คํานํา

การตอบปัญหาธรรมของ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ในหนังสือสุ่มธรรม จะทําให้ผู้อ่านเห็นความสําคัญของภาคปฏิบัติมากขึ้น ดังที่ท่านพระอาจารย์ยกกรณีพระพาหิยะฟังธรรมพระพุทธเจ้าหนเดียวก็บรรลุธรรม เพราะอดีตชาติท่านเคยสละตายบําเพ็ญทางภาคปฏิบัติ จนอินทรีย์บารมีแก่กล้า จึงเข้าใจธรรมได้อย่างรวดเร็ว

ท่านพระอาจารย์ได้แสดงให้เห็นถึงความแตกต่างของปริยัติกับปฏิบัติ โดยชี้ให้เห็นว่าครูบาอาจารย์ผู้รู้จริงในภาคปฏิบัติสําคัญมาก แต่หาได้ยาก เช่น หลวงปู่มั่น ซึ่งต่างจากภาคปริยัติหาได้ง่าย การพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ ก็แตกต่างกัน ภาคปฏิบัติเป็นประสบการณ์จริง เป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺิโก รู้จริงแล้วหายสงสัย ส่วนภาคปริยัติ เป็นการคาดเดาสันนิษฐานตามความรู้ที่จดจํากันมา เป็นการรู้เท่าเหมือนการสตัฟฟ์จิต จึงเต็มไปด้วยความสงสัย ภาคปฏิบัติการบําเพ็ญก็แสนยาก ต้องล้มลุกคลุกคลาน แต่เมื่อรู้จริงแล้วเป็นสัจธรรมขึ้นมา ไม่ใช่การสุ่มธรรมเหมือนภาคปริยัติ และไม่ใช่ผู้รับเหมา เหมารวมความจริงและความปลอม

ส่วนเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ ท่านตอบอย่างผู้รู้จริงจากภาคปฏิบัติ ทั้งสอนยํ้าเมื่อมีชีวิตอยู่ให้ทําความดีทวนกระแสเข้าสู่ใจ อุปมาปลาเป็นว่ายทวนกระแสสู่ต้นนํ้าไปวางไข่ เพื่อเป็นบุญกุศล เป็นอํานาจวาสนาบารมี เพื่อให้จิตใจเราฟังธรรมเข้าใจและเข้าถึงธรรมในที่สุด

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
กรกฎาคม ๒๕๖๐

๑

ผู้รับเหมา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๘ กันยายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ความเห็นจากการภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมมีเรื่องเรียนถามอีกครั้ง

๑. จิตคือผู้รู้หรือตัวรู้ใช่ไหมครับ อาการคือรู้อยู่เฉยๆ หรือเหมือนสักแต่ว่ารู้ ส่วนการรับรู้นั้นจะต้องอาศัยสิ่งมากระทบคืออายตนะ ๖ ใช่ไหมครับ

๒. ถ้าความเห็นข้อที่ ๑. ของผมเป็นความจริง ในลําดับต่อไปเราต้องรู้จักอาการของจิตเพื่อจับแยกแล้วพิจารณาใช่ไหมครับ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ สั้นๆ “ข้อ ๑. จิตคือผู้รู้และตัวรู้ใช่ไหมครับ อาการคือรู้อยู่เฉยๆ หรือเหมือนสักแต่ว่ารู้ ส่วนการรับรู้นั้นจะต้องอาศัยสิ่งมากระทบคืออายตนะ ๖ ใช่ไหมครับ”

นี่พยายามภาวนานะ ผู้ถามถามเรื่องภาวนา ตอนนี้ถามภาวนามาต่อเนื่อง ที่ตอบๆ มาส่วนใหญ่คนนี้เป็นคนถาม แล้วถามมาก็พิจารณามาเรื่อยๆ จนแบบว่ามันก็เข้มงวดขึ้น ทีนี้มันก็กระชับเลย

“จิตคือผู้รู้หรือตัวรู้ใช่ไหมครับ”

คือพยายามจะค้นคว้าหาความจริงไง ถ้าค้นคว้าหาความจริงนะ จิตคือผู้รู้หรือตัวรู้ จิตก็คือจิต ธรรมชาติของจิตคือมันรู้ตัวมันเอง ถ้ารู้ตัวมันเองแล้วมันเสวยอารมณ์ เสวยอารมณ์คือว่า จิต อาการของจิต คือเงาไง ถ้าจิต อาการของจิต เวลาสิ่งที่เรารู้เราเห็นกันที่ว่าเขาดูจิตๆ ดูจิต เขาว่าดูจิต เขาว่าไง ก็เขาว่าก็คือความเข้าใจของเขาไง ว่าถ้าเข้าไปสู่ความรู้สึกนั่นคือตัวจิต แต่คนมันหยาบๆ ใช่ไหม พอคนหยาบๆ ความคิดมันคือจิต ความคิดคือสิ่งที่เราคิด อารมณ์ความรู้สึกคือจิต

แต่ถ้ามันพิจารณาไปแล้วมันปล่อยอารมณ์ความรู้สึกเข้าไปแล้ว มันสักแต่ว่ารู้ ถ้ารู้อย่างนี้ สักแต่ว่ารู้คืออัปปนาสมาธิ แต่เวลามันออกมา อุปจาระมันออกมา ถ้าออกมา เห็นไหม

ฉะนั้น สิ่งที่บอกเขาดูจิตๆ เขาบอกว่าสิ่งนั้นคือการวิปัสสนา สิ่งนั้นคือการภาวนา นี่คือความเข้าใจของเขาไง ถ้าความเข้าใจของเขาเป็นแบบนั้น แต่ถ้าครูบาอาจารย์ของเราปฏิบัติมาแล้ว โดยสามัญสํานึก เวลาเราคุยธรรมะกัน เราก็คุยธรรมะกัน เราเข้าใจได้ ฉะนั้นบอกว่าใครมีความสงบไง คือใครมีสมาธิไง

โดยธรรมชาติเด็กสมาธิสั้น สมาธิยาว โดยคนทั่วไปคนที่มีสมาธิดีเขาก็มั่นคงของเขา ถ้าคนสมาธิเขาสั้น สมาธิเขาควบคุมไม่ได้ เขาเป็นคนที่พลั้งเผลอได้ง่าย คนที่ควบคุมอารมณ์ไม่ได้ นี่พูดถึงโดยทางโลก ทางการแพทย์เขายังเข้าใจได้เลยว่าเด็กสมาธิสั้น เด็กปกติ เด็กที่มีสมาธิดี ทําไมเขาเรียกว่าสมาธิล่ะ เด็กๆ เด็กๆ ทําไมสมาธิสั้น สมาธิปกติล่ะ นี่เพราะความเข้าใจของโลก คําว่า “สมาธิ” ไง

แต่เวลาพระปฏิบัติขึ้นมา คําว่า “จิตสงบเป็นสมาธิ” มันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้ามันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง โดยสามัญสํานึกเรามีสติปัญญาเราก็ว่าสมาธิเราดีนะ เราเคลื่อนไหวตลอด แต่เวลาเราทําความสงบของใจล่ะ ถ้าใจมันสงบเข้าไปนะ หลวงตาท่านบอกว่าท่านฟังหลวงปู่มั่นเทศน์ที่หนองผือ เวลาฟังหลวงปู่มั่นเทศน์ที่หนองผือ จิตดับไป ๓ วัน

นี่มันก็เป็นปัญหาขึ้นมาแล้ว “จิตมันดับได้หรือ ถ้าจิตมันดับไม่ใช่ตายหรือ” นี่คนไม่ภาวนามันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งใช่ไหม พอคนภาวนา คําว่า “จิตดับ” ดับจากอารมณ์ความรู้สึก แต่ตัวมันมีของมันอยู่ แล้วเบาไปหมด

พอบอกว่า “ฟังเทศน์หลวงปู่มั่นนะ ถ้าวันไหนหลวงปู่มั่นเทศน์นะ แล้วมันซาบซึ้งใจมาก จิตผมดับไป ๓ วัน”

จิตผมดับไป ๓ วัน หมายความว่า ท่านจะเดินไปไหนก็แล้วแต่ อายตนะส่วนอายตนะ จิตมันส่วนจิต มันไม่ออกรับรู้ พอไม่ออกรับรู้มันก็ทรงตัวมันอยู่ในหัวใจ ทรงตัวอยู่กลางหัวอก แต่การเคลื่อนไหวมันก็เหมือน ใครเดินจงกรมนะ ทุกคนจะมาถามว่า เวลาเดินจงกรมไป ไปถึงหัวทางจงกรมแล้วทําอย่างไร ต้องหักพวงมาลัยเลี้ยวซ้ายหรือเลี้ยวขวา แล้วมันจะกลับมาอย่างใด คนฝึกใหม่ๆ มันจะวิตกกังวลอย่างนี้ แล้วเวลาเดินจงกรมไปถึงหัวทางจงกรมแล้วจะทําอย่างไรให้มันกลับมา พอกลับมาแล้วจะเดินอย่างไรต่อไป

มันก็เหมือนคนหัดขับรถ คนหัดขับรถ พอจะขับรถ โอ้โฮ! มันเก้ๆ กังๆ ไปหมดเลย ไอ้คนที่ขับรถเป็นนะ เขาใช้นิ้วเดียวควงได้หมดเลย จะไปไหนก็ได้ นี่ก็เหมือนกัน พอคนชํานาญแล้วนะ ไม่กลับมาถามเลยว่าไปถึงหัวทางจงกรมแล้วจะเลี้ยวซ้ายหรือเลี้ยวขวา จะหักพวงมาลัยอย่างไร ไม่ถามแล้ว เพราะมันชํานาญแล้ว นี่คือสัญชาตญาณ พอสัญชาตญาณขึ้นมา มันทําจนคล่อง มันชํานาญไง

ฉะนั้นว่า จิตดับ ๓ วัน จิตมันดับ มันดับจากความรู้สึก มันเป็นศัพท์ของฝ่ายปฏิบัติไง ดับจากที่มันเสวยอารมณ์ ดับจากที่มันไปกว้านเอาสิ่งที่ไปยึดมั่นถือมั่นผ่านอายตนะไปไง ดับ ไม่ออกไปรับรู้ แต่ตัวมันทรงไว้เพราะด้วยสติของมัน ทรงไว้ดีมากเลย นี่จิตดับถึง ๓ วัน การดับอย่างนี้ เพราะหลวงตาท่านพูดเองว่าท่านติดสมาธิถึง ๕ ปี ฉะนั้น ถ้าจิตดับเข้ามา มันปล่อยวางเข้ามามันก็เป็นสมาธิ ถ้ามีสติปัญญา มีสติมีสัมปชัญญะมันก็เป็นสมาธิ สมาธิแก้กิเลสไม่ได้

สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ แต่สมาธิเป็นที่พัก ที่วาง ที่ผ่อนคลายได้ เวลาจิตมันฟุ้งซ่าน มันทุกข์ยากมาก เวลามันสงบตัวเข้ามา มันหดตัวเข้ามาเป็นตัวของมันเอง เป็นตัวของตัวเอง มันได้พักอารมณ์ มันได้พัก ได้พักจากสิ่งที่มันไปกว้านมาเป็นสมบัติบ้า เดี๋ยวกูจะไม่รู้ไง จะไม่รู้ไอ้นั่น จะไม่รู้ไอ้นี่ อยาก โอ๋ย! ปัญญาเยอะมาก รับรู้แบกโลกเลย แบก ๓ โลกธาตุเลย โอ้โฮ! คนมีปัญญามากเลยนะ นี่ไอ้พวกบ้า บ้าแบกหามไง

เวลามันปล่อยวางเข้ามามันปล่อยวางหมดเลย เป็นอิสระ เห็นไหม มันหายจากความเป็นบ้า มันไม่บ้าอารมณ์ของมันเอง มันสงบเข้ามา ถ้าเป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ

ทีนี้ถามว่า “จิตคือผู้รู้หรือตัวรู้” เออ! จิตเป็นผู้รู้หรือตัวรู้

มันเป็นโวหารน่ะ จิตเป็นผู้รู้ก็ได้ จิตเป็นตัวรู้ก็ได้ คําว่า “ก็ได้ๆ” หมายความว่า ใครทําแล้วคนนั้นรู้เห็นตามความเป็นจริง เขาจะใช้ศัพท์อย่างไรมันก็ใช้ได้ แต่ถ้าเราเอาตามคัมภีร์นี่มีปัญหาแล้ว ที่เราเถียงกัน เถียงกัน สาธุนะ พุทธพจน์เราก็สาธุ ธรรมวินัยนี่เคารพมาก แต่มันธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ทีนี้เวลาเราอ้าง อ้างพุทธพจน์ ตัวอักษรว่าอย่างนี้ ต้องเป็นอย่างนี้ บัญญัติอย่างนี้ เถียงกันปากเปียกปากแฉะเลย

หลวงตาท่านสอนไว้ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เราสนทนาธรรมกัน เราแลกเปลี่ยนประสบการณ์กันเพื่อประสบการณ์ ทั้งชีวิตนะ เราปฏิบัติกัน แล้วเราแลกเปลี่ยนประสบการณ์กัน นี่เป็นมงคลชีวิต มงคล ๓๘ ประการ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ

แต่ถ้าเราเถียงเอาแพ้เอาชนะกันนะ หลวงตาท่านบอกว่าหมากัดกัน หมามันกัดกันนะ เวลามันกัดกันนํ้าลายแตกฟองเลยนะ มันกัดกัน ร็อตไวเลอร์เวลากัดแล้วกรามมันล็อกเลย มันไม่ปล่อยเลยล่ะ ไอ้นี่พอมันกัดติด โอ้โฮ! มันกัด มันสะบัด คือเถียงเอาแพ้เอาชนะกันน่ะ ธรรมะหมากัดกันไม่มีประโยชน์เลย เราเอาเหตุเอาผลสิ เราต้องมีปัญญาสิ ใครมีเหตุผลที่หักล้างได้ เราต้องยอมรับการหักล้างด้วยเหตุผลนั้นสิ

ถ้าธรรมะ ธรรมะเป็นเรื่องของปัญญา ถ้าปัญญาที่เขามีเหตุมีผล เหตุผลของเราด้อยกว่า เหตุผลของเราสู้ไม่ได้ เราต้องยอมรับสิ ถ้าเรายอมรับด้วยเหตุด้วยผล นี่มงคลชีวิต เพราะการปฏิบัติมา จะเป็นเด็ก เป็นผู้ใหญ่ก็แล้วแต่ แล้วถ้าจิตใจมันเข้าไปสัมผัส จิตใจเข้าไปรู้ขึ้นมามันแปลกประหลาด มันลึกลับมหัศจรรย์ มันอยู่ที่วัยวุฒิไหม มันอยู่ที่อายุมากอายุน้อยไหม มันอยู่ที่คนปฏิบัติเก่า คนปฏิบัติใหม่ไหม ไม่เกี่ยวเลย มันเกี่ยวกับเข้าไปรู้จริงเห็นจริง แล้วรู้จริงเห็นจริงอันนั้นมาสนทนาธรรมกัน นั่นมันเป็นประโยชน์

ฉะนั้นถึงบอกว่า “จิตเป็นผู้รู้หรือตัวรู้”

จะพูดให้มันทะเลาะกันใช่ไหม อย่างนี้มันเหมือนผู้รับเหมา ผมมีอาชีพรับเหมา รับเหมาได้หมดล่ะ ถ้าผู้รับเหมา มาเถอะ ทุกอย่างทําได้หมด มันจะลดอุปกรณ์ก็ได้ จะลดคุณภาพของงานก็ได้ ผู้รับเหมามันทําได้หมด ทีนี้ถ้าจิตมันรับเหมาล่ะ ฉะนั้น จิตเป็นผู้รู้หรือเป็นตัวรู้ ถ้าจิตเป็นผู้รู้ก็ได้ ถ้าเป็นตัวรู้มันละเอียดเข้าไป

ที่ว่า อาการที่อยู่เฉยๆ เหมือนสักแต่ว่ารู้ ส่วนการรับรู้ต่างๆ นี่ความเห็นของเขา ความเห็นนะ ขั้นของสมาธิมันก็ขั้นของสมาธิ คือสมาธิมันมีความอิ่มเต็มของมัน แต่ถ้าขั้นของปัญญา ปัญญาใครหยาบใครละเอียด หยาบละเอียดมันไปได้กว้างขวาง ฉะนั้น ขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขต

เรดาร์เวลามันหาความถี่ของมัน มันจะหาวัสดุเข้ามาในรัศมีของมัน เรดาร์มันหมุนของมัน นี่ปัญญาเวลามันแพร่กระจายออกไปมันต้องค้นคว้า มันต้องหาของมัน นี่ขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขต เต็มที่เลย

แต่ขั้นของสมาธิมันเป็นหนึ่ง เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น คําว่า “เป็นหนึ่งเดียว” ต้องสงบเข้ามาเป็นหลักตั้งมั่นเลย ถ้าตั้งมั่นแล้ว ถ้ามันออกใช้งานแล้ว ขั้นของปัญญาแล้วไปได้เต็มที่ อย่าได้ยั้งไว้ เต็มที่ไปเลย จนกว่าทําจนไปไม่รอดแล้วกลับมาทําความสงบของใจใหม่ นี่พูดถึงว่าการปฏิบัตินะ นี่ข้อที่ ๑.

“๒. ถ้าความเห็นข้อที่ ๑. ของผมเป็นความจริง”

เห็นไหม เป็นความจริงหรือความปลอม นี่ผู้รับเหมา มันจะเหมาหมดเลย ธรรมะเขาต้องทําเป็นความจริง ไม่ใช่ผู้รับเหมา มันจะเหมารวมเอาหมดเลย

“ถ้าความเห็นข้อที่ ๑. ของผมเป็นความจริง ลําดับต่อไปเราต้องรู้จักอาการของจิตเพื่อจับแยกและพิจารณาใช่ไหม”

ผู้รับเหมามันจะเหมาไง พอเหมาว่านั่นเป็นตัวรู้ นั่นเป็นผู้รู้ นี่เป็นกิเลส นี่เป็นธรรม แล้วมันก็แยก แยกมาชั่งกิโลไง ชั่งกิโล นํ้าหนักของกิเลสมันมีนํ้าหนักเท่าไร นํ้าหนักของธรรมมีนํ้าหนักเท่าไร มันไปเลยนะ อันนี้คือจินตนาการทั้งนั้นน่ะ

ถ้ามันเป็นความจริงนะ สิ่งที่ครูบาอาจารย์ท่านแสดงธรรม นั้นคือแสดงจากประสบการณ์ของท่าน เป็นความจริงของท่าน แล้วเราจับของเรา เราพิจารณาของเรา

ฉะนั้นว่า ถ้าข้อที่ ๑. มันเป็นแบบนั้น ผู้รู้กับตัวรู้มันคนละอันกัน พอคนละอันกัน ลําดับต่อไป เราต้องรู้จักอาการของจิต เราก็จับจิตแยกและพิจารณาใช่ไหมครับ

จิตปลอม จิตปลอม จิตยังแบกสัญญาอารมณ์อยู่ ไปรู้สิ่งใดเป็นของปลอมหมดเลย เขาบอกว่า “การปฏิบัติในพระพุทธศาสนาเป็นการปฏิบัติโดยแนวทางสติปัฏฐาน ๔ มันต้องรู้กาย รู้เวทนา รู้จิต รู้ธรรม เป็นสติปัฏฐาน ๔” นี่ปลอมหมดเลย ปลอมหมดเลยเพราะอะไร เพราะสัญญามันจํามา เพราะสัญญานะ เพราะโลกียปัญญา ปัญญาของโลก ปัญญาของมาร แล้วมาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วบอกต้องปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราบอกว่า กรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบเข้ามาเป็นตามความเป็นจริงนะ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันชัดเจนของมัน ถ้ามันชัดเจนของมัน สิ่งนั้นจิตมันจริง จิตมันจริงแล้ว ถ้ามันจิตจริง สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ แต่ถ้าเป็นสมาธิแล้วจิตมันออกค้นคว้า ออกเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงของมัน นั่นน่ะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นี่ไง สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรมไง

ถ้าจิตมันจริง เห็นกาย เวทนา จิต ธรรมตามความเป็นจริง นี่สติปัฏฐาน ๔ จริง สติปัฏฐาน ๔ จริงเพราะมันมีจิตจริงๆ จิตที่มันสัมมาสมาธิมันเป็นจริงขึ้นมาแล้วมันค้นคว้าของมัน มันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันจะตื่นเต้น มันจะหวั่นไหว อย่างเช่น อย่างเราปกติเราไม่ตรวจร่างกายเราก็ไม่เป็นไร พอไปตรวจร่างกาย หมอบอกว่า อู๋ย! โรคภัยไข้เจ็บเต็มตัวเลยนะ บอกพรุ่งนี้ต้องตายแล้ว อยู่ไม่ได้หรอกพรุ่งนี้ ใจนี่ฝ่อหมดเลย นี่ก็เหมือนกัน จิตเวลามันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันเห็นโทษของมัน พอมันเห็นมันสะเทือนใจมาก

แต่นี้เราไม่สะเทือนใจเลย เราไม่รู้ว่าเราเป็นโรคภัยไข้เจ็บอะไรเลย เราบอกเราจะอยู่อีก ๕ ล้านปี หมอบอกตายพรุ่งนี้ นี่มันสะเทือนใจ ถ้ามันเห็นจริง นี่ไง ว่าจิตจริง สติปัฏฐาน ๔ จริง มันเป็นแบบนี้ จิตมันจริง สติปัฏฐาน ๔ มันจริง พอมันเห็นแล้วมันสะเทือนหัวใจ มันสะเทือนกิเลส มันทุกข์มากนะ มันเห็นแล้วมันสํารอกมันจะคาย เหมือนหลวงตาท่านบอกว่า เวลาเราจับงูมา นึกว่าปลา เดี๋ยวจะไปทําอาหาร เรานึกว่าปลา มันดีใจว่าจะได้อาหารมื้อหนึ่ง พอพ้นจากนํ้ามามันเห็นว่าเป็นงูเห่า มันจะกัดตาย รีบสลัดทิ้งเลย

นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันทุกข์มันยากของมัน มันเห็นของมัน มันจะสลัด แล้วสลัดได้ไหมล่ะ ถ้ามันมีกําลังของสมาธิ มันจับได้จริง มันสลัดจริง เพราะอะไร เพราะมันมีมือกับมีงูเห่า

ไอ้นี่บอกว่า ถ้ามันเป็นแบบนั้น ถ้ามันเป็นแบบนั้นก็คิดเลยนะ อ๋อ! ถ้าเราจับงูเห่า เราจับงูเห่า เรารู้ เราต้องรีบสลัดทิ้งเลยนะ มันก็คิดไปใช่ไหม แต่มันไม่มีงูเห่าไง มันไม่เห็นงูเห่าจริงไง มันคิด บอกอาจารย์ก็สอน ถ้าจับปลามา คิดว่าปลา ก็ยังดีใจ ถ้าเป็นงูเห่า เรารู้ เราต้องสลัดทิ้งเลยนะ ถ้าสลัดทิ้ง นี่ผู้รับเหมา รับเหมาเพราะอะไร เพราะมันรู้มาหมดไง รู้มาหมดเลยนะ แล้วมันจะเหมาเอาหมดเลย เหมามามันไม่เป็นความจริง ทําให้เป็นความจริงเสีย

ฉะนั้นบอกว่า “ถ้าข้อที่ ๑. ของผมเป็นความจริง ลําดับต่อไปก็ต้องจับอาการของจิตเพื่อแยกกายกับจิตออกมาจริงไหม”

โดยการกระทํา สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน วิปัสสนาญาณ เกิดญาณหยั่งรู้ มันพิจารณาของมันไป มันรู้ของมัน มันสํารอกมันคายของมัน แต่นี้เราพยายามจะสร้างกันไง จะสร้างกันทํากันขึ้นมาให้เป็นจริง นี่พูดถึงว่าเป็นปริยัตินะ ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ “หลวงพ่อ ถามปัญหาหลวงพ่อมาให้หลวงพ่อตอบนะ ไม่ใช่ถามให้หลวงพ่อด่า”

นี่ไม่ได้ด่า ไม่ได้ด่านะ นี่พยายามจะแยกแยะให้เห็นว่าอะไรเป็นจริงอะไรไม่เป็นจริงนะ เวลาถามมันเป็นอย่างนั้นน่ะ ถ้าเป็นจริงมันก็เป็นจริงของมัน ถ้าไม่เป็นจริงก็อีกเรื่องหนึ่ง นี่พูดถึงความเห็นในการภาวนา

หลวงพ่อ : อันนี้มันจะเป็นปัญหาให้ปล่อยไก่

ถาม : เรื่อง “เจโตวิมุตติกับปัญญาวิมุตติ”

กราบเรียนท่านอาจารย์ที่เคารพ อันนี้คําถามน้องนะครับ ผมไม่รู้ กลัวมันเพี้ยน เพราะกลัวอยู่ ๒ อย่างคือกลัวเพี้ยนกับกลัวไม่รู้ธรรม

๑. ทําไมพระพุทธเจ้าตรัสเจโตวิมุตติก่อนปัญญาวิมุตติ

๒. สาวกองค์ใดบ้างที่บรรลุปัญญาวิมุตติก่อนเจโตวิมุตติครับ

๓. เจโตวิมุตติเป็นคุณธรรมของพระอนาคามีหรือไม่ครับ

๔. คุณธรรมขั้นอนาคามีจะรู้เห็นมหาสติปัฏฐานตามความเป็นจริงใช่หรือไม่ครับ

๕. ปุถุชนถึงสกิทาคามีจะรู้เห็นมหาสติปัฏฐานตามความจริงได้ไหมครับ

๖. อินทรีย์ภาวนาชั้นเลิศดับไปเร็วเหมือนกระพริบตาที่ต้องหลอดไฟไหมครับ

๗. จะหามันเจอแบบไหนครับ

ตอบ : นี่เขาถามมานะ มันเป็นปัญหาให้ปล่อยไก่ไง ฉะนั้น กลับมาที่ว่า “๑. ทําไมพระพุทธเจ้าตรัสเจโตวิมุตติก่อนปัญญาวิมุตติ”

แล้วใครบอกล่ะ ใครบอกว่าพระพุทธเจ้าตรัสเจโตวิมุตติก่อนปัญญาวิมุตติ ใครบอก มันอยู่ที่ไหนล่ะ มันไปเอาปัญหานี้มาจากไหน ปัญหานี้เอามาจากไหน

นี่ไง เขาบอกว่า “คําถามนี้ไม่ใช่ของผมนะครับ ของน้อง ผมกลัวมันเพี้ยน” ก็เลยถามอาจารย์เพี้ยน อาจารย์ก็จะตอบเพี้ยนๆ

มันเป็นเรื่องไม่เป็นเรื่อง มันเป็นเรื่องที่ไม่เป็นเรื่อง เราทําความสงบของใจได้หรือยัง เราจะปฏิบัติจริงหรือเปล่า เรามั่นใจหรือไม่ว่าเราเป็นชาวพุทธ ถ้าเราเป็นชาวพุทธ เราต้องถือรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระพุทธเจ้า ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระอริยสาวก

ถ้าเราถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นแก้วสารพัดนึก เรามีครูบาอาจารย์ เราศึกษาของเรา เราปฏิบัติของเรา เราถือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เป็นครูเอกของโลก เป็นของเรา แล้วเรารู้ได้อย่างไรล่ะ เรารู้ได้อย่างไรว่าพระพุทธเจ้าตรัสรู้เจโตวิมุตติก่อนปัญญาวิมุตติ

“ทําไมพระพุทธเจ้าตรัสรู้เจโตวิมุตติก่อนปัญญาวิมุตติ”

มันเป็นพุทธวิสัย พุทธวิสัยนะ พุทธวิสัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาวกสาวกะวิสัย พวกเราพวกที่ได้ยินได้ฟัง พวกเราพวกฝึกหัดมาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะไปรู้ได้อย่างไรว่าพระพุทธเจ้าตรัสเจโตวิมุตติก่อนปัญญาวิมุตติ ใครจะไปรู้ได้ มันไม่มี

เราเป็นสาวกสาวกะ เราเป็นลูก เราจะบอกว่า อู๋ย! เก่งกว่าพ่อแม่ พ่อแม่เขาทํามาอย่างนี้ เราเป็นลูกนะ แต่เรารู้ว่าพ่อแม่ทํามาหากินมาอย่างไร เราเข้าใจ ไอ้นี่เรามาสืบประวัติศาสตร์นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ

ฉะนั้นบอกว่า “ทําไมพระพุทธเจ้าตรัสรู้เจโตวิมุตติก่อน”

ไม่มีหรอก ไม่เกี่ยว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้โดยวิชชา ๓ บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ นี้คือวิชชา ๓ เขาเรียกว่าพระอรหันต์ประเภทเตวิชโช นี่ไง มีวิชชา ๓ พระอรหันต์ตรัสรู้โดยทางวิชชา ๓ มันเกี่ยวอะไรกับเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติล่ะ เกี่ยวอะไรด้วย เกี่ยวอะไรด้วย แล้วอะไรเป็นเจโตวิมุตติ อะไรเป็นปัญญาวิมุตติ

เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ มันเป็นแนวทางที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งสอนมา สั่งสอนมามันเกี่ยวกับจริตนิสัย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปิดทางไว้หมด กรรมฐาน ๔๐ ห้อง เรื่องของวิปัสสนาไม่มีหลักตายตัวโดยหลัก มันเป็นเพราะจริตนิสัย เป็นเพราะกิเลสใครหยาบ กิเลสใครหนา ใครมีอํานาจวาสนามากอํานาจวาสนาน้อย แต่เอาตัวหลักๆ ไง เอาสิ่งที่เป็นหลักๆ ชัดๆ ในพระพุทธศาสนา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เวลาสั่งสอนขึ้นมา เอตทัคคะมีอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา ถ้าอัครสาวกเบื้องซ้าย พระโมคคัลลานะชํานาญโดยฤทธิ์ ชํานาญโดยเจโตวิมุตติ ถ้าเป็นพระสารีบุตร พระสารีบุตรใช้ทางปัญญา ใช้ปัญญานําเป็นปัญญาวิมุตติ ถ้าปัญญาวิมุตติ ปัญญามันก็ชัดเจนของมัน

เพราะชัดเจนมา เพราะเวลาพระโมคคัลลานะเวลาทําสมาธิง่วงเหงาหาวนอน เป็นพระโสดาบันแล้วนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปแก้ไปสอนจนพระโมคคัลลานะเป็นพระอรหันต์ไป นี่เวลาสอนพระโมคคัลลานะไปอย่างหนึ่ง

เวลาสอนพระสารีบุตร พระสารีบุตรเป็นผู้ที่มีปัญญามาก สอนขนาดไหนพระสารีบุตรก็เทียบเคียงด้วยปัญญาของพระสารีบุตร พระสารีบุตรเลยตรัสรู้ช้ากว่าพระโมคคัลลานะเพราะมีปัญญามาก นี่คือปัญญาวิมุตติ

นี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้สั่งสอนสาวกสาวกะเอง แต่ว่าตัวองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อะไรเจโตวิมุตติ อะไรปัญญาวิมุตติ ไม่เกี่ยวเลย ไม่เกี่ยว พุทธวิสัยนะ วิสัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ

ผู้รับเหมามันรับเหมา ผู้รับเหมาที่ดีเขาเป็นสัมมาอาชีวะ เขาทําสิ่งที่เป็นตึกรามบ้านช่องที่มั่นคงแข็งแรงเพื่อความเจริญของโลก แต่ผู้รับเหมาที่เขารับเหมาแล้วเขาตุกติก เขาหาแต่ผลประโยชน์ของเขา เขาทําให้ตึกรามบ้านช่องนั้นเสียหายไป

นี่ก็เหมือนกัน เราจะเหมากิเลสหมดเลย แล้วก็จะไปจาบจ้วงถึงว่าพระพุทธเจ้าตรัสรู้เจโตวิมุตติก่อนหรือปัญญาวิมุตติ อ้าว! แล้วไอ้พระขี้ครอกก็จะไปพยากรณ์พระพุทธเจ้าว่าพระพุทธเจ้าเป็นอย่างนั้น ไอ้พวกขี้ครอกไง นี่อาจารย์มันจะเพี้ยนไง

พุทธวิสัย พุทธวิสัยมันเป็นอจินไตยไง อจินไตย ๔ พุทธวิสัย เรื่องโลก เรื่องกรรม เรื่องฌาน มันเป็นเรื่องอจินไตย แล้วเป็นเรื่องอจินไตย ไอ้นี่ก็กลัวน้องจะเพี้ยน ตัวเองก็เพี้ยนไปก่อน แล้วถามมา ถ้าอาจารย์เพี้ยนมันก็พากันเพี้ยนไปหมดเลย

ฉะนั้นบอกว่า มันไม่เป็นประเด็น ไม่เป็นปัญหาเลย “ทําไมพระพุทธเจ้าตรัสเจโตวิมุตติก่อนปัญญาวิมุตติ”

ไม่มี แล้วเจโตวิมุตติก็เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติก็ปัญญาวิมุตติ ไม่เกี่ยวกัน ไม่เกี่ยวกันเลย แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่ได้ตรัสอันนี้ด้วย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ทางวิชชา ๓ วิชชา ๓ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ชัดๆ ในพระไตรปิฎก ในพระไตรปิฎก เพราะอะไร เพราะพระพุทธเจ้าเป็นคนบอกเอง เป็นคนบอกเอง บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมา นี่ไง ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตามความเป็นจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการไป เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้นะ ธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้มันเหมือนกับใบไม้ในป่า มันกว้างขวาง มันเต็มไปหมดล่ะ มันเป็นความจริง แต่ไม่เป็นประโยชน์กับใคร ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสมาในพระไตรปิฎกเป็นประโยชน์กับพระสารีบุตร เป็นประโยชน์กับพระโมคคัลลานะ เป็นประโยชน์กับพระกัสสปะ เป็นประโยชน์กับใคร ตรัสรู้ สอนคนนั้นเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา มันเป็นประโยชน์กับคนคนนั้นไง มันเป็นประโยชน์กับผู้ปฏิบัติไง อะไรที่ไม่เป็นประโยชน์ท่านไม่พูด

แต่นี่เราภาวนากันยังไม่เป็นเลย เราภาวนายังล้มลุกคลุกคลานเลย เรายังกลัวเพี้ยนอยู่เลย บอกพระพุทธเจ้าเป็นเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ จบ

“๒. สาวกบางองค์บรรลุปัญญาวิมุตติก่อนเจโตวิมุตติครับ”

นี่มันเหมือนกันไง สาวกบางองค์ ปัญญาวิมุตติก็คือปัญญาวิมุตติ บางองค์ก็บรรลุเจโตวิมุตติไป

ถ้าเจโตวิมุตติก็พิจารณากายโดยสมาธิ มีสมาธิเป็นหลักกันไป แต่บางองค์พิจารณากาย เวลามาพิจารณาจิต อย่างเช่นหลวงตา หลวงตาท่านพิจารณาครั้งแรกท่านผ่านเวทนา เวทนาเป็นธรรมเหมือนกัน แล้วพอผ่านเวทนาเข้าไปท่านก็ไปพิจารณาธาตุ ๔ พิจารณาเห็นกาย ท่านไปเห็นกายที่หนองผือ นั่นล่ะพิจารณากายนี่เจโต พอพิจารณาเจโตไปแล้ว ท่านพิจารณาอสุภะ อสุภะก็เจโต แล้วพอจุดและต่อมนั่นคือจิต จิตก็คือปัญญา

หลวงตาท่านเป็นพระที่มหัศจรรย์มาก เพราะท่านเป็นพระที่มหัศจรรย์มาก ท่านถึงแสดงธรรมได้ฉะฉานมาก บางองค์ท่านพิจารณาของท่าน อย่างเช่นหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่คําดี หลวงปู่ชอบท่านพิจารณากาย เป็นโสดาบันก็พิจารณากาย สกิทาคามีก็กาย อนาคามีก็กาย พระอรหันต์ก็กาย พิจารณากายๆๆ นี่เจโตวิมุตติ เพราะเจโต จิตสงบแล้วมันพิจารณาเห็นกายต่อเนื่องกันไป ฉะนั้น มันชํานาญโดยกําลัง ชํานาญด้วยกําลัง ด้วยสัมมาสมาธิ

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านพูดบ่อย ท่านพูดกับเรานะ “เฮ้ย! ทําไมเราเทศน์มันไม่เหมือนกับท่านอาจารย์เลย” ท่านอาจารย์คือหลวงตามหาบัวไง “ท่านอาจารย์เทศน์นํ้าไหลไฟดับเลยเนาะ ของเราเวลาเทศน์มันไม่ค่อยไปเลย” แต่ถ้าใครถามปัญหาดีนะ ถ้าใครถามปัญหา เพราะท่านรู้จริงอยู่แล้ว เพียงแต่ว่ามันไม่มีประเด็นไง ถ้าใครถามปัญหามาท่านตอบชับๆๆ เลย แต่ถ้าไม่มีใครถามนะ ท่านต้องเทศน์เองนะ “เอ๊ะ! เฮ้ย! ทําไมเราเทศน์ไม่ได้เหมือนท่านอาจารย์วะ” นี่ท่านพูดกับเราเอง ท่านพูดกับเราเอง ครูบาอาจารย์ มันเป็นความถนัด นี่พันธุกรรมของจิตไง มันอยู่ที่วาสนานะ วาสนาใครสร้างมาอย่างไรมันก็เป็นแบบนั้น

ฉะนั้น สาวกองค์ใดเป็นปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติ

ไม่ต้องสาวกองค์ใดหรอก เรา ไอ้คนภาวนานี่ ไอ้คนภาวนา เอ็งจะเป็นเจโตวิมุตติหรือปัญญาวิมุตติล่ะ เอ็งจะเอาอะไรล่ะ ไอ้นั่นมันสมบัติของครูบาอาจารย์ท่าน องค์ใดก็แล้วแต่มันเรื่องของท่าน เพียงแต่เราฟังธรรมจากท่านนะ ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมท่านแสดงประสบการณ์ให้เราฟัง เหมือนใครทําวิทยานิพนธ์ ถ้าวิทยานิพนธ์ที่มีคุณภาพ เราก็อยากดูว่ามันจะมาปฏิบัติได้จริงหรือเปล่า มันจะเป็นความจริงหรือเปล่า

ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมาก็วิทยานิพนธ์ของท่าน ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงนะ แต่ละองค์ท่านจะมีวิทยานิพนธ์คือประสบการณ์ตามความเป็นจริงของท่าน แล้วถ้าเราศึกษาแล้วเราเอาอันนั้นเป็นแนวทาง เราปฏิบัติให้เป็นประโยชน์กับเรา ไอ้นี่จะไปตรวจสอบ มันไร้สาระมาก

“๓. เจโตวิมุตติเป็นคุณธรรมของพระอนาคามีหรือไม่ครับ”

เจโตวิมุตติมันเป็นการรู้เห็นโดยสมาธิเป็นตัวนํา ปัญญาวิมุตติมันจะเป็นความเห็นธรรมโดยปัญญาเป็นตัวนํา ปัญญาเหมือนพระสารีบุตร มีปัญญานํา พอปัญญาพิจารณาไปแล้วมันเป็นสมาธิ มันพร้อม เวลามันสมุจเฉทปหานมันต้องเป็นมรรค ๘ เหมือนกัน มรรค ๘ ไม่ใช่มรรค ๗ มรรค ๗ คือถ้าเป็นปัญญาก็ไม่ต้องมีสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิก็ไม่ต้องมีปัญญา ก็แค่มรรค ๗ ตัว หน่วยกิตไม่ครบเขาไม่ให้ผ่านหรอก การสอบมันต้องส่งหน่วยกิตครบ ทุกอย่างครบ มันถึงผ่าน

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันจะสรุปลงที่เป็นสมุจเฉทปหาน มรรคมันต้องรวมตัวลงเป็นมรรค ๘ มรรค ๘ คือมันมีสัมมาสมาธิ คือมีสัมมาปัญญา มันมีความเห็นชอบทุกๆ อย่าง ทุกอย่างมันก็คือมรรค ๘ แต่เวลาปฏิบัติไป ด้วยความถนัด พระสารีบุตรก็ปัญญานํา คือว่าเอาปัญญาถากถาง เอาปัญญาเป็นตัวนํา เอาปัญญาเป็นผู้แยกแยะไป แต่ถ้าเป็นเจโตวิมุตติมันมีสมาธินํา สมาธิคือมีกําลัง กําลังมันผ่องแผ้ว แล้วกําลังพิจารณาไปมันจะเห็นตามกําลังอันนั้น

ฉะนั้น มันเป็นที่ว่ามันมีสมาธินําหรือมีปัญญานํา ถ้ามีปัญญานําก็เป็นปัญญาวิมุตติ ถ้ามีสมาธินําก็เป็นเจโตวิมุตติ มันก็เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี มันไม่ใช่ว่าเจโตวิมุตติเป็นของอนาคามี พระอนาคามีก็เลยบอกว่าอย่างนี้ต้องเป็นอนาคามี อนาคามีมันก็แบบว่าโรงเชือดโคไง ไปดูโรงเชือดสิ เขาจับโคผูกกับต้นเสา แล้วเขาก็เอามีดเชือดไง อนาคามีมันก็คาอยู่อย่างนั้นน่ะสิ มันไม่มีหรอก มันไม่มีหรอกคุณธรรมของพระอนาคามี มันไม่มีหรอก มันเป็นไปได้โดยจริตโดยนิสัยของคน โดยความเป็นจริงอันนั้น

“เจโตวิมุตติเป็นคุณธรรมของพระอนาคามี”

เออ! แล้วคนอื่นไม่มีสิทธิ์เลยเนาะ เอ็งจะเหมาผูกขาดไว้คนเดียวเลย ผูกขาดเจโตวิมุตติไว้กับอนาคามี แล้วโสดาบันก็ทําไม่ได้ แล้วไม่มีใครทําอะไรได้เลย โอ๋ย! ผู้รับเหมาด้วย แล้วผูกขาดอีกต่างหาก

“๔. คุณธรรมขั้นอนาคามีมีความรู้มหาสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงหรือไม่ครับ”

มหาสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าจิตจริงเป็นสัมมาสมาธิ เพราะมันโสดาปัตติมรรคแล้ว นั่นล่ะสติปัฏฐาน ๔ จริง สติปัฏฐาน ๔ จริงต้องตามความเป็นจริง มันยกบุรุษ ๔ คู่ บุคคล ๘ บุรุษ ๔ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล ถ้ายกขึ้นสู่โสดาปัตติมรรค นั่นล่ะสติปัฏฐาน ๔ จริง ถ้ามันเป็นจริงมันถึงเป็นมรรคจริง ถ้ามรรคจริง ถ้ามันพิจารณาตามความเป็นจริงมันก็เป็นผลจริง ถ้ามันมรรคไม่จริง มรรคมันปลอมมาตั้งแต่ต้น แล้วมันจะเอาผลจริงมาจากไหน

ถ้ามรรคมันจะจริงได้ก็ต้องสมาธิจริงก่อน ต้องสัมมาสมาธิ มิจฉาสมาธิ สมาธิเหมือนกันแต่เป็นมิจฉาขึ้นมา มรรคมันก็ไม่จริง ถ้ามรรคไม่จริง มรรคไม่จริงมันจะเป็นผลได้อย่างไร

นี่ไง ฉะนั้นบอกว่า “ถ้าคุณธรรมของพระอนาคามีต้องรู้เห็นสติปัฏฐานตามความเป็นจริง”

มันจริงตั้งแต่เริ่มต้น มันจริงตั้งแต่ปุถุชน กัลยาณปุถุชน พอถ้ามันเห็นตามความเป็นจริงแล้วมันก็เป็นโสดาปัตติมรรคแล้ว นี่ไง เวลาปฏิบัติ ปฏิบัติไปมันจะเป็นอย่างนั้นไป แล้วนี่บอกว่า โอ๋ย! ไม่รู้ว่าไปศึกษามากับใครเนาะ แล้วมันก็บอกว่าถ้าอย่างนี้จะเป็นอนาคามีๆ เพราะมันอนาคามีหลายทีแล้ว

อนาคามีมันแบบว่าเอาวัวไปผูกไว้ที่เสาแล้วก็เชือดคาเสาเลย ถ้าคาอย่างนั้นน่ะใช่ แต่ถ้ามันเป็นความจริง ไม่หรอก ให้ปฏิบัติตามความเป็นจริงไปเถอะ แล้วมันจะรู้จริงตามความเป็นจริง

“๕. ปุถุชนถึงสกิทาคามีจะรู้เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงได้หรือไม่ครับ”

ปุถุชนเลย ปุถุชนถ้าจิตมันสงบแล้วเป็นกัลยาณปุถุชน นั่นล่ะถ้ามันเห็นก็ยกขึ้นสู่โสดาปัตติมรรค นั่นล่ะสติปัฏฐาน ๔ จริง ไม่ใช่ปุถุชน สกิทาคามีจะรู้เห็นจริงไม่ได้ งงไปหมดเลย จะรู้เห็นต้องเป็นอนาคามีอย่างเดียว

คําถามแปลกๆ มันเหมือนกับว่าใครไปผูกไว้ว่าถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ต้องเป็นอนาคามี ถ้าไม่เป็นอนาคามีเห็นสติปัฏฐาน ๔ ไม่ได้ มันคงไปฟังใครมาแล้วใครผูกไว้ไง เห็นไหม โคนําฝูง แล้วไอ้ฝูงโคมันก็เชื่ออย่างนี้ แล้วมันเชื่ออย่างนี้แล้วมันก็ถามมาอาจารย์เพี้ยน อาจารย์เพี้ยนก็ต้องตอบ แล้วมึงก็ไปเชื่อกันมา แล้วก็มาถามคนเพี้ยน ผู้รับเหมาเหมารวมมาหมดเลย

“อินทรีย์ภาวนาชั้นเลิศดับเร็ว” อันนี้ที่ว่า “พอจิตมันเห็นไฟแว็บๆๆ”

คนเขานั่งสมาธิเขาเห็นเป็นดวงไฟเข้ามาชนตัวเราเลย เพราะเขาเห็นไฟ อย่างนี้คนเราจะเป็นลมมันก็เห็นดาว เวลาคนจะเป็นลมมันเห็นดาววิบวับๆ สงสัยอินทรีย์เขาแก่กล้า ไอ้พวกอินทรีย์แก่กล้ามันกําลังจะเป็นลม กําลังจะเป็นลมแดดไง พอแดดมา มันเผามา โอ๋ย! ดาวพร่าเลย แล้วก็นอนหลับเลย นี่อินทรีย์ภาวนา

อินทรีย์แก่กล้ามันรู้ทัน มันรู้เท่ารู้ทันของมันไป มันไม่เป็นอย่างนี้หรอก ไอ้นี่พูดถึง มันต้องทําให้เป็นความจริงสิ มันเหมือนกับว่ามันจะเป็นจินตนาการเยอะ โอ๋ย! ผู้รับเหมาเนาะ มันจะเหมารวมเอาธรรมะเป็นความพอใจของตัวเลยล่ะ ถ้ามันไม่พอใจของตัวมันก็ไม่ใช่เป็นธรรม ถ้ามันพอใจมันถึงจะเป็นธรรมใช่ไหม ถ้ามันไม่เหมารวมมันก็ไม่เป็นธรรมของเราเลยหรือ มันไม่ใช่อย่างนี้นะ มันไม่ใช่อย่างนี้

อินทรีย์ อินทรีย์คือพละ คือกําลัง ถ้ากําลังของคนดี กําลังของผู้ที่ปฏิบัติดี กําลังมันเข้าใจ กําลังนี้ พละ อินทรีย์แก่กล้า อินทรีย์แก่กล้ามันแยกเลยนะ ถ้าอินทรีย์แก่กล้าแยกว่าถ้าอาจารย์สอนผิดมันปัดทิ้งเลย

อาจารย์สอนผิดเยอะมาก ถ้าอาจารย์สอนผิดสอนถูกมันอยู่ที่เราปฏิบัติ ถ้าจิตเราสงบ จิตเรามีหลักปั๊บ เราไปถามได้เลย แม้แต่ไม่ต้องถามหรอก นั่งฟังท่านพูด ถ้าสมาธิ ท่านยังพูดสมาธิผิด เอ๊! เอ๊! ถ้าเอ๊! นี่ไม่ใช่แล้ว

หลวงตาท่านพูดบ่อย เวลาท่านถ้าลองได้มีครูบาอาจารย์เทศนาว่าการ ตอนท่านปฏิบัติใหม่ๆ ไง ลองถ้าเอ๊ะ! เอ๊ะ! ท่านไม่เอาแล้ว แต่ถ้าเป็นหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่มั่นท่านเทศน์มาไม่มีอะไรกีดขวางได้เลย มันจะไหลไปเลย แล้วมันจะลงสู่สัจจะความจริงเลย เออ! ถ้าอย่างนี้ใช่ แต่ถ้ายังลูบๆ คลําๆ อยู่ ยังงูๆ ปลาๆ อยู่นี่ แล้วพอคนฟังก็เอ๊ะ! ถ้าเอ๊ะ! ไม่เอาแล้ว ถ้าเอ๊ะ! ประสาเราเขาเรียกลงใจ ถ้าใจมันไม่ลงนะ ถ้าใจไม่ลงมาฟังธรรมๆ มันไม่ยอมรับ ถ้าใจไม่ยอมรับ ฟังไปมันไม่ยอมรับ พอไม่ยอมรับแล้วมันรับไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพูดถึงถ้าอินทรีย์ไง พูดถึงคําว่า “อินทรีย์ภาวนาชั้นเลิศ” อินทรีย์ภาวนาชั้นเลิศ ดูพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ อุปติสสะ อุปติสสะมหามานพอยู่กับสัญชัย สัญชัยสอนจนหมดไส้หมดพุงนะ พอสอนขนาดไหน พอสอนไป นี่อินทรีย์แก่กล้า เอ๊ะ! ไปถามอาจารย์ว่ามีอะไรอีกไหม จะทําอย่างไรต่อไป

อาจารย์บอกว่าหมดแล้ว สอนหมดเลย มีความรู้เท่าเรา พอมีความรู้เท่าเรา พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ อู้ฮู! กิเลสมันยังเต็มตัวอยู่เลย สองคนมาคุยกันนะ “อาจารย์เราไม่ใช่ของจริงแล้วล่ะ ถ้าอาจารย์เป็นของจริง ท่านหมดความรู้แล้ว เราเรียนจนจบแล้ว แล้วทําไมกิเลสเรายังเต็มหัวใจอยู่เลย”

สัญญากันไว้ ๒ คน สัญญากับพระโมคคัลลานะ “ถ้าเราเจอครูบาอาจารย์ที่ท่านสอนถูกแล้วอย่าทิ้งกันนะ อย่าทิ้งนะ ต้องบอกนะ สัญญานะ ถ้าใครไปเจอก่อนอย่าทิ้งกันนะ”

ห่วงไงว่าใครไปเจอแล้วมันจะหนีไปเลย จะไปอยู่กับอาจารย์เลย ทิ้งไว้อยู่กับทางนี้ไง ๒ คนสัญญากันไว้ว่าเรา ๒ คนนะ ถ้าไปเจอครูบาอาจารย์ที่สอนถูกต้องนะ เราต้องมาบอกกันนะ เราอย่าทิ้งกัน

แล้วพระสารีบุตรก็ไปเจอพระอัสสชิที่กําลังบิณฑบาตอยู่ไง เอ๊! กิริยานี้มันนุ่มนวลมาก กิริยามันแสดงออกมีสติพร้อมขนาดนี้ เดินตามไปๆ บิณฑบาตจนจบนะ จนฉันเสร็จแล้วเข้าไปถาม ไปถามว่า “พระอัสสชิบวชมาจากใคร ใครเป็นอาจารย์ ใครเป็นอาจารย์พระอัสสชิ”

พระอัสสชิบอกว่า “อาจารย์ของเราคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

“แล้วบัดนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ที่ไหนล่ะ”

“องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ที่ราชคฤห์”

แล้วท่านก็ถาม “แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างไรล่ะ”

“อู๋ย! เราเป็นคนเพิ่งบวชมา เราเป็นผู้ปฏิบัติใหม่” พระอรหันต์นะ พระอรหันต์จริงๆ ท่านไม่เว่อร์ ท่านไม่เว่อร์หรอก ไอ้ที่เว่อร์ๆ นั่นล่ะมันไม่รู้ พระอะไรก็ไม่รู้

ไปถามพระอัสสชิ

“อู๋ย! เราเพิ่งบวช เราไม่รู้อะไรหรอก”

“เออ! เพิ่งบวชก็เอาสิ่งที่พอรู้ สิ่งที่จะแทงด้วยปัญญามันเป็นหน้าที่ของข้าพเจ้าเอง” คือถ้าจะแทงด้วยปัญญาคือหน้าที่ของพระสารีบุตรเอง ขอให้พระอัสสชิแสดงธรรมมาเถอะ ขอให้แสดงธรรมนะ

“องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เย ธมฺมาฯ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เข้าไประงับที่เหตุนั้น”

มันไม่เหมือนกับสัญชัยสอนไง สัญชัยสอนบอกว่าไม่ใช่ อันนี้ก็ไม่ใช่ แล้วในไม่ใช่ ไม่ใช่ก็คือไม่ใช่ ก็เหมือนประสาเรา ไม่มี ว่างหมด ว่างหมด ไม่มี นิพพานๆ สัญชัยดีๆ นี่แหละ ใครๆ ก็นิพพานแล้ว ว่างหมดเลย แล้วว่างอย่างไรล่ะ ก็มันว่าง แล้วมันว่างอย่างไรล่ะ ก็มันว่าง แล้วทําไมมันถึงว่างล่ะ ก็มันว่าง นี่สัญชัย ถ้าใครเชื่ออย่างนี้อินทรีย์อ่อน

ถ้าอินทรีย์แก่กล้าเขาไม่เชื่อ เฮ้ย! มันว่าง มันว่างอย่างไร เอ็งทําอย่างไรมันถึงว่างล่ะ ก็บอกมาสิทําอย่างไร ก็มันว่าง แล้วทําอย่างไร ก็มันว่าง...นี่พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะปฏิเสธ แล้วสัญญากัน

พอพระอัสสชิแสดงธรรม พอแสดงธรรม พระสารีบุตรแทงตลอดเป็นพระโสดาบันเลย เพราะอะไร เพราะมันรอมานาน ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันมีเหตุมีผล ไอ้ที่เราทุกข์ๆ อยู่นี่มันต้องมีที่มา แล้วไอ้ที่เราสงสัยอยู่นี่มันมาจากไหนล่ะ อ้าว! มันก็ทวนกระแสกลับไง ไอ้ที่มามันมาจากภวาสวะ มันมาจากจิต แล้วมันย้อนกลับเข้าไป มันสงสัย สงสัยที่ไหนล่ะ มันแทงกลับเข้าไปเลย พอแทงกลับเข้าไป สักกายทิฏฐิมันขาด พอขาด ไปบอกพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะก็ขาด อย่างนี้เขาถึงเรียกว่าอินทรีย์แก่กล้า อินทรีย์ภาวนา

ไอ้ที่ว่าเห็นกระพริบตา เห็นแว็บๆ แว็บๆ ไอ้นี่มันแบบว่ากําลังจะเป็นลม กําลังจะเป็นลม เวลาเห็นดาว ลมมา ดาวพร่าเลย แล้วก็ฟุบไปเลย ตื่นมาอีกทีหนึ่ง แอมโมเนีย อินทรีย์แก่กล้ากลิ่นแอมโมเนียหอมฉุยเลย อินทรีย์แก่กล้า

ฉะนั้น สิ่งที่มันเป็น มันเป็นมาแล้ว เขาถามมาไง เขาถามว่ามันเป็นอย่างนี้ มันกระพริบขึ้นมาแล้วจะทําอย่างไรต่อไป มันจ้า มันอะไร

จิตนี้มหัศจรรย์นัก หลวงตาท่านพูดบ่อยว่าหลวงปู่มั่นท่านบอกว่าจิตนี้มหัศจรรย์นัก เที่ยวเกิด เที่ยวตาย เที่ยวจับ เที่ยวจอง เที่ยวยึด เที่ยวมั่น เที่ยวยึดอารมณ์ เที่ยวยึดความทุกข์ จิตนี้ไปยึดมาหมด ยึดทุกข์ก็ทุกข์หนักหนา เวลามันปล่อย เวลาเห็นแสง เห็นความสว่างก็ไปยึดเขาอีก มันยึดทั้งดี ยึดทั้งชั่ว ยึดไปหมด จิตนี้มันมหัศจรรย์นัก

แล้วพอเราไปเห็น มันปล่อยจากโลกๆ มา พอมันไปเห็นแสง เห็นต่างๆ เราก็ไปตื่นเต้นกับมัน จิตเห็นอาการของจิต จิตสงบมันถึงเห็น ถ้าจิตไม่สงบมันเห็นอย่างนั้นไม่ได้ แต่เวลาคนที่จิตเขาคึกคะนองนะ ถ้าเห็นสิ่งนั้นไม่มีครูบาอาจารย์นะ ให้กําหนดลงที่จิตแล้วถามว่าอันนั้นคืออะไร จิตจะตอบได้เลย แต่นี่เราไม่ถาม เราไปเก็บเอาสิ่งที่จิตมันไปเห็น ผู้รู้ สิ่งที่ถูกรู้ แสงนั้นคือจิตออกไปรู้ ถ้าแสงนั้นจิตออกไปรู้ แล้วเราไปบอกว่าแสงนั้นคืออะไร แต่เราไม่ถามว่าจิตคืออะไร

เราไปถามว่าแสงนั้นคืออะไร แต่เราไม่ถามว่าคนเห็นแสงมันคือใคร ใครเห็นแสงนั้น แต่เราไปถามว่าแสงนั้นคืออะไร พอมันสว่างมา มันกระพริบมา โอ้โฮ! มหัศจรรย์ไปหมดเลย แล้วใครไปเห็นล่ะ

ไปดูงานแฟร์สิ อู้ฮู! ไฟเขาติดกันพะเนินเทินทึก มันไม่เห็นมีอะไรมหัศจรรย์เลย ไอ้นี่พอเราไปรู้ไปเห็นเข้ามันมหัศจรรย์มาก เห็นไหม อินทรีย์ไม่แก่กล้าหรอก เพราะแสงสว่างแค่นี้มันก็หลอกแล้ว ไอ้แสงกระพริบมันก็หลอกแล้ว อินทรีย์อ่อนตามมันไปแล้ว

ถ้าอินทรีย์แก่มันจะรู้เลยว่า อืม! ไม่ใช่ ส่งออก ถ้าส่งออก ถ้าเป็นกําหนดลมก็กําหนดลม ถ้ากําหนดพุทโธก็พุทโธ ถ้าใช้ปัญญาเข้ามาให้มันสงบเข้ามา ถ้าสงบเข้ามาถึงตัวมัน แล้วถ้าจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นเดี๋ยวจะรู้ เพราะอะไร ถ้าพูดอย่างนี้แสดงว่ายังไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น เพราะไม่เคยรู้ไม่เคยเห็นมันถึงตื่นเต้นไปกับแสงนั้น แต่คนรู้คนเห็นเขาเห็นแสงนั้นเป็นของไม่มีค่าเลย

ถ้าคนรู้คนเห็นนะ เสื้อผ้าของเรากับตัวเราแตกต่างกัน ถ้าเรามีคุณค่านะ เสื้อผ้าเราแขวนไว้เต็มตู้เลย หยิบตัวไหนมาใส่ก็ได้ เห็นแสงมันออกไปเสวยอารมณ์ อาภรณ์ของใจ ศีลคืออาภรณ์ของใจ ใจออกไปรับที่อาภรณ์ อาภรณ์ก็คือเครื่องประดับตัวมัน ไม่ใช่ตัวมัน ถ้าเข้าไปถึงตัวมัน ตัวจิต เรื่องแสง เรื่องอะไร มันไม่ใช่มหัศจรรย์เลย

ไอ้นี่ไปเจอแบรนด์เนมเข้าตัวหนึ่งตื่นเต้น ตัวนี้ราคาแพง โอ้โฮ! แสงจ้าเชียว นี่มันส่งออก ถ้ามันย้อนกลับเข้ามาถึงตัวมันนะ สิ่งที่เกิดขึ้นนะ ก็เสื้อผ้า ก็เอาไว้ใส่กันความอบอุ่น เขาเอาไว้ใส่ไว้กันความละอาย ก็แค่เสื้อผ้า จะไปตื่นเต้นอะไรกับมัน ไอ้นี่ไปตื่นเต้นหมดเลย ทิ้งตัวเอง ทิ้งจิต ทิ้งผู้รับรู้เลย ไปอยู่กับสิ่งข้างนอกหมดเลย แล้วก็บอกว่าอินทรีย์แก่กล้า มันไม่แก่หรอก ถ้ามันแก่มันต้องรู้ทันตรงนี้

ข้อ ๗. เขาบอกว่าเขาเห็นแสงแล้วมันเป็นของมัน แล้วข้อ ๗. ถามว่า “จะหามันเจอได้แบบไหน”

นี่ยังติดใจ ยังติดใจไอ้แสงนี้อยู่ แสงนะ ถ้าเห็นจิต จิตผ่องใส จิตแวววาว ถ้าเห็นจิต จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม ถ้าเห็นจิตไง จิตผ่องใส จิตเศร้าหมอง ถ้าเห็นจิตนะ ถ้าเห็นจิตมันจะรู้ แต่นี้เห็นแสง แสงเป็นจิตหรือ ถ้าเห็นจิตไง ถ้าเห็นจิต จิตสงบแล้วมันจะกลับมาเห็นตัวมัน สติปัฏฐาน ๔ ไง ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นั่นล่ะถ้าเราจับต้องได้ แล้วจะเจอมันได้อย่างไร

จิตสงบแล้วเห็นแสงนี้มันของธรรมดา ของธรรมดามากเลย จิตเห็นแสง จิตเห็นความกระพริบต่างๆ มันเป็นเรื่องปกติ ถ้าเรื่องปกติเรื่องธรรมดาของมันแล้ว จบแล้ว ปล่อยวาง กลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น แล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ถ้ามันเห็น ถ้ามันเห็น รําพึงไป

ไอ้นี่มันถามมาโดยคําบอกเล่า นั่งคุยกับน้อง แล้วเถียงกับน้อง แล้วก็เอาของน้องด้วย ของตัวเองด้วย ถามหลวงพ่อมาเนาะ กลัวน้องมันจะเพี้ยน ไปเถียงกันเรื่องอนาคามี ไปเถียงกันเรื่องเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ เสร็จแล้วก็มาลําบากคนตอบ ๒ คนไปเถียงกัน แล้วก็เอามาตอบนะ

“การปฏิบัติก่อนหน้านั้นภาวนาโดยวิธีสมถะ (ทําความสงบ) สลับกับวิปัสสนาคือคิดพิจารณาตัดกระแสปฏิจจสมุปบาทอยู่เท่าที่ทํางานได้ ถ้าจิตไหลมากๆ เชิงปรุงสัญญาตามคิริมานนทสูตรเข้าไป”

คือก่อนนั้นมาก็ทําความสงบของใจเข้ามา วิปัสสนาเข้ามาเพื่อตัดกระแสปฏิจจสมุปบาท ตัดกระแสปฏิจจสมุปบาท อิทปฺปจฺจยตา อวิชชา ปฏิจจสมุปบาท เวลาไปถึงตรงนั้นน่ะ ถ้าคนภาวนาเป็นนะ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านพูด กว่าจะเป็นปัจจยาการไม่ใช่ขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เป็นกองๆ ถ้าเป็นกองๆ ถ้าตัดมา ตัดมาจากถ้าขันธ์อย่างหยาบเป็นโสดาบัน ขันธ์อย่างกลางเป็นสกิทาคามี ขันธ์อย่างละเอียด เพราะพระอนาคามี คําว่า “พระอนาคามี” ยังมีกามราคะ กามราคะก็คือสัญญานั้น ถ้ามันตัดตรงนั้น เป็นกองๆ กองรูป กองเวทนา กองสัญญา กองสังขาร กองวิญญาณ อย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด ถ้าตัดหมดนะ มันจะเข้าไปสู่ตัวจิต ตัวจิตเป็น อิทปฺปจฺจยตา มันจะเป็นปฏิจจสมุปบาท มันจะเป็นปัจจยาการ

คําว่า “เป็นปัจจยาการ” ละเอียดกว่าความเป็นรูปเป็นกองที่จะจับได้ นี่พูดถึงว่าเวลาเราพูดถึงทางธรรมนะ ทางธรรมมันจะเห็นความหยาบความละเอียดแตกต่างกันเยอะแยะไปหมดเลย แต่เวลามันมาทางวิชาการ เราไปอ่านตํารับตํารามาแล้วเราก็ไปเทียบเคียงให้เหมือนกันๆ หมดเลย ถึงบอกว่า พอทําสมถะหรือทําวิปัสสนาแล้วจะไปตัดกระแสปฏิจจสมุปบาท ถ้าคิดเป็นทางวิชาการ คิดมาเป็นปัญญาก็ใช้ได้ แต่ถ้าไปเห็นตัวจริงนะ เป็นไปไม่ได้ ถ้าเห็นตัวจริงนะ ยังอีกนานแสนนาน ยังอีกนานเนกาเลนัก นี่พูดถึงปฏิบัตินะ

ฉะนั้น ถ้าเป็นความเข้าใจอย่างนี้ก็ให้กลับไปเถียงกับน้องก่อนเนาะ กลับไปเถียงกันให้จบก่อนแล้วค่อยมาถามกันใหม่ดีกว่า เพราะมันเป็นเรื่องการถกเถียงกัน ๒ คน เพราะเราดูแล้วมันเป็นเรื่องปริยัติ เรื่องโลกๆ กลับไปเถียงกัน ๒ คน เถียงให้จบแล้วเราค่อยกลับมาคุยกันใหม่ เอวัง

๒

ปลาเป็น

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๔ กันยายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สงสัยในขั้นตอนภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมมีความสงสัยอีกครับ รบกวนหลวงพ่อเมตตาตอบด้วยครับ เพราะความสงสัยมีมาเรื่อยๆ ครับ ผมมีคําถามดังนี้ คือว่าเมื่อผมทําความสงบเข้าไปแล้วเราจะพิจารณาในขั้นตอนดังต่อไปนี้คือ

๑. จิตสงบแล้วปรากฏภาพกายก็ให้พิจารณากายใช่ไหมครับ

๒. สุขที่เกิดหลังปีติกับสุขที่เกิดจากการจิตสงบแล้วนิ่ง เราควรพิจารณาตัวไหนครับ

๓. ผมมีความเห็นว่า ความคิดที่ผุดขึ้นมาจากจิตน่าจะมีตัวเชื่อมระหว่างจิตกับความคิด ซึ่งเป็นท่อเลี้ยงจากจิตสู่ความคิดให้ความคิดพัฒนาขึ้นจนจบกระบวนการความคิด ดังนั้นสิ่งที่เราต้องทําก็คือต้องเข้าไปดูกระบวนการทํางาน หรือลักษณะการทํางานในขั้นตอนต่างๆ ทั้งหมด ทั้งของกาย เวทนา และจิต ใช่ไหมครับ

๔. ในการพิจารณาถ้าจับตัวไหนได้ก่อนให้พิจารณาตัวนั้นก่อนใช่ไหมครับ

ขอบพระคุณ

ตอบ : ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “๑. จิตสงบแล้วปรากฏภาพกายก็ให้พิจารณากายใช่หรือไม่ครับ”

สิ่งถ้ามันจิตสงบแล้วพิจารณาเห็นกายก็ต้องพิจารณากายเป็นธรรมดา แต่จิตถ้ามันไม่สงบมันเห็นกาย เรานึกภาพกายขึ้นมา มันก็ใช้ภาพกายเพื่อพิจารณาเพื่อความสงบระงับเข้ามา แต่โดยสรุป “ข้อ ๑. จิตสงบแล้วพิจารณากายใช่ไหมครับ”

ใช่ จิตสงบแล้วให้พิจารณากาย ฉะนั้น พอจิตสงบแล้วพิจารณากาย เวลาคําว่า “ใช่” มีการยอมรับกันว่าใช่ ถ้ายอมรับกันว่าใช่ แล้วถ้าพิจารณากายไปแล้ว เวลามันเข้าใจแล้วทําไมมันไม่ได้มรรคได้ผล

การพิจารณากาย พิจารณากายโดยการทําความสงบของใจก็มี พิจารณากายโดยเป็นวิปัสสนาก็มี จะบอกว่าการพิจารณากายเป็นสมถะ การพิจารณากายเป็นสมถะคือว่า ในเมื่อเรากําหนดพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราอานาปานสติ มันก็เป็นคําบริกรรม เป็นการส่งจิตไปเกาะที่ลมหายใจเพื่อความสงบระงับเข้ามา

การใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็พิจารณากายๆ มันก็พิจารณากายเหมือนกัน แต่พิจารณากายในสมถะ พิจารณากายโดยความสงบระงับ พิจารณากายเห็นตามความเป็นจริงแล้วสงบเข้ามา

แล้วถ้าจิตสงบแล้ว จิตสงบแล้วปรากฏภาพกาย ถ้าจิตสงบแล้วมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง อันนั้นจะเป็นวิปัสสนา ฉะนั้น การพิจารณากาย พิจารณากายโดยเป็นสมถะก็มี พิจารณากายโดยเป็นวิปัสสนาก็มี

ฉะนั้นที่ว่า จิตสงบแล้วพิจารณากายใช่ไหม

ใช่ ถ้าใช่แล้วทําไมเวลาพิจารณาไปแล้วผลที่ได้รับทําไมมันไม่เหมือนกัน ผลที่ได้รับทําไมมันแตกต่างกัน อันนั้นมันเป็นอํานาจวาสนาของคน หนึ่ง แล้วการพิจารณากายโดยการทําความสงบระงับนี่ก็หนึ่ง แล้วพอพิจารณากายสงบระงับแล้ว ความอ่อนด้อยของจิต ถ้าจิตวุฒิภาวะมันอ่อนด้อยมันก็บอกพิจารณากายแล้ว เข้าใจกายตามความเป็นจริงแล้ว กายไม่ใช่เรา เราไม่ใช่กายแล้ว...อย่างนี้มันเป็นวิปัสสนึก มันนึกกันไป จินตนาการกันไป

แต่โดยพื้นฐานการปฏิบัติทําอย่างนี้ถูกต้องไหม ถูก คําว่า “ถูก” พอใครถามว่า “หลวงพ่อ ถูกไหม” ถูก “ถ้าถูกแล้วพอถามคําถามต่อเนื่องกันมาทําไมหลวงพ่อบอกว่าผิด”

เพราะคําว่า “ถูก” ถูกระดับไหนล่ะ ถูกในทางสมถะมันก็ถูก ถ้าทางสมถะมันถูกแล้ว จิตสงบแล้วจะยกขึ้นวิปัสสนา ตอนยกขึ้นนี่สําคัญมากเลย เราเคยใช้คําว่า “เข้าซอย” ถ้าบ้านใครอยู่ในซอยใดก็แล้วแต่ ถ้าเราเข้าซอยใดถูก เราก็จะเข้าถึงบ้านของเรา ถ้าบ้านเราอยู่ในซอยใช่ไหม เราเข้าซอยผิด เราไปหาถนนผิด เราไม่เจอซอยเข้าบ้านเรา หาบ้านไม่เจอหรอก คือถ้าจิตมันยกขึ้นวิปัสสนาไม่ได้ จิตเราสงบแล้วเราทําสมถะมาแล้ว แต่ถ้าเรายกขึ้นวิปัสสนาไม่ได้คือเราเข้าซอยผิด

ถ้าเราเข้าซอยผิด เราเข้าซอยผิด เราจะเข้าบ้านเราได้อย่างไรล่ะ เพราะซอยมันผิด พอซอยมันผิด เราจะหาบ้านเราไม่เจอหรอก เราก็จะวนเวียนอยู่อย่างนั้นน่ะ เราจะหาบ้านเรา เราจะเข้าบ้านเราไม่ได้ เพราะเราเข้าซอยมาผิด

ถ้าเราเข้าซอยมาถูกก็เหมือนกับวิปัสสนามันถูก ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้ามีเราก่อน ถ้ามีเรา เราจะหาบ้านเรา เรามีบ้านอยู่ แล้วเราออกจากบ้านเราไปธุระ เราจะกลับบ้านกลับไม่ถูก ถ้ากลับไม่ถูก ถ้าไม่มีเรา กลับไม่ถูก คนบอกไม่มีเรา ถ้าบ้านเราก็ไม่มี เราก็ไม่มี ก็ทําลายหมดเลย สมถะก็ไม่มี วิปัสสนาก็ไม่มี การภาวนาก็เป็นจินตนาการกันไป ไอ้นั่นยิ่งเร่ร่อนไปใหญ่

แต่เราทําสมถะก่อน ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน พอใจสงบแล้วมีตัวตนของเรา มีสัมมาสมาธิของเรา มีเรา เห็นไหม มีเรา เราจะหาบ้านของเรา ถ้าหาบ้านของเรา บ้านเราอยู่ที่ไหน ปากซอย ถนนเส้นหนึ่งซอกซอยมหาศาลเลย เราจะเข้าซอยอย่างไร ถ้าเข้าซอยอย่างไรมันจะเข้าถูก

นี่พูดถึงว่า “จิตสงบแล้วปรากฏภาพกายให้พิจารณาใช่หรือไม่”

ใช่ ทีนี้พอใช่ไปแล้วมันพิจารณากายโดยเป็นสมถะหรือพิจารณากายโดยเป็นวิปัสสนาล่ะ ถ้ามันพิจารณากายโดยสมถะ มันพิจารณากายไปแล้วก็ปล่อยวางเข้ามา ก็มีเรากับความรู้สึกอยู่ ถ้าความรู้สึกมันสงบแล้วมันเห็นกายต่อเนื่องกันไป เห็นกายต่อเนื่องกันไป ถ้ามันเห็นกายต่อเนื่องกันไป ถ้าจิตมันมีเรา เราเข้าปากซอยของเรา พิจารณากายของเรา พิจารณากายแล้วมันเห็นตามความเป็นจริง มันสํารอกมันคายออก สังโยชน์มันขาด มันมีขั้นมีตอนของมัน

จะบอกว่า “หลวงพ่อ ถูกไหม” ถูก ถูกในขั้นของสมถะ แต่ถ้าวิปัสสนา ถ้าวิปัสสนาเข้าซอยผิด เราก็บอกว่าผิด ฉะนั้น คนที่ฟังแล้วบางทีไม่เข้าใจ “เอ๊ะ! เดี๋ยวก็ว่าถูก เดี๋ยวก็ว่าผิด อะไรมันถูก อะไรมันผิด”

ถูกก็หมายความว่ามันทําแล้วมันถูกต้อง ถูก แต่ความถูก ความดีที่ยิ่งขึ้นไปกว่านี้มันยังมีอยู่ ความดีที่ยิ่งขึ้นไปกว่านี้ เราก็พยายามทําของเรา ถ้ามันดีขึ้นไป ความถูกต้องมันก็เป็นสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐานเกี่ยวเนื่องกันไป

นี่พูดถึงว่า “ถ้าจิตสงบแล้วปรากฏกายแล้วให้พิจารณากายใช่หรือไม่”

ใช่ ใช่แล้วพิจารณาแล้วเราจะได้มากได้น้อยแค่ไหนก็อยู่ที่วุฒิภาวะของเรา

“๒. สุขที่เกิดหลังปีติกับสุขที่เกิดจากการจิตสงบแล้วนิ่ง เราควรพิจารณาอย่างใด”

ไม่ต้องพิจารณา ถ้าสุขเกิดขึ้น เราพุทโธๆ จนจิตสงบแล้วอยู่กับความสงบนั้น มีสติอยู่กับความสงบนั้นคือความสุข มันคลายตัวออกมา มันคลายตัวออกมาเราก็กําหนดพุทโธต่อเนื่อง ถ้าจิตมันสงบแล้ว สงบแล้วพิจารณาอย่างไรต่อ

สงบก็อยู่ในความสงบไง เวลาคนทํางานมาเหนื่อยล้ามากเลย บอกจะพักผ่อน จะนอน เวลาจะนอนก็ห่วงงาน เวลานอนหลับแล้วก็อยากจะทํางาน มันเป็นไปไม่ได้หรอก เวลาทํางานเราก็ทํางานของเราเต็มที่เลย เวลาเราจะพักผ่อนเราก็พักผ่อนของเราเต็มที่เลย เวลาคนเขาจะพักผ่อน เขาจะนอนหลับ เขาจะหลับให้ลึกๆ หลับให้มันสดชื่น ตื่นมาแล้วจะได้สดชื่นไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าสุขที่เกิดจากปีติมันก็อยู่กับปีติ สุขที่เกิดจากจิตสงบมันก็นิ่งอยู่ ถ้านิ่งอยู่ แต่นี้มันขณิกสมาธิ หมายถึงนิ่งก็นิ่งเล็กน้อย ถ้ามันยังพุทโธได้ เราก็พุทโธต่อเนื่องของเราไป

“เราควรพิจารณาตัวไหน”

ถ้ามันสงบเข้ามา ถ้าเรากําหนดพุทโธ จิตสงบเข้ามา เรากําหนดอานาปานสติ จิตสงบเข้ามา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ จิตสงบเข้ามา แต่ความสงบนั้นมันยังเล็กน้อย ความสงบนั้นมันเป็นความสงบแบบขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ ถ้าเราอยากให้สงบมากขึ้นกว่านั้น เราก็ต้องอยู่กับตรงนั้นก่อน อยู่กับพุทโธชัดๆ ไปเรื่อยๆ อยู่กับอานาปานสติไปเรื่อยๆ อยู่กับปัญญาอบรมสมาธิไปเรื่อยๆ

คําว่า “ไปเรื่อยๆ” หมายถึงว่า มันสงบมาแล้วมันไม่ดิ้นรนแล้ว เหมือนกับสัตว์ร้ายที่มันดิ้นรนรุนแรง เราจับมันไม่ได้ พอเราจับมันได้ มันชักเชื่องลง มันชักอ่อนตัวลง เราก็ต้องเอาสัตว์ร้ายนั้นเข้าคอก เอาสัตว์ร้ายเข้าไปสู่ที่เก็บที่กรงขังของมัน นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบแล้วสงบมากน้อยแค่ไหน ถ้าสุขเกิดจากปีติ ปีติก็ปีติ ปีติพอมันคลายตัว มันก็พุทโธต่อ ถ้าจิตมันสงบนิ่ง นิ่งแล้วมันอยู่ไหม

ทีนี้คนว่านิ่ง พอจิตสงบแล้วทําอย่างไรต่อ ถ้าจิตสงบแล้วถ้ามันรําพึงไปเห็นกายมันก็เห็นกายได้ ถ้ามันรําพึงไม่เห็นกาย กําลังมันไม่พอ กําลังไม่พอก็ต้องกําหนดพุทโธต่อเนื่อง กําหนดอานาปานสติต่อเนื่อง ปัญญาอบรมสมาธิต่อเนื่องๆ จนกว่ามันจะสงบ จนกว่ามันมีกําลังพอ กําลังพอแล้วรําพึงไป รําพึงคือนึก นึกในสมาธิ เรานึกไปที่กาย นึกไปที่เวทนา นึกไปที่จิต นึกไปที่ธรรม มันก็รู้ก็เห็นของมัน ก็ดําเนินต่อขึ้นไป

เขาว่า “ควรพิจารณาอย่างใด”

ไม่ต้องพิจารณา ถ้าจิตสงบแล้ว ความสงบมันจะพิจารณาอะไร ความสงบแล้ว สงบแล้วมันคลายตัวออกมาไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงถึงพิจารณา เว้นไว้แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว ความสงบนี้เรารู้ว่าสงบเริ่มต้น เราต้องการให้มีความสงบแน่นขึ้นไปกว่านี้ ถ้าจะต้องการมีความสงบแน่นขึ้นไปกว่านี้จะต้องพุทโธต่อเนื่องกันไป ต้องกําหนดอานาปานสติ ต้องกําหนดสิ่งที่เราทําให้มันสงบ ทําไมมันถึงสงบนิ่งล่ะ

เราใช้วิธีการอย่างใดอยู่ วิธีการนั้นต้องทําตรงนั้นต่อเนื่องไป จิตมันจะทําต่อเนื่องไปมันก็จะสงบมากขึ้น เพราะธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเหตุมันมีมาก เหตุมันสมควรแก่ธรรม ความสงบมันก็อยู่ต่อเนื่องไป

เวลาจิตเสื่อมๆ จิตเสื่อมจากสมาธิ แล้วเราก็วิ่งหาสมาธิกัน แต่เป็นสมาธิเพราะมีคําบริกรรม เป็นสมาธิเพราะมีอานาปานสติ เป็นสมาธิเพราะมีปัญญาอบรมสมาธิ นี่เหตุให้เกิดธรรม เราต้องมาอยู่ที่เหตุนั้น ทําเหตุนั้นมันก็สงบมากขึ้น แนบแน่นมากขึ้น มันก็ถูกต้องมากขึ้น

ไม่ต้องพิจารณา ต้องทําความสงบให้มากขึ้น แล้วมากขึ้นไปมันจะเข้าไปสู่ความจริงของมัน

“๓. ผมมีความเห็นว่า ความคิดที่ผุดขึ้นมาเกิดจากจิตน่าจะมีตัวเชื่อมระหว่างจิตกับความคิด ซึ่งเป็นท่อนํ้าเลี้ยงไปสู่ความคิดให้ความคิดพัฒนาจนจบกระบวนการความคิด ดังนั้นสิ่งที่เราต้องทําก็คือต้องเข้าไปดูกระบวนการทํางานหรือลักษณะการทํางาน”

อันนี้มันเป็นจินตนาการมากเกินไป ถ้ามันเป็นจินตนาการ “ผมเห็นว่าความคิดที่ผุดขึ้นน่าจะ” เห็นไหม “น่าจะ”

ความคิดที่ผุดขึ้น เราไม่ทันหรอก ความคิดที่ผุดขึ้นมันเป็นรูปแล้ว รูปคืออารมณ์ความรู้สึก ถ้ารูปเป็นอารมณ์ความรู้สึก ถ้าสิ่งนั้นเกิดขึ้นมาเราก็มีสติปัญญาไล่ต้อนมันไป ถ้าจับได้จริงนะ ถ้าจับไม่จริงมันก็เป็นจินตนาการ ความเป็นจินตนาการ เราศึกษาธรรมมาเราก็ว่าเป็นอย่างนั้นไง มันเป็นจินตนาการของมันไปเรื่อย ถ้าเป็นจินตนาการ เป็นโลกไง

“๔. ในการพิจารณาจะจับตัวไหนได้ก่อน ให้พิจารณาตัวนั้นใช่ไหมครับ”

ในการพิจารณา ถ้าในการพิจารณา เราพิจารณาโดยสมถะ เราพิจารณาโดยปัญญาอบรมสมาธิ สิ่งที่ทํากันอยู่นี่เป็นปัญญาอบรมสมาธิ เราจะพิจารณาอะไรก็ได้ที่จิตเกี่ยวเนื่อง รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร คนเวลามันทุกข์มันยาก บ่วงของมารมันรัดคอเอา มีความไม่พอใจ ขัดข้องขัดเคืองใจไปหมดเลย บ่วงของมาร พวงดอกไม้แห่งมาร มันล่อไง นู่นก็ดี นี่ก็ดี คนนั้นก็ชมเชย คนนู้นก็สรรเสริญ นี่พวงดอกไม้ มันล่อให้เราหลงผิดไง

ถ้าบ่วงของมารขัดข้องหมองใจไปหมดล่ะ นู่นก็ไม่ถูกต้อง นี่ก็ไม่ดีงาม นั่นน่ะบ่วงมันรัดคอ แล้วมันจะดึงเราไป

ถ้าพวงดอกไม้แห่งมารมันล่อมันลวงไป พิจารณาตรงนั้น รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ถ้าเราพิจารณาปั๊บก็เป็นสมถะเข้ามา เพราะสิ่งนี้ทําให้จิตใจฟุ้งซ่าน ทําให้จิตใจนี้เกี่ยวข้อง จิตใจไปยึดมั่นถือมั่น ถ้าเราพิจารณาอย่างนั้นเป็นสมถะ ถ้าเป็นสมถะ จิตมันสงบเข้ามาแล้วไง ถ้าจิตสงบเข้ามาแล้วมันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม

ธรรมารมณ์กว้างขวางมากนะ ที่ว่า รูป รส กลิ่น เสียง เวลาสัจธรรม โอ๋ย! เขาว่าธรรมะเป็นธรรมชาติๆ ความเคลื่อนไหวทั้งหมดเลยล่ะ ในโลกนี้สิ่งที่มันแปรปรวนทั้งหมดเลยล่ะ ถ้าเป็นธรรมารมณ์ ถ้าจิตเราเป็นธรรมนะ มันจะเห็นแล้วมันจะสังเวชทั้งนั้นน่ะ มันจะหดเข้ามา นี่ความเปลี่ยนแปลงของโลกธาตุ ๓ โลกธาตุเลย ธรรมารมณ์ ธรรมารมณ์เพราะอะไร เพราะจิตมันสงบ จิตมีหลักมีเกณฑ์แล้วมันจะเป็นธรรม

ถ้าจิตไม่สงบนะ มันตีโพยตีพาย มันเดือดร้อนไปทุกเรื่อง ถ้ามันเดือดร้อนไปทุกเรื่อง มันไม่ใช่ธรรมแล้ว นั่นน่ะบ่วงของมารมันรัดคอเอา ถ้ารัดคอ

นี่พูดถึงว่า “ในการพิจารณาจะจับตัวไหนก่อนครับ”

อะไรที่เห็นก่อน อะไรที่จับต้องได้ก่อน อันนั้นจะเป็นการเป็นงานของเรา ถ้าเป็นการเป็นงาน อันนั้นจะเป็นประโยชน์กับเรา

อันนี้พูดถึงคําถามเรื่อง “ความสงสัยในขั้นตอนปฏิบัติ”

ถาม : เรื่อง “สงสัยในขั้นตอนภาวนา”

หลวงพ่อ : ไอ้นั่นสงสัยในขั้นตอนภาวนา นี่สงสัยในขั้นตอนภาวนาเหมือนกัน แล้วคนถามคนเดียวกันนะ อันนี้มันตอบมาเป็นคิว

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมมีความสงสัยขอกราบเรียนถามดังนี้ครับ

๑. จิตมีหนึ่งเดียว แล้วความคิดเกิดได้ทีละหนึ่งใช่ไหมครับ

๒. เมื่อสัญญาผุดขึ้นมาแล้ว และพัฒนาต่อจนจบกระบวนการเรียกว่าอารมณ์เกิด ดังนั้นเมื่อความคิดหยุด ผมคิดว่าในการหยุดนั้น กระบวนการความคิดน่าจะเป็นกระบวนการย้อนกลับหรือทวนกระแส แต่มีข้อมูลใหม่ติดมาด้วย จนหดลงมาถึงตัวแรกคือตัวสัญญา

และตัวสัญญาที่บรรจุไปด้วยอารมณ์นี่เองที่จะกระทบเข้ากับตัวจิตใช่ไหมครับ ดังนั้นยิ่งอารมณ์รุนแรงหรือมีขนาดใหญ่มากขึ้นเท่าใด ก็มีผลกระทบเข้ากับตัวจิตมากขึ้นเท่านั้นใช่ไหมครับ

๓. ถ้าหากข้อที่ ๒. ถูกต้อง หลวงพ่อเมตตาอธิบายขั้นตอนสุดท้ายที่อารมณ์ดับ และเริ่มทวนกระแสกลับได้ไหมครับ

๔. อุปาทานจะเกิดขึ้นในกระบวนการพัฒนาความคิด หรือตอนที่จิตรับรู้อารมณ์แล้วครับ

๕. เมื่อเรากําหนดพุทโธ สัญญาจะผุดขึ้น แล้ววิญญาณในตัวสัญญานั่นเองที่เข้าไปรับรู้ แล้วก็พัฒนาเป็นวิญญาณอย่างเต็มตัว และจบกระบวนการลงเพียงเท่านี้ ทําให้พุทโธมีลักษณะเป็นกลางๆ ใช่ไหมครับ

๖. ในขั้นตอนแรกของการพิจารณา เราจะพิจารณาตั้งแต่สัญญาเริ่มผุดขึ้นจนเกิดรูปเพียงเท่านี้ แล้วเราทําซํ้าไปเรื่อยๆ ใช่ไหมครับ

๗. สติคือตัวรู้ หรือว่าเป็นความคิดใหม่ที่ผุดขึ้นเพื่อดับความคิดเก่าครับ

๘. ผมมีความเห็นว่า กระบวนการของจิตกับกายจะมีลักษณะเหมือนกันอย่างหนึ่งคืออาศัยปัจจัยภายนอกแล้วพัฒนาและดํารงอยู่คืออาหารกับอารมณ์ ด้วยความเห็นเช่นนี้พอจะไปไหวไหมครับ ขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : “พอจะไปไหวไหมครับ” นี่แสดงว่าที่เขียนมานี่เป็นความรู้สึกหมดเลยเนาะ นี่เอ็งจะทําวิทยานิพนธ์หรือ เอ็งถามนี่เอ็งจะกลับไปทําวิทยานิพนธ์ใช่ไหม ถ้ากลับไปทําวิทยานิพนธ์ก็ไปมหามกุฏ มหาจุฬาก็จบ มันเป็นปริยัติไง มันเป็นตรรกะเท่านั้นน่ะ มันเป็นตรรกะ เป็นความคิด

ฉะนั้น สิ่งที่ถามมาๆ เพราะถามมา เราเห็นว่านักปฏิบัตินะ อย่างเช่นครูบาอาจารย์ หรือครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านไม่มีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ของเราเวลาปฏิบัตินะ หลวงตาท่านบอกว่า ถ้าเราไปหาครูบาอาจารย์องค์ใดก็แล้วแต่ เวลาท่านตอบเรามา ถ้ามันผิดไปจากความจริง “จิตอย่างนี้หรือจะมาสอนเรา จิตอย่างนี้หรือจะมาสอนเรา” คือคนที่ปฏิบัติจริงมันหายาก แล้วครูบาอาจารย์ที่จริงก็หายาก

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงนะ ท่านจะพยายามสั่งสอน ท่านพยายามจะคอยชี้แนะ ฉะนั้น คอยชี้แนะ ชี้แนะคนที่อยากประพฤติปฏิบัติ คนที่กลัวความผิดพลาด ไม่ใช่ว่าชี้แนะโดยพรํ่าเพรื่อ ชี้แนะโดยที่ไม่มีเหตุมีผล เป็นจินตนาการก็ว่ากันไป ฉะนั้น พอจินตนาการว่ากันไปก็จะหาความถูกต้องไง ถ้าหาความถูกต้อง ถ้าจะเอาเป็นตรรกะ เอาเป็นทางวิชาการก็ไปค้นตามตํารามันก็มีทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น สิ่งที่ถามมามันกึ่งๆ มันกึ่งๆ ไง จะบอกว่ามันไม่ใช่ภาวนาหรือก็สงสัย ไอ้ว่าจะเป็นภาวนาหรือ ความรู้สึกนี้มันจะพอไปไหวไหม ความเห็นที่เขียนมานี่พอไปไหวไหม

“พอไปไหว” แสดงว่าไม่แน่ใจเลย ถ้าเราทําแล้วเราไม่แน่ใจอะไรเลยหรือ เราไม่มั่นใจในการกระทําของเราเลยหรือ ถ้าเรามั่นใจ สันทิฏฐิโก ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกสําคัญมาก เรารู้จริงเห็นจริง ความจริงขึ้นมา เราจะรู้ของเรา

แต่นี่เราปฏิบัติไปแล้ว พอเรารู้อะไรขึ้นมางงๆ ไปหมด งงๆ ไปหมดเพราะอะไรล่ะ งงๆ ไปหมดเพราะเราไม่จริงจังไง เราไม่จริงจังของเรา

เราจริงจังของเรา ทําจริงๆ สิ ผิดให้มันผิดไปเลย ถ้ามันถูกเดี๋ยวมันก็เข้ามาเอง คนทําภาวนาแล้วไม่ผิด จะถูกต้องตลอด มันไม่มีผิดเลย ไม่มี ทีนี้มันผิดก็คือผิด ฉะนั้น ผิดไปแล้วเราปฏิบัติไป เพียงแต่นี่พอมีเว็บไซต์ให้ถาม โอ้โฮ! มันง่ายๆ ไง มันจะถามเรื่อยเฉื่อยไปเลย

ฉะนั้นที่ว่าถามมา “๑. จิตมีหนึ่งเดียว แล้วความคิดที่เกิดขึ้นทีละหนึ่งใช่ไหมครับ”

จิตนี้มีหนึ่งเดียว สันตติมันจะเร็วมาก ทีนี้คนภาวนาไปแล้วจะรู้จะเห็น ถ้าคนภาวนาไป ที่เขาถามมาครั้งที่แล้วว่าเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ ถ้าเป็นเจโตวิมุตติมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าปัญญาวิมุตติจะรู้เรื่องอย่างนี้มาก พระสารีบุตรจะมีปัญญามาก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการต้องไตร่ตรอง ต้องใคร่ครวญตลอด ต้องให้เห็นตามความเป็นจริง

“จิตมีหนึ่งเดียวใช่ไหม”

จิตมีหนึ่งเดียว

“แล้วความคิดที่เกิดขึ้นทีละหนึ่งใช่ไหม”

เพราะว่าเวลาพระสารีบุตรไปพูดกับนางภิกษุณีไง ที่ถามปัญหาธรรม ถามทุกอย่างแล้วตอบได้หมดเลย เวลาให้พระสารีบุตรถามบ้าง “หนึ่งคืออะไร” พระสารีบุตรถามว่า “หนึ่งคืออะไร” หนึ่ง โลกนี้เป็นของคู่หมด หนึ่งคืออะไร

ตอบไม่ได้

หนึ่ง หนึ่งคือตัวพลังงาน คือตัวจิต พลังงานนี้ ไออุ่นตั้งอยู่บนกาลเวลา ไออุ่นตั้งอยู่บนอายุกาล มันก็มีชีวิตขึ้นมา นี่ไง “หนึ่งมันคืออะไร” ในพระไตรปิฎกมันมีอยู่แล้ว ในพระไตรปิฎก ถ้าเราจะรู้หนึ่งได้อย่างไร แล้วเราจะพูดถึงความเป็นหนึ่งอย่างไร นี่พูดถึงความเป็นหนึ่งที่พระสารีบุตรถามนางภิกษุณี นางภิกษุณีตอบไม่ได้ ตอบไม่ได้หรอก “อยากรู้ไหม อยากรู้ให้บวชมา” พอบวชมาแล้วพระสารีบุตรสอนเป็นพระอรหันต์เลย

นี่ก็เหมือนกัน “จิตมีหนึ่งเดียว แล้วหนึ่งเดียวเป็นอย่างไร แล้วเกิดทีละหนึ่งใช่ไหม”

ใช่หรือไม่ใช่ อันนี้ให้พิสูจน์กัน ให้ปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา ถ้าผู้เขียน คนถามถ้ารู้เองนะ จบเลย ถ้ายังไม่รู้ ถามไปแล้วถามเอาง่ายๆ ไง ถามเอาง่ายๆ

“๒. เมื่อสัญญาผุดขึ้น แล้วพัฒนาต่อจนจบกระบวนการเรียกว่าอารมณ์เกิด ดังนั้นเมื่อความคิดหยุด ผมคิดว่าในการหยุดนั้นกระบวนการความคิดน่าจะเป็นกระบวนการย้อนกลับหรือทวนกระแส แต่มีข้อมูลติดมาใหม่จนหดลงมาเป็นตัวแรกคือตัวสัญญา”

เป็นความคิดของตัวเอง นี่คิดแบบวิทยาศาสตร์ คิดแบบโลก คิดแบบโลกว่าถ้ามันหดแล้ว ถ้ามันหยุดแล้วมันก็ต้องทวนกระแสกลับ

เหมือนไฟเลย ไฟฟ้าเวลาไฟดับแล้ว มันดับแล้วไฟมันไม่มา ไฟมันย้อนกลับ ไฟฟ้ามันไหลไปตามกระแสสายส่ง

นี่ก็เหมือนกัน คิดว่าตัวเองความคิดมันออกไปแล้ว ถ้ามันหยุดแล้วมันก็ต้องทวนกระแสกลับ ทวนกระแสกลับ เอาที่ไหนมากลับล่ะ ที่ว่าข้อที่ ๑. จิตเป็นหนึ่งใช่ไหม แล้วความรู้ที่เกิดขึ้นทีละหนึ่งใช่ไหม แล้วเกิดขึ้น แล้วดับไปแล้วเอาอะไรเกิดขึ้นต่อ แล้วถ้ามันเกิดขึ้น มันดับไปแล้วมันก็ต้องจบสิ เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป ดับไปแล้วก็เป็นพระอรหันต์ขึ้นมาเลยสิ แล้วมันเป็นไหมล่ะ มันก็ไม่เป็น

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าความคิดมันเป็นกระบวนการความคิด ถ้ามันหยุดแล้วมันต้องทวนกระแสกลับ ก็รอไปอีกร้อยชาติไง รอไปอีกร้อยชาติมันจะทวนกระแสกลับ มันเป็นความคิดของตัว มันไม่มีหรอก ถ้าไม่ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน

ไอ้นี่คิดแบบโลกๆ ไง คิดแบบโลกๆ คิดแบบวิทยาศาสตร์ แล้ววิทยาศาสตร์ก็เป็นแบบนี้ ในเมื่อสสารมันมีอยู่ สสาร ดูสิ สสารมันมีอยู่ มันแปรสภาพของมันไป ทางเคมีทุกอย่างมันเป็นไป แล้วทําอย่างไรต่อไป

นี่ก็เหมือนกัน จิตก็ต้องเป็นอย่างนั้น เพราะจิตมันไม่เคยสงบไง จิตไม่เคยสงบมันไม่รู้ว่าจิตสงบเป็นอย่างไร แล้วถ้าจิตสงบแล้วถ้าใช้ปัญญา ปัญญาอย่างไร ถ้าปัญญาอย่างไร อย่างนี้ถึงจะเป็นการปฏิบัติ อย่างนี้ถึงเป็นธรรมะ

ไอ้นี่มันเป็นโลก เป็นวิทยาศาสตร์ ตัวเองเป็นจินตนาการตรรกะของตัวเองขึ้นมา แล้วก็ถามขึ้นมา “แล้วถ้าตัวสัญญาที่มันบรรจุเป็นอารมณ์นี่เองที่จะกระทบกับตัวจิตใช่ไหมครับ ดังนั้นยิ่งอารมณ์รุนแรงที่มีขนาดใหญ่มากขึ้นเท่าไร ก็จะกระทบกับตัวจิตมากขึ้นเท่านั้น”

อันนี้พูดถึงว่า เวลาอารมณ์รุนแรง เวลาความโกรธมันก็โกรธขนาดไหน อารมณ์มันกระทบขนาดไหนมันก็กระทบขนาดนั้น แต่ถ้ามันมีสติมีปัญญามันหยุดได้ มันระงับได้ ถ้ามันระงับก็เข้าสู่สมาธิ ถ้าเข้าสู่สมาธิ แล้วถ้ามันจับได้มันถึงจะจับได้ ถ้าจับไม่ได้มันจับไม่ได้หรอก มันจับไม่ได้ ถ้าจับไม่ได้แล้วมันก็เหมือนกับเราเป็นตัวปัญหาไปด้วย แต่ถ้ามันจับได้นะ เราเป็นคนเห็นปัญหา ถ้าเราเป็นคนเห็นปัญหา จิตเห็นอาการของจิต

แต่ถ้าเราเป็นตัวปัญหาไปด้วย อารมณ์รุนแรง อารมณ์จะเบาบางขนาดไหนมันก็เป็นตัวเราไปด้วยทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าจิตสงบแล้วจิตมันไปเห็น จิตไปจับได้ เห็นไหม เราไม่ใช่ตัวปัญหา แต่เราเห็นปัญหา ปัญหาเกิดจากกิเลส ปัญหาเกิดจากอวิชชา เกิดจากความไม่รู้เท่า แล้วพิจารณาไป ถ้ามันรู้เท่ามันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง นี่เรื่องรูป

“๓. ถ้าหากข้อ ๒. ถูกต้อง หลวงพ่อเมตตาอธิบายถึงขั้นสุดท้าย อารมณ์ดับและทวนกระแสกลับอย่างไรครับ”

ไอ้นี่มันจะลักไก่ ถ้าข้อที่ ๒. มันถูก ถูกอย่างไร ถ้าข้อที่ ๒. มันถูก นี่ตัวเองคิดกันไปเอง เราจะบอกว่าสิ่งนี้มันไม่เห็นตามความเป็นจริง ถ้าเห็นตามความเป็นจริงนะ จิตของใครสงบแล้ว จิตคนนั้นก็จะเห็นตามความเป็นจริงของเขา ถ้าเห็นตามความเป็นจริงของเขาแล้วมันจะรู้จริงตามความเป็นจริงของเขา นี่จิตมันไม่รู้ตามความเป็นจริงของเขา นี่ข้อที่ ๒.

ข้อที่ ๓. ถ้ามันเป็นจริง เป็นจริง ข้อที่ ๓. เขียนว่า แล้วมันเกิดดับอย่างไร หลวงพ่ออธิบายความเกิดดับตามความเป็นจริงได้ไหม ที่มันทวนกระแสกลับ มันได้ไหม

ถ้าคนมันเห็นจริงมันก็รู้จริงแล้ว ทีนี้คนมันเห็นแล้วมันไม่รู้ไง มันถึงถามข้อที่ ๓. มาต่อเนื่องไง ข้อที่ ๒. อาการที่มันเป็น แล้วข้อที่ ๓. เขาถามว่าอาการที่เป็นถูกไหม ถ้าถูกแล้วอธิบายมาด้วย ก็เหมือนส่งข้อสอบกับครูแล้ว ถ้าถูกแล้วก็ให้คะแนนมาด้วย ถ้าผมส่งข้อสอบมาถูกนะ ก็ให้คะแนนผมมาด้วย มันเป็นปัจจัตตังไหม มันเป็นสันทิฏฐิโกหรือเปล่า นี่มันเป็นการศึกษาไง

เวลาเราทําข้อสอบส่งอาจารย์แล้ว จะให้เกรดเท่าไร เดี๋ยวอาจารย์มันจะทุจริตนะ เอ็งจะให้ข้าเท่าไรข้าถึงจะให้เกรดเอ็ง เอ็งจะให้ข้าเท่าไรล่ะ ถ้าเอ็งให้มา เกรดเอ็งก็ได้ ถ้าเอ็งไม่ให้ผลประโยชน์มาเลย เกรดเอ็งก็อด นี่เรื่องโลกๆ ไง

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ ความจริง ปัจจัตตัง ธรรมะจัดสรร มันเป็นไปตามธรรม อริยสัจสัจจะความจริง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาที่โคนต้นโพธิ์ ใครเป็นคนการันตี ใครเป็นคนยืนยันว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใครเป็นคนยืนยันว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ้นกิเลส ใครเป็นคนยืนยัน ก็ใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนยืนยันเอง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันเป็นจริงมันเป็นจริงไปแล้ว ไอ้นี่มันไม่เป็นความจริง ไม่เป็นความจริงแล้วก็บอกว่า ถ้าข้อที่ ๒. ถูกต้อง หลวงพ่อต้องอธิบายมาว่ามันถูกต้องอย่างไร มันทวนกระแสกลับอย่างไร หลวงพ่ออธิบายได้ไหม

เออ! เมื่อกี้กินข้าวแล้วอร่อย ใครกินคนนั้นก็รู้รสเอง ใครกินข้าวอิ่มแล้วก็จบ แล้วจะไปการันตีคนอื่นอร่อยไม่อร่อย เรื่องของเขา นี่ข้อที่ ๓.

“๔. อุปาทานที่เกิดขึ้นในกระบวนการของความคิด หรือตอนที่จิตรับรู้อารมณ์แล้วอุปาทานเกิดขึ้น”

อุปาทานมันเกิดขึ้นแล้วล่ะ

“อุปาทานมันเกิดขึ้นขั้นตอนของความคิดหรือที่รู้อารมณ์แล้ว”

มันเป็นโจทย์ แต่โจทย์นี้จะต้องให้ผู้ที่ปฏิบัติรู้เอง ถ้าผู้ที่ปฏิบัติรู้เอง ถ้าผู้ที่ปฏิบัติไม่รู้ ดูสิ พ่อแม่หาเงินมาเป็นเศรษฐีโลก พ่อแม่มีเงินเป็นแสนๆ ล้านเลย แต่ลูกไม่มีปัญญาเลย แสนๆ ล้านให้ลูกไปรักษานะ เดี๋ยวมันก็โดนเพื่อนหลอกหมด เดี๋ยวมันก็เล่นการพนันสูญหมด ไอ้เงินแสนๆ ล้านก็อยู่ไม่ได้

ถ้าลูกคนใดพ่อแม่เขามีเงินเป็นแสนๆ ล้าน เขาหาของเขามาได้ถูกต้องของเขา แล้วเขาทําประโยชน์ของเขา นี่มันเงินของพ่อแม่ของเขา ถ้าเขาเลี้ยงลูกของเขา ลูกของเขาฉลาดขึ้นมา ลูกของเขารู้จักหาเงินหาทอง ลูกรู้จักเก็บรักษา ไอ้เงินแสนล้านนั้นมันจะเพิ่มพูนมากขึ้น

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันตีมูลค่าไม่ได้เลย แล้วถ้าผู้ใดประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง เห็นตามความเป็นจริงนั้นมันจะกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยความเป็นจริงเลย มันจะไม่บอกว่า “อุปาทานที่เกิดขึ้น...”

มันเหมือนกับว่าธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตีมูลค่าไม่ได้เลย

ทีนี้อุปาทานมันเป็นอย่างไร อุปาทานมันเกิดก่อนหรือมันเกิดหลัง มันเกิดอะไร

นี่แสดงว่าเราไม่มีวุฒิภาวะอะไรเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้กับบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เราเป็นอุบาสก พระพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้กับเราไม่ได้เลย พ่อแม่ให้มรดกเราไม่ได้เลย เรารักษามรดกไม่ได้เลย รักษาไว้ไม่ได้แล้วก็ว่า อุปาทานมันเกิดก่อนหรือเกิดหลัง แล้วมันเกิดก่อนอารมณ์หรือหลังอารมณ์...เออ! งง

อันนี้อุปาทานมันก็คือุปาทาน มันตายตัวของมันอยู่แล้ว อุปาทานมันตายตัวของมันอยู่แล้ว จิตใต้สํานึกมันมีทั้งนั้นน่ะ มันมีการคาดการหมาย มีอุปาทานหมดล่ะ แล้วทําอย่างไรล่ะ แล้วมันเกิดก่อนเกิดหลังล่ะ แล้วมันเกิดเป็นอารมณ์ไปแล้วมันเป็นอะไรล่ะ เกิดเป็นอารมณ์แล้วมันก็ให้ผลกับจิตไง เกิดเป็นอารมณ์แล้วมันก็ทําให้เราทุกข์ไง ถ้าเราทุกข์แล้ว มันก็เป็นเรื่องสัจธรรมไง

พระกรรมฐานเขาตอบนะ หลวงปู่มั่นเวลาท่านตอบสิ่งใดท่านไม่ตอบให้เป็นโทษกับคนฟังหรอก ยิ่งหลวงตาถ้ามีปัญหานะ ท่านล้มโต๊ะเลย เอ็งไปหาเอง ถ้าเก่งมานะ เอ็งไปเปิดพระไตรปิฎกนู่น ถ้าเก่ง เอ็งไปหาของเอ็งเอง เอ็งไม่ต้องถามมา ถ้าถามมา เอ็งไม่ต้องว่าเกิดก่อนหรือเกิดหลัง แล้วมันเกิดอย่างไร มันเกิดกับใจดวงใด ใจดวงนั้นก็รู้เอง

“๕. เมื่อเรากําหนดพุทโธ สัญญาจะผุดขึ้น แล้ววิญญาณในตัวสัญญานั่นเองที่เข้าไปรับรู้แล้วก็พัฒนาเป็นวิญญาณอย่างเต็มตัว และจบกระบวนการลงเพียงเท่านั้น ทําให้พุทโธมีลักษณะเป็นกลางใช่ไหมครับ”

พุทโธก็พุทโธ พุทโธคือพุทธานุสติ พุทโธคือว่าจิตมันเกาะเต็มๆ แล้วมันไม่คิดแส่ส่าย ไม่คิดไปนอกเรื่อง ฉะนั้น ถึงให้กําหนดพุทโธ แต่พวกเราไปพุทโธๆ พุทโธสักแต่ว่า ใจมีความยึดมั่นถือมั่นในใจ ใจมีอุปาทานเต็มใจ แต่พุทโธเพียงผิวๆ พุทโธพอเป็นพิธี แล้วก็มาบ่นกัน มาโอดมาครวญกัน “พุทโธก็ลําบาก พุทโธก็เครียด พุทโธก็ไม่ได้อะไรเลย พุทโธแล้วไม่เห็นได้ผลเลย” ก็ไม่จริงกันเอง เพราะตัวเองไม่จริง คนไม่จริงมันก็ได้ผลไม่จริงไง ถ้าคนจริงนะ คนจริงทําจริงมันต้องได้ผลตามความเป็นจริง ถ้าไม่ได้ผลตามความเป็นจริงมันก็ไม่เป็นจริง

นี่พุทโธเป็นตัวกลางๆ พุทโธมันไม่เห็นผลใช่ไหม พุทโธมันเป็นวิญญาณในขันธ์ พุทโธก็พุทโธ พุทโธก็พุทธานุสติ อยู่กับพุทโธก็จบ ถ้าบอกว่าจะเป็นวิญญาณ ก็เป็นวิญญาณในขันธ์กับเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเราบอกว่าจิตมันคิดอย่างไร มันทําอย่างไร เราพิจารณาของเรา อันนั้นมันปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าพุทโธก็คือพุทโธ ก็จบ

พุทโธเป็นพุทธานุสติ เป็นอนุสติ ๑๐ อนุสติ ๑๐ คือวิธีการ เราจะมาเถียงกันด้วยวิธีการทําไม วิธีการเขาต้องปฏิบัติเพื่อไปสู่เป้าหมาย พุทโธ ปัญญาอบรมสมาธิ อนุสติ ๑๐ เพื่อความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบแล้ว วิธีการเขาทําเพื่อความสงบคือทําสมาธิ พอทําสมาธิแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา นั่นเป็นวิปัสสนา มันเป็นวิธีการ เราเอาวิธีการมาตอกยํ้า มาเถียงกันนั่นคือผล มันไม่ใช่

ถ้าวิธีการก็วิธีการ ก็การกระทํา แล้วผลล่ะ จิตสงบไหมล่ะ จิตเป็นความจริงไหม ถ้าจิตเป็นความจริงออกพิจารณาอย่างไร อันนี้ปฏิบัติ ปฏิบัติเขาทํากันแบบนี้ แล้วปฏิบัติเขาไม่เถียงอย่างนี้ เขาถึงว่าไม่เอามาเป็นประเด็นจะต้องให้มาต่อล้อต่อเถียงกัน เขาเอามาเป็นอุบายวิธีการทําให้จิตสงบ ถ้าจิตสงบแล้ว ความสงบนั้นออกฝึกหัดใช้ปัญญา เราจะได้ใช้ภาวนามยปัญญา

แล้วปัญญาก็เป็นวิธีการอีกแหละ เพราะเวลามันสัมปยุตเข้าไป วิปปยุตคลายออก โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มันยังมีขั้นตอนของมันไปอีกมหาศาลเลย

ไอ้นี่หญ้าปากคอกก็มาเถียงกันแล้ว หญ้าอ่อนหรือหญ้าแก่ หญ้านี้รสชาติเป็นอย่างไร ยังไม่ได้กินเลย หญ้าปากคอก นี่ไง ที่หลวงตาท่านบอก ยากขั้นต้นกับขั้นปลาย ขั้นหญ้าปากคอก

“นี่หญ้าอ่อนหรือหญ้าแก่ ทุ่งฝั่งนี้เราจะต้องข้ามแม่นํ้าไปกินหญ้าทุ่งฝั่งนู้นดีกว่า หญ้าทุ่งฝั่งนี้มันไม่อร่อยเหมือนหญ้าทุ่งฝั่งนู้น เราจะต้องลงแม่นํ้า ข้ามแม่นํ้าไปกินหญ้าทุ่งฝั่งนู้นดีกว่า” หญ้าปากคอกน่ะ

“๖. ในขั้นตอนแรกของการพิจารณา เราจะพิจารณาตั้งแต่สัญญาเริ่มผุดขึ้นจนเกิดรูปเพียงเท่านี้หรือควรทําซํ้าๆ ไป”

ถ้าปัญญามันเกิดขึ้น เราจะบอกว่าถ้าเป็นสมถะนะ ปัญญาอบรมสมาธิ อะไรก็ได้ จับของมันไป ถ้าจิตสงบแล้วถ้าเห็นมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง มันเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย ถ้าอีกเรื่องหนึ่งคือถ้ามันทําได้จริงมันก็จะเป็นความจริงของมัน ถ้ามันทําไม่ได้จริง สิ่งที่มันเกิดขึ้น

“ในขั้นตอนแรกของการพิจารณา เราจะพิจารณาตั้งแต่สัญญาที่ผุดขึ้นจนเกิดรูปเพียงเท่านี้”

จนเกิดรูปนะ เวลาพิจารณา ขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ พิจารณาซํ้าพิจารณาซากจนมันปล่อยหมดแล้ว ปล่อยแล้วก็ปล่อย พอมันปล่อยแล้ว มันปล่อยมันก็เป็นตทังคปหาน แต่มันไม่จบไง ถ้ามันไม่จบนะ ในรูปมันก็มีขันธ์ ๕ ในรูปก็มีเวทนา มีสัญญา มีสังขาร มีวิญญาณ ในเวทนาก็มีรูป มีเวทนา มีสัญญา มีสังขาร มีวิญญาณ เห็นไหม ขันธ์ในขันธ์ ถ้าขันธ์ในขันธ์ ในสัญญา ถ้าสัญญาตัวรับรู้นั่นน่ะ สัญญามันก็มีรูปเหมือนกัน สัญญามันรูปอันละเอียด ขันธ์ในขันธ์ นี่พิจารณา มันมีขันธ์นอกขันธ์ใน มีนอกมีใน มีหยาบมีละเอียด ปัญญาเวลามันพิจารณาไปนะ เพราะอะไร เพราะมันเป็นนามธรรม กิเลสมันจะหลบมันจะหลีกตลอดไป การพิจารณามันต้องพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันขั้นของปัญญา ปัญญาใครจะแยกแยะ ใครจะตีแผ่ได้มากน้อยขนาดไหน

ไอ้นี่บอกว่า “พิจารณาพอเป็นสัญญา แล้วมันผุดเป็นรูป”

เพราะสัญญา เพราะมีสัญญา มันมีเปรียบเทียบ มันถึงเป็นอารมณ์ มันถึงเป็นรูปขึ้นมา ในรูปมันมีอะไรล่ะ มันมีเวทนา มันมีทุกอย่างพร้อม

“แล้วพิจารณาซํ้าๆ ไปใช่ไหมครับ”

เวลาไม่ภาวนาเลยก็ไม่สนใจเนาะ เวลาจะภาวนาขึ้นมานี่งงไปหมด งงไปหมดเลย ทีนี้ไปซ้ายก็ไม่ได้ ไปขวาก็ไม่ได้ อะไรก็งงไปหมดเลย พิจารณาอย่างไรล่ะ

ถ้าพิจารณาขั้นของปัญญามันไม่มีขอบเขต ทําไปเลย ถ้าทําไปเลย พอมันจบกระบวนการ มันปล่อย มันปล่อยหรือไม่ปล่อย ถ้าไม่ปล่อย ไม่ปล่อยต้องกลับมาทําความสงบของใจ ถ้าปล่อย ปล่อยแล้วพอเดี๋ยวมันคลายตัวออกมามันก็จับอีก พิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไป

แล้วถ้ากิเลสคนหนา กิเลสเรา นี่เขาคิดแบบโลก คิดแบบโลกบอกว่า ถ้าเรียนจบแล้วได้ใบประกาศมาใบหนึ่งก็จบ การพิจารณาพอปล่อยวางแล้วจบหรือ ไม่จบหรอก กิเลสไม่ขาด ไม่จบหรอก

พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันซํ้ามากน้อยแค่ไหน ขิปปาภิญญาหนเดียวเขาไปแล้ว ไอ้เวไนยสัตว์ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ยังทุกข์ยากอยู่นี่ แล้วทุกข์ยาก ทุกข์ยากถ้ากรรมฐานม้วนเสื่อ คือทุกข์ยากแล้วเบื่อ เลิก เลิกก็จบ แต่ถ้าปริยัติ ถ้าเอ็งท่องได้ เอ็งตอบโจทย์ได้ เอ็งได้ใบประกาศ จบ นี่ไง การศึกษา ยกชั้นไง แต่การปฏิบัติไม่มี

การปฏิบัติ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้าสมควรแก่ธรรม ธรรมถึงจะเป็นประโยชน์ ถ้าไม่สมควรแก่ธรรม อด

“๗. สติคือตัวรู้หรือว่าเป็นความคิดที่ผุดขึ้นมาใหม่ในระดับความคิดเก่า”

อันนี้ต้องสร้างหนังแล้ว เราเขียนเรื่องส่งบริษัทสร้างหนังดีกว่าเนาะ ยังดีนะ สติกับตัวรู้ ไม่ใช่สติตัวแรก สติตัวสอง บอกสติตัวแรกเป็นเหมือนเสือ สติตัวที่สองเป็นเหมือนสิงโต สติตัวสามมันจะเป็นก็อดซิลล่า โอ๋ย! มันไปนู่นเลยนะ เพราะจินตนาการของคนมันเป็นไปหมด

สติคือความระลึกรู้ สติก็คือสติ ตัวรู้ก็คือตัวรู้ ถ้ามันทําไปชัดๆ มันจะรู้ของมันนะ ถ้ารู้มันจะเป็นความจริงของมัน

“สติคือตัวรู้ หรือว่าเป็นความคิดที่ผุดขึ้นมาใหม่”

เวลามันเร็วไง พอมีสติ พอความคิดเกิดขึ้นมาแล้ว พอมีสติตามรู้ทัน พอสติมันรู้ มันเหมือนกับความคิดตัวที่ผุดขึ้นมาใหม่

มันคงมีอาการกระทบ จิตมีอาการกระทบแล้วสงสัย สงสัย เราเอาประสบการณ์เรามาใคร่ครวญ เดี๋ยวมันจะรู้ของมันตามความเป็นจริง

“๘. ผมมีความเห็นว่ากระบวนการของจิตกับกายจะมีลักษณะเหมือนกันอย่างหนึ่งคืออาศัยปัจจัยภายนอกหรือพัฒนาและดํารงอยู่คืออาหารกับอารมณ์ ด้วยความเห็นเช่นนี้พอจะไปไหวไหมครับ”

กายกับจิตเกี่ยวเนื่องกัน คนตายมีแต่ร่างกาย ไม่มีจิตใจ มันไม่มีความรู้สึกนึกคิดแล้ว เวลาของเรา ถ้าเรายังมีชีวิตอยู่ เรามีจิตใจ จิตใจของเรา เราก็มีร่างกาย เพราะจิตใจเรามีร่างกาย เพราะเราเป็นมนุษย์ เรามีร่างกาย จิตนี้อาศัยปฏิสนธิในไข่ ในนํ้าครํา ในครรภ์ ในโอปปาติกะ กําเนิด ๔ พอเรากําเนิดเป็นมนุษย์มันก็มีกายกับใจ นี่มันเกี่ยวเนื่องกันไง

พอมันเกี่ยวเนื่องกัน บางคนที่ทุกข์ที่ยากเขาขาดปัจจัยเครื่องอาศัย เขาก็ทุกข์เพราะอาหาร เพราะปัจจัย ๔ แต่คนที่ปัจจัยเขาสมบูรณ์เขาก็ยังทุกข์อยู่ เขาทุกข์ใจของเขา นี่มันเกี่ยวเนื่องกัน มันอาศัยกัน กายกับจิตมันเกี่ยวเนื่องกัน มันถึงเป็นประโยชน์กับมนุษย์ไง เพราะมนุษย์มีกายบีบคั้นตลอดเวลา เทวดาเขามีกายทิพย์ เขาไม่มีกาย เขาถึงไม่มีความทุกข์อย่างนี้คอยบีบคั้นใจเขา สิ่งที่เกิดเป็นมนุษย์มันมีโชคลาภตรงนี้ไง โชคลาภที่ว่าความทุกข์ยากมันบีบคั้นให้จิตใจมันตื่นตัว ให้จิตใจมันพยายามหาทางออกอยู่

แต่พอเราคิดของเราอย่างนี้ใช่ไหม เราบอกว่า เวลาเป็นเทวดา อินทร์ พรหม เขาไม่มีกายของเขา ความบีบคั้นของทุกข์ของกายเขามีน้อย มีน้อยเขาก็เพลิดเพลินในชีวิตของเขา เขาเลยไม่ตื่นตัวไง

ที่ว่าเวลาคนตายไป ยมบาลถามว่า “เห็นธรรมไหม”

“ธรรมคืออะไร ไม่เคยเห็น”

ยมบาลถามกลับว่า “เคยเห็นคนเกิดไหม เห็นคนแก่ไหม เห็นคนเจ็บไหม เห็นคนตายไหม”

“เห็น”

“นั่นแหละธรรม”

เห็นเกิด แก่ เจ็บ ตายนี่เป็นธรรม เตือนเราๆ ไง แต่ของเรามันเพราะมีร่างกาย เวลาเกิด แก่ เจ็บ ตายมันเห็นไง แต่เทวดาเขาไม่เป็นอย่างนั้น แสงเขาผ่องแผ้วมาก เวลาเขาจะตาย แสงมันเฉามาๆ ปั๊บ ตายเลย เขาก็หมดอายุขัยของเขาอย่างนั้น

แต่ของเรา เรามีร่างกาย เสื่อมสภาพมาตลอด เตือนมาตลอด เรามีวาสนาตรงนี้ไง คําว่า “เกิดเป็นมนุษย์” ถ้าคนปฏิบัติธรรมแล้วนะ ถ้าเข้าใจ มันมีคุณประโยชน์มาก มันเป็นการกระตุ้นเตือนหัวใจเราให้หัวใจเราได้สนใจในธรรมะ แล้วพิจารณา นี้คือธรรมโอสถมาแก้ไขเรื่องเกิด แก่ เจ็บ ตาย

แต่ถ้าเป็นทางวิทยาศาสตร์ เป็นทางโลกนะ โอ๋ย! คนเกิดมาแล้วลําบากเนาะ ต้องหาอยู่หากิน มันเป็นเรื่องความทุกข์ไปหมดเลย เป็นความทุกข์ทางวิทยาศาสตร์ เป็นความทุกข์ทางโลกไง

แต่ถ้าเรื่องศาสนา ความทุกข์นี้ ทุกข์คืออริยสัจ ทุกข์คือความจริง ทุกข์คือมันเตือนเราไง ทุกข์คือมาเตือนหัวใจไง ทุกข์คือมาเตือนหัวใจให้หัวใจมันพองโต ให้หัวใจมันรู้สึกตัวมัน แล้วให้หัวใจหาทางออกไง นี่ถ้าธรรมะ ทุกข์อันนี้มันมาเตือนหัวใจให้หัวใจพยายามค้นคว้าหาทางออกให้ใจมันพ้นจากการครอบงําของกิเลสไป

แต่ถ้าเป็นวิทยาศาสตร์ ทุกข์อย่างนี้มันทุกข์เพื่อหาอยู่หากิน ทุกข์เพื่อมาปรนเปรอมันไง ทุกข์เพื่อจะให้ร่างกายนี้มันสุขให้จริงขึ้นมาได้ไง มันไม่มีไง นี่พูดถึงว่าการเกี่ยวเนื่องระหว่างกายกับใจ

เราจะบอกว่า ถ้าปลาเป็นนะ ปลาเป็นมันจะพยายามจะทวน ทวนกระแสนํ้าขึ้นไปวางไข่ นี่ก็เหมือนกัน เราชาวพุทธทวนกระแสเข้าไปสู่ใจนี่ปลาเป็น ไม่ใช่ปลาตาย ปลาตายมันจะปล่อยให้ตัวมันลอยไปตามนํ้า เพราะมันตายแล้ว มันไม่มีชีวิต มันไม่สามารถว่ายนํ้าได้ ไม่สามารถจะทวนกระแสได้

นี่ก็เหมือนกัน “ระหว่างลักษณะกายกับใจไง ถ้าจิตกระบวนการมันเป็นแบบนั้นระหว่างกายกับใจ ถ้ามีความคิดอย่างนี้จะไปไหวไหม”

น่าจะไปไหวอยู่ เขาบอกจะไปไหวไหม คือว่าจะภาวนาได้ไหม ถ้าภาวนาส่วนภาวนา แต่ทีนี้ว่าภาวนาจะให้มันเป็นชิ้นเป็นอัน แล้วถามมาเป็นชิ้นเป็นอัน ไอ้นี่เอาอารมณ์ความคิด ๑๐ ข้อ ๒๐ ข้อ เขียนหมดเลย ยังไม่บอกว่า “หลวงพ่อ ผมหายใจอย่างนี้จะถูกหรือผิดหรือเปล่าครับ” ถ้าถามมาอย่างนี้งงเลยนะ “หลวงพ่อ ผมหายใจเข้าแล้วหายใจออกผิดหรือเปล่าครับ”

ปลามันใกล้ตายแล้ว ถ้าปลาเป็นมันจะทวนกระแสนะ เอาเป็นกิจจะลักษณะสิ ทําให้มันทําจริงๆ แล้วมีอะไรที่สงสัยแล้วถามมาเป็นข้อเท็จจริงมา อย่ามักง่ายไง

ไอ้นี่เราไม่ใช้ปัญญาเราเลย เราไม่ได้ไตร่ตรองอะไรเลย อะไรก็จะถามเอาทั้งหมดเลย ถามเอาเป็นพระอรหันต์ไม่ได้นะ เดี๋ยวแย่งพระอรหันต์มาเป็นของเราคนเดียวนะ เพราะถามเอาไง ถามเอาเป็นพระอรหันต์ ถามเป็นพระอรหันต์ไม่มีนะ ต้องปฏิบัติให้เป็น ถ้าถามให้เป็นพระอรหันต์ เราไม่ตอบ เราจะเก็บไว้คนเดียว ไม่ให้ใครเลย

จะถามให้เป็นพระอรหันต์ไม่ได้ ปฏิบัติให้เป็นความจริงขึ้นมา ปฏิบัติของเราให้เป็นความจริงขึ้นมาแล้วมันจะเป็นไปได้ ปลาเป็นทวนกระแส ปลาเป็นมันจะว่ายขึ้นไปสู่ต้นนํ้า มันจะว่ายไปวางไข่มัน ปลาเป็นมันยังมีโอกาส ไม่ใช่ปลาตาย เอวัง

๓

เดาว่า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๕ กันยายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เริ่มต้นสมาธิแบบที่ถูกต้อง เริ่มต้นทําสมาธิแบบนี้ถูกหรือผิดครับ”

กราบเรียนพระอาจารย์ ผมเริ่มฝึกทําสมาธิตามที่พระอาจารย์สอน โดยบริกรรมพุทโธถี่ๆ ไวๆ แต่เวลาผมทํามันจะเพลินๆ แล้วก็หลับไป ผมเลยเปลี่ยนมาบริกรรม ๓ คําเป็นพุทโธ ธัมโม สังโฆ ถี่ๆ ไวๆ สติจะอยู่นานกว่าแบบเดิมครับ แต่ว่าก็หลับอีก แต่ว่าหลับช้ากว่าบริกรรมพุทโธคําเดียว

ผมรู้สึกตัวตื่นจากหลับก็มีคําบริกรรมมาตั้งแต่รู้สึกตัวเลยครับ แต่มันรู้สึกอึดอัดมาก ผมก็บริกรรมให้เร็วขึ้นอีก หัวใจมันจะเต้นเร็วตามไปด้วย มันจะหน่วงๆ ที่หัวด้วยนะครับ ผมทนไม่ไหวเลยออกจากทําสมาธิตลอดเลย ผมพยายามตั้งสติให้อยู่นานที่สุดเท่าที่จะทําได้ แบบนี้จะถูกต้องสําหรับการเริ่มปฏิบัติไหมครับ

แล้วมีอีกคําถามหนึ่งครับ เมื่อก่อนผมไม่เคยฟังเทศน์บ่อยแบบนี้ ฟังแล้วก็หลับตลอด แต่เมื่อครึ่งปีมานี้ผมฟังเทศน์อาจารย์เกือบทุกวันจากเทปเก่าๆ ที่ลงไว้ในเว็บไซต์ ผมฟังก่อนนอน ทําไมบางครั้งฟังแล้วมันไม่หลับ ทั้งๆ ที่ง่วงนะ ฟังเป็นชั่วโมงก็ไม่หลับ ขอความกรุณา

ตอบ : นี่คําว่าเริ่มต้นก่อน เริ่มต้นปฏิบัตินะ ถ้าเริ่มต้นเราปฏิบัติ เราก็เริ่มปฏิบัติ ทีนี้ถ้าเริ่มต้นปฏิบัติ คนปฏิบัติใหม่ก็เหมือนเด็กๆ ทําสิ่งใดไม่เป็นก็ต้องฝึกหัด ทีนี้การฝึกหัด ครูบาอาจารย์ท่านสอน เรามีครูบาอาจารย์ที่ดีนะ เรามีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านล้มลุกคลุกคลานมาก่อน หลวงปู่มั่นกับหลวงปู่เสาร์นะ

แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าชายสิทธัตถะก็มีครอบครัวมาก่อน มีสามเณรราหุลแล้ว เวลาจะออกประพฤติปฏิบัติ สามเณรราหุลเกิด มันสะเทือนใจมาก มันมีบ่วงไง มีบ่วงมาอีกแล้ว ก็พยายามจะออกปฏิบัติ เวลาออกปฏิบัติไปก็ไปฝึกหัดกับเจ้าลัทธิต่างๆ มา ๖ ปี

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเวลาท่านออกประพฤติปฏิบัติมันไม่มีครูบาอาจารย์ ท่านก็ต้องขวนขวายของท่านเอง หลวงปู่มั่นท่านออกบวชใหม่ๆ นะ หลวงปู่เสาร์ท่านพาออกธุดงค์ พาออกไปให้พ้นออกไปจากหมู่คณะ เพราะมีเพื่อน มีเพื่อนมีฝูง มีอะไร เวลาคุยกันมันก็คุยทางโลก หลวงปู่เสาร์ท่านเป็นอาจารย์ ท่านพาหลบพาหลีก พาไปป่าไปเขา พาไปเพื่อให้สงัดวิเวกเพื่อไม่ให้มีอะไรเป็นตะกอนในใจ นี่ท่านพาหลบพาหลีกมาก่อน

แล้วเรามีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติมาก่อน ท่านรู้ว่าอะไรควร อะไรไม่ควร อะไรเป็นโทษ อะไรเป็นคุณ ท่านผ่านวิกฤติอย่างนั้นมาก่อน แล้วท่านปฏิบัติไปถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ ท่านถึงวางข้อวัตรปฏิบัติไว้ให้พวกเราได้ก้าวเดินตาม

ฉะนั้น เวลาท่านจะฝึกหัดพวกเรา อย่างเช่นพระที่จะบวชใหม่ ไปอยู่กับหลวงปู่มั่นต้องไปฝึกหัดข้อวัตร ไปฝึกหัดตัดผ้า เย็บผ้า ฝึกหัดการอุปัฏฐากพระ จน ๘ เดือน ๑๐ เดือน บางคนเป็นปี บางคน ๓ ปีกว่าจะได้บวช พอบวชขึ้นมาแล้วมันก็รู้จักว่าอะไรผิดอะไรถูก การปฏิบัติมันก็จะมีแนวมีทางไปเรื่อย

ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติใหม่ เวลาปฏิบัติใหม่เราจับต้นชนปลายไม่ถูก พอจับต้นชนปลายไม่ถูก เวลาฟังเว็บไซต์ ใช่ มันเป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์ บอกว่าให้พุทโธเร็วๆ พุทโธเร็วๆ

พุทโธเร็วๆ มันเป็นอุบายแล้วนะ พุทโธเร็วๆ มันเป็นแบบว่ามันเป็นผล เป็นวิธีการ เป็นอุบายที่จะต่อสู้กับความเคยชินของใจ แต่ถ้าเราบวชใหม่ๆ เราพุทโธๆ เราไปใช้ไง อย่างเช่นเงินเดือนเรา ๑,๐๐๐ แต่เราใช้จ่ายเดือนละ ๑๐,๐๐๐ มันไม่พอใช้หรอก ถ้าเงินเดือนเรา ๑,๐๐๐ เราใช้สัก ๕๐๐ อีก ๕๐๐ เราเหลือเก็บไว้ แล้วเราทําต่อเนื่องไป เงินเดือนเราเพิ่มขึ้น เราทําได้มากขึ้น เราได้ ๒,๐๐๐ ๓,๐๐๐ ๔,๐๐๐ จนเงินเดือนขึ้นเป็น ๑๐,๐๐๐ เราจะใช้สอยอย่างไรก็ได้ เงินเดือน ๑๐,๐๐๐ นี่พุทโธเร็วๆ ไอ้เงินเดือน ๑,๐๐๐ คือพุทโธช้าๆ

พุทโธช้าๆ นะ กําลังจะบอกว่า เวลาคนปฏิบัติใหม่เขาจะให้กําหนดลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มันเป็นรูปธรรมที่มันจับต้องชัดๆ ฉะนั้น พอเราไปพุทโธไวๆ มันเป็นพุทธานุสติ กําหนดพุทโธท่องเอาไง การระลึกรู้ การท่องพุทโธๆๆ นี่คือพุทธานุสติ ลมหายใจเป็นอานาปานสติ แต่อานาปานสติมันลมหายใจกระทบที่ปลายจมูก มันอุ่นๆ ใช่ไหม มันชัดเจน ฉะนั้น หายใจเข้าให้นึกพุท หายใจออกให้นึกโธ ทําอย่างนี้มันจะเริ่มชัดเจนขึ้น คือมันมีที่เกาะชัดเจน มีที่เกาะชัดเจน จิตมันมีที่เกาะ มันไม่ล้มลุกคลุกคลานไง

แต่ถ้าเราพุทโธไวๆ เวลาพุทโธไวๆ เราหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ทําต่อเนื่องกันไปมันชัดเจนๆ แล้วถ้าพอภาวนาไปแล้วมันหน่วงกัน พอเราจะเร่งขึ้นมา จะพุทโธเร็วๆ พุทโธไม่ได้ เพราะมันติดที่ลมหายใจ เราก็วางลมหายใจเสีย แล้วเราก็มาพุทโธไวๆ

ถ้าวันไหนเวลาอารมณ์เราดี เราพุทโธ ลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธมันก็ชัดเจน มันก็ภาวนาได้ จิตใจมันก็มีที่เกาะ จิตใจมันก็ปล่อยวางมา จิตใจมันก็ไม่เครียด จิตใจมันก็ไม่วิตกกังวล มันอยู่กับพุทโธไปเรื่อยๆ ถ้าบริกรรมมันชัดๆ ขึ้นไป เดี๋ยวลมมันจะชัด พุทโธมันจะชัด แล้วมันจะดีขึ้นเรื่อยๆ แล้วถ้ามันละเอียดเข้าไป ละเอียดไปไม่ได้ ละเอียดไม่ได้ เราต้องการแล้ว

รถออก รถออกเกียร์ ๑ เกียร์ ๒ เกียร์ ๓ ถ้าเราพอเดินทางไกลเขาใส่เกียร์ ๔ เขาก็เหยียบไปทางไกลๆ ได้ นี่ก็เหมือนกัน พอพุทโธก็เกียร์ ๑ พุทโธหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ แต่พอมันต่อเนื่องกันไป ละเอียดเข้าไป เราก็ปลด เราปลดลมหายใจออก แล้วเราพุทโธไวๆ คือเข้าเกียร์ ๔ แล้ว เราเหยียบ ๑๒๐-๑๓๐ ไปเรื่อยแล้ว เราไม่ต้องมาวิตกกังวลแล้ว กรณีอย่างนี้ถ้าพุทโธไวๆ เขาใช้ประโยชน์ตรงนี้ไง

แต่ถ้าเราเป็นอุบายนะ ถ้าวันไหนอารมณ์เราดี เราพุทโธช้าๆ ก็ได้ ถ้ามันสงบ มันอยู่ได้ ถ้าวันไหนเราขุ่นข้องหมองใจ วันไหนอารมณ์เราไม่ดี เราพุทโธไวๆ พุทโธไวๆ เพื่อไม่ให้จิตมันแฉลบออกไปคิดไง ไม่ให้ออกนอกลู่นอกทาง ให้พุทโธไวๆ พุทโธๆๆ ดึงเอาไว้อย่างนี้ มันเป็นอุบายเป็นวิธีการไง

ทีนี้เราไปพุทโธไวๆ พุทโธไวๆ รถเราออกเกียร์ ๔ ออก ดับ ออก ดับ เพราะรถมันต้องออกเกียร์ ๑ เพราะเกียร์ ๑ เขาทดไว้เพื่อออกตัว ถ้าออกตัวไปได้ รถมันเคลื่อนไปได้ใช่ไหม เราก็ใส่เกียร์ ๒ เกียร์ ๓ เกียร์ ๔ รถมันจะพุ่งไปเลย ถ้ารถออกเกียร์ ๔ มันก็ดับ พุทโธไวๆ พุทโธๆๆ มันก็ตึงเครียด

พุทโธ ว่าพุทโธแล้วมันหลับ

พุทโธ คําว่า “หลับ” เวลาคนเขาเครียด เขากําหนดพุทโธๆๆ จนหลับไป นี้คือพุทโธเป็นธรรมโอสถ คือเราต้องการพุทโธเพื่อจะนอนหลับ พุทโธ คนเราปัจจุบันนี้คนที่นอนไม่หลับ คนที่ตึงเครียดนอนไม่หลับเยอะมาก แล้วก็ไปหาหมอ หมอก็ให้ยานอนหลับ แต่ถ้าเราพุทโธๆ นี่ธรรมโอสถ เราใช้ธรรมะ จิตใจมีธรรมโอสถอยู่กับใจ มันก็จะนอนหลับอย่างที่เรานอนหลับ

พุทโธทีไรหลับทุกทีเลย ต้องพุทโธ ธัมโม สังโฆ มันก็หลับอีก แต่มันหลับช้าลงหน่อยหนึ่ง

อันนี้มันไม่สมหวัง เพราะเราต้องการสมาธิ เราไม่ต้องการนอนหลับ เราต้องการนั่ง ต้องการมีสติพร้อม แล้วจิตปล่อยวางมาให้เข้าไปพักผ่อน มันจะมีความสดชื่นมาก นี่พูดถึงว่า ทําไมพุทโธมันหลับ แล้วว่าการเริ่มต้นทําสมาธิแบบนี้ถูกไหม

เราก็บอก ช้าๆ ก็ได้ ถ้าเราอารมณ์ดีนะ อารมณ์คือว่าอารมณ์อบอุ่น มันไม่มีอะไรกระทบกระเทือน ช้าๆ ก็ได้ พุทโธๆๆ ถ้าพุทโธช้าๆ มันก็นุ่มนวล แต่ถ้าอารมณ์เรารุนแรง มีอะไรกระทบแรงๆ นั่นล่ะต้องพุทโธไวๆ ช้าไม่ได้ ช้ามันจะออกไปคิดตรงนั้น มันจะไปคิดแต่ความคิดไง อย่างนี้เราใส่เลย พุทโธๆๆ

โธก็ได้นะ บางคนมาหาบอก “หลวงพ่อ ผมจะโธๆ คําเดียวผิดไหม” ไม่ผิด ไม่ผิด โธคําเดียวก็ได้ อะไรก็ได้ ขอให้จิตมันเกาะไว้ จิตมันเกาะไว้

แล้วทําแบบนี้แล้วเมื่อไหร่มันจะได้วิปัสสนาล่ะ แล้วเมื่อไหร่จะได้สิ้นกิเลสล่ะ

อย่าใจร้อน เริ่มต้นพื้นฐานเบสิกเราไม่ดีนะ ไปข้างหน้าเราจะเสียหาย ถ้าเบสิกเราดี พื้นฐานเราดี เดี๋ยวภาวนาไปข้างหน้ามันจะดี หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านล้มลุกคลุกคลานมาก่อน ท่านให้ทําแบบนี้ พื้นฐานของเราให้มั่นคง อย่างน้อยๆ เราก็มีที่หลบภัย เราก็มีที่พึ่งอาศัย แล้วถ้ามันเกิดวิปัสสนา เกิดอะไรขึ้น อันนั้นจะเป็นอัตตสมบัติ สมบัติของใจเราข้างหน้า

แต่ตอนนี้เรายังล้มลุกคลุกคลานอยู่เลย เรามีหนี้สินล้นพ้นตัวเลย แต่อยากจะมีสมบัติๆ มีสมบัติเขาก็มายึดสมบัติหมด เพราะเราเป็นหนี้เขา เราปลดหนี้เขาก่อน เราปลดหนี้ อย่าให้เป็นหนี้สินใคร เราทําพุทโธๆ จนจิตสงบมา มันไม่เป็นทาสของใคร จิตสงบเข้ามานะ แล้วเดี๋ยวใช้ปัญญาไป เราจะมีอัตตสมบัติ เราจะมีสมบัติของเราข้างหน้า ใจเย็นๆ ค่อยๆ ทําไป ขณะที่ว่าเราปฏิบัติใหม่

นี่เขาเขียนว่า “เริ่มต้นทําสมาธิทําอย่างไรครับ”

เริ่มต้นสมาธิทําแบบนี้ แล้วเขาบอกว่าพอพุทโธไปแล้วมันรู้สึกอึดอัดมาก

เห็นไหม กรณีนี้อีกแล้ว ถ้าเราพุทโธไปอึดอัดมาก พุทโธไปแล้วตัวมันเอียง พุทโธแล้วมันเครียด พุทโธแล้วหัวมันจะตก หัวมันหนักมากเลย...นี่กิเลสมันบังเงา ถ้าเราไม่พุทโธ เราไม่ปฏิบัติ ไม่เป็นอะไรเลย ไม่เครียดเลย หัวก็ไม่ปวดด้วย ถ้าไม่พุทโธ ไม่เป็นอะไรเลย พอพุทโธทีหนึ่งเอาแล้ว หัวหน่วงๆ แล้ว พอพุทโธแล้วจุกหน้าอกแล้ว พอพุทโธแล้ว มาแล้ว เห็นไหม มาร มารมันตามจองล้างจองผลาญเรา

ถ้ามารตามจองล้างจองผลาญเรา เราก็พยายามหาอุบาย แล้วเราพุทโธไว้ เราพุทโธไว้ อะลุ่มอล่วย พุทโธไว้พอประมาณ พุทโธไว้ พอมันจางไปๆ เดี๋ยวมารมันเห็นว่าเราเอาจริง มารมันรู้ว่าเรารู้ทันมัน มารมันก็อายเอง มารมันก็หลบไป พุทโธเราก็ชัดขึ้น

ไอ้ที่ว่าหัวมันหนักๆ ไอ้พวกที่ว่ามันเอียงๆ ไอ้พวกที่มันจะล้ม นั่งแล้วมันจะพลิกฟ้าควํ่าดิน เดี๋ยวมันจะหายไป เห็นไหม มารมันเอาสิ่งนี้มาต่อรอง มารมันเอาสิ่งที่ความไม่พอใจของเรามาต่อรองกับคุณงามความดีของเรา ไม่ใช่ปฏิบัติแล้วเราทุกข์หรอก มาร มารในใจของเรา แล้วดูคนอื่นสิ คนอื่นเขานั่งปฏิบัติทําไมเขาไม่เป็นล่ะ ทําไมเราเป็นล่ะ มันก็เป็นกรรมของใคร กรรมของมัน ถ้าเราทําของเราอย่างนั้น เรามีกรรมของเรา เราก็พยายามแก้ไขของเรา

ถ้ามันอึดอัด เขาบอกมันอึดอัดนะ เวลามันอึดอัด แล้วทําไปอย่างนี้ ทําไปแบบนี้มันจะถูกต้องไหม พุทโธไปนานๆ แบบนี้จะถูกต้องหรือไม่

นี่อธิบายให้ฟังแล้วใช่ไหม ฉะนั้น อีกอย่างหนึ่งเขาบอกว่า ถ้าฟังไปแล้ว ที่ว่าฟังเทศน์เมื่อก่อน เวลาพุทโธแล้วมันหลับไป เวลาฟังเทศน์ใครก็หลับ แล้วพอมาฟังเทศน์หลวงพ่อทําไมมันไม่หลับล่ะ

มันไม่หลับเพราะเราใช้สติ เราใช้สติ เราใช้ความรู้สึกพิจารณารับรู้ มันก็เลยไม่หลับ มันก็ตื่นชัด มันก็ชัดเจน แต่ถ้ามันเบื่อหน่าย มันเซ็ง มันนั่งง่วงเหงาหาวนอน เดี๋ยวมันก็หลับ นี่ไง นิวรณธรรม แต่ถ้ามันฟังแล้วมันใช้สติ ใช้ความรู้สึกนึกคิด มันรับรู้ มันไม่หลับหรอก ถ้ามันไม่หลับ

ทําไมเมื่อก่อนฟังเทศน์ก็หลับ ทําไมเดี๋ยวนี้ฟังเทศน์มันไม่หลับ

ฟังเทศน์ถ้ามันเข้าใจ ไม่หลับ ถ้าอยากจะหลับ เราก็มาพุทโธเสีย เดี๋ยวก็หลับ พุทโธๆ ของเรา จะหลับหรือไม่หลับนี่นะ เราต้องคิดอย่างนี้ก่อนว่าเราจะพักผ่อน ถ้าเราภาวนาเพื่อหลับ เราภาวนาเพื่อพักผ่อน พุทโธๆ จนหลับไปเลย แต่ถ้าเรานั่งสมาธิภาวนาจริงๆ เราไม่ต้องการให้หลับ เพราะหลับมันตกภวังค์ อันนี้คือเสียหาย ถ้าหลับมันตกภวังค์แล้วมันเคยตัว แล้วพอภาวนาไปตกภวังค์ตลอด ถ้าเรานั่งภาวนา เราต้องการสมาธิ เราไม่ต้องการภวังค์ เราก็พยายามตั้งสติไว้แล้วทําให้มันลง

อย่างที่ว่าเวลานั่งไปแล้วเป็นชั่วโมงๆ ทําไมมันไม่หลับ ถ้าไม่หลับแล้วมันเป็นอย่างใด ทําไมไม่ลง

ก็ใช้พุทโธให้ดีๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิเพื่อพักผ่อน เดี๋ยวพอมันได้ขึ้นมาแล้วมันจะได้ของมัน นี่ฝึกหัดใหม่เนาะ การปฏิบัติใหม่เป็นแบบนี้ การปฏิบัติใหม่นะ เขาบอกว่า การปฏิบัติใหม่ไม่ต้องหาใครก็ได้ เราทําของเรากันไปเอง

แต่ถ้าการปฏิบัติใหม่ ถ้าพื้นฐานดีๆ นะ ครูบาอาจารย์ที่ดี เราอยู่บ้านตาดนะ เวลาเดินจงกรม นั่งสมาธิ ถ้าใครเดินแบบว่ามักง่าย หลวงตาท่านบอกท่านรับไม่ได้เลย นี่คือพื้นฐานของการที่หละหลวม การมักง่าย การสุกเอาเผากิน ทําเอาแต่ได้ แล้วจะเอามรรคผลข้างหน้า ไม่มีทาง ท่านบอกท่านรับไม่ได้เลยนะ เห็นใครภาวนาสักแต่ว่าทํา ทําพอเป็นพิธี ท่านบอกว่าอย่างนี้ใช้ไม่ได้ คือเบสิกพวกเรามันไม่ดีอยู่แล้ว แล้วเราจะมาทําให้มันอยู่กับโลกอย่างนี้โดยที่เราจะไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย ท่านเอ็ดเลยนะ

เคยเจอบ่อย เห็นพระเดินจงกรมเอามือไขว้หลัง ท่านบอกว่า อู้ฮู! ตาจะแตก ไล่ออกจากวัดเลย ฉะนั้น จะเดินจงกรม จะนั่งสมาธิต้องตั้งใจ แล้วตั้งใจทําจริง ทําจริงๆ ท่านบอกว่าคนจริงถึงได้ของจริง ทํามักง่าย ทําเอาแต่ได้ มันเลยไม่ได้อะไรเลย แล้วก็มานั่งโอดครวญกัน ปฏิบัติมาตั้งหลายปีแล้วไม่เห็นได้อะไรเลย ทําแล้วก็บ่นกันไป ก็เอ็งทําเหตุมันไม่ดี เหตุมันไม่สมควรมันก็ไม่ได้

นี่พูดถึงการปฏิบัติใหม่เนาะ

ถาม : เรื่อง “กราบเรียนถามพระอาจารย์เพื่อความเข้าใจบางประการครับ”

กราบเรียนพระอาจารย์ด้วยความเคารพยิ่ง มีข้อสงสัยบางประการที่ผมได้ฟังมาเกี่ยวกับสติปัฏฐานดังนี้ครับ

๑. ผมเคยได้ยินมาว่า สติปัฏฐาน กาย เวทนา จิต ธรรมนั้น เราสามารถพิจารณากาย เวทนา จิต หรือธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งเพียงอย่างเดียว ก็สามารถถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้ โดยสามารถเริ่มจากกาย เวทนา จิต หรือธรรมอย่างใดก็ได้ตามความถนัดของแต่ละบุคคล ข้อนี้จริงหรือเท็จครับ

๒. ผมเคยได้ยินมาว่า สติปัฏฐาน กาย เวทนา จิต ธรรมนั้น เราจะไม่สามารถข้ามขั้นได้ กล่าวคือต้องเริ่มจากการพิจารณากายในกายจนเข้าใจแจ่มแจ้งก่อน จึงไปพิจารณาเวทนา และตามด้วยจิต และธรรม เป็นลําดับขั้นตามนี้เท่านั้น ข้ามขั้นไม่ได้ และฝึกเพียงอย่างใดอย่างหนึ่งก็ไม่ได้ และการฝึกไม่ได้ฝึกตามความถนัดหรือความชอบ หากแต่ต้องฝึกทุกอย่างอย่างเป็นขั้นตอน ข้อนี้จริงหรือเท็จครับ

๓. ผมสันนิษฐาน (ความคิดส่วนตัวครับ) ว่า กาย เวทนา จิต และธรรมนั้นแบ่งเป็นตามภูมิ ตามมรรค ตามผลเรียบร้อยแล้ว กล่าวคือเข้าใจถ่องแท้ว่า กายคือกาย คือโสดาบัน เข้าใจถ่องแท้ว่าเวทนาคือเวทนา คือสกิทาคามี เข้าใจว่าจิตเป็นจิต คืออนาคามี และธรรมในธรรม คืออรหัตตผล ข้อใดผิดถูกอย่างใด กราบเรียนพระอาจารย์ช่วยชี้แนะด้วยครับ

ตอบ : “ผมสันนิษฐานว่า” คือเดา “ผมสันนิษฐานว่า” ความคิดเห็นส่วนตัวนะครับ ผมสันนิษฐานว่าคือเดาครับ นี่เดาว่า เดาว่าเป็นแบบนี้ไง นี่เป็นการเดาหมดเลย ถ้าเป็นการเดาเอามันก็ไม่มีทางเป็นความจริงได้ ฉะนั้น มันไม่เป็นความจริง เดาเอาอย่างนั้น

คําว่า “เดาเอา” ถ้าพูดถึงโดยทั่วไป เพราะเดา เพราะสันนิษฐานแล้วมีความเห็นโดยทิฏฐิมานะมันทําให้เกิดเป็นฝักเป็นฝ่าย เวลาใครมีความรู้ความเห็นอย่างไร ทิฏฐิของตัวเองไง มันเกิดเป็นแยกนิกายไป แยกความเป็นหมู่เป็นคณะเพราะไอ้เดาเอานี่แหละ เดาเอาแล้วก็สันนิษฐานเอา

“นี่เป็นการสันนิษฐาน ถ้าเป็นทางวิชาการ นี่คือการค้นคว้า เป็นอิสรภาพ” แล้วมันก็มีคนเชื่อด้วยความอ่อนด้อย แล้วก็เป็นกลุ่มเป็นก้อนกันไป นี่พูดถึงสันนิษฐานนะ คือการเดา

“๑. ผมเคยได้ยินว่าสติปัฏฐาน กาย เวทนา จิต ธรรมนั้น เราสามารถพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งเพียงอย่างเดียวก็สามารถที่จะถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้ โดยสามารถเริ่มจากกาย เวทนา จิต หรือธรรมอย่างใดก็ได้ตามความถนัดของแต่ละบุคคล ข้อนี้จริงหรือเท็จครับ”

ข้อนี้จริงครับ จริงเพราะอะไร จริงเพราะมีครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติแล้วท่านพ้นจากทุกข์ไปแล้วครับ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็พ้นจากทุกข์ไปแล้วครับ หลวงตาท่านก็พ้นจากทุกข์ไปแล้วครับ หลวงปู่คําดี หลวงปู่ชอบ หลวงปู่เจี๊ยะท่านพ้นจากทุกข์ไปแล้วครับ เพราะท่านพิจารณาของท่านตามความเป็นจริง

ถ้าพิจารณากาย หลวงปู่บัวท่านเป็นผู้ถนัดในการพิจารณากาย ท่านพิจารณากายเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา นี่นักกายภาพ หลวงตาท่านพูดกับหลวงปู่เจี๊ยะเลยว่า หลวงปู่บัวท่านเป็นนักกายภาพ คือการพิจารณากาย ท่านพิจารณากายของท่าน พิจารณากายอย่างเดียว กายๆๆๆ จนจบ หลวงปู่ชอบท่านพิจารณากายของท่าน พิจารณากาย ไม่ได้พิจารณากายแล้วพิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม ท่านพิจารณากายของท่านไปเลย

หลวงปู่ดูลย์ หลวงปู่ดูลย์ท่านก็พิจารณาจิตของท่าน ท่านพิจารณาโดยปัญญาของท่าน หลวงปู่ดูลย์ท่านก็พ้นไปแล้ว หลวงปู่ดูลย์ท่านก็พิจารณากายโดยไม่เห็นกายเลย

นี่ไง เรามีความจริงอยู่แล้ว ข้อเท็จจริงมันเป็นความจริง ความจริงคือเป็นอย่างนี้ไง ความจริงการพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง หลวงตาท่านพูดอย่างใดอย่างหนึ่ง ใครถนัดสิ่งใดทําสิ่งนั้นเลย

ทีนี้พอทําสิ่งนั้นไป พวกเราที่ปฏิบัติกันไม่ได้เพราะอะไรล่ะ เวลาปฏิบัติไปแล้ว เวลาพิจารณากายไปแล้วมันเบื่อ พิจารณากายแล้วมันตัน พิจารณากายไปแล้วก็ไม่รอด พิจารณากายไปแล้ว พอมันเบื่อหน่ายขึ้นมาก็พิจารณาเวทนา

ไอ้อย่างนี้มันเป็นอุบายไง อย่างใดอย่างหนึ่งๆ ถ้าพิจารณากาย พิจารณากายโดยความสามารถของเรา ถ้าเป็นความจริงของเรา พิจารณากายแล้ว ถ้าคนถนัดนะ พิจารณากายไปแล้วมันต่อเนื่องกันไป พิจารณากายแล้วมันลึกซึ้งไป พิจารณากายแล้วมันเข้าไปถึงสังโยชน์ เข้าไปถึงความยึดมั่นถือมั่นของใจ เข้าไปถึงอัตตาของใจ ใจที่มันยึดมั่น พิจารณาไปแล้วมันรู้มันเห็น มันปล่อย มันปล่อย มันซาบซึ้ง นี่พิจารณากาย เห็นไหม

พิจารณากายอย่างใดอย่างหนึ่ง พิจารณากายมันพิจารณากายตามความเป็นจริง ข้อนี้เป็นตามความเป็นจริง เป็นตามความเป็นจริง มันเป็นอํานาจวาสนาไง ที่ว่าเป็นจริต เป็นความถนัดของบุคคล ถ้ามันไม่ใช่เป็นความถนัดของบุคคล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสอนพระโมคคัลลานะ แล้วสอนพระสารีบุตรทําไมไม่เหมือนกันล่ะ อ้าว! เวลาไปดูในสุตตันตปิฎกสิ เวลา เทฺวเม ภิกฺขเว พระพุทธเจ้าพูดกับใคร เวลาพูดกับใคร สอนใคร เขามีทิฏฐิอย่างไร โมฆราช สอนโมฆราชก็สอนอย่างหนึ่ง พราหมณ์ ๑๖ ก็สอนคนละอย่าง พราหมณ์ ๑๖ ก็สอน ๑๖ อย่าง อ้าว! แล้วมันตายตัวตรงไหนล่ะ มันไม่มีการตายตัวหรอก

ไอ้ที่ตายตัวทางทฤษฎี เดาเอาน่ะตายตัว พอตายตัวต้องพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม ต้องกายในกาย พิจารณาอย่างนั้น ต้องพิจารณากายก่อน พอพิจารณาเข้าใจแล้วมาพิจารณาเวทนา พอเข้าใจแล้วก็จะไปพิจารณาจิต พิจารณาธรรม ก็อย่างนี้แล้วมหาวิทยาลัยมีคณะเดียว ไม่ต้องมีหลายคณะ แม้แต่มนุษยศาสตร์มันยังมีหลายเอกเลย ทําไมมันไม่มีเอกเดียวล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน มันอยู่ที่ความถนัด อยู่ที่คนเป็น ถ้าเป็นแล้วมันชี้นําได้หมดเลย แต่ถ้าคนไม่เป็นมันก็งงไปหมดอย่างนี้ แล้วถ้างงไปหมด ข้อที่ ๑. จริงหรือไม่จริง

ข้อที่ ๑. จริง จริงเพราะอะไร จริงเพราะเรามีครูบาอาจารย์ตามความเป็นจริงแล้วไง ถ้าพิจารณาอย่างใดอย่างหนึ่ง เพราะอะไร เพราะเราไม่สามารถ นักเรียนจะบอกว่าเป็นคนออกข้อสอบแล้วสอบเองได้ไหม เวลาเราไปเรียนหนังสือนะ เราออกข้อสอบเอง แล้วเราเป็นคนออกข้อสอบ แล้วเราก็เป็นคนตอบข้อสอบ แล้วเราก็เป็นคนให้คะแนนให้เราจบเลย ไม่มีทาง

ข้อสอบใครเป็นคนออก อาจารย์ใครเป็นคนออกมา แล้วเราเรียนมา เราเรียนทางวิชาการ เราเรียนตามศึกษามา แล้วเวลาคณะกรรมการเขาออกข้อสอบมา เราต้องสอบตามนั้น เขาวัดภูมิของเรา วัดภูมิว่าเรามีภูมิจริงหรือเปล่า

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตเราสงบแล้ว ใครให้ข้อสอบล่ะ เราจะนึกข้อสอบเองหรือ อย่างนี้มันก็ทุจริตน่ะสิ มันรู้ผลแล้ว นี่ไง ที่เขาทุจริตกัน เวลาข้อสอบมาเขาส่งต่อกันเลย ให้คนรู้ข้อสอบก่อนแล้วเขาสอบผ่านหมด

นี่ก็เหมือนกัน เพราะว่า กาย เวทนา จิต ธรรมมันคือข้อสอบ แล้วเราจะรู้ผลของเรา พิจารณาไป คนพิจารณากายลงไปนะ เวลาจิตมันสงบแล้วมันก็เห็นกาย ถ้ามันเห็นกายจริง แล้วเวลาเห็นกาย เห็นกายโดยหลอก เห็นกายโดยหลอกคืออุปาทาน เห็นกายเพราะจิตไม่สงบจริง เพราะเห็นแล้วมันพิจารณาไม่ได้ แล้วเวทนาล่ะ แล้วจิตล่ะ มันอย่างใดอย่างหนึ่งแล้วชัดเจน แล้วมันเป็นปัจจุบันด้วย มันไม่ใช่เป็นอย่างที่คิด

ที่ถาม “ผมเข้าใจว่า” ก็เดาเอาไง ถ้าเดาเอาก็เดาอย่างนี้ เดาเอามันก็เข้าใจไปตามนี้ ข้อที่ ๑. นี่ถูก แต่ก็ยังไม่แน่ใจไง ไม่แน่ใจเพราะอะไร เพราะว่าในภาคปฏิบัติ ในภาคปริยัติ ในทางทฤษฎี นักวิชาการเขาจะมีหลักฐานของเขา เขามีเอกสารเต็มไปหมดเลย แต่ในฝ่ายปฏิบัติเขามีแต่ความชํานาญของเขา พอมีความชํานาญของเขามันไม่มีทฤษฎีอะไรที่มาโต้แย้งใช่ไหม แต่ความจริงมันมี มีในใจของผู้ที่รู้จริง

ผู้รู้จริง พอเขามีความจริงแล้วเขามีองค์ความรู้ในใจของเขา ให้อธิบายได้หมดนะ หลวงตา ครูบาอาจารย์เราที่เป็นจริง ให้ท่านอธิบายได้เลย ปีหนึ่งก็อธิบาย เรื่องกาย ให้คุยกันปีหนึ่ง ท่านอธิบายอยู่อย่างนั้นไม่มีวันจบหรอก เพราะความรู้ท่านกว้างขวางมาก แต่กว้างขวางมันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นความจริงในหัวใจ

แต่ถ้าเขียนออกมาเป็นทฤษฎี เขียนออกมาเป็นทางวิชาการ พอเขียนเป็นวิชาการ เราก็ยึดวิชาการ วิชาการอย่างนี้ พอวิชาการอย่างนี้มันก็เข้าข้อที่ ๒. เพราะเรายึดวิชาการไง

“๒. ผมได้ยินมาว่าสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรมนั้น เราจะไม่สามารถข้ามขั้นได้ กล่าวคือเราต้องเริ่มการพิจารณาจากกายในกายจนเข้าใจแจ่มแจ้งก่อน จึงไปพิจารณาเวทนา แล้วตามด้วยจิตและธรรมเป็นลําดับขั้นตอนนี้เท่านั้น ข้ามขั้นไม่ได้ และฝึกเพียงอย่างใดอย่างหนึ่งก็ไม่ได้ และการฝึกไม่ได้ฝึกตามความถนัดหรือความชอบ หากแต่ต้องฝึกทุกอย่างอย่างเป็นขั้นเป็นตอน ข้อนี้จริงหรือไม่ครับ”

ข้อนี้เป็นพวกอภิธรรม อภิธรรมเขาสอนกันแบบนี้ ต้องรู้ตัวทั่วพร้อม ต้องเข้าใจตามธรรม ทําตามพุทธพจน์ในพระไตรปิฎกตามข้อนั้น ญาณที่ ๑ ญาณที่ ๒ ญาณที่ ๓ แล้วห้ามทําสมถะ แต่เวลาญาณจริงๆ สมถะไปอยู่ในญาณของเขา เขามีญาณของเขา แล้วยังต้องรู้ให้พร้อม รู้ให้หมด

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกใบไม้ในกํามือนะ ความรู้จริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใบไม้ในป่า มหาศาลขนาดนั้นเลย ในพระไตรปิฎกใบไม้ในกํามือ แล้วใบไม้ในกํามือมันเหมือนสิ่งที่เป็นคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้หมดทั้งหมด แล้วเราต้องทําอย่างนั้นครบหมดเลย ถ้าครบหมดเลย เราจะเป็นสาวกสาวกะ เราอยากจะพ้นจากทุกข์ หรือเราอยากจะเป็นพระพุทธเจ้า

นั่นคือคําสอนของพระพุทธเจ้านะ พระพุทธเจ้าท่านพุทธวิสัยนะ ถ้าพุทธวิสัย นั่นคือพุทธวิสัย มันเป็นอจินไตย อจินไตยคือว่าไม่มีใครมีความสามารถมีความรู้ได้ขนาดนั้น แต่นี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการขึ้นมา เราก็ไปท่องจํากันมา ถ้าเราไปท่องจํากันมาแล้วเราต้องรู้ให้หมดทุกอย่างอย่างนั้นเลยหรือ

สิ่งใดที่เป็นประโยชน์ สิ่งใดเป็นความจริง แต่ไม่เป็นประโยชน์ พระพุทธเจ้าไม่พยากรณ์ สิ่งใดที่เป็นความจริงแล้วไม่เป็นประโยชน์ สิ่งนั้นก็เหมือนในพระไตรปิฎก มันเป็นความจริง แต่มันตรงกับจริตเราไหม เราเป็นโรคภัยไข้เจ็บโรคนี้ไหม ไปโรงพยาบาล เราบอกว่าเข้าโรงพยาบาลแล้วต้องรักษาทุกโรคเลย แล้วเราเป็นโรคเดียว เราไม่สบาย เรามีโรคอยู่โรคเดียว แล้วเข้าไปแล้วต้องไปให้หมอทุกโรครักษาทุกโรคเลย เพราะเข้าโรงพยาบาลไปแล้ว เข้าไปแล้วก็ต้องเฉพาะทางทุกโรค ต้องตรวจหมดเลย มันก็ไม่ใช่

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าสติปัฏฐาน ๔ ต้องทําตามนั้นหมดเลย มันจะเป็นอย่างนั้นหรือ อ้าว! แล้วเราสงสัยอะไรล่ะ เรามีความทุกข์เรื่องอะไร ถ้าเรามีความทุกข์เรื่องอะไรเราก็แก้เรื่องนั้น ถ้าความทุกข์เรื่องนั้นจบเสียแล้ว แล้วมันจะไปแก้อะไรอีกล่ะ

นี่ต้องแก้กาย เวทนาต้องเป็นขั้น ห้ามข้ามขั้นตอน

โอ๋ย! เขาไม่ได้ข้ามขั้นตอนหรอก เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันก็อันเดียวกัน อันเดียวกันคือขั้นเดียวกัน หมายถึงว่า ดูสิ เวลาเราเรียนอนุบาล อนุบาลเหมือนกัน ถ้าพูดถึงเราเรียนมัธยมก็มัธยมเหมือนกัน อุดมศึกษาก็อุดมศึกษาเหมือนกัน แต่เวลาเราเรียนไปแล้วในแต่ละพื้นฐานการศึกษามันมีให้เลือกความถนัดเยอะแยะไป

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราไปรู้ไปเห็น เห็นกาย เห็นกายขั้นของใครล่ะ เห็นกายขั้นของใคร ดูสิ อย่างที่ว่าเห็นกายขั้นของใคร ถ้ามันเห็นกายในขั้นนั้นมันก็พิจารณาของมันไป แล้วพิจารณาตามความเป็นจริง แล้วพิจารณาตามความเป็นจริง เหมือนกับเราคนกินอาหาร ใครกินอาหารมื้อแรกจะอร่อยมากเลย กินซํ้ากินซาก กินซํ้ากินซากมันจืดหมด การพิจารณากายทีแรกพิจารณาดี พิจารณาไปพิจารณามา พิจารณาไม่ไปแล้ว พอพิจารณาไม่ไปแล้วทําอย่างไรต่อ ทําอย่างไรล่ะ

ฉะนั้น พอพิจารณามันไม่ไป มันก็มีกาย มีเวทนา มีจิต มีธรรม ถ้าพิจารณากายมันไม่ไปแล้ว พิจารณากายมันอึดอัด พิจารณากายแล้วมันขัดข้องไปหมดเลย พิจารณากายมันไปไม่ได้เลย แล้วทําอย่างไรต่อ

อ้าว! ถ้ามีสตินะ ก็ไอ้ที่ไม่พอใจนี่ไง เวลามันอึดอัดขัดข้อง เวลาพิจารณาไปแล้วมันมีแต่สิ่งที่มันไม่พอใจ ความไม่พอใจคือเวทนาของจิต ถ้ามันจับความไม่พอใจ มันจับความอึดอัดได้นะ เอ๊อะ! ถ้ามันจับได้นะ มันก็รู้ อ้าว! เราไม่สบายเข้าโรงพยาบาล พอเข้าโรงพยาบาล พอรักษาโรคนี้หาย ไอ้โรคข้างเคียงมันมา อ้าว! โรคนี้หายไปติดโรคนั้น พอเข้าโรงพยาบาลไป จะไปรักษา ไปผ่าตัด พอผ่าตัดก็ติดเชื้อกลับมาด้วย ไอ้ผ่าตัดแผลผ่าตัดหายนะ ต้องรักษาติดเชื้อต่อ ติดเชื้อในกระแสเลือดอีก อ้าว! ติดเชื้อต่อ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าบอกว่า ไอ้กรณีอย่างนี้เพราะอะไรรู้ไหม เพราะขาดผู้นําจริง ขาดผู้รู้จริง พอขาดผู้รู้จริง พอเราไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สติปัฏฐาน ๔ แล้วสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม เราก็ไปเรียงลําดับ ๑.กาย ๒.เวทนา ๓.จิต ๔.ธรรม เราต้องทําอย่างนั้นเป็นขั้นเป็นตอน ห้ามลัดขั้นตอน ต้องศึกษาตามนั้น ห้ามละเว้น นี่พูดถึงเขาว่า ผมเดาเอา ผมเข้าใจว่าอย่างนี้

ถ้าผมเข้าใจว่าอย่างนี้ เพราะอะไร เพราะเราเคารพใช่ไหม ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา ธรรม ธรรมคือคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วินัยคือข้อบัญญัติที่พระพุทธเจ้าบัญญัติไม่ให้ใครทําผิด นั่นคือศาสดาของเรา แล้วเราเคารพบูชาด้วยศรัทธา ศรัทธาก็เถรส่องบาตรต้องทําตามนี้เลย ก็เราเรียงลําดับมา

ท่านพูดก่อนหน้าหรือเรียงลําดับมา คําพูดของคนมันก็เรียงลําดับมาอย่างนั้นน่ะ แต่เวลาเราไปรู้ไปเห็นมันอยู่ที่ใครรู้ใครเห็น ช่องไหน ตรงไหน เราก็ปฏิบัติตรงนั้น มันก็ถูกต้อง กาย เวทนา จิต ธรรม

นี่เขาบอกว่าห้ามข้ามขั้นตอนเลย

เดาเอาน่ะ

ถ้ามีผู้นําที่ถูกต้อง ผู้นําที่ดีนะ เวลาครูบาอาจารย์ท่านพิจารณาไป บางคนพิจารณากายเห็นกาย บางคนจับเวทนาได้ แล้วเวลาผ่านแต่ละขั้นแต่ละตอน พอผ่านแล้วมันรู้เอง ผ่านตรงไหน ผ่านตรงที่ว่าสังโยชน์มันขาด ถ้าสังโยชน์มันขาด มันขาดแล้วมันจบ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ เวลาเทศน์ธัมมจักฯ พระปัญจวัคคีย์ พระอัสสชิ พระมหานาม พระอัญญาโกณฑัญญะ เวลาเทศน์ไป พระปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาด้วยกัน มีพระอัญญาโกณฑัญญะองค์เดียวเท่านั้นที่มีดวงตาเห็นธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปล่งอุทานเลย “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” คือมีพยานแล้วหนอ มีพยานแล้วหนอ มีผู้รู้ตามแล้วหนอ ฟังอยู่ ๕ องค์ ได้องค์เดียว

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติไป ถ้ามันเป็นเหมือนกันมันก็ต้องได้เหมือนกัน เพราะพระพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ เหมือนกัน แล้วพระปัญจวัคคีย์ ๕ องค์ก็ไปอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ๖ ปีเหมือนกัน แล้วเวลาอํานาจวาสนาบารมีสมัยที่อยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันก็เสมอภาคกัน ทําไมเวลาแสดงทางวิชาการมา ทําไมมีคนรู้จริงคนเดียวล่ะ อีก ๔ ยังไม่รู้ล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน นี่พูดถึงว่าต้องเรียงตามขั้นตอน

เออ! ลองเรียงดู

ข้อนี้ถามว่า “ผมสันนิษฐานว่า กาย เวทนา จิต ธรรมนั้นเขาแบ่งไว้ตามภูมิ ตามมรรค ตามผลเรียบร้อยแล้ว กล่าวคือเข้าใจถ่องแท้ กายคือกาย คือโสดาบัน ถ้าเข้าใจถ่องแท้เวทนาคือเวทนา คือสกิทาคามี เข้าใจจิตคือจิต คืออนาคามี และเข้าใจธรรมคือธรรม คืออรหัตตผล”

โอ้โฮ! อันนี้ตกทะเลเลยล่ะ ถ้าพิจารณากายในกาย กายในกายแล้วเป็นพระโสดาบัน แล้วต่อไปก็พิจารณาเวทนาในเวทนาเป็นพระสกิทาคามี พิจารณาจิตในจิตเป็นพระอนาคามี ถ้าพิจารณาธรรมในธรรมเป็นพระอรหันต์ เขาแบ่งไว้สมบูรณ์แล้ว นี่สันนิษฐานเอาคือเดา ถ้าเดาเอามันเป็นแบบนี้นะ

พิจารณากายหรือพิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรมเหมือนกันหมด เหมือนกันหมดในขั้นตอน เพราะอะไร เพราะถ้าเป็นโสดาบัน พิจารณากายในกายเป็นโสดาบัน โสดาบัน ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕

ขันธ์ ๕ มันมีอะไรล่ะ ขันธ์ ๕ มีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ สักกายทิฏฐิ ถ้ามันขาดไปเป็นพระโสดาบัน รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ วิญญาณไม่ใช่เรา วิญญาณมันคืออะไร มันเป็นกายไหม วิญญาณเป็นกายหรือเปล่า เวทนาเป็นกายหรือเปล่า ขันธ์ ๕ นะ กาย เวทนา จิต ธรรม ขันธ์ ๕ มีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันคืออะไรล่ะ มันเป็นกายไหม เวทนาเป็นกายไหม สักกายทิฏฐิ

โสดาบันคือโสดาบัน ถ้าคนเป็นก็คือคนเป็น ถ้าคนไม่เป็นมันก็ว่าไปอย่างนั้น

“ถ้าพิจารณากายจะเป็นโสดาบัน พิจารณาเวทนาจะเป็นสกิทาคามี พิจารณาจิตจะเป็นอนาคามี พิจารณาธรรมเป็นพระอรหันต์”

มันพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม แต่ในกายมันแยกแยะแบ่งแยกไปได้มหาศาล ในเวทนากาย เวทนาจิต ในจิตผ่องใส จิตยึดมั่นถือมั่น ในธรรม ธรรมารมณ์ อารมณ์ความรู้สึก คนมันแตกต่างมากมายไปหมด มันอยู่ที่หยาบละเอียด ถ้ามันอย่างหยาบๆ มันก็เป็นโสดาบัน ถ้ามันอย่างละเอียดขึ้นมามันก็สกิทาคามี ถ้าละเอียดสุดเป็นพระอนาคามี แล้วถ้าเป็นตอของจิตมันไม่ใช่หมดเลย

ถ้าเป็นตอของจิตนะ เป็นตอของจิต จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส เวลาจิตเดิมแท้ จิตที่ผ่องใสมันเป็นกายไหม มันเป็นเวทนาไหม มันเป็นอะไร มันเศร้าหมองมันผ่องใสอยู่ในใจนั่นน่ะ เวลาไปถึงตรงนั้น ถ้ามันทําลายตรงนั้นไป มันสิ้นไป นั่นอีกเรื่องหนึ่งเลย อันนี้ต่างหาก อันนี้ต่างหากมันถึงเป็นความจริงไง ไม่ใช่เดาเอา

ถ้าเดาเอามันเป็นแบบนี้ เพราะการเดาเอา เพราะเดาเอาแล้วมันมีความศรัทธาไง เรามีศรัทธา เราเชื่อธรรมและวินัย เราเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ด้วยความศรัทธาโดยกิเลสของเรา เราก็ไปเรียงลําดับของเราเองด้วยความเคารพเทิดทูนไว้สูง เทิดทูนไว้สูง เราเทิดทูนกันจริงๆ เทิดทูนไว้สูง แต่เวลาปฏิบัติเราต้องปฏิบัติให้รู้จริง

แต่นี่เราไปเทิดทูนไว้สูง แล้วเราไม่กล้าพิสูจน์ไง เราไม่กล้าพิสูจน์ เราคิดว่าทุกอย่างมันสําเร็จมาแล้ว เห็นไหม ผมเข้าใจว่าธรรมนี้สําเร็จมาเป็นขั้นเป็นตอนเรียบร้อยแล้ว พิจารณากายแล้วเป็นโสดาบัน พิจารณาเวทนาเป็นสกิทาคามี พิจารณาจิตเป็นอนาคามี พิจารณาธรรมเป็นพระอรหันต์ เป็นขั้นตอนหมดแล้ว แล้วเราก็ทําตามขั้นตอนนั้น อันนี้มันก็จินตนาการเอา แล้วมันก็เป็นการเปรียบเทียบ มันไม่ได้หรอก มันไม่เป็นความจริงของเรา ถ้ามันเป็นความจริงของเรานะ มันจะแตกต่างจากนี้เยอะแยะ

อันนี้เป็นการเดาเอา สิ่งที่เดาเอาแล้วถ้ามีครูบาอาจารย์มันก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเดาเอาแล้วถ้าไม่มีครูบาอาจารย์นะ เราเดาเอาแล้วเราก็สร้างภาพ พอสร้างภาพเข้าไปแล้วการปฏิบัติมันเป็นไปได้ยาก ถึงบอกว่า เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูดนะ ครูบาอาจารย์นี้สําคัญมาก ถ้ามีครูบาอาจารย์ ถ้าเรามีความคิดอย่างนี้เขาเรียกเกิดทิฏฐิในใจแล้ว พอเกิดทิฏฐิในใจ ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านแก้ได้ แก้ให้เรายอมรับความเป็นจริงได้ ใจมันปล่อยแล้วมันภาวนาต่อไปมันจะก้าวหน้า

แต่ถ้าเรามีความเห็นอย่างนี้ ความเห็นคือทิฏฐิในใจ มันมีความเห็นในใจแล้ว ถ้าความเห็นในใจ ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ที่มีเหตุมีผลเหนือกว่าเรา เรายึดของเราไงว่าสิ่งที่เราสันนิษฐาน เราเดาเอา มันมาจากพระไตรปิฎก มันมาจากทางวิชาการ เป็นธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ทิฏฐิมันเกิดแล้ว มันเกิดเพราะเราต้องยึดมั่นถือมั่นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราต้องยึดมั่นถือมั่นพุทธพจน์

กาย เวทนา จิต ธรรม สติปัฏฐาน ๔ มันเป็นธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแน่นอน แล้วเราก็ยึดมั่นตามทิฏฐิความเห็นของเรา แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติของท่านตามความเป็นจริงของท่าน จิตท่านสงบแล้วท่านเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เป็นขั้นเป็นตอนของท่าน อันนั้นเป็นความจริงของท่าน แล้วท่านเอาความจริงของท่านอธิบายให้เราฟัง ถ้าจิตของเรา เรารับฟังเหตุผลของท่าน แล้วเราเอามาพิจารณา แล้วถ้าจิตของเราถ้าทําได้ตามความเป็นจริงอันนั้นนะ เราจะซาบซึ้งมากเลยว่า ใช่ เพราะเราต้องทําตามความเป็นจริงของเราเข้ามาแล้ว ทําความจริงของเราเข้ามา พอความจริงเกิดขึ้นมาในใจแล้วเราจะเข้าใจกาย เวทนา จิต ธรรม สติปัฏฐาน ๔ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แล้วเราปฏิบัติเป็นความจริงของเรา เราเข้าใจได้ความเป็นจริงเลย แล้วความจริงอันนี้มันก็ได้มาจากว่าครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านปฏิบัติจริงแล้วท่านมีความจริง ท่านสอนเรา แล้วเราปฏิบัติตามความจริงมันจะเป็นอันเดียวกัน เหมือนกันหมดเลย

แต่เพราะเรามีทิฏฐิ เรามีความเห็นอย่างนี้ แล้วถ้าเรายึดความเห็นของเราอย่างนี้ เราก็มีหลังอิงไง มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นที่อ้างอิงได้ว่า อันนี้เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กาย เวทนา จิต ธรรมที่แบ่งไว้เรียบร้อยแล้ว แล้วข้ามขั้นตอนไม่ได้ ต้องรู้รอบขอบชิด ต้องรู้ไปทุกเรื่อง ต้องรู้ไปทั้งหมดเลย...มันก็รู้จําไง รู้ก็การศึกษา รู้ก็การค้นคว้าไง แต่ความจริงมันไม่มีเลย

แต่ถ้าเราทําความเป็นจริงขึ้นไปนะ สิ่งที่ถามมามันจะโยนทิ้งหมดไง ถ้าใจมันลงนะ มันจะปล่อยวางหมด ปล่อยวางเรื่องนี้ทั้งหมดเลย แล้วปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา พอความเป็นจริงเกิดขึ้นมา หลวงตาท่านถึงบอกว่า การประพฤติปฏิบัตินี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายกไว้ให้กับปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ยกให้กับความรู้จริงตามความเป็นจริงอันนั้นเป็นผู้ตัดสิน สันทิฏฐิโกในใจของผู้ตัดสิน ความรู้จริงอันนั้นมันจะเป็นผู้ตัดสิน

แต่นี่เป็นความรู้จํา เป็นทิฏฐิของเรา เป็นความเห็นของเรา เราถึงเป็นการเดาเอา สันนิษฐานเอา คาดเอา เห็นไหม ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมนั้นจะอยู่ในใจดวงนั้น ผู้ใดปฏิบัติธรรมคาดเอา คาดหมายเอามันก็คาดหมายเอา เดาเอาแบบนี้ เอวัง

๔

สุ่มธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๑ กันยายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : หลวงตาเทศน์ว่า “สัญญาคือความจําได้หมายรู้” ขอคําอธิบายคําว่า “หมายรู้” คืออะไร ได้แก่อะไรบ้าง กราบนมัสการครับ

ตอบ : สัญญา สัญญาคือการจําได้หมายรู้ ถ้าหมายรู้มันหมายรู้ทุกเรื่อง มันก็เหมือนกับสารเคมี ถ้าสารเคมีคุณสมบัติในตัวมันก็สมบูรณ์ในตัวของมัน สัญญาคือการหมายรู้ ทีนี้บอกว่าหมายรู้ในเรื่องอะไร เราก็อยากจะหมายรู้แต่เรื่องที่พอใจ เรื่องที่ไม่พอใจมันก็ไม่ต้องการให้หมายรู้ มันก็ไม่ใช่

เพราะพอมันหมายรู้แล้วถ้าเรามีสติปัญญาเราแยกได้เองไง ถ้าหมายรู้ในสิ่งที่ไม่ดี เราก็ดับมันเสีย ถ้ามันหมายรู้ในสิ่งที่ดี เราก็ส่งเสริมมันเสีย สัญญาคือความจําได้หมายรู้ สัญญาคือสัญญา ทีนี้จําได้หมายรู้ ธาตุรู้ก็เป็นธาตุรู้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า หมายรู้ หมายรู้คืออะไร ได้แก่อะไรบ้าง

คุณสมบัติของหมายรู้ก็หมายรู้ทั้งหมด ทีนี้ได้แก่อะไรบ้างมันต้องแยกไป อันนี้เดี๋ยวจะตอบปัญหาไปข้างหน้า ข้างหน้าเขาถามมา เขาอ้างพระไตรปิฎกมาตลอดนะ ก็จะอ่านอย่างนี้แหละ

คือว่าเราจําศัพท์มาคําหนึ่งแล้วเราก็หันรีหันขวางไง คือเราไปไม่รอด เราก็งงไง ถ้าเราหันรีหันขวาง ทีนี้ในศัพท์คําหนึ่ง ดูมรรค ๘ มรรค ๘ มันก็ต้องดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ มันเกี่ยวเนื่องกันไปหมด อิทปฺปจฺจยตา ปฏิจจสมุปบาท อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ ในปัจจยาการมันเกี่ยวเนื่องกันไป แต่เวลาออกมาเป็นขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันแยกเป็นกอง แยกชัดเจนเลย มันเป็นปริยัติ

ทีนี้สัญญามันอยู่ในขันธ์ ๕ ถ้าอยู่ในขันธ์ ๕ มันหมายรู้ด้วยอะไร ที่มันเป็นกองชัดเจน หมายความว่า การสอนก็เหมือนสอนอนุบาล อนุบาลผสมคําใช่ไหม ก่อนผสมคํา ตัวอักษรต้องเข้าใจว่านี่คือตัวอะไร ก.ไก่ ข.ไข่ แล้วถ้าเขียนผสมแล้วมันก็เป็นคํามีความหมายไป

นี่ก็เหมือนกัน เป็นกอง สัญญา รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ก็แยกเป็นกอง เป็นหมวดหมู่ แต่เวลาถ้ามันละเอียดเข้าไปๆ มันปล่อยวางเข้าไปจนเป็นตัวมันเองแล้วมันจะเป็นปฏิจจสมุปบาท มันเกี่ยวเนื่อง แล้วเกี่ยวเนื่องเป็นแบบใด

เวลาภาวนาไปมันจะมีเหตุการณ์อย่างนี้ พอเหตุการณ์อย่างนี้ปั๊บ เริ่มต้นใหม่ๆ ใช้ได้ ถูก เวลาใครถาม “หลวงพ่อ นี่ถูกไหม” ถูก พออีกคนหนึ่งถามมา “หลวงพ่อ อย่างนี้ถูกไหม” บอก ไม่ถูก

“อ้าว! หลวงพ่อทําไมบอกอันนั้นถูก ทําไมบอกผมไม่ถูก”

ไอ้บอกว่าถูกคือว่าเริ่มต้นมา เด็กอนุบาลมันจะเรียนอักษร ถ้ามันอ่านสะกดตัวได้ ถูก แต่มันยังไม่ผสมคํา ถ้าผสมคําผสมผิดมันก็ผิด

นี่ก็เหมือนกัน สมถะ เริ่มต้นการจะแยกความคิดกับแยกจิต แยกให้จิตมันสงบ แยกความรู้สึกนึกคิดแยกออกไปให้จิตใจมันปลอดโปร่ง ให้จิตใจมันปล่อยวางมา ถูกไหม ถูก แล้วถ้าถูกแล้วเป็นอย่างไรต่อ ถ้าไม่ทําพัฒนาต่อไป ผิด

เวลามันถูกมันผิดมันเป็นขั้นตอนของมันไง เริ่มต้นถูกไหม ถูก แล้วถูก ทําไมมันไม่ก้าวหน้าล่ะ ไม่ก้าวหน้าก็เอ็งผิด ผิดเพราะเอ็งไม่ทําให้มันพัฒนาขึ้นไปไง

เวลาคําถามคนจะงงไง คนงงแล้วเขาจะคิดวิทยาศาสตร์ เขาบอกว่า เวลาพูดถึงมรรค ๔ ผล ๔ แล้วมรรคก็ต้องมรรค แล้วทําไมมรรคแล้วมรรคเล่า

ก็มรรค ๔ ผล ๔ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค พอพูดถึงมรรคปั๊บ เขาก็คิด เหมือนกับเงิน ๑ บาท เงิน ๑ บาท เงิน ๑๐ บาท เงิน ๑๐๐ บาท เงิน ๑,๐๐๐ บาท เงิน ๑๐,๐๐๐ บาท จํานวนมันแตกต่างกัน แต่ก็คือเงินเหมือนกัน ทีนี้บอกว่าพอพูดเรื่องบาท บาทเดียวก็พอ ไม่ต้องพูดเรื่องอื่นเลย บาทเดียวก็พอ บาทๆๆ แล้วมันจะเป็นร้อยเป็นพันขึ้นมา ๑๐๐ บาทก็ต้องเอา ๑๐๐ บาทมาแยกเลยหรือ แต่ถ้ามันเป็นแบงก์ ๑๐๐ มันก็ ๑๐๐ บาท

นี่ก็เหมือนกัน มรรคหยาบ มรรคละเอียด ถ้ากระบวนการของมรรคส่วนหนึ่งจบสิ้นไป กระบวนการของมรรคอันใหม่ มรรคที่ละเอียดกว่า มรรคที่กว้างขวางกว่า มรรคที่ลึกซึ้งกว่า มันจะไปชําระกิเลสที่ลึกซึ้งกว่า แล้วถ้ามหาสติ มหาปัญญา มรรคที่ละเอียดลึกซึ้งจะเข้าไปแก้กามราคะ แล้วถ้าเป็นปัญญาญาณจะไปแก้อวิชชา ไปแก้ความหลงผิดในฐีติจิต นี่ครูบาอาจารย์อย่างนี้ท่านเป็น แต่ไอ้คนฟังก็งงนะ

เราเจอบ่อย เวลาเขามาต่อว่า บอกเหมือนเล่นลิ้น พูดซํ้าๆ ซากๆ

ไอ้นี่มันไม่เคยปฏิบัติ แต่คนปฏิบัติแล้วนะ เขาจะหาครูบาอาจารย์ที่พูดถูกต้อง ถ้าพูดถูกต้อง ไอ้คนทําแล้วมันสะอึกเลยนะ เพราะมันรู้มันเห็นมา มันให้ชื่อไม่ได้ ครูบาอาจารย์ให้ชื่อเอง

หลวงปู่มั่นท่านพูดนะ เวลาลูกศิษย์ปฏิบัติมา ปฏิบัติมารู้จริงเห็นจริง แต่ตั้งชื่อไม่ถูก ต้องมาถามท่าน ท่านตั้งให้หมด เห็นไหม เวลาหลวงตาถามปัญหาท่าน ท่านบอกเลย แม้แต่ปัญหาก็ตั้งคําถามผิด ขนาดถามปัญหามาท่านบอกไม่ใช่ ถามอย่างนี้ไม่ถูก ต้องถามอย่างนี้

เวลาหลวงตาท่านไปพูดกับหลวงปู่แหวนไง ท่านบอกว่า ถ้าไม่รู้ถามไม่ได้ ถ้าไม่รู้ก็ตอบไม่ได้

ถ้าไม่รู้ เราตั้งคําถามได้อย่างไร เช่น เราไม่ใช่หมอ ไม่ใช่หมอ เราจะรู้ได้อย่างไรว่าเราเป็นโรคอะไร เราพูดถึงโรคที่เราเป็นไม่ถูกหรอก แต่ไปเล่าอาการให้หมอฟัง หมอเขาบอกเลย เป็นโรคไอ้นี่ แต่เราไม่รู้ว่าเป็นโรคอะไร “หมอ เป็นอะไร แล้วหายไหม” เราไม่รู้ แต่เราหาคนรู้

ทีนี้เราบอกว่า ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ ธรรมะมันซับซ้อน มันมีนอก มีใน มีหยาบ มีละเอียด แต่วิทยาศาสตร์มันเป็นทฤษฎีคงที่ตายตัว มันก็เลยมีปัญหากัน จบ

ถาม : เรื่อง “จิตติดตามไม่ปล่อย (พยายามปล่อย แต่มันไม่ปล่อย)”

กราบเรียนพระอาจารย์ที่เคารพครับ กราบขอบพระคุณมากที่ช่วยดักไก่ที่ผมปล่อยออกไป ผมชอบปล่อยไก่ เพราะไม่รู้จะไปถามใคร เก็บไว้อย่างนี้มันก็คาๆ อย่างนี้ ถกพระไตรปิฎกไปเดี๋ยวก็เพี้ยนจริงๆ ช่วยชี้แนะเมตตาเด็กน้อยอย่างผมหน่อยครับ

อาการผมภาวนาไปเหมือนมีอะไรมากดที่หน้าอกด้านขวา ๓ ครั้ง (เมื่อก่อนมันกดแบบนี้คือมันรวมตกนิมิตทันที แต่มันไม่เคลื่อนไหว) (ครูบาอาจารย์หลายท่านเคยเทศน์ไว้ ผมเปิดเน็ตฟังว่าไม่ให้ลง) แต่หลังจากนั้นวันหนึ่งมันก็เป็นอีก แล้ววิ่งเฉียงลงไปทางขวา ไปทางไส้ติ่งแล้วหาย (อาการเหมือนโดนคุณไสย คล้ายก้อนตะคริวเคลื่อน) ผมออกทันที (ไม่ให้ตกนิมิต ผมเข้าใจว่ามันจะรวมลงนิมิต)

ครั้งที่ ๒ ครั้งนี้เป็นเหมือนเดิม ครั้งที่ ๓ ก็เหมือนเดิม วิ่งเฉียงขวาแล้วหาย แต่เกิดใหม่อีกครั้งแล้วเคลื่อนมาที่กลางคอ ผมกําหนดรู้ว่า (อ้าว! มึงจะวิ่งไปไหน) มันก็วิ่งขึ้นมาคาง แล้วก็มาหายที่กลางหัว ปรากฏว่าตกนิมิตไป หลังจากออก ผมพยายามจะไม่นึกถึงมันครับ แต่ ๓-๔ วันต่อมามันเป็นอีก เคลื่อนบริเวณกลางหัวมาที่บริเวณตรงตา บริเวณดั้งจมูก เหมือนมันจะทะลุออกแว็บเดียว นึกถึงสิ่งอื่น จิตถอนออกมา

คําถามครับ

๑. จิตผมไปยึดติดมัน ก้อนอันนั้นมันเลยเพี้ยนไป มันเป็นนิมิตหลอกเราใช่ไหมครับ

๒. ผมพยายามอยู่กับพ่อแม่คือพุทโธ แต่ห้ามมันไม่อยู่จริงๆ มันชอบแถออกไป ขออุบายครับ เรื่องอื่นผมไม่ค่อยหน้าด้าน แต่ผมขอหน้าด้านสักเรื่องครับ

ตอบ : เขาบอก “เรื่องอื่นผมไม่ค่อยหน้าด้าน แต่ผมขอหน้าด้านสักเรื่องครับ ขอบพระคุณมาก” คําถามนี้เขาว่าหน้าด้าน ไม่ใช่หรอก

ความจริงนะ เราไปหาครูบาอาจารย์นะ เรามีสิ่งใดในใจหรือเรามีประเด็นในใจต้องพูดให้หมด ถ้าพูดให้หมดนะ อย่างเช่นเวลา ธมฺมสากจฺฉา เวลาพระที่ปฏิบัติแล้วไปหาครูบาอาจารย์ ถ้าครูบาอาจารย์ท่านฟังเรื่องนี้บ่อย เพราะลูกศิษย์ท่านมาก อย่างเช่นหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ลูกศิษย์เยอะมาก แล้วจะมาฟังทั้งหมดมันเสียเวลา พอพูดปั๊บ ท่านก็รู้แล้ว เพราะประสบการณ์ท่านเยอะมาก

ฉะนั้น ลูกศิษย์เขาบอกว่า “อาจารย์ฟังผมก่อนสิ ฟังผมให้จบสิ” คือกลัวอาจารย์จะตัดสินผิด คืออาจารย์ไม่ฟังของเราให้หมดไง แล้วตัดสินไปก่อน ก็เลยจะตัดสินให้คะแนนน้อยไง ถ้าฟังเราเยอะๆ เดี๋ยวอาจารย์จะให้คะแนนเรามากๆ ก็จะต่อรอง “อาจารย์ฟังผมก่อนสิ อาจารย์ฟังผมก่อนสิ” เห็นไหม ถ้าเราไปหาครูบาอาจารย์เราจะพูดหมดเลย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราหน้าด้าน...ไม่หน้าด้าน เรามีความรู้ความเห็นอย่างไร เราจะถามครูบาอาจารย์ของเรา เพราะไม่เสียเวลา ไม่เนิ่นช้า แล้วไม่แถด้วย ไม่ออกนอกลู่นอกทางไง ฉะนั้น สิ่งนี้เขาไม่ถือว่าหน้าด้าน เขาถือว่าเป็นคุณงามความดี ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เราพูดธรรมของเรา ถ้าเรามีจริงนะ ถ้าเรามีสิ่งใดเราก็พูดตามนั้น พูดตามนั้นน่ะดีมาก เพราะท่านจะได้แก้ไข ได้ตัดสินว่าสิ่งที่เรารู้เราเห็นถูกหรือผิด ถ้าถูก เราก็จะได้ทําให้มันมั่นคงขึ้น ถ้าผิด เราจะได้แก้ไข นี่พูดถึงว่าพระปฏิบัติเขาติดครูบาอาจารย์ เขาติดกันอย่างนี้

เขาติดครูบาอาจารย์เพราะครูบาอาจารย์ท่านคอยชี้แนะ คอยกลั่นกรอง คอยให้เราอย่าออกนอกลู่นอกทาง ถ้าออกนอกลู่นอกทางมันจะหลงไป แต่ถ้าการที่ว่าเรามาถูกทาง แต่เราไม่ขยันหมั่นเพียร เราไม่ขวนขวายคือการเสียเวลา คือว่าอย่างน้อยคือไม่เสียเวลา อย่างมากคือหลงผิดไปเลย แล้วครูบาอาจารย์ท่านคอยแก้ไขเราให้มันถูกต้อง อันนี้ถูก

ฉะนั้น กลับมาที่คําถาม ๑. จิตผมไปยึดติดมัน ไอ้ก้อน ก้อนที่ว่าที่มันเฉลียงไปเฉลียงมา

ไอ้กรณีนี้มันเป็นผู้ปฏิบัติใหม่จะเป็นอย่างนี้ทั้งนั้น จะเป็นอย่างนี้ทั้งนั้น แบบว่าจิตมันมหัศจรรย์ แต่พวกเรา เราไม่เคยเห็นคุณค่าของจิตเราเอง เราไปเห็นคุณค่าวัตถุที่เรามี เราไปเห็นคุณค่าอารมณ์ อารมณ์ความโกรธ อารมณ์ความผูกพัน นี่เป็นอารมณ์ ไม่ใช่จิต

จิตคือธรรมชาติที่รู้ แต่สิ่งที่เรารับรู้คืออารมณ์ความรู้สึก สัญชาตญาณ เราไปรับรู้อันนั้น ชอบอะไร เกลียดอะไร มันจะฝังใจมากเลย แต่ตัวจิตเราไม่เคยรู้เคยเห็นมันไง

ทีนี้พอเราจะมาปฏิบัติ เราเริ่มจะปฏิบัติ เราจะกําหนดพุทโธ ใช้อานาปานสติเพื่อให้จิตสงบ พอจิตสงบ จิตมันสงบเข้ามา ทีนี้คนเรามันมีเวรมีกรรมไง ไอ้ที่ว่าเป็นก้อนๆ เฉลียงลงไปทางขวา มันจะพุ่งไปทางไหนก็แล้วแต่ ไอ้นี่มันเป็นปรากฏการณ์ของจิตแต่ละดวงไม่เหมือนกัน

ปรากฏการณ์ของบางคนไม่เคยมี คนที่ภาวนาแล้วเวลาจิตจะสงบ จิตสงบไปเฉยๆ โดยที่ไม่มีอะไรเลย เขาจะแปลกใจมากนะ เขาจะแปลกใจมากเวลาเขาฟังคนบอกว่าไปรู้ไปเห็นไอ้นู่นไอ้นี่ เขาจะงงว่าทําไมของเราไม่มี คนถ้าจิตไม่มี ไม่มีจริงๆ นะ จิตเวลาพุทโธๆ มันจะสงบ มันสงบไปเฉยๆ ไม่เคยรู้ไม่เคยเห็นอะไรกับใครเลย แล้วไปฟังคนไปถามอาจารย์ เห็นแสงนู้นเห็นแสงนี้ จะบอกว่า “เอ๊ะ! เราภาวนาไม่เป็นเนาะ ทําไมเราไม่เห็นกับเขาเลยเนาะ” ไอ้นี่ก็อยากรู้อยากเห็นอีกล่ะ

ไอ้คนที่เห็นมันผิด ไอ้คนที่ไม่เห็นมันถูก ถ้าคนไม่เห็น เรากินอาหาร อาหารเรากินแล้วอิ่มท้องก็จบ แต่เขากินแล้วนะ เขาเผ็ดของเขา เขาลุกไปดื่มนํ้าแก้เผ็ดของเขา ไปหานํ้าตาลมาอมแก้เผ็ด ไอ้เรา “เอ๊! เราไม่เผ็ด ทําไมเราไม่ต้องทําอย่างเขา”...ก็เอ็งไม่ได้เผ็ด เอ็งต้องไปทําอย่างเขาทําไม ไอ้เขากินแล้วมันเผ็ดใช่ไหม เขาก็ต้องหานํ้าดื่ม เขาก็ต้องหานํ้าตาลมาอมเพื่อลดความเผ็ดในลิ้นของเขา

ฉะนั้น เวลาจิตเราไม่เป็น ไม่ต้องบอกว่าเราภาวนาไม่เป็น...เป็น เพราะเราได้กินอาหารอยู่ เรารู้ ถ้าจิตเราสงบ ส่วนใหญ่แล้ว ๘๐-๙๐ เปอร์เซ็นต์จะเป็นแบบนี้ คือจิตสงบเฉยๆ แต่ธรรมดามันไม่สงบเอง คือว่าโดยพันธุกรรมของมัน มันเป็นแบบนี้ คือถ้าสงบก็สงบเฉยๆ เพียงแต่มันทําให้สงบไม่ได้มันก็เลยไม่รู้ว่าสงบเป็นอย่างไร ก็ยังงงๆ อยู่ไง แต่มันก็ไม่รู้ไม่เห็นเหมือนเขา พอฟังเวลาเราตอบปัญหา เรารู้ว่าตอบปัญหาไป ไอ้คนที่ไม่เคยฟัง “เอ๊! คนถามก็คงจะเซ่อๆ ไอ้คนตอบคงจะงงๆ” เขาไม่เชื่อ เขาไม่เชื่อว่ามันจะเป็นแบบนั้น แล้วพอพูดไปแล้ว “เอ๊! คนถามก็ถามไปแบบว่าไม่รู้ไม่เห็น ไอ้คนตอบก็เป็นตุเป็นตะไปเลย ตอบเราได้อย่างไร เอ๊! ใครถามก็ตอบเป็นตุเป็นตะไปหมดเลย”

เป็นตุเป็นตะเพราะจิตประเภทนี้มันมี ถ้าจิตประเภทนี้มันมี เราก็จะพยายามจะพูดไว้ เวลาตอบปัญหาให้เป็นแนวทาง ถ้าใครมาเปิดดูเปิดอ่านมันได้เห็นของมันก็เป็นประโยชน์กับเขา

ฉะนั้น สิ่งที่เวลาเป็น มันเป็นปรากฏการณ์ของมันเอง อย่างเช่นถ้ามันจะเห็นแสง เห็นสิ่งใดที่มันพุ่งเฉลียงไป มันพุ่งมานี่มันล่อ มันจะล่อให้เราออกไปรู้ไปเห็นตามมัน ดูสิ เวลาเราอยากทําสิ่งใดเป็นความดีของเรา มันจะมีเสียงอะไรมากระทบ เราก็ไปรับรู้สิ่งนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันมีแสงพุ่งเฉลียงไปทางไหนก็แล้วแต่ รับรู้ไว้ เพราะปรากฏการณ์มันมี ฟ้าแลบฟ้าร้องมันมี แต่คนที่รู้ว่าฟ้าแลบฟ้าร้องเขาไม่ตกใจ เด็กเวลาฟ้าแลบฟ้าร้องมันตกใจ มันร้องไห้ตีโพยตีพายกับพ่อแม่มันนะ มันจะบอกห้ามฟ้าร้อง เวลาฝนตกห้ามฟ้าร้อง ห้ามฟ้าแลบ มันกลัว มันไม่ยอม มันก็เป็นไปไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน ผู้ที่ปฏิบัติใหม่ แสงหรือสิ่งปรากฏการณ์ของจิตเกิดขึ้น เรารู้เท่าแล้ววางไว้ ไม่ต้องตกใจไปกับมัน ทีนี้คําว่า “ไม่ตกใจไปกับมัน” คือคนที่ปฏิบัติ คือผู้ใหญ่ที่รู้แล้ว แต่เด็กมันตกใจ เด็กจะบอกขนาดไหน ถ้ามันกลัวเสียงฟ้าร้องฟ้าผ่ามันก็กลัวมันอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าเราโตเป็นผู้ใหญ่ขึ้นมานะ เราศึกษาเรารู้แล้วว่าปรากฏการณ์ของธรรมชาติ แต่เราก็ยังสะดุ้ง เราก็ยังกลัวอยู่ คนกลัวมันก็คือกลัววันยังคํ่า แต่มันก็รู้ว่า อ๋อ! มันเป็นปรากฏการณ์ของธรรมชาติ เราไม่ไปเดือดร้อน แต่ถ้าของเรา เราทําไร่ไถนาใช่ไหม เราก็หวังฝนหวังฟ้าเพื่อฝนตกมา เพื่อเราจะทํากสิกรรมของเรา มันก็เป็นประโยชน์กับเรา

การภาวนานะ ปรากฏการณ์เราวางไว้ ปรากฏการณ์เรากําหนดแล้วเราวางไว้ เรากําหนดพุทโธของเราไปต่อเนื่อง พุทโธๆๆ ของเราไป เดี๋ยวสิ่งที่ว่าเป็นก้อนๆ สิ่งที่เป็นนิมิตมันจะหายไปเอง มันหายไปเอง ปรากฏการณ์ที่มันเกิดขึ้น แต่จิตนี้มันรู้เท่าแล้ววางไว้ ไม่วิ่งไปตามมัน ปรากฏการณ์นั้นหลอกเราไม่ได้ ปรากฏการณ์หลอกไม่ได้ เรากําหนดพุทโธๆ เพื่อจิตสงบของใจใช่ไหม เราทําเพื่อความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วก็จบ ใจสงบแล้วเรามีสติอยู่กับความสงบนี้ เวลามันคลายตัวออกมาก็พุทโธต่อเนื่องไป แล้วถ้ามันคลายตัวออกมาเราก็กําหนดพุทโธต่อ พอพุทโธเข้าไปๆ พุทโธเข้าไปจนพุทโธไม่ได้ นั่นคือจิตมันสงบเต็มที่ของมัน

ถ้าพุทโธไปแล้วมันสงบเต็มที่ พอมันมีกําลังแล้วเราออกฝึกหัดใช้ปัญญาไปเลย ออกฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญา พอจิตมันสงบแล้วออกใช้ปัญญา ปัญญาคิดถึงชีวิตของเรา คิดถึงชีวิตของเรา คิดถึงการเกิดของเรา คิดถึงความดํารงชีวิตของเรา คิดถึงความทุกข์ความสุขในใจของเรา คิดอย่างนี้ คิดอย่างนี้เพราะมันมีสมาธิ พอมีสมาธิ มันฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาแยกแยะในอริยสัจ

อริยสัจมันคืออะไร อริยสัจมันคือทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ความทุกข์ ความเป็นไปของเรามันเป็นอริยสัจ มันเป็นความจริง แล้วเป็นความจริงของใคร เป็นความจริงของใจเรา

ใจของเรามันมีปรากฏการณ์ มันรับรู้สิ่งใด มันเป็นความฝังใจของใจเรา แล้วใจเราสงบแล้วก็พิจารณาตรงนี้ พิจารณาเพื่ออะไร พิจารณาเพื่อมันปล่อย มันถอดมันถอน ถ้ามันปล่อย มันถอดมันถอนได้นะ เดี๋ยวมันเป็นคุณงามความดี เราเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เราจะมหัศจรรย์มาก

นี่พูดถึงว่า จิตผมมันไปยึดติดมันใช่ไหม ก้อนนั้น แล้วมันจะเพี้ยนไป มันเป็นนิมิตหลอกเราใช่หรือไม่

ใช่ มันหลอกเรา แล้วเรามีสติปัญญาแก้ไขของเราไปเอง ใจของเราเอง เวลาเราไปโดนคนอื่น โดนเพื่อนหลอก เราจะเสียใจมาก แล้วเวลาเราโดนกิเลสเราหลอกอย่างนี้ แล้วเราบอก “หลวงพ่อ ผมปฏิบัติธรรมนะ เวลาปฏิบัติธรรมผมเป็นคนดีนะ แล้วกิเลสมันจะหลอกผมได้อย่างไร ผมเป็นคนดี”...นั่นแหละคนดีกิเลสมันชอบ มันชอบหลอกคนดี

คนไม่ดีกิเลสมันไม่ชอบหลอกหรอก เพราะอะไร เพราะมันรู้ว่าไม่ต้องหลอก เพราะคนไม่ดีมันไม่ทําอยู่แล้ว มันไม่ปฏิบัติอยู่แล้ว มันอยู่ในอํานาจของกิเลสอยู่แล้ว มันไม่หลุดจากพญามารไปหรอก มารมันนอนใจได้ว่าไอ้คนคนนี้อยู่ในอํานาจของเรา มันไม่ต้องไปสนใจเลย

แต่ไอ้คนที่ทําดีๆ ถ้าทําดีแล้ว จิตมันสงบแล้ว มันใช้ปัญญาแล้วมันจะหลุดจากมือมันไป ไอ้พวกนี้แหละมารมันจะมาคอยทําให้ออกนอกลู่นอกทาง อันนี้ปรากฏการณ์ของมัน

“๒. ผมพยายามอยู่กับพ่อแม่คือพุทโธ แต่ห้ามมันไม่อยู่จริงๆ มันชอบแถออกไป ขออุบายครับ”

โดยธรรมชาติเป็นอย่างนี้ ทุกคนเป็นแบบนี้หมด บอกให้พุทโธ พุทโธนี่นะ เวลาหลวงตา หลวงปู่มั่น คําว่า “พุทโธ” ท่านบอกว่า “ถ้านักปฏิบัติอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธจะไม่เสีย” หลวงปู่มั่นท่านสั่งเลยนะ “จะทําอะไรก็แล้วแต่นะ อยู่กับพุทโธจะไม่เสีย”

ถ้าเราไปอยู่กับอารมณ์ อยู่กับความเห็น รู้เห็นอะไรแล้วตามไป เสียหายหมดแหละ

อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธไม่เสีย แล้วพุทโธๆ พุทโธสะเทือน ๓ โลกธาตุ คํานี้เป็นคําของหลวงตา หลวงตาท่านบอกว่า “พุทโธสะเทือน ๓ โลกธาตุ”

พวกเราบอกเด็ดดอกไม้สะเทือนถึงดวงดาวไง เด็ดดอกไม้สะเทือนถึงดวงดาว มันก็เป็นจริง แต่นี้หลวงตาท่านบอกว่า “พุทโธสะเทือน ๓ โลกธาตุ” ๓ โลกธาตุคือหัวใจ หัวใจมันเวียนตายเวียนเกิดใน ๓ โลกธาตุนี้ แล้วพุทโธสะเทือนขั้วหัวใจเลย แล้วถ้ามันสงบนะ มันสงบโดยความเป็นจริงเลย

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่าเวลาพุทโธมีคุณค่ามาก มีคุณค่ากับผู้ที่ปฏิบัติแล้วได้ผล เห็นคุณมาก แล้วซาบซึ้งมาก แต่นี้เราฟังเขาเล่าว่า พวกเราฟังเขาเล่าว่า เราเป็นชาวพุทธนี่แหละ ฟังครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมา ท่านมีปรากฏการณ์ของท่าน แล้วฟังท่านเล่าว่า พอฟังท่านเล่าว่า เราก็อยากเอาจริงไง เราก็มาพุทโธบ้าง

พุทโธของครูบาอาจารย์ พุทโธของผู้ปฏิบัติจริงมันสะเทือน ๓ โลกธาตุ ไอ้พุทโธของเรานี่เขาเล่าว่า มันก็พยายามจะทําให้ได้ พอจะทําให้ได้ปั๊บ พอพุทโธๆ ไป จิตใต้สํานึก กิเลสมันอยู่ในจิตของเรา เวลาพุทโธ แต่จิตใต้สํานึกมันจะแฉลบ เพราะความคิดมันจะดันออกไง ความคิดกับเรามันจะดันออกมา

พอพุทโธๆ ทีแรกถ้าตั้งสติดีมันก็ดี สักพักมันก็แถแล้ว พุทโธก็ อืม! พุทโธเสร็จเดี๋ยวออกไปจะไปเที่ยวบาร์ พุทโธต่อ พุทโธเสร็จ อ๋อ! ถ้าพุทโธคราวนี้เดี๋ยวคราวหน้าจะซื้อตั๋วไปญี่ปุ่น เดี๋ยวกลับมาพุทโธต่อ พุทโธ เดี๋ยวมันแฉลบออก เห็นไหม มันดัน นี้คือปรากฏการณ์ของมัน ปรากฏการณ์ของตัณหาความทะยานอยากมันเป็นแบบนี้ ถ้ามันเป็นแบบนี้นะ ถ้าเราชนะแล้วจบนะ

แต่ถ้าเรายังไม่ชนะ เราก็ต้องมีอุบาย ถ้าอย่างพุทโธนะ หลวงปู่เจี๊ยะ หรือครูบาอาจารย์ท่านพุทธานุสติ พุทโธๆๆ ถ้ามันจะแฉลบนะ พุทโธเร็วๆ แต่ถ้าวันนี้ดี อืม! ญี่ปุ่นก็ไปมาแล้ว บาร์เหล้าก็กินมาจนเต็มที่แล้ว ไม่สนใจเลย วันนี้อารมณ์ดี พุทโธอยู่กับเรา พุทโธอย่างนี้ช้าๆ ได้ ถ้าอารมณ์ไหนดีๆ นะ เราพุทโธต่อเนื่อง แต่ถ้าวันไหนอารมณ์มันรุนแรง มันอยาก ทั้งๆ ของที่คิดมันก็เคยกินเคยใช้มาทั้งนั้นน่ะ มันถึงคิดได้ ทั้งๆ ที่ของที่เราก็เคยทํามาแล้วทําไมอยากจะทําซํ้าอีกล่ะ แล้วถ้าอย่างนี้ถ้ามันอยากจะไปเพราะกิเลสมันรุนแรง รุนแรงก็พุทโธๆๆ พุทโธไวๆ เห็นไหม นี่คืออุบายแก้ไข พุทโธไวๆ

ฉะนั้น เวลาเราสอนเราจะบอกว่าพุทโธชัดๆ คําว่า “ชัดๆ” มันมีสติพร้อม ถ้าสติเราไม่ดี พุทโธจะไม่ชัดหรอก พุทโธแล้วก็คิดไปเรื่องอื่น มันไม่ชัด พุทโธชัดๆ คําว่า “ชัดๆ” ต้องสติดีมันถึงชัด พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ ถ้าพุทโธชัดๆ ปั๊บ จิตมันไม่แฉลบ มันไม่มีอะไรมาแยก ฉะนั้นบอกว่า นาโนของจิต มันเล็กมาก คําบริกรรมมันเล็กละเอียดลึกซึ้งมาก แต่เราพุทโธๆ จนมันรวมเป็นเอกัคคตารมณ์ มันเป็นเอก มันตั้งมั่น มันเป็นองค์กร มันเป็นธาตุรู้ที่มั่นคง เห็นไหม เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น

พุทโธๆๆ แต่มันเล็ก มันเป็นนามธรรมด้วย นาโนเขายังใช้เครื่องวิทยาศาสตร์ เขายังจับต้องได้ แต่ไอ้ความรู้สึกของเรา สติเราจับต้องได้ พุทโธๆๆ ถ้าทําได้นะ ถ้าทําได้สงบสักหนหนึ่งมันจะซาบซึ้งมาก

ฉะนั้น เราระลึกถึงพ่อถึงแม่ เราอยู่กับพุทโธนี่สุดยอดเลย แต่ทําไมมันแฉลบล่ะ มันแฉลบเพราะว่ากิเลสของเรา คือความเคยใจของเรา ถ้าความเคยใจของเรา เราก็ต้องตั้งสติแล้วพยายามรวบรวมสติปัญญาของเรา แล้วพุทโธของเราต่อเนื่องไป อันนี้อยู่กับพุทโธ อยู่กับผู้รู้แล้วไม่เสีย ฉะนั้น ไม่เสีย

สิ่งที่มันเป็นมา ที่อธิบายมาข้างหน้า ที่ว่าจิตมันเป็นไป นี่คืออาการทั้งหมด นี่คือปรากฏการณ์ของจิต ปรากฏการณ์ของจิตแต่ละดวงไม่เหมือนกัน เห็นไหม วิทยานิพนธ์ เราทําวิทยานิพนธ์จะต้องไม่ลอกเลียนแบบของใคร ถ้าเราทําวิทยานิพนธ์ลอกเลียนแบบ อาจารย์ไม่ให้คะแนน

นี่ก็เหมือนกัน ปรากฏการณ์ของจิตแต่ละดวงไม่เหมือนกัน ทีนี้ปรากฏการณ์ของจิตมันก็วิทยานิพนธ์ คือสติปัญญาของใคร ใครมีสติปัญญาแล้วรักษาใจของตัวได้ จะเป็นปรากฏการณ์ จะเป็นความจริงของใจดวงนั้น จะเป็นวิทยานิพนธ์ของใจดวงนั้น

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์เราท่านสนทนาธรรม ท่านจะสนทนาธรรมว่าใครมีปรากฏการณ์อย่างใด ใครรู้ใครเห็นอย่างใดท่านจะเล่าสู่กันฟัง ถ้าเล่าสู่กันฟัง หลวงตาท่านจะพูดบ่อยว่าของหลวงปู่ขาวท่านเปรียบจิตของท่านขั้นสุดท้ายนะว่าเหมือนเมล็ดข้าว เมล็ดข้าวถ้าเรามาหุงมาต้มแล้วมันก็ไม่เกิดอีก เมล็ดข้าวถ้ามันเป็นเมล็ดข้าวดิบๆ ถ้ามันตกลงพื้น ตกลงสู่ดินมันก็เกิดอีก

ของหลวงตา ถึงเวลาจุดและต่อม ท่านบอกว่าเหมือนกับมะพร้าวสองขั้ว ขั้วบวกและขั้วลบ ท่านพิจารณาของท่าน ท่านทําลายทั้งสองขั้วนั้นทั้งหมด

วิทยานิพนธ์ของแต่ละองค์ๆ มันไม่เหมือนกัน ถ้าเหมือนกันนะ มันจะเป็นการลอกเลียนแบบ เป็นสัญญา ฉะนั้น สิ่งที่เวลาเราเกิดขึ้น เราปฏิบัติขึ้น วิทยานิพนธ์จะเป็นของเรา เราต้องขยันหมั่นเพียร สิ่งที่เราถามมามันเป็นธรรมชาติของมารมันเป็นอย่างนี้ ถ้าเรารู้แล้ว เราเข้าใจแล้วมันจะวางสิ่งนี้ได้ แล้วเราจะมีกําลังของเรา

นี่พูดถึง เรื่อง “จิตมันติดตาม”

คือจะปล่อยมันไม่ปล่อย ไม่ปล่อยหรอก เพราะมันต้องทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าจิตสงบแล้วออกใช้ปัญญามันจะไปปล่อยกันที่นู่น มันจะปล่อยไป ถึงว่าเป็นปัญญาญาณที่มันออกมาพิจารณา มันจะปล่อย แล้วมันจะขาดที่นั่น แต่เริ่มต้นพื้นฐานมันจะเป็นอย่างนั้น เดี๋ยวฟังข้อต่อไปนะ จะเอามาเปรียบเทียบอันนี้

หลวงพ่อ : นี่ไม่ได้ถามปัญหาเลย แต่เป็นปัญหา อันนี้

ถาม : เรื่อง “ขอบคุณครับหลวงพ่อที่เมตตาตอบคําถาม”

ขอบคุณครับหลวงพ่อที่เมตตาตอบคําถาม ฉบับนี้ไม่มีคําถามนะครับ ที่ผมถามแบบนั้นมันไม่ใช่การปฏิบัติ มันเป็นแค่การสงสัย

หลวงพ่อ : ที่เขาถามมาครั้งที่แล้วเรื่องเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติไง

ถาม : ที่ผมถามแบบนั้นมันไม่ใช่การปฏิบัติ แต่ผมแค่สงสัยว่า

๑. ในเทปต่างๆ บนอินเทอร์เน็ตมันหลากหลาย อธิบาย สติปัฏฐาน ๔ ว่าต้องเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ ผมแค่คิดว่ามันจะง่ายไปไหม ถ้าเห็นจริงมันก็จริงแล้วสิ แต่ผมได้ฟังเทศน์หลวงพ่อที่เปรียบเหมือนเห็นถนนเพชรเกษม แต่ไม่รู้ว่าถนนมันเริ่มต้นจากไหน จบที่ไหน ผมอ่านบทนี้เห็นว่าสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงจริงๆ แล้วมันอยู่ไกลจากสติสัมปชัญญะที่บริบูรณ์เหลือเกิน

อ้างอิงบทธรรม “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการดังนี้

การคบสัตบุรุษที่บริบูรณ์ ย่อมยังการฟังสัทธรรมให้บริบูรณ์

การฟังสัทธรรมที่บริบูรณ์ ย่อมยังศรัทธาให้บริบูรณ์

ศรัทธาที่บริบูรณ์ ย่อมยังการทําไว้ในใจโดยแยบคายให้บริบูรณ์

การทําไว้ในใจโดยแยบคายที่บริบูรณ์ ย่อมยังสติสัมปชัญญะให้บริบูรณ์

สติสัมปชัญญะที่บริบูรณ์ ย่อมยังการสํารวมอินทรีย์ให้บริบูรณ์

การสํารวมอินทรีย์ที่บริบูรณ์ ย่อมยังสุจริต ๓ ให้บริบูรณ์

สุจริต ๓ ที่บริบูรณ์ ย่อมยังสติปัฏฐาน ๔ ให้บริบูรณ์

สติปัฏฐาน ๔ ที่บริบูรณ์ ย่อมยังสัมโพชฌงค์ ๗ ให้บริบูรณ์

สัมโพชฌงค์ ๗ ที่บริบูรณ์ ย่อมยังวิชชาและวิมุตติให้บริบูรณ์

วิชชาและวิมุตติที่มีอาหารอย่างนี้ และบริบูรณ์อย่างนี้” ในสยามรัฐ เอกาทสก. อํ.

๒. เจโตวิมุตติกับปัญญาวิมุตติ ผมอ่านมาแล้วสงสัยว่ามันต้องเสร็จศึกทั้งสองอย่างหรือเปล่าจึงชื่อว่าสิ้นอาสวะ

อ้างอิงบทธรรม “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมสองอย่างเป็นไปในส่วนแห่งวิชชา ธรรมสองอย่างเป็นไฉน คือ สมถะ ๑ วิปัสสนา ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย สมถะที่ภิกษุเจริญแล้วย่อมเสวยประโยชน์อะไร ย่อมอบรมจิต จิตที่อบรมแล้วย่อมเสวยประโยชน์อะไร ย่อมละราคะได้ วิปัสสนาที่อบรมแล้วย่อมเสวยประโยชน์อะไร ย่อมอบรมปัญญา ปัญญาที่อบรมแล้วย่อมเสวยประโยชน์อะไร ย่อมละอวิชชาได้

ดูกรภิกษุทั้งหลาย จิตที่เศร้าหมองด้วยราคะย่อมไม่หลุดพ้น หรือปัญญาที่เศร้าหมองด้วยอวิชชาย่อมไม่เจริญด้วยประการฉะนี้แล ดูกรภิกษุทั้งหลาย การสํารอกราคะได้จึงชื่อว่าเจโตวิมุตติ เพราะสํารอกอวิชชาได้จึงชื่อว่าปัญญาวิมุตติ” อยู่ใน ทุก. อํ.

ทั้งสองเรื่องเป็นการเรียนรู้ครับ ผมปูทางเอาไว้ ตอนที่ผมจะเดินจริงๆ ผมจะได้พกอาวุธไว้ป้องกันตัวเฉยๆ ครับ ตอนนี้แค่ซ้อมทําความทดลองไว้ก่อน ผมยังหนีจากเพศฆราวาสไม่ได้ ผมก็เลยเตรียมตัวไว้เฉยๆ ขอบพระคุณหลวงพ่ออย่างสูงที่เมตตา

ตอบ : ที่เขาถามเรื่อง “ปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติ” ไง เขาบอกว่า เจโตวิมุตติ ถ้าเจโตวิมุตติเป็นถึงแค่อนาคามีใช่ไหม ก็นี่ไง ที่ว่ามันสํารอกราคะออกถึงเจโตวิมุตติ แล้วถ้าสํารอกอวิชชาออก ถ้ามันมีปัญญามันถึงสํารอกอวิชชา นี่คําถามเขาถามมา

ฉะนั้นว่า สิ่งนี้มันไม่ใช่เป็นคําถาม แต่เพราะเขาเข้าใจแล้ว ก่อนหน้านั้นเพราะได้มีความสงสัยถึงถามมา แต่ตอนถามมาเราเข้าใจว่าเขาศึกษากับครูบาอาจารย์องค์ไหนมาถึงได้บอกว่าเจโตวิมุตติเป็นพระอนาคามี ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติถึงเป็นพระอรหันต์ ฉะนั้น ถาม ๒ ปัญหานี้สลับกันมามาก ฉะนั้น เวลาตอบปัญหาไปแล้ว เขาเข้าใจแล้วมันก็เลยเฉลยออกมาว่าอ่านมาจากพระไตรปิฎก

พออ่านมาจากพระไตรปิฎก เราอ่านมาจากพระไตรปิฎก ศึกษาธรรมมาจากพระไตรปิฎก แล้วก็ศึกษาไว้เพื่อเป็นอาวุธไว้ป้องกันตัว นี้แค่ซ้อมไว้เฉยๆ ยังละเพศฆราวาสไม่ได้ เพราะเพศฆราวาส เพศพระก็คนเหมือนกัน ถ้าเพศพระก็เพศคนเหมือนกันก็ปฏิบัติได้เหมือนกัน ฆราวาสก็ปฏิบัติได้ พระก็ปฏิบัติได้

ถ้าปฏิบัติแล้ว เพราะเวลาเป็นสมาธิ สมาธิไม่มีหญิงไม่มีชาย ดูสิ เวลาเอตทัคคะ พระอุบาลี พระอานนท์ พระสารีบุตรเป็นเอตทัคคะแต่ละประเภทๆ นางอุบลวรรณา นางภิกษุณีที่เป็นเอตทัคคะก็มีเหมือนกัน เวลาปฏิบัติแล้ว เวลาสมาธิแล้ว มันไม่มีหญิงไม่มีชาย เวลาตรัสรู้มรรคผลมันก็ไม่มีหญิงไม่มีชาย มันเป็นมรรคผลอันเดียวกัน

นี่เป็นฆราวาสกับพระก็เหมือนกัน ถ้าเป็นฆราวาส ถ้ามีโอกาสทําเราก็ทําของเราไป ถ้าคิดว่าเราจะรอว่าเราพ้นจากเพศฆราวาสแล้วเราถึงจะไปปฏิบัติ จะเป็นพระอรหันต์ไปเลย เพราะตอนนี้ยังเป็นเพศฆราวาสอยู่ เพราะเพศฆราวาสรองรับความเป็นพระอรหันต์ไม่ได้ ถ้าเราอยากปฏิบัติ เราจะไปบวชเป็นพระถึงจะรองรับเพศพระอรหันต์ได้ นั่นก็มีความคิดไปตามประสาในตํารา แต่ถ้าความจริง ใครๆ ก็ปฏิบัติได้ ถ้าปฏิบัติได้มันก็จบไง ถ้ามันจบแล้ว

เวลาปฏิบัติศึกษามาตามตํารา ทีนี้พอตามตําราแล้ว เวลาศึกษาไปแล้วตัวเองก็งง คําว่า “งง” เพราะนี่ไง เพราะว่าถ้าสติปัฏฐาน ๔ เขาบอกว่าในเว็บไซต์มันมีหลากหลายมาก ถ้ามีหลากหลายมาก ผมคิดขึ้นมาเองว่ามันจะง่ายอย่างนี้หรือ มันจะง่ายอย่างนี้เชียวหรือ เห็นจริงมันก็จริงแล้วสิ เพราะทุกคนก็อ่านแล้วเข้าใจได้จริง เห็นไหม นี่ปริยัติ มันเป็นอย่างนี้ สมมุติเป็นแบบนี้ เวลาศึกษา ศึกษาเข้าใจแล้ว เข้าใจแล้วอย่างไรต่อ ถ้าอย่างไรต่อ

เพียงแต่เวลาปฏิบัติแล้ว ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติไปแล้ว จิตสงบแล้ว เวลาจินตนาการเรื่องสติปัฏฐาน ๔ มันเวิ้งว้าง มันมหัศจรรย์ ก็เข้าใจผิด เข้าใจว่านี่เป็นมรรคเป็นผล แล้วก็เอาความรู้อันนี้มาสอนกัน พอเอาความรู้อันนี้มาสอนกันมันก็เป็นจินตนาการไง จินตนาการมันก็เหมือนสร้างภาพ เราสร้างภาพ การสร้างภาพ ทําอย่างไรก็ได้เพื่อสร้างภาพอันนั้น

แต่ถ้าผู้ที่ปฏิบัตินะ มันต้องมีพื้นฐานตามความเป็นจริง สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน แล้วถ้ามันหลง มันหลงไปอย่างไร แล้วถ้ามันเข้ามาสู่ความสงบ แล้วมันเกิดสติเกิดปัญญาขึ้นมา มันเกิดขึ้นมาอย่างไร

ฉะนั้น หลวงตาท่านพูดบ่อย เวลาพูดถึงการตอบปัญหานะ ท่านบอกว่าผู้รู้มีนะ เวลาจะทําอะไรผู้รู้มี อายผู้รู้เขา

โธ่! ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติเป็นนะ ท่านฟังคนเทศน์ธรรมะ ฟังคนแสดงธรรม ท่านยิ้มๆ ในใจ ยิ้มๆ ไอ้นี่มันของเด็กเล่น ไอ้ของเด็กๆ เขากําลังเล่านิทานกันอยู่ มันคิดอย่างนั้นเลยนะ แต่เราจะไปพูดให้เขารู้ได้อย่างไรในเมื่อในภาวะสังคมเขายอมรับว่าเป็นอาจารย์ที่สูงส่งของเขามหาศาล เขาพูดธรรมะขึ้นมา อู้ฮู! ทุกคนชื่นชม แต่คนที่รู้จริงเขาขําๆ ฟังแล้วมันขําๆ มันไม่มีความจริงหรอก ถ้าไม่มีความจริง

ทีนี้เพียงแต่ถ้าเป็นความจริงล่ะ ความจริง เวลาเขาฟังไปแล้วที่เวลาตอบปัญหาไป บอกว่าสติปัฏฐาน ๔ เริ่มต้นอย่างไร ท่ามกลางอย่างไร ที่สุดอย่างไร ถ้าเริ่มต้น ที่สุด สติปัฏฐาน ๔ จริง สติปัฏฐาน ๔ ปลอม ถ้าสติปัฏฐาน ๔ ปลอม เขาจินตนาการเอา นึกเอา

แต่ถ้าสติปัฏฐาน ๔ จริงมันเกิดโดยธรรม เกิดโดยธรรมเพราะจิตมันสงบ จิตสงบ จิตเป็นความจริงแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าเห็นตามความเป็นจริงมันก็เหมือนเราเป็นโรคภัยไข้เจ็บ แล้วหมอวินิจฉัยโรคด้วยความถูกต้อง เราเป็นโรคจริงๆ เราเป็นโรคร้าย ถ้าเราไม่รักษาก็ตาย ถ้าเรารักษามันก็หาย

นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันสงบไปแล้วมันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นสักกายทิฏฐิ เห็นความผูกมัดของมันจริงๆ แล้วพอเห็นจริงๆ มันก็ตกใจ ตกใจแล้วเราจะแก้ไขอย่างไร ถ้าแก้ไขได้มันก็จบ ถ้าแก้ไขไม่ได้มันก็ใช้บําเพ็ญเพียรต่อเนื่องกันไป มันจะรู้มันจะเห็นของมันใช่ไหม นี่เป็นความจริง

ฉะนั้น เป็นความจริง ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาพระไตรปิฎก พระไตรปิฎกอ้างอิงเพราะอะไร อ้างอิง เห็นไหม “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการดังนี้ การคบสัตบุรุษผู้บริบูรณ์ย่อมได้ฟังธรรมที่บริบูรณ์ การฟังธรรมที่บริบูรณ์ ย่อมยังสัทธรรมที่สมบูรณ์ ย่อมยังศรัทธาให้บริบูรณ์”

ถ้ามีครูบาอาจารย์ การฟังธรรมสัตบุรุษ ท่านพูดเป็นธรรมๆ เวลาครูบาอาจารย์เทศน์ เทศน์อย่างนั้นน่ะ แล้วเวลาอุปัฏฐาก อยู่ด้วยกัน คอยจี้คอยบอก

นี่มันเกิดมาจากพระไตรปิฎกนะ ออกมาจากพระไตรปิฎก แต่เวลาผู้ที่ปฏิบัตินะ แล้วเราอยู่กับครูบาอาจารย์มา สิ่งที่ในพระไตรปิฎก ครูบาอาจารย์ท่านทําอย่างนี้ ทําอย่างนี้เลย ในเมื่ออยู่กับสัตบุรุษ หลวงตาท่านพูดนะ ท่านอยู่ที่บ้านตาด เห็นพระเดินโดยความเหม่อลอย เห็นพระเดินโดยขาดสติ ท่านบอกท่านรับไม่ได้เลย นี่ไง อยู่กับสัตบุรุษ เราเผลอ เราไม่รู้ตัวเลย ครูบาอาจารย์ที่ท่านเห็นเราอยู่ ท่านบอกว่าทําไมเราขาดสติขนาดนั้น หลวงปู่มั่นเวลาท่านเอ็ดพระนะ นั่นน่ะซากศพเดินได้ ท่านบอกคนมีชีวิตอยู่นี่ถ้าขาดสติ เหมือนซากศพเลย

ไอ้เรายังเพลินอยู่ แหม! พระนะ มีศักยภาพนะ...อาจารย์เขามองอยู่นี่มันซากศพ นี่อยู่กับสัตบุรุษ เห็นไหม มันยังศรัทธาให้บริบูรณ์

ศรัทธาที่บริบูรณ์ ได้ฟังแล้วแยบคาย ย่อมยังสติสัมปชัญญะบริบูรณ์ มีสติสัมปชัญญะบริบูรณ์ มันเกิดด้วยอินทรีย์ อินทรีย์บริบูรณ์ทําให้เกิดสติปัฏฐาน ๔ บริบูรณ์ สติปัฏฐาน ๔ บริบูรณ์ เกิดสัมโพชฌงค์ ๗ สัมโพชฌงค์ ๗ คือธรรมะ วิริยะ ธรรมะคือวิจัยธรรม ปัญญามันเกิดแล้ว ถ้ามันสัมโพชฌงค์บริบูรณ์มันจะเกิดวิชชา วิมุตติที่บริบูรณ์

วิชชาและวิมุตตินี้เป็นอาหาร คําว่า “เป็นอาหาร” เป็นอาหาร เป็นเครื่องดําเนิน เป็นอาหารอย่างนี้ บริบูรณ์อย่างนี้ นี่พูดถึงว่า ถ้าสติปัฏฐาน ๔ เวลามันวิปัสสนาไป สติปัฏฐาน ๔ เวลาจิตที่มันก้าวเดินไป ถ้ามันก้าวเดิน นี่มันมีจริง ในพระไตรปิฎกก็จริงอยู่แล้ว อาการ วิถีแห่งจิตที่มันพัฒนาของมันไปเป็นชั้นเป็นตอนของมันไป

แต่เวลาเราเรียน ถ้าพูดถึงสัมโพชฌงค์ ๗ นะ ตั้งสัมโพชฌงค์ ๗ เลย แล้ววิเคราะห์วิจัยสัมโพชฌงค์ ๗ มันมาจากไหนก็ไม่รู้ คือเริ่มต้นจะขึ้นถนนเพชรเกษมนะ มันยังอยู่ในป่า มันไม่ขึ้นถนนเพชรเกษม มันอยู่ในป่าอยู่เลย แล้วมันตัดทางในป่า มันบอกนี่เพชรเกษม สัมโพชฌงค์ ๗ มันลอยมาไง มันลอยมา

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจ ถ้าใจเราสงบ วิถีจิต ฐีติจิต จิตเริ่มต้น ถนนมันจะเกิดที่นี่ไง เริ่มต้นตั้งแต่เรากําหนดพุทโธ ถ้าจิตสงบเป็นจุดเริ่มต้น จุดสตาร์ตเลย แล้วถ้ามันยกขึ้นวิปัสสนามันก็เข้าสัมโพชฌงค์ สัมโพชฌงค์มีสติปัฏฐาน มีต่างๆ มันก็พร้อมของมันไป มันมีของมันอยู่แล้ว นี่ไง เวลาหลวงตาท่านจบมหาแล้วท่านไปหาหลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่มั่นบอกว่า “มหา มหามาทําไม มหามาหามรรคผลนิพพานใช่ไหม มรรคผลนิพพานไม่อยู่บนภูเขา ไม่อยู่เลากา มันอยู่ที่ใจ มหาเรียนมาจนเป็นมหานะ สิ่งที่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทิดใส่ศีรษะ คือสูงส่งมาก เทิดใส่ศีรษะไว้ แล้วใส่ลิ้นชักไว้ ลั่นกุญแจไว้อย่าให้มันออกมา แล้วปฏิบัติไป ถ้าถึงเวลาปฏิบัติไปถึงที่สุดแล้วมันจะเป็นอันเดียวกัน”

อันเดียวกัน ในพระไตรปิฎกอันเดียวกัน แต่อันเดียวกัน เวลาผู้ที่ปฏิบัติเอาประเด็นใดประเด็นหนึ่ง แล้วเอาประเด็นใดประเด็นหนึ่งแล้วก็พยายามจะสร้างภาพให้มันนิพพานให้ได้

แต่มันเป็นวิชชาวิมุตตินี้มีอาหารอย่างนี้ มีอาหารที่บริบูรณ์สมบูรณ์อย่างนี้ มันถึงจะเป็นวิมุตติอย่างนี้ มันมีอาหารของมัน มันมีขั้นตอนของมัน มีพัฒนาการของมัน มีวิวัฒนาการของมันเป็นขั้นเป็นตอน เป็นขั้นเป็นตอนมา

แต่ไอ้พวกที่ปฏิบัติมันจะหยิบประเด็นใดประเด็นหนึ่งไง แล้วก็เอาประเด็นใดประเด็นหนึ่งไปตั้ง แล้วก็สํานักนี้สอนประเด็นนี้ สํานักนี้สอนประเด็นนั้น แต่ครูบาอาจารย์เราไม่เป็นแบบนี้ ครูบาอาจารย์เราทําความสงบของใจเข้ามา แล้วถ้าจริตนิสัยมันจะเข้ามา เข้ามามันก็สู่อย่างนี้ สู่อย่างนี้มันก็ถูกต้อง ถูกต้อง มันถูกต้องของมัน

แต่พวกเราทําไม่เป็น เราก็เลยทําไม่เป็น เหมือนกับอะไหล่รถยนต์ มากองไว้เต็มเลย ประกอบไม่เป็น นี่ประกอบเป็นเครื่องขึ้นมาไม่ได้นะ อะไหล่เครื่องยนต์พร้อมหมดเลย แล้วประกอบไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน อันนี้เป็นน็อต อันนี้เป็นลูกสูบ แล้วก็ลูกสูบนี้เป็นเครื่องยนต์ น็อตนี้เป็นเครื่องยนต์ มันไม่ใช่ มันประกอบกันขึ้นมามันถึงเป็นเครื่องยนต์

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งวิวัฒนาการในพระไตรปิฎก อ้างอิงในพระไตรปิฎก มันอ้างอิงมา มันประกอบขึ้นมา มันเจริญขึ้นมา วิวัฒนาการ วิชชาวิมุตตินี้มีอาหารอย่างนี้ และบริบูรณ์อย่างนี้ ในสยามรัฐ

“๒. เรื่องเจโตวิมุตติกับปัญญาวิมุตติ ผมอ่านแล้วสงสัยว่ามันต้องเสร็จสองอย่างหรือเปล่าถึงชื่อว่าสิ้นอาสวะ” เขาบอกว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมสองอย่างเป็นไปในส่วนแห่งวิชชา ธรรมสองอย่างคือสมถะ ๑ วิปัสสนา ๑”

สมถะ วิปัสสนา เพราะมีสมถะมันถึงมีวิปัสสนาต่างๆ อันนี้มันเป็นอย่างนั้นจริง ฉะนั้น พอเป็นอย่างนั้นจริง บอกว่า “ภิกษุทั้งหลาย ความสํารอกราคะได้จึงชื่อว่าเจโตวิมุตติ เพราะสํารอกอวิชชาได้ถึงชื่อว่าปัญญาวิมุตติ”

การสํารอกราคะได้ชื่อว่าเจโตวิมุตติ เราก็คิดว่าราคะ ราคะคือกามราคะ ถ้าสํารอกกามราคะได้คือเจโตวิมุตติ ถ้าเราสํารอกอวิชชาได้ถึงจะเป็นปัญญาวิมุตติ ฉะนั้น ในพระไตรปิฎกพูดถูก แต่เราเข้าใจผิด

เพราะคําว่า “สํารอกราคะ” ราคะขั้นไหนล่ะ ราคะอย่างไร ถ้าสํารอกได้ สํารอกราคะได้ชื่อว่าเจโตวิมุตติ ถ้าสํารอกราคะ ราคะถึงที่สุดมันก็เจโตวิมุตติ มันเป็นอนาคามีตรงไหน ทีนี้เราไปว่ากามราคะมันถึงจะเป็นเจโตวิมุตติ

เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ มันเป็นแบบว่าเป็นแผนก เป็นแผนกที่ว่าความถนัด ความถนัดของผู้ชํานาญ

ถ้าเป็นเจโตวิมุตติ เจโตวิมุตติดูอย่างพระโมคคัลลานะ เจโตวิมุตติคือว่ากําหนดพุทโธ ทําสมาธิเป็นตัวตั้ง สมาธิเป็นหลัก แล้วมีปัญญาขึ้นมา มันต้องมีปัญญา มีมรรค ๘ เหมือนกัน

ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ ปัญญาวิมุตติมันใช้ปัญญาอบรมสมาธิ คือเอาปัญญาพิจารณาให้จิตเราสงบเข้ามา แต่มันใช้ปัญญาเป็นตัวตั้ง แต่เวลาปัญญาเป็นตัวตั้ง ถ้าปัญญามันพิจารณาของมันแล้วมันก็มีสมาธิของมัน ถ้าไม่มีสมาธิมันจะปล่อยวางได้อย่างไร ไม่มีสมาธิมันจะวางอารมณ์ได้อย่างไร เพราะมันวางอารมณ์แล้ว พอวางแล้วมันถึงเป็นสมาธิ พอเป็นสมาธิแล้วมันออกไปเห็นอาการของจิต เห็นความรู้สึกนึกคิด มันก็เป็นวิปัสสนา

“เพราะสํารอกราคะถึงเป็นเจโตวิมุตติ เพราะสํารอกอวิชชาถึงเป็นปัญญาวิมุตติ” ก็เลยถามมา ถามมาว่า ถ้าเจโตวิมุตติเป็นขั้นอนาคามีใช่ไหม ถ้าปัญญาวิมุตตินี้เป็นพระอรหันต์ใช่ไหม

เราถึงว่า เอ๊ะ! แปลกใจไง ทีนี้พอแปลกใจ พอมาเจอตรงนี้เข้า ไม่แปลกใจ เพราะคําว่า “สํารอกราคะ” มันเหมือนกับเวลาพูด ปัจจยาการมันสืบต่อเนื่องกันมา พูดตรงไหนก่อนตรงไหนหลังเท่านั้นเอง ถ้าตรงไหนก่อนตรงไหนหลัง อย่างเช่นมีปัญหากันมา ในพระไตรปิฎกที่พระเถียงกันอยู่คราวหนึ่ง บอกว่าจิตเดิมแท้นี้ผ่องใส ความผ่องใสคือนิพพาน

อ้าว! อีกคนบอกว่าถ้าจิตผ่องใสถ้าเป็นนิพพาน แล้วจิตผ่องใสมันทําไมยังมาเกิดอีกล่ะ แล้วคนที่ภาวนาไม่เป็น พอมันมาเกิด เกิดก็งงเลย

ฉะนั้น เวลาในพระไตรปิฎก จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส เห็นไหม จะพูดตรงไหนก่อนตรงไหนหลัง ถ้าจิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้นี้อวิชชาทั้งนั้นน่ะ เพราะจิตเดิมแท้ แต่มันหมองไปด้วยอุปกิเลส ข้ามพ้นกิเลส

นี่ก็เหมือนกัน ราคะๆ มันราคะระดับไหนล่ะ แต่ถ้ามันราคะ ฉะนั้น พูดอะไรก่อนอะไรหลัง เพราะท่านพูดถึงในพระไตรปิฎก จะพูดกับใคร พูดอย่างไร พูดหวังผลสิ่งใด ฉะนั้น พอเราเจอตรงนี้เข้า เราก็คิดว่าเป็นแบบนี้ไง

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย จิตที่เศร้าหมองด้วยราคะย่อมไม่หลุดพ้น หรือปัญญาที่เศร้าหมองด้วยอวิชชาย่อมไม่เจริญด้วยประการฉะนี้แล ดูกรภิกษุทั้งหลาย การสํารอกราคะได้ถึงชื่อว่าเจโตวิมุตติ การสํารอกอวิชชาได้ถึงชื่อปัญญาวิมุตติ”

ถ้าพูดถึงว่า “ถ้าจิตเศร้าหมองด้วยราคะย่อมไม่หลุดพ้น หรือปัญญาที่เศร้าหมองด้วยอวิชชาย่อมไม่เจริญด้วยประการฉะนี้”

ถ้าไม่เจริญด้วยประการฉะนี้ ถ้าจิตเศร้าหมองด้วยราคะ ฉะนั้น ถ้าจิตเศร้าหมองด้วยราคะมันก็เลยไม่สู่สมถะไง ถ้าสมถะเขาจะกําจัดประเด็นพวกนี้ให้หมด สมถะคือจิตสงบเข้ามา พอจิตสงบเข้ามา จิตสงบเข้ามา จิตมันก็เป็นสมาธิ

ถ้าพูดถึงคนที่เป็นสมาธิแล้วถ้ามีอํานาจวาสนามันก็สว่างไสว มันก็ผ่องใส คําว่า “ผ่องใส” ผ่องใสนี่มันออกรู้ ที่ว่าเห็นดวงเห็นต่างๆ มันผ่องใส จิตมันออกรู้

ถ้าจิตสงบแล้วเราอยู่กับจิตเรา มันไม่ออกรู้มันจะเป็นอะไรไป มันไม่ออกรู้มันยิ่งสมบูรณ์ใหญ่ เหมือนเรามีสตางค์ เราหาเงินได้แล้วไม่ใช้จ่ายเลย เรารวย แต่คนหาเงินได้ใช้จ่ายฟุ่มเฟือยก็จบหมด ทีนี้การใช้จ่ายฟุ่มเฟือยก็ออกรู้ แล้วออกรู้ จิตมันก็ออกไปรับรู้แล้วได้อะไรขึ้นมา แต่ถ้าจิตมันทําความสงบเข้ามาแล้ว จิตมันสงบเข้ามา ถ้าจิตสงบแล้ว จิตนี้ก็ไม่เศร้าหมอง

“จิตที่เศร้าหมองด้วยราคะย่อมไม่หลุดพ้น”

ถ้าจิตมันไม่เศร้าหมอง จิตมันผ่องใส จิตผ่องใสมันก็ออกใช้ปัญญา นี่สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน มันโดยหลัก ทีนี้ครูบาอาจารย์ของเราท่านไม่พูดให้เยิ่นเย้อ ไม่พูดทางวิชาการให้เราต้องเก็บทุกดอกเลย ต้องอย่างนั้นๆๆ แล้วก็ภาวนาไปแล้วก็ล้มกลิ้งล้มหงายเลย ฉะนั้น ไม่ต้องรู้อะไรเลย พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ

พอพุทโธชัดๆ จิตมันก็พ้นจากความเศร้าหมอง พ้นจากความเศร้าหมอง ถ้าพ้นจากความเศร้าหมองนะ มันก็มีกําลังของมัน มีกําลังของมัน ถ้ามันจับของมันได้มันก็ผ่องใส มันมีปัญญา พอมีปัญญามันก็สํารอกมันก็คาย มันก็เป็นความจริง โดยหลักโดยเป้าหมายเป็นแบบนี้ แต่อุบายวิธีการที่จะพาจิตให้ก้าวเดินมานี่สําคัญมาก อุบายที่จะพาจิตลูกศิษย์ลูกหา จิตผู้ที่ปฏิบัติให้พ้นจากมาร จากสิ่งที่กิเลสมันครอบงํา สิ่งนี้มันจะมีอุบายอย่างใด

นี่พูดถึงพระไตรปิฎกเป็นอย่างนี้ แล้วเวลาอ่านพระไตรปิฎกเสร็จแล้ว เห็นไหม “ทั้งสองเรื่องเป็นการเรียนรู้ครับ เพื่อปูทางเอาไว้ ตอนที่ผมจะเดินจริงๆ จะได้พกอาวุธไว้ป้องกันตัวครับ ตอนนี้แค่ซ้อม”

ทีนี้แค่ซ้อม นี่ขนาดไปอ่านหนังสือมานะ อ่านหนังสือค้นคว้ามา แล้วถ้าพูดถึงเราศึกษากันมา เวลาศึกษานักธรรมก็เป็นอย่างนี้ ศึกษาบาลีก็เป็นอย่างนี้ ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ปริยัติ แล้วปริยัติแล้ว พอศึกษามาแล้วก็งง ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์คอยชี้นํานะ

ถ้าครูบาอาจารย์คอยชี้นํา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านชี้นําของท่าน เพราะอะไร เพราะท่านอย่างนี้อยู่แล้ว เวลาหลวงตาท่านบอก เวลาหลวงปู่มั่นท่านนั่งภาวนาของท่าน เกิดเป็นบาลีขึ้นมา เห็นไหม รอเลยนะ พอเกิดบาลีท่านจะพูดเลย บาลีเกิดแล้ว บาลีคือธรรมเกิดแล้ว ยังไม่บอกให้ฟัง รอให้มหามาก่อน พอมหามาท่านก็บอกบาลีเลย “อ้าว! ใครเป็นมหา แปล อ้าว! แปลมา บาลีเกิดแล้ว แปลมา”

หลวงตาท่านบอกว่าท่านรู้ว่าหลวงปู่มั่นท่านเอาอย่างนี้เป็นประเด็น เป็นประเด็นเพื่อจะให้พระได้ประโยชน์

“ให้มหาแปล” แต่หลวงตาท่านบอกว่าท่านพูดเป็นมุขให้ท่านได้พูดต่อ ท่านก็เลยบอกว่าท่านก็เฉยๆ ท่านก็เงียบอยู่ พอให้มหาแปล หลวงตาท่านเฉยอยู่

ท่านก็แปล แปลของท่าน แปลโดยภาคปฏิบัติ

ท่านเป็นมหาไง พอท่านเป็นมหาท่านรู้เลย ถ้าท่านแปลนะ ท่านแปลโดยตัวอักษร แปลโดยความหมาย แต่เวลาหลวงปู่มั่นท่านแปล ท่านแปลตีหัวกิเลสเลย ท่านแปลแล้วความหมายนั้นมันตีเข้ามาในความสงสัย ในความสงสัย ในความติดข้องของใจ มันลึกเข้าไปอีกชั้นหนึ่งน่ะ

ท่านฟังนะ เพราะว่าท่านเข้าใจว่าหลวงปู่มั่นท่านเก็บคุณประโยชน์ เก็บมุขอย่างนี้เอาไว้เพื่อเจือจานหัวใจของท่านด้วย ฉะนั้น ท่านก็รอหลวงตาท่านออกไปวิเวกกลับมา พอกลับมา “อ้าว! มหามาเนาะ” ท่านบอกบาลีมันเกิด ธรรมมันเกิด ถ้าคนภาวนาเป็นจะรู้ว่าธรรมมันเกิดมันผุดขึ้นมา พอผุดขึ้นมา “อ้าว! บาลีเป็นอย่างนี้ อ้าว! มหาแปล ใครเป็นมหา แปล ใครเป็นมหา แปล”

หลวงตาท่านนั่งเฉย

พอหลวงตาไม่แปล ท่านแปลผลัวะ! โอ้โฮ! หลวงตาท่านได้ด้วย สะเทือนใจมาก สะเทือนใจมาก เห็นไหม อันนั้นครูบาอาจารย์ท่านมีคุณสมบัติแบบนี้ท่านถึงเข้าใจไง

แต่พวกเรามันศึกษาทางวิชาการ ศึกษาทางโลก พอมาเจอบาลี บาลีมันเป็นภาษาภาษาหนึ่ง พอภาษาภาษาหนึ่ง แค่ภาษาเราก็เถียงกันแล้ว นักบาลีด้วยกันเขาบอกว่าเอ็งแปลผิด ข้าแปลถูก

ก็เหมือนภาษาอังกฤษ คนแปลยังตีความไปหลากหลาย บาลีพอเวลาแปลภาษา เราก็ไปติดกันที่เรื่องภาษา แล้วเนื้อหาสาระยังเข้าไม่ถึง แล้วกิเลสที่มันพลิกแพลงในใจอีกชั้นหนึ่ง

ฉะนั้น ปริยัติ การศึกษามาเพื่อเป็นองค์ความรู้ ถ้าปฏิบัติแล้วต้องให้รู้จริงขึ้นมา แล้วถึงที่สุดแล้วเวลาปฏิเวธมันจะอยู่ในใจของเรา ฉะนั้น สิ่งที่เขาถามมา เขาถามมาเพื่อประโยชน์ ฉะนั้น เขาบอกว่าอันนี้ไม่ใช่คําถาม หลวงพ่อไม่ต้องตอบ เป็นคําขอบคุณ

ทีนี้ก็ไม่ได้ตอบ นี่เอาหลักวิชาการมาให้เห็นว่าคนศึกษาทางวิชาการแล้วงง งงอย่างไร แล้วเวลาคนที่ปฏิบัติ ปฏิบัติจริง ปริยัติ ปฏิบัติมันแตกต่างกันตรงนี้ ปริยัติศึกษาทางวิชาการมาเพื่อเป็นองค์ความรู้ แต่เพราะเรามีกิเลสอยู่เราก็ยังงงๆ

แต่ภาคปฏิบัติล้มลุกคลุกคลาน ปฏิบัตินี้แสนยาก ทําสิ่งใดก็ไม่ประสบความสําเร็จสักที แต่ถ้ามันรู้จริงเห็นจริงขึ้นมามันเป็นปัจจัตตัง

ปริยัติ ปฏิบัติมันเป็นความจริง แต่สิ่งนี้มันเป็นการสุ่ม สุ่มธรรมะ สุ่มกันมา ถ้าสุ่มธรรมะมามันเป็นแบบนี้ แต่ถ้าเป็นความจริง เป็นความจริง ไม่ใช่สุ่มเอา เอวัง

๕

รู้เท่า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๒ กันยายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พระพาหิยะ”

เรียนถามหลวงพ่อ พระพาหิยะรู้สักแต่ว่ารู้ เห็นสักแต่ว่าเห็น คือการลืมตาแล้วมีตัวรู้และตัวคิด แต่ดับไปเร็วเพราะไม่มีอุปาทาน เวลาหลับตามีตัวรู้ แต่ไม่มีตัวคิด

ตอบ : อันนี้คือคนเขียนมันงง คนเขียนงงมากนะ แต่พยายามจะทําความเข้าใจว่าตัวเองรู้ธรรมะ แล้วก็เขียนถามมา ฉะนั้น คนที่เขียนถามมา พอเห็นลายเซ็นมันจําได้ไง คือถามมาบ่อย พวกนี้ก็แบบว่ารู้ทางกันน่ะ คนถามก็รู้ทางคนตอบ คนตอบก็รู้ทางคนถาม มันรู้ทางกัน

ฉะนั้น เวลาถามมาว่า “หลวงพ่อ พระพาหิยะรู้สักแต่ว่ารู้ เห็นสักแต่ว่าเห็น คือลืมตาและมีตัวรู้และตัวคิด แต่ดับไปเร็วเพราะไม่มีอุปาทาน เวลาหลับตามีตัวรู้ แต่ไม่มีตัวคิด” นี่เป็นความเข้าใจของเราเองไง

พระพาหิยะนะ เวลารู้สักแต่ว่ารู้ พาหิยะเป็นผู้ที่มีวาสนามาก มีวาสนาเพราะเวลาพระพาหิยะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ รู้สักแต่ว่ารู้ แล้วพอพาหิยะฟังเทศน์ธรรมบทนี้ พระพาหิยะเป็นพระอรหันต์ พอเป็นพระอรหันต์แล้วจะขอบวช องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “เธอจะบวชได้อย่างไร ไม่มีบริขาร” ไปหาบริขารอยู่ แล้วควายแม่โคอ่อนขวิดตายไง

พอขวิดตาย เขาไปถามพระพุทธเจ้า มันจะเข้าตรงนี้ไง เขาถามพระพุทธเจ้าว่าทําไมเป็นแบบนั้นน่ะ เวลาฟังเทศน์พระพุทธเจ้าทีเดียวเป็นพระอรหันต์ แต่ทําไมไปให้ควายขวิดตาย พระอรหันต์ไปให้ควายขวิดตายได้อย่างไร

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงพูดถึงอดีตชาติของเขาให้ฟังไงว่า พระพาหิยะเขาสร้างบุญกุศลมาเยอะมาก เยอะมาก แล้วชาติที่จะมาเกิดเป็นพาหิยะ เป็นพระในสมัยก่อนหน้านั้น ชวนกันขึ้นไปบนภูเขาตัด ทําพะองขึ้นไป แล้วถีบพะองทิ้งเลย แล้วบอกว่า ถ้าใครภาวนาสําเร็จให้เหาะลงมา ถ้าใครภาวนาไม่เป็น ให้ตายบนนั้น

มีเหาะลงมา ๒ หรือ ๓ องค์จําไม่ได้ เป็นพระอรหันต์หรือพระอนาคามี ลงมาจากภูเขาตัดนั้นได้ แต่พระพาหิยะกับพระอีกองค์หนึ่งตายบนนั้น คือบําเพ็ญเพียรจนตาย สละชีวิตมา

ทีนี้พอสละชีวิตมา ด้วยบุญกุศลอันนั้น พอเกิดมาเป็นพระพาหิยะเป็นพ่อค้าไปทางเรือ แล้วเรือโดนพายุพัดเรือแตก พอเรือแตกก็ขึ้นมาชายฝั่ง ทีนี้พอขึ้นมามันอยู่ในทะเลหลายวัน ขึ้นมาก็ห่มด้วยใบไม้ พอขึ้นมาชาวบ้านเขาเห็นมาจากทะเล อู้ฮู! เขาศรัทธา เขากราบ เขาไหว้ ตัวเองก็หลงว่าเป็นพระอรหันต์เพราะลาภสักการะมันเยอะ

ฉะนั้น พระที่เคยภาวนาด้วยกันไปเกิดบนพรหม มายับยั้งกลางอากาศเลย “ท่านไม่ใช่พระอรหันต์ ท่านไม่ใช่พระอรหันต์ บัดนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดแล้ว ให้ไปฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า” ถึงได้ไปฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง

พอไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบิณฑบาตอยู่ ก็จะไปขอฟังเทศน์ พอไปขอฟังเทศน์ บอก “นี่บิณฑบาตอยู่”

พระพาหิยะเป็นคนพูดเองว่า “ชีวิตมันสั้นนัก ขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมเถิด”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เลยแสดงธรรม พอแสดงธรรมปั๊บ ด้วยปัญญาของพระพาหิยะแทงทะลุในธรรมะนั้นจึงสําเร็จเป็นพระอรหันต์ พอสําเร็จเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา ขอบวชไง พอขอบวชขึ้นมา “เธอไม่มีบริขาร” ก็ไปหาบริขารอยู่ อันนี้ก็เป็นกรรมอีกล่ะ นี่เวลากรรมเป็นอจินไตย พอกรรมเป็นอจินไตย แต่สิ่งที่ว่า นี่พูดถึงว่าผู้ที่มีปัญญาฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทีเดียวแล้วเป็นพระอรหันต์

ฉะนั้น เวลาที่เขาจะฟังแล้วเป็นพระอรหันต์ได้เพราะเขามีพื้นฐานของเขา เขาสร้างบุญกุศลของเขา พันธุกรรมของเขาพร้อมมาเลยล่ะ ก็เขาสละชีวิต เขาภาวนาตายมา เขาภาวนาของเขามาเต็มที่ ฉะนั้น เวลาภาวนาเต็มที่ พอพูดสิ่งใด พื้นฐานเขามี เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงสิ่งใดไปเขาจะรู้ได้ พอเขาจะรู้ได้เพราะพื้นฐานของเขา

ทีนี้เวลาย้อนกลับมาที่คนถามแล้ว เออ! คนถาม คําถามมันตลก จริงๆ นะ มันตลกมาก ตลกสําหรับคนที่ภาวนาเป็นนะ แต่ถ้าคนภาวนาไม่เป็นก็ “อืม! ก็เขาถามถูก หลวงพ่อตลกอะไรเขาล่ะ”

มันตลกตรงที่ว่า “รู้สักแต่ว่ารู้ เห็นสักแต่ว่าเห็น คือ”

“คือ” ตรงนี้มันตลก “คือถ้าลืมตาแล้วมีตัวรู้ ตัวคิด มันดับไปเร็วและไม่มีอุปาทาน แต่ถ้าเวลาหลับตามันมีตัวรู้ ไม่มีตัวคิด”

ลืมตากับหลับตามันคนละเรื่องเลยเนาะ มันตลกตรงนี้ไง ตรงถ้าลืมตา รู้สักแต่ว่ารู้นั่นก็เป็นอีกอารมณ์หนึ่ง แต่ถ้าหลับตาแล้วมันก็เป็นอีกอารมณ์หนึ่ง เห็นไหม มันไม่เกี่ยวกับลืมตากับหลับตา

แต่ถ้ามันรู้ มันรู้จากจักขุญาณ รู้จากภายใน โอ้โฮ! เดินจงกรมอยู่ เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติ บรรลุธรรมขณะเดินจงกรม เดินจงกรมลืมตาใช่ไหม เดินจงกรม ผู้ที่เดินจงกรมอยู่ เวลาปัญญามันหมุนแล้วมันเดินไม่ได้ มันต้องยืนรําพึงแล้ว

เวลาเดินจงกรม ปัญญามันจะไปเรื่อย ปัญญาจะไปเรื่อย แต่ถ้ามันเต็มที่ เวลาถ้าเรายิ่งทําสมาธิ เรากําหนดอานาปานสติหรือกําหนดพุทโธ เดินจงกรมไปๆ มันละเอียดเข้ามาๆ ละเอียดเข้ามาจนต้องยืน ครูบาอาจารย์ของเราท่านไปยืนรําพึงธรรมบนหัวทางจงกรม กลางทางจงกรม แล้วเวลายืนรําพึงธรรมแล้ว ถ้าธรรมมันละเอียดขึ้นไป ยืนนี่มันจะล้มนะ ต้องนั่งลง นั่งลงที่ทางเดินจงกรมนั้นเลย นี่เวลามันเป็นจริง มันเป็นจริงจากภายใน แต่เวลามันพิจารณาไป มันพิจารณาลืมตานี่แหละ

ทีนี้มันเป็นที่หัวใจ มันเป็นที่จักขุญาณ มันเป็นที่ฐีติจิต าณํ อุทปาทิ ปญฺา อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิ เวลาปัญญามันกระจ่างแจ้ง ปัญญาญาณมันเกิด มันเกิดอย่างไร นี่ไง ภาวนามยปัญญาไง ถ้าคนภาวนาเป็นมันจะเข้าใจอย่างนี้ได้เลย

แต่ถ้าคนภาวนาไม่เป็น เออ! ถ้ามันรู้สักแต่ว่ารู้ ถ้าลืมตามันก็รู้เท่า ถ้าหลับตามันก็งงๆ นี่มันตลกไง มันตลก คําว่า “ตลก” ทีนี้พูดไปอย่างนี้ปั๊บ เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมนะ ท่านต้องวางขรึมๆ ทําให้ดูจริงจัง เวลาตอบปัญหามันจะได้ฟังแล้วมันดูน่าเชื่อถือ ฉะนั้น ต้องบอกว่าไม่ตลก ทํานิ่งๆ แล้วก็ตอบปัญหา

แต่ถ้าในความจริงในใจ ธรรมที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้ว “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ” เพราะมันลึกลับมหัศจรรย์แต่ละชั้นแต่ละตอน ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ฐานของสมาธิถ้าเป็นอัปปนาแล้ว ได้พักได้ผ่อนแล้ว มันวิปัสสนาไม่ได้ มันต้องคลายมาที่อุปจาระ

แต่ถ้าเวลามันรู้มันเห็นขึ้นไป ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นี่สติปัฏฐาน ๔ เพราะมีจิตตามความเป็นจริง จิตจริงรู้จริงตามความเป็นจริง

จิตปลอม จิตปลอมเพราะมันมีอวิชชา มีความไม่รู้นี้ครอบงํา มีอวิชชาครอบงํามันก็หลงใหลไปของมัน หลงใหลก็จินตนาการสร้างภาพไปตามหัวใจนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมา ทุกดวงใจจะผ่านเหตุการณ์อย่างนี้มา เพราะทุกดวงใจมันเป็นปุถุชน ปุถุชน กัลยาณปุถุชน

ปุถุชนคนหนา กัลยาณปุถุชนคือคนที่มีสติมีปัญญารักษาหัวใจมั่นคงได้ กัลยาณปุถุชน จากกัลยาณปุถุชน เพราะจิตใจรักษาใจด้วยสติด้วยปัญญา มันมีโอกาสของมัน มันยกขึ้นสู่โสดาปัตติมรรค จากโสดาปัตติมรรคถ้าจับพลัดจับผลูขึ้นมามันก็คลาย มันก็เสื่อมลงมา มันก็เป็นกัลยาณปุถุชนหรือปุถุชน

แต่ถ้าโสดาปัตติมรรคมีความรักษา มีการดูแล พิจารณาของมันละเอียดอ่อนเข้าไป พอจิตมันพิจารณาของมันบ่อยครั้งเข้าจนมรรคสามัคคี มรรคสามัคคีคือมรรคญาณ มรรคญาณคือปัญญาภาวนามยปัญญา เวลามันสมุจเฉทปหานขึ้นมามันก็เป็นโสดาปัตติผล

บุคคล ๔ คู่ คู่ที่ ๑ พอคู่ที่ ๑ เข้าไปแล้ว ถ้าดําเนินการต่อไป ดําเนินการสูงขึ้นไปมันก็จะเป็นสกิทาคามิมรรค ถ้าพิจารณาต่อเนื่องซํ้าไปด้วยความเป็นจริง จิตจริง สมาธิมันจะจริง สมาธิจริงคือเกิดปัญญาที่แท้จริง ปัญญาที่แท้จริง ถ้าพิจารณาจนต่อเนื่องขึ้นไปมันก็เป็นสกิทาคามิผล สกิทาคามิผล บุคคลคู่ที่ ๒ แล้วเริ่มต้นต่อไปทําความสงบระงับเข้าไป ถ้าสมาธิเป็นมหาสติ มหาปัญญา มันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความจริง มันก็จะเป็นอนาคามิมรรค ถ้าอนาคามิมรรคพิจารณาซํ้าๆ พิจารณาด้วยความชํานาญของมันจะเป็นอนาคามิผล ถ้าอนาคามิผลนี่บุคคลคู่ที่ ๓ แล้วยกขึ้นไปถ้าเป็นอรหัตตมรรค อรหัตตผล บุคคลคู่ที่ ๔ มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑

ระหว่างความลึกลับมหัศจรรย์ของจิตที่มันก้าวเดินแต่ละชั้นแต่ละตอนขึ้นไป ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมาแล้วท่านรู้เห็นตามความเป็นจริง ท่านสังเวชไง ทีนี้พอสังเวชขึ้นมา เหมือนกับนักกีฬา นักกีฬาที่เขาเป็นนักกีฬาอาชีพที่มีชื่อเสียงมาก แล้วพวกเราเป็นเด็กฝึกหัดใหม่ นักกีฬาอาชีพที่เขามีความชํานาญ เขาเห็นเด็กฝึกหัดใหม่ เขาเห็นแล้วมันน่าสังเวชไหม

มันน่าสังเวช สังเวชเพราะอะไร มันล้มลุกคลุกคลาน มันทําอะไรเก้ๆ กังๆ ทําอะไรไม่ประสบความสําเร็จ จะเดินจะเหินไปมันไม่เข้าเลย ไม่เข้าทางเทคนิคในการเล่นกีฬาชนิดนั้นเลย เห็นแล้วมันอย่างนั้น แต่นั่นมันก็เป็นธรรมดา เพราะนักกีฬาที่จะเป็นนักกีฬาอาชีพเขาก็ฝึกหัดอย่างนั้นมาเหมือนกัน ก็ฝึกหัดมาอย่างนั้น

ครูบาอาจารย์ที่ท่านฝึกหัดมาแล้วท่านรู้ท่านเห็นขึ้นมาท่านจะสังเวช สังเวช แต่มันก็ต้องดูแลขึ้นไป พยายามทําให้ขรึมๆ ไว้ อย่าให้ผู้ฝึกหัดใหม่มันอาย เพราะผู้ฝึกหัดใหม่มันเก้ๆ กังๆ ครูบาอาจารย์บอกแล้วมันก็จะไม่ภาวนาต่อไป ภาวนาไปแล้วมันก็ต้องวางท่าขรึม ขรึมนะ ใช่ๆๆ ให้พัฒนาขึ้นมา พอพัฒนาขึ้นมา ก็บอก “หลวงพ่อว่าใช่ ทําไมมันไม่ใช่ล่ะ”

ที่ใช่ มันก็เหมือนกับอุปมาอุปมัย ใช่ ก็บอกให้กําลังใจไง ใช่ ก็เพราะยุยงส่งเสริมไง

หลวงตาท่านพูดนะ ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น พิจารณาเวทนาจนสว่าง ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น พอหลวงปู่มั่นฟังเสร็จแล้วนะ “เออ! มันต้องอย่างนี้สิ จิตนี้ไม่ตาย ๕ อัตภาพเว้ย มันก็ตายหนเดียวเท่านั้นน่ะ สู้มัน”

ท่านลงมาท่านบอกว่าอย่างไรรู้ไหม ท่านบอกว่าเหมือนหมาน่ะ หมามันดีใจ มันคึกของมัน มันจะเห่ามันจะหอน

นี่ไง ครูบาอาจารย์ท่านเป็นนะ ท่านยุท่านยง ท่านส่งท่านเสริม ท่านพยายามจะให้เรามีกําลังใจไง ให้เรามีกําลังใจ ให้เรามั่นคง ให้เราเวลาทําไปแล้วให้สมความเป็นจริง ถ้าสมความเป็นจริงแล้ว ถ้าเป็นจริงขึ้นมาแล้ว เวลาพูดออกมาแล้วมันเป็นคําเดียวกันเลย ไม่มีความแตกต่างเลย แต่ขณะที่เรายังไม่เข้าใจมันก็เป็นอย่างนี้

รู้สักแต่ว่ารู้ คําว่า “รู้สักแต่ว่ารู้” สักแต่ว่า สักแต่ว่านี่อัปปนาสมาธิมันก็สักแต่ว่า ไอ้ที่ว่ารู้ๆ รู้ๆ นี่สมาธิทั้งนั้นน่ะ รู้สักแต่ว่ารู้ เห็นสักแต่ว่าเห็น

“โมฆราช เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง”

เราก็มองเป็นความว่าง เป็นความว่าง เราก็ว่างหมดแล้ว แต่คนไม่เป็นจะไม่รู้เลยว่าเธอจงมองโลกนี้เป็นความว่างคือเราปล่อยวางทั้งหมด แต่เธอจงกลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิ ไอ้คนที่ไปรู้เขา ถ้าเอ็งรู้ว่าว่างแล้วก็ว่าง ดูสิ แร่ธาตุมันไม่เคยเบียดเบียนใครเลย แล้วตัวแร่ธาตุมันเป็นอะไร

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราปล่อยวางหมดเลย ธาตุรู้มันก็เป็นธาตุเฉยๆ ธาตุรู้เป็นธาตุเฉยๆ แล้วธาตุรู้ เอาอะไรเข้าไปแยกแยะมัน แล้วธาตุรู้ เอาอะไรไปจับมัน สิ่งที่จะไปจับธาตุรู้ นี่ไง ตัวธาตุรู้มันเป็นความมหัศจรรย์มาก ถ้าคนภาวนานะ มันจะเป็นความมหัศจรรย์ นี่รู้สักแต่ว่ารู้ ไอ้คนที่มันมีวุฒิภาวะ คนที่มันเป็นมันก็เข้าใจได้

แต่ไอ้พวกเรา รู้สักแต่ว่ารู้ รู้สักแต่ว่ารู้ พอรู้สักแต่ว่ารู้ เรารีบๆ ภาวนา เดี๋ยวจะรีบไปรายงานอาจารย์ว่ารู้สักแต่ว่ารู้เป็นอย่างนี้ เดี๋ยวกลัวไม่รู้ว่ารู้สักแต่ว่ารู้ เราจะจําอารมณ์รู้สักแต่ว่ารู้ไม่ได้ รู้สักแต่ว่ารู้มันเป็นอย่างนี้นะ มันรู้ๆๆ อ๋อ! แล้วลืมตา แล้วก็จําไว้นะ จํา...นี่มันยึดนะ

รู้เท่ารู้ทัน ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมนะ ท่านรู้แล้ววาง ท่านรู้แล้วไม่มีอารมณ์ไง รู้แล้วไม่กระตุ้น ไม่กระตุ้นให้เรา อย่างเรานะ หลวงตาท่านพูดบ่อย ท่านบอกท่านเปรียบเหมือนพระอรหันต์ เวลาพระอรหันต์นะ เข้าใจ เห็นรากไม้เข้าใจว่างู โดดหนีเลยนะ เพราะสัญชาตญาณมันเป็นแบบนั้น แต่มันไม่มีเลือดสูบฉีด มันไม่ตกใจไง

แต่พวกเรานะ พอไปเจอนึกว่างู พอมันตกใจนะ โฮ้! มันหวั่นไหวไปหมดเลย มันต่างกันตรงนี้ไง นี่มันไม่สักแต่ว่า เพราะเรากลัว กลัวจนมือไม้สั่น กลัวจนแบบว่าเลือดมันสูบฉีดไปเต็มที่เลย แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติแล้วนะ ท่านเห็น สัญชาตญาณมันก็ป้องกันตัว แต่ เออ! รู้ก็สักแต่ว่ารู้ งูก็สักแต่ว่างู ไม่เห็นเป็นอะไรเลย งูก็อยู่ส่วนงู เราก็อยู่ส่วนเรา

แต่พอเรา งู โอ้โฮ! งู งูนะ งู อย่างนี้ไม่สักแต่ว่ารู้ เห็นไหม สักแต่ว่ารู้ มันต่างกันตรงนี้ รู้สักแต่ว่ารู้ ทีนี้กรณีอย่างนี้เอาตรงนี้เป็นบรรทัดฐานไหม มันก็อยู่ที่คน ถ้ารู้สักแต่ว่ารู้ อย่างนี้ไอ้พวกมายากลมันเป่าเอางูขึ้นมาเล่นเลย อย่างนี้มันสักแต่ว่ารู้ มันไม่กลัวเลย เวลาเขาเล่นมายากล เขาฝึกมา เขาเอาปากเขาไปจ่อกับปากงู เขาไม่กลัวเลย สักแต่ว่ารู้ไหม ไม่สัก เพราะเขาระวังตัวของเขา เขาฝึกมาด้วยความชํานาญของเขา ไม่ใช่สักแต่ว่ารู้ ไม่ใช่ว่าเขาไม่กลัวนะ เขากลัว แล้วหมองูตายเพราะงู นักมายากลตายเพราะงูมาเยอะ นี่ไง ไม่สักแต่ว่าไง แต่เราดูพฤติกรรมนี้บอกว่าเอาเป็นบรรทัดฐานได้ไหม มันก็อยู่ที่จริตนิสัย อยู่ที่ความละเอียดรอบคอบ

ฉะนั้น รู้สักแต่ว่ารู้มันลึกซึ้งมากนะ ฉะนั้น เพียงแต่ว่าเราจะเอาอารมณ์ดิบๆ เอาความรู้สึกของเราเป็นตัวตั้ง แล้วพอเราขาดสติ เรามีอะไรกระทบ เราก็มีความโกรธ ความโลภ ความหลงด้วยความรุนแรง เราว่าอันนี้เป็นกิเลส

แต่พอเรามีสติปัญญา เราควบคุมสติ เราควบคุมจิตของเรา จิตของเรามันก็ปล่อยวางมา พอรู้สิ่งใดเราก็ไม่รับรู้มัน บอกว่า เออ! นี่สักแต่ว่ารู้ อย่างนี้เป็นรู้สักแต่ว่ารู้ เพราะเราไม่มีอารมณ์กับมัน เรารู้เราก็วางได้ เพราะอะไร เพราะเรามีสติปัญญา อย่างนี้แก้กิเลสหรือยัง ยัง ยังเลย จริงๆ นะ ยังเลย ยังเพราะอะไร ยังเพราะเรามีสติปัญญาแบบโลกียะไง เรามีสติปัญญาแบบสามัญสํานึกไง

แต่ถ้าเราทําสมาธิขึ้นมาจนจิตมันเป็นสมาธิเข้ามา จิตจริงไง สมาธิคือว่า ปุถุชน กัลยาณปุถุชน ปุถุชนคือคนหนา คือว่าเราควบคุมไม่ได้ อารมณ์กระทบก็ไปกับเขาๆ แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เรากําหนดพุทโธแล้ว สติ มันมีสมาธิแล้ว อะไรกระทบมันก็นู่น อยู่ไกลๆ กระทบนู่น อู๋ย! อยู่นู่น ไม่เข้ามาเลย จิตเป็นสมาธิ จิตมันจริง เห็นไหม จิตมันจริงคือมันปล่อย

รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร บ่วงของมารคือมันล่อ เสียงมาล่อ รูปมาล่อ ทุกอย่างมาล่อหมดเลย ล่อให้เราไปกับมัน รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร มันล่อมันลวง ไม่ไปกับมัน เป็นพวงดอกไม้นี่มันเยินมันยอ มีใครมายกย่อง โอ๋ย! ไปเลย ใครมาชมหน่อยเดียว โอ๋ย! เก่ง โอ๋ย! ดี ไปเลย นี่พวงดอกไม้ของมาร แล้วจะพิจารณาอะไรล่ะ หวั่นไหวไปอย่างนี้ ลมปากฟู่เดียว กลิ้งไปแล้ว แล้วไปภาวนาอะไร แค่ลมปากของคนมึงยังทนไม่ได้เลย มันเหมือนกับใบไม้เลย เวลาลมพัดมานี่ปลิวไปหมดเลย แล้วก็วิ่งเก็บกันใหญ่เลย จ้าละหวั่นไปเลย แล้วบอกว่ารู้สักแต่ว่ารู้ วิ่งเก็บอยู่นั่นน่ะ สักแต่ว่ารู้

นี่ไง แต่ถ้าเรากําหนดของเรา เรามีสติมีปัญญา มันสงบเข้ามา สงบเข้ามา ถ้าสงบเข้ามานะ เวลามันเห็นเองไง จิตเห็นอาการของจิต คํานี้สําคัญมาก “จิตเห็นอาการของจิต” จิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เดี๋ยวจะว่าสักแต่ว่ารู้หรือไม่สักแต่ว่ารู้

กรณีนี้เราพูดบ่อยมาก เรื่องนํ้าใสแล้วเห็นตัวปลา เพราะมันสังเวช เราไปเจอพระมาก เราไปเจอพระในวงการของเราบอกว่า จิตสงบ นั่งตลอดรุ่งก็มีนะ บางองค์นั่งสว่างๆ เลย แล้วไม่ใช้ปัญญา เราเคยไปคุยด้วยนะ “อู๋ย! มันจะได้อย่างไรล่ะ มันก็ต้องรอให้ผลไม้มันออกเอง นํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา ปลามันจะมาเอง”

เราฟังมาเยอะ เพราะกรณีเช่นนี้เป็นกรณีตื้นๆ กรณีนี้เป็นผิวเผินมากเลย แต่ทําไมนักปฏิบัติไม่เข้าใจเรื่องอย่างนี้ ไม่เข้าใจเรื่องอย่างนี้เพราะใจเขาไม่เคยเห็นจริง เพราะใจเขาไม่เห็นจริง เขาอ่านธรรมะ ศึกษาธรรมของพระพุทธเจ้ามาอ้างอิง มาเป็นโจทย์ แล้วตัวเองจะอธิบายโจทย์นั้น ตีโจทย์นั้นมหาศาลเลย เป็นคุ้งเป็นแควนะ อธิบายธรรมะเป็นคุ้งเป็นแควเลย แต่ไม่มีข้อเท็จจริง ไม่มีเนื้อหาสาระเลย

แต่ถ้ามันมีเนื้อหาสาระนะ ถ้าจิตสงบเข้ามา ทําไมมันถึงสงบ แล้วพอสงบเข้ามาแล้ว จิตเห็นอาการของจิตมันจะตื่นเต้นมาก เพราะอะไร มันตื่นเต้นมาก นี่ปากซอย ปากซอยยกขึ้นวิปัสสนา ปากซอยที่จะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง แล้วพิจารณาไปมันปล่อยวางๆๆ นี่ตทังคปหาน นี่โสดาปัตติมรรค กัลยาณปุถุชนคือคนควบคุมจิตใจไว้ได้ โสดาปัตติมรรคคือต้องจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นี่โสดาปัตติมรรค

ถ้าจิตสงบเข้ามาแล้วเห็นกาย เห็นกายเป็นสมถะ นั่นไม่ใช่โสดาปัตติมรรค ไม่เป็นโสดาปัตติมรรคเพราะอะไร เพราะมันไม่เข้าสู่มรรค ไม่เข้าสู่มรรคเพราะมันงานไม่ชอบ มันเลี้ยงชีพไม่ชอบ งานไม่ชอบ สติไม่ชอบ ความรู้สึกนึกคิดไม่ชอบ ไม่ชอบเพราะอะไร เพราะมันมีสมุทัยเข้ามาเจือปน ไม่ชอบเพราะมีความเห็นของเราเข้ามาเจือปน ไม่ชอบเพราะเรามีความรู้ความเห็นเราบวกเข้ามา มันไม่ถูกต้องไง

แต่ถ้ามันชอบธรรม จิตสงบเข้ามามันก็สงบ เพราะจิตมันจริง จิตมันจริง มันเป็นเอกัคคตารมณ์ มันก็ตั้งมั่นของมัน มันเป็นความจริงของมัน เวลามันเห็นกาย เห็นเวทนา งานมันชอบธรรม ชอบธรรมเพราะอะไร เพราะจิตมันจริง จิตมันจริง มันเห็นตามความเป็นจริงมันก็เป็นจริงของมันขึ้นมา วิปัสสนาไป มันหมุนของมันไป

เวลาจักรมันหมุนนะ เวลาธรรมมันหมุน ที่ว่าหลวงตาท่านบอก เวลาปัญญามันหมุน ธรรมจักรมันหมุน โอ้โฮ! มันหมุนรุนแรง รุนแรง ดูสิ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรคมันก็เป็นสติเป็นปัญญา มันก็หมุนของมันด้วยความรุนแรง รุนแรงของมัน แต่ขึ้นเป็นมหาสติ มหาปัญญา ท่านบอก ไม่ได้เลย มันเป็นนํ้าป่า นํ้าป่าที่มันรุนแรงเพราะมันจะทําลายกามราคะ มันจะทําลายภพ ทําลายชาติ มันจะทําลายกามราคะ ทําลายกามภพ มันทําลาย โอ๋ย! มันไปอีกไกลเลย เลยไม่ใช่รู้สักแต่ว่ารู้เลย

คือว่ารู้ในขั้นของสมาธิมันก็ต้องชัดเจนในขั้นของสมาธิ พอเวลายกขึ้นวิปัสสนามันเห็นความแตกต่างว่าความรู้ระดับสมาธิ สมถะกับวิปัสสนามันแตกต่างกันอย่างใด แต่ถ้าภาวนาไปแล้วมันส่งเสริมกัน แต่มันต้องเห็นชัดเจนอย่างนี้สิ เช่น เราขับรถกัน รถเราเติมนํ้ามันโซลากับรถที่เติมนํ้ามันเบนซิน เอ็งเติมนํ้ามันผิดนะ รถเอ็งพังเลยล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน โซลากับเบนซิน มันก็เหมือนกับโลกียปัญญากับโลกุตตรปัญญา เหมือนสมาธิกับวิปัสสนา อันหนึ่งมันเป็นโซลา โซลาเขาใช้เครื่องยนต์โซลา ถ้ามันเป็นเบนซินเขาใช้เครื่องยนต์เบนซิน เครื่องยนต์เบนซินจะมาเติมนํ้ามันโซลาไม่ได้ ถ้าเติมนํ้ามันโซลา เอ็งต้องไปถ่ายนํ้ามัน ต้องไปล้างเครื่อง ไม่อย่างนั้นเครื่องเอ็งพัง นี่ไง แต่ถ้าเวลาเขาดัดแปลงแล้ว เขาบอกว่าเขาจะใช้แก๊ส เออ! เขาจะใช้แก๊สแล้ว ไม่ใช้เบนซิน แล้วถ้าโซลาล่ะ โซลาเขาก็ต้องแก้ไขของเขา เขาใช้ไบโอดีเซล เขาเปลี่ยนของเขาไป นี้มันเป็นทางวิทยาศาสตร์ แต่จิตของคนมันพัฒนาของมันได้ มันจะเข้าใจ มันจะเห็นไง ฉะนั้น มันจะเห็นความสําคัญ

ถ้าใครนะ อย่างเช่นใครมีอาชีพเป็นอู่ซ่อมรถ เขาจะรู้เลยว่าเครื่องยนต์ดีเซลเขาจะบํารุงรักษาอย่างไร เขามีความชํานาญของเขา เครื่องยนต์เบนซินเขามีความชํานาญอย่างไร เขาจะซ่อมรักษาบํารุงของเขา นี่ก็เหมือนกัน ถ้าสักแต่ว่ารู้ สักแต่ว่ารู้ ภาวนาไปมันจะรู้ มันจะชัดมันจะเจน มันจะชัดมาก แล้วมันจะภาวนาของมันมาก

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เวลามันลืมตาหลับตา ยกไว้ ลืมตานะ เพราะเราลืมตาหลับตา เขาบอกว่าอย่างนี้ “เห็นสักแต่ว่าเห็น คือลืมตาแล้วมีตัวรู้กับตัวคิด” เขาไปแยกตัวรู้กับตัวคิดไง “แต่ดับไปเร็วเพราะไม่มีอุปาทาน เวลาหลับตามีตัวรู้ แต่ไม่มีตัวคิด”

มีตัวรู้ แต่ไม่มีตัวคิด คือว่าสติมันทัน จะว่ามันตลกๆ เวลามันหลับตามีตัวรู้ เพราะหลับตามีสติ มันไม่มีอารมณ์กระทบ มันก็มีแต่ตัวรู้ มันไม่ได้คิดไง มันไม่ส่งออก มันไม่คิด มันก็มีแต่ตัวรู้ ถ้าตัวรู้นะ กําหนดอะไรชัดๆ ก็ชัดๆ เข้าไป เดี๋ยวมันละเอียดเข้าไป

ทีนี้ถ้าลืมตาล่ะ ลืมตาเขาบอกว่ามันมีตัวรู้และตัวคิด มันมีตัวรู้ด้วย แล้วมันกระทบ มันก็มีตัวคิดด้วย นี้เราจะบอกว่ากําปั้นทุบดิน ความคิดดิบๆ คือจิตเรายังไม่เป็นสมาธิ อย่างนี้เป็นกรณีของโลก เป็นกรณีของนักวิทยาศาสตร์ นักวิทยาศาสตร์เขาก็วิเคราะห์วิจัยตามความรู้ความเห็นของเขา ทีนี้ตามความรู้ความเห็นของเขา เพราะจิตของเขายังไม่สงบเข้ามา

ถ้าจิตเขาสงบแล้ว เวลาเขาเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ตามศัพท์ของพระป่าเขาเรียกว่าภาวนาเป็น คนภาวนาเป็นเขามีสมาธิ พอมีสมาธินะ เขายกขึ้นวิปัสสนาได้ มีสมาธิเขายกขึ้นสู่กาย ยกขึ้นสู่เวทนา ยกขึ้นสู่จิต ยกขึ้นสู่ธรรม ถ้ายกขึ้น ยกจิตให้เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นั่นล่ะเขาจะเริ่มฝึกหัดใช้ปัญญา เขาเรียกว่าภาวนาเป็น ถ้าคนภาวนาเป็นนะ เขาจะเริ่มต้นจากจุดสตาร์ตตรงนี้ ตรงที่ทําความสงบของใจของตัวถูกต้อง แล้วยกใจของตัวขึ้นสู่วิปัสสนา เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง แล้ววิปัสสนาก้าวเดินของเขาไป นี่เขาเรียกว่าคนภาวนาเป็น

ภาวนาเป็นนะ คือคนคนนี้ฝึกหัดขับรถจนจะได้ใบขับขี่แล้ว จะขับรถออกรถได้แล้ว ขับเข้าสู่ถนนหนทางได้ เขาจะสู่เป้าหมายของเขาได้ นี่คนภาวนาเป็น คนภาวนาเป็นเขาจะมีพื้นฐานของเขา แต่พวกเรานี่นะ เรายังไม่เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง เราเป็นคนอาศัยนั่งรถ ไปไหนก็นั่งรถเมล์ ตอนนี้จะนั่งรถไฟความเร็วสูง ไปไหนก็มีคนขับให้เพราะเราขับรถไม่เป็น นี่เขาเรียกภาวนาไม่เป็น อาศัยครูบาอาจารย์ อาศัยหมู่คณะ อาศัยกันไป แล้วฝึกหัดให้ตัวเองเป็น ถ้าเป็นก็คือเป็น นี่พูดถึงว่า รู้สักแต่ว่ารู้

เพราะกรณีอย่างนี้ วันนี้พูดพยายามให้เห็นชัดเจนว่า รู้สักแต่ว่ารู้ในความหมายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านหมายว่าอะไร รู้สักแต่ว่ารู้ของพวกเรานักวิทยาศาสตร์โลกๆ รู้สักแต่ว่ารู้ก็กําปั้นทุบดินในความรู้ความเห็นของตัวว่ารู้ เหมือนเช่นลมพัดมากระทบผิวหนังเราก็รู้ว่าเย็น รู้ว่าเย็น เราบอกเย็นก็เป็นแบบนี้ ก็สักแต่ว่ารู้ๆ แต่นักวิทยาศาสตร์เขาจะรู้ว่าลมมันพัดมาเพราะเหตุใด อากาศอุณหภูมิขนาดใดมันถึงมีลมขึ้นมาได้อย่างไร เขารู้ของเขาไปอีกเรื่องหนึ่ง นี่พูดถึงการภาวนานะ

ถ้ารู้เท่า รู้เท่าต่างๆ มันก็ไม่มีปัญหา ไอ้นี่พยายามรู้สักแต่ว่ารู้ แต่ต้องจําไว้ให้ดีเลย เดี๋ยวจะเขียนไปถามหลวงพ่อไม่ถูก เดี๋ยวเขียนไปหลวงพ่อจะพลิกแพลงอีก ต้องเอาให้ทันเลย

นี่พูดถึงว่า เราไม่เคยคิดอย่างนั้นหรอก เวลาเราตอบปัญหาหรือเราแสดงธรรม เราแสดงธรรม เรายืนยันสัจจะในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มรรคผลมันมีจริง เรายืนยันสัจจะ แล้วเวลาใครได้ยินได้ฟังแล้ว เขาได้ยินสัจจะอันนี้ ถ้าเขามีปัญญา เขามีโอกาสของเขา เขาได้เอาเหตุเอาผลอันนี้ไปวิเคราะห์วิจัยเพื่อประโยชน์ของเขา มันจะเป็นประโยชน์ของเขา ถ้าใครได้ยินได้ฟังสิ่งที่เราพูดแล้วบอกว่า “สิ่งนี้เป็นคนบ้องตื้น แล้วอวดรู้มาพูด” อันนั้นมันก็กรรมของสัตว์ มันก็เรื่องของเขา

รู้สักแต่ว่ารู้เป็นแบบนี้ รู้สักแต่ว่ารู้ ใครจะติก็ได้ ใครจะชมก็ได้ ใครจะจุดระเบิดใส่ก็ได้ รู้สักแต่ว่ารู้ ถ้ามันไม่สักแต่ว่ารู้ มันจะต้องโลกธรรม ๘ มันต้องมีการกระทบแน่นอน อันนี้รู้สักแต่ว่ารู้ จบ

ถาม : เรื่อง “กราบขอบพระคุณที่เมตตาตอบ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมไม่มีคําถามครับ เพราะรบกวนมาหลายครั้งแล้ว เพียงแต่ต้องการกราบขอบพระคุณหลวงพ่ออย่างสูงที่เมตตาช่วยชี้แนะครับ ตอนนี้ผมเข้าใจแล้วครับว่าผมต้องทําเหตุให้ถึงพร้อมก่อนจึงจะเป็นปัจจัตตังได้ และหากผมมีเหตุติดขัดในการภาวนาก็ขอให้หลวงพ่อเมตตาช่วยชี้แนะด้วยครับ ขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : นี่คือคําถามที่ว่าเหมือนกับว่าประดาบกันมาเต็มที่แล้วไง ประดาบกันมาถึงดาบสุดท้ายแล้ว วางดาบแล้ว ถ้าประดาบกันยังไม่ถึงที่สุดนะ ยังจะต้องประดาบกันต่อไป เขาถามมาเยอะมาก ก็ตอบมาเรื่อย ฉะนั้น ถึงว่า “ตอนนี้ผมเข้าใจแล้วครับ ผมต้องทําเหตุให้ถึงพร้อมก่อนจึงจะเป็นปัจจัตตัง”

เห็นไหม ปริยัติ ปฏิบัติ เรามีการศึกษา ปัญญาชน เราว่าปัญญาชน เรามองไปสิ สังเกตได้ เรามองไปที่ชนบท บอกคนพวกนี้ไม่มีปัญญา คนพวกนี้ไม่พัฒนา พวกเรานี่พวกพัฒนา

ไอ้พวกพัฒนามันหลุดไปแล้ว พวกพัฒนาเขาเรียกว่าพุทธในทุนนิยมไง ถ้าพุทธในทุนนิยมเอาแต่วัตถุเป็นตัวตั้ง เอาแต่วัฒนธรรมประเพณีเป็นตัวตั้ง แต่บ้านนอกคอกนา บ้านนอกคอกนาเขาเอาหัวใจเป็นตัวตั้ง เขามีนํ้าใจของเขา วัฒนธรรมของเขา ดูสิ เวลาวันสําคัญทางศาสนาเขากลับบ้านกลับช่องของเขาไป ถ้าบ้านนอกคอกนาเขาจะกลับไปหาพ่อหาแม่ เขาจะพาพ่อพาแม่เขาไปทําบุญกุศลกัน อันนั้นเรามองว่าเป็นการด้อยพัฒนาใช่ไหม

ไอ้อย่างของเรานี่นะ ตอนนี้มันจะมีพร้อมหมดเลย ต่อไปมันจะมีบริษัทรับจ้างทําบุญ จะทําบุญ ส่งเงินมาได้ รับจ้างทําให้หมดเลย จะมีบริษัทรับจ้างทําบุญ เดี๋ยวเราจะเปิดบริษัทรับจ้างภาวนา ใครอยากเป็นพระอรหันต์มาได้เลย ภาวนาให้ แล้วส่งเงินมา เดี๋ยวจะส่งอาหารตามไปรษณีย์ไปให้ ส่งไปถึงหัวใจเลย...ทุนนิยม ปฏิบัติแบบทุนนิยมไง ปฏิบัติแบบทุนนิยมก็เหมือนพวกเรานี่ไง

ถ้าพวกเรา เราศึกษาธรรมๆ เราว่าเรามีปัญญา เราศึกษาแล้วเราเข้าใจของเราได้ ถ้าเราเข้าใจของเราได้ ธรรมะก็เหมือนกันไง ก็นี่ปัญญาไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดอย่างนี้เราก็เข้าใจได้ไง พอเข้าใจได้ นั่นเป็นปริยัติ

การศึกษาธรรมะประเสริฐมาก แต่การศึกษามาแล้ว กรณีเช่นนี้เป็นกรณีของที่หลวงตา หลวงตาท่านปฏิญาณในใจของท่านว่าท่านต้องมีทางวิชาการก่อน ท่านจะเรียนให้จบมหา ถ้าจบมหาแล้วจะไม่เรียนต่อ จะออกปฏิบัติทันที แล้วเวลาถึงมหาแล้ว ถ้าคนที่มันมีอํานาจวาสนาบารมี ผู้ใหญ่เขาก็อยากส่งเสริมทุกคน ทีนี้พอไปเรียนเข้า ท่านเรียน ปัญญาของท่านดีไง เพราะว่าขณะเรียนไปด้วยท่านก็จะสอนผู้เรียนใหม่ไปด้วย แล้วสมเด็จมหาวีรวงศ์ท่านบอกว่าให้หลวงตาเป็นอาจารย์สอน คืออาจารย์สอนบาลีต่อไป เพราะว่าท่านเรียนมาแล้ว

ทีนี้คนที่มันตั้งปฏิญาณไว้ในใจว่าถ้าได้ ๓ ประโยคแล้วจะออกปฏิบัติทันที ทีนี้ไปอยู่ในสํานักเรียนใช่ไหม สํานักเรียนเขาอยากได้บุคลากร เขาก็อยากจะดึงไว้ เขาก็อยากจะดึงบุคคลอย่างนี้เอาไว้ศึกษาในทางวิชาการ แล้วจะให้เป็นอาจารย์สอนต่อเนื่องไป ให้วงวิชาการมันแตกแขนงไป ให้วงวิชาการมั่นคง ต่างคนต่างปรารถนาดีทั้งนั้นน่ะ แต่ในเมื่อหลวงตาท่านคิดของท่านแล้วว่าถ้าท่านเรียนทางวิชาการมาพอเป็นแนวทางแล้ว ท่านจะออกปฏิบัติอย่างเดียว แล้วท่านก็พยายามจะออกทางปฏิบัติให้ได้ เวลาท่านไปแล้ว เวลาจะออกไปนะ สมเด็จมหาวีรวงศ์ท่านก็รั้งไว้ เอารถไฟตามไปดึงกลับ นี่คนที่มีอํานาจวาสนา

เวลาจะออกปฏิบัติก็ไปหาหลวงปู่มั่น เวลาออกจากปริยัติมา ปริยัติไม่ให้ไปนะ ปริยัติจะดึงไว้ให้ได้ โอ้โฮ! พวกที่มีปัญญาจะต้องส่งเสริมให้ ๙ ประโยค แล้วจะส่งเสริมไปเรียนจนเป็นอาจารย์ใหญ่ จนเป็นอาจารย์ เป็นนักปราชญ์ที่มีปัญญา แต่ตัวหลวงตาท่านอยากปฏิบัติ เวลาออกไปหาหลวงปู่มั่นนี่ภาคปฏิบัติ นี่ปริยัติเป็นอย่างนี้

พอไปปฏิบัติ ไปหาหลวงปู่มั่น “มหา มหามาหาอะไร มาหามรรคผลนิพพานใช่ไหม มรรคผลนิพพานมันไม่อยู่ในวัตถุทั้งหมดเลย มหา มหาเรียนมาถึงเป็นมหานะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทิดใส่ศีรษะไว้ ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา เทิดใส่ศีรษะไว้ แต่มหาฟังไว้ให้ดีนะ ความรู้ที่เรียนมาเก็บใส่ลิ้นชักไว้นะ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ ลั่นกุญแจมันไว้นะ อย่าให้มันออกมา

ถ้ามันออกมานะ เวลาปฏิบัติมันจะขัดแย้งกัน มันจะสร้างภาพ มันจะสร้างภาพ มันจะทําให้การปฏิบัติล้มลุกคลุกคลาน มันจะทําให้การปฏิบัตินี้ยากมาก ยากเพราะอะไร ยากเพราะมันรู้ก่อนไง เห็นไหม เวลาไปเรียนหนังสือ รู้โจทย์ก่อน เวลาสอบนะ เขาออกข้อสอบใหม่ก็ไม่ถูก ตอบข้อสอบผิดทุกที แต่รู้นะ รู้ข้อสอบ แต่พอรู้ข้อสอบ อาจารย์ออกข้อสอบเขาก็ออกใหม่ ออกใหม่มันก็ผิด มันไม่ได้หรอก

นี่ก็เหมือนกัน เรารู้หมดแล้ว หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า “มันจะเตะ มันจะถีบกัน” คือมันจะขัดมันจะแย้งกัน มันจะทําให้เราละล้าละลัง มันปฏิบัติยาก แล้วมันทําให้เราประสบความสําเร็จยาก ฉะนั้น เอาทางวิชาการใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ก่อนนะ แล้วมหาปฏิบัติไป พอปฏิบัติไป ถ้าถึงที่สุดนะ ทางวิชาการกับภาคปฏิบัติมันเป็นอันเดียวกัน

ความจริงธรรมวินัยมันเหมือนกัน อันเดียวกันเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดถูกหมดเลย แต่เพราะทางการศึกษาของเรา เรามีกิเลสมีตัณหาความทะยานอยาก เราจะบอกเลยนะ ทุกคนจะบอกว่า พวกที่ออกข้อสอบมานี่ออกข้อสอบผิด ไอ้พวกเขียนตํารามามันหมดยุคหมดสมัยแล้ว ตํารานี้ต้องให้เราเขียน

มันยังเรียนหนังสืออยู่เลยนะ มันบอกว่าตํารานี้ต้องให้เราเขียน เรารู้ดีกว่าอาจารย์อีก นี่คืออะไร นี่คือตัณหาความทะยานอยากไง นี่คือกิเลสไง นี่คืออวิชชาที่มันไม่รู้ไง สิ่งที่มันไม่รู้มันถือตัวถือตนว่ามันรู้ มันไม่รู้ แต่มันอวดว่ารู้ แล้วศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้วมันก็มาจินตนาการ มาสร้างภาพ มันทําไมจะไม่รู้

ฉะนั้น เรียนมา เรียนมาปากกัดตีนถีบเกือบเป็นเกือบตาย เรียนมา เรียนมาเอาตัวรอดไหม ไม่รอด เวลาปฏิบัติขึ้นมาต้องเอาใส่ลิ้นชักไว้ก่อน แล้วปฏิบัติให้มันจริงขึ้นมา ถ้ามันจริงขึ้นมามันก็เข้าสู่คําถามนี่ไง ถ้าเข้าสู่คําถาม

เรียนมานี่เสียหายไหม ไม่ หลวงตาท่านพูดบ่อย ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ เพราะทางวงการวิชาการเขาบอกว่า ศาสนาต่อไปนี้จะเจริญมาก เจริญที่ไหน เจริญที่ในวงการวิชาการเข้มแข็ง ฝ่ายการศึกษาเขาบอกว่าต่อไปนี้ศาสนาพุทธจะเจริญมากเลย เจริญที่ไหน เจริญเพราะว่าทางนี้ทางวิชาการเข้มแข็ง ถ้าทางวิชาการเข้มแข็งแล้ว เดี๋ยวภาคปฏิบัติก็จะเข้มแข็ง เพราะภาคปฏิบัติก็ต้องไปจากภาควิชาการ ถ้าภาควิชาการเข้มแข็ง เดี๋ยวภาคปฏิบัติจะเข้มแข็ง เขาก็ดีใจของเขา

เรานะ เราย้อนกลับไปดูหลวงปู่มั่น เรา เวลาเราศึกษา เราชอบศึกษา เราชอบประวัติศาสตร์มาก เราชอบศึกษาว่าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเริ่มต้นอย่างใด ไปอ่านประวัติตั้งแต่เริ่มเด็กๆ นะ หลวงปู่เสาร์ท่านบวชมาแล้วท่านเป็นมหานิกายมา ๑๐ ปี แล้วท่านมีเรืออยู่ลําหนึ่งที่ผูกอยู่ที่แม่นํ้ามูล ท่านมองเรือตลอดว่าถ้าท่านสึกไปท่านจะเอาเรือนี้ไปทําการค้าอย่างไรๆ มันยังสองจิตสองใจอยู่ไง แต่ถึงที่สุดแล้วท่านตัดสินใจได้ ท่านปล่อยเรือนั้นไป ตัดเชือกเรือนั้นให้ไปตามนํ้า แล้วท่านก็มาญัตติเป็นธรรมยุต

ท่านเป็นพระผู้ใหญ่แล้วนะ ท่านมาญัตติเป็นธรรมยุตเพื่อจะเอาจริงเอาจัง แล้วพอท่านมีหลักมีเกณฑ์แล้วท่านก็ไปเอาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นมาบวชเป็นสามเณรแล้วสึกไป หลวงปู่เสาร์ท่านก็ไปเลียบไปเคียงมาจนหลวงปู่มั่นมาบวชอีก บวชเสร็จแล้วหลวงปู่มั่นกับหลวงปู่เสาร์ออกธุดงค์กัน

อ่านหนังสือประวัติว่า เวลาหลวงปู่มั่นพรรษาแรกออกไปธุดงค์แล้วกลับมาเยี่ยมบ้านเยี่ยมเรือน เพื่อนฝูงของหลวงปู่มั่นท่านมาคุยมาเยี่ยมเยียนหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ท่านเห็นว่ามันชักไม่ปกติแล้ว มันชักผิดปกติแล้ว ท่านออกอุบายพาหลวงปู่มั่นเข้าป่าเข้าเขาไป ท่านออกอุบายพาหลวงปู่มั่นไปธุดงค์ ไปค้นหาตัวตนของท่าน ทุกข์ยากมาก

หลวงตาท่านฟังเรื่องหลวงปู่มั่นนะ บอกว่าหลวงปู่มั่นเวลาอะไรไปสัมผัสใจของท่าน ท่านจะเล่าว่าท่านเคยทุกข์เคยยาก เคยเป็นอะไรมา หลวงปู่มั่นท่านเล่าประสบการณ์ของท่าน แต่หลวงตาบอกว่าท่านหันหน้าเข้าข้างฝาแล้วร้องไห้ สงสารหลวงปู่มั่นไง

หลวงปู่มั่นท่านเล่าของท่านไป เวลาท่านเล่าถึงทําความลําบากของท่าน คนเล่าก็เล่าเรื่องปกติเพราะท่านประสบมาใช่ไหม ท่านเล่าเรื่องประสบการณ์ของท่าน แต่หลวงตาท่านบอกว่าท่านหันหน้าเข้าข้างฝา หันหน้าเข้าข้างกุฏิแล้วนํ้าตาไหล คือสงสารแทนคนเล่า คนเล่าท่านเล่าปกติ แต่คนฟังมันสะเทือนใจ นี่ภาคปฏิบัติ กว่าจะได้มานะ กว่าจะได้มา ถ้าเราเห็นว่าครูบาอาจารย์ถ้าเป็นความจริงนะ

แต่ถ้ามันไม่จริงมันก็สํามะเลเทเมากันไป เดี๋ยวนี้เข้าป่าไป ออกจากป่ามา “นี่พระป่า ออกจากป่าแล้วจะสร้างวัด” มันเดินเข้าป่าแล้วออกมามันบอกมันจะสร้างวัด แล้วดูนายพรานสิ เขาเข้าป่าออกป่าทุกวัน ทําไมเขาไม่เห็นสร้างวัด ถ้าภาวนาไม่จริงมันอีกเรื่องหนึ่งเลยนะ

แต่ถ้าภาวนาจริง นี่พูดถึงปริยัติ ปฏิบัติไง ถ้าปฏิบัตินะ เอาจริงเอาจังนะ เราต้องเอาตัวของเราไว้ในอํานาจของเรา เอาให้อยู่ให้ได้ ถ้าเอาอยู่ให้ได้นะ สิ่งที่เรียนมา ปริยัติ ทางวิชาการจะเข้มแข็งจริงไหม จริง แล้วดีไหม ดี แต่เวลาปฏิบัติแล้วอันนั้นมันจะหลอกมันจะหลอน มันจะหลอกมันจะหลอน มันจะเต็มที่ ต้องวางให้ได้

แต่นี่เขาบอกว่าไม่ได้ ยิ่งอภิธรรมนะ ยิ่งจําแม่นๆ เลย พอจําแม่นๆ นะ ทุกกิริยาการเคลื่อนไหวรู้เท่าหมดเลย มันก็สตัฟฟ์จิตไว้หมดเลย สตัฟฟ์ไว้เลย แล้วมันจะรู้อะไร

พอมันสตัฟฟ์ไว้เลยนะ มันก็ลงสมาธิไม่ได้ แล้วบอกว่า “ถ้าสมาธินะ มันเป็นสมถะ ถ้าลงสมถะมันจะเกิดนิมิต สมถะไม่ใช่วิปัสสนา”

แล้วถ้ามันไม่มีสมถะ จิตมันเจือไปด้วยสมุทัย เจือด้วยอวิชชา มันเจือ “ถ้าเจือที่ไหนก็รู้เท่าหมด มันปล่อยหมดเลย มันว่างหมดเลย”...นั่นมันสตัฟฟ์ไว้ มันสตัฟฟ์ไว้ แล้วมันจะไปไหนต่อ นี่ความไม่รู้ ความไม่รู้ของมัน เห็นไหม

แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์นะ พุทโธๆ กว่าจะลงสมถะเกือบเป็นเกือบตาย เกือบเป็นเกือบตายเพราะอะไร เพราะมันเป็น จิตมันปรากฏการณ์ของมัน ปรากฏการณ์ของจิต จิตถ้ามันมีปรากฏการณ์ของมัน อยู่ที่จริตนิสัยของมัน

จิตที่มีปรากฏการณ์ที่มหัศจรรย์ เวลาจิตสงบลงแล้วมันจะเห็นตัวเองลอยขึ้นบนอากาศ ไปนั่งบนก้อนเมฆ ไปเดินจงกรมบนอากาศ จิตอย่างนี้ก็มี จิตที่มันสงบ มันลงไปสู่บาดาลก็มี ไอ้นี่มันส่วนน้อยไง แต่จิตมันสงบโดยปกติของมันล่ะ เพราะจิตมันสงบ มันปรากฏการณ์ของจิต แล้วจิตมันเป็นตามความจริงของมัน มันไม่มีอะไรไปเกี่ยวเนื่องกับมัน มันผุดออกมาจากอํานาจวาสนาบารมีของใครของมันไง อย่างที่ว่าพาหิยะทีเดียวก็เป็นพระอรหันต์

ไอ้เราพระไตรปิฎกอ่านจนทะลุ อ่านจนทะลุมันไม่เห็นเป็นอะไรเลย พาหิยะฟังพระพุทธเจ้าหนเดียว ไอ้เราก็เอาที่สอนพาหิยะมานั่งอ่าน วิเคราะห์ทั้งปีเลย ไม่เห็นได้อะไร

จิตคนไม่เหมือนกัน ปรากฏการณ์ของจิตไม่เหมือนกัน

นี่พูดถึงว่า ผู้ที่บอกว่า “ตอนนี้ผมเข้าใจแล้วครับ ผมต้องทําเหตุให้ถึงพร้อมก่อนถึงจะเป็นปัจจัตตังได้”

ภาคปฏิบัติมันเป็นแบบนี้ แล้วถ้าภาคปฏิบัติเป็นแบบนี้แล้ว ภาคปฏิบัติเขาจะรู้กัน ครูบาอาจารย์เราถึงสําคัญมากนะ ครูบาอาจารย์ฟังทีเดียวก็รู้ใครพูดจริงพูดเท็จ คําพูดมันฟ้องเอง อย่างเช่นเราไม่เคยไปกรุงเทพฯ เลย แต่อยากจะวิเคราะห์สนามหลวงให้โยมฟัง จะบอกว่าสนามหลวงมันเป็นอย่างนั้น สนามหลวงเป็นอย่างนี้ ตอนนี้ถ้าเราวิเคราะห์สนามหลวงก็ผิดแล้วล่ะ เพราะสมัยเรามันมีต้นมะขาม สมัยเรามันยังไม่ได้ล้อมรั้ว เดี๋ยวนี้เขาล้อมรั้ว เขาปูตัวหนอนอะไรกันหมด เดี๋ยวนี้ให้เราพูดถึงสนามหลวง พูดผิดหมดนะ เพราะมันเปลี่ยนแปลงไปหมดแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าคนไม่เคยเห็นสนามหลวง พูดอย่างไรก็ผิด คนไม่เคยปฏิบัติ เทศน์ขนาดไหนก็ผิด คนปฏิบัติไม่เป็นพูดออกมามันก็เปิดไส้เปิดพุงของมันออกมา

แต่ถ้าคนเป็นความจริงนะ แกล้งให้ผิดมันก็ถูก หลวงตาท่านบอกว่าคนที่มีคุณธรรมนะ พูดให้ผิดมันก็ถูก เพราะมันพูดอย่างอื่นไปไม่ได้หรอก มันพยายามจะพูดให้ผิดไง พูดให้คนไม่รู้เท่าทันเรา แต่ธรรมอันนั้นมันจะออกมา อันนี้เขาจะรู้จริงได้ ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเป็นปฏิบัติต้องเป็นแบบนี้

ฉะนั้น สิ่งที่ถามมานะ ประดาบกันมาจนเต็มที่แล้ว นี่ดีนะ ดีที่ว่าประดาบกับคนที่มีวิทยายุทธ ถ้าไปประดาบกับพวกลิเกนะ เสร็จ ถ้าไปประดาบกับพวกลิเก ลิเกมันจะฟันกัน มันก็เอาดาบวิ่งสวนกันไปสวนกันมา ไม่ได้รบกันสักที เอาดาบมาแล้วก็วิ่งสวนกันไปสวนกันมา

ถ้าไปประดาบกับพวกอย่างนั้นมันทําให้เราสงสัยในธรรม สงสัยว่ามรรคผลจะมีจริงหรือเปล่า ในวงการปฏิบัติมันจะมีพระรู้จริงหรือเปล่า นี่ดี มันประดาบกับผู้ที่มีวิทยายุทธ ถ้าไปประดาบกับพวกลิเกนะ จะสงสัยในธรรมเลย สงสัยว่ามันจะเป็นจริงหรือ มันจะมีอยู่จริงหรือ

ถ้ามันมีอยู่จริง ถ้ามันมีอยู่จริง เข้าใจได้จริง ปฏิบัติขึ้นมา เวลาพูดถึงสมาธิตัวเดียว คนปฏิบัติเป็นปีเป็นหลายปียังทําสมาธิไม่ได้ คนที่ทําสมาธิได้แล้วถ้ามันไม่ยกขึ้นวิปัสสนา ไม่เห็นกายตามความเป็นจริง ไม่มีสติปัฏฐาน ๔ มันยังก้าวเดิน จิตมันไม่ก้าวเดินไปในสติปัฏฐาน ๔ แล้วจะทําอย่างไร

นี้คืออํานาจวาสนา นี้คือการที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้ไว้ให้พวกเราได้สร้างบุญสร้างกุศล สร้างอํานาจวาสนา สร้างบารมีเพื่อให้จิตใจของเรา ถ้าจิตของเรามีอํานาจวาสนา มีบารมี ฟังธรรมมันก็เข้าใจธรรม

คนดีทําดีง่าย ทําชั่วยาก คนชั่วทําความชั่วง่าย ทําความดียาก เราสร้างจิตสร้างใจของเราให้มันดิบให้มันดีขึ้นมา มันฟังธรรมมันรู้ว่าเป็นฟังธรรม ถ้าฟังอธรรมรู้ว่าเป็นอธรรม เราก็อย่าไปยุ่งกับเขา เราไม่สร้างบาปสร้างเวรสร้างกรรม เราจะสร้างคุณงามความดีของเรา สร้างประโยชน์กับเรา ทําเพื่อหัวใจของเรา เอวัง