คํานํา

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ท่านเมตตาตอบคําถามเพื่อให้ชาวพุทธมีหลักใจ ให้พึ่งพระรัตนตรัย และเพื่อเทิดทูนเชิดชูวงกรรมฐานสายหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น โดยหนังสือนักหลบ ได้ชี้ให้เห็นถึงเส้นทางธรรมของพ่อแม่ครูอาจารย์ทั้งสอง ท่านบวชเพื่อความพ้นทุกข์จริงๆ ท่านทุกข์ยากลําบากตามป่าตามเขาตลอดชีวิตจริงๆ ท่านปฏิบัติจริงๆ จนเป็นธรรมขึ้นมาจริงๆ และท่านได้วางหลักเกณฑ์ให้สังคมชาวพุทธได้ดําเนินตาม

การที่หลวงปู่มั่นกล่าวประจํา ด้วยความเป็นห่วงว่า “ภิกษุให้ปฏิบัติมาเถอะ แก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ” เพราะท่านขาดครูบาอาจารย์คอยชี้นํา การบุกเบิกปฏิบัติจึงแสนทุกข์แสนยาก ซึ่งต่างกับสังคมนักปฏิบัติสมัยนี้ปฏิบัติแบบง่ายๆ จึงสะเพร่ามักง่าย การปล่อยวางก็เป็นการคาดหมาย ไม่เป็นตามความเป็นจริง แม้เริ่มปฏิบัติกําลังไม่พอที่จะต่อกรกับกิเลส ก็ไม่รู้จักเป็นนักหลบ หลบเพื่อสร้างพื้นฐานแห่งธรรม คือ ความสงบใจ แม้พระที่สึกไป ซึ่งเป็นเรื่องเก่า พึ่งไม่ได้ ก็ไปนับถือเป็นครูบาอาจารย์ ดังนั้น การปฏิบัติเมื่อไม่ถูกต้อง ไม่เป็นไปตามขั้นตอนแห่งธรรม ไม่มีครูบาอาจารย์ ทําแล้วสงสัย จึงไม่ก้าวหน้า ถ้าหากปฏิบัติถูกต้องแล้ว โดยมีธรรมเป็นที่พึ่งและทางเดิน ต้องเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก และเป็นอริยสัจอันเดียวกัน

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
กุมภาพันธ์ ๒๕๕๙

๑

เส้นทางธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๕ มิถุนายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การบวช”

กราบพระอาจารย์ครับ ผมถามพ่อกับแม่ว่าผมจะขอท่านบวชตลอดชีวิต ท่านจะว่าอย่างไร ท่านบอกว่าที่ท่านส่งเสียให้เรียนมาจนถึงปัจจุบันนี้ ท่านเหนื่อยยากมาก ท่านอยากให้ผมบวชแบบเป็นประเพณีมากกว่าบวชตลอดชีวิต

ผมรบกวนขอคําแนะนําจากพระอาจารย์ครับว่าผมควรทํางานตอบแทนบุญคุณท่านก่อนดีไหมครับ แต่ผมก็ไม่รู้ว่าตัวเองจะตายเมื่อไหร่ ผมกลัวว่าจะเสียโอกาสที่จะได้บวชในชาตินี้ครับ

ตอนนี้ผมอายุ ๒๕ กําลังจะเรียนจบสิ้นปีนี้ ผมเป็นพี่คนโต ผมมีน้องชาย ๑ คน น้องสาว ๑ คน เรียนจบแล้วทั้ง ๒ คนเลยครับ ถ้าผมบวชแล้วให้น้องชาย น้องสาวดูแลพ่อแม่ จะอกตัญญูไหมครับ ผมไม่รู้ว่าควรจะทําอย่างไรดีครับพระอาจารย์ ขอบพระคุณครับ

ตอบ : ตั้งใจใหม่ไง ตั้งใจว่า โดยธรรมชาติเราเป็นชาวพุทธ เราเป็นชาวพุทธแล้วได้ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทุกคนก็อยากได้ อยากได้มรรคอยากได้ผลทุกคน ทุกคนนะ ถ้าเราจิตใจเป็นธรรม จิตใจที่มันฝักใฝ่ที่ดี คิดถึงมรรคถึงผล คิดถึงมรรคถึงผล มรรคไง มรรคคือมรรคญาณ ผล ผลคือการปฏิบัติจนเป็นอกุปปธรรม ถ้าเป็นอกุปปธรรม

เพราะเราศึกษา เราเข้าใจได้ สุขทุกข์ สุขกับทุกข์ทางโลกมันเป็นเรื่องหนึ่ง แต่วิมุตติสุข เราปรารถนาความสุขเหนือโลก ความสุขที่เป็นความสุขความจริง เราปรารถนาอันนั้น แต่คนจะถึงสิ่งนั้นได้ต้องมีอํานาจวาสนาบารมีพอสมควร ถ้าไม่มีอํานาจวาสนาบารมีนะ คนมีความตั้งใจอย่างนี้เยอะมาก เวลาบวช ทุกคนตั้งใจบวชมาก แต่เวลาบวชไปแล้วทําไมทําตัวให้ถึงที่สุดไม่ได้ล่ะ

เวลาทําถึงที่สุดไม่ได้ เวลาบวชเป็นพระไปแล้ว เวลาปฏิบัติไปแล้ว ปฏิบัติไปแล้วยังไปค้างๆ กันอยู่ ทุกข์มากนะ มันทุกข์มาก ทุกข์เพราะต้องเร่งความเพียร ทุกข์เพราะกิเลสมันเหยียบหัวเอา ทุกข์เพราะสังคม สังคมเขาคาดหวังกับเรา ทุกข์ไปหมด นี่ความทุกข์

เราบวชเป็นพระแล้ว ทุกคนมาบวชเป็นพระแล้วสุขสบาย ถ้าบวชเป็นพระ บวชหนีทุกข์ บวชแบบไม่ต้องการสิ่งใดเลย มาบวชเพื่อดํารงชีวิต นั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง

แต่ถ้าคนบวชเพื่อพ้นจากทุกข์นะ พ้นจากทุกข์ ดูสิ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่าในเขามาตลอด ครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านเอาจริงเอาจังขึ้นมา ท่านหันหน้าเข้าป่านะ ท่านไม่ออกมายุ่งกับสังคมเลย สังคมมันมีแต่ความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ความทุกข์อย่างไร ทั้งหิวทั้งกระหาย ทั้งอดทั้งอยาก ทั้งอ่อนเพลีย ทั้งภาวนา นี่พูดถึงเวลาปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ

ฉะนั้น ถ้าตามความเป็นจริง คนจะปรารถนาวิมุตติสุขมันต้องมีอํานาจวาสนาพอสมควร ถ้าไม่มีอํานาจวาสนา มันจะไม่มีความเข้มแข็ง มันจะดํารงเพศสมณะตลอดรอดฝั่งยาก แต่ถ้ายาก ทําไมพระอยู่เต็มประเทศไทยเลย

อันนั้นบวชมา บวชเพื่อการศึกษา บวชเพื่อสร้างบารมี บวชมามาเอาจริงเอาจังขนาดไหน บวชมาทางวิชาการ ศึกษากันให้จบดอกเตอร์ ยังดีนะ ต่อไปจะมีศาสตราจารย์ พระศาสตราจารย์ ถ้าเป็นอาจารย์แล้ว ความดีทางวิชาการเป็นศาสตราจารย์ แต่นี่บวชมาเป็นดอกเตอร์ เป็นอะไรต่างๆ ก็ว่ากันไป แล้วพูดถึงความรู้จริงล่ะ ความรู้จริงมีไหม ถ้าความรู้จริงมีนะ มันสงบระงับในหัวใจ ถ้าความรู้จริงสงบระงับอย่างนี้

เราจะบอกว่า สิ่งที่บอกว่าเราปรารถนาจะบวช แล้วเราบอกเราอยากจะบวชตลอดชีวิต เพราะว่า “ผมไม่รู้ว่าตัวเองจะตายเมื่อไหร่”

ถ้าคิดอย่างนี้ได้ มรณานุสติ เราคิดถึงความตาย มันไม่เห่อเหิมจนเกินไป แต่เราก็ไม่ใช่อายุสั้นจนว่าเราจะไม่มีโอกาสหรอก ฉะนั้น ถ้าเราไม่อายุสั้นขนาดนั้น ในเมื่อพ่อแม่พูดมาอย่างนี้ใช่ไหม พ่อแม่ส่งเสียมา ท่านเหนื่อยยากมาก ท่านอยากให้บวชประเพณี ถ้าคําว่า “บวชประเพณี” เราจะบวชหรือไม่บวช เราก็ทิ้งไว้ก่อน ทําหน้าที่การงานดูแลพ่อแม่ไปก่อน

พระกัสสปะ ดูสิ พ่อแม่มีลูกชายคนเดียว เป็นมหาเศรษฐีเลย พ่อแม่ก็อยากจะให้ลูกดํารงเผ่าตระกูลไป ไอ้ลูกก็อยากบวชมาก สุดท้ายมันมีอํานาจวาสนานะ เวลาพ่อแม่พระกัสสปะไปขอลูกสะใภ้ให้ ลูกสะใภ้ก็มีความคิดอันเดียวกัน พอมีความคิดอันเดียวกัน เราจะเป็นสามีภรรยากันในนาม แต่เราจะอยู่กันโดยพรหมจรรย์ แล้วก็เอาดอกไม้ตั้งไว้ ดอกไม้ตั้งไว้ที่บนหัวนอน ดอกไม้ไม่เหี่ยวไม่เฉาเลย ดํารงชีวิตอยู่อย่างนั้นน่ะ จนพ่อแม่ตายหมดนะ

พอพ่อแม่ตายหมด พระกัสสปะแจกทรัพย์สมบัติอยู่ ๗ วัน แล้วพอไปถึงทางสองแพร่ง ภรรยา ภรรยาในนาม เพราะอยู่กันโดยพรหมจรรย์ ให้ภรรยาไปบวชเป็นนางภิกษุณี พระกัสสปะมาบวชเป็นพระ สุดท้ายแล้วพระกัสสปะบวชเมื่อแก่ ก็ไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกอยากประพฤติปฏิบัติให้ถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ ได้อุบายจากพระพุทธเจ้าไป ถือธุดงควัตรเข้มแข็ง ธุดงควัตรๆ เข้มแข็งมาก เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนสําเร็จเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา พอเป็นพระอรหันต์ก็ดํารงธุดงควัตรต่อไป จนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามเลย “กัสสปะเอย เธอมีอายุเท่าเรา เธอก็เป็นพระอรหันต์แล้ว ทําไมต้องดํารงธุดงควัตรต่อไป”

“ข้าพเจ้าถือธุดงควัตรนี้ไว้เพื่อเป็นคติแบบอย่างกับอนุชนรุ่นหลังได้อ้างอิงเป็นแบบอย่าง”

เป็นคติแบบอย่างไงว่าถือธุดงค์ทําอย่างนี้ๆๆ นี่ทั้งๆ ที่เป็นพระอรหันต์นะ จนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสาธุนะ สาธุว่าพระกัสสปะถือธุดงควัตร ถือผ้าบังสุกุลไง ผ้านี่ไม่รับจากคหบดีจีวร ไม่รับจากใคร จะเก็บเอาตามถนนหนทาง เก็บเอาจากซากศพ

ทีนี้ผ้ามันเก่า มันไม่ได้ดั่งใจหรอก ก็มาปะมาชุน สังฆาฏิ ๗ ชั้น หนา ปะแล้วปะอีก ทีนี้เวลาลงอุโบสถ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นอย่างนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขอแลก “พระกัสสปะเอย เธอก็อายุ ๘๐ เท่าเรา เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน ทําไมต้องถือธุดงควัตรอีก”

“ข้าพเจ้าพอใจ”

ถ้าอย่างนั้น พอใจ ขอแลก เอาสังฆาฏิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแลกกับพระกัสสปะ นี่มีองค์เดียว แล้วเป็นเอตทัคคะในทางธุดงควัตร บวชเมื่อแก่ๆ

นี่มันมีตัวอย่าง ถ้าตัวอย่างที่คนขวนขวายในสมัยพุทธกาลก็มี ในสมัยปัจจุบันนี้ก็มี เราอยู่ในวงการพระ พระที่ว่าออกบวชแล้วพ่อแม่ไม่เห็นด้วย พ่อแม่พยายามอะไรก็มี แต่เวลาคนที่เขามีโอกาสบวช เขาไม่บวชกันนะ คนที่มีโอกาส คนที่เขาส่งเสริม มันก็ไม่ค่อยเอากัน ไอ้คนจริงคนจัง คนจริงคนจัง คนดีจากภายนอก เวลาบวชเป็นพระ เป็นพระที่ดี ถ้าคนเกเรจากข้างนอกมาบวชเป็นพระก็เป็นพระเกเร ว่าอย่างนั้นเลย มันมีนิสัยใจคอไง

ฉะนั้น ถ้าเราว่าเราอยากบวช เราก็อยากบวช มีนะ มีเวลาบวชเข้าไปแล้วอยากบวชมาก พอบวชเข้าไปแล้วไม่สมความปรารถนา สึกออกไปก็เยอะ

ฉะนั้น ถ้าเราจะบวชใจของเราก่อนไง ถ้าเราจะเอาประโยชน์นะ เอาประโยชน์ เราก็ดํารงชีวิตของเรา เลี้ยงดูพ่อแม่ ดูแลพ่อแม่ไป เราก็หาโอกาสของเรา ถ้าเราจะบวชของเรา เราปฏิบัติทางฆราวาสก็ได้ ถ้าบวชประเพณีก็บวชประเพณีก่อนก็ได้ ไปบวชประเพณีพรรษาหนึ่ง ลองไปบวชประเพณี พอบวชเสร็จ “อืม! รู้แล้ว ไม่บวชอีกแล้ว อยู่กับพระ อู้ฮู! พระเรื่องมาก เออ! อยู่เป็นฆราวาสดีกว่า ฆราวาสก็ปฏิบัติได้” คนเราไปเจอประสบการณ์แล้วเดี๋ยวมันจะรู้ไง

นี่พูดถึงนะ ถ้าเราจะบวช พ่อแม่อยากให้บวชประเพณีมากกว่า ถ้าเราบวชประเพณี ถ้าบวชประเพณีก็บวช ถ้ายังไม่บวช จะรักษาสิทธิ์ไว้ว่าเราจะไปบวชเอาข้างหน้าก็ได้ ถ้าไปบวชเอาข้างหน้านะ เราบวชตั้งแต่บวชใจก็ได้ พยายามรักษาใจของเรา

เพราะมี เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์นะ มีคนไปขอบวช บางคนท่านเห็นแล้วท่านก็ให้ บางคนท่านบอกไม่ให้นะ คือว่าขอบวช เขาจะลาออกจากราชการมาบวชตลอดชีวิตไง

บางคนท่านบอก เออ! ท่านก็เห็นดีด้วย บางคนท่านบอกว่าให้อยู่ไปก่อน ให้อยู่ไปก่อน ให้อยู่ไปก่อนแสดงว่าให้ปฏิบัติในการเป็นฆราวาส เพราะคนเราอํานาจวาสนาคนไม่เหมือนกันหรอก เวลาคิดอย่างนี้คิดได้นะ “ถ้าพูดอย่างนี้แล้วทําไมไม่ส่งเสริม คนอยากบวชก็ต้องบวชให้หมดเลย คนขนาดเขาไม่บวชยังพยายามไปดึงให้เขามาบวช แล้วคนมาบวชแล้วมาพูดอย่างนี้”

คนที่เขาจะบวช บวชเพื่อเป็นประโยชน์มันก็ดี แต่คนที่มีภาระรับผิดชอบ คนที่มีสิ่งใดอยู่ เราก็ต้องดูตรงนั้นด้วย แล้วถ้าบวช มันบวชได้หลายวิธีการ ถ้าบวช เราก็บวชของเรานะ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เราเป็นลูกคนโตใช่ไหม มีพี่มีน้อง มันก็ได้ ถ้าคําว่า “อกตัญญูไหม” ถ้าคําว่า “อกตัญญู” นะ อกตัญญูคือไม่รับผิดชอบ ไม่ดูไม่แล แต่นี้ถ้าเราเป็นคนดีนะ เรารับผิดชอบอยู่แล้ว ถ้าบวชเป็นพระแล้วนะ แม้แต่มีลูกชายคนเดียว มันมี ที่มีข่าว ข่าวที่ว่าพระที่บวชแล้วไปดูแลพ่อแม่

พระ พูดถึงว่าถ้าบวชแล้วนะ มีสมัยพุทธกาลไง พระบอกว่าต้องสึกไปดูแลพ่อแม่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนุญาตให้เอาพ่อแม่มาเลี้ยงเลย ในสมัยพุทธกาลก็มี แม้แต่โลกเขายังรักพ่อรักแม่ของเขา แล้วถ้าไปบวชเป็นพระแล้ว อุปัชฌาย์เป็นอุปัชฌายะ ครูบาอาจารย์เป็นอุปัชฌาย์ แล้วพ่อแม่ของเราก็มี ทําไมเราเทศน์สั่งสอนให้คนเขากตัญญูกับพ่อแม่ของเขา แล้วเราก็เป็นพระ ทําไมเราจะดูแลพ่อแม่เราไม่ได้ เราก็ดูแลได้ ถ้าพูดถึงว่ามันเป็นธรรมนะ

ฉะนั้น คําว่า “อกตัญญู” มันจะอกตัญญูที่ไหน คําว่า “อกตัญญู” หมายถึงว่า มันไม่รับผิดชอบ เห็นไหม นี่รับผิดชอบอยู่ แต่เราจะเอาทรัพย์ที่ละเอียด ทรัพย์ที่เป็นธรรมไง แล้วทรัพย์ที่เป็นธรรม เราทําอย่างนี้พ่อแม่ก็ได้บุญไปด้วย เรากลับเลี้ยงดูด้วยบุญด้วยกุศล แล้วสิ่งนี้ถ้าเราระลึกถึงลูก ระลึกถึงพระ

นี่พูดถึงคําว่า “อกตัญญู ไม่อกตัญญู” มันอยู่ที่มุมมอง ถ้ามุมมองของเขา เขาบอกว่า “ไม่รับผิดชอบ ไม่ดูแลพ่อแม่นี่เป็นอกตัญญู” แต่เราบอกเราดูแลพ่อแม่ แล้วเราดูแลพ่อแม่แล้วเรายังให้พ่อแม่ระลึกถึงศาสนาอยู่ตลอดเวลา ถ้าระลึกถึงลูกนะ ถ้าระลึกถึงในแง่บวกนะ ถ้าระลึกถึง นี่มันเป็นเรื่องผลของวัฏฏะ มันเป็นเรื่องเวรเรื่องกรรมเหมือนกัน

ฉะนั้น สิ่งนี้มันเป็นปัญหาสังคม ปัญหาโลก แต่ถ้าเราเป็นไปได้นะ มันต้องเข้มแข็ง ทุกคนที่บวชมันมีประสบการณ์ทั้งนั้นน่ะ ประสบการณ์ว่าจะได้บวชไม่ได้บวช พอบวชมาแล้วเอาจริงเอาจังขนาดไหน ถ้าไม่เอาจริงเอาจังนะ กิเลสเวลามันขี่หัว เราจะเรียกร้องเอาจากใครไม่ได้เลย เวลากิเลสเรา มันมี มีคนที่มาบวชแล้วนะ พอบวชมาแล้วคาดหมายไว้สูงมาก แต่พอไปทําแล้วทําไม่ได้ เขาก็สึกออกไปๆ ก็มี แต่คนที่ทําได้จริงก็มี

ฉะนั้น เราเองในชีวิตเรา ใช่ บอกว่าเราเกิดมาแล้วเราจะตายเมื่อไหร่ก็ไม่รู้ เราก็อยากทําให้ชาตินี้ได้จริงได้จัง ความคิดถ้ามันมั่นคงก็ดีไปนะ แต่ถึงเวลาถ้ามันท้อแท้ขึ้นมา ฉะนั้น พอท้อแท้ขึ้นมา ในวงกรรมฐานเราจะมีครูบาอาจารย์ เวลามีครูบาอาจารย์คอยช่วยเหลือกัน คอยเจือจานกัน ใครจิตเสื่อม ใครจิตตก จิตตกก็ให้เข้าป่าให้เข้าเขาไป จิตตกแล้วให้อยู่กับเสือกับสาง พอมันคิดไปมันก็กลัวไง ไปอยู่ในป่าในเขามันกลัวผีกลัวสาง แต่ถ้าอยู่คนเดียวมันคิดร้อยแปด

คนเราจิตมันเจริญก็ได้ เสื่อมก็ได้ ถ้ามีหมู่คณะ เขาจะชักจูงกัน เขาจะดูแลกัน มันอยู่ที่บุญกุศล หมู่คณะที่ดี ถ้าเจอหมู่คณะที่ดี ดีมากเลย ถ้าไปเจอหมู่คณะไม่ดี เจอหมู่คณะไม่ดี เราจะทําคุณงามความดี มันก็มีปัญหาเหมือนกันนะ ทางโลกเขาว่า ทําดีแต่อย่าเด่น ทําดีแล้วเด่นมันจะเป็นภัย

แต่ถ้าทําดีของเรา ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นจริงนะ เราสู้ความดีครูบาอาจารย์ไม่ได้หรอก อย่างเช่นหลวงปู่มั่น “ให้ปฏิบัติมาๆ” เราปฏิบัติให้เป็นพระอรหันต์ ๒ องค์ยังเท่าหลวงปู่มั่นไม่ได้เลย ทําดีได้ ๒ เท่าด้วย เพราะหลวงปู่มั่นท่านสร้างบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์ ท่านปรารถนาเป็นพระพุทธเจ้ามา ดูสิ ดูผลงานของท่านสิ ท่านชักนําสังคมให้ย้อนกลับมาในภาคปฏิบัติเลย แล้วท่านยังสั่งสอน รื้อสัตว์ขนสัตว์ให้ลูกศิษย์ลูกหา หลวงปู่ขาว หลวงปู่แหวน หลวงปู่บัว ครูบาอาจารย์ หลวงปู่คําดีต่างๆ หลวงปู่ตื้อ พระอรหันต์ทั้งนั้นเลย

แล้วพูดถึงว่า ถ้าครูบาอาจารย์ท่านพยายามรื้อสัตว์ขนสัตว์ ท่านพยายามจะทําให้เราถึง ท่านจะไม่เมตตาเราได้อย่างไร ท่านเมตตาเรานะ แต่มีสมัยหลวงปู่มั่น พระเข้าไปแล้วหนีหลวงปู่มั่นออกมาก็มี บอกเข้มข้นเกินไปก็มี

ถ้าเราทําคุณงามความดีสองเท่าสามเท่ายังสู้ท่านไม่ได้เลย ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้าเจอครูบาอาจารย์ที่ดีนะ ท่านจะเปิดทาง ท่านจะทําให้เต็มที่เลย แต่ถ้าไปเจอครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นธรรม ทําดีแต่อย่าเด่นจะเป็นภัย ภาวนาขึ้นมาเดี๋ยวจะยุ่ง ภาวนาขึ้นมาเดี๋ยวมันจะเกินหน้าอาจารย์แล้ว มันจะแซงไปแล้ว ถ้าอาจารย์คิดอย่างนั้นนะ เรามีเวรมีกรรม

แต่ถ้าอาจารย์ถ้าเป็นอาจารย์จริงๆ นะ ท่านจะยุยงส่งเสริม หลวงปู่มั่น ถ้าพระองค์ไหนจิตเสื่อมนะ ให้ไปอยู่กับช้างที่นั่น ให้ไปอยู่ป่านั้น เพราะว่าป่าในประเทศไทย หลวงปู่มั่นท่านเดินมาหมดแล้ว ท่านจะรู้เลยว่าที่ไหนมันมีสัตว์อะไร ที่ไหนมีหมี ที่ไหนมีเสือ

เวลาจิตเราตก ท่านจะให้ไปอยู่ที่นั่นเลย พอให้ไปนะ เราก้าวไม่ออกแล้ว ทีนี้อาจารย์สั่งกับเรา จะเอาอย่างไร ไม่กล้าไปหรอก เพราะจิตมันตก ถ้าจิตมันตกไปอยู่อย่างนั้นนะ จิตฟูหมดแหละ จิตมันจะฟื้นเลย ฟื้นเพราะอะไร เพราะมันจะคิด จิตตกเป็นเพราะอะไร เพราะมันคิดเรื่องอกุศล ถ้าไปอยู่กับเสือ อกุศล เดี๋ยวเสือมันจะคาบหัวเอา มันก็ไม่กล้าคิดไง พอไม่กล้าคิด มันก็มาคิดพุทโธไง

อุบายของครูบาอาจารย์เราท่านเยอะแยะที่เป็นธรรม ถ้าครูบาอาจารย์เป็นธรรมนะ ท่านจะดูแลพวกเราสุดยอดเลย แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่เป็นกิเลสนะ อย่าเด่นนะ อย่าเด่น เดี๋ยวจะเป็นภัย ปฏิบัติเกินหน้าเกินตาไม่ได้นะ ไม่ได้

แต่ครูบาอาจารย์เรามันจะเกินหน้าเกินตาไปได้อย่างไร ครูบาอาจารย์เราเกินหน้าเกินตาได้ไหม ครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นธรรมแล้ว มึงปฏิบัติมาเถอะ ศีล สมาธิ ปัญญา เป็นสมบัติของมึง เป็นสมบัติของคนปฏิบัติ ใครปฏิบัติได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พอพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปลื้มใจมาก “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ”

คือคนที่ทําอะไรก็แล้วแต่ เขาต้องการพยาน ต้องการคนรู้เห็นจริงเหมือนกัน ถ้าคนที่เขารู้จริงเห็นจริง เขาต้องการให้ของเรามีคุณค่า มันต้องมีคนรู้ด้วยเห็นด้วย คนที่รู้จริงตามเรามันจะทําให้สิ่งนั้นมีค่า

เรามีค่าอยู่คนเดียว เรากอดอยู่คนเดียวว่าเรามีธรรมๆ แล้วคนอื่นเขาบอกว่าเขาไม่เห็นด้วย ธรรมมันจะชัดเจนได้อย่างไร แต่ถ้าวันใดขึ้นมา คนที่เขามีดวงตาเห็นธรรมเขาบอก อู้ฮู! อู้ฮู! มันจะส่งเสริมคุณค่ากันไง เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สงฆ์องค์แรกเกิดแล้ว “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” มันมีพยานแล้ว เราไม่ใช่พูดคนเดียวแล้ว เราไม่ใช่ว่าเราจะพูดอยู่คนเดียว มีพยานๆ นี่ก็เหมือนกัน ครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติ ท่านต้องการให้พวกเราปฏิบัติให้เป็นความจริงจริงๆ อันนี้เป็นประโยชน์มาก

แต่ถ้าเราบวชแล้ว ด้วยเวรด้วยกรรม เราชื่นชมอาจารย์องค์นี้ อาจารย์องค์นี้ แหม! สุภาพอ่อนโยน นิ่มนวล อ่อนหวาน ช้อบชอบ ช้อบชอบ นั่นล่ะ ปฏิบัติเกินหน้าเกินตา เดี๋ยวเถอะ เดี๋ยวจะช้อบชอบ

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์นะ ท่านถากท่านถางพวกเรานะ ต้นไม้มันคด ท่านจะถากจะถางให้มันตรง เวลาถากไปเจ็บทั้งนั้นแหละ แต่เจ็บเพราะนั่นมันเป็นปม เป็นปม เป็นคด เป็นงอ ท่านถากให้ตรง นี่ครูบาอาจารย์ที่ดี

นี่พูดถึงว่า อยากบวชไง อํานาจวาสนา บอกชาตินี้เดี๋ยวมันจะบวชไม่ทัน ครูบาอาจารย์มี เราก็สาธุนะ แต่ถ้าคนเรามันมีเวรมีกรรม ถ้าพ่อแม่คิดอย่างนี้ เราก็ดูนํ้าใจกันไปก่อนไง เราจะไม่หักพร้าด้วยเข่า เว้นไว้แต่ใครมีอํานาจวาสนาขนาดไหน กรณีอย่างนี้มันอยู่ที่เวรกรรม เวรกรรมของใคร เวรกรรมมาถึง มันจะทําของมันได้ นี่พูดถึงการบวช

ถาม : เรื่อง “การแก้ไขปัญหาจิตตกภวังค์”

ผมอยากจะขอคําแนะนําจากการปฏิบัติครับ คือว่าผมสนใจในภาวนาด้วยการอ่านจากตําราแล้วลงมือปฏิบัติตาม โดยใช้วิธีนั่งสมาธิ แล้วต่อด้วยการยกกระดูกขึ้นมาพิจารณาให้เป็นธาตุดิน ผมพบปัญหาดังนี้คือ

๑. เวลานั่งสมาธิไปสักพักแล้วรู้สึกวูบลง เกิดอาการเบลอๆ คล้ายกําลังหลับฝันอยู่ แต่ก็ยังรู้ตัวอยู่ อยากทราบว่าอาการดังกล่าวใช่อาการจิตตกภวังค์ใช่หรือไม่

๒. ผมทํางานโรงงาน เวลาว่างจะกําหนดดูลมหายใจเข้าออก เพียงไม่กี่ครั้งก็จะมีอาการวูบลงเหมือนกับอาการที่เกิดขึ้นในข้อที่ ๑ ทําให้ดูเหมือนแอบหลับเวลางาน อยากทราบว่าจะแก้อาการที่ตกภวังค์ได้อย่างไรครับ

๓. มีอยู่ครั้งหนึ่งตอนกลางคืนผมนั่งสมาธิ ตอนเช้าไปทํางาน วันทั้งวันผมรู้สึกมีอาการเฉยๆ ทั้งวัน คล้ายๆ ไม่เดือดไม่ร้อน ไม่กระวนกระวาย แต่ไม่สามารถกําหนดรู้ลมหายใจ กับไม่สามารถพิจารณากระดูกได้ เพราะใจมันเฉยๆ อยู่อย่างนั้น อาการอย่างนี้จะให้ทําอย่างไรต่อไปครับ

๔. ผมพิจารณาดูกระดูกโดยไม่ต้องหลับตา เห็นได้เพียงลางๆ เท่านั้น แต่สามารถย่อขยายหรือกําหนดให้กระดูกแปรสภาพอย่างไรก็ได้ตามใจนึกคิด อาการอย่างนี้เรียกว่าเห็นโดยอนุมาน หรือว่าผมคิดไปเองครับ

๕. ในฝัน ผมสามารถรู้ตัวได้ว่าตัวเองกําลังฝันอยู่ และถ้าอยากจะตื่น ผมจะกําหนดดูลมหายใจเข้าออก ก็จะตื่นขึ้นมาเอง อยากทราบว่าขณะนี้เป็นนิมิตหรือเปล่าครับ

๖. ในแต่ละวันจะมีช่วงที่จิตตกอยู่พักหนึ่ง ผมพยายามแก้ไขด้วยการกําหนดดูลมหายใจ แต่ไม่ได้ผล ผมควรทําอย่างไรครับ

ตอบ : อันนั้นอยากบวช อันนี้อยากปฏิบัติ

“๑. เวลานั่งสมาธิไปสักพักหนึ่ง รู้สึกตัววูบลง เกิดอาการเบลอๆ คล้ายหลับฝันอยู่ แต่ก็ยังรู้ตัวอยู่ อยากทราบว่าอาการอย่างนี้ใช่อาการของจิตตกภวังค์ใช่ไหมครับ”

ใช่ ใช่ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เลย อาการเบลอๆ คําว่า “เบลอๆ” โดยสามัญสํานึกของมนุษย์ ทุกคนจะเข้าข้างตัวเอง ทุกคนจะว่าเรารู้ตัวอยู่ เราจะเข้าใจอยู่ ทั้งๆ ที่มันหลับไปแล้ว หลับไปแล้ว พอตื่นขึ้นมามันยังว่ามันรู้ตัวอยู่เลย โดยสามัญสํานึกของคนเข้าข้างตัวเองหมด แล้วนี่เขียนมาว่ามันเบลอๆ...๑๐๐ เปอร์เซ็นต์อยู่แล้ว เบลอๆ ทั้งนั้นแหละ มันเบลอๆ อยู่แล้ว

จิตนี้มันมหัศจรรย์นะ คําว่า “มหัศจรรย์” จิตนี้ไม่เคยตาย ถ้าจิตนี้ไม่เคยตาย เวลาปฏิบัติไป จิตอาการอย่างนั้นน่ะ ดูสิ นี่ปัญหาของทั่วไปนะ ดูสังคมสิ จิตของคนถ้าแบบว่ามันมีอาการต่างๆ ทุกคนจะเข้าข้างตัวเองว่าตัวเองไม่เป็นไร ตัวเองยังสติสมบูรณ์อยู่ แต่เขามีอาการแล้วแหละ ทีนี้อย่างนี้เวลาคนถ้ามีอาการ ถ้ามีหมู่มีคณะ มีเพื่อนมีฝูง เขาจะพาไปหาจิตแพทย์ ให้จิตแพทย์ช่วยควบคุมดูแล ควบคุมดูแลนะ

เพราะธรรมชาติของโลกเขาเรียกว่าบ้า ๕๐๐ จําพวก คนเรามีกิเลส บ้าทั้งนั้นแหละ บ้ามากบ้าน้อย บ้าทั้งนั้นน่ะ ไม่บ้าอะไรต้องบ้าอย่างหนึ่ง ทางโลกเขามีชมรม ชมรมบ้า ชมรมอะไรก็ชมรมบ้านั่นแหละ ชมรมไหนก็ชมรมนั้น บ้าเรื่องนั้นน่ะ มานั่งคุยกันทั้งวัน ปีทั้งปีไม่คุยเรื่องอะไร คุยเรื่องที่มันชอบนั่นแหละ วิจารณ์ นั่นล่ะชมรมบ้า บ้า ๕๐๐ จําพวก แต่มันมากน้อยแค่ไหน

ฉะนั้น เวลาเรามาปฏิบัติ คําว่า “มันเบลอๆ” มันไปแล้วแหละ คําว่า “มันเบลอๆ” นะ

ฉะนั้น เวลาคําถามถามว่า “กระผมอ่านจากตําราแล้วลงมือปฏิบัติเอง”

ถ้าอ่านจากตํารานะ ตํารามีมากมายใช่ไหม แล้วตําราก็มีมากมายแบบว่าแล้วแต่คนจะถนัด อันนั้นเป็นจริตนิสัย เหมือนวิชาชีพ วิชาชีพมีหลากหลายเลย แต่ผลของมัน ทุกคนหาเลี้ยงชีพ วิชาชีพ ทําหน้าที่การงานเพื่อหาเลี้ยงชีพ

นี่ก็เหมือนกัน การปฏิบัติทุกๆ วิถีทาง ผลของมันคือต้องการให้ใจสงบ ผลของมันคือต้องการให้ใจสงบ ทีนี้คําว่า “ใจสงบ” มีครูบาอาจารย์บอกว่าใจสงบ เวลาผลของมันคือจิตสงบเข้ามา ถ้าจิตสงบเข้ามา นั่นคือสัมมาสมาธิ

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์หรือผู้ที่เราอ่านตํารามา ทุกคนเขียนตําราก็ไม่เคยปฏิบัติเหมือนกัน คนเขียนตํารามาก็จินตนาการมา คนเขียนตํารามาก็รวบรวมประมวลมาจากครูบาอาจารย์ที่เทศน์ แล้วมีความเข้าใจก็เขียนออกมา พอเขียนออกมานะ ก็ว่าเขียนตามนั้น

ตอนนี้มีมากเลย หนังสือตําราการปฏิบัติก็ประมวลมาจากครูบาอาจารย์ แล้วก็ใช้ความเห็นของตัวเขียนออกมา พอเขียนออกมา เขาไม่รู้จักอะไรเลย พอเขาไม่รู้จักอะไรเลย เขาก็ไม่รู้จักว่าโลกียปัญญาเป็นอย่างไร โลกุตตรปัญญาเป็นอย่างไร

โลกียปัญญา ปัญญาที่ว่าศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา มันก็คือปัญญาๆ ปัญญาก็ทางวิชาการนี่ไง ก็คือปัญญา แต่ในภาคปฏิบัติ ในพระพุทธศาสนา พระพุทธเจ้าไม่ต้องการปัญญาอย่างนั้น ปัญญาอย่างนั้น พระพุทธเจ้าตอนที่เป็นราชกุมาร ไปเรียนมาทางวิชาการการปกครอง ๑๘ วิชาการ นั่นก็มีปัญญาแล้ว ปัญญาอย่างนั้นมี แต่มันแก้กิเลสไม่ได้

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาบวชขึ้นมาแล้วละทิ้งหมดเลย แล้วพอทําความสงบของใจขึ้นมา ไม่ใช่เอาปัญญาจากการศึกษานั้นมาเป็นแนวทางในการปฏิบัติเลย ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ มา ปัญญาอย่างนั้นก็ใช้ไม่ได้ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเกิดปัญญาขึ้นมา อาสวักขยญาณ เกิดขึ้นมาจากจิตที่สงบ อานาปานสติ กําหนดลมหายใจเข้าออกจนจิตมันสงบระงับเข้าไป ไปรู้อดีตชาติก็ไม่ใช่ อนาคตก็ไม่ใช่ เวลาเกิดอาสวักขยญาณขึ้นมา ปัญญาอย่างนั้นน่ะ

เวลาว่าศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา แต่ปัญญาอย่างไร ปัญญาของใคร ถ้าคนไม่มีสติปัญญา คนไม่เข้าใจอย่างนี้ จะไม่รู้จักว่าปัญญาภาวนามยปัญญาเกิดขึ้นมาได้อย่างไรเลย

ฉะนั้น เวลาขณะที่ว่า ปัญญาก็ไม่รู้จักปัญญา จิตก็ไม่รู้จักจิต ไม่รู้จักอะไรเลย แต่ครูบาอาจารย์ของเรา ท่านก็ไม่รู้จักมาก่อนเหมือนกัน แต่เวลาท่านปฏิบัติขึ้นมา ท่านรู้จักของท่านเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นมา แล้วท่านสอนพวกเรา ท่านถึงพยายามเน้นพวกเราให้ทําความสงบของใจ ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าใจมันสงบเข้ามา นี่เวลาใจมันสงบเข้ามา

เวลาปฏิบัติตามตําราก็คือตามตํารา ทีนี้ปฏิบัติจริง พอปฏิบัติจริงขึ้นมา มันเกิดอาการแล้ว อาการเบลอๆ เบลอๆ เบลอๆ เพราะอะไร เบลอๆ เพราะว่าธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เหตุมันชัดเจนขึ้นมา คนขับรถ ถ้าใครหลับใน มันลงข้างทาง เวลาคนหลับ คนง่วงนอนเขาให้แวะที่พักรถ นอนก่อน ตื่นแล้วค่อยขับไป ง่วงนอน อย่าขับรถ ดื่ม อย่าขับ ง่วง อย่าขับ ไอ้นี่ผมทํางานทั้งวันเลย แล้วผมก็ภาวนาด้วย

ไอ้นี่ไม่ใช่ง่วงหรอก ไอ้นี่มันตื่น มันเพิ่งตื่นมา มันจะทํางานทั้งที่มันหลับนั่นน่ะ แล้วมันบอกว่า “อ้าว! ก็ตามตําราไง ผมดูตามตํารา ผมปฏิบัติตามตํารา”...อ้าว! ตําราก็ทํากันไป ทํากันไป แล้วผลมันล่ะ

ฉะนั้น เวลาจะปฏิบัติ ครูบาอาจารย์บอกให้ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใช้ปัญญาก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” คือสมถะ ปัญญาอบรมสมาธิคือทําใจให้สงบ ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาที่ปฏิบัติกันอยู่ โลกๆ ที่ว่าศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา นั่นคือปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันสงบระงับเข้ามาก็เป็นสมถะ

แต่ถ้าเราพุทโธๆ พอพุทโธขึ้นมา อาการเบลอๆ มันเกิดไม่ได้ อาการเบลอๆ อาการเบลอๆ มันเป็นไปแล้วแหละ คือว่าหลับใน ขับรถหลับในแล้วก็เหยียบเต็มที่เลย ยังดี ไม่ลงข้างทาง ถ้าลงข้างทาง มันได้แผลไง ถ้าไม่ได้แผลมันก็บาดเจ็บสาหัส

ทีนี้ทางโลกเป็นแบบนั้น แต่ทางใจมันไม่มีไง เบลอๆ ไปแล้ว เดี๋ยวตื่นขึ้นมาก็ “ฉันปฏิบัติ แหม! เกือบเป็นพระอรหันต์แล้วแหละ เกือบได้พระอรหันต์แล้ว แหม! เกือบได้เลย”

มันหลับเพิ่งตื่นนะ เบลอๆ ขึ้นมา พอตื่นขึ้นมา “แหม! เมื่อกี้นี้เกือบลง โอ้โฮ! เกือบเป็นพระอรหันต์เลย”

คนหลับในนะ รถตกข้างทางถึงกับเสียชีวิต แต่ในการปฏิบัตินะ เวลามันผิดพลาดไป ทิฏฐิมานะมันเกิดขึ้น เกิดการหลงไป เกิดการเห็นผิดไป แล้วยังว่าตัวเองถูกต้องดีงาม นี่ไง เพราะขาดครูขาดอาจารย์

ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านจะคอยบอก เพราะอะไร เพราะครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมาแสนทุกข์แสนยาก ปฏิบัติมาแสนทุกข์แสนยากนะ ถ้าแสนทุกข์แสนยาก ท่านถึงเป็นห่วง หลวงปู่มั่นท่านพูดประจําอยู่ในหมู่คณะ “ภิกษุให้ปฏิบัติมาเถอะ แก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ” แก้จิตแก้ยากนะ เพราะอะไร เพราะท่านล้มลุกคลุกคลานมาก่อน ปฏิบัติมามีทางออกไม่ได้ ปฏิบัติมาแล้วตัวเองมีประสบการณ์นะ ไม่มีใครบอกได้ก็ไปปรึกษาเจ้าคุณอุบาลีฯ เพราะเจ้าคุณอุบาลีฯ ท่านอยู่กับทางวิชาการเยอะ แล้วท่านก็ปฏิบัติด้วย

ท่านปฏิบัติขนาดไหน ท่านไปไม่รอด ท่านไปปรึกษาเจ้าคุณอุบาลีฯ แล้วออกมาประพฤติปฏิบัติเอง แล้วทีนี้พอท่านปฏิบัติไป ท่านเห็นถึงความทุกข์ยาก เห็นถึงการแก้ไขจิตมันลําบากขนาดไหน ฉะนั้น เวลาคนปฏิบัติท่านถึงบอกว่า “แก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ” เพราะท่านกว่าจะหาคนแก้ กว่าจะหาคนตบให้เข้าทางมา ท่านผ่านมาเต็มที่

นี่พูดถึงว่ามันเบลอๆ แล้วมันจะฝัน “มันเบลอๆ มันคล้ายฝัน แต่ก็ยังรู้ตัวอยู่ อยากทราบว่าอาการนี้มันเป็นการตกภวังค์ใช่หรือไม่”

ใช่ ใช่แน่นอน ทีนี้พอใช่แน่นอน แก้อย่างไร แก้ก็ต้องมีสติ แล้วถ้าพุทโธชัดๆ แล้วพอมีสติ การปฏิบัติเริ่มต้นเหมือนเด็ก เด็กให้ทํางาน ทําได้แสนยากมาก เด็กอนุบาลกว่าจะเรียนหนังสือได้ เขาต้องหัดให้เขียน ก.ไก่ ก.กา อู๋ย! มันจับปากกาจะตก อู๋ย! จับยากไปหมดเลย การฝึกหัดทีแรกก็เป็นอย่างนี้ทั้งนั้นแหละ ล้มลุกคลุกคลาน

ทีนี้ล้มลุกคลุกคลาน ล้มลุกคลุกคลาน “พระป่า พวกปฏิบัติอัตตกิลมถานุโยค ลําบากไปหมด สู้ไปปฏิบัติทางทั่วๆ ไป เขาก็เดินย่องกันอยู่อย่างนั้นน่ะ เดินเป็นแถว จัดแถวแล้วก็เดิน อย่างนั้นง่าย มันจะยากตรงไหน เดินตามกันไป ง่ายๆ แล้วก็ แหม! สบายมาก อู๋ย! โล่งหมดเลย ดีหมดเลย”...ปฏิบัติพอเป็นพิธีไง ปฏิบัตินึกว่ามันง่าย เพราะทุกคนอยากได้ผลกันง่ายๆ ทีนี้อยากได้ง่ายๆ อย่างนั้นปฏิบัติเป็นประเพณีวัฒนธรรม

ในเมื่อศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา เราเป็นชาวพุทธ เราก็อยากจะมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา เราก็คิดของเรา เราก็ปฏิบัติของเรา อันนั้นปฏิบัติพอเป็นพิธีในพระพุทธศาสนา ปฏิบัติเป็นพิธีในพระพุทธศาสนา มรรคผลมันมีจริงหรือเปล่า แต่ถ้ามีจริงมันต้องมีครูมีอาจารย์ มันจะเข้ามา ผ่านจากเบลอๆ เข้ามา ผ่านจากความจริงเข้ามา มันรู้แจ้ง ชัดเจน แจ่มใส ปฏิบัติรู้ไปหมด นี่ข้อที่ ๑

“๒. ผมทํางานโรงงาน เวลาว่างจะกําหนดดูลมหายใจเข้าออก เพียงไม่กี่ครั้งมันก็เกิดวูบลงเหมือนกับอาการที่เกิดขึ้นในข้อที่ ๑ ทําให้ดูเหมือนแอบหลับเวลางาน อยากทราบว่าจะแก้อย่างไร”

สลัดทิ้งไปเลย สลัดทิ้งไปเลย เวลาทํางานก็ทํางานของเรา “ผมทํางานโรงงาน” หน้าที่การงานเราก็ทํางานเต็มที่ของเรา เอางานนั้นให้จิตจ่ออยู่กับงาน ทํางานให้จบเสีย จับปลาสองมือ จิตหนึ่งก็อยากทํางาน จิตหนึ่งเพราะหน้าที่การงานต้องทํางานให้ประสบความสําเร็จ เพราะเดี๋ยวทําผิดพลาดขึ้นมาเดี๋ยวโดนไล่ออกนะ

สอง ทํางานด้วยก็อยากจะปฏิบัติด้วย ปฏิบัติแล้วจะเป็นพระอรหันต์ด้วย เป็นพระอรหันต์ด้วย แล้วยังได้งานอีกด้วย

๑. เป็นพระอรหันต์ด้วย

๒. ได้เงินเดือนอีกด้วย

เวลาทํางาน ทํางานเต็มที่ไปเลย เวลาว่างจากงาน เวลาว่าง เวลาพักจากงาน พักเที่ยง พักต่างๆ เราก็กําหนดพุทโธของเรา แต่เวลางาน อยู่กับงานชัดๆ นั่นล่ะ อยู่กับงานชัดๆ งานจะแจ่มแจ้ง งานจะแจ่มใส จับให้มั่นคั้นให้ตาย งานก็คืองาน ได้ผลงานออกมา ทํางานประสบความสําเร็จสมบูรณ์เพราะมีสติมีปัญญาทํางาน งานก็สมบูรณ์ พองานสมบูรณ์ขึ้นมา เราทํางานสมบูรณ์ทุกอัน เจ้านายก็ต้องเห็นถึงความดีของเราทั้งนั้นน่ะ แล้วเวลาปฏิบัติ เราก็ปฏิบัติของเรา ปฏิบัติของเรา เราปฏิบัติที่บ้านของเรา เราปฏิบัติเวลาเราว่างงานของเรา เราปฏิบัติเป็นส่วนตัวของเรา นี้เป็นผลประโยชน์ส่วนตัว

เวลาทํางานขึ้นมา นายจ้าง ลูกจ้าง ทํางานแล้วประสบความสําเร็จตามหน้าที่การงาน เวลาปฏิบัติ ปฏิบัติโดยส่วนตัว มันเป็นผลงานของจิตของเราโดยส่วนตัวของเรา มันก็จบ อย่าเอาไปคลุกเคล้ากัน “เวลาผมทํางานที่โรงงาน ผมก็พุทโธไปด้วย ผมก็ทํางานไปด้วย” นี่ทุจริตนะ เวลาเงินเดือนออก ครึ่งหนึ่งต้องให้พุทโธ เพราะช่วยทํางาน

ทํางาน ทํางานเต็มที่ไปเลย ทํางานอยู่กับงานเลย พอเสร็จจากงานแล้ว มีเวลาว่างแล้วเราค่อยปฏิบัติของเราให้ชัดๆ ไปเลย อย่างนั้นมันแยกกันไม่ออก

“๓. มีอยู่ครั้งหนึ่งตอนกลางคืนผมนั่งสมาธิ ตอนเช้าไปทํางาน วันทั้งวันรู้สึกมีอาการเฉยๆ ทั้งวัน คล้ายๆ กับไม่เดือดร้อน ไม่กระวนกระวาย แต่ไม่สามารถกําหนดรู้ลมหายใจ กับไม่สามารถพิจารณากระดูกได้ เพราะใจมันเฉยๆ อยู่ อาการอย่างนี้จะให้ทําอย่างไรต่อไป”

เขาว่าพิจารณากระดูกได้เนาะ กระดูกได้ที่ว่ากําหนดพุทโธแล้วมันเห็นกระดูก แต่เขาว่าเขาเห็นโดยอนุโลมหรือเปล่า เห็นโดยอุปาทานหรือเปล่า

แต่ถ้าเห็นของมันนะ ถ้าจิตเป็นสมาธิเห็น เป็นคนละเรื่อง แล้วจะเข้าใจเรื่องนี้มาก ฉะนั้น ที่ว่าเวลานอนแล้ว เวลาทําสมาธิกลางคืน กลางวันทั้งวันมันเฉยๆ มันไม่รับรู้ต่างๆ

อาการมันจะมีร้อยแปดนะ อาการ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบอกว่าท่านฟังเทศน์หลวงปู่มั่น เทศน์หลวงปู่มั่นเทศน์ดีมาก จิตมันอิ่มเต็มของมัน มันรวมลงนะ ว่าจิตดับไป ๓ วัน คือมันไม่ออกรับรู้อะไรเลยนะ มันอิ่มของมันอยู่อย่างนั้น ๓ วัน นี่พูดถึงจิตที่เป็นสมาธิ

แต่ของเราจิตเฉยๆ เฉยๆ เฉยๆ มันไม่เป็นอะไรเลย เฉยๆ อาการคล้ายภวังค์ อาการเบลอๆ อย่างนั้นใช่ไหม เพราะจิตถ้ามันหนักเข้ามันเป็นอย่างนี้ มันเฉยๆ ทั้งวันเลย เหมือนไม่รู้อะไรเลย แล้วกําหนดลมหายใจไม่ได้ด้วย อันนี้วางไว้ เพราะเคยเป็น แต่ตอนนี้ไม่เป็นแล้ว ถ้าตอนนี้ไม่เป็นแล้ว เราก็ปล่อย ปล่อยอันนี้แล้วเรามาอยู่กับปัจจุบัน อยู่กับปัจจุบันนะ เพราะข้อนี้มันทําให้ชักรู้ว่า เออ! มันก็แปลกๆ อยู่เนาะ

เราปล่อยเลย เพราะถ้าอาการมันเฉยๆ ทั้งวัน เฉยๆ ทั้งวัน เฉยๆ เราก็รู้ได้ เฉยๆ เรารู้ได้ทั้งนั้นแหละ นี้คําว่า “เฉยๆ” เพราะว่าเริ่มต้นตั้งแต่ว่าเราเรียนตามตํารามา ถ้าเรียนตามตํารามา สิ่งที่ปฏิบัติมาก็คิดว่าธรรมะคือความว่าง ถ้าอะไรมันว่างๆ ว่างๆ มันคือใช่ ว่างๆ โดยปฏิเสธก็มี ว่างๆ โดยไม่รับรู้อะไรก็มี คําว่า “เฉยๆ” มันก็เป็นความว่างอันหนึ่งไหม ที่เขาว่าว่างๆ เราก็ว่าว่างๆ อย่างนี้ ว่างๆ แบบไม่มีสติ ว่างๆ แบบไม่มีใครรับรู้ ไม่มีสัมมาทิฏฐิ ไม่ใช่ความเห็นจริง รู้จริงเห็นจริง

ถ้าความรู้จริงเห็นจริงนะ มันมีสติมีปัญญา มันควบคุมได้ เพราะอะไร เพราะศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเกิดมีสมาธิขึ้นมา สมาธิดีมันจะเกิดภาวนามยปัญญา มันจะส่งต่อกันขึ้นไป มันจะมีพื้นฐาน มันมีพื้นฐาน มีเทคนิคต่างๆ มันจะก้าวเดินของมันขึ้นไป

ไอ้นี่มันเฉยๆ เฉยๆ เฉยๆ มันก็ไม่เอาอะไร นี่ไง ที่บอกว่าเวลากําหนดพุทโธไปแล้วมันว่างๆ ว่างๆ ว่างๆ เพราะเหตุนี้ เฉยๆ นี่แหละ

เฉยๆ ไม่ได้ เฉยๆ ต้องพุทโธต่อไป พุทโธต่อไปมันก็จะลงลึกมากกว่านั้น ลงลึกมากกว่านั้น มันมีกําลังขึ้นมา เพราะทําสมาธิของเราทําเพื่อกําลัง เพื่อมีสมาธิ มีสมาธิ มีความตั้งใจ มีความจงใจ มีสติมีปัญญา เวลามันน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นตามความเป็นจริง มันสะเทือนหัวใจ มันสะเทือนกิเลส

ไอ้นี่มันบอกครึ่งๆ กลางๆ กึ่งๆ ไปหมดเลย จะว่าธรรมก็ไม่ใช่ธรรม จะว่าไม่ใช่ธรรมก็จะเป็นธรรม มันก็เลยเฉยๆ

วางไว้ไง ถ้าสิ่งใดที่มันยังลังเลสงสัย วางไว้ ให้กําหนดพุทโธชัดๆ คําว่า “พุทโธชัดๆ” คือทํางานเต็มที่ ทํางานตามหน้าที่การงานขึ้นมา ให้มีกําลังขึ้นมา เดี๋ยวมันจะรู้ของมัน นี่วิธีแก้

“๔. ผมพิจารณากระดูกโดยไม่ต้องหลับตา เห็นได้เพียงลางๆ เท่านั้น แต่สามารถย่อขยายหรือกําหนดกระดูกให้แปรสภาพอย่างไรก็ได้ตามที่ใจนึกคิด อย่างนี้เรียกว่าเป็นอนุมานเอาหรือเปล่า”

แน่นอน

เพราะ “ผมพิจารณากระดูกโดยไม่ต้องหลับตา”

ไม่ต้องหลับตา ไม่ต้องหลับตา ไม่ต้องหลับตาแล้วเห็นอะไร ตาเนื้อนี่นะมันจะเห็น ถ้าตาเนื้อเห็นนะ เราจะบอกเลย โทษนะ ถ้าเพศตรงข้ามเห็นกันด้วยตาเนื้อมันจะสร้างอะไรขึ้นมา ถ้าเพศตรงข้าม หญิงเห็นชาย ชายเห็นหญิง เห็นดีๆ เถอะ ยิ่งเห็น โดยไม่ต้องหลับตาไง

เวลาหลับตา เขาหลับตา เขาจิตเห็น จักขุวิญญาณ จกฺขุํ อุทปาทิ าณํ อุทปาทิ จักขุวิญญาณ เปิดตา เปิดตาใจ เขาไม่ได้เปิดตาเนื้อ ถ้าเปิดตาเนื้อนะ ใครตาพิการก็ไปหาจักษุแพทย์ เดี๋ยวเขาเปลี่ยนเลนส์ตาให้ พอเปลี่ยนเลนส์ตาให้ เป็นพระอรหันต์เลยนะ เพราะตาดีแล้วเห็น เห็นกิเลสเลย มันจริงไหมล่ะ

หลับตา ถ้าหลับตาแล้วมันเห็น เห็นจากจักขุวิญญาณ ใจเห็น แต่ถ้าลืมตา ลืมตาแล้วเห็นก็มี ลืมตาเห็น เพราะอะไร เพราะเดินจงกรม มีพระเราเยอะมากเดินจงกรมนะ เห็นโครงกระดูกอยู่ข้างหน้า เดินไปเห็นโครงกระดูกตลอดเวลาเลย แล้วพิจารณาจนโครงกระดูกย่อยสลายลงต่อหน้าเลย โครงกระดูกมันเริ่มยุบยอบลงเลย ต่อหน้านี่ แต่นั่นเพราะจิตดี จิตที่มีกําลังดี จิตมันเป็นไปได้ มันเป็นไปได้นะ แต่ถ้าโดยทั่วไปนะ หลับตาให้เห็นเถอะ หลับตานะ

ดูสิ ในวิสุทธิมรรคบอกให้ภิกษุไปเที่ยวป่าช้า พอเที่ยวป่าช้านะ อย่าไปใต้ลม ให้ไปเหนือลม ถ้าไปใต้ลม กลิ่นมันจะแรง การเที่ยวป่าช้าต้องไปเหนือลม พอไปแล้วให้ไปดูซากศพเก่าก่อน อย่าไปดูซากศพใหม่ ถ้าดูซากศพใหม่ ลืมตาๆ ไปเห็นซากศพใหม่ เดี๋ยวมันก็เกิดกามราคะ ให้ไปดูซากศพเก่าก่อน พอดูซากศพเก่าก่อน พอมันชํานาญแล้วให้ดูซากศพใหม่ก็ได้ ดูมันเขียว มันเน่ามันเปื่อย แล้วให้หลับตา เพ่งแล้วให้หลับตา หลับตาเห็นภาพนั้นไหม ถ้าหลับตาเห็นภาพนั้น นั่นล่ะมันตั้งได้แล้ว คือเห็นกายจักขุวิญญาณ เห็นกายจากตาเนื้อ แล้วให้กลับมาอยู่ที่อยู่ของตัว แล้วให้พิจารณาให้เป็นไตรลักษณ์ วิภาคะ แยกออกไป

แล้วถ้ามันเดินไปกลับ เดินไปเดินกลับป่าช้ากับที่อยู่มันไกลเกินไป ให้เอาซากศพนั้นมาไว้ใกล้ๆ ที่อยู่ แล้วอย่าเอามือจับนะ ให้เอาไม้คีบ ให้เอาสิ่งใดคีบมา เพราะอะไร เพราะถ้าไปทําความคุ้นเคยว่า โอ๋ย! พอจับมับ โอ๋ย! มันก็แค่เนื้อเละๆ ตั้งแต่นั้นอสุภะไม่เกิด มันเกิดยาก

ความคุ้นเคย ความชินชาหน้าด้าน ธรรมะนี่กลัวมาก ไปที่ไหนอย่าให้คุ้นเคย อย่าไปคุ้นเคย เพราะเราคุ้นเคยกับกิเลสเราไง เราว่าไม่เป็นไรๆ จะนอนก็ไม่เป็นไร จะกินก็ไม่เป็นไร จะตีลังกาก็ไม่เป็นไรๆ ไม่เป็นไรจนกิเลสหนาไง แต่ครูบาอาจารย์เราไม่ได้ ไม่ได้ ต้องมีสติ ต้องรับรู้ตลอด อย่าให้พวกนี้เข้ามาใกล้ ถ้าเข้ามาใกล้

ฉะนั้น เวลาคีบมา คีบมา ให้หลับตา คีบมาแล้วให้เพ่งดู คําว่า “เพ่งดู” หลับตาแล้วเห็นมันจะเกิดสมาธิ ถ้าไม่มีสมาธิ มันไม่เห็นภาพหรอก ถ้ามีสมาธิขึ้นมา เห็นภาพ เว้นไว้แต่ เว้นไว้แต่ผู้ที่ไม่มีอํานาจวาสนาพิจารณากาย ก็ไปพิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม คนที่พิจารณากายไม่ได้ก็มี คนพิจารณากายได้ก็มี คนพิจารณากายโดยไม่เห็นกายก็มี คนพิจารณาเวทนาก็มี คนเรามันไม่เหมือนกัน จริตนิสัยคนไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “เวลาพิจารณาเห็นกระดูกโดยไม่ต้องหลับตา เห็นเพียงลางๆ เท่านั้น แต่สามารถย่อขยายได้”

ถ้าย่อขยาย ย่อขยายมันก็เป็นกล้องจุลทรรศน์ไง เวลาเขาย่อขยาย เขาขยายเพาะเชื้อ นี่เป็นทางวิทยาศาสตร์ไง แต่ถ้าเป็นของเรา เราย่อขยายของเรา ขยายเพื่ออะไร ขยายเพื่อให้มันเน่าให้มันเปื่อย ให้มันเป็นไป ขยายไปเพื่อให้มันทําลายตัวมันเองให้มันเป็นไตรลักษณ์

“เมื่อกําหนดให้กระดูกเป็นภาพอย่างไรก็ได้ตามใจ”

ถ้าอย่างไรก็ได้ อย่างไรก็ได้มันก็เป็นสัญญาก็ได้ เป็นจินตนาการสร้างภาพขึ้นมาอย่างนั้นก็ได้ แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ มันเป็นความจริง มันสะเทือนหัวใจ

สะเทือนหัวใจ หมายความว่า ถ้าเราไปหาหมอ หมอบอกเราเป็นมะเร็ง พรุ่งนี้ตาย นั่นล่ะมันสะเทือนใจ ถ้าเราบอกว่าชีวิตนี้เราอยู่อีก ๑๐๐ ปี อู๋ย! เราประมาทชีวิตตลอดเลย เขาบอกพรุ่งนี้มึงตายแล้ว โอ๋ย! พรุ่งนี้ตายนะ ช็อกเลยนะ กลับบ้านต้องรีบเอาทะเบียนมาโอนทรัพย์สมบัติใหญ่เลย แล้วก็นั่งร้องไห้นํ้าตาไหลเลยนะ เซ็นให้คนนู้น เซ็นให้คนนี้ เพราะพรุ่งนี้จะตายไง

นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันเห็น เห็นโดยจิตเห็นอย่างนั้น เห็นแบบพรุ่งนี้มันจะตาย มันสะเทือนใจ แต่ถ้าอนุมานเอา เห็นโดยสัญญา อีก ๑๐๐ ปีตาย มันไม่ใช่เซ็นให้เขา มันจะเอาของเขาด้วย มันจะโกงเขาอีก อีกตั้ง ๑๐๐ ปีจะตาย เราจะโกงสมบัติเขาหมดเลย โกงธรรมะไง ไม่เป็นความจริง

ถ้าเป็นความจริงนะ ทําความสงบของใจให้มากกว่านี้ ถ้าคําว่า “เบลอๆ” ทีนี้สิ่งที่เห็น ที่มันเฉยๆ อาการมันร้อยแปด เราจะบอกว่า คนถามนี่จิตมันแถ มันไปข้างทางเยอะมาก

ฉะนั้น ข้อที่ ๓ ที่ว่าเฉยๆ อันนี้ก็อาการอย่างหนึ่ง พอมาข้อที่ ๔ อาการเห็นกระดูก มันข้างๆ คูๆ ไปทุกเรื่องเลย มันไม่มีอะไรเป็นความจริงเลย

“๕. ในฝัน ผมสามารถรู้ตัวเองกําลังฝันอยู่และอยากจะตื่น ผมกําหนดดูที่ลมหายใจเข้าออกก็ตื่นขึ้นมาได้เอง อยากทราบว่าในขณะนั้นเป็นนิมิตหรือเปล่า ขณะที่ฝันเป็นนิมิตหรือเปล่า”

เป็น ถ้าในฝันนะ ในฝันมันเป็นนิมิตอยู่แล้ว ถ้าเราฝัน เรารู้ของเรา มันเป็นนิมิตของเรา แต่สติของคน ถ้าจิต จิตนะ จิตคึกจิตคะนองมันมีวิธีแก้อันหนึ่ง เวลาจิตคึกจิตคะนองทําอะไรไปแล้วมันจะมหัศจรรย์ มันจะรู้อะไรที่พิสดารๆ มากกว่าคนทั่วไป นั่นคือจิตพิสดาร จิตพิสดาร หมายถึงว่า พันธุกรรมของมันได้สร้างมาอย่างนั้น พันธุกรรมของจิตดวงนี้ไม่เหมือนกับพันธุกรรมของจิตทั่วๆ ไป จิตทั่วๆ ไปโดยพื้นฐานมันก็เป็นพื้นๆ แล้วแก้กันไปตามนั้น จิตพิสดารเขาแก้กันอีกอย่างหนึ่ง มันต้องมีครูบาอาจารย์ แบบว่าควาญช้างประจําช้างมันต้องมี ถ้าควาญช้างไม่ประจําช้างมันจะเป็นช้างป่า แล้วเดี๋ยวมันตกมันแล้วมันจะแทงคนอื่นตายหมดเลย นี่พูดถึงจริตนิสัย

“๖. ในแต่ละวันมีช่วงที่จิตตกอยู่พักหนึ่ง ผมพยายามแก้ไขด้วยการกําหนดลมหายใจ แต่ไม่ได้ผล ควรแก้อย่างไร”

“ในช่วงแต่ละวันที่จิตตกพักหนึ่ง ผมพยายามแก้ไขด้วยการดูลมหายใจ แต่มันไม่ได้ผล”

มันไม่ได้ผลเพราะมันจะไปตามอารมณ์ของมัน ถ้าจิตมันตกนะ กลับมาทําดูลมหายใจนี่ถูก กลับมาดูลมหายใจ กลับมาที่พุทโธชัดๆ ถ้าจิตมันจะตก ตกเพราะอะไร ตกเพราะมันเสวยอารมณ์ มันเสวยอารมณ์อย่างนั้น แล้วมันไม่พอใจอย่างนั้น มันก็เป็นอย่างนั้นไป ถ้าเรากําหนดลมหายใจ เราพยายามปฏิเสธอารมณ์นั้น เราปฏิเสธสิ่งที่เห็นนั้น กลับมาเกาะที่พุทธานุสติ อานาปานสติ กลับมาเกาะที่นี่ กลับมาเกาะ มาเพิ่มกําลัง ถ้าจิตมันเป็นอย่างไร กลับมาเกาะที่นี่ มันไม่ได้ผล มันไม่ได้ผลเพราะกิเลสมันมีกําลังมากกว่า นี่ถ้ามันไม่ได้ผล

เวลาผู้ปฏิบัตินะ เวลาครูบาอาจารย์ ถ้าไม่ได้ผล อดอาหาร เต็มที่กับมัน สู้กับมันเต็มที่เลย สู้กับมันนะ ถ้าสู้ได้มันก็ฟื้นขึ้นมาได้ ถ้าสู้ไม่ได้มันก็ลากไป ถ้าลากไป จิตก็เสื่อมไปเรื่อยๆ เวลาจิตเสื่อม เวลาแก้จิตเสื่อม แก้ต่างๆ มันมีของมัน นี่พูดถึงผู้ที่ปฏิบัตินะ เราต้องปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา เวลาจิตตกในแต่ละวันแต่ละช่วงมันก็แปลก มันก็มีเจริญแล้วเสื่อม เจริญแล้วเสื่อม มันแปลกอยู่

เราจะบอกว่า ผู้ที่ปฏิบัติ วันนี้เราตอบเต็มที่ เพราะอะไรรู้ไหม เพราะว่าเขาบอกว่าอ่านจากตําราแล้วลงมือปฏิบัติ ถ้าอ่านจากตํารา มันเป็นความเห็นของเรา แล้วคําว่า “ตํารา” ตําราของใคร ตําราที่เขียนถูกนะ ดูสิ แม้แต่ประวัติหลวงปู่มั่น หลวงตาท่านบอกว่า เวลาท่านเขียนมามีแต่ครูบาอาจารย์อ่าน ไม่รู้เขียนไม่ได้ ไม่รู้ถามไม่ได้ แม้แต่ถามปัญหายังถามไม่ได้ โดยทั่วไปถ้าพูดถึงคนที่สติปัญญาที่ไม่มีวุฒิภาวะของใจ เวลาเขียนมันเขียนเป็นเรื่องโลกๆ แล้วเขียนโลกๆ ไปแล้วมันก็เป็นเรื่องจินตนาการ มันเป็นตําราอย่างนั้น ทีนี้พอเวลาปฏิบัติไปมันเกิดแล้ว เกิดอาการตั้งแต่ ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ทีนี้ ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ปั๊บ เราก็อ้างว่าเราได้ดูตําราแล้ว

ตําราก็คือตํารา ตําราใครเขียนล่ะ แต่นี้เวลาปฏิบัติไปแล้ว สิ่งที่ใครเขียนก็แล้วแต่ เราได้อ่านมาเพื่อศรัทธา เพื่อเจริญศรัทธา เพื่อมั่นคงในศาสนา แต่เวลาปฏิบัติไปแล้ว ถ้ามันปฏิบัติได้จริงนะ ผู้ถาม ถ้าปฏิบัติได้จริงนะ จะกลับไปเช็คตําราเลย เออ! ตํารากับความเป็นจริงในใจเราไม่เหมือนกัน เอ๊ะ! เราปฏิบัติแล้วทําไมมันดีกว่าตําราอีก ตําราทําไมชี้ผิดอีก มันจะเช็คได้เลย พอมันเช็คได้ หลวงตาท่านบอกว่า แม้แต่แผนที่ก็ยังผิด แล้วคนที่เดินทางอาศัยแผนที่นั้นจะถูกได้อย่างไร แม้แต่แผนที่มันยังผิด

ฉะนั้น เวลาคนปฏิบัติเขาจะรู้ของเขา ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก อริยสัจมีอันเดียว ถ้าปฏิบัติถูกต้องมันจะถูกต้อง แต่ถ้าแผนที่ที่ผิด ฉะนั้น คําว่า “ตําราๆ” ตําราอะไร ถ้าตํารามันก็ต้อง โอ๋ย! ครูบาอาจารย์นะ แต่ละองค์เขียนออกไปจินตนาการทั้งนั้น ถ้ามันไม่จินตนาการ ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา แบบว่า ธรรมะจะรู้ได้ต่อเมื่อสนทนาธรรม ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่อเราอยู่ด้วยกันนานๆ จะรู้เลยว่าใครมีศีลจริงไม่มีจริง

ธรรมะเวลาอ้าปากพูด มีกึ๋นไม่มีกึ๋น ไม่มีกึ๋นมันพูดมันขัดแย้งในตัวมันเอง เวลาพูดมันขัดแย้งกันไปหมดเลย “เมื่อกี้หลวงพ่อพูดอย่าง ตอนนี้หลวงพ่อพูดอย่าง หลวงพ่อพูดให้ชัดๆ ซิ หลวงพ่องงๆ แล้ว”

ตอบไปตอบมา เดี๋ยวกูก็ตอบไม่ถูกเหมือนกัน

นี่ไง ธรรมะจะรู้ได้ต่อเมื่อสนทนาธรรม แล้วยิ่งพูดมากๆ ยิ่งตายเร็ว ยิ่งพูดมากๆ หลักฐานยิ่งมาก ยิ่งพูดมากๆ นั่นล่ะปมอันนั้นจะมาเชือดคอ พูดไปพูดมา พูดไปไม่ถูก นี่พูดถึงถ้ามีธรรมนะ

นี่เขาบอกว่าอ่านจากตํารา อ่านจากตํารา เราจะเห็นว่าถ้าทางวิทยาศาสตร์ ทฤษฎีสําคัญมาก แต่ทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์เขาต้องตรวจสอบ ทางวิชาการทางการแพทย์ทดลองแล้วยังต้องได้รับการรับรองจากสภาการแพทย์ จาก อย. จากทุกอย่าง แล้วถึงจะออกทางวิชาการได้

นี่เหมือนกัน แล้วนี่เขียนมา ใครรับผิดชอบ ใครรับผิดชอบอะไรบ้าง ไม่มีใครรับผิดชอบอะไรเลย ฉันรู้เองเห็นเองเป็นอย่างนี้ แล้วไปเชื่อมามันก็ใช้ไม่ได้นะ แต่มันใช้ไม่ได้ เราปฏิบัติแล้ว ไอ้การปฏิบัตินี้มันจะเป็นของเรา ตอบเต็มที่เลย แล้วก็จะเอวัง

๒

นักหลบ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๖ มิถุนายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การปล่อยวาง”

โยมข้อมืออักเสบ เคลื่อนไหวแล้วมีเวทนา จึงคิดได้ว่ามีมือเหมือนไม่มี แล้วจึงไม่สนใจ และไม่ใช้มือข้างนั้น ถ้านํามาใช้กับจิตได้หรือไม่ เป็นมีจิตเหมือนไม่มี จะทําให้ปล่อยวางหรือทิ้งจิตได้หรือไม่

ตอบ : ตอนนี้เราปฏิบัติ ในเชิงการปฏิบัติ เพราะเราคิดอย่างนี้ การปฏิบัติ เขาถามคําถามว่าการปล่อยวาง ถ้าการปล่อยวาง เขาเคยข้อมืออักเสบ แล้วมันมีเวทนา แล้วเขาใช้ความคิดคิดว่าเหมือนมันไม่มี พอเหมือนมันไม่มี มันปล่อยวางได้ ฉะนั้น การปล่อยวางได้อย่างนั้น สิ่งนี้เอามาใช้กับจิตได้หรือไม่ ใช้กับจิตว่าจิตเหมือนไม่มี จิตนี้เหมือนไม่มี มันจะปล่อยวางได้หรือไม่

เวลาการปฏิบัตินะ มันสําคัญที่เรามีครูบาอาจารย์หรือไม่ ถ้ามีครูบาอาจารย์หรือไม่ ครูบาอาจารย์ที่ท่านมีประสบการณ์มา ท่านจะรู้ว่าเล่ห์เหลี่ยมของกิเลส เล่ห์เหลี่ยมมันมากมายขนาดไหน ถ้าเล่ห์เหลี่ยมมากมายขนาดไหน ในการปฏิบัติถ้าจะรู้เล่ห์เหลี่ยมของกิเลส ถ้าเล่ห์เหลี่ยมของกิเลสมันหลอก หลอกเด็กๆ หลอกเล็กๆ น้อยๆ มันหลอกอย่างนี้ เราก็ชนะมันได้ แต่ถ้ามันเข้มแข็งขึ้นมา จิตใจนี้จะเป็นอิสระจากมัน เทคนิคการหลอกมันจะหลอกมากกว่านี้

ถ้ามันหลอกมากกว่านี้จนเราเชื่อมัน จนเราหาตัวมันไม่เจอ เราก็คิดว่าเราสามารถชําระกิเลสได้ เวลานักปฏิบัติส่วนใหญ่เขาคิดกันแบบนี้ พอคิดแบบนี้ พอทําไปแล้วมันก็มั่นใจตัวเอง พอมั่นใจตัวเอง คิดว่าตัวเองมีคุณธรรม พอเวลาปฏิบัติไปๆ หรือปฏิบัติไปข้างหน้า มันเสื่อมหมด พอมันเสื่อมหมดนะ มันท้อแท้ มันน้อยเนื้อตํ่าใจ มันคิดของมันไป “เอ๊! ปฏิบัติแล้วทําไมเป็นแบบนี้” สุดท้ายสรุป “มรรคผลไม่มี ถ้ามรรคผลมี เราต้องได้สิ มรรคผลมี เราทํามาแล้วมันต้องประสบความสําเร็จสิ นี้ทํามาแล้วทําไมมรรคผลมันเป็นแบบนี้ แสดงว่ามรรคผลไม่มี” นี่พูดถึงเวลาปฏิบัติไปโดยที่ไม่มีครูบาอาจารย์คอยเป็นหลักชัยนะ

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์เป็นหลักชัย อย่างเช่นหลวงปู่มั่น ท่านจะสอนมาเป็นชั้นเป็นตอน เป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา เป็นชั้นเป็นตอนเพราะอะไร มันเหมือนหมอเลย เวลาหมอนะ ดูสิ ทางสาธารณสุข อสม. เขาจะไปตามหมู่บ้านนะ เขาจะไปหาตามชุมชนของเขา เขาจะไปดูแลของเขา ความเป็นอยู่ของเขา ความเป็นอยู่ของเขาเพราะอะไร เพราะว่านั่นแหละโรคภัยไข้เจ็บมันเกิดจากตรงนั้น ถ้าโรคภัยไข้เจ็บเกิดจากตรงนั้นนะ เขาจะเริ่มแบบว่า ต้องกินอยู่อย่างใด ต้องออกกําลังกายอย่างใด ต้องทําตัวอย่างใดเพื่อจะไม่ให้มันเจ็บไข้ได้ป่วย

ครูบาอาจารย์ที่ท่านผ่านมา ท่านก็คิดของท่านอย่างนั้น ท่านก็เห็นของท่านอย่างนั้น เพราะท่านมีอุปสรรคของท่านมา ท่านถึงได้วางข้อวัตรไว้ ท่านถึงให้ทุกคนให้มีสติไว้ ให้ทุกคนมีพื้นฐานที่ดี ถ้ามีพื้นฐานที่ดีในการปฏิบัติไป มันปฏิบัติไปข้างหน้า มันมีอุปสรรคสิ่งใดๆ เรามีพื้นฐานของเรา มันจะแก้ไขกิเลสของเราได้เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป แต่ในปัจจุบันนี้ปัญญาชนๆ ทุกคนก็อยากประพฤติปฏิบัติ ทุกคนอยากปฏิบัติธรรม

การปล่อยวางไง ในเมื่อข้อมือมันอักเสบ มันเป็นเวทนาขึ้นมา เราก็คิดว่าเหมือนมันไม่มี มันก็ปล่อยวางได้ พอมันปล่อยวางได้ เราก็มาเทียบใช้กับจิตเลย จิตเรา เราจะคิดอย่างนี้ได้ไหม คิดว่ามันไม่มี มันไม่มีมันก็ปล่อยวางได้

กรณีอย่างนี้จะบอกว่ามันผิด มันก็เป็นแบบว่า อสม. เวลาเขาไปหาประชาชนตามบ้าน มันก็แค่ความเป็นอยู่ เขาให้ดูความสะอาด สุขลักษณะในบ้าน เขาให้ดูนํ้าอย่าให้มันขังนะ เดี๋ยวยุงลายมันไข่ เดี๋ยวยุงลายมันจะเกิดโรคไข้เลือดออก มันพื้นฐานทั้งนั้นน่ะ แต่เราเห็นว่ามันไม่จําเป็น แต่เวลาเกิดไข้เลือดออกแล้วส่งโรงพยาบาลไปรักษากันที่ปลายทางนั่น

นี่ก็เหมือนกัน “ปล่อยวางได้ไหม ปล่อยวางได้ไหม” จะเอาปลายทางเลยไง จะเอาปลายทางเลยนะ โรคไข้เลือดออกต้องไม่มี ไข้เลือดออก พวกเราไม่มีไข้เลือดออกเพราะพวกเราแข็งแรง แต่มันปฏิเสธยุงลายไม่ได้ มันปฏิเสธนํ้าไม่ได้ ถ้ามีนํ้านิ่ง ยุงลายมันไข่ ถ้ายุงลายมันไข่ เดี๋ยวมันก็ฟักตัว พอฟักตัวขึ้นมา ถ้ามันกัดคนป่วย เดี๋ยวมันก็มากัดเรา ถ้ามันกัดเรานะ เราจะบอกว่า ในการภาวนามันต้องมีสติ มีสมาธิ แล้วก็มีปัญญา แล้วถ้ามีปัญญา ปัญญาที่เราใช้กันมันใช้ได้ไง

ถ้าบอกว่า เริ่มต้นการฝึกหัดของเรา ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เราก็ตรึกในธรรมๆ พอตรึกในธรรมนะ สมองมันจะคิดได้ปราดเปรื่องมาก มันจะเห็นตามความเท่าทันของความรู้สึกนึกคิด มันรู้มันเห็นไปหมดเลย แล้วมันก็จะมีความสุข แล้วมันก็จะตื่นเต้น อู้ฮู! พระพุทธเจ้าสอนไว้อย่างนี้เอง พระพุทธเจ้าสอนไว้อย่างนี้เอง ทั้งๆ ที่นั่นยังไม่ได้วิปัสสนาเลยนะน่ะ ยังไม่ได้ภาวนาอะไรกันเลยน่ะ แต่เวลาความคิดมันเกิดขึ้น ปัญญามันเกิดขึ้น เกิดขึ้นเพราะอะไร เกิดขึ้นเพราะมันมีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราศึกษา เราสัญญา เราจํามา แล้วเราใคร่ครวญของเราไปเอง

ขณะจิตนี้มันใคร่ครวญธรรมะเหมือนกินยา กินยาเข้าไป โรคภัยไข้เจ็บมันก็หาย แต่เชื้อโรคมันหายไหม ถ้ามันเป็นโรค ต้องผ่าตัด ต้องบายพาสต่างๆ มันหายไหม มันไม่หายหรอกถ้ามันยังไม่ได้ผ่าตัด ไม่ได้ทําความพิการนั้นให้มันหายไป

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่า ข้อมือ เวลาข้อมือ เราคิด ข้อมืออักเสบมันมีเวทนาขึ้นมา แล้วก็คิดว่าเหมือนมันไม่มี มันปล่อยวางได้

การปล่อยวางได้มันเป็นพื้นฐาน จะบอกว่าผิดเลยมันก็ไม่ใช่ ปัญญาอบรมสมาธิ เราก็ตรึกในธรรมทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาถ้าจิตมันสงบแล้วมันไปรู้ไปเห็นของมันนะ ไปรู้ไปเห็นของมัน เช่น เวทนา ความเป็นเวทนา มันมีลูกเวทนา หลานเวทนา มีหลานเวทนา มีลูกเวทนา มีพ่อเวทนา มีปู่เวทนา

หลวงตาท่านพูดอย่างนี้ เวลาท่านนั่งตลอดรุ่งนะ ๒-๓ ชั่วโมงไป หลานมันมาแล้ว ความปวดมาแล้ว ความปวดมา ถ้ามีปัญญามันจับติด จับติดคือจับเวทนาได้ พิจารณาได้ มันจะปล่อยของมัน พอปล่อย มันก็ว่าง พอมันว่างขึ้นมา ๔-๕ ชั่วโมงนะ ลูกเวทนามันมาแล้ว ลูกเวทนามันมา ถ้าสติปัญญาสู้มันๆ ถ้าสติปัญญามันทันนะ ถ้าสติปัญญาทันมันก็ปล่อย พอมันปล่อยขึ้นไป พอ ๖-๗ ชั่วโมงนะ พ่อเวทนามันมาแล้ว ถ้าพ่อเวทนามันมานะ เดี๋ยวมันหนักขึ้นไปกว่านี้ เดี๋ยวถ้าปู่เวทนามันมานะ ปู่เวทนาเพราะอะไร เพราะเวทนา เวลาปฏิบัติเข้าไปเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป แบบว่ากิเลสมันจะเอาสิ่งที่มาต่อรองกับเรา มันก็คิดว่ามันมีคุณภาพแล้ว แต่ถ้าสติ สมาธิเราดีกว่า ปัญญาเราดีกว่า เราพิจารณามันปล่อยวางได้ มันก็ต้องหาสิ่งที่หนักแน่นกว่า มันก็เอากิเลสที่มีคุณภาพมากกว่ามาต่อรองกับเรา มันเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไปอย่างนั้นน่ะ

ท่านบอกว่าท่านต่อสู้กับเวทนา ถ้าวันไหนนะ พิจารณาเวทนามันปล่อย มันปล่อยนะ จับติด พิจารณาปล่อยนะ วันนั้นเช้าขึ้นมา ลุกไป จะลุกขึ้นจากภาวนา ร่างกายสดชื่นมากเหมือนกับไม่ได้นั่งภาวนาเลย มันเบาไปหมด

แต่ถ้าวันไหนนะ เวลาเวทนามันมา กําลังเราอ่อนกว่ามัน คืนนั้นสู้กัน สู้กันเต็มที่เลย กําลังเราอ่อนกว่า เราประมาท เราขาดสติ สติเราไม่สมบูรณ์ ต้องสู้กันเต็มที่เลย แล้วสู้กันเต็มที่เพราะอะไร เพราะมีสัจจะว่าเราจะไม่ถอยมัน พอสัจจะไม่ถอยมัน เวลาพิจารณาไปแล้ว ถึงที่สุดแล้วมันปล่อยได้ มันวางได้ เพราะอะไร เพราะเรามีขันติธรรม เรามีความอดทน แต่ร่างกายมันบอบชํ้ามาก บอบชํ้ามาก ท่านบอกวันไหนถ้าจับแล้วนะ ถ้าเวทนามันแรง ถ้ามันสู้ไม่ได้ วันนั้นแหละบอบชํ้ามาก เวลาจะลุกนะ ออกจากภาวนามา ถ้าลุกก็ล้มเลย ท่านบอกต้องนั่งอยู่ก่อนนะ แล้วเอามือจับเท้ายืดออกไปก่อน ให้มันยืดออกไปก่อน วางไว้ให้เลือดลมมันเดินให้ดีก่อน พอเดินให้ดีแล้วถึงจะลุกได้ ถ้าไม่อย่างนั้นล้มเลย

ในการภาวนา ในการภาวนาแต่ละคราวมันก็ไม่เหมือนกัน ฉะนั้น เวลามันจับเวทนา จับเวทนาได้ พิจารณา มันพิจารณาความเป็นจริง แต่นี้เราบอกว่า เราจึงคิดว่าเหมือนมันไม่มี

ถ้าเหมือนมันไม่มี มันเป็นการปฏิเสธ มันเป็นการหลบ ถ้าเป็นนักหลบ นักหลบมันเป็นวิธีการอันหนึ่งในการที่เราจะให้จิตใจเราได้หลบหลีก ถ้าจิตใจเราเจออุปสรรคที่เข้มแข็ง เราเจอเวทนา เจอความไม่พอใจ เจอกิเลสแรงๆ เราสู้ไม่ได้หรอก ถ้าเราสู้ไม่ได้ เราจะฝืนสู้ไปนะ เหมือนเด็กสู้กับผู้ใหญ่ เด็กสู้ผู้ใหญ่ไม่ไหวหรอก เด็กอย่างไร ผู้ใหญ่ก็รู้ทันว่าเด็กคิดอย่างไร เด็กจะใช้ปัญญา จะใช้กําลัง จะใช้อะไรก็สู้ผู้ใหญ่ไม่ได้หรอก

ฉะนั้น ธรรมะของเรา สติ สมาธิ ปัญญาของเรา เราเพิ่งฝึกหัด พอเราเพิ่งฝึกหัดขึ้นมา เราจะสู้กับกิเลส เราสู้ไม่ได้หรอก แต่ทีนี้บอกว่า เราคิดว่าเหมือนมันไม่มี ทําไมมันไม่มีล่ะ

นั่นล่ะกิเลสมันบังเงา มันใช้วิธีการบอกอย่างนี้มันปล่อยได้ พอปล่อยได้ เหมือนเด็ก เด็กมันบอกว่ามันไม่ต้องทําอะไรเลยได้ไหม มันไม่รับผิดชอบอะไรเลยได้ไหม

ถ้าบอกว่าได้ มันก็ไม่รับผิดชอบอะไรเลย แล้วเด็กคนนั้นโตขึ้นมาก็โตขึ้นมาเป็นคนที่ไม่มีการศึกษา โตขึ้นมาด้วยความที่ไม่มีวุฒิภาวะ โตขึ้นมาเป็นภาระสังคม โตขึ้นมาโดยไม่มีประโยชน์อะไรเลย อย่างนี้เป็นประโยชน์ไหม

นี่ก็เหมือนกัน บอกว่า ถ้าเราคิดว่าเหมือนมันไม่มี เราทิ้งไปเลย เราไม่เคยฝึกหัด ไม่มีสติไม่มีปัญญา เราจะโตขึ้นมาโดยเป็นคนที่ไม่มีคุณภาพ มันเป็นไปได้ไหม การฝึกหัดปฏิบัติ ถ้าจิตเราโตขึ้นมาโดยการที่ไม่มีคุณภาพ เราโตขึ้นมาด้วยส้มหล่นอย่างนี้ มันจะเป็นประโยชน์ไปได้ไหม

นักหลบ เห็นไหม มันเป็นวิธีการอันหนึ่ง เวลาเราปฏิบัติเริ่มต้น ถ้ากําลังยังไม่พอ หลบได้ หลบได้หลีกได้เพื่อจะกลับไปให้มันกําหนดพุทโธ กลับไปปัญญาอบรมสมาธิให้มันมีกําลัง ให้จิตมันมีกําลัง ให้เป็นสมาธิที่มั่นคง แล้วเรากลับมาจับพิจารณาต่อไป

ถ้าจับพิจารณาต่อไป มันต้องจับพิจารณาต่อไป ต้องมีไง ถ้าบอกว่ามันไม่มี มันไม่มี ก็นี่บอกมันไม่มี ถึงบอกว่า “ธรรมะมันมีอยู่แล้ว ทุกอย่างมีอยู่แล้ว” อย่างนี้คือว่ามันไม่มีที่มาที่ไป ถ้ามันไม่มีที่มาที่ไป ปฏิบัติไปแล้ว ปฏิบัติไปเป็นพิธี ปฏิบัติไปพอว่าปฏิบัติ ปฏิบัติไปให้กิเลสมันหลอก

แต่ถ้ามันเป็นจริงนะ กรณีที่บอกว่า คิดว่าเหมือนมันไม่มี แล้วมือข้างนี้มันก็ว่างไปหมด อันนั้นมันเป็นครั้งเป็นคราวที่มันจะทําได้ แต่ถ้ามันอักเสบ มันเจ็บมากกว่านี้ ข้อมือนะ มันปล่อยวางอย่างไรก็ไม่ได้หรอก เพราะมันปล่อยวางโดยการที่ไม่รับรู้ ปล่อยวางด้วยการปฏิเสธ มันไม่มีผลตามความเป็นจริง

แต่ถ้ามีผลตามความเป็นจริงนะ จิต ทําไมมันถึงเวทนา ทําไมมันถึงปวด ถ้าปวดมากนะ เราหลบมันก่อน เรามาพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ใช้ปัญญาใคร่ครวญว่า มันก็เป็นอย่างนี้เอง เพราะมันอักเสบ พอมันอักเสบ มันก็มีความปวดเป็นธรรมดา ถ้ามีความปวดเป็นธรรมดา เราคิดพิจารณาเลยนะ กระดูกข้อมือมันปวดได้ไหม เส้นเอ็นมันปวดได้ไหม เนื้อมันปวดได้ไหม เลือดมันปวดได้ไหม มันปวดไม่ได้ เพราะสิ่งนี้มันเป็นธาตุ มันปวดไม่ได้ แล้วอะไรไปปวดล่ะ เพราะจิตเราไปรับรู้ว่ามันปวด ถ้าใช้ปัญญาอย่างนี้ปั๊บ มันก็ปล่อยเหมือนกัน

ถ้ามันปล่อยเข้ามา มันปล่อยเข้ามา ถ้าจิตสงบแล้ว ถ้าจิตสงบแล้วมันจับเวทนาได้ มันก็สู้ของมันได้ นี้การพิจารณาเวทนา แต่เวลาการที่ว่าปฏิเสธโดยความไม่มี มันก็เป็นไปได้ พอเป็นไปได้ปั๊บ จะมาปฏิเสธว่าจิตไม่มี เพราะปฏิเสธว่าจิตไม่มีนี่ไง

“ถ้าเรานํามาใช้กับจิตได้ไหม หรือเป็นที่ว่าจิตเหมือนไม่มี ถ้าทําอย่างนี้ปล่อยวางหรือทิ้งจิตได้หรือไม่”

แล้วมันจะทิ้งได้หรือไม่ เราไม่เห็นตัวตนของเรา เราจะทิ้งอะไรของเราได้ ถ้ามันทิ้งได้นะ มันก็เป็นมิจฉา สิ่งที่ปฏิบัติเป็นมิจฉา จะบอกว่าเป็นมิจฉา เริ่มต้นปฏิบัตินะ ถ้าเริ่มต้นพื้นฐาน สิ่งนี้มันเป็นการหลบหลีก หลบหลีกเพื่อเราจะมาฟื้นฟูตัวเรา

ในคนเริ่มปฏิบัติใหม่ คนปฏิบัติใหม่นะ ถ้ามันเผชิญกับสิ่งที่กิเลสรุนแรง เราจะสู้ไม่ได้ เราก็หลบหลีกไว้ก่อน หลบหลีก อย่างเช่นเราพุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราก็หลบหลีกมา หลบหลีกมาให้จิตใจมันเข้มแข็ง ให้จิตใจเป็นเอกเทศ ให้จิตใจเอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น พอจิตตั้งมั่น เราจะเข้าไปขุดคุ้ยหากิเลส แล้วเราจะต่อสู้กับกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป

พระกรรมฐาน ในการประพฤติปฏิบัติมันมีสมถะ มันมีวิปัสสนา สมถะคือความสงบของใจ ทําใจให้สงบ แล้วพอใจสงบแล้วมันก็มีใจ เพราะอะไร ถ้าการทําภาวนาก็เหมือนกัน ถ้าบอกว่า “ไม่มีสิ่งใดเลย ไม่ต้องพุทโธ มันมีอยู่แล้ว ไม่ต้องกําหนดพุทโธ ไม่ต้องตั้งสติ ไม่ต้องทําอะไรเลย สมาธิมันมีอยู่แล้ว”

มันก็บอกในเมื่อเราเกิดมาเป็นคนใช่ไหม เราก็มีกายกับใจใช่ไหม ในเมื่อใจเราก็มีอยู่แล้ว ใจเรามีอยู่แล้ว ใจมีอยู่แล้ว แต่มันเป็นใจเรื่องปุถุชน มันเป็นใจเรื่องโลก เพราะใจเรื่องโลก ใจมันก็เหมือนทางการแพทย์ ทางการแพทย์ผ่าตัดหัวใจๆ ผ่าตัดหัวใจๆ มันเป็นหัวใจ แต่เวลาภาวนา มันเป็นจิตใจ ถ้าจิตใจเป็นนามธรรม

ทีนี้มันมีอยู่แล้วๆ เวลาเขาผ่าตัดเข้าไปเขายังไปทําบายพาส เขาเปลี่ยนหัวใจ เขาทําของเขา เขายังทําได้ แต่เวลาจิตใจ จิตใจที่เราจะไปรื้อไปค้น สมถะ จิตใจของเรา เราหาจิตใจเราไม่เจอ ถ้าเราหาจิตใจเราไม่เจอ มันจะทิ้งได้ไหม? มันทิ้งไม่ได้หรอก แล้วเป็นสมาธิมันก็ไม่เป็นสมาธิด้วย เป็นมิจฉา มิจฉาสมาธิ คือบอกว่าว่างๆ เราบอกว่าว่างๆ จิตใจมันบอกว่าว่างๆ เพราะมันไม่มีสิ่งใดเป็นข้อมูล ไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน มันก็บอกว่างๆ ว่างๆ

แต่ถ้ามันเป็นสมาธินะ เราเองเป็นคนว่าง ตัวตนนี่ว่างหมดเลย แต่มีเรา มีหมด นี่มันทิ้งไหม สัมมาสมาธิมันมีจิต มีเอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น แต่ถ้าเป็นมิจฉาสมาธิ ตกภวังค์ไป หายไปเลย เหมือนนอนหลับ พอสะดุ้งตื่น โอ้โฮ! นี่ไง นั่งสมาธิมาครึ่งวันแล้ว โอ้โฮ! สุดยอดเลย สุดยอดเลย แต่เพลียมาก สุดยอดเลย แต่ไม่ชุ่มชื่น สุดยอดเลย แต่ไม่รู้อะไรเลย

แต่ถ้ามันเข้าอัปปนาสมาธินะ เป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันสักแต่ว่ารู้นะ หายไปหมดเลย แต่รู้อยู่ชัดเจน รู้อยู่มาก พอออกจากสมาธิมา โอ้โฮ! มันชัดเจนมาก นี่คือสัมมาสมาธิ นี่ไง ที่ว่ามันมีของมันไง สมาธิก็มีสมาธิ ถ้าเกิดปัญญาขึ้นมาเป็นภาวนามยปัญญา มันจะมีของมัน

แต่นี่บอกว่า ถ้าเราทิ้งเลย เราจะเอาสิ่งที่ว่าเหมือนมันไม่มีมาใช้กับจิตได้ไหม

ถ้ามันใช้กับจิต ถ้าจะเป็นลัทธิการสอนของใครก็แล้วแต่ เขาก็จะสอนอย่างนี้ก็ได้ ทําสิ่งนี้ไป แล้วพอเราไป พอมันปฏิเสธหมด มันไม่รับรู้สิ่งใดเลย มันเหมือนว่ามี แต่ไม่มี แล้วไม่ได้อะไรเลย ไม่มีสิ่งใดเลย

ถ้าไม่มีสิ่งใดเลย มันจะเป็นไสยศาสตร์ไปหมดแล้วล่ะ ถ้ามันเป็นไสยศาสตร์ มันถือผีถือสางกันไป อ้อนวอนขอกันไป แล้วก็ว่ากันไป แต่ถ้าเป็นอริยสัจ เป็นอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

ถ้าทุกข์ควรกําหนด รู้จักทุกข์ไหม ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ นิโรธ ความดับทุกข์ทั้งหมด นิโรธดับทุกข์ ดับด้วยอะไร? ดับด้วยมรรค ถ้าดับด้วยมรรค มรรคจะเป็นอย่างไร มันจะชัดเจนไง นี่พูดถึงการปล่อยวางตามความเป็นจริงนะ ถ้าปล่อยวางไม่ตามความเป็นจริงมันก็เป็นความคิดเอา จินตนาการเอาอย่างนี้

ฉะนั้น สิ่งที่ถามมา โยมข้อมืออักเสบ เคลื่อนไหวแล้วมีเวทนา จึงคิดว่ามีมือเหมือนไม่มี แล้วจึงไม่สนใจ และไม่ใช้ข้อมือนั้น ถ้านํามาใช้กับจิตได้หรือไม่ เป็นมีจิตเหมือนไม่มี จะทําให้ปล่อยวางหรือทิ้งจิตได้หรือไม่

นี่พูดถึงว่าถ้าเป็นการปฏิบัติ ถ้ารู้ได้จริงนะ แต่ถ้าเป็นความคิด ถ้ายังไม่ปฏิบัติ เราอธิบายอย่างนี้ว่าเป็นนักหลบ จะบอกว่านักหลบ ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ อย่างเรายก อสม. เลย อสม. เขาจะไปดูชาวบ้าน ไปดูความเป็นอยู่ ไปดู หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรา เช่น หลวงตา หลวงตาอยู่บ้านตาดก็เหมือนกัน เวลาอยู่กัน พระท่านจะให้ฝึกสติ ท่านจะดูแลรักษาตั้งแต่พื้นฐานเลย เพราะอะไร เพราะมันจะเริ่มต้นจากนั้นเข้ามา

แต่ในปัจจุบันนี้เราไปคิดกันเองไงว่าพื้นฐาน อสม. ไม่ต้อง ทุกอย่างไม่ต้อง โรงพยาบาลมีอยู่แล้ว เราเข้าโรงพยาบาลไปเลย โรงพยาบาลมีแต่ผู้ชํานาญการทั้งนั้น ชํานาญการทั้งนั้น สิ่งที่ชํานาญการทั้งนั้น เขาก็รักษาตามนั้น รักษาตามนั้น นี่พูดถึงโรงพยาบาลเขายังรักษาได้จริงๆ นะ

แต่ถ้าบอกเหมือนไม่มี ใครจะรักษาใคร มันจะเอามาจากไหน มันไม่มีหรอก ทีนี้พอไม่มีปั๊บ เวลาปฏิบัติขึ้นมา ความมีอยู่จริงของกระทรวงสาธารณสุขเขาต้องมีนโยบาย เขาต้องมีงบประมาณ เขาต้องมีบุคลากร เขาต้องมีทุกอย่าง เขาต้องบริหารของเขาขึ้นมา มันถึงรักษาประชาชน รักษาคนเจ็บไข้ได้ป่วยได้ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในการประพฤติปฏิบัติ มันก็มีพื้นฐานของมันเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา

แต่ในปัจจุบันเราก็จะบอกว่า “อย่างนั้นก็หาย อย่างนี้ก็หาย อย่างนั้นก็ดี อย่างนี้ก็ดี” แล้วคนเจ็บไข้ได้ป่วยเต็มประเทศเลย

เวลาการปฏิบัติก็ปฏิบัติกันอย่างนี้ “จิตเหมือนไม่มี ทิ้งมันไปเลย ทุกอย่างมันไม่มีอยู่แล้ว ทุกอย่างมันเป็นนิพพานอยู่แล้ว” แล้วตกลงเป็นอย่างไร ปฏิบัติไปแล้วเป็นอย่างไรกัน

แต่เวลาทําความเป็นจริง สิ่งที่กรรมฐานที่มีความมั่นคงขึ้นมา ก็หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น แล้วท่านทําของท่านมาขนาดไหน แล้วประสบการณ์ของท่านมาขนาดไหน ท่านฝึกของท่านมาเป็นขั้นเป็นตอนมา มันมีลูกศิษย์ลูกหามาเป็นชั้นเป็นตอนมา แล้วทําขึ้นมาเป็นความจริงไง

ฉะนั้น อยู่ที่คําถาม คําถามมาเฉยๆ เพียงแต่ว่าเรามองว่าปัจจุบันนี้สังคมนักปฏิบัติมันมีอย่างนี้กันเยอะมาก คือสะเพร่า มักง่าย จะเอาง่ายๆ ฉะนั้น สังคมมันเป็นอย่างนี้กันอยู่แล้ว แล้วเวลาเขียนมานะ สังคมจะเป็นอย่างนี้ได้ ของเทียมจะมีได้ต้องมีของจริง ไม่มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ไม่มีครูบาอาจารย์ทําความเป็นจริงขึ้นมา เมื่อก่อนมรรคผลไม่มีใครเชื่อ แต่เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านทําของท่านตามความเป็นจริงขึ้นมา จนวางหลักวางเกณฑ์กับสังคมได้ มันมีของจริงขึ้นมา มันถึงมีของปลอมขึ้นมาไง เพราะมันมีของจริง ของปลอมถึงตามมาเยอะแยะเลย ถ้าไม่มีของจริง มันจะเอาอะไรมาเป็นของปลอม ถ้าไม่มีของจริง ไม่มีใครเชื่อถือศรัทธา ความจอมปลอมมันจะมีประโยชน์อะไร แต่เพราะมีของจริง ของปลอมถึงตามมา

วันนี้ตอบปัญหานี้ ไม่ได้ตอบปัญหาเฉพาะผู้ถาม สังคมเป็นแบบนี้ เป็นนักหลบ ไม่รู้จริงรู้จัง แล้วเอามักง่ายจะเอาความจริง แต่มันไม่ได้ความจริง นี้พูดถึงว่าการปล่อยวาง

ถาม : เรื่อง “ไม่มีคําถามค่ะ”

กราบขอบพระคุณ ที่ท่านอาจารย์ตอบปัญหาสัพเพเหระของดิฉันนะคะ ดิฉันจะพยายามตั้งใจปฏิบัติให้มากขึ้นค่ะ

ตอบ : คําว่า “ปัญหาสัพเพเหระ” ถ้าพูดถึงโดยทั่วไปมันก็เป็นสัพเพเหระของผู้ที่มีหลักมีเกณฑ์ ผู้ที่ไม่มีหลักไม่มีเกณฑ์ ปัญหาสัพเพเหระก็เป็นปัญหาแบบภูเขาเลากาเหมือนกัน

คนเราจิตใจถ้าพื้นฐานนะ ลูกศิษย์กรรมฐานๆ เราบวชใหม่ๆ เราไปทางอีสานนะ ลูกศิษย์กรรมฐานเขาจะมีหลักมีเกณฑ์มาก มีหนังมีละครที่ไหนเขาไม่ไปเลย เขาไม่ไป เพราะอะไร เพราะเขาศึกษามา ในนวโกวาทก็มี ที่ไหนมีการละเล่น ที่ไหนมีการฟ้อนรํา เรามักจะไปที่นั่น นักเลง นักเล่น นักเลงการพนัน ที่ไหนเขามีการพนัน ไปถึงที่นั่น ที่ไหนมีเสียง ไปถึงที่นั่น นี่ไง ศีล ๘

ในปัจจุบันนี้การถือศีลอ่อนแอลงมาก สมัยที่เราไปเที่ยวอีสานใหม่ๆ นะ ตั้งแต่ปี ๒๑, ๒๒, ๒๓ เราขึ้นไปอีสาน เราไปเที่ยวแถวอีสาน ไปอยู่ตามนั้น ลูกศิษย์ของกรรมฐานนะ พวกคนวัดเขาจะเหมือนพระเลย เขาไม่ไหลไปตามเสียง ไม่ไหลไปตามรูป รส กลิ่น เสียง เขาจะมีหลักมีเกณฑ์ของเขา ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ของเขา พอมีหลักมีเกณฑ์ปั๊บ สิ่งนี้ อย่างเรา ที่ไหนเขามีงานรื่นเริง ที่ไหนเขามีคอนเสิร์ต อยากไปไหม อยากทั้งนั้นน่ะ แต่เขาไม่ไปเลย เพราะอะไร ที่นั่นมันผิดศีลผิดธรรม เขารู้ของเขา แต่ในปัจจุบันนี้การถือศีลก็ถือศีล เวลาขอศีลก็เอา ๕ ข้อ ๓ ข้อ แล้วแต่ใครจะเลือกปฏิบัติ นี่ไง มันเป็นการคิดของคนไง

บอกว่าเป็นปัญหาสัพเพเหระก็ต่อเมื่อคนที่มีหลักใจ

ฉะนั้น เวลามีหลักใจ ลูกศิษย์กรรมฐาน ครูบาอาจารย์ท่านพยายามจะดึงเข้ามาวงกรรมฐาน ถ้าวงกรรมฐานนะ ไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่เชื่อสิ่งใดๆ นอกจากพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สัจธรรม ถ้าเป็นลูกศิษย์กรรมฐานนะ เขาจะเชื่อสัจธรรม เชื่อธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยผ่านจากครูบาอาจารย์ท่านดํารงชีวิตให้เราดู พระกรรมฐานจะดํารงชีวิตไว้ ดูสิ ท่านอยู่ของท่านอย่างไร ท่านอยู่อย่างไร ท่านอยู่ของท่าน ท่านฉันมื้อเดียวของท่าน ท่านอยู่ของท่าน เพราะมีหลักอย่างนั้นถึงมองว่า เรื่องที่เราคิด เราจินตนาการ เราเป็นห่วงเป็นใยเป็นเรื่องสัพเพเหระ แต่ถ้าเราไม่มีหลักมีเกณฑ์นะ เรื่องสัพเพเหระมันเป็นภูเขาเลากาเลย มันกดทับหัวใจไง เรื่องมันใหญ่โตมาก มันเหยียบยํ่าหัวใจ

มันอยู่ที่จิตใจเราพัฒนาหรือไม่พัฒนา ถ้าจิตใจเราพัฒนาขึ้น อ๋อ! โลกมันเป็นแบบนี้ โลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ มันเป็นธรรมดา มันเป็นธรรมดา เรารู้ทัน พอเป็นธรรมดาแล้ว จิตใจนี้มันไม่ลงไปแบกรับไง ถ้าจิตใจมันอ่อนแอ จิตใจมันไปแบกรับ พอแบกรับ สัพเพเหระมันก็เป็นภูเขาเลากา แต่ถ้าเราพัฒนาใจของเรามั่นคง ภูเขาเลากาก็วางไว้ที่ภูเขาเลากา ภูเขาก็ตั้งอยู่ที่ภูเขานั่น มันไม่เกี่ยวอะไรกับเรา เราก็อยู่ที่นี่ ใจเราก็อยู่กับใจเรา ภูเขามันก็อยู่ที่ภูเขานู่นน่ะ แต่นี้ไปยกภูเขามาไว้บนอก

เรื่องสัพเพเหระไง ถ้าสัพเพเหระ ถ้าจิตใจเราดีแล้ว สัพเพเหระ เราก็รู้ว่าเป็นสัพเพเหระ แต่ถ้าสัพเพเหระ เราก็บริหารไปตามนั้น เราถึงจะมีหลักมีเกณฑ์ของเรานะ เราเป็นลูกศิษย์กรรมฐาน ลูกศิษย์กรรมฐานต้องมีหลักมีเกณฑ์ ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ จิตใจมันพัฒนาขึ้น มันจะเห็นว่าเป็นสัพเพเหระจริงๆ ไง ถ้าสัพเพเหระจริงๆ มันก็ขําๆ นะ

เมื่อก่อนถ้าเราไม่เคยเข้ามา เห็นอะไรก็เป็นเรื่องใหญ่โตไปหมดเลย พอจิตใจเราดีขึ้นมานะ ขําๆ ทําไมเมื่อก่อนเป็นแบบนั้น อะไรนู่นก็ไม่ได้ อะไรนี่ก็ไม่ได้ พอจิตใจมันดีขึ้นนะ โฮ้! ทําไมเมื่อก่อนเป็นแบบนั้น เดี๋ยวนี้ไม่เป็นเลย แต่ถ้ามันยังไม่ขําๆ มันทุกข์นะ มันแบกไว้ในใจ ทุกข์มาก แต่พอเราเข้าใจแล้วนะ ขําๆ หืม! เรื่องเล็กน้อย เราไปแบกรับทําไม นั่นสัพเพเหระนะ

ถาม : เรื่อง “การให้สุราผู้ป่วยก่อนตาย ทําได้หรือไม่คะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ดิฉันมีข้อสงสัยในการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย หากผู้ป่วยอันเป็นที่รักต้องการจิบเบียร์ก่อนวาระสุดท้ายของชีวิต เราสามารถตามคําร้องขอของผู้ป่วยก่อนตาย หรือเราควรยึดศีล ๕ อย่างเคร่งครัด โดยอย่างไรก็ไม่ได้ ไม่ให้ดื่มค่ะ

ตอบ : ถ้าเราไม่ให้ดื่มนะ เพราะการดื่มเบียร์ ดื่มเครื่องของมึนเมามันเป็นการผิดศีล ถ้าเป็นการผิดศีลนะ ผู้ป่วยก่อนตายใช่ไหม ผู้ป่วยก่อนตาย ถ้าเราให้สติปัญญาเขา ถ้าให้สติปัญญาเขาได้ ให้สติปัญญาเขา ไม่ต้องคิดสิ่งใดเลย ให้คิดถึงพระๆ ให้คิดถึงพระไง พระพุทธรูปก็ได้ ให้คิดถึงพระถ้าเราเป็นชาวพุทธ ถ้าเป็นชาวพุทธนะ

ถ้าจิตใจของคน จิตใจของคนที่มีคุณงามความดี คิดถึงพระ ไม่ต้องมาเถียงกันว่าดีหรือไม่ดี เพราะพระคือตัวแทนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เราจะบอกว่าพระองค์นั้นดี พระองค์นี้ไม่ดี ธรรมอันนั้นถูกต้อง ธรรมอันนี้ผิด เรายังวิจารณ์กันไปทั่ว แต่ถ้าเราให้คิดถึงพระ ให้คิดถึงพระพุทธรูป ให้คิดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าคิดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พอเขาคิดถึงสิ่งนั้น ไอ้เรื่องที่เขาคิดถึงเบียร์มันก็จะเบาบางลงไป จิตใจของเขามันไม่มีที่คิดสิ่งใด เขาถึงคิดถึงสิ่งที่เขาเคยเป็น

คนเรานะ เวลาจะพลัดพรากสิ่งใด คือคนจะตายไง คนจะตาย ถ้าคนเราติดสุรา พอติดสุราอย่างไรก็แล้วแต่ ก่อนตายนะ ขอให้กินเป็นมื้อสุดท้าย ดูนักโทษประหารสิ นักโทษประหารเวลาเขาจะประหารใคร เขาจะให้อาหารมื้อสุดท้าย เขาถามว่านักโทษต้องกินอาหารอะไร เขาจะจัดอาหารมื้อสุดท้ายให้พอใจนักโทษนั้น เพื่อให้นักโทษนั้นมีความสุข ทีนี้มีความสุขนะ เพราะเขาคิดของเขาอย่างนั้น นี่ความคิดแบบโลกนะ

แต่ถ้าเราคิดแบบธรรม เราไม่บอกว่าเราจะให้หรือไม่ให้เบียร์นั้น แต่เราพยายามจะให้หัวใจของเขามีที่พึ่ง ถ้าหัวใจของเขามีที่พึ่ง เขามีพระเป็นที่พึ่ง มีพระเป็นที่พึ่ง มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง จิตใจนั้นจะไม่คิดถึงเบียร์เลย จิตใจนี้จะไม่คิดถึงว่าอาหารมื้อสุดท้ายจะมีค่าไม่มีค่าเลย เพราะอาหารมันกินมาทุกมื้ออยู่แล้วแหละ แต่มันเป็นสังคม มันเป็นปัญหาสังคม สังคม ในเมื่อคนคนนี้ นักโทษประหารเขาต้องสิ้นชีวิตในวันนี้ พอสิ้นชีวิตในวันนี้ เขาจะให้นักโทษประหารนั้นให้ขอศีลพระ นิมนต์พระมาเทศน์ให้ฟัง เทศน์ให้ฟังเสร็จแล้วเขาก็มีอาหารมื้อสุดท้ายให้นักโทษนั้นกิน แล้วเขาก็เอานักโทษนั้นไปประหาร นี่พูดถึงนักโทษประหารนะ

แต่นี้เราบอกว่าเป็นคนที่รัก คนที่รักเราป่วย คนที่รัก ก่อนจะถึงวาระสุดท้าย เขาขอจิบเบียร์ๆ เราจะให้เขาได้ไหม ถ้าเราจะให้เขาได้ เขาผิดศีลไหม

ถ้าเราให้ มันเป็นตัวเลือกระหว่างเขากับเราไง ถ้าเขา เขาอยากได้ เขาอยากได้เพราะอะไร เพราะสิ่งที่เขาเคยชิน สิ่งที่เป็นรสชาติที่เขาติดของเขา แต่เขาไม่มีรสของธรรม รสของธรรม เรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

เริ่มต้นเราจะบอกเลย ให้คิดถึงพระก่อนได้ไหม ให้คิดถึงพระๆ ให้คิดถึงพระพุทธรูปนะ อย่าคิดถึงพระองค์ไหนๆ ถ้าคิดถึงพระองค์ไหน “พระองค์นั้นเห็นแก่ตัว พระองค์นั้นไม่ดี พระองค์นั้น” มันวิจารณ์กันไปหมด

แต่ถ้าคิดถึงพระพุทธรูป พระพุทธรูปไม่มีชีวิต วิจารณ์พระพุทธรูปไม่ได้ อ๋อ! พระพุทธรูปหรือ พระพุทธรูปเป็นตัวแทนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้คิดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านทําดีมาขนาดไหน ท่านมีทุกอย่างพร้อม ท่านเสียสละมาอย่างไร แล้วท่านเสียสละ เสียสละชีวิตของท่าน แล้วท่านรื้อค้นของท่านจนเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านเห็นผิดเห็นถูกไง เห็นผิดเห็นถูกนะ

ถ้าสิ่งที่เราผิดศีล ผิดศีลมันทําให้ขาดสติ ผิดศีลทําให้เราไม่มีสติปัญญา ในระหว่างเดินทางๆ ถ้ามันเดินทาง เรามีสติมีปัญญา เราจะเดินทางด้วยความปลอดโปร่ง ทีนี้ความปลอดโปร่ง ทีนี้คนเราคิดแบบโลกๆ คิดแบบวัฏฏะ คิดแบบวัฏฏะ คนเราจะเดินทางต้องสดชื่น คนติดสุรา ถ้าได้ดื่มสุราแล้วมันจะเดินทางได้สะดวก นี่คิดแบบโลกไง

เราจะบอกว่ามันเป็นปัญหาโลกแตก มันเป็นปัญหาของโลกกับปัญหาของธรรม ถ้าปัญหาโลกนะ ถ้าเขาสบายใจ เขาทําแล้วเขาได้ประโยชน์ คําว่า “ได้ประโยชน์” คือเขาแช่มชื่นแจ่มใส เราต้องพิจารณาของเราไง

สิ่งที่เราคิดนะ เราคิดถึงทางโลกว่าถ้ามันสมควรไหม มันไม่ถูกต้องไหม? ใช่ ไม่ถูกต้องแน่นอน ไม่ถูกต้องนะ เราสอนเขา กับเขารู้เอง เราสอนเขามันเป็นความโต้แย้งระหว่างเขากับเรา ถ้าเราไม่ให้ เขาว่าเราไม่รักเขา เราไม่รักเขาจริง เราไม่เมตตาเขา ไม่มีนํ้าใจให้เขา แต่เราบอกเขาเลย เราให้เขาคิดถึงพระ

คําว่า “คิดถึงพระ” เพราะเรารู้ว่าจิต จิตถ้ามันเกาะสิ่งใดแล้วมันเกาะได้อย่างเดียว จิตคิดได้หนึ่งเดียว ถ้ามันคิดถึงพระ คําที่เขาคิดถึงเบียร์มันจะจบไป เขาจะรู้เองจากใจของเขา ถ้าเขารู้เองจากใจของเขา เขาต้องไม่เอาสิ่งที่เป็นโทษเป็นภัยของเขาแน่นอน เขาต้องเอาเป็นบุญเป็นคุณของเขา ถ้าเป็นบุญเป็นคุณของเขา สิ่งที่ว่าเราจะให้เขาหรือไม่ให้เขา จบ ถ้าเขารู้ของเขามันก็จบที่ตรงนั้นนะ ถ้าจบที่ตรงนั้นนะ มันเป็นที่ว่าพิจารณาไง

ฉะนั้น มันอยู่ที่มุมมอง มุมมอง ถ้าทางโลกนะ ดูสิ ในทางโลกนะ เวลาพ่อแม่ พ่อแม่เวลาอยู่ เวลาอุปัฏฐากมันก็ยังมีปัญหากัน ยิ่งเวลาพ่อแม่เสียไปแล้วนะ จัดงานยิ่งมีปัญหาใหญ่เลย คนนั้นจะเอาอย่างนี้ คนนี้จะเอาอย่างนั้น จิตใจของคนมันร้อยแปด นานาจิตตังทั้งนั้นน่ะ

แต่ทีนี้ถ้ามันเป็นคนที่รัก มันเป็นอยู่กับเรา เรารับผิดชอบ นํ้าใจ นํ้าใจนะ จิตใจของเรานะ เราเห็นเขา เรามีสติมีปัญญา เราเลือกของเราเอง เราไม่ตอบไง เราไม่ตอบว่าต้องให้จิบเบียร์ไหม หรือไม่ให้จิบเบียร์

เพราะว่าในสมัยพุทธกาลนะ มีนักรบเป็นกษัตริย์นะ แล้วเขาเป็นแม่ทัพไปออกรบกลับมา พอออกรบกลับมานะ กษัตริย์ให้รางวัลให้เป็นกษัตริย์ ๗ วัน เขากินเหล้าทั้งวันเลย เพราะเขาได้เป็นกษัตริย์ไง อยู่ในพระไตรปิฎก เราจําชื่อไม่ได้ เขาได้เป็นกษัตริย์นะ

ดูเราเป็นแม่ทัพ เราเป็นทหาร ถ้าเราได้เป็นกษัตริย์ เป้าหมายเราก็อยากเป็นกษัตริย์ อยากเป็นผู้นําใช่ไหม ทีนี้ไปรบทัพจับศึกเขามา ชนะกลับมา พอชนะกลับมา กษัตริย์ให้รางวัลให้เป็นกษัตริย์ ๗ วัน กินเหล้าทั้งวันเลย กินเหล้าแล้วก็พวกสนมนางในเต็มไปหมดเลย สนุกเขามาก

วันนั้นนะ วันนั้นเขากินเหล้าถึงวันที่ ๗ แล้วเขาไปเห็นภรรยาตายหรืออย่างไร ไปเห็นภรรยาตายวันนั้น กําลังเมาๆ เลยนะ สําเร็จเป็นพระอรหันต์ สําเร็จเลย กรณีอย่างนี้เหมือนภรรยาเขาตายเป็นประเด็นหนึ่งนะ หรือประเด็นเขาตายกลางคอช้างหรือยังไง ที่นั่งตายกลางคอช้าง นั่นกินเหล้าอยู่ตลอดเวลานะ

กรณีอย่างนี้มันเป็นกรณีที่ว่าถ้าจิตใจเขา เขามีบารมีของเขา เขามีปัญญาของเขา เพราะมันมีอยู่ในพระไตรปิฎก พระไตรปิฎก ชาวประมงเขาไปหาปลาทางทะเลนะ เขาไปหาปลาของเขาอยู่ แล้วเขากําลังจะเข้าฝั่ง พอกําลังจะเข้าฝั่ง เกิดพายุ พายุที่แบบว่าไม่รอด ไม่รอด ชาวประมงนั้นเขาอธิษฐานเดี๋ยวนั้นเลย เขาอธิษฐานในใจของเขาว่าเขาจะถือศีลบริสุทธิ์เวลาเดี๋ยวนั้น แล้วเรือนั้นก็จม แล้วเขาก็ตายในขณะนั้น เขาตายขณะนั้นนะ เขาไปเกิดเป็นเทวดา เขาไปเกิดเป็นเทวดา มันก็เกิดปัญหาขึ้นมา เขามาถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “ในเมื่อเขาเป็นชาวประมง เขาล่าปลามา เขาผิดศีลมาตลอด แล้วผิดศีล คนทําบาปมามันต้องนรกสิ ทําไมเขาผิดศีลมามหาศาลเลย ทําไมเขาไปเกิดเป็นเทวดาล่ะ”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า คนเรานะ เวลาไปทําประมง เขาก็ไปหาสัตว์นํ้าของเขามา นั่นล่ะคือการฆ่าของเขา แต่เวลาเขาเห็นภัย จิตใจมันเห็นภัย มันตัดได้ พอจิตใจมันเห็นภัย คือคนใกล้ตาย พอคนใกล้ตายอาราธนาศีล วิรัติเอาเดี๋ยวนั้นเลยว่าข้าพเจ้าขอถือศีล

ก่อนหน้านั้นมันเป็นอดีตมาแล้ว พอถือศีลโดยปัจจุบันนั้น แล้วเรือควํ่าเดี๋ยวนั้น ตายเดี๋ยวนั้น ตายเดี๋ยวนั้นนะ ไปเกิดเป็นเทวดา นี้แบบว่าถ้าคนที่เขาตัดใจได้ เขาตัดใจได้ เขาทําได้จริง นี่พูดถึงโดยทั่วไปคนทําอย่างนี้ได้ยาก แต่เวลาวิกฤติมันเกิดมาเดี๋ยวนั้น เขาทําของเขาได้ มันก็เป็นของเขาได้

นี้เพียงแต่เราจะบอกว่า สิ่งที่เราเห็นว่ามันผิดๆ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺานา ผิดแน่นอน มันทําให้คนทําลายสุขภาพ มันทําลายคน ทําลายสติปัญญาของคน มันทําให้สังคมแตกแยก มันทําให้เกิดปัญหา มันไม่มีอะไรดีสักอย่างหนึ่งเลยล่ะ เรื่อง สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺานา ศีลข้อที่ ๕ มันทําให้เสียหายทั้งนั้นน่ะ มันผิดทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาในสังคม คนเขาเป็นอย่างนั้น สังคมเขาชอบกันอย่างนั้น เวลาถึงที่สุดมันตัดขาดได้อย่างใด ถ้าผิดศีล มันผิด มันยกไปที่ อสม. เลยนะ อสม. ความดํารงชีวิตอย่างไร ทําอย่างไร มันผิดมาทั้งนั้นน่ะ

ทีนี้ผิดมาอย่างนั้น ทีนี้เพียงแต่ว่าสังคมมันมีความเห็น มันมีความต่างใช่ไหม ฉะนั้น ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา แล้วเรามีปัญญามากน้อยแค่ไหน แล้วถ้าคนมีความผิดอย่างนั้น มีปมด้อยอย่างนั้น จะปฏิบัติไม่ได้ คนมีอย่างนั้นแล้วจะบรรลุธรรมไม่ได้ ส่วนใหญ่แล้วไม่ได้ แต่คนที่เขาสร้างบารมีมาอย่างที่ว่าเวลาภรรยาเสียชีวิต สังเวชนะ เป็นพระอรหันต์ขึ้นมาเดี๋ยวนั้นเลย เป็นขณะที่ยังเมาๆ อยู่นั่นน่ะ แต่มีอยู่คนเดียว ทั้งหมดที่เห็นมาในพระไตรปิฎกมีอยู่คนเดียว มีอยู่คนเดียว คนนี้หนึ่งเดียว แต่คนปฏิบัติที่เป็นพระอรหันต์มา เอตทัคคะต่างๆ ปฏิบัติมาเป็นพื้นฐาน เป็นพื้นฐานมาตลอด

ฉะนั้น “การให้สุราแก่ผู้ป่วยก่อนตายจะทําได้หรือไม่”

ถ้ามันไม่ควรทํา มันไม่ควรทํามันต้องมีเหตุผลไง โดยศีลธรรมมันไม่ควร มันไม่ควรให้ แต่ถ้าโดยนํ้าใจ โดยที่ความเห็นไป จิตใจของคนเข้มแข็งไม่เข้มแข็งนี้มันเรื่องของเขา แต่ถ้าเป็นเรา พวกเรา ถ้าในปัจจุบันนี้เราไม่กินสุรา ไม่กินเบียร์ตั้งแต่ปัจจุบัน ไม่ใช่ป่วย ปัจจุบันเราก็ไม่ทําอยู่แล้ว เราไม่เอาอยู่แล้ว เราไม่ทําสิ่งนั้นอยู่แล้ว ของสิ่งใดที่เป็นพิษกับร่างกาย เราไม่เอาเข้ามาอยู่แล้ว นี่เป็นผู้ที่มีสติมีปัญญา

แต่อันนี้มันถามมา มันถามมาเพราะว่าคนเป็นที่รัก คนเป็นที่รัก คนเป็นที่รักเราก็สงสารเพราะเป็นคนที่รัก แต่ถ้าไม่ใช่เป็นคนที่รัก เป็นคนทั่วไปทํา “ผิดๆๆ ทําไม่ได้ ทําไม่ได้” แต่ถ้าเป็นคนที่รัก เขียนมาถามไง เป็นคนที่รัก ก่อนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต เขาต้องการจิบเบียร์ เราควรทําอย่างใด

คนเป็นที่รัก ทีนี้คนเป็นที่รัก เราถึงพูด เราจะไม่ไปแบบว่าครอบงําความคิดเขา หรือเราไปบอกเขา คนเป็นที่รักเขาก็หวังทั้งนั้นน่ะ คนใกล้ชิดนะ คนอื่นคนไกลเวลากระทบกระเทือนกันมันก็ไม่ค่อยเจ็บปวดเหมือนคนใกล้ชิด คนใกล้ชิดกันกระทบกระเทือนนี่เจ็บปวดมาก ฉะนั้น คนเป็นที่รัก ถ้าฝืนไม่ให้ เขาก็ว่าไม่รักเขา แล้วถ้าเวลาพูดสิ่งใดไปแล้วมันก็สะเทือนกัน แต่ถ้าเราชักนําได้นะ เราชักนําของเราไป เขารู้ของเขาเอง ถ้าเขารู้ของเขาเอง เราไม่ใช่เป็นการต่อรองกัน

ถ้าเป็นการต่อรองกัน เพราะต่อรองกันด้วยเรามีคติของเราว่ามันผิดศีล มันผิดศีล แต่ของเขา เขาทําจนเคย เขาทําจนเคยของเขา เขาทําดีมาทุกอย่าง แต่เขาบกพร่องตรงนี้ นี่มันต้องคิดของเรา คิดแล้วเราหาอุบายให้เขา ถ้าอุบายให้เขา เขาคิดได้ ถ้าเขาคิดได้เพราะอะไร เพราะคนใกล้ถึงวาระสุดท้ายมันหวังที่พึ่งทั้งนั้นน่ะ คนใกล้ถึงวาระสุดท้ายมันกลัวนะ คนจะตายนี่กลัวมาก ไม่รู้ว่าจะไปที่ไหน แล้วเป็นคนที่รักอยู่ข้างๆ อยากจะเอาคนข้างๆ ไปด้วย ไปด้วยกันเถอะ จะเอาคนข้างๆ ไปด้วย

ทีนี้ถ้าจะเอาคนข้างๆ ไปด้วย มันก็มีความผูกพันกัน เราก็ว่าเขาจะต้องเดินทาง เราก็ต้องให้เขาเห็นถึงพระ ให้เห็นถึงคุณงามความดี ให้เขาเห็นต่างๆ แล้วสิ่งนั้นจะเป็นความดีจริงๆ ความดีจริงๆ ผู้ที่ปฏิบัติเอง แต่บุคคลตรงข้าม แล้วเราจะบอกเขา ครอบงําเขา

หลวงปู่มั่นถึงพูด การแก้จิตแก้ยากนี่ไง การแก้จิตแก้ยากมาก เพราะจิตนี้มันเฉไฉ มันมีเล่ห์มีเหลี่ยม มันมีมารยาสาไถย แล้วมันคิดว่ามันถูกมันดีทั้งนั้นแหละจิตนี่ จิตนี้แก้ยาก แต่ครูบาอาจารย์ท่านจะแก้ของท่าน ท่านรู้ของท่าน ท่านสมควรแก่เวลา ถ้ามันยังดื้อยังดึงอยู่ ท่านก็คล้อยตามไปก่อน แล้วพยายามจะดึง เห็นไหม โคถึก จะเอาโคถึกให้อยู่ในร่องในรอย แก้ยากมาก แก้จิต

แล้วนี่เราเป็นคนที่รัก เราอยู่กันสองคน ความรู้สึกนึกคิดถนอมกันยากนะ ความรู้สึกนึกคิด ความเกรงใจ ความเข้าใจกัน ยากมาก นี่ขนาดคนสองคนนะ แล้วคนคนเดียว ใจเราเอง ยิ่งใจเราเอง อู้ฮู! ยิ่งเอาใหญ่เลย คิดเอง ดีเอง ถูกเอง ดีหมด ยิ่งภาวนายิ่งไปเลย แต่ถ้าเรามีครูมีอาจารย์นะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านฉลาด ท่านรู้ใจเราก็เป็นแบบนั้น แล้วเราดูแลใจเรามา มันถึงเข้าใจเรื่องอย่างนี้ไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าได้หรือไม่ได้

ให้ ไม่สมควร แต่ถ้าฟันธงนะ ไม่ควร ไม่ได้ ไม่ได้ หมายความว่า ไม่ให้ผิดศีลผิดธรรม คนต้องเดินทาง ให้เขา แต่เราต้องทําให้ถูกต้องทําให้ดีงาม อย่าให้เขากระเทือนมากไปกว่านี้ ถ้าเขาไม่ได้ เขาก็บอกว่า เห็นไหม ของแค่นี้ยังขอไม่ได้ ไม่รักกันจริง ของแค่นี้ของเล็กน้อยยังขอไม่ได้

แต่เราไม่ได้ดูที่ของ เราดูที่หัวใจ เราดูที่ใจเขา เรารักเขา เรารักหัวใจของเขา เราอยากให้ใจเขาไปดี แต่เขาไม่ดูหัวใจของเขา เขาดูที่เบียร์กระป๋องเดียว

เบียร์กระป๋องเดียวซื้อที่ไหนก็ได้ แต่หัวใจคนยิ่งใหญ่ จิตนี้เวียนตายเวียนเกิด จะต้องไปตายไปเกิด จิตนี้ยิ่งใหญ่ แต่ถ้าเราเข้าใจ เราเข้าใจ ยิ่งใหญ่แล้วจะแก้กันอย่างไร ยิ่งใหญ่ จะดูแลรักษากันอย่างไร ยิ่งใหญ่ จะทําให้มันถูกต้องดีงามอย่างใด ถ้าดีงามอย่างไร เราถึงเชื่อธรรม เราเชื่อธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราทําคุณงามความดีกันเพื่อธรรม เอวัง

๓

เรื่องเก่า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๒ มิถุนายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พระที่นับถือท่านสึกไป”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพ เนื่องจากได้มีพระผู้ใหญ่ที่เพื่อนหนูรักและเคารพมากๆ ท่านได้สึกอย่างกะทันหัน คําสอนของท่านเผยแพร่กว้างขวางไปทั่ว ทําให้ลูกศิษย์และเพื่อนๆ มีความตกใจและสะเทือนใจเป็นอย่างมาก อยากทราบว่าเราควรจะทําความเข้าใจอย่างไร วางใจอย่างไร

บางคนหรือแม้แต่ตัวหนูเองพยายามหาเหตุผล แต่คิดว่าไม่มีประโยชน์อะไร บางทีคิดว่าอาจจะยึดติดตัวบุคคลมากเกินไป พอท่านสึกไป (ซึ่งท่านอาจจะไปทําอย่างอื่นที่ดีต่อสังคม หรือเหตุผลอื่นใด) ในใจมันมีความเคลือบแคลงสงสัย เลยรู้สึกเสียใจ หรือรู้สึกแปลกๆ บอกไม่ถูกค่ะ และกลัวว่าเพื่อนบางคนอาจจะถอดใจไม่เข้าวัดอีกค่ะ จึงอยากให้ท่านเทศน์แนะนําสั่งสอน เพราะเวลาหลวงพ่อตอบคําถาม มักจะมีคําตอบที่ตรงมาที่ใจหนูเสมอ เพื่อนๆ เคยมาวัดหลวงพ่อค่ะ แต่จะพยายามชวนเขามาบ่อยๆ กราบขอบพระคุณมากค่ะ

ตอบ : ชวนเขามาบ่อยๆ เดี๋ยวเราสึกอีกคนหนึ่งยุ่งใหญ่เลย (หัวเราะ) พอเห็นเขาสึกๆ ชวนมาบ่อยๆ แล้วเราหายไปอีกคนหนึ่งยุ่งตายเลย

อันนี้พูดถึงนะ เราพูดถึงสมัยพุทธกาล ในสมัยพุทธกาล เวลาพระบวชเข้ามาในพระพุทธศาสนา บวช-สึก บวช-สึก ๗ หนกว่าจะสําเร็จได้ก็มี บวชแล้วสึกไปก็มี แต่ในสมัยปัจจุบันนี้ ในสมัยปัจจุบันนี้นะ ในสังคมไทยเราเท่านั้นที่พระบวชแล้วสึกได้ ในลังกาเขาบวชแล้วไม่สึกนะ ในเมืองจีนก็บวชแล้วห้ามสึก แม้แต่ในพม่าเขาบวชแล้วเขาไม่ค่อยสึกกัน เขาบวชเลย ฉะนั้น วัฒนธรรมประเพณีเรายังไม่เข้าใจ

มันมีอยู่ทีหนึ่งนะ ที่พอเมืองจีนเปิดประเทศใหม่ๆ เราไปเผยแผ่กัน เมื่อก่อนจะมีพระมีเณรจากเมืองจีนมาบิณฑบาตเมืองไทยเยอะแยะมากเลย เพราะเราเห็นว่าประเทศเขาแบบเพิ่งเปิดประเทศ มีแต่ความทุกข์ เราก็ไปเอาเขามา พอเอาเด็กของเขาบวชเณรมา แล้วมาสึก กลับไป เขาอยู่บ้านเขาไม่ได้เลย เพราะอะไร เพราะประเพณีเขาไม่มีอย่างนั้น แต่ประเพณีของเรา ประเพณีมันคนละประเพณี เราไม่เข้าใจตามประเพณีนั้น

ฉะนั้น เวลาประเพณีนะ ประเพณี หมายถึงว่า ประเพณีท้องถิ่น พื้นถิ่นเขามีความเชื่ออย่างนั้น แต่ในพระไตรปิฎกมีอยู่แล้ว บวชแล้วสึกก็มี เวลาบวชแล้วสึกก็มี บวช-สึก บวช-สึก จนในสุตตันตปิฎก เวลาจะมาบวชอีก “แหม! จะเอาหัวเป็นที่รองมีดโกนหรือไง”

เขาบอกไม่ต้อง บวชนี้ครั้งสุดท้ายแล้ว บวชเลย เวลาบวชแล้วสึกไปนะ คําว่า “บวชแล้วสึก” ถ้านี้มันเป็นเรื่องของเก่า มันเป็นของเก่าของแก่ มันมีของมันอยู่อย่างนี้ เพียงแต่เราเองต่างหาก เห็นไหม “พระผู้ใหญ่ท่านสึกออกไป ท่านเผยแพร่ธรรมไปกว้างขวางมาก”

กว้างขวางมาก เรามีวุฒิภาวะอะไรเราถึงไปเชื่อว่าธรรมอันนั้นมันมีอยู่จริง ถ้ามีอยู่จริงนะ คําว่า “มีอยู่จริง” มันทําอย่างนี้ไม่ได้ มันไม่สึกไปหรอก แต่ถ้าสึกออกไป มันมีอยู่จริงหรือเปล่าล่ะ เพราะมันไม่มีอยู่จริงไง

ของมันมีอยู่จริงมันยืนยันกับเราเองไง มันยืนยันกับเราเองว่าตั้งแต่เราทํามา เราเซ่อขนาดไหนไง เราเซ่อขนาดไหน หมายความว่า เราเอาหัวใจของเราไปไว้กับเขาไง ทําไมไม่เอาหัวใจไว้กับตัวของเราล่ะ

เราไปวัดไปวา เราไปศึกษาธรรมะ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเราปฏิบัติขึ้นมาในใจของเรา เรามีธรรมขึ้นมาแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้ “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีอย่างอื่นเป็นที่พึ่งเลย”

เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด แต่ขณะนี้มีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด เราเองเป็นคนที่อ่อนด้อยใช่ไหม เราก็พยายามฝึกปรือจะปฏิบัติธรรมกัน พอปฏิบัติธรรมกัน แต่เราไม่มีความเข้าใจ ในเมื่อหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา แล้วในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดอย่างนั้น แล้วผู้มีการศึกษาในเรื่องบาลีต่างๆ เขาจะพูดอย่างนี้หมดแหละ บอกว่า “เรามีธรรมเป็นที่พึ่ง อย่าเอาบุคคลเป็นที่พึ่งเลย อย่าเอาบุคคลเป็นที่พึ่งเลย”

หลวงตาท่านก็ศึกษามา ท่านก็จบมหามาเหมือนกัน ท่านบอกว่าจบมหามา เวลาศึกษามันไม่สงสัยหรอก มันก็มีมรรคผลนิพพานทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาตัวท่านเองจะปฏิบัติเองมันก็สงสัยขึ้นมา ทั้งๆ ที่ท่านก็เรียนมา นิพพานเรียนมาจบหมดแล้วแหละ ท่านเป็นมหา ท่านศึกษามาหมดแล้วแหละ แต่ใจลึกๆ มันว่า “นิพพานมีอยู่หรือเปล่า นิพพานมีหรือเปล่า”

นี่ศึกษามามันก็เข้าใจทั้งนั้นน่ะ นิพพานก็มีอยู่ ธรรมะมีทั้งนั้นน่ะ แต่ถึงเอาจริงๆ เข้า มันก็มีความสงสัย มันก็มีความลังเลในหัวใจลึกๆ ถ้ามีบุคคลคนหนึ่งชี้ทางให้เราได้ ชี้ทางให้เราเข้าใจได้ เราจะฝากชีวิตของเราไว้กับบุคคลคนนั้น อธิษฐานเลยนะ ขอให้มีคนบอกเราให้ได้ ขอให้มีคนชี้ทางสว่างให้ได้ ขอให้มีคนเปิดทางเราให้ได้ พอเปิดทางให้ได้ นี่ท่านอธิษฐานตั้งแต่ออกปฏิบัติ

แล้วเวลาไปเจอหลวงปู่มั่น “นิพพานอยู่ที่ไหน นิพพานอยู่ที่ไหน นิพพานอยู่บนอากาศหรือ อยู่บนภูเขาเลากา ไม่มีเลย นิพพานอยู่ที่กลางหัวใจ” ทําให้ท่านเปิดท่านออกมา

เราจะบอกว่า เขาบอกว่า เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีอย่างอื่นเป็นที่พึ่งเลย แต่ทีนี้ถ้าครูบาอาจารย์ของเราอย่างหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ ท่านบอกแม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประทับอยู่ต่อหน้า สาธุนะ ท่านสาธุก่อน สาธุ จะพูดเป็นคติเป็นตัวอย่างให้พระที่อยู่กับท่านมั่นใจในตัวท่านไง ไม่ใช่อวดนะ ถ้าพูดอย่างนี้ไป ถ้าคนไม่มีหลักเขาก็ว่า “อวดอีกแล้วน่ะ ตีตนเสมอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตีตนใหญ่กว่า” พูดกันไปไง

แต่เวลาท่านจะยืนยันว่าธรรมะถ้าใครตรัสรู้แล้วมันก็เหมือนกัน ท่านบอกว่าแม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่งประทับอยู่ข้างหน้าก็ไม่ถามเลย เพื่อให้คนมั่นใจว่าถ้าถามเรา เราจะตอบได้ไง นี่ไง “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย”

แต่ถ้าธรรมในหัวใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ธรรมในหัวใจของครูบาอาจารย์เราท่านเป็นพระอรหันต์ นั่นคือธรรมแท้ๆ นั่นคือธรรมที่สะอาดบริสุทธิ์ นั่นคือธรรมที่ไม่มีมลทินเลย แล้วอย่างนั้นเป็นที่พึ่งเราได้ไหม ถ้าอย่างนั้นเป็นที่พึ่งเราได้

แต่นี่พระที่นับถือท่านสึกไป มันก็เป็นการยืนยันแล้วแหละว่ามันพึ่งได้ไหม ถ้าพึ่งไม่ได้นะ เราก็ต้องกลับมาพึ่งตัวเราเอง เรามาพึ่งเรา ของมันของเก่าแก่ มันมีมาแต่ไหนแต่ไรอยู่แล้ว เราไม่ต้องมาวิตกกังวลหรอก เพียงแต่ว่ามันเป็นการบอกเราว่า เราเองเราไม่มีวุฒิภาวะต่างหาก

ถ้าเรามีวุฒิภาวะ เราศึกษานะ ใครปฏิบัติมาแล้ว มีผู้ที่ปฏิบัติมาก อย่างพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะอยู่กับสัญชัย “สิ่งนั้นก็ไม่ใช่ สิ่งนั้นก็ไม่ใช่” แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วถึงไปถามครูบาอาจารย์ ไปถามสัญชัย สัญชัยบอกว่าจบแค่นี้ ทีนี้พอจบแค่นี้ปั๊บ พระสารีบุตรกับพระโมคคัลลานะท่านบอกว่ามันยังไม่ชําระล้างกิเลส นี่เวลาปฏิบัติไปมันวัดอาจารย์ได้เลยล่ะ มันวัดได้เลยว่าสัญชัยไม่มี ไม่มีปั๊บ ก็คุยด้วยกัน ๒ คน บอกว่า เราอยู่กับสัญชัย สัญชัยสอนจนหมดไส้หมดพุงแล้ว แล้วมันแก้กิเลสเราไม่ได้

๒ คนนะ พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะท่านปรึกษากัน เพราะท่านเป็นลูกศิษย์ของสัญชัย แล้วท่านมาปรึกษากันว่า เราศึกษากับอาจารย์เรามาเต็มที่แล้ว แล้วอาจารย์ก็บอกว่าหมดไส้หมดพุงแล้ว แล้วอะไรจะสอนได้

แต่พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะบอกว่าเราปฏิบัติจนเต็มที่แล้ว แต่เราก็ยังสงสัยกันอยู่ นี่สัญญากันไว้ สัญญาระหว่าง ๒ คน ถ้าเราไปเจออาจารย์ที่ถูก “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งใดเป็นที่พึ่งเลย” แต่มันไม่มีที่พึ่งแล้วแหละ มันไม่มีที่พึ่งนะ ถ้าใครไปเจอสิ่งใดนะ ใครไปเจอครูบาอาจารย์ ห้ามปิดนะ ให้บอกกัน สัญญากันไว้ให้บอกกัน

พระสารีบุตรไปเจอพระอัสสชิบิณฑบาต มันดูจากข้างนอก “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีบุคคลเป็นที่พึ่งเลย” แต่เวลาไปเจอพระอัสสชิ ทําไมท่านเดินของท่านสงบเสงี่ยมขนาดนั้น ทําไมเดินด้วยสติปัญญาอย่างนั้น ท่านเหยียบย่างไป ท่านมีความรู้พร้อมขนาดนั้น มันซาบซึ้งใจ เพราะคนมีปัญญา คนมีปัญญามันมองคนออกนะ ไม่ใช่คนเซ่อๆ

เพราะว่ามองคนออก ตามพระอัสสชิไป พอพระอัสสชิท่านฉันอาหารเสร็จแล้วถึงได้ไปถามพระอัสสชิ พระอัสสชิท่านเป็นพระอรหันต์ท่านก็ยังถ่อมตน “เราเป็นผู้บวชใหม่” นี่พระอรหันต์นะ เป็นผู้บวชใหม่

ของมีจริงเขาอ่อนน้อมถ่อมตน เขาเก็บไว้ในใจ ใครมีทรัพย์สมบัติ เขาซ่อนไว้ เขาไม่มาอวดมาโชว์กันหรอก ไอ้ที่อวดที่โชว์นั่นน่ะไอ้เศรษฐีเงินกู้ ทั้งกู้หนี้ยืมสิน ไอ้ไฮซ้อมันพยายามจะเอาแต่เพชรนิลจินดามาคล้องคอมัน ไอ้ของจริงๆ เขาซ่อนไว้ เขาไม่มาใส่หรอก เขาใส่ของเก๊กันเป็นของจริง คนมีฐานะเขามีแต่ของปลอม เขาใส่มา ทุกคนบอกของจริงทั้งนั้นน่ะ แต่ไอ้พวกที่ไม่มีมันไปเอาของจริงมาใส่ มันไปโกงเขามา

นี่ก็เหมือนกัน ท่านอ่อนน้อมถ่อมตน พระอัสสชิท่านอ่อนน้อมถ่อมตนมาก ฉะนั้น พระสารีบุตรท่านก็มีปัญญานะ “ขอให้แสดงธรรมมาเถอะ เรื่องที่จะแทงทะลุตามธรรมเป็นหน้าที่ของข้าพเจ้าเอง เป็นหน้าที่ของคนฟังเอง”

พอหน้าที่ของพระสารีบุตรนะ พระอัสสชิถึงได้แสดงธรรมไง “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ชําระที่เหตุนั้น เย ธมฺมาฯ”

พอเข้าใจนะ พอฟังเทศน์นะ ปัญญามีอยู่แล้วไง มันไม่มีใครเปิดไง ไม่มีใครเปิด พอมีธรรม พอเปิด พระสารีบุตรแทงทะลุเลย เป็นพระโสดาบันเลย มีดวงตาเห็นธรรมขณะที่ฟังธรรมแล้วปัญญามันหมุนน่ะ มันไม่ใช่ฟังแล้วเป็นพระโสดาบันอะไรหรอก มันเป็นเพราะมรรคมันเดิน เป็นเพราะว่าตัวเองมันอัดอั้นตันใจอยู่แล้ว มันอยากจะออก โคมันจะออกจากคอก แล้วไม่มีใครเปิดประตูให้ พอพระอัสสชิแย้มเท่านั้นน่ะ โอ้โฮ! พระสารีบุตรแทงทะลุเลย เป็นพระโสดาบันขึ้นมานะ เป็นพระโสดาบัน ไปเล่าให้พระโมคคัลลานะฟัง เป็นพระโสดาบันด้วยกัน

ฉะนั้น ๒ องค์ด้วยกันก็จะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว เพราะศึกษากับสัญชัยมามันเต็มที่ ไม่เห็นได้อะไรเลย พอจะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็คนกตัญญูกตเวที คนที่ซึ้งบุญซึ้งคุณ ทั้งๆ ที่หลอกเรานะ ทั้งๆ ที่สอนมาให้ผิดๆ นั่นแหละ แต่เวลาจะไปขึ้นมาก็ยังไปหาสัญชัยนะ “เราจะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยกัน สัญชัยไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเถิด เพราะท่านไม่ใช่พระอรหันต์”

สัญชัยบอกกับพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะเลย “ในโลกนี้มีคนโง่มากหรือคนฉลาดมาก”

ก็บอก “ในโลกนี้มีคนโง่มาก” นี่พระสารีบุตรก็ตอบ

“อย่างนั้นเราจะอยู่กับคนโง่ เธอจงไปอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเถิด เพราะลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีแต่ผู้ฉลาด เพราะศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา คนส่วนน้อย คนส่วนน้อยเท่านั้นที่จะเข้าแทงทะลุถึงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ เราจะอยู่กับคนโง่ว่ะ คนโง่มันหลอกได้ง่ายๆ”

สัญชัยไม่ไป แต่พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการจนเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา

นี่ไง “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย” คืออย่ามีบุคคลเป็นที่พึ่งเลยไง อย่ามีพระที่จะสึกที่จะอะไรเป็นที่พึ่งเลย พอสึกแล้วมันก็เจ็บชํ้า สึกแล้วก็เจ็บปวด

แต่นั้นมันก็เป็นเวรเป็นกรรมของคน ในเมื่อจิตใจของท่านเป็นได้แค่นั้น มันก็แค่นั้น เราไม่ได้ซํ้าเติมนะ เราไม่เคยซํ้าเติมใคร เราก็สังเวช เราก็สังเวชมาก ทุกคนก็อยากจะหาทางออกทั้งนั้นน่ะ แต่ในเมื่อท่านได้แค่นั้น ท่านสุดอํานาจวาสนาได้แค่นั้น ก็จบแค่นั้น ก็ดีของท่าน ท่านยังเป็นสุภาพบุรุษ ยังทําให้เห็นได้จริงๆ ยังทําให้เห็น

ฉะนั้น ของเราก็รักษาใจของเรา “เราจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย” ฉะนั้น อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย เราก็ดูแลใจของเรา

ฉะนั้น อย่างที่ว่า ถ้ากลัวเขาถอดใจ เขาจะไม่เข้าวัด เขาจะไม่เข้าวัดอีก กลัวเพื่อนจะไม่เข้าวัด

เวลาหลวงตาท่านเขียนป้ายไว้ที่หน้าวัดของท่านนะ ท่านบอกว่า “ที่นี่เป็นสํานักประพฤติปฏิบัติ ไม่ใช่ที่เที่ยวเล่น บุคคลที่ไม่สนใจในการประพฤติปฏิบัติ ไม่ควรเข้ามาที่นี่” นี่เวลาหลวงตาท่านเขียนไว้ที่หน้าวัดท่านเลย “ที่นี่เป็นที่ประพฤติปฏิบัติ ไม่ใช่ที่เที่ยวเล่น ถ้าใครจะมาเที่ยวเล่น ไม่สมควรเข้ามาที่วัดป่าบ้านตาด”

นี่เหมือนกัน เราบอกเรากลัวเขาไม่เข้าวัด กลัวเขาไม่เข้าวัด เข้าวัดอะไร จะเข้าวัดหรือเข้าตลาด ถ้าไปตลาดสิ เดี๋ยวนี้เขาเอาธรรมะไปศูนย์การค้ากันหมดแล้ว ไปตากแอร์กัน ไปอยู่ที่นั่นมันยิ่งสุขสบายไง

คําว่า “ไปวัดๆ” เราบอกเราห่วงว่าคนจะถอดใจไม่เข้าวัด ถ้าวัดที่เขามีคุณธรรม วัดที่เขาจะประพฤติปฏิบัติ เขาต้องการความสงบ ต้องการความสงัด ต้องเป็นสถานที่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้าอย่างนั้นเราไป เราไปวัดใจเรา หลวงปู่ฝั้นท่านสอน ไปวัดคือวัดใจ ไปแล้วมันอึดอัดขัดข้องไหม ไปแล้วในวัดนั้นมันมีอะไรไหม

นี่พอไปวัดแล้วต้อง แหม! มีการต้อนรับขับสู้ โอ๋ย! ไปโอเรียนเต็ลสิ โอเรียนเต็ลมันเป็นโรงแรมชั้นหนึ่งของประเทศไทยเลย ไปเลย ที่นั่นเขาต้อนรับอย่างดี ไปอยู่ปีหนึ่งเดี๋ยวเป็นพระอรหันต์กันขึ้นมา

เขาไปวัดเขาก็ไปเพื่อขัดเกลากิเลส คําว่า “ขัดเกลา” มันคืออะไร คําว่า “ขัดเกลา” ธุดงควัตรคือเครื่องขัดเกลากิเลส ธุดงควัตร ธุดงค์ ๑๓ มันเป็นเครื่องมือ มันเป็นการชําระล้างกิเลส แล้วอยู่ในที่ว่าง อยู่ในเรือนว่าง มันเป็นธุดงควัตรไหม อยู่ในเรือนว่าง ร้าน อยู่ในเรือนว่าง เปิดแล้วโล่งไปหมดเลย อยู่ในอัพโภกาสิกังคะ วัดมันเป็นอย่างนี้ วัดมันเป็นที่ขัดเกลากิเลส

ถ้าเขาไปวัดอย่างนั้น ถ้าเขาเต็มใจไปเขาก็ไป ถ้าเขาจะไปตลาด เขาไปตลาดแล้วเขาบอกที่นั่นเป็นวัด ก็ไม่ควรไป

หลวงตาท่านเขียนไว้แล้ว “วัดป่าบ้านตาดเป็นวัดสํานักปฏิบัติ ไม่ใช่ที่เที่ยวเล่นของบุคคล ถ้ามาแล้วกระทบกระเทือนกัน ไม่ควรมา ไม่ควร”

นี่ก็เหมือนกัน เราห่วงเพื่อนจะไม่เข้าวัด วัดอะไรล่ะ ถ้าวัดทั่วไป วัดทั่วไปเราก็ไปสิ เราไปแล้วมันก็ตลาดทั้งนั้นน่ะ ถ้าเราไปตลาด แล้วเวลาเราเจ็บชํ้านํ้าใจขึ้นมาเราก็มาคิด แต่เวลาเราจะเอาจริงขึ้นมา เราเลือกไม่ได้ไง ไม่ใช่ว่าเลือกไม่ได้ เรารู้ไม่ได้ไง เรารู้ไม่ได้ว่าอะไรเป็นพิษหรือไม่เป็นพิษ ถ้าอะไรเป็นพิษเป็นภัย ของแสลงเราก็ไม่เอามากินทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเราทํากัน ทําเพื่อความแสลง เพื่อของแสลง เพื่ออะไร แล้วบอกว่าจะปฏิบัติ ถ้าห่วงอย่างนั้นนะ มันไม่จําเป็น มันไม่จําเป็นที่จะต้องว่าเพื่อนจะเข้าวัดหรือไม่เข้าวัด

คําว่า “เข้าวัด” วัดก็คือวัด วัดก็คือวัดนะ ทีนี้ในสมัยปัจจุบันนี้หลวงตาท่านพูดอยู่ มันสําคัญที่หัวหน้า ถ้าหัวหน้าที่ดี เขาก็จะรักษาข้อวัตรคือกติกา รักษากติกาอันนั้นไว้ให้ผู้ที่เข้ามาอยู่วัดอยู่วา เขาจะรู้หรือไม่รู้ก็แล้วแต่ ส่วนใหญ่ไม่รู้หรอก ส่วนใหญ่ไม่รู้ว่ามันจะมีประโยชน์อะไร

แม้แต่เราเองเราก็ไม่รู้นะ ตอนไปอยู่กับหลวงตาไม่รู้หรอก เวลาท่านบอกท่านทําอย่างนั้นๆ มันมองว่าเป็นของเล็กน้อย เป็นของเล็กน้อย แต่เวลาออกจากท่านมาแล้ว โอ๋ย! มันซาบซึ้งมาก ทําไมพระต้องรู้จัก ทําไมเข้าเวรแล้วจะต้องรู้ไปหมดทุกอย่างเลย

แต่พอมันแยกออกจากกันไปแล้วมันย้อนกลับไป อ๋อ! มันทําให้คุ้นเคยกัน มันเป็นประโยชน์หมดเลย ถ้ามันเป็นประโยชน์นะ แต่เวลาครูสอนลูกศิษย์ ลูกศิษย์จะบอกว่าไม่รู้ว่ามันจะเป็นประโยชน์อะไร แต่พอเวลาโตขึ้นมาแล้วมันซาบซึ้งทั้งนั้นน่ะ ถ้าซาบซึ้งอย่างนั้น วัดอย่างนั้น จิตใจที่สูงกว่าจะดึงจิตใจที่ตํ่ากว่า ดึงขึ้นมา

แต่จิตใจที่มันเสมอกันมันก็เหมือนกับไปสัมมนากัน ไปออกค่าย เดี๋ยวนี้เขาธุดงค์กัน ธุดงค์เป็นเหมือนกับลูกเสือชาวบ้านเลย จุดกองไฟ กลางคืนมันจะเล่นกองไฟกัน ธุดงค์อย่างนั้นหรือ กลางคืนนะ มันจะเล่นรอบกองไฟกันแล้วเดี๋ยวนี้พระธุดงค์ แล้วมันไปธุดงค์อย่างนั้นใช่ไหม

เวลาธุดงค์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไปแบบนอแรด อันดับหนึ่ง ไปองค์เดียว อันดับสอง ๒-๓ องค์ ตํ่ามาเรื่อยๆ ถ้าไปองค์เดียวนั่นแหละไปอย่างนอแรด ไปองค์เดียวมันแหยงไปหมด กลัวผีกลัวสาง กลัวทุกอย่าง ไปอยู่ป่าก็กลัวเสือ กลัวช้าง กลัวม้า แต่ไป ๒ องค์อุ่นใจเนาะ มีเพื่อน มีเพื่อน เห็นไหม มันตํ่าลงเรื่อยๆ ทีนี้ต่อสู้กับกิเลส มันมีวิธีการของมัน

ฉะนั้น ที่ว่า กลัวว่าเพื่อนจะไม่เข้าวัด

นี่มันเรื่องของเขานะ ถ้าเรื่องของเขา แบบว่า ถ้าการเวียนตายเวียนเกิดเราเจ็บชํ้านํ้าใจมามากกว่านี้ ฉะนั้น สิ่งที่มาเจอ มันเจอเพราะสังคมเราสังคมพุทธไง มันเป็นของเก่า การบวชการสึกมันเป็นของเก่า ของที่มีมาดั้งเดิม ถ้าเป็นของเก่ามันมีอยู่แล้ว มันไม่มีอะไรน่าตื่นเต้นเลย มันไม่มีอะไรน่าตื่นเต้นสําหรับเรา แต่เวลาพรรคพวกของเรา เพื่อนฝูงของเราจากเราไป เราเสียใจไหม? เสียใจ เพื่อนรักของเรา คนที่เรารู้จักจากกันไป เสียใจไหม? เสียใจ

ธรรมดาคนรู้จักกัน พลัดพรากจากกัน มันก็มีอารมณ์ความรู้สึกเป็นเรื่องธรรมดา ถ้าเรื่องธรรมดาแล้ว ถ้าเรามีสติปัญญา เรามอง เราใช้ปัญญา ปัญญาเราแยกแยะขึ้นไป มันก็วางสิ่งนั้นได้ เห็นไหม ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด สรรพสิ่งนี้มีการพลัดพรากจากกัน แล้วเราจะนอนใจได้อย่างไร ดูสิ ท่านอยู่อย่างนั้นท่านยังต้องพลัดพรากออกมา แล้วเราจะแสวงหาของเรา เราจะทําของเราอย่างใด

ถ้าทําอย่างใด เราย้อนกลับมาที่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราไม่ไปย้อนที่ตัวบุคคล ถ้าตัวบุคคลทําดี เราก็ต้องการสิ่งนั้น แต่ถ้าตัวบุคคลเป็นอย่างนั้นมันก็เป็นเวรกรรมของสัตว์ แล้วเราพิจารณาของเราไป มันของเก่า มันเรื่องของเก่าแก่ มันเป็นธรรม มันเป็นคติเตือนใจ คติเตือนใจว่าอย่าประมาท ถ้าประมาทไป ประมาทไป ถึงเวลาแล้วมันก็เสียหายไปเป็นเรื่องธรรมดา นี่พูดถึงว่าของเก่าเนาะ จบ

ถาม : เรื่อง “อ่านและฟังอย่างมีสมาธิ ได้บุญหรือไม่”

ขอรบกวนกราบเรียนถามพระอาจารย์เจ้าค่ะ หากเรามีสมาธิในการอ่านหนังสือธรรมะ หรือฟังซีดีธรรมะ ซึ่งในขณะนั้นจิตใจจดจ่ออยู่กับตัวหนังสือหรือคําสอน อีกทั้งยังว่างจากกิเลส โลภ โกรธ หลง การอ่านและฟังนั้นถือว่าเป็นกุศลกรรมหรือไม่เจ้าคะ ได้บุญหรือไม่อย่างไรคะ ถ้าเราจะใช้การอ่านและการฟังเป็นการเจริญสมาธิได้ไหมเจ้าคะ เพราะอ่านและฟังได้นานกว่านั่งสมาธิเฉยๆ เจ้าค่ะ

ตอบ : มันได้ ได้อยู่แล้ว การเคารพธรรม การเคารพธรรมคือจิตใจมันเคารพธรรม

เวลาหลวงตานะ เวลาท่านบอกว่าท่านธุดงค์อยู่ในป่า ท่านไม่มีพระพุทธรูป ไม่มีสิ่งใดเลย เวลาท่านจะกราบพระ กราบพระอย่างใด ก็สมมุติขึ้นมา สมมุติว่าเรากราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กราบบนอากาศนี่แหละ แต่เราว่าสิ่งนี้คือตัวแทนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็กราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ทําวัตรไง อยู่ป่าอยู่เขา เราก็ทําวัตรของเรา เราก็เดินจงกรม นั่งสมาธิของเรา มันก็เป็นบุญกุศลขึ้นมา เพราะจิตใจเราระลึกถึง เรานึกพุทโธๆ เราก็ระลึกถึง

ฉะนั้น อ่านและฟังธรรมะเป็นบุญไหม

เป็นบุญแน่นอน เป็นบุญกุศลอยู่แล้ว พุทโธๆ เราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเราสวดมนต์ๆ สวดมนต์คือเจริญสัมโมทนียกถา คือสิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ การสวดมนต์คือคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราสวดมนต์ของเราอยู่ มันได้บุญทั้งนั้นน่ะ

ยิ่งฟังธรรมะ เห็นไหม ฟังธรรมจะได้บุญไหม

เวลาหลวงตาท่านบอกนะ ถ้าเวลาไปอยู่กับท่านนะ ท่านเทศน์สดๆ เวลาท่านบอกว่าธาตุขันธ์ท่านไม่ไหว ให้ฟังเทศน์เอาๆ สิ่งที่ท่านได้เทศน์ไว้อยู่ในเทปก็เปิดฟังสิ ถ้าเปิดฟังสิ่งนั้น แล้วถ้าสะดุดใจสิ่งใดเราก็จับสิ่งนั้น นี่ฟังเทศน์

จิตใจของเรานะ ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ เรากําหนดพุทโธ เรามีคําบริกรรมระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธานุสติ เวลาเราฟังธรรมๆ ธรรมนี้ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใครเป็นผู้แสดง แต่เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็เกาะสิ่งนั้นไป คือฟังเสียงนั้นไง ฟังเสียงนั้นแล้วเอาใจเกาะกับเสียงนั้น ถ้าเอาใจเกาะกับเสียงนั้นนะ นี่ฟังเทศน์ เวลาฟังเทศน์ เราฟังเทศน์ของเรา เราฟังเทศน์คราวนี้เราฟังแล้วแจ่มแจ้งมากเลย เรามีความซาบซึ้งมากเลย แล้วเราก็ฟังซํ้า พอฟังซํ้าเข้าไป เอ๊ะ! ทําไมตรงนี้เราได้ยินได้ฟัง ทําไมครั้งที่แล้วเราไม่ได้ยินไม่ได้ฟัง

จิตใจของคนเรามันละเอียดเข้าไป มันจะจับ จับประเด็นไง พอจับประเด็น แบบว่าเหตุผล ธรรมะคือเหตุและผล เวลาท่านแสดงธรรม ท่านแสดงเหตุและผล กิเลสมันจะแสดงตัวอย่างนั้น เวลาธรรมะ ธรรมะมันแสดงตัวอย่างนั้น เวลาเรามาเทียบเคียงกับความรู้สึกของเรา ความรู้สึกของเราก็เป็นอย่างนั้น เราก็เป็นอย่างนั้น พอเป็นอย่างนั้นมันทันกัน มันก็ปล่อย พอมันปล่อยขึ้นมา ทําไมฟังเทศน์แล้วมันมีความเข้าใจต่างๆ นี่มันก็ฟังธรรม เพราะเทศน์นั้นก็เทศน์ของครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมนะ พอเป็นธรรมขึ้นมา เราฟังแล้วเราก็เข้าใจของเรา มันก็เป็นประโยชน์กับการฟังธรรม มันเป็นประโยชน์หมด มันได้บุญทั้งนั้นน่ะ

สวดมนต์ก็เหมือนกัน สวดมนต์ พุทโธๆ นี่ก็สวดมนต์เหมือนกัน พุทธะๆ พุทโธๆ เราระลึกถึงพุทโธนี่ก็สวดมนต์ แต่สวดมนต์มันไม่ต่อเนื่อง มันเหมือนกับว่า เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูดนะ ท่านบอกว่า เวลาเราอ่านนิยาย มันเป็นเรื่องที่ว่าเศร้าโศกเสียใจ มันเป็นสัญญาอารมณ์ไปกับโลก แต่เราอ่านธรรมะๆ ธรรมะมันเป็นนํ้าอมตะธรรม นํ้าอมตะธรรมคือบอกให้เห็นโทษ ให้เห็นโทษนะ มันไม่หลงไปกับสัญญาอารมณ์ ไม่หลงไปกับอารมณ์โลก

นี่ก็เหมือนกัน เราสวดมนต์ของเรา เราสวดมนต์ของเรา เราสวดมนต์ จิตใจมันก็เกาะ มันเกาะกับธรรมะ มันเกาะกับธรรมะ มันก็ไม่ออกไปสู่อารมณ์โลก อารมณ์โลก เวลาเราคิดสิ คิดถึงความน้อยเนื้อตํ่าใจ คิดถึงความเสียใจ เวลาคิดถึงความเสียใจมันจะมีอารมณ์ แล้วจิตใจเราก็หวั่นไหว จิตใจเราก็มีความเศร้าหมอง แต่เวลาเราสวดมนต์ๆ มันก็เป็นระลึกเหมือนกัน แต่มันเป็นฝ่ายบวกไง ฝ่ายบวกคือเป็นธรรม พอเป็นธรรม เวลาเราสวดมนต์ไป จิตใจมันก็ไม่เร่ร่อน จิตใจมันก็มีหลักมีเกณฑ์ของมัน จิตใจมันก็อยู่กับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ถ้ากําหนดพุทโธๆๆ พุทโธมันก็มีคําบริกรรม มีที่เกาะ จิตมันก็เกาะพุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธไปเรื่อยๆ พอเกาะไปเรื่อยๆ มันเกาะจนมันชํานาญขึ้นมามันก็ปล่อยพุทโธ มันก็เป็นตัวของมัน มันก็เป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ แล้วฝึกหัดใช้ปัญญามันก็เป็นต่อเนื่องไป นี่พูดถึงนะ

ฉะนั้น บอกว่า “การฟังเทศน์และการสวดมนต์จะได้บุญหรือไม่”

ได้บุญ

แล้วถ้ามันได้บุญแล้ว เขาบอกว่าบางทีมันละกิเลสได้ด้วย มันปล่อยวาง มันปล่อยวางคือว่าวางมือจากความคิดทางโลกมาอยู่ทางธรรม มันเป็นประโยชน์ เป็นกุศลกรรม แล้วมันจะได้บุญอย่างไรคะ

มันได้บุญ เหมือนกับว่า คนเราเวลากินพริก เรากินพริกมันร้อนไหม ปากนี่ร้อนไปหมดเลย แล้วถ้าเราได้กินนํ้ามาถอนความเผ็ดอันนั้น มันจะได้บุญไหม มันพอใจไหม

นี่ก็เหมือนกัน เขาถามว่ามันได้บุญอย่างไร มันได้บุญอย่างไร

เพราะเวลาเรากินพริกมันก็เผ็ด เวลาเราไปกินนํ้า กินนํ้าก็เย็น นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราคิดแต่สัญญาอารมณ์ เวลาเราคิด เรากินแต่พริก กินแต่เรื่องความเศร้าหมอง มันเสวยอารมณ์อยู่อย่างนั้น เห็นไหม เวลาเราสวดมนต์มันจะกินธรรม เราก็กินสิ่งที่มันเป็นประโยชน์กับร่างกาย กินต่างๆ บุญมันเกิดตรงนี้ไง

เขาถามว่า บุญมันเกิดได้อย่างไร สวดมนต์กับฟังธรรม บุญมันเกิดได้อย่างไร

บุญมันเกิดได้ มันเป็นการฝึกหัด อย่างเช่นเด็กๆ เวลาจะฝึกเดิน เขาก็ต้องมีสิ่งใดเกาะหัดเดินไปก่อน จิตใจเวลาเราจะเข้าไปหาตัวมันเอง จิตใจจะเป็นสมาธิเข้ามา เป็นตัวของตัวเองขึ้นมา มันต้องมีหลักเกาะขึ้นมา ทั้งๆ ที่เป็นเรานี่นะ ทั้งๆ ที่เป็นใจของเราเองนี่แหละ จะทําสมาธิเพื่อตัวเองนี่แหละ ทําไมจะต้องหาสิ่งใดเกาะเข้าไปหาตัวเอง

ถ้ามันมีพุทโธๆๆ ถ้ามันเกาะเข้ามา ถ้าคนทําเป็นมันจะซาบซึ้งมาก

เวลาครูบาอาจารย์ เราฟังตลอด ถ้าครูบาอาจารย์องค์ไหนท่านยืนยันว่ากําหนดพุทโธ มีคําบริกรรม ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ เราบอก เออ! ครูบาอาจารย์องค์นี้ใช่ ครูบาอาจารย์องค์นี้แสดงว่าทําเป็น คือทําเป็นมันต้องมีเหตุมีผล มีที่มาที่ไป

แต่ถ้าครูบาอาจารย์นะ “ว่างๆ ทําไปเลย” เออ! แสดงว่าครูบาอาจารย์องค์นี้ทําอะไรไม่เป็น ไม่เคยรู้เคยเห็นอะไร พูดไปสักแต่ว่าพูด ผีมันเจาะปากมาให้พูด พูดไปแบบผีเจาะปาก มันไม่มีข้อเท็จจริง

แต่ถ้าครูบาอาจารย์องค์ไหนท่านมีข้อเท็จจริง เพราะท่านทําของท่านมา มีความจริงขึ้นมา ท่านจะเน้นยํ้า เน้นยํ้า เน้นยํ้าเลยนะ มันต้องทําอย่างนี้ๆๆ ใครจะทําอย่างไรก็เรื่องของเขา ถ้าใครทําอย่างนี้ๆๆ มันจะมีเหตุมีผลของมัน แล้วถ้าจิตมันปล่อยวางสิ่งนั้นเข้ามาๆ มันจะเข้ามาสงบของมัน แล้วสงบได้จริงๆ แล้วคนที่สงบได้จริงๆ มันจะเห็นจริง เห็นจริงมันจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา ทําอย่างนี้มันถึงจะเป็นข้อเท็จจริง นี่พูดถึงถ้าทํานะ

ทีนี้เพียงแต่ว่าผู้ถามถามว่าการฟังธรรมกับการสวดมนต์มันจะได้บุญอย่างใด แล้วมันจะได้ผลอย่างใด

ได้ผล เห็นไหม ขณะในคําถามก็บอกอยู่แล้ว บางทีมันว่างจากกิเลส ความโลภ ความโกรธ ความหลง แม้แต่มีที่เกาะที่ยึด มีที่พักอาศัย มันยังวางความโลภ ความโกรธ ความหลงที่เราเข้าใจ ที่เราเห็นได้เลย

แต่ในภาคปฏิบัตินะ ไอ้ที่วางอย่างนี้มันก็เหมือนเราทําสมาธิ เราทําความสงบ มันปล่อยวางได้ชั่วคราว มันยังแก้ไข มันละความโลภ ความโกรธ ความหลงไม่ได้เด็ดขาด มันเพียงแต่ละความโลภ ความโกรธ ความหลง เพราะไม่ไปหยิบฉวย ถ้าไปหยิบฉวยความโลภ ความโกรธ ความหลง มันก็เป็นความโลภ ความโกรธ ความหลงกับใจ แต่ใจ พอมันรู้เท่า มันก็วางไว้ มันไม่ไปหยิบฉวยเฉยๆ พอไม่หยิบฉวย เรายังมหัศจรรย์ขนาดนี้เลย

แต่ถ้าเราสวดมนต์ เรากําหนดพุทโธๆ มันเป็นสมาธิขึ้นมา มันไม่ใช่หยิบฉวย ตัวมันเองเห็นโทษ ตัวมันเองยืนเป็นตัวของมันเองได้ เป็นฐีติจิต เป็นสมาธิได้ แล้วเวลามันออกมาใช้ปัญญา มันไม่ใช่ไปหยิบฉวยมาใช้ มันรู้ถูกรู้ผิด รู้ดีรู้ชั่ว แล้วเป็นภาวนามยปัญญา จับต้องแล้วแยกแยะไป

คําว่า “หยิบฉวยแล้ววาง” มันยังไม่รู้เหตุรู้ผล จริงไหม แต่ถ้าเราใช้ปัญญาไป มันมีเหตุมีผล รู้ถูกรู้ผิด นี้คือเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดจากการภาวนา มันจะเห็นชัดเจนขึ้นไปกว่านี้

ฉะนั้น การอ่านก็ดี การฟังก็ดี การสวดมนต์ก็ดี เป็นบาทฐาน เป็นพื้นฐานของการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา แล้วพอปฏิบัติขึ้นมาดีขึ้นๆ ไป เราจะมีเหตุมีผล เราจะแยกแยะของเราได้ ความถูก ความผิด แล้วจะรู้ขึ้นมาเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกขึ้นมาจากหัวใจของเรา แล้วจะไม่ถามหลวงพ่ออีกเลย เอวัง

๔

ทําแล้วสงสัย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๙ มิถุนายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “จิตเป็นสมาธิหรือไม่”

เนื่องจากครั้งก่อนได้เรียนถามปัญหา และท่านอาจารย์ได้เมตตาตอบ ทําให้ผมมีความเข้าใจมากขึ้น แต่ผมก็ยังมีข้อสงสัยอีกเล็กน้อยในการภาวนา ขอเรียนถามท่านอาจารย์ครับ คือว่าเมื่อผมนั่งสมาธิจะมีอาการคือ

๑. นั่งแล้ววูบ แล้วรู้สึกเบลอๆ ซึ่งเป็นอาการจิตตกภวังค์ตามที่เรียนถามครั้งแรก

๒. นั่งแล้ววูบลง แต่ต่อมาก็รู้สึกโพลงขึ้น หรือสะดุ้งขึ้น เหมือนคนตื่นจากฝัน คือว่ามีความรู้สึกตัวเป็นปกติดีทุกอย่าง แต่ก็ยังรู้ตัวว่ากําลังนั่งสมาธิอยู่ ซึ่งผมคิดว่าจิตของผมกําลังอยู่ในสมาธิในระดับใดระดับหนึ่ง ซึ่งน่าจะเป็นระดับที่เหมาะสําหรับการยกหัวข้อธรรมขึ้นมาพิจารณา

เหตุที่ผมเชื่อว่าจิตของผมกําลังเข้าสู่สมาธิ เพราะว่าถึงแม้ว่าผมจะรู้ตัวเป็นปกติทุกอย่าง แต่สติของผมสามารถรับรู้อารมณ์ภายนอกที่เข้ามากระทบได้อย่างชัดเจนมาก แต่จิตของผมกลับไม่เกิดอารมณ์หวั่นไหวต่อสิ่งที่เข้ามากระทบ เพียงแต่รับรู้ว่ามีสิ่งใดเข้ามากระทบเท่านั้น แต่ผมก็ยังสงสัยอีกว่า ถ้าหากว่าจิตของผมกําลังเข้าสมาธิจริง สมาธิขั้นนี้ก็น่าจะอยู่ตํ่ามาก เพราะมันเหมือนเรานั่งอยู่เฉยๆ เพียงแต่มีสติแจ่มแจ้งชัดเจนเท่านั้น ผมจึงอยากรู้ว่า ในขั้นนี้ จิตของผมเข้าสมาธิอยู่หรือเปล่าครับ

๓. เมื่อมาถึงตอนนี้ จิตของผมจะทรงตัวอยู่สักพัก จากนั้นผมก็จะเริ่มกําหนดดูลมหายใจใหม่ จนรู้สึกสงบลงใหม่อีกครั้ง และตอนนี้เองที่ภาพอสุภะจะปรากฏขึ้น ซึ่งมีความชัดเจนมาก แต่มีลักษณะไม่อยู่นิ่ง มีอาการไหลไปเรื่อย ผมพยายามบังคับให้หยุดอยู่กับที่เพื่อจะพิจารณาให้ชัดเจนเป็นจุดๆ ก็ทําไม่ได้ ลักษณะภาพอสุภะที่เห็นในขั้นนี้จะมีลักษณะเป็นธรรมชาติของมันจริงๆ คือเนื้อเป็นเนื้อ กระดูกเป็นกระดูก เลือดเป็นเลือด จนบางครั้งผมรู้สึกกลัวที่จะดู จนอยากจะถอนจิตหนีออกมา ผมจึงขอเรียนถามว่า ในขั้นนี้ ผมอยู่ในขั้นที่เรียกว่าเห็นกายด้วยจิตหรือยังครับ และผมควรจะทําอย่างไรต่อไป

๔. มีอยู่ครั้งหนึ่ง จิตของผมมีอาการสว่างจ้าขึ้นมาเฉยๆ ขณะนั่งสมาธิ อาการคือเมื่อกําหนดลมหายใจอยู่ดีๆ จิตก็จะรู้สึกสว่างพรึบขึ้นมา เหมือนเราไปแตะโดนสวิตช์ไฟ หรือเหมือนกับว่าเรากําลังอยู่ในที่มืด จู่ๆ ฟ้าก็สว่างขึ้นมาเสียอย่างนั้น มันสว่างมากจริงๆ และสติก็ชัดเจนตามไปด้วย ซึ่งอาการนี้ต่างจากที่ผมเคยนั่งสมาธิมาทั้งหมด ผมอยากรู้ว่าอาการดังกล่าวคืออะไรครับ

ตอบ : นี่คําถาม ๑ ๒ ๓ ๔ ก็เพิ่งตอบไป ก็เพิ่งตอบไปชัดเจน ตอบไปชัดเจนมาก ชัดเจนเพราะอะไร ชัดเจนเพราะว่าเรารู้อยู่ เราให้กําลังใจไง

เวลาหลวงตาท่านตอบปัญหานะ ท่านบอกคนที่ปฏิบัติ เราจะปฏิเสธเขาไปทั้งหมดไม่ได้ ถ้าเราจะปฏิเสธเขาไปทั้งหมด เขาไม่มีเครื่องดําเนินต่อเนื่องกันไป ฉะนั้น สิ่งใดที่มันไม่ใช่ ท่านก็จะให้อุบายอีกวิธีการหนึ่งเพื่อให้จิตดวงนั้นได้จับวิธีการอุบายนั้นพิจารณาไป ให้เห็นความแตกต่างกับสิ่งที่เราทําอยู่ กับสิ่งที่จะประสบขึ้นมา ให้เป็นปัจจัตตัง ให้รู้ขึ้นมาด้วยตัวเอง จะทําให้จิตดวงนั้นมีที่เกาะ มีเครื่องดําเนินต่อเนื่องกันไป

แต่เวลาเขาปฏิบัติแล้ว เราปฏิเสธเขาบอกว่าไม่ใช่ ไม่ถูกต้อง ปฏิเสธหมดเลย จิตมันเร่ร่อน มันไม่มีที่เกาะ ฉะนั้น ที่ตอบไปครั้งที่แล้วตอบไปด้วยการถนอมนํ้าใจ ที่บอกว่า “ท่านอาจารย์ได้ตอบมาแล้ว ผมก็เข้าใจมากขึ้น แต่ผมก็ยังสงสัย”

ตอบครั้งที่แล้วไป ตอบด้วยแบบว่า ในวงกรรมฐานเวลาเขาตอบปัญหา เขาจะตอบปัญหาเหมือนทางโลกที่บอกว่า ตีหมา อย่าตีให้หมาจนตรอก หมามันจะกัดเอา ตีหมาต้องมีทางให้หมามันวิ่งออกไปได้

จิตเวลาภาวนา เวลาติดปัญหาขึ้นมา ถ้าเราจะบอกว่าไม่ใช่ทั้งหมด เหมือนคนจนตรอก เหมือนจิตที่มันพลิกแพลงไม่ได้ ฉะนั้น เราแก้ปัญหาไปให้จิตมันมีเครื่องออก มีที่ดําเนินของมันต่อไป ฉะนั้น การตอบครั้งที่แล้วคือตอบแบบถนอมนํ้าใจ แต่ในเมื่อยังสงสัยอยู่ ยังสงสัยอยู่ ถ้ายังสงสัยอยู่ วันนี้จะตอบแบบธรรม ตอบแบบข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงตามความเป็นจริง

ถ้าตอบแบบข้อเท็จจริงตามความเป็นจริงนะ สิ่งที่เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ในวงกรรมฐานนะ ในการปฏิบัติมันปฏิบัติ การปฏิบัติคือการรื้อภพรื้อชาติ ถ้าการรื้อภพรื้อชาติ เวลาจิตเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ ถ้าจิตนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนะ นี่ธรรมชาติ ที่ว่า “ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ” การเวียนตายเวียนเกิดนี้ก็เป็นธรรมชาติอันหนึ่งของวัฏฏะ นี่มันเป็นธรรมชาติอยู่แล้ว

ฉะนั้น เราศึกษาธรรมมา ศึกษาธรรมะเป็นธรรมชาติ เราก็ศึกษาการเวียนว่ายตายเกิดโดยธรรมชาติ เราก็รู้ๆ อยู่ เวียนว่ายตายเกิดมันก็รู้ๆ ของมันอย่างนั้น นี่ปฏิบัติอย่างนี้ปฏิบัติโดยโลกๆ ถ้าปฏิบัติโดยโลกๆ เราก็ทํากันอยู่อย่างนี้ ถ้าเราทํากันอยู่อย่างนี้เพราะอะไร เพราะขาดครูบาอาจารย์ที่รู้จริง

ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ที่รู้จริง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงตา หลวงปู่ฝั้น หลวงปู่แหวน หลวงปู่ขาว หลวงปู่คําดี หลวงปู่เจี๊ยะ อาจารย์สิงห์ทอง หลวงปู่จวน ผู้รู้จริงเขาสอนจริงๆ แล้วเขาสอนเข้มข้น เขาไม่สอนแบบจับจด เขาไม่สอนแบบทะนุถนอม เขาไม่สอนแบบเอาอกเอาใจ

การเอาอกเอาใจเป็นเรื่องของกิเลสทั้งนั้นน่ะ สิ่งที่เป็นเรื่องกิเลส แล้วในปัจจุบันนี้เวลาเราไปปฏิบัติที่ไหนเราก็ต้องการให้คนเอาอกเอาใจ เราต้องการให้คนชี้ทางเรา ใจหนึ่งก็อยากจะพ้นทุกข์ อีกใจหนึ่งก็อยากสะดวกอยากสบาย อยากจะให้คนดูแลรักษา ปฏิบัติแบบนี้มันปฏิบัติแบบโลกๆ ถ้าการปฏิบัติแบบโลกๆ นะ แล้วมันขาดคนที่รู้จริง ไม่มีคนรู้จริง ชี้ตรงนี้ไม่ได้

ในวงการปฏิบัติ หลวงตาท่านพูดบ่อย ตอนท้ายๆ ของชีวิตหลวงตาบอกว่า อย่าว่าแต่ธรรมะเลย แม้แต่สมาธิมันยังไม่รู้จักกันเลย ถ้าสมาธิไม่รู้จัก มันจะเริ่มต้น ศีล สมาธิ แล้วเกิดภาวนามยปัญญาได้อย่างใด เห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญา

แต่นี้เวลาที่เราใช้ปัญญาๆ มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาแบบโลก ปัญญาแบบโลก เอาปัญญานี้ตรึกในธรรม มันก็ได้ผลแบบโลกๆ นี่ไง ถ้ามันได้ผลแบบโลกๆ คนที่ไม่เคยปฏิบัติเขาก็จะไม่แยกแยะได้ว่าสิ่งใดผิดสิ่งใดถูก แต่ถ้าสิ่งใดผิด สิ่งใดผิดนะ เวลาปฏิบัติ อย่างที่เวลาปฏิบัติ ปฏิบัติที่เราปฏิบัติกันอยู่นี่ มันไม่มีใครชี้แนะให้ได้ ถ้าไม่มีใครชี้แนะให้ได้ แล้วเราปฏิบัติไป มันก็เข้าข้างตัวเอง โดยในการปฏิบัติ คนเป็นอย่างนี้มาทั้งนั้นน่ะ โดยพื้นฐานของการปฏิบัตินะ

หลวงตาท่านจะบอกว่า ในภาคปฏิบัติมันจะยากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น คราวหนึ่งคือเราฝึกหัดการทํางาน ตรงนี้ยากมาก พอทํางานไปแล้ว คราวเริ่มต้นนี่ยาก แต่พอทํางานเป็นไปแล้ว โสดาบันได้แล้ว เป็นแล้ว สกิทาคามี อนาคามี ทําไปได้ อีกคราวหนึ่งคราวสุดท้าย

การปฏิบัติมียากอยู่ ๒ คราว ไปฟังเทศน์หลวงตาได้ ท่านบอกในการปฏิบัติมียากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น คือเริ่มต้นจากการทํางานให้เป็น แล้วทํางานเป็นแล้วมันก็ติดในงานนั้น แล้วพอจะวางงานนั้น วางไม่ได้อีก ถึงที่สุดไง ยากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น กับคราวหนึ่งคือคราวจะชําระล้าง จะฆ่าอวิชชา ยากอยู่ ๒ คราว

ทีนี้พอยากอยู่ ๒ คราว มันก็เริ่มต้นตรงที่ว่ายาก เริ่มต้นว่า “๑. นั่งแล้ววูบ แล้วรู้สึกเบลอๆ มันเป็นอาการของจิตตามที่เรียนมาครั้งแรก”

ตกภวังค์แน่นอน ครั้งที่แล้วเราจะพูดอย่างนี้ บอกว่าตกภวังค์ล้านเปอร์เซ็นต์ แต่พูดด้วยการถนอมนํ้าใจไง ครั้งที่แล้วตีหมาให้หมามันมีช่องทางออก เพื่อไม่ให้มันหมดกําลังใจ การตอบภาคปฏิบัติเขาจะตอบแล้วให้ผู้ปฏิบัติมันยังมีหัวใจ มีกําลังใจ มีโอกาสได้กระทําไง

ถ้าบอกว่าตกภวังค์ล้านเปอร์เซ็นต์ ผิด ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ อย่างนั้นมันก็หมดกําลังใจ

“โอ้โฮ! ทํามาเกือบเป็นเกือบตาย หลวงพ่อ แล้วผิดหมดเลยหรือ ผิดหมดเลย”

ผิดล้านเปอร์เซ็นต์ ตกภวังค์ทั้งหมด ไม่มีสิ่งใดเลย ตกภวังค์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ แต่ครั้งที่แล้วตอบแบบทะนุถนอม ตอบแบบให้มีกําลังใจไว้ปฏิบัติต่อไป

มันวูบ มันวูบลงไป มันไป ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์แล้ว แล้วถ้ามันวูบ ถ้าคนที่เป็นนะ คนที่เป็นครูบาอาจารย์ ถ้าจิตมันมหัศจรรย์ จิตคึกจิตคะนอง เวลามันจะลงสู่สมาธิเหมือนตกจากที่สูง มันวูบลงขนาดไหน มันมีสติพร้อมกับความวูบนั้น

อาการวูบโดยมีสติเป็นสัมมาสมาธิ โดยจริตที่จิตมันเป็นนะ เวลาวูบมันเสียวสันหลัง ทีแรกเสียวสันหลัง วูบ ไม่กล้าดึงขึ้น พอดึงขึ้นก็หยาบอีก พอจะลงอย่างไร ไม่กล้าไปๆ จนกว่าจะละล้าละลังๆ จนตัดสินใจแล้ว ถ้ามันวูบนะ มันวูบก็พร้อมตั้งสติ เหมือนเขาดิ่งตัวลงมาจากที่สูง เขามีเครื่องป้องกันของเขามาพร้อม เขาจะดิ่งตัวของเขาไปถึงเป้าหมายของเขาได้ แต่ถ้าเขาจะดิ่งตัวลงมา เขาต้องมีเชือกของเขา เขาต้องมีอุปกรณ์ป้องกันความอันตรายของเขา สิ่งที่เป็นอุปกรณ์ป้องกันคือสติคือปัญญาไง

วูบครั้งแรกมันก็กลัว วูบครั้งแรกมันก็ไม่กล้าไป วูบครั้งแรก เพราะอุปกรณ์การป้องกันตัวมันยังไม่พร้อม แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เราคัดเลือกของเรา เราป้องกันตัวด้วยสติด้วยปัญญาของเรา ถ้ามันวูบๆๆ ขนาดไหนนะ มันมีสติพร้อม

จะบอกว่ามันไม่มีอาการวูบเลย วูบนี้ผิดทั้งหมด มันก็ไม่ใช่ ถ้าคนไม่มีจริตนิสัยอย่างนี้มันก็ไม่วูบ ถ้ามันละเอียดเข้ามาๆ มันก็เป็นสมาธิของมันโดยข้อเท็จจริงของมัน แต่ก็ต้องรู้ รู้ชัดๆ สมาธิรู้ชัดๆ ถ้าไม่รู้ชัดๆ ขาดสติแล้ว ตกภวังค์ไปแล้ว ภวังค์มันก็มีอ่อนมีแก่ ถ้าภวังค์อย่างนี้นะ ทีนี้อาการที่วูบแล้วเบลอๆ นี่ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ แต่เราจะเทียบถึงอาการวูบที่จิตมันตกจากที่สูงแล้วลงสู่อัปปนาสมาธิ มี เป็นไปได้ มีคนเป็นเยอะ

ถ้ามีคนเป็นเยอะ เวลาวูบครั้งแรกจะกลัวมาก วูบครั้งแรกจะไม่กล้าไป วูบครั้งแรกจะมีปัญหา เพราะโลกียปัญญา เพราะเป็นปุถุชนและกัลยาณปุถุชน คนปุถุชนคือคนหนา คนหนามันไม่รู้จักสิ่งใดทั้งสิ้น มีอาการอะไรมันกลัวเป็นกลัวตาย กลัวทุกอย่างเลย คนเรามันวิตกจริต กลัวจะเป็นกลัวจะตาย กลัวเขาหลอก แต่ก็ให้หลอก ก็หลอกทุกคน กลัวมากนะ กลัวออกไป คนนู้นจะหลอก คนนี้จะหลอก แต่ก็โดนหลอก โดนหลอกแน่นอน

นี่ก็เหมือนกัน มันวิตกจริต มันจะเป็นอะไร มันกลัวไปหมดทุกๆ อย่าง แต่ถ้ามันมีสติมีปัญญาพิสูจน์แล้ว พิสูจน์ต่างๆ เวลามีสติพร้อมนะ มีการเพิ่มการป้องกัน มันจะวูบขนาดไหน มันจะวูบไป เวลาวูบนะ มันวูบไปในจักรวาล มันลึกซึ้ง อู๋ย! จินตนาการนะ โดยความรู้สึกมันไปไกลมาก มันไปสุดโต่ง สุดขอบฟ้าเลย แต่จริงๆ แล้วอยู่แค่นี้ ไม่ไปไหนหรอก อาการของใจ ใจมันจะวูบตลอดนะ ถ้าไม่มีสติไม่มีปัญญาพอ มันจะวูบทีหนึ่งครึ่งวันค่อนวันอยู่อย่างนั้นแหละ ไม่ลงสมาธิหรอก ไม่ลง

แต่ถ้ามันพร้อม มีสติพร้อมนะ มันมีสติปัญญา มันจะวูบ ให้มันวูบไปพร้อมกับสติปัญญา มันวูบถึงที่สุดนะ มันลงถึงฐาน กึก! หยุดเลย มีสติพร้อม ไอ้วูบอย่างนี้วูบเข้าสู่สมาธิ ถ้าวูบเข้าสู่สมาธิโดยสติปัญญาพร้อม ถูกต้อง

แต่ถ้าวูบไปแล้วมันเบลอๆ วูบไปแล้วมันหายไปเลย ตกภวังค์ล้านเปอร์เซ็นต์ ล้านเปอร์เซ็นต์ แล้ววิธีแก้ มันตกแล้วมันมีวิธีแก้ เรียนผูก เรียนแก้ ผูกมาอย่างไรมันต้องมีวิธีแก้ทั้งนั้นแหละ พระพุทธเจ้าสอนไว้หมดแล้วแหละ เรียนผูก เรียนแก้

ถ้ามันวูบหายไป แสดงว่าสติเราไม่พอ เหมือนกับที่เราตกจากที่สูง เราก็ต้องมีสติมีปัญญา มีสติพร้อม ใหม่ๆ ถ้ามันจะวูบลง เพราะเราตามวูบไป แล้วแว็บหายเลย ไม่ทันหรอก วูบขนาดไหน ปุ๊บ หายเลย ปุ๊บ หายเลย เพราะอะไร เพราะมันเคยเป็น มันเคยเป็นอย่างนั้น เราถึงต้องตั้งสติๆ ถึงเวลา ขืนกันเลยนะ จะวูบให้ช้าๆ ไว้ ให้มีความพร้อม มีความพร้อม ถ้าเอาไม่อยู่ อดอาหาร ถ้าเอาไม่อยู่ วิธีแก้ วงการกรรมฐานเขาแก้กันมาทั้งนั้นน่ะ ใครภาวนาแล้วจิตที่ไม่มีความผิดไม่มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๖ ปี ครูบาอาจารย์ปฏิบัติมาล้มลุกคลุกคลานมาทั้งนั้น

ฉะนั้น ในวงปฏิบัติที่การปฏิบัติกันอยู่เดี๋ยวนี้หลอกทั้งนั้น สมาธิก็ไม่รู้ วิธีการเข้าสมาธิก็ไม่เป็น หลอกทั้งนั้น เวลาหลอกกันแล้ว เวลามีอาการต่างๆ ก็ว่ากันไปไง ก็ว่ากันไป อาการ มันเป็นอย่างนี้โดยล้านเปอร์เซ็นต์ นี่เราพูดถึงวิธีการเลย

การปฏิบัติมันยาก ขั้นแรกยาก ยากเพราะว่าจากปุถุชนคนหนา ปุถุชนคนหนาคือว่าเรากิเลสหนาปัญญาหยาบ แล้วเราพยายามจะฝึกฝนของเราเป็นกัลยาณชน กัลยาณชนคือควบคุมจิตของเรา ดูแลจิตของเราจนจิตของเรามั่นคงได้ แล้วเข้าสู่สมาธิได้ นี้คือกัลยาณชน

จากปุถุชนคนหนา ปุถุชนคนหนาแล้วเราพยายามเปลี่ยนแปลงดัดแปลงของเรา โคถึก โคถึกมันดื้อมาก โคถึกมันไปตามกําลังของมัน แล้วเราพยายามเอาโคถึกมาหัดทํางาน เข้าแอก เข้าไถ เพื่อให้โคถึกเป็นประโยชน์กับเรา โคถึกนะ แล้วจิตใจของเรามันเป็นปุถุชน มันหนาทั้งนั้นน่ะ นี่เริ่มต้นมันเป็นแบบนี้

ฉะนั้น บอกว่า ถ้ายังสงสัยอยู่ วันนี้จะพูดให้เคลียร์ ครั้งที่แล้วพูดนะ เราพูดในแบบวงกรรมฐาน พูดแบบครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะพูดสิ่งใดก็แล้วแต่ จะให้กําลังใจลูกศิษย์ไปตลอด ให้กําลังใจ ชี้แนะ บอกวิธีการ บอกการควบคุมใจ ตั้งสติ ครูบาอาจารย์ท่านจะเมตตามาก ท่านจะสอนเราโดยที่เราไม่รู้ตัว ถ้าเรารู้ตัวนะ เราจะต่อต้าน กิเลสมันต่อต้าน กิเลสไม่ไว้หน้าใคร กิเลสมันไม่เคยมองเห็นใครมีคุณค่า

ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านฉลาด ครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นครูบาอาจารย์ของเรานะ ท่านจะสอนเราโดยเหมือนไม่ได้สอน ไม่ให้เรารู้ตัว แต่นั้นคือการสอน หลวงปู่มั่นท่านสอนแบบนี้ หลวงตาท่านสอนแบบนี้ ท่านลงแส้ ลงปฏักกับพระ ให้พระเป็นพระที่มีสติมีปัญญาขึ้นมา ฉะนั้น ความเป็นจริงมันเป็นแบบนี้

ฉะนั้น ว่าเบลอๆ...พูดชัดๆ เลย วันนี้พูดชัดๆ เพราะว่า “เพราะหลวงพ่อตอบมาครั้งที่แล้วดีมากเลย แต่ผมก็ยังสงสัยอยู่” ถ้าสงสัย นี่ข้อที่ ๑ นะ

“๒. นั่งแล้ววูบลง แต่ต่อมาก็รู้สึกโพลงขึ้น แล้วสะดุ้งตื่น”

ไอ้ตรงสะดุ้งตื่นนี่ล้านเปอร์เซ็นต์ รู้สึกตัวนะ คนตกภวังค์มันจะตกภวังค์ไปเลย แล้วรู้สึกตัวขึ้นมา เหมือนคนตื่นจากหลับ แล้วเวลามันไป นี่ยังน้อยนะ ถ้ามันมากกว่านี้นะ เวลามันพุทโธๆ ไป มันหายไปเลย แล้วก็ภูมิใจนะว่าเรานี่เป็นยอดนักปฏิบัติ เรานี่เป็นยอดคน เรานี่เก่งมาก เพราะมันไม่รู้ตัว ไม่รู้ตัวแล้วไม่มีใครเทียบเคียงว่าเราถูกหรือเราผิด โดยธรรมชาติของกิเลสเข้าข้างตัวเองทั้งนั้น ไอ้สะดุ้งตื่น การบอกอาการนี่ล้านเปอร์เซ็นต์

คนเราเวลารู้สึกตัวขึ้นมาโดยที่เรียบง่ายก็มี โดยการสะดุ้งตื่นก็มี การปฏิบัติไปมันจะมีอุปสรรคแบบนี้ แล้วการที่เป็นอุปสรรคแบบนี้ ข้อเท็จจริงจิตเป็นแบบนี้ ถ้าจิตเป็นแบบนี้ แต่คนไม่รู้ ไม่รู้ถึงการเป็นไป ถ้าผู้ถามไปถามกับครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็น เขาจะให้คนถามเป็นอาจารย์เลย เพราะอะไร เพราะอาการแบบนี้เขาไม่มี อาการแบบนี้ไม่มีคือจิตเขาไม่เคยเป็น พอจิตเขาไม่เคยเป็น ใครเป็นมามันก็ต้องดีกว่าคนที่ไม่เคยเป็น

อย่างเรานี่ไม่มีอะไรเลย ใครจะใส่ทองปลอมมา ใส่แก้วแหวนเงินทองปลอมมา เราเห็นเราก็ตาโตนะ เพราะเราไม่มี แต่ไม่มีใครรู้หรอกว่ามันจริงหรือปลอม เพราะเขาใส่ของปลอมมา แต่ถ้าเราเป็น เรามีแก้วแหวนเงินทอง เราเคยมีของเราของจริงหมดเลย ใครใส่ปลอมเข้ามาเราก็รู้ว่าปลอม ใครใส่จริงเข้ามาเราก็รู้ว่าจริง

การปฏิบัติ อาการของใจมันเหมือนกัน วิธีการที่มันมีประสบการณ์ นั่นล่ะคือเครื่องประดับ เครื่องประดับจริงหรือปลอม จริงหรือปลอม คนไม่เคยมีเครื่องประดับจะไม่รู้ว่าเครื่องประดับจริงหรือปลอม ฉะนั้น ผู้ถามไปถามครูบาอาจารย์ที่ไม่มีเครื่องประดับ แล้วไม่เคยเห็นเครื่องประดับ พอถามอย่างนี้นะ ตอบไม่ได้ ถ้าใครตั้งปัญหาอย่างนี้ขึ้นมานะ ครูบาอาจารย์ที่จะเป็นคนตอบนะ พูดให้ฟัง เป็นอย่างไร อ้าปากเลย เพราะไม่เคยเห็น แต่ถ้าคนเห็น เบสิก เรื่องพื้นฐานของการปฏิบัติเป็นอย่างนี้ แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นท่านจะคอยบอก

“มันสะดุ้งตื่น พอตื่นขึ้นมา เหมือนคนตื่นจากฝัน คือมีความรู้สึกตัวโดยปกติทุกอย่าง แต่ก็ยังรู้ตัวว่ากําลังนั่งสมาธิอยู่”

นี้คือความแหลมคมของกิเลส ความแหลมคมของกิเลสนะ มันจะบอกว่า “ก็เรานั่งสมาธิไง ตื่นขึ้นมาเรายังนั่งสมาธิอยู่เลย จิตนี้ก็โพลงดี๊ดี” ความแหลมคมของกิเลสมันไพล่ไปเอาความผิดมาเสริมกิเลสของเรา เอามาเสริมกิเลสของเรา

นี่การแก้จิต ที่หลวงปู่มั่นบอกแก้จิตแก้ยากมากนะ เพราะตรงนี้ไง เพราะอะไร เพราะคนที่ปฏิบัติเขารู้เองเห็นเองใช่ไหม จิตของเขานั่งลงไป เขาโพลงขึ้นมาใช่ไหม เขาสัมผัสเองทั้งหมดใช่ไหม แล้วคนนอกมาบอกว่าสิ่งที่เขาสัมผัสทั้งหมดนั้นไม่ถูก เขาจะเชื่อไหม

ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ที่จะแก้จิต ท่านต้องหาวิธีการของท่าน ท่านต้องเปรียบเทียบของท่าน หาอุบายของท่านให้จิตดวงที่มันสว่างโพลงขึ้นมา มันสะดุ้งตื่น แล้วมันโพลงขึ้นมาหมดเลย แล้วมันนั่งสมาธิอยู่นี่ ให้มันยอมรับว่ามิจฉาสมาธิ ให้มันยอมรับว่าการกระทําของเราผิดมาตลอด มันยอมรับไหม มีที่ไหนยอมรับ คนทําเป็นอย่างนี้แล้วใครยอมรับ

แต่ครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านปฏิบัติผ่านมาแล้ว ถ้าท่านติดอยู่ตรงนี้ ท่านจะขึ้นมาเป็นครูบาอาจารย์เราไม่ได้ ถ้าใครติดอยู่ตรงนี้ จิตมันจะลงสงบเป็นสมาธิไม่ได้ จิตมันก็กึ่งๆ คือตกภวังค์

ภวังค์นี้เป็นสมาธิหรือเปล่า? เป็นมิจฉาสมาธิ เป็นสมาธิผิด

ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ มันจะเป็นสมาธิที่ถูกต้อง ที่มันมีกําลัง ที่มันเป็นประโยชน์ขึ้นไป

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า “พอมันรู้สึกตัว มันเหมือนฝัน แล้วพอตื่นขึ้นมาสว่างโพลง ผมมั่นใจว่าเพราะผมก็ยังรู้สึกตัวอยู่ว่านั่งสมาธิอยู่นะ ซึ่งผมก็คิดว่าถ้าจิตของผมเป็นสมาธิในระดับใดระดับหนึ่ง ซึ่งก็น่าเป็นระดับที่เหมาะสมกับการยกหัวข้อขึ้นพิจารณา”

เห็นไหม กิเลสมันลากไปแล้ว เวลาสว่างโพลงขึ้นมา เรานั่งสมาธิอยู่ มันก็ควรจะพิจารณาได้

เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกทําความสงบของใจให้ใจมีกําลังแล้วออกพิจารณาๆ ออกพิจารณามันไม่มีสมุทัย มันไม่มีความสงสัย มันไม่มีสิ่งใดเป็นขวากหนามให้เราใช้ปัญญาของเราไป

ไอ้นี่มันขวากหนามหมดเลย ขวากหนามตรงไหน ขวากหนามตรงที่ว่าตัวเองยังงงๆ อยู่เลย แล้วเขาบอกว่า “มันก็สมควรยกหัวข้อธรรมขึ้นพิจารณาได้แล้ว มันสมควรแล้ว”

แล้วยกหัวข้อธรรมขึ้นมา กิเลสมันก็ป้อนให้เลยนะ หัวข้อธรรมก็เป็นแบบนี้ ก็มันเข้าใจอยู่แล้ว ก็เราศึกษาธรรมะของพระพุทธเจ้ามาหมดแล้ว เราก็เข้าใจหัวข้อธรรมอยู่แล้ว แล้วกิเลสมันก็ยกหัวข้อธรรมขึ้นมา แล้วเราก็ใช้ปัญญาไตร่ตรอง มันก็ปล่อยวางหมด “แหม! อย่างนี้มันน่าจะเป็นพระอรหันต์แล้วนะนี่ มันน่าจะเป็นพระอรหันต์แล้วล่ะ เพราะ แหม! มันทะลุปรุโปร่งหมดเลย มันไตร่ตรองแล้วมันปล่อยวางได้หมดทั้งสิ้นทั้งปวงเลย มันไม่มีอะไรในหัวใจเลย” นี่กิเลสมันแหลมคมอย่างนี้ ถ้าขาดครูบาอาจารย์ใช่ไหม เราก็คิดของเราไปแบบนี้ ถ้าคิดไปแบบนี้แล้วมันจะเป็นจริงขึ้นมาไหมล่ะ

“เหตุที่ผมเชื่อว่าจิตของผมกําลังเข้าสมาธิ เพราะว่าถึงแม้ว่าผมจะรู้สึกตัว รู้ตัวเป็นปกติทุกอย่าง แต่สติของผมก็สามารถรับรู้อารมณ์จากภายนอกที่เข้ามากระทบได้อย่างชัดเจน แต่จิตของผมกลับไม่เกิดอารมณ์หวั่นไหวที่จะกระทบจากผลกระทบนั้น เพียงแต่รับรู้สิ่งต่างๆ”

เวลาเราทําดีนะ เวลาทําดี ทําดี เราทําดี กิเลสมันเห็นว่าเรามีศรัทธาแก่กล้า กิเลสมันไม่สามารถจะล้มล้างการปฏิบัติของเราได้ มันก็ทําอย่างนี้ “ผมก็คิดว่าผมก็เป็นสมาธิอยู่ เกิดการกระทบแล้วผมก็รู้เท่าทันหมดเลย ผมก็ปล่อยวางทุกอย่างได้หมดเลย” นี่กิเลสมันเออออไปด้วยไง

แต่ถ้าอันไหนมันขัดใจแรงๆ นะ โอ๋ย! มันพองขึ้นมานะ เดี๋ยวมันก็เห็นชัดเจน นี่เขาเรียกกิเลสบังเงา กิเลสมันต่อต้านก็มี กิเลสมันแบบว่าเป็นแนวร่วมของเราไปก็มี กิเลสมันสร้างภาพให้เราก็มี กิเลสนี้มันพลิกแพลงของมันได้ตลอด

ฉะนั้น บอกว่า “ผมเข้าใจว่ามันเป็นสมาธิ เพราะว่ามันออกมาแล้วมันรู้สิ่งใดชัดเจน”

เรานั่งปฏิบัติกันอยู่นี่ คนเราถ้าขาดสติ มันก็ทําอะไรพลั้งเผลอของมันไป คนถ้ามีสติสมบูรณ์ เขาก็ทํางานของเขาชัดเจนของเขา นี่ก็เหมือนกัน นี่เราภาวนานะ เราหัดภาวนากันใช่ไหม เรากําหนดพุทโธของเราใช่ไหม เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิใช่ไหม จิตมันมีการทํางาน เหมือนนํ้าเสียมีการรีไซเคิล นํ้านั้นมันก็สะอาดขึ้นมา จิตของเรามันหมักหมม จิตของเรามันมีอะไรในหัวใจ มันฝืดเคืองไปทั้งหมดเลย เราก็ตรึกในธรรม เราก็กําหนดพุทโธ มันก็ปล่อยวางเข้ามา จากนํ้าเสียมันก็เป็นนํ้าดี นํ้าดีมันก็เป็นประโยชน์ไง ถ้าเป็นประโยชน์ขึ้นมามันก็ไม่กระทบเลย มันก็ไม่เป็นอะไรไป มันก็แค่นํ้าดี นํ้าดีปล่อยก็ระเหยหมดเหมือนกัน นํ้าดีปล่อยไว้มันไปไหนหมดล่ะ มันก็ระเหยเป็นไอไปหมด แล้วนํ้าดีมาจากไหน นํ้าดีก็คือนํ้าดี แล้วเป็นอย่างไรต่อล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน “ผมก็เข้าใจของผมว่ามันก็น่าจะเป็นสมาธิ”

คําว่า “เป็นสมาธิ ไม่เป็นสมาธิ” มันเป็นสมบัติของเรา อย่างเช่นเงินในกระเป๋าเรา เงินในกระเป๋าเรามี ๑๐๐ บาท มี ๑,๐๐๐ บาท มันก็เป็นเงิน ๑๐๐ บาท ๑,๐๐๐ บาทของมันคงที่ แต่ถ้าเรามี ๑๐๐ บาท เราใช้ไม่เป็น เราทําอะไรไม่เป็น ๑๐๐ บาทมันมีสิ่งใดล่ะ นี่ก็เหมือนกัน เราจะบอกว่าเราเป็นสมาธิ ไม่เป็นสมาธิ มันเป็นภาคปฏิบัติ มันให้ผลทั้งนั้น ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําดีคือดี ทําชั่วคือชั่ว นี่เราปฏิบัติขึ้นมา ผลของความดีมันก็มีของมันขึ้นมา เราก็ปลอดโปร่ง เราก็ดีงามของเราขึ้นมา มันก็ขึ้นมา

นี่ไง เขาบอกว่า พื้นฐานในการปฏิบัติเริ่มต้น เราต้องเก็บหอมรอมริบ อย่างเช่นเราจะวิปัสสนาของเรา เราก็ต้องมีเหตุมีผลของเรา จิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เป็นการภาวนา เหมือนกับว่าคนเขาทําอาหาร ทําอาหาร เรานึกว่าทําอาหาร แล้วเราก็นั่งนึกเอาอยู่ว่าเราทําอาหารๆ แล้วอาหารก็เสร็จมาเป็นถ้วยเป็นจาน ไม่มี

เราทําอาหารปั๊บ เราก็ต้องหานะ หาวัตถุดิบใช่ไหม หาปู หาปลา หาอะไรมา หาเครื่องแกงมา แล้วเราทํามา นี่ก็เหมือนกัน มีสติก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง มีสมาธิก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง มีความเพียรชอบก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง มีงานชอบ มีสติชอบ ระลึกชอบ มันก็มีมรรค ๘ มันก็ต้องเก็บหอมรอมริบมา พอเก็บหอมรอมริบมามันก็เกิดมรรคญาณ มันรวมตัวไป เราก็จะเริ่มทําอาหาร มันก็เป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมา

ไอ้นี่เราคิดของเราเอง คําว่า “เราทําอยู่นี้” เราก็ว่า “มันพร้อมหมดแล้ว สติก็มีพร้อม ทุกอย่างก็มีพร้อม” ไอ้นี่มันแบบว่าลิขสิทธิ์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ยังไม่ได้จ่ายค่าลิขสิทธิ์เลย ไม่จ่ายค่าลิขสิทธิ์ ทําไป ประเดี๋ยวเขาฟ้องขึ้นมาต้องเสียค่าปรับ จ่ายค่าลิขสิทธิ์ ๓ เท่า ๔ เท่า

แต่ถ้าเราทําของเราขึ้นมา สติคือสติของเรา สมาธิคือสมาธิของเรา ความเพียรก็ความเพียรของเรา เกิดขึ้นมาจากการค้นคว้าวิจัยของเรา ลิขสิทธิ์เป็นเจ้าของ เราเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์นั้นเอง เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก สิ่งสิ่งนั้นเป็นของของเราขึ้นมา เราไม่ต้องเสียค่าลิขสิทธิ์ให้ใคร ไม่มีกฎหมายลิขสิทธิ์จะมาเรียกร้องเอาผลประโยชน์จากการปฏิบัติของเรา ถ้าเราปฏิบัติจริงนะ นี่ความจริงเป็นแบบนี้ ถ้าครูบาอาจารย์เป็นจริงท่านจะสอนเป็นจริงอย่างนี้

ฉะนั้น บอกว่า “มันมีผลกระทบชัดเจน จิตของผมกลับไม่เกิดอารมณ์สิ่งใดเลย ไม่เคยหวั่นไหวกับสิ่งใดเลย”

ไม่หวั่นไหวมันก็ไม่หวั่นไหว ขอนไม้มันก็ไม่หวั่นไหว ภูเขาทั้งลูกเลย คนขึ้นไปขับไปถ่าย เขาไปสร้างรีสอร์ทบนภูเขานะ ภูเขาไม่เห็นหวั่นไหวอะไรเลย แล้วภูเขามันได้อะไร ไปดูสิ ภูเก็ต โรงแรมเต็มชายเขาไปหมดเลย ภูเขามันหวั่นไหวไหม โรงแรมหนักนะ ตึกหลังใหญ่ๆ แล้วคนขึ้นไปขับไปถ่าย ภูเขามันไม่เดือดร้อนเลย ไม่หวั่นไหวแบบนั้นเป็นประโยชน์อะไร ไม่หวั่นไหวแบบภูเขา โรงแรมกี่โรงแรมตั้งอยู่บนภูเขา ประชาชนขึ้นไปอาศัยอยู่ขนาดไหน ภูเขามันเรียกร้องเอาผลประโยชน์จากใครบ้าง เว้นไว้แต่เจ้าของโรงแรมเก็บสตางค์เท่านั้นน่ะ ภูเขาไม่ได้อะไรเลย

“ผมไม่หวั่นไหว”

ไม่หวั่นไหวแล้วได้อะไร

แต่ถ้าพูดทางธรรมนะ ทางธรรมบอกว่า จากที่หวั่นไหวมันทุกข์ยากนัก แล้วพอมาปฏิบัติธรรมแล้วไม่หวั่นไหว...มันก็ใช่ แต่มันก็แค่นั้น เบสิกไง พื้นฐาน พื้นฐาน ก็ปฏิบัติไปสิ ปฏิบัติไป แล้วก็บอกว่า “ได้สมาธิ ได้ปัญญาขึ้นมา” แล้วสมาธิ ปัญญาอะไรล่ะ

เรามีครูบาอาจารย์นะ ใจที่สูงกว่าจะดึงเราให้ขึ้นมานี่ไง

“แต่ผมก็ยังสงสัยว่าถ้าจิตของผมกําลังเข้าสมาธิจริง สมาธิขั้นนี้ก็อยู่ขั้นตํ่ามาก (อยู่ขั้นตํ่ามาก) เพราะมันเหมือนกับเรานั่งอยู่เฉยๆ เพียงแต่มีสติแจ่มชัด ชัดเจนเท่านั้น ผมจึงอยากรู้ว่า ในขั้นนี้ จิตของผมเป็นสมาธิอยู่หรือเปล่า”

“ถ้าเป็นสมาธิก็เป็นสมาธิขั้นตํ่ามาก” คําว่า “ตํ่ามาก” คือเราสงสัยตัวเราเอง ถ้าเป็นสมาธิทําไมมันเป็นอย่างนี้ล่ะ ถ้าเป็นสมาธิ พระพุทธเจ้าบอกจิตสงบมันต้องมีความสุข ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ สมาธิมันมีระดับของมัน

อ้าว! แล้วอย่างไรมันเป็นขณิกะล่ะ? ก็ชั่วครั้งชั่วคราว

อย่างไรเป็นอุปจาระล่ะ? ถ้าอุปจาระเข้าไป มันสงบของมัน แต่ยังได้ยินเสียงอยู่

ถ้าเข้าอัปปนาสมาธิ มันดับหมด สักแต่ว่า ดับหมด ไม่ใช่ว่าไม่มี ถ้าดับหมดไม่มี แสดงว่าคนทําไม่เป็น นี่ถ้าคนไม่มีหลักพูดไม่ได้หรอก ถ้าพูดแล้ว เวลาตอบไปแล้ว เวลาเขาถามแล้วตอบไม่ถูก

ถ้าคนมีหลักนะ ถามมา อัปปนาสมาธิเป็นแบบใด สักแต่ว่า ไม่ได้ยินอะไรเลย แต่มี มี สักแต่ว่าเลย แล้วเวลามันคลายตัวออกมาเป็นอุปจาระ นี่ไง ใช้วิปัสสนากันนี่ไง ของมันมี นี่สมาธิเป็นแบบนี้ ไอ้นี่มันก็เป็นการพักใจ เป็นการพักใจ บอกไม่เป็นสมาธิ

มันเป็นสมาธินะ ถ้าไม่เป็นสมาธิ คนบ้าอยู่โรงพยาบาลศรีธัญญา พวกนั้นขาดสมาธิ มีจิตเหมือนกัน แต่ขาดสมาธิ เขาบอกสมาธิกับจิต สมาธิไม่ใช่จิต ถ้าสมาธิเป็นจิตนะ จิตกับสมาธิเป็นอันเดียวกัน โรงพยาบาลศรีธัญญาจะไม่มี เพราะเขามีจิต คนเรามันมีชีวิตอยู่ มีจิตวิญญาณอยู่ใช่ไหม ถ้าสติกับจิตเป็นอันเดียวกัน มันจะบ้าได้ไหม? มันควรบ้าไม่ได้ แต่นี่ทําไมเขาบ้าล่ะ บ้าเพราะว่าเขาขาดสติ แต่จิตเขามีไหม? มี ฉะนั้น สมาธิกับจิตมันถึงไม่ใช่อันเดียวกันไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพูดถึงว่า ถ้ามันเป็นสมาธิ สมาธิกับจิตเป็นอันเดียวกันหรือเปล่า เราเข้าอัปปนาสมาธิมันเป็นแบบใด จะบอกว่ามันไม่เป็นสมาธิ

สมาธิของปุถุชนกับสมาธิของกัลยาณปุถุชน พอสมาธิของกัลยาณปุถุชน ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ เป็นสมาธิขึ้นมาแล้วมันถึงจะยกขึ้นสู่โสดาปัตติมรรค บุคคล ๔ คู่แล้ว ขึ้นสู่บุคคล ๔ คู่ บุคคล ๘ จะเป็นบุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล แล้วบอกมาสิว่าสมาธิของโสดาปัตติมรรคเป็นแบบใด สมาธิของสกิทาคามิมรรคเป็นแบบใด สมาธิของอนาคามิมรรคเป็นอย่างไร สมาธิของอรหัตตมรรค มันเป็นอย่างไร เพราะ ๔ คู่ ๔ แบบ ว่ามา ถ้าเป็น ว่ามา

พูดกันปากเปียกปากแฉะ แต่พูดไม่เป็น

หลวงตาบอกว่า เดี๋ยวนี้สมาธิมันยังไม่รู้กันเลย แต่มันจะสอนมรรคผลนิพพานกัน มันจะสอนมรรคผลนิพพานกัน สมาธิมันยังไม่รู้ ถ้าสมาธิมันรู้ มันจะพาจิตนี้เข้าสู่สมาธิอย่างไร จะพาผู้ปฏิบัติให้จิตเข้ามาสู่สมาธิ เข้ามาสู่ความสงบระงับ เข้ามาสู่บาทฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน รื้อค้นกิเลส รื้อค้นเพื่อจะต่อสู้กับกิเลส ทํากันอย่างไร ทํากันอย่างไร หลอกลวงทั้งนั้น

“๓. เมื่อมาถึงตอนนี้ จิตของผมทรงตัวอยู่สักพัก จากนั้นผมจะเริ่มกําหนดดูลมหายใจใหม่ จนรู้สึกสงบลงใหม่อีกครั้ง และตอนนี้เอง ภาพที่เป็นอสุภะก็เกิดขึ้น”

อสุภะ พูดถึงโดยจินตนาการ มันมีของมันทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันมีของมันใช่ไหม แต่ถ้ามีของมัน นี่พูดถึงคนจินตนาการนะ แต่ถ้าจิตเราสงบ ถ้าเรามีอํานาจวาสนา มันเกิดขึ้นได้

ฉะนั้น บอกว่า “อสุภะก็ปรากฏขึ้น ซึ่งมีความชัดเจนมาก แต่มีลักษณะไม่นิ่งอยู่ มีอาการไหลเรื่อยๆ ผมจะบังคับให้หยุดอยู่กับที่เพื่อจะพิจารณาให้เป็นจุดๆ ก็ทําไม่ได้”

มันจะทําได้อะไร ในเมื่อสมาธิยังตกภวังค์อยู่เลย การตกภวังค์อยู่ มันวูบ มันโพลงของมันอยู่อย่างนี้ แล้วมันวูบ มันโพลงอย่างนี้มันก็เห็นได้ เหมือนเราเข้าไปในห้างสรรพสินค้านะ อย่างนี้ลองเข้าไปสิ ในเซเว่น ในเซเว่นของเต็มไปหมดเลย แล้วเอ็งเดินออกมาตัวเปล่า เอ็งได้อะไรออกมา อ้าว! ก็มันไหลไง เข้าไปในเซเว่นใช่ไหม เอ็งอยากได้อาหารก็มี เครื่องใช้ไม้สอยก็มี ทุกอย่างมีหมดเลย ในห้างสรรพสินค้ามีทุกอย่างเลย

นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันสงบเห็นเป็นอสุภะ แต่มันไหล มันไหล ไม่อยู่หรอก เอ็งไม่มีสิทธิ์ เพราะเอ็งไม่มีเงินซื้อ ถ้าเอ็งจะเอาสินค้านั้นเป็นของเอ็ง เอ็งต้องเอาสินค้านั้นแล้วไปที่เคาน์เตอร์จ่ายสตางค์ ถ้าไม่ไปที่เคาน์เตอร์ เอ็งลักขโมย นี่ก็เหมือนกัน จิตมันไหล อสุภะ เพราะเขาบอกว่าจิตของเขาควรจะยกขึ้นวิจัยในธรรมะ

ถ้าจะวิจัยในธรรมะ เราทําสมาธิหาสตางค์ๆ หาสตางค์แล้วนะ พอเราเข้าไปในห้างสรรพสินค้า เราจะหยิบอะไรก็ได้ แล้วเรามีสตางค์จ่าย เพราะเรามีสมาธิ เรามีพื้นฐานที่จะใช้ ที่จะเป็นจริง แต่ถ้าเราไม่มีสตางค์ เข้าไปหยิบซ่อนออกมา จะซุกออกมาอย่างไรก็แล้วแต่ นั่นคือการฉ้อโกง ถ้าเขาจับไม่ได้ ถ้าเขาจับได้ เราออกมาไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน อสุภะๆ ที่มันไหล มันไหล มันเป็นที่อํานาจวาสนา บางคนนะ จิตมันเป็นนิมิตได้ มันเห็นของมันได้ แต่ไม่เป็นความจริง ไม่เป็นความจริงเพราะว่าจิตมันยังตกภวังค์ จิตของมันยังตั้งตัวไม่ได้ จิตของมันยังตั้งตัวไม่ได้ มันจะไปเห็นอสุภะได้อย่างใด คนไม่มีสตางค์บอกขี่โรลส์-รอยซ์ มันเป็นไปได้อย่างไร อ้าว! เอ็งไม่มีสตางค์ เอ็งขี่โรลส์-รอยซ์ได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่ได้หรอก

นี่ก็เหมือนกัน จิตตกภวังค์มาตั้งแต่ข้างหน้า แต่เวลาเจออสุภะมันจะเป็นไปได้อย่างไร ไม่เป็นหรอก แต่มันเป็นเพราะอะไร เพราะหลวงตา หลวงปู่มั่นท่านพูดอย่างนี้ จิตนี้มหัศจรรย์นัก เป็นได้ทั้งดี เป็นได้ทั้งร้าย เป็นได้หลากหลายทุกแนวทาง เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เราก็คิดคาดการณ์กัน การปฏิบัติมันต้องเห็นอสุภะ จิตนี้เป็นได้หลากหลาย เป็นได้ทั้งดี เป็นได้ทั้งร้าย

เป็นได้ทั้งดี นักภาวนาจะเห็นอสุภะ เป็นได้ทั้งดี มันเป็นได้ เป็นได้อย่างนี้เป็นได้เพราะอะไร เป็นได้เพราะจิตมันเป็น จิตมันมีพื้นฐาน จิตมันมีสัญญา จิตมันมีข้อมูลของมัน มันก็มีภาพนั้นออกมาจากจิตนั้น

จิตเป็นได้ร้ายนัก ร้ายนัก ปฏิบัติไปแล้ว “ถ้าเราปฏิบัติไป เราจะสําเร็จเป็นพระอรหันต์ได้ เราต้องฆ่าตัวตาย ถ้าฆ่าตัวตายเมื่อไหร่ก็เป็นพระอรหันต์เมื่อนั้น” นี่ร้ายนัก มันก็ชักนําให้เราทําร้ายตัวเอง มันก็ชักนํานะ “ถ้าจะภาวนานะ ที่นี่มันก็เกือบจะสําเร็จอยู่แล้ว ถ้าได้เผากุฏิหลังนี้เลยนะ เราจะสําเร็จพร้อมไปเลยนะ” มันก็จุดไฟเผาไปเลย เชื่อจิตไง เชื่อความเห็นของจิตไง

หลวงปู่มั่นท่านพูดไว้นะ คนภาวนาไปยังไม่รู้ คนไม่เคยภาวนายังไม่รู้ คนภาวนาไปแล้วเข้าไปเผชิญหน้ากับมันแล้วจะรู้ จิตนี้เป็นได้ทั้งดีและเป็นได้ทั้งร้าย ดี ดีอย่างเลอเลิศ ร้าย ร้ายแบบสุดๆ ร้ายแบบทําลายตัวเองก็ได้ จิตนี้เป็นได้ทั้งดีทั้งร้าย

แล้วถ้าคนไม่มีครูบาอาจารย์ เวลาปฏิบัติไปนะ เห็นอสุภะ เห็นร้อยแปดพันเก้า เห็นอะไรก็แล้วแต่ ครูบาอาจารย์สําคัญตรงนี้ ครูบาอาจารย์สําคัญมาก ถ้าครูบาอาจารย์ไม่เป็นครูบาอาจารย์จริง ท่านไม่ผ่านประสบการณ์แบบนี้ ประสบการณ์แบบนี้ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ครูบาอาจารย์ทุกองค์ถ้าเป็นธรรมจริงจะต้องผ่านแบบนี้มา จะต้องได้ฆ่ากิเลสมาเป็นชั้นเป็นตอนมา คนไม่ได้ฆ่ากิเลสเป็นชั้นเป็นตอน จะให้กิเลสสิ้นไปจากใจ ไม่มี ไม่มีในโลกนี้ แต่ถ้าคนจะเป็นครูบาอาจารย์ของเรา ท่านต้องผ่านประสบการณ์ของท่าน ท่านได้ชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา

ฉะนั้น เหตุการณ์แบบนี้มันเหตุการณ์พื้นฐานเบสิกทั้งนั้นน่ะ นี่กิเลสหยาบๆ แล้วหลอกหยาบๆ

แต่ครั้งที่แล้วตอบไปแบบเอาอกเอาใจ แบบให้มีกําลังใจ แต่ยังสงสัยอยู่ วันนี้เคลียร์ปัญหา วันนี้เคลียร์ปัญหาเลย

“ลักษณะภาพอสุภะที่เห็นในขั้นนี้จะมีลักษณะเป็นธรรมชาติของมันจริงๆ คือเนื้อก็เป็นเนื้อ กระดูกก็เป็นกระดูก เลือดก็เป็นเลือด จนบางครั้งผมรู้สึกกลัวจนอยากจะถอนจิตหนีออกมา ผมจึงขอเรียนถามว่า ผมอยู่ในขั้นที่ว่าเห็นกายด้วยจิตหรือยังครับ”

เพราะมันเห็น เพราะโดยขั้นตอนโดยวิทยาศาสตร์ เราก็เข้าใจได้ว่าเนื้อหนังมังสาของคน เราก็รู้ได้ แล้วเวลาเราไปเจออุบัติเหตุ เวลาเจออุบัติเหตุ เราเจอซากศพต่างๆ ใครไปเห็นมากๆ เข้า มันจะเกิดความขย้อน มันจะกินอาหารไม่ได้หลายวันเลย เพราะมันเปรียบเทียบแล้วรู้สึกว่ามันตีขึ้นมาจากภายใน

ฉะนั้น เราก็คิด “เห็นเนื้อเป็นเนื้อ เห็นกระดูกเป็นกระดูก เห็นเลือดเป็นเลือด” อย่างนี้มันเป็นเรื่องโลกๆ ถ้าเป็นเรื่องโลกนะ มันก็เป็นความรู้แบบวิทยาศาสตร์ ฉะนั้น การเห็นแบบนี้มันก็เห็นใช่ไหม ทีนี้พอการเห็นแบบนี้ขึ้นมาแล้ว สิ่งที่มันเป็นข้อเท็จจริงที่บอกว่าชัดเจนมากคือ “บางครั้งจนผมรู้สึกกลัว อยากจะถอนจิตหนี”

มันบอกชัดๆ ก็เหมือนกลัวผี คนเข้าป่าช้าไป กลัวผีก็อยากวิ่งหนีผี

แต่ถ้าจิตมันสงบนะ จิตสงบ ถ้าผีสางเข้ามา หลวงปู่จวนท่านอยู่ที่ภูสิงห์น้อย ท่านนั่งสงบไปแล้วกลิ่นจะมาก่อน แล้วเปรต ๒ พี่น้องจะเข้ามาหาท่าน ท่านกําหนดดูแล้วเห็นเป็นเปรตใช่ไหม ท่านก็ถาม ถามในสมาธิของท่าน “ทําไมเป็นแบบนี้ล่ะ”

“เพราะสาวไหม”

นี่ ๒ พี่น้อง หลวงปู่จวนท่านแผ่เมตตาให้ เพราะหลวงปู่จวนท่านมีคุณธรรมในหัวใจของท่าน แล้วพอวันรุ่งขึ้น คืนต่อไปท่านก็นั่งภาวนาของท่าน พอจิตท่านสงบลงนะ เห็นลอยมาจากอากาศ เป็นเทพธิดา ๒ คนเข้ามากราบท่าน กราบหลวงปู่จวน กราบหลวงปู่จวน ถามหลวงปู่จวนว่า “หลวงปู่จําหนูได้ไหมคะ หลวงปู่จําเปรต ๒ ตัวได้ไหมคะ เดี๋ยวนี้เปรต ๒ ตัวนั้นกลายเป็นเทพธิดา ๒ องค์นี้ค่ะ”

นี่หลวงปู่จวน ประวัติหลวงปู่จวน ไปเปิดดูได้ นั่น ทําไมท่านไม่กลัวล่ะ ทําไมท่านไม่กลัว

อยู่ในป่าในเขา ถ้าจิตเป็นธรรม เวลาภูตผีปีศาจ พวกสัตว์ร้ายเข้ามา พวกต่างๆ เขามาขอส่วนบุญ ทําไมเขาไม่กลัว

ถ้าจิตมีหลัก เรื่องอย่างนี้ไม่กลัว เพราะมีปัญญา ไอ้ผีตัวนั้นกับไอ้ผีตัวนี้ก็มีค่าเท่ากัน ไอ้เปรตตัวนั้นกับไอ้เปรตตัวนี้ก็มีค่าเท่ากัน ไอ้จิตข้างนอกกับจิตในนี้ก็มีค่าเท่ากัน จิตดวงนี้มันได้พิจารณาของมัน ได้สร้างบุญกุศลของมันขึ้นมา จนจิตดวงนี้มันได้ชําระวิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส มันได้ชําระล้างสิ่งที่มันเป็นในหัวใจของมัน มันเห็นใจไง เห็นใจดวงนี้กับเห็นใจดวงที่เป็นเปรตเป็นผี เป็นต่างๆ มันเห็นใจเหมือนใจ แต่ใจอันนั้นมันมีเวรมีกรรมแบกหามมา ใจอันนี้ได้ชําระล้างมา มันไปกลัวอะไร

ถ้าจิตมันเข้าไปหาอสุภะนะ มันพิจารณาของมัน มันยิ่งสนุกครึกครื้น มันยิ่งได้ต่อสู้ นี่คนเรากําลังชําระล้าง

สิ่งที่ว่ากลัว เห็นจนจะหนี มันบอกชัดๆ ว่ากิเลสไง เห็นโดยอุปาทานไง ถ้ารู้สึกว่ากลัว คนที่เห็นครั้งแรก เห็นต่างๆ มันสะเทือนใจ มันไม่ใช่กลัว อย่างที่เห็นกายครั้งแรกมันสยดสยอง โดยธรรมชาติของคนปฏิบัตินะ ทุกคนจะบอกว่า “หลวงพ่อ ไม่พิจารณากายได้ไหม เพราะหนูกลัวผี” ใครๆ ก็ไม่อยากพิจารณากายเพราะกลัวผี

เราบอกว่า ผีคือจิตวิญญาณ ผีมันเป็นภูตผีปีศาจ เขามีจิตวิญญาณของเขา การเห็นกาย การเห็นกายมันไม่ใช่ภูตผีปีศาจ มันเป็นอริยสัจ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันเป็นสัจจะ สัจจะเพราะว่าในจิตใต้สํานึกเรา เราเกิดเป็นมนุษย์ เราก็มีกายกับใจ ความผูกพันระหว่างกายกับใจมันเห็น กายมันก็คือธาตุ กายก็คือธาตุ ๔ ไง กายก็คือสสารไง มันไม่มีชีวิต มันไม่มีจิตวิญญาณ ฉะนั้น เห็นกายโดยอริยสัจมันไม่ใช่การเห็นผี

เห็นผีส่วนเห็นผี เห็นภูตผีปีศาจเป็นเรื่องหนึ่งนะ เห็นนรกสวรรค์ เห็นวัฏฏะเป็นเรื่องหนึ่ง เห็นอริยสัจมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง มันไม่ใช่เรื่องเดียวกัน แต่โดยธรรมชาติมนุษย์ผูกเป็นเรื่องเดียวกันไง ผูกว่ากายกับผีเป็นอันเดียวกัน ฉะนั้น “หนูไม่พิจารณากายได้ไหม เพราะหนูกลัวผี”

ไอ้คนภาวนามันอยากเห็นกายใจจะขาด ไอ้นี่มันบอกว่ามันไม่อยากเห็นกาย นี่เบสิก มันผิดแปลกแตกต่างอย่างนี้ไง เพราะคนไม่เป็นไง

แต่ถ้าคนเป็นจะเข้าใจนะ เห็นภูตผีปีศาจคือเห็นจิตวิญญาณ เห็นกายคือเห็นอริยสัจ เห็นสัจจะความจริง เพราะจิตใต้สํานึกเรา ปัจจุบันนี้เราเป็นมนุษย์ เรามีกายกับใจ ถ้ามีกายกับใจ มันติดอะไร มันติดที่เป็นของเราๆ อยู่นี่ ถ้าเราพิจารณาตรงนี้ขึ้นไป มันจะเริ่มคลายตรงนี้ออกไง พอคลายตรงนี้ออกแล้วมันจะไปกลัวอะไร

ความกลัวมันบอกอยู่แล้ว เพราะความกลัวมันแบ่งภาค แบ่งภาคว่าจิตนี้คือจิต อสุภะเป็นอสุภะ ทีนี้มากระทบกันมันก็กลัว แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตมันเป็นจิต จิตเห็นอาการของจิต จิตมันเห็นตัวมันเอง มันเป็นภาคเดียวกัน มันเป็นภาคเดียวกัน มันเป็นการทํางานที่ต่อเนื่องกัน แต่มันคนละภาค แล้วมันกระทบกัน มันก็มีปัญหาอย่างนี้ คือเรื่องของโลกไง นี่พูดถึงว่าการเห็นอสุภะ

จะบอกว่า “แล้วอย่างนี้ การเห็นกายของผมนี้ด้วยจิตหรือยัง”

ยัง ยัง แล้วเราทําของเราต่อขึ้นไป นี่พูดถึงนะ

“๔. มีอยู่ครั้งหนึ่งจิตของผมมีอาการสว่างจ้าขึ้นมาเฉยๆ ขณะนั่งสมาธิ อาการคือเมื่อกําหนดลมหายใจอยู่ดีๆ จิตก็รู้สึกว่าสว่างพรึบขึ้นมา เหมือนเราไปแตะโดนสวิตช์ไฟเข้า หรือเหมือนกับว่าเรากําลังอยู่ในที่มืด จู่ๆ สว่างจ้าขึ้น ฟ้าสว่างขึ้นมาเสียอย่างนั้น มันสว่างมากๆ และสติก็ชัดเจนตามไปด้วย ซึ่งอาการนี้ต่างจากที่ผมเคยนั่งสมาธิทั้งหมด ผมอยากรู้ว่าอาการอย่างนี้มันเป็นอย่างใด”

อาการแบบนี้ เวลาจิตมันเป็นนะ เวลามันเห็นสว่างจ้าขึ้นมามันก็เท่านั้นน่ะ เวลาคนภาวนาแล้วนี่เรื่องปกติ ขณะที่สว่างจ้านะ จิตมันลงนะ ถ้าจิตของเรา บางคนจิตลงแล้วจิตมันสว่างหมด แล้วทีนี้พอคนภาวนานะ ถ้าวันไหนไม่สว่างคือคืนนั้นจิตไม่เป็นสมาธิ

มันคนละเรื่องกันน่ะ สมาธิคือจิตเป็นสมาธิ สว่างคือออกรู้ออกเห็น มันคนละเรื่องกัน ไม่เกี่ยวกันเลย ถ้าอย่างนั้นนะ คนที่ไม่สร้างอํานาจวาสนามาคือจิตเขาสงบเฉยๆ ที่ไม่สว่างจ้า แสดงว่าอันนั้นมิจฉาสมาธิสิ อันนั้นผิดน่ะสิ

เวลาจิตเขาสงบเฉยๆ ส่วนใหญ่ ๘๐-๙๐ เปอร์เซ็นต์ จิตสงบเฉยๆ ไม่มีอะไรหรอก ขอให้สงบเถอะ สงบเข้ามามันก็เป็นสมถะ มันก็มีความสุขแล้วล่ะ สุขอื่นใดเท่าจิตสงบไม่มี สงบเฉยๆ มันก็รู้ตัวทั่วพร้อม มันสงบเข้ามาชัดเจนมาก นี่คือจิตสงบ

แต่ถ้ามันจิตสงบแล้วมันสว่างจ้าขึ้นมา สว่างจ้าก็คือสว่างจ้า สว่างจ้าถ้ามันขาดสติ สว่างจ้าก็ตกใจด้วย สว่างจ้าก็พวกส่งออก สว่างจ้า เขาสว่างจ้ามันก็สักแต่ว่าสว่าง จิตก็จิต สว่างก็สว่าง มันคนละอัน ไม่เกี่ยวกันเลย ไม่เกี่ยวกันเลย ไม่มีผลอะไรกับจิตเลย ไม่มีผลอะไรกับสมาธิเลย

จิตเวลามันสว่าง อย่างที่ว่าดวงแก้วๆ เวลากําหนดแล้วดวงแก้ว กลางของกลาง กลางของกลาง มันสู่ดวงสว่างนั้น

ดวงสว่างนั้นมันก็นึกภาพขึ้นมา แล้วนึกภาพมันก็เป็นการเพ่งกสิณ นึกภาพ ดูสิ กสิณเขียว กสิณแดง กสิณต่างๆ ให้เห็นกสิณ นั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง มันเป็นวิธีการ มันไม่ใช่จิตสงบหรอก ถ้าจิตสงบก็คือจิตสงบ สว่างก็คือสว่าง โธ่! สว่างขนาดไหนก็สว่าง

แล้วถ้าคนเขาเห็นนะ เขาว่าเห็นนิมิตๆ...โธ่! เห็นร้อยแปด จิตมันต้องเห็นนิมิตมาก่อน ถ้าใครไม่เห็นโทษก็ตามนิมิตนั้นไป ใครเห็นโทษก็วางนิมิตนั้นไว้ แล้วทําจิตของเราให้สงบเข้ามามากขึ้น

แล้วจิตถ้ามันชําระล้างกิเลสแล้ว ถ้าจิตมันพ้นจากกิเลสแล้วนะ อํานาจวาสนาที่เห็นๆ อยู่นั่นน่ะเอามาใช้ นี่ไง อภิญญาๆ รู้หมดเลย รู้โดยที่หัวใจไม่สั่นไหว รู้โดยหัวใจที่มั่นคง เพราะใจเป็นธรรมแล้วมันรู้เห็นสิ่งใด มันก็ไม่มีสิ่งใดมายุแหย่ให้จิตนี้มันฟู ให้จิตนี้มันแฟบ

แต่ถ้าจิตยังไม่มีคุณธรรม เวลามันรู้ขึ้นไป เพราะมันมีอํานาจวาสนา แล้วมันก็ไปตามนั้น พอไปตามนั้น ถึงเวลาหมดบุญหมดกรรมนะ ทีนี้กลับเข้าสมาธิก็ไม่ได้ เสื่อมหมด พอเสื่อมหมดแล้วทําอย่างไรรู้ไหม ขี่หลังเสือ เอาอาการที่เคยรู้เคยเห็นมาหลอกชาวบ้าน แต่สิ่งที่เป็นไปมันหายไปแล้ว เพราะสิ่งใดก็แล้วแต่ ไม่มีการคงที่ วันเวลาเคลื่อนที่ตลอดเวลา นิสัยใจคอของคนเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา จิตของคนมันก็เปลี่ยนแปลงตลอดเวลาเหมือนกัน แต่การปฏิบัติของเรา เรามีสติปัญญารักษาใจของเรา เราจะสร้างสมขึ้นมาให้มันดีขึ้นทุกวันๆ อันนี้เราสร้างสมปัญญาของเราขึ้นมา

ที่ว่ามันเหมือนเปิดสวิตช์ มันเหมือนอะไรนะ ไอ้นี่มันแป๊บเดียว กําหนดให้สว่าง แสงสว่างตกที่ไหน เสียงต่างๆ ได้ยินทั้งหมด ทําได้หมดแหละ ทําได้ทั้งนั้น แล้วทําได้แล้วมันเป็นประโยชน์อะไรล่ะ มันไม่ใช่อริยสัจไง มันไม่ใช่ ถ้าไม่ใช่ สว่างก็คือสว่าง เอาไว้คุยโม้กันไง เอาไว้คุยกันว่าฉันสว่างกว่าเธอ เธอสว่างกว่าฉัน ฉันสว่างได้สูงกว่า ฉันได้แสงสว่างกว่า อย่างนั้นฉันก็ติดดวงอาทิตย์ ฉันสว่างกว่า...เออ! เอาไว้คุยโม้กัน มันไม่เป็นประโยชน์กับอริยสัจ เราต้องเข้าใจว่าอะไรเป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ ไม่เป็นประโยชน์ วางไว้ เราเอาแต่เป็นประโยชน์ ทําประโยชน์นั้นก่อน อันนี้มันก็เป็นแค่นั้นน่ะ

ฉะนั้น อย่างครั้งที่แล้ว คําถามนี้คือคําถามเก่าหมดเลย แล้วก็ตอบไปหมดแล้ว ฉะนั้น ปัญหาที่ตอบไปแล้วเอาไปเทียบเคียงกันดู แล้วอะไรเป็นอะไร ฉะนั้น ตอบให้ชัดเจน เพราะชัดเจน หมายความว่า เราจะอธิบายให้ฟัง เพราะในการปฏิบัติเริ่มต้น เบสิก ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริง ท่านจะวางพื้นฐานให้เรามั่นคง

แต่เพราะเราขาดครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง การปฏิบัติมันถึงถูลู่ถูกัง ใครมีความรู้ความเห็นอย่างใดก็เอามาสั่งมาสอนกัน แล้วก็ไหลตามกันไป ร้อยแปดพันเก้าที่ให้ล้มลุกคลุกคลานอยู่ วันนี้ถึงอยากพูด วันนี้พูดชัดๆ ว่าพื้นฐานมันเป็นอย่างใด ศีล สมาธิ ปัญญาเจริญขึ้นมาอย่างไร แล้วปฏิบัติต่อเนื่องกันไป

ขออีกปัญหาหนึ่ง

ถาม : เรื่อง “ทําอย่างไรดีคะ”

กราบนมัสการท่านอาจารย์ค่ะ คือว่าสามีเสียชีวิต ๕ เดือนแล้วอย่างกะทันหันด้วยโรคหัวใจค่ะ อายุแค่ ๕๘ ปี ดิฉันมีความคิดถึงเขาอยู่เสมอ และคิดว่าถ้าเขายังอยู่ก็จะดี ขอกราบเรียนถามท่านอาจารย์ว่าความคิดเป็นการยึดติดหรือไม่คะ อย่างไรคะ ดิฉันได้อ่าน ได้ฟังเรื่องกฎพระไตรลักษณ์มาแล้ว แต่เมื่อมาเจอเหตุการณ์กับตัวเอง กลับช่วยตัวเองไม่ได้ค่ะ จึงขอความเมตตาจากอาจารย์ด้วยค่ะ

ตอบ : ทีนี้ขอความเมตตาจากอาจารย์นะ อาจารย์จะบอกว่าในเมื่อสามีเราเสียไปแล้ว เราอยู่กับสามีมา เราเป็นชีวิตคู่กันมา ฉะนั้น ชีวิตคู่กันมา มันก็มีความผูกพันกันมาเป็นเรื่องธรรมดา ฉะนั้น สามีเสียไปแล้ว เราก็คิดถึงคุณงามความดีของเขาเก็บไว้ในใจ เก็บไว้ในใจของเรานะ เพราะสามีเราเสียไปแล้ว

สามี จิตของเขามี จิตวิญญาณเขามี เขาก็ห่วงเรา เขาก็มองเราอยู่เหมือนกัน ถ้าเราคิดถึงกัน เวลาทําบุญกุศล อุทิศส่วนกุศลให้กัน จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง จิตใจจะอยู่ที่ไหนก็แล้วแต่ในวัฏฏะนี้ มันคิดถึงกันได้ มันคิดถึงกัน มีความสัมพันธ์กันได้ ถ้ามีความสัมพันธ์กันได้นะ เราคิดถึง มันไม่เสียหายอะไร แต่มันอยู่คนละมิติ มันอยู่คนละโลก เพราะเขาได้เสียชีวิตไปแล้ว ฉะนั้น เราคิดของเราได้

ฉะนั้น บอกว่าเราคิดถึงสามี มันก็ไม่ผิด เราคิดถึงพ่อถึงแม่ ถึงญาติเราได้ไหม เราก็คิดถึงได้ ฉะนั้น พ่อแม่เราเสียไปแล้วเราก็คิดถึงได้ เราคิดถึง ก็มันจะไปลบความที่มีอยู่ในใจเราไม่ได้ ฉะนั้น เราคิดถึงในแง่ดีไง คิดถึงว่าเวลาเรามีเท่านี้ ให้คิดถึงในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเราเชื่อในธรรม ตอนที่เรามีชีวิตกันอยู่ เราทําคุณงามความดี เราพยายามทําคุณงามความดีต่อกัน เราก็คิดถึงกัน ถ้ามันสิ้นชีวิตไปแล้ว เพราะพระพุทธเจ้าก็เตือนไว้แล้วว่าการเกิดการตายมันไม่มีเวลาหายใจเข้าและหายใจออก

พระพุทธเจ้าถามพระอานนท์ไง “เธอคิดถึงความตายวันละกี่หน”

พระอานนท์บอกคิดถึงกี่หนก็แล้วแต่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ไม่ได้ ต้องคิดถึงทุกลมหายใจเข้าออก”

พระพุทธเจ้าก็เตือนมาตลอด ฉะนั้น เราเตือนแล้ว เขาเสียไปแล้ว เขาทําคุณงามความดีมากเท่าไรก็เป็นของเขา เราก็ทําคุณงามความดีของเราต่อเนื่องของเราไป

คิดถึงก็คิดถึงสิ แต่คิดถึงด้วยธรรม คิดถึงด้วยสติปัญญา คิดถึงแล้วก็มีสติปัญญา คิดถึงแล้วเตือนตัวเอง ทําให้ตัวเองมันแอ็กทิฟขึ้นมา ทําให้ตัวเองอยากทําคุณงามความดีขึ้นมา เราคิดถึงเอาไว้หล่อเลี้ยงหัวใจ มันไม่เห็นผิดนี่ มันผิดตรงไหนล่ะ

เราคิดถึงไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์ก็คือสิ่งที่เป็นรูปธรรม สิ่งที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป ก็ดับไป แต่ความรู้สึกของเรา ถ้าเราคิดโดยมีสติปัญญา มันก็เป็นไตรลักษณ์เหมือนกัน คิดโดยธรรมมันก็พอใจ มันก็วางได้ ก็เท่านั้น มันไม่เห็นเสียหายอะไร

ฉะนั้น บอกว่า กฎไตรลักษณ์ก็อ่านมาแล้ว ทุกอย่างก็อ่านมาแล้ว

อ่านมาแล้วก็ทฤษฎีไง นี่ไง ลิขสิทธิ์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เรายังไม่ได้ปฏิบัติของเราขึ้นมาไง ถ้าเราปฏิบัติของเราขึ้นมา เป็นความจริงของเราขึ้นมา เราจะรู้จริงของเราขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเพื่อศาสนาเจริญ ทุกคนได้มีพื้นฐานในการศึกษาศาสนา เราจะเข้าใจว่าคําสอนสิ่งใดผิดสิ่งใดถูก แต่เราก็ทําไม่เป็น มันก็ไม่มีผลตกผลึกในใจของเรา

แต่ถ้าเราพยายามฝึกหัดของเรา ปฏิบัติของเราขึ้นมา มันมีผลเป็นความจริงของเราขึ้นมา สิ่งที่กระทบแล้วมันทําให้เราสัตว์อาชาไนย จะเข้าสงครามที่ไหนก็ได้ จะเกิดแรงกระทบอย่างไรมันก็รักษาใจได้ แต่นี้เราเป็นสัตว์พื้นฐาน สัตว์ธรรมดา เราไม่ได้ฝึกไม่ได้ฝนขึ้นมาจนเป็นสัตว์อาชาไนย พอเรามีอะไรกระทบก็เสียใจ พอเสียใจแล้ว ไตรลักษณ์ก็รู้แล้ว ธรรมะพระพุทธเจ้าก็เข้าใจหมดแล้ว แต่ก็ยังคิดถึง คิดถึง ก็ไม่ทํา ก็ไม่ปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติขึ้นมาก็ไปรู้จริงไง

ข้างหน้าเขาถามขึ้นมาด้วยการปฏิบัติ เขาปฏิบัติแล้วมันก็เป็นพื้นฐาน เป็นสิ่งที่ว่าจะเป็นธรรมและไม่เป็นธรรม สิ่งที่ปัญหานี้ คนที่สามีเสียไป แต่เราไม่ได้ปฏิบัติขึ้นมา เราไม่มีกําลังของเราขึ้นมา จิตใจเราก็อ่อนแอ

ถ้าจิตใจเราเข้มแข็ง จิตใจเรามีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา ธรรมโอสถจะเข้ามาชโลมหัวใจของเรา ธรรมโอสถจะเข้ามาสมานบาดแผลในใจที่มันเจ็บปวดเจ็บชํ้า ใจต้องการธรรมะ ไม่ต้องการข้าวของเงินทอง ยิ่งเห็นสมบัติของสามีที่หาไว้ให้ ถ้ายิ่งรักยิ่งเจ็บ ยิ่งเห็นสมบัติเขาไง ยิ่งคิดถึงตัวเขามากขึ้น ยิ่งเห็นของเขาวางอยู่ในบ้าน แก้วแหวนเงินทองนี้เขาก็ให้มา มันคิดๆๆๆ ตลอดเลย

แต่ถ้าเรามีคุณธรรมในหัวใจของเรา เรารักษาใจของเรา เรารักษาใจของเรา สิ่งนี้ธรรมะมารักษาหัวใจ ถ้าธรรมะมารักษาหัวใจ คิดก็คือคิด เพราะมันมีอยู่จริง ก็ต้องคิดได้ แต่คิดให้เป็นธรรม ถ้าคิดให้เป็นธรรมแล้ว สิ่งที่แสวงหามา เราเป็นคู่ครองกันมา สามีภรรยากันมา หามาด้วยกัน แล้วเขาก็หมดอายุขัยไปแล้ว สิ่งนี้ยังเหลือกับเราอยู่ เราจะดูแลรักษาอย่างใด รักษาใจของเรา ทําใจของเราให้มั่นคง ธรรมโอสถจะรักษาหัวใจ เอวัง

๕

ทางเดิน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๐ มิถุนายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สอบถามครับ”

วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ เป็นรูปในขันธ์ ๕ ได้หรือเปล่าครับ

ตอบ : วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์เป็นองค์ของฌาน องค์ของฌานมันต้ององค์ของฌาน ถ้าบอกว่าฌานกับสมาธิ ถ้าพูดถึงโดยหลักมันแตกต่างกัน แต่โดยหลักของฌาน วิตก วิจาร หลักของฌาน ถ้าให้เคลมว่าเป็นสมาธิ

ถ้า “วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ เป็นรูปในขันธ์ ๕ ได้หรือเปล่าครับ”

ถ้าในขันธ์ ๕ ในขันธ์ ๕ เป็นขันธ์ ๕ ถ้าพูดถึงนะ ถ้าวิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์เป็นองค์ของฌาน เป็นองค์ของฌาน เป็นองค์ของสมาธิ ถ้าองค์ของสมาธิ แล้วอยู่ปกตินี้เป็นสมาธิไหม เราอยู่เฉยๆ เป็นสมาธิหรือเปล่า เราอยู่เฉยๆ มันก็เป็นสมาธิได้แล้ว มันว่างหมดแล้ว เป็นสมาธิไหม? ไม่เป็น ไม่เป็น เป็นสมาธิของปุถุชน คือคนมีสติ มีสมาธิด้วยสามัญสํานึก

แต่สมาธิโดยที่ว่าเราจะทําสมาธิในหลักของอริยสัจ ในหลักของอริยสัจคือ ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเกิดสมาธิ สมาธิ จิตต้องสงบร่มเย็นมากกว่านี้ เพราะจิตสงบร่มเย็น ถ้าเป็นสมาธิ สมาธิที่ไม่มีสมุทัยเจือปนมา

ถ้าสมาธิยังมีสมุทัยเจือปน สมุทัยคืออะไร? สมุทัยคือตัณหาความทะยานอยาก คือความต้องการปรารถนา นั้นมันปนในสมาธิ นั้นมีสมุทัยปนมา เป็นมิจฉาสมาธิ

ถ้าเป็นสัมมาสมาธินะ สมาธินี้สะอาดบริสุทธิ์ สะอาดบริสุทธิ์ แล้วเวลายกขึ้นวิปัสสนามันใช้ปัญญาไป อันนั้นมันเป็น ศีล สมาธิ ปัญญา นี้เป็นหลักของอริยสัจ

แต่ถ้าว่า วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ เป็นรูปในขันธ์ ๕ ได้ไหม

ขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันคนละเรื่องเดียวกันหมดเลย มันคนละเรื่องเดียวกันหมดแหละ ฉะนั้น วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ มันเป็นองค์ของสมาธิ ถ้าองค์ของสมาธิ เป็นรูปไหมล่ะ เป็นรูปไหม รูปในขันธ์ ๕ ไง ถ้าเป็นรูป

มันอยู่ที่ว่ามันคนละวาระกันไง มันคนละวาระกัน วาระของสมาธิ ของปัญญา ของสมาธินะ ของสมถะ ของวิปัสสนา ถ้ามันเป็นของสมถะ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ มันเป็นเรื่องสมถะ มันเป็นเรื่องของสมาธิ ถ้าเรื่องสมาธิมันเป็นรูปไหมล่ะ ถ้าเป็นรูป นี่ไง เวลาเราปฏิบัติกันมันกํ้ากึ่งไง มันกํ้ากึ่งลูกผีลูกคนไง จับจดไง สมาธิก็ไม่ใช่ ปัญญาก็ไม่ใช่ ปัญญาก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ แล้วมันเอาอย่างไรกันล่ะ มันจับต้นชนปลายไม่ถูกไง พอจับต้นชนปลายไม่ถูกมันก็สับสน พอสับสนขึ้นไป เวลาทําไปมันก็ล้มลุกคลุกคลาน

ทีนี้ล้มลุกคลุกคลาน ทีนี้การปฏิบัติมันก็จะมีล้มลุกคลุกคลานบ้าง คนเราปฏิบัติใหม่เป็นอย่างนี้ทั้งนั้นน่ะ เป็นอย่างนี้ แบบว่าจับต้นชนปลายไม่ถูก แล้วเราพยายามทําของเรา

เวลาว่า วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ มันเป็นเรื่องของสมถะ เหมือนกับว่า เวลาเขาสอน เขาสอนว่าให้ระลึกเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ เขาให้นึกถึงผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เราก็ระลึกถึง มีคนนะ มีพระสอนให้ท่องผม ขน เล็บ ฟัน หนัง ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง แล้วเขาบอกผม ขน เล็บ ฟัน หนังนี้ใช้ปัญญา มันเป็นปัญญาไหม

ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง มันก็เป็นวิตกขึ้น วิตก วิจาร วิตกขึ้น ระลึกถึงมัน พุทโธๆๆ เราก็ระลึกขึ้น ระลึก วิตกขึ้น ระลึกขึ้นมา วิตกว่าพุท วิจารว่าพุทโธๆ ถ้ามันพุทโธจนมันเกิดปีติ มันก็ขนพองสยองเกล้า พอปีติแล้ว ความรับรู้ปีติก็เป็นความสุข ความสุข ถ้ามีความสุข ความสงบระงับ ถ้ามีสติปัญญาพอ มันก็เป็นเอกัคคตารมณ์ นี่เป็นองค์ของฌาน คือว่ามันเป็นการพัฒนา จิตมันพัฒนาขึ้นมา มันเป็นสมาธิ แล้วสมาธิเป็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณไหม เป็นไหม

ถ้าเป็นนะ มันเป็นรูป เป็นขันธ์ ๕ ถ้าขันธ์ ๕ มันก็ฟุ้งซ่าน สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง รูป เวทนา สัญญา สังขาร สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่งมันก็ทําให้เราฟุ้งซ่าน เราพุทโธๆ ก็เพื่อจะให้รอบรู้ในกองสังขาร กองสังขารคือปัญญารอบรู้ในความคิด ความคิดคือสังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่งไง ยิ่งคิดยิ่งปรุงยิ่งแต่งขึ้นมา มันก็มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากกระทุ้งไปไง

แต่ถ้ามีปัญญา ปัญญาไล่ต้อนเข้ามา ปัญญาคิดอย่างนี้ ความรู้สึกอย่างนี้ แล้วมันให้ผลอะไรกับเรา ให้ผลกับความงงๆ นี่ไง คิดแล้วก็งงๆ คิดแล้วก็หันหน้าหันหลังไม่ถูก

ฉะนั้น เรามีสติปัญญารอบรู้ในกองสังขาร รอบรู้ในกองความคิด ความคิดที่มันคิดแล้วงงๆ ปัญญามันก็งงๆ เพราะไม่รู้ งงๆ เพราะคิดซํ้าคิดซาก งงๆ ก็คิดด้วยคนตาบอด งงๆ ก็คิดขึ้นมาด้วยไม่มีเหตุมีผล

ถ้ามีปัญญา งงๆ พิจารณาแล้วไม่มีความเข้าใจ ถ้ามีปัญญาขึ้นมา ก็สิ่งนี้มันก็เกิดดับ แล้วเราคิดทําไม ถ้าคิดทําไม มันรอบรู้ รอบรู้ในกองสังขาร รอบรู้ในความคิด นี่ปัญญาอบรมสมาธิ มันก็วาง มันก็วาง วางแล้วเหลืออะไร นี่ถ้าทําถูกต้องมันเจอตรงนี้ ใครเป็นคนวาง วางแล้วได้รับผลอย่างไร วางแล้วรู้รสชาติของมันอย่างไร นี่ไง ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าสมาธิขึ้นมา

ถ้ามันบอกว่าเป็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณหรือเปล่า

มันเป็นขั้นของสมถะกับขั้นของวิปัสสนานะ ในขั้นของสมถะ เราก็ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบเข้ามา ถ้าเป็นสมถะแล้วเมื่อไหร่จะใช้ปัญญาเสียทีหนึ่ง พระป่าต้องทําความสงบของใจ ต้องพุทโธกี่ร้อยกี่ชาติขึ้นมามันถึงได้วิปัสสนา ถ้าทําอย่างนี้ปั๊บ เริ่มต้นมันงงๆ หมายความว่า วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์เป็นขันธ์ ๕ หรือเปล่า

นี่มันก็งงๆ แต่ถ้าเราทําของเราไปนะ ถ้ามันสงบแล้ว มันรู้สึกตัวของมัน มันจับต้องของมัน มันพลิกซ้ายพลิกขวา คนนอนแล้วก็เมื่อย เมื่อยปวดหลังปวดเอวก็ลุกขึ้นนั่ง นั่งแล้วมันก็ลุกขึ้นยืน ยืนแล้วก็ไปนอน นอนแล้วก็ลุกขึ้นนั่ง นั่งแล้วก็ไปเดิน เดินแล้วก็ไปออกกําลังกาย ออกกําลังกายเสร็จแล้วก็มานอน ถ้ามันนอนจน เออ! ถ้านอนแล้วมีความเป็นอย่างนี้ ถ้าออกกําลังกายมันเหนื่อยมันยาก แต่ร่างกายมันแข็งแรงอย่างนี้ ถ้านั่งนานๆ มันก็เมื่อย อิริยาบถ ๔ มันจะรู้เลยว่าเราจะทําอย่างใด

จิตมันมาภาวนา วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ แล้วมันเป็นรูปหรือเปล่า มันเป็นสังขารหรือเปล่า มันก็งงๆ เห็นไหม คนนอนแล้วก็ลุกขึ้นนั่ง นั่งแล้วก็ลุกขึ้นเดิน เดินแล้วก็ลุกออกกําลังกาย ไปวิ่ง ไปเดินเร็วๆ ออกกําลังกาย กลับมา มาพักผ่อนแล้วก็มานอน ถ้านอน เราก็เห็นร่างกายของเรา เราจะบริหารอย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันเป็นอย่างไร ถ้าเราปฏิบัติไปเราจะรู้เราจะเห็น เราจะจับ เราจะแยกแยะมัน ถ้าเราพุทโธๆๆ ถ้าจิตสงบเข้ามาก็เป็นสมถะ ถ้าจิตสงบแล้วเราก็ฝึกหัดใช้ปัญญา

คนจะนอน ถ้าไม่ได้กินข้าว ไม่ได้พักผ่อน จะมานอนได้ไหม เวลาหิว มันร้อง ท้องมันร้องจ๊อกๆ บอกนอนๆ มันเป็นไปไม่ได้หรอก คนจะนอนต้องกินอิ่มนอนอุ่นมาแล้วก็จะมานอนไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันใช้ปัญญาของมันขึ้นไปแล้วมันก็เห็นโทษของมัน พอเห็นโทษของมัน นี่ปัญญา ปัญญาคืออาหารของใจ ใจมันมีปัญญาอบรม อบรมแล้ว ถ้าเราฟุ้งเราซ่าน เราทุกข์เรายาก มันก็ทุกข์ยากอย่างนี้ ถ้าพุทโธๆ จิตสงบมันก็เป็นแบบนี้ นี่มันก็มีปัญญา มีปัญญามันเห็นโทษเห็นคุณ เห็นโทษเห็นคุณมันก็ทําของมันขึ้นไป นี่ทางเดินของใจ เวลาปฏิบัติขึ้นไป

ฉะนั้น คําถามว่า วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์เป็นขันธ์ ๕ หรือเปล่า

เพราะว่าจับขันธ์ ๕ ได้ ถ้าจิตสงบแล้วจิตเห็นจิต จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นขันธ์ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันเป็นวิปัสสนา วิปัสสนามันต้องมีความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้ว ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญามันจะเกิดขึ้น แล้วปัญญามันจะเห็นว่าภาวนามยปัญญากับโลกุตตรปัญญามันแตกต่างกันอย่างใด

เวลาโลกียปัญญา คิดร้อยแปดพันเก้า นี่โลกียปัญญา ตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะรู้แจ้งเห็นจริงอะไรไปหมดเลย มันก็รู้แบบยืมมา ยืมธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เป็นสัญญา เป็นความจํามา

แต่เวลาจิตสงบแล้ว เวลายกขึ้นภาวนามยปัญญาเป็นโลกุตตรปัญญา ถ้าโลกุตตรปัญญา โลกุตตระ ปัญญาที่จะละโลก ปัญญาที่จะละ ชําระล้างสะสาง นี่ปัญญามันเป็นชั้นเป็นตอน ถ้าเกิดภาวนามยปัญญา เกิดโลกุตตรปัญญา ถ้าคนภาวนาเป็นมันจะยกขึ้นอีกระดับหนึ่งไง

“วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์เป็นขันธ์ ๕ หรือเปล่า”

ถ้าบอกว่าเป็นนะ มันก็ยุ่งเลย แต่ถ้าบอกว่าไม่เป็นนะ ไม่เป็น ทําไมคนมันจับได้ อย่างที่ว่า “แล้วเมื่อไหร่จะได้ใช้ปัญญาเสียที เมื่อไหร่จะได้วิปัสสนาเสียที” ถ้ามันไม่ฝึกหัด ที่ว่าครูบาอาจารย์ท่านติดสมาธิ พอติดสมาธิก็คิดว่าสมาธิเป็นนิพพาน ฉะนั้น สมาธิเป็นนิพพานไปไม่ได้ ถ้าศีล สมาธิ ปัญญา มีสมาธิแล้วเกิดปัญญาเองนะ ครูบาอาจารย์เราจะไม่มีใครติดสมาธิเลย พอสมาธิมันถึงเต็มที่มันก็เหมือนกับนํ้าท่วม เวลานํ้าสูงขึ้นมามันก็ยกพวกวัตถุ พวกสวะขึ้นมาบนเหนือนํ้า

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าสมาธิมันเต็มที่ เราก็ยกปัญญาขึ้นมา ปัญญาก็จะก้าวเดินไป มันก็จะเป็นพระอรหันต์เต็มไปหมดเลย แต่นี้ติดสมาธิหมดเลย เห็นไหม สมาธิเป็นปัญญาไปไม่ได้

ฉะนั้น ถ้าเป็นสมาธิแล้ว จิตมันสงบแล้วก็ฝึกหัดใช้ๆ ถ้าฝึกหัดใช้ มันก็เป็นปัญญาที่เราฝึกหัดฝึกฝน คนฝึกหัดทํางานอย่างหนึ่ง คนมีความชํานาญการ คนชํานาญแล้วก็เป็นอย่างหนึ่ง ถ้าคนทํางานเสร็จสิ้นแล้ว เป็นพระอริยบุคคลแล้ว เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา รู้แจ้งเห็นจริงไปหมดเลย มันก็จะไม่ติดขัดอย่างนี้

สิ่งที่ว่าพระพุทธศาสนาสอนให้ละชั่วทําดี แล้วดีของใคร ดีมากดีน้อยขนาดไหนมันก็มีปัญหาขึ้นมาอย่างนี้ ถ้ามันดี ดีก็เป็นทางเดิน คนที่เคยผ่านความดีมา แล้ววางความดีไว้ วางความดีไว้เสร็จสิ้นแล้ว สิ้นกระบวนการที่ว่าเป็นอนัตตาๆ อนัตตาเป็นบันได เป็นเครื่องดําเนินขึ้นไปถึงบ้านแล้ว บันไดไม่เกี่ยว บันไดอยู่ข้างล่างนู่น เราขึ้นมาอยู่บนบ้าน บนที่เป้าหมายของเราเรียบร้อยหมดแล้ว นี้คือการประพฤติปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติเป็นอย่างนี้

ฉะนั้นว่า วิตก วิจาร ปีติสุข เอกัคคตารมณ์เป็นขันธ์ ๕ หรือเปล่า

วิตก วิจาร ปีติ สุข เป็นขั้นของสมาธิ มันเป็นวงของสมาธิ แล้วเวลาว่าวิตก วิจาร ปีติ สุข เราก็แยกแยะออกมาเป็นแขนง แต่เวลาเราเป็นนะ เราระลึกพุทโธระลึกอย่างไร มันเร็ว แล้วพุทโธๆ ถ้าเกิดขึ้นมา คือว่ามันเป็นอันเดียวกันไปหมด มันเกี่ยวเนื่องกันไป เราแยกแยะไม่ถูกหรอก แต่ถ้าเวลาเราชํานาญแล้วเราถึงจะมาแยกแยะเองเป็นได้ ทําได้ มันก็จะรู้ได้ของมัน ถ้ารู้ได้ของมัน นี่เป็นพื้นฐาน

นี่เขาถามมาไง ถามว่ามันเป็นอันเดียวกันหรือเปล่า

ถ้าโดยวิทยาศาสตร์เป็นข้อเท็จจริงแล้ว ไม่ใช่ แต่เวลาปฏิบัติมันเอามาใช้แทนกันได้ เวลาปฏิบัติ อุบายวิธีการมันพลิกแพลงเปลี่ยนแปลง ใช้ได้ บอกว่า ฉันเป็นทหารเรือต้องอยู่ในเรือตลอด โอ๋ย! ตายเลยนะ แล้วเดินทางก็ต้องนั่งรถ ไปไม่ได้แล้ว เพราะฉันเป็นทหารเรือ

อ้าว! ทหารเรือเขาก็มีหน่วยนาวิกโยธิน เขาก็มีรถยนต์เหมือนกัน เออ! ทหารบกก็บอกว่าทหารบกต้องอยู่บนบกตลอดเลย เวลาเขาจะรบต้องไปทะเล ฉันไปไม่ได้ ฉันเป็นทหารบก ฉันต้องอยู่บนบก ลงทะเลไม่ได้ อ้าว! นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขารบนะ เขารบด้วยการประสาน ด้วยยุทธปัจจัย เขารบของเขาได้

นี่ก็เหมือนกัน มันเป็นสมาธิแล้วมันจะเป็นปัญญาอย่างไร มันเกี่ยวเนื่องกัน มันจะเปลี่ยนแปลงอย่างไร เราจะใช้อุบายของเราอย่างไร แต่เวลาแยกแล้ว ทหารบกก็เป็นทหารบก ทหารเรือก็เป็นทหารเรือ ทหารอากาศก็เป็นทหารอากาศ มันคนละแผนกทั้งนั้นน่ะ แต่เวลารบแล้วเขาประสานกัน เขารบกันเป็นกองทัพ เขารบต่อเนื่องกัน เขาเกี่ยวเนื่องกัน มันก็เป็นไป

นี่ก็เหมือนกัน เหมือนกัน เดี๋ยวนี้ยิ่งการรบมันไปไกลนะ ต่อไปนี้จะไม่ใช้คนรบแล้ว เขาใช้โดรน แอบไปยิงเขาเลย นั่งกดทีเดียว ยิง ยิง ตายหมด การรบเขาพัฒนาการไปเยอะ

แต่อริยสัจในสมัยพุทธกาลก็เป็นแบบนี้ พระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้ข้างหน้าก็จะเป็นแบบนี้ อันเดียวกัน อริยสัจ สัจจะความจริง การชําระกิเลสมีหนึ่งเดียว กาลเวลาไม่เกี่ยว กาลเวลาไม่เกี่ยว สัจธรรมอันนี้เป็นสัจธรรมไปตลอด ฉะนั้น ปฏิบัติไป

ทีนี้ถามมา เขาบอกว่า วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์กับขันธ์ ๕ เป็นอันเดียวกันหรือเปล่า

ถ้าปัญญาแยกแยะ เราจะใช้ประโยชน์กับเรานะ ตอนนี้เราเป็นทหารบก เขาจะขนส่ง เราข้ามนํ้าข้ามทะเล เราจะไปไม่ไป ถ้าเราไม่ไป เราก็เป็นทหารบกอยู่บนบกนั่นล่ะ ไม่ต้องไปไหน แล้วปฏิบัติไปมันจะเป็นอย่างไร

“แล้วมันไม่เป็นอันเดียวกันแล้วมันจะใช้กันได้อย่างไร”

อ้าว! ถึงเวลาเราทํางานนะ หน้างานมันเป็นอย่างไร เราต้องทํางานของเราให้เสร็จ แล้วเสร็จแล้ว ทีนี้ชื่อเรียก แผนกต่างๆ มันไม่เหมือนกัน แต่เวลารบ เขารบร่วมกัน เขาทําร่วมกัน มันเป็นไปได้ นี้พูดถึงทางเดิน

ถาม : เรื่อง “หนังสือล่าสุดของอาจารย์เมื่อมิถุนายน ๒๕๕๖”

กราบนมัสการพระอาจารย์ที่เคารพ เห็นหนังสือเล่มล่าสุดของท่านอาจารย์ เรื่อง “ปัญญาวิมุตติและเจโตวิมุตติ” มีเหตุผลประการใดที่สื่อหนังสือแสดงกาลเวลาด้านปัญญาวิมุตติ แสดงสัญลักษณ์เป็นกลางคืน มีดวงดาวและพระจันทร์ยิ้ม ส่วนเจโตวิมุตติแสดงสัญลักษณ์กาลเวลาเป็นรูปพระอาทิตย์ขึ้น (จากภาพ เข้าใจอย่างนั้นมากกว่าความเข้าใจว่าเป็นพระอาทิตย์ตก) หรือทั้ง ๒ ภาพ ครูบาอาจารย์ต้องการสื่อเป็นเชิงสัญลักษณ์หรือสิ่งสมมุติเท่านั้น กรุณาชี้แนะขยายความด้วยครับกระผม

เคยฟังครูบาอาจารย์เทศน์เมื่อหลายปีก่อนที่ศูนย์ธรรมศาสตร์รังสิต ที่ได้กล่าวถึงปัญญาวิมุตติและเจโตวิมุตติ จิตสงบและนํ้าตาไหลเวลาฟังท่านอาจารย์เทศน์วันนั้น อาจารย์กล่าวว่าหลวงปู่เจี๊ยะท่านเป็นเจโตวิมุตติ แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น อริยสัจมีหนึ่งเดียว ไม่ว่าจะเดินมาทางใด สุดท้ายก็จะบรรจบเป็นทางสายเดียวกัน ผมเข้าใจถูกต้องไหมครับ ทุกวันนี้ได้หมั่นฝึกภาวนาท่องพุทโธแบบถี่และแบบตามลมหายใจ แล้วแต่โอกาสและสภาพจิตอํานวย ตามที่ครูบาอาจารย์ทั้งหลายสอนมา

ผมเคยจิตสงบเวลาเดินออกกําลังกายทุกเช้า ซึ่งผมจะกําหนดจิตพุทโธอยู่ตลอด เพื่อให้สติกับคําบริกรรมติดแนบอยู่ตลอดเวลา วันนั้นจิตสงบมาก เห็นร่างกายอยู่ด้านหลัง ขณะเดินรู้สึกตกใจมาก พอได้รู้สึกจิตกลับมาสู่ร่างกายอีกครั้ง ที่เห็นมาครั้งเดียวเอง ถือว่าส้มหล่น ทุกวันนี้พยายามกําหนดพุทโธตลอดเวลา หากมีโอกาสอํานวย ไม่อยากเกิดมาเวียนว่ายตายเกิดครับ ผมยังไม่ได้อ่านหนังสืออาจารย์ในรายละเอียดทุกหน้า กราบครูบาอาจารย์ด้วยครับ

ตอบ : พูดถึงหนังสือ “ปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติ” ปัญญาวิมุตติก็สอนถึงปัญญา เพราะว่าตอนที่เทศน์เรื่องปัญญาวิมุตติมันเป็นเรื่องที่ว่าเขากําลังตื่นเต้นเรื่องปัญญาวิมุตติกันมาก ว่าปัญญาวิมุติต้องใช้ดูจิต ต้องเป็นปัญญาอย่างนั้นๆ เราถึงเทศนาเรื่องปัญญาวิมุตติเหมือนกัน แต่ปัญญาวิมุตติของเรา ปัญญาวิมุตติตั้งแต่ปัญญาต้นนํ้า ตั้งแต่ปากนํ้า กลางนํ้า ต้นนํ้า

ถ้าปากนํ้า ปากนํ้าคือสามัญสํานึกของมนุษย์เรา ปากนํ้าคือสามัญสํานึกเรา ใช้ปัญญาอย่างนี้คือปัญญาที่ปากนํ้า ปากนํ้า หมายถึงว่า แม่นํ้าทั้งสายไหลออกทะเล นั่นคือปากแม่นํ้า ปากแม่นํ้าออกทะเล แล้วแม่นํ้าเกิดมาจากไหน แม่นํ้าเกิดมาจากตานํ้า แล้วแม่นํ้าทั้งสายที่มันไหลมา มันผ่านมาขนาดไหน แล้วเราบอกว่าเราใช้ปัญญาๆ กันอยู่นั่น คือปัญญาโลกียปัญญาอย่างนี้มันเป็นไปไม่ได้ เราถึงเทศน์เรื่องปัญญาวิมุตติ

ยกถึงปัญญาวิมุตติให้เห็นว่า การชําระล้างกิเลสมันต้องตั้งแต่ปากนํ้า คือสามัญสํานึกของเรา แล้วเราจะต้องทําความสงบของใจขึ้นมา แล้วเราพิจารณาของเราขึ้นมาตั้งแต่ปากนํ้า ไปกลางนํ้า กลางนํ้าคือเหล่าแม่นํ้าทั้งสาย แล้วเราจะหาอวิชชา หาต้นตอของการเกิดและการตาย มันต้องสู่ที่ตานํ้านั้น ตานํ้า นํ้าที่ผุดขึ้นมา ตาเล็กๆ แม่นํ้าปิง ดูสิ ตานํ้า มันเล็กๆ

นี่ก็เหมือนกัน ปฏิสนธิจิต จิตเดิมแท้ที่ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส ความผ่องใสอยู่กลางหัวอก ไม่มีใครเคยเห็นมัน ไม่มีใครเคยเห็นมันไง แต่เขาบอกว่าปัญญาวิมุตติๆ เราก็ถึงเทศน์เรื่องปัญญาวิมุตติไว้เพื่อให้เป็นบรรทัดฐาน

แล้วเวลาเราเทศน์ต่อมามันก็เทศน์ถึงเจโตวิมุตติ เพราะเห็นว่าโลกนี้ ในการประพฤติปฏิบัติมันก็มีปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติที่เป็นทางสายเอก แล้วก็ปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติก็เทศน์ไว้

ถ้าเทศน์ไว้ เทศน์ไว้เป็นการขายขี้เท่อ เทศน์ไว้เป็นการบอกว่าคนเทศน์โง่เง่าเต่าตุ่น เทศน์ออกมา คนเทศน์กับความเป็นจริงในโลกมันไม่เหมือนกัน เอ๊ะ! คนเทศน์มันเทศน์มาจากไหน มันไปเพ้อเจ้อ ไปเอาความเห็นแก่ตัว ความเห็นของตัวเองมาพูดเพื่ออะไร

นี่ก็พูดไว้ พูดถึงว่า เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ นี่เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ

ทีนี้บอกว่าสิ่งที่เป็นสัญลักษณ์ ที่ว่าเป็นสัญลักษณ์ เพราะปัญญาวิมุตติมันเกิดจากปัญญา มันไม่มีฤทธิ์มีเดช มันไม่รุนแรง ก็เลยเปรียบเหมือนพระจันทร์ แล้วพระจันทร์โดยปกติมันก็มีอยู่แล้ว แต่นานๆ จะเกิดพระจันทร์ยิ้มสักทีหนึ่ง ก็เลยกลายเป็นพระจันทร์ยิ้มไง

พระจันทร์ยิ้มจะบอกว่า ถ้าปัญญาวิมุตติ ภาพมันเป็นมันจะเป็นแบบร่มเย็น ถ้าพูดประสาเราว่า ก็สุกขวิปัสสโก ว่าอย่างนั้นเถอะ นี่คือปัญญาวิมุตติ

ถ้าเป็นเจโตวิมุตติต้องทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นโดยจิต โดยกําลังของจิต กําลังของจิตมันจะมีกําลังของมัน ถ้ามีกําลังมันรุนแรงไง มันก็เปรียบเหมือนพระอาทิตย์

พระอาทิตย์ ดูสิ พระอาทิตย์ให้แสงสว่าง พระอาทิตย์ให้แสง ให้พลังงาน ให้ต่างๆ กับจักรวาลนี้ นี่ถ้าเป็นเจโตวิมุตติมันเป็นแบบนั้น ถึงเป็นสัญลักษณ์ไง เป็นสัญลักษณ์

นี่พูดถึงถ้าปกนะ แต่ถ้าไปข้างในนั้นก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง นี่พูดถึงหนังสือ “เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ”

สิ่งนี้โลกเขาตื่นเต้นกัน ก็เอาสิ่งนี้ไว้เพื่อเป็นประโยชน์ไง ฉะนั้น สิ่งที่พูดถึงหนังสือนะ แต่เขาบอกว่า ถ้าเจโตวิมุตติ ที่ว่าเจโตวิมุตติกับปัญญาวิมุตติ ที่เป็นอริยสัจ เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ถึงที่สุดแล้วอยู่ที่ถ้าผู้ที่ปฏิบัติได้ ผู้ที่ปฏิบัติจริง ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต ก็เห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนกัน ถ้าเห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนกัน เห็นอย่างใด ถ้าเห็นอย่างไร ความเห็นกับความเห็นมันจะตรงกัน ถ้าตรงกัน อันนั้นจะเหมือนกัน

เวลาครูบาอาจารย์ของเรา ที่ว่า เจ้าคุณจูม ธรรมเจดีย์ ให้หลวงตาไปคุยกับหลวงปู่ขาว ให้หลวงตาคุยกันๆ แล้วคุยกันถึงที่สุดแล้วมันอันเดียวกัน คือไม่มีใครขัดแย้ง ไม่มีใครเห็นแตกต่างกัน แต่วิธีการมาแตกต่างกัน แต่ผลเป็นอันเดียวกัน นี้พูดถึงว่าครูบาอาจารย์เราท่านตรวจสอบกันมาอย่างนั้น ด้วยวุฒิภาวะของครูบาอาจารย์ของเรา แต่อย่างพวกเรา พวกที่ยังต้องพยายามประพฤติปฏิบัติอยู่ เราก็พยายามขวนขวายของเราเพื่อประโยชน์กับเรา

นี้พูดถึง นั้นเป็นธรรม ธรรมเป็นธรรม แล้วถ้าเรามีธรรมในหัวใจ เราจะเข้าใจธรรมนั้น อย่างเช่นคนเคยไปสถานที่ใดก็แล้วแต่ พอไปเห็นสถานที่นั้นก็เข้าใจได้ ถ้าใครเห็นมาก็เหมือนกันหมด

หลวงตาท่านบอกว่า แม่นํ้าทุกสายจะไหลลงสู่ทะเล เวลาไปถึงทะเลแล้วมันไม่มีชื่อ ไม่มีที่มาที่ไป มันรวมลงอยู่ในทะเล อยู่ในมหาสมุทรเดียวกัน นี่ก็เหมือนกัน ถ้าใครไปรู้ไปเห็นเหมือนกัน มันก็จะเหมือนกัน แล้วมันจะไม่ขัดแย้งกัน

แต่ถ้าใครไปรู้ไปเห็นนะ “โอ้! แม่นํ้าของฉันมันไหลขึ้นไปบนภูเขา มันไปกักอยู่บนเขื่อน อยู่บนเขื่อนภูมิพล” อันนั้นมันเป็นเขื่อน นั่นเขากักนํ้าไว้ มันไม่ใช่ทะเล ไม่ใช่มหาสมุทร มันไม่ใช่ แต่คนถ้าอย่างนั้นปั๊บ เขาก็ต้องมาคุยกัน ถ้าคนพูดอย่างนั้น

คนพูดได้ถ้าเขาเคยอยู่ที่เขื่อนภูมิพล เขาเห็นแต่แม่นํ้าไหลลงเขื่อน เขาไม่เคยเห็นแม่นํ้าไหลลงทะเล เขาก็พูดแค่นั้น แต่ถ้าโดยธรรมชาติ โดยในโลกนี้โดยที่ว่าดาวเทียมมันส่องมา มันเข้าใจหมด มันเห็นหมด สภาพโลกนี้ ใครเถียงไม่ได้หรอก ใครเถียงภาพถ่ายทางอากาศไม่ได้

แต่ถ้าเราอยู่ในเฉพาะสถานที่ เราเถียงของเรา เพราะเรารู้เราเห็นแค่นี้ เวลาแสดงธรรมออกมา สิ่งที่แค่นี้เขาก็รู้แล้วว่าคนคนนี้อยู่ที่จังหวัดตาก อยู่ที่เขื่อนภูมิพล เขาไม่ได้อยู่ที่ริมแม่นํ้า เขาไม่ได้อยู่ มันบอกเอง เขาพูดออกมา พูดมาอย่างไรมันบอกเอง มันบอกว่าคนคนนี้อยู่ที่ไหน คนคนนี้มีวุฒิภาวะแค่ไหน ขณะเทศน์ออกมา เขาจะบอกถึงวุฒิภาวะของใจเขาเลย เขาจะบอก เพราะเขาเคยชินพื้นที่ เขาจะบอกถึงพื้นที่นั้น ถ้าเราเคยเห็นพื้นที่นั้น เราจะรู้เลยว่าคนคนนี้อยู่พื้นที่ไหน อยู่ตรงไหน เขามีวุฒิภาวะมากน้อยแค่ใด

แต่ถ้าคน ภาพถ่ายทางอากาศเขาเห็นโลกทั้งหมดเลย เขาบอกโลกเป็นแบบนี้ เออ! คนคนนี้ใช่ คนคนนี้เห็นรอบ ถ้าเห็นรอบ รู้ตามความเป็นจริง นี่พูดถึงว่าผลของการเทศนาว่าการ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “ปัจจุบันนี้ผมกําหนดพุทโธๆ”

ถ้ากําหนดพุทโธแล้วถ้าเจอสภาวะแบบนั้น ใครมีอํานาจวาสนาแค่ไหน เราก็ปฏิบัติของเราเนาะ ถ้าจิตสงบก็จิตสงบ แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา อยู่ที่เราเก็บหอมรอมริบ เก็บเล็กผสมน้อย อย่าประมาท อย่าประมาทกับชีวิต เราก็คิดว่าชีวิตนี้เรามาด้วยกัน อยู่ด้วยกัน พอ ๒-๓ วัน เขาโทรมาแล้ว “พี่ๆ พี่จําคนนั้นได้ไหม ที่เราไปด้วยกัน เขาตายเสียแล้ว” โอ๋ย! สะดุ้งเลย

อย่าประมาทกับชีวิต ชีวิตของเรา ไม่มีใครรู้ว่าชีวิตเราจะถึงขนาดไหน ถ้าชีวิตเราสิ้นแล้วเราจะรู้ ฉะนั้น เราไม่ประมาทกับชีวิต เราพยายามทําของเรา ปฏิบัติของเราเพื่อประโยชน์กับเราเนาะ

ถาม : เรื่อง “สมาธิคือการสะสมพลังจิต”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ผมขอโอกาสถามปัญหา ได้ยินคําสอนที่ว่า การทําสมาธิเป็นการสะสมพลังจิต ถ้าเราตั้งใจทําสมาธิทุกวัน หรือเรามีสตินึกได้ เราก็บริกรรมพุทโธ ทุกครั้งที่บริกรรมพุทโธจะได้พลังจิต เป็นบุญทุกครั้ง เป็นการสะสมพลังจิต จนถึงจุดพลังอํานาจได้สัมผัสกายทิพย์คือกายละเอียด เราจะใช้เพื่อเป็นฌาน จะนําไปใช้ในการภาวนาให้เกิดปัญญาต่อไปก็ได้

การฝึกมีกําหนดเวลาชัดเจนในการทําสมาธิแต่ละครั้ง หากนานเกินไปจะไม่เกิดประโยชน์ กลายเป็นตกภวังค์หรือเป็นฌานไป ไม่ได้พลังจิต

หรือการทําสมาธิเหมือนการสร้างตึก สร้างอาคาร เราจะทําสมาธิด้วยความต่อเนื่อง ให้สติหนาขึ้นเป็นมหาสติ ทําสมาธิจนจิตละเอียดลงอย่างต่อเนื่องเป็นประจํา จนมีสติรู้อยู่ตลอดเวลา อาศัยความต่อเนื่อง อดทน เช่น ปฏิบัติตลอดวันหรือตลอดคืน คําบริกรรมทุกขณะจิตที่มีสติรู้ตัว พอจิตเป็นสมาธิแบบอุปจารสมาธิ แล้วเจริญปัญญาเป็นวิปัสสนาต่อไปครับ

การทําสมาธิควรจะหาที่เงียบ หรือทําสมาธิไปพร้อมกับฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ หรือทําสมาธิประกอบเสียงเพลงได้ไหมครับ กราบขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : การทําสมาธิเพื่อสะสมพลังจิต การสะสมพลังจิต เขาว่าพลังจิตของเขาก็เป็นพลังจิตของเขา แต่การทําสมาธิของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ของครูบาอาจารย์ของเรา ท่านไม่ใช่สะสมพลังจิต ไม่ใช่

ทําสมาธิเพื่อจิตสงบ สมาธิเพื่อความสงบระงับ เพื่อความสงบร่มเย็นของใจ

การสะสมพลัง พลังคือสิ่งใด

ถ้าสะสมพลัง กําลังของจิต ถ้ากําลังของจิต จิตมีสมาธิ ถ้ามีสมาธิ มีกําลังออกใช้วิปัสสนา มันก็จะเป็นวิปัสสนา มีกําลังของมัน ถ้าวิปัสสนาขนาดไหนแล้ว มันวิปัสสนาก็จะฟั่นเฝือ ฟั่นเฝือ เราก็ต้องกลับมาทําสมาธิ สัมมาสมาธิเป็นบาทเป็นฐานเพื่อให้เกิดวิปัสสนา ให้เกิดปัญญา

การที่ทําสมาธิแล้วถ้ามันไม่เกิดปัญญา เพราะคนที่มีอํานาจวาสนาแค่นั้น ทําความสงบของใจได้ก็ว่าสมาธินี้เป็นนิพพาน ก็ติดในสมาธินั้น

แต่ถ้าสมาธิเป็นพลังจิตๆ พลังจิตจนสัมผัสกายทิพย์ จนมีอํานาจ นี่ส่งออกแล้วล่ะ การส่งออกแบบนี้มันก็ฤๅษีชีไพร ฤๅษีชีไพรเขาก็มีอํานาจของเขา เขาเหาะเหินเดินฟ้า กาฬเทวิลระลึกชาติได้ ๔๐ ชาติ อนาคตได้ ๔๐ ชาติ อดีตได้ ๔๐ ชาติ ไปนอนอยู่บนพรหม นี่ประวัติพระพุทธเจ้า ไปอ่าน กาฬเทวิลอยู่บนพรหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดนะ โลกธาตุนี้หวั่นไหว อยู่บนพรหมนี่สั่นไปหมดเลย “เอ๊ะ! โลกเป็นอะไร มีสิ่งใดเกิดขึ้น”

นี่ไง ที่ว่าเราดูหนังอินเดีย ดูหนังอินเดียเรื่องพวกพราหมณ์ เวลาพวกพรหมเขารบกัน เวลาโลกธาตุหวั่นไหว เวลาพระอินทร์อาสน์ร้อนเลย สั่นไหวเลย ดูหนังอินเดียสิ นี่หนังอินเดีย เพราะว่าเขาเชื่อเรื่องพราหมณ์ เขาเชื่อเรื่องอย่างนั้น เขารู้ได้แค่นั้นเพราะว่าสิ่งที่ศาสนาเขาสอนอย่างนั้น แต่เวลากาฬเทวิลเขาก็ทําของเขาอย่างนั้น เพราะเขาอยู่ในสังคมอย่างนั้น

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดที่ลุมพินีวัน โลกธาตุนี้ไหวเลย กาฬเทวิลอยู่บนพรหม

ทีนี้โลกธาตุเป็นอย่างไร เพราะว่าเขาเป็นพราหมณ์ใช่ไหม เขาเป็นพราหมณ์ เขาเข้าใจเรื่องอย่างนี้ เพราะเขาเป็นพราหมณ์ เขาทําพลังจิต เขาทํากําลังของเขา เขามีกําลังของเขา เขารู้ไปหมด รู้อดีต ๔๐ ชาติ รู้อนาคต ๔๐ ชาติ เขาระลึกได้หมด แล้วเขามีฤทธิ์มีเดชไปนอนอยู่บนพรหมด้วย นี่ไง พลังจิตๆ ไง

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิด โลกธาตุไหวหมดเลย ลงมาจากพรหมนะ มาขอพระเจ้าสุทโธทนะ ขอดูเจ้าชายสิทธัตถะ พอเข็นออกมาเท่านั้นแหละ พอกาฬเทวิลเห็น โอ๋ย! ทั้งดีใจนะ เพราะอะไร เพราะพุทธลักษณะ พราหมณ์เขาท่องไว้แล้ว ลักษณะของพุทธลักษณะ เขาเห็นถูกต้องหมดเลย อู๋ย! เขาดีใจมากเลยว่าพระพุทธเจ้าเกิดแล้ว พระพุทธเจ้าจะมีแล้ว แล้วต่อไปพระพุทธเจ้าถ้าตรัสรู้แล้วจะมีปัญญามาสอนเรา แล้วก็ร้องไห้ ร้องไห้มาก แล้วก็เอาเจ้าชายเข้าไปเก็บในราชวัง

แล้วพระเจ้าสุทโธทนะเป็นเพื่อนกันก็ถาม ถามว่า ดีใจทําไม

นี่พระพุทธเจ้าแน่นอน พระพุทธเจ้าเกิดแล้วล่ะ

แล้วร้องไห้ล่ะ

ร้องไห้เพราะว่าเขารู้ เขารู้อดีตชาติ ๔๐ ชาติ อนาคต ๔๐ ชาติ เขารู้ว่าเขาต้องตายก่อน อายุเขาไม่ถึงที่พระพุทธเจ้าจะตรัสรู้ เขาร้องไห้ เขาร้องไห้ นี่พลังจิต พลังจิตมันมีปัญญาไหมล่ะ เขามีฤทธิ์มีเดชทั้งนั้นน่ะ สะสมพลังจิต พลังจิตคืออะไร

แต่พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนอย่างนั้น พระพุทธเจ้าสอนให้ทําสมาธิ ทําความสงบของใจ แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าปัญญาอย่างนี้

เวลาเขาบอกว่า “สะสมพลังจิตจนจิตมันมีพลังอํานาจ มันได้สัมผัสกายทิพย์ เห็นกายอันละเอียด”

อ้าว! มาแล้ว

“เห็นกายอันละเอียดเพื่อจะใช้เป็นฌาน เพื่อให้เกิดปัญญาต่อไป”

ปัญญาอะไร ปัญญาอะไร เห็นกายละเอียด เห็นกายละเอียด กายอะไรคือกายละเอียด กายละเอียด กายหยาบ

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์นะ เป็นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นนะ ให้ทําความสงบของใจเข้ามา แล้วย้อนมาเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม กายหยาบ กายละเอียด กายอย่างไร เห็นกายละเอียด เห็นกายหยาบ

คําพูดมันเป็นคําพูดแบบคนที่ไม่เคย เหมือนคนที่อยู่ที่เขื่อนภูมิพล ทะเลก็เวิ้งว้าง เขื่อนภูมิพลไง กายละเอียด กายอะไรกายละเอียด ถ้าบอกกายหยาบ กายละเอียด...กายหยาบ กายละเอียด มันก็เป็นตําราไง อ้าว! กายหยาบก็มนุษย์ กายละเอียดก็ผีไง เทวดาไง กายละเอียดอย่างนั้นหรือ แล้วกายจริงๆ เป็นอย่างไร อ้าว! กายละเอียดก็กายทิพย์หรือ อ้าว! กายทิพย์ แล้วกายหยาบล่ะ กายหยาบก็มนุษย์ใช่ไหม ถ้ามันกายละเอียดก็เป็นกายทิพย์ อ้าว! แล้วเห็นกายเห็นอย่างไร

พูดถึงการสะสมพลัง สะสมพลังอย่างไร นี่มันก็เป็นอีกทฤษฎีหนึ่งที่ว่าหัวหน้าโคนําฝูงชักนํากันไปอย่างนั้น

แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านบอกให้ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบ ใจมันสงบได้ มันก็เสื่อมได้ ใจฟุ้งซ่านได้ก็สงบได้ พอใจสงบได้ มันก็ออกมาฟุ้งซ่านได้ ความฟุ้งซ่านได้ มันชํานาญในวสี ชํานาญในการควบคุม ถ้าในการควบคุม คนชํานาญในการขับรถ พอเขากดติดเครื่อง เขาไป เขาคล่องมากเลย ไอ้คนที่ไม่เป็นจะขยับรถยังขยับไม่เป็นเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราชํานาญในการขับรถ รถเราจอดที่ไหน รถเราจะมีอุปสรรคอย่างไร เราสามารถเคลื่อนรถของเราไปถึงจุดหมายเป้าหมายได้

จิตของเรา เราชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าในการออก ชํานาญนะ ชํานาญ ถ้าชํานาญแล้วมันจะมีสติควบคุมจิตอยู่ตลอดเวลา รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร รูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส กิเลสตัณหาความทะยานอยากของเราต่างหากที่มันไปเกาะเกี่ยวในรูป รส กลิ่น เสียง นั่นคือกิเลส ถ้าเราควบคุมตรงนี้ได้ มันชํานาญในวสี ถ้าชํานาญในวสี สมาธิก็อยู่กับเราไง สมาธิผลักมันก็ไม่ไปไง

ถ้าสะสมพลัง พลังเป็นพลังใช่ไหม ไม่ต้องไปดูแลมันเนาะ พลังมันก็คือจํานวนตัวเลขเนาะ มีเงินในบัญชีเท่าไร มันจะเกิดดอกเบี้ยเท่าไร มันจะอยู่ของมันอย่างนั้นเนาะ แล้วเวลาเงินมันเฟ้อล่ะ ค่าของเงินเฟ้อ เราได้ตัดค่าเงินเฟ้อไหม เราได้เสียภาษีไหม แล้วพลังจิตอยู่ตลอดไปไหม

แต่ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ เขาไม่คิดว่าสะสมอย่างไร เขาชํานาญในวสี ชํานาญในการรักษา ชํานาญในการดูแล แล้วการดูแล ถ้าเราจะยกขึ้นวิปัสสนา เราจะมีปัญญาอย่างไรยกขึ้นวิปัสสนา ถ้าเห็นกาย เห็นกายอย่างไร ถ้าเห็นกาย มันจะเป็นวิปัสสนาอย่างไร มันจะเป็นวิปัสสนาหรือไม่เป็นวิปัสสนา ถ้ามันเป็นวิปัสสนา

วิปัสสนากับสมถะ รสชาติมันแตกต่างกัน รสของสมาธิ สมาธิธรรม รสของปัญญาธรรม รสชาติมันแตกต่างกัน ธรรมโอสถ ยาคนละอย่าง แก้โรคแก้ภัยคนละอย่าง รสชาติแตกต่างกัน ยาก็ไม่เหมือนกัน ผลของการรักษาก็ไม่เหมือนกัน แล้วถ้ารักษาขึ้นมาแล้วมันจะเป็นอย่างไร มันจะรู้ของมันไง ทางเดินของจิต ทางเดินของจิตมันต้องมีหนทางของมัน

ไอ้นี่มันเป็นแสตมป์เอา มันเป็นตําราไง พระพุทธเจ้าว่าอย่างนี้ เราก็ว่าอย่างนั้น แล้วเราก็ว่ากันไป มันมีจริงหรือเปล่า ถ้ามันมีจริงนะ

นี่พูดถึงว่า ถ้าเขาบอกว่าสะสมพลังจิต

ไอ้ที่พูด พูดให้เตือนสติเฉยๆ แต่ถ้าใครทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบได้ก็สงบ ใครทําได้มากได้น้อยแค่ไหนมันก็อํานาจวาสนาของคน ถ้าอํานาจวาสนาของคนมันมีอํานาจวาสนานะ มันก็เลือกทางที่ถูก เลือกทางที่ว่าเราไปแล้วมันจะไปต่อยอดขึ้นไปจนถึงที่สุดได้

ถ้าเลือกทางที่ความพอใจของเรา บางทีมันก็ไปเจอทางตัน ทางตัน ทางที่ไปไม่ได้ เข้าถํ้าไปแล้วถํ้ามันตัน เข้าไปมีแต่ภูเขา จะเอาหัวทะลุภูเขาขึ้นไปมันก็ไม่ใช่ตัวตุ่น ตุ่นมันก็เจาะดินนะ ไอ้นี่ภูเขามันเจาะไม่ได้นะ โอ๋ย! มันก็ไปตันอยู่อย่างนั้นน่ะ นี่ถ้าพูดถึง อยู่ที่ทางเลือกไง อยู่ที่ทางเลือก อยู่ที่วาสนา เราจะทําสิ่งใด

แต่ถ้าเราฝึกของเรา เขาบอกว่าเขาทําสมาธิชัดเจน “ฝึกหัดกําหนดอย่างชัดเจนในการทําสมาธิแต่ละครั้ง หากนานเกินไปก็ไม่เป็นประโยชน์ กลายเป็นตกภวังค์ไปหรือเป็นฌานไป ไม่ได้เป็นพลังจิต”

อ้าว! แล้วพลังจิตกับความสงบแตกต่างกันอย่างไร มันไม่ใช่เป็นพลังจิต

“แล้วถ้าทําสมาธิเหมือนกับการสร้างตึก ถ้าทําสมาธิด้วยความต่อเนื่อง สติมันจะหนาขึ้น”

มันจะหนาขึ้น มันก็เหมือนกับหนาขึ้นแบบภูเขา หนาขึ้นแบบว่ามันมีความตันมากขึ้น จะหนาขึ้น โอ้! สติมันหนาขึ้นเนาะ แล้วมันก็เป็นมหาสติ...อืม! ก็เพิ่งได้ยินนี่แหละ

สติมันก็คือสติ สติมันก็คือสติ สติเป็นสตินะ ถ้าเป็นโสดาปัตติมรรค เป็นสกิทาคามิมรรค นี่เป็นสติ มหาสติมันจะเกิดเป็นอนาคามิมรรค อนาคามิมรรคเพราะจิตมันเร็วขึ้น

ในเมื่อมันได้ตัดสิ่งที่ว่าจิตมันออกไปหาเหยื่อ อย่างขันธ์อย่างหยาบ กายอย่างหยาบๆ มันเข้าไปมันก็เป็นเรื่องปกติของสติ มันก็ต่อสู้กันได้ พอมันต่อสู้กันไป มันเป็นมรรคญาณ มันมีมรรคมาตัดออกเป็นชั้นเข้าไป พอเป็นชั้นเข้าไป มันละเอียดจนสติมันรับภาวะอย่างนั้นไม่ได้ ถึงรื้อค้นหากิเลสไม่เจอ ต้องฝึกฝนๆ ฝึกฝนจนเป็นมหาสติ ถ้าเป็นมหาสติ มันก็จะไปเห็นอสุภะ

ระหว่างเห็นกายกับเห็นอสุภะ ถ้าคนไม่ภาวนาแล้วมันก็กายเหมือนกัน แต่ถ้าคนภาวนานะ เห็นกายคือเห็นสามัญสํานึก เห็นความยึดติดร่างกายเรานี่แหละ แต่พอมันปล่อยกายไปแล้วนะ พิจารณาเข้าไป ปล่อยธาตุ ๔ มันสู่ธาตุเดิมของมัน ทีนี้พอปล่อยธาตุ ๔ ไปแล้ว มันปล่อยไปแล้ว กายมันปล่อยไปแล้วมันก็เหลือแต่จิตล้วนๆ ใช่ไหม ถ้าจิตล้วนๆ มันจะไปเห็นจิตล้วนๆ ที่มันติดข้องในเรื่องของกาม มันมีกามราคะอยู่ในใจ

ถ้ากามราคะอยู่ในใจ กามนี้มันเกิดขึ้นเพราะเหตุใดล่ะ

กามมันเกิดขึ้นได้ต่อเมื่อมันมีขั้วบวกและขั้วลบ มันมีเพศตรงข้ามมันถึงเกิดกาม มันถึงเกิดความพอใจ แล้วความพอใจนี้มันเกิดที่ไหนล่ะ? มันก็เกิดที่นามธรรม เกิดที่ความรู้สึก ถ้าเกิดที่ความรู้สึก มันเป็นกายไหม มันเป็นกายไหม

แต่ถ้าเกิดที่ความรู้สึก ถ้ามันเป็นมหาสติมันเข้าไปจับกายอย่างนี้ได้ ถ้าจับกายอย่างนี้ได้ จับกายอย่างนี้ กายอย่างนี้มันเป็นกามราคะ มันเป็นขั้วบวกขั้วลบ มันเป็นเพศตรงข้ามที่มันสะสม แต่มันมีข้อมูลมาจากจิต มีข้อมูลจากจิต ถ้ามันไม่มีมหาสติ นี่มหาสติมันเกิดตรงนี้

ไม่ใช่ทําสมาธิไป พลังจิตไปแล้วสติมันจะหนา หนาขึ้นเรื่อยๆ หนาขึ้นจนแบบว่าเขาพูดก็ไม่เจ็บ เขาเอาปฏักตี เอาปฏักเจาะก็ไม่เข้าหนัง เพราะหนังมันหนา มันหนาขึ้นมามันหนาด้วยหนัง หนังมันหนาขึ้นเรื่อยๆ หนาขึ้นเรื่อยๆ จนมันไม่รู้ดีรู้ชั่ว หนาจนสติมันหนาไง...มันไม่ใช่ ไม่ใช่อย่างนั้นหรอก ถ้ามันไม่ใช่อย่างนั้น นี่พูดถึงว่า “สมาธิหรือการสะสมพลังจิต” เนาะ

สมาธิก็คือสมาธิ ถ้าเป็นมหาสติ-มหาปัญญา มันเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ ถ้าคนไม่เป็นมันก็พูดไปอีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าคนเป็นนะ คนเป็น คําพูดมันจะฟ้อง

วัฒนธรรมใด เราเกิดในชุมชนใด เกิดในวัฒนธรรมใด ความรู้สึก ความฝังใจจะฝังใจเรื่องวัฒนธรรมนั้น เวลาคุยกัน เวลาการแสดงออกของใจ เราจะแสดงออกมาจากวัฒนธรรมนั้น เราจะรู้เลยว่าบุคคลคนนี้อยู่ในชุมชนใดมา อยู่ในวัฒนธรรมใดมา

ฉะนั้น เวลาการภาวนา จิตมันภาวนาได้มากน้อยแค่ไหน เวลามันแสดงออกมาก็แสดงออกมาจากความรู้สึกอันนั้น

วัฒนธรรมประเพณี โดยเรื่องของประชาธิปไตย เขาถือเรื่องนี้มาก เรื่องวัฒนธรรม เราอย่าดูถูกดูแคลนเรื่องวัฒนธรรมกัน เพราะมันเท่ากับดูถูกดูแคลนชีวิตของเขานะ ชีวิตความรู้สึกของเขา เขาเติบโตมาในวัฒนธรรมนั้น เขาก็ต้องรัก เขาก็ต้องหวงแหนวัฒนธรรมของเขาเป็นเรื่องธรรมดา ฉะนั้น เราคุยกันทุกๆ เรื่องได้ แต่เรื่องวัฒนธรรม เรื่องความเห็นในใจเขา เราต้องยกไว้ เราต้องเคารพสิทธิของเขา ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเรื่องวัฒนธรรมมันเรื่องวัฒนธรรม

ทีนี้เรื่องของการภาวนาๆ เราเปรียบเทียบเฉยๆ เราเปรียบเทียบให้เห็นว่าถ้ามันอยู่ในวัฒนธรรมใดมา เขาก็คุ้นเคยกับวัฒนธรรมนั้น

การปฏิบัติมา ถ้าใครปฏิบัติมามากน้อยแค่ไหน จิตใจของมันได้ฝึกหัดมา มันจะได้มาก ลึกซึ้งเข้าไปถึงสัจธรรม มันแสดงออกมา มันแสดงออกมาด้วยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันชัดเจน มันเป็นสากล มันเป็นสัจธรรม

แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติไป เราเป็นวัฒนธรรมของเรา เป็นกลุ่มชนของเรา ความเห็นของเรา จะขัดแย้งกับใครก็ไม่รู้ แต่ฉันก็อ้างอิงว่าเหมือนกับพระพุทธเจ้า เหมือนกับพระพุทธเจ้า ค้นคว้ามาจากพระไตรปิฎก แต่เวลาทําไปแล้วมันฟ้อง มันฟ้อง

นี่ไง หลวงตาท่านบอกว่า ถ้าใครแสดงธรรมๆ เท่ากับเปิดหัวอก เปิดหัวอกว่าหัวอกฉันมีเท่านี้ ไส้พุงฉันมีเท่านี้ เวลาพูดออกไปผิดถูกมันชัดเจนมาก แต่มันน่าเสียดาย มันน่าเสียดายว่าผู้รู้จริงมันมีน้อย ผู้รู้จริงกับผู้รู้จริงเขาคุยกัน เขามีจรรยาบรรณ

เขามีแบบว่าจรรยาบรรณแพทย์ จรรยาบรรณแพทย์เขาไม่พูดถึงอาการไข้ของคนไข้นะ เพราะมันเป็นจรรยาบรรณของเขา อาการไข้ของคนไข้ ไข้จะมากน้อยแค่ไหน แพทย์เขาไม่บอกใคร เขาเก็บไว้เป็นจรรยาบรรณของเขา

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านประพฤติปฏิบัติได้จริง มันเป็นจรรยาบรรณของท่าน ท่านเห็นแล้วท่านสังเวช ปลงธรรมสังเวช ท่านสังเวชในใจของท่านนะ ฉะนั้น สังเวชในใจของท่าน แต่ท่านไม่ออกมาพูด ไม่มีใครรู้หรอก แต่ถ้าในวงของผู้รู้ มี ถ้าวงของผู้รู้ มี เวลาพูดออกมามันบอกหมดนะ “ถ้าสะสมพลังของมันไปเรื่อยๆ สติมันจะหนาขึ้นจนเป็นมหาสติ”

โอ้โฮ! คํานี้เพิ่งได้ยิน เพิ่งได้ยินว่ามันหนาขึ้นมาขนาดนี้ แล้วเป็นมหาสติ เออ! มหาสติเป็นแบบนี้เนาะ เออ! มันก็มีว่ะ

แต่ความจริง มหาสติ เราอธิบายไปแล้ว สติ มหาสติ ปัญญา มหาปัญญา มันจะมาอย่างไร มันจะมาอย่างไร ถึงคราวที่มันจะมา มันจะมาอย่างไร แล้วจะดําเนินการอย่างไร จากปัญญาที่สู้กันมา ถ้าเป็นมรรคขึ้นมา แล้วถ้ามันเจริญเติบโตขึ้นไป ถ้ามันจะเป็นมหาปัญญา ทําไมมันถึงเป็นมหาปัญญา ถ้าไม่ถึงระดับนั้นมันเป็นมหาปัญญาไปไม่ได้ มหาปัญญามันต้องมีเหตุมีผลของมัน มันถึงเป็นมหาปัญญา

มหาปัญญา ถ้าเริ่มจากมหาปัญญา มันเป็นปัญญาญาณ ปัญญาที่ละเอียดลึกซึ้ง ที่ซึมซับเข้าไปทําชําระล้าง ไอ้สิ่งที่ละเอียดมันเป็นอย่างไร มันมีชั้นมีตอนของมันเข้าไป นี่ครูบาอาจารย์ของเราท่านทําของท่านมาอย่างนี้ แล้ววางธรรมอย่างนี้

ฉะนั้น ทําสมาธิ สมาธิเพื่อฝึกหัดใช้ปัญญา ไอ้พลังจิตๆ ไอ้นั่น เห็นกายทิพย์ สัมผัสกายละเอียดต่างๆ มันเป็นเรื่องฤๅษี มันเป็นเรื่องอภิญญา มันเป็นเรื่องฌานโลกีย์ไปแล้ว มันไม่เกี่ยวกับอริยสัจเลย ไม่เกี่ยวกัน ไม่เกี่ยวกับพระพุทธศาสนา ไม่เกี่ยว

ฉะนั้น “การทําสมาธิควรหาที่เงียบไหม การทําสมาธิพร้อมกับฟังเทศนาครูบาอาจารย์ หรือการทําสมาธิประกอบเสียงเพลงได้ไหมครับ”

เพราะพื้นฐานมันเป็นอย่างนี้ เวลาคําถามขึ้นมา ถามมาตลอดรอดฝั่งจนเป็นมหาสติ สติหนาๆ เลยล่ะ แต่เวลาถาม “ต้องทําสมาธิประกอบเสียงเพลงได้ไหม”

เออ! เห็นไหม มันบอกหมด คําถามมันจะบอกหมดว่าวุฒิภาวะของใจสูงตํ่าแค่ไหน แต่อย่างว่า ครูบาอาจารย์ท่านมีจรรยาบรรณของท่าน ธรรมสังเวช โลกเป็นแบบนี้ ความรู้สึกนึกคิดของโลกเป็นแบบนี้ ท่านก็พยายามพูดโดยหลัก โดยแง่บวกเพื่อให้คนพัฒนาขึ้นมา จิตใจพัฒนาขึ้นมา ธรรมะจะเกิดในใจดวงนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เวลาทําสมาธิพร้อมกับฟังเทศนาได้ไหม

ได้ ถ้าเรากําหนดพุทโธ เราก็พุทโธของเรา เวลาเราทําสมาธิ เราก็กําหนดเสียงที่ฟังเทศน์นั้น กําหนดเสียงนั้น เพราะเสียงเทศน์ครูบาอาจารย์ท่านจะมีข้อมูลของท่าน มีหลักมีเกณฑ์ของท่าน เราจับเหตุผลนั้นน่ะ ถ้ามันจับเหตุผล มันสะเทือนหัวใจมาก นี่การฟังเทศน์

หลวงตาบอกว่า “ภาคปฏิบัติ การฟังเทศน์สําคัญที่สุด”

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ มีพระสําเร็จถึงเป็นร้อยเป็นพัน นี่เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ขึ้นมา เราฟัง เราจะได้ประโยชน์มหาศาลเลย

แต่ถ้าทําสมาธิประกอบเสียงเพลง ทีนี้ประกอบเสียงเพลง มันก็เกิดในมหายาน มหายานเขาใช้เสียงเพลงนํา เขาใช้ร้องเพลงนํา

เสียงเพลง มหรสพสมโภช ศีล ๘ ยังไม่ให้ฟังเลย มันมีในพระไตรปิฎกนะ พวกวณิพกไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บอกว่า เขาขับกล่อมดนตรีให้กับประชาชนฟังมีความสุข เขาได้บุญอย่างไร

พระพุทธเจ้าบอก อย่าให้เราตอบเลย

เขาก็ถามครั้งที่ ๒ อีก บอกว่า เขาทําขับกล่อมดนตรีให้คนมีความสุขมากเลย เขาควรได้บุญอะไร

พระพุทธเจ้าบอก อย่าให้ตอบเลย

เขาก็ถามอีกครั้งที่ ๓

พระพุทธเจ้า ถ้าถามถึง ๓ หน ท่านจะตอบ พอถามครั้งที่ ๓ ว่าข้าพเจ้าขับกล่อมดนตรีให้ประชาชนเขาได้มีความสุข ความสงบ ข้าพเจ้าควรได้บุญมากมายมหาศาล

พระพุทธเจ้าบอกว่า ตกนรก

คําว่า “ตกนรก” เหตุผลคือทําให้คนประมาทเลินเล่อ คนที่มีสติมีปัญญา เขาจะไม่ทําให้ชีวิตของเขาตกไปในทางตํ่า

แต่ถ้าคนมีสติมีปัญญา แต่เขาฟังเพลง เขามาฟังดนตรีขับกล่อม มันประมาทไหม มันซาบซึ้ง อินกับเสียงเพลงจนนํ้าตาไหลเลย มีไหม นี่มันประมาทไง นี่พระพุทธเจ้าบอก แต่ทีนี้ทางโลกเขาว่าสิ่งนี้เป็นคุณๆ ไง

นี่ก็เหมือนกัน เราบอกว่าเราทําสมาธิประกอบเสียงเพลง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติศีลไว้เลย ศีล ๘ ห้ามฟังเสียงดนตรีฟ้อนรํา ไม่ให้นอนในที่สูง เพราะการปฏิบัติไม่ให้ประมาท

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะนิพพานนะ “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

ความประมาทเลินเล่อ พระพุทธเจ้าห่วงมากที่สุดเลย แล้วมาฟังเพลง มาทําเสียงขับกล่อมดนตรี มาเพลิดเพลิน ประมาทไหม? มันเป็นทางแห่งความประมาท มันเป็นทางให้คนประมาทเลินเล่อ ศีล ๕ ศีลมันบัญญัติไว้แล้ว

ฉะนั้น ทําสมาธิประกอบเพลง แต่ทีนี้ในมหายาน เดี๋ยวนี้เขามา เราก็ดูข่าวอยู่ โอ้โฮ! ภิกษุณีร้องเสียง อู้ฮู! ซาบซึ้ง ถ้าเสียงผู้หญิงมาร้องอย่างนั้นนะ ภิกษุก็หัวใจไหวหมดเลย เพราะเสียงมันทิ่มเข้าหูไง เสียงหญิง เสียงชาย เสียงชายเข้าไปทิ่มในหัวใจของผู้หญิง เสียงของหญิงเข้าไปทิ่มในหัวใจของผู้ชาย แล้วเขามาขับกล่อมเสียงเพลง ภิกษุหัวใจไหวหมดเลย เป็นการปฏิบัติไหม

แต่ในเมื่อลัทธิความเชื่อ พูดไว้เมื่อกี้เนาะ วัฒนธรรมของใคร เขาเกิดจากวัฒนธรรมอย่างนั้น เขาก็ว่าวัฒนธรรมของเขาถูกต้อง เราเกิดจากหินยาน เราเกิดจากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เราเกิดจากครูบาอาจารย์ของเรา ครูบาอาจารย์ของเราท่านได้ชี้นํามา ครูบาอาจารย์ของเราได้ทําข้อวัตรปฏิบัติมาให้พวกเราก้าวเดิน

แล้วข้อวัตรปฏิบัตินี้ หลวงตาท่านไปอยู่กับหลวงปู่มั่น ท่านบอกท่านเป็นมหามานะ ท่านก็เชื่อหลวงปู่มั่นมากเลย แต่หลวงปู่มั่นพูดสิ่งใด หลวงตาท่านเป็นมหามา ท่านก็เอาคําสอนหลวงปู่มั่นไปเทียบเคียงกับพระไตรปิฎก ท่านบอกเปี๊ยะ เปี๊ยะ เปี๊ยะเลย เห็นไหม ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาด้วยคุณธรรมของท่านมา แล้วท่านวางข้อวัตรของท่านมาให้พวกเรานี้ก้าวเดินมา นี้เป็นข้อวัตรปฏิบัติของพระป่า พระป่า พระประพฤติปฏิบัติ

ฉะนั้น สิ่งนี้ในปัจจุบันนี้มี ตอนนี้ในสังคม เพราะเราเห็นอยู่ เขาเอาภิกษุณีมาแล้วก็มาร้องเสียงเพลง อู้ฮู! ดีกว่าโอเปร่า เสียงนี่แหม! ไพเราะจับใจ ซาบซึ้งนํ้าตาไหล

แต่ในศีล ๘ ก็ห้ามแล้ว พระพุทธเจ้าสอนเรื่องความประมาทก็สอนแล้ว ทุกอย่างก็สอนหมดแล้ว แล้วเราจะเชื่อใครล่ะ

เห็นไหม วัฒนธรรมคนละวัฒนธรรมกัน ฉะนั้น คนละวัฒนธรรมกัน ใครเห็นว่าสิ่งใดสะดวก สิ่งใดปฏิบัติแล้วเขาจะได้ผล มันเรื่องของเขา เพราะในวงการปฏิบัติ ไม่มีเหมือนหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เหมือนครูบาอาจารย์ของเราที่นิพพานไปแล้วกระดูกของท่านเป็นพระธาตุ อันอื่นไม่เคยเห็น ไม่เคยเห็น ไม่เคยมี แต่ถ้าเราเชื่อกัน เราก็เชื่อกันด้วยคุณธรรม เชื่อกันด้วยคุณธรรม เวลาท่านแสดงธรรม เอาตรงนั้น แต่ของเรา อัฐิของหลวงปู่มั่นชัดเจน

แต่ในปัจจุบันนี้นะ บอกว่ามีพระธาตุๆ ขึ้นมา ในท้องตลาดเขาก็พยายามจะหาพระธาตุเทียมๆ ขึ้นมาหาอยู่หากินกันนะ

พระธาตุ ดูสิ เอาพลาสติกมา เอาอะไรมาแจกกันว่าเป็นพระธาตุ ใครก็เป็นพระธาตุ

หลวงตาบอกว่าไก่ก็เป็นพระธาตุ หมูก็เป็นพระธาตุ หมาก็เป็นพระธาตุ เดี๋ยวนี้พระธาตุหมู พระธาตุหมาเยอะแยะเลย แต่พระธาตุของพระอรหันต์ก็มี พระธาตุหมู พระธาตุหมาก็มี ต้องมีสติมีปัญญา อย่าเชื่ออะไรง่ายๆ กาลามสูตร ไม่ให้เชื่ออะไรทั้งสิ้น เอวัง