คํานํา

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ได้เมตตาตอบปัญหาธรรมอย่างผู้รู้จริง กรณีมโนมยิทธิ หรือฤทธิ์ทางใจ ที่สอนในสังคมไม่เกี่ยวกับอริยสัจ เพราะไม่ได้พูดถึงมรรค แต่เป็นเรื่องการตลาด เป็นเรื่องเพ้อฝัน มโนมยิทธิต้องน้อมใจออกไปพิจารณาอริยสัจถึงจะเป็นมรรค ดังที่องค์พระบรมศาสดาตรัสไว้ว่า “ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล” และทรงสอนให้พึ่งตัวเอง ให้ถือตัวเอง ไม่ให้ถือมงคลตื่นข่าว

ในการปฏิบัติ เรื่องความฝันไม่ใช่ความจริง ต้องทําด้วยตนเอง ให้เป็นสัจจะความจริงถึงจะไม่เป็นการเพ้อฝัน ส่วนจิตขึ้นกับ กมฺมพนฺธุ มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ จึงมีอํานาจวาสนาแตกต่างกันไปตามกรรม เมื่อปฏิบัติแล้วจะต้องพบอุปสรรค จึงจําเป็นต้องมีครูบาอาจารย์ผู้รู้จริงคอยเมตตาสั่งสอน ดังที่ “วงกรรมฐานติดครู”

การรวมรวมตอบปัญหาธรรมในหนังสือเพ้อกับฝัน หากผู้สนใจภาวนาได้ศึกษาจะได้รับประโยชน์เป็นอันมาก เพราะทําให้ทราบการเริ่มต้นสําคัญมาก ต้องตรง “ต้นคด ปลายตรงไม่มี” ส่วนการหลับรู้ หลงรู้ เป็นมิจฉาสมาธิ ต้องตื่นรู้ ต้องมีสติสมบูรณ์จึงเป็นสัมมาสมาธิ ขณะบริกรรมพุทโธเกิดความอึดอัด เกิดอาการต่างๆ อุปมาตะกอนในนํ้า ก็ไม่ทิ้งพุทโธ รวมทั้งทราบอุบายวิธีแก้การตกภวังค์ วิธีการเจริญสมถะ – วิปัสสนากรรมฐานที่ถูกต้อง และทําให้ทราบว่า “พุทโธ” สําคัญมาก ดังที่หลวงปู่มั่นสั่งเสียไว้ “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ รับประกันไม่เสีย”

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
กรกฎาคม ๒๕๖๐

๑

เพ้อกับฝัน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๔ สิงหาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อยากฟังชัดๆ เรื่องมโนมยิทธิ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ โปรดเมตตาศิษย์ผู้มืดบอด กระผมเองด้อยปัญญาไม่อาจวินิจฉัย ทราบมาว่าหลวงพ่อเคยผ่านไปศึกษาทางนั้นมาช่วงเริ่มต้น ประเด็นคือท่านองค์หนึ่ง มีพระหลายองค์บอกว่าท่านเป็นพระที่มีบารมีสูง หลายท่านว่ากันว่าท่านเป็นพระอรหันต์ ซึ่งพระที่บอกว่าท่านเป็นพระอรหันต์ก็เช่นพระอีกองค์หนึ่งซึ่งหลวงตามหาบัวท่านก็บอกว่าเป็นเพชรนํ้าหนึ่ง เกล้ากระผมจนด้วยปัญญา แล้วแต่หลวงพ่อจะเมตตาพิจารณาตอบหรือไม่ก็ได้ ตามเห็นสมควร กราบขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : เรื่องมโนมยิทธิ พูดถึงตามสัจจะความจริงเลย มโนมยิทธิมันก็มี มีอยู่ในพระไตรปิฎก มโนมยิทธิ แต่มโนมยิทธิ มโนคือใจ มโนมยิทธิคือฤทธิ์ทางใจ ถ้าฤทธิ์ทางใจมันเกี่ยวกับการปฏิบัติไหมล่ะ มันเกี่ยวกับการปฏิบัติหรือไม่เกี่ยวกับการปฏิบัติ ถ้ามันเกี่ยวกับการปฏิบัตินะ คนที่มีปัญญาเขาจะรู้ของเขา แต่ถ้าคนไม่มีปัญญา อย่างเช่นพระองค์นี้มีบารมีมาก มีต่างๆ สิ่งนี้เวลาพระที่ปรารถนาเป็นโพธิสัตว์นะ มีบารมีแล้วทําสิ่งใด โอ้โฮ! จะมีประชาชนนับถือศรัทธาเยอะมาก แล้วพูดสิ่งใดเป็นวาจาศักดิ์สิทธิ์ด้วย วาจาศักดิ์สิทธิ์เพราะอะไร เพราะท่านทําบารมีของท่านมามาก

พระโพธิสัตว์แต่ละองค์แตกต่างกัน เช่น เริ่มต้นตั้งแต่สร้างบารมี หรือสร้างบารมีมามากขึ้นมาบารมีจะใหญ่มาก พอบารมีใหญ่ขึ้นมาเขาจะรู้ของเขา เขามีฌานโลกีย์ของเขา เขาจะรู้สิ่งต่างๆ รู้อย่างนั้นมันก็มีความผิดพลาด มีความไม่จริงรวมอยู่ด้วย เพราะยังมีกิเลสอยู่ คนมีกิเลสอยู่ จิตใจถ้ามันสะอาด จิตใจมีกําลังมันก็มองสิ่งนั้นได้ชัดเจน ถ้าจิตใจของเรางานพะรุงพะรัง สิ่งนั้นมันก็ไม่ชัดเจน นี่พูดถึงว่าผู้ที่สร้างบารมี ฉะนั้นถึงว่า ถ้าท่านมีบารมีมาก มีบารมีมากสิ่งนี้มันวัดกันไม่ได้ สิ่งนี้มันวัดกันถึงสัจจะความจริงไม่ได้ ถ้าวัดกันถึงสัจจะความจริง

มโนมยิทธิ มโนมยิทธิฤทธิ์ทางใจ ฤทธิ์ทางใจถ้ามีกําลัง ฤทธิ์ทางใจเปรียบเทียบ เปรียบเทียบฤทธิ์ทางใจของพระเทวทัต พระเทวทัตก็มีฤทธิ์ทางใจ ถ้าไม่มีฤทธิ์ทางใจจะเหาะเหินเดินฟ้าได้หรือ จะแปลงตัวเองไปเป็นงูไปพันหัวของอชาตศัตรูได้หรือ

แล้วเวลามโนมยิทธิของพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะก็มีฤทธิ์ทางใจเหมือนกัน แต่มีฤทธิ์ทางใจของพระโมคคัลลานะ เพราะพระโมคคัลลานะท่านได้ชําระล้างกิเลสของท่านไปหมดแล้ว ฤทธิ์อันนั้นก็เลยเป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์เพราะอะไร เพราะจิตใจของพระโมคคัลลานะท่านส่งเสริมทําเพื่อศาสนา แต่เทวทัตทําเพื่อตัวเอง เพราะอะไร เพราะอยากให้คนเชื่อถือศรัทธา อยากให้คนรู้จัก ก็ด้วยกิเลส มโนมยิทธิ เห็นไหม

แต่พอเวลาพระเทวทัตปรารถนาจะปลงพระชนม์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฤทธิ์นี้หายหมดเลย พอฤทธิ์นี้หายหมดไปเพราะเสื่อมลาภ เทวทัตเสื่อมลาภ ให้ลูกศิษย์ของตัวเองไปขออาหารจากญาติพี่น้องมา แล้วฉันเป็นคณโภชนะคือฉันร่วมวง สมัยนั้นฉันร่วมวง ฉันร่วมวงก็ฉันเหมือนกับในสมัยชมพูทวีปเขากินอาหารกันอย่างนั้น แล้วมีคนเขาไปเห็น ไปฟ้ององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

พระเทวทัตเสื่อมลาภ ให้ลูกศิษย์ของตัวไปหาญาติพี่น้องเอาอาหารมากินกัน มากินกันเพราะอะไร เพราะเสื่อมลาภ เสื่อมไปหมดเลย พอปรารถนาจะปลงพระชนม์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะทําสงฆ์ให้แตกแยก นี่ไง นี่ก็มโนมยิทธิเหมือนกัน เพราะเขามีฤทธิ์ทางใจเหมือนกัน

มโนมยิทธินะ ในหลักความจริงนะ มโนมยิทธิเข้าฌานสมาบัติได้เข้มแข็งมาก ได้แก่กล้ามาก แล้วน้อมใจนี้ออกไปพิจารณาอริยสัจ ถ้าน้อมใจไปพิจารณาอริยสัจนะ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ นั้นถึงจะเป็นมรรค

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดกับสุภัททะใช่ไหม สุภัททะไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง บอกว่าเขามีปัญญามาก บอกว่าศาสนาไหนก็ดี แล้วในปัจจุบันนี้ลัทธิไหนก็ดี คําสอนใครก็ดี องค์ไหนก็สอนถูกต้องหมด ก็ไปถามครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง

“ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “เธออย่าถามให้มากไปเลย ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล”

แนวทางปฏิบัติไม่มีมรรค ถ้าแนวทางปฏิบัติถ้าไม่มีมรรค ผลมันไม่มี มโนมยิทธิเป็นฤทธิ์ทางใจ แต่เข้าอริยสัจไหม มโนมยิทธิมันก็เหมือนกับอภิญญา ๖ ไง อภิญญาที่ ๖ รู้ว่ากิเลสสิ้นไป แล้วสิ้นอย่างไร

ถ้ามันไม่เข้าสู่มรรค ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ถ้าศาสนาไหนไม่มีมรรค มรรคคืออะไรล่ะ ปัญญาชอบ งานชอบ เพียรชอบ สติชอบ มรรค ๘ ถ้าศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล แต่มโนมยิทธิ อภิญญา ๖ มันเป็นฤทธิ์ทางใจๆ แต่ฤทธิ์ทางใจก็ต้องเข้าสู่มรรค เข้าสู่มรรค แล้วมรรคอยู่ไหน

สิ่งที่เป็นจริงอยู่นี่นะ สิ่งที่ว่าเป็นจริงๆ ดูสิ หลวงปู่มั่นมี เพราะหลวงปู่เจี๊ยะท่านถามหลวงปู่มั่นเอง เพราะหลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้เราฟังเอง บอกว่าอภิญญา ๖ มันแก้กิเลสได้ไหม หลวงปู่มั่นบอกไม่ได้ หลวงปู่เจี๊ยะท่านสนิทมากนะ เพราะท่านอุปัฏฐากอยู่ เหมือนพ่อกับลูกเลย เพราะหลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้เราฟังเองเลย แล้วหลวงปู่เจี๊ยะก็ถาม พอหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ปั๊บ ท่านเอ็ดปั๊บ หลวงปู่เจี๊ยะก็นวดเส้นไปก่อน พอสักพักหนึ่งก็ถามอีก “แล้วถ้าอภิญญา ๖ แก้กิเลสไม่ได้ แล้วหลวงปู่มั่นทําทําไม”

ท่านบอกว่า “เอาไว้สอนคน เอาไว้เป็นเครื่องมือสอนคน เอาไว้เป็นเครื่องมือ”

คําว่า “เครื่องมือ” เพราะคนเขาอยากให้รู้ว่าเรารู้จักเขา เรารู้ความรู้สึกนึกคิดของเขา ทุกคนก็อยากให้ทุกคนรู้ว่าเราคิดอะไร เห็นไหม ท่านเอาไว้เป็นเครื่องมือสั่งสอนคน สั่งสอนเข้าสู่ไหนล่ะ สั่งสอนเข้าสู่ไหน สั่งสอนเข้าสู่มรรคไง

ทาน ศีล ภาวนา เราเสียสละกัน เราทําคุณงามความดี เข้าถึงเป็นความดีไหม เข้าสู่ความดี ความดีอย่างใด ความดีพื้นฐานของสังคมมนุษย์ใช่ไหม ความดีของพระอริยเจ้าใช่ไหม ความดีของพระโสดาบัน ความดีของพระสกิทาคามี ความดีของพระอนาคามี ความดีของพระอรหันต์แตกต่างกัน โสดาปัตติมรรค บุรุษ ๔ คู่ เป็นบุรุษ ๘ บุรุษ ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล นี่ไง มันก็แตกต่างแล้ว ความรู้ความเห็นมันจะแตกต่างมาก แล้วครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นความจริงขึ้นมา หลวงปู่มั่น หลวงปู่ตื้อ หลวงปู่ฝั้น หลวงปู่ชอบ มีหมด สิ่งที่ว่ามี

แล้วพระองค์นี้ที่บอกว่ามโนมยิทธิเขามีฤทธิ์มีเดช เขามีบารมี เขาสอนอะไร เขาสอนอะไรล่ะ เขาพูดถึงเรื่องมรรคไหม มันไม่พูดถึงเลย ไม่พูดถึง แล้วบอกว่า พระองค์หนึ่งที่เขาว่าเป็นพระอรหันต์ ก็ว่าท่านเป็นพระอรหันต์ แม้แต่หลวงตาก็ว่าท่านเป็นพระอรหันต์ หลวงตาว่าเพชรนํ้าหนึ่งๆ

เพชรนํ้าหนึ่งโดยความเป็นจริงก็มี แต่สุดท้ายแล้วเวลาหลวงตาท่านชราภาพ เพชรนํ้าสอง เพชรนํ้าสาม ท่านพูดบ่อยๆ มันก็มี

ฉะนั้นบอกว่า อาจารย์องค์นี้หลวงตาท่านบอกเพชรนํ้าหนึ่ง องค์นี้เราเชื่อ องค์ที่หลวงตาพูดถึงองค์นี้เราเชื่อ แต่ถ้าเราเชื่อขึ้นมา เพราะว่าความสะอาดบริสุทธิ์ของบุคคล ไม่มีบุคคลอื่นการันตีความสะอาดของบุคคลอื่นได้ ถ้าพระองค์ที่บอกว่าเขามีฤทธิ์มีเดช มโนมยิทธิ ถ้าเขามีความจริงของเขา เขาก็ต้องเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก รู้ตามความจริงของเขาว่าเขาสะอาดบริสุทธิ์ ถ้าเขาไม่สะอาดบริสุทธิ์ ใครจะพูดถึงว่าเขาสะอาดบริสุทธิ์ขนาดไหนมันก็สะอาดบริสุทธิ์ขึ้นมาไม่ได้ เพราะความสะอาดบริสุทธิ์ของบุคคลคนนั้นต้องเป็นผู้ทําของคนนั้นขึ้นมาเอง

แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะพยากรณ์ใครว่าเป็นพระอรหันต์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้วาระจิต มันมีพระสมัยพุทธกาลไปหาพระพุทธเจ้า จะไปให้พระพุทธเจ้าพยากรณ์ว่าเป็นพระอรหันต์ พอไปถึง พระพุทธเจ้าให้พระไปดักไว้หน้าวัดเลย บอกไม่ต้องเข้ามา ให้ไปเที่ยวป่าช้าก่อน ให้เข้าป่าช้าไปเลย

พอเข้าป่าช้าไปเลย พอเห็นซากศพ พอจิตใจเขาหวั่นไหว เขารู้ของเขาเอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ด้วยอนาคตังสญาณเพราะบารมี พุทธวิสัยรู้หมด แล้วจริงไม่จริง แต่จริงไม่จริงนั่นอยู่ที่เขาใช่ไหม มันอยู่ที่เขาใช่ไหม ถ้าเขาเป็นจริงก็เป็นจริง นี่ก็เหมือนกัน ความสะอาดบริสุทธิ์ของบุคคล

ฉะนั้น เขาบอกว่า มันเป็นสิ่งที่ว่าเขาเป็นคนมืดบอด เขางงว่าองค์นั้นก็การันตีองค์นี้ องค์นี้ก็การันตีองค์นั้น

มันก็เรื่องของเขา มันเรื่องของเขา เราไม่มีความสามารถจะไปวัดได้ว่าเขาจริงหรือไม่จริง แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านรู้ ท่านรู้ หลวงตาท่านพูดบ่อย เวลาเมื่อก่อนนะ ในสังคมมีคนพูดอย่างนู้นพูดอย่างนี้ หลวงตาท่านบอกว่า ผู้รู้มีอยู่นะ ผู้รู้จริงมีอยู่ เวลาจะพูดเรื่องธรรมะกันให้อายผู้รู้จริงบ้าง

เพราะผู้รู้จริงเขารู้ว่าเราพูดเท็จหรือพูดจริงนะ เพราะผู้รู้จริงใช่ไหม ในสังคม คนรู้จริงมี ถ้าคนรู้จริงมี ไอ้คนที่พูดนั่นน่ะ ถ้าเขาไม่รู้จริงเขาต้องพูดความที่เขาไม่รู้จริงนั้นออกมา ธรรมะจะรู้ได้ต่อเมื่อแสดงธรรม ธรรมะจะรู้ได้เลยว่าคนคนนั้นมีธรรมหรือไม่มีธรรมขณะที่เขาแสดงธรรมออกมา แล้วถ้าเขาพูดออกมาโดยความไม่รู้จริงของเขา ไอ้คนที่รู้จริงมี

หลวงตาท่านเน้นยํ้าบ่อยมาก ตอนเราอยู่กับท่าน สมัยอยู่กับท่าน ท่านจะบอกว่า ผู้รู้จริงมีนะ ผู้รู้จริงมี ให้อายคนที่รู้จริงด้วย จะพูดอะไรออกไปให้อายคนที่รู้จริง เพราะคนที่รู้จริงเขารู้ของเขา

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเขารู้จริงของเขา มันต้องมีใครไปการันตีเขาล่ะ มันไม่ต้องมีใครไปการันตีเขาหรอก

ทีนี้บอกว่า แม้แต่พระองค์นี้ไปชมพระอีกองค์หนึ่งว่าเขาเป็นพระอรหันต์ แม้แต่หลวงตาท่านก็ว่าพระองค์นี้เป็นเพชรนํ้าหนึ่ง

ฉะนั้น สิ่งที่เวลาหลวงตาท่านชื่นชมใครมันก็เป็นส่วนหนึ่ง แต่เวลาปัญหาสังคมมันก็มีเหมือนกันนะ เวลาสังคมขึ้นมา จะพูดสิ่งใดไปมันกระเทือนกัน หลวงตาท่านจะพูดบ่อยมาก ท่านจะพูดแต่เรื่องดี เรื่องไม่ดีท่านเก็บไว้ภายใน เรื่องสิ่งอะไรที่กระทบกระเทือนกันในสังคมท่านจะเก็บไว้ภายในของท่าน ท่านบอกว่าเวลาลูกศิษย์ไปถามปัญหาท่าน ท่านตบปากเลย ปากสกปรก ปากสกปรกหมายถึงพูดแล้วมันสะเทือนกระเทือนกัน มันพูดแล้วมันมีคนได้และคนเสีย ฉะนั้น สิ่งนี้เวลาจะพูดท่านจะบอกว่าจะพูดกันเป็นส่วนบุคคล ถ้าหลังไมค์ถ้าพูดกับท่าน ท่านจะชี้หมดเลยว่าอะไรเป็นอะไร แต่เวลาท่านพูดออกมาเป็นสังคมท่านบอกว่า “เดี๋ยวตบปากเลย ปากสกปรก ปากเหม็น กลับไปต้องไปล้างปาก” เพราะมันสะเทือนกันไง มันสะเทือนคนอื่น มันมีได้มีเสีย

ฉะนั้น พอมีได้มีเสีย ใครๆ เขาก็อยากจะให้ว่าเพชรนํ้าหนึ่งๆ ก็ไปทําอย่างนั้นให้ท่านพูดออกมา แล้วก็เอาสิ่งนั้นไปเป็นผลประโยชน์ของตัว ไปการันตีว่าหลวงตาท่านยังชมเราๆ เลย

เราถึงพูดไง หลวงตาท่านก็ชมไอ้ปุ้ม ไอ้ปุ้ย สมัยเราอยู่กับท่าน ไอ้ปุ้ยมันหมาฉลาดนะ ไอ้ปุ้ม ไอ้ปุ้ย โอ้โฮ! ท่านก็ชม เวลาท่านชมอย่างนั้น เวลาท่านพูด เขาบอกว่าหลวงตาไปหาใคร พระองค์นั้นเป็นพระดีหมดเลย

หลวงตาไปเลี้ยงปลาที่วัดไร่ขิง หลวงตาไปเลี้ยงปลาที่อภัยทานเยอะแยะ หลวงตาไปเลี้ยงช้าง ท่านซื้ออาหารไปเลี้ยงช้างเต็มเลย แล้วช้างไม่เป็นพระอรหันต์หรือ

ความสะอาดบริสุทธิ์มันเป็นของส่วนบุคคล ถ้าใครทําไว้สะอาดบริสุทธิ์แค่ไหน คนคนนั้นเขาอยู่ในหลักในเกณฑ์ เช่น หลวงปู่มั่น หลวงปู่ตื้อ หลวงปู่ตื้อ เพราะหลวงปู่มั่นท่านใช้หลวงปู่ตื้อเป็นผู้ที่ไปตรวจสอบสิ่งที่ท่านรู้ท่านเห็นนะ หลวงปู่ตื้อท่านมีความจริงของท่านเต็มหัวใจเลย แต่ด้วยอํานาจวาสนาบารมีของท่าน หลวงปู่ตื้อเวลาเทศน์ หลวงตาท่านบอกว่าหลวงปู่ตื้อเทศน์ธรรมะสะอาดบริสุทธิ์ ธรรมะแท้ๆ เลย แต่โลกฟังไม่ได้ โลกฟังเทศน์หลวงปู่ตื้อกันไม่ได้ เวลาหลวงปู่ตื้อท่านเทศน์ธรรมแท้ๆ นะ โลกนี่ โอ๋ย! รับไม่ได้เลย นั่นน่ะของจริงเป็นอย่างนั้นน่ะ

แต่เวลาเป็นการตลาด โอ้โฮ! นุ่มนวลอ่อนหวาน องค์นั้นการันตีองค์นี้ องค์นี้การันตีองค์นั้น แล้วได้ประโยชน์อะไร

“ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล”

มโนมยิทธิ ฤทธิ์ทางจิต ฤทธิ์ทางใจ แต่ฤทธิ์ทางใจมีกิเลสหรือไม่มีกิเลส พอฤทธิ์ทางใจแล้ว ฤทธิ์คือสมาธิ ฌานสมาบัติ ฌานสมาบัติแล้วเราจะกลับเข้าไปสู่มรรคอย่างไร เวลาคนที่มีฤทธิ์มีเดชขึ้นมาในใจนะ มันเป็นผู้วิเศษ พอผู้วิเศษ สําคัญตน พอสําคัญตนนี่ส่งออกหมด

แต่ถ้าคนที่มีสติมีปัญญานะ เวลาส่งออกนะ ครูบาอาจารย์ท่านตบเลย หลวงตาท่านพูดบ่อย เวลามือใคร ลูกศิษย์ มือของใครจะไปหยิบของสิ่งใดไม่ถูก ท่านจะตบมือไว้เลย “ไม่ใช่ ไม่ใช่” ตีมือไว้เลย ตีมือ ท่านใช้คําว่า “ตีมือ” ตีมือคือว่าเสวยอารมณ์ ตีมือคือจิตมันยึด ตีมือคือใจมันส่งออก ใจไปหยิบสิ่งใดท่านจะตีเลย ตีเลย แต่พวกเราไม่รู้ เพราะจับแล้วมันดี จับแล้วมันมีความสุข จับแล้ว โอ้โฮ! ผู้วิเศษคือสําคัญตน สําคัญตนคือให้เขายอมรับไง ให้เขาอยากรู้อยากเห็นว่าเรามีฤทธิ์มีเดชไง แล้วมันเป็นสิ่งใดขึ้นมา นี่ฤทธิ์ทางใจ แล้วมรรคล่ะ มรรคอยู่ไหน

มรรคนะ ถ้ามรรคขึ้นมามันต้องสงบเข้าสู่ตัวมัน พอสงบ มันเสวย ที่มันฤทธิ์ทางใจที่มันออกไปรู้นั่นน่ะ ถ้ามันจะออกไปรู้ นั่นล่ะขันธ์ ความรู้สึกนึกคิดนี่ขันธ์ ถ้าจับได้มับ! อริยสัจเกิด อริยสัจเกิดเพราะจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นตามความเป็นจริงแล้วพิจารณาแยกแยะขึ้นไป นั่นเป็นมรรค ถ้าเป็นมรรคขึ้นมามันแยกแยะไง แยกแยะ เห็นไหม สักกายทิฏฐิความเห็นผิดในกายนี้ กายไม่ใช่เรา เราไม่ใช่กาย ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕

แล้วปากเปียกปากแฉะว่าไม่ใช่ๆ ปฏิเสธกันนะ “เกิดมาต้องตายๆ” เกิดมาต้องตายแล้วจิตใจทําไมหวั่นไหวล่ะ เกิดมาต้องตาย ทําไมไปตะครุบสิ่งที่ไม่ใช่อริยสัจล่ะ ทําไมไปตะครุบสิ่งที่ไม่เป็นความจริงล่ะ

แต่เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านทําเสร็จของท่านแล้ว อย่างเช่นหลวงปู่ตื้อ หลวงปู่ตื้อนะ ครูบาอาจารย์นะ เวลาไปอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นจะพูดเลยบอกว่า “ให้ท่านคอยจับขโมยให้ผมทีนะ ถ้าเวลาผมเทศน์ผมไม่ถนัด เพราะผมเทศน์อยู่ ให้คอยจับขโมยทีนะ” ทีนี้พอเวลาท่านเทศน์ พระคิดอะไร นั่นขโมยออกแล้ว ขโมยมันลักของแล้ว มันส่งออกแล้ว พระองค์นั้นก็ อะแฮ่ม! ไอ้คนคิดสะดุ้งเลย

“ท่านช่วยจับขโมยให้ผมทีนะ” นี่ไง เวลาหลวงปู่มั่น ผู้รู้กับผู้รู้ไง ผู้รู้มี ผู้รู้จริงมีนะ แต่นี่มันสังคมไทยไง สังคมพุทธเรา พวกเรา การปฏิบัติเราอ่อนด้อย แล้วเราก็ไปเห็นพวกที่เขาส่งออก พวกที่เขาทําฌานสมาบัติว่าสิ่งนั้นมีอํานาจวาสนา แล้วเราก็เชื่อกันไปไง มันเป็นธรรมชาติของมนุษย์นะ ศาสนาแรกของมนุษย์คือศาสนาถือผี ถือผีถือสาง พอถือผีถือสางมันมีความกลัวของมัน พอใครมาทําอะไรให้เห็นมันตื่นเต้นไปกับเขา ถ้าเราเป็นชาวพุทธแท้ นั่นล่ะตัวร้ายเลยล่ะ นั่นโรคภัยไข้เจ็บเลย จิตมันจะส่งออกไปเสียหายเลย แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงนะ ท่านตบเข้ามาเลย

แล้วพอครูบาอาจารย์เป็นจริงแล้วบอกว่า “โอ๋ย! ครูบาอาจารย์องค์นี้ท่านไม่มีวาสนาเลย ครูบาอาจารย์องค์นี้ท่านใช้ไม่ได้เลย” แต่นั่นล่ะความจริง ความจริง หมายถึงว่า วินิจฉัยโรคได้ตามความเป็นจริง แล้วแก้ไขได้ตามความเป็นจริง แล้วเวลาผู้ที่ปฏิบัติตามความเป็นจริงอย่างนั้น แล้วพอชําระล้างกิเลสได้มันจะซึ้งใจมาก มันจะซาบซึ้งครูบาอาจารย์ที่สอนจริงมาก แล้วจะกลับไปตําหนิเลย ตําหนิครูบาอาจารย์ที่พาเหลวไหล

เวลาเราอยู่กับครูบาอาจารย์ที่พาเหลวไหล เราไม่รู้หรอกว่า การพาให้เหลวไหลนั้นถูกหรือผิด แต่ถ้าเมื่อใดเราไปเจอครูบาอาจารย์ที่ทําตามความเป็นจริง แล้วครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงท่านสอนเราให้เราเข้าสู่สัจจะความจริงนะ เราจะเห็นทันทีว่าที่เราเคยเหลวไหลมามันไม่ใช่ มันเหลวไหลนะ มันเสียหาย นี่ไง มันเสียหาย เพราะว่ามโนมยิทธิมันฤทธิ์ทางใจ มันไม่ใช่มรรค มันไม่ใช่มรรค

แล้วถ้ามีฤทธิ์ทางใจ ฤทธิ์ แล้วที่เขามีฤทธิ์มีเดชกัน โอ๋ย! ทําเรื่องฤทธิ์เรื่องเดชกันไป มันไม่มีใครอยู่คํ้าโลกหรอก ไม่มีใครอยู่เหนือโลก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ต้องการคิดอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาพูดถึง ให้ย้อนกลับมา ในปาฏิโมกข์เยอะแยะไป สามเณรที่เห็นผิด พระที่เห็นผิด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์สั่งสอน พยายามดึงให้ความเห็นกลับมาถูกต้องถึง ๓ หน เขาไม่ยอมฟัง ไม่ยอมฟังปั๊บ พระพุทธเจ้าเทศน์ในปาจิตตีย์ไง ห้ามภิกษุคุยด้วย ห้ามภิกษุรับรู้ด้วย คือแยกเขาออกไปเลย ลงพรหมทัณฑ์เลย

ในสมัยพุทธกาลมี พระในปาฏิโมกข์มี มีความเห็นว่านิพพานคงที่ นิพพานไม่มีอยู่จริง มันมีหลายองค์คิดอย่างนั้น พอคิดอย่างนั้นปั๊บ เพราะเขารู้ของเขาอย่างนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรับอาบัติเลย ถ้าใครไปคุยด้วยปรับอาบัติๆ มันมีอยู่ในปาฏิโมกข์ มีเลย ฉะนั้น สมัยพุทธกาล แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ก็มีคนที่มีความคิดแตกแถวอย่างนี้

แล้วในปัจจุบันถ้ามีความคิดแตกแถวออกไป ทีนี้ความคิดแตกแถวเราก็อ้าง “มโนมยิทธิมีอยู่ในพระไตรปิฎก ธรรมกายๆ อยู่ในพระไตรปิฎก”

อันนั้นเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมท่านขยายความ ขยายความไป ท่านจะพูดถึงให้เราเข้าใจได้ แต่ไอ้คนไปเอาคําพูดคําเดียว แต่ไม่เข้าสู่มรรค มันจะมีมรรคได้อย่างไร มรรคก็มรรค ๘ “สุภัททะ เธออย่าถามให้มากไปเลย ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล” แล้วอย่างนี้มันเป็นมรรคไหม

เราเอาความเป็นมรรคๆ พระพุทธศาสนาสอนที่นี่ เอาความจริงตรงนี้ ถ้าตรงนี้มันจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา

มันเป็นฌานโลกีย์ มันเป็นเรื่องโลก อย่างอภิญญา ๖ รู้ว่าสิ้นกิเลส ถ้าอภิญญา ๖ สําหรับหลวงปู่ตื้อ หลวงปู่มั่นมี เราเชื่อ แต่ถ้าเราไปบอกว่ามันจะมีอภิญญา ๖ จะมาฆ่ากิเลส มีรู้วาระต่างๆ แล้วจะไปรู้ว่ากิเลสสิ้นไป...แล้วรู้อย่างไรล่ะ คนรู้ถึงความผิดของตัวเองไหม

แต่ถ้าคนนี่นะ พยายามพิจารณาเปรียบเทียบเอาจากเรื่องอริยสัจ เรื่องสัจจะความจริง มันจะเห็นความผิดพลาดของเรา เห็นความผิดพลาดของจิตว่าจิตนี้มันไปยึดมั่นถือมั่นอย่างไร เวลามรรคมันเข้าไปชําระสะสางเข้าไปมันจะรู้ของมันเลยว่าอะไรถูกอะไรผิด นั่นน่ะมรรคสามัคคี เวลามรรคมันรวมตัว โอ๋ย! มันมหัศจรรย์มาก ถ้ามหัศจรรย์

นั่นน่ะถ้าพูดถึงว่าอภิญญา ๖ อภิญญา ๖ ต่อเมื่อสําเร็จแล้ว อภิญญารู้ว่าสิ้นกิเลส อภิญญา ๖ มี แล้วผู้ที่เป็นจริงก็มี แต่ถ้าเรากิเลสยังเต็มหัวอยู่เลย แล้วก็บอกว่าจะเอาทางนี้ เหมือนเกิดมา เราเกิดมา เราก็มีเป้าหมายตั้งไว้ว่าจะเป็นอะไร แล้วเราทําสมความปรารถนาไหม นี่ก็เหมือนกัน เวลาผู้ปฏิบัติทุกคนอยาก อยากจะมีอภิญญา ๖ ทั้งนั้นน่ะ แล้วพยายามจะทําตัวให้ได้อภิญญา ๖ แล้วมันก็สร้างภาพน่ะสิ สร้างอภิญญา ๖ ขึ้นมา แล้วมันเป็นอภิญญา ๖ จริงไหมล่ะ

หลวงปู่มั่น หลวงปู่ตื้อ หลวงปู่ฝั้น หลวงปู่ชอบ ท่านทําของท่านจริง แล้วท่านได้ของท่านจริง แล้วคนที่ทําได้จริงเขาจะใช้สิ่งที่คุณสมบัติของท่านต่อเมื่อทําประโยชน์จะมาข่มขี่กิเลส กิเลสของพระ กิเลสของคนที่ทะนงตนว่าตัวเองรู้ ท่านจะใช้ตรงนั้น ท่านไม่เอามาใช้พรํ่าเพรื่อ ท่านไม่เอามาใช้เพื่อการตลาด ท่านไม่เอามาใช้เพื่อผลประโยชน์หรอก ไอ้นั่นมันกิเลสทั้งนั้นน่ะ

แต่หลวงปู่ตื้อเวลาท่านใช้ท่านใช้ข่มขี่กิเลสของคนที่ไปอหังการต่อหน้าท่านน่ะ ทุกคนไปเห็นก็เห็นว่า “โอ๋ย! พระองค์นี้ไม่สํารวม พระองค์นี้” ไปเถอะ เจอทั้งนั้นน่ะ นั่นแหละของแท้ เวลาผู้ที่เขามีจริงเขาเอาอย่างนี้ไว้ข่มขี่กิเลสคน เพราะท่านมีจริง ท่านมีของท่านจริง ท่านใช้ประโยชน์ของท่านจริง เพื่อประโยชน์กับพระพุทธศาสนา เพื่อประโยชน์กับสัจธรรม เพื่อให้เข้าสู่สัจธรรม ไม่ใช่ว่าเอามาเป็นการตลาด นี่พูดถึงว่านี่ความเห็นเราไง

เรื่องนี้มันเป็นเรื่องความเห็นของสังคมสงฆ์ แล้วถ้ามันพูดไปมันสะเทือนกัน แต่นี้เวลาบอกว่าชัดๆ ชัดๆ ถ้าชัดๆ ก็ชัดๆ ทีนี้ชัดๆ นี่ความเห็นของเรา ฉะนั้น ความเห็นของเรามันเห็นเรื่องมโนมยิทธิ เรื่องธรรมกาย เรื่องอะไร เพราะทุกคนอ้างว่ามันมีอยู่ในพระไตรปิฎก เราก็อ่านมา พระไตรปิฎกมันก็มีจริงๆ แต่มีต่อเมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านอธิบายธรรมะ

ท่านอธิบายธรรมะว่า ถ้าเป็นพระอรหันต์แล้ว แม้แต่จิตมันก็เป็นธรรม ธรรมธาตุ มันก็ทําให้ร่างกายนี้เป็นธรรมไปด้วย มันก็เป็นผลของการปฏิบัติที่ได้มรรคได้ผลมาแล้ว แล้วสิ่งที่มันมีอยู่ อย่างเช่นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ ในเมื่อท่านเป็นพระอรหันต์แล้ว ร่างกายของท่านอยู่กับตัวของท่าน ท่านบอกว่ากายนี้มันก็เลยกลายเป็นธรรมไปด้วย นี่เวลาท่านอธิบายธรรม ท่านอธิบายธรรม

มโนมยิทธิก็เหมือนกัน มโนมยิทธิ ฤทธิ์ทางใจ ถ้าใจของใครที่มีฤทธิ์มีเดชขนาดไหน ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่รู้เท่าอย่างนั้น แล้วไอ้คนที่มีฤทธิ์มีเดชมันก็เก่งกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ อ้าว! เวลาปฏิบัติไป ลูกศิษย์หลวงปู่มั่น ใครจะเก่งกว่าหลวงปู่มั่น เอ็งทําอะไรมาเถอะ หลวงปู่มั่นทํามาหมดแล้ว จะไปเที่ยวป่าไหนก็ไปเถอะ เราเคยไปมาแล้ว

ป่าไหนท่านสั่งให้ไป เพราะหลวงปู่มั่นท่านเที่ยวรอบประเทศไทย ท่านเข้าไปในพม่า ท่านเข้าไปในลาว เข้าไปในเขมร ท่านไปหมดล่ะ ท่านยํ่ามาหมด ในป่าเขาบริเวณนั้นท่านยํ่ามาหมดแล้ว ไปเถอะ ไปดมขี้เรา ไปดมขี้หลวงปู่มั่นไง เพราะหลวงปู่มั่นท่านไปขี้เอาไว้ ไปไหนท่านก็ไปขี้เอาไว้ ไอ้เราก็ไปดมขี้ ไปดมขี้หลวงปู่มั่น แล้วไม่ได้กลิ่นขี้หลวงปู่มั่นด้วยนะ ไปเอาฤทธิ์เอาเดช เอากิเลสมาครอบงํา ขนาดเดินตามรอยท่านยังไม่ได้กลิ่นขี้ของท่านเลย ถ้าเดินตามรอยท่านมันต้องได้กลิ่นขี้ของท่านมาด้วยว่าท่านไปขี้ไว้ที่ไหน แล้วตามไปดมกลิ่นขี้

เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริง ท่านเป็นจริง ท่านทําเพื่อประโยชน์ ท่านมีจริง ท่านมีประโยชน์ แล้วเห็นโทษมันด้วย ถ้าใครไปมีก่อน ถ้าใครไปติดก่อน เสียหาย เสียหายกับการที่ตัวเองจะได้มรรคได้ผล ไปติด ไปติดไปยึดว่าสิ่งนี้เป็นความสําคัญ สิ่งนี้เป็นความดี แล้วมันก็เลยไม่เข้าสู่มรรค ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล การปฏิบัติไม่เข้าสู่มรรค ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ จะไม่ได้ผล

ถ้าไม่ได้ผล มีฤทธิ์ มีฌาน เดี๋ยวก็เสื่อม เสื่อมแน่นอน เทวทัตมีฤทธิ์ มีฌาน คิดจะปลงพระชนม์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทวทัตก็มีฤทธิ์ แล้วคิดจะปลงชีวิตองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วย ฉะนั้น สิ่งนี้มันเป็นเรื่องฤทธิ์ทางใจ มันไม่เกี่ยวกับอริยสัจ ไม่เกี่ยวกับมรรค จบ

ถาม : เรื่อง “ผลกระทบของความไม่รู้”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับ กระผมมีเรื่องเรียนถามอีกเล็กน้อย เนื่องจากผมทํางานวันละ ๑๖ ชั่วโมงเกือบทุกวัน ทําให้ผมต้องรีบนอนเพื่อพักผ่อนร่างกาย โดยปกติก่อนนอนผมจะกําหนดดูลมหายใจไปเรื่อยๆ จนจิตตกภวังค์และวูบหลับไป ซึ่งทุกวันนี้ก็ยังใช้อยู่ เพราะมันช่วยให้หลับเร็ว เพียงไม่กี่นาทีก็หลับแล้ว แต่ผมมีความกังวลใจ กราบเรียนถามหลวงพ่อดังนี้

๑. การทําให้จิตตกภวังค์และหลับไปอย่างนี้เรื่อยๆ จะมีผลต่อการปฏิบัติหรือไม่ครับ ขออนุญาตให้หลวงพ่อตอบแบบตรงๆ ชัดๆ ตรงๆ ชัดๆ ไปเลยนะครับ เพราะถามคําถามมาหลายทีแล้ว ตอนนี้ความรู้ที่อ่านมาตั้งหลายกระบุง ความภูมิใจเป็นนักเป็นหนา ตอนนี้ผมแทบไม่มีเหลือแล้วครับ จะเหลือแต่พุทโธๆ ชัดๆ ของหลวงพ่อนี่แหละครับ

ตอบ : สิ่งที่เวลาอย่างนี้ ฝัน ความฝันก็คือความฝัน สิ่งที่ว่าเพ้อฝันกันไปก็เพ้อฝันกันไป อย่างเช่นฟังให้ชัดๆ มโนมยิทธิ ไอ้นี่เพ้อเจ้อ ความเพ้อฝันไง เวลาเพ้อเจ้อ เพ้อเจ้อกันไปนะ เพ้อเจ้อว่าเป็นอย่างนั้น เพ้อเจ้อว่าเป็นอย่างนี้ กิเลสมันครอบงํานี่เพ้อ เพ้อยังไม่ตื่นเลย มโนมยิทธิ นี่ก็ความฝัน

ความฝัน ถ้าความฝัน ทํางานมาวันละ ๑๖ ชั่วโมง เวลานอน นอนพักผ่อนร่างกาย โดยปกติก่อนจะนอน ดูลมหายใจไปจนจิตตกภวังค์แล้ววูบหลับไป ทุกวันนี้วูบหลับไป

เพราะคําถามที่แล้วเขาว่าเวลามันวูบหลับไปแล้วมันเป็นความฝัน แล้วก็ฝันว่าตัวเองเห็นกาย ตัวเองเห็นต่างๆ นั้นเป็นความฝัน ไอ้เพ้อนะ มีสติอยู่ มโนมยิทธิก็เพ้อกันไป เพ้อเจ้อ เวลาอย่างนี้ก็มาฝัน พอฝัน ฝันมันไม่ใช่การปฏิบัติ ฝันมันไม่ใช่การปฏิบัติ สติ ถ้ามีสติอยู่มันหลับได้อย่างไร

เวลาจะบอกว่า เวลาทํางานมา ๑๖ ชั่วโมง แล้วกลับบ้านก็ต้องรีบพักผ่อนเพื่อจะหลับนอน แล้วถ้ากําหนดพุทโธให้มันตกภวังค์แล้วหลับไปเลย แค่ไม่กี่นาทีก็หลับเลย

สิ่งนี้ดี พุทโธ ดูสิ เวลาคนเครียด คนนอนไม่หลับ เขาไปหาหมอนะ หมอต้องให้ยา ให้ยานอนหลับนะ สิ่งนั้นเพราะอะไร เพราะปกติมันนอนไม่หลับ คนไม่นอนหลับไม่พักผ่อน ร่างกายทนได้อย่างไร ร่างกายของคนก็ต้องนอนหลับพักผ่อนเป็นธรรมดา

ฉะนั้น เวลาทํางาน ๑๖ ชั่วโมง ทํางานมาก็เหนื่อยล้ามาพอแรงแล้วล่ะ ฉะนั้น ถ้าจะมาหลับนอน ถ้ากําหนดพุทโธแล้วหลับไป อันนี้เป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์ว่าให้ได้นอนหลับพักผ่อน มันเป็นประโยชน์กับการดํารงชีวิตไง เป็นประโยชน์กับเรารักษาร่างกายนี้ไว้ ก็เหมือนรักษาร่างกายนี้ไว้ให้แข็งแรง สุขภาพกาย ถ้าสุขภาพกายดี ทํางานมันก็ประสบความสําเร็จใช่ไหม แล้วพอสุขภาพกายดี สุขภาพจิตก็ดี ถ้าคนนอนหลับ คนแช่มชื่นขึ้นมา ทํางานมันก็ปลอดโปร่ง ไอ้นี่มันเป็นคุณสมบัติ นี่ก็เป็นบุญแล้ว กําหนดพุทโธๆ ให้ตกภวังค์ไปแล้วหลับไปมันเป็นบุญ เป็นบุญกับการนอนหลับพักผ่อน มันเป็นเรื่องปกติของโลก แต่ถ้าเรื่องการปฏิบัติ ผิด

อ้าว! สัมมาสมาธิ แล้วหลับไปมันมีสมาธิอะไร ก็คนหลับไปมันก็หลับไป มันก็ฝันไปแล้วความฝันมันจะเป็นความจริง เวลาปฏิบัติ มีคําถามมาเยอะมากเลยบอกว่า ถ้าเขาฝัน เขาฝันเห็นกายเลยนะ กําลังฝันเห็น กําลังพิจารณากายเลยนะ...ก็มันความฝัน ฝันว่าเป็นพระอรหันต์ก็ได้ ฝันว่าเป็นพระอรหันต์ ๕ ครั้ง คืนนี้หลับไปฝันเป็นพระอรหันต์ ๕ ครั้ง ตื่นมาเป็นพระอรหันต์ ๕ องค์ ไม่มี

ความฝันมันเป็นลางบอกเหตุ สัมผัสที่ ๖ มันเป็นไปได้ บอกว่ามันจะไม่ฝันเลยมันก็เป็นไปไม่ได้ ถ้าคนฝันมันก็ฝันของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ฝันแล้วก็คือฝันเพราะเรามีสติ เรารู้อยู่ว่าเราฝัน ถ้าเรารู้ว่าเราฝัน อืม! ฝันเรื่องที่ดีๆ ฝันร้ายกลายเป็นดี ฝันร้าย ฝันต่างๆ ฝันแล้วหัวใจพองเลย ตื่นขึ้นมาเหนื่อยมาก หอบมาก บางคนฝันนะ มาหานี่ไม่กล้านอน นอนแล้วเห็นทุกที จนไม่กล้านอน จนร่างกายอ่อนเพลียหมด เห็นไหม คนเราฝันร้ายก็มี ฝันดีก็มี

ความฝันมันเป็นจริตนิสัย อย่างเช่นในปัจจุบันนี้เวลาเราเป็นไข้ เราเป็นหวัดเป็นไข้ เราไอไหม เราก็ต้องไอ การไอผิดไหม อ้าว! ก็มันเป็นหวัดก็ต้องไอ จิตใจของคนถ้ามันจะฝันมันก็คือมันฝัน ถ้าจริตนิสัยของคนมันฝันนะ ถ้าฝัน เวลาเราไอ เรารักษาหวัดหายแล้วมันก็หายไอใช่ไหม นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันฝันนะ เราตั้งสติของเราไว้ เราทําของเราไว้ เรารู้ว่าฝันมันดึงให้เราเหนื่อยมาก ฝันแล้วทําให้เรากระหืดกระหอบ ฝันแล้วมันไม่ดี เราตั้งสติไว้ มันก็จางไปๆ มันจางไป เราจะฝันก็ได้ไม่ฝันก็ได้ ไอ้คนที่ไม่เคยฝันก็ไม่เคยฝันเลย ไอ้คนฝันจะบอกว่าฝันแล้วผิด คนคนนี้ฝัน

ก็เหมือนในปัจจุบันนี้ ใครดูดบุหรี่นี่เป็นอาชญากรรมเลยนะ ดูดบุหรี่นี่โทษยิ่งกว่าฆ่าคนตายอีก เขาจับเลย อันนี้มันเป็นโลก ความเข้าใจทางวิทยาศาสตร์ เขาบอกว่าการสูบบุหรี่มันทําลายสุขภาพก็จริงอยู่ แต่ทีนี้การดูดบุหรี่เขาก็ดูดกันมา ห้ามก็ห้ามกันไป เดี๋ยวนี้คนดูดบุหรี่เขาน้อยใจนะ ไปไหนยิ่งกว่าอาชญากรรมอีก ฆ่าคนตายยังไม่โทษหนักเท่าดูดบุหรี่ โอ้โฮ! สังคมตราหน้าเลยล่ะ คนคนนี้เป็นคนไม่ดี

ก็แค่ดูดบุหรี่ ดูดบุหรี่เป็นคนชั่วขนาดนั้นเชียวหรือ แต่ถ้าคนเขามีสติปัญญาเขาก็รู้ว่าการดูดบุหรี่ทําให้สุขภาพไม่ดี สุขภาพของเรามันโดนบั่นทอนไป ถ้ามีสติปัญญาเขาก็เลิกของเขาไป มันก็เป็นมุมมอง แต่ไม่ใช่ แหม! จะไปจํ้าจี้เป็นความโหดร้าย

นี่ก็เหมือนกัน ไอ้ที่ว่าฝันๆ จะว่าผิด มันเป็นจริตเป็นนิสัย แต่ถ้าเป็นความถูกต้อง...ไม่ใช่ ความถูกต้องในการภาวนานะ แต่ถ้าเป็นการดํารงชีวิต บอกให้ชัดๆ เลยล่ะ

“๑. การทําจิตให้ตกภวังค์แล้วหลับไปอย่างนี้เรื่อยๆ จะมีผลต่อการภาวนาหรือไม่”

ไม่ การทําให้จิตตกภวังค์แล้วหลับไปเป็นการพักผ่อนของร่างกาย ไม่มีผลกับการปฏิบัติเลย ไม่มี ทีนี้การปฏิบัติ เวลาเรานั่งสมาธิ ทุกคนเวลานั่งสมาธิ กรรมมันคลุกเคล้ากันไปหมดเลย เวลาเราจะนอนหลับพักผ่อนนะ เราอยากให้นอนหลับไวๆ เพราะเราต้องการเวลาพักผ่อนให้เต็มที่ นอนหลับให้ลึกๆ ตื่นขึ้นมาแล้วจะได้สดชื่น จะได้ทํางานได้ดี

แต่ถ้านั่งภาวนา กําหนดลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ หรือกําหนดลมหายใจอย่างเดียวเป็นอานาปานสติ หรือกําหนดพุทโธๆ อย่างเดียว นั่งๆ ไปมันเบาไปๆ นิ่งไปๆ แล้วก็ลอยไปเลย อย่างนี้ผิด นั่งๆ ไปแล้วหลับไง นี่ตกภวังค์ ตกภวังค์ขณะนั่งภาวนา ตกภวังค์มันก็เท่ากับนั่งหลับ

มันก็เหมือนกับนอน เวลานอนเรานอนเพื่อพักผ่อนร่างกายใช่ไหม เพราะเรานอน เราตั้งใจนอนใช่ไหม งานมันเป็นปัจจุบัน มันเป็นเฉพาะหน้าว่าเราจะนอนใช่ไหม แต่เวลาเรานั่งภาวนาเราไม่ได้นอน เราต้องการให้จิตสงบ ถ้าจิตสงบแล้วถ้าตกภวังค์อย่างนี้ผิด แต่ถ้านอน เราจะนอนนะ เรากําหนดพุทโธๆ เราจะนอน แล้วตกภวังค์หลับไปเลยนี่ถูก เพราะอันนั้นเราจะนอนหลับ เราจะพักผ่อนร่างกาย

แต่ถ้าเรานั่งภาวนา เราไม่ต้องการลงภวังค์ เราต้องการเข้าสู่สมาธิ ถ้าการเข้าสู่สมาธิ พุทโธๆๆ จะชัดเจนมาก เป็นขณิกสมาธิ พุทโธต่อเนื่องไปเป็นอุปจารสมาธิ พุทโธต่อเนื่องไป พุทโธจนพุทโธไม่ได้เลยมันจะเข้าสู่อัปปนาสมาธิคือมันพุทโธไม่ได้ ถ้ามีสติปัญญารู้เท่าทันของมัน นั่นน่ะเป็นอัปปนาสมาธิ แล้วมันลึกซึ้ง แล้วเข้าไปพักทีหนึ่ง ๓-๔ ชั่วโมง ออกมา โอ้โฮ! ตัวเบา โอ๋ย! มีความสุขไปมากเลย นี่เป็นสัมมาสมาธิ เพราะมีสัมมาสมาธิ ยกขึ้นวิปัสสนา ถ้ายกขึ้นวิปัสสนามันก็ไปใช้ปัญญาเป็นภาวนามยปัญญา

แต่ถ้าเราไปใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ใช้ปัญญาไตร่ตรองของเรามามันเป็นปัญญาโลกๆ นี่เป็นความฝัน ความฝันกับความจริงมันคนละเรื่องกัน มันก็เหมือนกับนักกีฬา นักกีฬานะ เวลาเขาจัดนักกีฬา เวลาทีมแข่งขันที่อ่อนด้อยกว่ากัน กับอีกทีมหนึ่งเข้มแข็งมาก เขาเรียกว่ากระดูกคนละเบอร์ ถ้ากระดูกมันคนละเบอร์ ประสบการณ์มันคนละชั้น มันไม่มีทางหรอกที่มันจะไปแข่งขันกันได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาถ้าเราทําสมาธิของเรา ถ้าเราไม่มีสมาธิเลย กระดูกมันไม่มีเลย มันไม่มีประสบการณ์อะไรเลย แล้วบอกจะไปสู้กับกิเลส มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้เลย นี่ความฝัน มโนมยิทธิก็เพ้อเจ้อกันไป เพ้อเจ้อจนไม่มีต้นไม่มีปลาย ไอ้นี่ก็เพ้อฝันกันไป มันเป็นไปไม่ได้หรอก

แต่ทีนี้เราทําหน้าที่การงานอยู่ เราก็ทําหน้าที่การงานของเราไป เวลานอนหลับพักผ่อนก็เป็นเรื่องหนึ่ง เวลาจะภาวนานะ อย่างเช่นว่า “ทําจิตให้ตกภวังค์ไปขณะที่หลับไปเรื่อยๆ อย่างนี้มันจะมีผลกับการภาวนาไหม”

มันไม่เกี่ยวกับการภาวนา อันนั้นเราจะนอนหลับก็หลับไป เห็นไหม เรานอนหลับไป หลับแล้วตื่นขึ้นมาก็สดชื่น อันนั้นก็นอนหลับไป อันนั้นเป็นผลดี แต่เวลาจะมาภาวนา เวลาภาวนาทําอย่างนั้นไม่ได้ เวลาภาวนาต้องสติสมบูรณ์ พุทโธคําแรกๆ พุทโธชัดๆ มากเลย พอพุทโธไป พุทโธๆๆ หลับแล้ว นี่ตกภวังค์ อันนี้ผิด เพราะถ้าทําอย่างนี้แล้ว พอต่อเนื่องไปแล้วมันจะเคยตัว พอเคยตัว ดินพอกหางหมู กิเลสมันจะพอกเรื่อยๆ พอพอกเรื่อยๆ นะ ตอนหลังไม่ต้องพุทโธเลย พอเริ่มนั่งนานๆ หลับแล้ว เพราะมันเคยลง ถ้ามันเคยลงภวังค์นะ มันจะไปอย่างนั้นน่ะ นี่ขณะนั่งสมาธิ แต่หลับไม่เกี่ยว การนอนหลับนั้นดี พักไปเลย

แต่ถ้าเคยลงภวังค์แล้วนะ พอมาพุทโธๆ มันจะลงร่องนั้นน่ะ วิธีแก้ เราตั้งใจเลย เพราะเราเคยเป็น เราบอกว่าเราจะนั่งสมาธิโดยไม่เอาสมาธิ พุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธทั้งวันเลย พุทโธๆๆ พอมันจะเป็นสมาธิไม่ยอมเป็น ไม่ยอมให้ตกสู่ภวังค์ไง พุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธจนพุทโธไม่ได้ มันไม่ลงสู่ภวังค์แล้ว มันแก้ได้ เพราะเราเคยแก้ตัวเองมา เราเคยตกภวังค์มา

ตอนนั้นตกภวังค์ เข้าใจว่าภวังค์เป็นสมาธิ ยังมีทิฏฐิว่าเรานั่งสมาธิได้เก่งมากๆ จนวันหนึ่งออกจากภวังค์มา ทําไมนั่งอยู่ในร่ม ทําไมหน้าอกเปียกชื้นไปหมดเลย ฝนก็ไม่ตก แล้วนี่มันคืออะไร เอาขึ้นมาดม นํ้าลาย วันนั้นถึงได้รู้ว่าตัวเองนั่งตกภวังค์ ถ้าให้คนอื่นมาบอก ต้องมีเรื่อง ไม่เชื่อ เพราะฉันนั่งสมาธิเก่ง ฉันนั่งทีหนึ่ง ๗-๘ ชั่วโมง นั่งได้สบายมาก ถือตัวถือตนว่าตนเองนี้เก่งมาก แล้วใครพูดนะ ก็ไม่มีใครเตือน เพราะไม่มีใครรู้กับเรา ก็เรื่องของเราคนเดียว แต่วันนั้นมันเป็นเพราะคงจะมีบุญ นั่งอยู่ในร่ม นั่งออกจากสมาธิมา เอ๊ะ! ทําไมหน้าอกมันมีอะไรเปียกๆ ฝนก็ไม่ตก เหงื่อก็ไม่มี แล้วนี่อะไร เอาขึ้นมาดม นํ้าลาย มันยืนยันชัดๆ ว่านั่งหลับ

พอนั่งหลับก็เริ่มแก้ แก้อย่างที่เล่าให้ฟัง พุทโธๆๆ แก้ด้วยการผ่อนอาหาร แก้ทุกอย่าง กว่าจะแก้ได้ เพราะอะไร เพราะมันเป็นมานาน มันเป็นมานานด้วยความเข้าใจผิดว่าเป็นสมาธิ ด้วยความทะนงตนว่าภาวนาเก่ง ทะนงตนว่าเรานั่งก็ได้ เราทําก็ได้ เราทําประสบความสําเร็จทุกที ทําทีไรได้ผลทุกที จนนํ้าลายนั่นล่ะมันมาเตือน มันเลยแก้ออกมา

ตอนแก้นี่ทรมานมาก ทรมานมาก ต้องสู้กัน นั่งแล้วไม่ต้องห่วงเลยว่าจะลงภวังค์ นั่งพับ! ไปได้เลย แต่เวลาแก้นะ โอ้โฮ! ทุกข์ยากมาก เราเคยทํามา เราเคยเห็นโทษเห็นภัยของมันมา เราถึงเวลาเจอคนปฏิบัติ เราถึงกันไว้ก่อน บอกไว้ก่อน แต่มันเป็นโทษเพราะว่าของมันยังไม่เกิดขึ้น เราไปบอกเขาก่อนเขาไม่เชื่อ แล้วเขาหาว่าเราไปจับผิดเขา ใครมาก็ว่าคนนั้นไม่ดี คนนั้นไม่ถูก คนนั้นไม่เป็น

เพราะเราเคยเป็นมาก่อน เราถึงสงสารคนที่จะเป็น เพราะเวลาเราแก้ทุกข์ยากมาก แล้วต้องมีความเข้มแข็งมันถึงจะแก้ออกมาได้ ถ้าคนไม่มีความเข้มแข็งมันไม่แก้ออกมา หรือปล่อยเลยตามเลย พอปล่อยเลยตามเลยไปแล้วมันถึงทําภาวนาต่อเนื่องกันไปไม่ได้ มันถึงไม่ได้ผลไง

นี่พูดถึงความฝัน ถ้ามันเป็นความฝัน ถ้ามันลงไปสู่ฝันนะ มันผิดหมดแหละ เพราะนั่นเป็นความฝัน สติ ถ้ามีสติอยู่มันหลับไม่ได้ ถ้ามีสติมีปัญญาอยู่ ปัญญามันหมุน เวลาจักรมันหมุนยิ่งมหัศจรรย์กว่านี้อีก แล้วลงภวังค์ไป ภวังค์มันก็คือหลับ แต่ขณะที่ว่าจะนอนหลับมันคนละเรื่องกัน ขณะจะหลับ เราจะพักผ่อน เรื่องนั้นถูกต้อง แต่ภาวนาลงภวังค์ไม่ได้ ลงภวังค์คือมิจฉา มิจฉาสมาธิ มิจฉาสติ เป็นมิจฉา มิจฉาคือผิด แล้วความผิดมันจะเป็นความถูกได้ไหม

“ต้นคด ปลายตรงไม่มี” เริ่มต้นต้องต้นตรง สัมมาสมาธิ สัมมาสติ ทุกอย่างสมาธิถูกต้อง ถ้าต้นตรงมันจะถูกต้องดีงามต่อเนื่องกันไป นี่พูดถึงว่าถ้าการตกภวังค์ “เราทําจิตให้ตกภวังค์ขณะที่หลับไปเรื่อยๆ จะมีผลต่อการภาวนาหรือไม่”

ไม่มี

“ขออนุญาตให้หลวงพ่อบอกให้ชัดๆ เลยนะครับ เพราะถามมาหลายทีแล้ว”

การถามมา เพราะว่าอย่างที่พูดเมื่อกี้ การปฏิบัตินะ เวลาปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานกันมาทั้งหมด แล้วเวลาคนปฏิบัติ เวลาเริ่มปฏิบัติขึ้นมา เราก็ทุกข์ยากมาขนาดนี้ แล้วพอถามหลวงพ่อไปหลวงพ่อว่าผิดๆๆ หมด

เราก็ปฏิบัติมาก่อน เวลาไปถามหาครูบาอาจารย์ ไปเจอครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็น ท่านก็ตอบอ้อมค้อมไป เราก็เชื่อเขาไปตามเรื่อง พอเราไปเจอครูบาอาจารย์ที่ถูกต้องนะ เราย้อนกลับมาดูอาจารย์ที่สอนๆ เรามา ผิดหมดเลย แต่เมื่อก่อนเราก็ไม่มีวุฒิภาวะจะรู้ได้ว่าใครถูกใครผิด ทีนี้เวลาคนที่ปฏิบัติมา เราก็รู้อยู่ว่าคนปฏิบัติใหม่เขาไม่รู้ถูกรู้ผิดหรอก

ฉะนั้น ถามเรามา หลวงพ่อเหมือนกับมีอคติ ใครมาก็ผิดๆๆ ก็เลยโอ๋ โอ๋กันไปอย่างนี้ไง โอ๋กันจนต้องถามมาหลายที

ถามมาใหม่ๆ เราก็ไม่อยากจะพูดให้มันแบบว่าสะเทือนใจกัน อะไรที่พอบอกได้ก็บอกๆ กันไป ถ้ามันเพื่อประโยชน์ไง ฉะนั้น พูดถึงว่าอันนี้เป็นความฝันนะ ถ้าทําจริงก็เป็นอย่างนี้ นี่พูดถึงเพ้อกับฝัน

ถาม : เรื่อง “อยากให้หลวงพ่อพิจารณา”

หลวงตาเทศน์ว่า “ให้เราพิจารณากิเลสให้ละเอียดเพิ่มขึ้นจนกิเลสมันม้วนตัว”

ขอคําอธิบายว่า “จนกิเลสมันม้วนตัว” คืออะไร

ตอบ : กิเลสม้วนตัว เวลากิเลสมันม้วนตัว เวลาพิจารณาไป เวลากิเลสมันบังเงา เวลากิเลสมันอะไร มันมีทุกอย่าง ฉะนั้น เวลากิเลสมันม้วนตัว เวลากิเลสมันโดนธรรมะ ธรรมจักรมันหมุนเข้าไป กิเลสมันถอย พอกิเลสถอย เรานึกว่ากิเลสมันตายนะ ไม่ใช่ กิเลสมันหลบ พอกิเลสมันหลบนะ พอเราพิจารณาไป กิเลสนี้ร้ายนัก ไม่เจอมัน มันก็บอกว่า “นี่นิพพานๆ นิพพานแล้วนะ” พอไปเจอมัน มันก็ล่อมันก็หลอก โธ่! เจอกิเลส

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านเทศน์ของท่านนะ เพราะประสบการณ์ของท่าน ทีนี้ประสบการณ์ของท่าน อันนั้นประสบการณ์ของท่าน ท่านรู้เวลากิเลสมันม้วนตัว กิเลสมันม้วนตัว มันม้วนมาเพื่อจะทําลายความเพียรเราก็มี มันม้วนมา ม้วนตัว มันหลบขณะที่สมาธิ กําลังปัญญามันแรง มันหลบก็มี พอมันหลบนะ พอหลบไม่มีนะ ที่หลวงตาท่านพิจารณาอสุภะไง พิจารณาอสุภะจนไม่มีเลย ไม่มีเลย เป็นพระอรหันต์แล้ว ทีนี้ไม่มีเลย แล้วมันไม่มีเหตุมีผล ทําอย่างไรล่ะ สงสัยนะ

ความสงสัย ท่านบอกปริยัติมีคุณค่าตรงนี้ พอสงสัย เพราะท่านก็เอาสุภะ คือเอาสวยเอางามมาแนบไว้ที่จิต ในจิตก็ไม่มีๆๆ ไม่เอา ไม่มี แนบไว้ ๓-๔ วันไง พอแนบไว้ ๓-๔ วันมันเริ่มรับรู้ไง รับรู้ หมายถึงว่า มันมีอารมณ์รับรู้สึก ไหนว่าไม่มีไง ท่านถึงเห็นไง เวลาพิจารณาๆ พิจารณาจนไม่มีเลยๆ ไม่มีเลยท่านไม่สมุจเฉทปหาน จบครับ เดี๋ยวมันก็มา กิเลสนี้ร้ายนัก

ฉะนั้น คําว่า “ม้วนตัว” ของท่าน มันเป็นที่ว่าเวลาท่านปฏิบัติของท่าน ท่านเห็นของท่าน ท่านรู้ของท่าน ฉะนั้น เวลาหลวงปู่ฝั้นท่านเทศน์ ท่านก็เทศน์ “พุทโธผ่องใส พุทโธสว่างไสว” นี่คือสไตล์หลวงปู่ฝั้น สไตล์หลวงปู่คําดีท่านก็ไปอย่างหนึ่ง สไตล์หลวงปู่ชอบไปอย่างหนึ่ง ถ้าสไตล์หลวงตา นี่สไตล์ของท่าน นี่คือวิทยานิพนธ์ไง นี่คือประสบการณ์จริงของท่านไง เวลาท่านปะทะกับกิเลส กิเลสมันต่อสู้กับท่านอย่างไรไง กิเลสมันทําอะไรท่านบ้าง กิเลสมันแสดงตัวอย่างไรบ้าง แล้วท่านก็อธิบายของท่าน

ฉะนั้น เราฟังเทศน์ของครูบาอาจารย์แล้วมันก็เป็นประโยชน์กับเรา แต่เราไม่เป็นอย่างนั้นหรอก ไม่ต้องไปกลัวว่าเราจะเป็นอย่างนี้ ไม่เป็น ไม่มีทาง ถ้าเป็นแบบนี้ ไปลักวิทยานิพนธ์ของหลวงตามา

วิทยานิพนธ์เขาให้ลอกมาได้ ๓ บรรทัด แล้วต้องบอกว่าเอามาจากไหนด้วยใช่ไหม วิทยานิพนธ์นั้นเขาถึงจะรับ แต่ถ้าเราไปลอกวิทยานิพนธ์ของหลวงตามาหมดเลยนั้นคือสัญญา นั้นคือจําธรรมะของหลวงตามา แล้วของเรากิเลสมันก็ครอบหัวไง ฉะนั้น วิทยานิพนธ์เขาให้ลอกได้ ๓ บรรทัด แล้วต้องบอกด้วยว่าลอกมาจากใคร

ทีนี้เวลาเราพูด หลวงปู่มั่นว่าอย่างนี้ นั่นล่ะวิทยานิพนธ์ของครูบาอาจารย์ เวลาเราจะเอาวิทยานิพนธ์ใครมา เราจะบอกว่าอันนี้ของหลวงปู่หลุย หลวงปู่หลุยท่านบอกว่าเวลาเราบ้วนเสลดไปแล้ว แล้วเราก็ไปเลียกินเสลดอยู่ เราไปเลียกินเสลดของเรา เวลาเราบ้วนเราคายเสลดไปแล้ว เราจะไปเลียมันไหม แล้วท่านบอกว่าอารมณ์ของเราเวลามันทุกข์ยาก เราก็สลัดมันทิ้งไปแล้ว แล้วเดี๋ยวก็ไปคิดอีก มันก็เหมือนกับเราเลียกินเสลดเรา อันนี้เป็นคําพูดของหลวงปู่หลุย นี่วิทยานิพนธ์ของท่าน เอาวิทยานิพนธ์ของใครมาใช้ เราต้องบอกด้วยว่าอันนี้เป็นของใคร

อันนี้ก็เหมือนกัน วิทยานิพนธ์ของหลวงตาก็เป็นของหลวงตาไง แล้วบอกว่าจะศึกษา จะให้เข้าใจ จะให้เกิดกับเรา...ไม่ใช่ จิตคนละดวง จริตนิสัยคนละดวง เวลาหลวงตาท่านชอบกินอาหารอะไรก็แล้วแต่ เราจะพยายามกินให้เหมือนหลวงตาว่าอร่อย ไม่อร่อยหรอก เราต้องกินแบบของเราถึงอร่อย

กิเลสของท่าน ธรรมะของท่านเป็นปัจจุบันของท่าน เราศึกษา เราฟังมาเป็นคุณประโยชน์มาก เป็นคุณประโยชน์ จิตใจที่สูงกว่า เราศึกษาธรรมของท่านแล้วเราพยายามปฏิบัติของเรา เดี๋ยวมันจะเกิดธรรมะกับเรา ไม่ใช่ธรรมะของหลวงตา

สาธุ! ธรรมะหลวงตา เราศึกษาของหลวงตา แล้วเราพยายามปฏิบัติของเรา แล้วมันเกิดเป็นความจริงของเราขึ้นมา สาธุ! ได้มากับเชื้อไข ได้มาจากธรรมะสารตั้งต้นจากหลวงตา แล้วเราพยายามปฏิบัติของเรา ปฏิบัติของเรา จนเราทําของเราขึ้นมาเป็นประโยชน์กับเรา มันถึงจะเป็นประโยชน์กับเรา ไม่ใช่ว่าเราไปเอาสารตั้งต้นของหลวงตา แล้วก็จะไปทําให้เหมือนหลวงตา

มันธรรมะของหลวงตา หลวงตาเป็นเศรษฐีธรรม เราจะมาพยายามปฏิบัติ เราศึกษาธรรมะของหลวงตานี่สุดยอดมาก ดีมาก แต่ศึกษามาแล้ว นี่สารตั้งต้น แล้วเราก็พยายามปฏิบัติ นั่งสมาธิภาวนาของเรา ฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา

เราก็ทําอย่างนี้ เราก็อ่านหนังสือหลวงตา เราก็พยายามขึ้นไปให้หลวงตาด่า ขึ้นไปให้หลวงตากระทืบ ยิ่งกระทืบยิ่งสดชื่น ยิ่งกระทืบยิ่งผ่องใส กระทืบแล้วมันมีกําลังใจไง ถ้าไม่กระทบแล้วคอตก นั่งอยู่นี่เศร้าเลย มันไม่มีงานทํา พอขึ้นไปหาท่าน ท่านกระทืบลงมา โอ้โฮ! มันชัดๆ ทางจงกรมเดินจนปลิวเลย เพราะอะไร เพราะโดนกระทืบมา มันได้ประโยชน์อย่างนี้มา เราอยู่กับครูบาอาจารย์มามันเป็นแบบนี้ เราเอาสารตั้งต้นนั้น แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติของเรา ทําของเราขึ้นมา

ฉะนั้นว่า กิเลสมันม้วนตัว กิเลสมันพลิกแพลงให้เราเห็น รู้ตามความเป็นจริงของเราขึ้นมามันจะเป็นความจริง ฉะนั้น เวลากิเลสมันม้วนตัว ท่านเห็นเวลากิเลสมันพลิก

พลิกไปแล้วเอาไม่ทัน หายไปแล้ว ทําอย่างไรต่อ จะตามหา ไม่เจอแล้ว อ้าว! สู้กับมันใหม่ เอากับมันใหม่ อู๋ย! ร้อยแปด ที่บอกว่าซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ยํ้าแล้วยํ้าเล่าๆ เพราะคนทํามามันรู้ คนทํามามันเห็น แล้วเราทําของเราไปเถอะ

ฉะนั้นถึงบอกว่า เพราะอธิบายจะให้เข้าใจ เข้าใจมันจะได้ทองม้วนอันหนึ่งใช่ไหม เพราะของหลวงตาเป็นกิเลสม้วนตัว เราก็ทําทองม้วนอันหนึ่ง เราได้ทองม้วนอันหนึ่งกลับกุฏิแล้ว อร่อย กินเลย แต่กินกิเลส อันนี้ในเชิงปฏิบัติไง ในเชิงปฏิบัติก็เป็นกันแบบนี้ ทีนี้เราอธิบายให้เข้าใจ ฉะนั้น เราฟังเทศน์หลวงตาหรือถ้ามันกินใจ เอาตรงนี้เป็นสารตั้งต้น เอาเป็นประเด็น แล้วเราใช้ปัญญาตีให้แตก พอตีแตกนี่ของเราแล้ว ปัญญาคือว่าจับกิเลสมา กิเลสมันเป็นอย่างไร มันม้วนตัวอย่างไร

มันเป็นคําอุปมาอุปไมย ธรรมาธิษฐาน ธรรมาธิษฐานคือธรรมมันเกิดขึ้น แล้วท่านพยายามพูดออกมาให้เราเป็นรูปธรรม เป็นบุคลาธิษฐานให้เราจับได้ ฉะนั้น เราก็พยายามจะสร้างให้กิเลสเราเป็นแบบนั้นมันก็ไม่ใช่ เวลาเราไปเจอ เราไปเจอของเรา อ้าว! กิเลสของเราอาจจะเป็นวุ้นก็ได้ กิเลสของเรามันไม่ใช่ทองม้วน อ้าว! พอเจอกิเลสก็ไม่เอาอีก บอกไม่เหมือนกัน เจอกิเลสไม่เอากิเลสนะ จะไปเอาแบบหลวงตา ไม่ใช่นะ

ปัจจุบันของใครของมัน ปัจจุบันนะ สาธุนะ ของครูบาอาจารย์เรา สาธุ แต่ถ้าเราจะทําให้เป็นอย่างนั้น คิดว่ากิเลสมันเป็นอย่างนั้นตายตัว มันไม่ใช่ธาตุเหล็ก เหล็กเอามาหลอมอย่างไรก็เป็นเหล็ก เพราะมันเป็นธาตุ แต่กิเลสนี้เป็นนามธรรม แล้วเกี่ยวกับจริตนิสัย เกี่ยวกับตัณหา เกี่ยวกับผลกระทบ

เวลาใครติเตียนนี่กิเลสพองเลย ถ้าไม่กระทบนะ อยู่เฉยๆ มันไม่เห็นตัวมัน กิเลสเป็นนามธรรม พอกิเลสเป็นนามธรรม ถ้าเราไปรู้ไปเห็นของเรา ถ้าใครเห็นอะไร นี่ไง ผู้ที่มีองค์ความรู้ มีความจริง เวลาพูดออกมาพูดออกมาจากองค์ความรู้จริง แต่มันเป็นอย่างนั้นไหม เพราะท่านเปรียบเทียบออกมาเป็นธรรมาธิษฐานแล้ว

นี่ไง เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ หลวงตาท่านพูดบ่อย ธรรมแท้ๆ อยู่ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระไตรปิฎกนี่กิริยาของมัน คืออธิบายให้สังคมเข้าใจ แต่ความจริงคือใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ความจริงก็เป็นใจของท่าน แต่ท่านเทศน์มาแล้วเราไปฟัง เราซาบซึ้งมา เราก็เอาไว้เป็นสารตั้งต้นของเรา แล้วเราก็จะหาของเราให้เจอ

ไม่ใช่ไปก็อปปี้อย่างนี้มา ถ้าก็อปปี้อย่างนี้มา เราจะไม่เจอกิเลสเราเลย แล้วพอเราเจอกิเลสของเรา เจอกิเลสจริงๆ ก็บอกไม่ใช่อีก ต้องเป็นทองม้วน ต้องให้เหมือนหลวงตา...อ้าว! มันคนละคน คนละคน คนละกิเลส มันไม่เหมือนกันหรอก นี่ปัจจุบันธรรม

ฉะนั้น ของครูบาอาจารย์เราสาธุ เคารพบูชา แต่ถ้าจะเอาปัจจุบัน เอาของเราเอง เราต้องทําของเรา ถึงจะไม่เป็นการเพ้อเจ้อเป็นการเพ้อฝัน เอวัง

๒

มงคลตื่นข่าว

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๕ สิงหาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การใช้ปัญญาให้ถูกเวลา”

กราบนมัสการท่านอาจารย์ กระผมเพิ่งปฏิบัติ ได้ฟังเทศน์ท่านอาจารย์หลายเรื่อง แต่ไม่เจอเรื่องที่เกี่ยวกับการใช้ปัญญาที่ถูกต้อง กระผมหมายถึงการภาวนาพุทโธไปเรื่อยๆ จนถึงจุดไหนเราจึงจะสามารถใช้ปัญญาพิจารณาได้ครับ กระผมมีคําถามปลีกย่อยดังนี้ครับ

๑. เมื่อถึงเวลานั้นจะมีสิ่งที่ทําให้ต้องใช้ปัญญาพิจารณาเกิดขึ้นมาเองใช่ไหมครับ

๒. การระงับความโกรธ ความลุ่มหลง หรือสิ่งกระทบในขณะที่ไม่ได้ภาวนา ถือว่าเป็นการใช้ปัญญาหรือเปล่าครับ

๓. เวลาผมเจอผู้หญิงสวย รูปร่างดี มันจะมีการจดจํา แล้วผมใช้วิธีจินตนาการถลกหนังหญิงนั้น พอจะเป็นแนวทางที่ถูกต้องหรือเปล่าครับ

๔. ทุกวันนี้เวลาเจอเรื่องอะไรมักจะมองเห็นภาพในใจว่าจะเกิดอะไรขึ้น เช่น หากทําไม่ดีก็จะเกิดเรื่องราวอย่างไร ถ้าทําดีจะเกิดเรื่องราวอย่างไร อย่างนี้เรียกว่าสติใช่ไหมครับ ต้องรบกวนให้พระอาจารย์ช่วยอธิบายให้กระจ่างด้วยครับ

ตอบ : อันนี้เขาว่าเขาเพิ่งภาวนาใหม่ “กราบนมัสการหลวงพ่อ กระผมเพิ่งเริ่มปฏิบัติ ได้ฟังเทศน์ท่านอาจารย์หลายเรื่อง แต่ไม่เจอเรื่องใดที่ใช้กับปัญญาที่ถูกต้องเลย” เห็นไหม ฟังเทศน์ตั้งหลายเรื่องเลย แต่เรื่องไหนก็แล้วแต่ จับประโยชน์ไม่ได้สักเรื่อง

เวลาฟังเทศน์ ฟังเทศน์เพื่อกล่อมใจ แล้วถ้ามันจะเกิดประโยชน์ขึ้นมามันจะเกิดคําเดียว คําที่กระเทือนใจมาก แต่ถ้าเราไปฟังเทศน์โดยความคาดหมายสูงมาก ถ้ามันสูงมากว่าถ้าฟังเทศน์แล้วจะเป็นพระอรหันต์เลย เพราะฟังเทศน์แล้วมันเข้าใจได้จะเป็นพระอรหันต์เลย แล้วมันไม่เป็น นี่ก็เหมือนกัน เวลาฟังเทศน์ไปแล้วไม่มีเรื่องอะไรที่ตรงกับความคิดผมเลย

ไม่ตรงหรอก เพราะอะไร เพราะเวลาไปหาหมอเขาถามเลย หายไหมๆ หมอก็รักษาตามอาการ เทศน์ของครูบาอาจารย์ถ้าเป็นจริงนะ มันจะเป็นสเต็ป ตั้งแต่เริ่มทําความสงบของใจ ปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล ท่านจะเทศน์ตามสัจจะ ตามความเป็นจริง มันเป็นสเต็ปมันขึ้นไปเลย แต่ท่านไม่ได้ระบุ ท่านไม่ได้บอกว่าตรงไหนเป็นโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล ท่านไม่พูดหรอก ยิ่งหลวงตาท่านไม่พูดเลย ยิ่งถ้าเป็นข้างบนถ้าละเอียดขึ้นไปท่านบอกว่าข้าม ท่านกลัวมันหมาย กลัวคนฟังไปหมายแล้วเอาไปเป็นโทษ เป็นโทษคือเอาไปสร้างภาพ จิตนี้มันร้ายอยู่แล้ว แล้วพอไปเจออะไรที่มันรู้โจทย์อยู่แล้ว โอ๋ย! มันสร้างเลย ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงนะ ท่านไม่บอกหรอกอะไรเป็นอะไร แต่คนฟังเป็นรู้

การเทศน์ของหลวงปู่มั่น การเทศน์ของครูบาอาจารย์เริ่มต้นตั้งแต่เหมือนเครื่องบินเลย มันตั้งแต่แท็กซี่เข้าจอด แล้วเครื่องบินจะขึ้น เหินฟ้าขึ้นไปจนถึงที่สุด เป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป คนฟังรู้เลยล่ะ พอถึงตรงนี้แล้ว ถึงตรงนี้แล้ว ถึงตรงนี้แล้ว ไปเรื่อย นั่นล่ะเป็นจริงของท่าน แล้วเราก็ฟังเทศน์นั้น จิตที่สูงกว่าจะดึงจิตเราขึ้นไป ถ้าดึงขึ้นไป ถ้าเราทําแล้วเราได้ประโยชน์

ถ้าจิตของเรา เราหาหลักหาเกณฑ์ไม่ได้ เราก็ฟังไม่เข้าใจ ไม่เข้าใจก็เอาสิ่งนั้นกล่อมใจ เพราะฟังแล้วมีศรัทธามีความเชื่อ ฟังแล้วมันดูดดื่ม อ้าว! ก็ฟังสิ่งนี้ไป

ฉะนั้น บอกว่า “ฟังเทศน์ท่านอาจารย์มาหลายเรื่อง ไม่เจอสิ่งใดที่ใช้ปัญญาที่ถูกต้องเลย”

ไม่มีทางถูกต้องได้ ไม่มีทาง แต่ถ้ามันถูกต้องได้นะ เราทําของเราไป เวลาฟังเทศน์ไปมันเจอ เพี๊ยะ! เลย ถ้าเราทําของเราแล้วเราเข้าใจเลย เราเข้าใจเลย แต่เราทําของเราไม่เข้าใจเลย

เวลาพูด ทหารเรือ ทหารเรือเขาก็อยู่ในเรือของเขา ดูสิ ออกเรือไปทีหนึ่ง ๓ เดือน ๔ เดือนอยู่แต่ในเรือ ทหารบกเขาก็อยู่บนบกของเขา นี่ก็เหมือนกัน จริตนิสัยของคนมันไม่เหมือนกัน ถ้าไม่เหมือนกัน เพียงแต่เราฟังเทศน์ครูบาอาจารย์เอาสิ่งใด

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลารื้อสัตว์ขนสัตว์ เล็งญาณเลย เล็งญาณนะ รื้อสัตว์ขนสัตว์นะ เขาไม่รื้อสัตว์ขนสัตว์ว่าไปต้อนคนมา...ไม่ใช่ เขามองไปในใจของสัตว์โลก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณไปที่สัตว์โลก เล็งญาณไปในความรู้สึกนั้น ว่าความรู้สึกนั้น จิตนั้นมีอํานาจวาสนาไหม จิตนั้นได้สร้างบารมีมาพอหรือเปล่า ถ้าจิตนั้นสร้างบารมีมาพอ แล้วอายุเขาสั้น หรือว่าเขามีโอกาสที่จะเป็นอันตรายไป ต้องไปเอาจิตดวงนั้นก่อน

อยู่ในพระไตรปิฎกนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปบิณฑบาตในเมืองอะไร จําไม่ได้เมืองอะไร มีผู้เฒ่า ๒ คนตายายนั่งขอทานอยู่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายิ้ม พอยิ้ม พระอานนท์เห็นแล้ว เห็นว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายิ้ม ต้องมีปัญหาแล้ว เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากลับจากบิณฑบาต ทําภัตกิจแล้วนะ พอถึงตอนเทศน์ญาติโยมแล้ว ตอนเย็น พอตอนหัวคํ่าจะเทศน์พระ พระอานนท์ถึงได้โอกาสถาม “เมื่อตอนเช้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายิ้มทําไม ตอนยิ้มที่ไปเจอ ๒ คนตายาย”

“เห็น ๒ คนตายายนั้นไหมที่เป็นขอทานที่นั่งอยู่ข้างทาง”

“เห็น”

“นั่นล่ะแต่ก่อนเขาเป็นเศรษฐี เขาเป็นเศรษฐีแล้วมีอํานาจวาสนามาก ถ้าตอนนั้นเขาได้เจอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อย่างน้อยต้องได้เป็นพระอนาคามีคู่นี้” แต่ตอนนั้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้างานล้นมือไง แล้วพอชีวิตของเขา ไม่ได้มาเอา ๒ คนนี้ก่อน พอไม่เอา ๒ คนนี้ก่อน เขาก็ใช้ชีวิตของเขาไป เขาเล่นการพนัน เขาโดนโกง เขาเล่นการพนันเสียหาย แล้วคนใช้ในบ้านฉ้อโกง ฉ้อโกงจนหมดตัว จากมหาเศรษฐี ไม่มีที่อยู่ที่อาศัย มาเป็นคนขอทาน คนเข็ญใจ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเดินผ่านไปบิณฑบาต เขาก็นั่งอยู่นั่น

เวลาโอกาสไง โอกาสถ้าจิตใจเขาดี จิตใจเขามีความสุข เพราะเขาเป็นเศรษฐีใช่ไหม เขามีความศรัทธาเขามีความเชื่อ เขาได้ทําบุญกุศลของเขา เขาได้ฟังเทศน์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จิตใจเขาเบิกบาน เขาจะได้เป็นพระอนาคามี

แต่เพราะไม่มีเวลา แต่ตอนเขาไปโดนโกง เล่นการพนันจนหมดตัว โดนคดโดนโกงจนหมดตัวเลย เป็นทุคตะเข็ญใจ คนเป็นเศรษฐีนะ แล้วเรามานั่งขอทานอยู่ข้างถนน จิตใจเราเป็นอย่างไร เศร้าหมองไหม จิตใจเราขุ่นมัวไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เดินผ่านไป ถ้าจิตใจเขาเบิกบาน นี่เล็งญาณรื้อสัตว์ขนสัตว์ นี่ไง เวลาจะเทศนาว่าการมันมีตรงนี้เข้ามาบวก

ฉะนั้นบอกว่า ฟังเทศน์หลวงพ่อหลายเรื่องแล้ว แต่ไม่มีอันไหนเลยใช้ปัญญาที่ถูกต้อง ก็ไม่เข้าใจก็ไม่ถูกต้อง ก็ไม่มีอะไรถูกเลย ก็หลวงพ่อเทศน์ผิด โยมเป็นคนเก่ง

เวลาพูดมันเข้าใจเรื่องอย่างนี้ได้ไง มันขํา มันขําว่าถ้าฟังเทศน์แล้วเป็นประโยชน์ก็เป็นประโยชน์แล้วล่ะ เพียงแต่วุฒิภาวะเรามากน้อยแค่ไหน ถ้าวุฒิภาวะเรามาก เราจะได้ผลประโยชน์มาก วุฒิภาวะเราน้อย เราก็ได้แค่ฟังเสียง หลวงตาบอกว่าเวลาครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมเวลาแสดงออกมา เสียงนั้นมีคุณธรรมมาด้วย แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่ไม่มีคุณธรรม อะไรก็เสียงเหมือนกัน แต่ไม่มีคุณธรรม ไม่มีเนื้อหาสาระ มันแตกต่างกัน ฉะนั้น เวลาฟังเทศน์ครูบาอาจารย์แตกต่างกันนะ แตกต่างกันที่ว่ามันมีรสมีชาติ มันมีความหนักความเบา

อันนี้พูดถึงว่า “ฟังเทศน์แล้วไม่มีปัญญาที่ถูกต้อง”

มี แต่ให้ถึงเวลา ถึงโอกาส หลวงตาท่านยืนยันกับพระ เวลาอยู่กับท่านนะ ท่านบอกว่าเวลาท่านเทศน์ที่ว่าเข้มข้น แล้วท่านก็พูดกับพระไว้ บอกว่า “จําคําพูดของผมไว้นะ ถ้าผมตายไปแล้ว ถ้าใครภาวนามาถึงจุดนี้แล้วจะมากราบศพ”

เพราะอะไร เพราะตอนที่ท่านเทศน์เราก็ฟังอยู่ แต่เราปีนบันไดฟังไม่ถึง เราไม่เข้าใจหรอก แต่ถ้าวันไหนเราปฏิบัติไปถึงจุดนั้นปั๊บ โอ้โฮ! จะไปกราบแล้วกราบเล่าๆ แบบที่หลวงตากราบหลวงปู่มั่นนั่นน่ะ ถ้าคนปฏิบัติไปถึงจุดนั้นแล้วมันจะเป็นอันเดียวกัน จะกราบแล้วกราบเล่าๆ มันซาบซึ้งมากเลย แต่ตอนฟังอยู่นะ ก็พูดอยู่นี่ ด่าอยู่นี่ อู้ฮู! จนหูจะแตกอยู่นี่ ไม่รู้เรื่อง ไม่รู้ ไม่เข้าใจ หลวงตาว่าอะไรน่ะ โอ้โฮ! ดุมาก ว่าอะไรก็ไม่รู้ แต่พอมันภาวนาไปถึงจุดนั้นนะ มันจะไปกราบแล้วกราบเล่าๆ นี่ครูบาอาจารย์ท่านเป็นมาอย่างนั้น นี่พูดถึงว่าธรรม เวลาภาคปฏิบัติมันเป็นแบบนี้ กรรมฐานเขาติดกัน ติดกันอย่างนี้

ฉะนั้น สิ่งที่เราบอกว่าเราฟังเทศน์มาตั้งหลายเรื่องแล้ว ไม่มีอันใดเป็นปัญญาที่ถูกต้องเลย

มี แต่เราค่อยๆ ทําไป เราค่อยๆ เข้าใจไป

เขาว่า จุดไหนถึงจะใช้ปัญญาล่ะ

เดี๋ยวจะอธิบายต่อเนื่องกันไปเนาะ เขาบอกแล้วจุดไหนที่ใช้ปัญญา ปัญญาจะเกิดขึ้นได้อย่างไรล่ะ นี่เขาบอกว่า การใช้ปัญญาที่ถูกเวลา “๑. เมื่อถึงเวลานั้นเราจะมีสิ่งที่ทําให้ต้องใช้ปัญญาพิจารณาเกิดขึ้นมาเองใช่หรือไม่”

ไม่ใช่ เพราะความเข้าใจผิดของโลกไง ความเข้าใจผิดของวิทยาศาสตร์ไง เอาต้นไม้ไปปักไว้แล้วต้นไม้มันจะโตเอง ถ้าต้นไม้ไปปักไว้ที่ดินชุ่มนํ้า ต้นไม้ก็จะโตเอง ต้นไม้ไปปักบนหิน ต้นไม้มันจะโตเองได้ไหม ต้นไม้มันจะโตเอง ต้นไม้มันก็ตาย เพราะมันไปปักไว้ไม่มีใครไปดูแลมันไง แต่ถ้าไปปักไว้ที่ดินงอกงามมันก็โตเองได้ นี่พูดถึงต้นไม้

แต่ว่าปัญญาถึงเวลาแล้วมันจะเกิดเองใช่ไหม นี่ความเข้าใจผิดของโลกไง บอกว่า “ศีล สมาธิ ปัญญา เวลาภาวนาไปแล้ว ทําสมาธิแล้วปัญญามันจะเกิดเอง”...อีก ๕๐๐ ชาติ ถ้าปัญญามันเกิดเองก็ปัญญาโลก ปัญญากิเลส ถ้าปัญญาโลกๆ ก็เหมือนกับดูสิ ความคิดเราเกิดเองใช่ไหม ความคิดเรากระทบเองก็เกิด ไม่ต้องทําอะไรมันก็เกิดปัญญานี้ แต่ปัญญานี้เป็นปัญญาโลกไง ปัญญาโลกมันก็อยู่ในโลก เพราะปัญญาอย่างนี้มันอยู่ในอํานาจของมารไง อยู่ในอํานาจของอวิชชาไง

แต่ถ้าปัญญาธรรมมันจะเกิดเองไหม ถ้าเกิดเอง เกิดเองที่เป็นอํานาจวาสนาบางครั้งก็ส้มหล่นนั่นล่ะ ส้มหล่นคือมันเกิดเอง ส้มหล่น ถ้าส้มหล่น คําว่า “ส้มหล่น” ส้มมันหล่นนะ มันปลิดจากขั้วมา มันตกดินปั๊บ แล้วมันไปไหนต่อ มันไปไหนต่อ ก็ส้มมันส้มหล่น แต่ถ้าเรานะ เราเป็นเจ้าของสวนใช่ไหม เราจะเก็บส้มใช่ไหม เราก็มีตะกร้าใช่ไหม เราก็สอยมาใช่ไหม เราก็ดึงลงมาใช่ไหม แล้วเราก็เอาส้มจากตะกร้ามาเป็นของเราใช่ไหม

นี่เหมือนกัน เวลาปัญญาที่มันจะเกิดมันมีสติ มีสมาธิ แล้วมันใช้ปัญญาไป เราเป็นคนใช้ปัญญา ปัญญาต้องฝึกฝน ถ้าปัญญามันจะเกิดเอง หลวงตาท่านพูดประจํา ถ้าปัญญามันจะเกิดเอง เราไม่ติดสมาธิ ๕ ปี เพราะสมาธินี้แน่นปึ๋ง สมาธิพร้อมทุกอย่างเลย รอปัญญามาเกิดไง นี่ไง คนที่ปฏิบัติ คนที่ความเข้าใจเอง

เราไปเจอพระมาก พระเขาบอกว่าเขาทําสมาธินะ เขานั่งสมาธิ นั่งภาวนาทั้งคืนๆ เลย เราก็แปลกใจ ทําไมเขาไม่ฝึกหัดใช้ปัญญา เราก็ไปพยายามคุยกับเขาให้ฝึกหัดใช้ปัญญา

“อ้าว! ท่านนี่ภาวนาไม่เป็น อู๋ย! ปัญญามันจะเกิดเอง เหมือนกับผลมะม่วง มะม่วงมันก็ต้องเกิดเป็นเกสร เป็นดอก แล้วมันก็จะเกิดเป็นลูกมะม่วง” เขาจะรอลูกมะม่วงไง ก็รอปัญญามันเกิดเอง โอ้โฮ! ถ้าความเข้าใจผิดของโลกของกิเลสมันครอบงําคิดกันอย่างนั้น

ไอ้นั่นมันมะม่วง เวลาบุคลาธิษฐานเขาเอามาเปรียบเทียบ ฉะนั้น เวลาคนคิด เวลาในพระไตรปิฎก มีพระหลายองค์ เราไปคุยมาด้วย เขาบอกว่า “เดี๋ยวปัญญามันจะเกิดเอง ทําให้นํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา” มันก็มีจริงๆ ในพระไตรปิฎก นํ้าใสเป็นภาษาบาลี มีบาลี นํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา

อ้าว! พอจิตเป็นสมาธิ พอจิตมันใสใช่ไหม ด้วยจินตนาการ พอจิตสงบลงแล้วมันสว่างมันไสว มันใสไปหมดเลย แล้วก็นั่งรอกิเลสมาชน จะจับปลา รอไปเถอะ รอไป เพราะพอมันสว่างแล้วเดี๋ยวมันก็เศร้าหมอง มันผ่องใสแล้วเดี๋ยวมันก็เสื่อม รอไปเถอะ เอ็งรอไป เดี๋ยวกิเลสมันจะวิ่งมาให้เอ็งจับ ไม่มีทาง ไม่มี ปัญญาจะเกิดเองไม่มี ปัญญาต้องฝึกฝน หลวงตาท่านบอกต้องฝึกหัดใช้ปัญญาๆ เราฝึกหัดใช้กัน เราฝึกหัดใช้

อย่างเช่นปัญญาอบรมสมาธิมันเป็นปัญญาโลก ที่โลกเขาใช้กันในปัจจุบัน ในสังคมที่ปฏิบัติ ปฏิบัติตอนนี้กําลังมีคนสนใจมาก เขามีพวกคฤหัสถ์เขาสอนปฏิบัติกัน เขาบอกว่าใช้ปัญญาของเขา ฝึกหัดใช้ปัญญากันเป็นวิปัสสนา นั่นล่ะมันของเทียมทั้งนั้นน่ะ ของเทียมคือมันเป็นสติปัฏฐาน ๔ ปลอม สติปัฏฐาน ๔ ปลอมเพราะอะไร สติปัฏฐาน ๔ เพราะเราคิดเรานึกกันขึ้นมาเอาเอง เราคิดเรานึกกันขึ้นมา เราคิดถึงเรื่องกาย เราคิดเรื่องเวทนา เราคิดเรื่องจิต เราคิดเรื่องธรรม เราคิดกันเองมันก็เป็นสติปัฏฐาน ๔ ปลอม

แต่เวลาหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านบอกว่าทําความสงบของใจเข้ามา พุทโธๆ เข้ามา จิตมันสงบไง พอจิตสงบ จิตสงบจิตจริง จิตมีสมาธิจริงๆ จิตมีสติมีปัญญาจริงๆ แล้วพอไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง อย่างนี้ถึงเรียกว่าสติปัฏฐาน ๔ จริง วิปัสสนาจริง วิปัสสนาจริง จิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันถึงจะเป็นวิปัสสนา

สมถกรรมฐาน เขาว่า “พุทโธๆ เป็นสมถะ พุทโธไม่มีปัญญา”

ทําทานยังต้องมีปัญญาเลย โยมมาทําทานกันอยู่นี่โยมไม่มีปัญญาหรือ โยมไม่เลือกหรือ ทําทานยังต้องมีปัญญาเลย รักษาศีลก็ต้องมีปัญญา ทําสมถะไม่มีปัญญามันจะสงบได้อย่างไร ทําสมถะไม่มีปัญญา ทําอีลุ่ยฉุยแฉกมันจะสงบไหม มันเป็นไปไม่ได้หรอก ทําสมถะก็ต้องใช้ปัญญา แล้วมันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

ที่เขาใช้ปัญญากันว่าสิ่งนั้นเป็นปัญญา ปัญญาในพระพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาตรึกในธรรม ปัญญาตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปัญญาตรึกในอริยสัจ

ตรึกในอริยสัจ ใครเป็นคนตรึกล่ะ ใครเป็นคนตรึก ก็ภพไง เพราะจิตมันตรึกไง เพราะตรึกแล้วมันหดเข้ามาๆ นั่นน่ะถ้ามันทําความเป็นจริงมันจะเป็นสมถะ เป็นสมาธิ แล้วถ้าทําจริงมันจะเป็นสัมมาสมาธิ แต่ด้วยความเข้าใจผิด เข้าใจผิดคือสมุทัย เข้าใจผิดคือมาร คือกิเลสมันหลอก พอกิเลสมันหลอกก็บอกว่า “นี่เป็นธรรม นี่ใช้ปัญญา นี่วิปัสสนา” อันนั้นก็เลยกลายเป็นมิจฉา เป็นโลกียปัญญา

บอกว่าถ้าปัญญาจะเกิดเอง มันไม่มีหรอก ทีนี้ปัญญาที่เกิด แล้วทําอย่างไรต่อไปล่ะ

ปัญญาที่เราเกิดกันอยู่นี้มันเป็นกําปั้นทุบดิน กําปั้นทุบดินหมายถึงเป็นข้อเท็จจริง ในเมื่อเรามีสติมีปัญญา เรามีความคิด เวลาเราพุทโธๆ เราเอาความคิดทั้งหมดไปบริกรรมให้มันอยู่กับพุทโธ เรารวบรวมความคิดทั้งหมดเป็นเอกภาพไปอยู่ที่พุทโธ พุทโธๆๆ จนมันคลายตัวของมันออกมา มันคลายสิ่งที่มันเสวยออกมา มันก็เป็นธาตุรู้ ธาตุรู้มันก็เข้าไปสู่สมาธิ นี่พูดถึงพุทธานุสติ

ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ใช้ปัญญาๆ ปัญญาที่ใคร่ครวญอยู่นั่น แยกแยะอยู่นั่น นั่นเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิ หมายถึงว่า ปัญญาที่มันคิดทางโลกๆ ปัญญาที่มันคิดไปโดยกิเลส เรามีสติปัญญาแล้วน้อมมันมา คิดให้มีสติ เห็นไหม รอบรู้ในกองสังขาร สังขารคือความคิด แต่มีสติปัญญาเท่าทันมัน พอเท่าทันมัน คิดไปๆๆ คิดจนเห็นว่า เออ! มึงบ้า มึงไม่เหนื่อยบ้างเลยหรือ มึงคิดทําไม เออ! โง่ตายห่าเลย มันก็ปล่อย นี่ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามีสติปัญญามันเป็นอย่างนี้

นี่พูดถึงว่า ถึงเวลาที่ปัญญามันจะเกิดขึ้นเอง

เพราะคําถามมันทําให้แบบว่า โลก บอกมันเป็นวิทยาศาสตร์ มันเป็นโลกก็คิดกันตามวิทยาศาสตร์อย่างนั้น เวลาปฏิบัติ ปฏิบัติมันเป็นธรรม ปริยัติ สมมุติบัญญัติ สมมุติก็คือโลกๆ บัญญัติก็ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วปฏิบัติขึ้นไปมันเป็นความจริงขึ้นมามันอีกอย่างหนึ่ง

ฉะนั้น “ปัญญาจะเกิดเองใช่ไหม”

ไม่ใช่ ปัญญา เวลาพุทโธ พุทธานุสติหรือปัญญาอบรมสมาธิจบลงที่สมาธิ สมาธินี่นํ้าล้นแก้ว นํ้าล้นฝั่ง เวลาสมาธิก็คือสมาธิ สูงส่งขนาดไหนก็สมาธิ มันก็ล้นไปของมัน ถ้าไม่มีสติปัญญาเดี๋ยวก็เสื่อม มันต้องเสื่อมของมันแน่นอน แต่เราจะฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา เราใช้ปัญญาของเราไป ฝึกหัดใช้ปัญญา ใช้ไปเลย ไม่ใช่บอกว่าจิตสงบแล้วค่อยใช้ปัญญา

ยืนยันว่าจิตสงบแล้วใช้ปัญญา หมายถึงว่า เป็นสมาธิจริง มันจะเป็นวิปัสสนา แต่ถ้ามันยังไม่วิปัสสนาก็ใช้ปัญญาได้ ถ้าปัญญาได้ก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ก็ใช้ปัญญาไป ทําอย่างนี้

เขาว่า “เมื่อไหร่ต้องใช้ปัญญา แล้วปัญญาจะเกิดขึ้นได้อย่างไร”

ปัญญาที่เกิดขึ้น ใช้ปัญญาไปได้เลย ใช้ไปเลย แต่มีสติรับผิดชอบเข้ามา แล้วมันปล่อยเข้ามา ยังมีต่อเนื่องเข้าไป ละเอียดเข้าไป

ทีนี้ถ้าเป็นโลก ใช้ปัญญาไปแล้ว พอปัญญารอบหนึ่งจบก็โสดาบัน นี่ไง ที่เขาบอกใช้ปัญญาๆ ไป เขาคิดกันอย่างนี้ พอมีปมในใจ มีประเด็นในใจ คิดให้มันจบ พอจบก็โสดาบัน พอมีประเด็นที่ ๒ คิดจบ สกิทาคามี พอคิดจบเป็นอนาคามี คิดจบเป็นพระอรหันต์ โฮ้! เวียนหัว เวลาเจออย่างนี้แล้วเวียนหัว แต่มีพระหลายกลุ่มเชื่อกันแบบนี้ แล้วปฏิบัติกันแบบนี้ แล้วก็ให้ขั้นให้ตอนกันแบบนี้

แล้วพวกเรา เราอยู่กับครูบาอาจารย์ที่ท่านบอกว่าเป็นโสดาบันอย่างนี้ สกิทาคามี อนาคามีอย่างนี้ แล้วเราพูด เขาขบปัญหาแตกแล้วเขาเป็นโสดาบัน คําว่า “โสดาบัน” ของเขา กับคําว่า “โสดาบัน” ของครูบาอาจารย์เราเป็นอันเดียวกัน คําพูดเดียวกัน เราก็เชื่อไงว่าเขาได้โสดาบัน

แต่ความจริงโสดาบันของเขานะ โสดาบันของเขาคือขบปัญหาแตกเป็นโสดาบัน อย่างนี้ถ้าเรามีอะไรในใจ เราขุ่นมัว เรามีความโกรธ เราพิจารณาความโกรธ เราปล่อย เราเป็นโสดาบันไหม ไม่เป็น เพราะอารมณ์ แค่อารมณ์ อารมณ์มันปล่อยอารมณ์เท่านั้นน่ะ มันไม่เป็นอะไรเลย แต่ของเขาว่าเป็นกัน มีหลายกลุ่มมากที่คิดกันแบบนั้น ถ้าคิดกันแบบนั้น พอเอามาพิจารณามันก็รู้ได้ ถ้าคนภาวนาเป็นมันแยกได้หมดเลย มันเข้าใจได้หมดเลย แต่คนไม่ภาวนาเข้าใจไม่ได้ เข้าใจวิธีการไม่ได้ก็ไปสรุปเอาที่คําพูดไง สรุปเอาที่ตําแหน่งไง โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี แล้วโสดาบันของใครก็ไม่รู้ โสดาบันอย่างไรก็ไม่รู้ เอ๊ะ! เป็นโสดาบันได้อย่างไรวะ เอ๊ะ! เป็นโสดาบันตอบอะไรไม่ได้ อ้าว! เป็นโสดาบันก็ตอบมาสิ

อ้าว! โยมนั่งรถมา มาจากกรุงเทพฯ มาจากสระบุรี มาจากระยอง มาจากจันท์ฯ อ้าว! มาจากไหนล่ะ มาถนนอะไรล่ะ ตอบได้สิ

ไอ้นี่มานั่งอยู่นี่บอกว่ามาจากระยอง

มาอย่างไร

ไม่รู้ ไม่รู้

อ้าว! มาจากสระบุรีมาอย่างไร

ไม่รู้

นี่ปัญญาจะเกิดเอง

แต่ถ้าปัญญามันจะเกิดนะ เรามีสติมีปัญญา เราเข้าใจของเราได้ เราพิจารณาของเราได้ นี่พูดถึงปัญญาที่มันเกิดเองไม่มี แต่นี้ปัญญาที่เกิดเองไม่มี แล้วที่บอกให้ใช้ปัญญา ปัญญาอย่างไรล่ะ

มันก็บอกว่าเริ่มต้นเด็กอนุบาล เริ่มต้นจากทารก เด็กทารก ดูสิ ผู้ใหญ่คนไหนบ้างที่ไปเอาจริงเอาจังกับเด็กทารก จะเอาเป็นเอาตายกับเด็กทารก เด็กทารกไร้เดียงสา เขาก็รู้เห็นจินตนาการของเขา เราก็เลี้ยงดูเขามา ฝึกหัดใหม่ก็เหมือนเด็กทารก จะใช้ปัญญาอย่างไรก็ไม่เป็น มาเถอะ ขึ้นมาก่อน แต่พอเราโตขึ้นมา อายุบรรลุนิติภาวะ ทําสิ่งใดผิดกฎหมายหมดนะ เด็กตํ่ากว่าอายุ ๑๘ ปี กฎหมายยกเว้น ตํ่ากว่า ๑๐ ปีลงไปทําความผิดถือว่าไม่ผิด กฎหมายเขายังไม่บังคับใช้กับเด็กทารกเลย เด็กทารกทําอะไรผิด กฎหมายยกเว้นนะ แต่เขาก็ต้องควบคุมดูแล แต่กฎหมายยกเว้นในการลงโทษ

แล้วนี่เราฝึกหัดใหม่ เราปฏิบัติใหม่ จะฆ่ากันเลยหรือ จะฆ่าทิ้งเลยหรือ ทําผิดก็ไม่ได้เลยหรือ ผิดก็ไม่เป็นไร เริ่มต้นฝึกหัด ปฏิบัติเถอะ ทําให้จิตมันสงบ พยายามขวนขวายกัน ทํากันให้มันจริงขึ้นมา แต่ถ้าจะเอามรรคเอาผลนั่นแหละกฎหมายบังคับแล้ว จะเข้าสู่อริยสัจแล้ว ถ้าเข้าสู่อริยสัจอันนั้นน่ะความจริง อ้าว! บรรลุนิติภาวะ ปฏิเสธกฎหมายไม่ได้ ทําผิดก็ต้องคือผิด นี่เหมือนกัน ถ้าลองยกขึ้นวิปัสสนา ถูกผิดมันตามหลักแล้ว

เวลาบอกที่ว่าปัญญามันเป็นโลกียะๆ ทุกคนจะเบื่อมากนะ หลวงพ่อพูดซํ้าๆ ซากๆ น่าเบื่อหน่ายมาก แต่คําถามก็ถามทุกวัน ถามมาทุกวัน

ฉะนั้นว่าปัญญาจะเกิดเอง ถ้าปัญญาเกิดเองไม่มี ถ้าปัญญาเกิดเองมันเป็นปัญญาโลกๆ โดยสามัญสํานึกของเรามันมีปัญญา ถ้าปัญญาอย่างนี้ปัญญาโลก โลกียปัญญา ถ้าทําที่สุดของมันสงบเข้ามา แล้วถ้าสงบแล้วจะใช้ปัญญา นั้นจะเป็นโลกุตตรปัญญา ภาวนามยปัญญา

โลกุตตรปัญญา ภาวนามยปัญญาเป็นปัญญาที่ฆ่ากิเลส โลกียปัญญาเป็นปัญญาของกิเลส โลกียปัญญา ปัญญากิเลสพาใช้

แล้วกิเลสพาใช้แล้วให้คิดทําไม

กิเลสพาใช้ เพราะกิเลสพาใช้จะถากถางตัวมัน จะเข้าสู่ความสงบ เพราะมันก็ต้องใช้ปัญญา จะโค่นต้นไผ่ ต้องใช้ไม้ที่ทําจากด้ามไม้ไผ่ จะโค่นต้นไผ่ต้องใช้มีดที่ด้ามมันทําจากด้ามไม้ไผ่ จะทําให้จิตสงบก็ต้องอาศัยจิตทําให้ตัวมันสงบเข้ามา นี่ไง จะให้จิตสงบก็ต้องเอาความรู้สึกนึกคิดในจิตทําให้มันสงบเข้ามา แล้วทําอย่างไรต่อล่ะ

สงบนี่เป็นเรื่องโลกๆ ไง จะโค่นต้นไผ่ก็ต้องใช้มีดที่ด้ามทําจากไม้ไผ่ อ้าว! ความคิดเรามันทําให้เราทุกข์เรายาก ฉะนั้น เราทําของเราขึ้นมา

“๒. การระงับความโกรธ ความลุ่มหลง หรือสิ่งกระทบในขณะที่ไม่ได้ภาวนาถือว่าเป็นการใช้ปัญญาหรือเปล่าครับ”

เออ! อันนี้นะ “การระงับความโกรธ ความลุ่มหลงที่การกระทบในขณะที่ไม่ได้ภาวนา ถือว่าเป็นปัญญาหรือเปล่าครับ” อย่างนี้ถ้าบอกไม่ใช่ปัญญามันก็เป็นปัญญา ก็เรามีความโกรธ เรามีความลุ่มหลงอยู่ แล้วเรามีสติเท่าทันเรา มันเป็นปัญญาหรือเปล่าครับ ก็เป็นน่ะ เป็น เป็นปัญญา เป็น แต่ก็เป็นปัญญาปุถุชนไง นี่ไง โลกียปัญญา

มันเป็นปัญญาหรือเปล่า เป็น แล้วปัญญาอย่างนี้ฆ่ากิเลสหรือเปล่า ถ้าฆ่าแล้วทําไมผมคิดแล้วเดี๋ยวมันก็คิดอีกล่ะครับ พอผมคิดแล้วมันก็หยุดครับ เดี๋ยวผมก็คิดอีกครับ แล้วมันคิดไปๆๆ เพราะคิดไม่ทันล่ะครับ เดี๋ยวมันก็ลากผมไปครับ เพราะบางคนก็คิดได้พักหนึ่ง พอเดี๋ยวก็เหลวไหลอีกแล้ว อ้าว! นี่ไง โลกียปัญญาเป็นอย่างนี้ ปัญญาที่เกิดกับเรา ปัญญาที่เชาวน์ปัญญา เราคิดเท่าทันตัวเราไหม เท่าทัน แต่ถ้าสติมันดีก็ทัน แต่ถ้ากระทบ หรือว่าจิตใจเราอ่อนแอ พอมันกระทบมันไม่ทันหรอก แต่คิดได้ก็ดีแล้ว คิดได้ก็ดีแล้ว

“ขณะที่ระงับความโกรธ ความลุ่มหลง สิ่งกระทบในขณะที่ไม่ได้ภาวนา”

คือชีวิตปกติ ชีวิตปกติถ้ามีสติปัญญา เราก็ต้องฝึกหัด การฝึกหัดนะ การฝึกหัดการปฏิบัติของเรา เวลามันกระทบสิ่งใดมันจะมีสติยับยั้งไว้อย่างนี้ มันดีกว่าการไม่ฝึกหัด เวลาการไม่ฝึกหัดเลย เวลากระทบไม่รู้ตัว ทําเสร็จแล้วค่อยเสียใจ คนที่ไม่มีสติปัญญาทําเสร็จแล้ว แล้วเสียใจทุกทีเลย ไม่น่าเลย ไม่น่าเลย แต่ทําไปแล้ว

แต่ถ้าคนมีสตินะ มันรู้ตัว มันใช้ปัญญา เวลาโกรธ เวลาลุ่มหลง มีอะไรกระทบ ใช้ปัญญา ใช้ปัญญามันก็เป็นประโยชน์กับเรา มันทันน่ะ พอมันทันขึ้นมามันก็ยับยั้งได้ ถ้ามีสติปัญญามันยับยั้งได้ นี่มันเป็นปัญญา เหมือนกับมารยาทสังคม ใครมีมารยาท ใครฝึกหัดได้ เขามีมารยาทผู้ดี เขาไม่ระรานใคร ไอ้นักเลงหัวไม้ก็เที่ยวระรานเขาไปทั่ว ถ้ามีสติปัญญามันก็ไม่ระรานใคร ก็เป็นคนดีคนหนึ่ง ฉะนั้น เป็นคนดีไหม ดี แต่ฆ่ากิเลสไหม ยังไม่ได้ทําอะไรเลย แต่ถ้าทําอะไรก็ทําให้สงบเข้ามา นี่พูดถึงการภาวนาไง

มันเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นมา มันมีภาคปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ปริยัติคือการศึกษาเป็นสังคม มารยาทสังคมกัน ถ้าปฏิบัติ พอปฏิบัติขึ้นมาจะแรงก็ไม่ได้นะ เวลาจะอดอาหารบอกไม่ได้นะ มันอัตตกิลมถานุโยค เวลาปฏิบัติแล้วมันร้อยแปดเลยที่เราจะใช้วิธีการที่เอาชนะตัวเอง ถ้าปฏิบัติแล้ว ถ้ามันสมบูรณ์ของมัน เต็มตัวของมัน มันก็เป็นปฏิเวธ มันเข้าใจของมันตามความเป็นจริง

“๓. เวลาผมเจอผู้หญิงสวย รูปร่างดี มันก็จะจดจํา แล้วผมใช้วิธีจินตนาการลอกหนังนั้น พอเป็นแนวทางที่ถูกต้องหรือเปล่าครับ”

เป็น ถ้าลอกได้ ถ้าลอกได้ขึ้นมา เป็น ถ้ามีสติปัญญามันลอกได้ มันลอกหนังได้นะ แต่ถ้าสติมันอ่อนนะ มันลอกไม่ออก ยิ่งลอกยิ่งสวย ยิ่งลอกยิ่งอยากไปหาเขา นี่จิตมีขึ้นมีลง ถ้าจิตมันมีกําลัง โอ้โฮ! มันลอกได้นะ โอ้โฮ! ฉันทําได้ ฉันดี ฉันยอด แต่เวลาจิตมันเสื่อมนะ เอ๊ะ! ลอกไปลอกมา เราลอกมันไม่ดีเนาะ สวยๆ อย่างนั้นดีกว่า โธ่! กิเลสมันออกลูกอย่างนี้ อย่างนั้นดีกว่า ยิ่งเขาสวยๆ ยิ่งชอบใหญ่เลย มันเข้ากันไง

เราจะบอกว่าโดยสามัญสํานึกคนเป็นแบบนี้ แล้วเราเอาสามัญสํานึกมาแบ่งกันเองว่าอันนี้เป็นกิเลส อันนี้เป็นธรรม ถ้าคิดดีก็เป็นธรรม คิดไม่ดีก็เป็นกิเลส มันก็ใช่ มันก็ใช่เพราะอะไร เพราะว่าทารก ใช่เพราะเด็กนี้กฎหมายยังไม่บังคับใช้มัน ถ้ากฎหมายบังคับใช้ ยกขึ้นวิปัสสนาถึงบังคับใช้ เข้าสู่บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล แต่ถ้ายังไม่ยกเข้าบุคคล ๔ คู่ ตํ่ากว่าสังฆะ ตํ่ากว่าสาวกสาวกะ ถ้าตํ่าไปมันก็เป็นแบบนี้

ฉะนั้นว่าทําอย่างนี้ถูกต้องไหม ถูก วิธีการเริ่มต้นเขาทํากันมาแบบนี้ แต่ทําไปแล้วมันเจริญขึ้นไปมากน้อยแค่ไหน ทําไปแล้วเรารักษา วุฒิภาวะ รักษาใจเราได้มั่นคงแค่ไหน ถ้ามันมั่นคงขึ้นไปนะ แล้วทําต่อไป ส่วนใหญ่แล้ว ดูสิ เวลานํ้ามา ยกของหนีนํ้ากัน เราขนของหนีนํ้ากันหมดเลย เวลานํ้าลง ขนลง เบื่อเลย

นี่ก็เหมือนกัน จิตเวลาขึ้นมา ดีขึ้นมา อู๋ย! ดีไปหมดเลย เห็นผู้หญิงสวยๆ มา ผมลอกได้หมดเลย เวลานํ้าลงนะ มันไปคาอยู่นั่นน่ะ พอจิตมันเสื่อมไง นี่มันมีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ แต่ถ้าเราเป็นเรือนแพล่ะ นํ้ามาก็ขึ้นตามนํ้า นํ้าลงก็ลงตามนํ้า มันชํานาญกว่ากัน

เราจะบอกว่า อย่างนี้ถูกไหม ถูก แล้วถูกแล้วก็เลยตีแปลงเลย “อ้าว! หลวงพ่อว่าถูกแล้ว อย่างนี้ถูกต้อง”

ถูก หมายถึงว่า เรามีสติมีปัญญาอย่างนี้ เรามีสามัญสํานึกอย่างนี้ เราเอามาใช้ฝึกหัดใจอย่างนี้ มันเป็นการริเริ่มที่ดี แต่เวลาปฏิบัติไปนะ มันละเอียดกว่านี้ขึ้นไปไง มันจะผิดต่อเมื่อถ้ามันเป็นมรรคละเอียด ถ้าหยาบๆ มรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียด คือความคิดหยาบๆ ว่าดีๆ มันละเอียดไปไม่ได้ แต่ถ้าพอมันละเอียดไป อ้าว! มรรคหยาบนั่นไม่ใช่แล้ว มันอยู่ที่ละเอียดกว่าแล้ว แล้วไหนว่าที่หยาบๆ มันถูกล่ะ

อ้าว! ก็ถูกตอนนั้นไง ถูกตอนที่เราฝึกหัดไง ดูนักกีฬาสิ เวลาลงซ้อมถูกไหม ก็ถูก มันซ้อมอยู่ เวลาลงแข่ง เฮ้ย! ลงแข่งมึงเหยาะแหยะอย่างนี้ไม่ได้นะ เวลาแข่งต้องเอาจริงนะ มันถูกตอนไหนล่ะ มันถูกตอนไหน

แต่เวลาถ้ามันละเอียดขึ้นไป ไอ้สิ่งที่ทํามามันเป็นอุบาย เราคิดได้อย่างนี้เราก็มีอุบายเพื่อจะเอาชนะใจเรา ไม่ให้ใจเราหลงใหลไปสิ่งที่เรารู้เราเห็น อย่างนี้มันก็เป็นอุบายวิธีการที่เราจะเอามาต่อรองชนะใจเรา ถูก ถูกตอนนั้น แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ เดี๋ยวมันรู้ ไปเห็นกายไม่เป็นอย่างนี้หรอก โอ้โฮ! เวลาจิตเห็นกายก็ต้องไปเห็นผู้หญิงก่อนแล้วค่อยเห็นกายใช่ไหม ต้องเห็นรูปสวยๆ มานะ แล้วจะไปเห็น...ไม่ใช่

เวลาจิตมันเห็นกายขึ้นมามันเห็นจากภายใน สติปัฏฐาน ๔ ไง สติปัฏฐาน ๔ จริง สติปัฏฐาน ๔ ปลอม สติปัฏฐาน ๔ ปลอมนึกภาพเอา สติปัฏฐาน ๔ จริง จิตมันรู้เห็นจริงๆ จิตมันจริง เหมือนกับผู้ต้องหา เอาขึ้นศาลแล้วศาลนั่งบัลลังก์ อยู่ในคอก มันเป็นจริง มันจะติดคุกหรือมันจะพ้นจากคุก มันเป็นจริง ถ้าจิตมันมีจริง มันเห็นจริง เห็นกายมันจะเห็นอย่างนั้น ไม่ใช่เห็นผู้หญิงสวยๆ โอ้โฮ! อย่างนั้นเดี๋ยวให้ช่างภาพมันเขียนให้สวยกว่านี้อีก แล้วก็ว่าฉันมีเลย นี่ไง อสุภะไง หนังสืออสุภะนั่นน่ะ แต่มันเป็นอสุภะจริงหรือเปล่าล่ะ

อันนี้บอกว่าถูก แต่ถูกแบบทารก ถูกแบบเด็กๆ เนาะ แล้วเราค่อยทําไป เพราะเขาติมากเลยว่าหลวงพ่อสับสน เดี๋ยวก็ถูก เดี๋ยวก็ผิด

ก็คนถามวุฒิภาวะเหมือนเด็กน้อย กับผู้ใหญ่ กับผู้ที่เขานักวิชาการมันแตกต่างกัน นักวิชาการเขาพูดกันคําเดียว พระปฏิบัติเขาพูดคําเดียว คําเดียวพอ แต่นี้มันมีแต่นักปราชญ์ทั้งนั้นเลย จะต้องอธิบายกันยืดเยื้อ

“๔. ทุกวันนี้เวลาเจอเรื่องอะไรมักจะมองเห็นภาพในใจว่าจะเกิดอะไรขึ้น เช่น หากทําไม่ดีก็จะเกิดเรื่องราวเป็นอย่างไร ถ้าทําดีจะเกิดเรื่องราวเป็นอย่างไร อย่างนี้เรียกว่าสติใช่ไหมครับ”

ใช่ มีสติ มีสัมปชัญญะ มีสติคือรู้ สัมปชัญญะคือรอบรู้ รู้เท่าทันอารมณ์ ถ้ามีสติมันยับยั้ง สัมปชัญญะมันรู้อย่างนี้ ถ้าไม่ดีทําไปจะเกิดอย่างนี้ ถ้าดีทําไปจะเกิดอย่างนี้ ฝึกหัดไป

ถ้าพูดถึงผลของการฝึกหัดภาวนา การชนะคนนะ ชนะกองทัพ ชนะใครก็แล้วแต่ ออกรบทัพจับศึกชนะคูณด้วยร้อยด้วยพัน สร้างเวรสร้างกรรม แต่ชนะใจตัวเอง ชนะใจตัวเองว่าถ้าคิดไม่ดี ทําไปแล้วมันจะเกิดเรื่องราวสิ่งใด ถ้าคิดดีทําดีไปมันจะเกิดเรื่องราวสิ่งใด เห็นไหม ชนะตนเองประเสริฐที่สุด ชนะคนอื่นคูณด้วยล้าน สร้างเวรสร้างกรรม ไม่มีประโยชน์สิ่งใดเลย ชนะใจตัวเองประเสริฐที่สุด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนที่นี่ สอนให้ชนะใจตัวเอง ฉะนั้น ถ้ามีสติสัมปชัญญะอย่างนี้ รู้เท่ารู้ทันจิตของตัวเอง มันก็เป็นคนดีขึ้นมาแล้ว ดีขึ้นมา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ แล้วชาวพุทธ พระพุทธศาสนาในประเทศไทยเรามีพระสงฆ์ นักปฏิบัติเยอะมาก ฉะนั้น ถ้านักปฏิบัติเยอะมาก ใครที่ปฏิบัติได้ผลอย่างนี้แสดงว่าคุณสมบัติไง คุณสมบัติของธรรมยังมีคุณสมบัติ ยังให้ผลอยู่ ถ้าให้ผลอยู่ เราปฏิบัติของเรา ถ้าเห็นผลอย่างนี้ ได้ประโยชน์อย่างนี้

ฉะนั้น สิ่งที่ทําไป ตอบ ตอบอันแรกบอกว่า “การใช้ปัญญาให้ถูกเวลา ถูกอย่างใด”

การใช้ปัญญาให้ถูกคือว่าเราใช้ของเราเอง เราใช้ของเราเองเป็นประโยชน์ในปัจจุบันของเราเองจะเกิดประโยชน์กับเรา แต่เราจะใช้ปัญญา ใช้ปัญญาแต่เราไปเทียบเคียงเอาปัญญาคนนู้น เอาปัญญาคนนี้ มันไปยืมมา ไปกู้มา ไปทําอะไรมามันชักช้า ฉะนั้น มันเลยไม่ถูกจังหวะ ไม่ถูกเวลา เราก็เลยไม่ได้ผล ค่อยๆ ฝึกหัดไป ค่อยๆ ใช้ไป พอเดี๋ยวมันเกิดกับเราปัจจุบันเราจะเข้าใจเลย อ๋อ! อ๋อ! เลย ถึงหนองอ้อ อ๋อ! จบ

ถ้ายังไม่อ๋อ! หลวงพ่อ หลวงพ่อเลยนะ แต่ถ้าอ๋อ! แล้วนะ หลวงพ่ออย่ายุ่งนะ หลวงพ่อยุ่งมากเลย อยากจะอยู่คนเดียว อยากปฏิบัติ ถ้าถึงอ๋อ! ถ้าไม่อ๋อ! ก็เป็นอย่างนี้ เดี๋ยวเขียนมาอีก อันนี้จบนะ

หลวงพ่อ : คําถามเรื่อง “สับสน” คําว่า “สับสน” ของเขา อธิบายเขียนมาเป็นเรื่องส่วนตัว

ถาม : คําถามที่ถามนั้นดิฉันรู้คําตอบอยู่แล้ว แต่ด้วยกิเลสในใจทําให้ทําใจยอมรับไม่ได้ จึงอยากให้หลวงพ่อแนะนําคําสั่งสอนให้หายรุ่มร้อนด้วย เพราะดิฉันยังปฏิบัติไม่ถึงไหนเลย และเคยถามผู้หยั่งรู้ผู้หนึ่งว่า ดิฉันจะสําเร็จมรรคผลตามที่ต้องการหรือไม่

เขาตอบว่า ดิฉันกับสามีเป็นได้เพียงแค่หมาสองตัววิ่งเล่นกันอยู่เท่านั้น

คําถามคือกรรมใดๆ ที่บิดามารดาทํากับเรา แม้ว่าจะไม่ยุติธรรมกับเรา ทําให้เราต้องปวดใจจนวันตาย ทุกข์ทรมาน จนส่งผลถึงลูกเรานั้น เราก็ต้องยอมรับใช่หรือไม่ เราจะหลุดพ้นจากความรู้สึกที่คิดไม่ดีต่อพ่อแม่ได้อย่างไร

ตอบ : นี่พูดถึงคําถามเนาะ คําถาม เห็นไหม คําว่า “พ่อแม่” พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูกมันก็จบแล้ว มันก็จบแล้ว สิ่งที่ทํามาๆ เราคิดของเราเองทั้งนั้นน่ะ ที่ว่ามีความเจ็บปวดต่างๆ อันนี้มันเป็นความคิดของเรา เราจะย้อนกลับไปที่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ให้ถือมงคลตื่นข่าว

ไอ้นี่มันถือมงคลตื่นข่าว ถ้ามงคลตื่นข่าว เรื่องเวรเรื่องกรรมใครจะไม่มี เวลาพระเจ้าพิมพิสารกับอชาตศัตรู พระเจ้าพิมพิสารเป็นพ่อนะ เวลาเกิดอชาตศัตรูขึ้นมาเขาสั่งให้ฆ่าทิ้งทั้งนั้นน่ะ บอกว่าเอาไว้จะฆ่าพ่อๆ พระเจ้าพิมพิสารก็พยายามดัดแปลง พยายามแก้เคล็ดมาตลอด สุดท้ายแล้วอชาตศัตรูก็ฆ่าพ่อวันยังคํ่า ดูสิ พ่อเขาให้มาอย่างนั้น แล้วเวลาพ่อฆ่าลูกล่ะ ดูสิ พ่อแม่ในสมัยปัจจุบันนี้เวลาลูกเกิดขึ้นมาก็เอาไปทิ้งกัน ไอ้นั่นเป็นเรื่องของเขา ฉะนั้น คําว่า “มงคลตื่นข่าว” ไอ้นั่นมันเป็นเรื่องเวรเรื่องกรรมไง แต่ถ้าเรื่องของเรานะ เรารักษาใจของเรา

ย้อนกลับไปว่า “ดิฉันเคยไปหาผู้หยั่งรู้ผู้หนึ่ง”

เพราะเราไปคิดกันอย่างนี้ เราไปหาผู้หยั่งรู้ ผู้หยั่งรู้ว่าเราจะสําเร็จมรรคผลหรือไม่ เขาบอกสามีภรรยาเป็นแค่หมาสองตัววิ่งเล่นกันอยู่

ถ้าพูดอย่างนี้แล้วเราก็มาพิสูจน์ความจริงกันสิว่าเราสองคนกับสามีเป็นหมาวิ่งเล่นกันอยู่หรือเปล่าล่ะ ถ้าเราไม่เป็นหมาวิ่งเล่นกันอยู่ เรามีสติมีปัญญา เราตั้งใจของเรา เราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ถ้าเรามีความเพียร เรามีความวิริยะ ความอุตสาหะ เราไม่ไปตื่นกระแสโลก

นี่ไปตื่นกระแสโลกไง รอบข้างคนนั้นก็ว่าไม่ดี คนนี้ก็ว่าไม่ดี จะเอาใจคนอื่นน่ะ โยมต้องหาเงินไว้แสนล้าน แล้วไปแจกมันคนละล้าน แล้วให้มันชมว่าเป็นคนดี ลองแจกมันสิ บอกคนละล้านแล้วมึงชมกูนะว่าดี มันชมตอนให้เงินมันน่ะ เวลาให้เงินไปแล้วมันชมอีกไหม

เราไปวิตกกังวลกันว่าสังคมเขาจะเชื่อเราไม่เชื่อเรา สังคมจะดีหรือไม่ดี สังคม เราไปเชื่อสังคม มงคลตื่นข่าว สังคมจะมีความสุขความทุกข์กับโยมไหมล่ะ สังคมมันเกิดขึ้นจากใคร เกิดขึ้นจากมนุษย์รวมกันขึ้นมา ถ้ามนุษย์รวมกันขึ้นมา สังคมก็คือสังคม โลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ สรรเสริญนินทา มันมีสรรเสริญนินทาอยู่แล้ว จะไม่ให้คนติไม่ให้คนเตียน ไม่ให้คนมองหน้าเลย ไปถึง เดินมาปั๊บ ทุกคนต้องเหลียวหน้า ก้มหน้าหมดเลย ให้เราเดินไปคนเดียว โลกนี้มีที่ไหน โลกนี้มันไม่มีอยู่แล้ว เราต้องกลับมาแก้ที่เรา

ไปดูสิ ไปเดินตามห้างสรรพสินค้าสิ เขาเบียดกัน อู้ฮู! เบียดกันจนไม่มีทางไป นี่ก็เหมือนกัน ชีวิตของเรา เราอยู่กับสังคม ในเมื่อสังคมที่คนมันแน่นหนาอย่างนั้น เดินไปมันมีการอึดอัดอย่างนั้น เราก็อยู่อย่างนั้น เราก็แยกออกไปสิ ไปอยู่ตามไร่ตามนาไม่มีคนสิ เวลาเราจะปลอดโปร่งเราก็ทําอย่างนั้น คือเราบังคับใจเราได้หมดแหละ

ดูสิ ถ้าพูดถึงว่าเราชนะใจเราได้ ทุกอย่างจบหมด ทีนี้เราชนะใจเราไม่ได้เราก็ไปเที่ยวโทษคนนู้นคนนี้ โทษเขาไปหมดเลย โทษเขาไปหมด เราก็ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาจิตวิทยาแล้ว จิตวิทยา คําถามคือว่า “เมื่อบิดามารดาเคยไม่มีความยุติธรรมกับเราไว้”

อ้าว! มันเป็นจิตวิทยา จิตวิทยาว่าคนถ้ามีความรู้สึกอย่างนี้เพราะเกิดจากการเลี้ยงดูมา เด็ก ดูสิ ถ้าเด็กที่มีปัญหาพ่อแม่เลี้ยงดูมา อันนี้ทางจิตวิทยานะ แต่ย้อนกลับไปว่าเวรกรรมที่ข้ามภพข้ามชาติมาล่ะ ใครทําใครมา ใครทําใครมา มันมาชาตินี้ปัจจุบันนี้ใช่ไหมว่าเราเกิดเป็นลูกเป็นหลานกันก็แค่ชาตินี้ เราเกิดมา แม่เราก็ไม่จริงจังกับเรา แค่นี้ แล้วก่อนหน้านั้นล่ะ แล้วก่อนหน้านั้นล่ะ

นี่ไง คิดแบบโลก คิดแบบวิทยาศาสตร์ ก็มีเท่านี้ ก็เห็นกันเท่านี้ไง เราพ่อแม่ลูกกัน ทีนี้ทางจิตวิทยาเขาจะแก้ไข ธรรมดาอํานาจรัฐ การปกครองของรัฐ ถ้าอํานาจรัฐเขาก็พยายามพัฒนาของเขาใช่ไหม เขาทําวิจัยกัน เขาวิจัยกันได้แค่นี้ไง วิจัยกันได้ว่า เด็กถ้าเราเลี้ยงดูมาดีต่างๆ เด็กมันจะไม่เป็นปัญหาสังคม เด็กถ้าเราเลี้ยงมาโดยมีปมของมัน มันจะประชดสังคม มันจะทําลายสังคม อันนั้นก็มีส่วนทางวิทยาศาสตร์ แต่ถ้าทางธรรมล่ะ ทางธรรมมันมีเวรมีกรรมต่อเนื่องกันมา ถ้ามีเวรกรรมต่อเนื่องกันมา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกว่า เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร

นี่ก็เหมือนกัน พ่อแม่เราทํากับเรามาแล้ว ตอนนี้เรามีลูกแล้ว เราจะดูแลลูกของเรา สิ่งที่ชีวิตของเรามันมีปัญหามา พ่อแม่ทํากับเรามา แล้วตอนนี้ก็มาอยู่กับเรา แล้วเราก็จะถ่ายทอดไปถึงลูก แล้วลูกเราก็จะมีปัญหาอะไรกับเรา

โอ้โฮ! พ่อแม่ทํามากับเรานะ เราไปถ่ายให้ลูกอีกหรือ พ่อแม่ทํามากับเราก็จบ เวรกรรมระหว่างเรากับพ่อแม่ แล้วเวรกรรมระหว่างเรากับลูก ถ้าเวรกรรมระหว่างเรากับลูก เราทําดีกับเขา ถึงเขาจะทําให้เราเจ็บชํ้านํ้าใจขนาดไหน ทําดีกับเขาไปเรื่อยๆ ทําดีเท่าที่เราจะทําดีได้ เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เรามีเวรมีกรรมต่อกันก็เอาไป เอาไปให้หมด ยอมเสียสละต่อกัน

เราธุดงค์อยู่ในป่านะ เวลามันไปเจอสัตว์ร้าย ถ้าเป็นธรรมดา เพราะเราศึกษามาก่อนกับครูบาอาจารย์ ท่านบอกอยู่ในป่าถ้าเจอสัตว์ร้ายอย่าวิ่งหนีนะ ถ้าวิ่งหนีไปจะมีอันตรายมาก ถ้าคนตกใจแล้ววิ่งหนี มันอาจจะไปตกเหวตกบ่อได้ในป่า ฉะนั้น ถ้าอยู่ในป่า ถ้าเจอ เราเคยปรึกษาครูบาอาจารย์มา

ฉะนั้น เวลาไปอยู่ในป่านะ เราไปเจอเสือเจอสาง เจอมาเยอะแยะ ไม่ใช่เจอที่เราไปคนเดียวนะ เราไปมีพระเป็นพรรคพวกเข้าไปเห็นด้วยกัน เวลาเสืออย่างนี้ เรานั่งเฉยเลย ถ้ามีเวรมีกรรมต่อกัน เชิญ ตามสบายเลย แต่ถ้าไม่มีเวรกรรมต่อกันนะ ให้คลาดแคล้วกัน

ไม่มี เสือไม่เข้ามา เฉียดไปเฉียดมา ไม่เข้ามาใกล้

ช้างอย่างนี้ นั่งขวางเลย ถ้ามีเวรกรรมต่อกัน เชิญ ยอมตาย แต่ถ้าไม่มีเวรกรรมต่อกันนะ ให้คลาดแคล้วกันไป

มาขี้อยู่ข้างๆ มาขี้อย่างนี้แล้วก็ออกไป แต่เราไม่เห็นนะ เราหลับตาอยู่ กลัว ลืมตาแล้วถึงเห็น ลืมตาถึงเห็นกองขี้อยู่ แต่ตอนมันเข้ามาไม่เห็นหรอก

เราก็เชื่อมั่นของเราอย่างนี้ เพราะเราศึกษาจากครูบาอาจารย์มา เราเชื่อมั่นในศีลของเรา เราเชื่อมั่นในคุณงามความดีของเรา แล้วอย่างนี้ประชดชีวิตไหม ไปให้มันเหยียบตายในป่าเสียไปเปล่าๆ เลย ชีวิตนี้ให้ช้างเหยียบตายไปเลย

เราไม่ตีโพยตีพายไปกับใครไง เราไม่เอาชีวิตเราชีวิตหนึ่งแล้วไปเหนี่ยวรั้งสังคมทั้งหมดเลย แล้วก็ “ต้องทําอย่างฉัน ต้องทําอย่างฉัน ต้องทําอย่างฉัน”...จะบ้าหรือ เอ็งมีอํานาจอะไรเหนือเขา เขาก็เป็นเขา เราก็เป็นเรา เราก็มีเวรมีกรรมอยู่ ก็ทุกข์อยู่นี่ ก็จะมาแก้อยู่นี่

นี่ก็เหมือนกัน พ่อแม่ทํากับฉัน พ่อแม่ทํากับเรามันถึงมีวันนี้ ทุกข์ทรมาน แล้วตอนนี้เราส่งไปถึงลูก เราจะทําอย่างไร

ถ้าพูดอย่างนี้แล้ว เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ถ้าพ่อแม่ยังอยู่ พ่อแม่ก็ยังอยู่กับเรา ถ้าพ่อแม่เสียไปแล้วเราก็ทําบุญกุศลอุทิศให้ท่านไป พ่อแม่ก็คือพ่อแม่ เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ถ้าเอาชนะใจตนได้ ชนะคนทั้ง ๓ โลกธาตุ

แพ้ใจตัวเองยังไปโกรธแค้นพ่อแม่อีก แพ้ใจตัวเองยังไปคิดถึงพ่อแม่ คิดถึงลูก ถ้าชนะใจตัวเอง พ่อแม่ให้ชีวิตนี้มามีคุณค่า ลูกของเรา สายเลือดของเรา เรารักปรารถนาของเรา ถ้าใจคิดบวก ใจคิดดีจะมีความสุขในใจ แล้วคนรอบข้างก็อบอุ่น

คิดลบ เผาลนใจตัวเอง คิดลบ เผาใจตัวเอง พ่อแม่ก็เดือดร้อนเพราะพ่อแม่อยากให้ลูกคิดดี อยากให้ลูกมีความสุข ลูกของเราเอง แม่ แม่มีแต่ความทุกข์ แม่มีแต่หน้าเศร้า แม่มีแต่ความบีบคั้นใจ ลูกมันเห็นแม่ ลูกมันก็ไม่สบายใจ แล้วเราบอกเราจะไปถ่ายให้ลูกอีก

สิ่งใดที่เกิดขึ้นมา เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร หลวงตาท่านสอนว่าให้ดูใจเรา ให้ดูใจเรา ใจของเขา เราจะไปบริหารจัดการไม่ได้ ใจของเรา เรามีสติ เรามีโอกาสบริหารใจของเราได้ ใจของเรา เราบริหารได้ด้วยสติ ด้วยสมาธิ ด้วยปัญญา ฉะนั้น เพราะใจของเราบริหารได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงสอนให้เราบริหารใจของเรา เราดูแลใจของเรา อย่าไปถือมงคลตื่นข่าว

อย่างนี้เขาเรียกว่ามงคลตื่นข่าว คือไม่เชื่อธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือถือมงคลตื่นข่าว ถือมงคลตื่นข่าว ต้องให้สังคม ให้คนอื่นยอมรับนับถือเรา นั้นไปถือมงคลตื่นข่าวแบบนักการเมือง ทําการเมืองใช้เงินมาก ทําการเมืองต้องใช้เงินแจก ทําการเมืองต้องใช้เงินไปสร้างสาธารณูปโภคให้คนยอมรับว่าเราดี การทําการเมือง เขาเรียกทําการเมืองต้องใช้ทุนมาก แล้วพยายามทําเป็นคนดีๆ ให้เขายอมรับ จะทําการเมืองไง แต่ถ้าจะทําธรรม ไม่ต้องทําสิ่งใด ปฏิบัติตัวเราดี ทําตัวเราให้ดี รักษาใจเราให้ดี

ฉะนั้น เวลาถือมงคลตื่นข่าวนี่ไปทําการเมืองกันแล้วก็ไปหวังผลที่นั่น ทําไมไม่ย้อนกลับมาดูใจของตัวล่ะ ทุกข์หรือสุขล่ะ ถ้าทุกข์หรือสุข สิ่งที่เราเกิดมาเราต้องลําบากลําบน เราต้องทํางาน ไปถามผู้หยั่งรู้ หยั่งรู้ที่ไหน ถ้าหยั่งรู้มันไม่พูดอย่างนี้หรอก เออ! ถามผู้หยั่งรู้ ผู้หยั่งรู้เขาต้องรู้ใจเขา ผู้หยั่งรู้เขาต้องรู้ใจของตัวเอง ไม่ต้องรู้ใจเรา ใจเราทุกข์ขนาดนี้

แล้วผู้หยั่งรู้ ที่ในหลวงบอกว่า เวลาเศรษฐกิจมันตกตํ่าแล้ว เหมือนเศรษฐกิจกําลังเจริญ เขาก็สงสัย ขนาดตอนต้มยํากุ้งเศรษฐกิจตกตํ่ามากเลย ในหลวงบอกว่าเศรษฐกิจกําลังเจริญ

ทีนี้พวกประชาชนก็ถามในหลวงว่า มันเจริญตรงไหนล่ะ

เจริญตรงหมอดูไง หมอดูเจริญมาก เศรษฐกิจตกตํ่า คนวิ่งไปหาหมอดูหมดเลย หมอดูมันทายใหญ่เลย มึงจะรวยๆ

ใครรวย หมอดูรวย หมอดูมันรวย นี่ไง ไปถามผู้หยั่งรู้ๆ เอาเงินไปให้เท่าไรล่ะ ขึ้นค่าครูเท่าไร ๑๕ บาทหรือ นึกว่า ๑๕ บาท ๑๖ บาทจะไม่มากนะ ๑๐๐ คนเท่าไร ถือมงคลตื่นข่าวน่ะ

พระพุทธเจ้าให้พึ่งตัวเอง ให้ถือตัวเอง อย่าไปถือมงคลตื่นข่าว นี่พูดถึงมงคลตื่นข่าวนะ ให้กลับมาที่เรา รักษาที่เรา

แล้วเรื่องพ่อ เรื่องแม่ เรื่องลูก เรื่องในครอบครัว โยมมีสามี มีลูก เราไม่มีใครเลย แล้วมาถาม ถามคนไม่รู้ อ้าว! คนมีครอบครัวมาถามคนไม่มีครอบครัว แล้วจะตอบอย่างไรล่ะ อ้าว! คนมีครอบครัวแล้วมาถามเรา เราตอบไม่ได้หรอก เราไม่รู้ เอวัง

๓

ตะกอนในนํ้า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๑ สิงหาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ความสงสัยในการภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมมีความสงสัยในการภาวนาครับ คือว่าเมื่อผมกําหนดพุทโธจนพุทโธเด่นชัดขึ้นมา และตั้งสติอยู่กับคําบริกรรมไปเรื่อยๆ บางครั้งผมมีอาการตามมาคือรู้สึกเหมือนมีแรงกดดันมหาศาลมากดดัน ลักษณะของแรงกดดันนั้นเปรียบได้กับสุญญากาศ ทําให้รู้สึกอึดอัดเหมือนจะขาดใจตาย เพราะมันบีบคั้นเข้ามาและขาดอากาศหายใจ เมื่อเกิดอาการอย่างนี้ผมจะแก้ไขด้วยการปล่อยให้อารมณ์ดําเนินไปเรื่อยๆ แต่กําหนดสติอยู่กับพุทโธไม่ยอมปล่อย จนกระทั่งอาการสงบลงและเกิดอาการปีติ ขนลุกขนชันอย่างแรงตามมา ซึ่งผมมีความสงสัยดังนี้

๑. อาการดังกล่าวเกิดจากอะไรครับ และการแก้ไขที่ถูกต้องควรทําอย่างใดครับ กราบขอบพระคุณมาก

ตอบ : สิ่งที่ว่าการแก้ไขที่ทํามา ทํามานี่ถูกต้อง ทํามาถูกต้อง เวลากําหนดพุทโธๆ ไป มันเกิดอาการกดดัน เกิดอาการอึดอัด เกิดอาการต่างๆ ถ้าเราไปอยู่ที่การอึดอัดหรือขุ่นข้องหมองใจกับอาการอึดอัดนั้น เวลามีความกดดันนั้นก็สงสัยในความกดดันนั้น ก็พยายามจะไปแก้ไขความกดดันนั้น นั้นคือภาพหลอก

เห็นไหม ตะกอนในนํ้านะ ดูสิ นํ้าเวลามีตะกอนขึ้นมา นํ้า ตะกอนมันจะลงก้นแก้ว มันต้องมีการตกผลึกใช่ไหม มันต้องมีการรวมตัวใช่ไหม นี่ก็เหมือนกัน กําหนดพุทโธๆๆ เราก็ทําใจของเราให้สงบ ถ้าใจของเรามันไม่สงบ เวลามันเกิดอาการอึดอัด มีการกดดันต่างๆ มันมีอาการของมัน มันมีของมัน ผลข้างเคียงมันจะมีตลอดเวลา ถ้ามีตลอดเวลา มันก็อยู่ที่อํานาจวาสนาของคน แล้วอํานาจวาสนาของคนแล้วนะ เวลาทําบางครั้งก็ทําได้ง่าย บางครั้งก็ทําได้ยาก ทั้งๆ ที่คนทําสมาธิเข้มแข็งนี่แหละ คนทําสมาธิเก่งๆ นี่แหละ เวลาจิตมันเสื่อม จิตมันไม่เอา กรรมฐานม้วนเสื่อ มันเลิกไปเลย ขนาดจิตดวงเดียวมันยังมีได้หลากหลาย

ทีนี้จิตของเรามีหลักเกณฑ์ หลักเกณฑ์ หมายความว่า เวลามันรู้สึกอึดอัด รู้สึกกดดัน รู้สึกต่างๆ เหมือนจะขาดใจตายเลยล่ะ มีความบีบคั้นมากเหมือนขาดอากาศหายใจ แต่ก็กําหนดให้อารมณ์ดําเนินการไปอย่างนั้น คําว่า “ให้อารมณ์ดําเนินการไปอย่างนั้น” แต่เรายังพุทโธอยู่ไง มันสําคัญตรงนี้ สําคัญตรงที่ยังพุทโธอยู่ ยังมีสติอยู่ไง แต่ถ้าให้อารมณ์ดําเนินการไปแบบนั้น แล้วตามอารมณ์นั้นไป จบ เพราะมันส่งออก มันส่งจิตไปอยู่ที่นั่นไง

อารมณ์มันจะเกิดขึ้นอย่างไร อะไรมันจะเกิดขึ้นอย่างไร เรากําหนดพุทโธของเราต่อเนื่อง พุทโธๆๆ เรากําหนดพุทโธเราต่อเนื่องไป เพราะต่อเนื่อง คําบริกรรม จิตมันอยู่ที่นั่น พอจิตอยู่ที่นั่น ถ้าจิตอยู่ที่นั่น ถึงที่สุดเวลาปฏิบัติไปเหมือนจะขาดใจ เหมือนจะขาดใจ

ถ้าคนอ่อนแอ เหมือนจะขาดใจ ผ่อนแล้ว หายใจก่อน ให้ไม่ขาดใจตาย แต่เหมือนจะขาดใจ เหมือนจะสิ่งใดก็แล้วแต่ เรามีจุดยืนของเรา เรากําหนดพุทโธของเราต่อเนื่องกันไปๆ จนถึงที่สุดมันลง มันเกิดอาการปีติ ขนลุกขนพองตามมาอย่างแรง อันนี้คืออาการปีติ ปีติแล้ว ถ้าปีติแล้วส่งออกไหม ก็รับรู้อาการปีติ

เวลามันมีความกดดัน มันมีความกดดันมาก แต่เวลามันเกิดปีติทําไมพอใจล่ะ เกิดขนลุกขนพอง โอ๋ย! มันตื่นเต้น ไปรับรู้อะไรมันน่ะ เราก็ต้องอยู่กับพุทโธต่อไป เพราะปีติมันจะเกิดสุขต่อไปข้างหน้า สุขแล้วก็เอกัคคตารมณ์

เกิดปีติ แล้วปีตินี้สําคัญมาก ปีติของคนเล็กน้อย ปีติของคนขนลุกขนพอง ปีติของคนตัวขยายใหญ่ ปีติของคนกําหนดรู้สรรพสิ่งในโลกนี้ได้เลย ปีติมันไปได้กว้างขวางมาก ฉะนั้น ปีติไปได้กว้างขวางมาก เราก็เอาอันนี้เป็นเป้าหมายไง แต่ความจริงมันยังมีต่อไป ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์

ปีติ เราอยู่กับปีติ เราอยู่กับอาการ อย่างเช่นเวลาเรากินอาหาร รสของอาหาร กินจนอิ่ม ปีติ อิ่ม รส อิ่ม แล้วก็เลิก สิ่งต่างๆ มันต่อเนื่องกันไป ทีนี้เกิดปีติแล้วเราก็พุทโธต่อไป ทีนี้พอเกิดปีติแล้วมันมีอาการขนลุกขนพองอย่างแรง สงสัยว่าสิ่งที่เกิดขึ้นมันคืออะไร

ก็เกิดที่ว่าเวลากําหนดพุทโธๆ ไป เวลาเกิดอึดอัดขัดข้อง เกิดขาดอากาศหายใจ นั้นมันเกิดจากกิเลส แต่เวลากําหนดพุทโธๆ ไปมันเข้าธรรม ธรรม เห็นไหม วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ องค์ของสมาธิ เวลาจะเข้าองค์ของสมาธิ ถ้ามันเป็นอย่างนั้นได้ ถ้ามันปีติขนลุกขนพอง พุทโธต่อเนื่องไป แล้วต่อไปนะ พอภาวนาต่อไปมันเกิดปีติอีก แต่ปีติมันเบาบางลง เบาบางลงเพราะมันคุ้นเคย ถ้าเข้าไปเจอใหม่ๆ มันก็จะรุนแรง รุนแรง หมายความว่า เราตื่นเต้น เราเพิ่งไปพบมัน แต่ถ้าเราไปพบบ่อยครั้งเข้าๆ มันก็เริ่มจืดลงๆ แล้วคนก็ถามว่า เมื่อก่อนมันมีปีติ เดี๋ยวนี้มันไม่มีเลยๆ

มี แต่พอเราไปคุ้นเคยปั๊บ ความดูดดื่มมันน้อยลง พอน้อยลง เรากําหนดพุทโธต่อเนื่องขึ้นไป พอความดูดดื่มมันน้อยลงเราก็ว่าเราภาวนาไม่เป็น เราภาวนาไม่ดีขึ้น ถ้าภาวนาแล้วมันต้องมีรสดูดดื่มอย่างนี้สิ มันต้องมีความพอใจอย่างนี้สิ เห็นไหม ทุกคนไปติดตรงนี้ คนถามอย่างนี้มาเยอะ เวลาที่ไม่ได้สิ่งใดเลยก็บอกว่าล้มลุกคลุกคลาน พอเริ่มเข้าไปสัมผัส สัมผัสก็ไปกอดมันไว้ไง

พอสัมผัสแล้วรู้สิ่งใดแล้ววาง แล้วทําต่อเนื่องๆ ไปให้จิตสงบระงับมากขึ้นไป มันก็จะเป็นประโยชน์กับเรามากขึ้น นี่การทําความสงบของใจนะ พอใจมันสงบแล้วเราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา มันจะก้าวเดินต่อไป

การใช้ปัญญาก็ปัญญาแก้ความสงสัยเรานี่แหละ ปัญญาที่ว่าเรายังล้มลุกคลุกคลาน ปัญญามันจะเพิก มันจะเบิกทางให้เราภาวนาก้าวหน้าไป เดี๋ยวเราจะรู้ของเราเห็นของเราตามความเป็นจริง ถ้ารู้เห็นของเราตามความเป็นจริง อันนั้นเป็นความจริง

ฉะนั้น คําถามว่า “๑. อาการดังกล่าวเกิดขึ้นจากอะไรครับ และการแก้ที่ถูกต้องควรทําอย่างใด”

อาการที่เกิดขึ้น เกิดขึ้นจากผลของการภาวนา ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเราไม่มีเหตุ มันจะเกิดอาการแบบนี้ได้อย่างไร ในเมื่อเราเกิด เกิดเพราะอะไร เกิดเพราะเรากําหนดพุทโธไง กําหนดพุทโธๆๆ ไป มันจะมีอะไรมากีดขวาง จะมีอะไรมาเป็นอุปสรรค เราก็กําหนดพุทโธของเราต่อเนื่องไปจนเกิดผล เกิดเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เกิดผลของมัน ถ้าเกิดผล เราก็เข้าใจ นี่ผลของมันนะ

แล้วเขาว่า “อาการเกิดขึ้นจากอะไรครับ”

ก็เกิดขึ้นจากที่เราทํามา แล้ววิธีการแก้ วิธีการแก้เราก็กําหนดพุทโธต่อเนื่องกันไป วิธีการแก้นะ พุทโธต่อเนื่องไปๆ เพื่อพัฒนาให้จิตนี้มันก้าวหน้าขึ้นไป

ตะกอนในนํ้า ตะกอนในนํ้าเวลามันสงบแล้วมันอยู่ก้นแก้ว ประเดี๋ยวมันขยับนะ ตะกอนนั้นมันก็ขุ่นขึ้นมาอีก จิตใจของเราเป็นแบบนั้นน่ะ แต่เวลาใช้ปัญญาแยกแยะไปแล้ว เวลาเราตักตะกอนนั้นทิ้งไป จะนํ้าใสโดยที่ไม่มีตะกอนไง นํ้าใสจะเห็นตัวปลา นํ้าใสคือจิตสงบแล้วจะเห็นกิเลส เห็นกิเลสคือเห็นความขุ่นข้องหมองใจ อย่างเช่นเราปฏิบัติมา “อาการที่เกิดขึ้นคืออะไรครับ”

เราเป็นเอง เรารู้เอง เรายังไม่รู้จัก แต่พอเราทําบ่อยครั้งเข้าจนเรามั่นคงขึ้น เราควบคุมได้ เราบริหารจัดการได้ เรารู้จัก พอรู้จัก นํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา พอมันใส จิตมันมั่นคงขึ้นไปแล้วมันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นั้นคือเห็นตัวปลา ถ้าเห็นตัวปลาแล้วเราจะแก้ไขอย่างไร เราจะจับปลาอย่างไร เราจะพิจารณาอย่างไร

ปลานี้มันเป็นปลาที่เป็นปลาปักเป้า เป็นปลาพิษ ปลาที่มีพิษกินไม่ได้ ปลานี้เป็นปลาที่เป็นประโยชน์ เห็นไหม เวลาพิจารณาไปมันจะแยกไป ปลาอะไรที่เป็นพิษ อย่างพวกแมงกะพรุนต่างๆ ที่มันกินไม่ได้ พวกที่มันให้โทษกับเรา แต่ถ้าสิ่งใดที่มันให้คุณล่ะ สิ่งใดที่เป็นอาหารได้เป็นอาหารไม่ได้ ปัญญาพิจารณาของมันไป มันจะเข้าใจในผลของสัตว์โลกต่างๆ แล้วมันเข้าใจถึงความเป็นไปของใจของเรา มันจะเกิดปัญญาขึ้นๆ มันจะเพิกมันจะถอนให้ชํานาญขึ้นๆ แล้วมันไปเห็นจริงเห็นจัง

การแก้ที่ถูกต้องคือพุทโธต่อเนื่องไป แล้วใช้ปัญญาแยกแยะไปเรื่อยๆ ทําไปเรื่อยๆ มันจะเป็นประโยชน์กับเราเรื่อยๆ นี่พูดถึงการปฏิบัตินะ

ถาม : เรื่อง “ใช่หรือไม่ใช่”

กราบนมัสการ ขอถามว่า พระโพธิสัตว์(แท้) ที่ลงมาเกิด จริงๆ แล้วมักมีอุปสรรคยากลําบาก จะสัมผัสทุกข์มาก มีเมตตามาก มีความอดทนกว่ามนุษย์ธรรมดา พร้อมปล่อยวางได้เสมอใช่ไหมครับ กระผมคอยฟังหลวงพ่อเสมอครับ

ตอบ : เขาถามปัญหา “ใช่หรือไม่ใช่” ในความสงสัยของตัวว่าพระโพธิสัตว์แท้

พระโพธิสัตว์นะ พระโพธิสัตว์เวลาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่พยากรณ์ ยังเปลี่ยนแปลงได้ แต่ถ้าพระโพธิสัตว์ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ละองค์พยากรณ์แล้วต้องไปข้างหน้า จะตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปข้างหน้า แต่ต้องทําต่อเนื่องกันไป นี่พระโพธิสัตว์ที่เป็นความจริง

ทีนี้พระโพธิสัตว์ สิ่งที่โดยธรรมดาสามัญของโลกทุกคนปรารถนา ทุกคนปรารถนา บางคนเด็กๆ เราเจอมาก ทุกคนมาพูดเลยบอกว่าเขาปรารถนาพระโพธิสัตว์ เขาปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเขาพยายามจะใช้ชีวิตของเขาไป อย่างนี้ถ้าปรารถนาเริ่มต้นใหม่ๆ สิ่งที่ว่าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์คือปุถุชน พระโพธิสัตว์ทําฌานโลกีย์ได้ พอทําฌานโลกีย์ได้มันจะรู้เห็นต่างๆ แต่ถ้าพระโพธิสัตว์ที่มีบารมี ทําใกล้ชิดกับธรรม ความที่ว่าจิตเขารู้สิ่งใดมันจะถูกต้องชัดเจนขึ้น

แต่พระโพธิสัตว์ที่หัดเริ่มต้น เราจะเปรียบเทียบเหมือนหมอดู หมอดูฝึกหัดใหม่ หมอดูจะทายผิดพลาด จะทายต่างๆ แต่เวลาหมอดูถ้าเขาดูจนชํานาญขึ้นเขาจะมีประสบการณ์ของเขา เขาแก้ไขเหตุการณ์ที่ว่าเวลาลูกค้าดูหมอซักถามสิ่งใดเขาจะตอบได้ แต่ถ้าหมอดูใหม่ๆ เขาจะไม่ถนัด นี่ก็เหมือนกัน พระโพธิสัตว์ๆ พระโพธิสัตว์มันเป็นเป้าหมายไง มันเป็นเจตนาของคนที่อยากจะสร้างอํานาจวาสนาบารมี

ฉะนั้น คําว่า “พระโพธิสัตว์ๆ” เราก็บอกถ้าพระโพธิสัตว์นะ พระโพธิสัตว์กับอริยบุคคลมันแตกต่างกัน ถ้าเข้าสู่อริยบุคคล เป็นพระโสดาบันขึ้นมา ไม่เกี่ยวกับเรื่องความเป็นพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์ถ้าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาจะตรัสรู้ขึ้นมานะ อันนั้นบารมีเต็ม ต้องตรัสรู้เองโดยชอบ แต่นี่เราเป็นชาวพุทธ เวลาเราปฏิบัติเราจะเข้าสู่อริยสัจ เข้าสู่อริยมรรค มันต้องปฏิบัติ สิ่งนี้มันจะแบบว่าไม่เข้า

ถ้าไม่เข้าปั๊บ พระโพธิสัตว์แบบว่าพระโพธิสัตว์ที่เข้มแข็ง พระโพธิสัตว์ที่เป็นสัมมาทิฏฐิเขาจะทํา เวลาพิจารณา เวลาแก้ไขต่างๆ เขาจะเห็นจริงตามของเขา แต่พระโพธิสัตว์ที่ว่ามีแรงปรารถนาแต่ยังมีกิเลสมากอยู่ กิเลสมากอยู่คือแรงที่เป็นโลกๆ มากอยู่ มันเป็นผลประโยชน์ มันเป็นเรื่องต่างๆ

ฉะนั้น คําว่า “พระโพธิสัตว์” เราตั้งพระโพธิสัตว์ไว้ ไม่ใช่ว่าพระโพธิสัตว์จะทําดีตลอดไป ถ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ แต่จิตใจของเขามันเป็นกิเลส มันยังไม่เข้าสู่ทาง เขาก็ทําความผิดพลาดได้เหมือนกัน

ฉะนั้นบอกว่า “พระโพธิสัตว์แท้ที่ลงมาเกิด จริงๆ แล้วมักมีอุปสรรคยากลําบาก”

คําว่า “มีอุปสรรคยากลําบาก” มนุษย์เราจะมีอุปสรรคยากลําบากไหม มนุษย์ ความเป็นอยู่ของมนุษย์ มนุษย์เราก็มีอุปสรรค ความดํารงชีวิต มนุษย์เราก็มีกิเลสทําให้เรามีความทุกข์

นี่ก็เหมือนกัน พระโพธิสัตว์มันก็เหมือนกันนั่นน่ะ ถ้าไม่มีอุปสรรค ถ้าเราบอกว่าคนที่มีอุปสรรคเป็นพระโพธิสัตว์

พระโพธิสัตว์เขาไม่ได้มีอุปสรรค แต่เขามีแรงปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ เขามีแรงปรารถนาไปช่วยคน พระโพธิสัตว์ ดูสิ เวลาคนจิตใจที่ว่าเขาปรารถนาจะไปช่วยคนนู้นจะไปช่วยคนนี้ อันนี้เป็นอุปสรรคไหม...ไม่ใช่ แส่ แส่ไปเอง ถ้าเป็นอุปสรรค คําว่า “อุปสรรค” ปั๊บ เราหลบหลีกได้ไง ถ้าอุปสรรค

แต่คําว่า “ปรารถนา” แรงปรารถนาของเขา เขารับผิดชอบเอง เขาไปทําของเขาเอง เขาว่าเป็นอุปสรรค ถ้าเป็นอุปสรรคก็เป็นอุปสรรคไปหมดเลยสิ เพราะเราเห็นว่าเป็นอุปสรรคเราถึงทําสิ่งใดไม่ได้ แต่เขาไม่เห็นว่าเป็นอุปสรรค เขาเห็นว่าเป็นการทําทานของเขา เป็นหน้าที่ของเขา เขาทําแล้วเขามีความสุขของเขา เขาปรารถนาอยากทําความสุข อยากจะช่วยเหลือเจือจานมนุษย์ เขาอยากจะช่วยเหลือคนอื่น เขาสร้างของเขาไปเรื่อยๆ เขาทําจนเป็นความปกติของเขา นี่พูดถึงพระโพธิสัตว์นะ

แต่ถ้าพระโพธิสัตว์ก็เป็นแบบนั้น แต่เราเป็นปุถุชน เราเป็นคนหนาอย่างนี้ เราเห็นแล้วเราว่าทําไปทําไม นี่จิตใจมันแตกต่างกันอย่างนี้ แล้วมุมมองก็แตกต่างกันไป

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าใช่หรือไม่ใช่นั่นอีกเรื่องหนึ่ง คําว่า “ใช่หรือไม่ใช่” ถ้าเราใช่ เพราะว่ามุมมอง มุมมองต่างๆ ของคนมันต่างกัน พอบอกว่าเป็นพระโพธิสัตว์ ถ้า ๑๘ มงกุฎมันก็บอกว่าเป็นพระโพธิสัตว์ แล้วมันสร้างภาพ มันทําแต่ผลประโยชน์ของมัน แล้วมันบอกมันเป็นพระโพธิสัตว์ แล้วพอคําว่า “พระโพธิสัตว์” เราจะไม่กล้าแยกแยะเลยว่าใครเป็นพระโพธิสัตว์หรือไม่เป็นพระโพธิสัตว์ ใครทําถูกหรือทําผิด

พระโพธิสัตว์ก็เป็นชื่อเฉยๆ ยกไว้ แต่เราก็ไปดูที่การกระทําว่ามันถูกหรือผิด มันดีหรือชั่ว จริงหรือไม่จริง เพราะตอนนี้เราคิดกันอย่างนี้หมด ที่ว่าตัวเองปรารถนามาอย่างนั้น จะช่วยเหลืออย่างนั้น แล้วมันก็มีปัญหากันไปไง ฉะนั้น ถ้าใครปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ เราจะมีแรงปรารถนาจะช่วยเหลือเจือจานคน เขาก็ทําของเขาด้วยกําลังของเขา แต่ถ้าเราจะทําของเราก็เป็นเรื่องของเรา มันต้องมีสติมีปัญญาไง

ไม่ใช่ว่า คําว่า “พระโพธิสัตว์แท้” เขาจะมีอุปสรรค แล้วพระโพธิสัตว์เขาก็มีอุปสรรคต่อหน้าเรา เราไม่ได้ปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์เลย แต่เราต้องมาช่วยเหลือเจือจานพระโพธิสัตว์ แล้วเราต้องมาอุ้มพระโพธิสัตว์ มันก็ไม่ใช่เนาะ เพราะเราไม่ได้ปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ใช่ไหม เขาปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ แล้วเขามีอุปสรรคมากเลย แล้วเขามาให้เราเกื้อหนุนจุนเจือเขา เราไม่ได้ปรารถนาพระโพธิสัตว์เลย แต่เราต้องไปอุ้มพระโพธิสัตว์ แล้วก็ช่วยเหลือพระโพธิสัตว์ เออ! มันก็แปลกนะ

พูดอย่างนี้เพราะกระแสสังคม กระแสโลกไง กระแสสังคมก็ไปอย่างหนึ่งนะ แต่เราก็ต้องมีสติปัญญาของเรา ถ้าเป็นพระโพธิสัตว์เขาทําด้วยกําลังของเขา เขาทําด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ของเขา เขาทํา พระเวสสันดรเขาเสียสละของเขาจนชาวบ้านรับไม่ได้ จนแม้แต่ชาวบ้านไล่ออกจากราชวังเลยนะ ประชาชนไล่พระเวสสันดรออกจากราชวัง ว่าถ้าบริจาคอย่างนี้แล้วเงินคงคลัง เงินในคลังไม่มีเหลือ แว่นแคว้นนี้ไม่มีเงินใช้จ่าย พระเวสสันดรจะสละหมด ฉะนั้น ขับไล่พระเวสสันดรออกจากราชวังไปเลย นั่นน่ะพระโพธิสัตว์

ถ้าออกจากราชวังไปแล้ว พอเขาไม่มีอะไรทําทานแล้วก็ทําทานกัณหา ชาลี ทําทานมัทรี ภรรยา ทําทาน ให้ทาน เทวดามาขอ ให้ไปเลย ให้ได้จริงๆ เขาให้จริงๆ นี่เวลาอย่างอื่นให้หมด เวลาลูกเมียไม่ให้ใคร พระโพธิสัตว์เขาทําได้ขนาดนั้น ถ้าพระโพธิสัตว์ทําได้ขนาดนั้น เขาสละของเขาจริงๆ ถ้าสละของเขาจริงๆ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพระโพธิสัตว์ทางโลกเขาทําของเขาด้วยนํ้าพักนํ้าแรงของเขา เขาทําของเขาด้วยไม่เบียดเบียนใคร ด้วยอํานาจวาสนาบารมีของเขา เราก็สาธุ แต่ถ้าพระโพธิสัตว์โดยชื่อ แต่ด้วยความเป็นโลก ความเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากก็อ้าง อ้างว่าพระโพธิสัตว์ เราเองเราไม่ได้ปรารถนาพระโพธิสัตว์เลย เราก็ต้องเอาข้าวของเงินทองเราไปคํ้าจุนพระโพธิสัตว์ อันนี้ไม่ใช่ โลกมันเป็นแบบนั้น ต้องดู เราทําด้วยปัญญาของเรา ทานก็คือทาน เราทําเพื่อประโยชน์ของเราเนาะ ใช่หรือไม่ใช่ให้ดูตรงนี้ จบ

หลวงพ่อ : อันนี้ยาว อันนี้ยาวนะ แต่คอยฟังดู นี่ประสบการณ์ของคนปฏิบัติ

ถาม : เรื่อง “เรียนถามเรื่องสติปัฏฐานและสภาวะครับ”

กราบนมัสการพระอาจารย์ด้วยความเคารพอย่างสูง ขอกราบเรียนถามเรื่องของสติปัฏฐานครับ ผมอ่านตําราเรื่องสติปัฏฐาน ผมเจอคําที่สงสัยมาตลอดหลายปี ตรงคําว่า “กายในกาย เวทนาในเวทนา จิตในจิต และธรรมในธรรม” กระผมเคยขบคิดข้อความนี้มาตลอด ศึกษามาจากหลายที่ก็ไม่เข้าใจได้ จนมาวันหนึ่งด้วยความบังเอิญก็เข้าใจได้ดังนี้ จึงอยากรบกวนพระอาจารย์ช่วยกรุณาแนะนําครับ

กายในกาย ผมเข้าใจว่า เห็นความเป็นกายในกาย ในรูปต่างๆ ของร่างกาย คือเห็นกายว่าไม่ใช่เรา ไม่ได้เป็นเรา กายเป็นธาตุที่มาประกอบกัน ไม่ใช่เรา เป็นเพียงกาย

เวทนาในเวทนา ผมเข้าใจว่า ความเห็นเป็นเวทนาในเวทนาที่เรารู้สึกทางใจ เห็นว่ามันเป็นเพียงเวทนา มันเป็นเพียงสิ่งที่เกิดจากสังขารต่างๆ มาปรุง มันไม่ใช่เรา

จิตในจิตและธรรมในธรรม ผมคิดว่าคล้ายๆ กันครับ เพียงแต่จิตในจิตและธรรมในธรรม ถ้าเป็นสภาวธรรมเองเลย ผมยังไม่มั่นใจ ไม่แน่ใจ ไม่ชัดเจนเลยครับ จึงอยากขอคําแนะนําจากพระอาจารย์เพิ่มเติมด้วยครับว่าภาคปฏิบัติมันจะเป็นลักษณะไหนครับ ผมขออนุญาตพระอาจารย์กราบเรียนสภาวะเพื่อให้พระอาจารย์กรุณาแนะนําครับ

๑. สภาวะที่ผมพบก็คือผมคิดว่าผมได้เจอสิ่งที่เป็นสัจจะในโลกแล้วครับ ที่สุดแล้วผมสรุปได้ว่าสิ่งที่เป็นสัจจะในโลกคือความดี ความซื่อสัตย์ ความจริงใจ ความดีงาม พวกนี้เป็นธรรมะในตัวมันเอง เพราะมันเป็นสภาวะของใจที่โน้มเข้าหาสภาวะที่เป็นธรรมครับ สภาวะนี้ทําให้ผมเชื่อมั่น ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ว่ายังมีสิ่งดีงามและเที่ยงแท้ในโลกที่ไม่เที่ยงนี้ครับ และความดีแบบนี้ยั่งยืนถาวร และเป็นสัจธรรมไม่แปรเปลี่ยน ไม่มีเงื่อนไข และบริสุทธิ์สะอาดมากๆ เลยครับ

และผมพบว่าการที่มนุษย์ยังพลาด ยังหลงอยู่ ไม่เห็นความจริงง่ายๆ ที่อยู่ตรงหน้านั้น เพราะ หนึ่ง ไม่จริงใจ ไม่จริงจังในการมองสิ่งต่างๆ อย่างซื่อสัตย์ อย่างเถรตรง อย่างจริงใจที่สุด ซึ่งถ้าหัดมองสิ่งต่างๆ อย่างจริงใจจริงๆ แล้ว ธรรมะอยู่แค่เอื้อมเลยครับ

๒. ไม่มีสติคือไม่รู้ คือไม่อยู่ในปัจจุบัน ก็เพราะมีความอยาก อยากมี อยากเป็น หรือความกลัวต่างๆ ทําให้ไม่มีจิตอยู่ในความเป็นจริงในปัจจุบัน นี้คือสิ่งที่ผมได้ทราบมาจากสภาวะดังกล่าวครับ สภาวะนี้เป็นสุข เป็นตัวของตัวเองโดยที่ไม่ต้องมีการกระทําอะไร มันเป็นของมันเอง รบกวนท่านอาจารย์กรุณาเมตตาผมด้วยครับ

ตอบ : นี่พูดถึงสภาวะนี้คือเขาปฏิบัติแล้วได้พบ แต่ก่อนหน้านี้เขาบอกว่าเขาศึกษาสติปัฏฐาน ๔ มาแล้วมีความสงสัยว่า กายในกาย เวทนาในเวทนา จิตในจิต ธรรมในธรรมมันเป็นแบบใด ก็คิดตรึกตรองมาตลอดเวลา สิ่งต่างๆ ที่มันเกิดขึ้นมา ความเข้าใจของเขา กายในกาย เวทนาในเวทนา จิตในจิต ธรรมในธรรม แล้วคิดด้วยปัญญา “ผมเข้าใจเอง เวลาผมเข้าใจเองว่าในเมื่อกายไม่ใช่เรา กายเป็นแค่ธาตุที่มาประกอบเป็นเราเป็นเพียงกาย”

เวลาเราจินตนาการไป เราจินตนาการของเรามันเป็นปัญญา ในการตรึกในธรรมๆ มันเป็นปัญญา ถ้าปัญญามันพิจารณาของมันไป ว่ากายในกายเป็นแบบใด ถ้ากายในกายเป็นแบบใด สิ่งนี้มันเป็นการตรึก มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาพื้นฐานในการศึกษา เหมือนกับปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ มันเป็นปริยัติ ถ้าเป็นปริยัติ ยิ่งศึกษายิ่งพิจารณามันก็ยิ่งสงสัย

เห็นไหม ศึกษาสติปัฏฐาน ๔ มาตลอด แต่เราก็สงสัยของเรามาตลอด แต่เราก็พิจารณาตรึกในธรรมของเรา พยายามทําความเข้าใจ พยายามทําความเข้าใจขนาดไหน ความเข้าใจของเราก็มีกิเลส ถ้ามันมีกิเลสมันก็เข้าใจได้ เข้าใจได้ว่าถ้าเราตรึกในธรรม เราพิจารณาของเราไป เราตรึก เราเป็นปริยัติแล้วเราใช้ปัญญาใคร่ครวญมันไป ถ้าจิตมันละเอียดขึ้นมา ละเอียดขึ้นมามันเข้าใจได้ เหมือนกับทางวิทยาศาสตร์ เราทดลองสิ่งใด พอเราทดลอง เออ! มันเป็นอย่างนี้ พอวิเคราะห์ต่อไปมันลึกเข้าไป อ๋อ! มันเป็นอย่างนี้ พอพิจารณาเข้าไป อ๋อ! มันเป็นอย่างนี้ คือมันลึกไปเรื่อยๆ ปัญญามันขบปัญหาแตกไปเรื่อยๆ มันจะเข้าใจไปตามนี้ นี่โลกียปัญญา ปัญญาทางโลกมันเข้าใจได้อย่างนี้ ถ้าเข้าใจได้อย่างนี้ ว่าสภาวะ บอกว่าเป็นสภาวะก็ได้ สภาวะแบบโลกๆ ไง

แต่ถ้าเราพิจารณาต่อเนื่องๆ ไป ถ้ามันปล่อยวางมา ปล่อยวางมาเรื่อยๆ มันมีกําลังของจิต ถ้ามีกําลังของจิต ที่ว่าครูบาอาจารย์ของเราท่านว่าทําความสงบของใจก่อน ทําความสงบของใจก่อน ถ้าจิตมันสงบแล้ว เวลามันจับของมันได้มันก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง

อย่างที่ว่า ผมได้เกิดสภาวะตามความเป็นจริง ผมเลยเชื่อมั่น ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ถ้าผมเชื่อมั่น ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ สิ่งที่ผมเห็นเป็นสภาวะของมัน

ความดีคือความดี ให้เห็นสัจจะ สัจจะความจริง ความดีคือความดี ความซื่อสัตย์ ความจริงใจ ความดีงามต่างๆ มันเป็นธรรมะในตัวมันเอง ธรรมะในตัวมันเองนะ สิ่งที่ว่าอริยสัจที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม พระศรีอริยเมตไตรยก็จะมาตรัสรู้ธรรมอย่างนี้ เรื่องอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค หัวใจของศาสนา หัวใจของศาสนา เรื่องอริยสัจ สัจจะความจริง

ความจริงมันเป็นความจริงของมันอยู่แล้ว ความดีก็คือความดี ความซื่อสัตย์ ความจริงใจต่างๆ มันเป็นความดีของมันอยู่แล้ว แต่เพราะเรามีกิเลส เรามีกิเลสคือเรามีอนุสัยในใจของเรา เรามีความไม่รู้จริงในใจของเรามันก็สงสัย มันสงสัย มันคลอนแคลนของมัน มันไปพิจารณาอะไรมันก็คลอนแคลน

แต่ถ้าเรากลับมา เราพิจารณาของเรามันกลับมา กลับมาสู่จิต จิตมันกลับมาสงบระงับ มันไม่มีสิ่งใดเข้ามาความสงสัย เวลาพิจารณาไปมันลงเลย มันเข้าใจของมัน เกิดสภาวะแบบนี้ พอเกิดสภาวะแบบนี้ ความมั่นใจ ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต ผู้ใดเห็นสัจจะความจริงแล้วมันมีที่พึ่งของมัน มันมีที่พึ่งของมัน มันก็มีที่พึ่งของมัน มันก็เข้าใจตามความเป็นจริงของอันนี้ได้ ถ้าเข้าใจความจริงอันนี้ได้

ฉะนั้น สิ่งที่เป็นคําถาม “๑. ถ้าคนที่ปฏิบัติไม่ได้ เพราะ หนึ่ง เขาไม่จริงใจ เขาไม่จริงจัง เขาไม่มองสิ่งใดด้วยความซื่อสัตย์”

ถ้าความซื่อสัตย์ สัมมาสมาธิ สัมมา สัมมาสมาธิมันมองด้วยความเป็นจริง ถ้ามองด้วยความเป็นจริง สิ่งที่มันเห็นจริงขึ้นมามันก็เข้าใจความจริงได้ พอเข้าใจความจริงได้ “สภาวธรรมที่มัน ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ สิ่งดีงามต่างๆ สิ่งที่ไม่เที่ยง สิ่งที่เที่ยงแท้ในโลกที่ไม่เที่ยง” นี่เวลาเขาพูดของเขานะ “สิ่งที่เที่ยงแท้ในโลกที่ไม่เที่ยง”

สิ่งที่เที่ยงแท้ สิ่งที่เป็นนามธรรมแต่มันมีจุดยืนของมันได้ สิ่งที่แปรปรวน อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา มันแปรสภาพตลอด สิ่งที่เป็นจริง อยู่กับสิ่งในโลก ในโลกความเป็นที่ไม่เที่ยงแท้ สิ่งที่ไม่เที่ยงแท้ ถ้าจิตมันเห็นจริงของมันขึ้นมาได้มันซาบซึ้ง อันนี้คือปัญญา นี่เวลาธรรมมันเกิด ปัญญามันเกิดของใครของบุคคลคนนั้นมันเป็นสมบัติของเรานะ อย่างเช่นเราค้นคว้าของเรา ของเราหาย ถ้าใครเจอของนั้นก็พอใจว่าของนั้นเราพบของที่หายไปเราก็พอใจ

นี่ก็เหมือนกัน ใจเราหาย เราหาใจเราไม่เจอ ดูสิ ที่ว่าหลวงปู่มั่นไปอยู่กับมูเซอ “พุทโธเราหาย พุทโธเราหาย”

แล้วพวกมูเซอเขามาถามว่า “ช่วยหาให้ได้ไหม แล้ววิธีหา หาอย่างไร”

ก็บอก “ให้กําหนดพุทโธๆ พุทโธไปเรื่อยๆ ช่วยหายิ่งดีใหญ่เพราะเดี๋ยวจะได้เจอ”

เวลาเขาพุทโธของเขาไป พุทโธของเขาไป จิตเขาลง นี่ไง พอจิตเขาลง จิตเขาสว่างหมดเลย จิตเขารู้หมดเลย แล้วเขาก็มาหาหลวงปู่มั่นนะ “พุทโธหลวงปู่มั่นไม่หาย ของเราต่างหากหาย” นี่เวลาเขาเจอแล้ว “ของตุ๊ไม่หาย ของตุ๊สว่างไสว”

เวลาครูบาอาจารย์ท่านมีหลักของท่านอย่างนั้น ถ้าท่านมีหลักของท่านแล้ว แต่พวกเราไม่มีหลัก ถ้าเราไม่มีหลัก ถ้าเราทําความจริงของเราขึ้นมามันจะเป็นความจริงของเรา ถ้าเป็นความจริงของเรา สิ่งที่ว่าใจเราหาย ใจเราไม่เจอ เราหาความจริงไม่พบ เวลาเราพบขึ้นมามันก็เป็นจริงขึ้นมา พอเป็นจริงขึ้นมามันสัมผัสได้

ถ้าเป็นสภาวะ หนึ่ง เป็นความจริงใจ เป็นความซื่อสัตย์

ใช้ได้ ถูกต้อง แล้วสิ่งที่ว่าโลกเขาไม่เข้าใจ โลกเขาไม่เข้าใจ ข้อ ๒. ว่า เขาไม่มีสติ เขาไม่อยู่กับปัจจุบันก็เพราะเขามีความอยาก

ทีนี้เขามีความอยากต่างๆ เป็นเรื่องของเขา ถ้าเราปฏิบัติของเราได้ เราปฏิบัติเป็นความจริงของเรา ถ้าเราปฏิบัติได้มันก็รู้ได้นะ ถ้ามันรู้ได้แล้วมันก็พอเป็นสมบัติของเราแล้วล่ะ ถ้ามันเป็นสมบัติของเรา เขาอยากให้ตอบว่าเป็นสภาวะของเขา สภาวะของเขาอย่างนี้ถูกต้องไหม

สภาวะของเขา สิ่งเริ่มต้น สภาวะที่เริ่มรู้มามันเริ่มรู้มาจากไหน มันเริ่มรู้มาจากปริยัติ มันเริ่มรู้มาจากการค้นคว้า ถ้าการค้นคว้าเราก็รู้ได้ ช่วงแรกเรารู้ได้ด้วยการเปรียบเทียบของเรา เรารู้ได้ด้วยการเปรียบเทียบ ด้วยการค้นคว้าของเรา มันรู้ได้อย่างนี้มันก็ไม่มั่นคงใช่ไหม

แต่พอเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา พอจิตมันสงบเข้ามา ความเที่ยงแท้มันเกิดขึ้น เรารู้ได้ เราหาใจเราเจอ พอหาใจเราเจอ เราพิจารณาไป สภาวะนี้มั่นคง ถ้ามั่นคงของเรา ผู้ที่ปฏิบัติเป็นแบบนี้ ถ้าผู้ที่ปฏิบัติเป็นแบบนี้นะ เวลาใครทําความสงบของใจได้ ใครมีปัญญาได้ ถามครูบาอาจารย์ท่านไป ถ้าครูบาอาจารย์ท่านตอบแล้วมาจากความเป็นจริงนะ มันรับรู้ได้

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ตอบมาไม่ตรงกับเรา ไม่เราผิดก็ครูบาอาจารย์ผิด แต่ถ้าเราถูกนะ เราจะรู้เลยว่าครูบาอาจารย์องค์นี้มีความรู้เท่านี้ ครูบาอาจารย์องค์นี้ท่านมีความรู้เท่านี้จะสั่งสอนเราได้อย่างไร ถ้าสั่งสอนเราไม่ได้ ใจมันไม่ลง ถ้าใจไม่ลงนะ การภาวนามันก็ยากขึ้น แต่ถ้าใจเราลง เราลงครูบาอาจารย์องค์นี้ แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านไม่เป็นจริง เราไม่ลงอยู่แล้ว ถ้าไม่ลงอยู่แล้ว ภาวนายากขึ้น

ภาวนายากขึ้น หมายถึงว่า ครูบาอาจารย์ท่านเป็นจริง แล้วเราแถของเราออกไป มันภาวนายากขึ้น เพราะเราเข้าสู่สมุทัย เข้าสู่ความเห็นแก่ตัว เข้าสู่ความยึดมั่นถือมั่นของเรา แต่ถ้ามันเป็นความจริง ถ้าเรายึดมั่นถือมั่นมันผิดใช่ไหม แต่ถ้าเราจะปล่อยวาง จะปล่อยวางด้วยอะไรล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราพุทโธๆ ไป หรือเวลาเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิไปมันปล่อยวาง ปล่อยวางเพราะว่าเราตรึกในธรรม เพราะมีสติปัญญา มีคําบริกรรม จิตมันคลายตัวของมันเอง มันเป็นอิสระของมันเอง มันรู้ชัดของมันเอง แล้วถ้ารู้ชัดของมันเอง สิ่งที่มันเข้าสู่ทาง แล้วถ้ามันเป็นไป ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงเวลาสอนเรามันก็ไปเลย แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นจริง เราไม่เชื่อ

เวลาใจมันลง มันลงต่อความเป็นจริง แล้วมันเข้าใจได้ด้วยว่าครูบาอาจารย์จริงหรือไม่จริง ถ้ามันจริงมันก็เป็นความจริงของมัน

นี่พูดถึงสภาวะ สภาวะนะ มันเป็นจริตเป็นนิสัยของคน ถ้าคนมีอํานาจวาสนา เวลาขิปปาภิญญามันจะรู้ง่าย แต่ถ้ามันไม่มีวาสนา เราต้องขวนขวายของเรา แต่ใครถ้าทําได้ พอทําได้แล้วเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันอยู่กับธรรม มันอยู่กับคุณประโยชน์กับเรา มันไม่อยู่กับใคร ถ้าไม่อยู่กับใคร เป็นประโยชน์กับคนคนนั้น เอวัง

๔

หลงรู้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑ กันยายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

หลวงพ่อ : อันนี้เขาขอความเมตตา เขาว่าเขาเขียนมาแล้วแต่จะอ่านหรือไม่อ่าน เราจะอ่านเลย

ถาม : เรื่อง “ขอความเมตตา”

ตั้งแต่กลับจากหลวงพ่อ ก็ได้กลับมาภาวนาต่อ ตั้งคําภาวนาให้ใจมันสงบลงมาอยู่ที่กลางอก รู้เด่นอยู่ที่กลางอก มีความรู้สึกตัวทั่วพร้อม พอมันคลายออกมาก็เห็นอาการที่ใจออกไปรับรู้เหมือนเป็นก้อน ความรู้สึกหมุนจากหน้าอกมาแสดงอยู่ตรงหน้า ถ้าความรู้ออกไปจากที่ความคิดก็เหมือนมันเป็นความคิด ถ้าหมุนออกไปที่เวทนามันก็ไปรู้สึกว่าเป็นเวทนาอันนั้น เหมือนพอมันออกไปรับรู้มันก็เหมือนไปเป็นไอ้ก้อนนั้นจริงๆ เราจะดูพิจารณาตลอด เห็นอาการที่มันเปลี่ยนไปตลอดเวลา ความรู้สึก ความคิดก็เกิดดับ หมุนตัวเป็นเกลียวกลับเข้ามาหาที่ใจเจ้าของ รู้สึกว่าการส่งออกเป็นสิ่งรู้ต่างๆ มันเป็นทุกข์ แล้วพิจารณาจนความรู้ถอนตัวจากสิ่งที่มันไปรับรู้ มันค่อยสงบลงกลับมากลางหัวอก ใจค่อยนิ่งสงบ โล่ง รู้สึกตัวทั่วพร้อมเหมือนกับได้ทํางานเสร็จเป็นรอบๆ เมื่อใดที่คลายตัวออก เห็นอาการที่เป็นคล้ายๆ เดิมวนมาแบบนี้ ถ้ามันลงมันก็พอได้พักบ้าง ขอความเมตตาช่วยชี้แนะว่ามันถูกหรือผิด

ตอบ : นี่พูดถึงว่าเขาขอความเมตตาให้ช่วยชี้แนะ ถ้าขอความเมตตานะ เวลาพิจารณาอย่างนี้ถูก ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาเขียนมา เขาบอกว่าเขาภาวนาทั้งเจ้าตัวด้วย ทั้งหมู่คณะเขาด้วย เขามาภาวนาเป็นหมู่คณะ ทีนี้พอภาวนาเป็นหมู่คณะ ทีนี้คําว่า “เป็นหมู่คณะ” ถ้าเป็นหมู่คณะ ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่เป็นผู้นําที่ดี โคนําฝูง โคนําฝูงสําคัญมาก ถ้าโคนําฝูง ดูสิ เขาเลี้ยงเป็ดไร่ทุ่ง เขาจับเป็ดตัวหัวหน้า เขาเอาทั้งฝูงนั้นไปได้เลย สัตว์ก็เหมือนกัน หัวหน้าโค หัวหน้าฝูงของมัน หัวหน้าฝูงมันจะพาฝูงนั้นปลอดภัย

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเราภาวนานะ ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่เป็นหลัก เราก็พอจะคอยชี้นํากันได้ ถ้าครูบาอาจารย์ไม่เป็นหลัก พอไม่เป็นหลัก เวลามันภาวนาไป ต่างคนต่างมาปรึกษากัน ถ้าปรึกษากัน ถ้ามีสติมีปัญญามันก็พอแก้ไขได้ ถ้าไม่มีสติปัญญามันจะให้ค่ากันในความผิดพลาดไปได้อย่างไร

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราจะใช้ปัญญา เราใช้ปัญญาของเราไป พอปัญญาที่มันไปจับที่ความคิดมันก็เป็นความคิด ไปจับที่เวทนามันก็เป็นที่เวทนา เวลาไปจับ พอมันมีรู้ตัวทั่วพร้อมมันก็อยู่ในก้อนอันนั้น...นี่สมุทัย

หลวงตาท่านบอกว่า เวลาท่านติดสมาธินะ เวลาท่านติดสมาธิ เวลาหลวงปู่มั่นบอกว่าสุขอย่างนั้นมันเศษเนื้อติดฟัน ถ้าสุขเศษเนื้อติดฟันนะ สัมมาสมาธิมันจะเป็นทางไหน หลวงปู่มั่นบอกว่าสัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันไม่มีสมุทัยร่วมเว้ย สัมมาสมาธิของท่านมันมีสมุทัย มันมีกิเลสปนไปไง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราพิจารณาของเราไป เวลาเราว่าจิตเราสงบแล้ว เวลาถ้าออกไปดูที่ความคิดมันก็เป็นความคิดไปด้วย ออกไปที่เวทนา เราก็เป็นเวทนาไปด้วย เวลาพิจารณาไปแล้วถ้ามันปล่อยมานะ ปล่อยความคิด ปล่อยเวทนาเข้ามามันก็เป็นตัวมัน นี่ไม่มีสมุทัย แต่ถ้าไปอยู่ที่ความคิดมันก็เป็นความคิดไปด้วย นี่ไง สัมมาสมาธิของท่านมีสมุทัย

นี่ก็เหมือนกัน พิจารณาความคิด ความคิดเลยเป็นเราเลย เราก็เป็นความคิดไปด้วยกันเลย ไปพิจารณาเวทนา อ้าว! เวทนากับเราก็เป็นอันเดียวกันไปอีก

อ้าว! แล้วพิจารณาเขาให้ปล่อยเวทนา ไม่ใช่ว่าไปเป็นเวทนา เวลาพิจารณาไปแล้วเราไปเป็นเวทนาเลย เราไปบวกอยู่กับมันเลย แต่ถ้าเราปล่อยมันล่ะ พิจารณาแล้วมันปล่อยๆ ไปปล่อยอะไรล่ะ ถ้าเราจับมันได้มันถึงจะปล่อยได้ ถ้ามันปล่อยได้มันไม่มีสมุทัย

สมุทัยคืออวิชชา อวิชชามันสร้างสมุทัย สร้างความสงสัย สมุทัยควรละ สมุทัยควรละ แต่เราไม่ได้ละ พอเราไม่ละมันก็เป็นเราไปด้วย เห็นไหม เวทนาเป็นเรา สุขเป็นเรา ทุกข์เป็นเรา ทุกอย่างเป็นเราไปหมดเลย อัตตาเป็นเรา โลกเป็นเรา สมบัติเป็นเรา ทุกอย่างเป็นของเราหมดเลย แล้วเป็นจริงไหม เป็นจริงตามโลกเขาสมมุติขึ้นมาให้เป็นน่ะ มีทะเบียนคุ้มครองด้วย แต่ถ้ามันมีสติปัญญามันจะปล่อยเข้ามา ถ้ามันปล่อยเข้ามา มันปล่อยอย่างไร

ฉะนั้น เวลาที่มันเป็นเรา กําลังเราไม่พอถึงเป็นเรา ดูสิ เวลาเราใส่เสื้อผ้า เสื้อผ้าเป็นเราไหม เสื้อผ้าแขวนไว้ที่ราวตากผ้า ไม่ใช่เราหรอก แต่เอามาใส่แล้วเสื้อเรา เออ! ไม่เราได้อย่างไรก็มันใส่อยู่นี่ เสื้อ เสื้อเรา แต่เวลาเราซักผ้าแล้วเราแขวนไว้ตากที่ราวมันเป็นของใครล่ะ มันอยู่บนราวนั่นน่ะ

นี่ไง เวทนามันอยู่นู่น แต่เราบอกว่าเวทนาเป็นเราไง พิจารณาไปพิจารณามา พอไปที่เวทนา เวทนาเป็นเรา พิจารณาความคิด ความคิดเป็นเรา ความคิดเลยเป็นเราเลย ถ้าความคิดเป็นเรา เราอยู่กับความคิด ความคิดเผาตายเลย แต่ถ้ามันจะปล่อยความคิดมันจะปล่อยอย่างไรล่ะ

มันต้องพยายามทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วจับความคิดได้ จับความคิดได้ เราต้องพิจารณามัน ถ้าเราไม่จับความคิด พิจารณาความคิด เราไม่จับจิต ดูอาการของจิต มันจะปล่อยจิตเข้ามาไม่ได้

ปล่อยจิต เวลาปล่อยเข้ามาแล้ว พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม จิตปล่อยจิต เออ! เป็นอย่างไร จิตปล่อยจิต เออ! เวลาจิตมันพิจารณา ถ้ามันจับของมันได้ มันเสวยอารมณ์ มันจับของมันได้ มันพิจารณา มันปล่อยเข้ามาๆ พอปล่อยเข้ามา เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอก การพิจารณา กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ เวลามันปล่อย ปล่อยกาย ปล่อยจิต ปล่อยทุกข์ แล้วผลเป็นอย่างไร ถ้าความจริงมันเป็นแบบนั้น ทีนี้ความจริงเป็นแบบนั้น ถ้ามันยังไม่ถึงที่นั้นเราก็ต้องพิจารณาของเราไป ถ้าการพิจารณาของเราไป ตั้งสติไว้

ฉะนั้น สิ่งที่ตั้งสติไว้ ตั้งสติไว้ การพิจารณา การทํา ทําผิดก็มี ทําถูกก็มี การทํา การทําบางครั้งมันอย่างหยาบ มันก็ปล่อยแบบหยาบๆ แต่มันหยาบแล้ว ถ้าเราปล่อยอย่างหยาบแล้วมันก็ยังไม่จบ พิจารณาไปๆ ตทังคปหาน พิจารณาบ่อยครั้งเข้ามันก็ละเอียดเข้ามาเป็นอย่างกลาง อย่างกลางมันยังไม่จบก็อย่างละเอียด พอพิจารณาขันธ์ พิจารณารูป รูปไม่ใช่เรา เราไม่ใช่รูป แต่มันก็ไม่ปล่อย เออ! มันไม่ขาด ทุกคนงงมากนะ

ฉะนั้น ในรูปมันก็มีขันธ์ ถ้าในรูปไม่มีความรู้สึก มันเป็นรูปขึ้นมา เห็นไหม ถ้าอารมณ์ ถ้าเรามีสติ จิตเราไปจับความรู้สึก ถ้าเราไม่มีอารมณ์ความรู้สึกนั้นเราจะจับมันได้ไหม เพราะความรู้สึกนั้นคืออะไร ก็เวทนาไง แล้วเวทนา ทําไมถึงเป็นเวทนา เวทนาเพราะว่าเรามีสัญญา เรามีข้อมูลว่าอย่างนี้คือเวทนา อย่างนี้คือเวทนา เป็นสุขเวทนา ทุกขเวทนา อุเบกขาเวทนา ถ้าเวทนาอย่างนี้มันมีรสชาติอย่างไร มันมีสัญญาของมัน แล้วสัญญามันเกิดขึ้นได้อย่างไร สัญญาก็คือสัญญา สัญญาจะก้าวล่วงไปไม่ได้ถ้าไม่มีสังขารปรุง แล้วสังขารมันปรุงอย่างไร แล้ววิญญาณรับรู้ รับรู้อย่างไร

แม้แต่พิจารณาไปแล้ว ในรูปก็มีขันธ์ ๕ ในเวทนาก็มีรูป มีสัญญา ในสัญญาก็มีเวทนา แล้วมันเป็นอย่างไรล่ะ นี่ไง มันจะย้อนมาว่า เวทนาในเวทนาไง กายในกาย จิตในจิต ทุกข์ในทุกข์ มันพิจารณาของมันไปมันจะเข้าใจของมัน เข้าใจแล้วมันถึงว่า อ๋อ! ถ้าอ๋อ! มันก็ปล่อย มันก็ปล่อย ถ้าทําอย่างนี้มามันก็ถูกต้อง

ฉะนั้น เราก็พิจารณาตลอด “เห็นอาการที่มันเปลี่ยนไปตลอดเวลา ความรู้สึก ความคิดเกิดดับ หมุนตัวเป็นเกลียวเข้าไป”

ความคิดเกิดดับๆ ถ้ามีสติ ความคิดมันก็เกิดดับ ถ้าสติมันไม่ทันนะ ความคิดเป็นเราไง พิจารณาความคิดจนความคิดเป็นเราไปเลย พิจารณาเวทนาก็เวทนากับเราเป็นอันเดียวกันไปเลย เห็นไหม

“ถ้าความคิดมันเกิดดับ หมุนตัวเป็นเกลียวเข้าไป กลับเข้ามาหาที่ใจของเจ้าของ รู้สึกว่าการส่งออกเป็นสิ่งที่เป็นทุกข์ รู้สึกว่าการส่งออกไปรู้สิ่งต่างๆ นั้นเป็นทุกข์ แล้วพิจารณาจนความรู้นั้นถอนตัวมาจากสิ่งที่มันรับรู้ ถอนตัวมาจากสิ่งที่มันรับรู้ มันค่อยปล่อยสงบลงกลับเข้ามาอยู่ที่กลางหัวอก จิตค่อยนิ่งสงบเข้ามา รู้สึกโล่ง รู้สึกสบาย”

พิจารณาซํ้า ถ้าพิจารณาถูกมันก็ถูกเข้ามา ถ้าถูกเข้ามา สิ่งที่รู้มันปล่อย มันปล่อย มันโล่งมันโถงของมัน มันรู้ของมัน แต่ถ้ามันพิจารณาของมัน ถ้าพิจารณาแล้วมันออกไปยึดออกไปมั่น แสดงว่ากําลังเราไม่พอ กําลังไม่พอเราก็ปล่อย ปล่อย มันก็กลับไปพุทโธ ปล่อยไม่ใช่ปล่อยทิ้งนะ ปล่อยแล้วกลับไปพุทโธ ปล่อยแล้วกลับไปปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามีกําลังก็กลับมาพิจารณาซํ้า ทําอยู่อย่างนี้ ทําอยู่อย่างนี้คือถ้ามีสติปัญญานะ ความรับรู้ ถ้ามันตื่นรู้ คําว่า “ตื่น” คือมีสติ มีสมาธิ มีปัญญา ตื่นรู้ ตื่นพิจารณา

หลับรู้ เวลาพิจารณาไป รู้เหมือนกัน แต่รู้แล้วงงๆ หลับรู้ ยังดีนะ อย่าหลงรู้นะ หลงไปด้วย รู้ไปด้วย หลงไปเลย เพราะรู้แล้ว รู้แล้วนี่คืออะไร รู้แล้วทําอย่างไร รู้แล้วเป็นอย่างไร หลงรู้ไง หลงไปแล้วก็รู้ตามมันไป

หลับรู้ บางคนภาวนาถามมาบ่อย เวลาหลับไปแล้วฝันมันเป็นวิปัสสนาไหม ฝันไปอย่างนั้นมันจะเป็นการแก้กิเลสได้ไหม

ก็ฝัน แม้แต่ภวังค์มันก็หลับ หลับรู้ก็ไม่ได้ ต้องตื่นรู้ ถ้าตื่นรู้นะ เพราะตื่นรู้มันจะรู้ถูกรู้ผิดไง อย่างที่พิจารณาอยู่นี่ ถ้ามันตื่นรู้นะ อืม! พิจารณารอบหนึ่งแล้ว แล้วรู้นั่นรู้อะไร ถ้ายังไม่รู้อะไร เราก็ต้องทําต่อเนื่อง ทําซํ้าไป

บอกรู้แล้ว ถ้ามันหลงรู้ไง ก็รู้แล้ว ก็เข้าใจแล้ว อ้าว! เข้าใจแล้ว เข้าใจแล้วยังงงๆ อยู่ เข้าใจแล้วมันถอนอะไรออกไป ถ้าถอนออกไปปั๊บ ตั้งสติดีๆ ตั้งสติใหม่ กลับมาทําความสงบของใจใหม่ แล้วพิจารณาซํ้าเข้าไป พิจารณาซํ้าเข้าไป ทําอยู่อย่างนี้

ทีนี้คนทํางาน คนเหนื่อยล้า คนอ่อนเพลีย การทําอะไรมันก็ไม่ชัดเจน สติปัญญาถ้ามันอ่อนล้า สมาธิมันไม่มีกําลัง มันอึดอัดขัดข้องไปหมดเลย วางเสีย มาทําจิตใจให้มันสงบเข้ามา พอสงบเข้ามามันเหมือนกับสดชื่น มันถอดถอนหมด ไอ้ความเหนื่อยล้า ไอ้ความวิตกกังวลเป็นนิวรณธรรม นิวรณธรรม เวลามันพักผ่อนแล้วสิ่งนั้นก็หายไป

อย่างเช่นเราเหน็ดเหนื่อย เราพักผ่อนเสร็จแล้ว เราได้พักผ่อนขึ้นมา เราก็สดชื่นขึ้นมา จิตใจเวลามันทํางานไปแล้วมันเหนื่อยล้า เราพยายามทําซํ้าไป เพราะสมาธิมันอ่อนแอลง มันไม่มั่นคงแล้ว เราต้องกลับมาทําความสงบของใจ พอใจมันสงบก็กลับไปพิจารณาอีก

ทีนี้พอเวลามันอ่อนล้าแล้ว ถ้าขณะที่อ่อนล้า เดี๋ยวกลับไปสงบ กลับมาก็มาอ่อนล้าอีก...ไม่ ความสงบทําให้ความอ่อนล้าต่างๆ มันหายไป มันสลัดทิ้งไป แล้วมันสดชื่นขึ้นไป แล้วกลับไปพิจารณาใหม่ ต้องทําแบบนี้ ถ้าทําแบบนี้ขึ้นไปแล้วมันจะก้าวเดินไป ตื่นรู้ไง ถ้ามีสติมีปัญญาจะตื่นรู้ ถ้าไม่มีสติไม่มีปัญญานะ มันจะรู้แบบนี้ “ความรู้ที่ออกไปจับความคิดมันก็เหมือนเป็นความคิด พอหมุนออกไปที่เวทนามันไปรู้สึกความเป็นเวทนามันเป็นอันเดียวกัน มันก็เป็นเหมือนเวทนา” นี่ถ้าสมาธิกําลังไม่พอ มันอ่อนล้ามันก็เป็นแบบนั้น

แต่ถ้าเราวาง กําลังไม่พอ เรากลับมาทําความสงบของใจ พุทโธก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ ทําความสงบของใจ ความสงบของใจเป็นสมถะ มันไม่ใช่วิปัสสนา แต่ถ้าไม่มีมัน พอไม่มีมันปั๊บ มันทําอะไรมันเป็นโลกียะ เพราะมันเป็นตัวตน มันเป็นเรื่องของเราไปบวก พอบวกขึ้นมามันก็เป็นความพะรุงพะรัง พอพะรุงพะรังก็เลยเป็นการหลงรู้ไป

ฉะนั้น ถ้าการตื่นรู้ ตื่นรู้ต้องมีสติ ตื่นรู้จะมีสติมีปัญญา ตื่นตัวตลอดเวลา พิจารณาแล้ว โอ้โฮ! มันชัดเจนมาก ถ้ามันไม่ปล่อย ไม่ปล่อยเพราะอะไร ไม่ปล่อย เหมือนกับเราคนมีกําลังมันยื้อกัน ถ้าไม่ปล่อย ไม่ปล่อยมันใช้กําลังรุนแรงเข้าไปเลย สู้กันเต็มที่ถ้ากิเลสมันเข้มแข็งนะ ถ้ามันไม่ปล่อย ไม่ปล่อย เป็นอย่างไรไม่ปล่อย สู้จนไม่ไหวก็ต้องวางก่อน วางก่อน กลับมาทําความสงบของใจมากขึ้น แล้วเข้าไปพิจารณา ถ้ากิเลสมันต่อสู้แล้วมันพลิกแพลง มันมีปัญญามากขึ้น คมกล้าขึ้น เดี๋ยวมันก็ปล่อย ถ้ามันปล่อย มันปล่อยก็อย่างที่ว่า โล่ง อย่างที่ถามมา ถ้ามันเป็นจริง กลับมาทําแบบนี้ ให้ตื่นรู้ ถ้าตื่นรู้มันจะจบไป

ถาม : เรื่อง “เรียนถามเรื่องสภาวะอีกครั้งครับ”

หลวงพ่อ : อีกครั้ง ตอบสภาวะไปเมื่อวาน เขาถามมา เขาบอกว่า

ถาม : ท่านอาจารย์ครับ กระผมได้ส่งคําถามไปเมื่อก่อนหน้านี้ ๓-๔ วันครับ วันนั้นเป็นสภาวะสดๆ ร้อนๆ ผมตื่นเต้นมากก็เลยรีบส่งคําถามถามพระอาจารย์ แต่หลังจากนั้นมา ความชัดเจนมากขึ้น ผมจึงอยากกราบเรียนสภาวะกับท่านอาจารย์อีกครั้งหนึ่งครับ

หลวงพ่อ : แล้วก็อธิบายมาเต็มเลย ไม่อ่าน อ่านไม่ไหว สภาวะอยู่อย่างนั้นน่ะ ๒ หน้า ๓ หน้า อ่านไม่ไหวหรอก ฉะนั้น สิ่งที่พอลงท้าย พอหน้าที่ ๓ แล้ว อันนี้มันเป็นที่ว่าเขาจะเพิ่มเติมมา เพิ่มเติมว่าสภาวะนั้นเขาเล่ามาแล้วจากครั้งที่แล้ว นี่เพิ่มเติมมา

ถาม : อีกอย่างที่ผมพบคือผมไม่ค่อยจะกลัวกิเลสเหมือนเดิมอย่างที่เคยเป็น ผมเริ่มมีเสถียรภาพ ผมเริ่มกล้าที่จะไว้ใจตัวเองได้มากขึ้นเยอะเลยครับ จากสภาวะดังกล่าว แม้มันจะจริงในใจผมจริงๆ ผมเชื่อเช่นนั้นจากใจ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ แต่ผมไม่อาจจะพูดหรือเล่าให้ผู้อื่นฟังได้ถนัดปากนักครับ แต่ผมรู้สึกเช่นนั้นจริงๆ ครับ

ด้วยความตื่นเต้น ผมไปอ่านหนังสือเรื่อง “ปัญญาวิมุตติ” ในหน้าเว็บไซต์ ปรากฏว่า สิ่งที่ท่านพระอาจารย์สอนไว้ในหนังสือมันตรงกันหมด ตรงทุกอย่างทุกกระบวนการจริงๆ ครับ ผมก็ทึ่งมาก อ่านไปทึ่งไป พอผมกลับมาฟัง MP3 ที่พระอาจารย์สอนใหม่ ผมพบว่าจริงๆ พระอาจารย์ได้เน้นยํ้าในสิ่งที่สําคัญอยู่ตลอดเวลา แต่ผมจับประเด็นไม่ได้เอง ต่อเมื่อเราเข้าใจแล้วเราจึงรู้ว่า จริงๆ พระอาจารย์เน้นยํ้าเสมอว่าอะไรสําคัญ แต่ถ้าเราไม่ทราบ เราจะฟังผ่านไปครับ เหมือนได้ยิน แต่ไม่เข้าใจ จนกระทั่งเราทํา เราปฏิบัติ เราจึงประจักษ์ด้วยใจเราเองว่าสิ่งที่พระอาจารย์เน้นยํ้าสําคัญจริงๆ และสําคัญอย่างไร ผมจึงเข้าใจว่า สัจธรรม ธรรมะ โลกุตตรธรรม ความสุขที่เที่ยงแท้ ธรรมที่อยู่เหนือโลกธรรมเหล่านี้เป็นสิ่งเดียวกัน

จากประโยคนี้ “สังขารทั้งหลายเป็นทุกข์ สังขารทั้งหลายไม่เที่ยง ทั้งปวงเป็นอนัตตา” ผมเข้าใจว่าประโยคนี้ที่เป็นสิ่งที่อธิบายสภาวธรรม

ตอบ : เขาถามมาตลอดนะ สภาวธรรมที่ถามมาว่าพิจารณาเข้าใจเรื่องสติปัฏฐาน ๔ เรื่องกายในกาย จิตในจิตต่างๆ นั้นอันหนึ่ง แต่ถ้าเวลาจิตมันเป็นขึ้นมามันก็เป็นขึ้นมาอันหนึ่ง เพียงแต่บอกว่าไปอ่านเรื่องปัญญาวิมุตติแล้ว ไปเจอคําสอนท่านอาจารย์เหมือนกันหมดเลย เหมือนกันหมดเลย

เวลาเราอ่านพระไตรปิฎกเราก็เข้าใจว่าเหมือนกันหมดเลย เหมือนกัน เวลาคนที่เขาศึกษาพระไตรปิฎก เขาอ่านพระไตรปิฎก เขาเข้าใจพระไตรปิฎกหมดเลย แล้วยังตีความพระไตรปิฎกได้อีกด้วย แต่เสร็จแล้วถามว่านิพพานคืออะไร ก็ไม่รู้เหมือนกัน

อ่านพระไตรปิฎกหมดนะ เวลาเขาศึกษาเปรียญ ๙ ประโยค พระไตรปิฎกเข้าใจหมดล่ะ ทีนี้เข้าใจหมดก็คือเข้าใจ ถ้ามันเข้าใจมันก็ไม่เสียหายอะไร เวลาคนที่เขาศึกษามา เขาศึกษาธรรม ทําความเข้าใจธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาเข้าใจ แต่ความเข้าใจอย่างนั้นเข้าใจแล้วมันได้ถอดถอนไอ้จิตใต้สํานึกไหม ถอดถอนอวิชชาในหัวใจเราไหม ถ้ามันถอดถอนมันก็ดีของมันไป ถ้ามันถอดถอนนะ ถ้ามันปฏิบัติได้จริงนะ

ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติโดยสภาวะที่เราเป็น อันนี้มันเป็นสภาวะ สภาวะที่ธรรมเกิดๆ ถ้าธรรมมันเกิดนะ เวลาธรรมมันเกิด สิ่งที่อะไรสงสัยอยู่มันจะผุดขึ้นมา พอผุดขึ้นมามันซาบซึ้งมาก มันตื่นเต้นมาก แล้วแบบว่าตื่นเต้นแล้วมันจะอยู่กับเรา เราจะมั่นใจในโลกุตตรธรรม เรามั่นใจจริงๆ เลย มั่นใจก็มั่นใจ มั่นใจได้ แล้วบอกมันไม่เสื่อมครับ มันอยู่คงที่ ก็ให้มันอยู่คงที่ไป ก็ดีแล้วไง

แต่ถ้าถึงเวลานะ เพราะเวลาถึงเวลาที่ปฏิบัติไป เวลาต่อเนื่องกันไปๆ ขณะที่เวลาจิตมันดีมันก็ดีของมันอย่างนั้นน่ะ แล้วเวลาจิตมันดีนะ มันเข้าใจไปหมดเลย คนเราเวลาพระบวชใหม่ เวลาบวชใหม่เข้าป่า มันมีความสุข มีความพอใจ เข้าป่าเข้าเขาไปนะ อยู่ป่าอยู่เขาได้ตลอด แต่ถ้าวันไหนจิตมันเสื่อม จิตมันท้อแท้นะ มันบอกไม่เอาแล้ว มันหนีแล้ว

อันนี้มันต้องใช้กาลเวลา พูดถึงความเชื่อถือ แต่ในใจเรารู้ สิ่งที่บอกว่าเราเชื่อมั่นๆ เชื่อมั่น เวลาทุกคนเชื่อมั่น มรรคหยาบ มรรคละเอียด เวลามันละเอียดเข้าไปนะ ฉะนั้น สิ่งที่เป็นความจริงก็เป็นความจริง

เวลาไปอ่านในเว็บไซต์เรื่อง “ปัญญาวิมุตติ” แล้วเหมือนกัน

เหมือนกันก็ไม่เป็นไร ก็เหมือนกัน เพราะอะไร เพราะปัญญาวิมุตติก็บอกถึงว่าปัญญา ปัญญาปลายนํ้าคือปัญญาโลกๆ ปัญญาปากแม่นํ้า ปัญญาปากอ่าว ปัญญาที่ปากอ่าวนี้ปลาชุมมาก ปากอ่าวเป็นแหล่งเพาะพันธุ์สัตว์ โอ๋ย! ปลาชุกชุมไปหมดเลย นี่ปากอ่าว ปัญญาเราเป็นอย่างนั้นน่ะ แต่ปากอ่าวเราจะปิดกั้นสิ่งใดไม่ได้หรอก เพราะมันมีแม่นํ้า กลางนํ้า ต้นนํ้า

แล้วต้นนํ้า ถ้าปัญญาวิมุตติ ปัญญาที่ปากอ่าวคือปัญญาสามัญสํานึก ปัญญาของพวกคน ไอคิวของคนนี่ปัญญาปากอ่าว แต่เวลาปัญญาปากอ่าวแล้วเราพิจารณาของเรา เราแก้ไขของเรา เอ๊ะ! ปากอ่าวมันเริ่มต้นมาจากไหน แม่นํ้ามาจากไหน มันก็จะย้อนแม่นํ้าขึ้นไป

กลางนํ้า กลางนํ้าคือทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบไปแล้ว ใจสงบแล้วมันจะทําอย่างไร จะแก้ไขกิเลส นี่ใจสงบ ถ้าใจสงบอยู่กลางนํ้า เพราะแม่นํ้ามาจากต้นนํ้า มันไหลผ่านมากลางนํ้า แล้วมาอยู่ที่ปลายนํ้า

ถ้าพูดถึงอยู่กลางนํ้าก็ทําสมาธิได้ ถ้าใช้ปัญญาได้ ปัญญาที่มันจะแก้กิเลสไปแก้ที่ไหน แม่นํ้าทั้งสายมันมาจากไหน มันมาจากตานํ้า ต้นนํ้า ต้นนํ้ามาจากไหน ต้นนํ้าคือจิตไง ความรู้สึกนึกคิดมันโผล่มาจากไหน ความรู้สึกนึกคิดมันเกิดมาจากที่ไหน เวลาถ้ามันจะย้อนกลับ มันจะย้อนกลับไปต้นนํ้านั้น ถ้ามันจะย้อนกลับไปที่ต้นนํ้านั้น ถ้าขึ้นที่ต้นนํ้านั้น ไปแก้ที่ต้นนํ้านั้น นี่พูดถึงว่าปัญญาวิมุตติ

ที่เราเทศน์ “ปัญญาวิมุตติ” ให้เห็นว่า ปัญญาปลายนํ้า ปัญญากลางนํ้า ปัญญาต้นนํ้า แล้วที่โลกเขาเข้าใจกันเขาเข้าใจปัญญาที่ปลายแม่นํ้า ทุกคนพอใจปากอ่าว เพราะปากอ่าวทรัพยากรเยอะที่สุด ปากอ่าว อู้ฮู! ดินก็มีคุณภาพ แหล่งนํ้าก็มีคุณภาพ สัตว์นํ้าก็เยอะมาก แหม! ใครใช้ปัญญาไปแล้ว โอ๋ย! คนนั้นเก่งมาก โอ๋ย! หลงใหลได้ปลื้มกันไป ไม่ได้ฆ่ากิเลสเลย

พอปิดนํ้าไม่ได้ ควบคุมนํ้าไม่ได้ ปากอ่าวเป็นที่รองรับนํ้า ไม่ใช่เป็นที่ควบคุมนํ้า สิ่งที่จะควบคุมนํ้าคือต้นนํ้า ต้นนํ้าคือจิต ต้นนํ้าคือฐีติจิต ต้นนํ้าคือสิ่งที่เป็นภวาสวะ เป็นภพ ปฏิสนธิวิญญาณ วิญญาณพาเกิดในวัฏฏะ ถ้าไปแก้ แก้ที่นั่น นี่พูดถึงปัญญาวิมุตตินะ

ฉะนั้นบอกว่า เขาไปอ่านปัญญาวิมุตติแล้วมันเหมือนกันเลยครับ ผมทึ่งมาก

โอเค เพราะเทศน์ไว้แล้วเพื่อให้ประชาชน ให้ชาวพุทธได้ศึกษา ถ้าศึกษาเป็นประโยชน์แล้วก็โอเค ดีมาก ถ้าอ่านแล้วเข้าใจ เออ! มีแต่ว่าใครๆ ก็เขียนมา โอ้โฮ! หลวงพ่อมองโลกในแง่ร้าย ไม่เคยยอมรับใครเลย

ไอ้เรื่องสังคมนะ เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติแล้ว ท่านมองเสมอภาคกันหมดเลย ความเสมอภาคของจิตเท่ากันหมด คนเราเป็นเพื่อนเกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น จิตนี้เป็นญาติกันโดยธรรม เกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น ฉะนั้น ด้วยความเสมอภาคมันเสมอภาค สิทธิของเขา สิทธิของเขาเสมอภาคหมดเลย

แต่เวลาจะปฏิบัติ เวลาจะปฏิบัติจะแก้ไข เขาจะบอกตรงนี้ บอกว่าถูกว่าผิดตรงนี้ มันสําคัญตรงนี้ สําคัญว่าการบอกถูกบอกผิด มันไม่ได้เป็นการดูถูกเหยียดหยามใคร ไม่มองใครสูงกว่าใคร ใครตํ่ากว่าใคร ถ้าเขาไม่สนใจมันก็เรื่องของเขา แต่ถ้าสนใจไง ถ้าสนใจบอกว่าอันนั้นถูกหรืออันนั้นผิด เราพูดตรงนี้ เราพูดถึงว่า ถ้าเป็นสมาธิเป็นมิจฉาหรือเป็นสัมมา ถ้าเป็นปัญญา เป็นโลกุตตระหรือเป็นโลกียะ ถ้าเป็นมรรค มันเป็นมรรคจริงหรือว่าเราสร้างภาพ

ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ กรณีอย่างนี้เหมือนกับเวลาหลวงตาท่านพูดว่าอยู่กับหลวงปู่มั่นนี่นะ หลวงปู่มั่นรักมาก ท่านก็เคารพหลวงปู่มั่นมาก เวลาพูดกันเรื่องโลกๆ เหมือนพ่อกับลูกเลย แต่ถ้าวันไหนถามธรรมะไป โอ้โฮ! หงายท้องทันทีเลย ธรรมะไม่มีสูงมีตํ่า ไม่มีเขามีเรา เสมอภาคกันหมดเลย ว่าจริงกับเท็จเท่านั้นเอง เวลาเท็จก็ว่าเท็จ เวลาจริงก็ว่าจริงไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลาอ่านปัญญาวิมุตติแล้วเหมือนกันเลย ระวังเถอะ ไปคุยกับเพื่อน เพื่อนไม่ยอมรับเลย จะบอกว่ามองคนในแง่ลบๆ

เวลาคนไม่เข้าใจก็ไปอย่างหนึ่งนะ แต่คนเข้าใจมันก็จบ ฉะนั้น อันนี้จบนะ

ถาม : เรื่อง “ไม่มีคําถามค่ะ”

กราบขอบพระคุณเจ้าค่ะ เรื่องหมอดูที่เป็นเรื่องที่นานมาแล้วเมื่อประมาณ ๕-๖ ปีก่อนที่จะมาพบท่าน เดี๋ยวนี้ดิฉันยึดแต่คําสอนของท่าน เพียงแต่ว่ามันมักจะมีคนแซวว่าไม่ต้องปฏิบัติมากหรอก เพราะเป็นเพียงแค่หมาวิ่งเล่นเท่านั้น อย่างไรก็ตาม ดิฉันเข้าใจทุกเรื่องดีแล้ว และหวังว่าจะได้รับความเมตตาจากท่านต่อไป

ตอบ : จบ อันนี้ว่าไม่มีคําถาม เพียงแต่แบบว่าสิ่งที่ตอบไปครั้งที่แล้วเขาพูดมานั่นแหละ พูดถึงบอกว่าคนนู้นว่าอย่างนี้ คนนี้ว่าอย่างนั้น แล้วพอว่าอย่างนั้นปั๊บ จิตของเรามันอ่อนแอ พออ่อนแอ ใครพูดสิ่งใดแล้วก็ไปจับไว้

ฉะนั้น ใครพูดอะไร โลกธรรม ๘ เราฟัง เราปฏิเสธเสียงไม่ได้หรอก ยิ่งอยู่ในสังคมนะ เราทํางาน เราจะปฏิเสธ เราไม่คุยกัน ไม่สัมพันธ์กับใครไม่ได้ แต่เราจะสัมพันธ์กับใครแล้ว เราฟังแล้วเราต้องมีหลักสิ เราเป็นชาวพุทธ ถ้าชาวพุทธ พระพุทธเจ้าสอนว่าอย่างไร พระพุทธเจ้าสอนไว้ สอนไว้ไม่ให้เชื่อนอกพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สัจธรรมความจริง เราเชื่อตรงนี้ วิทยาศาสตร์ทางธรรม

วิทยาศาสตร์ทางสังคม วิทยาศาสตร์ทางการเมือง วิทยาศาสตร์ทางฟิสิกส์ เป็นวิทยาศาสตร์หมด วิทยาศาสตร์ทางธรรม ทางธรรมมันก็ต้องพิสูจน์ไง พิสูจน์ว่ามันเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง ถ้าไม่เป็นจริงนะ เราก็ค้นสิ ตํารามันมี พูดถึงครูบาอาจารย์ก็มี

แล้วอย่างพระ พระที่พาออกนอกลู่นอกทาง ไอ้พระอย่างนั้นมันเป็นพระขาดจากไตรสรณคมน์ ถ้าพูดอย่างนี้นะ ในปัจจุบันนี้พระ ต้องถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถึงจะบวชเป็นเณรได้ บรรพชาเป็นสามเณรด้วยการถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วก็อุปสมบทเป็นพระ แล้วถ้าขาดจากไตรสรณคมน์คือเชื่อมงคลตื่นข่าว ถ้าพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วไปสร้างรูปเคารพกันที่มันไม่ใช่พระ มันเป็นพระหรือเปล่า นี่ไง พูดถึงอย่างนี้ไง มันไม่เป็นพระแล้ว เพราะมันขาดจากสามเณร ถ้ามันขาดจากสามเณรแล้ว แล้วไปเชื่อเขาทําไม

นี่มองตรงนี้ คนที่เขาจะทายเรา คนที่จะบอกเรา ดูซิว่าเขาเคารพพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์จริงหรือเปล่า ถ้าเขาไม่เคารพพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์จริง เขามีรูปเคารพในวัดเขาเยอะแยะไป ไม่ต้องเข้าไปแล้วที่นั่นน่ะ ไม่ต้องไปเชื่อเขาแล้ว

นี่พูดถึงนะ เขาบอกว่าไม่มีคําถาม แต่สิ่งที่บอกว่าเขาทายว่าเราจะเป็นแค่หมาสองตัววิ่ง

ในพระไตรปิฎกหรืออย่างไรบอกว่า แม้แต่สัตว์เดรัจฉานยังไม่ให้ดูถูกมันเลย เพราะไม่รู้ว่าเป็นพระโพธิสัตว์ไปเสวยชาติหรือเปล่า ถ้าพระโพธิสัตว์ไปเสวยชาติเป็นสัตว์เดรัจฉานมี แล้วเราจะไปดูถูกได้ไหม เราดูถูกเขาไม่ได้ อํานาจวาสนาของคนมันไม่เหมือนกัน อํานาจวาสนาของคน ถึงวาระของเขา เขาเสวยชาติเป็นสัตว์เดรัจฉาน แล้วเขาเป็นพระโพธิสัตว์ล่ะ มีนะ ในพระไตรปิฎกมีเรื่องพระโพธิสัตว์ทั้งนั้นน่ะ

แล้วบอกว่าเป็นหมาวิ่งกันสองตัว เพราะบอกเราเป็นหมา เราตํ่าต้อยแล้ว เราเป็นคนนะ เราเป็นสามีภรรยา แล้วเขาบอกเราเป็นหมาสองตัววิ่งเล่นกันอยู่นั้นเพราะว่าเหมือนกับเราไม่สามารถทํามรรคทําผลได้ แล้วพระโพธิสัตว์เกิดเป็นสุนัขล่ะ แล้วนี่เป็นคนด้วย เวลาคนที่ไม่มีหลักพูดนะ เขาพูดด้วยอารมณ์ของเขา เขาไม่ได้พูดด้วยเหตุผล

เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมนะ แม้แต่สัตว์นะ แม้แต่สัตว์ พระโพธิสัตว์เสวยชาติเป็นสัตว์ เขายังให้เกียรติเลย แล้วนี่ แหม! ฟังแล้วมันแปลก ทีนี้มันอยู่ที่ธาตุ ถ้าเขาพูดอย่างนั้นน่ะสังคมชอบ ถ้าพูดแบบพระสงบนี่สังคมเกลียด ไอ้พูดความจริงไม่มีใครชอบหรอก ไอ้พะเน้าพะนอกัน โอ๋ย! คนชอบ ฉะนั้น เวลาเขาชอบอย่างนั้นปั๊บ มันพูด เห็นไหม ทัศนคติทางลบ อันนี้เป็นมุมมองนะ

นี่พูดถึงว่า เขียนมาอีก ถ้าเขียนมาอีกก็ตอบอีก เขาบอกขนาดไม่มีคําถามนะเนี่ย เพียงแต่พูดให้เห็นว่า เราต้องพัฒนาใจเรา ใจเราต้องพัฒนาขึ้น พัฒนาขึ้นว่า รัตนตรัยเป็นอย่างไร ธรรมะเป็นอย่างไร แล้วสิ่งที่ว่าไสยศาสตร์เป็นอย่างไร นั่นเป็นไสยศาสตร์นะ ฤกษ์พานาที พระพุทธเจ้าไม่สอนอย่างนั้น

ดูทิศ พระพุทธเจ้ากราบทิศ กราบทิศก็กราบพ่อกราบแม่ อ้าว! ถือพรหม พระพุทธเจ้าก็ถือพรหม พรหมคืออะไร พรหมคือพรหมจรรย์ ถือศีลคือถือพรหม โลกเขาถืออะไรอยู่ พระพุทธเจ้าพลิกกลับมาเป็นธรรมะหมดเลย

ไอ้ของเราเป็นชาวพุทธแท้ๆ เลย ให้เขาทายออกไปเป็นไสยศาสตร์หมดเลย แล้วเราก็บอกเป็นพระพุทธศาสนา แล้วก็ไปเชื่อเขา พอเชื่อเขา ไปเชื่อเขานะ ที่พูดนี้เพราะอะไร เพราะไปเชื่อเขาแล้วมันเก็บมาตรอมใจไง ไปเชื่อเขาแล้วก็มาคิดตรอมใจว่าเราคนตํ่าต้อย เราเป็นคนไม่มีอํานาจวาสนา...ก็ใจของตัวแท้ๆ ไปกว้านเอาคําพิษของเขามาเหยียบยํ่าใจของตัว เอ๊! แล้วบอกว่าเป็นชาวพุทธ เราก็งงนะ ฉะนั้น เราไม่เชื่อเรื่องอย่างนี้เลย

โธ่! เราทุกข์ยากขนาดไหนนะ เวลาเราทุกข์ ทุกข์มากจริงๆ นะ คนไม่ทุกข์ไม่ยาก คนไม่อดไม่อยาก เวลาเราทุกข์เรายาก อยู่ในป่าในเขาทุกข์ยากมาก ทุกข์ยากจริงๆ แต่สู้ สู้ ไม่เคยท้อแท้เลย จะทุกข์จะยากขนาดไหน สู้ แล้วมันก็ข้ามพ้นทุกข์ด้วยความเพียร พอมันข้ามมาได้ จบหมดล่ะ พอใจมันปล่อยมันก็จบหมด สู้มาตลอด

ทีนี้พวกเรานึกว่าปฏิบัติธรรมแล้วมันจะโรยด้วยกลีบกุหลาบ ใครๆ ก็จะชมว่าคนนี้นักปฏิบัติธรรม พวกนี้จะเป็นพระอรหันต์หมด พวกปฏิบัติธรรมนี่ดี๊ดี

ไปดูสังคมปฏิบัติสิ มันทะเลาะกันทุกวัน กุฏิติดกันมันก็ทะเลาะกัน นี่ไง จะเป็นพระอรหันต์พรุ่งนี้ไง ไม่มีใครเขาชมหรอก ไม่มี ทีนี้เราจะหวังตรงนั้น นึกว่าปฏิบัติธรรมแล้วใครๆ ก็จะมายกย่องสรรเสริญ ไม่มีหรอก กิเลสมันจะฆ่าทิ้งอยู่นี่ ต้องสู้อย่างเดียว เอาชนะมันให้ได้ ข่มมันให้ลง ทิฏฐิในใจเราน่ะ อันนี้สําคัญ ถ้าสําคัญมันเป็นแบบนั้น

ถาม : เมื่อพิจารณาทุกขเวทนาจากการนั่งสมาธิแล้วเกิดความเบื่อหน่ายในทุกข์นั้นจนนํ้าตาไหลและเศร้าใจ ควรพิจารณาความเบื่อ ความเศร้าใจจนอิ่มตัว หรือควรพิจารณาความเศร้าใจว่าเป็นอารมณ์ของใจไปเลย จะปนกันหรือไม่เจ้าคะ

ตอบ : “การพิจารณาทุกขเวทนาจากการนั่งสมาธิจนเกิดความเบื่อหน่ายในทุกข์นั้นจนนํ้าตาไหลและเศร้าใจ”

ถ้าจนนํ้าตาไหลและเศร้าใจ มันเข้าใจ มันปล่อยได้ ถ้าปัญญาอย่างนี้มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิอยู่ คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิอยู่” เวลามันปล่อยแล้วมันก็มีรสชาติอย่างนี้ไง

บางทีเราพิจารณาว่า พิจารณาเวทนาจนมันปล่อยแล้ว เราจะปล่อยแล้วจิตมันจะรวมลง ถ้าพูดถึงพิจารณานะ เวลาภาวนา เวลาเรากําหนดปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิมันเป็นแบบนี้ แต่ถ้าพุทโธๆๆ จิตถ้ามันลงสมาธิ มันลงสมาธิลึกมาก พุทโธๆ พุทโธจนเป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ สมาธิมันจะลึกเข้าไปเลย

แต่ถ้าเราพิจารณาเวทนา พิจารณาเวทนาถ้ามันปล่อยเวทนามา มันปล่อยเวทนามาใช่ไหม ถ้าปล่อยเวทนามามันทําสิ่งใดไม่ได้ พุทโธต่อเนื่องกันไป ถ้าพุทโธต่อเนื่องไป ให้มันลงสมาธิมากขึ้น

แต่ถ้ามันปล่อยเวทนามาแล้ว นี่มันเป็นโจทย์โจทย์หนึ่ง ถ้ามันปล่อยเวทนาแล้ว จนมันเบื่อหน่าย นํ้าตาไหล มันเศร้าใจ มันเศร้าใจแล้วมันต่อเนื่อง อะไรต่อเนื่องไปล่ะ เวลามันพิจารณาเวทนาจนเกิดความเบื่อหน่าย เบื่อในทุกข์จนนํ้าตาไหลและเศร้าใจ ควรจะพิจารณาอย่างไร

พอมันเศร้าใจแล้วเราก็พุทโธต่อเนื่องไป ความเศร้าใจก็เป็นความเศร้าใจ พุทโธต่อเนื่องไป เวลาใครปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิ หมายความว่า ใช้ปัญญาใคร่ครวญในประสบการณ์ของความคิด มันคิดเรื่องอะไรสิ่งใดมันก็พิจารณาเรื่องนั้น เวลามันปล่อยมา ปล่อยมามันไม่คิดต่อเนื่อง เพราะมันปล่อยมา พอมันปล่อยมามันจะคิดต่อเนื่อง มันแบบว่ามันกําลังของปัญญา กําลังของสมาธิมันดี มันจะคิดอีกมันไม่ทัน

แต่ถ้าเวลาเราไม่มีสติหรือว่ากําลังไม่พอ พอเราใช้ปัญญาพิจารณา ปัญญาอบรมสมาธิมันปล่อยเข้ามาปั๊บ พอปล่อยปั๊บเดี๋ยวก็คิดอีก ถ้ามันคิดอีกอย่างนี้มันมีงานทําต่อเนื่อง เราก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิต่อเนื่องไป

แต่ถ้ามันพิจารณาปัญญาอบรมสมาธิ พอมันปล่อยอารมณ์ไง ปล่อยความคิดแล้ว เอ๊อะ! ทําอย่างไรต่อ ทําอย่างไรต่อ อย่างนี้กําหนดพุทโธต่อเลย กําหนดพุทโธต่อเนื่องไป พอพุทโธปั๊บ ไม่กี่คําหรอก มันคิดอีกแล้ว เพราะอะไร เพราะจิตนี่นะ ถ้ามันได้ควบคุม มันก็หลบ พอพุทโธปั๊บ มันเบื่อ มันไม่ยอมพุทโธ มันก็มาคิดอีก แต่เวลาเราพิจารณาปัญญาอบรมสมาธิขึ้นมา มันปล่อยไปแล้วมันไม่คิด มันเฉย ไอ้เราก็ว่า ทําอะไรดีนะ ทําอะไรดีนะ มันเฉย มันไม่แสดงตัวไง ลองพุทโธสิ พอพุทโธๆ ไปเดี๋ยวมันคิดอีกแล้ว แต่ถ้าไม่พุทโธไปมันก็ไม่คิดนะ

เวลาปฏิบัติไป สมุทัย กิเลสมันจะต่อกรกับการปฏิบัติมาตลอด ถ้าเราพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้าไป เวลามันปล่อยแล้วนะ เราพุทโธต่อเนื่อง ถ้ามันพุทโธต่อเนื่องไปมันก็สงบมากขึ้นไปเรื่อยๆ ละเอียดเข้าไปเลย แต่ถ้าพุทโธ มันคิดอีก เพราะเราถนัดในปัญญาอบรมสมาธิแล้ว พอมันคิดอีกเราก็ใช้ปัญญาไล่ความคิดไปเลย เพราะเราใช้ปัญญาอบรมสมาธินี้มามันก็เป็นอาการแบบนี้ เวลามันแสดงตัวขึ้นมาก็จับแล้วพิจารณาต่อเนื่องไป

ฉะนั้น เวลามันพิจารณาเวทนามา พิจารณามา พอมันเบื่อหน่าย มันทุกข์จนนํ้าตาไหล นํ้าตาไหลก็นํ้าตาไหลไง นํ้าตาไหลมันปล่อยเวทนามา แล้วอย่างไรต่อล่ะ พุทโธไง

ทีนี้ถ้าพูดถึงว่า พอมันเบื่อหน่าย พอนํ้าตาไหล เราต้องพิจารณาเบื่อหน่ายนั้นเป็นอารมณ์ต่อเนื่องไปไหม

ถ้ามันเป็นอารมณ์ที่มันพิจารณาได้ เราก็พิจารณาไป ถ้าอารมณ์พิจารณาไม่ได้ เราก็พุทโธไป เราพุทโธ พุทธานุสติ ถ้ามันไม่ปล่อยนะ มันมีช่องว่าง เห็นไหม

เวลากําหนดพุทโธๆๆ มันละเอียดเข้าไปเรื่อยๆ ละเอียดจนพุทโธไม่ได้ มันต่อเนื่อง มันไม่มีช่องว่างเลย พอพุทโธๆๆ เงียบ พุทโธๆๆ จนพุทโธหาย หายแล้วทําอย่างไรต่อ ก็มาระลึกพุทโธใหม่

ช่องว่างนี่แหละมันทําให้สมาธิเข้าไม่ได้ ช่องว่างนี่แหละมันทําให้จิตแฉลบออก เห็นไหม เวลาเราพุทโธ พุทโธก็คิดไปเรื่องนู้นแล้วกลับมาโธ พุทแล้วก็คิดไปรอบโลกกลับมาโธ มันมีช่องว่าง เราก็พุทโธเร็วๆ พุทโธๆๆ พุทโธจนไม่มีช่องว่าง พอมันไม่มีช่องว่างมันก็ต่อเนื่องมา ทีนี้พอมันต่อเนื่องมาปั๊บ พอพุทโธปั๊บ เดี๋ยวมันขาดช่วง

เวลาปฏิบัติไป กรณีอย่างนี้เราไม่ถนัด เราไม่เคยทํางาน พอไม่เคยทํางาน ทุกคนก็บอกว่าพุทโธผมชัดเจนมากนะ พุทโธผมต่อเนื่องตลอดเวลานะ

แต่ความจริงมันพุทโธนะ แล้วมันเหม่อลอยไปครึ่งชั่วโมงแน่ะ แล้วมันมาพุทโธคําที่ ๒ ไอ้ครึ่งชั่วโมงนั้นน่ะมันนึกไม่ได้ เพราะมันเหม่อ ตัวมันเหม่อเอง พอตัวมันเหม่อก็ว่าผมไม่ได้เหม่อนะ ผมชัดเจนนะ พุทโธที่ ๑ กับพุทโธที่ ๒ ชัดเจนมาก มันห่างกันครึ่งชั่วโมง มันเหม่อไปครึ่งชั่วโมง เพราะคนพูด ทุกคนเห็นแก่ตัว จิตมันเข้าข้างตัวมันเอง จิตจะไม่ยอมบอกว่าตัวมันผิด

เวลาแก้ภาวนามันเป็นอย่างนี้ เวลาบอกว่า โอ๋ย! มันชัดเจนมาก มันต่อเนื่องมาก...เอ็งหลับไปครึ่งชั่วโมงเอ็งยังไม่รู้ตัวเลยล่ะ แล้วไปบอกว่าหลับนะ โกรธมากเลย โอ้โฮ! ทํามาขนาดนี้ อะไรๆ ก็ผิด

ผิดหรือถูกนี่นะ ผลลัพธ์มันบอก การศึกษาเขาจะรู้ว่ามีคุณภาพหรือไม่มีคุณภาพตอนที่เขาวัดผล เขาวัดผล เวลาสอบวัดผลจะรู้เลยว่าครูสอนเด็กคนนั้นดีหรือไม่ดี แล้วเด็กมีความรู้จริงหรือไม่มีความรู้จริง ถ้าเด็กมีความรู้จริง เวลาสอบวัดผลมันจะรู้

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธเก่งนะ พุทโธ แต่วัดผลมานะ ไม่รู้ เหม่อ มันวัดผลมาจากตัวของมันเองอยู่แล้ว ตัวมันมีผลของมันอยู่แล้ว แต่เวลาครูบาอาจารย์ฟัง ท่านรู้ เพราะท่านเป็นครูบาอาจารย์ แต่ไอ้เด็กนักเรียนมันไม่รู้ พอไม่รู้ขึ้นมา อู้ฮู! จับผิดตลอดเลย อะไรๆ ก็ไม่ได้

ก็วัดผลน่ะ ถ้าวัดผลมันก็ต้องดีสิ ถ้าวัดผลมันก็ต้องถูกต้องสิ นี่พูดถึงเวลาพุทโธ ถ้าพุทโธไปมันจะเป็นอย่างนั้นของมันเข้าไปนะ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราพิจารณาอะไร เอาสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ถ้ามันเศร้าเรื่องอารมณ์ต่อเนื่องกันไป เราก็ทําต่อเนื่องของเราไป มันใช้แทนกันได้ มันใช้แทนกันได้ ถ้าพูดถึงถ้ามันอิ่มตัว มันเศร้าใจแล้วนะ ถ้าเศร้าใจ ถ้ามันแบบว่า ไอ้นํ้าตาไหล ไอ้ต่างๆ มันก็เป็นปีติ เป็นปีติ เป็นนํ้าตาไหล

เวลาบอกว่าทุกคนจะอย่างนี้นะ เวลาหลวงตาเวลาขณะจิตของท่านที่พลิกฟ้าควํ่าดิน ท่านร้องไห้นํ้าตาไหล ทุกคนก็จะร้องไห้บ้างนะ ใครๆ ก็จะร้องไห้ ถ้าร้องไห้ เด็กมันนอนแบเบาะ เวลาเกิดจากท้องแม่มา คลอดมามันก็อุแว้ๆ มันก็ร้องไห้แล้ว มันร้องไห้มาตั้งแต่คลอดนั่นน่ะ

คําว่า “ร้องไห้” มันต้องมีที่มา ร้องไห้ด้วยอะไร ทําไมถึงร้องไห้ ร้องไห้ด้วยความทุกข์ความยาก ร้องไห้ด้วยความเจ็บชํ้า นั่นเรื่องหนึ่ง ร้องไห้ด้วยความสุข คนเราพลัดพรากจากกันมา ๒๐-๓๐ ปี เจอกันโผเข้ากอดกันเลยนะ มีความสุขมาก แล้วก็ร้องไห้ ร้องไห้ด้วยความสุขไง แต่นี่เวลามันภพ มันชาติ มันชําระล้างภพชาติมันสะเทือนหัวใจ

การว่าคําว่า “ร้องไห้” มันต้องมีที่มาว่าร้องไห้จากเรื่องอะไร ถ้าร้องไห้จากเรื่องความทุกข์ ร้องไห้จากเรื่องความผูกพัน ร้องไห้จากความเจ็บชํ้านั่นน่ะกิเลส ถ้าร้องไห้ด้วยความสุขไง ว่าพลัดพรากจากกันแล้วมาเจอกัน ร้องไห้ด้วยความปีติ นั่นก็ร้องไห้

คําว่า “ร้องไห้” หลวงตาใช้คําว่า “นํ้าตาชําระล้างภพล้างชาติ” กับ “นํ้าตาที่สะสมภพชาติ” นํ้าตาของเรานํ้าตาสะสมภพชาติ ยิ่งร้องไห้ยิ่งเจ็บชํ้า ยิ่งร้องไห้ยิ่งกระเทือนใจ ยิ่งร้องไห้ยิ่งเจ็บปวดไง แต่เวลาคนร้องไห้ ร้องไห้ เฮ้อ! พอกันที ร้องไห้ครั้งสุดท้าย ร้องไห้ มึงลากันที มึงไม่ต้องมาเจอกันอีกแล้ว มันต้องมีที่มาที่ไปด้วยไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันเบื่อหน่าย นํ้าตาไหลๆ นํ้าตาไหลก็เป็นความซาบซึ้ง มันก็เป็นประโยชน์แก่แต่ละบุคคล คนไหนคนนั้นก็ว่ากันตามเกมนั้นไป นี่พูดถึงปฏิบัติต่อเนื่องนะ

ถามว่า “ควรจะทําอย่างไรต่อไป พิจารณาความเศร้าใจในอารมณ์นั้นของใจไปเลย หรือปนกันไป”

ปนกันไปก็พลิกไปพลิกมา ไม่มีปัญหาหรอก คือเป็นอุบายที่เราจะปฏิบัติเนาะ ถ้าปฏิบัติได้ก็เป็นผลของเรา ฝึกหัดไป ฝึกหัด

เวลาไปถามปัญหาหลวงตานะ หลวงตาบอกว่า โอ๋ย! จะถามทุกกระทงเลยหรือ ท่านก็บอกว่าท่านก็ตอบแต่ความจําเป็นเท่านั้นน่ะ แล้วทุกคนก็ต้องหามาใช่ไหม แหม! เวลาคนจะทํากับข้าว จับมือเลยนะ นํ้าตาลใส่แค่นี้นะ ทําผิด เกลือใส่แค่นี้ ทําผิด โอ๋ย! แล้วเมื่อไหร่มันจะเป็นล่ะ มันก็ต้องทําสิ ถ้าใส่มากก็เค็ม ใส่หวานก็ปะแล่มๆ กินไม่ได้หรอก เดี๋ยวเอ็งก็รู้เองแหละ

นี่ก็เหมือนกัน เราฝึกของเราไป แหม! จะต้องให้บังคับเลย จะต้องอย่างนั้นๆ มันไม่ได้ มันไม่ได้เพราะว่า หนึ่ง ความชํานาญด้วย จริตนิสัยด้วย แล้วอํานาจวาสนาของคน เอวัง

๕

กรรมพันธุ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๗ กันยายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สงสัยในการภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับ กระผมมีข้อสงสัยในการภาวนาอีกครับ คือว่าเมื่อจิตผมสงบลงจนคําบริกรรมชัดเจนแล้ว หลายครั้งจะปรากฏคล้ายแสงกระพริบถี่ๆ ขึ้น อาการเหมือนเปลือกตากระตุกถี่ๆ พอเห็นแสงผ่านเข้ามา ซึ่งอาการดังกล่าวจะเกิดขึ้นเฉพาะในช่วงที่จิตสงบดีแล้ว และเป็นช่วงท้ายๆ ของการภาวนาเท่านั้น ผมจึงอยากทราบว่า

๑. อาการดังกล่าวคืออะไรครับ

๒. ในขั้นอัปปนาสมาธิจะมีระยะเวลาทรงตัวประมาณเท่าใดครับ ข้อนี้คําถามเพราะอยากรู้เฉยๆ ยังทําไม่ถึงหรอก

ตอบ : เขาว่านะ “อยากรู้เฉยๆ” ยังสงสัยไง สงสัย ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “๑. อาการดังกล่าวคืออะไรครับ”

แสงกระพริบถี่ๆ แล้วกระตุกอะไรต่างๆ มันเกิดขึ้นต่อเมื่อ เราบอกว่ามันเกิดขึ้นช่วงหลังที่จิตสงบดีแล้ว ของช่วงท้ายๆ ของการภาวนา ช่วงเริ่มต้นทําไมมันไม่เป็นล่ะ ช่วงเริ่มต้นไม่เป็นเพราะเราตั้งสติดีใช่ไหม พอตั้งสติดี ตั้งสติดีด้วย แล้วจิตมันเป็นปกติ เราจะบอกว่า ของ เวลาอะไรที่มันเกิดขึ้น มันเหมือนรถ เราเปรียบเหมือนรถ รถถ้าจอดอยู่ ไมล์มันก็ไม่กระดิกหรอก แต่ถ้าล้อมันได้เคลื่อน ล้อรถได้หมุนไป หมุนช้า ไมล์ก็ขึ้นแค่เล็กน้อย ถ้าล้อมันหมุนไวขึ้น ไมล์มันก็จะขึ้นสูงขึ้น

จิตของคน จิตของคนโดยปกติมันไม่รับรู้อะไรหรอก ฉะนั้นถึงบอกว่ารู้ตัวทั่วพร้อม ที่เขาบอกว่าไม่ต้องทําสมาธิ เขาใช้ความคิดอย่างนั้น คือรถเขาจอดนิ่งๆ รถจอดนิ่งๆ มันจะไปถึงเป้าหมายได้ไหม รถจอดอยู่ รถไม่มีการเคลื่อนไหวอยู่ รถไม่ได้วิ่งไปอยู่ รถจะถึงเป้าหมายได้อย่างไร รถมันถึงเป้าหมายได้ รถมันต้องออกจากที่ รถต้องเคลื่อนตัวออกไป พอเคลื่อนตัวออกไป ไมล์มันก็จะกระดิก ไมล์มันก็จะขึ้น ทีนี้พอไมล์มันจะขึ้น พอไมล์ขึ้น ไมล์นี้มันเพื่อวัดความเร็วของรถว่ารถมีความเร็วมากน้อยแค่ไหน

จิต จิตถ้ามันจะสงบ จิตถ้ามันมีกําลังของมัน จิตมันมีการเปลี่ยนแปลงของมัน นี่คือการเปลี่ยนแปลงของจิตไง ถ้าการเปลี่ยนแปลงของจิต จิตถ้ามันเปลี่ยนแปลงไป ทีนี้พอการเปลี่ยนแปลงออกไปโดยที่ครูบาอาจารย์อย่างหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านก็บอกพยายามทําจิตสงบเข้ามา ถ้าจิตเห็นนิมิต เราก็พยายามกลับมารู้ที่พุทโธ ถ้าระลึกพุทโธแล้วมันก็ไม่ส่งออก มันก็ไม่รับรู้อะไร แต่ถ้าคนจิตมันคึกจิตคะนอง จิตที่มันมีอํานาจวาสนา จิตที่มันคึกคะนองก็ต้องมีครูบาอาจารย์คอยควบคุม คอยควบคุม คอยชี้แนะ ไม่ให้มันเหิมเกริม ไม่ให้มันออกนอกลู่นอกทาง มันเป็นพันธุกรรมของจิต วุฒิภาวะพันธุกรรมของมัน

กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ จิตนี้มันมีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มันได้สร้างสิ่งใดมา จิตมันแตกต่างหลากหลาย พอจิตแตกต่างหลากหลาย พอเวลามันเป็นไป จะบอกว่า ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง พระกรรมฐาน ครูบาอาจารย์ของเราต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบมันก็เห็นอย่างนี้ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ

ถ้าสมาธิมันก็มี ขณิกสมาธิชั่วคราว อุปจาระคือจิตมันมั่นคงขึ้นมา แล้วออกรับรู้ ออกวิปัสสนา คือออกรับรู้ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรมคือระดับนี้ ถ้าเข้าไปอัปปนาสมาธิคือเข้าไปพักผ่อนให้มันสงบร่มเย็น ไปสร้างฐานกําลังของมัน แล้วมันคลายตัวออกมา คลายตัวออกมา

อัปปนาสมาธิจะฝึกฝนสิ่งใดไม่ได้ อัปปนาสมาธิคือเข้าไปพัก แล้วอัปปนาสมาธิเป็นสิ่งที่ลึกซึ้งของใจ แต่อัปปนาสมาธิจะเกิดปัญญาขึ้นมาไม่ได้ เพราะคนมันไปพักผ่อนเต็มที่ มันจะทํางานของมันไม่ได้ ทํางานไม่สะดวก มันต้องคลายตัวออกมา คลายตัวออกมาก็เป็นอุปจารสมาธิ

อุปจารสมาธิ อุปจาระคือรอบรู้ มันพิจารณาของมัน เห็นไหม มันต้องมีสมาธิ จิตมันต้องมีจิตจริงไง จิตจริง จิตเป็นสมาธิ จิตมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา ไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันก็เป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

แต่จิตเราปกติ รถมันจอดเฉยๆ รถมันจอดเฉยๆ แล้วบอกรถจะไปถึงกรุงเทพฯ แล้ว รถจะไปเชียงใหม่ รถจะไปภูเก็ต รถไปถึงหมดเลย ไปถึงด้วยความนึกคิด ไปถึงด้วยจินตนาการ แต่รถมันจอดอยู่กับที่ รถจอดอยู่กับที่เพราะอะไร เพราะเราไม่ยอมทําสมาธิไง เราไม่ยอมให้รถมันมีการเคลื่อนไหวไง “เราเคลื่อนไหวไม่ได้ เคลื่อนไหวแล้วเกิดนิมิต เคลื่อนไหวแล้วมันจะอันตราย เคลื่อนไหวไปแล้วมันจะตกถนน เคลื่อนไหวไปแล้วเดี๋ยวคนขับจะหลับใน เคลื่อนไหวไปแล้ว” ผิดไปหมดเลย มันวิตกวิจารณ์ไปหมดเลยบอกรถเคลื่อนไหวไม่ได้ เพราะควบคุมรถไม่เป็น

แต่ถ้าคนจะทํางาน รถต้องเคลื่อนไหว โลจิสติกส์ การขนส่งมวลชนมันต้องมีการขยับขับเคลื่อน มันมีการขนส่ง มันมีการขนสัมภาระ มันต้องมีการกระทําของมัน มันถึงจะเป็นความจริงของมัน

ถ้าเป็นความจริงของมัน ถ้าเป็นความจริงมันจะเกิดอาการแบบที่เป็นนี้ ถ้าอาการที่เป็น ถ้าครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติเป็นของท่านแล้ว ถ้าเกิดอาการสิ่งใดท่านก็จะแก้ไข นี่ไง พระกรรมฐานติดครูติดอาจารย์ก็แบบนี้ สิ่งที่เราไม่เคยได้ยินได้ฟัง สิ่งที่เราได้ยินได้ฟังแล้วก็ตอกยํ้าเรา เรายังทําไม่เป็นเราก็จินตนาการของเราไป พอเราภาวนาเป็นขึ้นมาแล้วมันมีอุปสรรคขึ้นมาก็ไปปรึกษาท่าน ท่านก็จะแก้ไขให้เรา ถ้าแก้ไขให้เรา

ที่หลวงปู่ดูลย์บอกว่า สิ่งที่เห็นนั้นเห็นจริงไหม จริง เห็นจริงๆ แต่ความเห็นนั้นไม่จริงๆ เพราะเราไปรู้ไปเห็นของเราจริงๆ เราไปสัมผัสของเราจริงๆ จิตเราเป็นของเราจริงๆ แล้วไปถามครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์บอกไม่จริงๆ โอ๋ย! งงเลยนะ มีปัญหาแล้ว

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านภาวนาของท่านเป็นนะ สิ่งที่เห็นจริงไหม เออ! เห็นจริงๆ แต่ความเห็นมันยังไม่จริงเพราะเป็นอุปาทาน ความเห็นเพราะเห็นโดยกรรม ความเห็นโดยที่ว่ามันส้มหล่น ถ้ามันเป็นจริง เป็นจริงมันเป็นอย่างไร ครูบาอาจารย์ท่านจะใช้อุบาย เพราะอะไร เพราะครูบาอาจารย์ต้องเป็นอย่างนั้นมาก่อน ครูบาอาจารย์เราล้มลุกคลุกคลานมาก่อนนะ ถ้าล้มลุกคลุกคลานมาก่อน ถ้าล้มลุกคลุกคลานแล้วถอย ล้มลุกคลุกคลานแล้วก็ไปยึดโลกียปัญญา ไปยึดในสถานะของความเป็นวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์เป็นโลก โลกเป็นวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์ทางฟิสิกส์ วิทยาศาสตร์ทางคํานวณ มันไม่ใช่วิทยาศาสตร์ทางธรรม มันไม่ใช่พุทธศาสน์

ถ้ามันเป็นวิทยาศาสตร์ทางธรรมขึ้นมา จิตมันสงบเข้ามาแล้วมันพัฒนาของมันขึ้นมาอย่างไร นี่ก็เป็นวิทยาศาสตร์เหมือนกัน แต่วิทยาศาสตร์ทางธรรม วิทยาศาสตร์เป็นนามธรรม ไม่ใช่วิทยาศาสตร์ทางการคํานวณอย่างนั้น วิทยาศาสตร์อย่างนั้นมันคํานวณอย่างนั้น คํานวณแล้วมันผิดไม่ได้นะ ผิดออกนอกลู่นอกทางไม่ได้เลย แล้วจิตคนมันมีหนึ่งเดียวหรือ จิตคนมันจะเหมือนกัน ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์หรือ

ถ้าจิตคนเหมือนกัน พระพุทธเจ้าจะมีซ้อนๆ กัน พระพุทธเจ้าเกิดเต็มเลย พระพุทธเจ้าเกิด พระพุทธเจ้าเยอะแยะไปหมดเลย ทําไมพระพุทธเจ้ามีองค์เดียว เอก นาม กึ จะมีได้หนเดียว มีองค์เดียวแต่ละยุคแต่ละคราว เพราะอํานาจวาสนามีพุทธวิสัย สาวกสาวกะไม่ได้ขี้ตีนเลย ไม่ได้ขี้ตีนพระพุทธเจ้าเลย แล้วจะไปเหมือนกัน ขนาดว่าเกิดมาร่วมชาติร่วมอะไรยังไม่เหมือนกันเลย มันเหมือนกันมันไม่มีไง ถ้าเหมือนกันมันไม่มี

นี่พูดถึงว่า ถ้าจิตมันกระพริบ จิตมันเป็น มันเป็นเพราะอะไร อาการดังกล่าวมันคืออะไรครับ

อาการดังกล่าว เพราะล้อของรถมันหมุนใช่ไหม ไมล์มันก็ขึ้น มันก็บอกอาการ เวลาเราปฏิบัติกัน เราอยากได้ เราอยากได้ธรรมโอสถ เราอยากได้ความสุข ความสงบ ความระงับขึ้นมา ได้ความสุข ความสงบ ความระงับขึ้นมา อย่างเช่นที่ว่า เวลาเราไปกินอาหารรสชาติที่มันเอร็ดอร่อย โอ๋ย! เราชอบใจนะ แต่ไปกินสิ่งที่เป็นธรรมชาติ สิ่งที่ว่ารสของอาหารที่มันเป็นธรรมชาติขึ้นมา เราว่าไม่อร่อย

ดูสิ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเป็นธรรมะ นํ้าใสจืด นํ้าใสสะอาด จืดสนิทเย็น นี่ธรรม แล้วมันไม่มีโทษกับใครเลย ไม่มีโทษกับร่างกาย ไม่มีโทษกับอะไรเลย แต่ถ้าเราไปกินนะ กินนํ้าสะอาด นํ้าสะอาดมันก็มีอยู่ทั่วไป ดูสิ เราอยู่ในแหล่งนํ้า เราอุดมสมบูรณ์ เกิดในประเทศอันสมควรไง มีแม่นํ้าลําคลองเยอะแยะไปหมด ไปดูที่เขาเกิดในประเทศที่อัตคัดขาดแคลนสิ เขาไม่เคยกินนํ้าใสนํ้าสะอาดเลย นํ้าของเขา เขากินโดยดํารงชีวิตของเขาเท่านั้นน่ะ

นี่พูดถึงว่า เวลาถ้าจิตมันสงบ ธรรมโอสถ พอเราจิตสงบแล้ว กลับไม่รู้อีก พอจิตสงบนี่งงๆ นะ เอ๊ะ! มันคืออะไร มันคืออะไร แต่ถ้ามันมีรสเจ็บ รสปวด รสทุกข์ รสระทมหัวใจ เออ! อันนี้ดี รสที่มันเจ็บชํ้านํ้าใจ เออ! อย่างนี้ดี สะใจดี

แต่ถ้าพอมันสงบเข้ามา เอ๊อะ! เอ๊อะ! อะไรน่ะ เอ๊อะ! เอ๊อะ! อะไรน่ะ ไปถามครูบาอาจารย์ไง ฉะนั้น คนที่เป็นอย่างนี้มันถึงจะเป็นความจริง ถ้าเป็นความจริง

“อาการดังกล่าวมันคืออะไร”

อาการดังกล่าว ถ้าแสงกระพริบถี่ๆ ถ้ามีสิ่งใด กําหนดพุทโธไว้ชัดๆ ถ้าพุทโธนะ ถ้ากําหนดลมหายใจก็เอาลมหายใจไว้ชัดๆ กําหนดอะไรก็ได้

ฉะนั้นบอกว่า จําเป็นต้องพุทโธหรือ พุทโธหรือ

พุทโธมันเป็นสิ่งที่สูงสุด พุทธานุสติ เราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ระลึกถึงพุทโธ เราก็เอาอันนี้เป็นตัวตั้ง แต่ถ้าอานาปานสติ เรากําหนดมรณานุสติ กําหนดอะไรก็ได้ ต้องมีกําหนด ถ้าไม่กําหนด มันเลื่อนลอย ไม่กําหนด จิตมันเร่ร่อน ถ้าเรากําหนด บังคับให้มันลงตรงนี้ แล้วมันจะต่อต้าน มันจะทําแล้วมันไม่ได้ผลของมัน ต่อต้านเพราะอะไร ต่อต้านเพราะคนกิเลสหยาบ คนกิเลสหนา

ถ้าคนกิเลสบาง โธ่! พุทโธเมื่อไหร่ผมก็ทําได้ พุทโธผมทําได้ตลอดเวลา นี่คนกิเลสเบาบางไง แต่กิเลสเบาบางมันก็เร่ร่อน ผมกําหนดเมื่อไหร่ก็ได้ ผมกําหนดได้หมดเลย แล้วผมก็เป็นสมาธิหมดเลย ว่างๆ ไปหมดเลย

แล้วเป็นอย่างไรล่ะ

ไม่รู้

มันต้องชัดๆ ชัดๆ จะหยาบจะละเอียดเราเกาะไว้ ถ้าเกาะไว้ เกาะไว้เพื่อให้จิตมีคําบริกรรม มีฐานของมัน แล้วถ้าลงมาก็เป็นอย่างนี้

บอกว่า “หลายครั้งปรากฏเป็นแสงกระพริบ อาการเหมือนตากระตุก”

ถ้าอาการตากระตุก กําหนดไว้เฉยๆ กําหนดไว้เฉยๆ ไม่ต้องไปรับรู้ ถ้าอาการเปลือกตากระตุก แล้วก็ทําไมมันถึงกระตุก กระตุกเพราะเหตุใดนะ นี่จิตมันเกาะ ธรรมดาควรเกาะที่พุทโธ มันก็ไปเกาะที่อาการกระตุกของตา แล้วพอไปเกาะที่อาการ เปลือกตามันกระตุกใช่ไหม เราคอยรับรู้มันนะ พอเดี๋ยวกระตุกนะ เดี๋ยวมันจะเป็นแผ่นดินไหวเลยล่ะ มันจะกระตุกแรงมาก มันจะกระตุกเพราะอะไร เพราะจิตไปยึดตรงนั้น

ถ้าวิธีแก้นะ มันจะกระตุก เราก็รับรู้แล้ววางไว้ กลับมาที่พุทโธ อาการที่แผ่นดินไหวนะ แผ่นดินไหวมันปลดปล่อยพลังงานไปแล้ว เวลากระตุกแล้วมันปลดปล่อยพลังงานไปแล้ว มันไม่มีแล้ว กว่ามันจะสะสมพลังงานมันถึงจะเกิดแผ่นดินไหวครั้งต่อไป นี่ก็เหมือนกัน พอกระตุก เรากลับมาพุทโธ มันปลดปล่อยพลังงานไปแล้ว มันจะเบาลง

นี่ก็เหมือนกัน อาการอะไรจะเกิดขึ้น รับรู้ ไม่ใช่มันไม่มี รับรู้แล้ววาง เพราะเราไม่ต้องการปรารถนาสิ่งนั้น เราปรารถนาความสงบของใจ เราปรารถนาจิตเรามั่นคง จะรับรู้สิ่งใด รับรู้แล้ววางไว้ๆ อย่าไปสนใจ ถ้าสนใจมันจะไปตอกยํ้าตรงนั้น จะไปคิดถึงตรงนั้น แล้วตรงนั้นเป็นสิ่งที่ดี แล้วถ้ามันถึงตรงนี้นี่มาถึงครึ่งทางแล้ว ถ้ากระตุกๆ มาได้ครึ่งทางแล้ว เออ! แล้วจะต่อไปอย่างไร มันก็กระตุกๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ

สิ่งอะไรก็แล้วแต่มันเป็นอุปสรรคหมดใช่ไหม กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ คนเรามีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย มีกรรมเป็นแดนเกิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นทุกอย่าง อันนี้วางไว้ แล้วกําหนดพุทโธหรือใช้อานาปานสติชัดเจนเข้าไป ชัดเจนเข้าไป เดี๋ยวสิ่งนี้จะหายหมด เพราะวิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์

วิตก วิจาร เกิดปีติ เกิดอาการต่างๆ เกิดปีติ เกิดความสุข เดี๋ยวมันเกิดความตั้งมั่น มันจะผ่านของมันไป ถ้าผ่านของมันไปเราจะรู้เลยว่า อ๋อ! มันเป็นทางผ่าน มันต้องมีของมัน เวลาทําสิ่งใดมันต้องมีเหตุมีผลของมัน แต่ถึงสุดท้ายแล้วเราต้องการความสงบระงับ ต้องการสัมมาสมาธิ ต้องการความสงบของใจเข้ามา

“ข้อที่ ๒. ในขั้นอัปปนาสมาธิจะมีระยะเวลาทรงตัวประมาณเท่าใดครับ ข้อนี้ถามเพราะอยากรู้เฉยๆ”

อัปปนาสมาธิของครูบาอาจารย์นะ อย่างเช่นหลวงตาท่านเล่าบ่อย ที่ว่าอาจารย์เนตรที่กําหนดเสือมางับคอ ลงทีหนึ่ง ๔-๕ ชั่วโมง บางองค์ลงทีหนึ่ง ๓ ชั่วโมง ๔ ชั่วโมง บางทีลงเล็กน้อยก็มี แต่บางคนถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิมันเป็นอีกอย่างหนึ่ง ฉะนั้น อัปปนาสมาธิ คําว่า “ลงมาก ลงน้อย” มันอยู่ที่คนชํานาญ แล้วคนทําได้คล่องแคล่วแค่ไหน แล้วถ้าคนชํานาญจะเข้าไปพัก แล้วอัปปนาสมาธิ กับเนวสัญญานาสัญญายตนะ สมาบัติ มันลึกซึ้ง มันจะลึกซึ้งไปเป้าหมายอันนั้นเลย อัปปนาสมาธิ เนวสัญญานาสัญญายตนะไง สมาบัติ ๘ สมาบัติ ๘ มันเข้าออกอย่างหนึ่ง อัปปนาสมาธิเข้าอีกอย่างหนึ่ง สัมมาสมาธิ

คําว่า “สัมมาสมาธิ” อันนี้มันเป็นความชํานาญของคนนะ ถ้าชํานาญแล้วมันจะเข้าใจ จะเข้าใจว่าอัปปนาสมาธิเป็นอย่างไร สมาบัติ ๘ เป็นอย่างไร นิโรธสมาบัติเป็นอย่างไร

ฉะนั้น เรื่องฌาน ฌานเป็นอจินไตย อจินไตย ๔ เรื่องพุทธวิสัย เรื่องโลก เรื่องกรรม เรื่องฌาน เรื่องฌานก็เรื่องสมาธิ มันแตกแขนงไปได้เยอะแยะเวลาไป มันเป็นอจินไตยอันหนึ่งเลยแหละอันนี้

แต่พูดถึงเขาถามว่า “แล้วมันมีระยะทรงตัวเท่าไร”

ระยะทรงตัวอย่างนี้ ถ้าอย่างนี้แล้วจะภาวนาไม่ได้ เพราะเรากําหนดระยะทรงตัวเท่าไร เข้าอัปปนาสมาธิต้อง ๑ ชั่วโมง ถ้าเลย ๑ ชั่วโมงไปก็ไม่ใช่อัปปนาสมาธิ ถ้าเข้าอัปปนาสมาธิไม่ถึงครึ่งชั่วโมงก็ไม่ใช่อัปปนาสมาธิ เราไปสร้างกรอบของเราเองไง

อัปปนาสมาธิ รวมใหญ่ เวลาเข้าไปรวมแล้วเป็นอย่างไร แล้วเวลารวมใหญ่ รวมใหญ่จากการใช้ปัญญา เวลากิเลสมันขาด นั่นก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งอีกล่ะ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านเทศน์การพิจารณากาย กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ แล้วมันรวมลง มันรวมลง เวลามันพิจารณามันปล่อยแล้วมันรวมลงอีก รวมลงแล้ว ยถาภูตัง รวมลงมันปล่อย มันขาด เกิดญาณทัสสนะขึ้นมาอีก อู๋ย! มันไม่เกี่ยวกับสมาธิแล้ว มันไม่เกี่ยวกับเรื่องฌานสมาบัติแล้ว มันเป็นเรื่องของปัญญาไปแล้ว แต่ปัญญาต้องมีสัมมาสมาธิมารองรับ

นี่พูดถึงว่าอัปปนาสมาธิ เขาถามว่า อัปปนาสมาธิ ระยะทรงตัว คือเขาบอกว่าอยากรู้เฉยๆ ครับ

เออ! อยากรู้เฉยๆ มันก็เลยไม่รู้ ถ้าจะรู้มันต้องภาวนาให้รู้ แล้วมันจะเป็นของมัน อันนี้พูดถึงว่าสงสัยในการภาวนานะ

ถาม : เรื่อง “อารมณ์ที่เปลี่ยนแปลง”

กราบนมัสการพระอาจารย์ครับ ได้ฟังเทศนาตอบคําถามของพระอาจารย์แล้วรู้สึกว่าจิตดวงนี้มีอะไรที่สลับซับซ้อนเหลือเกิน แต่ก็ไม่ท้อนะครับ เพราะไม่รู้ว่าชาติหน้าจะได้เกิดมาเป็นคนหรือเปล่า อยากจะทําให้ถึงที่สุด จะยึดเอาพุทโธไว้เป็นที่พึ่งไม่ว่าจะเกิดอะไรก็ตาม กล่าวถึงหัวข้อคําถาม ช่วงเวลาที่ผ่านมา ๑ อาทิตย์ รู้สึกถึงการเปลี่ยนแปลงของอารมณ์ของตัวเองว่ามีความต้องการทางเพศลดลง มีสติมากขึ้น มองเห็นว่าสิ่งใดคือทุกข์ สิ่งใดเป็นสุขบังหน้าทุกข์ จึงเกิดคําถามดังนี้ครับ

๑. ความต้องการทางเพศที่ลดลง เป็นสิ่งที่ดีต่อการปฏิบัติก็คือผลที่เกิดจากมรรคใช่หรือไม่ครับ

๒. เวลาเจอสิ่งกระทบจะเกิดความรู้สึกที่กลางหน้าอก พอกําหนดให้ความรู้สึกนั้นเป็นพุทโธสักพักก็เกิดความสงบ อย่างนี้เรียกว่าอะไรครับ ต้องรบกวนท่านอาจารย์อีกครั้ง

ตอบ : นี่คําตอบนะ คําถามที่ว่า นี่พูดถึงว่า “ได้ฟังเทศน์ท่านอาจารย์ตอบถึงจิตดวงนี้ที่มีอะไรสลับซับซ้อนเหลือเกิน”

คําว่า “สลับซับซ้อนเหลือเกิน” สลับซับซ้อนมันคนที่กิเลสไง ถ้าขิปปาภิญญา การปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ปฏิบัติแล้วก็รู้ไปเลย แต่คําว่า “สลับซับซ้อน” เหมือนคนที่มีปัญญามันรื้อค้นไง รื้อค้นว่าจิต คําว่าถ้ารื้อค้นจิตมันเข้าไปเห็นว่ากิเลสมันพลิกแพลง กิเลสมันมีแง่มุม กิเลสมันมีซับซ้อน ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่น หลวงตาเวลาท่านเทศน์ ท่านเทศน์ “ความมหัศจรรย์ของจิต” เวลาท่านเทศน์นะ “รากเหง้าของจิต” หลวงตาท่านจะเทศน์เรื่องเล่ห์กล คําว่า “สลับซับซ้อน” คือเล่ห์กลของกิเลสไง

กิเลสมันก็อยู่กับใจของเรา มันก็ใช้ใจของเราพลิกแพลงหลอกเราเอง มันเอาเรื่องของเราหลอกเรา แล้วเราก็ไม่เข้าใจ พอเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ เข้าใจว่าเป็นธรรม พยายามเปรียบเทียบ เทียบเคียงไง มันคู่เหมือน คู่เหมือนแต่ไม่เหมือน คู่เหมือนแต่ไม่จริง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราพิจารณาของเราไปเราก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรม แต่ความจริงแล้วมันเป็นความสลับซับซ้อนที่กิเลสมันเอาสิ่งนี้มาพลิกแพลงมาเป็นประโยชน์ของมัน เพราะเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กิเลสมันก็สร้างภาพให้เหมือนธรรมๆ ความเป็นไปเหมือนกันเลย แต่ความจริง กิเลสเอาธรรมะของพระพุทธเจ้ามาบังเงา มาใช้หลอกเรา ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ป้องกันไว้ไง คือเทศน์ของหลวงปู่มั่น เทศน์ของหลวงตา เทศน์ของครูบาอาจารย์ท่านพยายามจะบอกเล่ห์กลของมันไง จะบอกเล่ห์กล วิธีการการฉ้อฉล ความเป็นไปของมันไง

ฉะนั้น พอบอกขึ้นมา เราก็บอกว่า โอ้โฮ! ฟังเทศน์แล้วจิตดวงนี้มันสลับซับซ้อนเหลือเกิน มันสลับซับซ้อน

ไม่ต้องไปยุ่งกับมันเลย เวลาสมัยพุทธกาลมีพระบวชมาในพระพุทธศาสนา แล้วว่านู่นก็ผิด นี่ก็ผิด อู๋ย! วินัยเยอะแยะไปหมดเลย ไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าจะสึก สึกแล้ว สึก ไม่ไหว อะไรก็ยุ่งไปหมดเลย

ทําไมถึงจะสึกล่ะ

โอ้โฮ! วินัยมันมาก มากเหลือเกิน มันไม่ไหว รักษาไม่ไหว สึกดีกว่า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าวินัยเหลือข้อเดียวได้ไหม ถ้าวินัยเหลือข้อเดียวอยู่ได้ไหม

ได้ๆ ถ้าข้อเดียวอยู่ได้เลย ถ้าวินัยข้อเดียวไม่สึกๆ

ท่านบอกว่า รักษาวินัยข้อเดียวพอ รักษาใจไว้ รักษาใจของตัวเอง

ถ้ารักษาใจของตัวเอง เราไม่มีเจตนาทําความผิด คนเรามันผิดพลาดไปมันก็ผิดพลาดไปโดยที่ไม่มีเจตนา เห็นไหม มันสลับซับซ้อนไปหมด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสลับซับซ้อน สลับซับซ้อนเพราะเล่ห์กลของมัน ลูกมัน หลานมัน เหลนมัน ปู่มัน พ่อมัน มันช่วยกันหลอกจิตไง แต่ถ้าเราจะปฏิบัติ ไม่สนใจใครเลย ตั้งสติดูจิตของเรา ไม่ซับซ้อน ต่อหน้านี่แหละ แต่เวลาเราปฏิบัติไปแล้วมันมีเล่ห์กล คือมันทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน เราก็อยากรู้ทําไมมันผิดอย่างนี้ ทําไมเราทําแล้วมันไม่ได้ผล เราก็อยากรู้ พออยากรู้มันก็สลับซับซ้อนแล้ว นี่พูดถึงว่าทําไมจิตมันถึงสลับซับซ้อนขนาดนั้น

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นของท่าน ท่านถึงบอกถึงเล่ห์กลของมันได้ แต่คนที่ไม่รู้จริงมันก็บอกว่านี่เป็นธรรม เล่ห์กลของมันนั่นน่ะ เล่ห์กลของกิเลสทั้งหมด แล้วบอกว่าเป็นธรรม

จริตของคนไม่เหมือนกัน กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย คนที่เขาฉลาด เขามีอํานาจวาสนาของเขา เขารู้ทันของเขา เขาก็เลยบอกว่า อืม! กิเลสก็ไม่เห็นมีอะไรเลย แต่เรายังสู้มันไม่ได้เท่านั้นเอง เราก็เลยตั้งความหวังไว้ว่าถ้าเรามีกําลังขึ้นมา เราก็จะต่อสู้กิเลสให้เป็นพระอรหันต์ไปเลย เป็นพระอรหันต์ง่ายๆ ทําเมื่อไหร่ก็ได้ แต่ก็เอาไว้ก่อน

เวลาคนมีวาสนานะ บอกว่า โอ๋ย! กิเลสฆ่าเมื่อไหร่ก็ได้ เรารู้หมดแล้ว เราศึกษาธรรมของพระพุทธเจ้ามาหมดแล้ว ไว้เราพร้อมเมื่อไหร่เราก็จะฆ่ากิเลสเลย ตอนนี้กิเลสก็เอาไว้ก่อน เราก็ยังจะใช้ชีวิตไปก่อน

เออ! คนนั้นเก่ง คนนั้นเขามีสติปัญญา นี่ด้วยความประมาทของคน แค่นี้แหละ กิเลสมันหลอก หลอกแค่นี้แหละ หลอกว่าเอ็งฉลาด หลอกว่าเอ็งเก่ง แล้วมันก็รอไง รอว่าเมื่อไหร่เอ็งจะตายไง พอตายแล้ว เออ! ไปเสีย กูจะขี่หัวมึงไปเรื่อยๆ มันก็อยู่กับใจเราไปเรื่อยๆ

ฉะนั้น คําถามนะ “ในอาทิตย์ที่ผ่านมารู้สึกว่ามีการเปลี่ยนแปลงของอารมณ์ในการปฏิบัติ ความต้องการทางเพศลดลง ๑. ความต้องการทางเพศที่ลดลงเป็นสิ่งที่ดีต่อการปฏิบัติ นี่คือผลที่เกิดจากการใช้มรรคใช่หรือไม่”

มันใช่อยู่แล้วไง เพราะว่าการปฏิบัติเขาถือพรหมจรรย์ การถือพรหมจรรย์ ถ้าการมีความต้องการทางเพศ ความต้องการทางเพศนี่กามราคะ พอกามราคะ สิ่งนี้ในพระไตรปิฎกท่านบอกเลยนะ มันเหมือนงูเห่า หลุมถ่านไฟ เราต้องหาทุกๆ อย่างมาป้อนมัน หลุมถ่านเพลิง แล้วเราหาทุกอย่างมาป้อนหลุมถ่านเพลิง อะไรจะป้อนมันไหม ลมมันเผาไหม้หมดไง มันไม่มีอะไรเหลือเลย ฉะนั้น เราจะมาแสวงหาให้มันสมบูรณ์ ให้มันครบถ้วน มันไม่มี พอไม่มีปั๊บ เราถือพรหมจรรย์เสีย

ถ้าถือพรหมจรรย์ หลุมถ่านเพลิงมันต้องการเชื้อเพลิงใช่ไหม มันก็ดีดดิ้นในใจไง มันดีดดิ้นในใจ ทีนี้พอมันภาวนาขึ้นมา เออ! ความต้องการของเชื้อหลุมถ่านเพลิงมันน้อยลง

“ความต้องการทางเพศมันลดลง สิ่งนี้ดีต่อการปฏิบัติไหม”

ก็ดีไง ดีต่อการปฏิบัติ เพราะอะไร เพราะการปฏิบัติมันซื่อตรง เราปฏิบัติของเรา เราไม่ต้องการสิ่งใด เราพยายามต่อสู้ด้วยสติด้วยปัญญา พอต่อสู้ด้วยสติด้วยปัญญา รู้เท่าทัน กลบหลุมถ่านเพลิงนั้นก็จบ นี่พรหมจรรย์ ชีวิตพรหมจรรย์

แต่ถ้ามีหลุมถ่านเพลิงนั้น โลกมีปัญหากันก็เพราะเรื่องนี้ทั้งนั้นน่ะ แม้แต่พระอินทร์ยังแย่งชิงกันเลย เทวดารบกันเพราะอะไร ก็เพราะเรื่องนี้ทั้งนั้น ถ้าเพราะเรื่องนี้ทั้งนั้น เราถึงกามคุณ ๕ สิ่งที่มีสติปัญญาเขาว่าเป็นคุณของเขานะ เป็นกามคุณ คุณ หมายถึงว่า การสืบต่อของวัฏฏะ มันก็มีการสืบต่อ มีการสืบพันธุ์ มีการผสมพันธุ์ เขาต้องรักษาไว้นะ เขากลัวสัตว์มันจะสูญพันธุ์ ขนาดหมีแพนด้าต้องผสมเทียม กลัวมันจะสูญพันธุ์

สัตว์เขากลัวสูญพันธุ์นะ แต่มนุษย์ไม่กลัวสูญพันธุ์ สัตว์มันต้องผสมพันธุ์กันเลยล่ะ นั่นพูดถึงทางเพศไง ถ้าทางเพศเขาเรียกกามคุณ ๕ หมายถึงว่า ผลของวัฏฏะ มันเป็นการสืบต่อของวัฏฏะ มันมีการสืบต่อ มันมีเวรมีกรรมต่อกัน นี่พันธุกรรมทางจิต จิตมีเวรมีกรรมต่อกันต่างๆ มันก็มีผลตอบสนองต่อกัน

เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เราเกิดเป็นมนุษย์แล้วเราแยกออก เราไม่ไปสนใจ เราพยายามสละออก สละออกมาเพื่อเป็นพรหมจรรย์ พรหมจรรย์ ปฏิบัติไม่ใช่ไปแก้กิเลสของใคร ปฏิบัติไม่ใช่ให้ใครยอมรับ ปฏิบัติไม่ใช่ให้ใครนับหน้าถือตา ปฏิบัติเพื่อพรหมจรรย์ ปฏิบัติเพื่อเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิบัติเพื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ปฏิบัติเพื่อท่าน พอปฏิบัติเพื่อท่านเสร็จแล้ว ความดีอันนั้นต่างหากล่ะ ความดีอันนั้นทุกคนต้องการ ความดีอันนั้นทุกคนต้องการให้เจือจานเรา

เราวิ่งหาครูบาอาจารย์ก็ให้ครูบาอาจารย์บอกทางเรา ท่านทําอะไรให้เราได้ล่ะ ท่านคอยบอกทางเรา เราวิ่งหาท่าน

ที่เขาเสียดสีกัน ไอ้พวกนักล่าพระอรหันต์ไง วิ่งหาพระอรหันต์ ล่าพระอรหันต์กันน่ะ ล่าใหญ่เลย หาใหญ่เลย

ท่านทําเพื่อท่าน เราก็ต้องทําเพื่อเรา ถ้าใจของเรามันเป็นไปได้ ไม่ต้องไปล่าที่ไหนเลย เราจะเป็นขึ้นมากลางหัวใจเราเลย ถ้าเป็นกลางหัวใจ เราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนาแล้วประสบความสําเร็จ

นี่พูดถึง ถ้าความต้องการทางเพศลดลง เป็นสิ่งดีต่อการปฏิบัติไหม

ดี ถ้าทางเพศมันต้องการขึ้นมามันทําให้เราแสวงหา เรากระหืดกระหอบ เราทุกข์เรายาก ถ้ามันลดลงนี่ก็คือความสุขแล้ว ผลของพรหมจรรย์ไง อยู่แบบพรหมจรรย์น่ะ มันมีความสุขของมันในตัวของมัน

แล้วถ้าปฏิบัติไป พรหมจรรย์ ถ้าจิตสงบแล้วชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป นี่เป็นพื้นฐาน สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน มีหน้าที่การงานเราทําได้

“๒. เวลาเจอสิ่งกระทบจะเกิดความรู้สึกที่กลางหัวอก พอกําหนดไปรู้สึกว่ากําหนดความรู้สึกไปที่พุทโธ สักพักเกิดความสงบ อย่างนี้เรียกว่าอะไรครับ”

ความรู้สึกที่หัวอกมันเป็นการสะดุด จิตมันสะดุดไง จิตมันสะดุดอารมณ์ก็มับ! คิดเลย มันไปสะดุดอะไรปั๊บมันก็คิดไง จิตมันสะดุด ถ้าจิตมันปกติมันก็อยู่โดยปกติของมัน มันไปสะดุดอะไร

ถ้าจิตเราทําความสงบของใจ จิตเราปลอดโปร่งขึ้นมา มันไปสะดุดไอ้ก้อนๆ ไอ้ความรู้สึกกลางหัวอก ปึ๊ก! แล้วเราพุทโธต่อไปมันก็หาย เห็นไหม พอมันสะดุดแล้วเรามีสติปัญญารักษาต่อเนื่องไป สิ่งที่สะดุดนะ เราเดินไปเราสะดุดใช่ไหม เราเดินไปเราสะดุดหัวทิ่มเลย ทีนี้เดินไป เรารู้ว่าตรงนี้สะดุด เราก็ไม่สะดุดแล้ว เราระวังตัว เราก็เดินข้ามไป นี่ก็เหมือนกัน กําหนดพุทโธๆๆ สิ่งที่มันสะดุด มันไปเกาะ มันก็ข้ามไป มันก็ลงสู่สมาธิ จบ มันเป็นอย่างนี้

พันธุกรรมของมันแตกต่างกันไป คนแตกต่างกันไปมันก็มีความเห็นแตกต่างกันไป ถ้าเห็นแตกต่างกันไป ถ้ามันมีความรู้สึกกลางหน้าอก เรากําหนดพุทโธได้ อย่าทิ้งพุทโธ

หลวงปู่มั่นท่านสั่งเสียไว้เลยกับหลวงตา “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ รับประกันไม่เสีย”

มันสะดุดกลางหน้าอก เราก็กําหนดพุทโธๆ มันจะกําหนดอะไร เรากลับมาที่พุทโธๆ คืออะไร พุทโธคือพุทธานุสติ พุทโธคือจิตถ้ามันพุทธานุสติ จิตมันมีสติมีปัญญา มันรักษาตัวมันเองได้ เหมือนกับคน ดูสิ เวลามีเหตุเภทภัยเขาต้องพยายามอพยพคน เขาต้องดูแลคนไม่ให้เกิดอุบัติเหตุ แล้วคนก็ตื่นตกใจวิ่งกันไปนะ วิ่งไปให้ต้นไม้มันล้มทับ วิ่งไปให้ตึกมันล้มทับ วิ่งไปให้รถมันชน วิ่งไปหมดเลย

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา เรารักษาตัวเรา เราเข้าหาที่ปลอดภัย พุทโธๆๆ มันจะเกิดวิกฤติ มันจะสะดุดสิ่งใด มันเจอสิ่งใด เรากลับมาพุทโธหมดแหละ กลับมาพุทโธ รักษาใจเราไว้ เราจะไม่มีอุบัติเหตุเลย เราจะไม่ให้สิ่งใดล้มทับให้เราไปตายกลางถนนเลย ไม่ต้อง แต่ถ้าเรา อู๋ย! รู้นู่น รู้นี่ รู้เก่ง นั่นแหละเดี๋ยวรถชนตาย พอรถชนตายแล้วมันก็จบนะ

เรากลับมาพุทโธ อยู่กับพุทโธ อยู่กับผู้รู้ ไม่เสียๆ ถ้าอยากรู้อย่างอื่น อยากรู้มากๆ ไป นั่นล่ะมันจะพาไปล้มลุกคลุกคลาน กลับมาที่นี่นะ นี่พูดถึงว่า มรรคมันเป็นอย่างนี้เอง มันเป็นประสบการณ์ของการภาวนา ถ้าใครภาวนาได้จะเป็นอย่างนี้ ถ้าใครภาวนาไม่ได้ก็ขยันหมั่นเพียรไป

ถาม : เรื่อง “วิธีจัดการกับจิตที่ไม่รู้จักพอ”

กราบนมัสการค่ะ จิตใจมีความร้อนรุ่มตลอดเวลา ไม่พอใจกับสิ่งที่ตนมีตนเป็น อยากได้มากขึ้นๆ เปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นตลอดเวลาว่าเรามีไม่เท่าเขา หรือถ้ากรณีที่เรามีมากกว่าเขา ก็ยังไม่พอใจ คิดต่ออีกว่ามีมากกว่าเขาแค่นี้ไม่พอ อยากมีมากกว่าเขามากกว่านี้ ทรมานกับจิตใจแบบนี้มากค่ะ พยายามจัดการกับปัญหานี้ด้วยตัวเองด้วยการฟังและอ่านหนังสือธรรมะ เอาข้อคิดด้านดีๆ ที่พอจะคิดได้มาปลอบใจตัวเอง แต่ก็ดีขึ้นไม่นานก็กลับไปเป็นอีกค่ะ ขอความเมตตาช่วยชี้แนะผู้มีกิเลสหนาด้วยค่ะ

ตอบ : กรณีอย่างนี้มันกรณีของที่ว่าคนโดยทั่วไป มีคนฉลาดๆ หลายคนมากเลยบอกว่าธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีคุณค่ามาก มีคุณค่ามากเวลาเขามีสตินะ แต่เวลาเงินเดือนเขาออก เขาใช้จ่ายฟุ่มเฟือย ไม่เคยใช้จ่ายพอครบเดือนเลย พอสิ้นเดือนก็ไปกู้หนี้ยืมสินทุกทีไป แล้วก็รู้นะว่าธรรมะเป็นอย่างนี้ รู้นะว่าสิ่งนี้ ความประหยัดความมัธยัสถ์เป็นความดีทั้งหมด ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาดีไปหมดเลย แต่ทําไมทําไม่ได้ เขามาถามเราเหมือนกัน

เขาบอก “หลวงพ่อ ผมรู้ไปทุกเรื่องเลย แต่ผมก็แพ้ทุกเรื่องเหมือนกัน ผมรู้ทุกเรื่องเลย แล้วผมก็ทําไม่ได้สักเรื่องหนึ่ง ธรรมะของพระพุทธเจ้าสุดยอดไปหมด ดีไปหมดเลย แต่ทําไมผมก็รู้ๆ อยู่นี่แหละ ทําไมผมมีความผิดพลาดได้ขนาดนี้”

เราบอกนั่นแหละรู้แบบนกแก้วนกขุนทอง เพราะเป็นอย่างนี้ รู้แล้วมันต้องฝึกหัด รู้แล้วต้องมีสติมีปัญญา คนที่เขารักษาของเขาได้เพราะเขาฝึกเขาหัดของเขามา เขาฝึกเขาหัดของเขามานะ ฝึกหัดมาตั้งแต่อดีตชาติ ฝึกหัดมา อย่างองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ ฝึกหัดเสียสละมา ฝึกหัดทําทุกอย่างมา เวลาท่านจะเสียสละของท่าน พระเวสสันดรท่านเสียสละด้วยความสบายใจเลย มาขอลูกก็ให้ลูก ขอภรรยาก็ให้ภรรยา ขออะไรให้หมดเลย เพราะท่านฝึกของท่านมา นี่ไง เพราะท่านฝึกของท่านมา ถึงเวลาท่านมาค้นคว้าของท่าน ท่านก็สําเร็จของท่านไป

นี่ก็เหมือนกัน เวลาลูกศิษย์มาถามนะ “รู้ทุกเรื่องเลย รู้ทุกเรื่องเลย แต่ไม่เคยชนะสักเรื่องหนึ่ง แพ้ทุกเรื่องเลย”

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเราที่มันรุ่มร้อนๆ คําว่า “รุ่มร้อน” เราก็รู้แล้ว เราตีไปหลายแง่มุมปัญหานี้ ปัญหาหนึ่งคือว่า พอเรารุ่มร้อนมันยังไม่รู้สึกตัวมันเอง บางคนนะ มันคิด มันอยากได้ อยากมี อยากเป็น แล้วมันไม่รุ่มร้อน มันชอบใจ มันแสวงหา มันเอาไฟเผามันเลย มันยังไม่รู้ตัวว่าเผามันนะ

ไอ้นี่มันบอกพอมันรุ่มร้อน อืม! เราก็รู้ว่ามันไม่ถูกแล้ว แล้วก็พยายาม พยายามแก้ไขด้วยตัวเอง ศึกษาธรรมะ อ่านหนังสือธรรมะ มันก็ดีได้แป๊บเดียว เดี๋ยวมันก็ไปอีกแล้ว เพราะอะไร เพราะเราไม่ได้ฝึก

ถ้าเรามีสติกําหนดพุทโธๆ ของเราไป เรามีสติกําหนดพุทโธ มันต้องฝึกหัด มันขาดการฝึกหัด ถ้าขาดการฝึกหัดมันไม่มีกําลังไง มันก็เหมือนข้าราชการไทยไปดูงานมารอบโลก แต่ไม่เคยพัฒนาประเทศไทยเลย ข้าราชการไทยดูงานรอบโลกเลย ไปดูทุกที่ ที่ไหนเขาดีไปดูงานหมดเลย ดูงานกลับมาเสร็จแล้วเก็บไว้ในลิ้นชัก ไม่ได้เอามาใช้เลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราศึกษามา ศึกษามันก็ชั่วคราวๆ ถ้าชั่วคราวแล้วเราศึกษาธรรมะมาใช่ไหม แล้วมันแก้ไขไม่ได้ ถ้าจะแก้ไข จิตใจที่รุ่มร้อน จิตใจที่รุ่มร้อนนะ มันรุ่มร้อน มันเป็นธรรมชาติ พลังงานมันก็มีความรุ่มร้อนอยู่แล้ว แล้วเราจะหาความร่มเย็นเป็นสุขไง ถ้าหาความร่มเย็นเป็นสุข อย่างที่ว่าโรคบางชนิดไม่รักษามันก็หาย สิ่งที่ว่ารุ่มร้อนๆ ถ้าไม่รักษามันก็หาย ถ้าเราศึกษาธรรมะมันก็เบาบางลงได้ แต่ก็แป๊บเดียว ถ้าแป๊บเดียว เดี๋ยวก็เอาอีก เพราะอะไร เพราะพันธุกรรมของมัน

เพราะพันธุกรรมของมัน ใครมีจริตนิสัยอย่างไรมันออกอย่างนั้นน่ะ จริตนิสัย กิเลสมันนอนเนื่องไปกับความรู้สึกนึกคิดเรา มันออกช่องไหนมันก็ขี่ไปช่องนั้นน่ะ คนขี้โลภก็ขี้โลภตลอดไป คนขี้โกรธก็โกรธตลอดไป เขาเดินผ่านมาก็โกรธ เขาเดินเสียงดังก็โกรธ คนขี้โกรธมันก็โกรธของมันอยู่นั่นน่ะ คนขี้หลงไม่ต้องให้ใครเขามาหลงมันหรอก มันจะวิ่งไปให้เขาหลอก ไม่ต้องให้ใครมาหลอกหรอก มันวิ่งไปให้เขาหลอกเลย เฮ้ย! หลอกทีๆ อยากให้หลอก

มันเป็นจริตนิสัย แล้วมันก็ไปตามนั้นน่ะ ถ้าไปตามนั้นแล้ว วิธีแก้ วิธีแก้ที่ดีที่สุด ตั้งสติไว้ แล้วกําหนดพุทโธของเราไว้ กําหนดพุทโธของเราไว้ แล้วเวลาปัญญามันเกิดมันจะเห็นอย่างนี้ เวลาปัญญามันเกิด ที่เราศึกษาธรรมะของพระพุทธเจ้ามา เรารู้ว่ามันผิด เรารู้เลยว่านี่ไฟสุมขอน สิ่งนี้มันเผาเราเอง เราเผาเราเอง แล้วทําไมเราแก้ไม่ได้ล่ะ มันเผาเรา ทําไมเราแก้ไม่ได้

เราแก้ไม่ได้เพราะเราไม่รู้สถานที่แก้ เรารู้ไม่ได้ว่าสิ่งที่มันเผาเรามันอยู่ที่ไหน ถ้าเราพุทโธๆๆ เข้าไป เราจะไปรู้ไปเห็นไง อ๋อ! ความรุ่มร้อนมันเกิดจากตรงนี้ พอพุทโธๆ มา พอสงบร่มเย็นขึ้นมา ตรงที่มันรุ่มร้อนมันก็สงบตัวลง มันก็เย็นลง อ๋อ! อ๋อ! ถ้ามันรู้ ไฟมันเกิดตรงนี้ แล้วถ้าไฟมันมอดตัวลงจากตรงนี้ ถ้ามันมอดตัวลงจากตรงนี้เราก็รู้ นี่รสของธรรมชนะรสทั้งปวง เราก็รู้ สุดท้ายแล้ววันหลังเราไม่คิดอารมณ์ที่รุ่มร้อนแล้ว เรามาคิดที่พุทโธแล้ว

ถ้าเราไปคิดที่อารมณ์ที่รุ่มร้อน เห็นไหม เรามีไม่มากกว่าเขา เราจะหาให้มากกว่าเขา มันไปคิดตรงนั้นน่ะ เอาฟืน เอาเชื้อไฟสุมเข้ากองไฟ เอาเชื้อไฟสุมเข้ากองไฟ แล้วบอกให้มันเย็น ให้มันสงบ ก็เอาเชื้อไฟสุมเข้าไปในกองไฟ แล้วมันจะเย็นไหมล่ะ

ถ้ามันจะเย็น พุทโธๆ นํ้าดับไฟ พุทธานุสติ พุทโธๆๆ ชักฟืนออกจากไฟ ชักฟืนออกจากไฟ ไฟมันก็มอดลงๆ เพราะเราชักฟืนออกจากไฟ เพราะด้วยการกําหนดพุทโธ คือเราไม่ไปคิดเรื่องนั้น ถ้าเราคิดเรื่องน้อยเนื้อตํ่าใจ เรื่องสมบัติเราน้อยกว่าเขา สมบัติเรามากกว่าเขา นั่นน่ะฟืนไฟ เอาฟืนสุมเข้าไปในกองไฟ มันยิ่งคิดมันก็ยิ่งทุกข์ ยิ่งคิดมันก็ยิ่งร้อน แต่ถ้าเรามาพุทโธๆ เราดึงฟืนออกจากกองไฟ พุทโธๆๆ แล้วพุทโธ พุทธานุสติ นํ้าอมตธรรมไปราดมันด้วย รดมันด้วย

แต่ใหม่ๆ ต้องฝืนนะ ใหม่ๆ ต้องเข้มแข็ง ใหม่ๆ ต้องตั้งสติแล้วเข้มแข็งมาก เพราะความเคยชิน คิดจนเคย คิดจนเป็นธรรมชาติ ไม่ต้องคิดมันก็คิดเอง มันไหลไปของมันอยู่แล้ว ทีนี้พอจะมาพุทโธ เปลี่ยนความคิด โอ๋ย! แรงมาก พุทโธๆๆๆ สู้กับมันนะ เหนื่อยมาก เวลากําหนดพุทโธเหนื่อยมาก เครียด ใหม่ๆ เครียดมากเลย อู๋ย! ทําไมลําบากขนาดนี้ อู้ฮู! ไปอาบเหงื่อต่างนํ้า ไปหาบนํ้าหาบท่า ไปแบกข้าวสารที่คลองเตย ไปแบกของหนักๆ ยังง่ายกว่านี้อีก อู๋ย! มันทุกข์ขนาดนี้ เวลามันเอาจริงเอาจังมันทุกข์ขนาดนี้ เพราะมันไม่เคย แต่ต้องฝึก

คนหิวกระหายได้ดื่มได้กินก็จะหายหิวกระหาย คนทุกข์คนยาก คนไม่กําหนดพุทโธ ไม่ปฏิบัติ มันก็จะไม่หาย มันก็จะไม่ได้ผล ถ้าไม่ได้ผล ในเมื่อจิตเรารุนแรงขนาดนี้ เราก็ต้องมีสติปัญญาของเรารุนแรงมากกว่ามันเพื่อจะให้จิตเราสงบเข้ามาได้ พอจิตมันสงบเข้ามาได้นะ คนเรานี่นะ เราได้กินอาหารนั้นเอง อาหารนั้นมีส่วนผสมของอะไรเราเข้าใจได้ เราจะคัดแยกได้

จิตถ้ามันสงบแล้ว จิตมันปล่อยวางจากความเร่าร้อนเข้ามาแล้ว เราจะรู้ได้ว่าเรากําหนดพุทโธอย่างไร เราทําอย่างไร มันเข้าใจได้ มันก็จะทําได้ง่ายขึ้น ถ้าขอให้จิตมันได้สงบสักหนหนึ่ง ถ้าจิตมันปล่อยวาง สงบเข้ามาหนหนึ่ง มันเห็นคุณค่าแล้ว

หิวเกือบเป็นเกือบตาย แล้วได้กินอาหารเข้าไปพอประทังชีวิต มันรู้เลยว่าอาหารมาจากไหน อาหารมันมีจริง อาหารมันสามารถจะให้เราได้ดื่มกินได้ อาหารมันจะให้เราดํารงชีพได้ มันมีจริง เรากล้าแสวงหา เรากล้ากระทํา มันก็ง่ายขึ้นๆ แบบที่พุทโธเราไม่ได้นี่ไง

ถ้าใหม่ๆ มันพุทโธไม่ได้เพราะอะไร เพราะอาหารไม่เคยกิน เขาบอกมีอาหารๆ มันจะเป็นไปได้อย่างไร มันจะมีอยู่จริงหรือ อาหารมันจะเป็นอย่างไร มันงงไปหมดล่ะ

แต่ถ้ามันสงบมาแล้วสักหนหนึ่ง ต่อไปที่ว่าเราทําไม่ได้ หรือว่าที่มันเป็นความรุนแรง ที่มันเป็นความทุกข์ความยาก มันก็เบาลง เพราะเราได้ดื่มได้กิน เราได้สัมผัส เรายืนยันว่ามันมีจริง พอมีจริงเราก็พยายามกระทําของเรา

ถ้าทําดีขึ้นมา สิ่งที่รุ่มร้อนเร่าร้อนมันก็จะเบาลง มันจะเบาลงได้ตรงนี้ มันเบาลงด้วยธรรมะ มันเบาลงด้วยนํ้าอมตธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันจะไม่เบาลงด้วยตัณหาความทะยานอยากของเราอยากให้เบาลง

เราอยากให้เบาลง เราอยากให้หาย เราอยากเป็นคนดีด้วยตัณหาความทะยานอยาก นั่นน่ะเอาเชื้อไฟสุมเข้าไปในกองเพลิง แต่ถ้าเราอยากนะ เราประพฤติปฏิบัติตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยพุทธานุสติ ถ้าเราทําได้จริงแล้วมันจะเบาลง แล้วมันจะหายไป หายเลย หายแบบสัมมาสมาธิ หายแบบจิตสงบ

แล้วถ้าจิตเราสงบแล้ว เรามีปัญญาขึ้นมา ใช้สติปัญญาขึ้นไป เดี๋ยวเราจะได้อริยทรัพย์ ทรัพย์สมบัติที่อยากได้เท่าเขา เหนือกว่าเขา เราได้อริยทรัพย์แล้ว นี่ไม่เอาเลย เราจะเอาของเราอีกต่างหาก เอาต่างหาก เอาเพื่อประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงวิธีการทําใจให้สงบนะ ทําใจให้พ้นจากความรุ่มร้อน เอวัง