คํานํา

เรื่องพระอรหันต์ซึ่งสังคมสงสัยกันนั้น ไม่อาจอธิบายให้เข้าใจได้ เพราะเป็นเรื่องวิมุตติ กับ สมมุติ เป็นคนละมิติ เปรียบดังนกกับปลา แต่ถ้าเป็นพระอรหันต์ด้วยกันแล้วจะไม่สงสัยกัน ดังเช่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น และพระศิษย์เพชรนํ้าหนึ่ง

หนังสือนกกับปลา ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ได้เมตตาตอบปัญหาธรรมเรื่องนี้ได้อย่างชัดเจน และยืนยันคํากล่าว “ถ้าปฏิเสธว่ามรรคผลนิพพานไม่มี ให้ปฏิเสธพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์” เพื่อแก้คําจาบจ้วงหลวงปู่มั่น ซึ่งในวงกรรมฐานเคารพเทิดทูนหลวงปู่มั่นว่าเป็นพระอรหันต์ แต่ท่านกลับไม่เคยพูดเลย ท่านจะสอนอย่างรู้จริงและยํ้าเสมอว่า “ภาวนาต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนั้น” และยืนยันมรรคผลนิพพานว่ามีจริง พระพุทธศาสนาจึงกลับมาเจริญรุ่งเรืองอีกหน

เรื่องอุปสรรคต่างๆ ท่านได้ตอบว่าล้วนเกิดจากการกระทํา ให้ทําดี เพราะดีที่ทํา การปฏิบัติ ครูบาอาจารย์จะไม่บอกผลก่อน เพราะจะเป็นสัญญา ให้เน้นพุทโธชัดๆ และต้องเป็นมัชฌิมาของนักรบ ไม่ใช่กลางขี้ขลาดไม่กล้าต่อสู้กับกิเลส ทั้งต้องซํ้าๆ จนเกิดความชํานาญในวสี รวมทั้งตอบวิธีปฏิบัติต่อนิมิตภาวนาไว้อย่างละเอียด และที่สําคัญ ท่านยํ้าคําที่หลวงปู่มั่นสั่งไว้ “ถ้ามันมีอุปสรรคสิ่งใด ให้กลับมาที่พุทโธ ให้กลับมาที่ผู้รู้ จําตรงนี้ไว้”

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
กุมภาพันธ์ ๒๕๕๙

๑

ดีที่ทํา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๑ กรกฎาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ทําไมตอนนั่งสมาธิแล้วปวดหัวทุกทีเลยคะ แต่ตอนที่ไม่นั่งไม่เป็นไร เวลาเดินจงกรมก็รู้สึกเพลีย ไม่มีแรง ต้องแก้อย่างไรคะ

ตอบ : ปัญหานี้กับปัญหาต่อไปข้างหน้ามันจะเหมือนกัน เดี๋ยวจะไปตอบพร้อมกัน มีถามปัญหามาอย่างนี้เหมือนกัน อันเดียวกันเลย เดี๋ยวคอยฟังนะ

ถาม : ที่วัดมีมดแมลงมากมาย ถ้าลูกเผลอปัดยุงจนตาย และเดินจงกรมเผลอไปเหยียบมดตาย จะบาปไหมคะ ต้องทําอย่างไรดีคะ แล้วก่อนจะปฏิบัติธรรมควรจะสวดมนต์บทไหนคะ

ตอบ : ไอ้เรื่องแมลง สัตว์ แมลงมันก็หาที่ปลอดภัยของมัน ฉะนั้น เรามีเจตนา เราพยายามเดินจงกรมของเรา บางทีเดินจงกรมนะ แล้วมดมันเดินข้ามกลางทางจงกรม แล้วจะปัดอย่างไรก็ปัดไม่ได้ เราเดินจงกรมมีสติ ข้ามมันไป

เราเคยเดินจงกรมนะ งูเห่า เดินข้ามงูเห่า งูเห่านี่นะ งูเห่ามันชุม พองูเห่ามันชุม เวลาเราออกไปฉันนํ้าร้อนกลับมา มันไปกินคางคก พอมันจะกินคางคก มันรัดคางคก คางคกจะร้องมาก พอร้องมาก เราก็จะมาช่วยคางคก มาตบให้มันปล่อย ให้มันคายออกมา แล้วเราก็ไปฉันนํ้าร้อนกลับมา กลับมานะ คางคกกลับไปอยู่ในท้องมันอีกแล้ว มันกลับมากิน เพราะคางคกพอโดนรัดแล้วกระดูกมันหัก มันไปไม่ได้หรอก

ทีนี้พอสัตว์พวกงูเห่ามันเยอะ มันจะกินพวกสัตว์ แล้วถ้ามันมีมาก บางทีมันนอน มันนอนนะ มันกินเสร็จแล้วมันก็มานอน เดินจงกรมนี่เดินข้ามมันเลย พอเดินข้ามไปมันก็ต่างคนต่างอยู่ไง นี่เราเคยทําอย่างนั้นนะ เวลาพูดอย่างนี้ปั๊บมันจะลงในเว็บไซต์ แล้วคนก็จะเขียนที่เราพูดกลับมาถามเราว่ามันจะเป็นอย่างนั้นจริงๆ หรือหลวงพ่อ

คนมันไม่เคยทําไง ฉะนั้น เวลาถ้าสัตว์มันคุ้นชินกับเรา มันไม่เป็นโทษ แต่อย่าไปเหยียบมันนะ อย่าไปโดนตัวมัน ถ้าไปโดนตัวมันนะ มันคิดว่าเราไปทําร้ายมัน มันกัดเอานะ เขาถึงบอกว่าสัตว์หน้าขนไว้ใจไม่ได้ ไม่ใช่ว่าเราจะไปคุ้นเคยกับสัตว์ ว่าสัตว์มันจะเชื่อง มันจะไม่กัดเรา

อย่าไว้ใจ อย่าไว้ใจ ไว้ใจไม่ได้หรอก แต่ถ้าเราไปคุ้นชินกับมัน มันก็ไม่ทําร้ายเรา เราก็อยู่ประสาเรา

ฉะนั้น พวกมดพวกต่างๆ ธรรมชาติ พระพุทธเจ้าบอกว่า สิ่งมีชีวิตทุกดวงใจรักชีวิตของตัวเอง รักชีวิตของตัวเอง กลัวทุกข์ ฉะนั้น เพียงแต่ว่าถ้าวัดมันมีแมลงมาก มันมีมากจริงๆ มีมากจริงๆ เพราะว่าธรรมชาติเดี๋ยวนี้ป่าเขามันน้อย ดูสิ ช้างมันต้องมากินพืชไร่ของชาวสวน เพราะชาวสวนบุกรุกที่ของมันเข้าไป จนช้างมันก็ไม่มีที่หาอยู่หากินของมัน

สัตว์นะ สัตว์มันอยู่ป่าอยู่เขานะ ขณะที่พระเราไปอยู่ที่ห้วยขาแข้ง เสือมันออกมา แม้แต่มันออกมาถึงถนนนะ มันไม่มีที่อยู่ เพราะอะไร เพราะว่าเสือมันต้องอาศัยบริเวณของมัน แล้วพอตัวไหนที่เป็นเจ้าถิ่นมันก็ไม่ให้ตัวอื่นเข้าไปในเขตแดนของมัน มันก็หาเขตแดนใหม่ของมันๆ สัตว์มันจะไม่มีที่อยู่แล้ว ป่าเขามันไม่มีที่อยู่

บอกว่า วัดนี้มีแมลงมาก

มีจริงๆ เพราะว่ามันไม่มีป่ามีเขาให้พวกนี้อยู่แล้วล่ะ มันก็มาอยู่ของมัน แล้วที่ไหน อย่างว่า หลวงตาท่านบอกว่า ที่ไหนเป็นที่ปลอดภัย ที่ไหนเป็นที่ไว้วางใจได้ มันก็จะไปอาศัยที่นั่น แล้วที่วัดมันก็ปลอดภัยกว่าที่บ้านแน่นอน ถ้าปลอดภัยกว่าบ้านแน่นอน มันก็มีของมันใช่ไหม ถ้ามีของมัน เราก็หลบหลีกของเรา หลบหลีกของเรา ถ้ามันเป็นไปได้

แม้แต่พระเรา พระเราอยู่ที่นี่ ยุงมันมาก แมลงมาก เวลาจะนั่งสมาธิ เขาก็อยู่ในกลดเหมือนกัน นี่พระยังต้องหลบหลีกเลย ต้องหลบหลีก ต้องหาทางหลบหลีกของเรา เพราะมันก็มีชีวิต มันก็รักชีวิตของมัน เราก็แสวงหาประโยชน์กับเรา ถ้าเราแสวงหาประโยชน์กับเรานะ เราต้องพยายามหลบหลีกเอง

ฉะนั้น บอกว่า เวลาเผลอไปตบยุงตายนี่บาปไหม เดินจงกรมไปเหยียบมดตายนี่บาปไหม

เราทําชีวิตเขาตกล่วง แน่นอน มีแน่นอน ฉะนั้น ถ้ามีแน่นอน เวลาพระเดินจงกรม พระจะเหยียบมดตายไหม? เหยียบ เพราะมันเผลอ มันเหยียบได้ แล้วเหยียบแล้วเป็นอย่างไร? ก็เป็นอาบัติ เป็นอาบัติทําอย่างไร? ก็ปลงอาบัติ นี่เหมือนกัน พอปลงอาบัติแล้วกรรมมันหายไหมล่ะ กรรมก็คือกรรม ถ้าเราไปเหยียบเขา มันมีนะ มันมีเวลาถ้าจิตใจเขาอาฆาตมาดร้ายต่างๆ มันก็อีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าเขาปลงได้ มันก็อีกเรื่องหนึ่ง ฉะนั้น เขามีจิตวิญญาณ เขามีความรู้สึกทั้งนั้นแหละ ฉะนั้น บาปไหม? บาป

ทีนี้บาปโดยถ้าเจตนา ดูสิ ถ้าเด็กมันเข้าใจ เจตนาจะไปเล่น จะไปบี้ มันก็ตายนะ แต่ของเรา เราจะทําความเพียรของเรา มันเป็นสถานที่ทํางานของเรา สถานที่ทํางานของเรามันควร สัตว์อื่นไม่ควรเข้ามายุ่งในที่ทํางานของเรา แล้วทําไมมันมาล่ะ

อ้าว! มันก็ว่าที่อยู่ของมัน มันไม่รับรู้หรอก จะเอาเอกสารสิทธิ์ไปบอกว่านี่ที่ของฉัน สัตว์มันไม่ฟังหรอก สัตว์มันไม่รับรู้ด้วย ถ้าสัตว์มันไม่รับรู้ด้วย มันเป็นกรรมของสัตว์ ถ้ากรรมของสัตว์แล้วเราหลบหลีกของเราเองไง

ฉะนั้น บอกว่า เวลาไปเหยียบมดตาย ไปตบยุงตายเป็นบาปไหม

บาปแน่นอน ทีนี้มันก็มีมากมีน้อยไง ถ้าอาฆาตมาดร้าย จงใจ มันก็บาปหนัก ถ้าเราไม่จงใจ เราเป็นชาวพุทธใช่ไหม เราจะถือศีลให้บริสุทธิ์ใช่ไหม เราก็ไม่เจตนาทําหรอก แต่เวลามันกัดมันเจ็บ มันลูบไป พอลูบไป พอมันตาย อู๋ย! เสียดาย มันลูบไปแล้ว แล้วยุงตัวมันนิดเดียว เวลามันลูบไปก็ไปโดนมัน อันนี้ไม่ได้เจตนา บาปไหม? บาป ฉะนั้น พอบาปแล้วมันมากหรือน้อย ถ้ามากหรือน้อย เราหลบหลีกเอา เราพยายามหลบหลีกเอา ถ้าเราฝึกสติได้นะ

กรณีนี้เราพูดถึงหลวงปู่ลี วัดอโศการามประจํา ในประวัติของหลวงปู่ลี วัดอโศการามนะ ยุงทะเล ปากอ่าว ยุงทะเลมันมากขนาดไหน เวลามันมาทีหนึ่งมันเป็นลูกภูเขาเลย

หลวงปู่ลี วัดอโศฯ ท่านไปนั่งอยู่ที่ชายทะเล นั่งหลับตาเลยนะ ใช้กรรม ใช้กรรม โอ๋ย! มันกัด มันกัดนะ ใครทนได้ ทน ท่านทนเอานะ หลับตาทนเอานะ พอลืมตามา แถวผ้าจีวรแดงหมดเลย เลือด อย่างเราโดนกัดไปตัวสองตัว เราก็ทนไม่ได้แล้ว แต่นี่เวลากัดนะ ยุงทะเลมันมากัด ท่านนั่งหลับตาเฉยๆ ให้ยุงมันกัด แล้วกัดนี่กัดเต็มไปหมดเลย หลวงปู่ลี วัดอโศการาม ที่วัดอโศฯ นั่นแหละ ท่านทําของท่าน

เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านใช้กรรมของท่าน ท่านไม่ได้ทําด้วยความสนุกหรอก แต่ท่านทําด้วยความอดทนของท่าน ท่านทําด้วยขันติบารมีของท่าน ท่านฝึกบารมีของท่าน ท่านทําเพื่อประโยชน์ของท่าน

แล้วครูบาอาจารย์ของเรานะ ถ้าท่านรู้ว่าท่านมีเวรมีกรรมสิ่งใด ถ้าสิ่งนั้นมาถึงตัวท่าน ท่านจะไม่โอดโอยเลย ท่านจะยอมรับความเป็นจริงอันนั้น แล้วท่านจะซาบซึ้ง คนเรามันจะซาบซึ้งมากนะว่าเราทํากรรมใดไว้ แล้วเวลากรรมนั้นมันตามมาถึงเรา มันซาบซึ้งนะ มันยอมรับความจริง มันไม่หลบหนี มันไม่โอดโอย ถ้าความจริงอย่างนั้น นี่พูดถึงครูบาอาจารย์เราทํามาแล้ว

นี่คําถามไง คําถาม เราโดนยุงกัด เราโดนมดกัด แล้วเวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านทําแบบนั้น ฉะนั้น บาปไหม

“ก่อนจะปฏิบัติธรรมควรจะสวดมนต์บทไหน”

ก่อนปฏิบัติธรรมนะ เราสวดมนต์ทําวัตร ทําวัตร ขอขมาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วจะสวดบทไหนมันก็จะเป็นความชํานาญของเรา ถ้าเรามีความชํานาญของเราแล้ว เราทําของเราได้ มันเป็นประโยชน์กับเรา ประโยชน์กับเราเนาะ

ฉะนั้น กรณีอย่างนี้มันอยู่ที่จริตนิสัยของคน บางคนชอบบทนั้น บางคนชอบบทนี้ อย่างบทไหนที่มันสวดแล้วมันซาบซึ้งใจ แล้วบทไหนเวลาสวดแล้วเราคิดตามไง แปล แปลแล้วเราคิดตาม มันเป็นเหตุเป็นผล จิตใจมันจะดีมาก นี่พูดถึงนะ เราทําของเราอย่างนี้

เวลาเราปฏิบัติไปมันมีปัญหาไปหมด แต่เวลาถ้าไปเที่ยวเล่น ไปตากแอร์ที่ห้างสรรพสินค้า ไม่ถามเลย “หลวงพ่อ ไปห้างไหนดี ห้างไหนเวลาไปแล้วมันเย็นกว่ากัน” ไม่ถามเนาะ เวลาไปตากแอร์ไม่ถามเลย เวลามดกัดยุงกัดนี่มันถามเนาะ เห็นไหม เวลาคนคิด คิดไปแบบนั้น ฉะนั้น สิ่งนี้มันเป็นไปนะ

ถาม : เรื่อง “กราบนมัสการหลวงพ่อครับ”

ผมนั่งสมาธิตอนกลางคืน ผมมีแต่ความกลัวผีครับ ผมนั่งสมาธิ ผมรู้สึกปวดขามาก พอปวด ผมก็เลิกนั่ง เพราะปวดและกลัวตายมาก พอเลิกนั่งสมาธิ ผมก็เปลี่ยนเป็นนอนครับ พอนอนทําสมาธิก็ปวดอีกครับ แขนชาไปหมด ผมก็เลิกอีกครับ ผมเดินจงกรมครับ ก็ปวดขา ปวดแขนครับ ผมปฏิบัติมาถึงจุดนี้ครับ หลวงพ่อครับ เมตตาชี้แนะด้วย

ตอบ : นี่คําถามนะ อันนี้คําถามเหมือนกันเลย

“หลวงพ่อคะ ทําไมตอนนั่งสมาธิแล้วปวดหัวทุกทีเลยคะ แต่ตอนไม่นั่งไม่เป็น เวลาเดินจงกรมรู้สึกเพลีย ไม่มีแรง ต้องแก้อย่างไรคะ”

นี่เหมือนกันเลย ปัญหานี้มันเหมือนกัน เหมือนกันที่ว่า “นั่งสมาธิไปตอนกลางคืนมันก็กลัวผีครับ นั่งสมาธิไปรู้สึกปวดขาครับ พอปวดขา ผมก็เลิกนั่ง เพราะปวดและกลัวตายมาก เลิกนั่งสมาธิก็เปลี่ยนมาเป็นนอนครับ พอนอนทําสมาธิก็ปวดอีกครับ แขนชาไปหมด ผมก็เลิกอีกครับ ผมเดินจงกรมครับ ก็ปวดขา ปวดแขนไปหมดครับ ผมปฏิบัติมาถึงจุดนี้ครับ จะทําอย่างไรต่อไปข้างหน้า”

เวลาเราทําสิ่งใดก็แล้วแต่ คนเราจะทําสิ่งใด ทุกคนเวลาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วอยากจะพ้นจากทุกข์ เวลาเราปรารถนา เราอยากจะปรารถนาพ้นทุกข์กันเลย เวลาปรารถนาพ้นทุกข์ มันต้องมีอํานาจวาสนาบารมี คําว่า “มีอํานาจวาสนาบารมี” ดูคนสิ ชาวพุทธๆ มันพุทธที่ทะเบียนบ้าน พุทธที่ทะเบียนบ้านเฉยๆ พุทธที่ทะเบียนบ้าน เราถือศาสนา เราว่าเราเป็นมนุษย์ที่มีศาสนาเท่านั้นเอง ถ้ามีศาสนา ศาสนาสอนเรื่องอะไร

จิตใจของคนมันแตกต่างกัน ดูคนทําบุญสิ คนทําบุญ ถ้าจิตใจคนทําบุญนะ ทําบุญของเรานะ เราจะทําสิ่งใดเราก็คิดของเราอยู่อย่างนั้นแหละ แต่ถ้าคนเขาทําของเขาจนเป็นนิสัยของเขา เขาทําได้มาก เขาทําได้ของเขา ทํามากทําน้อยมันเป็นบุญกุศลของคน ฉะนั้น ไม่ใช่ทํามาก แข่งกันด้วยการทํามากแล้วจะได้ผลมากหรอก มันเป็นที่จิตใจ

จิตใจถ้าเจตนามันดี ปฏิคาหกไง ผู้ให้ให้ด้วยความบริสุทธิ์ สิ่งที่ได้แสวงหามาด้วยความบริสุทธิ์ ให้แล้วมีความสดชื่น แล้วเวลาผู้รับ ปฏิคาหก รับด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ ใช้ประโยชน์สิ่งนั้น สิ่งนั้นเป็นบุญกุศลมหาศาล แต่โลกมันก็มีแตกต่างหลากหลายกันไปใช่ไหม นี่พูดถึงวุฒิภาวะใจที่มันจะพัฒนาขึ้นมา

ฉะนั้น คนที่จะมาภาวนามันต้องมีกําลังพอสมควร มีกําลังใจไง คนมีกําลังใจมีขันติธรรมนะ คนที่อ่อนแอกว่าเรา มาเหยียบยํ่าทําลายเรา เสียดสีเรา เราทนได้ นั่นล่ะขันติอย่างละเอียด คนที่มีอํานาจวาสนามากกว่าเรา เจ้านายเราข่มขี่เรา เราทนได้ นี่ขันติอย่างหยาบๆ แต่ถ้าคนเสมอกันติเตียนกัน เสียดสีกัน เราทนได้ นี่ขันติอย่างกลาง คนที่ตํ่าต้อยกว่าเรา คนที่ตํ่าต้อยกว่าเรา เขาเสียดสีเรา เขาติฉินนินทาเรา เราทนได้ๆ นี่ขันติอย่างอุกฤษฏ์ ขันติอย่างอุกฤษฏ์ คือคนที่อ่อนด้อย คนที่ไม่มีอํานาจวาสนาสิ่งใดเลย แล้วพูดจาเสียดสีเรา เราทนได้ นี่ขันติ การฝึกไง ถ้าคนมีขันติ คนมีต่างๆ เวลาจะมาภาวนามันก็มีหลักของมันขึ้นมา คนจะภาวนามันต้องมีกําลัง มันต้องมีศรัทธามีความเชื่อของเรา

แต่ถ้าคนมันอ่อนแอ ดูสิ ดูเด็กของเราบางคนมันเรียกร้องเอาตรงนั้นน่ะ เอาแต่ตามใจตัวของมัน เด็กบางคนมันถามเลย “แม่ แม่เก็บผ้าหรือยัง หนูจะเก็บให้ แม่ล้างจานหรือยัง หนูจะล้างให้ แม่เก็บที่นอนหรือยัง หนูจะเก็บให้” เด็กบางคนมันคิดได้ขนาดนั้นนะ เด็กบางคนนะ “แม่ไม่รัก แม่ไม่รัก” ทําไมคนมันความคิดแตกต่างกันล่ะ

ถ้ามีความคิดแตกต่าง มันก็อยู่ที่หัวใจแล้ว หัวใจของคนมันสร้างอํานาจวาสนามามากแค่ไหน ถ้ามันสร้างอํานาจวาสนามานะ สิ่งที่มันจะเริ่มต้นอย่างนี้ “ผมนั่งสมาธิ พอนั่งก็ปวด นอนก็ปวด ปวดไปหมดเลย”

ปวดก็คือปวด อยู่เฉยๆ มันก็ปวด ทุกข์ ทุกข์คือสิ่งที่ทนไม่ได้ ทุกข์ ทุกข์คืออารมณ์เราที่ทนไม่ได้ พออารมณ์อะไรจะเกิดขึ้นมา เราคุ้นชินกับมัน ทนไม่ได้แล้ว มันต้องเปลี่ยนไปตลอดเวลา พอมันเปลี่ยน กิริยาที่เราเปลี่ยนแปลงไปตลอดเวลา สิ่งนี้มันก็เบาบางลงโดยธรรมชาติ ถ้าโดยธรรมชาติมันก็เป็นของมันอยู่อย่างนั้นแหละ

ฉะนั้น เราจะมาปฏิบัติ มันก็อาการอย่างนั้นแหละ อาการอย่างนั้น เพียงแต่ว่าเรามาตั้งไว้ไง เรามาตั้งสติไว้ แล้วเรากําหนดพุทโธ เรากําหนดสิ่งใด เพื่อไม่เคลื่อนไหว ถ้ากายไม่เคลื่อนไหว กายวิเวก

กายเราเคลื่อนไหวอยู่ เราเปลี่ยนอิริยาบถตลอดเวลา เราจะไม่เห็นเลย ไม่เห็นสิ่งใดที่มันสงบได้เลย เพราะเราเคลื่อนไหวอยู่ตลอดเวลา แต่ถ้าเราจะคงที่ล่ะ กายวิเวก กายไม่เคลื่อนไหว พอกายไม่เคลื่อนไหว มันอึดอัดแล้ว นี่ไง มันไม่เคลื่อนไหว แล้วจิตวิเวกไหมล่ะ? จิตมันไม่วิเวก ถ้าจิตมันวิเวก กําหนดพุทโธๆ พอกําหนดพุทโธไป มันปวด

คําว่า “ปวด” นี่นะ โดยธรรมชาติของมัน คําว่า “ปวด” แต่ถ้าเพลินล่ะ คนเล่นการพนันนะ คนที่เล่นการพนันเขาเพลินในมหรสพสมโภช เขานั่งดูได้ ๓-๔ ชั่วโมง เขาไม่ปวดเลย เพราะจิตเขาไม่รับรู้ แต่นี่เพราะว่าเราตั้งใจไง ปิดประตูตีแมว

เวลาโปฐิละๆ เขาเป็นอาจารย์สอนในทางปริยัติ ลูกศิษย์ ๕๐๐ นะ ในทางวิชาการ ใครถามอย่างไร ตอบได้หมด ไปไหนก็มีลูกศิษย์ลูกหามากเลย ไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “โปฐิละใบลานเปล่ามาแล้วหรือ” เวลาลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ว่า “ใบลานเปล่ากลับแล้วหรือ”

ทฤษฎีเขารู้หมด แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกใบลานเปล่าๆ พอใบลานเปล่า โปฐิละก็ชักได้สติ เอ๊ะ! มันต้องมีเหตุผล มีเหตุผล ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดอย่างนั้น เราเข้าใจทางทฤษฎีหมด แต่เรายังไม่มีทางภาคปฏิบัติ เรายังไม่มีคุณธรรมในหัวใจ ถึงหลีกหนีออกไปปฏิบัติ ไปสํานักพระอรหันต์ทั้งหมดเลย พอไปสํานักพระอรหันต์ทั้งหมดเลย หัวหน้าไปถึงเจ้าอาวาส เจ้าอาวาสก็พระอรหันต์ก็บอกว่า เราจะสอนท่านได้อย่างไร เราเป็นพระปฏิบัติ เราไม่มีปัญญารอบรู้ทางวิชาการแบบท่าน

ก็ปฏิเสธไป ปฏิเสธไปจนถึงเณรน้อย ตั้งแต่เจ้าอาวาสจนถึงเณรน้อยเป็นพระอรหันต์หมดเลย นี่สํานักปฏิบัติเป็นพระอรหันต์ทั้งวัดเลย ทีนี้สามเณรน้อยก็ไม่กล้า เพราะเณรน้อยจะไปสอนนักปราชญ์ นักปราชญ์ที่ไปไหนมีแต่ครูบาอาจารย์เต็มไปหมดเลย จะไปสอนได้อย่างไร

จนเจ้าอาวาสบอกว่า อ้าว! สามเณร ถ้าเขามีความตั้งใจก็ลองดูสักหน่อย ลองดูสักหน่อยก็เลยลองไง ลองว่าจะเอาสิ่งใดๆ ดูว่าเขาจะลงใจไหม พอลงใจก็เอาแล้ว ร่างกายนี้เปรียบเหมือนจอมปลวก จอมปลวกนี้มีรูอยู่ ๖ รู มีเหี้ยตัวหนึ่งมันจะออกมาหาเหยื่อตลอดเวลา ให้ปิด ๕ รูนั้น ให้ปิดตา หู จมูก ลิ้น กาย เหลือแต่ใจไว้ เหลือรูไว้รูหนึ่งรอดักเหี้ยตัวนั้น เหี้ยตัวนั้นจะออกมาจากรูนั้น แล้วคอยดักนั้น นี่ไง ถ้ารอดัก ถ้าออกมาก็จับเหี้ยตัวนั้น ถ้าจับเหี้ยตัวนั้นได้ มันก็จับกิเลสได้ มันก็จับใจของเราได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติ ตา หู จมูก ลิ้น กาย เราปล่อยหมด ถ้าเราปล่อยหมด การเคลื่อนไหว กายวิเวกๆ ถ้ากายวิเวก จับสิ่งนี้ไว้ ถ้าเราสังเกต เรากําหนดพุทโธ ปัญญาอบรมสมาธิเพื่อความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบมันก็ทําได้

แต่นี่เวลานั่งก็ปวด นอนก็ปวด เดินก็ปวด ปวดไปหมดเลย แล้วผมจะทําอย่างไรดี

ไม่ต้องทําอะไร นอนเฉยๆ กินอิ่มๆ แล้วก็อยู่นั่นแหละ มันจะทําอะไรล่ะ ก็มันทําอะไรไม่ได้ มันจะทําสิ่งใดมันก็ต้องเข้มแข็งขึ้นมา นักกีฬาอะไรก็แล้วแต่ เขาต้องฝึกฝนของเขา วิชาชีพสิ่งใดเขาก็ต้องเรียนมาทั้งนั้นแหละ คนเรามันก็ต้องเรียนมา เรียนมามีความรู้ มีองค์ความรู้แล้วถึงจะทํางานได้

นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษามา ดูสิ พระบวชมา เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง แล้วเราจะแทงทะลุมันไปได้ไหม ถ้าเราแทงทะลุไปด้วยอะไร ถ้าแทงทะลุไป เราก็เรียนของเรามาแล้ว ถ้าเราทําแล้วมันก็เป็นวิชาชีพของเรา วิชาชีพของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา นี่ก็เหมือนกัน มันตรงกันไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราปวดหัว ปัญหานี้ “ตอนที่นั่งสมาธิปวดหัวทุกทีเลย”

ถ้าปวดหัวนะ คําว่า “ปวด” หรือสิ่งต่างๆ คําว่า “ปวดหัว” จิตมันไปเกี่ยวข้องไว้ เรากําหนดพุทโธๆๆ ไว้ ไม่ต้องไปรับรู้มัน ค่อยๆ หายไป ค่อยๆ จางไป

มันเป็นนะ กิเลสนี้มันร้ายนัก คนเราไม่นั่งสมาธิก็ปกติ ทีนี้พอก่อนนั่งสมาธิเรากลืนนํ้าลายนะ เรากลืนนํ้าลาย แล้วเราก็ระลึกถึงมัน กลืนนํ้าลาย พอไปนั่งสมาธินะ พอพุทโธก็กลืนอึ๊ก! พุทโธก็กลืนอึ๊ก! อยู่อย่างนั้นน่ะ จิตนี้ร้ายนัก พอมันสนใจ มันเกาะอะไรปั๊บ มันจะเอาตรงนั้นมาเป็นอุปสรรคทันทีเลย แล้วจะแก้อย่างไรล่ะ

แก้ก็พุทโธชัดๆ พุทโธไว้ พุทโธไว้ แล้วพอกลืนนํ้าลายนะ เราก็ค่อยๆ อย่าไปสนใจมัน เดี๋ยวมันหายไปเอง ปวดหัวก็เหมือนกัน กิริยาเอียง กิริยาต่างๆ ร้อยแปด ถ้าไม่ทําอะไรเลย มันก็ไม่สนใจอะไรเลย พอจะทําอะไรปั๊บ มันก็เอาสิ่งนั้นมาเป็นโทษนะ ไม่ใช่มาเป็นคุณ มาเป็นโทษ มาเป็นโทษว่ากังวลไง มาเป็นความกังวล เป็นการรับรู้ไง

แล้วพอเป็นกังวล อ้าว! เวลาพุทโธทําไมเอ็งไม่กังวลบ้างล่ะ เวลาพุทโธ อยู่กับพุทโธชัดๆ สิ เวลาพุทโธ พุทโธสักแต่ว่า แต่เวลาอะไรเกิดขึ้นมา เพราะอะไร เพราะกิเลสมันไม่ชอบ

พุทโธ พุทธานุสติ พุทแล้วตัด พุทโธๆ พุทแล้วตัด มันไม่มีอารมณ์ให้กิเลสมันได้สืบต่อ แต่กิเลสมันจะทําร้าย ทําลาย ก็มีแต่ว่าให้มันพุทโธไม่ชัด หรือพุทโธแล้วมันเลือนรางไป เพราะมันพุทโธ มันไปสร้างเป็นอย่างอื่นไม่ได้ แต่ถ้ามันเป็นปวดหัว ตัวร้อน เอียง นี่มันสร้างอารมณ์อื่นได้ อารมณ์เพราะอะไร อารมณ์เพราะพุทโธมันต้องสงบระงับ แต่นี่มันไม่ใช่ มันมาต่อรอง แล้วเราก็จะตามมันไป

กิเลส กิเลสนี้เวลาปฏิบัติไป ธรรมะให้ประโยชน์กับเราทั้งนั้นแหละ แต่กิเลส ความลังเลสงสัย ความเคลือบแคลง มันจะฉุดให้เราล้มลุกคลุกคลานตลอดเวลา ฉะนั้น ถ้าเราไปสนใจเรื่องอย่างนั้น พระพุทธเจ้าไม่ให้สนใจ พระพุทธเจ้าให้สนเรื่องธรรมะ ให้สนเรื่องธรรมะไง

ทีนี้ทําไมมันปวดหัวทุกที

เวลาปวดนะ เราแก้ไขอย่างนี้ ถ้าบอกปวดหัว ยิ่งไปพิจารณาการปวดหัว ปวดหัวจะมากขึ้น แต่ถ้าเขาบอกว่า ถ้าเวลาใช้ปัญญา จิตสงบแล้ว สิ่งใดมันเกิดขึ้น อย่างนั้นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าใช้ปัญญาแยกแยะอีกเรื่องหนึ่ง แยกแยะจนมันปล่อยอุปาทานเข้ามามันก็จบ

ถ้ามันปวดหัวจริงๆ นะ ปวดหัวจริงๆ มันต้องอยู่กับเราตลอดไป เวลาไม่นั่งไม่ปวด เวลานั่งแล้วมันปวด นี้เหมือนกัน จิตอย่างนี้มันมีอาการอย่างนี้ มันเป็นเรื่องของมัน นี่หญ้าปากคอกเลยนะ นี่เริ่มต้นภาวนายังไม่ทําอะไรเลย ยังไม่ได้ทําอะไรเลยนะ มีแต่อุปสรรคไปหมดเลย

แต่ถ้าคนเขามีอํานาจวาสนานะ จะทําอะไรก็แล้วแต่นะ จิตมันสงบอย่างเดียว จะสวดมนต์ จิตก็สงบ จะระลึกอะไร จิตก็สงบ ทําอะไร ทําอะไรลงสู่สงบหมดเลย แปลก เวลาจิตคนดีๆ นะ แต่เวลามันดื้อ เวลามันเสื่อมนะ หลวงตาท่านบอกว่า ถ้าจิตของคนดี เวลาทําสิ่งใดเป็นความดีหมด จิตที่มันไม่ดี ทําสิ่งดีๆ มันก็เป็นสิ่งไม่ดีหมด

นี่ก็เหมือนกัน เราทําของเรา เราปฏิบัติของเราเพื่อประโยชน์กับเรา อันนี้พูดถึงเวลาปวดหัวก่อนนั่งสมาธิ เวลาเดินจงกรมรู้สึกว่าไม่มีแรง

ไอ้นี่มันเป็นเรื่องหญ้าปากคอก นี่พูดถึงว่าเวลานั่งมันเป็นไปหมดนะ อันนี้อันหนึ่ง ทีนี้เข้าอันนี้แล้ว

ถาม : เรื่อง “จะไปก็ขัด จะถอยก็ขัด”

ตอบ : นี่เขาเขียนถามมาเยอะมาก หลายหน้าเลย ฉะนั้น สิ่งที่เขียนมามันเป็นเรื่องส่วนตัว ถ้าเรื่องส่วนตัว เราไม่เอามาพูดปะปนกับเรื่องที่เป็นสาธารณะ

สิ่งที่เราพูดธรรมะ ธรรมะเป็นสาธารณะ เพราะเป็นสาธารณะว่าทุกคนจะได้ประโยชน์จากธรรมะนี้ ฉะนั้น สิ่งที่เป็นคําถาม ที่อารัมภบทมาเป็นเรื่องส่วนตัว ฉะนั้น เรื่องส่วนตัวเรายกไว้ แต่เราจะตอบ ตอบสิ่งที่เป็นประเด็น เป็นข้อที่สงสัย ข้อที่สงสัยที่เราสงสัยนะ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าต้องให้เจ้าของเขาเข้าใจ เจ้าของคําถามเขาถามมาเองว่า “จะไปก็ขัด จะถอยก็ขัด” แล้วเขาเขียนด้วยว่าให้เอาไม้หน้าสามให้ลงแรงๆ

คือคําถามเขาอยากได้ประโยชน์มาก เขาเขียนมายาวมากเลย แล้วเขียนมาด้วยว่า “หลวงพ่อ ขอไม้หน้าสามนะ” คือขอให้เราตอบแบบเข้มข้น ฉะนั้น ถ้าตอบแบบเข้มข้นเพื่อประโยชน์กับเขา

แต่เราดูถึงคําถามที่อารัมภบทมาแล้วมันเป็นเรื่องส่วนตัว พอเรื่องส่วนตัว เราถึงไม่อยากจะเอาออกไปมาก เพียงแต่ว่าคนถามกับเรานี่รู้กัน เพราะว่าเขาอยากบวชมาก แต่เขามีปัญหาอย่างนี้ เช่น

๑. เป็นหนี้

๒. มีแฟนอยู่ก่อนแล้ว

๓. พ่อแม่ห้ามหนัก

แล้วก็คําถามใหม่ รอบแรก รอบสองถามอีก

คําถามนะ “หากเหตุการณ์ที่กล่าวมาควรจะทําอย่างไร ประเด็นเรื่องแรกจะทําอย่างไร”

เขาถามมาเป็นเรื่องๆ ไง

คําถามที่ ๓ ว่า เขาป่วยเป็นโรค จะบวชได้ไหม

๔. แนวทางออก

๑. ถ้าเป็นหนี้ การว่าเป็นหนี้ เป็นหนี้ห้ามบวช ถ้าพูดถึงการบวชที่เป็นประโยชน์นะ ว่าเป็นหนี้ ถ้าเป็นหนี้ ถ้ามีผู้รับรองให้ อย่างนี้บวชได้ เพราะบอกว่า เป็นหนี้เพราะ ๑. หลังจากเรียนจบได้แบกหนี้ไว้ เพราะกู้ยืมมาเรียน

ถ้ากู้ยืมมาเรียน เพราะมีพระมาบวช พระที่เรียนจบมาบวชหลายองค์มากเลย แต่พ่อแม่เป็นผู้ที่ใช้ให้ หรือว่าให้ใครรับใช้หนี้ให้ได้ นักศึกษาที่จบ กู้เรียนจบแล้วมาบวช ตอนนี้บวชในหมู่พระเรามีเยอะ แล้วสิ่งที่เพราะกู้มาเรียนก็ต้องใช้หนี้ ใช้หนี้ก็มีพ่อแม่รับใช้ให้ มีใครรับใช้ให้ มันก็มีอยู่เหมือนกัน

แต่ถ้าเป็นหนี้โดยส่วนตัวล่ะ หนี้เป็นส่วนตัวนะ ถ้าเราจะบวชนะ เพราะสังคมไทยมีอยู่ สังคมไทยถ้ามีเจ้าหนี้ เราไปบอกเจ้าหนี้ว่าเราจะบวช ขอให้เจ้าหนี้ยกให้ได้ไหม ก็มี เพราะสังคมพุทธ สังคมไทยตั้งแต่สุโขทัยมา ๗๐๐ กว่าปี แล้วตั้งแต่นั้นมา เพราะธรรมวินัยมันมาอย่างนี้ ทีนี้สังคมชาวพุทธเขามีการยกให้ เขามีต่างๆ มันมี เขาทํากันมาได้ แล้วถ้ามันไม่มี อย่างเช่นโจร ดูสิ ในสมัยโบราณของเรามันมีพวกมหาโจรต่างๆ มาบวชพระมีเยอะแยะเลย ทําไมบวชได้

บวชอย่างนั้น หนีภัย หนีภัยจากโลก หนีภัยจากอาญาแผ่นดิน อาศัยผ้าเหลืองคุ้มครองชีวิตก็มี บางคนเขาหนีภัยนะ หนีภัยมาเพื่อมาหลบภัย มาอาศัยศาสนาเป็นที่หลบภัย อย่างนี้ก็มี เพราะสังคมมันเยอะ

บอกว่า ธรรมวินัยชัดเจนๆ แต่ประเพณีที่ทํากันมามันทํามาอย่างไร อันนี้อีกเรื่องหนึ่ง

คําว่า “๑. เป็นหนี้ทําอย่างไร”

“๒. มีแฟนอยู่ก่อนแล้ว”

ถ้ามีแฟนอยู่ก่อนแล้ว การบวชนะ ๑. ต้องขออนุญาตบิดามารดาถึงบวชได้ ถ้ามีแฟนก็ต้องขออนุญาตแฟนด้วย คนยังไม่มีครอบครัวก็ขอพ่อขอแม่ ถ้าใครมีครอบครัวก็ต้องขอพ่อขอแม่ด้วย แล้วขอภรรยาด้วย ถ้าภรรยาไม่ให้บวชก็บวชไม่ได้เหมือนกัน อ้าว! ต้องขอเขาด้วย คําว่า “เป็นแฟน” ยังไม่ได้แต่งงานกัน ถือวิสาสะ นั่นอีกเรื่องหนึ่ง นี่กรณีของที่เราถาม

สังคมในดงขมิ้นมันก็มีวัฒนธรรม มันซับซ้อนกันมานาน นี่เราสังคมสงฆ์นะ ถ้าสังคมสงฆ์ มันแบบว่าประเพณีเขาทํามา ธรรมวินัยมันแบบว่าเราพยายาม จะว่าไม่สะอาดบริสุทธิ์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ แต่ถ้ามันบวชได้ ไม่สะอาดบริสุทธิ์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ แต่ถ้าบวชแล้วเป็นประโยชน์ เอาประโยชน์ไง แต่ถ้าบอกว่าไม่ได้เลยสักอย่าง มันไม่ได้ประโยชน์ทั้ง ๒ ฝ่าย

แต่ถ้าเป็นเถรส่องบาตรนะ จะต้องสะอาดบริสุทธิ์ สะอาดบริสุทธิ์ก็เป็นผ้าขาว ผ้าขาวพอบวชมาแล้วนะ ผ้าขาวก็เลอะไม่ได้อีก เพราะผ้าขาวทําอะไรไม่ได้เลย แต่ถ้าผ้ามันสกปรกมา บวชมาแล้วมันมาซักให้มันเป็นผ้าขาวสะอาดขึ้นมามันก็เป็นประโยชน์

ฉะนั้น ธรรมวินัยชัดเจนตามหลักนิติศาสตร์ ตามกฎหมายต้องเป็นอย่างนั้น แต่ถ้าเป็นทางสังคม เป็นทางโลก รัฐศาสตร์ ความปกครอง การปกครองร่มเย็นเป็นสุข การปกครอง

ถ้าพูดอย่างนี้ เราไม่ใช่ฝ่ายปกครอง เราเป็นพระลูกทุ่ง ถ้าพระลูกทุ่งก็มีความคิดแบบลูกทุ่ง ฉะนั้น ข้อนี้ให้พิจารณากันไป

“๓. พ่อแม่ห้ามหนัก”

พ่อแม่ห้ามหนักเลย ฉะนั้น คําว่า “พ่อแม่ห้ามหนัก” มันเป็นเวรเป็นกรรมของคนแล้ว บางคนพ่อแม่พยายามขอร้องให้ลูกบวช อย่างเช่นบางคนลูกเกเรเกตุง พ่อแม่ขอร้องให้บวชเลย ก็ไม่ยอมบวช บางคนมีโอกาสจะบวช แต่ไม่บวช บางคนไม่มีโอกาสบวช บางคนไม่มี ไม่มีโอกาสบวช อยากบวชมาก ถ้าเราไม่มีโอกาส อยากบวชมาก

อย่างพ่อแม่ใช่ไหม ธรรมชาติของพ่อแม่ เพราะในสมัยพุทธกาล พระรัฐปาล พ่อแม่ก็ไม่ให้บวช ลูกชายคนเดียวด้วย เป็นเศรษฐีมหาเศรษฐีเลย อดอาหารเลย สุดท้ายแล้วเอาเพื่อนมาขอร้อง เอาใครมาขอร้อง สุดท้ายแล้วเพื่อนถามพ่อแม่ว่า “อยากเห็นหน้าลูกไหม ถ้าอยากเห็นหน้าลูกต้องให้บวช ถ้าไม่อยากเห็นหน้าลูกนะ ก็จะได้เห็นหน้ากันครั้งสุดท้าย เพราะจะอดข้าวจนตาย”

พ่อแม่จนตรอก ก็ต้องให้บวช พอบวชมาแล้วนะ ลูกกลับมาเยี่ยมบ้านนะ พ่อแม่ไปขนเงินมาเลยนะ ขนสมบัติทั้งหมดมากองไว้เลย ถามลูกชาย บอกว่า “ทองเป็นกองๆ ลูก แม่จะทําอย่างไรดี แม่จะทําอย่างไรดี”

ลูกชายบอกว่า “แม่ เอาใส่รถนะ แล้วเข็นไปแม่นํ้านะ แล้วดั๊มพ์ทิ้งไปเลย”

เพราะลูกได้ทําแล้วไง แต่พ่อแม่ทําใจได้ไหม พ่อแม่ก็เห็นแบบนั้น นี่พูดถึงในพระไตรปิฎก พระรัฐปาล

ดูพระกัสสปะสิ พ่อแม่ก็ไม่ให้บวช พ่อแม่ไม่ให้บวช ก็แต่งงานเหมือนกัน แต่งงานกับภรรยาก็มีความคิดเหมือนกัน ก็อธิษฐานกันว่าเราจะอยู่กันโดยพรหมจรรย์ รอจนพ่อแม่ตายหมดนะ พ่อแม่ตายหมด ทําศพเสร็จแล้ว ทุกอย่างแล้ว สมบัติทั้งหมด ๒ ตระกูล แจกหมดเลย แล้วออกบวช ออกบวชเมื่ออายุมาก ก็เลยรีบภาวนา ถือธุดงควัตร สุดท้ายเป็นพระอรหันต์ที่เป็นผู้ที่มาทําสังคายนา พระกัสสปะเป็นประธานที่ทําสังคายนา พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ ที่เป็นธรรมวินัยของเถรวาทมาในปัจจุบันนี้

มันมีอุปสรรคไปทั้งนั้นแหละ ถ้ามันมีอุปสรรค มองไปในพระไตรปิฎก ไปศึกษาชีวประวัติของครูบาอาจารย์ของเรา เอตทัคคะในสมัยพุทธกาลไม่ราบรื่นหรอก จะบวชได้ก็มี จะไม่ได้บวช อู๋ย! ติดขัดไปหมด มันไม่มีใครเกิดมาแล้ว แหม! ปูด้วยดอกไม้ แหม! มีพรมให้เดิน ไม่มีหรอก มันก็มีอุปสรรคแต่ละคนทั้งนั้นแหละ ทีนี้มีอุปสรรคแล้วเราเข้มแข็งแค่ไหน เราเข้มแข็งแค่ไหน

ถ้าเราบอกว่า เราพ่อแม่ห้ามนัก พ่อแม่ต้องการ เราก็อยู่กับพ่อแม่จนกว่าพ่อแม่จะสิ้นชีวิตไป แล้วมาบวชก็ยังทัน ถ้าเรารักษาใจเราได้

นี่ไม่อย่างนั้นน่ะสิ พอไปอยู่กับพ่อแม่ เดี๋ยวก็อีลู่ถูกังไปหมดเลย พอนึกได้อีกทีหนึ่ง ใกล้เข้าโลงแล้ว นึกได้อีกทีหนึ่ง แหม! เสียใจ จะหมดชีวิตอยู่แล้ว

อันนี้พูดถึงว่าถ้าพ่อแม่ห้ามนะ เราทําดีมันถึงจะได้ดี ทําดีมันก็คือดี เห็นไหม ดีที่ทํา ทําดี ดีที่ทํา เราทําของเราที่ดี ถ้ามันเทียบไปแล้วมันจะเสียใจไปหมด คนนู้นเกิดมาแล้วประสบความสําเร็จ คนนั้นมีอํานาจวาสนา เรานี่ไม่ได้อะไรเลย เราเกิดมามีแต่ทุกข์แต่ยาก

ก็เราทํามาทั้งนั้นน่ะ ทีนี้พอทํามาแล้ว คนเราไม่ใช่ดีที่การเกิด คนเราดีที่การกระทํา เราเกิดมาจะทุกข์จนเข็ญใจ เกิดมาเป็นเศรษฐีกุฎุมพี เกิดมาอย่างไรก็แล้วแต่ เราทําดีหรือทําชั่ว เกิดมาสว่างจะไปไหน เกิดมาเป็นมนุษย์ อิสรภาพทั้งหมด แล้วทําอะไรกัน เกิดมา เกิดมาแล้วทําอะไร

นี่ก็เกิดมา เกิดมาจากพ่อแม่ ก็พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของเรา พ่อแม่ให้ชีวิตนี้เรามา นี่พ่อแม่ไม่ให้บวช แต่เราอยากบวช เราจะใช้อุบายอย่างไร เราจะรักษาอุดมการณ์ของเราอย่างไร รักษาอุดมการณ์แล้วเราจะเอาตัวเราออกได้อย่างไร

นี่พูดถึงนะ ฉะนั้น ยกเป็น ๑ ๒ ๓ เป็นหัวข้อ แล้วคําถามมาถามลงตรงนี้

คําถามที่ ๑. จากเหตุการณ์ที่กล่าวมา ผมควรจะทําอย่างไรต่อไปจึงจะเหมาะสมที่สุดครับ

จะทําอย่างใด ก็ดํารงชีวิตให้อยู่กับพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถ้าอยู่กับเรานะ อยู่กับพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วสัจธรรมอันนั้นสําคัญมาก สัจธรรมคือสัจธรรมความจริง ชีวิตเราก็เป็นความจริง ชีวิตพ่อแม่ก็เป็นความจริง ชีวิตของแฟนก็เป็นความจริง ชีวิตของน้อง ชีวิตของครอบครัวก็เป็นความจริง เขาเป็นความจริงทั้งนั้นแหละ ความจริง เราจะบริหารอย่างไร เราจะบริหารในครอบครัวของเรานี้มันเป็นเรื่องโลก

สิทธิเสรีภาพในใจไม่มีใครรุกก้าวล่วงเข้ามาในใจของเราได้หรอก ในหัวใจของเราไม่มีใครก้าวเข้ามาได้เลย มีแต่เราเอาหัวใจของเราไปให้เขาเหยียบยํ่า แต่ถ้าสิทธิในครอบครัว พ่อแม่ก็คือพ่อแม่ ญาติพี่น้องก็คือญาติพี่น้อง ถ้าแฟนก็คือแฟน เราก็คือเรา แล้วเราจะบริหารอย่างใด ถ้าเราบริหารของเรานะ ไอ้นี่มันไม่บริหารน่ะสิ วันๆ มันเล่นแต่เกม วันๆ เอาชีวิตของเราไปอีลุ่ยฉุยแฉก

ถ้าเราทําของเรานะ เราจะมีพร้อมของเรา ถ้าเรามีพร้อมของเรา เราต้องกลับมาที่เราก่อน เราจะไปติคนอื่นไม่ได้หรอก เราต้องติเรา เราบกพร่องอะไร ชีวิตเราสมบูรณ์แค่ไหน ชีวิตเราได้ทําประโยชน์มากน้อยแค่ไหน

นี่ชีวิตของเรา เราไม่ทําอะไรเลย เวลาเราไม่ได้ทําอะไรเลย แล้วจะให้คนอื่นทํา จะเป็นผู้บริหารอย่างเดียว ใครอยากให้บริหาร ชีวิตเขาก็สิทธิของเขาเหมือนกัน ชีวิตของเราก็สิทธิของเรา ถ้าสิทธิของเรา

ทีนี้มันมีกฎไง มีกฎ หมายความว่า ถ้าจะบวช พ่อแม่ต้องอนุญาต แต่ถ้าพ่อแม่ไม่อยากให้บวช พ่อแม่อยากให้ไปเป็นที่พึ่ง เราก็ดูแลพ่อแม่ไป เพราะพ่อแม่เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน พ่อแม่ก็เป็นพระอรหันต์ของเราเหมือนกัน เราทําของเราถึงที่สุดแล้ว เราค่อยหาทางออกของเรา เพราะเราเกิดมาในวงจรอย่างนี้ วัฏฏะของเรามาเจออย่างนี้ แล้วผลของเราเป็นแบบนี้

นี่พูดถึงว่า “เหตุการณ์ที่กล่าวมานี้ ผมควรทําอย่างไรต่อไป”

ถ้าจะรักษาอย่างนี้นะ แต่ถ้าเราคิดว่าเราเกิดมาเป็นมนุษย์ แล้วเราก็ประสบความสําเร็จในความเป็นมนุษย์แล้ว เราก็ใช้ชีวิตของเราตามมนุษย์นี่แหละ ตามบริษัท ๔ เป็นฆราวาส แล้วเราปฏิบัติธรรม เราจะดูแลใจของเรา แล้วถ้าโอกาสมันถึงที่สุดนะ ถ้าเราทําคุณงามความดีของเราตลอด ทุกคนเขาเห็นคุณงามความดีของเรา เห็นความตั้งใจของเรา เขาก็ส่งมาเอง มันเป็นไปเอง นี่ข้อที่ ๑.

“๒. คนละประเด็นกับเรื่องแรก ผมเคยได้ยินมาว่าหลวงพ่อเดินจงกรมวันละ ๗-๘ ชั่วโมง หลวงพ่อบอกว่าตอนนั้นยังภาวนาไม่เป็น คําถามคือหลวงพ่อมีหลักใจอย่างใดที่ทํางานอยู่อย่างนั้น”

มีหลักใจก็หมายความว่ามีสัจจะ อยากพ้นทุกข์ ตอนนั้นภาวนาไม่เป็นจริงๆ ตอนบวชใหม่ภาวนาไม่เป็นจริงๆ แต่ด้วยความคิดว่า ในเมื่อโลกเขาทํางานกัน ข้าราชการเขาทําแบบนั้น เราจะพ้นจากทุกข์ อย่างน้อย อย่างน้อยต้องเป็นแบบนั้น ทีนี้ภาวนาไม่เป็นมันก็เป็นแค่สัจจะ เราตั้งสัจจะแล้วทําของเราได้ เพราะตอนนั้นตัวเองก็ภาวนาประสาบวชใหม่ไง พรรษา ๑ พรรษา ๒ ก็ภาวนายังล้มลุกคลุกคลานอยู่ แต่ตอนนั้นเอาจริงเอาจัง เพียงแต่เวลามาพูด ขณะที่ว่าเดินจงกรมขณะนั้น เดินด้วยความภาวนาไม่เป็น

แต่พอมันภาวนาเป็นขึ้นมานะ พอภาวนาเป็น ตอนไปอยู่บ้านตาด มันไม่ใช่ ๘ ชั่วโมง มัน ๒๔ ชั่วโมง ๗ วัน ๗ คืน เพราะมันอดอาหาร อดนอน มันนอนไม่ได้ ๒๔ ชั่วโมง นอนไม่ได้เลย พอจะหลับตา คนเวลาไฟไหม้บ้านแล้วหนีออกจากไฟไหม้บ้าน มันจะหลับมันจะนอนได้ไหม

จิตนะ เวลาปัญญามันหมุน เวลาปัญญามันหมุนนะ เหมือนนํ้าป่า ที่หลวงตาบอกว่านํ้าป่าๆ นํ้าป่ามันรุนแรงมาก มันกระโจนเข้าใส่อย่างนี้ มันจะเอาอะไรไปนอน กลางคืนนี่นอนไม่ได้เลย นอนไม่ได้เลย ปัญญานี่หมุนติ้วๆ หลวงตาท่านพูด ไปหาหลวงปู่มั่นไง “บอกให้ออกใช้ปัญญาๆ มันใช้ปัญญาจนไม่ได้นอนแล้วนะ มันจะตายแล้ว”

“นั่นแหละไอ้บ้าสังขาร ไอ้บ้าสังขาร”

มันต้องรั้งไว้ รั้งอย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันไม่ได้หลับไม่ได้นอนเลย เวลาถ้ามันหมุนแล้ว หลับนอนไม่ได้ ทั้งๆ ที่มันจะตาย อยากนอนจะตาย แต่นอนไม่ได้ นั่นพูดถึงเวลามันภาวนาเป็น

นี่พูดถึงภาวนาไม่เป็น ๗-๘ ชั่วโมง เราก็งงแล้วเนาะ แล้วถ้า ๒๔ ชั่วโมง ไม่ได้นอนนี่ทําอย่างไร แล้วไม่ได้นอนหลายๆ วัน มันจะทําอย่างใด

ครูบาอาจารย์ท่านผ่านอย่างนี้มาแล้ว เป็นเรื่องธรรมดา เป็นเรื่องธรรมดาของวงกรรมฐาน เป็นเรื่องธรรมดาของผู้ที่ภาวนาเป็น แต่เราภาวนาไม่เป็น เจอ ๗-๘ ชั่วโมงเข้าไปก็ขาสั่นแล้ว แล้วภาวนาไปๆ มันจะรู้ของมัน

นี่พูดถึงว่า ตอนนั้นภาวนาไม่เป็นจริงๆ มันมีแต่เป้าหมาย มีแต่ความมุ่งมั่น แล้วเอาจริงๆ แล้วทําขึ้นไป สิ่งที่ทํา ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เพราะเหตุมันมุ่งมั่น เหตุมันมีความจริง มันมีเป้าหมายของมัน เวลาทําแล้วมันก็เจริญของมันขึ้นไปได้ พอเจริญขึ้นไปได้ เพราะมีครูบาอาจารย์ด้วย ครูบาอาจารย์คอยบอกคอยสอน คอยชี้คอยแนะ ถ้ามันมิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิด ทําผิด มันไม่เจริญหรอก แต่ขณะที่เรามีเหตุมีผลของเราขึ้นมา แต่มันมิจฉาทิฏฐิ มันยังทําไม่เป็น แต่ครูบาอาจารย์เป็นสัมมาทิฏฐิ คอยชี้คอยบอก คอยชี้คอยบอก ตรงนั้นมันทําให้มันผ่านไปได้ พอผ่านไปได้มันก็ผ่านไป ตอนนั้นมันทําด้วยความมั่นคงของเรา แต่เราไม่มีกําลังใจก็ไม่ได้

“๓. ป่วยเป็นวัณโรคปอด แล้วเวลาเป็นโรคติดต่อบวชไม่ได้”

อันนี้ถ้ามันหายมันก็บวชได้ บวชได้ ถ้าจะบวชนะ ถ้าคําถาม พอบอกเป็นวัณโรคปอด บวชไม่ได้ พอบวชไม่ได้ กิเลสบอกเราบวชไม่ได้แล้ว สบาย มันไปเลย เพราะบวชไม่ได้แล้วนี่ บวชไม่ได้ก็ไม่ต้องบวชใช่ไหม ทีนี้สบายเลย

บวชได้ บวชได้ ยังบวชได้ แล้วเดี๋ยวค่อยว่ากันใหม่

“๔. นอกแนวนิดหนึ่ง เสียงอ่านหนังสือหลวงตาเรื่องหลวงปู่มั่น ใช่เสียงหลวงพ่อหรือไม่”

ไม่ใช่ เป็นเสียงของอาจารย์สุดใจ ประวัติหลวงปู่มั่น ปฏิปทาธุดงคกรรมฐานในเสียงธรรมหลวงตานั้นเป็นเสียงของท่านอาจารย์สุดใจ ไม่ใช่เรา เราไม่เกี่ยว ไม่ใช่เราหรอก

ฉะนั้น สิ่งที่ทําก็ทําเพื่อเรานะ ฉะนั้น คําถามถามมาเยอะมาก เวลาคําถามเราอ่านแล้วเราก็เห็นใจ เห็นใจบอกว่า คนเราคิดดีแต่มีอุปสรรค ทีนี้อุปสรรคมันก็อยู่ที่อํานาจวาสนาของคน ถ้าคนมีความเข้มแข็งนะ อุปสรรคมีทุกคน เราก็มีอุปสรรค ทุกคนก็มีอุปสรรคทั้งนั้นน่ะ เพราะเราเกิดมากับสังคม เกิดมากับโลก แต่พอมีอุปสรรคแล้ว เราจะมีอุดมการณ์ของเรา เราจะรักษาใจของเรา แล้วรักษาชีวิตของเราไปอย่างไร

ถ้าชีวิตทางโลก อยู่กับโลก เราก็ได้ เราก็เป็นชาวพุทธ แล้วประพฤติปฏิบัติขึ้นมา บวชใจ กายเราไม่ได้บวช พยายามบวชใจของเรา มันก็ทําได้ แต่ถ้าเรามีความมุ่งมั่น เราอยากออกประพฤติปฏิบัติ

ทีนี้ออกประพฤติปฏิบัติ ถ้าได้จริง บวชมาอย่างนี้ถ้าบวชพระมาเป็นพระที่ดีนะ พระ สังคมพระจะเจริญงอกงามมากเลย แต่ทีแรกก็มุ่งมั่นทําดี พอบวชมาแล้วมันคุ้นชิน แล้วพอบวชไปแล้วมันยังมาแถไง

เวลาคนตั้งใจบวชนะ ตั้งใจทุกคนแหละ แต่บวชไปแล้วนะ มันไปถึงที่สุดหรือเปล่า ไปถึงเป้าหมายหรือเปล่า ไปแล้วล้มลุกคลุกคลานหรือเปล่า มันน่าเศร้านะ

ในสังคมทุกสังคมมีทั้งคนดีและคนเลว ถ้าบวชพระมาด้วยความเจตนาที่ดี ตั้งใจที่ดี แล้วพยายามรักษาอุดมการณ์นี้ไป ถ้าปฏิบัติไปก็จะเป็นพระที่ดี แต่ถ้าปฏิบัติไปๆ ล้มลุกคลุกคลาน แล้วตัวเองย้อนกลับมา มันทําให้เสียถึงสังคม ถึงส่วนรวม ฉะนั้น เราตั้งใจของเรา ปฏิบัติของเรา ประโยชน์กับเรา

ไปก็ขัด จะถอยก็ขัด มันก็เลยไปไหนไม่ได้ แต่ถ้าเรามีเจตนาทําดีของเรา เราต้องไปของเราได้ ทําสิ่งที่ดี ทําสิ่งที่ดี ทําสิ่งที่ดีๆ กับชีวิต ชีวิตจะมีมงคล เอวัง

๒

นกกับปลา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๓ กรกฎาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ทําไมพระอรหันต์ถึงมาปรากฏตัวได้ครับ”

(คําถามนะ ทําไมพระอรหันต์ถึงมาปรากฏตัวได้ครับ)

กราบเท้าหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ผมเฝ้าติดตามคําสอนของหลวงพ่อมานาน และเคยไปกราบอยู่หลายครั้ง อีกทั้งเคยถามคําถามเมื่อหลายปีก่อน (ที่ผมฝึกพุทโธรัวๆ เหมือนเป็นเอ็ม ๑๖ ครับ) ถึงตอนนี้ก็ยังฟังเทศน์หลวงพ่ออยู่ทุกคืนทุกวันครับ ผมมีคําถามจะเรียนถามหลวงพ่อ ซึ่งคําถามนี้เพื่อนผมเขาถามผม แต่ผมตอบไม่ได้ครับ

ตัวเพื่อนผมนั้นเขาก็ลงใจและนับถือพ่อแม่ครูบาอาจารย์สายหลวงปู่มั่นนะครับ รวมทั้งชอบฟังเทศน์หลวงพ่อมากๆ ด้วยครับ เขาถามว่า การที่ครูบาอาจารย์ที่ล่วงไปแล้ว เช่น หลวงปู่มั่น หลวงปู่ฝั้น และหลวงตามหาบัว เมื่อท่านเหล่านั้นนิพพานไปแล้ว หรืออีกนัยคือเป็นพระอรหันต์ไปแล้วนั้น

เขาจําที่หลวงพ่อเคยเทศน์ว่า “พระอรหันต์ไม่มีจิต เพราะมีจิตคือมีภพ”

ดังนั้นเมื่อไม่มีจิต ไม่มีภพแล้ว แต่ทําไมโยมหรือพระบางคนที่มีบุญหรือภาวนาดีๆ นั้น เมื่อเขาจะทําอะไรไม่ดี แล้วหลวงปู่จะมาปรากฏตัวให้เห็น (เหมือนในเทศน์ที่หลวงพ่อเคยเล่าว่าลูกศิษย์คนหนึ่งจะเอาปืนไปยิงคน แล้วจู่ๆ หลวงปู่มั่นมาปรากฏตัวต่อหน้า จนเขามือไม้อ่อนแล้วก็ล้มเลิกการไปยิงคน) ลูกขอรบกวนหลวงพ่อช่วยอธิบายให้เข้าใจด้วยครับ

ตอบ : ฉะนั้น จะตอบว่า จะตั้งชื่อเลยว่าไม่ต้องตอบ ไม่ต้องตอบหรอก เพราะตอบไปก็ไม่รู้เรื่อง ในเมื่อเราไม่ใช่พระอรหันต์ เราไม่รู้เรื่องพระอรหันต์ไปตอบ ยิ่งตอบก็ไม่มีประโยชน์อะไรหรอก ฉะนั้น ไม่ต้องตอบ ไม่ต้องตอบก็จบไง

แต่นี่ตอบ ตอบเพราะอะไร ตอบเพราะว่า เวลาพูด คนเราเอาเรื่องต่างๆ เขาเรียกว่า “กรรมคลุกเคล้า” ไปคลุกเคล้า ไปปนเปกันจนแยกอะไรไม่ออกไง ไปปนเปกันหมดว่าอะไรเป็นพระอรหันต์ อะไรไม่เป็นพระอรหันต์ อะไรเป็นปฏิบัติ ไม่เป็นปฏิบัติ มันสับสนปนเปไป แล้วงงไปหมดเลย ไม่รู้อะไรเป็นพุทธศาสน์ อะไรเป็นไสยศาสตร์ อะไรเป็นมรรค อะไรเป็นผล ในการปฏิบัติธรรม นั่งหลับตาไปแล้วก็นึกว่าเป็นการภาวนาไป มันสับสนกันไปหมดไง ถ้ามันสับสนไปหมด แล้วมันจะไปไหนล่ะ มันไม่ไปไหนหรอก

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ในเมื่อเขาก็ศรัทธา เขาก็เชื่อฟังใช่ไหม แต่เราตอบเขาไม่ได้ ตอบเขาไม่ได้หรอก ตอบเขาไม่ได้เพราะอะไร เพราะว่าเราไม่รู้จริง อย่างไรเราก็ตอบเขาไม่ได้ ถ้าเราตอบเขาไม่ได้ เราพูดแต่เรื่องที่เราคุยกันได้ เราเข้าใจกันได้ก็จบไง สิ่งที่ตอบไม่ได้ก็แขวนไว้ก่อน บอกเลย เดี๋ยวเราภาวนาให้เป็นพระอรหันต์แล้วจะกลับมาตอบ

แขวนไว้เลยนะ เราบอกว่า ชาตินี้ถ้าเราภาวนาเสร็จแล้ว ถ้าวันไหนเป็นพระอรหันต์แล้วก็จะกลับมาตอบเขา ถ้ายังไม่เป็นพระอรหันต์ก็แขวนไว้ก่อน แขวนไว้ก่อน ยังไม่ต้องตอบ มันก็เป็นประโยชน์ แต่ถ้าเราจะไปตอบ เราตอบไม่ถูกหรอก อย่างไรก็ไม่ถูก ถ้าไม่ถูกแล้วไม่ต้องตอบ ถ้าไม่ต้องตอบแล้ววางไว้เลย นี่พูดถึงในความเห็นของเรานะ

ฉะนั้น เขาถามว่า แล้วสิ่งที่ว่า เขาบอกว่า หลวงปู่มั่น หลวงปู่ฝั้น หลวงตา ท่านนิพพานไปแล้ว แล้วอีกนัยหนึ่งคือท่านเป็นพระอรหันต์

ทีนี้ปัญหานี้ยกไว้ก่อน พระอรหันต์ เดี๋ยวค่อยว่ากัน นี้จะเอาคํานี้ก่อน เอาที่ว่า เขาจําได้ว่าหลวงพ่อเคยเทศน์ว่าพระอรหันต์ไม่มีจิต เพราะมีจิตก็คือภพ ดังนั้นในเมื่อไม่มีจิตแล้วมีภพได้อย่างไร

ถ้ามันมีจิต มีสิ่งใดๆ อยู่ ถ้ายังมีสิ่งใดอยู่ สงวนสิ่งใดอยู่ เป็นพระอรหันต์ไม่ได้หรอก พระอรหันต์ต้องทําลายทั้งหมด ทําลายสรรพสิ่งทั้งหมด ทําลายแม้แต่แสงสว่าง ความผ่องใสในใจต่างๆ ทําลายหมดเลย

แล้วทําลาย เวลาคนปฏิบัติเข้าไปแล้วมันไม่กล้าทําลาย ใครๆ ก็ไม่กล้านะ พอจิตมันสงบเข้าไปแล้ว พอจิตผ่องใส แหม! หลวงตาท่านบอกว่าเวลาจิตท่านว่างหมดเลย มองไปทะลุภูเขาเลากาไปหมด อู้ฮู! มันสุดยอด จิตทําไมมหัศจรรย์ขนาดนั้น มีความเคลิบเคลิ้มไปกับความเห็นอันนี้ไง บอกว่ามันเป็นมหัศจรรย์ มันสุดยอด สุดยอดจนคาดไม่ได้ ทําไมจิตของเรามันดีขนาดนี้ ทําไมจิตของเรามหัศจรรย์ขนาดนี้ ทําไมมันว่างได้ขนาดนี้

ท่านบอกเลย ธรรมะมาเตือน เพราะกลัวว่าหลวงตาท่านจะติดอยู่ไง “ความสว่างไสว ความผ่องใส มันมีที่เกิด มันมีอวิชชา มันมีจุดและต่อม” นี่ถ้าธรรมมาเตือน เตือนก็ยังงง งงอยู่อย่างนั้นแหละ ทั้งๆ ที่ว่ามันมหัศจรรย์นะ จิตของเราทําไมมหัศจรรย์ขนาดนี้ มันภูเขาเลากาทะลุไปหมด มันไม่มีอะไรจะบังจิตนี้ได้เลย จิตนี้ทะลุปรุโปร่งไปหมดเลย เห็นครอบโลกธาตุ เห็นไปหมดเลย มันก็มหัศจรรย์ พอมหัศจรรย์ก็ว่านี่คือนิพพาน สงวนรักษานี้ไว้ รักษานิพพาน นิพพานแสงสว่างไว้อีก ๘ เดือน กว่าจะทําลายนิพพานแสงสว่างนี้จนจบได้ ถ้าจบไป จบไป สว่างมันเกิดจากอะไร มันเกิดจากที่ไหน

ถ้ามันมีสิ่งใดก็แล้วแต่ มีจิตคือมีภพ ถ้ามีจิตคือมีภพ ฉะนั้น พระอรหันต์ไม่มีจิตแล้ว ไม่มีภพ ไม่มีสิ่งใดแล้ว แล้วพระอรหันต์เป็นอย่างไรล่ะ

อ้าว! พระอรหันต์ก็เป็นพระอรหันต์น่ะสิ อ้าว! พระอรหันต์ไม่สงสัยในพระอรหันต์ แต่ไอ้พวกเราสงสัย สงสัยเพราะอะไร

เราจะบอกว่าเรื่องนี้มันเรื่องนกกับปลา นกกับปลา นกมันก็บินของมันไป ไอ้ปลามันก็อยู่ในนํ้า ไอ้นกมันจะคุยกับปลา ไอ้ปลามันก็อยากจะคุยกับนก นี่ก็เหมือนกัน มันคนละมิติกัน แล้วจะคุยกันได้อย่างไร นกกับปลาคุยกันไม่รู้เรื่องหรอก

ทีนี้ถ้าไม่รู้เรื่องนะ เราก็วางไว้ แขวนไว้ก่อน แล้วเอาสิ่งที่รู้เรื่อง เอาสิ่งที่เรารู้ได้ รู้ได้ในสมมุติบัญญัติ ในสมมุติบัญญัติเราคุยกันในสมมุติบัญญัติ สมมุติว่า หลวงตาท่านบอกว่า แม้แต่ชื่อเขียนคําว่า “นิพพาน” ก็สมมุติขึ้นมา สมมุติว่านิพพาน แต่ตัวของนิพพานไม่เป็นแบบนั้น

เขียนว่า “นิพพาน” นี่คือสมมุติบัญญัติ เพราะพระพุทธเจ้าเป็นคนบัญญัติคําว่า “นิพพาน” ลองพระพุทธเจ้าบัญญัติว่านิพพานเป็นชื่ออื่นสิ เราก็อยากได้ชื่ออื่น เราไม่อยากได้นิพพานหรอก แต่ถ้าพระพุทธเจ้าบัญญัติว่านิพพาน แต่ตัวนิพพานมันคืออะไร ตัวนิพพานมันเป็นอีกเรื่องหนึ่งใช่ไหม นี่สมมุติบัญญัติ เราคุยกันเรื่องสมมุติบัญญัติ แต่จะอธิบายให้เข้าใจ มันเป็นไปไม่ได้หรอก

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า หลวงพ่อเป็นคนพูดเองว่าพระอรหันต์ไม่มีจิต

บอกว่า เราไม่ควรพูดกันเรื่องสิ่งที่เราจินตนาการสูงเกินไป นกกับปลามันไม่ควรคุยกันเลย ปลามันก็ควรอยู่ในนํ้า มันก็คุยกับปลาด้วยกันเนาะ ขนาดปลากับปลามันคุยด้วยกัน นักล่า ดูสิ ปลาใหญ่กินปลาเล็ก ปลามันยังกินปลาเลย เวลานก นกเหยี่ยวมันบิน มันจับนกเล็กๆ กินเป็นอาหาร เวลานกนะ นกกับนกมันก็ยังกินกัน มันก็ยังจับเป็นเหยื่อ ปลากับปลามันก็จับกินกันเป็นเหยื่อ แล้วปลากับนกมาคุยกันมันยิ่งยุ่งเข้าไปใหญ่เลย นกมันอยู่บนอากาศ ปลามันอยู่ในนํ้า

มรรคผลนิพพานมันเป็นอริยทรัพย์ เรามันอยู่ในโลกในสมมุติ อยู่ในโลกสมมุติ เราเอาสิ่งที่ว่านกกับปลามาคุยกันแล้วมันจะรู้เรื่องได้อย่างไรล่ะ ถ้ามันไม่รู้เรื่องนะ แต่นี้มันมีครูบาอาจารย์ของเราไง ถ้าครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นจริง ทีนี้ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นจริง ท่านมีความจริงในใจของท่าน พอมีความจริงในใจของท่าน เวลาเขาพูดกัน พระโดยทั่วไปเขาบอกว่า “จิตพระอรหันต์เป็นอย่างนั้น จิตพระอรหันต์เป็นอย่างนั้น”

หลวงตา ใหม่ๆ ท่านพูดอย่างนั้นเหมือนกันว่าจิตสะอาดบริสุทธิ์ๆ เพราะอะไร เพราะสังคมมันยังเข้าใจไม่ได้ แต่พอสุดท้ายแล้วหลวงตาท่านบอกว่าธรรมธาตุๆ ท่านไม่พูดถึงจิตอีกเลย ช่วงท้ายๆ เพราะสังคมรับรู้แล้วไงว่าอะไรควรไม่ควร

ว่า “จิตพระอรหันต์” ถ้าจิตพระอรหันต์มันสมมุติบัญญัติ มันผิด มันผิด ว่าทําไมมันมีตัวมีตนอยู่

อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ อาสวะสิ้นไป จิตนี้มันวิมุตติเข้าไป มันทําลายตัวมันเองแล้วมันเอาจิตมาจากไหน จิตมันไม่มีไง

เวลาเขาบอกว่า “จิตพระอรหันต์ๆ” เวลาเขาอธิบายกัน “จิตพระอรหันต์” เวลาพูด เวลาสื่อธรรมะกันว่าจิตพระอรหันต์ นั่นล่ะแสดงว่าเขาไม่รู้จริง ถ้าเขาไม่รู้จริง เขาไม่รู้จริงที่คนเขาเชื่อ คนเขาเชื่อแล้วเขามาถามเรา เขาบอกว่าพระอรหันต์ เขาพูดว่าจิตพระอรหันต์เป็นอย่างนั้นๆ จิตพระอรหันต์มีขอบมีเขต จิตพระอรหันต์

เราบอกว่าเป็นไปไม่ได้ ถ้าคําพูดอย่างนี้มันเหมือนกับศีล ถ้าอยู่ด้วยกัน ศีลจะรู้ได้ว่าใครสะอาดบริสุทธิ์ อยู่ด้วยกันจะรู้ว่าศีลใครสะอาดบริสุทธิ์ ธรรมะจะดูได้เมื่อเขาพูดธรรมะ

นี่ขนาดว่าเราไปฟังเทศน์เป็นครั้งเป็นคราวนะ แต่คนที่อยู่ด้วยกัน เช่น หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เราอุปัฏฐากหลวงปู่มั่นอยู่ ท่านพูดอยู่ทุกวัน ครูบาอาจารย์ของเราอยู่ด้วยกัน ถามปัญหาอยู่ทุกวัน ปัญหาวันนี้ถาม ตอบอย่างหนึ่ง ปัญหาพรุ่งนี้ถาม ตอบอีกอย่าง ปัญหาต่อไปถาม ตอบ ตอบปัญหาเดียวกันคลาดเคลื่อนไปตลอด มันจะเป็นครูบาอาจารย์เราได้อย่างไร ครูบาอาจารย์เราตอบปัญหาอย่างไรต้อง โชะ! โชะ! โชะ! เลย หลวงปู่มั่น หลวงตาท่านบอกเลย ภาวนาต้องเป็นอย่างนั้น! ต้องเป็นอย่างนั้น! ต้องเป็นอย่างนั้น! ไม่มี “จะ หรือ”

“จะ หรือ” นั่นแสดงว่าเอ็งสงสัยแล้ว ไม่มี “จะ”

“น่าจะเป็นอย่างนั้น จะเป็นอย่างนี้ น่าจะ” ไม่มี ภาคการปฏิบัติไม่มี

“ต้อง! ต้อง! ต้อง!” อย่างเดียวเลย ฉะนั้น พอ “ต้อง” อย่างเดียว ทีนี้พูดถึงการปฏิบัติในครูบาอาจารย์เราท่านเป็นอย่างนี้ พอท่านเป็นอย่างนี้ปั๊บ เวลาปฏิบัติมา “จิตพระอรหันต์เป็นอย่างนั้น” อ้าว! เวลาฟังไปนะ พอลูกศิษย์ไปฟังคนอื่น ไปหาอาจารย์องค์อื่น อ้าว! จิตเป็นพระอรหันต์อย่างนั้น

หลวงตาท่านบอกว่า เวลามันเป็นอนาคามี มันว่างหมด เรือนว่างหมดเลย แต่มีคนอยู่ มีคนอยู่ก็คือภพ คือตัวจิตมันอยู่ แล้วถ้าจิตพระอรหันต์ ไอ้ตัวนั้นยังอยู่ มันเป็นพระอรหันต์ได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้หรอก

สิ่งที่เราสะเออะออกมาพูดเองว่า พระอรหันต์ไม่มีจิต พระอรหันต์ไม่มีจิต

ปลาเขาจะหามไง เราดันเอาคานเข้าไปสอด พอเอาคานไปสอด คานนั้นก็เลยขวางคอเราเองไง มันเลยกลับมาหาคนพูดไงว่าพระอรหันต์ไม่มีจิต

อ้าว! พระอรหันต์ไม่มีจิตเป็นอย่างไรล่ะ

อ้าว! ก็นกกับปลามันจะคุยกัน เราเป็นปลา เราอยู่ในนํ้าของเรา เราจะขึ้นไปอยู่บนอากาศกันอย่างไรล่ะ ฉะนั้น นกมันจะบินก็ธรรมดาของนก ปลามันก็ธรรมดาอยู่ในนํ้าของมัน

ฉะนั้น จิตพระอรหันต์ไม่มี ถ้าจิตพระอรหันต์มีก็มีภพ ถ้าไม่มีภพ แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาอนุโมทนากับหลวงปู่มั่นมาอย่างใด

หลวงปู่มั่นท่านเป็นผู้ที่มีศักยภาพมาก เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่ากึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง ถ้าศาสนาจะเจริญ ใครเป็นคนทําให้เจริญ ตัวของศาสนาเองประเสริฐอยู่แล้ว ตัวศาสนา ธรรมะไม่เคยเสื่อม ธรรมะนี้ สัจธรรมนี้สุดยอด แต่พวกเราคนที่ขวนขวายเข้าไปสู่สัจธรรมนั้น เพื่อจะสื่อธรรมะนั้น ศาสนาจะเจริญ ในตัวศาสนามันจะกระจายออกไป ใครไปเป็นคนทําให้กระจายออกไป ใครเป็นคนทําให้ศาสนานี้ออกมาให้สังคมจับต้องได้

ทีนี้หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําบุญกุศลของท่านมา ท่านสร้างบุญกุศลของท่านมา เวลาท่านภาวนาของท่านมา จะมีครูบาอาจารย์มาอนุโมทนาเป็นชั้นๆ เพราะอะไร เพราะหลวงปู่มั่นจะมาทําให้ศาสนา ให้สัจธรรมมันชัดเจนขึ้นมา ให้สัจธรรมที่โลกเขาคลางแคลงใจ ที่ไม่มั่นใจของเขา ให้มีครูบาอาจารย์ของเราปฏิบัติขึ้นมาให้มันจับต้องได้ ฉะนั้น จับต้องได้ ถ้าทําสิ่งใด ครูบาอาจารย์คอยประคองคอยดูแลมา ฉะนั้น หลวงปู่มั่นท่านทําปฏิบัติของท่านมา

กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง ผู้ที่จะมาทําให้ศาสนานี้งอกงามขึ้นมา ศาสนานี้เป็นที่ยึดมั่นของประชาชน ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ที่ท่านรู้ของท่าน ท่านก็อนุโมทนากับท่าน พออนุโมทนากับท่าน ในประวัติหลวงปู่มั่น เวลาหลวงตาท่านเขียนประวัติหลวงปู่มั่น เพราะเรื่องอย่างนี้มันไปอยู่ในครอบครัวของกรรมฐาน ถ้าอยู่ในครอบครัวกรรมฐาน กรรมฐานเชื่อใจมั่นใจ เพราะหลวงปู่มั่นท่านไม่เคยประกาศตนว่าท่านเป็นพระอรหันต์ แต่ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติกันมากับหลวงปู่มั่น มั่นใจว่าหลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์

ฉะนั้น เป็นพระอรหันต์ หลวงปู่มั่นท่านนิพพานไปแล้ว หลวงตาท่านเป็นผู้อุปัฏฐาก เป็นผู้อยู่ใกล้ชิดหลวงปู่มั่น ท่านอยากจะเชิดชู เพราะหลวงปู่มั่นอยากจะให้เป็นปรากฏกึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง มันเจริญที่ไหน มันต้องเจริญในหัวใจของบริษัท ๔

บริษัท ๔ ศึกษาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามามันก็เป็นนกกับปลา เป็นนกกับปลา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นนกอยู่บนอากาศ อยู่ที่สุดขอบฟ้า ไอ้เราเป็นปลาอยู่ในนํ้า ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วอยากบินๆ ไอ้ปลาอยากบิน

ปลาบางชนิดมันบินได้ เพราะมันโดดขึ้นมาจากนํ้าเป็นครั้งเป็นคราว แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมา ดูสิ สิ่งที่ว่าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเหมือนกับอินทรีย์ นกใหญ่บินอยู่บนอากาศ แล้วไปศึกษาธรรมๆ ศึกษาธรรมมาแล้วเราเข้าใจสิ่งใด

ทีนี้เวลาหลวงปู่มั่นท่านศึกษาของท่าน ท่านศึกษาของท่าน ท่านปฏิบัติของท่าน ท่านไปเอาความจริงนั้นมา ออกมาเพื่อสัจธรรม ทีนี้ท่านปฏิบัติไปๆ สิ่งต่างๆ ที่ว่าครูบาอาจารย์มาอนุโมทนาๆ แล้วมาอย่างไรล่ะ

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านเขียนประวัติหลวงปู่มั่น ถ้าไม่เขียนออกมา มันก็ไม่เป็นการที่ว่าศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่งกําลังจะแพร่กระจายออกไป พอแพร่กระจายออกไป ความเห็นต่างของคนมันมี นกกับปลาๆ

คึกฤทธิ์ ปราโมทย์ เขียนเลย “หลวงปู่มั่นสอนให้คนโง่หรือคนฉลาด ในเมื่อในพระไตรปิฎกบอกว่านิพพานแล้วไม่มี แล้วถ้าไม่มีแล้ว พระอรหันต์นิพพานไปแล้วมาไม่ได้ ถ้ามาไม่ได้ มันไม่มี เพราะในพระไตรปิฎกว่าอย่างนั้น” คึกฤทธิ์ว่าอย่างนั้น

หลวงตาท่านตอบเลย ในประวัติหลวงปู่มั่น “ถ้าจะปฏิเสธให้ปฏิเสธพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เสียก่อน ถ้าจะปฏิเสธถึงมรรคผล ให้ปฏิเสธพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์”

พระพุทธเจ้า ต้องปฏิเสธว่าไม่มี ธรรมะต้องไม่มี สังฆะต้องไม่มี ถ้าไม่มี ไม่มีก็มาไม่ได้ไง แต่ถ้าเราปฏิเสธ ชาวพุทธปฏิเสธพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ไหม ชาวพุทธปฏิเสธรัตนตรัยไหม? ไม่ ถ้าไม่ปฏิเสธ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องมีน่ะสิ อ้าว! ถ้ามี นิพพานมันก็มีน่ะสิ อ้าว! แล้วมี เพราะมีแล้วมาอนุโมทนาได้ ของมีมาได้ไหม อ้าว! ของมีมาอย่างไรล่ะ

เออ! นกกับปลาจะคุยกันแล้ว

มีสิ นิพพานมีสิ ถ้าไม่มี เราจะไปไหนล่ะ ฉะนั้น นิพพานมันมีไง ทีนี้ว่าถ้านิพพานมันมี เวลาหลวงตาท่านเขียนถึงประวัติหลวงปู่มั่น คึกฤทธิ์บอกเลยว่าในพระไตรปิฎกบอกไม่มี นี่ทางวิทยาศาสตร์ คิดแบบโลก นักปราชญ์คิดกัน ปลามันอยากจะบินแบบนก มันบอกว่าพระไตรปิฎกว่าอย่างนั้น

แต่เวลาคนที่เขารู้จริง เห็นไหม ให้ปฏิเสธก่อนว่าพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ไม่มี ถ้าปฏิเสธตรงนั้นไม่ได้ นิพพานมันมี ในเมื่อพระพุทธเจ้ามี มีเหมือนไม่มี ไม่มีเหมือนมี ถ้ามันไม่มีอะไรเลย เราก็หลุดออกไปเป็นสสารหรือ เป็นพลังงานหรือ แล้วเป็นอย่างไรต่อ แล้ววิมุตติสุขเป็นอย่างไรล่ะ วิมุตติสุขเป็นอย่างไร อ้าว! ขนาดสุขทางโลกเขายังสุขกันได้ แล้วปฏิบัติจนสิ้นกิเลสไปแล้ว เป็นพระอรหันต์ไปแล้ว วิมุตติสุขมันเป็นอย่างไรล่ะ

มันมีของมันอยู่ ถ้ามันมีของมันอยู่นะ มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ

มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสัมผัส มโนก็น่าเบื่อหน่าย สิ่งที่เกิดจากมโนก็น่าเบื่อหน่าย ผลของการเกิดจากการสัมผัสก็น่าเบื่อหน่าย

มันมีอาหาร ๔ ไง กวฬิงการาหาร อาหารของมนุษย์ วิญญาณาหาร อาหารของเทวดา ผัสสาหาร อาหารของพรหม มโนสัญเจตนาหาร

มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ มโนมันทําลาย นั่นก็จิตไง มโนคือใจ ใจก็น่าเบื่อหน่าย ผลของความสัมผัสของใจก็น่าเบื่อหน่าย มันน่าเบื่อหน่ายไปหมด นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ พอเกิดความเบื่อหน่ายมันก็สลัดทิ้ง พอสลัดทิ้งไป มันทําลายมโนไง ทําลายจิตไง จิตโดนทําลายไปแล้วไง

แล้วมโนสัญเจตนาหารเป็นอย่างไรล่ะ

มโนสัญเจตนาหาร อาหารนั้นเป็นเราหรือเปล่า? ไม่ใช่ อาหารนั้นไม่ใช่เรานะ อาหารเป็นเราไหม อาหารตั้งบนโต๊ะเป็นเราไหม? ไม่ใช่ แต่เรากินอาหารหรือเปล่า? กิน เรากินอาหาร

นี่ก็เหมือนกัน มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนมันโดนทําลายไปแล้ว มันไม่มี พระอรหันต์ไม่มีจิต แต่มโนสัญเจตนาหาร สิ่งที่เราทําลายของเราเอง เสื้อผ้าที่เราถอดแล้ว เราไปซักแล้วเรามาใส่ได้ไหม? ได้ อ้าว! เสื้อผ้าเรานี่ เสื้อผ้าเรา เราถอดออกสิ เราเปลี่ยนเสื้อผ้าแล้วเอาเสื้อผ้าเราไปซักใช่ไหม มันสะอาดแล้วเราเปลี่ยนเสื้อผ้าไหม? เปลี่ยน

นี่ก็เหมือนกัน มโนที่เราทิ้งไปแล้ว จิตที่เราทิ้งไปแล้ว เราทิ้งไปแล้ว แต่ใครเป็นคนทิ้งล่ะ อ้าว! แล้วมโนสัญเจตนาหารมันอยู่ไหนล่ะ มโนคือใจ แล้วเวลาใจกับใจมันสัมผัสกันมันเป็นอย่างไรล่ะ นี่พูดถึงอาหารนะ ยังไม่ได้พูดถึงนิพพานเลย

อาหาร ๔ เพราะมนุษย์เราต้องอยู่ด้วยอาหารใช่ไหม จิตมันก็ต้องมีอาหารของมัน ภพชาติต้องมีอาหารของมันหมด นี่ไง คนกินอาหารด้วยกัน คนกินอาหารเหมือนกัน คนกินอาหารด้วยกัน เราจะคุยกันได้ใช่ไหมว่าอาหารที่ไหนอร่อยไม่อร่อย เขาไปกินอาหารกันมา เราไม่เคยกิน เรารู้ได้อย่างไรว่าอาหารที่ไหนอร่อย เราไม่รู้หรอก ถ้าเราเคยกินมาแล้ว เราไปกินร้านอาหารเดียวกันมา แต่กินคนละคราวก็แล้วแต่ แต่ร้านอาหารเดียวกัน เออ! ร้านอาหารนี้มันเป็นอย่างนี้ แต่คนกินน่ะใครกิน เออ! คนกินอีกเรื่องหนึ่งนะ

ฉะนั้น ในเมื่ออาหาร ๔ มันมี มันสัมผัสกันได้ เราจะไม่ลงลึกมากเกินไป ลงลึกเกินไป หมูเขาจะหาม เอาคานเข้าไปสอด คานนั้นมันจะตําคอเราเองไง เดี๋ยวคานนั้นมันจะกลับมา ฉะนั้น ไม่ลงลึกไปมากกว่านี้ ไม่ลงลึก

ฉะนั้น สิ่งที่เขาพูดเอง เขาพูดเองว่า นิพพานไปแล้วมันไม่มี แล้วมาปรากฏได้อย่างไร พระอรหันต์ไม่มีแล้วมาปรากฏได้อย่างไร

ไม่มาปรากฏหรอก สิ่งที่มาปรากฏมันเรื่องไร้สาระ ในผลของวัฏฏะ วัฏฏะนี้มันเป็นวิบากกรรม เรา เพราะมีเวรมีกรรมมันถึงเกิดในภพในชาติ แล้วเราสลัดทิ้งวิบากนั้นไปแล้ว เราพ้นจากวัฏฏะไปแล้ว เราจะลงไปกินขี้อีกไหม เราพ้นจากหลุมขี้ขึ้นมาแล้ว เราจะลงไปกินขี้อีกไหม ในเมื่อเราเกิดเป็นตัวหนอน เราก็อยู่ในหลุมขี้นั่นน่ะ แต่เราทําตัวเราสะอาดบริสุทธิ์ขึ้นมาจากหลุมขี้ เราขึ้นจากหลุมขี้ เราทําความสะอาดแล้ว เราจะลงไปในหลุมขี้นั้นไหม ก็ไม่มีใครลงไปหลุมขี้นั้นหรอก ผลของวัฏฏะมันเป็นวิบาก ฉะนั้น เขาไม่มากันหรอก ไม่น่ารื่นรมย์ ไม่น่ารื่นรมย์ มันน่าขยะแขยง น่ารังเกียจ ไม่น่าที่จะเข้าไปยุ่งเลย

แต่ในเมื่อคําถามถามว่า ที่ว่าพระอรหันต์ไม่มีจิต ไม่มีภพ แล้วทําไมโยมบางคนที่ภาวนาดีแล้ว คนที่มีบุญกุศล เขาทําไมเห็นหลวงปู่ ครูบาอาจารย์ท่านมาปรากฏตัวล่ะ

สิ่งที่มาปรากฏให้เห็นนะ คําสอน ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่น ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เวลาหลวงปู่มั่นประพฤติปฏิบัติไป ครูบาอาจารย์ท่านอนุโมทนานะ

เวลาธรรมมาเตือนๆ ธรรมมันคืออะไร? ธรรมคือสัจธรรม สัจธรรมคือว่า เวลาเราปฏิบัติไป จิตใจของเรามันมีปัญญา มันแยกแยะมันใคร่ครวญสิ่งนั้นได้ ถ้าใคร่ครวญสิ่งนั้น ธรรมมันเกิดๆ ธรรมมันเกิด มันเคลียร์ได้หมดนะ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เวลาจิตเรา ใครภาวนาดี จะเห็นหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นจะมาสอนอย่างนั้น หลวงปู่มั่นจะสอนอย่างนั้น

คนเราเห็นได้หยาบๆ ก็มี เห็นได้โดยนิมิตก็มี กรรมนิมิตก็มี แต่สิ่งที่ว่าครูบาอาจารย์ท่านมา ท่านตรวจของท่าน

ในสมัยอยู่ที่หนองผือ ใครอยู่ที่กุฏิอะไรก็แล้วแต่ หลวงปู่มั่นท่านส่งใจของท่านจิตท่านไปดู เช้าขึ้นมาท่านบอกหมดเลย “องค์นั้นทําอย่างนั้น ทําอย่างนั้น ผิดหมด” ทําไมท่านทําของท่านได้ เพราะหลวงปู่มั่นท่านก็เป็นพระอรหันต์ของท่านอยู่แล้ว แล้วเวลาคนทําทุกข์ทํายากมันอยู่ที่อํานาจวาสนาบารมีของบุคคลคนนั้น

อย่างเช่นเอตทัคคะ พระสีวลีมีบุญกุศลมาก ไปอยู่ที่ไหนจะมีลาภสักการะเต็มไปหมด เวลาพระโมคคัลลานะมีฤทธิ์มีเดช พระสารีบุตรมีปัญญามาก พระพุทธเจ้าเทศนาว่าการอย่างไร พระสารีบุตรอธิบายได้หมด นี่มันเป็นความชํานาญของแต่ละบุคคล อํานาจวาสนาสร้างมาแบบนั้นไง ถ้าสร้างมาแบบนั้น เรื่องที่ว่าเราสงสัย เราว่าเป็นเรื่องมหัศจรรย์ เป็นเรื่องปกติธรรมดาของท่าน เป็นเรื่องปกติธรรมดาของเศรษฐีใช่ไหม เขามีเงินทองมหาศาลใช่ไหม เขาจะกินอยู่ จะใช้สอยอย่างไร เขาสะดวกสบายของเขา ไอ้เราไม่มีสักสลึงหนึ่ง อยากจะกินหูฉลามนํ้าแดง ข้าวแกง ขอให้ได้กินเถอะ ข้าวราดแกง ๒๕ บาท ๓๐ บาท ขอให้ได้กินเถอะ อย่าสะเออะจะกินหูฉลามนํ้าแดงกับเขาเลย

แต่ถ้าเศรษฐีเขากินทุกวัน เขากินทุกวัน เช้า กลาง วัน เย็น เขากินได้ เขากินเสร็จแล้วเขายังสั่งไปเจือจานกับบุคคลคนอื่น เขากินแล้วเขายังมีเผื่อแผ่ไปให้คนอื่น เขามีของเขา เขาสะดวกของเขา นี่ก็เหมือนกัน บารมีของคน บารมีของครูบาอาจารย์ท่านเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

เราคิดคาดหมายไม่ได้หรอก ถ้าเราคิดคาดหมายไม่ได้ สิ่งที่มันเกิดขึ้นมาเป็นความจริง แต่เกิดในภาคปัจจุบันที่กําลังมีปัญหา เพราะอะไร เพราะครูบาอาจารย์ท่านทําจริงของท่าน แล้วพระที่มีปัญหาอยู่นี่ก็อวดอ้างสรรพคุณ พออวดอ้างสรรพคุณ เวลาทําไปแล้วมันก็มีแต่ความจอมปลอม มีความจอมปลอมไปมันก็ไม่ใช่ความจริง

แต่เวลาเราคุยกันเรื่องธรรมะๆ เราพูดเรื่องจริง เราพูดเรื่องจริง ความจริงมันมีอยู่ แต่ความจริงที่มีอยู่ มันมีบุคคลคนใดทําได้บ้าง มีบุคคลคนใดได้สร้างสมบุญญาธิการ สร้างอํานาจวาสนาบารมีมาเป็นแบบนี้บ้าง สัตว์อาชาไนยมันหายาก ลักษณะของผู้นํา ลักษณะของผู้นําที่สร้างสมบุญญาธิการมาหาได้ยากมาก ไอ้ขี้ทูดกุดถังอย่างพวกเราหาได้เยอะเต็มไปหมด

นี่ก็เหมือนกัน พอครูบาอาจารย์มีชื่อเสียงก็จะทําตาม เราพูดอย่างนี้เพราะมันสะเทือนใจไง ถ้าพูดจากคุณงามความดี พูดถึงหลักสัจจะความจริง ไอ้พวกขี้ทูดกุดถังมันก็จะเอาอย่างนี้ไปอ้างอิง “ฉันก็หลวงปู่มั่นน้อย หลวงปู่มั่นน้อยนั่งอยู่นี่ หลวงปู่มั่นน้อยทําได้ทุกอย่าง” จะโฆษณาหากินแล้วล่ะ

ความจริงมันก็มีอยู่ ความเท็จมันก็มีมาก ความจริงของครูบาอาจารย์ก็มีจริงอยู่ แต่ผู้ที่มาทําความเท็จ ผู้ที่มาฉ้อฉลเพื่อจะเอาประโยชน์ก็มีมาก ฉะนั้น เวลาพูดมันต้องระวังไง

ความจริงก็คือความจริง ความจริงมันคือความสะอาดบริสุทธิ์ ความจริงมันคือความจริง แต่ไอ้พวกฉ้อฉล หลวงปู่มั่นท่านบอกไว้แล้ว ต่อไปมันมีแต่คนเอาเยี่ยง ไม่เอาอย่าง มันจะเอาแต่ชื่อเสียง เอาแต่เกียรติคุณ “ลูกศิษย์หลวงปู่มั่น เป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่นองค์สุดท้าย” ห้ามคนอื่นเป็นไง “ฉันเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่นเป็นองค์สุดท้ายนะ องค์อื่นไม่มีอีกแล้ว” ห้ามมาต่อแถวนะ จะเอาอยู่คนเดียว แต่ถ้าเป็นความจริงนะ ความจริงเป็นความจริงจากในใจ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้าคนไหนเขาภาวนาดีๆ ถ้ามีแบบนั้น ถ้าเป็นแบบนั้นมันก็มีจริงของเขาอย่างนั้นจริงๆ ถ้ามีจริงอย่างนั้นจริงๆ มันเป็นเรื่องนกกับปลา มันเป็นเรื่องนกกับปลา นกกับปลาคุยกันไม่รู้เรื่อง เราคุยกันรู้เรื่องด้วยสมมุติบัญญัติ นี่มันเรื่องของวิมุตติ พ้นจากสมมุติไป มันผู้ที่วิมุตติด้วยกัน อ้าปากก็เห็นลิ้นไก่แล้วล่ะ พูดผิดพูดถูกน่ะ ถ้าความจริงเขาไม่กลัวอะไรหรอก พูดไปเถอะ ไม่มีผิด เพียงแต่ว่า หลวงตาท่านพูดบ่อย ไปไหนในย่ามนั้นมีนิวเคลียร์นิวตรอนนะ แต่มันไม่ควัก มันไม่ควักออกมา เพราะโลกเขารับไม่ได้ เขาไม่รู้กับเราหรอก ไม่มีใครรู้กับเราหรอก

ฉะนั้น สิ่งที่พอโลกไม่รู้กับเรา ไอ้พวกที่ฉ้อฉลเขาถึงมาตักตวงเอาผลประโยชน์ไง พูดสิ่งใดที่เราคาดไม่ถึง “สิ่งนั้นเป็นธรรมๆ” ไม่จริงเลย

ถ้าสิ่งนั้นเป็นธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดอย่างนี้ “อานนท์ ไม่มีกํามือในเรา” มันแบหมดไง มันพร้อมให้ตรวจสอบไง มันพูดที่ไหนก็ได้ ทําอย่างไรก็ได้ให้ตรวจสอบ แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านไม่พูดออกมา ท่านไม่แบออกมาเพราะว่ามันแบออกมาแล้วมันมีแต่คนไม่เป็นประโยชน์ไง

แต่ความจริง “ไม่มีกํามือในเรา” คือสัจธรรมนี้ไม่มีลึกลับ ไม่มีสิ่งใดซ่อนเร้น ไม่มีสิ่งใดที่เข้าถึงไม่ได้ เพียงแต่พวกเราทําได้จริงหรือเปล่าเท่านั้นเอง ถ้าทําได้จริงขึ้นมามันก็จบไง ถ้าจบขึ้นมามันก็จบ ถ้าจบ ทําไมถึงเป็นแบบนั้น

มันก็มีบุญ มีเวรมีกรรมของคน เวลาคนภาวนาไป มีครูบาอาจารย์มาเห็น มีครูบาอาจารย์มาสอน ครูบาอาจารย์มาเตือนนะ เวลาภาวนาไปแล้ว ถ้ามันจะผิดพลาดขึ้นมา จะเห็นภาพนิมิตครูบาอาจารย์มาเลย เราก็นั่งสงสัยแล้ว เราพยายามจะมีขันติ เราพยายามจะควบคุมเพื่อไม่ให้เสียหาย มันก็เป็นไปได้ มันอยู่ที่อํานาจวาสนาบารมี เวลาคนสร้างมาด้วยกัน มันคอยเตือนคอยบอกกันมันก็เป็นประโยชน์ไง นี่พูดถึงทําไมเป็นอย่างนั้นได้

แล้วอย่างที่ว่า “เคยฟังเทศน์หลวงพ่อเล่าว่า ลูกศิษย์คนหนึ่งจะเอาปืนไปยิงคน แล้วจู่ๆ หลวงปู่มั่นก็มาปรากฏตัวต่อหน้าจนมือไม้อ่อนไปหมด แล้วเลิกล้มคนยิงไป”

ไม่ใช่ เราพูดจริง แต่เราจําขี้ปากหลวงตามา เพราะหลวงตาท่านอยู่ในเหตุการณ์นั้นมา ท่านเห็นคนที่เป็นอย่างนี้มาเล่าให้หลวงตาฟัง บอกว่าท่านก็เป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่น เป็นฆราวาส แล้วมันมีปัญหาขึ้นมา มันแค้นเพื่อนมาก เพื่อนรักกันมากเลย สุดท้ายแล้วเพื่อนทําเจ็บ วันนี้อย่างไรๆ ก็ต้องฆ่า ต้องฆ่าแน่นอน เพราะเป็นเพื่อนรักกันด้วย แล้วทําความเจ็บชํ้านํ้าใจให้

เอาปืนจะไปฆ่าเพื่อนไง พอเดินไปจะไปฆ่าเพื่อน เพราะบ้านนอกใช่ไหม มันก็เดินไปตามถนน ตามทางเดิน เดินไปๆ เพราะคนไม่ได้คิดสิ่งใด จู่ๆ หลวงปู่มั่นโผล่มาต่อหน้าเลย พอหลวงปู่มั่นโผล่มาต่อหน้า พอเห็นหลวงปู่มั่น เพราะเขาเคารพอยู่แล้วไง “นี้จะไปตกนรกขุมไหน” พูดด้วยนะ “นี้จะไปตกนรกขุมไหน”

สะอึกเลยนะ ก้มลงนะ ก้มลงกราบนะ วางปืนแล้วกราบ กราบเลยนะ พอกราบ เงยหน้าขึ้นมา หลวงปู่มั่นหายไปแล้ว ไม่มี แต่ต่อหน้าชัดๆ เลย นี่ไง บุญญาธิการ ถ้าไปฆ่าเขาจะไปตกนรกขุมไหน เพราะถ้าไปฆ่าเขาก็โดนจับ ถ้าไม่โดนจับก็ต้องหนีไป หนีไปสุดล่าฟ้าเขียว แล้วมันประโยชน์อะไรล่ะ

พอเดินๆ ไป หลวงปู่มั่นโผล่มาตรงหน้า จังๆ หน้าเลย “นี่จะไปตกนรกขุมไหน”

โอ๋ย! ช็อกเลยนะ เพราะอะไร เพราะด้วยความเคารพหลวงปู่มั่นมาก แล้วอยู่ในป่าในเขา หลวงปู่มั่นมาโผล่หน้าได้อย่างไร นี่ก็ช็อกแล้ว ขนาดนี้ก็จะช็อกตายอยู่แล้ว หลวงปู่มั่นมา แล้วตัวเองก็รู้แล้วว่าหลวงปู่มั่นนิพพานไปแล้ว ทําไมมาอยู่นั่น ก้มลงกราบเลย แต่อย่างนี้ยกผลประโยชน์ให้กับธรรม ให้กับธรรมเพราะเราจะไปทําความผิดพลาดมหาศาล แล้วเพราะคุณงามความดี องค์หลวงปู่มั่นถึงมาเผชิญตรงหน้า แล้วพอกราบแล้วก็หายไป เวลามาก็ไม่เห็น เวลาไปก็ไม่เห็น ก็ถึงยกให้ว่าเป็นสิ่งที่เป็นนามธรรม พอสิ่งที่เป็นนามธรรม มันเป็นประโยชน์

นี่เรื่องจริง เรื่องจริง คนที่เป็นจริงมีตัวตนจริง แล้วคนที่มีตัวตนจริง หลวงตาไปสัมภาษณ์มา หลวงตาอยู่ในเหตุการณ์นั้นมา แล้วท่านพูดมา เราถึงเอาเรื่องอย่างนี้มาพูด เพราะเรื่องอย่างนี้มันเป็นแง่บวกไง มันเป็นแง่สิ่งที่เป็นคติเตือนใจพวกเราไง

สิ่งใดที่หลวงตาท่านพูดเป็นแง่ของธรรม ประโยชน์ของธรรม เราจําติดหัวใจเลย แล้วพูดบ่อยๆ ชอบพูดบ่อยๆ เพราะมันเป็นคติธรรมที่ครูบาอาจารย์ท่านสร้างสมบุญญาธิการมา แล้วท่านได้คุณธรรมอย่างนั้นมา

ไอ้พวกเราขี้ทูดกุดถัง มีแต่เอาของครูบาอาจารย์มาขายกินอยู่ทุกวันนี้ จําขี้ปากหลวงตามาพูดอยู่นี่ ถ้าไม่มีหลวงตา เราจะเอาอะไรมาพูด ก็พูดจากขี้ปาก เก็บขี้ปากหลวงตามาคุยโม้อยู่นี่ไง

มันเป็นประโยชน์ใช่ไหม นี่เป็นเรื่องจริง เรื่องจริงมันเป็นอย่างนั้น

ฉะนั้น “รบกวนให้หลวงพ่ออธิบายให้เข้าใจด้วย”

อธิบายอยู่นี่ อธิบายเพื่อจะไม่อธิบายต่อไปไง อธิบายให้เห็นว่าสิ่งที่เป็นนกกับปลา ในมิติของสมมุติ บัญญัติ วิมุตติต่างๆ มันเป็นระดับอย่างนั้น เราอย่าปีนบันไดจนไปคุยกันบนก้อนเมฆเลย เอาบันไดพาดขึ้นก้อนเมฆนะ แล้วขึ้นไปก้อนเมฆ แล้วไปคุยกันบนก้อนเมฆ คุยกันเรื่องก้อนเมฆ จะไปหาอยู่หากินกันบนก้อนเมฆ

เราอยู่บนพื้นดิน เราคุยกันเรื่องที่นี่แหละ แล้วเรื่องนั้นถ้าเราทําได้นะ การพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์เราเข้าใจได้ เมฆเกิดขึ้นมาได้อย่างไร ความสะสมของไอนํ้า ความสะสมของมัน แล้วมันเกิดสันดาป มันเกิดฝนได้อย่างไร เราเข้าใจได้ แต่ความเป็นอย่างนั้น เราพยายามปฏิบัติของเราให้เป็นอย่างนั้น ถ้าเป็นอย่างนั้นไป มันจะไม่สงสัยตรงนี้ไง เห็นไหม นกกับปลามันมีปัญหาไปตลอดล่ะ

ฉะนั้น เขาบอกว่า โยมที่คุยกับเขาเคารพหลวงพ่อมากนะ ผมก็เคารพหลวงพ่อมากนะ แล้วก็ฟังเทศน์ทุกคืนเลย แล้วก็เอาคําพูดของเรามาเถียงกันอยู่ทุกคืนเลย สุดท้ายแล้วก็เขียนกลับมาหาเจ้าของคือคนพูด

คําพูดของเราพูดออกไป แล้วปัญหามันก็กลับมาหาเรา ให้เราแก้ไขคําพูดของเราเอง แล้วไอ้พวกที่ฟังอยู่นั่นก็ฟังแล้วเอามาคิดไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ถ้าจริงๆ แล้วเราไม่ต้องตอบ คําว่า “ไม่ต้องตอบ” หมายความว่า เรายิ่งตอบมันยิ่งห่างไกลความจริงไปเรื่อย คนไม่รู้ตอบไป มันยิ่งห่างไกลไปๆ แต่คนที่เขารู้นะ เขาจะชักนําให้กลับเข้ามาๆ แล้วยิ่งชักนําให้กลับเข้ามา

หลวงตา เวลาหลวงปู่มั่นท่านเสียไป ท่านมีหลวงปู่มั่นเป็นที่พึ่งที่อาศัย ไปนั่งร้องไห้อยู่ปลายเท้าหลวงปู่มั่นนะ จิตดวงนี้ จิตดวงนี้คือจิตของเราเอง จิตดวงนี้มันดื้อนัก มันไม่ฟังใครเลย เพราะมันมีเหตุมีผลของมัน ใครจะสอนมันก็ไม่เชื่อ แล้วเวลามันเชื่อมันก็เชื่อหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นปั้นมาตั้งแต่ล้มลุกคลุกคลาน

จนขณะที่หลวงปู่มั่นท่านนิพพาน หลวงตาท่านกําลังพิจารณาอสุภะ พิจารณาอสุภะ กําลังจะพ้นอสุภะนั้นไป “จิตดวงนี้มันล้มลุกคลุกคลานมาขนาดไหน หลวงปู่มั่นท่านเป็นคนแต่งมา ท่านเป็นคนปั้นแต่งมา ท่านเป็นคนดูแลมารักษามา แล้วนี่หลวงปู่มั่นก็ตายไปแล้ว มันจะไปพึ่งใคร” ไปนั่งร้องไห้อยู่ปลายเท้าหลวงปู่มั่นนะ นี่ขนาดคนมีหลักมีเกณฑ์ ไปนั่งร้องไห้อยู่ปลายเท้าหลวงปู่มั่นจนสว่าง แล้วพอสุดท้ายแล้วมันคิดได้ไง อ้าว! ต่อไปนี้ไม่มีใครเป็นที่พึ่งแล้ว พยายามประมวลคําพูดของหลวงปู่มั่นที่ท่านสอนไว้

หลวงปู่มั่นสั่งว่า ให้อยู่กับพุทโธ ให้อยู่กับผู้รู้ แล้วจะไม่เสีย พยายามรักษาจิตไว้ อย่างไรก็แล้วแต่ กลับมาที่พุทโธ กลับมาที่ผู้รู้ ไม่ส่งออกไปข้างนอก ไม่พยายามแถออกไปข้างนอก กลับมาที่นี่

ท่านก็รักษาตัวท่านมาจนท่านสิ้นกิเลสไป นี่ไง คําสั่งคําสอนของครูบาอาจารย์ของเรา สิ่งใดที่มันเป็นประโยชน์ เอาตรงนั้น เอาตรงนั้น เอาสิ่งที่ท่านบอกว่าไม่ทิ้งหัวใจของเรา ไม่ทิ้งพุทโธ ไม่ทิ้งผู้รู้ เพราะผู้รู้มันทุกข์มันยาก

แล้วไปพูดถึงมรรคผลนิพพาน มรรคผลนิพพานเราก็ปรารถนา เราก็อยากเป็น ถ้าอยากเป็น วางไว้ก่อนไง แขวนเอาไว้ก่อน บอกเพื่อนนะ แขวนเอาไว้ก่อนทั้ง ๒ คน ทั้งคนที่จะตอบเพื่อน ทั้งเพื่อนที่เขาฟังอยู่ แขวนไว้เลย แล้วปฏิบัติไป วันไหนถ้าเป็นพระโสดาบัน เป็นพระอรหันต์ด้วยกัน คุยกันรู้เรื่องเลย วันไหนพอจบกิเลสแล้วนะ จะไม่สงสัยเรื่องที่ถามมาเลย เอ๊! พอจบกิเลสหมด เออ! ไม่น่าถามหลวงพ่อเลยเนาะ เราก็รู้ แหม! ของแค่นี้เอง แต่ตอนไม่รู้นี่ถามไป

นกกับปลามันคุยกันไม่รู้เรื่องหรอก แขวนไว้ เอาไว้ก่อน ปฏิบัติถึงแล้วเราจะรู้ของเรา อันนี้นกกับปลา

ถาม : ๑. การบวชเป็นพระอรหันต์ได้ มันเป็นอย่างไรหรือคะ

ตอบ : ตอบไปเมื่อกี้แล้วเนาะ พระอรหันต์เขาทําอย่างไรเนาะ

ถาม : ๒. ท่านชอบการเป็นพระไหมคะ

ตอบ : ชอบสิ ถ้าไม่ชอบเขาจะมาบวชกันทําไม อ้าว! เป็นพระเป็นศากยบุตรไง เป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ชอบมาก ชอบมากถึงบวช แล้วคนบวชเยอะด้วย ประเทศไทยพระตั้ง ๓-๔ แสนองค์

เขาอยากบวชพระ อยากบวชพระมาเป็นพระโดยสมมุติ อุปัชฌาย์ยกเข้าหมู่ ยกเข้ามาเป็นสมมุติสงฆ์ แล้วพยายามประพฤติปฏิบัติขึ้นไป มันจะกลับไป “การบวชเป็นพระอรหันต์ได้ มันเป็นอย่างไรคะ”

มันก็จะรู้เอง พอรู้เองขึ้นมาก็เหมือน ๒ คนที่เมื่อกี้มันเถียงกัน ๒ คนนั้นเขาเถียงกัน นกกับปลามันคุยกันไม่รู้เรื่อง พอมันเป็นนกหรือเป็นปลาด้วยกัน มันคุยกันรู้เรื่องเลย

นี่ก็เหมือนกัน “ชอบการเป็นพระไหมคะ”

ชอบ ชอบทําไม ชอบประพฤติปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติขึ้นไปแล้วมันก็จะรู้ไง รู้มรรครู้ผล มันก็จะเป็นแบบนี้

“แล้วมันเป็นอย่างไรคะ”

เขาคุยกันรู้เรื่องหมดเลย เพราะเขาเป็นเหมือนกัน อ้าว! มันเป็นเหมือนกันมันก็จบ จบแล้วนะ เพราะอธิบายไปแล้ว

ถาม : เวลามีคนมาเตือนเรา เวลาเราทําไม่เหมาะสม หรือทําอะไรผิดพลาด เราโกรธ หรือบางทีไม่ขอรับ เราจะมีวิธีแก้อย่างไรที่ไม่ให้โกรธ

ตอบ : นี่ไง เวลามีคนมาเตือนเรา สิ่งนี้นะ ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านเปรียบเทียบ มีบุรุษอยู่ ๒ คนเป็นเพื่อนกัน แล้วไปด้วยกัน พอไปด้วยกัน อีกคนหนึ่งเขาโดนคนร้ายยิงด้วยธนู

เพื่อนเป็นคนโง่นะ เพื่อนเป็นคนโง่คือไม่เตือนไง เพื่อนเป็นคนโง่บอกว่า เออ! เพื่อน เอ็งนอนอยู่นี่ก่อนนะ โดนยิง เอ็งนอนอยู่นี่ก่อน กูจะต้องตามไปหาไอ้คนยิงก่อนว่าทําไมมันยิงเอ็งวะ ไปตามหาคนยิงเลย ทําไมเอ็งยิงเพื่อนเราล่ะ แล้วพอยิงแล้วเอ็งยิงด้วยลูกธนูอะไรวะ ลูกธนูนี้มันทํามาจากไม้อะไรวะ แล้วลูกธนูมันมียาพิษหรือเปล่าวะ ตามไปจนจบเรื่องนะ กลับมาหาเพื่อนมัน เพื่อนมันตายแล้ว เพื่อนมันตายแล้ว

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า มีบุรุษอีกคนหนึ่งเขาฉลาด เวลาเขาไปกับเพื่อนเขา เพื่อนเขาโดนยิงด้วยธนู เขาไม่ตามไปหาใครเลย เขาช่วยเพื่อนเขา เขาดูแล เขาถอนธนูจากบาดแผลของเพื่อนเขา เขารักษาบาดแผลให้เพื่อนเขา เพื่อนเขารอดตายได้ด้วยความฉลาดของเขา เขาไม่ตามไปหาคนยิง ไม่ตามไปหาเหตุว่า “ทําไมมึงเป็นอย่างนั้น ทําไมๆ” ทําไมไปนู่นน่ะ ไอ้คนที่โดนยิงมันเจ็บ อู๋ย! เจ็บๆ มันไม่ดูเพื่อนมันเลย

คําเตือน คําเตือนเขาถอนธนูจากเรา เราโดนยิงแล้ว เราโดนยิงด้วยความผิดพลาด เราทําความผิดพลาด เราทําความไม่เหมาะสม เราโดนกิเลสยิงแล้ว เราโดนกิเลสยิงแล้ว แล้วมีคนเขาจะช่วยถอนธนูของเรา เราไปโกรธเขาทําไม

ต่อไปนี้นะ เวลาเราเจ็บไข้ได้ป่วยอย่าไปหาหมอนะ เดี๋ยวหมอมันฉีดยาแล้วเจ็บ เดี๋ยวจะไปอัดหมอเลย วันหลังพอไม่สบาย อยู่บ้าน ไม่ไปหาหมอ เดี๋ยวไปโกรธหมอไง เพราะหมอมันฉีดยาเอา หมอมันผ่าตัด

อ้าว! เราไปหาเขา เราไปหาหมอใช่ไหม เราเจ็บไข้ได้ป่วย เราไปหาหมอใช่ไหม หมอจะฉีดยาก็ เออ! ฉีดสิ อยากหาย อ้าว! หมอบอกต้องผ่าตัด ผ่าตัดก็ผ่าตัด ก็อยากจะหาย อ้าว!

นี่ก็เหมือนกัน เราคิดแง่กลับไง ถ้าเราคิดมุมกลับ เราจะได้ธรรม ถ้าเราคิดตามกิเลส “มันก็จะเป็นอย่างนี้ เรื่องของเรา สิทธิของเรา มายุ่งอะไรล่ะ” จะล่อเขาแล้ว “สิทธิของเรา ใครจะมายุ่งด้วย” กิเลส ทิฏฐิเกิด มิจฉาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิมันทิฏฐิที่ถูกต้อง

ฉะนั้น เวลาเขาเตือนเรามีเหตุมีผลไหม สรรเสริญ นินทา โลกธรรม ๘ ธรรมะเก่าแก่ คนที่มีคุณธรรม คนที่เป็นพ่อเป็นแม่ คนที่เป็นญาติพี่น้องเขาเตือนด้วยผลบวก เขาเตือนด้วยเมตตาธรรม เขาเตือนด้วยความจริง

คนที่เขาหลอกลวง เราทําคุณงามความดี คนที่ชักให้เราออกนอกทาง อันนี้เขาเตือนโดยเล่ห์กล เพราะมันมีสรรเสริญนินทาไง ธรรมะเก่าแก่ไง มันมีของประจําโลก เพราะจิตใจของคนมันแตกต่างหลากหลาย ทีนี้คําเตือน เราก็ต้องพิจารณาว่าเตือนจริงหรือเปล่า เตือน มันมีเหตุมีผลพอไหม ถ้ามีเหตุมีผล นี่ไง ถอนลูกศรจากใจของเรา ถ้าถอนลูกศรจากใจของเรา มันเป็นประโยชน์กับเรา มันเป็นประโยชน์กับเรา มันก็ถูกต้อง สิ่งที่ถูกต้องดีงาม ถูกต้องดีงาม มันต้องแก้ที่เรา

เพราะคําว่า “กิเลสๆ” มันคือตัณหาความทะยานอยากล้นฝั่ง มันไม่มีเหตุมีผลหรอก กิเลสไม่เคยมีเหตุมีผล กิเลสมันพาลอย่างเดียว มันจะเอาชนะทุกอย่าง แล้วเอาชนะ เอาชนะโดยไม่มีเหตุมีผล

แต่ถ้าเป็นธรรม เป็นธรรมมันมีเหตุมีผล ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันมีเหตุของมัน มีเหตุของมัน เห็นไหม ในเมื่อเขาเป็นพ่อเป็นแม่ ในเมื่อเขาเป็นญาติพี่น้อง ในเมื่อเป็นญาติผู้ใหญ่ เขามาเตือน มาเตือนมันก็ต้องมาใคร่ครวญสิ

แล้วพอโตขึ้นมา เพราะเป็นตามวัย เด็กไม่เคยยอมรับว่าเด็กผิด เด็กไม่มีใครว่าผิดเลย มีแต่พ่อแม่ผิดหมด เด็กไม่เคยผิด แต่เวลาโตขึ้นมาแล้วมันเป็นไปตามวัย พอโตขึ้นมา อืม! มันชักมีเหตุมีผลขึ้น ยิ่งโตขึ้นไป

จิตใจของเรามันอ่อนแอ มันไม่มีเหตุมีผลของมัน ถ้าจิตใจของเรามั่นคงขึ้นมา เพราะเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วฝึกหัดของเราขึ้นมา มีสติมีปัญญาขึ้นมา มันมีเหตุมีผลของมัน มีเหตุมีผล ฟังกันรู้เรื่อง

ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านคุยกัน ดูสิ เวลาธรรม จิตใจของเราอ่อนด้อยกว่า ท่านคุยอะไรกัน ฟังไม่รู้เรื่องนะ เวลาอาจารย์กับอาจารย์คุยกัน เรานั่งฟังประจํา หลวงปู่เจี๊ยะกับหลวงตาคุยกัน เรานั่งอยู่นั่นทุกที

เพราะหลวงตามานะ ท่านจะคุยกับหลวงปู่เจี๊ยะตัวต่อตัว เราไปนั่งอยู่นั่นน่ะ หลวงปู่เจี๊ยะไล่เลย “ไป ผู้ใหญ่จะคุยกัน”

หลวงตาบอก “ไม่ต้อง นั่งอยู่นี่”

ประจํา เวลาไป หลวงปู่เจี๊ยะไล่เลยนะ เพราะหลวงปู่เจี๊ยะท่านจะคุยเรื่องส่วนตัว เรื่องของท่าน แต่หลวงตาบอก “เอ็งนั่งอยู่นี่” เรานั่งฟังมาประจํา เวลาผู้ใหญ่คุยกันน่ะไม่รู้เรื่อง เขาคุยอะไรกันน่ะ

เวลาหลวงตากับหลวงปู่เจี๊ยะคุยกันประจํา แล้วเราก็นั่งอยู่นั่นๆ ทีนี้นั่งอยู่นั่น เราไม่ทันนะ พอเราพัฒนาเราทันขึ้นมา เออ! พอฟังๆ แล้วก็เก็บไว้ในใจ แล้วมาภาวนา เดินจงกรม นั่งภาวนาไป พอระดับของใจมันเสมอกัน เข้าใจได้ นี่ก็เหมือนกัน มันเป็นไปอย่างนั้น ฉะนั้น ถ้าจิตใจเราอ่อนด้อย จิตใจ วุฒิภาวะของเราอ่อนแอ เราก็เก็บของเราไว้ก่อน แล้วก็มาพิจารณาของเรา

นี่เขาถามว่า เวลาเขาเตือนเรา สิ่งที่ความไม่เหมาะสม โกรธทุกทีเลย โกรธทุกทีเลย

โกรธก็ทิฏฐิมานะของเราไง ทิฏฐิมานะของเราใครจะแก้ให้ อ้าว! ใครจะแก้ให้เรา นี่ไง เวลาเราปฏิบัติของเรา เป็นพระโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี ใครอยากเป็นบ้าง ยกมือ อยากเป็นหมดเลย แล้วใครทําให้ล่ะถ้าใจมันไม่ทําขึ้นมา อ้าว! ใจมันไม่สํารอกคายกิเลสออก มันจะเป็นพระโสดาบันได้อย่างไร

อ้าว! พระโสดาบันไปเอาจากที่ไหน เอาในตําราหรือ เอาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหรือ เอาจากหลวงปู่มั่นหรือ เอาที่ไหนก็ไม่มีถ้าใจมันไม่เป็น ถ้าเป็นมันเป็นอย่างไรล่ะ เป็นก็ศีล สมาธิ ปัญญา เกิดมรรค เกิดธรรมจักร ถ้าจักรมันเกิดขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพูดถึงว่า คําเตือนขึ้นมาว่าทําไม่เหมาะสม มันเป็นที่ไหนล่ะ แล้วจะแก้ แก้ที่ไหนล่ะ? ก็แก้ที่ใจเราไง แก้ที่ใจ แก้ที่สัมมาทิฏฐิ แก้ที่สติปัญญา ปัญญามันแยกแยะของมันอะไรควรไม่ควร ถ้าอะไรไม่ควร พอควรไม่ควรมันถอนศร ลูกศรนี่ชักออกๆๆ แล้วแผลเจ็บไหม? เจ็บ

ถ้าเรามีทิฏฐิมานะอย่างไรก็แล้วแต่นะ แล้วมีทุกคนส่งตูดหมดเลย “โอ้โฮ! หลวงพ่อพูดถูก หลวงพ่อพูดถูก” ลอยเลยนะ

พอเราพูดเสร็จ พวกนั้นบอกว่า “หลวงพ่อพูดผิด” โอ๋ย! แฟบหมดเลย เหลือนิดเดียว

นี่เหมือนกัน ต้องการให้คนยกย่องสรรเสริญอย่างเดียวไง ต้องให้มีคนยอมรับเราอย่างเดียวไง ทําไมคนที่เห็นต่างเราไม่ได้หรือ คนที่เห็นต่างกับเรามีประโยชน์ไหม ก็คิดสิ ถ้าคิดของเราขึ้นมา มีปัญญาขึ้นมา มันก็ใช้ได้ไง ไม่ต้องให้คนชมตลอดไป

เวลาคนชม ดูสิ เวลาเขาชม ชอบใจมาก แต่สําหรับเรานี่ไม่ ใครมาชม โดนทุกที ไม่ต้อง ไม่เอา ไม่ให้ใครชม ใครเข้ามานี่หงายท้องแล้วกันแหละ

เพราะสิ่งนี้มันทําให้คนเสียได้ คนที่เสียนะ เสียเพราะเหตุนี้ เสียเพราะคนเยินยอสรรเสริญนี่แหละ ผู้มีอํานาจเสียเพราะคนสอพลอ มันเสีย เสียตรงนั้นน่ะ

เรื่องอย่างนี้เพราะอยู่กับหลวงตามานาน หลวงตาบอกเลย ถ้าใครมาชม ถามว่า มาชมเพราะอะไร ใครมาชมท่านจะถาม ทําไมถึงชมอย่างนั้น มีเหตุผลอะไร เพราะอะไร เพราะเราไม่ต้องการแล้ว เราไม่ต้องการการติฉินนินทาจากใคร ใครด่า เชิญ ใครชม ชมทําไม ชมทําไม

นี่ไง แสดงว่าเขาสอพลอ เขาจะทําให้เราเสียหายไง

แต่หลวงตานะ เมื่อก่อนเราอยู่กับท่าน ถ้าใครชมนะ ท่านจี้เลย เพราะคนอย่างท่านต้องชมไหม คนอย่างท่านต้องใครไปชมท่าน แล้วใครมาชมท่าน ถามเลย ทําไมชม ถ้าเขาบอกว่าชมเพราะหลวงตามีศีลมีธรรม เออ! อย่างนี้ฟังได้ แต่ถ้าชมด้วยความศรัทธาอะไร ท่านเอ็ดเอาเลย “ไม่มีเหตุมีผล”

นี่ขนาดเรื่องข้างนอกนะ นี่เราอยู่กับครูบาอาจารย์มา คือท่านทําเป็นแบบอย่างให้เราเห็นน่ะ ขนาดท่านไปไหนนะ ท่านบอกว่ามีคนจะลัดคิวให้ ท่านปฏิเสธก่อน ท่านบอกไม่เอา ท่านพูดเอง ไม่เอา เราไม่เอา เพราะทําไมรู้ไหม เพราะเวลาเราเดินเข้าไป ไอ้คนที่อยู่คิวข้างหน้าเขารู้เห็นว่าเราแซงเขาไป เขาไม่พอใจอยู่แล้ว ในใจทุกคนไม่พอใจหรอก ถ้าใครแซงคิวเรา ทุกคนไม่พอใจทั้งนั้นแหละ แต่เขาไม่กล้าพูดออกมา เพราะว่าด้วยอํานาจของพระ ด้วยอํานาจของคนที่มาตัดตอนให้

ท่านบอก ไม่มีประโยชน์หรอก ไปตามคิวนั่นแหละ ไปตามคิวไว้ ใครก่อนหน้าก่อนหลัง ไปตามนั้น แล้วเสร็จแล้วออกมา มันไม่มีการกระทบกระเทือนกัน แล้วมันเป็นประโยชน์ นี้เป็นนิสัยของท่าน ไม่เอารัดเอาเปรียบใคร ไม่ชอบลัดคิว ไม่ชอบทําใดๆ ทั้งสิ้น ท่านทําของท่านอย่างนั้น นี่พูดถึงว่าถ้าเป็นธรรมนะ ฉะนั้น สิ่งที่อย่างนี้ถ้าเป็นธรรมมันก็เป็นอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่าคําชม คําชม คําติ คําต่างๆ เราต้องใช้ปัญญาของเรา ใช้ปัญญาของเราแล้วแยกแยะของเรา แต่ถ้ามันเป็นอย่างนั้นปั๊บ มันจะย้อนกลับมาที่นี่ ที่ว่าเวลาโกรธ

ถ้าโกรธขึ้นมานะ มีคนมาถามปัญหาเยอะมาก “หลวงพ่อ เวลาเป็นอย่างนี้ ทําอย่างไร”

บอกว่า ให้ด่าตัวเอง ให้ด่าตัวเอง เวลาเราผิดพลาด ให้ติตัวเอง ใครติตัวเองได้ คนนั้นจะเป็นคนดี ใครรู้จักความบกพร่องของเรา แล้วติเราไง ติเพื่อก่อ เราติเราสิ ทําไมเราผิดพลาดอย่างนี้ ทําไมเราทําตัวอย่างนี้ พอทําผิดพลาดไปแล้วเสียใจ ไม่ควรทําอย่างนี้ คอยติตัวเอง ถ้าใครติตัวเอง จับความผิดของตัวเองได้ คนนั้นจะเป็นคนดี แล้วคนนั้นจะมีความสุข

แต่ถ้าคนไม่ติตัวเองเลย จะให้คนอื่นชมยกย่องตลอดไป คนคนนั้น เห็นไหม ง่ายๆ เลย คนจะมาปอกลอกเรานะ มันมายกตูดหน่อยเดียว หมดนะ คนที่จะเอาประโยชน์กับเรา “แหม! ยอดๆ ยอดๆ” หมดตัว ไม่มีประโยชน์อะไรเลย

แต่ถ้ามีสติปัญญา มันเข้าใจได้ แล้วเราจะไม่เป็นเหยื่อใครเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนที่นี่ ฉะนั้น ธรรม ธรรมอยู่ในหัวใจของสัตว์โลก ถ้าสัตว์โลกมีธรรมในใจทุกๆ คนนะ ทุกคนประเสริฐหมด แล้วไม่มีใครเอารัดเอาเปรียบใคร มันละอายกับใจไง มันมีความละอายกับใจนะ เราทําอะไรไปมันละอายกับใจ มันทําไม่ลงหรอก ทําไม่ได้ แล้วจิตใจคนเป็นอย่างนี้ทุกคน สังคมเรา อู้ฮู! มันจะมีความสุขขนาดไหน สังคมเราจะมีดีขนาดไหน

นี่พูดถึงว่า ถ้าจะเอาชนะตัวเองนะ ให้พยายามติมัน แต่ถ้าเราใช้กับคนใกล้ชิด ด่ามัน ด่ามันเลย เรานี่ด่าตัวเองมาเยอะมาก เวลาเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนานะ ถ้าทําไม่ได้ ด่าเช็ดเลย คนเลวทราม คนใช้ไม่ได้ ด่ามากกว่านี้เยอะ นี่มันออกไมค์ ด่าตัวเอง ด่ามาเยอะมาก ด่าสุดๆ เลย

แล้วเวลาภาวนาไปแล้วมันว่ามันเก่ง เอ็งไม่ได้ขี้ตีนหลวงปู่มั่นหรอก หลวงปู่มั่นท่านทุกข์กว่าเรามาเยอะนัก ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติมา ท่านทุกข์กว่าเราเยอะนัก ไอ้เรามีหมู่มีคณะ มีสังคมคอยซัพพอร์ต คอยดูแลอยู่มหาศาล ยังอ่อนแอได้ขนาดนี้ สมัยหลวงปู่มั่นไม่มีใครมาดูแลเลย ไปอยู่ไหนหัวเดียวกระเทียมลีบ ด้วยตัวคนเดียว บุกป่าฝ่าดงมา ทุกข์ยากมาขนาดไหน ท่านยังเอาตัวท่านรอดมาได้

นี่ไง ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เจริญด้วยผู้ที่จะมาส่งเสริมศาสนาให้มั่นคง ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ท่านถึงมาอนุโมทนากับหลวงปู่มั่น เพราะหลวงปู่มั่นจะทําประโยชน์สาธารณะ จะทําประโยชน์เพื่อสังคม จะทําประโยชน์กับโลก เอวัง

๓

ต้องซํ้าๆ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๗ กรกฎาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ผมควรปฏิบัติอย่างไรต่อไป ต้องไปฝึกสมาธิให้แน่วแน่ก่อน หรือเจริญปัญญาต่อไปในแนวทางใด ขอความเมตตาหลวงพ่อด้วยครับ”

(โอ้โฮ! นี่หัวข้อคําถามยาวเหยียดเลย)

ก่อนอื่นผมขอเล่าการปฏิบัติที่ผ่านมาก่อนครับ การทําสมาธิส่วนใหญ่ ผมจะได้เพียงแค่สงบระงับ ไม่ฟุ้งไปภายนอก รับรู้สิ่งต่างๆ อยู่ แต่ไม่เข้าไปกวนถึงจิต เคยทําจนเป็นสมาธิสมบูรณ์ คือทุกอย่างดับไปหมดเพียงครั้งเดียว แต่ดีใจไปหน่อย เลยหลุดออกมาจากอารมณ์สมาธิ หลังที่สงบตามกําลังอันน้อยนิดพอสมควรแล้ว กระผมก็พิจารณาร่างกายเลย โดยแล้วแต่บางวันจะพิจารณาต่างๆ กันไป แต่จะอธิบายตามลําดับที่สะดุดใจมากๆ นะครับ

๑. กระผมพิจารณาร่างกายเป็นธาตุ ๔ แบ่งเป็นธาตุดินใส่ถังใบหนึ่ง ธาตุนํ้าใส่ถังใบหนึ่ง ลม ไฟ ใส่ถังใบหนึ่ง ทําไปเรื่อยๆ จนมันรู้สึกเมตตาไปหมด พอเห็นว่าสิ่งต่างๆ เป็นธาตุไปตามๆ กัน เหมือนกันหมด เราเหมือนเขา เขาเหมือนเรา จนบัดนี้ ๔-๕ ปีแล้วยังไม่คิดจะตบยุงหรือบี้มดเลยครับ มันรู้สึกเหมือนฆ่าคนคนหนึ่งเลย

๒. เมื่อพิจารณาร่างกายไปเรื่อยๆ โดยปกติเวทนาร่างกายมันก็มากวน กวนหนักๆ ก็ประมาณชั่วโมงที่ ๒ ที่ ๓ ไปแล้วนะครับ แรกๆ ก็พยายามสู้กันอยู่ แต่ไม่ไหว ล้มไปหลายสิบรอบ ปวดขา นอนดีกว่า จนไปได้กําลังใจจากหนังสือของหลวงปู่ขาว จึงฮึดสู้เอาตายเป็นตาย พอเจอกับมันทีไร เราตายทุกที (ลงหมอน) แค้นอยู่ลึกๆ โดยปักใจว่าวันนี้อย่างไรก็ต้องรู้หน้ามันให้ได้ ตายช่างมัน เราทําสมาธิตายก็ให้มันตาย ตายในขณะที่ทําสมาธิ อย่างน้อยกูก็ไปสวรรค์วะ กราบขออภัยที่เป็นคําที่คุยกับตัวเองครับ

หลังจากนั้นมาเริ่มจากปวดตุบๆ ที่ขาจนรู้สึกเหมือนโดนไฟเผาทั้งตัว ปวดแสบปวดร้อนจนรู้สึกว่าตัวสั่นไปหมด ใจก็จะพิจารณาแยกกาย จิต เวทนา ออกจากกันดังนี้ ขณะที่จิตขณะนั้นจิตสงบมาก มากกว่าปกติ ทั้งที่กายยังสั่นอยู่ เวทนาก็รุมพริบๆ เหมือนไฟเผาเลยครับ เลยรู้ว่าไอ้ทุกข์นี้มันไม่ใช่เราจริงๆ หรือ ไฟทั้งกองนี่ยังเอามาเป็นเราอีกหรือ จะโง่ไปถึงไหน ไฟนี้ไม่เห็นหรือ

ส่วนจิตมันก็นิ่งอยู่อย่างนั้น มีแต่กายกับทุกข์มันดิ้นใส่กัน พิจารณาไปเรื่อยๆ โดยไม่คิดว่าจะถอย เพราะมอบตายไว้แล้ว จนพอถึงที่ปุ๊บ มันสว่างวูบ ไฟที่เป็นทุกข์ที่เผาตัวอยู่มันหายวับไปเลย นํ้าตาร่วง พังเลยนะครับ ทั้งปีติ ทั้งสลดในความโง่ของตัวเอง ของอยู่กับตัวมา ๒๐ กว่าปี ทําไมไม่รู้ ทําไมเพิ่งเห็นไฟทั้งกอง ทําไมถึงกอดมาตั้งนาน นึกถึงพระคุณของพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถ้าไม่มีท่าน เราก็ไม่มีทางรู้ได้เลย กราบพื้นอยู่คนเดียวครับ นํ้าตาเต็มหน้าเลยครับ แต่หลังจากนั้นก็ไม่รู้จะจับหลักตรงไหนต่อ กราบขอเมตตาช่วยแนะนําทางที่เหมาะสมกับความโง่เง่าของผมด้วยครับ

ตอบ : นี่คือคําถามนะ ถ้าเป็นคําตอบนะ คําตอบเวลาถามมาทางเว็บไซต์ ถามมาทางเอกสาร เราก็เหมือนศาลเนาะ ศาลเขาจะพิพากษาตามสํานวน ถ้านอกสํานวน เขาไม่ให้เอาเข้ามาในสํานวน นี่ก็เหมือนกัน เขียนมาอย่างนี้ก็ต้องตอบภาษานี้ แต่มันมีรายละเอียดปลีกย่อยอีกเยอะแยะ ถ้ารายละเอียดปลีกย่อย เราจะรู้ได้อย่างไร ฉะนั้น ถ้าเป็นศาล ศาลเขาตัดสินตามสํานวนที่ตํารวจ ที่อัยการส่งมา แล้วศาลก็ต้องตัดสินตามนั้น

นี่ก็เหมือนกัน จะพูดก่อนไง ไม่ใช่ว่าเขาเขียนมาอย่างไรก็ตอบอย่างนั้น เขาเขียนมาอย่างไร จริงไม่จริงก็ไม่รู้ หลวงพ่อก็ แหม! พอนั่งเทียนได้ก็ใส่ใหญ่เลย ฉะนั้น จะบอกว่า ถ้าศาลเขาตอบตามสํานวน สํานวนอย่างไร เขาตอบตามนั้น นี่ก็เหมือนกัน ตอบตามสํานวนนั้น

ฉะนั้น ถ้าการปฏิบัตินะ การปฏิบัติมันจะมีเหตุมีผลของมัน ฉะนั้น ถ้าปฏิบัติจะมีเหตุมีผลของมัน จะตอบเป็นข้อๆ

ข้อที่ ๑ อารัมภบท พอทําจิตของเรา พอความสงบ ความสงบพอมันจะไม่ฟุ้ง แล้วเราก็พิจารณาไปเลย นี่มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันสงบต่างๆ ที่โลกเขาทํากันๆ อยู่นี่ ที่โลกเขาทําบอกว่าใช้ปัญญาๆ มันปัญญาโลกๆ ทั้งนั้นแหละ ปัญญาโลกๆ คือตรึกในธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรามาตรึก มาใคร่มาครวญกัน มันก็ซาบซึ้งๆ อย่างที่ว่า อันนี้มันเป็นปัญญาทางโลก โลกียปัญญา คือจิตมันยังไม่มีหลักมีเกณฑ์ของมัน ถ้าจิตมีหลักมีเกณฑ์นะ มันจะมีความเห็นภาวนามยปัญญาไปอีกเรื่องหนึ่งเลย ฉะนั้น ไปอีกเรื่องหนึ่ง คนภาวนาแล้วมันจะรู้ของมัน

อย่างเช่นแม่ครัว ของที่เอามาทําครัว เราเอามา อะไรสุกอะไรดิบ เรารู้ แล้วเราจะเอามาผสมกันให้มันเป็นอาหาร เราจะมาทําครัวให้เป็นอาหารแต่ละชนิดๆ เราต้องมีส่วนผสมแตกต่างกันไป เพราะอาหารมันแตกต่างกัน วัตถุดิบแตกต่างกัน อาหารก็แตกต่างกัน ชื่อเรียกก็แตกต่างกัน

ในการประพฤติปฏิบัติก็เหมือนกัน ถ้าเรายังใช้ความรู้สึกนึกคิดของเราอยู่อย่างนี้ มันก็เป็นโลกๆ ความรู้สึกนึกคิดของเรา เราว่าเป็นปัญญาๆ มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านทําเป็น ท่านจะรู้เลยว่าปัญญาอบรมสมาธิมันมีผลของมันแค่ไหน ผลของมันก็คือสมถะ ผลของมันก็คือสมาธิ ผลของมันก็คือการปล่อยวาง สมถะคือการปล่อยวาง สมถะคือสมาธิ สมถะคือการปล่อยวางจากความฟุ้งซ่าน ปล่อยวางจากความยึดมั่นถือมั่นในอารมณ์นั้นมันก็ปล่อยวาง มันก็เป็นสมถะเข้ามา

ในการใช้ปัญญาๆ ที่เราพิจารณาใช้ปัญญากันไป ปัญญาพอประมาณ ระงับความฟุ้งซ่าน ใช้ปัญญาของเราไป มันก็เป็นปัญญา นี่ฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาในโลกียปัญญา ผลของมันก็คือสมถะ ผลของมันก็คือสมาธิ จะปฏิเสธสมาธิไม่ปฏิเสธสมาธิ ผลของมันก็คือสมาธิ เพราะมันเป็นขั้นตอนระหว่างที่จิตจะก้าวเดินผ่านอย่างนี้ไป

ฉะนั้น ถ้ามันไม่ฟุ้งซ่าน พิจารณาของมันไป มันก็ถูกต้อง ถูกต้อง แต่แล้วถูกต้อง ถ้ามีครูบาอาจารย์ก็จะต้องบอกว่า เออ! ทําไป แล้วซํ้าไป เวลามีปัญหาต่างๆ เขาไปถามหลวงตาว่าควรทําอย่างไรต่อไป ท่านบอกให้ซํ้าๆ

ซํ้า หมายความว่า คนคนนั้นถ้าทําสิ่งใดเป็นมันก็มีพื้นฐานตรงนั้นไป ถ้าซํ้าก็ทําแบบนั้นมันก็เจริญงอกงามขึ้นไป แต่พอเราปฏิบัติสิ่งใดแล้ว เราว่าเรารู้เราเข้าใจแล้ว เราก็จะกระโดดข้ามไป จะเอาไอ้นั่น จะปีนดวงดาว จะขึ้นก้อนเมฆ จะไปดวงจันทร์กันน่ะ...ไม่ต้องไปหรอก เขาสํารวจดวงจันทร์ เขายิงจรวดจากฐานจากโลกนี่แหละ เขาจะไปดาวอังคาร ไปไหน ฐานยิงจรวดมันก็อยู่ในโลกนี่แหละ นี่ก็เหมือนกัน มันก็อยู่ในใจเรานี่แหละ ถ้าอยู่ในใจเรา ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา ค้นคว้ากันที่ใจนั้น ถ้าคิดอย่างไร นั่นเป็นไป

นี่พูดถึงว่า เขาทําความสงบ พอไม่ฟุ้งซ่านก็ใช้ปัญญาของเขาไป

จิตมันไม่ควรใช้ปัญญาไป พยายามทําจิตให้มันสมบูรณ์ขึ้นมา พอขณะที่จิตมันสมบูรณ์ เคยดับความรู้สึกได้หนหนึ่ง ดับได้ครั้งเดียว แต่ดีใจไปหน่อย พอมันจะลง จะลง มันจะดับ มันจะลงสู่อัปปนาสมาธิ อัปปนาสมาธิมันรวมใหญ่ มันลงได้ ถ้าลงได้ขึ้นไป ส่วนใหญ่แล้วมันมหัศจรรย์ นี่ดีใจไปหน่อย ออกเลย นี่ดีใจไปหน่อย

คนที่ชํานาญเรื่องนี้ ถ้ามันชํานาญของมันนะ พุทโธๆๆ เราจะรู้เลยว่าพุทโธมันพุทโธขนาดไหน แล้วพุทโธละเอียดอย่างไร พุทโธมันจะคลายตัวอย่างไร พุทโธจนพุทโธไม่ได้ คําว่า “พุทโธไม่ได้” มันเป็นหนึ่ง

คนเรามันมีอารมณ์เป็นสอง คือธรรมชาติที่รู้หนึ่ง คือธาตุ ธาตุรู้คือความรู้สึกนี้หนึ่ง แล้วความคิด ถ้าไม่มีความคิด ความรู้สึกนี้มันก็ไม่ชัดเจน ถ้ามันปล่อยวาง ปล่อยวางความคิดจนมาเป็นธรรมชาติที่รู้ สัมมาสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันชัดเจนของมัน มันรู้ของมันนะ แล้วถ้ามันรู้ของมัน มันเห็นของมัน มันทําของมันได้ มันจะทําของมันได้บ่อยๆ นี่ชํานาญในวสี ถ้าชํานาญได้ มันจะเข้าไปพักได้ นี่คนที่มีกําลัง

กองทัพ เวลาเขารบทัพจับศึก ถ้ากองทัพใด เสบียงกรัง นํ้ามันสมบูรณ์ ลูกกระสุนสมบูรณ์ อาวุธสมบูรณ์ หน่วยซ่อมกําลังสมบูรณ์ กองทัพนั้นมันไปได้ไม่มีที่สิ้นสุด ไม่มีขอบเขต

กองทัพไหนออกไปนะ พอไปถึงกลางทางนะ เสบียงหมด อาหารก็หมด นํ้ามันก็ไม่มี รถก็เศษเหล็กไง อาวุธที่แบกมา ปืนก็เป็นเศษเหล็กหมดเลย เพราะมันไม่มีกระสุนไง นี่ไง ถ้าไม่มีสมาธิ ไม่มีสมาธิ ไม่มีกําลัง ไม่มีสติ สมาธินะ กองทัพไปไม่รอดหรอก ไปไม่ได้หรอก

แหม! พอออกจากค่ายนะ แหม! เตรียมพร้อมเลย อาหารสมบูรณ์ แหม! มีความคึกคัก ไปถึงครึ่งทาง มันใช้จ่าย มันกินจนหมด กระสุนก็ยิงเล่นกันไป ถึงข้างทางเจอนกเจอไม้ก็ยิงเล่น ฝึก ฝึกเพื่อความชํานาญ เดี๋ยวเจอข้าศึกจะได้ยิงมัน อู๋ย! เก่งมาก ยิงนกตกปลาไปเรื่อย ไปเจอข้าศึกจริงๆ ก็กระสุนหมด แล้วจะไปรบกับใคร

สัมมาสมาธิ ถ้าคนบอกว่า “สมาธิไม่สําคัญ สมาธิไม่เป็นอะไร”

ไม่เคยปฏิบัติหรอก ถ้าคนเคยปฏิบัติมาไม่กล้าพูดอย่างนั้น ผู้ที่เคยออกรบเขาจะเตรียมความพร้อมของเขา สิ่งที่เป็นเสบียงกรังของเขา เขาต้องพร้อมของเขา กองทัพฝึกหัดมาเข้มแข็ง นักรบนี่สุดยอดเลย ไปถึงมีมือเปล่าไป จะไปรบกับข้าศึก เป็นไปไม่ได้หรอก จะกองทัพมากน้อยขนาดไหน ตายหมด เป็นไปไม่ได้

แต่ถ้าเป็นไปได้นะ เสบียงกรังของเรา อาหารการกินมันไปฆ่าใคร มันจะไปยิงใคร ข้าศึก จะเอาอาหารไปทุ่มให้มันตาย มันไม่ตายหรอก แต่ของเราต้องกิน เราไม่มีกิน เราก็ไม่มีแรงไปฆ่าเขา เราจะไปฆ่าเขา เราก็ต้องมีอาหาร อาหารไม่ฆ่าใครหรอก แต่มันมาเพิ่มกําลังให้เรา เราจะไปฆ่าเขามันเป็นลูกปืนนะ อาวุธต่างๆ ที่จะไปหาข้าศึก แต่ถ้าเราไม่มีกําลัง เรายกปืนก็ยังไม่ไหว ยิงใครก็ยิงไม่เป็น แล้วบอกว่าจะรบทัพจับศึก มันเป็นไปได้อย่างไร เขาบอกอาหารไม่จําเป็นหรอก มันต้องมีระเบิดนิวเคลียร์...นิวเคลียร์ เดี๋ยวมันจะระเบิดตายคามือ เพราะมันไปยิงใครไม่เป็น

ฉะนั้น สัมมาสมาธิถึงสําคัญนะ ถ้าสําคัญขึ้นมา เราทําของเรา ถ้าใครมีพื้นฐานที่ดี เขาจะทําของเขาได้

ฉะนั้น คําถาม “๑. กระผมพิจารณาร่างกายลงเป็นธาตุ ๔ แยกเป็นธาตุดินใส่ถังหนึ่งใบ ธาตุนํ้าใส่ถังหนึ่งใบ ธาตุลม ธาตุไฟใส่ถังอีกใบหนึ่ง ทําไปเรื่อยๆ จนมันรู้สึกเมตตาไปหมด เพราะเห็นว่าสิ่งต่างๆ มันเป็นธาตุไปตามๆ กัน เหมือนกันทั้งหมด เราก็เหมือนเขา เขาก็เหมือนเรา บัดนี้ ๔-๕ ปีแล้วยังไม่คิดจะตบยุงหรือบี้มดแม้แต่ตัวเดียวครับ เพราะมันรู้สึกเหมือนฆ่าคนคนหนึ่ง”

เห็นไหม ถ้าจิตใจเป็นธรรม จิตใจเป็นธรรม ปัญญาอบรมสมาธิ เอาธาตุดินใส่ถังหนึ่ง ธาตุนํ้าใส่ถังหนึ่ง ธาตุไฟใส่ถังหนึ่ง ธาตุลมใส่ถังหนึ่ง มีคนปฏิบัติอย่างนี้เยอะ ถ้าคนปฏิบัติอย่างนี้เยอะนะ ครูบาอาจารย์หลายองค์ที่ท่านสอนว่า ให้ท่องเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ

เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ท่องไปเรื่อยๆ บางคนท่องเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ท่องบริกรรมไปเรื่อยๆ มันก็สงบได้ พอสงบได้ บางคนบอกสงบได้แล้วมันจะมีฤทธิ์มีเดชด้วย รู้โน่นรู้นี่ รู้ไปทั่ว นี่เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ

เกสา ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง มันเป็นดิน นํ้า ลม ไฟหรือเปล่า? มันก็เป็น เห็นไหม ถ้าพูดถึงคนภาวนาเป็นนะ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ธาตุ ๔ กรรมฐาน มันเป็นคําบริกรรมทั้งนั้นน่ะ มันเป็นคําบริกรรม ทีนี้เราพิจารณาของเรา เราเอาดินถังหนึ่ง นํ้าถังหนึ่ง ลมถังหนึ่ง ไฟถังหนึ่งแยกออกจากกันๆ เราแยกออกจากกันเรื่อยๆ ปัญญามันเกิด ปัญญามันมีของมัน ทีนี้ปัญญามี เดี๋ยวนี้ ๔-๕ ปีแล้วจิตใจมันดีมาก แม้แต่ว่ายุงก็ไม่กล้าตบ แม้แต่จะบี้มดตัวหนึ่งก็ไม่ทํา เพราะคิดว่ามันเหมือนกับฆ่าคนคนหนึ่ง

ถ้าจิตใจของคนนะ เวลามันดี มันดีอย่างนี้ เขาเรียกเจริญ ถ้ามันไม่เจริญ มันมีเสื่อมไหม โดยปกตินํ้าไม่ขึ้นไม่ลง เราจะรู้นํ้าขึ้นนํ้าลงได้ไหม ถ้าสุญญากาศ นํ้าอยู่ในหลอดแก้ว มันไม่ไปไหนหรอก อยู่ในนั้นแหละ นี่ก็เหมือนกัน โดยธรรมชาติของมันอยู่อย่างนั้นแหละ แต่ถ้าเป็นนํ้า หน้านํ้าหลาก นํ้าขึ้น เวลาหน้าแล้ง นํ้าลง แล้งจนไม่มีนํ้ากินนํ้าใช้

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันเจริญ ๔-๕ ปีมันเจริญตลอด ยุงตัวหนึ่งก็ไม่กล้าตบ มดตัวหนึ่งก็ไม่กล้าบี้ ไม่บี้เลย เพราะมันเหมือนฆ่าคนคนหนึ่ง

ถ้าจิตใจของคนมันดีขึ้น แล้วมันมีการบํารุงรักษา มันก็จะดีของมันอยู่ ถ้าไม่รู้จักบํารุงรักษา เวลามันเสื่อมนะ หมดเลย อย่างนี้ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา ความดีความชั่วมันเป็นอนัตตา เดี๋ยวก็ดี เดี๋ยวก็ชั่ว เดี๋ยวก็ร้าย ถ้าปฏิบัติอยู่อย่างนี้มันก็อยู่อย่างนี้ ๔ ปี ๕ ปีก็อยู่อย่างนี้

ถ้าทําการภาวนาของเรา ภาวนาฝึกหัดปฏิบัติธรรม ตบะธรรมเพื่อจะแผดเผากิเลส ถ้าตบะธรรมแผดเผากิเลส ถ้ามีหลักมีเกณฑ์นะ มันจะลึกซึ้งเข้าไป ถ้าเราใช้พิจารณาปัญญาอบรมสมาธิ เราพิจารณาอย่างนี้ พิจารณาให้มากขึ้น เวลามันปล่อย มันปล่อยอย่างไรล่ะ แล้วถ้ามันจับให้ได้สิ ถ้าจับให้ได้นะ ปล่อย ถ้าปล่อยแล้วนะ พิจารณาซํ้าเข้าไปๆ รักษาไว้ให้ดี รักษาไว้ให้ดี ถ้าเวลามันเสวย มันจะไปตบยุง มันมีเมตตา เหมือนฆ่าคนคนหนึ่ง แล้วฆ่าคน คนคือใคร ยุงคือใคร สิ่งต่างๆ คือใคร ถ้ามันจับได้ มันรู้มันเห็นของมันได้ มันจับได้มันก็พิจารณาได้ ถ้าพิจารณาได้มันก็เป็นอริยสัจ

อริยสัจคืออะไร? อริยสัจคือจิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าอริยสัจนะ ถ้ายังไม่อริยสัจ มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิ สมาธิเกิดจากอะไร? เกิดจากจิต แล้วสมาธิมันมั่นคงไหมล่ะ สมาธิเกิดจากอะไร? เกิดจากคําบริกรรม สมาธิเกิดจากปัญญาอบรมสมาธิ มันต้องมีเหตุไง ถ้ารักษาเหตุไว้ได้ สมาธิมันก็เป็นไปได้ ถ้าจิตใจยังเป็นธรรมอยู่ จิตใจยังไม่เสื่อมอยู่ พิจารณาได้มันก็เป็นอย่างนี้ แล้วเป็นอย่างนี้เป็นอย่างไรต่อไป? ก็แค่นี้แหละ ก็แค่นี้แล้วทําอย่างไรต่อไป

มันก็อยู่ที่ปัญญาคนไง อยู่ที่ครูบาอาจารย์ท่านจะยกขึ้นไง นี่ข้อที่ ๑

“๒. เมื่อพิจารณากายไปเรื่อยๆ โดยปกติเวทนาในร่างกายมันก็จะมากวน กวนหนักๆ เข้าเป็นชั่วโมงสองชั่วโมง มันเกิดขึ้น”

นี่มันแพ้มาตลอดไง แต่ถ้าเราจับเวทนาได้ แล้วเราพิจารณาเวทนาของเราไป ถ้าเราพิจารณาเวทนาของเราไป พอพิจารณาของเราไป ถ้ามันสู้ได้ สู้ได้เพราะอะไร สู้ได้ ทีแรกมันแพ้มาตลอดเลย เราแพ้มันมากี่ปีแล้ว จนเรามั่นใจ เราจะสู้ ต่อไปนี้เราจะสู้ ตายเป็นตาย ให้มันตายกับสมาธินี่แหละ เวลามันตายเป็นตาย พิจารณามัน เพราะจิตมัน พอคําว่า “ตายเป็นตาย” พอจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันจับเวทนาได้ ถ้าจับเวทนาได้ ถ้าจิตเราไม่เข้มแข็ง มันจะเป็นจะตายเอาเลยล่ะ

ถ้ามันจะเป็นจะตายนะ เพราะสมาธิมันไม่เข้มแข็ง ถ้าสมาธิไม่เข้มแข็ง พอจิตมันสงบแล้วมันจับเวทนาได้ มันพิจารณาเวทนานะ เวลามันปล่อย มันปล่อยหมดเลย แต่นี่มันพิจารณาเวทนาไป พอพิจารณาเวทนาไป มันปวดตุ๊บๆ ตั๊บๆ มันปวดไปหมด อันนี้มันเป็นการแบบว่าเหมือนมดสู้กับช้าง เหมือนกับคนที่เล็กกว่าสู้กับคนที่ใหญ่กว่า จิตของเรามันอ่อนด้อยกว่า แต่เวทนามันใหญ่มาก มารน่ะ มารเอาเวทนามาข่มขี่เรา แต่เราก็ยังสู้ ใจเราสู้ สู้ๆๆ พอสู้ขึ้นมา มันก็เหมือนกับมดมันเข้าไปกัดหูช้าง มดมันเข้าไปงวงช้าง ช้างมันก็ร้อง

นี่ก็เหมือนกัน สู้กับเวทนา เวทนามันตุ๊บๆ ตั๊บๆ อย่างไรก็สู้กับมันไปเรื่อย ถึงที่สุด พอถึงที่สุดมันปล่อย ถึงที่สุดนะ มันวูบหมดเลย แสงสว่าง สว่างโพลงเลย สว่างโพลงไปหมดเลย ซาบซึ้ง ซาบซึ้งในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ โอ๋ย! นํ้าตาไหลพราก กราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เพราะอะไร เพราะเราได้ฟังธรรมจากครูบาอาจารย์มา เวลาครูบาอาจารย์มา พุทธ ธรรม สงฆ์รวมเป็นหนึ่ง นํ้าตาร่วงนํ้าตาไหล นํ้าตาชําระล้างภพชาตินั้นเรื่องหนึ่งนะ นํ้าตาทุกข์นํ้าตายากมันไหลทุกวัน นํ้าตาทุกข์นํ้าตายากมันไหลแล้วไหลเล่า

นี่เหมือนกัน ธรรมมันซาบซึ้ง นํ้าตามันร่วงต่างๆ มันก็เป็นความซาบซึ้งอันหนึ่ง ถ้าซาบซึ้ง ธรรมมันสังเวชไง มันเกิดความสังเวช เกิดอย่างนี้ มันเป็นเท่านี้ ถ้ามันเป็นเท่านี้เพราะอะไร เพราะการต่อสู้อย่างนี้ นี่ศาลนะ ศาลเขาพิจารณาโดยเอกสาร ไอ้นี่มันมีเอกสารมาอย่างนี้ ก็พิจารณาตามเอกสารนะ ตามเอกสาร พอมันนํ้าตาร่วงนํ้าตาไหลนะ โอ๋ย! มันซาบซึ้งๆ ซาบซึ้งแล้วทําอย่างไรต่อ ซาบซึ้งแล้วทําอย่างไรต่อ

ถ้าคนไม่มีครูบาอาจารย์นะ ซาบซึ้ง ซาบซึ้งมันก็ก็อปปี้หลวงตาเลย หลวงตาท่านพิจารณาจุดและต่อมของท่าน เวลาท่านถอดเสี้ยนถอดหนามในใจของท่าน อู๋ย! นํ้าตาไหลพราก พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์รวมเป็นหนึ่งเดียว กราบแล้วกราบเล่า กราบจากความซาบซึ้งของท่าน อันนั้นท่านถอดท่านถอนตามความเป็นจริง

แต่ทีนี้เอกสารเหมือนๆ กัน นี่ไง เรามีของครูบาอาจารย์ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ โอ๋ย! กราบซาบซึ้ง มันก็ซาบซึ้งจริงๆ ซาบซึ้งของเด็กกับซาบซึ้งของผู้ใหญ่แตกต่างกัน

คนเรา อย่างเรา เราเป็นกรรมกรแบกหาม โอ้โฮ! ถ้าไปถูกหวยรางวัลที่ ๑ อู้ฮู! อยู่ไม่สุขเลยล่ะ จะแจกๆ แจกอย่างเดียวเลย แต่คนที่เขามั่งมีศรีสุข เศรษฐีโลกเขามีเป็นแสนๆ ล้าน เขามีเงิน เขากําของเขาอยู่เป็นแสนๆ ล้าน เขาไปตื่นเต้นอะไรกับเงินล้านสองล้าน แต่เรามันคนไม่เคยมี อย่าว่าแต่ล้านเลย แค่เงินแสนเราก็ อู๋ย! ขนหัวลุกแล้ว หัวตั้งเลย โอ๋ย! มีเงินแสนนะ จับเงินแสนเหมือนกันน่ะ

จิตใจของคนมันแตกต่างกันไง ความซาบซึ้ง ความเข้าใจของคนมันแตกต่างกัน ความเข้าใจของคนที่เขามีเงินเป็นแสนๆ ล้าน เงินล้านหนึ่งมันก็คือล้านหนึ่ง มันมีค่า คนที่มีเงินเป็นแสนๆ ล้านนะ คนที่เป็นเศรษฐีเขาต้องรู้จักมัธยัสถ์ เขารู้จักเก็บใช้สอยของเขา ถ้าคนไม่รู้จักเก็บ ไม่รู้จักดูแลรักษาทรัพย์ ทรัพย์ของเขาจะเป็นแสนๆ ล้านขึ้นมาไม่ได้หรอก คนที่มีทรัพย์เป็นแสนๆ ล้านเขาต้องรู้จักเก็บรู้จักรักษาของเขา เขาจะมีเงินของเขา ไอ้ของเรามีเก็บ คนเศรษฐีมันมีร้อยล้านสองร้อยล้าน มันก็ใช้จ่ายจนหมด มันไม่เคยเก็บเงินได้เลย

ฉะนั้น คนที่มีเงินแสนๆ ล้านเขาไม่ดูถูกดูแคลนเงิน ๑ บาทหรอก เขาไม่ดูถูกดูแคลนเงินล้านหรอก เขาไม่ดูถูกดูแคลน เพราะเขาเป็นคนรู้จักเก็บรู้จักรักษา เขาถึงมีเป็นแสนๆ ล้าน แต่ทีนี้จํานวนของเงินแสนล้านกับเงินล้านมันต่างกันไหม? มันต่างกันแน่นอน

นี่ก็เหมือนกัน คุณธรรม ธรรมในหัวใจ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราซาบซึ้งๆ ถ้าซาบซึ้ง ถ้ามันเป็นโดยเอกสาร โดยเอกสาร ทําไมหลวงตาท่านบอกว่าพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์รวมเป็นหนึ่งเดียว ทําไมชาวพุทธเชื่อถือศรัทธาหมดเลย ของผม ผมภาวนาไป พิจารณาเวทนาไป เวลามันรวมลง มันซาบซึ้งในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เลย ผมก็ร้องไห้ ผมก็กราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เหมือนกัน ผมก็นํ้าตาไหลเหมือนกัน ทําไมผมไม่เป็นธรรมล่ะ ของเราทําไมไม่เป็นธรรมล่ะ...มันไม่เป็นเพราะมันไม่มีเหตุผลไง

คนเราไม่ต้องภาวนาหรอก คนเราแม้แต่จิตใจที่เขาอ่อนโยน เขาก็ซาบซึ้งในรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เหมือนกัน เวลาวันนักขัตฤกษ์ คนที่คิดดีๆ คนที่มีความซาบซึ้งหัวใจ นํ้าตาไหลเหมือนกัน เราเห็นงานวันสําคัญทางพระพุทธศาสนา เราเห็นแล้วเราซาบซึ้งนะ นํ้าตาเราร่วงเหมือนกัน นํ้าตาเราก็ไหลเหมือนกัน เราเห็นเราก็เป็นไปได้เหมือนกัน

คําว่า “นํ้าตา” มันก็เป็นธาตุ ๔ โยมบอกเอาดินไว้ถังหนึ่ง เอาลมไว้ถังหนึ่ง เอาไฟไว้ถังหนึ่ง เอานํ้าไว้ถังหนึ่ง ถังนํ้านั้นมันกระฉอกออกมา มันก็ออกมาได้ นํ้าตาไหล นํ้าตาไหล นํ้าตาใครก็ไหลได้ นํ้าตานะ

ทีนี้นํ้าตาละภพละชาติ เขาบอกจังหวะไง จังหวะที่พิจารณาปฏิจจสมุปบาท พิจารณาอริยสัจ พิจารณาจุดและต่อม พิจารณาของมันไป ถึงที่สุด การพิจารณาอย่างนั้นมันกระเทือนไง โลกธาตุมันหวั่นไหว โลกธาตุคือธาตุ ๔ ดิน นํ้า ลม ไฟมันสะเทือน พอมันสะเทือน มันก็กระฉอก มันก็หก แต่นี่มันเป็นความจริง

ของเรามันก็กระเทือนเหมือนกัน แต่กระเทือนแบบเป็นหวัด ของเราเป็นหวัดคัดจมูก ฮัดเช้ย! อู้ฮู! มันไหลมาเต็มเลย ขี้มูก ขี้มูกไหล มันไม่ใช่ซาบซึ้ง คือหายใจไม่ออก หายใจไม่ออก มันอึดอัด อู๋ย! พอมันจามทีเดียว อู้ฮู! ขี้มูกไหล อู้ฮู! หายใจโล่งเลย มันต่างกันไหม

คือที่มามันต่างกัน ที่มาของครูบาอาจารย์ท่านพิจารณาปฏิจจสมุปบาท พิจารณาอวิชชา ท่านพิจารณาของท่าน มันขนาดกระเทือนโลกธาตุ จะถอนพญามาร จะชําระพญามาร ไอ้ของเราพิจารณาเวทนา เวทนามันเป็นหลานของมาร มันมีลูกของมาร มีพ่อของมาร มีปู่ของมาร ไอ้หลานของมาร เราจับแล้วเรายังสู้มันไม่ได้ ไอ้หลานของมารมันยังทําให้เรางงๆ อยู่นี่ ยังล้มลุกคลุกคลานอยู่นี่

ทีนี้ล้มลุกคลุกคลาน สิ่งที่เป็น มันเป็น เราจะบอกว่า เวลาภาวนา ถ้าเราสู้จริง ถ้าจิตมันมีกําลังนะ มันจับได้ มันสู้ได้ ถ้าสู้ได้ พิจารณาได้ เขาก็ใช้ปัญญาของเขา ในเมื่อเราจะมาจมอยู่กับสิ่งที่อยู่กับเรา แล้วยึดว่าเป็นของเรา เวลาปัญญามันใคร่ครวญ มันพอ มันปล่อยปั๊บ สว่างวูบ สว่างหมดเลย ปล่อยวางหมดเลย ซาบซึ้งหมดเลย นี่การพิจารณาเวทนาหนหนึ่ง ถ้าการพิจารณาเวทนาหนหนึ่ง เวลาคนที่ภาวนาได้ขนาดนี้จะมีความองอาจ จะมีความมหัศจรรย์ เพราะอะไร เพราะเราได้ลิ้มรสของธรรม ได้ลิ้มรสของธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ในพระไตรปิฎก แล้วเรา เราได้ลิ้มรส คือจิตมันได้ดื่มกิน จิตมันได้พิจารณา จิตมันได้รับรส มันสัมผัส โอ๋ย! มันมหัศจรรย์มาก

มนุษย์เราไปร้านอาหารไหนก็มีแต่เมนูอาหารแขวนไว้เต็มไปหมดเลย ไม่เคยได้กินอาหารแม้แต่คําเดียว เห็นไหม คนคนนี้เขามีเมนูอาหารด้วย แล้วเขาทําอาหารขึ้นมาด้วย แล้วเขาได้กินของเขาด้วย คนได้กินอาหารกับคนที่ไปอ่านเมนูอาหารมันแตกต่างกัน

ฉะนั้น พอคนที่มันได้กินอาหารมันก็ได้รับรสแล้ว มันก็มีความซาบซึ้ง ไปถามหลวงตา คนภาวนาอย่างนี้จะไปถามหลวงตา พิจารณาแล้วเป็นอย่างนี้ แล้วให้ทําอย่างไรต่อไป

หลวงตาท่านจะบอกว่า ให้ซํ้า ให้ซํ้า ซํ้าลงไป

อาหารที่ได้กินนี่ได้กินคําเดียว แต่ถ้าเราเข้าครัว เราพยายามปรุงอาหารชนิดนี้ ปรุงบ่อยๆ ครั้งเข้า รสชาติเราควบคุมได้เลย รสชาติเราควบคุมได้ว่าจะเอารสชาติอย่างใด จะเข้มข้นอย่างใด จะปานกลางอย่างใด ถ้าวันนี้เราอยากกินรสชาติที่มันจืดหน่อย มันเบาบางหน่อย เราก็ใส่เครื่องปรุงน้อยหน่อย เราปรุงแต่งรสได้เลย ปรุงแต่งรส เราก็กินอย่างไรก็ได้ จะทําอย่างไรก็ได้ให้มีความชํานาญ พอชํานาญขึ้นมาจนชํานาญการของมัน นี่ไง ต้องซํ้า

เขาถามว่า แล้วสิ่งที่มันปล่อยแล้วจับตรงไหนไม่ได้เลย หลังจากนั้นก็ไม่รู้ว่าจะจับหลักตรงไหนต่อ

ก็จับไอ้เวทนาน่ะ พิจารณาเวทนา พอมันปล่อยวาง สว่างวูบเลย ลองนั่งสักชั่วโมงหนึ่ง เวทนามันก็มา มันไม่มีความรู้สึกหรือ? มี เวทนาก็เวทนา เวทนามันปล่อยมันก็คือปล่อยไป มันปล่อยก็ปล่อยชั่วคราว เวทนาก็ยังอยู่ อ๋อ! ไม่มีความรู้สึกเลยเนาะ

ไอ้ที่สงสัยไม่ใช่ความรู้สึกหรือ ไอ้ที่เขียนมานี่ไม่ได้ตั้งใจหรือ ก็เวทนาทั้งนั้นแหละ เวทนากาย เวทนาจิตไง เวทนากายก็มี เวทนาจิตก็มี ก็จับเวทนาอีกนั่นแหละ

จับเวทนาก็ได้ จับกายก็ได้ จับจิตก็ได้ จับธรรมก็ได้ จับสิ่งใดก็ได้ ต้องจับอีก มันมี ในเมื่อยังมีความรู้สึกนึกคิด เพราะยังเขียนหนังสือมาได้นี่มันมี ใครเป็นคนตั้งใจเขียนมา คนเขียนมามันมี คนเขียนมามันมี มันก็มีความรู้สึก ความรู้สึกมันมี มันมี จับเวทนาอีก

ทีนี้เป็นความเข้าใจไง ถ้าเราเข้าใจอย่างนี้ เราคิดว่าเราพิจารณาเวทนาแล้วมันปล่อยหมดเลย มันสว่างโพลงหมดเลย โอ๋ย! แล้วมันก็ซาบซึ้ง นํ้าหูนํ้าตาไหล ไหลพราก ขณะที่ว่าเราพิจารณาดินเป็นถังหนึ่ง ไฟถังหนึ่ง ลมถังหนึ่ง นํ้าถังหนึ่ง มันก็ซาบซึ้งมา ๔-๕ ปี ขนาดว่าแมงตัวหนึ่ง มดตัวหนึ่งยังไปตบไม่ได้เลย นี่ถ้าใจเป็นธรรมมันเป็นอย่างนั้น แต่ใจเป็นธรรมก็คือเป็นธรรม ธรรมแบบนี้ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมแบบโลกๆ ธรรมแบบโลกๆ เราถือศีล เราปฏิบัติธรรมกันไป เราก็อยู่ในศีลในธรรม มันธรรมแบบโลก แต่ถ้ามันเป็นความจริง มันจะเป็นจากภายใน มันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น พอเป็นโลกๆ ๔-๕ ปี เวลามันสู้ขึ้นมาจริงๆ นี่พิจารณาเวทนา ถ้าจริงๆ มันปล่อยได้ ปล่อยได้โดยข้อเท็จจริง ปล่อยได้โดยอริยสัจ ปล่อยได้โดยกําลังของจิต ปล่อยได้โดยปัญญา ปล่อยได้โดยจิต จิตมันปล่อยเวทนา มันถึงได้รับรสของธรรมอย่างนี้

ถ้าจิตมันเป็นสัญญา มันวาดภาพ มันสร้างภาพ “ปล่อย ปล่อยหมดแล้ว ว่างหมดแล้ว” จิตที่มันสร้างภาพมันก็ได้รสอีกอย่างหนึ่ง ถ้าสร้างภาพขึ้นมา ต้มยําก็เป็นอย่างนี้ เห็นว่าต้มยําเคยกิน อ๋อ! ต้มยําก็เป็นต้มยําไง แต่ถ้าซดนํ้าต้มยําอีกเรื่องหนึ่ง ซดนํ้าต้มยํานี่ขนลุกขนพองเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันพิจารณาของมันไป ถ้ามันสร้างภาพ มันก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง แต่ถ้าเราจับเวทนาได้ จิตต้องมีกําลังนะ ถ้าจิตไม่มีกําลังก็เหมือนครั้งแรก นั่นแหละ แพ้มันทุกที แพ้ทุกที กิเลสมันเหนือใจ มันแพ้ทุกที

แต่ถ้ามันมีขันติธรรม มีความจงใจ มีความตั้งใจ มันสู้ได้ ถ้ากําลังพอนะ สู้ได้ ถ้าไม่ได้ สู้ไม่ได้นะ ถ้าพิจารณาจนกําลังมันไม่พอ สติมันยังไม่พอ มันสักแต่ว่า ถ้าสักแต่ว่า มันชาๆ สักแต่ว่านี่มันปล่อย มันปล่อยแบบมันไม่รับรู้ มันปล่อย การปล่อยแบบไม่รับรู้คือเสมอ คือยันไว้ การยันไว้คือว่ามันยันไว้ เวทนาก็ไม่ใช่เวทนา ปวดก็ไม่ปวด เจ็บก็ไม่เจ็บ แต่มันก็ไม่ปล่อย ถ้าเวทนาสักแต่ว่ามันเป็นแบบนั้น เวทนาสักแต่ว่าเพราะอะไร

เพราะแต่เดิมถ้าเราไม่มีกําลังเลย สมาธิเราไม่พอ จับเวทนา โอดโอย โอยๆ นั่นล่ะสู้ไม่ได้เลย ถ้าแพ้เป็นแบบนั้น ถ้าแพ้ สู้เวทนาไม่ได้ ถ้าเวทนามีกําลังเหนือกว่า ตาย ตายกับตาย สู้ไม่ได้ ต้องลุก ไม่ก็ต้องชักเท้าหนีเลย

แต่ถ้าเรามีกําลังพอนะ กําลังเริ่มพอ มันเสมอ ยันไว้ได้ เวทนาสักแต่ว่าเวทนา เอ๊ะ! มันก็ไม่เจ็บไม่ปวด แต่มันก็ไม่ปล่อย เอ๊ะ! มันเป็นอะไร มันชาๆ ยันไว้ นี่เวทนาสักแต่ว่าเวทนา

แต่ถ้าสติมีกําลังมากขึ้น มีกําลังมากขึ้น ถ้าพิจารณาไป เวลามันปล่อย ตทังคปหานปล่อยอย่างนี้ ปล่อยตทังคปหาน ปล่อย ปล่อย ถ้ามันปล่อยนะ มันปล่อยแล้วปล่อยซํ้าปล่อยซากๆ พิจารณาซํ้าๆ ซากๆ ถึงที่สุดเวลามันขาดนะ เวทนาไม่ใช่เรา เราไม่ใช่เวทนา เวทนาไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่เวทนา บอกมาเป็นอย่างไร

แล้วถ้าพิจารณากายนะ กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันแยกออกจากกัน แยกออกจากกันแล้วจิตมันรวมลง แล้วรวมลง ใครเป็นคนรับรู้ว่ารวมลง แล้วมันเหลืออะไร โอ๋ย! มันยังมีที่ไปอีกเยอะ ถ้าความจริงมันจะไปอีกไง

นี่พูดถึงตามเอกสารนะ เอกสารเขียนมาอย่างนี้ แล้วบอกเอกสารเขียนมาอย่างนี้ นี่ก็ใช้ได้ คําว่า “ใช้ได้” หมายความว่า ถ้าพูดถึงเป็นเอกสาร อย่างที่ว่าผู้ที่เขียน ผู้ที่ถามปัญหา เพราะของครูบาอาจารย์ก็มี แล้วอารมณ์เรามันละเอียดอ่อน ที่ว่าเราตั้งสิ่งนี้ขึ้นมาไม่ได้ก็มี ฉะนั้น สิ่งที่ทําไม่ได้ เวลาทําได้ อย่างนี้ที่มันปล่อยวางอย่างนี้มีคนทําได้เยอะมาก มีคนทําได้ พอทําได้แล้วมันจะมีความสุขอยู่ใน ๒-๓ วัน มีความสุขและมีความพอใจอยู่ ๒-๓ วัน แต่พอสักพักหนึ่งมันก็ออกมาเป็นปกติปุถุชนเหมือนเดิม ถ้าเหมือนเดิมมันจะเดินหน้าต่อไปอย่างไร

ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านผ่านมาอย่างนี้ เพราะคนที่พิจารณาไป ถ้ามันไม่ใช่ขิปปาภิญญานะ เป็นอย่างนี้ แล้วมันก็ถอย ถอยแล้วก็พยายามดันขึ้นมาๆ

สวะ นํ้าขึ้นก็ขึ้นตาม นํ้าลงก็ลงตาม กิเลสมันอยู่บนใจ ใจดีขึ้นมันก็ดีขึ้น พอใจมันเสื่อม มันก็ลงไปอยู่อย่างนั้น กิเลสมันก็อยู่บนนํ้านั่นแหละ มันไม่ไปไหนหรอก พิจารณาอย่างนี้ เวลานํ้าสูงขึ้นมา กิเลสมันก็อยู่สูงขึ้นมา มันปล่อย ปล่อย มันก็ยังอยู่ไง สวะมันยังมีอยู่ไง แต่ถ้ามันทําลายล่ะ มันทําลาย พิจารณาซํ้าๆ ต้องซํ้า

ซํ้าๆ คืออะไร ซํ้าก็กลับมา ถ้ามันจับไม่ได้ มันสู้ไม่ได้ กลับมาที่สมาธิ กลับมาที่พุทโธ กลับมาที่อัปปนาสมาธิ กลับมาที่ปัญญาอบรมสมาธิ จิตมันสงบมากขึ้น มากขึ้นแล้วเวลาจับเวทนาก็จับเวทนาอีก จับเวทนาในแง่มุมอื่นไง ในแง่มุมอื่น มันจะเวทนาอะไร เวทนามันเกิดที่ขา เวทนามันเกิดที่กลางทรวงอก เวทนามันเกิดที่ความรู้สึก เวทนามันเกิดที่ไหน ถ้าเป็นรูป รูป ความรู้สึกนี้มันคิดอะไร ถ้าเป็นธรรม ธรรม เวทนามันเกิดขึ้นมาแล้วมีผลอย่างไร ถ้าเป็นจิต จิตมันเศร้าหมอง จิตมันสู้ไหม จับซํ้าแล้วซํ้าเล่า พลิกไปพลิกมา พลิกไปพลิกมา สู้มันอยู่บ่อยๆ ครั้งจนกว่าถึงที่สุด จนกว่าถึงที่สุด

หลวงปู่มั่น หลวงตาท่านจะบอกว่า ท่านไม่บอกก่อน ถ้าบอกก่อนแล้วมันเป็นการคาดการหมาย คือสัญญานั่นน่ะ ถ้าเป็นสัญญา มันทําให้คนที่ปฏิบัติยากขึ้น เหมือนกับว่าเราเป็นหนี้อยู่ร้อยหนึ่ง แล้วอาจารย์ก็บอกว่ากู้ให้อีก ๕๐๐ ก็เป็น ๖๐๐

๖๐๐ นี้ดอกก็ต้องมากขึ้นใช่ไหม เออ! ถ้าเรากู้มาร้อยหนึ่ง กูก็ใช้หนี้แค่ร้อยเดียว ดอกเบี้ยก็ร้อยเดียวอยู่นั่นน่ะ มันก็ง่ายขึ้นใช่ไหม

ร้อยนี้ใช้อย่างไรล่ะ ร้อยนี้ก็ไปหาเงินมาสิ หาเงินมาแล้ว เดี๋ยวเราก็ใช้ได้ไง ก็ไปกู้มาอีกร้อยหนึ่งก็เป็น ๒๐๐ อ้าว! ๒๐๐ ทีนี้ดอกเบี้ยมันก็ ๒ เท่า

ครูบาอาจารย์ท่านบอกก่อนนะ ไอ้คนภาวนานั่นล่ะมันเป็นโทษกับคนภาวนา อาจารย์ที่ฉลาดท่านไม่บอกผลก่อนหรอก ถ้าบอกผลก่อน เพราะเราก็ไปกู้มาเพิ่ม เออ! คราวนี้ยังใช้หนี้เขาไม่หมดก็ อ้าว! เป็นหนี้เขาร้อยหนึ่ง ก็ยังไม่ใช้หนี้ ก็กู้มาอีกร้อยหนึ่งเป็น ๒๐๐ ก็ยังไม่ได้ใช้ก็เป็น ๓๐๐ ๔๐๐

ฉะนั้น ถ้าปัจจุบันเราเป็นหนี้อยู่ ๑๐๐ คือเราเป็นหนี้กรรม เราเป็นหนี้กิเลสในใจเราอยู่แล้ว ทีนี้เราปฏิบัติไป มันก็เป็นเวรเป็นกรรมจากใจของเรา ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นมหาเศรษฐีโลก ท่านมีเงินมีทองของท่านมหาศาล แล้วท่านพยายามจะช่วยเหลือเจือจาน เราได้อยู่ร่มเย็นเป็นสุขเพราะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันไม่ใช่ของเรา เราต้องใช้หนี้ของเรา เราเป็นหนี้อยู่ ๑๐๐ เราก็ต้องใช้หนี้ของเรา

แล้วของครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมา ท่านก็เป็นเศรษฐีธรรมขึ้นมา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เป็นเศรษฐีธรรมๆ ท่านก็เป็นเศรษฐี ท่านก็รํ่ารวยมหาศาลในธรรมะของท่าน แล้วท่านใช้หนี้ของท่านในใจของท่านหมดแล้ว ท่านก็เป็นเศรษฐีธรรมของท่าน แล้วเวลาท่านบอกเราๆ เราจะไปกู้หนี้ยืมสินมา เราก็เป็นทุกข์ขึ้นมาอีก เราก็พยายามของเรา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าครูบาอาจารย์ท่านเป็นธรรมๆ แล้วเราไม่ฟังท่าน มันจะเป็นธรรมได้อย่างไร ก็ต้องฟัง แต่ฟังแล้วก็วางไว้ ก็ปฏิบัติของเราขึ้นมาไง ให้ปฏิบัติซํ้า ซํ้าในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม ยืนยัน ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ว่าต้องซํ้า ถ้าซํ้าแล้วมันจะปล่อยแล้วปล่อยเล่า มันจะปล่อยมากกว่านี้ ตทังคปหานแล้วตทังคปหานเล่า มีความชํานาญมากขึ้น จนมีความชํานาญการ

เทฺวเม ภิกฺขเว ทางสองส่วนที่ไม่ควรเสพ อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค เวลามันทุกข์มันร้อนขึ้นมา อัตตกิลมถานุโยค เวลามันปล่อย นํ้าตาไหลนํ้าตาพรากก็เป็นกามสุขัลลิกานุโยค เวลามันปล่อยขึ้นมา โอ๋ย! มีความสุข พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ โอ๋ย! กราบแล้วกราบเล่า กราบแล้วกราบเล่า กามสุขัลลิกานุโยค มันเป็นความสุข ความพอใจ มันก็เอียงไปข้างหนึ่ง เวลามันทุกข์ ยอมจํานน นอนดีกว่าๆ เวลามันปล่อยวางขึ้นมาก็กราบแล้วกราบเล่า กราบแล้วกราบเล่า มันยังมีตัวตนอยู่ไหม มันยังมีเราอยู่ไหม

ซํ้า พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า

“หลังจากนั้นไม่รู้จะจับหลักตรงไหนต่อ จึงกราบเมตตาขอคําแนะนําทางที่เหมาะสมกับความโง่เง่าของผม”

สิ่งที่ทํามาแล้วก็คือทํามาแล้ว เราเป็นเด็กมาทุกคน เราเกิดมาเราเป็นทารก ดื่มนมมากันทุกคน พอโตขึ้นมา เราเป็นวัยรุ่น เป็นผู้เฒ่าผู้แก่ อนาคตไป เราจะปฏิบัติตัวของเราไปอย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน เวลาล้มลุกคลุกคลานก็เหมือนทารก ปฏิบัติล้มลุกคลุกคลาน ปฏิบัติไม่ได้ แต่เวลาโตขึ้นมา ปฏิบัติพิจารณาเวทนาจนมันปล่อย จนสว่างโพลงไปหมด แล้วทําอย่างไรต่อไป เราเป็นผู้หลักผู้ใหญ่ขึ้นมา เราทํามาหากินขึ้นมา เรามีอาชีพขึ้นมา เราจะรักษาวิชาชีพของเรา เราจะรักษาอาชีพของเราอย่างไร จนถึงที่สุด เราทําจนเรามีเงินมีทองพอเลี้ยงชีพได้ทั้งชีวิต นั้นคือความจริงของเรา

ซํ้าๆ เข้าไปอย่างนี้ ทําซํ้าไปต่อเนื่อง

“ซํ้าได้อย่างไร ก็เวทนามันไม่มี ก็มันปล่อยหมดแล้ว มันสว่างโพลงหมดแล้ว”

นั่งน่า เวทนาไม่มี เดี๋ยวมาคิดสตางค์ที่นี่เลย ถ้านั่งไปแล้วเวทนาไม่มี มาคิดสตางค์ได้ เดี๋ยวจ่ายให้

เวทนามี มีแน่นอน แต่ตอนนี้ ใจนะ พอกิเลสมันถลําไปข้างหนึ่ง พอมันจะภาวนาไป กิเลสมันก็บังเงา “ก็ปล่อยเวทนาไปแล้ว เวทนามันจะอยู่ที่ไหน มันหาไม่เจอ” ทั้งๆ ที่มันอยู่กับใจนี่แหละ แต่ความคิดอย่างนี้ปั๊บ เวทนามันก็ไม่แสดงตัว พอได้สติปั๊บ ก็มึงอยู่นี่ไง โอ้โฮ! ปวดตายเลยนะ ปวดตายเลย

เวลาไม่เห็นมัน มันไม่มีหรอก “เวทนาไม่มี เวทนาไม่มี” พอหันมาเจอเวทนา โอ้โฮ! ตายเลย นั่งไม่ไหวเลย กิเลสเป็นแบบนี้ เราพยายามปฏิบัติของเรา ซํ้าเข้าไปนะ ทําซํ้าที่เดิมต่อไป ทําซํ้าให้มันเป็นความจริงขึ้นมา

ถาม : (นี่คือปัญหาครอบครัวนะ เพราะว่าปัญหาครอบครัว แล้วเขาเขียนมาว่ามีปัญหาครอบครัว ไปภาวนาแล้ว พี่ ป้า น้า อาเขาก็ติฉินนินทา เขามองไปในแง่ของว่าไปเที่ยวไปเตร่ ไปเสียเวลาเปล่า นี่เขาถามมา มันเขียนมาเยอะ แล้วเขาสรุปว่าหลวงพ่อไม่ต้องอ่านก็ได้ หลวงพ่อสรุปของหนูก็ได้ เพราะว่าปัญหาครอบครัวใครก็ไม่อยากให้ใครได้ยินเนาะ นี่ปัญหาครอบครัว เวลาไปวัด พ่อแม่ก็บอกว่าไปเที่ยวเล่น ชีวิตไม่จริงจัง ควรจะทํางานหน้าที่ของเราจริงจังขึ้นมาเพื่อการดํารงชีวิต)

ตอบ : อันนี้มันเป็นผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะ เราเกิดมาในครอบครัวครอบครัวหนึ่ง มันก็จะมีความเห็นต่าง คนคนหนึ่ง อารมณ์ของเราคนเดียวมันยังมีความเห็นแตกต่าง อารมณ์ที่มันดีก็คิดที่ดีๆ อารมณ์ที่ไม่ดีมันก็คิดขัดแย้ง เวลาเรามีสติปัญญา เราแยกแยะของเรา พอมันแยกแยะมา มันปล่อยวางอะไรเข้ามาได้ มันก็จะผ่านสิ่งนั้นมา นี่เราคิดถึงอารมณ์ของเรา

แล้วเราคิดถึงอารมณ์ของในครอบครัวของเราสิ ในครอบครัวเขาก็มีความคิดอย่างนั้น ถ้ามีความคิดอย่างนั้น ถ้าเราจะปรารถนาให้คนในครอบครัวมีความคิดเหมือนเรา เราจะบ้าอยู่คนเดียว มันเป็นไปไม่ได้

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เปรต เปรตมันอยู่ที่ศาลาพักร้อน แล้วเวลาที่ศาลาพักร้อนมันจะมีคนมานอนพักเยอะมากเลย แล้วเปรตเป็นเปรตที่ดีนะ เป็นเปรตที่สะอาด มันจะคอยจัดหัวของคน มันไปมองทางหัวนะ แล้วก็จัดคนนอนให้หัวนี้ตรงกันเปี๊ยะเลยนะ

พอมันจัดหัวเสร็จมันก็ไปจัดทางเท้า มันก็ไปเล็งที่เท้านะ เอ๊ะ! เท้าคนเท่ากันไหม ไม่เท่ากัน มันก็ไปดึงเท้าให้เท่ากันเปี๊ยะเลยนะ เออ! เท้านี้เท่ากันเปี๊ยะเลยนะ แล้วมันก็ เออ! เสร็จแล้ว คนนี้นอนเรียบร้อยมันก็ไปมองทางหัว อ้าว! หัวไม่เท่ากันอีกแล้ว มันก็ไปจัดทางหัวอีก เออ! หัวให้เท่ากัน โอ๋ย! จัดให้เปี๊ยะเลย เออ! เปี๊ยะเสร็จแล้ว เออ! หัวเท่ากันแล้ว เสร็จแล้วคนความคิดเหมือนกันไง มันก็ไปมองทางเท้าอีก เท้ามันไม่เท่ากันอีกแล้ว มันก็ไปจัดทางเท้า จัดทางหัว ไม่เท่ากันสักที

ในความรู้ความเห็นของครอบครัวของเรา พ่อ แม่ พี่ ป้า น้า อา ความรู้สึกนึกคิดนั้นมันก็เหมือนคนคนหนึ่ง มีความสูงความตํ่าแตกต่างกัน คนเราความรู้สึกนึกคิดมันสูงมันตํ่าแตกต่างกัน แล้วเราจะจัดให้หัวเท่ากัน เท้าเท่ากัน มันเป็นไปไม่ได้หรอก ทีนี้มันเป็นไปไม่ได้ เราจะบริหารอย่างไรเท่านั้นเอง

เราจะบริหารความดีของเรา เราจะบริหารโอกาสของเรา เราบริหารของเรา เราจะไปห้ามว่าไม่ให้เขาติฉินนินทาเรา เป็นไปไม่ได้ ในเมื่อความสูงความตํ่าไม่เท่ากัน จะให้คนมานินทาเรา เป็นไปไม่ได้เลย ถ้าจะไม่ให้คนมานินทาเรา เป็นไปไม่ได้เลย เราจะทําตัวเราอย่างไรต่างหาก เราจะทําตัวของเราให้มันเหมาะสมกับเขา เหมาะสมกับความที่เขารับได้ เหมาะสมกับความสุขความสงบในครอบครัวนั้น

เราเอง เราจะต้องเติมเต็มหรือแบ่งปันบางอย่างให้เขา แบ่งกันคนละครึ่งทาง อย่างนี้โอกาสจะปฏิบัติมันไม่กระทบกระเทือนกับใคร โอกาสไปวัดไปวามันก็ไม่กระทบกระเทือนกับใคร โอกาสของเขามันก็ไม่กระทบกระเทือนใคร ทั้งๆ ที่มีความหมอง มีความหมองแน่นอน เพราะความเห็นแตกต่างมันต้องมีความเศร้าหมองแน่นอน แต่ความเศร้าหมอง ความเศร้าหมองคือโอกาสของเรา เราจะรักษาโอกาสของเรา เราจะทําตัวของเราอย่างใด

นี่พูดถึงว่าให้สรุปไง เราจะสรุปของเราอย่างนี้

ฉะนั้น ถ้าสรุปอย่างนี้ เราจะบอกว่าเราไปวัดแล้วเราถูก เราไปทําบุญแล้วเราถูก คนอื่นเขาไม่มากับเรา เขาผิด

มันไม่ใช่ เขาอยู่บ้าน เขาอาจจะภาวนาดีกว่าเราก็ได้ เรามา เราเที่ยวเล่นกันอยู่นี่ เขาอยู่ที่บ้านของเขาแล้วเขาภาวนาของเขา เขาบอกเราไหมล่ะ ในเมื่อเขาเป็นพี่ ป้า น้า อา เขาบอกว่าเขาอยู่บ้านเขาก็ปฏิบัติได้ เขาอยู่ที่ไหนเขาก็ปฏิบัติได้ แล้วเรา เราจะปฏิบัติ ถ้าเราปฏิบัติจริง เราอยู่ที่ไหนเราก็ต้องปฏิบัติได้ ถ้าเราปฏิบัติได้ เรามาวัดเราก็ปฏิบัติได้ ถ้าเราอยู่บ้าน เราก็ปฏิบัติได้ ถ้าเราทําอย่างไรเราก็ปฏิบัติได้

เราจะบอกว่าเราต้องปฏิบัติแล้วทุกคนต้องเชิดชูเรา ก็นี่ไง ทุกคนบ่นประจํา ทําดีแล้วไม่ได้ดี ทําดีแล้วไม่มีใครชมเลย...อ้าว! ใครชมบ้างว่าคนไหนดี ไม่มีทาง

เมื่อใดเวลาเอาขึ้นเมรุแล้วไง เวลาอ่านประวัติ คนคนนี้สุดยอดคนเลย คนคนนี้ดีทุกคนเลย แต่เวลาขึ้นเมรุนะ อ่านประวัตินะ นายนี้เป็นคนดี ถ้าเอ็งตายแล้วเขาถึงพูดถึงความดีของเอ็ง ถ้าเอ็งอยู่ ไม่มีใครพูดถึงความดีเอ็งหรอก เขายังไม่อ่านประวัติ เอ็งยังไม่ดีหรอก

ฉะนั้น ความดีไม่ต้องให้ใครมาชม เราทําของเรา เราทําของเรา แล้วถ้าเราน้อยเนื้อตํ่าใจก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ ถ้าเราไม่น้อยเนื้อตํ่าใจ ไม่น้อยเนื้อตํ่าใจ ถ้ามีสติมีปัญญา เราจะเป็นนักปฏิบัติธรรม เราจะเป็นคนมีสติปัญญา

ถ้าเรื่องอย่างนี้เรายังคิดไม่ได้ เรายังยับยั้งใจเราไม่ได้ แล้วจะมานั่งภาวนา มีปัญหากันในครอบครัว แล้วไปวัดนะ จะไปปฏิบัติ พอไปนั่งที่วัดนะ อื้อฮือ! มันคิดแต่เรื่องที่บ้าน มันคิดแต่เรื่องที่ขัดแย้ง มันไม่ลง มันไม่ลง แต่ถ้าเราทําให้มันสมควร ทําให้มันดีแล้ว อยู่บ้านก็ปฏิบัติได้ มาอยู่วัดนะ เออ! ทุกคนชื่นชมให้มา ทุกคนไม่เดือดร้อน นั่งสมาธิมันก็สบาย เราก็ต้องวัดใจเราด้วย ไม่ใช่ว่าเราคิดว่าเราไปวัดไปปฏิบัติแล้วเป็นคนดีหมด

คนดีนะ ถ้าคนเป็นบัณฑิต เขาจะว่าคนที่ปฏิบัติธรรม สังคมของบัณฑิตเขาก็รู้ว่าอะไรดีอะไรชั่ว สังคมของพาล คนเรานะ บัณฑิต พระเรา ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรม ท่านเป็นทุกข์มากเลย ทุกข์ที่ไหน? ทุกข์ที่อยู่กับคนพาลนี่แหละ ไอ้คนพาล คนเกเรมันแถ น่าเบื่อมาก เราทําอะไร คนอย่างนี้มันจะทําให้เสียหายทั้งนั้นน่ะ พาลนะ พาลจากสังคม พาลจากใจของเรา ใจที่เป็นพาลมันก็ทําให้เราเสียหายตลอดไป นี่เทียบอย่างนี้

จะโทษคนอื่นไม่ได้ เราจะต้องโทษใจของเรา เราเกิดมาอย่างนี้ เกิดมาจากพ่อจากแม่ เกิดมาจากสังคม เกิดมาจากตระกูลของเรา แล้วดูแลเอา ถ้าถึงที่สุดแล้วนะ คนถ้าเข้มแข็งขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาออกจากราชวัง พระเจ้าสุทโธทนะปรารถนาจะให้เป็นจักรพรรดิ พระเจ้าสุทโธทนะก็เสียใจเหมือนกัน

ครูบาอาจารย์ของเรานะ เวลาออกมา บางองค์กว่าจะบวชได้ มันก็มีความกระเทือนเหมือนกัน แต่ถ้าเราบวชแล้วเราต้องทําจริงของเรา ปฏิบัติจริงของเราเพื่อเป็นประโยชน์ของเรา ฉะนั้น มันอยู่ที่อํานาจวาสนา อยู่ที่เวรกรรม ถ้าเวรกรรมเป็นแบบนี้ ต้องเป็นแบบนี้

นี่เขาเขียนมาให้สรุป สรุปอย่างนี้ สรุปว่าเราเกิดมา ผลของวัฏฏะ แล้วเราพยายามขวนขวายทําคุณงามความดีของเรา ดีทางโลกก็ทํา ถ้าทางโลก โอกาสเราก็ทําดีทางโลก

ถ้าเรามีโอกาสประพฤติปฏิบัติของเรา จะดีทางอริยสัจ ดีคือดีทางนามธรรม ดีคือทางความรู้สึก ไม่มีใครรู้เห็นกับเรา เรารักษาใจของเรา เพราะดีทางความรู้สึก เพราะความรู้สึกอันนี้ ความรู้สึกอันนี้สัมผัสกับธรรม สัมผัสกับสุขกับทุกข์ สัมผัสกับอริยทรัพย์ สัมผัสกับคุณธรรมในใจของเรา เพื่อประโยชน์กับเรา เอวัง

๔

นิมิตภาวนา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๘ กรกฎาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “นั่งสมาธิ นิมิตที่ทําให้ใจกําหนัด และนิมิตที่สงบระงับความกําหนัดนั้น นิมิตที่ทําให้ใจกําหนัด นิมิตที่ทําให้ใจสงบระงับ”

(นี่ปัญหาเขาถามนะ)

กราบนมัสการ กราบเรียนถามว่า มีอยู่ช่วงหนึ่งผมนั่งสมาธิแล้วปรากฏภาพนิมิตแปลกประหลาด เห็นชายหญิงสมสู่กัน ทั้งๆ ที่ในสมาธิเรามีความสงบแล้ว แต่รู้สึกว่าจิตใจมันฟู มันพอใจในภาพลักษณะที่ปรากฏในนิมิตนั้น สักพักภาพนิมิตนั้นก็เปลี่ยนแปลง เห็นมันเป็นร่างศพเน่าๆ สมสู่กัน จากที่มันพอใจ ความรู้สึกมันหดลง ความรู้สึกมันค่อยๆ ขยับหดตัวลงจนรู้สึกว่ามันสงบ มันสงบอยู่อย่างนั้น แต่มันไม่เบื่อหน่าย ความรู้สึกในความสงบนั้นแน่นเข้าไปอีก มันแน่นหนากว่าเดิม แล้วภาพศพสมสู่กันก็หายไป

สักพักก็เกิดนิมิตเห็นพระผิวคลํ้าๆ เหมือนแขกอินเดียอวบๆ ไม่สูง ไม่ตํ่า ท่านเดินเข้ามาหา ข้างๆ มีผู้หญิงสวยมาก ในนิมิตนั้นท่านชี้ให้เรามอง พอเรามองตามมือท่าน เหมือนมันทะลุหนังเลย เห็นเนื้อ เห็นกระดูก ท่านก็หัวเราะพูดว่า “มองผู้หญิง อย่ามองเลยหนัง”

แต่แปลก พอเราเห็นเนื้อ เห็นกระดูก พอภาพกลับมาที่ผู้หญิงสวย ผมกลับมองเห็นเขาเป็นธรรมดา ความรู้สึกคือมันธรรมดาไป ผมเลยขอเรียนถามดังนี้

๑. การที่เราเห็นภาพนิมิตชายหญิงสมสู่กันแล้วเกิดความยินดี เป็นบาปไหม

๒. เพราะเหตุใดนิมิตถึงเปลี่ยนแปลงไปเอง

๓. เมื่อนิมิตปรากฏ ผมวางคําภาวนา เมื่อนิมิตหาย ผมนึกภาวนา ทําภาวนาต่อไป เป็นการปฏิบัติที่ถูกต้องหรือไม่

ตอบ : นี่คําถาม เห็นไหม เห็นนิมิตเลย พอเห็นนิมิตขึ้นไป เราก็แปลกใจ เราจะเอาที่อารัมภบทก่อน อารัมภบทมันมีแง่มุมเยอะมาก แง่มุมเยอะมากว่า “ผมนั่งสมาธิไป เกิดนิมิตที่แปลกประหลาด เห็นชายหญิงสมสู่กัน”

เราบอกเห็นชายหญิงสมสู่กันมันเป็นนิมิตที่ประหลาด มันเป็นนิมิตที่ประหลาด บางคนเห็นนิมิต จะเห็นผิวหนัง เห็นกระดูก เห็นตับไตไส้พุง เห็นภาพ เห็นคนเดินมา เห็นร้อยแปด นิมิตก็คือนิมิต

ถ้านิมิตคือนิมิต ทีนี้มันก็อยู่ที่จริตนิสัยของคน ถ้าเป็นนิมิตภาวนานะ มันเป็นนิมิตที่ดี นิมิตที่ดีคือเรามีสติปัญญาที่เห็น แต่ภาพนิมิต ถ้าคนเสพยาบ้า พอเสพยาบ้าแล้วจิตมันหลอน มันก็เห็นของมันเหมือนกัน ถ้ามันเห็น ดูสิ ตอนนี้ที่ว่าจิตหลอนๆ เขาจะฆ่าคน เขาระแวงนะ ระแวงว่าคนนั้นจะมาฆ่าเขา คนนี้จะมาฆ่าเขา นั่นเขาเห็นอะไรน่ะ นั่นเขาก็เห็นเหมือนกัน แต่ว่าจะเป็นนิมิตไหม? ไม่ใช่ ไม่ใช่เพราะอะไร เพราะเขาไม่มีสติ เขาไม่มีสตินะ เขาไม่มีสติเพราะว่าเขาหลอนภาพ จิตเขาหลอน พอจิตเขาหลอน เขาเห็นอะไรเขามีแต่ความตกใจ คําว่า “ตกใจ” ความตกใจ ความเสียหาย ถ้าอย่างนั้นมันผิดพลาด มันเป็นมิจฉา

แต่ถ้าเป็นสัมมา ถ้าจิตเราสงบ พอจิตเราสงบนะ ถ้าเราเห็นนิมิต ถ้าเห็นนิมิต เห็นเป็นหญิงกับชายสมสู่กัน ถ้าสมสู่กันแล้วมันก็แปลก มันแปลก ทั้งๆ ที่ว่าสมสู่กัน จิตมันก็ฟู เพราะอะไร เพราะกําลังสมาธิเรายังไม่เข้มแข็ง มันก็มีความรับรู้ไป เห็นหญิงชายเขาสมสู่กัน จิตใจมันก็ฟูขึ้นมารับรู้ มันรับรู้อารมณ์นั้น เพราะมันเป็นสัญชาตญาณของจิต สัญชาตญาณของจิต เรื่องกามมันฝังอยู่ในสัญชาตญาณอยู่แล้ว พออย่างนั้นปั๊บ มันก็มีรับรู้ รับรู้ไป จิตมันก็ฟู ถ้าจิตมันฟู จิตฟูส่วนจิตฟูสิ

เขาบอกว่ามันประหลาดไง นิมิตมันประหลาด ถ้านิมิตโดยทั่วไป คําว่า “นิมิต” นะ ถ้าเป็นนิมิตภาวนา เขาถามว่านิมิตภาวนามันเปลี่ยนแปลงได้ๆ

เปลี่ยนแปลงได้เพราะจิตมันดีขึ้น สมาธิมันแข็งขึ้น สมาธิมีกําลังมากขึ้น สิ่งที่นิมิตที่อีลุ่ยฉุยแฉก นิมิตที่มันจะออกนอกลู่นอกทาง มันก็จะเข้ามาสู่ทาง นิมิตมันมีทั้งนั้นแหละ สมมุติว่ามีนิมิตใช่ไหม แล้วเราเห็นภาพ เช่น เห็นเทวดา เห็นอินทร์ เห็นพรหม เห็นแล้วเราก็อยากรู้ว่าอะไร เราไปถามใครก็ไม่รู้หรอก ทุกคนเห็นนิมิตแล้วจะไปถามครูบาอาจารย์ “ที่ผมเห็นคืออะไรครับ ที่ผมเห็นคืออะไรครับ”

ถ้าเราเห็นนิมิตปั๊บ เราถามกลับมาที่จิตเราเลย คือกลับมาถามที่จิตเลยว่าที่เห็นนั้นคืออะไร ถ้าเราเห็นจริง เหมือนกับเราเห็นภาพสิ่งใดก็แล้วแต่ เราขยี้ตาเลย พอขยี้ตา ถ้าภาพมันชัดเจนมันจะเห็นอย่างนั้น ถ้าเราขยี้ตา ถ้าเป็นภาพลวงตา ไม่มี จบแล้ว

ถ้านิมิต นิมิตนะ มันอยู่ที่กําลังจิตของคนมันเข้มแข็งหรืออ่อนแอ ดูสิ ดูเด็ก เด็กมันช่วยเหลือตัวเองไม่ได้หรอก เด็กมันช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ ต้องมีพี่เลี้ยง ต้องมีพ่อแม่ดูแลมัน อย่างพวกเราต้องมีพี่เลี้ยงไหม มาเองก็ได้ กลับเองก็ได้ จิตถ้ามีกําลังแล้วมันเหมือนกับเรามีกําลัง เราจะไปเองก็ได้ กลับเองก็ได้ แต่ถ้าจิตมันเห็นใหม่ๆ เห็นเริ่มต้นใหม่ๆ มันเหมือนเด็กอ่อน เด็กอ่อน เด็กมันต้องมีพี่เลี้ยงมัน พี่เลี้ยงมันคืออะไร? พี่เลี้ยงมันคือสติไง พี่เลี้ยงคือมีสติควบคุมให้ดีขึ้นมา เห็นสิ่งใดแล้ว เด็กอ่อนยังไม่เข้าใจสิ่งใด ถามเลย ถามพี่เลี้ยง สติถามมาที่จิต สิ่งนั้นมันจะจบเลย ถ้าจบเลย

แต่ถ้ามันเป็นจริงของมัน เป็นจริงของมัน ถ้าคนที่มีอํานาจวาสนา เขาจะไปรู้ไปเห็นอะไรต่างๆ เขารู้เห็นโดยธรรมชาติเลย แล้วเขารู้ของเขาได้ อันนั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง มันไม่ใช่นิมิตเข้ามาเพื่อสู่การเป็นนิมิตภาวนา

ถ้านิมิตภาวนานะ จะเกิดนิมิตสิ่งใด เราพิจารณาเลย พอพิจารณา ถ้าพิจารณามันจะเปลี่ยนแปลง แต่ถ้าเราไม่มีสติ สติเราไม่มี ปัญญาเราไม่พอ เราพิจารณาของเราเอง มันเปลี่ยนแปลงเอง

“จากจิตที่เห็นผู้หญิงกับผู้ชายสมสู่กัน สักพักหนึ่ง นิมิตมันเปลี่ยนแปลง เห็นเป็นภาพเป็นร่างศพเน่าๆ สมสู่กัน ความพอใจมันก็เริ่มหดหู่ เริ่มหดลง มันค่อยๆ เริ่มขยับตัวหดลง”

ความรู้สึกจากที่เห็นหญิงชายเขาสมสู่กัน พอจิตมันมีกําลัง พอจิตมีกําลัง เห็นเป็นซากศพสมสู่กันแล้ว จากที่เป็นหญิงชายสมสู่กัน หญิงชายสมสู่กันนั่นเป็นเรื่องหนึ่งนะ เพราะภาพมันเป็นสมมุติที่ว่าเป็นหญิงชาย เราแบ่งแยกได้เป็นหญิงชาย แต่ซากศพมันสมสู่กันล่ะ แล้วซากศพที่เน่าๆ ซากศพที่เน่าๆ สมสู่กัน จิตใจมันก็เริ่มสํารอกเริ่มคายไง นิมิตภาวนามันเป็นแบบนี้

นี่ไง ที่บอกมันเป็นไตรลักษณ์ๆ มันเป็นเพราะเหตุใด

เราเห็นนิมิตเป็นอุคคหนิมิต ถ้าเราพิจารณาไป มันเป็นวิภาคะ มันแยกส่วนขยายส่วน ถ้ามีกําลัง จิตมันจะเป็นไป ถ้าไม่มีกําลัง จิตไม่เป็น จิตไม่เป็น ถ้านิมิตอยู่อย่างไร นิมิตไม่ใช่ละเอียดเข้ามานะ มันจะดึงให้หยาบออกไปด้วย ดึงให้หยาบออกไปมันก็ออกมาเป็นเรื่องปกติเลย เป็นเรื่องสามัญสํานึกเลย

ฉะนั้น ถ้าจิตมันดี จิตที่มีสติ มันไม่เป็นมิจฉา ถ้าเป็นมิจฉามันจะส่งออก ถ้าเป็นสัมมา สัมมา เราตั้งสติไว้ ถ้ากําหนดพุทโธหรืออานาปานสติ ถ้าจิตมันสงบแล้วถ้ามันเห็นนะ ถ้าเห็น เรามีสติไว้ มีสติไว้ ถ้ามันเห็น เราก็ดูสิ่งนั้น ถ้ากําลังมันมี มันเปลี่ยน จากหญิงชายสมสู่กันกลายเป็นซากศพเน่าๆ สมสู่กัน นี่ไง พอมันเปลี่ยนแปลง ถ้าจิตมีกําลังมันจะเปลี่ยนแปลง เปลี่ยนแปลง มันเปลี่ยนแปลงได้ มันเปลี่ยนแปลงพัฒนาไปจนจะเข้าสู่ไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์คือการย่อยสลาย จากหญิงชายเป็นซากศพ จากซากศพมันจะย่อยสลาย มันจะเน่าเปื่อยไป

ทีนี้เน่าเปื่อยไป ธรรมดาคนที่เห็นนิมิตเขาก็เห็นแต่หญิงหรือชาย หรือเห็นเป็นอสุภะ เห็นเป็นก้อนเนื้อ เห็นเป็นต่างๆ แต่นี้มันไปเห็นเป็นหญิงชายสมสู่กัน มันก็เป็นดีเอ็นเอทางจิตไง นี่วาสนา จิตของใครมีอํานาจวาสนาทํามาอย่างใด แต่นี้มันเห็นหญิงชายสมสู่กัน พอเห็นหญิงชายสมสู่กัน พิจารณาต่อเนื่องเข้าไปกลายเป็นซากศพสมสู่กัน พอซากศพสมสู่กัน มันเห็นแล้วมันหดตัวเข้ามา มันสงบลง แต่มันไม่เบื่อหน่าย ความรู้สึกนั้นสงบลงและแน่นเข้ามา มันแน่นมากกว่าเดิมแล้วเห็นภาพซากศพที่สมสู่กันหายไป

คนเรามันทําสิ่งใดก็แล้วแต่ มันไม่จบสิ้นกระบวนการของมัน แต่เราก็ทํางานเป็น งานของเรา เราทําได้แล้ว แต่งานของเรายังไม่จบ ถ้างานของเราไม่จบ พอมันวางงานอย่างนี้ปั๊บ มันต้องกลับไป กลับไปพุทโธ กลับไปอานาปานสติ กลับไปปัญญาอบรมสมาธิ เพราะสมาธิใช้หมดแล้ว เงินเดือนเดือนนี้เราผ่อนรถ ผ่อนบ้านหมดเลย ไม่มีเงินใช้ แล้วจะเอาเงินที่ไหนใช้ล่ะ เอาเงินที่ไหนใช้ นี่พิจารณาไปแล้วมันก็จบแล้ว เงินเดือนเดือนนี้ผ่อนบ้าน ผ่อนรถหมดแล้ว ต้องไปกู้นอกระบบมาใช้ นั่นพูดถึงกู้นอกระบบนะ นี่พูดถึงทางโลก

แต่ถ้าจิตล่ะ ไปกู้ยืมจากใคร? ไม่มี ถ้ามันใช้จ่ายหมดแล้ว ถ้าภาวนาอย่างนี้ ถ้าคนภาวนาไม่มีครูบาอาจารย์นะ “ก็จิตเราสงบแล้ว เราเห็นนิมิตแล้ว เราพิจารณาแล้ว เห็นซากศพแล้ว แล้วมันก็หายไปแล้ว แล้วทําอย่างไรต่อ ทําอย่างไรต่อ”

ก็กลับมาที่พุทโธไง กลับมาที่ทําความสงบของใจไง ให้ใจมันสงบมากขึ้นแล้วน้อมไป น้อมไปอย่างนี้

พิจารณาไปแล้วกระบวนการ คําถามมันชัดเจนมาก ชัดเจนว่า จากเห็นหญิงชายสมสู่กันคือมันนิมิตหยาบๆ แล้วจิตใจมีกําลังขึ้นมา มันเปลี่ยนแปลง จากอุคคหนิมิตเป็นวิภาคะ จากหญิงชายแปรสภาพ แปรสภาพเป็นซากศพ เป็นซากศพต้องมีสติมีปัญญาเข้าไป มันจะแปรสภาพให้ย่อยสลายให้ดูเลย ให้มันเปื่อยเน่า ให้มันเป็นสิ่งที่น่าเบื่อหน่าย แต่นี้มันน่าเบื่อหน่าย แต่นี้มันไม่เบื่อหน่าย ตรงที่มันไม่เบื่อหน่าย

ถ้ามันเบื่อหน่าย กระบวนการมันสิ้นสุดไปมันจะเบื่อหน่าย มันเบื่อหน่ายเพราะอะไร ใครอยากไปหยิบฉวยเอาไอ้พวกซากศพ ไอ้ของเน่า ของที่มันน่าขยะแขยง ใครจะเอามือไปจับ ใครอยากได้ของเน่าของเสีย ใครอยากได้ ไม่มีใครอยากได้หรอก

แต่ถ้าจิตใจมันต่อเนื่องไป มันจะต่อเนื่องไป มันจะเบื่อหน่าย มันจะเบื่อหน่าย มันจะปล่อยวาง ถ้าปล่อยวาง แต่นี้กระบวนการมันตัดไง คือกําลังเรามีเท่านี้ พอกําลังเรามีเท่านี้ มันไม่เบื่อหน่าย แล้วมันแว็บหายไป หายไปนะ นี่เป็นนิมิตขั้นหนึ่งนะ นี่เป็นการภาวนารอบหนึ่ง

รอบต่อไปนะ “สักพักหนึ่งก็เกิดนิมิตเห็นพระผิวคลํ้าๆ เหมือนแขกอินเดียอวบๆ ไม่สูง ไม่ตํ่า ท่านเดินเข้ามาหา ข้างๆ มีผู้หญิงที่สวยมาก ในนิมิตนั้นท่านชี้ให้เรามองไป พอเรามองไปที่มือท่าน เหมือนมันทะลุหนังเลย เห็นเนื้อ เห็นกระดูก”

นิมิตมันเห็นแล้ว เห็นไหม เพราะระหว่างพระ พระนี่เป็นสมณะ พระนี่เป็นสมณะ มันเหมือนธรรมะ ผู้หญิงนั้นเหมือนกิเลส ผู้หญิงนั้นใช่ไหม โทษนะ หญิงก็ติดชาย ชายก็ติดหญิงเป็นเรื่องธรรมดา พอหญิงเห็นชายที่พอใจ หญิงก็ต้องมีอารมณ์ไปตามนั้น ชายเห็นหญิงที่พอใจ ก็ต้องไปตามอารมณ์นั้น นี่ตัวแทนที่ให้เห็นการภาวนา

แต่พระ พระที่มา แล้วมีผู้หญิงมาข้างๆ แล้วพระชี้ให้มอง ชี้ให้มองผู้หญิงนั้น ผู้หญิงนั้นสวยมาก ผู้หญิงนั้นสวยมาก เขาบอกว่าผู้หญิงนั้นสวยมาก แต่พอมองไปแล้วทําไมมันทะลุหนังเข้าไปล่ะ มันทะลุหนังเข้าไปเลย ถ้ามันทะลุหนังนะ ทะลุหนังก็เห็นเนื้อแดงๆ ไง เห็นเนื้อแดงๆ เห็นกระดูกเลย แสดงว่าจิตมันพอมีกําลัง มองไปมันจะเห็นอย่างนั้น

แล้วสักพักหนึ่งท่านก็หัวเราะพูดว่าให้มองที่หนังสิ อย่ามองที่มันทะลุเข้าไป แต่มันก็ทะลุเข้าไปแล้ว จิตมันทะลุเข้าไป พอมองมันทะลุเข้าไปเลย พอทะลุเข้าไปนะ ถ้าคนภาวนาเป็นจะเข้าใจเรื่องอย่างนี้ได้ เวลาครูบาอาจารย์ท่านภาวนาของท่านนะ ถ้าจิตสงบ หลวงตาท่านบอกเห็นหมดเลย นั่งกันอยู่อย่างนี้ เลือดแดงๆ หมดเลย

มองไป ถ้ามองไปนะ มองไปเราเห็นผิวหนัง เห็นเป็นมนุษย์ใช่ไหม แต่ถ้าสมาธิดีๆ เห็นตับไตไส้พุงมันทะลุเข้าไปเลย มันทะลุได้ มีคนทําได้เยอะมาก แต่ต้องทําได้จริงนะ อย่าโกหก อย่าจําคําพูดของครูบาอาจารย์มาแล้วเคลมว่าเป็นของตัว ถ้าเคลมว่าเป็นของตัว มันไม่เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงมันจะเข้าใจได้

เขาบอกพระเขาหัวเราะ พระเขาหัวเราะแล้วพูดว่าอย่ามองเลยหนังเข้าไปสิ แต่แปลก พอเราเห็นใช่ไหม พอมีสติขึ้นมา พอมีสติเห็นเนื้อ เห็นกระดูก พอเห็นภาพที่เป็นผู้หญิงสวย ผมกลับมองเห็นเขาเป็นเรื่องธรรมดา

นี่ถ้ามีสติปัญญา มันเรื่องธรรมดา เรื่องธรรมดา มันสมมุติทั้งนั้นน่ะ มันสมมุติ มันแค่ผิวหนัง จากลอกผิวหนังออกแล้ว เนื้อก็คือเนื้อเหมือนกัน กระดูกก็คือกระดูกเหมือนกัน ไม่มีสิ่งใดแตกต่างกันเลย แต่เวลามีผิวหนัง แล้วสมมุติเป็นหญิงเป็นชาย

ฉะนั้น พอมองเห็น เขาบอกเห็นเป็นเรื่องธรรมดา

จิตใจอย่างนี้ใช้ได้ จิตใจใช้ได้ จิตใจ เพราะถ้าภาวนาแล้วมันจะมีคุณธรรมอย่างนี้ ถ้ามันมองไปแล้วมันก็เป็นเรื่องสมมุติบัญญัติไง มันเป็นเรื่องสมมุติบัญญัติที่มันเป็นข้อเท็จจริงอย่างนั้น

อย่างเช่นเราพิจารณาธาตุ ๔ ดิน นํ้า ลม ไฟ มันก็ธาตุ ๔ ของเรานี่แหละ แล้วใครเข้าไปยึดล่ะ ใครเข้าไปยึด ถ้าใครเข้าไปยึด จิตถ้ามันมีกิเลสอยู่ มันก็เข้าไปยึด แต่ถ้าเราพิจารณาของเราแล้ว ถ้ามันมีปัญญาขึ้นมาแล้ว จิตมันรู้เท่าแล้วมันก็ปล่อยวาง ปล่อยวาง ก็มันเป็นเรื่องจริงของมัน นี่ความจริงมันเป็นแบบนั้น แต่เพราะตัณหาความทะยานอยาก กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันล้นฝั่งไปเองต่างหาก มันมองเลยไปกว่านั้นไง

ฉะนั้น พอมันไม่มองเลยไปกว่านั้น พระยิ้มๆ แล้วบอกว่าให้ดูที่หนังสิ อย่าให้มันทะลุเข้าไป

คําว่า “ทะลุเข้าไป” ถ้าจิตมีกําลัง จิตมีกําลัง มันแก่กล้า มันจะทะลุเข้าไป ถ้าทะลุเข้าไป มันทะลุนะ ถ้าทะลุเข้าไป มันมองเห็น ถ้าทะลุเข้าไปแล้วถ้ามีสติปัญญายับยั้งไว้แค่นั้น แล้วมองให้เป็นไตรลักษณ์ก็ยังได้ แต่ถ้าไม่มีสติปัญญา พอทะลุเข้าไปแล้ว ทะลุก็ทะลุเข้าไป มันเห็นอย่างนั้นน่ะ ถ้าเห็นอย่างนั้น มันไม่ลงสู่มัชฌิมาปฏิปทา

ถ้ามัชฌิมาปฏิปทา หมายถึงว่า มองเห็น มันจับของมัน แล้วขยายให้มันเป็นไตรลักษณ์ ถ้าเป็นไตรลักษณ์ พอเป็นไตรลักษณ์ขึ้นมามันก็ย่อยสลายหมดต่อหน้า มันไม่มีสิ่งใดต่อหน้า มันรวมหมด มันปล่อยแล้ววางหมด ถ้าปล่อยแล้ววางหมด มันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง อันนี้ถ้ามันเป็นจริงนะ ถ้ามันเป็นจริงแล้ว หมายถึงว่า ปฏิบัติได้จริง

ฉะนั้น พอจิตมันมีสติปัญญา เพราะพระเขาบอกว่าให้มองที่หนังสิ เราก็มีสติกลับมาดู มองที่หนัง พอมองที่หนังมันมองด้วยสติมองด้วยปัญญา พอมองด้วยสติมองด้วยปัญญา ผมก็เลยเห็นเป็นของธรรมดา ธรรมดา แต่มันก็ยังไม่ปล่อย

แต่ถ้าทีแรกเรามองไป เพราะเรากําหนดพุทโธๆ มา เห็นหญิงชายสมสู่กันเป็นรอบหนึ่ง แล้วพิจารณาต่อเนื่องกันไป เห็นหญิงกับชายนั้นแปรสภาพเป็นศพของเน่าของเปื่อย ถ้าเราพิจารณาต่อไป เห็นเป็นพระเดินเข้ามา พระเป็นตัวแทนของธรรม สิ่งที่เป็นผู้หญิงเป็นตัวแทนของกิเลสที่มันจะล่อหัวใจของเราไป แล้วพระนั้นก็ยังเตือน ธรรมะเตือนให้มองที่ผิวหนัง ให้มองที่ผิวหนัง แล้วมองที่ผิวหนังมันก็ฝึกสติเรา ทําให้สติเรา ทําให้สมาธิเรามีกําลัง พอสติ สมาธิเรามี เราก็ไม่มองทะลุ ทะลุคือมันอัตตกิลมถานุโยค คือไปอีกส่วนหนึ่ง แต่ถ้ามองเป็นของสวยของงาม มันก็เป็นกามสุขัลลิกานุโยค มันก็ไม่มัชฌิมาปฏิปทา

แต่ถ้ามัชฌิมาปฏิปทา พอมองไปนะ เห็นเป็นธรรมดา แต่มันก็ยังไม่รวม มันยังไม่รวม มันยังไม่ปล่อย ไม่ปล่อย มันไม่เป็นอิสระ เราพิจารณาซํ้าของเราไป การทําอย่างนี้พิจารณาซํ้า

เราจะบอกว่า สิ่งที่ภาวนามันเห็นชัดๆ เวลานิมิตมันเกิด นิมิตมันก็เกิด ฉะนั้น คนที่ภาวนาไม่เป็นบอกว่า “ติดนิมิตๆๆ พุทโธเป็นสมถะแล้วติดนิมิต”

ก็นิมิตมันไปเห็นกาย เห็นภาพของกาย ถ้าเห็นกายก็เป็นสติปัฏฐาน ๔

สติปัฏฐาน ๔ เวลาเราปฏิบัติกันเราบอกว่า “ปฏิบัติในแนวสติปัฏฐาน ๔ ในแนวสติปัฏฐาน ๔” แล้วพอในแนวสติปัฏฐาน ๔ ไปเห็นตามความเป็นจริง บอกผิดได้อย่างไร ถ้าเห็นจริงๆ ถ้าเห็นกายจริงมันก็เห็นตามสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าตามความเป็นจริงมันก็คือนิมิตนั่นแหละ แต่นิมิตที่มันเป็นธรรม

แต่ถ้ามันเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นธรรม ดูสิ อย่างคนที่เสพยาบ้าๆ จนจิตหลอน จิตหลอน เขาก็เห็นของเขา คําว่า “จิตหลอน” กับผู้ที่ปฏิบัติเห็นนิมิต เราเอามาเทียบเคียงกันได้ไหม เราเอามาว่าเป็นเหมือนกันได้ไหม? ไม่ได้เลย อีกอันหนึ่งมันเป็นเรื่องโลกๆ ทําให้เสียหาย ไอ้นั่นต้องส่งโรงพยาบาล ต้องฟื้นฟูให้กลับมาเป็นปกติ อีกอันหนึ่งเขาพิจารณาของเขา พิจารณาธรรมของเขา เขาจะพ้นจากโลกไป นี่โลกกับธรรมมันแตกต่างกัน แต่ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์มาชี้แจง มันจะไม่เข้าใจเรื่องอย่างนี้ได้เลย

ถ้ามันเข้าใจเรื่องอย่างนี้ได้ มันใกล้ชิดกัน ใกล้ชิดกันอันหนึ่งไปทางผิดไปเลย อันหนึ่งไปทางถูกหมดเลย ถ้าเป็นทางถูก เป็นทางถูก นิมิตภาวนาเป็นแบบนี้ มันพัฒนาขึ้นมา มันดีขึ้นมา

จากถ้าไปเห็น พอไปเห็นครั้งแรกมันก็บอกว่าอันนี้เป็นโลกๆ อันนี้มันเป็นเรื่องของโลก เรื่องของกาม แล้วเราไปเห็นอย่างนี้ได้อย่างไร เราเป็นคนสกปรกไหม เราเป็นคนจิตใจชั่วร้ายไหม มันแปลกไง แต่ความจริงมันเป็นอย่างนั้นแหละ มันเป็นที่จริตของคน โทสจริต โมหจริต โลภจริต จริตนิสัยของคนมันเป็นแบบนั้น ถ้าเป็นแบบนั้น ถ้าเห็นก็คือเห็น ฉะนั้น ถ้าเห็นอย่างนั้นปั๊บ มันก็เป็นคําถามไง

คําถาม “๑. การที่เห็นภาพนิมิตชายหญิงสมสู่กัน แล้วเกิดความยินดีเป็นบาปไหม”

ถ้าพูดอย่างนี้เป็นบาปไหม

เป็นบุญ เป็นบุญ ถ้าเป็นบาปนะ ในปัจจุบันนี้ ดูสิ เวลาตํารวจไปจับพระ ไปจับพระโดยทั่วไป พระเสพยาบ้า พระดูหนังเอ็กซ์ พระดูวีดีโอหนังโป๊ นั่นล่ะบาป ดูวีดีโอหนังโป๊ หนังเอ็กซ์นั่นล่ะ อันนั้นมันดูด้วยตาเนื้อ มันดูด้วยเรื่องกามราคะ มันดูไปแล้วมันเกิดอารมณ์ มันเกิดความรู้สึก นั่นล่ะบาป นั่นล่ะบาป ถ้าดูหนังเอ็กซ์นั่นล่ะบาป

แต่ในการภาวนา “เห็นภาพนิมิตชายหญิงสมสู่กัน เกิดความยินดีเป็นบาปไหม”

เป็นบุญ เป็นบุญ เป็นบุญเพราะมันเห็นขึ้นมาจากธรรม เห็นขึ้นมาจากการปฏิบัติ มันไม่ได้เอาเงินไปซื้อวีดีโอหนังโป๊แล้วมานั่งดูกัน ถ้าไปซื้อวีดีโอหนังโป๊มานั่งดู นั่นล่ะบาป บาปเพราะอะไร บาปเพราะนั่นเป็นเรื่องของกามราคะ นั่นเป็นเรื่องของโลก

แต่นี่มันเป็นเรื่องของการปฏิบัติ ถ้าเรื่องของการปฏิบัติ มันปฏิเสธไม่ได้ว่าคนจะเห็นสัจธรรมในแง่มุมใด ถ้าเห็นสัจธรรมในแง่มุมของเราเห็นจริง อันนี้คือบุญ บุญคืออะไร? บุญคือเรากําหนดจิตจนสงบเป็นสัมมาสมาธิ พอจิตเป็นสมาธิขึ้นมา จิตมันเห็นนิมิต พอจิตมันเห็นนิมิต เห็นนิมิตเป็นชายหญิงสมสู่กัน เห็นชายหญิงสมสู่กัน เขาสมสู่กันให้เราดู จิตมันเห็น เขาจะสอนจิต

สอนจิตว่า เขาสมสู่กัน สมสู่กันแบบนี้ สามัญสํานึกของโลกเขาสมสู่กัน แล้วถ้ามึงมีสติมีปัญญา การสมสู่กันมันให้แต่โทษ การครองเรือนมันให้แต่โทษ เรื่องของกามราคะ กามคุณ ๕ มันเป็นเรื่องของโลกเขา ถ้าถือพรหมจรรย์ มันเป็นเรื่องของความทุกข์ความยาก แล้วพอสมสู่กัน สติมันมีกําลังขึ้นมา จากสมสู่กันกลายเป็นซากศพ ซากศพสมสู่กัน อันนี้มันเป็นการยืนยัน เป็นการยืนยันว่าการปฏิบัติมันมีการปฏิบัติจริง มันมีการรู้จริง ถ้ามีการปฏิบัติ การรู้จริงอย่างนี้ มันเป็นเรื่องถูกต้อง

ทีนี้เรื่องถูกต้อง ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์นะ

“การเห็นหญิงชายสมสู่กันเป็นบาปไหม”

ถ้าไปพูดข้างนอก “โอ้โฮ! พระองค์นี้บวชมาแล้วทําไมจิตใจหยาบช้าขนาดนี้ พระองค์นี้บวชมาแล้วทําไมเลวทรามได้ขนาดนี้” แต่ไม่รู้หรอกว่านั่นล่ะเขาเข้าสู่อริยสัจ เขากําลังจะเข้าสู่สัจจะความจริง ถ้าการเข้าสู่สัจจะความจริง นี่มันมีครูบาอาจารย์อย่างนี้ไง ถ้าครูบาอาจารย์อย่างนี้

เวลาเราปฏิบัติกัน ครูบาอาจารย์ของเรา เวลาเราผิดพลาดขึ้นไปแล้วเราทําสิ่งใดไม่ได้ หลวงตานะ ท่านออกปฏิบัติครั้งแรก แล้วท่านสู้กับกิเลสไม่ได้ สู้กับกิเลสไม่ได้ คิดสิ่งใด กิเลสมันฟาดงวงฟาดงาจนท่านนั่งนํ้าตาตกเลย “ทําไมกิเลสมันเอาเราขนาดนี้ ทําไมกิเลสมันเอาเราขนาดนี้”

แล้วท่านก็ด่า คําว่า “ด่า” คืออาฆาตมันนะ “มึงเอากูขนาดนี้นะ” ด่าเลยล่ะ “แล้วคราวหน้ากูจะเอามึงบ้าง”

แล้วท่านก็พยายามไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นก็พยายามให้กําลังใจท่าน ท่านก็พยายามอดนอนผ่อนอาหาร สู้กับมัน ฟัดกับมันจนกว่ามันจะมีกําลังขึ้นมา ครูบาอาจารย์ของเราผ่านเรื่องอย่างนี้มาทั้งนั้นแหละ ถ้าผ่านเรื่องอย่างนี้มันจะเป็นการที่ครูบาอาจารย์เราคุยกับครูบาอาจารย์ของเรา ท่านจะพูดเรื่องนี้ในวงกรรมฐาน ต้องให้เป็นจริงนะ ถ้ามันไม่เป็นจริง ไม่เป็นจริงนะ

อยู่กับหลวงปู่จวน หลวงปู่จวนนะ เวลาท่านปฏิบัติของท่าน ถ้าท่านจะสู้กับกามราคะของท่าน ท่านไปเอากระดูกช้าง เอากระดูกช้างมาผูกแขวนคอไว้ แล้วท่านฉันหมากไง ท่านคายนํ้าหมากออกมา มันก็เหมือนเลือด มีคนไปเห็นนะ อยู่ในประวัติหลวงปู่จวน ไปอ่านได้ มีคนเขาไปเห็น เขาก็ไปฟ้องหลวงปู่ขาว เพราะหลวงปู่มั่นฝากหลวงปู่จวนไว้กับหลวงปู่ขาว

หลวงปู่จวนท่านจะลงไปเที่ยวภูเก็ตกับหลวงปู่เทสก์ หลวงปู่ขาวบอกไม่ได้ ไม่ได้ จะเอาหลวงปู่จวนไปด้วย สุดท้ายแล้วหลวงปู่จวนท่านเป็นพระ ท่านอยากออกวิเวก ท่านอยากไป เพราะหมู่คณะจะไปภูเก็ตกัน จนสุดท้ายหลวงปู่ขาวบอกไม่ได้หรอก หลวงปู่มั่นฝากท่านไว้กับผม หลวงปู่จวนยังต้องไปอยู่กับหลวงปู่ขาว หลวงปู่ขาวท่านดูแลหลวงปู่จวนมา ฉะนั้น หลวงปู่ขาวเป็นคนสอนมา สอนหลวงปู่จวนให้ท่านพิจารณาของท่าน

ฉะนั้น คนไปเห็นเข้าไม่รู้ ก็นึกว่าหลวงปู่จวนเป็นพระเสียสติ ไปฟ้องหลวงปู่ขาว หลวงปู่ขาวท่านนั่งหัวเราะเลยนะ เพราะท่านสอนไปเอง ท่านสอนของท่านเอง ท่านสอนไปเอง

ฉะนั้น เวลาเราทําอะไรผิดพลาด เราจะติตัวเราเอง เราจะด่า คําว่า “ด่า” คือว่าโต้ตอบกับกิเลสที่มันรุนแรง

ถ้าทางโลกบอก อู้ฮู! ทําไมจิตใจ จะบอกลามกก็จะว่าไปอีกแหละ คิดกันอย่างนั้นไง แต่ถ้าเป็นความจริงนะ กรณีอย่างนี้ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงนะ มันจะเป็นจริงขึ้นมา ถ้าเป็นจริงขึ้นมา ของอย่างนี้มันเกลือจิ้มเกลือ ในเมื่อกามราคะ ในเมื่อสิ่งสิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่ดึงดูดหัวใจของสัตว์โลก แล้วเราจะพ้นจากโลก จะพ้นไปจากมัน เราก็ต้องพิจารณาถึงแก่น ถึงแก่นของมัน ถ้าถึงแก่นของมันนะ ถึงแก่นของมันต้องถึงแก่นในหัวใจนะ ถ้าถึงแก่นในหัวใจ มันจะเป็นบุญ ให้รู้ให้เห็นตามความเป็นจริงเถอะ

แล้วพอรู้เห็นตามความเป็นจริง จิตใจมันผ่อนคลายไหม เวลามันปล่อยไปแล้ว จิตใจมันว่างไหม พอปล่อยแล้วมันมีความสุขไหม? มันมีความสุขของมัน ถ้ามีความสุข มันมีความเข้าใจของมัน เราก็ซํ้าเข้าไปสิ เพราะสิ่งนี้มันทําให้เรามีอารมณ์ความรู้สึกอย่างนี้

รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง ถ้ารสของธรรมชนะรสทั้งปวง เอาสิ่งนี้มาเป็นตัวตั้ง ตัวตั้งแล้วเราปฏิบัติของเราต่อเนื่องไป ถ้าต่อเนื่องไปมันก็เป็นบุญไง นี่เป็นบุญ ไม่เป็นบาปหรอก

เป็นบาปคือว่าที่เขาเอาเงินไปซื้อวีดีโอมาดูกันนั่นล่ะเป็นบาป เพราะมันไม่มีอยู่จริงในหัวใจ หัวใจมันไม่มีสติ ไม่มีสมาธิ มันถึงเดินไปแล้วก็เอามือควักเงินไปซื้อมาดู ขณะเอาเงินไปซื้อมันขาดสติจนเลวแล้ว

แต่นี้เวลาเราปฏิบัติ มันเกิดขึ้นโดยสัจจะ ไม่มีใครไปเหนี่ยวรั้งมันมา ไม่มีใครต้องการให้มันขึ้นมาเป็นแบบนี้ ไม่มีใครตั้งใจได้ว่าเราปฏิบัติไปแล้วเราจะเห็นกายในลักษณะไหน เหมือนคนปฏิบัติทั่วไป “หลวงพ่อ จะปฏิบัติ แต่ไม่อยากเห็นกาย เพราะกลัวผี” อ้าว! คิดไปนู่นเหมือนกัน

เขาเห็นกายคือเห็นอริยสัจ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมคือสติปัฏฐาน ๔ เห็นผีคือเห็นจิตวิญญาณ คนก็เข้าใจไม่ได้อีก บอกเห็นกายคือการเห็นผี...ไม่ใช่ เห็นผีคือเห็นจิตวิญญาณ เห็นผีที่มาหลอกมาหลอน เห็นผีที่มาขอส่วนบุญกุศล นั่นคือผี นั่นคือจิตวิญญาณ

แต่ถ้าเห็นกาย เพราะจิตมันสงบ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เพราะกาย เวทนา จิต ธรรมเป็นเครื่องอาศัย เป็นที่ให้กิเลสมันออกไปทําความชั่ว ฉะนั้น ถ้าเราพิจารณาเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม คือเส้นทางของกิเลส กิเลสออกไปทางขันธ์ ๕ ออกไปทางธาตุ ๔ เราก็ย้อนมันกลับ ถ้าย้อนกลับ พอย้อนกลับ เราพิจารณาสิ่งนี้ ถ้ามันย่อยสลายหมด กิเลสมันไม่มีทางไป

ถนนหนทาง เวลาเขาเดินทาง เขาเดินทางถนนใช่ไหม เราขุดถนนนั้นออก มันจะมาทางไหน กิเลสมันจะมาได้อย่างไร นี่ไง ถ้าเราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นั่นล่ะการเห็นของเรามันเห็นโดยสัจจะโดยที่เราไม่ได้คาดหมาย

การคาดหมายก็เป็นสัญญาแล้ว การคาดหมายเป็นสัญญา การเห็นกาย เราคิดว่าต้องเห็นกาย ครูบาอาจารย์เห็นเป็นกะโหลกศีรษะ เห็นเป็นอวัยวะต่างๆ เห็นเป็นโครงร่างกายเลย แล้วมันเน่ามันเปื่อย เห็นต่อหน้า นั่นเขาเห็นจริงๆ เห็นนะ กายนอก กายใน กายในกาย มันเป็นชั้นๆ ชั้นหนึ่งเป็นโสดาบัน ชั้นหนึ่งเป็นสกิทาคามี ชั้นหนึ่งเป็นอนาคามี ชั้นหนึ่งเป็นพระอรหันต์ เห็นอย่างไร มันเห็นเป็นชั้นๆ ขึ้นมานะ นี่การปฏิบัตินะ

เพราะเราพูดนี้ เพราะคําว่าเขาวิตกกังวลไงว่าเขาเห็นนี่มันเป็นบาป

โอ้โฮ! มันเป็นบุญต่างหากล่ะ เห็นแล้วมันเป็นบาปได้อย่างไร ถ้าเห็นเป็นบาปนะ ถ้าไปถามพระองค์ใด พระบอกการเห็นนี้เป็นบาปนะ โอ้โฮ! เราทําลายอริยทรัพย์ของเราเองเลยล่ะ เราทําลายสิ่งที่อริยสัจที่เกิดจากใจนะ แล้วถ้ามีครูบาอาจารย์องค์ไหนบอกอันนี้เป็นบาปนะ แล้วเราทิ้งอันนี้ไปเลย โอ้โฮ! เสียดายโอกาสมาก ถ้าคนไม่เป็นนะ จะบอกเลยว่าเห็นหญิงกับชายสมสู่กันนั้นมันเป็นเรื่องกามราคะ มันเป็นเรื่องทุจริต มันจะเป็นความจริงขึ้นมาได้อย่างไร

ถ้าเห็นโดยสัจจะ เห็นโดยอริยสัจ ถูก แต่ถ้าเห็นโดยการไปซื้อหนังโป๊มาดูนั่นล่ะผิด อันนั้นน่ะเลวทราม

ฉะนั้น “๒. เพราะเหตุใดนิมิตมันถึงเปลี่ยนแปลงไปเอง”

นี่ไง “เพราะเหตุใดนิมิตมันถึงเปลี่ยนแปลงไปเอง” ถ้านิมิตมันไม่เปลี่ยนแปลงไปเอง มันก็ไม่เป็นไตรลักษณ์น่ะสิ ถ้านิมิตมันไม่เปลี่ยนแปลง มันก็ไม่มีปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล ถ้ามันไม่เปลี่ยนแปลง มันก็ไม่พัฒนาน่ะสิ เพราะการเปลี่ยนแปลงนี่แหละ พอมันเปลี่ยนแปลง สํารอก มันคายออกๆ นี่ไง มันต้องเปลี่ยนแปลง

นิมิต ถ้านิมิต อย่างป้ายโฆษณาสินค้า ป้ายก็คือนิมิต เพราะเราไปเห็น ป้ายก็คือป้าย มันไม่เปลี่ยนแปลงหรอก เขียนป้ายอะไรไว้มันก็อยู่อย่างนั้นแหละ มันไม่เปลี่ยนแปลงหรอก เพราะอะไร เพราะมันไม่มีชีวิต นี่ไง อย่างนั้นมันถึงไม่ใช่อริยสัจไง ที่เขาไปเอาหนังมาดูกัน หนังก็คือหนัง ฉายกี่รอบๆ ก็เป็นอย่างนั้นแหละ มันไม่เปลี่ยนแปลงหรอก มันจะเปลี่ยนแปลงก็เปลี่ยนแปลงอารมณ์ชอบหรือไม่ชอบเท่านั้นแหละ

แต่ถ้าเป็นความจริง นี่ไง ไตรลักษณ์ ไตรลักษณะ รู้จักไหม ก็มันเปลี่ยนแปลงมันถึงได้ถูกไง ที่เขาปฏิบัติกันอยู่นี่เขาก็เปลี่ยนแปลง เขาเปลี่ยนแปลงจากนิมิต ที่บอกเห็นนิมิตๆ...เออ! จับนิมิตไว้แล้วพิจารณาไป มันจะละเอียดขึ้น

คําว่า “หยาบ ละเอียด” มันเปลี่ยนแปลง คําว่า “หยาบ ละเอียด” เพราะมันเปลี่ยนแปลง เราถึงพูดอยู่นี่ไง ถ้ามันไม่เปลี่ยนแปลง ไม่ตอบหรอก ถ้ามันไม่เปลี่ยนแปลง เลิกแล้ว แต่นี่เพราะมันเปลี่ยนแปลงไง เพราะมันเปลี่ยนแปลง มันวิวัฒนาการไง

เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ ใจนี้เหมือนหน่อแห่งพุทธะ มันก็เหมือนต้นไม้ ต้นไม้พอปลูกขึ้นมา มันเจริญเติบโตขึ้นมา ธรรมมันขยายแผ่กิ่งก้านออกไป มันเจริญงอกงามขึ้นมา มันโตขึ้นมา นี่ไง ถึงที่สุดแล้วพอมันทําลายต้นไม้ทั้งหมดมันก็เป็นพระอรหันต์ไปเลย

นี่ก็เหมือนกัน การเปลี่ยนแปลงคือความถูกต้อง ทีนี้พอเปลี่ยนแปลง เปลี่ยนแปลงคือไตรลักษณ์ เปลี่ยนแปลงคือทําให้เราเห็น ทีนี้พอพูดอย่างนี้ปั๊บ พอเปลี่ยนแปลง ทีนี้จะสร้างภาพเปลี่ยนแปลงแล้ว

เปลี่ยนแปลงมันต้องเปลี่ยนแปลงไปโดยบางครั้งก็เร็ว บางครั้งก็ช้า บางครั้งเปลี่ยนแปลงไม่ได้เลย เพราะกําลังมันไม่พอ ถ้ากําลังไม่พอนะ ภาพนั้นมันจะอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วภาพนั้นไม่นิ่ง ภาพนั้นจะไหว ภาพนั้นมันจะดื้อ แต่ถ้าดื้อปั๊บ ต้องทิ้งเลย ทิ้งภาพนั้น กลับมาที่พุทโธ

พอมีกําลัง ย้อนกลับไปใหม่ พอกลับไปจับภาพสิ่งนั้น ภาพนั้นจะเป็นไตรลักษณ์ คือมันเปลี่ยนแปลง อย่างเช่นเป็นก้อนเนื้อ ให้ก้อนเนื้อมันย่อยสลายลง ให้มันเน่าให้มันเปื่อย ให้มันผุพังไป พอมันผุพังไป ก้อนเนื้อที่รู้ที่เห็นมันผุพังไป มันไม่มีสิ่งใดเลย แล้วเราไปยึดอะไรล่ะ มันผงะๆๆ พิจารณากาย มันผงะเลยนะ มันผงะ มันปล่อย พอมันปล่อยแล้วมันก็สํารอก สํารอก มันยังไม่จบ ถ้ามันจบ มันจะรู้ของมัน ถ้าสมุจเฉทฯ เป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย

จะบอกว่า ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ไม่มีกํามือในเรา” จะบอกว่าไม่ใช่เคล็ดลับ มันก็เป็นเคล็ดลับของผู้รู้ ผู้รู้กับไม่รู้มันมีเคล็ดลับ คนที่ไม่รู้มีเคล็ดลับ แต่คนรู้แล้วไม่มีเคล็ดลับเลย มันอันเดียว มันสัจจะอันนั้นน่ะ ถ้ารู้แล้วรู้เหมือนกัน แต่ถ้าไม่รู้ เพราะความไม่รู้ มันเลยมีเคล็ดลับไว้ เพราะมันไม่รู้อันนั้น

แต่ถ้ารู้ ไม่มีเคล็ดลับ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีเคล็ดลับ ไม่มีสิ่งใดลับลวงพราง ไม่มี ชัดเจนหมดเลย แต่ที่มันลับลวงพรางเพราะกิเลส เพราะความไม่รู้ของเรา เราถึงลับลวงพราง เราถึงไม่รู้ แต่ถ้ารู้แล้ว ไม่มีเคล็ดลับ

ฉะนั้น ไม่มีเคล็ดลับ มันถึงตรงนี้ ตรงที่มันเปลี่ยนแปลง เปลี่ยนแปลงขนาดไหน ถ้าไม่บอกถึงที่สุด ไม่บอกถึงขณะจิตที่มันเปลี่ยนจากโสดาปัตติมรรคเป็นโสดาปัตติผล ถ้าไม่มีขณะจิตที่มันเปลี่ยนแปลง

เวลามันเปลี่ยนแปลงนะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ประจํา แล้วมันเด็ดขาด ดั่งแขนขาด เวลากิเลสขาดเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์ ดั่งแขนขาด ตัดแขนขาดเลย ตัดกิเลสขาดเลย ขาดออกไปเลย นั่นล่ะความจริง ถ้ามันสมุจเฉทปหานมันจะเป็นอย่างนั้น

แต่ถ้าตทังคปหาน มันเปลี่ยนแปลงแล้วปล่อย อันนี้มันเปลี่ยนแปลงแต่ไม่ปล่อย บอกมันดับไปเอง มันหายไปเองต่างๆ ถ้ามันเปลี่ยนแปลงมันจะเป็นแบบนั้น ถ้ามันเป็นแบบนั้นมันจะเป็นความจริงขึ้นมา

“เพราะเหตุใดนิมิตมันถึงเปลี่ยนแปลง”

ไม่เปลี่ยนแปลงเพราะกําลังไม่พอ ไม่เปลี่ยนแปลงนั้นเป็นวัตถุ ไม่ใช่นามธรรม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นนามธรรม จิตนี้เป็นนามธรรม กิเลสนี้ก็เป็นนามธรรม แต่เป็นนามธรรม ทําไมมันแก้ไขเปลี่ยนแปลงแล้วสิ่งนั้นยิ่งชัดเจน จะบอกว่าเป็นรูปธรรมเลยก็ได้ แล้วถึงที่สุดแล้วมันชัดเจนของมันมาก ถ้าชัดเจน เพราะเปลี่ยนแปลงถึงถูก

ถ้าเปลี่ยนแปลงแล้วจะให้เปลี่ยนแปลง พอบอกเปลี่ยนแปลงถูก จะให้เปลี่ยนแปลง เปลี่ยนแปลงโดยกิเลสสร้างภาพ ผิด

เปลี่ยนแปลงโดยสัจธรรม เปลี่ยนแปลงโดยกําลังของสมาธิ กําลังของปัญญาที่มันพิจารณาของมัน แล้วมันเปลี่ยนแปลงเป็นไตรลักษณะ เป็นไปอย่างนั้นชัดเจน อันนั้นเปลี่ยนแปลงอย่างนั้นถูก แต่ถ้าเปลี่ยนแปลงโดยเราพยายามเปลี่ยนแปลง โดยเราพยายามจะสร้างภาพขึ้นมา ผิด

ทีนี้การปฏิบัติไปมันจะมีผิดมีถูกไป มีครูบาอาจารย์สําคัญตรงนี้ไง ที่บอกครูบาอาจารย์สําคัญๆ สําคัญเพราะเหตุนี้ ถ้าครูบาอาจารย์สําคัญเพราะเหตุนี้ คนจะปฏิบัตินะ ส่วนใหญ่ถ้ามีปัญหา เขาจะเข้าไปฝากเนื้อฝากตัวกับครูบาอาจารย์ที่ไว้วางใจ

ครูบาอาจารย์ที่ไม่ไว้วางใจนะ เวลาเราทําสมาธิได้ ไปถามท่าน ท่านก็บอกว่าไม่ใช่ เวลาเราพิจารณาเป็นนะ เราไปถามท่าน ท่านก็บอกว่าเราหลงทาง ถ้าเราหลงทาง ทําไมเรารู้เราเห็นของเราล่ะ

สัจธรรมมันมีอันเดียวกันนั่นน่ะ ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นนะ พอเราปฏิบัติแล้วเราไปถามท่าน ถ้าท่านตอบมานะ ตอบมามันตรงกับความรู้ความเห็นของเรา แล้วสิ่งใดที่เราไม่รู้ไม่เห็น ท่านชักนําเรา เออ! นั่นอาจารย์เราจริง

แต่ถ้าเรารู้เราเห็นของเรา เราประสบของเรามา ท่านบอกว่าอันนี้ไม่ใช่ ท่านปัดมือเราทิ้งหมดเลย แล้วบอกว่าไม่มีไม่เป็น แล้วเรามีเราเป็น มันเป็นอย่างไร

นี่ไง หลวงตาท่านพูดบ่อย ถ้าไปถามธรรมะ คุยธรรมะกับใคร แล้วเขาพูดมาโดยที่ไร้เหตุไร้ผล ท่านจะบอกเลย “จิตอย่างนี้หรือจะมาสอนเรา ความรู้อย่างนี้หรือจะมาสอนเรา” ท่านรู้เลย ถ้าเราภาวนาเป็นนะ แล้วไปคุยกับใคร แล้วเขาคุยธรรมะไม่ตรงกับเราหรือแตกต่างกับเรา มันวัดใจกันได้เลย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่านิมิตมันเปลี่ยนแปลงๆ มันเปลี่ยนแปลงอย่างไร แล้วมันไม่เปลี่ยนแปลงอย่างไร ถ้าคนจริงมันอธิบายได้หมด ถ้าคนไม่จริงนะ มันเป็นเรื่องวัตถุ แล้วเดี๋ยวยิ่งยุ่งไปใหญ่เลย ฉะนั้น กันเอาไว้ก่อนไง เพราะตอนนี้กรรมฐานแถมันเยอะ ถ้ามันแถแล้วเดี๋ยวมันยุ่ง

“๓. เมื่อเห็นนิมิตปรากฏ ผมวางคําภาวนา เมื่อนิมิตหาย ผมถึงทําภาวนาต่อไป เป็นการปฏิบัติที่ถูกต้องหรือไม่”

เรากําหนดภาวนาไปก่อนนะ พุทโธไปก่อน ถ้าเห็นนิมิต ถ้าไม่มีกําลัง เราไม่ออกไปสู่นิมิตก็ได้ ถ้าเราพุทโธชัดๆ นะ พุทโธชัดๆ จิตอยู่กับพุทโธ มันไม่เห็นอะไรหรอก คนเรากลัวผิด เวลาเห็นนิมิตแล้วก็กลัวนิมิต จะกลัวสิ่งใดก็แล้วแต่ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ท่านสั่งไว้ อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธจะไม่เสียหาย ถ้าเราไปรู้เห็นสิ่งใดแล้วตกใจ ไม่ต้องกลัว ระลึกพุทโธชัดๆ กอดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้ กอดพุทโธไว้ ถ้ากอดพุทโธไว้ จิตมันกลับมาพุทโธหมดแล้ว มันจะไม่รับรู้อะไรเลย

สิ่งที่ว่าพุทโธๆ จิตมีกําลังมันก็ออกไปรู้ไปเห็น ถ้าเราพุทโธปั๊บ มันก็กลับมาสู่ผู้รู้ สู่ผู้รู้ สู่พุทโธ จะไม่เสีย จะไปรู้ไปเห็นอะไร ถ้าตกใจนะ ระลึกพุทโธไว้ชัดๆ แล้วภาพนั้นจะหายไป

แต่ส่วนใหญ่ พอคนเราไปรู้ไปเห็นสิ่งใดแล้วตกใจ พอตกใจก็สงสัย สงสัยก็อยากรู้ อยากรู้ก็ตกใจ ตกใจก็อยากรู้ มันไปเลย ยิ่งตกใจ ยิ่งค้นคว้า ยิ่งอยากจะให้มันแก้ไข ไปเลย

ถ้ารู้ถ้าเห็นสิ่งใด กลับมาที่พุทโธ อย่าตามไปทั้งสิ้น ไม่ทิ้งผู้รู้ ไม่ทิ้งพุทโธ ไม่เสียหาย

ฉะนั้น ถ้ามันพุทโธๆ ถ้ามันเกิดนิมิต แล้วนิมิตนั้นเราพิจารณาแล้ว พิจารณาแล้วพิจารณาเล่า มันเป็นไปไม่ได้ คือพิจารณาแล้วมันไม่จบ มันไม่จบ เรารู้แล้วว่ากําลังเราไม่พอ เราไม่ต้องไปที่นิมิตนั้น เราอยู่ที่คําภาวนาให้ชัดๆ ชัดๆ ขึ้น ชัดๆ ขึ้น สมาธิมันจะเข้มแข็งขึ้น สมาธิมันจะมีกําลังมากขึ้น ถ้าสมาธิมีกําลังมากขึ้น ถ้าเราปล่อยปั๊บ ถ้ามันเป็นจริตนิสัยของเรา มันจะเกิดนิมิตนั้น มันจะจับนิมิตนั้น

ถ้าจิตมันมีกําลังขึ้นมา มันเห็นนิมิตนั้นไม่ได้ มันก็รําพึงนิมิตนั้นขึ้นมา รําพึงคือคิด คิดถึงนิมิตอันนั้น ถ้าจิตมีกําลังแล้วมันก็ดึงเอานิมิตนั้นขึ้นมา ขึ้นมามันก็พิจารณาของมันไป

ถ้าพิจารณาของมันไป กําลังมันพอแล้ว พิจารณาไปแล้วมันก็จะเป็นไตรลักษณ์ คือมันจะแปรสภาพ ไอ้ที่มันเปลี่ยนแปลงๆ นั่นล่ะมันเปลี่ยนแปลง มันถูก เปลี่ยนแปลงจากเนื้อสดๆ มันกลายเป็นเนื้อเน่าเนื้อเสีย กลายเป็นเนื้อที่มันพุพอง พอพุพองแล้วมันทําลายไป

หลวงตาท่านพิจารณาของท่านนะ พิจารณานํ้าเป็นนํ้า ดินเป็นดิน ลมเป็นลม ไฟเป็นไฟ กระดูกมันแข็งอยู่ ท่านก็นึกถึงดินเลยนะ จิตท่านสงบ ท่านนึกถึงแผ่นดิน แผ่นดินกลบ พับ! แผ่นดินมันก็ราบเป็นหน้ากลองไปเลย ไม่มีเลย เห็นไหม พอมันพิจารณาไปแล้วมันจะเหลือไง

แม่ชีแก้ว หลวงตาบอกว่าอย่าส่งออกๆ นะ แล้วพิจารณาร่างกายนี้ พอพิจารณาร่างกายนี้ หลวงตามาฟันๆๆ มันย่อยสลายหมดเลย เหลือหัวใจไว้เต้นตุบๆ ตุบๆ หัวใจมันไม่ไป หัวใจเต้นตุบๆ ตุบๆ อยู่นั่นน่ะ ทีนี้หัวใจเต้นตุบๆ ท่านเห็นนิมิตของท่าน มันเห็นของท่านนะ แล้วหลวงปู่มั่นท่านมาสอน หลวงปู่มั่นท่านก็มาเขี่ย หัวใจนี้ทําอะไรไม่ได้ เพราะถ้าหัวใจนี้มันตาย เดี๋ยวชีวิตมันจะไม่มี หัวใจเต้นตุบๆ ตุบๆ อยู่ นั่นมันย่อยสลายหมดเลย นี่เวลาคนภาวนาเป็นเขาเป็นอย่างนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลาถ้ากําลังมันพอ กําลังมันพอ จับนิมิตได้ เราจับนิมิตได้ จับอะไรก็ได้ให้เป็นธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ของเรา แล้วพิจารณามันไป ถ้ากําลังมันพอนะ มันจะแปรสภาพของมันไป แล้วมันเหลืออะไร ถ้ากําลังไม่พอมันจะเหลือสิ่งนั้น แล้วถ้ามีปัญญาขึ้นมา หลวงตาท่านพิจารณาหมดเลย ท่านบอกเหลือแต่กองกระดูกอยู่ พอกองกระดูก แล้วท่านระลึกถึงดิน ดินกลบ พับ! กลบ พับ! ก็ปล่อย ผลัวะ! ปล่อย ผลัวะ! มันก็ผ่าน คนเราปฏิบัติมันมีวาสนาของคนไง

ฉะนั้น คําว่าถ้าเห็นนิมิตปรากฏขึ้นมา เขาถามว่า จะปฏิบัติอย่างไรต่อไป ปฏิบัติอย่างไรให้ถูกต้อง

ถ้าปฏิบัติอย่างไรต่อไป นิมิตที่รู้ที่เห็นมา นั่นน่ะคือการฝึกฝนใจ คือใจปฏิบัติมา มันรู้มันเห็นของมันมาเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามาถูกต้องแล้วแหละ ทีนี้คําว่า “ถูกต้อง” มันก็ต้อง คนเราการศึกษามันก็ผ่านอนุบาลมา ประถมมา มัธยมมา ก็ผ่านอุดมศึกษามา แล้วก็เรียนเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อมันฝึกหัดภาวนา มันก็ผ่านเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา การปฏิบัติเป็นอย่างนี้ ปฏิบัติใหม่เป็นอย่างนี้ ถ้าปฏิบัติไม่รู้ คือว่ายังไม่รู้เหตุรู้ผล มันก็ดั้นด้นของมันไปได้นะ แต่ไปบอกว่าถ้าทําอย่างนั้นๆ ปั๊บ มันรู้แล้วนะ พอรู้แล้วปฏิบัติยากแล้วล่ะ เพราะมันจะเอามรรคเอาผล พอเอามรรคเอาผล กิเลสมันก็เอาสิ่งนั้นมาทําลายการปฏิบัติของเราเหมือนกัน

กิเลสร้ายนัก ถ้าไม่รู้อะไรเลย ปฏิบัติไปมันก็เป็นตามข้อเท็จจริง เป็นวิทยาศาสตร์เลย แต่พอไปรู้แล้วนะ อ๋อ! ไอ้นี่ดี ไอ้นี่ไม่ดีนะ มันก็จะคัดแต่เรื่องที่ดีๆ อะไรๆ ก็จะให้ดีหมดเลย แล้วมันก็จะไม่มีอะไรดีเลย เพราะเป็นสัญญาทั้งหมด พออยากได้ดีๆ ก็เลยกลายเป็นของปลอมหมดเลย แต่ถ้าไม่รู้อะไรเลยนี่มันเป็นจริง

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า “นิมิตมันปรากฏขึ้น แล้วผมก็ภาวนาไป ผมวางคําภาวนา เมื่อนิมิตหาย ผมถึงภาวนาต่อเนื่องไป”

ถ้านิมิตหาย อย่างนี้มันตามเวรตามกรรมไง อย่างนี้ตามอํานาจวาสนา ถ้าตามเวรตามกรรม ถ้าเป็นขิปปาภิญญานะ สําเร็จไปแล้ว ขิปปาภิญญาคือสร้างอํานาจวาสนาไว้มาก สร้างบุญไว้มาก มันจะเข้าสู่อริยสัจเลย แต่เราไม่ได้สร้างอํานาจวาสนาไว้มาก เวไนยสัตว์คือคนชั้นกลาง คนชั้นกลางต้องหาอยู่หากิน ต้องปากกัดตีนถีบ เราไม่ใช่คนชั้นสูงและไม่ใช่คนชั้นตํ่า

คนชั้นตํ่าคือคนรากหญ้า คนรากหญ้าเขาไม่สนใจเรื่องการภาวนา เพราะเขาสนใจแต่เรื่องปากเรื่องท้อง คนชั้นสูงเขาก็เพลิดเพลินในอํานาจวาสนาของเขา ไอ้เราคนชั้นกลางนะ ปากกัดตีนถีบ ปากกัดตีนถีบ เราก็ต้องหาอยู่หากิน หาดํารงชีวิต การประพฤติปฏิบัติของเรา เวไนยสัตว์คือคนชั้นกลาง คือสามารถปฏิบัติได้ พอสามารถปฏิบัติได้ ปฏิบัติไปแล้วมันก็ล้มลุกคลุกคลาน ถ้าล้มลุกคลุกคลาน เราก็ยังทําได้ ชนชั้นกลางเขาอยู่ในสังคมเพื่อความสงบร่มเย็นของเรา ในการปฏิบัติก็เหมือนกัน

ฉะนั้น ถ้ามันปรากฏนิมิตขึ้นมา แต่กําลังไม่พอ มันก็เป็นอย่างนี้ คือมันก็มีวงจรของมัน แต่ถ้าเราต้องการความเจริญก้าวหน้า พอนิมิตเกิดขึ้น เราไม่ส่งออกไปกับนิมิต เรากําหนดพุทโธไว้ กําหนดคําภาวนาไว้ มั่นคงไว้ ถ้ามีกําลังแล้วเราก็ไปที่นิมิตนั้น ใช้ปัญญาพิจารณามันไป อย่างเช่นที่พระท่านชี้ให้ดู กําลังเราดี มองไปทะลุหนัง แต่ถ้าพอเรามีสติดึงไว้ มันจะถึงแค่หนัง ถ้าถึงแค่หนังแล้วเราพิจารณาของเราให้มันแปรสภาพให้เราดู ถ้าแปรสภาพให้เราดู มันจะสํารอกมันจะคายของมันออก ถ้าคายออก ถ้ามันทําได้รอบหนึ่งมันก็ปล่อยวางตทังคปหาน แล้วพอจิตสงบแล้วก็กลับไปที่นิมิตอีก ถ้านิมิตไม่ได้ก็กลับไปที่เวทนา กลับไปที่จิต กลับไปที่ธรรม สติปัฏฐาน ๔ เหมือนกันหมด อันใดอันหนึ่ง ฉะนั้น ซํ้าแล้วซํ้าเล่าอยู่อย่างนี้ ถ้าซํ้าแล้วซํ้าเล่าอยู่อย่างนี้ ถ้าปฏิบัติไปมันจะปฏิบัติเป็นความถูกต้องไง

ที่คําถามทั้งหมดมานี่มันถูกต้องแล้ว เพียงแต่ว่าเราสะเปะสะปะคือเราไม่รู้ เราจับต้นชนปลายไม่ถูก เราถึงปฏิบัติแล้วไม่เจริญก้าวหน้า แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์นะ ครูบาอาจารย์ถ้าได้ยินอย่างนี้นะ ครูบาอาจารย์ท่านจะเปิดทางให้เลย เปิดทางให้เลย หลวงตาท่านใช้คํานี้ คําว่า “โค” คือวัวควายมันอยู่ในคอก มันโดนคอกล้อมไว้ ถ้าตัวใด โคควายตัวใดมันอยู่ที่ปากประตู เวลาคนเปิดประตู ตัวนั้นจะออกก่อน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติ คนปฏิบัติถ้ามันมีช่องทางอย่างนี้ จิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นการเปื่อยเน่า เห็นต่างๆ นี่โคปากคอก ถ้ามีครูบาอาจารย์เปิดประตูให้ ผลัวะ! ออกเลย ถ้าออกเลย มันก็ออกไปความถูกต้อง

ฉะนั้น ไม่มีครูบาอาจารย์หนึ่ง แล้วเราก็ยังสงสัย ถ้านิมิตเกิดขึ้น “พอปรากฏนิมิต ผมก็วางคําภาวนา”

เพราะตามมีตามเกิดไง พอเกิดนิมิตขึ้นมา เราก็วางคําภาวนา พอนิมิตหายไป เราก็กลับมาภาวนาต่อ ฉะนั้น มันก็อยู่ที่ทําไปโดยเวรโดยกรรม แต่ถ้าเราทําไปแล้วมันไม่สมุจเฉทฯ มันไม่สิ้นสุด เราก็กลับมากําหนดพุทโธ พุทโธชัดๆ อยู่ที่คําภาวนา ยังไม่ไปที่นิมิต พอกําลังมันพอแล้วมันถึงปล่อยไปที่นิมิต ถ้าปล่อยไปที่นิมิต มันพิจารณาแล้วมันจะปล่อย นั่นคือกําลังพอ ถ้ากําลังไม่พอนะ มันไม่หายไป นี่ไง ว่าซากศพก็หายไป ทุกอย่างก็หายไป นี่มันเป็นตามเวรตามกรรมหมดเลย ตามเวรตามกรรมไง ถ้าตามเวรตามกรรม มันมีสมุทัยเข้ามา คือกิเลสมันอยู่กับเราอยู่แล้ว กิเลสอยู่กับเราอยู่แล้ว กิเลสมันก็ไม่ให้เรารอดพ้นไปจากมันหรอก

แต่ถ้าเรามีมรรค มีมรรคคือมีสัจธรรม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราทําเข้มแข็งขึ้น ทําดีขึ้น เราทําด้วยสติปัญญาของเรา เราทําด้วยสติปัญญาของเรา เราไม่ไปทําตามกิเลส แล้วเราพิจารณาให้เป็นข้อเท็จจริง เป็นเนื้อเป็นหนังของเรา แล้วมันจะเป็นความจริงของเรา ถ้าเป็นความจริงของเรา มันก็จะเห็นผลไง

ฉะนั้น คําว่า “จะปฏิบัติอย่างไรต่อไป เวลานิมิตปรากฏ ผมวางคําภาวนา”

มันตามเวรตามกรรม วางภาวนามันก็ไปแล้ว แล้วพอนิมิตหาย พอใช้จ่ายหมดแล้ว พอเงินหมดก็จะมาหาเงิน เงินก็กลับมาที่สมาธิ พอกลับมาที่สมาธินะ กลับมาที่สมาธิมันก็เห็นอีก มันก็ละล้าละลังไง ฉะนั้น เราต้องสะสมเงินให้พอเลย ซื้อขาด ไม่ผ่อน ซื้อขาดเลย ซื้อเงินสด ถ้าอย่างนั้นเราก็ต้องมีเงินพอ มีเงินพอ เราต้องมีสมาธิ มีกําลังเข้มแข็ง กําลังเข้มแข็งแล้วกลับไปพิจารณา ถ้ามันขาดก็จบ จบเลยนะ ถ้าจบเลยนะ เดี๋ยวจะถามมาเองถ้าจบ ถ้ามันไม่จบมันก็ละล้าละลังอย่างนี้ นี่พูดถึงว่าการนั่งสมาธิ

“สมาธิ นิมิตที่ทําให้เกิดกําหนัด และนิมิตที่ทําให้ละความกําหนัด”

ฉะนั้น นิมิตนี้เราบอกว่าเป็นนิมิตภาวนา เป็นนิมิตที่เราภาวนาเกิดขึ้น ไม่ใช่นิมิตเกิดที่เขาว่าติดนิมิตต่างๆ ถ้าติดนิมิต มันไม่แปรสภาพแบบนี้

ที่เขียนว่า ทําไมนิมิตมันเปลี่ยนแปลง

เปลี่ยนแปลงเพราะมีสติมีปัญญา มันถึงเปลี่ยนแปลง เพราะมันเปลี่ยนแปลงมันถึงเป็นไตรลักษณ์ เพราะมันเป็นไตรลักษณ์ มันถึงเป็นสติปัฏฐาน ๔ เพราะมันเป็นสติปัฏฐาน ๔ มันก็เข้าสู่มรรคไง ถ้าเข้าสู่มรรคมันก็ปฏิบัติถูกต้อง ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เอวัง

๕

กลางขี้ขลาด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๔ สิงหาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “จิตเป็นมัชฌิมาหมายถึงอะไรครับ”

ได้ทราบมาว่าพระองค์หนึ่งได้ไปกราบเยี่ยมโยมคนหนึ่งเมื่อวันที่ ๓๐ กรกฎาคม ๒๕๕๖ แล้วโยมถามพระว่า จิตเป็นมัชฌิมามานานเท่าไรแล้ว

พระตอบว่า ๒๐ ปี

แต่โยมบอกว่า ๑๕ วัน แต่ผมไม่ทราบว่าหมายถึงจิตใครที่ว่า ๑๕ วัน จะเป็นจิตพระหรือเปล่าที่เข้าใจตนเองผิดว่าได้มา ๒๐ ปีแล้ว เพราะคําเหล่านี้เป็นคําที่พระมาเล่าให้ฟังหน้ากุฏิโยม ไม่มีใครซักถามรายละเอียดมาก แต่เป็นข้อสงสัยของผมคือ อะไรคือจิตเป็นมัชฌิมาครับ

ตอบ : ฉะนั้นว่า อะไรเป็นจิตเป็นมัชฌิมา กรณีนี้มันเป็นกรณีที่ว่า ถ้าเป็นนักปฏิบัติด้วยกันนะ กรณีอย่างนี้ไม่มีค่าเลย ไม่มีค่า ไม่มีค่าอะไรเลย แต่นี้ในการที่คนที่ปฏิบัติยังไม่เป็นคิดว่าสิ่งนี้มันมีค่ามาก พอมีค่ามากก็พูด พูดในเชิงว่าตัวเองมีคุณธรรม ถ้าในเชิงว่าตัวเองมีคุณธรรม แต่คุณธรรมนั้นเป็นอย่างไร ก็ถึงบอกว่าคุณธรรมนั้นเป็นมัชฌิมาปฏิปทา เป็นมัชฌิมา มัชฌิมาเป็นคุณธรรมอะไร มัชฌิมามันก็เป็นทางสายกลางเท่านั้นเอง

ฉะนั้น เริ่มต้น เริ่มต้นว่า “ได้ทราบมาว่ามีพระองค์หนึ่งไปกราบเยี่ยมโยมคนหนึ่งเมื่อวันที่ ๓๐ กรกฎาคม ๒๕๕๖ โยมถามพระว่า จิตเป็นมัชฌิมามานานเท่าไรแล้ว

พระตอบว่า ๒๐ ปี

แต่โยมบอกว่า ๑๕ วัน แต่ผมไม่เข้าใจว่านี่เป็นจิตใครที่ว่า ๑๕ วัน จะเป็นจิตพระหรือเป็นจิตโยม”

กรณีอย่างนี้นะ เวลาเขาไปคุยกันสองคน พอเขาไปคุยกันสองคน แล้วสิ่งที่มันเป็นการสื่อสารกันสองคน ทําไมต้องสื่อมาถึงเราด้วยล่ะ ทําไมต้องมาสื่อถึงเว็บไซต์ของพระสงบด้วย พระสงบมีส่วนได้เสียอะไรกับคนสองคนนั้น พระสงบไม่มีส่วนได้เสียอะไรกับคนสองคนนั้น แต่คนสองคนนั้นเขาคุยกัน แต่คุยกันอย่างนี้ พูดถึง มันไม่เกี่ยวอะไรกับเว็บไซต์พระสงบเลย

ทีนี้พอถามมา ถามมาเพื่อโยนหินถามทาง เพื่อวัดกระแส ถ้าวัดกระแสแล้ว เราจะบอกว่า กรณีอย่างนี้นะ ถ้าเป็นทางของโยม คือทางของฆราวาส ทางของโลกเขา โลกเขา การศึกษา ทุกคนอยากมีการศึกษา ทุกคนอยากมีวิชาการ ทุกคนอยากมีความรู้ ถ้ามีความรู้ก็มีการค้นคว้ากันทางตําราทางวิชาการกัน

ทีนี้ตํารับตํารานะ หลวงตาท่านบอกว่า ตําราที่เขียนผิดก็มี แผนที่ที่เขียนผิดจะพาให้คนเข้าไปในพื้นที่นั้นด้วยวิบากของเขา ทั้งๆ ที่พื้นที่นั้น ถ้าคนเข้าไปโดยไม่มีแผนที่ เขาก็ใช้ประสบการณ์ของเขา แต่เราไปเขียนแผนที่ให้ผิด คนที่ถือตามแผนที่นั้นกับพื้นที่นั้นมันขัดแย้งกัน ฉะนั้น ตํารับตําราที่เขียนผิดนี่เยอะแยะมาก ตํารับตําราเขียนโดยที่ไม่มีเนื้อหาสาระสิ่งใดๆ เลย

ฉะนั้น ในปัจจุบันนี้ ในปัจจุบันนี้สิ่งนี้เป็นเรื่องการกระแส เรื่องการตลาด ถ้าการตลาดนะ พระในปัจจุบันนี้ องค์ไหนก็แล้วแต่ ถ้ามีอายุพรรษามากขึ้น เขาจะมีพวกนักธุรกิจทางบุญเขาจะเข้ามาเขียนประวัติให้ เข้ามาเขียนตํารับตําราส่งเสริม ส่งเสริมคนคนนั้นให้เป็นที่น่าเชื่อถือ แล้วพอมนุษย์เราโดยประชาชนทั่วไปก็ศึกษาตามตํารับตํารา

ทีนี้ตําราใครเป็นคนเขียนไว้ล่ะ ตําราใครเป็นคนเขียนไว้ แล้วเราก็ไปศึกษาตํารานั้น เราก็อ้างว่ามันมาตามตํารา มาตามตําราไง แล้วตามตํารา ตํารานั้นใครเป็นคนเขียนล่ะ ตํารานั้นเราเชื่อถือได้มากน้อยขนาดไหนล่ะ

แม้แต่ในพระไตรปิฎก ในพระไตรปิฎก พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์เป็นผู้ที่สังคายนามา พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ แต่มีการจดจารึกมา แล้วการจดจารึกมา ส่งต่อกันมาตั้งแต่ประวัติศาสตร์ ตั้งแต่สมัย ๒,๐๐๐ กว่าปีมา มันมีศึกมีสงคราม มีการเผามีการทําลายมา มันมีการแก้ไข มีการจดจารึกมา แล้วพระบางองค์ก็บอกในพระไตรปิฎกมีการเจือปนเข้ามา สิ่งที่เป็นพราหมณ์ปลอมบวชเข้ามาก็มาเขียนตํารับตํารากัน มันก็ตรวจสอบมันก็ตรวจทานกันได้ไง ถ้าตรวจทานกันได้

ในความเชื่อถือของสังคมเขายังเชื่อถือทางวิชาการนะ อันดับหนึ่งคือพระไตรปิฎก อันดับสองคืออรรถกถา แล้วก็ฎีกา มันมีเป็นชั้นเป็นตอนมา นี่พูดถึงตํารับตํารานะ

ฉะนั้น ตํารับตํารา เรื่องของโลก มันน่าสงสารไง น่าสงสารว่า โลกเขาเชื่อถือ เขาเชื่อถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ชาวพุทธเชื่อถือรัตนตรัย แล้วเราเชื่อถือรัตนตรัย พอเชื่อถือรัตนตรัย แต่ในเมื่อกาลเวลามันผ่านพ้นไป มันนานไป ความมั่นคงในศาสนามันก็อ่อนแอลง อ่อนแอลงก็มีแต่ศรัทธามีแต่ความเชื่อ ทีนี้มีครูมีอาจารย์ไง มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น มีครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติมา จนสังคมเขายอมรับว่ามรรคผลมันมีจริง มรรคผลมันมีจริง ถ้ามรรคผลมีจริง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเคยไปคุยอวดโม้ใคร

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านคุยกันประจํา เพราะหลวงปู่เสาร์ท่านเป็นอาจารย์ของหลวงปู่มั่น เอาหลวงปู่มั่นมาบวช พอหลวงปู่มั่นมาบวชแล้ว หลวงปู่มั่นภาวนาเริ่มต้นก็เอาหลวงปู่เสาร์เป็นแบบอย่าง พอหลวงปู่มั่นท่านภาวนาของท่านไป ท่านแก้ไขตัวท่านเอง ท่านมีอุปสรรคสิ่งใด ท่านก็ไปถามหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่เสาร์ท่านบอกว่า สองคน ท่านคุยกันมาตลอด ท่านคุยกันมาตลอด ท่านคุยกัน ท่านปรึกษากัน ท่านหาหนทางที่จะพ้นไปจากทุกข์ ท่านไม่มาโฆษณา ไม่มาประกาศหรอก

ไอ้นี่มันเป็นประกาศไง มันมีเจตนา เจตนาที่บอกว่าใจเป็นมัชฌิมา “มีพระองค์หนึ่งไปถามโยมคนหนึ่ง พอโยมคนหนึ่งก็ถามว่าจิตของท่านเป็นมัชฌิมานานเท่าไรแล้ว พระตอบว่านาน ๒๐ ปี”

คําว่า “นาน ๒๐ ปี” ถ้ามันตีความก็บอกว่าฉันเป็นพระอรหันต์มา ๒๐ ปีแล้วใช่ไหม ฉันเป็นมา ๒๐ ปีแล้วสิ ถ้าฉันเป็นพระอรหันต์มา ๒๐ ปีแล้ว แต่โยมบอกไม่ใช่หรอก ๑๕ วัน อ้าว! เป็นพระอรหันต์มา ๑๕ วัน ไอ้พระก็ว่าตัวเองเป็นพระอรหันต์มา ๒๐ ปี ไอ้โยมก็บอกว่าเป็น ๑๕ วัน แล้ว ๑๕ วันนี้เป็นพระเป็นหรือโยมเป็น เออ! พระเป็นหรือโยมเป็นล่ะ

มันก็ไม่เป็นทั้งคู่ มันไม่มีอะไรเป็นหรอก มันไม่มีอะไรเป็น เพราะอะไร มันไม่มีอะไรเป็น การสื่อสารกันเขาคุยกันภายใน เขาไม่เอามาพูดเป็นภายนอกหรอก

ในวงกรรมฐาน หลวงตาท่านพูดบ่อย ในวงกรรมฐาน ในวงกรรมฐานเขาจะรู้กันว่าใครมีคุณธรรมแค่ไหน คําว่า “มีคุณธรรม” นะ คนอยู่ด้วยกัน โทษนะ โยมมีครอบครัวในบ้าน สามีภรรยานิสัยอย่างไรก็รู้ๆ กันใช่ไหม ยิ่งพ่อแม่เลี้ยงลูกมา รู้เลย ลูกเราเลี้ยงมากับมือ ลูกคนนี้นิสัยเป็นอย่างไร เลี้ยงมากับมือ

ฉะนั้น เวลาคนที่เขาอยู่ด้วยกัน คุณธรรม เขารู้กัน ในครอบครัวกรรมฐานเขารู้ เขารู้ว่าใครมีจริงหรือไม่มีจริง ถ้าใครมีจริงแล้ว เขาเคารพบูชากันด้วยคุณธรรม เช่น หลวงตาท่านเชิดชูหลวงปู่ลีมาก หลวงปู่ลีนี่ของจริง ดูของจริงสิ ท่านไม่เป็นพิษเป็นภัย ธรรมไม่เป็นพิษเป็นภัย ธรรมมีคุณธรรมเต็มหัวใจ เป็นร่มโพธิ์ร่มไทร ใครๆ ก็ไปพึ่งหลวงปู่ลี ใครๆ ก็พึ่งหลวงปู่ลี

ร่มโพธิ์ร่มไทรใช่ไหม นกกามันมาอาศัยใช่ไหม อสรพิษมันก็มาอาศัยด้วย ดูสิ ร่มโพธิ์ร่มไทรมันมีอาหารของมัน ลูกไทร นกมันมากิน พรานมันก็เอาแร้ว เอาเครื่องดักสัตว์ไปดัก ครูบาอาจารย์ของเราก็เหมือนกัน ถ้าท่านมีคุณธรรม ท่านไม่เป็นพิษเป็นภัยกับใคร คนที่ปรารถนาคุณงามความดี ปรารถนาครูบาอาจารย์ ท่านก็ไปอาศัยหลวงปู่ลี ไอ้คนที่เป็นอสรพิษมันก็ไปอาศัยหลวงปู่ลี มันก็เหมือนกัน ที่ไหนมันก็มี

ในสมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทวทัต ลูกพี่ลูกน้องแท้ๆ เลย ลูกพี่ลูกน้องนี่มันสายเลือดเลยนะ แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วๆ ด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ด้วยพันธุกรรมของจิตมันแตกต่างกันไป มันก็ออกนอกทางไป ออกนอกทางไป องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านก็ยังเมตตาของท่าน

ทุกคนบอกว่า อนาคตังสญาณ พระพุทธเจ้ารู้ทุกเรื่องไปหมดเลย ทําไมปล่อยให้เทวทัตเข้ามาแผลงฤทธิ์ในศาสนา

อ้าว! เทวทัตเขาก็สร้างบุญของเขามา ชูชกเขาก็บําเพ็ญเพียรของเขามา บําเพ็ญเพียรของเขามา ถึงเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาก็มาเกิดเป็นเทวทัต เทวทัตเขาก็ปฏิบัติของเขามา เขาก็เข้าใจของเขาว่าอย่างนั้นเป็นคุณธรรมของเขา เป็นฌานโลกีย์อย่างนั้น แปลงกายได้ เขาก็เป็นฌานโลกีย์ของเขา เขาก็คิดว่าเขามีคุณธรรมของเขา ถ้ามีคุณธรรมของเขา ทําไมนางวิสาขาไม่เห็นคุณงามความดีเราเลย นางวิสาขามาก็มีนํ้าปานะไปฝากพระอานนท์ พระนันทะ ไปฝากทุกองค์เลย ไม่เคยถามหาเทวทัตสักทีหนึ่ง เทวทัตจะทําอย่างไรให้คนเขาสนใจ เทวทัตก็แผลงฤทธิ์เป็นงูไปพันศีรษะของอชาตศัตรู

นี่ไง อย่างนั้นเป็นพระอรหันต์หรือ เทวทัตเป็นพระอรหันต์หรือ เทวทัตก็ฌานโลกีย์ นั่นเขายังมีฌานโลกีย์นะ นี่พระองค์หนึ่งมีอะไร ไม่มีอะไรเลย ถ้ามีอะไร มันต้องมีศักดิ์ศรี มีศักดิ์ศรีคือมีคุณธรรมในใจ ไม่ใช่ว่าเที่ยวไปอ้างคนนู้นไปอ้างคนนี้ แต่ก่อนก็ไปอ้างหลวงตาว่าหลวงตารับประกันอย่างนั้น หลวงตารับประกันอย่างนี้ หลวงตาเชิดชูไปหมดเลย เวลาไปหาหลวงตาก็ไปนั่งอยู่นู่น ขอบมุมศาลา กลับไปก็ไปเขียนโฆษณาอีกเรื่องหนึ่ง ไอ้นี่เอาอีกแล้ว มันไม่มีอยู่จริง

ถ้ามีอยู่จริง โยมนะ โยมมีความสุขสบายอยู่ในบ้าน โยมจะไปหาใคร โยมอยู่ในบ้าน โยมสุขนะ ทุกอย่างพร้อมเพรียงอยู่ในบ้านเรา แล้วออกไปข้างนอกมันตากแดดตากฝน ออกไป เขาฉกชิงวิ่งราว เขาจะมาฉกเอาสมบัติของเรา โยมออกจากบ้านไปไหม? ไม่ไปหรอก เราอยู่บ้านเราปลอดภัย ออกไปข้างนอกนะ ไอ้พวกล้วงกระเป๋าก็มี ไอ้กรีดกระเป๋าก็มี ไอ้ตกทองก็มี มันมีไปหมด แล้วเราจะออกไปทําไม

แล้วนี่จิตเป็นมัชฌิมามา ๒๐ ปี ๒๐ ปียังเที่ยวร่อนไปอยู่นี่ ร่อนไปให้คนนี้ยอมรับ ร่อนไปให้คนนู้นยอมรับ อย่างนี้หรือมัชฌิมาปฏิปทา ๒๐ ปีมาแล้วหรือ ๒๐ ปียังร่อนไม่จบเนาะ ร่อนมันไปเรื่อย พอร่อนไป เพราะถ้าร่อนออกไปอย่างนั้นแสดงว่าข้างในมันไม่มี แล้วถ้ามันมีขึ้นมา มันไม่เป็นอย่างนั้น

ความหมายที่เขียนมาถามในเว็บไซต์ก็ถางทางเท่านั้นแหละ ถางทางว่ามันเป็นประโยชน์ไหม ถ้าไม่เป็นประโยชน์ เดี๋ยวก็จะปล่อยกระแสนี้ออกมา เดี๋ยวๆ ก็กระแสสักทีหนึ่ง การตลาด ถ้าการตลาด ทําไมมันเดือดร้อนกันขนาดนั้นน่ะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนมาให้ทําความสงบระงับ สอนเข้ามาในหัวใจของตัว ถ้าเรามีหัวใจของตัว มันมีจริงแล้วมันจะต้องไปเดือดร้อนอะไร นี่พูดถึงกระแสนะ ปัจจุบันนี้โลกเขาเป็นกันแบบนั้น ถ้าเป็นอย่างนั้นแล้ว นี่พูดถึงกระแส ถ้ามันไม่เป็นจริง

เราไม่ต้องไปทําการตลาด เราหนีตลาดมา เราหนีโลกมา เราหนีโลกมา ครูบาอาจารย์ของเราอยู่ป่าอยู่เขา ท่านอยู่ของท่านองค์เดียว เวลาหลวงปู่มั่นท่านให้พระองค์นั้นไปอยู่ป่านั้นเขานั้น แล้วหลวงตาท่านบอกว่าหลวงปู่มั่นท่านเที่ยวมาพื้นที่ภาคอีสาน พื้นที่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในเขมร ในลาว ในพม่า หลวงปู่มั่นท่านธุดงค์มาหมดแล้ว ท่านรู้สภาพพื้นที่หมดนะ พอรู้สภาพพื้นที่หมด เวลาหลวงตาท่านลาหลวงปู่มั่นไปวิเวกนะ

“คราวนี้จะไปไหน”

ท่านบอกว่า “จะไปทางนี้ๆ”

บอก “เออ! ดี ตรงนั้นเป็นอย่างนั้น ตรงนี้เป็นอย่างนี้”

เวลาใครไปลาหลวงปู่มั่นนะ “คราวนี้จะไปไหน”

“จะไปทางนี้”

“เออ! ทางนี้เป็นอย่างนั้นนะ ภูเขาโน้นเป็นอย่างนั้น”

ท่านรู้ไปหมด เพราะท่านเที่ยวของท่านมา ท่านรู้ที่ไหนมันมีเสือมีสาง ที่ไหนที่มันแรง ที่ไหนไปแล้วมันมีอะไร

ดูสิ หลวงปู่ชอบกลับจากพม่า ๓ วัน ไม่ได้กินข้าว ในประวัตินะ ประวัติหลวงปู่ชอบ ๓ วัน ไม่ได้กินข้าวเลย เวลาโดยปกติเทวดา อินทร์ พรหมก็มาฟังเทศน์ฟังธรรม ก็มาปฏิสันถารตลอดเวลา คราวนี้อดอาหารมา ๓ วันแล้วนะ เวลามีความสุข ใครๆ ก็มาอนุโมทนาด้วย วันนี้จะตายแล้วนะ ไม่มีใครมาดูแลเลย มันวิตกขึ้นมาในใจ คนเราเวลามันทุกข์มันยาก มันคิดได้ พระอรหันต์ก็คิดได้ ทําไมพระอรหันต์จะคิดไม่ได้ พอคิดขึ้นมานะ ท่านบอกพอเดินไปเดินมามันจะตายแล้ว อดอาหารมา ๓ วัน

สมัยสงครามโลกครั้งที่ ๒ เวลาอังกฤษมันเข้ายึด เวลาเขายึดในพม่า แล้วสยามกับพม่ามันมีความขัดแย้งกัน แล้วถ้าเขาจะจับชนชาวสยาม เขาบอกว่าหลวงปู่ชอบเป็นชาวสยาม เขาจะจับ ชาวบ้านเขาก็พยายามปิดกั้น พยายามดูแลรักษา จนเขาจะมาจับ บอกไม่ได้แล้ว ต้องส่งให้หลวงปู่ชอบกลับ ก็ชี้ทางให้เดินกลับมา กลับมาเมืองไทย เดินมาทางแม่ฮ่องสอน ๓ วัน ไม่ได้กินข้าว ๓ วัน

พอเดินมาถึง โอ้โฮ! มันแย่แล้ว พอวิตกขึ้นมา นี่คนมีบุญ คนมีความจริง เช้าขึ้นมาเดินไป อ้าว! นั่นใครน่ะ เตรียมใส่บาตร เตรียมใส่บาตร ก็เดินไปรับบาตร หิว เดินไปรับบาตร นี่หลวงปู่ชอบท่านเล่าให้หลวงตาฟัง ขณะที่ว่าครอบครัวกรรมฐาน พอเล่าให้ฟังแล้วมันซึ้งใจไง มันซึ้งใจว่า เวลาวิบาก เวลามันทุกข์ยาก มันผ่านวิกฤติ มันซาบซึ้ง มันเป็นธรรม คนเล่าเล่าด้วยความเป็นธรรม คนฟังฟังด้วยความเป็นธรรม อันนี้ไม่ใช่อริยสัจนะ อันนี้ไม่เกี่ยวกับมรรคเลย แต่เกี่ยวกับอํานาจวาสนาบารมี มันเป็นธรรมไง

พอมันเป็นธรรมนะ พอหิวจัด เดินมา เห็นฆราวาสเขาเตรียมใส่บาตร ก็รีบปลดบาตรบิณฑบาตเลย แต่มันก็สงสัย เอ๊ะ! มันไม่มีบ้านคน พอเข้าไปรับบาตร ถามโยมมาจากไหน เขาก็ชี้มือไปบนฟ้า ก็ยังหิวอยู่ หิว ก็ยังไม่สนใจ

แต่พอเขาใส่บาตรแล้วมันแปลกใจแล้ว เพราะอาหารที่ตกบาตร กลิ่นของอาหารมันแปลกๆ มันไม่เหมือนที่เคยเห็นทุกๆ วัน ก็สังเกตเขาว่าเขาจะกลับบ้าน เพราะเขาชี้บ้าน เขาชี้ไปทางไหน ก็มอง พอเขาเดินไป ก็มองไปเรื่อย พอไปถึงต้นไม้ใหญ่ มันบังต้นไม้ใหญ่ พอบังต้นไม้ใหญ่ก็หายไปเลย พอหายไปเลย หลวงปู่ชอบท่านก็เดินตามไป เดินไปต้นไม้ใหญ่ แล้วก็ไปเดินรอบต้นไม้ใหญ่ มันไปทางไหน มันไปทางไหน

นี่ครอบครัวกรรมฐาน ความเป็นจริงกับความเป็นจริงมันเป็นแบบนี้ ถ้ามันเป็นแบบนี้ ที่ไหนมันเป็นอย่างไร ที่ไหนที่แรง ที่ไหนมีสัตว์ร้าย ที่ไหนมีสิ่งต่างๆ เพื่อจิตใจของคน จิตใจของลูกศิษย์หลวงปู่มั่นองค์ไหนที่จิตใจมันคึกคะนอง จิตใจที่มันเอาลงได้ยาก มันควรไปอยู่ตรงนี้ ถ้าจิตใจของคนที่มันเป็นปานกลาง มันควรจะอยู่ตรงนี้ เวลาใครจะลาไปวิเวกตรงไหน ท่านรู้ไปหมดนะ นี่วงกรรมฐานเขาทํากันอย่างนี้ เขาทําความจริงอย่างนี้

ทําอย่างนี้มันเป็นบริขาร ๘ บริขาร ๘ มันเป็นพระต้องมีบริขาร ๘ เพื่อดํารงชีวิต จะไปภาวนามันก็อาศัยสัปปายะ อาศัยสถานที่ นี่มันเป็นเรื่องข้างนอกนะ มันยังไม่ย้อนกลับมาเรื่องภาวนาเลย ถ้าเรื่องภาวนาขึ้นมา มันภาวนาขึ้นมา ท่านวางของท่าน ท่านชี้ของท่าน ท่านอนาคตังสญาณ ท่านหมายของท่าน ท่านให้เราไปปฏิบัติของท่าน นี่เป็นความหมายของครูบาอาจารย์ของเรานะ ไม่ใช่ทําการตลาดกันอย่างนี้ ไม่ใช่ว่ามัชฌิมามา ๒๐ ปีแล้วก็ยังวิ่งหาเขาทั่วไปหมด แล้วทําไมตัวเองไม่มีที่พึ่งที่อาศัย มันเป็นมัชฌิมาตรงไหน มันไม่เป็นมัชฌิมาตรงไหนเลย นี่พูดถึงนี่มันการตลาด

เราชมมานานแล้วนะ นี่จะให้ชมอีก ชื่นชมมานานแล้วพระองค์นี้ แล้วก็ยังเขียนมาให้ชื่นชมต่อ จะให้ชื่นชมอีกใช่ไหม ถ้ามันชื่นชมขึ้นไป มันกลัวกันตรงนี้ไง

ฉะนั้น คําถาม “อะไรคือจิต อะไรคือมัชฌิมาปฏิปทาครับ”

นี่ไง มัชฌิมาปฏิปทา มันเป็นคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านเทศน์ธัมมจักฯ เทฺวเม ภิกฺขเว ภิกษุไม่ควรเสพทางสองส่วน ส่วนหนึ่งคืออัตตกิลมถานุโยค อีกส่วนหนึ่งคือกามสุขัลลิกานุโยค ภิกษุเราควรตั้งจิตของเราให้เป็นมัชฌิมาปฏิปทา มัชฌิมาปฏิปทา

เวลามัชฌิมาปฏิปทาแล้ว เรามัชฌิมาปฏิปทาของใคร

ถ้ามัชฌิมาปฏิปทาของกิเลส มันก็บอกว่า ถ้าเราพอใจเป็นมัชฌิมาปฏิปทา เราทําสิ่งใดแล้วมีความสุข มีความพอใจ เป็นมัชฌิมาปฏิปทา แล้วถ้ากิเลสมันพอใจมันก็พอใจนอนไง นอนอยู่กลางหมอนเลย นี่มัชฌิมาปฏิปทา คร่อก คร่อก อย่างนี้มัชฌิมาปฏิปทาหรือ มัชฌิมาปฏิปทาของใครล่ะ มัชฌิมาปฏิปทาของใคร

มัชฌิมาปฏิปทามันเป็นอะไร มันเป็นอะไร

ทางไง ทางเครื่องดําเนินไง

แล้วมันเกี่ยวอะไร ๒๐ ปี ไม่ใช่ ๒๐ ปีนะ เมื่อ ๕๐๐ ชาติที่แล้ว ๕๐๐ ชาติ ๑,๐๐๐ ชาติที่แล้วก็มัชฌิมาปฏิปทา เพราะมัชฌิมาปฏิปทาคือทําใจให้เป็นกลาง ทําใจให้เป็นกลาง ดูสิ ชัย ราชวัตร มันบอกความเป็นกลางๆ ความเป็นกลางเป็นหลุมหลบภัยของคนขี้ขลาด มัชฌิมาปฏิปทากลางขี้ขลาดไง มันขี้ขลาดตาขาว มันไม่กล้าสู้กับกิเลสของมัน มันไม่กล้าเข้าไปเผชิญกับกิเลสของมัน มันกลางขี้ขลาด มัชฌิมาขี้ขลาด ไม่ใช่มัชฌิมาของนักรบ ไม่ใช่มัชฌิมาของการประพฤติปฏิบัติ

ถ้ามัชฌิมาของการประพฤติปฏิบัติ ทางสองส่วนที่ไม่ควรเสพ อัตตกิลมถานุโยคคือทําตนให้ลําบากเปล่า ถ้ากามสุขัลลิกานุโยค นี่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิบัติไปแล้ว อัตตกิลมถานุโยค เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิบัติอยู่ ๖ ปี นี่อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยคมันมีอยู่แล้ว ในสมัยพุทธกาลนะ มีพวกนักบวช เขาบอกว่าให้เสพสุขๆ ไป ไม่มีอะไร โลกนี้เสพสุขไป ๕๐๐ ปีก็สิ้นกิเลสไป นั่นกามสุขัลลิกานุโยค แล้วเวลาปฏิบัติไปถ้าจิตมันลงสมาธิ นั่นก็กามสุขัลลิกานุโยค จิตมันลงสมาธิมันก็สุขของมัน ถ้าเป็นสมาธิมันก็สุขนะ แล้วมันเป็นมัชฌิมาปฏิปทาไหม

เวลาหลวงตาท่านติดสมาธิ ๕ ปี ไปหาหลวงปู่มั่นบอกว่า “มหา จิตเป็นอย่างไร”

“สบายดีครับ สบายดีครับ”

มัชฌิมาปฏิปทาไหม มัชฌิมาปฏิปทาหรือเปล่า หลวงตาติดสมาธิอยู่ ๕ ปี มัชฌิมาปฏิปทาไหม แล้วเวลาไม่ใช่มัชฌิมาปฏิปทา เวลาหลวงปู่มั่นท่านพยายามจะชี้ทาง

“มหา จิตดีไหม”

“ดีครับ”

“ดีไหม”

“ดีครับ”

“ดีอะไร นี่สุขแค่เศษเนื้อติดฟัน”

มัชฌิมาปฏิปทา สุขแค่เศษเนื้อติดฟัน ไม่ใช่คําข้าวนะ แค่เศษเนื้อติดฟัน ถ้าเศษเนื้อติดฟัน ทีนี้คนติดใช่ไหม “อ้าว! ถ้ามันเป็นเศษเนื้อติดฟัน แล้วเราจะเดินทางไหน ในเมื่อเป็นสัมมาสมาธิ”

“อ้าว! สัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันไม่มีสมุทัยเจือปน ของท่านมันมีสมุทัยเจือปน”

เพราะตอนนั้นหลวงตาท่านคิดว่านี่คือนิพพาน สมาธิคือนิพพาน ท่านไปติดตรงนี้ ท่านคิดว่านิพพานของท่านแล้ว นี่หลวงตาท่านติด คือท่านมีคุณธรรมนะ เพราะท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านเป็นอาจารย์ ท่านก็จะดึงออกมา

ไอ้นี่จิตเป็นมัชฌิมามา ๒๐ ปี อีกคนหนึ่งบอก ๑๕ วัน อีกคนหนึ่งบอกมันเป็นมา ๒๐ ปี อีกคนหนึ่งบอกเป็นมา ๑๕ วัน

เป็นมากี่ร้อยชาติแล้ว ถ้ามันวางใจเป็นกลางขึ้นมา วางใจเป็นปกติ มัชฌิมาปฏิปทา ถ้าพูดถึงเป็นกลางนะ แต่มันมีสมุทัย มันไม่มัชฌิมาโดยสัมมาสมาธิ ไม่มัชฌิมาโดยสัมมา สัมมากัมมันโต สัมมาคืองานชอบ เพียรชอบ ไอ้นี่มันมิจฉา มัชฌิมาในทางมิจฉาไง ความเป็นกลาง กลางในทางมิจฉา กลางในความเห็นแก่ตัว กลางในตัวมัวเมา ถ้ามัวเมาไง มันมัวเมามันก็ไม่รู้ พอไม่รู้มันก็เป็นมา ๒๐ ปีไง มันเป็นมา ๑๐๐ ปีนู่นน่ะ เพราะมัชฌิมาปฏิปทามันก็มัชฌิมาปฏิปทา อุเบกขา

สิ่งนี้เวลาคนมาถามนะ “คนนั้นอุเบกขา” นี่ไง คนภาวนาไม่เป็นไง อุเบกขา อุเบกขามันก็จะลงสู่สุขลงสู่ทุกข์ มัชฌิมาปฏิปทาเดี๋ยวมันก็ลงอัตตกิลมถานุโยค มันก็ลงซ้ายลงขวา มันมัชฌิมาตาชั่ง เข็ม นํ้าหนักอะไรมันก็เอียงหมด มันจะไปลงสู่สุขลงสู่ทุกข์ไง มันจะไปของมัน มันจะอยู่ตรงๆ ได้ไหม มันอยู่ไม่ได้หรอก มันอยู่ไม่ได้ ทีนี้พออยู่ไม่ได้ เพียงแต่ว่ามัชฌิมาปฏิปทาเป็นปัจจุบัน ถ้าเวลาปฏิบัติไปเป็นปัจจุบัน มัชฌิมาปฏิปทามันเหมือนเป็นชื่อ จิตถ้ามันลงสู่มัชฌิมาปฏิปทา แต่มัชฌิมาปฏิปทามันยังมีอีก ยังมีการปฏิบัติต่อเนื่องกันไป ถ้าต่อเนื่องกันไป พอมันพ้นไปแล้ว เวลาจิตมันพ้นเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี

แล้วเป็นโสดาบันมันมัชฌิมาปฏิปทาไหม

มันไม่มัชฌิมาปฏิปทาเพราะมันเป็นอกุปปธรรม กุปปธรรม-อกุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ความเป็นอนัตตาพ้นจากความเป็นอนัตตาเป็นอย่างไร

คนเป็นมันรู้ว่ามัชฌิมาปฏิปทามันต้องเดินไปอีกไกลนะ

ทีนี้บอกว่า ดูสิ อย่างเช่นมือเรา มือเรา เราถือของอยู่ ของมันหนัก ถ้าของมันหนัก เวลาเราปล่อยของไปแล้ว อัตตกิลมถานุโยคคือยกนํ้าหนักไว้ เวลาวางไปแล้ว กามสุขัลลิกานุโยค แล้วเหลือมือไว้ มัชฌิมาปฏิปทา ว่างๆ อย่างนั้นหรือ มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้เพราะอะไรรู้ไหม

มันเป็นไปไม่ได้เพราะในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเวลากิเลสขาดดั่งแขนขาด ตัดแขนทิ้ง ตัดมัชฌิมาปฏิปทาทิ้งไง มัชฌิมาปฏิปทามันต้องทําลาย มันอยู่ไม่ได้หรอก เพราะตัวมัชฌิมาปฏิปทาคือความสมดุล ความพอดีของมัน แล้วมันเป็นไปของมัน

มันไม่ใช่ตัวมัชฌิมาเป็นตัวทํา ไม่มี ไม่มีหรอก จิตเป็นมา ๒๐ ปี คือมันพยายามจะให้เป็นแบบนั้นมันไม่มีหรอก

เหมือนไฟ ไฟ ดูสิ ไฟ ๒๒๐ ถ้าไฟมันตกล่ะ เครื่องใช้ไฟฟ้าก็เสีย ถ้าไฟมันเกินล่ะ มันก็ช็อต อ้าว! ไฟมันก็ต้องพอดีใช่ไหม อ้าว! ไฟพอดีแล้วทําอย่างไรต่อ มัชฌิมาปฏิปทาก็ไฟ ๒๒๐ ไง อ้าว! แล้วทําอย่างไรต่อล่ะ ช็อตตาย อ้าว! ไฟมาแล้วก็เอามือไปกํามันใช่ไหม ก็เป็นมา ๒๐ ปีแล้วก็รัดคอ ๒๐ ปีไว้เลย แล้วเปิดไฟมา โอ้! มัชฌิมาปฏิปทา แบบว่าสายไฟไง ปอกเลย ทองแดงรัดคอไว้ แล้วก็กดไฟมา มัชฌิมาปฏิปทา ๒๒๐ พอดี มัชฌิมาปฏิปทาพอดีเลย

มันถึงบอกว่า ความไม่เป็นมันก็คือไม่เป็นวันยังคํ่า ความไม่เป็นพูดออกไปก็คือไม่เป็น แต่นี่พูดออกไปไม่เป็นแล้ว เพียงแต่ว่ากลัว ถามมาในเว็บไซต์พระสงบเสียหน่อยหนึ่ง ถ้าพูดไป สงบมันจะค้านไหม ถ้าสงบมันจะค้านก็จะไม่พูด ถ้าสงบไม่ค้านนะ เดี๋ยวมัชฌิมาปฏิปทามันก็จะมาอีกรอบหนึ่ง รอบที่แล้วไปแล้วรอบหนึ่งนะ เดี๋ยวจะมีรอบมัชฌิมาปฏิปทามาอีกรอบหนึ่ง แล้วเขียนมาดูก่อนว่าอย่างนี้จะโดนไหม

ถ้ามันจริงนะ มันพูดไปเถอะ คําถามว่า “จิตกับมัชฌิมา คืออะไรครับ อะไรคือจิต อะไรมัชฌิมา”

จิตก็คือจิต จิตก็คือจิต จิต ดูสิ กาย เวทนา จิต ธรรม เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม แต่จิตเห็นจิตมันแปลก จิตทําไมต้องเห็นจิตด้วย จิตทําไมต้องเห็นจิต เห็นของมันนะ เห็นตามความเป็นจริง นี่ถ้าความเป็นจริง

ฉะนั้น สิ่งที่เขียนมา เพราะจริงๆ แล้วในการปฏิบัติ เราเห็นใจ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงตา ครูบาอาจารย์ท่านเห็นใจมากนะ เห็นใจมากเพราะอะไร เห็นใจมากเพราะหลวงปู่มั่นกว่าท่านจะเป็นหลวงปู่มั่นของเราขึ้นมาได้ ท่านทุกข์มาขนาดไหน หลวงปู่เสาร์ท่านบากบั่นมาขนาดไหน หลวงปู่ฝั้น หลวงปู่ขาว หลวงปู่แหวน หลวงปู่คําดี หลวงตา หลวงปู่ลี

หลวงปู่ลีนะ เวลาท่านบวชแล้วท่านเกาะหลวงตาติดเลย เพราะอะไร เพราะหวังพึ่ง หวังพึ่ง หวังพ้นทุกข์จากหลวงตา ให้หลวงตาชี้ทางให้ ไปทางไหนก็ไม่ไป เกาะหลวงตาติดเลย นี่ท่านทุกข์ยากมาขนาดไหน

ภาวนาคือการเอาชนะตนเอง เวลาง่วงนอน เวลาหิวกระหาย เราต้องเอาชนะความง่วงนอน ความหิวกระหายนั้น มันทุกข์ยากขนาดไหน คนภาวนามามันรู้นะว่าเราทุกข์ยากมาขนาดไหน ฉะนั้น มันถึงเห็นใจคนภาวนาไง ฉะนั้น คนภาวนามันจะมีผิดมีถูกบ้างมันก็เป็นเรื่องธรรมดา คนภาวนาแล้วไม่ผิดเลยมันไม่มีหรอก แต่คนภาวนาเวลามันผิดแล้วเราต้องแก้ไขสิ เราผิดแล้วเราจะไม่ทําผิดซํ้าผิดซากสิ

สิ่งที่ทําความผิดเพราะเราไม่รู้ เราเผลอไป หรือกิเลสมันหยาบใช่ไหม จิตใจเราอ่อนแอ จิตใจเราไม่มีกําลัง เราพลาดพลั้งแพ้มันไป เรากลับมาใหม่ เราก็พยายามฝืนของเราสิ เราพยายามฝืนของเรา เราพยายามสร้างสติของเรา เราพยายามต่อสู้กับมัน ต่อสู้กับกิเลสของเรา อย่างนี้สิมันถึงจะเป็นนักปฏิบัติ นักปฏิบัติเขาต้องสู้กับตัวเอง เอาชนะตัวเองสิถึงเป็นนักปฏิบัติ

ไอ้นี่ไปหาองค์นั้น ไปหาองค์นี้ อ้างองค์นั้น อ้างองค์นี้ อ้างเขาไปทั่วเลย องค์ไหนปฏิบัติมีชื่อเสียง ไปแล้ว พอไปถึงนะ เขาจะบอกเลย เชิดชูเรา เชิดชูเรา...เขาแก้เราไม่ได้หรอก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังบอกเลย เอาธรรมะใส่หัวใจใครไม่ได้เลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังเป็นผู้ชี้ทางเท่านั้น แล้วเรา เราเป็นนักปฏิบัติ เราก็พยายามปฏิบัติของเราให้เป็นความจริงขึ้นมา แล้วถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เรามีความจริงแค่ไหนเราก็พูดแค่นั้นสิ

หลวงตาท่านพูดเลย คนที่มีธรรมเวลาพูดออกมามันจะเปิดอกเลยว่าคนนั้นมีมากน้อยแค่ไหน ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่ออยู่ด้วยกัน ธรรมจะรู้ได้ต่อเมื่อพูด เวลาพูดออกมาโง่ฉลาด คําพูดมันจะฟ้องหมดว่าคนนั้นโง่หรือคนนั้นฉลาด นี่ก็เหมือนกัน พูดออกมาสิ

“จิตเป็นมัชฌิมามา ๒๐ ปีแล้ว”

โอ๋ย! ฟังแล้วปวดหัว อะไร มัชฌิมาอะไร

บางคนมานะ “ใจเป็นอุเบกขาแล้ว อุเบกขา” เราได้ยินอยู่ เขามาถามว่าเป็นอุเบกขา เขาบอกว่าอุเบกขานั่นคือนิพพาน

เราบอกว่ามันไม่ใช่ อุเบกขามันจะเป็นนิพพานได้อย่างไร อุเบกขามันเป็นอุเบกขา มันวางเฉย

เพราะคนไม่เคยภาวนา คนภาวนาเป็นมันจะรู้เลยนะ เวลาเวทนา สุขเวทนา ทุกขเวทนา แล้วมันอัพยากฤตล่ะ เวลามันเข้าไปยันไว้ พอยันไว้ หลวงตาท่านเล่าให้ฟัง นี่คนปฏิบัติมันจะมีประสบการณ์ หลวงตาท่านบอกว่าท่านนั่งตลอดรุ่งต่อสู้กับเวทนา ต่อสู้กับเวทนาเต็มที่เลย ต่อสู้กับเวทนาจนถึงเที่ยงคืน มันสู้กันไม่ไหว มันเหนื่อยมาก ท่านก็เลยกําหนดยันไว้เฉยๆ

พอดี พอดีหลวงปู่มั่นส่งจิตมา อนาคตังสญาณส่ง เพราะหลวงปู่มั่นท่านเป็นห่วง ท่านก็ส่งจิตมาดู อ๋อ! มหาภาวนาอย่างนี้เนาะ ท่านก็สงสารนะ เพราะมันสู้มานานแล้วมันก็ยันไว้เฉยๆ ท่านก็กลับไป ท่านก็ดึงจิตกลับไป

ตอนเช้าหลวงตาท่านไปทําข้อวัตรหลวงปู่มั่น พอขึ้นไป หลวงปู่มั่นท่านถาม “มหา มหาภาวนาอย่างไร ภาวนาอย่างกับหมากัดกัน”

หมากัดกัน คือหมาเวลามันกัดกัน หมามันกัดไว้แล้วมันไม่ยอมปล่อย มันคาอยู่อย่างนั้นแหละหมากัดกัน

หลวงตาท่านฟังท่านรู้เลย คนปฏิบัติกับคนปฏิบัติเขารู้กัน แล้วหลวงตาท่านก็รู้ว่าท่านผิดแล้ว แต่ท่านบอกว่าท่านกําหนดไว้ในใจ แล้วท่านก็เล่าให้ลูกศิษย์ฟัง เล่าให้พวกเราฟังบอกว่า ถ้าหลวงปู่มั่นท่านส่งจิตก่อนหน้านั้นมาสัก ๑ ชั่วโมง แล้วขณะส่งจิตมาดูเราภาวนาอยู่ ท่านจะไม่พูดอย่างนี้เลย เพราะก่อนหน้านั้นเราได้ต่อสู้กับเวทนา เราใช้ปัญญาแยกแยะกับเวทนา มันสู้กันมานาน สู้กันมานานจนมันเหนื่อยมาก มันเหนื่อยมาก มันเพลียมาก มันต่อสู้กันมาเต็มที่แล้ว มันก็เลยสู้ไม่ไหว พอสู้ไม่ไหวท่านก็กําหนดพุทโธๆ พักไว้ก่อน พักไว้ก็ยันไว้ก่อน พอยันไว้ก่อน ถ้าพุทโธมันมีกําลังแล้วท่านก็จะไปสู้กับมันใหม่ แต่พอดีหลวงปู่มั่นท่านส่งจิตมาดูตอนมันพักไว้ พอมันพักไว้ พอไปถึงท่านบอกว่า “มหา มหาภาวนาอย่างนี้หรือ ภาวนาแบบหมากัดกัน”

นี่ไง คนภาวนามันจะรู้ อัพยากฤต เวลามันเสมอหรือมันยันไว้มันทําอย่างไร อุเบกขาๆ มันเป็นอย่างไร อุเบกขามันปล่อยมันเป็นอย่างไร มัชฌิมาปฏิปทามันเป็นอย่างไร เขารู้กัน คนปฏิบัติเขารู้ ไอ้นี่มันไม่รู้

จะทําอะไรก็ทําไปเถิด พระองค์นี้กับโยมคนนี้จะพูดอะไรก็พูดกันไป พระสงบก็เป็นพระสงบ พระสงบก็อยู่วัด อยู่ราชบุรี ไม่ไปยุ่งกับใครเลยนะ แต่ทําไมมันมีปัญหาอย่างนี้ล่ะ

ปัญหาคือว่าเรามองแล้วมันไม่ใช่กรรมฐาน ไม่ใช่พระกรรมฐานแบบสายหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น พระกรรมฐานแบบสายหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านจะเคารพครูบาอาจารย์ของท่านตามความเป็นจริง ท่านไม่ขายครูบาอาจารย์ของท่าน ท่านจะไม่เอาครูบาอาจารย์บอกรับประกันคนนั้น รับประกันคนนี้

ถ้าครูบาอาจารย์รับประกันเรา อย่างเช่นหลวงปู่มั่นมารับประกันเรา ถ้าเราทําอะไรเสียหายไป หลวงปู่มั่นท่านจะเสียหายไปด้วย ถ้าเอาครูบาอาจารย์องค์ไหนมารับประกัน แล้วพฤติกรรมของเราประพฤติปฏิบัติไม่สมกับความเป็นพระ เราเสียทั้งเราด้วย เสียทั้งครูบาอาจารย์ของเราด้วย ทําไมเราต้องเอาครูบาอาจารย์ของเรามาถูลู่ถูกังให้เสียหายไปด้วยล่ะ

ถ้าเราเป็นลูกศิษย์ที่มีครูมีอาจารย์ ถ้าเราจะเสียหายก็เสียหายเฉพาะเราทําเสียหาย ครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นพระอรหันต์ไปแล้ว ครูบาอาจารย์ของเรา เราเทิดทูนท่านไว้ ทําไมต้องไปเอาครูบาอาจารย์มาอ้างมาอิง แล้วเวลาเสียหาย เราก็เสียหาย แล้วครูบาอาจารย์ก็ดึงครูบาอาจารย์เสียหายไปด้วยล่ะ

พระกรรมฐานเขาไม่ทํากันแบบนี้ เขาฟังครูบาอาจารย์ เขาฟังมาเพื่อเป็นแนวทางในการประพฤติปฏิบัติ แล้วเราพยายามฝึกฝนตัวเรา เราจะดีก็ดีในตัวเรา ถ้าเราจะเลวก็เลวที่ตัวเรา มันจะดีก็ได้ถ้าเราทําคุณงามความดี มันจะเลวก็ได้ถ้ากิเลสมันหนา ถ้ามันเลวก็เลวเฉพาะเรา อย่าให้เลวถึงครูบาอาจารย์ของเราด้วย นี่พูดถึงกรรมฐานเขาทํากันอย่างนั้น

ตอนนี้กรรมฐานมันแซงหน้าแซงหลังไปแล้วล่ะ เมื่อก่อนตอนเราเทศน์ เขาบอกเราแซงหน้าแซงหลัง เราเลยเทศน์ พระสงบไม่แซงหน้าแซงหลัง มีอยู่กัณฑ์หนึ่ง ไปฟังได้ เขาจะหาว่าเราแซงไปนู่นแซงไปนี่

นี่พูดถึงว่าจิตเป็นมัชฌิมาเป็นอย่างไรเนาะ

อีกข้อหนึ่ง

ถาม : เรื่อง “จําคํานี้ไว้ให้ดี”

กราบนมัสการค่ะ สืบเนื่องจากคําตอบเรื่อง “เพียงคําเดียว” นํ้าเสียงของหลวงพ่อที่สั่งว่า “จําคํานี้ไว้ให้ดี ลมหายใจอย่าทิ้งเด็ดขาด” ลูกเข้าใจแจ่มแจ้งแล้วเจ้าค่ะ ฟังปุ๊บ โล่งสบายปั๊บ ลอยลมบนโลดเลยค่ะ กราบระลึกถึงความเมตตาของหลวงพ่อด้วย

ตอบ : แล้วก็ถามปัญหามาอีก ปัญหาที่ถามมามันเป็นเรื่องปัญหาของสังคม ถ้าเป็นปัญหาของสังคมนะ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ถ้าเขามีปัญหากันมันก็เรื่องของเขา

ทําสังคายนา ครูบาอาจารย์ เวลาพระอรหันต์ทําสังคายนามา ไอ้นี่มันเรื่องของการทําสังคายนา เราจะไปคิดร้อยแปดพันเก้า เรื่องนี้เป็นเรื่องของสังคม

ทีนี้ถ้าเรื่องของครูบาอาจารย์ของเรา ท่านจะย้อนกลับมาที่เรา ท่านจะไม่ออกไป แบบว่าอย่างเช่นหลวงปู่มั่น เวลาหลวงตาที่ติดสมาธิ ๕ ปี ทําไมถึงติดสมาธิ ๕ ปี ถ้าไปพูดตอนนั้น พูดอย่างไรมันพูดไม่ได้

เวลาเราว่าจะไปแก้คนนู้นจะไปแก้คนนี้ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ จะเล็งญาณมองหาเลยว่าจิตดวงใดที่สมควรที่จะถึงคุณธรรม แล้วอายุเขาสั้น เขาจะตายก่อน ไปเอาดวงนั้นก่อน เห็นไหม เวลาจะไปเอาใครเขาต้องดูความพร้อมของใจของเขา

ไอ้นี่สังคม สังคมมันยังอีลุ่ยฉุยแฉกเลย แล้วก็บอกว่าจะต้องปฏิบัติให้เข้ามรรคเข้าผล จะเป็นนิพพานไปหมดเลย สังคมนี้จะเป็นพระอรหันต์หมดเลย ชาวพุทธ ๖๐ ล้านคน เมืองไทยจะเป็นพระอรหันต์ ๖๐ ล้านองค์ พอเผยแผ่ธรรมไปทุกคนจะเข้าใจธรรมะ ทุกคนจะเป็นพระอรหันต์หมดเลย ในประเทศไทยเป็นชาวพุทธจะมีพระอรหันต์ ๖๐ ล้านองค์ พระอรหันต์เต็มประเทศไทยไปเลย มันเป็นอย่างนั้นไหม? มันไม่เป็นหรอก

ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเราท่านจะมีสติสัมปชัญญะอย่างนี้ว่าเวลาแสดงธรรมไปแล้วคนจะเข้าใจได้มากน้อยแค่ไหน แสดงธรรมไป คนที่มีกิเลสเบาบางเขาก็จะเข้าใจ เขาจะรู้ของเขา คนกิเลสหยาบ กิเลสหนา เขาก็ต้องรอศรัทธาของเขา มันยังมีไปอีกเยอะแยะ ฉะนั้น ไม่ต้องไปทุกข์ไปยากหรอก ไม่ต้องไปร้อนใจเรื่องของเขา เขาจะมีปัญหาของเขาก็เรื่องของเขา ด้วยวุฒิภาวะของเขา ด้วยความเห็นของเขา แต่ถ้าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นธรรม ท่านรู้อะไรควรไม่ควร นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ฉะนั้น สิ่งนี้เป็นเรื่องกรรมของสัตว์

ฉะนั้น ที่ว่า เพียงคําเดียวๆ ที่ว่า จําคํานี้ไว้ให้ดี เพียงคําเดียว จําคํานี้ไว้ให้ดี ลมหายใจเข้าออกอย่าทิ้งโดยเด็ดขาด

อันนี้เป็นคําสั่งของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านบอกเลยนะ อย่าทิ้งพุทโธ อย่าทิ้งผู้รู้ ไม่เสีย

คนปฏิบัติจําให้ดี คนที่ไปเห็นนิมิต คนที่ไปรู้สิ่งต่างๆ เพราะมันส่งออกมันถึงไปรู้ ถ้าส่งออกไปรู้เห็นสิ่งใด กลับมาที่พุทโธ อยู่กับพุทโธ อยู่กับผู้รู้ ไม่เสีย ไม่เสีย

ถ้าอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ ไม่เสีย ฉะนั้น เพียงคําเดียว คํานี้ จํา ทําให้ดี ทําให้ดี เพราะมันเป็นคําที่หลวงตาท่านไปร้องไห้ครํ่าครวญอยู่ที่ปลายเท้าหลวงปู่มั่น ตอนหลวงปู่มั่นท่านนิพพาน เพราะหลวงตาท่านกําลังแสวงหาของท่าน แล้วไม่มีทางออก ไม่มีใครสั่งสอนได้ ก็ไปนั่งอยู่ที่นั่น สรุปเอาว่าท่านระลึกว่าหลวงปู่มั่นท่านสั่งไว้ “ถ้าการปฏิบัติไป ถ้ามันมีอุปสรรคสิ่งใดให้กลับมาที่พุทโธ ให้กลับมาที่ผู้รู้ จําตรงนี้ไว้”

หลวงตาท่านก็ใช้สิ่งนี้มาเป็นบรรทัดฐาน ถ้ามีสิ่งใดท่านจะกลับมาที่ผู้รู้ กลับมาที่พุทโธ กลับมาพุทโธๆ

ที่ว่าเวลาออกไปพิจารณาอสุภะๆ จนจะเป็นจะตาย จนไปหาหลวงปู่มั่น บอกว่า “ติดสมาธิ ๕ ปี ให้ออกมาๆ ทีนี้ก็ออกมาใช้ปัญญาแล้ว ใช้ปัญญาจนไม่ได้หลับไม่ได้นอนเลย”

หลวงปู่มั่นบอกว่า “นั่นล่ะไอ้บ้าสังขาร บ้าสังขาร”

“อ้าว! ถ้าบ้าสังขาร ถ้าไม่ใช้ปัญญามันก็แก้กิเลสไม่ได้ ก็นี่ใช้ปัญญาแล้วมันจะบ้าสังขารได้อย่างไร”

“นั่นแหละไอ้บ้าสังขาร”

ถ้าบ้าสังขารจะดึงไว้อย่างไร จะดึงสิ่งที่มันออกใช้ปัญญาได้อย่างไร

ท่านบอกว่าท่านต้องกลับมากําหนดพุทโธใหม่ กําหนดพุทโธแบบผู้หัดใหม่เลย พุทโธๆๆ พุทโธจนมันปล่อยวางได้ ปล่อยวางสิ่งนี้ไปทํางานเข้ามาสงบระงับ สงบระงับแล้วมีกําลัง พอมันปล่อยไปมันก็เป็นปัญญาพร้อมกับสมาธิ มันก็มีกําลัง มันก็เป็นมรรคขึ้นไป เห็นไหม ถ้าเป็นจริงมันจะเป็นแบบนี้

ฉะนั้น บอกว่า เพียงคําเดียวให้มันชัดเจน ให้มันชัดเจนอยู่กับของเรา อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ เราอย่าส่งออกไปรับรู้ ไปแบกรับภาระต่างๆ ถ้าจิตใจเราไม่มั่นคง ถ้าจิตใจมั่นคงต้องกลับมาตรงนี้ ถ้ากลับมาตรงนี้มันก็เป็นประโยชน์ นี่พูดถึงถ้าภาวนาเป็น

โดยพื้นฐาน โดยพื้นฐานคนถ้ามีสติมีปัญญา มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา เป็นประโยชน์กับการปฏิบัติ

“ถ้าเป็นประโยชน์กับเราก็เห็นแก่ตัวสิ แหม! ทําอะไรก็ต้องเป็นของเรา ทุกอย่างก็ยึดมาเป็นของเราหมดเลย”

เป็นประโยชน์กับเราต่อเมื่อเราปรับพื้นฐาน ยังหรอก แค่ทําความสงบของใจเท่านั้น สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน พอมีที่ตั้งแห่งการงานแล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา เราภาวนาไป พอภาวนาไปนะ มันจะชําระกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป ยังอีกมหาศาลนะ ปฏิบัติแล้วยังมีอีกมหาศาล อุปสรรคมหาศาลเลย

กิเลสนี้ร้ายนัก ใจมันประเสริฐ แต่โดนกิเลสมันครอบงํา แล้วพญามารมันไม่ยอมให้จิตดวงใดรอดพ้นจากความครอบคลุมของมันเลยล่ะ ทีนี้มารมันถึงควบคุมไว้ทั้งหมด ฉะนั้น พอมารควบคุมไว้ทั้งหมด มารมันถึงอหังการมาก

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตรัสรู้ขึ้นมาแต่ละองค์ แล้วรื้อสัตว์ขนสัตว์ไปก็มีเท่านั้น แล้วพอผ่านพ้นจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเราไป แล้วถึงคราวความไม่เชื่อถือของสังคม มันอีกพักใหญ่เลยล่ะ แล้วพระศรีอริยเมตไตรยถึงจะตรัสรู้ขึ้นมา นั่นมันจะเป็นไปเป็นครั้งเป็นคราว

ฉะนั้น เราอยู่ของเรา เรามีสติปัญญาของเรา เราต่อสู้ของเรา เพื่อประโยชน์กับเราเนาะ เอวัง