยัติ ฟังเทศน์นิทาน “โอ๋ย! เข้าใจง่าย โอ๋ย! สว่างกระจ่างแจ้ง” นี่เทศน์โดยสมมุติไง นี่ไง พื้นฐานของจิตของคนมันตํ่า มันฟังของหลอกๆ มันว่าถูก พอเวลาฟังของจริงๆ มันฟังไม่เป็น เราถึงทําไว้ให้มันฟังกันเพื่อประโยชน์ ถ้าใครฟังได้ เป็นประโยชน์ได้ มันก็สมประโยชน์ ถ้าใครฟังแล้วไม่เข้าใจมันก็กรรมของสัตว์

แต่นี่มันเป็นเพราะกิเลสเรา เพราะอะไร เพราะเราพูดได้หยาบๆ พอครูบาอาจารย์ท่านพูดได้จริง “อย่าไปฟังนะ ฟังแล้วมันเป็นแม่กล่อมเด็ก ฟังแล้วมันเป็นการกล่อมใจ”

ก็การฟังธรรม การปฏิบัติ การฟังธรรม พระพุทธเจ้าเทศน์สําเร็จเป็นแสนๆ ครูบาอาจารย์เทศน์แล้วสําเร็จหมด แล้วมีอะไรบอกไม่ให้ฟัง

ไม่ให้ฟังมันไม่ใช่เรื่องการฟังเทศน์ไม่ฟังเทศน์หรอก มันเป็นเรื่องของกิเลสคนบอก กูอิจฉา กูอยากดัง ให้ฟังกูคนเดียว แต่จะพูดตรงๆ ไม่ได้ พูดตรงๆ มันเปิดหน้ากิเลสมากเกินไปไง ให้กิเลสมันแฉลบออกไปหน่อยเดียวเท่านั้นน่ะ แล้วพูดแฉลบๆ กันไปอย่างนั้นน่ะ

มันเศร้าใจ ต่อหน้าเราไม่ทํา ไปทําอยู่ข้างนอก แล้วต่อหน้าเราก็หลอกลวง มาพูดกันระหว่างตัวต่อตัว ออกไปพูดอีกอย่างหนึ่ง

ไม่เคยยอมรับ ไม่เคยเลย ไม่เคยยอมรับ มาทีไรบอก “กูไม่ฟังมึง กูไม่ฟังมึง กูไม่ฟังมึง”

แล้วบอก “ทําอย่างนี้มันถูกไหม”

เราบอก “ถูก มึงขึ้นถนนถูกไหม ถูก มึงเดินไปให้จบ”

มึงขึ้นถนนถูกไหม ถูก เอาแผนที่มากาง แผนที่ประเทศไทยถูกไหม ถูกใช่ไหม แผนที่ประเทศไหนที่ออกมาโดยกรมวิทยาศาสตร์ ถูกไหม ถูกทั้งนั้นน่ะ บอกว่าถูกไหม ก็ถูกไง แผนที่ประเทศก็ถูกไง แต่มึงเดินถูกหรือเปล่า บอกว่าถูกไหม ก็ถูก ก็แผนที่ประเทศไทย แต่มึงเดินไปในพื้นที่ มึงลงไปหรือยัง ก็มึงไม่ลง ไม่ลงแล้วถูกได้อย่างไร

แล้วบอกมึงเดินถูก ถูกอย่างไร กูไม่รับรองมึง ไม่เคยรับรองเลย แต่ไหนแต่ไรมา แล้วไม่ใช่รับรอง ห่วงอย่างเดียว ห่วงตรงนี้ ห่วงว่าถ้ารับรองไปแล้ว ไปสอนคนอื่นผิดแล้วมันเสียหาย แล้วถ้ามันมีปัญหาขึ้นมา แล้วถ้ามันหลุด มันบ้าขึ้นมา แล้วกูไปการันตีมัน เหมือนกูคํ้าประกัน สุดท้ายแล้วกูต้องไปใช้จ่ายหมดเลย ถึงไม่เคยยอมรับเลย แต่ไปพูดข้างนอกได้อย่างไรว่า “รับ รับ”

เมื่อวานถามต่อหน้าเลย “กูรับมึงตรงไหน”

“ไม่ได้รับครับ”

แล้วไปพูดข้างนอกได้อย่างไร แล้วอย่างนี้จะมีศีลบริสุทธิ์ไหม แล้วทําสมาธิได้ไหม แล้วจะเกิดปัญญาได้ไหม มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้อยู่แล้ว แล้วจะบอกขั้นไหนๆ...ก็ขั้นบ้าไง เอวัง

ความจริง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๒๗ ธันวาคม ๒๕๕๑
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ทําใจให้สงบ เวลาฟังธรรมเราต้องเปิดกว้าง เวลาฟังธรรมด้วยธรรมะ ธรรมะจะเข้าสัมผัสใจเรา ฟังธรรมด้วยโมฆบุรุษ ฟังธรรมด้วยความจับผิด ด้วยความผิด มันปิดหัวใจ

เหมือนเราฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ก็เหมือนกัน มันไม่ได้จับผิดเวลาเราฟัง เพราะมันมีความรู้ความเห็นของเรา เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ออกมามันตรงกับความรู้ความเห็นของเราไหม ถ้ามันไม่ตรงกับความรู้ความเห็นของเรา มันเป็นเพราะเหตุใด เราต้องหาเหตุผลสิ เราจะไปค้นหาเหตุผล

เหตุและผลรวมลงเป็นธรรม ธรรมะมันอยู่ที่เหตุและผล อย่าเอากําปั้นทุบดิน อย่าเอาสีข้างเข้าถู อย่าว่าเราถูก เราจะเอาดีไปหมด ทุกคนมันมีกิเลสในหัวใจนะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว ครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่มั่นเวลาท่านพูดกับหลวงตา “มหา ท่านพรรษาก็เยอะแล้ว ให้ดูแลหมู่คณะ ให้พระใหม่ๆ มันเข้ามา มันจะได้มีข้อวัตรติดหัวมันไป ถ้าไม่มีข้อวัตรติดหัวมันไป มันก็เอาสีข้างมันเข้าถู” นี่เป็นความเมตตาของครูบาอาจารย์นะ

ดูสิ หลวงตาท่านสร้างวัดขึ้นมา ท่านจะพูดตลอดเวลา “มันมากเกินไปไม่ได้ มันจะแออัดกันเกินไป มันไม่สะดวกแก่การประพฤติปฏิบัติ”

การประพฤติปฏิบัติ การเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนามันจะไปทําลายกิเลสในหัวใจของเรา มันจะเป็นช่องทางเข้าไปหาสัจธรรม สิ่งที่ครูบาอาจารย์ท่านเปิดช่องทางไว้ให้เรา ท่านเมตตามากนะ อย่าให้ท่านเสียกําลังใจ กําลังใจของท่าน ศาสนทายาท ทุกคนก็อยากปรารถนาศาสนทายาท จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจของครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านส่งต่อมาถึงใจของเรา ให้ใจของเราเป็นธรรม อย่าให้ใจของเราเป็นกิเลส

ถ้าใจของเราเป็นกิเลส มันเข้าไม่ถึงธรรม มันเป็นเรื่องของกิเลสล้วนๆ เป็นเรื่องของโลก เรื่องของโลก ปัจจุบันนี้มีบริษัทบริหารจัดการ เขาทําให้เราได้ เราอยากจะมีงานมีการต่างๆ เขามาจัดการให้ได้หมดเลย เขามาออกแบบให้เสร็จเลย เราจะมีหน้ามีตาขนาดไหน เราจะจัดงานเราให้ยิ่งใหญ่ขนาดไหนก็ได้ถ้าเรามีสตางค์เสียอย่างเดียว

เดี๋ยวนี้พระก็เหมือนกัน มีแต่รูปแบบ เอาแต่รูปแบบมาอวดกันไง แล้วเราก็เป็นโลกอยู่แล้วใช่ไหม ใจเราก็เป็นโลก พอเห็นเป็นรูปแบบเข้าเราก็ทึ่ง เราก็ศรัทธา รูปแบบ ดูสิ ดูภาพศิลปะฝาผนังที่เขาเขียนไว้สวยๆ เขาเขียนไว้มหัศจรรย์มาก มันเป็นสิ่งที่ไม่มีชีวิต มันเป็นรูปแบบ เราไปตื่นเต้นอะไรกับรูปแบบอย่างนั้น

แต่ถ้าเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันแก้ทุกข์เราได้จริงหรือเปล่า มันทําความสะอาดใจของเราได้จริงหรือเปล่า ใจของเราสะอาดบริสุทธิ์จริงหรือไม่ ใจของเรา ใครมาโกหกมดเท็จไม่ได้นะ มันเร่าร้อน มันมีกิเลสทิ่มแทงในหัวใจอยู่ มันแสดงออกของมันเป็นธรรมดา ถ้ามันแสดงออกเป็นธรรมดา ครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ มันไม่เป็นความจริง มันไม่สามารถถอนศรปักใจของเราได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้ ถ้าสิ่งนี้เป็นไปได้ มันจะเป็นครูบาอาจารย์ของเราได้อย่างไร มันก็เป็นนกแก้วนกขุนทองไง

นกแก้วสมัยปัจจุบันนี้ตัวหนึ่งเป็นล้าน เขาเลี้ยงกันตัวหนึ่งเป็นล้าน ราคามันน่ะ แล้วครูบาอาจารย์นกแก้วนกขุนทองมันเป็นพลาสติก มันไร้สาระ สิ่งที่ไร้สาระ เอาความจริงเข้าจับสิ เอาความรู้สึกของหัวใจเราเข้าจับว่ามันเป็นธรรมจริงหรือเปล่า ถ้าเป็นธรรมจริง แสดงกิริยาอย่างนั้นออกมาได้อย่างไร กิริยาอะไร? กิริยาคือมารยาสาไถยไง เป็นมารยาสาไถย เป็นโมฆบุรุษ หวังลาภสักการะ หวังชื่อเสียง หวังความยอมรับของคน

แต่หลวงปู่มั่น หลวงตาของเรา ครูบาอาจารย์เราที่เป็นความจริง ไม่สนใจเรื่องกิริยาท่าทางเลย กิริยานี้เป็นการแสดงออกของธรรม ถ้าธรรมมันได้ไหลไป ดูนํ้าสิ นํ้าป่าที่มันพัดมา นํ้าป่าที่มันมีความรุนแรงของมัน มันพัดบ้านเรือนพังทลายไปหมดเลย แต่เวลาฝนตกนํ้าหลากมา มันเอาสิ่งที่เป็นตะกอน เอาสิ่งที่เป็นปุ๋ยมา มันเป็นประโยชน์มาก

นํ้าหลากก็คือนํ้าหลาก นํ้าสิ่งที่มันพัดมามันทําลายบ้านเรือนสิ่งที่กีดขวางไปหมดเลย สิ่งนั้นมันเป็นกระแสของนํ้าใช่ไหม กระแสของพลังใช่ไหม ธรรมก็เหมือนกัน กิริยาไม่สําคัญ กิริยานี้เรื่องไร้สาระมาก มันมีเนื้อหาสาระหรือเปล่า เนื้อหาสาระการแสดงออกมาของธรรมนั้นน่ะ ถ้ามันมีเนื้อหาสาระ เนื้อหาสาระมันคืออะไร เนื้อหาสาระมันคือความเป็นจริง สิ่งที่เป็นจริง ถูกต้องได้จริง สัมผัสได้จริง ถ้าใจมันจริง มันต้องเป็นความจริงอันเดียวกัน ความจริงมีหนึ่งเดียว ความจริงไม่มีสอง ดูสิ ครูบาอาจารย์เวลาพูด พระอรหันต์ล้านองค์ก็ล้านวิธีการ ความล้านวิธีการ แต่ความจริงมันมีหนึ่งเดียว มันลงที่เดียวกัน มันเป็นอันเดียวกัน มันต่างกันไม่ได้ ถ้าต่างกัน พระอรหันต์องค์หนึ่งต้องผิดแน่นอน พระอรหันต์องค์หนึ่งต้องผิด ไม่ใช่พระอรหันต์เด็ดขาด

แต่ถ้าเป็นความจริงแล้ว มันจะมาสุดทางที่ไหน ดูสิ กระแสนํ้าทุกกระแสนํ้า ลําธารทุกลําธาร ไหลลงสู่ทะเลหมด มันเป็นหนึ่งเดียวกันหมด มันจะต่างกันไม่ได้ ถ้ามันต่างกันมันต้องมีความผิด มันมีความผิดเด็ดขาด แต่ความผิดอย่างนี้ ใครมีวุฒิภาวะไปจับความผิดอย่างนี้ได้ ความผิดของครูบาอาจารย์ท่านแสดงออกมาไง เราถึงว่าฟังธรรมมันต้องเอาเหตุเอาผลเข้าไปจับ อย่าเอาความรู้สึก อย่าเอากระแสสังคม กระแสสังคมมันเป็นเรื่องของการสร้างภาพ มันสร้างได้ทั้งนั้นน่ะ โลกเขาสร้างมาทั้งนั้นน่ะ แล้วสร้างขึ้นมาแล้วมันเป็นประโยชน์อะไรกับโลก

ดูหลวงปู่มั่นสิ หลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่าตลอดนะ เวลาผู้ที่จะเข้าไปหาหลวงปู่มั่นต้องซื้อทางเข้าไป มันเป็นคันนาของเขาอยู่วัดหนองผือ คนจะเข้าไป ผู้เฒ่าไปไม่ได้ ต้องนั่งเกวียนไป ต้องซื้อทางไป คือเกวียนนั้นมันต้องบดข้าวเข้าไป ไม่มีถนน ไม่มีหนทาง ไม่มีสิ่งที่เข้าไปหาได้

แต่ในปัจจุบันเป็นอย่างนั้นไหม ในปัจจุบันนี้มีแต่เข้าไปหาโยม เข้าไปยอมจํานนกับเขาหมดไง โลกเป็นใหญ่ ถ้าโลกเป็นใหญ่ ศาสนามันก็โดนโลกเหยียบยํ่า ถ้าโลกเหยียบยํ่าแล้วมันจะเป็นอะไรล่ะ แล้วพูดออกมานะ เกรงใจเขา เกรงใจเรา เกรงใจเขาไปหมด พูดไปกระทบกระเทือนโยม เดี๋ยวเกียรติยศมันจะหายไปหมดไง มันต้องขออนุญาตกิเลสก่อนแล้วมันถึงแสดงธรรม

แต่ถ้ามันเป็นธรรมะ ธรรมเหนือโลก ธรรมเหนือโลกมันเป็นอมตธรรม มันสามารถชําระกิเลสได้ทั้งหมด ทุกคนแสวงหา เขาจะเข้าใจหรือไม่เข้าใจก็แล้วแต่ ดูสิ เด็ก เราให้วิชาการกับเขา เวลาเราให้วิชาการเขา เราบังคับให้เขามีการศึกษา เขาเดือดร้อน เขาอึดอัดไปหมด แต่เวลาเขาจบการศึกษาแล้ว เขาไปทําหน้าที่การงานของเขา เขาจะซึ้งบุญซึ้งคุณอาจารย์ของเขา เพราะเขามีวิชาการอย่างนี้ เขาถึงมีตําแหน่งหน้าที่การงานนี้มา เขาซึ้งคุณมาก แต่ขณะที่เขามีการศึกษาอยู่ โดนบังคับอยู่ เด็กคนไหนมันก็ไม่มีความชอบทั้งนั้นน่ะ

ในการประพฤติปฏิบัติก็เหมือนกัน ในเมื่อมันเป็นกิเลสของเรา เราถูกไปทั้งนั้นน่ะ เราเก่งไปทั้งนั้นน่ะ เราเก่ง ทําไมมันสงสัยล่ะ ปากพูดดี ปากนี้จ้อยๆๆ เลย นกแก้วนกขุนทองเลยล่ะ แต่หัวใจมันว้าเหว่ หัวใจมันเศร้าหมอง หัวใจมันไม่เข้าใจเลย ลังเลสงสัย พูดเสร็จแล้วก็วิตก พูดจบแล้วกลับไปกุฏิก็ไปนั่งคอตก “เอ๊! เขาจะเชื่อเราหรือเปล่านะ เขาจะจับผิดเราได้หรือเปล่า เขาจะฟังเราหรือไม่ฟังเรา” พูดแล้วทําไมมันทิ่มตัวเองล่ะ พูดออกไปแล้วทําไมมันกลับมาทิ่มตัวเอง

แต่ถ้าเป็นธรรมะมันจะไปทิ่มใครล่ะ มันไม่มีอะไรจะทิ่ม มันเป็นความจริงอันหนึ่ง ความจริงคือความจริงวันยังคํ่า พูดที่ไหนก็เป็นความจริง แต่คนรับได้หรือไม่ได้ มันเป็นเรื่องของธรรมเหนือโลก มันก็เป็นสัจธรรมอันหนึ่ง

ถ้าฟังธรรมแล้วเอามาเพื่อประโยชน์เรา มันจะได้ประโยชน์กับเรา พันธุกรรมทางจิต ถ้าจิตมันอ่อนแอ อินทรีย์มันอ่อนแอ เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในกาลามสูตร อย่าเชื่อว่าอาจารย์เรา อย่าเชื่อว่ามันเข้ากับเหตุผลได้ อย่าเชื่อว่ามันสมเหตุสมผลที่มันจะเป็นจริง ไม่ให้เชื่อทั้งนั้นเลย เพราะมันเป็นตรรกะ แก้กิเลสไม่ได้ เราต้องพิสูจน์ สิ่งที่อาจารย์ท่านสอนมันเป็นจริงไหม พิสูจน์ได้ พุทโธเข้าไปสิ อัดมันเข้าไป ปัญญาอบรมสมาธิก็ทําเข้าไป แล้วเราเข้าไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมอย่างไร แล้วไปถามท่าน ถ้าท่านตอบผิด ท่านน่ะหลง ท่านน่ะไม่เป็น เราเห็นน่ะจริง นี่มันตรวจสอบง่ายๆ ที่ท่านพูดออกมามันเป็นจริงไหม ถ้าท่านพูดออกมาไม่จริง เราไปเห็นจริง ความเป็นจริงมันขัดแย้งกัน ความจริงมันมีหนึ่งเดียว ความจริงไม่มีสองหรอก ถ้าความจริงมีสอง ศาสนามันก็หลากหลายน่ะสิ

ศาสนาไม่มีหลากหลาย หนึ่งเดียว เห็นไหม พระสารีบุตรไปถามภิกษุณี “หนึ่งไม่มีสองคืออะไร”

อธิบายมาสิ สุขคู่กับทุกข์ มืดคู่กับสว่าง ดีคู่กับชั่ว รักก็คู่กับชัง สว่างก็คู่กับมืด สว่างก็คู่กับไม่สว่าง มันมีของคู่หมด แล้วหนึ่งคืออะไรล่ะ

เอโก ธมฺโม ธรรมอันเอก ในพระพุทธศาสนาเรา ธรรมอันเอก หนึ่งไม่มีสอง มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑

นิพพานเป็นอย่างไร นิพพานมันมีรูปแบบหลากหลายขนาดนั้นเชียวหรือ นิพพานมันมีคนละอย่างสองอย่างหรือ นั่นนิพพานของใคร? ก็นิพพานของไอ้โมฆบุรุษไง โมฆบุรุษก็เป็นนิพพานของมัน

แต่ถ้านิพพานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ลุกขึ้น เม้มปาก แล้วนั่งลง เหมือนกันหมด สัจธรรมอันเดียวกัน ทีนี้สัจธรรมอันเดียวกัน ถ้าเราฟังธรรม เรามีวุฒิภาวะ มันอยู่ตรงนี้ มันอยู่ตรงที่วุฒิภาวะของเรา เราฟังแล้วมันน่าเชื่อไหม มันเป็นจริงไหม มันฟังแล้วมันสมกับที่เป็นจริงไหม เราคิดโต้แย้งได้นะ ไปอยู่ที่ไหนก็แล้วแต่ ถ้าครูบาอาจารย์ท่านพูดอะไร ให้คิดโต้แย้งไว้ แล้วหาเหตุหาผล ไม่ท่านผิดก็เราผิด โต้แย้งด้วยหาเหตุหาผล ไม่ใช่โต้แย้งด้วยการเนรคุณ

โต้แย้งด้วยการกตัญญูกตเวที เห็นไหม ขอนิสัย อาจารย์กระสันอยากสึก ผู้ที่อุปัฏฐากอยู่ต้องออกอุบายไม่ให้ท่านสึก สัทธิวิหาริกอยากจะสึก อยากจะอะไร อาจารย์ต้องมีอุบายวิธีการ ชักพาดูกัน ซักผ้า พักผ่อน เจ็บไข้ได้ป่วย สัทธิวิหาริกกับครูบาอาจารย์จะดูแลกัน สิ่งนี้มันเป็นข้อวัตรปฏิบัติ นี่ก็เหมือนกัน อาจารย์กระสันอยากสึก อาจารย์กระสันคิดออกไปนอกลู่นอกทาง เราเป็นสัทธิวิหาริก เราแก้ไขได้หมด เรามีวิธีการ ถ้าเรามีเชาวน์ปัญญา นี่ไง ไม่ใช่เนรคุณ นี่กตัญญูกตเวที เราคิดโต้แย้งด้วยความกตัญญูกตเวทีได้นะ นี่ไง ที่ว่าถ้าเราคิดโต้แย้งคือเราไม่เคารพบูชาอาจารย์...ไม่ใช่

เราเคารพบูชา เรารักมาก เราเทิดทูนมาก แต่เหตุผลมันลงกันได้ไหม ถ้าเหตุผลมันลงกันได้ มันก็เป็นสัจธรรมใช่ไหม ถ้าเหตุผลลงไม่ได้ “แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน” อาจารย์ อาวุโส-ภันเต อาวุโส-ภันเตด้วยกฎหมาย ด้วยวินัยใช่ไหม

แต่ถ้าคุณธรรมในหัวใจล่ะ อาวุโส-ภันเต เราเคารพด้วยธรรมวินัย แต่คุณธรรมในหัวใจ ถ้ามันไม่จริง ๕๐๐ พรรษา มันก็ไม่พ้นนิสัยอยู่วันยังคํ่า แต่ถ้าคนที่พ้นนิสัยมันมีหลักมีเกณฑ์ในใจ ธรรมวินัย สมมุติบัญญัติ วิมุตติ สมมุติบัญญัติ สมมุติแล้วบัญญัติ สมมุตินี้เป็นสมมุติต่างๆ โลกสมมุติ เป็นการสมมุติ บัญญัติเป็นธรรมวินัย นี่บัญญัติ สมมุติบัญญัติ เห็นไหม ธาตุ แล้วเราไปเกาะธาตุ ธาตุ ๔ รู้ว่าธาตุ ๔ สักแต่ว่าธาตุ ๔ ก็สักแต่ว่าธาตุ ๔ ดิน นํ้า ลม ไฟ ก็สักแต่ว่า ขนสักแต่ว่าขน สักแต่ว่าหมดเลย แล้วจิตมันรู้อะไร สักแต่ว่า ใครเป็นสักแต่ว่า ถ้าสักแต่ว่า โลกก็มีอยู่แล้วโดยธรรมชาติของมัน แล้วใครบริหารจัดการมันล่ะ ใครเอาไปใช้เป็นผลประโยชน์

สักแต่ว่ามันต้องมีจิตเห็น สักแต่ว่านี้เป็นคําพูดของพระอรหันต์ มันมีความเป็นจริงของมันแล้ว มันถึงรู้จริง แล้วมันปล่อยวางได้ตามความเป็นจริง ไม่ใช่สักแต่ว่า เก้อๆ เคอะๆ เขินๆ ไม่ใช่อย่างนั้น มันเป็นไปโดยธรรมชาติ มันเป็นไปโดยข้อเท็จจริงที่มันจะเป็นสัจธรรมอย่างนั้น แต่ในเมื่อผู้ที่ปฏิบัติใหม่ ครูบาอาจารย์เป็นผู้ที่ให้นิสัย จะสอนลูกศิษย์อย่างไร

มันต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบเข้ามาแล้วเห็นผม ขน เล็บ ฟัน หนังตามความเป็นจริง ถ้าเห็นผม ขน เล็บ ฟัน หนังตามความเป็นจริง วิภาคะ การแยกส่วนขยายส่วน เพราะอะไร เพราะถอนอุปาทาน ถอนความรู้สึก ถอนความยึดมั่นถือมั่นในความเป็นจริง ถ้าการถอนตามความเป็นจริงมันถอนได้จริง อย่างนี้ต่างหากมันถึงเป็นธรรม

ไม่ใช่ว่า “นั่นก็สักแต่ว่า”...ถ้าสักแต่ว่ามันเป็นธรรมตั้งแต่เราไปอยู่ในท้องนู่นน่ะ ก็เรามีครบ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ทุกคนก็มีครบ ทุกคนก็รู้หมด เจ็บปวดเหมือนกัน หยิกไปที่เนื้อก็เจ็บ หนังก็เจ็บ ถ้ามันสักแต่ว่าๆ ก็ไม่เจ็บสิ

นี่ไง ถ้าของจริงมันจะมีขั้นตอนของมัน คําว่า “ขั้นตอน วิธีการ” วุฒิภาวะของจิตมันมีพัฒนาการของมัน มันเห็นความสงบของใจเข้ามา เห็นการกระทําของมัน เข้าไปรื้อถอนใจของมัน มันทําได้ตามความเป็นจริงไง

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ไม่เป็น “โน่นก็สักแต่ว่า” ถ้าสักแต่ว่า แผงขายเนื้อสัตว์มันก็เป็นพระอรหันต์หมดเลย ยิ่งเชิงตะกอนเผาศพ พระอรหันต์เต็มเลย เพราะมันมีผม ขน เล็บ ฟัน หนังเหมือนกัน มันเป็นอะไรล่ะ คนตายไปแล้วมันมีประโยชน์อะไร

ดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ระลึกถึงบุญคุณของอาฬารดาบส เพราะไปศึกษากับอาฬารดาบสมามาก ได้สมาบัติ ๘ อาฬารดาบสบอกเลยว่า “เจ้าชายสิทธัตถะมีความรู้เท่าเรา เป็นอาจารย์สอนได้ เป็นอาจารย์สอนลูกศิษย์ในสํานักเรา เรายกให้เป็นอาจารย์องค์หนึ่งในกรรมการที่เป็นอาจารย์ด้วยกัน”

เจ้าชายสิทธัตถะไม่เอา เพราะอะไร เพราะสมาบัติมันก็หินทับหญ้าไว้เฉยๆ ออกมามันก็ทุกข์อย่างเดิม ออกมาค้นคว้าของตัวเองจนสําเร็จเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พอเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “จะสอนใครได้หนอ” เล็งญาณจะสอนใคร จะสอนคนนี่นะ การรื้อสัตว์ขนสัตว์ไม่ใช่ไปเจอสัตว์แล้วก็จะเอาสวิงไปรื้อมันขนมัน ไม่ใช่หรอก เล็งญาณดูว่าวุฒิภาวะของจิตของแต่ละคนมันสมไหม การแสดงธรรมออกไปเขารับได้ไหม นี่แสดงธรรม อาฬารดาบสเข้าฌานสมาบัติอยู่ จิตมันนิ่งอยู่ แต่กิเลสมันส่งออก จะไปสอนอาฬารดาบสก่อน แต่กําหนดดู “โอ้! น่าเสียดาย ตายไปเมื่อวานนี้เอง”

ตายไปแล้วทําไมไม่ตามไปสอนบนพรหมล่ะ

นี่ไง ในเมื่อสักแต่ว่า คนมันตายไปแล้ว จิตมันออกจากร่างไปแล้วมันจะมีประโยชน์อะไร

“ผม ขน เล็บ ฟัน หนังเป็นอริยสัจ ผม ขน เล็บ ฟัน หนังเป็นสัจธรรม” ถ้ามันเป็นสัจธรรม ศพมันก็เป็นสัจธรรม มันไม่เป็นสัจธรรมเพราะอะไร เพราะมันไม่มีจิต

จิตตภาวนา จิตสงบเข้ามาก่อน แล้วจิตไปเห็นผม ขน เล็บ ฟัน หนังด้วยข้อเท็จจริง การเห็นผม ขน เล็บ ฟัน หนังด้วยข้อเท็จจริงมันจะสะเทือนหัวใจมาก การเห็นกายด้วยจิต จิตเห็นกายมันวิภาคะ มันจะขยายส่วนแยกส่วน อุคคหนิมิต วิภาคนิมิต การขยายส่วนแยกส่วนโดยเจโตวิมุตติ

ไม่ใช่ว่า “สักแต่ว่าๆ” เริ่มต้นก็สักแต่ว่าเลย คือปฏิเสธเลย มันเข้าไม่ถึงธรรมหรอก มันเป็นไปไม่ได้ สิ่งที่มันเป็นไปไม่ได้ ถ้าครูบาอาจารย์ที่สอนเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ ลูกศิษย์ทําไป นี่ไง โคนําฝูง ถ้าโคมันโง่ มันจะเอาฝูงโคนั้นอยู่ในวังนํ้าวน ตายห่าหมด ถ้าโคมันฉลาดมันจะพาฝูงโคนั้นขึ้นฝั่ง

สิ่งสัจจะความจริงอย่างนี้ไม่ต้องไปหาที่ไหนหรอก เพราะอะไรรู้ไหม เพราะเอกสารหลักฐาน คือเทศน์ออกมา ธรรมะจะรู้ได้ก็ต่อเมื่อแสดงธรรม ผู้ใดแสดงธรรมออกมา มันออกมาจากความรู้อันนั้น ถ้าความรู้อันนั้นมันรู้ได้ขนาดไหนก็พูดได้แค่นั้น สิ่งที่พูดออกมา พูดจากความเห็นของตัว

แล้วบอกว่า “จะไปจับผิดๆ”

ไม่ได้จับผิด มันเทศน์ออกมาอยู่ในท้องตลาดเต็มไปหมดเลย เพียงแต่คนที่มีหลักเกณฑ์ มีปัญญาไม่มีปัญญามันเห็นหมด นี่ไง คนโง่ คนฉลาด สร้างเอกสารเท็จก็เป็นความผิดอันหนึ่ง ใช้เอกสารเท็จก็เป็นความผิดอีกอันหนึ่ง เทศน์ออกมาเท็จ ตัวเองเทศน์ออกมาเป็นธรรมะเท็จๆ ก็เป็นความผิดอันหนึ่ง ยังบอกว่า “ฉันเทศน์ธรรมะ โอ๋ย! มาจับผิดฉันได้อย่างไร” นี่สร้างเอกสารเท็จ

ใช้เอกสารเท็จ เอาเทศนาว่าการนั้นออกไปในท้องตลาดไปหาผลประโยชน์ “โอ๋ย! ธรรมะขององค์นั้นดีอย่างนั้น ธรรมะขององค์นี้ดีอย่างนี้” นี่ใช้เอกสารเท็จ พอบอกใช้เอกสารเท็จ อ้าว! เอกสารเท็จมันก็มีโทษนะ

หลวงปู่ตื้อท่านขึ้นไปบนเขา ไปสอนพระองค์หนึ่ง แล้วท่านเดินลงจากเขามา “เอ๊ะ! เราสอนผิดไว้คําหนึ่ง”

ท่านเดินขึ้นเขาไปเลย ไปบอกว่า “คําที่ผมพูดคํานั้นผิดนะ”

พระองค์นั้นบอก “โอ๋ย! หลวงปู่ทําไมต้องขึ้นมาขนาดนี้ มาพูดเมื่อไหร่ก็ได้”

“ไม่ได้ เพราะเดี๋ยวถ้าท่านไปพูดให้คนอื่นฟัง คนอื่นฟังต่อไปมันเป็นความผิด”

ตัวเองทําตัวเองหลงผิดมันก็เป็นความเสียหายของตนเอง แต่เราหลงผิดแล้วทําให้คนอื่นหลงผิดด้วย บาปอกุศลนี้มหาศาลเลย นี่มันเป็นเรื่องข้อเท็จจริง ต่อไป ๕,๐๐๐ ปี ศาสนาจะเสื่อม เสื่อมอย่างไร? เสื่อมเพราะจิตใจของคนมันเสื่อมจากหลักธรรม

ธรรมะไม่เคยเสื่อม ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามารื้อค้นสิ่งที่มีอยู่แล้ว ในภัทรกัปนี้เป็นองค์ที่ ๔ แล้วองค์ที่ ๕ พระศรีอริยเมตไตรย นี่ของที่มีอยู่แล้ว มันไม่มีวันเสื่อมหรอก เพียงแต่พวกเราเสื่อม จิตใจเราเสื่อม จิตใจเราไม่มีกําลังพอที่จะเข้าไปรื้อค้น ที่จะเข้าไปถึงเป้าหมายอันนั้นได้ เรานี้เสื่อมจากธรรม นี่เราเสื่อมนะ แล้วในเทศนาว่าการเป็นเอกสารเท็จมา หลักการมันบิดเบือนไปโดยสามัญสํานึกของจิตของกิเลส มันก็ต้องการความสะดวกสบายของมันอยู่แล้ว มันไม่ต้องการขวนขวาย มันต้องการแบบว่า “ขิปปาภิญญา ผู้ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย เราต้องปฏิบัติ เราต้องรู้”...สร้างบุญกุศลอะไรมา การที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ขิปปาภิญญา เขาต้องมีบุญกุศลของเขา อย่างพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ ท่านปรารถนาเป็นอัครสาวก ท่านต้องสร้างของท่าน อัครสาวก สาวกสาวกะ เอตทัคคะแต่ละองค์สร้างมาหลากหลายแตกต่างกัน

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ท่านสร้างของท่านมา ท่านทําของท่านมา ขิปปาภิญญา ความตรัสรู้ง่าย มันต้องมีพื้นฐาน คนต้องทํามา ถ้าทํามาแล้วมันไม่แสดงออกซื่อบื้อแบบที่ไม่มีปัญญาอย่างเราหรอก พวกเราสาวกสาวกะ

แต่ถ้ามันเป็นผู้ที่มีเชาวน์ปัญญา มันมีหลักคิด มันมีจุดยืน มันจะหาเหตุหาผล อาจารย์พูดนี้ถูกหรือผิด สิ่งที่พูดออกมามีเหตุผลไหม ถ้ามีเหตุผล ดูสิ หลวงตาท่านบอกเวลาท่านโต้กับหลวงปู่มั่น ไม่ใช่โต้ด้วยทิฏฐิมานะ คําว่า “โต้” หมายถึงว่า เราก็มีความรู้อันหนึ่ง เราก็มีปัญญาอันหนึ่ง ในเมื่อเรามีปัญญาอันหนึ่ง เรามีความเห็นของเราอันหนึ่ง ท่านก็มีความเห็นของท่านอีกอันหนึ่ง ถึงต้องหาเหตุหาผลกันไง นี่พูดโต้แย้งเพื่อหาเหตุหาผล หาข้อเท็จจริงที่เป็นความถูกต้อง

แต่สุดท้ายแล้ว เพราะอะไร เพราะหลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ หลวงตาท่านเป็นลูกศิษย์ ท่านยังเป็นผู้ที่แสวงหาอยู่ เหตุผลดีขนาดไหน เพราะอะไร เพราะหลักการทางวิชาการ เพราะเรียนมาเป็นมหา แล้วปฏิบัติด้วย จินตมยปัญญามันกว้างขวางมาก แต่ด้วยเหตุด้วยผล “อืม! ก็น่าฟังของท่านนะ แล้วถ้าเรามาหาท่าน ทําไมเรามาหาท่านล่ะ เรามาหาท่านเพื่อมาหาคนชี้นํา ในเมื่อเรามาหาท่านแล้วทําไมเราไม่ลองประพฤติปฏิบัติดูแบบท่านล่ะ”

พอประพฤติปฏิบัติเข้าไป “อืม! ท่านถูกหมดเลย เราผิดหมดเลย”

เพราะเราเป็นจินตนาการของเราหมดเลย แล้วเรามีทางวิชาการรองรับด้วย

เวลาหลวงปู่มั่นถาม “มหา จิตสบายดีไหม”

“สบายดีครับ สบายดีครับ”

“มันสบายตายอะไร นั่นมันสุขในเศษเนื้อติดฟัน”

“สุขในเศษเนื้อติดฟันอันนี้ก็เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิไม่เป็นอย่างนี้ สัมมาสมาธิในพระไตรปิฎกจะให้เดินทางไหนล่ะ”

“สัมมาสมาธิของท่านอย่างหนึ่ง...” เพราะสัมมาสมาธิของเรามันมีความเห็นผิด คือมีสมุทัยใช่ไหม “สัมมาสมาธิของท่านอย่างหนึ่ง สัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างหนึ่งเว้ย! สัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันไม่มีสมุทัย ไม่มีทิฏฐิมานะ ไม่มีความเห็นผิดนั้นบวกเข้ามา”

ก็ยังไม่เข้าใจนะ พอมาปฏิบัติ มาทดสอบ “อืม! จริงของท่านหมดเลย”

ตั้งแต่นั้นมาเวลาหลวงปู่มั่นขึ้นเสียง จะหมอบลงฟังก่อน “สงสัยมันจะเป็นแบบนั้นน่ะ สงสัยของท่านจะจริง สงสัยของเราจะปลอม” เห็นไหม สงสัยว่าเราจะปลอม ของท่านคงจะจริง เพราะมันได้ทดสอบครั้งแรก พอเราทดสอบครั้งแรกแล้ว ของเรามันผิดหมดเลย ของท่านถูก ฉะนั้น คําตอบของท่านในแต่ละครั้งๆ มันก็ต้องตั้งหลักก่อน

การค้นคว้า การแสวงหาอย่างนี้มันไม่ใช่การโต้แย้งด้วยการเนรคุณ มันโต้แย้งด้วยความกตัญญูกตเวที เพราะหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านต้องการสร้างศาสนทายาทขึ้นมาเพื่อดํารงศาสนา ศาสนทายาทมันต้องสะอาดบริสุทธิ์มาจากใจ ถ้าใจเราไม่สะอาดบริสุทธิ์ มันเป็นโมฆบุรุษ มันเป็นเล่ห์มันเป็นกล มันเอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเป็นสินค้า

แต่ถ้ามันเป็นสัจจะความจริงขึ้นมา มันไม่ใช่เป็นเล่ห์เป็นกล ศาสนทายาทมันต้องสะอาดบริสุทธิ์มาจากใจ ถ้าใจมันสะอาดบริสุทธิ์ ศาสนทายาทอย่างนี้มันจะเป็นหลักเกณฑ์ในศาสนา ครูบาอาจารย์ท่านต้องการตรงนี้ ท่านมีเมตตาอย่างนี้ ท่านมีเป้าหมายอย่างนี้ ท่านถึงพยายามทํา ดูสิ สิ่งที่วางไว้ให้เป็นข้อวัตรปฏิบัติ หลวงปู่มั่นท่านบอก “ให้มีข้อวัตรปฏิบัติติดหัวมันไป” ถ้ามันมีข้อวัตรปฏิบัติติดหัวมันไป มันมีสมบัติ มันจะรู้เลยว่าสิ่งใดถูกสิ่งใดผิด ดูสิ ดูอย่างเงินจริงกับเงินปลอม เรามีเงินจริงติดตัวเรามา ถ้ามีเงินปลอม มันเปรียบเทียบได้ว่าสิ่งนี้ปลอมสิ่งนี้จริง เพราะสิ่งจริงเรามีอยู่ สิ่งนั้นเป็นสิ่งปลอม เราเห็นได้

เรามีข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมา ข้อวัตรปฏิบัติคืออะไร ข้อวัตรปฏิบัติมันก็มาจากธรรมวินัยพระพุทธเจ้า กิจของสงฆ์ ๑๐ อย่าง กิจของสงฆ์มีอะไรบ้างล่ะ กวาดลานเจดีย์ วัจกุฎีวัตร วัตรในโรงฉัน นี่ข้อวัตรปฏิบัติ ถ้ามันมีข้อวัตรปฏิบัติ นี่กิจของสงฆ์ ในการนั่งสมาธิภาวนา กิจของสงฆ์ไม่ใช่ไปร่อนหาเหยื่อหรอก ไอ้นั่นไม่ใช่กิจของสงฆ์ ไอ้นั่นมันกิจของวณิพก เที่ยวหาผลประโยชน์ วณิพกไง

แต่นี่มันกิจของสงฆ์ มันเป็นข้อวัตรปฏิบัติ ถ้าเรามีข้อวัตรปฏิบัติ เราอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัย เรากอดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้ เราจะผิดไปไหน ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา แล้วเรากอดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้ ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ในพระไตรปิฎก “ภิกษุ ถ้าผู้ใดอยู่ถึงตะวันตกของประเทศชมพูทวีป ถ้าประพฤติปฏิบัติตามเรา เหมือนกับอยู่ใกล้เรา ผู้ใดจับชายจีวรเราไว้ แต่ไม่ปฏิบัติตามเรา...”

ตามเราคืออะไร ตามเราคือธรรมวินัยไง ตามเราคือข้อวัตรปฏิบัตินี่ไง ตามเราคือตั้งสติ นั่งสมาธิภาวนานี่ไง “ถ้าผู้ใดปฏิบัติตามเรา อยู่ถึงภาคตะวันตกของชมพูทวีป ก็เหมือนอยู่ใกล้ๆ ตัวเราเลย”

กิจของสงฆ์ ข้อวัตรปฏิบัติ สัลเลขธรรม ๑๐ ความมักน้อยสันโดษ การขัดเกลากิเลส การต่างๆ การแสวงหาต่างๆ การกระทําของเราขึ้นมา อยู่กับครูอยู่กับอาจารย์มันเอาตรงนี้ เพราะอะไร เพราะการเคลื่อนไหวมีสติสัมปชัญญะ ไม่ใช่เหม่อลอยนะ ไอ้นี่มีปัญญามาก พูดปากเปียกปากแฉะนํ้าลายแตกฟองเลย แต่ตาเหม่อลอย เถ่อหมดเลย อย่างนี้หรือมีสติ ไอ้นี่มันโลกๆ คือมันไม่ได้ออกมาจากใจ มันออกมาจากสามัญสํานึก ออกมาจากสัญญา ออกมาจากข้อมูลที่เราไปจับมาผิดจับมาถูก เพราะอะไร เพราะวุฒิภาวะจิตใจมันอ่อนแอ สิ่งใดออกมา เห็นกิริยาท่าทาง ลองฟังดูสิว่ามันมีข้อมูลไหม มันมีความเท็จจริงอย่างไรในสิ่งที่เขาแสดงออกมานั่นน่ะ ธรรมะที่แสดงออกมา โมฆบุรุษแสดงธรรมออกมา มันมีแต่สิ่งที่จะทําให้เราผิดพลาดทั้งนั้นน่ะ

แต่ที่มันจริง สิ่งที่ผิดพลาดเพราะอะไร เพราะมันไม่รู้ เราไม่รู้ขั้นตอนเลย ไม่รู้ว่าจิตสงบเป็นอย่างไร จิตสงบยังไม่รู้ อย่าว่าแต่พูดถึงนิพพานกันเลย จิตมันไม่สงบเข้ามา มันจะมีพื้นฐานยกขึ้นวิปัสสนาอย่างไร สิ่งที่ยกวิปัสสนาเป็นโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล แม้จิตสงบยกขึ้นวิปัสสนาก็ยังไม่เข้าใจ แล้วก็บอกว่า “นี่จิตสงบเข้ามา แล้วก็ไปแก้กันที่อวิชชา ย้อนกลับเข้ามาเลย แล้วไปพลิกกันที่อวิชชา พอพลิกอวิชชาเป็นพระอรหันต์”...หันลงนรกกันหมด รับรองกัน รับประกันกัน แล้วก็หาเหยื่อกัน

ฟังแล้วเศร้าใจมากนะ เพราะมีคนมาพูดให้ฟังเยอะมาก ในการที่เขาพากันลงนรก แล้วคนที่ลงนรกก็ยังไม่รู้ว่าลงนรก การันตีเลยนะ “ไอ้นั่นพระอนาคามี นั่นพระอรหันต์”...หันลงไหน มันมีเหตุมีผลตรงไหนสักเหตุผลหนึ่งที่เป็นพระโสดาบัน แค่มันพิจารณากายปล่อยกายตามความจริงมันยังทําไม่ได้เลย ถ้าคนทําได้ สติมันมี ดูนางวิสาขาเป็นพระโสดาบัน รักหลานมาก เพราะหลานเป็นคนทําบุญแทน เป็นตัวแทนที่ทําบุญกุศล เป็นคนจัดการเรื่องบุญกุศลของนางวิสาขาเลย แล้วตายลง ตายก่อนนางวิสาขา นางวิสาขาร้องไห้ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

“วิสาขา เธอเป็นอะไร”

“หลานตาย”

“อ้าว! ถ้าอย่างนั้นในโลกนี้ ในประเทศนี้ ในชมพูทวีป ถ้าเป็นหลานของเธอหมด เธอจะไม่ต้องร้องไห้ทุกวันเลยหรือ เพราะคนมันตายทุกวัน”

ได้สติปั๊บ กลับเลย นี่ถ้าเป็นพระโสดาบัน ถ้ามันมีสติ เวลาพระโสดาบันตายถึงไม่ตกอบายภูมิ เพราะมันกระเทือนมา เวลาคนจะตาย จิตจะออกจากร่าง พอจิตจะออกจากร่างมันจะบีบคั้น พอบีบคั้น มันสํานึกตัวทันทีเลย พอสํานึกตัวทันทีปั๊บ สติมาพร้อมเลย มันควบคุมใจได้ มันจะไปไหนล่ะ มันก็ไปในสิ่งที่ดีไง แต่พวกเรามันไม่มีสติ มันไม่มีสัมปชัญญะต่างๆ เวลาพูดออกไปมันไม่เข้าใจอะไรเลย

ธรรมะ เวลาแสดงธรรมมันต้องมีเหตุมีผลที่เหมือนกับเงินจริง มันชําระหนี้ได้จริง ถ้าธรรมะแท้ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง กาย มันพิจารณาอย่างไร

“พิจารณากายสิ จิตสงบแล้วพิจารณากาย”

เราได้ยินมาก ใครก็พูดคํานี้ “ทําจิตสงบนะ แล้วพิจารณากาย”

กายของใครล่ะ มันจะเป็นกระดูกหมูใช่ไหม กายในบาตรหรือ เวลาใส่มา ต้มหมู ซี่โครงหมูผัดพริกไทยมาหรือ พิจารณากายอย่างไร ไอ้นี่มัน ปฏิสงฺขา โยฯ เวลาเราเห็นอยู่ในบาตร มันเป็นเนื้อสัตว์ พิจารณา ปฏิสงฺขา โยฯ นี่เป็นของเน่าบูด เราฉันของเน่าบูด สิ่งที่มันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยดํารงชีวิตเท่านั้น แล้วกายเป็นอย่างไร เห็นอย่างไร พูดไม่ถูกหรอก

“พิจารณากายสิคะ พิจารณากาย จิตสงบแล้วพิจารณากาย”

ก็โม้กันไป พิจารณากาย พิจารณากายอย่างไร อย่างไรถึงพิจารณากาย แบงก์ ๑๐๐ แบงก์ ๑,๐๐๐ แบงก์ ๕๐๐ แยกออกมา ใบไหนใบ ๑๐๐ บาท ใบไหนใบละ ๕๐๐ บาท ใบไหนใบ ๑,๐๐๐ บาท นี่ก็เหมือนกัน สมาธิเป็นอย่างไร ปัญญาเป็นอย่างไร

นี่เลขในแบงก์มันยังพูดไม่เป็นเลย มันยังรู้ไม่จริงเลย แล้วบอกว่ามีคุณธรรมๆ คุณธรรมอะไรของมึง แต่มันก็แปลกนะ ธรรมดาของสามัญสํานึก สังคมมันอ่อนแอลงเรื่อยๆ สังคมมันจะปลายแหลมไปเรื่อยๆ วุฒิภาวะของจิตมันจะตํ่าต้อยไปเรื่อยๆ พอเห็นพระ เห็นคนไปเคารพศรัทธามันก็เชื่อกันแล้ว มันไม่เอาเหตุเอาผลมาพิจารณา ถ้ามันเอาเหตุเอาผลมาพิจารณา เราจะเป็นประโยชน์กับเรา เราจะไม่เป็นเหยื่อของสังคม เราไม่เป็นเหยื่อของโลก ไม่อย่างนั้นเราเป็นเหยื่อของโลกกันหมด ถ้าเราเป็นเหยื่อของโลก เราจะไม่ได้อะไรหรอก

ปฏิบัติไปถึงที่สุดแล้ว เห็นไหม ชีวิตเรา ดูสิ สัตว์เขาจะเอาไปฆ่า เขาทาสีแดงไว้ที่กลางหลังเลย สุดท้าย ฆ่าตัวนี้ๆๆ แล้วถึงเวลาเข้าโรงฆ่ามันก็ต้องฆ่า ชีวิตเราเหมือนกัน ถึงเวลามัจจุราชมา ต้องตายวันนั้นๆ ถึงวันนั้นมันจะรู้ว่าอะไรจริงอะไรปลอม พระอรหันต์ถึงเวลาตายมันจะรู้ว่ามันหันจริงหรือเปล่า ถ้ามันหันจริงขึ้นมา สิ่งที่มันจะตาย มันไม่มีตายตั้งแต่ตรงนี้ มันตายตั้งแต่วันกิเลสตาย มันตายตั้งแต่วันที่เป็นพระอรหันต์ ถ้ากิเลสมันตายไปแล้ว ไม่มีอะไรตาย ทีนี้การกําหนดวันตาย ดูสิ อิทธิบาท ๔ ผู้ใดพิจารณาอิทธิบาท ๔ จะอยู่อีกกัปหนึ่งก็อยู่ได้ ผู้ที่จะพิจารณาอิทธิบาท ๔ คือพระอรหันต์เท่านั้น

ผู้ที่ไม่ใช่พระอรหันต์ อิทธิบาท ๔ คือความทรงจํา จิตตะ วิมังสา อิทธิบาท ๔ คือจําได้แล้วคิดตามเท่านั้นเอง แต่มันไม่เป็นอิทธิบาท ๔ ตามข้อเท็จจริง จิตตะ วิมังสา ความระลึกรู้ของใจ มันควบคุมใจอย่างไร มันพัฒนาใจอย่างไร มันรั้งไว้อย่างไรที่จะไม่ให้จิตนี้ออกจากร่าง มันจะอยู่อีกกัปหนึ่งก็อยู่ได้ อยู่ได้เพราะเหตุใด มันอยู่ได้เพราะมันทําจริงของมัน อิทธิบาท ๔ คือพระอรหันต์เท่านั้นที่จะทําอิทธิบาท ๔ ได้ แต่ถ้าเรายังไม่ถึง มันพูดแต่ปาก มันเป็นไปไม่ได้ สิ่งที่เป็นไปไม่ได้ แล้วใครเป็นคนเชื่อว่ามันเป็นไปได้หรือเป็นไปไม่ได้ล่ะ เพราะต่างคนต่างตาบอด ต่างคนต่างไม่รู้จริง

ถึงบอกว่า เราบวชมาแล้วเราต้องขวนขวาย ต้องเอาความจริง หาความจริงให้ได้นะ ถ้าความจริง ข้อเท็จจริงที่เรารู้จริงได้ มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเรารู้จริงขึ้นมาไม่ได้ เราจะเป็นเหยื่อกับสังคม เหยื่อทั้งนั้นนะ เป็นเหยื่อ ดูสิ คําว่า “เป็นเหยื่อ” เราจะเสียโอกาสของเรา เราจะโดนชักจูงไป เราเชื่ออะไร

ที่เชื่ออยู่นี่เราโต้แย้งมันสิ ทําไมถึงไม่เชื่อ สิ่งที่เป็นไป ทําไมถึงไม่เชื่อ ไอ้คนที่ถามๆ คนไหนบ้างที่มันได้ประโยชน์มา ที่ถามๆ ที่ตอบปัญหากันมา ใครได้ประโยชน์มา ก็คนไปถามก็ไม่รู้ มันน่าสงสาร เพราะเราอยู่ในเหตุการณ์เรื่องอย่างนี้มาเยอะมาก เรานั่งฟังอยู่ เขาตอบปัญหากัน สังเวชมากนะ ไอ้คนถามก็เสียประโยชน์ คนตอบก็ไม่รู้เรื่องอะไรเลย คนถามเขาไปทําธุรกิจของเขามา เขาได้แบงก์มาใบหนึ่ง เขามาถามว่า “แบงก์ใบนี้มันมีค่าราคาเท่าไร แบงก์ใบนี้มันจริงหรือปลอม”

ตอบแบบไหนมารู้ไหม ตอบว่า “แบงก์นี้คือกระดาษ กระดาษคือใช้ผลประโยชน์ได้”

มันไม่ได้บอกว่าแบงก์จริงหรือแบงก์ปลอมเลยนะ เวลามันตอบปัญหากันน่ะ เราไปนั่งฟัง โอ๋ย! ปวดหัว ปวดหัวไปหมดเลย

สัจธรรมนะ เขาถามว่าแบงก์นี้จริงหรือปลอม ถ้าจริงหรือปลอม แบงก์นี้มันราคาเท่าไร ก็ตอบเขาไปสิ

เขาถามว่า “แบงก์นี้จริงหรือปลอม”

“แบงก์นี้คือกระดาษ กระดาษเปื้อนหมึก ใช้ประโยชน์ได้”

นี่ไปไหนมา สามวาสองศอก แต่ไอ้คนที่ฟัง “เออ! แบงก์นี้เป็นกระดาษ ใช้ประโยชน์ได้” มันก็เอาไปใช้ประโยชน์เลย จริงหรือปลอมก็ยังไม่รู้นะ

คนเอามาถามก็ไม่รู้ คนตอบก็ไม่รู้ แล้วมันก็เอาไปใช้ในท้องตลาดกัน ท้องตลาดนั้นมันก็โง่ ก็ใช้ได้อีก มันก็ศาสนาเสื่อมไง เสื่อมกันไปเรื่อยๆ เราถึงเข้าไม่ถึงความจริง

ถ้าเข้าถึงความจริง กระดาษก็คือกระดาษ ก็รู้ว่าเป็นกระดาษ แต่ว่ากระดาษมันมีค่าเท่าไร กระดาษพิมพ์มาจากโรงงาน พิมพ์มาจากรัฐบาลมา หรือพิมพ์มาจากไอ้สิบแปดมงกุฎที่มันปลอมมา ถ้าเราเป็นผู้มีคุณธรรม เราทํางานธนาคารชาติ เรามองทีเดียวก็รู้ ไม่ต้องถาม ยกกระดาษขึ้นมาเห็นยังรู้เลย แค่ธรรมะนี้อ้าปากมาก็รู้อยู่แล้ว ไอ้นี่ถามซักกันไปซักกันมา

จะบอกว่า ในเมื่อเหตุและผลรวมลงเป็นธรรม แต่ผู้ที่จะเข้าไปหาคุณธรรมจริงมันต้องมีหลักมีเกณฑ์ ถ้าเราไม่มีหลักมีเกณฑ์ กระแสสังคมก็เป็นอย่างนั้น เราก็เป็นเหยื่อในกระแสสังคม เพราะเราเกิดกับสังคม มนุษย์เป็นสัตว์สังคม แล้วถ้าไม่มีวุฒิภาวะ มันก็เป็นเหยื่อเขาไป มันถึงน่าสังเวชไง นี่ไง ศาสนาจะเสื่อม จะเสื่อมไปอย่างนี้ อนาคตนะ

กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เจริญในใจของหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ เจริญในใจของครูบาอาจารย์เรามา วางกระแสสังคมจนสังคมเชื่อถือว่ามรรคผลยังมีอยู่ แล้วสิ่งที่อาศัยหลัก อาศัยความเชื่อในครูบาอาจารย์ของเรา แล้วก็เกาะเกี่ยวกันไป แต่ตัวเองไม่สามารถสร้างหลักความจริงขึ้นมา

ถ้าตัวเองสามารถสร้างหลักความจริงขึ้นมา ไม่ต้องอาศัยกระแส เราพูดจากความจริงของเรา จุดยืนของเรา ประโยชน์ของเรา เห็นไหม แบงก์จริงใบหนึ่ง มันมีคุณค่ากว่าแบงก์ปลอมทั้งโลก กระแสสังคม กระแสปลอมๆ นั้นน่ะ ไปตื่นเต้นอะไรกับมัน ความจริงของเราสร้างขึ้นมาให้ได้ แล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเรา เอวัง

ความพลัดพราก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๑๑ มกราคม ๒๕๕๒
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจ เห็นไหม ถามว่า เอ็งกินข้าวแล้วมานี่เลยหรือ

เวลากินข้าวเสร็จ ฉันข้าวเสร็จ เราเดินทาง มันเป็นภาระ มันเหมือนเข้าเวร ถึงวันพระแล้วต้องไปปาฏิโมกข์ ทําไมไม่ปาฏิโมกข์อยู่ที่วัดล่ะ ถ้าพระทั่วไปเขาคิดอย่างนี้ได้นะ

เวลาเราบวชใหม่ๆ เราอยู่ที่ไหนก็แล้วแต่ เราลงอุโบสถของเราเอง เราอยู่ในป่าที่ไหน บุคคลอุโบสถ เราไม่ฟังใครหรอก เรานี้แข็งมาก เมื่อก่อนเราอยู่คนเดียว เราจะลงอุโบสถของเราคนเดียว ถ้าไปลงกับใคร ไปลงกับหมู่คณะไป ถ้าอยู่วัดไหน เราลงที่นั่น

เพราะเราบวชใหม่ๆ เราขวนขวายมาก เราดูบุพพสิกขา มหาปวารณา เรื่องวินัยเราดูหมด เพราะกลัวมาก กลัวเราเข้าไปอยู่ในหมู่พระแล้วเราจะไปปล่อยสะเหล่อ เราไม่เข้าใจอะไรเลย เราไปทําผิดพลาด เราอายเขา เราจะศึกษาของเรา ทีนี้พอศึกษา มันมีใช่ไหม บุคคลอุโบสถ คณอุโบสถ สังฆอุโบสถ แล้วอุโบสถ อย่างที่พูด เวลาเราเทศน์ มันมาจากไหน? มันมาจากบุพพสิกขา

ถ้าเราทําผิด เราไปอยู่คนเดียวในป่า ถ้าเราไปพรากของเขียวเข้า แล้วเราจะไปปลงอาบัติกับใครล่ะ ถ้าไม่ได้ปลงอาบัติกับใคร มันก็เป็นความทุกข์ร้อนใช่ไหมว่าเราไม่ได้ปลงอาบัติ ถ้าไม่ปลงอาบัติ เดี๋ยวคืนนี้ผีก็จะมาหลอกแล้ว

ดูสิ หลวงปู่มั่นไปอยู่ที่ถํ้าสาริกา พระภิกษุไปอยู่ที่นั่นตายไปแล้ว ๓ องค์ เพราะอะไร ไปบิณฑบาตแล้วมันไกลไง พอไกล บิณฑบาตวันนี้ ฉันแล้วเหลือก็เก็บไว้กินพรุ่งนี้อีกวันหนึ่ง เพราะอะไร ถ้าเหลือ พรุ่งนี้ก็ไม่ต้องไปบิณฑบาตใช่ไหม แต่มันเป็นสันนิธิ ภิกษุเก็บอาหารไว้แรมคืน ฉัน เป็นปาจิตตีย์ทุกคํากลืน เทพหักคอเลยนะ ตายไป ๓ องค์ นี่เป็นอาบัติปาจิตตีย์ อยู่ในป่านี่ตายได้

ทีนี้ถ้าเราอยู่ในป่า ถ้าเราศึกษามา ในประวัติหลวงปู่มั่น เพราะหลวงปู่มั่นเห็นที่ถํ้าสาริกา ถ้าเราไปพรากของเขียวเข้าแล้วจะทําอย่างไร มันเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ถ้าอย่างนั้นเราก็วิตกกังวลตายเลย แต่ถ้าในบุพพสิกขาบอกไว้เลยว่าให้ตั้งใจไว้ว่าถ้ามีพระ เราจะปลงอาบัติ เรารู้แล้วว่าเราเป็นอาบัติ เหมือนเราสารภาพ เรายอมรับว่าเราเป็นอาบัติ เราจะปลงอาบัติ แต่มันเป็นเรื่องสุดวิสัย ไม่มีคู่ปลงอาบัติ ไม่มีผู้เป็นพยาน การปลงอาบัติกับฝ่ายตรงข้ามเป็นการประจานตัวเองนะ “ข้าพเจ้าทําผิดพลาดมาแล้ว”

แล้วพระก็ถามเราว่า “ทําอะไรผิดมา”

“ผิดถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ทุกกฏ ทุพภาษิต”

แล้วก็ “สาธุ สุฏฺฐุ ข้าพเจ้าจะสํารวมระวังต่อไปข้างหน้า”

ปลงอาบัติปั๊บ ถ้าเป็นอาบัติหนัก ปลงไม่ได้ อาบัติหนักต้องไปอยู่ปริวาส อาบัติหนักคือว่าปลงไม่ได้เลย เช่น ปาราชิก ๔ แล้ว แล้วถุลลัจจัยปลงได้ สิ่งที่ปลงได้มันเป็นอาบัติทั่วไป พอปลงได้ปั๊บ เราก็สบายใจ

เวลาออกไปเที่ยวธุดงค์ เราอยู่ของเรา เราลงบุคคลอุโบสถ เราทําของเรา แล้วพอเราโตขึ้นมา ดูสิ ดูอย่างมหานิกายเขาบอกเลย “พระป่า พอพรรษา พอบวชแล้วก็ออกธุดงค์กันเลย มันจะธุดงค์ได้อย่างไร มันไม่พ้นนิสัย”...ใช่ ถ้ามันเป็นไปได้ ถ้าคนเดินตามธรรมวินัยเลย บางวัด ไม่อยากเอ่ยชื่อ เวลาพระบวชใหม่มาเขาจะออกธุดงค์ แล้วก็จะมีพระพี่เลี้ยงไป เป็นเรื่องใหญ่โตมาก จะมีพระออกธุดงค์ จะมีพระพี่เลี้ยงเป็นคาราวานเลยนะ มันเหมือนลูกเสือไปเข้าค่าย จะต้องมีอาหารไปดักหน้าดักหลัง เอาธุดงค์มาเป็นกิจกรรม เอากิจของธุดงค์มาเป็นกิจกรรม เพื่อจะหากิจกรรม เพื่อจะให้ชาวบ้านเขามาทําบุญกุศลกัน เป็นเรื่องเป็นราววุ่นวายไปเลย

แต่ในการประพฤติปฏิบัติของเรา เราจะไปของเรา คํ่าไหนนอนนั่น เพราะอะไรรู้ไหม มันเหมือนนก นกเวลามันบินไป ดูสิ เวลาฤดูกาลมันย้ายถิ่น มันบินข้ามทวีป มันบินข้ามทะเลเลย มันไปของมัน ถ้ามันไปรอด มันหลบหนาว พอหมดฤดูมันต้องอพยพกลับถิ่นของมัน แล้วมันก็จะไปวางไข่เพื่อดํารงเผ่าพันธุ์ของมันใช่ไหม

เราเป็นภิกษุ เป็นผู้ที่เหมือนนกไม่มีรวงไม่มีรัง ไม่ติดในที่อยู่ เหมือนนกใช่ไหม ฉันเสร็จ เก็บบริขารเสร็จแล้วก็ไป มันไป มันไม่รู้ว่าจะได้กลับหรือไม่ได้กลับ มันจะตายไปที่ไหนยังไม่รู้เลย แล้วจิตมันคิดอย่างไร การธุดงค์ เราธุดงค์อย่างนี้ ธุดงค์จริงๆ ธุดงค์เพื่อให้เห็นกิเลส ธุดงค์ให้เห็นว่ากลัวตายไหม ไปผจญภัย ชีวิตเราแขวนอยู่บนเส้นด้าย มันไปตามนั้น ไม่ใช่ไปธุดงค์ถูไปตามดง ทะลุดงไปเลย ดงไหนกูจะทะลุไปเลย เพื่อเป็นประวัติการณ์ว่ากูได้ธุดงค์ไง กูได้เคยเดินผ่านดงนี้ ดงนี้กูได้เดินผ่านมาแล้ว มันไม่ได้กําจัดกิเลสเลย มันไม่ได้เอามาวัดว่าเราทําเพื่ออะไร

เราศึกษาของเรามา เราโต้แย้งผู้ที่กล่าวโจษในพระป่าเรา แต่เราก็โต้แย้งผู้ที่ทํากิจกรรมนี้เพื่อหาศักยภาพมาใส่ตัว เพราะธุดงควัตรมันเป็นการขัดเกลากิเลส มันเป็นการทําลายกิเลสของเรา ตัวตนของเรา เพราะเราอยู่กับที่มันก็ติดที่ ถ้าไปจนเลยเถิดไปมันก็เป็นว่าวไม่มีเชือกเลย เป็นว่าวเชือกขาด ไม่รู้จะตกที่ไหน มันไปอย่างนั้นมันก็ไปไม่ถูกใช่ไหม เราไปอยู่ในธรรมวินัย สิ่งที่เป็นธรรมวินัย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้

โลกนี้เป็นอนิจจัง ความเป็นอยู่ด้วยกันมันต้องมีการพลัดพรากจากกันเป็นธรรมดา เราไม่พลัดพรากจากเขา เขาก็พลัดพรากจากเรา นี้มันเป็นเรื่องธรรมดา จะไม่มีใครอยู่กับเราไปจนวันตาย จะไม่มีใครมาอยู่กับเราตลอดไปหรอก สิ่งที่อยู่ด้วยกัน มันเป็นสิ่งที่มันมาพบกัน มันเป็นผลของวัฏฏะ เราจะโคจรมาเจอกัน แล้วเราก็จะพลัดพรากกันไป เว้นไว้แต่มันถูกจริตถูกนิสัย พอถูกนิสัยมันก็เป็นเพื่อนกัน เป็นสิ่งที่เป็นสหธรรมิก เป็นสิ่งที่ฝังใจกัน ระลึกถึงกัน ระลึกถึงสิ่งที่เป็นคุณงามความดี ระลึกถึงกันแล้วเป็นคุณงามความดี ระลึกถึงกันแต่สิ่งที่ดีๆ เก็บเอาสิ่งที่ดีๆ ไว้ในหัวใจของเราดีกว่า

สิ่งที่พบกันมันเป็นเรื่องธรรมดา โลกนี้มันเป็นอย่างนี้ ความจริงมันเป็นอย่างนี้ ดูสิ พ่อแม่ปู่ย่าตายายก็ต้องพลัดพรากกันเป็นธรรมดา แม้แต่คู่ครองกันเขาก็ต้องพลัดพรากจากกันเป็นธรรมดา มันไม่มีใครจะอยู่คํ้าฟ้าหรอก เป็นไปไม่ได้หรอก ความเป็นอยู่นะ ดูสิ หลวงตาท่านบอกว่าท่านออกจากจักราชไป ท่านไปพักที่ท่าบ่อ ไปพักกับใคร? ไปพักกับพระอาจารย์กู่และพระอาจารย์กว่า พระอาจารย์กู่และพระอาจารย์กว่านี้ท่านเป็นพระอรหันต์ แล้วหลวงตาท่านไปพักด้วย

นี่หลวงตาท่านเล่าให้ฟัง ใจของหลวงตาท่านอยากจะไปหาหลวงปู่มั่น แต่ตามไปหาหลวงปู่มั่นไม่ทัน หลวงปู่มั่นย้ายไปอยู่บ้านโคกแล้ว ท่านก็ไปจําพรรษาที่นั่น

พอไปอยู่กับพระอาจารย์กู่ พระอาจารย์กว่า หลวงตาท่านเป็นพระมหา ท่านทําข้อวัตรไง หลวงตาท่านทําข้อวัตรดีมาก แล้วหลวงปู่กู่ หลวงปู่กว่า ท่านก็อยากได้หลวงตาไว้เป็นหมู่ไง ขอร้องให้อยู่ด้วย

แต่ในใจท่าน ท่านตั้งเป้าไว้แล้วว่าท่านจะไปอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นก็เป็นพระอรหันต์ หลวงปู่กู่ หลวงปู่กว่าก็เป็นพระอรหันต์ แต่ใจมันตั้งเป้าไง สุดท้ายแล้วท่านให้ญาติโยมมาขอร้องให้อยู่เลย นี่ท่านเพิ่งพูดออกมา แต่ในใจท่านตั้งเป้าไว้แล้ว ท่านก็ต้องหาทางออกของท่าน ท่านออกจากที่นั่นไปท่านก็ไปบ้านผือ ไปอยู่กับหลวงปู่มั่น พอไปอยู่กับหลวงปู่มั่น ก็เกิดศรัทธาในการรับคุณธรรม เวลาหลวงปู่มั่นท่านสั่งท่านสอน ท่านจะมีเทคนิคของท่าน เพราะอะไร เพราะเราศึกษามา ทิฏฐิมานะเราก็มี การประพฤติปฏิบัติไปแล้วกิเลสมันหลอกก็เยอะ ปฏิบัติไปมันจะมีการโต้แย้งเพื่อหาข้อเท็จจริงด้วยความเคารพบูชาครูบาอาจารย์

อย่างเรากําลังศึกษาวิชาการ เรากําลังทํางานวิจัย เราก็เตรียมทางวิชาการของเราเยอะแยะไปหมดเลย แล้วไปถึงอาจารย์ที่ปรึกษาบอกว่า “ผิดอย่างโน้น ไม่ควรอย่างนี้” เราก็ แหม! ก็ทํามาเต็มที่แล้ว

การโต้แย้งหาสิ่งที่ดี ความโต้แย้งอย่างนี้เป็นการโต้แย้งเป็นธรรมไง เพราะเราก็เตรียมของเรามา เราก็มีทุกอย่างของเรามา แต่ครูบาอาจารย์ท่านเคยผ่านมา ท่านจะรู้ว่าการติด การต่างๆ เป็นอย่างไร กว่าจะผ่านพ้นมาได้แต่ละเปลาะ แต่ละชั้นแต่ละตอน

ถึงที่สุดเวลาหลวงปู่มั่นท่านจะนิพพาน หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า ท่านอยู่ที่บ้านผือ ถ้าท่านนิพพานที่นั่น ไก่ สัตว์ทั้งหลายมันจะตายกับท่านเยอะมาก เพราะคนจะมางานมาก ท่านจึงขอออกไปที่วัดป่าสุทธาวาส พอออกเดินทางแล้วมาพักไว้ที่วัดป่ากลางโนนภู่

หลวงตาท่านเล่านะ เวลาท่านอุปัฏฐากอยู่ เพราะเป็นวัณโรค แล้วอากาศหน้าหนาวมันหายใจไม่ได้ เสลดเต็มคอเลย ต้องคอยอุปัฏฐากกัน พอหลวงปู่มั่นท่านพักผ่อน หลวงตาก็มาเดินจงกรม จิตมันกําลังหมุนเต็มที่เลย เพราะอะไร

เพราะท่านบอกว่า หลวงปู่มั่นท่านเพียบทางธาตุขันธ์ เพราะใจท่านหลุดพ้นไปแล้ว ธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ มันเป็นภาระ มันไม่ใช่ธรรมธาตุ สิ่งที่เป็นธรรมธาตุ นิพพานอันนั้นอยู่ในร่างกาย อันนั้นมันพ้นจากสิ่งที่เป็นธาตุขันธ์นั้น นี่ท่านเพียบในทางร่างกาย

หลวงตาท่านบอกท่านเพียบในทางจิตใจ ท่านหมุนติ้วๆ เพราะปัญญามันกําลังหมุนมาก มันเป็นมหาสติ-มหาปัญญากําลังหมุนติ้วๆ มันมีข้อมูลของมัน ถึงเวลาแล้วพอติดขัดขึ้นมา พอเดินในทางจงกรม พอปัญญามันหมุนไป ระหว่างกิเลสกับธรรมมันต่อสู้กันในหัวใจ มันต่อสู้นะ เราเป็นคนทํางานเองเรายังไม่เข้าใจนะ พอไม่เข้าใจก็ขึ้นไปกราบท่านเลย ที่วัดป่ากลางโนนภู่ ท่านบอกว่า พอขึ้นไปกราบ หลวงปู่มั่นท่านเพียบทางร่างกายมาก ท่านเคลื่อนไหวแทบไม่ไหวแล้ว เพราะธาตุขันธ์มันทรุดชราเต็มที่

เวลาหลวงตาท่านขึ้นไปกราบที่ปลายเท้า แล้วเล่าปัญหาให้ฟัง ท่านจะลุกขึ้นมานั่งเลย แล้วก็บอกว่า “เป็นอย่างนั้นๆๆ เข้าใจไหม” ถ้ายังไม่เข้าใจก็ยังก้มอยู่ ยังไม่ลุก ท่านก็จะอธิบายซํ้า จนเข้าใจแล้วจะกราบ ๓ หน แล้วออกไปเลย พอกราบ ๓ หนเสร็จ หลวงปู่มั่นท่านเพียบทางร่างกาย ท่านก็นอนลงไปสภาพเดิม เพราะร่างกายท่านชราภาพเต็มที่แล้ว หลวงตาท่านก็ลงไปเดินจงกรมเพื่อจะต่อสู้

ถึงที่สุดเวลาเอาหลวงปู่มั่นไปอยู่วัดป่าสุทธาวาส สุดท้ายแล้วท่านนิพพานที่นั่น คนนั่งล้อมอยู่เต็มเลย ท่านก็นั่งดูอยู่ สุดท้ายแล้วพอพระเขากลับไป ท่านมานั่งอยู่ที่ปลายเท้าซากศพของหลวงปู่มั่น แล้วรําพึงรําพันว่า “จิตใจดวงนี้มันก็มีทิฏฐิมานะ จิตใจดวงนี้มันก็ลงครูบาอาจารย์เฉพาะหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นสั่งสอนมา เป่ากระหม่อมมาจนไต่เต้ามาจนเป็นมหาสติ-มหาปัญญา บัดนี้หลวงปู่มั่นนิพพานไปแล้ว แล้วเราจะเอาใครเป็นที่พึ่งล่ะ ใจนี้มันไม่ฟังใคร เพราะคนที่มาพูดด้วยมันมีเหตุผลไม่เพียงพอ ถ้ามีเหตุผลไม่เพียงพอ ใจนี้มันไม่ลง ต่อไปนี้จะไม่เอาใครเป็นครูเป็นอาจารย์อีกแล้ว”

จะเอาตัวเองเป็นครูบาอาจารย์ไง จะเอาสิ่งผิดสิ่งถูก คําว่า “เอาตัวเอง” คือสิ่งที่ประสบ ธรรมกับกิเลสในใจที่มันต่อสู้กัน เอาสิ่งนี้เป็นครูบาอาจารย์ ต้องเลือกเฟ้นเอง ต้องแยกแยะ เวลามันกระทบกระเทือน สิ่งที่เป็นธรรมมันปล่อยวางอย่างไร เอาอันนี้เป็นตัวอย่าง สิ่งที่มันโต้แย้ง มันเอาเราไว้ในอํานาจของมัน อันนี้เป็นกิเลส เราจะเอาตัวเราเองเป็นอาจารย์ ต้องแยกแยะเอง ต้องค้นคว้าเอง ต้องต่อสู้เอง อีก ๘ เดือน เผาศพหลวงปู่มั่นแล้ว ๘ เดือน ต่อสู้กับตัวเองมาตลอด ถึงที่สุด เพราะมันพ้นแล้วจบ พอจบ มันเข้าใจหมด เห็นความผิดความถูกหมด

สิ่งที่ความเป็นอยู่ด้วยกันมันต้องพลัดพรากจากกันเป็นธรรมดา แม้แต่หลวงปู่มั่นกับหลวงตารักกันอย่างกับพ่อกับลูก แต่มันก็ต้องพลัดพรากจากกันเป็นธรรมดา สิ่งที่พลัดพรากนี้เป็นเรื่องของวัฏฏะ เป็นเรื่องของโลก แต่สัจธรรมในหัวใจ

เวลาเรามาประพฤติปฏิบัติก็เหมือนกัน สิ่งที่ปฏิบัติ สิ่งที่เป็นกิเลส สิ่งที่เป็นความคิด ความรู้สึก มันก็ต้องพลัดพรากจากใจเป็นธรรมดา แต่มันไม่ธรรมดา เพราะมันพลัดพรากแล้วมันมาอีก สิ่งนี้มันคิดค้นตลอดเวลา มันมาอีก มันพลัดพรากแล้วมันจบสิ้นไหมล่ะ มันไม่จบสิ้นเพราะอะไร เพราะเราทําไม่จริง เราห่วงหาอาลัยอาวรณ์มันเอง สิ่งที่มันพลัดพรากไปแล้ว ไปคิดมันมาทําไม ไปดึงมันกลับมาทําไม สิ่งนี้มันพลัดพรากไปแล้ว มันพลัดพรากเป็นธรรมดาใช่ไหม มันเป็นธรรมดาของมัน แต่ไม่ธรรมดาของเรา เพราะอะไร เพราะเราไม่เห็นจริง เราไม่มีหลักความเป็นจริงของเรา

ถ้ามีหลักความจริงของเรา การพลัดพรากเป็นธรรมดา เราทิ้งมันเป็นธรรมดา ในเมื่อเราทิ้งมันเป็นธรรมดา มันจะกลับมาได้อย่างไร เราเป็นผู้ทิ้งมัน เราเป็นผู้ทิ้งกิเลสไปใช่ไหม เราเห็นตามความเป็นจริงแล้วสลัดมันทิ้งไป แต่นี่มันเป็นธรรมดาเพราะเกิดดับมันเป็นธรรมดา ทีนี้วุฒิภาวะเราไม่ถึง เราเห็นการเกิดดับเป็นธรรมดาว่าสิ่งนี้มันเป็นสัจธรรมของเรา เป็นความเข้าใจของเรา มันไม่ใช่

ฝนตกแดดออก พระอาทิตย์ขึ้น พระอาทิตย์ตกมันธรรมดา แต่ธรรมดามันกินเวลาเราไปนะ ชีวิตหนึ่ง ทุกวันๆ มันผ่านไป วันคืนล่วงไปๆ พรรษา ๒ พรรษา ๓ พรรษา ๕ พรรษา ๑๐ ไปแล้ว มันธรรมดาไหม ถ้าธรรมดา นับทําไม ๕ ๖ ๗ ๘ ๙ ๑๐ นับทําไม นับเพราะอะไร เพราะมันล่วงเลยไปแล้วใช่ไหม มันผ่านไปเป็นธรรมดา แต่เราไม่เป็นธรรมดาสิ แต่ถ้าเราทําจิตของเราสงบ เราต้องรื้อค้นของเรา เราต้องมีความจริงใจของเรา

หน้าที่การงาน พูดแล้วว่ามันเป็นวิธีการ มันเป็นเครื่องดักใจ มันเป็นข้อวัตรปฏิบัติ มันมีของมันนะ จริงอยู่ คนเราเกิดมามันก็ต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย กินอยู่แล้วมันก็ต้องเช็ดต้องล้าง ต้องเก็บต้องรักษาทั้งนั้นน่ะ ไอ้เช็ด ไอ้ล้าง ไอ้เก็บรักษา คฤหัสถ์เขาทําอย่างหนึ่ง เราเป็นพระ เราล้างถ้วยล้างจานขึ้นมา เราจะเช็ดอย่างไร เก็บอย่างไร

เราอยู่บ้านตาด ล้างถ้วยล้างจาน เช็ดแต่ข้างนอก ข้างในห้ามเช็ด เพราะถ้าเช็ด ฝุ่นมันจะเข้าไปอีก เช็ดแต่ด้านนอก แล้วครอบไว้ให้มันแห้งขึ้นมา ของเราไม่เปื้อนด้วยอามิส เวลาเราฉันอะไรไป ปากมันเปื้อนอยู่ แก้วนํ้าที่มากระทบถึงปากมันเปื้อนด้วยนํ้าลายของเรา มันเป็นอามิสแล้วนะ มันเป็นสิทธิของเรา เรากินได้ เราฉันได้ แต่ไปวางเป็นของคนอื่นไม่ได้ ภาชนะใช้ร่วมกันไม่ได้ ภาชนะของใครของมัน ต้องใช้ส่วนตัว ถ้าภาชนะเป็นส่วนกลางมันต้องมีช้อนกลาง มีที่ตักออกมา ใช้ของมันไม่ได้ ถ้าเรารู้ เราศึกษาธรรมวินัยแล้ว เราจะไม่ไปทําให้คนอื่นเขารังเกียจเราไง

เราไปใช้สอยสิ่งใด เราไปจับใช้ของสิ่งใด ของเป็นส่วนกลาง เราไปใช้แล้วเราไประรานคนอื่น มันเป็นการระรานคนอื่น ระรานสิทธิ์รอนสิทธิ์เขานะ ของนี้เป็นของสาธารณะ ทุกคนมีสิทธิ์ใช้ร่วมกัน ในเมื่อทุกคนมีสิทธิ์ใช้ร่วมกัน การใช้ของเราต้องใช้อยู่ในขอบเขตสิ การใช้เราต้องมีภาชนะไปตักมันออกมา ไม่ใช่เอาปากไปดื่มออกมา หรือไม่ใช่หยิบออกมา ภาชนะนั้นมันไม่เปื้อนด้วยอามิสใช่ไหม ของนั้นมันก็ไม่เป็นเดน ของนั้นเป็นของส่วนกลาง ถ้ามันเป็นอามิสของเรา เราเอาสิทธิของเราไปใช้ มันเป็นเดนของคนอื่น เรากินได้ เราใช้ได้ แต่คนอื่นเป็นอาบัติหมดเลย สิ่งนี้ถ้าเราศึกษาของเราขึ้นมา นี่ไง ข้อวัตร

ถ้าเรารู้ข้อวัตร หมู่คณะจะอยู่ด้วยความร่มเย็นเป็นสุข ทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน ถ้าความเห็น ทิฏฐิมันไม่เสมอกัน คนหนึ่งทํามันผิด แล้วคนอื่นจะเป็นอาบัติหมดเลย คนอื่นจะเสียหายไปหมดเลย เพราะความไม่รู้ของเรา แต่เขารู้เขาเห็นของเขา อย่างนี้มันต้องศึกษา ศึกษาธรรมวินัยไว้เพื่อความร่มเย็นเป็นสุขในสังฆะในสังคม สังคมมันร่มเย็นเป็นสุขเพราะอะไร เพราะความทิฏฐิมานะ ความรู้เสมอกัน ความเห็นเสมอกัน เสมอกันที่ไหน? เสมอกันที่ธรรมวินัย

ไม่ใช่เสมอกันเพราะทิฏฐิมานะของเรา เอาทิฏฐิมานะของเราให้คนมาเสมอกันไม่ได้ นิ้วคนยังไม่เท่ากัน ความเห็นของคนไม่เท่ากัน การประพฤติปฏิบัติของคนไม่เท่ากัน พระอรหันต์แต่ละองค์ไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกันในจริตนิสัย แต่ธรรมวินัย ความสะอาดบริสุทธิ์ของพระอรหันต์เท่ากัน แต่จริตนิสัยของคนไม่เท่ากัน เพราะไม่มีเจตนา ไม่มีมายาไง ท่านทําด้วยความบริสุทธิ์ ดูแล้วน่าเคารพด้วย

เวลาไปดูครูบาอาจารย์ที่ท่านสิ้นกิเลส ทําอะไรมันใสสะอาด มันไม่มีมารยาสาไถย มันไม่ได้ทําออกมาด้วยความเจ้าเล่ห์แสนงอน มันทํามาด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ ยิ่งดูมันยิ่งน่าเคารพบูชา ท่านทําออกมามันใสซื่อ มันดูแล้วมันเหมือนดูเด็กไร้เดียงสา แต่พระอรหันต์ไม่ไร้เดียงสานะ พระอรหันต์ไม่มีไร้เดียงสาหรอก พระอรหันต์มีสติพร้อม แต่ท่านทําด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ของท่าน ท่านทําออกมาอย่างนั้น นั่นท่านทําของท่าน แต่มันไม่มีอาบัติ มันเป็นปาปมุต ปาปมุตคือไม่เป็นอาบัติ ไม่ใช่ไม่มีอาบัติ

แล้วถ้าปาปมุตไม่ทําผิดอาบัติ ถ้าผิดอาบัติเป็นพระอรหันต์ไม่ได้

ปาปมุตคือไม่เป็น เพราะไม่มีเจตนา มันเป็นกิริยา มันเป็นอาการเฉยๆ แต่ไม่มีเจ้าของ ไม่มีมาร ไม่มีสัตว์โลก ไม่มีสิ่งใดเป็นเจ้าของเลย มันเป็นสิ่งที่พ้นออกไปจากร่องรอยของพญามาร ไม่มี สิ่งนี้จะเป็นอาบัติได้อย่างไร มันทําผิดไม่มีเจตนา คําว่า “ผิด” แต่ท่านไม่ผิด เพราะมันไม่มีอะไรเป็นผู้ทํา มันเป็นกิริยาอยู่ในสภาวะแบบนั้น นี่สิ่งที่ไม่มีมารยาสาไถย

แต่ของเรามันมีกิเลส ถ้ามีกิเลส ปุถุชนคนหนาเราต้องต่อสู้ เราต้องแก้ไขของเรา ในการลงอุโบสถนี้เพื่ออะไร? เพื่อความสะอาดของศีลธรรม ทําสิ่งใดไว้ เวลาสวดปาฏิโมกข์ ผู้ใดเป็นอาบัติแล้วจะปลงอาบัตินั้น คอยบอกว่า “เราเป็นอะไร เราเป็นอะไร” สิ่งที่เป็นอาบัติ นี่ไง ทําสังคายนาความสะอาดบริสุทธิ์ของเราเพื่อการประพฤติปฏิบัติ ฉะนั้น เราต้องเข้าหมู่ เราต้องมาลงอุโบสถ เรามาเพื่อสังฆะ มาเพื่อสังคม แล้วเวลาการกระทํา ดูสิ เวลาเราเคี้ยวข้าว เรากินอาหารมันต้องเคี้ยวไหม ต้องดื่มต้องกินไหม มันเป็นธุระไหม? เป็น แต่มันเป็นการกินการอยู่ เราก็พอใจมัน

นี่ก็เหมือนกัน การลงอุโบสถ การกระทํา เราเห็นว่ามันเป็นธุระปะปัง การเป็นธุระ มันมีงาน มันมีกิจกรรม จิตมีที่อยู่อาศัย แต่ถ้าเราทิ้งห่างออกไปๆ สิ่งที่เราบอกว่าเราอยู่ในป่า เราลงอุโบสถคนเดียว เพราะเรามีจุดยืน เราลงอุโบสถของเรา เราทําของเรา นี่บุคคลอุโบสถ บอก ปริสุทฺโธ บอกบริสุทธิ์ แล้วมันอยู่สุขสบาย แล้วเราตั้งใจภาวนา เพราะเราควบคุมตัวเองได้ เราจะบังคับตัวเองให้เดินจงกรม ให้นั่งสมาธิตลอด เพราะเป็นงานของเรา ดูสิ ราชการทํางานวันละ ๘ ชั่วโมง เราเดินจงกรมหรือนั่งภาวนาน้อยกว่านั้นนี่เราทุจริต

ดูเวลาคนเขานั่งเขียนหนังสือ เขาทําเอกสาร เขานั่งวันละ ๘ ชั่วโมง เขาได้เงินเดือนของเขา ไอ้เราจะพ้นจากทุกข์ มึงทําอะไรกัน ถ้าจะพ้นจากทุกข์ จะทําอะไรกัน ทํางานอะไรมันถึงจะพ้นจากทุกข์

หน้าที่การงานเป็นหน้าที่การงาน ข้อวัตรปฏิบัติเราทําได้ เราต้องสับเวลาของเรา ถึงเวลาทําข้อวัตร ข้อวัตรเป็นงานของส่วนรวม เราอยู่กันโดยส่วนรวม เราอยู่โดยสังฆะ สงฆ์ สังฆกรรม สงฆ์ สิ่งที่เป็นสังฆะ ในเมื่อเรากินเราอยู่ เราใช้ด้วยกัน สิ่งที่เราทําด้วยกัน มันจะได้ว่าไม่มีใครกินแรงใครไง

“เห็นเขาทําแล้วเราไม่ต้องทํา ทุกอย่างมีคนทําแล้ว”...ถ้าทําแล้วเราอย่าใช้สิ เขากินแล้วเราไม่ต้องกิน เช้าขึ้นมาทุกคนเขากินแล้ว เราไม่กินก็ได้ เพราะเขากินกันแล้ว เราก็อิ่มแทนเขาสิ

ของเป็นของส่วนกลาง ของเป็นส่วนรวม ถึงเวลาทํา เราต้องปรับเวลาของเรา เราจะเดินจงกรม ๘ ชั่วโมง ๑๐ ชั่วโมง ไม่สําคัญ สําคัญที่ว่าเราจะปรับเวลาของเราอย่างไร เสร็จแล้วเราจะไปเดินจงกรม นั่งสมาธิของเรา ถึงเวลา เพราะมันเป็นข้อวัตร เป็นเวลาที่พร้อมมูลกัน เราก็มาทําพร้อมกัน พอเสร็จจากงานนั้น เราก็เข้าไปสู่เวลาส่วนตัวของเรา เรามีเวลาพร้อมนะ ถ้าคนบริหารจัดการมันเป็น สิ่งที่ว่ามันมีจุดยืน คนมีจุดยืน คนมีการกระทํา มันทําแล้วมันเป็นความดีไปทั้งหมดเลย อะไรก็เป็นความถูกต้องดีงามไปทั้งหมด

แต่ถ้ามันเป็นคนโลเล คนไม่มีหลักการ เห็นไหม ถึงต้องมาลงอุโบสถร่วมกัน ชักกันดึงกันไป หมู่คณะไง กรอบมันจะบังคับไป กรอบมันจะทําให้เราดีงามไป ถึงจะมีต่อหน้าลับหลังก็แล้วแต่ ต่อหน้าทําให้เรียบร้อย ลับหลังมันเป็นเรื่องของเรา อันนั้นมันเป็นเรื่องของกิเลส เป็นเรื่องของเราไม่ซื่อสัตย์กับตัวเราเอง ถ้าเราซื่อสัตย์กับตัวเอง สุภาพบุรุษต้องซื่อสัตย์กับตนเอง

ทางของคฤหัสถ์เป็นทางคับแคบ ทางของภิกษุเป็นทางกว้างขวาง ๒๔ ชั่วโมง เราจะประพฤติปฏิบัติตลอด ทางของเราเป็นทางที่กว้างขวาง มันเปิดโล่งนะ อาชีพไม่ต้องทํา เขาต้องทําอาชีพหน้าที่การงานเพื่อหาเงินเข้ามาซื้อแลกเปลี่ยนเป็นอาหาร ของเราออกบิณฑบาตเลย เช้านี้ออกบิณฑบาต หน้าที่การงานของเราเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง สิ่งที่เราเอามาดํารงชีวิตไว้เพื่อประพฤติปฏิบัติ

หน้าที่การงานของโลกเขาเป็นทางคับแคบ เขาต้องทําหน้าที่การงานมาเพื่อหาเงินไปแลกเป็นอาหารมา ของเรา เรานั่งสมาธิภาวนาของเรา เช้าขึ้นมาเราเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้งเพื่อให้เขาได้ทําบุญกุศลของเขา อนาคตของเรา เพราะจิตใจของเขา เขาเป็นคฤหัสถ์ เขามีความคิดแบบโลกๆ เขาต้องการความสุขแบบโลก เขาต้องการการครองเรือน เขาต้องการความสุขของเขาอย่างนั้น แต่เขาก็อยากมีบุญกุศลด้วย เขาได้ทําบุญกุศลของเขาได้แค่นั้น

ไอ้ของเรา เรามีความคิด มีเป้าหมายที่สูงส่งกว่าเขา เพราะเราจะพ้นจากทุกข์ให้ได้ในชาติปัจจุบันนี้ เรามีการประพฤติปฏิบัติ ทีนี้ชาติปัจจุบันนี้ เราจะไปเสียเวลาในการทํามาหากินเพื่อหาสิ่งมาจุนเจือเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย มันเป็นเรื่องของโลกๆ ในเมื่อเราเสียสละมาเพื่อเป็นนักรบ เป็นภิกษุ เป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร เราประพฤติปฏิบัติ เขาเต็มใจใส่บาตร เป็นบุญกุศลของเขา มันเป็นคุณงามความดีของเรา ให้เขาได้ทําบุญกุศลขึ้นมา มันเลี้ยงชีพ แล้วเราประพฤติปฏิบัติของเรา ประพฤติปฏิบัตินะ มันต้องมีสติ มันมีการกระทํา

สิ่งที่การกระทํา เรื่องบริหารจัดการ เรื่องการดูแล นกก็มีรวงรัง เราก็ดูแลของเรา เรื่องข้อวัตรมันมีอยู่แล้ว ที่ไหนเขาก็มีเหมือนกันทั้งนั้นน่ะ นกมันก็มีรวงมีรัง ถึงว่ามันจะไม่ติดที่ไหนก็แล้วแต่ มันก็เป็นของมัน นี่ก็เหมือนกัน เราสร้างของเราเป็นศาสนสมบัติ เป็นสมบัติของสงฆ์ สมบัติของสงฆ์เป็นของส่วนกลาง ใครหามาเอาไปใช้สอยแล้วต้องรักษา การเก็บรักษาทําความสะอาดเพื่อให้คนอื่นได้ใช้สอยต่อไป คนอื่นจะได้มาใช้สอยของสิ่งนี้ต่อไป

การได้มา แสวงหามา เขาหาเงินหาทอง กว่าจะหามาเพื่อซื้อสิ่งต่างๆ มาทําบุญกุศล เขาลงทุนลงแรงของเขา เราใช้ของเขา ต้องเห็นคุณค่าของเขา ยิ่งใช้ของเขาเป็นประโยชน์มากเท่าไร บุญกุศลของเขาก็ได้มากขนาดนั้น แล้วเราก็ไม่เสียคน เพราะจิตของเรามันไม่หยาบ จิตของเรารู้จักรักษา รู้จักดูแล จิตมันจะละเอียด จิตมันจะพัฒนา ถ้ามันละเอียดจากข้างนอกเข้าไป มันจะละเอียดจากข้างในเข้าไป สิ่งที่ให้ละเอียด ละเอียดจากข้างในเข้าไป

นี่เราบอกว่าเราเป็นพระป่า เราเป็นผู้ปฏิบัติ แต่กิริยาของเราปล่อยให้เหมือนกับโลกเขาไม่ได้ นิสัยเอะอะพาโวยไป มันไม่ใช่นิสัยของภิกษุ มันเป็นนิสัยของคฤหัสถ์ นิสัยของโลกเขา ถ้านิสัยของเรา นิสัยของพระ ดูสิ สมัยพุทธกาล มีคนเขาไปทําบุญวัดหนึ่ง “ทําไมพระไม่เห็นมีเลย”

พระที่นั่นบอกว่า “ถ้าจะมีต้องเคาะระฆัง”

พอเคาะระฆัง พระต่างองค์ต่างเดินมา เพราะอะไร เพราะท่านตั้งสติของท่าน ท่านกําลังควบคุมจิตใจของท่าน ด้วยความเข้าใจผิดของโยม ไปฟ้องพระพุทธเจ้าว่าพระที่วัดนั้นเขาทะเลาะกัน พระที่นั่นไม่ถูกกัน ไม่พูดกัน ไม่คุยกัน

ไม่พูดกันไม่คุยกันน่ะเป็นคุณงามความดีของพระ แต่ทางโลกเขามองไม่ออก

แต่นี้เราจะใช้ชีวิตอย่างนั้นไม่ได้ เห็นโลกเขามีสังคม เขาสังสรรค์กัน เราจะใช้สังคมอย่างนั้น เราเป็นพระ เราไม่ใช่คฤหัสถ์ เราต้องมีสติของเรา กิริยาการเคลื่อนไหวเราต้องดูแลของเราเพื่อประโยชน์กับจิตใจของเรา

เราเป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร ศีลเป็นขอบรั้วกั้นไม่ให้สิ่งใดเข้ามากระทบใจ ถ้าเรามีศีลมีธรรมของเรา มันมีขอบรั้วของมัน จิตมันจะรักษาง่ายขึ้น แต่จิตมันปล่อยไปเด้นๆ ด้านๆ ถึงเวลาจะเอามาประพฤติปฏิบัติ เห็นครูบาอาจารย์ท่านพูดถึงมรรคผลนิพพาน ก็อยากจะได้มรรคผลนิพพาน อยากจะได้มาก แต่เหตุมันไม่สมควร

“ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม” ความสมควรแก่เหตุมันต้องมีความจริงจัง มีความลงทุนลงแรง เราทําของเรานะ

การเปลี่ยนแปลงสถานที่อยู่ การธุดงค์ไปเพื่อให้มันตื่นตัว จิตใจถ้ามันอยู่แล้วมันหมักหมม มันไม่ตื่นตัว การตื่นตัวของเรา ถ้าเราทําของเราได้ อยู่ที่ไหนถ้าเราปลุกสติของเรา มันตื่นตัวอยู่ นี่ผลของมัน ธุดงค์เพื่อให้มันตื่นตัวเป็นคนใหม่ตลอด ถ้าเป็นคนใหม่ตลอด มันเห็นภัย ของใหม่เราต้องระวัง ถ้าไปคุ้นชิน มันชินชาหน้าด้าน พอมันชินชามันหน้าด้าน ยิ่งใช้ชีวิตเข้าไปมันยิ่งหน้าด้านเข้าไปเรื่อยๆ สิ่งใดก็แล้วแต่ ทําแต่ว่ามันเป็นไปได้ ทําด้วยความหน้าด้าน พอทําด้วยความหน้าด้านมันก็ดินพอกหางหมู มันจะพอกแต่สิ่งที่เป็นอกุศลในหัวใจ แล้วมันจะพ้นจากทุกข์ไปได้อย่างไร

แต่ถ้ามันเป็นคนไม่หน้าด้าน มันเป็นคนที่ตื่นตัว มันเริ่มลอกออก มันปลงออก มันผลักออก ดินมันจะพอกหางหมูได้อย่างไร หางหมูมันไม่มีดินพอกอยู่ มันคล่องตัว จิตที่ไม่มีสิ่งใดเหนี่ยวรั้งมัน มันจะคล่องตัว ความคล่องตัว ทําสมาธิก็ง่าย ถ้าฝึกปัญญา ปัญญามันก็จะเกิดขึ้นมาตามโลกุตตรปัญญา ไม่ใช่โลกียปัญญา

ปัญญาเป็นโลกียปัญญาด้วย แล้วมันยังสร้างภาพขึ้นมาอีกว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ มันสร้างภาพขึ้นมาแล้วเราก็เชื่อมัน กิเลสของเราแท้ๆ หลอกเรา เราก็เชื่อมัน ไหนว่าบวชมาจะพ้นจากกิเลสไง ไหนว่าบวชมาจะสู้กับกิเลสไง แล้วเวลากิเลสมันหลอก ทําไมเชื่อมันล่ะ กิเลสมันสั่ง ทําตามมันหมดเลย มันคิดอะไร อยากไปไหน อยากทํา ทําตามมันทําไม ทําไมไม่ฝืนมันล่ะ

การฝืนความคิดคือฝืนกิเลสนะ หลวงตาท่านพูดบ่อย มันอยากจะทํา มันอยากจะไป ไม่ไป ถ้ามันไม่อยากไปแล้ว แล้วค่อยหาเหตุผลถ้าจะไป ไปตามเหตุผลนั้น แต่ถ้ามันไม่มีเหตุผล อยากไป อยากทํา ไม่ให้มันไป ไม่ไป เราไม่ไปมันจะไปได้ไหม เราไม่ไป นี่สู้กับมัน เราไม่ไป แต่นี่เราแพ้มันตลอด มันคิดจะไปก็ไป

ความว่าจะไปมันต้องดูนะ ถ้าสังคม ถ้าเหตุการณ์นี้มันอยู่แล้วมันไม่เป็นประโยชน์ ควรไป ควรไป ไปเพื่อตัวเรา แต่เหตุการณ์ทุกอย่างมันก็ดีอยู่ แต่เราอยากไปเอง นี่ไง สิ่งที่อยู่แล้วได้ประโยชน์ ควรอยู่ มันอยู่แล้วไม่ได้ประโยชน์ ควรไป มันจะไปจะอยู่ มันดูเหตุดูผล

นี่พูดถึงความเป็นอนิจจัง สิ่งที่เป็นอนิจจังมันเป็นธรรมชาติอยู่แล้ว แต่เราต้องใช้ปัญญา เราเอาปัญญามาใคร่ครวญเพื่อประโยชน์กับเรา ฝึกนะ ปัญญาไม่ฝึกมันไม่เกิดนะ จะดื้อๆ ด้านๆ อยู่อย่างนั้นให้เป็นสูตรสําเร็จอยู่ แล้วมันบอกว่าอยากมีปัญญา ปัญญามันเกิดได้อย่างไร เอาปัญญาขึ้นมาฝึกตัวเราเองให้มันเห็นแจ้ง

ฟังธรรมจากครูบาอาจารย์มันเป็นประเด็นแล้วไปตีให้มันแตกไง ปัญญามันกว้างออกไปให้มันรับรู้สิ่งต่างๆ ให้มันฝึกฝนขึ้นมา ให้มีคุณสมบัติขึ้นมา เหมือนหากินเป็น หาอยู่เป็น ทําทุกอย่างเป็น มันอยู่ที่ไหนก็อยู่ได้นะ เวลาจิตมันสงบมันมีหลักมีเกณฑ์ของมัน อยู่ที่ไหนมันพออยู่พอกิน มันสุขของมัน ไม่ต้องแสวงหามามาก ได้มามันก็เป็นภาระหน้าที่ แต่ถ้าจิตใจมันเป็นทุกข์เป็นร้อน มันอยู่ที่นี่แล้วมันไม่พอใจ มันจะไปหาที่อยู่ที่มันพอใจ ที่ไหนที่มันกินอิ่มนอนอุ่น ที่มันสุขใจสบายใจ มันอยากจะไปที่นั่น ไปที่นั่นแล้วได้ประโยชน์อะไร มันอิ่มปากอิ่มท้อง แต่กิเลสมันตัวใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ เพราะธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ มันทับหัวใจ ทับจนจิตมันด้าน แล้วมันเสียหายไป ใครเป็นคนเสียหาย? คนเสียหายคือจิต ปฏิสนธิจิตที่มันเกิดมันตาย

เราบวชมาเพื่อเห็นภัยในวัฏสงสาร กว่าจะบวชแต่ละคนนี่ไม่ใช่บวชง่ายๆ นะ อย่างเรากว่าจะบวชได้ พ่อแม่ไม่อยากให้มาทางนี้หรอก พ่อแม่เขาอยากให้อยู่กับเขา พ่อแม่ วงศ์ตระกูลเขาต้องการให้มีคนสืบต่อ เวลาเราทุกข์เราร้อน เราเห็นว่ามันเป็นภัย แล้วเราเสียสละมา กว่าจะเสียสละมา สะเทือนกันไปทั้งตระกูล สะเทือนไปทั้งพ่อแม่พี่น้องปู่ย่าตายาย สะเทือนกันไปหมดเลยนะ แล้วเวลามาแล้วมันสมกับความตั้งใจไหม ถ้ามันออกจากตระกูลมาแล้ว เราจะทําให้เราได้นํ้าได้เนื้อขึ้นมาไหม

ถ้าเราได้นํ้าได้เนื้อขึ้นมานะ สายเลือด เราทําคุณงามความดี สายเลือดเราได้จากคุณงามความดีเราหมด สิ่งที่ทําสมาธิธรรม เขาก็ได้ของเขาด้วย ปัญญามันเกิดขึ้นมา เขาได้บุญกุศลของเขาตลอดไป เราสละตระกูลมา ตระกูลจะได้ประโยชน์จากเราอีกมหาศาลเลย

แต่ถ้าเราทําตัวของเราไม่ดีขึ้นมา เราจะได้อะไร แล้วตระกูลจะได้อะไรกับเรา เรารักตระกูลเราไหม ทุกคนรักตระกูลเดิมของเรา แต่ปัจจุบันนี้ศากยบุตรพุทธชิโนรส ตระกูลของเราคือตระกูลศากยะ ตระกูลขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเป็นพุทธชิโนรส เราเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในปัจจุบันนี้เราตระกูลพุทธะ นี่ถ้าตระกูลพุทธะ

ตระกูลเดิมของเรา ตระกูลคฤหัสถ์ของเรา เรายังต้องห่วงใยถวิลหา แล้วสละมาแล้ว ในปัจจุบันนี้เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส ตระกูลของเรานี่ตระกูลของพุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน พุทธะมันจะแทงไปตลอดถึงธรรมะ

ทําไหม ถ้าทําขึ้นมา เวลาปฏิบัติธรรม ถ้าจิตมันเป็นธรรมขึ้นมา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์รวมอยู่เป็นหนึ่งในหัวใจ ใจเป็นพุทธะนะ ถ้าใจเป็นพุทธะแล้วมันบรรลุธรรมขึ้นมา ใจมันเป็นธรรมขึ้นมาอีก สังฆะ สังฆะก็คือเราสาวกสาวกะ เราเป็นสังฆะ แล้วมันรวมมา มันรวมอย่างไร ใจเป็นหนึ่งอย่างไร

ใจมันแยกไม่ได้ ถ้าแยก เห็นไหม หนึ่ง อารมณ์ความรู้สึกความคิดไม่ใช่จิต จิตกับความคิดมันกระทบกัน นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันแยก มันเป็นสอง แล้วเป็นสาม เป็นกิเลสขึ้นมาอีก

พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นพระรัตนตรัย เป็นแก้วสารพัดนึก เป็นแก้ว ๓ ดวง มันก็แยกออกไป มันก็เป็นอนาคต มันก็วิ่งวนอยู่นั่นแหละ

แต่ถ้าสมาธิ มันเป็นหนึ่งขึ้นมา แล้วปัญญามันเกิดขึ้นมา มันแยกแยะขึ้นมา มันทําลาย ทําลาย เจอพุทธะที่ไหน ฆ่าพุทธะก่อน เจอภพที่ไหน เจอสถานที่ที่ไหน เจอสัญชาติที่ไหน เจอตัวตนที่ไหน ฆ่ามันก่อน ทําลายมันก่อน ทําลายมันอย่างไร เจอ เจออย่างไร

มันเป็นนามธรรม มือจับมือ มือกับมือจับกันได้อย่างไร จิตจับจิต จิตเป็นตัวจิต จิตมันจะจับกันได้อย่างไร ถ้าจิตมันเป็นตัวจิต แล้วมันเกิดมรรคญาณขึ้นมาทําลายจิต มันทําลายอย่างไร นี่ไง ทําลายแล้วมันเป็นธรรมธาตุ

ถ้ามันฟื้นฟู มันมีความตั้งใจ เรามีความตั้งใจจริง มันจะทุกข์จะยาก หมู่คณะ หมู่คณะเรามีเท่านี้ เรามีทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน เราอยู่ด้วยกันจะโตไปข้างหน้า พรรษา วันคืนล่วงไปๆ มันกลืนกินชีวิตของคนไป พรรษาเขาได้มามากขึ้น มันได้ศักยภาพในทางธรรมวินัยไง อาวุโส-ภันเต เราจะโตไปข้างหน้า ถ้าเราโตไปข้างหน้า ดูสิ ดูศาสนาเสื่อม มันเสื่อมเพราะอะไรล่ะ เสื่อมเพราะไม่มีคนสนใจ เสื่อมเพราะไม่มีหลักเกณฑ์

เราต้องเป็นหลักเกณฑ์คนหนึ่ง ใครจะเป็นอย่างไรเรื่องของเขา เราต้องมีจุดยืนของเรา เพื่อประโยชน์กับใคร เราจะโตไปข้างหน้า แล้วโตไปข้างหน้า แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นานหรือ แก่ไม่ใช่แก่เพราะกินข้าว มันแก่มะพร้าว แก่กะทิไง แก่คุณประโยชน์ไง เราศึกษาขึ้นมา เรามีความรู้ของเราขึ้นมา อายุพรรษาเรามากขึ้น เราจะสั่งสอนคนได้

ถ้าเรายังไม่แน่ใจ อย่าสอน อย่าสอน ถ้าเราไม่แน่ใจ สอนตัวเองให้ตัวเองชัดเจนก่อน ถ้าเราไม่สอนตัวเองให้ชัดเจน คําสอนออกไปเราก็งง คําสอนเราก็ลังเล แล้วคนที่รับฟังเขาฟังแล้วเขามาถามเราอีกนะ พอเขาถามเราเสร็จ “แล้วทําไมพระองค์นั้นสอนอย่างนั้นล่ะ” จะให้เราพูดอย่างไรล่ะ จะให้เราพูดอย่างไร ก็มันผิดอยู่ชัดๆ

มันไม่ใช่ว่าเราบอกว่าเราไปแยกแยะให้มันผิดนะ คําสอนเขามาผิดน่ะ ในเมื่อคําสอนมาผิด เราจะบอกว่าถูกได้อย่างไรล่ะ เราก็ต้องบอกว่าผิด แล้วผิด ผิดเพราะเหตุใด ผิดเพราะอารมณ์ความคิดมันไม่ใช่จิต จิตมันเป็นจิต อารมณ์มันเป็นอารมณ์ “ดูจิตๆ” หลวงปู่ดูลย์ท่านสอน “ดูจิตจนจิตเห็นอาการของจิต” อาการคือความคิด พอเห็นอาการของจิต วิปัสสนามัน ฆ่ามัน ทําลายมัน นี่หลวงปู่ดูลย์สอนอย่างนั้น คนสอนถูก คนพูดถูก พูดกี่คําๆ ก็ถูก เพราะมันพูดมาจากความจริง

แต่ถ้าเรายังสอนตัวเราเองไม่ได้ เราพูดออกไปกี่คําๆ ก็ผิด อยากให้มันถูกก็พูดเลียนแบบไง ดูจิตให้จิตเห็นอาการของจิต จิตแก้จิต นี่ก็บอก พอเราเห็น เราคิดเอาไงว่าอาการความรู้สึก ลมพัดใบไม้ไหว ใบไม้ไหวเพราะลมพัด ใบไม้ไหวเพราะมีใบไม้ ก็ว่ากันไป มันเป็นคราวเป็นเวลา เป็นกาลเทศะ มันไหวก็ได้ ไม่มีลม มันนิ่งก็ได้ เวลามันนิ่งก็เป็นความนิ่งอันหนึ่ง เวลามันไหวก็เป็นความไหวอันหนึ่ง มันเป็นกาลเทศะ เป็นอาการของมัน มันไม่คงที่อย่างนั้นหรอก ความรู้สึกของเราก็เหมือนกัน แล้วจะทําอย่างไร ให้มันคงที่อย่างไร ให้มันเป็นประโยชน์กับเราอย่างไร

สอนตัวเองให้ได้ก่อน แล้วค่อยสอนคนอื่น ถ้าเราสอนไป เวลาเขาไปพูดกับครูบาอาจารย์ที่รู้จริง เขารู้หมด ศีลจะรู้ได้ก็ต่อเมื่อเราอยู่ด้วยกันนานๆ ธรรมะจะรู้ได้ก็ต่อเมื่อแสดงธรรม เราสอนตัวเองได้ แล้วถ้าเราสอนคนอื่นให้มันเป็นประโยชน์ จากใจดวงหนึ่ง ใจดวงที่ผ่องแผ้ว ใจดวงที่เป็นธรรมมันแสดงออกไปเป็นธรรม ใจดวงที่มันยังไม่ผ่องแผ้วมันยังมีกิเลสอยู่ กิเลสมากกิเลสน้อย ถ้ามันมืดบอดเลย มันเป็นปุถุชน มันแสดงออกไปอย่างไรมันผิดหมด

แม้แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปรมัตถธรรมนี่ถูก แต่เราแสดงออกไป มันใช้ต่างที่ต่างถิ่นกัน เครื่องมือมันคนละชนิด มันใช้กันไม่ได้ ธรรมะที่เราแสดงออกไป เราสอนเขาไป มันแสดงไปเพื่ออะไร เขาอยู่ในขั้นสมาธิ หรือเขาอยู่ในขั้นของปัญญา หรือเขาอยู่ในขั้นของศรัทธา หรืออยู่ในขั้นที่เขายังไม่เชื่อศาสนาเลย เขาไม่เชื่อศาสนาเลยก็มีนะ เขามาทดสอบทดลอง หรือเขาเชื่อศาสนาแล้วเขาจะทําอย่างไร พอทําแล้วเขาจะปฏิบัติอยู่อย่างไร นั่นมันเรื่องของเขา

ถ้ามีครูมีอาจารย์ ให้ไปถาม ให้ไปศึกษาเอา แล้วเราประพฤติปฏิบัติของเราเอา ถึงที่สุดถ้าเราเข้าใจแล้ว เราจะสอนใครได้หมดเลย จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง เริ่มต้นจากการประพฤติปฏิบัติ เริ่มจากความลําบากลําบน ลําบากเพราะกิเลสมันเบื่อ มันขี้เกียจมันก็เลยลําบาก แต่ขี้เกียจแล้วมันลําบาก เพราะเราอยู่ในหมู่คณะใช่ไหม ครูบาอาจารย์ท่านตั้งกติกามาอย่างนี้ เราจะต้องไปลงอุโบสถเพื่อฟังธรรม

ธรรมะฟังอยู่ทุกวัน ของเก่าของดั้งเดิม แต่เราไม่รู้ไม่เห็น มันก็จําเป็นต้องฟัง แต่ถ้าคนที่รู้เห็นแล้ว ฟังเพื่อความรื่นเริง ธรรมะเป็นเครื่องอยู่ เป็นความรื่นเริง เป็นความสุขของใจ กิเลสมันเป็นเครื่องเผาผลาญ เราอยู่ด้วยกันเอง มันเผาผลาญกันด้วยกิเลส กิเลสมันเผาผลาญตลอดเวลา เวลาไปฟังธรรมะมันขี้เกียจไม่อยากไป แต่มันรื่นเริงอาจหาญ มันทําให้เราผ่องแผ้ว มันเป็นประโยชน์กับเรา นํ้าสะอาดทําให้จิตใจชุ่มชื่น เราถึงจําเป็นต้องไป จําเป็นต้องมาลงอุโบสถ จําเป็นต้องมาฟังธรรม เอวัง

งานของพระ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๒๕ มกราคม ๒๕๕๒
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เราตั้งใจนะ เราเป็นพระด้วยกัน วันนี้เราจะลงอุโบสถ เป็นพระด้วยกัน ศีล ๒๒๗ ด้วยกัน เราบวชมาจากอุปัชฌาย์ด้วยกัน พระมีศีล ๒๒๗ เสมอกัน ทําไมต้องมาฟังกัน คนเหมือนคน ทําไมต้องมาฟังกัน มาฟังกัน มาฟังเพราะอะไร

เพราะว่าครูบาอาจารย์ของเรา อาวุโส-ภันเต เราเคารพกันด้วยอาวุโส-ภันเต นี่เป็นธรรมวินัย แต่อาวุโส-ภันเตนี้ไม่ใช่แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน พระเหมือนกัน แต่พระไม่เหมือนกัน คนเหมือนกัน ก็คนไม่เหมือนกัน

ธรรมะมันออกมาจากใจ ถ้าใจนั้นไม่มีการประพฤติปฏิบัติ ใจนั้นไม่มีการฝึกฝนมา จะเอาอะไรออกมาพูด แล้วพูดออกมา คนเหมือนคน เราก็รู้เหมือนกัน เราก็เป็นพระเหมือนกัน เราก็บวชมาอยู่นี่ ศีล ๒๒๗ เท่ากัน มันจะมีดีอะไรกว่าเราล่ะ มันดี คุณธรรมอันนี้ นี่ฟังธรรม ฟังธรรมตรงนี้ไง

มันเป็นหน้าที่นะ หน้าที่การงาน เราทําหน้าที่การงาน จะฟังธรรม ใจเราพร้อมไหม เราคุยกันเรื่องปัจจัยเครื่องอาศัย วัดวาอาวาสเป็นสถานที่ วิหาร โรงธรรม วัตรในโรงธรรม วัตรในโรงฉัน วัตรในวัจกุฎีวัตร นี่ข้อวัตรปฏิบัติ วัตรอันนั้นเพื่อการดํารงอยู่ของธรรมวินัย ทีนี้เราเป็นผู้บริหาร เราเป็นคนดูแล เราแบกรับภาระจนเหนื่อยล้ามา จะฟังธรรมอย่างไร

การฟังธรรม จิตใจต้องควรแก่การงาน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเทศน์ เทศน์อนุปุพพิกถา ต้องเทศน์เรื่องของทานให้เปิดหัวใจก่อน เรื่องของความพร้อม แล้วถึงจะเทศน์อริยสัจ เราวิ่งหัวฟัดหัวเหวี่ยงกันเลย งานล้นตัว งานล้นมือ แล้วจะฟังธรรมกันอย่างไร แล้วใจมันควรจะเป็นธรรมอย่างไร

งานเป็นข้อวัตรนะ เราต้องแบ่งให้เป็น ถ้าแบ่งให้เป็น หน้าที่การงานภายนอก ดูสิ ดูชาวบ้านเขา เขาอาบเหงื่อต่างนํ้าขึ้นมาเพื่อเป็นอาชีพของเขา เขาอาบเหงื่อต่างนํ้าขึ้นมา แล้วเขาก็บ่นว่าทุกข์ ว่าทุกข์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ในพระธรรมบทว่า คนเราเกิดมาถือท่อนไฟ ดุ้นไฟ ท่อนฟืนคนละท่อน ถือคบเพลิง แล้วคบเพลิงมีแต่ความเร่าร้อน แล้วก็วิ่งไป “ทุกข์หนอๆ ที่นี่ร้อนหนอๆ” ถือคบเพลิงคนละท่อน แล้วก็วิ่งไป แล้วก็บ่นร้อนๆ

ในบัดนั้นมีบุรุษคนหนึ่งมีความฉลาด ได้ทิ้งคบเพลิงอันนั้นออกไป แล้วบอกให้พวกเราทิ้งคบเพลิงอันนั้น เพราะคบเพลิงอันนั้นมันทําให้เราเร่าร้อน บุรุษคนที่ฉลาดนั้นคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้ทิ้งกิเลสออกไปจากหัวใจแล้ว ถึงได้บอกให้เราทิ้ง ให้พวกเราทิ้ง แต่เราทิ้งกันยังไม่ได้ เราทิ้งกันไม่ได้เพราะอะไร

เพราะเราเกิดมา เราก็ต้องมีที่พึ่งที่อาศัย นกยังมีรวงมีรัง ภิกษุเรามีข้อวัตรปฏิบัติ ของของสงฆ์เราเอามาใช้ ของส่วนบุคคลมันก็มี แล้วเราจะเป็นผู้ที่แบกรับภาระ เป็นผู้ที่เป็นประโยชน์กับศาสนา เราถึงต้องมีสถานที่ เป็นผู้บริหาร เรื่องนี้เป็นเรื่องภาระ ทีนี้เรื่องภาระ เวลาบริหาร มันไม่ใช่เรื่องของของเรา เราจะไปยุ่งทําไม มันเป็นของของสงฆ์ เป็นของส่วนกลาง ถ้าจิตใจเราเป็นสาธารณะ เราจะหาของสาธารณะเพื่อหมู่คณะ เพื่อความเป็นไป แล้วเราเวลาเป็นพระเข้ามา ขอนิสัยๆ เวลาเข้าไปอาศัย เราจะคิดอย่างไร สิ่งที่เขาดูแลรักษาอยู่ เรามาเราก็เห็นว่ามันเป็นอยู่แล้ว แล้วเราไปมันก็เป็นอย่างนี้ เหมือนท่ารถ รถก็จอดเข้าเทียบท่าๆ วัดก็เหมือนกัน ภิกษุที่อยู่จตุรทิศ ที่ยังไม่ได้มา ขอให้มาเถิด ที่มาแล้ว ที่อยู่แล้วก็ขอให้มีความร่มเย็นเป็นสุข

เราจะฟังธรรม ในเมื่อเราฟังธรรม หน้าที่การงานจากข้างนอก แล้วหน้าที่การงานของเรา เราจะทําความสงบของเราขึ้นมา ธรรมะ เวลาฟังธรรม ที่บอกว่า “ไม่ให้ฟังธรรม ให้ปฏิบัติเลย”

การฟังธรรมเป็นการปฏิบัติที่ยอดเยี่ยมที่สุด เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ เทวดา อินทร์ พรหมสําเร็จเป็นพระอรหันต์เป็นแสนเป็นล้าน เพราะอะไร เพราะการฟังธรรม

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ได้ยินได้ฟัง อาจารย์เทศน์อยู่นี่ “เทศน์ผิด เรารู้ ผิด ผิดแน่นอน”...ให้มันเป็นอย่างนั้นขึ้นมาเถอะน่า ถ้าเรารู้จริงขึ้นมา “เทศน์ผิด” แสดงว่าอาจารย์ไม่มีวุฒิไม่มีภูมิ

แต่ถ้าอาจารย์เทศน์ขึ้นมา เทศน์เป็นธรรมะ แล้วเรามีความเห็นขัดแย้ง “อาจารย์เทศน์ผิด” ผิดหรือถูกนี้มันต้องใช้เวลาทดสอบกัน กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อแม้แต่อาจารย์เราสอน ไม่ให้เชื่อ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้เชื่อประสบการณ์ตรง ให้เชื่อในการประพฤติปฏิบัติของเรา กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อแม้แต่มันจะเข้ากันได้ ไม่ให้เชื่อ “อืม! เราก็เคยทํามานะ มันเป็นอย่างนี้ น่าจะเข้ากันได้” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อสิ่งต่างๆ ทั้งสิ้น แต่เราต้องเชื่อความจริงนะ เพราะอะไร

เพราะเรานี่คนมืดบอด จิตใจของเรามืดบอด เพราะเรามืดบอด เราโดนกิเลสอวิชชาครอบงําไว้ แล้วศักยภาพ ทําไมเราไปยอมตน เห็นแก่แค่ศักยภาพของเขาเป็นสิ่งที่น่าเชื่อถือ แล้วเราจะฟังว่าสิ่งนั้นเป็นความถูกต้องได้อย่างไร ถ้าเรายังไม่ประพฤติปฏิบัติเลย เวลาครูบาอาจารย์ หลวงตาท่านพูด ท่านไปอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านไม่มีความผิดพลาดแม้แต่น้อยเลย แต่หลวงตาท่านเป็นมหา สุดท้ายแล้วยังต้องมาดูในพระไตรปิฎก ถ้ามันยังไม่ลงใจ

เวลาประพฤติปฏิบัติ ลงใจในวัตรปฏิบัติ ลงใจเรื่องธรรมวินัย เรื่องสิ่งที่จับต้องได้ แต่เวลาปฏิบัติแล้วไม่มีทางเลย นี่จิตสงบ หลวงปู่มั่นถามว่า “จิตสงบไหม มหา”

“สงบครับ สงบครับ”

“สงบบ้าอะไร มันบ้าอย่างนั้น สงบได้อย่างไร มันต้องออกใช้ปัญญาสิ”

“อ้าว! ถ้าออกใช้ปัญญาแล้วสัมมาสมาธิเป็นอย่างไร” เพราะวุฒิมหาไง มหามันมีวุฒิภาวะว่า สัมมาสมาธิ มันมีสัมมาสมาธิอยู่ เวลาจิตมันสงบขึ้นมาก็ว่าเป็นสัมมาสมาธิ เอาชื่อมาสวมไง

เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูด “สัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างหนึ่งนะ สัมมาสมาธิของเรา ที่เราเอาสิ่งที่เราศึกษามาสวมว่าเป็นสัมมาสมาธิ มันไม่เป็นสัมมาสมาธิเพราะอะไร เพราะมันมีสมุทัย”

มันไม่มีสมุทัยหรือ เราไม่มีกิเลสหรือ เรามีสมุทัย สมุทัยมันแทรกเข้ามามันจะเป็นสัมมาสมาธิได้อย่างไร สัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันสะอาดบริสุทธิ์เว้ย! สัมมาสมาธิของเรามันมีกิเลสซ้อนมาเว้ย! มันไม่เป็นสัมมาสมาธิเพราะตรงนี้ไง เพราะอะไร เพราะวุฒิภาวะไม่ทันกัน นี่ครูบาอาจารย์ที่สูงกว่าเรา พยายามจะชักนําเราให้ขึ้นมาได้

ถ้าชักนําขึ้นมาได้ สัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างหนึ่ง สัมมาสมาธิของกิเลสมันเป็นอย่างหนึ่ง ทีนี้ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ออกมาชื่อเดียวกัน พูดเหมือนกัน แต่ความเป็นไปปฏิบัติแล้วไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกันเราก็ไม่รู้ว่าไม่เหมือนกัน เพราะอะไร เพราะเราไม่เคยรู้เราไม่เคยเห็น ถ้าเรารู้เห็นเราจะโง่อย่างนี้ได้อย่างไร ถ้าเรารู้เราเห็น เราจะโง่กับตัวเองให้ตัวเองมาหลอกเราได้อย่างไร ที่เราโดนตัวเองหลอกเพราะเราโง่ไง เพราะเราโง่ เราไม่เข้าใจ แต่มันอวดฉลาด กิเลสมันโง่ แต่มันอวดฉลาดกับเรา แล้วเราว่าเราฉลาด แต่โง่กับกิเลส ให้กิเลสมันขี่หัวอยู่นี่ กิเลสมันขี่หัวอยู่นี่แล้วเราว่าเราฉลาดๆ ไอ้ฉลาดๆ กิเลสมันปิดหูปิดตา ยอมจํานนกับมันไปหมดเลย

งานของเราคืองานตรงนี้นะ งานของโลก ดูสิ อาบเหงื่อต่างนํ้าขึ้นมา น่าเห็นใจมาก เขาทุกข์เขายากขึ้นมา เขาทุกข์เขายากเพราะว่าอํานาจวาสนาของเขาแค่นั้น ถ้าอํานาจวาสนาของเขาสูงกว่านี้ ทําไมเขาไม่ออกจากคฤหัสถ์ ทําไมเขาไม่หาทางออก อย่างเรา เรามีวาสนา เราบวชเป็นพระเป็นเจ้า เรามีเวลา ๒๔ ชั่วโมง ทางของเรากว้างขวางมาก ตั้งแต่ฉันเสร็จไป ๒๔ ชั่วโมง ปฏิบัติได้เต็มที่เลย

แล้วโลกเขาแสวงหาไหม ดูสิ เวลาเขาทํางานทําการกัน เขาต้องทํางาน เวลาเขาทํางานเขาอยากปฏิบัติมาก แล้วเขาจะปฏิบัติได้อย่างไร เขาต้องทําหน้าที่การงานก่อน เพราะเขาก็มีภาระรับผิดชอบของเขา พอเขาทําเสร็จแล้ว เขาถึงมีเวลามาปฏิบัติตอนหัวคํ่าหน่อยหนึ่ง “ต้องรีบนอนแล้ว เดี๋ยวพรุ่งนี้เช้าไปทํางานไม่ทัน” นี่เขาอยากจะออก เขาก็ออกไม่ได้ เพราะว่าความจําเป็นบีบคั้นเขา

แล้วเราเห็นโทษของทางโลก เรามาบวชเป็นพระเป็นเจ้า เรามีเวลาปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วทําไมมันเศร้าสร้อยหงอยเหงาอย่างนี้ล่ะ ทําไมมันไม่รื่นเริงอาจหาญ ทําไมมันไม่ตั้งใจ ทําไมไม่ทําจริง เราก็เห็นโทษมันมาแล้วว่าสิ่งนั้นมันน่าทุกข์มาก เราเห็นโทษมาแล้ว แล้วเราจะหาทางออกอยู่นี่ แล้วพอถึงทางออกแล้วทําไมนอนใจ ทําไมนอนใจ

งานหน้าที่ของเรา เราก็ทํา ทําหน้าที่ของเรา ถ้ามีสติ ทําหน้าที่ ดูสิ เดินจงกรม ๕ วัน ๑๐ วัน ๑๐ ปี ๒๐ ปี ทําไมเดินจงกรมได้ล่ะ คนที่จะเดินจงกรมทั้งวันทั้งคืนได้ เดินได้เป็นปีๆ เพราะอะไร เพราะใจของเขามันรื่นเริงอาจหาญอยู่ในงานนั้น แต่ของเรานั่งสมาธิ ๕ นาที ๑๐ นาที เราก็จะเป็นจะตายแล้ว เดินจงกรม อยู่กับที่ ไปได้ไหม เดินจงกรมเดี๋ยวมันก็ร้อน จะออกจากทางจงกรมไปคุยกับคนอื่นไง

เวลาเดินจงกรมบอก “ไม่มีเวลา” เวลาไปนั่งแช่อยู่ที่กุฏิใคร ครึ่งวันก็ไม่ออก นั่งแช่อยู่อย่างนั้นแหละ คุยได้ทั้งวันเลย แต่เดินจงกรมทําไมเดินไม่ได้ นั่งสมาธิทําไมทําไม่ได้ ทําไมไปนั่งแช่ที่อื่นทําไมนั่งแช่ได้ ไปนั่งแช่เพราะเรื่องของกิเลสไง กิเลสมันไปแช่อยู่อย่างนั้นน่ะ แต่เวลานั่งสมาธิภาวนาทําไม่ได้ นี่งานของเรา กิเลสมันหลอกขนาดนี้นะ

เราเป็นนักรบ เวลาเราจะเข้าสนามรบ ทําไมให้กิเลสมันชักนําออกไป เราเข้าสนามรบ เราก็ต้องรบกับกิเลสสิ กิเลสมันคืออะไร กิเลสมันคือนามธรรม กิเลสมันอาศัยความคิด มันไม่ใช่ความคิด ไม่ใช่อะไรทั้งสิ้น กิเลสไม่ใช่ความคิด ไม่ใช่อะไรทั้งหมดเลย แต่มันอาศัยความคิดไปออกหาเหยื่อ ไม่ใช่ความคิด ไม่ใช่เรา ไม่ใช่ทุกอย่างเลย ถ้าความคิดเป็นเรา เราฆ่ากิเลสไม่ได้ ดูสิ อย่างมือเรา ถ้ามือเราเป็นกิเลส เราตัดมือเราทิ้ง มันต้องทิ้งไปได้สิ มือเราเป็นกิเลสหรือ มือเราไม่ได้เป็นกิเลส แต่มือไปทําอะไรขึ้นมา ผิดถูกมันเป็นกิเลส มือไปหยิบจับ ไปขโมยเขา ไปจับหยิบของเขาขึ้นมา ถ้าฐานเคลื่อนที่ เป็นปาราชิกเลย ของที่มีค่าเกินบาท เราไปหยิบของเขามา แล้วใครเป็นคนทํา? มือเป็นคนทํา แล้วมือมันมีชีวิตหรือ มือมันทําได้หรือ มือเป็นกิเลสหรือ? มันไม่เป็น แต่ใจมันสั่ง ความคิดมันสั่ง นี่กิเลสมันอยู่ที่ใจ กิเลสมันอยู่ที่ใจแล้วเราจะเอาชนะมัน จะทําอย่างไร

เราพร้อมนะ ดูสิ เราจะลงอุโบสถกันเพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ของสังฆะ ของหมู่สงฆ์ ทิฏฐิเสมอกัน ศีลเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน อยู่กันมีความสุขมาก นี่ความสะอาดบริสุทธิ์จากข้างนอก แล้วความสะอาดบริสุทธิ์จากหัวใจล่ะ

งานของเรามันต้องมีสติมีสัมปชัญญะ มีการปลุกปลอบใจ ใจของเรามันเฉาเหงาหงอย พลังงานที่ใช้ พลังงาน ดูสิ นํ้ามันเขาต้องเติมตลอดเวลา เขาต้องหามา เขาต้องสํารอง อัตราสํารองของแต่ละประเทศเท่าไร นี่ก็เหมือนกัน กําลังสํารองเรามีไหม เรามีกําลังสํารองอะไรของเราไว้บ้าง หายใจเข้าแล้วไม่ออกมันตายนะ ถ้ามันตายไปแล้วเราไปไหน จิตมันไปไหน แล้วมันก็เสียโอกาสไปแล้ว ถ้าตายไปแล้ว ดีหรือชั่ว ถ้าดีหรือชั่วมันไปตามกรรมนะ กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน กรรมคือการกระทํา แล้วในโอกาสปัจจุบันนี้ คนเรานะ อย่างเช่นปัจจุบันนี้เราไปตรวจโรคสิ เขาบอกอีก ๕ วันเราต้องตาย ภายใน ๕ วันนี้เราจะทําอะไรบ้าง เราจะขวนขวายเลย ภายใน ๕ วัน ทําอะไรไม่ถูกแล้ว ก็จะตายอีก ๕ วัน หงอยเหงาเศร้าสร้อย ไปไหนไม่ถูกเลย มันจะเฉาเลยล่ะ แต่ถ้าบอกว่าชีวิตนี้อีก ๑๐๐ ปีมันต้องตาย ก็ต้องตายเหมือนกัน ทําไมมันไม่รีบกระทํา ทําไมไม่รีบกระทํา ทําไมไม่มีสติสัมปชัญญะ ทําไมไม่ปลุกปลอบใจเราขึ้นมา จะไปนอนจมอยู่กับที่นอนอย่างนั้นได้อย่างไร

การบริหารจัดการมันไม่จบหรอก สังคมมันจะแปรปรวนไปอย่างนี้ ยุคสมัยมันจะเป็นไปอย่างนี้ พอยุคสมัยเป็นไปอย่างนี้ มันต้องเปลี่ยนคนไปตลอดเวลา คนเรา วุฒิภาวะของคน ความเห็นของคนมันแตกต่างกัน มันหลากหลายใช่ไหม เขาจะศรัทธา ดูสิ เวลาคนมาอุปัฏฐากเรา ถ้าเป็นธรรม เขาเคารพนบนอบนะ เขาทําด้วยความซึ้งใจมากเลย

ใครบ้างจะอยู่กับเราตลอดไป ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด เราไม่ได้ตายจากเขา เขาก็ต้องตายจากเรา ใครมันจะอยู่ด้วยกันตลอดไปไม่มีวันตาย ไม่มีใครหรอกจะอยู่กับเราโดยที่ไม่มีวันพลัดพราก มันเป็นไปไม่ได้ ทีนี้พลัดพรากอยู่แล้วใช่ไหม ถ้ามันพลัดพรากอยู่แล้วทําไมเราไม่เตรียมใจเรา ใจเรานี่เตรียมไว้เลย ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ไม่มีอะไรคงที่หรอก มันแปรสภาพตลอดเวลา คนอยู่ด้วยกันวันหนึ่งมันก็ต้องพลัดพรากจากกันอยู่แล้ว ไม่เราจากเขา เขาก็ต้องจากเรา แน่นอน แล้วชีวิตนี้มันเกิดมาแล้วทําไมไม่ขวนขวาย ทําไมไม่กระทํา

งานของเรา เราก็เปล่งวาจาอยู่แล้ว อุปัชฌาย์สอนอยู่แล้ว เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ย้อนหน้าย้อนหลัง เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ รุกฺขมูลเสนาสนํ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ถ้าอุปัชฌาย์ไม่บอกกรรมฐาน ๕ การบวชนั้นไม่ประสบความสําเร็จ ถ้าไม่บอกกรรมฐาน ๕ การบวชนั้นเป็นพระขึ้นมาไม่ได้ นี่งานของพระ งานของพระอยู่ที่นี่

งานก่อสร้างใครก็สร้างได้ งานก่อสร้าง งานต่างๆ อาวาสสร้างยากมาก “โอ๋ย! สังฆาธิการ ต้องอบรมสังฆาธิการ” สังฆาธิการ ใครเป็นคนตั้ง สมณศักดิ์ ใครเป็นคนตั้ง? เถรสมาคมเป็นคนตั้งสมณศักดิ์ เถรสมาคมเป็นคนวิ่งเต้นกัน แต่สมณศักดิ์ของเรา ศักดิ์ศรีความดีงามของสงฆ์ สมบัติของพระมันคืออะไร? สมบัติของพระคือศีลธรรม ธรรมวินัยนี่สมบัติของพระ

สมบัติของพระไม่มีหรอก สมบัติมันคือเรื่องของโลก มีบาตรใบเดียว บิณฑบาตขึ้นมาเต็มบาตรทุกวัน มันมีขบมีฉันอยู่แล้ว ปัจจัยเครื่องอาศัย โลกเขาพร้อมที่จะสนับสนุน ทุกคนพร้อมจะสนับสนุนเลย อยากจะให้คนทําคุณงามความดี คุณงามความดีเพื่อไปสั่งสอนเขานะ นี่เห็นสมณะ การเห็นสมณะเป็นมงคลอย่างยิ่ง ถ้าจิตใจเราเป็นสมณะขึ้นมา เราทําใจเราให้เป็นสมณะขึ้นมา เป็นมงคลของเขา แค่เขาได้เห็นสมณะ มีความดูดดื่มหัวใจ เขาก็ได้บุญแล้ว “โอ้! ทําไมมันน่าเลื่อมใส ทําไมมันมีความดูดดื่ม” นี่บุญมันเกิดมหาศาลเลย บุญเกิดจากการทัศนา เกิดจากการเห็น เกิดจากการที่เขาพอใจ สิ่งที่เขาเห็นแล้วพอใจ นี่เห็นสมณะ แล้วเราเป็นสมณะหรือยัง จิตใจของเรามันร่มเย็นไหม จิตใจของเรามีหลักมีเกณฑ์ไหม ถ้าจิตใจเรามีหลักมีเกณฑ์ นี่หลักของใจ

ต้นไม้ ร่มเงาเป็นที่อาศัยของนกกา เราเป็นพระ เราต้องรับผิดชอบ ถ้ารับผิดชอบขึ้นมา มันแก่ไปข้างหน้า คนเกิดมาอายุขัยมันต้องมีไปข้างหน้า มันหยุดยั้งไม่ได้ บวชมาจะเป็นอาจารย์ไปข้างหน้าแน่นอน ๑๐ พรรษา ๒๐ พรรษา จะเป็นอาจารย์เขาอยู่แล้ว แล้วอาจารย์ของเขา เราจะเป็นหลักชัยได้อย่างไร บวชวันนี้ จะอยู่วันนี้ไป อาวุโสไม่เกิดขึ้นมาเลยหรือ ความเป็นไปของชีวิตนี้จะไม่เป็นไปเลยหรือ แล้วถ้าเราจะเป็นหลักจะเป็นชัยขึ้นมา เราจะเอาอะไรไปให้เขาพึ่งพาอาศัย ในเมื่อเรายังพึ่งพาอาศัยตัวเราไม่ได้ สมบัติของเราอยู่ที่ไหน สมบัติของเราน่ะ

สมบัติของโลกเขา เขามานับตัวเลขของเขาว่าเป็นสมบัติของเขา แล้วเขาทุกข์ไหม สมบัติมันกองอยู่นั่นน่ะ แต่หัวใจมันทุกข์ เพราะอะไร เพราะคิดว่าที่นั่นเป็นที่พึ่ง แต่ของเราไม่ต้องห่วงใยเลย มีบาตรใบเดียว เช้าขึ้นมาออกบิณฑบาตเป็นวัตร ใครจะใส่ไม่ใส่ช่างมัน หน้าที่ของเราบิณฑบาตเป็นวัตร บิณฑบาตเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง ด้วยศักยภาพของศาสนา ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศักยภาพขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยไว้แล้ว ฆราวาสเขาอยากได้บุญกุศลของเขา เพราะทุกคนใฝ่ดี ทุกคนหวังดี ถ้าจิตใจเป็นคุณงามความดี แต่เขาไม่มีโอกาสของเขา ในเมื่อเขามีความรับผิดชอบของเขา เขาเกิดเป็นมนุษย์ขึ้นมา เขามีความรับผิดชอบของเขา ในเมื่อเกิดมาแล้วมีครอบครัว มีสิ่งที่ต้องรับผิดชอบ เขาต้องดูแลของเขา ในโลกของเขา ทางออกที่ไหนมันจะดีกว่านี้ ทางออกของเขา เขาก็หวังพึ่งบุญกุศล ถ้าไม่มีพระ เขาจะทําบุญใส่บาตรได้อย่างไร ก็ต้องมีพระมีเจ้า แล้วพระแล้วเจ้าพึ่งตัวเองได้หรือยัง

ถ้าพึ่งตัวเองได้แล้ว ทัศนียะ เขาได้เห็นสมณะเป็นมงคลอย่างยิ่ง แล้วเขาได้ทําบุญอีก เราออกบิณฑบาตมาเป็นวัตรเลี้ยงชีวิตไว้ พยายามประคองธาตุขันธ์ ประคองเรือลํานี้ในวัฏฏะให้มันเข้าสู่ฝั่งให้ได้ เรือลํานี้ปะชุนมันให้ดี เรือมันรั่ว นํ้าจะเข้าเรือนั้น ปะชุนเรือนี้แล้วประคับประคองเรือเข้าฝั่ง ประคับประคองให้มันเข้า แล้วมันเข้าฝั่งได้ไหม ในฝั่งในโอฆะมันมีสัตว์ร้าย ในทะเลมันมีฉลาม มันมีทุกอย่างคอยทําร้ายเราตลอดเวลา นี่ก็เหมือนกัน เวลาเข้าฝั่งขึ้นมา ประสบการณ์แต่ละวันเป็นอย่างไร บิณฑบาตขึ้นมากระทบเสียงอะไรบ้าง รูป รส กลิ่น เสียงที่เห็นมามันแทงหัวใจไหม ถ้ามันสะเทือนหัวใจ นี่ไง มันกัดแล้วนะ ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “เงินนี้เป็นอสรพิษนะ” มันกัดทุกคน มันกัดหัวใจของพระ มันกัดหัวใจของเรา เงินเป็นอสรพิษ มันกัด รูป รส กลิ่น เสียงมันเป็นอสรพิษ มันกัดเราตลอดเวลา ออกไปบิณฑบาตเพื่อจะเลี้ยงชีวิต แต่มันก็กัดหัวใจถ้าเราไม่มีหลัก

ถ้าเรามีหลักขึ้นมา ไม่ให้มันกัด ใช้ประโยชน์กับมัน ถ้าเรามีหลักมีเกณฑ์แล้ว ทุกอย่างเป็นประโยชน์หมด เงิน สิ่งที่เป็นปัจจัย ถ้าคนที่มีหลักมีเกณฑ์เขาใช้ประโยชน์กับโลก เขาจะพัฒนาโลก เป็นที่พึ่งอาศัยของโลกได้ แต่เราไม่เข้าใจ สิ่งนี้เขาเอาไว้ให้พึ่งพาอาศัย เขาไม่ใช่ให้เอามาไว้เป็นของเรา แล้วของเราๆ เอามากอดไว้ มันไม่เป็นประโยชน์ มันไม่เป็นประโยชน์อะไรเลย เพราะมันไม่ได้หมุนเวียน ไม่ได้เป็นประโยชน์อะไรขึ้นมา

แล้วให้มันเป็นประโยชน์ขึ้นมา ถ้าจิตใจเราเป็นสาธารณะ จิตใจเราเป็นธรรม มันมีคุณงามความดีของมัน มันทําอย่างนั้นไม่ได้ แล้วสิ่งนั้นมันก็พึ่งพาอาศัยเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยใช่ไหม ใจเหนือธรรมชาติ ใจเหนือสิ่งที่โลกเขาต้องการกัน ถ้าใจมันเหนือขึ้นมา เราทําใจเราสิ ทําใจให้มันสงบ ถ้าพระเราไม่มีความสงบของใจ เราจะเอาอะไรเป็นที่พึ่ง ความสุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบนี้ไม่มี เขาพยายามหาที่พึ่งที่อาศัยกัน เขาร้อน เขาก็หาที่ร่ม หาที่พักอาศัยกัน แล้วจิตใจมันเร่าร้อน เวลาจิตใจมันร้อน ตบะธรรมมันแผดเผากิเลส แต่นี่กิเลสมันแผดเผาเรา

ตบะธรรมแผดเผากิเลสนะ แดดมันร้อนมันแผดเผา คนต้องเข้าหาที่ร่ม แล้วกิเลสมันแผดเผา แล้วมันจะเอาร่มเงาที่ไหนล่ะ ถ้ามันไม่มีคุณธรรมในหัวใจ จะเอาร่มเงาที่ไหน ร่มเงาที่ไหนมันพักไม่ได้เลย ไปอยู่ในห้องแอร์มันก็ร้อนอยู่ในห้องแอร์นั้นน่ะ เพราะจิตใจมันร้อน เวลาทุกข์ขึ้นมาไปอยู่ที่ไหนมันเย็นที่สุด ขั้วโลกเหนือมันยังอยู่ไม่ได้เลย มันทุกข์มันน่ะ มันบีบคั้นน่ะ แต่ถ้าเราร่มเย็น อยู่กลางแดดที่ไหนมันก็สุขของมัน

แล้วสุขอย่างนี้คุยกันโม้ๆ ใครว่าสุขๆๆ...สุข เดือดร้อนทําไม สุข วิ่งเต้นหาโลกทําไม สุข ทําไมทําให้ชาวโลกเขาเดือดร้อนกันขนาดนี้ กวนบ้านกวนเมือง ศาสนากวนบ้านกวนเมืองทําให้เขาเดือดร้อน ถ้าศาสนาไม่กวนบ้านกวนเมือง เขามาหาความร่มเย็นของเขา ในเมื่อคนเขาฉลาด เขาหาความร่มเย็นของเขา เราจะปิดกั้นสิทธิเสรีภาพของเราได้อย่างไร ในเมื่อสิทธิเสรีภาพของเขา ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาเป็นเจ้าของศาสนา นี่บริษัท ๔ บริษัท ๔ เป็นเจ้าของศาสนา เจ้าของศาสนาจะส่งเสริมศาสนา แต่ส่งเสริมของใคร ส่งเสริมของคฤหัสถ์ก็ส่งเสริมอย่างหนึ่ง แต่เราเป็นการส่งเสริมของนักรบ แล้วส่งเสริมกันที่ไหน ส่งเสริมกับความสงบนี่ไง ส่งเสริมกันที่มันเงียบๆ นั่งหลับตา จะส่งเสริมศาสนา

เพราะพุทธะ พุทธะมันเบิกบานที่หัวใจไง ถ้าพุทธะมันเบิกบาน มันเบิกบานอย่างไร เราเห็นใจเราไหม เราเห็นพื้นฐาน เราเห็นถิ่นที่เกิดของพุทธะไหม ทั้งๆ ที่มันอยู่กับเรา พุทธะมันเกิดอยู่กับใจ มันเป็นพุทธะอยู่ในใจ แต่ก็ไม่เห็นมัน ถ้าเห็นมัน ร้อนทําไม ถ้าเห็นก็ไม่ร้อนสิ

เรามีแหล่งนํ้าที่ร่มเย็น ถ้าเราทุกข์ร้อนมาจากไหน เราก็กลับมาที่แหล่งนํ้านั้น เราก็ได้ความร่มเย็นจากแหล่งนํ้านั้นใช่ไหม นี่ก็เหมือนกัน เราเร่าร้อนอยู่กับโลก เราวิ่งเต้นหามันอยู่นี่ แล้วความร่มเย็นมันอยู่ในใจเรานี้กลับหาไม่เจอ มันหาแหล่งนํ้านั้นไม่เจอ มันหาความสงบของใจไม่ได้ มันก็ร้อนไง แล้วก็บอกว่า “ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่าความสุขๆ ทําไมกูไม่สุขสักทีวะ ทําไมกูร้อนขนาดนี้” มันร้อนขนาดนี้เพราะกิเลสมันหนา พอกิเลสมันหนา ทําไมเราไม่ต่อต้านมัน ทําไมไม่ตัดทอนมัน

มันคือใคร? มันคือกิเลส กิเลสมันคือเรา กิเลสในหัวใจของเรา ฝืน มันจะไป ไม่ไป สติยับยั้งมันไว้ ตั้งสติยับยั้งมัน สู้มัน มึงจะไปไหน ความคิดมึงจะไปไหน มึงจะวิ่งเต้นไปไหน มึงจะไป กูไม่ไป มึงไปเลย ความคิดมึงไปเอง ขากูไม่เดินไป มันจะไปได้ไหม? มันไปไม่ได้หรอก

แต่นี่พอมันคิดก็ไปยอมจํานนกับมัน ยังไม่ทันคิดเลย จะไปก่อนมันแล้ว ความคิดตามมาข้างหลัง ตัวเองวิ่งไปก่อนแล้ว นี่เพราะเราไม่สู้มันไง ในเมื่อเราไม่สู้มัน เราจะเย็นได้อย่างไร ในเมื่อมันเผาเรามาตลอด ความโลภ ความโกรธ ความหลงมันเผาเรามาตลอด มันเผาใจนี้มาตลอด แล้วธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกร่มเย็นๆ แล้วทําไมกูมันร้อน กูมันร้อนเพราะไฟมันเผา แล้วไฟมันเผา ทําไมไม่ตั้งสติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม

กิเลสมันกลัวอะไร? มันกลัวธรรม มันกลัวสัจธรรม กิเลสไม่เคยกลัวความคิดเราเลย เพราะความคิดของเรากับกิเลสเป็นอันเดียวกัน ในเมื่อความคิดของเรากับกิเลสเป็นอันเดียวกัน ใครจะกลัวใคร มันก็วิ่งไปตามมันใช่ไหม

แต่ถ้ามีธรรมะขึ้นมา เรา เราคือกิเลส สรรพสิ่ง กิเลส ยับยั้งมัน สู้มัน ถ้าฝืนมัน ฝืนเราคือฝืนกิเลสนะ ความคิดที่มันต้องการนั่นแหละคือกิเลสทั้งหมด มันไม่เป็นความจริงที่เราคิดหรอก สิ่งที่เราคิด เราไม่ต้องใช้สอยอย่างที่เราคิด เราใช้สอยด้วยมักน้อยสันโดษ มันอยู่ได้ แต่ในเมื่อมีความคิดอย่างนั้น มันต้องการอย่างนั้น มันต้องการอย่างนั้นแล้วเราตามมันไป จะไม่มีวันที่สิ้นสุดเลย สุขด้วยอามิส สุขด้วยการเสพไม่เคยมีวันจบ

สุขด้วยการเสพ สุขด้วยการแสวงหา ไม่มีวันที่สิ้นสุดได้ แต่ถ้าเรายับยั้งมัน มันมีวันสิ้นสุดได้ การยับยั้ง การชักฟืนชักไฟออกจากกองไฟ ไฟนั้นดับได้ การสนองตอบมันด้วยการเอาฟืนเอาไฟทุ่มเข้ากองไฟ ไฟดับไม่ได้ ไฟไม่เคยดับด้วยเชื้อเพลิง ไฟดับได้ด้วยการดึงเชื้อเพลิงออกจากกองไฟนั้น ไฟดับได้ด้วยการชักเชื้อเพลิงออกจากกองไฟ ไฟคือตบะธรรม เราชักออกด้วยสติสัมปชัญญะ

ไม่มีเครื่องมือสิ่งใดจะไปชักได้ ถ้าไม่มีสติยับยั้งมัน สติยับยั้งมันแล้วใช้ปัญญาดึงมันออกมา ดึงออกมาตีแผ่สิ มึงต้องการอะไร มึงคิดอะไร ความคิดของมึงเป็นความจริงไหม ถ้าเป็นความจริง มึงจะดีกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรงไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าสิ่งนี้เป็นฟืนเป็นไฟทั้งหมด เรามีคุณงามความดีขนาดไหน เรากล้าเถียงว่าสิ่งที่เราคิดนี้ดีกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คิดสิ เอาออกมาตีแผ่

เขาตีเหล็ก เขาเอาเหล็กแดงๆ มาตีเป็นมีดเป็นพร้า เป็นของใช้เป็นประโยชน์ของเขาได้ แล้วตบะธรรมของเราล่ะ ปัญญาของเราล่ะ สติของเรา ทําไมไม่ตีแผ่มัน ตีแผ่ความคิดในหัวใจเรา จับมันให้ได้ แล้วเอามันออกมาตีแผ่ ตีแผ่ออกมามันจะเหลืออะไร? มันจะไม่มีอะไรเลย ไม่มีอะไรเลยแล้วเราโง่ทําไม เราโง่กับตัวเองได้อย่างไร ในเมื่อเราโง่กับตัวเอง นี่งานของเรานะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ ไม่มีวัด ไม่มีสิ่งปลูกสร้างใดๆ แม้แต่ชิ้นเดียวในศาสนานี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ ไม่มีสิ่งปลูกสร้างสิ่งใดๆ เลย แล้วเราจะมาปลูกสร้างกันใหญ่โตขนาดไหน แล้วมันจะบรรลุธรรมได้อย่างไร สิ่งที่ทํากันอยู่นี้มันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยใช่ไหม ในเมื่อคนเขาเข้ามาใช้สอย เขาต้องมีที่หลบร้อนหลบหนาวเท่านั้นเอง ดูสิ ปฏิสงฺขา โยฯ ห่มจีวรด้วยความละอาย กันเหลือบกันริ้นกันยุงเท่านั้น ด้วยความละอาย ดูศาสนาเชน ชีเปลือย ชีเปลือยเลย “ติด พระนี่ติด ถ้าคนไม่ติดก็ต้องชีเปลือยเลย” ถ้าชีเปลือย ในคุณธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ แม้แต่ความละอาย ความรู้สึกตัวยังไม่มีเลย เราไม่ติด มันไม่ติดที่กิเลส ไม่ติดที่ใจ ไม่ใช่ไม่ติดวัตถุจนไม่ใช้

“บอกให้เสียสละๆ ก็ทิ้งให้หมดสิ จีวรก็ไม่ต้องห่ม จีวรก็ต้องไปแสวงหามาใช่ไหม ก็เปลือยเสียเลย” แล้วมันเปลือยกิเลสได้ไหม มันยิ่งเปลือย กิเลสมันยิ่งอ้วน มันอวดดีไง “พระภิกษุยังติดในจีวร พระภิกษุยังติดในอัฐบริขาร ๘ ฉันสิ ฉันไม่ติดอะไรเลย” นี่ไง ละแบบกิเลส ละแบบชีเปลือย

แต่ถ้าละแบบมัชฌิมาปฏิปทา มันละกันที่ไหน? มันละกันที่ทิฏฐิมานะ ของชิ้นเดียวกัน คนใช้ให้เป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์มาก นิวเคลียร์เขาใช้โดยสันติ เขาใช้เป็นพลังงานทดแทน พลังงานนี้มหาศาลเลย ดูสิ เขาใช้ทําเป็นระเบิด ลงไปทีเดียวตายเป็นแสนๆ มันทําลายราบไปหมดเลย หัวใจก็เหมือนกัน หัวใจถ้ามันมีกิเลสตัณหา ทิฏฐิมานะมันหลอกลวง มันทําลาย ทําลายโลก ทําลายหัวใจของสัตว์โลก ทําลายหมดเลย

แต่ถ้ามันเป็นนิวเคลียร์โดยสันติ ดูสิ ครูบาอาจารย์เราตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแต่ละองค์ มันเป็นประโยชน์กับโลก ประโยชน์กับสาธารณะมหาศาลเลย สิ่งที่เป็นเนื้อเดียวกัน เพียงแต่ว่ากิเลสกับธรรม ใจเราถ้าเป็นกิเลส มันเหยียบยํ่าเราก่อนนะ

อย่าไปมองใคร กิเลสมันอยู่ในหัวใจเรานะ เราเป็นภิกษุ เราเป็นนักรบ ภิกษุผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร สิ่งที่เห็นภัยในวัฏสงสาร เราจะออกจากวัฏฏะเป็นวิวัฏฏะ ออกจากวัฏฏะ เราจะออกไปที่ไหน ดูสิ เวลาเขาข้ามประเทศกัน เขาต้องผ่านด่านตรวจคนเข้าเมือง นี่ก็เหมือนกัน เราจะผ่านออกวิวัฏฏะ จะผ่านตรงไหน ถ้าเราไม่มีมัชฌิมาปฏิปทา ไม่มีมรรคญาณ มันจะออกกันอย่างไร ถ้ามันออกจากวัฏฏะ วิธีการออกจากวัฏฏะนี้ทําอย่างไร ครูบาอาจารย์ของเราท่านผ่านอย่างนี้มา ท่านเห็นวัฏฏะ เห็นวิวัฏฏะ เห็นการกระทํา เห็นการผ่านออกไป นี่ธรรมะที่มันเกิดขึ้นมา

“ธรรมะเป็นธรรมชาติๆ” การเกิดก็เป็นธรรมชาติ ทุกข์ก็เป็นธรรมชาติ สิ่งต่างๆ ก็เป็นธรรมชาติทั้งนั้นน่ะ ถ้าธรรมะเป็นธรรมชาติ เรานั่งอยู่นี่เป็นพระอรหันต์ทั้งนั้นน่ะ พระอรหันต์ยังเกิดตาย ดูสิ มหายานเขาบอกพระอรหันต์ยังเกิดได้ เป็นพระอรหันต์ยังมาเกิดต่อ

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ศึกษากันไปศึกษากันมาจนจะเก่งกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะบอกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสู้ปัญญาเราไม่ได้ ดูความโง่ของมันนะ ฆ่าตัวตายไง ขุยไผ่ กอไผ่มันออกขุยไผ่ มันต้องตายหมด นี่เป็นขุยไผ่ บวชเป็นพระเข้าไปอยู่ในศาสนา ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนขุยไผ่ ทําลายกอไผ่ ทําลายศาสนา ทําลายหมดเลย แล้วบอกทําลายกิเลส...ทําลายกิเลสมันไม่ใช่ขุยไผ่

ไม้ไผ่เขาเอามาจักสาน เขาเอามาทําประโยชน์ได้มหาศาลเลย นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นภิกษุ เราเป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร เราเกิดมาท่ามกลางศาสนธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเกิดขึ้นมาเป็นประโยชน์กับศาสนา ทําตัวเองให้เป็นประโยชน์ ถ้าตัวเองเป็นประโยชน์ จิตใจเป็นสาธารณะ การประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันจะเป็นสาธารณะ เสียงกระทบกระทั่งขึ้นมามันจะไม่แทงหัวใจ

ถ้าจิตใจเป็นทิฏฐิมานะ เขาไม่ได้ว่าเราสักคําหนึ่ง เขาพูดโดยความเห็นของเขา จิตใจไปกว้านมาเลย คนนั้นว่าเราอย่างนั้น คนนี้ว่าเราอย่างนั้น เจ็บปวดไปหมดเลย ทําไมมันโง่ขนาดนั้นน่ะ

ถ้าจิตใจเป็นสาธารณะ มันเป็นเรื่องของสาธารณะใช่ไหม โลกมันเป็นอย่างนี้ โลกธรรม ๘ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย ใครที่โดนความกระทบกระเทือนจากโลกธรรม ๘ ที่จะหนักหน่วงเท่ากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เผยแผ่ธรรมไป เขาจ้างคนมาด่า เขาจ้างคนมาทําลาย เทวทัตส่งคนมาฆ่า ส่งนักแม่นธนูมา ให้มาฆ่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้มายิงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วส่งอีก ๒ คนให้มาเก็บคนที่มาฆ่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วก็ส่งอีก ๔ คนให้มาเก็บไอ้คนที่มาฆ่า ๒ คน ที่มาเก็บองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตัดตอนถึง ๔ ช่วง

ไปถึง รอกันอยู่นะ คนที่จะไปฆ่าไปเห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ บวชแล้วประพฤติปฏิบัติเป็นพระอรหันต์เลย

“ไอ้คนที่จะฆ่า ทําไมยังไม่มาสักที” ช้า ก็เดินมาดู ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็บวชอีก ๓๑ คน บวชหมดเลย นี่ไง เห็นไหม บวชหมดเลย

นี่พูดถึงคนจะมาฆ่า แล้วคนทําลาย โลกธรรม ๘ ใครที่โดนโลกธรรม ๘ ที่หนักหน่วงเท่ากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มี แล้วในปัจจุบันนี้ ติฉินนินทาสิ่งนี้มันเป็นธรรมะเก่าแก่ ของมีอยู่โดยดั้งเดิม มนุษย์ ๒ คนขึ้นไป สัตว์ถ้าลอง ๒ ตัวขึ้นไปมันมีติฉินนินทาทั้งนั้นน่ะ มันพูดประสาความรู้สึกของมัน ไม่เป็นความจริงหรอก เพราะมันมีกิเลส กิเลสมันครอบงําอยู่ แล้วเราเป็นใคร

เราเป็นภิกษุ เป็นผู้บวชใหม่ใช่ไหม ภิกษุที่บวชใหม่ สิ่งที่จะทนได้ยากคือทนคําสอนของครูบาอาจารย์ได้ยาก “ทําไมเราผิดไปหมดเลย” อ้าว! ก็นิสัยคฤหัสถ์ มันไม่ใช่นิสัยของภิกษุ เราต้องขอนิสัย ขอนิสัยสมณะ สมณสารูป นี่เราเป็นคฤหัสถ์มา “ทําไมพระเป็นอย่างนั้น ทําไมเป็นอย่างนั้น” คิดร้อยแปดไป แต่พอบวชไป ๑๐ พรรษา ๒๐ พรรษา “อืม! พระก็เป็นอย่างนี้ เมื่อก่อนเรามองแปลกๆ”

นี่ก็เหมือนกัน การบวชใหม่เข้ามา เพราะนิสัยเรายังไม่ได้ ความเป็นไป มุมมองมันยังแตกต่างมาก เวลามันเข้ามาแล้ว มันเข้ามา ภิกษุใหม่ทนคําสอนได้ยาก พอทนคําสอนได้ยาก พอปฏิบัติไปมันจะมีอะไรกระเทือนใจเราไหม พอมีอะไรกระเทือนใจ ถ้ามันทนคําสอน แล้วคําสอนนี้พิสูจน์ได้ไหม? มันพิสูจน์ได้ด้วยการกระทําของเราไง พิสูจน์ได้ด้วยความเป็นจริง การกระทําที่มันจริงขึ้นมากับหัวใจของเรา ถ้ามันจริงขึ้นมา มันเห็นตามความเป็นจริงขึ้นมา เราจะซึ้งใจมากนะ

ปฏิบัติไป ทําไมครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติไปถึงที่สุดแล้วทําไมกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยหัวใจล่ะ เพราะสิ่งที่เราฟื้น เราว่ามันเป็นสิ่งที่ละเอียดลึกซึ้ง เป็นสิ่งที่ละเอียดมากที่เข้าไปประสบ...มันเป็นของเล็กน้อยสําหรับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นมาหมดแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางเอตทัคคะไว้ ๘๐ องค์ วางไว้หมดแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ ท่านต้องมีความรู้เหนือกว่า ถึงวางสิ่งนั้นไว้

แล้วเราประพฤติปฏิบัติ เราไปรู้ไปเห็นเข้า ซึ้งมากๆๆ ซึ้งมากนี้ยังซึ้งของเรานะ มันยังมีหยาบละเอียดเข้าไปอีก มันจะมีความลึกซึ้งเข้าไปอีก มันจะมีการแก้ไขเข้าไปอีก อย่าเพิ่งหยุดการกระทํา พยายามปฏิบัติของเราเข้าไป มีสติสัมปชัญญะของเราเข้าไป มันจะไปรู้ไปเห็นของมัน ความรู้ความเห็น สันทิฏฐิโก รู้จําเพาะตน มันเป็นปัจจัตตัง สิ่งต่างๆ ความรู้สึก ความเห็นของเรา มันเอาออกมาตีแผ่แบบทางวิชาการเขาไม่ได้ แต่ออกมาด้วยการเทียบเคียง การเทศนาว่าการ

สมมุติบัญญัติ บัญญัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้ แล้วเราศึกษาตามบัญญัตินั้น เวลามันพ้นไป พ้นจากสมมุติบัญญัติเป็นวิมุตติ พ้นออกไปจากกติกา พ้นออกไปจากโลกทั้งหมด มันลึกซึ้งมาก ลึกซึ้งขนาดไหน ถ้าคําว่า “ลึกซึ้ง” ถ้าพูดแบบโลก คําว่า “ลึกซึ้งมาก” มันพูดเห็นแก่ตัว คือว่า “เอ็งอย่าจับผิดกูนะ ลึกซึ้งมาก เอ็งอย่ามองกูนะ เพราะกูลึกซึ้งน่ะ ทําผิดขนาดไหนก็เป็นเรื่องของกูไง”

ลึกซึ้งนี้มันพิสูจน์ได้ ลึกซึ้งระดับไหน ลึกซึ้งของโสดาบัน ลึกซึ้งของสกิทาคามี ลึกซึ้งของอนาคามี ลึกซึ้งของพระอรหันต์

แต่ลึกซึ้งของกิเลสไง “จงฟังกูพูด แต่อย่าดูกูทํานะ กูจะทําชั่ว กูจะทําความผิดของกูนี่ไง กูอยากดังอยากใหญ่ กูอยากมีทิฏฐิมานะ กูสอนพวกมึง ฟังกูพูด แล้วอย่าดูกูทํานะ”

แต่ถ้าเป็นความจริง เอาหลักฐานมาว่ากัน เอาความจริงมาว่ากันเลย เอาความจริงมาว่ากัน เพราะอะไร เพราะความจริงมันคือความจริงอันเดียวกัน สัจธรรมมันเป็นอย่างนั้น สัจธรรมมีหนึ่งเดียว ไม่ต้องฟังคําพูด ดูการกระทําเลย แล้วเอาธรรมะมาโต้แย้งกัน

การประพฤติปฏิบัติมันทันกันได้นะ ครูบาอาจารย์เวลาอยู่กับหลวงตา เวลาท่านพูดกับหลวงปู่ลี พระอรหันต์ด้วยกัน “ลีเป็นอย่างนั้นเนาะ เป็นอย่างนั้นเนาะ” เพราะอะไร เพราะองค์หลวงตาท่านเทศน์ ท่านเทศน์ออกมาจากประสบการณ์ของท่าน ท่านเป็นพระอรหันต์ในความเชื่อของเรา ท่านเทศน์ออกมา ท่านเทศน์ออกมาจากธรรมะของท่าน แล้วหลวงปู่ลีท่านเป็นใคร หลวงปู่ลีท่านก็เป็นพระอรหันต์ พระอาจารย์สิงห์ทองก็เป็นพระอรหันต์ พระอรหันต์กับพระอรหันต์ความรู้มันเท่ากัน ใครมันจะหลอกใคร

ที่บอกว่า “เอ็งฟังกูพูด แต่อย่าดูกูทํา” นี่มันคือเรื่องของกิเลสไง กิเลสมันทนสิ่งเร้าไม่ไหว มันอยากดังอยากใหญ่ มันก็เทศนาว่าการไป แต่เวลาการกระทํามันไปอีกเรื่องหนึ่งเลย

แต่ครูบาอาจารย์ของเรา สิ่งที่ทําเว้นไว้แต่เรื่องสุดวิสัย เช่น ครูบาอาจารย์เรา อย่างหลวงตา เข่าท่านไม่ดี การยืนปัสสาวะเป็นอาบัติ แต่ในเมื่อเข่าคนไม่ดี มันนั่งลงไม่ได้ อย่างนี้เป็นอาบัติไหม นี่ไง คําว่า “สุดวิสัย” แต่เราก็จะเอาวิทยาศาสตร์ไปจับใช่ไหม ยืนปัสสาวะเป็นอาบัติ แต่เข่ามันลงไม่ได้ เป็นอาบัติไหมล่ะ อย่างนี้ต้องยกเว้น เพราะในธรรมวินัยนะ เว้นไว้แต่ภิกษุไข้ คนป่วยไง โรคชรา แต่ถ้าปัญญาเราไม่ทัน เราเห็นอย่างนั้นเราก็จะบอกว่า “ทําไมสอนเราอย่างนี้ ทําไมทําอย่างนั้น ทําไมสอนว่าเราผิด แล้วทําไมทําล่ะ” เพราะเราคิดไม่ทันนะ ปัญญาเรานี้ไม่ทัน

ถ้าปัญญาเราทัน เราจะซึ้งมาก ซึ้งต่อเมื่ออะไรรู้ไหม โรคชราเราจะเจอกันทุกคน ตอนนี้เรายังไม่ชรา เราเห็นว่าคนชราทําไมทําอย่างนั้นๆ ถ้าวันไหนเราชราขึ้นมา “อ๋อ! ก็กิเลสมันติฉินนินทา” ในศาสนา ไม่เชื่อศาสนาไม่เป็นกรรม แต่การติฉินนินทา ถ้าไม่เชื่อแล้วมันจะหาข้อโต้แย้ง ข้อโต้แย้งนั่นแหละเป็นกรรม

ไม่เชื่อไม่เป็นกรรม ศาสนาพุทธ เราไม่เชื่อว่าแดดร้อนไม่ร้อน ไม่เป็นไรหรอก แต่เราออกไปตากแดด เราจะรู้ว่าแดดร้อนหรือไม่ร้อน นี่ก็เหมือนกัน เราไม่เชื่อศาสนา ไม่เป็นไรหรอก แต่ถ้าเราติฉินนินทา เราต้องหาเหตุผล การหาเหตุผลโดยกิเลสมันติอยู่แล้ว การติฉินนินทาพระอริยเจ้าเป็นกรรม มันเป็นกรรมตอนนั้น เราไม่ทันกิเลสเรา เราก็จะไม่เข้าใจเรา ถ้าเราทันกิเลสเรา นี่งานของพระ

งานของโลกเขาทําเพื่อเขา งานของเรา เราทําเพื่อตัวเราเอง แต่ผลมันตอบสนองยิ่งกว่าโลกอีก โลกเขาทํางานแล้วเป็นสมบัติส่วนตัวของเขา เราทํางานของเรา แต่เราเป็นภิกษุใช่ไหม เราเป็นหนึ่งในบริษัท ๔ ใช่ไหม มันจะทําให้เชิดชูสังฆะเราสง่างามไง ถ้าทําจนเป็นความจริง มันทําให้สังคมสงฆ์เราสง่างาม สิ่งนี้มันสง่างาม เป็นเพชรนิลจินดาประดับไว้ในศาสนานี้ เอวัง

สมณะ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
เทศน์พระ วันที่ ๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒
ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

อดีตอนาคตอย่าไปสนใจกับมัน สนใจวันนี้ เย็นนี้ คืนนี้เนสัชชิกไม่นอนทั้งคืน เพราะอะไร เพราะวันพระ วันมาฆบูชา เป็นวันระลึกถึงครูบาอาจารย์ของเรา เวลาเราอยู่ป่าอยู่เขา ปกติวันพระปฏิบัติถวายหลวงปู่มั่น ถวายหลวงปู่ขาว ถือเนสัชชิกนี้เป็นเรื่องปกตินะ ตอนเราบวชใหม่ๆ เรื่องอดนอนเป็นเรื่องธรรมดา อดนอนผ่อนอาหารเป็นเรื่องปกติ เป็นเรื่องพื้นฐาน ไม่ใช่เรื่องมหัศจรรย์อะไรเลย พอมันทํากันอย่างนั้น สังคมที่ปฏิบัติมันเป็นอย่างนี้ สังคมปฏิบัติ การปฏิบัติเป็นเรื่องปกติ แต่สังคมโลกพอปฏิบัติหน่อย “จะเป็นไอ้นั่น จะเป็นไอ้นี่” แล้วเราไปฟังเขา เราขาอ่อนหมด

เราอย่าไปฟังใคร เราต้องฟังศาสดา ฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฟังครูบาอาจารย์ของเรา ท่านเป็นแบบอย่างของเรามา

โลกฟังไม่ได้ เราอาศัยเขาอยู่กับโลก แต่เราเอาโลกเป็นใหญ่ไม่ได้ ธรรมะต้องเหนือโลก เราเป็นธรรมต้องเหนือกว่าเขา ความเหนือกว่าเขา เราอยู่กับเขาก็อะลุ่มอล่วยให้เขา เหมือนผู้ใหญ่ดูเด็ก เด็กมันทําของมัน มันไร้เดียงสา มันไม่เข้าใจ ดูแล้วมันน่ารัก แต่นี่เขาเป็นผู้ใหญ่ใช่ไหม เขาเป็นโลกใช่ไหม เหมือนเด็กไร้เดียงสา แต่เขามีผลประโยชน์ เขาอยากได้ เวลาเขาอยากได้ เราก็เข้าใจใช่ไหม โลกเป็นอย่างนี้ กิเลสเป็นอย่างนี้ กิเลสก็เป็นเรา เราก็เป็นโลกมาก่อน พระมาจากไหน? พระมาจากคน พระไม่ได้ลอยมาจากฟ้า คนมาจากไหน? มาจากพ่อแม่ พ่อแม่มาจากไหน? ก็มาจากพ่อแม่ นี่เป็นเรื่องโลก ทีนี้พระมาจากคน คนก็มีกิเลส พระก็มีกิเลส ถ้ามีกิเลสแล้ว เราก็ต้องดูแลกิเลสเรา

กิเลสมันบีบบี้สีไฟ กิเลสมันมีอํานาจมาก เพราะเราไม่ทันกิเลส มันมีอวิชชา เราถึงได้จับพลัดจับผลูมาเกิด พอเกิดขึ้นมา พอมีสติสัมปชัญญะขึ้นมาก็ระลึกนะ “ทําไมเป็นอย่างนี้ ทําไมเป็นอย่างนี้” มันเป็นอย่างนี้เพราะเรามีสติ เราระลึกได้ แต่พอเราเผลอสติไป เราก็ใช้ชีวิตปกติไปอีก เราก็ไปตามโลก โลกก็เป็นใหญ่อยู่วันยังคํ่า

นี่เราเป็นพระแล้ว เราต้องตั้งสติไว้ ถึงเราจะมีกิเลสอยู่ เราก็ต้องบังคับมัน ต้องดูแลมัน เพื่ออะไร? เพื่อเราจะพ้นจากกิเลส เราทุกข์ไหม คําว่า “ทุกข์” ทุกคนก็ทุกข์ แล้วเราบวชมาเพราะอะไร เพราะแรงศรัทธา เราฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ อ่านหนังสือมา ค้นคว้ามา แล้วมันน่าเชื่อถือ ความน่าเชื่อถือนั้นมันเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ความน่าเชื่อถือของเรา ถ้าใจมันลงธรรม เราจะระลึกถึงตัวเรา คนที่ระลึกถึงตัวเอง มีสติอยู่นี้ไม่ค่อยทําความผิดพลาด ความผิดพลาดเพราะเราเผลอ เราตื่นเต้นไปกับอารมณ์ความรู้สึก เราตื่นเต้นไปกับกระแส ตื่นเต้นไปกับโลก เราจะไปตามโลกนั้น มันไม่มีใครจะช่วยเราได้หรอก

ครูบาอาจารย์เป็นผู้ชี้นํา มีครูบาอาจารย์เป็นที่พึ่งอาศัยนี้ถูกต้อง แต่ครูบาอาจารย์ท่านก็ชี้นําเราเฉยๆ เราต้องพยายามขวนขวายประพฤติปฏิบัติของเรา แล้วประพฤติปฏิบัติต้องให้มันถูกต้องด้วย

ดูสิ ตอนเช้าเด็กมันถามว่า “การปฏิบัติต้องมีกุศลใช่ไหม กุศลจากจิตทําให้เราพ้นจากกิเลสใช่ไหม”

พูดอย่างนี้ปั๊บ ถ้าคําพูดอย่างนี้มันทําให้คนคนนั้นนอนใจ เราตั้งใจว่าเป็นเจตนานี้เป็นกุศลแล้วใช่ไหม พอเรามีกุศลแล้วมันพาเราออกจากกิเลสใช่ไหม กุศลจิตจะเป็นตัวพาให้ออกจากกิเลส เป็นปัญญาที่ถูกต้อง

เรามีกุศลจิตมันก็ถูกต้อง ก็เรามีศรัทธาเราถึงออกบวช เรามีศรัทธามีความเชื่อ เราอยากจะพ้นทุกข์เราก็ออกบวช เป็นกุศลจิตไหม? เป็น กุศลจิตแล้วเวลาบวชขึ้นมาแล้วปฏิบัติไหม แล้วเวลาปฏิบัติขึ้นมา กว่ามันจะสงบขึ้นมา กว่ามันจะพัฒนาขึ้นมา มันเป็นไปไหม

กุศลต้องรักษามันไว้ กุศลทําให้เกิดอกุศลก็ได้ อกุศลทําให้เกิดกุศลก็ได้ เป็นกุศล เราตั้งใจทําความดี แต่ดีของเราไง พอดีของเรา มันจะไม่ดีในธรรม ดีของเรามันดีทิฏฐิมานะ มันยังมีทิฏฐิมานะอยู่ ทิฏฐิมานะขณะที่ปฏิบัติมันก็ถูกต้อง

เวลาหลวงตาท่านพูด “เวลาปฏิบัติมีความเข้มแข็ง มีความองอาจกล้าหาญ เป็นทิฏฐิมานะอันหนึ่งใช่ไหม”

“ใช่”

“แล้วมันถูกต้องไหม”

“ถูก ถูกในขณะที่ปฏิบัติ”

แต่ถ้าเรายังกอดมันอยู่ เรายังเอาสิ่งนี้เป็นอารมณ์อยู่ มันทิ้งมาไม่ได้ เหมือนกับสิ่งที่เป็นพาหนะพาเรามา ถ้าเราไม่ขึ้นจากรถจากเรือ เราจะไปถึงที่ไม่ได้ รถกับเรือไปถึงสถานที่จอด แต่เราต้องลงจากรถจากเรือไปถึงที่จอด

นี่ไง สิ่งที่เป็นคุณงามความดีที่เราเจตนาดีทําความดี มันทําให้เราทําความดีมา แล้วถ้าเราถือเจตนา เราเป็นทิฏฐิ คนอื่นจะมาลูบคลําทิฏฐิอันนี้ไม่ได้เลยนะ มันจะโกรธมาก เพราะเราตั้งไว้ไง แต่ถ้ามันเป็นเจตนาดีของเรา แต่เราทําขึ้นมาแล้ว คนเรานี้มุมมองมันแตกต่างกันใช่ไหม คนทํางานมันมีหลากหลายวิธีการที่จะทํางานนั้นให้ประสบความสําเร็จ มันไม่ใช่มีวิธีการเดียว แต่ถ้ามันมีวิธีการเดียว มันมีวิธีการที่หลากหลาย เขามีมุมมองอย่างนั้น เราก็ต้องเคารพมุมมองเขา แล้วเราก็ต้องเคารพมุมมองของเรา เราก็มีทิฏฐิของเรา แต่มุมมองของเราควรเป็นอย่างนั้น

ทิฏฐิเป็นเจตนา เจตนาเราต้องยึดไว้ สัมมาทิฏฐิ ทิฏฐิที่ถูกต้อง ถ้าไม่มีสัมมาทิฏฐิเลย ครูบาอาจารย์ เวลาโลกเขาชักนําก็ไปกับเขาหมดไง “โอ๋ย! อย่างนี้มันลําบาก ครูบาอาจารย์จะมาอยู่ป่าอยู่เขาให้มันทุกข์ยากทําไม เดี๋ยวนี้โกดังสินค้าอาหารมันเต็มโลกเต็มสงสาร ทําไมต้องมาฉันมื้อกินมื้อ ทําไมต้องมาอดมาอยาก” นี่พอเขามาลูบหน้าลูบหลัง ถ้าเราไม่มีจุดยืน สัมมาทิฏฐิไม่มี เราก็จะคล้อยตามโลกเขาไป

เราจะไม่คล้อยตามโลกเขาไป แต่เราก็จะอะลุ่มอล่วย เราจะไม่แสดงกิริยามารยาทให้เขาเห็นว่าสิ่งนี้เป็นทิฏฐิ เป็นสิ่งที่เรายึดมั่นจนเกินกว่าเหตุ

ในการประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ วันนี้เป็นวันสําคัญในศาสนา ศาสนาคืออะไร? ศาสนาคือรัตนตรัย ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระธรรม ศาสนธรรม วันนี้เป็นวันสําคัญทางศาสนา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา แล้ววันนี้เป็นวันที่พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

วันสําคัญทางศาสนา ถ้าเราไม่มีความสําคัญ ประเพณีวัฒนธรรมเวลามันเจือจางไป วันสําคัญทางศาสนาก็ไม่สําคัญทางศาสนา คนที่ไม่สนใจเขาจะไม่สนใจเลย นี่ก็เหมือนกัน วันสําคัญทางศาสนา ถ้าตัวเรามีความสําคัญ สิทธิของเรา ความรู้สึกของเรามีความสําคัญ เพราะเราสําคัญ ศาสนาถึงสําคัญขึ้นมา เพราะเรายอมรับความจริงอันนั้น เราถึงต้องตั้งใจ

วันนี้วันสําคัญทางศาสนา เราต้องขยันหมั่นเพียร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาตลอด สิ่งต่างๆ ผู้ที่พ้นจากกิเลสแล้วท่านยังภาวนาเป็นวิหารธรรม เราเองจะฆ่ากิเลส วันปกติเราก็ภาวนาอยู่แล้ว แต่วันสําคัญทางศาสนาเราต้องตั้งใจ มันจะเมื่อย มันจะเพลีย มันจะหิว มันจะโหย เวลาปฏิบัติมันเป็นเรื่องธรรมดา สิ่งนี้มันมีอยู่แล้ว ไม่ใช่ว่าวันสําคัญทางศาสนา ถ้าเราภาวนาแล้วเราจะไม่หิวไม่โหยเลย เราจะมีความชุ่มชื่นตลอดไป มันก็ไม่ใช่

วันสําคัญทางศาสนาก็คือวันสําคัญทางศาสนา แต่หัวใจของเรามีกิเลส กิเลสมันสําคัญกว่า มันก็จะนิ่งนอนใจของมัน มันก็ยังสุขสบายของมัน ความสุขสบายของกิเลสมันนอนจมอยู่ในมูตรในคูถ ในความขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง แล้วจิตมันนอนจมอยู่กับมูตรคูถ ถ้ามูตรคูถในส้วม เราไปคลุกคลีมัน มันจะเหม็น แต่เวลาความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นมูตรเป็นคูถ ทําไมมันไม่เหม็นล่ะ มันไม่เหม็นเพราะเราพอใจไง แต่มันเหม็นนะ

กลิ่นของศีลกลิ่นของธรรมมันหอมหวนนะ ดูสิ แมลงผึ้งมันดมตอมแต่เกสรดอกไม้ แมลงวันมันตอมแต่ขี้ นี่ก็เหมือนกัน จิตเราจะตอมขี้หรือ ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลงในหัวใจของเรา ถ้ามันมีความสําคัญขึ้นมา ถ้าเราสําคัญกับตนเองขึ้นมา เราจะตื่นตัว เราจะสลัดมันออกไป สลัดความขี้เกียจขี้คร้าน ขี้บ่น ขี้ทุกข์ขี้ยาก เราต้องสลัดมันออกไป

มันจะทุกข์ยากมันเป็นเรื่องของกิริยา การกระทํามันต้องมีทุกข์ยากเป็นธรรมดา จริงๆ เวลากินอาหารมันก็ลําบาก มันต้องหยิบใส่ปาก มันเป็นเรื่องลําบากมาก ทําไมเราไม่เห็นว่ามันเป็นความลําบากล่ะ แต่เวลาเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาทําไมมันลําบากล่ะ การเคี้ยวนี่เหนื่อยนะ บดอาหารนี้ทุกข์มาก ทําไมมันชอบล่ะ ทําไมมันบอกว่ามันไม่เป็นงานล่ะ แต่เวลาเดินจงกรมมันบอกมันทุกข์ แต่เวลามันกินมันบอกมันไม่ทุกข์เลย

ภัตกิจมันเป็นกิจกรรม มันเป็นงานอันหนึ่ง สิ่งนี้มันไปหล่อเลี้ยงร่างกายเป็นธรรมดา แล้วถ้าเรามีสติสัมปชัญญะ สิ่งใดฉันเข้าไปแล้วมันจะง่วงเหงาหาวนอน ดูสิ ดูพฤติกรรมของโลกเขา สารก่อมะเร็งกินเข้าไปจนเป็นมะเร็ง จนเป็นโรคเป็นภัยขึ้นมา เขาก็เป็นของเขา พฤติกรรมการกินทําให้คนเป็นทุกข์เป็นยาก

นี่ก็เหมือนกัน เราจะฉันของเรา เรามีสติสัมปชัญญะ ฉันแล้วเป็นประโยชน์หมด นี่วิธีการฝึก ฉันเข้าไปแล้วง่วงเหงาหาวนอนไหม ถ้าง่วงเหงาหาวนอน วันนี้เราฉันอะไรบ้าง พรุ่งนี้ไม่ฉันอะไรเลย ฉันข้าวเปล่าๆ เลย มันจะฉันได้มากได้น้อยก็ช่างหัวมัน แล้วเดินจงกรมภาวนาอยู่ อืม! เวลาฉันข้าวเปล่าๆ มันจืดมันชืด มันไม่อยากเคี้ยวเลย พะอืดพะอม มันก็ทํากระตุ้นให้ความคิดมันตีโพยตีพายในใจ “ทําไมต้องมาบีบคั้นกันอย่างนี้ ทําไมไม่ฉันในสิ่งที่เป็นความพอใจ”

เวลาฉันอยู่ จิตมันโดนบังคับมันก็จะตีโพยตีพาย ถ้าเราไม่มีสติสัมปชัญญะ เราก็อ่อนแอ เราก็จะฉันตามกิเลส เสร็จแล้วก็ไปนั่งสัปหงกโงกง่วง แต่ถ้าเราฉันขึ้นมามันพะอืดพะอม มันกินไม่ลง ฉันไม่ได้เลย แต่พยายามบังคับ บังคับเสร็จแล้วล้างบาตร แล้วเรากลับไปภาวนา ดูซิว่ามันง่วงไหม มันจะนั่งหลับไหม

ขณะที่ทําภัตกิจ กิจขณะที่ฉัน ถ้ามีสติสัมปชัญญะ นี่คือการฝึกไง ถ้ามีสติสัมปชัญญะ เราเอาชนะมันได้ รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

ขณะที่ฉัน ลิ้นกระทบ ตาเห็นก็อยากกิน รสชาตินี้มันจําด้วยสัญญาอารมณ์มันก็อยาก มันมีกําลังมาก แล้วเราก็แพ้มัน เราแพ้กิเลส ขณะปัจจุบันที่ฉันนี่เราแพ้มัน กินอิ่มนอนอุ่นสบาย สะใจ กิเลสมันพอใจ คึกคัก แต่เวลาไปนั่งก็สัปหงกโงกง่วง แต่ถ้าเราฝึก เรามีสติสัมปชัญญะของเรา สิ่งใดที่มันต้องการ ใช่ มันเอร็ดอร่อย แต่ไม่เคยกินหรือ ถ้าไม่เคยกินจะรู้ได้อย่างไรว่าอร่อย อร่อยหรือไม่อร่อยก็เคยกินมาแล้ว มันอร่อยเพราะสัญญา สัญญามันรู้ว่าสิ่งใดดีหรือไม่ดี มันเห็นมันก็รู้ว่าสิ่งนี้ดีหรือไม่ดี เราจะเอาหรือไม่เอา สติมันยับยั้ง

รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มันบูชากิเลสแล้ว กิเลสมันก็หวั่นไหว “โอ้โฮ! อันนั้นก็แจ๋ว อันนี้ก็ยอด” นี่กิเลสมันหวั่นไหว ถ้ามีสติสัมปชัญญะ เราต่อสู้กับมัน นี่ปัญญา การฝึกปัญญา ถ้าเราไม่ฝึก เราไม่ทํา ไม่ต่อสู้ แล้วเราจะเอาอะไรไปสู้กับกิเลส ขณะที่เราอยู่เฉยๆ เราก็ไม่มีอะไรไปต่อสู้กับกิเลสเลย ขณะที่อายตนะมันเปิดทั้งหมด ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ มันเปิดทั้งหมด แล้วอดอาหารมา ผ่อนอาหารมา วันหนึ่งฉันหนเดียวมันก็หิวมันก็กระหายอยู่แล้ว เวลาบิณฑบาตมา ภัตตาหารเขาตามมาจะตักใส่บาตร มันกระทบหมด อายตนะมันเปิดหมด กิเลสมันเปิดหมดเลย เหมือนเราเปิดนํ้าไหลเต็มที่เลย กิเลสมันจะออกได้ทั้งหมดเลย แล้วมีสติไหม ของอย่างนี้เราเคยสัมผัสไหม

ถ้ายับยั้งได้ ดูสิ เวลาตักอาหารใส่บาตรแล้ว ปฏิสงฺขา โยฯ ขณะตักอาหารใส่บาตรแล้ว ตักมาแล้ว แพ้มาแล้วรอบหนึ่ง ขณะที่ตักยับยั้งแล้ว ตัก ๑ ช้อน ไม่ตักเลย ตักส่วนน้อย ตักส่วนมาก ควํ่าทั้งจานใส่บาตรเลย นี่ความคิดมันเป็นได้ทุกอย่างเลย แล้วเราจะเลือกอะไร ถ้าเราเลือกอะไร สติทันไหม สติมันใช้แล้ว ปัญญามันใช้แล้ว นี่คือการฝึกฝนไง เห็นไหม ๒๔ ชั่วโมงของเราภาวนาตลอดเวลา มันต่อสู้กับความต้องการของหัวใจ แล้วถ้ามีสติสัมปชัญญะยับยั้ง นี่คือการต่อสู้นะ นี่คือการใช้ปัญญานะ

การใช้ปัญญาไม่ใช่ว่าการนั่งสมาธิภาวนาใช้ปัญญา ปัญญาเกิดได้ทุกเวลา ปัญญามันเกิดตลอดเวลา ถ้าจิตเราพร้อม เราจะเห็นปัญญาตลอดเลย ฉันเสร็จแล้ว พอตักใส่บาตรแล้ว ข้าวมีอยู่สัก ๒๐ คํา ฉัน ๒ คํา หยุด ไม่ฉัน ฉัน ๕ คํา ฉัน ๘ คํา ไม่ฉันเลยก็ได้ ตักข้าวใส่บาตรแล้วนั่งดูเฉยๆ ก็ได้ ดูกิเลสมันดิ้น ดูความต้องการมันดิ้น ดูหัวใจมันดิ้น มันดิ้นให้มันดิ้นไป มันจะดิ้นให้มันดิ้นไป มือไม่จับ มือไม่หยิบเข้ามาใส่ปาก มันจะเข้ามาได้อย่างไร ให้มันดิ้นของมันไป นี่ต่อสู้กับมัน ต่อสู้ เหงื่อแตกเลย นี่คือการต่อสู้กับกิเลส

เราไม่เคยเจอกิเลสเลย เราไม่เคยเห็นกิเลสเลย เราบวชมา “นี่นักปฏิบัติๆ จะต่อสู้กับกิเลส”...ต่อสู้กับกิเลสหรือยอมจํานนกับกิเลสล่ะ ยอมจํานนกิเลส อะไรมา เห็นไหม ประเพณีวัฒนธรรมไง “เป็นพระก็บิณฑบาตมาแล้ว ภัตตาหารเขาก็มาประเคนให้แล้วมันก็ถูกต้องหมด ตักใส่บาตรก็สิทธิของเรา มันก็มัชฌิมาปฏิปทา เป็นกลาง เรียบร้อย ถูกต้องตามธรรมวินัย”

ถูกต้องตามธรรมวินัย แต่ทําไมมันมีธุดงควัตรล่ะ ทําไมมีมักน้อยล่ะ ความถือสันโดษคือสิ่งที่พอมีพอเป็นไป มักน้อยมันมีแล้ว มักน้อยเพื่ออะไร? มักน้อยในกิเลสไง มักน้อยเพื่อไม่ให้กิเลสมันใหญ่ แต่ผู้ปฏิบัติธรรมมักน้อยสันโดษเพื่อประโยชน์กับเรา เพื่อประโยชน์กับการประพฤติปฏิบัติ

ถ้าตัวเรามีความสําคัญทางศาสนา ถ้าตัวเรามีความสําคัญขึ้นมานี่ศาสนาเกิดแล้ว ศาสนาเกิดที่ไหน? ศาสนาเกิดที่ใจเราไง ใจเราเป็นธรรม ใจเรามีสติ ใจเรามีสัมปชัญญะ ใจเรามีปัญญาขึ้นมา นี่ใจเป็นธรรม ศาสนาเกิดแล้ว ธรรมะเกิดแล้ว ธรรมะเป็นเราแล้ว

แต่ถ้ากิเลสมันเกิด มันเหยียบจมดินไปเลย “นั่นก็ดี นี่ก็ดี โน่นก็ยอด” นั่นกิเลสเจริญ ธรรมะแห้งผาก เราได้แต่กากของอาหาร อาหารเป็นสิ่งที่ญาติโยมเขาต้องลงทุนลงแรงทําหน้าที่การงานของเขามา เขาหาเงินหาทองมา สิ่งนี้เป็นบุญกุศลของเขา เป็นเจตนาที่ดีของเขา อันนั้นเป็นบุญของเขา เป็นเรื่องของเขา สุขของเขา ทุกข์ของเขา

ส่วนของเรา สุขของเรา ทุกข์ของเรา เราเป็นนักรบ เราเป็นภิกษุผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร เขาก็ต้องการเจตนาเป็นบุญกุศลของเขา อันนั้นไม่มีความผิดเลย ของเขาบริสุทธิ์ผุดผ่อง เราตักใส่บาตรของเราแล้ว เราเอาไว้ข้างๆ บาตร มันไม่เสียหายตรงไหนเลย เราทําใช่ไหม ถ้าเป็นทิฏฐิมานะ “โน่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ ไม่ได้ไปหมด ผิดไปหมดเลย”

แต่ไม่ได้ ใช่ มันก็ไม่ได้ แต่วุฒิภาวะของโยมเขาไม่เข้าใจ พอเขาไม่เข้าใจ เขาแสวงหาของเขามา เขาทุกข์เขายากของเขามา ถ้าเจตนาตอบรับเขาดี เขาก็ชื่นใจของเขา ปฏิคาหก ผู้ให้ให้ด้วยความบริสุทธิ์ ขณะที่ให้ให้ด้วยความบริสุทธิ์ ให้แล้วก็มีความชื่นใจ ปฏิคาหก ผู้รับรับด้วยความบริสุทธิ์ รับแล้วใช้ไปโดยบริสุทธิ์ สิ้นสุดไปแล้ว ความบริสุทธิ์ผุดผ่อง เราเอามาไว้ในบาตรเรา เขาไม่เห็นกับเราหรอกว่าเราจะฉันหรือไม่ฉันของเขา เขาไม่รู้หรอก แต่เขาเห็นเราตัก เขาก็ชื่นใจแล้ว โอ้! ท่านตักของเรา ท่านทําของเรา ดีอกดีใจ เขาดีใจก็ได้บุญของเขาแล้วนะ ถ้าเราโง่ เต็มท้อง ง่วงนอน แต่ถ้าเราตักมาอยู่ข้างบาตร เราไม่จับมันใส่ท้อง เราเอาตัวรอดได้นะ นี่ไง วุฒิภาวะของคฤหัสถ์เขากับวุฒิภาวะของพระ

พระเราต้องสูงกว่า เราเป็นคนชี้นําเขา เราเป็นคนชักนําเขา เราจะพาเขาไปที่ดี ถ้าเราพาไปที่ดี เราต้องตั้งใจ เราต้องมีสติสัมปชัญญะของเรา เราจะเอาตัวรอดได้ ถ้าเอาตัวรอดได้ พระก็เป็นพระที่ดี คฤหัสถ์ก็เป็นคฤหัสถ์ที่ดี เพราะเขาก็ทําตามหน้าที่ของเขา เป็นสิ่งที่ปกติของเขา เป็นความดีของเขา พระก็เป็นความดีของพระ เพราะพระเป็นผู้ที่เห็นภัยในวัฏสงสาร พระก็ทําตัวให้เป็นพระที่ดี ศาสนาจะส่งเสริมกัน ศาสนาจะเจริญมาก ศาสนาจะไปได้สวยงามมากเลย ทําไมพระต้องออกบิณฑบาต บิณฑบาตก็เพื่อโยมเขาจะได้ใส่บาตร กิริยามารยาทของโยม มันตรวจสอบกันนะ นี่ศาสนาเจริญ

ความสําคัญของศาสนา ถ้าใจของเราแห้งผาก ตัวศาสนาเจริญ มันเป็นวันสําคัญทางศาสนา มันก็เป็นการจดจารึกไว้ในคัมภีร์ แต่ถ้ามันเป็นความสําคัญทางศาสนา ทุกคน คฤหัสถ์ก็มีความสําคัญในศาสนา ภิกษุก็มีความสําคัญในศาสนา วันสําคัญทางศาสนาระลึกถึงใคร? ระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่เป็นเจ้าของศาสนา เจ้าของสวน เจ้าของไร่ เราเป็นพืชพรรณธัญญาหารในไร่นั้น ดูไร่สิ ในไร่มันก็มีผลไม้ มันก็มีแมลง มันก็มีวัชพืช มันมีทุกอย่างพร้อม เราจะเป็นอะไร

บริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ในวันวิสาขบูชา “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้กับบริษัท ๔ วันนี้วันมาฆบูชา พญามารดลใจมาตลอดนะ “ให้นิพพานๆ”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโต้แย้งกับมารตลอด “เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังไม่แก่กล้า ยังไม่สามารถจะกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ เราจะไม่ยอมปรินิพพาน”

มารก็ดลใจมาตลอด จนถึงที่สุดวันนี้วันมาฆบูชา วันนี้วันปลงอายุสังขาร “มารเอย บัดนี้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรา ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้มแข็ง สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของเจ้าลัทธิต่างๆ ได้ อีก ๓ เดือนข้างหน้าเราจะปรินิพพาน” โลกธาตุนี้หวั่นไหว พระอานนท์นี้ตกใจหมดเลย ขนาดเป็นพระโสดาบันยังสะเทือนเลื่อนลั่น นี่เจ้าของศาสนา

เราเป็นบริษัท ๔ เป็นวัชพืช เป็นสัตว์ เป็นเชื้อโรคอยู่ในสวนนั้น นี่เจ้าของศาสนา เราจะทําอย่างไรเพื่อจะให้เป็นคุณธรรมขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยไว้ เราเคารพบูชา วันสําคัญทางศาสนาคือความสําคัญขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ศาสนามีอยู่แล้ว แต่ไม่มีใครมีวุฒิภาวะจะเข้าไปถึงธรรมอันนั้นได้ ถึงธรรมอันนั้น ทั้งๆ ที่มันมีอยู่ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ ทั้งๆ ที่มันอยู่ในหัวใจของเรานี่ ความรู้สึกของเรานี่แหละตัวธรรม ตัวธรรมคือตัวสสารรู้ ธาตุรู้ ธาตุ ๖ ดิน นํ้า ลม ไฟ อากาศธาตุ ธาตุรู้ ธาตุ ๖ ตัว ตัวธาตุ ตัวสสารรู้ที่มีชีวิตที่มันเกิดมันตาย ตัวนี้เป็นตัวธรรมเพราะอะไร เพราะจิตมันไม่เคยตาย นิพพาน วิมุตติสุข นิพพานคือสิ่งที่มีอยู่ จิตมันไม่เคยตาย สิ่งที่มีอยู่กับสิ่งที่ไม่เคยตายมันเข้ากันได้

แต่สิ่งที่ไม่เคยตาย แต่โดนกิเลสครอบงําอยู่ มันไม่เคยตาย มันตายไม่ได้ มันบุบสลายไม่ได้ มันถึงต้องเปลี่ยนแปลงสภาพ พอมันเปลี่ยนสภาพมันก็หมุนไปในวัฏฏะ มันก็เกิดก็ตายอยู่นี่ พอมันเกิดตายๆ มันวนอยู่ในวัฏฏะ นี่สิ่งที่มีอยู่แต่มันไม่เคยตาย มันโดนกิเลสอวิชชาครอบงํา มันก็หมุนไปในวัฏฏะ แต่เวลาสัจธรรม ธรรมะมันเข้าไปชําระสิ่งนี้ สิ่งที่มีอยู่ สิ่งที่เป็นธรรม สิ่งที่ไม่เคยตาย วิมุตติธรรมมันไม่ใช่สมมุติบัญญัติ มันพ้นจากสมมุติบัญญัติไป มันเป็นวิมุตติธรรมที่มันมีคงที่ของมัน คงที่ที่ไม่แปรสภาพ เพราะมันไม่มีอวิชชา

อวิชชาคืออะไร? อวิชชาคือความไม่รู้ ไม่รู้ในอะไร? ไม่รู้ในสัจธรรม แต่รู้ตัวมันเอง พลังงานอะไรไม่รู้บ้าง ความร้อนมันก็มีความร้อน แต่มันไม่รู้ตัวมันเองใช่ไหม แต่ธาตุรู้มันมีพลังงาน มีความร้อน มันรู้ตัวมันเอง มันเผาผลาญตัวมันเอง มันเผาผลาญธาตุรู้ ธาตุรู้มันเผาผลาญตัวมันเอง มันร้อน มันทุกข์ สิ่งนี้มันเผาผลาญตัวมันเอง ทีนี้ถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมาล่ะ เป็นธรรมขึ้นมา สัจธรรม มรรคญาณเข้าไปทําลายมัน เผาผลาญสิ่งนี้ เอาอะไรไปเผาผลาญ

วิชชา-อวิชชา วิชชาคือสัจธรรม สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป งานชอบ งานในการทําความสงบของใจ ใจจะสงบ จะเกิดปัญญาได้ มันต้องมีความสงบของมัน มีความสงบนี่มันเป็นสากล สมาธิเป็นสากล สมาธิมีอยู่แล้วในทุกลัทธิ แต่สมาธิของเขา สมาธิมันเป็นสากล แต่คําว่า “สากล” มันก็ยังเป็นมิจฉา-สัมมา มิจฉา มิจฉามันเห็นแก่ตัว มิจฉามันเข้าข้างแต่ตัวเอง มิจฉาหาผลประโยชน์ เพราะกลัวไง กลัวไม่รู้ กลัวไม่เห็น กลัวไม่เป็น กลัวไม่ได้ ความกลัวไม่รู้ กลัวไม่เห็น กลัวไม่เป็น กลัวไม่ได้ มันล่วงไปในอนาคตแล้ว มันจะไปเอาความรู้นั้นเป็นสมบัติของมัน กลัวไม่รู้ไง แต่ถ้าปล่อยหมด สัมมาไม่ใช่กลัวไม่รู้ มันเป็นพลังงานเฉยๆ พลังงานของมัน แล้วพลังงานน้อมไปให้เห็นสิ่งที่จิตใต้สํานึกที่มันยึดมั่นถือมั่น

คนเรา ดูสิ เรารักกันชอบกัน รักกันใคร่กัน มันรักจากใครล่ะ ไม่มีเรา ไม่มีขั้วบวกขั้วลบ มันจะเกิดสันดาปไหม ไม่มีขั้วบวกขั้วลบ เกิดสันดาปขึ้นมาได้อย่างไร มันก็ต้องมีขั้วบวกขั้วลบมันถึงเกิดสันดาปของมันขึ้นมา ไม่มีเราจะไปรักใคร ไม่มีขั้วบวกขั้วลบระหว่างเพศตรงข้าม ขั้วบวกขั้วลบไม่มีมันจะไปสันดาปกับใคร มันมีแต่เขามันก็สันดาปกันไม่ได้ มันมีแต่เรามันก็สันดาปกับใครไม่ได้ เพราะมันมีเราขึ้นมาก่อนก็มีสักกายทิฏฐิยึดเราก่อนไง ความหลงผิดในเรา ความหลงผิดในสิ่งที่มันมีอยู่จริงในตามสมมุติ มันมีอยู่จริงโดยกรรม ในสถานะการเกิด การเกิดการตายมันเวียนไป

ดูสิ ผู้หญิงจะแปลงเพศเป็นผู้ชายก็ได้ ผู้ชายจะแปลงเพศเป็นผู้หญิงก็ได้ พระอานนท์เคยเป็นผู้หญิงมาก่อน แต่มีความปรารถนาอยากเป็นผู้ชาย การเกิดการตายมันปรับสภาพของมันไป ๕๐๐ ชาติก็เกิดมาเป็นผู้ชาย แล้วใครเป็นหญิงเป็นชายแท้ หญิงชายแท้อยู่ที่ไหน จิตนี้มีหญิงมีชายไหม จิตนี้ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่บุคคล ไม่ใช่เรา ไม่ใช่เขา จิตก็คือจิต ความรู้สึกเป็นความรู้สึก เพียงแต่ว่าแรงปรารถนา ด้วยกรรมของแต่ละบุคคล หญิงก็เกิดเป็นหญิง ชายก็เกิดเป็นชาย เกิดเป็นหญิง หญิงก็มีอารมณ์ความรู้สึกของเขา ชายก็มีอารมณ์ความรู้สึกของเขา วุฒิภาวะมันถึงแตกต่างกันไป

เวลาจิตมันสงบเข้ามามันมีหญิงมีชายไหม เวลาปฏิบัติขึ้นมา ปัญญามีหญิงมีชายไหม มันไม่มีหญิงมีชายหรอก จิตนี้ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่บุคคล ไม่ใช่ตัว ไม่ใช่ตน ไม่ใช่เรา ไม่ใช่เขา ไม่ใช่ต่อเมื่อมันชําระกิเลสได้แล้ว แต่ถ้ายังไม่ชําระกิเลสอยู่ ไม่ใช่ไม่ได้ ถ้าไม่ใช่เพราะอะไร เพราะขั้วบวกขั้วลบสันดาป เพราะเราไง เพราะติดในเรา ความติดในเรา ความไม่รู้จักเรา ถ้ามันรู้จักเรา ทําลายเราแล้ว เราเข้าใจเราทั้งหมด เราเข้าใจเราแล้ว เราเข้าใจสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส อุปาทานในจิต กามราคะ สิ่งที่เป็นกามราคะ สิ่งที่เป็นความพอใจ กามราคะมันเกิดจากกามฉันทะ คือมันมีตัวพลังงานของจิตก่อน ถ้ามีตัวพลังงานของจิต จิตมันต้องการอะไร ไม่มีเรา เราจะปรารถนาอะไร สิ่งที่ปรารถนา ใครเป็นคนปรารถนา สารตั้งต้นไม่มี มันจะเกิดกระบวนการการผลิตมาได้อย่างไร มันไม่มีหรอก สิ่งที่มันจะเกิดการกระทบกระเทือนขึ้นมามันต้องมีสารตั้งต้นขึ้นมาใช่ไหม มันมีกามฉันท์ในหัวใจของเราขึ้นมาก่อน

สักกายทิฏฐิคือความเห็นผิดในกาย ถ้ามันรู้สึกมันเห็นถูกในกายแล้ว มันถอนอุปาทานแล้ว มันเกิดความฉันทะขึ้นมาได้อย่างไร ฉันทะมันเป็นกิเลสอันละเอียดที่ในหัวใจมันยังมีของมันอยู่ ถ้ามีของมันอยู่ เกิดกามฉันทะ กามฉันทะมันพอใจตัวมันเอง พอมันพอใจในตัวมันเอง มันอิ่มในตัวมันเองแล้วมันก็จะออกหาเหยื่อ ออกหาสิ่งที่มันชอบมันพอใจ ความสุภะ ความสวยความงาม ความต้องการต่างๆ เกิดขึ้นมา นี่เป็นกามราคะ สิ่งนี้มันเป็นเรื่องสมุฏฐานของจิต มันมีมาสภาพนี้อยู่แล้ว

ทางโลกเป็นกามคุณ ๕ สิ่งที่เป็นการสืบต่อ การดํารงเผ่าพันธุ์ ทางโลกเขาว่า “ถ้าถือศีล ๕ กันหมดแล้ว ถ้าบวชเป็นพระหมดแล้ว โลกจะมีคนสืบต่อสกุลกันได้อย่างไร” นี่ความวิตกกังวลของกิเลส แต่ความเป็นจริงไม่ต้องหรอก โดยธรรมชาติของมัน สภาคกรรม กรรมมันหมุนเวียนไปถึงวาระของมัน สภาวะมันจะเกิดมหาศาลเลย สิ่งนี้เป็นสิ่งที่หมุนเวียนไปในวัฏฏะ เพราะการสร้างกรรมมา คนสร้างกรรมมหาศาล ไม่ต้องวิตกกังวลสิ่งที่จะไม่มีผู้มารับผิดชอบสิ่งต่างๆ วิตกกังวลแต่มันจะมีมากเกินไปจนไม่มีใครควบคุมมันได้

ฉะนั้น เราอยู่ในสังคม เราต้องเอาตัวรอดให้ได้ก่อน ถ้าเรากําจัดใจของเรา เราชําระกิเลสในใจของเรา สิ่งที่เป็นสารตั้งต้นในหัวใจมันเกิดมาจากอะไร? เกิดมาจากความเข้าใจผิดของมัน มันถึงออกรับรู้ พอรับรู้ขึ้นไป ออกไปมันก็เป็นกามราคะ แต่ถ้ามีสติสัมปชัญญะทําให้จิตสงบเข้ามา พอจิตสงบเข้ามา สารตั้งต้นอันนี้มันเป็นความพอใจของมัน มันจะทําลายในตัวมันเองของมัน มันจะเห็นสิ่งตรงข้าม เพราะโดยสัญชาตญาณของมันต้องการความสวยความงาม ความพอใจของมัน เพราะกามฉันท์มันพอใจตัวมันเองแล้วมันต้องการสิ่งที่มันปรารถนา สิ่งนี้พอเป็นธรรมขึ้นมา พอจิตสงบขึ้นมามันเห็นอะไร? มันเห็นสิ่งที่เป็นสัจธรรม

สัจธรรม สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจังทั้งหมด มันเป็นไตรลักษณ์ทั้งหมด มันแปรสภาพทั้งหมด สิ่งที่คงที่ในโลกนี้ไม่มี มันเป็นโดยสัจธรรม ธรรมะเป็นธรรมชาติ แต่ถ้าสัจจะความจริงในหัวใจ เพราะใจมันเร็วมาก พอจิตมันสงบ สิ่งที่เคลื่อนที่ที่เร็วที่สุดแล้วมันสงบตัวขึ้นมา พอมันเห็นเรื่องของร่างกายนี้เป็นอสุภะ อสุภะเพราะอะไร เพราะจิตมันสงบ สิ่งที่เคลื่อนที่เร็วที่สุด

สิ่งที่เคลื่อนที่ เราเคลื่อนที่ เราเห็นภาพต่างๆ ภาพจะเคลื่อนไหว พอเรายืนนิ่งปั๊บ ภาพมันจะชัดเจนใช่ไหม สิ่งที่เคลื่อนที่ที่เร็วที่สุด พลังงานธรรมชาติของมันแสดงอาการออกไป มันเป็นความพอใจของมัน แล้วมันหมุนเวียนไปตามธรรมชาติของมัน พอจิตมันสงบขึ้นมา พอมันหยุดนิ่งขึ้นมา มันเห็นขึ้นมา สิ่งที่มันเคลื่อนไหวไปมันเป็นสัจธรรม มันเป็นความสวยความงาม สิ่งที่คงที่ สิ่งที่หยุดขึ้นมา มันเห็น มันเป็นอสุภะ อสุภะเพราะอะไร เพราะมันเป็นปัจจุบันธรรม มันเกิดขึ้นในสภาวะแบบนั้น มันเกิดขึ้นได้เพราะเป็นสัจธรรม ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันเป็นมหาสติ-มหาปัญญาในหัวใจ นี่สัจธรรม สิ่งนี้เกิดขึ้นในใจของพระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ที่เกิดขึ้นมาแล้ว นี่เกิดขึ้นในอสุภะ ยังไปทําลายจิตอีกชั้นหนึ่งนะ

สิ่งที่เกิดขึ้นมาจากใจของพระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์เกิดขึ้นมาแล้ว ทําลายมาแล้ว ทําลายสิ่งต่างๆ ทําลายถึงที่สุด ทําลายอสุภะอสุภังจนถึงที่สุดแล้ว จิตนี้ว่างหมด จิตนี้ปล่อยมาหมด จิตนี้เป็นจิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้เข้าไปทําลายตัวจิตเดิมแท้ ถ้าไม่รู้จริง เป็นพระอรหันต์เกิดขึ้นมาได้อย่างไร แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นประธานสงฆ์เสียเอง เป็นผู้กล่าวโอวาทปาฏิโมกข์ “จะไม่ทําความชั่วใดๆ ทั้งสิ้น ทําแต่คุณงามความดี ทําจิตนี้ให้ผ่องแผ้ว”

ไม่ทําชั่วใดๆ ทั้งสิ้น ชั่วที่ไหน? ชั่วที่มโนกรรม ชั่วที่ความคิด ไม่ใช่ชั่วที่การกระทํานะ ชั่วที่ความคิด ความคิดมันชั่ว ความคิดมันชั่วเพราะอะไร เพราะมันมีอวิชชาครอบงํา พอมีอวิชชาครอบงําขึ้นมา จิตเสวยอารมณ์ จิตเสวยความคิด จิตมันไม่ใช่ความคิด พอมันเสวยความคิด ถ้ามันมีอกุศลขึ้นมามันก็คิดชั่วออกไป แต่ถ้ามันมีคุณธรรมขึ้นมา มันกระเพื่อมออกมา มันจะคิดชั่วได้อย่างไร มันไม่คิดชั่วเพราะอะไร เห็นไหม ไม่ทําความชั่วใดๆ ทั้งสิ้น ทําแต่คุณงามความดี ทําจิตให้ผ่องแผ้ว ไม่ทําความชั่ว เสวยอารมณ์มันมีสติพร้อมไป เวลาพลังงานตัวนี้มันเคลื่อนออกไปมันมีสติพร้อม ไปดูการเคลื่อนไหว ดูสิ เราขยับตัว เราจะรู้สึกตัวไหม ลมพัดมา เราจะรู้ถึงความเย็นไหม จิตที่มันจะเสวยอารมณ์ พลังงานนี้มันจะขยับตัว มันพร้อมกับสติอัตโนมัติ สติอัตโนมัติมันเขยื้อนออกไป มันจะทําความชั่วได้ไหม นี่ไม่ทําความชั่วใดๆ เลย ทําแต่คุณงามความดี ทําจิตใจให้ผ่องแผ้ว ก็อยู่ในวิมุตติสุขไง จิตผ่องแผ้ว จิตใสสะอาดของมันโดยธรรมชาติ ไม่ใช่ใสสะอาดแบบจิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้ที่ใสสะอาด มันใสสะอาดแต่ไม่รู้จักตัวมันเอง

มันใสสะอาด ดูสิ เรามองพระอาทิตย์สิ ใสสว่าง เรากับพระอาทิตย์อยู่ห่างกันกี่พันปีแสง ดูสิ พระอาทิตย์กับเราอยู่ห่างกันขนาดไหน แล้วดูเวลาจิตมันผ่องใสๆ กับธรรมมันห่างกันเท่าไร แต่ถ้าพระอาทิตย์โดนทําลายหมด จักรวาล แกนของโลก แกนของกิเลสต่างๆ ในหัวใจ ภวาสวะ ตัวภพ ทําลายทั้งหมดแล้ว มันมีอะไรสว่างไสว มันมีอะไร

“ไม่ทําความชั่วใดๆ ทั้งสิ้น ทําแต่คุณงามความดี ทําจิตให้ผ่องแผ้ว” นี่มันเป็นภาษาสมมุติ ภาษาสื่อความหมาย แต่ผู้ที่รู้จริงรู้เหมือนกันหมด เอ่ยขึ้นมา คนรู้กับคนรู้คุยกันมันเข้าใจง่าย ถ้าคนไม่เข้าใจ คนไม่รู้ ทําอะไรเข้าไปมันก็ไม่เข้าใจ

วันนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดถึงโอวาทปาฏิโมกข์ แม้แต่พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ก็ยังกล่าวโอวาทปาฏิโมกข์ เพราะอะไร เพราะมันเป็นความรื่นเริงในธรรม คนดีมันต้องมีจุดศูนย์กลางของความดีสิ

คนดีๆ ดีตรงไหน คนนั้นเป็นคนดี ดีของใคร ดีของโจรก็ได้ ดีของมหาโจรก็ได้ ดีของคนดีก็ได้ คําว่า “ดี” แต่ความดีของคนมีคุณธรรม ความดีมีความเข้าใจกันทั้งหมด ความดีของคนมีคุณธรรม ความเข้าใจ เพราะดีถึงดีไง ไม่ใช่ดีแบบโลก ดีเพื่อจะเอาความชั่วข้างหน้า ดีเพื่อหลอกลวง เห็นไหม

เราต้องตั้งสติ เราเป็นนักรบ เราเป็นชาวพุทธ วันสําคัญของศาสนา ญาติโยมเขายังมีความรื่นเริงอาจหาญ เขายังแสวงหาของเขา เราอย่านอนใจ หน้าที่การงาน นกยังมีรวงมีรัง คนเราเกิดมา พระอรหันต์ก็มีร่างกาย พระอรหันต์ก็ต้องกินต้องถ่ายเหมือนกับเรา คือว่าการกิน การถ่าย การอยู่ มันต้องใช้สอย มันต้องมีเครื่องดํารงชีวิต ปัจจัยเครื่องอาศัยนี้เราแค่ดํารงชีวิต

ทีนี้ถ้าเราเกิดเป็นวัดเป็นวาขึ้นมา นี่เป็นความรับผิดชอบ ถ้ามันกว้างมันใหญ่ เราก็ต้องดูแลของเรา มันจัดเวรจัดวาระได้ อะไรที่มันหนักหนาเกินไป เราก็จัดวันเว้นวัน สิ่งที่เป็นการกระทํา สิ่งนี้ทําได้ การทําได้มันอยู่ที่นิสัยของคน นิสัยของคนเข้มแข็งมันก็เข้มแข็ง นิสัยของคนอ่อนแอมันก็อ่อนแอ นิสัยของคนปานกลาง อย่างนี้มันอยู่ที่จริตนิสัย ความเห็นของคนมันหลากหลาย ความอยู่ด้วยกัน

จริงอยู่ ในธรรมบอกว่า ผู้ที่มีทิฏฐิเสมอกัน มีความเห็นเสมอกัน อยู่ด้วยกันจะมีความสุขมาก นี่เป็นความจริง แต่คนอย่างนี้จะหาได้ที่ไหนล่ะ การหา การเกิดขึ้นมา จริตนิสัย ดูสิ เราเกิดมาตามแต่ละภูมิภาคในประเทศไทยนี่แหละ เกิดคนละภูมิภาค วัฒนธรรมการดํารงชีวิตมันก็หลากหลาย แล้วมาอยู่ร่วมกัน ถ้าใครได้ใช้ชีวิตแบบวัฒนธรรมของตัวมันก็รู้สึกว่าคล่องตัว ถ้าใช้วัฒนธรรมหนึ่ง แต่สิ่งนี้มันเป็นการฝึกได้ การแสวงหาได้

ดูสิ พระธุดงค์ของเราสมัยพุทธกาล เวลาพระออกพรรษาแล้วต้องออกธุดงค์ ธุดงค์กลับมาแล้ว เวลาคุยกัน “ที่นั่นดินดํา ที่นั่นดินดี” แค่นี้นะ การเช็คดิน การทําไร่ทํานา การดํารงชีวิต นี่เป็นติรัจฉานวิชา เพราะพระคุยกันอยู่อย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จมา “เธอคุยอะไรกันอยู่”

“ข้าพเจ้าคุยกันว่าไปธุดงค์บ้านนั้นมาบ้านนี้มา ก็มาคุยกันว่าที่นั่นดินดี ที่นั่นดินดอน”

“นั้นเป็นติรัจฉานวิชา เป็นวิชาที่ทําให้เนิ่นช้า”

แค่เราคุยกันเรื่องความเป็นอยู่นี่ยังเป็นติรัจฉานวิชาเลย เพราะสมัยนั้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านกระตุ้นให้พระเราตื่นตัวตลอดเวลา อย่านอนใจ หลวงตาท่านบอกว่า สูดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ดึงเข้าดึงออก หายใจเข้าหายใจออก หยุดเมื่อไหร่ก็ตายเมื่อนั้น ไม่ใช่ว่าเราจะสิ้นอายุขัย อายุ ๘๐ ปี อายุ ๙๐ ปี เด็กๆ ตายก็มี คนอายุปานกลางตายก็มี คนชราตายก็มี อย่านอนใจ ถ้าไม่นอนใจขึ้นมา กาลเวลามันกินเราไปตลอดเวลา เราจะต้องตื่นตัว แล้วต้องมีสติสัมปชัญญะ ถ้าเราตื่นตัว ตั้งใจปฏิบัติ มันเป็นความเพียรชอบ

ถ้ามันทําของเรา สักแต่ว่าทํา เดินจงกรมไป เดินจงกรมลอย เดินจงกรมเหมือนหุ่นยนต์โรงงานมันทําตามวงจรงานของมัน ทําได้ทั้งวันทั้งคืน ทําอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่มันไม่รู้อะไรเพราะมันไม่มีชีวิตใช่ไหม แล้วเราเดินจงกรมนั่งสมาธิเป็นอย่างนั้น เพราะขาดสติ ถ้าขาดสติเป็นเหมือนหุ่นยนต์เลย สักแต่ว่าทํา ผลมันไม่มีไง แต่ถ้าสติพร้อม ผลงานมันเกิด

เพราะจิตเวลาที่ว่าเห็นอสุภะๆ มันเห็นไม่ได้หรอก มันเห็นโดยตาเนื้อไม่ได้ เพราะตาเนื้อเป็นวิชาชีพ หมอเขาผ่าตัดก็ไม่เห็นหรอก มันเป็นวิชาชีพ มันเห็นโดยสัญชาตญาณ เห็นโดยเปลือกของตา แต่ถ้าพูดถึงเห็นโดยจิต โอ้โฮ! มันสะเทือนใจมาก มันไม่ใช่หุ่นยนต์ไง นี่หุ่นยนต์ “นี่เห็นอสุภะๆ” แล้วเอารูปอสุภะมาดูกัน “อสุภะๆ” มันเป็นกระดาษเปื้อนหมึก มันเป็นอสุภะที่ไหนล่ะ

อสุภะ จิตมันเห็น ถ้าจิตมันเห็น มันสะดุ้งสะเทือนที่จิต จิตสะดุ้งสะเทือนมาก เพราะอะไร เพราะสิ่งหลงผิดมันอยู่ที่นั่น ศรมันปักอยู่ที่นั่น แล้วจะไปถอนศรออกจากใจ ดึงศรออกมามันต้องมีเลือด ศรมันมีหยักมีเขี้ยว เวลาดึงออกมามันจะบาดจากใจออกมา นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราจะไปรื้อไปถอน มันเห็นมันสะดุ้งสะเทือน ความสะดุ้งสะเทือนนั้น โอ้โฮ! มันจะสว่างโพลง สะดุ้งสะเทือนขึ้นมา มันสว่างหมด จิตมันสะเทือนหมดเลย พอจิตสะเทือนขึ้นมา มันสะเทือนหมด ปัญญามันโพลงหมด นั่นมันถึงเป็นความจริง มันถอนได้ขนาดนั้น

ไม่ใช่ความคิดหรอก ไม่ใช่ความคิดตอกยํ้ากัน “นี่สัจธรรมๆ” ไอ้นี่มันปากโม้ นกแก้วนกขุนทอง

ใช่อยู่ ว่าพูดถึงธรรมะแล้วมันสลดใจ สลดใจ นกแก้วนกขุนทองเวลามันพูด “แก้วจ๋า” โอ้โฮ! เจ้าของตบมือให้เพียบเลย มันก็ได้ผลงานของมันไง แต่มันละภพชาติได้ไหม ลองเอาอริยสัจไปสอนนกแก้วสิ แล้วให้นกแก้วมันพูดสิ มันก็พูดได้ นกแก้วมันก็พูดได้ “อริยสัจๆ” มันก็พูดได้ แล้วมันรู้ไหม มันรู้อะไร นี่ก็เหมือนกัน เราก็ท่องเหมือนนกแก้วนกขุนทองเลย ท่องที่ปากไง “ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค สติปัฏฐาน ๔” พูดกันแต่ปาก แล้วมันเห็นจริงไหม

ถ้ามันเห็นจริงมันไม่พูดอย่างนั้น มันเห็นจริง เราเคลื่อนไหวไป มันสลดสังเวช มันธรรมสังเวชตลอด เห็นคนเคลื่อนไหว เห็นคนเกิดคนตาย มันก็เจ็บปวดหัวใจแล้ว เพราะการเคลื่อนไหวอย่างนี้ การเกิดการตายอย่างนี้ ทําไมมันสะเหล่อ ทําไมมันเผลอมันเหม่อมันลอย แล้วมันมาอยู่วัดกัน มันบอกมันจะมาปฏิบัติๆ ดูสิ มันยังเผลอตัวเอง การขยับไม่มีสติเลย มันเหมือนหุ่นยนต์ๆ

ครูบาอาจารย์เวลาท่านเตือนสตินะ “พวกนี้พวกศพเดินได้” เหมือนไม่มีจิตวิญญาณไง เหมือนศพ

แต่ถ้ามันมีสติ มันเป็นคน ไม่ใช่ศพ มันมีสติสัมปชัญญะ มันเคลื่อนไหวมาจากจิต มันเคลื่อนไหวมาจากหัวใจของมัน หัวใจของมันเคลื่อนไหวออกมา พอหัวใจมันเคลื่อนไหวออกมา สติมันทันๆ

การเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาต้องมีสติ เรามีสติสัมปชัญญะของเรา เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร ทําอะไรตั้งใจทํา มันทําซํ้าทําซาก เหมือนการตรวจสอบทดสอบ ถ้ามันผิดพลาด คนเราทําผิดแล้วทําซํ้า ทําไมภาวนามาแล้ว ๗ วันนี้จิตเป็นอย่างไร ถ้ามันไม่ดีขึ้นมา เราจะแก้ไขอย่างไร เราจะมีสิ่งใดแก้ไขบ้าง จะตั้งสติอย่างไร จะกําหนดเวลา หัวคํ่าขึ้นมาสวดมนต์ สวดมนต์เสร็จนั่งสมาธิภาวนาถึงกี่ทุ่ม กลางคืน ดูสิ พระจันทร์ขึ้นขนาดนี้เดินจงกรมได้สบายมาก แล้วนอนชั่วโมงสองชั่วโมง ตี ๔ ตี ๕ ลุก แล้วภาวนาต่อ สู้กันอยู่อย่างนี้ กลางวันหาที่ร่มเอา หาที่พักเอา สู้กับมัน สู้กับมัน

หน้าที่การงานของโลก ดูสิ ดูเขาตัดอ้อยกัน กลางคืนเขายังตัดอ้อยเลย แค่ตัดอ้อย เขาก็ตัด ๒๔ ชั่วโมง เขาต้องการเงินของเขา เขาตัดอ้อย เขาขวนขวายตลอด ไอ้นี่จะพ้นจากทุกข์ จะพ้นจากทุกข์ทํางานแพ้คนตัดอ้อย คนตัดอ้อยเขายังตัดทั้ง ๒๔ ชั่วโมง ไอ้นั่งสมาธิภาวนาทําเล่นทําหัวกันอย่างไร

ถ้ามันทําจริงขึ้นมามันจะเป็นผลงาน แล้วมันเทียบเคียงขึ้นมาได้ นี่สันทิฏฐิโก การประพฤติปฏิบัติมันวัดกันเวลาใจมันสงบ ใจมันสงบ ใจมันมีหลักมีเกณฑ์ พระที่มีศีลมีธรรม ดูการเคลื่อนไหว พระอัสสชิบิณฑบาต พระสารีบุตรเป็นผู้มีปัญญามาก เห็นการเหยียดการคู้ “พระองค์นี้มีสติ” การเคลื่อนไหวมันทําให้เห็นว่าไม่จับพลัดจับผลู ไม่ทําสิ่งใดขาดตกบกพร่อง “เอ๊! น่าเคารพบูชา” ตามไปเลย

“ใครเป็นอาจารย์ของท่าน”

“เราเป็นผู้บวชใหม่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สมณโคดมเป็นอาจารย์ของเรา”

“อาจารย์สอนอย่างไร”

“สอนว่าธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ”

แต่ของเราท่องจําธรรมเขามา ไม่สาวไปหาเหตุ

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เหตุคืออะไร? เหตุคือหัวใจ เหตุคือการเกิดและการตาย เราก็ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุใช่ไหม เหตุ ธรรม สัจธรรม เราก็ท่อง “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เหตุคือทุกข์” แล้วก็ท่องๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ ไม่เห็นสักที นี่นกแก้วนกขุนทอง เพราะอะไร เพราะคุณธรรมในหัวใจมันไม่พอ มันไม่พร้อมที่จะรู้จริง มันไม่พร้อมที่จะต่อสู้ มันไม่พร้อมที่จะเผชิญกับความจริง

มันต้องพร้อมเผชิญกับความจริง ถ้าจิตเราพร้อมเผชิญกับความจริง มันเร็วมาก เราเหมือนกับทางโลก ทางวัตถุ ทางสสาร ต้องจับต้องแล้วดูว่าสิ่งนั้นเป็นอะไร แล้วเราถึงจะเชื่อ แต่เวลาจิตมันเป็น มันไวมาก แล้วจิตสงบขึ้นมามันเห็นเข้า มันเร็ว โอกาสในการทํางาน ความเร็วของจิต สติมันพร้อมกับความเร็วของจิตแล้วเป็นสมาธิ เวลาเกิดภาพขึ้นมาในหัวใจเป็นนิมิต มันจะเร็วมาก มันจะจับกัน มันจะทําลายกัน ต่อสู้กันในหัวใจ เราจะรู้เราจะเห็น เราจะตื่นเต้น นี่มันเกิดการกระทํา นี่ศากยบุตรพุทธชิโนรส

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงได้บอก “เมื่อไหร่ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้”

มันจะกล่าวแก้ได้อย่างไร ถ้ามันกล่าวแก้ได้ก็นี่ไง ว่าพระพุทธเจ้าปรารถนาอะไร พระพุทธเจ้าต้องการให้พระทํางานอย่างไร แล้วงานของพระกับงานของโลกมันต่างกันอย่างไร งานของโลกก็งานอาบเหงื่อต่างนํ้าเพื่อหาอยู่หากินของเขา งานของพระก็นั่งสมาธิภาวนา เพื่อหางานในใจของตัว เวลาใจของตัวมันเกิดการงานขึ้นมา งานในการชําระกิเลส ในการพิจารณากาย กายนอก กายใน กายในกาย พิจารณากายในกายถึงที่สุด งานของพระมันปฏิบัติอย่างไร มันเปรียบเทียบได้ ถ้าไม่อย่างนั้นเวลาจะไปกล่าวแก้ เวลาเขาพูดถึงงานของโลกขึ้นมา จนตรอก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปบิณฑบาต พราหมณ์บอกเลย “สมณะอย่าขี้เกียจสิ สมณะต้องไถนา โยมเขายังไถนากินเลย พระทําไมมาบิณฑบาต ต้องไถนา”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตอบทันที “เราไถนาอยู่ตลอดเวลา เราใช้ปัญญาเป็นแอก ใช้สติเป็นผาล ใช้ตัวเราเป็นเนื้อนา เราไถอยู่ตลอดเวลา เราไถจิต เราแก้ไขตลอดเวลา”

สมณะพราหมณ์เคารพบูชามาก

พราหมณ์เขาไม่ใส่บาตร พระพุทธเจ้าบิณฑบาตไป เขายังไม่ใส่บาตร เขาจะไล่ให้พ้นหน้าบ้านเขาไป เขาบอก “ทําไมสมณะไม่ทํางาน โยมยังต้องทํางานเลย”

พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “เราไถตลอดเวลา เราทํา จิตเราหมุนเวียนตลอดเวลา จิตเราแก้ไขกิเลสอยู่ตลอดเวลา”

ศรัทธามาก ศรัทธามากก็อยากจะใส่บาตรไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “เรารับไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เคยขอด้วยเสียง บิณฑบาตด้วยภิกขาจาร ด้วยปลีแข้ง การขอด้วยเสียง พระพุทธเจ้าไม่รับ”

“ถ้าไม่รับ แล้วอยากทําบุญ ทําอย่างไร”

“เราไม่เห็นสิ่งใดๆ ในโลกนี้ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่รับบิณฑบาตแล้วจะมีใครมีบุญกุศลใหญ่กว่าที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่จะรับบิณฑบาตได้ ฉะนั้น ให้เอาอาหารนี้ไปเทลงใส่ในแม่นํ้า” พอเทลงใส่แม่นํ้า ลุกเป็นไฟขึ้นมาเลย นี่ไง การกล่าวแก้ในลัทธิต่างๆ

ถ้าเราภาวนาเป็น เราภาวนาของเราขึ้นมา เราจะเข้าใจว่างานของสมณะมันหนักหนาสาหัสสากรรจ์แค่ไหน สมณะ เห็นไหม สมณะที่ ๑ สมณะที่ ๒ สมณะที่ ๓ สมณะที่ ๔ ผู้ใดเห็นสมณะเป็นมงคลอย่างยิ่ง เขาเห็นความสงบสงัด ความเป็นธรรมในหัวใจ เป็นมงคลกับชีวิตของเขา เป็นมงคลชีวิตอย่างไร เพราะมันเป็นมงคลชีวิตกับผู้ที่รู้เห็นรู้แจ้งมาก่อน เพราะคนที่จะเป็นสมณะ ๑ ๒ ๓ ๔ ได้ เขาต้องพยายามต่อสู้กับกิเลสของเขา เขาใช้ปัญญาญาณของเขา เขาต่อสู้ เขาแลกมาด้วยชีวิต เขาต่อสู้มา ทําไมถึงเป็นมงคลล่ะ

มันเป็นมงคลกับผู้ที่เป็นสมณะ เป็นมงคลก่อน แล้วผู้ที่เห็นสมณะถึงเป็นมงคลต่อๆ ไป นี่การเห็นสมณะเป็นมงคลอย่างยิ่ง แค่เห็นสมณะก็เป็นมงคลของเขาแล้ว เขายังได้บุญกุศล เขายังได้ตักบาตร ทําบุญกุศลของเขาต่อๆ กันไป นี่เป็นบุญของเขา แต่เขาก็มีกิเลส เขาก็ต้องการความสะดวกสบายของเขา เขาอยากทําเพื่อประโยชน์ของเขา กิเลสของเขา เราเป็นสมณะ เราจะเชื่อเขาไม่ได้

คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก คนโง่มากกว่าคนฉลาด เขาโคกับขนโค ทีนี้คนโง่มาก เราจะเชื่อคนโง่ไม่ได้ เราต้องเชื่อเขาโค โคตัวหนึ่งมีเขาอยู่ ๒ เขา เราถึงเชื่อศาสดา เชื่อครูบาอาจารย์ของเรา เชื่อสมณะ เชื่อความเห็นจริงของเรา เราจะไม่เชื่อใคร เอวัง