คํานํา

องค์พระบรมศาสดา ทรงปักธงธรรมในพระทัยได้เป็นพระองค์แรกของโลก จากนั้นพระอริยสงฆ์สาวกในครั้งพุทธกาล เรื่อยมาจนถึงครั้งกึ่งพุทธกาล องค์หลวงปู่เสาร์ องค์หลวงปู่มั่น องค์หลวงตาพระมหาบัว ฯลฯ ล้วนต่างปักธงธรรมในหัวใจได้ และต่างโบกธงธรรมเผยแผ่พระพุทธศาสนาให้สังคมร่มเย็นผาสุก

แต่หากคราใดมีเหตุทําลายธรรม ทําลายพระพุทธศาสนา องค์พระบรมศาสดา ตลอดพระอริยสงฆ์สาวก จะไม่ทรงนิ่งเฉย และจะเป็นผู้นําธรรม เป็นแม่ทัพธรรมออกโบกธงธรรมเพื่อปกป้องรักษา เช่นเดียวกับในสงครามที่มีแม่ทัพเป็นผู้นําโบกธงรบเพื่อเข้าต่อกรกับข้าศึกศัตรู ฉะนั้น ธงธรรม จึงสําคัญมาก เพราะโบกโดยผู้นําที่เป็นธรรม จึงมีธรรมานุภาพมากมายมหาศาล ซึ่งจะช่วยปกป้องรักษาพระพุทธศาสนาให้เจริญมั่นคงได้

ธงธรรม เป็นหนังสือธรรมะที่ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ได้เมตตาเทศนาให้เห็นถึงคุณค่าและความสําคัญของผู้นําธรรม โดยเฉพาะองค์หลวงตาในวัยชราได้ออกมาเสียสละโบกธงธรรม ทั้งยํ้าให้เชื่อและกระทําตามองค์ท่าน เพื่อเป็นสามัคคีธรรม เพราะจะทําให้พระพุทธศาสนาไม่ถูกทําลายไปตามกระแสโลก หากผู้ใดไม่เชื่อ ไม่กระทําตาม และยังบิดเบือนต่อต้าน ก็เป็นเรื่องของกิเลส จะเป็นโทษและเป็นมลทินในใจผู้นั้นตลอดไป

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มีนาคม ๒๕๕๘

๑

ธงธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๓๐ สิงหาคม ๒๕๔๗

ณ วัดสันติธรรมาราม ต.คลองตาคต อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมนะ ฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากว่าจะมาตรัสรู้แต่ละพระองค์ ต้องสร้างสมบุญญาธิการมาอย่างมหาศาลv สร้างบุญญาธิการมานะ ยังต้องมาประพฤติปฏิบัติอีก เพราะการสร้างบุญญาธิการมานี้เป็นเรื่องของวัฏฏะ เรื่องของวัฏฏะคือการทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว โดยสัจจะความจริงของเขา คนสร้างคุณงามความดีมามหาศาลต้องได้คุณงามความดีนั้นแน่นอน นี่สิ่งที่ได้แน่นอนนั้น

แต่ถ้าพูดถึงถ้าทําคุณงามความดี กระแสมันส่งต่อกัน ถ้าทําคุณงามความดีต่อไปก็ต่อไป แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้ได้รับการพยากรณ์แล้วว่าจะต้องตรัสรู้ธรรม ถึงว่าทําคุณงามความดีต่อไป แต่ก็ต้องประพฤติปฏิบัติจนถึงชาติสุดท้ายไง ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่บรรลุธรรม จิตนี้ก็ต้องไปในวัฏฏะ ทําคุณงามความดี คุณงามความดีก็ต้องส่งต่อไปโดยสัจธรรมของเขา นี่คือสัจธรรมของเขาโดยสัจจะความจริง คือธรรมที่มีอยู่

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนกับไก่ตัวแรกที่ทะลุเปลือกไข่ของอวิชชาออกมาไง การทะลุเปลือกไข่ของอวิชชาออกมาอันนี้เป็นบุคลาธิษฐาน ไม่ใช่สัจจะความจริงอันนั้น การบรรลุธรรมเป็นตัวอริยสัจ สิ่งที่เป็นอริยสัจคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญญาธิการมาอย่างนี้แล้วถึงค้นคว้าออกมาจนเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ปักธงธรรมในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นผู้ที่พ้นจากกิเลสทั้งหมด เห็นไหม ธงธรรมอันนี้ปักลงในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้ยกธงนี้ขึ้นแล้ว

ธงนี้นอนอยู่ ล้มลุกคลุกคลานอยู่ แนบอยู่ไปกับดิน สิ่งที่สัจจะมีอยู่ เหมือนกับสิ่งที่ว่าของในโลกนี้มีอยู่ แต่คนไม่เห็นคุณค่าของมันก็จะไม่เห็นคุณค่าของมันเลย แต่พอเห็นคุณค่าของมัน สิ่งนั้นจะเป็นประโยชน์กับโลก อย่างเช่น ถ้าสมัยโบราณ สมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นํ้ามันจะมีคุณค่าไหม เพราะเครื่องยนต์กลไกยังไม่เกิดในสมัยนั้น สมัยนั้นวิทยาศาสตร์อย่างนี้ยังไม่เกิด นํ้ามันก็มีอยู่ในโลกแล้ว แต่ไม่เป็นประโยชน์กับในสมัยพุทธกาล แต่ในสมัยปัจจุบันนี้ พอมีเครื่องยนต์กลไกขึ้นมา นํ้ามันจะมีคุณค่ามาก พลังงานอันนี้มีมาก เห็นไหม สิ่งนี้มีอยู่แล้ว แต่ไม่มีใครสามารถใช้ประโยชน์มันได้ เพราะไม่ใช่คราวไม่ใช่เวลาของมัน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทะลุออกมาจากเปลือกไข่ของอวิชชา ปักธงในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้เป็นสถานะไง เป็นสถานะคือภาวะของใจดวงนั้น สิ่งที่ภาวะใจดวงนั้น ปักธงอันนี้ขึ้นมาถึงมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับมีพระธรรม สิ่งที่มีพระธรรมนะ

แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ สิ่งที่เทศน์ธัมมจักฯ เทฺวเม ภิกฺขเว ทางที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยายามค้นคว้าอยู่อย่างนี้ ๒ ข้าง กามสุขัลลิกานุโยค กับ อัตตกิลมถานุโยค สิ่งนั้นภิกษุไม่ควรเสพ นี่มีคนชี้นําอยู่แล้วนะ เวลาเทศน์ธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะมีความเห็น มีความรู้อย่างนี้ไง นี่ปักธงขึ้นมาได้ แต่ธงนี้ยังไม่ครบ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ เพราะว่าพอพูดถึง สัจจญาณ กิจจญาณ กตญาณ สิ่งที่เกิดขึ้น สัจจะความจริงอันนี้เกิดขึ้น เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อันนี้ สิ่งที่เป็นสัจจะนี้คือภาวนามยปัญญา สิ่งที่จะเกิดภาวนามยปัญญานี้คือต้องค้นคว้าขึ้นมาจากหัวใจ นี่ภาวนามยปัญญา

สิ่งที่มีอยู่คือสภาวธรรมที่เกิดขึ้นกระทบกับใจนี้ สิ่งนี้มีอยู่ ความสุขความทุกข์มีอยู่ ความรื่นเริง ความเศร้าหมองผ่องใสในหัวใจนั้นมีอยู่ เพราะเขาสามารถทําสมาธิได้ เพราะจิตใจนี้มันเป็นสภาวะแบบนั้น สิ่งที่สภาวะแบบนั้นมันมีความเจริญ มีความเสื่อมของมันโดยธรรมชาติของมัน สิ่งที่เจริญแล้วเสื่อมโดยสภาพของมันนั้นมันไม่เป็นความจริงขึ้นมา

จนถึงว่า สัจจะความจริงเกิดขึ้นจากหัวใจดวงนั้น ปักธงขึ้นมาส่วนหนึ่ง แล้วเทศน์อนัตตลักขณสูตรขึ้นมา ถึงพ้นจากกิเลสไง พระปัญจวัคคีย์ก็ปักธงในหัวใจของพระปัญจวัคคีย์นะ เทศน์สอนยสะ แล้วก็เทศน์บริวารยสะจนได้ ๖๐ องค์ใช่ไหม พร้อมทั้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็น ๖๑ องค์

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า พระที่พ้นจากกิเลสนี้พ้นบ่วงของมาร ทั้งๆ ที่ว่าเป็นทั้งของโลกด้วย เป็นทั้งของทิพย์ด้วย แล้วให้ออกเผยแผ่สัจธรรม เพื่อจะได้รื้อสัตว์ขนสัตว์ สัตว์โลกนี้มีความเร่าร้อนมาก ต้องการที่พึ่งที่อาศัย ให้แยกออกไปคนละทาง อย่าไปซ้อนทางกัน เพราะการซ้อนทางกันจะเสียประโยชน์ของโลกเขา

เวลาพระออกเผยแผ่ธรรมในสมัยพุทธกาล จะกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยหัวใจ ด้วยความรู้สึก เพราะพ้นทุกข์ เพราะมีผู้ชี้นํา เพราะกระเสือกกระสนมาพอแรงแล้ว แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้ทางให้ ถึงไม่สวนกระแสองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เพราะมีธรรมในหัวใจ ธรรมในหัวใจนี้เกิดขึ้นมาจากความเป็นไปของสัจจะอันนั้นไง

สัจจะอันนั้นนะ พระอัสสชิไปสอนพระสารีบุตร “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนว่า ธรรมทั้งหลายย่อมมาแต่เหตุ ถ้าจะดับผลของทุกข์นั้นต้องย้อนกลับไปที่เหตุ ดับที่เหตุนั้น” มันมีสัจจะ มีความจริงในหัวใจนั้น มันมีการกระทําไง สิ่งที่ในหัวใจนั้นมีการกระทํา การกระทําสิ่งนี้ใครจะบอกเราได้ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม จะเป็นไปไม่ได้นะ

ถ้าศาสนานี้ไม่มี จะมีพระปัจเจกพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้าก็ต้องสร้างวาสนาบารมีมา ถึงจะเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าได้ สิ่งที่พระปัจเจกพุทธเจ้า เพราะมีการสร้างอํานาจวาสนา อํานาจวาสนาคือการสละไง การสละ การสร้างบารมีธรรม บารมีไง อินทรีย์แก่กล้า จนยอมรับสภาวธรรมอันนี้ได้ ถ้าอินทรีย์ไม่แก่กล้า ความเห็นจากภายในจะไม่เชื่อสิ่งนี้นะ

สมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมอยู่ พระสาวกมาบวชในศาสนานี้มหาศาลนะ ผู้ที่เป็นธรรมก็จะเป็นธรรม ผู้ที่เป็นกิเลสก็จะสร้างแต่ความยุ่งเหยิงในศาสนา ดูอย่างพระโสณะนะ พระกัจจายนะออกไปเผยแผ่ธรรมอยู่ในชนบทประเทศ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติให้ใช้รองเท้าชั้นเดียวไง เดินบนภูเขานะ หินปูนมันบาด ให้พระโสณะมาขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ

ท่านเป็นพระอรหันต์ ทําไมท่านไม่ซ้อน ไม่ทําล่ะ

เพราะท่านฝืนธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้ไง ท่านทําไม่ได้เพราะหัวใจของท่านเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แม้แต่ว่าใส่รองเท้าหนังชั้นเดียวแล้วเดินอยู่ในชนบทประเทศ ในภูเขา มันบาดเท้าก็ทนนะ แล้วขอให้พระโสณะมาขอพรองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า ในชนบทประเทศ ขอให้ใส่รองเท้าหลายชั้นได้ไหม แล้วขอเวลาที่จะบวชในชนบทประเทศ ศาสนาเผยแผ่ไปมันยังมีการบวชน้อย กว่าจะรอพระให้ครบ ๑๐ องค์ รอถึง ๓ ปีนะ กว่าพระโสณะจะได้บวช บวชเณรก่อนแล้วถึงมาบวชพระ กว่าจะบวชพระ ถึงบอกว่า ชนบทประเทศขอให้ ๕ องค์ก็บวชได้

ไม่ฝืนนะ ไม่สวนกระแสองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะใจเป็นธรรม ใจเป็นธรรมเพราะเห็นการกระทําของใจดวงนั้น ถ้าใจดวงนั้นมีการกระทํา มีสัจจญาณ กิจจญาณ มีกตญาณ ญาณที่เกิดขึ้นในหัวใจนี้มันจะเกิดขึ้น มันเป็นความลึกลับมหัศจรรย์มาก สิ่งที่เป็นความลึกลับมหัศจรรย์ นี่กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยหัวใจ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์รวมอยู่ในหัวใจดวงนี้ ในหัวใจดวงนี้จะฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี้คือธรรมจักร คือภาวนามยปัญญาในศาสนาพุทธของเรานะ

แต่เวลาพระมาบวช สิ่งที่เขามาบวชนั้น พวกฉัพพัคคีย์สร้างปัญหามาก สร้างปัญหานะ บวชเข้ามาในศาสนา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติวินัยเรื่องรองเท้านะ เดิมห้ามใส่รองเท้า แต่เพราะเรื่องพระโสณะถึงให้ใส่รองเท้า เพราะพระโสณะเหมือนกัน แต่คนละโสณะ อยู่ในสมัยพุทธกาล เป็นลูกเศรษฐี แล้วเท้านี้บางมาก เวลาเดินจงกรมอยู่ เดินจงกรมจนเลือดออกนะ ฝ่าเท้าเลือดแดงไปหมดเลย จนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกตรวจวัดไปเห็นเข้า “นี้ที่เชือดโคของใคร” สิ่งนี้แดงไปหมดเลยนะ “นี้ที่เชือดโคของใคร”

พระโสณะเดินจงกรมอยู่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกให้มัชฌิมาปฏิปทา ทําแต่ความสมควรของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติที่หัวใจ เพราะเกิดมามีอํานาจวาสนา นี่ทําทางสายกลาง จนพระโสณะพ้นจากกิเลสได้เหมือนกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นว่าพระโสณะมีอํานาจวาสนาขนาดนั้น ถึงอนุญาตให้ใส่รองเท้าได้นะ นี่เริ่มจากมีรองเท้าขึ้นมา

พระฉัพพัคคีย์ พอพระพุทธเจ้าอนุญาต ก็ทํารองเท้า ประดับรองเท้า ทั้งปิดหน้าปิดหลัง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องอนุบัญญัตินะ สิ่งนี้ก็ห้าม สิ่งนี้ก็ห้าม ห้ามมาตลอด จนเหลือหนังชั้นเดียวไง ให้เป็นหูคีบ แล้วเหลือหนังชั้นเดียว จนพระกัจจายนะออกไปชนบทประเทศ มีปัญหาขึ้นมา พอมีปัญหาขึ้นมาจะขอพรก่อนว่า ถ้าชนบทประเทศ ขอให้เป็นอย่างนั้นนะ

ผู้ที่เข้ามาเป็นธรรมจะไม่สวนกระแส แต่ถ้าผู้ที่ไม่เป็นธรรมนี่ห้อยโหนกระแสนะ ในเมื่อปักธงไม่ได้ ยังห้อยยังโหนกระแส ว่าจะปกป้องครูบาอาจารย์นะ ปกป้องไปที่ไหน ในเมื่อหัวใจของตัวเองไม่มีธรรมในหัวใจ ถ้ามีธรรมในหัวใจนะ มันต้องฟัง จะฟัง จะไม่สวนกระแสนะ

เวลาร่มธงนะ ร่มธงของครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะมีธรรมในหัวใจนะ ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมมาขนาดนี้ เผยแผ่ธรรมมาเพื่อสัตว์โลก เพื่อรื้อสัตว์ขนสัตว์ ผู้ที่ซื่อตรงต่อตัวเอง ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจะได้ธรรมอันนี้ขึ้นมา ได้ธรรมอันนี้ขึ้นมาเพราะสิ่งที่เป็นธรรมมันเหนือโลกนะ

โลกนี้เป็นเรื่องของโลกเขา สมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเขาถวายทานกันนะ พระห้าพัน พระกี่พัน เป็นหมื่น เป็นแสน ก็รับบิณฑบาตของเขาได้ ผ้าผ่อนแพรพรรณ เวลาพี่สาวของพระเจ้าปเสนทิโกศลตายลง ทรัพย์สมบัติทั้งหมดถวายพระทั้งหมดนะ

เขาว่า ครั้งพุทธกาลผ้าน้อย ครั้งพุทธกาลอัตคัดขัดสน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ระหว่างที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม โลกจะขาดแคลนได้อย่างไร คนมีบุญกุศลขนาดนั้นมาเกิดนะ สิ่งนั้นมีมากมายมีมหาศาล แต่มันก็เป็นธรรมนะ เป็นธรรมเพราะอะไร เพราะครูบาอาจารย์เป็นธรรมจะให้สิ่งนี้เป็นธรรมเพื่อเจือจานกับในสังคมของสงฆ์ไง สิ่งที่สังคมของสงฆ์ เห็นไหม

ดูอย่างพระเทวทัตสิ พระเทวทัตก็มาบวชในศาสนาเหมือนกัน เป็นลูกกษัตริย์เหมือนกัน สิ่งที่เป็นลูกกษัตริย์ขึ้นมาจะต้องการปกครองสงฆ์ อยากปกครองสงฆ์ อยากใหญ่ ความเป็นใหญ่เพราะอะไร เพราะธรรมเกิดไม่ได้ ในเมื่อเป็นโลกียะ ฌานโลกีย์ เหาะเหินเดินฟ้าได้ขนาดไหน มันไม่เกิดธงธรรมขึ้นมาในหัวใจ มันไม่สามารถหาที่ปักได้ไง

เวลาไม่สามารถหาที่ปักธงได้ ธงปักในหัวใจนั้นไม่ได้ มีกิเลส มีอวิชชาอยู่ ความคิด ตัณหาความทะยานอยาก สิ่งที่เป็นความทะยานอยากสวนกระแสองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ขอให้สงฆ์อยู่ป่าเป็นวัตร ขอให้สงฆ์ฉันอาหารมังสวิรัติตลอดไป ตลอดชีวิต” สิ่งที่ตลอดชีวิตมันก็เหมือนกับเรื่องของโลก โลกเขาเป็นอย่างนี้ โลกเป็นวัตถุ โลกเป็นสิ่งที่ยึดมั่นถือมั่น นี่สิ่งที่ยึดมั่นถือมั่น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า เวลาตรัสธุดงควัตรมา สิ่งที่พระเทวทัตขอ อยู่ในธุดงควัตรทั้งหมด แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปิดกว้างให้กับคนที่มีจริต คนที่มีนิสัย คนที่มีอํานาจวาสนา

คนที่มีอํานาจวาสนานะ หัวใจจะละเอียดอ่อนมาก เห็นสิ่งที่เป็นประโยชน์ กับเห็นสิ่งที่เป็นโทษ แต่คนที่หยาบจะไม่เห็นเรื่องเป็นประโยชน์-เป็นโทษเลย เห็นแต่ความสุข ความมักง่ายของตัว เห็นแต่ความอยากใหญ่ของตัว เห็นแต่ตัณหาความทะยานอยากปิดกั้นหัวใจนะ มันจะสวนกระแส มันจะยึดมั่น สิ่งนั้นเพื่อต้องการยกย่องตัวเองให้ตัวเองมีอํานาจวาสนาขึ้นมาไง สิ่งที่ยกย่องตัวเองมันเป็นเรื่องของกิเลสทั้งหมด เห็นไหม

เราทําคุณงามความดี ดีคือดี ถ้าคุณงามความดี กลิ่นของศีล กลิ่นของธรรมมันหอมทวนลมนะ คนดี เขาศรัทธา เขากราบไหว้ เขามีความพอใจ เขาอยากฟังธรรมจากคนดีนะ เขาไม่อยากฟังธรรมจากผู้ที่มีกิเลสหรอก เพราะอะไร

เพราะในสมัยพุทธกาลนะ มีฤๅษีชีไพร เวลาฤๅษีชีไพรเขาบูชาไฟ เวลาเขาบูชาไฟนะ เขาบูชาไฟของเขา แล้วเวลาเขาต้องจากที่นั่นไป เขาให้ลูกศิษย์เขารักษาไฟนั้นไว้ไง รักษาไฟนะ ลูกศิษย์รักษาไฟ เด็กนั้นรักษาไฟของฤๅษี เพราะเขาเคารพไฟ เขาบูชาไฟ อ้อนวอนเอาไง สิ่งที่บูชาไฟ แล้วเวลาต้องไปธุระ ให้ลูกศิษย์เฝ้า บอกนะว่าให้รักษาไฟไว้ ให้ใส่ฟืนไว้ เด็กลูกศิษย์ก็เล่นเพลิน พอไฟดับ สิ่งที่ไฟดับ แล้วกลับมาเดี๋ยวอาจารย์จะเอ็ด พยายามจะจุดไฟก็จุดไฟไม่เป็น

ไฟ เขาเอาไม้มาสีกัน สีกันจนมันร้อน มันจะเกิดเป็นไฟ แล้วมีเชื้อไฟติด เอาไฟนั้นไปใส่ นี่สีขนาดไหน เด็กมันไม่มีความสามารถ มันสีไม่ได้ไง แล้วไฟอยู่ไหนล่ะ ทําไมครูบาอาจารย์ติดไฟได้ ทําไมเราติดไฟไม่ได้ เห็นไหม ด้วยความไม่มีปัญญา เอามีดมาผ่าไม้นั้นนะ หาไฟ จะหาไฟในไม้นั้น ว่าไฟอยู่ในไม้นี้ เกิดเวลาอาจารย์สีมันจะมีไฟขึ้นมา เราสีไม่มีไฟ แล้วไฟมันอยู่ไหน สงสัย เอามีดผ่าหาไฟ หาไม่เจอหรอก นี่มันไม่มีปัญญาไง

สิ่งที่เป็นปัญญามันจะไปรักษาอะไรได้ ในเมื่อรักษาไม่ได้ ในเมื่อปัญญาไม่เกิด มันก็เป็นฤๅษีชีไพร การเป็นฤๅษีชีไพร ทําความสงบของใจเท่านั้น สิ่งที่ทําความสงบของใจ ถ้าฤๅษีชีไพรทําความสงบของใจแล้วก็อ้อนวอนรักษาไฟ เคารพไฟไง เพราะเคารพตัวเองไม่ได้ ในเมื่อหัวใจไม่เกิดธรรม สิ่งที่ธรรมนี้เกิดขึ้นไม่ได้ สิ่งนี้เกิดขึ้นแล้วเผยแผ่มาตลอดนะ

ศาสนาเจริญรุ่งเรืองมาก เราเกิดในสมัยปัจจุบัน เราว่าวิทยาศาสตร์เจริญ ทุกอย่างโลกนี้เจริญ ศาสนาต้องเจริญแบบโลก...เราจะไปตื่นเต้นไปกับโลกเขาทําไม สิ่งที่เป็นเรื่องของโลกมันต้องมีการเกิดการตาย ใครจะเจริญรุ่งเรืองขนาดไหนมันก็เป็นเหยื่อของวัฏฏะทั้งนั้นล่ะ ต้องเกิดต้องตายในวัฏฏะทั้งนั้น เรายังเพลินไปกับวัฏฏะ เราก็ต้องอยู่ในวัฏฏะตลอดไป

แต่ถ้าเราสละออก เนกขัมมบารมี เราพยายามค้นหาเวลาของเรา ค้นคว้าหานะ เวลาเป็นของเรา เราเกิดมา ลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ๒๔ ชั่วโมงนี้ก็เป็นของเรา แต่เราไปอยู่ในโลก เราก็ต้องใช้เวลาให้เป็นประโยชน์กับโลก เพื่อเป็นหน้าที่การงานของเรา หน้าที่การงานของโลก ถ้าเราอยู่กับโลกมันก็เป็นหน้าที่การงาน คนจะดีหรือเลวอยู่ที่ความรับผิดชอบ ถ้าอยู่ทางโลกรับผิดชอบ อยู่ทางโลกก็จะประสบความสําเร็จทางโลก อยู่ทางธรรมนะ ความสําเร็จทางโลก เราเกิดมาแล้วเรามีสติปัญญา เราจะย้อนกลับมา นี่เนกขัมมบารมีเกิดจากตรงนี้ ถ้าเนกขัมมบารมีเกิดขึ้นมา เวลาการประพฤติปฏิบัติของเราก็จะมีขึ้นมา เรื่องของโลกเป็นแบบนี้อยู่แล้ว นี่ธรรมเหนือโลกนะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปักธงธรรมจักรในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ ครูบาอาจารย์ที่มีธรรมในหัวใจจะฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะกราบธรรมด้วยเต็มหัวใจนะ แล้วเผยแผ่มาจนถึงที่สุด ศาสนามันก็เรียวแหลมไปตามธรรมชาติของกิเลสตัณหา ในเมื่อผู้ที่มีกิเลสตัณหาก็เอาความรู้ความเห็นของตัวว่านี่เป็นธรรม โปฐิละๆ เวลาสอน เห็นไหม บาลีได้หมด จําได้หมดเลย “ใบลานเปล่าๆ” ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีชีวิตอยู่ มันก็มีใบลานเปล่าอยู่แล้ว แล้วสืบต่อกันมา ศาสนาก็เรียวแหลมมาถึงจุดหนึ่ง

เราเกิดท่ามกลางกึ่งกลางพระพุทธศาสนา องค์หลวงปู่มั่นพยายามค้นคว้า เวลาองค์หลวงปู่มั่นออกประพฤติปฏิบัติ มีศรัทธา มีศรัทธาเพราะสร้างอํานาจวาสนามา คนมีอํานาจวาสนา ถึงจุดหนึ่งแล้วมันจะต้องค้นคว้าเนกขัมมบารมีเพื่อจะค้นคว้าหาไง หาสัจธรรม จะหาสัจธรรมในหัวใจ

คนเกิดคนตายทุกคนเป็นทุกข์ สิ่งที่เป็นทุกข์ ทุกคนก็อยากแสวงหาทางออก แล้วเราเกิดท่ามกลางพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนเรื่องพ้นทุกข์นะ ในศาสนาพุทธของเรานี้ “สุภัททะ เธออย่าถามให้มากไปเลย ในศาสนาไหนไม่มีมรรค ในศาสนานั้นไม่มีผลหรอก จะไม่มีรอยเท้าบนอากาศ สิ่งที่เป็นรอยเท้าต้องอยู่บนพื้นดิน”

ธงจะปักที่ไหน ศึกษาธรรมขึ้นมา จิตนี้เป็นนามธรรม เกิดมามีกายกับใจๆ ในศาสนาว่าอย่างนั้น เราศึกษาธรรมมาขนาดไหนเราก็มีความลังเลสงสัย เพราะเรามีกิเลสในหัวใจ แล้วพยายามค้นคว้า เห็นไหม หลวงปู่มั่นพยายามค้นคว้าอย่างนี้ขึ้นมา ค้นคว้าธรรมนะ จะปรึกษาหารือกับใคร ทุกคนก็เปิดตํารา สิ่งที่เปิดตํารามันก็ตีความ สิ่งที่ตีความก็คือกิเลสตีความไปกับธรรมะอันนั้น ธรรมะนั้นไม่บริสุทธิ์หรอก

“ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ” ในเรื่องของปริยัตินะ วิชาการทางโลกเขาเจริญมากสมัยปัจจุบันนี้ เราบอกว่าเราต้องรู้วิชาการเพื่อเราจะสื่อความหมายกับโลก...ขอให้เรามีธรรมในหัวใจเถิด เวลาสัตว์นะ สัตว์เดรัจฉานมันก็รู้สุขรู้ทุกข์นะ มันมองกันด้วยสายตา มันจะรู้ว่าสุขว่าทุกข์ มันจะพอใจและไม่พอใจ คนเราจะคิดเกรี้ยวกราด คนเราจะมีเมตตาหรือไม่มีเมตตา มันออกมาจากสายตา สัตว์มันรู้ว่าใครเป็นมิตรใครเป็นศัตรูกับมัน

นี่ก็เหมือนกัน ทําไมเราต้องไปห่วงเรื่องโลกล่ะ ถ้าไปห่วงเรื่องโลก ศาสนานี้จะต้องเจริญ ศาสนานี้ต้องเทียบเคียงทางโลก...โลกเป็นเรื่องของโลกเขา สิ่งที่โลกเจริญนั้นมันเป็นกาลเป็นเวลาของโลกที่มันแปรสภาพไป เป็นอจินไตย โลกนี้เป็นอจินไตยในอจินไตย ๔ โลกนี้จะแปรสภาพตลอดไป เราจะหวังว่าเมื่อนั้นๆ มันจะสมกับการประพฤติปฏิบัติของเรา

มันอยู่ที่เราแสวงหา มันอยู่ที่เราพอใจเราจะออกวิเวกหรือเปล่า มันอยู่ที่การเราออกวิเวก วิเวกจากภายนอก วิเวกจากภายใน ใจเราวิเวกหรือเปล่า ใจเราเป็นธรรมหรือเปล่า เราบวชมาเพื่ออํานาจวาสนา เพื่อการประพฤติปฏิบัติ เพื่อชําระกิเลสในหัวใจของเรา หรือเราบวชมาเพื่อต้องการยศถาบรรดาศักดิ์อํานาจวาสนา

ถ้าเป็นปริยัติตีความกันไปอย่างนั้นนะ ใครจําได้มาก ใครท่องได้เก่ง แล้วก็จะตีความกัน สิ่งที่ตีความก็มีแง่มุมที่จะต้องให้โต้เถียงกันไม่มีที่สิ้นสุด เป็นไปไม่ได้ที่จะมีที่สิ้นสุด เพราะอะไร เพราะมันเป็นการส่งออก เราจะวิจารณ์อะไร แม้แต่ปัญหา ปัญหาเดียวเราตั้งขึ้นมา มันจะมีแง่มุมของมันต่างๆ มหาศาลเลย สิ่งที่เป็นสุขเป็นทุกข์มันเป็นที่เรื่องของหัวใจต่างหาก ธรรมมันอยู่ที่นี่ไง

ความสําคัญของธรรมคือความเข้าไปแก้ปัญหาเริ่มต้นของการเกิดและการตาย สิ่งที่การเกิดและการตายนี้ ถ้าปักธงอันนี้ได้ กิเลสมันต้องตาย ถ้าตรงกิเลสมันจะตาย มันตายด้วยวิธีการใด สิ่งที่จะทําให้กิเลสตาย สิ่งนี้ต่างหากที่ค้นคว้าแล้วหาไม่เจอ สิ่งที่หาไม่เจอ ถึงว่า ต้องมีภาคปฏิบัติ ถ้าไม่มีภาคปฏิบัติ ศาสนานี้จะไม่แสดงตัวออกมา ศาสนานี้มีแต่วิชาการ มีแต่ทฤษฎีที่การคาดหมาย มีแต่แผนที่ดําเนิน แต่คนไม่สามารถอ่านแผนที่นั้นได้ทะลุปรุโปร่งเหมือนกับองค์หลวงปู่มั่นที่ได้ปักธงธรรมในหัวใจไง

หลวงปู่มั่นปักธงในหัวใจแล้ว สิ่งต่างๆ นี้เป็นเรื่องของโลก เป็นเรื่องของวัฏฏะ ความเป็นไปของโลกจะเป็นสภาวะแบบนี้ เรื่องของโลก เข้าใจไง ถ้าเข้าใจในหัวใจเรา จะเข้าใจทั้งหมด เห็นไหม โลกภายนอก-โลกภายใน โลกนอก ความเป็นไปของโลก “รู้แจ้งโลกนอก-โลกใน” ถ้ารู้แจ้งโลกในมันจะแจ้งตรงไหน มันมืดบอด สิ่งที่มืดบอดมันก็ไม่เห็นที่จะปักธงใช่ไหม

แต่ถ้าทําสัมมาสมาธิเข้ามา จิตมันสงบ ที่ปักธงมันอยู่ตรงนี้ไง สิ่งที่มีความสงบขึ้นมา เราไม่ใช่ฤๅษีชีไพร เราจะต้องทําแต่ความสงบ เหาะเหินเดินฟ้า บูชาไฟ ไม่มีปัญญา สิ่งที่ไม่มีปัญญามันจะเกิดธงขึ้นมาได้อย่างไร มันมีแต่ด้ามธง แต่ตัวธงไม่เห็น ไม่มีตัวธง

ถ้ามีตัวธงขึ้นมาจะเกิดมัคคา มรรคนี้จะหมุนขึ้นมา เห็นไหม ความมัคคา ความชําระกิเลสจะชําระอย่างไร ภาวนามยปัญญาเกิดอย่างไร? เกิดได้เฉพาะภาคปฏิบัติ เพราะมันเป็นสัจจะ มันเป็นปัจจัตตัง สิ่งที่เป็นปัจจัตตังเพราะความทุกข์ความสุขมันอยู่ที่ใจเรา เราจะแบกหามขนาดไหนมันก็เป็นความสุขความทุกข์ในใจเรา จะไม่มีใครมีส่วนแบ่งจากความสุขความทุกข์จากใจเรา

เว้นไว้แต่มีแต่ส่วนเสริมไง นินทาสรรเสริญอันนั้นมันทําให้ใจเราพองขึ้นมาได้ ทําให้ใจเราแฟบได้ ทั้งๆ ที่เขาไม่มีสิทธิ์กับใจของเรานะ ใจของเรามันเป็นอิสรภาพของเรา เป็นเสรีภาพของเราที่เราจะรักษาใจของเรา ทําไมต้องเอาใจของเราไปให้เขาเหยียบยํ่าทําลายล่ะ เอาใจของเราไปเหยียบยํ่าทําลายเพราะเราไปแคร์กับความรู้สึกของเขา เราไปแคร์กับความรู้สึกต่างๆ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก การประพฤติปฏิบัตินี้ให้เหมือนนอแรด ไปเหมือนนอแรด ไปผู้เดียว เอาใจของใจไว้ในอํานาจของตนได้เมื่อไหร่ นั้นน่ะเป็นผู้ประเสริฐ สิ่งที่เป็นผู้ประเสริฐ สภาวธรรมประเสริฐ ประเสริฐตรงนี้ไง ประเสริฐในภาคปฏิบัติ

ถ้ามีการประพฤติปฏิบัตินี้ ศาสนาจะแสดงตัว ถ้าไม่มีการประพฤติปฏิบัติ มันมีแต่เพลี้ย เพลี้ยนี้เกาะกินศาสนานะ ทําลายศาสนาจนเรียวแหลมมา จนพระจอมเกล้าฯ ต้องมาฟื้นฟู เพราะว่าทฤษฎีไปอย่างหนึ่ง การประพฤติปฏิบัติ การกระทําไปอย่างหนึ่ง คนเรานะ ทฤษฎีอย่างหนึ่ง คือแผนที่ดําเนินชี้ไปทางหนึ่ง การประพฤติปฏิบัติออกไปอีกทางหนึ่ง มันจะเข้าหาทางนั้นได้อย่างไร

เหมือนเราอยู่โพธารามจะไปกรุงเทพฯ แล้วเราลงไปทางใต้ เราจะเข้าถึงกรุงเทพฯ ไหม? มันเป็นไปไม่ได้หรอก กรุงเทพฯ เราต้องขึ้นไปทางทิศเหนือ แต่นี่เราจะไปกรุงเทพฯ เราหันหัวรถเราลงไปทางใต้ แล้วเราบอกเราจะไปกรุงเทพฯ เราจะไปกรุงเทพฯ เห็นไหม ในเมื่อแผนที่ดําเนินชี้ไปทางเหนือ พระจอมเกล้าฯ ถึงได้มารื้อค้นขึ้นมา แล้วหลวงปู่มั่นเอาสิ่งนี้เป็นเครื่องดําเนิน เพราะมีศรัทธามีความเชื่อนะ สิ่งที่มีศรัทธามีความเชื่อ แล้วพยายามค้นคว้า ค้นคว้าเพราะย้อนกลับไง ทวนกระแสไง เป็นคนที่มีอํานาจวาสนา อินทรีย์แก่กล้ารองรับสภาวะแบบนี้

แต่ผู้ที่จะโบกธงนะ ปักธงแล้วโบกธง โบกธงให้ผู้ที่มีธรรมนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโบกธงธรรม โบกให้อัครสาวกต่างๆ เผยแผ่ศาสนา เทวดาฟ้าดินต่างๆ ได้รับผลประโยชน์จากศาสนา มีความร่มเย็นเป็นสุขนะ สิ่งที่ร่มเย็นเป็นสุขเพราะใจที่ไม่เบียดเบียนคนอื่น มันไม่เบียดเบียนตนเอง จะเบียดเบียนคนอื่นได้อย่างไร มันจะเป็นสัจธรรม มันเป็นความจริงนะ

เรื่องของโลกมันเป็นเรื่องของปัจจุบันนี้ เดี๋ยวนี้ แต่เรื่องของธรรมมันสัมผัสไปในวัฏฏะ คือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนไปอดีตชาติ ชาติที่ก่อนจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระเวสสันดรนะ ย้อนกลับไป ๑๐ ชาติ แล้วย้อนกลับไปไม่มีที่สิ้นสุด นี่ผลของวัฏฏะมันเป็นแบบนี้ สภาวธรรมอธิบายวัฏฏะ แล้วให้วัฏฏะเวียนมาจนเป็นจริตนิสัย จนแก้ไขสิ่งนี้ไง แต่โลกมีปัจจุบันนี้เท่านั้น แล้วเอาปัจจุบันนี้เป็นใหญ่ นี่สิ่งที่เอาปัจจุบันนี้เป็นใหญ่

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรม โบกธงมาจนมาถึงปัจจุบัน แล้วโบกธงมาถึงคราวหนึ่งมันเลือนหายไป นี่เป็นพันๆ ปีนะ สิ่งที่เป็นพันๆ ปี ส่งทอดมาเป็นชั้นๆ จากชุมชนหนึ่งไปอีกชุมชนหนึ่งๆ เป็นประเทศ เป็นเขต เป็นแดนขึ้นมา จนในปัจจุบันนี้ ศาสนาจะเจริญที่นี่ไง เจริญในภูมิภาค ในภูมิภาคคือในสิ่งที่ว่าสมดุล มีฤดูกาล สิ่งต่างๆ สมบูรณ์ แล้วหลวงปู่มั่นค้นคว้า เพราะอะไร เพราะสร้างอํานาจวาสนาสิ่งนี้มาไง แล้วสร้างธรรมขึ้นมา ค้นคว้าสิ่งนี้ขึ้นมาแล้วโบกธง สร้างลูกศิษย์ลูกหานะ

หลวงปู่มั่นบอกกับครูบาอาจารย์มาว่า ถ้าหลวงปู่มั่นดับขันธ์นะ ให้พึ่งหลวงปู่ขาว สมัยที่ว่าหลวงปู่มั่นโบกธงนะ พระผู้ที่ประพฤติปฏิบัติก็มีหลายองค์ ทําไมหลวงปู่มั่นฝากไว้กับหลวงปู่ขาว

แล้วหลวงปู่มั่นบอกว่า จะมีพระหนุ่มองค์หนึ่ง จะเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ แล้วจะเป็นผู้ที่ทําประโยชน์กับศาสนามหาศาลเลย หลวงปู่มั่นโบกธง แล้วผู้ที่เดินตามหลวงปู่มั่นจะเป็นประโยชน์กับเรื่องศาสนา เรื่องศาสนาคือธรรมภาคปฏิบัติ เพราะธรรมภาคปฏิบัติจะเข้าใจหลักความจริงของศาสนา แล้วเอาศาสนานี้ขึ้นปักธงในหัวใจได้ ถ้าปักธงในหัวใจได้ การโบกธงนั้น เราจะเชื่อฟังองค์นั้นไหม

ถ้าเราเชื่อฟัง เห็นไหม ดูในกองทัพ เวลาเขารบ เขาจะดูสัญญาณธง ถ้าธงโบกทางไหน ผู้ที่เป็นแม่ทัพ ผู้ที่เป็นกองทัพจะไปตามธงนั้น จะเข้าใจสัจจะธงนั้น จะเข้าใจสัจจะธงนั้นเพราะเหตุใด เข้าใจธงนั้นเพราะมีสัจธรรมในหัวใจ สิ่งที่มีสัจธรรมในหัวใจนะ ถ้าในหัวใจเรามีสัจจะ มีความจริง มีมัคคาเครื่องดําเนินที่ชําระกิเลส สิ่งที่ชําระกิเลส ไม่ใช่ลูกศิษย์ของฤๅษีชีไพรที่ว่าเฝ้าแต่ไฟไง ผ่าฟืนนะ ผ่าฟืนเพื่อจะหาไฟก็ไม่เป็น หาไฟ จุดไฟก็ไม่เป็น แล้วจะไปอ่านธงของหลวงตาที่โบกสะบัดเรื่องการรักษาธรรมและวินัยได้อย่างไร

รักษาธรรมและวินัย ในเมื่อธรรมและวินัยนี้ปักธงขึ้นมาในหัวใจ มันจะมีความเคารพรักนะ แล้วครูบาอาจารย์ที่มีธรรมในหัวใจจะเข้าใจเรื่องการโบกธงนั้นไง ถ้าธงนั้นเคลื่อนไปทางไหน กองทัพให้เคลื่อนไปทางนั้น เคลื่อนไปทางนั้น มันจะเป็นความราบรื่นกับศาสนา ถ้าศาสนาโบกธงแล้วธงนั้นจะราบรื่นไง

ไม่ใช่ทวนกระแสนะ ในเมื่อเราอ่านภาวะธงนั้นไม่ออก แล้วเราก็ยังเข้าใจว่าเราเป็นคนที่ว่าจะปกป้องครูบาอาจารย์นะ เราจะปกป้อง เราจะรักษาครูบาอาจารย์ มันจะเหนี่ยวธงนั้น มันจะทําลายธงนั้นนะ ธงนั้นมันจะเหยียบลงจมดินนะ จมดินเพราะอะไร เพราะตัวเองเป็นสิ่งที่ว่าเป็นไส้ศึก เห็นไหม กรุงศรีอยุธยาเสียเพราะอะไร กรุงศรีอยุธยาเสียเพราะไส้ศึก เพราะเกลือเป็นหนอน สิ่งที่เกลือเป็นหนอนทําให้กรุงศรีอยุธยาต้องแตกนะ แต่กรุงศรีอยุธยา กษัตริย์ก็ธงไม่มั่นคง ธงก็คลอนแคลน ผู้ที่อ่านธงก็ไม่เข้าใจ มีไส้ศึกกัดกร่อนอยู่ในนั้นอีกต่างหาก นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อใจสร้างศาสนา ในเมื่อจะปกป้องธรรมและวินัย ถ้าเราจะปกป้องธรรมวินัย ครูบาอาจารย์โบกธง ถ้าเราอ่านธงนั้นออก โบกด้วยอะไร? โบกด้วยการเทศนาว่าการ

ภัยของศาสนาเกิด สิ่งที่ภัยของศาสนาเกิดเพราะเขาจะเอาโลกมาเป็นใหญ่ เอาโลกมาครอบคลุมธรรมให้ธรรมนี้อยู่ใต้อํานาจวาสนาของโลก ผู้ที่เป็นโลกบวชมาในศาสนา แต่หัวใจเป็นโลก มีความเห่อเหิมไปตามกระแสโลกนะ ศาสนาจะเจริญต้องมีการเผยแผ่ธรรมให้คนเขาเข้าใจ ให้คนเขาศรัทธาในศาสนาพุทธ

ศาสนาพุทธจะเผยแผ่นะ เดี๋ยวนี้ใช้เทคโนโลยีตัวเดียวก็ได้ มันไปได้ทั่วโลกอยู่แล้ว แต่ถ้าเขาศึกษาจริง เขาศรัทธาจริง เขาจะค้นคว้า เขาจะหาเข้ามา แล้วค้นคว้าเข้ามาที่ไหนล่ะ ถ้าเขาศึกษาศาสนา เขาก็ต้องค้นคว้าเข้ามาที่ใจของเขา เขามีการศึกษานะ เขาเข้าใจสัจธรรมความจริง เขาไม่ต้องการธงที่เป็นศีลธรรมจริยธรรมหรอก

เวลาเผยแผ่ธรรม เห็นไหม เรื่องศีลธรรม เรื่องประเพณี เรื่องวัฒนธรรม สิ่งที่เป็นประเพณีวัฒนธรรมอยู่ในเมืองไทย ถ้าเขาอยากดูอยากเห็น เขามาเมืองไทยได้ เขาเห็นได้ แต่เวลาไปเผยแผ่ธรรมของเขา เขาต้องการความสงบของใจ เขาต้องการทําสัมมาสมาธินะ ฤๅษีชีไพรเขายังสามารถทําความสงบของเขาได้ เราเป็นผู้ที่เป็นพระไปเผยแผ่ธรรม เรารู้จักสมาธิไหม เรารู้จักความสงบของใจไหม เรารู้จักวิธีการของใจไหม เราเห็นธรรมจักรหรือเปล่า ในเมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปักธงเป็นธงธรรมจักร

ถ้าธงธรรมศีลธรรมจริยธรรมมันมีอยู่แล้ว ธรรมมีโดยดั้งเดิม สิ่งที่สภาวธรรม ความสุขความทุกข์มันมีอยู่แล้ว สิ่งที่มีอยู่แล้ว เวลามีความสุข เขาก็หาของเขาได้ ในลัทธิศาสนาต่างๆ เขาก็ว่าเขาก็มีธรรม แต่ธรรมของเขา ธรรมของผู้ที่มีกิเลส ในเมื่อศาสดามีกิเลสก็เป็นการจินตนาการ เป็นการวางธรรมโดยจินตนาการอย่างนั้น มันก็เป็นเรื่องของโลก มันก็เป็นเหยื่อของวัฏฏะ นี่สิ่งที่เป็นเหยื่อของวัฏฏะ

เราเป็นชาวพุทธ เราเป็นลูกศิษย์ของครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะปกป้องพระพุทธศาสนานะ โบกธงโดยเทศนาว่าการไง เวลาเทศนาว่าการนี่โบกธงแล้วนะ โบกธงให้เราเข้าใจตามสภาวธรรมอันนั้น ทําไมเราไม่มีหูไม่มีตา ถ้าเราไม่มีหูไม่มีตา เราไม่เชื่อมั่นธรรมของครูบาอาจารย์เรา หนึ่ง เราไม่เชื่อคําพยากรณ์ของหลวงปู่มั่น หนึ่ง หลวงปู่มั่นบอก จะมีพระหนุ่มองค์หนึ่งมาประพฤติปฏิบัติ แล้วพระหนุ่มองค์นั้นจะเป็นผู้ที่ทําประโยชน์ให้กับศาสนามหาศาล เพราะป้องกันศาสนาไง ต้องป้องกันธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ

ในสมัยพุทธกาล พระนาคเสนแก้ไขมิลินทปัญหา พระเจ้ามิลินท์นี้เป็นกษัตริย์ แต่มีทิฏฐิมาก มีปัญญามาก จะโต้ตอบธรรมะ ไม่มีใครแก้สิ่งนี้ได้เลย เพราะอะไร เพราะพระเจ้ามิลินท์จะมีปัญญาต้อนนะ ต้อนเอาจนพระจนตรอกหมด จนต้องไปเอาพระนาคเสนมาบวช แล้วพระนาคเสนจะมาแก้ไขสิ่งนี้ เชิดชูศาสนา จนพระเจ้ามิลินท์ศรัทธาในศาสนา ในเมื่อศรัทธาในศาสนา จะคุ้มครองศาสนา จะส่งเสริมศาสนา ถ้าคุ้มครองศาสนา ส่งเสริมศาสนา มันก็เป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมมันก็เป็นประโยชน์ เห็นไหม นี่ปักธงในหัวใจของพระนาคเสนได้ก่อน แล้วพระนาคเสนก็พยายามจะปักธงในหัวใจของพระเจ้ามิลินท์ เพราะสร้างสมสิ่งนี้ขึ้นมา

แต่ในปัจจุบันนี้มันเป็นกระแส มันไม่มีตัวตนนะ เป็นกระแสของโลก แล้วเราก็ตื่นไปกับโลก โลกเขาเจริญ สหประชาชาติเขาให้ศาสนาพุทธนี้มีวันสําคัญในศาสนา เราก็ดีใจตื่นเต้นไปกับเขาว่านี่เป็นผลงานในการเผยแผ่ธรรม ในเมื่อเขาเป็นโลก สิ่งที่เขาเป็นโลก สหประชาชาติเขาจะตั้งกฎอะไรก็ได้ เวลาเขาทําบุญกุศลกัน ผู้ลี้ภัย เวลาเขาช่วยเหลือกัน ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ แต่ธรรมของโลกเขา การช่วยเหลือการเจือจานกันมันเป็นธรรมอยู่แล้ว

แต่เราเป็นชาวพุทธ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า เราทําบุญจะต้องมีเนื้อนาบุญ เนื้อนาที่ไหนมันมีคุณประโยชน์ เราหว่านข้าวไปเนื้อนา เราจะได้ข้าวมหาศาลเลย แล้วเราจะหว่านข้าวไปบนตึกสูงๆ เห็นว่าเขาส่งเสริมเรา เราส่งเสริม เราจะไปหว่านข้าวอย่างนั้น ทําไมเราไพล่ไปคิดอย่างนั้นล่ะ นี่ว่าโลกเป็นใหญ่ เราจะเผยแผ่ธรรมเรื่องของโลก ความเห็นของโลกมันจะเป็นกระแสไปอย่างนั้น แล้วไปเชื่อเขาได้อย่างไร นี่เหมือนกับลูกศิษย์ของฤๅษีชีไพร ไม่ใช่ลูกศิษย์ของพระพุทธเจ้า ลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเน้นกลับมาที่เนื้อนาบุญ

เพราะเราไม่เห็นเนื้อนา เราไม่เคยเห็นใจของเรา เราจะปักธงของเรา ทําความสงบเข้ามามันเห็นที่ปักธงตรงไหน? มันไม่เห็นที่ปักธง เพราะไม่มีสติ เพราะไม่มีสติก็ควบคุมใจไม่ได้ ถึงไม่รู้จักเนื้อนาบุญเป็นอย่างไรไง เกิดขึ้นมาก็มีกายกับใจๆ ก็ว่ามีกายกับใจ แต่ไม่เคยเห็นกายไม่เคยเห็นใจ เห็นแต่สภาวะเป็นสมมุติอยู่อย่างนี้ ธาตุ ๔ มันเป็นกายหรือ มันรวมตัวขึ้นมา เกิดจากครรภ์ของมารดาด้วยกระแสของกรรม เราก็ได้ร่างกายมาอันหนึ่ง แล้วกายกับใจก็ตีความว่ากายกับใจเป็นอย่างนี้ นี่มันเป็นโลกีย์ มันเป็นความเห็นของโลก เพราะความเห็นของโลกก็เป็นเหยื่อของโลก ทําคุณงามความดี ได้ช่วยเหลือสหประชาชาติ ได้ช่วยเหลือทั้งโลก เราบริจาคทานแล้วได้ช่วยเหลือโลกทั้งหมด...โลกทั้งหมดมันก็เป็นทาน สิ่งที่เป็นทานมันก็ขับเคลื่อนตลอดไป

แต่ถ้าเราทําบุญ เห็นไหม เวลาหลวงตาออกมาช่วยชาติ เราช่วยชาติ หลวงตาบอกว่า ช่วยชาติด้วยต้องการหัวใจของสัตว์โลก สัตว์โลกทําบุญกุศลเข้าถึงหัวใจ หว่านไปในเนื้อนาไง ในเมื่อปักธงธรรมในหัวใจของหลวงตาแล้ว หลวงตามีธรรมจักร ธงธรรมจักรเกิดขึ้น เกิดขึ้นเพราะว่าหลวงปู่มั่นบอกว่า ถ้าพระผู้ใหญ่ให้พึ่งหลวงปู่ขาว เพราะหลวงปู่ขาวได้คุยธรรมกับหลวงปู่มั่นแล้ว หลวงปู่ขาวถึงเป็นพระผู้นําในพระที่มีอายุพรรษามาก แต่พระที่มีอายุพรรษาน้อยให้ฟังหลวงตานะ เพราะหลวงตามีคุณธรรมดีทั้งภายนอกและภายใน ภายนอกคือเรื่องของโลก เรื่องของโลกคือข้อวัตรปฏิบัติ สิ่งที่ข้อวัตรปฏิบัตินี้ต้องเป็นผู้นําไง นําให้ประพฤติปฏิบัติมา สิ่งที่เป็นผู้นํานี้ภายนอก ภายในคือหัวใจไง เพราะถึงที่สุดแล้วหลวงตาเอาตัวรอดได้ เอาตัวรอดได้ ปักธงอันนี้ได้ แล้วโบกธงอยู่นี่ ทําไมมันสวนกระแสล่ะ

ถ้าสวนกระแส แสดงว่าไม่เคารพธรรม ไม่เคารพนะ ไม่เคารพครูบาอาจารย์ของตัว ไม่เคารพพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ไม่เคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปเคารพกระแสโลก ไปเคารพสิ่งต่างๆ ที่โลกเขาว่าสิ่งนี้เจริญๆ แล้วเราก็เจริญไปตามกระแสโลก

โลกมันออกกฎหมายได้ กฎกติกาของสหประชาชาติมันก็แก้ไขได้ ปัจจุบันนี้เขายกย่องขนาดไหน เขาจะเปลี่ยนแปลงเมื่อไหร่ก็ได้ นี่สิ่งที่เปลี่ยนแปลง แต่ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปลี่ยนแปลงได้ไหม? มันเปลี่ยนแปลงไม่ได้ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติธรรมวินัยไว้เพื่อจะให้เราก้าวเดิน ให้เราก้าวเดินไม่ขัดกับอดีตไม่ขัดกับอนาคตนะ ไม่ขัดกับอดีตอนาคต หมายถึงว่า ตั้งแต่อดีตมา แล้วอนาคตต่อไปจะไม่ขัดกับสิ่งนี้ ไม่ขัดกับสิ่งนี้มันถึงพ้นไปจากกิเลสได้ทั้งหมด แต่ถ้าเป็นโลก มันขัดไปทั้งหมด ขัดไปทุกๆ อย่าง เพราะว่าอะไร เพราะมันขวางไปหมด

เราสร้างกฎหมายเพราะอะไร เพราะปุถุชน คนเป็นปุถุชนเป็นเรื่องของคฤหัสถ์ แล้วเราจะไปฟังคฤหัสถ์ได้อย่างไร สิ่งที่คฤหัสถ์นะ มันเป็นความเห็นส่วนหนึ่ง เพราะเดี๋ยวนี้เป็นประชาธิปไตย ประชาธิปไตยคือว่าประชาชนเป็นใหญ่ ความเห็นของประชาชน ความสร้างกระแสขึ้นมา แล้วเราจะไปสวนกระแส สิ่งที่สวนกระแส กฎหมายก็คือกฎหมาย แต่เราไม่ยอมรับความเป็นไปเพราะไม่เป็นธรรม สิ่งที่ไม่เป็นธรรมเพราะไม่ถูกต้องตามความเป็นจริงอันหนึ่ง เพราะเขียนกฎหมายเพื่อตัว ทําไมไปเชื่อเขา ไปเชื่อเขาเพราะอะไร เพราะใจมันเป็นกิเลส

ถ้าใจเป็นธรรมนะ สิ่งที่เป็นโลก เราก็เข้าใจเรื่องของธรรมและของโลกอยู่แล้วในหัวใจของเรา แล้วใจของครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม แล้วโบกธงด้วยคําเทศนาว่าการนะ ให้หมู่พระสามัคคีกัน ให้หมู่พระรักษาธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมไว้จนพวกเราปักธงกันได้นะ

หลวงปู่มั่นปักธง ธงในท่ามกลางประเทศไทย แล้วครูบาอาจารย์เราปักธงกันมาตลอดนะ ปักธงนี้มันอยู่ในการประพฤติปฏิบัติไง ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เราจะหาที่ปักธงได้ ไปถามเขา ที่ปักที่ไหน เขาไม่เข้าใจหรอก แล้วเขาถามย้อนกลับมาหาพวกเราว่า พวกในวงปฏิบัติปักที่ไหน

ถ้าใครไม่ทําสัมมาสมาธิ ไม่ทําความเห็นของใจเข้ามา จะปักที่ไหนล่ะ มันเห็นที่ปักไม่ได้ ในเมื่อปักธงไม่ได้ จักรมันก็ไม่เคลื่อน ในเมื่อจักรไม่เคลื่อน มันก็ถึงว่า ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ ทุกข์ดับไป มันก็เป็นนกแก้วนกขุนทอง ผู้ใดเห็นทุกข์ล่ะ ทุกข์เกิดขึ้นมาอย่างไร ถ้าทุกข์เกิดขึ้น

เวลาพูดถึงการวางธรรมวินัย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้เปิดช่องไว้ให้หมด เปิดช่องไว้ แต่อนันตริยกรรม สิ่งที่เป็นอนันตริยกรรมจะปิดกั้นมรรคผล เวลาองคุลิมาลจะฆ่าแม่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามายับยั้งก่อนนะ ให้องคุลิมาลไล่กวดจะฆ่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะต้องการนิ้วมือไง จนองคุลิมาลตามไม่ทันนะ “สมณะหยุดก่อน สมณะหยุดก่อน”

“เราหยุดแล้ว เธอต่างหากไม่หยุด”

องคุลิมาลฆ่าคนมา ๙๙๙ ศพ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโบกธง ทําไมองคุลิมาลยอมวางดาบ วางดาบเดี๋ยวนั้นเลย กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วขอบวช พระองคุลิมาลเป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งนะ ทําไมเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโบกธง ทําไมผู้ที่เขามีความคิดขนาดนั้นเขายังวางอาวุธได้ ยังสละทิฏฐิมานะของเขา เขายังกลับมา แต่ทําไมครูบาอาจารย์เราโบกธงอยู่ตลอดเวลาให้รักษาธรรมวินัย ทั้งๆ ที่ว่า องคุลิมาลนี้เป็นคฤหัสถ์ เป็นโจรป่า แต่ลูกศิษย์ลูกหาของครูบาอาจารย์เราเป็นพระนะ บวชเป็นพระ แล้วปฏิญาณตนว่าเป็นลูกศิษย์ด้วย แล้วจะปกป้องไง

การจะปกป้องครูบาอาจารย์ต้องทําสิ่งที่ครูบาอาจารย์ชี้นํา โบกธงแล้วเราทําสิ่งนั้นให้สมประโยชน์ ครูบาอาจารย์เราจะมีความรื่นเริง มีความรื่นเริงในธรรมนะ เพราะว่าผู้ที่สิ้นกิเลสแล้วจะไม่มีสิ่งใดไปเติมหรือไปลดพร่องสิ่งนั้น

แต่การปกป้องแบบพระนาคเสนปกป้องศาสนานะ พระนาคเสนก็เป็นพระอรหันต์ ทําไมพระนาคเสนต้องมาโต้วาทีกับพระเจ้ามิลินท์ล่ะ? ก็โต้วาทีเพื่อให้ศาสนานี้เจริญรุ่งเรืองมาไง

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อครูบาอาจารย์ของเราปกป้องศาสนาเพื่อวางแนวทางธรรมวินัยให้เราก้าวเดิน ผู้ที่มีธรรมจะซึ้งในสิ่งนี้ๆ เพราะทุกคนเวลาป่วยไข้ขึ้นมาก็ต้องการยารักษาตัวเอง แต่นี่ยามันมีอยู่ แต่โรคจะครอบงํา สิ่งที่โรคครอบงําก็ทํายานี้ให้ด้อยค่าลง สิ่งที่ด้อยค่าลงเพราะว่ามนุษย์เกิดมาแล้วต้องเชื่อกฎหมาย ต้องเคารพกฎหมาย...กฎหมายโลกสิ่งนี้มันแปรปรวน มันแปรปรวนได้ตลอด มันเปลี่ยนแปลงได้ทั้งนั้น สิ่งที่เปลี่ยนแปลง ถ้าผู้ที่มีอํานาจ ถ้าเป็นมิจฉาทิฏฐิ ความเห็นของเขา เขาก็ทําลายตรงนั้นหมด ถ้าผู้มีอํานาจมีสัมมาทิฏฐิ ถึงมีสัมมาทิฏฐิเขาก็ไม่เข้าใจเรื่องของธรรม เพราะเขาเป็นคฤหัสถ์ เขาเป็นโลก เขาจะมารู้เรื่องธรรม เป็นไปไม่ได้

สิ่งที่เป็นธรรม มันเป็นธรรมอยู่ในหัวใจของพระผู้ที่ประพฤติปฏิบัติต่างหาก ในเมื่อพระที่ประพฤติปฏิบัตินี้เป็นดวงตาของโลกนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน พระอานนท์เป็นพระโสดาบันด้วย “ดวงตาของโลกดับแล้ว เรายังมีกิเลสตัณหาอยู่ ต้องการผู้ชี้นํา” พระอานนท์ยังถึงกับร้องไห้หลั่งนํ้าตาว่าต้องการผู้ชี้นํานะ แล้วเราจะไปให้กระแสของโลกชี้นําเรา เราน่าสลดสังเวช น่าสลดสังเวชสําหรับผู้ที่เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรสที่ว่าจะปกป้องศาสนา

เวลาปกป้องศาสนามันเป็นการเหนี่ยวรั้งทําลายศาสนาโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากของตัวโดยที่ตัวไม่เข้าใจเลย เราจะไม่เข้าใจเรื่องกิเลสตัณหาของตัว เราเข้าใจว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ...สิ่งนั้นเป็นกิเลส ถ้าสิ่งนั้นเป็นธรรม ธงอยู่ไหน จักรอยู่ไหน ความเข้าใจของครูบาอาจารย์ที่เวลาเทศนาว่าการคือการโบกธงของครูบาอาจารย์ “สิ่งนี้เป็นภัยๆ” ถ้าสิ่งนี้เป็นภัย เราต้องปกป้อง เราต้องรักษา ถ้าเราปกป้องรักษา เราต้องร่วมมือกระทําในสิ่งที่ว่าครูบาอาจารย์ชี้นํา แต่นี้ทําไมเราขวาง ขวางครูบาอาจารย์ เราจะปกป้องครูบาอาจารย์โดยว่าครูบาอาจารย์นี้จะต้องฟังกระแสโลกๆ

สิ่งที่ฟังกระแสโลก เวลาอภิวัตน์ไปตามโลกนะ กระแสโลกคือเรื่องของความเป็นไป เจ็บไข้ได้ป่วย เรื่องของโลกมันเป็นเรื่องของกระแสโลก ถ้าเรื่องของกระแสโลก เราเกิดมาจากโลกไง เกิดมาจากครรภ์ของมารดานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาจากกาม เพราะเกิดมาจากครรภ์ของมารดา เกิดมาจากกาม กามที่อยู่ในโลกนี้ เกิดมาจากโลก แต่จะสละโลกนี้ออกไป ไม่ใช่เกิดมาจากโลกแล้วคุกเข่ายอมจํานนกับโลก ยอมจํานนกับโลกว่าโลกนี้เป็นใหญ่ๆ

โลกนี้เป็นใหญ่ไปไม่ได้ โลกนี้เป็นอจินไตย สิ่งที่เป็นอจินไตยมันจะแปรสภาพ มันจะเปลี่ยนแปลงไปตลอด แล้วเราจะไปเอาโลกเป็นใหญ่ ในหัวใจทําไมไม่มีธรรม ในหัวใจไม่เป็นธรรมเลยหรือ ถ้าในหัวใจเป็นธรรม มันจะสะเทือนหัวใจมากนะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน ใจของผู้ที่เป็นธรรมสลดสังเวชมาก แต่ใจของผู้ที่มีกิเลส “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว สมควรแล้วล่ะ เพราะจะได้ไม่มีคนคอยติคอยเตือนเราไง” กิเลสมันอยากสะดวก กิเลสมันอยากสบาย กิเลสมันอยากจะสวนกระแสตลอด สวนกระแสแม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วนี่ของครูบาอาจารย์เราชี้นําอยู่อย่างนี้ แล้วมันสวนกระแสครูบาอาจารย์เราได้อย่างไร ถ้ามันสวนกระแสครูบาอาจารย์เรา แล้วเป็นลูกศิษย์ของครูบาอาจารย์ได้อย่างไร

ถ้าเป็นลูกศิษย์ของครูบาอาจารย์มันต้องเชื่อครูบาอาจารย์ เพราะอะไร เพราะทําไมครูบาอาจารย์เรากราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ด้วยหัวใจ เวลากราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ กราบด้วยหัวใจ เพราะหัวใจเคารพรักมาก เพราะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราถึงได้มีศรัทธา เราถึงได้ทําบุญกุศลกัน แล้วมาเกิดพบพระพุทธศาสนา เพราะครูบาอาจารย์ของเรามีธรรมในหัวใจ สามารถชี้หลืบชี้มุม ชี้สิ่งที่กิเลสตัณหามันแอบซ่อนอยู่ในหัวใจของเรา เราจะไม่เห็นกิเลสตัณหาของเราเลย เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา กิเลสตัณหามันจะซ่อนอยู่ตามหลืบตามมุมในหัวใจของเรา แล้วก็สร้างภาพให้เราเห็นสภาวะของความเป็นไปของธรรม ของธรรมนะ มันไม่ใช่ของภาวนามยปัญญา

ถ้าของภาวนามยปัญญา เราจะเห็นสภาวะตามความเป็นจริงตลอด ความเป็นจริงของธรรมที่มันเคลื่อนไปโดยภาวนามยปัญญา ในภาคปฏิบัติ ภาวนาเป็นแล้วจะซึ้งใจมาก แล้วจะกราบธรรมโดยความดูดดื่ม เพราะอะไร เพราะความเป็นไปอย่างนี้มันลึกลับมหัศจรรย์มาก

ความคิดของเราเริ่มตั้งแต่ปฏิสนธิจิตจะผ่านออกมาชั้นหนึ่ง ก็เป็นขั้นหนึ่งของอนาคามี ผ่านขั้นของสกิทาคามี ผ่านขั้นของโสดาบัน ออกมาถึงเป็นความคิดปกติ มันมีคัตเอาท์ให้ตัดตอนได้ถึง ๔ ขั้นตอน ความหยาบละเอียดของความคิดที่เคลื่อนออกมาในความเห็นของเรา มันเห็นสภาวะแบบนั้น แล้วเวลาหลืบกิเลสมันหลบซ่อน มันสร้างค่ายกลอยู่ในระหว่างประตูขั้นตอนที่ความคิดมันไหลออกมา เราเห็นสภาวะแบบใด

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม นางตัณหา นางอรดีไปบอกกับพ่อ พ่อทําไมคอตก เห็นพ่อทุกข์ยากมาก พญามารมีความทุกข์มาก เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพ้นจากมือไปแล้ว แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ จะพาสัตว์โลกพ้นออกไปจากวังวนของการควบคุมของมาร มารมีความทุกข์ร้อนมาก

นางตัณหา นางอรดี ถามว่า “พ่อทุกข์เพราะอะไร”

“ทุกข์เพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหลุดจากมือเราไป”

ลูกสาวบอกว่า “ไม่เป็นไร จะไปยั่วยวน จะไปดึงให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากลับมาอยู่ในการครอบงําของมาร”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฆ่าแม้แต่พ่อนะ “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา บัดนี้เธอจะเกิดจากใจของเราไม่ได้อีกแล้ว เราเห็นนายช่างผู้ที่สร้างเรือนอยู่ในหัวใจของเรา บัดนี้นายช่างนี้จะสร้างเรือนในหัวใจเราไม่ได้อีกเลย” นี่ปักธงได้ขนาดนั้นนะ

ความคิดความเห็นมันขนาดที่ว่าเลื่อนออกมาจากภายนอก แล้วความคิดความเห็นอย่างนี้ เราประพฤติปฏิบัติ เราเห็นหลืบเห็นมุม แล้วครูบาอาจารย์คอยชี้นําเราอย่างนี้ ทําไมเรากราบครูบาอาจารย์ ทําไมเราไม่เชื่อครูบาอาจารย์ของเรา ในเมื่อครูบาอาจารย์ของเราชี้มุมขนาดที่ว่าเห็นหลืบเห็นความคิดในหัวใจของเรามันซุกซ่อนมาอย่างไร

มาร ลูกของมาร นางตัณหา นางอรดี ลูกของมาร หลานของมาร มันซุกซ่อนอยู่ในหัวใจของเรา นี้มันแสดงว่าไม่ได้ทําลายกิเลสเลย ไม่ได้เห็นมาร ไม่ได้ทําลายลูกหลานของมาร ไม่ได้ทําอะไรเลย ถึงไม่กราบ ไม่ฟังครูบาอาจารย์ ถึงสวนกระแสครูบาอาจารย์ได้ไง เพราะสวนกระแสครูบาอาจารย์ เพราะไม่เชื่อสิ่งนี้

ถ้าเห็นสภาวะความเป็นไปของลูก หลาน เหลนของมาร แล้วมันชําระมารมาแม้แต่ชั้นเดียวนะ แม้แต่พระอานนท์ยังสลดสังเวช แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน ร้องไห้ ทุกข์ยากมาก “ดวงตาของโลกดับแล้ว ดวงตาของโลกดับแล้ว” แต่นี้ครูบาอาจารย์ของเรายังอยู่นะ ครูบาอาจารย์เราพยายามชี้นําอยู่นะ เราอยู่ใต้ร่มธงของครูบาอาจารย์เรา ใต้ร่มธงนี้จะปกป้องคุ้มหัวเราอยู่แล้ว ปกป้องคุ้มหัวเรา ถ้าเราปกป้องคุ้มหัวเรา เราจะทําสิ่งใด

เราจะไปตื่นเต้นกับสิ่งกระแสของโลก โลกมันเปลี่ยนแปลงตลอด อยู่ไม่นานหรอก มันต้องแปรสภาพไป ไม่มีสิ่งใดคงที่ โลกนี้เป็นอนิจจังทั้งหมด สิ่งที่เป็นอนิจจัง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมในใจของเราก็เป็นอนัตตา สิ่งที่เป็นอนัตตามันเป็นอนัตตาโดยธรรมชาติของมัน แต่เราไม่เห็นความเป็นอนัตตาของมันเอง เราไม่สามารถใช้ประโยชน์กับความเป็นไปของสภาวธรรมที่มันเกิด สภาวธรรมนะ ไม่ใช่ภาวนามยปัญญา ไม่ใช่อริยสัจ

ถ้าเป็นอริยสัจ มันถึงเห็นหลืบเห็นมุมของมัน เห็นหลืบเห็นมุมของมันที่ว่ากิเลสมันซ่อนอยู่ตรงไหน กิเลสมันผูกมัดอย่างไร สังโยชน์มันผูกระหว่างขันธ์กับจิต ระหว่างกายกับใจมันผูกพันกันอย่างไร แล้วเราก็ไม่เห็น เราเห็นสภาวะเกิดดับ แล้วมันก็สร้างภาพให้เรา แล้วครูบาอาจารย์จะคอยชี้นําตรงนี้ไง “สิ่งนี้นะ กิเลสมันอยู่ตรงนั้นนะ กิเลสมันอยู่ตรงนั้น ต้องทําลายมันอย่างนั้นนะ”

ครูบาอาจารย์เลี้ยงหัวใจเรามา ทะนุถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงเรามา เราได้เจริญงอกงามมาจากครูบาอาจารย์ที่เลี้ยงหัวใจเรามา เราถึงเรียกกันว่า “พ่อแม่ครูจารย์” แล้วทําไมเราไม่ยอมฟังสัจธรรม ทําไมเราไม่ฟังการโบกสะบัดของธงอันนั้น ธงอันนั้นโบกสะบัดนะ โบกสะบัดไปตลอด ถ้าเราเข้าใจอย่างนั้น เราจะยอมรับสิ่งนี้ไง ถ้าเรายอมรับสิ่งนี้ เราจะกราบครูบาอาจารย์ของเราด้วยหัวใจ แล้วจะย้อนกลับมาทําลายกิเลสที่มันอหังการไง

กิเลสมันอหังการนะ มันเหยียบยํ่า มันทําลาย มันเหยียบยํ่าแล้วมันทําลายด้วย ทําลายให้ธงนั้นล่มลง ถ้าธงนั้นล่มลง ธรรมและวินัยนี้ก็จะหมองเศร้า ความหมองเศร้าของธรรมวินัย เพราะไม่มีคนที่ปกป้องมันไง ถ้าเราปกป้องธรรมวินัยนี้ เราปกป้องนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ให้สละอวัยวะเพื่อรักษาชีวิต” นี่เป็นธรรมนะ เป็นธรรมเพราะอะไร เพราะว่าการที่เราเสียอวัยวะส่วนหนึ่ง แต่เรายังมีชีวิตอยู่ไง

“เราต้องสละชีวิตเพื่อรักษาธรรม” เราจะสละชีวิตเพื่อรักษาธรรมเพราะเหตุใด เพราะถ้าเราสละชีวิตของเราไป ธรรม สภาวธรรมคือสิ่งที่เป็นประโยชน์กับโลก สิ่งนี้เป็นประโยชน์กับโลก ถ้าเราสละชีวิตเพื่อรักษาธรรม กิเลสเวลามันสละชีวิตมันต้องตายไป เพราะเวลากิเลสมันจะหลอกลวง มันจะอาศัยคําว่า “ตาย” ให้เรากลัวมัน แต่ถ้าเราสละชีวิตเพื่อรักษาธรรมได้ มันจะสละกิเลสได้ ถ้าสละกิเลสได้

แต่นี้เราไปหลงกิเลส เราไปเชื่อกิเลส เรากลัวแต่ว่าชีวิตเราจะโดนกระทบกระเทือน เราจะไปกลัวแต่อํานาจวาสนาของเราจะกระทบกระเทือน แล้วเราไปเกาะกระแสโลกไง ทําไมเราทิ้งครูบาอาจารย์เราไปล่ะ ทําไมเราปล่อยทิ้งครูบาอาจารย์เราให้ทุกข์ลําบาก ทุกข์ลําบากด้วยกระแสโลกนะ ไม่ใช่ทุกข์ลําบากด้วยการรับสิ่งที่สะเทือนใจดวงนั้น เพราะใจดวงนั้นปักธงแล้ว ถ้าไม่ปักธง จะไม่รู้สภาวะของโลก โลกนอกและโลกใน รู้แจ้งโลกนอก โลกภายนอกคือกระแสของโลกมันพัดแรง ลมการเมือง ลมความเป็นไปของโลกมันพัดแรง เวลามันพัดกระแสโลกมา สิ่งนี้เราไม่เห็นนะ

สังเกตได้ไหม เมื่อเราทําการเกษตรกัน เวลาสิ่งที่ว่าปุ๋ยวิทยาศาสตร์ออกมา เราว่าเราต้องการผลผลิตที่มีมาก เราต้องการความสะดวกต้องการความสบาย เราต้องการสิ่งที่ว่ามันเป็นประโยชน์กับเรา เขาก็โฆษณาชวนเชื่อว่าสิ่งนี้จะเป็นประโยชน์ เราทําการเกษตรแล้วจะได้ผลมหาศาล นี่เขาเอาประโยชน์ไปแล้วรอบหนึ่งนะ จนถึงปัจจุบันนี้เขาเองต่างหากต้องการผลผลิตที่ไม่มีสิ่งเจือปน ต้องให้เป็นเกษตรอินทรีย์ เขาทั้งนั้นนะ กระแสโลกทั้งนั้นเลย

กระแสโลกยุคหนึ่งก็บอกว่าการทําการเกษตรนี้ต้องใช้ปุ๋ยใช้ต่างๆ เพื่อให้การเกษตรนี้เลี้ยงตัวเองได้ ต้องการต่างๆ นี่ก็กระแสโลก แล้วพอถึงจุดหนึ่ง เขาอีกนั่นแหละบอกว่าต้องทําเป็นเกษตรอินทรีย์นะ เพื่อไม่ให้มีสิ่งเจือปนในสิ่งของเขา

เราจะเชื่ออย่างนี้ไปได้อย่างไร ทําไมเราไม่เชื่อธรรมของเราล่ะ ทําไมเราไม่เชื่อครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าเราเชื่อครูบาอาจารย์ของเรา เราสละชีวิตเพื่อรักษาธรรม รักษาธรรมอันนี้มันเป็นสัจจะ มันเป็นความจริงอยู่ มันจะไม่มีสิ่งใดเข้ามาสะเทือนตรงนี้ได้เลย แล้วมันเป็นเรื่องของการเกิดและการตาย มันเกี่ยวกับศาสนา เกี่ยวกับวัฏฏะ เกี่ยวกับการเกิดและการตาย เกี่ยวกับระบบชีวิต

แต่โลกมันเป็นปัจจุบันนี้เท่านั้น ใครทําดีทําชั่วขนาดไหนไว้กับโลกแล้วก็ตายไป มันก็มีบุญและบาปตามจิตดวงนั้นไป แต่เรื่องโลกก็มีเท่านั้น เราทําประโยชน์ เราต้องการมีชื่อไว้ในประวัติศาสตร์ เราต้องการสิ่งต่างๆ ไว้ให้เขาเคารพนบนอบเรา เราหลงไปกับกระแสโลก มันก็เท่านั้นน่ะ เพราะกระแสโลก การเกิดและการตาย เวียนเกิดเวียนตาย ก็สิ่งที่เราสร้างไว้ เราสร้างไว้เลว เรามาเกิดในอีกชาติหนึ่ง เราจะมารับผลเลวอันนั้น เราก็ไม่รู้เลยว่าเราสร้างของเราไว้นะ

แต่ถ้าเราสร้างคุณงามความดี จะเป็นสภาวธรรม “สละชีวิตเพื่อรักษาธรรม” สละชีวิตเพื่อรักษาธรรม เพราะสิ่งนี้มันเป็นปฏิปทาเครื่องดําเนินของหัวใจที่มันจะทําให้ใจดวงนี้ชําระกิเลสออกไปจากใจได้ ศาสนามันอยู่ตรงนี้ ศาสนามันเรื่องของหัวใจ ศาสนามันเรื่องของธรรม สภาวธรรม สภาวธรรมคือภาวะความรู้สึก สิ่งที่ภาวะความรู้สึกอันนี้แล้วเราเคลื่อนออกไปกระแสโลก ตามโลกไปทั้งหมดเลย การศึกษาก็ศึกษาเรื่องของโลก เห็นไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขนาดว่าพระออกธุดงค์นะ แล้วเอาเรื่องของต่างเมืองมาพูดกันในสมัยพุทธกาล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ติรัจฉานวิชา วิชาที่ทําให้เนิ่นช้า สิ่งที่ทําให้เนิ่นช้า เพราะกิเลสมันจะเข้มแข็งขึ้นมาในการประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา เหมือนโลกเลย ถ้าคนมีไฟ การประพฤติปฏิบัติมันจะมีคุณค่าขึ้นมา ถ้าคนหมดไฟ สักแต่ว่าทํา ถ้าสักแต่ว่าทํา ไม่มีสติ ถ้าขาดสติ การประพฤติปฏิบัตินั้นเป็นสักแต่ว่าทํา

ต้องมีสติ มัคคามันเกิด เกิดตรงนี้ มัคคา ความเห็นชอบ สัมมาทิฏฐิ ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิมันถึงจะเป็นปัญญาขึ้นมา ถ้ามิจฉาทิฏฐิมันยังเป็นมรรคที่เป็นมิจฉา แล้วเป็นฤๅษีชีไพรอีกต่างหาก เป็นผู้ที่ผ่าไม้เพื่อจะหาไฟ ไม่เข้าใจอะไรเลย

ถ้ามีความเข้าใจอย่างนี้มันจะเข้าใจเรื่องกระแสหลวงตาโบกธง ถ้าหลวงตาโบกธง เราเคลื่อนไปตามธงนั้น มันจะมีความเข้าใจ มันจะมีความซึ้งใจ แต่นี่มันไม่ซึ้งใจแล้วมันต่อต้าน มันสวนกระแส มันทําลายสิ่งต่างๆ ทําลายการกระทํานั้น สิ่งที่กระทํานั้น กองทัพนั้นเรรวนไปหมดเลย ถ้ากองทัพเรรวนไป เพราะบุคคลในกองทัพนั้นอ่านธง อ่านการเคลื่อนไหว อ่านการโบกของหลวงตาไม่ออก แต่ความจริงแล้วมันอ่านออก แต่มันตีความ มันต้องการ กิเลสมันก็ต้องการบีบบี้ บีบบี้ในเรื่องของกิเลส แต่ในสัจจะการกระทําอ้างว่าตัวเองปกป้อง เอาคําหวานไง หลวงตาบอกว่า เขาเอาคําหวานออกมาล่อเหยื่อ แล้วเราก็ติดในคําหวานของเขา เห็นไหม สิ่งนั้นหลอกลวงให้เราเข้าไปติดกับ แล้วเราก็จะต้องตายไปกับสิ่งนั้นไง นี่กระแสโลก

พระนาคเสนต่อสู้กับพระเจ้ามิลินท์เพื่อสัจธรรม แต่หลวงตาจะปกป้องศาสนานะ ปกป้องศาสนาจากกระแสโลก กระแสโลกจะกลบกลืน จะกลืนกินศาสนา กลืนกินด้วยการปกป้องให้ศาสนานี้เป็นแค่พิธีกรรม

ถ้าในเมื่อศาสนาเป็นพิธีกรรม แค่ประกอบพิธีกรรมเท่านั้น นี้ก็เป็นศาสนาพุทธ ความเห็นของเขาเท่านั้นนะ แล้วเราก็มาใช้ปัญญากัน วิเคราะห์วิจัยกันตามกระแสโลก โลกนี้จะเจริญ ปัญญาจะเจริญ...ปัญญาเจริญขนาดไหน กิเลสมันพาใช้ กิเลสมันเหนือปัญญาอันนั้น ปัญญาของโลกนี่กิเลสล้วนๆ สิ่งที่เป็นกิเลส ถ้าเป็นคนที่มีปัญญามาก มีการศึกษามาก โลกนี้ต้องเจริญ โลกนี้ต้องไม่มีการเบียดเบียนกันสิ

เวลากระแสของผู้ที่ด้อยกว่า จะทําสิ่งนั้นผิดๆๆ ผิดหมด แต่ถ้าผู้ที่มีอํานาจทําเหมือนกัน ทําเหมือนที่เขาว่าผิดเลย แต่ตัวเองทําได้ เห็นไหม ความจําเป็นไง ความจําเป็นของพื้นที่ ความจําเป็นของสภาวกรรม สิ่งที่ว่าสภาวกรรมเกิดขึ้น ทุกคนเข้าใจทั้งนั้นน่ะ เพียงแต่ว่ากระแสของใคร หมัดของใครใหญ่กว่าไง แล้วเราไปตามกระแสนั้นได้ไหม ถ้าเราตามกระแสไม่ได้ เพราะนี้เรื่องของโลก เป็นการปกครอง นี้เป็นเรื่องของการเมืองเขา

แต่หน้าที่ของพระ หน้าที่ของพระผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมันต้องแสดงสัจจะความจริงไง แสดงสัจจะความจริงเรื่องของสภาวธรรมที่เกิดขึ้นกับหัวใจ ในเมื่อสภาวะเกิดขึ้นกับหัวใจ ในเมื่อธงนี้ปักอยู่ในหัวใจของผู้ที่เป็นบุรุษอาชาไนยที่กําลังปกป้องอยู่อย่างนี้ แล้วทําไมการแสดงออกของเรามันถึงขัดแย้งกัน

ถ้าการแสดงออกมามันขัดแย้งกัน แสดงว่าความคิดเห็นมันต้องตรงข้าม ถ้าความคิดเห็นตรงข้าม มันเป็นธรรมไปได้อย่างไร มันก็เป็นกิเลสล้วนๆ ถ้าเป็นกิเลสล้วนๆ แล้วสิ่งนี้มันมาทําลายกัน ทําลายในวงศาสนา ทําลายในการประพฤติปฏิบัติ ทําลายนะ ทําลายในการประพฤติปฏิบัติ เพราะว่ามันมีการประพฤติปฏิบัติแต่รูปแบบ แต่หัวใจนี้เป็นฤๅษีชีไพร หัวใจนี้เป็นลูกศิษย์ของฤๅษี แม้แต่ไฟก็ยังไม่รู้ว่ามาจากไหน แม้แต่ความสงบของใจยังทําไม่ได้เลย ในเมื่อความสงบของใจไม่มี ไม่รู้จักสภาวะของใจ แล้วมันจะไปรู้จักมรรคตรงไหน

มรรคมันจะเกิดขึ้นมาจากการมีพื้นฐานนี้ก่อน ถ้ามีพื้นฐานนี้ขึ้นมา ทําไมเจ้าชายสิทธัตถะไปเรียนกับอาฬารดาบส ได้สมาบัติ ๘ สิ่งที่เป็นสมาบัติมีความร่มเย็นเป็นสุขขนาดไหน สิ่งที่มีความร่มเย็นเป็นสุขขนาดนั้น มีความสุขมาก สุขขนาดไหนก็แล้วแต่มันเป็นโลกียะ สิ่งที่เป็นโลกียะ สุขขนาดไหนมันก็ต้องเสื่อม สิ่งที่เสื่อมมันก็เวียนไปในวัฏฏะ วัฏฏะนี้เวียนไป มันถึงเป็นเหยื่อ แม้แต่การประพฤติปฏิบัติมันก็ยังมาเป็นเหยื่อ ในเมื่อขนาดว่ามีครูบาอาจารย์โบกธงไหวๆ อยู่ให้เราก้าวเดินนะ

มันถึงว่า เราเกิดท่ามกลางพระพุทธศาสนา เกิดท่ามกลางครูบาอาจารย์ที่ปักธงได้ เกิดท่ามกลางครูบาอาจารย์ที่โบกธงไหวๆ ให้เราก้าวเดินตาม มันต้องย้อนกลับมาว่าเรามีอํานาจวาสนาจริงหรือเปล่า ถ้าเรามีอํานาจวาสนาของเราจริง เราต้องมีความฉุกคิด เราต้องมีสัมมาทิฏฐิ เราต้องมีความเห็นชอบ ความเห็นชอบของเรา ถ้าในหัวใจของเรายังมีกิเลสอยู่ เราจะต้องฟังครูบาอาจารย์ เราจะกราบครูบาอาจารย์โดยหัวใจของเรา ถ้าเราฟังครูบาอาจารย์ แล้วเราเดินตามครูบาอาจารย์ไป นี่ผู้ชี้นํา

สิ่งที่เป็นปฏิปทาเครื่องดําเนิน ถ้าปฏิปทาเครื่องดําเนินมีอยู่ สิ่งที่การประพฤติปฏิบัติมีอยู่ หลวงตาท่านห่วงมาก ขอให้มีการประพฤติ ขอให้มีการปฏิบัติ ถ้ามีการประพฤติ มีการปฏิบัติอยู่ มันจะมีผลไง ท่านถึงแบกโลก แบกหมู่คณะ แบกพระแบกเณรทั้งหมด ที่ไหนมีการประพฤติปฏิบัติ จะไปจี้ จะไปดูแล ที่ไหนมีการประพฤติปฏิบัติ ท่านจะส่งเสียปัจจัย ๔ ท่านจะดูแล แต่การดูแลของท่าน ดูแลของผู้มีธรรม ดูแลแบบใต้ดิน ดูแลแบบไม่ต้องการชื่อเสียง ดูแลแบบไม่ต้องการสิ่งใด

พระนาคเสนรักษาศาสนามาส่วนหนึ่ง หลวงตาจะรักษาศาสนาต่อไป ถ้ารักษาศาสนาต่อไป รักษาศาสนาด้วยการให้มีผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ถ้ามีผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ มีเหตุ ผลมันมาเอง ผลมันจะเกิดขึ้น แต่ถ้ามันไม่มีเหตุ แล้วผลมันจะเกิดมาจากไหน ในเมื่อผลมันไม่มีที่เกิดมา แล้วศาสนามันจะอยู่ตรงไหนล่ะ วงปฏิบัติถึงต้องพยายามสร้างที่ประพฤติปฏิบัติมาเพื่อจรรโลงศาสนา เพื่อสร้างเหตุ

หน้าที่ของเราคือการสร้างเหตุ สร้างปฏิปทาเครื่องดําเนิน แล้วให้ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติก้าวเดินตามนั้นไป ถ้ามีเหตุ สร้างเหตุอย่างเดียว ผลคือของเขา ผลก็คืออํานาจวาสนาของเขา หนึ่ง ผลก็คือการเขาชําระกิเลส ทําลายกิเลสของเขาออกไปจากใจของเขา หนึ่ง นี้คือผลงานของเขาทั้งหมด

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกับผู้ประพฤติปฏิบัติว่า ให้ประพฤติปฏิบัติ ไม่ต้องมีลับลมคมในกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ไว้ “อานนท์ ไม่มีกํามือในเรา” ในการประพฤติปฏิบัติ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรคนี้สมบูรณ์แบบมาก มัคคาในธุดงควัตร มัคคาในพระไตรปิฎกนี้สมบูรณ์มาก เราไม่มีกํามือ ไม่มีความลึกลับ ไม่มีเคล็ด ไม่มีความเป็นไปของความเป็นส่วนตัวกับบุคคลผู้ใด ไม่มีความเป็นส่วนตัวกับบุคคลผู้ใด ไม่มีกํามือในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมมันสภาวะแบบนั้น

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติไป มันมีเคล็ดที่ว่า ขณะที่ครูบาอาจารย์เราบอก ชี้นํา ที่ว่ามันอยู่ในหลืบในซ่อน นั้นคือเคล็ด เพราะครูบาอาจารย์ท่านเห็นสภาวะแบบนั้นมาก่อน เหมือนกับคนเดินผ่านที่มืดไป แล้วเปิดไฟฉายไว้ให้เรา เราจะเดินตามไฟฉายนั้นหรือไม่เดินตามไฟฉายนั้น ถ้าในที่มืดนั้นเปิดไฟฉายให้เราเดินตาม เราเห็นความสว่างจากไฟฉายนั้น แล้วเห็นเคล็ดลับของมัน เคล็ดลับของมัน เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดอย่างนี้ก็จริง แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดในพระไตรปิฎกนั้นจะเป็นเหตุ เหตุคือมรรคทั้งหมด ผลคือให้ใจนั้นมันเป็นเอง ผลคือเกิดขึ้นมาจากใจนั้น นี่การประพฤติปฏิบัติ แล้วมันจะเคารพครูบาอาจารย์มาก

เคารพครูบาอาจารย์เพราะเราเกิดมาจากท่าน เราได้กําเนิดเกิดมาจากหัวใจ ถ้าใครปักธงได้นะ ใครปักธงได้จะเป็นอํานาจวาสนาของบุคคลคนนั้น บุคคลคนนั้นสามารถปักธงในหัวใจของบุคคลคนนั้นได้ จะเป็นสมบัติของบุคคลคนนั้น บุคคลคนนั้นจะมีความสุขความร่มเย็น หนึ่ง บุคคลคนนั้นจากวัฏฏะที่ไม่มีที่สิ้นสุดจะหดสั้นเข้ามา จาก ๗ ชาติ จาก ๓ ชาติ จากชาติปัจจุบันนี้ จะไม่ต้องเกิดอีกเลย จะต้องเห็นสภาวะแบบนี้หมด เพราะมันเป็นภาวนามยปัญญา มันเกิดขึ้นมาจากการประพฤติปฏิบัติ มันถึงเห็นการปักธงไง เห็นธงปักลงไปที่ในภวาสวะ คือภพของใจ คือตอของจิต นี่ธงปักลงไปตรงนั้น เห็นไหม ธงธรรมจักร

ธรรมจักรคือมรรคญาณ เวลาเป็นธรรมธาตุแล้ว พ้นจากธง พ้นจากทุกอย่าง พ้นไปทั้งหมด เพราะจิตดวงนั้นพ้นออกไปจากกิเลส แต่เวลาแสดงธรรมออกมาอาศัยสมมุติ อาศัยสิ่งที่เป็นขันธ์ สิ่งที่ว่าเป็นการสื่อความหมายกับกระแสของโลก เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมกับพวกเทวดา นี่ภาษาใจก็มี ความระลึกรู้ นึกขึ้นมาจากใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะเทศนาว่าการไปโดยไม่ต้องใช้เสียงเลย เป็นเรื่องของจิตวิญญาณ แต่ในสมมุติโลกเรา ภาษา สิ่งที่เกิดขึ้นต่างๆ จากสัญญา จากขันธ์ ความจําอันนี้ สมมุติอันนี้ ใช้สิ่งนี้ออกไป นี้คือกระแสโลก

โลกก็ยังมีอยู่ ในเมื่อยังไม่ตาย โลกมีอยู่เพราะมีธาตุมีขันธ์อยู่ ก็ยังสื่อความหมายไปกับกระแสโลกเขา หลวงตาถึงต้องแบกโลกไง แบกโลกไว้เพื่อให้มีเหตุ แล้วผลผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจะเป็นความจริงอันนั้น แต่ในการประพฤติปฏิบัติต้องให้เป็นสัมมาทิฏฐิ อย่าเป็นมิจฉาทิฏฐิ

ถ้าเป็นมิจฉาทิฏฐิขึ้นมา เห็นไหม ในครั้งพุทธกาล ในครั้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็มีพระที่ว่าเป็นสัมมา เป็นมิจฉา อยู่มาในสังคมหมู่ใดก็มี ในสังคมของหลวงปู่มั่นก็มี ในสังคมของหลวงปู่มั่น สิ่งที่เป็นสัมมาทิฏฐิก็จะเชิดชูองค์หลวงปู่มั่น สิ่งที่เป็นมิจฉาทิฏฐิก็แอบก็แฝง ก็ทําลายมาตลอด

นี่ไง สมัยปัจจุบันนี้ก็มี ในเมื่อหลวงตาโบกธงปกป้องพระพุทธศาสนา จะไม่ให้กระแสของโลกกลืนธรรมไป มันจะเป็นชั่วครั้งชั่วคราว ในกาลไหนก็แล้วแต่ เพราะศาสนานี้ ๕,๐๐๐ ปีก็จะหมดไป หมดไปจากความเข้าใจ หมดไปจากความเคารพความเลื่อมใสของสัตว์โลก แต่ธรรมไม่เคยหมดไป สิ่งนี้มีอยู่เพราะพระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้ธรรมอันนี้ต่อไปข้างหน้า ทีนี้ในการปกป้องนี้ก็ปกป้องเพื่อสัตว์โลกเหมือนกัน

ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เรามีความลังเลสงสัย เวลาประพฤติปฏิบัติไปมีความลังเลสงสัย มีความกระทบ มีความเป็นไปของใจ เราก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ...สิ่งนี้เป็นธรรม แต่ไม่ใช่ภาวนามยปัญญา สิ่งที่เป็นภาวนามยปัญญาจะเกิดความเป็นไปจากใจ จะก้าวเดินออกไปจากใจ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ เวลาประสบจากวิมุตติสุขมาแล้วเทศน์ธัมมจักฯ จักรนี้ได้เคลื่อนแล้ว แม้แต่เทวดายังส่งต่อกันขึ้นไปๆ ธรรมจักรนี้ได้เคลื่อนแล้ว ไม่มีใครสามารถจะย้อนกลับได้ ไม่มีใครสามารถย้อนกลับได้เพราะใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปักธงแล้ว ใครจะย้อนกลับสิ่งนี้ไม่ได้ เพราะใครประพฤติปฏิบัติแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะรู้สภาวะทั้งหมด

เวลาครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติมา ธงนี้ได้ปักแล้ว จักรนี้เคลื่อนกลับไม่ได้อีกเลย เป็นอฐานะ เป็นไปไม่ได้ที่สิ่งนี้เกิดขึ้นแล้วจะเสื่อม ถ้าเป็นสภาวธรรมนั่นน่ะเกิดเจริญแล้วเสื่อมๆ สภาวะแบบนั้นเจริญได้แล้วเสื่อมได้ แต่ถ้าเป็นอกุปปธรรม สิ่งที่เป็นอกุปปธรรมคือปักธงแต่ละชั้นแต่ละตอนขึ้นไป สิ่งนี้ไม่มีวันเสื่อม เสื่อมเป็นไปไม่ได้ ถ้าเสื่อมแล้วสภาวะจิตมันก็ต้องเคลื่อนไปตามวัฏฏะสิ ในเมื่อสภาวะจิตมันมีหลักมีเกณฑ์ของมัน มันจะไม่เสื่อม มันจะเคลื่อนไปในวัฏฏะไม่ได้ สิ่งที่เคลื่อนไปในวัฏฏะไม่ได้ ตั้งแต่ ๗ ชาติ หดสั้นเข้ามาๆ จนถึงที่สุด ไม่มีการเกิดและการตาย

สิ่งที่ไม่มีการเกิดและการตายจะเป็นประจักษ์จะเป็นพยานกับใจผู้ที่ปักธงได้ สิ่งนี้จะเห็นขึ้นมาด้วยเป็นปัจจัตตัง เห็นเฉพาะ เห็นเต็มหูเต็มตาของใจดวงนั้น ฆ่ากิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามาอย่างไร แล้วกิเลสตายอย่างไร นี้ถึงจะซึ้งในครูบาอาจารย์นะ กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยหัวใจ กราบครูบาอาจารย์ของเราเต็มหัวใจ เอวัง

๒

กิเลสเป็นมลทิน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๓ สิงหาคม ๒๕๔๗

ณ วัดสันติธรรมาราม ต.คลองตาคต อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ฟังธรรมนะ ฟังธรรม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นธรรมแท้ เป็นธรรมแท้เพราะว่ามีบุคคลเป็นพยานหลักฐานมาก เพราะบุคคลที่เป็นพยานหลักฐานเอาตัวเองรอดไปได้

ตอนอยู่กับหลวงตานะ หลวงตามหาบัวท่านพูดถึง เล่าประวัติของท่าน เวลาท่านบวชแล้ว ท่านศึกษาปริยัติ อ่านพระไตรปิฎกนะ อ่านถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ชีวิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกประพฤติปฏิบัติ อ่านแล้วนํ้าตาไหลนํ้าตาร่วงนะ หลวงตาท่านอ่านแล้วซึ้งใจมาก แล้วใจของท่านก็อยากจะทําอย่างนั้นบ้างไง อยากจะมีธรรมในหัวใจ อยากจะประพฤติปฏิบัติ พยายามออกแสวงหานะ ออกค้นคว้า

พอออกค้นคว้า ออกไปประพฤติปฏิบัติกับหลวงปู่มั่น เพราะต้องหาคนที่น่าไว้ใจได้ เพราะว่าประพฤติปฏิบัติมาจนเป็นมหานะ ถึงจะหาคนที่พูดธรรมะแล้วลงกับพระไตรปิฎก แล้วพยายามไปค้นคว้าหากับครูบาอาจารย์มา ก็ศึกษามา จนไปลงใจกับหลวงปู่มั่น

หลวงปู่มั่นพาหลวงตาประพฤติปฏิบัติจนพ้นจากกิเลส เพราะหลวงปู่มั่นท่านมรณภาพไปแล้ว ท่านเผาแล้วกระดูกของท่านเป็นพระธาตุ แล้วหลวงตา ตอนหลวงปู่มั่นอยู่ ท่านยังไม่ถึงที่สุด แต่ท่านก็ประพฤติปฏิบัติ เพราะมีครูบาอาจารย์เป็นเครื่องยืนยันจากครูบาอาจารย์คือหลวงปู่ขาว หลวงปู่ชอบ เพราะได้สนทนาธรรมกันไง

พอหลวงตาท่านว่า ท่านปฏิบัติจนเข้าใจตามหลักความจริงแล้ว แล้วก็ออกมาค้นคว้าพระไตรปิฎก เวลาอ่านพระไตรปิฎกนะ เวลาออกศึกษาพระไตรปิฎกทีแรก ซึ้งในพระไตรปิฎกมาก ซึ้งในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก ซึ้งในชีวิตความสมบุกสมบันขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่พยายามค้นคว้าหาธรรมอันนี้มาให้พวกเราก้าวเดินไง จนนํ้าตาไหลนํ้าตาร่วง แล้วไม่มีข้อกังขา

เพราะไม่มีความเข้าใจ ไม่มีสิ่งที่จะวิเคราะห์วิจัยได้ เพราะเรียนในภาคปริยัติ ซึ้งใจจนนํ้าตาร่วงนํ้าตาไหลนะ แต่เวลาปฏิบัติกับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นพาจนพ้นถึงฝั่ง กลับมาวิเคราะห์วิจัยพระไตรปิฎกอีก เห็นว่าพระไตรปิฎกบางแง่บางมุม ในภาคปฏิบัติจะเห็นบางแง่บางมุมว่ามันขัดกับหลักความจริงบางอย่าง แต่ท่านก็บอกว่า สิ่งนี้ในภาคปฏิบัติ เพราะปฏิบัติแล้วมันจะเห็นสิ่งนี้ แต่สิ่งนี้ไม่เป็นปัญหา ไม่เป็นปัญหานะ ขอให้พวกเราประพฤติปฏิบัติจริงจังเถิด เพราะสิ่งที่ถูกต้อง สิ่งที่เป็นหลักเป็นชัย เป็นหลักเป็นเกณฑ์มีมหาศาลเลย เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมไว้ถูกต้องดีงามทั้งหมด

เวลาพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ สังคายนากันมาจนเป็นพระไตรปิฎก ก็ถูกต้องทั้งหมด แต่เวลาจดจารึกมา หลวงตาท่านบอกว่า เวลาจดจารึกพระไตรปิฎกมา คนจดจารึกเป็นคนประเภทใด ถ้าคนจดจารึกเป็นพระอรหันต์ ต้องจดจารึกโดยความถูกต้องทั้งหมด แต่ถ้าไม่เป็นพระอรหันต์ มีกิเลสในหัวใจ การจดการจารมามันก็มีความบกพร่อง สิ่งที่บกพร่องอย่างนี้มันมีอยู่ เพราะมีการจดจารึกมา แต่เวลาไม่ปฏิบัติ เราก็จะไม่รู้ว่าสิ่งนี้ถูกหรือผิด แต่ก็มีความซึ้งใจมาก ซึ้งใจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนี้เป็นความถูกต้อง เราต้องเคารพพระไตรปิฎกมาก พระไตรปิฎกนะ ฎีกา อรรถกถานี้เป็นตํารับตําราเครื่องดําเนินมา สิ่งนี้เป็นสิ่งที่ถูกต้อง

แล้วในพระไตรปิฎกนั้นก็มีชาดก สิ่งที่เป็นชาดกนั้นเป็นสิ่งที่ว่าเป็นบารมีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สร้างสมมาก บุญญาธิการมาก เป็นพระโพธิสัตว์ สิ่งที่เป็นพระโพธิสัตว์สร้างสมสิ่งนี้มา สิ่งนี้สร้างสมมามาก เวลาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหรือประพฤติปฏิบัติอยู่ จะมีการค้นคว้า มีประสบการณ์ของใจดวงนั้น

ใจดวงนั้นค้นคว้าขนาดไหนนั้นเป็นนิทาน นั่นเป็นชาดก สิ่งที่เป็นนิทาน เป็นชาดกนี้เป็นเครื่องเสริมนะ แต่ในหลักของศาสนาคืออริยสัจต่างหากล่ะ สิ่งที่อริยสัจคือชี้เข้าไปที่ใจ “ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค” สิ่งนี้ต้องเป็นความจําเป็นนะ

แต่เวลาจดจารึกมา ตั้งแต่สมัยอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะนะ หลวงปู่เจี๊ยะบอกว่า เวลาเผาศพหลวงปู่มั่น มีพระบางรูปเขียนประวัติหลวงปู่มั่น แล้วจะขอแจกในงานหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่เจี๊ยะได้ค้านไป

สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ท่านเป็นประธาน เพราะเรื่องที่ค้านนี้ไปเข้าถึงหูของสมเด็จพระมหาวีรวงศ์ ท่านเรียกหลวงปู่เจี๊ยะเข้าไปว่า หลวงปู่เจี๊ยะค้านเรื่องแจกหนังสือนี้เพราะเหตุใด หลวงปู่เจี๊ยะบอกกับสมเด็จพระมหาวีรวงศ์ว่า ถ้าหนังสือนี้แจกแล้วออกไป ถ้าใครได้อ่านหนังสือประวัติหลวงปู่มั่นที่พระบางรูปเขียนอยู่ จากสิ่งนี้จะเข้าใจว่าหลวงปู่มั่นติดในสมาธิ

หลวงปู่เจี๊ยะบอกว่าสมเด็จพระมหาวีรวงศ์ท่านเห็นด้วย ท่านไม่ให้แจกนะ ท่านไม่ให้แจกในงานศพหลวงปู่มั่นหรอก เพราะว่าถ้าแจกไปแล้ว ผู้ที่ปฏิบัติมีหลักมีเกณฑ์ในหัวใจมันจะเข้าใจหลักเกณฑ์ตามความเป็นจริงไง

ผู้ที่จะจดจารึกสิ่งนั้นมา แม้แต่สมัยพุทธกาล พระไตรปิฎก หลวงตามหาบัวท่านยังบอกว่ามีบางแง่บางมุมในภาคปฏิบัตินี้ขัดข้อง แต่ไม่เป็นปัญหา เพราะสิ่งที่จะพาให้ใจนี้เข้าถึงมีมหาศาลเลย

นี้ก็เหมือนกัน หลวงปู่เจี๊ยะท่านค้านนะ ค้านว่า ถ้าหนังสือนี้แจกออกไป ถ้าคนที่เขามีภูมิธรรมเขาอ่านแล้วจะว่าหลวงปู่มั่นติดในสมาธิไง หลวงปู่เจี๊ยะถึงค้านไม่ให้แจกในงานของหลวงปู่มั่น หลวงปู่เจี๊ยะท่านเล่าว่า สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ท่านก็เห็นด้วย แล้วก็ไม่ให้แจกไง แต่ในเมื่อพิมพ์มาแล้วมันก็มีการแจกกันมาเป็นสภาวะแบบนั้น นี้เป็นความเห็นนะ

แต่เวลาครูบาอาจารย์เราจดจารึกมาอย่างนั้น แล้วพิมพ์มา ตอนนั้นแจกมา ว่าแจกในงานของหลวงปู่มั่น แต่หลวงปู่เจี๊ยะบอกว่า สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ท่านไม่ให้แจก แต่ทีนี้ไอ้เรื่องการแจกนี้มันก็จะเป็นเรื่องใต้ดิน แล้วก็ว่าแจกในงานหลวงปู่มั่น อ้างว่าแจกในงานหลวงปู่มั่น

เราไม่ยอมรับ ครูบาอาจารย์เราไม่ยอมรับเรื่องสิ่งนี้ เพราะว่าสิ่งที่จด ไม่ยอมรับคนจดจารึกไง เพราะคนจดจารึกนะ แม้แต่ในมุตโตทัย มุตโตทัยข้อที่ ๑ หลวงปู่มั่นบอกว่าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนทองคําที่บริสุทธิ์ แต่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปสถิตในหัวใจของผู้ที่มีกิเลส เหมือนทองคําที่ไม่บริสุทธิ์ เพราะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้เป็นทองคํา แต่ความสกปรกของใจดวงนั้นไง สิ่งที่ใจดวงนั้นสกปรก จะต้องคาดต้องหมายสิ่งนั้นผิดไป เห็นไหม สิ่งที่คาดหมาย นี้อยู่ในมุตโตทัยนะ

แล้วในมุตโตทัยนั้นก็พิมพ์เป็นสํานวนของแต่ละบุคคลมา มันก็มีแตกออกไปอีกเป็นสํานวน เพราะเป็นการจดจารึก หลวงตาถึงบอก คนจดจารึกเป็นคนประเภทใด ถ้าคนจดจารึกเป็นพระอรหันต์ จะเข้าถึงหลักความจริงทั้งหมด ถ้าคนจดจารึกมีกิเลสในหัวใจ การจดจารึกจะคลาดเคลื่อนออกไป เพราะการตีความของใจดวงนั้น

ประเด็น : แล้วในหนังสือก็บอกว่าหลวงปู่มั่นท่านพูดสิ่งใด

หลวงพ่อ : ท่านไม่เคยพูดเด็ดขาด ท่านพูดเป็นธรรม แล้วให้คนตีความไง ให้คนที่จับแล้วตีความเอา ตีความเอา

ประเด็น : แล้วก็บอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้โสดาปัตติมรรคตั้งแต่ขณะที่อยู่ในราชวัง ได้สกิทาคามิมรรคต่อเมื่อไปเรียนกับอาฬารดาบส เข้าสมาบัติ ได้อนาคามิมรรคต่อเมื่อฉันข้าวของนางสุชาดา

หลวงพ่อ : ถ้าพูดสภาวะแบบนี้ หลวงปู่มั่นพูด พูดที่ไหน

ประเด็น : พูดที่บ้านโคก

หลวงพ่อ : ตอนที่หลวงปู่มั่นพูดที่บ้านโคก หลวงปู่มั่นยังไม่ได้ขึ้นเชียงใหม่ใช่ไหม หลวงปู่มั่นยังไม่ได้ขึ้นเชียงใหม่ หลวงปู่มั่นไปสําเร็จที่เชียงใหม่ เพราะครูบาอาจารย์รับประกันกันว่าไปสําเร็จที่เชียงใหม่ ขณะที่ยังไม่ถึง สิ่งนี้พูดเป็นคติเป็นตัวอย่างก็ได้ ถ้าพูดเป็นคติตัวอย่างนะ ถ้าคนมีธรรมในหัวใจ การประพฤติปฏิบัติของผู้ที่มีธรรม การจดจารึกจะตีความอย่างนี้ออกมา สิ่งที่เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ หนึ่ง การตีความของใจที่เราเข้าไปจับตรงนั้น หนึ่ง สิ่งนี้ครูบาอาจารย์ไม่ได้ยิน เป็นไปไม่ได้หรอก

หลวงตาท่านบอกว่า เวลาเขียนประวัติหลวงปู่มั่น ได้ศึกษา ได้สอบทานกับหลวงปู่ขาว ได้สอบทานกับหลวงปู่แหวน ได้สอบทานกับหลวงปู่ชอบ ได้สอบทานกับหลวงปู่ลี ได้สอบทานกับหลวงปู่เจี๊ยะ แล้วครูบาอาจารย์ที่เอ่ยชื่อมานี้ดับขันธปรินิพพานไปหมดแล้ว เพราะกระดูกเป็นพระธาตุทั้งหมด เห็นไหม สอบทานกันแล้ว

พอสอบทานกันแล้ว หลวงตาบอกว่า สิ่งที่ได้รับเป็นข้อมูลมา ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ เขียนมาในประวัติของหลวงปู่มั่นเพียง ๗๐ เปอร์เซ็นต์ เห็นไหม ๗๐ เปอร์เซ็นต์ แล้วเราพยายามจะให้มันถูกต้อง เพราะอะไร เพราะถ้าเราอ่านประวัติหลวงปู่มั่นโดยหลวงตามหาบัวท่านเขียนนั้น จะเกี่ยวกับเรื่องการประพฤติปฏิบัติ จะเกี่ยวกับเรื่องอริยสัจ จะย้อนกลับเข้ามาเรื่องอริยสัจ แต่ถ้ามีนิทานมีชาดก นิทานชาดกเหมือนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดถึงตั้งแต่เป็นพระเวสสันดร เป็นต่างๆ นี่เป็นชาดก สิ่งที่เป็นชาดกนี้มันก็เป็นความจริง องค์หลวงปู่มั่นก็กระทบสิ่งนี้เหมือนกัน สิ่งนี้เป็นชาดก สิ่งที่เป็นชาดกถ้าเสริมความเจริญศรัทธา หลวงตาท่านก็ใส่ลงมาเหมือนกัน แต่ส่วนใหญ่แล้วจะชี้กลับมาที่อริยสัจ ทีนี้ย้อนกลับไปที่ว่า

ประเด็น : องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้โสดาปัตติมรรคตั้งแต่เป็นเจ้าชายสิทธัตถะอยู่ในราชวัง เห็นนางสนมเขาฟ้อนรํากัน แล้วดูร่างกายนั้นเห็นเป็นซากศพ

หลวงพ่อ : สิ่งที่เป็นซากศพ ถ้าเราเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินะ เราก็เห็นสภาวะอย่างนี้ได้ ถ้าเห็นสภาวะแบบนี้ เห็นกาย การเห็นกายอย่างนั้น เราประพฤติปฏิบัติแล้วเราเป็นโสดาปัตติมรรคไหม ผู้ที่เห็นกาย ผู้ที่จิตสงบแล้วมีสภาวะแบบนี้ แล้วเจ้าชายสิทธัตถะสร้างสมบุญญาธิการมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

นี่อ้างว่า

ประเด็น : หลวงปู่มั่นว่า ถ้าไม่ได้โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค จู่ๆ จะมาสําเร็จเป็นพระอรหันต์ เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้อย่างไร ต้องมีโสดาปัตติมรรคก่อน สกิทาคามิมรรคก่อน อนาคามิมรรคก่อน แล้วก็มาสําเร็จเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

หลวงพ่อ : แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปวางไว้ในธรรมว่า ขิปปาภิญญา ผู้ที่ปฏิบัติเร็วรู้เร็ว สาวกะ-สาวก ว่าถ้าสาวกะเป็นสาวกพุทธะ สาวกพุทธะจะมีความเห็นอย่างนั้นได้เพราะมีธรรมแล้ว ก็มีส่วนหนึ่ง เพราะมีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ชี้นํา แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่มีธรรม ธรรมะยังไม่เกิด สิ่งที่ธรรมะยังไม่เกิด แต่มันมีสิ่งที่รองรับ ไม่ใช่จู่ๆ

ย้อนกลับไปที่เป็นเวสสันดรสิ สร้างสมมาจนสมบูรณ์ สิ่งที่สมบูรณ์ การประพฤติปฏิบัติ แล้วทําไมจะเห็นกายไม่ได้ ทําไมจิตสงบไม่ได้ ทําไมเห็นเป็นชาดกสิ่งที่ประพฤติปฏิบัติสิ่งนั้นเป็นไปไม่ได้ เพราะอะไร เพราะไม่ใช่จู่ๆ เพราะพระโพธิสัตว์ สิ่งที่เป็นพระโพธิสัตว์สิ่งนี้บุญกุศลมหาศาลขนาดนี้ แล้วตอนที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดที่สวนลุมพินี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นทารกนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปล่งวาจาว่า “เราเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย แล้วเราจะไม่เกิดอีก”

แล้วเวลาครูบาอาจารย์เราผู้ที่ประพฤติปฏิบัติบอกว่า “ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” อย่างนั้นไม่ใช่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสําเร็จเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งแต่เกิดมาจากมารดาแล้วหรือ เพราะเกิดมาตั้งแต่สวนลุมพินี แล้วก็เปล่งวาจาว่า “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย แล้วเราจะไม่กลับมาเกิดอีก”

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดถึง ๒ หน ตาย ๒ หนนะ เกิด ๒ หน เพราะเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ แล้วก็มาเกิดเอาวันเพ็ญเดือน ๖ เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การเกิดครั้งที่ ๒ นี้เกิดจากพระโพธิสัตว์เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม ตาย ๒ หนคือกิเลสมันตายไง

ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม นี่ฆ่ากิเลส กิเลสมันตายไปตั้งแต่เดี๋ยวนั้น จิตดวงนี้ที่มันสะสมมา มันส่งมาตั้งแต่พระเวสสันดร เกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ สิ่งนี้เป็นพระโพธิสัตว์ มีบุญญาธิการมาก เพราะอะไร เพราะสร้างสมมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง จะประพฤติปฏิบัติไม่เปล่าประโยชน์ เพราะอะไร เพราะสร้างสมมาสมบูรณ์แล้ว แล้วเวลามาเกิดอีก เกิดเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง

เวลาเกิดเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม สอุปาทิเสสนิพพาน อนุปาทิเสสนิพพาน นี่ตาย กิเลสมันตายแล้ว แล้วตายเป็นชาติสุดท้ายไง ตายเป็นชาติสุดท้ายคือตายจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เข้าถึงวิมุตติสุขตั้งแต่ฆ่ากิเลสตาย แต่เวลาตายนี้ตายธาตุขันธ์ ขันธมาร ขันธ์เป็นภาระ สิ่งที่ขันธ์เป็นภาระ สละขันธ์ ถึงทิ้งขันธ์ไป จิตวิมุตติไป นี่ตาย ๒ หน คือกิเลสตายหนหนึ่งก่อน แล้วก็ตายในชาติปัจจุบันนั้น

เวลาเกิดที่สวนลุมพินี “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” ธรรมนี้มีอยู่แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ยังกราบอยู่ พระถามว่า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบอะไร”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “เรากราบธรรม”

“เรากราบธรรม” เพราะธรรมะนี้มีอยู่แล้ว ฟังคําว่า “มีอยู่แล้ว” สิ แล้วถ้าเจ้าชายสิทธัตถะขณะที่อยู่ในราชวัง แล้วเห็นสภาวะที่ว่านางฟ้อนรํานี้เป็นอสุภะ สิ่งที่เป็นซากศพมันเป็นสภาวธรรม มันไม่เป็นมรรค เป็นมรรคไม่ได้ เห็นไหม สิ่งที่เป็นมรรคนะ ถ้าสิ่งที่เป็นมรรคขึ้นมา

ประเด็น : แล้วบอกไปเรียนกับอาฬารดาบสเป็นสกิทาคามิมรรค

หลวงพ่อ : ถ้ามันเป็นโสดาปัตติมรรคจะขึ้นสกิทาคามิมรรคนี้ โสดาปัตติมรรคต้องเป็นโสดาปัตติผลสิ สิ่งที่เป็นโสดาปัตติผลแล้วถึงจะเดินสกิทาคามิมรรคใช่ไหม ถ้าเป็นโสดาปัตติผลแล้ว ทําไมสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ไม่ลูบคลําในศีลไง ถ้าไม่ลูบคลําในศีล ทําไมยังต้องหลงไป ยังต้องก้าวเดินไป ปัญญามันเกิดอย่างนี้นะ

ประเด็น : ไปได้สกิทาคามิมรรคจากอาฬารดาบส

หลวงพ่อ : เวลาเข้าสมาบัติมันมีความสุขมาก สิ่งที่เป็นความสุขมันติดได้ แล้วถ้ามันไม่มีปัญญา เพราะอะไร เพราะผ่านโสดาปัตติมรรคมาแล้ว ผ่านโสดาปัตติผลมาแล้ว ปัญญามันจะมีไง ปัญญามันจะมี แล้วมันจะไปติดสกิทาคามิมรรคได้อย่างไร มันจะไปเป็นอนาคามิมรรคได้อย่างไรในเมื่อมันมีปัญญา

ในเมื่อมีปัญญามันจะก้าวเดินไป เห็นไหม จริงอยู่ การประพฤติปฏิบัติมันจะหลงบ้าง ความหลง ความผิดพลาด สิ่งนี้ผิดพลาด แต่มันมีปัญญาเป็นพื้นฐานนะ ไม่ใช่สีลัพพตปรามาส ไม่ใช่ลูบคลํา สิ่งที่ไม่ลูบคลํา ถ้าเป็นโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล มันจะก้าวขึ้นมาเป็นสภาวะแบบนั้น แต่นี่มันไม่เป็นอย่างนั้นน่ะสิ พอมันไม่เป็นอย่างนั้น สิ่งที่เห็น เห็นสภาวะกายนั้นมันเห็นโดยธรรมไง สิ่งที่ธรรมที่มีอยู่แล้วที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรม แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ยังไม่มีธรรม ถ้าไม่มีธรรมแล้วมรรคมันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกับสุภัททะ “สุภัททะ เธออย่าถามให้มากไปเลย ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นจะไม่มีผล”

จะมีมรรคเฉพาะในศาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธศาสนานี้เท่านั้นจะมีมรรค แต่จะมีมรรค เห็นไหม เพราะศาสนายังไม่เกิด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธเจ้ายังไม่เกิด ธรรมยังไม่เกิด ธรรมนี้มีอยู่โดยดั้งเดิม แต่ธรรมนี้ยังไม่ประจักษ์ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง

ธรรมนี้มีอยู่โดยดั้งเดิม แล้วใครไปค้นคว้าธรรมอันนี้มาประกาศในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในเมื่อเป็นโสดาปัตติมรรค ในเมื่อสภาวะเห็นกาย การเห็นกาย ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจะรู้จักคําว่า “เห็นกาย” แล้วก็หลุดมือไปนะ หลุดไม้หลุดมือไป แล้วก็เสื่อมสภาพนั้นไป เห็นไหม ธรรมนี้มีอยู่แล้ว ทั้งๆ ที่เรามีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว แต่ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเริ่มอยู่ในราชวังนั้น บารมีสูงส่ง บารมีส่งเสริมสิ่งนี้เข้ามา บารมีส่งเสริมขึ้นมา เกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะที่สวนลุมพินี ประกาศว่าจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย พราหมณ์ทั้งหลายพยากรณ์แล้ว ถ้าออกบวชจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าอยู่ในราชวังนี้จะเป็นจักรพรรดิ

พระเจ้าสุทโธทนะพยายามเหนี่ยวรั้ง พยายามสร้างสม นี่สภาวะของโลก โลกเกิดมาจะมีสภาวะพ่อแม่ลูกต้องรักกันโดยธรรมชาติ นี่ต้องการอย่างนั้น ศึกษาเล่าเรียนวิชาการทางการปกครอง ศึกษาวิชาการจะเป็นกษัตริย์ นี่ศึกษาวิชาการอย่างนั้นมา สิ่งนี้มันเศร้าหมอง มันผ่องใส มันก็มีความทุกข์ แต่เพราะบุญญาธิการไง บุญญาธิการอันนี้ต่างหากถึงได้รองรับสภาวะนี้

ประเด็น : เพราะบอกว่า ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค เวลาออกประพฤติปฏิบัติแล้วจะต้องย้อนกลับราชวัง จะย้อนกลับ

หลวงพ่อ : มันเป็นชาติสุดท้าย สิ่งที่รองรับในพระโพธิสัตว์นี้มันมีคุณค่ามหาศาลนะ เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเป็นจักรพรรดิ มีช้างแก้ว มีขุนคลังแก้ว สิ่งนี้มันยังมาโดยธรรมชาติเลย แล้วเวลาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนี้หนุนมา มันทําไมไม่เป็นธรรมชาติ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องสมบุกสมบัน เวลาออกประพฤติปฏิบัติ ๖ ปี ถ้าได้โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค ทําไมต้องไปศึกษา

สิ่งที่การประพฤติปฏิบัติที่อุกฤษฏ์ที่สุดในสมัยพุทธกาลนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เคยปฏิบัตินั้นไม่มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติอัตตกิลมถานุโยค คือการประพฤติปฏิบัติที่อุกฤษฏ์มาก สมัยพุทธกาลจนปัจจุบันนี้ก็ยังมีคนที่เขาประพฤติปฏิบัติกัน ดํารงชีพแบบสุนัข กินอุจจาระนี้เป็นอาหาร ยืนอยู่จนปลวกขึ้นถึงเอวอย่างนี้ นี่อัตตกิลมถานุโยค แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก สิ่งที่เขาประพฤติกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เคยปฏิบัติ ไม่มี

ประเด็น : แล้วได้โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค

หลวงพ่อ : ทําไมไปไพล่ออกไปเอาสิ่งที่ไม่ใช่มรรคล่ะ ไม่ใช่มรรคสิ่งนั้นเพราะอะไร เพราะสิ่งที่ว่าเป็นธรรม สภาวธรรมมันเกิด สภาวธรรมอย่างนี้มันให้ปัญญาเป็นอกุปปธรรมไม่ได้ อกุปปธรรมคืออฐานะที่ใจนี้จะเสื่อมสภาวะ ถ้าใจเสื่อมสภาวะ มันมีสภาวะสิ่งนี้รองรับแล้ว ทําไมไพล่ออกไปทําอัตตกิลมถานุโยคอยู่กับเขา

แล้วถ้าเป็นหลักความจริงนะ ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค ปัญจวัคคีย์เป็นผู้ที่อุปัฏฐากอยู่ อุปัฏฐากอยู่ตลอดเวลา สังเกตไหมว่าพระอานนท์เป็นพระโสดาบัน ทําไมพระอานนท์สั่งสอนพระได้ล่ะ พระโสดาบันไง โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล ก็ต้องสั่งสอนปัญจวัคคีย์ได้สิ ทําไมสั่งสอนปัญจวัคคีย์ไม่ได้ ปัญจวัคคีย์เห็นการประพฤติปฏิบัติ จนเห็นว่าออกมาฉันอาหารของนางสุชาดา

ประเด็น : ว่าการฉันอาหารของนางสุชาดานั้นได้เป็นอนาคามิมรรค แล้วยังมีพระที่เป็นผู้ที่จดจารึกของเขาบอกว่า เจ้าชายสิทธัตถะฉันข้าวของนางสุชาดาแล้วได้ลอยถาดทองคํา ถาดทองคํานั้นลอยทวนกระแสนํ้าไป ปัญญามันเกิดเป็นพระอนาคามี ถึงกล้าอธิษฐานว่าคืนนี้จะนั่งตลอดรุ่ง ถ้าไม่ตรัสรู้จะไม่ยอมลุก ทําไมเมื่อก่อนนั้นไม่กล้าอธิษฐาน

หลวงพ่อ : ภาวะของพระโพธิสัตว์ ภาวะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาทดสอบกับสิ่งต่างๆ ทดสอบกับเรื่องอัตตกิลมถานุโยค แล้วเวลาเข้าใจสิ่งนั้นทั้งหมด เวลาบัญญัติ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติ เวลาบัญญัติเข้ามา ย้อนกลับเข้ามาบัญญัติสิ่งนี้ ปัญญาสิ่งนี้มันย้อนออกไป ทําให้หลงไป สิ่งที่หลงไปเป็นอัตตกิลมถานุโยค ความสุขติดในฌานสมาบัติ สมาบัตินี้มีความสุขมากนะ มันจะมีความสุขมีความร่มเย็นมหาศาลเลย เพราะมันมีความละเอียดอ่อนมาก อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ เวลาถอยเข้าถอยออกมันจะมีพลังมหาศาล พระเทวทัตทําฌานโลกีย์ ทําไมเหาะเหินเดินฟ้าได้ ทําไมแปลงร่างได้

นี่ก็เหมือนกัน เจ้าชายสิทธัตถะได้เรียนกับอาฬารดาบส เห็นไหม กามสุขัลลิกานุโยค มีแต่ความสุขไง สิ่งที่มีความสุข ถ้าเราผู้ที่ประพฤติปฏิบัติในสมัยปัจจุบันนี้ เวลาประพฤติปฏิบัติไป ถ้ามันติดขนาดไหน ครูบาอาจารย์ชี้นําออกได้ หรือถ้าเรามีความสังเกตอยู่ เพราะอะไร เพราะมันมีพื้นฐานของมรรค โสดาปัตติผลมันมีปัญญาอยู่ ถ้าปัญญาอย่างนี้มันจะใคร่ครวญ ติดก็ติดอยู่อย่างนั้น แต่ถ้าชี้นําขึ้นมามันจะย้อนกลับขึ้นมา

ถึงสุดท้ายแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้ววางธรรมไว้ เวลาเทศน์ธัมมจักฯ อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิ-กานุโยค ภิกษุไม่ควรเสพ ๒ ส่วนนี้ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประสบมาทั้งหมดไง ให้มัชฌิมาปฏิปทา

ประเด็น : ถ้ามัชฌิมาปฏิปทา แล้วทําไมว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอดอาหาร แล้วมาฉันอาหารของนางสุชาดา ๔๙ คํา ได้เป็นอนาคามิมรรค

หลวงพ่อ : ถ้าได้เป็นอนาคามิมรรคนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้แล้วจะบอกว่าไม่ห้ามการอดอาหารนั้น เวลาอดอาหาร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเขียนไว้ในพระไตรปิฎกห้ามไว้ ห้ามไว้เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอดอาหารเฉยๆ เพราะมรรคมันยังไม่เกิดไง ถ้ามรรคมันเกิด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอดอาหารอย่างนั้น แล้วพลิกกลับมา ปัญญามันก็เกิดได้ เพราะมีธรรมใช่ไหม ธรรมเป็นหลักเป็นเกณฑ์ แต่นี้มันไม่มีธรรมเป็นหลักเป็นเกณฑ์ อดอาหารก็อดอาหารเฉยๆ อดอาหารโดยคิดว่าการอดอาหารนั้นเป็นการชําระกิเลสไง นี่อนาคามิมรรคมาจากไหน ในเมื่อการอดอาหารนั้นอดเฉยๆ

อดอาหารจนสลบ สลบไปถึง ๓ หนนะ กลั้นลมหายใจสลบไป ๓ หน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้วถึงบัญญัติไว้ว่า “ห้ามอดอาหาร” เพราะถ้าคนมีกิเลสอยู่ การประพฤติปฏิบัติไม่เข้าใจสิ่งนี้ จะคิดว่าการอดอาหารนี้จะเป็นการชําระกิเลสไง แต่เจ้าชายสิทธัตถะได้ประสบการณ์อย่างนี้มาแล้ว ถ้าอดเฉยๆ นี้มันไม่ใช่มรรค ถ้าไม่ใช่มรรค มันจะเป็นอนาคามิมรรคไปไหนในเมื่อมันไม่ใช่มรรคขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่สั่งห้ามเลยว่าห้ามอดอาหารนะ

แต่ในเมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว เพราะย้อนกลับไปดูว่าเวลาเราอดอาหารมันเกิดพลังงานมาก เพราะสมาธิมันจะแน่นมาก สิ่งที่สมาธิแน่นมากมันจะหมุนกลับมา เวลาอานาปานสติแล้วกําหนดลมหายใจเข้ามา พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นประโยชน์ตรงนี้ ถึงบัญญัติห้ามว่า ห้ามพระอดอาหาร เพราะถ้าพระผู้ที่ไม่มีปัญญาจะเห็นว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําอยู่ในพระไตรปิฎกก็จะทําตามไง

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปิดช่องไว้ให้กับผู้ที่ฉลาด เพราะอะไร เพราะธรรมะมีแล้ว เพราะมรรคขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ถึงได้วางหลักไว้ว่า ถ้าใครอดอาหารโดยเปล่าประโยชน์ ใครอดอาหารเพื่ออวดอ้างว่าฉันนี้เป็นคนอดอาหาร ฉันเป็นพระปฏิบัติ หรือฉันอดอาหารเพื่อลาภสักการะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรับอาบัติทุกกฏ ทุกกิริยาเคลื่อนไหว ปรับอาบัติทุกกฏ ทุกเวลาที่ต้องการลาภนั้น

แต่ถ้าภิกษุอดอาหารอยู่ในป่าในเขา อดอาหารเพื่อชําระกิเลส ตถาคตอนุญาต องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนุญาตให้อดอาหารเป็นมรรคไง เป็นมรรค หมายถึงว่า มีปัญญาใคร่ครวญไง การอดอาหารนี้เพื่อจะให้ร่างกายธาตุขันธ์นี้เบาลง ธาตุขันธ์นี้เบาลงแล้วจิตมีอิสระมากขึ้น ทําความสงบของใจได้มากขึ้น สิ่งที่ทําความสงบของใจได้มากขึ้น เวลาย้อนกลับมาเป็นมรรคขึ้นมา มันจะเกิดพลังงานขึ้นมหาศาลเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงเปิด “ถ้าผู้ใดอดอาหารเพื่อเป็นการชําระกิเลส เป็นอุบายวิธีการ ตถาคตอนุญาต”

แล้วอนาคามิมรรคมันมาจากไหน ในเมื่ออดอาหารก็อดอาหารเฉยๆ อย่างนั้น แล้วยังบัญญัติไว้ในพระไตรปิฎกว่าห้ามอีกต่างหาก ห้ามอดอาหารนั้น

ประเด็น : แล้วพอฉันอาหารของนางสุชาดา ๔๙ คํานั้นได้อนาคามิมรรค แล้วภิกษุอีกองค์หนึ่งบอกว่าได้อนาคามิผลอีกต่างหากนะ

หลวงพ่อ : ได้อนาคามิผลแล้วผลมันมาจากไหนล่ะ ในเมื่อมรรคสามัคคี มรรครวมตัวมันมาจากไหน มรรคมันไม่มีน่ะ มรรคยังไม่มีเพราะธรรมยังไม่เกิด

สิ่งที่ธรรมเกิดตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าลองผิดลองถูกมาขนาดนี้นะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์ มีบุญญาธิการมหาศาล แล้วใคร่ครวญสิ่งนี้ย้อนกลับมาไง พอย้อนกลับมา ถึงบอกว่า ย้อนกลับมาอานาปานสติ ฉันอาหารของนางสุชาดาเพื่อให้ร่างกายนี้ทรงตัวได้

ประเด็น : ว่าฉันอาหารของนางสุชาดา ๔๙ คํา เพื่อเสวยวิมุตติสุขได้ ๔๙ วัน

หลวงพ่อ : เวลาเข้าวิมุตติสุข เข้าสมาบัติ เข้านิโรธ ร่างกายจะหยุดการทํางานทั้งหมด ไม่ต้องฉันอาหารก็อยู่ได้ ไม่ต้องทําอะไร เพราะอวัยวะทุกอย่าง สิ่งต่างๆ ในร่างกาย อวัยวะต่างๆ มันจะหมุนสงบตัวของมันเอง สิ่งที่สงบตัวมันเอง ไม่ต้องไปห่วงกังวลว่าเข้า ๔๙ วันแล้วจะปัสสาวะตรงไหน จะอุจจาระตรงไหน ไม่ต้องไปคิดถึงมัน เวลาจิตมันเข้าสมาบัติ มันเข้านิโรธ เข้าวิมุตติสุข มันจะไปห่วงหากับ ๔๙ วัน เพื่อมาพยุงธาตุขันธ์ ๔๙ วันอะไรอีก

มันเป็นความเห็น เป็นการตีความ เป็นผู้จดจารึกมีภูมิธรรมขนาดไหน ผู้จดจารึกไม่มีภูมิธรรมก็จินตนาการไปทางร่างกายปกติ แต่ผู้ที่เข้าถึงความสุขอันนั้นทําไมอดอาหารได้ ทําไมอดนอนได้ อดได้ทุกอย่างขณะที่เดินวิปัสสนาอยู่นี้ แล้วเวลาเข้าเป็นผลแล้วมันมีความสุขมหาศาล สรรพสิ่งในร่างกายนี้สงบตัวหมดเลย มันอยู่ของมันโดยธรรมชาติของมัน สงบตัวอย่างนั้น เพราะด้วยบารมีธรรมไง สิ่งที่บารมีธรรมเกิดขึ้น ถึงกับย้อนกลับมาอานาปานสติ กําหนดลมหายใจเข้าออกเพื่อให้เป็นสัมมาสมาธิ เห็นไหม สมาธิ สิ่งที่ไปติด

ประเด็น : ได้สกิทาคามิมรรคกับอาฬารดาบส

หลวงพ่อ : แล้วไปกามสุขัลลิกานุโยค ความสุข ความติดในสมาธินั้น สมาธินั้นมีความสุขมาก ติดสมาธินั้นมันก็ไปไม่ได้ จนอาฬารดาบสบอกว่า “เจ้าชายสิทธัตถะทําสมาบัติได้เหมือนเรา ให้เป็นศาสดาสอนลูกศิษย์ลูกหาต่อไปได้ เพราะเป็นศาสดาแล้ว เพราะมีความเข้าใจแล้ว” นี่กามสุขัลลิกานุโยค เวลาอดหาร เวลาทําทุกรกิริยาต่างๆ นี่อัตตกิลมถานุโยค แต่อัตตกิลมถานุโยคเพราะยังไม่มีมรรคไง แต่เวลากลับมาฉันอาหารให้ร่างกายทรงตัวขึ้นมา แล้วเริ่มอานาปานสติ สิ่งที่เป็นอานาปานสติขึ้นมาเพื่อให้จิตเป็นสัมมาสมาธิ เพื่อให้มีสัมมาสติ นี่สิ่งที่เวลาจิตสงบขึ้นมา

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์ สิ่งที่สร้างสมมาสร้างสมมามหาศาล ไม่ใช่จู่ๆ สิ่งนี้รองรับมาแล้ว เกิดตั้งแต่ที่สวนลุมพินีนะ “เราเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย จะไม่กลับมาเกิดอีก”

แล้วชีวิตที่ประสบการณ์สิ่งนี้มา เพราะในชาติปัจจุบันก็ธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ ในชาติปัจจุบัน เพราะสิ่งนี้ยังไม่บรรลุธรรมเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ชาดกคือการย้อนกลับไปเห็นสภาวะนั้นยังไม่เกิดไง พอจิตนี้เริ่มสงบ ย้อนกลับ บุพเพนิวาสานุสติญาณ ในเมื่อบุพเพนิวาสานุสติญาณ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช้ปัญญาแล้วบอกว่า “นี้ไม่ใช่” เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้เป็นสุภาพบุรุษ เป็นมหาสุภาพบุรุษมาก พอย้อนกลับมา พอไป มันไม่ใช่ ไม่ใช่ก็ว่าไม่ใช่ ไม่ใช่ถึงย้อนกลับ ดึงกลับมา

ในมัชฌิมยาม จุตูปปาตญาณ ก็ว่าไม่ใช่ ในเมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าไม่ใช่ มรรคมันอยู่ไหน ก็บอกว่า สิ่งนี้มันย้อนไปอดีต มันสาวไปอดีต แล้วก็ย้อนกลับไปอนาคต การเกิด การตาย นี่มันไม่ใช่ ถ้ามันไม่ใช่คือมรรคมันยังไม่มีสิ ย้อนกลับมาที่อาสวักขยญาณต่างหากล่ะ นี่ขิปปาภิญญา

ประเด็น : จู่ๆ จะมาเกิดเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้

หลวงพ่อ : ถูกต้อง จู่ๆ ไม่ได้ เพราะอะไร เพราะต้องสร้างบารมีมา ๑๖ อสงไขย แสนมหากัป ๘ อสงไขย ๔ อสงไขย จะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันจู่ๆ มาจากไหนถ้ามันไม่มีสิ่งนี้รองรับใจดวงนี้มา สิ่งนี้รองรับใจดวงนี้มาจนย้อนกลับมาทําลายกิเลสขาดออกไป นี่ทําลายกิเลสขาดออกไปจากใจพร้อมกับขิปปาภิญญาไง เวลาสาวก-สาวกะ อนุพุทธะยังสามารถทําขิปปาภิญญาได้ แล้วพระโพธิสัตว์สร้างสมบารมีมาขนาดนี้ทําไมทําขิปปาภิญญาไม่ได้ ขิปปาภิญญาคือความตรัสรู้ในขณะนั้น แต่ก็วางไว้มรรค ๔ ผล ๔ เพื่อเวไนยสัตว์ บัว ๔ เหล่า สิ่งที่จะเกิดขึ้นมาสภาวะแบบนั้น

เสวยวิมุตติสุข สุดท้ายแล้วไปเทศน์กับปัญจวัคคีย์เรื่องธัมมจักฯ “ทางสองส่วนไม่ควรเสพ”

ไปหาปัญจวัคคีย์ก่อน ปัญจวัคคีย์ไม่รับ เพราะเห็นว่าเป็นผู้กลับมามักมาก เป็นผู้ที่ขนาดทําทุกรกิริยาอย่างนั้นยังตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้ แล้วกลับมาฉันอาหารอย่างนี้ กลับมาเป็นผู้มักมาก มันจะสําเร็จไปได้อย่างไร

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกับปัญจวัคคีย์นะ “เธอเคยได้ยินไหมที่เราบอกว่าเราเป็นพระอรหันต์” นี่มหาสุภาพบุรุษ ขณะที่ไม่เป็นพระอรหันต์ก็บอกว่าตัวเองไม่ได้เป็นพระอรหันต์ ความรู้สึกอันนั้นก็ไม่ได้เป็นพระอรหันต์ เพราะมรรคมันยังไม่มี ศาสนาพุทธยังไม่เกิด แต่เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพราะตรัสรู้ธรรม นี่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับมีพระธรรม แต่ยังไม่มีพระสงฆ์ ถ้ามีมรรคอย่างนี้ เราอยู่กัน ๖ ปี มันต้องมีการสอนกันบ้าง

ขนาดปัญจวัคคีย์ไม่ฟังเลยล่ะ ถึงเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “เคยได้ยินได้ฟังไหมว่าเราเป็นพระอรหันต์” จนปัญจวัคคีย์ยอมลงฟัง แสดงธัมมจักฯ “อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค เทฺวเม ภิกฺขเว ทางสองส่วนภิกษุไม่ควรเสพ”

มัชฌิมาปฏิปทาคือความเห็นเป็นทางสายกลางที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช้อาสวักขยญาณชําระกิเลสมาอยู่นี้ นี้เป็นประจักษ์พยานกับใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สัจจญาณ กิจจญาณ กตญาณเกิดตรงนี้ เกิดตรงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงออก มรรคมันถึงเกิดตรงนี้ไง ธรรมจักร จักรของธรรมได้เคลื่อนแล้ว เทวดาส่งเป็นชั้นๆ ขึ้นไปนะ

พระอัญญาโกณฑัญญะฟังสิ่งนี้ เห็นไหม พร้อมอยู่แล้ว เพราะปฏิบัติมากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ที่อุปัฏฐากอยู่ ทําใจสงบมาอยู่ตลอดเวลา ถ้าทําความสงบของใจอยู่ตลอดเวลาอย่างนี้มา พอธรรมเข้ามา เหมือนสิ่งที่ว่าวัวปากคอก เปิดคอกออกก่อน พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นพระสงฆ์องค์แรกของโลก เห็นไหม ธรรมจักรเกิดอย่างนี้ มรรคเกิดอย่างนี้ เป็นพยานกันตั้งแต่พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นพระสงฆ์องค์แรกของโลก เพราะมรรคอันนี้มันเกิดขึ้น เพราะมรรคอันนี้ทรงตัว มรรคนี้ถึงแสดงตัวออกมาให้พระอัญญาโกณฑัญญะแสดงความเป็นสภาวะแบบนี้ไง เห็นไหม สภาวะเกิดอย่างนี้สิ

สิ่งที่เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนา สร้างสมบารมีมหาศาล ไม่ใช่จู่ๆ หรอก เป็นเพราะบุญญาธิการ เป็นเพราะการสะสมมา เป็นเพราะสิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมมาขนาดนั้น แต่การตีความของผู้จดจารึกก็จดจารึกตีความอย่างนั้นไป

แล้วเวลาหลวงปู่มั่นล่ะ หลวงปู่มั่นท่านเกิดนะ เหมือนเจ้าชายสิทธัตถะเกิดที่สวนลุมพินี ว่าจะเกิดมาชาตินี้ชาติสุดท้าย หลวงปู่มั่นก็สร้างนะ หลวงปู่มั่นสร้างขึ้นมา เพราะหลวงตาเล่าให้ฟังว่า หลวงปู่มั่นท่านเล่าว่าท่านปรารถนาพุทธภูมิ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ แล้วสร้างสมบุญญาธิการเป็นพระโพธิสัตว์มา แล้วมาตรัสรู้ด้วยบุญญาธิการขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีศาสนา มรรคไม่มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงต้องตรัสรู้ สยัมภู ตรัสรู้ด้วยตนเอง

แต่องค์หลวงปู่มั่นท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ แล้วท่านมาเกิดในท่ามกลางศาสนาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางศาสนาไว้แล้ว แล้วองค์หลวงปู่มั่นมาปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ปรารถนาเป็นพระพุทธเจ้า แล้วมาประพฤติในศาสนานี้ก็ต้องมาสร้างสมบุญญาธิการ สิ่งที่สร้างสมบุญญาธิการไป พระโพธิสัตว์ สิ่งที่พระโพธิสัตว์จะไม่เกิดมรรค

ทั้งๆ ที่มรรคในศาสนาพุทธ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้แล้วนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศธรรมมา นี่ตู้พระไตรปิฎก

อย่างที่ว่าหลวงตาท่านบอกว่า สิ่งที่เป็นประโยชน์ จับต้องได้แล้วเป็นประโยชน์หมด แต่หลวงปู่มั่นท่านก็มีพระไตรปิฎก แล้วท่านก็ศึกษาพระไตรปิฎกอยู่ แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ย้อนกลับเข้ามา หลวงตาบอกว่า หลวงปู่มั่นเวลาท่านภาวนาเข้ามา เวลาจิตสงบเข้ามาๆ สิ่งที่สงบเข้ามา นี่ชาดก สิ่งที่เป็นชาดก เพราะองค์หลวงปู่มั่นท่านก็ปรารถนาเป็นพระพุทธเจ้าเหมือนกัน ท่านก็สร้างบุญญาธิการของท่านมามาก สิ่งที่ท่านเห็นเป็นนิมิต เห็นว่าเดินไปถึงจุดหนึ่ง ทางขาด เดินไป ย้อนกลับ เดินไป ย้อนกลับ นี่เป็นความสงบของใจไง สภาวธรรมที่เจ้าชายสิทธัตถะเห็นก็สภาวะแบบนี้ไง สิ่งที่ธรรมมีอยู่แล้ว

ธรรมมีอยู่แล้ว แต่เวลาหลวงปู่มั่นไปเห็นสภาวะแบบนั้นกลับมา มันจะเจริญแล้วก็เสื่อม แล้วไปปรึกษาหลวงปู่เสาร์นะว่าจิตสภาวะเป็นแบบนี้จะแก้อย่างไร จะแก้อย่างไร หลวงปู่เสาร์ก็แก้ให้หลวงปู่มั่นไม่ได้ จนหลวงปู่มั่นพยายามย้อนกลับมาตลอด ย้อนกลับขึ้นมาจนเข้าใจว่าตัวเองปรารถนาพุทธภูมิ

สิ่งที่หลวงปู่มั่นจะมาปลดเปลื้องความปรารถนาพุทธภูมินี่กี่พรรษา

ประเด็น : ความที่บอกว่า หลวงปู่มั่นได้โสดาบันที่วัดที่อุบลราชธานี ว่าพรรษา ๓

หลวงพ่อ : สิ่งที่เป็นพรรษา ๓ สิ่งนี้เพราะหลวงปู่มั่นท่านปรารถนาพุทธภูมิ แล้วท่านพยายามแก้ไขความเป็นพุทธภูมิของท่าน ความแก้ไขพุทธภูมินะ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจะเข้าใจสภาวะแบบนี้ เวลาจิตมันสงบเข้ามา เพราะหลวงปู่มั่นท่านสร้างบุญญาธิการมามาก เวลาทําความสงบขึ้นมาจะเห็นนิมิต เห็นว่าขี่ม้าข้ามขอนชาติ ข้ามทุกๆ อย่าง

ข้ามขอนชาติก็เหมือนกับเจ้าชายสิทธัตถะประกาศว่า “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” เพราะว่าสิ่งนี้สร้างสมบุญญาธิการมา แต่จิตสํานึกมันมีความปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์อยู่ เป็นพระพุทธเจ้าอยู่ มันจะขวางสิ่งนี้ มันจะพาสิ่งนี้ไปไม่ได้ ถ้าพาสิ่งนี้ไปไม่ได้ เวลาย้อนกลับเข้ามา นี่บุญญาธิการบอกแล้ว สิ่งที่บอกแล้ว แต่ก็ยังติดไง ย้อนกลับเข้ามา ความสงบเข้ามา

ถึงที่สุดแล้วเวลาจิตสงบเข้ามาจะเห็นสภาวะต่างๆ เห็นหมด เป็นชาดก เป็นความเห็น เพราะสร้างบุญญาธิการมามาก แต่ชาดกไม่ใช่อริยสัจ สิ่งที่เป็นชาดกเป็นสิ่งที่กระทบกับใจ ใจนี้ไปเห็นสภาวะแบบนั้น ใจนี้มีความอุกอาจ มีความกล้าหาญ มีความประพฤติปฏิบัติ แต่มันก็เป็นอนิจจัง มันก็เสื่อมสภาวะแบบนั้น ปรึกษาใครก็ไม่ได้ ปรึกษาใครก็ไม่มี ถึงพยายามย้อนกลับไง ย้อนกลับเข้ามา ถึงที่สุดแล้วต้องทําความสงบของใจ

ทําไมหลวงปู่มั่นสอนแม่ชีที่หนองผือให้ตัดกระแสจิตที่ไปเกิดในครรภ์ เอาจิตนี้ไปตัดสภาวะแบบนั้น นี่เวลาสอน สอนลูกศิษย์ผู้ที่มีความกังวลในใจ มีความเป็นไปเรื่องของกรรม จะให้เอาจิตนี้ ความสงบของจิตนี้ไปตัดกระแสอันนั้น กระแสคืออุปาทานความยึดนะ ความยึดความปรารถนานั้น ความอาลัยอาวรณ์ ความสิ่งที่เป็นสมบัติที่เราสร้างสมมา เราสร้างสมบุญญาธิการมามาก สิ่งที่สร้างสมบุญญาธิการมามาก มันอาลัยอาวรณ์ เหมือนกับเราผลักสมบัติเราทิ้ง มันจะเป็นไปได้อย่างไร

นี่เป็นจิตใต้สํานึก แล้วเวลาจะทําจิตเข้าไป กําหนดจิตเข้าไป ต้องไปตัดสิ่งนี้ พอไปตัดสิ่งนี้ ตัดอันนี้ขาด พอตัดอันนี้ขาด ย้อนกลับเข้ามาวิปัสสนา พอย้อนกลับเข้ามาวิปัสสนา ยกขึ้นวิปัสสนาได้ เพราะพุทธภูมิ ความปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ปิดกั้น ถ้าความปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนี้คือสมบัติอยู่ มันเข้าถึงสภาวะแบบนี้ไม่ได้ ถ้าผู้ที่ภาวนาจะเข้าใจเรื่องความติดไง ติดอย่างนี้มันจะเข้าได้ฌานสมาบัติ

สิ่งที่ฌานสมาบัติจะรู้สิ่งที่เป็นชาดก เป็นนิทานมหาศาลเลย แล้วจะแก้ไขเรื่องกรรม กรรมของสัตว์โลกจะสร้างสม เพราะเป็นพระโพธิสัตว์ตลอดไป พระโพธิสัตว์ต้องรื้อสัตว์ขนสัตว์ จะรื้อสัตว์ขนสัตว์ จะช่วยเหลือชาวโลก จะปลดเปลื้องกรรมของสัตว์โลก จะช่วยให้สัตว์โลกมีความสุข จะปรารถนาสิ่งนั้น ถ้าเข้าฌานสมาบัติมันจะได้อย่างนี้ แต่เวลาจะยกขึ้นวิปัสสนา กลับมาตัดความปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสียก่อน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ แต่ไม่มีศาสนา พยายามรื้อค้น แต่หลวงปู่มั่นเกิดท่ามกลางศาสนา แล้วจะเกิดซ้อนเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์ที่ ๒ ไม่มี พระปัจเจกพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าเกิดได้องค์เดียว ในเมื่อศาสนาของสมณโคดมยังอยู่นี้ใครจะมาเกิดซํ้า ถึงต้องกลับมาตัดตรงนี้ไง กลับมาตัดความผูกพันเป็นพระโพธิสัตว์นี้ขาด พอขาด ถึงย้อนกลับเข้าไปวิปัสสนา

นี้เพราะหลวงตาเล่าว่า หลวงปู่มั่นย้อนกลับมายกขึ้นวิปัสสนา “ทางนี้ถูกต้อง” เห็นไหม “ทางนี้ใช่ ทางนี้ถูกต้อง” เวลาหลวงปู่มั่นมากรุงเทพฯ เห็นสภาวะดินหนุนดิน นี่มันเป็นธรรมไง สภาวธรรมนี้เกิดได้ หลวงปู่มั่นพูดอย่างนั้นว่าสภาวธรรมมันเกิด สภาวธรรม เหมือนกับเจ้าชายสิทธัตถะเห็นสภาวะของอสุภะไง เห็นสภาวะของผู้ที่นอนอยู่ กลิ้งไป สภาวะอย่างนี้เกิดได้ สภาวธรรมเกิดได้ แต่สภาวะของมรรคอยู่ที่ไหน พยายามค้นคว้าไง

ประเด็น : เวลาไปอยู่ที่ลพบุรี ว่าพรรษา ๑๒ หลวงปู่มั่นสําเร็จเป็นพระอรหันต์ เพราะว่าหลวงปู่มั่นปรารถนาว่า ถ้าสําเร็จแล้วจะอดอาหาร มีชาวบ้านเขามาถวายอาหาร ถึงต้องฉันของเขาไง นั่นเป็นกรรมนะ

หลวงพ่อ : แต่เวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านบอกว่า หลวงปู่มั่นเวลาแสดงธรรม บอกว่า “มีพระองค์หนึ่งภาวนาได้พรรษา ๒ หรือ พรรษา ๓ ภาวนาได้เท่าเราที่ถํ้าสาริกา”

ประเด็น : ที่ถํ้าสาริกานะ ในหนังสือว่า หลวงตาบอกว่าหลวงปู่มั่นสําเร็จที่ถํ้าสาริกากับที่เชียงใหม่

หลวงพ่อ : ไม่ได้สําเร็จที่ถํ้าสาริกา แต่ขณะที่ไปประพฤติปฏิบัติที่ถํ้าสาริกานั้น กับพระองค์หนึ่งที่พรรษา ๒ พรรษา ๓ นี้เสมอกับท่าน แล้วหลวงปู่เจี๊ยะท่านก็ภาวนาขึ้นมา ท่านมีหลักเกณฑ์ของท่าน ทําไมจะไม่รู้กันว่ามันถึงตรงไหน สําเร็จเป็นพระอรหันต์ที่ถํ้าสาริกา เป็นไปไม่ได้ เพราะพรรษาที่ ๒๒ ไม่ใช่พรรษา ๑๒ ที่ลพบุรี ที่ถํ้าสิงโตนั้นพรรษา ๑๒ นั้นสภาวธรรมเกิดๆ

แล้วหลวงปู่มั่นก็บอกว่า เวลาแสดงธรรม ผู้จดจารึก ผู้ที่มีภูมิธรรมจะจับได้ขนาดไหน หลวงปู่มั่นไม่เคยบอกอะไรเด็ดขาด แต่บอกหลวงตาเป็นการส่วนตัวเด็ดขาด แต่ท่านไม่ออกมาเปิดเผย เพราะมันเป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ นี่ผู้จดจารึกมีธรรมในหัวใจ เห็นไหม

หลวงปู่มั่นอยู่ที่ถํ้าสาริกา ได้สภาวธรรม ได้กําลังมหาศาล กําลังมหาศาลอยู่ที่ถํ้าสาริกา จิตส่งออกมาดูเจ้าคุณอุบาลีฯ ที่กรุงเทพฯ กําลังพิจารณาปฏิจจสมุปบาทอยู่ กําหนดวันไว้ มาถามเจ้าคุณอุบาลีฯ ท่านก็พูดว่าเป็นอย่างนั้นจริงๆ

เวลากําหนดจิตลงมาดูพระผู้เฒ่า หลวงตาผู้เฒ่าสร้างครอบครัวตลอด คิดไปตลอด ไปบอกเขา สภาวธรรมอย่างนี้เกิด เพราะองค์หลวงปู่มั่นนี้ปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนกัน สิ่งที่ปรารถนานี้จะมีบุญญาธิการมหาศาล เวลาธรรมแจ่มแจ้งขึ้นมาในหัวใจ ตัดกิเลสขาดออกไปจากใจส่วนหนึ่งๆ แล้วหลวงปู่มั่นก็สั่งสอนลูกศิษย์มา จนหลวงปู่มั่นพูดกับหมู่คณะว่า “ยังไม่แล้ว” พรรษาที่ ๒๒ แล้วก็บอก “ยังไม่แล้วๆ ยังมีคาอยู่ในหัวใจ” ถึงปลีกตัวออกไปเชียงใหม่

เวลาปลีกตัวออกไปเชียงใหม่เพื่อหลบไปจะเอาตัวเองให้รอดให้ได้ เพราะถ้าตัวเองไม่รอด เห็นไหม ดูสิ ดูอย่างองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค มันเป็นส่วนที่จิตมันเป็นมรรคแล้วมันจะมีผล มีผลเพราะเกิดมัคคา เกิดมรรคญาณขึ้นมาชําระอย่างนั้น มันจะส่งขึ้นไป

นี่เหมือนกัน เพราะเวไนยสัตว์กึ่งพุทธกาล องค์หลวงปู่มั่นขึ้นไปเชียงใหม่ ไปแสดงธรรมอยู่ที่เชียงใหม่ ท่านเจ้าคุณอุบาลีฯ เป็นเจ้าคณะภาค ท่านนิมนต์หลวงปู่มั่นขึ้นไป แล้วหลวงปู่มั่นไปแสดงธรรมต่อหน้าเจ้าคุณอุบาลีฯ ที่ศาลาวัดเจดีย์หลวง เจ้าคุณอุบาลีฯ บอกว่า “หลวงปู่มั่นแสดงธรรมระดับพระอนาคามี”

หลวงปู่มั่นแสดงธรรมอยู่ที่วัดเจดีย์หลวงนั้นแสดงธรรมระดับอนาคามีนะ แล้วหลวงปู่มั่นพยายามหลบหลีกเข้าไปในป่า ไปประพฤติปฏิบัติอยู่ในป่า ค้นคว้าสูงส่งมาก พยายามค้นคว้า ธรรมจะเป็นสภาวะแบบนั้น สิ่งที่สภาวธรรมย้อนกลับเข้ามาถึงจะเป็นสภาวธรรมของใจดวงนั้นไง หลวงปู่มั่นค้นคว้าสิ่งนี้ ค้นคว้าอยู่ที่เชียงใหม่ สําเร็จที่เชียงใหม่ พรรษาอย่างน้อยต้อง ๓๐ กว่า เกือบ ๔๐ ไม่สามารถระบุพรรษา แต่ไม่ใช่พรรษา ๑๒

ฉะนั้น พอสําเร็จจากนั้นมาแล้วหลวงปู่มั่นอยู่ที่เชียงใหม่ ๑๑ ปี ย้อนกลับมาก็วัดป่าโนนนิเวศน์ ย้อนกลับมาก็หนองผือ ที่ว่าพูดถึงสิ่งสภาวะแบบนั้น

สภาวธรรม สิ่งที่ว่าเวลากิเลสมันติดมันก็จะติดนะ แต่ถ้ากิเลสมันพ้นออกไปจากใจแล้ว สภาวธรรมนั้นเป็นความจริง

ประเด็น : แล้วบอกไว้เวลาแสดงธรรม

หลวงพ่อ : ไม่แสดงธรรมบอกเด็ดขาด เพราะสาวกผู้ที่จดจําจะต้องเอาสิ่งนั้นมาเป็นสัญญา เอาสิ่งนั้นมาเป็นประโยชน์กับตัวไง ถึงบอกว่าให้เป็นผู้ที่ชี้นําให้ผู้ที่เข้าใจ

ประเด็น : แล้วบอกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนไทย

หลวงพ่อ : สิ่งที่ถ้าเป็นคนไทยนะ ถ้าตามชาดกที่หลวงปู่มั่น ถ้าพูดถึงว่าตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว เพราะมคธ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นชาวสักกะใช่ไหม สิ่งนี้โยนมา แล้วถ้าพูดถึงว่าชาวมคธอพยพมาตั้งแต่อเล็กซานเดอร์เข้าไปโจมตี มันก็เป็นไปได้ เป็นไปได้ว่าอพยพ เพราะอะไร เพราะพระเราเวลาเดินธุดงค์ไปเข้าพม่าแล้วออกอินเดีย เดินไปเดินกลับอยู่เป็นประจํา พระเราเวลาเดินธุดงค์ออกพม่าแล้วผ่านขึ้นไปอินเดีย ไปสังเวชนียสถานทั้งหลาย พระเราเดินธุดงค์อยู่แล้ว

สิ่งที่อพยพมา ถ้าอย่างนั้นแล้ว เพียงแต่ว่าองค์หลวงปู่มั่นบอกว่า นี่สายสัมพันธ์ไง มนุษย์เป็นชาวอินเดียในสมัยนู้น แต่ถ้าว่าเป็นเผ่าพันธุ์นะ แต่ถ้าเป็นพระพุทธเจ้าเมืองไทย น่าจะเป็นหลวงปู่มั่น ถ้าเป็นคติธรรม หลวงปู่ท่านพูดเป็นคติเป็นตัวอย่าง ใครจะมีปัญญาจับคติธรรมตรงไหนมาเป็นประโยชน์ ถ้าคติธรรมเกิดขึ้นมาเป็นประโยชน์จะเป็นประโยชน์กับทุกๆ คน

ถึงว่า กิเลสนี้ร้ายกาจมาก เพราะกิเลสนี้บิดเบือนไปทั้งหมด เห็นไหม การจดจารึกโดยกิเลสไง กิเลสนี้เป็นมลทิน สิ่งที่เป็นมลทิน หลวงปู่เจี๊ยะท่านถึงบอกว่า ไม่อยากให้ออกหนังสือนี้มา ผู้ที่มีปัญญาถ้าอ่านหนังสือแล้วจะว่าหลวงปู่มั่นติดในสมาธิ ถ้าหลวงปู่มั่นติดในสมาธิเหมือนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปอยู่กับอาฬารดาบส แล้วว่าได้สกิทาคามิมรรค มันติดสุข มันเป็นกามสุขัลลิกานุโยค มันไม่เกิดมรรค

ถ้ามันเกิดสภาวะมรรคเกิดขึ้นมา สิ่งนี้มันเป็นเครื่องหนุน มรรคเกิดเพราะอะไร เพราะว่าสัมมาสมาธินี้เป็นหนึ่งเดียวในมรรค ๘ สิ่งที่มรรค ๘ มันจะย้อนกลับเข้ามาอย่างไร เพราะความสงบแล้วมีสภาวะแบบนั้น มันเป็นความลึกลับไง

ถึงบอกว่า มีสุตมยปัญญา มีจินตมยปัญญา มีภาวนามยปัญญา ถ้าใครไม่เคยเกิดความเห็นเป็นภาวนามยปัญญาจะไม่เข้าใจสภาวะสิ่งนี้ ถ้าไม่เข้าใจสภาวะสิ่งนี้ จดจารึกมามันก็บิดเบือน มันเป็นความเศร้าหมอง สิ่งที่เป็นมลทินกับครูบาอาจารย์ไง นี่สิ่งที่เป็นมลทินนะ

แต่ถ้าไม่เป็นมลทิน สิ่งที่เชิดชู ครูบาอาจารย์เราเชิดชู เชิดชูเพราะต้องการให้ศาสนานี้ขับเคลื่อนไปโดยความเป็นจริงของศาสนานั้น ในศาสนาพุทธของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกับสุภัททะ เรื่องอริยสัจเป็นเรื่องของหัวใจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์อยู่ไหน นี้ถ้ามันมีความทุกข์ เห็นไหม

เวลาหลวงตาจดจารึกธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขียนประวัติของหลวงปู่มั่น ปรึกษาใคร่ครวญ สิ่งที่เป็นธรรมกับสิ่งที่เป็นธรรม มันจะเป็นธรรม แล้วมันจะเป็นประโยชน์นะ เป็นประโยชน์กับโลก สิ่งที่เป็นประโยชน์กับโลกมหาศาลเลย แต่สิ่งที่ว่าบิดเบือน บิดเบือนไปเพื่อสิ่งใดล่ะ บิดเบือนไป แผนที่ผิดแล้วคนมันจะเดินไปไหน ในเมื่อแผนที่ส่งเสริมให้มีการผิดพลาด คนมันจะเดินไปไหน? มันก็เดินไปตามแผนที่นั้น เพราะทุกคนมีกิเลส ทุกคนอยากสะดวกอยากสบาย สิ่งที่อยากสะดวกสบาย เพราะมันมีสิ่งที่ชี้นํา แต่ธรรมในภาวนามยปัญญามันเกิดขึ้นมาจากจริต จริตนิสัยตรงกับสิ่งนั้น ตรงกับสิ่งนั้นถึงต้องภาวนาตามจริต ตามอํานาจวาสนาของใจดวงนั้น

ถ้าอํานาจวาสนาของใจดวงนั้นย้อนกลับมาถึงใจของตัว สิ่งนี้เป็นประโยชน์กับเรา ธรรมจะเจริญ เจริญตรงนี้ ธรรมเจริญในหัวใจของสัตว์โลก ถ้าธรรมเจริญในหัวใจของสัตว์โลก สิ่งที่เคลื่อนออกไปจากใจที่บริสุทธิ์มันจะเป็นประโยชน์กับสัตว์โลก

สิ่งที่ออกไป สิ่งที่มีกิเลสเป็นมลทิน เวลากิเลสเป็นมลทินจารึกออกไป มันเป็นสิ่งที่ว่าโต้แย้งไง หนึ่ง เป็นความโต้แย้ง ถ้ากิเลสมันมีความพอใจ มันจะเอาสิ่งนี้เป็นข้ออ้าง สิ่งที่กิเลสมันก็อยากแสดงตัว มันก็อยากจะอ้างอยู่แล้ว แล้วถ้ามีสิ่งนี้มาให้มันอ้าง ให้มันแสดงตัว มันก็เอาสิ่งนี้เป็นเครื่องยืนยัน หลวงปู่เจี๊ยะท่านถึงเป็นกังวลว่าถ้าหนังสือออกไปแล้ว ใครอ่านหนังสือแล้วจะว่าหลวงปู่มั่นติดในสมาธิ ไม่มีปัญญา ไม่มีมรรคเป็นเครื่องก้าวเดิน

เราถึงย้อนกลับมาไง ย้อนกลับมาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เวลาความรู้สึก ธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบอยู่ ธรรม สภาวธรรมมีอยู่แล้ว นั้นเป็นสภาวธรรม แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีบุญญาธิการมหาศาล สร้างบุญญาธิการมหาศาลถึงจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ค้นคว้ามรรคเกิดขึ้นมาจากใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้ววางธรรมไว้ แล้วเราก้าวเดิน นี่ธรรม ธรรมที่ว่าแก้กิเลสได้ๆ มันเป็นธรรมอันนี้ มันไม่ใช่เป็นชาดก มันไม่ใช่เป็นนิทานอันนั้น ชาดกนิทานอันนั้นเป็นการส่งเสริม เป็นการสะสม เป็นการสร้างวัฏวนไง

บุพเพนิวาสานุสติญาณ ย้อนไปอดีตชาติไม่มีที่สิ้นสุด ย้อนไปขนาดไหนก็ไม่มีที่สิ้นสุด แล้วเวลาเราสร้างสมบุญญาธิการขึ้นมา สร้างสมขึ้นมา สร้างคุณงามความดีครั้งหนึ่งก็สะสมลงที่ใจ สร้างบาปอกุศลครั้งหนึ่งก็สะสมลงที่ใจ แล้วใจนี้ใคร่ครวญมาเป็นจริตเป็นนิสัย แล้วเราใคร่ครวญขึ้นมา มันถึงว่าเป็นประโยชน์ของเราไง

ในพระไตรปิฎก หลวงตาท่านยังบอกว่า มีแง่มุม การจดจารึกที่มีความผิดพลาด สิ่งที่ผิดพลาด แต่ท่านยํ้าเลย “แต่ไม่เป็นเครื่องกังวลกับภิกษุทั้งหลาย ไม่เป็นความกังวล อย่าไปเป็นกังวลกับสิ่งนั้น สิ่งนั้นเป็นเพราะความจดมาผิดพลาด แต่สิ่งที่เป็นประโยชน์ก็มีอยู่”

นี้ก็เหมือนกัน ถ้าสิ่งที่ว่าหลวงตาท่านเขียนไว้เป็นแง่บวก เป็นแผนที่ที่ถูกต้อง เป็นแผนที่ธรรม เราก็ยึดอันนั้นไปก่อนสิ เรามีสิ่งที่เปรียบเทียบ แล้วสิ่งนั้นเป็นประโยชน์ไหม สิ่งที่เป็นประโยชน์ ตั้งแต่ผู้จดจารึกเป็นที่น่าเชื่อถือ แล้วออกมามันไม่ไปขัดแย้งกับสิ่งต่างๆ ทั้งหมด สิ่งที่ขัดแย้งเพราะใจก็ขัดแย้ง ใจนี้มีความขัดแย้ง อธิบายออกมาก็ขัดแย้ง

ขัดแย้งเพราะว่ามันไม่เป็นมรรคในความรู้สึกจากใจดวงนั้น มันเป็นการด้นเดา เป็นการคาดหมาย พอคาดหมายแล้วเอากิเลสของเราคาดหมาย เขียนออกมาด้วยกิเลสนี้เป็นผู้ที่จดจารึกมาโดยกิเลส มันก็ชี้นําไปความผิดพลาด แล้วเราเชื่อตามความผิดพลาดนั้น มันเป็นโอกาสของใคร? มันก็เป็นโอกาสของกิเลสที่จะรื่นเริงอาจหาญ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยายามจะทําให้เรามีความสะดวกที่สุด สิ่งที่สะดวก สิ่งที่เป็นความสําคัญ เป็นหัวใจของศาสนา เวลาเริ่มต้น เวลาเทศนาว่าการ เริ่มตั้งแต่ทาน เรื่องเนกขัมมะ เรื่องสวรรค์ ให้ดึงขึ้นมา ให้จิตมันพัฒนาขึ้นมา เนกขัมมะ ออกบวช การออกบวช

สวรรค์เป็นที่อยู่ของใคร? เป็นที่อยู่ของเทวดา แม้แต่เป็นเทวดามีบุญกุศลขนาดนั้น แต่ก็ไม่เข้าใจเรื่องอริยสัจ เพราะอะไร เพราะเขาเสพสุข เขามีแต่ความสุขของเขา แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นมนุษย์ ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเป็นมนุษย์ เพราะมีร่างกายและมีจิตใจ สิ่งที่ร่างกายและจิตใจมันเป็นการบีบบังคับ ในเมื่อมีร่างกาย ร่างกายมันต้องมีอาหารของมันตลอดไป มันเป็นความสุข-ความทุกข์ที่เรามีปัญญาใคร่ครวญไหม สิ่งนี้เป็นสมบัติทั้งหมด

เจ้าชายสิทธัตถะเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย ยังมีสิ่งที่สะเทือนใจ แม้แต่พระเจ้าสุทโธทนะพยายามจะดึงไว้นะ พระเจ้าสุทโธทนะพยายามปิดกั้นเพื่อจะดึงไว้ในกระแสโลก แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็สะเทือนใจสิ่งนี้ แล้วออกประพฤติปฏิบัติ แล้วเราเกิดมาเป็นมนุษย์ มันติดอยู่แนบกับตัวของเรา ถ้าเราย้อนกลับเข้ามา นี่ยืนยันกับความประพฤติปฏิบัติของเรา ยืนยันกับความเห็นของใจของเรานี้ว่ามรรคมันเป็นอย่างไร

สิ่งที่มรรคเกิดขึ้นมาแล้ว โสดาปัตติมรรคมันจะเกิดขึ้นมา โสดาปัตติมรรคมันจะเป็นอย่างไร ความเห็นสภาวะของกาย เห็นสภาวธรรม ธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นก็เห็นกันอยู่แล้ว ทั้งๆ ที่ธรรมไม่มี แต่ในปัจจุบันนี้ธรรมมี แล้วเราประพฤติปฏิบัติเห็นสภาวธรรมตามความเป็นจริง เห็นไหม เราเทียบธรรมได้ แล้วเรามีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา อนุพุทธะ ผู้ที่ชี้นําก็มี ครูบาอาจารย์ที่ชี้นําถูกต้องก็มี สิ่งที่ชี้นําถูกต้องขึ้นมามันจะย้อนกลับมาแก้กิเลสของเราไง

กิเลสของคนอื่นเป็นเรื่องกิเลสของคนอื่นนะ แต่เราต้องเป็นผู้ที่ฉลาด เราเป็นผู้ที่ฉลาด เวลาว่า การถือศีล ถือศีลต้องมีปัญญา เพราะเราถือศีลแล้ว ศีล มีปัญญาใคร่ครวญ ถ้าเราถือศีลโดยที่ว่า เราว่าการงดเว้นทั้งหมดเป็นธรรม...ไม่ใช่ การถือศีลคือความปกติของใจ ศีล สมาธิ ความสงบของใจ ทําความสงบของใจเข้ามาเพื่อย้อนกลับเข้ามา

ถ้ามีสมาธิ มีพื้นฐาน อริยสัจเกิดตรงนี้ แม้แต่เทวดา อินทร์ พรหมในวัฏฏะนี้ ไม่มีใครรู้จักสิ่งนี้ แต่ถ้าผู้ที่มีสิ่งที่ว่ามีอํานาจวาสนา ทําให้เกิดสิ่งสภาวะแบบนี้ จะย้อนกลับเข้ามาที่ใจของตัว ถ้าย้อนกลับเข้ามาที่ใจของตัว สภาวะมรรคมันจะรู้จักอย่างนี้ไง ถ้ามรรคเกิดขึ้นมาอย่างนี้ เราถึงเข้าใจสภาวะแบบนี้ แล้วใครมันจะหลอกเราล่ะ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนเข้าใจหลักความจริงอันนี้ สิ่งที่ว่าเป็นแผนที่ผิด มันถึงเห็นความผิดพลาดของแผนที่นั้น แผนที่นั้นจะชี้ผิดพลาดไป

แล้วแผนที่นั้นถ้าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติไปเชื่อในแผนที่นั้น เดินตามแผนที่นั้น เข้าใจตามสภาวะแบบนั้น มันก็จะติดอย่างนั้นนะ ถ้าใจของคนติดในการประพฤติปฏิบัติ ความก้าวเดินของใจจะเป็นไปไม่ได้ ความก้าวเดินของใจจะติดสภาวะแบบนั้น แต่ถ้าเราเชื่อครูบาอาจารย์ของเรา เวลาเราประพฤติปฏิบัติต้องมีสติ ต้องมีความเพียรชอบ ต้องพยายามมักน้อยสันโดษ ความมักน้อยสันโดษเป็นสิ่งสําคัญมาก เวลาครูบาอาจารย์ของเรา ปฏิปทาเครื่องดําเนิน ต้องมีความตื่นตัว ทําไมเราต้องมีความตื่นตัวตลอด

ความตื่นตัวคือสติไง ความฝึกสติ ความฝึกความตื่นตัว ความฝึกมันจะเป็นความทุกข์ เพราะเป็นการเป็นงานขึ้นมา เราสร้างงานของเราขึ้นมาในหัวใจของเรา เราสร้างงานขึ้นมาในหัวใจของเรา มันจะเป็นมรรค

ถ้าเราไม่สร้างงานในหัวใจของเราขึ้นมา มันเป็นสมถะ มันเป็นความสงบ สิ่งที่เป็นความสงบ นี่กามสุขัลลิกานุโยค มันติดอย่างนี้ได้ไง เพราะมันไม่เป็นมรรค มันถึงติดได้ มันมีความสุข มันมีความพอใจ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกว่า กามสุขัลลิกานุโยค อัตตกิลมถานุโยค ทางสองส่วนเราไม่ควรเสพ ครูบาอาจารย์จะชี้นําตรงนี้ไง สิ่งที่ชี้นําตรงนี้ แต่ต้องอาศัยมันนะ ถ้าเราไม่ทําสิ่งนี้ขึ้นมา เราไม่มีสิ่งที่ว่าเป็นประโยชน์กับเราขึ้นมา เราไม่มีพื้นฐานขึ้นมา ดูนักกีฬา เดี๋ยวนี้ ปัจจุบันนี้การจะแข่งกีฬาต้องทําสถิติให้ได้อย่างนั้นถึงจะมีโอกาสเข้าแข่งขันนะ นี่เหมือนกัน เราทําสมาธิของเราเข้ามา สิ่งที่ศึกษา สิ่งที่เล่าเรียนอย่างนี้ สิ่งที่ว่าเขาจะมาทําการตลาดอย่างนี้...เราไม่ฟังการตลาดอย่างนั้น เราจะหาตลาดในหัวใจของเรา

ตลาดมันจะวายนะ ความศรัทธาความเชื่อทําให้เราลังเลสงสัยนะ ครูบาอาจารย์ว่า “ทําอย่างนั้นถึงจะถูก ทําอย่างนี้จะถูก สับสนวิธีการมหาศาลเลย”

ไม่สับสน หลักขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ศีล สมาธิ ปัญญา” แล้วถ้าปัญญาคือปัญญาความเห็นถูกต้อง ไม่ใช่ปัญญาคดโกง ปัญญามลทินอย่างนั้น ปัญญามลทินอย่างนี้มันเป็นการคดโกง หลอกลวงตั้งแต่ตัวเองนะ เพราะตัวเองเวลาพูดถึงความหมายของตัวว่า

ประเด็น : หลวงปู่มั่นไม่ได้พูดเป็นความเด็ดขาด เป็นการตีความๆ

หลวงพ่อ : เพราะมันไปว่าใครไม่ได้ ไม่มีหลักเกณฑ์ที่ไหน เพราะหลวงปู่มั่นพูดเป็นคติธรรม สิ่งที่เป็นคติธรรม ผู้ที่มีปัญญา เป็นคติธรรม เหมือนเราเป็นเด็ก ผู้ใหญ่เขาเตือน ผู้ใหญ่เขาว่า ถ้าเราเก็บสิ่งนั้นมาเป็นประโยชน์กับเรา เราจะได้ประโยชน์กับเรา แต่ถ้าผู้ใหญ่เตือน ผู้ใหญ่ว่า เรามีความโกรธ มีความไม่พอใจ แล้วเราก็ไปทําร้ายผู้ใหญ่ของเราไง เราไปทําร้าย เราไปบิดเบือน เรากล่าวอคติในหัวใจ มันก็เป็นการทําร้ายแล้ว สิ่งที่ทําร้ายในหัวใจของเรามันเป็นสิ่งใดล่ะ

ถ้าเป็นคติธรรม เราคิดออก เราเตือนใจของเรา แล้วเราต้องย้อนกลับเข้ามาดูใจของเรา ถ้าใจของเราเป็นประโยชน์ นี้ศาสนธรรมถึงจะเจริญ สิ่งที่ศาสนธรรมเจริญคือเจริญจากใจของสัตว์โลก สัตว์โลกมีความทุกข์อยู่ในหัวใจมาก ความทุกข์นี้จะเป็นความทุกข์ เป็นความกังวล เป็นความทุกข์มหาศาลเลย ความทุกข์อย่างนี้ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิด ๒ หนล่ะ

เกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะที่สวนลุมพินี “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” แล้วสมบุกสมบันในการค้นคว้าอยู่ ๖ ปี การค้นคว้า ๖ ปี ปัญญาฝ่ายมรรคมันยังไม่เกิด ปัญญานั้นปัญญาโลกียะไง สิ่งที่เป็นโลกียะ แม้แต่สร้างสมเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุญญาธิการมหาศาลขนาดนั้น ทําสิ่งใดไม่มีการสูญเปล่า จะได้ประโยชน์ทั้งหมด แต่ก็ไปลองกับสภาวะของโลกมา เพราะเป็นการยืนยันกับโลกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ประพฤติปฏิบัติมาแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ค้นคว้าสิ่งนี้มาแล้ว เห็นไหม สภาวะอย่างนั้น

จนถึงที่สุด เกิดอีกหนหนึ่ง คือเกิดในธรรม เกิดโดยมรรคไง แล้ววางมรรคไว้ กิเลสตายพร้อมกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิด พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิด เจาะฟองไข่ออกมาจากอวิชชาเป็นไก่ตัวแรก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบใครไม่ได้ในบุคคลนะ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรม เพราะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นมหาบุรุษสูงสุดในโลกนี้ สิ่งนี้เจริญที่สุด เจริญที่ตรงนี้ไง

เกิดพร้อมกับอวิชชา ดับอวิชชาตายไป แล้วสิ่งที่อวิชชาขับเคลื่อนไปสิ่งนี้มันไม่มีในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว

เวลาธาตุขันธ์มันกลับไปเป็นสภาวะของมัน สภาวธรรม สิ่งที่เป็นสภาวธรรมเป็นธรรมชาติ สิ่งที่เป็นธรรมชาติเกิดแล้วต้องตาย แต่สภาวธรรม ธรรมชาติอันนั้นคือโอกาสอันหนึ่ง ในเมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้ว แล้ววางไว้ ๕,๐๐๐ ปี ๕,๐๐๐ ปีนี้เป็นโอกาสของเรา เราเป็นสาวกพุทธะ ถ้าเราประพฤติปฏิบัติได้ มันจะเป็นความเห็นของเราขึ้นมา ถ้าเรามีหัวใจ เรามีความคิดปรารถนาพระโพธิสัตว์ สิ่งนี้มันก็จะกั้นใจของเรา

ประวัติหลวงปู่มั่นเป็นตัวอย่าง เป็นคติ ถ้าเป็นคติ เป็นตัวอย่าง แม้แต่การออกบวช ถ้าเราบวชเป็นความวิบัติ สิ่งที่เป็นวิบัติ การประพฤติปฏิบัติมันก็จะยากเข้า ครูบาอาจารย์ของเราถ้าสงสัยในอุปัชฌาย์ สงสัยสิ่งใด จะบวชซํ้า บวชซํ้าทันทีเลย นี่ทําทัฬหีกรรม บวชซํ้าเข้าไปเพื่อปลดเปลื้องความผูกพันกับสิ่งที่เป็นสภาวกรรม

เรื่องของศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสวางธรรมวินัยไว้แล้ว ถ้าใครทําผิดธรรมวินัยเป็นอาบัติๆๆ เราถ้าเป็นอาบัติ เราจะปลงอาบัติๆๆ ปลงอาบัติเพื่อจะเริ่มต้นใหม่ๆ เพราะมีกิเลส เราเป็นคนมีกิเลสนะ สิ่งที่มีกิเลสในหัวใจมันอยากสะดวกอยากสบาย แล้วถ้ากิเลสด้วยกัน เขียนในทางสะดวกสบายให้เราติดในสภาวะแบบนั้น เห็นไหม

เราจะไม่ติดในสภาวะแบบนั้น เราจะต้องมีสิ่งที่เปรียบเทียบ เราจะไม่เชื่อสิ่งนั้นโดยความเห็นของเรา เราจะเชื่อสิ่งนั้นต่อเมื่อเราเทียบเคียงกับธรรม เทียบเคียงกับประวัติหลวงปู่มั่นโดยที่หลวงตาเป็นผู้เขียนมา เพราะหลวงตาไปนอนกับหลวงปู่ขาวเพื่อต้องการความถูกต้อง ไปนอนกับหลวงปู่ชอบขณะที่เขียนประวัติ เพราะหลวงตาเล่าให้ฟัง ที่ไปนอนกับหลวงปู่ชอบนี้ก็เพราะต้องการได้ประวัติหลวงปู่มั่น เขียนเสร็จแล้วก็ไปให้หลวงปู่ชอบตรวจทาน

หลวงปู่ชอบก็ตรวจทาน หลวงปู่ขาวก็ตรวจทาน หลวงปู่คําดีก็เป็นที่ปรึกษา หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่ลี วัดอโศการาม เป็นผู้ตรวจทาน เพราะอยู่กับหลวงปู่มั่นมาทั้งหมด สิ่งนี้อยู่กับหลวงปู่มั่นมา แล้วมีความเห็นเป็นสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นในการเชิดชูครูบาอาจารย์ แล้วครูบาอาจารย์ก็รัก ก็สงวนลูกศิษย์นะ พยายามสร้างสมมา พยายามสั่งสอนมา พยายามเป็นผู้นําชี้นํามา

แต่องค์หลวงปู่มั่นไม่มีครูอาจารย์ มีหลวงปู่เสาร์ก็เป็นผู้ปรึกษา เพราะหลวงปู่เสาร์ก็สร้างสมมาเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าเหมือนกัน นี้ในประวัติหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นว่าไว้อย่างนั้น หลวงปู่มั่นแก้มาหมดๆ สิ่งที่แก้มาคือแก้มาให้เข้าทาง แก้ในความติดขัด

นี่เป็นคติ เป็นตัวอย่าง ถ้าเราพิจารณาของเรา เราทําจิตสงบของเรา ถ้ามันไม่เข้าทาง เราก็ต้องตรวจเช็คของเรา เพราะอดีตชาติใครจะไม่รู้เรื่องสิ่งนั้นหรอก แต่ใจเรารู้เพราะอะไร เพราะมันมีความอาลัยอาวรณ์กับสมบัติสิ่งนั้น สมบัติในหัวใจของเรามันมีความอาลัยอาวรณ์มาก

เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เวลาจิตสงบขึ้นมา ย้อนกลับไปอดีตชาติ ถ้าผู้ที่ทําได้นะ ทําไมกาฬเทวิลทําได้ล่ะ สิ่งที่ย้อนอดีตชาติมันก็ไม่ใช่มรรค ถอดจิตออกไปจากไหนก็ไม่ใช่มรรค เวลาเหาะเหินเดินฟ้าก็ไม่ใช่มรรค อภิญญา ๖ รู้วาระจิต เหาะเหินเดินฟ้า สิ่งนี้เป็นเครื่องเคียง สิ่งนี้ไม่ใช่มรรคทั้งหมดเลย สิ่งนี้ไม่ใช่อริยสัจ

ถ้าเป็นอริยสัจ “ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค” ปัญญามันเกิด มันมีความเป็นของมัน แล้วปัญญามันแหลมคมนะ ปัญญาภาวนามยปัญญามหัศจรรย์ สิ่งที่มันมหัศจรรย์มันถึงแก้ไขความเป็นมหัศจรรย์ของใจ

ใจนี้มหัศจรรย์มาก เกิดตายๆ ในวัฏฏะ เกิดตายในสถานะของภพชาติต่างๆ เกิดตายในสภาวะแบบนั้น ถ้าเราพิจารณาเข้ามา มันเห็นสภาวะแบบนี้ได้ ความรู้มหาศาลเลย เห็นไหม ค้นคว้าไปที่ไหนก็ไม่เห็น ถ้าไม่ค้นคว้ากลับมาที่กลางหัวใจ ไม่ค้นคว้ากลับมาที่ภวาสวะ ฐานของภพ

จิตปฏิสนธิตัวนี้สําคัญมาก ปฏิสนธิจิตดับจากนี้แล้วก็เกิดก็ตาย ก็เกิดก็ตาย แล้วก็จําภพจําชาติของตัวเองไม่ได้ เวลากาฬเทวิล ย้อนอดีตชาติถึงจะเห็นสภาวะแบบนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนบุพเพนิวาสานุสติญาณ แล้วก็วางธรรมไว้ สร้างสมมาเป็นพระเวสสันดร เป็นสิ่งต่างๆ สิ่งนี้สร้างสมมามหาศาล สิ่งที่สร้างสมมามหาศาลถึงเป็นสภาวะรองรับใจดวงนั้นขึ้นมา แล้วสิ่งที่รองรับสภาวะนั้น เวลาสําเร็จแล้ว สิ่งที่รองรับนั้นเป็นวัฏฏะ เป็นวังวน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ พระสารีบุตรก็เป็นพระอรหันต์ ครูบาอาจารย์ของเราก็เป็นพระอรหันต์ สิ่งที่เป็นพระอรหันต์คือความเสมอภาคไง มันถึงวุฒิภาวะเสมอกัน วุฒิภาวะเสมอกัน รู้เหมือนกัน แต่วุฒิภาวะหรืออํานาจวาสนาบารมีต่างกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสุดยอด เพราะสร้างสมมาทุกข์ยากมหาศาล สร้างสมบุญญาธิการมหาศาล ชาดกถึงได้เห็นมาก ความระลึกต่างๆ ถึงได้เห็นมาก รื้อสัตว์ขนสัตว์ได้มหาศาลเลย

แต่ในเมื่อเราเกิดมา หลวงปู่มั่นก็ประพฤติปฏิบัติมาเป็นเครื่องยืนยัน แล้วเราเชื่อ พวกเราเชื่อ เราเคารพในหลวงปู่มั่น เพราะหลวงปู่มั่นวางธรรมไว้ แล้วหลวงปู่มั่นสร้างบุคลากร ครูบาอาจารย์เราชี้นําๆ แล้วพระผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเข้าถึงธรรมๆ สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์

แต่เวลาชี้ออกมาแล้วเป็นโทษๆ เราจะไปเชื่อสิ่งนั้นไม่ได้ เพราะสิ่งนั้นมันไม่เป็นประโยชน์ สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ผู้จดจารึกไม่เป็นประโยชน์ ถ้าเป็นประโยชน์ ทําไมไม่สร้างเป็นประโยชน์ล่ะ ทําไมไม่สร้างให้เป็นประโยชน์กับสิ่งนี้ สิ่งนี้ถ้าเป็นการโต้แย้งขึ้นมาให้เป็นประเด็นขึ้นมา เราจะเอาครูบาอาจารย์ออกมาขายทําไม เราจะไม่เอาครูบาอาจารย์ออกมาขายให้เขาโต้แย้งหรอก เพราะว่าสิ่งที่ว่าเป็นชาดก เป็นนิทาน มันไม่ใช่อริยสัจ สิ่งที่เป็นอริยสัจคือความเห็น เห็นไหม

หลวงตาบอกว่าถามหลวงปู่มั่น “ที่ไหน”

หลวงปู่มั่นบอก “ที่เชียงใหม่” ตามโคนต้นไม้ต้นหนึ่ง แต่จําชื่อต้นไม้นั้นไม่ได้ นี่ถิ่นเกิด เวลาครูบาอาจารย์ของเราถึงถิ่นเกิด ถิ่นเกิดคือสภาวะที่ใจมันเป็น ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่ที่โคนต้นโพธิ์ เพ็ญเดือน ๖ นี่ถิ่นเกิดขณะที่จิตมันพลิก สติสัมปชัญญะพร้อม อรหัตตมรรคนะ ถ้าเป็นอรหัตตมรรค สติสัมปชัญญะสมบูรณ์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ความเห็นของใจดวงนั้นที่เห็นสภาวะแบบนั้น มันจะไม่รู้สภาวะถิ่นเกิดได้อย่างไร รู้สภาวะถิ่นเกิดอย่างนี้มันถึงย้อนกลับมาเป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์กับใจไง ครูบาอาจารย์ถึงวางสิ่งนี้ไว้ให้เรา

เราเกิดมาพบครูบาอาจารย์นะ เกิดมาพบกึ่งพุทธกาล เพราะในพระไตรปิฎกบอก กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง หลวงปู่มั่นก็บอกในหนังสือว่า เจริญตั้งแต่พระจอมเกล้าฯ สร้างพระให้เข้าใกล้ธรรมวินัย ดึงพระให้เห็นธรรมวินัยเป็นหัวใจ แล้วก็ประพฤติปฏิบัติมา แล้วหลวงปู่มั่นมาเกิดท่ามกลางที่ศาสนาเจริญอีกหนหนึ่ง แล้วค้นคว้าอย่างมหาศาลเลย

เวลาค้นคว้าไป เพราะพระโพธิสัตว์เหมือนกัน ถึงจะเห็นการเป็นไปของดวงจิตต่างๆ เห็นสภาวะนิทาน เห็นสภาวะชาดกเหมือนกัน แต่อ่อนด้อยกว่า เพราะสร้างสมยังไม่ถึง ยังไม่สมบูรณ์ ถึงตัดความเป็นไปของใจดวงนั้น แล้วเป็นสาวกพุทธะเหมือนกัน เป็นอนุพุทธะเหมือนกัน สิ่งที่เสมอกันโดยความสะอาดบริสุทธิ์อย่างนี้ถึงเสมอกัน สิ่งนี้เป็นเครื่องยืนยันกับใจทุกๆ ดวง ใจทุกๆ ดวงของครูบาอาจารย์จะชี้นํามาสิ่งนี้

ในเมื่อสิ่งที่ไม่มีมายา มันไม่เป็นสิ่งที่ว่าเป็นความเศร้าหมอง ถ้ากิเลสเศร้าหมอง การจดจารึกก็เศร้าหมอง เป็นมารยาสาไถย ให้เป็นสิ่งที่กดถ่วงกับประวัติของบุคคลสําคัญ แต่ถ้าประวัติบุคคลสําคัญด้วยผู้จดจารึกมีธรรมในหัวใจ บุคคลสําคัญนั้นเป็นคติ ทําไมพระกัสสปะบอกกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระกัสสปะถือธุดงควัตรตลอด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามพระกัสสปะว่า “กัสสปะ เธอก็เป็นพระอรหันต์แล้ว เธอทําไมถึงต้องถือธุดงควัตรอีก”

พระกัสสปะบอกกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “ข้าพเจ้าปฏิบัติเพื่ออนุชนรุ่นหลัง เพื่อเป็นคติ เพื่ออนุชนรุ่นหลังได้คติ ได้แบบอย่าง ได้ถือสิ่งนี้เป็นเครื่องปฏิบัติ”

ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมจะห่วงผู้ที่เดินมา จะเดินเข้าถึงอริยสัจ ถึงหลักของถิ่นเกิดในหัวใจนั้น ถิ่นเกิดของหัวใจคือตัวปฏิสนธิจิตนั้น ทําลายที่ปฏิสนธิจิตนั้นแล้ว นี้คือการสิ้นกังวล เกิดแบบเจ้าชายสิทธัตถะ เกิดเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าครั้งที่ ๒ พร้อมกับกิเลสตาย แล้วก็นิพพานไปตั้งแต่วันวิสาขบูชา เอวัง