คํานํา

หนังสือ มีภูมิไม่อวด ที่ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบปัญหาธรรม ทําให้เกิดความซาบซึ้งใจในครูบาอาจารย์ที่มีภูมิธรรมมากยิ่งๆ ขึ้น เพราะท่านปฏิบัติจริงๆ มีประสบการณ์ทางใจจริงๆ ท่านจึงรู้ธรรมจริงๆ เพราะอริยภูมิวัดด้วยเงินทองไม่ได้ เมื่อท่านมีภูมิธรรมในใจ แต่ท่านกลับไม่ตื่น ไม่อวด และไม่แสดงตน นอกจากท่านสนทนาธรรมกัน จึงจะทราบภูมิธรรมของกันและกัน ซึ่งแตกต่างจากผู้ที่เรียนจดจํากันมา ไม่มีภูมิธรรมจริง แต่ชอบตื่น ชอบอวด ชอบแสดงตน และมักกล่าวอ้างพุทธพจน์

ด้วยการปฏิบัติธรรมถือเป็นงานหนักและยากที่สุด จะต้องพบอุปสรรคต่างๆ จึงจําเป็นจะต้องมีครูบาอาจารย์ที่มีภูมิธรรมคอยอบรมชี้แนะ ซึ่งท่านจะสอนตามแนวทางขององค์พระบรมศาสดา โดยทําความสงบของใจก่อนด้วยกรรมฐาน ๔๐ ห้อง เช่น พุทโธ เป็นต้น หรือด้วยปัญญาอบรมสมาธิ จากนั้นจึงใช้ปัญญาออกพิจารณาในสติปัฏฐาน ๔ ไตรลักษณ์ ฯลฯ ท่านจะสอนทางก้าวเดินของจิต โดยจิตที่สูงกว่าจะดึงจิตที่ตํ่ากว่า การสอนจึงขึ้นกับภูมิของศิษย์ตามขั้นของศีล สมาธิ ปัญญา แม้ศิษย์เคยทําผิดมาแล้ว ทําให้ปฏิบัติได้ยาก ท่านก็ให้กําลังใจ ถือว่า ผิดเป็นครู และการปฏิบัติให้ดูใจเป็นสําคัญ เพราะใจคนควบคุมได้ยากและมหัศจรรย์มาก

หากศิษย์ท่านใดได้ประพฤติปฏิบัติตามธรรมสมควรแก่ธรรม ตามที่ครูบาอาจารย์ที่มีภูมิธรรมสั่งสอนชี้แนะ ย่อมจะรู้ธรรมตามความเป็นจริง เป็น สนฺทิฏฺิโก และเป็นอกุปปธรรมเข้าสู่อริยภูมิในที่สุด

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
กรกฎาคม ๒๕๖๐

๑

ใจคน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๐ ตุลาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขออุบายครับ”

กราบเรียนหลวงพ่อ เมื่อก่อนผมเคยคิดว่า ทําสมาธิ วันไหนทุกข์มากค่อยทํา แล้วมันก็ลุ่มๆ ดอนๆ ต่อมาอีกนานผมได้อุบายอบรมสมาธิแบบนี้คือแสงเทียน (ข้างนอก) ตัว (สิ่งที่ใจชอบ) เงา (สิ่งที่ใจไม่ชอบ) พื้นดิน (เป็นฉากรองรับ) ๔ อย่างนี้ทิ้งไม่ได้ ผมเลยถือเอาไว้ดูเสียเลย มันจะเกิดเงาหรือตัวก็ช่างหัวมัน เพราะมันเป็นอย่างนั้น มันก็อยู่ง่ายขึ้นครับ

เวลาไหนไม่พุทโธเหมือนว่ามันเอาไปกินหมด ผมเลยคิดขึ้นมาว่า คนตีกลอง มือกับเท้าเขาทําไปพร้อมกันได้ นึกคําบริกรรมไปด้วยมันจะไม่ได้เชียวหรือ แล้วผมลอง มันก็ขัดๆ อยู่บ้าง ได้บ้างไม่ได้บ้าง ลุ่มๆ ดอนๆ ทํางานก็ช้ากว่าเดิม แต่ใช้คําบริกรรมยาวๆ หรือบางที เช่น ถ้าพูดนี้ต้องหยุดบริกรรมไปเลย ถ้าคิดก็ต้องทิ้งคําบริกรรมยาวๆ

คําถามคือผมจับปลาสองมือแบบนี้มันจะเหมาะไหมครับ เพราะจับปลาสองมือ ปราชญ์ทางโลกเขาว่าไม่เหมาะ ผมเลยลองเปรียบว่าสุภะเป็นตัว อสุภะเป็นเงา แต่พอทําสมถะไปพอสมควร บางทีรู้สึกว่าความรู้ไม่เกิด แต่ก็ไม่ติดน้อยใจเหมือนเมื่อก่อนเท่าไร เพราะมันเอาจุดนี้มาเล่นเรา ผมจึงใช้การจินตนาการภาพให้ปรากฏ แล้วกรีดหนังให้เห็นเนื้อ แต่มันไม่ค่อยชัดเจนนัก บางทีก็ตั้งไว้ดูได้นิดหน่อยก็เคลื่อน ไม่เด่น กับอีกแบบหนึ่งคือมันโผล่มาเองแล้วจับ อันไหนพอจะปรุงอสุภะได้ก็เอา ไม่ได้ก็ทิ้ง ก็จินตนาการกรีดหนังให้เห็นเนื้อ คลี่ออกแล้วแช่เอาไว้ดู ดูเฉยๆ ไม่คิด แต่ก็มีบ้าง แบบนี้ชัดกว่า แต่ไม่ค่อยเกิด ผมคิดว่าต้องสร้างอสุภะสัญญาให้มากๆ มันถึงจะปรุงเองบ่อยขึ้น

คําถามคือผมควรกําหนดแบบไหน ทําแบบไหนเหมาะสมครับ เพราะอสุภะมันไม่ค่อยเกิดเองเหมือนกับอุบายสมาธิที่เงาชอบปรากฏตัวอยู่เรื่อย กราบขอบพระคุณครับ

ตอบ : กราบขอบพระคุณเนาะ เวลาบอกว่า เวลาเราจะปฏิบัติสมาธินะ ว่าทําวันไหนทุกข์มากค่อยทํา แต่พอทุกข์มากค่อยทํา ถ้าไม่ทุกข์ เราก็ไม่ต้องทํา แล้วถ้าไม่ทุกข์ เราก็อยู่สุขสบายของเรา ทุกข์มากค่อยทํา มันเหมือนคนเรามันประมาท มันประมาทเลินเล่อ พอมันประมาท เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะนิพพาน “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

ความประมาท พระพุทธเจ้าถือว่าเป็นอันตรายมาก คนเราถ้าประมาทในชีวิต ประมาทในหน้าที่การงาน ประมาทต่างๆ ทําอะไรไม่ประสบความสําเร็จทั้งนั้นน่ะ แต่คนถ้าตั้งใจทําด้วยความไม่ประมาทต้องมีสติ ถ้ามีสติ เวลามีสติขึ้นมามันก็อยู่ที่บารมีของคน ถ้าบารมีของคนนะ อย่างเช่นเขาบอกว่า เวลาจะพูดก็ต้องหยุดเลย คําบริกรรมไม่ได้

เวลาจะพูดจะคุยก็พูดคุยของเรา ไอ้คําบริกรรม เราอยู่เฉยๆ เราค่อยบริกรรม ถ้าเราทํางานๆ เราก็อยู่ที่พุทโธ ทํางานที่ละเอียดอยู่กับพุทโธไม่ได้หรอก ทํางานอยู่กับงานนั่นน่ะ เวลาพุทโธขึ้นมา เราวางสิ่งใดแล้วเราค่อยพุทโธ

คําว่า “พุทโธ” คือป้องกันจิตไม่ให้มันเร่ร่อน แต่ถ้ามันทํางาน จิตมันมีงานทํา มันอยู่กับงานนะ แต่ถ้าจิตมันทํางานเสร็จแล้ว พอทํางานเสร็จแล้ว มือทํางานเสร็จแล้ว แต่สมองมันยังไม่เสร็จ จิตมันยังไม่ปล่อย คิดอยู่อย่างนั้นน่ะ คิดอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าทํางานเสร็จแล้ว ทํางานเสร็จแล้วเราค่อยมาพุทโธ ทํางานเสร็จแล้วเราค่อยใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเราทําจริงทําจังอย่างนี้มันจะเห็นจริงของมัน

ใจคน ใจคนนี่นะ ใจคนมันเร่ร่อนมาก ใจคนมันไวมาก ถ้าใจคนมันไวมากนะ เพราะตอนอยู่กับหลวงตาใหม่ๆ เวลามีใครมาฝึกหัดใหม่ ท่านจะถามว่า วันนี้หมดกล้วยไปกี่หวี เอากล้วยล่อลิงไง ใจคนเหมือนลิง วันนี้หมดกล้วยไปกี่หวี ท่านจะถามเป็นอุบายตลอด ใครจะมาปฏิบัตินะ พอไปรายงานท่าน วันนี้หมดกล้วยไปกี่หวี คําว่า “หมดกล้วยไปกี่หวี” มันยังเป็นคนนะ เพราะอะไร เพราะคนนะ เราเอากล้วยไปล่อลิง เรารู้ว่าเราเป็นคนกับเป็นลิง

ไอ้นี่กล้วยก็ไม่รู้จัก ลิงก็ไม่รู้จัก ไม่รู้จักอะไรเลย แต่พยายามสร้างสถานการณ์ เห็นไหม ปรากฏการณ์ของใจ เราก็เทียบเคียงของเรา เราคิดสิ่งใด อย่างเช่นว่ามันแสงเทียน เป็นตัวเรา เป็นเงาต่างๆ เวลาจิตมันคิดอะไรขึ้นมามันก็อยู่ตรงนั้นน่ะ แต่เวลาพอภาวนาไปมันก็เปลี่ยนอีกแล้ว พอมันเปลี่ยนไปเรื่อย มันไม่จบหรอก ถ้ามันไม่จบ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกทําสมถกรรมฐาน ๔๐ วิธีการ คือกรรมฐาน ๔๐ ห้อง พุทโธ ธัมโม สังโฆ เอาอย่างใดอย่างหนึ่ง เพราะอะไร ไม่ให้กิเลสมันหลอก

แม้แต่เราไม่ทํา เราไม่ทําสิ่งใดก็บอกเราเป็นคนไม่ดี พอเราจะมาปฏิบัติ เราบอกเราเป็นคนดีแล้ว เราปฏิบัติแล้ว แต่ปฏิบัติตามใจตัวไง ปฏิบัติแล้วแต่เราจะสร้างภาพ ทําอย่างไรก็ได้ ฉันเป็นนักปฏิบัติ ฉันปฏิบัติถูกต้อง ฉันปฏิบัติดี อันนี้เราคิดเอง แต่ถ้ามันเป็นอุบายนะ อุบายที่เราจะใช้สอยต่างๆ มันก็ได้

ใจคนนะ เราจะทําใจของเราให้มันดีขึ้น ถ้าทําใจของเราให้ดีขึ้น นี่เขาว่าขออุบาย เขาบอกว่าเขาเทียบเคียง เทียบเคียงมันเทียบเคียงแบบโลกไง เพราะเราทําจับจดอยู่แล้ว พอจับจดอยู่แล้ว เวลามันมีอุบายนะ อุบาย เหมือนคนตีกลอง คนตีกลอง เท้าเขาก็เหยียบ มือเขาก็ตี อ้าว! เขาทําได้ทุกอย่างเลย

เพราะเวลาอุบายนี่นะ เวลาเราไปเห็นอย่างนั้นปั๊บ เขาทําหน้าที่หลายอย่าง พอเขาทําหน้าที่หลายอย่างได้ เราก็ต้องทําหน้าที่หลายอย่างได้ ถ้าทําหน้าที่หลายอย่างได้ เอกัคคตารมณ์คือจิตตั้งมั่น หนึ่งเดียว ธรรมเป็นหนึ่งเดียว แต่ธรรมดาความรู้สึกนึกคิดมันก็หนึ่งเดียว แต่มันเร็วมากแล้วมันจินตนาการต่อเนื่องกันไป ฉะนั้น เราถึงให้ปล่อยวางตรงนั้นให้มันกําหนดพุทโธให้ได้ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า เราก็สร้างภาพ เขาบอกเขาสร้างภาพ สร้างภาพว่าเขาสร้างจินตนาการเลย กรีดเลย กรีดหนังเลย ให้เห็นเนื้อ เห็นต่างๆ สิ่งนี้ทําได้ ใหม่ๆ ทําได้หนหนึ่ง อย่างเช่นเราไปเจอ ไปเห็นคนประสบอุบัติเหตุ เราเห็นซากศพ เห็นต่างๆ มันขย้อนเลยนะ มันไม่อยากกินเนื้อสัตว์ไปหลายวันเลย แต่สักพักหนึ่งเดี๋ยวก็กินได้อีก

นี่ก็เหมือนกัน พอเราทําสิ่งใดมันทําได้หมด แต่ถ้าเราเป็นพุทโธ ธัมโม สังโฆ มันเป็นคําบริกรรม มันเป็นพุทธานุสติ เรายึดสิ่งนี้มันจะจีรังกว่า มันจะได้ประโยชน์กว่า แต่ถ้าเราจะกําหนด กําหนดแบบหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านบอกว่าเอาจิตอยู่ในร่างกายนี้ แล้วให้นึกไปตามข้อ ข้อนิ้วมือ ขึ้นมาที่ข้อมือ ขึ้นไปข้อศอก ให้จิตอยู่ตามกระดูก ให้เราอยู่ๆ ถ้าเราอยู่ได้ นั่นก็เหมือนกับกําหนดพุทโธ ถ้ามันอยู่ได้ ท่านบอกอันนี้เป็นสมถะ จนจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันเห็นกระดูกอีกชั้นหนึ่ง นั่นถึงจะเป็นวิปัสสนา

ท่านบอกว่าต้องให้จิตอยู่กับตามข้อกระดูก ตั้งแต่กระดูกมือขึ้นไปจนถึงหัวไหล่ ไปแขนซ้าย แขนขวา ขึ้นไปบนกะโหลกศีรษะ ลงไปที่ปลายเท้า ให้อยู่อย่างนั้นเป็นชั่วโมงๆ ถ้าคําว่า “เป็นชั่วโมงๆ” ก็เหมือนเราพุทโธได้ต่อเนื่อง เราพุทโธได้ต่อเนื่องมันก็อยู่ ถ้าพุทโธได้ไม่ต่อเนื่องมันก็ไม่อยู่

นี่ก็เหมือนกัน บังคับให้จิตมันอยู่ แม้แต่เขาบอกว่า เขาใช้คําว่า “กรีดหนังให้เห็นเนื้อ ให้เห็น คลี่คลายมันออก แช่ไว้ดูอย่างนั้น” ถ้าแช่ไว้ดูอย่างนั้น แช่ไว้ดูอย่างนั้นเดี๋ยวมันก็คลาย เดี๋ยวมันก็ออก เขาขออุบายมา เขาขออุบายว่าเขาควรทําอย่างใด ถ้าควรทําอย่างใดนะ แต่เวลาเป็นธรรมารมณ์ อารมณ์ความรู้สึกของเราเป็นธรรม ถ้าเรามีสติปัญญา ถ้าอารมณ์ความรู้สึก อารมณ์ความโกรธ อารมณ์ความรู้สึกเครียด อารมณ์ความรู้สึกไม่พอใจ ถามว่าอารมณ์นั้นคืออะไร

ถ้าเราจับอารมณ์นั้น เราจับอารมณ์ความรู้สึกของเราพิจารณา ปัญญาอบรมสมาธิคือแยกแยะคลี่คลายความรู้สึกนึกคิด ถ้าแยกแยะคลี่คลายความรู้สึกนึกคิดออกไป ถ้ามีสติมันเหลือ เหลือจิต

ถ้าเราไม่มีสตินะ เราแยกแยะแล้วหายไปเลย หายไปเลยนี่ไม่ได้ ส่วนใหญ่เวลาคนทําอะไรทําทิ้งๆ ขว้างๆ แล้วบอกเราปฏิบัติธรรม เราใช้ปัญญาไปแล้ว ไตร่ตรองไปแล้ว แล้วมันก็ปล่อยหมดเลย มันก็ทิ้งไปหมดเลย...ขี้ลอยนํ้า ขี้ลอยนํ้า

แต่ถ้าเป็นความจริง เราใช้ปัญญาแยกแยะคลี่คลายมันออก มีสติ ใครเป็นคนคลี่คลาย จิตเป็นคนคลี่คลาย คลี่คลายสัญญาอารมณ์ แล้วมันเหลืออะไร เหลือจิต แล้วจิตมันเป็นอย่างไร ถ้าเป็นสมาธิมันเป็นแบบนี้ ถ้ามันเหลือจิตขึ้นมา ถ้าจิตมันผ่องแผ้ว จิตมันอะไร นั่นล่ะปัญญาอบรมสมาธิ

ฉะนั้น ถ้าขออุบาย ไม่มีใครเก่งไปกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามอบอุบายให้เรากรรมฐาน ๔๐ ห้อง มรณานุสติ คิดถึงความตาย ระลึกถึงความตาย อัฐิๆ ระลึกถึงกระดูก เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ เราก็นึกได้ เรานึกได้ นึกให้อยู่อย่างนั้น มันนึกอย่างนั้นมันไม่เปลี่ยนแปลงไง แต่เราคิดเอง เดี๋ยวก็เรื่องนั้น เดี๋ยวก็เรื่องนี้ เดี๋ยวก็เรื่องนี้ ไปเรื่อย

ใจคน ใจคนมันมหัศจรรย์ ใจคนทําอย่างนี้มันก็เป็นไปของมันอย่างนี้ แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ เราทําความสงบของใจ ใจคน เราจะค้นหาใจของเรา ถ้าค้นหาใจของเรา วิธีการค้นหา ถ้าวิธีการค้นหา นี่กรรมฐาน ๔๐ ห้อง ว่ากรรมฐาน ๔๐ ห้อง พุทธานุสติระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเห็นว่ามันเป็นของเล็กน้อยไง ทุกคนเห็นเป็นของเล็กน้อย เมื่อก่อนคนเจ็บไข้ได้ป่วยก็ไปหาหมอ ตอนนี้ติดเชื้อ ไม่ต้องหรอก อยู่ที่ไหนก็ติดเชื้อ ตอนนี้ติดเชื้อเป็นเรื่องใหญ่ ถ้าติดเชื้อในกระแสเลือด ตาย ไม่เป็นอะไรเลย เดินเข้าไปตรงเชื้อโรค กระทบผิวหนัง เดี๋ยวเรียบร้อย

นี่ก็เหมือนกัน ว่าของเล็กน้อยๆ นี่ไง เราทําอย่างไรเป็นของเล็กน้อยๆ ถ้าคนที่เขามีสติปัญญา ของเล็กน้อยมันจะทําให้ใหญ่โตได้ แล้วเหมือนกัน ถ้าเรามีสติปัญญา เราทําใจของเราให้สงบได้ เดี๋ยวเราจะเข้าใจของเราได้ ถ้าเราเข้าใจของเราได้

เขาขออุบาย ถ้าการขออุบาย กรรมฐาน ๔๐ ห้อง ปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิอบรมปัญญา เริ่มต้นเป็นแบบนี้ แต่เราทําของเรา เราทําด้วยความมุมานะ เราทําด้วยความจริงจังของเรา แล้วมันจะได้ประโยชน์กับเรา

อุบาย อุบายใครให้ก็แล้วแต่นะ มันเป็นจริตนิสัยเราด้วย อุบายโดยพื้นๆ แต่คนที่เขามีวุฒิภาวะ คนที่มีบารมี นั่นน่ะเป็นประโยชน์กับเขามากเลย อุบายจะลํ้าลึกขนาดไหน แต่ของเรานะ จิตใจเราอ่อนแอ มันไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย ฉะนั้น ให้พิสูจน์กับความเป็นจริงในใจเรา ถ้าใจเรามันสงบได้ มันเป็นไปได้ อันนี้จะเป็นความจริงของเรา มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

ถาม : เรื่อง “อยากให้แม่ฟัง”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ในกลางเดือนนี้เป็นวันเกิดของลูก จะครบอายุ ๒๑ ปีบริบูรณ์ หลายๆ คนชอบจัดงานกัน แต่ตัวลูกไม่ เพราะคิดอยู่เสมอว่าวันเกิดคือวันแม่เกือบตาย ลูกอยากจะมอบของขวัญให้แม่โดยการให้หลวงพ่อได้เทศนาธรรมเกี่ยวกับการที่เราได้เกิด และลูกจะขอพรจากหลวงพ่อ

ตอบ : ลูกต้องให้ของขวัญแม่ จะมาให้หลวงพ่อเทศน์ให้แม่ฟัง แล้วหลวงพ่อเกี่ยวอะไรด้วยล่ะ หลวงพ่อก็ไม่เห็นเกี่ยวอะไรด้วยเลย หลวงพ่อก็เป็นบุคคลสาธารณะ แต่แม่กับลูก ถ้าแม่กับลูกนะ แม้แต่ลูก แม้แต่แสดงนํ้าใจให้แม่เห็นก็พอใจแล้ว แม่เขาจะพอใจต่อเมื่อลูกมีนํ้าใจ นํ้าใจของเรากับพ่อกับแม่

นี่ก็เหมือนกัน เขาบอกเขาไม่ต้องการจัดงานวันเกิด เขาไม่ต้องการสิ่งใดเลย แต่ต้องการให้หลวงพ่อเทศน์ให้แม่ฟัง

เทศน์ให้แม่ฟัง ลูกก็เปิดเว็บไซต์ของเราสิ เราเทศน์ในเว็บไซต์เต็มเลยนะ ฟังได้เป็นปีเลย เปิดฟังเอาตามสบายเลย ตรงไหนก็ได้

ฉะนั้น สิ่งที่ความผูกพันนะ สายบุญสายกรรมสําคัญมาก สายบุญสายกรรมระหว่างพ่อแม่ลูก เพราะมีสายบุญสายกรรมถึงได้มาเกิดร่วมกัน การเกิดร่วมกัน ถ้าเกิดนะ เกิดมาสว่างคือเกิดมาแล้วส่งเสริม มีแต่ความดีงาม มีแต่ความสุข แล้วถ้าไปให้หมอดู หมอดูทักเลย ลูกคนนี้เกิดมาแล้วเราจะอัตคัดขาดแคลน อู๋ย! ทุกข์ยากเลย ฉะนั้น ไม่ดูหมอดีกว่า ลูกทุกคนก็เป็นลูกเราหมด ไม่ให้หมอพูดให้เป็นปมเลย แล้วเรามีนํ้าใจต่อกันไง

ถ้าเราคิดว่าอยากจะให้แม่มีความสุข เราทําตัวเราให้ดี ถ้าทําตัวให้ดี แม่ก็มีความสุข ถ้าเราทําตัวเราดีนะ ตัวเรา พ่อแม่ก็ปรารถนาตรงนั้นน่ะ มันเป็นระหว่าง เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระอรหันต์ในบ้าน แม่ก็เป็นพระอรหันต์ของเรา เขาบอกว่าให้ล้างเท้า ให้ดูแลพ่อดูแลแม่ ถ้าทําอย่างนั้น เราทําวันเกิด ทําให้แม่สิ ทําให้แม่วันหนึ่ง วันไหนไม่เคยทําเลยก็ทําให้วันเกิด วันนี้วันเกิด นี่ลูกทําให้แม่ ๑ วัน แล้วถ้าแม่ได้แค่นี้แม่ก็ปลื้มใจ ความปลื้มใจอันนั้น ความสุขนั้นคือบุญ บุญกุศลเป็นแบบนั้น ฉะนั้น ถ้าเราไม่จัดงานวันเกิด ไม่ฟุ่มเฟือย นั่นก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง แต่ถ้าเราทําคุณงามความดี คุณงามความดีนั้นก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรานะ

ถ้าเวลามีความขัดแย้ง มีความทุกข์มีความยาก เราพยายามจะอธิบายเพื่อให้สมานสามัคคีกัน แต่ถ้ามันเป็นคุณงามความดีกันอยู่แล้ว สิ่งที่เป็นความดีงามอยู่แล้ว ความดีงามอยู่แล้ว ความดีที่ยิ่งๆ ขึ้นไปกว่านี้ยังมีอยู่ ความดีระหว่างเป็นเรื่องของโลก

ความดีของเรา เราทําบุญกุศล เราพาแม่ฟังธรรม ฟังธรรมเพื่อเปิดตาของแม่ ถ้าเปิดตาของแม่นะ เพราะแม่ โดยความคิดของโลกก็อยากให้ลูกเป็นฝั่งเป็นฝา ให้ลูกมีความสุขทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าลูกมีความปรารถนาอย่างนั้นมันก็สมประโยชน์ด้วยกัน

แต่มีหลายคนเลย ลูกอยากออกบวช ลูกอยากต่างๆ อันนี้พ่อแม่ไม่อยาก เพราะพ่อแม่ไม่มั่นใจว่าจะเอาชีวิตนี้รอดได้ พ่อแม่ก็อยากจะให้ครอบครัวมั่นคง ให้สังคมมั่นคง อันนี้ความคิดของแม่ นี่พระอรหันต์ของลูก

แต่ความคิดขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่ไหนมีรักที่นั่นมีทุกข์ ที่ไหนมีความผูกพัน ที่นั่นมีแต่ความทุกข์ แล้วทําอย่างไรล่ะ

มันมีความผูกพัน มันมีความรัก สายบุญสายกรรมมันก็เป็นเรื่องธรรมดา เป็นเรื่องจริง แต่ถ้าเขาทําคุณงามความดีได้ ทําสิ่งที่ว่ามันเป็นบุญกุศล มันเป็นสิ่งที่ชําระล้างกิเลส มันเป็นสิ่งที่สิ้นสุดแห่งทุกข์ อันนั้นประเสริฐกว่าเยอะมากเลย แต่ประเสริฐกว่าเยอะมากเลย ดวงตาไง ดวงตาคือว่าความไม่รู้ ความไม่รู้ว่ามันจะเป็นไปได้อย่างไร แล้วมันจะเป็นจริงได้อย่างไร

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสละทิ้งโลกมา นั่นเป็นความจริงอันหนึ่ง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์นั่นก็เป็นความจริงอันหนึ่ง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากลับไปนะ สามเณรราหุลขอสมบัติๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพิจารณาเลยว่าจะให้สมบัติสิ่งใดสามเณรราหุลดี เขามาขอสมบัติคือขอราชบัลลังก์ไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าให้พระสารีบุตรบวชให้ พระสารีบุตรบวชให้ สามเณรราหุลบวชมาแล้วประพฤติปฏิบัติจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้สมบัติอันนี้ ถ้าสมบัติอันนี้ให้

นี่พูดถึงว่า ดวงตาของเราไง ดวงตาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างหนึ่ง ในดวงตาของพ่อแม่ก็เป็นอย่างหนึ่ง ทีนี้สิ่งที่เราเกิดมาเป็นลูก เราก็ทําความดีทั้งพ่อทั้งแม่ด้วย แล้วทําความดีเพื่อศาสดา ทําความดีเพื่อพุทธะของเรา ถ้าทําความดีได้มันจะเป็นประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงว่าวันเกิด

ถาม : เรื่อง “โปรแกรมจิต ๓”

หลวงพ่อ : โปรแกรมจิต ๒ ไปแล้ว ตอบดีมากเลย จนมีโปรแกรมจิต ๓ ตามมาทันทีเลย คําถามที่ ๓ ซ้อนกันมาไง

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อ หนูเคยไปฝึกการเอาสติไว้ข้างหน้าตัวค่ะ คือแยกรูปนามมา ๘ ปี เวลาเห็นอะไรก็เอาสติเข้าไปสิ่งที่เห็น เสียงที่ได้ยิน ได้กลิ่น จุดที่สัมผัส และเข้าไปในใจค่ะ

ผลการฝึกทําให้สติมันเคยชินกับการรู้แบบนั้นแล้ว ความรู้สึกมีกายหายไปค่ะ รู้สึกว่างๆ แล้วเกิดความรู้สึกใจไม่ดี กระสับกระส่าย พอเอาสติมารู้กายกลับรู้สึกอาการเป็นกลุ่มก้อนเกาะแทนกาย กายหายไปค่ะ

หนูไปหาหมอจิตเวชอีกท่านหนึ่งที่กรุงเทพฯ ค่ะ หมอแบบนั้น อาการทอดทิ้งร่างกาย หมอให้กอดกายตัวเอง บอกรักกาย ให้รักกายค่ะ ให้รู้ว่าร่างกายมีประโยชน์ หนูพยายามทําแบบที่หมอแนะนําค่ะ รู้สึกดีขึ้นค่ะ ขอบพระคุณหลวงพ่อ

ตอบ : คนเราถ้าเราเป็นผู้ป่วยเราต้องไปหาหมอเป็นธรรมดา ทางโลกเจ็บไข้ได้ป่วยเขาก็ไปหาหมอ ในทางศาสนา จิตใจของเราเจ็บไข้ได้ป่วย จิตใจของเรามันมีกิเลส เราก็ไปหาพระ หาครูบาอาจารย์ที่ฝึกฝนปฏิบัติเพื่อจะได้รักษาเรื่องเจ็บไข้ได้ป่วยในใจของเรา ในการปฏิบัติถ้าเรามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์สอนเรา ครูบาอาจารย์ชี้นําเราให้ทําถูกต้องขึ้นมา ถ้าทําถูกต้องขึ้นมา ทําแล้วมันต้องมีสติมีปัญญา มีความสงบระงับ มันมีสติปัญญาสมบูรณ์แบบของมันไง แต่ทําแล้ว ทําแล้วถ้ามันขาดตกบกพร่อง เราต้องพิจารณาแล้ว ถ้ามันขาดตกบกพร่อง มันขาดตกบกพร่องที่ไหนล่ะ

ถ้ามีสตินะ พุทโธๆ มีสติ ปัญญาอบรมสมาธิ มันไม่ขาดตกบกพร่องหรอก มันมีแต่ความมั่นคง มีแต่ความมั่นคง สติสมบูรณ์มาก แม้มีสิ่งใดกระทบกระเทือน สติมันจะสมบูรณ์ มันไม่แฉลบออกนอกลู่นอกทางเลย

แต่ถ้าเราฝึกหัดสติของเรา ๗ ปี ๘ ปีแล้ว จนกายหายไป ทุกอย่างหายไป แล้วจิตใจก็ไม่ดี รู้สึกว่าไม่ดีเลย กระสับกระส่าย มันมีแต่ความทุกข์ไปหมดเลย อันนี้มันเป็นการปฏิบัติอะไรล่ะ มันไม่เป็นการปฏิบัติ

ฉะนั้น ถ้ามันไม่เป็นการปฏิบัติ แล้วทําให้จิตใจของเราไม่เป็นปกติ ถ้าจิตใจเราไม่เป็นปกติ แล้วเรายิ่งยํ้าคิดยํ้าทํา นี่เป็นจิตเภทแล้ว จิตเภทคือจิตใจที่มันบกพร่อง บกพร่องแล้วยํ้าคิดยํ้าทําความบกพร่องนั้น ถ้ายํ้าคิดยํ้าทําความบกพร่องนั้น คนบกพร่องนั้นเหมือนกับมีบาดแผล มีบาดแผล เราพยายามตอกยํ้าบาดแผลนั้น บาดแผลมันจะหายไหม บาดแผลมีแต่ขยายใหญ่ขึ้น

แต่ถ้าบาดแผลนั้นมันจะหายขึ้นมา เราต้องมียารักษา เราต้องรักษาบาดแผลให้เราหาย จิตใจของเราถ้ามันขาดตกบกพร่องแล้ว แล้วยิ่งยํ้าคิดยํ้าทําไปมันก็มีแต่ความวิตกกังวล มีแต่ความทุกข์ไปข้างหน้า ฉะนั้น มีความทุกข์ไปข้างหน้า แล้วเราแก้ตัวเราเองไม่ได้ ถ้าเราแก้ตัวเองไม่ได้ แล้วอาจารย์ที่สอนเราก็ไม่รับผิดชอบ

อาจารย์ที่สอนเรา เวลาถ้าเราปฏิบัติแล้ว เราทําแล้วถ้าเราคิดว่าดี เขาก็บอกว่าเขาเป็นคนสอน เขาเป็นครูบาอาจารย์ เขามีบุญคุณกับเรา แต่เวลาเขาสอนเรา พอเราผิดพลาด พอเราทําแล้วเรามีแต่ความทุกข์ จิตใจเราบกพร่อง เขาบอกว่าเขาไม่รับรู้ มันเป็นเวรกรรมของเอ็ง เอ็งทํามาก็เป็นเรื่องของเอ็ง เขาไม่รับผิดชอบอะไรเลย ถ้าไม่รับผิดชอบอย่างนี้ ถ้าครูบาอาจารย์อย่างนี้ เราจะไปหาหมอนี่ถูก

เราไปหาหมอนะ เราไปหาหมอ หมอเขาบอกว่าให้กอดร่างกายตัวเองไว้ แล้วบอกให้รักร่างกายตัวเอง ให้รักร่างกายตัวเอง จิตใจหนูดีขึ้นเยอะเลย นี่มันชัดเจนมากไง

ถ้าสิ่งที่เราบอกว่า กายไม่ใช่เรา เราไม่ใช่กาย ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ อันนั้นมันเห็นโดยสติสัมปชัญญะ เห็นโดยสติสมบูรณ์ เห็นโดยธรรม เห็นโดยธรรมมันเห็นโดยสติเห็นโดยปัญญา มันเห็นโดยจิตใต้สํานึกที่มันชําระล้าง คายสักกายทิฏฐิความเห็นผิด

แต่ที่บอกว่าไม่ใช่เรา ปฏิเสธ ไม่ใช่เรา แล้วไปตอกยํ้าไม่ใช่เรา เราพยายามผลักไส มันไปขัดแย้งกับข้อเท็จจริง มันไปขัดแย้งกับความเป็นจริง พอไปขัดแย้งกับความเป็นจริง ทําให้จิตใจมันผิดปกติไปเลย จิตใจ สิ่งที่ไม่ดี กระสับกระส่าย

การปฏิบัติไม่มีกระสับกระส่าย การปฏิบัติมีแต่ธรรมจักรมันเคลื่อน ปัญญามันหมุน แล้วมันชําระล้างไป มันพิจารณาไป มันมีแต่ความชื่นบาน มันมหัศจรรย์ มันดีไปหมด ดีโดยสติสมบูรณ์ด้วยนะ

แต่ถ้ามันเป็นการกระสับกระส่าย มันบอกอย่างนั้นแล้วล่ะ ฉะนั้น ถ้ามันเป็นแบบนี้ ไปหาหมอนี่ถูกต้องแล้ว ไปหาหมอนี่ถูกต้อง เพราะถ้าจิตเราบกพร่อง เราต้องไปหาหมอ ถ้าจิตเราบกพร่อง เราแก้ไขตัวเราได้ ส่วนใหญ่คนเราจะไม่ไปหาหมอเพราะกลัวเสียประวัติ กลัวเสียประวัติกับทุกข์ เอาอะไร

เราไม่ต้องกลัวเสียประวัติหรอก เราไปหาหมอ ถ้าหมอรักษาเรามันดีขึ้น หมอรักษา หมอทางวิทยาศาสตร์เขารักษาโดยเคมีต่างๆ โดยยา มันกด มันทําให้เรากลับมาเป็นปกติ แล้วถ้าจิตแพทย์เขาบอกให้กอดร่างกายไว้ เพราะหมอเขารักษาคนไข้แล้วคนไข้มีอาการอย่างนี้บ่อยๆ แล้วหมอ ธรรมะกับทางวิทยาศาสตร์มันจะขัดแย้ง มันจะขัดแย้งกันโดยความเชื่อของคน แต่วิทยาศาสตร์มันก็คือวิทยาศาสตร์ ธรรมะก็เป็นสัจจะความจริง สัจจะความจริงที่ปฏิบัติได้ แต่เวลามีเหตุการณ์ที่มีการขัดแย้งกัน ธรรมะกับวิทยาศาสตร์จะมีการโต้แย้งกัน วิทยาศาสตร์ต้องการพิสูจน์ชัดๆ ชัดๆ แต่เวลาธรรมะพิสูจน์ทางพุทธศาสน์ ทางพุทธศาสน์โดยจิตที่รู้ที่เห็นตามความเป็นจริงมันชัดเจนกว่านั้นอีก

ฉะนั้น เวลาคนที่พูดอย่างนี้คือคนที่ไม่ได้ปฏิบัติ คนที่ปฏิบัติเขาเป็นหมอใช่ไหม ทางวิทยาศาสตร์เขาก็ต้องบอกเลยบอกว่า มีคนไข้เยอะมากมาร้องทุกข์กับเราไง หมอห้ามปฏิบัติ หมอห้ามปฏิบัติ

เออ! ถูก หมอห้ามปฏิบัติก็ห้ามปฏิบัติไปก่อน ถ้าหมอห้ามปฏิบัติแสดงว่าจิตใจเรามันไม่สมบูรณ์ จิตใจเรามันมีความบกพร่องมาก เราต้องรักษาให้จิตใจเรามันเป็นปกติก่อน แล้วถ้าเราจะมาปฏิบัติเราค่อยมาว่ากันอีกทีหนึ่ง แต่ในการปฏิบัติเราบอกว่าเราต้องปฏิบัติให้หาย ทั้งๆ ที่จิตใจของเราบกพร่อง แล้วยิ่งปฏิบัติไปมันยิ่งมีอุปาทาน ยิ่งยึดมั่นถือมั่นเข้าไป มันยิ่งยํ้าคิดยํ้าทําให้ความรู้สึกนั้นมันเตลิดไปข้างหน้า

ฉะนั้น ถ้าไปหาหมอ หมอเขาให้ยา หมอเขาให้เราบอกรัก ให้ต่างๆ ให้มันคลี่คลายความเป็นปมในใจ ต้องทําอย่างนั้นนะ ต้องทําอย่างนั้นแล้วให้มันเป็นปกติ

แล้วการปฏิบัติ อย่างเช่นว่า ถ้าเราเป็นโรคหัวใจ โรคหัวใจไม่ใช่หัวใจที่สูบฉีดเลือดนะ ถ้ามันเป็นโรคกิเลส ถ้าเป็นโรคกิเลสมันจะหายได้ด้วยธรรมโอสถ มันไม่หายได้ด้วยคนอื่น มันไม่หายได้ด้วยทางวิทยาศาสตร์ ทางวิทยาศาสตร์นั้นมันเป็นการบรรเทาเท่านั้น แต่ถ้าจะหายได้ ถ้าจะปฏิบัติ คนส่วนใหญ่ก็เป็นห่วงไงว่าเราก็เป็นชาวพุทธ เราก็อยากปฏิบัติ แล้วหมอไม่ให้ปฏิบัติก็อยากปฏิบัติ เวลาไม่เป็นไร ไม่มีใครบอกก็ไม่มีใครปฏิบัติ เวลาปฏิบัติไปแล้วมันก็โต้แย้ง...อันนี้มันเป็นความโต้แย้งในใจของเราเอง เราจะไปโทษใครไม่ได้

นี่พูดถึงว่า มันมีหลายคน ปฏิบัติ เราจะบอกว่า โดยปกติจิตใจของคนมันมีกิเลสอยู่แล้ว แล้วเวลาจิตใจผิดปกติ ทุกคนก็จะพยายามหาทางออก พยายามหาทางออกก็จะมาพึ่งธรรมะๆ

ถ้าพึ่งธรรมะนะ ถ้าเรามีสตินะ เราบริกรรมพุทโธ มีสติต่างๆ ถ้ามันเบาลง มันดีขึ้น นั่นล่ะธรรมโอสถแล้วล่ะ จิตของเราแค่กลับมาเป็นปกติ อันนี้มันเป็นลาภแล้ว

ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ แล้วถ้าเรามีโรคภัยไข้เจ็บ ถ้าเรามาปฏิบัติแล้วมันบรรเทา มันทําให้เรามาเป็นปกติ อันนี้คือลาภ สุขภาพกาย สุขภาพจิต ถ้าสุขภาพกายก็ดี สุขภาพจิตก็ดี สุขภาพกายดีแล้วเราปฏิบัติได้สุขภาพจิต ถ้าสุขภาพจิตมันดีขึ้นมา ฉะนั้น ถ้าสุขภาพจิตมันดีขึ้นมา พอมันเป็นสมาธิขึ้นมาได้อะไรได้ ถ้ามีครูบาอาจารย์ชี้นํานะ ถ้าเราปฏิบัติไปได้ เราก้าวเดินไปได้โดยไม่มีความเสียหาย

แต่ถ้ามันผิดปกติ มันขาดตกบกพร่อง เราไปหาหมอก่อน ถ้าหมอบอกว่าห้ามปฏิบัติ เราก็ไม่ควรปฏิบัติอยู่ก่อน เพราะจิตเขาไม่ปกติ ถ้าจิตไม่ปกติ เราจะยืนกระต่ายขาเดียวว่ามันจะหายได้ด้วยการปฏิบัติ มันจะหายด้วยการปฏิบัติ เราจะตั้งหน้าตั้งตาจะปฏิบัติอย่างเดียวเลย

ตั้งหน้าตั้งตาปฏิบัติ เราก็ต้องมีสติสมบูรณ์สิ ทีนี้จิตของเรามันไม่สมบูรณ์มาแล้ว พอไม่สมบูรณ์มาแล้ว มันมีอุปาทานมาแล้ว มันสร้างภาพมาอยู่แล้ว แล้วพอปฏิบัติไปมันสร้างภาพขึ้นมา มันจินตนาการไป ไปเลย ไปเลย ถ้าไปเลย แล้วมันก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้นน่ะ

ฉะนั้น ๑. ปฏิบัติไม่ก้าวหน้า

๒. มีปัญหากับตัวเอง

แล้วพอมีปัญหากับตัวเอง คนที่มองเข้ามา “เห็นไหม บอกแล้วว่าห้ามปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วผิดปกติทันทีเลย” ความผิดปกตินี้เพราะเขามีสมุฏฐานของโรคของเขาอยู่แล้ว แต่โดยปกติ โดยคนที่มีสติปัญญาที่มันจะผิดพลาดมีน้อยมาก

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติหลวงตาท่านพูดบ่อย ท่านพูดบอกว่า ในแนวทางปฏิบัติ จิตที่มันผาดโผนมี ๕ เปอร์เซ็นต์ จิตที่ผาดโผนนะ เวลาจิตลงแล้วมันไปรู้ไปเห็นต่างๆ มี ๕ เปอร์เซ็นต์ ๕ เปอร์เซ็นต์นั้นถ้ามีครูบาอาจารย์คอยรักษานะ จิตนั้นสําคัญมากเลย เพราะถ้าทะลุผ่านไปได้มันจะมีอํานาจวาสนาบารมีมาก

แต่ในปัจจุบันนี้มันเป็นอุปาทานน่ะ มีพระมาหาหลายองค์มาก บอกว่าเวลาเขานั่งปั๊บ จิตเขาจะหลุดออกไปเลย แล้วเขาจะมองรู้เห็นไปหมด เขาจะมองกายเข้ามาเลย เขาก็คิดว่าเป็นผู้วิเศษ พระที่มาหานี่

เราบอกไม่ได้ พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนอย่างนั้น พระพุทธเจ้าสอนถึงศีล สมาธิ ปัญญา ศีล ศีลคือความปกติของใจ ถ้าเป็นสมาธิ สมาธิมันอยู่ที่กลางหัวอกนี่ จิตใจมันอยู่ที่นี่ ถ้ามันสงบ สงบเข้ามาที่นี่ นี่บอกมันหลุดออกไปๆ หลุดออกไปมันคืออะไร หลุดออกไป จิตมันออกไปแล้วมีอะไรขึ้นมา

ถ้าไม่เอาจิตเข้ามานะ มีแต่ความเสียหายไปข้างหน้าอย่างเดียว เสียหายไปข้างหน้าอย่างเดียว รับประกันว่าเสียหายเลย เพราะจิตออกจากร่างไป ออกไปอยู่ข้างนอกมันจะมีประโยชน์อะไร แต่ถ้าเป็นความจริงต้องรั้งไว้ พุทโธๆ รั้งไว้ไม่ให้ออก ไม่ให้ออก ถ้าไม่ให้ออก ถ้าคนมันเคยเป็นมันจะดิ้นรนมาก ถ้าไม่ให้ออก เรามีสติปัญญาแค่ไหนจะรั้งไว้

จิตแพทย์เขาก็รักษาตามอาการของทางวิทยาศาสตร์ ถ้าเป็นธรรมะๆ เหนี่ยวไว้ อิทธิบาท ๔ ผู้ใดมีอิทธิบาท ๔ จะอยู่อีกกัปหนึ่งก็ได้ ถ้ามีอิทธิบาท ๔ อิทธิบาท ๔ คืออะไร อิทธิบาท ๔ คือการดูแลรักษาจิตไว้ไม่ให้จิตมันออก ถ้าไม่ให้จิตมันออกมันจะไปไหน มีอิทธิบาท ๔ จะอยู่อีกกัปหนึ่งก็อยู่ได้ นี่พูดถึงผู้ที่ปฏิบัติจริง

แต่เวลาจิตมันออก มันออกโดยเวรโดยกรรม ออกโดยพันธุกรรมของมัน ถ้าออกไป ออกไปแล้วไปรับรู้เห็นต่างๆ ไม่มีประโยชน์อะไรเลย มีพระมาถามปัญหานี้ เขาภูมิอกภูมิใจ เรามองแล้วเศร้า เศร้าเพราะอะไร เพราะจิตของเขาผิดปกติ แล้วเขายังไม่รู้ว่าผิดปกติ เพราะอะไร

ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลคือความปกติของใจ แล้วถ้ามันปกติ มันออกไปอยู่ข้างนอกได้อย่างไร ถ้ามันปกติ มันพุ่งออกไปข้างนอกทําไม พุ่งออกไปแล้วย้อนกลับมาอีก นั่นเป็นปกติหรือ มันผิดปกติแล้ว ถ้าผิดปกตินี่มันผิดศีลธรรมแล้ว

แต่ถ้ามันเป็นปกติ เราต้องรั้งไว้ รั้งไว้ถ้ามันอยู่ของมัน ถ้ามันสงบของมันได้มันจะมีกําลังของมัน ถ้ามีกําลังของมัน อย่างนี้ต่างหากถึงเป็นการปฏิบัติ ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็น

ฉะนั้น เวลาพระที่เขามาถามเขามีความภูมิอกภูมิใจว่าเขามีกําลังจิต จิตเขามหัศจรรย์ ไอ้เรานี่เศร้ามาก มีแต่ทางเสื่อมกับทางเสีย ไม่มีทางดีเลย ทําอย่างนั้นมีแต่เสื่อมกับเสีย แต่เขามีแต่ความภูมิใจ ภูมิใจเพราะอะไร เพราะมันไม่มีใครรู้จริงไง

ถ้ามีใครรู้จริง เขาบอกนั่นล่ะมันมีแต่ทางเสื่อม มีเสื่อมอย่างเดียว มีเสื่อมกับเสียหายไป แล้วถ้าทางดีล่ะ ทางที่เป็นปกติ ทางปกติมันต้องกลับมาอยู่ที่ฐีติจิต กลับมาอยู่ที่ตัวของมัน ถ้ากลับมาอยู่ที่ตัวของมัน แล้วรั้งไว้ไม่ให้ออกๆ จนมันมั่นคงได้ มั่นคงได้เพราะจิตจริง

จิตจริงออกรื้อค้นในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง นั่นล่ะทางก้าวเดินของจิต ถ้าจิตมันก้าวเดินอย่างนี้ได้ มันพัฒนาอย่างนี้ได้มันก็หาย ฉะนั้น ถ้ามันหายมันก็ดีขึ้น แล้วดีขึ้น นี่ธรรมะ สิ่งที่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้าปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เข้าทางธรรมมันจะเป็นอกุปปธรรมด้วย นี่อกุปปธรรม

สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สรรพสิ่งเป็นอนัตตา นี่เหนืออนัตตา เหนือโลก เหนือทุกอย่าง เพราะอะไร เพราะมันไม่เวียนตายเวียนเกิดอีก ถ้าอกุปปธรรม บุคคลที่ ๑ สมณะที่ ๑ นี่เป็นโสดาบัน โสดาบันเกิดอย่างมากอีก ๗ ชาติ มันไม่มีต้นไม่มีปลายมันไม่ไปถึงที่สุดแล้ว พอมันเข้าทางแล้วมันพาดกระแสแล้ว พอพาดกระแส มันเป็นปกติ ฉะนั้น ถ้าทําต้องทําแบบนี้

แต่ในเมื่อโปรแกรมจิตมันสร้างให้เราทุกข์ให้เรายาก พอสร้างให้เราทุกข์ให้เรายาก เราก็หาหมอ รักษากับหมอ หมอเขาบอกว่า การที่เขาพิจารณาที่มีสติให้ทิ้งร่างกายๆ ทิ้งจนมันสั่นไหว ไปหาหมอ หมอให้ยาแล้วหมอบอกว่าให้กอดตัวเอง บอกรักตัวเอง บอกรักร่างกายตัวเอง แล้วเขาบอกว่ามันก็เป็นประโยชน์ เพราะบอกรักร่างกายแล้วเขามีความรู้สึกดีขึ้นๆ เอาตรงนี้

ความจริงหลวงพ่อเป็นบุคคลสาธารณะ ฉะนั้น เขาไปปฏิบัติมากับครูบาอาจารย์เขา ๘ ปี ๑๐ ปี เอาสติไว้แยกกายๆ แยกกายจนเสียหายไป แยกกายจนเสียหายไป เพราะจิตมันไม่ปกติแล้วล่ะ ถ้าอย่างนั้นกลับมาทําให้มันปกติมันจะได้หาย พอได้หายแล้ว เรากินยาดูแลเราจนหายเป็นปกติแล้ว แล้วเรื่องปฏิบัติไม่ปฏิบัตินั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ เพราะอะไร

สุขภาพใจ สุขภาพกาย สุขภาพจิต ถ้าสุขภาพกายเราแข็งแรง สุขภาพจิตเราดี ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ เรามีลาภแล้ว เรามีกายกับใจ เราเป็นมนุษย์ แล้วเราจะทําสิ่งใดให้ดีขึ้น

เพราะมีเรา เราถึงมีสมบัติพัสถานทั้งหมด เพราะมีเรา โลกธรรม ๘ ถึงมี มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ ติฉินนินทา เพราะมีเรา สุขภาพกาย สุขภาพจิตดีเพราะมีเรา แล้วเราจะเป็นเจ้าของสมบัติ สมบัติทั้งทางโลกด้วย สมบัติทั้งทางธรรมด้วย อัตตสมบัติในการที่จะเป็นสมบัติความจริงของเรา ปฏิบัติเพื่อตัวของเรา เอวัง

๒

มีภูมิไม่อวด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เทศน์หลวงปู่เจี๊ยะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับ ไม่ใช่ปัญหาครับ ผมได้ฟังเทศน์ของหลวงปู่เจี๊ยะแล้วซาบซึ้งใจในคุณธรรมของท่านครับ หลวงปู่สอนพิจารณากายและกล่าวถึงการรายงานผลต่อหลวงปู่มั่น โดยไม่ได้ยกตัวอย่างท่านเลยครับ ท่านใช้คําว่า “มีภิกษุหนุ่มองค์หนึ่งได้ค้นคว้าพิจารณากายจนได้ลงถึงความจริง แล้วภิกษุหนุ่มองค์นั้นก็ได้นําเรื่องการปฏิบัติไปเล่าถวายต่อองค์หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นไม่ได้คัดค้านเลย” หลวงปู่ท่านยังว่า “เราบังเอิญแอบได้ยินเข้า จึงได้นํามาเล่าสู่กันฟัง”

ผมเทียบเคียงกับเทศน์หลวงพ่อที่เล่าว่า พรรษา ๒ หลวงปู่ท่านได้ ๒ ขั้น แล้วท่านนําเรื่องการภาวนาไปกราบเรียนหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นไม่คัดค้านสักคํา ทั้งที่ภิกษุหนุ่มองค์นั้นก็คือท่านเอง แต่ท่านก็เก็บเงียบไว้ ไม่ได้เปิดออกมา ได้รับรู้แล้วมันซาบซึ้งใจครับ

ตอบ : นี่เขาว่าได้รับรู้นะ กรณีนี้มันเป็นกรณีสัจจะความจริง ถ้ากรณีสัจจะความจริง สิ่งที่เป็นความจริง ความจริงเป็นความจริงไง แต่ความจริง ผู้มีภูมิเขาไม่ตื่น เขาไม่ตื่น เขาไม่อวด เขาไม่แสดงตน คําว่า “แสดงตน” เขาแสดงตน แล้วถ้าไม่แสดงตน เราเอาคําพูดที่หลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้ฟัง ไม่แสดงตน ทําไมเรารู้ล่ะ

ท่านเล่าให้เราฟัง ท่านเล่าให้เราฟังเพราะอะไรล่ะ เล่าให้เราฟังเพราะว่าตอนที่เราไปอยู่กับท่าน แล้วเวลาคุยเรื่องภาวนากัน เวลาคุยเรื่องภาวนากันระหว่าง ๒ คน ๒ คนระหว่างท่านกับเราเวลาคุยเรื่องภาวนากัน ฉะนั้น เวลามีปัญหาขึ้นมา ๒ คน ๒ คนอ้างใครล่ะ อ้างหลวงปู่มั่น ท่านก็พูดถึงหลวงปู่มั่น

แล้วเวลาปกติเราขึ้นไปอุปัฏฐากท่าน ท่านจะเล่าให้ฟังเรื่องต่างๆ เยอะมาก เยอะมาก หมายถึงว่า ประสบการณ์ของท่าน ฉะนั้น ประสบการณ์ของท่านก็ย้อนกลับไปไง ย้อนกลับไปถึงตอนที่ท่านอยู่วัดทรายงาม ตอนอยู่วัดทรายงามอยู่กับหลวงปู่กงมา ท่านปฏิบัติอย่างไร ท่านเล่าให้ฟังหมด ท่านปฏิบัติอย่างไร ท่านรู้อย่างไร ท่านรู้เห็นอย่างใด แต่นี้ความรู้เห็น อํานาจวาสนาของคนไง อํานาจวาสนาของคน หมายถึงว่า นิสัยกิริยาของท่านเป็นแบบนั้น ถ้านิสัยกิริยาของท่านเป็นแบบนั้น

เวลาคนที่มีภูมินะ คนที่มีภูมิ โดยธรรมชาติของชาวพุทธก็บอกว่า ผู้ที่มีภูมิ ผู้ที่มีอริยภูมิต้องเป็นผู้ที่ละกิเลส เป็นผู้ที่สงบเสงี่ยม เป็นผู้ที่มีมารยาทสังคม เป็นผู้ที่ดีงามไปทั้งหมดเลย

แต่กิริยาของท่านเป็นแบบนั้น แต่ท่านมีภูมิ ท่านมีภูมิ ท่านไม่แสดงออกมาเลย แต่ภูมิในใจของท่านเต็มหัวใจ ถ้าเต็มหัวใจ ท่านพูดให้ฟังเอง ท่านพูดให้เราฟังประจํา บอกว่า สิ่งที่ท่านรู้ท่านเห็นไม่พูดให้ใครฟัง จะพูดองค์เดียวเท่านั้นคือหลวงปู่มั่น ท่านถึงขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นไง

ทีนี้ตอนขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น พี่สาวกับแม่ของท่าน ด้วยพ่อแม่เลี้ยงลูกมาก็รู้ว่าลูกนิสัยเป็นอย่างใด แล้วความเป็นอยู่ของลูกเป็นอย่างใด ก็เลยละล้าละลังๆ พยายามจะดึงท่านไว้ ก็คิดว่าไม่ให้ท่านไปทุกข์ไปยากไปลําบาก นี่พูดประสาโลก พ่อแม่ก็ปรารถนาดีอยากให้ลูกอยู่วัดข้างบ้าน แล้วท่านจะเป็นอุปัฏฐากเอง ท่านจะดูแลเอง การอยู่การกินท่านจะดูแลอุปัฏฐาก แล้วถ้าลูกออกไปไกลตา แล้วรู้ว่าลูกนิสัยเป็นแบบนี้ จะอยู่ได้อย่างใด

แต่หลวงปู่เจี๊ยะท่านไม่พูดออกมา ท่านไม่พูดออกมา ท่านไม่พูดให้ใครฟัง ท่านไม่พูดให้ใครฟังเลยว่าในใจของท่านมันมีภูมิ มันมีความรู้จริงขนาดไหน แล้วความรู้จริงของท่าน หลวงปู่กงมาท่านก็เป็นความจริง แต่ทําไมท่านไม่ปรึกษาหลวงปู่กงมาล่ะ

ปรึกษาหลวงปู่กงมา ก็หลวงปู่กงมาเป็นคนเทศน์ เป็นคนสอน แล้วท่านเป็นคนประพฤติปฏิบัติ ทีนี้ปฏิบัติขึ้นมาแล้วมันอยากก้าวหน้าๆ อยากคนที่พูดแล้วมันถึงใจ ถ้ามันถึงใจขึ้นไป ท่านถึงปฏิญาณ ท่านพูดกับเราเอง ท่านบอกว่าต้องหลวงปู่มั่นองค์เดียว จะเล่าก็ต่อเมื่อหลวงปู่มั่นเท่านั้น ไม่พูดให้ใครฟัง จะเล่าก็ต้องหลวงปู่มั่นเท่านั้น ท่านถึงขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น

พอขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น เวลาเข้าไปหาหลวงปู่มั่นครั้งแรก ท่านรอเวลาให้สงบสงัดแล้วท่านขึ้นไปกราบการภาวนาของท่าน พอกราบการภาวนาของท่านนะ แล้วท่านก็ถามหลวงปู่มั่นเลย บอกว่า “แล้วให้ผมทําอย่างไรต่อไป แล้วให้ผมทําอย่างไรต่อ ที่ปฏิบัติมาแล้วจะให้ผมทําอย่างไรต่อ”

หลวงปู่มั่นบอกว่า “ให้ทําแบบเดิม”

คําว่า “ทําแบบเดิม” เพราะว่ามีความถนัดทางนี้ใช่ไหม คนทําแล้วได้ประโยชน์มาทางนี้ คนทําแบบนี้ได้ประโยชน์มา จริตนิสัยมันตรงกับแบบนี้แล้วให้ทําแบบเดิม แล้วแบบเดิมแบบใดล่ะ

ถ้าแบบเดิม คนภาวนาไม่เป็น แบบเดิม แบบเดิมก็จับต้นชนปลายไม่ถูก แต่แบบเดิมของผู้มีภูมิ ตั้งแต่บุคคลคู่ที่ ๑ บุคคลคู่ที่ ๒ แล้วคู่ที่ ๒ แล้วต่อไปอย่างไรล่ะ จะเห็นกายอย่างไร จะต่อสู้เห็นกายอย่างไร ก็ต้องให้ทําความสงบให้มากขึ้นไป

ฉะนั้น คนที่มีภูมิเขาไม่ตื่น เขาไม่อวด ถ้าเขาตื่น เขาตื่นก็คือตื่นในความเห็นของตัว ถ้าไม่มีภูมิไปจําสัญญาของใครมาแล้วตื่น ตื่นมากเพราะว่ากลัวว่าภูมิของตัวจะไม่เป็นจริง จะเทียบจะเคียง จะให้คนนั้นยอมรับ จะพูดให้คนนับหน้าถือตา จะให้คนนั้นเขายอมรับความเป็นจริง

มันเป็นภูมิของเราเอง มันเป็นความรู้จริงในหัวใจของเราเอง ใครจะเชื่อหรือไม่เชื่อมันเรื่องของเขา แต่ถ้าเป็นความจริงของเรามันไม่ตื่น ถ้ามันไม่อวดล่ะ มันจะไปอวดกันทําไมล่ะ เพราะคนที่ปฏิบัติมาระดับนี้เขาจะหาที่สงบสงัด หาครูบาอาจารย์คอยชี้นํา เขาจะหาที่ปฏิบัติของเขา เขาไม่ไปคลุกคลีกับใครหรอก เขาพยายามจะแสวงหา จะทําของตัวเองให้ได้ เว้นไว้แต่กิเลสมันละเอียด กิเลสมันหลอกเอาหัวปั่นเลย ถ้ากิเลสมันหลอกหัวปั่น มันไม่มีทางไป ถ้าไม่มีทางไปมันก็ต้องพึ่งครูบาอาจารย์

อยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านก็คอยให้อุบาย คอยส่งเสริม แล้วท่านก็ปฏิบัติต่อเนื่องมาๆ นี้มันเป็นความจริง ความจริงของท่าน ถ้าเป็นความจริงของท่าน

ถึงบอกว่าซาบซึ้งใจมาก ซาบซึ้งใจมาก มันซาบซึ้งเพราะว่า หลวงปู่เจี๊ยะท่านพูดเอง พูดในเทศน์ท่านพูดบ่อย “มีภิกษุหนุ่มองค์หนึ่งได้ค้นคว้าพิจารณากายลงถึงความจริง แล้วภิกษุหนุ่มองค์นั้นก็ได้นําเรื่องไปกราบ ไปถวายหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นไม่คัดค้านเลย แล้วบังเอิญเราไปได้ยินมา”

ใครได้ยินมา ก็ตัวท่านเอง ก็ตัวท่านเองพูดกับหลวงปู่มั่น ใครจะได้ยิน ก็ตัวท่านน่ะได้ยินเอง ตัวท่านได้ยินเอง ตัวท่านรู้เอง ตัวท่านรู้แก่ใจ แต่เวลาท่านมาเทศน์อย่างนี้ บอกไม่พูดให้ใครฟังเลย แล้วเวลาเทศน์ออกมา “มีภิกษุหนุ่มองค์หนึ่งได้การพิจารณากายจนลงถึงความจริง” อันนี้มันเป็นอุบาย

เวลาพูด หลวงตาท่านจะบอกว่าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมา เวลาเทศนาว่าการก็เทศนาว่าการมาจากประสบการณ์ของตัวเอง ประสบการณ์อันนั้นสําคัญมาก ประสบการณ์เป็นความจริง นี่คือหลักใจ หลักใจหลักความจริงที่มีอยู่กับใจ จะเทศน์สิ่งใดเทศนาว่าการ หลวงตาท่านบอกว่าใจของท่านเป็นนํ้าอมตธรรม ตักตวงไม่หมด ธรรมในหัวใจของหลวงตา ให้ตักให้ตวง ให้ขนไปเท่าไรก็ไม่หมด เพราะมันเป็นความจริงในใจดวงนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าภิกษุหนุ่มองค์หนึ่งท่านได้พิจารณาค้นคว้า พิจารณากายจนลงสู่ความจริง มันก็เป็นความจริงในใจของท่าน ถ้าในใจของท่าน ท่านแสดงออกมา แต่ไม่บอกว่าเป็นใครเลย ท่านแสดงออกมาให้ยืนยัน ยืนยันว่าความจริงของท่านมี ถ้าความจริงของท่านมี จะพูดเมื่อไหร่ก็ได้ จะเอามาใช้ประโยชน์เมื่อไหร่ได้ตลอดเวลา นี่ของที่มีอยู่จริง ถ้าของที่มีอยู่จริงมันก็ไม่ตื่นไปกับเขา ไม่อวดไม่อ้างไปกับเขา

ถ้ามันอวดมันอ้าง มันกลัวเขาจะไม่รู้ กลัวเขาจะไม่เป็นความจริง ถ้าข้างในไม่มีมันเป็นแบบนั้น เพราะข้างในไม่มี ถ้าข้างในไม่มี ส่วนใหญ่แล้วโดยภาคปริยัติเขาถึงบอกว่าเวลาเทศนาว่าการก็บอกพุทธพจน์ๆ...มันก็ถูกต้อง ถูกต้องเพราะว่า ถ้าเราเป็นบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เราก็มีศาสดา มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นที่พึ่ง เราก็ต้องอ้างอิงตามนั้น แต่อ้างอิง อ้างอิงมันภาคปริยัติไง ทีนี้ภาคปริยัติ เราศึกษาแล้วภาคปริยัติ ถ้าคนที่ปฏิบัติ คนที่เป็นภาคปริยัติปฏิบัติไม่เป็น ยังไม่เคยปฏิบัติ เวลาอ้างอิงก็พยายามจะบอกว่าอยู่กับพุทธพจน์ๆ

แต่ถ้าคนที่ปฏิบัติเป็นนะ ก็อ้างอิงพุทธพจน์เหมือนกัน แต่อ้างอิงโดยที่มีความจริงของตัวเปรียบเทียบ มีความจริงของตัว แล้วผู้ที่มีความรู้จริงพูดพุทธพจน์ๆ คนที่เขามีความจริงเขารู้ เพราะปริยัติ ปฏิบัติ พอปฏิบัติแล้วความจริงในใจอันนั้น เห็นไหม ใบไม้ในป่า ใบไม้ในป่า คนที่รู้จริงขึ้นมามันมีข้อเท็จจริง มีวิธีการ มีผลของการที่ปฏิบัติ มันมีมหาศาลอยู่ในใจดวงนั้น

ทีนี้เวลาอ้างอิงออกมา พระปัจเจกพุทธเจ้ากับพระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้ารู้จริง แต่ไม่ได้สร้างทฤษฎีอันนี้ไว้ ไม่ได้สร้างอริยสัจ ไม่ได้สร้างสัจจะ ไม่ได้สร้างศาสนธรรมที่ส่งต่อกันมา นี่พระปัจเจกพุทธเจ้า ก็รู้จริง

เขาบอกพระปัจเจกพุทธเจ้าสอนไม่ได้ พระปัจเจกพุทธเจ้าสอนไม่ได้

พระปัจเจกพุทธเจ้าสอนได้ สอนได้ทั้งที่มีชีวิตของท่านอยู่ แต่ท่านไม่ได้วางทฤษฎีต่อเนื่องมา แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวาง เพราะอะไร เพราะเรื่องอริยสัจ เรื่องสัจจะ เรื่องธรรมและวินัยที่วางไว้ให้พระอานนท์ทรงจํามา แล้วจดจารึกกันมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติศัพท์มา ฉะนั้น เวลาที่บัญญัติศัพท์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่ามันเป็นใบไม้ในกํามือ พระไตรปิฎกตู้หนึ่งก็ใบไม้ในกํามือ แต่ความรู้จริง ความจริงใบไม้ในป่าอีกมหาศาลเลย แต่ต้องเป็นความจริงนะ คนที่รู้จริงเขาไม่อวด ไม่ตื่น ไม่อวด เขาเอามาเพื่อประโยชน์

แต่คนที่ไม่รู้จริงอ้างไง อ้างบอกว่าใบไม้ในป่า ใบไม้ในป่าตามกิเลสไง ถ้ากิเลส ถ้าความเห็นของตัวมันจะแถมันก็บอกว่านี่ใบไม้ในป่า ถ้าพอใจนี่ใบไม้ในป่า ถ้ามันขัดกิเลสบอกนี่ไม่ชอบใจ

เวลาบอกใบไม้ในป่า ท่านเปิดไว้ ท่านเปิดไว้กับผู้ที่รู้จริง ผู้ที่มีอํานาจวาสนา ปฏิบัติไปตามข้อเท็จจริงอันนั้น มันเกิดมามันมหัศจรรย์มาก แล้วเวลาอธิบาย เวลาสื่อก็สื่อโดยอ้างอิงพุทธพจน์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วขยายความ ขยายความตามความเป็นจริงอันนั้นไป ถ้ามีความจริงในใจมันเป็นแบบนี้มันถึงเรียกว่าปฏิบัติ

พอปฏิบัติขึ้นมา ปฏิบัติถ้ามีภูมิมันไม่อวดหรอก เพราะอวดไปทําไม อวดไปแล้ว คือประสาเราว่าเขาไม่รู้กับเรา ไก่ได้พลอย มันไม่มีประโยชน์หรอก เพราะพลอยมันกินไม่ได้ ไก่มันเห็นพลอย มันกินไม่ได้ แต่คน พลอยมันมีคุณค่ากว่าข้าวสารแน่นอน ถ้าไก่ได้พลอย มันขอข้าวสารเม็ดหนึ่ง พลอยเม็ดหนึ่งมันแลกข้าวสารเม็ดหนึ่ง มันขอข้าวสารดีกว่า ไก่ได้พลอยไม่มีประโยชน์อะไรเลย ไก่ไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย

แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านจะสอนไก่ให้ไก่มันรู้คุณค่าของพลอยกับของข้าวสารมันยากขนาดไหน แล้วจะอวดไปทําไม มนุษย์จะไปคุยกับไก่ให้ไก่เข้าใจความเป็นมนุษย์ มันเป็นไปได้ไหม แต่ก็ต้องฝืนสอนกันไป นี่ไง เวลาผู้รู้จริงมันมีความจริงมันก็เหมือนมนุษย์คุยกับไก่ ถ้ามนุษย์คุยกับไก่ แล้วมนุษย์ถ้ามีภูมิจะบอกให้ไก่มีความรู้แบบมนุษย์มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ แล้วถ้าเป็นไปไม่ได้ เวลาปฏิบัติทําไมมันปฏิบัติได้

ถ้าปฏิบัติได้ คนคนนั้นปฏิบัติได้ คนคนนั้นก็มีความจริงขึ้นมา ถ้ามีความจริงขึ้นมามันก็เป็นประโยชน์กับใจดวงนั้น ถ้าใจดวงนั้นมันเป็นความจริงนะ

ฉะนั้น สิ่งที่เขาซาบซึ้งมันก็ซาบซึ้ง ทีนี้เขาบอก บังเอิญเวลาหลวงพ่อเทศน์ว่าหลวงปู่เจี๊ยะท่านเป็นแบบนั้นๆ

เพราะเอามายืนยันไง ยืนยันว่าเวลาหลวงตาท่านพูดถึงหลวงปู่เจี๊ยะ เรามองกันกิริยาภายนอกของหลวงปู่เจี๊ยะ แต่หลวงตาท่านบอกว่า หลวงปู่มั่นนิสัยท่านเรียบร้อยขนาดไหน หลวงปู่มั่นที่ท่านสร้างอํานาจวาสนาเป็นพระโพธิสัตว์มา ท่านปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปข้างหน้า แล้วท่านลาพระโพธิสัตว์ของท่าน แล้วท่านปฏิบัติมา อํานาจที่สร้างมามาก ท่านถึงเป็นแบบอย่าง ท่านถึงเรียบร้อย ท่านถึงเป็นหลักให้พวกเราเอาเป็นตัวอย่างได้

แล้วคิดดูว่า ท่านบอกว่า แล้วหลวงปู่เจี๊ยะไปอุปัฏฐากผ้าหลวงปู่มั่น ไปอุปัฏฐากอยู่กับหลวงปู่มั่น ไปใกล้ชิดอย่างนั้นน่ะ ถ้าไม่มีสติปัญญามันเข้าถึงไม่ได้หรอก ฉะนั้น เวลาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่นท่านก็ใช้สติปัญญาของท่านเต็มที่ แต่เวลาท่านออกจากหลวงปู่มั่นมา ท่านก็ใช้นิสัยใจคอตามปกติของท่าน ตามความเห็นของท่าน

ทีนี้ความเห็นของท่าน แต่เวลาท่านเข้าไปหาหลวงปู่มั่น ท่านใช้ธรรมในใจของท่านกับหลวงปู่มั่น มันถึงเข้ากันได้ไง มันเข้ากันได้เวลาถ้าท่านใช้สติปัญญาเต็มที่ ท่านก็รับช่วงจากหลวงปู่มั่นได้ รับสิ่งอุปัฏฐากหลวงปู่มั่นได้ เข้าใจสิ่งที่หลวงปู่มั่นต้องการได้ แต่เวลาท่านออกมาเป็นเอกเทศของท่าน ท่านก็ใช้นิสัยใจคอของท่านตามปกติของท่าน ฉะนั้น สิ่งนี้มันเป็นเปลือก

ฉะนั้น เวลาเราไปอยู่กับท่าน ท่านพูดให้ฟัง ท่านพูดให้ฟัง เราถึงยืนยันอันนี้ ยืนยันอันนี้ให้เห็นว่า ใจดวงหนึ่ง ใจของหลวงปู่เจี๊ยะท่านได้ปฏิบัติของท่านมา ท่านมีคุณธรรมจริงในใจของท่าน แต่ท่านไม่อวดภูมิของท่าน

แต่ในปัจจุบันนี้ในสังคมโลกพยายามจะแสดงตัวตนว่ามีคุณธรรมๆ ดูกิริยามารยาทเรียบร้อย กิริยามารยาทต่อหน้านะ เรียบร้อยต่อหน้าบริษัท แต่เวลาลับหลังล่ะ ลับหลัง หมายถึงว่า ลับหลังในใจของท่าน ลับหลังคือในใจของตัวเองมันมีความจริงหรือเปล่า ถ้าไม่มีความจริงมันรู้สิ่งนี้ไม่ได้ มันรู้สิ่งนี้ไม่ได้ ถ้ารู้สิ่งนี้ไม่ได้ก็โดยภาคปริยัติ เวลาอ้าง อ้างพุทธพจน์ๆ นี่ก็เหมือนกัน เวลาอ้างครูบาอาจารย์ อ้างไปหมดล่ะ

ถ้าไม่มีภูมิ ไม่มีภูมิมันเป็นปัญหา เป็นปัญหากับตัวเอง พูดสิ่งใดก็ไม่กล้ายืนยันคําพูดของตัว จะทําสิ่งใดก็ไม่กล้ายืนยันความจริงอันนั้น แต่ถ้าคนที่มีอยู่แล้วมันยืนยันตั้งแต่เริ่มต้น มันยืนยันตั้งแต่ในใจ ในใจมันยืนยันของมันอยู่แล้ว ถ้ายืนยันอยู่แล้ว เพียงแต่ว่ามันควรพูดหรือไม่ควรพูด ถ้ามันควรพูด ท่านก็พูดเพื่อประโยชน์กับผู้ฟัง แต่ผู้ที่มีภูมิเขาไม่ตื่นเต้นไปกับเรื่องอย่างนี้หรอก เพราะว่าท่านทําของท่านได้แล้วมันเป็นประโยชน์กับใจของท่านโดยสมบูรณ์

นี่พูดถึงว่าเขาดีใจ เขาดีใจเพราะว่า ถ้าพูดถึงนะ พูดถึงถ้าไม่มีคนมาพูดเปิดทางไว้ ฟังแล้วก็ไม่รู้หรอก ฟังอย่างไรก็ไม่รู้ เพียงแต่ท่านพูดออกมาเป็นอุบายของท่าน แต่นี้เพียงแต่ว่าตอนอยู่กับท่าน ท่านเปิดกับเราเยอะมาก แล้วเปิดเยอะ เพียงแต่ว่าผู้รับนะ ผู้รับมันรับได้ มันก็เลยเป็นประโยชน์ ถ้าผู้รับไม่ได้ก็ยังงงอยู่นั่นน่ะ ท่านพูดมาหมายความว่าอย่างไรๆ ก็ยังงงอยู่นั่นน่ะ แต่รับมาเพื่อมันเป็นจริงด้วยกัน

ถาม : เรื่อง “เรียนถามข้อสงสัยในการปฏิบัติครับ”

กราบนมัสการ กระผมขอเรียนถามข้อสงสัยในการปฏิบัติดังนี้

๑. อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เพราะอะไรนิโรธจึงอยู่ก่อนมรรคครับ ถ้าอ่านตามลําดับ ทุกข์ให้รู้ เหตุให้ทุกข์ควรละ นิโรธควรทําให้แจ้ง และมรรคควรทําให้เจริญ ถ้าอ่านเผินๆ นิโรธคือความดับทุกข์ น่าจะอยู่หลังจากมรรคเกิดแล้ว เพราะอะไรถึงมาก่อนมรรคครับ

ความเห็นส่วนตัว เพราะนิโรธเป็นชื่อของขณะจิตที่พบกับความจริงของการดับทุกข์ เมื่อพบขณะจิตนี้แล้วจึงทํามรรคให้เจริญต่อเนื่อง นั่นคือเจริญสิกขา ศีล สมาธิ ปัญญานั่นเอง ดังนั้นนิโรธจึงมาก่อนมรรค

๒. สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรมเป็นฐานที่ตั้งของการสังเกตอุปาทานในขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ คําถามก็คือตัวผมเองผมเข้าใจว่า ปกติผมมักจะใช้ฐานจิตในการพิจารณาให้เห็นความเป็นไตรลักษณ์ของขันธ์ ๕ ผมเห็นอนัตตาเป็นหลักครับ คําถามคือผมจําเป็นต้องทราบไหมครับว่าผมใช้ฐานอะไรเป็นหลัก คือถ้าแยกแยะระหว่างฐานจิตและฐานธรรม มันค่อนข้างกํ้ากึ่งมากครับ หรือผมอาจจะแยกไม่เป็นเอง หรือบางทีผมก็ไปดูกายแล้วมันเป็นอารมณ์ แต่ผมก็เพิ่งทราบมาไม่นานนี้ว่าส่วนใหญ่ผมแทบไม่สนใจเลยด้วยซํ้าว่ามันเป็นฐานอะไรครับ ผมไม่แน่ใจว่ามันเป็นไปได้ไหมครับที่เราจะไม่ทราบว่าเราใช้สติปัฏฐานฐานไหนในการพิจารณาแยกแยะ ขอบพระคุณครับ

ตอบ : นี่พูดถึงเรื่องอริยสัจก่อน ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค โดยความเป็นจริง ทุกข์ สมุทัย นิโรธ ทุกข์ ทุกข์มันเป็นสัจจะความจริงอันหนึ่ง แต่มันจะทุกข์มากทุกข์น้อยมันอยู่ที่สมุทัย นิโรธคือการดับทุกข์ ดับด้วยมรรค ทีนี้ดับด้วยมรรค พระโพธิสัตว์ พุทธวิสัย เวลาพูด ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ถ้ามรรค มรรคคือเครื่องดําเนิน ฉะนั้น มรรคคือเครื่องดําเนินมันถึงเกิดนิโรธ แล้วทําไมนิโรธก่อนมรรคล่ะ

นิโรธก่อนมรรค เพราะในวงอริยสัจเราไปแบ่งว่า ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค แยกออกเป็นส่วนๆ แต่ในอริยสัจ ในสติปัฏฐาน ๔ สิ่งที่ว่า ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค สิ่งที่เป็นอริยสัจ เวลามันปฏิบัติไปมันเหมือนกับสันตติ มันเกี่ยวเนื่องกันไปๆ ถ้ามันเกี่ยวเนื่องกันไป เพราะมีมรรคอันนั้น เวลามรรคอันนั้นมันพิจารณาไปมันถึงนิโรธ มันถึงดับ พอมันดับ มันเข้าพร้อมกันออกพร้อมกัน ว่าอย่างนั้นน่ะ มันเร็วมาก ถ้าเร็วมาก แต่เรามาแยกส่วนเป็นกอง เป็นทุกข์ เป็นสมุทัย เป็นนิโรธ มรรค แล้วก็แยกพิจารณากันไป แต่เวลาเป็นความจริงมันเหมือนกับแกงไง เหมือนอาหารที่สําเร็จแล้วเราแยกส่วนใดออกไปอยู่ข้างนอกได้ไหม มันก็ไม่ได้ แต่เวลาส่วนผสม เรายังไม่ได้แกง มันแยกได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาส่วนผสม แยกทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เราก็บอกทําไมมันก่อนมันหลังล่ะ มันก่อนมันหลังเพราะมันต่อเนื่อง มันเป็นคราวๆ ไป ฉะนั้น สิ่งที่ปฏิบัติไปแล้ว พอเข้าใจแล้วมันจะเข้าใจ มันจะเข้าใจทีหลังถ้าเราปฏิบัติได้

ถ้าปฏิบัติไม่ได้ก็อย่างนี้ เราก็ว่ามันต้องมรรคก่อนแล้วค่อยนิโรธ เพราะเราไปแยกส่วนกันไป แต่ถ้ามันเป็นทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคหยาบ มรรคละเอียด บุคคล ๔ คู่ มรรคมันจะเริ่มต่อเนื่องกันไป มันก็เกิดนิโรธอันละเอียดขึ้นไป สติ มหาสติ ปัญญา มหาปัญญา ปัญญามันเกิดขึ้นไป อันนี้เป็นสัจจะเป็นความจริง เป็นพุทธวิสัย เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่วางไว้

ไอ้พวกเราหางอึ่ง หางอึ่งพอยิ่งศึกษาแล้วยิ่งงง ยิ่งงงแล้วก็ยิ่งมาวิพากษ์ว่ามันควรจะเป็นอย่างนั้นๆ เพราะมันควรเป็นอย่างนั้น นี่สัญญาอารมณ์คาดหมาย พอคาดหมายแล้ว แล้วธรรมะควรเป็นอย่างนั้น นิพพานก็ควรเป็นอย่างนั้น ทุกอย่างควรเป็นอย่างนั้น มันก็เลยไม่มีฐานอะไรเป็นความจริงเลย

ฉะนั้น ถ้าความเห็นส่วนตัวล่ะ ความเห็นส่วนตัวเพราะว่ามันเกิดนิโรธก่อน มันเป็นขณะจิตที่รู้แล้ว มันเป็นการดับทุกข์แล้ว...อันนี้มันเป็นความเห็น ความเห็นก็ส่วนความเห็น ความเห็นอันหนึ่งนะ เพราะความเห็นอันนี้มันจะเข้ากับข้อต่อไป เพราะข้อต่อไปมันจะอธิบายตรงนี้

อธิบายว่า สติปัฏฐาน ๔ ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม การสังเกตในขันธ์ ๕ แล้วในการปฏิบัติเขาบอกว่า โดยปกติเขาใช้ฐานจิตในการพิจารณาให้เห็นไตรลักษณ์ เห็นไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์เป็นอย่างไรล่ะ เพราะเห็นไตรลักษณ์มันก็เหมือนการละสังโยชน์ๆ ก็จะไปละสังโยชน์ สังโยชน์เป็นอย่างไรล่ะ ก็ไปจับตัวสังโยชน์จะมาละ แล้วสังโยชน์ข้างนอกกับสังโยชน์ในหัวใจมันเป็นอย่างไรล่ะ

นี่ก็ว่าเห็นไตรลักษณ์ๆ เห็นอย่างไรล่ะ เราเห็นไตรลักษณ์มากกว่ามันเป็นอนัตตา มันเป็นอนัตตา แล้วอะไรเป็นอนัตตา อารมณ์เป็นอนัตตา จับสิ่งใดเป็นประโยชน์ไม่ได้เลย มันเป็นอนัตตาไปหมดเลย มันจับต้นชนปลายไม่ได้มันก็ไม่มีประโยชน์เลย นี่เวลาปฏิบัติเราปฏิบัติของเราไปเองไง

แต่ถ้าเราจะทําให้จริงของเรา เราทําความสงบของใจเข้ามาก่อนสิ ถ้าใจมันสงบเข้ามา ถ้าใจสงบเข้ามา พอจิตมันสงบแล้วเราก็รู้ว่าจิตสงบ พอจิตสงบ จิตสงบกับเวลาจิตที่มันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

เห็นกาย เห็นกายมันก็เห็นรูปนั่นแหละ เห็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ถ้ารูป เวทนา รูปนอก รูปใน ถ้ารูปกายก็เป็นรูปอันหนึ่ง แต่ถ้าเป็นรูปอารมณ์ความรู้สึก ขันธ์ ๕ ถ้าขันธ์ ๕ มันเป็นนามธรรม แต่ถ้าไปเห็นกาย เห็นกายมันเห็นตามความเป็นจริง แล้วเห็นอย่างไรล่ะถ้าเห็นกาย

มันเป็นเรื่องที่น่าสังเวชนะ คนที่เขาส่งเสริม คนที่เขาอยากจะช่วยเหลือ คนที่อยากได้บุญ เขาก็ไปพิมพ์รูปอสุภะกัน

มันเหมือนกับเราคัดค้าน เหมือนกับเราขวางโลกนะ ไอ้รูปอย่างนั้น ไอ้รูปอสุภะๆ ไอ้รูปที่เขาไปถ่ายซากศพอะไรกันมา เขาพิมพ์หนังสือแล้วแจกกันว่าเป็นรูปอสุภะ แล้วตามวัดปฏิบัติเขาจะมีโครงกระดูกต่างๆ แขวนไว้ให้คนพิจารณา แล้วทําอย่างไรต่อไปล่ะ ไอ้นี่มันรูปข้างนอก อย่างนี้มันก็เหมือนกับวงการแพทย์ วงการแพทย์เขาผ่าตัด ยิ่งพิสูจน์หลักฐานเขาไปผ่าซากศพ พิสูจน์จากศพ ไปผ่าซากศพที่เน่าที่พุที่พอง เขาผ่ามาเพื่อพิสูจน์ว่าตายเพราะอะไร ตายอย่างไร เขาชํานาญกว่าอีก อันนั้นมันเป็นวิทยาศาสตร์ แล้วถ้าเราเห็นอย่างนั้นล่ะ

นี่ก็เห็นอย่างนั้น พิจารณาเป็นไตรลักษณ์ มันจะเป็นไตรลักษณ์ มันเป็นอะไร มันเป็นเพราะว่าเราเข้าใจแบบนั้นมันเป็นวิทยาศาสตร์ แต่ถ้าเราทําจิตให้สงบนะ จิตมันสงบเข้ามาก่อน พอจิตมันสงบ จิตสงบเราก็รู้ว่าจิตสงบ

เวลาเราพิจารณา หลวงปู่เจี๊ยะท่านสอนอีกแหละ หลวงปู่เจี๊ยะบอกว่า ให้เอาจิตอยู่ในร่างกายเป็นชั่วโมงๆ มันเป็นสมถะ มันเป็นสมถะ มันกําหนดพุทโธๆ นี่เป็นสมถะ นี่ก็เหมือนกัน เราพิจารณากายๆ กายนอก กายที่นึกภาพขึ้นมา เวลามันปล่อยขึ้นมา สมถะทั้งนั้นน่ะ นี่สมถะ พิจารณากายเป็นสมถะ

เขาบอก “ถ้ากําหนดพุทโธเป็นสมถะ แล้วเห็นนิมิต”...ให้มันเห็นจริงเถอะน่า ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันเห็นจริงมันเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย แต่จิตมันยังไม่สงบใช่ไหม เราก็สร้างภาพว่านี่พิจารณากาย

ดูกายที่เขาสอนกันว่า เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ท่องเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ พิจารณาผม ขน เล็บ ฟัน หนังก็ได้ พิจารณากาย พุทโธๆ มันก็เหมือนกันนั่นล่ะ พุทโธๆ เวลาอยู่กับพุทโธ ถ้าพุทโธถ้ามันสงบเข้ามา ถ้าสงบเข้ามามันจะเข้ามาตรงนี้ไงว่าฐานจิตหรือฐานธรรม เขาบอกเลย นี่สร้างภาพทั้งนั้นน่ะ อะไรเป็นฐานจิต อะไรเป็นฐานธรรม อะไรเป็นจิต อะไรเป็นธรรม มันมีกิเลสกับธรรมๆ เท่านั้นน่ะ ถ้าคิดเป็นโลกก็เป็นกิเลส ถ้าคิดเป็นธรรมมันก็เป็นธรรม แล้วฐานจิต ฐานธรรม เข้าใจไปเอง

ภาวนามาเยอะนะ เวลาภาวนาถามคําถามมาพอสมควร แต่พอมาตรงนี้ เราจะบอกว่านี่เป็นวิทยาศาสตร์ ที่เขาบอกว่าพระพุทธเจ้ารู้ ไอน์สไตน์เห็น เขาว่ากันไป พยายามจะสร้างภาพ พยายามจะจินตนาการ จินตนาการเอาโลกกับธรรมมาผสมปนเปกัน แล้วพอผสมปนเปมันก็เป็นสัญญา มันก็เป็นสัญญาอารมณ์ไปหมดเลย

แต่ถ้าจะเอาตามจริง เอาตามกรรมฐาน เอาแบบที่หลวงปู่มั่นสอน คนที่มีภูมิๆ มีภูมิเขาสอนนะ เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น “มหา มหามาหามรรคผลนิพพานใช่ไหม”

เรียนมาจนจบเป็นมหา มันก็เรียนเรื่องพระไตรปิฎกมาหมดแล้วแหละ รู้ไปหมดทุกอย่างเลย รู้ทุกอย่าง เพราะเป็นถึงมหา มีปัญญาที่จะแยกแยะธรรมะได้ชัดเจนแล้ว แล้วทําไมสงสัยเรื่องนิพพานล่ะ นิพพานมันอยู่ที่ไหนล่ะ

นิพพานมันไม่อยู่ในอากาศ นิพพานไม่อยู่บนภูเขา นิพพานไม่อยู่บนก้อนเมฆ นิพพานไม่อยู่ที่ไหนเลย นิพพานมันอยู่ในหัวใจ ถ้าจะหานิพพานต้องหาที่หัวใจนั้น ถ้าหาที่หัวใจนั้น หัวใจอยู่ไหน หัวใจอยู่ไหน ที่เราเข้าไปมันก็เป็นอารมณ์ เป็นความคิด แล้วหัวใจอยู่ไหนล่ะ หัวใจอยู่ไหน

ถ้าพุทโธๆ พุทโธมันปล่อยอารมณ์หมด ปล่อยความคิดหมดเลย นั่นล่ะตัวใจ ถ้าใจคือสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิ ถ้าคนอํานาจวาสนาน้อย พอสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิคือนิพพาน เพราะมันว่าง พอเวลามันเครียด มันคิด มันทุกข์ยาก อู้ฮู! ทุกข์ไปหมดเลย เวลาใช้ปัญญาพิจารณากาย เห็นฐานจิต ฐานธรรม พอมันปล่อยเข้ามา อ๋อ! นี่นิพพาน

เพราะเราปล่อยเข้ามาแล้ว เราพิจารณามาแล้ว แต่ความจริงไอ้นี่สมถะ เพราะมันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาตรึกในธรรม พอตรึกในธรรม มันเข้าใจแล้วมันปล่อยวางธรรมเข้ามา

ธรรมคืออะไร ธรรมก็จิตมันไปเกาะ จิตมันไปเกาะที่อารมณ์ จิตคือธาตุรู้ มันไปเกาะที่อารมณ์มันถึงแสดงตัว พอแสดงตัว พออารมณ์นั้นมันแยกแยะเป็นความมั่นหมาย พอความมั่นหมาย สิ่งที่มั่นหมายมันสู่อารมณ์ ถ้ามันสู่อารมณ์ เราพิจารณาไปมันปล่อยอารมณ์เข้ามา พอปล่อยอารมณ์เข้ามามันก็เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิ นี่พูดถึงถ้าทําสัมมาสมาธิ

ถ้าสัมมาสมาธิ ถ้าออก ที่ว่าขุดคุ้ย ขุดคุ้ยหากิเลส ถ้าขุดคุ้ยมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม อันนั้นมันถึงเป็นวิปัสสนา อันนั้นเป็นวิปัสสนามันถึงจะว่าไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์จะเกิดตรงนู้น

นี่พิจารณาไตรลักษณ์ อะไรเป็นไตรลักษณ์ พิจารณาให้เป็นไตรลักษณ์เลย พอพิจารณาเป็นไตรลักษณ์เลย พอพิจารณาไปยังไม่รู้ว่าตัวเองใช้ฐานจิตหรือฐานธรรมพิจารณา เพราะอะไร เพราะถ้ามันฐานจิต ฐานจิตคือสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ถ้าจิตมันสงบแล้วมันมีฐาน มันเป็นเอกัคคตารมณ์ จิตมันตั้งมั่น พอจิตมันตั้งมั่น จิตมันออกทํางานมันก็รู้

อ้าว! มือ มือเรามันสกปรกนี่เหม็นไหม เหม็น ถ้าเราล้างมือสะอาดแล้ว มือหายเหม็นไหม หายเหม็น มือสะอาดไหม สะอาด แล้วมือคืออะไร มือก็คือมือไง ถ้ามือสกปรก สกปรกมันก็สกปรกอะไรล่ะ มันก็เหม็น พอไปล้าง ล้างมันก็สะอาดแล้ว แล้วมันก็คือมืออันเดิมนั่นน่ะ เป็นนิพพานตรงไหนล่ะ แล้วมือสะอาดแล้วทําอย่างไรต่อไป มือสะอาดแล้วทําอย่างไรต่อไป

เพราะเขาใช้คําว่า “ฐานจิต ฐานธรรม แล้วเอาฐานธรรม มันกํ้ากึ่ง” เราจะบอกว่า จะต้องกลับมาทําความสงบกันใหม่แล้วล่ะมั้ง ต้องกลับมาทําความสงบของใจใหม่ แล้วใจถ้ามันสงบมีสติมีปัญญาแล้ว ถ้าออกไปใช้สติปัญญาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม แล้วใช้ปัญญาแยกแยะไปแล้วมันถึงจะก้าวหน้าไปมั้ง

แต่ถ้าอย่างนี้ในเรื่องอริยสัจก็เป็นเรื่องหนึ่ง เรื่องอริยสัจมันตรึกในธรรม อันนี้พอเข้าใจได้ อันนี้วางไว้ได้ เพราะถ้าเรากําลังประพฤติปฏิบัติ เราไม่เข้าใจธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหรอก ถ้าเรายังไม่เข้าใจตามความเป็นจริง เพราะมันไม่เป็นปัจจัตตัง ไม่เป็นสันทิฏฐิโก ไม่รู้จริง

ปฏิบัติจริง รู้จริงเห็นจริงตามความเป็นจริง ถ้าเราไม่ได้ปฏิบัติจริง รู้จริงเห็นจริงตามความเป็นจริง เราต้องเกิดความสงสัยแน่นอน ไม่เป็นไร ถ้ากรณีข้อที่ ๑. นี่ไม่เป็นไร เพราะว่าในเมื่อเราปฏิบัติยังไม่รู้จริงเห็นจริงตามความเป็นจริง ทีนี้เราปฏิบัติไปแล้วเรามีความรู้ความเห็นของเรา แล้วธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันก็เลยมีความเห็นขัดแย้งอย่างนี้ ไม่เป็นไร

แต่ข้อที่ ๒. ถ้าบอกว่า ถ้ามันเป็นฐานของจิตหรือมันเป็นการพิจารณา อันนี้แปลก อันนี้แปลกเพราะถ้าเขาได้แยกแยะแล้วเขายังไม่รู้ว่าใช้ฐานจิตหรือฐานธรรมแยกแยะ มันยังกํ้ากึ่ง มันยังค่อนข้างกํ้ากึ่ง มันยังแยกได้หรือแยกไม่ได้

อันนี้มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ไอ้เรื่องอริยสัจ เดี๋ยวถ้าเรารู้จริงตามความเป็นจริง หายสงสัยหมด แต่ถ้าเรายังไม่รู้จริงตามความเป็นจริง มันก็มีความสงสัยเป็นธรรมดา เพราะอะไร เพราะว่า สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส มันเกิดการลูบการคลํา สีลัพพตปรามาส วิจิกิจฉา มันมีของมันอยู่แล้ว

ฉะนั้น เราปฏิบัติไป ปฏิบัติจริง รู้จริงเห็นจริงตามความเป็นจริง เราปฏิบัติตามความเป็นจริงเข้าไป พอมันปล่อยไป ปล่อยเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป เดี๋ยวพอมันเห็นจริง เห็นจริง เวลาสังโยชน์มันขาดไป ถ้าขาดไป วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เห็นไหม มันไม่มีการลูบคลําแล้ว เพราะสักกายทิฏฐิมันขาดไป วิจิกิจฉามันก็ต้องไม่มีเป็นธรรมดา ถ้าถึงตรงนั้นมันเป็นธรรมดา แต่นี่ถ้ามันจะเป็นธรรมดา

แต่ตอนปฏิบัติ ถ้าฐานจิต ฐานธรรม คําว่า “ฐานจิต ฐานธรรม” กํ้ากึ่งๆ เพราะคําว่า “ฐานจิต ฐานธรรม” มันก็อันเดียวกัน ฐานก็คือตัวจิต ฐานคือภวาสวะ ฐีติจิตนี่ฐาน แล้วออกจากนี่หมด มันเป็นกิเลสหรือเป็นธรรมเท่านั้นเอง ถ้ามันเป็นกิเลสหรือเป็นธรรม ถ้ามันมีสติปัญญา มันมีสมาธิใช่ไหม มันก็เป็นธรรม ถ้าสมาธิมันครอบงํามันก็เป็นกิเลส ถ้าเป็นกิเลสแล้วมันก็ต้องปล่อย ปล่อยก็กลับมาทําความสงบของใจให้มั่นคงขึ้นมา แล้วค่อยไปพิจารณาใหม่

ทีนี้เขาบอกว่า “หรือบางทีผมก็ไปดูกายแล้วมันเป็นอารมณ์ แล้วผมก็เริ่มทราบมาว่าส่วนใหญ่ผมแทบไม่สนใจเลย ผมแทบไม่สนใจเลยด้วยซํ้าไปว่ามันเป็นฐานอะไร”

มันเป็นฐานอะไร ถ้าจิตสงบ คนที่ไม่เคยทําความสงบของใจไม่รู้จักความสงบ ถ้าคนที่ไม่รู้จักความสงบ เวลาจะมาถามปัญหาว่า “หลวงพ่อ ผมพิจารณาไปแล้วมันปล่อย มันว่างๆ ว่างๆ มันคืออะไร” เห็นไหม นั่นแหละแสดงว่าเขาแทบไม่สนใจเลย เขาไม่สนใจว่ามันมีที่มาที่ไปอย่างใด

แต่ถ้าคนที่ทําความสงบของใจ ใจมันสงบเข้ามาตามความเป็นจริงนะ พุทโธๆ จนมันละเอียดเข้ามา มันปล่อยพุทโธจนเป็นตัวของมันนะ มันจะบอกเลยว่ามันมีผู้รู้ มันมีสติ มันมีผู้รู้ชัดเจน นี่คือสัมมาสมาธิ มันไม่ใช่ว่ามันไม่สนใจอะไรเลย ไม่รู้อะไรเลย

ถ้าไม่รู้อะไรเลย คําพูดอย่างนี้มันสื่อบอกว่าจิตไม่เคยสงบตามความเป็นจริง ถ้าจิตมันสงบตามความเป็นจริง นี่สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ถ้ามันสงบตามความเป็นจริง มันจะรู้จริงเห็นจริงโดยตัวของมัน

คนเรามันเข้าไปหาตัวเอง แล้วไม่รู้จักตัวเอง มีไหม นี่ก็เหมือนกัน จิตถ้ามันเข้าไปเห็นตัวจิต เห็นตัวมันเอง ตัวมันเป็นจริง มันจะบอกว่าไม่สนใจตัวมันได้อย่างไร

จะสนใจไม่สนใจมันชัดเจนมาก สติมันชัดเจน สติปัญญามันชัดเจนมาก ถ้าชัดเจนมาก ถ้ามันน้อมไป ถ้าน้อมไปนะ น้อมไปก็สู่สติปัฏฐาน ๔ แล้ว ไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันจะไม่สงสัยอย่างนี้ไง ถ้ามันเห็นจริงนะ เพราะความเห็นจริงกับเห็นปลอมมันจะไปตรวจสอบกัน

ถ้าเห็นปลอม เห็นปลอม อารมณ์เป็นอย่างหนึ่ง เห็นปลอม มันไม่มีตัวตน ไม่มีสิ่งใด มันเห็นไปตามภาคปริยัติ เห็นไปตามการศึกษา แต่ถ้าเห็นจริง เราเห็นจริง เห็นจริงเพราะอะไร เห็นจริงมันทําไม เห็นจริงมันสะเทือนหัวใจไง สะเทือนหัวใจ มันโยกเลย มันคลอนหัวใจเลย ถ้าหัวใจมันคลอน มันคลอน เรารับรู้ มันสะเทือน สะเทือนกิเลส แต่มันพิจารณายังไม่ได้ พิจารณายังไม่เป็น พอเห็นแล้ว พอสะเทือนแล้วเดี๋ยวก็หลุด เดี๋ยวมันก็ปล่อย เดี๋ยวมันก็คลายออกมา มันทําอะไรไม่ได้

พอทําไม่ได้ก็ต้องบากบั่น บากบั่นทําความสงบให้มากขึ้นแล้วกลับเข้าไปใหม่ กลับเข้าไปใหม่ พอจับ ฝึกหัดจนมันชํานาญ พอชํานาญ มันจับต้องได้ มันพิจารณาได้นี่ไปแล้ว ไปแล้วคือภาวนาเป็น พอพิจารณาไปมันก็ปล่อย ปล่อยมันก็ซํ้าเข้าไปๆ ซํ้าเข้าไปบ่อยครั้งเข้าๆ

ไม่ใช่ว่า อันแรก ฐานจิต ฐานธรรม ก็กํ้ากึ่ง เวลาบอกบางทีไปเห็นกายก็บอกว่าผมไม่ได้สนใจอะไรมันเลย

อืม! มันภาวนามานี่ ที่พูดมานี่คือประสบการณ์ของจิต คือเขาทําอย่างนี้ เขาเห็นอย่างนี้ แล้วเขาพูดมาอย่างนี้ ถ้าพูดมาอย่างนี้ปั๊บ มันเหมือนกับคนมักง่าย คนทําสิ่งใดแล้วมันไม่เป็นความจริง

ฉะนั้น เขาบอกว่า “ผมไม่แน่ใจ มันเป็นไปได้ไหมครับที่เราจะไม่ทราบว่าเราใช้สติปัฏฐานไหน” เขาบอกว่า “ที่เราไม่ทราบว่าเราใช้สติปัฏฐานไหนในการพิจารณาแยกแยะ”

ถ้าเราไม่ทราบว่า อันนี้รับไม่ได้เลยนะ ถ้าเราไม่ทราบ ไม่ทราบว่ากินข้าวแล้ว ไม่ทราบว่าได้ใช้หนี้แล้ว ไม่ทราบว่าไม่ได้ มันต้องชัดเจนนะ ฉะนั้น ถ้าชัดเจนต้องชัดเจนตั้งแต่สติ สมาธิ ปัญญา นี่ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก

หลวงตาท่านพูดบ่อยว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายกไว้ให้กับสันทิฏฐิโก รู้เองเห็นเองตามความเป็นจริง รู้จริงเห็นจริงตามความเป็นจริงในใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดที่นั่น เวลากาลามสูตร ไม่ให้เชื่อแม้แต่อาจารย์สอน ไม่ให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น ให้เชื่อความจริง ให้เชื่อประสบการณ์ของใจ

ฉะนั้น มีครูบาอาจารย์ที่สอนเรา เราฟังไว้ นั่นคือวิทยานิพนธ์ของท่าน ชีวิตของท่านทั้งชีวิตเลย ท่านปฏิบัติของท่านมา แล้วเราใช้สติปัญญาเราแยกแยะ จริงหรือไม่จริง มีภูมิหรือไม่มีภูมิ ถ้ามีภูมิแบบหลวงปู่เจี๊ยะ มีภูมิแบบครูบาอาจารย์เรา ท่านไม่สนใจพวกเราเลย

หลวงตาท่านพูดขนาดนี้เวลาพูดกับพระ “หมู่คณะจําไว้นะ” เวลาท่านเทศน์ท่านพูดอย่างนี้ ท่านบอกว่า “หมู่คณะจําคําพูดผมไว้นะ แล้วปฏิบัติไป แล้วถ้าใครปฏิบัติไปถึงจุดนั้นจะมากราบศพผม”

คือถ้าเราปฏิบัติไปแล้วเราจะไปสันทิฏฐิโก มันไปถึงจุดนั้นเลย ถ้ามันถึงจุดนั้นนะ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบรรลุธรรมที่วัดดอยธรรมเจดีย์ พอท่านไปถึงจุดนั้นน่ะ จุดที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ้นกิเลส ท่านลุกขึ้นกราบแล้วกราบเล่าๆ มันไปถึงจุดนั้นน่ะ ถ้าไปถึงจุดเดียวกันจุดนั้นแล้ว เห็นไหม กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อใครเลย ไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้น ไม่ให้เชื่อแม้แต่อาจารย์เรา ไม่ให้เชื่ออะไรทั้งสิ้น แล้วปฏิบัติไป พิสูจน์ไป ถ้าพิสูจน์ไป นี่กาลามสูตร ถ้าถึงกาลามสูตร ถึงจุดนั้นแล้ว หลวงตาท่านบอกว่าพระหนุ่มๆ องค์หนึ่ง

อันนี้เขาถาม “หลวงปู่เจี๊ยะว่ามีพระหนุ่มองค์หนึ่งปฏิบัติถึงจนค้นคว้าจิตจนลงถึงความจริง ภิกษุหนุ่มองค์นั้นได้นําไปถวายหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นไม่เห็นคัดค้านเลย” นี่ภิกษุหนุ่มองค์หนึ่ง

แต่เวลาหลวงตาท่านปฏิบัติถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ มีภิกษุหนุ่มองค์หนึ่งกราบแล้วกราบเล่าๆ กราบถึงพุทธคุณ กราบถึงเมตตาคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะท่านปฏิบัติอย่างนั้น ท่านรู้จริงอย่างนั้น เวลาท่านเทศนาว่าการสอนพระท่านถึงได้บอกไง ท่านเทศน์สิ่งใดไว้อย่าเชื่อ กาลามสูตร ห้ามเชื่อ แล้วปฏิบัติไป ท่านยืนยันเลย ท่านท้าด้วย “ถ้าใครปฏิบัติไปถึงจุดนั้นจะมากราบศพผม จะมากราบศพผม” จุดนั้นมันอันเดียวกัน

นี่ก็เหมือนกัน ฉะนั้นบอกว่า ถ้าเราไม่ทราบว่าเราใช้สติปัฏฐานไหน พิจารณาแยกแยะอย่างใด

ไม่ทราบว่านี่มันไม่ชัดเจนนะ เราถึงอยาก ถ้าพูดถึงเป็นความจริง กลับมาพุทโธ กลับมาทําความสงบของใจ แล้วใจมีหลักมีเกณฑ์แล้วเราค่อยไปพิจารณาต่อ ไอ้นี่ถามมา ถามมาคิดว่าหลวงพ่อเป็นตรายาง ถ้าหลวงพ่อสแตมป์ตราก็ใช้ได้ ถ้าหลวงพ่อไม่สแตมป์ก็ใช้ไม่ได้

กาลามสูตร เราปฏิบัติเองรู้จริงของเรา ถ้าปฏิบัติไม่ได้มันก็ไม่ได้ ถ้าปฏิบัติได้มันก็ได้ของมัน นี่จบเนาะ เอวัง

๓

กําลังใจ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๖ ตุลาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ทําบาป”

ที่บ้านผมมีการขัดแย้งในครอบครัวเป็นประจํา โดยเฉพาะผมกับแม่ วันก่อนทะเลาะกันรุนแรง แม่เข้ามาดุและจะมาตีผม ผมจึงทําร้ายแม่โดยขาดสติ แม่บาดเจ็บและผิดหวัง ผมเสียใจและสะเทือนใจมาก ผมได้ถือดอกไม้ไปกราบขอขมาแม่และพ่อแล้ว แม่ก็ให้อภัย แต่ก็ยังโกรธอยู่ เหตุการณ์นี้ทําให้ครอบครัวผมทุกคนเสียใจ ผมต้องทําอย่างไร ผมทําบาปมาก ทั้งๆ ที่ผมเป็นคนเข้าวัดมาแต่เด็ก ตอนนี้ผม ๓๓ มีครอบครัวแล้ว บ้านผมค้าขาย ทําแต่งาน ถูกปลูกฝังให้ทําแต่งาน หาแต่เงิน ผมเครียดและรู้สึกผิดมาก

ตอบ : นี่พูดถึงความรู้สึกไง ความรู้สึก นี่ผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะคือการเกิดมา การเกิด เราเกิดในวัฏฏะ เราเกิดมาต้องมีพ่อมีแม่ ไม่มีพ่อมีแม่เป็นแดนเกิด เราจะไปเกิดเป็นอะไร

โอปปาติกะไปเกิดเป็นเทวดา อินทร์ พรหม นั่นโอปปาติกะ เกิดโดยเวรโดยกรรม เกิดในนรกอเวจี เกิดโดยโอปปาติกะ เกิดโดยสัตว์เดรัจฉาน เกิดโดยเป็นมนุษย์ต้องมีพ่อมีแม่เป็นแดนเกิด ถ้ามีพ่อแม่เป็นแดนเกิดนี่ผลของวัฏฏะ ถ้าผลของวัฏฏะ ทุกคนก็ตั้งใจ ตั้งใจทําคุณงามความดี เพราะการเกิดเป็นมนุษย์นี้แสนยาก ฉะนั้น คนเกิดเป็นมนุษย์เป็นคนที่มีบุญ มีบุญถึงได้มาเกิดเป็นมนุษย์ เพราะเกิดเป็นมนุษย์ต้องมีมนุษย์สมบัติ

มนุษย์สมบัติคืออะไร คือศีล ๕ ถ้ามีมนุษย์สมบัติได้เกิดเป็นมนุษย์ ถ้าขาดจากศีล ๕ ขาดจากทําบาปทํากรรม มันก็ไปเกิดเป็นโอปปาติกะ ฉะนั้น ผลของวัฏฏะ เราเกิดมาแล้ว เกิดมาด้วยบุญกุศล เราถึงมีความคิดที่ดีไง ความคิดที่ดีเพราะว่า เขาทําสิ่งใดผิดไปแล้วเขาเสียใจ เขาเสียใจ แล้วไม่เสียใจธรรมดาด้วย เพราะอะไร เพราะผมเป็นคนเข้าวัดมาตั้งแต่เด็ก ผมเข้าวัดมาตั้งแต่เด็ก แล้วทําไมผมยับยั้งความรู้สึกไม่ได้ล่ะ ทําไมเวลาแม่เข้ามาดุ ทําไมเรามีอารมณ์ไปอย่างนั้นล่ะ

ผลของวัฏฏะ หมายความว่า ที่บ้านผมทําการค้ามา ที่บ้านผมทําแต่งาน ถูกปลูกฝังมาให้ทําแต่งาน การว่าถูกปลูกฝังมามันอยู่ที่วัฒนธรรม วัฒนธรรมนะ ดูสิ นี่พูดถึงกระแสสังคมนะ เราไม่ได้คิดว่าเป็นอย่างนั้นทั้งหมด อย่างที่เขาว่าพวกยิวๆ พวกยิวเขาปลูกฝังกันมาว่าอย่างไร ว่าเห็นแก่ตัว แต่เวลาพวกยิวพวกที่มีปัญญา ดูสิ อย่างทางเราทางเอเชีย คนจีนเป็นคนที่ทํามาค้าขาย เราคนไทย คนไทยเป็นพวกขุนนาง พวกเอาความสะดวก นี่พูดถึงว่ามันฝังกันมาในสังคม ฉะนั้นบอกว่า สิ่งที่ว่า ที่บ้านผมทําแต่งาน ถูกปลูกฝังมาให้ทําแต่งาน เราเกิดมาในวัฒนธรรมไหนล่ะ

ถ้าวัฒนธรรมอย่างนี้ การทํางาน คนทํางาน คนถ้ามีงานทํา ดูสิ ดูทางยุโรปเขา เขาบอกว่าเขาต้องพยายามหาตําแหน่งงานให้มากที่สุด ผู้ที่ขึ้นมาบริหารต้องไม่ให้คนตกงาน เพราะคนทํางานมันก็มีเงิน คนทํางานก็มีอาหาร คนทํางานก็มีปัจจัยเครื่องอาศัย คนเราจะอาศัยมันก็ต้องมีหน้าที่การงานเป็นธรรมดา ถ้ามีหน้าที่การงานเป็นธรรมดา

ที่บ้านปลูกฝังมาให้ทําแต่งาน ปลูกฝังมาให้ทําแต่งาน ถ้าเราว่าปลูกฝังให้ทําแต่งาน ถ้าจิตใจเราเครียด จิตใจเรามีความน้อยเนื้อตํ่าใจ เราก็เสียใจไง เราก็เสียใจว่าทําไมเราต้องทําแต่งาน ทําไมดูข้างบ้านเขายังอยู่กันแบบสุขสบาย อยู่กันโดยที่เขาไม่เคร่งเครียด เขาไม่เคร่งเครียด วัฒนธรรมไง วัฒนธรรม

ฉะนั้น ถ้าวัฒนธรรม พ่อแม่ปลูกฝังมาให้ที่บ้านทํามาค้าขาย พ่อแม่ปลูกฝังมาให้ทําแต่งาน พ่อแม่ปลูกฝังมาให้เป็นคนรับผิดชอบ ถ้ารับผิดชอบแล้วเราเข้าวัดมาตั้งแต่เด็ก ถ้าเราเข้าวัดตั้งแต่เด็ก จิตใจเรามีศีลมีธรรม มีความกตัญญูมีกตเวที มันผ่อนคลายได้ไง

ถ้าเราทํางาน เขาว่าคนที่ทํางานด้วยความเป็นสุข ทํางานด้วยความเป็นสุขเขาทําด้วยความไม่ได้เคร่งเครียด นี่ปลูกฝังมาทําแต่งาน ถ้าปลูกฝัง เราอยู่กับงาน เราอยู่กับงานมันเป็นเรื่องปกติ มันทํางาน อยู่กับงานจนเป็นความสุข ถ้าเป็นความสุขอยู่กับงาน เหนื่อยก็พัก เราเหนื่อยร่างกายเราก็พัก แต่หัวใจสิ หัวใจเวลามันมีอะไรปลูกฝัง มันพักไม่ได้ ถ้ามันพักไม่ได้มันต้องมีศีลธรรม มีศีลมีธรรมเป็นที่อาศัย

ถ้ามีศีลธรรมเป็นที่อาศัย เพราะว่าเราบอกว่าเราเข้าวัดมาตั้งแต่เด็ก ทําไมผมก็เป็นคนเข้าวัดมาตั้งแต่เด็ก แล้วนี่ขาดสติไป ได้ทําบาป เห็นไหม คิดได้อย่างนี้ คนเกิดมา ผลของวัฏฏะ เกิดเป็นคน คนคิดใฝ่ดีๆ แล้วทําไมเป็นแบบนี้ล่ะ มันเป็นแบบนี้เพราะเราไม่ได้ฝึกไม่ได้ฝนไง

เวลาเข้าวัดตั้งแต่เด็กเราเข้าไปทําไมล่ะ เข้าไปวัด ไปวัดเขาไปวัดหัวใจ ถ้าไปวัด ไปวัดหัวใจใช่ไหม มันจะพัฒนาขึ้น ถ้าเราไปวัด เราบอกไปวัดๆ แล้วได้บุญ ดูประเพณีของเรา ฟังเทศน์เอาบุญ นั่นไปถึง พอพระเทศน์ก็ยกมือพนมกันนะ สัปหงกกันน่ะ นั่งเอาหัวโขกกันไปโขกกันมา เอาบุญๆ ไม่ได้เอาอะไรเลย ไปวัดไปทําไม ไปฟังเทศน์ ฟังเทศน์เอาบุญ

ฟังเทศน์เอาปัญญา ฟังเทศน์ให้สะกิดหัวใจเรา

ดูสิ อนาถบิณฑิกเศรษฐี ลูกชายก็คัดค้านบิดา คัดค้านพ่อเหมือนกัน พ่อใช้อุบาย อุบายบอกให้ไปวัด นี่ไปวัดตั้งแต่เด็กๆ ไปวัดนะ ไปวัดกลับมาแล้วให้สตางค์ ไปวัดกลับมาก็มารับรางวัลทุกวัน แล้วพอไปวัด จิตใจมันชักดีขึ้น พอจิตใจดีขึ้น อนาถบิณฑิกเศรษฐีก็ตั้งเงื่อนไขขึ้นต่อเนื่องไป ไปวัดนะ แล้วฟังพระพุทธเจ้าเทศน์ว่าอะไร ไปฟังนะ ถ้าจําคําพูดพระพุทธเจ้ามาได้คําหนึ่งจะให้รางวัลเป็น ๒ เท่า

อ้าว! ก็ไปวัด ไปวัดก็ฟังพระพุทธเจ้าเทศน์ ก็มีความตั้งใจฟัง ตั้งใจฟังก็เปิดหัวใจ ตั้งใจฟังนะ พอฟังกลับมา จําว่าพระพุทธเจ้าเทศน์เรื่องอะไร เรื่องอริยสัจ เรื่องอะไร ก็มารายงานพ่อ วันนี้พระพุทธเจ้าเทศน์เรื่องนั้นๆ อ้าว! ให้ ๒ เท่า โอ๋ย! ดีใจได้รางวัล

ทีนี้ฟังไปๆ มันสะเทือนใจ พอสะเทือนใจ มันไปเปิดตาของใจ บรรลุธรรม พอบรรลุธรรมขึ้นไป กลับบ้านนะ พ่อรอให้สตางค์ รอให้สตางค์นะ เอ๊ะ! วันนี้มันไม่เอาสตางค์ ให้คนไปตามมา อยู่ในพระไตรปิฎก พอตามมา โอ๋ย! อายมาก กลับมากราบพ่อใหญ่เลย รําพันออกมา รําพันออกมาเลย อู๋ย! พ่อเลี้ยงมาตีนเท่าฝาหอยก็ไม่รู้บุญคุณพ่อแม่ พ่อแม่ทําอะไรก็มีแต่ความขัดแย้ง พ่อแม่ทําสิ่งใดก็ไม่เห็นด้วยกับพ่อแม่ พ่อแม่ก็จ้างให้ไปวัด นี่เขาไปวัดตั้งแต่เด็ก จ้างให้ไปวัด พอจ้างให้ไปวัด ไปวัดกลับมาก็ยังไปเอาสตางค์ ไปวัดมาเอาสตางค์ไง

พ่อฉลาดเพราะพ่อเป็นพระโสดาบัน พ่อฉลาด พ่อบอกว่าจะให้มากขึ้นอีกถ้าฟังพระพุทธเจ้าพูดว่าอะไร

คําว่า “พูดว่าอะไร” เพราะพระพุทธเจ้าพูดถึงเรื่องกิเลส เรื่องธรรม เรื่องกิเลสคือเรื่องที่ฝังใจ พอพระพุทธเจ้าเทศน์ จําคําพูด จําคําพูด มันจํา มันยังไม่จริง พอมันจํามันก็เปิดหัวใจๆ พอมันแทงหัวใจเท่านั้นน่ะ ไม่เอาสตางค์แล้วนะ ไม่เอาสตางค์แล้วยังอายพ่อ อายเพราะอะไร อายเพราะรู้ว่าตัวเองผิด แต่ถ้าตัวเองยังไม่รู้ว่าตัวเองผิดนะ ไม่อาย จะเอาสตางค์ จะเอาเยอะๆ จะเอา ๒ เท่า พ่อให้น้อยไปจะเอา ๓ เท่า

แต่พอดวงตาเห็นธรรม อายนะ อาย เห็นคุณว่าพ่อเลี้ยงมาตีนเท่าฝาหอย รําพันเลยนะ พ่อเลี้ยงมาตีนเท่าฝาหอย พ่อรักขนาดนี้ก็ยังไม่รู้จักว่าพ่อรัก แล้วเวลายังมาโทษอีก เวลาไปวัดก็ไปเอาสตางค์ๆ

จนพ่อว่า ถ้าไปวัดเอาสตางค์แสดงว่าชักดีขึ้นแล้ว เพราะยอมไปวัดแล้ว ไปวัดแล้วมาเอาสตางค์ แต่พอไปวัดแล้วพอฟังคําเทศน์ เพราะพระพุทธเจ้าเทศน์เรื่องกิเลส เรื่องการชําระล้างกิเลส เรื่องความสุข เรื่องความดีงาม พอเทศน์มันถึงใจ มันเปลี่ยนโปรแกรม พอเปลี่ยนโปรแกรมนะ คนมันเปลี่ยนความคิด พอเปลี่ยนความคิดขึ้นมา อายพ่อมาก อายพ่อมาก

นี่ก็เหมือนกัน เราขาดกําลังใจไง เราขาดการฝึกฝนไง เราไม่ต้องเสียใจ สิ่งที่ทําไปแล้วเป็นอดีต สิ่งที่ทําไปแล้วเป็นอดีต สิ่งที่ว่ามันเป็นบาป อย่างนี้เราชมนะ เราชมว่าโยมเป็นสุภาพบุรุษ เป็นสุภาพบุรุษเพราะว่า หนึ่ง ทําบาปแล้วยอมรับว่ามันเป็นบาป รู้ตัว คนรู้ตัวนี่หายาก

ถ้าคนที่ไม่รู้ตัวนะ โยมไปเป็นคนอื่นนะ เขาจะไปรําพันกับเพื่อนเขา “พ่อแม่ไม่รัก พ่อแม่ไม่รัก” แล้วก็ไปสุมหัวกับเพื่อนเขา แล้วเพื่อนเขาก็ชักนํากันไป ชักนําไปทางที่ถูกที่ผิด ก็ชักนํากันไป ถ้าชักนํากันไปอย่างนั้นมันจะไปไกลเลย แต่นี่เรายังรู้ว่าเราทําบาป

ไม่มีใครรักเราเท่าพ่อแม่หรอก พ่อแม่อย่างไรก็รักเรา นี่พ่อแม่เข้ามาดุ จะมาตี ผมจึงทําร้ายแม่ไปด้วยความขาดสติ แม่บาดเจ็บและผิดหวัง

นี่เราคิดได้ เราคิดได้แล้วเราก็เสียใจ เราก็สะเทือนใจ เราคิดได้ เราเสียใจ เราสะเทือนใจ แล้วเราไปขอขมาพ่อแม่ พ่อแม่ก็ให้อภัย แต่ยังโกรธอยู่ โกรธแน่นอน ก็เกิดมันมา หวังดีกับมันทุกอย่าง สอนมันทุกอย่าง ทุกอย่างทํามาก็จะให้มันนั่นแหละ แล้วมันยังมาทําร้ายอีก

ฉะนั้น ทําร้ายเพราะว่ามันเครียด ทํางาน อันนี้เห็นใจนะ เห็นใจเพราะอะไร เพราะว่าจิตใจของเรา เรายังคิดไง เราคิดของเราโดยวัย โดยวัยมีความขัดแย้ง แล้วอีกอย่างหนึ่งคนใกล้ชิด คนใกล้ชิดพ่อแม่นะ ลูกของเราๆ ก็พูดโดยไม่ได้ยั้งคิด ความจริงแม่พูดกับคนอื่นก็ไม่พูดเหมือนเราหรอก ถ้าแม่เขาไปพูดกับคนอื่น โดยมารยาท เขาก็ต้องยับยั้งของเขาด้วยมารยาทของเขา แต่คิดว่าลูกไง ลูกของเราก็พูดอย่างไรก็ได้ พอพูดอย่างไรก็ได้ ไอ้ลูกเก็บกดไว้ๆ มันก็เจ็บชํ้านํ้าใจ ถ้าเจ็บชํ้านํ้าใจ แล้วอย่างว่า เราก็เป็นคนไปวัด เราก็ต้องเข้าใจ ถ้าเราเข้าใจอย่างนี้นะ เข้าใจ หมายความว่า เราปล่อยวางได้ สิ่งนั้นเราปล่อยวางได้ เรามองในความมุ่งดีปรารถนาดีของพ่อของแม่ แล้วถ้าท่านพูดสิ่งใดก็เป็นความเคยชินของท่าน เป็นความเคยชินของท่าน

หลวงตาท่านพูดซึ้งมาก หลวงตาท่านบอกว่า พ่อแม่ของเรานะ แม้แต่ท่านจะผิดก็อย่าไปเถียง หลวงตาท่านสอนอย่างนี้ พ่อแม่ของเราแม้แต่ท่านจะผิด แม้แต่ท่านจะผิด ไม่ใช่ถูกนะ แม้แต่ท่านจะผิดก็อย่าไปเถียง เพราะถ้าไปเถียงแล้ว สังคมเขามองมาแล้วระหว่างลูกกับพ่อแม่ ลูกเถียงพ่อแม่มันมีแต่เสียหายทั้งนั้นน่ะ ถึงท่านจะผิด เราก็อย่าไปเถียง แต่ถ้าเมื่อไหร่ท่านอารมณ์ดีแล้ว ท่านอารมณ์ดีแล้ว ท่านเป็นปกติแล้วค่อยคุยกันด้วยเหตุด้วยผล อย่าไปโต้อย่าไปเถียง เพราะเถียงเท่าไรเราขาดทุน เพราะเขามองมาระหว่างลูกเถียงพ่อแม่ๆ เขาไม่มองว่าพ่อแม่ถูกหรือผิดหรอก เขาว่าลูกเถียงพ่อแม่

แต่เราอดกลั้นไว้ ขันติธรรมอดกลั้นไว้ ถึงเวลาแล้วเราค่อยอธิบายกัน อธิบายกัน คุยกันด้วยเหตุด้วยผล เราคุยได้ ไม่ใช่ว่าผิดแล้วจะปล่อยให้ผิด พ่อแม่ผิดแล้วจะปล่อยพ่อแม่ไปเลย ไม่ใช่หรอก แต่ขณะที่มีการโต้แย้งกัน ทิฏฐิเกิดระหว่างพ่อแม่กับลูก เจ้าของสิทธิ์ เจ้าของสิทธิ์คือพ่อแม่เลี้ยงมาตั้งแต่ตีนเท่าฝาหอย เราไม่มีสิทธิอะไรเลย เราไม่มีสิทธิ์หรอก เราเถียงอย่างไรก็เถียงไม่ขึ้นหรอก เจ้าของสิทธิ์เขาให้เกิด ให้ชีวิตมา เขาให้ชีวิตมา เขาเลี้ยงดูมา เขาเหมือนเจ้าของสิทธิ์ แล้วเจ้าของสิทธิ์เขาจะทําอะไร ถ้าเขามีความเห็นผิด มันก็เจ้าของสิทธิ์นั้นใช้สิทธิผิด ทีนี้ถ้าเราเป็นลูก เราพยายามแก้ไขๆ

อันนี้พูดถึงเราพอใจไง เราพอใจที่เขาคิดได้ ตรงนี้สําคัญมากนะ “ผมต้องทําอย่างไร เพราะผมทําบาปมาก ทั้งๆ ที่ผมก็เป็นคนเข้าวัดแต่เด็ก ตอนนี้ผม ๓๓ มีครอบครัวแล้ว”

ถ้าคิดได้ ถ้าคิดได้นะ พอคิดได้ พอเข้าไป เข้าไปถึงในวงจรนั้น เรารักษาสติของเรา เราแก้ไขของเรา ฉะนั้น ขอขมาลาโทษแล้ว เราขอขมาลาโทษแล้ว เราทําคุณงามความดีของเรา เรากลับมาที่ตัวเรา ถ้าเราทําของเราได้ ในเมื่อเราต้องทํางาน ในเมื่อการทํางานมันมีการแข่งขันในเรื่องงาน มันเรื่องธรรมดานะ ฉะนั้น ในการปลูกฝังมาให้หาแต่เงิน ปลูกฝังมาให้หาแต่เงิน เราก็หา เราหามา เพราะมันเป็นวัฒนธรรม วัฒนธรรมของคนทํามาค้าขาย เขาเรียกว่าคนค้าขายเป็น คนที่เป็นพ่อแม่ที่ดีเขาฝึกหัดลูกเขาค้าขายตั้งแต่เด็กๆ

เด็กๆ ไปโรงเรียนก็ซื้อของไปขาย เขาฝึกหัดลูกเขามา เดี๋ยวนี้โรงเรียนทุกโรงเรียนนะ เขาจะตั้งให้เด็กทําโครงการ หัดให้เด็กค้าขายเป็น หัดให้เด็กรู้จัก ตอนนี้เขาฝึกหัดกันอยู่ โลกเขาก็ต้องการอย่างนั้น พ่อแม่ก็ต้องการอย่างนั้นเหมือนกัน ฉะนั้น ถูกปลูกฝังมาให้หาแต่เงิน เราก็หา แต่เราหาแล้ว หาเงินส่วนหาเงิน แล้ววางไว้ แต่เราก็มีศีลธรรมไว้ให้หัวใจของเราได้พักผ่อน ถ้าเราได้พักผ่อน มันมีที่พึ่งไง เวลาทํางานก็ทํางาน มันเป็นวัฒนธรรม แล้วผมเครียด แล้วรู้สึกผิด

ถ้าเครียด เวลาทํางานก็ทํางาน เวลาวางจากงานแล้วเรามาพุทโธของเรา มาพิจารณาของเรา พิจารณาของเราแล้วเปลี่ยนให้จิตใจเราพักตรงนี้ เวลาไปทํางานต้องทันโลก เราจะบอกว่าถ้าไม่ทันโลกมันก็สู้โลกไม่ได้ ถ้าไม่ทันโลก เราจะอยู่กับสังคมได้อย่างไร ถ้าเราอยู่กับสังคม เราต้องทันกัน เราต้องทันกัน เราต้องมีที่มาที่ไป เรามีเหตุมีผลของเรา แต่เวลาเราพักต้องพักเป็น ธรรมะเขาสอนตรงนี้

ดูพระสิ หลวงตาท่านบอกนะ “ทุกคนว่าทํางานหนักๆ ยังไม่ได้ภาวนา อย่าเพิ่งมาคุย” หลวงตาพูดอย่างนี้จริงๆ เพราะเวลานั่งภาวนาเอาชีวิตเข้าแลก นั่งตลอดรุ่ง

เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยเราก็พัก ทํางานนะ เวลาป่วยก็ลาป่วย เวลาคนทํางานก็ยังลาได้ แต่เวลาต่อสู้กับการภาวนา เวลามันถึงที่สุด เวลาจะเอาจริงอยู่ฟากตายๆ มันเอาตายเข้าแลกเลย ถ้าเอาตายเข้าแลก มันทําจริงทําจังขนาดนั้น

ฉะนั้น เวลาทําจริงทําจังก็จะโม้อีกแหละ ว่า “พระไม่ทําอะไรเลย เช้าก็บิณฑบาตฉัน มีแต่สอนคนอื่น ไม่เห็นสอนตัวเองเลย” แน่ะ ไม่เห็นพระเดินจงกรม นั่งสมาธิทั้งวันๆ งานที่ยากที่สุด ที่บอกว่าผมเครียดมาก ผมเครียด

งานที่ยากที่สุดคือเอาใจของตนเองไว้ในอํานาจของตน งานที่ยากที่สุด เอาใจของเราไว้ในอํานาจของเรา แล้วถ้ามันเอาไว้ได้แล้วนะ ที่ผมเครียดจะหายทันทีเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราโดนปลูกฝังมาหาแต่เงิน เราก็หาแต่เงิน แต่ถ้าถึงเวลาแล้วเราหาที่พึ่งของเรา เราเอาใจของเราไว้ในอํานาจของเรา พุทโธๆ ไป แต่นี้พุทโธไม่ได้สิ ก็หาแต่เงิน ก็ห่วงแต่เงินไง ห่วงแต่งาน อ้าว! งานก็ทํามาแล้ว วางไว้ เราพุทโธของเราก่อน เราพักของเราก่อน ถ้ามันทําได้ ถ้ามันทําได้เพราะอะไร เพราะผมเข้าวัดมาตั้งแต่เด็ก ถ้าผมเข้าวัดตั้งแต่เด็ก มันได้เทียบเคียง ได้เทียบเคียงว่าอะไรควรอะไรไม่ควร อะไรควรไม่ควรแล้วเราทําตรงนี้ไป ไอ้สิ่งที่เครียดต้องธรรมโอสถเท่านั้น

เงินทองเขาเอาไว้ใช้จ่าย เอาไว้เพื่อปัจจัยเครื่องอาศัย เงินทองซื้อทุกอย่างไม่ได้ ซื้อบางอย่างได้ แต่ซื้อไม่ได้ทุกอย่าง แต่ธรรมสิ ศีล สมาธิ ปัญญา มันมีค่ากว่า ถ้ามีค่ากว่า มันวัดเป็นเงินเป็นทองไม่ได้ด้วย อริยภูมิวัดเป็นเงินเป็นทองไม่ได้เลย แต่โลกเขาวัดกันด้วยเงินด้วยทอง ฉะนั้น เราวางตรงนี้ได้ ถ้าเราวางตรงนี้ได้แล้วมันจะหายเครียดไง

งานก็คืองาน เราเกิดมาเราเป็นคนต้องมีอาชีพเป็นธรรมดา ถ้ามีอาชีพเป็นธรรมดา เราทําแล้วเราก็ทํางานของเรา ฉะนั้น ถ้าสิ่งที่ในครอบครัว ถ้ามันมีความขัดแย้ง ค่อยๆ คุยกัน มันเป็นเรื่องผลของวัฏฏะ จะให้คนมีความคิดเหมือนกันไม่มี เขาเรียกประชาธิปไตย ความเห็นต่างไง ฟังความเห็นต่างของเขา แล้วคุยกันด้วยเหตุด้วยผล แล้วเราทํางานของเราไป ถ้ามันมีสิ่งที่เราทํามาดี มันจะเป็นดีไป แต่ถ้ามันมีสิ่งใดที่ขัดแย้ง ถึงที่สุดแล้วมันก็ยกให้กรรม

เวลาเกิดมาโดยกรรมนี่นะ เกิดในประเทศอันสมควร แล้วเกิดมา เวลาเกิดมาอยู่กับคนพาล เวลาเกิดมานะ สิ่งที่ทุกข์ที่สุดคืออยู่กับคนพาล คนพาลไม่มีเหตุผล คุยกับบัณฑิตนี่คุยกันรู้เรื่อง คุยกับคนพาลนี่ทุกข์น่าดูเลย ถ้ามันเป็นอย่างนั้น ถ้าพูดถึงมันมีความขัดแย้ง ความทุกข์ที่สุดของบัณฑิตคือทุกข์เพราะอยู่ใกล้คนพาล ทุกข์มาก คนพาลทําให้เราทุกข์มาก เพราะมันไม่มีเหตุผล แต่ถ้ามันเป็นบัณฑิตด้วยกันคุยกัน นี่พูดถึงจะยกให้กรรมนะ แต่นี่มันเป็นผลของวัฏฏะ เราเกิดมาเป็นครอบครัวต้องสมานไว้ ยิ่งอายุเรา ๓๐-๔๐ แล้ว ต่อไปเราจะเป็นหัวหน้าครอบครัว พ่อแม่ก็หวังจะมอบให้ทุกๆ อย่าง พ่อแม่ก็ฝากไว้กับเราทั้งนั้น

ฉะนั้น ถ้าผลของวัฏฏะ มันเป็นเวรเป็นกรรม เราก็พยายามหาเหตุผลคุยให้ได้ อันนี้มันเป็นเวรเป็นกรรมที่หลีกไม่ได้ อดีตเป็นอดีต ปัจจุบันเป็นปัจจุบัน อนาคตเป็นอนาคต รักษาสิ่งที่ดีงามของเราให้สมกับเป็นเราชาวพุทธ

ถาม : เรื่อง “สงสัยในการภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมมีข้อสงสัยในการภาวนาดังนี้ครับ คือว่าเมื่อผมพิจารณาเวทนา ถ้าในคราวใดที่ผมสามารถพิจารณาจนจบ จะมีผลตามมา ๒ อย่างคือ

๑. จิตมีอาการหดตัวเข้าจนกระทั่งหยุดนิ่งแล้วรู้อยู่ อาการดังกล่าวเป็นปัญญาอบรมสมาธิใช่ไหมครับ

๒. จิตมีอาการคลายตัวเหมือนกับเราเปิดนํ้าในถังออกอย่างรวดเร็ว และอาการเวทนาก็สลายไป และจิตมีอาการเบา โล่ง สบายมาแทนที่ อาการดังกล่าวใช่อาการที่เรียกว่าปล่อยวางชั่วคราวหรือเปล่าครับ

ตอบ : ฉะนั้น คําถาม ถ้ามันภาวนามาแล้ว ถ้ามันมีประสบการณ์ การถามอย่างนี้มันจะมา

คําถามจากการอ่านหนังสือมาถามอย่างหนึ่ง คําถามอย่างการปฏิบัติมาแล้วมันมีผลกระทบต่างๆ แล้วถามมาหนึ่ง ฉะนั้น เวลาถามมา ถ้ามีอย่างนี้ปั๊บแสดงว่าจิตมันมีการกระทํา ถ้าจิตมีการกระทํา เห็นไหม ข้อ ๑. อาการที่หดตัวเข้ามา เขาบอกว่าเขาภาวนาไป ภาวนาพิจารณาจนจบ มันจะมีผล พิจารณาเวทนาจนจบมันจะมีผลอย่างนี้นะ จนจบ

คําว่า “จนจบ” มันมี ๒ ประเด็น เขาบอกว่ามันมีอาการ ๒ อย่าง ข้อ ๑. ข้อ ๒. แต่การภาวนามันก็มี ๒ อย่างเหมือนกัน ๒ อย่าง หมายความว่า อย่างหนึ่งคือว่าเราพิจารณาเวทนา ถ้าพิจารณาเวทนาตั้งแต่เริ่มต้น มันปล่อยเวทนาเข้ามามันก็เป็นสมถะ

แต่พอจิตมันมีกําลัง จิตเป็นสมาธิแล้ว ถ้ามันจับเวทนาโดยข้อเท็จจริงเป็นสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ คือจิตมันมีสมาธิแล้ว จิตมันจับเวทนาได้ มันพิจารณาเวทนาไป ถ้ามันปล่อยมามันจะเป็นวิปัสสนา เขาว่ามันเป็น ๒ อย่าง ๒ อย่างคือสมถะกับวิปัสสนา ฉะนั้น ถ้ามันไม่มีสมถะมันก็ไม่มีวิปัสสนา

ฉะนั้น ถ้ามันเป็น ๒ อย่าง ๒ อย่างหมายถึงข้อเท็จจริงมันเป็นอย่างนี้จริงๆ ถ้าข้อเท็จจริงเป็นอย่างนี้จริงๆ แต่จิตของเรามันเป็นอย่างนี้หรือเปล่าล่ะ ถ้าจิตของเราไม่เป็นอย่างนี้ เราก็ต้องทําความสงบของใจเข้ามาโดยเนื้อหาสาระ โดยข้อเท็จจริงเลย ถ้าจิตมันไม่สงบเข้ามา จิตมันไม่จริง มันจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ โดยความจอมปลอม จอมปลอมเพราะกิเลสมันสร้างภาพ จอมปลอมเพราะกิเลสเป็นสมุทัย สมุทัยมันผสมมาในการกระทําของเรา คือมันมีกิเลส มันไม่เป็นสัมมาทิฏฐิ มันไม่เป็นความถูกต้องดีงาม

ฉะนั้น ไม่เป็นความถูกต้องดีงาม ถ้าจิตมันสงบ ถ้าไม่ถูกต้องดีงาม ทําความสงบของใจได้อย่างไร ทําความสงบของใจเพราะมันเป็นพื้นฐานไง พื้นฐานถ้าจิตมันเป็นปุถุชน จิตมันเป็นปุถุชน มันเป็นคนหนา มันก็ต้องพิจารณาของมันให้มันสมควร จิตมันสมควรแก่การงาน

จิตสมควรแก่การงานคือว่าจิตมันสงบ พอจิตมันสงบควรแก่การงานแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงเทศน์อริยสัจ อริยสัจคือความจริงไง ทุกข์ ทุกข์มันเป็นความจริงของมัน ทุกข์มันก็เป็นความทุกข์ แต่มันมีปัญหาขึ้นมาเพราะมันเป็นสมุทัย มีปัญหาขึ้นมาเพราะมันเป็นสมุทัยเพราะอะไร เพราะเป็นตัณหา ถ้าทุกข์มันเป็นทุกข์

ทีนี้ทุกข์เป็นทุกข์ เราไปปฏิเสธทุกข์กัน เราไปพยายามจะผลักไสทุกข์กัน ทุกข์มันเป็นความจริงของมันโดยธรรมชาติของมัน ทุกข์มันเป็นทุกข์อยู่อย่างนั้นน่ะ แต่เพราะเราไปอยู่ที่ตัณหา ไปอยู่ที่สมุทัย ต้องการให้ทุกข์หาย ต้องการปฏิเสธมัน ต้องการอยากได้ผล ปฏิบัติก็อยากได้ผลๆ มันก็เลยเป็นคนหนาๆ ไง

แต่ถ้ามันเป็นความจริง ถ้าเป็นความจริง จิตมันพิจารณาไปแล้วมันเป็น ๒ อย่าง ๒ อย่างคือสมถะ ถ้ามันเป็นสมถะแล้ว สมถะถ้าจิตมันสงบมากขึ้นๆ มันออกไปมันก็จะเป็นวิปัสสนา ถ้าวิปัสสนา ถ้ามันเห็นจริงนะ ถ้าไม่เห็นจริง เป็นสมถะ คนที่ติดสมถะคือคิดว่าสมถะนี้คือผลเป้าหมายของการปฏิบัติ มันก็ติดอยู่แค่นั้นน่ะ มันติดสมาธิของมัน ถ้าไม่ติดสมาธิของมัน พิจารณาไป

ฉะนั้น มันมีโลกกับธรรมๆ ศึกษาโดยโลก โลกียปัญญา ศึกษาโดยโลกไง ศึกษาโดยปริยัตินี่โลกียปัญญา ฟังธรรมๆ ก็เป็นโลก โลกเพราะอะไร โลกเพราะเราใช้อายตนะ เราใช้สามัญสํานึกของเราฟังธรรม

แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ พอจิตมันสงบ สงบมันก็มหัศจรรย์แล้วล่ะ พอมหัศจรรย์ มีใครเขี่ย หลวงตาท่านบอกว่าเวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ๆ ท่านเปรียบจิตของเรามันเหมือนวัว เหมือนวัวมันอยู่ในคอก พออยู่ในคอก คอกวัว วัวเต็มหมดเลย มันอยู่ในคอก มันออกไม่ได้ ถ้าใครเปิดปากคอก วัวตัวนั้นออกก่อน ใครอยู่ปากคอกใช่ไหม ใครเปิดคอกวัว วัวก็ต้องหลุดจากคอกเป็นธรรมดา

จิตของเรามันปุถุชนคนหนา มันโดนคอก โดนโลกียปัญญา โดยสามัญสํานึกมันกั้นไว้หมด ทีนี้พอทําความสงบของใจๆ ทําความสงบของใจ แล้วเวลาฟังเทศน์ๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาแสดงธรรม จะเปิดปากคอก เปิดปากคอกให้วัวออก ถ้าเราใช้จิตของเรา ถ้าจิตมันเป็นสัมมาสมาธิ มันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าเป็นจริง เวลามันวิปัสสนาไป วิปัสสนาเป็นความจริง ผลมันเป็นแบบนั้น บอกว่าเป็น ๒ อย่าง

ทีนี้พอเป็น ๒ อย่าง เอาตรงนี้เป็นประเด็นก่อน เป็นประเด็นเพราะเวลาเข้ามา เพราะเข้ามาตอบปัญหาไง “๑. จิตที่มีอาการหดตัวเข้ามาจนกระทั่งหยุดนิ่งแล้วรู้อยู่ อาการดังกล่าวเป็นปัญญาอบรมสมาธิใช่ไหมครับ”

นี่พูดถึงถ้าโดยการปฏิบัติเขาจะฟันธงเลย ใช่ เป็นปัญญาอบรมสมาธิ แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วก็ทําอย่างนี้เหมือนกัน

เวลาตอบปัญหาจะบอกว่าหลวงพ่อตอบปัญหา เดี๋ยวก็รับ เดี๋ยวปฏิเสธ เดี๋ยวปฏิเสธ เดี๋ยวก็รับ เดี๋ยวก็รับ เดี๋ยวปฏิเสธ

เพราะการปฏิบัติมันเป็นแบบนี้ มันเป็นแบบนี้ เพราะถ้าจิตมันสงบแล้ว ทําให้สงบของใจนี่รับ รับว่าใจมันสงบเข้ามา แล้วใจสงบเข้ามา เวลาต่อไปปฏิเสธ ปฏิเสธเพราะอะไร ปฏิเสธเพราะมันไม่ยกขึ้นสู่วิปัสสนา แล้วไม่ยกขึ้นสู่วิปัสสนา แล้วถ้าไม่ยกขึ้นสู่วิปัสสนามันจะก้าวเดินไปอย่างไร แต่ถ้าพอจะยกขึ้นวิปัสสนามันก็ต้องมีสมถะ มันก็ต้องมีสมาธิขึ้นมาก่อน ถ้ามีสมาธิเข้ามาก่อน

ทีนี้อาการแบบนี้ จิตของคนมันอยู่ที่วุฒิภาวะ อยู่ที่จิตของคน จิตของคนไม่เคยสงบเลย จิตของคนไม่มีหลักฐานเลย มันก็ต้องทําความสงบของใจ ต้องปัญญาอบรมสมาธิ นั่นน่ะถูก นี่ถูก แต่เวลาบอกถ้าถูกแล้ว ถูกแล้วก็คือว่ามันต้องต่อเนื่องไป ถูกแล้วมันถึงที่สุดไป ผิด นี่ปฏิเสธแล้ว ปฏิเสธเพราะอะไร ปฏิเสธเพราะมันไม่ยกขึ้นวิปัสสนา

ถ้าวิปัสสนา วิปัสสนาปั๊บ ถ้าวิปัสสนาไปมันก็เป็น ๒ เดี๋ยวรับ เดี๋ยวปฏิเสธ เดี๋ยวปฏิเสธ เดี๋ยวรับ ถ้ารับ รับว่ามันถูกในขณะนั้น มันถูกในขณะนั้นแล้วต่อเนื่องไป เพราะถูกในขณะนั้น บางคน คนที่เห็นแก่ตัว คนที่พยายามจะเอาแต่ความดี จะไปถามหลวงตาว่าอย่างนี้ถูกไหม แล้วก็อ้างว่าหลวงตาบอกว่าถูก แล้วก็บอกว่าถูก ถูกไปนั่นน่ะ ถูกอะไรล่ะ ถูกในขั้นของสมถะ

รับแล้วปฏิเสธไง เวลารับใช่ไหม ใช่ รับว่าถูก แล้วถ้าต่อไปล่ะ พอถูกแล้วมันก็ไม่ทําอะไรต่อแล้ว ถูกแล้วมันก็ลอยนวลเลย พอลอยนวล พอมันเสื่อมไป กิเลสมันก็กลับมาอีก อ้าว! ถ้าถูกแล้วทําไมมันไม่ก้าวหน้าล่ะ ถ้าถูกแล้วทําไมมันไม่ไปต่อล่ะ เห็นไหม รับแล้วปฏิเสธ เพราะมันเป็นสมถะ มันยังไม่วิปัสสนา ถ้าวิปัสสนามันไป

ฉะนั้น เวลากิเลสมันหลอกไง คนภาวนาส่วนใหญ่คิดอย่างนี้ เวลาไปหาหลวงตา เขาบอกเขาถามหลวงตามาทั้งนั้นน่ะ

ไปอย่างไร

ก็ไปนั่งที่ศาลา แล้วอธิษฐานจิตถาม แล้วท่านก็ตอบมาตรงเปี๊ยะเลย

อย่างนี้คือว่าไม่เป็นสุภาพบุรุษ คือไม่เปิด ไม่คุยกันตามข้อเท็จจริง ไปคุยแบบจินตนาการ ไปคุยแบบสร้างภาพ ไปนึกเอาเอง

ไปที่ศาลาบอกว่าทําอย่างไรนะ

ก็ไปหาหลวงตาที่ศาลา เวลาหลวงตาท่านเทศน์ก็นึกในใจ

ถ้านึกในใจมันก็ตอบในใจอยู่แล้ว ในใจก็นึกขึ้นมาเองใช่ไหม แล้วก็ตอบเสร็จเลย แล้วก็กลับมาว่าถามหลวงตามาแล้ว หลวงตาว่าถูก

เป็นอย่างนี้ร้อยทั้งร้อย เพราะเวลาคุยธรรมะกันเขาไม่เป็นอย่างนั้นหรอก ฉะนั้น ถ้าเป็นอย่างนี้ร้อยทั้งร้อย เวลาที่บอกว่าหลวงตาบอกว่าถูกก็อ้างว่าถูกๆ หลวงตาว่าถูก ถูกในขณะนั้น ถูกโดยที่ว่าคนที่ภาวนาไม่เป็น ถ้าใครไปฝึกหัดภาวนา ใครได้สมาธิ คนนั้นก็ภาวนาถูกไหม ถูก ใช่ แล้วทําอย่างไรต่อล่ะ ทําอย่างไรต่อไป ทําอย่างไรต่อไปมันก็ต้องพัฒนาขึ้นไป ถ้าพัฒนาขึ้นไปจะเป็นวิปัสสนาถ้าทําได้นะ

ฉะนั้น กลับมาข้อที่ ๑. จิตที่มันหดตัวเข้ามาจนกระทั่งหยุดนิ่งแล้วรู้อยู่ อาการดังกล่าวเป็นปัญญาอบรมสมาธิใช่หรือไม่

ใช่ ถ้าใช่แล้ว พอใช่แล้ว แล้วทําอย่างไรต่อไปล่ะ เวลาต่อไป จิตมันหดตัวเข้ามา หดตัวเพราะอะไร หดตัวเพราะพิจารณาเวทนา เวทนามันก็พิจารณาแล้ว โดยที่ว่า โดยปฏิบัติแบบโลกๆ ปฏิบัติพอเป็นพิธี เขาก็บอกว่าพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม

นี่คําถาม ผมพิจารณาเวทนาจนมันหดตัวเข้ามา ผมพิจารณาเวทนามันปล่อยแล้ว นี่เป็นอะไร

ถ้าไปปฏิบัติโดยพิธีก็บอกว่าอันนี้ก็สติปัฏฐาน ๔ ไง ก็พิจารณาเวทนาแล้วไง สติปัฏฐาน ๔ ไง

แต่ถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ พิจารณาเวทนาโดยสามัญสํานึก สามัญสํานึกทุกคนมีเวทนา ทุกคนมีความรู้สึก ความรู้สึกคือเวทนา ความรู้สึกดีชั่วคือเวทนา ผิดถูกนี่เวทนา แล้วถ้ามันปล่อยเวทนาเข้ามา มันปล่อย มันปล่อยเข้ามา ปล่อยมันก็สมถะ เพราะมันโดยสามัญสํานึก

แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตสงบแล้ว ถ้ามันสงบเข้าไปจับเวทนา ถ้าจับเวทนานะ ทีนี้เวทนามันจะไม่เจ็บปวดจนเกินไปแล้ว จับเวทนามาสู้กับเวทนาได้ มันมีจิตจับเวทนา

แต่ถ้าเริ่มต้นขึ้นมา จิตเราอยู่ไหนเราไม่รู้ มันเป็นสามัญสํานึก มันเป็นความรู้สึกของมนุษย์ มนุษย์รู้สึกได้หนึ่งเดียว ก็รู้สึกเวทนา แล้วจิตมันอยู่ไหนไม่รู้ แต่มันพิจารณาเวทนาๆ คือมันปล่อยเข้ามามันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ พอปัญญาอบรมสมาธิ นี่เป็นตัวของมัน เป็นสัมมาสมาธิ แล้วสัมมาสมาธิมันเห็นของมัน อันนั้นถึงเป็นวิปัสสนา

ฉะนั้น อันที่หนึ่งบอกว่าถูกไหม ถูก ที่เราพูดนี้เพราะบอกว่า ถ้าบอกว่าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ แล้วว่าเป็นสมาธิ นี่รับแล้ว แล้วเดี๋ยวจะปฏิเสธ ปฏิเสธว่า แล้วถ้ามันรับคือมันพิจารณาเวทนามาแล้ว มันปล่อยเวทนามาแล้ว พิจารณาเวทนาจนจบแล้ว แล้วทําอย่างไรต่อไป

ทําอย่างไรต่อไป มันก็ต้องไปจับเวทนาอีกไง

อันนี้รับ นี่ถูกต้อง ปัญญาอบรมสมาธิ แล้วต่อไปล่ะ ต่อไปจิตสงบแล้วก็จับเวทนาไปบ่อยครั้งเข้าๆ จนจิตมันจับเวทนาได้ จิตเห็นอาการของจิต จิตตามความเป็นจริงจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าเห็นตามความเป็นจริง พอภาวนาไปมันไม่เป็นแบบนี้แล้ว เพราะมันจะมีปัญญา

ปัญญาอบรมสมาธินี่ปัญญาของเรา ปัญญาดิบๆ ปัญญาแบบสามัญสํานึก ปัญญาแบบโลก แต่เพราะจิตมันสงบแล้วมันถึงมีปัญญาของมัน ปัญญาอันนั้นมันจะเป็นภาวนามยปัญญา

ถ้าภาวนามยปัญญามันเกิดขึ้นมา มันเกิดขึ้นมาจากอะไร มันเกิดขึ้นมาจากปัจจุบัน เกิดขึ้นมาจากมรรค มรรคคืออะไร งานชอบ เพียรชอบ การกระทําชอบของจิต การกระทําชอบของจิตเป็นอย่างไร การกระทําชอบของจิตเพราะจิตสงบแล้วจิตไม่ส่งออก จิตไม่ส่งออกมันก็พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ คือพิจารณารูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ พิจารณาในตัวของมันเอง จิต อาการของจิตมันกระทบกัน นี่งานมันชอบของมัน ความเพียรชอบธรรมของมัน ความเพียรชอบธรรมของมัน มันอยู่ของมัน มรรคมันเดินตัวของมัน มรรคเดินตัวของมัน นี่วิปัสสนาเกิดตรงนั้น

ฉะนั้น เพราะว่าคําถามพอถามขึ้นมาแล้ว เพราะพวกเราเป็นปัญญาชน พระต้องพูดจริง พอพระพูดจริง คําพูดพระมันตายตัวไง มันฟังคําพูดแล้วต้องเอาน็อตขันไว้เลย แล้วมันกอดตายเลยนะ คือมันเถรส่องบาตร มันไม่ใช้ปัญญาแยกแยะ มันไม่ใช่ปัญญาพิจารณาว่ามันเป็นขั้นตอนไหน

ขั้นตอนของสมถะมันเป็นอย่างหนึ่ง ขั้นตอนของวิปัสสนาอย่างหนึ่ง บุคคล ๔ คู่นะ ขั้นตอนของโสดาบัน ขั้นตอนของสกิทาคามี ขั้นตอนของอนาคามี ขั้นตอนของอรหัตตผล แตกต่างกันอีกเยอะแยะ ขั้นตอนครูบาอาจารย์ท่านมีอย่างนี้ ท่านพิจารณาอย่างนี้ท่านถึงจะไปของท่านอย่างนี้

ฉะนั้น ข้อที่ ๑. บอกว่าถูกไหม “จิตที่มีอาการหดเข้ามาจนกระทั่งหยุดนิ่งแล้วรู้อยู่ อาการดังกล่าวเป็นปัญญาอบรมสมาธิใช่ไหม”

ใช่ พอเป็นปัญญาอบรมสมาธิแล้วทําอย่างไรต่อไป ซํ้าๆๆ เข้าไปเรื่อยๆ ทําอย่างนี้บ่อยครั้งเข้าจนมันชํานาญของมัน พอจิตสงบแล้ว แล้วสังเกตให้ดี ถ้าสังเกตให้ดี จิตเห็นอาการของจิต จิตถ้ามันจับได้อีกทีหนึ่งนะ อันนั้นน่ะเป็นสันทิฏฐิโกแล้ว มันเป็นปัจจุบันธรรม แต่อันนี้มันเป็นที่ว่า หนึ่ง เราฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ฟังธรรมของครูบาอาจารย์มา แล้วเราพยายามทํา มันก็ได้ผลนี่แหละ มันได้ผลตามความเป็นจริง นี่ประสบการณ์ของเรา นี่ประสบการณ์นะ

แล้วถ้าปฏิบัติไปแล้วถ้าเป็นความจริงขึ้นมาแล้วนะ เวลาเทียบเคียงเข้าไปในพระไตรปิฎกมันจะซาบซึ้งมาก แล้วพอซาบซึ้งแล้วเรามีองค์ความรู้ เรามีความจริงในใจ เรารู้จริงเห็นจริงในใจของเรา ฟังครูบาอาจารย์องค์ไหนเทศน์รู้เลยว่าอาจารย์องค์นี้เทศน์จริงหรือเปล่า อาจารย์องค์นี้พูดมาจากความจําหรือความจริง ใจเรารู้แล้วเราฟังออกหมดเลยว่าใครพูดจริงหรือพูดไม่จริง

แต่ถ้าเรายังไม่รู้นะ มันพูดแบบตามตําราหมดไง พูดทางวิชาการ นักวิทยาศาสตร์ก็คุยทางวิทยาศาสตร์ แหม! แจ๋ว แต่นักวิทยาศาสตร์ที่ได้พิสูจน์ข้อเท็จจริงตามที่นักวิทยาศาสตร์ได้ทดสอบแล้วนะ มันมีองค์ความรู้ที่มันได้พิสูจน์แล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ปริยัติ ปฏิบัติ อันนี้เราทําซํ้าเข้าไปๆ เดี๋ยวจะรู้ไปเรื่อยๆ ข้างหน้า เพียงแต่ว่า นี่คือปัญญาอบรมสมาธิใช่ไหม ใช่

“๒. จิตมีอาการคลายตัวเหมือนกับเปิดถังนํ้าออกอย่างรวดเร็ว และอาการเวทนาก็หายไป และมีอาการเบา โล่ง สบาย”

นี่ผลของมันไง ธรรมโอสถนั้นเป็นมรรค นี่ธรรมรส รสของธรรม ยถาภูตัง เกิดญาณทัสสนะ ถ้าเกิดยถาภูตัง นี่พูดถึงเวลามันคลายตัว ที่ว่าเวลาพิจารณาไปแล้วมันเป็นปัญญาอบรมสมาธิใช่ไหม แต่เวลาอาการที่มันเป็น อาการที่มันเป็นมันคลายตัว ความรู้สึกที่ว่าเวลาพิจารณาไปแล้วถ้ามันปล่อย มันปล่อยเข้ามามันก็เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าปล่อยเข้ามาเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าจับเวทนาอีกสิ จับเวทนาอีก แล้วพิจารณาอีก มันจะเห็นเหตุเห็นผลมากกว่านี้ เห็นเหตุเห็นผลมากกว่านี้มันมีที่มาที่ไป ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ มันเห็นตลอดสายเลย ถ้าเห็นตลอดสาย จิตนี้มันกลั่นออกมาจากอริยสัจ

แต่นี้ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ พิจารณามันคลายตัว พอมันคลายตัว มันก็พรั่งพรูออกมา เหมือนเปิดถังนํ้าเลย เวทนาหายหมดเลย เบา โล่ง สบาย อย่างนี้เรียกว่ามันเป็นการปล่อยวางชั่วคราวหรือเปล่า อันนั้นเป็นสมถะ ถ้าว่าอันสองคือวิปัสสนา คือว่าถ้าวิปัสสนาแล้วมันมีการปล่อยวางชั่วคราว

เวลาจิตถ้าเป็นสมถะ ปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิคือมันก็ปล่อย ปล่อยรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณออกไป ขันธ์ ๕ ปล่อยรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เกิดแล้วดับ เกิดแล้วดับ นี่คืออาการ อาการเกิดดับจากจิต เวลามันปล่อยรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณขึ้นมา มันเป็นตัวมัน พอเป็นตัวมันก็เป็นตัวจิตล้วนๆ สัมมาสมาธิ อันนี้คืออาการปล่อย ถ้าปล่อยอย่างนี้เป็นสมถะ

แต่ถ้าเวลาจิตมันสงบแล้วถ้ามันจับได้ ที่ว่าจิตเห็นอาการของจิต ถ้ามันจับเวทนาได้ เวลามันพิจารณาไปมันมีปัญญาแยกแยะไง เวทนาคืออะไร เวทนาคืออาการรู้ อาการที่รู้เวทนา เวลามันปล่อยเวทนาแล้ว ปล่อยไปแล้วมันรู้อะไร รู้ว่าตัวมันเองมันปล่อย แล้วเวทนามันก็เก้อๆ เขินๆ อยู่ข้างนอก เวทนาเก้อๆ เขินๆ อยู่นู่น แต่ตัวจิตมันเป็นแบบนี้ ถ้าตัวจิตเป็นแบบนี้ มันปล่อยเข้ามา มันปล่อยเข้ามามันปล่อยด้วยอะไร

ถ้ามันไม่มีปัญญามันปล่อยไม่ได้ เพราะจิต อาการของจิต จิตกับรูป เวทนา รูป เวทนาเป็นอันเดียวกัน เพราะมันเสวยอารมณ์มันเป็นอันเดียวกัน แต่เวลาเราใช้ปัญญา ถ้าเราจับของเราได้ จิตเห็นอาการของจิตแล้วพิจารณาไป แล้วมันปล่อย มันปล่อย เวทนาอยู่ข้างนอกนั่น เวทนา เวลาปล่อยกาย กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ ปล่อยขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ถ้ามันปล่อยอย่างนี้มันปล่อยด้วยปัญญา มันต้องมีปัญญา มันมีปัญญา มันมีงานชอบ เพียรชอบ มันปล่อยแล้ว ปล่อยแล้วมันเก้อๆ เขินๆ

เหมือนเรากับเงา ถ้าเด็กๆ มันเห็นเงา โอ๋ย! มันดีใจ มันเห็นเงา ผู้ใหญ่รู้ทันหมด ผู้ใหญ่ถ้าเข้าที่ร่มก็ไม่มีเงา ถ้าออกไปที่แสงก็มีเงา แสงมันเกิดจากอะไร เกิดจากจิต อ้าว! อาการทุกอย่างก็เกิดจากจิต ถ้าปัญญามันรู้เท่าทันหมดแล้ว มันปล่อยวางหมดแล้ว มันเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย ถ้าอีกเรื่องหนึ่ง อันนี้ถึงเป็นการปล่อยวางชั่วคราว

แต่ที่มันบอกว่าเหมือนที่ถังนํ้าพรั่งพรูออกมา เวทนามันสลายตัวไป มันปล่อยไง ที่ว่าปัญญาอบรมสมาธิมันปล่อยความเกิดดับ มันเป็นอิสระโดยตัวของมัน มันปล่อยเข้ามาเป็นอิสระโดยตัวมันแล้ว เราตั้งใจดูเรา เราตั้งใจ ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิได้ก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิไป ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ แล้วถ้าจิตสงบแล้วอาการมันเกิด เวลาเราปฏิบัติมาเกือบเป็นเกือบตาย อันนั้นเป็นอย่างหนึ่ง แต่พอเราทําได้จริง อาการมันเป็นอย่างนี้ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิบัติต้องมีองค์ความรู้อย่างนี้ มีการปฏิบัติอย่างนี้ แล้วองค์ความรู้อย่างนี้ ที่จิตพิจารณาจนจบแล้วมันเป็นอาการแบบนี้ แล้วถ้าเรามีอํานาจวาสนานะ มีอํานาจวาสนาแล้วทําต่อเนื่องไป

คําว่า “มีอํานาจวาสนา” เพราะขณะทําแบบนี้ กว่าจะได้อย่างนี้ทําเกือบเป็นเกือบตาย แล้วก็สิ่งนี้เป็นผลของการปฏิบัติ เป็นผลของธรรม เราตบะธรรมที่มันให้จิตใจนี้ได้รับผล แล้วจะทําต่อไป

“อู้ฮู! ทําขนาดนี้ก็เหนื่อยขนาดนี้แล้ว ต้องมากกว่านี้อีกหรือ”

เวลาพระปฏิบัติ เวลาปฏิบัติไป สติ มหาสติ ปัญญา มหาปัญญา มันจะมีความเข้มข้นมากกว่านี้ ถ้ามีความเข้มข้นมากกว่านี้ เขาจะแยกตัวของเขาออกไป เขาจะออกวิเวกของเขาออกไป ไปอยู่คนเดียว ไปปฏิบัติคนเดียว จะครํ่าเคร่งครํ่าเครียดกับการปฏิบัติมาก

ถ้าครํ่าเคร่งกับการปฏิบัติ ถ้าครํ่าเคร่งกับการปฏิบัติมันก็ตกไปสู่อัตตกิลมถานุโยค ถ้ามีสติปัญญาขึ้นมาก็ครํ่าเคร่งในการปฏิบัติ แต่วางใจเป็นกลาง ถ้าวางใจเป็นกลางมันก็มัชฌิมาปฏิปทา ถ้ามันขี้เกียจขี้คร้าน นี่กามสุขัลลิกานุโยค คิดว่าได้ผลแล้ว มันก็ทําให้เหลวไหลไป ฉะนั้น ปฏิบัติขึ้นไปมันจะต้องละเอียดลึกซึ้ง แล้วใช้ปัญญาแยกแยะให้มันรอบคอบ ถ้ารอบคอบขึ้นไป ทําขึ้นไป

ฉะนั้น “อย่างนี้ใช่การปล่อยวางชั่วคราวหรือเปล่า”

ถ้าว่าการปล่อยวางชั่วคราวจะเป็นสมถะ จะใช้คํานี้ก็ได้ ใช้คําว่า “ปล่อยวางชั่วคราว” ฉะนั้น การปล่อยวางชั่วคราว สิ่งที่ว่าเป็น เวลาใช้ปัญญาไปแล้ว อันนั้นมันเป็นตทังคปหาน กับสมุจเฉทปหาน แต่ถ้ามันเป็นสมถะ สมถะคือว่ามันปล่อยวางเป็นสมาธิ ถ้ามันไม่ปล่อยวางมันก็เป็นปุถุชน มันเป็นโลก เป็นโลก สถานะของมนุษย์ สถานะของโลกมันรับไว้ สถานะของโลกมันเป็นอย่างนี้ ถ้ามันเป็นอย่างนี้มันก็เป็นแบบนี้ นี่พูดถึงการปฏิบัติ

กําลังของใจ ถ้ากําลังของใจมันมี อย่างการปฏิบัติเริ่มต้น คําถามแรก ถ้าเราฝึกหัด เรามีกําลังใจ เราทําสิ่งใดได้เราก็ทําให้ชีวิตของเรามันไม่ทุกข์ยากจนเกินไป แล้วถ้าจะออกปฏิบัติแล้ว กําลังของใจ กําลังของสติ กําลังของสมาธิ ถ้ากําลังไม่มีเลยมันทําสิ่งใดไม่ได้ แต่ถ้ากําลังมันเข้มข้นเกินไป มันก็ไม่ลงสู่มัชฌิมา ไม่ลงสู่ปัญญาที่สมดุล

ถ้าสมดุลขึ้นมา มันต้องฝึกหัดอย่างนี้ ฝึกหัดให้เป็นความสมดุลของคน จริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน การปฏิบัติถึงไม่เหมือนกัน ถ้าใครตั้งใจทําแล้วได้ผลประโยชน์ มันจะเป็นปัจจัตตัง แล้วก้าวเดินตามนั้นไปจนถึงที่สุดได้ จนถึงที่สุดได้ บุคคล ๔ คู่ถ้าปฏิบัติไป

แต่ถ้ายังไม่ได้ก้าวเดินเลย มันก็มีแต่ชื่อมีแต่นาม มีแต่ตํารับตํารา ได้อ่านได้ค้นคว้าจากตํารับตํารามา แต่ไม่มีองค์ความรู้จริง ไม่มีข้อเท็จจริงในใจ

ถ้าปฏิบัติมีข้อเท็จจริงในใจ ปฏิบัติแล้วถ้าถึงที่สุดแห่งทุกข์ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับการปฏิบัติสิ้นสุดแห่งทุกข์ ไม่มีการขัดแย้งกัน ถ้ามีการขัดแย้งกันต้องมีฝ่ายเราผิด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีผิดอยู่แล้ว ฉะนั้น ถ้าเราผิดแล้วเราปฏิบัติ เราตรวจสอบของเรา ถ้าทําถึงที่สุดแล้วมันจะเป็นสมบัติของเรา เอวัง

๔

ผิดเป็นครู

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๗ ตุลาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ทําผิดมาครับ”

กราบเท้าหลวงพ่อ ผมนั่งสมาธิตอนก่อนนอนกับเช้ามืด ผมอยากทําพุทโธให้เป็นหลัก และอยากทําให้ชัดๆ อย่างที่หลวงพ่อสอน แต่ใจมันชอบแลบไปดูลมตลอดเวลา ปกติผมไม่ได้จับเวลา ขึ้นอยู่กับว่ายอมแพ้มันเร็วแค่ไหน นั่งครั้งหนึ่งประมาณ ๑-๒ ชั่วโมง วันไหนว้าวุ่นขุ่นมัว แค่ชั่วโมงเดียวก็พอ อกจะแตก บางครั้งนั่งได้ดี ๓ ชั่วโมงก็นั่งได้ วันที่นั่งได้ดีมันจะมีอาการหวิวๆ โหวงๆ หน้าชา หน้าใหญ่ แต่ใจมันท่องพุทโธได้อยู่ จากนั้นมันจะมีอารมณ์อื่นแทรกเข้ามา ทําให้อาการนั้นหายไป

บางครั้งผมท่องพุทโธถี่ๆ แล้วพอมันเกิดอาการโหวงๆ หวิวๆ อยู่ดีๆ ใจมันก็โดดไปจับลม ทั้งลม ทั้งพุทโธ มั่วไปหมด สักพักความคิดเกิดขึ้น อาการนั้นก็หายไปอีก

ผมพยายามยึดคําเทศน์ของหลวงพ่อว่า อันนี้มันปัญหาหญ้าปากคอก ใจมันสองอยู่ มันถึงไม่ลง แต่ก็อดคิดไม่ได้ว่า นี่อาจจะเป็นผลของความผิด ความชั่วที่เคยทํามา คือตอนที่ผมบวชเป็นพระเมื่อประมาณ ๑๕ ปีที่แล้ว บวชตามประเพณีครับ ไม่ได้มีครูอาจารย์พาประพฤติปฏิบัติ อยู่วัดก็อยู่กันไปให้ครบกําหนดบวชเท่านั้นเอง มีอยู่วันหนึ่งตอนตื่นเช้า อวัยวะมันแข็งตัว ผมก็ไปจับไปต้องมันด้วยเจตนาจะสําเร็จ ระหว่างที่ทําอยู่ มันมีสติกลับมาว่าเราเป็นพระ จึงหยุดการกระทํานั้น แต่กระผมมั่นใจมากว่าอสุจิมันยังไม่เคลื่อน จึงไม่ได้บอกเรื่องนี้ให้ใครรู้ แต่นึกถึงเมื่อไหร่มันก็ชัดเจนอยู่ตลอดเวลา

อาการภาวนาติดแบบนี้มันทําให้ผมล้มไปเมื่อ ๒ ปีก่อน ตอนนี้ผมกลับมาเริ่มปฏิบัติใหม่ได้ประมาณ ๑ เดือน มันเริ่มอีกแล้ว ผมควรแก้ไขอย่างไรดีครับเพื่อให้การปฏิบัติก้าวหน้า กราบนมัสการครับ

ตอบ : อันนี้พูดถึงเวลาภาวนาข้างหน้า หวิวๆ หวิวๆ เป็นอาการอันหนึ่ง แต่พอคนเราปฏิบัติไปแล้ว สิ่งที่พออาการมันเกิดขึ้น มันก็ไปวิตกสิ่งที่เคยทํามาตั้งแต่ตอนที่บวชเป็นพระ ตอนที่บวชเป็นพระ คนเรา ความลับไม่มีในโลก ใครทําสิ่งใดไว้มันจะฝังใจ ถ้าฝังใจ โดยประเพณีวัฒนธรรมนะ อย่างเช่นบ้านเราอยู่ข้างวัด อยู่ต่างๆ วัดมันมีผลไม้ในวัด มันเป็นของของสงฆ์ อะไรไปเก็บ ไปกิน ไปใช้ ถ้าเจ้าอาวาสที่ดีท่านทําผาติกรรมไว้ คือท่านอนุญาตให้หมด เวรกรรมมันก็เบาลง แต่ถ้าใครไม่รู้ มันเป็นของของสงฆ์ ของของสงฆ์ก็คือของของสงฆ์ไง ถ้าของของสงฆ์เราไปจับไปต้อง เราไปเอามาเป็นของส่วนตน อันนั้นมันมีปัญหา

เวลาใครที่ไม่ได้ศึกษามันก็แล้วกันไป แต่ใครไปศึกษาแล้วมันก็รู้ว่ามีความผิด มีความผิดก็ไปทําผาติกรรมกับวัดนั้น ไปทําผาติกรรมวัดนั้น เพราะตอนเด็ก การไร้เดียงสา ธรรมวินัยของพระพุทธเจ้านี่นะ รู้หรือไม่รู้ มีความผิดเหมือนกัน ผิดเพราะรู้ ผิดเพราะไม่รู้ ผิดเพราะทําความผิด ผิดทั้งนั้นน่ะ ถ้าผิดทั้งนั้นแล้ว สิ่งที่ผิด ถ้าเรารู้นะ ใครศึกษาแล้วเข้าใจก็ไปทําผาติกรรม คือขอขมาลาโทษ เพราะตอนเป็นเด็ก เราไม่รู้นี่ เป็นเด็กประชาบาลอยู่ตามวัดตามวาก็เก็บกินเก็บใช้ก็ไม่รู้หรอก

แต่เจ้าอาวาสท่านเป็นธรรมนะ ท่านทําผาติกรรม ท่านอนุญาตให้หมดแล้ว บอกว่าสิ่งของในวัดนี้ สิ่งที่เป็นผลไม้ เป็นต่างๆ ที่เด็กไม่เข้าใจ ที่นกกาอาศัย ท่านอนุญาต ถ้าอย่างนี้ อย่างนี้แบบว่าเจ้าอาวาสอนุญาต เพราะของนี้ของที่ให้ได้กับของที่ให้ไม่ได้

ของที่ให้ได้ เจ้าอาวาสเป็นเจ้าอาวาสให้ คืออนุญาต อนุญาตของที่เก็บกินได้ ของต่างๆ อนุญาตให้ชาวบ้านต่างๆ เขาเก็บกินอาศัยได้ แต่ถ้าคนที่เขาเป็นธรรมเขาจะขอก่อน ถ้าขอก่อน อย่างนี้ขอแล้ว การขอแล้ว ได้รับอนุญาตแล้วไม่มีความผิดเลย

แต่ถ้าเจ้าอาวาสเขาไม่ได้ให้ แล้วเราไปหยิบเอา มันก็มีเวรกรรม ถ้าเราระลึกได้ ระลึกได้เราก็ไปทําผาติกรรม ไปทําผาติกรรม ทีนี้ผาติกรรม กรรมมันก็คือกรรมนั่นแหละ แต่เราทําเพื่อให้ดีขึ้นเพราะอริยวินัย อริยวินัย ผู้ใดทําความผิดแล้วรู้ว่าผิด แล้วแก้ไข องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชมมากเลย

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เป็นอดีตมาไม่มีใครสามารถรู้ได้ แต่ถ้าปัจจุบันเราศึกษาแล้วเราเข้าใจได้ เราก็ไปทํากัน ทําให้หมดเวรหมดกรรม หรือให้เวรกรรมมันเบาลง นี่มันมีของมันอยู่ ฉะนั้น มันฝังใจๆ ถ้าคนไม่ศึกษาก็แล้วกันไป แต่พอใครศึกษานี่หนาวทุกคนน่ะ ฉะนั้น เรื่องนี้ก็เหมือนกัน เรื่องว่าเมื่อก่อนบวช ๑๕ ปีที่แล้ว เมื่อ ๑๕ ปีที่แล้วเราบวชใช่ไหม แล้วบวชมาไม่มีใครสั่งใครสอน เราก็อยู่ของเราไป แล้วเราเกิดไปทําเข้า แต่มันมีสติ มันมีสติกลับมาว่าเราเป็นพระ จึงหยุดการกระทํานั้น และมั่นใจว่าอสุจิมันไม่เคลื่อน

มันไม่เคลื่อนมันไม่มีความผิด คือมันไม่ครบองค์ประกอบ ถ้ามันเศร้าหมองไหม เศร้าหมอง เศร้าหมองเพราะว่าเราไม่รู้เรื่อง เราไปจับต้องเข้า แต่มันยังไม่ครบองค์อาบัติ คือไม่ผิดกฎหมาย มันยังไม่ผิดไง

ถ้ามันผิดนะ มันมีผู้ที่ปฏิบัติไปแล้ว เวลาไปบวชแล้วบวชเป็นประเพณี บวชพรรษาหนึ่ง แล้วไปทําความผิดก็ปิดกันไว้ แต่พอสุดท้ายแล้วเรามาภาวนากัน เวลาภาวนามันวิตกกังวล นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราวิตกกังวล เพราะเหตุนี้ทําให้เราเลิกปฏิบัติล้มไปแล้วมา ๒ ปี ๒ ปีเลิกไปแล้ว เราปฏิบัติใช่ไหม พอปฏิบัติไป พอเจออุปสรรคปั๊บ อุปสรรคมันคืออุปสรรคอยู่แล้วแหละ แต่เรามีแผลใจ พอมีแผลใจมันก็ไปตู่เอาตรงนั้นน่ะ แล้วเราก็ล้มไป ๒ ปี แล้วนี่กลับมาปฏิบัติใหม่ เริ่มต้นประมาณ ๑ เดือน เอาอีกแล้ว แผลเดิมมันมาอีกแล้ว ถ้าแผลเดิมมาอีกแล้ว

วันนี้เขียนมาถาม แล้วเราอธิบายให้ฟัง ถ้ามันไม่เป็นความผิด มันไม่เป็นความผิด เพราะอะไร เพราะมันยังไม่สําเร็จ ความผิดมันยังไม่สมบูรณ์ไง มันไม่มีความผิด เพราะอะไร เพราะเรามีสติ สติกลับคืนมาว่าเราเป็นพระ เราถึงหยุดการกระทํานั้น จบ มันไม่มีความผิด ความผิดมันไม่มี มันเศร้าหมอง เศร้าหมองส่วนเศร้าหมอง เราแก้ของเราเอง ฉะนั้น อันนี้มันไม่ครบองค์ประกอบของสังฆาทิเสส ว่าอย่างนั้นเลย ฉะนั้น ไม่ครบองค์ประกอบ ฉะนั้น จบ ทีนี้องค์ประกอบนี้จบนะ พอจบแล้วเราจะพูด ไม่ใช่เอาใจพูดให้สบายใจหรอก พูดตามความเป็นจริง ความจริงคือความผิดมันยังไม่สําเร็จ คนทําความผิดยังไม่สําเร็จมันจะเป็นผิดได้อย่างไร มันไม่ผิดหรอก

แต่มีคนมาปรึกษาเรื่องนี้เยอะ เพราะว่าเมื่อก่อน พอเสร็จแล้วก็แล้วกันไป แต่มาฟังเทศน์ทุกวันๆ จะมาถาม หลวงพ่อ ผมเคยบวชแล้วทําอย่างนั้นๆ มันมีความตกค้างในใจ ถ้าตกค้างในใจอย่างนั้นเราแก้ไขกัน คือบางคนมาบวช บวชเสร็จแล้วก็เข้ามาอยู่กรรม แล้วมาปลงอาบัติ แล้วก็จบกันไป ต้องทําอย่างนั้น ถ้าทําอย่างนั้นแล้วมันก็สบายใจ ถ้าคนทําไม่ได้ ทําไม่ได้เราพยายามผ่อนคลายเอา ถ้าผ่อนคลายเอามันก็จะมาตรงนี้ ตรงที่คําถาม “กราบนมัสการหลวงพ่อครับ ผมนั่งสมาธิตอนกลางคืนทั้งเช้ามืด ผมนั่งภาวนาพุทโธให้เป็นหลัก และอยากทําให้ชัดๆ อย่างที่หลวงพ่อสอน”

คําว่า “ชัดๆ” ของเรา มันจะตัดปลีกย่อย ปลีกย่อยของคนที่ถามว่าต้องตั้งสติอย่างไร ต้องพุทโธอย่างไร ต้องกําหนดลมหายใจอย่างไร

คําว่า “ชัดๆ” มันสมบูรณ์โดยสติ ถ้าสติไม่สมบูรณ์มันจะชัดเจนไม่ได้ ฉะนั้น คําว่า “พุทโธชัดๆ” คือความสติสมบูรณ์ คําบริกรรมชัดเจน แล้วจิตไม่วอกแวก ไม่แฉลบออกไป ก็พุทโธชัดๆ นี่คําตอบสั้นๆ เพราะคนถามเยอะ

ฉะนั้น ถ้าพุทโธชัดๆ พยายามทําตามที่หลวงพ่อสอน แต่มันก็ชอบแลบไปดูลม ฉะนั้น ถ้าพุทโธชัดๆ ก็ได้ ลมชัดๆ ก็ได้ มรณานุสติชัดๆ ก็ได้ คิดถึงความตายชัดๆ ก็ได้ สิ่งใดสิ่งหนึ่งชัดๆ ไม่ใช่ว่าหลวงพ่อพุทโธชัดๆ ต้องพุทโธอย่างเดียว ไม่ใช่ ลมก็ได้ สิ่งต่างๆ ก็ได้ ทําเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าทําเพื่อประโยชน์กับเรา ฉะนั้น สิ่งนี้เราตั้งใจทํา ตั้งใจทํา

เรานั่งบางวันนะ มันว้าวุ่นขุ่นมัวเป็นชั่วโมง อกมันจะแตก คําว่า “อกมันจะแตก” เห็นใจ อกมันจะแตก คนทําความดี เวลาคนไหลไปตามกิเลสมันสะดวกสบายนะ สํามะเลเทเมาไปที่ไหน โอ๋ย! มันไปได้คล่องเลย แต่จะทําความดี อกมันจะแตก ทําความดีมันทุกข์มันยากมากเลย แต่มันก็ต้องตั้งใจทํา เพราะเราเป็นชาวพุทธ เราเชื่อมั่นเราศรัทธาในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเชื่อมั่นในการกระทําขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๑๐ ชาติสุดท้าย เป็นเตมีย์ใบ้ เป็นขันติบารมี บารมี ๑๐ ทัศ

กษัตริย์ไม่เชื่อนะ ตัดจมูก ตัดหู จะให้พูด ทุกข์ทรมานขนาดไหน นี่เวลาเป็นเตมีย์ใบ้ เวลาเป็นพระสุวรรณสามที่หาบพ่อหาบแม่ทั้งชีวิตเลย บารมี ๑๐ ทัศนะ มันมีศรัทธาบารมี ขันติบารมี ทานบารมี ปัญญาบารมี บารมี ๑๐ ทัศ กว่าจะสร้างบารมี พันธุกรรมของจิตมันได้เติมแต่ง มันได้ตัดแต่งพันธุกรรมขนาดนั้นนะ พระโพธิสัตว์กว่าจะสําเร็จเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แล้วเวลาเรานั่ง เวลามันขุ่นมัวอกแทบแตกๆ ถ้าเราคิดว่าเราทําๆ เราก็ทุกข์ยาก แต่ถ้าเราคิดอย่างที่เราพูดให้ฟัง คิดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ย้อนกลับไป ๑๐ ชาติ แล้วย้อนกลับไปที่สร้างมา ดูสิ ทานบารมี เป็นพระเวสสันดร ทานบารมี สละมาขนาดนั้น เป็นบารมีใน ๑๐ บารมีที่จะมาส่งเสริมกัน มาให้ตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันต้องสร้างกันมาขนาดนั้น

ฉะนั้น ถ้าว่าอกของเราจะแตก ให้มันระเบิดไปเลย มันไม่แตกหรอก เราไปอัดอั้นตันใจเอง ถ้าบอกว่าถ้าเรามีปัญญา เราคิดว่า อ้าว! ให้มันระเบิดไปเลย นั่งอยู่นี่มึงจะระเบิด ให้อกมันระเบิดไป ไอ้เราก็จะนั่งอยู่นี่ เราจะตั้งสติ มึงระเบิดได้ให้ระเบิดไป

มันก็ไม่ระเบิด ไม่ระเบิดหรอก มันเป็นเพราะความคิด “อกมันจะระเบิดแล้ว โอ๋ย! มันเครียดมาก มันเครียด” นี่กิเลสมันยุ มันยุให้เลิก มันยุให้เราลุกขึ้น มันยุให้เราไม่ปฏิบัติ นี่ฝีมือของมัน แล้วเราไปตามมันก็เสร็จมันน่ะสิ

ฉะนั้นว่า อกมันจะแตก ฟังแล้วมันก็เห็นใจนะ แต่ก็ต้องสู้กัน มันอยู่ที่เวรกรรมของใครไง

สิ่งที่เกิดขึ้น เวลามันดีขึ้นมา เวลานั่งขึ้นไปแล้ว ถ้าพุทโธไปเรื่อยๆ พอวันไหนมันดี มันมีอาการหวิวๆ โหวงๆ หน้าชา หน้าใหญ่ นี่ปีติเกิดแล้ว หน้าชา หน้าใหญ่ ตัวพอง ถ้าปีติมันเกิด เราก็พุทโธของเราต่อเนื่องไป พุทโธต่อเนื่องไป จากนั้นอารมณ์มันก็แทรกขึ้นมา อารมณ์แทรกขึ้นมา เราก็พุทโธของเราดึงกลับมา เวลาปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ ฝึกหัดไปแบบนี้ เราฝึกหัดของเราไป พอเราฝึกหัดของเราไป ถ้ามันดีขึ้นมามันก็จะดีขึ้นมา แล้วถ้ามันไม่ดีขึ้นมา เราก็ต้องพยายามทําของเรา มันเป็นอํานาจวาสนาของเรา เพราะอํานาจวาสนาของเรา ดี ยังมีทางออกไง ธรรมะเป็นที่พึ่งของหัวใจ

เราอยู่กับโลกนะ โลกต้องทํามาหากิน ต้องมีที่อยู่ที่อาศัย เราก็ทําของเราไป แต่หัวใจ จะอยู่ที่ไหนก็แล้วแต่ จะอยู่ที่ไหน จะบนฟ้า บนบก จะอยู่ใต้นํ้า ใจเหมือนกัน ทุกข์ยากเหมือนกัน ถ้ามันทุกข์ยากเหมือนกันนะ ใจมันไม่มีอะไรเป็นที่พึ่งหรอก มันก็มีสิ่งนี้เป็นที่พึ่ง เราจะหาอยู่หากินขนาดไหนมันก็เป็นแค่ดํารงชีวิตนี้เท่านั้น แต่ธรรมะมันจะข้ามภพข้ามชาติ เราต้องยึดตรงนี้ไว้

ถ้าอาการที่มันหาย บางครั้งท่องพุทโธถี่ๆ แล้วอาการมันเกิดขึ้น อยู่ดีๆ ใจมันก็โดดไปจับลม

ถ้าใจมันโดดไปจับลมนะ ถ้าเรามีสติเราก็ยับยั้งไว้ ถ้ามันจับแล้วเราก็จับลมต่อเนื่องไป เพราะมันหวิวๆ โหวงๆ เราจับลมแล้วอยู่กับลมไป ถ้าเดี๋ยวก็ไปลม เดี๋ยวก็มาพุทโธ

ถ้าเราไปลม เราก็อยู่กับลม ถ้ามันยังพุทโธ เราก็อยู่กับพุทโธ ถ้าเราบังคับได้ บางทีเราบังคับได้ เราก็อยู่กับอันใดอันหนึ่ง ถ้าบังคับไม่ได้ มันไปแล้ว เราก็ตั้งสติของเรา ฝึกหัดของเราไป ฝึกหัดไปมันก็เป็นประโยชน์

“สักพักมันก็เกิดอาการอย่างนี้ขึ้น อาการอย่างนี้ก็หายไป ผมพยายามทํา พยายามตั้งใจ” อันนี้ใช้ได้เลย “ผมพยายามทําตาม ยึดเทศน์ของหลวงพ่อ อันนี้มันเป็นปัญหาหญ้าปากคอก ใจมันเป็นสอง มันถึงไม่ลง”

ใจเป็นสองเพราะพุทโธกับใจเป็นสอง ถ้าพุทโธๆ พุทโธจนละเอียดจนเป็นหนึ่ง เป็นหนึ่งมันก็ลง แล้วถ้ามันลง เราก็เคยลง เราเกิดเป็นปีติ มันเกิดสุข เอกัคคตารมณ์ มันทําของมันไป แต่พอปฏิบัติไป พอปฏิบัติไป คนเรานี่นะ พออยากได้ความดี พออยากได้ความดี มีเป้าหมาย ถ้ามีอุปสรรค มันก็เลยคิดไง อ้างเล่ห์ อ้างเล่ห์ไปถึงว่าเมื่อตอนที่เราเคยบวช

ถ้าเราเคยบวชนะ แล้วเรามีปัญหาขึ้นมามันก็เป็นปัญหาได้เหมือนกัน แต่ถ้าเราเคยบวชมา ภาพมันชัดเจน เพราะเราเป็นคนทําเอง พอทําเองมันก็ขึ้นมา พอขึ้นมามันก็อ้างแล้ว อ้างเล่ห์เลยว่าเพราะเป็นอย่างนั้น

ปลงใจ ลงใจ ลงใจเลย วางให้หมด เพราะตอนนี้เราจะปฏิบัติ ถ้าตอนนี้สิ่งนี้มันแก้ไขกันไม่ได้ เพราะตอนนั้นมันเป็นพระ ตอนนี้เราเป็นโยม โยมไปแก้เรื่องของพระไม่ได้ ถ้าโยมไปแก้เรื่องของพระไม่ได้

ตอนนี้เราเป็นโยมแล้ว เป็นโยม ถ้าจะทําเรื่องความเป็นธรรมชาติของมนุษย์ อันนั้นมันเรื่องของโยมแล้ว เพราะโยมมีศีล ๕ มันไม่ใช่ศีล ๒๒๗ แต่ถ้าเป็นพระ ถ้าเป็นพระเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ฉะนั้น ตอนนี้มันคนละเรื่องแล้ว เพราะมัน ๑๕ ปีที่แล้ว แล้วตอนนี้เราเป็นโยม เราเป็นฆราวาสแล้ว เราเป็นฆราวาสแล้ว สิ่งนั้นต้องวางไว้ วางไว้แล้วเราทําให้จริง แล้วเราดูตามข้อเท็จจริงแล้ว

เพราะเขาบอกเขามั่นใจมาก ผมมั่นใจมากว่าอสุจิมันไม่เคลื่อน พอมันไม่เคลื่อนมันก็จบ มันจบ ถ้ามันมีปัญหาต่อไป แต่นี้พอมันภาวนาแล้วมันมีอุปสรรค มันอ้างเล่ห์ กิเลสมันอ้างเล่ห์ ตีวัวกระทบคราด อ้างเล่ห์ให้จิตเรามันมีทางออกของมันไป ถ้าออกมันเป็นอย่างนั้น ฉะนั้น กลับมาใหม่ ทําของเราใหม่

เขาบอกว่า ทําผิดมาแล้วครับ

ผิดเป็นครู ทําผิดมาแล้วครับ สิ่งที่เป็นความผิด ความผิดก็ที่ว่าเมื่อ ๑๕ ปีที่แล้ว แต่ถ้าความผิด อ่านตามตัวหนังสือนะ เพราะเรื่องเวรกรรมของใครเป็นเวรกรรมของมัน มันไม่มีใครจะไปรับรู้สิ่งที่เป็นกรรมของผู้อื่นได้ ฉะนั้น ตามหนังสือ “พอมีสติ เวลาเป็นพระจึงหยุดการกระทํานั้น ผมมั่นใจว่า”

คําว่า “มั่นใจว่า” ในเมื่ออสุจิมันไม่เคลื่อนก็จบ แล้วสิ่งที่การปฏิบัตินี้มันเป็นความทุกข์ยากอย่างนี้ แล้วเราทําไป สิ่งที่ว่าอาบัติหนักที่มันปิดกั้นมรรคผลนั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง อาบัติหนักที่ปิดกั้นมรรคผลที่ทําแล้วทําได้ยาก ถ้าเราไม่ได้คิดอย่างนั้น เราก็อยู่ตามกระแสโลก แต่ถ้าเราหวังมรรคหวังผล อันนี้มันต้องค่อยแก้กันเป็นชั้นเป็นตอน ในวงการปฏิบัติเขาต้องพยายามแก้อย่างนี้เพื่อประโยชน์กับการปฏิบัติ

นี้พูดถึงว่า เรื่อง “ทําความผิดครับ” อันนั้นผิดเป็นครูเนาะ

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อ หนูมีข้อสงสัยเกี่ยวกับการภาวนาค่ะ เมื่อก่อนหนูทําสมาธิโดยใช้วิธีสวดมนต์ และใช้ความรู้สึกวิ่งไปตามอวัยวะทีละส่วน ปรากฏว่า จิตมีสมาธิรู้สึกสว่าง ไม่หลับเลย พร้อมเห็นอวัยวะภายในชัดเจน (เป็นภาพนิ่ง) หรือแม้กระทั่งสวดมนต์บทธรรมดา จิตจะดิ่งรวมเป็นหนึ่งเดียว คิดอะไรไม่ได้ แต่ตอนนี้หนูทําวิธีทั้งสองไม่ได้เลย มีความคิดแทรกตลอด ทําใช้วิธีไหน หลับตกภวังค์ไม่ได้เรื่อง ขอสอบถามว่า

๑. หนูจะมีวิธีแก้ไขปัญหาอย่างไร

๒. เพื่อให้สติก้าวหน้า เราจําเป็นต้องใช้วิธีการภาวนาวิธีเดียวหรือหลายวิธีได้ใน ๑ วัน เพื่อให้เกิดสมาธิ เพราะทําวิธีไหนไม่ค่อยก้าวหน้า ดูจะมากมายหลายวิธี กลัวจะสะเปะสะปะ

ตอบ : อันนี้แน่นอน กรณีอย่างนี้มันอยู่ที่ เวลาเราบอกว่าเรื่องอํานาจวาสนา มันเหมือนกับเราผลักความรับผิดชอบให้คนอื่นหมดเลย คําว่า “เรื่องวาสนา” มันจะทําให้คนมีจุดยืน คนมีจุดยืนจะฟังเรื่องอะไรมันต้องมีสติแยกแยะอะไรควรอะไรไม่ควร

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระไตรปิฎกตู้เดียวกัน ดูพระสิ เวลาวิธีการสอนสิ วิธีชี้ไปคนละแนวทางไว้หลากหลายมากเลย ทั้งๆ ที่ตําราเล่มเดียวกัน มันเหมือนนักกฎหมายเลย เรียนออกมาจากตําราเล่มเดียวกัน แต่ความเห็นทางกฎหมายแตกต่างกันมาก

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าแบบว่าอํานาจวาสนาบารมีมันอยู่ตรงนี้ ตรงที่เราจะมีจุดยืนไหม เราฟังสิ่งใดแล้วเราแยกแยะถูกแยกแยะผิดว่าอะไรควรไม่ควร นี่มีวาสนา ถ้าไม่มีวาสนา ใครพูดอะไรก็เชื่อไปหมดเลย ทั้งๆ ที่ตําราเล่มเดียวกัน แต่ทําไมมันพูดกันแตกต่างขนาดนี้ล่ะ ทําไมคนนู้นพูดไปอย่าง ทําไมคนนี้พูดไปอย่าง มันก็ตําราเล่มเดียวกัน ทําไมมันเป็นแบบนั้นน่ะ

พอเป็นอย่างนั้นปั๊บ มันก็อยู่ที่จุดยืนของเราแล้ว ตําราก็คือตํารา ตําราที่เขาศึกษามา เขาเรียนมา เขาก็เรียนมาได้ใช่ไหม เราก็มีสิทธิ์เรียนเหมือนกัน เราก็เปิดได้ ตําราเล่มนั้นเราก็เปิดได้เหมือนกัน พระไตรปิฎกเราก็เปิดอ่าน เอ๊ะ! พระไตรปิฎกว่าอย่างนี้ ทําไมอาจารย์ท่านสอนไปทางนู้นเลยล่ะ ทําไมองค์นี้ท่านสอนเหมือนเลย ทําไมองค์นี้ท่านสอนอันเดียวกันเลย ทําไมองค์นู้นท่านตีความไปอีกเรื่องหนึ่งเลย นี่มันก็ทําให้เราได้คิด ถ้าเราได้คิด อืม!

เวลากาลามสูตร ไม่ให้เชื่อแม้แต่อาจารย์ของเรา ไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อใครเลย แล้วนี่ขณะที่เราศึกษาธรรมของพระพุทธเจ้าแล้วเราก็ยังไม่เชื่อ เราก็มาปฏิบัติอีก ถ้าปฏิบัติ ถ้ามันปฏิบัติแล้ว เออ! ถ้าเราศึกษาอย่างนี้ เราทําตามนี้ เออ! จิตมันดี เออ! ถ้าตําราเล่มนี้ แต่พระองค์อื่นเขาสอนไปอีกอย่างหนึ่งเลย แล้วเราไปทํากับเขา เอ๊ะ! มันรู้สึกว่ามันสบายๆ เพราะมันไม่มีกติกาอะไรเลย ปล่อยมันไปตามสบายเลย เอ๊ะ! มันน่าจะดี แต่มันไม่ดี

มันน่าจะดี เพราะมันไม่ต้องทําอะไรเลย ไม่มีกติกาอะไรเลย ปล่อยมันตามสบาย ปล่อยมันขี้ลอยนํ้าไปเลย แล้วมันก็หมดเรื่องกันไปเลย แล้วมันเป็นปฏิบัติจริงหรือเปล่าล่ะ

อ้าว! ถ้ามันเป็นปฏิบัติมันก็ต้องมีสติ มีสมาธิ มีปัญญา

อ้าว! แล้วปฏิบัติมันสบายๆ ไป มันไปแล้วมันไม่เห็นมีอะไรเลย เอ๊ะ! แล้วมันถูกหรือเปล่าล่ะ

แต่ถ้าเราปฏิบัติมีกฎมีกติกา ต้องทําอย่างนี้ ต้องตั้งสติ ต้องควบคุมอย่างนี้ เอ๊ะ! มันลําบากไปหมดเลย เอ๊ะ! มันยุ่งไปหมดเลย

แต่ถ้ามันทําจริงทําจังขึ้นมา เออ! มันมีสติเนาะ มันมีสมาธิเนาะ มันรู้ถูกรู้ผิด เหมือนรถ เราควบคุมรถเราได้ จะหักซ้ายหักขวา เราถอยหน้าถอยหลัง เราไปได้หมดเลย แล้วมันปลอดโปร่งหมดเลย เออ! อย่างนี้ถูก

มันมีรถอยู่คันหนึ่ง แล้วเราก็นั่งอยู่นี่ รถไปข้างหน้า รถไปข้างหลัง เรานึกเอา รถมันก็จอดอยู่นั่น มันไม่ไปไหน คือจิตมันไม่พัฒนาอะไรเลย แต่นึกเอาเอง แต่ถ้าเรามีรถ เราควบคุมดูแล เราขับรถไปได้ เออ!

รถถึงเวลาต้องเข้าอู่ ถึงเวลาก็ต้องไปเช็คไปตรวจสอบตลอด เพราะรถมันจะชํารุดเสียหาย มันทําให้ลําบาก นี่ก็เหมือนกัน ถึงเวลามันต้องมีข้อวัตร ถึงเวลาต้องมีกติกากับเรา เราต้องดูแลใจเราเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าอย่างนี้ ที่เราใช้คําว่า “วาสนา” วาสนามันอยู่ตรงนี้ เราใช้คํานี้บ่อย ต้องอยู่ที่วาสนา อยู่ที่กรรมของคน ถ้ากรรมของคน “เอ๊ะ! อาจารย์พูดแปล่งๆ เว้ย เอ๊ะ! พูดแปลกๆ เอ๊ะ! มันจะจริงหรือ” เห็นไหม เราต้องคิดแล้ว

แต่ถ้าคนไม่มีวาสนานะ เอ๊ะ! อาจารย์พูดแปล่งๆ แต่ดี เข้าใจง่าย มันไปน่ะ นี่คือคนอ่อน วาสนาอ่อนแอ พอวาสนาอ่อนแอ ใครพูดอะไรก็เชื่อ

กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อนะ ถ้าไม่ให้เชื่อปั๊บ เราก็ต้องมี มันจุดยืน มันแยกได้ ไม่ให้เชื่อๆ ถ้าไม่ให้เชื่อ มีตรงนี้ ถ้ามีอํานาจวาสนาบารมี ใครพูดอะไรไม่เชื่อเขาง่ายๆ ถ้ามันจะฟังแล้วมันต้องมีเหตุมีผลเทียบเคียงเอา เอาของครูบาอาจารย์มาตรวจสอบ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ถ้ามันเป็นจริงมันก็เป็นจริงขึ้นมา ถ้าเป็นจริงขึ้นมาก็เป็นประโยชน์

ฉะนั้น มันย้อนกลับมาที่คําถาม “เมื่อก่อนหนูภาวนา เมื่อก่อนทําสมาธิโดยใช้วิธีสวดมนต์ หรือใช้รู้สึกไปที่อวัยวะทีละส่วน ปรากฏว่าจิตมันเป็นสมาธิ รู้สึกสว่าง ไม่หลับเลย พร้อมทั้งเห็นอวัยวะภายในเป็นภาพนิ่งชัดเจน”

คําสอนนี้หลวงปู่เจี๊ยะท่านสอนเอง ท่านบอกว่าให้จิตเคลื่อนไปตามกระดูก เคลื่อนไปตามร่างกาย ให้อยู่ในร่างกายนี้เป็นชั่วโมงๆ ให้อยู่ในร่างกายเป็นชั่วโมงๆ

ถ้าคนเคยภาวนาเป็นนะ ถ้าพุทโธๆๆ มันก็จิตสงบเข้ามาได้ ถ้าพุทโธๆ จิตอยู่กับพุทโธตลอดไปนะ

ถ้ามรณานุสติ จิตมันเกาะอยู่กับความตายตลอดเวลา พอคิดถึงความตาย มันไม่ออกข้างนอก มันอยู่กับความตาย ตายๆๆ จนมันสังเวช มันหดเข้ามา มันก็เป็นสมาธิ

อานาปานสติอยู่กับลมหายใจ ถ้าลมหายใจมันชัดๆ ลมหายใจ มันอยู่กับลม ลมละเอียดขึ้นมา โอ๋ย! มันร่มเย็นเป็นสุขไปเลย มันหดตัวเข้ามา มันก็เป็นสมาธิ

ถ้ามันอยู่กับกระดูกตลอดเวลา เพราะเป็นความชํานาญของแต่ละบุคคล หลวงปู่เจี๊ยะท่านจะให้จิตอยู่ในข้อกระดูก ให้หมุนอยู่นี่เป็นชั่วโมงๆ นะ ท่านพูดอย่างนี้จริงๆ ท่านบอกว่า ให้จิตมันอยู่ในกระดูกของเรา ทั้งแขนซ้ายแขนขวา อยู่ที่ร่างกาย ลงไปเท้าซ้ายเท้าขวา ให้มันเวียนอยู่นี่เป็นชั่วโมงๆ ถ้ามันไม่ออกได้นะ นั่นสุดยอดเลย เพราะอะไร เพราะเหมือนพุทโธๆ ที่มันไม่ออกไง เหมือนกัน ถ้าคนทําสมาธิเป็นนะ มันจะไปบริกรรมอะไรมันก็เป็นสมาธิ

แต่ถ้าคนทําสมาธิไม่เป็น มันอ้างนู่นเป็นสมาธิ ทําอย่างนี้เป็นสมาธิ มันทําอะไรเป็นสมาธิ นอนหลับก็เป็นสมาธิ เอาหัวมุดดินก็เป็นสมาธิ...สมาธิอะไรของเอ็ง มันไม่มีที่มาที่ไป มันไม่มีอะไรรองรับไง ฉะนั้น ถ้ามีรองรับ มันเป็นอันเดียวกันนั่นน่ะ

ทีนี้เพียงแต่ว่าเราเคยทําแบบนี้ได้ เราเคยนึกถึงอวัยวะชัดเจน มันสบาย มันนิ่ง จิตมันดิ่งเป็นหนึ่งเดียว แต่ตอนนี้ทําไม่ได้ ตอนนี้ทําไม่ได้ มันก็เป็นเครื่องยืนยันว่า ถ้าเราอยู่ในอวัยวะ จิตเราเคยดิ่งลง ถ้าจิตเราเคยดิ่งลง เราก็พยายามบังคับสิ เมื่อก่อนทําไมทําได้ล่ะ อ้าว! เมื่อก่อนยังเด็กๆ ก็ยังทําได้สิ ตอนนี้เป็นผู้ใหญ่แล้วรับผิดชอบมากขึ้น ปัญญามันเก่ง มันเลยทําไม่ได้

อ้าว! เราก็ต้องหาทางแยกแยะเอาสิ ถ้าเมื่อก่อนมันความเชื่อมันศรัทธา มันก็จงใจทํา มันก็ได้ใช่ไหม แต่ตอนนี้มันทําไม่ได้แล้ว ทําไม่ได้เพราะอะไร เพราะไปรับรู้เรื่องนั้น อาจารย์องค์นั้นว่าทางนั้นดีกว่า ทางนู้นว่าดีกว่า แล้วเราจะมาดักดานอยู่กับอวัยวะ มันไม่ทันสมัย ทั้งๆ ที่มันเคยทําได้นะ

การทําได้มันเป็นการยืนยันว่าสัจจะมันมี จิตมันลงเป็นสมาธิได้ แล้วเราก็เคยลงสมาธิ ถ้าเราลงสมาธิได้ นี่มันยืนยันนะ อย่างเช่นเราหาของเรา ของเราหาย ของเราถืออยู่แล้วมันหายไป เราหาของ เพราะมันหายไปจากเราเอง มันมีการหาย มันมีของนั้นอยู่ หาต้องเจอ นี่ก็เหมือนกัน จิตถ้ามันมีของมันอยู่ เวลาเราทําเคยได้ มันยืนยันว่าเราทําได้ ถ้าเราทําได้

สิ่งที่เราล้มลุกคลุกคลานเพราะเราไม่จริงเอง จะโทษหลักการภาวนาไม่ได้ โทษความไม่เอาไหนของเราเลย เพราะเราเคยทําได้ เราเคยทําได้ ทําไมตอนนี้ทําไม่ได้ มันก็คนคนเดียวกันน่ะ ถ้าอย่างนี้ปั๊บ ถ้าวงกรรมฐานนะ เวลาเราเคยทําอะไรมันจะเริ่มเข้มงวดกับตัวเองเลย เข้มงวดเรื่องผ่อนอาหาร เรื่องแยกออกไปอยู่คนเดียว ถ้าไม่ได้ เข้าป่าช้าไปเลย ที่เขาทํากันอย่างนี้ก็เพื่อควบคุมจิตให้มันใช้ได้ เพราะของเราเคยทําได้

แต่นี่ของเราเคยทําได้ แล้วสิ่งที่ทําได้ เราวางเลย แล้วเราก็จะไปอีลุ่ยฉุยแฉกเลย ไปกับทางไหนเขาชักนําไปก็ไปกับเขา แล้วเราเคยทําได้แบบนั้นไหม สิ่งที่เราเคยทํากับเขาแล้วเราทําได้ไหม แล้วสิ่งที่เราไปตามอวัยวะที่ครูบาอาจารย์สอนนี่ทําได้ ชัดเจนแล้ว มันก็จบแล้ว มันง่ายๆ เลย เพียงแต่เราโลเลเอง

“๑. หนูจะมีวิธีแก้ไขปัญหานี้อย่างไร”

หนูจะมีวิธีแก้ไขปัญหานี้อย่างไร หนูก็ต้องมีสติปัญญาแล้วถามตัวเองนะ ถามว่า เดี๋ยวถามว่าเดี๋ยวไปถามคนอื่น ถามว่า ถามตัวเอง เราจะภาวนาเพื่ออะไร ถ้าเราจะภาวนาเพื่อมรรคเพื่อผล เราก็ต้องมีสติปัญญาทําให้มันเป็นข้อเท็จจริง ถ้าเราจะภาวนาเพื่อกระแสโลก ที่ไหนเขาเฮ ที่ไหนเขาสร้างเป็นการประชาสัมพันธ์ ที่ไหนเขามีหน้าม้า ว่าอย่างนี้เลยนะ ที่ไหนเขามีหน้าม้า

เวลาเราไปนะ ถ้าไม่มีคนไป ที่นั่นจะไม่มีคนเลย พอเราเข้าไปนะ อู๋ย! จะมีรถเข้ามาเต็มเลย ฉันก็ปฏิบัติดี คนนู้นก็ปฏิบัติดี หน้าม้าทั้งนั้น แล้วหน้าม้านะ หน้าม้าปฏิบัติ เดี๋ยวจะสาวไส้ ไม่อยากสาวไส้กันเอง ถ้ามีหน้าม้า มีอะไร เราก็ไปฟังเขา แล้วเราไปตามเขาก็เข้ากระแสกับเขาไป พอเข้ากระแสเขาไป นี่ปิดอบายแล้วแหละ คนคนนี้ได้โสดาบันแล้ว แต่มีข้อกติกาอย่างเดียว ห้ามจับผิดอาจารย์นะ ถ้าจับผิดอาจารย์ เสื่อมหมดเลย

โอ้! เราได้โสดาบันนะ เราห้ามมองอาจารย์เลย ถ้าไปมองอาจารย์ เพราะอาจารย์มันผิด พอมองอาจารย์ เดี๋ยวโสดาบันจะเสื่อม กลัวโสดาบันตัวเองจะเสื่อม ไม่กล้ามองใครเลยนะ ไม่จับผิดใคร ไม่เปรียบเทียบอะไรเลย ยอมรับความเป็นโสดาบันนี้แล้วไม่กล้ามองใครเลย กลัวโสดาบันตัวเองจะเสื่อม

มีคนมาถามปัญหาอย่างนี้ไง เขาบอกว่า ในที่เขาไปปฏิบัติ คนนี้จะได้โสดาบัน คนนี้ได้สกิทาคามี แต่มีข้อแม้อันหนึ่ง ห้ามจับผิดอาจารย์ ห้ามมองอาจารย์เลยนะ ถ้ามองอาจารย์ปั๊บ โสดาบันจะเสื่อมหายเลย แล้วเรากล้าเปรียบเทียบอะไรอีกไหม เรากล้าแยกแยะภูมิธรรมในใจเราไหม เราไม่กล้าหรอก เรากลัวโสดาบันจะเสื่อม กลัวโสดาบันเราจะหายไป นี่เป็นอย่างนี้

แต่ถ้ามันเป็นจริงนะ จะเป็นโสดาบันไม่เป็นโสดาบัน เราเป็นเอง เรารู้เอง จะเป็นโสดาบันนะ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านปฏิบัติ ตอนที่ไปที่หนองผือ ตอนนั้นเป็นโรคเสียดอก จิตมันจับอารมณ์แล้วก็ปล่อย จิตมันจับอารมณ์แล้วปล่อย ความคิดมันเกิดขึ้นเลย “เอ๊ะ! อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ”

เพราะด้วยท่านเรียนเป็นมหานะ ท่านพูดให้ฟังเอง บอกเอ๊ะ! เอ๊ะ! ไม่เอา เอ๊ะ! คือสงสัย ถ้าสงสัยไม่ใช่พระอรหันต์ ไม่ใช่ๆ ไม่ใช่พระอรหันต์ ไม่ใช่พระอรหันต์ ท่านโยนทิ้งเลย แล้วท่านก็หาของท่านๆ หาของท่าน เอาจริงเอาจังของท่าน ท่านทําของท่านขึ้นมา

ทั้งๆ ที่มันเกิดขึ้นกับใจนะ มันเสวยไง แล้วปล่อย ท่านบอกว่ามันเสวย คือว่ามันจับรูป จับความรู้สึก แล้วมันก็ปล่อย ปล่อยก็โล่งหมดเลย พอจับความรู้สึกมันก็ปล่อย “เอ๊ะ! อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ” คําว่า “เอ๊ะ!” ท่านไม่เอาไง ไม่เอาเลย

แต่นี่ไม่อย่างนั้นนะ เพราะนั่งอยู่นี่มีคนมาพูดให้ฟังเยอะ คนนั้นได้สกิทาคามี คนนั้นได้อนาคามีในวัดเต็มไปหมดเลย แล้วเขาเองเขาก็ได้โสดาบัน เขาบอกว่านี่ปิดอบายภูมิแล้ว ได้โสดาบัน แต่เขาสงสัยตัวเขาเองไง เขาไม่เชื่อ เขาบอกว่า “หนูยังสงสัยอยู่นะ หนูยังสงสัยอยู่”

“ห้ามสงสัยสิ เพราะอาจารย์ให้โสดาบันแล้วสงสัยได้อย่างไรล่ะ ไม่ให้สงสัย”

นี่พูดถึง ตั้งแต่เริ่มต้น ถ้าสติเราไม่มีอํานาจวาสนาบารมี ใครพูดอย่างใด ด้วยความเราปฏิบัติกันมาทุกข์ยาก เมื่อวานเขามาถามปัญหานี้แหละ เราก็บอกว่า เหตุที่นักปฏิบัติจะหลง หลงเพราะอะไรรู้ไหม หลงเพราะปฏิบัติมา ๕ ปี ๑๐ ปีแล้วไม่ก้าวหน้า พอมีใครมาเสนอบอกว่าทางลัด มีใครมาเสนอว่าทางนี้ทางลัด ทางนี้ทางที่สะดวก ทางนี้มันมีโอกาส ทางนี้เร็วกว่า เชื่อเลย พอเชื่อไป เอ็งปฏิบัติมา ๕ ปี ๑๐ ปี เอ็งยังทําสมาธิหรือปฏิบัติได้ยาก แล้วเขาเสนอทางอะไรที่เป็นพิสดาร ไปเลย ไปอยู่กับเขา แล้วไปแล้วนะ ก็สร้างภาพจินตนาการ พอจินตนาการ เขาให้แล้ว

เมื่อวานเขามาถาม บอกเขาให้โสดาบัน เขาบอกว่าปิดอบาย แล้วเขาสงสัยตัวเขาน่ะ

ไม่ได้ ไม่เชื่อ

“ไม่เชื่อไม่ได้ อาจารย์ให้แล้ว”

เพราะอะไรรู้ไหม เพราะถ้าเขาไม่เชื่อ อาจารย์หน้าแตกไง อาจารย์ไปให้เขา แล้วเขายังสงสัยอยู่

“หนูจะมีวิธีแก้ไขอย่างไร”

ปัญหานี้เราต้องแก้ไขของเรา เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เราจะรู้จริงเห็นจริงของเรา เราเชื่อใครไม่ได้ เราเชื่อใครไม่ได้ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อใครเลย ให้เชื่อความจริงของเรา ถ้าเชื่อความจริงของเรา วิธีแก้ก็ต้องหา หาเหตุหาผลกับจิตของเรา คือสร้างกฎกติกากับใจเรา ว่าอย่างนั้นเถอะ

วิธีแก้คือสร้างกฎสร้างกติกาให้ใจเราไม่แฉลบ ไม่ออกนอกลู่นอกทาง แล้วมีความมุมานะ ความเพียรชอบ ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มีความเพียร มีความวิริยะ มีความอุตสาหะ ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมให้เป็นสัจธรรมขึ้นมากับจิตของเรา ให้เป็นประโยชน์กับเรา อันนี้เป็นทางมัคโค ทางอันเอก ทางแน่นอน

“๒. เพื่อให้สมาธิก้าวหน้า เราจําเป็นต้องใช้วิธีการภาวนาวิธีเดียวหรือหลายวิธีใน ๑ วัน เพื่อให้เกิดสมาธิ เพราะการทําหลายวิธีไม่ค่อยก้าวหน้า”

ทําก็ทําวิธีเดียว กินข้าวกินที่ปาก เวลากินข้าวมีปากเดียว ไม่ใช่ตอนนี้กินข้าวที่ปาก เย็นนี้เข้าทางหู พรุ่งนี้เข้าทางตา ไม่ใช่ มีปาก กินปากเดียว ทําสิ่งใดสิ่งหนึ่งอันเดียว สิ่งเดียว

ถ้าเราพุทโธๆ ไปเรื่อย ใน ๑ วัน ถ้าเราจะเปลี่ยนแปลงอย่างไร อย่างที่ว่าพอพุทโธไปแล้วมันเป็นลม เราเกาะลมไปเลย ถ้ากิเลสมันจะหลอกนะ พุทโธๆๆ มันเป็นลม อยู่กับลม อยู่กับลม เป็นลมไปไหนอีกล่ะ จะไปไหนอีก เรามีสติไปกับมัน แล้วถ้ามันใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ ใช้แก้ไขอะไรก็ได้ อันนี้เป็นอุบาย

คําว่า “อุบาย” อุบายมันอยู่ที่คนใช้ เราจะใช้อุบายอย่างใด เราใช้วิธีการอย่างใดอยู่ที่อุบายของเรา ถ้าอุบายของคน อุบายมันอยู่ที่ความถนัด จริตนิสัยอยู่ที่ความถนัด อยู่ที่ความชอบ ถ้าคนมีความถนัด ความชอบ อย่างเช่นอาจารย์สิงห์ทอง หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงตาชมมากเลยว่าเดินจงกรมเป็นร่องเลย แล้วหลวงปู่ชอบท่านจะนั่งทั้งวันทั้งคืนเลย หลวงปู่ชอบไม่ถนัด หลวงปู่ชอบก็เดิน อาจารย์สิงห์ทองเดินตลอด แล้วองค์ที่ชอบนั่งก็นั่งตลอด มันอยู่ที่อุบาย อยู่ที่จริตนิสัย อยู่ที่ความชํานาญ แล้วเอาตรงนี้เป็นตัวตั้ง

ไม่ใช่ว่าอยู่ที่ทฤษฎี ต้องทําอย่างนี้ๆๆ แล้วเราไม่ถนัด เราก็ต้องบังคับให้เราเป็นอย่างนั้นๆๆ แต่ถ้าเราถนัดของเรา จะปิ้งย่างเขาก็ปิ้งย่างสิ ไอ้จะต้มจะแกงมันก็ต้องใช้หม้อสิ อุบายอย่างนี้ แล้วถ้าอุบายอย่างนี้เราก็แก้ไขของเรา เราทําของเราให้เป็นประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงว่า จะทําหลายวิธีหรือวิธีเดียวใน ๑ วัน

มันอยู่ที่ความสมดุล ปฏิบัติไปแล้วนะ ถ้าเกิดมันลงแล้ว ถ้าสิ่งนั้นมันดี เอาอย่างนั้นน่ะ แล้วถ้าครั้งต่อไปมันก็ไม่ได้แล้ว ไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันเคยได้ กิเลสมันพลิกแล้ว กิเลสมันคอยดักหน้าเลย เป็นอย่างนั้นๆ มีแต่ปัญหาไปหมดเลย

แต่ถ้าเรากําหนดพุทโธไปเรื่อยๆ พอกิเลสมันเผลอนะ เดี๋ยวก็ลงอีก พอลงอีกเดี๋ยวก็เป็นอย่างนั้น เพราะหลวงตาบอกว่า ตอนท่านเรียนอยู่ ๗ ปี ๗ ปีเป็นสมาธิอยู่ ๓ หน ไปฟังเทศน์หลวงตาสิ ๗ ปี ตอนเรียนหนังสืออยู่ ๗ ปี จิตรวม ๓ ครั้ง รวมครั้งแรกดีใจ จะเอาให้ได้เลย ไม่ได้ ๗ ปี ๓ ครั้ง จิตรวม

แล้วคิดดูสิ พอท่านมาปฏิบัติจริงจัง พอปฏิบัติจริงจัง ออกมาปฏิบัติจริงจังแล้วมันไม่ใช่รวม ๓ ครั้งหรอก รวมตลอดเวลาเลย เพราะเวลามันเป็นบุคคล ๔ คู่ คู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ ไปมันยิ่งชํานาญขึ้น พอมันชํานาญขึ้น จิตมันต้องมีพื้นฐานเป็นธรรมดาเลย ถ้าออกปฏิบัติแล้วไม่ใช่ ๗ ปีรวม ๓ ครั้งนะ จิตมันอยู่ในสมาธิทั้งวันทั้งคืนเลย

เวลาฟังหลวงปู่มั่นเทศน์ บอกจิตดับไป ๓ วัน จิตดับคือมันอยู่ในสมาธิ ไม่ออกรับรู้ถึง ๓ วัน จิตอยู่ในสมาธิตลอดเลย ๓ วัน ๔ วัน ไม่ใช่ ๗ ปี ๓ หนนะ

๗ ปี ๓ หน ท่านเอามาเทียบให้ดูว่าเวลาปฏิบัติเริ่มต้นมันยากอย่างนี้ ท่านมีอํานาจวาสนา ท่านเป็นพระอรหันต์ไปแล้ว หลวงตาเป็นพระอรหันต์ไปแล้ว แต่ปฏิบัติเริ่มต้นล้มลุกคลุกคลานแค่ไหน แต่เวลาท่านทําได้จริง เวลาขณะที่มันได้เสียขึ้นไป

ฉะนั้น เวลาเราพูดถึงว่า เสวยแล้วเป็นพระอรหันต์ไม่เป็นพระอรหันต์ นั้นคืออุปสรรค คือเวลาเทคนิคที่ท่านทํา แล้วท่านเอาประสบการณ์ของท่านมาสอนพวกเรา เอาประสบการณ์ปรากฏการณ์ในหัวใจของท่านมาเทศนาว่าการ ให้เราเอาอันนั้นน่ะ เอาอันนั้นมาเป็นครู เอาประสบการณ์ของท่านนั่นน่ะ แล้วก็มาเป็นต้นแบบ

ต้นแบบไม่ใช่จํานะ ต้นแบบไม่ใช่ทําให้เหมือนนะ ต้นแบบว่าปรากฏการณ์เวลาจิตมันหลอก กิเลสมันหลอกมันเป็นอย่างนี้ แล้วเราทําของเรา ทําความเป็นจริงขึ้นมา เราจะรู้จริงของเรา อย่างนี้เอามาเป็นครู เป็นตัวอย่าง

จบ เอาอันใหม่

ถาม : ตอนนี้หนูมีประเด็นติดขัดอยู่ คือไม่สามารถแยกความคิดกับความจริงได้ เนื่องจากเป็นคนที่ฟุ้งซ่าน ติดกับความคิด ความสงสัย จนเป็นสาเหตุให้ไม่สามารถแยกระหว่างความจริงกับความคิดที่ปรุงแต่ง หนูอยากทราบว่าจะทําอย่างไรจึงจะวางจากความคิด ความสงสัย และพบธรรมชาติและแก่นของจิตเรา เพราะความคิดนั้นเป็นอุปสรรคในการมองโลกให้ถูกต้องตามความเป็นจริง และแม้กระทั่งตอนนั่งสมาธิ ความคิดก็มักจะลวงจนทําให้เป็นอุปสรรคต่อความสงบ ขอบคุณค่ะ

ตอบ : ถ้ามันเป็นความคิดไง ความคิด ความจริงกับความคิด สิ่งที่เป็นความคิด ถ้าเป็นความคิด ถ้ามันมีอย่างนี้มันพุทโธไม่ค่อยได้ คนเรานะ สัทธาจริต พุทโธๆ คือสัทธาจริต สัทธาจริตเชื่อมั่นสิ่งใดแล้วทําด้วยความมั่นใจ สัทธาจริตเป็นเอกภาพ ทําสิ่งใดความถนัดคุ้นเคย

แต่ถ้ามีความคิด มีความสงสัย ความคิดกับความจริงมันแยกมันแยะ ส่วนใหญ่ปัญญาชน ถ้าปัญญาชนไปพุทโธ กิเลสมันจะอ้างว่าไม่มีเหตุไม่มีผล อะไรก็มาพุทโธๆ กําปั้นทุบดิน ไม่มีเหตุมีผลเลย ทําแบบคนโง่ๆ

หลวงตาท่านบอกว่า เวลากําหนดพุทโธๆ ท่านให้คิดว่าเหมือนโลกนี้ไม่มีเลย โลกนี้ไม่มี มีเรากับพุทโธเท่านั้น โลกนี้จะเป็นอย่างไร ถ้ามีสัทธาจริตมันทําได้ แต่ถ้ามีความคิด มีความสงสัย มีความคิดฟุ้งซ่านอย่างนี้มันต้องใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ ความคิดคืออะไร ความคิดมันเกิดจากไหน มีสติตามความคิดไป ความคิด ความคิดมันเกิด ความคิดเหมือนไฟ โทสัคคินา โมหัคคินา ไฟมันแผดเผาตลอดเวลา แล้วทําไมเราโง่เอาไฟมาเผาตลอดเวลา ใช้ปัญญาอย่างนี้ไล่มันไปเลย เอาความคิดแก้ความคิด

ถ้าเวลาคนมีความคิด ความคิดที่มันรุนแรง เขาจะให้เอาความคิดแก้ความคิด แล้วความคิดที่มีสติมันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าความคิดไม่เป็นสติมันก็เป็นมาร มารมันก็ลากไป แต่ถ้ามีสติปั๊บ ความคิดมันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันตามของมันไป ถ้ามันแยกแยะ ถ้าใช้ปัญญาอย่างนี้มันจะแยกความคิด แล้วพอความคิดมันดับ เวลาความคิดมันคิดมานี่มันรู้เรื่องเลย แต่เวลาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ความคิดมันดับคือมันปล่อย แล้วมันรู้อยู่เฉยๆ เราจะเห็นเลยว่า อ๋อ! ความคิดมันไม่ใช่เรา นี่มันรู้มันเห็นของมันได้ถ้าปฏิบัตินะ

ถ้าปัญญาอบรมสมาธิมันมี ไปหานะ ไปหาหนังสือหลวงตา “ปัญญาอบรมสมาธิ” ไปอ่าน มีเล่มบางๆ “ปัญญาอบรมสมาธิ” ดูซิว่าวิธีทําปัญญาอบรมสมาธิทําอย่างไร ท่านเปรียบเทียบไว้ ท่านเปรียบพุทโธๆ เหมือนโค่นต้นไม้ที่โคนต้น ต้นไม้ล้มจะล้มแรงมาก แต่ถ้าปัญญาอบรมสมาธิท่านบอกว่าเลาะกิ่งมันทีละกิ่ง เลาะกิ่งมันทีละกิ่ง เลาะกิ่งมันจนทั้งต้น โค่นทั้งต้น คือลงสมาธิได้เหมือนกัน นี่คือปัญญาอบรมสมาธิ

แล้วถ้าแยกถูกแยกผิด ถ้าใช้ปัญญาอย่างนี้ขึ้นไป เราใช้ปัญญาอย่างนี้ปั๊บ ต่อไปเราจะทันความคิดเรา แล้วจะไม่ให้ความคิดหลอก แล้วไม่ให้ความคิดหลอกแล้วมันเกิดปัญญาขึ้น

อย่างที่ว่า เราอยากรู้ความจริง ความจริงกับความคิด ความจริงทางโลกนี้ มันได้ประโยชน์ ประโยชน์กับทางโลกด้วย ได้ประโยชน์กับทางธรรมด้วย ประโยชน์ทางโลกคือเรามีสติปัญญาเท่าทันโลกเขา เวลาทางธรรม ทางธรรมคือมีสติปัญญาทันความคิดเรา ถ้ามีสติปัญญาทันความคิดเรา ความคิดเรามันก็หยุด ถ้าความคิดหยุดมันก็เป็นจิตแท้ จิตแท้ ฐีติจิต นั่นคือสมาธิ แต่แป๊บเดียว แป๊บ ออกแล้ว

ปัญญาอบรมสมาธิมันปัญญาวิมุตติ มันไม่เหมือนเจโตวิมุตติ ถ้าเจโตวิมุตติเวลามันลง มันลงชุ่มเย็น มันลงแล้วมันเวิ้งว้าง มันลงแล้วมีความสุข อันนั้นเพราะพุทโธ ถ้าพุทโธเป็นอย่างนั้น พุทโธเป็นปฏิบัติแนวทางพระโมคคัลลานะ แต่ถ้าใช้ปัญญาๆ เป็นปฏิบัติแนวทางพระสารีบุตร พระสารีบุตรเป็นปัญญาวิมุตติ เวลาพระโมคคัลลานะเป็นเจโตวิมุตติ มันมีวิธีการปฏิบัติเยอะแยะเลย

มันก็เหมือนที่ว่ากําหนดพุทโธๆ วิธีการมันต่างกัน ถ้าเราทําสมาธิเป็นแล้ว วิธีการมันหลากหลายไปหมดเลย แต่ผลของมันก็คือทําเพื่อความสงบของใจ ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิถ้าพูดถึงคนทําเป็น มันรู้ว่าสมาธิเป็นอย่างไร มันเข้าใจของมันได้

ถ้าพูดถึงว่า เขาถามว่า ความคิด ความคิดกับความจริง ความสงสัยมันทําให้การปฏิบัติยากมากเลย แล้วจะทําอย่างใด

ถ้ามันทําความจริง กําปั้นทุบดินก็พุทโธ กําปั้นทุบดินก็คําบริกรรมนั่นแหละ บังคับ บังคับให้มันอยู่กับตรงนั้น ไม่ให้มันแส่ส่าย แต่ถ้ามันแส่ส่าย มันแส่ส่ายคือมันใช้ปัญญา เราก็ใช้ปัญญา ปัญญาก็คือตาข่ายของปัญญาเข้าไปตะล่อม เข้าไปไม่ให้มันออก นี่ไง เวลาปฏิบัติ ปัญญาอบรมสมาธิมันมี

ทีนี้ปัญญาอบรมสมาธิ ต้องพิมพ์ “ปัญญาอบรมสมาธิ” สักเล่มหนึ่งเนาะ เอาไว้แจก “ปัญญาอบรมสมาธิ” ของหลวงตา สงสัยต้องพิมพ์ “ปัญญาอบรมสมาธิ” มีมาแล้วมันหมด ของหลวงตาก็พิมพ์ เพราะหลวงตาเป็นคนพิมพ์เอง “ปัญญาอบรมสมาธิ” แล้วท่านอธิบาย

กรณีนี้ใช้กับปัญญาชน ปัญญาชนที่มีปัญญามาก ที่ไม่ยอมเชื่ออะไรง่ายๆ ไม่ยอมพุทโธ ข่มเขาโคกินหญ้าไม่ได้ ข่มเขาโคจิตให้ลงสู่พุทโธมันไม่ยอม ต้องใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ ใช้ปัญญาไล่เข้าไป ปัญญาไล่เข้าไป ไล่หัวใจเข้าไป พอมันเห็นโทษของมัน มันปล่อยของมัน โอ๊ะ! มันก็เป็นสมาธิ แต่แป๊บเดียว เดี๋ยวมันก็คิดอีกแล้ว ต้องทัน ทําอย่างนั้นบ่อยๆ จนมันไม่เสวยอารมณ์ มันตั้งมั่นของมัน มันจะรู้ของมันเลย แล้วถ้าเสวยก็สติปัฏฐาน ๔ เสวยคือเสวยกาย เวทนา จิต ธรรม แล้วจับได้ก็วิปัสสนาเกิดเลย นี่คือปัญญาวิมุตติ แต่ถ้าเป็นเจโตวิมุตติ พุทโธๆ เป็นเจโตวิมุตติ เพราะจิตมันสงบแล้ว แล้วเห็นกาย เห็นภาพ อันนั้นเป็นเจโตวิมุตติ ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ

นี่พูดถึงว่า แล้วหนูจะทําอย่างไร ความคิดกับความจริงไม่เป็นอันเดียวกัน แล้วทําไมหนูยากมาก ทุกข์ยากมาก

ถ้าพุทโธได้ก็พุทโธไป ถ้าพุทโธไม่ได้ต้องปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นสมถะ ไม่ใช่วิปัสสนา แต่ด้วยความเข้าใจผิดของนักปฏิบัติหลายกลุ่มมากบอกว่า “ใช้ปัญญาไปเลย พอปัญญาไปแล้วเป็นวิปัสสนา”...เป็นไปไม่ได้ นั่นล่ะสติปัฏฐาน ๔ ปลอม ปลอมเพราะจินตนาการ สันนิษฐานเอา จิตมันปลอมเพราะสันนิษฐาน สันนิษฐานจากธรรมของพระพุทธเจ้า แล้วสันนิษฐานจากการปฏิบัติ สันนิษฐานมันเป็นผลของสันนิษฐานไง แต่มันไม่เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา นั่นแหละคือปัญญาอบรมสมาธิ แล้วเวลามันเกิดวิปัสสนาเป็นอย่างไร

ครูบาอาจารย์หลายกลุ่มมากที่ไม่มีผลตามความเป็นจริง แล้วเอาสิ่งนี้มาสอนว่านั่นเป็นวิปัสสนาๆ แล้วหลวงตาท่านถึงพูดไง มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้หรอก แล้วเขาก็อ้าง อ้างถึงว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ไม่ได้สอนทําสมาธิ

หลวงตาท่านบอกว่า แล้วปัญจวัคคีย์อยู่กับพระพุทธเจ้ามา ๕ ปี ๖ ปี อยู่มา ๖ ปี ทําสมาธิอยู่ ๖ ปี แล้วทําไมต้องทําสมาธิอีก

เวลาคนมันจะตะแบงมันอ้างไปหมด อ้างว่าไม่ได้สอนปัญจวัคคีย์ทําสมาธิ เทศน์ธัมมจักฯ ไปเลย

เวลาพระพุทธเจ้าสอนใครท่านดูภูมิปัญญาของคนคนนั้นก่อน แล้วท่านสอนตามนั้น แล้วมันเป็นประโยชน์ตามนั้น

แล้วถ้าของเราถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเราจะพุทโธก็พุทโธไป ถ้ามันพุทโธไม่ได้ก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ เอวัง

๕

ปฏิบัติดูที่ใจ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒ พฤศจิกายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ไม่มีคําถามค่ะ”

ท่านคะ ดิฉันเสียใจมากที่สมเด็จพระสังฆราชสิ้นพระชนม์ ท่านเคยให้ความเมตตากับดิฉันเมื่อครั้งเป็นเด็กโง่เขลาเบาปัญญา เมื่อโตขึ้นมา ดิฉันก็เคยได้รับความเมตตาจากหลวงพ่อองค์หนึ่งที่สอนให้นั่งสมาธิ เพิ่งจะมารู้ไม่นานนี้ว่าท่านมีชื่อเสียงโด่งดังมาก สมัยนี้มีผู้คนแห่ไปวัดท่านอย่างล้นหลาม พอกลับไปนมัสการท่านอีกครั้ง ท่านก็ป่วยแล้ว ทุกอย่างในวัดเปลี่ยนแปลงไป ทั้งพระลูกวัดบางองค์และญาติโยมไม่มีความสํารวมเหมือนเมื่อก่อน

เมื่ออาทิตย์ที่แล้วดิฉันไปที่วัดป่าสันติพุทธาราม มีความรู้สึกเช่นเดียวกัน คือทั้งพระลูกวัดบางองค์และญาติโยมไม่มีความสํารวมเลย โลกเปลี่ยนไปแล้ว ถ้าเรายังออกมาพบปะผู้คนอย่างนี้จะหาความสงบจากที่ไหนคะ เพราะถ้าไม่ออกมาทําบุญอย่างเช่นในวันออกพรรษาหรืองานทอดกฐิน เราก็จะไม่ได้บุญเท่ากับการนั่งสมาธิอยู่ที่บ้านใช่หรือไม่

ตอบ : นี่คําที่เขียนมานะ เขาบอกไม่มีคําถามค่ะ แต่เขียนมารําพันว่าไปที่วัดป่าสันติพุทธาราม รู้สึกว่าพระลูกวัดบางองค์และญาติโยมไม่มีความสํารวมเลย นี่เป็นความเห็นของเขาไง ถ้าความเห็นของเขา ความเห็นของเขาถ้าเห็นตอนนี้ไง แต่ถ้าเห็นตอนที่คนยังน้อยอยู่ล่ะ ถ้าคนยังน้อยอยู่ เราก็มีเวลาควบคุมดูแลได้ แต่ในเมื่อคนมันมากขึ้น พอคนมันมากขึ้นแล้วคนมีความศรัทธา พอมีความศรัทธาเชื่อกันไปก็ปากต่อปาก

เราใช้คํานี้ประจํานะ คําว่า “พระดี พระดี ปากต่อปาก” ทีนี้คําว่า “ดี” ดีของใครล่ะ ถ้าดีของเด็ก ถ้าเด็ก ถ้าผู้ใหญ่ดี ผู้ใหญ่ก็ต้องเอาใจเด็กใช่ไหม ผู้ใหญ่ก็ต้องตามเด็กหมด แต่ถ้าดีของผู้ใหญ่ล่ะ ดีของผู้ใหญ่ ไปวัดนะ พระเรียบร้อย พระอยู่ในศีลธรรมก็ดี แต่ดีของนักปฏิบัติล่ะ

ดีของนักปฏิบัตินะ ถ้าดีของนักปฏิบัติ ดูสิ ในสมัยพุทธกาลเขาไปวัด ไม่มีพระเลย ไปถึงมีโยมอุปัฏฐากอยู่แถวนั้นเขาบอกว่าให้เคาะระฆัง พอเคาะระฆัง เห็นพระต่างคนต่างเดินมา เห็นพระต่างคนต่างเดินมา พระไม่พูดกันเลย เขาเห็นแล้วเขาก็เข้าใจของเขา นี่ไง ดีของใคร

เข้าใจว่าพระทะเลาะเบาะแว้งกัน พระไม่ถูกกัน ก็ไปฟ้ององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บอกไปวัดนั้นมา ดีมากเลย แต่เสียอย่างเดียว พระทะเลาะกัน พระไม่พูดกัน นี่ไปฟ้ององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ นั่นล่ะถูกต้อง เขาไม่ได้ทะเลาะกัน เขาสํารวมระวังของเขา เขาประพฤติปฏิบัติของเขา เขารักษาอายตนะของเขา ตา หู จมูก ลิ้น กาย เขารักษาของเขา เขาไม่คลุกคลี ไม่สุมหัวคุยกัน ไม่ฟุ้งซ่าน

นั่นเป็นความดีของใคร ถ้าความดีอย่างนั้นก็เรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น ขณะที่ว่าเราไปวัด เวลาไปวัด ถ้าเมื่อก่อนเราก็ดูแลอยู่ เพราะสมัยที่ยังมีครูบาอาจารย์อยู่ คือหลวงตาท่านมา ฉะนั้น โยมของเราจะต้องอยู่ในหลักในเกณฑ์หมด เวลามาแล้วต้องให้นิ่งหมด ให้นิ่งหมดเพราะอะไร เพราะว่าเราอยู่กับครูบาอาจารย์มา ครูบาอาจารย์ท่านรู้ ถ้ามีการคลุกคลี ถ้ามีการคลุกคลีตีโมงกัน มันจะต้องแสดงออก

ถ้าเราไม่คลุกคลีตีโมง พระเป็นพระ โยมเป็นโยม ต่างคนต่างมันมีระยะห่าง ฉะนั้น พระ หลวงตาบอกว่า โยมจะมาทะลึ่งกับพระไม่ได้ หลวงตาท่านบอกโยมจะมาทะลึ่งกับพระไม่ได้ โยมส่วนโยม พระส่วนพระ วัดไม่เหมือนบ้าน บ้านไม่เหมือนวัด แต่มันจะรักษาได้ต่อเมื่อคนที่เขาเคยมาวัดแล้วเขารู้กติกา

แต่ส่วนใหญ่แล้วคนที่มาวัดที่นี่ เพราะวัดที่นี่เพราะมันปากต่อปากกันไปไง เสาร์อาทิตย์คนจะเยอะ ถ้าคนจะเยอะ หอบลูกจูงหลานกันมา ทีนี้ก็เลยเป็นเนิร์สเซอรีเลี้ยงเด็ก หรือไม่ที่นี่ก็เป็นบ้านบางแคเลี้ยงคนชรา ก็หอบกันมา ถ้าหอบกันมา

คนชราใช่ไหม อย่างคนชรานะ หลวงตาท่านจะสังเกตว่า ถ้าคนที่มีอายุมากมาแล้วจะนั่งพับเพียบได้ไหม ถ้านั่งพับเพียบได้ ท่านพยายามจะให้ทุกคน ให้หัวใจมันมีคุณภาพมากกว่าร่างกาย คือหัวใจมันเหนือร่างกาย ถ้าหัวใจเรา เรามีความเชื่อมีความศรัทธาของเรา เราทําทุกอย่างก็ได้ นั่งพับเพียบก็ได้ กราบพระก็ได้ ทุกอย่างก็ได้ แต่ถ้าร่างกายมันเหนือจิตใจ ร่างกายมันชราภาพ จิตใจของคนศรัทธาใหม่ ศรัทธาใหม่ อู้ฮู! กว่าจะมาวัดนี่ลําบากนะ มาตั้งไกลนะ พวกนี้ในเมื่อร่างกายเขาเหนือกว่า เขาจะนั่งอย่างนั้นไม่ได้

หลวงตาท่านจะดู ดูว่าหัวใจมันสําคัญกว่าร่างกาย ถ้าหัวใจศรัทธา หัวใจมีความเชื่อ ทุกอย่างมันทําได้หมด ถ้าทําได้หมด สิ่งนั้นท่านจะคอยดูแลอย่างนี้เพื่อให้เขาเห็นคุณค่าของธรรม คุณค่าของธรรมคือคุณค่าของหัวใจ แต่ในเมื่อคนมันมากขึ้นๆ เวลาท่านออกมาโครงการช่วยชาติ ท่านผ่อนลงไปๆ ผ่อนลงไปว่าโลกเป็นใหญ่ โลกเป็นใหญ่กับธรรมเป็นใหญ่ ถ้าธรรมเป็นใหญ่แล้วทุกคนเขาต้องเคารพธรรม

เคารพธรรม เห็นไหม วัดเป็นที่อยู่ของผู้มีศีล ถ้าเราจะเข้าไปในเขตของวัด เราต้องสํารวมระวังแล้ว เราจะส่งเสียงดังก็ไม่ได้ ไม่สมควร ไม่สมควรทําเสียงดัง ไม่สมควรต่างๆ แต่เวลาคนที่เขามาแล้วเขารู้กติกาของเขา เขาก็รักษาสิ่งนี้ได้

แต่คนที่มาใหม่ล่ะ คนที่มาใหม่ คนที่มาใหม่ทุกคนมีทิฏฐินะ แล้วไม่ใช่ทิฏฐิธรรมดา ถ้าทิฏฐิของตัวเอง เพราะตัวเองเคยไปวัดทั่วไปใช่ไหม ถ้าวัดทั่วไป เข้าไป มีคนมาพูดให้เราฟังเยอะ ถ้าไปวัดไหนนะ เขาจะเชิญ เขาจะเชิญ เขาจะมีคนต้อนรับ เขาจะมีสิ่งต่างๆ ถ้าคนเขาเคยอย่างนั้นแล้ว พอเขาไปวัดไหนก็แล้วแต่ เขาก็หวังปรารถนาอย่างนั้น แล้วพอมาวัดป่าอย่างเรา เขาไม่ได้รับความปรารถนาอย่างนั้นหรอก ไม่มีสิ่งอํานวยความสะดวกอย่างนั้น

แต่ถ้าไม่มีสิ่งอํานวยความสะดวกอย่างนั้น แต่กิริยาของเขามันก็เป็นเรื่องธรรมดาของเขา เรื่องธรรมดาของเขา คือเขาจะไม่สํารวม เขาจะไม่สํารวมของเขา เขาจะไม่เข้าใจว่าวัดปฏิบัติมันต้องสงบสงัด วัดปฏิบัติเขาจะไม่ให้กระทบกระเทือนกัน แต่ในเมื่อเขาเคยชินกับที่ไปที่ไหนเขามีแต่การต้อนรับ มีแต่เรื่องปฏิสันถารทางโลกเขา สิ่งนั้นเขาทําของเขาอย่างนั้น

นี้พูดถึงเราบอกว่า มองคนมันแตกต่างหลากหลาย คน หัวใจของคนมันแตกต่างหลากหลาย ในเมื่อมันแตกต่างหลากหลาย เราต้องมองพระ มองจุดที่เป็นธรรม แต่เขาบอกว่า เมื่ออาทิตย์ที่แล้วดิฉันไปที่วัดป่าสันติพุทธาราม รู้สึกเช่นเดียวกันว่า คือพระลูกวัดบางองค์

เราจะบอกว่าให้มองที่พระ อย่าให้มองที่โยม มองที่พระ หนึ่ง โยมดีก็มี โยมที่เอาแต่ใจก็มี โยมที่มาเรียกร้องความสะดวกก็มี นั่นก็เรื่องของโยม ถ้าบอกให้มองพระ พระลูกวัดบางองค์

หลวงตาเวลาท่านไปเยี่ยมลูกศิษย์นะ ท่านไปเยี่ยมลูกศิษย์ ท่านจะไปดูข้อวัตร เวลาหลวงตาไปวัดใดก็แล้วแต่ ท่านจะดูความสะอาดในวัดนั้น ดูความสะอาดในห้องนํ้า ในห้องนํ้าในวัตรปฏิบัติของพระว่าพระอยู่ในหลักเกณฑ์หรือไม่ ถ้าพระไม่อยู่ในหลักเกณฑ์หรือว่าข้อวัตรในห้องนํ้า สิ่งต่างๆ ไม่สะอาด แสดงว่าหัวหน้าใช้ไม่ได้

หลวงตาท่านให้ดูที่หัวหน้า ให้ดูที่ผู้นํา ถ้าผู้นําที่ดี ผู้นําที่ดี เพราะผู้นําที่ดีแสดงว่ามีกฎกติกาดูแลพระในวัดนั้น ดูแลประชาชนในวัดนั้น ถ้าประชาชนในวัดนั้นเข้าไปในวัดนั้น พระหัวหน้านั้นจะต้องดูแลควบคุม ฉะนั้น ถ้าผิดมันต้องผิดที่หัวหน้า ถ้าผิดที่หัวหน้า

ทีนี้อยู่ที่หัวหน้า ปกติท่านก็ดูแลของท่าน แต่ในเมื่อคนมันมาก คนมันมาก ก่อนที่จะแจกอาหาร ในเมื่อมีเด็ก มีคนชรา มีต่างๆ เขาก็พูดคุยกันปฏิสันถารกันประสาเขา เพราะทางโลก เราเข้าใจทางโลก ทางโลกบอกว่า ๑ อาทิตย์มาเจอกันหนหนึ่ง เวลาเสาร์อาทิตย์เขาก็มาทําบุญที่นี่ เวลาจันทร์ถึงศุกร์เขาก็กลับไปทํางานที่บ้าน

อาทิตย์หนึ่งก็มาเจอกันหนหนึ่ง ใครมีอะไรในหัวใจ โอ้โฮ! คุยกันถูกคอ ถูกปากมาก แล้วมันเป็นสิ่งที่ดีมาก เพราะว่า ๑ อาทิตย์ได้มาเจอกัน มาเจอเพื่อนแท้ มาเจอเพื่อนรัก อู๋ย! มีความถูกคอกัน คุยกันเสียงลั่นไปหมดเลย

เราเข้าใจว่าอาทิตย์หนึ่งเขาก็มาเจอกันหนหนึ่ง เขาก็คุยกันขณะที่เรายังไม่ได้เทศน์ แต่ถ้าเราจะเทศน์ เพราะต้องการความสงัด เราจะเริ่มบังคับแล้ว สิ่งที่บังคับมันเป็นกิจจะลักษณะ มีหนักมีเบาไง นี่พูดถึงว่าในความเป็นอยู่ของวัดป่าสันติพุทธาราม

ที่ว่า เดี๋ยวนี้มันเสื่อมลง เดี๋ยวนี้มันไม่เหมือนก่อน

ไม่เหมือนก่อน ถ้าหัวใจเราดีนะ เรากลับมาดูที่ใจเรา ใจเราต่างหากจะดีหรือไม่ดี

ฉะนั้นบอกว่า โลกมันเปลี่ยนไปแล้ว เราต้องออกไปทําบุญ ถ้าไม่ได้เป็นวันเข้าพรรษา ไม่ได้ไปทอดกฐิน เราก็จะไม่ได้บุญ

ทําทานร้อยหนพันหนไม่เท่ากับถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง ถือศีลบริสุทธิ์ร้อยหนพันหนไม่เท่ากับมีสมาธิหนหนึ่ง มีสมาธิร้อยหนพันหนไม่เท่ากับใช้ปัญญาหนหนึ่ง ปัญญาที่มันชําแรกเข้าไปในหัวใจ ชําระล้างกิเลส อันนั้นประเสริฐที่สุด

ฉะนั้น ถ้าเราภาวนาที่บ้านได้จริง สุดยอดมากเลย เพราะมีคนถามมากว่า ทําไมต้องไปวัดไหม ต้องไปทําบุญไหม เราภาวนาที่บ้านก็ได้ ทําไมต้องไปวัดไหม

ถ้าการไปวัดมันก็ได้ฟังธรรม ได้ฟังเทศน์ ฟังเทศน์ฟังธรรมมันก็จะปลุกให้หัวใจชื่นบาน ถ้าเวลาเราปฏิบัติขึ้นมาแล้ว ธมฺมสากจฺฉา เราคุยกับนักปฏิบัติด้วยกัน ถ้าใครนักปฏิบัติด้วยกัน มันได้แง่คิด มันได้แง่คิดได้มุมมอง ทําไมคนคนนี้ทําไมเขาปฏิบัติได้ ทําไมคนคนนี้เขาทุกข์เขายาก ทําไมเขาขวนขวายมาปฏิบัติของเขา เวลาคนคนนี้ทําไมเขาภาวนาของเขาได้ สิ่งนี้มันเป็นคติธรรม ถ้าไปวัดไปวาเขาเรียกว่าคบบัณฑิต บัณฑิตมีประโยชน์ตรงนี้ แล้วอีกอย่างหนึ่ง อีกอย่างหนึ่งเวลาเราปฏิบัติไปมันติดขัด ครูบาอาจารย์เป็นคนชี้นํา คนชี้นําสําคัญมาก

เขาบอกว่า ทําไมต้องไปวัด

ทําไมต้องไปโรงพยาบาล เจ็บไข้ได้ป่วย เป็นหวัดเป็นไอไม่ต้องไปหรอก มันเป็นเอง หายเอง แต่ถ้าเจ็บไข้ได้ป่วย เราต้องหมอรักษา เราต้องไปโรงพยาบาล นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราภาวนา ถ้าจิตยังลงไม่ได้ ยังต่างๆ ไม่จําเป็นหรอก ถ้าเรามีความจริงจัง เราทําได้ แต่เวลาเราไปเห็นนิมิต เวลาจิตเราออกรู้ต่างๆ นี่เริ่มสงสัยแล้ว พอเริ่มสงสัย มันเริ่มสงสัย สงสัยแล้วถ้าเราเดินผิดทาง ไปแล้ว อย่างน้อยทําให้เสียเวลา อย่างมากทําให้ติด

จิตที่สูงกว่าจะดึงจิตที่ตํ่ากว่า ทําไมหลวงปู่มั่นท่านอยู่ป่าอยู่เขา ท่านอยู่ในป่าลึกๆ ทั้งนั้นน่ะ ครูบาอาจารย์เราต้องแสวงหา ต้องพยายามเข้าไปหาท่าน เข้าไปหาท่านเพราะต้องการตรงนี้ไง ต้องการคนที่จิตที่สูงกว่าดึงจิตของเราขึ้น ดึงจิตของเราขึ้นไง ถ้าจิตใจของเราดีนะ จิตที่เราดี นักปฏิบัติเขาดูที่หัวใจกัน ถ้าเราดีที่หัวใจนะ หัวใจเรามันกระทบ ไปวัดสันติพุทธารามแล้วมันเปลี่ยนแปลงไป เดี๋ยวนี้มันไม่สํารวมเลย

ดูใจเราสํารวมไหม ย้อนมาดูที่ใจเรา

ถ้าเราอยู่ในสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป เรายังยืนของเราได้ เรารักษาใจเราได้ ถ้าสังคมที่มันดีขึ้น จิตใจของเรา จิตใจของเราจะดีขึ้นตามเขาไหม จิตใจของเรา มันต้องดูที่หัวใจของเรา ถ้าดูที่หัวใจของเราประเสริฐที่สุด

เราไปวัดไปวาคือวัดใจ หลวงปู่ฝั้นบอกแล้ว ข้อวัตรปฏิบัติก็วัดใจของคน นี่ก็เหมือนกัน เราไปวัดก็เพื่อวัดหัวใจของเรา ถ้ามันเป็นจริงนะ เวลาจริงนะ เราเห็นแล้วเราสังเวช พอสังเวชขึ้นมามันทําให้เราตื่นตัว มันจะตื่นตัวเลย เห็นไหม ถ้าเราทําไม่ดีก็เป็นแบบนั้น ถ้าเราไม่ดูแลตัวเอง เราก็เป็นแบบนั้น

ถ้ามองสิ่งใดเป็นคติธรรม ว่าธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ จิตใจที่เป็นธรรมมองเห็นสิ่งใด เห็นใบไม้ร่วงใบหนึ่งมันยังสังเวชเลย ใบไม้เวลามันเป็นใบไม้อ่อน พอใบมันแก่ขึ้นมา มันแก่ พอมันหมดอายุมันก็ร่วงจากขั้ว แล้วมันปลิวมา เหมือนชีวิตคน ถ้าธรรมะเป็นธรรมชาติ ถ้าจิตใจของครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรม ท่านมองสิ่งใดเป็นธรรมชาติ มองสิ่งใดเป็นธรรม คือมันสะเทือนหัวใจไง มองใบไม้หลุดจากขั้ว ท่านยังปลงสังเวชเลย ชีวิตก็เป็นแบบนี้

สามเณรน้อยเป็นลูกศิษย์ของพระสารีบุตร ไปถือบาตรเป็นปัจฉาสมณะตามพระสารีบุตรไปบิณฑบาต ไปถึงเห็นนายช่าง นายช่างเขาดัดคันศร คันศรมันเป็นวัตถุ เขายังดัดให้มันตรงได้ แล้วใจของเรามันจะดัดตรงได้ไหม ถามพระสารีบุตร พอพระสารีบุตรเห็นพูดอย่างนั้น ให้กลับเลย

สามเณรอีกองค์หนึ่งไป เวลาไปเห็น เห็นเขาชักนํ้าเข้านา นํ้าไม่มีชีวิต ทําไมเขาชักนํ้าเข้านาขึ้นไปให้เป็นประโยชน์กับต้นข้าวเขาได้ล่ะ แล้วหัวใจเราควรไหม ถามพระสารีบุตรเลยว่าสิ่งที่เขาทําเพื่อประโยชน์อะไร พอมันสะเทือนใจ ให้เลยนะ บาตรพระสารีบุตรให้พระสารีบุตรไป แล้วตัวเองขอกลับกุฏิ กลับกุฏิไปก็ไปนั่งพิจารณาต่อ ไปนั่งพิจารณาการทดนํ้าเข้านา

พระสารีบุตรไปบิณฑบาตกลับมา คิดถึงสามเณรน้อย อยากเอาอาหารนี้ไปให้สามเณรน้อย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ด้วยอนาคตังสญาณ เห็นว่าสามเณรน้อยกําลังใช้สติปัญญาเป็นมหาสติ มหาปัญญา กําลังพิจารณาปฏิจจสมุปบาท การทดนํ้าเข้านากับการทดธรรมเข้าหัวใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปยืนขวางพระสารีบุตรไว้ พระสารีบุตรจะไปกุฏิของสามเณรน้อย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปยืนไว้ ไปยืนที่ทางจะไปกุฏิสามเณรน้อย ถามพระสารีบุตร ชวนพระสารีบุตรถามเรื่องธรรมะ ถามให้พระสารีบุตรตอบธรรมะ พระพุทธเจ้าเป็นคนตั้งปุจฉา พระสารีบุตรเป็นผู้วิสัชนา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนาคตังสญาณ มองสามเณรน้อยกําลังพิจารณาปฏิจจสมุปบาทอยู่ ถึงที่สุด สามเณรน้อยพิจารณาจนถึงที่สุดชําระล้างกิเลสเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปล่อยให้พระสารีบุตรเข้าไปหาสามเณรน้อย เอาอาหารนั้นไปถวายสามเณรน้อย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าดูหัวใจๆ มันได้ประโยชน์อย่างนี้

สามเณรน้อยกําลังพิจารณาปฏิจจสมุปบาทอยู่ ถ้าปล่อยพระสารีบุตรเข้าไป สามเณรน้อยจะไม่ได้เป็นพระอรหันต์ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปยืนขวางไว้เลย แล้วชวนพระสารีบุตรสนทนาธรรม ให้สามเณรน้อยพิจารณาไป นี่อยู่ในอรรถกถา เพราะตั้งแต่เช้าไง สามเณรน้อยกําลังพิจารณาปฏิจจสมุปบาท สิ่งที่ตะวันคล้อยไปแล้วนะ ด้วยบุญด้วยกุศล เพราะมันเป็นคุณงามความดี เป็นบุญกุศล เพราะนักปฏิบัติเขาดูกันที่หัวใจ สามเณรน้อยพิจารณาไปจนถึงเป็นพระอรหันต์

พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปล่อยให้พระสารีบุตรเข้าไป พระสารีบุตรเอาอาหารไปฝากสามเณรน้อย สามเณรน้อยฉันอาหารเสร็จ ตะวันไปบ่ายแล้ว ในธรรมบทเป็นอย่างนั้นเลย นี่พูดถึงถ้าดูหัวใจนะ มันจะเป็นประโยชน์

ฉะนั้น เวลาไปวัด ถ้าวัดไหนเดี๋ยวนี้มันเสื่อมไป มันเปลี่ยนไป โลกเปลี่ยนแปลงไปมันก็เรื่องของโลก แต่ถ้าหัวใจเราดีขึ้นมานะ สิ่งนี้มันจะย้อนกลับมาที่นี่

เขาบอกว่าไม่มีคําถาม เราก็ไม่มีคําตอบ ไม่มีคําตอบหรอก แต่นี้มันเป็นเรื่องสังคม ในเมื่อสังคม สังคมมันมี สังคมมีเรื่องของสังคม ทีนี้เวลามองปัญหาอย่างนี้ไป ฉะนั้นว่า ไปที่วัดสันติพุทธารามแล้วพระบางองค์ไม่สํารวมเลย

จริตนิสัย ถ้าไปที่วัดอื่นนะ พระเขาก็ยังอยู่ของเขา ยังอยู่ของเขาโดยความเคยชิน แต่เวลาพระของวัดเรา เราเองเราอยู่เป็นผู้นํา เรารู้ว่าพระในวัดหรือพระจากนอกก็แล้วแต่ เขาเกรงใจเรา เกรงใจเพราะอะไร เกรงใจเพราะถ้าผู้นําเป็นหลักที่ดี เขาเกรงใจ คําว่า “เกรงใจ” แต่ว่าพระบางองค์ไม่สํารวมเลย นั้นเขาเวลาต่อหน้าเราหรืออยู่ในสายตาของเรา เขาจะอยู่ในหลักในเกณฑ์ แต่ขณะที่ว่าเราเห็น เช่น บิณฑบาต บิณฑบาตธุดงค์ เราไปกลับ เรากลับมาสายที่สุด เราออกไปก่อนเขาเพื่อน แล้วเราก็เดินไปเดินกลับของเรา ๘ กิโลเมตร กว่าเราจะกลับมา พระเขาบิณฑบาตเสร็จหมดแล้ว ฉะนั้น ความเคยชินของคน ลับหูลับตา ลับหูลับตาเรา

พระบางองค์ไม่สํารวมเลย

เออ! เราก็รู้ว่ามันมี มันมีเพราะอะไร มันมีเพราะว่าความรู้สึกของคน ความรู้สึกของคนมันควบคุมยาก มันก็คิดว่ามันควบคุมดีแล้วไง แต่คนอื่นเห็นน่ะ ในความรู้สึกของคนมันควบคุมยาก ฉะนั้น ถ้าต่อหน้ามันก็กลัว แต่ถ้าลับหลังมันก็มีแสดงออกบ้าง

แต่นักปฏิบัติมันต้องดูใจของตัว ถ้านักปฏิบัติไปดูอย่างนั้น ดูอย่างนั้นแล้วติดใจอย่างนั้น มันก็เป็นอย่างนี้ไปหมด เพราะโลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ ติฉินนินทา สรรเสริญนินทา มันมีของมันอยู่อย่างนี้ ถ้ามีของมันอยู่อย่างนี้ มันเป็นปัญหาสังคม มันไม่ใช่ปัญหาในการปฏิบัติ

ถ้าปัญหาในการปฏิบัติ เหมือนกัน เหมือนคนไข้ หมอให้ยา ให้ยาตามอาการนั้น ถ้าให้ยาตามอาการนั้น ถ้ามันผิด ให้ยาผิด แพ้ยา ช็อก ถึงกับเสียชีวิตได้ นี่ก็เหมือนกัน ในการปฏิบัติมันสําคัญตรงนั้น ถ้าสําคัญตรงนั้นนะ กลับมาดูที่ใจ เพราะเขาไม่พร้อม ถ้าเขาพร้อม เขาต้องดูแลใจเขาได้

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาอนุปุพพิกถา เรื่องของทาน ให้เขาเรื่องสวรรค์ เรื่องเนกขัมมะ นั้นจิตใจเขาพร้อม

แต่นี้เขาว่า พระบางองค์ยังไม่สํารวม เขายังแสดงกิริยา คือว่าเขายังไม่พร้อม แล้วยังไม่พร้อม เราให้ยาไป ยามีคุณค่าไหม คนไม่เจ็บไข้ได้ป่วย เราให้ยาไป เสียดายยา ยานั้นเขาให้เวลาคนป่วยที่มันจําเป็นจะต้องใช้ยานั้น ยาแพงนะ ต้องเสียเงินนะ แล้วใช้อีลุ่ยฉุยแฉกไม่ได้

ฉะนั้น ถ้าคนเขาไม่พร้อม ไม่พร้อมก็ต้องให้เขาปรับตัวเขา ถ้าเขาปรับตัวเขา เขาพร้อมของเขา แล้วถ้าเขาต้องการสิ่งนี้ ฉะนั้น ต้องการสิ่งนี้ เขาถึงจะเป็นพระที่สํารวม พระที่เราเชิดชู พระที่เราเคารพนับถือ ถ้าเป็นอย่างนั้น เราจะเห็นอย่างนั้น ฉะนั้น ไม่มีคําถามก็ไม่มีคําตอบเหมือนกัน แต่ปฏิบัติเขาให้ดูที่ใจ

ถาม : เรื่อง “ดูกระดูก”

เดิม เวลาเดินจงกรมหรือนั่งสมาธิจะชอบดูกระดูกตัวเองอยู่นาน จนพบพระรูปหนึ่งบอกให้ดูจนเป็นไตรลักษณ์ เลยกลับไปดูเผากระดูก (ศพ) แล้วเหลืออะไร เมื่อเห็นแล้วก็ไม่เพลินอีก ตอนนี้เพลินกับพุทโธและดูอสุภะถูกไหมคะ

ตอบ : การปฏิบัตินะ เริ่มต้น การปฏิบัติเริ่มต้น ถ้าทําความสงบของใจ มีการทําความสงบของใจ ๔๐ วิธีการ การทําความสงบของใจมันมีวิธีการหลากหลาย มีวิธีการหลากหลายเพื่อจริตนิสัยของคนที่หลากหลาย คนเรามีความชอบ ความไม่ชอบ มีจิตที่ลําเอียง จิตที่มีความเข้มข้นอย่างใด จิตของคนมันหลากหลาย ฉะนั้น การทําความสงบของใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้ถึง ๔๐ วิธีการ ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปิดกว้างมากเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องการรื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อสัตว์ขนสัตว์คือรื้อสัตว์ขนสัตว์ในหัวใจของเรา

ฉะนั้น สิ่งที่จะรื้อสัตว์ขนสัตว์ สัตว์ตัวนั้นต้องพร้อมที่จะให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อยกไป ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ยกจิตดวงนั้น จิตดวงนั้นพุทธานุสติ พุทโธๆๆ จนจิตนั้นเป็นพุทโธ มันเข้ากระแส ถ้าจิตเป็นสัมมาสมาธิ ฉะนั้น ทําความสงบของใจมันหลากหลายมาก

ฉะนั้น การหลากหลาย ให้จิตเข้ามา จะพุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ มรณานุสติ นึกกระดูก อัฐิๆๆ นึกกระดูก นึกสิ่งใดก็ได้ แต่ต้องนึก เพื่อให้จิตใจนั้นสงบระงับเข้ามา ถ้าสงบระงับเข้ามา จะรื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อหัวใจขนหัวใจ ขนบุญกุศลสิ่งที่เป็นความสุข ความดีงาม จะรื้อสัตว์ขนสัตว์แบบนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เราจะทําความสงบของใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปิดกว้าง ทีนี้การเปิดกว้าง เราก็ปฏิบัติของเรา เราก็พุทโธของเรา กําหนดลมหายใจก็ได้ ทําสิ่งใดก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ ทําสิ่งใด ๔๐ วิธีการ แต่มันแตกแขนงออกไป นี่ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้ว

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า เขาเดินจงกรม นั่งสมาธิ ชอบดูกระดูกตัวเอง ดูกระดูกตัวเอง มันก็ถูก ถ้าเราดูกระดูก อัฐิ มันก็ถูก ทีนี้มันก็ถูก “จนไปเจอพระรูปหนึ่งท่านบอกให้ดูจนเป็นไตรลักษณ์” บอกให้ดูจนเป็นไตรลักษณ์ ถ้ามันจะเป็นไตรลักษณ์จิตมันต้องสงบก่อนไง

ฉะนั้นบอกว่า พอเรามาเผากระดูก เขาใช้คําว่า “กลับมาเผากระดูกจนมันไม่มีสิ่งใด เลยกลับไปเพลินกับพุทโธต่อ” นี่มันเป็นความกังวล ถ้าเราดูกระดูกของเรา เราใช้จิตอยู่ในกระดูก อยู่ในกระดูกของเราให้มันอยู่ได้นานๆ มันก็สงบเข้ามาเหมือนกัน ทีนี้เราไปเผาเลย ก็หมดเหมือนกัน พอหมดเหมือนกัน เราก็มาเพลินในพุทโธ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้ามันสงบแล้ว พอมันสงบ เราก็อยู่กับความสงบนั้น ถ้ามันนึกพุทโธได้ก็นึกพุทโธต่อไป

ถ้าจิตสงบแล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา ออกฝึกหัดใช้ปัญญาในอะไร ออกฝึกหัดใช้ปัญญาในชีวิตประจําวันเรานี่แหละ ชีวิตนี้เกิดมาทําไม ชีวิตนี้อยู่เพื่ออะไร ชีวิตนี้มาจากไหน พิจารณาเข้าไปบ่อยครั้งเข้าๆ

เราจะบอกว่า ถ้าจิตสงบแล้วมันต้องยกขึ้นใช้วิปัสสนา ถ้าจิตมันสงบ สงบใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นสมถะเข้ามา มันปล่อยวางเข้ามามีความสุข

นี่เขาเพลินมากตอนนี้ พอเห็นแล้วมันเพลินมาก ตอนนี้เพลินกับพุทโธและดูอสุภะไป ทําต่อไปนี่ถูก ถูกในขั้นของทําความสงบของใจ ถ้าทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบแล้ว ถ้าใจสงบแล้วมันมีจิตจริง จิตจริงคือจิตที่สงบระงับ จิตที่สงบระงับแล้วถ้ายกขึ้นใช้ปัญญามันจะเป็นภาวนามยปัญญา แล้วพอมันเป็นภาวนามยปัญญา อาการ รสของธรรมๆ มันจะแตกต่างกับที่ว่าเราเพลินในพุทโธนี้

ขณะที่เราเพลินในพุทโธ ตอนนี้เพลินในพุทโธมากเลย แต่ถ้าจิตมันเสื่อมนะ เครียดกับพุทโธมากเลย จากที่เพลินกับพุทโธ เพราะมันสงบระงับ มันอยู่กับพุทโธด้วยความสุข แต่ถ้าจิตมันฟุ้งซ่าน พุทโธมันเป็นของแสลงเลย มันทุกข์มันยาก มันไม่ยอมทํา มันโต้มันแย้ง นี่มันมีเจริญแล้วเสื่อม

ทีนี้พอถ้าจิตมันเพลินกับพุทโธคือมันสงบระงับ มันดีขึ้นมาแล้ว ฉะนั้น ถ้ามันออกฝึกหัดใช้ปัญญานะ เวลาไปดูอสุภะ เขาบอกตอนนี้เขาเพลินในพุทโธ เพลินในอสุภะ ถูกไหม

ดูอสุภะต่อเนื่องไปๆ ถ้าจิตมันจริง มันเห็นกายจริง แล้วมันพิจารณาจริง เวลาถ้ามันปล่อยจริงนะ นี่รสของธรรม รสของปัญญา รสของมีสมาธิเป็นพื้นฐานแล้วเกิดปัญญา รสของมันจะแตกต่าง พอรสแตกต่าง เราจะรู้ได้ไง เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ปัจจัตตัง หมายความว่า ถ้าจิตสงบ เราก็รู้ว่าความสงบเป็นอย่างนี้ นี่คือสมาธิ

แต่เราฝึกหัดใช้ปัญญา ใช้ปัญญาไปแล้ว เวลามันใช้ปัญญามันพิจารณาของมันไป เวลามันปล่อยวาง เราจะรู้เลยว่าถ้าใช้ปัญญามันจะมีความสุขอย่างนี้ ถ้าความสุขอย่างนี้ อย่างนี้ ปล่อยอย่างนี้จนคนเข้าใจว่านี่เป็นธรรมๆ แต่ความจริงมันยังไม่ใช่ มันเป็นตทังคปหาน

พิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไป เวลามันขาด มันรู้ของมันได้ไง นี่เป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกเป็นแบบนี้ ฉะนั้น เป็นแบบนี้ การดูกระดูกถูกต้อง ถูกต้อง เขาว่าถูกไหมคะ ถูก ทําต่อไปเถอะ เพราะคําว่า “ถูก” ถ้าทําสมถะ เริ่มต้นคนที่ทํามันมีความฟุ้งซ่าน มันปฏิบัติแล้วไม่ได้ผล อย่างนี้มันก็ไม่ถูก เพราะว่ามันไม่ได้ผลไง

แต่เวลาจิตมันสงบถูกไหม ถูก ถ้าถูกแล้วทําไมคนติดล่ะ ถ้าถูกแล้วมันต้องถูกตลอดไปสิ...ถูก ถูกในขั้นของสมถะ แต่ถ้าจิตมันจริงแล้วมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง อย่างนี้ถูกในการวิปัสสนา ถ้าถูกในวิปัสสนาแล้ว วิปัสสนาถูกแล้วมันต้องถูกต่อไปสิ...มันจะผิด ผิดตรงไหน ผิดที่มันพิจารณาแล้วมันเป็นตทังคปหาน มันปล่อยชั่วคราว มันปล่อยแล้วมันไม่ถึงเป้าหมาย มันปล่อยกึ่งๆ กลางๆ อย่างนี้มันผิด

มันผิดก็ต้องซํ้าๆๆ เข้าไป พอซํ้าเข้าไปมันขาด มันถูก พอถูกแล้วมันก็ต้องถูกต่อไป นี่ผิด ผิดเพราะอะไร ผิดเพราะมันต้องยกขึ้นสู่สกิทาคามิมรรค ยกขึ้นสู่สกิทาคามิมรรคมันต้องเป็นมรรคอีกระดับหนึ่ง เวลามันจะยกขึ้นได้ ยกขึ้นไปถูกไหม ถูก ถ้าถูกแล้วถ้าหลงก็ผิด แต่ถ้าพิจารณาถึงที่สุดมันก็ถูก

การถูกและผิดมันเป็นขั้นตอน จิตที่สูงกว่าจะดึงจิตที่ตํ่ากว่าเป็นชั้นเป็นตอน บุคคล ๔ คู่ไง คู่ที่ ๑ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล บุคคล ๔ คู่ ถ้าเราเดินถูกต้องดีงามขึ้นไปมันก็เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ฉะนั้น คําว่าถูกว่าผิด ถูกของใคร ถูกผิดมันถูกผิดระดับไหน ถ้าถูกผิดระดับพื้นฐาน ถ้าเริ่มต้นโดยพื้นฐานถ้าเราปฏิบัติ อะไรก็ได้ หลวงตา ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า ทําอย่างไรก็ได้ขอให้มีสติ มีสติกําหนดอะไรก็ได้ ขอให้มีการกําหนด มีปัญญาอบรมสมาธิ อย่าเร่ร่อน อย่าปล่อยวาง

ถ้าขาดสติ หลวงตาท่านบอกว่า ถ้าขาดสติ การทําความเพียรนั้นถือว่าเป็นมิจฉาหมด แต่ถ้ามีสติขึ้นมา มีสติ ถ้ามีสติ สติกําหนดในอะไร ถ้าสติกําหนดในอะไรมันก็กําหนดของมัน มันมีคนทํางาน มันมีงานทํา มันมีการพิจารณาของมัน มันมีปัญญาของมัน ถ้ามันปล่อยวางเข้ามา มันทําอย่างนี้ถูก ถ้าถูกขึ้นมา มีสติสัมปชัญญะ ถูก ถูกแล้วปฏิบัติไป ถ้ามันถูกแล้วมันก็เป็นการปฏิบัติเพื่อความสุขความสงบ แล้วถ้ามันจะเป็นโสดาปัตติมรรค มรรคคือว่าเริ่มภาวนาเป็น มันก็เป็นอีกขั้นตอนหนึ่ง

ฉะนั้นว่า “มีพระรูปหนึ่งบอกให้ดูจนเป็นไตรลักษณ์”

จะเป็นไตรลักษณ์หรือไม่เป็นไตรลักษณ์มันต้องจิตสงบก่อน พอจิตสงบแล้วพิจารณาไปมันถึงรู้ว่าเป็นไตรลักษณ์ แล้วเป็นไตรลักษณ์จะเป็นอย่างไร

ถ้าเป็นไตรลักษณ์นะ เป็นไตรลักษณะมันปล่อย มันชั่วคราวๆ ตทังคปหาน แต่ถ้ามันเห็นตามความเป็นจริงนะ เวลามันปล่อยของมัน เวลาสังโยชน์มันขาด เห็นตามความจริงอันนั้นมันจะเป็นความจริง ถ้าความจริงอันนั้น

เขาว่าการดูกระดูกถูกไหม ถูก ถูกหมดแหละ ให้ทําไปก่อน ทีนี้พอทําไปแล้วมันติดขัดอย่างใด นั่นล่ะที่บอกว่าเวลาปฏิบัติแล้วต้องไปวัดไหม ต้องไปวัดไหม เวลาปฏิบัติไปแล้วถ้ามันติดขัดอย่างใด

แต่ถ้ายังไม่ติดขัด มันไม่มีปัญหาอะไรติดขัดจะไปตอบอะไร ยังไม่มีปัญหาอะไรเลย เขาว่า “ตอนนี้หนูเพลินในพุทโธมาก” เห็นไหม มันไม่มีปัญหาอะไรเลย มันมีแต่ความสุข เออ! มีความสุขก็ถูก ทําไปเลย

แต่ถ้ามันติดขัด มันทําไปแล้วมันไปไม่ได้ หรือทําไปแล้วจะไปเห็นอะไรแล้วตกใจ เห็นสิ่งใดแล้วมันทําให้เราไม่แน่ใจ ถึงตอนนั้นถึงมีครูมีอาจารย์คอยบอกคอยชี้ให้เราพัฒนาขึ้นไป แต่ถ้าตอนนี้ดูกระดูก ถูกไหม ถูก แล้วตอนนี้พิจารณาไปแล้ว อยู่กับพุทโธมันเพลินมาก ถูกไหม ถูก ดูสิ่งใดถูก

แต่ถ้าเป็นปัญหาอื่น ปัญหาอื่น หมายความว่า เวลาถูกๆ เวลาคนไปคุยกับผู้ปฏิบัติที่สูงกว่าเขาก็บอกว่ามันควรละเอียดกว่านี้ ฉะนั้น เวลาเราทําสิ่งใดอย่าไปเอาของคนอื่นมาเทียบเคียง คนที่ปฏิบัติยังไม่ได้ถึงระดับนี้เขาก็ไม่เชื่อเรา คนที่เขาสูงไปกว่านี้เขาก็บอกว่าเราเพิ่งปฏิบัติใหม่ ฉะนั้น วุฒิภาวะ แม้แต่จริตของคนมันก็ไม่เหมือนกัน การปฏิบัติของคน อุปสรรคของคนไม่เหมือนกันหรอก แม้แต่จิตดวงเดียวเดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย บางทีปฏิบัติดี ดีมากๆ เลย เวลามันเสื่อมแล้วเดี๋ยวมันก็ร้าย

จิตเราเองนะ อุบายเก่าใช้ไม่ได้ อุบายเก่าถ้ามันใช้ กิเลสมันรู้ทัน เราเคยใช้อุบายอย่างนี้แล้วได้ผล จะใช้อีกกิเลสมันหัวเราะเลยว่าทําไมเราเอาอุบายเดิมมาหลอกกิเลสตัวเก่า กิเลสมันรู้อยู่แล้วน่ะ อุบายเราต้องเปลี่ยนตลอด พลิกแพลงเป็นใหม่ๆ เป็นปัจจุบัน เป็นสดๆ ร้อนๆ ตลอด ถ้าสดๆ ร้อนๆ กิเลสมันคิดไม่ทัน เออ! มันก็ลงได้ มันก็เบาได้ มันก็สงบระงับได้ แม้แต่จิตดวงเดียว จิตของเราแท้ๆ มันยังต้องมีอุบายเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา แล้วจิตของคนมันหลากหลายมาก

ฉะนั้น เวลาที่ว่าถูกไหม ถูกหรือผิด ถูกหรือผิด มีคนโต้แย้งกันมาก ทีนี้ถูกหรือผิดมันอยู่ที่วุฒิภาวะ อยู่ที่ระดับของเรา ถูกหรือผิดขั้นของมัน ถ้าขั้นอย่างนี้ถูกก็ถูกของมัน เวลาพัฒนาไปแล้ว แล้วสูงขึ้นไปมันต้องละเอียดกว่านั้น เช่น สติ มหาสติ ปัญญา มหาปัญญา มันมีหลายระดับของมัน ครูบาอาจารย์จะรู้

แต่ทางวิทยาศาสตร์มันเหมือนกับทําตามวิทยาศาสตร์ ต้องอย่างนี้ตลอดไป แก้กิเลสไม่ได้หรอก กิเลสมีหนักมีเบา มีซับมีซ้อน กิเลสมันมีพลิกมีแพลง ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไปแล้วมีอุปสรรค ถึงตอนนั้นเราค่อยถามมาใหม่เนาะ ตอนนี้บอกว่าถูกไหม ถูก เอวัง