คํานํา

องค์พระบรมศาสดา ทรงสั่งสอนการปฏิบัติธรรม โดยมุ่งเน้นลงที่กายและใจเป็นสําคัญ เพราะกายเป็นที่ตั้งของใจ และใจเป็นที่ตั้งของกิเลสและธรรมทั้งมวล

หนังสือกายหรือใจ ได้รวบรวมการตอบปัญหาธรรมของ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ซึ่งท่านตอบอย่างถูกต้องชัดเจนตามหลักธรรมคําสอนขององค์พระบรมศาสดาทุกประการ เช่น การปฏิบัติธรรม ครูบาอาจารย์ และ การเริ่มต้นที่ถูกต้อง สําคัญและจําเป็นมาก สมดังคําหลวงปู่มั่น “ต้นคด ปลายตรงไม่มี”

การพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เวทนา จิต ธรรมตามความเป็นจริงต้องมีพื้นฐานสัมมาสมาธิ การเข้าถิ่นเกิด หรือสมถกรรมฐานก่อน จึงออกพิจารณาใคร่ครวญด้วยปัญญา หรือวิปัสสนากรรมฐาน เช่น การดูจิตของหลวงปู่ดูลย์ หรือ ปัญญาอบรมสมาธิของหลวงตามหาบัว ซึ่งสอนทั้งสมถะวิปัสสนา ส่วนผู้ไม่รู้จริงมีมิจฉาทิฏฐิสอนการดูจิต จึงผิดจากที่หลวงปู่ดูลย์สอนไว้มาก อุปมา สติปัฏฐาน ๔ จริง กับ สติปัฏฐาน ๔ ปลอม โดยท่านได้อธิบายการดูจิตที่ถูกของหลวงปู่ดูลย์ นอกจากนี้ยังได้ตอบเรื่องการภาวนาพุทโธ การถือศีล ๘ สังคมอ่อนแอ และความกังวลห่วงลูกเล็กของแม่ ซึ่งล้วนเป็นประโยชน์ช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจกระจ่างในธรรมะมากยิ่งขึ้น

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
กุมภาพันธ์ ๒๕๕๙

๑

ดูจิตมีถูกมีผิด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เขาเอาหนังสือมาถามไง เขาเอาหนังสือของเราเองมาถามเมื่อ ๒ วันนี้ เขาเอาหนังสือมาถาม หนังสือ “สมมุติว่าจิต” เขาเอามาถามว่าในหนังสือนี้มันขัดแย้งกันเอง มันขัดแย้งกันเอง หน้า ๒๒ คําตอบนะ

ถาม : ไม่เข้าใจเวลาหลวงพ่อตอบว่า ไม่เข้าใจเวลาจิตมันสงบ นี่เห็นด้วย ความสงบนี้มันอยู่ในวงของสมถะทั้งหมด อันนี้เป็นปัญญาอบรมสมาธิ หลวงปู่บ้านตาด การดูจิตนี้ก็คือปัญญาอบรมสมาธิ สุดท้ายแล้วมันก็เป็นสมาธิเท่านั้น

ตอบ : “การดูจิตนี้คือปัญญาอบรมสมาธิ สุดท้ายแล้วมันก็เป็นสมาธิเท่านั้น” นี่พูดถึงในหน้า ๒๒ “สมมุติว่าจิต” แล้วเขาก็บอกว่ามันค้านกันเอง มันค้านกันเองในหน้า ๑๑๐ หนังสือ “สมมุติว่าจิต”

ถาม : คําว่าปัญญาอบรมสมาธินี้ไม่ใช่ดูจิต ดูจิตนี้มันเหมือนกับการเพ่ง ดูจิตนี้เป็นกสิณ เห็นไหม เราเพ่งกสิณ กสิณเขียว กสิณแดง กสิณคือเพ่ง การดูจิตเขาก็ดูกันอย่างนี้ แต่ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ เขาไม่ได้ดูอย่างนี้ แต่จะใคร่ครวญว่าอันนี้ประกอบไปด้วยอะไร อันนี้มันคืออะไร (นี่หน้า ๑๑๐)

ตอบ : ฉะนั้น เขาเอาหนังสือไปอ่านแล้วเขางงไง งงว่า

หน้า ๒๒ บอกว่า “การดูจิตนี้เป็นปัญญาอบรมสมาธิ สุดท้ายมันก็เป็นสมาธิเท่านั้น” หน้า ๒๒ หนังสือ “สมมุติว่าจิต”

หน้า ๑๑๐ บอกว่า “คําว่าปัญญาอบรมสมาธินี้ไม่ใช่ดูจิต ดูจิตนี้มันเหมือนกับการเพ่ง ดูจิตนี้เป็นกสิณ เห็นไหม การเพ่งกสิณ กสิณเขียว กสิณแดง กสิณคือเพ่ง ถ้าดูจิต เขาก็ดูกันอย่างนี้ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ เขาไม่ได้ดูอย่างนี้ เขาจะมีการใคร่ครวญ อันนี้มันมีอะไร”

นี่พูดถึงที่เขาว่ามันผิดนะ

ฉะนั้น เขาบอกที่ว่า เอาที่ว่ามันถูกก่อน มันถูกคือว่าหนังสือ “สมมุติว่าจิต” เรื่องแรกเป็น “สนทนาธรรมกับแม่ชีที่หัวหิน” ฉะนั้น เวลาสนทนาธรรมกับแม่ชีที่หัวหิน เขามาถามเรื่องการปฏิบัติ เขาสงสัยในเรื่องการปฏิบัติ เขาก็มาคุยปัญหาเรื่องการปฏิบัติ เขาก็ยกประเด็นต่างๆ ว่าครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติตามแนวทางใดๆ ทั้งสิ้น แล้วก็ย้อนเข้ามาถึงการดูจิต ถ้าการดูจิต เพราะตอนนั้นเขามาถามนั้นมันเป็น พ.ศ. ๒๕๔๕ วันที่ ๑๔ สิงหาคม ๒๕๔๕ ตอนนั้นเวลาไปหัวหินแล้วเขามาถามปัญหาที่หัวหิน เขาถามถึงปัญหาในการปฏิบัติต่างๆ

ทีนี้แนวทางต่างๆ มันก็การปฏิบัติ ปัญหาแนวทางใด แนวทางใด ก็พูดถึงแนวทางการดูจิต ถ้าแนวทางการดูจิต เขาถึงถามปัญหาการดูจิต เพราะตอนนั้นการดูจิต ถ้าพูดถึงการดูจิต เราก็พูดถึงหลวงปู่ดูลย์ เพราะหลวงปู่ดูลย์ท่านเป็นผู้แนะนําในการดูจิต ฉะนั้น หลวงปู่ดูลย์ท่านให้ดูจิต เพราะแนวความคิดของหลวงปู่ดูลย์ท่านทําของท่าน

ฉะนั้น ในการดูจิตมันมีถูกและมีผิด ถ้ามีถูกนะ ถ้าเราดูจิตของท่าน ท่านใช้คําว่า “ดูจิต” แต่เวลาเราตอบปัญหาเขา เราตอบปัญหาว่าเป็น หลวงตาท่านบอกปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิมันก็ปัญญาอบรมสมาธิ

อบรมสมาธิ สมาธิอยู่ที่ไหน? สมาธิอยู่ที่จิต ถ้าใช้ปัญญาอบรม ปัญญาอบรมจิต ปัญญาอบรมจิต เราพิจารณาไปเรื่อยๆ เราใช้ปัญญาแยกแยะไปด้วย แยกแยะความเห็นต่างๆ ในจิตนั้น พอแยกแยะความเห็นต่างๆ ในจิตนั้น พอจิตมันวางความคิดทั้งหมดมันก็เป็นสมาธิ ทีนี้ถ้าเป็นสมาธิ นี่ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าการดูจิต เพราะการดูจิตตอนนั้นเรายังไม่ได้ออกมาพูดเรื่องการดูจิตโดยภาพรวม ทีนี้เราพิจารณาการดูจิตโดยเฉพาะผู้นํา ผู้นําคือว่าหลวงปู่ดูลย์ หลวงปู่ดูลย์เราเห็นด้วย เราเห็นด้วย แล้วหลวงตาท่านก็รู้ของท่าน

ทีนี้เวลาหลวงตาท่านสอนถึงปัญญาอบรมสมาธิ แต่หลวงปู่ดูลย์ท่านสอน ท่านสอนถึงการดูจิต แต่การดูจิตของหลวงปู่ดูลย์ “ความคิด คิดเท่าไรก็ไม่รู้ คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่การหยุดคิดนั้นก็ต้องใช้ความคิด”

การว่าต้องใช้ความคิด หลวงปู่ดูลย์ท่านบอกให้ใช้ความคิด คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิดใช่ไหม แต่การหยุดคิดก็ต้องใช้ความคิด นี่ความคิดไง ถ้าความคิดเป็นปัญญาอบรมสมาธิไง แต่ท่านใช้ของท่านกระชับของท่านว่าเป็นการดูจิต

ฉะนั้น บอกว่า “ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ หน้า ๒๒ ทําไมบอกว่า การดูจิตนี้มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ”

ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เพราะตอนนั้นเขาถามปัญหาเรื่องแนวทางปฏิบัติ ถ้าแนวทางปฏิบัติ มันเป็นที่คําถาม คําถามถ้าถามถึงปัญหาแนวทางการดูจิต ถ้าถามถึงแนวทางการดูจิต การดูจิต หลวงปู่ดูลย์ท่านดูจิต ท่านดูด้วยความถูกต้อง ฉะนั้น การดูจิตที่ถูก การดูจิตที่ถูกมันก็ใช้ปัญญา ใช้สติใช้ปัญญานี่แหละเข้าไปดูจิต เข้าไปพิจารณาแยกแยะจิต

ถ้าแยกแยะขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบแล้ว นี่ในโศลกของหลวงปู่ดูลย์ท่านบอก “จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของมันคือทุกข์ จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของมันคือทุกข์ ดูจิตๆ จิตเห็นจิต จิตเห็นอาการของจิตนั้นเป็นมรรค ผลของการที่จิตเห็นจิตอันนั้นคือนิโรธ”

นี่ท่านพูดของท่านถูกต้อง ท่านพูดถูกต้องเพราะท่านทําของท่านถูกต้อง ท่านทําถูกต้อง ท่านพูดถูกต้อง การพูดถูกต้อง ถ้าการพูดแล้วมันมีเหตุมีผล มันมีเหตุมีปัจจัยของมัน ถ้ามีเหตุมีปัจจัยของมัน มันเป็นความถูกต้องนะ ความถูกต้องก็คือความถูกต้อง สัจจะก็คือสัจจะ มันจะมีอะไรล่ะ สัจจะความจริงก็เป็นสัจจะ

ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าการดูจิตของหลวงปู่ดูลย์มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิแล้ว ถ้ามันเป็นวิปัสสนาขึ้นไป จิตเห็นจิต จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย จิตส่งออกๆ ต้องหยุดหมด การคิดนี่จิตส่งออกทั้งหมด ความคิดทั้งหมดเป็นจิตส่งออก เป็นสมุทัย ผลของมันคือทุกข์ ผลของมันคือทุกข์ ดูจิตๆ จนจิตเห็นอาการของจิต นี้เป็นมรรค นี่มันมีสมาธิ มีสมถะ แล้วมันก็มีวิปัสสนา ถ้ามันสมถะ วิปัสสนา นี่พูดถึงมันมีสมถะ มีวิปัสสนา คือมีสมาธิ แล้วมีการฝึกหัดใช้ปัญญา มันเป็นปัญญาอีกคนละขั้นไง

ถ้าดูจิตๆ ปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นโลกียปัญญา นี่ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ

แต่ถ้ามันเป็นมรรคนะ มันเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย เป็นอีกเรื่องหนึ่งคือจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นจิตไง ถ้าจิตเห็นจิต จิตเห็นจิตอย่างไร ถ้าจิตเห็นจิต มันก็บอก ในนี้พูดถึง อธิบายถึงส้ม ในหนังสือเล่มนี้อธิบายถึงผลส้มมันจะกระทบกันอย่างไร อันนี้ถ้าถูกมันถูกอย่างนี้ ถูกเพราะว่าปัญญาอบรมสมาธิ ดูจิตนี้คือปัญญาอบรมสมาธิ สุดท้ายมันก็เป็นสมาธิเท่านั้น ดูจิต เห็นไหม แต่ถ้าจิตเห็นจิตแล้ว อาการของจิตมันไปอีกเรื่องหนึ่งเลย

ฉะนั้น สิ่งที่ทําไมมันถูก ทําไมถึงเป็นปัญญาอบรมสมาธิ นี่พูดถึงว่าหน้า ๒๒ เนาะ

ฉะนั้น หนังสือเราเองนะ เราเป็นคนตอบปัญหาเอง เราเป็นคนตอบปัญหาไปเอง แล้วปัญหานี้ ปัญหาที่เราตอบมันก็กลับมาให้เราตอบอีกทีหนึ่ง เขาเรียกว่าขว้างงูไม่พ้นคอ ก็ปัญหาเราเป็นคนตอบไปเอง แล้วเขาก็ไปพิมพ์เป็นหนังสือ แล้วเขาก็เอาหนังสือมาถามเองว่านี่หนังสือมันขัดแย้งกัน มันขัดแย้งกัน

เวลาถาม-ตอบปัญหาธรรมนะ มันมีคนถามร้อยแปดพันเก้า แล้ววุฒิภาวะของคนมันแตกต่างกัน ฉะนั้น ในพระไตรปิฎกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาบอกพระพุทธเจ้าพูดอย่างนั้น พระพุทธเจ้าพูดอย่างนั้น

เวลาพระพุทธเจ้าพูดกับใครล่ะ ถ้าพระพุทธเจ้าพูดกับฆราวาสนะ พูดกับพวกคฤหัสถ์ พระพุทธเจ้าก็เทศน์เรื่องระดับของทาน แต่ถ้าพระพุทธเจ้าพูดกับพระ พระที่ปฏิบัติไม่เป็นก็อีกเรื่องหนึ่งนะ เวลาพระพุทธเจ้าพูดกับพระสารีบุตร พระสารีบุตรนี้เป็นเสนาบดีธรรมนะ เป็นผู้ที่มีปัญญา ฉะนั้น เวลาถ้าพระพุทธเจ้าพูดกับพระสารีบุตร เวลาพูดแก้ปัญหาของพระที่ปฏิบัติ พระที่ปฏิบัติมีปัญหามากน้อยขนาดไหน ถ้าเริ่มปฏิบัติไม่เป็นก็ปัญหาพื้นๆ แต่ถ้าใครปฏิบัติเป็น อย่างเช่นพระโมคคัลลานะ พระสารีบุตร เวลาไปฟังพระอัสสชิ เพราะฟังพระอัสสชิแล้วเป็นพระโสดาบัน นี่เป็นพระโสดาบันแล้ว เวลามาบวช บวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็สอนต่อไป

นี่โปฐิละๆ เวลาไปศึกษากับสามเณรน้อย สามเณรน้อยเวลาเทศนาว่าการสอนขึ้นมา ตั้งแต่เอาร่างกายนี้เปรียบเหมือนจอมปลวก เปรียบเหมือนจอมปลวกแล้วปิดรูทั้ง ๕ รูไว้ เหลือไว้รูหนึ่ง แล้วคอยจับเหี้ยตัวนั้น พอจับเหี้ยตัวนั้นได้ก็เกิดวิปัสสนา วิปัสสนาไป พอจะถึงที่สุดนะ จิตละเอียดขึ้น จิตมีวุฒิภาวะมากขึ้น สามเณรน้อยพาไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการถึงขั้นสุดท้าย เป็นพระอรหันต์เลย

นี่เวลาพูดถึงธรรมะพระพุทธเจ้าพูดกับใคร พูดกับคนที่ปฏิบัติ คนที่มีวุฒิภาวะมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าพูดโดยทั่วไปก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง อันนั้นเวลาที่เขาถามปัญหาในเรื่องที่ว่าการดูจิตนั้นเป็นแบบใด

ทีนี้การดูจิต โดยพื้นฐานหลวงปู่ดูลย์ท่านดูจิตมา ท่านสอนมา แล้วถูกต้องด้วย ฉะนั้น บอกว่า การดูจิตมันก็เหมือนกับปัญญาอบรมสมาธิ เวลาปัญญาอบรมสมาธิขึ้นมาแล้ว พอเป็นสมาธิขึ้นมาแล้ว ฝึกหัดใช้ปัญญาอย่างไรต่อเนื่องไป

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่ดูลย์อยู่นะ เวลาหลวงปู่ดูลย์อยู่ ในการดูจิตจะราบเรียบมาก จะไม่มีสิ่งใดเป็นเสี้ยนเป็นหนาม เพราะอะไร เพราะหลวงปู่ดูลย์ท่านเป็นเจ้าของทฤษฎี ท่านเป็นผู้ที่รื้อค้น ท่านเป็นคนที่วางแนวทางนี้ไว้ ฉะนั้น ใครปฏิบัติจะเอาแนวทางของท่านเพื่อไปสืบต่อ เจ้าของทฤษฎี เจ้าของแนวทางนั้นอยู่ ฉะนั้น เวลาปฏิบัติสมัยหลวงปู่ดูลย์ยังอยู่นะ ใครไปหาท่านบอกว่า “ไม่ใช่ ไม่ใช่”

“อย่างนี้ถูกไหม”

“ไม่ถูกๆ ไม่ใช่ๆ” หลวงปู่ดูลย์น่ะ “อย่างนี้ไม่ใช่ๆ” ประจํา การดูจิตนะ ถ้าให้ถูกต้องมันต้องมีสติปัญญามาก แต่ถ้าเกิดพุทโธๆ ไปเลย มันอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่ดูลย์อยู่นะ เรื่องที่เป็นปัญหานี้ไม่เป็นหรอก เพราะว่าตัวท่านอยู่ ใครไปก็ไม่กล้าแซงหน้าแซงหลัง แต่พอท่านไม่อยู่แล้วสิ พอท่านไม่อยู่แล้วมันก็ออกไปแนวทางต่างๆ เยอะแยะไปหมด

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า คําว่าปัญญาอบรมสมาธินี้ไม่ใช่การดูจิต การดูจิตคือการเพ่ง การเพ่งกสิณ การเพ่งต่างๆ ของท่าน เพราะอะไร เพราะพวกที่คําสอนลูกศิษย์ๆ เขามา เขาจะมีอยู่คําหนึ่งเป็นหลักของเขาเลยคือ “ห้ามคิด ห้ามคิด” พอห้ามคิด มันไม่ใช่ปัญญาอบรมสมาธิแล้ว ห้ามคิดมันก็เป็นกสิณไง เป็นการเพ่งไง พอห้ามคิด พอห้ามคิดขึ้นมา ถ้าการห้ามคิดมันกดไว้เฉยๆ ถ้ามันตกภวังค์ไปมันก็ตกภวังค์ไป แล้วมันก็คาอยู่อย่างนั้นแหละ มันเข้าสมาธิไม่ได้หรอก เพราะมันเป็นมิติของโลก ถ้าเป็นสมาธินะ มันเป็นสมาธิ

ดูสิ เวลาปาราชิก ๔ ถ้าใครตั้งแต่ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน แม้แต่ฌานสมาบัติเอามาอวดนี่ก็อุตริแล้ว อุตริเพราะอะไร อุตริเพราะธรรมมันเหนือมนุษย์ไง ธรรมเหนือมนุษย์นะ แต่ถ้าเราเป็นมนุษย์ใช่ไหม เราดูจิต เราเพ่งอยู่อย่างนี้มันก็เป็นมิติของมนุษย์ มันไม่เข้าสู่สัมมาสมาธิเลย

ฉะนั้น พอไม่เข้าสู่สัมมาสมาธิ เพราะถ้าคําว่า “ห้ามคิดๆ” มันเป็นการเพ่งเฉยๆ การกดไว้เฉยๆ พอการกดเฉยๆ พอกดเฉยๆ แล้วนะ พอการกดไว้นี่การเพ่งไว้ ดูไว้เฉยๆ พอดูไว้เฉยๆ ปั๊บ เสร็จแล้วพอดูเฉยๆ นะ มันเข้าไปเห็นนิพพาน พอแว็บเข้าไปเห็นนิพพานเป็นพระโสดาบัน นี่เพ่งๆๆ เพ่งจนไปเห็นนิพพาน พอเห็นนิพพานก็เป็นโสดาบัน เห็นนิพพานครั้งที่ ๒ เป็นสกิทาคามี เห็นนิพพาน เห็น เห็นคืออะไร...อุปาทานทั้งนั้น เราเพ่งเอง เราคิดเอง เราจินตนาการเอง เพราะมันไม่มีอะไรเกิดขึ้นเลย พอไม่มีอะไรเกิดขึ้นเลย เพราะบอกว่าห้ามคิดๆ ให้ดูเฉยๆ ห้ามคิดทั้งหมดเลย

หลวงปู่ดูลย์ท่านบอกว่า “คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่ แต่ แต่ก็ต้องใช้ความคิด”

ท่านใช้คําว่า “แต่” เลย ท่านไม่ใช้ความคิดเดิมเลย

“คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด” นี่มันเป็นโลกียะ มันเป็นเรื่องโลก “แต่” นี่มันลึกลงไปแล้ว “แต่” นี่มันเป็นคนละมิติเลย “แต่ก็ต้องใช้ความคิด” แต่ความคิดมันเกิดอย่างไรล่ะ ความคิดนั้นมันเกิดขึ้นมาจากรากฐานอะไรล่ะ

นี่มันไม่ได้เกิดขึ้นจากรากฐานปกตินี้ ถ้ามันเป็นสมาธิแล้วมันถึงเกิดปัญญาอันนั้น ถ้าเกิดปัญญาอันนั้น นี่เกิดปัญญาถึงเป็นวิปัสสนา มันคนละขั้นตอนกัน ถ้ามันคนละขั้นตอนกัน มันจะมีขั้นตอนของมันไป

ดูจิตเข้าไปจนสงบแล้ว ถ้ามันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นี่จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตเห็นอาการของจิต มันมีการกระทําของมันขึ้นไป มันก็เป็นขึ้นไป มันเหมือนเราที่ว่า อย่างเช่นเรามีมะม่วงหรือมีไข่ก็แล้วแต่ เราจะทอดไข่ เราต้องตอกไข่ไหม เวลาเราจะปอกมะม่วง เราต้องปอกมะม่วงไหม การปอกมะม่วงเป็นการเคลื่อนไหวไหม แล้วการเพ่งอยู่เฉยๆ โดยเพ่งอยู่ให้ไข่มันแตกเอง เป็นไปได้ไหม เพ่งอยู่โดยการปอกมะม่วงมันเป็นไปได้ไหม? มันเป็นไปไม่ได้ ดูจิตๆ ให้มะม่วงมันปอกเปลือกเอง ดูจิตๆ ให้ไข่มันแตกเอง แตกเองแล้วก็มีกระทะเข้ามา มีนํ้ามันมาพร้อม มาทอดไข่เอง มันเป็นไปได้อย่างไรล่ะ มันเป็นไปไม่ได้ไง พอมันเป็นไปไม่ได้ เราถึงบอก คําว่าปัญญาอบรมสมาธิไม่ใช่การดูจิต

เพราะเวลาที่เขามาถามปัญหานี้เขาถามถึงครูบาอาจารย์ของเขา เพราะคําว่า “ครูบาอาจารย์ของเขา” เขาอ้างว่าครูบาอาจารย์ว่าห้ามคิดๆ แล้วเขาถามปัญหานี้ขึ้นมา เขาให้เรายืนยันไง “สมมุติว่าจิต” หรือ “ยืนยันว่าผิด” นี่เรายืนยัน เรายืนยันว่าผิดเลย ยืนยันว่าผิดเพราะอะไร เพราะความเห็นผิด สัมมาทิฏฐิ-มิจฉาทิฏฐิ ถ้าสัมมาทิฏฐิ ถ้าปัญญาถูกต้องดีงามขึ้นมาจากเริ่มต้น สัมมาทิฏฐิ ความเห็นถูกต้อง ทําสมาธิก็สมาธิถูกต้อง ปัญญาก็ปัญญาถูกต้อง

มิจฉาทิฏฐิ พอมิจฉาทิฏฐิขึ้นมา ถ้าเป็นสมาธิก็เป็นมิจฉาสมาธิ ปัญญาก็เป็นมิจฉาปัญญา เพราะมันบอกห้ามคิด ถ้าห้ามคิดก็เพ่งดูให้เปลือกมะม่วงมันหลุดออกไปเอง แล้วให้มะม่วงลอยมาเข้าปากเอง แล้วก็ได้ลิ้มรสมะม่วงด้วยความหอมหวานเอง มันไม่มีในโลกนี้ มันเป็นไปไม่ได้ โดยเอาแบบทางลัดๆ อย่างมะม่วง เราไม่อยากปอก เราผ่าซีกได้ไหม ผ่าซีกมันก็ต้องมีการผ่าซีก มันไม่มีการเพ่งให้ผ่าซีก มันไม่มีหรอก ถ้ามันพูดถึงดูจิตๆ แล้วให้มันเป็นไปเอง มันจะเป็นไปเอง มันไม่มี ความจริงมันไม่มี มันเป็นไปไม่ได้ ถ้าเป็นไปไม่ได้ ฉะนั้น เราถึงบอกว่าผิดไง

“ปัญญาอบรมสมาธินี้ไม่ใช่การดูจิต ดูจิตนี้มันเหมือนกับการเพ่ง” กับหน้า ๒๒ บอกว่า “ปัญญาอบรมสมาธิมันก็เหมือนการดูจิต เพราะมันมีการแยกแยะ” ไปดูหน้า ๒๒

แล้วพอหน้า ๑๑๐ เพราะเริ่มต้นจากคําถามว่า “ถ้าการปฏิบัติอย่างนี้ถูกต้องหรือไม่”

นี่เรายืนยันไง ยืนยันว่าไม่ถูกต้อง ยืนยันว่าผิด พอยืนยันว่าผิด ยืนยันว่าผิดมันก็มีเหตุผลรองรับ ยืนยันว่าผิดเพราะว่า บอกว่าห้ามคิด ห้ามคิดเพราะเราเข้าใจผิดเอง เราเข้าใจผิดว่าดูจิตๆ ห้ามคิด

“คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด” ทีนี้คําว่า “หยุดคิด” เราก็ไปห้ามมันเลย ไปหยุดมันเลย แต่ถ้าใช้ปัญญาแยกแยะ ถ้าดูจิตมีสติปัญญาตามนะ มันหยุดของมันได้ ถ้ามันหยุดของมันได้ แต่เขาต้องใช้ปัญญาต่อไป ปัญญาต่อไป “แต่ก็ต้องใช้ความคิด” เพราะความคิดมันก็เป็นภาวนามยปัญญา มันก็เป็นมรรค ถ้ามรรคมันไม่มีปัญญา มันไม่ใช้ปัญญา มันจะเป็นมรรคไปได้อย่างไร

เวลาการปฏิบัติบางสํานักเขาบอกว่า “ไม่ต้องใช้สมาธิ ใช้ปัญญาไปเลย”

ใช้ปัญญาไปเลยมันก็มรรค ๗ มรรค ๗ หน่วยกิตมันมรรค ๘ ถ้าหน่วยกิตมันไม่ครบ มันมรรคสามัคคีไม่ได้ มันจะเป็นภาวนามยปัญญาไปไม่ได้ ฉะนั้น พอมาการดูจิต ดูจิตก็บอกว่าห้ามคิดๆ ไอ้นั่นก็บอกว่าห้ามใช้สมาธิ ไอ้นี่ก็บอกว่าห้ามคิด นี่แนวทางปฏิบัติมันหลากหลายแตกต่างกันไปมากเลย

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเรานะ ท่านจะเน้นลักษณะเด่น ลักษณะเด่น แต่ลักษณะเด่นอย่างไรก็แล้วแต่ อย่างเช่นกําหนดมรณานุสติ เช่น ท่องเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ถ้าใช้อานาปานสติ สิ่งนี้มันทําความสงบทั้งนั้นแหละ แต่เวลาถ้ามันสมบูรณ์ของมันขึ้นมาแล้ว มรรคมันจะรวมตัวของมัน มันจะสร้างฐานของมันขึ้นมา จะทําอย่างไรก็แล้วแต่ ต้องเป็นมรรค ๘ มรรค ๘ มรรคสามัคคี มันจะมีหลักมีเกณฑ์ของมัน ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ของมันขึ้นมา คนปฏิบัติมันจะรู้ มันถึงเป็นปัจจัตตัง มันถึงเป็นสันทิฏฐิโก ถ้ามันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก มันก็เป็นความจริงของมันขึ้นมา ถ้าความจริงขึ้นมา มันจะรู้ตามความเป็นจริงอันนั้น

ฉะนั้น ถ้าบอกว่าหนังสือเล่มนี้มันขัดกัน มันไม่ใช่ขัดกันเพราะคําว่าดูจิตหรือปัญญาอบรมสมาธิ มันขัดกันที่ต้นเหตุ ที่เหตุ เหตุหนึ่ง การดูจิตที่ว่าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เพราะมันถูกต้องดีงามมาจากครูบาอาจารย์ จากหลวงปู่ดูลย์ หลวงปู่ดูลย์ท่านบอกดูจิตๆ เราไม่เคยค้านเลยนะ เพราะเราเห็นเรื่องโศลกของหลวงปู่ดูลย์มาแต่ไหนแต่ไรแล้ว เราเห็นคําที่หลวงปู่ดูลย์ท่านพูด มันต่อเนื่องจากสมถะ แล้วเป็นวิปัสสนา แล้วมันเป็นวิมุตติ มันเป็นผลของมันได้ มันมีเหตุมีผลในตัวมันเอง มันมีเหตุมีผลรองรับกัน

จากที่ว่า ดูจิต จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของมันเป็นทุกข์ ดูจิตๆ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตมันเป็นมรรค ผลจากการที่จิตเห็นจิต จิตเห็นจิต เพราะจิตมันสงบแล้วจิตมันเห็นจิต จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นธรรม จิตเห็นจิต ผลของมัน ผลของการที่จิตเห็นจิตแล้ว มันเป็นนิโรธ ผลของมันเป็นนิโรธ มันมีเหตุมีผลไง มันมีเหตุที่มา เหตุที่มาเป็นสมถะ เป็นสมาธิขึ้นมา แล้วมันเกิดใช้ปัญญาขึ้นมา แล้วใช้ปัญญาขึ้นมา มันมีผลของมัน

แต่เริ่มต้นเขาบอกห้ามคิดเลย แล้วก็เพ่งกันไปเลย พอเพ่งกันไปเลยนะ มันไม่มีผลแล้ว ไม่มีผลเพราะอะไร เพราะมรรคมันไม่ครบองค์ประกอบของมัน มรรคไม่มีหรอก พอมรรคไม่มีขึ้นมา พอมรรคไม่มีแล้ว ผลที่เขาพูดขึ้นมา เห็นนิพพานเป็นแว็บๆ แล้วมันก็ได้ผลของมัน เห็นนิพพานแว็บๆ

เห็นนิพพานมันเป็นปัญญาหรือ ปัญญามันต้องเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นธรรม สัจธรรม นิพพานมันเป็นผลนะ นิพพานนี้มันเป็นผลนะ ผลทั้งหลายมาแต่เหตุ แล้วเหตุไม่มี มันจะเห็นนิพพานได้อย่างไร เห็นนิพพานมันก็จิตสงบแล้วเห็นแสงสว่าง อย่างนั้นเป็นนิพพานหรือ มันไม่มีของมันไง มันไม่มี นี่ถึงบอกว่าผิด ผิดเพราะว่าเริ่มต้นว่าปัญญาอบรมสมาธิ เพราะพูดถึงหลวงปู่ดูลย์ เราพูดถึงเจ้าของทฤษฎีการดูจิตมา เออ! ถ้าดูจิตอย่างนั้นมันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ หลวงตาท่านก็สอนเหมือนกัน แต่ท่านใช้คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” ให้มันชัดเจนไป ถ้าการดูจิตๆ ใครมันจะตีขลุมเอาอย่างไรก็ได้ คําว่า “ดูจิต” ทุกคนก็ใช้คําว่า “ดูจิต” แล้วตีขลุมเอาตามแต่ความชอบของตัว เอาแต่ความพอใจของตัว นี่คือการดูจิต แต่หลวงตาท่านยืนยันเลยว่าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

แต่ทีนี้พอบอกว่า ดูจิตเพื่อเป็นการลัดสั้น ทีนี้พอการลัดสั้นมันเป็นอันตรายต่อผู้ที่เอาไปขยายความ พอขยายความก็ขยายความเอาแต่ความเห็นของตัว แล้วพอขยายความโดยที่ตัวเองไม่มีวุฒิภาวะ

ถ้าคนที่มีวุฒิภาวะ เวลาท่านดูจิตของท่านโดยที่ว่า “คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่ก็ต้องใช้ความคิด” มันชัดเจน ชัดเจนเอามากๆ ถ้าชัดเจนเอามากๆ คนที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าวุฒิภาวะของเรายังไม่ถึง เรายังไม่ตีขลุมเอา เราพยายามแยกแยะเอา เราทําความจริงเอา เราก็จะเข้าไปสู่จุดที่หลวงปู่ดูลย์ท่านเป็นคนวางรากฐานไว้ แล้วท่านเป็นผู้ที่ได้ผลตามความเป็นจริง เราพยายามของเรา มันก็พิสูจน์กันได้ พิสูจน์กันได้

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ เวลาพระบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านสาธุ รู้เหมือนกัน รู้เหมือนกัน นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราปฏิบัติขึ้นมา หลวงปู่ดูลย์ท่านเป็นอย่างไรเราก็จะเป็นเหมือนท่าน แล้วเป็นเหมือนท่านแล้วจะไม่มีปัญหาที่เขาบอกว่าห้ามคิดๆ นี้เลย

มันเป็นไปไม่ได้หรอก คําว่า “ห้ามคิดๆ” เวลาท่านบอกดูจิตขึ้นมา วางรากฐานไว้ แล้วลูกศิษย์รุ่นหลังตีความกันเอาเอง พอตีความกันเอาเอง เพราะดูจิตๆ ห้ามคิด กดไว้เลย ทําไว้เลย นี่มันผิดๆ ไง ยืนยันว่าผิด อย่างไรก็ยืนยันว่าผิด มันผิด มันมีเหตุมีปัจจัยมาจากหนังสือ “สมมุติว่าจิต” แล้วเขาบอกหนังสือนี้มันจะขัดแย้งกันเอง เขาบอกหนังสือนี้ไปอ่านแล้วหลวงพ่อตอบปัญหาเอง แล้วหลวงพ่อก็พูดให้ปัญหามันขัดแย้งกันเอง ผู้อ่านก็เลยตีความไม่ถูกไง

เออ! ตอบปัญหาไปแล้วทีหนึ่ง แล้วก็ต้องมาแก้ไขปัญหาของตัวเองอีกทีหนึ่ง อ้าว! จบ

ถาม : กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพค่ะ หนูสงสัยเรื่องการภาวนาพุทโธ เดิมเคยนั่งสมาธิโดยการกําหนดลมหายใจเข้าหนอ หายใจออกหนอ ก็รู้สึกว่าสงบบ้าง ไม่สงบบ้าง จนมีความสงสัยว่าเราปฏิบัตินั้นถูกต้องหรือไม่ เรามาถูกทางหรือเปล่า จนมีกัลยาณมิตรท่านหนึ่งเอาหนังสือของหลวงพ่อมาให้อ่าน และแนะนําให้เข้ามาอ่านในเว็บไซต์ของหลวงพ่อ

พอหนูได้อ่านและลองปฏิบัติพุทโธอย่างเดียวตามที่หลวงพ่อเคยกล่าวไว้ สิ่งที่สงสัยระหว่างภาวนาพุทโธคือ ถ้าเรากําหนดพุทโธไปอย่างเดียว ตั้งจิตไว้อยู่ที่พุทโธ แล้วเราต้องตามลมหายใจเข้าภาวนาพุท หายใจออกภาวนาโธหรือไม่คะ หรือว่าไม่ต้องจับลมหายใจ แต่ให้จับภาวนาพุทโธอย่างเดียว เพราะเวลาที่ภาวนาพุทโธไป เราก็ต้องหายใจอยู่ ยังรู้สึกถึงลมหายใจเข้าออกตลอดเวลา แบบไหนคือทางที่ถูกต้องกันแน่คะ หนูสงสัยและสับสนจนไม่กล้าภาวนาต่อเพราะกลัวทําผิด

มีอยู่คืนหนึ่ง หลังจากสวดมนต์และลองนั่งสมาธิภาวนาพุทโธอย่างเดียว พอปฏิบัติเสร็จก็นอนหลับพักผ่อนตามปกติ แต่คืนนั้นก็ฝันว่าไปเดินห้างช็อปปิ้งกับเพื่อนค่ะ ในร้านแบรนด์เนมราคาแพง ในฝันเห็นเพื่อนซื้อของ ตัวเองข่มใจไม่ซื้อเพราะแพงมาก แต่ก็รู้สึกมีความสุขมากในฝันที่ได้ตามใจกิเลส ที่ได้มาเดินช็อปปิ้ง เดิมเป็นคนชอบช็อปมาก พอตื่นขึ้นมาก็คิดว่าเราฝันแบบนี้คงเป็นเพราะว่าเมื่อคืนนั่งสมาธิภาวนาพุทโธเพื่อตัดกิเลส แต่เจ้ากิเลสนี้ร้ายนัก มาตามยั่วยุในความฝัน อันนี้ไม่รู้ตัวเองคิดเองหรือเปล่า แต่มีข้อสงสัยอยากรู้ตามที่เล่ามาค่ะ สุดท้ายนี้ให้หลวงพ่อช่วยตอบด้วย

ตอบ : เดิม เวลาเราภาวนามาแต่เดิมใช่ไหม หายใจเข้าหนอ หายใจออกหนอ ความหายใจเข้าหนอออกหนอมันเป็นความเคยชิน เป็นความเคยชินเพราะเราอยู่กับความรู้เท่า แต่ถ้าเป็นอานาปานสติ เขากําหนดลมเข้าลมออก เขามีสติอยู่กับลม นี่ถ้าหายใจเข้าออกหนอ หายใจออกหนอ หายใจเข้าหนอ หายใจเข้าหนอออกหนอ มันก็อยู่ตรงนั้นแหละ จิตใจเราไปเกี่ยวพัน ไปวิตกกังวลกับการเข้าการออก การเข้าออกมันมีสติอยู่อย่างนั้น แล้วสติอยู่ตรงนั้นแหละ

แต่ถ้าเรากําหนดลมหายใจเฉยๆ นะ เวลาอานาปานสติกําหนดลมเข้าลมออก ลมอย่างหยาบ ลมอย่างกลาง ลมอย่างละเอียด

เขาบอกว่า “ลมเข้าก็รู้ว่าลมเข้า ลมออกก็รู้ว่าลมออก”

ไม่ต้อง กําหนดลมไว้เฉยๆ อานาปานสติคือกําหนดรู้ลมหายใจ

ทีนี้คําว่า “เข้าหนอออกหนอ” ผู้ที่สอนก็คิดว่าให้มันชัดเจนขึ้นๆ แต่มันชัดเจนเข้าหนอออกหนอ มันก็อยู่กับหนออยู่นั่นแหละ มันไม่เข้า ไม่เข้าไปสู่ตัวใจสักทีหนึ่ง

แต่ถ้าเรากําหนดลมหายใจนะ เวลาอยู่กับลมหายใจ จะลมหายใจหยาบ เราก็รู้ว่าหยาบ ลมหายใจละเอียดก็รู้ว่าละเอียด พอรู้ว่าละเอียด พอละเอียดจนลมไม่มี ลมไม่มี มันเหลืออะไร? เหลือตัวใจล้วนๆ ไง ตัวใจนี้มันไปเกาะลมๆ ไว้ใช่ไหม แต่ถ้าเรารู้ว่าหนอๆ มันส่งไปอยู่กับหนอ หนอไปหนอมาอยู่อย่างนั้น มันก็อยู่กับหนอนั่นแหละ มันก็หนอของมันไปเรื่อย

ฉะนั้น เวลามากําหนดพุทโธๆ ถ้าเราพุทโธนี่พุทธานุสติ กับอานาปานสติ ถ้าพุทโธ พุทธานุสติ พุทโธๆๆ พุทโธเราบวกไปกับอานาปานสติ กําหนดลมด้วย ลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ

ถ้าลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ มันก็กําหนดพุทโธเหมือนกัน แล้วเวลาลมหายใจเข้าหนอ ลมหายใจออกหนอ ทําไมมันไม่ได้ล่ะ

ลมหายใจเข้าหนอ ลมหายใจออกหนอ ออกหนอเข้าหนอมันเป็นความกังวลว่าอยู่หนอ มันเป็นคนละส่วนกัน แต่เวลาพุทโธ เราบริกรรมพุทโธๆ เฉยๆ พุทโธนี้เป็นพุทธานุสติ แต่อานาปานสติ กําหนดอานาปานสติ อานาปานสติ ถ้ากําหนดลมหายใจเข้าหนอ ลมหายใจออกหนอ แล้วอยู่อย่างไรล่ะ ก็อยู่กับหนอนั่นไง เพราะเราต้องมีสติชัดเจนอยู่กับหนอนั้นน่ะ แล้วจิตอยู่ไหนล่ะ? จิตมันก็ออกมาอยู่กับหนอนั้น

แต่ถ้าเรากําหนดลมหายใจ ลมหายใจมันหยาบ เราก็เห็นลมชัดๆ พอลมหายใจมันละเอียด ละเอียดจนใส ใสขนาดไหนเราก็รู้อยู่ว่าใสๆ นั่นน่ะ แต่ถ้าลมมันละเอียด ละเอียดจนลมไม่มี ลมไม่มี จิตมันหดเข้ามาเป็นตัวมันเอง ทึ่งมากเลย พุทโธก็เหมือนกัน พุทโธๆๆ พุทโธจนพุทโธไม่ได้เลย

แต่ที่ว่าหายใจเข้าหนอ หายใจออกหนอ จนไม่หนอเลยนี่ไม่มี ไม่เคยมีนะว่าหนอจนไม่มีหนอ มันไม่มีหรอก ก็หนออยู่อย่างนั้นแหละ ถ้าหนอจนไม่มี ก็ตัวมันเองไง แต่นี่ก็อยู่กับหนอนี่ไง ถ้าอยู่กับหนอมันก็คือหนอตลอดไป มันก็อยู่แค่นั้นเอง นี่พูดถึงในแนวทางปฏิบัติเหมือนกัน

แต่ถ้าเราพุทโธ พุทโธกับลมหายใจมันเริ่มต้นจากการปฏิบัติ ถ้ามันเคยชินอย่างนั้น เพราะคําถามถามว่า “ลมหายใจเข้าพุท ลมหายใจออกโธ ถ้าทําอย่างนั้นแล้วมันก็มีลมหายใจอยู่”

ถ้าพุทโธเฉยๆ มันก็ยังมีลมหายใจอยู่ พุทโธเฉยๆ หมายความว่า เริ่มต้น คนที่ปฏิบัติใหม่ คนที่ปฏิบัติไม่เป็นเลย ลมหายใจ เรื่องของใจนี้เป็นนามธรรม จะทําอะไรก็จับต้นชนปลายสิ่งใดไม่ถูกเลย แม้แต่งานยังทําผิดพลั้งพลาดอยู่ งานภายนอกยังทําล้มลุกคลุกคลานอยู่เลย แล้วจะมาทํางานที่เป็นสิ่งที่เรื่องละเอียด ก็ต้องแบบว่าให้เป็นรูปธรรม ลมหายใจเข้าให้นึกพุท ลมหายใจออกให้นึกโธ ภาวนาไปเรื่อยๆ ถ้าจิตมันละเอียดขึ้นมาแล้ว มันก็แบบว่ามันรับรู้มาก มันก็จะตกภวังค์ ตกภวังค์ เราก็วาง ถ้าวางพุทโธก็อยู่กับลมหายใจชัดๆ

“แล้วเริ่มต้นทําไมไม่หาลมชัดๆ เลยล่ะ”

เริ่มต้นถ้าลมหายใจชัดๆ เลย มันก็ทําอะไรไม่ได้เลย เพราะมันละเอียด มันทําอะไรไม่เป็น ก็ทําเป็นรูปธรรมก่อน ทําอย่างหยาบก่อน หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ถ้ามันละเอียดเข้ามา มันเป็นไปได้ก็ใช้ได้ แต่ถ้ามันมีอุปสรรคขึ้นมา พอลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ แล้วมันก็หายไปเลย คือมันตกภวังค์ ก็ทิ้งอันใดอันหนึ่งให้มันชัดๆ ไว้ ถ้ากําหนดลมก็ลมชัดๆ เลย เพื่อไม่ให้มันตกภวังค์

การตกภวังค์ หมายความว่า ถ้าจิตจะเข้าสมาธิแล้วมันเข้าสมาธิไม่ได้ มันขาดสติ มันตกสู่ภวังค์นั้น ถ้ามีสติกําหนดพุทโธชัดๆ เข้าไป มันจะผ่านไอ้คอสะพานเข้าไปสู่ตัวจิต ถ้าผ่านคอสะพานเข้าไปสู่ตัวจิต มันจะเป็นอีกอารมณ์หนึ่งเลย มันจะละเอียด มันจะสักแต่ว่ารู้ แต่มีสติพร้อม นั้นเป็นสัมมาสมาธิ

ฉะนั้น บอกว่า “ถ้ากําหนดลมหายใจเข้าพุท ลมหายใจออกโธได้ไหม”

ก็ได้ ทําได้ เพราะเขาบอกว่าเขาพุทโธเฉยๆ มันยังมีลมหายใจอยู่ ก็กําหนดลมไป แต่ถ้าอย่างนี้มันอยู่ที่อุบาย อยู่ที่อุบาย อย่างเช่นเราไปกินอาหารในร้านอาหาร จะมีบริกรเขาเสิร์ฟตลอดเวลา ถ้าเรากินอาหารที่บ้าน เราก็ต้องหุงหาอาหารนั้นเอง ถ้าเราไปกินอาหารในป่า เราไปปิกนิก เรากินอาหารในป่า เราก็ต้องหาอาหารเราไปเอง นี่เวลากินอาหารแต่ละที่ๆ ความสะดวกสบายมันแตกต่างกัน

ในการปฏิบัติ ถ้าจิตมันพัฒนาขึ้นมาแล้ว ถ้ามันดีขึ้นอย่างไร เราต้องมีอุบายเข้าไป ไม่ใช่เถรตรงใช่ไหม เราไปกินอาหารที่ร้านอาหาร เขามีคนเสิร์ฟ เขามีคนยกให้พร้อม บอกไม่ต้องเสิร์ฟๆ ฉันจะเสิร์ฟตัวเอง เวลาไปกินอาหารที่บ้านก็บอกว่าไม่มีใครมาเสิร์ฟเลย ไม่มีใครมาเสิร์ฟเลย แล้วไปกินอาหารในป่าจะให้คนไปส่ง มันก็ไม่ใช่

จะบอกว่า การปฏิบัติมันก็อยู่ที่กาลเทศะ อยู่ที่ความพอดีไง อยู่ที่ความพอดี ถ้ามีความพอดีขึ้นมาอย่างใด เราก็ทําตามนั้น ถ้าทําตามนั้นมันก็ถูกต้อง

นี่พูดถึงว่า “ถ้ากําหนดพุทโธพร้อมลมหายใจได้ไหม หรือจะกําหนดลมหายใจอย่างเดียว”

เวลาโดยพื้นฐานเป็นอย่างนี้ นี่พูดถึงเป็นอย่างนี้นะ โยมที่ถามมา กําหนดลมหายใจเข้าหนอ ลมหายใจออกหนอมาเท่าไรก็ไม่รู้ แต่นี้พอมากําหนดพุทโธๆ คืนเดียว พอสวดมนต์แล้วก็นอนหลับไป ฝันไปเลย พอฝันแล้วตื่นขึ้นมา เจ้ากิเลสนี้ร้ายนัก จิตถ้ามันภาวนาไป มันจะมีผลตอบรับ จิตนี้มันร้ายนัก เราไม่เห็นหน้ามัน เราไม่เห็นหน้ามันนะ เวลาปฏิบัติ แต่เวลาเรานอนหลับฝันไปมันยังแสดงตัวมาให้เราเห็นได้ว่าอะไรเป็นกิเลส อะไรเป็นธรรม ถ้าอะไรเป็นกิเลส อะไรเป็นธรรม ในฝัน ในฝันเขามาแสดงให้เราดู

ฉะนั้น เวลาในชีวิตจริง ในชีวิตจริงถ้าเรามีสติปัญญา เรารักษาสิ่งนี้ไว้ รักษาถึงความประหยัดมัธยัสถ์ ความประหยัดมัธยัสถ์เป็นธรรมทั้งนั้นแหละ การใช้จ่ายฟุ่มเฟือย การที่ไม่เห็นประโยชน์ของเงินทอง ถ้าไปเรียนนักธรรมตรี ครอบครัวใดที่จะมั่นคงแข็งแรง เขาจะรู้จักบํารุงรักษาข้าวของของเขา การใช้จ่ายเขาจะไม่ฟุ่มเฟือยของเขา นี่มันอยู่ในธรรมทั้งนั้นเลย ไอ้นั่นมันอยู่ในธรรมในตําราใช่ไหม แต่เวลาเราปฏิบัติขึ้นมามันมาสอนเลย สอนเราจริงๆ เลย ถ้าเราปฏิบัติขึ้นมา มันจะรู้จะเห็นของมัน ถ้ารู้เห็นของมัน สิ่งนี้เราทําของเราใหม่ เราทําของเราใหม่

ในการปฏิบัติ ถ้าเราจะปฏิบัตินะ ในการนั่งสมาธิ พุทโธเฉยๆ ก็ได้ ถ้าเราพุทโธเฉยๆ พุทโธๆๆ เร็วๆ มันก็เป็นประโยชน์กับการที่ว่าเราเร่งได้ เราผ่อนได้ เราทําได้หลากหลาย แต่ถ้าเรากําหนดพุทโธพร้อมกับลมหายใจเข้าออก เพราะลมหายใจมันเป็นตัวถ่วงอยู่ว่าเราจะเร่งพุทโธเร็วไม่ได้ เราถึงวาง

ถ้าเราพุทโธๆ พุทโธอยู่ ถ้าจิตมันละเอียดขึ้นมาแล้ว เราแยกพุทโธจากลมหายใจเลย ลมหายใจนี่ทิ้งไปเลย แล้วพุทโธชัดๆ ไปเลย แต่ถ้าพุทโธแล้ว ปฏิบัติไปแล้วมันกีดขวาง มันไม่มีสิ่งใดที่จะสงบได้ วางอันใดอันหนึ่ง มันต้องมีสติปัญญาตอนนั้น มีสติปัญญาตอนนั้น นี่การปฏิบัติของเรานะ มันก็จะไปขัดแย้งกันว่า “หลวงพ่อ ครูบาอาจารย์ท่านสอนว่า การปฏิบัติอย่าจับจด ถ้าทิ้งอันนู้นจับอันนี้ ทิ้งอันนี้จับอันนั้น มันก็เป็นการจับจด โอ๋ย! หลวงพ่อนี่สอนมั่วเลย”

ไอ้เวลาจับจดคือคนไม่เอาไหนไง คนจะทําอะไรไม่เอาไหนมันก็จับจด ทํานู่นก็ไม่ได้ ทํานี่ก็ไม่ได้ นี่จับจด ก็เอาจริงเอาจังเสีย แต่เวลามันจะเข้าด้ายเข้าเข็ม คนเรานี่นะ อย่างเช่นทําอาหารกําลังจะสุก จะปล่อยให้มันไหม้ไหม อาหารในกระทะมันกําลังจะสุกแล้ว เราจะเอาใส่จานหรือจะปล่อยให้มันไหม้ หรือถ้าเราทําอาหาร เราไม่ได้จุดไฟ แล้วเราก็มานั่งทําอาหาร มันไม่มีไฟมันจะเป็นอาหารไปได้ไหม มันก็ไม่ได้ทั้งนั้นแหละ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราบอกว่าเปลี่ยนบ่อยๆ...เปลี่ยนบ่อยมันเปลี่ยนให้ดีขึ้น ถ้าไม่มีสิ่งใดเลย เวลาเราขึ้นบ้านนะ บ้านนี้เขาปลูกบ้านหลังสูงเขาต้องมีบันได เราจะขึ้นบันได เราจะขึ้นบันได บันไดกี่ขั้นล่ะ ๓ ขั้น ๕ ขั้น ๘ ขั้น ถ้าเราจะขึ้นบ้าน เราต้องมีบันได แล้วเราจะขึ้นบันได เราไม่ปีนบันไดเลยหรือ เราจะเข้าบ้าน แต่เราไม่ปีนบันได มันจะเป็นไปได้อย่างไร ขณะที่ปีนบันได มันกําลังจะเข้าบ้าน บันไดมันก็ส่วนเล็กน้อยในบ้าน เป็นส่วนประกอบของบ้านใช่ไหม แต่เข้าไปแล้วบ้านมันหลังใหญ่โต

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าพุทโธ ปัญญาอบรมสมาธิ ไอ้นี่พุทโธ หรืออานาปานสติ ลมหายใจเข้าออก มันเป็นช่องทาง ช่องทางที่เราจะเข้าไปสู่ใจของเรา ถ้าช่องทางสู่ใจของเรา เราจะเข้าบ้านของเรา เราก็พยายามมีสติมีปัญญาหาทางเข้าของเราให้ได้สิ พอเข้าไปได้แล้วนะ ได้มันก็จบไง ถ้าจบขึ้นมามันก็ไม่เกี่ยวกับว่า นี่มันย้ายบันไดบ่อย บันไดเดี๋ยวก็ไว้หน้าบ้าน เดี๋ยวไว้หลังบ้าน เข้าบ้านไม่ถูกสักที มันก็เป็นการต่อรอง มันเป็นการต่อรองของกิเลส มันจะต่อรองให้เราล้มลุกคลุกคลาน

ฉะนั้น เขาบอกว่าเขาภาวนาอยู่นาน จนมีกัลยาณมิตรท่านหนึ่งเอาหนังสือหลวงพ่อมาให้อ่าน แล้วแนะนําให้เข้าไปดูในเว็บไซต์ หนูก็ไปอ่าน แล้วลองภาวนาแล้ว หนูเข้าไปอ่าน ฉะนั้น เข้าไปอ่านแล้ว วันนี้ถามปัญหามา เราก็ตอบปัญหาแล้ว พอตอบปัญหาแล้ว เราจะเข้าใจว่าเวลาตอบปัญหาไป อ่านครั้งแรกนี่ โอ้โฮ! หลวงพ่อตอบดีมากเลย เอาไปใช้ประโยชน์ได้วันสองวัน แล้วก็มาดูซํ้า หลวงพ่อตอบไม่ดีแล้ว มันชักจืดแล้ว

ฉะนั้น ถ้าตอบดีมากเลย เราก็ใช้ แล้วถ้าโยมติดขัดนะ เข้าไปดูในเว็บไซต์ ดูอันไหนที่มันถูกใจ อ่านอันไหน ปัญหาใดที่มันถูกใจ แล้วก็จบแค่นั้นแล้วภาวนาต่อ แล้วพอมันติดขัดขึ้นมาก็มาเปิดดู เปิดดูว่าอันไหน อ่านอันไหน เพราะในตู้ยาตู้หนึ่งมันมียาหลายขนานนัก แล้วเราเจ็บไข้ได้ป่วยอะไร เราจะเอายาขนานนั้นมากินให้ความเจ็บไข้ได้ป่วยเราหาย เข้าไปในเว็บไซต์ก็เหมือนกัน ไปดูสิ่งใดมาเป็นแนวทางปฏิบัติ แล้วถ้าเราปฏิบัติได้ มันก็จะเป็นยา เป็นประโยชน์กับเราในปัจจุบันนั้น นี่พูดถึงว่าในแนวทางการปฏิบัตินะ

ถาม : เรื่อง “ศีล ๘ ที่ถูกต้องควรปฏิบัติอย่างไรคะ”

๑. บางคนบอกว่าดูหนังได้ ถ้าไม่ลุ่มหลง ใช้สติพิจารณา แต่มันผิดศีลข้อว่าห้ามดูสิ่งบันเทิงใช่ไหมคะ

๒. จําเป็นต้องใส่ชุดขาวไหมคะ ถ้าอยู่ทางโลกแล้วถือศีล ๘ กลัวคนจะหมั่นไส้ค่ะ ถ้าใส่ชุดขาว คนจะรู้

ตอบ : นี่คําถาม ๒ ข้อ

“ข้อ ๑. บางคนบอกว่าดูหนังได้ ถ้าไม่ลุ่มหลง ใช้สติพิจารณา แต่มันผิดศีล”

มันผิดอยู่แล้วแหละ ห้ามดู ถ้าเราถือศีล ๘ นะ ดูหนังดูละครมันเป็นความผิดศีลอยู่แล้วแหละ ถ้าเราผิดศีล เราไม่ดูมันก็ได้ เราไม่ดูเสียถ้าเราจะถือศีล ๘ ให้บริสุทธิ์นะ ทีนี้บางคนบอกว่าดูหนังก็ได้ ถ้าไม่ลุ่มหลง ใช้สติ

นี่มันเป็นธรรม เป็นธรรมเขาบอกว่าดูข่าวสารต่างๆ เพื่อความรู้เท่าโลก เราไม่ได้ดูด้วยความบันเทิง แต่ไอ้พวกดูหนังดูละครมันเป็นสิ่งยั่วยุทําให้ลุ่มหลงในโลก ทําให้ขาดสติ ฉะนั้น ศีล ๘ ถึงห้าม ศีล ๘ นี่ห้ามเลย ถ้าห้ามดูสิ่งนั้น เราก็ไม่ดูสิ่งนั้นมันก็จบ ถ้าเราไม่ดูนะ

ฉะนั้น บางคนว่าดูได้ ดูได้ถ้ามีสติ...อันนั้นเขาพูดถึงเปรียบเทียบกันไป โลกมันกว้างขวางกันไป แล้วก็อยู่ที่พระ อยู่ที่ผู้ที่เป็นผู้นําเขาก็คิดของเขา วางรากฐานของเขา นั่นเป็นความเห็นของเขา แต่ถ้าจะถือศีล ๘ ศีล ๘ ก็ต้องบอกว่าศีล ๘ ผิดอย่างไร สรุปตรงที่ศีล ๘ ศีล ๘ บอกว่าห้ามดูก็คือห้ามดู ห้ามก็คือห้าม เพราะอะไร เพราะว่าคนที่ถือศีล ๘ อย่างพวกเรามันยังมีกิเลสอยู่นี่ห้าม ศีล ๘ คือการห้ามดูหนังดูละคร ห้ามหมด

ทีนี้การว่าห้ามดูหนังดูละคร ห้ามจริงๆ หรือ...ห้าม แต่ถ้าเราไปดูเพื่อเป็นของเรา แต่ถ้าเราไปบนถนนหนทาง มันมีของมันอยู่ข้างทาง เราไม่ได้ตั้งใจไปดู มันมี มันผ่านมา อย่างนั้นมันเรื่องสุดวิสัย เราไม่ใช่ตั้งใจไปดู มันผ่านไปแล้วมันเห็นอยู่ข้างทางต่างๆ นั่นอีกเรื่องหนึ่ง

“ข้อ ๒. จําเป็นต้องใส่ชุดขาวไหมคะ เพราะอยู่ทางโลกถือศีล ๘ แล้วกลัวคนหมั่นไส้ว่าใส่ชุดขาว”

ไอ้นี่ศีล ๘ มันอยู่ในใจ มันไม่ได้อยู่ที่ชุดขาวชุดไม่ขาว ศีล ๘ ก็คือศีล ๘ ถ้าเราถือศีล ๘ แล้วเราใส่ชุดอะไรก็ได้ เราไม่ต้องใส่ชุดขาวก็ได้ เราใส่ชุดอะไรก็ได้ แต่ถ้าเราใส่ชุดขาวนั้น คนเขาจะหมั่นไส้มันก็เรื่องของเขา เพราะสังคมเขาถือว่าการใส่ชุดขาวนั้นมันเป็นเครื่องหมาย มันเป็นสัญลักษณ์ว่านี่ผู้ที่ถือศีล ๘

นี่เราถือศีล ๘ ในใจ ถ้าเราถือศีล ๘ ในใจ เราไม่ต้องใส่ชุดขาวก็ได้ เราไม่ต้องประกาศให้ใครรู้ก็ได้ ถ้าไม่ประกาศให้ใครรู้ เราก็รักษาตัวเราเอง ถ้าเราไปประกาศให้ใครรู้นะ คนที่เขารู้เขาก็บอกว่าจะจริงหรือไม่จริง มันก็มีประเด็นให้มีการได้โต้เถียงกัน แต่ถ้าเราบอกเลยว่า ของเรา เราถืออย่างนี้ อย่างเช่นคนที่แบบว่าเขาไม่ฉันเนื้อสัตว์ เขาไม่ต่างๆ บอกว่า “ทําไมไม่ฉันเนื้อสัตว์”

“หมอเขาห้าม กินแล้วมันแสลงกับโรค” ถ้าพูดอย่างนี้ไปปั๊บมันก็ไม่มีใครจะมาโต้แย้งอะไร

แต่ถ้าบอกว่า “เราไม่กินเนื้อสัตว์ เพราะว่ากินเนื้อสัตว์แล้วมันเป็นโทษ” เขามีเหตุผลโต้แย้งกันหมดแหละ ไม่มีประโยชน์อะไรเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถือศีล ๘ เราก็ไม่ต้องบอกใครเลย แต่ถ้าเราถือศีล ๘ ไป เราประพฤติปฏิบัติไป คุณงามความดีของเรา เขาเห็นเองนะ เขายอมรับ แล้วเขายอมรับนะ เขาจะชื่นชมทีหลัง ถ้าเราทําคุณงามความดี เขาเห็นความดีของเรา เขายอมรับความดีของเรา อันนั้นคือความดี กลิ่นของศีลกลิ่นของธรรมหอมทวนลม

แต่พอเราบอกเราจะถือศีล ๘ พอถือศีล ๘ นะ จะให้คนบริการ ไม่มีใครเขาเห็นด้วยหรอก แต่ถ้าเราถือของเรา เรารักษาของเรา พอคนเขาเห็นเราทําจริงขึ้นมานะ เขาชื่นชม ทุกคนเขาต้องการคนดีทั้งนั้นแหละ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “จําเป็นต้องใส่ชุดขาวไหม”

มันก็ไม่จําเป็น ไม่จําเป็น แล้วศีล ๘ อย่างที่ว่า ศีล ๘ ก็ดูตามตัวอักษรนั้นเลย ทําตามนั้น ทําตามนั้นไปถ้าเราทําของเราได้ ถ้าเราทําของเราได้ สีเลน สุคตึ ยนฺติ สีเลน โภคสมฺปทา ศีลทําให้จิตใจสงบร่มเย็น ถ้าไม่ถือศีล ๘ นะ มันยังเร่าร้อนอยู่ มันยังจะเอาไอ้นู่นจะเอาไอ้นี่ พอถือศีล ๘ เราเป็นคนถือศีลนะ เราเป็นคนมีศีลนะ มันก็จบแล้ว พอมันจบขึ้นมา ศีลเป็นรั้ว ขอบรั้วขอบกั้นใจเราให้อยู่ในศีลในธรรม เรามีศีลเป็นรั้วกั้น แล้วถ้าเราจะใส่ชุดขาวไม่ใส่ชุดขาว เราปฏิบัติของเราไป

ทําความดี เราเห็นด้วย เป็นความดี แต่ว่าโลกจะติเตียนไหม โลกจะอะไรไหม อันนี้มันโลกธรรม ๘ ธรรมะเก่าแก่มีมาโดยดั้งเดิม เราไม่ต้องวิตกกังวล ถ้าจะทําความดีแล้วทําเลย ใครจะว่าอย่างไร เรื่องของเขา เพียงแต่ว่าเรามีจุดยืนได้มากน้อยแค่ไหน ถ้าเรามีจุดยืนของเรามั่นคง เดี๋ยวเถอะ เดี๋ยวเขามาชื่นชมเราเอง ถ้าเราทําได้จริงนะ โลกเขาต้องการความจริง โลกเขาหาของจริง ถ้าเราทําจริง เป็นความจริงขึ้นมา

ความจริงเป็นสิ่งที่ไม่ตาย แต่คนพูดความจริงมันตาย ความจริงเป็นสิ่งที่ไม่ตาย ไม่ตายหรอก เราทําความจริงของเรา ทําจริงๆ นะ แล้วไม่ต้องพูด ความจริงเป็นสิ่งที่ไม่ตาย แต่คนพูดความจริงมันตาย เพราะพูดแล้วเขาอยากลองของ ไม่ต้องพูด เราทําของเราไป แล้วถึงเวลาแล้วเขาชื่นชมเราเอง

นี่พูดถึงว่า “ศีล ๘ ที่ถูกต้อง” ศีล ๘ ที่ถูกต้องก็ตามศีล ๘ นั่นแหละ แล้วเราทําของเรา ทําเพื่อเรา ไม่ต้องทําเพื่อใคร นี่คือการประพฤติปฏิบัติของเรา เอวัง

๒

ดูจิตที่ถูก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขอความเมตตาหลวงพ่อเรื่องพิจารณาครับ”

ปัจจุบันผมพิจารณาด้วยการตั้งจิตไว้ที่ตัวจิต แล้วพิจารณาว่าเวลามันพุ่งออก มันออกไปทําไม มันออกไปอย่างไร ผลที่ออกไปคืออะไร มันดีหรือไม่ ผมก็พบว่าจิตนี้มันส่งออกไปแล้วมันก็หยุด แล้วก็พุ่งออกไปอีก เป็นอย่างนี้ตลอดและเร็วมาก หากสติและสมาธิไม่ค่อยสมบูรณ์ก็จะรับรู้ว่ามันส่งออกไปนอกตัวมันอยู่ตลอดเวลา แต่ประการสําคัญคือตลอดเวลาที่มันส่งออก มันมีความเดือดร้อนตลอดเวลา เหมือนคนที่มีความคาดหวังอยู่ในใจเสมอ แต่ก็ไม่สมหวังตลอดเวลาครั้งแล้วครั้งเล่าเช่นกัน มีแต่ความเจ็บชํ้านํ้าใจ

แต่เมื่อพิจารณากระบวนการของจิตซํ้าไปเรื่อยๆ กลับพบว่า อ๋อ! เวลาที่จิตมันจะพุ่งออกไปข้างนอก มันต้องผ่านสิ่งนี้ทุกทีคือตัวสัญญา ก็เก็บเหตุการณ์ข้อมูลต่างๆ ไว้ในพลังงานตัวนั้น ผมก็พิจารณาต่อไปว่า เวลาจิตผ่านสัญญาตัวนี้ไปแล้ว ออกไปจากจิตที่เป็นกลางๆ แค่รู้อย่างเดียวกลับกลายเสียสภาพความเป็นกลาง กลายเป็นแปดเปื้อนไปด้วยสัญญาอันเป็นสิ่งต่างๆ ที่ได้ผ่านมาแล้ว แล้วเอาสิ่งนั้นมาผสมกับความรับรู้ไปแล้ว พอไปกระทบกับอะไรก็ปรุงแต่งอารมณ์ที่มีรสชาติ แล้วพลังงานรับรู้ซึ่งละเอียดยิ่งกว่าสิ่งใดก็สัมผัสกับอารมณ์นั้นได้ ก็ใช้อารมณ์นั้นเองเป็นเครื่องอยู่อาศัยเสมอมาจนเป็นอัตโนมัติ แต่ในขณะเดียวกันอารมณ์นั้นเรียกได้ว่า ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เป็นทุกข์ แม้จะมีสุขสักขณะเดียวสั้นๆ สุขนั้นก็เก็บไว้เป็นสัญญาที่จะรอให้จิตมาผสม แล้วก็ต้องเข้าสู่กระบวนการแห่งความเดือดร้อนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้เลย ในขณะจิตใดขณะจิตหนึ่งข้างหน้าอันใกล้

ผมพิจารณากระบวนการของจิตต่อเนื่องกันไป แล้วกลับมาพบว่าพลังงานเหมือนอยู่ฝั่งแม่นํ้าหนึ่ง ส่วนสะพานคือทางเดินของพลังงาน ก็คือสัญญา ซึ่งพลังงานพุ่งออกมาตามทางเดินของส่วนผสมของสัญญา พอพ้นไปอีกฝั่งหนึ่งก็พบเจอสิ่งกระทบ เพื่อสุดท้ายก็ได้อารมณ์ต่างๆ มาเป็นเครื่องอยู่อาศัย ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เป็นทุกข์ครับ ผมเห็นและเข้าใจกระบวนการดังกล่าวได้เด่นชัดมาก แล้วส่งผลให้สัญญาต่างๆ ที่เก็บไว้เป็นข้อมูลในใจหายไปด้วย เพราะความเข้าใจกระบวนการส่งออกของพลังงาน สัญญาหายไป แต่สัญญาหายไปในที่นี้ไม่ได้หมายความว่าหายไปเลยนะครับ ก็คือปกติมันไม่มี แต่จะย้อนดูก็สามารถทําได้

ฉะนั้น จิตจะไม่พุ่งออกเสมือนไม่มีสะพานให้มันข้ามแม่นํ้าไป แต่ไม่อึดอัดอะไร ก็ไม่ได้ส่งออก กลับพบความสุขสงบสบาย ไม่เดือดร้อน เว้นแต่บางขณะกําลังสติอ่อนลง หรือสัญญาบางอย่างแปลกๆ จิตก็วิ่งไปถึงสะพาน แต่ก็รู้ตัวว่าความเดือดร้อนต่อตนเองและผู้อื่นกําลังจะมาแล้ว พลังงานก็หยุดชะงัก ไม่ปรากฏสัญญา มีแต่แค่รับรู้อย่างเดียวก็ปลอดโปร่งดี และพออยู่พออาศัยได้ครับ แต่กระผมมีความรู้ตัวดีว่าเป็นผู้มีอํานาจวาสนามีค่อนข้างจํากัด จึงขอเรียนถามหลวงพ่อว่า

๑. สิ่งที่มีอยู่คือพลังงานรับรู้ แล้วต้องพิจารณาต่อไปอย่างไรหรือไม่ครับ

ตอบ : อันนี้มันเป็นการพิจารณาจิต ถ้าการพิจารณาจิตนะ การพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม แต่ก่อนจะพิจารณานั้นต้องจิตสงบก่อน ถ้าจิตสงบแล้ว การจับได้ การจับได้ของจิตที่จับได้ จิตที่เป็นสติปัฏฐาน เราบอกว่า สติปัฏฐาน ๔ จริง สติปัฏฐาน ๔ ปลอม

ถ้าสติปัฏฐาน ๔ จริง คือจิตสงบแล้วจิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าจิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันจะจับต้องของมัน มันจะมีเนื้องาน

คนภาวนานะ ถ้าคนที่ไม่มีงานทํา เวลาภาวนาไปแล้วรู้สึกว่าหงุดหงิด รู้สึกว่าทําอะไรแล้วไม่ปลอดโปร่ง รู้สึกทําอะไรแล้วอึดอัดขัดข้องไปหมดเลย แต่คนที่จิตสงบแล้ว จิตมันจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมได้ตามความเป็นจริง เขาจะมีงานทําของเขา คนที่มีงานทําของเขาคือคนที่ทําธุรกิจการค้า แล้วธุรกิจการค้าเขาเจริญรุ่งเรือง เขางกมาก เขาอยากจะทําของเขา เขาประสบความสําเร็จของเขา เขาจะมีความสุขของเขา เขาเพลิดเพลินของเขา เขาทําด้วยความชุ่มชื่น เขาทําด้วยความแจ่มใส เพราะเขาได้ผลประโยชน์

แต่คนถ้าภาวนาไปแล้วนะ มันภาวนาไปแล้วจิตมันไม่สงบ แล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามสัญญา ตามความคาด ตามความหมาย นี่สติปัฏฐาน ๔ ปลอม สติปัฏฐาน ๔ ปลอมคือการคิดการหมาย การคิดการหมายคือเห็นคนอื่นเขาทําอะไร เราก็คิดว่าเราทําได้ เห็นคนอื่นทําทุกอย่างประสบความสําเร็จ เราก็คิดว่าเราทําได้ เราจะประสบความสําเร็จเหมือนกัน แต่พอทําไปแล้วมันไม่ประสบความสําเร็จ มันไม่มีผลงานตามความเป็นจริง เพราะจิตมันไม่สงบ จิตมันไม่เห็น จิตมันไม่รู้ตามความเป็นจริง ถ้าจิตสงบ จิตมันรู้ตามความเป็นจริง เขาเรียกว่า “สติปัฏฐาน ๔ จริง”

สติปัฏฐาน ๔ จริงเกิดจากอะไร?

เกิดจากสมถกรรมฐาน เกิดจากจิตที่มันสงบ

เขาว่า “จิตที่สงบนี้เป็นสมถะ สมถะจะเป็นวิปัสสนาไม่ได้ สมถะมันเป็นแค่อัปปนาสมาธิ สมถะจะเป็นวิปัสสนา จะชําระล้างกิเลสไม่ได้”

อันนั้นเป็นคนที่ไม่เคยปฏิบัติ ไม่เคยทํา เขาก็ว่าของเขาไป เพราะเขาชํานาญในทฤษฎี เขาก็ว่าตามทฤษฎีของเขาไป ทฤษฎีมันเป็นแบบนั้น ทฤษฎีเป็นแบบนั้น แต่เวลาการทําแล้ว ทฤษฎีมันเกี่ยวเนื่องกัน มันต่อเนื่องกัน สิ่งนี้มีถึงมีสิ่งนี้ สิ่งนี้ไม่มี ไม่มีสิ่งใดเลย สิ่งนี้มีถึงมีสิ่งนี้ไง อิทปฺปจฺจยตา ไง เพราะมีอย่างนี้มันถึงต่อเนื่องกันไปไง ถ้าไม่มีสิ่งนี้ ไม่มีจิต มันมีการภาวนาไหม ไม่มีจิต ซากศพคนตายแล้วอยู่ในโลงเขาไม่เห็นภาวนา ไอ้คนภาวนาก็คนมีจิต จิตมันภาวนาของมันไป พอจิตสงบแล้ว จิตสงบแล้วมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันก็เห็นตามความเป็นจริง มันเกี่ยวเนื่องกันไป ถ้ามันเกี่ยวเนื่อง มันต่อเนื่องกันไป ถ้าต่อเนื่องกันไป ผลที่สุดแล้ว อริยสัจมีหนึ่งเดียว

ถ้าเราพิจารณากายนะ เวลาพิจารณากาย เราเห็นกาย เราพิจารณากายของเรา ถ้าพิจารณาแล้วมันปล่อยเข้ามาขนาดไหน ปล่อย มันต้องซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ แต่ทีนี้พอเรามาพิจารณาจิตไง เราพิจารณาอารมณ์ อารมณ์ความรู้สึก รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ นี่เป็นนามธรรม เป็นนามธรรม พิจารณาจิต พอเราพิจารณาจิตแล้ว เราบอกว่าเราเห็นจิตอยู่ฝั่งหนึ่ง มีสะพานฝั่งหนึ่ง แล้วเราก็มีปัญญาของเราว่าสะพานนั้นคือสัญญา สะพานนั้นคือสัญญา

ถ้าสะพานนั้นเป็นสัญญา สะพานมันก็เกี่ยวเนื่องกับใจตลอดไปสิ สัญญาคือสัญญา ทีนี้สัญญามันมีหยาบ มีกลาง มีละเอียดไง ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างหยาบ พิจารณาขันธ์นะ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ นี่เป็นพระโสดาบัน

เวลาพิจารณาเข้าไป พิจารณาซํ้าเข้าไป ขันธ์ ๕ อย่างกลาง ขันธ์ ๕ อย่างกลางคืออุปาทาน อุปาทานในขันธ์ ถ้าพิจารณาขันธ์ ๕ พิจารณาขันธ์ ๕ จนขันธ์ ๕ เข้าสู่ความเป็นจริง ถ้าขันธ์ ๕ เข้าสู่ความเป็นจริง กายกับจิตแยกออกจากกัน อุปาทานมันขาดออกไป นี่เป็นสกิทาคามี

แล้วพิจารณาขันธ์อย่างละเอียด ขันธ์อย่างละเอียดคือแบบว่า มันเป็นกามราคะ-ปฏิฆะ กามราคะ-ปฏิฆะ ปฏิฆะคือข้อมูล กามราคะ-ปฏิฆะ ความฝังหัวใจนี้ ขันธ์อย่างละเอียด เพราะกามราคะมันก็เกิดจากกามฉันทะ เกิดจากความพอใจ ถ้าเกิดความพอใจ ความเห็นของตัว มันเป็นความพอใจของมัน นี่ขันธ์อันละเอียด ขันธ์ก็คือสัญญาไง ความพอใจ ข้อมูลของใจมันอึดอัดขัดข้อง มันก็เป็นปฏิฆะ มันก็เป็นกามราคะ พอกามราคะมันขาดไป ขันธ์อย่างละเอียดมันก็ขาดไป พอขันธ์อย่างละเอียดขาดไป พอเข้าไปจิตเดิมแท้ พอเข้าไปจิตเดิมแท้ นั่นล่ะที่ว่าขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด ที่ว่าสัญญาอย่างหยาบ สัญญาอย่างกลาง สัญญาอย่างละเอียด

แล้วพอเข้าไปถึงอวิชชานะ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ มันมีสังขาร มีวิญญาณ มีสังขาร มีวิญญาณ อิทปฺปจฺจยตา สิ่งที่เป็นปัจจยาการ ตัวนั้นน่ะตัวที่ละเอียด ถ้าตัวที่ละเอียด ขันธ์มันขาดเป็นชั้นๆ ตอนๆ เข้ามา สัญญามันขาดช่วงๆ เข้ามา เพราะมันเป็นขันธ์ ๕ ถ้าเราว่าขันธ์ ๕ เป็นสะพาน เป็นสิ่งสืบต่อ มันก็เป็นปัญญาของเรา ปัญญาที่ผู้พิจารณาไปเห็นเป็นอย่างนั้น มันอย่างหยาบอยู่ เราก็พิจารณาของเราไป ถ้าพิจารณาไปแล้ว พอมันปล่อยมันวางขึ้นมาก็พิจารณาซํ้าไป มันพิจารณากายก็คือพิจารณากาย ถ้าพิจารณาจิตมันก็เป็นพิจารณาจิต

ถ้าพิจารณาจิต ที่ว่าการดูจิตๆ ถ้าการดูจิต จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตพิจารณาดูจิตไปๆ พิจารณาดูจิต ถ้าเขากดไว้

ถ้าดูจิต ดูจิตที่ถูกไง ดูจิตที่ถูก ถ้าเราดูจิตที่ถูก ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ก็ใช้ปัญญานี่แหละ เราใช้ปัญญาการแยกการแยะคือการดูจิต การดูจิตคือปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธินี้ของหลวงตา หลวงตาท่านบอกปัญญาอบรมสมาธิ แต่ของหลวงปู่ดูลย์ท่านบอกดูจิต

แต่การดูจิตของหลวงปู่ดูลย์นะ ถ้าหลวงปู่ดูลย์ เวลาดูจิตของหลวงปู่ดูลย์ก็สอน เวลาถ้าจิตมันสงบแล้วทําอย่างไรต่อไป ก็ให้พุทโธๆ หลวงปู่ดูลย์ก็สอนพุทโธเหมือนกัน เพราะท่านใช้ปัญญาของท่านพิจารณาของท่าน แยกแยะของท่าน

แต่ถ้าเราบอกดูจิตที่ผิด ดูจิตที่ผิดก็ห้ามคิด ห้ามขยับ มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันไม่มีหรอก

ทีนี้เราดูจิตที่ถูก เราดูของเรา แล้วจิตมันสงบแล้ว ถ้าจิตมันสงบนะ ดูจิตก็ใช้ปัญญาอย่างหยาบ ปัญญาอย่างหยาบ ปัญญาสามัญสํานึกพิจารณาของเรา พอมันปล่อยวางเข้ามาๆ มันปล่อยวางเข้ามามันก็เข้าไปสู่จิต ถ้าสู่จิต จิตมันเห็นอาการ จับ มันจับได้ จับความรู้สึกนึกคิดได้ จับความรู้สึกนึกคิดได้ก็จับขันธ์ได้ ขันธ์ไม่ใช่จิต จิตไม่ใช่ขันธ์ แต่จิตมันจับขันธ์ได้ จิตมันรู้จักขันธ์ได้ มันก็เป็นสติปัฏฐาน ๔ จริง

สติปัฏฐาน ๔ จริงเพราะจิตมันสงบแล้วมันจับความรู้สึกนึกคิดได้ มันพิจารณาเข้าไป พิจารณาได้ แยกแยะได้ อารมณ์น่ะ อารมณ์ความรู้สึกนี้แยกไปเลย แยกไปเลย แยกไปเลย อารมณ์มันเกิดมาจากไหน เกิดมาอย่างไร ในอารมณ์มันมีอะไร ในรูป ประกอบไปด้วยสิ่งใด ในเวทนา ทําไมถึงเป็นเวทนา เวทนา ใครเป็นคนรับรู้มัน ในเวทนาก็มีขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ก็มีในเวทนา ในสัญญา สัญญามันมั่นหมายในอะไร ถ้าสัญญาไม่มีรสชาติ สัญญาไม่มีวิญญาณ สัญญาไม่รับรู้ สัญญามันก็คือสัญญา แต่สัญญามันพิจารณาอย่างไร สัญญา สังขาร สังขารปรุง ปรุงเพราะเหตุใด แยกออกไปๆ มันก็จะเป็นขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ถ้ามันปล่อย ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ แต่ยังไม่สมุจเฉทฯ

ถ้าสมุจเฉทฯ เมื่อไหร่ เวลามันขาดขึ้นมา ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ขาด ถ้าขาดออกไปตามความเป็นจริง ถ้าความเป็นจริงมันเป็นแบบนี้ ถ้ามันเป็นแบบนี้มันก็เป็นได้ ถ้ามันไม่เป็นแบบนี้นะ เราก็ต้องทําของเราใช่ไหม

เวลาบอกว่า อารมณ์ความรู้สึกนึกคิดมันอยู่กับเรา กระบวนการต่างๆ ที่มันเป็นสัญญาอารมณ์ อารมณ์มันเป็นเราก็ว่าใช่ มันเป็นเราก็ว่าใช่ มันเป็นเรา ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ มันเป็นทุกข์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์

มันเป็นอยู่แล้ว มันเป็นอยู่แล้วเพราะอะไร มันเป็นอยู่แล้ว รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส รูป รส กลิ่น เสียงไม่ใช่กิเลส ความมั่นหมายของคนต่างหากมันเป็นกิเลส กระบวนการความรู้สึกนึกคิดต่างๆ มันเป็นกิเลสไหม แต่เพราะเรามีความรู้สึกนึกคิดเรา มันถึงเป็นกิเลสไง รูป รส กลิ่น เสียง รูปอันวิจิตร เสียงอันวิจิตร เสียงดีขนาดไหน ชั่วขนาดไหน ไม่ใช่กิเลสหมดแหละ แต่คนขัดใจ คนไม่พอใจกับเสียงนั้นต่างหากเป็นกิเลส

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่อยู่ในใจ เราพิจารณาซํ้า มันพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม มันเป็นการพิจารณาอันเดียวกันนั่นแหละ อริยสัจมีหนึ่งเดียว พิจารณากายก็อย่างนี้ พิจารณาเวทนาก็อย่างนี้ พิจารณาจิตก็อย่างนี้ พิจารณาธรรมก็อย่างนี้ อย่างนี้ หมายความว่า ถ้าพิจารณาจริงๆ แล้ว สติปัญญามันเท่าทันของมัน ถ้ามันเท่าทันของมัน

ดูจิตที่ถูก จิตมันสงบเข้ามา ถ้าจิตสงบเข้ามา “คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่การหยุดคิดก็ต้องใช้ความคิด” ถ้าใช้ความคิดพิจารณาไปแล้ว ความคิดอย่างหยาบ ความคิดอย่างกลาง ความคิดอย่างละเอียด ความคิดมันแตกต่างกันไป ความคิดแต่ละระดับนะ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค แตกต่างกันทั้งนั้นแหละ สติ-มหาสติ ปัญญา-มหาปัญญา มันแต่ละชั้นแต่ละตอนเข้าไป แล้วถือเป็นปัญญาญาณ ปัญญาอัตโนมัติ ถ้าผู้ที่ปฏิบัติตามความเป็นจริง เห็นตามความเป็นจริง มันจะรู้ตามความเป็นจริงของมัน

ฉะนั้น สิ่งที่อารัมภบทมามันเป็นประสบการณ์ เป็นประสบการณ์ ถ้าดูจิตที่ถูก ดูจิตที่ถูกนะ เราพิจารณาของเรา พอจิตมันปล่อยวางเข้ามา มันจะจับต้องของมันแล้วมันพิจารณาของมัน นี่ดูจิตที่ถูก ดูจิตที่ถูก หลวงปู่ดูลย์บอกว่า ความรู้สึกนึกคิดทั้งหมด จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลจากการส่งออกเป็นทุกข์

ดูจิตๆ ดูจิตที่มันส่งออก ดูจิตที่มันส่งออก ธรรมชาติของมัน ดูจิตที่ส่งออกมันคือสมุทัย สมุทัยเพราะมันไม่รู้ จิตมันส่งออก มันส่งออกโดยธรรมชาติของมันอยู่แล้ว จิตมันส่งออกอยู่แล้ว ถ้าไม่ส่งออกมันจะเกิดความคิดได้อย่างไร ถ้าคนไม่มีความคิด จิตมันจะไปรู้สึกนึกคิดได้อย่างไร ถ้ามันส่งออกไปมันก็ส่งออกไปรับรู้รูป รส กลิ่น เสียงนั่นแหละ

จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของการส่งออกนั้นเป็นทุกข์ ดูจิตจนจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตมันก็เห็นไง จิตเห็นอาการของจิต มันเป็นมรรคๆๆ ผลที่เกิดจากจิตเห็นจิตเป็นนิโรธ มันมีขั้นตอนของมัน นี่ดูจิตที่ถูก

นี่ก็เหมือนกัน ที่บอก ถ้าเราเห็นไปแล้วนะ สิ่งที่รู้นั้นคือพลังงาน ตัวมันคือพลังงาน สิ่งที่รู้ สิ่งที่รู้มันเป็นรูป สิ่งที่รู้อยู่คือพลังงานรับรู้ แล้วถ้าพิจารณาต่อไป ถ้ามันแสดงตัวออก จับปั๊บ มันก็จับได้ จับได้ ต้องแยกแยะแล้ว จับรูป ความรู้สึกนึกคิดนี้เป็นรูป ในรูปนั้นมีอะไร ในรูปมันเกิดมาได้อย่างไร ใครเป็นคนให้มันเกิดขึ้นมา ใครทําให้มันเกิดขึ้นมา ในเมื่อมันเกิดดับๆ มันเกิดอย่างไร ถ้ามันจับได้จริง

ถ้าจับได้จริง พิจารณาแยกเลย รูป กระบวนการมันมาอย่างไร รูป ความรู้สึก อารมณ์ ที่พระสารีบุตรตรัสรู้ที่เขาคิชฌกูฏ พิจารณาในถํ้าสุกรขาตาที่เขาคิชฌกูฏ เพราะว่าพระพุทธเจ้าไปประทับอยู่ที่นั่น แล้วหลานของพระสารีบุตร พระสารีบุตรพัดพระพุทธเจ้าอยู่ แล้วหลานพระสารีบุตรไปต่อว่าไง ไปต่อว่า “ไม่พอใจเลย พระพุทธเจ้าเอาพระสารีบุตรบวช เอาพระจุนทะบวช เอาพระเรวัตตะบวช” คือเป็นพี่น้องกัน ๗ คน บวชหมดเลย แล้วจะมาต่อว่าตรงนี้แต่ไม่กล้าพูด เพราะเกรงบารมีของพระพุทธเจ้า บอกว่าไม่พอใจไอ้นั่น อ้าง ไม่พอใจสิ่งต่างๆ

พระพุทธเจ้าบอกว่า “ถ้าเธอไม่พอใจทุกๆ อย่างเลยที่เราทํา เธอต้องไม่พอใจอารมณ์ความรู้สึกของเธอด้วย เพราะอารมณ์ความรู้สึกของเธอก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง”

อารมณ์ความรู้สึกมันก็จับต้องได้ รูปๆๆ ความรู้สึกนึกคิดนี้จับต้องได้ พระสารีบุตรถวายพัดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ ฟังเทศน์บาทนี้เป็นพระอรหันต์ ปิ๊ง! เลย ถ้าเธอไม่พอใจสิ่งใดๆ เธอต้องไม่พอใจอารมณ์ความรู้สึกของเธอด้วย ความคิด ความคิด เพราะความคิดของเธอก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง นี่มันจับมับ! พอจับมันก็ทัน ทันมันก็ปล่อย ปล่อยก็ขาด ธรรมข้อนี้ทําให้พระสารีบุตรเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา ฉะนั้น สิ่งนี้ ถ้าเธอไม่พอใจสิ่งต่างๆ เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่จับต้อง พลังงานต่างๆ วัตถุทั้งนั้นแหละ วัตถุทั้งนั้นแหละ ถ้าสติมันทัน เห็นไหม การดูจิตที่ถูกต้อง เพราะจิตเป็นนามธรรม แล้วพอจิตจับจิต จิตจับอาการของจิต จับต่างๆ มันเป็นวัตถุ มันเป็นสิ่งที่จับต้องได้ชัดเจนมากเลย

ทีนี้พอวัตถุขึ้นมาก็ “นี่ไง วัตถุอยู่กลางหัวอกมันหนักๆ มันอึดอัด”...อันนั้นมันก็อีกแหละ คือคนมันพยายามจะสร้างภาพ สร้างภาพ สร้างเหตุการณ์ให้เห็นตามธรรมของพระพุทธเจ้า แต่ไม่เป็นความจริง แต่ถ้าเราเห็นความจริงนะ มันจับได้นะ มันสะเทือนใจมาก ถ้ามันสะเทือนใจ มันแยกแยะไป

“สิ่งที่มีอยู่คือพลังงาน แล้วเราจะทําอย่างไรต่อไป”

สิ่งที่จับต้องได้ก็แล้วแต่ พลังงาน พลังงานคือตัวฐีติจิต พอฐีติจิต มันต้องจับ มันต้องจับ จับสิ่งที่เกิดขึ้นจากพลังงานนี้ ถ้าสิ่งที่เกิดขึ้นนั่นน่ะคืออาการของมัน สิ่งที่เกิดดับๆ เกิดดับมันต้องเกิดจากพลังงานนี้ ถ้าจับตรงนี้ได้ เราก็พิจารณาไปนะ เราแยกแยะไป มันก็จะเป็นปัญญา เห็นไหม จิตเห็นจิต จิตเห็นจิตเพราะจับได้ก็ตัวจิต ตัวพลังงานมันจับ เนื้อส้มจับเปลือกส้ม

ส้มมันก็มีทั้งลูกนี่แหละ แต่มันต้องมีเปลือกมาด้วย แล้วเราก็อยู่ที่เปลือก มนุษย์เรากินแต่เปลือกส้ม มันขมมาตลอดเลย แต่พระอรหันต์เขากินเนื้อส้มหวานเจี๊ยบเลย แต่ไอ้พวกเราพวกปุถุชนกินแต่เปลือกส้ม “เอ๊! ก็ส้มลูกเดียวกันเนาะ เอ๊! ส้มทําไมมันขมขนาดนี้ แต่ครูบาอาจารย์บอกว่ามันหอมหวาน นี่มันขม มันหอมหวานกันได้อย่างไร” เพราะเรากินเปลือกส้ม เพราะมันมาทั้งส้ม

แต่ถ้าเรากําหนดดูจิตๆ ดูจิตมันละเอียดเข้าไปเป็นเนื้อส้ม เนื้อส้มมันก็สุขสงบแล้วล่ะ แล้วพอเนื้อส้ม จิตเห็นอาการของจิต เนื้อส้มนั้นมันกระทบกับเปลือกส้ม เนื้อส้มกับเปลือกส้มมันอยู่ด้วยกัน มันเป็นผลไม้ลูกเดียวกันมาตลอดแต่ไหนแต่ไร แต่พอจิตสงบ ดูจิตๆ มันส่งออกมามันก็เปลือกส้มทั้งนั้นแหละ

นี่ที่ส่งออก ผลของการส่งออกมันเป็นสมุทัย มันเป็นสมุทัย สิ่งที่เป็นสมุทัยเป็นทุกข์ เปลือกส้มมันขมๆๆ ชีวิตนี้ขื่นขม ชีวิตนี้มีแต่ความทุกข์ ชีวิตนี้มีแต่ความทุกข์ นี่สมุทัย

แต่ถ้าดูจิตๆ จนเป็นเนื้อส้ม เนื้อส้มมันก็อยู่ในเปลือกส้มใช่ไหม ถ้าเนื้อส้มอยู่ในเปลือกส้ม ถ้าเราเป็นเนื้อส้ม เนื้อส้มมันมีความหอมหวาน ถ้ามันอยู่กับตัวมัน กระทบกับเปลือกส้ม มันจับ เพราะเปลือกส้มมันขม แต่เนื้อมันหวาน แล้วเราจะแยกแยะกันอย่างไร

ถ้าใช้ปัญญาแยกแยะ จิตเห็นอาการของจิต ส้มกับเปลือกส้มมันว่าไม่ใช่อันเดียวกัน มันอยู่ด้วยกัน แต่มันไม่ใช่อันเดียวกัน แต่ไม่ใช่อันเดียวกันโดยธรรมของพระพุทธเจ้า ยังไม่ใช่อันเดียวกันโดยความเห็นของเรา ไม่ใช่อันเดียวกันโดยความเป็นจริง ถ้าความเป็นจริงนะ ทีนี้เปลือกส้มกับเนื้อส้มอยู่ด้วยกันมันก็ขลุกขลิกๆ มันก็อู๋ย! มันก็แยกกันไม่ค่อยถูก นี่ก็เหมือนกัน พอจับได้มันก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้นแหละ

แต่ถ้าพอจิตมันสงบแล้ว จิตเห็นอาการของจิต เนื้อส้มกับเปลือกส้มมันพิจารณาแยกแยะกันด้วยสัจธรรม ด้วยความเป็นจริง มันก็ปล่อยวางๆๆ พอปล่อยวาง เวลามันขาด เนื้อส้มกับเปลือกส้มไม่ใช่อันเดียวกันแล้ว ถ้าเนื้อส้มกับเปลือกส้มไม่ใช่อันเดียวกัน มันอกุปปธรรมไง มันขาดออกไปโดยสัจธรรมเลย เก้อๆ เขินๆ จะมาต่อกันอีกไม่ได้เลย แต่อยู่ด้วยกัน แต่อยู่ด้วยกัน แต่ต่อกันไม่ได้เลย เห็นไหม ถ้าเป็นความจริงอย่างนั้นมันต้องค่อยๆ แยกแยะ นี่ดูจิตที่ถูกมันทําอย่างนี้ ถ้าดูจิตที่ถูกทําอย่างนี้ปั๊บ แล้วจะต้องทําอย่างไรต่อไป ทําอย่างไรต่อไป

เราพุทโธก็ได้ พุทโธให้จิตสงบเข้ามา หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ ถ้ามันสงบแล้ว ถ้าจับสิ่งนี้ได้ก็พิจารณาอย่างนี้ อันเดียวกันกับพิจารณากาย พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรมอันเดียวกัน อันเดียวกันหมดเลย ถ้าอันเดียวกัน ถ้าเราพิจารณากายเป็นแบบนั้น แล้วมันก็คาอย่างนี้ มาพิจารณาจิตมันก็จะเข้าไปถึง เพราะอะไร เพราะสิ่งที่ทํามาแล้วมันมีประสบการณ์มาขนาดนี้ คือกําลังของจิตมันได้ขนาดนี้ พอพิจารณาจิต มันก็เข้ามาถึงจุดนี้เหมือนกัน จุดที่พิจารณากายมาแล้วมันปล่อย แต่มันไม่ขาด นี่ก็เหมือนกัน พอพิจารณาจิต มันก็ปล่อยอย่างนี้ มันก็ไม่ขาด แต่ถ้ามันพิจารณาเข้าไปถึงความเป็นจริง มันก็เป็นความจริง

นี่พูดถึง “ขอความเมตตาในการพิจารณา” นะ อันนั้นจบ

อันนี้เหมือนกัน เวลาปัญหามันมา มันแปลก มันจะมาซ้อนกันเลย

ถาม : เรื่อง “สงสัยในข้อปฏิบัติ”

ขอกราบหลวงพ่อ ผมได้ปฏิบัติปัญญาอบรมสมาธิมาได้ระยะหนึ่งแล้วรู้สึกชอบมาก เพราะสามารถภาวนาไปได้เรื่อยๆ ถ้าวันไหนมีอะไรมากระทบ ก็ดึงเรื่องนั้นมาพิจารณาแก้ลงออกไปจากใจก่อน แล้วค่อยพิจารณาหัวข้อธรรมที่สนใจต่อไป พบว่าปัญญาอบรมสมาธิไม่ตกภวังค์ง่ายๆ เหมือนดูลม หรือฟุ้งง่ายเหมือนภาวนาพุทโธ และการเจริญปัญญาอบรมสมาธิยังสามารถแก้ปัญหาทั้งทางโลกและทางธรรมไปพร้อมกันได้ด้วย

ปกติการคิดจะตั้งหัวข้อมา ๑ หัวข้อ แล้วเริ่มไล่พิจารณา เมื่อก่อนจะใช้เวลาประมาณ ๔๐ นาทีถึงชั่วโมงต่อ ๑ หัวข้อ แล้วจึงจะวางการพิจารณาปัญหานั้น เริ่มเข้าสู่สภาวะรู้เฉยๆ ไม่คิด รู้อยู่อย่างนั้น

ผมมีคําถามเกี่ยวกับข้อปฏิบัติดังต่อไปนี้ครับ

๑. พยายามเทียบความรู้สึกตอนหยุดคิด พบว่าคล้ายกับการรู้ตัวตอนกลั้นลมหายใจ สภาวะอย่างนี้เป็นจิตหรือยังครับ

๒. ระยะหลังพบว่าไม่จําเป็นต้องคิดให้จบเรื่องก็สามารถดึงตัวเองเข้าสู่สภาวะหยุดคิดได้ บางทีเริ่มพิจารณาไปได้แค่ ๑๐ นาที มันก็เลือกที่จะนิ่ง ไม่คิดหรือจะคิดต่อไปได้แล้ว แต่มันจะทรงสภาวะได้ไม่นาน แล้วมันจะกลับมาคิดบ้าง หลุดเข้าภวังค์บ้าง แต่ถ้าพิจารณากายไล่ไปตามส่วนต่างๆ มันจะคิดไปเรื่อยๆ เป็นชั่วโมงๆ ระหว่างดึงเข้าสู่สภาวะหยุดคิด เลยกลับพิจารณาได้นานๆ ต่อเนื่อง แบบไหนจะดีกว่ากันครับ

๓. เริ่มใช้การเดินจงกรมในการเจริญภาวนา ปัญญาอบรมสมาธิมากกว่าการนั่ง เพราะพบว่าสามารถใช้ความคิดได้ต่อเนื่องและสะดวกกว่า แต่พอเวลาที่ใจมันหยุดพิจารณา มันเหมือนว่าไม่มีอะไรให้ใจเกาะ จะดูลมตอนเดินก็ชัดๆ จะพุทโธก็เพิ่มใช้ความคิด ไม่อยากคิดแล้ว เคยได้ฟังเทศน์เก่าๆ ของหลวงพ่อบอกว่าหลวงพ่อเดินจงกรมวันละ ๘ ชั่วโมง ตลอด ๘ ชั่วโมงนี้ หลวงพ่อใช้ปัญญาอบรมสมาธิอย่างเดียวหรือเปล่าครับ

๔. รู้ตัวว่ากําลังในการเดินสติปัฏฐาน ๔ ยังไม่พอ ช่วงที่นิ่งแล้วจับความคิดได้ไม่ค่อยอยู่ หลวงพ่อแนะนําด้วยครับ

ตอบ : นี่พูดถึงว่าเขาภาวนามาหลายช่องทาง ตอนนี้มาเริ่มภาวนาอย่างนี้ แล้วผลมันตอบมา ที่ว่า พิจารณาไป การใช้ปัญญาอบรมสมาธิ หนึ่ง ไม่ตกภวังค์ง่าย ไม่ตกภวังค์ง่ายแล้วมันพิจารณาของมันได้ต่อเนื่อง ได้ใช้ปัญญาพิจารณาทั้งทางโลกและทางธรรม

ทางโลกและทางธรรม เพราะทางโลกเวลามันเดือดร้อนขึ้นมา เพราะมันคิดแต่เรื่องกิเลสทั้งหมดเลย แต่มาใช้ปัญญาอบรมสมาธิมันตรึกในธรรมๆ พิจารณาในธรรม มันก็แก้ปัญหาเรื่องทางโลกไปด้วย แก้ปัญหาทางโลก หมายถึงว่า เราไม่ติดข้องในโลก มันก็ปล่อยวางโลกมา แล้วถ้าเป็นทางธรรม ทางธรรมก็ปฏิบัติธรรมอยู่นี่ไง ปฏิบัติธรรมให้ใจมันหยุดนิ่งไง พอบอกว่าถ้าใจมันหยุดนิ่ง พิจารณาให้มันหยุดได้ มันหยุดคิดได้ ถ้ามันหยุดคิดได้

ถ้ามันจะหยุดคิดได้ เวลาเราภาวนา เราภาวนาดูจิตๆ ดูจิตที่ถูกต้อง ดูจิตที่ถูกต้องคือปัญญาอบรมสมาธิ แต่หลวงปู่ดูลย์ท่านว่าดูจิตๆ ดูจิตก็ต้องใช้ปัญญา ท่านบอกห้ามคิดๆๆ เพราะความคิดมันคิดแบบโลก คิดแบบกิเลส คิดแล้วมันให้ความทุกข์ไง ท่านไม่ให้คิดเรื่องกิเลส ไม่ให้ตามกิเลสไป แต่ท่านให้มีสติปัญญายับยั้งมัน นี่ถ้ายับยั้งมัน

แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธินะ ปัญญาก็ไล่ต้อนมัน ปัญญาก็เอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเทียบเคียงกัน มาเทียบเคียง ถ้าคิดแบบนั้นคิดแบบโลก ถ้าเป็นธรรมของพระพุทธเจ้าบอกคิดอย่างนี้มันไม่ใช่เป็นประโยชน์ คิดแบบนี้มันให้แต่โทษ ถ้ามันมีสติปัญญา มันก็อาย มันก็หยุดคิด ความหยุดคิดมันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ นี่หลวงตาท่านสอนปัญญาอบรมสมาธิ

แต่หลวงปู่ดูลย์ท่านบอกให้ดูจิตๆ ดูจิต คิดเท่าไรก็ไม่รู้ ต้องหยุดคิด แต่ก็ต้องใช้ความคิด แต่ต้องใช้ความคิด การใช้ความคิด ถ้ามันเป็นธรรมก็เป็นความคิด มันเป็นมรรค แต่ส่วนใหญ่ใหม่ๆ มันจะเป็นมรรคไม่ได้ ท่านให้ดูไป ถ้าดูไป มันจะมีสติ ถ้ามันยับยั้งไปๆ มันก็เป็นการดูจิตที่ถูก

ถ้าการดูจิตที่บอกว่า “กดไว้ๆ ไม่ให้คิด ห้ามคิดๆ”

ห้ามคิด มันกลายเป็นสิ่งสภาวะที่ไม่มีชีวิตไง สิ่งสภาวะที่มันไม่สืบต่อ มันเป็นไปไม่ได้ เวลาถ้าจิตมันสงบ ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า นํ้านิ่งแต่ไหล นํ้านิ่งแต่ไหล นํ้า ดูนํ้า สภาวะนํ้าเหมือนนิ่งอยู่เลย แต่ความเคลื่อนไหวของใต้นํ้า นํ้าไหลวนของมัน

นี่ก็เหมือนกัน สภาวะของจิตที่เป็นสมาธิมันไม่ใช่นํ้านิ่งนํ้าเน่า มันเป็นนํ้าที่มีการเคลื่อนไหว มันถึงไม่เน่า นํ้าไม่เน่า สิ่งสัมมาสมาธิ จิตที่มันมีพลังงานของมัน แต่มันไม่คิดออกมาเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร แต่มันมีพลังงานของมัน ถ้ามันปล่อยสิ่งที่มันไร้สาระเข้ามาอยู่ในตัวของมัน ถ้าตัวของมัน การดูจิตที่ถูกมันดูอย่างนี้ ถ้าดูจิตๆ จิตเห็นอาการของจิตเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย ดูจิตๆ ดูจิตจนจิตเห็นอาการของจิตมันถึงเป็นวิปัสสนา ถ้าดูจิต จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตเห็นอาการของจิตมันก็เป็นวิปัสสนา

ถ้ามันไม่เป็นวิปัสสนา ทีนี้เราไปดูจิต ถ้าดูจิตโดยความเห็นของตัว ความไม่เข้าใจของตัว มันก็เหมือนกับว่าดูจิตโดยการดูเฉยๆ การดูเฉยๆ ก็เหมือนกับผู้อํานวยการสํานักงานหนึ่ง เขารับผิดชอบทั้งหมด ทั้งงบประมาณ ทั้งนโยบาย ทั้งบุคลากร ทั้งวิชาการในการกระทํา แต่พนักงานรักษาความปลอดภัยที่ทางเข้า เขาก็ดูเหมือนกัน แต่เขาดูรถเข้าออก

ถ้าดูจิต จะดูจิตแบบอะไร แบบผู้รักษาความปลอดภัยใช่ไหม แบบ รปภ. ที่อยู่หน้าประตูเท่านั้นนะ กับการดูแลโดยผู้อํานวยการ โดยผู้รับผิดชอบ แตกต่างกัน

ดูจิตที่ถูกมันดูแบบผู้อํานวยการ ดูแบบผู้ที่มีนโยบาย มีบุคลากร มีงบประมาณ มีวิชาการ มีทุกอย่าง แล้วต้องบริหารด้วย นี่ดูจิตของหลวงปู่ดูลย์ ดูจิตที่ถูกเขาดูกันอย่างนั้น ดูจิตที่ถูกเขาดูแบบผู้อํานวยการ ผู้รักษานโยบายทั้งหมด ไม่ใช่ดูจิตแบบ รปภ. ที่เขารักษาความปลอดภัย เขาดูแต่คนเข้าคนออก ไม่รับรู้อะไรเลย ดูเสร็จแล้วจะเอาเงินเดือนอีกต่างหาก

ดูจิตที่ถูกมันเป็นอีกอย่างหนึ่ง ดูจิตที่ไม่ถูกมันก็เรื่องของกิเลส เรื่องของโลกๆ เรื่องของมารยาสาไถย เรื่องมายาภาพ เรื่องสัญญาอารมณ์มันก็เป็นเรื่องโลกๆ ไม่มีประโยชน์อะไรในความเป็นจริงเลย แต่ถ้าความเป็นจริงขึ้นมา ถ้าดูจิตที่ถูก ดูจิตที่ถูก

ฉะนั้น ปัญหาถามว่า

“๑. พยายามเทียบความรู้สึกตอนหยุดคิด พบว่าคล้ายกับการรู้ตัวตอนกลั้นลมหายใจ สภาวะแบบนี้เป็นจิตหรือยัง”

ถ้าเป็นจิตก็เป็นจิตทั้งเปลือก เป็น แต่จิตมันก็มีจิตละเอียดลึกซึ้งแตกต่างกันไป ถ้าเป็นก็เป็นอย่างนี้ แต่ถ้าจิตมันสงบ ดูสิ เวลาจิตมันรวมใหญ่ มันผ่องใส มันเป็นอย่างนี้หรือเปล่า? มันก็ไม่เป็นแบบนี้ เห็นไหม แต่ถ้ามันหยุดคิด มันเป็นจิตไหม? มันก็เป็น เพราะเรามีจิตอยู่ มันก็เป็น แต่มันเป็น พอหยุดคิด เดี๋ยวก็คิดอีกแล้ว แต่มันก็เป็นการพิสูจน์กันไง เป็นการพิสูจน์กันว่าเราเริ่มทําได้

นี่ข้อที่ ๑ นะ “เปรียบเทียบความรู้สึกตอนหยุดคิดว่ามันคล้ายกับรู้ตัวตอนกลั้นลมหายใจ สภาวะแบบนี้เป็นจิตหรือยังครับ”

เป็นจิต เป็นจิต แต่จิตตอนนี้มันหยุดคิดแป๊บนึงมันก็คิดต่อๆ เป็นจิต แต่จิตมันยังไม่ตั้งมั่น ไม่เป็นเอกัคคตารมณ์พอ ก็ต้องพิจารณาบ่อยครั้งเข้าเดี๋ยวมันก็หยุดอย่างนี้ หยุดแล้วก็คิดอีก หยุดแล้วก็คิดอีก พิจารณาซํ้าๆๆๆ จนมันชํานาญของมัน มันชํานาญของมันนะ พอความคิดความอะไรจะมา เราจะคิดก็ได้ ถ้าคิดเป็นประโยชน์เราก็คิด คิดเป็นประโยชน์ หมายความว่า เราตรึกในธรรมให้มันชื่นบาน ให้จิตใจมันผ่องแผ้ว ตรึกในธรรมมันก็มีความสุข แต่พอเป็นทางโลกมันทันมันก็ปล่อย

พิจารณาซํ้าๆ จนมันละเอียดลึกซึ้งเข้ามา ถ้ามันละเอียด พอมันจะเสวยอารมณ์ มันจะจับได้ เนื้อส้มกับเปลือกส้มมันจะกระทบกัน จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตมันเป็นสติปัฏฐาน ๔ จริง เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เพราะจิตสงบแล้วจิตเห็น

“๒. ระยะหลังพบว่าไม่จําเป็นต้องคิดให้จบเรื่องก็สามารถดึงตัวเองให้เข้าสู่สภาวะหยุดคิดได้ บางคราวพิจารณาเป็น ๑๐ นาทีมันถึงจะนิ่งได้ แต่มันจะทรงสภาวะได้นานหรือไม่นาน”

ถ้าคิดๆ ไป เพราะเขาว่า “มาระยะหลังพบว่าไม่จําเป็นต้องคิดให้จบเรื่อง”

ไม่ต้องจบหรอก เรื่องใดเรื่องหนึ่ง พอพิจารณาไปแล้วถ้าจิตมันปล่อยก็จบ ทีนี้เราคิดว่าเราต้องคิดให้จบเรื่องแล้วถึงจะจบ...ไม่ใช่ บางทีคิดจบเรื่องแล้วไม่จบหรอก มันคิดต่อเนื่องกันไป คิดเรื่องใหม่ต่อแล้ว คิดเรื่องนี้จบเรื่องแล้วก็คิดเรื่องใหม่ต่อๆๆ นั่นคือว่าจิตมันยังมีรสชาติ มันยังดูดดื่มในตัณหา มันยังดูดดื่มในสมุทัย มันยังดูดดื่มในกิเลส มันก็คิดไป แต่พอเรามีสติปัญญาตามความคิดนี้ไป ถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมา ความดูดดื่มคือรสชาติมันจางลง เอ๊! น่าเบื่อ เอ๊! ทุกข์ นี่รสของธรรมมาแล้ว

รสของธรรมชนะรสทั้งปวง รสของธรรม รสของธรรมคือรสของความสงบระงับ รสของความปล่อยวางมันมาแล้ว แบกหามมาเต็มที่มันก็ปล่อยของมัน พอมันปล่อยมา ถ้าจบเรื่องมันก็ปล่อย คิดไปไม่จบเรื่อง มันก็ปล่อย มันปล่อยเดี๋ยวก็คิดอีก เพราะว่าอะไร เพราะปัญญาอบรมสมาธิเป็นแบบนี้ ไม่ใช่สมาธิอบรมปัญญา

ถ้าพุทโธๆๆ ถ้ามันปล่อยแล้ว มันปล่อยแล้วมันรวมลง มันจะดูดดื่มกว่านี้ ถ้าพุทโธๆ นะ พุทโธนี้เป็นสมาธิอบรมปัญญา แต่ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลาไม่จบเรื่องมันก็ปล่อย บางทีจบหลายๆ เรื่องมันก็ไม่ปล่อย มันไม่มีสูตรสําเร็จไง มันอยู่ที่ว่าสติปัญญาเราทันขนาดไหน แล้วถ้ามันทันแล้วมันมีเหตุผลปั๊บ จิตมันแพ้เหตุผลไง

หลวงตาท่านบอกว่า กิเลสกลัวอย่างเดียวคือกลัวธรรม

เวลาเราตรึกในธรรมๆ สิ่งนี้มันเหตุและผลคือธรรม ฉะนั้น พอเราคิดโดยใช้ปัญญาด้วยเหตุผล เวลาถึงที่สุดแล้วกิเลสมันกลัวธรรม มันอาย มันจะแถไปไหนอีก มันจะเอาสีข้างเข้าแถ สีข้างแดงหมดแล้ว แดงเป็นเถือกเลย แล้วเรามีปัญญาเข้าไป พอมันอายมันก็ปล่อย มันก็ปล่อย ปล่อยก็เข้ามาสมาธิไง นี่กิเลสมันกลัว กลัวเหตุกลัวผล กลัวธรรม ถ้ามันพิจารณาไปมันก็ปล่อยได้

“บางทีคิดไม่จบเรื่องมันก็ดึงตัวเข้ามาสู่ความหยุดคิดได้ บางคราว ๑๐ นาที บางคราวก็นาน”

“บางทีถ้ามันคิดนะ เวลามันคิดไป มันคิดไปเรื่อยๆ เป็นชั่วโมงก็ได้ ระหว่างที่มันอยู่สภาวะหยุดคิด”

เขาบอกว่า “ทําแบบนี้ แบบไหนดีกว่ากันครับ”

ถ้ามันสงบแล้วมันก็ปล่อย เราต้องการพิจารณาให้มันสงบ ให้มันปล่อย พิจารณาไม่จบเรื่องมันก็ปล่อยแล้วแหละ ถ้าคิดเป็นชั่วโมงๆ ไป ถ้ามันคิดเป็นชั่วโมงๆ ไปนะ เราตั้งสติให้ดีๆ ให้ชัดๆ มันคิดไปไม่ได้หรอก มันต้องหยุด มันปล่อย พอมันปล่อยแล้วมันก็ว่างหมด ไอ้คิดเป็นชั่วโมงๆ ถ้าสติมันสงบแล้ว พิจารณามันก็เป็นประโยชน์ แต่นี่คําว่า “คิดเป็นชั่วโมงๆ” คือว่ากําลังมันไม่พอ โดนกิเลสมันดึงไปแล้วแหละ เป็นชั่วโมงๆ มันก็ล่อไปเรื่อย มันก็ตามไปเรื่อยเป็นชั่วโมงๆ ไม่จบสักที แต่ถ้าสติมันทันนะ มันหยุด มันหยุด ถ้ามันหยุดแล้ว นั่นแหละคือสมาธิ นี่ถ้ามันหยุดเป็นสมาธิ ถ้ามันพิจารณาไปแล้วมันปล่อย พิจารณาไม่ถึงครึ่งแล้วมันก็ปล่อย กําลังมันพอ อะไรดีกว่ากัน

การว่าปัญญาอบรมสมาธิ เราต้องการความสงบ เราต้องการความหยุด ถ้าเราต้องการความหยุด ถ้ามันหยุดบ่อยครั้งเข้าเดี๋ยวก็คิดอีก คิดอีก เราก็พิจารณาซํ้าๆ ให้มีความชํานาญ แล้วสังเกต สังเกต พอมันหยุดแล้วมันคิดอีก มันเสวยอารมณ์ นั่นล่ะจิตกับตัวอาการของมัน ถ้าใครรู้ใครเห็น คนนั้นก็จะรู้ได้ ถ้าใครไม่รู้ไม่เห็น มันก็จะรู้ตรงนี้ไม่ได้ ถ้ารู้ตรงนี้ไม่ได้ก็ไม่เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง สติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ มันอยู่ตรงนี้ ตรงเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ที่ว่าเป็นปัจจุบันธรรม เขาบอก “เห็นสติปัฏฐาน ๔ เป็นปัจจุบัน เป็นตามความเป็นจริง” อันนั้นเป็นขี้โม้ อันนั้นมันเป็นคําพูด แต่ถ้าใครพิจารณาจิตสงบแล้ว ถ้ามันเสวยอารมณ์ เพราะตอนมันเสวย ตอนมันเสวย ใครเป็นคนเสวย? จิตของเราเป็นคนเสวย ถ้าจิตของเราเป็นคนเสวย แล้วสติมันอยู่กับจิตของเรา สติกับจิตมันอยู่กับเรา มันรู้มันเห็นกับเรา เป็นปัจจุบันไหม ปัจจุบันที่จิต จิตมันสงบเข้ามาแล้วมันเสวยคือมันจับ คือมันจับ มันเอื้อมมือไปรั้งเขา

แล้วถ้าจิตมันเห็น นี่ปัจจุบัน ปัจจุบัน บุคคล ๘ จําพวก บุคคล ๔ คู่ ถ้ามันโสดาปัตติมรรค เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

ที่ว่า “เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามปัจจุบัน”...ไอ้นั่นมันตัวหนังสือ ไอ้สติปัฏฐาน ๔ โดยปัจจุบัน สติปัฏฐาน ๔ โดยตามความเป็นจริง มันตัวหนังสือทั้งนั้นน่ะ มันเป็นชื่อ ไม่มีความจริงเลย ไม่มีๆๆ

แต่ถ้าจิตมันสงบนะ เราพิจารณา ดูจิตๆ ดูจิตโดยความถูกต้องนะ ดูจิตที่ว่าดูจิตมันหยุดคิด ดูจิตต่างๆ มันหยุดเข้ามา แล้วมันจะคิด จิตมันจะเห็นอาการของมัน ถ้าจิตเห็นอาการ ถ้ามันจับของมันได้ จิตเป็นปัจจุบัน เห็นสติปัฏฐาน ๔ โดยปัจจุบัน เห็นสติปัฏฐาน ๔ โดยความเป็นจริงที่เป็นปัจจุบัน ถ้าเป็นปัจจุบัน ตรงนี้มันเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ไอ้ที่พูดๆ กันมา ไอ้ที่ศึกษากันมาสติปัฏฐาน ๔ ชื่อทั้งนั้นน่ะ ไม่มีใครเห็น ถ้าเห็น จิตดวงนี้ต้องเห็น จิตดวงนี้ปฏิบัติต้องเห็น ถ้าเห็นตามความเป็นจริง

นี่ไง ถึงบอกว่าอันไหนมันดีกว่ากันล่ะ ที่พิจารณาไปแล้วพอไม่จบเรื่อง มันก็ดึงมาเป็นหยุดคิดได้ กับพิจารณาไปเป็นชั่วโมงๆ มันก็อยู่ของมันได้เป็นสภาวะแบบนั้นแล้วค่อยเข้ามาหยุดคิด

ถ้าเป็นชั่วโมงๆ นะ แสดงว่ากําลังเราอ่อน แล้วมันก็ลากเราไป เราก็สู้กับมันไป สู้กับมัน มันก็ถูกเหมือนกัน ถูกเหมือนกัน

บอกว่า บางทีกีฬา ดูสิ ถ้ามันไม่แพ้ไม่ชนะ เขาก็ต่อเวลาไปเรื่อย ต่อเวลากันไปจนรู้แพ้รู้ชนะ นี่ก็เหมือนกัน เวลาพิจารณาไป กิเลสกับธรรมมันต่อสู้กัน มันยังไม่รู้แพ้รู้ชนะ ถ้าแพ้ มันก็ลากไปไม่จบ ถ้าชนะ มันก็หยุดคิด ถ้าชนะก็หยุดคิด ถ้าแพ้ก็ไม่หยุด มันก็ลากไปอย่างนั้นแหละ ก็ถูลู่ถูกังกันไป ถ้ามีสติปัญญา ถ้าไม่มีสติปัญญาก็ทิ้ง กลับมาพุทโธ กลับมาพุทโธได้

“๓. เริ่มใช้การเดินจงกรมในการเจริญภาวนาปัญญาอบรมสมาธิมากกว่าการนั่ง เพราะพบว่าสามารถใช้ความคิดต่อเนื่องและสะดวกกว่า แต่เวลาที่ใจมันหยุดพิจารณา มันเหมือนกับว่าไม่มีอะไรให้ใจเกาะ จะดูลมตอนเดินก็ขัดๆ จะพุทโธหรือ พุทโธก็เพิ่งใช้ความคิด ไม่อยากให้มันคิด เคยได้ฟังหลวงพ่อว่าหลวงพ่อเดินทีหนึ่ง ๘ ชั่วโมง”

ไอ้คําว่าเดิน ๘ ชั่วโมงของเรา ตอนบวชใหม่ๆ มันยังเป็นไม้ดิบๆ มันยังทําสิ่งใดก็ไม่เป็น พอทําสิ่งใด มันเป็นสติปัญญาของเราเอง สติปัญญาของเราตอนนั้นมีแค่นั้น มีว่า เราบวชใหม่ๆ ใช่ไหม เราก็อยากจะพ้นทุกข์ ถ้าอยากพ้นทุกข์ เราก็ต้องภาวนาของเรา ทีนี้คนภาวนาของเรามันต้องมีความหมั่นเพียร แม้แต่ข้าราชการ เราพูดถึงราชการหรือรัฐวิสาหกิจเขาทํางานวันละ ๘ ชั่วโมง ฉะนั้น เขาทํางาน เขาทําหาเงินหาทองกันวันละ ๘ ชั่วโมง ฉะนั้น เราภาวนา อย่างน้อยเราต้องทํางานเท่าเขา อย่างน้อย เห็นไหม ฉะนั้น เดินจงกรมอย่างน้อย ๑ วันต้อง ๘ ชั่วโมง แล้วนั่งสมาธิกลางคืนยังอีกต่างหากนะ

แต่เวลานั่ง เพราะเรามีนาฬิกาของเรา เราจะจับตั้งแต่ ๑ วันคือเริ่มตั้งแต่ฉันข้าวเสร็จจะเริ่มนับเวลา จะเดินจงกรมเท่าไร จะจับเวลาไว้เลย ต้องให้ได้ ๘ ชั่วโมง ภายใน ๑ วันต้องให้ได้ ๘ ชั่วโมง ถ้าตํ่ากว่า ๘ ชั่วโมง แสดงว่าทุจริตต่อหน้าที่ คือทุจริตต่อหน้าที่การงาน คือไม่ทํางานให้ครบเวลาของตัว เป็นการเห็นแก่ตัว เป็นการมักง่าย เป็นการเอารัดเอาเปรียบ แล้วจะไปสู้กับกิเลสได้อย่างไร เราตั้งกติกาของเราไว้อย่างนั้น

ทีนี้คําถามถามว่า “แล้วหลวงพ่อใช้ปัญญาอบรมสมาธิตลอดหรือเปล่า”

ตอนนั้นยังทําไม่เป็นเลย ตอนนั้นยังไม่รู้ว่าเป็นสมาธิอบรมปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิ ตอนนั้นยังไม่รู้เรื่อง ตอนบวชใหม่ๆ ไม่รู้เรื่องหรอก ไม้ดิบๆ ไม่รู้อะไรเลย อ่านตํารับตํารา อ่าน “ประวัติหลวงปู่มั่นฯ” อ่าน “ปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐานฯ” อ่านแล้วก็ทําเอา เพราะตอนนั้นยังไม่ได้เข้าไปหาครูบาอาจารย์ ตอนนั้นบวชพรรษา ๑ พรรษา ๒ ยังเป็นควายตู้อยู่เลย เป็นควายตู้มันขวิดเขาไปทั่วเหมือนกัน ไม่เป็นอะไรเลยหรอก

แต่ด้วยปัญญาของเราว่าความขยันหมั่นเพียร ไอ้คําว่า ๘ ชั่วโมง เราตั้งมาตั้งแต่บวชพรรษาแรก ทุกข์มาก ทุกข์มากๆ เพราะจิตใจมันดิ้นรนมาก แล้วเราเองจะเอาใจไว้ในอํานาจของเรา เราถึงตั้ง ปัญญาเราได้แค่นี้ บอกตรงๆ เลยว่าปัญญาเราได้แค่นี้ ปัญญาเราได้แค่ว่าจะต้องทํางานให้ดีกว่าทางโลกเขา โลกเขาทํางานกันวันละกี่ชั่วโมง เราต้องทําให้ได้มากกว่าเขา เฉพาะเดินนะ แล้วนั่งอีกต่างหาก

“แล้วใช้ปัญญาอบรมสมาธิไหม”

ยังทําไม่เป็นเลย ท่องพุทโธอย่างเดียว พุทโธอย่างเดียว เช้ายันคํ่า คํ่ายันเช้า พุทโธๆๆ พุทโธอย่างเดียว ตีตาด จับไม้กวาดก็พุทโธอย่างเดียว ทําอะไรไม่เป็นหรอก บวชพรรษาแรกทําอะไรไม่เป็น พุทโธอย่างเดียว นึกได้แต่พุทโธๆๆ แล้วก็ดีอย่างหนึ่ง เป็นสมาธิได้ คือมันหยุดได้เหมือนกัน หยุดให้พอได้ หยุดให้พอได้ผ่อนคลาย หยุดให้พอได้ไม่เครียด ไม่เครียดตาย หยุดอยู่ แล้วเป็นสมาธิได้อยู่

แล้วพอออกพรรษาแล้วธุดงค์ไป ธุดงค์ไปแล้วเสื่อมบ้าง เจริญบ้าง เสื่อมบ้าง เจริญบ้าง จนไปเจอหลวงปู่จวนที่ว่านั่นน่ะ แล้วหลวงปู่จวนก็กระทืบหัวเอา พอจับหลักจับเกณฑ์ได้ก็ภาวนา ทีนี้เป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมา

นี่พูดถึงว่าตอนที่หลวงพ่อว่า ๘ ชั่วโมง ๘ ชั่วโมงตอนนั้น นี่เอาความโง่มาขายไง ที่ว่า ๘ ชั่วโมงๆ ใครก็นึกว่า “โอ้โฮ! หลวงพ่อ ๘ ชั่วโมงนี่เก่งมากเลยเนาะ”

ภาวนาไม่เป็น พุทโธอย่างเดียว พุทโธตะบี้ตะบันเลย เพราะมันทุกข์ มันแลกกับความทุกข์ ความทุกข์ หมายความว่า บวชมาใหม่ๆ ไม้ดิบๆ มันก็คิดถึงทางโลก ออกจากโลกมาใหม่ๆ ทําอะไรไม่เป็นหรอก พุทโธอย่างเดียว ไอ้ ๘ ชั่วโมง พุทโธอย่างเดียว แต่เราทําของเรา ตอนนั้นเราก็เอามาเป็นคติตัวอย่างเท่านั้นเองว่าเรายังต้องทํางานขนาดนั้น แต่ทําขนาดนั้น ทําไม่ถูกมันก็ไม่ถูกหรอก พุทโธอย่างเดียว พุทโธมันก็ถูกนะ แต่จิตมันลง ลงอยู่ แต่มันยังไม่ชํานาญ

แต่พอมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ตอนอยู่ในป่า แล้วพอใช้ปัญญาอบรมสมาธิแล้วก็มาเจอหนังสือหลวงตา “ปัญญาอบรมสมาธิ” แล้วพอทําปัญญาอบรมสมาธิแล้ว พอมันได้เห็นผล พอมาดูหนังสือหลวงปู่ดูลย์ เออ! มันถึงเข้าเค้า ความที่มันถูกต้องแล้วมันจะเข้าเค้ากันไปหมดเลย แต่ถ้ามันไม่ถูกต้องนะ มันก็ขัดแย้งกันไป

นี่พูดถึงว่า “หลวงพ่อเดินจงกรม ๘ ชั่วโมง”

๘ ชั่วโมงตอนนั้นยังไม่เป็นหรอก เพราะความไม่เป็นอันนั้น รู้ว่ามันเป็นอย่างไร แล้วเวลาเข้าป่าเข้าเขาไปแล้ว เวลาใช้ปัญญาอบรมสมาธิแล้วมันเป็นอย่างไร เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรา มันได้ผลของเรา พอได้ผลเสร็จแล้วเราก็มาเห็นหนังสือ “ปัญญาอบรมสมาธิ” ของหลวงตา แล้วเราก็ไปดู “หลวงปู่ฝากไว้” ของหลวงปู่ดูลย์

มันมาดู อืม! ในเมื่อหลักการวัดระยะทาง ถ้าเป็นกิโลเมตรมันก็ ๑ กิโลเมตร ถ้าเป็นไมล์ เป็นไมล์นะ มันก็ ๑ กิโลเมตรเศษๆ แต่มันก็เป็นหลักวัดของทางยุโรปเขา ทางอเมริกาเขา ทางยุโรปเขาวัดเป็นกิโลเมตร ทางอเมริกาเขาวัดเป็นไมล์ อ้าว! แล้วระยะทางในหัวใจล่ะ เวลาปฏิบัติไปแล้วมันวัดกันอย่างไร มันได้หลักได้เกณฑ์มามันก็รู้ของมัน คนเรา ระยะทางมันรู้ ๑,๐๐๐ เมตรเป็น ๑ กิโลเมตร มันก็รู้ก็เห็น วัดได้ รู้ได้ แต่ถ้าเราไม่รู้อะไรเลย มันจะเอาอะไรไปวัดล่ะ ถ้ามันไปวัด มันก็ดีของมันใช่ไหม

ฉะนั้น คําว่า ๘ ชั่วโมง เขาจะเปรียบเทียบไงว่าหลวงพ่อใช้ปัญญาอบรมสมาธิไหม

ตอน ๘ ชั่วโมงไม่เคยใช้อะไรเลย พุทโธอย่างเดียว เพราะทําอะไรยังไม่เป็น พรรษาแรกยังทําอะไรไม่เป็นหรอก แต่อาศัยความเพียร อาศัยความวิริยะ ความอุตสาหะเอาตัวรอดให้ได้ แล้วพอไปเจอครูบาอาจารย์ที่ถูกต้อง ไปเจอหลวงปู่จวนก่อน ทีแรกก็ไปสะเปะสะปะไปเจอครูบาอาจารย์ร้อยแปด สอนผิดๆ ถูกๆ สอนผิดๆ ถูกๆ ต่อเมื่อเรามาเจอครูบาอาจารย์ที่จริงแล้ว แล้วเรามาเทียบเคียงถึงรู้ว่า ที่เราได้รับฟังมา ที่ครูบาอาจารย์สอนเรามา ผิดหมดเลย ผิดหมดเลย

พอมาเจอหลวงปู่จวนท่านซัดเอา พอจิตมันสงบแล้ว จิตสงบแล้ว จิตไม่มีอวิชชาก็ต้องเป็นพระอรหันต์สิ

ท่านบอกว่า “อ้าว! อวิชชาอย่างหยาบ ความฟุ้งซ่านอย่างหยาบมันสงบตัวลง อวิชชาอย่างกลางในหัวใจท่านท่วมหัวเลย แล้วอวิชชาอย่างละเอียดในหัวใจท่านนะ มันมิดหัวท่านอีกล่ะ”

อู๋ย! เงียบ ไม่กล้าเถียงเลย แล้วมันก็จริงๆ เพราะตอนนั้นเราก็เรียกร้องเอา ภาษาวิทยาศาสตร์ไง ถ้ามันจิตสงบแล้วไม่มีอวิชชาก็ต้องเป็นพระอรหันต์สิ แล้วจิตมันสงบแล้วมันก็ไม่ได้เป็น แต่ความคิดแบบวิทยาศาสตร์ไง วิทยาศาสตร์เพราะจิตสงบแล้วมันนิ่งหมด มันไม่มีอวิชชา คือมันไม่คิดเรื่องอื่นเลย มันไม่มีอวิชชาหรอกมันถึงสงบ แต่ไม่รู้หรอกว่าในภาคปฏิบัติเขามีอวิชชาข้างนอก อวิชชาข้างใน โลกนอก โลกใน กิเลสนอก กิเลสใน กิเลสในกิเลส อู๋ย! มันลึกลับซับซ้อน

อ๋อ! พออ๋อ! มันก็เริ่มก้าวเดินไป พอก้าวเดินไปแล้วพยายามทําไปแล้วมันก็ไปรู้จักปัญญาอบรมสมาธินี่แหละ ไปรู้จักวิธีการทําปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิอบรมปัญญา มันก็เริ่มก้าวเดินไป

แล้วก็มาดูที่ว่า ถึงมาดูว่าการดูจิตที่ถูก ทําแบบหลวงปู่ดูลย์มันถูก การดูจิตแบบลูกศิษย์ลูกหาเขาบอก “ห้ามคิดๆ” มันผิด มันผิด มันเป็นไปไม่ได้ เพราะอะไร เพราะเราผิดมาก่อน เราผิดมาเต็มที่แล้ว แล้วพอผิดแล้วมันมาถูก ก็รู้ว่าอะไรถูกอะไรผิดสิ แต่ไอ้พวกนั้นมันยังผิดอยู่ แล้วมันยังไม่ยอมถูก มันผิดของมันอยู่ แล้วมันก็หัวปักอยู่นั่นแหละ แล้วมันบอกว่ามันถูก แล้วหลวงปู่ดูลย์ท่านไปแล้วท่านถูกของท่าน ท่านก็นิพพานไปแล้ว ไอ้พวกนี้หัวปักดินอยู่มันบอกว่ามันถูก “ห้ามคิดๆ” ห้ามคิดมันก็หัวปักดินอยู่นั่น แล้วมันบอกว่ามันจะไปถูกของมัน ไอ้นั่นมันก็เรื่องของมันนะ

“๔. รู้ตัวว่ากําลังในการเดินสติปัฏฐาน ๔ ยังไม่พอ ช่วงที่นิ่งแล้วจับความคิดไม่ค่อยอยู่ ขอหลวงพ่อแนะนําด้วย”

ถ้าเจริญสติปัฏฐาน ๔ ยังไม่พอ ก็จริง ฉะนั้น เจริญสติปัฏฐาน ๔ ต้องจิตสงบ ครูบาอาจารย์ สมถกรรมฐาน-วิปัสสนากรรมฐาน เพราะสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน คนเราไม่มีฐานที่ตั้งแห่งการงานจะไปทํางานกันที่ไหน พวกที่เขารับราชการเขาต้องพยายามสอบคัดเลือกให้เข้ารับราชการให้ได้ ผู้ที่ทําธุรกิจเขาก็ต้องพยายามหาสถานที่ของเขาเพื่อจะตั้งร้านค้าของเขา เพื่อจะขายของของเขา

จิตของเรา เราพยายามทําความสงบของใจของเราขึ้นมา ให้มันสงบระงับเข้ามาให้เป็นฐานที่ตั้งแห่งการงาน ฉะนั้น กําลังที่จะเดิน สถานที่ยังไม่พอ เราก็พยายามดูจิตของเราไปเรื่อยๆ พยายามใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเราไปเรื่อยๆ พยายามใช้ปัญญาอบรมสมาธิที่ว่าทําแล้วได้ผล พอทําปัญญาอบรมสมาธิขึ้นมาแล้วมันได้ผลทั้งทางโลกและทางธรรมไปพร้อมกันด้วย เราก็เห็นผลแล้ว ทางโลกเราก็ได้ ทางธรรมเราก็ได้ มันก็ทําให้จิตใจเราสงบเข้ามา ถ้าจิตใจสงบเข้ามา ถ้ากําลังมันพอขึ้นมา ถ้ามันนิ่ง มันพอขึ้นมาแล้ว แล้วมันจะเสวยอารมณ์ ถ้าจับตรงนั้นมันก็เป็นสติปัฏฐาน ๔

ฉะนั้น ช่วงที่นิ่ง จับความคิดไม่อยู่ ช่วงนิ่งอยู่ จับความคิดไม่อยู่ ไม่ต้องไปจับความคิด ช่วงที่นิ่งอยู่ เราก็กําหนดพุทโธนะ ช่วงที่นิ่งอยู่ มันจับอะไรไม่ได้ ที่หลวงปู่ดูลย์ท่านสอนให้ดูจิตๆ พอจิตมันสงบแล้วให้กําหนดพุทโธต่อเนื่องกันไป หลวงปู่ดูลย์ท่านสอนพุทโธนะ ท่านบอกถ้าจิตสงบแล้วให้พุทโธ

ถ้าเราดูจิตๆ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอมันว่างแล้ว มันนิ่งอยู่ มันนิ่งอยู่แล้วทําอย่างไรต่อล่ะ

พุทโธสิ พุทโธไว้ เอาจิตเกาะไว้สิ เวลาบอกว่าเวลาที่มันนิ่งแล้วจิตไม่มีที่เกาะ ใจเราไม่มีอะไรจะเกาะ ไม่มีอะไรจะเกาะ ถ้ามันนิ่งอยู่ก็เกาะพุทโธไว้

จําไว้ให้ดีนะ พูดชัดๆ เลย จําไว้ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิไปเรื่อยๆ พอมันปล่อยแล้ว มันปล่อยแล้วให้พุทโธ

พอมันปล่อยแล้ว ไม่ใช่ปล่อยแล้วสติเราไม่ดูแล มันก็คิดทันที มันคิดทันทีเลย เพราะไม่มีใครรักษามัน พอมันปล่อยปั๊บ พอมันไม่มีอะไรมันก็จะเกาะเขาแล้ว เพราะมันอยู่ด้วยตัวเองไม่ได้ พอเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอมันปล่อยนะ พอมันปล่อยเสร็จแล้วพุทโธต่อเนื่อง พุทโธๆ

เพราะก่อนหน้านั้นพุทโธก็เครียด พุทโธก็ไม่ได้ พุทโธก็ลําบากไปหมดเลย มันพุทโธไม่ได้เพราะอะไรล่ะ มันพุทโธไม่ได้เพราะว่ากิเลสมันหนา แต่เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ กิเลสมันบาง ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันใช้เหตุใช้ผลนะ ใจมันได้พิสูจน์แล้วใช่ไหม โง่เง่าเต่าตุ่น เที่ยวไปยึดมั่นถือมั่นอารมณ์ เที่ยวไปยึดมั่นถือมั่นความคิด เที่ยวไปยึดมั่นถือมั่นธรรมะพระพุทธเจ้า โง่เง่าเต่าตุ่น โง่เง่าเต่าตุ่น สติปัญญามันทัน ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิมันไล่เข้ามาๆ มันก็ปล่อยๆ

พอปล่อยเข้ามา จากที่โง่เง่าเต่าตุ่น มันไปยึดธรรมะของพระพุทธเจ้า มันไปยึดความโลภ ความโกรธ ความหลง พอมันปล่อยขึ้นมา มันทรงตัวไม่ได้อีกแล้ว ทรงตัวไม่ได้ เราก็พุทโธไง

แต่ก่อนพุทโธไม่ได้เพราะมันโง่เง่าเต่าตุ่น มันไปยึดมั่นถือมั่นธรรมพระพุทธเจ้า ไปยึดมั่นถือมั่นความโลภ ความโกรธ ความหลง แต่พอใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันเบาบาง มันเบาบาง พอเบาบาง มันพุทโธง่ายๆ ไง พอจิตมันนิ่งๆ ทีนี้พุทโธได้แล้ว แต่ก็ไม่อยากจะพุทโธอีก เพราะมันนิ่งๆ แล้วไม่มีอะไรเกาะ

ไม่มีอะไรเกาะก็พุทโธสิ พุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธไปเรื่อยๆ ถ้าพุทโธพอมันหยาบขึ้นมา พอพุทโธมันเริ่มไหวออกมา ถ้ามันใช้ความคิด ค่อยไล่มัน พอมาพุทโธๆ พุทโธไปพุทโธมา มันจะคิดออกนอกเรื่องแล้ว

ตอนที่มันจะเป็นสมาธิมันก็ไม่เป็น กึ่งๆ ครึ่งๆ กลางๆ จะลงสมาธิก็ไม่ลง ปัญญาอบรมสมาธิมาแล้วมันก็หยุดเฉยๆ เป็นสมาธิมันก็ไม่ลึก แต่พอมันจะคิดมันก็ฟุ้งซ่านออกไป ถ้าพุทโธๆ ไว้ พุทโธไว้ก่อน ให้มันเกาะไว้ ถ้ามันเกาะไว้มันก็อยู่ของมันนานขึ้น แล้วถ้าพอมันรู้สึกตัว มันหยาบออกมา มันก็คิดอีก คิดก็เอาปัญญาอบรมสมาธิใส่เข้าไป เอาปัญญาอบรมสมาธิคือว่าเอาเหตุเอาผลใส่เข้าไป

ถ้ามันพุทโธได้ มันก็เบาสงบระงับของมัน ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันจะลึกเข้าไป ถ้าลึกเข้าไปแล้วออกมา พอมันเสวย พุทโธๆๆ พอมันจะคิด พอมันจะคิด พยายามจับให้ได้ ถ้าจับได้นะ เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงในปัจจุบัน เห็นสติปัฏฐาน ๔ โดยความเป็นปัจจุบัน ปัจจุบันที่จิตมันเห็น แล้วจิตดวงที่เห็นนั้นจะเป็นศาสนทายาท เห็นตามความเป็นจริงเฉพาะจิตดวงนั้น เฉพาะจิตดวงนั้น เฉพาะความรู้ของจิตดวงนั้นที่รู้เห็นตามความเป็นจริง แล้วตามความเป็นจริง เราก็จะได้เจริญสติปัฏฐาน ๔ เป็นวิปัสสนาต่อไป ถ้าวิปัสสนามันจะอย่างนี้

จะบอกว่า “เป็นวิปัสสนานะ เป็นอภิธรรม เป็นการใช้ปัญญา เป็นอภิธรรม สมถะไม่มีประโยชน์”

อันนั้นมันเป็นวิธีการ มันเป็นเรื่องความรู้สึกนึกคิด มันไม่เป็นความจริงหรอก ถ้าความจริงนะ ปฏิบัติไปตามความจริงจะรู้ตามความเป็นจริง ถ้ารู้ตามความเป็นจริงแล้วจะเห็นตามความเป็นจริง ถ้าเห็นตามความเป็นจริง อันนั้นจะไม่พูดเข้าข้างฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง ธรรมะของพระพุทธเจ้า ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีการขัดแย้งกันเลย มันจะมาเป็นชั้นเป็นตอนเหมือนกัน มันจะมาเป็นชั้นเป็นตอน แต่คนที่ปฏิบัติ แล้วครูบาอาจารย์ที่แตกต่างกัน ความชํานาญแตกต่างกันก็สอนแตกต่างกัน การสอนแตกต่างกัน เพราะสอนแตกต่างกันคือสอนตามประสบการณ์ของท่าน ถ้าท่านสอนตามประสบการณ์ของท่าน ท่านสอนแล้วท่านจะสอนได้ง่าย ท่านสอนโดยความเป็นจริง

แต่ถ้าเราไม่มีสิ่งใดเลยนะ สอนตามตํารา สอนตามหลักอภิธรรม ว่าอย่างนั้นเลย สอนตามหลักอภิธรรม ธรรมะยังธรรมดานะ นี่อภิธรรมนะ ธรรมะอันใหญ่นะ ธรรมะอันยิ่งใหญ่ ธรรมะอันยิ่งใหญ่เป็นการท่องจํากันมา แต่เวลาเอาความจริงๆ ไม่มี เอาความเป็นจริงไม่มี

แต่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านมี พอท่านมี ท่านให้พูดออกมา มีความลังเลสงสัย มีความข้องใจสิ่งใดให้พูดออกมา หลวงปู่มั่นท่านพูดนะ “การแก้จิตแก้ยากนะ หมู่คณะให้รีบภาวนา” เพราะท่านอายุขัยจะสิ้น “มีสิ่งใดให้รีบประพฤติปฏิบัตินะ แก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ถ้าผู้เฒ่าตายแล้วจะหาคนแก้ไม่ได้นะ ถ้าผู้เฒ่าตายแล้วจะหาคนแก้ไม่ได้นะ”

ที่ว่า ๘ ชั่วโมง เราปฏิบัติมาปีสองปีแรก เราไปหาครูบาอาจารย์มาก็ด้วยความคิดแบบโลก ในเมื่อเรายังไม่มีพื้นมีฐาน เราก็หาแต่ครูบาอาจารย์ที่พอจะทําเนา ครูบาอาจารย์ที่มีชื่อเสียงก็ไม่อยากเข้าไป เพราะสงวนสิทธิ์ไว้ กลัวไปทําอะไรผิดพลาดแล้วจะไม่ได้เข้า ก็ไปหาครูบาอาจารย์ที่โดยว่าพอทําความเข้าใจ สอนผิดทั้งนั้นแหละ สอนผิด ท่านตอบเรา เราก็ฟังมา แล้วเราก็ปฏิบัติอยู่ เราก็คิดว่ามันมีหลักมีเกณฑ์ แล้วพยายามฝึกหัดอยู่ แล้วพอปฏิบัติไปอย่างนั้นมันก็แบบว่าไม้ดิบกับไม้ดิบมันก็อยู่ด้วยกันไง คนสงสัยกับคนสงสัยก็อยู่ด้วยกัน ก็คนงงๆ ก็อยู่ด้วยกันงงๆ มันก็เป็นสังคมงงๆ อยู่อย่างนั้นแหละ มันก็ไม่มีอะไรจับผิดจับถูกกัน

แต่พอมาเจอครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง หลวงปู่จวนท่านสอนขึ้นมา แล้วพอเราภาวนาเป็นขึ้นมา เราย้อนกลับไปดูนะ มันสังเวช โอ๊! โดนหลอกมานี่จนไม่มีชิ้นดี โดนหลอกมาจนไม่มีชิ้นดี แล้วคนที่หลอกก็หลอกคล้ายๆ กัน หลอกเหมือนๆ กัน

แต่มาเจอตั้งแต่หลวงปู่จวนมา มาเจอหลวงตา มาเจอครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงนะ ความจริงก็พูดเหมือนความจริงจริงๆ ความจริงพูดไม่แตกต่างกันเลย ความจริงก็เป็นอันเดียวกัน คนรู้จริงก็พูดเหมือนคนรู้จริงเหมือนกันเลย ไอ้คนรู้จอมปลอมสอนจอมปลอมก็พูดแบบปลอมๆ เหมือนกันเลย เพราะเราเคยอยู่สังคมอย่างนั้นมาด้วยกันทั้งนั้น ฉะนั้น ที่เราพูดๆ อยู่นี่ พูดเพราะความสังเวชใจ พูดเพราะเราเคยเป็นมา เพราะเคยเป็นมา

เขาถึงบอกว่า “ดูจิตอย่างนู้นก็ถูก อย่างนั้นก็ผิด”

มันมีถูกกับมีผิด ถ้าปฏิบัติถูก สัมมาทิฏฐิ การปฏิบัติธรรมถูกต้องมันก็ถูก ถ้ามิจฉาทิฏฐิ ปฏิบัติแนวทางไหนมันก็ผิด พุทโธมันก็ผิดถ้าเป็นมิจฉาทิฏฐิ เห็นผิด ปฏิบัติผิด มันก็ผิดวันยังคํ่า ฉะนั้น มันไม่ใช่อยู่ที่วิธีการอันนั้น มันอยู่ที่มิจฉาทิฏฐิ-สัมมาทิฏฐิ ทําให้มันถูกต้องมันก็ถูก

ฉะนั้น เวลามันถูก มันถูกเพราะว่าเป็นสัมมาทิฏฐิ มันถูกต้อง แต่ถ้ามันผิด มันผิดเพราะทิฏฐิมานะ พอทิฏฐิมานะ ตัวเองผิดก็ไม่ว่าตัวเองผิดนะ อ้างถึงครูบาอาจารย์เลย อ้างถึงสายเลย อ้างถึงบอกว่าครูบาอาจารย์ท่านสอนมา

ก็ครูบาอาจารย์ท่านถูก แต่มึงน่ะผิด เพราะครูบาอาจารย์ท่านทําของท่านมาถูก แต่เอ็งไปจํามา ครูพักลักจํามา แต่มันไม่เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริง มันต้องครูพักลักจําไหม

“ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นบอกว่า ต่อหน้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่ถาม เพราะความจริงกับความจริงเป็นอันเดียวกัน เราอยู่กับครูบาอาจารย์ตั้งแต่หลวงปู่จวน หลวงตา หลวงปู่สิงห์ทอง หลวงปู่ลี ถูกๆ ทั้งนั้นน่ะ

ไอ้ผิดๆ มันก็ผิดๆ ทั้งนั้นน่ะ ผิดๆ มันก็อยู่กับผิดๆ นั่นน่ะ สอนกันผิดๆ อยู่ในสังคมผิดๆ พูดภาษาผิดๆ นั่นน่ะ พูดกันรู้เรื่องไง พูดให้ถูกไม่ได้ ต้องพูดให้ผิดๆ มันก็อยู่ในสังคมผิดๆ ไง เพราะมันไม่ขัดแย้งกัน

ไอ้สังคมถูกๆ ก็พูดถูกๆ พูดผิดไม่ได้เหมือนกัน เพราะพูดผิดมันเป็นกิเลส สังคมที่เขาถูกๆ เป็นสัมมาทิฏฐิ เขาพูดถูกๆ ทั้งนั้นน่ะ ถูกอยู่ในสังคมของธรรม ไอ้พูดผิดๆ มันก็พูดมิจฉาทิฏฐิ พูดแบบผิดๆ พูดแบบคนเจ้าเล่ห์ อยู่ในสังคมคนเจ้าเล่ห์มันก็อยู่สังคมผิดๆ นั่นแหละ ก็จริงๆ ดูจิตที่ถูกกับดูจิตที่ผิด ดูจิตที่ถูก ถูกจริงๆ เอวัง

๓

สังคมอ่อนแอ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑ มิถุนายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ครั้งที่แล้วมันตอบแล้วไม่ได้ตอบไง

ถาม : เรื่อง “การสวดปาฏิโมกข์ ๑๕๐ ข้อ และการอยู่ปริวาส”

ตอบ : เขาถามปัญหามาเยอะมาก ถามมายาวมากเลย ว่าเหตุผลของการสวดปาฏิโมกข์ มีข้อที่ ๑ ว่าการสวดปาฏิโมกข์ผิดอย่างใด เขาเขียนมา วันนี้เขาพูดหมด ยาวมากนะ ถ้ามันอ่านแล้วมันเหมือนกับว่าเราไปโจมตีเขา ว่ามีพระองค์หนึ่งเขาแนะนําอย่างนั้น แล้วพยายามจะทําให้สังคมเป็นแบบนั้น แล้วเขาไม่เห็นด้วย ข้อที่ ๑ ข้อที่ ๒

ถาม : ข้อที่ ๑. กระผมคิดว่าพระที่เขาสวดนั้นเขาทําไม่ถูกต้อง

๒. สังฆาทิเสสข้อที่ ๑๒ เขาว่าภิกษุว่ายากสอนยาก

๓. พระวัดนี้สวด ๑๕๐ พระทั่วไปสวด ๒๒๗

๔. การที่พระสงฆ์บางกลุ่มจัดพิธีอยู่ปริวาสโดยกําหนดเป็นช่วงเวลา ๑๔ วัน แล้วออกจากปริวาส (นี้เขาว่านะ) แล้วยกเข้าหมู่

ตอบ : นี่การอยู่ปริวาส ทีนี้คําถามมันเลยเป็น ๒ ข้อชัดๆ แล้วก็พูดถึงการอยู่ปริวาส การอยู่ถูกอยู่ผิด เขียนมาหมดนะ

ฉะนั้น กรณีอย่างนี้มันเป็นปัญหาของสังคม ถ้าเป็นปัญหาสังคม เราจะพูดถึงปัญหาสังคมก่อน เรื่องที่ว่าพระเวลาลงอุโบสถ ถ้าพระลงอุโบสถ ความเห็นการลงอุโบสถเพื่ออุโบสถสังฆกรรม เพื่อความมั่นคงของศาสนา ถ้าความมั่นคงของศาสนา สิ่งที่มีการกระทํา พระด้วยกันสวด ๒๒๗

ดูสิ ดูพระกรรมฐานเรา พระกรรมฐานเราก็สวด ๒๒๗ สวด ๒๒๗ มาประจํา แล้วพอสวด ๒๒๗ แล้วสวดทุกปักษ์ด้วย แต่โดยทั่วๆ ไป บางทีวัดทั่วไปบางฝ่ายเขาสวดเฉพาะวัน ๑๕ คํ่าในพรรษา นอกพรรษาเขาไม่ได้สวด เขาต่างๆ อันนี้คือความเห็นของเขา ความเห็นของเขาคือปัญหาสังคมไง

ถ้าสังคมเข้มแข็ง สังคมที่มีการตรวจสอบกัน สังคมที่มีสติปัญญา ใครทําถูกทําผิด สังคมจะเข้าใจได้ ถ้าสังคมเข้าใจได้ สิ่งที่มีการทําผิด สังคมจะแยกแยะได้เองว่าสิ่งใดถูกสิ่งใดผิด เหมือนในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าใครทํากรรมไว้ กรรมจะลงโทษ กรรมจะมีการกระทําอย่างนั้น อันนี้พูดถึงเรื่องของธรรม

แต่ทีนี้เพื่อความมั่นคงของศาสนา เพื่อความมั่นคงของโลก เขาก็มีฝ่ายการปกครอง ทีนี้ฝ่ายการปกครอง การปกครองเขาก็มีกฎหมาย พ.ร.บ.สงฆ์นี้เป็นกฎหมายปกครอง แต่เวลาธรรมวินัยนี้เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเราถือ เราก็ถือธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าถือธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันก็จะไม่มีความขัดแย้ง

แต่ถ้ามีความขัดแย้งนะ แต่นี้เราถือธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่มีความเห็นไง มีความเห็น มีความรู้สึกแตกต่างกัน เขาบอกสิทธิเสรีภาพในการนับถือศาสนา สิทธิเสรีภาพในความเชื่อ นี่เขาอ้างกันตรงนั้นไง พออ้างตรงนั้นปั๊บ มันก็มี พ.ร.บ.สงฆ์ พ.ร.บ.สงฆ์เป็นกฎหมายปกครอง ถ้ากฎหมายปกครอง ผู้ปกครองถ้ามีความผิดพลาดในสังคม เขาก็ต้องจัดการ การปกครองเขาต้องทําให้สงบร่มเย็นในปริมณฑลของสงฆ์ ถ้าสงฆ์มันมีความเห็นอย่างนั้น กฎหมายปกครองมันก็มีความเห็นของเขา

ฉะนั้น ถ้าสังคมเข้มแข็งโดยสติปัญญา เพราะมีการศึกษา มีความเข้าใจ พระทําผิดทําถูก เขาแยกแยะได้เป็นว่าทําผิดทําถูก นี่เป็นผลที่ว่ากรรมให้ผล แต่ถ้าเป็นกฎหมายปกครอง กฎหมายปกครอง ผู้ที่ปกครองเป็นผู้ที่ต้องมีสติมีปัญญา

ทีนี้มีสติปัญญา ถ้าปกครองในธรรมนะ มีสิ่งใดขาดตกบกพร่อง ฝ่ายปกครองต้องจัดการ ถ้าจัดการแล้วเพื่อความสงบร่มเย็นของสงฆ์ ทีนี้ฝ่ายปกครองจะจัดการขึ้นมามันก็มีอีก อย่างเช่นกรรมฐานเรา กรรมฐานเรา เราสวดทุกปักษ์นะ สวด ๒๒๗ สวด ๒๒๗ เพราะอะไร เพราะครูบาอาจารย์ตั้งแต่หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านทําของท่านมา หลวงปู่มั่นท่านพยายามรื้อฟื้น

รื้อฟื้น หมายความว่า เมื่อก่อนนะ ในเรื่องเสขิยวัตร เรื่องต่างๆ มันไม่มีอยู่แล้วแหละ ไม่มี หมายความว่า พระไม่เข้าใจ เรื่องผ้านิสีทนะ เรื่องไม้สีฟัน เรื่องต่างๆ พระกรรมฐานเราเป็นคนรื้อฟื้นมา เรื่อง กปฺปิยํ กโรหิ กปฺปิย ภนฺเต พืชคาม ภูตคาม หลวงปู่มั่นท่านก็เป็นผู้ที่วางรากฐานมา แต่วางรากฐานแล้วมันยังเป็นสังคมส่วนน้อย สังคมส่วนน้อยคือว่าผู้ที่ปฏิบัติ ปฏิบัติส่วนน้อย แต่เวลาหลวงปู่ฝั้นท่านมาฟื้นฟู ท่านเข้าไปหาสมเด็จมหาวีรวงศ์เลย ท่านจัดการมาจนเป็นหลักเป็นเกณฑ์มา เป็นหลักเป็นเกณฑ์ว่าสิ่งนี้ถูกต้องหรือไม่ถูกต้องล่ะ สิ่งนี้มันถูกต้อง ถ้าถูกต้องนะ ถ้าสังคมเข้มแข็งขึ้นมา เขาจะรู้เห็นว่าทําเพราะเหตุใด ทํามาอย่างใด

ถ้าทําถูกต้องแล้ว สิ่งที่มันเป็นไปอย่างนี้ ที่เขาว่า ๑๕๐ ๒๒๗ นี่เวลาสังคมอ่อนแอ อ่อนแอมันก็เอาแง่เอามุมต่างๆ มาเป็นประเด็น ถ้าสังคมเข้มแข็ง เขาแยกแยะเอง เขาแยกแยะได้เลยว่าสิ่งใดถูกสิ่งใดผิด นี่พูดถึงปัญหาสังคมนะ สังคมอ่อนแอมันถึงมีปัญหาขึ้นมา ถ้าสังคมเข้มแข็ง ปัญหาอย่างนี้เกิดขึ้นมาไม่ได้หรอก สังคมเข้มแข็งเขารู้ของเขา

เวลาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันเหมือนกับทะเล สิ่งใดอยู่ทะเลก็ได้ คลื่นจะซัดสิ่งนั้นเข้าสู่ฝั่ง นี่ก็เหมือนกัน ในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะมาทําพิเรนทร์ ทําแผลงๆ อยู่ในศาสนา เดี๋ยวมันซัด ซัดเข้าสู่ฝั่งหมดแหละ ซัดเข้าสู่ฝั่ง ช้าหรือเร็วเท่านั้นเอง มันเป็นไปไม่ได้หรอก สิ่งที่ว่าเขาจะมาพิจารณา มาทําอะไรของเขา มาฝืนสัจจะความจริง มันเป็นไปไม่ได้ ถ้าเป็นไปไม่ได้ นี่มันเป็นไปไม่ได้เรื่องของเขา

แต่ถ้าเรื่องของธรรมๆ เรื่องของธรรม ถ้าสังคมอ่อนแอมันก็ทําให้มีปัญหา สังคมอ่อนแอคือสังคมไม่มีปัญญา สังคมไม่มีจุดยืน ถ้าสังคมไม่มีจุดยืน ทําไมถึงไม่มีจุดยืนล่ะ? ก็เชื่อตามๆ กันมา แต่เวลาเป็นกรรมฐาน บุคคลอุโบสถ แม้แต่บุคคลคนเดียวยังทําอุโบสถ คณอุโบสถ สังฆอุโบสถ ถ้าบุคคลอุโบสถ อยู่คนเดียวยังทําอุโบสถ บุคคลอุโบสถ บอกอุโบสถด้วยตัวเอง ถ้าเป็น ๓ องค์ขึ้นไปเขาเรียกคณอุโบสถ คณอุโบสถเขาก็ทําของเขา แล้วถ้าเป็นสังฆะขึ้นมา บอกบริสุทธิ์ บอกบริสุทธิ์นี้เป็นบุคคล ถ้าเป็นคณอุโบสถ แล้วเป็นสังฆอุโบสถ ถ้าสังฆอุโบสถ “ภิกษุเป็นวรรคทํากรรมไม่ได้”

เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์ท่านจะเป็นแบบอย่าง ท่านทําอย่างนี้ไว้ชัดเจนมาก ถ้าเราอยู่กับครูบาอาจารย์มา มันได้ฝึกหัดใช้ปัญญามา มันมีปัญญาขึ้นมาแล้วยังมีสติปัญญา ยังอยู่ในหลักเกณฑ์ ในเมื่อสังคมมีปัญญา แล้วพระของเราจะประพฤติปฏิบัติต้องมีปัญญา

แล้วเวลาเราเรียนกัน ต้องเรียนปริยัติ พอปริยัติขึ้นมาแล้วต้องปฏิบัติ ปฏิเวธ พอเรียนปริยัติขึ้นมาก็เอาปริยัติ ต่างคนต่างรู้ ต่างคนต่างเห็น แล้วก็ว่ากันไป แต่เวลาสังคมปฏิบัตินะ เวลาปฏิบัติเข้าไปแล้วมันรู้มันเห็นตามความเป็นจริง มันมีความละอายกับใจ เขาเรียกลงใจไง ถ้าลงใจ ลงครูบาอาจารย์แล้ว ปัญหาจะไม่เกิดเลย แต่ถ้ามันไม่ลงครูบาอาจารย์ ลงให้ใครล่ะ? มันก็ลงให้กิเลสไง ลงให้ทิฏฐิมานะ ลงให้ความเห็นของตัว ความเห็นของตัวมันก็มีอะไรพิจารณาของมันไป พิจารณาไปมันก็เป็นแบบนั้น นี่เราบอกว่ามันเป็นเรื่องสังคมที่อ่อนแอ

ถ้าสังคมที่เข้มแข็งนะ สังคมที่เข้มแข็ง หนึ่ง คือสังคมที่มีปัญญา สังคมที่มีปัญญา ทะเลมันจะพัดซากศพเข้าสู่ฝั่ง มันไม่เอาไว้ในทะเลหรอก ธรรมและวินัย ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้จะไม่เอาซากศพทิ้งไว้ในธรรมวินัยนี้ มันจะซัดเข้าสู่ฝั่งหมดแหละ ถ้ามันซัดเข้าสู่ฝั่งมันเป็นอย่างนั้น นี่พูดถึงถ้าสังคมเข้มแข็ง

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมานะ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ในกรรมฐานเรามันมีความละอายใจมากกว่านี้ เวลาปฏิบัติขึ้นมา เพราะอะไร สิ่งนี้มันเป็นแค่ทฤษฎีเอง ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมามันลึกซึ้งกว่านี้ ถ้าลึกซึ้งกว่านี้ นี่พูดถึงการสวดปาฏิโมกข์ว่าเขาสวดอย่างนี้ นี่สวดอย่างนั้น นี่ว่ากันไปนะ

ทีนี้ข้อที่ ๔ แต่มีสงฆ์บางกลุ่มจัดอยู่ปริวาส แล้วเขาบอกว่าสิ่งนั้นเป็นประโยชน์ สิ่งนั้นเป็นประโยชน์

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าอยู่ปริวาส ดูสิ สังฆาทิเสสมันอยู่ปริวาส อยู่ปริวาสเขาอยู่กันอย่างไรล่ะ อยู่ปริวาสเพื่ออะไรล่ะ ถ้าอยู่ปริวาสแล้วเขาบอกจัดอยู่ปริวาส แล้วอยู่ปริวาส เขาเขียนมาอีก ๒-๓ หน้า ว่าเขาอยู่ปริวาสกัน แล้วเขาอยู่แล้วก็อัพภานกัน ยกเข้าหมู่กัน มันทําโดยความไม่ถูกต้อง

กรรมฐานนะ เวลากรรมฐาน เวลาปฏิบัติ ใครทําสมาธิได้ ทําสมาธิไม่ได้ ทําไมถึงทําสมาธิไม่ได้ เวลาทําสมาธิแล้วทําไมมันทรมานทรกรรมนัก อดนอนผ่อนอาหารเอย พยายามทําให้มันดีขึ้นเอย ถ้ามันดีขึ้นแล้วมันจะดีขึ้น ถ้ามันดีขึ้นมันก็ทําสมาธิได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาอยู่ปริวาสไง ถ้าอยู่ปริวาส เราเป็นจริงหรือเปล่า ถ้าเราไม่เป็นจริง เราไปอยู่ปริวาส มันก็มุสาแล้วล่ะ แล้วพอมุสาแล้ว ครูบาอาจารย์เราบอกว่าถ้าไม่รู้จักกิเลส ออกจากกิเลสไม่ได้ นี่อยู่ปริวาส อยู่ทําไม เวลาอยู่ปริวาสมันก็เหมือนสังคมไง สังคมว่าพระกรรมฐาน พระปฏิบัติขึ้นมาเขาภาวนากัน ภาวนากัน เขาไปเที่ยวป่าช้าต่างๆ ไอ้นี่เขาไม่ได้อยู่กรรม เขาภาวนาของเขา เขาต่อสู้กับกิเลสของเขา

ทีนี้เราอยู่ปริวาสกรรม ปริวาสกรรมก็คิดว่าไปอยู่ในที่วิเวก ไปอยู่ในที่ต่างๆ มันเป็นปริวาสกรรม มันเป็นอาบัติไง บอกเขาสิ บอกว่าการอยู่ปริวาสนี้มันอยู่เพราะว่าคนคนนั้นเป็นอาบัติสังฆาทิเสส สังฆาทิเสสแล้วเขาต้องออกจากอาบัตินั้น แล้วคนที่มาอยู่ปริวาสเป็นอาบัติสังฆาทิเสสทั้งหมดเลย แล้วพอทําอย่างนี้แล้วมันจะเป็นการหาผลประโยชน์ได้ไหม

แต่เขาไม่พูดกันอย่างนั้นนี่ เขาบอกว่าผู้ที่มาอยู่นี้ก็เพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ พระที่อยู่ปริวาสนี้สะอาดบริสุทธิ์ เขาคิดกันไปอย่างนั้นอีกแหละ นี่สังคมอ่อนแอไง ถ้าสังคมอ่อนแอก็คิดว่าพระมาอยู่ปริวาสคือพระที่เขามาแผดเผา มาทําตบะธรรมเพื่อแผดเผากิเลส เพื่อแผดเผากิเลสไง

ดูสิ พระปฏิบัติกัน ปฏิบัติขึ้นมาเที่ยวป่าช้าต่างๆ นี้เป็นการปฏิบัติเพื่อจรรโลงศาสนา เพื่อให้ธรรมเกิดขึ้น เขาไม่ได้พูดอย่างนั้น แต่เขาบอกมันเป็นการเพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ เพื่ออะไรของเขามันก็ว่ากันไป แล้วว่ากันไปแล้วก็ทําผิดทําถูกไง คือมันอยู่ที่เจตนาไง มันก็เหมือนกับสังคม ถ้าสังคมเขารู้ เขารู้ว่าอะไรผิดอะไรถูกนะ เขาไม่เห็นด้วยหรอก แต่นี้เพราะสังคมครึ่งๆ กลางๆ สังคมมันอ่อนแอไง ไม่เข้าใจ ว่าผู้ที่อยู่ปริวาสเขาเป็นผู้สะอาดบริสุทธิ์

สะอาดบริสุทธิ์มันก็เหมือนพระบวชใหม่ พระบวชใหม่ออกจากโบสถ์มา เขาสะอาดบริสุทธิ์ สังคมไทยเชื่อนะ เวลาพระออกจากโบสถ์มา เขาทําบุญกุศล พยายามทําบุญกับพระบวชใหม่เพราะมันสะอาดบริสุทธิ์ เพราะไว้ใจพระไม่ได้ พระบวชออกมาแล้วมันจะไว้ใจได้ไม่ได้ก็ว่าไป

นี่อยู่ปริวาสก็เหมือนกัน ว่า แหม! ทําสะอาดบริสุทธิ์...นั่นน่ะเขาเป็นอาบัติ เขาถึงต้องอยู่ปริวาส อยู่ปริวาสเสร็จต้องอัพภาน อัพภานเสร็จแล้วถึงปกตัตตะภิกษุ ถึงยกเข้ามาในหมู่ภิกษุ

ถ้าเขารู้กัน ถ้าเขารู้ว่ามันเป็นความจริง มันเป็นความจริงขึ้นมา เขาก็หากินกันอย่างนี้ไม่ได้ ทีนี้หากินกันไม่ได้มันก็ว่า “สังคมมีปัญญา สังคมมีปัญญา จะมาทําให้เห็นว่าสิ่งนี้เป็นประโยชน์ๆ” เขาไม่ทํากันหรอก แต่เพราะนี้สังคมอ่อนแอ สังคมว่าทําอย่างนั้นเป็นความถูกต้อง

แต่เวลาพระเรานะ เวลาอยู่ปริวาส หรืออยู่มานัตก็แล้วแต่ เวลามีภิกษุองค์ใดมาต้องบอกอาบัติของตัว ต้องประจาน ต้องประจานความผิดพลาดของตัว ประจานความชั่วของตัว

นี่อยู่กันนะ พอที่ไหนมีจัดปริวาสใช่ไหม ต้องมีนํ้าปานะ โอ๋ย! ต้องไปเชิดชูกัน ไปยกย่องไปสรรเสริญกัน จะเอายกขึ้นไปไว้บนยอดมณฑปนู่นน่ะ แต่ความจริงเขาเป็นสังฆาทิเสส เขากําลังอยู่กรรมกัน เขากําลังจะตาย เพราะอาบัติหนัก ต้องสงฆ์ ๒๐ องค์ยกเข้าหมู่ได้ ถ้าเขารู้เห็นอย่างนั้นมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง เห็นไหม สังคมมีปัญญาหรือสังคมอ่อนแอ เพราะสังคมอ่อนแอ การกระทําต่างๆ มันเลยแสวงหาผลประโยชน์ในสังคมนี้ ถ้าสังคมมันเข้มแข็ง สังคมมันมีปัญญาขึ้นมา การกระทําอย่างนี้มันเกิดขึ้นไม่ได้

เขาเขียนมาบอก โอ๋ย! มันน่าสลด มันน่าสังเวชต่างๆ

น่าสลดสังเวชมันเป็นการพิสูจน์กันว่า สังคมไทย สังคมพุทธ เวลาสังคมไทย สังคมพุทธ พระพุทธศาสนาเจริญที่สุดในประเทศไทย เจริญที่สุด ทําไมสังคมอ่อนแอกันอย่างนี้ ทําไมให้คนมาทําให้ดู เล่นละครให้ดูกันอย่างนี้ แล้วถ้าคนมาเล่นละครให้ดูกันอย่างนี้ แล้วเราก็ชื่นชมกันอย่างนี้ มันเป็นความจริงไหม

แต่ถ้าเป็นความจริง เป็นความจริงนะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่าในเขา หลวงปู่มั่นท่านอยู่หนองผือ ใครจะทําบุญ ผู้เฒ่าผู้แก่อยากทําบุญนะ อยากจะไปหาหลวงปู่มั่น ผู้ที่เดินได้เดินไหวก็เดินไป เลาะไปตามคันนาเขา เลาะไปตามชายเขา เพราะมันยังไม่มีถนน

สมัยนั้นยังไม่มีถนน ถ้าผู้ใดอยากจะเข้าไปทําบุญกับหลวงปู่มั่น เวลาผ่านไปที่นาใครเขาต้องนั่งเกวียนไป ต้องซื้อทาง ซื้อทาง หมายความว่า ล้อเกวียนมันจะไปบดข้าวเขา จะไปทําพืชไร่เขาเสียหาย ต้องจ่ายค่าเสียหายให้เขา เขาจะไปหาหลวงปู่มั่น ไปทําบุญ เขาต้องจ่ายค่าทาง เขาต้องเข้าไปหาหลวงปู่มั่น ต้องไปค้างคืน ๒ คืน ๓ คืน ถึงจะได้ไปทําบุญ นี่ของจริงเขาอยู่ในป่าในเขา เขาไม่อวดตนอวดตัว เขาไม่สนใจใครทั้งสิ้น

เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดด้วย พูดกับหลวงตา ว่าท่านไม่มีเวลาว่างเลย ไม่มีเวลาว่างเลย กลางวันท่านก็พักผ่อนของท่าน ท่านก็สั่งสอนพระของท่าน สั่งสอนประชาชนของท่าน กลางคืนท่านก็เทศน์ให้เทวดา เทศน์ให้ทั้งอินทร์ ทั้งพรหมฟัง อินทร์ พรหมก็มาหาท่านเป็นคณะๆ ทุกคืนเลย นี่ท่านอยู่ป่าอยู่เขาท่านทําประโยชน์ทั้งนั้นแหละ ไม่ต้องมาแอคชั่นสวดปาฏิโมกข์กี่ข้อๆ มาอวดกัน มาทําปริวาสโชว์โยมกัน จัดคณะปริวาส ทําเพื่อความบริสุทธิ์...ลิเก! มันหาผลประโยชน์กันทั้งนั้นแหละ สังคมอ่อนแอมันเป็นแบบนั้น

สังคมเข้มแข็งเขาทําของเขา ทําเพื่อประโยชน์ของเรา ถ้าสังคมเข้มแข็งนะ สังคมเข้มแข็ง เข้มแข็งด้วยสติปัญญา มีสติมีปัญญา ไม่ได้เข้มแข็งด้วยอะไร ถ้ามีสติมีปัญญา เราจะรู้สิ่งใดว่าควรไม่ควร ถ้าสิ่งที่ไม่ควร เราก็ไม่ควรไปยุ่งกับเขา มันไม่เป็นประโยชน์อะไรกับเรา สิ่งที่ควร ที่ควรไม่ต้องมีใครมาบอกเรา เราจะทําของเราเลย

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ในป่าในเขา เวลาตรัสรู้ขึ้นมาอยู่ใต้โคนต้นโพธิ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่องค์เดียว แม้แต่ปัญจวัคคีย์ก็ยังทิ้งไป ปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากมาอยู่ ๖ ปี ถึงเวลาแล้วทิ้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ที่โคนต้นโพธิ์องค์เดียว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับโคนต้นโพธิ์เท่านั้น

แล้วพวกเรา เราปฏิบัติ มันจะต้องให้สังคมเขามาเชิดชู สังคมเขามาช่วยเหลืออะไรกัน บิณฑบาตได้มา ดูสิ พระที่เขาจะภาวนาของเขา บิณฑบาตมา พะรุงพะรังมา ๒ บาตร ๓ บาตรล้นมา หิ้วกันมาไม่หวาดไม่ไหว แล้วมาฉันแล้วก็ฉันแค่อิ่มเดียว แล้วอิ่มแล้วที่เหลือจะทําอย่างไร

เพราะคนที่เขามีสติมีปัญญา ของที่เขาได้มา เขาได้มาด้วยลําแข้งของเขา เขาหามาด้วยความลําบากลําบนของเขา เขาจะทําประโยชน์ของเขา ต้องให้สัตว์ ให้อะไร ให้เป็นประโยชน์ คือไม่ทิ้งเสียหายไง ถึงไม่ได้เขาก็ไปหมักเป็นปุ๋ยเป็นอะไรเพื่อประโยชน์กับสิ่งที่มีชีวิต นี่มันยิ่งเป็นภาระหน้าที่ไปหมดเลย ถ้าคนที่มีสติปัญญา คนที่เป็นคนดีเขามีเงิน เขารับผิดชอบ ไม่ใช่คนไม่เอาไหน คนไม่เอาไหน สิ่งใดก็ไม่เอาไหน อะไรก็ทิ้งๆ ขว้างๆ อะไรก็ไม่เป็นประโยชน์อะไรเลย เขาหามาก็หาด้วยความลําบากของเขา เอามาแล้วก็ไม่ใช้ประโยชน์ของเขาให้เต็มที่ นี่มันส่อถึงหัวใจไง

ถ้าหัวใจคนที่ปฏิบัตินะ หัวใจที่คนเป็นคนดี ทุกอย่างจะเป็นความดีไปหมดเลย ถ้าหัวใจคนไม่ดีนะ สังคมดีเขาก็ทําไว้ดีๆ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําไว้ของท่านเป็นกองทัพธรรม เป็นนักปฏิบัติขึ้นมา วางรากฐานไว้ให้กับสังคมของเรา เรายังมาวิตกวิจารณ์ มาขัดมาแย้ง มาสร้างสถานะ มาสร้างสิ่งใดขัดขวางเขาไป นี่ไง สังคมมันอ่อนแอ อ่อนแอก็ทําให้ทุกอย่างเสียหายไปหมดเลย ถ้าสังคมเข้มแข็ง เข้มแข็งด้วยสติปัญญา

กรณีนี้มันมี มีที่ว่ามีคนศรัทธาใหญ่มาก เขาศรัทธาแล้วเขาไปหาหลวงตา เขาบอกว่า “อู๋ย! ดิฉันศรัทธามากเลยนะคะ พระสายปฏิบัติ ยิ่งสายหลวงปู่มั่น ดิฉันศรัทธามากเลยค่ะ”

หลวงตาท่านบอกว่า ถ้าเอาไว้ เกิดถ้าเขามีประสบการณ์สิ่งใด เขาจะเสียใจภายหลัง ถ้าเขาศรัทธารุนแรงอย่างนี้ ท่านเลยบอกว่า “เรามั่นใจว่าในสายปฏิบัติของหลวงปู่มั่น เพราะพระปฏิบัติในสายหลวงปู่มั่นมีมาก ฉะนั้น พระในสายปฏิบัติของหลวงปู่มั่นมีทั้งดีและทั้งที่ไม่ดีปนกัน มีทั้งที่ดี ผู้ที่ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบก็มี ผู้ที่ปฏิบัติไม่ดีก็มี”

พูดไว้ไง พูดไว้ให้เขาได้สติ เวลาถ้าเขาไปเจออะไรขึ้นมา เขาจะได้ อ๋อ! ในสังคมทุกสังคมมีของดีและของไม่ดีปนกัน ไม่มีสังคมใดดี ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ไม่มีสังคมใดเลว ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ สังคมทุกสังคมมีคนดีและคนเลวปะปนกันอยู่

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาบอกว่าเขาต้องทําอย่างนั้นๆ ในสังคมปฏิบัติมันก็มีทั้งดีและเลวปะปนกันอยู่ ถ้าสังคมที่ฉลาด สังคมที่ไม่อ่อนแอ สังคมที่มีสติปัญญา เขาคัดเลือกของเขาเอง เขาดูของเขาเอง ถ้าเขาดูของเขาเอง เพราะกรณีอย่างนี้มันเป็นกฎหมายปกครอง

กฎหมาย ธรรมวินัยมันเป็นความเชื่อ เป็นธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นแนวทางในการประพฤติปฏิบัติให้หลุดพ้นจากกิเลส แต่ในเมื่อสังคมอยู่ด้วยกันก็ต้องมีกฎหมายคุ้มครองดูแล ในเมื่อกฎหมายคุ้มครองดูแล มันก็ พ.ร.บ.สงฆ์ กฎหมายคุ้มครอง กฎหมายปกครอง ผู้ที่มีตําแหน่งหน้าที่การปกครองเขาก็ต้องจัดการเพื่อให้สังคมนั้นสงบร่มเย็น ไม่ให้สังคมนั้นแตกแขนง ไม่ให้สังคมนั้นมีสิ่งใดกระทบกระเทือนกัน ผู้ปกครองก็ต้องจัดการ

ฉะนั้น คําถามถามมา เราเป็นพระ เป็นพระในตัวเราเอง เราคนเดียวรับประกันว่าเราเป็นพระ ถ้าคนอื่นจะยอมรับเราเป็นพระหรือเปล่าไม่รู้ ฉะนั้น เราเป็นพระ เราไม่มีหน้าที่ปกครอง เรามีหน้าที่ปกครองหัวใจเรา เรามีหน้าที่ปกครองในวัดเรา เรามีหน้าที่ปกครองสังคมที่เขาศึกษามา เราจะปฏิบัติอย่างนั้น เราจะแก้ไขอย่างนั้น ฉะนั้น มันเป็นหน้าที่ของผู้ที่มีอํานาจหน้าที่ จบ

ถาม : เรื่อง “ทําบุญทิ้งเหว”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ กระผมมีเรื่องอยากเรียนถามเกี่ยวกับการทําบุญครับ ในสังคมไทย บ่อยครั้งที่มีการถกเถียงกันว่า การบริจาคเงินให้ขอทานโดยไม่คํานึงถึงว่าเขาเป็นขอทานจริงหรือไม่ เป็นการทําบุญหรือเปล่า โดยเรื่องที่ถกเถียงกันนี้เกิดจากหญิงขอทานรายหนึ่งที่พาลูกที่อ้างว่าเป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาวไปเร่ขอทาน แต่เมื่อมีมูลนิธิไปสอบถาม ชาวบ้านละแวกนั้นเล่าว่าแม่ลูกคู่นี้ขอทานแบบนี้มา ๒-๓ ปีแล้ว และพอได้เงินจํานวนหนึ่งในแต่ละวันก็จะมีมอเตอร์ไซค์มารับกลับบ้าน อีกทั้งคนลูกก็กลับดูแข็งแรงดี และเมื่อได้ไปพบเจอเข้า ทางมูลนิธิเขาจะช่วยเหลือ แต่หญิงดังกล่าวกลับปฏิเสธไม่รับความช่วยเหลือ ทั้งๆ ที่ลูกเป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาว

ชาวพุทธฝ่ายหนึ่งมีแนวคิดว่า ทําบุญทิ้งเหว ขอเพียงทําแล้วสบายใจก็พอ แต่อีกฝ่ายหนึ่งมีแนวคิดว่าเป็นการส่งเสริมกระบวนการค้ามนุษย์ เพราะไม่แน่ว่าเด็กอาจจะถูกลักพาตัวมาเพื่อให้เป็นขอทานด้วย ทั้งนี้เคยมีผู้เล่าว่าเคยเห็นเด็กผู้หญิงคนดังกล่าวร้องไห้พูดว่า “ช่วยหนูด้วยหนูอยากกลับบ้าน” ผู้เป็นแม่ก็รีบเอาผ้าปิดปากไว้ไม่ให้เด็กพูดต่อ

ทําให้กระผมคิดถึงว่า การทําบุญตักบาตรหรือถวายปัจจัยแก่พระรูปใดๆ ก็ตาม หากเราทําบุญทิ้งเหวโดยไม่ตรวจสอบว่าพระเหล่านั้นเป็นพระจริงหรือพระปลอม เราจะได้บุญหรือไม่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งกรณีที่เป็นพระปลอม หรือซํ้าร้ายเป็นพระจริง แต่เข้ามาอาศัยศาสนาหากิน หลอกขายมรรคผลนิพพาน แล้วเราไปทําบุญของพระแบบนี้ ก็ไม่ยิ่งเท่ากับว่าเราสนับสนุนการทําลายพระพุทธศาสนา น่าจะเป็นบาปมากกว่าหรือไม่ครับ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ หากเป็นไปได้ เมื่อพระอาจารย์ตอบคําถามแล้ว ขออนุญาตนําไปเผยแพร่ต่อเฉพาะกัณฑ์ที่ท่านเทศน์ตอบ หากท่านไม่อนุญาตก็จะไม่นําไปเผยแพร่ครับ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : ไม่อนุญาต เพราะไม่อนุญาตมาตั้งแต่ไหนแต่ไร สิ่งที่เขาเอาไปทํากัน เขาเอาไปทําโดยที่เราไม่รู้เรื่อง ไม่อนุญาต เพราะการอนุญาตมันมีอยู่ ๒ ประเด็น ประเด็นหนึ่ง ถ้าอนุญาตไป เราเห็นแต่ผลประโยชน์ไง เห็นว่าถ้าตอบดีแล้ว ตอบดีแล้วก็จะเอาไปลงอินเทอร์เน็ต ออกไปแล้วก็จะเอาไปเผยแพร่ต่อ ถ้าเผยแพร่ต่อมันก็เหมือน ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็มี มีบอกว่า มนุษย์เกิดมามีขวานมาคนละเล่มคือปาก เที่ยวถากถางเขาไปทั่ว

นี่ก็เหมือนกัน พอเราตอบปัญหาเสร็จแล้ว ปัญหาที่ถูกใจก็เอาปัญหาเราไปถากถางคนอื่นต่อ ไอ้คนที่เขามีปัญหาอยู่มันก็โดนธรรมะเรา โดนปากของเราถากถางไป มันก็เจ็บปวดกับพระสงบ พระสงบขวางโลก เขาจะหากินกันก็ชอบมาขวางโลก มาเอาเราไปเป็นศัตรูเขาทั่วไปหมดเลย ฉะนั้น ไม่อนุญาต

เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก มนุษย์เกิดมาถือขวานกันมาคนละเล่มคือปาก พระพุทธเจ้าเปรียบปากคนเหมือนขวาน ขวานเขาเอาไว้ถากต้นไม้ไง แต่อันนี้ไว้ถากถางคนอื่นไง แล้วไอ้ปากมันก็ถากถางเขาไปทั่ว แล้วก็จะเอาไปลงในอินเทอร์เน็ต ไปถากถางเขาต่อ ไม่อนุญาต

แต่ถ้าคนเขาเข้ามาฟัง เขาสนใจของเขา มีดเขาเอาไว้ใช้ในครัว เวลาใครจะทําครัว เวลาใครจะใช้ประโยชน์ เขาจะมีมีดของเขา เขาใช้ประโยชน์ของเขา แต่ถ้าเขาไม่ใช้ประโยชน์ของเขา เขาไม่ต้องใช้ประโยชน์ของเขา ก็ไม่ต้องให้ใครมาใช้ เราทําประโยชน์แค่นี้พอ

ฉะนั้น เรื่องอนุญาตไหม? ไม่อนุญาต ไม่อนุญาต ฉะนั้น พอไม่อนุญาตจะตอบปัญหาแล้ว ปัญหาที่ว่า มีคนที่ว่า ในสังคมไทยว่าทําบุญทิ้งเหวๆ แล้วก็บอกว่าการทําบุญกับขอทานทําแล้วได้สบายใจ

ทําบุญทิ้งเหวมันตีความกันไม่ถูกไง คําว่า “ทําบุญทิ้งเหว” เพราะในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในพระไตรปิฎกว่าทําบุญทิ้งเหว ท่านสอนใคร ท่านสอนคนที่ทําบุญแล้วยังพะวักพะวงกับบุญของตัว

คนทําบุญแล้วนะ บุญนี้จะเป็นอย่างนั้น ยังติดตามไปอยู่ พระรับบิณฑบาตมา บิณฑบาตมา ๓ บาตร พระต้องฉันหมดเลย พระให้ใครไม่ได้เลย พระบิณฑบาตมา ยิ่งปีใหม่ ใส่สิบล้อมาด้วย พระต้องฉันให้หมดสิบล้อเลย ถ้าไม่ฉันหมดสิบล้อ เขาต้องตามมาเฝ้า ตามมาน้อยใจว่าทําบุญแล้วไม่ได้บุญ

ทําบุญทิ้งเหวคิดในทางบวก ทําบุญทิ้งเหวคิดในทางบวก ทําแล้วไม่ติด ปฏิคาหก ผู้ให้ให้ด้วยความบริสุทธิ์ ขณะที่ให้ แล้วให้แล้ว แต่โดยส่วนใหญ่แล้วผู้ให้ด้วยความบริสุทธิ์นี่อยากได้ ทําแล้วยังติดตาม ผู้ให้ให้ด้วยความบริสุทธิ์ ขณะให้ ให้แล้ว พอให้แล้วก็กลับบ้านนะ

คนถามปัญหามาก็ปัญหานี้แหละ “หลวงพ่อ ทําบุญเสร็จแล้วต้องกรวดนํ้าไหม ทําบุญแล้วต้องได้” นี่ทําบุญเสร็จไปแล้วนะ ยังวิตกวิจารณ์ต่อ ไม่ทิ้งเหว มันยังติดพันไปนะ ทําบุญตั้งแต่ชาติที่แล้ว ชาตินี้ว่ายังไม่ได้กรวดนํ้า มันจะมากรวดนํ้าชาตินี้ไง ทั้งชาติเลยนะ มันไม่ทิ้งเหว มันติดสายความผูกพันมาจนเป็นชาติๆ เลย

ทําบุญทิ้งเหว เขาบอกว่า สิ่งใด พระพุทธเจ้าสอนนะ สิ่งใดที่เราทําแล้วเราเสียใจภายหลัง ร้องไห้เสียใจ สิ่งนั้นไม่ดีเลย สิ่งนั้นไม่ดีเลย สิ่งใดทําแล้วเสียใจร้องไห้ภายหลัง ฉะนั้น ไม่ควรทํา ถ้าไม่ควรทําก็ต้องมีสติ ถ้ามีสติยับยั้งมันก็ไม่ทําสิ่งนั้นให้เสียใจชํ้าใจ สิ่งใดทําแล้วเสียใจภายหลัง สิ่งนั้นไม่ดีเลย ไม่ควรทํา

การทําบุญกุศล ทําแล้ว สิ่งใดทําแล้ววิตกกังวล ยังคิดเล็กคิดน้อย ทําบุญแล้วมันมีความระแวงแคลงใจ อย่างนี้เขาให้ทําบุญทิ้งเหว ทําบุญทิ้งเหวต่อเมื่อทําบุญแล้ว ทําบุญทิ้งเหวคือทําบุญแล้วไม่ให้เอาการทําบุญนั้นมาเป็นประเด็นให้เราขุ่นข้องหมองใจ

แต่ในการก่อนจะทําบุญ ก่อนจะทําบุญ นี่ปฏิคาหก ปฏิคาหก ของที่ได้มาได้มาแสนทุกข์แสนยาก โยมทํางานมาลําบากไหม หาเงินหาทองมาทุกข์ยากไหม แล้วขณะที่เราจะใช้ไป เราจะจ่ายไป เราจะสละไป ทําไมไม่มีปัญญา นี่เขาไม่ให้ทิ้งเหวหรอก เขาให้ใช้ปัญญาไตร่ตรอง ปฏิคาหก ผู้รับบริสุทธิ์ไหม ถ้าผู้รับไม่บริสุทธิ์ อย่าไปให้มัน ไปให้ที่อื่น ให้ที่เราบริสุทธิ์ ไม่ใช่ว่าใครก็จะให้ ใครก็จะให้ มันไม่ใช่ เพราะว่าเราจะให้เอง เราประมาทเลินเล่อ เราไม่มีสติปัญญาเอง เราให้เอง พอเราให้เสร็จแล้วเราก็ไปโทษธรรมะพระพุทธเจ้า ธรรมะพระพุทธเจ้าบอกว่าทิ้งเหวๆ

ทิ้งเหว เขาให้เอ็งคิดทิ้งเหวทั้งชาติเลยหรือ ทิ้งเหว เขาให้คิดเวลาเอ็งวิตกกังวล เวลาเอ็งมีความทุกข์ใจ เขาถึงให้ทําบุญทิ้งเหว แต่ขณะที่เอ็งไม่ทําบุญ ไม่ต้องทิ้งเหวหรอก เพราะเงินอยู่ในกระเป๋า ไปทิ้งทําไม เงินอยู่ในกระเป๋าเขาไม่ทิ้งเหวหรอก เขาเก็บไว้

ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเยอะแยะไป ผู้ที่ได้หาเงินมาแล้ว หาเงินมาแล้ว ๑ บาท ให้เก็บไว้ใช้จ่าย ๑ สลึง ให้ดูแลพ่อแม่ ๑ สลึง ให้เก็บไว้เจ็บไข้ได้ป่วย ๑ สลึง เหลืออีก ๑ สลึงนั้นฝังดินไว้ เขาไม่ได้บอกให้ทิ้งเหว หาเงิน ๑ บาท ทุ่มไปเลย ๑ บาท ๑ บาททุ่มไปแล้วยังไปกู้มาอีก ๑ บาทมาทําต่อ ไม่มี พระพุทธเจ้าไม่ได้สอน แม้แต่หามาแล้วยังต้องรู้จักเก็บรักษา รู้จักมัธยัสถ์ เก็บรักษาไว้ใช้ประโยชน์กับชีวิตนี้ ใช้อยู่ ใช้กิน ใช้เพื่อทําทุน ใช้เลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ ที่เหลือแล้วถึงทําบุญ ที่เหลือแล้วถึงทําบุญ แล้วทําบุญก็ไม่ใช่ทําบุญทิ้งเหว พระที่ไม่ไว้วางใจ เธอไม่ควรทํา ไม่ควรทําเพราะอะไร พระพุทธเจ้าบอกไว้ เวลาจะทําบุญให้มีสติให้มีปัญญา ให้มีสติมีปัญญา ไม่ได้บอกทิ้งเหวหรอก

คําว่า “ทิ้งเหว” เราเหมารวมไง ธรรมะเหมาเข่ง เวลาปฏิบัติ “ธรรมะเป็นธรรมชาติ นิพพานมีอยู่แล้ว” เหมาเข่งเลย “คนเกิดมามีนิพพานอยู่ในหัวใจแล้ว” เหมาเข่งเลย

คนเกิดมามีจิตวิญญาณ มีกิเลสครอบงําหัวใจ ธรรมะกว่าจะสร้างขึ้นมาต้องมีสติมีปัญญามหาศาลเลย นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะทําบุญทิ้งเหว ทําบุญทิ้งเหว พูดถึงคนที่ทํา คนที่มีศรัทธา คนที่มีความเชื่อ ทําแล้ววิตกกังวล คนที่ทําบุญใหม่ๆ เป็นอย่างนั้นหมด คนทําบุญใหม่ๆ ไม่กล้าทําอะไรเลย แต่พอทําไปแล้วจิตใจเป็นบุญกุศล ทําจนชินแล้วไม่ทํา มันก็มีความขัดใจ พอทําไปแล้ว ทําไป บางคนถ้ามันมีกิเลสมาก ทําแล้วก็ยังติดตามไป ยังตามไป นี่ให้ทําบุญทิ้งเหว

แต่ขณะที่ว่าขอทาน คําว่า “ขอทาน” เราจะช่วยเหลือเขา เราต้องมีปัญญา ถ้าขอทานนะ ถ้าเราช่วยเหลือคนทุกข์คนเข็ญใจ ทานคืออะไร ทานนะ เวลาเทวดามาถามพระพุทธเจ้า ในมงคลชีวิต แม้แต่เราล้างถ้วยล้างจาน เศษอาหารที่มันติดในถ้วยในจาน นํ้าที่มีอาหารนั้นสาดไป สัตว์มันได้กินเศษอาหารนั้น นั้นก็เป็นทาน นั่นเป็นบุญแล้วนะ เราทําสิ่งใดโดยรู้ไม่รู้ สิ่งที่ได้เป็นประโยชน์ นั่นเป็นบุญแล้ว

แต่ถ้าเวลาเราทําบุญกุศลจะเอาผลประโยชน์กันล่ะ ผลประโยชน์ พระพุทธเจ้าสอนถึงเนื้อนาบุญแล้ว ให้เลือกไหม ถ้าเธอจะเอาผลประโยชน์ นี่เหมือนกัน เราจะทําผลประโยชน์ นี่เหมือนกัน เราเห็นคนทุกข์คนจน เราเห็นคนลําบาก เราช่วยเหลือไหม? เราช่วย เราอยากช่วยกัน เราช่วยนี่เป็นบุญไหม? เป็น แต่ถ้าเราช่วยไป เพราะอย่างนี้ไงคนทําบุญเขาถึงไม่กล้าประกาศตัวกันไง อย่าประกาศตัวว่าเป็นคนบุญนะ เดี๋ยวหน้าบ้านจะไม่ว่าง รถจอดเต็มเลยนะ ใครๆ ก็จะมาขอความช่วยเหลือ

เขาช่วยเหลือกัน เขาช่วยเหลือกันไม่ให้คนรู้ว่าเราช่วยเหลือใคร เขาช่วยเหลือกัน ไอ้คนที่ช่วยเหลือแล้วต้องการชื่อเสียงเกียรติศัพท์เกียรติคุณนั้นน่ะ มันเป็นเรื่องการชิงดีชิงเด่นทางกิเลสทั้งนั้นแหละ

คนที่เขาเป็นธรรมจริงๆ เขาทํากันใต้ดิน เขาทํากันไม่ให้ใครรู้ เขาทํากัน เขาทําอย่างนั้น เขาทํา นี่เหมือนกับทิ้งเหวไง ทิ้งชื่อเสียงเกียรติศัพท์เกียรติคุณไง เขาจะเอาความจริงของเขาไง แต่นี้เราไปอย่างนั้น เราก็เอาคําว่า “ทําบุญทิ้งเหว” เอามาอ้างกันว่าทําบุญต้องทิ้งเหว

ทําบุญทิ้งเหว เรามาพูดเองแหละ เราพูดเองเพราะเรารําคาญ ใครมาใส่บาตรแล้วก็ต้อง “ฉันนะ ฉันนะ” อู๋ย! ตั้งอยู่นี่เต็มไปหมดเลย จนปวดหัว ไม่หวาดไม่ไหว

รับเป็นบุญก็รับแล้ว เวลาไปหาหลวงตา นํ้าใจ รับเป็นนํ้าใจเนาะ รับแล้ว ใครมาก็รับเป็นนํ้าใจ มันก็ได้บุญแล้วแหละ แต่ว่าจะต้องให้ใช้ทุกเม็ดทุกอย่าง แล้วคนอื่นไม่ต้องใช้ใช่ไหม ในวัดนี้พระก็เต็มวัด พระองค์อื่นใช้ไม่ได้เลยหรือ ของที่เอามาให้เจ้าอาวาสใช้องค์เดียวเนาะ พระองค์อื่นใช้ไม่ได้ เพราะอย่างนี้ก็ต้องทิ้งเหวสิ ทิ้งเหว รับแล้วรับเป็นนํ้าใจ แต่ถ้าเรามีปัญญาเราต้องคิด

ฉะนั้น คําว่า “ทิ้งเหว” อย่างเช่นขอทาน ขอทานนะ คนที่ทุกข์จนเข็ญใจ คนเรานะ พระโพธิสัตว์ เวลาพระโพธิสัตว์นะ เวลาเกิดเป็นสัตว์ เกิดเป็นอะไร เขาเป็นพระโพธิสัตว์ คนเราเวลาเกิดมา มันเกิดแต่ละภพแต่ละชาติ มันสูงๆ ตํ่าๆ เราไม่ดูถูกดูแคลนกันหรอก เราไม่ดูถูกดูแคลนสิ่งที่เป็นสัมมาทิฏฐิ สิ่งที่เป็นแง่บวก แต่สิ่งที่ว่าเป็นเทวทัต สิ่งที่เกิดมาทําลาย เขาบอกว่าถ้ามันเป็นอย่างนั้น ถ้าเราไปส่งเสริมอย่างนั้นเท่ากับเราส่งเสริมเรื่องของการค้ามนุษย์

ถ้าคนเขาคิดค้ามนุษย์ เขาเอาคนมาทําให้พิการเพื่อมาขอทาน เราส่งเสริมเขาได้อย่างไร เราส่งเสริมเขาไม่ได้หรอก เราก็ต้องมีปัญญา เรามีปัญญา คนที่มีปัญญา เขาช่วยการค้ามนุษย์ เขาช่วยคนที่โดนหลอกโดนลวงมาเยอะแยะ ถ้าโดนหลอกลวง เราเห็นสภาพว่ามันไม่เป็นความจริง เราแจ้งตํารวจเลย ให้ตํารวจเขาไปตรวจสอบ ถ้าตํารวจตรวจสอบแล้วมันเป็นการค้ามนุษย์ไหม เราทําอย่างนั้น ถ้าเราทําอย่างนั้นเราก็จบ

ฉะนั้น เราไม่ใช่ว่าเราจะต้องส่งเสริม ไม่มีการตรวจสอบเลย คนอย่างนี้ไม่ใช่ชาวพุทธ ชาวพุทธ ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา อย่างนี้ใช้ปัญญาแล้วหรือ อย่างนี้ไม่ได้ใช้ปัญญา แล้วก็เอาทําบุญทิ้งเหวนี้มาอ้างด้วย เอาทําบุญทิ้งเหวมาบังหน้าไว้ นี่ไง เอาธรรมะมาบังหน้าไว้ ฉันเป็นโจรจะปล้นกัน ฉันจะเป็นคนฉกชิงวิ่งราวกัน เอาธรรมะมาบังหน้าไว้

นี่ก็เหมือนกัน ทําบุญทิ้งเหวมาบังหน้าไว้ แล้วจะทําอะไรก็ได้ ก็บอกเป็นการทําบุญทิ้งเหว...ไม่ใช่ ไม่ใช่ ทําบุญต้องมีปัญญา ถ้าเราเห็นสภาพว่าน่าสงสาร มันเป็นสิ่งที่เร้าใจ อยากทําก็ทําไป ถ้าทําครั้งแรก ครั้งที่ ๒ เอ๊ะ! ทําไมมันเป็นอย่างนี้อีก ครั้งที่ ๓ มันต้องคิดแล้ว ทําบุญ ๒-๓ ที

ถ้าครั้งแรก เออ! เราก็ให้อภัยตัวเองได้ โง่ เห็นแล้วสงสารเขา อ้าว! ก็ทําไป พอครั้งที่ ๒ เอ๊ะ! มันน่าแปลกใจเนาะ อ้าว! ก็คิดสิ ยิ่งครั้งที่ ๓ ครั้งที่ ๓ ต้องเรียกตํารวจแล้ว มันก็ต้องคิดสิ ถ้ามันคิดอย่างนี้มันก็ไม่ทิ้งเหวไง

ทีนี้ว่าการค้ามนุษย์ ทีนี้เราจะบอกว่าในเรื่องของเวรของกรรม คนเกิดมาสูงๆ ตํ่าๆ ไม่ใช่ว่ามันจะเป็นอย่างนั้นทั้งหมด ถ้าคนที่เขาเป็นคนนะ ดูสิ ผู้ดีตกยากมีไหม ผู้ดีตกยากในสังคมไทยเรามันก็มีใช่ไหม แล้วถ้าผู้ดีตกยาก เราน่าเห็นใจไหม คนเรานะ ถึงสูงๆ มันก็ตํ่าได้ มันก็ตํ่าต้อยได้ ไม่ใช่ว่าเราจะเห็นว่าเขาจะตํ่าต้อยแล้วจะดูถูกดูแคลนไปเสียหมด แต่ถ้าเขาเป็นการหลอกลวงกัน เป็นการหลอกลวง เป็นการฉ้อโกง อันนั้นเราก็ให้อภัยเขาไม่ได้ ดูสิ เด็กดีๆ เอามาทําให้มันพิการเสีย คนทั้งคน เอ็งทําลายเขาได้อย่างไร เห็นแก่ประโยชน์ของคนคนเดียว ไปทําลายคนอีกคนหนึ่ง มันทําได้อย่างไร ถ้าทําอย่างนี้แล้วเราไม่ทิ้งเหวหรอก

นี่พูดถึงคําว่า “ทําบุญทิ้งเหว” นะ มันถามมาเรื่อย ดูสิว่าเขาเป็นเม็ดเลือดขาว ก็ว่ากันไป มูลนิธิจะไปช่วย อันนั้นมันเป็นปัญหาของเขา ทีนี้ปัญหาว่า “ซํ้าร้ายกว่านั้น ถ้าหากทําบุญทิ้งเหวโดยที่ไม่ตรวจสอบ พระเหล่านั้นเป็นพระจริงก็ได้ พระปลอมก็ได้ แล้วทําบุญจะได้บุญไหมล่ะ”

พระปลอมเดี๋ยวนี้เยอะ ถ้าทําบุญได้บุญไหมล่ะ ทําบุญ ถ้าทําบุญนะ เราว่าเสียสละมันก็จบ ถ้าเราไม่เสียสละนะ ไม่ได้บุญหรอก เพราะคําว่า “พระปลอม” พระปลอมเขาปลอมมาบวช เขาปลอมมา ในสมัยก่อนหน้านั้น ที่ว่าเวลาพระมาบวช ในพระไตรปิฎก จับสึกๆ ถามเลย “อริยสัจ ๔ คืออะไร” ตอบไม่ถูก จับสึกหมด เพราะเวลาลาภสักการะมันเกิดขึ้นมา พระปลอมมาบวชในสมัยพุทธกาลก็มี ฉะนั้น พระจริงพระปลอมใช่ไหม นั่นพระจริงพระปลอม

“ซํ้าร้ายกว่านั้นอีก โดยเฉพาะอย่างยิ่งพระปลอม ซํ้าร้ายเป็นพระจริง แต่เข้ามาอาศัยศาสนาหลอกขายมรรคผลนิพพาน แล้วพากันไปทําบุญกับพระแบบนั้น ไม่ยิ่งเท่ากับว่าสนับสนุนทําลายพระพุทธศาสนาหรือ”

นี่ชักคิดเป็นแล้วนะ ถามไปถามมาชักถามถูก ชักถามเป็นแล้ว เวลาขอทาน เราก็มองไปอย่างหนึ่ง เวลาพระ ถ้าเราสนับสนุนในการทําลายศาสนาไหม

ในพระไตรปิฎกมีเยอะ เวลาพระดีๆ นะ เวลาออกบิณฑบาต พอบิณฑบาตอาหารของโยมมา บิณฑบาตปัจจัย ๔ ของโยมมา แล้วได้ฉันปัจจัย ๔ นั้น ได้ฉันอาหารนั้นเพื่อดํารงชีวิตนั้น แล้วเช็ดบาตร ล้างบาตรเสร็จ เขานั่งสมาธิอยู่โคนต้นไม้นั้น จิตเขาเป็นปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน เข้าอากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ เข้าสมาบัติไง เข้าความสงบของใจ เข้าฌานสมาบัติ เขาสงบในใจของเขา เขาได้ความสุขของเขา

ผู้ที่ทําบุญตักบาตรกับพระองค์นั้นมา เราฉัน บิณฑบาตของเขาแล้ว เราได้นั่งเข้าคู้ที่โคนต้นไม้นั้น ได้กําหนดลมหายใจเข้าออก ได้กําหนดพุทโธ จิตใจลงสู่สมาบัติ ๘ จิตใจนั้นได้ยกขึ้นสู่วิปัสสนา จิตใจนั้นยกขึ้นวิปัสสนา เขาได้ใช้ปัญญาของเขา ได้ดําเนินอริยมรรค ได้ชําระล้างกิเลสนั้น

เห็นไหม ได้ฉันอาหารของนางสุชาดา แล้วกําหนดของท่าน บุญในพระพุทธศาสนามีอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฉันอาหารของนางสุชาดา แล้วเข้าประพฤติปฏิบัตินั่งคืนนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ถึงซึ่งกิเลสนิพพาน แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการอยู่ ๔๕ ปี วันที่นิพพานได้ฉันอาหารของนายจุนทะเป็นมื้อสุดท้าย แล้วเป็นมื้อสุดท้ายแล้ว ถ้าคนไม่เข้าใจ ก็เพราะฉันอาหารของนายจุนทะแล้วจะทําให้ญาติโยมเขาไปเพ่งโทษจุนทะ เพราะฉันอาหารของจุนทะ อาหารของจุนทะเป็นพิษ อาหารเป็นพิษทําให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพาน เขาจะไปติเตียนนายจุนทะนั้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ด้วยอนาคตังสญาณ รู้อนาคตกาลข้างหน้า บอกกับพระอานนท์ไว้ “อานนท์ เธอบอกเขานะ ถ้ามีใครจะมาติเตียนนายจุนทะว่าเพราะเราฉันอาหารของนายจุนทะแล้วเราถึงซึ่งขันธนิพพาน แต่โลกไม่เข้าใจว่าอาหารนั้นเป็นพิษทําให้เราตาย เขาจะไปโทษนายจุนทะนั้น เพราะฉันอาหารของนายจุนทะ นายจุนทะนั้นจะเป็นที่เพ่งโทษของสังคม”

“อานนท์ เธอบอกเขา เราฉันอาหารอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งเราฉันอาหารของนางสุชาดาแล้วเราประพฤติปฏิบัติ เราทําวิชชา ๓ ขึ้นมา จนเราทําลายกิเลส สํารอกคายกิเลสออกจากใจของเรา ถึงซึ่งกิเลสนิพพาน คราวหนึ่งเราฉันอาหารของนายจุนทะ ฉันอาหารของนายจุนทะแล้วเราพิจารณาของเรา เราพิจารณา เราจะวางธาตุขันธ์ของเรา เราจะวางธาตุขันธ์ เราจะปล่อยวางธาตุปล่อยวางขันธ์ เราจะทิ้งธาตุทิ้งขันธ์ ทิ้งเศษส่วนของชีวิตนี้ไว้กับโลกนี้ เธอบอกเขา เธอบอกเขาว่าบุญ ๒ คราว คราวหนึ่งเราได้บิณฑบาตจากนางสุชาดามา อีกคราวหนึ่งเราได้ฉันอาหารของนายจุนทะมา นี่ ๒ คราว บุญยิ่งใหญ่ ๒ คราว”

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราทําบุญตักบาตรกับพระที่เป็นพระจริง แล้วพระจริงฉันอาหารของเรา แล้วภาวนาของท่าน ถ้าภาวนาของท่าน จิตของท่านเป็นสมาธิ จิตของท่านเกิดปัญญาขึ้นมา มันจะเป็นบุญกุศลของผู้ที่ทําบุญกุศล ผู้ที่ใส่บาตรนั้นไป ถ้าเป็นพระจริง พระจริงมันเป็นแบบนี้ไง

บอกว่า เราทําบุญ ซํ้าร้าย เราทําบุญไม่เท่ากับทําลายพระพุทธศาสนาหรือ

ถ้าเราไปสนับสนุนคนทําชั่ว เราสนับสนุนคนอาศัยศาสนาหากิน เราก็คิดสิ เราก็ดูสิ พฤติกรรมมันดูได้ พระที่ปฏิบัติเขาปฏิบัติแล้วเขาต้องมีความสงบสงัดของเขา เขาอยู่ในที่วิเวกของเขา เขาไม่คลุกคลี เพราะการคลุกคลีนั้นมันเป็นเรื่องทางออกของกิเลส

ถ้าพระปฏิบัติเขาฉันของเขาแล้วเขาจะเงียบของเขา เขาจะเข้าไปสู่กุฏิของเขา เขาไปสู่โคนไม้ของเขา เขาไม่คลุกคลี คนที่ปฏิบัติไม่คลุกคลี เพราะการคลุกคลีคือทางออกของกิเลส การนินทากาเล การพูดคุย การต่างๆ เป็นเรื่องกิเลสทั้งนั้นแหละ คนที่ปฏิบัติเขาไม่ทําอย่างนั้น มองก็ออก คนปฏิบัติมองคนปฏิบัติออก คนปฏิบัติเขาฉันเสร็จแล้วเขารีบเช็ดบาตรของเขา ผึ่งบาตรของเขา ผึ่งผ้าของเขา พับผ้าของเขา เก็บผ้าของเขาเสร็จ เขาเข้าที่แล้ว เขาเข้าทางจงกรม เขานั่งสมาธิภาวนาของเขาต่อไปเลย นี่เราทําบุญตักบาตรกับพระอย่างนั้น บุญกุศลมันเกิดอย่างนี้ไง

นี่ไง บอกว่าการใส่บาตรไป เราบอกว่าทําบุญได้บุญ ใส่บาตรได้บุญๆ เพราะใส่บาตรก็ให้ชีวิต ให้ชีวิตเขาไปภาวนา แล้วเกิดปัญญา จิตมันวิปัสสนา มันเกิดปัญญาขึ้นมา มันเป็นบุญไหมหรือไม่เป็นบุญ

ไม่ใช่เป็นบุญธรรมดานะ เราให้ชีวิตต่อกันมันก็เป็นบุญอยู่แล้ว นี่ให้ชีวิตไปแล้ว เพราะอาศัยอาหารอันนั้น อาศัยปัจจัย ๔ ที่โยมเขาทําบุญนั้นมา อาศัยสิ่งนั้นเป็นฐาน แล้วจิตมันสงบขึ้นมา มันเป็นชั้นๆ ขึ้นไป ได้บุญไหม ได้บุญไหม

แล้วมันทําลายศาสนา ถ้าพระปลอมมันก็เป็นจริงๆ เพราะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระที่เป็นอลัชชีเขาแสวงหามา เขากินอาหารของโยมมา พอกินอาหารของโยมมา เขาบิณฑบาตมา เขากินอาหารของโยมมา กินอาหารของโยมมาเสร็จแล้วก็นั่งวางแผนจะทําลายใครก่อน จะทําลายใครก่อน

เพราะในพระไตรปิฎก พระทัพพมัลลบุตรที่สําเร็จเป็นพระอรหันต์ตั้งแต่อายุ ๗ ขวบ แล้วขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้แจกภัต เป็นผู้ที่จัดกิจนิมนต์ แล้วฉัพพัคคีย์ไม่ได้ดั่งใจ พอตกคิว ฉัพพัคคีย์ได้แต่คนจนๆ ก็คิดว่าพระองค์นี้เป็นคนกลั่นแกล้ง ก็เลยพยายามใส่ไคล้ไง พยายามใส่ไคล้เขาว่าพระองค์นี้มีเพศสัมพันธ์ ไปอ้างชื่อ ไปเห็นแพะ แพะผสมพันธุ์กัน มันก็ตั้งชื่อแพะนั้นเป็นชื่อตรงกับพระ แล้วก็บอกว่าเห็นพระองค์นั้นมีเพศสัมพันธ์กัน แล้วก็ตั้งชื่อ แล้วก็สร้างเรื่องขึ้นมา ไปฟ้องพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอกว่า “เธอเห็นอย่างนั้นจริงๆ หรือ”

“จริง เห็นจริงๆ”

“เห็นเพราะอะไร”

เพราะเห็นแพะ แพะชื่อนั้น เห็นแพะมีเพศสัมพันธ์กัน เขาก็ตั้งชื่อให้ตรงกับชื่อพระนั้น แล้วก็บอกว่าเขาเห็นว่าพระองค์นั้นมีเพศสัมพันธ์กัน ชื่อนั้นมีเพศสัมพันธ์กัน แต่มันเป็นแพะไง นี่อยู่ในพระไตรปิฎก นี่อลัชชี ถ้าเขาทําลายอย่างนั้น เข้าไปฉันบ้านใคร ฉันบ้านเขาเสร็จแล้วเขาก็ตั้งใจที่จะมาทําลายศาสนา นี่อลัชชี คนที่ส่งเสริมมันก็ได้บาปไป เพราะเขาอาศัยอาหารนั้นเพื่อดํารงชีวิต แล้วเขาเอาชีวิตนี้ของเขาไปทําร้ายผู้ที่เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะเวลาเกิดเรื่องนี้ขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประชุมสงฆ์นะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า นั้นเขาเป็นสติวินัยนะ

สติวินัยคือพระอรหันต์ นั้นเขาเป็นสติวินัย เธอกล่าวร้ายอย่างนั้นได้อย่างใด เธอกล่าวร้ายเขาอย่างนั้นได้อย่างไร เพราะเขาเป็นสติวินัย แต่ฉัพพัคคีย์กล่าวร้ายเขา การกล่าวร้ายเขา นี่ไง ถ้าอย่างนี้ ถ้าเขาทําผิด เขาเป็นพระที่เขามาหลอกในศาสนา เขามาหากินในศาสนา เขาทําลายศาสนาไหม ถ้าเราไปส่งเสริมพระอย่างนั้นน่ะ เขาทําลายศาสนาแน่นอน แล้วเราก็มีบาปกรรมร่วมไปกับเขาเป็นสายบุญสายกรรม

ฉะนั้น เวลาทําบุญ พระพุทธศาสนาบอกศาสนาแห่งปัญญา ถึงบอกว่า “ยุ่งมากนัก ศาสนาพุทธนี้ลําบาก ทําอย่างนู้น ทําดีก็ แหม! ดีแล้วจะเลิศเลย พอทําดีของเราเข้าใจว่าดี แต่มันไม่ดี ก็บาปเสียเลิศเลย”

มันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ มันเป็นข้อเท็จจริง ไม่มีใครบัญญัติสิ่งนี้ขึ้นมา มันเป็นอยู่อย่างนี้ ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่วจริงๆ มันเป็นเรื่องจริงที่มันเป็นอยู่อย่างนี้ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นมา รู้เห็นตามความเป็นจริง แล้วเอาความเป็นจริงนี้มาบอกเราจริงๆ มันเป็นอยู่อย่างนี้

แล้วเราเป็นคน เราอยากเป็นคนดี เราอยากจะเอาตัวเราให้รอดพ้นไปจากสิ่งที่มันเป็นอกุศล เราก็ต้องพยายามดูแลใจของเรา รักษาใจของเราให้มันถูกต้องดีงามไป เราเองต่างหากที่ต้องอุปัฏฐากใจของเรา ดูแลใจของเรา ดูแลพุทธะของเรา เพื่อให้เราเป็นคนดี อยู่ในสังคมที่ดี อยู่ในธรรมที่ดีในหัวใจของเรา ให้รอดพ้นจากพญามาร ให้รอดพ้นจากสิ่งล่อในหัวใจ มันเป็นอย่างนั้นจริงๆ ฉะนั้น ทําบุญทิ้งเหวมันเป็นแง่บวก แง่บวกว่าคนทําแล้วไปติดไปข้องไปต่างๆ ให้ทําบุญทิ้งเหวเสีย แต่ไม่ใช่ว่าทําบุญทิ้งเหวว่า ปิดหูปิดตาจะทิ้งเหวหมดเลย มันไม่ใช่

ฉะนั้น ใครจะดีจะชั่วก็ทิ้งเหวๆ มันไม่มีหรอก ทิ้งเหว มันก็ต้องทิ้งเหวในแง่บวกไง ถ้าทิ้งเหว ถ้าเราเอง เรามีความผูกพัน มีความวิตกกังวล ทําบุญทิ้งเหวเสีย แต่ถ้ามันจะมีสติปัญญา มันก็เข้าอันเดียวกับว่าสังคมอ่อนแอ ถ้ามีสติมีปัญญาไม่คิดอย่างนี้นะ นี่พูดถึงคนถามเคยถามมา แล้วถามถึงเรื่องปฏิบัติมา แต่คราวนี้พอพูดถึงทัศนคติ อืม! คิดอย่างนี้ได้อย่างไร ทิ้งเหว เพราะเคยถามเรื่องภาวนามา เคยถามเรื่องภาวนามา ถามเรื่องจิตรวมอะไรมา เอ๊ะ! ทําไมมาลงทําบุญทิ้งเหว ทําไมแยกแยะอย่างนี้ไม่ได้

เราจะปฏิบัติกันนะ เราจะต้องมีสติปัญญาเท่าทันกับความรู้สึกนึกคิดของเรา คนที่จะปฏิบัติได้ต้องตามความคิดตัวเองทัน แล้วควบคุมความคิดของตัวจนความคิดสงบตัวลงเป็นสมาธิ แล้วถ้าเกิดปัญญาขึ้นมา ปัญญานั้นจะเป็นวิปัสสนา ปัญญาภาวนามันจะฉลาดมาก คนภาวนาจะฉลาดมาก ไม่พูดนะ ปิดหูปิดตา แต่ฉลาดมาก ฉลาดในใจของตัว ฉลาดเท่าทันกิเลสของตัว

แต่นี่ก็ภาวนาอยู่ แล้วทําไมมาทําบุญทิ้งเหว

ทําบุญทิ้งเหว จะบอกว่า ทําบุญทิ้งเหวคิดในแง่บวก แต่ถ้าเวลาเราเจอสังคมที่ตามความเป็นจริง ต้องใช้สติปัญญา ไม่ใช่ทิ้งเหว คําว่า “ทําบุญทิ้งเหว” เป็นการอ้างของกิเลส กิเลสมันอ้างว่าทําบุญทิ้งเหว แล้วไม่ใช้สติปัญญาเลย ไอ้นี่มันเอาสีข้างเข้าถูแล้ว จะทําอะไรจะไม่ใช้สติปัญญาเลย ไม่ใช้สติปัญญาไตร่ตรองอะไรเลยหรือ มันต้องมีสติปัญญาไตร่ตรองสิ ไตร่ตรอง ถ้ามันผิดพลาดไปแล้ว เออ! ทิ้งเหวมันเสีย หรือทําบุญกุศลกับพระที่ดีๆ พระที่ดีๆ ทําแล้วอย่าไปติด อย่าไปติด อย่าไปเจ้ากี้เจ้าการ อย่าจะต้องไปบังคับบัญชาให้พระทําตามใจตัว นั่นล่ะทิ้งเหว

ทําบุญให้พระเสร็จแล้วก็จะถือไม้เลย คอยควบคุมเลย ต้องทําอย่างนี้ โอ๋ย! จะสั่งพระเข้าแถวเลยนะ ซ้ายหัน ขวาหัน

ทิ้งเหวเสีย อย่ามาสั่งพระ ให้พระทําของท่าน ถ้าทําบุญทิ้งเหว อย่างนี้ถึงจะทิ้งเหว ถ้าทิ้งเหวแล้วมันจะเป็นประโยชน์กับผู้ที่เข้าใจนั้นเนาะ เอวัง

๔

กายหรือใจ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒ มิถุนายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การพิจารณา”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับ ผมขออนุญาตกราบเรียนถามปัญหาธรรมหลังจากที่ไม่ได้สอบถามมานาน เนื่องจากเห็นหลวงพ่อต้องตอบผู้สงสัยมากมาย บางครั้งก็ได้คําตอบมาจากที่หลวงพ่อตอบผู้อื่น แต่ครั้งนี้ผมคิดว่าน่าจะเป็นปัญหาของผมโดยตรง จึงขอกราบเรียนถามดังนี้

ผมปฏิบัตินั่งสมาธิทําจิตให้สงบ แล้วเอาจิตไปจับความเคลื่อนไหวการทํางานของสมองมานานระยะหนึ่งแล้ว สมองมันเริ่มต้นด้วยการตั้งหัวข้อเรื่อง ภาพปรากฏ และนํามาปรุง ตามมาด้วยอารมณ์ความรู้สึก เมื่อพิจารณานานเข้า มันแยกแต่ละส่วนออกจากกันชัดเจน จนรู้ชัดว่าขณะไหนมันกําลังทํางานอะไร วนไปวนมาอยู่แบบนี้ แล้วที่สุดผมไล่เข้าไปหาหัวข้อหรือภาพที่มันเริ่มต้นล้วนๆ ยังไม่ให้ปรุงแต่งใดๆ ก่อน มันจะมีแต่ภาพจืดชืด ไม่กระทบอารมณ์เลย ต่อมาก็ให้มันปรุง ดูการปรุงของมัน แต่พอเรารู้ทันว่ามันปรุง มันก็จืดชืด ไม่กระทบอารมณ์อีกเช่นเคย

ครั้งต่อมาก็พิจารณาเข้าไปในอารมณ์นั้นๆ มันทุกข์มาจากไหน มันก็ได้คําตอบว่ามาจากการตั้งหัวข้อ ตั้งภาพมาปรุงมาแต่งจนเป็นอารมณ์นั่นเอง ผมพิจารณาแบบนี้ซํ้าๆ บ่อยๆ นานเข้า ต่อมาผมเริ่มรู้สึกตัวเองเปลี่ยนแปลงไปมาก แปลกๆ ไม่ค่อยทุกข์หรือสุขกับอะไรมากนัก อะไรมากระทบมักจะแยกแยะได้ว่าจุดสุดท้ายมันก็ไม่มีอะไร มันไม่มีอะไร มันกองของมัน มันแยกของมัน แยกออกมาเป็นส่วนๆ ไม่ค่อยปนกัน มันได้คําตอบเหมือนจิตรู้ว่าไม่มีทุกข์ใดหรือสุขใดจะยั่งยืน ที่มันเกิดขึ้นเพราะเราไปเอามัน

หลวงพ่อครับ ผมขออนุญาตเล่าย้อนไปอีกหน่อยหนึ่งว่า ก่อนหน้านี้ผมเคยทําสมาธิแล้วมาพิจารณากาย กระบวนการการแยกกายกับจิตไล่ไปจนกระทั่งธาตุ ๔ ย่อยสลายเลยครับ ผมเอาสองอย่างนี้มาเปรียบเทียบอารมณ์ความรู้สึกกัน ผมว่ามันใกล้เคียงกัน แต่พิจารณากายมันรู้สึกได้ชัดเจนกว่า ผมอยากทราบว่าจําเป็นหรือไม่ที่เราต้องทํา ๒ วิธี แล้วผมควรปฏิบัติอย่างไรต่อไปครับ ขอชี้แนะด้วย

ตอบ : คําถามนะ เริ่มต้นว่าพอเวลาเขาพิจารณาของเขาไป พิจารณาของเขาไป ทําจิตสงบแล้ว แล้วพิจารณาจิตตามความเคลื่อนไหว แล้วเห็นการทํางานของสมองเห็นต่างๆ ถ้าอ่านคําถามแล้วมันเกิดความสงสัยว่ามันจะเป็นอย่างนี้ได้จริงหรือ คําว่า “เป็นอย่างนี้จริง” คือว่าเขามีความสามารถอย่างนี้จริงหรือ

แต่พอมาข้อสรุป “ผมขออนุญาตเล่าย้อนไปในอดีต ก่อนหน้านี้ผมเคยทําสมาธิแล้วพิจารณากาย กระบวนการการแยกกายกับจิตไล่ไปจนกระทั่งถึงธาตุ ๔ ย่อยสลายเลยครับ ผมเอาสองอย่างนี้มาเปรียบเทียบกัน”

ถ้ามาเปรียบเทียบกันนะ เพราะว่าถ้าทําให้จิตสงบ ถ้าจิตไม่สงบ เราจะไปพิจารณาจิต พิจารณาสัญญาอารมณ์ พิจารณาธรรมารมณ์ สิ่งนี้มันทําได้ยาก แต่ถ้าเราจิตสงบแล้วนะ ถ้าใครทําความสงบของใจ แล้วถ้าจิตมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นกาย ความรู้สึกเวทนา สิ่งนี้มันหยาบ สิ่งนี้มันจับต้องได้ง่ายกว่า ถ้าจับต้องง่ายกว่า คนที่ภาวนาแล้วมันต้องมีหลัก มีหลักมันถึงจับต้องสิ่งใดได้

เหมือนกับทางการแพทย์ ถ้าเราไม่ใช่หมอ เราวินิจฉัยโรคไม่ได้ เราจะใคร่ครวญสิ่งใดให้มันถูกต้องไม่ได้หรอก เรามีการเรียนหมอมา เรียนทางวิชาการมาแล้ว เวลาจะเป็นหมอ เขาต้องเป็นแพทย์ฝึกหัด แพทย์ฝึกหัดเขาก็ไปฝึกหัดการรักษานี่แหละ ถ้าฝึกหัดการรักษาแล้วเขาจะชํานาญในการรักษา เขาจะวิเคราะห์โรคได้ชัดเจนขึ้น อันนั้นเพราะเขามีประสบการณ์ เขามีทางวิชาการคือการศึกษาทางวิชาการมาก่อน พอศึกษาทางวิชาการมาเสร็จแล้ว เวลาเขาจะเอาจริงขึ้นมา เขาต้องเป็นแพทย์ฝึกหัด เขาต้องมีแพทย์ฝึกหัด เขาต้องออกไปหาประสบการณ์จากชนบท ใช้ทุนเสร็จแล้วเขาถึงมาศึกษาเฉพาะทาง เขาทําเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป นี่ทางวิชาการเขาเป็นแบบนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราปฏิบัติๆ พอจิตมันสงบเข้าไปแล้ว จิตสงบไป เคลื่อนไหวไป จิตสงบแล้วไปจับการเคลื่อนไหว เห็นการทํางานของสมอง เห็นการทํางานของสมอง สมองเริ่มต้นอย่างไร เริ่มต้นอย่างไร เห็นการทํางานของสมองหรือ ถ้าเห็นการทํางานของสมองก็เห็นกายไง ถ้าเห็นสมองก็เห็นกาย ไม่ใช่เห็นจิต เพราะสมอง เนื้อสมอง สมองมันมีร่องสมอง สมองมันสั่งงานอย่างไร แต่ถ้าเราเห็นนะ เราเห็นสัญญาอารมณ์ เราเห็นความรู้สึกนะ ความรู้สึกมันเป็นนามธรรม ถ้าเป็นนามธรรม มันจะไม่ใช่เห็นสมอง

ปัญญาเกิดจากสมอง ปัญญาเกิดจากจิต ปัญญาเกิดจากสมองมันก็เป็นวิทยาศาสตร์สิ ปัญญาเกิดจากสมอง ปัญญาทั้งหมด ความรู้สึกนึกคิดของคน ปฏิภาณของคน เขาบอกคนสมองใหญ่ ไอน์สไตน์ก้อนสมองใหญ่มาก ไอ้พวกเราสมองเล็กมาก ดูสัตว์เขาจะวัดกันด้วยสมองเล็กสมองใหญ่ ถ้าสมองใหญ่เป็นผู้ที่ฉลาด สมองเล็กเป็นคนที่โง่ แต่ถ้าเป็นทางวิทยาศาสตร์ เป็นทางธรรมะนะ สมองก็ส่วนสมอง สมองมันควบคุมเส้นประสาท สมองสั่งงานทางร่างกายนี้ ความรู้สึกนึกคิดต่างๆ สมอง ความจําต่างๆ นี่คําว่า “สมอง”

แต่ถ้าเป็นในภาคปฏิบัติ ขันธ์ ๕ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ธาตุ ๔ ธาตุก็คือธาตุ เวลาขันธ์ ๕ เป็นนามธรรมแล้ว รูปคืออารมณ์ความรู้สึก สัญญา รูป เวทนา รูปคืออารมณ์ความรู้สึกทั้งหมด เวทนาคือรู้ว่าสุขรู้ว่าทุกข์ สัญญาคือข้อมูลปฏิภาณไหวพริบของใจที่มันสะสมมา สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง สังขารของคน คนที่มีปฏิภาณไหวพริบ คนที่คิดได้ลึกซึ้ง คนที่คิดได้ปานกลาง นี่สังขารความคิด ความปรุง ความแต่ง วิญญาณคือรับรู้ ถ้าจับอย่างนั้นมันเป็นนามธรรม ถ้านามธรรมแล้ว ถ้าเห็นสมองนะ เห็นสมองมันจะเห็นกาย ถ้าคําว่า “เห็นกาย” พิจารณากายแล้วเห็นกาย

นี่เขาบอกว่า “เห็นสมอง การทํางานของสมอง เริ่มต้นจากการทํางานของสมองแล้วตั้งหัวข้อเรื่องขึ้น”

หัวข้อเรื่องขึ้น นี่พิจารณาธรรมารมณ์แล้ว หัวข้อเรื่อง สมองเป็นเรื่องไหม สมองคือสมอง นักวิทยาศาสตร์เขาพิสูจน์ทางสมอง ตอนนี้เขากําลังวิจัยกันเรื่องสมองมากว่าสมองมันคิดอย่างไร สมองทํางานอย่างไร คนมีความรู้สึกนึกคิดอย่างไร เก็บความรู้สึกนึกคิดไว้ได้อย่างไร นี่เขาทําวิจัยเรื่องสมอง

สมองมันก็เนื้อ สมองมันก็เนื้อ เนื้อมันคิดได้อย่างไร แต่สมองมันให้สารเคมี ให้อารมณ์โกรธ ให้อารมณ์ต่างๆ ไอ้นี่ประสาทมันควบคุมเส้นประสาท มันควบคุมร่างกายนี้ นี่พูดถึงว่าสมองนะ

ฉะนั้น พอพูดถึงว่าถ้าพิจารณาธรรมารมณ์ พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าเห็นว่าการทํางานนี้เริ่มจากสมอง มันไม่เป็นเรื่องนามธรรมทั้งหมด มันเป็นเรื่องรูปธรรมไง ถ้ารูปธรรม อย่างนี้รูปธรรมปั๊บ มันก็เป็นกาย เห็นเส้นขน เห็นผิวหนัง เห็นเนื้อ เห็นกระดูก ไอ้นี่มันไปเห็นกาย ถ้าเห็นกาย เราก็พิจารณาเห็นกายไป แต่ทีนี้เพียงแต่ว่าเขาบอกว่าเขาเคยพิจารณากายมาแล้ว ถ้าเคยพิจารณากายมาแล้ว แสดงว่าเราเคยมีพื้นฐานมา คนมีพื้นฐานมามันถึงจะปฏิบัติ มันจะก้าวเดินเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

คนไม่มีพื้นฐานมา คนไม่มีพื้นฐานมาเลย เวลาปฏิบัติไป ไม่มีพื้นฐานมา ปฏิบัติไปไม่ได้หรอก ไม่ได้ อย่างเช่นคําว่า “พื้นฐาน” ของกรรมฐานเราก็ต้องทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้ว มีพื้นฐานขึ้นมาแล้ว สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน งานเกิดขึ้นแล้ว

ถ้าไม่มีฐานที่ตั้งแห่งการงานนะ มันละเมอเพ้อพก พิจารณานามรูปตามความรู้สึกนึกคิดกันไป มันก็เหมือนจินตนาการกันไป จบแล้วก็คือจบ จบแล้วก็คิดกระบวนการหนึ่ง จบแล้วก็ “เออ! สบายๆ” นั่นกระบวนการของเขา เพราะเขาไม่มีครูบาอาจารย์ ไม่มีผู้รู้จริงคอยชี้แนะไง

แต่ของเรามีครูบาอาจารย์ เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วมันจะรู้มันจะเห็นอย่างนี้ อย่างที่ว่าเห็นสมอง อย่างนี้เพราะเราเคยพิจารณากายมา เพราะการพิจารณากายมา การเห็นสมอง เราถึงอนุโลมให้ว่าเห็นสมองนี่ใช้ได้ แต่ถ้าเป็นการพิจารณาจิตนะ การเห็นสมอง สมองมันเป็นจิตที่ไหน สมองเป็นเนื้อ สมองก็คือสมองไง

เวลา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เวลาคนสนทนาธรรมกัน สนทนาธรรมมันจะไปในทางเดียวกัน ถ้ามีประเด็นมีต่างๆ ปั๊บ มันขัดแย้งกัน แสดงว่าถ้ามีการโต้เถียงกัน คนคนหนึ่งผิด ต้องผิดคนหนึ่งแน่นอน แต่ถ้าคนหนึ่งถูก มันจะถูกไป

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเห็นสมอง เห็นการทํางานของสมองระยะหนึ่ง สมองเริ่มต้นทํางานเป็นหัวเรื่อง มันปรากฏภาพ ปรากฏภาพ เกิดการปรุง การปรุง เราก็ตามอารมณ์นั้นไป จับความรู้สึกนั้นพิจารณานานเข้าๆ มันแยกออก มันจะแยกออก การแยกออกเป็นส่วนมันชัดเจน รู้ชัดเจนว่ากระบวนการทํางานอย่างใด วนไปวนมาอยู่อย่างนี้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจับรูป ที่ว่าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันสงบเข้ามาแล้วมันเสวยอารมณ์ เสวยความรู้สึก มันเสวย มันจับตรงนี้ อันนี้ทํางานเกิดจากสมอง กับที่ว่าจิตเห็นอาการของจิต พอจิตมันสงบแล้วมันเห็นอาการของมัน มันเห็นความคิดของมัน ความคิดไม่ใช่จิต อารมณ์ความรู้สึกมันเกิดดับๆ อารมณ์มันก็เป็นอารมณ์ใช่ไหม อารมณ์ที่มันเกิดแล้ว อารมณ์คิดมาแล้วมันก็ดับไปแล้ว ดับไปแล้วมันก็ดับไปแล้ว แล้วมันไปไหนล่ะ

แล้วเวลามันดับไปแล้วมันก็เป็นสัญชาตญาณ คือกระบวนการของการเป็นมนุษย์ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ธรรมชาติเป็นแบบนี้ ธรรมชาติของคนมีความรู้สึกนึกคิดมีต่างๆ มันก็เป็นธรรมชาติของมัน นี่กระบวนการของมนุษย์ มนุษย์สมบูรณ์อย่างนี้ เว้นไว้แต่คนบ้า คนขาดสติ เวลาเขาคิดเอง เขาก็มีสติควบคุมของเขา เขาคิดอย่างไร เขาควบคุมไม่ได้ เขาควบคุมตัวเขาเองไม่ได้ ต้องส่งโรงพยาบาล เขามีความคิดเหมือนกัน แต่เขาไม่มีสติควบคุมของเขา เรามีสติควบคุมของเรา เราก็ควบคุมของเราโดยความเป็นสามัญสํานึก สามัญสํานึกก็เป็นทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา คําว่า “จิตต้องสงบก่อน จิตต้องสงบก่อน” พอจิตสงบก่อน จิตมันเสวยอารมณ์ จิตสงบแล้วจิตเห็นอาการของจิต จิตเสวยอารมณ์ จิตเห็นอาการของจิต ทีนี้จิตเห็นอาการของจิต แต่นี่จิตเห็นสมอง จิตเห็นสมอง เขาบอก “สมองเป็นความคิด”

อันนี้เป็นวาสนานะ ถ้าสมองเป็นความคิด เริ่มต้นมันปฏิบัติใหม่ ปฏิบัติใหม่อย่างนี้ถือว่าความผิดพลาดเล็กน้อย เหมือนกับคนทํางาน เริ่มต้นทํางานมันก็ไม่สะดวก มันก็ไม่เป็นไร นี่ก็ไม่เป็นไร ไม่เป็นไร แต่ถ้าพูดถึงว่าไม่ได้ไปดูว่าเราเคยพิจารณากายมาแล้วจนปล่อยวางกายมาแล้ว อันนี้ต้องเริ่มให้มันชัดเจนขึ้นมา

คําว่า “ชัดเจนขึ้นมา” หมายความว่า เริ่มต้นนะ ถ้าใครทําถูกมันจะถูกไปเรื่อยๆ ถ้าเริ่มต้นมาผิด มันจะผิดไปเรื่อยๆ หลวงปู่มั่นบอก “ต้นคด ปลายตรงไม่มี” เริ่มต้นของกระบวนการทําผิดพลาดมา แล้วบอกว่าข้างหน้าต่อไปมันจะถูกต้อง ไม่มี กระบวนการต้นคด ปลายตรงไม่มี ต้นต้องตรง ต้นตรง ท่ามกลางตรง ที่สุดตรง ตรงสู่สัจธรรม

ต้นคด ต้นบิด ต้นเบี้ยว แล้วบอกขึ้นไปแล้วมันจะตรง มันจะชัดมันจะเจน มันจะดีขึ้น เห็นไหม “ต้นคด ปลายตรงไม่มี” หลวงปู่มั่นพูดไว้ ไปดูมุตโตทัยก็มี “ต้นคด ปลายตรงไม่มี”

ทีนี้เริ่มต้นมันคด มันไม่ชัดมันไม่เจน กระบวนการเราต้องทําตรงนี้ไง ถ้าเราจะเห็นสมอง เราก็พิจารณาของเราไปว่ามันเป็นสมอง หรือถ้าการพิจารณาสมองคือการพิจารณากาย ถ้าการพิจารณากาย การพิจารณากายแบบหลวงปู่ดูลย์ พิจารณากายโดยไม่ต้องเห็นกาย คือใช้ปัญญาเทียบเคียงเอา ถ้าเทียบเคียงเอาก็เป็นการพิจารณากาย แต่ถ้าการพิจารณา เพราะหลวงปู่ดูลย์ท่านกําหนดให้ดูจิตๆ แต่หลวงปู่ดูลย์ท่านสอนให้พุทโธด้วยนะ หลวงปู่ดูลย์ ไปอ่านหนังสือหลวงปู่ดูลย์ ท่านก็บอกพุทโธเหมือนกัน เห็นไหม โดยความชํานาญ โดยจริตของท่าน ท่านชํานาญในการดูจิต แต่เวลาดูจิตๆ ไปแล้ว ท่านก็สอนพุทโธเหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาท่านบอกว่าให้ดูจิตๆ จิตเห็นอาการของจิต แต่ท่านก็สอนให้ดูกายเหมือนกัน แต่การดูกายของท่าน เพราะมีคนไปถามท่านว่าดูกายอย่างไร ท่านบอกดูกายโดยที่ไม่ต้องเห็นรูปภาพกาย ไม่ต้องเห็นรูปภาพกายเพราะว่ามันดูกายเป็นนามธรรม ดูกายด้วยปัญญา ดูกายด้วยเปรียบเทียบ

เหมือนกับทางการแพทย์ เขาไม่ต้องเห็นอาจารย์ใหญ่ เวลาเขาศึกษา เขาศึกษาจากอาจารย์ใหญ่ แต่เวลาคนไปปรึกษาในการเจ็บไข้ได้ป่วยบอกว่าความรู้สึกเขาเป็นอย่างนั้น หมอเขาวินิจฉัยได้ว่าเป็นโรคอะไรโดยที่ไม่ต้องเห็นกาย เขาก็วินิจฉัยของเขาได้ เพราะว่าสมุฏฐานของโรค คนไข้ไปบอกอาการของเขา เขาเอาอาการนั้นมาเป็นสมุฏฐาน เขาก็วินิจฉัยได้ว่าคนนั้นเป็นโรคอะไร

นี่ก็เหมือนกัน เวลาบอกว่าพิจารณากายโดยที่ไม่ต้องเห็นกาย พิจารณากายโดยไม่เห็นกาย เขาใช้ปัญญาเปรียบเทียบไง เปรียบเทียบว่าร่างกายของคนมันเป็นอย่างไร ร่างกายของคน กระบวนการร่างกายทําอย่างไร ร่างกายนี้มันแปรสภาพไป ร่างกายนี้มันเสื่อมสภาพอย่างไร พิจารณาไปมันก็สลดสังเวชเหมือนกัน มันก็ปล่อยวางของมันได้ มันก็ทิ้งของมันได้ นี่การพิจารณากายโดยไม่ต้องเห็นกาย พิจารณากายโดยปัญญา

แต่ถ้าเป็นเจโตวิมุตติพิจารณากายโดยเห็นกาย ถ้าเห็นภาพสมอง เห็นภาพต่างๆ มันเห็น มันเห็นเป็นภาพนิมิต เห็นเป็นภาพนิมิต เราก็ตั้งขึ้นมา เราก็ใช้กําลังของเราวิภาคะ พอเห็นภาพนิมิตก็เป็นอุคคหนิมิต เห็นนิมิตก็เป็นภาพขึ้นมา เห็นนิมิตเป็นภาพขึ้นมา เราก็ใช้ปัญญาเข้ามาแยกแยะออกไปให้เป็นไตรลักษณ์ ให้เป็นไตรลักษณ์คือการแปรสภาพให้มันขยายแยกส่วนออกไป ถ้าแยกส่วนออกไป ถ้ามันเป็นไตรลักษณ์ต่อหน้า ไตรลักษณ์อย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียดขึ้นมา มันก็เห็นชัดเจนของมัน นี่การพิจารณากายโดยเห็นกาย

การพิจารณากายโดยการไม่เห็นกายก็ได้ การพิจารณาโดยเห็นกายก็ได้ มันอยู่ที่ความชํานาญ นี่ใบไม้ในป่า ใบไม้ในกํามือ ใบไม้ในกํามือก็ต้องสติปัฏฐาน ๔ ต้องชัดเจนของสติปัฏฐาน ๔ นั้นไป ใบไม้ในป่า กระบวนการความเป็นจริงของจริตนิสัยของคนมันมีกระบวนการของมันเยอะแยะไป ถ้าใบไม้ในป่าก็ต้องใบไม้ในป่าในแง่บวก ใบไม้ในป่าในการชําระล้างกิเลส ใบไม้ในป่าเพื่อประโยชน์การถอดการถอน ไม่ใช่ใบไม้ในป่าด้วยการทุจริต

ถ้าใบไม้ในป่าโดยการทุจริต ฉันมีความเห็นอย่างไร ฉันจะแถอย่างไรก็บอกนี่ใบไม้ในป่า ใบไม้ในป่ามารองรับความเห็นแก่ตัว มารองรับความเห็นผิดของตัว มารองรับความทุจริตของตัว ถ้าใบไม้ในป่าอย่างนี้ ใบไม้อย่างนี้ใช้ไม่ได้

ถ้าใบไม้ในป่าคือสัจธรรม สัจธรรมความเป็นจริงมันมีของมันอยู่ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในพระไตรปิฎก ๘๔,๐๐๐ พระธรรมขันธ์ นี้พูดออกมาเป็นสิ่งที่เพื่อประโยชน์กับสังคม เพื่อประโยชน์กับการวางธรรมและวินัย สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่พูดไม่พยากรณ์เยอะแยะไปหมดเลยนั้นคือใบไม้ในป่า นี่ใบไม้ในป่า

ในการปฏิบัติก็เหมือนกัน เห็นกาย เห็นกายอย่างไร ไม่เห็นกาย ไม่เห็นกายอย่างไร เห็นกายโดยไม่เห็นกาย มันมีกระบวนการของมัน แต่สุดท้ายมันก็ลงอริยสัจเหมือนกัน อริยสัจเหมือนกัน

นี่พูดถึงการเห็นสมองนะ ทีนี้การเห็นสมอง ยกผลประโยชน์ให้กับจําเลย ในเมื่อเราภาวนาแล้วได้ผล ยกผลประโยชน์ให้ แต่ทีนี้เพียงแต่ว่ามันกายหรือใจ พิจารณากายก็พิจารณากายไปเลย ถ้าพิจารณากายก็สิ่งที่ว่า ที่ถามมา ที่สรุปมา เคยพิจารณากายไป จิตสงบแล้วจับกายขึ้นมาพิจารณาธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ จนมันแยกสลายออกไป จนวางได้หมด แล้วอารมณ์มันใกล้เคียงกัน อารมณ์ใกล้เคียงกัน ถ้าผลมันเป็นไปได้ มันเป็นไปได้ไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าคําถามนี้มาก่อนว่า ถ้ามันแยกออกมาเป็นกองๆ อารมณ์มันก็เป็นกองของมัน แล้วสุดท้ายพอวางๆ ไปแล้วมันจืดชืด สุขเวทนา ทุกขเวทนา ถ้าสุขเวทนา ปล่อยวางสุขเวทนา ถ้ามันทุกข์ เราพิจารณาแล้วมันก็ปล่อยทุกข์เข้ามา ถ้ามันสุขมันก็ปล่อยสุขเข้ามา ปล่อยไปปล่อยมา แล้วพอเข้าไปแล้วไปถึงเรื่อง เราพูดถึงว่าเราพิจารณาให้มันเป็นเรื่องเป็นราวขึ้นมา เป็นหัวข้อเรื่องขึ้นมา พอพิจารณาไปแล้ว เพราะเราทําตามความรู้สึกนึกคิดไปแล้ว ภาพเริ่มต้นมันก็จืดชืด

ถ้าบอกทางโลกเขามีสุข มีทุกข์ มีอุเบกขา มีสุข มีทุกข์ อัพยากฤต ถ้าอัพยากฤตมันจืดชืดไหม ถ้ามันจืดชืด ทั้งสุขก็ไม่ใช่ ทั้งทุกข์ก็ไม่ใช่ จืดชืดก็ไม่ใช่ ไม่ใช่ทั้งนั้นเลย แล้วไม่ใช่แล้วอะไรมันคือใช่ล่ะ ใช่มันคืออะไร ฉะนั้น ถ้ามันจืดชืด มันจืดชืด มันจืดชืดเพราะอะไร เพราะว่าสมาธิมันไม่ชัดเจน สิ่งต่างๆ มันไม่ชัดเจน เหมือนกับคําว่า “จืดชืด”

มันมีที่มาที่ไป ถ้ามันเห็นจิตนะ มันเสวยอารมณ์นะ ถ้าพิจารณาจิต พิจารณาจิต จิตมันเสวยอารมณ์ จิตเห็นอาการของจิต มันพิจารณาของมัน มันปล่อยเข้ามา มันปล่อยเข้ามามันมีความสุข มันไม่จืดชืด

ถ้าคําว่า “จืดชืด” เวลาคนภาวนา พิจารณากายก็ได้ พิจารณาจิตก็ได้ เวลามันปล่อยไปแล้ว มันปล่อยแล้วมันปล่อยอย่างไร ปล่อยแล้ว ปล่อยก็งงๆ มันปล่อยแต่มันไม่ชัดเจน เห็นไหม

ถ้ามันปล่อยแล้วเราต้องกลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น มันปล่อยแล้ว ปล่อยก็คือปล่อย เราทํางานของเราเหมือนกัน พอทํางานแล้วผลงานนั้นมันไม่ประสบผลสําเร็จ ผลงานนั้นมันไม่เข้าเป้า ไม่เข้าเป้า เราก็มาฝึกใหม่ ทํากระบวนการอันเก่า แต่ทําให้มันชัดเจนว่ามันขาดตกบกพร่องสิ่งใดไป ถ้ามันขาดตกบกพร่องสิ่งใดไป เราก็พยายามทําสิ่งนั้น อย่างเช่นทําอาหาร ทําอาหารออกมา เขาไปทานอาหารที่ร้านอาหาร ทําไม แหม! รสชาติมันสุดยอดเลย มาทําที่บ้านมันจืดชืดเลย เอ๊ะ! เราขาดอะไร

นี่ก็เหมือนกัน พอภาวนาไปแล้วมันปล่อย ปล่อยแล้วมันเป็นอย่างไร ปล่อยแล้วจืดชืด มันจืดชืด ปล่อยแล้ว กระบวนการ เขาถามว่าถ้ามันเข้าไปแล้วมันจืดชืด ก็เลยให้มันปรุงแต่ง ปรุงขึ้นมาก็มีรสมีชาติ มีรสมีชาติ ถ้ามันมีสติ มันมีรสมีชาติทุกอย่าง รสจืดก็มีรสของมัน จืดชืดก็มีรสจืดชืด อารมณ์มันก็มีอารมณ์ของมันทั้งนั้นแหละ เราก็พิจารณาของเราซํ้าเข้าไป ถ้ามันปล่อยนะ พอมันปล่อยแล้วเราก็อยู่กับความสงบอันนั้น แล้วถ้ามันจับได้ เราก็พิจารณาแยกแยะของมันไปต่อเนื่อง ทําบ่อยครั้งเข้าๆ นี่การพิจารณาจิต

การพิจารณากายก็เหมือนกัน ถ้าพิจารณากาย เขาบอกเขาเคยทําได้แล้ว เขาเคยทํามาแล้ว ทํามาแล้ว ทํามาแล้ว แล้วมาเทียบเคียง มันเหมือนกัน ถ้าผลมันเหมือนกัน อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค กาย เวทนา จิต ธรรม พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม พอผลแล้วอริยสัจมันอันเดียวกัน ถ้าอันเดียวกัน แต่อันเดียวกัน ถ้าคนภาวนาเป็นแล้วเหมือนกัน เหมือนกันเลย แต่ถ้าคนไม่เป็น หรือคนถนัดทางใดทางหนึ่ง แล้วก็ว่าทางของตัวถูกต้อง

คนอยู่ทางภาคอีสานเข้ากรุงเทพฯ มา เขาก็ต้องเข้ามิตรภาพทั้งนั้นแหละ เราเป็นคนภาคใต้ เราจะเข้ากรุงเทพฯ มันก็ต้องเพชรเกษมทั้งนั้นแหละ แล้วเพชรเกษมกับพหลโยธิน อันไหนมันถูกวะ เถียงกัน อะไรมันถูก นี่ก็เหมือนกัน เวลาเข้าไปถึงกรุงเทพฯ มันก็ต้องอันเดียวกัน แต่อันเดียวกันอย่างไร ถ้าคนภาคใต้มันก็ว่าต้องเพชรเกษมอันเดียว

นี่พูดถึงจริตนิสัยของครูบาอาจารย์นะ ถ้าครูบาอาจารย์ บางคนก็ยืนกระต่ายขาเดียวว่าทางของฉันถูก ทางของคนอื่นผิด แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านมีวาสนานะ เพชรเกษมท่านก็เคยเข้า ท่านเคยผ่านกรุงเทพฯ ไป ท่านก็ออกไปภาคอีสาน ท่านกลับมาเข้าพหลโยธิน ท่านก็เข้ามาได้ ถ้าไปทางภาคตะวันออก สุขุมวิทก็เข้ามาได้ เข้ามาได้ทั้งนั้นแหละ สติปัฏฐาน ๔ ไง เข้าได้รอบกรุงเทพฯ กรุงเทพฯ เข้าอย่างไรก็เข้าได้ถ้าเข้าสู่อริยสัจ แล้วบอกกรุงเทพฯ อยู่ไหน พูดเหมือนกัน กรุงเทพฯ ก็อยู่ศาลาว่าการกรุงเทพฯ ไง ศาลาว่าการกรุงเทพฯ ก็คือกรุงเทพฯ ไง เข้าไปเจอกันที่ศาลาว่าการไง ไปลานคนเมือง ไปเจอกันที่นั่น รถจอดที่เดียวกันเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าทําเหมือนกันมันก็คือเหมือนกัน ทีนี้เหมือนกัน มันก็ต้องมีผู้ที่ชํานาญนะ

นี่เขาถามว่า เขาพิจารณามาอย่างนี้ พิจารณามา ตอนนี้เป็นปัญหาของผมเองแล้วล่ะ ปัญหาที่พิจารณาไปแล้วมันก็มีสุขเหมือนกัน ถ้าพิจารณาไปแล้วมันปล่อยต่อเนื่องๆ จนมันแปลกๆ เขาว่ามันแปลกๆ นะ เดี๋ยวนี้ไม่ค่อยสุขไม่ค่อยทุกข์

ไม่ค่อยสุขไม่ค่อยทุกข์นี่มันละเอียดขึ้น แต่ก่อนถ้าเราขาดสติ เราก็จะไปสุขไปทุกข์กับโลกมากนัก แต่พอเราพิจารณาไปแล้วเราก็จะวางโลกเรื่อยๆ แต่วางโลกขนาดไหนก็แล้วแต่ มันยังมีสมุทัย ยังมีที่ปักเสียบอยู่ในใจ เราพิจารณาซํ้าๆๆ ของเราบ่อยครั้งเข้าๆ เราต้องพิจารณาเราบ่อยครั้ง ซํ้าอยู่อย่างนั้นแหละ ซํ้าแล้วบอกว่าถ้ามันไม่มีสติมันจะเป็นอย่างนั้นแหละ เวลามันหลอกนะ มันบอกว่าจืดชืด คําว่า “จืดชืด” จืดชืดถ้ามันปล่อยแล้วแสดงว่ามันปล่อยไม่ชัดไม่เจน เหมือนเรา คนเรานะ มีเงินอยู่ในมือ เราสงวนไหม เงินของเรานะ บางคนเผอเรอไง กําเงินอยู่ในมือ ลืมตัวทิ้งไปไง บางคนกําเงินอยู่ในมือ กําๆๆ คุยเพลินๆ โยนทิ้งเลยนะ พอนึกได้ อ้าว! สตางค์ไปไหนล่ะ โยนทิ้งตรงไหนก็ไม่รู้

นี่ก็เหมือนกัน พิจารณาอย่างนี้มันพิจารณาแบบนี้หรือ พิจารณาโดยที่ว่ามันจืดชืด มันไม่มีผลลัพธ์หรือ เหมือนเรามีเงินนะ เรากําเงินอยู่ แล้วลืมตัวทิ้งไป แล้วพอทิ้งไป พอรู้ว่านี่เงินนะ พยายามจะหาแบงก์อยู่ไหน แบงก์อยู่ไหน หาไม่เจอ พอจืดชืดแล้วเริ่มต้นอย่างไร เราก็พยายามทําของเรา การพิจารณาจิตพิจารณาอย่างนี้ ที่ว่าถูกต้องไหม นี่ปัญหาของตัวนะ มันวนไปเวียนมา มันพิจารณาของมันอย่างนั้น แล้วพอมันปรุงมันแต่งเข้าไป มันปรุงแต่งมันก็มีอารมณ์กระทบอีก ครั้งต่อมาพิจารณาซํ้าๆๆ ความสุขความทุกข์มันปล่อยวางได้ มันปล่อยวางจนความสุขความทุกข์มันไม่เข้ามาสะเทือนหัวใจ ถ้าไม่สะเทือนหัวใจนะ

ฉะนั้น เวลามันแยกแล้ว สุดท้ายมันไม่มีอะไร มันก็แยกเป็นกอง ถ้าแยกเป็นกอง กองรูป กองเวทนา กองสัญญา กองสังขาร กองวิญญาณ ถ้ามันแยกเป็นกอง พิจารณาจิตมันเป็นแบบนั้น ถ้าแยกเป็นกองแล้ว เดี๋ยวกองนั้นมันก็จะรวมกันอีก ในเมื่อมันยังมีบ่วง ยังมีสมุทัยที่มันร้อยรัดกันอยู่ มันก็จะเข้ามาเป็นอารมณ์อีก แล้วถ้ากําลังไม่พอ เราก็พิจารณาอะไรไม่ได้ เราก็กลับมาทําความสงบของใจ ปัญญาอบรมสมาธิหรือพุทโธเข้ามา แล้วพอจิตมันสงบแล้วก็จับมัน จับสิ่งที่เป็นกองๆ จับความสุขความทุกข์พิจารณาซํ้าๆ เข้าไป

คนถ้าภาวนาเป็นนะ มันจับต้องได้ มันพิจารณาได้ ถ้าคนภาวนาไม่เป็นนะ “หลวงพ่อพูดอะไรน่ะ จับสุข จับทุกข์ จับอารมณ์ จับอะไร บ้าหรือเปล่า คนพูดอย่างนี้อยู่ที่ศรีธัญญาเยอะแยะเลย ศรีธัญญามันชี้หน้ากัน มึงบ้าๆ พูดอย่างหลวงพ่อนี่เลย” นี่ถ้าคนภาวนาไม่เป็นมันก็คิดอย่างนั้นน่ะ มันคิดไม่รู้ไม่เห็นไปด้วย แล้วมันจับต้องสิ่งใดไม่ได้

แต่ถ้าคนรู้คนเห็นนะ เวลาโรงพยาบาลศรีธัญญามันก็มีผู้อํานวยการโรงพยาบาลศรีธัญญา มันก็มีจิตแพทย์ในโรงพยาบาลศรีธัญญา พวกจิตแพทย์เขาก็ต้องดูแลไอ้คนไข้ในโรงพยาบาลศรีธัญญา จิตแพทย์กับพวกผู้อํานวยการ อย่างนั้นเขาไม่ใช่คนบ้า เขารู้ว่าอาการบ้านั้นเป็นอย่างไร

แต่ถ้าเราไม่ใช่จิตแพทย์ เราไม่ใช่อย่างใดเลย เอ๊ะ! นี่พูดเรื่องอะไรกัน พูดอะไรกัน พูดอะไรกันแสดงว่าพื้นฐานเราไม่มี เราปฏิบัติของเราไม่มีพื้นฐาน เราไม่มีพื้นฐานสิ่งใดเลย เราจะเข้าใจธรรมะ เราก็เข้าใจธรรมะด้วยวิทยาศาสตร์ เข้าใจธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่กิเลสเต็มหัวใจ ความงงๆ ในหัวใจเต็มไปหมดเลย แต่เราภาวนาไป ไอ้ความงงๆ มันโดนตีแผ่ออกไป มันโดนตีออกไปด้วยปัญญา มันโดนตีออกไปด้วยศีล สมาธิ ปัญญาของเรา ไอ้ตีความงงๆ ไอ้ความงงๆ ไอ้ความไม่เข้าใจ ไอ้ความไม่รู้จักอารมณ์เป็นอย่างไร ไอ้ที่ว่าความสุขความทุกข์ พอมันตีแผ่ออกไป มันปล่อยๆๆ มันปล่อยมันก็เหลือนะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ความรู้สึกนึกคิด ขันธ์ ภารา หเว ขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณเป็นภาระ แต่พวกเราขันธมารไง รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณเป็นมาร มารมันครอบงําเรา มันเลยต่างกันไง ต่างกันระหว่างพระอรหันต์ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ความรู้สึกนึกคิดมันมี แต่ไม่มีกิเลส แต่ของเรา ความรู้สึกนึกคิด กิเลสทั้งนั้นเลย เพราะมันมีมาร มารเป็นคนใช้ความรู้สึกนึกคิดออกมาหมดเลย ถ้าเราพิจารณาไป มันก็จะไปรู้เห็นอย่างนั้น มันก็ไม่ใช่ว่า เออ! พูดอย่างนี้เหมือนคนบ้าเลย แต่ถ้าคนมันเป็น พูดอย่างนี้เขาหาฟังอยู่ เขาหาคนรู้จริง หาคนภาวนาได้จริง แล้วสอนเรา

ฉะนั้น เขาถามว่า “ผมอยากทราบว่าจําเป็นหรือไม่ที่เราต้องทํา ๒ วิธี หรือควรปฏิบัติอย่างไรต่อไปครับ”

ถ้าเราเคยพิจารณากายไปแล้ว ถ้ามันย่อยสลายเป็นธาตุเลยนะ ถ้าจิตสงบแล้วเราก็จับกายขึ้นมาพิจารณาซํ้า มันย่อยสลายไปแล้วมันก็ยังจับต้องได้เพราะมันยังมีสังโยชน์อยู่ พิจารณากายก็ได้ พิจารณาใจก็ได้ พิจารณาใจนะ กายกับใจ นี่กายกับใจ

ถ้าพิจารณาใจ ใจคืออะไร ใจคือนามธรรม ถ้าพิจารณาใจ ใจเป็นนามธรรมเพราะจิตมันสงบขึ้นมา จิตมันมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา มันถึงสามารถจับนามธรรมได้ จิตสงบ จิตนี้เป็นสิ่ง

ความรู้สึกนึกคิดคนเร็วมาก ความคิดคนเร็วกว่าแสง คิดถึงดาวอังคาร ดาวอังคารมันไปกลับมาแล้ว นั่งอยู่นี่คิดได้ตลบเลย ความคิดของคนเร็วยิ่งกว่าแสง แต่สติปัญญาสามารถยับยั้งความคิดที่เร็วกว่าแสงให้มันหยุดนิ่งได้ ความหยุดนิ่งได้ เกิดปัญญาขึ้นมา สิ่งที่เร็วกว่าแสงแล้วพิจารณาต่อไป ที่เป็นนามธรรมมันพิจารณาแยกแยะของมัน การพิจารณานามธรรมมันมีสติปัญญามหาศาลขนาดนั้น มันเท่าทันหมด แล้วเท่าทันมันจับสิ่งใดได้ จับจิตเห็นอาการของจิต เห็นสิ่งที่เคลื่อนที่ สิ่งที่เคลื่อนที่ออกไปรับรู้ สิ่งที่เคลื่อนที่พิจารณาแล้วมันปล่อยๆ มันพิจารณากาย มันเหมือนกัน มันเหมือนกัน วิธีการภาวนาสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม

ถ้ามันพิจารณากายนะ เราก็พิจารณากายซํ้าไป ถ้าพิจารณากาย หมายความว่า ถ้ามันจับต้องได้ มันชัดเจนได้ เราก็พิจารณากาย แต่ถ้าเวลาเราจิตสงบแล้ว ถ้าเราจับความรู้สึกนึกคิด จับนามธรรมได้ เราก็พิจารณานามธรรมแยกแยะมัน แยกแยะมัน ถ้าแยกแยะแล้วจะฝากการบ้านไว้ ไอ้ที่ว่ามันเป็นสมองๆ ลองพิจารณาซํ้าอยู่ เห็นเป็นก้อนสมอง มันจะเป็นอย่างนั้นจริงหรือเปล่า จิตเห็นอาการของจิต อาการมันหรือตัวนามธรรมมันเป็นวัตถุหรือ

แต่เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “อารมณ์ความรู้สึกของเธอก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง” อารมณ์ความรู้สึกก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง มันก็เป็นอารมณ์ มันไม่ใช่เป็นสมอง นี่สมองเราอ้างอิงได้ เปรียบเทียบได้ว่าสิ่งนี้เหมือนมาจากสมอง แต่ถ้าเราพิจารณาของเราได้มันจะเป็นความจริงนะ นี่การพิจารณากายกับพิจารณาใจ

พิจารณากายก็เป็นเรื่องของกาย กายนอก กายใน กายในกาย พิจารณาจิตก็ขันธ์ ๕ ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด ขันธ์อย่างละเอียดสุด ถ้าพิจารณากายนอก กายใน กายในกาย มันพิจารณาของมันไป พิจารณาเป็นขั้นเป็นตอนเข้าไป มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ ถ้าพิจารณาได้จริงนะ

ฉะนั้น ถามว่า “ควรทําอย่างไรต่อไป”

ควรทําที่เป็นปัจจุบัน สิ่งใดเกิดขึ้นแล้วพิจารณาสิ่งนั้น มันจะเป็นประโยชน์กับผู้ที่พิจารณานั้น

ถาม : เรื่อง “กลุ้มใจเรื่องลูกค่ะ”

ลูกสาวของดิฉันอายุ ๔ ขวบ แต่ใครๆ ก็ชื่นชมว่าเป็นเด็กสวย น่ารักจริงๆ และลูกสาวของดิฉันก็มีจริตที่เป็นเหมือนเด็กทั่วไปคือมีทั้งความคิดดีและร้าย ดิฉันไม่อยากให้ลูกโตเป็นเด็กที่นิสัยเสีย ถ้ามีเวลาว่างก็จะพยายามพามาวัดตลอด พอมาอยู่วัด โยมส่วนใหญ่ก็มักจะชื่นชมลูกของดิฉัน บางคนก็ขอถ่ายรูป บางคนก็ชอบมากจึงตั้งจิตว่าเมื่อตายแล้วจะมาขอเป็นน้องของลูกดิฉัน ทําให้ดิฉันไม่สนใจ ทําเป็นไม่ได้ยินคําพูดเหล่านั้น แต่เนื่องจากลูกสาวดิฉันเป็นคนช่างจดจํา ช่างสังเกตเกินเด็กทั่วไป จึงรับรู้ว่าทุกคนชอบคนสวย ทุกวันนี้ลูกสาวดิฉันสนใจแต่เรื่องราวเรื่องความสวยความงามเป็นอย่างมากเกินกว่าเด็กในวัยเดียวกัน

คําถามคือดิฉันอยากให้ลูกดิฉันมีจิตใจที่ดีงามและมีสุขภาพแข็งแรง ไม่อยากให้สนใจเรื่องสวยงาม มีคนเคยบอกว่าถ้าดิฉันสวดมนต์นั่งสมาธิให้มาก และให้ถือศีล ๘ พร้อมกับรับประทานมังสวิรัติในวันพระ จะสามารถส่งผลบุญให้ลูกได้จริงหรือไม่ ถ้าว่าสวดมนต์นั่งสมาธิให้มากนี้ จะมากแค่ไหนถึงเรียกว่าจะส่งบุญให้แก่ลูก ทําไมต้องถือศีล ๘ ด้วยคะ

ตอบ : ถือศีล ๘ เราถือศีล ๘ คําว่า “ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗” อย่างนี้เราพูดถึงเรื่องศีลแล้วทําไมมันมากคะ ศีล ๘ ห้ามนอนในที่สูง ห้ามนอนในที่หนุนด้วยฟูก ห้ามดูละครฟ้อนรํา เราก็ เออ! เบื่อ ไม่อยากถือศีล ๘

ถ้าเราถือใจของเราดวงเดียวจบหมดเลย ถือใจดวงเดียวมันก็จบใช่ไหม

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาบอกว่า ถ้าอยากให้ลูกมีสุขภาพแข็งแรง มีจิตใจที่ดีงาม

เราจะบอกว่า เด็กก็คือเด็ก เด็กอายุ ๔ ขวบ เขาว่าลูกดิฉันอายุ ๔ ขวบ ถ้า ๔ ขวบมันก็คือเด็กนะ ถ้าคือเด็กนะ เด็กก็คือภาษาเด็ก เด็ก มันก็อยู่ที่อํานาจวาสนาของเด็ก เด็กอภิชาตบุตร เด็กที่ดีมันก็ทําให้ประสบความสําเร็จในชีวิตของเขา ถ้าเด็กมีอํานาจวาสนาของเขาปานกลาง เขาได้ประสบความสําเร็จปานกลาง ถ้าเด็กขนาดไหน นี่อํานาจวาสนาอันหนึ่ง แต่เราเป็นพ่อแม่ของคนใช่ไหม เราก็พยายามจะส่งเสริมให้ลูกเราให้มีความสามารถสูงที่สุด ถ้ามีความสามารถสูงที่สุด สภาวะแวดล้อมของลูกเรา เราก็ทําสภาวะแวดล้อมของลูกให้ดี ถ้าทําสภาวะแวดล้อมของลูกให้ดี เราฝึกฝน คนที่เขารํ่าเขารวย เขาจะส่งลูกเขาไปเรียนเมืองนอก เขาไม่ให้สตางค์เลยล่ะ เขาให้เด็กออกไปเมืองนอกปั๊บ เขาก็ต้องไปหาล้างจาน หาเงินหาทองของเขาเพื่อจะให้เด็กคนนั้นจะได้แข็งแรงขึ้นมา

เขาบอกสังคมไทยทําให้เด็กเสีย ทําให้เด็กเสียเพราะโอ๋นะ ดูแลกันตั้งแต่เล็กจนโต โตแล้ว พอโตขึ้นมาเด็กไทยก็ยังไปโรงเรียนไม่เป็น ต้องไปส่งไปเสียกัน ฝรั่งเขาไม่ไปส่งไปเสีย เขาปล่อยของเขา

เราจะบอกว่าแม่ทําให้ลูกเสีย ไม่ใช่ลูกทําให้แม่เสีย แม่ต่างหากจะทําให้ลูกเสีย ลูกก็คือลูก เด็กก็คือเด็ก เด็กอายุ ๔ ขวบก็อายุ ๔ ขวบ ทําไมเราไปวิตกวิจารณ์กับเด็กอายุ ๔ ขวบจนปานนั้น เด็กก็คือเด็ก พ่อแม่ก็คือพ่อแม่

พ่อแม่ทุกคนที่ไม่รักลูกเป็นไปไม่ได้ มันไม่มี ไม่มีหรอก แต่พ่อแม่คนไหนรักลูกแล้วเราก็ดูแลลูกของเราในสถานภาพที่ว่าเราดูแลที่ดีที่สุด ให้ความอบอุ่นให้ต่างๆ สิ่งนี้สําคัญที่สุด สําคัญที่สุด ให้ความอบอุ่น ให้เป็นที่ปรึกษา ให้อยู่กับลูก แล้วเด็กมันจะรักสวยรักงาม เด็กที่เขามีความคิดที่แบบว่ามันเข้มข้น มันก็เป็นนิสัยของเด็ก เดี๋ยวมันเป็นไปตามวัย ให้ไปถามนักจิตวิทยาสอนเด็กเลยเนาะ เขาจะบอกเลยนะ มันเป็นไปตามวัย วัยแบบนี้มันก็มีความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้ พอเป็นวัยรุ่นนะ เดี๋ยวมันก็คิดไปอีกอย่างหนึ่ง นั่นมันเป็นไปตามวัย ทางจิตวิทยาเขายังมีเลย แล้วเราจะมาทุกข์ร้อน โอ้โฮ! กลายเป็นเด็กไปด้วยเนาะ กลายเป็นอายุ ๓ ขวบ ลูกสาวอายุ ๔ ขวบ แม่มันอายุ ๓ ขวบ พอแม่มันอายุ ๓ ขวบ มันก็เลยไปแบกรับอารมณ์ ๔ ขวบอันนั้นเลย

แต่ถ้าเราเป็นพ่อแม่ที่ดี เราก็ดูแลสภาวะที่ดี เราก็รักษาลูกเราให้ลูกเราเป็นคนดี ถ้าลูกเราเป็นคนดี พ่อแม่ทุกคนหวังปรารถนาให้ลูกเป็นคนดีนะ ถ้าลูกเราเป็นคนดี คนดีคืออะไรล่ะ เราก็ทําตัวอย่างที่ดี พ่อแม่เป็นตัวอย่างที่ดีที่สุด พ่อแม่เป็นครูเอกของโลก ลูกเห็นจากพ่อแม่มาก่อน แล้วพอไปโรงเรียนก็ไปซับจากครูบาอาจารย์มา แล้วกลับมาที่บ้าน ระหว่างครูกับพ่อแม่จะต้องประสานงานกัน จะต้องรับส่งกันเพื่อให้ลูกเราเป็นคนดี ถ้าลูกเป็นคนดี มันอยู่ที่นี่ไง

ฉะนั้น สิ่งที่รักสวยรักงามเป็นเรื่องธรรมดา มันอยู่ที่ว่าพ่อแม่มีความสามารถจะให้ลูกได้มากน้อยแค่ไหน ถ้าพ่อแม่อัตคัดขัดสน เขาก็ให้ลูกของเขาได้ตามกําลังของเขา ถ้ากําลังของเรามี เราก็ทําของเรา แต่เราก็ไม่ทําให้จนเด็กมันติดไง

คนที่เขามีสตางค์นะ เขาบอกว่าเขาไม่ทําร้ายลูกเขา เขาทําร้ายลูกเขาด้วยเงินทองของเขา ถ้าเขาทําร้ายลูกเขา เพราะลูกเขา เขาไม่รู้หรอกว่าเงินทองหามาได้อย่างใด แต่เราปรนเปรอจนเขาเคยชิน เราทําร้ายลูกของเราโดยที่เราไม่รู้ตัวเลย เราต้องให้ลูกเราพอสมควร

คนที่เขาเป็นผู้ใหญ่นะ เวลาเขามีสถานะมาก เราจําชื่อเขาไม่ได้ เขาเคยเล่าให้ฟังบอกว่า เขามีฐานะมาก เวลาเขาไปรับลูกเขาที่โรงเรียน เขาไม่เอารถเก๋งไปรับลูก เขาเอารถปิกอัพไปรับ เพราะเขาไม่ต้องการให้ลูกเขาเห็นสภาพรถของแม่กับรถของคนอื่นแตกต่างกัน เขาพูดอย่างนี้นะ บอกว่าเวลาเขาไปรับลูก เขาไม่เอารถเก๋งของเขาไปรับ เขาเอารถปิกอัพไปรับ ไม่อยากให้ลูกมันคิดว่าพ่อแม่ของเรามีสถานะมาก นี่ฝึกเด็กๆ เพราะเขารักลูกของเขา แล้วเขาคํานวณของเขาได้ว่าถ้าทําอย่างใดกับลูกเขา ลูกเขาจะมีสถานะเหนือเพื่อน เหนือคนอื่น แต่ถ้าเราทําให้ลูกเขามีสถานะเท่าเพื่อนเขา พ่อแม่เขาคิดขนาดนั้นนะ เขาไม่ให้สถานะทางบ้านของเขาไปทําร้ายลูกเขา เขาบอกไม่ให้โรครวยทําร้ายลูกเขา โรครวย โรคมีสตางค์นี่โรคทุกข์ แล้วไปทําร้ายลูกเรา คนที่เขามีเขาคิดอย่างนั้น

แต่คนทุกข์คนจนนะ เขาก็อยากให้ลูกเขาเทียมตาคนอื่น คนทุกข์คนจนเขาก็อยากให้ลูกเขาเสมอคนอื่น เขาก็ปากกัดตีนถีบมาเพื่อลูกของเขา เห็นไหม

ถ้าพ่อแม่ไม่ทําร้ายลูก ถ้าพ่อแม่รักลูกก็พ่อแม่รักลูกอยู่ แต่พ่อแม่รักลูกด้วยความไม่ถูกต้อง พ่อแม่ก็ทําร้ายลูก ถ้าทําร้ายลูก ทําร้ายลูกด้วยความรัก ทําร้ายลูกด้วยความไม่รู้ตัวเลยว่าเราทําร้ายลูก

เขาบอกว่า “ลูกดิฉันเป็นอย่างนั้น”

เทศน์กัณฑ์นี้จะเทศน์ว่าแม่ ไม่ใช่เทศน์ว่าลูก (หัวเราะ) เพราะลูกไม่ได้เขียนมาถาม แม่เขียนมาถาม ลูก ๔ ขวบเขียนมาถามไม่ได้ แต่นี้แม่มันเขียนมาถาม

ก็ ๔ ขวบ เด็กก็คือเด็ก เด็กนะ บางคนเก๊มาก บางคนดื้อมาก ดื้อมากขนาดไหนพ่อแม่ก็รู้ บางคนเห็นอยู่ มาไม่อยากเอ่ย อู้ฮู! ไม่ได้เลย เก๊ เก๊สุดๆ เลย ไอ้เก๊ก็เก๊จนเหลือขอ ไอ้คนที่ดีก็ แหม! “หลวงพ่อๆ” เราไม่มีลูกสักคนเลย แต่ลูกเยอะเต็มศาลาเลย แล้วก็เห็นมาเยอะ

ฉะนั้น เด็กมันก็คือเด็กนะ คําว่า “เด็กก็คือเด็ก” หมายความว่า ปฏิสนธิจิตเกิดในไข่ เกิดในนํ้าครํา เกิดในโอปปาติกะ ในเมื่อกําเนิดเป็นลูกเราแล้ว ลูกของเราเกิดเป็นลูกเราแล้ว ขณะที่ปฏิสนธิในครรภ์เป็นลูกของเราแล้ว ถ้าลูกของเรา เขาจะมีอํานาจวาสนามากน้อยของเรา สายสัมพันธ์เกิดแล้ว ความผูกพันระหว่างแม่กับลูกเกิดแล้ว ความสัมพันธ์ระหว่างแม่กับลูกเกิดแล้ว จะดีจะชั่วก็ลูกของเราล่ะ เราจะไม่รังเกียจว่าลูกของเราเป็นอย่างนี้ เราจะไม่หลงใหลว่าลูกของเราเป็นอย่างนี้ เพราะมันคือลูกของเรา

เวรกรรมพาเกิด ผลของวัฏฏะ ในเมื่อปฏิสนธิเกิดลูกของเราแล้ว แล้วลูกเราจะเป็นอย่างไรก็แล้วแต่ เราก็ต้องดูแลลูกของเราแล้วแหละ ดูสิ ลูกของบางคนเป็นเด็กพิเศษ เขาทุ่มเทกับลูกของเขา น่าเห็นใจมาก บางคนลาออกจากงานเลยเพื่อมาปลํ้ากับลูก เพราะลูกเป็นเด็กพิเศษ ต้องมาปลํ้าอยู่กับลูกจนลูกกลับมาเป็นปกติ เขาทุ่มเทกันขนาดนั้น คนอย่างนั้นเรานับถือนํ้าใจเขาเลย เขาทุ่มเทให้กับลูกของเขา จากเด็กพิเศษจนมาเป็นเด็กปกติได้ จากเด็กพิเศษมันช่วยเหลือตัวมันเองได้ นั่นแหละนํ้าใจของพ่อแม่

นี่ก็เหมือนกัน นํ้าใจของพ่อแม่เรา ลูกเป็นอย่างนี้มันอยู่ที่นํ้าใจของพ่อแม่ นี่เหลือ ๓ ขวบ เหลือ ๓ ขวบ มันไปแบกหาม ไปวิตกกังวลจนเกินไป ลูกของเราก็คือลูกเรา เราทําดีที่สุด ปัจจุบันธรรมนะ ปัจจุบัน ถ้าปัจจุบันวันนี้ดี พรุ่งนี้ก็ต้องดี ถ้าปัจจุบัน เราอย่าไปตื่นตกใจกับอดีตอนาคตจนเกินไป เราอยู่กับปัจจุบัน ถ้าปัจจุบันนี้ดี ปัจจุบันนี้ถูกต้อง เราทําตรงนี้ให้ดีที่สุด แล้วพ้นจากนั้นไปมันก็อํานาจวาสนาของคนแล้วล่ะ อํานาจวาสนาของเรา เราทําดีที่สุดของเราแล้ว ถ้าลูกเราเป็นอภิชาตบุตร เขาจะดีกว่าที่เราจินตนาการไว้เยอะแยะเลย ถ้าลูกเราดีนะ เขาจะดีในตัวของเขา เราทําหน้าที่ของเราให้ดีที่สุด อย่าไปแบกโลก อย่าไปเหลือ ๓ ขวบ เป็นแม่คนอายุ ๔๐-๕๐ แล้ว ลดความรู้สึก ลดวุฒิภาวะเหลือ ๓ ขวบ ไปอายุน้อยกว่าลูกตัวเอง แล้วก็ไปแบกรับตรงนั้น เราอายุมากกว่าขนาดนี้ เราก็ดูแลได้ เราก็ทําใจได้

ฉะนั้น เขาบอกว่าต้องให้ไปถือศีล ๘ แล้วสวดมนต์เพื่อให้ลูก เพื่ออะไร เราก็ดูแลนะ สวดมนต์กับให้ความอบอุ่นนะ สวดมนต์มันเป็นบุญกุศล แต่ความอบอุ่น ความอบอุ่นจากเรา ถ้าความอบอุ่นจากเรานะ ต่อไปมีสิ่งใดเขามาปรึกษาพ่อแม่ นี้ยังหรอก เดี๋ยวเป็นวัยรุ่นขึ้นมาจะยุ่งกว่านี้อีก เดี๋ยวคอยดูมันพาเพื่อนมาหาแม่นะ เตรียมที่นอนไว้ให้มันพาเพื่อนมาปาร์ตี้ในบ้าน ไม่ต้องห่วง เดี๋ยวมันจะพาเพื่อนมา ยังอีกน่า ยังไปอีกไกล ถ้ามันไปอย่างนั้น

เราเป็นผู้ใหญ่พอ เราเป็นผู้ใหญ่พอ เราจะพูดกับเขาด้วยเหตุด้วยผล อะไรสมควร อะไรไม่สมควร อย่างนี้นะ ถูกต้อง อย่างนี้นะ ไม่ถูกต้อง เห็นไหม สังคมเขาไม่ทํากัน สังคมเขาทําอย่างนี้นะ สังคมเขาเมตตากันนะ สังคมเขาให้ที่ยืนกันนะ สังคมเขาเป็นแบบนี้ ถ้าแบบนี้สังคมเขาว่าเป็นคนดี ถ้าเราเห็นแก่ตัวนะ เราทําอย่างนี้นะ สังคมเขาไม่ชอบนะ เพราะเราเอาเปรียบเขานะ

เราคุยกับเขา เราให้เหตุผลเขา เราฝึกเขาตั้งแต่ตอนนี้ เขามีเหตุมีผล เขาจะไม่ให้คนอื่นหลอกลวงเขา แล้วเราเอง เราเองก็ปกครองดูแลได้ง่าย ถ้าเราดูแลปกครองง่าย นี่ลูกของเรา

ฉะนั้น บอกต้องสวดมนต์ ต้องมังสวิรัติ

อันนี้จะอ้อนวอนขอแล้วแหละ จะอ้อนวอนขอให้ลูกเป็นคนดี ขอให้ลูกเป็นคนดี แล้วเราก็เอาใจลูกจนเสียเลย แล้วก็บอกขอให้ลูกเป็นคนดี จะอ้อนวอนให้ทุกอย่างเป็นคนดี...ไม่ใช่ เราต้องเป็นคนดีก่อน เราต้องเป็นคนดีก่อน แล้วเราก็ทําให้เขาเห็นว่าความดีเขาทํากันอย่างนี้ ลูกเขาทํากันอย่างนี้ แม่กับลูกเป็นเพื่อนกัน เป็นที่ไว้วางใจกัน มีเรื่องสิ่งใดก็คุยกันได้ ถึงที่สุดแล้วถ้ามันมีเวรมีกรรมมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ถ้าอย่างนี้แล้วก็เหมือนกับอชาตศัตรู พระเจ้าพิมพิสาร เวลาลูกเกิดมานะ อาวุธในท้องพระโรงมันแสงขึ้นหมดเลย พวกที่เป็นอํามาตย์ก็เรียกพราหมณ์มาพยากรณ์ไง บอกนี่มันจะฆ่าพ่อ มันจะแย่งชิงราชบัลลังก์

ด้วยความผูกพันของพระเจ้าพิมพิสาร เขาบอกให้ฆ่าทิ้ง เด็กคนนี้ให้ฆ่าทิ้ง พราหมณ์พยากรณ์อย่างนั้นเลย พระเจ้าพิมพิสารทําไม่ได้ บอกว่าลูกของเรา เรารัก เรารัก เราก็พยายามจะแก้ไขของเรา ตั้งชื่อให้ว่า “อชาตศัตรู” ไม่เป็นศัตรูกับใครทั้งสิ้น เป็นคนดีสุดๆ เลี้ยงดูมา ดูแลมาอย่างดีเลย

ถึงที่สุดแล้วด้วยเวรกรรม เทวทัตเสื่อมลาภ ไม่มีใครไปศรัทธา คิดว่าจะทําอย่างไรให้คนศรัทธา นี่เป็นราชกุมาร เป็นราชกุมารนะ จะขึ้นครองราชย์ต่อจากพระเจ้าพิมพิสาร จะหลอกใครดี จะหลอกให้ใครมาเป็นพื้นฐานให้ดี ก็เอาราชกุมาร เพราะเขารองจากกษัตริย์ ก็แผลงฤทธิ์ไปหลอกอชาตศัตรูให้กลัว เป็นงูไปพันหัว อชาตศัตรูกลัวจนตัวสั่นเลย

“มหาบพิธไม่ต้องกลัว นี่เทวทัต นี่เทวทัต” แล้วก็แปลงกายกลับมาเป็นพระเทวทัต

อชาตศัตรูทึ่งมาก ทึ่งมากเลย เพราะเป็นวัยรุ่น อู้ฮู! สุดยอดๆ แล้วทีนี้ก็เริ่มกล่อมแล้ว กล่อมนะ “จะเป็นกษัตริย์นะ ต้องให้เป็นตอนนี้เลย”

เลี้ยงมาดี พ่อแม่เลี้ยงมาดีมาก “พ่อรักขนาดนี้พ่อก็ต้องให้ เดี๋ยวพ่อก็ให้สมบัติเอง”

“แล้วถ้าเกิดถ้าเอ็งตายก่อนพ่อเอ็งล่ะ”

นี่ยุแล้วนะ ยุแหย่แล้ว “แล้วถ้าเอ็งตายก่อนพ่อเอ็งล่ะ”

“เออ! น่าจะจริง ทําอย่างไรดีล่ะ”

ยุแหย่ๆ ยุแหย่ให้ฆ่าพ่อนะ ให้ฆ่าพ่อ ทําไม่ลง เพราะด้วยการเลี้ยงดูมาดี กล่อมมาดี ทั้งๆ ที่มีเวรมีกรรมนะ ฉะนั้น ให้เอาพ่อไปขังไว้ เขาให้ปฏิวัติเลย ให้ฆ่าเลย ฆ่าไม่ลงไง เอาพ่อไปขังไว้ พอเอาพ่อไปขังไว้นะ แล้วก็ไม่ให้กินข้าว จะให้ตายไปเองไง คือจะเอาสมบัติ

เมียพระเจ้าพิมพิสารไปเยี่ยม ทีแรกเอาข้าวไปให้ ก็กันไว้ ไม่ให้ เอาไปขังไว้ก็ว่าจะตายไง พระเจ้าพิมพิสารเป็นพระโสดาบัน พ่อเป็นพระโสดาบัน เดินจงกรม ไม่ตายเสียที เดินจงกรมนะ ก็งดอาหาร งดทุกอย่าง จะไม่ให้เอาไปให้ เมียพระเจ้าพิมพิสารเอาสารอาหารต้ม แล้วเอาผ้าชุบ ชุบแล้วเข้าไปเยี่ยม แล้วให้ดูดเอา พอไปเห็นเดินจงกรมอยู่ สั่งให้อํามาตย์เอามีดไปกรีดฝ่าเท้าไม่ให้เดินจงกรม กรีดฝ่าเท้าเลย ก็อยากได้ จิตใจอํามหิตแล้ว ด้วยความโลภ ด้วยความอยากได้ ด้วยการยุแยงตะแคงรั่ว เสียหายไปหมดเลย

สุดท้ายแล้วเพราะท่านก็มีมเหสีเหมือนกัน พอสุดท้ายเขาจะมาส่งข่าว อํามาตย์ฝ่ายหนึ่งที่คุมพระเจ้าพิมพิสารอยู่จะมาส่งข่าวว่าพระเจ้าพิมพิสารตายแล้ว อํามาตย์อีกฝ่ายหนึ่งจะมาส่งข่าวว่าภรรยาคลอดแล้ว ได้ลูกชาย แล้วไปถึงไปชนกันที่ประตูว่าจะไปรายงานสิ่งใดก่อน ก็ตกลงว่าให้รายงานว่าได้ลูกชายก่อน ก็มารายงานอชาตศัตรูว่าบัดนี้ลูกชายเกิดแล้ว

พอบอกว่าลูกชายเกิด ความผูกพัน โอ้โฮ! มันสะเทือนใจ อู๋ย! ลูก ลูกคนแรกมันเห่อ อู๋ย! ลูกเกิด รักลูกมากเลย พ่อเราก็ต้องรักเราแบบนี้ พ่อเราก็ต้องรักเราแบบนี้เหมือนกัน บอกอํามาตย์เลย บอกให้ปล่อยพ่อ ปล่อยพ่อเลยนะ ได้คิดแล้ว ให้ปล่อยพ่อออกมา อํามาตย์เข้ามารายงานว่าพ่อตายแล้ว พ่อตายแล้ว เสียใจมาก นี่เวลากรรมมันให้ผลนะ

ฉะนั้น เราเป็นพ่อเป็นแม่ที่ดี เราสอนกันเรื่องที่ดีๆ นี่ขนาดว่าสิ่งที่พราหมณ์พยากรณ์แล้วว่าต้องฆ่าพ่อ แล้วเขาให้ฆ่าทิ้งเลย แต่ด้วยความผูกพันของพ่อ ฆ่าไม่ได้ เลี้ยงไว้ แล้วตั้งชื่อทําให้ดีว่า “อชาตศัตรู” ไม่เป็นศัตรูกับใคร เป็นเด็กที่ดี เกลี้ยกล่อมมาอย่างดีทั้งหมดเลย แต่เพราะเวรกรรมอันนั้น เทวทัตมาหลอกลวงเอาไปจนได้ นี่คบเพื่อน คบเพื่อนที่ดี อย่าคบเพื่อนอย่างนั้น ต้องมีสติมีปัญญา เราฝึกฝนกันอย่างนี้

นี่พูดถึงว่า แม่ถามมาเรื่องลูกนะ เรื่องลูก เรื่องแม่ พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก แต่ด้วยเวรด้วยกรรม การเวียนตายเวียนเกิดมันมีเวรมีกรรมต่อกันมา นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อลูกของเรา เราก็รักลูกของเรา แต่เราเป็นคน เรารับราชการด้วย เขารับราชการด้วย แล้วทําไมลูกขนาด ๔ ขวบ เอ็งเอาลูก ๔ ขวบไม่อยู่ ต้องเอาอยู่สิ เป็นแม่เขาด้วย เลี้ยงเขาด้วย อบรมเขาด้วย เราอบรมเอง เราดูแลเอง เรารักษาเอง สมบัติของเรา เราต้องรักษาได้ เราต้องดูแลได้ อย่าให้เป็น ๓ ขวบ ๓ ขวบนี่วิตกกังวลไปหมดเลย

ให้เราเป็นสมสถานะ เราเป็นแม่คน เราเป็นแม่คน แล้วเราได้คลอดลูกออกมา ๑ คน แล้วเราจะเลี้ยงลูกของเราให้ลูกเราเป็นคนดี ตั้งใจไว้ให้จิตใจเข้มแข็ง จิตใจมั่นคง

จิตใจอ่อนแอเกินไป จิตใจอ่อนแอวิตกกังวลเกินไป มันก็เป็นโทษอย่างนี้ ให้จิตใจมั่นคง แล้วเราดูแลของเราตามแต่อํานาจวาสนา ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําดีคือดี ทําดีต้องเป็นดี เอวัง

๕

ถิ่นเกิด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๙ มิถุนายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สมาธิกับปัญญา”

กราบเรียนหลวงพ่อค่ะ นี่เป็นหนที่ ๒ ที่เขียนมาถาม ครั้งแรกเคยถามเรื่องการฝึกภาวนาพุทโธ แล้วก็หลับฝันไปเรื่องช็อปปิ้ง หลวงพ่ออาจจะจําได้ ครั้งนั้นหลวงพ่อตอบดีมากค่ะ หนูก็ได้นําคําสอนครั้งนั้นมาปฏิบัติ

ณ ตอนนี้ เกือบทุกคืนหนูจะสวดมนต์บทยอดพระกัณฑ์ไตรปิฎก และบทคาถาชินบัญชร อุทิศบุญให้บิดามารดาและเจ้ากรรมนายเวรของท่าน จากนั้นก็นั่งสมาธิภาวนาพุทโธ สังเกตว่า บางครั้งก็สงบ บางครั้งก็ไม่สงบ ถ้าไม่สงบก็จะพยายามปล่อยวางไป แล้วก็จะเข้าถึงความสงบบ้าง แต่ไม่ใช่ทุกครั้งไป บางทีรู้สึกว่าภาวนาพุทโธแล้วมันไม่ไปไหน ก็จะเปลี่ยนไปใช้กําหนดดูที่ลมหายใจเข้าออกบ้าง สลับกับพุทโธบ้าง อันนี้ถูกต้องไหมคะ

หนูได้อ่านหนังสือที่หลวงพ่อเขียนว่า “การมีสมาธิไม่สามารถตัดกิเลสได้ ตัวตัดกิเลสคือปัญญา” แล้วเราจะฝึกอย่างไรให้มีปัญญาคะ ต้องภาวนาอย่างไร อีกอย่าง หนูสังเกตอารมณ์และสติของตนเองตั้งแต่ฝึกทําสมาธิภาวนา บางครั้งเวลาที่มีเหตุการณ์ หรือมีคนอื่นมาทําให้รู้สึกโกรธ โมโห ใจหนูจะพยายามข่มความรู้สึกโกรธ ซึ่ง ณ เวลานั้นมันดูเหมือนจะข่มได้ แต่สุดท้ายก็ข่มความโกรธนั้นไม่ได้เลย ความโกรธนั้นยิ่งแสดงตัวตนรุนแรงขึ้น ยิ่งรู้ก็เหมือนยิ่งทํา คล้ายกับยิ่งห้ามก็เหมือนยิ่งทําอะไรอย่างนี้ ทําไมถึงเป็นแบบนี้คะ

ตอบ : ก่อนนอนเขาว่าเขาฟังเทศน์ประจํา อันนี้พูดถึงสมาธิหรือปัญญา ถ้าปัญญานะ อย่างเช่นว่าเราสวดมนต์ สวดมนต์แล้วบางครั้งเราทําของเรา บางครั้งถ้ามันไม่สงบเราจะปล่อยวาง คําว่า “ไม่สงบ” ถ้าเราปล่อยวาง แต่คําว่า “ปล่อยวาง” มันก็ต้องมีลมหายใจเข้าออก หรือปล่อยวางกําหนดพุทโธไว้ ไม่ใช่ปล่อยวางแล้วทิ้งไปเลย

คําว่า “ปล่อยวาง” ถ้าเราเคร่งเครียด เรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ หรือเรากําหนดอานาปานสติ เราต้องการการดูลมหายใจเพื่อให้ความสงบ แต่วิธีการเปลี่ยนแปลงไป อย่างนี้ถูกต้อง วิธีการเปลี่ยนแปลง เปลี่ยนแปลงสลับกันไปว่าทําอย่างนั้นทําอย่างนี้มันเป็นอุบาย เพราะกิเลสมันรู้ทันเข้า มันก็พยายาม มันจะสร้างเหตุการณ์ให้เราภาวนาได้ยาก แต่ถ้าเรามีอุบายวิธีการสับเปลี่ยนๆ ถ้าสับเปลี่ยนไป มันก็พอทําของมันได้

ฉะนั้น สิ่งที่สงสัยไง “หนูได้อ่านหนังสือที่หลวงพ่อเขียนว่า การมีสมาธิไม่สามารถตัดกิเลสได้ ตัวตัดกิเลสคือปัญญา แล้วจะฝึกอย่างไรให้มีปัญญาคะ ต้องภาวนาอย่างใด”

การภาวนาของเราก็ภาวนาพุทโธๆ นี่แหละ เรากําหนดพุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราต้องทําสมาธิก่อน คําว่า “ทําสมาธิก่อน” สมาธิไม่สามารถตัดกิเลสได้...ใช่ สมาธิไม่สามารถตัดกิเลสได้ แต่ถ้าไม่มีสมาธิก็ไม่เกิดปัญญาขึ้นมาได้ ปัญญาที่เราเกิดขึ้นมามันเป็นโลกียปัญญา

เขาบอกว่าทําพุทโธๆ กําหนดพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นสมถะ มันไม่ใช้ปัญญาๆ พระพุทธศาสนาสอนให้ใช้ปัญญาๆ แต่คนที่ไม่เคยภาวนาก็บอกว่าปัญญาๆ ปัญญาคือความรู้สึกนึกคิดอันนั้นไง

แต่ถ้าเป็นปัญญาแท้ๆ ปัญญาในภาวนามยปัญญา ปัญญาต้องเกิดจากความสงบ คนเราไม่เคยภาวนาจะไม่เห็นความแตกต่างอย่างนี้นะ แต่คนที่ภาวนาจะเห็นความแตกต่าง ความแตกต่าง หมายความว่า เวลาเราใช้ปัญญาๆ เราตรึกโดยปัญญา เราใช้ปัญญาของเรา เราก็ซาบซึ้งของเรา เราก็มีรสชาติของเราเหมือนกัน แต่รสชาติอย่างนี้มันเป็นรสชาติของสามัญสํานึก รสชาติของมนุษย์ รสชาติของปุถุชน

แต่ถ้าเราทําสมาธิเข้ามา พอจิตมันสงบเข้ามาแล้วมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าเห็นตามความเป็นจริง ถ้ามันเกิดปัญญาขึ้นมา มันเกิดนะ ถ้ามันเกิดปัญญา

ถ้าไม่เกิดปัญญาเพราะว่าสมาธิตัดกิเลสไม่ได้ สมาธิฆ่ากิเลสไม่ได้ พอทําความสงบเข้ามาก็สงบอย่างนั้นแหละ ความเข้าใจผิดก็คิดว่าความสงบนั้นเป็นนิพพาน ถ้าความสงบนั้นเป็นนิพพาน จิตมันก็ไม่ออกฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้ามันถอยออกมามันก็ถอยไปสู่ปัญญาสามัญสํานึก ปัญญาของปุถุชนนั้นเสีย แต่เวลาสงบเข้ามามันก็สงบเข้ามาว่าที่นี่คือเป้าหมาย ที่นี่คือสูงสุดแล้วมันไปอีกไม่ได้ มันก็เลยไม่เกิดปัญญา ถ้าปัญญามันเกิดขึ้นๆ ถ้าจิตสงบแล้วมันต้องฝึกหัดไง

อํานาจวาสนาคนมันแยกตรงนี้ไง อํานาจวาสนาของคน บางคนสงบแล้วสงบเฉยๆ แต่บางคนสงบแล้วมันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ถ้ามันสงบแล้วเห็น ถ้าสงบแล้วไม่เห็น ไม่เห็นก็ต้องรําพึงขึ้นมา พยายามค้นคว้าขึ้นมา ถ้าค้นคว้าขึ้นมา นี่เกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่ว่าปัญญาชําระกิเลสๆ

“การฝึกหัด ทําอย่างไรถึงให้เกิดปัญญาคะ”

ปัญญาคือภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากความสงบอันนั้นไง ถ้าไม่มีความสงบอันนั้น เวลาปัญญามันเกิด มันก็เป็นปัญญาสามัญสํานึก ปัญญาของโลก เป็นโลกียปัญญา

ฉะนั้นว่า ถ้ามันจะทําสิ่งใดก็แล้วแต่ กิเลสมันเกิดที่ไหน? มันเกิดที่ใจ ใจมันอยู่ที่ไหน ใจมันอยู่ ถ้าจิตไม่สงบเข้ามา ถ้าจิตสงบก็สงบเข้าสู่ใจ นี่มันถิ่นเกิด ถ้าเราเข้าไปสู่ถิ่นเกิด เราจะกลับบ้านของเราไง เราจะเข้าบ้านของเรา ถ้าเราไม่เข้าบ้านของเรา เราจะทําความสะอาดบ้านของเราไม่ได้

เวลาเราทําความสะอาดบ้านของเราใช่ไหม เราชําระล้างกิเลสของเรา มันต้องเข้าไปสู่ใจของเรา ถ้าใครเข้าสู่ใจของเรา นั่นคือสมาธิไง ถ้าใครไม่ทําสมาธิ มันไม่เข้าไปสู่ถิ่นเกิด มันไม่เข้าไปถิ่นกําเนิดของความรู้สึกนึกคิด ถ้าไม่เข้าสู่ความรู้สึกนึกคิด มันก็เป็นอาการ มันเป็นเงา แต่เป็นเงา ที่ว่า “ทําสมถะแล้วมันไม่เกิดปัญญา ทําสมถะแล้วแก้กิเลสไม่ได้”

มันก็แก้กิเลสไม่ได้จริงๆ นั่นแหละ แต่ถ้าไม่มีสัมมาสมาธิ ไม่มีถิ่นเกิด ไม่มีฐานที่ตั้ง ไม่เข้าไปสู่จุดเริ่มต้น จุดที่กิเลสมันเกิด จะไปทําอะไรกัน สิ่งที่ทําๆ นั้นมันเป็นปัญญาสามัญสํานึก มันเป็นปัญญาโลกไง ปัญญาโลก เห็นไหม

โดยธรรมชาติบอกว่า สมาธิฆ่ากิเลสไม่ได้...จริง สมาธิฆ่ากิเลสไม่ได้ แต่ถ้าไม่มีสมาธิ ภาวนามยปัญญาไม่มี ถึงเวลาพูดถึงว่า สติปัฏฐาน ๔ จริง สติปัฏฐาน ๔ ปลอมไง ถ้าสติปัฏฐาน ๔ ปลอม คือว่าความรู้สึกนึกคิดเอง คิดขึ้นมาเอง สร้างภาพเองว่าเป็นสติปัฏฐาน ๔ มันไม่เป็นสติปัฏฐาน ๔ จริงขึ้นมา เพราะจิตมันไม่สงบ มันไม่มีถิ่นเกิด มันไม่มีต้นบัญชี มันไม่มีเจ้าของ มันไม่มีผู้รับรู้ มันไม่มีลูกหนี้ เจ้าหนี้ พอมันไม่มีขึ้นมามันก็แก้กิเลสไม่ได้ พอแก้กิเลสไม่ได้มันก็ทําเป็นสามัญสํานึกเท่านั้นเอง แต่ถ้ามันทําความสงบของใจเข้ามา เข้าสู่ถิ่นเกิด

ดูสิ เวลาชนชาติใด เราสัญชาติใด ชนชาติใด เราจะรู้ของเรา เราเกิดมา เราจะปฏิเสธเชื้อชาติของเราหรือ เราจะปฏิเสธใช่ไหม เราไปอยู่ประเทศใด เราก็จะเป็นชนชาตินั้นๆ มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันต้องโอนสัญชาติ ถ้าโอนสัญชาติ มันยังมีกฎหมายรองรับเลย

นี่เหมือนกัน ธรรมรองรับๆ ถ้ามันทําสมาธิแล้ว สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ ไม่ได้ แต่ตัวสมาธินั่นแหละมันเข้าไปสู่ถิ่นเกิด เข้าไปสู่รากฐานของที่อยู่ของกิเลส แล้วถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญาได้ มันจะเกิดเป็นสติปัฏฐาน ๔ จริงๆ สติปัฏฐาน ๔ ในการชําระ สติปัฏฐาน ๔ ในอริยสัจ สติปัฏฐาน ๔ ในความเป็นจริง ถ้าเป็นสติปัฏฐาน ๔ ในความเป็นจริงมันก็เป็นความจริง

“แล้วเราจะฝึกหัดอย่างไรคะ เราจะสร้างปัญญาขึ้นมาอย่างไรคะ”

สร้างปัญญา ปัญญาที่เราใช้กันอยู่ ปัญญาที่เราภาวนาอยู่ ปัญญาที่เราสวดมนต์ สวดมนต์ใช้ปัญญาไหม เราอุทิศส่วนกุศลให้พ่อให้แม่นี่ใช้ปัญญาไหม ปัญญาทั้งนั้นแหละ แต่ปัญญาอย่างนี้มันเป็นปัญญาของโลก ปัญญาของโลกเพราะเรามีพ่อมีแม่ แต่โดยเป็นธรรม เวลาเราตรัสรู้ธรรม เราบรรลุธรรม ใครเป็นคนตรัสรู้ แต่เวลาเกิด ไม่มีพ่อไม่มีแม่มาเกิดได้ไหม? ต้องมีพ่อมีแม่ถึงเกิดมา เราว่าเกิดในธรรมๆ เกิดจากอะไร? เกิดจากมรรค เกิดจากอริยสัจ เกิดจากความจริง ถ้าความจริงอันนั้นมันจะเป็นความจริงอันนั้น

ปัญญา ปัญญาที่เราคิดถึงพ่อถึงแม่ มันก็เป็นปัญญาโลกียปัญญา แล้วเราก็ผูกพันของเรา เราก็มีตัณหาความทะยานอยาก มีสมุทัย มีกิเลสมันผูกมัดอยู่ แต่ถ้าเราพิจารณาของเรา พอจิตมันสงบเข้ามา เราพุทโธๆ จิตสงบเข้ามาแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะเห็นเองว่าอะไรเป็นโลกียปัญญา อะไรเป็นโลกุตตรปัญญา โลกียปัญญาคือปัญญาโลกๆ ปัญญาโดยกิเลส โลกุตตรปัญญา โลกุตตระมันจะพ้นจากโลก ปัญญาจะทําลายโลก แล้วฝึกหัดอย่างไรล่ะ

ฝึกหัดก็ทําจิตสงบ ให้จิตมันสงบมีพื้นฐานเข้ามา แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาถ้าใช้เป็น ใช้เป็น ในวงกรรมฐานเขาเรียกว่า “ภาวนาเป็น” ถ้าคนภาวนาเป็นมันจะเริ่มก้าวเดินไปแล้ว โสดาปัตติมรรคมันจะไปสรุปลงสู่โสดาปัตติผล ถ้าไม่มีโสดาปัตติมรรคมันก็เป็นโลก เป็นโลกียปัญญา ปัญญาโลกๆ นี่แหละ มันไม่เข้าสู่โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติมรรคจะเกิดขึ้นจากกัลยาณปุถุชน

ปุถุชนคนหนาด้วยกิเลส คนหนาด้วยกิเลสก็พยายามทําความสงบของใจเข้ามา มันก็เป็นกัลยาณปุถุชน กัลยาณปุถุชนทําจิตสงบมั่นคงขึ้นได้ง่าย ออกฝึกหัดใช้ปัญญาได้ง่าย

พอใช้ได้ง่ายขึ้นมา คําว่า “ง่าย” ง่ายคือว่ามันชํานาญ แต่มันทุกข์ยากมาตั้งแต่เริ่มต้นขึ้นมา แต่คําว่า “ง่าย” คือมันฝึกฝนจนชํานาญ พอชํานาญขึ้น มันจะเป็นโสดาปัตติมรรค เป็นบุคคล ๔ คู่ สังฆรัตนะ บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล บุคคล ๔ คู่ บุรุษ ๘ มันจะผ่านอันนี้ไป ถ้าผ่านไปมันก็เป็นการฝึกหัด

“ฝึกอย่างไรถึงจะเป็นปัญญา”

มันเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญานี้มันจะเกิดขึ้นมากับเรานะ

“อีกอย่างหนึ่ง หนูสังเกตว่าสติของตัวเองตั้งแต่ฝึกทําสมาธิมา บางครั้งเวลามีเหตุการณ์หรือคนอื่นมาทําให้รู้สึกโกรธ โมโห หนูจะพยายามข่มความรู้สึกโกรธ ซึ่ง ณ เวลานั้นดูเหมือนจะข่มได้”

ดูเหมือนจะข่มได้ แต่จริงๆ มันข่มไม่ได้ การข่มได้คือขันติธรรม ถ้ามันรู้สึกโกรธ คนเราจะแปลกใจว่าแต่ก่อนเวลาเราโกรธ หรือเรามีความรู้สึกต่างๆ ทําไมมันไม่เห็นชัดเจน เดี๋ยวนี้ทําไมเป็นคนขี้โกรธ เวลาคนภาวนาแล้วมันต้องจิตใจดีขึ้น ทําไมภาวนาแล้วโกรธ

สิ่งนี้มันเป็นระหว่าง ถ้าเรานะ เราไม่เป็นนักโทษ เราไม่โดนจับ เราก็สบายใจ ถ้าวันไหนเราเป็นนักโทษนะ เราโดนจับ พนักงานสอบสวนจะเรียกเราไปสอบสวน เรากลัวนะ เราระแวงตลอดเวลา เราหงุดหงิดเลย แต่เวลาสอบสวนไปแล้วจนสะอาดบริสุทธิ์ สอบสวนไปแล้วเราไม่เป็นผู้ร้าย ผู้ทําความผิด เราจะพ้นจากโทษ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตของเรา เราไม่เคยสอบสวน เราไม่เคยดูแลมันเลย มันก็อยู่ไปวันๆ หนึ่ง แต่ขณะที่เวลาเรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราทําความสงบของใจของเรามา มันจะเป็นอย่างนี้ มันจะเป็นอย่างนี้ หมายความว่า ชวนมันดีไง

จากคนที่ไม่สนใจสิ่งใดเลย มันก็ปล่อยไปตามกระแส ปล่อยไปตามความเร่ร่อนของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่พอเรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิขึ้นมา มันหงุดหงิดๆ มันหงุดหงิดเพราะเหตุใดล่ะ มันหงุดหงิดเพราะว่าผ้ามันเริ่มซักสะอาดขึ้นมา ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่าผ้า ถ้าผ้าขาวเวลามันเลอะสกปรก เราจะเห็นได้ชัดเจนเลย แต่เป็นผ้าขี้ริ้ว ผ้าขี้ริ้วไว้เช็ดเท้า เช็ดแล้วเช็ดอีก เช็ดแล้วเช็ดอีก ไม่เป็นไรหรอก จิตใจของเรากิเลสมันเหยียบยํ่า มันเช็ดแล้วเช็ดอีก เช็ดแล้วเช็ดอีก มันไม่เคยเป็นอะไรเลย มันจะมีอารมณ์อย่างไร มันจะทําอย่างไรมันก็ไม่ค่อยมีปัญหาเลย

แต่พอมาซักให้สะอาดนะ พอซักให้สะอาด พอมันสกปรกขึ้นมา มันสกปรก มันไม่สกปรก มันหงุดหงิดไง จิตใจของเรา ถ้าเราดูแลรักษา ระหว่างที่ปฏิบัติมันจะมีอารมณ์อย่างนี้ ถ้ามีอารมณ์อย่างนี้ มันหงุดหงิดๆ หงุดหงิดแต่เราดูแลของเราไปเรื่อยๆ ดูแลให้ดีขึ้นมา มันจะดีของมันขึ้นไป พอมันดีขึ้นไป มันผ่านอันนี้ไป อันนี้มันเป็นระหว่างที่ผ่านไป ไม่ต้องไปสงสัย

เขาบอกว่า “เวลามันโกรธขึ้นมา สุดท้ายแล้วความโกรธนี้ข่มไว้ไม่ได้เลย ความโกรธนี้ยิ่งแสดงตัวตนรุนแรงขึ้นมา ยิ่งรู้เหมือนยิ่งทํา คล้ายกับยิ่งห้ามเหมือนยิ่งทํา ทําอย่างนี้ ทําไมถึงเป็นแบบนี้ ทําไมเป็นแบบนี้”

เวลาเด็ก เด็กที่ปล่อยมันเล่นตามสบาย มันก็อยู่ของมัน เด็ก ถ้าเราพยายามจะจํากัดขอบให้มัน มันก็ดิ้นรนของมัน แต่ถ้าเราฝึกหัดจนเด็กมันชํานาญ เด็กมันเข้าใจ เด็กมันเห็นความปลอดภัย มันพอใจของมัน

จิตเวลาฝึกหัดมันจะดิ้นรนอย่างนี้ ถ้ามันไม่มีการฝึกหัดเลย ถิ่นกําเนิดของมัน ถิ่นกําเนิดของจิต ถ้าเราไม่รู้จักจิตขึ้นมาเลย ไม่มีสมาธิ มันจะเกิดปัญญาขึ้นมาได้อย่างไร สิ่งที่ว่าทําสมาธิแล้วตัดกิเลสไม่ได้

ตัดไม่ได้ แต่ต้องอาศัยกัน มันอาศัยกันมันถึงเป็นมรรค ๘ มรรค ๘ คือสัมมาสมาธิ

บอกว่า “สัมมาสมาธิไม่มีความจําเป็น ทําไปเลย”

“ทําไปเลย” มันอยู่ระหว่างปัญญาโลกๆ ทั้งนั้นแหละ แล้วถ้ามันทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจก็ต้องใช้ปัญญาเหมือนกัน ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาใคร่ครวญให้จิตเข้ามาในสมาธิ พอเป็นสมาธิขึ้นมาแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา มันเป็นโลกุตตรปัญญา มันเป็นภาวนามยปัญญา มันก็เป็นปัญญาชําระล้างกิเลส

แล้วอย่างกรณีที่ว่ามันโกรธๆ โกรธมันก็รู้ว่าโกรธ ถ้ารู้ว่าโกรธ เรามีสติปัญญานะ เราดูแลรักษาใจเรา โกรธอย่างไรเราก็ดูแลรักษาของเรา รักษาของเรา โกรธเพราะมันระงับได้ด้วยปัญญา ระงับได้ด้วยเหตุด้วยผล ถ้าด้วยเหตุด้วยผล เราแผ่เมตตาของเราไว้ มนุษย์เป็นสัตว์ร่วมโลก เป็นสัตว์ด้วยกันทั้งสิ้น สพฺเพ สตฺตา ทั้งนั้นน่ะ เขาทําสิ่งใดผิดพลาดมา เราคิดของเราอย่างนี้ เราเผื่อหัวใจของเราไว้ ถ้ามีสิ่งใดเกิดขึ้นมามันก็เบาบางลง นี้พูดถึงความโกรธ

แล้วถ้าความโกรธมันเกิดขึ้น เกิดขึ้นก็เรื่องธรรมดา ในเมื่อมีการกระทบ โทสจริตมันจะเป็นอย่างนี้ตลอด ผู้ที่มีธาตุไฟ ผู้ที่มีปัญญา มันจะมีอย่างนี้กระเทือนใจตลอดเวลา ถ้าธาตุดิน ธาตุดินของเขาอีกเรื่องหนึ่ง ธาตุดิน ธาตุนํ้า ธาตุไฟ นี่โดยธาตุนะ โดยธาตุคือสถิติ สถิติที่ว่าบุคคลเกิดอย่างนี้ ทําอย่างนี้จะมีอารมณ์รุนแรงอย่างนี้ นี่โดยธาตุ นี่ศึกษากันโดยธาตุ แต่ถ้าโดยจริตนิสัย โดยหัวใจ โดยกรรม มันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง แล้วโดยการภาวนา

การภาวนา การแก้กรรมๆ มันจะแก้ด้วยการภาวนาถึงที่สุดแห่งทุกข์ ถ้าถึงที่สุดแห่งทุกข์มันก็จบ ถ้ามันจบตรงนี้ได้มันก็จบ นี่พูดถึงว่า “สมาธิกับปัญญา”

สมาธิก็เป็นสมาธิ ปัญญาก็เป็นปัญญา มันเกี่ยวเนื่องกัน ถ้ามีสมาธิทําให้เกิดปัญญานี้ลึกซึ้ง ปัญญานี้เป็นปัญญาในศาสนา ถ้าไม่มีสมาธิ ปัญญาที่เกิดขึ้นเป็นปัญญาโลกๆ เป็นวิชาชีพ เป็นสิ่งที่ ดูสิ นักวิชาการที่เขาศึกษา เขาค้นคว้ากันเป็นวิชาชีพของเขา เขาทําประโยชน์กับโลกนะ เขาคิดทางวิทยาศาสตร์ เรื่องต่างๆ ขึ้นมาเพื่อให้เป็นคุณภาพชีวิต เพื่อให้คนใช้ชีวิตได้สะดวกสบายง่ายขึ้น เพื่อประโยชน์กับโลก เพราะเขาทํามาเป็นสินค้า นี่วิชาชีพ

แต่ถ้าเป็นปัญญาทางธรรมล่ะ ปัญญาทางธรรมมีสมาธิขึ้นมาแล้วเกิดปัญญาทางธรรม ปัญญาทางธรรม ถ้าปัญญาทางธรรมมันเป็นปัญญาภาวนามยปัญญา ปัญญาของจิต แล้วมันแก้ไขเฉพาะจิตดวงนั้น ถ้าแก้จิตดวงนั้นแล้ว เวลาประโยชน์ขึ้นมา เราเทศนาว่าการ หรือเวลาเราบอกธรรมะคนอื่น เราบอกกล่าว มันจะเป็นประโยชน์ตรงนั้น แต่วิชาชีพมันได้ประโยชน์ทางโลกเลย

นี่สมาธิหรือปัญญา สมาธิกับปัญญามันจะเกี่ยวเนื่องกัน มันจะเกี่ยวเนื่องกัน มันจะใช้ประโยชน์ต่อกัน แล้วมันจะได้ประโยชน์อย่างนั้น นี่พูดถึงสมาธิหรือปัญญานะ

ถาม : เรื่อง “ลัทธิฝึกยิ้ม”

นมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูงยิ่ง โดยโยมทราบจากการบอกเล่าจากแม่ชีท่านหนึ่งที่วัดของหลวงพ่อ เขาฝึกสติอย่างเดียว ไม่เอาพุทโธ เขาฝึกยิ้มตลอดเวลา พูดก็ยิ้ม เดินก็ยิ้ม นั่งก็ยิ้ม เวลาทุกข์ก็ยิ้ม สุขก็ยิ้ม โยมจึงขอกราบเรียนหลวงพ่อว่าการฝึกแบบนี้เป็นลัทธิของพระพุทธศาสนาหรือไม่ ขอหลวงพ่อชี้แนะด้วยว่าการฝึกแบบนี้ให้คุณหรือให้โทษอย่างไรคะ

ตอบ : คําถามอย่างนี้มันเป็นคําถามที่ใช้ไม่ได้ คําว่า “ใช้ไม่ได้” เพราะเขาใช้คําว่า “โยมได้ทราบจากการบอกเล่า” ถ้าจากการบอกเล่า มันไม่มีหลักฐาน การบอกเล่ามันก็โลกธรรม ๘ ไง เป็นการนินทากันไง ของที่นินทาเอามาถามทําไม อ้าว! ถ้าใครทําอย่างไร ทําอย่างนั้นก็ต้องบอกว่าใครเป็นคนทํา มันก็มีหลักฐานมาใช่ไหม ไอ้นี่อ้างการบอกเล่า อ้างการบอกเล่า การบอกเล่ามันก็ฟังเสียงนกเสียงกามา “หลวงพ่อ ทําไมอีกามันร้องกาๆ ล่ะ” อ้าว! ก็อีกามันก็ร้องอย่างนั้น นกมันร้องก็ร้องภาษานกที่มันร้องนั่นน่ะ แล้วนกมันคือนก นกมันจะมีประโยชน์อะไรล่ะ

การบอกเล่า บอกเล่ามาทําไม การบอกเล่า การบอกเล่ามันเป็นบัตรสนเท่ห์ มันไม่มีผู้เสียหาย ไม่มีตัวตน อ้าว! บัตรสนเท่ห์ใบหนึ่งมันจะทําลายคนทั้งคนเลยหรือ บัตรสนเท่ห์ใบเดียว กระดาษแผ่นเดียวทําให้คนนี้เสียหายไปเลยหรือ อย่างนี้มันก็ใช้ไม่ได้ มันก็ต้องบอกสิ พูดอะไรให้มันชัดเจน มันจะได้บอกว่าอะไรผิดอะไรถูกใช่ไหม ไอ้นี่มันไม่มีอะไรผิดอะไรถูก เป็นคําบอกเล่า บัตรสนเท่ห์ บัตรสนเท่ห์มันก็ทําลายกันน่ะสิ ถ้ามันทําลายกัน สังคมมันจะอยู่ร่มเย็นเป็นสุขได้อย่างไรล่ะ สังคมจะร่มเย็นเป็นสุขไม่ได้นะ ถ้าเรามีปัญหา เราไม่ตกลงกัน ไม่คุยกัน ไม่เคลียร์ปัญหา มันอยู่ไม่ได้หรอก นี่เล่นบัตรสนเท่ห์ เป็นการบอกเล่า นี่การบอกเล่านะ

ฉะนั้น การบอกเล่า มันเป็นเพราะว่าสํานักปฏิบัติสํานักหนึ่งมันมีหัวหน้า เจ้าอาวาสเป็นหัวหน้านั้น ถ้าเจ้าอาวาสเป็นหัวหน้านั้น เจ้าอาวาสเหมือนนักกีฬา โค้ชนักกีฬา เวลาโค้ช ถ้านักกีฬาไม่เชื่อฟัง เขาไม่ให้นักกีฬาลงนะ ฟุตบอลเขาไม่ให้ลงเลย เขาไม่ส่งตัวลง ถ้าไม่ส่งตัวลงก็อดเล่น ถ้านักกีฬาเขาจะปรึกษากันได้ แต่เขาไม่ใช่โค้ช ถ้าเขาไม่ใช่โค้ช เขาไม่มีสิทธิ์ เขาไม่มีสิทธิ์จะจัดตัวนักกีฬาลงแข่งขัน โค้ชเท่านั้นจะเป็นคนส่งให้นักกีฬาลงแข่งขัน

สํานักหนึ่ง สํานักหนึ่งก็มีเจ้าอาวาส เจ้าอาวาสเขาเป็นผู้นํา วิธีการสอนเขาจะบอกของเขาเอง เขาจะดูแลเอง เพราะว่าเขารับผิดชอบ เขารับผิดชอบ ผิดถูก เจ้าอาวาสเป็นผู้รับผิดชอบ ฉะนั้น รับผิดชอบ

ฉะนั้น บอกว่า ได้ยินแม่ชีท่านหนึ่งที่วัดหลวงพ่อ ที่วัดหลวงพ่อนะ เขาฝึกสติอย่างเดียว ไม่เอาพุทโธ เขาจะยิ้มตลอดเวลา พูดก็ยิ้ม เดินก็ยิ้ม นั่งก็ยิ้ม เวลาทุกข์ก็ยิ้ม สุขก็ยิ้ม

อันนี้ถ้าพูดอย่างนี้นะ นี่พูดถึงว่าบัตรสนเท่ห์ๆ นี่บัตรสนเท่ห์ แต่ถ้าพูดถึง เวลาสิ่งนี้มันเป็นเรื่องประโยชน์ไง เรื่องประโยชน์กับสังคมสงฆ์ สังคมของปฏิบัติ ไก่ป่าขันตัวเดียว เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ ไก่ป่าขันตัวเดียว ไก่ป่ามันจะมีหัวหน้า แล้วหัวหน้ามันจะคุมฝูงมัน มันจะพาฝูงมันให้อยู่ในความปลอดภัยจากนักล่า จะมีนักล่าคอยล่าสัตว์ป่า ถ้าหัวหน้าเป็นหัวหน้าฝูง มันฉลาด มันจะพาฝูงมันให้ปลอดภัย ถ้าพาฝูงให้ปลอดภัย

ฉะนั้น ในสํานักปฏิบัติก็เหมือนกัน ในสํานักปฏิบัติ เวลาวิธีการสอน วิธีการภาวนา ที่บอกว่า ในการประพฤติปฏิบัติ เวลาการปฏิบัติ การภาวนา สิ่งที่ว่าการภาวนา เวลาสิ่งที่ปฏิบัติพอเป็นพิธี หลวงตาใช้คําว่า “ปฏิบัติพอเป็นพิธี” พอปฏิบัติเป็นพิธี เขาจะมีสูตรสําเร็จของเขา กําหนดรู้ตัวทั่วพร้อม มีปัญญาขึ้นมา รู้เท่าทันแล้วจบหมด พูดถึงความโกรธๆ เมื่อกี้นี้ เวลาคนที่โกรธจัดๆ ถ้าไปกําหนดรู้โกรธหนอๆ โกรธนี่หยุดนะ โกรธนี่หายเหมือนกัน โกรธมันเบาลงเพราะอะไร เพราะมันตั้งสติขึ้นมาไง โกรธหนอๆๆ ไอ้นี่มันบอกโกรธเกือบเป็นเกือบตาย แล้วภาวนาพุทโธไปยิ่งโกรธใหญ่ ระงับไม่ได้เลย ระงับไม่ได้

ความโกรธนะ โลภ โกรธ หลง พระอนาคามีถึงจะระงับได้ ถึงจะตัดได้จริง ถ้าตัดไม่ได้ มันมีของมันอยู่ในใจ เพียงแต่ว่ามันจะรู้แบบไม่รับผิดชอบไง โกรธหนอๆๆๆ จนมันหายไปเลย แล้วปัญญามันอยู่ตรงไหนล่ะ ปัญญาอะไรมันถึงรู้ว่าโกรธไม่โกรธล่ะ โกรธมันมาจากไหน มันมีเหตุมีผลของมัน แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา มันจะโกรธนะ โกรธนี่ก็คืออารมณ์ของมัน ถ้าเรารู้ทันของมัน รู้ทันมันก็จบ รู้ทันมันก็จบ ถ้าเราจิตสงบแล้วเราเห็นสติปัฏฐาน ๔ เราจับตรงนั้นไปแล้วพิจารณาไป มันเป็นการฆ่ากิเลสเป็นชั้นเป็นตอนๆ เข้าไป เดี๋ยวมันจะไปเห็นปฏิฆะ-กามราคะ นั่นแหละตัวจริงของมัน นี่พูดถึงถ้าโค้ชเขาจะฝึกหัดของเขา

ฉะนั้น บอกว่ามาฝึกยิ้มๆ

ฝึกยิ้มอย่างนี้มันต้องไปโรงเรียนนาฏศิลป์ โรงเรียนนาฏศิลป์เขาเป็นวัฒนธรรมนะ เราไม่ใช่ไปดูถูกดูแคลนเขานะ สิ่งที่เป็นกุลสตรีเขาไปศึกษา เขาไปเรียนกัน มารยาทสังคม ถ้ามารยาทสังคม นาฏศิลป์เวลาเขาเรียนมาแล้วเขาเป็นวิชาชีพได้ เขาเผยแผ่วัฒนธรรมประเพณีได้ อันนั้นเป็นเรื่องโลก ประเพณีวัฒนธรรมของเขา โรงเรียนนาฏศิลป์เขาทําอย่างนั้น

แต่ถ้าพูดถึงการชําระล้างกิเลส มันมาฝึกยิ้มๆ อะไรกันอยู่ ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็เรื่องหนึ่ง ถ้าเป็นพุทโธก็เรื่องหนึ่ง ถ้าเราจะทําความสงบของใจเข้ามา เป็นสมาธิอบรมปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธินะ มันก็ใช้ปัญญาไล่เข้ามาเพื่อความสงบระงับ ปัญญาไล่เข้ามาเลย เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิก็อย่างหนึ่ง ถ้ามันเป็นคําบริกรรม พุทโธๆ ไป ถ้าพุทโธไป นี่คือการภาวนา นี่คือการจะชําระล้างกิเลส จะถอดถอนกิเลสในการปฏิบัติภาวนา

ไก่ป่าๆ ไก่ป่าที่เขาฝึกเขาสอน ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริง หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นนะ เวลาท่านสอน ท่านสอนกําหนดพุทโธด้วย เวลาท่านสอนหลวงปู่อ่อน ท่านให้ใช้คําบริกรรมยาวๆ ด้วย เช่น หลวงปู่ดูลย์ หลวงปู่ดูลย์นี่ก็ลูกศิษย์หลวงปู่มั่น หลวงปู่ดูลย์ หลวงปู่มั่นก็เป็นคนสอนปัญญาอบรมสมาธิ นี่มันสอน นี่โค้ชกีฬาที่เขาเป็น เขารู้ว่านักกีฬาคนใดควรจะลงเล่นตําแหน่งไหน มีความสามารถเฉพาะตัวอย่างใด

นี่ก็เหมือนกัน ปฏิบัติ จิตใจของคนมันแตกต่างหลากหลาย คําว่า “แตกต่างหลากหลาย” โดยพื้นฐานนักกีฬานะ อ้าว! เช้าขึ้นมาจะเล่นกีฬาอะไรก็แล้วแต่ เขาต้องออกกําลังกายทั้งนั้นน่ะ เพื่อเรียกความฟิตของตัวเอง

นี่ก็เหมือนกัน เราทําความสงบของใจๆ เขาจะเรียกความฟิตของหัวใจขึ้นมา ถ้าใจมันไม่มีความฟิตขึ้นมา มันไม่มีความองอาจกล้าหาญขึ้นมา มันจะปฏิบัติสิ่งใดล่ะ แล้วถ้าเกิดใช้ปัญญา เดี๋ยวถ้ามันภาวนาเป็นนะ ถ้าคนภาวนาเป็นจะเข้าไปหาครูบาอาจารย์ตลอด เข้าไปหาครูบาอาจารย์เพื่ออะไร? เพื่อขออุบาย เราจะยกขึ้นวิปัสสนาอย่างไร วิปัสสนาไปแล้วมันจะมีปัญหาอย่างไร

ไอ้นี่มันปฏิบัติเบสิก ทุกคนยังทํากันไม่ได้เลย เรียกความฟิตของใจมันยังทํากันไม่ได้เลย ถ้าเรียกความฟิตของใจมันมีเบสิกขึ้นมาแล้วน่ะ มา! ใครมีพรสวรรค์อย่างไร จะลงเล่นกีฬาชนิดใด ลงเล่นตําแหน่งใด เขาจะดูพรสวรรค์ของจิตนั้น ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นท่านจะรอตรงนี้ไง รอตรงที่ว่าเวลาคนมีพื้นฐานขึ้นมาแล้ว เวลาจะยกขึ้นวิปัสสนา จะยกขึ้นวิปัสสนาอย่างไร มันจะเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป

ไม่ใช่ว่า “แหม! วัดอะไรมีแต่พุทโธๆๆ อยู่นั่นแหละ วัดอะไรมีแต่ปัญญาอบรมสมาธิ ไม่เห็นก้าวหน้าสิ่งใดเลย”

มันจะไปไหนล่ะ ในเมื่อเรายังทําอะไรกันไม่ได้เลย

ถิ่นเกิดๆ ทําสมาธิขึ้นมา ถิ่นเกิดของมัน ถิ่นเกิดของความรู้สึก ถิ่นเกิดของความรู้สึกนึกคิด ถิ่นเกิดของจิต ถิ่นเกิดของที่อยู่มันอยู่ไหน หาถิ่นเกิดของตัวเองกันให้เจอก่อน ถ้าหาถิ่นเกิดของตัวเองให้เจอ มันจะชําระล้างกิเลสได้ตามความเป็นจริง

หาถิ่นเกิดของตัวเองไม่เจอ ไม่รู้จักที่ไหน ไม่รู้จักตัวตนของตน ไม่รู้จักเรา ไม่รู้จักที่มาที่ไป ไม่รู้ว่าเราเป็นลูกใครเลยหรือ ไม่รู้เลยว่าเราเป็นลูกใคร

นักเลงเขาถามนะ “เอ็งรู้จักพ่อกูไหม เอ็งรู้จักพ่อกูไหม”

มันเองยังไม่รู้จักเลย ไปเที่ยวหาเขานะ “มึงรู้จักพ่อกูไหม มึงรู้จักพ่อกูไหม” แล้วมึงมาถามกูทําไมล่ะ อ้าว! ก็มึงยังไม่รู้จักพ่อมึงเลย แล้วมึงจะรู้จักตัวมึงได้อย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน เราจะปฏิบัติมันต้องกําหนดความสงบของใจเข้ามา เราจะรู้จักตัวตนของเรา โอ้โฮ! จิตเป็นอย่างนี้เนาะ อู้ฮู! สมาธิมันมีความร่มเย็นอย่างนี้เนาะ โอ้โฮ! ทําไมมันมหัศจรรย์ขนาดนี้เนาะ มันมีความสุข มันมีตัวตนของมัน มันรู้จักตัวตนของมัน มา! ถ้าอย่างนั้นน่ะ มหัศจรรย์เลยล่ะ พอมหัศจรรย์ขึ้นมาแล้วมันยกขึ้นวิปัสสนาอย่างไร ถ้ามันยกขึ้นวิปัสสนา มันทําของมันได้นะ มันก็เป็นประโยชน์ของมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้าฝึกอย่างนี้ ทําอย่างนี้ไง นี่ไก่ป่า ไก่ป่าเขาดูแลฝูงของเขา

ฉะนั้น เรามาประพฤติปฏิบัติ ในเมื่อเป็นสังคมนะ สัปปายะ หมู่คณะเป็นสัปปายะ เราปรึกษา เราคุยกันได้ เราคุยกัน เราปรึกษากันได้ แต่ความรู้เราเป็นจริงหรือยัง ความรู้เป็นจริงหรือยัง เราพูดออกไปมันจริงหรือ เวลาเราสนทนาธรรมกัน เราแลกเปลี่ยนกันได้ เวลากลับไปแล้วไปนั่งคิดเลย เอ๊ะ! พูดไปนี่เขาเชื่อหรือเปล่านะ

นั่นน่ะ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านไม่นิยมให้คุยกันเพื่อจะเอาชนะคะคานกัน เพราะเวลาเรากลับไปแล้วมันจะไปวิตกกังวลไง นี่เขาเรียกติดตัวเอง

หลวงตาบอกว่าถ้าไม่ติดเรานะ คือถ้าตัวตนของเรา เราชําระล้างของเราแล้ว เราพูดคําไหนคํานั้นนะ มันถูกต้องหมด แล้วไม่หวั่นไหวด้วย แต่ถ้ามันติดตัวเองใช่ไหม ติดตัวเอง คือตัวเองยังสงสัยใช่ไหม เวลาพูดไป ขณะที่สมาธิเราดี เราก็พูดได้ละเอียดลึกซึ้ง พอพูดได้ แหม! ลึกซึ้งมากเลย คิดว่าใช้ได้หมดเลย แต่พอเราไปภาวนาขึ้นไป จิตเราดีขึ้นไป อ้าว! มันยังไปได้อีก มันก็เกิดความกังวลแล้ว พอเกิดความกังวล เกิดความสงสัย เกิดสีลัพพตปรามาส เกิดความลูบคลํา ภาวนาไปมันติดขัดหมด

ถ้าเราไม่พูดเสีย เรารู้เห็นสิ่งใดนะ เราเก็บไว้ในใจ แล้วปฏิบัติต่อเนื่องไปๆ เวลามันลึกซึ้งเข้าไป อ๋อ! อันนี้มันหยาบ มันยังละเอียดกว่า มันยังชัดเจนกว่า มันยังไปได้อีก

ทีนี้ครูบาอาจารย์ท่านรู้หมด ท่านรู้ของท่านแล้ว เวลาท่านบอก บอกแค่ตามความจําเป็น แล้วบอกมากกว่านั้นมันจะเป็นวิปัสสนึก บอกมากกว่านั้นมันจะเป็นวิปัสสนึกเพราะครูบาอาจารย์บอกร่องรอยไว้แล้วเราก็นึกตาม ถ้าเป็นวิปัสสนึกมันก็เป็นสัญญา ถ้าเป็นสัญญาแล้วเกิดสมุทัย เกิดตัณหา เกิดความยึดมั่น มันก็บอกว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม มันติดอีกนะ การบอกที่ไม่เป็นประโยชน์ บอกแล้วผู้ที่ปฏิบัติกลับเป็นโทษ เป็นโทษเพราะไปสร้างจินตนาการ แล้วยึดมั่นถือมั่นความที่เป็นจินตนาการนี้ไว้ เขาเรียกว่า “ติด” เวลาติดขึ้นมา แกะยากมาก

เวลาสวะมันไหลไปตามนํ้า มันไปติดที่ไหนนะ เวลามีแรงกระเพื่อม มีแรงลม มันจะทําให้สวะนั้นหลุดลอยไปได้ แต่ความทิฏฐิที่มันเห็นผิด มันยึดของมัน ติดอันนี้แก้ยากมาก มันต้องทําให้จิตดวงนั้นเห็นโทษ พอเห็นโทษขึ้นมามันถึงจะคลายตัวมันเอง พอมันคลายตัวมันเอง มันก็จะหลุดจากการที่มันเป็นทิฏฐิอันนั้นออกมา ถ้ามันหลุดทิฏฐิอันนั้นออกมา มันก็เจริญก้าวหน้าต่อไป

ผลของการบอกที่ผิดนะ ครูบาอาจารย์ ถ้าท่านเป็นครูบาอาจารย์ที่จริง ท่านสงสารพวกเรา ท่านจะไม่บอกมากเกินกว่าความจําเป็นไป แต่ถ้าเวลาท่านเทศน์ของท่าน เวลาเทศน์ศาลา มันก็บอกเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มันเป็นสเต็ปขึ้นไป เพราะจิตของคนไม่เหมือนกัน

เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการ หลวงตาบอกเลยนะ เริ่มต้นตั้งแต่ทําสมาธิเลย พอสมาธิสงบเข้าไปแล้วก็เดินโสดาปัตติมรรค ถ้าสําเร็จก็เป็นโสดาปัตติผล ยกขึ้นสู่สกิทาคามิมรรค ถ้าสําเร็จก็เป็นสกิทาคามิผล ยกขึ้นสู่อนาคามิมรรค พอถ้าสําเร็จก็เป็นอนาคามิผล ยกขึ้นสู่อรหัตตมรรค สําเร็จก็เป็นอรหัตตผล

ทําไมต้องยกขึ้นล่ะ

ถ้าไม่ยกขึ้นมันจะไม่เห็นกิเลส เพราะกิเลส โสดาปัตติมรรคกับสกิทาคามิมรรคมันแตกต่างกัน กิเลสระหว่างเป็นโสดาบัน สังโยชน์ ๓ ตัว กับกามราคะ-ปฏิฆะอ่อนลง มันแตกต่างกัน มันคนละโจทย์ โจทย์มันคนละข้อกัน กิเลสมันหยาบละเอียดแตกต่างกัน คําว่า “ต้องยกขึ้น” ถ้าไม่ยกขึ้น มันจะไปเห็นกิเลสที่ละเอียดกว่าไม่ได้ สกิทาคามิมรรค ถ้าไม่ยกขึ้น ติดตรงนั้นก็ว่าเป็นนิพพาน

ถ้าจะยกขึ้นสู่อนาคามิมรรคนะ อนาคามิมรรคคือเห็นกามราคะ มันต้องยกขึ้น แล้วการยกขึ้นทําอย่างไร ใครไม่เคยยกขึ้นก็ไม่รู้ ใครไม่เคยขับรถเกียร์ธรรมดา มันจะไม่รู้ว่าการตบเกียร์ ๑ ๒ ๓ ๔ เป็นอย่างไร มันขับแต่รถเกียร์อัตโนมัติไง เหยียบแต่คันเร่งๆ เหยียบคันเร่งอย่างเดียวมันไปเลย เกียร์อัตโนมัติมันไปเลย แต่เกียร์อัตโนมัติเขาก็ทดเกียร์ของเขาไว้ ถ้าเป็นเกียร์ธรรมดา เขาต้องเหยียบคลัตช์ ตบเบรก เหยียบคลัตช์ ตบเกียร์ ๑ เหยียบคลัตช์ ตบเกียร์ ๒ เหยียบคลัตช์ ตบเกียร์ ๓ เหยียบคลัตช์ ตบเกียร์ ๔ มันถึงจะมรรค ๔ ผล ๔ แล้วเกียร์ ๔ เกียร์มันแตกต่างกันไหม เฟืองหยาบละเอียดมันแตกต่างกัน กิเลสก็แตกต่างกัน ถ้ากิเลสแตกต่างกัน ครูบาอาจารย์ท่านเป็น ท่านเห็นโทษกับตรงนี้ไง

ฉะนั้น เห็นโทษตรงนี้ มันถึงว่าจะสอนต่อเมื่อ ต่อเมื่อมีประโยชน์ ต่อเมื่อเขาติดขัดตรงนั้นๆ แล้วเราจะบอกอุบาย บอกตรงๆ มันก็ยึดนะ บอกตรงๆ มันก็บอกว่า “โอ๋ย! ที่อาจารย์พูดมานี่หยาบมาก กระผมภาวนาดีกว่านี้อีก ปัญญากระผมกว้างขวางกว่าอาจารย์เยอะแยะเลย” จินตนาการได้เพริศแพร้ว จินตนาการจนทะลุนิพพานไปนานแล้ว นี่เวลากิเลสมันสวมเขา กิเลสมันขี่คออยู่ มันคิดอย่างนั้นแหละ แต่เวลาภาวนาไปแล้วคอตกนะ คอตกต่อเมื่อจิตมันเสื่อมหมด ถ้ามันเป็นตทังคปหาน มันเป็นการปหานชั่วคราว มันเป็นการปล่อยวางชั่วคราว การปล่อยวางชั่วคราว การปล่อยวางโดยส้มหล่น คําว่า “ส้มหล่น” คืออํานาจวาสนาของคนเกิดเป็นครั้งเป็นคราว มันปล่อยวางโดยกรรม โดยกรรมคือทําไปแล้วโดยสิ้นสุดของกรรมมันก็วางอย่างนั้น แต่มันไม่ใช่อริยสัจ

แต่ถ้ามันเป็นอริยสัจนะ เป็นมรรคนะ เวลามันจับพิจารณาของมัน เวลามันปล่อยขนาดไหน มันปล่อยไม่มีเหตุไม่มีผล ถึงเวลาปล่อยแล้วปล่อยเล่าๆ เวลามันมีเหตุมีผลสมบูรณ์ของมัน เห็นไหม สัจจญาณ มีสัจจะความจริง กตญาณ กิจจญาณ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าญาณ ๑๖ นี้ยังไม่เกิดกับเรา เราไม่ปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ ไม่ปฏิญาณตน มันเกิดสัจจะ กตญาณ ของที่มีอยู่ สัจจะความจริง กิจจญาณๆ ญาณที่เกิดขึ้นตามความเป็นจริงในธัมมจักฯ ถ้าทําอย่างนี้ เห็นสัจจะความจริงอย่างนี้มันถึงจะเป็นอริยสัจ

การว่าปล่อยวางๆ ปล่อยวางอย่างไร ถ้าครูบาอาจารย์ไม่ทําได้เป็นความจริง เรื่องอย่างนี้ไม่ชัดเจน แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์จริง อย่างนี้ชัดเจน แล้วมันเป็นวุฒิภาวะของจิต จิตแต่ละดวงไม่เหมือนกัน ปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติ

ขณะที่ปัญญาวิมุตติ อย่างเจโตวิมุตตินะ เช่น หลวงปู่คําดี หลวงปู่ชอบ หลวงปู่เจี๊ยะ พวกนี้พวกพิจารณากายทั้งนั้นแหละ แต่เวลาพิจารณากายแล้วมันยังหยาบละเอียดแตกต่างกันเลย หลวงปู่บัวพิจารณากาย พิจารณากายเหมือนกันนี่แหละ แต่ไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกันโดยอุบาย โดยวาสนา โดยพฤติกรรมของจิตแตกต่างกันหมด ไม่เหมือนกันเลย แต่พิจารณาอริยสัจโดยพิจารณากายเหมือนกัน แต่การกระทําแตกต่างกันด้วยอํานาจวาสนา ด้วยกําลัง ด้วยบารมีของครูบาอาจารย์แต่ละองค์

ฉะนั้น ผู้ที่เป็นครูบาอาจารย์จริง หลวงปู่มั่นท่านเป็นคนสอนมาเอง ครูบาอาจารย์ของเรารุ่นที่ว่าหลวงปู่ชอบ หลวงปู่คําดี หลวงปู่บัว หลวงปู่มั่นสั่งสอนมาทั้งนั้นน่ะ หลวงปู่มั่นเป็นคนสั่งสอนเอง

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งสอนสาวกสาวกะ เอตทัคคะ ๘๐ องค์ พระอรหันต์ลักษณะเด่น ๘๐ จําพวก พระอรหันต์ลักษณะเด่น แล้วลักษณะเด่น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ที่แต่งตั้งเอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะต้องมีคุณสมบัติเหนือกว่านั้นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องมีคุณสมบัติเหนือกว่าพระอรหันต์ ๘๐ ลักษณะเด่นนั้น แล้วตั้งลักษณะเด่นนั้นแต่ละประเภทๆ ขึ้นมา

นี่พูดถึงการปฏิบัติตามความเป็นจริงไง การปฏิบัติตามความเป็นจริงเขาจะสอน เขาจะบอกตามแต่อุบาย ตามแต่ขั้นตอนของจิตที่มันติด จริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน ครูบาอาจารย์ที่เป็น เห็นไหม เหมือนหมอเลย หมอ คนไข้เข้ามา วิเคราะห์วินิจฉัยโรคตามอาการของโรคนั้นเฉพาะคนๆ ทั้งๆ ที่เป็นโรคหวัดเหมือนกันนี่แหละ แต่ที่มาที่ไปมันแตกต่างกัน แยกแยะต่างกัน เหมือนกัน ฉะนั้น สิ่งที่ปฏิบัติมันต้องเป็นอย่างนี้ ถ้ามันเป็นอย่างนี้ปั๊บ มันถึงบอกว่า ไก่ป่าขันตัวเดียว ไก่ป่าขันตัวเดียวคือวิธีการที่รู้จริง ผู้รู้จริงมันจะจัดการของเขา

ฉะนั้น เหมือนกัน ฉะนั้น สิ่งที่เกิดขึ้น อันนี้มันเป็นประโยชน์ไง เป็นประโยชน์หนึ่ง สังคมจะอยู่ได้ ไอ้เรื่องการบอกเล่าต้องหาข้อเท็จจริงก่อน อย่าเอาเรื่องการบอกเล่า ถ้าเอาเรื่องการบอกเล่า บัตรสนเท่ห์ บัตรสนเท่ห์จะทําลายคน มันทําไม่ได้ บัตรสนเท่ห์เขียนแล้วก็ร้องเรียนตามบัตรสนเท่ห์นั้น ถ้าบัตรสนเท่ห์เขียนมาหลายๆ ใบ อืม! มันน่าจะมีเค้า

อันนี้ก็เหมือนกัน อย่างที่ว่าการปฏิบัติ ถ้าการปฏิบัติ ฝึกยิ้มฝึกต่างๆ มันมี เมื่อก่อนมีพระมาอยู่ที่นี่บอกว่า “ไม่ต้องกําหนดพุทโธ เพราะพุทโธมันมีอยู่แล้ว”

เราไล่ออกเลย เราไล่ออกจากวัดนี้ไปเลย เขาสอนกันไง เขาบอกว่า “ในเมื่อพุทโธก็มีอยู่แล้ว ไม่ต้องกําหนดพุทโธ ไม่ต้องกําหนด”

ถ้าเอ็งไม่กําหนดได้นะ แล้วเอ็งกําหนดได้จริงนะ ดูสิ อานาปานสติเขาก็ไม่ได้กําหนดพุทโธหรอก ปัญญาอบรมสมาธิเขาก็ไม่ได้กําหนดพุทโธหรอก ทําไมเราไม่ไล่เขาออกล่ะ เพราะนั่นเขาทําตามข้อเท็จจริง เพราะปัญญาอบรมสมาธิมันก็มีการกระทํา อานาปานสติมันก็กําหนดลมหายใจ มันมีสติเพื่อกําหนดลมหายใจนั้น เพื่อเป็นประโยชน์กับจิตนั้น คือมีการกระทําจริงไง แล้วบอกว่า “ไม่ต้องพุทโธหรอก โยนมันทิ้งไปเลยเพราะพุทโธมันมีอยู่แล้ว” นี่มันไม่มีการกระทําจริง มันไม่มีการกระทําจริง

กําหนดมรณานุสติ มีคําบริกรรม มีการกระทํา คนเรามีการเคลื่อนไหว มีการออกกําลังกาย ร่างกายมันก็จะแข็งแรงเป็นธรรมดาใช่ไหม เราบอกว่าเราไม่ต้องออกกําลังกายหรอก เพราะร่างกายเราแข็งแรงอยู่แล้ว อ้าว! มันไม่มีการกระทําเลย

นี่เหมือนกัน ถ้ากําหนดพุทโธ เขาบอกไม่ต้องทําเลย ถ้าเขาบอกว่าพุทโธก็ได้ ธัมโมก็ได้ เห็นไหม ไม่กําหนดพุทโธ กําหนดธัมโม สังโฆ กําหนดมรณานุสติ เทวดานุสติ นี่มันมีคําบริกรรม สิ่งใดก็ได้

คําสอนมันจะรู้เลย คําสอนถ้าถูกมันก็คือถูก ถ้าผิดมันก็คือผิด ผิดมันเป็นการปฏิเสธเลย ปฏิเสธ มันไม่มีที่มาที่ไป ถ้าไม่มีที่มาที่ไป มันจะเป็นการปฏิบัติได้อย่างไร มันก็เป็นการนอนอยู่ในโอฆะไง นอนอยู่ในกิเลสไง แต่สําคัญตนว่าเป็นการปฏิบัติไง ถ้าสําคัญตนเป็นการปฏิบัติ มันไม่มีประโยชน์หรอก เห็นไหม ถ้าคนเป็นก็เป็น

ทีนี้เพียงแต่ว่า สํานักไหนก็แล้วแต่ ถ้ามีครูบาอาจารย์มีชื่อเสียง เขามา เขามาเพราะเชื่อมั่นในการสั่งสอนของครูบาอาจารย์องค์นั้น เราอยู่ด้วยกัน เราจะมาพลิกแพลงว่าปฏิบัติตามเราๆ

ตามเรา ได้ถามครูบาอาจารย์หรือยัง เป็นนักกีฬา เราจะอยู่ในทีมฟุตบอล จะอยู่ในทีมนั้น เราได้แจ้งโค้ชหรือยังว่าเราเป็นนักฟุตบอลในทีมนั้น ยังไม่ได้พูดเลย ฟุตบอลทีมนั้นโค้ชเขาก็เป็นคนจัดตัวเอง เราไม่มีสิทธิ์หรอก เราจะไปจัดตัวแข่งกับโค้ช มันเป็นไปไม่ได้หรอก เอ็งจะตั้งทีมฟุตบอลซ้อนใช่ไหม สโมสรมีทีม ๑ ทีม ๒ ใช่ไหม จะมีทีมสํารองหรือ มันไม่ใช่ สโมสรเขามีทีมเดียว เขาแข่งในทีมเดียว แต่ทีนี้พวกนักกีฬาตัวที่เขาเอาไว้เปลี่ยนนั่นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้ามี ๒ ทีมมันไม่มีหรอก มันเป็นไปไม่ได้ ถ้าเป็นไปไม่ได้

นี่คือประเพณีพระป่า พระป่า ไก่ป่าเขาขันตัวเดียว ไก่ป่าขันตัวเดียว หัวหน้าฝูงมันจะขัน มันจะพาฝูงของมันไป มันจะดูแลฝูงของมันให้ฝูงของมันปลอดภัยจากนักล่า แต่เรา เราจะมาล่ากันเองในฝูง ไม่มีประโยชน์หรอก เราจะมาล่ากันเองในฝูงใช่ไหม ฝูงนั้นเขามีหัวหน้านะ เขามีหัวหน้าฝูง หัวหน้าฝูงเขาจะพาฝูงของเขาไป เพราะหัวหน้าฝูงเขาเป็นสุภาพบุรุษ เขาให้เกียรติทุกๆ คน ให้เกียรติทุกคน คนที่อยู่ในฝูงนั้นต้องให้เกียรติกัน อย่าจิกตีกัน ทางโลกเขาบอกว่าไก่ในเข่งมันตีกันเอง เดี๋ยวมันตีกันทั้งเข่ง แล้วก็ให้พ่อค้าเป็ดไก่เขาเอาไปเชือด

นี่ก็เหมือนกัน เราจะประพฤติปฏิบัติ เราต้องดูหัวใจของเรา เราจะไม่จิกตีกันไง เราอยากจิกตีกิเลส แต่เราจะไม่อยากจิกตีไก่ด้วยกัน แต่เราอยากจิกตีกิเลสในใจเรา กิเลสในใจเราต้องจิกต้องตีมัน งานของเรามันอยู่ที่นี่ งานของเราต้องขุดคุ้ยหากิเลสของเรา ไม่ใช่หน้าที่ของเรา หน้าที่ของหัวหน้าฝูง การสอนการบอกมันหน้าที่หัวหน้าฝูง หัวหน้าฝูงเขาจะเคลียร์ของเขาเอง เขาจะดูแลเองว่าใครทําผิดใครทําถูก แล้วภาวนาผิดภาวนาถูก มาสิ

หลวงตาท่านพูดบ่อยนะ ท่านบอกว่าท่านสอนมาเยอะมากเลย ท่านก็รอฟังข่าวการปฏิบัติของลูกศิษย์ ไม่มีใครไปพูดให้ฟังสักคน

นี่ก็เหมือนกัน เทศน์อยู่นี่ เมื่อวาน ๓ รอบ ๔ รอบ ก็ฟังอยู่นี่ว่าใครภาวนาได้วะ ใครภาวนาแล้วจิตสงบมาพูดให้ฟังบ้าง แล้วกูจะแก้ว่ะ กูรอแก้อยู่นี่ ไม่เห็นมีใครมาให้แก้สักตัว แต่เวลาลับหลังนี่เก่งน่าดู สอนกันไปสอนกันมา แหม! มันเก่ง เก่งนอกเวทีไง เก่งนอกเวทีนี่เก่งมาก ในเวทีไม่เห็นเลย ไม่เห็นคนไหนมีแววเลยนะว่าจะเป็นไก่ที่มีคุณภาพ ไก่ที่แบบว่ามีราคาไง ไก่ชนะสังเวียนมา ตีชนะมามันจะมีราคามาก ไม่เห็นนะ มีแต่ไก่แจ้ ไม่มีประโยชน์อะไรเลย

นี่พูดถึงมันเป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์ต่อเมื่อคําพูด เพราะเคลียร์ปัญหาสังคมของเราเอง ฉะนั้น คําบอกเล่า จริงๆ นะ บัตรสนเท่ห์ ไม่รับฟัง สอง การสอนผิดวิธีการก็รับไม่ได้ ฉะนั้น สิ่งที่จะผิดจะถูก เราเป็นหัวหน้า มันควรจะถึงที่หัวหน้าก่อน แล้วหัวหน้าจะตัดสินเองว่าสิ่งใดผิดสิ่งใดถูก เอวัง