คํานํา

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ท่านเป็นครูบาอาจารย์ผู้รู้จริงองค์หนึ่งของวงกรรมฐานสายท่านพระอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต การบันลือสีหนาทแสดงธรรมอนุสาสนีย์ปาฏิหาริย์ของท่าน จึงองอาจ ถูกต้อง แม่นยํา ชัดเจน ไม่มีแง่มีงอน และไม่ลังเลสงสัยใดๆ ในธรรม เพราะเป็นสัจธรรมความจริงที่มีหนึ่งเดียวและมีมาตรฐานเดียว อันเกิดจากภาคปฏิบัติอย่างแท้จริง จึงมีขณะจิตและเป็นอกุปปธรรมที่ตรวจสอบได้ ดังเทศนาธรรมของท่านที่รวบรวมในหนังสือ กําเนิดพุทธะ

กว่าพุทธะจะเกิดขึ้นในพระทัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กว่าจะตรัสรู้อริยสัจธรรม ทรงค้นคว้าบําเพ็ญเพียรอย่างอุกฤษฏ์ยิ่งยวดไม่มีใครเสมอเหมือนอยู่นาน ๖ ปี สลบถึง ๓ ครั้ง สัจธรรมที่ตรัสรู้ย่อขยายธรรมได้ มีความละเอียดประณีตสุขุมลึกซึ้งมาก ยากที่จะมีผู้ปฏิบัติตามได้ จนทรงท้อและในที่สุดทรงปลงพระทัยสั่งสอน เมื่อพุทธบริษัทปฏิบัติตามก็บรรลุธรรมมากมาย และก่อนปรินิพพาน ทรงวางธรรมวินัยเป็นศาสดาแทนพระองค์ มรรคผลนิพพาน สัจธรรมจึงมีอยู่จริงและยังก้องกังวานท้าทายผู้ปฏิบัติอยู่เสมอ

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เป็นพ่อแม่ครูอาจารย์ที่ออกปฏิบัติค้นคว้าหาธรรม ท่านซื่อตรงต่อธรรมและท่านมีสัจธรรม ท่านวางข้อวัตรปฏิบัติและสอนปฏิบัติต้องเป็นไปตามความเป็นจริงเท่านั้น จึงสอนทําความสงบใจก่อน โดยฝึกสติภาวนาพุทโธ แม้ล้มลุกคลุกคลานก็ต้องมีศรัทธา ปัญญา และถือกาลามสูตร การปฏิบัติต้องไม่ท้อถอย ไม่เป่ากิเลส ไม่แอบอ้างย่องเบาธรรมของใครมา ให้กิเลสจมเรือไปไม่ถึงฝั่ง ให้กิเลสพาลําเอียง จึงปักหมุดตามที่ครูบาอาจารย์สั่งสอนไม่ได้ ทั้งไม่ปฏิบัติแบบลูบคลําเป็นพิธี หรือด้นเดาคาดหมายไปตามสัญญาอารมณ์ แล้วให้กิเลสขี่คอหลอกตนจนเชื่อว่าตัวเองมีมรรคมีผลแล้วตะแบงสร้างภาพ ยิ่งเป็นพระผู้ใหญ่ ยิ่งมีตําแหน่งชื่อเสียง แต่ไม่มีคุณธรรมในหัวใจ แล้วไปหลอกผู้อื่นต่อก็ยิ่งเสียหาย เพราะศีล จะรู้ได้ต่อเมื่ออยู่ด้วยกัน ธรรมะ จะรู้ได้ต่อเมื่อแสดงธรรม และที่สําคัญผู้รู้จริงยังมี เมื่อปฏิบัติเป็นความจริงขึ้นมาจะเป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺิโก เป็นธรรมเนื้อแท้ที่มิใช่ธรรมธุรกิจ มิใช่ธรรมลักไก่ และมิใช่ธรรมติดลบ ผู้ปฏิบัติต้องค้นหาธรรมความจริงที่หายไปด้วยตนเอง เพราะใจน่าค้นหา หากค้นถึงที่สุดจะถึงซึ่งพระนิพพานบรมสุข

หนังสือกําเนิดพุทธะ มีประโยชน์อย่างมาก หากผู้ใดศึกษาใคร่ครวญโดยละเอียดถี่ถ้วนแล้วย่อมเกิดปัญญามีความเข้าใจในหลักธรรมคําสอนจะได้ไม่ตกเป็นเหยื่อ และยิ่งน้อมนําไปปฏิบัติตามอย่างจริงจัง อย่างศิษย์มีครูแล้ว พุทธะย่อมเกิดขึ้นในใจอย่างแน่นอน อันเป็นการสืบทอดพุทธะด้วยภาคปฏิบัติ ถือเป็นการจรรโลงรักษาพระพุทธศาสนาให้วัฒนาสถาพรสืบต่อไปอย่างแท้จริง

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มิถุนายน ๒๕๖๑

ธรรมะมีมาตรฐานเดียว

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ฟังธรรมเพื่อให้จิตใจเรามีคุณธรรมในหัวใจ เพราะใจของเรามันมีแต่กิเลสไง วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา วันสําคัญเพราะวันนี้เป็นวันมาฆบูชา เป็นวันที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงโอวาทปาฏิโมกข์ โอวาทปาฏิโมกข์นี้เป็นหลักชัยของพระพุทธศาสนา “เราจะไม่ทําความชั่วทั้งปวง เราจะทําคุณงามความดี เราจะทําจิตใจให้ผ่องแผ้ว”

ถ้าเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม แสดงธรรมเพราะสิ่งที่ว่าพระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์นี้เป็นเอหิภิกขุ เอหิภิกขุมาเริ่มต้นตั้งแต่สมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้บวชให้เอง แต่เวลาศาสนามันเริ่มขยายกว้างขวางขึ้นไป เวลาจะบวชขึ้นมาให้บวชโดยให้ถือไตรสรณคมน์ ถ้าไตรสรณคมน์ เป็นพระ แล้วพอศาสนาเผยแผ่มากขึ้นไป องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงได้บัญญัติให้เป็นญัตติจตุตถกรรม

ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้บวชให้เอง เป็นผู้บวชให้เองนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้คัดเลือกเอง เวลาเทศนาว่าการแล้วเป็นพระอรหันต์ทั้งหมด สิ่งที่ว่าเป็นพระอรหันต์ทั้งหมด เริ่มต้นจากการเผยแผ่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีแต่ผู้ที่สะอาดบริสุทธิ์ ผู้ที่สะอาดบริสุทธิ์จะทําสิ่งใดมันก็จะเป็นประโยชน์ไปทั้งนั้น เพราะว่าเป็นผู้ที่สะอาดบริสุทธิ์ ไม่มีสิ่งใดแอบแฝงไว้ในใจ

แต่ในปัจจุบันนี้เวลาเราบวชเราเรียนกันมา เราบวชขึ้นมา พระมาจากมนุษย์ พระมาจากคน พอพระมาจากคน เวลาเป็นคน คนก็มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งนั้น บวชมาเป็นพระก็เป็นสมมุติสงฆ์ เป็นพระโดยสมมุติ สมมุติโดยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ญัตติจตุตถกรรม ญัตติจตุตถกรรมขึ้นมา สงฆ์ยกเข้าหมู่ สงฆ์ยกเข้าหมู่จริงนี่ตามสมมุติ เป็นพระจริงๆ มีศีล ๒๒๗ เหมือนกัน เวลาลงอุโบสถสังฆกรรมแล้วมันถึงไม่เป็นโมฆียะ ไม่เป็นโมฆะ ถึงได้เป็นมติสงฆ์ๆ สิ่งที่ว่าเป็นสงฆ์ๆ เห็นไหม สิ่งที่เป็นสงฆ์นี้ถ้าเราตั้งใจ

วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา เริ่มต้นเจตนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยากรื้อสัตว์ขนสัตว์นะ ปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ ถ้ารื้อสัตว์ขนสัตว์ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาถ้าตามความเป็นจริงจะสิ้นสุดแห่งทุกข์ ถ้าสิ้นสุดแห่งทุกข์ มันต้องมีความจริงจัง มีการกระทําที่ความเป็นจริง ถ้ากระทําความเป็นจริง

เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาพระยสะ ขนาดว่าฟังเทศน์อย่างนั้นก็เข้าใจได้ ฟังเทศน์แล้วเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาได้ เราก็ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาด้วยกัน เราก็เข้าใจได้ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ทําไมมันถึงไม่เป็นจริงของเราล่ะ ถ้าไม่เป็นจริงของเราเพราะมาตรฐานของกิเลสมันมากไง

ถ้ามาตรฐานของธรรมนะ ดูสิ สมัยพุทธกาลที่เขาเป็นสหชาติ เขาหวัง หวังจะพ้นจากทุกข์ทั้งนั้น ต่างคนต่างแสวงหา ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ทุกคนก็แสวงหา ทุกคนปฏิบัติไปถึงที่สุดความสามารถของตน เขาก็ปฏิญาณตนว่าเป็นศาสดา เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน แต่เป็นพระอรหันต์ของกิเลส เป็นพระอรหันต์ของความรู้สึกนึกคิดของเขา แบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ทั้งนั้นน่ะ ศึกษามาแล้ว ศึกษาถึงที่สุดแล้ว ศึกษาจนถึงที่สุด เขาก็ไปไม่ได้ ไปไม่ได้ หมายถึงว่า ในเมื่อใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังมีกิเลสอยู่ ในเมื่อใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะทําความสงบระงับเข้ามาขนาดไหน เวลาออกมาแล้วมันก็เป็นปกติ ถ้าเป็นปกติ ไปถามอาจารย์ของตัวว่าควรทําอย่างไรต่อไป ควรทําอย่างไร

ก็สอนมีเท่านี้ สอนหมดไส้หมดพุงแล้วก็ได้เท่านี้ ถ้าได้เท่านี้ เขาปฏิญาณตนของเขาว่าเขาเป็นศาสดา เขาเป็นพระอรหันต์ เขาสั่งสอนลูกศิษย์ของเขา แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไปเรียนรู้จากเขา เรียนรู้จากเขามันได้มาแค่นี้ มันได้แค่นี้ นี่ไง ถ้าเป็นศาสดาของกิเลส สิ่งที่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจมันไปไม่ได้หรอก นี่มาตรฐานของกิเลสไง ถ้ามาตรฐานของกิเลสมันเป็นแบบนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าศึกษาแล้ว สิ่งนี้วางไว้ๆ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมาตรัสรู้เองในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมาแล้วเสวยวิมุตติสุข นี่มาตรฐานธรรม มาตรฐานของธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้รับรู้อันนั้นเป็นวิมุตติสุข

ถ้าวิมุตติสุขเวลาจะออกมาเผยแผ่ธรรม เผยแผ่ธรรม จะเลือกเอาใครก่อนๆ เอาใครก่อนนี่ไง ถ้าเอาใครก่อน เอาปัญจวัคคีย์ก่อน ถ้าปัญจวัคคีย์ นี่เทศน์ธัมมจักฯ ไป ยังได้อัญญาโกณฑัญญะมาแค่องค์เดียว เวลาเทศน์ซํ้าไปจนปัญจวัคคีย์ได้เป็นพระโสดาบันทั้งหมดแล้ว เวลาเทศน์อนัตตลักขณสูตรถึงเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา ไปเทศน์ยสะ เห็นไหม นี่มาตรฐาน มาตรฐานเพราะอะไร มาตรฐานเพราะจิตใจของเขา เขาแสวงหาของเขา

เวลามีเจ้าลัทธิต่างๆ ในสมัยพุทธกาลก็มหาศาล ทีนี้ใครไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ก็ได้แค่นั้น ดูสิ ดูพระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรไปศึกษากับสัญชัย ไปถามสัญชัยเลยว่า “มีอย่างไรต่อเนื่องไปอีก จะมีอะไรที่มากไปกว่านี้”

“ก็มีเท่านี้”

ถ้ามีเท่านี้ ๒ คนปรึกษากันนะ ๒ คนนี้สัญญากันว่า ถ้าใครได้พบทางสว่าง ใครได้มีครูบาอาจารย์คอยชี้แนะ เราสัญญากันว่าเราจะไม่ทิ้งกันนะ จะไม่ทิ้งกันนะ

เรามาคิดถึงสิ หัวอกของคนที่มันพยายามจะหาทางพ้นจากทุกข์ แล้วไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ไปศึกษากับใครก็แล้วแต่ เขาก็พาเราออกจากบ่วงของมารไม่ได้ ออกจากวังวนของกิเลสไม่ได้ ถ้าออกจากวังวนของกิเลสไม่ได้ มันมีความอัดอั้นตันใจขนาดไหน นี่นักปราชญ์ทั้งนั้นนะ แต่เวลาไม่มีใครชี้นํามันก็ไปไม่ได้ เห็นไหม

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเขามาเหมือนกัน เพราะโลกมันเป็นแบบนี้ไง มาตรฐานของโลก มันไม่ใช่มาตรฐานของธรรม ถ้ามาตรฐานของโลก ดูทางวิทยาศาสตร์สิ เราศึกษาในปัจจุบัน ทุกคนว่ามีปัญญาทั้งนั้นน่ะ ถ้าใครมีปฏิภาณไหวพริบ แล้วมีโวหาร นี่มาตรฐานของโลกทั้งนั้นน่ะ พลิกแพลงขนาดไหนมันก็เรื่องโลก เรื่องโลกหมายความว่ามันไม่ทะลุเข้าไปสู่ธรรม มันไม่สามารถชําระกิเลส มันไม่สามารถทําให้กิเลสในหัวใจของเราได้สะเทือนเลย เพราะมันออกมาจากกิเลสทั้งหมด มาตรฐานของกิเลสทั้งนั้นน่ะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเสวยวิมุตติสุข นี่มาตรฐานของธรรม พอมีมาตรฐานของธรรมขึ้นมาแล้ว เพราะปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ เห็นไหม สร้างบุญญาธิการมา เวลาเป็นพระโพธิสัตว์สร้างบุญญาธิการมามหาศาล เสียสละมามากนะ ดู ๑๐ ชาติสิ ๑๐ ชาติสุดท้าย ดูสิ พระเวสสันดรเสียสละมาทั้งนั้นน่ะ เสียสละมาเพื่อสิ่งใดล่ะ ถ้าไม่เสียสละมา มันไม่ได้บ่มเพาะ ไม่ได้บ่มเพาะหัวใจนี้ให้มันพร้อมไง พร้อม เห็นไหม นี่พันธุกรรมของใจๆ พันธุกรรมของมัน มันมีอย่างไร มันแง่งอนของมันนะ กิเลสในใจของเรามันมีแง่มีงอน มันมีเล่ห์มีเหลี่ยม มันมีชั้นมีเชิง จะปรารถนาดีขนาดไหน มันปรารถนาดีก็ว่าดี แต่ดีของกิเลส ดีของความพอใจ ดีที่ยอมจํานนกับกิเลสเป็นความดีของเรา นี่มาตรฐานของกิเลส นี่ถ้ามันมีแง่มีงอน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงสร้างสมบุญญาธิการ สร้างสมบุญญาธิการมา ถ้าจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอกํ นาม กิํ มีหนึ่งเดียวเท่านั้น การเกิดขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้แสนยาก เวลาการเกิดของพระปัจเจกพุทธเจ้านี่ตรัสรู้เองเหมือนกัน ตรัสรู้เอง รู้จําเพาะตน เวลาสอน สอนได้เฉพาะในสมัยที่มีชีวิตเท่านั้น แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่อนาคตังสญาณ มันครอบคลุมไปหมด ฉะนั้น บ่มเพาะ บ่มเพาะสร้างสมบุญญาธิการมา บ่มเพาะเรื่องจะตรัสรู้เองโดยชอบ ขณะที่ตรัสรู้เองโดยชอบขึ้นมาแล้วปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ จะรื้อสัตว์ขนสัตว์ ไปรื้อสัตว์ขนสัตว์ที่ไหนล่ะ รื้อสัตว์ขนสัตว์ ผู้ที่สหชาติ คือเขาเกิดมาร่วมกัน เกิดมาร่วมกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เกิดมาแล้วพยายามแสวงหา มีจิตใจฝักใฝ่ มีจิตใจโน้มนํา นี่สาวกสาวกะ

เราเกิดมาเป็นชาวพุทธนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ววางศาสนาไว้กับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ฝากศาสนาไว้กับบริษัท ๔ บริษัท ๔ ฝากศาสนาไว้ให้เราเป็นที่พึ่งที่อาศัย แล้วให้เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความจริงของเราขึ้นมา นี่ปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์

แล้วเวลาเอหิภิกขุ บวชเองๆ เพราะเล็งญาณ ไปได้ปัญจวัคคีย์มา ไปได้ยสะ ไปเอาชฎิล ๓ พี่น้อง เอหิภิกขุ บวชให้เอง นี่บวชให้เอง สั่งสอนเอง เทศนาว่าการเอง อบรมบ่มเพาะขึ้นมาเอง พออบรมบ่มเพาะขึ้นมาเป็นพระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ เอหิภิกขุภายในปีนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ปีนั้น

เพราะเริ่มต้นเอหิภิกขุ บวชเอง สั่งสอนเอง เป็นพระอรหันต์ด้วยกันทั้งหมด “เธอจงทําความดีให้ถึงพร้อม อย่าทําความชั่ว อย่าทําความชั่ว สิ่งใดที่ไม่ควรทําเลย ทําจิตใจให้ผ่องแผ้ว แล้วเธอจงไปอย่าซ้อนทางกัน ไปอย่าซ้อนทางกัน โลกนี้เร่าร้อนนัก” เวลาเผยแผ่ไปโดยผู้ที่สะอาดบริสุทธิ์มันไม่มีแง่มีงอนในใจนะ พระอรหันต์นะ

เวลาครูบาอาจารย์ ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เวลามันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจ เวลาต่อสู้กับกิเลสของตัวนะ ยอมเสียสละแม้แต่ชีวิต เวลาว่าสิ่งที่ว่า ธรรมะอยู่ฟากตาย ธรรมะอยู่ฟากตาย เพราะเวลาปฏิบัติไปมันมีแง่มีงอนของมัน มันมีสิ่งใดมาต่อรองในใจเราทั้งนั้นน่ะ ถึงที่สุดแล้วต้องต่อสู้กัน ถ้าจะตาย อะไรตายก่อน ขอดู เห็นไหม ถ้าธรรมะอยู่ฟากตาย แม้แต่ชีวิตก็เสียสละมา แม้แต่การกระทําต่างๆ เสียสละมาแล้ว มันจะมีแง่มีงอนในใจอะไรอีกไหม คนเราทุกอย่างมันเสียสละได้ทั้งหมดแล้ว มันจะไปแสวงหาสิ่งใดอีกล่ะ มันไม่แสวงหาสิ่งใดอีกแล้วเพราะเราละมาแล้วทั้งนั้น

ฉะนั้น เวลาพระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ เวลาเผยแผ่มาด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ของธรรม เวลาเผยแผ่ธรรม วันนี้เป็นวันสําคัญไง วันสําคัญว่าศาสนาพุทธของเรามันมีมรรคมีผล มีสัจจะมีความจริง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการไว้ ถ้าในเมื่อยังมีบุคคลที่ประพฤติปฏิบัติธรรม ปฏิบัติชอบนะ ผู้ใดปฏิบัติความเพียรชอบ ปฏิบัติธรรมชอบ โลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์เลย เห็นไหม ถ้าปฏิบัติธรรมตามความเป็นจริง ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม คําว่า “สมควรแก่ธรรม” เห็นไหม มาตรฐานของธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้ามันมีมาตรฐานอันนั้น มันก็จะเป็นประโยชน์กับผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ

ทีนี้เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันปฏิบัติในแนวทางไหนล่ะ ถ้ามันปฏิบัติตามแต่กิเลสของตัว นี่วุฒิภาวะๆ พันธุกรรมของจิตที่มันอ่อนแอมันอ่อนด้อย หรือว่ามันมีความเข้มแข็งอยู่ ถ้ามันอ่อนด้อย ถ้าที่ไหนมันสะดวกสบาย ที่ไหนมีคนเอาอกเอาใจ มันก็ชอบอย่างนั้นแหละ ถ้าชอบอย่างนั้น กิเลสมันชอบไง นั่นมาตรฐานของกิเลส

ถ้ามาตรฐานของธรรมล่ะ มาตรฐานของธรรม ถ้ามันตรงจริตนิสัย ถ้าตรงจริตนิสัยเรา สิ่งที่ตรงจริต ถ้าไปหาครูบาอาจารย์ ถ้าเราจะขอนิสัย ถ้ามันตรงนิสัย เราจะขอนิสัยครูบาอาจารย์นั้น เวลาขอนิสัยครูบาอาจารย์นั้น ศีล เราจะรู้ได้ต่อเมื่อเราอยู่ด้วยกันนะ คนที่อยู่ด้วยกัน คลุกคลีอยู่ด้วยกัน มันจะรู้เลยว่าสะอาดบริสุทธิ์จริงหรือเปล่า

ธรรมะ ธรรมะจะรู้จริงต่อเมื่อเรามีปัญหานะ คนที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามีปัญหาสิ่งใด เราไปหาครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าครูบาอาจารย์ท่านตอบของเราไม่ได้ ครูบาอาจารย์ตอบเราไม่ได้นะ มาตรฐานของกิเลสมันเป็นแบบนั้นถ้าตอบเราไม่ได้ แล้วยังเลี่ยงๆ ข้างๆ คูๆ ไปเรื่อย ถ้าตอบไม่ได้แล้วมันอายลูกศิษย์ไง มันอายลูกศิษย์แล้วมันก็จะหาทางออก หาทางออกเลี่ยงไปเลี่ยงมาอยู่อย่างนั้นน่ะ นี่ไง ธรรมจะรู้ได้ต่อเมื่อสนทนาธรรม ธรรมจะรู้ได้ต่อเมื่อเรา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ การสนทนาธรรมเป็นมงคลอย่างยิ่ง

ถ้าการสนทนาธรรมเป็นมงคลอย่างยิ่ง ผู้ที่มีคุณธรรมด้วยกันสนทนาธรรมมันก็เป็นประโยชน์ใช่ไหม แล้วเราเป็นนักปฏิบัติ เราก็อยากหาครูบาอาจารย์ที่เป็นความจริงของเรา ถ้าเราปฏิบัติขึ้นมา มันก็มีความลังเลสงสัย มันมีอุปสรรคในหัวใจ “นี่ปฏิบัติแล้วทําไมมันไปไม่ได้ ปฏิบัติแล้วทําไมมันขาดๆ เกินๆ ปฏิบัติแล้วทําไมมันล้มลุกคลุกคลาน ครูบาอาจารย์ของเราชี้นําเราหน่อย ชี้นําเราหน่อย”

เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านทําเป็นตัวอย่างนะ เวลาบอกว่าพระอรหันต์ เวลาราตรีเดียว นี่เขาบอกพระอรหันต์ไม่เคยนอน นอนไม่ได้ ราตรีเดียวมันสว่างโพลงตลอด พระอรหันต์ไม่เคยนอนเลย

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านนอน นอนสีหไสยาสน์

นี่เราตีความกันไปทั้งนั้น มาตรฐานของกิเลสศึกษาธรรมก็เอากิเลสไปจับไปตีความว่ามันเป็นอย่างนั้นตามความเข้าใจของตัว เพราะว่าอะไร เพราะคําว่า “กิเลส” มันมีแต่ความบีบคั้นของใจ เราก็ว่าเราทุกข์เรายากนัก เวลาถ้าสิ้นกิเลสไปเป็นพระอรหันต์ขึ้นมามันก็จะมีความสุขสมความปรารถนาที่เราคาดหมายไว้ การคาดหมาย ผู้ใดปฏิบัติธรรมด้วยการคาดการหมาย มันก็ได้ธรรมะด้นเดา มันด้นไป มันเดาไป มันคิดของมันไป จินตนาการของมันไป ไม่มีความจริงสักอย่าง เพราะเราจะคิดความจริงขึ้นมาไม่ได้ เพราะเราไม่เคยพบเคยเห็นอย่างนี้

จิตของเราเวียนตายเวียนเกิดนะ เวลาเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ ดูสิ ในเทวดา อินทร์ พรหม เรายังจินตนาการกันได้ เราจินตนาการได้นะ เทวดา อินทร์ พรหม ภาพเป็นอย่างนั้น เวลาพูดไปนี่เข้าใจกันได้ เวลานรกอเวจีนี่เข้าใจกันได้ แต่เวลาโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ นี่เข้าใจไม่ได้ เวลาบอกว่า เวลาเป็นนิพพานมีความสุขอย่างยิ่ง มันจะว่างไปหมดเลย เราก็จินตนาการความว่างๆ ว่างอะไรล่ะ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็เอาแต่กิเลสของตัวประพฤติปฏิบัติ นี่มันคนละมาตรฐาน มาตรฐานของโลก ไม่ใช่มาตรฐานของธรรม

ถ้าเราปฏิบัติจะเอาความสงบระงับนะ ถ้าจิตสงบ เห็นไหม เพราะความลังเลสงสัย เพราะความไม่มั่นใจของเรา เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการท่านบอกว่า ถ้าเราไม่มั่นใจว่ามันมีความจริง เพราะเรามีกายกับใจใช่ไหม มันก็เปรียบเหมือนสระนํ้า สระนํ้าถ้ามันมีจอกมีแหน ถ้าเราแหวกจอกแหวกแหน มันก็จะมีนํ้านั้น ถ้ามีนํ้า มันเป็นความมั่นใจ เป็นบุคลาธิษฐาน

ถ้าบุคลาธิษฐานกับธรรมาธิษฐานนะ บุคลาธิษฐานคือวิธีการ บุคลาธิษฐานมันเป็นวัตถุที่จับต้องได้ วัตถุที่ยกขึ้นมาให้เราเห็นเทียบเคียงได้ เหมือนสระนํ้านั้น ถ้าเราแหวกจอกแหนนั้นมันก็จะเห็นนํ้านั้น นี่เป็นบุคลาธิษฐาน ถ้าเป็นบุคลาธิษฐาน บุคลาธิษฐานถ้าคนมีธรรม เห็นไหม ธรรมาธิษฐาน ถ้าเห็นนํ้า นํ้าเป็นประโยชน์อะไรล่ะ นํ้านี่ใช้ประโยชน์สิ่งใด นํ้าจะมีคุณภาพอย่างใด นี่ธรรมาธิษฐาน มันเป็นจริงมันจะร่มเย็นเป็นสุข มันจะเป็นความจริง

แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นไป ถ้าเรามั่นใจของเรา เราฟังครูบาอาจารย์ท่านยืนยันกับเราว่ามันมี ในศาสนานี้มีมรรคมีผล ถ้าในศาสนานี้มีมรรคมีผล แม้แต่หนองนํ้า หนองนํ้ามันก็มีนํ้าของมันจริงๆ เวลาเราแหวกจอกแหนไปมันก็เจอนํ้าจริงๆ นี่ยืนยันว่ามรรคผลมันมี ถ้าเรายืนยันว่ามรรคผลมันมี ด้วยความอ่อนด้อย ด้วยความอ่อนด้อยของเรา ด้วยมันคนละมาตรฐาน มาตรฐานของครูบาอาจารย์ท่านพยายามชี้นําเป็นหลักเป็นชัยให้เรามั่นคง แล้วให้เราประพฤติปฏิบัติให้เราประสบความสําเร็จ ประสบความจริงขึ้นมาจากใจ ถ้าใจเราประสบความจริง เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก จิตนี้มันจะรู้ของมัน มันจะเห็นของมัน มันจะยืนตัวของมันขึ้นมาได้ เหมือนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอหิภิกขุ บวชให้เอง สั่งสอนเอง เทศนาว่าการเอง อบรมเอง จนสิ้นสุดแห่งทุกข์เหมือนกันเอง มาตรฐานนี้มาตรฐานของธรรม ธรรมะมีมาตรฐานเดียว

แต่เวลามาตรฐานของกิเลส ในสมัยปัจจุบันคนมีกิเลสมาบวช เห็นไหม เรามีกิเลสเราก็มาปฏิบัติ แล้วมาปฏิบัติขึ้นมา เพราะกิเลสของเรา กิเลสหยาบ กิเลสกลาง กิเลสละเอียด กิเลสอย่างหยาบๆ มันคืออะไร ก็มันดื้อด้านของมัน กิเลสอย่างกลางๆ ก็โดยสามัญชนชั้นกลางเรานี่ เวลากิเลสอย่างละเอียด จะพูดดีมาก ดีขนาดไหนมันก็มีกิเลสอยู่ในใจ มันก็บีบคั้นมาในใจทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น เวลาปฏิบัติโดยกิเลส มาตรฐานของกิเลส มันก็จะเอารัดเอาเปรียบ จะเอาสะดวกสบาย จะเอาธรรมะที่มันหยิบคว้าเอาได้ง่ายๆ นี่ถ้ามาตรฐานของกิเลสเป็นอย่างนั้น เวลาเราไปเจอแนวทางปฏิบัติอย่างใดที่สมกับกิเลส เราก็พอใจ

ฉะนั้น เวลาเราบวชเข้ามาแล้ว เราปฏิบัติแล้ว เวลาครูบาอาจารย์ท่านเป็นหลักเป็นชัย ท่านยืนยันกับเรา ยืนยันกับเราให้เรามั่นใจ แล้วให้เรามีสติปัญญาปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้าบอกว่าความจริงมันมี เห็นไหม เราปฏิบัติค้นหาความจริงกันนะ

เวลาเราแสวงหาเงินหาทอง เราก็ต้องการเงินทองที่เป็นของจริง เงินก็เป็นเงินจริงๆ เวลาเป็นทองคําก็เป็นทองคําจริงๆ ไม่ใช่เอาเงินเอาทองที่สมมุติกันขึ้นมาทับซ้อนกันไปอีก ให้มันใช้ประโยชน์ไม่ได้ นี่เราทําเราก็หวังความจริงของเรา แต่เพราะมาตรฐานของกิเลส ครูบาอาจารย์ท่านยืนยันกับเราขนาดนั้นว่า ถ้าเราแหวกสระนํ้า แหวกจอกแหน มันก็จะมีนํ้า ถ้าแหวกจอกแหนมีนํ้า นี่บุคลาธิษฐาน แล้วเราปฏิบัติตามความเป็นจริง มันเป็นจริงไหมล่ะ เราแหวกจอกแหน แหวกจอกแหนอย่างไร

ดูสิ การคมนาคมทางแม่นํ้าลําคลอง ถ้ามันมีจอกแหนนะ จอกแหนที่มันปิดทางอยู่ การจราจรนั้นเขาพยายามจะพายเรือเขาผ่านไปเพื่อเป็นการคมนาคมของเขา เขาผ่านไปได้บ้าง ถ้าจอกแหนมันยังไม่แน่นหนาเกินไป เขาก็ผ่านไปผ่านมาได้ด้วยความยากลําบากขึ้นเรื่อยๆ แต่ถ้าจอกแหนมันมีจํานวนมากจนเรือ จนพาหนะนั้นมันผ่านไปไม่ได้ มันก็ไปไม่ได้ แล้วจะแหวกกันอย่างไรล่ะ

เวลาเราปฏิบัติ เวลาปฏิบัติยืนยันว่า ถ้าแหวกจอกแหนแล้วเจอนํ้า แล้วเจอนํ้า ทําอย่างไรต่อไปล่ะ ถ้าแหวกไปแหวกมา เรือมันก็ผ่านไปผ่านมาอยู่นั่นน่ะ แล้วเรือผ่านไปผ่านมา ถ้าไม่เก็บจอกแหน ไม่ช่วยกันบํารุงรักษา ไม่ช่วยกันเก็บนะ แม้แต่ทางโลกมันยังเป็นไปไม่ได้เลย ทางโลกจะเป็นไปได้อย่างไรถ้าไม่ช่วยกันพัฒนา ถ้าไม่ช่วยกันพัฒนา มันจะลุกลามไปอย่างนั้นน่ะ จนมันปิดทางนํ้านั้น การจราจรทางนํ้ามันเป็นไปไม่ได้ แต่เราก็บอกว่า “มันเป็นความจริงๆ ความจริงของเรา อย่างไรมันก็เป็นไปได้”...นี่มาตรฐานของกิเลส มันเหมารวมเอา มันมีเล่ห์มีเหลี่ยม มีชั้นมีเชิงอยู่ในใจ มันไม่เป็นความจริงหรอก

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเคยประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มาตรฐานของธรรมมันมีมาตรฐานเดียวเท่านั้นแหละ จอกแหนคือกิเลสตัณหาความทะยานอยาก นํ้านั้น นํ้านั้นก็คือหัวใจ ก็คือความรับรู้สึกของเราไง ถ้านํ้านั้นมีความรู้สึกของเรา นํ้าใสจะเห็นตัวปลา เวลาทําความสงบของใจขึ้นมา จิตสงบแล้วมันจะเห็นตัวปลาๆ ทุกคนทําสมาธิ จิตเป็นสมาธิ ถ้าครูบาอาจารย์ที่อ่อนด้อยก็บอกว่า “ธรรมนี้เป็นความว่าง นิพพานเป็นความว่าง สิ่งต่างๆ เป็นความว่าง”

เราก็ยังไปทําความว่าง นํ้าใสจะเห็นตัวปลา พอจิตสงบเข้ามามันก็ใส ใสของมัน ว่างของมัน แล้วปลามันอยู่ไหนล่ะ ปลามันอยู่ไหน

นํ้าใสแล้วเห็นตัวปลา มันก็เป็นบุคลาธิษฐานเหมือนกัน ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่านํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา ถ้านํ้าขุ่นข้น นํ้าเป็นโคลนเป็นตม มันจะไม่เห็นปลา เห็นไหม ต้องทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบเข้ามาก็เหมือนนํ้าใส ถ้านํ้าใสแล้วก็ต้องค้นหาตัวว่าปลามันอยู่ไหน คือกิเลสมันอยู่ไหน

การประพฤติปฏิบัติมันมีขั้นมีตอนของมัน มาตรฐานของธรรมมันมีของเขา ถ้าจิตใจของใครที่เป็นธรรม เป็นธรรมเวลาพูดออกมา คนที่มีความรู้จริงออกมาอย่างใดมันก็มีธรรมออกมา แต่ถ้าจิตใจที่มันไม่มีธรรม มันไม่มีธรรมมันพูดออกไปมันก็สักแต่ว่าพูด สักแต่ว่าเป็นสัญญา สักแต่ว่าที่ครูบาอาจารย์ท่านเป็นบุคลาธิษฐานยืนยันกับเราว่ามีธรรมะจริง แต่วิธีการชําระล้างกิเลสมันยังมีขั้นตอนของมันต่อไป ถ้ามันเป็นจอกเป็นแหน เราก็ต้องเก็บ เราก็ต้องพยายามพัฒนาเอาจอกเอาแหนนั้น เอาจอกแหนมาทําไม ดูสิ เขาเอาไปตากแห้ง เอาไปทําเป็นสินค้าก็ได้ เขาเอาไปหมักทําเป็นปุ๋ยก็ได้ เขาเอาไปทําประโยชน์ สิ่งใดเป็นประโยชน์ นั่นเขาทําของเขาเพื่อพัฒนาของเขา ถ้าใจของเราล่ะ ถ้าจิตมันสงบแล้วมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงนะ ตามความเป็นจริง ถ้าเห็นไม่จริงก็มี เห็นไม่จริงก็เห็นโดยอุปาทาน เห็นโดยอุปาทาน เห็นโดยสัญญามั่นหมาย เห็นโดยจินตนาการ มันเห็นแตกต่างหลากหลายขนาดไหน

นี่พูดถึงถ้ามาตรฐานของธรรม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ วันนี้วันมาฆบูชา มาฆบูชา เริ่มต้นตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอหิภิกขุ บวชเข้ามา แล้วอบรมสั่งสอนขึ้นมาเป็นพระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ แล้วให้เผยแผ่ธรรมออกไป จากผู้ที่มีความสะอาดบริสุทธิ์ ผู้ที่ไม่มีเล่ห์มีเหลี่ยมในใจ เวลาผู้ที่ไม่มีเล่ห์มีเหลี่ยมในใจแล้วเขาประพฤติปฏิบัติของเขาตามความเป็นจริง เขาต้องมีมรรคมีผลในใจตามความเป็นจริง มรรค ๔ ผล ๔

ถ้ามรรค ๔ ผล ๔ คนที่มีมรรค ๔ ผล ๔ ด้วยกัน คนที่รู้ความเป็นจริง เพียงแต่มันแตกต่างกันว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เป็นผู้รื้อค้นเอง ตรัสรู้เองโดยชอบ แต่ ๑,๒๕๐ องค์นั้นเป็นสาวกสาวกะ ผู้ที่สร้างสมบุญญาธิการมา เวลาได้เอหิภิกขุ บวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้อบรมสั่งสอน อบรมสั่งสอนจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ด้วยกัน เวลาเผยแผ่ไปมันก็เป็นประโยชน์ เห็นไหม ไม่มีแง่ไม่มีงอน

แต่ถ้าเรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก อยู่กับครูบาอาจารย์ก็มีแง่มีงอน มีแง่มีงอน มีเล่ห์มีเหลี่ยม พอมีเล่ห์มีเหลี่ยม สิ่งที่มีเล่ห์เหลี่ยม เราฟังธรรม ฟังธรรมโดยเล่ห์โดยกล โดยเล่ห์เหลี่ยม มันไม่เอามาเป็นประโยชน์กับเราตามความเป็นจริง ถ้าเป็นประโยชน์กับเราตามความเป็นจริง เราปฏิบัติไป เรารู้เราเห็นสิ่งใด มันมีขั้นตอนของมันไง มันมีขั้นตอน ขั้นตอนการขุดคุ้ยหากิเลส

ในการประพฤติปฏิบัติของเรา นักปฏิบัติมามหาศาล ถ้าจิตสงบแล้วทําไมมันไม่เห็นกาย

ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าสงบโดยสัจจะนะ โดยความเป็นจริงนะ แม้แต่ทําความสงบยังทําความสงบกันไม่ได้ เอาชนะใจตัวเองไม่ได้ ทําให้นํ้านั้นใสแล้วเห็นตัวปลาไม่ได้ ไม่แหวกจอกแหนให้เห็นนํ้า ถ้าคนเราอดอาหารได้นะ อดอาหาร เรามีการอดอาหารกันเพื่อประพฤติปฏิบัติ แต่อดนํ้าตายนะ สิ่งที่อดนํ้าตายเพราะร่างกายมันขาดนํ้าไม่ได้ แต่ขาดอาหาร เรามีสิ่งไปเกื้อกูลได้เพราะยังมีนํ้าเลี้ยงอยู่

ฉะนั้น ถ้าเราแหวกจอกแหนแล้วเราจะเห็นกิเลสอย่างไร ถ้าการเห็นกิเลสมันก็ต้องจับจอกแหนขึ้นมา จับจอกแหน จับนะ ถ้าจับได้ นํ้าใสก็เห็นตัวปลา ถ้าจับได้ มันก็เห็นกิเลส แต่ถ้าเราไม่รู้จักจอกแหน เขาบอกว่าแหวกจอกแหนๆ แหวกจนไม่มีจะแหวก มันทําอย่างไรมันถึงไม่มีจะแหวก มันจะเป็นไปได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้เพราะมีแง่มีงอน มีเล่ห์มีเหลี่ยม มันไม่เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงนะ จับจอกแหนแล้วทําลายจอกแหนอย่างใด การทําลาย เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เวลา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เห็นไหม ขณะจิตที่มันเป็น ถ้าขณะจิตที่มันเป็นนี้มันไม่เป็นความจริง ไม่เป็นความจริงนะ คนเจ็บไข้ได้ป่วย เวลาเรารักษา หาหมอ เรารักษามา ดูแลมาตลอด แต่เวลามันหาย มันหายนะ แต่กว่าที่มันจะหาย มันดูแลมาตลอดใช่ไหม นี่ก็เหมือนกัน เวลาประพฤติปฏิบัติ ถ้าจิตเราจับกิเลสได้ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันดูแลกันมา มันฝึกหัดปัญญามา มรรคมันจะเดินของมันไปเป็นชั้นเป็นตอนของมันขึ้นไปตั้งแต่ปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน

เวลากัลยาณปุถุชน นี่กัลยาณปุถุชนนะ เจริญแล้วเสื่อมๆ ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์คอยชี้แนะ เจริญแล้วเสื่อมอยู่อย่างนั้น มันไม่ก้าวเดินเสียที นี่ยังภาวนาไม่เป็น แต่ถ้าจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นั้นจะเริ่มต้นพัฒนาใจนี้เข้าสู่วิปัสสนา เป็นโสดาปัตติมรรค ถ้าโสดาปัตติมรรคพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า นี่ตทังคปหาน พิจารณาแล้วมันปล่อยๆ เป็นตทังคปหาน ถ้าตทังคปหาน ถ้าไม่ถึงที่สุดมันก็ยังเสื่อม เสื่อมลงมาเป็นปุถุชน แต่ถ้าพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนถึงที่สุด คําว่า “ถึงที่สุด” เวลามันสมุจเฉทปหาน นี่ขณะจิต ขณะจิตที่มันเปลี่ยนจากปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน เวลากัลยาณปุถุชนเป็นอริยบุคคล ถ้ามันเป็นโสดาบันขึ้นมาแล้ว เป็นอกุปปธรรม มันไม่มีการเปลี่ยนแปลง มันมีชั้นมีตอนของมันขึ้นไป ถ้ามีชั้นมีตอน นี่ไง สิ่งที่เป็นความจริง ถ้ามันไม่มีแง่มีงอน มันก็ต้องเป็นความจริงของมัน แต่ถ้ามันมีแง่มีงอน มันก็ตะแบงไปอย่างนั้นน่ะ ตะแบงไป

เวลาบุคลาธิษฐานนะ สิ่งที่เป็นวัตถุนี่เป็นบุคลาธิษฐาน แล้วธรรมาธิษฐานมันมีที่ไหน มันไม่มีธรรมาธิษฐาน ธรรมาธิษฐานคือสภาวธรรม สิ่งที่สัจธรรมมันไม่มี พอมันไม่มี มันก็แสดงออกมาไม่ได้ สิ่งที่แสดงออกมาไม่ได้ มันเป็นความจริงไม่ได้ เป็นความจริงที่ว่า พิจารณาอย่างไร พิจารณาแหวกจอกแหนๆ มันแหวกอย่างใด นี่มันมีแง่มีงอนของมัน มันไม่จริงขึ้นมา แล้วก็อ้างกัน อ้างกันว่า “ถ้ามันปฏิบัติแล้วก็เหมือนกินอาหาร เหมือนกินข้าว กินข้าวแล้วก็ต้องอิ่ม กินอิ่มแล้วก็จบกัน”...นี่มันตะแบง

คําว่า “กินข้าวแล้วอิ่ม” เขาพูดกันเพื่อไม่ต้องการให้มีการเยิ่นเย้อ ถ้ามันอิ่ม อิ่มอย่างไร ดูสิ ในปัจจุบันนี้นะ เวลาเขากินอาหารเป็นพิษ นักเรียนนี่ขนาดกินนมบูด ส่งโรงพยาบาลทั้งนั้นน่ะ กินแล้วอิ่มไหม นมบูดอิ่มไหม ตายน่ะสิ ถ้ากินแล้วตายล่ะ ถ้ากินแล้วอิ่ม อิ่มอย่างไร

มันมีกินแล้วตายกับกินแล้วอิ่ม ถ้ากินแล้วอิ่ม มันต้องเป็นสัมมาทิฏฐิ มันเป็นมรรคญาณ มันเป็นความถูกต้อง นั้นกินแล้วอิ่ม แต่ถ้ามันเป็นนมบูด มันเป็นอาหารที่เป็นพิษ กินแล้วตาย การปฏิบัติจะไม่มีการดําเนินการต่อไป การปฏิบัติอยู่แค่นั้นน่ะ มันก็เป็นมาตรฐานของกิเลส กิเลสเป็นมาตรฐาน นี่ถ้าจิตใจมันเป็นธรรม มันจะเป็นธรรม ถ้าจิตใจเป็นกิเลส อย่างใดก็เป็นกิเลส

เวลาอ้างอิงกันไป บอกว่า “ทําอย่างไรก็ได้ จะขึ้นเขาทางไหนก็ได้ จะขึ้นเขาลูกหนึ่ง จะขึ้นช่องไหนก็ได้”...ขึ้นเขาหรือวนในภูเขา วนอยู่ที่ตีนเขานั่นน่ะ วนไปวนมาอยู่นั่นน่ะ วนรอบภูเขานะ มันไม่ใช่ได้ขึ้นเขา การขึ้นเขา มันต้องปีนเขา ถ้าจิตใจที่อ่อนแอ จิตใจที่ไม่มีกําลัง มันไม่กล้าสมบุกสมบัน มันไม่กล้าเดินขึ้นสู่เขา มันเดินไปแล้วมันคิดของมันว่ามันขึ้นเขา

การขึ้นภูเขานะ มาตรฐานของธรรมมีมาตรฐานเดียว การขึ้นเขา ภูเขา ภูเรา ที่เราปฏิบัติอยู่นี่ก็ภูเขา ภูเรา ภูเขานะ เขาทําลายได้ทั้งนั้นน่ะ ภูเขานะ เดี๋ยวนี้เขาระเบิดเอาไปเป็นแร่หินต่างๆ เขามาทําประโยชน์ทั้งนั้นน่ะ ภูเขานี่ระเบิดหมด ทําลายหมด แต่ภูเรานี่ ภูเขาในใจนี่ไม่มีใครทําลายมันได้เลย ไม่มีใครทําลายได้ มันมีแต่มีแง่มีงอน

เวลาเขาบอก เขาบอกว่าภูเขาข้างนอก อ้างอิงกันว่าภูเขาขึ้นทางไหนก็ได้ ถ้าภูเขาขึ้นทางไหน ขึ้นเขานะ ดูสิ เวลาเขาฝึกฝน เขาจะขึ้นภูเขา ภูเขาหิมาลัยเขาจะขึ้นกัน เขาต้องไปหัดปีนเขากัน หัดปีนเขากันเพราะปีนเขาเพื่อให้ร่างกายมันแข็งแรง เพื่อให้มันทนต่อสภาพที่ออกซิเจนมันน้อยได้ เวลาขึ้นไปสู่ที่สูง ออกซิเจนมันไม่มี ออกซิเจนมันเบาบาง แล้วเราจะหายใจอย่างใด ขนาดคนที่เขาฝึกหัดนะ เขาเอาถังออกซิเจนขึ้นไป แล้วก็ไปทิ้งบนภูเขา ไปตายกันบนภูเขามหาศาล ไปตายบนภูเขาก็มี ไปตกเขาตายก็มี แล้วเวลาปีนขึ้นไปแล้วก็ปีนไม่ไหวก็มี เขาต้องฝึกหัดของเขา แล้วถ้าฝึกหัดแล้วจะขึ้นทางไหน จะขึ้นไปแล้วมันเป็นอย่างใด นี่ไง ธรรมาธิษฐานไง ถ้าบุคลาธิษฐาน จะขึ้นเขาทางไหนก็ได้ คนฟังก็เชื่อนะ เออ! จะขึ้นเขาทางไหนก็ได้

จะขึ้นทางไหนก็ได้นี่มันเป็นแง่เป็นงอนไง เวลาเขาขึ้นกันน่ะ เขาขึ้นทางเนปาล ทางเนปาลมันขึ้นแล้วมันขึ้นไปโดยสะดวก จะขึ้นทางทิเบตก็ได้ จะขึ้นทางอินเดียก็ได้ จะขึ้นทางไหนก็ได้ แต่ขึ้นหรือเปล่าล่ะ หรือวนรอบอยู่นั่นล่ะ เพราะภูเขาลูกหนึ่งมันครอบคลุมหลายประเทศนะ มันครอบคลุมหลายประเทศ จะขึ้นทางไหนก็ได้ จะขึ้นทางไหน แต่ต้องขึ้นไปแล้วเขาจะรู้ของเขา นี่ธรรมาธิษฐาน

บุคลาธิษฐานคือเราเอามาอ้างอิงกัน

ธรรมาธิษฐาน มันจะมีขั้นตอนตามความเป็นจริงของมัน นี่ธรรมะที่มีมาตรฐานเดียว

ธรรมะหลายมาตรฐานเป็นธรรมะของกิเลส เป็นแง่เป็นงอนของกิเลส กิเลสมันไม่มีทางไป มันก็หาทางออกของมัน หาทางดิ้นรนไปตามแต่จะอ้างอิงไป นี่ปฏิบัติธรรมด้นเดาธรรมมันถึงไม่เป็นความจริง

ถ้าปฏิบัติธรรมตามความเป็นจริงนะ ปฏิบัติธรรมไม่มีสอง หนึ่งไม่มีสอง ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบนะ ถ้าเราแหวกจอกแหน เราจะเห็นนํ้า ถ้าเราจะขึ้นเขา เราต้องฟื้นฟูร่างกายของเรา ฟื้นฟูร่างกาย พยายามปฏิบัติของเราขึ้นมาให้มันเป็นความจริง ถ้ามันปฏิบัติขึ้นมาเป็นความจริง จะขึ้นเขาไหนก็ได้ ภูเรานี่ ภูเขา ภูเรา เราจะทําลายออกมาอย่างไร กิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจถ้ามันจะทําลายของมัน เห็นไหม

วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนานะ วันสําคัญเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอหิภิกขุ บวชให้เอง แล้วฝึกหัดเองจนสิ้นกิเลสทั้งหมด แล้วเวลาสิ้นกิเลสแล้วเผยแผ่ธรรมมาๆ ขณะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมมาครั้งแรก วินัยยังไม่มี ยังไม่ได้บัญญัติวินัย บัญญัติวินัยมาเพราะพระจุนทะเห็นศาสดาลัทธิอื่นเวลาเขาตายไป ลูกศิษย์ลูกหาของเขามีการกระทบกระเทือนกัน มีการทะเลาะเบาะแว้งกัน มาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติวินัย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกบัญญัติไม่ได้ บัญญัติไม่ได้ เพราะอะไร เพราะพระอรหันต์ทั้งนั้น มีความสงบสุข มีแต่การชักนํา รื้อสัตว์ขนสัตว์ พยายามชักนําขึ้นมาเพื่อประโยชน์กับการรู้แจ้ง เพื่อประโยชน์กับเรื่องบุญกุศล เพื่อประโยชน์กับการบรรลุธรรมในใจของบริษัท ๔ ไม่ได้หวังสิ่งใดเลย ทําเพื่อประโยชน์ทั้งนั้น ถ้าทําเพื่อประโยชน์ ไปบัญญัติวินัยอะไร

แต่เวลาพระจุนทะบอกเพื่อความมั่นคงของศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกว่า “ถ้ามันมีเหตุแล้วเราถึงจะบัญญัติ” ถ้ามันมีเหตุ เห็นไหม พอภิกษุมากขึ้น ผู้ที่บวชเข้ามาในศาสนา จากที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้บวชให้ เริ่มตั้งแต่ถึงไตรสรณคมน์ มันก็มีจํานวนมากขึ้น พอจํานวนมากขึ้น การปกครอง การดูแล ผู้ที่สอน ใครจะไปสั่งสอน เพราะถ้าพระอรหันต์สั่งสอนมันก็จบไง แต่ถ้ามันด้นเดาล่ะ มันแง่งอนของกิเลสสั่งสอน มันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งไง แล้วยิ่งญัตติจตุตถกรรมขึ้นมามันยิ่งไปเลย ในสมัยพุทธกาล ฉัพพัคคีย์ สิ่งต่างๆ ที่บัญญัติวินัยขึ้นมาแล้วก็พยายามบิดเบือน พอบิดเบือนขึ้นมาก็มีอนุบัญญัติ อนุบัญญัติบัญญัติมาตลอด บัญญัติเพราะอะไรล่ะ บัญญัติเพราะมันมีพวกเล่ห์กลเข้ามา พวกที่แอบแฝงเข้ามาศาสนาแล้วไม่เชื่อ ไม่ลงใจไง

คําว่า “ลงใจ” ถ้าเราประพฤติปฏิบัตินะ ถ้าครูบาอาจารย์ของเราเป็นธรรม มันซึ้งบุญซึ้งคุณมากนะ ดูสิ พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยไม่ได้นัดหมาย เพราะมันซึ้งบุญซึ้งคุณ ซึ้งบุญมาก

คนเราเป็นไข้เจียนตายนะ คนที่กิเลสฝังหัวใจ คนที่มารครอบงําอยู่มันทุกข์ยากทั้งนั้นน่ะ แล้วที่ตัวเองว่า ชฎิล ๓ พี่น้องก็ปฏิญาณตนว่าเป็นศาสดา ก็คิดว่าตัวเองควบคุมได้ ควบคุมได้ก็ด้วยการรักษาสถานะเท่านั้นเอง เพราะมันไม่มีใครสั่งใครสอน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปทรมานเอา “เธอไม่ใช่ เธอไม่ใช่พระอรหันต์ เธอกิเลสเต็มหัวใจ”

คอตกเลย พอคอตก ฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พิจารณาไปถึงที่สุดแห่งทุกข์ เห็นไหม มันซึ้งบุญซึ้งคุณ ถึงเวลาแล้วความลงใจ ถ้าเป็นธรรมนะ จะไม่มีการกระทบกระเทือนกัน ถ้าเป็นธรรมนะ อาจารย์เป็นธรรม ลูกศิษย์เป็นธรรม สิ่งต่างๆ เป็นธรรม ธรรมมีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข ธรรมมีแต่ความชุ่มชื่น ถ้าเป็นธรรมนะ

แต่ถ้ามันเป็นกิเลส “ทําสิ่งใดครูบาอาจารย์ก็ไม่เอออวยสักที ทําสิ่งใดครูบาอาจารย์ก็คอยโต้คอยแย้ง ทําสิ่งใดครูบาอาจารย์ก็ไม่เชื่อถือศรัทธาเรา”

จะไปเชื่อถือศรัทธาอะไร เพราะเราเป็นลูกศิษย์ เราไม่ใช่เป็นอาจารย์ เพราะเป็นอาจารย์ ครูบาอาจารย์ที่เป็นอาจารย์ของเราท่านได้พิจารณาของท่าน ท่านได้ชําระล้างกิเลสของท่าน แล้วจิตที่มันสูงกว่า ท่านเห็นเล่ห์กลเราทั้งหมดล่ะ แต่คําว่า “อาจารย์” เหมือนพ่อแม่กับลูก พ่อแม่รักลูกมากนะ พ่อแม่มีลูกหลายคนนะ ลูกดีก็มี ลูกที่มันปานกลางก็มี ลูกที่มันไม่เอาไหนก็มี พ่อแม่ทุกข์ตรมใจทั้งนั้นน่ะ แต่พ่อแม่ก็พยายามเลี้ยงดู พยายามจะเกลี้ยกล่อมให้มันเป็นคนดีขึ้นมาให้ได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันลงใจ สิ่งที่ลงใจ เวลาวันนี้วันสําคัญ พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ไม่ใช่ลงใจธรรมดานะ ลงใจด้วย อยากไปกราบไปไหว้ อยากจะเคารพบูชา ไปโดยไม่ได้นัดหมาย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่มันสะอาดบริสุทธิ์นะ เทศนาว่าการด้วยความสุข วิมุตติสุข เพราะใจมันเป็นสุขอยู่แล้ว ไม่มีแง่งอนในใจ แล้วจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ ฉะนั้น สิ่งที่มันลงใจ มันจะเป็นประโยชน์

ถ้าไม่ลงใจ เห็นไหม ครูบาอาจารย์ท่านว่าอย่างไรเราก็ตีความไปประสาเราว่า กินแล้วก็อิ่มเอง ปฏิบัติไปมันก็รู้เอง รู้ไปต่างๆ...แล้วรู้อะไรล่ะ รู้กิเลสไง แต่ถ้ามันเป็นจริงนะ เราจะตั้งใจของเรา

เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราปฏิบัติได้ มันก็จะเป็นสมบัติของเรา เราปฏิบัติไม่ได้ เราก็ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รักษาใจของเรา สร้างอํานาจวาสนาบารมีของเรา อย่าน้อยเนื้อตํ่าใจ อย่ามีแง่มีงอนกับธรรม กับธรรม เพราะครูบาอาจารย์ของเราถ้าเป็นธรรมแล้ว นั่นล่ะอยู่ใกล้ครูบาอาจารย์ ถ้าเราปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ มันจะเป็นอํานาจวาสนานะ

เราอยู่กับครูบาอาจารย์มา ถ้าครูบาอาจารย์ท่านทําสิ่งใด เราอยากอุปัฏฐาก เราอยากช่วย อยากดูแลเพื่อหวังผลบุญ ขอให้มีบุญบ้าง เพื่อภาวนาจะได้ง่ายขึ้น แต่ถ้ามีแง่มีงอน มันน้อยเนื้อตํ่าใจไปทุกอย่าง อะไรก็ไม่ถูก อะไรก็ไม่ดีไม่งามไปสักอย่างเลย

ครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นธรรม ท่านจะทําเราด้วยความฉ้อฉล นี่เป็นจริงไหม เพียงแต่ว่าเรา สมองหรือความรู้สึกของเรามันหมุนไม่ทัน มันหมุนไม่ได้ขนาดนั้นเชียวหรือ นี่ไง ถ้ามันมีแง่มีงอนมันเป็นของมันอย่างนั้น

ถ้าไม่มีแง่มีงอนนะ สิ่งที่ครูบาอาจารย์ท่านพูดมา ท่านพูดมาเป็นบุคลาธิษฐาน บุคลาธิษฐาน หมายความว่า เรานี่ไม่มีเชาวน์ปัญญาขนาดนั้นเลย ถึงต้องบอกว่า ถ้าแหวกจอกแหนจะเจอนํ้า ถ้าแหวกจอกแหนเจอนํ้า คนที่ไปเจอนํ้าจะรู้เองว่าสมาธิเป็นแบบใด แล้วถ้ามันได้แยกได้แยะของมันนะ มันจะรู้เองว่ามันเห็นกิเลสอย่างใด แล้วถ้ามันพิจารณาของมันถึงที่สุด เวลามันสมุจเฉทปหาน จะรู้เลยว่าเราจะทําลายจอกแหนอย่างใด

ถ้าคนเรานะ ไม่ได้ชําระล้างกิเลสแต่ละชั้นแต่ละตอนขึ้นไป ไม่มีขณะจิต ถ้ามีขณะจิต การพูดออกมามันจะบอก ถ้ามีขณะจิตนะ เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี สิ้นสุดแห่งทุกข์เป็นพระอรหันต์ มันทําอย่างใด แล้วถ้ามันทําอย่างใดแล้ว แล้วถ้าจิตมันทําอย่างนั้นได้ จิตใจมันจะไม่มีแง่มีงอนเลย เพราะจิตใจมันสะอาดบริสุทธิ์ มันจะเอาความแง่งอนมาจากไหน

ถ้ามันยังมีแง่มีงอนอยู่นี่ แล้วเวลาพูดธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พูดธรรมะของครูบาอาจารย์เราว่า “มันเป็นอย่างนั้น การขึ้นภูเขาจะขึ้นทางใดก็ได้ จะทําสิ่งใดก็ได้ ทําสิ่งใดก็ได้ ใครจะมาติฉินนินทาฉันไม่ได้ ใครจะมาจับผิดฉันไม่ได้”

มันไม่ต้องจับผิดหรอก คนพูดมันก็ไม่แน่ใจ คนพูดมันก็หวั่นไหว ถ้ามันไม่หวั่นไหว ทําไมไม่พูดความจริงออกมาล่ะ มันก็หวั่นไหวของมันเองนั่นแหละ ถ้ามันมีอยู่ในใจนะ ถ้าใจของใครมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันยังมีของมันอยู่ มันหวั่นไหวทั้งนั้นน่ะ มันมีความสงสัย มันมีความกระเทือนใจทั้งนั้นน่ะ แล้วถ้ามีความกระเทือนใจ เราจะทําอย่างใด

ถ้าเราจะทําของเรานะ เราตั้งสติของเรา เกิดมาชาตินี้เกิดมาเป็นมนุษย์ การเกิดการตาย เราเป็นชาวพุทธด้วยกัน เราก็เห็นว่าการเกิดและการตายมันเวียนตายเวียนเกิด แต่ด้วยความประมาท ด้วยความที่คิดว่าเรามันไม่มีทางออก นี่กิเลสมันอาศัยแค่นี้ “ยังไม่ตายหรอก จะตายอีก ๑๐๐ ชาติหน้า ดํารงชีวิตของเราไปก่อน” มันเกลี้ยกล่อมแค่นี้ ตายห่าหมดเลย

แต่ถ้าเราเป็นความจริงนะ เราเห็นนะ หายใจเข้าและหายใจออกก็ตาย คนมีสตินะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามพระอานนท์ “เธอระลึกถึงความตายวันละกี่หน”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ช้าเกินไป ระลึกถึงความตายต้องทุกลมหายใจเข้าออก”

แม้แต่หายใจเข้าและหายใจออก คนเราในปัจจุบันนี้เวลาเส้นเลือดแตกนี่ไปเลย ถ้าคิดอย่างนั้น เราจะหาที่พึ่งของเรา ถ้าเราหาที่พึ่งของเรานะ มันมีจิตใจที่มั่นคง ถ้าจิตใจที่มั่นคง มีสติปัญญาของเรา เราจะรักษาใจของเรา ถ้ารักษาใจของเรานะ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจไม่สงบนะ เราใช้ปัญญาอย่างนี้มันเป็นโลกียปัญญา มันเป็นมาตรฐานของกิเลส ถ้ามาตรฐานของกิเลสนะ แล้วเวลามันตรึกในธรรม มันจินตนาการได้เพริศแพร้วมาก ถ้ามันจินตนาการได้เพริศแพร้วมาก เราก็บอกเรามีปัญญามาก เรามีปัญญามาก

มีปัญญามาก กิเลสมันก็เอาไปกินแล้ว มีปัญญามาก ชําระล้างกิเลสได้อย่างไร มีปัญญามาก ช่วยเหลือหัวใจของเราที่มันเรียกร้องความช่วยเหลือจากเราอยู่นี่ มันเรียกร้องความช่วยเหลือนะ เรียกร้องความช่วยเหลือด้วยมีธรรม ด้วยมีธรรม ด้วยมีศีล สมาธิ ปัญญา ด้วยเอาสัจธรรมเข้ามาชําระล้าง ถ้าจิตใจมันเศร้ามันหมองอยู่นี่ ถ้ามันพุทโธๆๆ นี่พุทธานุสติ ถ้ามีสติ พุทธานุสติ เราอยู่กับพุทโธ นี่มันเรียกร้องให้เราช่วยเหลือ ถ้าเราเรียกร้อง เรามีสติปัญญาของเรา ถ้าเรามีความจริงใจกับเรา เราทําของเราขึ้นมาเพื่อประโยชน์กับเรา มันไม่มีสิ่งใดจะเป็นประโยชน์กับเรามากไปกว่านี้อีกแล้วล่ะ ถ้าเราทําสิ่งใดขึ้นมา เรารู้เราเห็นเอง นี่ปัจจัตตัง

จากการได้ยินได้ฟัง จากที่มีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา เราก็สงสัย มันจะเป็นอย่างนั้นจริงหรือเปล่า เราปฏิบัติไปแล้วทําไมมันแฉลบ ปฏิบัติไปแล้วมันยื้อกัน ปฏิบัติไปแล้วมันแน่ใจไม่แน่ใจ มันมีความสงสัยไปตลอดเลย แต่ถ้าเราจริงจังของเรา เห็นไหม ด้วยความจริงจังของเรา เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบเข้ามา ถ้าจิตมันเริ่มสงบเข้ามา สงบเพราะเหตุใด สงบเพราะมีสติ สงบเพราะมีการกระทํา แล้วมีการกระทํา เราเป็นคนบริหารจัดการของเราเอง ดูสิ การพัฒนาของเขา เขาต้องมีคนบริหารจัดการขึ้นมาเพื่อการพัฒนา พัฒนาเสร็จแล้วก็ต้องมีคนดูแลนะ งบดูแลรักษามันต้องมีดูแลรักษาตลอดไป

ไม่ตลอดไป มันอนิจจัง สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจังทั้งนั้นน่ะ แม้แต่โลกเขายังมีงบบํารุงรักษาเลย แล้วหัวใจของเรา ถ้าเรามีสติปัญญา ถ้ามันสงบเข้ามา สงบเข้ามาแล้วเราจะมีใครดูแลมันไหม ถ้าไม่มีใครดูแลมัน นี่ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเหตุมีเท่านี้ มันก็เท่านี้ พอเหตุนะ เราทําด้วยความมุมานะขึ้นมา จิตใจมันก็สงบเข้ามา พอจิตสงบเข้ามาโดยที่ไม่มีการดูแลรักษา มันก็เสื่อมสภาพของมันไปเป็นธรรมดา ถ้าเสื่อมสภาพไปแล้วก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้นด้วยความไม่จริงไม่จังของเรา

ถ้าเราจริงเราจังของเรา เราตั้งสติของเราขึ้นมา แล้วพุทธานุสติก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิมันเป็นการยืนยันตอกยํ้ามาตลอดนะว่า ถ้าปัญญาอย่างนี้ที่ใช้จินตนาการของเราอย่างนี้ ใช้ปัญญาอย่างนี้ นี่มันเป็นมาตรฐานของกิเลส มันเป็นโลกียปัญญา ตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถ้าเป็นสมมุติ สิ่งที่เป็นสมมุติ สิ่งที่โลกนี้จินตนาการกัน เวลามาวิเคราะห์ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทุกคนจะซาบซึ้งไปหมดล่ะ แต่ถ้ามันเป็นจริง ทุกคนไม่เข้าใจ

เวลาครูบาอาจารย์ของเราตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการมา คนฟังฟังไม่ออกนะ ฟังไม่เข้าใจเลย “เอ๊ะ! นี่พูดเรื่องอะไร พูดเรื่องอะไร”

ก็พูดเรื่องธรรมะของพระพุทธเจ้านี่แหละ

แต่ถ้าเป็นสมมุติบัญญัติ สมมุติที่เขาแต่งเป็นนิยายธรรมะ “โอ๋ย! ฟังแล้วเข้าใจ ฟังแล้วเข้าใจ” นี่ตรรกะไง ฟังเข้าใจ เข้าใจทางโลกไง แล้วเวลาปัญญามันเกิดขึ้นมาอย่างนี้มันก็จินตนาการธรรมะเข้าไป แล้วก็บอกว่า “มีปฏิภาณมีไหวพริบ นี่มันเป็นธรรมๆ”...มาตรฐานกิเลส ไม่ใช่มาตรฐานของธรรม

ดูสิ ในการกีฬานะ ถ้ามาตรฐานของใครที่สูงกว่า กับคู่แข่งมาตรฐานที่ตํ่ากว่า อย่างไรก็แพ้ แพ้อยู่วันยังคํ่า แล้วธรรมของเรา มาตรฐานของธรรมเราไม่เกิดเลย มาตรฐานของสติ มาตรฐานของสมาธิ ความสงบของใจมันไม่มีมาตรฐานเลย แต่ความหวั่นไหว กิเลสมันชักจูงไป ความพอใจของเรา มาตรฐานของกิเลสมันเข้มแข็งมาก มาตรฐานของกิเลสมันมีของมันอยู่แล้ว แล้วเอามาตรฐานของกิเลส มาตรฐานของโลกมาจินตนาการธรรม นี่จินตนาการธรรม จินตนาการ เห็นไหม ด้วยปฏิภาณ ด้วยไหวพริบ ด้วยวิเคราะห์วิจัยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่มาตรฐานของกิเลสมันเป็นโลกียปัญญา แล้วถ้ามีสติล่ะ เวลาปัญญาอบรมสมาธิ มีสติทัน ทันปัญญาความคิดของเรา ถ้าทันปัญญาความคิดของเรา พอมันทันมันก็หยุด มันหยุดนี่คืออะไรล่ะ เห็นไหม

มนุษย์ ปฏิสนธิจิต เวลามันเกิดมามันมีปฏิสนธิจิต มีความรู้สึกนึกคิด เราถึงมาเกิดเป็นคน พอเกิดเป็นคนขึ้นมา ด้วยการหล่อเลี้ยงบํารุงรักษา ร่างกายก็เจริญเติบโตขึ้นมา แล้วจิตใจมันเติบโตขึ้นมาด้วยไหม จิตใจมันเติบโตขึ้นมาขนาดไหน เวลาศึกษาขึ้นมามันมีปัญญาๆ ปัญญานี้มันเป็นสัญญา มันเป็นความจําได้หมายรู้ ศึกษามาขนาดไหนต้องทบทวนๆ ดูนักกฎหมายสิ ต้องเปิดกฎหมาย กฎหมายออกมาใหม่ตลอดเวลา ต้องทบทวนตลอดเวลา เพราะกฎหมายมันเขียนมาใหม่ เราไม่ทันเขา เราก็ไม่มีอาชีพ นี่มันเป็นสัญญา มันเป็นการจําได้หมายรู้ มันวิเคราะห์วิจัยเป็นวิชาชีพ

ถ้ามีสติปัญญา ถ้ามันทัน มันหยุดๆ นี่ปัญญาอบรมสมาธิ เวลามันหยุดขึ้นมา หยุดขึ้นมาแล้วมันเหลืออะไร มันเหลืออะไร มันเหลือธาตุรู้ ธาตุรู้ ธรรมชาติที่มันรู้ เพราะมีธาตุรู้ มีพลังงานตัวนี้ มันถึงได้เป็นไฟที่แผดเผาบํารุงรักษาร่างกายนี้ไม่ให้มันเน่ามันเสียหายไป ถ้าจิตออกจากร่างไป ร่างกายนี้มันก็เสียหายของมันไป มันก็เป็นท่อนฟืนเท่านั้น ฉะนั้น ถ้ามีสติปัญญา มันใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันทัน มันแค่ปัญญาอบรมสมาธิเท่านั้นแหละ สิ่งที่ว่าจะขึ้นเขาช่องไหนก็ได้นี่จินตนาการทั้งนั้น

เวลาว่าแหวกจอกแหนๆ มันแหวกอย่างไร มันมีอะไรเป็นความจริงขึ้นมาบ้าง มันมีแง่มีงอนในใจทั้งนั้นน่ะ มันไม่มีคุณธรรมในใจมันถึงไม่มีความจริงออกมา ถ้ามีความจริงออกมา มันมีขณะจิต ที่พูดมานี้มันไม่มีขณะจิต มันไม่มีเหตุมีผล มันไม่มีระหว่างโลกกับธรรม

ถ้ามันจะมี โลก เราเกิดมาเป็นโลกทุกคน เกิดมามีอํานาจวาสนาขนาดไหน เวลาเป็นพระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย มันเรื่องโลกทั้งนั้นเลย เรื่องโลกเพื่อพัฒนาใจ เพื่ออํานาจวาสนา เพื่อจะมาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เรื่องโลกๆ ทั้งนั้นเลย มันบํารุงรักษาพันธุกรรมนี้ให้มันเข้มแข็งขึ้นมา แต่เวลาเราเกิดมาเราเป็นสาวกสาวกะ เราก็สร้างสมบุญญาธิการของเรามา ถ้าสร้างสมบุญญาธิการ มันเป็นเรื่องโลกทั้งนั้นน่ะ

ถ้าเรื่องโลกขึ้นมา ถ้ามันจะเป็นความจริงล่ะ ความจริงขึ้นมาเพราะเราเชื่อมั่น เราไม่มีแง่มีงอนในใจของเรา เราจะไม่เอากิเลสตัณหาความทะยานอยาก มาตรฐานของกิเลสเอามาเป็นแง่เป็นงอนของใจของเรา ใจของเรานะ เราได้สร้างบุญญาธิการมา เราถึงได้เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดเป็นมนุษย์แล้วเกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา ศาสนารุ่งเรืองเพราะมีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมารื้อค้นของท่านขึ้นมา รื้อค้นตามความเป็นจริงไง ความเป็นจริงที่ว่าเป็นธรรมๆ ที่ว่าฟังแล้วไม่เข้าใจๆ แต่ในปัจจุบันนี้มันมีการตอกยํ้า

ธรรมะ เห็นไหม เวลาฟังธรรม อานิสงส์ของมัน สิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง สิ่งที่ได้ยินได้ฟังแล้วลังเลสงสัย มันเริ่มชําระล้างความสงสัยของเราออกไป ทําให้จิตใจนี้ผ่องแผ้วๆ ทีนี้ผ่องแผ้ว ก็จินตนาการ เพราะมันมีแง่มีงอนอยู่แล้ว จิตมันมีกิเลสอยู่แล้ว ก็เอาสิ่งนี้มาเป็นข้ออ้าง พอเป็นข้ออ้าง “กินแล้วก็อิ่มเอง ขึ้นเขานี่ขึ้นทางไหนก็ได้ แหวกจอกแหน มันแหวกจอกแหนอย่างไรก็เรื่องของฉัน” แล้วมันมีอะไรขึ้นมาล่ะ มันไม่มีเพราะมันเป็นเรื่องโลก มันไม่เข้าสู่ธรรม

ถ้าเข้าสู่ธรรมล่ะ ถ้าเข้าสู่ธรรมมันต้องมีขณะจิต ขณะจิตที่มันพิจารณาอย่างไร ถ้าจิตสงบเข้าไปแล้วมันก็จับต้อง ดูสิ เวลาใครสงบแล้วไปเห็นกายแว็บๆ แว็บๆ เห็นกายแว็บๆ เห็นไหม เห็นแว็บๆ นี่มันเป็นอํานาจวาสนาของคน อํานาจวาสนานะ เวลาปัญญาอบรมสมาธิ เราใช้ปัญญาๆ ปัญญาที่มันพิจารณาของมันไป ปัญญาปฏิภาณไหวพริบที่มันออกใช้จินตนาการในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่สัญญาทั้งนั้น พอสัญญา นี่มาตรฐานของกิเลสไง ถ้ามาตรฐานของมัน มันเอาสิ่งนี้มาอ้างอิง เห็นไหม

ถ้ามาตรฐานของกีฬาที่มันคนละมาตรฐาน มันแข่งกันไม่ได้ ทีนี้มาตรฐานของกิเลสของเรามันเข้มแข็ง พอมาตรฐานของกิเลสมันฟื้นฟู แต่มาตรฐานของเรายังไม่เกิด ถ้ามาตรฐานของเราไม่เกิด แล้วเมื่อไหร่เราจะใช้ปัญญาล่ะ แล้วพอเราใช้ปัญญาไปแล้วมันเป็นปัญญาของกิเลส เป็นมาตรฐานของกิเลส เราก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ เพราะมันมีความเข้าใจกันได้

แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงท่านจะบอกให้มีสติ คําว่า “มีสติ” คําเดียวเท่านั้นแหละ ความคิดมันจะขนาดไหน พอมีสติเท่าทันขึ้นมานะ มันหยุดหมดน่ะ เพราะสิ่งนี้มันเป็นเรื่องสัญชาตญาณ สิ่งนี้ ดูสิ เรามีหูมีตา ภาพหรือเสียงมันผ่านมา เราได้ยินไหม ได้ยิน นี่ก็เหมือนกัน ธรรมชาติของจิตมันเป็นแบบนี้ เพราะธรรมชาติของจิตมันเป็นแบบนี้ มันมีของมันอยู่แล้ว ถ้าเราพิจารณาไป มันก็รู้ของมัน แต่ถ้ามีสติล่ะ มีสติ สิ่งที่รู้ที่เห็น เห็นไหม ดูสิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ เวลามันลงสู่อัปปนาสมาธิ พุทโธๆๆ ลงสู่อัปปนาสมาธิ มันดับหมด ตา หู จมูก ลิ้น กาย ไม่รับรู้เลย ใจเด่นชัดอยู่อย่างนั้น สักแต่ว่ารู้ เด่นชัดนะ สักแต่ว่ารู้ เห็นไหม แม้แต่สมาธิมันยังสลัดทิ้ง นี่เรื่องโลกๆ มันเด่นชัดของมัน

เวลาคนที่เข้าฌานสมาบัตินะ เวลาเข้าฌานสมาบัติ ดูสิ เข้าฌานสมาบัติ ๗ วัน ๘ วัน เวลาเขาเข้าของเขา ทําไมเขาไม่ต้องอาศัยความเป็นอยู่ของโลกเลย ความเป็นอยู่ของโลกไม่มีเลย ทําไมเขาอยู่ของเขาได้ล่ะ นี่มันเป็นเรื่องโลกๆ ทั้งนั้นน่ะ

ถ้าจิตมันมีสติปัญญาขึ้นมา สิ่งที่รู้ที่เห็นขึ้นมามันก็เป็นการยืนยัน เพราะจิตของคนนะ จิตของคนเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ ทีนี้ใครจะเชื่อหรือไม่เชื่อเรื่องเวียนตายเวียนเกิดนี่มันเรื่องของเขา เพราะการเวียนตายเวียนเกิดมันเป็นการบ่มเพาะให้จิตใจของคนมีความรู้สึกนึกคิดแตกต่างหลากหลายกัน แล้วการบ่มเพาะ การเวียนตายเวียนเกิด มันได้ใช้ชีวิตทั้งชีวิต ภพใดชาติใดก็แล้วแต่ จะเป็นสัตว์เดรัจฉาน จะเป็นมนุษย์ จะเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม ถ้าใครทําคุณงามความดี ใครสร้างบุญกุศลมา มันทําให้ใจดวงนั้นมีอํานาจวาสนา ทําให้ใจดวงนั้นมีความรู้สึกนึกคิดแง่บวกๆ จิตสาธารณะ จิตที่ดีๆ แต่ถ้าจิตใจมันเวียนตายเวียนเกิดไปในทุกข์ในยากขึ้นมา มันมีแต่สิ่งใดที่หมักหมมมาในใจ ใจมันมีแต่ความบีบคั้นในใจขึ้นมา แต่มันก็เคยทําคุณงามความดีมาเหมือนกันถึงได้มาเกิดเป็นมนุษย์ พอมาเกิดเป็นมนุษย์ จิตใจมันก็หยาบช้า จิตใจมันก็มีแต่กิเลสฝังในหัวใจ มาบวชในพระพุทธศาสนา มีความรู้สึกนึกคิดอย่างไรมันก็จินตนาการไปหมดแหละ นี่มาตรฐานของกิเลสไง นี่มันคนละมาตรฐาน

ถ้ามาตรฐานของกิเลสมันรุนแรง มันทําสิ่งใดไป ทั้งๆ ที่อยู่กับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านก็ส่งเสริม ครูบาอาจารย์ท่านก็พยายามจะขับดันขึ้นไปให้มีชื่อมีเสียง ให้มีคนเชื่อถือศรัทธา แต่ในเมื่อมันเชื่อถือศรัทธา แต่ตัวเองมันไม่จริง ถ้าความจริงในใจมันไม่มี มันแสดงออกมามันก็แสดงออกมาโดยกิเลสไง มาตรฐานของกิเลสมันก็แสดงของมันออกมา แต่ถ้ามันเป็นมาตรฐานของธรรมนะ การแสดงออกมานี่เป็นธรรม

วันนี้วันมาฆบูชา วันนี้วันที่พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ รวมทั้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสะอาดบริสุทธิ์ขึ้นมา ตั้งแต่ออกเผยแผ่ธรรมขึ้นมา ถ้าออกเผยแผ่ธรรมขึ้นมา สิ่งที่มันเป็นธรรมๆ เป็นธรรมมันจะมีสิ่งใดขัดแย้งกัน มันไม่มี ถ้ามันไม่มี ไม่มีเพราะอะไร ไม่มีเพราะมันเป็นธรรมไง ถ้ามันเป็นธรรมนะ มันเป็นความกตัญญูกตเวที มันมีความอบอุ่น มันมีความรักความใคร่ มันมีการเสียสละ มันไม่ไปกว้านเอาทุกๆ อย่างว่าเป็นของกู ของกูคนเดียวไง ไปกว้านเอาทุกอย่างเลย ต้องมาจํานนกับตน มันไม่มีหรอก นั่นล่ะคืออัตตา นั่นล่ะคือความยึดมั่นถือมั่น แล้วก็อ้างธรรมะ เอาธรรมะมาบังหน้า เอาธรรมะมาเป็นหน้าฉาก แต่อยู่เบื้องหลังนี่กิเลสทั้งนั้น

แล้วจะชําระล้างกิเลสล่ะ ชําระล้างกิเลสนะ มันมีความกตัญญูกตเวที พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยไม่ได้นัดไม่ได้หมายเลย ด้วยหัวใจที่ผูกพัน ด้วยหัวใจที่เคารพรัก เคารพรักเพราะอะไร เพราะถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเทศนาว่าการ ชฎิล ๓ พี่น้องบูชาไฟอย่างนั้นก็ไปเกิดเป็นพรหมเท่านั้นแหละ เพราะเขาทําตบะธรรม ถ้าคนมีตบะธรรมนะ เขาก็เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนั้น แล้วมีศาสดาองค์หนึ่งมาชักนําเราให้พ้นจากการที่เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ มันมีบุญกุศลขนาดไหน มันมีบุญมีคุณขนาดไหน ถ้ามีบุญคุณขนาดนั้น ถึงมาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยไม่ได้นัดหมาย

ถ้าจิตใจเป็นธรรมมันเป็นธรรมอย่างนั้น ถ้าจิตใจเป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมแล้วมันก็จะเป็นฝ่ายดีกับเรา ถ้าเป็นฝ่ายดีกับเรานะ สิ่งที่ครูบาอาจารย์ท่านพูด แหวกจอกแหนๆ ไอ้จะขึ้นเขาลงเขา ไอ้นั่นเป็นบุคลาธิษฐาน ธรรมาธิษฐานในใจของเรา สิ่งที่เป็นจริงในใจของเราน่ะ ถ้าสิ่งที่เป็นจริงในใจของเรา เราจะชี้นําชักนํา เราจะเป็นแบบอย่าง เราจะเป็นคนบอกทาง เราจะเป็นคนชักนําให้คนเข้าไปสู่คุณงามความดี ไม่ใช่ชักนําให้คนไปเหลวไหล ไม่ใช่ชักนําให้ทุกคนออกไปสู่โลก

ถ้าออกไปสู่โลก โลกไม่ต้องออกไป มันเป็นโลกอยู่แล้ว เราเกิดมากับโลก ของในโลกนี้มันมีอะไรน่าสงสัย ถ้าเขามีเงินทอง เขาจะแสวงหาของเขา เขาก็จะไปเที่ยวค้นคว้าของเขา เที่ยวตามความพอใจของเขาได้ เราไม่ต้องไปชักนําเขาไป เราไม่ต้องชักนํา เราชักนําเขามาให้เขาหาโลกทัศน์ของเขา ให้เขาเข้ามาสู่ใจของเขา ถ้าเขาเข้าสู่ใจของเขา ไม่ต้องไปไหนเลย ค้นหาใจ มีสตินี่ เพราะใจมันอยู่กับเราอยู่แล้ว เราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา เรามีสิ่งวิเศษที่สุดคือใจของเรา เรามีสิ่งวิเศษอยู่ในร่างกายเรานี้ ถ้าเรามีสิ่งวิเศษที่สุดในร่างกายเรานี้ ทําไมเราไม่ค้นคว้าสิ่งที่อยู่ในร่างกายเรานี้ เราจะต้องไปหาใคร เราจะต้องไปสมบุกสมบันที่ไหน เราก็ค้นหาสิ่งที่อยู่ในร่างกายของเรานี้ ถ้าจะค้นหาสิ่งที่อยู่ในร่างกายนี้ เราก็นั่งลง เราก็เดินจงกรม แล้วเราตั้งสติของเราเพื่อค้นคว้าใจของเรา

ถ้าค้นคว้าใจของเรานะ ใช้ปัญญาไป ปัญญาอบรมสมาธิ ตั้งสติของเราไว้ แล้วตามความคิดนี้ไป ตามความคิดนี้ไป คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” ปัญญาที่มันรอบรู้ในกองสังขาร ปัญญาที่มันรู้ทันความคิดของเราไง ถ้ามันคิดเรื่องธรรมะ เอ็งรู้จริงหรือ เรื่องธรรมะนี่พระพุทธเจ้าเทศนาว่าการ เทศนาว่าการกับใคร แล้วสิ่งที่เราตรึกขึ้นมา เราไปก็อปปี้มา เราไปคว้ามาทั้งดุ้น มันเป็นของเราตรงไหน ถ้ามันเป็นของเรา จิตเราสงบหรือยัง ถ้ามันไม่เป็นของเราตรงไหน มันอายไง มันอายมันก็ปล่อย มันปล่อยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตัวมันเป็นอิสระ มันปล่อยสิ่งใดๆ เข้ามา ปล่อยเข้ามามันก็เป็นสัมมาสมาธิ

ถ้าปล่อย สัมมาสมาธิ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนจิตมันตั้งมั่นขึ้นมา แล้วดูซิว่ามันเสวยอารมณ์อย่างไร จิตเห็นอาการของจิตอย่างไร จิตนี้มันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมอย่างไร ถ้ามันเห็นของมันแล้ว เราจับต้องขึ้นมาพิจารณา พิจารณาขึ้นมามันก็หลุดมือไป หลุดมือไปเพราะคน นักกีฬาฝึกหัดใหม่ มาตรฐานของมันยังไม่มี ประสบการณ์ของมันยังไม่มี จิตฝึกหัดใหม่ จิตหัดประพฤติปฏิบัติใหม่ จะบวชมา ๑ วัน ๒ วันก็แล้วแต่ ถ้าจิตเขาปฏิบัติได้ดี ปฏิบัติได้ดี เขาจะปฏิบัติของเขาได้ บวชมา ๑๐๐ ปี ๑,๐๐๐ ปีก็แล้วแต่ ถ้าจิตของเขาไม่เคยสงบเข้ามา ไม่เคยเห็นกาย ไม่เคยเห็นจิตเห็นอาการของจิต จิตของเขาก็ยังอ่อนแอเหมือนกัน ถ้าพิจารณาเข้ามา พิจารณาปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา ให้มันปล่อยวางเข้ามา นี่ปัญญาอย่างนี้ ปัญญาเราใช้ได้ แต่ปัญญาในขั้นใดล่ะ

ปัญญา เห็นไหม ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า ในสระนํ้ามีนํ้าอยู่ แต่จอกแหนมันบังอยู่ นี่ท่านก็ยืนยันๆ ยืนยันให้คนฝึกหัดๆ ฝึกหัดให้มันมีจริงเท่านั้นน่ะ ถ้าพอมันเป็นจริงขึ้นมา ถ้ามันจับจอกแหนได้ มันทําลายจอกแหนได้ มันจับจอกแหนขึ้นมาทําลาย ทําอย่างไร ทําโดยเอามาทําเป็นสินค้า ทําโดยเอามาเป็นปุ๋ย ทําโดยเอาไปให้สัตว์กิน ทําอย่างไรล่ะ แล้วทําขึ้นมาแล้วมันเป็นอย่างไร ถ้าจิตมันสงบเข้ามาแล้ว จิตเห็นอาการของจิตแล้วมันพิจารณาของมันอย่างไร

การพิจารณาแล้ว การพิจารณา เวลามันปล่อยวางขึ้นมา มันปล่อยวาง ถ้าจิตมันมีกําลังอยู่แล้ว เวลามันปล่อยวาง ปล่อยวางขึ้นมาแล้วมันทําต่อไปอีกไม่ได้ ถ้ามันทําต่อไปอีกไม่ได้เพราะอะไร เพราะจิตมันอ่อนแอ นี่มาตรฐานของกิเลสกับมาตรฐานของธรรมมันคนละมาตรฐาน เราก็พยายามมีสติขึ้นมา ทําใจให้สงบมากขึ้น พอใจสงบมากขึ้น มันก็ไปจับอีก เห็นไหม

เรานะ เรามีกําลังใช่ไหม เราจะจับจอกแหนอย่างไรก็ได้ เราจะเอาจอกแหนขึ้นมาบนบกก็ได้ เราจะเอาจอกแหนขึ้นมาบนเรือก็ได้ เราจะเอาจอกแหนไปไว้แหล่งอื่นก็ได้ เราจะเอาจอกแหนมาตากแห้งก็ได้ แล้วเราจะเอาจอกแหนมาเป็นประโยชน์อะไรก็ได้ พิจารณากาย พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าอย่างไร

ถ้าซํ้าขึ้นมา เป็นประโยชน์ขึ้นมา เห็นไหม เวลามันสมุจเฉทปหาน พิจารณากาย เวลากายมันขาด ตรงนี้สําคัญ ขณะจิตนี้สําคัญ เพราะเขาพูดมาทั้งปีทั้งชาติไม่พูดถึงตรงนี้เลย คนที่ปฏิบัติไม่เป็นพูดตรงนี้ไม่เป็น เวลามันสมุจเฉทปหาน มันขาด ขาดอย่างไร คําว่าขาดๆๆ อยู่นี่ เวลาขาด เวลาหลวงตาขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นนะ เวลาท่านพิจารณาเวทนาของท่าน กลัวหลวงปู่มั่นมาก กลัวหลวงปู่มั่นมาก แต่เวลาพิจารณาเวทนา เวลาเวทนามันขาดไปแล้วนะ “มันจะเอาเวทนาหน้าไหนมาหลอกเราวะ”

พอขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น เวลาพูดให้หลวงปู่มั่นฟังด้วยความองอาจกล้าหาญ ด้วยความเคารพบูชานะ เพราะพูดออกไปด้วยความอาจหาญ อาจหาญเพราะมันรู้จริงไง นี่ขณะจิตที่มันเป็น มันต้องรู้จริง พอรู้จริง พูดความจริงออกไป ถ้าความจริงออกไป ครูบาอาจารย์ก็พยากรณ์ตามนั้น ครูบาอาจารย์ไม่สามารถจะบอกว่าให้เราดีหรือเราเลวได้ แต่ครูบาอาจารย์สามารถรู้จริงในใจของเราได้ ถ้ารู้จริงในใจของเราได้ นี่มันเป็นความจริงอย่างนี้ มันอาจหาญอย่างนี้ ถ้ามันอาจหาญอย่างนี้มันก็เป็นความจริงอย่างนี้ เพราะมันมีความจริงของมันในใจ มันก็มั่นคงของมัน

แต่ถ้ามันไม่มีความจริงในใจล่ะ พูดเหมือนกัน เพราะอะไร เพราะคํานี้หลวงตาท่านเคยพูดกับหลวงปู่มั่น แล้วท่านก็มาเล่าให้ฟัง ไอ้คนก็ไปจํามา ถ้าจํามาด้วยธรรมนะ เอามาเพื่อเป็นประโยชน์ เอาเป็นแง่มุมของเรา ถ้าเราพิจารณา เรารู้จริงหรือเปล่า แล้วเราทําได้ประโยชน์ตามความเป็นจริงนั้นไหม ถ้ามันไม่ได้ประโยชน์ตามความจริง ทําไมเราไม่ใช้ปัญญาของเรารื้อค้น ปัญญาของเราแยกแยะเข้ามาให้มันเป็นสมบัติของเรา

แต่นี่ไม่ จํามาทั้งดุ้นเลย “แหวกจอกแหนๆ”

แล้วแหวกอย่างไร แล้วพอบอกว่าแหวกจอกแหนไม่ใช่

“ก็จะขึ้นเขาอย่างไรก็เรื่องของฉันน่ะ”

แล้วขึ้นเขามันก็วนเขา ไม่ใช่ขึ้นเขา ลงถํ้าด้วย มันจะลงใต้เขา มันจะมุดเขา ไม่ใช่ขึ้นเขา ถ้าขึ้นเขา มันก็ต้องมีเหตุมีผลสิ ถ้ามันมุดเขาลงไป มุดลงใต้ดินไป มันมุดไปไหน มุดเข้าไปสู่กิเลสตัณหาความทะยานอยาก

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ ความจริงมันมี นี่เวลาพิจารณา พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม การพิจารณามันจับต้อง เพราะกิเลสมันอาศัยสิ่งนี้ กิเลสเป็นนามธรรมนะ กิเลสมันไม่มีตัวตน แต่กิเลสมันเป็นนามธรรมที่อยู่กับใจของเรา มันนอนเนื่องมากับจิตปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิตน่ะ ฐีติจิต อวิชชามันอยู่ที่นั่น อวิชชาคือพญามาร เวลาพญามาร เห็นไหม พญามารมันอ้อยสร้อย เวลามันออกมานะ มันออกมาสู่กามราคะ กามราคะนะ โทสะ โมหะ ความโลภ ความโกรธ ความหลง นี้คือแม่ทัพใหญ่

พอแม่ทัพใหญ่ มนุษย์หรือจิตทุกๆ ดวงตั้งแต่เทวดา อินทร์ พรหมลงมา มันมีอวิชชา มีพญามาร ตั้งแต่กามราคะลงมามันก็มีความโลภ ความโกรธ ความหลง สิ่งนี้มีมาตลอด ถ้ามันออกมาจากพญามาร มันก็ออกมาสู่ความโลภ ความโกรธ ความหลง เวลาออกมามันก็เป็นอุปาทานในธาตุ เวลาออกมาแล้วมันก็เป็นสักกายทิฏฐิ นี่เวลามันออกมาเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา ถ้าออกมาเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา เวลาจิตถ้ามันสงบแล้วมันพิจารณา พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรมนี่แหละ พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรมเพราะอะไร เพราะว่ากิเลสมันเป็นนามธรรมอาศัยสิ่งนี้ๆ กิเลสที่อย่างละเอียดอ้อยสร้อยอยู่นั้นมันก็บัญชาการอยู่ นี่เป็นเจ้าวัฏจักร เวลาออกมาเป็นความโลภ ความโกรธ ความหลง มันเป็นกามราคะ ความผูกโกรธ ความอาฆาตมาดร้าย ความต่างๆ ฝังอยู่ในจิต ฝังอยู่ในจิตนี้นะ แต่หน้าฉากนะ “ฉันเป็นคนเมตตา ฉันเป็นคนรักพระ พระนี่ฉันเมตตามาก ฉันสงสารมาก” แต่พาออกไปสู่โลกหมดเลย ไม่พาเข้าไปหาใจของตัวเลย

เห็นไหม เวลาพูดก็อย่างหนึ่ง แต่พฤติกรรมที่ทํา ถ้าพฤติกรรมที่ทําถ้ามันเป็นธรรมจริงๆ มันทําอย่างนั้นได้ไหม เพราะมันขัดแย้งกับธรรม ถ้าพฤติกรรมเป็นธรรมนะ จะไม่พาพระออกไปสู่โลก จะพาพระเข้าสู่จิตของตัว ถ้าเข้าสู่จิตของตัว มันก็พิจารณาขึ้นมา มันจะเห็นของมัน

เวลาเข้าสู่จิตของตัว ถ้าเข้าสู่จิตของตัว ทําได้หรือไม่ได้ เพราะอะไร เพราะเราเป็นครูบาอาจารย์เขาใช่ไหม ถ้าเราเป็นครูบาอาจารย์ เราได้ผ่านวิกฤติอย่างนี้มา เราได้ผ่านขั้นตอนมา เราผ่านขณะจิตของเรามา ถ้าผ่านขณะจิตเข้ามา พิจารณาอย่างไร พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถ้าเป็นตทังคปหาน ถ้าตทังคปหาน ถ้ามันพิจารณาแล้วมันกําลังได้เสียกัน เห็นไหม มาตรฐานของธรรมจะเกิดขึ้นมาแล้ว

มาตรฐานของกิเลสมันเฟื่องฟูมาตลอด แล้วเราปฏิบัติขึ้นมา มาตรฐานของเรามันก็เสมอขึ้นมา พอเสมอขึ้นมา มันเสมอกัน เห็นไหม สักแต่ว่าๆ ใครก็ว่าสักแต่ว่า นั่นก็สักแต่ว่า นี่ก็สักแต่ว่า สักแต่ว่ามันมาจากไหนล่ะ

สักแต่ว่านะ กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา อพฺยากตา ธมฺมา ทําดีทําชั่ว ดีกับชั่วมันตรงข้าม แล้วอัพยาล่ะ อัพยากฤตมันสักแต่ว่าอย่างไร ถ้าสักแต่ว่าแล้วทําอย่างไรต่อไปมันจะให้พ้นจากสักแต่ว่านั้นไปล่ะ แล้วมันสมุจเฉทปหานมันขาด ขาดอย่างไร ถ้ามันขาดขึ้นมาก็เป็นโสดาบัน ถ้าโสดาบันนะ พอเป็นโสดาบันแล้วจะจับอย่างไรต่อไป นี่กายนอก กายใน ถ้าจับกายในได้ก็พิจารณาซํ้าเข้าไป พิจารณาซํ้าเข้าไป

เวลาถ้าพิจารณากาย มันก็ออกไปเป็นธาตุ ถ้าพิจารณาจิตล่ะ พิจารณาจิตมันก็เป็นอุปาทาน ถ้าพิจารณาเป็นเวทนาล่ะ ถ้าพิจารณาเวทนาก็เวทนาอย่างละเอียด เวทนาอย่างละเอียดเพราะจิตมันยังข้องของมันอยู่ ถ้าข้องของมันอยู่ พิจารณาซํ้า มันปล่อย เวลามันปล่อย ปล่อยแล้วปล่อยเล่า ปล่อยแล้วปล่อยเล่า พิจารณาซํ้า เพราะมันไม่ได้ปล่อยทีเดียว ถ้าปล่อยทีเดียวก็ขิปปาภิญญา แต่ถ้าเวลามันปล่อยอย่างนี้ขึ้นมาแล้วทําอย่างไรต่อไป พอทําอย่างไรต่อ พิจารณาซํ้าเข้าไป พอมันขาด เห็นไหมเวลาขาด โลกนี้ราบหมดเลย

หลวงตาท่านพิจารณาของท่าน เวลาท่านขึ้นไปบอกว่า มันราบหมดเลย มันปล่อยหมดเลย พอปล่อยหมดเลย เพราะธาตุ กลับไปสู่ธาตุ ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอก “นี่เหมือนเราเลย เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา เราก็เป็นอย่างนี้”

เห็นไหม ถ้าธรรมกับธรรมมันเป็นอันเดียวกัน มันไม่มีขัดแย้งกันเลย ถ้าไม่มีการขัดแย้งกัน มันก็เป็นอย่างนี้ แล้วพออยากได้อีก ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกว่า “มันจะบ้าหรือ มันก็มีหนเดียวเท่านั้นน่ะ” ถ้ามันสมุจเฉทตรงนี้ ถ้ามันสมุจเฉทมันมีหนเดียว หนเดียวก็นึกว่ามีหนเดียว ก็เลยติด ๕ ปี หนเดียวไง มันมีครั้งเดียวไง ครั้งเดียวนี่กิเลสที่ละเอียดกว่ามันก็สร้างภาพ “มันมีหนเดียว นิพพานเป็นความว่าง ว่าง” นี่ ๕ ปี

คุณสมบัติของอาจารย์นะ ถ้าเราบอกเขาแล้วเขายึดมั่นเข้าใจว่าอย่างนั้น แล้วเข้าใจว่าอย่างนั้นมันก็ติดตรงนั้นไป แล้วทีนี้จะเอาออกแล้ว เพราะเขาเชื่อเราเอง เราเป็นต้นเหตุพูดให้เขาเชื่อ แล้วเราจะงัดออกมาอย่างไร เราจะงัดออกมาอย่างไร

“จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร”

“โอ๋ย! มันว่าง มันสงบดีมาก สงบดีมาก”

“มันจะตาย สงบอย่างนั้นมันสุขแบบเศษเนื้อติดฟัน สงบอย่างนี้มันไม่มีประโยชน์ สงบอย่างนี้มันสงบของสมุทัย มันมีสมุทัยอยู่ในนั้น สมุทัยอย่างละเอียดมันยังมีอยู่ เห็นไหม”

ออกมาพิจารณาอสุภะ พอออกมาก็เจออสุภะ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า

“เวลาไม่ให้ออก ติดสมาธิก็บอกว่ามันติดสมาธินะ ตอนนี้มันออกมาแล้วแหละ มันไม่ได้หลับไม่ได้นอนเลย” นี่เวลานํ้าป่า มหาสติ มหาปัญญา นํ้าป่า มรรคญาณที่มันละเอียดลึกซึ้ง เหมือนนํ้าป่า มันชําระล้าง มันพุ่งใส่ๆ “นี่ไม่ได้หลับไม่ได้นอนเลย แล้วทําอย่างไรล่ะ”

ก็บอกว่า “ต้องพักนะ”

“อ้าว! พักได้อย่างไร พักเป็นสมาธิ สมาธิมันแก้กิเลสไม่ได้ มันต้องใช้ปัญญาสิ นี่ปัญญามันออกแล้ว”

“นั่นล่ะมันบ้า มันบ้า”

“มันบ้าอย่างไร นี่มันเป็นปัญญาๆ”

“นั่นปัญญาบ้า กลับมาสู่ความสงบ กลับมาสู่ความสงบ”

เห็นไหม นี่ไง ถ้ามันมาตรฐาน ธรรมะมีมาตรฐานเดียว ถ้ามาตรฐานของครูบาอาจารย์ที่ผ่านมาแล้ว กับมาตรฐานของผู้ที่ปฏิบัติไป ครูบาอาจารย์ท่านเป็นคนชี้นําทั้งนั้นน่ะ เวลาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันละเอียดเข้ามาจนเข้าไปสู่ใจ มันไปทําลายกันที่ใจ มันไปทําลายกัน ครืน! ในใจ พอมันทําลาย ครืน! ในใจ สิ่งที่ทําลายในใจ ความโลภ ความโกรธ ความหลง กามราคะปฏิฆะขาดหมด พอขาดหมด มันก็มีเศษส่วนของมัน ถ้าเศษส่วน พิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไป ซํ้าเข้าไปถึงนะ ว่างหมดเลย จิตนี้มหัศจรรย์นัก มองไปมันไม่เห็นสิ่งใดเลย มันทะลุทะลวงไปหมดเลย โอ้โฮ! สิ่งนี้ยอดเยี่ยมนัก...ติดอีก ติดไปหมดนะ ถ้าติดไปหมด นี่มาตรฐานของธรรมมีมาตรฐานเดียว พอติดไปหมด ติดไปหมด “เอ๊! แล้วมันเป็นอย่างไร มันเป็นอย่างไร” หลวงตาท่านบอกว่า ถ้าหลวงปู่มั่นอยู่ ท่านจะไม่ติดเลย เพราะว่าท่านเข็ด ติดมา ๕ ปีก็เข็ดแล้ว พอหลวงปู่มั่นท่านพูดถึงเรื่องติดสมาธิ ๕ ปี ท่านก็ออกมาพิจารณาอสุภะ

เวลาพิจารณาอสุภะขึ้นไป เวลาบอกว่าสมบัติบ้า ท่านก็จะเถียง เถียงเพราะอะไร เถียงเพราะท่านปฏิบัติของท่าน ท่านมีมาตรฐานในธรรมของท่าน แต่พอหลวงปู่มั่นเสียงดังขึ้นมา ท่านหยุดเลย หยุดเลยเพราะว่ามันจะเหมือนครั้งที่แล้ว มันจะเหมือนครั้งที่เศษเนื้อติดฟัน นั้น ๕ ปีนะ ๕ ปีนี้ทุกข์มาก ๕ ปีที่มันหลอกลวงมา

ชฎิล ๓ พี่น้อง ถ้าพูดถึงบํารุงใจไว้ก็เกิดบนพรหม นี่ก็เหมือนกัน ถ้าบนพรหมนั้นพรหมกิเลสนะ ไม่ใช่พรหมอนาคามี แต่นี่พูดถึงเวลาท่านเสียงดังขึ้นมา มันคิดถึงเลยว่าติด ๕ ปี ถ้า ๕ ปีนั้นเราทุกข์ยากมาขนาดนั้น ๕ ปี แล้วนี่ท่านพูดนี่คงจะจริง พอคงจะจริง กลับมาทําความสงบ ต่อสู้กัน

แล้วเวลาหลวงปู่มั่นเสียไปแล้ว เห็นไหม “ถ้าหลวงปู่มั่นอยู่ เราจะไม่พิจารณาว่างๆ อย่างนี้ เราจะผ่านไปได้เลย” แต่เพราะหลวงปู่มั่นท่านนิพพานไปแล้ว ท่านถึงต้องหาของท่านเอง ถ้าหาของท่านเอง มันสว่างไสว มันผ่องใสขนาดไหน ธรรมขึ้นทันทีเลย “สิ่งที่ผ่องใส ที่มันทะลุทะลวงไปภูเขาทั้งหมด นั่นล่ะคืออวิชชา นั่นล่ะคือจุดและต่อม ตัวภวาสวะ ตัวภพ ตัวจิต” ก็ยังทําไม่ได้ ยังทําไม่ได้ จนถึงที่สุดท่านย้อนกลับมาถึงจับตัวจิตได้ จับตัวจิตได้ก็คือการขุดคุ้ยหากิเลส ขุดคุ้ยหาสิ่งที่มันละเอียดลึกซึ้ง พอจับสิ่งนี้ได้ พิจารณานะ พิจารณาโดยมรรคญาณ อรหัตตมรรค ไม่เป็นอย่างที่เคยทํามาทั้งสิ้น

สิ่งที่เคยทํามาทั้งสิ้น มรรคหยาบๆ เห็นไหม ขณะจิตโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี ถึงที่สุด สติ มหาสติ ปัญญา มหาปัญญา ปัญญาญาณ มันลึกซึ้งซับซ้อน นี่ไง มาตรฐานของธรรมมีมาตรฐานเดียว ไม่ใช่ความแง่งอนของกิเลส จะขึ้นเขาช่องไหนก็ได้ จะมุดดิน จะวนเวียนอย่างไรก็ได้ นี่มันมาตรฐานของกิเลสทั้งนั้นน่ะ แต่ธรรมะมีมาตรฐานเดียว

วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมกับพระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ ถ้าพระอรหันต์กับพระอรหันต์ด้วยกันจะไม่มีสิ่งใดขัดแย้งกันแม้แต่นิดเดียว แต่ถ้าเป็นมาตรฐานของกิเลส มาตรฐานของความแง่งอนในใจ มันจะมีแง่งอนของมันตลอดไป ถ้ามีความแง่งอนตลอดไป แล้วเราเชื่อกิเลสของเราเอง มันก็จะจมอยู่กับกิเลสอย่างนั้น มันไม่ฟื้นฟูขึ้นมาได้ แต่ถ้ามีสติปัญญาแล้วแก้ไขตัวเอง ยังไม่สิ้นชีวิต คนเรายังมีลมหายใจอยู่ ถ้าคนมีลมหายใจอยู่ มันยังมีจิตอยู่ จิตนั้นแก้ไขได้ จิตนั้นมีการกระทําได้

เทวทัต แม้จะขอปกครองสงฆ์กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แม้จะทําองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ห้อเลือด แต่ถึงที่สุดแล้วเทวทัตก็ยังมีสติ เทวทัตก็ยังจะมาขอขมาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าจิตของใครมีแง่มีงอน มีสิ่งยึดมั่นถือมั่นในใจ มีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ถ้ายังมีสติปัญญา ถ้าจะแก้จะไข ถ้าจะแก้จะไขยังมีโอกาสแก้ไข แต่ถ้าไม่มีสติปัญญา หรือมีแต่กิเลสพอกพูนในใจ เขาจะแก้ไขเขาไม่ได้ แล้วเขาจะจมไปกับกิเลสของเขา เอวัง

ธรรมเนื้อแท้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๑ มีนาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมนะ ฟังธรรมเพื่อความร่มเย็นเป็นสุขของใจ แต่ใจอยู่ในที่อากาศร้อนขนาดนี้ มันจะเอาความร่มเย็นเป็นสุขมาจากไหน เวลาอากาศมันร้อน คนที่เจออากาศร้อนเขาก็หาความร่มเย็น หาที่ร่ม คนที่สังคมเร่าร้อน สังคมที่เร่าร้อนมันมีแต่ความทุกข์ยาก เราก็หาใจที่ร่มเย็นเพื่ออยู่กับสังคม เพื่อความเป็นหลักเป็นชัยของเรา ไม่ให้สังคมเอาเราเป็นเหยื่อ

ถ้าเราเป็นเหยื่อ เหยื่อของสังคม เพราะความเร่าร้อนของสังคม แล้วเราก็อยู่กับความเร่าร้อนนั้น เพราะจิตใจเราก็เร่าร้อน พอจิตใจเร่าร้อนแล้ว สังคมนั้นชักนําเราไปด้วยความคิดว่าเราอยากช่วยเหลืออยากเจือจาน เพราะจิตใจของเราไม่มีหลักมีเกณฑ์ สังคมเร่าร้อน สังคมเร่าร้อนเพราะอะไร เพราะสภาคกรรม กรรมที่สร้างร่วมกันมา แต่เวลาเราเกิดมาถ้าสังคมร่มเย็นเป็นสุข ถ้าสังคมร่มเย็นเป็นสุข เราก็มีความร่มเย็นเป็นสุขด้วย นี่ถ้าสร้างกรรมดีมา เราจะเกิดสิ่งที่ดีๆ ถ้าใจมันร้อนล่ะ ถ้าใจมันร้อน เราจะหาธรรมะเป็นที่พึ่งอาศัย

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ สร้างสมบุญญาธิการมาขนาดที่เกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ก็เร่าร้อนอย่างนี้ เวลาเร่าร้อนขึ้นมา ไปเที่ยวสวนเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย นี่มันก็เร่าร้อน เวลาราหุลเกิด จิตใจมันเร่าร้อนไปหมด เร่าร้อนเพราะจิตใจมันอยากออกหาความร่มเย็นไง เพราะสังคมมันร้อน จิตใจมันเร่าร้อน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกมาแสวงหา แสวงหาสิ่งใด ก็แสวงหาความร่มเย็น แต่การแสวงหาความร่มเย็น ดูสิ ไปฝึกฝน ไปทําทุกรกิริยาอยู่ ๖ ปีนั้นมันจะเอาความร่มเย็นมาจากไหนล่ะ เพราะอะไร เพราะทรมานใจ ใจมันดื้อ ใจมันเอาใจของเราไว้ไม่อยู่

แต่ขณะที่สมัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปทรมานตนนั่นน่ะ ไปทรมานตนเพราะยังไม่เข้าใจว่าสิ่งใดๆ มีแต่อํานาจวาสนาบารมี มีแต่ความตั้งใจ มีแต่ความอยากพ้นทุกข์ แล้วคนที่จะสั่งสอนหาที่ไหนล่ะ ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ เขาก็สอนไปคนละทิศคนละทาง แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนกลับมาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง เพราะใจมันร้อน ปฏิสนธิจิต เวลาเกิดขึ้นมาแล้ว เวลาปฐมยาม บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ เวลามันย้อนกลับเข้ามาสู่ใจ พอย้อนกลับเข้ามาสู่ใจ มันรู้ไง ศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ มาจะรู้สิ่งใด แม้แต่ฤๅษีชีไพรที่เขารู้ของเขา เขาระลึกอดีตชาติได้ของเขา แต่ระลึกอดีตชาติไม่เหมือนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะฤๅษีชีไพรระลึกได้มากได้น้อยอย่างหนึ่ง ระลึกได้จริง ระลึกได้ปลอมไง ระลึกได้จริงก็เป็นความจริง แต่ระลึกได้นี่เห็นจริง แต่ความจริงมันไม่จริงก็มีเยอะแยะไป

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าระลึกไป มันเห็นจริงเห็นจังไปหมด เห็นจริงเห็นจังจนไม่มีที่สิ้นที่สุดนะ สาวไปไม่มีที่สิ้นสุด เพราะอะไร เพราะ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย แล้วกว่าที่แรงปรารถนาว่าจะปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอีกล่ะ แล้วเวลาสร้างสมบุญญาธิการจนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์แล้วว่าต่อไปจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วกลับไม่ได้ นี่สิ่งที่สร้างมา บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ ระลึกอดีตชาติได้ นี่ระลึก ถ้ากิเลสยังไม่สิ้นสุดไป จิตจะไปเกิดที่ไหน จุตูปปาตญาณ แล้วเวลาย้อนกลับมาอาสวักขยญาณ ทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่ว่าเร่าร้อนนัก ใจเร่าร้อนนัก หาที่พึ่งอาศัยๆ แล้วมันจะหาที่พึ่งอาศัยกันที่ไหนล่ะ มันก็ต้องหาที่พึ่งอาศัยโดยใจ โดยใจที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมามันถึงจะเป็นความจริง

พอเป็นความจริงขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา วางธรรมและวินัยนี้ไว้ เราศึกษาเล่าเรียนกันมาโดยความตั้งใจจริง โดยความตั้งใจ โดยความแสวงหา โดยการศึกษาต่างๆ การศึกษาอย่างนี้เราศึกษา ดูทางโลกสิ เวลาทางโลกเขานะ เวลาเขาจะตกลงสัญญากันระหว่างประเทศ เขาตกลงกันนะ เขาต้องขอการประชามติจากสภาถึงจะไปคุยกับใครได้ ถ้าไปคุยข้อตกลง เวลาศึกษาข้อตกลงกัน ต่อรองกัน การเจรจาการค้า เจรจาต่างๆ คุยแล้วคุยอีก คุยอยู่นั่นน่ะ

สิ่งนั้นคุยมาเพื่อสิ่งใดล่ะ คุยมาเพื่อประโยชน์ของประเทศชาติของตน ถ้าประเทศชาติของตนนะ เวลาคุยจบแล้ว ถ้าคุยจบแล้ว ถ้ารัฐสภายังไม่ลงสัตยาบัน กฎหมายนั้นใช้ไม่ได้ กฎหมายนั้นใช้ไม่ได้เพราะว่าการตกลงระหว่างประเทศมันต้องลงสัตยาบัน ถ้าลงสัตยาบันได้ มันถึงจะเป็นกฎหมายได้ ถ้าไม่ลงสัตยาบัน มันเป็นกฎหมายไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษาของเราๆ เราศึกษาขึ้นมา ศึกษาขึ้นมาแล้วศึกษามาทําไมล่ะ เวลาเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพื่อประโยชน์กับเราๆ มันบังคับใช้กับใจเราได้ไหมล่ะ แต่คนที่มีความเร่าร้อน เรามีความเร่าร้อน เราจะให้มีการบังคับใช้กับใจของเรา มีสติปัญญาขึ้นมา ศึกษาขึ้นมา มันก็เห็นดีเห็นงามตามนะ

เวลาเราไปเจรจาข้อตกลงระหว่างประเทศเพื่อประโยชน์กับชนชาติของเรา เพื่อประโยชน์กับเรา เพื่อความเจริญ เพื่อความรุ่งเรือง เพื่อทุกๆ อย่างเลย เวลาเพื่อทุกๆ อย่าง สุดท้ายแล้วเวลาเจรจาตกลงกันแล้ว เซ็นสัญญากันแล้ว ถ้ารัฐสภาไม่ลงสัตยาบัน มันจะบังคับใช้ได้ไหม มันไม่ได้ แล้วรัฐสภามันมาจากไหนล่ะ รัฐสภา องค์ประกอบประกอบไปด้วยอะไรล่ะ นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาด้วยความเร่าร้อนเพื่อประโยชน์กับใจเรา แล้วมันเป็นจริงไหมล่ะ

การเป็นจริงนะ แม้แต่องค์ประกอบรัฐสภา ดูสิ กว่าเขาจะทํางานการเมืองของเขา เขาสมัครของเขา เลือกตั้งของเขา กว่าจะได้รับเลือกตั้งของเขามา เวลาครบองค์ประชุมแล้วมันถึงจะประชุมกันได้ มันมีขั้นตอนของมัน นี่ก็เหมือนกัน ศึกษาธรรมเป็นภาคปริยัติ ศึกษามาแล้วมันจะมีผลตามความเป็นจริงกับใจเราไหมล่ะ แต่มันมีผลกับทางโลก มีผลกับทางโลก เห็นไหม พอศึกษาขึ้นมาได้ประกาศมาคนละใบ ชีวิตนี้อุตส่าห์ศึกษาเล่าเรียนมานะ แล้วก็ได้กระดาษมาคนละใบ แต่ความรู้จริงมันเป็นอย่างไรล่ะ ความรู้จริงมันเป็นสัญญา นี่โลกียปัญญา ปัญญาทางโลก แล้วเอาใจไว้อยู่ไหม

ใจ ถ้ามันศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา แล้วมันร่มเย็นเป็นสุขมาตลอด สิ่งนั้นมันเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นประโยชน์ไหม ศึกษามาเพื่อเป็นความรู้นะ ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ปริยัติก็ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ปริยัติไม่ได้ศึกษามาเป็นสมบัติของเรา นี่ศึกษาด้วยความจํา ศึกษาด้วยสัญญา สัญญาอารมณ์ต่างๆ เกิดจากจิต เกิดจากจิตขึ้นมา โลกเขามาเขาเกิดจากจิตเหมือนกัน ความเร่าความร้อนก็เกิดจากจิตเหมือนกัน เกิดจากสิ่งที่กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันยกยอปอปั้นหัวใจนี้ให้มีความเห่อเหิมทะเยอทะยานของมันขึ้นไป แล้วก็เอาสิ่งนั้นมาเป็นโทษกับเรา แต่ถ้าเป็นทางโลก คนเรามันต้องมีจุดยืน คนเราต้องมีปฏิภาณไหวพริบ คนเราต้องมีสติปัญญา คนเราต้องมีความมั่นคงในหัวใจ เราถึงทําสิ่งใดเป็นประโยชน์ นั่นทางโลก

แต่ถ้าเป็นทางธรรมล่ะ ถ้าทางธรรม เราเรียนปริยัติมา ถ้าเราเรียนมา ศึกษามา ถ้ามีสติปัญญา มันก็จะใช้ประโยชน์กับเรานะ ถ้าใช้ประโยชน์กับเรา จากปริยัติ เราก็จะปฏิบัติของเรา ถ้าเราปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา เราจะได้ผลประโยชน์ตามความเป็นจริง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสละราชวังมา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสละราชวัง ๓ หลังมานะ ดูสิ ถ้าอยู่ทางโลกมันก็มีความสุข มีความสุขประสาโลกที่เขาเห็นกัน ความสุขก็เพราะเป็นกษัตริย์ เป็นผู้ปกครอง ผู้มีอํานาจ ทางโลกทุกคนแสวงหา แต่เวลาใจที่เป็นธรรม สิ่งนี้ถ้าเราได้เป็นกษัตริย์ เราก็ปกครองชาติบ้านเมืองนั่นแหละไป แล้วเราก็ต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตายอย่างนี้หรือ

ชีวิตที่มีคุณค่า คุณค่าที่ไหนล่ะ คุณค่า ถ้าจิตใจมันประพฤติปฏิบัติของมันขึ้นมาจนถึงที่สุดแล้ว ตัณหาความทะยานอยาก อวิชชาได้สํารอกคายออกไปจากใจ เรือนยอดของมาร เรือนยอดของมารเราได้หักแล้ว นายช่างใหญ่จะสร้างเรือนในหัวใจเราไม่ได้อีกเลย นายช่างใหญ่จะมาสร้างบ้านสร้างเรือน สร้างภพสร้างชาติในใจเราไม่ได้อีกเลย สิ่งนี้ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสวงหา ประสบความสําเร็จมา แล้ววางธรรมและวินัยนี้ไว้

ฉะนั้น เวลาเราศึกษาขึ้นมา เราศึกษาทางโลก ทางวิชาการ ทางโลก เราศึกษาทางโลก ถ้าทางโลก ศึกษาโดยสัญญาอารมณ์ ศึกษาโดยต่างๆ ขึ้นมา เพื่อให้ไปศึกษาธรรม ศึกษามา เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้เข้ามานะ ปริยัติให้ปฏิบัติ แล้วเกิดปฏิเวธ ถ้าใจมันร้อน ใจมันร้อนไง ถ้าใจมันร้อน เราจะแสวงหาสิ่งใด เราจะทําอย่างไรให้จิตใจเราร่มเย็นเป็นสุขขึ้นมา

ถ้าเราพยายามทําจิตใจของเราให้ร่มเย็นเป็นสุขขึ้นมา เวลาศึกษา ศึกษามาเป็นปริยัติ เวลาปฏิบัติขึ้นมา ข้อวัตรปฏิบัติ ถ้าข้อวัตรปฏิบัติเพราะอะไร เพราะศึกษามาแล้ว ศึกษาคือสัญญา ศึกษาคือวิธีการทั้งหมด เวลาศึกษามา วิธีการเข้ามาสู่จิต วิธีการนะ เพราะในพระไตรปิฎกบอกถึงวิธีการประพฤติปฏิบัติ ถ้าบอกถึงวิธีการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา แล้วเราปฏิบัติถูกต้องหรือเปล่า ถ้าปฏิบัติถูกต้องขึ้นมามันก็เป็นข้อเท็จจริง ธรรมตามข้อเท็จจริง ถ้ามีข้อเท็จจริงขึ้นมามันก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้ามันไม่ใช่ธรรมข้อเท็จจริงมันก็เป็นความจอมปลอม

ดูสิ ธรรมเนื้อแท้ ถ้าเนื้อแท้โดยสาระแก่นสาร ถ้ามีสาระแก่นสารนะ มันจะเป็นประโยชน์กับจิตดวงนี้ ถ้าจิตดวงนี้เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามาได้ถ้าเป็นตามความเป็นจริง ถ้าเราทําความสงบของใจเราเข้ามาไม่ได้ ไม่ตามความเป็นจริง มันไม่ใช่เนื้อแท้ ดูสิ ถ้ากฎหมายบังคับใช้ไม่ได้ มันเป็นโมฆะ ทําการเจรจาต่อรองมาทั้งหมด การต่อรองมา ใช้ทรัพยากรไปมหาศาล สุดท้ายแล้วจะออกเป็นกฎหมาย ออกเป็นกฎหมายก็ไม่มีใครรับรอง ออกเป็นกฎหมายก็บังคับใช้ไม่ได้

ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก็ว่าเข้าใจ เข้าใจว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ ถ้าสิ่งนี้เป็นธรรม เวลาเราไปเจรจาต่อรองกันเพื่อจะให้บังคับใช้ให้เป็นประโยชน์กับใจเรา เราก็หวังผลๆ เวลาเราหวังผล เราศึกษาธรรมมา เรารู้ไปหมด ค้นคว้าไปหมด พยายามศึกษาไปหมด ทําความเข้าใจหมด เวลาสอบต่างๆ สอบเพื่อจะให้ผ่านๆ เราต้องทําทุกอย่างเลยเพื่อจะให้เป็นความมั่นคงของใจ แต่เวลาศึกษาจบมาแล้วได้กระดาษมา ๑ ใบ

พอได้กระดาษ ๑ ใบนะ ถ้ามีสติปัญญา เราก็รู้หลักธรรมนะ รู้หลักธรรมว่าชีวิตนี้ควรดําเนินอย่างใด หลักธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเพื่อสิ่งใด เราไปเจรจาการค้ามา เราไปเจรจาเพื่อตกลงสิ่งต่างๆ มา เราก็รู้ว่าผลดีผลเสีย เรารู้ของเราเหมือนกัน นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาเจรจากันระหว่างภพ ระหว่างชาติ ระหว่างเมืองนะ ระหว่างประเทศ แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติของเรา ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา หัวใจ ถ้าเกิดเป็นโลกียปัญญา ถ้าเกิดเป็นโลกุตตรปัญญาล่ะ

โลกียปัญญาศึกษานี่ศึกษาจากโลก ศึกษาจากกิเลส นี่เป็นโลกียปัญญา ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา ถ้าโลกุตตระมันจะรื้อค้นออกไป มันจะเป็นประโยชน์กับหัวใจไง ศึกษามาเพื่อความร่มเย็นเป็นสุข ศึกษามาเพื่อรู้ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วจะดํารงชีวิตอย่างไรเพื่อประโยชน์ เพื่อความดํารงชีวิต เพื่ออยู่รอดของเราไปให้จิตใจนี้ เห็นไหม ในเมื่อใจมันร้อน ก็หาที่ร่มที่พักของเรา ถ้ามีที่ร่มที่พักของเรา ถ้ามันใช้ยา ถ้ายา เราเจ็บไข้ได้ป่วย ถ้าเราใช้ยา ถ้ามันตรงกับโรคนั้นมันก็จะหาย ถ้าเราใช้ยานั้นด้วยความประมาท ถ้ามันดื้อยา ดื้อยาขึ้นมาแล้วการรักษาโรคนั้นก็รักษาได้ยาก

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถ้ามันตรงจริตตรงนิสัยที่เรามาศึกษาใคร่ครวญแล้วมันเป็นประโยชน์กับเรา นี่เราใช้ยา เราใช้ยามันก็สงบระงับลง แต่ถ้ากิเลสมันดื้อมันด้านขึ้นมา กิเลสมันดื้อมันด้าน ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาไม่อยู่แล้ว ยาที่เคยใช้ได้ประโยชน์มันจะใช้ไม่ได้ประโยชน์แล้ว เห็นไหม ภาคความจํามันเป็นแบบนี้ มันบังคับใช้ มันไม่ได้ตามความเป็นจริงไง ทั้งๆ ที่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นจริง จริงเพราะอะไร

จริงเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีกิเลส เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีนางพิมพา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีราหุล เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาก็ยังมีกิเลสอยู่ เพราะมีกิเลสถึงพาเกิดมา พอเกิดมา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนสิ้นกิเลสไป พอสิ้นกิเลสไป นั่นน่ะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบังคับใช้กับใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาอาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหมดสิ้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ธรรมเนื้อแท้ แท้ๆ เลย มีความร่มเย็นเป็นสุขในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้ววางธรรมและวินัยนี้ไว้

แล้วเราไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษามาในภาคปริยัติๆ ศึกษามาโดยสัญญาอารมณ์ โดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ศึกษามาถ้าใช้ประโยชน์กับเรา ถ้ามันมีสติปัญญา มีสติยับยั้งกิเลสได้ มันก็เป็นประโยชน์กับเรา นี่มียา มียาเพื่อจะมารักษาไข้ มียามาเพื่อรักษากิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของเรา แค่รักษาไข้บรรเทาอาการไปเท่านั้นแหละ

แต่ถ้าเราจะเอาความจริงนะ เอาความจริงในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าจะทําความจริง ถ้าทําความสงบของใจเข้ามาได้ ถ้าทําความสงบของใจเข้ามาเพราะอะไร เพราะเราศึกษามา เราใช้ยาของเรา เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้วมันก็เป็นสัญญาอารมณ์ มันเป็นความจําทั้งนั้นน่ะ มันเป็นปริยัติ แล้วถ้าจะปฏิบัติล่ะ

เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านออกประพฤติปฏิบัติ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านค้นคว้าของท่านมา นี่เป็นศาสดาของเรา วางธรรมและวินัยนี้ไว้ เราเกิดมาเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนามันก็อยู่ในตํารับตํารา ชื่อของธรรม ชื่อของธรรมชี้เข้ามาสู่ใจ ชี้เข้ามาถึงที่การไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ทีนี้เวลาผู้ที่ออกปฏิบัติ ออกปฏิบัติถ้ายังมีความลังเลสงสัย ยังมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากอยู่ จากคนดิบๆ จะทําให้เป็นคนสุกไปเลย มันจะเอามาจากไหนล่ะ

เวลาถ้ามันมีครูบาอาจารย์ใช่ไหม เราก็ศึกษา เราก็ค้นคว้าของเรามา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านค้นคว้าของท่านนะ ท่านวางข้อวัตรไว้ให้เราประพฤติปฏิบัติกัน เวลาข้อวัตร ข้อวัตรมาเพื่อให้ฝึกหัดใจ

มนุษย์เกิดมาจากไหน เวลาปฏิสนธิจิตเกิดในไข่ เกิดในครรภ์ เราถึงเกิดมาเป็นมนุษย์ พอเกิดเป็นมนุษย์มีกายกับใจ ถ้ามีกายกับใจนะ ความรู้สึกนึกคิดก็อยู่ในร่างกายนี้ ไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารอบรู้ไปหมด แต่บังคับใช้กับใจของเราไม่ได้ บังคับใช้ไม่เป็นประโยชน์อะไรขึ้นมาเลย

ถ้าจะให้เป็นประโยชน์ขึ้นมาล่ะ เป็นประโยชน์ขึ้นมา เวลาบวชเป็นพระเป็นเจ้าขึ้นมา เวลาจะมาบวช เป็นปะขาวก็ต้องฝึกหัด ฝึกหัดการดํารงชีวิตของสมณะ ถ้าดํารงชีวิตของคฤหัสถ์ เราทําสิ่งใดก็ได้ มีสิทธิเสรีภาพ ทุกคนทําสิ่งใดก็ได้ มีความเสมอภาค เวลาบวชเป็นพระขึ้นมา ธรรมวินัยครอบไว้ เรามีครูมีอาจารย์ของเรา เรามีธรรมวินัย เราต้องฝึกหัดข้อวัตรปฏิบัติของเรา ถ้าฝึกหัดข้อวัตรปฏิบัติของเรา เป็นปะขาวก็ต้องฝึกหัดข้อวัตร ถ้าฝึกหัดข้อวัตรเพราะอะไร เพราะคนมีกายกับใจ ข้อวัตรบังคับ เราทําความสะอาด เรากวาดลานวัด เราดูแลศาลาโรงธรรม เราทําเรื่องบริขาร ๘ ของเรา เก็บผ้า พับผ้าต่างๆ เราทําของเรา จิตใจมันเห็นดีด้วยไหม ถ้าจิตใจมันเห็นดีด้วย เราทําขึ้นมารักษาใจไว้ นี่พูดถึงข้อวัตรปฏิบัตินะ

แล้วเวลาเราจะกําหนดการภาวนาของเราล่ะ พุทโธๆๆ พุทธานุสติ ในเมื่อหัวใจของเรามันมีแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันไม่มีสิ่งใดครอบงํามันได้ ไม่มีสิ่งใดจะต่อรองมันได้ เราระลึกถึงศาสดาของเรา เราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธานุสติ พุทโธๆๆ ของเรานะ จิตของเราถ้ามันสงบเข้ามา ถ้าจิตมันไม่สงบเข้ามา มันดื้อด้าน มันดื้อด้านเพราะอะไร เพราะคนมันไม้ดิบๆ มันไม่มีสิ่งใดจะเป็นประโยชน์กับเรา ไม่มีสิ่งใดเป็นประโยชน์กับเรานะ ทั้งๆ ที่เกิดมาเป็นมนุษย์นี้เป็นอริยทรัพย์ ไม่มีสิ่งใดเป็นประโยชน์กับเรา เพราะตัณหาความทะยานอยากมันล้นฝั่ง มันชักนําให้จิตใจนี้ไปตามอํานาจของมัน แล้วเราจะเอาอะไรไปต่อรองกับมารล่ะ ต่อรองกับกิเลสล่ะ แล้วธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษามาก็เป็นสัญญา ศึกษามาก็เป็นยาที่มีคุณภาพ แต่เวลาใช้ไปแล้วโรคมันดื้อยา มันไม่ยอมรับ จะทําอย่างไร

ถ้าทําอย่างไร ถ้าเรามีสติปัญญา เราก็ต้องมีสัจจะ พุทโธก็ต้องพุทโธจริงๆ พุทโธให้มันออกมาจากใจ เริ่มต้นก็เหมือนกัน ถ้าพุทโธไม่ได้ก็พุทโธออกเสียงมาเลย พุทโธๆๆ แล้วพอมันละเอียดเข้าไปก็นึกเอา ถ้าละเอียดเข้าไป พอละเอียดเข้าไป ถ้ามันละเอียดจนมันชํานาญของมัน ถ้ามันเอาใจของมันไว้ได้ล่ะ ดูทางเคมีนะ ถ้าทางเคมี เวลานักขัตฤกษ์เขาจุดดอกไม้ไฟนะ จุดดอกไม้ไฟ ใครเป็นคนทําขึ้นมา มันสวยงามไปหมดนะ นี่เวลาจิตมันสงบ มันเย็นของมัน เวลามันเสื่อม มันทําลายลงล่ะ จิตสงบแล้วก็เสื่อม เราจะรักษาไว้อย่างไร

คุณค่าของอุณหภูมิ คุณค่าของความเร่าร้อน ความเร่าร้อน ความร่มเย็น เวลาจิตมันร่มเย็นขึ้นมามันก็มีความสุข เวลาจิตใจมันเร่าร้อนมันก็กว้านแต่ฟืนแต่ไฟเข้ามาเผาใจมันเอง เวลาพุทโธๆๆ ถ้าจิตมันสงบระงับขึ้นมาได้ ดูดอกไม้ไฟสิ เขาจุด มันสวยงามไปหมดล่ะ แต่เวลามันเสื่อมนะ ดูสิ พวกดอกไม้ไฟ พวกประทัด ถ้าเด็กไม่มีวุฒิภาวะ เด็กมีความประมาท เวลาไปจุดเล่น มันระเบิดนะ จนนิ้วขาด ถ้าของใช้ของสอยถ้าใครเก็บไว้ไม่ดี ดูสิ เวลาร้านขายดอกไม้ไฟมันระเบิดขึ้นมา มันทําลายหมดน่ะ มันทําลายโอกาสหมดเลย

จิต ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา มันเป็นธรรมเนื้อแท้ ธรรมเนื้อแท้ ถ้ามีสติก็สติแท้ๆ เวลามันมีสมาธิก็มีสมาธิแท้ๆ เวลามันมีปัญญานะ เวลาเกิดโลกุตตรปัญญา เกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาจะเกิดขึ้นมาอย่างใด เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาแก้ใจร้อนๆ ถ้าเข้ามาสู่ความร่มเย็นเป็นสุขของใจ ใจเราต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตายใช่ไหม ฝั่งที่ตรงข้ามที่ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย มันจะทําอย่างใด

นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษามาก็ศึกษามาเพื่อเป็นปริยัติ ถ้าไม่ศึกษามาก็กลัวไม่รู้ ไม่รู้ปฏิบัติไปก็จะลุ่มหลง แต่เวลาศึกษามาแล้ว ถ้าจะใช้ตามความเป็นจริง ศึกษามาต้องวางไว้ แล้วเวลาปฏิบัติพร้อมกับธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันจะเป็นสัญญาทั้งหมด มันจะเป็นการคาดการหมาย มันจะเป็นจินตนาการ ถ้าเป็นจินตนาการ ภาคการศึกษาคือปริยัติ เวลาปฏิบัติ วางไว้ แล้วเราพุทโธให้ได้ ถ้าพุทโธได้ ดูดอกไม้ไฟเขาเกิดมาจากสิ่งใด ดอกไม้ไฟถ้าคนจุดมันไม่เป็น ทําไม่ดี มันก็จะให้โทษกับตัว จิตของเราถ้ามันสงบระงับเข้ามา มันสวยงามไปหมด ถ้าสวยงามไปหมด แล้วจะใช้อย่างใด จะทําประโยชน์กับใจดวงนี้อย่างใดให้ใจดวงนี้มันชําระล้าง ให้มันใช้ปัญญาเข้ามาแยกแยะสิ่งที่เป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากนะ

สักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดของใจ เพราะสักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดของใจ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเป็นสัจจะความจริง เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็เป็นจินตนาการไปเสียหมด เวลาทําขึ้นไป แล้วเวลาจะภาวนาขึ้นมามันก็จินตนาการทั้งหมด มันไม่เป็นความจริงขึ้นมา เวลาจิตมันไม่เข้าสู่อริยสัจ เวลาจิตมันสงบเข้ามา พอจิตสงบ จิตมันมีหลักมีเกณฑ์ของมันขึ้นมา มันไม่ใช้ปัญญาของมัน มันไม่ใช้ปัญญามันก็มีความร่มเย็นใช่ไหม เหมือนกับดอกไม้ไฟ ดอกไม้ไฟวันนักขัตฤกษ์ เวลาเขาจุดของเขามันก็สวยงาม มันก็สวยงามของมัน แต่ความสวยงามขึ้นมา มันมาจากไหนล่ะ จิตของเราก็เหมือนกัน ถ้ามันจะสงบระงับขึ้นมา เราต้องมีสติปัญญาไหม เราต้องมีสติ เราถึงกําหนดพุทโธๆ มันถึงอยู่ในอํานาจของเรา อํานาจของเราเวลาสงบร่มเย็น นั่นล่ะดอกไม้ไฟที่มันสวยงาม

แต่เวลาถ้าเราทําของเราไม่ถูกต้องล่ะ ทําแล้วมันไม่เป็นประโยชน์ขึ้นมา ดอกไม้ไฟ ถ้าเราจุดหรือเราทําไม่ถูกต้องมันก็ให้โทษกับเรา “พุทโธๆๆ พุทโธแล้วทําไมมันไม่ได้สักที พุทโธแล้วมันไม่เคยสงบระงับสักที พุทโธแล้วทําไมมันทุกข์มันยากอย่างนี้ทุกที ไปดูตามงานทําไมดอกไม้ไฟเขาจุดแล้วมันสวยงาม ดอกไม้ไฟเราจุดไม่ได้สักที จุดแล้วก็ระเบิดใส่ตัวเราอีกต่างหาก” นี่ถ้าไม่มีสติปัญญา

ธรรมเนื้อแท้มันเป็นข้อเท็จจริง แต่ถ้าเป็นจินตนาการไปมันก็จินตนาการอยู่อย่างนั้น แล้วล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้นน่ะ มันจะไม่เป็นประโยชน์กับเราเลย การไม่เป็นประโยชน์ เวลาปฏิบัติไป ถ้าปฏิบัตินะ ถ้าสัมมาทิฏฐิมีความถูกต้อง มีความดีงาม มีอํานาจวาสนา ปฏิบัติมันก็ได้มรรคได้ผลตามความเป็นจริงขึ้นมา แต่ถ้าปฏิบัติของเราขึ้นไปโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา แล้วบังคับใช้กับจิตไม่ได้ บังคับใช้กับกิเลสของเรา กิเลสมันต่อต้าน กิเลสมันไม่ยอมรับ

เวลามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าปฏิบัติมาด้วยเวรด้วยกรรม ทําไมล้มลุกคลุกคลานขนาดนี้ แล้วเวลาดอกไม้ไฟมันระเบิดใส่ตัวเองจนบาดเจ็บสาหัส เวลาปฏิบัติไปมีแต่ความทุกข์ความยาก มีแต่ความเร่าร้อน ไม่มีสิ่งใดเป็นประโยชน์กับใจดวงนี้เลย ไม่มีประโยชน์กับใจดวงนี้เพราะกิเลสมันซ้อนกิเลส โดยธรรมชาติเราเกิดมาโดยอวิชชา เรามีมารในหัวใจของเราอยู่แล้ว เรามานี่เพื่อจะกําจัดมัน จะชําระล้างมัน จะชําระล้างกิเลสของเรา

การชนะข้าศึกคูณด้วยล้าน คูณด้วยแสน คูณด้วยขนาดไหนก็แล้วแต่ สร้างเวรสร้างกรรม การชนะในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคือการชนะตนเอง การชนะตนเองประเสริฐที่สุด ถ้าการชนะตนเองประเสริฐที่สุด เราตั้งสติแล้ว เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว เราเข้าใจของเราแล้ว เราเห็นโทษของมันแล้วว่าการบังคับใช้ไม่ได้มันล้มลุกคลุกคลานมาอย่างใด เราถึงวาง วางแล้วเราจะทําให้มันเป็นความจริงขึ้นมา ธรรมเนื้อแท้จะเกิดกับจิตดวงนี้ ถ้าสติขึ้นมาก็แท้ๆ ถ้าจะเป็นสมาธิก็สมาธิแท้ๆ แล้วทําแล้วมันไม่ได้ผล เหมือนกับสิ่งนั้นมันระเบิดทําลายโอกาสของเรามาตลอดเลย แล้วถ้าเราจํานนกับมัน เราก็จะล้มลุกคลุกคลาน เราก็จะน้อยเนื้อตํ่าใจ แล้วสิ่งนี้ใครเป็นคนทําให้ขึ้นมาล่ะ

เวลาปฏิบัตินะ พระพุทธศาสนา ศาสนาแห่งเหตุและผล มันต้องมีที่มาที่ไปทั้งนั้นน่ะ คนที่ประพฤติปฏิบัติ แล้วเขาปฏิบัติของเขามีแต่ความร่มเย็นเป็นสุขของเขา เขาก็ได้สร้างของเขามา เขาทําของเขามา แล้วเขามีสติปัญญารักษาต่อเนื่องกับจิตของเขาไป จิตของเรา เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา มีเหมือนกัน เพราะคนเกิดมามีจิต คนเกิดมามีความรู้สึกนึกคิด ความรู้สึกนึกคิดนี้เป็นนามธรรม ส่วนที่เป็นรูปธรรม รูปร่างร่างกายของเราเป็นรูปธรรม ฉะนั้น สิ่งที่เราเกิดมา เรากับเขาก็เหมือนกัน คนเราเกิดมามีกายกับใจเหมือนกัน แต่เวลาประพฤติปฏิบัติของเขา เพราะเขาสร้างอํานาจวาสนาของเขามา เขามีสติปัญญา เขารักษาใจของเขา เขาทําให้ใจของเขาพัฒนาขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป นั้นคืออํานาจวาสนาของเขา แต่เวลาของเรา เราก็มีกายกับจิตเหมือนเขานั่นแหละ แต่เวลาทําแล้วทําไมล้มลุกคลุกคลานล่ะ ถ้าล้มลุกคลุกคลาน เรามีเจตนาการประพฤติปฏิบัติไหม เรามีอํานาจวาสนาไหม

เราก็ตั้งใจปฏิบัติเหมือนกัน เราก็เห็นโทษ จิตใจเราก็เร่าร้อนเหมือนกัน เราก็อยากหาที่มีความร่มเย็นเป็นสุขเหมือนกัน แต่ถ้าจิตใจมันเป็นไปไม่ได้ เราต้องสลัด สลัดความรู้สึกทั้งหมด สลัดอารมณ์ทั้งหมดแล้วเริ่มต้น

แต่ถ้าจิตใจของเราไปยํ้าคิดยํ้าทําว่า เราไม่มีอํานาจวาสนา เราปฏิบัติแล้วเราก็ไม่ได้ผล ปฏิบัติแล้วก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนี้ ดอกไม้ไฟมันระเบิดใส่เราไง ประทัดยักษ์มันระเบิดใส่ พอระเบิดใส่แล้วมันแก้ไม่ถูก พอแก้ไม่ถูก “มันทําไมเป็นอย่างนั้น ทําไมคนอื่นเขามี”

ถ้าทําไมคนอื่นเขาทําได้ แล้วเราทําไม่ได้ มันมีการต่อรองแล้วล่ะ คือว่ามันน้อยใจแล้วล่ะ แต่ถ้าเรื่องของเขา เขาสร้างคุณงามความดีของเขามามันก็เรื่องของเขา เวลา ธมฺมสากจฺฉา เราคุยกันเพื่อเป็นเหตุเป็นผล คุยกันเพื่อเป็นหนทาง เราคุยกัน เราคุยกันสังคมกรรมฐาน เขาจะปรึกษากัน เขาจะคุยกันเพื่อช่วยเหลือเจือจานกัน แต่คุยแล้ววางไว้ นั่นคือสมบัติของเขา ถ้าของเราล่ะ เรายังล้มลุกคลุกคลานอยู่ เราพุทโธด้วยสติปัญญาของเราแล้ว เรามีสติพร้อม ธรรมเนื้อแท้ สติแท้ๆ สติแท้ๆ เราก็ระลึกได้ ระลึกได้แล้วทําไมมันขาดช่วง ระลึกได้แล้วทําไมมันตกภวังค์ ระลึกได้แล้วทําไมมันหายไป ถ้ามันหายไป เขาทําได้เพราะเหตุใด แล้วของเราล่ะ ของเรา ถ้าเราตั้งสติของเรา เริ่มต้นใหม่ ถ้าตั้งสติของเรา เริ่มต้นใหม่ แล้วพยายามทําเหตุกับผล

ถ้าธาตุขันธ์ทับจิต ถ้าจิตมันดื้อมันด้านเพราะมันมีกําลังของมัน เราก็หาทางผ่อนคลายของเรา เราหาหนทางของเรา เพราะเราสร้างกรรมมาเป็นแบบนี้ ของเขาเป็นของเขา ของเราเป็นของเรา ของเขา เราฟังมามันก็เป็นสัญญาแล้ว แล้วอํานาจวาสนาของคนก็ไม่เหมือนกัน ทั้งๆ ที่ออกมาประพฤติปฏิบัติด้วยกัน แต่อํานาจวาสนาของเรา เราทําของเรามาอย่างนี้ เราตั้งใจของเราอย่างนี้ ถ้าตั้งใจอย่างนี้ สลัดทิ้ง สลัดสิ่งที่มันยึดมั่นถือมั่นว่าเราไม่มีอํานาจวาสนา เรามีแต่ความทุกข์ความยาก

ความทุกข์ความยากมันเหมือนกัน เขากําหนดพุทโธ เราก็กําหนดพุทโธ เขาหายใจเข้าหายใจออก เราก็หายใจเข้าหายใจออก มันต่างกันตรงไหน เพียงแต่เขามีสติของเขา เขามีปัญญาของเขา เขามีแต่ความราบรื่นของเขา นั่นอํานาจวาสนาของเขา แต่ของเราล่ะ ของเรามันต้องเป็นความจริงของเรา เราไม่เอาสมบัติของใครมาเป็นของเรา มันเป็นไปไม่ได้ เพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ในธรรม “เราเป็นผู้ชี้ทางเท่านั้น” พวกเราผู้ที่ประพฤติปฏิบัติทุกดวงใจต้องก่อร่างสร้างตัวขึ้นมาเอง ต้องก่อร่างสร้างตัวขึ้นมาโดยเป็นข้อเท็จจริงกับใจของเรา

เวลามันเร่าร้อนมันก็เร่าร้อนเพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ไม้ดิบๆ กิเลสมันมีกําลัง มันก็พัดใส่ มันก็โหมใส่เราล้มลุกคลุกคลาน เพราะมันเป็นพญามาร มันต้องยึดจิตใจของเราไว้เป็นที่พึ่งอาศัย เพราะมันครองใจสัตว์โลก ถ้ามันครองใจสัตว์โลก เราจะประพฤติปฏิบัติธรรม ศึกษาธรรมะพระพุทธเจ้ามา มันก็อนุญาตให้ศึกษา มันก็ศึกษาไปด้วย มันก็เข้าใจไปด้วย แต่เวลาจะปฏิบัติจริงๆ มันจะหาช่องทางจะทําให้เราไม่ประสบความสําเร็จ ถ้าประสบความสําเร็จก็คือรุก การเจรจาการค้าระหว่างภพชาติ ระหว่างประเทศ ระหว่างบ้านระหว่างเมือง

นี่ก็เหมือนกัน เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะยึดเมือง เราจะทําลายสถานที่อยู่ของอวิชชา จะทําลายสถานที่อยู่ของมาร มันต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตาย ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา เราจะหาฝั่งตรงข้าม ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย แล้วใครมันไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตายล่ะ มันไม่ใช่ลอยมาจากฟ้า มันก็ว่าใจดวงนี้ไง ใจดวงที่มันทุกข์ๆ ยากๆ อยู่นี่ ถ้ามันมีสติปัญญา มันมีธรรมขึ้นมา มันก็จะเบิกทางไง เบิกทางของใจให้มีโอกาสขึ้นมา เราจะไม่ขาดสติ จุดดอกไม้ไฟก็จุดใส่ตัวเอง ทําสิ่งใดก็ทําให้โอกาสตัวเองเสียหาย เราก็พยายามของเราสิ เรามีสติปัญญาของเรา เราก็กําหนดพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันสงบเข้ามานะ จิตมันสงบเข้ามา

โดยธรรมชาติสิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับไปเป็นธรรมดา ความรู้สึกนึกคิด ความทุกข์ความยากมันเกิดที่ไหน มันเกิดที่จิต ถ้าเราไม่มีสติปัญญาควบคุมดูแลมันนะ เราทนเอาเฉยๆ มันถึงที่สุด มันเกิดขึ้นมามันก็ต้องดับ ความทุกข์เกิดขึ้นมากับใจมันเป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา มันเป็นความจริง เป็นความจริง สัจจะความจริงมันมีของมันอยู่แล้ว แต่เพราะจิตใจเรามันอ่อนแอ เราไม่เห็นตามความเป็นจริงอันนั้น มันก็เลยจุดดอกไม้ไฟเผาแล้วเผาเล่าไง

มันก็เกิดดับนั่นแหละ แต่มันเกิดซับๆ ซ้อนๆ เกิดจากความทุกข์ เกิดจากสิ่งที่ไม่ปรารถนา เกิดจากทําความล้มลุกคลุกคลาน มันก็เกิดจากความคิดเดิมๆ ความคิดเก่าๆ นั่นน่ะ มันไม่ได้เกิดเรื่องใหม่เลย เกิดแต่ความคิดเก่าๆ แต่มันต่อเนื่องไง ความทุกข์มันก็เลยต่อเนื่อง ความทุกข์ ความไม่ประสบความสําเร็จซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนน้อยเนื้อตํ่าใจ จนทุกข์ใจอยู่นี่ เพราะอะไรล่ะ ก็เพราะกิเลสมันหลอก เพราะเราขาดสติ เราทําของเราไม่ประสบความสําเร็จ

แต่ถ้าเรามีสติ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมไปแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเทศนาว่าการพระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ โดยที่เอหิภิกขุ บวชให้เอง สอนเอง เป็นพระอรหันต์ นิพพานไปหมดแล้ว เวลาครูบาอาจารย์เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมารู้ธรรมตามความเป็นจริง สั่งสอนกันมา มันมีคนรู้จริง คนทําได้จริงมี สิ่งที่มี แล้วเราล่ะ เราศึกษาอยู่นี่ เราปฏิบัติอยู่นี่ เราก็ต้องการความจริงอันนั้น ถ้าเราต้องการความจริงอันนั้น ความจริงมันมีอยู่แล้ว ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายืนยัน เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกไป แล้วเป็นผู้ชี้นําทาง แล้วพอชี้นําทางมาให้ถึงในปัจจุบันนี้เรามีอํานาจวาสนา เรามีเจตนา เรามีความมั่นคงของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา

การประพฤติปฏิบัตินะ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ในการปฏิบัติต้องเอาชนะตนเอง การเอาชนะกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันจุดไฟเผาลนใจเราอยู่นี่ ตัณหาความทะยานอยากมันจุดไฟเผาลนเรามาตลอด แต่เรามีสติปัญญา เราจะดับไฟ ดับไฟนี้ ถ้าดับไฟได้ พุทโธๆๆ ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามา ข้อเท็จจริงมันต้องสงบ มันต้องสงบ ถ้ามันต้องสงบ

เพียงแต่เริ่มต้นผู้ปฏิบัติใหม่นะ เพราะเราคุ้นเคย คุ้นเคยอยู่กับอารมณ์เดิมๆ คุ้นเคยอยู่กับสิ่งที่มันระเบิดทําลายตัวเองมาตลอด เรามีอารมณ์ฉุนเฉียว เรามีแต่สิ่งใดที่เผาลนใจตลอด มารมันให้ผลเป็นแบบนั้น กิเลสตัณหาความทะยานอยากให้แต่ทุกข์กับใจทุกๆ ดวง แต่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สัจธรรมมีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข ถ้ามีสติปัญญา มีสติปัญญา แม้แต่การศึกษา ถ้ามีสติปัญญา มีการศึกษามา ศึกษามามันมีปริยัตินะ ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยภาคการศึกษา ด้วยสัญญาอารมณ์ที่จํามานี่แหละ มันก็ยังสามารถทําให้ใจเราร่มเย็นได้ด้วยเหตุด้วยผล แต่เวลาจะชําระล้างกันจริงๆ มันต้องเป็นภาคปฏิบัติ

การจํามา การศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา มันก็ได้ผลในโลกียะ ในสิ่งที่เป็นการจรรโลงหัวใจให้หัวใจมันมีอาหารเป็นที่พึ่ง แต่อาหารอย่างนั้นมันเป็นอาหาร มารศึกษา มารก็รู้ด้วย แต่เวลาปฏิบัติ เราต้องวางหมด ต้องให้เป็นข้อเท็จจริง ธรรมะเนื้อแท้จะเกิดกับเรา สติก็เป็นสติจริงๆ พุทโธๆๆ ถ้าพุทโธจริงๆ นะ กิเลสมันสอดเข้ามาไม่ได้ แต่นี่พุทโธครึ่งหนึ่ง กิเลส ความต้องการ แรงปรารถนาครึ่งหนึ่ง “พุทโธๆ แล้วเมื่อไหร่จะสงบเสียที พุทโธมาแล้วพุทโธมาเล่า พุทโธ”...มันพุทโธครึ่งหนึ่ง มารเอาไปกินครึ่งหนึ่ง

แต่ถ้าเราสลัดทิ้งเลย พุทโธโดยเนื้อแท้ พุทโธโดยเนื้อแท้ สติแท้ ปัญญาแท้ ธรรมโดยเนื้อแท้ มันก็ให้ผลคุณค่าตามความเป็นจริงขึ้นมา จิตมันสงบขึ้นมาได้นะ พอจิตสงบขึ้นมาได้ ฝึกหัด ต้องหมั่นรักษา คนถ้ารักษาไม่เป็น มันเจริญแล้วเสื่อม ในเมื่อ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป เวลาความรู้สึกนึกคิดเกิดโดยสัญชาตญาณ มันก็เกิดดับๆ แต่เวลาเกิดดับ เกิดดับพร้อมกับมาร พร้อมกับความเร่าร้อน พร้อมกับสิ่งที่มันขับไสอยู่อย่างนั้นโดยสัญชาตญาณ เราก็เอาสิ่งนี้ เอาสิ่งที่จิตนี้เป็นธรรมชาติที่รู้ แต่รู้โดยตัวมันเอง รู้โดยที่ไม่อาศัยสิ่งที่ให้ตัณหาความทะยานอยากมันจูงใจนี้ไป เราก็มีสติปัญญาโดยเนื้อแท้ พุทโธๆ มันต้องสงบลงได้ สงบลงได้ รักษา ชํานาญในวสีนะ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ทําความสงบของใจเข้ามา

ถ้าใจมันสงบแล้ว ถ้าเป็นสมาธิจริงๆ เวลามันมีสติมีปัญญารับรู้ได้ มีมรรคมีผล ถ้ามันออกพิจารณาของเรานะ เราพิจารณาในอะไรล่ะ พิจารณาในกาย พิจารณาในเวทนา พิจารณาในจิต พิจารณาในธรรม ทําไมต้องพิจารณาล่ะ สิ่งนี้เราศึกษามา เราก็รู้แล้ว เวลากิเลสก็บอกนู่นก็รู้แล้ว นี่ก็รู้แล้ว ทุกอย่างรู้แล้ว...รู้โดยสิ่งที่บังคับใช้ไม่ได้ รู้โดยสิ่งที่เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

รู้มาแล้วเราก็รู้จริงๆ นั่นแหละ แต่รู้มาแล้ว กิเลส จิตใต้สํานึกมันยอมรับรู้ด้วยไหม ถ้ามันยอมรับรู้ มันต้องสํารอกมันต้องคาย แล้วมันคายอะไรออกมา มันไม่มีเหตุมันไม่มีผล มันบังคับใช้ไม่ได้ บังคับใช้ไม่ได้มันก็ถอดถอนกิเลสไม่ได้ ไปเห็นแต่สมบัติของคนอื่น สมบัติของตัวเองมันไม่มี ถ้าสมบัติของตัวเองมันจะมี มันจะมีขึ้นมาได้อย่างใดล่ะ

ถ้ามีสติมันก็ยับยั้ง เราก็เห็นแล้ว เวลามันเร่าร้อนมันมีแต่เผาลนใจ ไปหมดทั้งเนื้อทั้งตัว พอมีสติระลึกได้ เรานี่คิดเรื่องอะไร เราคิดเรื่องอะไร สิ่งนี้พอมีสติ สติแท้มันสามารถหยุดได้ไง ถ้าสติแท้มันสามารถหยุดความคิดเราได้ ถ้ามันหยุดความคิดได้ก็หยุดเท่านั้นน่ะ หยุดแล้วมันก็คิดต่อ เพราะสติมันก็คือสติ

ในเมื่อธรรมเนื้อแท้ สติแท้ๆ มันก็ให้ผลตามคุณสมบัติของสติ ถ้ามีคุณสมบัติของสติแล้ว ถ้าเรามีสติปัญญา เรามีสติปัญญาต่อเนื่อง ถ้าสติมันยับยั้งได้ เรากําหนดพุทโธมันต่อเนื่องๆ มันต่อเนื่อง จากสติมันก็มีปัญญา มีปัญญาเพราะมันรับรู้ มันเห็นไง ยิ่งปัญญาอบรมสมาธิเห็นโทษเลย มีสติ พอมีสติทัน หยุด หยุดแล้ว ถ้ามันคิด มันคิดเพราะอะไร คิดเพราะมันขาดสติ แล้วเวลากิเลสมันขับดันออกมา เราไม่ทัน แต่ถ้ามีสติแล้วมันจับได้ จับความรู้สึกนึกคิดของเรา มันหยุดแล้ว คิดเรื่องอะไร พอคิดเรื่องอะไร มันเป็นปัญญา ถ้ามีสติมีปัญญาขึ้นมา

สิ่งที่ว่าธรรมชาติที่รู้มันมีอยู่แล้ว แต่เพราะมันโดนสัญญาอารมณ์ โดนมารมันครอบงําอยู่ มันไปได้หมด พอมีสติปัญญา สติก็เนื้อแท้ เวลามันเกิดสมาธิ สมาธิแท้ พอสมาธิแท้ สมาธิแท้คืออะไร สมาธิแท้คือมีสติแล้วควบคุมได้ พอควบคุมได้นะ จากขณิกสมาธิก็เป็นอุปจารสมาธิ แล้วชํานาญในวสี การรักษาได้ ถ้าเรารักษาสติได้ รักษาสมาธิได้ เวลามันฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ฝึกหัดใช้ปัญญาอะไร ก็เรียนมาจนรู้ไปหมดทุกเรื่องแล้ว ทุกอย่างรู้หมดเลย ทําไมต้องมาฝึกหัดใช้ปัญญาอีกล่ะ

ปัญญาอย่างนั้นมันเป็นปัญญาของกิเลส ปัญญาอย่างนั้นเป็นจินตมยปัญญา ปัญญาที่เป็นจินตนาการก็ได้ สิ่งใดก็ได้ มันจะทําสิ่งใดก็ได้ มันบังคับใช้ไม่ได้ เพราะมันมีกิเลส มันมีสมุทัยร่วมมาด้วย ถึงว่าเราก็รู้ทุกอย่างเลย ศึกษาธรรมะเราเข้าใจหมดเลย เราเข้าใจหมดเลย แต่มันมีสมุทัย มันมีกิเลสของเรา เพราะว่าความคิดมาจากไหน ปัญญาที่เกิด เกิดมาจากไหน ก็เกิดมาจากจิต จิตมีอวิชชาไหม มี ถ้ามีอวิชชาขึ้นมา สิ่งที่สมุทัยมันร่วมมาด้วย มันถึงบังคับใช้กับจิตเราไม่ได้ ถ้าบังคับใช้กับจิตเราไม่ได้ มันก็ไม่เป็นธรรมะเนื้อแท้ มันเป็นธรรมะที่มันมีสมุทัยเจือปนมา

ถ้าธรรมะเนื้อแท้ พอจิตสงบแล้วจับไปที่กาย รําพึงไป ถ้าใครไม่เห็นกายก็รําพึงไปที่กาย แต่ถ้าใครประพฤติปฏิบัติโดยมีความมั่นคง นั่งสมาธิไป นั่งภาวนาไป จิตมันพุทโธๆ จิตสงบแล้ว ถ้ามันสงบมากน้อยขนาดไหน ถ้ามันนั่งต่อเนื่องกันไปๆ เวลามันออกมารู้เวทนา ถ้าจิตสงบแล้วมันจับเวทนา ถ้าจับเวทนา พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม จับขึ้นมาพิจารณา ถ้าจับมาพิจารณา นั่นแหละใช้ปัญญา ปัญญานี้คือภาวนามยปัญญา ปัญญา เห็นไหม จิตที่มันสงบแล้วมันจับได้ มันพิจารณาแยกแยะของมัน แยกแยะว่า ฝึกสอนมัน ฝึกสอนจิตมัน ให้จิตมันรู้ ให้จิตมันเห็น ความรู้สึกนึกคิดโดยข้อเท็จจริงที่เราคิดอยู่นี่มันไม่ใช่ความจริง

ถ้าความจริง เพราะความจริงมันเป็นปัจจุบันธรรม จิตสงบแล้วมันรู้มันเห็นของมัน มันพิจารณาของมัน ถ้าจิตมันเห็นของมัน ถ้ามีกําลังนะ พิจารณากาย กายมันจะย่อยสลายไป กายมันจะเป็นไตรลักษณ์ต่อหน้าให้รู้ให้เห็น ถ้ารู้เห็น เพราะสิ่งที่รู้มามันรู้โดยสัญญา รู้โดยการศึกษา มันบังคับใช้กับจิต เพราะมันไม่เป็นธรรมเนื้อแท้ ไม่เป็นข้อเท็จจริงให้ใจมันเห็นได้ แต่มันเป็นการศึกษามาจากภายนอก ศึกษามาจากครูบาอาจารย์ ศึกษามาจากธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รู้ทั้งรู้นั่นแหละ แต่จิตแท้ๆ มันไม่เคยรู้เคยเห็นตามความเป็นจริง

ถ้าจิตมันสงบเข้ามาแล้วมันจับกายได้ มันพิจารณาของมัน มันแยกแยะของมัน มันเป็นไตรลักษณ์ มันย่อยสลายไป มันยิ่งชํานาญขึ้นนะ พิจารณากายซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันมีความชํานาญของมัน พอมีความชํานาญของมัน มันมีความชํานาญ นั่นน่ะฝึกสอนใจๆ ฝึกสอนใจด้วยภาวนามยปัญญา เป็นปัจจุบันธรรม รู้เห็นกันซึ่งๆ หน้า จกฺขํุ อุทปาทิ าณํ อุทปาทิ ปญฺา อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิ มันมีจักขุญาณ มันมีปัญญา มันพิจารณาของมันแล้วมันปล่อยของมัน

ถ้าปล่อยของมัน พอปล่อยแล้ว ปล่อยแล้วทําอย่างไรต่อ มันก็พิจารณาซํ้าไปๆๆ พอจิตมันสงบแล้วซํ้า พอจิตมันพิจารณาไป ถ้าจิตมันใช้กําลังมากมันก็เสื่อม เสื่อม มันพิจารณาไปแล้วมันก็ไม่ไป มันไม่ไปตามสิ่งที่ปรารถนา...รําพึงไง จับกาย เห็นกายแล้ว ต้องเป็นอย่างนั้น ให้เป็นอย่างนั้น รําพึงในนั้น แต่เวลาจิตมันไม่มีกําลัง รําพึงมันไม่ไปแล้ว มันไม่ไป ต้องวางแล้วกลับมาพุทโธๆ กลับมาพุทโธเพื่อทําให้จิตมันสงบ ถ้าจิตมันสงบแล้วมันก็เป็นสมาธิ สมาธิโดยธรรมเนื้อแท้ แต่ถ้ามันใช้งานไปแล้วสมุทัยมันเจือปนเข้ามาแล้ว สมุทัยมันปนเข้ามา สมุทัยคืออะไร

คนได้สมาธิก็ไม่อยากให้สมาธิเสื่อม ใครได้สมาธิแล้วก็สมาธิก็เป็นของเรา พอมีสติก็สติเป็นของเรา สติของเราทําไมมันเผลอล่ะ ทําไมล้มลุกคลุกคลานล่ะ ถ้าเป็นสมาธิของเรา สมาธิมันไปไหนล่ะ เวลาใช้ไปแล้วมันไปไหน เห็นไหม มันไม่มีสิ่งใดตามจินตนาการเราอยากได้นั้นหรอก ทีนี้พอใช้ไปแล้ว ทุกอย่างใช้แล้ว ทุกอย่างใช้พลังงานไปแล้วมันก็หดตัวลง หดตัวลง มันกําลังน้อยลง กําลังน้อยลงก็ต้องกลับมา กลับมาพุทโธ กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิเพื่อให้เป็นธรรมเนื้อแท้

เนื้อแท้ สติแท้ สมาธิแท้ เวลาปัญญาแท้ ปัญญาแท้พิจารณาไป มรรคสามัคคี สิ่งที่เป็นความเป็นเนื้อแท้ ความเป็นข้อเท็จจริง มันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ สิ่งที่เป็นเนื้อแท้เพื่อธรรม ดูเคมีที่มันไม่มีสิ่งใดเข้าไปทําให้สิ่งนั้นมันด้อยค่า เวลาพิจารณาไปแล้ว พอทุกอย่างสมดุลของมัน มรรคสามัคคี พิจารณาซํ้าๆๆ จนมรรคสามัคคีมันสมุจเฉทปหาน เพราะเราใช้สารเคมีสิ่งใดเพื่อประกอบในการค้นคว้าสิ่งใด ถ้ามันสมดุลของมัน มันก็จบกระบวนการของมัน ถ้าจบกระบวนการของมัน ทําซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถึงที่สุดแล้วเวลาพิจารณาไปแล้วมันขาด สังโยชน์มันขาดออกไป ถ้าสังโยชน์มันขาดออกไป สิ่งที่สังโยชน์ขาดออกไป สิ่งที่มีคุณค่า

เวลาเขาสร้างโรงงานปฏิกรณ์นิวเคลียร์ สิ่งที่เขาเอาแร่ยูเรเนียม พยายามเอามาทําความสะอาดให้มันสะอาดบริสุทธิ์ ถ้ามันยิ่งสะอาดบริสุทธิ์ เขาทําอย่างไร ถึงที่สุดแล้วเขาจะทําโรงงานไฟฟ้าของเขาได้ ถ้าทําโรงไฟฟ้าของเขา เวลาเขาแยกแร่ยูเรเนียมเขาทําอย่างไร ดูสิ เขามีโรงงานของเขา เขาต้องสร้างเตาปฏิกรณ์ที่ไม่ให้รังสีมันออกไปกระทบกระเทือนใคร คนที่เขาจะเข้าไปทํางาน เขาต้องมีชุดป้องกันรังสีของเขา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เราพิจารณาของเราซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลามันขาดออกไป เราพยายามจะทําใจของเราให้มันสะอาด ให้จิตเดิมแท้นี้ผ่องใสๆ แต่เวลากิเลส ดูสิ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สิ่งที่เราทําขึ้นมา กามราคะปฏิฆะ เราจะทําอย่างไร ถ้าจะทําให้ใจเรามันเป็นจิตเดิมแท้ ถ้าจิตเดิมแท้ มันเป็นชั้นเป็นตอนของมันขึ้นไป ถ้าเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เราจะมีสติปัญญามากน้อยแค่ไหน ถ้าเรามีสติปัญญา ดูจากสติ มหาสติ ปัญญา มหาปัญญา มันมีข้อเท็จจริงของมันในการประพฤติปฏิบัติเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ในการปฏิบัติ สิ่งที่ว่าเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเที่ยวสวน เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย จิตนี้มันพาเกิด พาแก่ พาเจ็บ พาตาย แล้วเวลาจิตของเรามันเคยพาเกิด พาแก่ พาเจ็บ พาตายในวัฏฏะ เราเวียนตายเวียนเกิดมาตลอด แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เพื่อให้ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชําระล้างเพื่อไม่ให้เกิด ไม่ให้แก่ ไม่ให้เจ็บ ไม่ให้ตาย แล้วอะไรที่มันพาเกิด พาแก่ พาเจ็บ พาตาย แล้วอะไรที่มันจะไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย แล้วใครเป็นคนไปเห็นล่ะ

เห็นไหม ธรรมเนื้อแท้มันจะรู้มันจะเห็นของมัน ถ้าไม่รู้ไม่เห็น ใจดวงนี้มันก็มีความลังเลสงสัย ใจดวงนี้ปฏิบัติธรรมของเราไป ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันบังคับใช้กับจิตไม่ได้ บังคับใช้กับจิตไม่ได้ อวิชชาหรือตัณหาความทะยานอยากในหัวใจมันก็หัวเราะเยาะ แต่เราประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ พอจิตมันสงบเข้ามา จิตสงบเข้ามา เราทําตามความเป็นจริงเพราะเรามีครูมีอาจารย์ไง ถ้าเรามีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติมานะ เวลาปฏิบัติมา ไม่มีใครสั่งสอน ท่านค้นคว้าของท่านเอง แต่ท่านมีอํานาจวาสนาบารมีของท่าน ท่านถึงมีสติปัญญาไม่ยอมให้ล้มลุกคลุกคลานไปกับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก พลิกแพลงมาตลอด กิเลสมันมีลูกเล่นอย่างไร ท่านก็ต้องหาหนทางที่ทําให้มีสติปัญญาต่อสู้กับมัน เป็นผลประโยชน์กับใจของหลวงปู่มั่น ท่านถึงได้มาสอนเรา ท่านถึงได้มาเป็นคนชักนําพวกเรา ชักนําพวกเราให้มันมีคุณธรรมในใจขึ้นมา ถ้าพวกเรามีคุณธรรมในใจขึ้นมา ศาสนาจะมั่นคง มั่นคงในหัวใจของสัตว์โลก เวลาศาสนามั่นคง มั่นคงในใจของหลวงปู่มั่นก่อน หัวใจหลวงปู่มั่นท่านมั่นคงแล้วท่านถึงเอาความมั่นคงอันนั้นมาเป็นแนวทางให้เราประพฤติปฏิบัติ

ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเราทําจริงขึ้นมา เราจะเห็นโทษอย่างที่ว่า เขาสร้างโรงงานไฟฟ้านิวเคลียร์ขึ้นมาเพื่อประโยชน์กับการอุตสาหกรรม เพื่อประโยชน์กับแสงสว่าง เพื่อประโยชน์กับการใช้สอยในชีวิตของเขา นี่ก็เหมือนกัน เราพิจารณาของเรา เรามีสติปัญญาของเราขึ้นมาก็เพื่อให้เกิดประโยชน์กับใจของเรา

ถ้าใจของเรา ถ้ามันมีธรรมะแท้ มีสติมีปัญญาแท้ มันแยกแยะของมัน สิ่งที่เป็นความสกปรก สิ่งที่ทําให้จิตนี้เกิดตายก็คือสังโยชน์ คือกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เห็นไหม สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เราพิจารณาซํ้าพิจารณาซากของเรา เวลามันขาดออกไป สังโยชน์ ๓ ตัวมันขาดออกไป กิเลสอย่างหยาบๆ มันขาดออกไป ความสกปรก สิ่งที่เป็นความสกปรกในแร่นั้นเราได้คัดแยกออกไป เราคัดแยกสิ่งนั้นออกไป สิ่งที่ธรรมชาติที่รู้ ธรรมชาติที่รู้ที่มันจะเป็นประโยชน์กับเราขึ้นมา แล้วถ้าเรามีสติปัญญาเรากําหนดพุทโธๆ ทําความสงบของใจ ถ้าใจมีความสงบลึกซึ้งขึ้น ใจมีความสงบลึกซึ้งขึ้นเพราะกําลังของจิตมันจะมีมากขึ้น กําลังของจิตมีมากขึ้นเพราะเราได้พิจารณาของเรา เราได้แยกแยะ เราได้คายสังโยชน์ออกไป คือสักกายทิฏฐิ ความเห็นผิด ถ้ามีสักกายทิฏฐิ ความเห็นผิด เพราะความเห็นผิดอันนี้ ถ้าภาวนาไม่เป็น สักกายทิฏฐิ ความเห็นผิด เพราะมีความเห็นผิด มันเป็นไม้ดิบๆ เห็นผิดตั้งแต่ต้น มันถึงเข้าช่องทางไม่ถูก

ถ้าเข้าช่องทางไม่ถูก เรามีสติปัญญาขึ้นมาแล้วเราจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมขึ้นมาพิจารณาแยกแยะ พิจารณาแยกแยะซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนเห็น พิจารณาจนแยกแยะ เพราะมันเป็นปัจจุบันธรรม เพราะมันเป็นของจริง ถ้ามันมีสติ มีปัญญา มีสมาธิความเป็นจริง มันจับได้จริงๆ พอจับได้จริงๆ รสชาติมันแตกต่างกัน

เวลาเราปฏิบัติขึ้นมาเราล้มลุกคลุกคลาน มันไม่มีรสมีชาติเพราะอะไร เพราะมีแต่ความน้อยเนื้อตํ่าใจ ปฏิบัติไปแล้วก็ไม่สมหวังสักที มีแต่ความเร่าร้อน มีแต่ไฟแผดเผาหัวใจ แต่พอจิตสงบขึ้นมามันก็มีความร่มเย็น พอมีความร่มเย็นนะ ถ้ามันออกจับกาย ออกจับเวทนา ออกจับจิต ออกจับธรรมด้วยความเป็นจริง มันได้ผลงานขึ้นมาไง

สิ่งที่เราจะแยกแยะคัดแยกสิ่งที่ให้จิตใจของเรามันพ้นออกไปจากความสกปรกโสมม สิ่งที่มันเป็นทิฏฐิมานะที่มันซับซ้อนอยู่กับใจ ที่พาเวียนตายเวียนเกิดมากี่ภพกี่ชาติ ไม่มีต้นไม่มีปลาย ถ้าเราจับได้ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าถึงที่สุด ด้วยความเป็นสิ่งที่ธรรมเนื้อแท้ ด้วยสมาธิแท้ ด้วยปัญญาแท้ ด้วยมรรคผลแท้ๆ พิจารณาเข้าไป แท้ๆ ใจมันรู้ เพราะเราล้มลุกคลุกคลานมา คนที่เรารู้ผิด เราเป็นคนดิบมา เรารู้ว่าความเป็นดิบไม่ต้องให้ใครมาบอกเราหรอก เราเกิดเป็นมนุษย์ เรารู้ศักยภาพความเป็นมนุษย์ของเรา

จิตของเรา ถ้ามันไม่เคยสัมมาสมาธิ มันก็รู้อยู่ว่ามันก็จมอยู่กับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่ถ้าจิตของเรามันสงบเข้ามา มันมีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา เราก็รู้ได้ว่าจิตของเราเคยสงบเข้ามา จิตเรามีกําลังมากน้อยขนาดไหน เราก็รู้ของเรา ถ้ารู้ของเรา ถ้าพิจารณาไปไม่ได้ มันก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่ แต่ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา เราพิจารณาของเรา มันก็เกิดภาวนามยปัญญา ภาวนามยปัญญาเกิดขึ้นมา มันเกิดที่ไหน มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันรู้มันเห็นกลางหัวใจ แยกแยะแล้วแยกแยะอีก เวลาแยกแยะแล้วมันก็ล้มลุกคลุกคลาน เพราะงานมันละเอียดขึ้นไปเรื่อยๆ

เราก็หวังผลของเราว่า “เมื่อไหร่มันจะประสบความสําเร็จเสียที เมื่อไหร่มันจะเห็นมรรคเห็นผลเสียที”...สิ่งที่มันเป็นความจอมปลอมมันสอดเข้ามาอย่างนี้ นั่นล่ะสมุทัยทั้งนั้นน่ะ “เมื่อไหร่จะดีสักที เมื่อไหร่จะดี” เมื่อไหร่ คําว่า “เมื่อไหร่” มันต่อรอง “เมื่อไหร่” คือกิเลสทั้งนั้น แต่ถ้าปฏิบัติไป ไม่ต้อง “เมื่อไหร่” ปัจจุบันเหมือนกัน ปัจจุบันเดี๋ยวนี้ เอาเดี๋ยวนี้ สู้อย่างเดียว สู้อย่างเดียว ถึงที่สุดถ้ามันเป็นความจริง มันเป็นของแท้ มันมรรคสามัคคี เพราะมันเป็นความเป็นจริง

พอว่าเป็นของแท้ ของแท้มันก็เป็นศีล สมาธิ ปัญญา มันเป็นมรรคไง โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล ถ้ามันมรรคสามัคคี มันสมุจเฉทปหาน มันก็เป็นผล ผลมันก็อกุปปธรรม มันไม่ใช่ความจริงหรือความจอมปลอม สิ่งที่เป็นเนื้อแท้เนื้อปลอมอยู่นี่หรอก ความเป็นเนื้อแท้เนื้อปลอม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมนี้เป็นอนัตตา สภาวธรรมนี้มันแปรสภาพของมัน สภาวธรรมทําให้จิตใจมันรู้มันเห็นของมันขึ้นมา ผลของมัน ใจที่มันดิบๆ ขึ้นมา เวลามันสมุจเฉทปหานขึ้นไป สังโยชน์ ๓ ตัว มันก็ทําให้จิตนี้มีความสะอาดมากขึ้น พอจิตสะอาดมากขึ้น มันก็ต้องใช้วัตถุ ใช้สิ่งที่เป็นมรรคละเอียดขึ้นไปเป็นสกิทาคามิมรรค สกิทาคามิมรรค เวลามันจับขึ้นไป มันก็กายนอก กายใน กายในกาย ถ้าจับได้ขึ้นมามันก็พิจารณาซํ้าไป ถ้าซํ้าขึ้นไป แยกบ่อยครั้งเข้า

จากพิจารณากายเริ่มต้น การพิจารณากายที่พิจารณาแล้วมันก็ย่อยสลายของมันไป มันแปรสภาพให้เราดูเป็นไตรลักษณ์ๆ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ จนถึงที่สุดมันไม่มีสิ่งใด ซึ่งๆ หน้า ทําลายหมดเลย ถ้าทําลายหมดเลย มันเหลืออะไร จิตมันก็รวมลง จิตรวมลง ปล่อย ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ มันรู้มันเห็นของมันตามความเป็นจริง ถ้ารู้เห็นตามความเป็นจริง สังโยชน์มันขาดออกไป เห็นไหม เวลามันละเอียดเข้าไป ละเอียดเข้าไป พอจิตมันจับเข้าไปเป็นสกิทาคามิมรรค ถ้ามันจับของมันได้ จับของมันได้ จับได้เพื่อสิ่งใด

เวลาที่ว่ามรรคผลแท้ๆ เวลาผลของมันก็เป็นอกุปปธรรม แต่เวลาพิจารณาเข้าไป สิ่งที่มันละเอียดขึ้นไป สิ่งที่เป็นสารเคมี ความสกปรกที่มันนอนเนื่องมากับจิต พอนอนเนื่องมากับจิต เราจะทําให้จิตนี้เป็นของแท้ขึ้นมา เราจับได้ เราพิจารณาซํ้าเข้าไป พิจารณาซํ้าแล้วแยกแยะแล้วแยกแยะอีก เวลามันปล่อยวางไป ปล่อยวาง สิ่งที่ปล่อยวาง กามราคะปฏิฆะมันอ่อนลงๆๆ อ่อนลงถึงที่สุดเวลามันขาด มันรวมลง เห็นไหม โลกนี้ราบหมดเลย กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส มันปล่อยหมด มันปล่อยหมดอย่างนั้น กามราคะปฏิฆะอ่อนลง ความสะอาดบริสุทธิ์ของมันมีมากขึ้น มีมากขึ้น ความสะอาดมีมากขึ้น

ดูสิ แร่ยูเรเนียมที่เขาจะทดลองของเขา เขาจะทําความสงบของเขา เขาต้องมีอุปกรณ์ของเขา เขาต้องมีชุดคุ้มครองของเขา นี่ก็เหมือนกัน เวลาว่าโลกนี้มันราบหมดเลย แล้วสิ่งที่ละเอียดขึ้นมาล่ะ สิ่งที่ละเอียดขึ้นมามันจะเป็นมหาสติ มหาปัญญา ถ้ามหาสติ มหาปัญญา มันเข้าไป มันจับต้องได้ จับต้องสิ่งใด

ถ้าจับต้องกาย มันก็เป็นกามราคะ ถ้าจับต้องจิต มันก็กามฉันทะ กามฉันทะคือความพอใจของจิต จิตมันมีความพอใจของมัน เขาจะแยกแยะอย่างไร เขาจะทําสิ่งใดเพื่อให้แร่นั้นมันมีคุณค่า ให้แร่นั้นมันจะเป็นพลังงานได้ ถ้าแร่มันสกปรก ถ้าแร่มันไม่มีความสะอาดพอ มันทําสิ่งใดไม่ได้ เขามีกระบวนการของเขา เขามีการกระทําของเขา นั่นกระบวนการ นี่พูดถึงกระบวนการนั้นทําเพื่อสิ่งใด ก็ทําเพื่อผลประโยชน์ของเขา

นี่ก็เหมือนกัน กระบวนการในมหาสติ มหาปัญญาของเรา แล้วกระบวนการของเรา กระบวนการเพื่อทําใจดวงนี้ให้ใจดวงนี้มันเป็นเนื้อแท้ของมันขึ้นมา ถ้าเป็นเนื้อแท้ จิตผ่องใสๆ ไง ที่ไม่ผ่องใสเพราะเหตุใด จิตไม่ผ่องใสเพราะมันมีความโลภ ความโกรธ ความหลง มันมีกามราคะปฏิฆะ มันมีความผูกพันของใจขึ้นมา แล้วจิตมันติดตรงนี้ ตรงนี้เป็นแม่ทัพใหญ่ของใจ ดูสิ เจ้าวัฏจักรๆ จิตนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ เวียนตายเวียนเกิดซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่าเพราะเหตุใดล่ะ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าเพราะมันอยู่ในโอฆะไง ซํ้าแล้วซํ้าเล่าเพราะมันเกิดภพเกิดชาติมา มันก็มีสิ่งที่เป็นต้นทุนของใจดวงนี้

ถ้าใจดวงนี้เราพิจารณาของเราขึ้นมา จากที่ว่าสิ่งดิบๆ ขึ้นมา มันไม่มีต้นทาง มันมาไม่ได้เลย แต่นี้ต้นทางมันผ่านเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา แต่เวลาพิจารณาขึ้นมาถึงที่สุดแล้วมันเป็นสิ่งที่ว่าเราจะต้องต่อสู้กับแม่ทัพใหญ่ของใจ ความเป็นแม่ทัพใหญ่ของใจ สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ในทางโลก ในสังคมทุกอย่าง สิ่งใดตกขึ้นมามันตกผลึกในใจดวงนี้ ฉะนั้น เราพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถ้ามันจับได้จริง พอจับได้จริงมันก็มีเล่ห์มีเหลี่ยมของมันขึ้นมาด้วยการต่อรอง ด้วยการล่อลวง ล่อลวงว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ สิ่งนี้เป็นผลแล้ว มันต่อรองนะ

จากเริ่มต้นตั้งแต่ปากทางเข้ามา เราต่อรองกับเขาเอง เราต่อรองเพราะเราล้มลุกคลุกคลาน เราถึงได้ต่อรองกับเขา “ทําไมเป็นอย่างนั้น” เราต่อรองนะ แต่ถ้าพอจิตมันพิจารณาขึ้นไป มันเป็นมหาสติ มหาปัญญา

จากเริ่มต้นเราพิจารณาของเรา สติ สมาธิมันจะอ่อนด้อย พิจารณาล้มลุกคลุกคลานตลอด เพราะปัญญามันยังไม่หมุน ปัญญามันยังไม่เดิน แต่ถ้าเป็นมหาสติ มหาปัญญา เวลาปัญญามันเดิน เราเดินเป็นแล้ว เราขึ้นไปแล้ว มหาสติ มหาปัญญามันจะหมุนตลอด มันจะต่อรองไปอีกรูปแบบหนึ่งเลย ต่อรองว่าอย่างนี้เป็นผลแล้ว อย่างนี้เป็นผลแล้ว

จากที่ล้มลุกคลุกคลาน ทําสิ่งใดก็ไม่ได้ ทําสิ่งใดก็มีแต่ความน้อยเนื้อตํ่าใจ ทําสิ่งใดก็มีแต่ความไม่ประสบความสําเร็จ แต่เวลามรรคมันรวมตัว เวลามรรคมันพิจารณาของมัน มรรคมันหมุนของมัน เวลาปัญญามันเกิดแล้ว ในเมื่อขยะจุดติดแล้วมันจะไหม้ขยะจนถึงที่สุดให้ได้ แต่ขยะที่จุดไม่ติด ขยะเปียกมันก็ทําให้เราลําบาก แต่เวลามันหมุนเข้าไป มันลึกซึ้งเข้าไป จากสติ มหาสติ จากปัญญา มหาปัญญาขึ้นมา มันพิจารณาของมัน มันก็ต่อรอง “นู่นก็รู้แล้ว นี่ก็รู้แล้ว ต่างๆ เข้าใจได้หมด เป็นอย่างนั้นแล้ว”

ถ้าการต่อสู้ การพิจารณา มันก็มีล้มลุกคลุกคลานนะ แล้วมันหมุนของมัน ระหว่างกิเลสกับธรรมต่อสู้กันในหัวใจของเรา มีมหาสติ มหาปัญญา แยกแยะ ถ้าปฏิบัติอย่างนี้ส่วนใหญ่แล้วครูบาอาจารย์ท่านจะหลีกเร้นอยู่คนเดียว เพราะว่ามันต่อสู้ตลอดเวลาทั้งกลางวันทั้งกลางคืน มันเป็นนํ้าป่าที่ไหลรุนแรงเพื่อจะชําระล้างให้ได้ แต่กิเลสมันก็แก่นของกิเลสนะ มันก็มีทางหลบทางซ่อนของมัน มันจะสร้างภาพของมัน ทําให้การประพฤติปฏิบัติล้มลุกคลุกคลาน ล้มลุกคลุกคลานนะ จะอดนอนผ่อนอาหารขนาดไหน สู้กันเต็มที่ สู้กันเพื่อความไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตายไง

ไอ้เรื่องความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตายใครก็รู้ ในปัจจุบันนี้เวลาคนตายก็ไปส่งกันที่เชิงตะกอน เวลาคนตายก็ไปเห็นว่าคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย เราเห็นมาตลอด แต่ไอ้ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ใครเป็น แล้วเป็นขึ้นมา จะเอาสิ่งใดมาเป็นพยานว่าใครเป็นแล้วมันเป็นความจริง ถ้าความจริงมันเกิดตรงนี้ไง

ความจริงที่ว่าธรรมะเนื้อแท้ เนื้อแท้เพราะมันเป็นมหาสติแท้ๆ มันเป็นมหาปัญญาแท้ๆ ถ้ามหาสติ มหาปัญญาแท้ๆ เวลานํ้าป่าที่มันพุ่งใส่ ที่มหาสติ มหาปัญญา ที่ปัญญามันหมุนไม่มีวันหยุดวันพักวันผ่อนมันเป็นอย่างใด คนไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น เวลาปัญญาของเรา นี่เป็นมหาสติ มหาปัญญานะ มันเป็นภาวนามยปัญญานะ ไอ้ปัญญาที่ว่าเริ่มต้นมา ไอ้ที่บังคับใช้ไม่ได้ๆ มันอยู่ข้างหลังแล้วแหละ แต่เวลามันต่อสู้กันไป มันสร้างหลักสร้างเกณฑ์ขึ้นมา สร้างหลักสร้างฐานขึ้นมาในหัวใจ

เวลาธรรมจักรมันหมุน เห็นไหม จกฺขํุ อุทปาทิ าณํ อุทปาทิ ปญฺา อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิ มันเป็นจักขุญาณในใจ มันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถึงที่สุดนะ เวลามันทําลายกัน ครืน! ในหัวใจ หัวใจนี้สนั่นหวั่นไหว มันสํารอกกามราคะ พอกามราคะ กลืนเข้าไปที่ใจ ทําลายลงที่ใจ ถ้ามันทําลายที่ใจ ดูสิ สิ่งที่เป็นแร่ที่มันมีความสกปรกโสมมของมัน ทําจนสะอาดบริสุทธิ์ ทําจนพร้อม พร้อมที่จะทําเป็นระเบิด พร้อมที่จะทําเป็นแท่งนิวเคลียร์เพื่อจะทําโรงงาน สิ่งที่มันพร้อมจะทําสิ่งใดก็ได้ ถ้าทําสิ่งใดก็ได้ ความพร้อม

จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส มันจะผ่องใสได้อย่างไรล่ะถ้ามันมีความโลภ ความโกรธ ความหลง มันผ่องใสไปไม่ได้ แต่ถ้ามันมีมหาสติ มหาปัญญา มันทําลาย เวลามันระเบิดครืน! ในหัวใจ มันยังมีเศษส่วนของมัน เศษส่วนของมัน เห็นไหม สิ่งที่เราทําลายแล้ว เราทําลายวัตถุไปหมดเลย แต่สิ่งที่เรามีข้อมูล มีนามธรรมอยู่ มันรับรู้ได้ พิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไป มันจะทําลายเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป ทําลายจนใส ใสหมดเลย ใส ใครเป็นคนทําล่ะ เพราะตัวเราทําใช่ไหม ดูสิ เรามีความคิด ความคิดเรากลั่นกรองความคิดเราเอง นี่ก็เหมือนกัน เวลามรรคญาณมันเกิดขึ้น มหาสติ มหาปัญญามันก็กลั่นกรองของมัน กลั่นกรอง นี่อนาคามี ๕ ชั้น ซํ้าๆๆ เข้าไป ถึงที่สุดมันหมดสิ้นไปเลย นี่ธรรมะเนื้อแท้

ถ้าธรรมะเนื้อแท้มันจิตผ่องใส แล้วจิตผ่องใส จิตผ่องใสมันคืออะไรน่ะ ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ สิ่งนี้มันลุ่มหลงกันทั้งนั้นน่ะ สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เพราะปฏิบัติมาด้วยความที่ว่ามหาสติ มหาปัญญานะ จิตใจนี้หูตาสว่างไสว พิจารณาสิ่งใดว่าสว่างไสว ผ่องใส ว่างไปหมดเลย ครอบคลุมไปทุกๆ อย่างเลย ใจนี้โล่งโถงไปหมดเลย ไม่มีสิ่งใดเลย ไม่มีสิ่งใดเลย นี่ธรรมะเนื้อแท้ สิ่งที่เนื้อแท้มันก็ธาตุรู้แท้ๆ ถ้าธาตุรู้แท้ๆ

ถ้าไม่มีสติปัญญา ถ้าทําระเบิดนะ ระเบิดทําลายล้างไปหมดเลย แต่ถ้าทําเป็นทางสันติล่ะ ถ้าเป็นทางสันตินะ มันมีวิชชา อวิชชานะ ธาตุรู้ถ้าอวิชชาครอบงํา มันก็เป็นธาตุรู้อย่างนั้น ถ้าเป็นวิชชาล่ะ ถ้าวิชชานะ เวลาเกิดการระเบิดที่รุนแรง เขาจะคํานวณได้ว่าเป็นการระเบิดขนาดนิวเคลียร์กี่กิโลตัน

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ถ้ามันทําลาย มันก็ทําลายอยู่อย่างนั้นน่ะ ใสสว่างก็ใสสว่างอยู่อย่างนั้นน่ะ ถ้าตายชาตินี้ก็ไปเกิดบนพรหม แต่ถ้าเป็นทางสันติล่ะ ถ้าทางสันติ ถ้าเป็นนิวเคลียร์ ทฤษฎีสัมพัทธ์ของเขา ทฤษฎีสัมพัทธ์มันจะระเบิดได้ต่อเมื่อทฤษฎีสัมพัทธ์ถึงที่สุดแล้วมันจุดระเบิดของมัน แต่ถ้า อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ อิทปฺปจฺจยตา ที่ว่าปัจจยาการของจิต ถ้าปัจจยาการของจิตมันเป็นธรรม ถ้าเป็นธรรม มันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร มันจะทําอย่างไรมันถึงเป็นปัจจยาการล่ะ

ปัจจยาการ สิ่งที่เราพิจารณาของเราตั้งแต่สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสขึ้นไปเรื่อยๆ สิ่งนี้เราทําจิตใจของเราให้ธรรมเนื้อแท้ ให้ใจใสสะอาดแท้ๆ แต่ใจสะอาดมันก็คือใจ เวลาคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย เอาอะไรไปเกิด นี่ปฏิสนธิจิต เวลาเราเกิดมาแล้ว วิญญาณๆ วิญญาณนี้มันเป็นขันธ์ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ วิญญาณนี้วิญญาณสามัญสํานึกของมนุษย์ แต่เวลาถ้าจิตมันสะอาดเข้าไปแล้วมันเป็นจิตเดิมแท้

จิตเดิมแท้ ถ้าไม่มีสิ่งใดไปจับต้องสิ่งนี้ ดูสิ อนาคามี ๕ ชั้นมันจะไปเกิดที่ไหนล่ะ มันไปเกิดบนพรหมแน่นอนถ้าไม่มีสติปัญญา แต่ถ้ามีสติปัญญา มันก็เป็นทฤษฎีสัมพัทธ์ มันก็ระเบิดทําลายตัวมันเอง แต่ถ้ามันเป็นปัจจยาการล่ะ เป็นปัจจยาการ อรหัตตมรรคล่ะ อรหัตตมรรคจะเข้าไปจับอย่างไร ถ้าอรหัตตมรรคเข้าไปจับ ตัวมันเองจับตัวมันเอง ธาตุจับธาตุ ธาตุรู้ธาตุ จิตรู้จิต แล้วจิตรู้จิต จิตเห็นอาการของจิต

เวลาบอกจิตเห็นอาการของจิต เห็นอาการ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ จิตเห็นอาการของจิต แล้วจิตจับจิต ธาตุจับธาตุ ถ้าธาตุจับธาตุ ธาตุแท้ๆ จับธาตุแท้ๆ แล้วมันจับอย่างไร ถ้ามันจับต้องของมัน นี่อรหัตตมรรค ถ้าอรหัตตมรรคเข้ามาจับสิ่งนี้ได้ แล้วในการกระทํา ในการกระทําสิ่งที่มีการระเบิด เขาจะคํานวณว่านํ้าหนักของมัน ความใหญ่โต ความรุนแรงของมันมีเท่าไร ขณะจิตของครูบาอาจารย์แต่ละองค์มันไม่เหมือนกัน ถ้าขณะจิตที่นุ่มนวล มันก็ลงด้วยความนุ่มนวล แต่ถ้าขณะจิตที่รุนแรง มันจะสั่นไหว มันจะกระเทือนโลกธาตุ กระเทือนโลกธาตุเพราะจะสั่งลากันแล้วไง จะสั่งลา สั่งลาโลกนี้แล้ว จะไม่มาเกิดอีกไง ถ้าจะไม่เกิดอีก มันมีอะไรมาเกิดและไม่มาเกิดล่ะ ถ้ามันไม่มีสิ่งใดที่จะมาเกิดและไม่มาเกิด อะไรมาเกิด

สิ่งที่ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา สิ่งที่ศึกษาจากครูบาอาจารย์มามันเป็นธรรมะที่บังคับใช้กับจิตไม่ได้ มันเป็นกฎหมายที่ไม่มีค่า มันเป็นข้อตกลงที่ไม่มีสัตยาบัน มันไม่มีผลประโยชน์กับใครหรอก ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก็ศึกษามาเพื่อความรู้ ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริงมันไม่เกิดผล

ถ้ามันเกิดผลขึ้นมา ธรรมะเนื้อแท้มันมีของมัน สติต้องเป็นสติจริงๆ สมาธิต้องเป็นสมาธิจริงๆ ปัญญาก็เป็นปัญญาจริงๆ ศีล สมาธิ ปัญญา ธรรมะเนื้อแท้ สิ่งที่เป็นเนื้อแท้ไม่มีสมุทัยเข้าไปเจือปน ไม่มีสมุทัยเข้าไปแยกส่วนนั้นไป พอแยกส่วนนั้นไปก็มีการประพฤติปฏิบัติ มีการกระทําขึ้นมา สิ่งที่เป็นเนื้อแท้มันถึงให้ผลเป็นความจริง ถ้าให้ผลเป็นความจริงนะ เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี มันก็ให้ผลตามความเป็นจริงโดยสมบัติที่คุณภาพสิ่งที่เคมีนั้นมันให้ค่าของมันตามความเป็นจริง สิ่งที่เป็นนามธรรมๆ เปรียบเหมือนเคมี เปรียบเหมือนอารมณ์ความรู้สึก มันมีคุณค่าของมัน แล้วถึงที่สุดขึ้นไป พิจารณาไปแล้ว เราพิจารณาของเราเป็นชั้นเป็นตอน กิเลสอย่างหยาบๆ มันทําให้จิตนี้ใสสะอาดขึ้นมา พอใสสะอาดขึ้นมา ถึงที่สุดแล้วจิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส ถ้าจิตเดิมแท้นี้จะข้ามพ้นกิเลส จะข้ามพ้นกิเลสมันจะมีอรหัตตมรรค

สิ่งที่เป็นอรหัตตมรรค ที่ว่าเป็นปัจจยาการๆ มันไม่ใช่ปัญญาแบบขันธ์ ปัญญาแบบขันธ์มันเป็นปัญญาที่มีสมาธิรองรับ ความรู้สึกนึกคิดมันก็เป็นปัญญาขึ้นมา แต่เวลาปัญญาที่มันละเอียดลึกซึ้งขึ้นมาอย่างนี้มันเป็นปัญญาญาณ ถ้าเป็นปัญญาญาณ มันซึมซับเข้าไปอย่างใด มันเข้าไปทําลายจิตดวงนั้นอย่างใด ถ้ามันทําลายจิตดวงนั้น ทําลายภพ ภวาสวะ ตอของจิต ถ้ามันทําลายตอของจิต จิตนี้ ตอของจิตมันมีอาการสัญญาต่างๆ มันก็ออกไปหาเหยื่อ ออกไปหาผลประโยชน์ของมันโดยที่กิเลสตัณหาความทะยานอยากใช้งานมาตลอด

เรามีสติปัญญาขึ้นมา เราใช้ปัญญาธรรมเนื้อแท้ สติแท้ ปัญญาแท้ ทวนกระแสกลับเข้ามา ทําลายสังโยชน์ขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอน ทําลายสิ่งยึดมั่นถือมั่นในใจขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา จนถึงที่สุดมันปล่อยวางมาหมดเลย ปล่อยวางทุกๆ อย่างมาหมดเลย เหลือแต่ตัวมันเอง ตัวมันเองก็เป็นธรรมชาติแท้ ธรรมชาติแท้ๆ ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมชาติแท้มันเวียนตายเวียนเกิด เพราะธรรมชาติอันนี้แหละมันเวียนตายเวียนเกิด เพราะปฏิสนธิจิตอันนี้มันเวียนตายเวียนเกิด พอเวียนตายเวียนเกิด ขณะที่ทําไม่ได้มันก็ไปเกิดบนพรหม ทั้งๆ ที่มีอํานาจวาสนา ทั้งๆ ที่ภาวนามาขนาดนี้ ทํามาถึงขนาดนี้

ถ้าทํามาถึงขนาดนี้ ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ ในการประพฤติปฏิบัตินะ ปฏิบัติเริ่มต้นแสนยาก แล้วอีกคราวหนึ่งก็คราวถึงที่สุด ถ้าถึงที่สุดไม่มีใครรู้จริง ทุกคนส่วนใหญ่ติดหมดแหละ ถ้าติดหมด ถ้าใครมีอํานาจวาสนาได้ศึกษาธรรมของครูบาอาจารย์มา ได้ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ ในเมื่อการกระทําของใจมันยังไม่เป็นมรรค ๔ ผล ๔ มันแค่ ๓ แต่เวลามันพิจารณาสิ่งที่เป็นเศษส่วน สิ่งต่างๆ ทุกคนจะไปลุ่มหลงว่าสิ่งนี้ก็เป็นมรรคต่อเนื่องกันมาไง ถ้ามรรคต่อเนื่องกันมา มันมีเล่ห์เหลี่ยมของพญามาร ถ้าพญามารมีเล่ห์เหลี่ยมของมัน มีวิธีการหลบหลีก ถ้าวิธีการหลบหลีก

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติมา รู้เท่าทันมันมา รู้เท่าทัน ท่านจะคอยชี้นํามา เวลา ธมฺมสากจฺฉา เรียงลําดับกันมา มันสมบูรณ์ไหม ถ้ามีอํานาจวาสนา มีครูบาอาจารย์มา แล้วจิตใจเรายอมรับไหม เรายอมรับครูบาอาจารย์ที่ความเป็นจริงไหม ในเมื่อเรามีทิฏฐิมานะ เราปฏิบัติของเรามาแล้วเราก็ว่าเรารู้เห็นของเราตามความเป็นจริงของเรา เราก็จะโต้แย้งของเรา นี่กิเลสมันจะระเบิด นิวเคลียร์มันจะระเบิดทําลายโอกาสอย่างนี้ แต่ถ้าเรามีอํานาจวาสนา เราฟังเหตุฟังผล เราจะไม่ดื้อดึง เราจะไม่หาเหตุหาผลเข้าข้างตัวเองตลอดไป

ถ้าครูบาอาจารย์มีเหตุผลอย่างไรล่ะ ทําไมไม่ไปถึงตรงนั้น ถ้าตรงนั้นขัดแย้งกันอย่างไร ถ้ามันไม่ขัดแย้ง ถ้ามันไม่ทําลายอวิชชา ถ้ามันไม่ทําลายภวาสวะ ไม่ทําลายภพ ไม่ทําลายตอ มันมีที่ไป ในเมื่อมันมีอยู่มันต้องไป แต่ถ้ามันจะทําลาย มันทําลายอย่างไร

ถ้าทําลายโดยปัญญา โดยความคิดต่างๆ มันทําลายไม่ได้ มันเข้าไม่ถึง เข้าไม่ได้หรอก เพราะมันเป็นคนละส่วนกัน เพราะอะไร เพราะเราบรรจุทุกอย่างพร้อมหมดแล้ว แร่ธาตุต่างๆ สมบูรณ์หมดทุกอย่างแล้ว รอแต่มันระเบิดเท่านั้นแหละ แต่มันจะเป็นสันติหรือทําลายเท่านั้นเอง มันจะเป็นสันติหรือทําลายโลก ถ้ามันสันติ มันต้องกลับมาทําลายอวิชชา ถ้าทําลายอวิชชา ถึงที่สุดมันเป็นปัญญาญาณ ปัจจยาการ ปัจจยาการไม่ใช่ขันธ์ ถ้าขันธ์มันเป็นปัญญาที่เราใช้กันอยู่ แล้วมีสติถึงจะเป็นสัมมาปัญญา ถึงจะเป็นมรรคทางเอก ถึงจะถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้

แต่เวลาปัญญาถึงที่สุดนะ มันละเอียดลึกซึ้ง มันอ้อยอิ่งเข้ามาถึงตัวมัน แล้วทําลายตัวเอง ถึงที่สุด เห็นไหม จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส อุปกิเลส กิเลสละเอียดลึกซึ้ง กิเลสที่มันเฉา มันเหงา มันหงอย เวลาถึงที่สุดแล้วมันทําลายกัน ยุบยอบลง แต่เวลาทําลาย ทําลายกันแล้ว เวลาทําลายขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมาเพื่อให้เป็นธรรมเนื้อแท้ ถึงเวลาเป็นธรรมเนื้อแท้แล้วก็ต้องทําลายตัวเองทั้งหมด เพราะสิ่งที่จะเป็นธรรมเนื้อแท้ ศีล สมาธิ ปัญญา มันก็เป็นมรรค สิ่งที่เป็นมรรค เราพยายามสร้างกันขึ้นมา เราพยายามต่อสู้กันขึ้นมา มันเป็นธรรม สิ่งที่เป็นธรรมขึ้นมามันชําระล้างสิ่งที่เป็นอธรรม สิ่งที่เป็นธรรมกับอธรรมแข่งขันต่อสู้กันมา ทําลายกันมาถึงที่สุดแล้วมันเหลือแต่เจ้าวัฏจักร เหลือแต่ภวาสวะ เวลาทําลายภวาสวะแล้วจบสิ้น ถ้าไม่จบสิ้น มันจะเกิดอีก ถ้าไม่ทําลายถึงที่สุด มันก็ยังมีเศษส่วน มีสิ่งที่เหลือ ทําลายถึงที่สุด ไม่มีสิ่งที่เหลือ

จิตนี้ต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตาย มันก็มีฝั่งตรงข้าม ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นขึ้นมาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ววางธรรมและวินัยนี้ไว้ ถ้าเราศึกษามา ศึกษามามันก็เป็นปริยัติ ปริยัติศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วต้องเป็นธรรมเนื้อแท้ ถึงที่สุดแล้วจะได้ผลตามความเป็นจริง เอวัง

ธรรมธุรกิจ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ธรรมะจะเกิดขึ้นต่อเมื่อเราประพฤติปฏิบัติธรรม ธรรมะที่เกิดขึ้น ถ้าธรรมะเป็นธรรมชาติ สิ่งนี้เป็นผลของวัฏฏะ สิ่งที่เป็นผลของวัฏฏะ พยายามจะพิสูจน์กันว่าโลกนี้มีอายุประมาณกี่ปี โลกนี้ นักวิทยาศาสตร์ยังเถียงกันได้ไม่จบว่า โลกนี้ ในเมื่อสสาร สิ่งต่างๆ พิสูจน์แล้วว่าโลกนี้อายุเท่าไร เห็นไหม ผลของวัฏฏะ เพราะโลกนี้เป็นอจินไตย สิ่งที่เป็นอจินไตยเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ในอจินไตย ๔

๑. พุทธวิสัย

๒. โลก

๓. กรรม

๔. ฌาน

นี่เป็นอจินไตย อจินไตยคือว่ามันไม่มีที่สิ้นสุด มันยังคิดไม่จบ คิดไม่จบเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าเป็นอจินไตย สิ่งที่เป็นอจินไตย โลกนี้เป็นอจินไตย ฉะนั้น สิ่งที่เราจะเป็นความจริงขึ้นมา การประพฤติปฏิบัติธรรมขึ้นมา สัจธรรมความจริงที่เราเข้าใจ เรารู้ของเรา ความเข้าใจในปัจจุบันนี้ เราว่าเราเข้าใจธรรมะ เข้าใจธรรมะเพราะเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะนะ สละราชสมบัติออกมา นั่นคือโลก สละราชสมบัติออกมาแล้วเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พยายามรื้อค้นอยู่ ปัญจวัคคีย์ออกมาอุปัฏฐาก อย่างนั้นก็เป็นโลกเพราะเป็นฌานโลกีย์ ฌานโลกีย์ปฏิบัติแบบโลก มันก็ได้ผลเป็นโลกๆ มา แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติมาถึงที่สุดแล้ววางสิ่งนั้นไว้ วางสิ่งนั้นไว้ว่ามันไปไม่ได้ มันไปไม่ได้ เรื่องโลกๆ ทั้งนั้นเลย แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าระลึกถึงตั้งแต่ว่าเป็นราชกุมารนั้น

เวลาเป็นราชกุมารนั้น สิ่งนี้คือบารมีธรรม บารมีที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมคุณงามความดีมา การสร้างสมคุณงามความดีเป็นพระโพธิสัตว์ เสียสละมาทุกๆ ภพ ทุกๆ ชาติ การเสียสละมานั้นเสียสละมาเพื่อสร้างบารมี ถึงที่สุดแล้วบารมี ๑๐ ทัศ สิ่งต่างๆ อํานาจวาสนาบารมีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถึงระลึกถึงว่าตั้งแต่ว่าเป็นราชกุมารนั้น นั่งอยู่โคนต้นหว้านั้น กําหนดอานาปานสติ

แล้วเวลามันมีความสงบร่มเย็น เราไปออกมาทุกข์ร้อนมากับเขามากนัก ออกไปกับโลก ศึกษามา ค้นคว้ามาขนาดไหน ฌานโลกีย์ทั้งนั้น เพราะเขาปฏิญาณตนว่าเป็นศาสดา เราก็ไปรื้อค้นมากับเขา ทรมานตนขนาดไหน เพราะกิเลสอยู่กับเราๆ ก็ทรมานร่างกายนี้ แล้วจิตใจล่ะ จิตใจก็เข้ามาไม่ได้เพราะมันเป็นฌานโลกีย์ ฌานโลกีย์มันส่งออกหมด มันรับรู้ไปหมด ทุกอย่างมันมีความเข้าใจเรื่องโลกไปหมดเลย นี่เรื่องโลก

สิ่งที่เป็นเรื่องโลก เวลาย้อนกลับมาถึงอํานาจวาสนาเป็นโลกไหม อํานาจวาสนาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย นี่ก็เป็นโลกทั้งนั้นน่ะ เพราะมันเป็นผลของวัฏฏะๆ การสร้างสมบุญญาธิการมา แต่เพราะมีคุณงามความดีไง แต่เพราะมีอํานาจวาสนา เพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดที่สวนลุมพินีวัน บอกว่า “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย”

เกิดมาเดิน ๗ ก้าว เปล่งวาจาเลย “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย เราจะไม่เกิดอีก” จะไม่เกิดอีก แล้วทําอย่างไรถึงจะไม่เกิดอีกล่ะ ไม่เกิดอีกก็มีอํานาจวาสนามา แต่ก็ยังต้องอยู่ครองเรือนมา ถึงที่สุดแล้วอํานาจวาสนาบารมีมันเร่งเร้าขึ้นมา อยู่ไม่เป็นสุข อยู่ไม่เป็นสุขหรอก มีแต่ความเร่าร้อนทั้งนั้นน่ะ ไปเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มันสะเทือนใจ ถามมหาดเล็กว่า “เราจะเป็นอย่างนั้นไหม เราต้องเป็นอย่างนี้ด้วยหรือ เราต้องเป็นอย่างนี้ด้วยหรือ”

อํานาจวาสนามันสุกงอมมา เวลาออกไปรื้อค้นด้วยความสุกงอมก็ยังทุกข์ยากทรมานขนาดนั้น ต้องทรมานแบบโลกก่อน ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้พิจารณาสิ่งนั้นมา ไม่ได้ออกไปค้นคว้ามา ก็บอก “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาธรรมะมาจากไหน เอาธรรมะมาจากไหน” เวลาไปศึกษาค้นคว้ามา ใครจะพูดสิ่งใดก็ได้ ในเมื่อโลกที่เขาประพฤติปฏิบัติอยู่ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ได้ไปทดลองตรวจสอบมาหมดแล้ว มันไม่มีทางไปหรอก แต่ด้วยอํานาจวาสนาบารมีที่สร้างสมมา นี่เหมือนกัน ถ้าเรามีอํานาจวาสนา เราระลึกถึงตัวเรา ถ้าเราระลึกถึงตัวเรา มันมีสัจจะ มีความจริงขึ้นมา มันก็จะเป็นความจริงของเรา

นี่ก็เหมือนกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาระลึกถึงโคนต้นหว้า โคนต้นหว้าเพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลานั่งที่นั่นมันฝังใจไง ความสงบร่มเย็นนั้นมันฝังใจ เราไปทุกข์ร้อนมามากพอแรงแล้ว เวลาย้อนกลับมา ย้อนกลับมากําหนดอานาปานสติ พอจิตสงบระงับเข้ามา นี่ความจริง อํานาจวาสนามันแสดงตัวแล้วล่ะ

บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ วิชชา ๓ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชําระล้างกิเลสมา สิ่งนี้จะเป็นธรรม ถ้าเป็นธรรม ธรรมสัจจะความจริง ดูสิ เวลาเป็นธรรมขึ้นมาแล้วมีความเมตตาจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ แต่ด้วยความลึกซึ้ง ด้วยธรรมะที่ละเอียดลึกซึ้ง ลึกซึ้งจนเราจะสอนใครได้หนอ จนทอดธุระนะ ทอดธุระเพราะมันเป็นความจริงของโลกไง ความจริงของโลกว่า คนที่จะรู้จริงอย่างนี้มันเอามาจากไหน มันจะมีมาจากไหนล่ะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการเป็นพระโพธิสัตว์มา แล้วอํานาจวาสนาบารมี เขาจะยกย่องสรรเสริญขนาดไหน ไปอยู่กับใครก็แล้วแต่ เขายกย่องสรรเสริญว่า “มีความรู้เสมอเรา มีความเห็นเหมือนเรา เป็นศาสดาได้ เป็นผู้สอนได้” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่หวังเชื่อใครเลย แต่เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมาจะสอนเขา แล้วเขาจะเชื่อเราได้อย่างไรอีกล่ะ เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันลึกซึ้ง ลึกซึ้งเพราะอะไร เพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติเป็นธรรมมา บัญญัติธรรมและวินัยมา สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา

สุตมยปัญญาคือการศึกษาเรานี่แหละเป็นสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ถ้าการจินตนาการ ถ้าคนที่จิตใจเขาละเอียด จิตใจเขามีอํานาจวาสนา เขาจินตนาการได้เพริศแพร้วขนาดไหน แล้วภาวนามยปัญญามันจะเกิดขึ้นมาได้อย่างไร ในเมื่อจินตมยปัญญามันเกิดขึ้น มันขวางกั้นอยู่ แล้วมันจะละเอียดลึกซึ้งเข้าไปได้อย่างไร

“จะสอนใครได้หนอ สอนใครได้หนอ” แต่ก็ด้วยอํานาจวาสนา เพราะการสั่งสมมา การสั่งสมมา จะเทศน์โปรดใครก่อน จะเทศน์โปรดใครก่อนก็ไปเอาปัญจวัคคีย์ ปัญจวัคคีย์ ได้อัญญาโกณฑัญญะมาองค์หนึ่ง เทศนาว่าการถึงที่สุด มีดวงตาเห็นธรรมทั้งหมด ถึงเทศน์อนัตตลักขณสูตรขึ้นมาเป็นพระอรหันต์หมดเลย พอเป็นพระอรหันต์ จะรื้อสัตว์ขนสัตว์มันก็สมความปรารถนา วางธรรมและวินัยนี้ไว้

ในเมื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ รัตนตรัยเป็นที่พึ่งของเรา เราเองก็เหมือนกัน เราก็สร้างสมบุญญาธิการของเรามา ถ้าเราไม่สร้างสมบุญญาธิการของเรามานะ เราจะไปทางไหน ทางโลก ทางโลกเขามีการแข่งขัน ทางโลกเขาประสบความสําเร็จกัน ทางโลกใครๆ ก็หาได้ แล้วทางโลก ดูสิ มือใครยาว สาวได้สาวเอา ใครมีความรู้ ใครมีความสามารถขนาดไหน แต่ใจเป็นธรรมหรือไม่เป็นธรรม ดูสิ เขาประกอบธุรกิจทางโลกกัน เขาแข่งขันกันขนาดไหน

การแข่งขันอย่างนั้น การแข่งขันเรื่องโลกๆ แล้วเราก็อยู่กับโลกมา สิ่งนี้มันเป็นสภาคกรรม ถึงคราวถึงเวลา ดูสิ สมัยที่ยังไม่เป็นอุตสาหกรรม มันก็เป็นภาคเกษตรกรรมทั้งโลกนี้แหละ มันจะมีใครเหนือใคร มันก็เป็นธรรมชาติไง แต่เวลาเขามีปัญญาขึ้นมา เขาคิดค้นของเขาขึ้นมานะ นี่เป็นอุตสาหกรรม ถ้าอุตสาหกรรมขึ้นมา ใครมีเทคโนโลยีต่างๆ เขาก็ได้เปรียบกว่า ในเมื่อโลกมีการแข่งขัน เขาต้องแสวงหาต้นทุนที่ตํ่า เขาก็หมุนไปตามโลกนี่แหละ โลกมันเป็นอย่างนั้น ถ้าโลกเป็นอย่างนั้น เราอยู่กับโลกมา จนขนาดที่ว่าถ้าใครศึกษาธรรมมา ศาสนานี้มันมีมาก่อน ถ้าศาสนามีมาก่อน เวลาศึกษาธรรมกัน ถ้าใครมีคุณธรรมขึ้นมาก็บอกว่า ในการประกอบธุรกิจต้องมีธรรมาภิบาล ธรรมาภิบาลคือความซื่อสัตย์ไง ความซื่อสัตย์ การเห็นอกเห็นใจต่อกัน ธุรกิจนี้มันก็จะยั่งยืน

สิ่งที่ยั่งยืน ทางโลกเขายังเข้าใจได้นะว่าแม้แต่มีการแข่งขันก็ต้องมีธรรมาภิบาล แต่ขณะที่ว่ากิเลสล่ะ กิเลสในหัวใจของคน ถ้ามันเป็นเรื่องโลก มือใครยาว สาวได้สาวเอา มันก็มีแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยากล้นฝั่ง มันก็จะเอารัดเอาเปรียบ มันก็จะหาแต่ผลประโยชน์ของมันในหัวใจดวงนั้น แล้วหัวใจดวงนั้นมันเป็นหัวใจของเราหรือเปล่า ถ้าเป็นหัวใจของเรา เราต้องมาคิดแล้วว่ามันเป็นธรรมไหม มันเป็นธรรมไหม เพราะถ้ามันเป็นธรรม ทําสิ่งใดมา มันเป็นสัจจะ มันเป็นความจริง ถ้าเป็นสัจจะความจริง เราพูดความจริง ความจริงเป็นสิ่งที่ไม่ตาย ถ้าความจริงเป็นสิ่งไม่ตาย เราทําสิ่งใดมาเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมาแล้ว เราพูดสิ่งใดก็ได้ ถ้าพูดสิ่งใด เราก็มีความสบายใจไง มันไม่มีอะไรตกค้างในใจ

แต่ถ้าเราพูดเป็นความเท็จล่ะ เป็นความเท็จ เห็นไหม ความลับไม่มีในโลก ไม่มีในโลกกับใจของเรานี่แหละ เพราะเราเป็นคนทําเอง เราเป็นคนสร้างของเรามาเอง เราก็เผาหัวใจของเราเอง ถ้าหัวใจของเราเอง เราเห็นสมบัติพัสถานอย่างนั้นมันเป็นของมีค่าใช่ไหม ถ้าสิ่งนั้นมีค่าขึ้นมา เราก็เหยียบยํ่าหัวใจของเรา หัวใจเราเหยียบยํ่ามัน เหยียบยํ่ามันด้วยกิเลสของเราเอง ถ้ากิเลสของเรา เราทําร้ายหัวใจของเราเอง แล้วอย่างนี้จะบอกว่าเรารักตัวเราเองได้อย่างไร

ถ้าเราจะรักตัวเราเอง สิ่งที่ว่าใจเราเป็นธรรมๆ เวลาทางโลกเขา เขามีทาน มีศีล มีภาวนา ในเมื่อเขามีทาน เพราะถ้าจิตใจมันเป็นธรรมมันก็เสียสละสิ่งนี้ได้ แต่ถ้าจิตใจที่เขาไม่เป็นธรรมมันเสียสละสิ่งนี้ไม่ได้ พอมันเสียสละสิ่งนี้ไม่ได้ ยังมีทิฏฐิมานะนะว่าผู้นั้นเขาคิดกันอย่างไร เขาทําอย่างไร เขาทําของเขาได้ แต่เวลาทางโลกเขามีความชื่นชมกัน ก็สร้างภาพกัน ทําบุญกุศลก็สร้างภาพกัน นี่พูดถึงจิตใจที่มันไม่เป็นธรรมนะ แต่ถ้าจิตใจที่เป็นธรรม เวลาเขาทําบุญกุศลเขาแอบทําด้วย เขาไม่ให้ใครรู้ เพราะถ้ามีใครรู้มันมีแต่การกระทบกระเทือนกันไปทั้งนั้นน่ะ ถ้าจิตใจเขาเป็นธรรม

แล้วถ้าจิตใจของเราล่ะ ถ้าจิตใจเราเป็นธรรม เป็นธรรม เราต้องมีสติ ถ้ามีสติขึ้นมา มันระลึกรู้นะ จิตใจของคน ถ้ามันละเอียดลึกซึ้งมันจะเห็นคุณงามความดีที่ละเอียด แต่ความดีที่หยาบๆ ความดีที่หยาบๆ เขาทําของเขา ระดับของโลก โลกเขาก็ทํากันอยู่อย่างนั้นน่ะ ทําเป็นโลกอย่างนั้น แล้วคนที่มีธรรมเขายังบัญญัติขึ้นมาให้ธรรมาภิบาลๆ แล้วธรรมาภิบาล ถ้าจิตใจเราเป็นอย่างนั้น

เวลาศึกษาธรรม เขาบอกว่าเดี๋ยวนี้ธรรมะเอามาเป็นธุรกิจกัน ธุรกิจธรรมๆ ถ้าธรรมธุรกิจ เขาก็ว่าเขาทําครบกระบวนการของโลกเขา เขามีการสื่อสารอย่างใดก็ใช้เพื่อประโยชน์ของเขาทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าจิตใจที่เป็นธรรมล่ะ จิตใจที่เป็นธรรม ถ้าสื่อมันเป็นธรรมนะ เราทําเพื่อประโยชน์ เพราะด้วยสัจธรรม ด้วยให้มันเป็นธรรม หมายความว่า ไม่มีการฉ้อฉล ไม่มีการหลอกลวง ไม่มีสิ่งใด เพื่อประโยชน์ๆ แต่มันก็อีกแหละ คนที่สื่อนั้นมีธรรมจริงหรือเปล่า ถ้าคนที่สื่อนั้นมีธรรมจริง ความเป็นธรรมขึ้นมา ถ้าความเป็นธรรม จิตใจที่สูงกว่า เราจะโน้มน้าวจิตใจที่ตํ่ากว่าให้พัฒนาขึ้นมา จิตใจที่เสมอกัน เราจะสอนกันอย่างใด ถ้าจิตใจเราเป็นโลกอยู่ โลกเขาก็รู้ทันกันได้ มันก็เป็นเรื่องโลกทั้งนั้นน่ะ แล้วสุดท้ายแล้วมันไม่ทวนกระแสกลับมาไง

ถ้ามันจะทวนกระแสกลับมา ดูสิ เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติของเรา เราว่าเรามีความรู้ทั้งนั้นน่ะ เราก็เป็นคนคนหนึ่งนะ เราก็เกิดมากับโลกนี้ ถ้าเราเกิดมากับโลกนี้ เรามีอวิชชา เรามีความไม่รู้เท่าตัวเราเองทั้งนั้นน่ะ ถ้าเราไม่รู้เท่าตัวเราเอง ถ้ากิเลสมันเป็นโลก กิเลส มือใครยาวสาวได้สาวเอา เวลากิเลสมันเกิดขึ้นมากับใจ มันปรารถนา มันต้องการสิ่งใด มันคิดว่ามันจะทําของมันได้ มันทําของมันได้ มือใครยาวสาวได้สาวเอา แล้วมันสาวมาแล้วมันเป็นธรรมหรือมันเป็นโลกล่ะ มันเป็นโลก เป็นโลกก็คือกิเลสไง โลกียปัญญา โลกุตตรปัญญา แต่ถ้ามันเป็นธรรมล่ะ เป็นธรรมมันจะเกิดขึ้นมา

ดูนะ ดูพ่อแม่ของเรา พ่อแม่ ใครเป็นพ่อเป็นแม่คน พ่อแม่ถ้ามีสติปัญญาจะเลี้ยงลูกมาจะเลี้ยงลูกมาอย่างใด คนที่เขามั่งมีศรีสุขนะ เขาจะเลี้ยงลูกของเขา เขาจะไม่ให้ลูกของเขาฟุ่มเฟือยจนเกินไปจนเสียนิสัย ถ้าเราฟุ่มเฟือย เราให้ลูกเราด้วยความรักความผูกพันใช่ไหม เราจะให้ลูกเราอยู่สุขอยู่สบาย มีเท่าไรเราจะปรนเปรอลูกของเรา ลูกของเราจะนิสัยเสียไปเลย แต่ถ้าลูกของเราเป็นเด็กที่ดี เราจะปรนเปรอขนาดไหน เขาจะประหยัดมัธยัสถ์ของเขาเอง มันก็อยู่ที่ว่าเด็กคนนั้นมีอํานาจวาสนาขนาดไหน เด็กคนนั้นมีเชาวน์ปัญญามากน้อยขนาดไหน แต่คําว่า “เด็ก” มันไร้เดียงสา พอไร้เดียงสา ถ้าเราปรนเปรอด้วยความรัก ด้วยวัตถุสิ่งของข้าวของที่เรามี เราจะให้ลูกของเรามีความสุขสบาย มีความพอใจ เราจะเลี้ยงลูกด้วยเงินด้วยทองไหม

ในปัจจุบันนี้เขาพยายามจะบอกกันในทางวิทยาศาสตร์ ในจิตวิทยา เขาจะบอกเลยว่าเลี้ยงลูกของเรา อย่าเลี้ยงด้วยเงินด้วยทอง มันอันตราย มันอันตรายถ้าเด็กมันฝังใจของมัน มันทําสิ่งใดขึ้นมาแล้วมันจะมีผลต่อสังคมนะ มันจะมีผลต่อสังคมทีเดียวแหละ นี่เขาจะเลี้ยงลูกของเขา

ในสังคมเรา เขายังต้องรู้จักประหยัดรู้จักมัธยัสถ์ รู้จักให้ลูกของเราเห็นคุณค่า เห็นคุณค่าสิ่งที่เป็นเงินเป็นทอง เห็นคุณค่าสิ่งที่เป็นข้าวของวัตถุ ถ้าเรามีมาก เราก็เผื่อแผ่เจือจานเพื่อนฝูงของเรา ถ้าขาดแคลน เราก็ดูแลเขา ให้เด็กรู้จักแบ่งปัน ให้เด็กรู้จักเป็นคนดีขึ้นมา โลกเขาเข้าใจได้เพราะอะไร เพราะความผูกพันว่าลูกกับเรามันสายเวรสายกรรม แต่เวลากับคนอื่น เราคิดอย่างนั้นไหม กับคนอื่นมันเป็นอย่างนั้นไหม ถ้ามันไม่เป็นเพราะอะไร เพราะว่ากิเลสมันบังตาไง กิเลสมันมีความรู้สึกได้เฉพาะว่าเป็นของเราไง ถ้าลูกของเรา ถ้ากลุ่มของเรา ถ้าเป็นคนอื่นล่ะ ถ้าคนอื่นนะ เราจะมีความเมตตาเขาไหม ถ้ามีความเมตตา

แม้แต่การเลี้ยง การดูการแลมา ถ้าผู้ปกครองที่เป็นศีลเป็นธรรมเขาจะฝึกหัด มันต้องฝืนใจนะ เราอยากให้ลูกเราได้ดิบได้ดีทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาเราจะให้ เราจะดูแล เราจะตามใจเขาไปมันเสียหาย ถ้าขัดใจ ต้องขัดใจ ขัดใจเพื่อให้เขามีประสบการณ์ ให้เขารู้ว่าอะไรควรและไม่ควร พอขัดใจ จิตใจเราเป็นอย่างไร สั่นไหวหมดเลย เพราะความรักของเรา เราก็รัก เราก็อยากให้มีความสุข แต่ให้ไปแล้วมันจะมีผลกระทบอย่างใด เห็นไหม เราคิดของเราได้ ถ้าใครเป็นพ่อคนแม่คน แต่เวลาเราจะมาประพฤติปฏิบัติของเราล่ะ เราจะดูแลหัวใจของเราล่ะ มันเป็นธรรมธุรกิจหรือมันเป็นธรรมโดยสัจจะความจริง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สัจจญาณ กิจจญาณ กตญาณ ถ้าวงรอบ ๑๒ นี้ยังไม่เกิดขึ้น เราจะไม่ปฏิญาณตนว่าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะไม่ปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ มีสัจจญาณ มีกิจจญาณ มีกตญาณ วงรอบของญาณที่เกิดขึ้น วงรอบของญาณที่เกิดขึ้น อย่างนี้ไม่ใช่ธุรกิจ อย่างนี้เป็นธรรม

ถ้าเป็นธุรกิจ ยังมีการต่อรองกันอยู่ ยังมีการต่อรอง มีการหมายมั่นปั้นมือว่าจะได้ จะเอา จะเป็น แล้วมันจะไม่เป็นอย่างที่ตัวเองหวัง เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันออกหน้าไปก่อน ฉะนั้น ถ้าธรรมะธุรกิจมันมีการคาดการหมาย จิตใจของเรามันเป็นอย่างนั้นไหม มันเป็นโดยสัญชาตญาณ มันเป็นไปโดยข้อเท็จจริงเลยแหละ มันเป็นของมันอย่างนั้น ฉะนั้น พอมันเป็นอย่างนั้น เราถึงต้องทําความสงบของใจไง ทําความสงบของใจ ถ้าใจมันลงสู่ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันต่อรองกันไม่ได้ มันไม่มีใครจะมาต่อรองว่ามันลงได้หรือลงไม่ได้ จะมีต้นทุนเท่าไร จะเป็นไปอย่างใด มันเป็นที่จริตนิสัยของคน มันเป็นไปที่จริตนิสัย ที่อํานาจวาสนา ที่ความเพียรของเรา คนเราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ

เวลาเราออกมาเป็นทางธุรกิจ ในเมื่อมาตราชั่งตวงวัดมันก็ต้องเป็นแบบนั้นน่ะ คนจนคนรวยซื้อของ มันก็ต้องมาตราชั่งตวงวัดตามแต่ที่เขาจะจําหน่ายของเขา ฉะนั้น เราก็คํานวณเอาว่าโดยธรรมะธุรกิจว่า ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้ว แล้วก็ต้องทําตามอย่างนั้น ต้องให้ได้เหมือนกันอย่างนั้น กําหนดพุทโธแล้วจะต้องได้ผลอย่างนั้น ปัญญาอบรมสมาธิแล้วจะได้ผลอย่างนั้น นี่มันเป็นโลกแล้วล่ะ เราจะทําธุรกิจกับตัวเองนะ จะได้จะเสียแล้วล่ะ แล้วก็จะเสียตลอดไป จะเสียตลอดไปเพราะอะไร

จะเสียตลอดไปเพราะคนเกิดมามันมีพญามาร มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากอยู่ในหัวใจอยู่แล้ว เพราะมันมีของมันอยู่แล้วโดยข้อเท็จจริง แต่เราไม่รู้จักตัวตนของมัน เราไม่เคยเห็นความผิดของเรา เราไม่เคยเห็นพญามาร ไม่เห็นหลานของมาร ลูกของมาร พ่อของมาร ปู่ของมาร เราไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น ถ้าเราไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น ศึกษาธรรมมาก็ศึกษามาด้วยกิเลส ด้วยตัณหาความทะยานอยาก ด้วยสัญญาอารมณ์ทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะทําธุรกิจกัน เพราะบอกว่ามันเป็นวิทยาศาสตร์ มันเป็นข้อเท็จจริง

ถ้าข้อเท็จจริง ศีล สมาธิ ปัญญา มรรค ๘ ก็คือดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ มันก็ต้องเป็นความชอบธรรม มัชฌิมาปฏิปทาก็พอดีตรงกลางระหว่างดีกับชั่ว ลงตรงกลาง ก็คาดหมายกันไป พอคาดหมายกันไป สิ่งที่มีอยู่แล้วคือมาร คือกิเลส คือตัณหาความทะยานอยาก แล้วเราก็มาศึกษากันด้วยความยึดมั่นถือมั่น ด้วยธรรมะ ด้วยโลก ศึกษาธรรมะโดยโลก แล้วก็ยึดโลกไว้เป็นใหญ่ มันต้องเป็นมาตราชั่งตวงวัด ต้องเท่านั้นถึงจะเป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ เวลาเกิดปัญญาขึ้นมาก็เป็นปัญญาที่เราจินตนาการไปหมดเลย

ในเมื่อมีจินตนาการไป มันก็เป็นตัณหาซ้อนตัณหา ตัณหาหนึ่งคือตัณหาโดยสัญชาตญาณ ตัณหาโดยธรรมชาติ คนเราเกิดมามีอวิชชาทั้งนั้น คนเราเกิดมามีกิเลสทั้งนั้น โดยธรรมชาติเลย ว่า “ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ” กุศล อกุศล กุศลก็เป็นธรรมชาติ อกุศลก็เป็นธรรมชาติ กิเลสก็เป็นธรรมชาติอันหนึ่ง กิเลส ธรรมะเป็นธรรมชาติ กิเลสก็เป็นธรรมชาติอันหนึ่งอยู่กับใจของเรา มันเป็นอกุศล ในเมื่อมันมีของมันอยู่แล้ว แต่เพราะเราไม่รู้จักตัวตนของมัน เราไม่เคยเห็นหน้าค่าตาของมัน เราศึกษาเราได้แต่ชื่อมา เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษามา แล้วก็มาคาดกันหมายกัน แล้วเรามีปัญญา มีการศึกษาใช่ไหม เราก็มาคาดหมายกันทางวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์มันเป็นโลก มันเป็นธุรกิจนี่แหละ พอเป็นธุรกิจ ตัณหาซ้อนตัณหา เวลาปฏิบัติไปมันไม่ได้อย่างที่คิด มันเป็นจินตนาการทั้งนั้นน่ะ มันเป็นสัญญาอารมณ์ไปทั้งนั้นน่ะ ในเมื่อเป็นสัญญาอารมณ์มันมีได้มีเสีย เวลาจิตเราดี เราก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรม นี่มีได้มีเสีย มันจะต่อรองกันแล้วล่ะ นี่ระหว่างกิเลสกับธรรม ระหว่างโลกกับธรรม

ถ้าระหว่างโลกกับธรรมนะ กิเลสกับธรรมมันต่อรองกัน ถ้าต่อรองกัน ธุรกิจธรรม มันจะเกิดธุรกิจขึ้นมากลางหัวใจ ยิ่งใครมีนิสัยอย่างใด ใครมีความผูกพันอย่างไร ใครมีความยึดมั่นถือมั่นอย่างใด จะคาดหมาย จะคาดหมายตามความต้องการของกิเลสมัน แล้วเวลาปฏิบัติธรรมไป ปฏิบัติธรรมมันเป็นอะไรล่ะ มันก็เป็นธรรมะคาดหมายทั้งนั้นน่ะ มันเป็นการด้นเดาทั้งนั้นน่ะ เป็นการด้นเดาไป ถ้าบอกด้นเดา...ไม่ได้ด้น ทําจริงๆ มันก็เป็นจริงๆ ขึ้นมา จริงๆ เห็นไหม

ผู้ที่สูงกว่าจะชักนําจิตใจที่ตํ่ากว่าขึ้นมาถ้าจิตใจที่ตํ่ากว่า เขารู้เขาเห็นหมดแหละ คนที่สูงกว่าเขารู้เขาเห็นหมด แต่เราก็ว่ามันไม่เป็นๆ ความยึดมั่นถือมั่นของเรา ทีนี้อยู่ทางโลกมันเป็นแบบนั้น ฉะนั้น คําว่า “จริตนิสัย” มันเป็นอํานาจวาสนาของคน ถ้าเราทํานะ เราศึกษาขึ้นมาโดยอํานาจวาสนา มันเป็นไปได้ มันปล่อยวางได้ มันมีความร่มเย็นได้ ถ้ามีความร่มเย็นได้ เราก็คิดว่าธรรมะนี่เราทําได้ง่ายๆ สิ่งที่เราทํามาเรายังเป็นไปได้เลย สิ่งที่เป็นไปได้นะ

คนเรานะ เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมทั้งหลายนี้เป็นอนัตตา คนเราถ้ามีความทุกข์นะ เวลาความทุกข์ ยึดมั่นถือมั่นกับความทุกข์นี่ทุกข์ยากแสนเข็ญ แต่ถ้ามันถึงคราวถึงเวลาของมัน มันนึกได้ มันมีปัญญาของมันได้ มันปล่อยวางได้ ถ้าปล่อยวางสิ่งนั้นได้นะ ความทุกข์นั้นก็เบาลง สัจธรรมมันก็เป็น เห็นไหม โดยข้อเท็จจริง โดยกิเลสมันก็มีจริงอยู่ในหัวใจของเราอยู่แล้ว โดยข้อเท็จจริง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรม ธรรมะเป็นธรรมชาติ มันก็แปรปรวนของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ เพียงแต่ใครมีสติ ใครมีสติก็ระลึกรู้ ใครมีปัญญาใคร่ครวญสิ่งนี้ขึ้นมาได้ ถ้าใครมีปัญญาสิ่งนี้ใคร่ครวญขึ้นมาได้ มันก็เข้าใจธรรมะขึ้นมาได้ มันก็ปล่อยวางได้ของมันชั่วคราว พอปล่อยวางชั่วคราว เราก็ได้ลิ้มรสของธรรม ลิ้มรสของธรรม เราก็มีปัญญา เราก็สามารถจะทําได้ ก็มีความใฝ่อยากประพฤติปฏิบัติ อยากทําความเป็นจริง พอเอาเข้าจริงๆ เข้ามาทําจริงๆ ไปไม่รอด ไปไม่รอด ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้นน่ะ เพราะมันคาดหมายของมันไปอย่างนั้น ถ้ามีครูมีอาจารย์นะ ท่านจะให้ปล่อยวางให้หมด วางสิ่งนี้ไว้

เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่มั่นท่านเล็งญาณไปแล้วแหละว่าผู้ใดจะได้ส่งเสริมไป เพราะจิตนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ สิ่งที่เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ เวียนตายเวียนเกิดมันก็ได้สร้างสมบุญญาธิการมาใช่ไหม คนทําดีมาก็มี คนทําชั่วมาก็มี จิตใจที่มันทําดีทําชั่วมาในดวงเดียวกันก็มี ทํามากทําน้อย สิ่งที่ครูบาอาจารย์ท่านมีอํานาจวาสนา ท่านรู้ของท่าน ท่านรอเวลาของท่าน

เวลาหลวงตาท่านก็ประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านศึกษา ท่านปฏิญาณตนของท่านว่าท่านเรียนถึงมหาแล้วท่านจะออกประพฤติปฏิบัติ หลวงปู่มั่นท่านก็รอเวลาของท่าน เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น พอเจอกันครั้งแรก เวลาฟังธรรมครั้งแรก

“มหา มหาก็เรียนมาจนถึงเป็นมหา สิ่งที่ท่านเรียนมา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้เทิดไว้บนศีรษะ”

คําว่า “เทิดทูน” เทิดทูน ไม่ใช่ว่า ปริยัติเราศึกษามาแล้ว สิ่งนั้นเป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้องๆ เวลาศึกษามาก็ศึกษามา โลกที่เขาศึกษากัน โดยทางโลกบอกว่าโลกนี้จะเจริญด้วยปัญญาๆ ต้องมีการศึกษา...ใช่ โลกนี้เจริญด้วยปัญญา นี้มันเป็นปัญญาของโลก เพื่อให้คนไม่โดนหลอก เพื่อให้คนมีสติปัญญา เพื่อให้คนมีวิชาชีพ เพื่อให้คนอยู่กับโลก พัฒนาโลกขึ้นมาให้ทุกคนมั่งมีศรีสุข นั้นมันเป็นปัญญาทางโลก

สิ่งที่ว่าโลกนี้เจริญด้วยปัญญาๆ คนเราต้องมีปัญญา ต้องมีการศึกษา มันจะพัฒนาประเทศได้ก็ด้วยปัญญา ปัญญาทางโลกมันก็พัฒนาได้ เวลามันพัฒนาแล้ว เวลาพัฒนาไปแล้วเป็นอย่างไรล่ะ พัฒนาไปแล้วก็มือใครยาวสาวได้สาวเอา ใครพัฒนา ประเทศชาติได้อะไร แล้วฉันจะได้อะไร ถ้าไม่ได้อะไร ประเทศชาติก็ต้องไม่ได้ด้วย วุ่นวายไปหมด เห็นไหม นี่เรื่องโลกๆ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าศึกษามาแล้ว ถ้าศึกษามาโดยโลก ให้วางไว้ก่อน ปริยัติ ถ้าปริยัติ

“มหาเรียนมา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทิดใส่ศีรษะไว้ เราเทิดทูนๆ นี้เป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษามามีปัญญามาก แล้วใส่ลิ้นชักไว้นะ ใส่ลิ้นชักไว้แล้วลั่นกุญแจไว้อย่าให้มันออกมา ให้ประพฤติปฏิบัติไปก่อน ให้ประพฤติปฏิบัติไป ถ้าประพฤติปฏิบัติจนมันเกิดสัจจะความจริง” ข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นมาจากใจของเรา สติก็เป็นสติจริงๆ สมาธิก็เป็นสมาธิจริงๆ เวลาเกิดปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญาที่มันเกิดกระบวนการของมันครบถ้วนของมัน แล้วถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาที่มันเคลื่อนออกไป ธรรมจักร จักรที่มันเคลื่อนแล้ว มันได้หมุนแล้ว มันจะให้ผลกับจิตอย่างใด แล้วถ้าเราทําขึ้นมาเป็นข้อเท็จจริง มันจะซาบซึ้งธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมไปแล้ว วางธรรมและวินัยนี้ไว้ให้เราก้าวเดินกันมา ถ้าไม่มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็หัวหกก้นขวิด พยายามศึกษากันไป ค้นคว้ากันไปด้วยปัญญาของสาวกะสาวกที่ได้ยินได้ฟัง ค้นคว้ากันไป

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้ไว้ให้เราศึกษาเป็นปริยัติ แต่เราอย่าไพล่ไปสิ อย่าไปทําธุรกิจ อย่าไปมีได้มีเสียกับธรรมอันนั้น เพราะเราเป็นธุรกิจ เราพอใจก็ว่ามันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าไม่พอใจก็บอกว่าไม่ใช่ อะไรที่มันขัดอกขัดใจ มันขัดอกขัดใจก็มันขัดกิเลสไง กิเลสในหัวใจของเรามันก็อยากจะให้มีคนเยินยอมัน อยากให้คนเชิดชูมัน แต่ธรรมที่จะเกิดขึ้นมาในหัวใจมันไม่เห็นเกิดขึ้นมาเลย เพราะธรรมเกิดขึ้นมาแล้วมันจะมีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข

สิ่งที่เป็นกิเลสขึ้นมามันมีแต่เผาลนใจ แล้วเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ถ้าถูกใจก็บอกว่าอันนั้นเป็นธรรม ถ้าเวลาศึกษามาไม่ถูกใจก็บอกอันนั้นไม่เป็นธรรม วางไว้ก่อน อย่าเพิ่งว่าเป็นธรรมและไม่เป็นธรรม แล้วเราก็ประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมาตามความเป็นจริง ถ้าเป็นสติก็สติจริงๆ สมาธิก็สมาธิจริงๆ

ถ้าเกิดปัญญาขึ้นมา พอเกิดปัญญาขึ้นมา ถ้าปัญญามันได้ก้าวเดินออกไปแล้ว พอก้าวเดินไปแล้ว ถ้ามันจบกระบวนการครบวงจรแล้ว ไปศึกษาธรรม สิ่งที่เราศึกษามานี้ศึกษาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา มันซาบซึ้งๆ แล้วมันก็เห็นโทษด้วย เห็นโทษว่า ถ้าการศึกษาอย่างเดียว เราศึกษาอย่างเดียว ศึกษามาเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เราก็สงสัยมาตลอดนะ เราก็สงสัยมาตลอดว่ามันจะเป็นจริงได้หรือเปล่า ศึกษามาก็เชื่อ เพราะถ้าจิตใจมันเป็นธรรมมันก็เชื่อ แต่เวลากิเลสมันฟูขึ้นมา มันก็น่าสงสัย ในเมื่อกิเลสมันสงสัย ถ้ากิเลสสงสัย มันก็สงสัย เพราะมันสงสัยขึ้นมา มันก็จะทําธุรกิจในใจเราแล้วล่ะ ยิ่งจริตนิสัยที่มันเคยมักง่าย ที่มันเคยเอาแต่ได้ มันสวมรอยเลย

ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา เราต้องตั้งสติของเรา เรากําหนดพุทโธๆ หรือปัญญาอบรมสมาธิขึ้นมา ในเมื่อเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา มันจะแว็บมาตลอดแหละ ไอ้นั่นเป็นธรรมไหม ไอ้นี่เป็นธรรมไหม สิ่งใดเป็นธรรมไหม มันจะแว็บมาตลอด เพราะอะไร เพราะพญามาร พญามารนะ มันสิงสถิตอยู่บนหัวใจของสัตว์โลก ตั้งแต่พรหมลงมา มารทั้งนั้น มารคือความเห็นแก่ตัว มารคืออัตตา มารคือทิฏฐิมานะ สิ่งนั้นมันเป็นหมดแหละ ถ้ามันเป็นหมด

เวลาเราพุทโธของเรา เราตั้งสติของเราขึ้นมา เวลาจิตใจที่มันไปยึดมั่นถือมั่น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเตือนไว้นะ “รูปอันวิจิตร เสียงอันวิจิตร กลิ่นอันวิจิตร รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตร ขันธ์ทั้ง ๕ สิ่งต่างๆ อันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ไม่ใช่กิเลส ไม่ใช่ตัวตนของเรา สิ่งที่เป็นตัวตนของเราคือตัณหาความทะยานอยากที่เราไปยึดมั่นถือมั่นมันต่างหากล่ะ”

แล้วกิเลสตัณหาความทะยานอยากไปยึดมั่นมันอยู่ที่ไหนล่ะ ถ้ามันอยู่ที่ไหน เราถึงต้องตั้งสติของเรา ถ้าเราทําพุทโธๆ หรือปัญญาอบรมสมาธิ มันจะแว็บขนาดไหน มันจะออกไปรับรู้ขนาดไหน รับรู้มาแล้วได้สิ่งใด ก่อนที่จะประพฤติปฏิบัติ เราก็คิดมาพอแรงแล้วแหละ คิดมาจนทุกข์ยาก จนเราไม่มีทางไป เราถึงจะออกมาประพฤติปฏิบัติกัน แล้วออกมาประพฤติปฏิบัติ เราพยายามจะควบคุมใจเรา สิ่งที่มันเคยใจอยู่นี่ สิ่งที่มันเป็นสัญชาตญาณอย่างนี้ เราก็ยังจะเชื่อมันอยู่หรือ ถ้าเราไม่เชื่อมัน เราต้องบังคับ ต้องบังคับ บังคับด้วยสติ ถ้ามีสติบังคับได้ บังคับให้ใจมันไม่ไปหยิบฟืนหยิบไฟ ไม่ให้ใจมันไปจับต้อง ไม่ไปยึดมั่นถือมั่นสิ่งที่มันเป็นฟืนเป็นไฟที่เคยเผาลนใจมา แล้วเวลากําหนดพุทโธๆ มันก็ไม่ต้องการ เพราะมันเคยตัวอย่างนั้น มันบอก “จืดชืด ไม่มีประโยชน์สิ่งใด ไม่มีประโยชน์สิ่งใด”

ในทางการแพทย์นะ เขาบอกว่าการรักษาสุขภาพนี้สําคัญที่สุด ถ้าใครรักษาสุขภาพ เราออกกําลังกาย โรคภัยไข้เจ็บมันจะเกิดกับเราแต่น้อย แต่ตามธรรมชาติ โรคชรามันจะมีกับเราแน่นอนข้างหน้า ฉะนั้น สิ่งที่เราออกกําลังกาย โรคภัยไข้เจ็บมันจะน้อย นี่ก็เหมือนกัน ขณะพุทโธๆ จิตมันได้กําหนดพุทโธ มันมีคําบริกรรมของมัน มันจะฟื้นฟูตัวของมัน แต่บอกว่าเป็นของเล็กน้อย มันไม่ยอมทําทั้งนั้นน่ะ มันไม่ต้องการทําสิ่งใดเลย มันจะประกอบธุรกิจขึ้นมา มันจะเอามรรคเอาผลโดยการคาดการหมายของมัน แต่เวลาความจริงขึ้นมา ตัวเองไม่มีสิ่งใดเป็นสมบัติของตนเลย

ถ้าจะเป็นสมบัติของตน เราต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบเข้ามา มันปล่อยวางเข้ามาทั้งนั้นน่ะ ปล่อยวางสิ่งต่างๆ เข้ามาเป็นตัวของมันเอง ถ้าเป็นตัวของมัน นี่จิตจริงแล้ว จิตที่เป็นสัมมาสมาธิ จิตตั้งมั่น จิตมันเป็นของจริง จิตเป็นของจริง มันก็มีความสงบ มีความร่มเย็น มีความร่มเย็นเพราะมันเป็นข้อเท็จจริงที่มันปล่อยวางฟืนวางไฟเข้ามา สัญญาอารมณ์ ขันธ์ต่างๆ ความรู้สึกนึกคิด โดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันใช้

กิเลสตัณหาความทะยานอยาก ความคิดของเรา ขันธ์ ๕ วิถีแห่งจิต ขันธ์ ๕ คือความรู้สึกนึกคิดที่เวลามันคิดออกไป นี่ขันธ์ สัญญาอารมณ์เกิดขึ้น เกิดจากอะไร เกิดจากจิต พอเกิดจากจิต จิตมันคืออะไร จิตคือภวาสวะ คือภพ มันก็มีพญามารอยู่ด้วย ฉะนั้น เวลาขันธ์มันทํางาน มารมันก็ทํางานมาพร้อมกับขันธ์นั้นน่ะ

“มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้าอีกเลย”

เราดําริ มีเจตนา มารมันมาทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น เวลาความรู้สึกนึกคิดที่เราคิดโดยสัจจะ โดยสัญชาตญาณของเรา กิเลสมันก็อนุสัย มันนอนเนื่องมาหมดแหละ ฉะนั้น เราศึกษาสิ่งใด เราคิดสิ่งใด มันมีมารปนมาหมดเลย มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากปนมาหมดน่ะ กําหนดพุทโธๆ พุทโธกิเลสมันก็ไม่ชอบ ปัญญาอบรมสมาธิ เวลาเราตั้งสติ เรามีความรู้สึกนึกคิดอะไรสิ่งใดขึ้นมา มันจับ ความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้คิดโดยมาร มันมีมารปนมาไหม คิดออกมาแล้วมันมีสิ่งใด ถ้าคิดแต่เรื่องดีๆ คิดเรื่องธรรมะ ตรึกในธรรมะ ตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําไมไม่ตรึก

เห็นไหม สัจธรรมที่เกิดขึ้น นํ้าขึ้นนํ้าลงมันเป็นข้อเท็จจริงทางโลก สิ่งต่างๆ นี้มันเป็นข้อเท็จจริงทั้งนั้นน่ะ ทําไมเราไปดีใจเสียใจกับมัน สิ่งที่เวลาเกิดขึ้นมา เกิดประโยชน์ขึ้นมา เราก็พอใจ สิ่งใดที่เขาขัดแย้งกับเรา ทําไมเราไม่พอใจ มันเป็นเรื่องสัจจะเป็นความจริงอยู่แล้ว แต่ทําไมเราไปมีอารมณ์ร่วมไปกับเขาล่ะ นี่สติปัญญามันตามสิ่งนี้ไป เพราะมารมันใช้อารมณ์ของเราไง มารมันก็ใช้ความรู้สึกนึกคิดของเราไปสร้างผลประโยชน์กับมัน ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา สิ่งนี้มารมันก็อาย มารมันอายนะ กิเลสมันอายถ้าเรารู้ทันตัวเราเองนี่กิเลสมันอาย

พุทโธก็เหมือนกัน พุทโธๆ พุทธานุสติ พุทโธๆ เห็นไหม พุทโธสว่างไสว พุทโธผ่องใส พุทโธคือพุทธะ คือผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน แล้วมันเบิกบานไหม เวลาพุทโธมันเบิกบานไหม มันง่วงเหงาหาวนอน มันคอตก ทําไมมันไม่เบิกบานล่ะ พุทโธแล้วทําไมมันไม่มีความสุขล่ะ เขาบอกพุทโธ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี พุทธานุสติมันเป็นของประเสริฐ เห็นไหม เวลาคนตกใจก็พุทโธ เวลาคนมีสิ่งใดเขาให้พุทโธ ให้ระลึกถึงพระพุทธเจ้า เราจะไม่ตกไปในที่ตํ่า แล้วเวลาพุทโธทําไมมันไม่ทําล่ะ เวลาพุทโธแล้วทําไมมันทุกข์ล่ะ

พุทโธมันทุกข์เพราะกิเลสมันไม่เอาไง กิเลสมันขี้เกียจไง แล้วเวลาพุทโธไป พุทโธๆๆ เขาบอกพุทโธมันละเอียดขึ้นมา กิเลสมันก็หลอกนะ พุทโธๆๆ จนหายไปเลย แล้วหายไปแล้วนะ พอหายไปแล้วกลับมานะ “แหม! มันว่างไปหมดเลย”...นั่งหลับยังไม่รู้ว่าหลับนะ ตกภวังค์ไปแล้วยังไม่รู้เลย

ถ้ามันเป็นความจริงตามข้อเท็จจริง มันเป็นสัจธรรม มันเป็นเนื้อหาสาระ มันไม่ใช่ธุรกิจต่อรองกัน ถ้าเป็นธุรกิจมันต่อรอง มันคาดมันหมาย จะเอาแต่ได้ สิ่งที่ตัวเองคิด ตัวเองเห็นว่าถูกต้อง อันนั้นเป็นธรรม สิ่งที่ตัวเองขัดข้องหมองใจ สิ่งใดที่ไม่สมประโยชน์ สิ่งนั้นไม่เป็นธรรม ทั้งๆ ที่มันเป็นธรรมทั้งนั้น กุศลและอกุศล อกุศลคือฝ่ายผิด ธรรมะฝ่ายดํา แล้วฝ่ายขาวล่ะ ฝ่ายความถูกต้องล่ะ

ฉะนั้น ในใจเรามันมีทั้งกิเลสใช่ไหม แล้วเราคิดดีทําดี มันก็มีธรรมขึ้นมาใช่ไหม เรามีสติปัญญาขึ้นมามันก็ถูกต้องดีงามใช่ไหม แต่เวลาเราพลั้งเผลอไป นั่นล่ะกิเลสมันขี่หัวแล้วล่ะ เราต้องสร้างสมของเราขึ้นมา ถ้าเราพุทโธๆ จนจิตมันสงบขึ้นมา ถ้าพุทโธได้ จิตสงบได้ ถ้าพุทโธไม่ได้ เราก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราขยันเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา

งานทางโลก จะประกอบสัมมาอาชีวะ จะการดํารงชีวิต ทุกคนก็ทําเหมือนกัน แล้วมันไม่มีสิ้นสุดหรอก มันไม่สิ้นสุด ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด แล้วพลัดพรากไปแล้วมันไม่สุด มันยังเวียนตายเวียนเกิด ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด แล้วมันก็เวียนตายเวียนเกิดไปต่อเนื่อง แต่การประพฤติปฏิบัติธรรมมันตัดภพตัดชาติ มันเห็นคุณค่าของการตายและการเกิด ถ้ายังเกิดอีกก็ยังเกิดแบบมีบุญมีกุศล เกิดมาแล้วให้มีสติมีปัญญา ให้หันมาฝึกฝน ให้หันมาทําตั้งแต่ร่างกายเรายังเข้มแข็งอยู่

เราคาดเราหมายอย่างนี้ไป เพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย ท่านก็สร้างสมของท่านมา เราในปัจจุบันนี้เราเป็นสาวกสาวกะ เราเป็นบริษัท ๔ เราได้ฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วมีสติมีปัญญาจะรื้อค้น เห็นไหม เขาทํานากัน เขาทํานาเพื่อเอาข้าวมาใส่หม้อ เพื่อเป็นอาหารของร่างกายนี้ เราพยายามจะรื้อค้นใจของเรา เราจะทํามรรคทําผลให้เกิดขึ้นท่ามกลางหัวใจของเรา ในเมื่อเราเกิดมาเรามีปากมีท้อง เราต้องมีหน้าที่การงาน เราก็ต้องทําหน้าที่การงานเพื่อหาข้าวหาอาหารมาเพื่อให้ปากให้ท้องเราได้มีชีวิตอยู่ แล้วเราก็มีสติปัญญา เพราะเวลาเรามี เราก็พยายามประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มันเป็นความจริงของเรา เขาทํานา เขาก็ต้องหมั่นคราดหมั่นไถ ทํานาของเขาเพื่อให้สมประโยชน์กับเขา ได้ประโยชน์กับเขา ได้สิ่งต่างๆ ที่เขาปรารถนา

เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็ต้องมีสติปัญญา หมั่นคราดหมั่นไถ หมั่นรักษาใจของเรา เราจะเอาศีล เอาสมาธิ เอาปัญญา ถ้าปัญญาเกิดขึ้นมาแล้วไม่ต่อรอง ไม่ต่อรอง เพราะการต่อรองหัวใจนั้นมันจะเข้าข่ายธรรมธุรกิจ ถ้าธรรมธุรกิจ ธรรมะแล้วเอาธุรกิจมาต่อรอง เราเห็นโลกที่เขาทํากัน ถ้าเป็นศาสนา เขามีแต่การให้กัน เขามีแต่การให้อภัยต่อกัน เจือจานต่อกัน ดูแลรักษากัน มีนํ้าใจต่อกัน นี้เป็นธรรม แต่ถ้าเขาทําเป็นธุรกิจของเขา มันมีการแลกเปลี่ยน มีการซื้อขาย มีการต่างๆ สิ่งนั้นเป็นธรรมหรือไม่เป็นธรรม นั่นเรื่องของเขา เรื่องโลกเราเห็นแล้วเรายังไม่พอใจ เรายังไม่ชอบใจเลย แล้วเวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจะให้กิเลสกับธรรมในหัวใจของเรามาต่อรองทําธุรกิจท่ามกลางในการประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา เราขาดสติขนาดนั้นเชียวหรือ

ถ้าเราไม่ขาดสติขนาดนั้น เราตั้งสติของเรา แล้วเราไม่ต่อรองกับใคร ถ้ามันต่อรอง มันเข้าไปเลยนะ นันทิราคะ ตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา มันจะเกิดขึ้นมาในใจของเรา ถ้าพอใจ มันก็อยากได้ มันก็ไม่ได้ดั่งใจมัน ไม่พอใจจะขับไสอย่างไร มันก็ไม่ได้ดั่งใจเรา ถึงมันจะอยู่เฉยๆ อย่างไร มันก็ไม่ได้พอใจเราทั้งนั้น ไม่มีอะไรพอใจเราหรอก เพราะสรรพสิ่งในโลกนี้มันเป็นอนิจจัง ไม่มีสิ่งใดคงที่หรอก

ทีนี้ไม่มีสิ่งใดคงที่ จิตเราดี จิตเรามีฐาน มีที่พึ่ง มีต่างๆ เราก็ตั้งสติของเราไว้ ชํานาญในวสี ถ้าชํานาญในวสี หมั่นเข้า ชํานาญในวสีคือทําความสงบเข้ามา ดูแลรักษาใจของเราเข้ามา ถ้าเราไม่ดูแลรักษาใจเข้ามา ธรรมะมันจะเกิดที่ไหน

ถ้าธรรมะไปเกิดอยู่ข้างนอก ธรรมะที่เราตะครุบกันอยู่นี้มันไม่ใช่เป็นความจริงของเรา ถ้าธรรมะจะเกิดขึ้น มันจะเกิดขึ้น ตั้งอยู่บนกองทุกข์ในหัวใจ เวลาครูบาอาจารย์ของเรานั่งสมาธิภาวนาไป เวลาใช้ปัญญาไป ท่านบอกว่าถึงเวลากิเลสกับธรรมมันต่อสู้กันในหัวใจ กิเลสกับธรรมมันต่อสู้ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรมที่พิสูจน์ตรวจสอบกัน ร่างกายนี้เหมือนแทบแตกสลายออกจากกันเลย แตกสลายเพราะอะไร เพราะเวลามันต่อสู้กับเวทนา มันต่อสู้กับสิ่งที่มารมันเอามาประหัตประหารกันกับความเพียรของเรา

ถ้าความเพียรของเรา ความเพียรแก่กล้าขนาดไหน ความเพียรแก่กล้า เราทําถึงที่สุด ถ้าทําถึงที่สุด เราไม่ต่อรองอะไรทั้งสิ้น แต่เราอยากดู อยากดู อยากเห็น อยากเห็นข้อเท็จจริงว่ากิเลสมันจะปลิ้นปล้อนขนาดไหน มันจะเอาสิ่งใดมาหลอกลวงเรา แล้วเราก็มีสัจจะมีความจริง จักขุญาณถ้ามันเกิด มันเกิดจากไหน มันเกิดจากสัมมาสมาธิ ถ้าไม่มีสัมมาสมาธิ มันจะเกิดขึ้นมาไหม

เขาบอกว่า ตานอก ตาเนื้อ เห็นด้วยตาสว่างๆ แล้วจักขุญาณมันอยู่ไหน จักขุญาณน่ะ ถ้าจักขุญาณมันเปิดออกมา นั่นเป็นสัมมาสมาธิ จิตมันสงบระงับขึ้นมา ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เดินจงกรมอยู่มันก็เห็นแจ้งๆ นี่แหละ นั่งสมาธิอยู่นี่ หลับตาอยู่มันก็เห็นแจ้งๆ อยู่นี่แหละ เห็นแจ้งๆ เพราะอะไร เพราะจิตมันเห็น จิตมันรู้

จิตมันทุกข์อยู่นี่ เวลาจิตมันเกิด เวลาปฏิสนธิจิตเวียนตายเวียนเกิด เราไม่รู้ว่ามันเกิดอย่างไร แต่ขณะที่มาฝึกหัดขึ้นมา ถ้าสมาธิเกิด มีสติ มีสมาธิ มีปัญญาเกิด เราก็รู้เห็นของเรา มันเป็นปัจจุบัน ปัจจุบันเพราะอะไร เราระลึกรู้อยู่ เราไม่ทําธุรกิจ เราไม่ให้กิเลสมาล่อมาหลอกหัวใจของเรา ถ้ากิเลสมาล่อมาหลอกหัวใจของเรา เวลาปฏิบัติไปล้มลุกคลุกคลาน ต่อรองแล้วต่อรองอีก อ้อนวอนขอเอาที่มันเป็นไปไม่ได้

ตั้งสัจจะ คนมีสัจจะนะ ตั้งสิ่งใดแล้วพยายามทําตามนั้น ถ้าคนมีสัจจะมันจะประสบความสําเร็จ คือมันจะสงบระงับก็ได้ ไม่สงบระงับก็ได้ แต่มีสัจจะทําให้ถึงที่สุด ทําให้ตามที่ตั้งสัจจะไว้ ทําอยู่อย่างนี้ ถ้าทําอยู่อย่างนี้ ตั้งสัจจะ วันนี้ได้ก็ไม่เป็นไร วันนี้ไม่ได้ก็ไม่เป็นไร แต่ตั้งสัจจะของเรา ทําต่อเนื่องของเราไป ต่อเนื่องของเราไป

เห็นไหม ผู้ที่มีสติปัญญาประพฤติปฏิบัติโดยความชอบธรรม ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปีนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าการประพฤติปฏิบัติ ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี แต่เวลาเราปฏิบัติกัน เราก็ตั้งกติกาของเรา แล้วเราทําได้จริงไหม เราตั้งไว้ ๗ ปี ๗ ปีแล้วเราพยายามค้นคว้า พยายามประพฤติปฏิบัติไป แล้ว ๗ ปีทนไหวไหมล่ะ อย่าว่า ๗ ปีเลย ๗ นาทีมันก็ไม่เอาแล้ว ถ้าไม่เอา นี่จิตใจอ่อนแอ

แต่ถ้าจิตใจเราเข้มแข็งนะ งานทางโลก ใครๆ ก็ทํามาเยอะนะ เวลาเหนื่อยก็พัก ถึงเวลาเราก็ทําของเราอีก ทําของเราไป ถ้ามีอํานาจวาสนา เราทําของเรานะ จะมีคนมาช่วยเหลือเจือจานเราถ้าเรามีความวิริยะ ความอุตสาหะ ถ้าเราขี้เกียจ เราทําของเราไปแล้วเราก็ตีโพยตีพายไปว่าเราก็ทําเหมือนเขา ทําไมเราทุกข์เรายากล่ะ เราตีโพยตีพายไป มันก็มีแต่ความเจ็บชํ้านํ้าใจเราเท่านั้นแหละ

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราทําของเราโดยข้อเท็จจริง เวลางานของเรานะ เราไม่ต้องหวังพึ่งใครเลย โลก เวลาเขาทําสิ่งใดเขาต้องหวังพึ่งพาอาศัยกัน เวลาเราปฏิบัตินะ เราคนเดียว เรากําหนด เวลากําหนดพุทโธๆ โลกนี้เหมือนไม่มี มีเรากับพุทโธเท่านั้น ถ้ามีเรากับพุทโธเท่านั้น แล้วตั้งใจ

แต่เวลามีเรากับพุทโธเท่านั้น จิตใจมันก็วอกแวก ถ้าผู้ที่ปฏิบัติใหม่ทําสิ่งใดล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นน่ะ เพราะสิ่งที่ไม่เคยทํา ถ้าสิ่งที่ไม่เคยทํานะ เราก็ลองผิดลองถูก ลองผิดลองถูกขึ้นมา ผิด เราก็วางไว้ หาทางออกให้ได้ๆ การปฏิบัติเริ่มต้นมันล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นน่ะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๖ ปี ๖ ปีนะ ลองผิดลองถูกกับคนที่ไม่รู้ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตรัสรู้ก็มาตรัสรู้ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง ตรัสรู้ด้วยอํานาจวาสนา ตรัสรู้ด้วยสัจจะ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ กิจจญาณ มันมีมรรคญาณ มีศีล มีสมาธิ มีปัญญา กําหนดชําแรกเข้าไปในทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์

เวลากตญาณ การรู้ไง มีกิจจญาณทําให้รู้แจ้ง พอมีกตญาณ ความรู้ รู้ในทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ วิธีการดับทุกข์ และมรรค นี่เวียนไป รู้จริงตามความเป็นจริงขึ้นมาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฉะนั้น สิ่งที่กระทํามันทําจากภายใน ถ้าทําจากภายใน

เวลาพูดถึงธรรมะนะ ก็พูดบุคลาธิษฐาน ธรรมาธิษฐาน จากสิ่งที่เป็นวัตถุที่เราเห็นได้ แล้วเทียบเคียงเข้ามาในหัวใจ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหมดชี้เข้ามาสู่ใจของเรา ถ้าชี้เข้ามาสู่ใจของเรานะ เราก็ตั้งสติขึ้นมา พอตั้งสติขึ้นมา มันก็เป็นสมมุติ เวลานึกถึงพุทโธ มันก็เป็นสมมุติทั้งนั้นน่ะ สิ่งที่เกิดขึ้น ระลึกรู้ ทําให้รู้ มันก็เป็นเรื่องโลกทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้ามันสงบเข้ามา เรารู้เราเห็นน่ะ เวลามันสงบนะ สงบมันร่มเย็นเข้ามา ร่มเย็นแล้วรําพึง ถ้าทําความสงบมากเข้าๆ แม้แต่ทําความสงบ คราวนี้ทําได้ คราวหน้าทําไม่ได้ ก็เดือดร้อนแล้วล่ะ แต่ถ้าเดือดร้อนนะ เราก็ทําของเราไป

ถึงที่สุดถ้ามันชํานาญขึ้นๆ ชํานาญขึ้น ทุกคนจะภูมิใจ ทุกคนจะดีใจ ดีใจเพราะอะไร เพราะเรามีอริยทรัพย์ เพราะเราได้ทรัพย์ เราได้เห็นใจของเรา ที่เราเกิดมา ปฏิสนธิจิตที่เวียนตายเวียนเกิด เราไม่เคยรู้เคยเห็นเลย เราชําระล้างกิเลส เราก็ไม่เคยเห็นหน้ากิเลสเลย เขาว่ากิเลสๆ มีแต่ชื่อ แล้วตัวตนของเรา ความรู้สึกนึกคิดของเรา สิ่งที่เราจะจับมาพิจารณา เหมือนไปหาหมอว่า หมอ นี่เป็นโรคอะไร ให้หมอตรวจ ถ้าหมอเขาตรวจ เขาเป็นโรคสิ่งใด เราก็ว่าเราเป็นโรคสิ่งนั้น

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจมันจะตรวจตัวมันเอง ถ้ามันมีสติ มีสมาธิ มันจะตรวจหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเรามันเจ็บไข้ได้ป่วยอย่างใด ถ้าเราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เพราะความรู้ความเห็น สติปัฏฐาน ๔ มันเกิดตรงนี้ ถ้าจิตมันไม่เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันเป็นเรื่องสัญญาอารมณ์ ถ้าสัญญาอารมณ์ มันก็เป็นสมบัตินอก มันก็ตะครุบเงา แล้วมันก็คิดว่านี่การศึกษา การศึกษามันจะทําธุรกิจแล้วนะ ธรรมะธุรกิจแล้วล่ะ เรารู้เราเห็นน่ะ มันมีพระไตรปิฎก มันมีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเครื่องยืนยันว่ามันเป็นความจริงๆ

สาธุ! มันก็เป็นความจริงจริงๆ มันเป็นทฤษฎีที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ มันถูกต้องทั้งนั้นน่ะ แต่มันชี้เข้ามาสู่ใจ ชี้เข้ามาสู่ใจ เราเป็นสัญญาอารมณ์ เรามีการคาดหมาย เราก็พยายามจะเอาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเป็นการยืนยัน มาการันตีว่าสิ่งนั้นถูกต้องๆ นี่มันทําธุรกิจกัน แล้วพอทําธุรกิจกันแล้ว ในเมื่อเราเป็นฝ่ายที่จะต้องเสียผลประโยชน์ตลอดเวลา มันจะได้สิ่งใดมาล่ะ มันเสียผลประโยชน์ให้ใครล่ะ ก็เสียผลประโยชน์ให้กิเลสเราไง กิเลสมันก็อ้างอิงไปอย่างนั้นตลอดเวลา

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบระงับเข้ามาแล้ว ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันไม่ใช่พระไตรปิฎกแล้วนะ พระไตรปิฎก ธรรมวินัยชี้เข้ามา ทวนกระแสเข้ามาสู่ใจ แล้วพอใจมันจับต้องได้ มันจับต้องได้ อืม! ในพระไตรปิฎก สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรมว่าไว้อย่างนั้น แต่เวลาเรารู้เราเห็นจริงขึ้นมา อื้อหือ! ทําไมมันสั่นไหวไปถึงขั้วหัวใจเลย ทําไมมันสะเทือนกิเลสขนาดนี้ ทําไมมันมีรสชาติขนาดนี้

เวลาศึกษามา ศึกษามาก็ซาบซึ้งๆ ซาบซึ้งๆ ทางโลกนั่นล่ะ เวลาจิตมันสงบเข้ามา สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี มันก็มีความสุขความสงบอยู่ มีความสุขมีความสงบ เราก็พยายามรักษาของเรา ตั้งสติของเรา พอตั้งสติแล้วนะ ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ เดี๋ยวเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ เจริญแล้วเสื่อม ทําไมถึงเสื่อมล่ะ เสื่อมเพราะการบํารุงรักษาเราไม่ดี เราประมาทเลินเล่อ เราทําสิ่งใดก็มั่นอกมั่นใจว่าเราเคยทําได้ นี่มันจะประกอบธุรกิจแล้ว มันบอกว่ามันเคยทําได้ ของเราเคยเป็น ของเราเคยมี ทําไมจะทําไม่ได้...ไปทําอีกทีหนึ่งไม่ได้แล้ว ไม่ได้แล้ว ไม่ได้เพราะอะไรล่ะ ไม่ได้เพราะธาตุขันธ์ เวลาธาตุขันธ์มันเปลี่ยนแปลงไปแล้ว กาลสถานที่มันก็เปลี่ยนไป แล้วทําอย่างไรล่ะ ล้มลุกคลุกคลานเลย

ถ้าล้มลุกคลุกคลาน มันก็ต้องอดนอนผ่อนอาหารแล้ว จะต้องต่อสู้กันแล้ว กิเลส ในเมื่อเอาสัญญาอารมณ์ เอาสิ่งที่มีอํานาจเหนือกว่ามาฟาดฟันธรรมะของเรา สิ่งที่เราทํามาแล้วล้มลุกคลุกคลาน เราก็ต้องหาทางพลิกแพลงแล้ว ถ้าหาทางพลิกแพลงนะ สิ่งที่มีกําลัง กิเลสคืออะไร กิเลสคือนามธรรม แล้วมันอาศัยอะไร อาศัยธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ออกมาพลิกแพลงกับเรา เราก็ต้องอดนอนผ่อนอาหารให้สิ่งที่กิเลสมันใช้อ่อนตัวลง ให้มันเบาบางลง พอมันเบาลง พอเราหิว กิเลสมันก็หิวด้วย เราเหนื่อย กิเลสมันก็เหนื่อยด้วย เรากําหนดพุทโธๆ กิเลสมันก็เพลียด้วย พอกิเลสเพลียด้วย พอกิเลสมันเพลีย มันหนีหน้า มันก็ลงสงบอีกทีหนึ่ง พอสงบ เออ! มันก็ทําได้ พอทําได้

คนทําล้มลุกคลุกคลาน แล้วเวลาจะฟื้นฟูใจของเรามันต้องมีสติมีปัญญารักษา พอมีสติมีปัญญารักษาขึ้นมา พอจะทํา ชํานาญในวสี ถ้าทําบ่อยครั้งเข้า กิเลสมันจะมีลูกเล่นใหม่ๆ มาตลอด ไอ้นักธุรกิจพญามารมันมีชั้นเชิงของมันเยอะแยะ เพราะมันอาศัยหัวใจนี้อยู่กับเราตลอดมา มันมีเล่ห์เหลี่ยมของมัน มันพลิกแพลงของมันตลอดเวลา ถ้าเราชํานาญในวสี เราก็ต้องมีปัญญาของเรา ปัญญาของเราหลบหลีก ปัญญาของเราพยายามทําใจของเราให้สงบ ถ้าใจมันสงบขึ้นมาแล้ว ถ้าสงบแล้วทําอย่างไรต่อไป เพราะคนอยากพัฒนา อยากก้าวหน้าขึ้นไป ถ้าอยากก้าวหน้าขึ้นไป จิตสงบแล้วให้รําพึง รําพึงหากาย

ถ้าจิตรําพึงหากายไม่ได้ พอจิตมันสงบ นั่งสงบบ่อยๆ ครั้งเข้า ถ้านั่งหลายชั่วโมงเข้ามันก็เกิดเวทนา ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันเกิดเวทนา มันก็จับต้องเวทนาได้ ถ้าจิตมันไม่สงบเลย จิตมันยังเป็นจิตดิบๆ อยู่อย่างนี้ เวลาเกิดเวทนามันก็โอดโอยขึ้นมา เวทนามันทับจิต มันก็ลุก มันก็ทนไม่ได้ แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว เวทนามา มันก็จับต้องเวทนาด้วยความยิ้มแย้มแจ่มใส เวทนาสักแต่ว่าเวทนา ก็พลิกแพลงดูเวทนาขึ้นมาพิจารณา นี่ไง ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงมันเป็นอย่างนี้ ถ้าข้อเท็จจริงมันเป็นอย่างนี้แล้ว ถ้าคนที่ภาวนามาแล้ว ถ้าในหัวใจมันมีข้อเท็จจริง นั่นล่ะมันจับต้องขึ้นมา มันอธิบายได้ มันพูดได้ มันมีข้อเท็จจริงในใจไง

แต่ถ้ากิเลสมันจะธรรมธุรกิจ มันก็บอกว่าพอสัญญาอารมณ์มันเป็นจินตนาการ มันก็อ้างอิงธรรมะพระพุทธเจ้าเป็นอย่างนั้นๆ “เถียงไม่ได้นะ มาจากพระไตรปิฎกนะ ห้ามเถียงนะ”

ไม่เถียงพระไตรปิฎกหรอก แต่เถียงกิเลสในใจของคนที่ล้มลุกคลุกคลานน่ะ มันไม่มีข้อเท็จจริงในหัวใจ สิ่งที่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นปริยัติ ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ แล้วถ้าปฏิบัติขึ้นมาแล้วต้องมีข้อเท็จจริงขึ้นมา อย่าให้กิเลสมันเอาไปทําธุรกิจกับเรา ถ้ากิเลสมันเอาไปทําธุรกิจกับเรา

เราปฏิบัติมานะ เราต้องการของจริง เราต้องการธรรมะที่ฆ่ากิเลส ธรรมะที่ทําลายกิเลสในใจของเรา เพื่อให้ใจของเรามีคุณธรรมขึ้นมา ไม่ใช่ทําขึ้นมาเพื่อให้กิเลสมันทําธุรกิจมีได้มีเสียในใจ ถ้ามันมีได้มีเสียในใจ สิ่งใดที่มันพอใจมันก็เคลิบเคลิ้มหลงใหลไปกับเขา แล้วมันไม่มีสติคอยคุมบํารุงรักษาใจของตัว เวลามันขาดทุน เวลามันเสียเปรียบ มันก็เอะอะโวยวาย “ปฏิบัติแล้วก็ไม่ได้ผล ทํามาขนาดนี้ยังไม่ประเสริฐสักที” มันไม่ได้ประโยชน์เลย ถ้าจิตใจเราไม่มีหลักมีเกณฑ์ หลงใหลไปกับการได้การเสียในกิเลสที่มันเอามาล่อลวง

ถ้าเรามีสติปัญญา กิเลสมันจะมาล่อลวงขนาดไหน มารมันจะเอาสิ่งต่างๆ ในหัวใจของเรามาต่อรองกับเราขนาดไหน เราก็มากับมัน เราก็เกิดตายๆ มากับมัน ถ้ามันมีจริง เราก็ต้องดีขึ้นมาแล้ว ถ้ามันเป็นประโยชน์จริง เราจะเป็นเทวดาเลย เพราะเราก็เป็นคนดีคนหนึ่ง แต่ทําไมมันทําแล้วมันไม่ได้ดั่งใจสักทีล่ะ

ไม่ได้ดั่งใจหรอก ผู้ใดปฏิบัติธรรมไม่สมควรแก่ธรรม ถ้ามันสมควรแก่ธรรม ทําอย่างไรถึงสมควรแก่ธรรมล่ะ สมควรแก่ธรรม ที่บอกว่าแค่ไหนล่ะ แค่ไหนมันถึงจะเป็นวิทยาศาสตร์ ชั่งตวงวัดแค่ไหนล่ะ

ชั่งตวงวัดมันเป็นโทสจริต โมหจริต มันเป็นจริตนิสัยของคน คนขี้หลง ไม่ต้องให้เขามาหลอกหรอก วิ่งไปให้เขาหลอกเลย มีอะไรพอใจก็วิ่งตามกระแสไปหมดเลย นี่โลภะ โลภจริต โทสจริต ไม่มีสิ่งใดมันก็สะเทือนหัวใจไปทั้งนั้นน่ะ โมหจริต ลุ่มหลงไปทั้งหมด จริตมันมีของมันอย่างนั้นน่ะ ถ้าจริตมีของมันอย่างนั้น เราก็ต้องมีสติมีปัญญาของเรามากขึ้น แล้วรักษาใจของเรา รักษาใจของเรา ถ้ามันทําขึ้นมาแล้ว ถ้ากิเลสมันเอามาต่อรองกับเราไม่ได้ มันจะเอาขาดทุนกําไรมาต่อรองกับเรา เราปฏิเสธแล้วเราพยายามทําของเรา เราตั้งสติของเรา ทําขึ้นมา มันจะรู้จะเห็น ถ้ามันจะรู้จะเห็น ชํานาญในวสี ชํานาญในวสีเกิดมาจากไหนล่ะ เกิดมาจากการล้มลุกคลุกคลาน เกิดมาจากการผิดพลาดของเรา เกิดมาจากนํ้าตาไหลนํ้าตาร่วง ทุกข์ยากนี่ ถ้าไม่ทุกข์ไม่ยาก ไม่มีกิริยาของใจ วิถีแห่งจิตมันไม่ได้พัฒนาของมัน ศึกษาธรรม ศึกษามาเป็นสัญญา แต่วิถีแห่งจิตที่จิตมันพัฒนาการของมันขึ้นมามันไม่เป็นตามความเป็นจริง

ถ้ามันเป็นตามความเป็นจริง ความเป็นจริงมันก็เข้าสู่ความสงบไง การจะปฏิบัติขนาดไหน ถ้ามันเป็นสัมมาทิฏฐิ ความเห็นถูกต้องดีงาม ทําอย่างไรก็แล้วแต่ ผลของมันคือการปล่อย มันปล่อยอะไรล่ะ ก็ปล่อยสัญญาอารมณ์ไง ปล่อยขันธ์ ถ้ามันปล่อยขันธ์เข้ามามันก็เป็นสัมมาสมาธิ

จิตเห็นอาการของจิต ความรู้สึกนึกคิดนี้เป็นอาการของจิตทั้งหมด ความรู้สึกนึกคิดนี้เป็นอาการของมัน แล้วตัวของมันล่ะ ตัวมันอยู่ไหน ถ้ามันสงบระงับเข้ามาก็สู่ตัวมัน ถ้าตัวมันนะ ถึงตัวมัน เวลามันทํางานของมัน มันก็ออกไปรับรู้อีกแหละ มันออกไปรับรู้ ออกไปแสวงหาของมัน ถ้ามันออกไปรับรู้ ออกไปแสวงหาของมันโดยสัญชาตญาณ โดยสถานะของมนุษย์ มนุษย์ก็เป็นอย่างนี้ มันเป็นอย่างนี้ของมัน แต่พอจิตมันสงบ ทวนกระแสไง

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหมดทวนกระแสเข้าไปสู่ฐีติจิต ถ้าสู่ฐีติจิตนะ วิธีการปฏิบัติทั้งหมดมันก็ปล่อยวาง ถ้ามันปล่อยวาง ถ้าปล่อยวาง มีสติปัญญาขึ้นไป ต่อเนื่องขึ้นไป ไม่ให้ใครมาต่อรอง ไม่ให้ใครมาใช้ประโยชน์กับจิตดวงนี้ ถ้าไม่ให้ใครมาต่อรอง ไม่ให้ใครมาใช้ประโยชน์กับจิตดวงนี้ เราทําของเราขึ้นไป ถ้าเราทําของเราขึ้นไป สติ มหาสติ ถ้าเกิดปัญญา มหาปัญญา ถ้าปัญญาต่อเนื่องมันต้องละเอียดเข้าไป

สิ่งที่ว่า พอจิตมันคิดส่งออก เราก็ว่า โอ้โฮ! จิตนี้มันละเอียดมาก มันไวมาก มันไปหาของมัน เราก็คิดว่าจิตนี้มันไวของมัน เวลาสิ่งที่มีสติขึ้นมามันยับยั้งหมด สิ่งที่เคลื่อนที่เร็ว สิ่งที่ไวมากๆ มันจะหยุดของมันหมดแหละ แล้วพอเราเห็น อู้ฮู! มันละเอียดมากๆ

มันละเอียดแค่ไหนมันยังหญ้าปากคอกอยู่นี่ มันเพิ่งทําความสงบของใจเท่านั้น ถ้าใจมันสงบแล้ว ถ้าจิตมันสงบ มันพิจารณาของมัน รําพึงไปให้เห็นกาย ถ้ารําพึงไป ถ้าคนมีอํานาจวาสนา มันจะเกิดขึ้นทันทีนะ อํานาจวาสนา ดูสิ จริตของคน อํานาจวาสนาของคนมันสร้างมา มันจะเห็นของมัน รู้ของมัน แต่ถ้ามันไม่มีล่ะ อํานาจวาสนาของคนมันไม่เท่ากันไง เวลาปฏิบัติไป ถ้ามันรู้มันเห็น ขนาดรู้เห็นครั้งเดียวนะ ถ้ามันเห็น ถ้าครั้งต่อไปไม่เห็นแล้ว พอจิตมันสงบไม่พอ ก็ต้องกลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น ถ้ามันรําพึงไป มันเห็นของมัน ถ้าเห็นของมันนะ ถ้าจิตมีกําลังนะ พิจารณาให้แยกแยะ รําพึงให้มันเป็นไปต่อหน้าเรา

ที่ว่าไตรลักษณะๆ เขาว่ามันจะเป็นไป มันเป็นไปอย่างไร ถ้าจิตไม่รู้ไม่เห็นขึ้นมา มันอ้างอิงไปตลอดแหละ พออ้างอิงขึ้นมามันก็เป็นธุรกิจแล้ว อ้างนู้นอ้างนี่ อ้างเล่ห์ไปหมดเลย ถ้าอ้างเล่ห์ขึ้นไปมันจะเป็นจริงไหม

ถ้ามันเป็นจริง “แม้แต่ หรือว่า” ต่างๆ ไม่ได้ทั้งนั้น ถ้า “หรือว่า” แสดงว่าเราไม่มั่นใจ ความไม่มั่นใจ ความไม่เป็นเอกภาพ มรรคสามัคคีได้อย่างไร มันก็มีได้มีเสียใช่ไหม สิ่งที่มีได้มีเสียนั่นน่ะมันทําธุรกิจของมันอยู่ มันล้มลุกคลุกคลานอยู่ มีได้มีเสีย มีได้มีเสีย มันไม่มัชฌิมาปฏิปทา

ถ้ามันจะมัชฌิมาปฏิปทา พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เราจะทํานาในใจ เราจะสร้างมรรคสร้างผลขึ้นมา ถ้าเราสร้างมรรคสร้างผลขึ้นมา เราต้องสร้างที่ใจของเรา สร้างที่ใจของเรา เราก็หมั่นคราดหมั่นไถของเรา หมั่นคราดหมั่นไถด้วยมรรคญาณ เห็นไหม ดูสติปัญญาขึ้นมา พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถ้ามันปล่อย ปล่อยก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าปล่อยแล้วเราก็อยู่กับความสงบระงับอันนั้น มันมีกระบวนการของมันนะ อริยสัจมีหนึ่งเดียวเท่านั้น สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะประพฤติปฏิบัติขนาดไหน วิธีการอย่างใดก็แล้วแต่ มันจะลงสู่สัจจะความจริง สัจจญาณ กิจจญาณ กตญาณ มันจะเข้าสู่ความจริงอันนี้

มันมีกิจจญาณ มีการกระทําของมัน ถ้าไม่มีการกระทําของมัน เราจะพูดขนาดไหน เราจะไปเอามรรคเอาผล เอาธรรมของครูบาอาจารย์มาพูดขนาดไหน นั้นเป็นคําพูด มันพูดไม่ครบองค์ประกอบของมันหรอก มันมีความบกพร่อง เพราะเราไม่รู้ไม่เห็นด้วยใจของเรา แต่ถ้าเรารู้เราเห็นด้วยใจของเรา ถ้ามันบกพร่อง ก็เราล้มลุกคลุกคลานอยู่นี่ไง แล้วถ้าพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก เวลามันขาดล่ะ เวลามันขาดขึ้นมาขาดอย่างไร

ถ้าเวลาขาดขึ้นมา กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ เวลามันปล่อยมันก็ปล่อย ปล่อยมีความสงบมีความร่มเย็น เวลาทําสมาธิขึ้นมา ถ้าจิตสงบมีความสุขมาก เวลาพิจารณาแล้วมันปล่อย มันสํารอกมันคายออก มันเบากว่านั้นเยอะ มันทั้งเบากว่า มันทั้งมีรสชาติมากกว่า แต่มีรสชาติขนาดไหนก็รสชาติของมันนั่นแหละ แต่เวลามันขาดล่ะ เวลาขาดมันก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง เป็นอีกอย่างหนึ่งเพราะมันสิ้นกระบวนการของมันไง

ถ้าสิ้นกระบวนการของมัน กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ แล้วมันรวมลง รวมลงอย่างไร จิตมันปล่อยอย่างไร มันสํารอกคายออกอย่างไร ถ้ามันคายออกไปแล้ว สังโยชน์มันขาดออกไป นี่อกุปปธรรม ถ้าเป็นอกุปปธรรม ผลประโยชน์อันนี้มันไม่เป็นธุรกิจแล้ว นี่ธรรมเนื้อแท้ อกุปปธรรมของแท้ๆ อกุปปธรรมนะ

เวลาอจินไตย ๔ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคาดการณ์ไม่ได้เลย สิ่งที่ว่าพุทธวิสัย กรรม ฌาน โลก อจินไตย ปัญญาพุทธวิสัยกว้างขวางจนเราจินตนาการไม่ได้ เราคิดอย่างนั้นไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราพิจารณาไปเป็นกุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา ทุกอย่างเป็นอนัตตา เราบอกเป็นอนัตตา มันก็มีอยู่แล้ว มันก็เป็นธรรมชาติอยู่แล้ว นี่กุปปธรรม

กุปปธรรมไง พระพุทธเจ้าสอนเรื่องอนัตตา...ใช่ สอนเรื่องอนัตตา สอนไม่ให้มีอัตตา ไม่ให้มีความยึดมั่นถือมั่น มันจะเห็นไตรลักษณะ มันจะคายตัวของมัน แล้วเห็นอย่างไรล่ะ อะไรเป็นอัตตา อะไรเป็นอนัตตา เราก็ถึงมีอัตตาของเราไง เรารู้ เราเห็น เราแน่ เรายอด เราเก่ง นี่อัตตาทั้งนั้นน่ะ

แล้วถ้าเป็นอนัตตา ทําไมถึงเป็นอนัตตา

มันจะเป็นอนัตตาได้ต่อเมื่อมันมีสภาวธรรม ถ้าสภาวธรรมขึ้นมา มันเป็นอนัตตา กาย เวทนา จิต ธรรม เป็นอนัตตาต่อหน้าให้เรารู้เราเห็น ถ้าเรารู้เราเห็น ถ้าสรรพสิ่งเป็นอนัตตา กระบวนการของมันเกิดขึ้น กระบวนการเกิดขึ้นถึงที่สุดมันปล่อยๆๆ ตทังคปหาน ฝึกหัดฝึกฝนของเรา เราจะสร้างมรรคสร้างผลขึ้นมาในใจ

เวลามันขาด สิ่งที่เป็นอนัตตา สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา กุปปธรรม แล้วอกุปปธรรมล่ะ มันพ้นจากอนัตตาไปอย่างไร สิ่งที่มันพ้นอนัตตาไป เพราะถ้าเป็นโสดาบันแล้วเกิดอีก ๗ ชาติอย่างมาก แล้วพระอานนท์เป็นพระโสดาบันแล้วประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ไป พระโสดาบันปฏิบัติต่อเนื่องขึ้นไป ถ้าต่อเนื่องขึ้นไปถึงที่สุดแห่งทุกข์มันไม่ไปอีก ๗ ชาติเลย ชาตินี้ แล้วชาตินี้เราพยายามจะสร้างมรรคสร้างผลขึ้นมา จะรื้อภพรื้อชาติ จะทําความจริงของเราขึ้นมา ไม่ให้กิเลสมันมาต่อรอง ไม่ให้กิเลสมันเอาความรู้ความเห็น เอาความพอใจ เอาความต้องการมาต่อรองกับเรา ไม่ต้องไปโทษคนอื่น ไม่ต้องไปมองจากที่ไหน มองจากใจเรานี่ มองจากการกระทําของเรานี่ ถ้ามันทําจริงเห็นจริงขึ้นมามันจะเป็นความจริง ถ้าความจริงขึ้นมาเป็นอย่างนี้แล้วมันจะไปหวั่นไหวกับใครล่ะ มันจะไปหวั่นไหวกับใคร แล้วไม่หวั่นไหวกับใครนะ มันมีความมุมานะ สิ่งที่ทําขึ้นมาล้มลุกคลุกคลานแสนทุกข์แสนยากนะ แต่เราทําของเราขึ้นมาจนได้มรรคได้ผล ถ้าได้มรรคได้ผล

คนทํางานไม่เป็นก็เป็นเรื่องอย่างหนึ่ง ถ้าขณะที่ว่าเป็นอกุปปธรรม สิ่งนี้เขาเรียกว่าภาวนาเป็นแล้ว เป็นเพราะอะไร เป็นเพราะประสบการณ์ที่เราทํา เรารื้อเราค้นของเราขึ้นมา เราทํางานของเราจนเป็นผลงานของเรา ถ้าผลงานของเรานะ มีสติปัญญามันจะต่อเนื่อง มันจะทําความสงบของใจมากขึ้น ทําความสงบของใจมากขึ้นแล้วพยายามรื้อค้นกาย เวทนา จิต ธรรมที่ละเอียดขึ้น ถ้ารื้อค้นกาย เวทนา จิต ธรรมที่ละเอียดขึ้น เวลาพิจารณากายๆ เวลาสมุจเฉทปหานไปแล้วมันเป็นไตรลักษณะ ทําลายหมดเลย แล้วมันจะเหลือกายสิ่งใดล่ะ

กายนอก กายใน กายในกาย สิ่งที่ว่าเป็นกาย คําว่า “เป็นกาย” เพราะความยึดติดของจิตที่ละเอียดมันแตกต่างกัน พอเวลามันยึดติดกายข้างนอก ดูสิ เราเห็นกายนอกเลย เวลาเขาไปเที่ยวป่าช้า นี่กายนอก เพื่อให้มันสลดสังเวช ให้มันหดสั้นเข้ามาเป็นตัวเรา นี่กายนอก เวลาจิตสงบแล้วเวลาเราเห็นน่ะ ไปเห็นกายนอกมันไม่มีประโยชน์แล้ว มันต้องเห็นกายของเราเอง ถ้าเห็นกายของเราเอง ใครจะเห็นล่ะ

ถ้าเราใช้ตาเนื้อเห็น เราก็เห็นเพื่อทําความสะอาดร่างกายนี้เท่านั้น แต่ถ้าตาของใจมันเห็น ตาของใจ เวลาทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบขึ้นมาถึงอัปปนาสมาธิ มันปล่อยวางกายได้ มันไม่รับรู้เรื่องกายเลย เห็นไหม เวลาจิตมันปล่อยวางกาย แต่ปล่อยวางด้วยสมาธิ เพราะปล่อยวางชั่วคราว เดี๋ยวมันออกมา มันแผ่ซ่านมามันก็เหมือนเดิม

แต่ถ้าเวลาเราพิจารณา จิตมันสงบแล้วมันมีความสงบ มันเห็นกายจากภายใน เห็นกายจากภายใน มันพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก เวลามันสมุจเฉทปหาน มันขาด ขาดเพราะอะไร เพราะธรรม เพราะไตรลักษณ์ที่พิจารณาแล้วกระบวนการของมันแปรสภาพให้เห็น บ่อยครั้งๆ จนมันขาด พอขาดแล้วมันเป็นอกุปปธรรมแล้ว

ทีนี้เราทําความสงบของใจให้มากขึ้น เพราะโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล นั่นเป็นโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล กระบวนการบุคคล ๘ จําพวก บุคคล ๘ จําพวก บุคคล ๘ กลุ่ม บุคคล โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล สมณะ ๔ เหล่า บุคคล ๘ จําพวก เพราะมันมีเหตุกับผล ถ้ามีเหตุกับผล เหตุผล กระบวนการ บุคคลคู่แรกมันได้จบไปแล้ว ทีนี้พอจบไปแล้ว อย่างมากถ้าไม่มีการเจริญไปข้างหน้ามันก็อีก ๗ ชาติ แต่ถ้าเราพยายามเจริญก้าวหน้า มันจะเป็นบุคคลที่ ๓-๔ เห็นไหม นี่คู่ที่ ๒

คู่ที่ ๑ ผ่านไป คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ ระหว่างเหตุกับผล ถ้าเหตุกับผล จิตสงบมา ล้มลุกคลุกคลานมา ให้กิเลสมันต่อรองมาตลอด ถ้าเราทํามาด้วยความเข้มข้นของเรา ด้วยความมุมานะของเรา มันพัฒนาของเราขึ้นมาจนพ้นมาจากบุคคลคู่แรก พอคู่แรก เหตุที่ ๒ เราต้องทําความสงบของใจมากขึ้น มันพิจารณาไปแล้วมันก็เป็นอริยสัจเหมือนกัน สัจจญาณ กิจจญาณ กตญาณ สัจจะ สัจจะความจริง ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ นี่คือสัจจะ ถ้าเห็นสัจจะ มันก็เห็นทุกข์

บอกว่าเกิดมาชาตินี้อยากจะฆ่ากิเลส อยากจะต่างๆ แต่ไม่เคยเห็นหน้ากิเลสเลย ไม่รู้ว่ากิเลสเป็นตัวอย่างไร แต่เวลาพิจารณาเข้าไปในสัจจะมันก็เห็นทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ กิจจะๆ กิจจะคือกระบวนการที่จะเกิดขึ้น กระบวนการที่จะเกิดขึ้นตามความเป็นจริงของมันขึ้นมา นี้กระบวนการเวลาแยกแยะแยกย่อยออกมา แต่ความจริงเวลามันเกิด มันเกิดพร้อมกัน มันเกิดขึ้นมาด้วยจิตดวงเดียว ด้วยอารมณ์อารมณ์เดียว แต่การกระทํามันเกิดขึ้นขณะนั้น พอมันพิจารณาซํ้าๆๆ ถ้ามันปล่อยวาง มันต้องฝึกหัด มันต้องพยายามหมั่นสร้างมรรคสร้างผลของเรา เราจะทําสัจจะ ทําเหตุทําผลขึ้นมาในใจ บุคคลคู่ที่ ๒ แยกแยะอยู่อย่างนั้นน่ะ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ

ซํ้าแล้วซํ้าเล่านี้ เวลาความคิดเราเร็วไหม เวลาเกิด ศีล สมาธิ ปัญญาขึ้นมา ปัญญามันจะหมุนเร็วไหม มันหมุนเร็วมาก ทีนี้คําว่า “ซํ้าแล้วซํ้าเล่า” เพราะพิจารณาแล้วมันปล่อยเดี๋ยวนั้น มันจับเดี๋ยวนั้น พิจารณาต่อเนื่องเดี๋ยวนั้น มันว่องไวมาก มันคล่องตัวของมัน มันจับขึ้นมาก็เป็นมรรคเป็นผล เวลาล้มลุกคลุกคลานขึ้นมา จากเริ่มต้นปุถุชน กัลยาณปุถุชน ทุกข์ยากมาก เพราะความสงบของใจ คนมันดิบ คนมันหนา กิเลสมันดิบๆ กิเลสมันมีกําลังเต็มที่ แล้วเราฝึกหัดใหม่ ล้มลุกคลุกคลานมาตลอด ฉะนั้น สิ่งนี้มันจะทุกข์ยากมาก พอพิจารณาขึ้นไปจนถึงบุคคลคู่ที่ ๑ ผ่านไป พอคู่ที่ ๑ ผ่านไปนะ การทําความสงบของใจมันจะง่ายขึ้น ง่ายขึ้น หมายความว่า รู้วิธีการ รู้การรักษาใจ รู้เหตุแห่งการกระทํา

ทีนี้เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ท่านถึงจะเข้าป่าเข้าเขาของท่าน ท่านถึงพยายามแยกแยะของท่าน ท่านพยายามอยู่คนเดียวของท่าน การอยู่คนเดียว กินก็น้อย นอนก็น้อย แต่ต่อสู้กับกิเลสตลอดเวลา มีแต่สติปัญญาฟาดฟันกับกิเลส ไม่ให้กิเลสมันมาทําธุรกิจในใจ

ธรรมะแท้ๆ ไม่ใช่ธรรมะธุรกิจ ถ้าธรรมะธุรกิจมันเป็นการต่อรอง มันเป็นการคาดหมายผล เป็นการเอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาสื่อสาร แต่ตัวมันจริงไม่มีสิ่งใดตกค้างในใจเลย ไม่มีสิ่งใดเป็นผลประโยชน์กับใจดวงนั้นเลย แต่มีแต่ธุรกิจเต็มหัวใจเลย มีแต่อ้างอิงทั้งนั้นเลย

ถ้าจิตเราละเอียดขึ้นมาแล้วมันจะว่องไวของมัน มันจับต้อง มันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันทําแล้วมันมีเหตุมีผล มีผลงานขึ้นมา คนเราทํางานแล้วไม่ได้ผลงานมันก็ท้อแท้ แต่คนยิ่งทํายิ่งสนุก ยิ่งทํายิ่งเพลิดยิ่งเพลิน ยิ่งทําแล้วยิ่งได้มรรคได้ผล มันขยันหมั่นเพียรนะ ขยันหมั่นเพียร นี่เวลาปัญญามันจุดติดไง เวลาปัญญามันจุดไม่ติด เวลามันล้มลุกคลุกคลานมันก็ทุกข์ก็ยากของมัน แต่เวลาปัญญามันจุดติดขึ้นมา มันจะเผาไหม้ไป นี่ภาวนาเป็น ภาวนาเป็นมันก็มีความมุมานะ มีกําลังของมันขึ้นมา มีการกระทํา สติ มหาสติ มันจะเกิดเป็นซํ้าเป็นซ้อนขึ้นไป ปัญญามันจะละเอียดลึกซึ้งขึ้นไป นี่จับต้อง ทั้งๆ ที่เมื่อก่อนว่ามันเร็วที่สุด มันไปที่สุด มันรวดเร็ว

เวลาพูด เหมือนเด็กเลย เด็กเก็บของให้พ่อให้แม่ พ่อแม่ตบมือให้ก็ดีใจ แค่นี้แหละ แค่เก็บของมาให้ แค่เก็บของเข้าที่ จะไปเอาคุณงามความดีจากพ่อจากแม่แล้ว เหมือนเด็กไร้เดียงสาเลย แต่เด็กน่ะ นี่ก็เหมือนกัน จิตใจที่มันล้มลุกคลุกคลานอยู่นี่ ทําสิ่งใดก็แหม! มันทุกข์มันยากไปหมด มันลําบากลําบนไปหมดเลย แต่พอมันพัฒนาขึ้นไปแล้วนะ เราไม่ใช่เด็กไร้เดียงสาแล้ว เราเป็นบุคคลวัยทํางาน เรากําลังทํางานได้เนื้องาน เราทําสิ่งใดได้แต่ผลประโยชน์ มันอยากทํา มันทําแล้วมันได้ประโยชน์ ทําแล้วเราจะมั่นคงในชีวิต ทําแล้วมันจะสุดยอด

นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันภาวนาของมันได้ มันเริ่มภาวนาเป็น ปัญญามันเกิดขึ้นมา มันจับต้องของมัน มันพิจารณาของมัน พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่านะ ซํ้าแล้วซํ้าเล่า เพราะแก่นของกิเลส กิเลสในหัวใจของสัตว์โลกมันสงวนที่อยู่อาศัยของมัน แม้แต่เป็นพระอนาคามีมันก็ไม่ปล่อยไปหรอก มันไม่ปล่อยง่ายๆ ถ้าเป็นพระอนาคามีแล้วไม่มีคนชี้นํานะ มันก็ไปเกิดบนพรหมอีก ๕ ชั้น นี่กิเลสละเอียด ละเอียดสุด มันรอเราอยู่ข้างหน้านะ เราจับได้แต่ลูกแต่หลานมันเท่านั้นน่ะ แล้วจับลูกหลานขึ้นมาต่อสู้ มันก็เป็นการฝึกหัดๆ ไป จิตดวงนี้มันพัฒนาได้ จิตดวงนี้ถ้าพัฒนาแล้วมันจะมีวุฒิภาวะ มันทําของมันไป พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า

ถ้าไม่ซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันไม่ผ่าน เว้นไว้แต่ขิปปาภิญญา ขิปปาภิญญาปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ปฏิบัติแล้วมันผ่านพ้นไป แต่โดยข้อเท็จจริง มรรค ๔ ผล ๔ บุคคล ๘ จําพวก ๔ คู่ จิตดวงนี้มันเป็น ไม่ใช่เนื้อหนังมังสาเราเป็น ไม่ใช่มนุษย์เป็น แต่จิตเป็น ถ้าจิตเป็น มันต้องมีเหตุผลรองรับในการพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า แล้วถ้ามันขาด เวลาขาดคือขณะจิต ถ้าขณะจิตที่มันเปลี่ยน จากปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน เราก็เข้าใจได้ เรารู้ได้

คนที่มีการเปลี่ยนแปลง จิตเขาพัฒนาไปแล้ว แต่เวลาพิจารณาโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล คู่ที่ ๑ เขาผ่านของเขาไป เขาทํางานของเขาจบแล้ว เขาจะอธิบายถึงการกระทําของเขาได้ถูกต้อง แต่เวลาเขาอธิบายสิ่งที่เหนือกว่าเขาขึ้นไป เขาอธิบายไม่ได้ แต่ถ้าเขาอ้างอิงทางวิชาการ ทางธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาก็อ้างอิงของเขาไป แต่เขาก็สงสัย เขาพูดจบกระบวนการของเขาไม่ได้ แต่เขาไปซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลามันขาด บุคคลคู่ที่ ๒ โลกนี้ราบไปหมด โลกนี้ราบไปหมดนะ แล้ววิธีการต่อเนื่องไป ถ้าต่อเนื่องขึ้นไป วิธีการที่จะจับล่ะ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๓ มันจะจับอย่างไร

ถ้ามันจับขึ้นมา ดูสิ ถ้าจิตละเอียดขึ้น ไม่ละเอียดมันก็ติดของมัน เพราะเวลาติดของมัน มันจะต่อรอง ต่อรองด้วยธุรกิจ “นี่นิพพานแล้วล่ะ นิพพานแล้ว” มันเหมาหมดเลย เหมาแล้วให้นิพพานไปเลย มันเหมากิเลสมาใส่หัวเรานะ

แต่ถ้าเรามีสติ ปัญญา มหาสติ มหาปัญญา มันจับของมันได้ กามราคะมันต้องจับได้ การจับนะ เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจะไปหาครูบาอาจารย์ประจําว่า “มันว่างๆ แล้วทําอย่างไรต่อ มันปล่อยแล้วจะทําอย่างไรต่อ” เพราะการจับนี้ไม่ใช่ของง่ายนะ การขุดคุ้ยหากิเลส วิธีการที่เราจะชําระล้าง วิธีการที่เราจะหาผู้กระทําผิด ต้องหาให้ได้ ต้องหาให้เจอ สุดท้ายแล้วการหา พอเราเจอ มันก็เจอกาย เจอเวทนา เจอจิต เจอธรรม แต่ส่วนใหญ่แล้วจิตเราจะบอกว่า “เราผ่านมาแล้ว เราปล่อยวางมาแล้ว มันไม่มี มันไม่มี มันไม่มีที่ไหนเลย เราค้นหาจนไม่มี” ทั้งๆ ที่มันพูดอยู่นั่นน่ะตัวมัน ไอ้คนพูดนั่นน่ะมันชัดๆ เลยล่ะ แต่มันบอกว่า “ไม่มี หาแล้วหาอีกหาไม่เจอ ไม่มีเลย”

ครูบาอาจารย์ท่านต้องใช้อุบายวิธีการให้เขาสํานึกของเขาให้ได้แล้วย้อนกลับมา ทวนกระแสกลับ ถ้าทวนกระแสกลับมา การจับต้องได้ ถ้าจับต้องได้นี่กามราคะ กามราคะ กาย เวทนา จิต ธรรมเหมือนกัน แต่พิจารณากาย กามราคะ กามฉันทะ ซํ้าแล้วซํ้าเล่า

เทคนิคเล่ห์เหลี่ยมของพ่อมัน วัยทํางาน โอ๋ย! สุดยอด สุดยอดจนทําให้หัวใจเราคนที่ปฏิบัติล้มลุกคลุกคลาน แทบจะกระอักนะ แต่ก็มีแรงปรารถนาจะทํา เพราะมันเหมือนอยู่ชั่วเอื้อม อยากได้มรรคได้ผล มีการกระทําแยกแยะ พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก ถึงที่สุดเวลามันขาด ทุกอย่างต้องขาด คําว่า “ขาด” หมายถึงสมุจเฉทปหาน

ตทังคปหานชั่วคราวๆ ถ้ามันสมุจเฉทปหาน สมุจเฉทปหานมันคืออะไร สมุจเฉทปหานก็คือชื่อไง แต่เวลามันสมุจเฉทปหานในหัวใจ มรรคญาณ มรรคสามัคคีมันรวมตัว มันชําระล้าง ครืน! อย่างนี้ มันคืออะไร ถ้าคนไม่เคยรู้เคยเห็นมันจะเอาอะไรมารู้มาเห็นล่ะ ถ้ามันเห็นขึ้นมาจริงมันก็เป็นจริง

พิจารณาซํ้าๆๆ ขึ้นไปจนมันว่างหมด สิ่งที่มันเป็นสิ่งที่ตกค้างในใจ พอตกค้างในใจ มันทําความสะอาดหมด จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส ผ่องใสนี่ตัวอวิชชา ตัวพ่อมัน ตัวปู่แล้ว จากฆ่าพ่อก็ถึงปู่ ถ้าปู่ ต้องใช้ความละเอียดลึกซึ้ง ปัญญาญาณนะ กตญาณ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ถ้าไม่มีกิจ ๑๒ อันนี้ เราจะไม่ปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์” แล้วจะปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ มันเกิดขึ้นมา กิจจญาณ สัจจญาณ กตญาณที่มันจะเกิดขึ้นจากการกระทํา วงรอบของมัน ถ้าวงรอบของมันย้อนกลับมาทําลายวงรอบนั้น กตญาณไง รู้ว่าสิ้นสุดกระบวนการแล้ว ถ้าสิ้นสุดกระบวนการ ทํา พิจารณา จับแล้ว พิจารณาซํ้า ถึงที่สุดมันทําลายอวิชชา

จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้จะเป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส ทําลายจิตเดิมแท้นี้ กระบวนการของมัน นี่กตญาณ รู้ว่าได้ทําลายแล้ว ถ้าทําลายแล้ว สิ้นสุดของการกระทํา ถ้าสิ้นสุดของการกระทํานะ มันไม่มีให้ทําอีกแล้ว มรรค ๔ ผล ๔ บุคคล ๔ คู่ ได้พัฒนาขึ้นไปถึงที่สุด มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ เอวัง

กิเลสจมเรือ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๐ เมษายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําให้จิตใจเราร่มเย็นเป็นสุขได้ แม้แต่อยู่ในอากาศร้อนๆ อย่างนี้ อากาศร้อนมาก จิตใจเราเร่าร้อนไปตามสภาพแวดล้อม ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมชาติมันเผาลนเรานะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมนะ เวลาตรัสรู้ธรรมในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเกิดที่สวนลุมพินี เห็นไหม “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” การเกิดอย่างนั้น การเกิดมาเป็นมนุษย์เกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกประพฤติปฏิบัติ ๖ ปี สลบถึง ๓ หนนะ

ถ้าธรรมะเป็นธรรมชาติ เวลาเกิดมาก็บอกว่า “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” เวลาเกิดชาติสุดท้าย พระเจ้าสุทโธทนะเลี้ยงดูอย่างดีเพราะต้องการให้เป็นจักรพรรดิ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสละออกไปประพฤติปฏิบัติ ทําทุกรกิริยา กิเลสอยู่ที่ไหน ความเข้าใจของมนุษย์พยายามทรมานมัน พยายามต่อสู้กับกิเลส จนสลบถึง ๓ หนนะ สลบถึง ๓ หนคือตายฟื้นมา ๓ หน มันเป็นธรรมชาติไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่อสู้ ต่อสู้สัจจะ ต่อสู้กับกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีครูบาอาจารย์ก็รื้อค้นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขึ้นมาเอง ต่อสู้จนสลบถึง ๓ หน นั่งภาวนาจนสลบ มันธรรมชาติไหมล่ะ

มันธรรมชาติ ถ้าธรรมชาติ เวลาที่สวนลุมพินี “เราเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติถึงสิ้นสุดแล้ว ในบรรดาสัตว์ ๒ เท้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด แต่กว่าจะประเสริฐ มันอยู่ที่การกระทําไง กว่าที่จะประเสริฐ ทดสอบมานั่นน่ะ การทดสอบอย่างนั้นมา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์ ถ้าไม่เป็นพระโพธิสัตว์ ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ เขาชักจูงไปอย่างไรมันจะคล้อยตามเขาไปไหม ถ้าไม่คล้อยตามเขาไป แล้วเวลาปฏิบัติถ้าไม่ถึงที่สุดล่ะ

เวลาพระปัจเจกพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ มีพระปัจเจกพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้าก็ตรัสรู้เองได้ แต่ตรัสรู้เองก็สร้างสมบุญญาธิการมาเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์สร้างสมบุญญาธิการมามหาศาล มหาศาลเพราะอะไร มหาศาลเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนไป บุพเพนิวาสานุสติญาณ ถ้ามหาศาลอย่างนั้น ถึงเวลาทําให้บารมี ให้ความรู้ความเห็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่คล้อยตามไปกับโลก แม้แต่อยู่กับความสุขความสบายในสถานะของราชกุมาร จะเป็นกษัตริย์อยู่แล้ว แต่เวลาความรุ่มร้อน ความเผาลนในใจ “เราต้องเป็นเช่นนั้นหรือ เราต้องเป็นเช่นนั้นหรือ เรายังต้องอยู่กับโลกเช่นนั้นหรือ” มันมีความรู้สึกนึกคิดว่าเราจะมีฝั่งตรงข้าม เราจะไม่เป็นแบบชาวบ้านเขา เราจะหาทางออกให้ได้

ย้อนกลับมาที่เราสิ ย้อนกลับมาที่เรา เราก็พยายามประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา แต่ถ้าเราปฏิบัติของเราขึ้นมาเพื่อสิ่งใดล่ะ เพราะเราเกิดมา เกิดเป็นสาวกสาวกะ เกิดในพระพุทธศาสนา เกิดในพระพุทธศาสนาถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ที่พยายามขวนขวาย ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ที่เป็นผู้นํานะ ในสังคมนะ ถ้าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นไม่ออกประพฤติปฏิบัติ สมัยก่อนที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นจะออกปฏิบัติ เขาเชื่ออะไรกัน เขาไม่เชื่อว่ามรรคผลมีหรอก สิ่งที่ทํากันไปก็ทํากันไปเพื่อสร้างบารมีกันไป แต่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําของท่านตามความเป็นจริงของท่าน แล้วท่านวางธรรมวินัยนี้ไว้ วางข้อวัตรปฏิบัติให้พวกเราได้ประพฤติปฏิบัติ สิ่งที่ปฏิบัติ ผู้นําที่ทําได้จริง พอทําได้จริง มีการพิสูจน์ขึ้นมา สังคมถึงยอมรับตามความเป็นจริงนั้น ถ้ายอมรับตามความเป็นจริงนั้น สังคมปฏิบัติถึงเฟื่องฟูขึ้นมา

แต่ก่อนสมัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ออกมา มันก็เป็นการศึกษาธรรมๆ เป็นประเพณีวัฒนธรรม เพราะไม่มีใครมีจิตใจที่เข้มแข็งที่จะพยายามต่อสู้กับกิเลสในใจของตัว แล้ววิธีการต่อสู้จะต่อสู้อย่างไร ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วก็งง หาทางออกไม่ได้ หาทางออกไม่ได้

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่อสู้กับกิเลสขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาปฏิบัติขึ้นไป ทดสอบขนาดไหนเป็นเรื่องโลก โลกียปัญญาๆ ว่ากิเลสมันอยู่ที่ไหน ต่อสู้กับกิเลสขนาดไหน ถึงที่สุดแล้วทางโลกคือความเห็นของโลกียปัญญา มันไม่มีทางไปแล้วแหละ ย้อนกลับมา ย้อนกลับมา ถ้าไม่มีทางไป เราจะต้องค้นคว้าของเราเอง ถ้าค้นคว้าของเราเอง นึกถึงราชกุมารที่ไปนั่งอยู่โคนต้นหว้านั้น กําหนดอานาปานสติไง

เวลากําหนดอานาปานสติ จิตมันสงบเข้ามาได้ ถ้ามันเป็นจริง มันมีฐานแห่งความเป็นจริง พอจิตสงบเข้ามา บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ แต่ละคราวๆ ที่จิตใจมันพัฒนาของมันขึ้นไป มันเปลี่ยนแปลงของมันขึ้นไป มีการกระทํา มีความจริงขึ้นมา ถ้าธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ ถ้าเราศึกษาแล้วเรามีความเชื่ออย่างนั้น กิเลสมันจะจมเรือนะ มันจะจมเรือของเรา มันจะจมความพากความเพียรของเรา ความพากความเพียรของเราที่เราพยายามค้นคว้า พยายามอุตสาหะกันอยู่นี่มันทําเพื่อสิ่งใด ความพากความเพียรที่พยายามวิริยอุตสาหะ เห็นไหม

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุคคลเราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ ถ้าความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ ถ้าธรรมะเป็นธรรมชาติ เราไม่ต้องทําสิ่งใดกันเลย วางใจไว้สบายๆ ธรรมจะมาเอง นี่กิเลสมันจมเรือแล้วล่ะ มันจมความเพียร จมความวิริยะ ความอุตสาหะ พอจะทําความวิริยะ ความอุตสาหะขึ้นมาก็บอกว่า “สิ่งนั้นเป็นกิเลส สิ่งนั้นเป็นความทุกข์ความยาก ไม่อยากจะทําสิ่งนั้น” ถ้าธรรมะเป็นธรรมชาติ มันเอากิเลสศึกษาธรรมไง พอเอากิเลสศึกษาธรรมก็ว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ กิเลสมันจมเรือเลย จมความเพียร ความวิริยอุตสาหะของเรา

แล้วถ้าทางโลกเขาล่ะ เวลาทางโลกเขานะ เขาไม่เชื่อหรือนับถือศาสนาอื่น เขาก็เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะด้วยจิตของเขานะ จิตของเขา ในเมื่อเขาเคยทําคุณงามความดี ทําบาปอกุศลของเขามา เขาต้องเวียนตายเวียนเกิดตามแต่อํานาจวาสนาของเขา ในกรรมของเขา การเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งแต่บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ นี่สิ่งที่รู้จริงตามความเป็นจริง

บุพเพนิวาสานุสติญาณคืออดีตชาติ จิตแต่ละดวงที่มันเวียนตายเวียนเกิด จุตูปปาตญาณมันก็เวียน ถ้ามันไม่สิ้นสุดแห่งทุกข์มันก็ต้องเวียนของมันไป อาสวักขยญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชําระล้างกิเลสแล้วถึงเข้าใจ สัจจญาณ กิจจญาณ กตญาณ ถ้าไม่มีวงรอบของสัจจะความจริง กิจจญาณ สัจจญาณ กตญาณ วงรอบ ๑๒ เราจะไม่ปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ คําว่า “เป็นพระอรหันต์” เพราะรู้เท่าตามความเป็นจริง เห็นตามความเป็นจริง ชําระล้างตามความเป็นจริงนั้นให้สะอาดบริสุทธิ์ได้ตามความเป็นจริงแล้วถึงรู้จักว่าจิตมันเวียนตายเวียนเกิดอย่างไร

ฉะนั้น สิ่งที่เขาเชื่อหรือเขาไม่เชื่อในลัทธิต่างๆ เวลาเขาเวียนตายเวียนเกิดของเขา มันก็เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนั้น ใครจะเชื่อหรือไม่เชื่อนั้นเป็นความเชื่อของเขา แต่ความจริงมันคือความจริง จิตมันเป็นแบบนั้น ในกามภพ รูปภพ อรูปภพ แล้วคนที่เวียนตายเวียนเกิดเขาเกิดที่ไหน เขาเกิดบนโลกนี้ ตั้งแต่เทวดาลงมานี่กามภพ กามภพ รูปภพ อรูปภพ ในเมื่อจิตมันเวียนตายเวียนเกิดอย่างนั้น ใครจะเชื่อหรือไม่เชื่อ จะลัทธิศาสนาใด ใครจะสั่งสอนอย่างใด ความรู้ความเห็นของเขา เขาสั่งสอนของเขา อ้อนวอนกันเอา ขอร้องกันเอา เพื่อถึงเวลาแล้วต้องให้ผู้อื่นเป็นผู้พิพากษา

แต่ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้ว่าอย่างนั้น ปฏิเสธการยอมรับทุกๆ สิ่ง การประพฤติปฏิบัติขึ้นมา คนจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะเท่านั้นจะทําให้ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย

แต่ถ้ายังว่าธรรมะเป็นธรรมชาติ ยังอ้อนวอนรอสัจจะความจริงว่ามันจะเกิดขึ้นมากับเรา แล้วความเชื่อของลัทธิอื่น ความเชื่อของผู้ที่ไม่สนใจประพฤติปฏิบัติ เขาก็คิดของเขาอย่างนั้น ถ้าเขาคิดของเขาอย่างนั้น เขาก็จมเรือของเขา จมเรือของเขา จมความดีความงามของเขาที่เขาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเป็นความจริงในใจของเขา เขาคิดของเขาอย่างนั้น เขาไม่เชื่อของเขา เขาไม่ทําสิ่งใดอย่างนั้น เขาก็จมเรือของเขา ความเป็นจริงขึ้นมาในใจของเขาจะไม่มีเป็นความจริงในใจของเขาขึ้นมาเลย เพราะเขาไม่ได้ปฏิบัติ เขาไม่เชื่อของเขา เขาเชื่อแต่ความที่เขาพิสูจน์ได้ในสายตาของเขา ในความรู้ความเห็นของเขา เขาเชื่อของเขา เขาก็จมคุณงามความดีของเขา เขาจะไม่ได้คุณงามความดีของเขา พัฒนาใจของเขาให้เจริญรุ่งเรืองขึ้นไปกว่านั้น เห็นไหม เขาจมเรือเพราะเขาไม่เชื่อของเขานะ

แต่เพราะเราเชื่อ เราเกิดเป็นชาวพุทธ เรามีศรัทธาความเชื่อ ศรัทธาความเชื่อแล้วเราก็ค้นคว้าของเรา ศึกษาปฏิบัติของเราเป็นปริยัติ เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นแนวทาง “ธรรมและวินัยของเราจะเป็นศาสดาของเธอตลอดไป” เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกับพระอานนท์ไว้

เวลาพระอานนท์ถามเลยล่ะ พระอานนท์เป็นผู้อุปัฏฐาก “เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว อนุชนรุ่นหลังจะประพฤติปฏิบัติอย่างไร”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ธรรมและวินัยที่เราได้สั่งได้สอนไว้แล้ว ธรรมและวินัยที่บัญญัติกันขึ้นมานี้จะเป็นศาสดาของเธอ”

ทีนี้ศาสดาของเธอ เราก็เชื่อ เราก็ศึกษาของเรา ศึกษามาเป็นแนวทางของเรา ศาสดาของเราเป็นผู้นําของเรา ถ้าเป็นผู้นําของเราแล้ว แล้วซ้อนมาที่ไหนล่ะ ทีนี้กิเลสในใจของเราสิ กิเลสในใจของเราก็คิดเอาเอง หวังเอาเอง แล้วพวกเราผู้ที่อ่อนด้อย ครูบาอาจารย์องค์ไหนที่เขาสอนตามความสะดวกสบายของเขา ก็จะเชื่อเขาไปๆ ไปเชื่อเขาได้อย่างไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ในกาลามสูตร ไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้น

ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา เราก็ศึกษาได้ เราก็ค้นคว้าได้ แล้วเราก็ประพฤติปฏิบัติของเราได้ แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านสอนๆ ท่านสอนอย่างไร ท่านสอนแล้วมันเป็นความจริงไหม ถ้ามันไม่เป็นความจริงล่ะ

เวลาเรือออกไปอยู่กลางทะเล ถ้าเรือรบ เขามีเรือ เวลาเรือเล็ก เรือนี้เรือน้อยเกิดจากเรือใหญ่ เรือใหญ่มันผ่อนถ่ายมา ความผ่อนถ่ายมาเพื่ออะไรล่ะ เพื่อเข้าฝั่ง เพื่อสิ่งต่างๆ สิ่งนี้เรือก็เกิดมาจากเรือ เหมือนกับเราก็เกิดมาจากพ่อจากแม่ ความเกิดมาจากพ่อจากแม่ เราก็ได้เรือมาคนละลํา สิ่งที่เราได้เรือมาคนละลํา เรามีความรู้ความเห็นอย่างใด เราจะไปเชื่อใครล่ะ

เรือของเรา เราจะรักษาอย่างใด เราจะบํารุงรักษาของเราอย่างไร พ่อแม่ของเรา เราเกิดจากเวรจากกรรม เรามีเวรมีกรรม เราก็เกิดจากพ่อจากแม่ พ่อแม่ให้กําเนิดเรามา พ่อแม่ของเราศึกษาไหม พ่อแม่ของเราเชื่อในศาสนาไหม พ่อแม่เราประพฤติปฏิบัติไหม นั่นก็เป็นเรือของพ่อแม่ ถ้าเขาทําประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เขาจะประคองเรือของเขาเข้าสู่ฝั่งได้ไหม ถ้าไม่เข้าสู่ฝั่งนะ เรือนั้นก็ต้องอับปางลงในกามภพ รูปภพ อรูปภพ ในวัฏฏะนั้น เรือนั้นก็ต้องอับปางลง แต่เราเกิดจากพ่อจากแม่ เราก็ได้เรือมาลําหนึ่งเหมือนกัน เราจะพาเรือของเราเข้าสู่ฝั่งหรือเราจะให้กิเลสตัณหาความทะยานอยากจมมันซะ จมมันสู่วัฏฏะนั้น ถ้าจมสู่วัฏฏะก็เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนี้

เรามีอํานาจวาสนาบารมี เราพยายามสร้างของเรา ถ้าเราทําสุดความสามารถของเรา ปฏิบัติบูชาๆ ปฏิบัติบูชาให้จิตใจเรามีสติมีปัญญา ถึงจะเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะก็ขอให้เกิดให้ดีเถอะ แต่ถ้ามันมีอํานาจวาสนาใช่ไหม เราก็จะประพฤติปฏิบัติของเราให้ถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ ถ้าเราสิ้นสุดแห่งทุกข์ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าศีล สมาธิ ปัญญา อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เวลาทุกข์เป็นความจริง เราเกิดมาเราก็มีทุกข์เป็นความจริง เพราะทุกข์มันอยู่ในเรือของเรา พอทุกข์อยู่ในเรือของเรา มันก็จะมีข้อต่อรองไปเรื่อย

เวลาคนเราเกิดมา เรามีร่างกายมา การเจ็บไข้ได้ป่วยมา เราก็ดูแลรักษาเพื่อจะให้หายจากไข้ ใครเจ็บไข้ได้ป่วยมาก็บีบคั้นทั้งนั้นน่ะ จิตใจมันก็อ่อนแอไปด้วย จิตใจมันก็เร่าร้อนไปด้วย แต่ถ้าจิตใจมันเข้มแข็งนะ ถ้าเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา เราก็ดูแลรักษา เรือของเราถ้ามันจะรั่ว มันจะชํารุดเสียหาย เราก็ดูแลรักษาของเราไป นี่เวลาพูดถึงร่างกายนะ

คนเราเกิดมามีกายกับใจๆ ถ้าเราเกิดในสถานะของมนุษย์ เพราะมีกาย ปฏิสนธิในไข่ ในครรภ์ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ การเกิดกําเนิดมันมีอยู่แล้ว เพราะกําเนิดแล้วในสถานะใด ถ้าเราเกิดเป็นมนุษย์มันก็มีกายกับจิตใจ มันเป็นสิ่งที่มีอํานาจวาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เกิดเป็นมนุษย์ ครูบาอาจารย์ของเราก็เป็นมนุษย์ เทวดา อินทร์ พรหมยังต้องมาฟังธรรมจากมนุษย์ ทําไมมนุษย์มันดีกว่าเทวดา อินทร์ พรหมตรงไหน เทวดา อินทร์ พรหมเขาเกิดมาเป็นทิพย์สมบัติของเขา เขาไม่มีร่างกายขึ้นมา เขาอิ่มทิพย์ๆ ของเขา ถ้าไม่มีสติปัญญาของเขา เขาก็เพลิดเพลินในชีวิตของเขา เวลาเขาหมดอายุขัย เขาก็ต้องเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ

เทวดา อินทร์ พรหมที่เขามีอํานาจวาสนาขึ้นมา เขามาฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ของเราที่เป็นธรรมๆ เป็นธรรมขึ้นมาเพราะอะไร เพราะเขาจะพัฒนาใจของเขา ถ้าใจของเขาพัฒนาของเขาขึ้นมาได้ เทวดาเขาเลื่อนชั้นของเขาขึ้นไปได้นะ เทวดาฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสําเร็จเป็นพระอรหันต์เป็นแสนเป็นล้าน ทําไมเขาสําเร็จของเขาได้ล่ะ เพราะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสะอาดบริสุทธิ์ เวลาสะอาดบริสุทธิ์นี้พูดถึงอะไร พูดถึงอริยสัจ พูดถึงสัจจะความจริง พูดถึงสัจจะความจริง ความจริงอันนั้น กับที่เขาฟังธรรม จิตใจของเขาได้ฟังธรรมแล้วเขาภาวนาของเขา ปัญญาของเขา มรรคเกิดในใจของเขา เขาถึงเป็นพระอรหันต์ของเขาขึ้นมาได้

แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติของเรา เราเกิดมาเป็นมนุษย์ พอเกิดเป็นมนุษย์ มนุษย์ที่ว่ามีร่างกายกับจิตใจนี้ เวลามีร่างกาย ทุกคนเกิดมาแล้วมีสถานะ มีชาติมีตระกูล เวลามีชาติมีตระกูล ชาติตระกูลนั้น เราเกิดในชาติตระกูลใด ถ้าเรามีอํานาจวาสนา เกิดมามีเชาวน์มีปัญญา เราก็จะพาชีวิตของเราราบรื่นไป แต่คนเกิดมาทุกข์ๆ ยากๆ เกิดมาทุกข์ยาก อํานาจวาสนาของเรามีสิ่งใดสมความปรารถนา แต่ด้วยเวรด้วยกรรมก็มีกรรมบังตาให้มีความเห็นความเข้าใจของเราบิดเบือนเราไป ก็ทําให้ชีวิตนี้ทุกข์ยากไป แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา

เรามีร่างกายกับจิตใจ ร่างกายนี้ ดีเอ็นเอตรวจแล้วเป็นของพ่อแม่ทั้งนั้นน่ะ กรรมพันธุ์มันมีของมัน แต่พันธุกรรมของจิต พันธุกรรมของจิตมันเป็นอํานาจวาสนาของแต่ละบุคคล เราเกิดมามีพ่อมีแม่ เราเกิดมามีชาติตระกูล ถ้าชาติตระกูล เราปรึกษาหารือกันได้ เราหาทางออกได้ เราก็มาบวชพระบวชเจ้ากัน บวชพระขึ้นมาเพื่อจะประพฤติปฏิบัติ ถ้าบวชขึ้นมาประพฤติปฏิบัติเอาตัวรอดให้ได้ ในเมื่อเราเกิดจากพ่อจากแม่ พ่อแม่ นั่นเรือลําหนึ่ง เรือลําน้อยก็ออกมาจากเรือลําใหญ่ ทอดสมอมา ทอดสมอแล้วปล่อยเรือลงมา ปล่อยเรือลงมาเพื่อจะเข้าฝั่งๆ

เราเกิดมา ดูแม่เป็ดสิ เวลาไปไหน มันว่ายไปไหนนะ ลูกเป็ดมันจะตามไปเป็นแถวเลย นี่ก็เหมือนกัน เรามีอํานาจวาสนามา การเกิด พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก พ่อแม่เป็นพระอรหันต์เพราะให้ชีวิตเรามา ให้การเลี้ยงดูเรามา ดูแลเรามา เราก็กตัญญูกตเวที เราก็คิดถึง แต่เวลาทําหน้าที่การงานทางโลก เราก็ดูแลรักษา บวชเป็นพระเราก็ดูแลพ่อแม่เราได้ทั้งนั้นน่ะ ถ้าจิตใจเป็นธรรมๆ ถ้าจิตใจไม่เป็นธรรมนะ มันก็จะจมเรือมันทิ้งซะ เรามีพ่อมีแม่ เรามีความทุกข์ความยาก เราต้องดูแลรักษา ชีวิตเราก็หมดไป หมดไปวันๆ หนึ่ง มันจะจมเรือของมันไป กิเลสนี้มันร้ายนัก

ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่สั่งสอนต่างๆ ธรรมะเป็นธรรมชาติมันก็จะจมเรืออันหนึ่งเหมือนกัน จมความเพียรของเรา จมความวิริยะ ความอุตสาหะของเรา ธรรมชาติๆ ธรรมชาติมันก็ทุกข์ยากอยู่ขนาดนี้ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมา ดูสิ ออกประพฤติปฏิบัติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ สลบถึง ๓ หน ธรรมชาติทําไมมันรุนแรง ทําไมมันทําร้ายเราขนาดนั้น นี่มันเป็นเรื่องของมาร ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่งอยู่ พญามารยกพลมาเลยนะ “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะหลุดมือเราไปแล้ว จะทําลายบัลลังก์อันนี้ให้ได้เลย” นี่มันเป็นบุคลาธิษฐาน เวลากิเลสมันรุนแรงขึ้นมามันจะล้มทั้งนั้นน่ะ

“เราได้ทําบุญมหาศาล เอาพระแม่ธรณีนี้เป็นพยาน” บีบมวยผมมา มารตายหมดเลย นั่นมารเป็นบุคลาธิษฐานไง แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะชนะมารๆ ชนะมารในใจ ความรุ่มร้อนจากจิตมันไม่สงบ ทําอานาปานสติจนจิตสงบระงับเข้ามา พอจิตสงบระงับเข้ามา จิตเป็นสัมมาสมาธิ เวลาจิตมันละเอียดเข้าไป บุพเพนิวาสานุสติญาณไปรู้ไปเห็น มันเป็นความลึกลับมหัศจรรย์มากสําหรับทางโลก โลกเข้าใจสิ่งใดไม่ได้เลย แต่ทําไมเราปฏิบัติไปแล้วเรารู้ของเราอย่างนั้นล่ะ

ถ้ากิเลสมันครอบงํานะ มันก็บอกนี่นิพพานๆ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรวจสอบมาหมดแล้ว บุพเพนิวาสานุสติญาณรู้ขนาดไหน รู้อย่างนี้มันเป็นรู้ของโลกๆ รู้ขนาดไหนก็ดึงกลับมา ทําความสงบของใจให้ละเอียดลึกขึ้น เวลาจิตออกรู้ ออกรู้ก็จุตูปปาตญาณ ไปอีก มันไปถึงไหนล่ะ ก็ดึงกลับมา ทําความสงบลึกขึ้นไปอีกให้กําลังมากขึ้น เวลาอาสวักขยญาณเข้ามาทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ชนะมารๆ ชนะมารที่นี่ไง นี่สัจจะความจริง ถ้าสัจจะความจริงเกิดขึ้นมาจากใจของเรา ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาประกาศตน ประกาศตนกับปัญจวัคคีย์ “อยู่ด้วยกันมา ๖ ปี ไม่รู้สิ่งใดก็บอกว่าไม่รู้ จิตสงบขนาดไหนก็สงบขนาดนั้นน่ะ บัดนี้รู้แล้ว จงเงี่ยหูลงฟัง เงี่ยหูลงฟัง” ประกาศตนกับปัญจวัคคีย์เลย อันนี้เป็นธรรมชาติมาจากไหนล่ะ ธรรมชาติ

สัจธรรมมันเกิดขึ้นที่นี่ ถ้าสัจธรรมเกิดขึ้นที่นี่ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิบัติขึ้นมาเป็นความจริงขึ้นมา เวลาสอนขึ้นมา จิตใจที่มันหยาบ จิตใจที่มันไม่มีหลักมีเกณฑ์ ปัญจวัคคีย์อยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ๖ ปี ๖ ปีนี้เขาก็ปฏิบัติของเขามา จิตใจเขามั่นคงแล้ว เพราะเขาอยากพ้นทุกข์เหมือนกัน

ท่านเทศน์ธัมมจักฯ ไป เทฺวเม ภิกฺขเวฯ ทางสองส่วนที่ไม่ควรเสพ

จิตใจที่มันสงบระงับ ธรรมะเป็นธรรมชาติ มีความสุขๆ นั้นก็ไม่ใช่ อัตตกิลมถานุโยค ปฏิบัติทรมานตนมา ๖ ปี สลบถึง ๓ หนก็ไม่ใช่ แล้วมัชฌิมามันเกิดที่ไหนล่ะ ธรรมจักรมันเกิดจากใจ เกิดอย่างไรล่ะ เกิดอย่างไร มันเป็นธรรมชาติไหม มันต้องคนที่มีอํานาจวาสนาบารมีขนาดไหนมันได้ถึงสร้างสมมา ถ้าสร้างสมมา เราประพฤติปฏิบัติกันอยู่เดี๋ยวนี้ เราทําของเราอยู่นี่ ไม่ให้กิเลสมันจมเรือเราไปนะ จมความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะของเราไป เราจะเอาเรือของเราเข้าสู่ฝั่งให้ได้ ถ้าเรือเราเข้าสู่ฝั่ง

เวลากิเลสมันหลอกมันหลอน กิเลสมันมีกําลังมากกว่า มันก็ทําลาย ครอบงํา เวลาครอบงําขึ้นมา “ธรรมะเป็นธรรมชาติ สรรพสิ่งนี้มันมีอยู่แล้ว สิ่งต่างๆ เราก็ปฏิบัติง่ายดาย” นี่กิเลสมันมีอยู่

เรือมันต้องมีผู้บังคับเรือนั้น ถ้ามีผู้บังคับเรือนั้น จิตใจมันมีกิเลสอยู่แล้ว คนเราเกิดมามีกายกับใจๆ ถ้ามันมีกิเลสอยู่แล้ว มันก็มักง่าย มันก็พอใจ ถ้ามันพอใจ ถ้าเชื่อกันไป ใครสอนเรา ใครสอนเรา แล้วเราเชื่อเขาไปได้อย่างไร กาลามสูตรบอกไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้น ในเมื่อเราก็มีกิเลสอยู่ ดูสิ ดูเรือมันแออัดไปหมดเลยนะ การคมนาคมทางนํ้า จนไม่มีทางจะไป แล้วก็เบียดเสียดกันอยู่อย่างนี้ แล้วก็บอกว่า ทางนี้มันเป็นธรรมชาติ ทางนี้มันจะเป็นทางสะดวก ทางนี้มันทางสบาย ไปหมดเลย ไปไหนล่ะ ไปล่มไง ไปล่มทั้งขบวนไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกาลามสูตร ไม่ให้เชื่อใคร ไม่ให้เชื่อ ครูบาอาจารย์เรามี ครูบาอาจารย์เป็นผู้ชี้นํา ในเมื่อวุฒิภาวะเรายังไม่ถึง ครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการขึ้นมา สิ่งนั้นก็เป็นธรรมๆ

เราฟังธรรมๆ ฟังธรรมเพื่อให้จิตใจมันผ่องแผ้ว ฟังธรรมตอกยํ้าสิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง สิ่งที่ได้ยินได้ฟังแล้วตรวจสอบกัน สิ่งที่ได้ยินได้ฟังแล้วเราเข้าใจจริงหรือเปล่า ถ้าเราไม่เข้าใจจริง มันแยกแยะของมัน ถ้าสิ่งที่มันเป็นความเศร้าหมองนี้ได้แก้ไข ถึงที่สุดหัวใจมันผ่องแผ้ว ผ่องแผ้วเพราะอะไร ผ่องแผ้วเพราะใจมันเป็นธรรม ผ่องแผ้วเพราะเรามีจิต เรามีจิต เรามีพลังงานของเราอยู่ พลังงานของเรามันโดนอวิชชาครอบงําไว้ สิ่งที่มันมีแต่แรงปรารถนา มีแต่ความคาดหมาย มีแต่ความต้องการ มันฉุดกระชากลากหัวใจอยู่นี่ แล้วก็บอกปฏิบัติอยู่ๆ สิ่งนี้มันฝังใจอยู่

ฟังธรรมครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์บอกปล่อยให้หมดๆ

อ้าว! จะปล่อยอย่างไร ก็ศึกษามาเพื่อความรู้ ความรู้ของเราจะปล่อยได้อย่างไร

ไอ้ความรู้น่ะความรู้ของอวิชชา ไอ้ความรู้นั้นน่ะมันจะจมเรือมึง เรือลํานี้มันจะโดนทําลายเพราะว่าทิฏฐิมานะเรานั่นแหละ ถ้าเรามีสติปัญญา เรากําหนดพุทโธของเรา ปัญญาอบรมสมาธิของเรา พยายามรักษา

อย่างไรก็แล้วแต่ เรือมันต้องมีเสบียงอาหารไปเพื่อจะออกสู่ทะเล มันต้องมีนํ้าจืด มันต้องมีอาหาร มันต้องมีทุกๆ อย่างพร้อม ถ้ามันมีพร้อม เรือมันจะมีแต่เรือกับเราไปสองอย่าง แล้วก็ไปนอนตากแดดกลางทะเลอย่างนั้นหรือ เวลาออกจะกินเหงื่อใช่ไหม เวลามันทุกข์ยากก็เอาเหงื่อนี้ไว้เป็นนํ้ากิน เวลาจะหาอาหารก็ต้องอาหารทะเลไง ความคิดมันคิดไปได้หมดน่ะ จินตนาการได้ แต่ความจริงมันไม่มี ความจริงมันไม่เป็นอย่างนั้นหรอก ถ้าความจริงไม่เป็นอย่างนั้น เราจะทําของเราอย่างใด

ถ้าเราทําของเรา สิ่งที่กิเลสตัณหาความทะยานอยากของเรามันก็คาดก็หมาย แล้วเวลาฟังใคร กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้น ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเราก็ศึกษาได้ เขาก็ศึกษาได้ ครูบาอาจารย์ก็ศึกษาได้ แล้วศึกษา เวลาเทศนาว่าการมามันมีเหตุมีผล มันเป็นความจริงบ้างไหม ถ้ามันไม่มีเหตุมีผล มันพิสูจน์ได้ มันพิสูจน์ได้จากการประพฤติปฏิบัติของเรานี่แหละ

ถ้าเราปฏิบัติของเรา ถ้าจิตเราสงบขึ้นมา มันแตกต่าง มันไม่เหมือนกับอยู่ว่างๆ ว่างๆ นั่นแหละ ว่างๆ อวกาศ อากาศมันก็ว่างของมันอยู่แล้ว จิตใจของเราเป็นนามธรรม จิตใจเป็นนามธรรม มันนึกจินตนาการได้ทั้งนั้น มันจะมีอะไรที่มันจะมีคุณค่าไปกว่าใจ แล้วใจถ้ามันโดนกิเลสครอบงํา แล้วตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พิจารณาคาดหมายของมันไป มันจินตนาการได้ดีกว่า

ถ้ามีสินค้าที่มีคุณภาพ มันจะมีคนเลียนแบบทุกที มันจะมีคนเลียนแบบ คนเอาสิ่งนั้นไปเพื่อหาผลประโยชน์ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นมาเพื่อจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ อุตส่าห์สร้างสมบุญญาธิการมาขนาดไหน ทําไมต้องให้อวิชชา ให้กิเลสตัณหาความทะยานอยากครอบงําให้เอาสิ่งนั้นไปบิดเบือน แล้วเราไปเชื่อทําไม เราก็เป็นชาวพุทธ พระพุทธศาสนา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พุทโธๆ เวลาจิตสงบเข้ามาแล้ว พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานอยู่ในหัวใจเราทั้งนั้นน่ะ ทําไมต้องไปเชื่อให้คนอื่นครอบงํา ทําไมจะต้องเอาเรือของเราไปให้คนอื่นเขาเบียดเสียดทําให้มันเสียหาย

เพราะเราไม่รักษาเรือเราเอง เราไม่รักษาหัวใจของเราเอง เราไม่ดูแลของเราเอง ถ้าเราดูแลของเราเอง เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก การประพฤติปฏิบัติมันต้องเกิดขึ้นมาจากใจของเรา ถ้ามันเกิดขึ้นจากใจของเรา เรามีสติมีปัญญา เราปฏิบัติของเราขึ้นมา เราต้องการทรัพย์สมบัติอย่างนี้

ทรัพย์สมบัติทางโลก คนเจ็บไข้ได้ป่วย คนทุกข์คนยากเขาช่วยเหลือเจือจานกันได้ เวลาจิตใจของเราเวลาทุกข์เวลายากขึ้นมา ใครจะช่วยเหลือเจือจานใคร เวลาโศกเศร้าโศกสลดมา ก็ได้แต่ปลอบประโลมกันจากภายนอก แล้วเวลาปลอบประโลมจากภายนอกก็ซึ้งนํ้าใจเขา เวลาเขาจะชักนําอย่างไรก็ไปกับเขา ถ้าไปกับเขาแล้วมันจะเป็นประโยชน์อะไร

เวลาเขามีคุณกับเรา เวลาเราทุกข์เรายาก เขามีคุณกับเรา เราก็กตัญญูกับเขา เราก็เห็นคุณค่า เห็นนํ้าใจของมนุษย์ ถ้ามนุษย์มีนํ้าใจต่อกัน เราก็ชื่นชมกับนํ้าใจแบบนั้น แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมา นํ้าใจ ศรัทธาความเชื่อแก้กิเลสไม่ได้ เขาจะมีนํ้าใจกับเราขนาดไหน นํ้าใจนี้เราก็ทดแทนเขาด้วยนํ้าใจ เราก็ทดแทนเขาได้ เราก็ช่วยเหลือเจือจานเขาได้

แต่สัจธรรมมันทดแทนใคร สัจธรรมมันทดแทนกันไม่ได้ อริยสัจเกิดขึ้นมาจากใจดวงใจก็ใจดวงนั้นแหละเป็นผู้ที่ชําระล้างกิเลส ถ้ามันเกิดขึ้นมาจริงจากใจดวงไหน ใจดวงนั้นมันก็มีธรรมาวุธ มันก็มีธรรมโอสถที่จะไปชําระล้าง เข้าไปประหัตประหารกิเลสของตัวเอง

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านจะบอกว่าธรรมะเป็นธรรมชาติ ท่านจะบอกจะเรียบจะง่ายอย่างไรมันก็เรื่องของท่าน อํานาจวาสนาเขามีขนาดนั้น เขาก็คิดได้ของเขาขนาดนั้น กิเลสมันจะจมเรือลํานั้นไป เรือลํานั้นมันจะจมอยู่ในโอฆะ มันจะข้ามพ้นจากโอฆะไปไม่ได้ แต่ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เราจะทําของเรา เราจะดูแลเรือของเรา เรือของเราถ้ากิเลสตัณหาความทะยานอยากมันมากนะ มันจะเอียงกระเท่เร่ มันจะไปเจอคลื่นซัดมันก็ล้ม

ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา เราทําความจริงของเรา ใครจะทุกข์ใครจะยาก เรือคนละลํา ต่างคนต่างจะพาเรือของตัวเองเข้าฝั่ง ในเมื่อเราเป็นสังคม เราเกิดมาอยู่ในสังคม สังคมของสัตว์โลกมันก็ต้องมีการช่วยเหลือเจือจานกันเป็นธรรมดา ในเมื่อเราเกิดมาเป็นชาวพุทธ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเธอ” ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเรามีนํ้าใจต่อกัน มันเป็นคุณงามความดี คุณงามความดีนะ ความดี ทาน ศีล ภาวนา การเสียสละเจือจานต่อกันมันเป็นระดับของทาน ระดับของทานนะ เราก็จะให้กัน เจือจานกันอยู่อย่างนั้น มันจะจบสิ้นกันที่ไหนล่ะ เราเจือจานกันเพื่อประโยชน์เท่านั้นเอง นี่ทาน

ศีลคือความปกติของใจ เราต้องการความสงบระงับ เราต้องการสถานที่เป็นสัปปายะ เราต้องการที่สงบ เราต้องการเพื่อจะดูแลใจของเรา เรามาหาอริยทรัพย์ หาความจริงของเรา เราจะไม่อยู่ระดับของทาน แล้วก็จะคลุกคลี จะเฮกันไปก็เฮกันมาตามกระแสสังคมอย่างนั้นหรือ สังคมที่ดีก็สังคมที่ดี เพราะสังคมที่ดี เพราะเรามีความกตัญญู มีนํ้าใจต่อกัน มันทําให้สังคมนั้นร่มเย็นเป็นสุข สมควรที่เราจะประพฤติปฏิบัติ สังคมที่มันเดือดร้อน สังคมที่แย่งชิงกัน สังคมที่มีแต่ความขัดแย้ง เราจะไปนั่งภาวนาอยู่ตรงนั้นหรือ

เราจะภาวนา สังคมมันต้องสงบระงับเพื่อความร่มเย็นใช่ไหม เราถึงจะภาวนากัน ถ้าเราภาวนาขึ้นมา ความปกติของใจมันระดับของศีล วุฒิภาวะมันจะพัฒนาของมันขึ้นไป ถ้าวุฒิภาวะพัฒนาขึ้นไป เราจะเห็นว่าการสงบระงับ จิตปกติมันจะมีคุณค่าขึ้นมา เพราะมันไม่คึกคะนอง

จิตที่คึกคะนองมันดีดดิ้นในใจ หัวใจนี่นะ อยู่กับเรานี่แหละ มันดิ้นโครมๆๆ มันจะเอาแต่ใจของมัน มันจะเอาแต่ตามแรงปรารถนา สิ่งนั้นมันเป็นความจริงหรือ สิ่งที่เราประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี้ ศีลเข้าไปสงบระงับ ก็จะไปเอาสิ่งที่จิตมันคึกคะนอง ไม่ให้มันคึกคะนอง ไม่ให้มันดิ้นรนกวัดแกว่งในใจของเรา ถ้าไม่ให้มันดิ้นรน เรารักษาสิ แล้วเรามีศีล ศีลคือความปกติของใจ แล้วถ้ามีศีลแล้วเราต้องมีสติมีปัญญา

ธรรมนี้เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นอริยทรัพย์ เป็นทรัพย์ที่ประเสริฐที่เลอเลิศมาก ไม่อยู่กับคนโง่ ไม่อยู่กับคนมักง่าย ไม่อยู่กับคนเห็นแก่ตัว ไม่อยู่กับคนพลุกพล่าน ไม่อยู่อย่างนั้น ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ของเรา เวลาท่านออกประพฤติปฏิบัติท่านอยู่ป่าอยู่เขา ท่านพยายามหลีกเร้นไป หลีกเร้นไปเพื่อหาตัวเองให้เจอ

ดูสิ เวลาคนที่คอยดูแล คนที่คอยช่วยเหลือเจือจานเขา เขาจะไม่เป็นผู้ใหญ่หรือผู้มีกําลังขึ้นมา แต่ถ้าเขาจะฝึกหัดของเขา นักกีฬาทุกชนิดเขาต้องฝึกออกกําลังกายของเขา ถ้าเราอยู่คนเดียวของเรา เราฝึกหัดของเรา เราพยายามทําตัวของเรา มันหาอยู่หากินของมันเป็น อยู่ในป่าในเขาก็หาที่อยู่อาศัย เวลามีภัยขึ้นมาก็ปีนขึ้นต้นไม้หลบภัยเสีย ธรรมชาติจะบีบคั้นให้เขาฝึกหัดตัวเขาเพื่อเอาชีวิตรอดของเขา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสติมีปัญญาของเรา เราจะรักษาใจของเรา มันต้องย้อนกลับมาที่ใจของเรา ถ้าย้อนกลับมาที่ใจของเรา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมไปแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ วิมุตติสุข สุขอันนี้สุขอันประเสริฐ เป้าหมายของชาวพุทธเรา ชาวพุทธเราถึงที่สุดแห่งทุกข์คือไม่อยากจะมาเกิดอีก อยากจะได้ความสุขอันแท้จริง ความสุขอันแท้จริง ถ้าเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์ มันเป็นอกุปปธรรม ความสุขอันแท้จริงคือมันอฐานะที่มันไม่เปลี่ยนแปลง

ความสุขที่เราหากันอยู่นี่ ความสุขที่เป็นอยู่ของเรามันเปลี่ยนแปลง เวลาได้สัมผัส ได้เสพ สิ่งนั้นก็มีคุณค่า สิ่งนั้นก็เป็นประโยชน์กับเรา แล้วก็ต้องซํ้าๆๆ อยู่อย่างนั้น แล้วซํ้าขึ้นไปแล้วมันก็จืดชืดไปเรื่อย มันก็ไม่มีคุณค่ามากขึ้น คนเราก็ต้องเสพมากขึ้นๆ ความสุขอย่างนี้มันเป็นความจริงที่ไหนล่ะ มันไม่เป็นความจริง เห็นไหม

เราเป็นชาวพุทธ เราต้องถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ เราต้องการความสุขอันแท้จริง ความสุขอันแท้จริงคืออกุปปธรรม อฐานะที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลง แล้วมันอยู่ที่ไหนล่ะ จิตใจที่มันโลเลอย่างนี้ จิตใจที่มันเหลวแหลกอย่างนี้ แล้วมันบอกว่ามันจะเอาความจริงที่ไม่เปลี่ยนแปลงๆ มันจะไปหาจากที่ไหนล่ะ มันก็หาจากความเหลวไหลนี่แหละ หาจากความโลเลนี่แหละ แต่เพราะมีธรรมๆ ที่เตือนสติ ฟังธรรมๆ เพื่อเตือนสติตัวเอง ถ้าเตือนสติตัวเอง ตัวเองมีสติปัญญาขึ้นมา คุณงามความดีมันอยู่ที่ไหน คุณงามความดี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ ครูบาอาจารย์เราอยู่ในป่าในเขาเพื่อค้นหาใจของท่านให้เจอ ถ้าค้นหาใจของท่าน

ดูสิ ไก่มันได้พลอย เวลาไก่มันได้พลอย มันเจอพลอยมามันยังว่าพลอยไม่มีคุณค่าเลย มันต้องการข้าวเม็ดเดียว นั่นไก่ได้พลอย คือคนที่เวลาจิตเขาดี จิตเขามีกําลังขึ้นมา เขาไม่รู้จักใช้ประโยชน์ของเขาเพราะเขาไม่มีครูบาอาจารย์ชี้นํา เห็นไหม

ไก่ได้พลอยนะ มันกินไม่ได้ มันได้ข้าวสารมันยังกินของมันได้ เราก็เหมือนกัน เราปฏิบัติของเรา ข้าวสารมีทุกวัน ข้าวสาร ดูสิ ปฏิบัติคุยกันปากเปียกปากแฉะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ไปหมดเลย นี่ข้าวสาร เราไม่ต้องการข้าวสาร เราต้องการพลอย เพราะพลอยมันไม่บูดไม่เน่า ข้าวสารถ้ามันเก็บไว้ไม่ดีมันก็แห้งตาย แห้งตายคือมันปลูกไม่ขึ้น ถ้าเก็บไว้ในความชื้นมันก็งอกเลย จะเอามากินเป็นอาหารก็ไม่ได้ เพราะมันเปลี่ยนแปลง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา

อกุปปธรรม เห็นไหม ที่เป็นพลอยไปแล้วมันไม่เปลี่ยนแปลง เราต้องการสิ่งนั้น มันกลับกันน่ะ คนที่ไม่รู้ไม่เห็นเขาก็ไม่รู้จักประโยชน์ของเขา แต่ไอ้เรารู้เราเห็น เรารู้จักประโยชน์ของเรา เราก็ทําของเราไม่ได้ขึ้นมาเพราะกิเลสมันอยู่กับใจของเรา มันทําลายไปหมดนะ ถ้ามันไม่จมทําลายไปเสีย เราก็เอียงกระเท่เร่ เรือของเรามันไม่เป็นปกติ ไม่เป็นปกติเพราะกิเลสในใจของแต่ละบุคคลมันไม่เหมือนกัน เพราะจิตใจของคนมันต้องการตามแรงปรารถนา แรงปรารถนาคืออะไร คือตัณหาความทะยานอยากมันล้นฝั่ง สิ่งที่ล้นฝั่ง แล้วเมื่อไหร่มันจะหยุดระงับเสียที จิตใจเราเมื่อไหร่มันจะสุขสงบระงับเสียที เราก็พยายามจะยับยั้งกันอยู่นี่

ตั้งสติไว้ ตั้งสติไว้ เราเกิดมาเรามีเรือมาแล้ว มันจะดีมันจะชั่วมันก็เรือของเรา เกิดมาในสถานะของมนุษย์ ถ้าเรามีจิตใจที่เราศึกษาของเราขึ้นมา เราเชื่อในพระพุทธศาสนา เราเชื่อในเหตุในผล เหตุและผลรวมลงสู่ธรรม เหตุผลมีจริงๆ เราเป็นนักเหตุผล พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาคือนักทดสอบ นักทดสอบ นักพิสูจน์ ชาวพุทธ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ที่พิสูจน์ทุกๆ อย่างมา ทุกๆ ลัทธิไปศึกษากับเขามาหมดแล้ว สุดท้ายแล้วพิสูจน์อย่างไรมันก็ไม่มีความจริงขึ้นมาให้พิสูจน์ได้เลย เพราะจิตใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสูงส่งกว่า สุดท้ายแล้วก็ต้องพิสูจน์ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง พิสูจน์กันด้วยบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ พิสูจน์กันด้วยสัจจะความจริง ถ้าพิสูจน์อย่างนี้แล้วเราจะก้าวเดินอย่างใด

พอเราบอกถึงมรรคถึงผล จิตใจมันไม่กล้าแล้ว จิตใจมันบอกว่ามันสูงส่งเกินไป สูงส่งเกินไป แล้วเวลาทุกข์ทําไมไม่สูงส่งล่ะ เวลาทุกข์ในใจ ทุกข์มันเป็นอริยสัจ ทุกข์มันเป็นความจริง เราก็อยู่กับอริยสัจ เราก็อยู่กับความจริง เห็นไหม มืดอยู่คู่กับสว่าง มืดที่ไหน เปิดไฟมันก็สว่างที่นั่น ถ้ามืดที่ไหนนะ พอเปิดไฟแล้วความมืดมันก็หายไป ทุกข์มันอยู่กับเรา ถ้าละสมุทัยขึ้นมามันก็เป็นนิโรธ นิโรธมันก็เป็นความดับทุกข์ แล้วทุกข์มันอยู่กับเรา แต่เราเปิดไฟไม่เป็น

บอกว่า ที่มืดที่ไหน พอเปิดไฟก็สว่าง

เปิดไฟสว่างมันเปิดไฟด้วยอริยสัจ เปิดไฟด้วยความวิริยะ ด้วยความอุตสาหะ ด้วยความเป็นจริง มันไม่ใช่เปิดไฟแบบมักง่าย ที่ไหนมืดเปิดไฟก็สว่าง มันเปิดไฟสว่าง เอดิสันมันเป็นคนคิดให้ เอดิสันเป็นคนคิดหลอดไฟไง มันเป็นคนคิดไฟฟ้ามาให้เราใช้กันอยู่นี่ ถ้าใช้กันอยู่นี่มันเป็นคิดแบบโลกๆ ไง แต่เมื่อเราเปิดไฟสว่าง มันสว่างที่ไหนล่ะ มันสว่างที่ไหน

จิตใจมันทุกข์ยากอยู่นี่ เวลาสิ่งนี้ ดูสิ ของสกปรกโสโครกขนาดไหน เขาทําความสะอาดขึ้นมามันก็สะอาดขึ้นมาได้ แต่เวลาจิตใจ จิตใจที่มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากครอบงํามันอยู่นี่ มันมืดมันสว่างมาจากไหน นี่เป็นบุคลาธิษฐาน เขาเปรียบเทียบมาจากข้างนอก เปรียบเทียบมาจากโลก เปรียบเทียบมาจากวิทยาศาสตร์ เราก็ไปติดที่ตรงนั้น แล้วก็บอกว่าสิ่งที่มืดกับสว่างก็ทําได้ง่าย มันจะจมเรือมันแล้วนะน่ะ กิเลสมันจะจมโอกาสของตัวเองแล้วล่ะ เพราะตัวเองไปเชื่ออย่างนั้น

ถ้าไปเชื่ออย่างนั้นนะ แล้วกระแสสังคมที่เขาพยายามชักนํากันอยู่ก็จะไปเชื่ออย่างนั้น นี่กิเลสมันจมเรือ จมโอกาส จมการกระทําหมดเลย แล้วพอหูตาสว่างขึ้นมา จะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันเคยตัวเสียแล้ว มันเคยตัวที่ไม่เอาไหน มักง่าย อยากเอาแต่ใจ พอจะมาเอาจริงเอาจังขึ้นมาน่ะ อัตตกิลมถานุโยค

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าของศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้วางมัชฌิมาปฏิปทาเสียเอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าของศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นศาสนานี้มาด้วยการสร้างสมเป็นพระโพธิสัตว์มา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ที่วางธุดงควัตรไว้เอง ธุดงควัตร ธุดงค์ ๑๓ นี้เป็นเครื่องขัดเกลากิเลส ในเมื่อคนบวชเข้ามาในพระพุทธศาสนา ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเธอ แล้วธรรมวินัยประพฤติปฏิบัติไปแล้ว ถ้ามันไม่เจริญก้าวหน้า ปฏิบัติแล้วมันอั้นตู้ ปฏิบัติแล้วมันไปไม่รอด เห็นไหม มีธุดงควัตรเป็นเครื่องขัดเกลากิเลส

ถ้าเครื่องขัดเกลากิเลส พอเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ธุดงควัตร เนสัชชิก ไม่นอนทั้งคืน ฉันอาหารหนเดียว ถือผ้า ๓ ผืน มันจะเป็นอัตตกิลมถานุโยคไปไหน ในเมื่อเจ้าของศาสนา ผู้ที่เป็นผู้บัญญัติ ผู้ที่เป็นคนสั่งสอนมัชฌิมาปฏิปทา ทางสายกลาง ผู้ที่เป็นผู้วางทางสายกลางไว้ แล้วบัญญัติสิ่งนี้ไว้ ผู้ที่วางทางสายกลางจะบัญญัติสิ่งที่ขัดแย้งกับทางสายกลางมาจากไหน แต่ไอ้กิเลสในใจของเรามันก็มาอ้าง เวลามันจะเอาสะดวกเอาสบาย มันอ้างไปหมดเลย มัชฌิมาปฏิปทาคือความพอใจของเรา ถ้ามัชฌิมาคือความพอใจของเรา กิเลสมันก็ขี่หัวอยู่ มันก็จมโอกาสของเราทิ้งเสีย

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราพยายามทําของเรา เราแก้ไขของเรา พลิกแพลงของเรา เพื่อจะหาใจของเรา ถ้าเราเห็นใจของเรา เรือลํานั้นมันจะมีเทคโนโลยีจะพาเรือนั้นเข้าสู่ฝั่ง เห็นไหม เรือมันมีเข็มทิศ มันมีทุกอย่างพร้อมที่มันจะพาเรือเข้าฝั่งได้

จิตถ้ามันสงบแล้ว ถ้าเราทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบขึ้นมา มันไม่วิตกกังวล คลื่นลมจะแรงขนาดไหน เราก็มีสติปัญญาจะพาเรือฝ่าคลื่นลมนั้นไป แต่ถ้าจิตของเราไม่เคยสงบเลย จิตเราไม่มีหลักมีเกณฑ์เลย ไม่ต้องคลื่นมาหรอก เรานี่จะล่มเรือเราเอง เพราะมันทุกข์มันยาก มันไม่มีทางไป มันไม่มีทางออก ไม่ต้องมีคลื่นมา มันล่มเองเลย ล่มเรือนั้นน่ะ แล้วก็บอกว่า “เห็นไหม มรรคผลมันไม่มี ปฏิบัติมาตั้งนานแล้วไม่เห็นได้ผลเลย” นี่มันล่มเรือมันแล้ว แต่ถ้าเรามีครูมีอาจารย์นะ เราติดขัดมาขนาดไหนเราพยายามของเรา

เวลาคนเวียนเกิดเวียนตายในวัฏฏะ ทุกคนมีเวรมีกรรมทั้งนั้น เวลาพระโมคคัลลานะ ขนาดว่าเป็นอัครสาวกเบื้องซ้าย เวลาถึงที่สุดแล้วเป็นพระอรหันต์ด้วย ทําไมให้โจรมันทุบตายล่ะ โจรมันทุบตาย เวรกรรมที่ได้ทําแม่ไว้ ขณะที่ทําแม่ไว้ตกนรกอเวจีไปขนาดไหน แล้วผ่อนกรรมนั้นเบามาเรื่อยๆ จนมาสร้างอํานาจวาสนา จนมาสร้างบุญกุศลคู่มากับพระสารีบุตร จนมาเป็นอัครสาวกเบื้องซ้าย เป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายนี้สิ้นจากกิเลสแล้วโจรยังมาทุบตาย นี่การเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ ผลของเวรผลของกรรมทุกดวงใจมีอยู่ แม้แต่สิ้นสุดแห่งทุกข์ไปแล้วมันก็ยังมีเศษกรรมตามไป

แล้วเรา เราจะเอาความจริงของเรา เราจะไปท้อแท้สิ่งใด เราจะไม่ท้อแท้สิ่งใดเลย ใช้สติปัญญาเราแยกแยะ สิ่งที่มันพอกพูนในใจของเรามันมีแต่ความโลเล ความไม่เอาไหน ความมักง่าย แล้วมันก็จะทําลาย ถ้าเรือไม่ล่ม มันก็เอียงกระเท่เร่ พอเอียงกระเท่เร่ ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเธอ มัชฌิมาปฏิปทา ธุดงควัตรต่างๆ สิ่งนี้เราทําได้ ถ้าเราทําของเราขึ้นมา มันจะขัดเกลานะ

เมื่อก่อนไม่ได้ทํา เราก็พยายามขวนขวายของเรา มันก็ลุ่มๆ ดอนๆ ทั้งนั้นน่ะ แต่พอเราทําขึ้นมา พระเราเวลาเข้าพรรษา เขาอธิษฐานพรรษา อธิษฐานธุดงค์ข้อใดข้อหนึ่ง ใครจะอธิษฐานกี่ข้อก็แล้วแต่ เพราะอะไร เพราะสิ่งที่ธุดงค์ ๑๓ เป็นเครื่องขัดเกลากิเลส เวลามันทําสิ่งนั้นแล้วมันลุ่มๆ ดอนๆ แต่ลุ่มๆ ดอนๆ เราก็มีสัจจะ สัจจะถือสัจจะความจริง สัจจะ ดูสิ นั่ง ๕ นาที ๑๐ นาที เราตั้งสัจจะไว้ แล้วถ้ามันนั่งแล้ว ขณะที่ ๕ นาที ๑๐ นาที มันก็ไม่ได้ผล แต่เราก็ตั้งสัจจะของเราไว้ ครบ ๕ นาที ๑๐ นาที มันก็ภูมิใจ มันมีสัจจะแล้ว ภูมิใจว่าเราทําได้ เราทําได้ เราทําของเราได้ แล้วเราทําต่อเนื่องไป ทําต่อเนื่องไป ถ้าเรามีสัจจะอย่างนี้ กิเลสมันกลัว

เพราะถ้าเราไม่มีสัจจะใช่ไหม พอนั่ง ๕ นาที ๑๐ นาที มันก็แหย่แล้ว “ไม่ได้ นั่งไม่ได้ มันทุกข์ นั่งแล้วมันจะมีปัญหา” นี่มันจะจมเรือแล้วนะ มันจะจมของเรา การทํางานของมันเป็นธรรมชาติอย่างนี้ การทํางานของกิเลส พญามาร พญามารมันมีลูก มันมีหลาน มันมีเหลน พญามารมันมี ถ้าพญามาร กิเลสที่ละเอียดๆ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส

เวลาปู่ของกิเลสนะ พญามารมันละเอียดลึกซึ้ง มันไม่ใช่ความโลภ ความโกรธ ความหลง ไม่ใช่สิ่งที่โต้แย้งในใจ มันเป็นแค่ความสว่างไสว ความผ่องใส ความเฉา ความเหงา ความหงอย นี่กิเลสละเอียดๆ เวลากิเลสละเอียด เวลาปู่ย่ามันทํางานกันอย่างนั้นน่ะ แต่เวลามันให้ลูกให้หลานมันทํา ให้ลูกให้หลาน “นู่นก็ไม่ดี นี่ก็ไม่ดี” ไอ้นี่ลูกหลานมันทั้งนั้นน่ะ มันยังไม่ได้เป็นลูก เป็นพ่อมันเลย ถ้าไปเจอพ่อมัน ไปเจอกามราคะน่ะหงายท้อง ไอ้นี่แค่จะปฏิบัติ มันให้เด็กๆ มาแหย่ มันจะจมเรือแล้วนะ เรือนี้รวนเรไปหมดเลย เรือนี้ไปไม่เป็นแล้ว

ถ้าเรามีสติปัญญา เรามีสัจจะของเรา เรามีสัจจะ เราตั้งสัจจะของเรา เราทําของเราขึ้นมา ทําของเรา ตั้งสัจจะ จิตสงบไม่สงบนั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าเวลาตั้งสัจจะขึ้นมาแล้วจิตสงบด้วย แล้วมีปัญญาขึ้นมาด้วย เราจะภูมิใจมาก ภูมิใจเพราะมันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก มันไม่ได้ฟังใครมา มันไม่ได้ไปก็อปปี้ ไม่ได้ไปฉ้อฉลเอาธรรมะของใครว่า “ธรรมะเป็นธรรมชาติ เดี๋ยวจะเจอกันเอง เดี๋ยวจะรู้กันเอง” นี่เราเคยคิดอย่างนั้น แล้วก็คาด ก็หมาย ก็หวัง ก็รอ แล้วไม่เจอสักที

แต่ถ้าเราตั้งสติกําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันเป็นสมาธิ ทําไมถึงเป็นสมาธิล่ะ เป็นสมาธิเพราะจิตมันปล่อยวาง มันปล่อยวางสัญญาอารมณ์เข้ามา ตัวใจมันเป็นอิสระ พอใจเป็นอิสระ คนเราแบกหามของหนักมาทั้งชีวิต ตั้งแต่เกิดมา เครื่องยนต์นี้ติดแล้วไม่เคยดับ แม้แต่นอนก็ฝัน แล้ววันใดวันหนึ่งมันได้วางภาระที่แบกหามมาตั้งแต่จุติ ตั้งแต่เกิดในครรภ์เลย เกิดในครรภ์มันก็วิตกกังวลแบกหามมาจากในครรภ์ แล้วเวลาพุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันปล่อยวางสิ่งที่เป็นภาระแบกหามมาตลอดชีวิต ความที่แบกรับภาระมากับความปล่อยวางแตกต่างกันอย่างใด

แต่ในปัจจุบัน ดูกิเลสลูกหลานมันบอก “ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นความว่าง เราทําใจให้เป็นความว่างก็จะมีความสุข” มันก็ไปแบกหามความว่างไง มันไปแบกหามความว่าง มันไม่ใช่ตัวมันว่าง พอมันไปแบกหามความว่างแล้วก็หลง หลงว่า “อืม! เวลาภาวนาไปแล้วมันว่างๆ มันมีความสุข มันเป็นของดี ภาวนาแล้วก็ดี มันสดชื่น” นี่กิเลสมันหลอกทั้งนั้นเลย มันทําให้เรือนี้เอียงกระเท่เร่เลย มันไม่เป็นความจริงหรอก

ถ้าเรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลามันปล่อยวาง ปล่อยวางสัญญาอารมณ์ ไอ้ว่างๆ นั่นก็ชื่อ ไอ้ที่ว่าธรรมะเป็นความว่าง เราก็ได้ชื่อเท่านั้น มันไม่เป็นความว่างจริง ถ้ามันเป็นความว่างจริง มันพูดไม่ได้ เราจะพูด ความคิด ความคิดเกิดจากจิต สัญญาอารมณ์เกิดจากจิต จิตนี้เป็นธรรมชาติ ธรรมชาตินะ ธรรมชาติที่มีกิเลสนะ เดี๋ยวว่าธรรมะเป็นธรรมชาติ จิตนี้เป็นธรรมชาติได้อย่างไร

จิตนี้เป็นธรรมชาติที่รู้ มันเป็นพลังงาน พลังงานที่ว่าสิ่งที่มีชีวิต สันตติ มันเป็นธรรมชาติที่รู้ แล้วพอรู้ ความคิดเกิดจากพลังงานอันนี้ พอความคิดเกิดจากพลังงานอันนี้ เพราะธรรมชาติที่รู้มันมีอวิชชา พอธรรมชาติที่รู้มีอวิชชา เวลาเราคิดสิ่งต่างๆ ขึ้นมา อวิชชา สัญญา สัญญามันก็เกิด สัญญามันเกิดขึ้น สัญญา “ธรรมะเป็นความว่าง สัจจะเป็นความว่าง สมาธิเป็นความว่าง”...มันเป็นสัญญา พอสัญญา สังขารมันก็ปรุง ปรุงความว่าง ถ้ามันปรุงความคิดความทุกข์ความยากขึ้นมา อันนี้เป็นกิเลส

พอเวลามันปรุงความว่างไง ธรรมะเป็นความว่าง เราคิดถึงเรื่องความว่าง มันก็ว่างที่ความคิด มันว่างที่สัญญานั้น พอสัญญานั้น ธรรมชาติที่รู้มันก็แบกความว่างอันนั้น ว่าความว่างเป็นอย่างนั้น มันก็เลย “ปฏิบัติธรรมแล้วมันก็ว่าง ปฏิบัติธรรมก็สุขสบาย” นี่มันพูดได้ มันพูดได้เพราะอะไร มันพูดได้เพราะมันเป็นสัญญา สังขาร วิญญาณ มันเป็นขันธ์ ๕ มันก็พูดได้

แต่เวลาจิตมันปล่อยวางภาระหมดเลย ธรรมชาติที่รู้มันปล่อยขันธ์ ๕ มาหมดเลย มันเป็นตัวมันเอง มันจะพูดอะไรล่ะ มันจะพูดอะไร มันทิ้งขันธ์เข้ามา มันทิ้งภาระมา มันจะพูดอะไรล่ะ มันก็พูดไม่ได้ พอมันพูดไม่ได้นะ อืม! อืม! อืม! นี่ถ้ามันเป็นความจริง เราต้องทําให้มันเป็นความจริงขึ้นมา อย่าให้กิเลสมันจมเรือซะ

กิเลสถ้าไม่ทําสิ่งใดเลยมันก็จมเรือ ทําลายเรือไปเลย ถ้าไม่สนใจในศาสนา ไม่สนใจในการประพฤติปฏิบัติ เรือนี้มันต้องชํารุดอยู่แล้ว อายุขัย ๑๐๐ ปีต้องตายแน่นอน มันจมอยู่ในโอฆะอยู่แล้ว ธรรมชาติมันจมของมันอยู่แล้ว แต่ของเรา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเราไม่เป็นความจริงของเรา เราจมเรือ จมโอกาส จมคุณงามความดี จมมรรคจมผลของเราทั้งๆ ที่เรือมันยังลอยอยู่ ถ้าเรามีสติปัญญา ถ้าจิตสงบเข้ามามันมีเข็มทิศ มันจะพาเรือเข้าฝั่ง ถ้าพาเรือเข้าฝั่ง มันจะเข้าฝั่ง มันจะเอาอะไรเข้าล่ะ

ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเธอ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญามันจะเกิดขึ้นอย่างไรล่ะ ปัญญามันจะเกิดขึ้นอย่างไร คนที่จะเอาเรือเข้าฝั่ง มีเข็มทิศแล้วเอ็งจะเดินเรืออย่างไร ถ้าจะเดินเรือ ดูสิ เวลาจิตสงบแล้วพิจารณาให้เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ของใกล้ตัว ของกับเรานี่แหละ คนเราเกิดมามีกายกับใจ ถ้ามีกายกับใจ เพราะอะไร เพราะเกิดมาจากมีอริยทรัพย์ เพราะเราเกิดมามีอริยทรัพย์เราถึงเกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นมนุษย์เพราะมีร่างกาย ร่างกายก็บีบคั้นมา ต้องกินอาหาร เราก็ต้องหาอาหารมาเลี้ยงร่างกาย ได้เสพอาหารแล้วเราก็มีความสุข ความสุขนี้เราก็มีความพอใจ เห็นไหม นี่กายกับใจ

ถ้ามีกายกับใจ ของใกล้ตัวนี่แหละ แต่เราใช้ชีวิตของเราโดยธรรมชาติของเรา โดยประเพณีวัฒนธรรม แล้วมันก็ตอกยํ้าอยู่กับประเพณีวัฒนธรรมอย่างนั้นน่ะ มันเลยไม่เห็นความจริง ไม่เห็นความสุขขึ้นมาไง แต่พอจิตมันสงบเข้ามา ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นกาย จิตเห็นกาย ไม่ใช่ตาเห็นกาย สัญญาเห็นกาย นึกเห็นกาย ถ้าเห็นกาย ถ้าสัญญาเห็นกาย นึกเห็นกาย คนเราถ้ายังดิบๆ อยู่ เรือเรายังโคลงเคลงอยู่ เรือยังไม่มีหางเสือ เรือยังไม่มีเข็มทิศ เขาให้ไปเที่ยวป่าช้า ให้ไปเที่ยวป่าช้า ให้ไปดูซากศพ ให้เปรียบเทียบไงว่า ถ้าไปเห็นคนตาย เห็นกายนอกมันจะเป็นอย่างไร ถ้าเห็นกายนอกขึ้นมาแล้วมันก็สลดสังเวช คนเราก็มีเท่านี้เอง คนอื่นเขาเกิดมาแล้วก็ตาย เราเกิดมาก็ต้องตาย มันก็สลดสังเวช มันภาวนาก็ง่ายขึ้น นี่เวลาเขาเห็นด้วยตาเนื้อ ถ้าเห็น ในสังคมโลกเขาเห็น เขาเห็นอย่างนี้ เห็นคนเวลาไปดูซากศพที่ป่าช้า ไปดูซากศพคนอื่น ไปดูพวกประสบอุบัติเหตุ มันก็สลดสังเวชเข้ามา สลดสังเวชแล้วทําอย่างไรต่อ สลดสังเวชขึ้นมา ๒-๓ วันแรกสลดสังเวช พอไปแล้วเดี๋ยวมันดื้ออีกแล้ว ๒-๓ วันกิเลสมันขี่หัวอีกแล้ว หงุดหงิดอีกแล้ว นี่กายนอก

เวลาว่าจิตเห็นกายๆ มันไม่ใช่ตาเห็นกาย ถ้าตาเห็นกาย มันเป็นวุฒิภาวะของจิตที่มันยังไม่สงบมา มันก็ต้องไปอาศัยอสุภะ ไปอาศัยซากศพนั้นมาเป็นเครื่องดําเนิน มาเป็นคําบริกรรม มาเป็นสิ่งที่ให้จิตมันเกาะไว้ เพื่อให้จิตมันปล่อยวางเข้ามา ปล่อยขันธ์ ๕ นั่นแหละ ปล่อยภาระนั่นแหละ แต่มันจะปล่อยภาระ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดาจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ ถึงวางธรรมและวินัย วางวิธีการ วางกลอุบายไว้ให้จิตมันพัฒนาขึ้นมา ถ้าใครทําได้มันจะรู้จะเห็นจริงตามความเป็นจริงของมัน ผู้ใดเห็นธรรมผู้นั้นเห็นตถาคต ใครทําได้จะรู้จริงเห็นจริง มันจะเข้าใจตามความเป็นจริง

ไอ้นี่มันศึกษาธรรมะมา นกแก้วนกขุนทอง มันท่องจําขึ้นมา มันพูดร้อยแปดพันเก้าเลย มันจะจมเรือมัน มันจะเอาเรือมันลงสู่ก้นทะเล เพราะว่ามันศึกษามา ศึกษามาจนเรือหนัก เรือนี้หนักมาก ไปไม่รอดเลย เรือนํ้าหนักมันเกิน นํ้าจะเข้า มันจะจมเรือมัน

แต่ถ้าเราศึกษามา ศึกษาปริยัติมา แล้วเราก็ทําความเป็นจริงสิ ทําให้มันเกิดขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบเข้ามาก็เห็นกาย ถ้าจิตสงบนะ ถ้าจิตไม่สงบนะ ตาเห็นกาย ไม่ใช่ใจเห็นนะ ตาเห็น สัญญาเห็น ความรู้สึกเห็น ไม่ใช่จิตเห็น แต่ถ้าจิตสงบแล้วถ้าจิตมันเห็นกาย มันจะมีแผนที่เดินเรือ มันจะพาเรือเข้าฝั่ง ถ้าพาเรือเข้าฝั่ง พิจารณา พิจารณาถ้าจิตมันสงบ พิจารณา ถ้าเป็นเจโตวิมุตติเห็นกายแล้วรําพึงให้มันเป็นไตรลักษณ์ ให้มันแปรสภาพให้เห็นๆ ฝึกหัดบ่อยครั้งเข้า ถ้ามันฝึกหัดบ่อยครั้งเข้าจะมีความชํานาญมากขึ้น ถ้าฝึกหัดบ่อยครั้งขึ้นๆ จิตนี้มันจะจับกายไม่ได้ จับกายไม่ได้เพราะว่า ถ้าเราใช้ปัญญามากขึ้น มันจะมีกําลังของมันออกไป ถ้ากําลังจับแล้วพิจารณา มันใช้กําลัง ถ้าใช้กําลัง พิจารณาต่อเนื่องไป

ดูสิ เราเดินเรือด้วยความเร็วเกินกําลัง เรือนั้น เครื่องยนต์นั้นจะเสียหายหมด พอเครื่องยนต์เสียหาย เราจะเดินเรือต่อไปมันต้องซ่อมแซมบํารุงรักษา จิตถ้ามันได้พิจารณาของมันแล้ว มันใช้กําลังของมัน ถ้ามันไม่กลับมาทําความสงบของใจ ความเห็นการกระทํานั้นมันไม่สมดุล เห็นไหม ทางสายกลางขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ว่าอัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค มัชฌิมาปฏิปทามันอยู่ตรงไหน ถ้ามัชฌิมาของกิเลสมันก็พาเรือนี้จมลงสู่ก้นทะเล ถ้ามัชฌิมาของกิเลสนะ แต่ถ้ามัชฌิมาของธรรม เราพิจารณาของเรา พิจารณาไปแล้ว ถ้ามันเห็นกาย พิจารณากาย มันจะแปรสภาพของมัน พิจารณาบ่อยครั้งเข้า มีความชํานาญมากขึ้น มันจะละเอียดลึกซึ้งขึ้น ทําได้คล่องตัวขึ้น

คนที่ปฏิบัติใหม่ๆ นะ ถ้าอํานาจวาสนาเวลาเห็นกายขึ้นมา มันก็ย่อยสลายให้เราดู แหม! ตื่นเต้นมากเลย แต่อันนี้ส้มหล่น คือมันเป็นไปโดยข้อเท็จจริง แต่เราไม่มีสติปัญญาบริหารจัดการ เห็นเขาเอาเรือเข้าฝั่ง อู้หูย! เรือนี้เข้าเทียบท่า เทียบท่าจนต้องจอดรอกันเลยนะ เพราะเรือมากจนเทียบท่าไม่ได้ เราเห็นเรือเขาเทียบท่า เราก็เทียบท่าได้ เดี๋ยวเราจะเอาเรือเข้าเทียบท่า นี่ก็เหมือนกัน พอพิจารณาไปแล้วมันไม่เป็นหรอก เอาเข้าไปเทียบท่าแล้วมันจะไปเสยเอาท่าเรือ เรือจะยุบหมดเลย เวลาเขาจะเทียบท่า เขาจะเข้าท่า เขาต้องมีเจ้าหน้าที่นําร่อง เจ้าหน้าที่นําร่องเขาจะชักเรือนําร่องเข้าเทียบท่า ไอ้นี่เราจะเสยเลยนะ เราจะออก เรือมันจะพลิก

เวลาพิจารณาไปแล้วมันจะมีความชํานาญของมัน ถ้ามีความชํานาญมันจะมีร่องนํ้าของมัน ถ้ามีร่องนํ้าของมัน เราจะเอาเรือเราเทียบท่า เราจะเอาเรือเราเข้าฝั่ง ถ้าเราเอาเรือเข้าฝั่ง เราพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก การพิจารณา พิจารณาเพื่อให้รู้จริงขึ้นมา นี่คือการฝึกหัดใจ นี่คือการพิจารณา นี่คือการฝึกหัดใช้ปัญญา

ถ้าปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้นมา พิจารณาซํ้าๆ ซากๆ ทําซํ้าๆ ซากๆ เพราะเจ้าหน้าที่นําร่องเขาฝึกหัดมา เขานําร่องนั้น เขาจะมีความชํานาญ เขาจะนําร่องเรือนั้นเข้าสู่ร่องนํ้านั้น ครูบาอาจารย์เรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา สร้างสมบุญญาธิการมา จะรื้อสัตว์ขนสัตว์ขึ้นมา ท่านชี้ทางไว้ให้หมดล่ะ เวลาชี้ทางปฏิบัติ ถ้าเราทําขึ้นมาแล้วเราจะชํานาญในร่องนํ้า เราจะชํานาญในการกระทํา เราจะไม่จมเรือเราทิ้งหรอก เพราะเรารู้ว่าการเอาเรือเทียบท่ามันจะมีระวางสินค้าต่างๆ เราจะได้ประโยชน์มหาศาลเลย แล้วเรือเราจะไม่จมอยู่กลางทะเลอีกต่างหาก

เวลาปฏิบัติ เวลาเรามีสติมีปัญญา เรามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์เราจะฝึกหัด จะพยายามชี้นําเราอย่างนี้ แล้วเราปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเราปฏิบัติไม่ได้ เราต้องใช้เจ้าหน้าที่นําร่อง เราเอาเรือเราไปไม่รอด แต่ถ้าเราปฏิบัติของเราตามความเป็นจริง เราไม่ต้องใช้เจ้าหน้าที่ เห็นไหม ครูบาอาจารย์ก็ครูบาอาจารย์ สาธุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมไปแล้ว หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติธรรม ท่านบรรลุธรรมไปหมดแล้ว ไอ้เราสาวกสาวกะ ไอ้ทุกข์ๆ ยากๆ อยู่นี่ แต่ก็มีวาสนา เพราะเห็นร่องเห็นรอย เห็นร่องเห็นรอยของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เราก็ทําของเราอยู่ ร่องนํ้าๆ มันมีของมันอยู่ แต่เราไม่รู้จักร่องนํ้านั้นน่ะ พอพิจารณาไปแล้วมันจะปล่อยวางขนาดไหน พิจารณาซํ้าๆๆ ของมันไป

ซํ้า เห็นไหม ร่องนํ้านั้นไม่ได้ เราก็ฝึกหัดของเรา เราฝึกหัดของเรา เพราะการฝึกหัดนั้นมันเกิดปัญญาขึ้นมา เกิดความชํานาญขึ้นมาใช่ไหม ถ้าไม่มีการฝึกหัดเลย มันจะเอาความชํานาญมาจากไหน เอาความชํานาญนั้นมันก็อ่านหนังสือมา ศึกษามาจากของครูบาอาจารย์ ก็จําของท่านมา ท่านพูดอย่างไรก็พูดเหมือนกันเลย แต่เอาเข้าจริง ร่องนํ้าไม่รู้จัก อะไรก็ไม่รู้จักเลย แต่พูดเหมือนกัน พูดเหมือนกันมันก็เป็นสัญญาไง

แต่ถ้าเราปฏิบัติขึ้นมาต้องมีความจริงในใจ มันจะมีความตกผลึกในใจ ใจมันตกผลึกขนาดไหน ฝึกหัดทําของเรา ถ้าจิตสงบแล้วน้อมไปที่กาย ถ้าน้อมไปที่กาย ถ้ามันยังไม่มีเหตุมีผล ต้องซํ้า ต้องน้อมไปอีก แล้วพิจารณาซํ้าๆๆ มันปล่อยวางขนาดไหน ปล่อยวางขนาดไหน ร่องนํ้านี้มันมีนะ เวลาสิ่งที่มันตื้นเขิน กรมเจ้าท่าเขาต้องขุดร่องนํ้าเพื่อขยายมันให้มันเป็นความจริง

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ขยายทางนี้ไว้ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่านมาแล้ว ร่องนํ้ามีจริง ความเป็นไปของจิตที่เข้าสู่เทียบท่าได้ ถ้าทําจริง แล้วไม่ต้องให้ใครมาคัดค้าน ให้ใครมาโต้แย้ง ไอ้นั่นมันเป็นความเชื่อของเขา ไอ้ความเชื่อของเรา เวลามันลุ่มๆ ดอนๆ จิตใจของเรา เรือพลิกควํ่าอยู่ในหัวใจนี้มันทุกข์ยากขนาดไหน

ถ้าทําสัมมาสมาธิขึ้นมา จิตมันสว่างไสว มันมีหางเสือ มันมีเข็มทิศต่างๆ มันจะพาเข้าสู่ฝั่ง มันพาไปได้ แต่ไม่มีปัญญา ไม่มีปัญญาเพราะมันเป็นไปไม่ได้ จิตสงบมันก็เสื่อม สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ ไม่มีสมาธิ ปัญญาภาวนามยปัญญาไม่เกิด สิ่งที่เกิดขึ้นมานั้นเป็นโลกียปัญญา ปัญญาเกิดจากกิเลสทั้งหมด สิ่งที่เกิดขึ้น การศึกษาทางวิชาการนั้นแก้กิเลสไม่ได้ ก่อนจะแก้กิเลสได้มันต้องทําความสงบของใจเข้ามา เรือของใครก็แล้วแต่ไม่มีเข็มทิศ ไม่มีหางเสือ เข้าฝั่งไม่ได้ ถ้ามันจะเข้าฝั่ง มันต้องมีหางเสือ มีเข็มทิศ มีการดําเนินของมัน ถ้ามีการดําเนินของมัน แล้วมันเกิดที่ไหนล่ะ มันเกิดที่ไหนถ้าจิตมันไม่สงบ ถ้าจิตไม่สงบ ไม่มีใครเป็นเจ้าของ ไม่มีหางเสือ ไม่มีเข็มทิศ เราเอาเรือเข้าฝั่งไม่ได้

ถ้าไม่มีหางเสือ ไม่มีเข็มทิศ พอจิตมันสงบแล้ว คนไม่มีปัญญาจะพาเรือเข้าไปได้อย่างไร ถ้าไม่มีจิต ไม่มีความสงบของใจขึ้นมา มันก็เกิดกําลังขึ้นมาไม่ได้เหมือนกัน เห็นไหม ถ้าไม่มีสมาธิ ปัญญาที่เกิดขึ้นเป็นปัญญาโลกๆ ปัญญาโลกคือสัญญาทั้งหมด คือการศึกษา ศึกษาคือจําขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ศึกษาก็ก็อปปี้มา ศึกษามา ทําวิจัยขนาดไหนมันก็เป็นจินตนาการ เป็นจินตมยปัญญา ปัญญาอย่างนั้นแก้กิเลสไม่ได้ จินตมยปัญญาแก้กิเลสไม่ได้ ต้องเป็นภาวนามยปัญญา แล้วภาวนามยปัญญามันเกิดจากอะไร มันก็เกิดจากจิต

ถ้าเกิดจากจิต ถ้าจิตไม่สงบเข้ามา ตัวจิตมันมีอวิชชา มันจะสงบเข้ามาได้อย่างไร ถ้ามีอวิชชาขึ้นมา มันก็มีสมุทัยเจือมา ถ้าเป็นปัญญาก็เป็นปัญญาของสมุทัย ถ้าเป็นสมาธิก็เป็นสมาธิของสมุทัย เพราะสมาธิมันเสื่อม ถ้าสมาธิมันเข้มแข็ง สมุทัยมันต้องยุบตัวลง ยุบตัวลง สมาธิมันก็แจ่มแจ้งขึ้นมา ถ้าสมาธิแจ่มแจ้งขึ้นมา ฝึกหัดใช้ปัญญาๆ พิจารณาซํ้าๆ ซากๆ ถ้าซํ้าๆ ซากๆ พิจารณาซํ้าซาก มันมีผลของมัน มันปล่อยวางของมัน มันมีปัญญาของมัน มันมีกําลังของมัน มันมีร่องนํ้าของมัน มันเข้าออกของมัน ถ้าเข้าเทียบได้หรือไม่ได้มันก็ฝึกหัดอยู่อย่างนั้น ฝึกหัดอยู่อย่างนั้น มีความชํานาญการอยู่อย่างนั้น

ถ้ามีความชํานาญการอยู่อย่างนั้น พิจารณากายไปแล้วมันปล่อย พิจารณากายแล้วมันเวิ้งว้าง เวิ้งว้างขนาดไหน ถ้าเวิ้งว้าง นี่เรามีร่องนํ้า แต่เรายังเทียบไม่ได้ เทียบไม่ได้เพราะอะไร เทียบไม่ได้เพราะขณะจิตมันยังไม่มี เทียบไม่ได้เพราะมันไม่มีอกุปปธรรม

เราเข้าใจได้ การเกิดดับเราเข้าใจได้ ความคิดที่มันคิดแล้วแยกแยะขึ้นมาแล้วปล่อยวาง เราเข้าใจได้หมดเลย แต่เราเข้าใจไม่ได้ว่า เวลากายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ จิตมันรวมลง จิตมันเป็นอกุปปธรรม จิตมันเป็นธรรมล้วนๆ เรารู้อย่างไร เรารู้ไม่ได้ รู้ไม่ได้เพราะมรรคมันไม่เกิด มรรคมันไม่เป็นความจริง มันไม่มัชฌิมาปฏิปทา ไม่ลงสู่ทางสายกลางไง มันเป็นอัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค

เวลาบอกว่าทางสายกลางๆ เวลาเป็นทางสายกลางของกิเลสนี่ชอบ ทางสายกลางนอนกรนอยู่นั่นน่ะ ทางสายกลาง ทางสายกลางหัวหกก้นขวิดนั่นน่ะ ทําอะไรไม่เจริญ ทางสายกลาง เวลาอย่างนั้นบอกว่าเป็นทางสายกลาง

เวลาพระเราปฏิบัติขึ้นมา ถือธุดงควัตรก็บอกว่านั่นเป็นอัตตกิลมถานุโยค...ไอ้นี่มันเปลือกๆ ทางสายกลางโดยจินตนาการ ทางสายกลางโดยตรรกะ มันไม่มีเนื้อหาสาระ ไม่มีข้อเท็จจริงอะไรเลย

แต่ถ้ามันเป็นทางสายกลางจริงๆ เวลามันพลิกขึ้นมา จิตมันสงบเข้ามา จิตมันใช้ปัญญาของมันขึ้นมา มันปล่อยวางอย่างไร นั่นน่ะกามสุขัลลิกานุโยค ถ้ามันอัดอั้น พิจารณาไปแล้วมันแยกแยะไม่ได้ พิจารณาแล้วมันไปไม่รอด นั่นน่ะอัตตกิลมถานุโยค เวลามันปล่อยวางสงบระงับ นั่นน่ะกามสุขัลลิกานุโยค แล้วมันสายกลางอย่างไรล่ะ มันสายกลางอย่างไร เพราะเรารู้ไม่ได้ เราเทียบท่าอย่างไร เรือเข้าออกๆ อยู่ เทียบท่าไม่ได้ เทียบท่าไม่ได้ ไม่มีสิ่งใดยึด ไม่มีสิ่งใดเกาะเกี่ยวเลย

พิจารณาซํ้าๆ มีความชํานาญขึ้นมา จากอัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค ทางสองส่วน เพราะจิตมันเป็นแบบนั้น คนเราเวลาจิตใจที่มันเป็นความโลภ ความโกรธ ความหลง มันก็ติดไปส่วนหนึ่ง เวลาปฏิบัติไปมันเป็นธรรมๆ ขึ้นมาก็หลงใหลไปส่วนหนึ่ง เวลายืนด้วยตัวเองก็ยืนไม่ได้ เวลายืนด้วยตัวเองก็ล้มลุกคลุกคลาน จะทําความสงบของใจก็ทําไม่ได้ เวลาเกิดปัญญาขึ้นมาก็กระโดดเกาะปัญญาอยู่อย่างนั้นน่ะ มันทางสองส่วนที่จิตมันเป็นแบบนั้น มันเป็นธรรมชาติของจิตที่เป็นอย่างนั้นเลย เพราะมันมีกิเลสอยู่ มันมีความวิตกกังวล มันมีความลังเลสงสัยในใจ มันเป็นธรรมชาติของมัน

ธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมชาติเป็นอย่างนั้น ธรรมชาติของกิเลสมันเป็นแบบนั้น ธรรมชาติของกิเลสมันทําให้ล้มลุกคลุกคลาน ธรรมชาติของกิเลสทําให้ลังเลสงสัย ทั้งๆ ที่เกิดปัญญาขึ้นมา ปัญญาฝึกหัดอยู่นี่มันก็ยังทําให้ลังเลสงสัย ธรรมชาติของกิเลสเป็นอย่างนี้

แต่เวลาเป็นธรรมอกุปปธรรม ธรรมแท้ๆ ธรรมเหนือโลก ธรรมเหนือการแปรสภาพ ธรรมเหนือทุกๆ อย่าง มันต้องเกิดขึ้นมาจากความเป็นจริง แล้วธรรมนี้จะเกิดขึ้นมาจากใจดวงนั้น ใจดวงที่มันพยายามอยู่นี่ ใจดวงที่มันล้มลุกคลุกคลานอยู่นี่ ใจดวงที่ทุกข์ๆ อยู่นี่

เวลาบอกว่า “มันทุกข์ยากมาก ปฏิบัติไม่ได้ ปฏิบัติมันทุกข์ยากมาก เวลาเขาปฏิบัติแล้วมันเป็นธรรม ปฏิบัติแล้วมันมีความดีความงาม”

เราก็เหมือนกับเพชรที่เจียระไนแล้วกับเพชรที่อยู่ในเหมือง เพชรที่อยู่ในโคลนในตมมันก็เป็นเพชร เพชรที่เขาเจียระไนแล้วเขาประดับไว้บนยอดมงกุฎ ประดับไว้ที่สร้อยคอ ประดับไว้ที่แหวน มันเป็นเพชรที่เจียระไนแล้ว มันก็เป็นเพชรเหมือนกันนั่นแหละ แต่เพชรที่เจียระไนแล้วกับเพชรที่ยังไม่เจียระไน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราคิดของเรา เราก็คิดว่าเพชรที่เจียระไนแล้วมันจะเป็นธรรม เราก็จะหาแต่เพชรที่เจียระไนแล้ว มันจะไปหาที่ไหน เพชรมันก็อยู่กับโคลนตมทั้งนั้นน่ะ ถ้าเพชรอยู่ในโคลนตม เราอยากได้เพชรที่เจียระไนแล้วแบบที่เรารู้เราเห็น ที่เราศึกษาในธรรมวินัยนี้ มันเป็นเพชรที่เจียระไนแล้ว ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าการันตีแล้ว อย่างพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นั้นเป็นเพชรที่เจียระไนแล้ว

แต่หัวใจของเรา หัวใจของสัตว์โลกมันมีธรรมชาติที่รู้นี้อยู่ มันก็มีสิทธิ เพราะมันมีจิต มันมีนามธรรมอันนี้ สิ่งที่จะพัฒนาขึ้นมาให้เข้าสู่อกุปปธรรม แต่มันไม่มีที่เจียระไนแล้วหรอก เพชรที่เจียระไนแล้วคือเพชรที่เจียระไนเสร็จแล้วมันถึงเป็นเพชรที่เจียระไนที่แวววาว ที่มันมีแสงประกาย นั่นเป็นเพชรที่ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติจบแล้ว แล้วเราก็ไปศึกษามาๆ แล้วเราก็จะเอาเพชรแบบนั้นๆ จะเอาเพชรที่เจียระไนแล้วๆ

ไอ้เพชรที่เจียระไนแล้วมันไปซื้อที่ร้านสิ ไอ้เพชรของเรา เราต้องขุดจากเหมือง ขุดจากจิตของเรา ขุดจากกายกับใจเราขึ้นมา แล้วเราก็กําลังเจียระไนกันอยู่นี่ พิจารณาของเรา พิจารณาซํ้าๆ ซากๆ มันเป็นการเจียระไนใจเรา พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถ้ามันสําเร็จลุล่วงทั้งหมด กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันปล่อย พับ! ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕

ขันธ์ ๕ ก็ไม่ใช่เรา เราก็ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ก็ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ก็ไม่ใช่ขันธ์ ๕ แล้วขันธ์ ๕ มันไปไหนล่ะ ขันธ์ ๕ มันไปไหน แล้วจิตมันรับรู้ รับรู้อย่างไร เห็นไหม

ถ้าเป็นเพชรที่เจียระไนแล้ว จิตดวงนั้นรู้ มีขณะจิตที่เป็นไป แต่ถ้าเราจะไปศึกษามา ไปก็อปปี้มา เราจะไปเอาเพชรที่เจียระไนแล้วมาเป็นเพชรของเรา แล้วเอามาก็เข้ากันไม่ได้ เพราะเอามาแล้ว เพชรที่เจียระไนแล้วเม็ดหนึ่ง แต่ความรู้สึกเราเป็นเพชรที่ยังไม่เจียระไน คนเราไม่มีจิตสองดวงนะ คนเรามีจิตหนึ่งเท่านั้น คนเรามีจิตหนึ่ง ฉะนั้น เราไปเอาเพชรของครูบาอาจารย์มาว่ามาเป็นเพชรของเรา เราอยากได้จริงอย่างนั้นจริงหรือ เพราะอะไร เพราะเวลามันเกิด มันสุขมันทุกข์มันก็ใจของเรา มันเป็นเพชรของเรา ไม่ใช่เพชรของครูบาอาจารย์ ใจของเรามันยังไม่ได้เจียระไน มันจะสุขมันจะทุกข์ มันจะดีมันจะชั่ว มันก็จะเกิดขึ้นจากเพชรดวงนี้ ถ้าเพชรดวงนี้ เพชรที่มันไม่ได้เจียระไน เรามาเจียระไนเพชรเราดีกว่า ถ้าเราเจียระไนเพชรของเรา เราก็จะได้เพชรแท้ของเราขึ้นมา ไม่ใช่ไปเอาเพชรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพชรของครูบาอาจารย์มา จะให้เหมือนอย่างนั้น มันไม่มีในโลก แต่มันมีโดยสัญญา มีโดยการคาดการหมายที่เขาทํากัน

ถึงบอกว่า ฟังแล้วเราอย่าไปเชื่อใคร กาลามสูตร อย่าไปเชื่อ เราฟังมา ฟังธรรมของครูบาอาจารย์มาเพื่อจะมาเจียระไนเพชรของเรา ถ้าเจียระไนเพชรของเรา มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นสมบัติของเรา

เราเกิดมา เกิดจากพ่อจากแม่ พ่อแม่เลี้ยงดูมา มีสติปัญญาจนโตขึ้นมาระดับนี้ บวชเป็นพระเป็นเจ้า เราเป็นฆราวาส เรามาประพฤติปฏิบัติ เราโตมาขนาดนี้ เราก็ใช้สติปัญญาเรามาขนาดนี้ แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติเอาตามความเป็นจริงของเรา หรือเราจะตื่นไปตามกระแสสังคม

สังคม สังคมที่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านออกประพฤติปฏิบัติ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ท่านพูดให้ลูกศิษย์ฟังกันมาว่า ท่านออกประพฤติปฏิบัติ มีแต่คนตื่นกลัว มีแต่คนไม่เห็นด้วยทั้งนั้นน่ะ แต่เพราะท่านใช้ชีวิตของท่าน ทําความจริงของท่าน เพราะเวลาทําความเป็นจริง ความเป็นจริงเกิดขึ้นมากับจิตของผู้ใดก็แล้วแต่ มันคุ้มค่า เพราะเวลาออกประพฤติปฏิบัติทุกข์ๆ ยากๆ วิตกกังวล มันมีแต่ความเร่าร้อนในใจ แต่ถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นไป เจียระไนเพชรของท่านเอง จนเพชรของท่านแวววาวขึ้นมา มันคุ้มค่าที่วิมุตติสุข

ถ้าจิตมันพ้นจากกิเลสไปแล้ว กิเลส สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา มันเป็นอนัตตา มันเป็นการแปรสภาพ มันเปลี่ยนแปลง มันไม่มีอะไรคงที่ แต่พอมันเสร็จสิ้นกระบวนการไปแล้ว อกุปปธรรม วิมุตติสุข ไม่มีการเปลี่ยนแปลง ไม่มีการเคลื่อนย้าย ไม่มีการเติมและการบกพร่อง มันสมบูรณ์ของมันตลอดเวลา

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เราพูดบ่อย พูดว่าเพราะเรามีที่มาที่ไป ฉะนั้น ไม่ต้องไปทุกข์ยากแทนหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านได้เพชรนํ้างามในใจของท่าน ท่านได้ผลของการปฏิบัติของท่าน ท่านได้วิมุตติสุขในใจของท่านไปแล้ว แต่ที่เอามาพูดบ่อยๆ นี้เพราะว่าเป็นตัวอย่าง เป็นแบบอย่าง เป็นเนติแบบอย่างให้เรายึดมั่นถือมั่น ให้มีเนติแบบอย่างที่เราจะประพฤติปฏิบัติไป เราไม่ต้องไปสงสารท่าน ไปห่วงอาลัยอาวรณ์ท่านว่าท่านทุกข์ท่านยากมา เพราะท่านทุกข์ท่านยากมา ท่านถึงเจียระไนเพชรของท่านสําเร็จ แล้ววางข้อวัตรปฏิบัติของท่านไว้ให้เราก้าวเดินตาม พอก้าวเดินตาม เราพยายามทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา มันจะเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นความจริงขึ้นมา มันไม่ใช่มีแต่ความจํา มีแต่สัญญาอารมณ์ ฟังครูบาอาจารย์มาก็บอก “อย่างนี้ห้ามฟังเทศน์เลยใช่ไหม ห้ามฟังเทศน์ครูบาอาจารย์”

ฟัง! ฟัง! ขณะฟังแล้วฟัง ฟังเพื่อกระตุ้นใจเรา ฟังเพื่อเสริมศรัทธาความมั่นคงของใจ ถ้าไม่ฟังธรรม ไม่อยู่กับธรรมของครูบาอาจารย์ มันจะอยู่กับกิเลสแน่นอน ไม่คิดดีมันก็คิดชั่ว ถ้าไม่ฟังธรรมมันก็จะเที่ยวรอบโลก ถ้าฟังธรรมแล้ว รอบโลกนี้มนุษย์ก็สร้างขึ้นมา สิ่งที่ในโลกนี้มนุษย์สร้างทั้งนั้น เราก็เป็นมนุษย์คนหนึ่ง เราต้องไปตื่นเต้นอะไรกับสิ่งที่มนุษย์สร้าง ทําไมเราไม่สร้างธรรมขึ้นมาในใจ ทําไมเราไม่สร้างความสุขความจริงขึ้นมาในใจ

ถ้าเราจะสร้างความสุขความจริงขึ้นมาในใจโดยที่เรายังสร้างของเราไม่ได้ เราก็อาศัยฟังธรรมครูบาอาจารย์เป็นที่เกาะ อย่างกําหนดพุทโธๆ เราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทโธๆๆ บริกรรมไว้ บริกรรมไว้ไม่ให้มันไปทางอื่น

เราฟังธรรม ฟังธรรมเพื่อเหตุนี้ ฟังธรรมเพื่อเป็นที่เกาะ ฟังธรรมเพื่อให้ใจมันมีพื้นฐาน ฟังธรรมเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าไม่ฟังมันก็ออกเรื่องกิเลสแน่นอน เพราะใจมีกิเลส ใจมีอวิชชา ใจไม่มีบรรทัดฐาน ฟังธรรมเพื่อให้เป็นบรรทัดฐาน ให้เป็นที่ยึดเกาะของใจ แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นมา นี้เป็นธรรมของเรา ถ้าเรามีสติก็เป็นสติธรรม ถ้ามีสมาธิก็สมาธิธรรม ถ้ามีปัญญาก็ปัญญาธรรม ศีล สมาธิ ปัญญาก็เป็นมรรค มรรคสามัคคี มรรคก็รวมตัว มรรคพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันเป็นธรรมจักร จักรที่มันเคลื่อนไปด้วยมรรค ๘ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ความชอบธรรมหมุนเข้าไป หมุนเข้าไป จากอัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค หมุนจนเป็นมัชฌิมาปฏิปทา ถ้ามัชฌิมาปฏิปทา มันก็มรรคสามัคคี มรรคสามัคคีมันก็สมุจเฉทปหาน สมุจเฉทปหานมันก็เป็นอกุปปธรรม มันเป็นที่ไหนล่ะ มันเป็นในหนังสือ เป็นในตํารา เป็นในอวกาศ เป็นในที่ไหนล่ะ มันต้องเป็นที่ใจของเรา

ถ้ามันเป็นขึ้นมาที่ใจของเรา ความลับไม่มีในโลก ใครทําดีทําชั่วคนอื่นไม่รู้ เรารู้ เรานี่รู้ว่าเราทําดีหรือทําชั่ว แล้วเวลามันเกิดมรรค เกิดมรรคสามัคคี เกิดธรรมจักร จักรที่มันหมุนอยู่ในหัวใจของเรา ภาวนามยปัญญาที่เกิดขึ้น ภาวนามยปัญญา จักรที่มันเคลื่อนที่ ธรรมจักรที่มันเคลื่อนที่บดขยี้อวิชชา บดขยี้กิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของเรา ความลับไม่มีในโลก เราเป็นคนทําเอง นี่ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เราทําเอง

แต่ถ้ามันไม่สมุจเฉทปหาน มันเป็นตทังคปหาน มันก็ชั่วคราวๆ อยู่อย่างนั้น ใครได้ตทังคปหานก็รู้ได้แค่นั้น แต่ถ้าใครมีความขยันหมั่นเพียร มีความวิริยะ มีความอุตสาหะ มนุษย์จะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ถ้ามีความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ เวลาเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ทุกข์ยากมาก แต่เวลาจักรมันเคลื่อน มันมีความสุขจากภายใน

เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่าในเขา ท่านทําของท่าน ทําไมท่านมีความพอใจ ท่านมีความสุขของท่าน เพราะอะไร เพราะจักรมันเคลื่อน มันมีรสของธรรมไง รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง แล้วถ้ามันสมุจเฉทปหาน มันขาด ดั่งแขนขาด เวลากิเลสขาด ตัดออกไป ดั่งแขนขาด ชัดเจนมาก

ฉะนั้น สิ่งที่ทําขึ้นมา เราจะพาเรือเข้าฝั่ง เราจะไม่จมเรือของเราเอง เอวัง

เป่ากิเลส

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๕ เมษายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

เอาเนาะ ฟังธรรมะ เวลาอากาศมันร้อน เราก็ร้อนมาก เวลาอากาศมันเย็น เรามีความสงบร่มเย็น เหมือนกัน เวลากิเลสมันเผาผลาญหัวใจ มันมีความเร่าร้อนมาก แต่เวลาความร่มเย็นของธรรมนะ ธรรมมีความร่มเย็น แต่ในเมื่อมันเป็นสุขเวทนา ทุกขเวทนา มันก็หมุนเวียนไปตามวัฏฏะ มันหมุนเวียนไป มันเป็นอนิจจัง มันแปรสภาพเป็นธรรมดา แต่จิตเวลาเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ ถ้าจิตเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนะ เวียนตายเวียนเกิดตามแต่อํานาจของกรรม กรรมดีพาเกิดจะเกิดในสิ่งที่ดี

แล้วในปัจจุบันนี้กรรมดีพาเรามาเกิด เพราะในสถานะของมนุษย์ สิ่งที่เป็นมนุษย์ มนุษย์สมบัติ แล้วเราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เวลาพระพุทธศาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขึ้นมา มีความสุขๆ วิมุตติสุขไง เห็นไหม นี่ความร่มเย็น ถ้าความร่มเย็นของโลก โลกมันก็มีร้อน มีเย็น นี่ของคู่ แต่วิมุตติสุขมันเป็นของจริง ของจริงในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมขึ้นไป ตั้งแต่ปัญจวัคคีย์ ตั้งแต่ยสะขึ้นไป เวลาผู้ที่ได้ฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสําเร็จเป็นพระอรหันต์ๆ สําเร็จเป็นพระอรหันต์มีแต่ความร่มเย็นเป็นสุขนะ ถ้าจิตสิ้นจากกิเลสไป มีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข แล้วความร่มเย็นเป็นสุขนั้น ในเมื่อไม่มีกิเลสขับดันในใจ ไม่มีกิเลสขับดันในใจ สังคมสงฆ์มีแต่ความร่มเย็นเป็นสุขทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น เวลาบวชมากขึ้นๆ เวลาเผยแผ่ธรรมมากขึ้นๆ พอมากขึ้นไป เวลาพระจุนทะไปเห็นลัทธิต่างๆ เวลาศาสดาเขาตายไป มันมีปัญหาขึ้นมา มีปัญหาขึ้นมาเพราะมีความขัดแย้งกัน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมอยู่ พระสงฆ์เป็นพระอรหันต์ เป็นพระอรหันต์ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรม สิ่งที่เวลาฟังธรรมแล้วมันชําระล้างกิเลสๆ เป็นพระอรหันต์ มันเหมือนผ้าพับไว้ สังคมที่เรียบง่าย สังคมที่มีความสงบสุข สูงสุดสู่สามัญ ไม่มีความทะเยอทะยาน ทะเยอทะยานเป็นเรื่องของโลกทั้งนั้นน่ะ อยากดัง อยากใหญ่ อยากต่างๆ นี่เรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยากทั้งนั้น เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็เพื่อความร่มเย็นเป็นสุขของใจเรา ถ้าใจมันชําระล้างกิเลสได้ ตัดวัฏฏะเป็นวิวัฏฏะ ตัดวัฏฏะออกไปจากใจ

ใจเราเวลาเกิดมามันมาจากไหน อยู่ในปัจจุบันนี้ก็รุ่มร้อนนัก เวลาตายแล้วมันจะไปไหนต่อ วัฏวนมันเวียนตายเวียนเกิด เวลาภพชาติที่เวียนตายเวียนเกิดในหัวใจของเรา อารมณ์ความรู้สึกมันขับดันตลอดเวลา ถ้ามันตัดสิ่งนี้ออกไปจากใจ เวลาเป็นธรรมธาตุแล้วมันไม่มีความวิตกใดๆ ทั้งสิ้น มีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข แล้วมันไม่มีสิ่งใดที่จะต้องมาขัดแย้ง มันก็เป็นสังคมที่เรียบง่าย นี่สูงสุดสู่สามัญ เรียบง่าย ไม่มีสิ่งใดเลย เพราะไม่ปรารถนา ไม่ต้องการสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น

ลัทธิอื่นเวลาศาสดาเขาตาย มีแต่มีปัญหาทั้งนั้น มีปัญหาไปหมดเลย พระจุนทะถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าทําไมเป็นเช่นนั้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า เพราะเขาขาดวินัย ขาดข้อบังคับ วินัยที่เป็นกฎหมายที่ในสังคมของเขามีกฎกติกา มันถึงมีแต่ความขัดแย้งอย่างนั้น

ฉะนั้น เวลาพระจุนทะให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติวินัย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกบัญญัติไม่ได้หรอก เพราะมันยังไม่มีสิ่งใดเกิดขึ้น ในเมื่อเป็นพระอรหันต์มันไม่มีสิ่งใดเลย ไม่มีความขัดแย้ง ไม่มีสิ่งใดทั้งสิ้นเลย แต่ในเมื่อมีพระบวชมากเข้ามา เริ่มต้นจากพระสุทิน พระสุทินบวชมา เวลาบวชเข้ามา ครอบครัวก็มีลูกชายคนเดียว แล้วบวชขึ้นไปแล้ว ก่อนบวชก็มีครอบครัวใช่ไหม เวลาไปเยี่ยมบ้านทีไรก็มีแต่บอกว่าขอผู้ที่สืบทอดสกุลๆ ทั้งพ่อทั้งแม่ขอร้องแล้วขอร้องอีก ก็ตัดสินใจทําไปเพราะมันเป็นเรื่องส่วนตัว พอเป็นเรื่องส่วนตัว นี่เป็นความคิดของเขา พอเรื่องส่วนตัว พอทําไปแล้ว แล้วทําไปแล้วภรรยาก็มีครรภ์ด้วย

พอภรรยามีครรภ์ขึ้นมา สิ่งนั้นเขามีความวิตกกังวลในใจ ทั้งๆ ที่ทําไปโดยเป็นเรื่องส่วนตัว คิดว่าทําแล้ว เพราะไม่มีกฎ มีธรรม แต่ไม่มีวินัย ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สังคมเป็นพระอรหันต์ ทีนี้บวชเข้ามามันมากเข้าๆ ธรรมในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมในสาวกสาวกะมี แต่วินัยยังไม่ได้บัญญัติ พอทําไปแล้ว พอคิดว่าทําไปเพราะไม่มีข้อบังคับใช่ไหม พอทําไปแล้ววิตกกังวลจนซูบซีด จนผอม เพราะทําผิด ทําผิดมันก็มีความวิตกกังวลในใจไง

พระถามว่า “สุทิน ทําไมเป็นแบบนั้น ทําไมเป็นแบบนั้น”

ก็เล่าให้ฟังไง พอเล่าให้ฟัง พระก็ติเตียนมาก ไปฟ้ององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่บัญญัติขึ้นมา บัญญัติธรรมและวินัยนี้ไว้ ข้อบังคับนะ วินัยข้อบังคับเหมือนกฎหมาย มีกฎหมายไว้เพื่อสังคม เพื่อความสงบความระงับของสังคม ความสงบระงับของสังฆะ ของสงฆ์ นี่ของสงฆ์บัญญัติมากขึ้นๆ ฉัพพัคคีย์ สัตตรสวัคคีย์ มีปัญหาไปหมด มีปัญหา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติอย่างไรมันก็แถออกไปอย่างนั้นน่ะ แถออกไปนอกเรื่องนอกราวตลอดเวลา ออกไปนอกเรื่องนอกราวด้วยกิเลส มันคุมกิเลสไม่ได้ไง ถ้าคุมกิเลสไม่ได้

บวชมาก็บวชมาเพื่อชําระล้างกิเลส บวชมาเพื่อความสุขความสงบ แต่บวชมาแล้ว ในเมื่อมีกฎหมายบังคับขึ้นมา กฎหมายบังคับมันก็ยิ่งมีปัญหามากขึ้นๆ มากขึ้นเพราะอะไร มากขึ้นเพราะคนหมู่มาก แล้วคนหมู่มาก คนมีกิเลส แล้วก็เอากิเลสมาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาศึกษาธรรมไป ใครกล่าวตู่พุทธพจน์ กล่าวตู่พุทธพจน์ สิ่งที่พระพุทธเจ้าไม่ได้บัญญัติไว้ แล้วเราบัญญัติ ถ้าภิกษุเป็นสงฆ์สวดแล้ว ๓ หน ถ้าไม่ละทิ้งทิฏฐิอันนั้น เป็นสังฆาทิเสส แม้แต่มาศึกษา มีวินัยแล้ว เวลามาตรึกในธรรมๆ ศึกษาธรรมขึ้นมาแล้วก็ยังกล่าวตู่ นรกสวรรค์ไม่มี เวลาว่านิพพานไปแล้วเป็นอัตตา เป็นอนัตตา พูดไปหมด

สิ่งนี้ธรรมวินัยก็มีอยู่แล้ว แต่ถ้าเป็นความจริงขึ้นมามันก็สงบร่มเย็น แต่ถ้าเป็นความไม่จริงขึ้นมามันมีแต่ความขัดแย้งๆ มันมาจากไหนล่ะ มันมาจากใจนั่นล่ะ มาจากทิฏฐิมานะในใจนั่นน่ะ เวลาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ใช่ธรรมของเรา ถ้าศึกษาขึ้นมาแล้ว ศึกษาแล้วต้องมีการปฏิบัติขึ้นมา ถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมามันก็เป็นความจริงขึ้นมานะ ถ้าความจริงขึ้นมานะ ถ้ามันไม่เป็นความจริงล่ะ ไม่เป็นความจริง ความมักง่าย ความเห็นแก่ตัว เอาแต่สะดวกสบายขึ้นมา มันเป็นการเป่ากิเลสไง

ดูทางโลกเขานะ ทางโลก ดูสิ เวลาเขามีคดีความกันขึ้นมา เพราะอะไร เพราะมีกฎหมายใช่ไหม พอมีกฎหมายมันก็มีคดีความขึ้นมา ถ้าผู้มีอิทธิพลเขามีคดีขึ้นมา เขาเป่าคดีได้นะ เวลาเขาเป่าคดี คดีเขาเป่าทิ้งเลย พอเป่าทิ้งมันก็ไม่มีการสืบสวนต่างๆ ไม่มีอะไร ยกเว้นไปหมดเลย แต่ถ้าพูดถึงเราอยากจะกลั่นแกล้งใคร เราไปแจ้งความโดยที่ไม่มีเหตุผล มันก็แจ้งความเท็จนะ

เวลาเขาเป่าคดี เพราะเขาช่วยเหลือเจือจานกัน แต่ถ้าเราไม่มีสิทธิอะไร เราจะไปแจ้งความ ถ้าไม่มีข้อเท็จจริง เราก็เป็นการแจ้งความเท็จ แล้วคนที่จะเป่าคดีเขาต้องทําอย่างไรล่ะ เขาก็ต้องมีอิทธิพลของเขา แล้วถ้าเป่าคดีแล้วคดีนั้นมันไม่เป็นคดีขึ้นมา มันก็ไม่มีการสืบสวนไม่มีการสอบสวน ความถูกความผิดมันก็หมักหมมไว้อย่างนั้นน่ะ แต่ความผิดมันมีไหม มี เพราะมันมีคดีความขึ้นมา แต่เขาเป่าคดีๆ เพราะเขาช่วยเหลือกัน แล้วมันมีเหตุมีผลไหม มันไม่มีเหตุมีผลสิ่งใดเลย แต่เป็นการทุจริต เป็นการทุจริต เป็นพวกพ้องของตัวช่วยเหลือเจือจานกันโดยความทุจริต แล้วผู้ที่เขาเป็นผู้เสียหายเขาก็มีความเสียใจของเขา แล้วผู้ที่มีอิทธิพลก็ทําลายเขา พอทําลายเขาขึ้นไปมันก็มีแต่กรรม สะสมเวรกรรมกันต่อไป เรื่องเวรเรื่องกรรม เรื่องของวัฏฏะ เรื่องของกิเลส มันไม่มีสิ่งใดดีงามขึ้นมาเลย

ฉะนั้น เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันจะเป่ากิเลสไง เป่าทิ้งไป ด้วยความมักง่าย ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ ถ้าสิ่งนั้นเป็นธรรม มันเป่ากิเลสเลย แล้วธรรมมันเกิดขึ้นในใจไหมล่ะ มันไม่เกิดขึ้นมาในใจ ถ้าไม่เกิดขึ้นมาในใจนะ มันไม่มีสัจธรรม ไม่มีสัจจะความจริง ไม่มีการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ไม่มีหลักเกณฑ์ขึ้นมา คนที่ไม่มีหลักเกณฑ์พูดอะไรออกไปมันเป็นเรื่องน่าตลก เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดถึงมรรคถึงผล พูดถึงสิ้นกิเลสไป

เวลามันเป่ากิเลส เป่ากิเลส อะไรเป่า มันก็เอาตัณหาความทะยานอยากของมัน เอากิเลสนั่นแหละเป่า เวลาเป่าว่ากิเลสได้ชําระล้างไปจากใจ มันจะเป่ากิเลสนะ มันเป็นไปไม่ได้หรอก ถ้ามันเป่ากิเลสไป มันไม่มีองค์ความรู้ ไม่มีการประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริง เวลาไม่มีการปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริง เวลาแสดงธรรมๆ เพราะผู้ที่สิ้นกิเลส ถ้าเป็นความน่าเชื่อถือ มันก็ต้องบอกกล่าว บอกวิธีการ เป็นร่มโพธิ์ร่มไทร เป็นผู้ที่พึ่งอาศัยได้ก็ต้องบอกว่าวิธีการทําอย่างไร มันก็เลยเป็นธรรมะตลกไปหมด ธรรมะตลก มันเป็นการเป่ากิเลส มันไม่มีเหตุมีผลใช่ไหม ไม่มีการกระทําขึ้นมาใช่ไหม ถ้าไม่มีการกระทําขึ้นมามันจะเป็นความจริงไหม มันไม่เป็นความจริงอยู่แล้ว ทั้งตัวเองก็รู้ ถ้าตัวเองก็รู้ เพราะตัวเองก็มีกิเลสอยู่ใช่ไหม แล้วตัวเองมีกิเลส ตัวเองไม่ได้ทํา ก็สัญญา จําของครูบาอาจารย์มา จําขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา แต่ถ้าการจํามา เวลาพูดไปแต่ละครั้งแต่ละคราวไม่เหมือนกัน

ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ผู้ใดยังมุสาโกหกมดเท็จอยู่จะทําความชั่วอย่างอื่นไม่มีเลย ความชั่วอย่างอื่นทําได้ทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น ถ้าในจิตใจมันไม่มีความจริงขึ้นมา เวลามันโกหกตัวเอง โกหกตั้งแต่ตัวเอง พอตัวเองโกหกขึ้นมาแล้วแสดงธรรมออกไป ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ตัวเองโกหก คําว่า “โกหก” เป็นธรรมะตลก ตลกเพราะอะไร เพราะมันเคลื่อนที่ไปตลอด มันไม่มีความจริงเลย

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอตทัคคะ ๘๐ องค์นะ ผู้ที่มีความเลิศทั้ง ๘๐ องค์ ๘๐ วิธีการที่ความเป็นเลิศ ใครมีความเลิศขนาดไหน ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านรู้ล่ะ ถ้าเป็นความเป็นเลิศ ความเป็นเลิศถึง ๘๐ วิธีการ ๘๐ ตัวอย่าง ถ้า ๘๐ ตัวอย่าง ความจริงการกระทํามันกว้างขวางขนาดไหน แต่จะกว้างขวางขนาดไหนมันก็มีข้อเท็จจริงตั้งแต่จิตของเอตทัคคะแต่ละองค์ที่ทํามา เลิศทางไหนๆ ถ้าเลิศทางนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ว่าเลิศทางนั้นๆ มันจะแตกแขนงออกไป แต่แตกแขนงออกไปด้วยข้อเท็จจริงทั้งนั้น มันมีข้อเท็จจริงของมัน

แต่ผู้ที่เป่ากิเลสไป มันไม่มีข้อเท็จจริง ก็เป่ามันทิ้งไป ไม่มีการสืบสวน ไม่มีการสอบสวน ไม่มีการตั้งคดี ไม่มีหมายเลขคดี ไม่มีที่มาที่ไป แต่ถ้าคนที่ทําความเป็นจริง ดูสิ ผู้ที่ไม่ได้ทุจริต แล้วเขาจับตัวขึ้นศาล เขาจับตัวไปแล้วไต่สวนในศาล ศาลยกฟ้อง มันไม่มีเหตุมีผล มันก็มีคดีความสิ้นสุดไปแล้ว แล้วจะเอาอะไรกันอีกล่ะ มีแต่จะฟ้องกลับไม่ฟ้องกลับเท่านั้นแหละ นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่ามันไม่มีเหตุมีผล มันไม่มีหมายเลขคดี มันไม่มีคําพิพากษา มันไม่มีสิ่งใดเลยที่จะเอามาเป็นหลักเป็นเกณฑ์ได้ ถ้าไม่เป็นหลักเป็นเกณฑ์ได้ แล้วมีเหตุผลที่ไหนล่ะ เวลาจะพูดซํ้าพูดซากมันก็คลาดเคลื่อนไปตลอด ทีนี้คลาดเคลื่อนตลอด การแสดงออกมันแสดงออกด้วยความผิดพลาดทั้งนั้นน่ะ นี้พูดถึงการเป่ากิเลสนะ แล้วสังคมทํากันอย่างนั้น

เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกสัจธรรม มันมีความสุข มีความร่มเย็น สิ่งที่ระหว่างที่เราประพฤติปฏิบัติขึ้นไป ถ้าเราทําความสงบของใจนะ ถ้าใจสงบนี่พออยู่พอกินนะ เวลาเร่าร้อนมันเร่าร้อนขนาดไหน เวลามันเร่าร้อนใช่ไหม เพราะเรามีความเร่าร้อน เรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันกระตุ้นอยู่ในใจ ถ้ามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากกระตุ้นอยู่ในใจ เราจะหาทางออกของเรา ถ้าเราหาทางออกของเรา

ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันเกี่ยวเนื่องกันไป “ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ” ถ้าไม่มีการศึกษา เราจะทําอย่างไรกัน ไม่มีร่องมีรอยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับพระปัจเจกพุทธเจ้าเท่านั้นที่ตรัสรู้เองโดยชอบ สาวกสาวกะมันต้องมีผู้ได้ยินได้ฟัง มีคนชี้นํา มีคนคอยบอก คอยดึงเข้าสู่สัจธรรม แล้วถ้าใจเราเร่าร้อน เราศึกษาธรรม ศึกษาธรรมมามันก็เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพื่อให้ใจสงบระงับ เป็นตัวอย่างไง เป็นตัวอย่างให้เราเห็นถูกเห็นผิด

ถ้าเห็นถูกเห็นผิด เราเร่าร้อนเพราะอะไร เพราะเราวางใจไว้ผิด ถ้าเราวางใจไว้ผิด เราคิดผิด เราขาดสติ เราเคยทําอย่างไรเราทําอยู่อย่างนั้น พอมาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่เกิดขึ้นในใจมันเป็นอารมณ์ความรู้สึก ถ้าความรู้สึกมันมาจากไหนล่ะ มันก็มาจากใจทั้งนั้นน่ะ เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ เรามีกายกับใจ เวลากายกับใจ วิถีแห่งจิต การกระทําของใจมันเป็นอย่างนั้นน่ะ การกระทําของใจ ใจมันจะเคลื่อนไปอย่างนั้น รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันเกิดมาจากอะไรล่ะ มันเกิดมาจากฐีติจิต ถ้าเกิดมาจากฐีติจิต จิตทําไมมันถึงเป็นอย่างนั้นน่ะ

จิตมันเป็นอย่างนั้นเพราะว่ามันได้สร้างพันธุกรรมของแต่ละคนมาไม่เหมือนกัน ถ้ามันสร้างพันธุกรรมมาดี ลูกเด็กเล็กแดงของเรา เด็กบางคนเขาเกิดมาเขามีความคิดที่ดี เขามีแต่ความมุ่งหมายที่ดี เขาได้สร้างบุญกุศลของเขามา แล้วมันเป็นสายบุญสายกรรมมาเกิดเป็นลูกเป็นเต้าของเรา เราก็ภูมิใจว่าลูกเต้าของเราเป็นคนดี เขาดีมาจากบุญกุศลของเขา

ถ้าเด็กของเรามันมีแต่ความขัดแย้ง มีแต่ความเห็นแก่ตัว มีแต่เอาแต่ใจ นั่นเขาก็เกิดมาจากกรรมของเขา แล้วเขามาเป็นลูกเต้าเหล่ากอของเรา เขาก็เกิดมาจากกรรมของเขา แต่เวลามีสายบุญสายกรรมก็มาเกิดร่วมกัน พอเกิดร่วมกัน มันก็มีความระหองระแหงกัน มันเป็นเรื่องของกรรม เป็นเรื่องของกรรม

เวลาจิตเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ ถ้าเวียนตายเวียนเกิด มันเวียนตายเวียนเกิดมาเป็นเรา เราก็เป็นมนุษย์แบบนั้น ถ้าเราเป็นมนุษย์ เราก็มีความรู้สึกนึกคิดแบบนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ มันเป็นสัจจะ ดวงอาทิตย์ให้แสงสว่างทุกๆ ครัวเรือน มันจะไม่มีการลําเอียงจากครัวเรือนใด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม สัจธรรมมันเป็นแบบนั้น ถ้าสัจธรรมเป็นแบบนั้น เรามีสติปัญญาของเรา ได้ศึกษามา ศึกษามันเทียบเคียงเข้ามา เราก็เห็นจริง ถ้าเห็นจริง พอเห็นจริงขึ้นมา สิ่งที่เกิดมาเป็นเรา เกิดมาเป็นเรามันเกิดมาอย่างไร

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สร้างบุญญาธิการมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย จิตของเราก็เหมือนกัน จิตของเราเวียนตายเวียนเกิดมา เวียนตายเวียนเกิดมาจนเป็นเรา ใครจะปฏิเสธนรกสวรรค์ว่ามีหรือไม่มีก็แล้วแต่ ธรรมชาติของจิตมันต้องเกิด ไม่มีเว้นวรรค มันจะเวียนตายเวียนเกิดตามวัฏฏะ จะเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม เป็นสัตว์เดรัจฉาน จนมาเป็นมนุษย์เราอยู่ในปัจจุบันนี้ ถ้ามนุษย์เราในปัจจุบันนี้มันมีเวรมีกรรมมาไง

สิ่งที่ว่าเขาเกิด เกิดเพราะกรรมของเขา แล้วเราล่ะ เราเกิดจากใคร เราก็เกิดจากกรรมของเราเหมือนกัน เราก็มีเวรมีกรรมเราถึงได้มาเกิด แต่เรามีกรรมดี กรรมดีเราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา แล้วเรามีสติปัญญา มีสติปัญญาว่า นี่แรงขับของกิเลส แรงขับของอวิชชาพาจิตนี้เวียนตายเวียนเกิดมาทุกภพทุกชาติ มันก็ทุกข์ยากมาอย่างนี้ตลอดตั้งแต่อดีตมา ในปัจจุบันนี้เกิดมาก็จะทุกข์ๆ ยากๆ อยู่ต่อไปนี้ แต่มันเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราก็ศึกษาธรรมๆ ถ้าศึกษาธรรมย้อนกลับมาในหัวใจของเรา มันก็มีความภูมิใจ มีความภูมิใจว่า เราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา ถ้าเราฝึกหัด เราปฏิบัติของเรา มันจะสิ้นสุดแห่งทุกข์ได้ คือจิตมันจะไม่เวียนตายเวียนเกิดไปอีก ถ้ามันชําระล้างได้ เป็นพระโสดาบันก็อีก ๗ ชาติ ถ้าเป็นสกิทาคามี ๓ ชาติ เป็นพระอนาคามีไม่เกิดในกามภพแล้ว จะเกิดบนพรหมแล้ว แล้วสิ้นสุดแห่งทุกข์ล่ะ

ดูสิ สมัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการที่ยังไม่บัญญัติวินัย พระอรหันต์มหาศาล พระอรหันต์มีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข ร่มเย็นเป็นสุขเพราะอะไร เพราะใจมันเป็นสุข ถ้าใจเป็นสุข ใจมันไม่ทะเยอทะยาน ไม่มีสิ่งใดขับดัน มันมีแต่ว่าสิ้นสุดแห่งทุกข์ๆ รอแต่กาลเวลามันจะหมดเมื่อไหร่เท่านั้นเอง ในเมื่อครูบาอาจารย์ของเราทํามาอย่างนี้ มันมีมรรคมีผล แล้วเราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราจะเอาหรือไม่เอา ถ้าเราจะเอานะ จิตเราเร่าร้อนขนาดนี้ เราก็ศึกษาของเรา ศึกษามันเป็นปริยัติ แล้วถ้าเริ่มปฏิบัติล่ะ เริ่มปฏิบัติมันต้องมีสติแล้ว

ดูสิ คนที่จะมาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันก็ต้องมีวาสนา ถ้าไม่มีวาสนา มันจะมาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าใจหรือ เวลาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทวนกระแสกลับๆ สิ่งที่เราแสวงหานั้นมันเป็นสมบัติของโลก มันเป็นสมบัติสาธารณะ ถ้าสมบัติสาธารณะ “ก็เราหามา เราหามาเพื่อความมั่นคงของชีวิต เราก็มีสมบัติของเรา เราจะสละทิ้งได้อย่างไร”

เขาไม่ได้สละละทิ้งที่สมบัตินั้น เขาสละละทิ้งที่กิเลสตัณหาความทะยานอยากที่ไปยึดมั่นถือมั่นมัน สิ่งที่หามาแล้วไปยึดมั่น สิ่งที่เราหามาแล้วเราเอามาสร้างประโยชน์ มันก็เป็นประโยชน์ ถ้าเราหาสิ่งใดมาว่าเป็นของเราๆ มันไม่ยอมแม้แต่ใช้จ่าย ไม่ยอมแม้แต่ทําเพื่อประโยชน์ของตัวเอง มันโง่หรือมันฉลาด เวลาเราหามา หามาแล้วถ้ามันมีสติปัญญา มันก็เอามาเป็นประโยชน์ แต่ถ้ามันหามาโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก หามาก็เอามาเป็นโทษ หามาก็มาเหยียบยํ่าหัวใจของตัว หามาเพื่อเป็นความทุกข์ความร้อน แต่ถ้ามีสติปัญญา หามาเพื่อเป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์แล้วมันก็กองอยู่นั่น ถ้าหามาเป็นประโยชน์ มันไม่เหยียบยํ่าหัวใจของเราไง เราเป็นเจ้าของ เราก็วางไว้นั่น แต่ถ้ามันหามาโดยโทษนะ เราเป็นเจ้าของ เจ้าของก็วิตกกังวล เจ้าของก็พยายามจะให้เพิ่มจํานวนของมัน มันเป็นขี้ข้าไง

ถ้ามีสติปัญญา เรามาศึกษาธรรม มันจะเข้าใจเรื่องอย่างนี้ ถ้าเข้าใจเรื่องอย่างนี้นะ จิตใจเราก็ไม่เร่าร้อนจนเกินไปนัก แต่ก็เร่าร้อน ไม่เร่าร้อนเกินไปนักเพราะว่ากิเลสอย่างหยาบๆ มันสงบตัวลง แต่มันก็มีกิเลสอย่างละเอียดในใจ ถ้ามีกิเลสอย่างละเอียดในใจ สิ่งที่เราหามาก็เพื่อประโยชน์กับเรา นี่สมบัติสาธารณะ แล้วสมบัติของเราล่ะ

สมบัติของเรานะ เราทําได้มากได้น้อย เราแสวงหาทางโลกมันก็เป็นแบบนั้น ถ้าคนมีอํานาจวาสนามันก็จะประสบความสําเร็จ คนถ้าไม่มีอํานาจวาสนา ลุ่มๆ ดอนๆ ไปอย่างนั้นแหละ ปฏิบัติธรรมก็เหมือนกัน ปฏิบัติธรรมนะ อยู่ที่อํานาจวาสนา บัว ๔ เหล่า ถ้าบัว ๔ เหล่านะ เราทําของเรา ดูสิ ผู้ที่ทําความสงบของใจ ถ้ามันสงบได้ง่าย สงบได้มีหลักมีเกณฑ์ นั่นก็เป็นคุณสมบัติของเขา กรรมของเขา เวรกรรมของเขา เขาสร้าง เขาเกิดมาตามเวรตามกรรมของเขา ถ้าเราสร้างของเรามา เราสร้างของเรามา ถ้าเรามีความรู้ความเห็นของเรา ถ้าเรามีความเชื่อมั่นของเรา เราจะทําความเห็นของเรา เราก็ทําแบบโลกๆ ไป

ฤๅษีชีไพรมีตั้งแต่สมัยพุทธกาล เขาก็ทําของเขาอย่างนั้นแหละ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเขามาหมดแล้วมันไม่มีทางไป เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีทางไปแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากําหนดอานาปานสติ แล้วเวลาบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณเกิดขึ้นมา วิชชา ๓ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา เราก็เป่าฟู่ เป่ากิเลสทิ้งหมดเลย เป็นพระอรหันต์ แล้วบอกทําอย่างไรล่ะ ก็พูดต่อไปเรื่อยๆ พูดครั้งที่ ๑ ที่ ๒ ที่ ๓ มันเปลี่ยนแปลงไปเรื่อย ก็เป่าทิ้งไป มันไม่มีอะไรแล้วจะพูดอะไรล่ะ ก็ไปพูดธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง แล้วก็โกหกตัวเองไง โกหกว่ามันเป็นอย่างนั้น อ้างธรรมๆ อ้างธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ตัวเองไม่มีหลักการ

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงนะ เวลาแสดงธรรม แสดงธรรมตั้งแต่กึ่งพุทธกาลตลอดไป เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งนั้นน่ะ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้ แต่เพราะมันมีองค์ความรู้ความเป็นจริงของมัน ถ้ามีองค์ความรู้ความเป็นจริงของมัน มันยกสิ่งใดขึ้นมาเพื่อเป็นบาทฐาน เป็นสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน เป็นบาทฐานให้ใจมันก้าวเดินออกไป ถ้าไม่มีการชําระล้างกิเลสในใจของตัว มันจะมีมรรคผลเอามาจากไหน มรรคผลที่ศึกษามา

คนเกิดมามันมีความรู้สึกนึกคิดเป็นธรรมชาตินะ แล้วความรู้สึกนึกคิด ดูสิ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ จะเข้าใจไม่เข้าใจ วิถีแห่งจิตเป็นแบบนั้น แล้วมีหยาบมีละเอียดด้วย คนมีความรู้สึกนึกคิด คนมีตัณหาความทะยานอยาก คนมีเล่ห์มีกล คนมีพลิกแพลง ในใจของเขามันมีธรรมชาติของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่เขาไม่ได้ศึกษา เขาก็รู้ของเขาเป็นแบบนั้น แต่เวลาพอเรามาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อารมณ์ อารมณ์เป็นรูป รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ในรูปนั้นมันก็มีเวทนา ในรูปมันก็มีสัญญา ในรูปนั้นมันมีสังขาร ในรูปมันก็มีวิญญาณ ถ้าวิญญาณมันสําเร็จมันก็เป็นอารมณ์ แต่มันเร็วมาก มันละเอียดมาก มันก็หมุนของมันไป ถ้ามาศึกษา ศึกษาอันนั้นมันศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าความรู้สึกนึกคิดเป็นแบบนั้น เราศึกษาเป็นปริยัติมา ถ้าเราจะปฏิบัติล่ะ

เราจะปฏิบัติเพื่อให้เป็นสมบัติของเรานะ ศึกษามา เราแสวงหาทรัพย์สมบัติมาเป็นสมบัติสาธารณะ เอามาว่าเป็นของเรา มันก็มีสิทธิใช้ในชีวิตนี้ ถ้าเราไม่พลัดพรากจากเขา เขาก็พลัดพรากจากเราไป ความรู้สึกนึกคิด สิ่งที่ว่าเป็นนามธรรมๆ มันก็เกิดดับๆ อยู่ในใจเรานี่แหละ มันเกิดดับๆ มันไม่พลัดพรากจากเรา เราก็พลัดพรากจากเขา

ถ้าเรามีการศึกษา เราได้ศึกษา เราจะเอาสิ่งนี้มาเป็นการศึกษา จิตมันจะเกิดปัญญาขึ้นมา เกิดปัญญาจากขันธ์ ๕ เกิดขึ้นมาจากกายนี้ เป็นสิ่งที่ลับปัญญาๆ ปัญญามันจะเกิดขึ้น เกิดขึ้นจากจิตที่มันมีความสงบเข้ามาแล้วมันเห็นกาย เห็นจิตตามความเป็นจริง ถ้ามันเห็นกาย เห็นจิตตามความเป็นจริง มันรู้มันเห็นของมัน มันพิจารณาของมัน มันจับต้องของมัน มันก็จะเป็นปัญญาของมัน เห็นไหม

แต่เวลาถ้าเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็รู้ไปหมด เป็นเรื่องปริยัติ เข้าใจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งแต่หยาบละเอียด เข้าใจไปหมดน่ะ นั่นมันชื่อทั้งนั้นเลย แต่ความจริงของเรามันไม่มีไง แล้วถ้ามันมีกิเลสหนา มันก็เป่า เหมือนกับทางโลกเขาเป่าคดีกันไง เป่าคดีแล้วมันก็ไม่ต้องรับผิดชอบใช่ไหม เป่าคดีไปแล้วมันก็ไม่ต้องเป็นผู้เสียหายใช่ไหม เป่าคดีแล้วมันก็ไม่ต้องขึ้นศาลใช่ไหม เป่าคดีแล้วมันก็ไม่รับผิดชอบอะไรเลยใช่ไหม

แต่ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําไว้น่ะ เป่าคดีได้ แต่เป่ากรรมไม่ได้ กรรมที่ทําไว้มันจะตามมาสักวันหนึ่งแน่นอน ทําชั่วต้องได้ชั่ว ฆ่าเขาตาย ทําเขาเสียหาย แล้วเป่าคดีทิ้งว่าตัวเองไม่ได้ทําๆ หนีเรื่องของคดีความได้ แต่หนีความจริงไม่ได้ หนีความจริงไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เป่ากิเลสทิ้งๆ กิเลสมันละเอียดกว่าคดีนั้นเยอะ คดีมันต้องมีผู้เสียหาย มีผู้กระทํา มันมีเจ้าหน้าที่ มันมีกฎหมาย มันมีอํานาจรัฐ มันมีต่างๆ มันถึงครบองค์ประกอบของมัน นี่พูดถึงเรื่องโลกนะ แล้วพูดถึงเรื่องธรรมล่ะ เรื่องหัวใจของเราล่ะ ในหัวใจของเรา อวิชชาความไม่รู้ในใจของเรามันพาจิตนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ แล้วจะเป่ามันทิ้งไป บอกว่ามันไม่มี เป่ามันทิ้งไปด้วยเพียงแต่ว่าได้ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา จะเป่ามันทิ้งไปต่อเมื่อเราได้อยู่กับครูบาอาจารย์ จะเป่ามันทิ้งไปต่อเมื่อเราบวชมาเป็นกรรมฐาน อยู่ในวงของพระป่า วงของพระป่า บวชมาแล้วก็ชุบตัวขึ้นมาว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ แล้วเป่ากิเลสมันทิ้งไป มันจะเป็นจริงไหม ถ้ามันไม่เป็นจริง ไม่เป็นจริงจากใคร ไม่เป็นจริงจากใจดวงนั้น ใจดวงนั้นน่ะรู้ ถ้าใจดวงนั้นรู้ สิ่งที่รู้แล้ว นี่โกหกตัวเอง ถ้าโกหกตัวเอง ความโกหกตัวเองนี้เป็นความจริงนะ โกหกตัวเอง แต่มันก็มีเล่ห์เหลี่ยม เล่ห์เหลี่ยมว่า สิ่งที่ข้ารู้ข้าเห็นนี้เป็นความจริงเพราะข้าได้ชุบตัวมาแล้ว มันจะเป่ากิเลสทิ้ง มันเป็นไปไม่ได้ ถ้าเป่ากิเลสทิ้ง ผู้ที่เป่ากิเลสทิ้งมันไม่มีองค์ความรู้ ไม่มีความจริงในใจ

ถ้าไม่มีความจริงในใจ สิ่งที่แสดงออกแต่ละครั้งแต่ละคราวมันถึงสับปลับ ไม่เหมือนกัน ไม่มีสิ่งใดเป็นองค์ความรู้จริง ถ้าเป็นองค์ความรู้จริงมันเกิดจากไหนล่ะ เกิดจากพวกเราผู้ที่ซื่อสัตย์สุจริต เรามีสัจจะ เรามีความสุจริต เรามีความเห็นกับจิตของเรา จิตของเรามันเกิดมาเป็นมนุษย์ มาเป็นเราอยู่นี่ แล้วเราหามันไม่เจอ เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฟังครูบาอาจารย์ท่านชี้แนะเรามาตลอด แต่เราก็ยังไม่ได้เจอตัวจริงมันสักทีหนึ่ง เราได้แต่อดีตอนาคต สัญญาคือความจํามาไง

จิตนี้มันเป็นความรู้สึก อ้าว! ความรู้สึกเราก็มี ถ้ามันเป็นกิเลส กิเลสมันขับดันในใจ มันทําให้จิตมันทุกข์มันยาก เราก็มี แล้วบอกว่าถ้าจิตมันสงบแล้วมันมีความร่มเย็นเป็นสุข อันนี้ไม่ค่อยมี มีก็น้อย ถ้ามันเป็นความจริง เพราะอะไร เพราะเราไม่มีความจริงของเราเทียบเคียงไง แต่ถ้าไม่มีความจริงของเราเทียบเคียง ในเมื่อถ้ามันเป็นกิเลส มันเร่าร้อน เราก็มี ถ้าเป็นความสงสัย เราก็มี แต่ถ้ามันเป็นความสงบร่มเย็นล่ะ มีบ้าง มีบ้าง ถ้ามีบ้าง มีบ้างแล้วจะทําอย่างไรต่อไปล่ะ ถ้ามันจะมีบ้าง เราทําอย่างไรให้มันร่มเย็นเป็นสุข

ร่มเย็นเป็นสุขมันต้องธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเราไม่มีเหตุมีผล มันจะเอาความร่มเย็นมาจากไหนล่ะ สิ่งที่มันเกิดดับๆ ในใจ มันก็เป็นธรรมชาติของมัน เป็นสัญชาตญาณของจิต มันเกิดดับ เป็นความรู้สึกนึกคิด เพราะจิตมันเป็นพลังงาน พลังงานตัวนี้มันมีอวิชชา พอมีอวิชชา มันเกิดในสถานะของใครล่ะ ถ้าสถานะ ดูสิ เกิดในสถานะของมนุษย์ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราก็มีความรู้สึกนึกคิด ความรู้สึกนึกคิด ถ้าเราสร้างเวรสร้างกรรมมามันหยาบมันช้า มันไม่คิดเรื่องอะไรเลย จะเอาแต่ผลประโยชน์ของตัว แต่ถ้ามันสร้างบุญกุศลของมันมา มันมีความละอาย มันทําอะไรมันมีความละอายของมัน พอมีความละอายขึ้นมา มีหิริมีโอตตัปปะ ถ้ามันมีหิริมีโอตตัปปะ

เรามาศึกษาธรรมๆ ถ้ามันศึกษาแล้ว โดยทางทฤษฎีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ความรู้สึกนึกคิดมันเป็นแบบนั้น ถ้าความรู้สึกนึกคิดเป็นแบบนั้น แล้วใจเราล่ะ ใจเรา ที่เราบอกเราจะหาใจเราล่ะ ไอ้ความรู้สึกนึกคิดมันเป็นปลายเหตุ ปลายเหตุคือสัญชาตญาณของเรามันแสดงออกมาอย่างนี้ ถ้าแสดงออกมาอย่างนี้แล้วเอาอะไรไปจับล่ะ เอาอะไรไปจับ

เพราะสิ่งนี้เกิดมาเป็นมนุษย์มีกายกับใจ กายนี้มันแสดงออกได้ กายนี้เป็นที่อยู่อาศัย แล้วมันชราครํ่าคร่าไปเรื่อย ทุกคนต้องออกกําลังกาย ทุกคนต้องพยายามบริหารให้มันแข็งแรง เพื่อความสะดวกในการเคลื่อนไหว แล้วจิตนี้เราคุมกันอย่างไร จิตนี้ ที่ว่าธรรมะๆ จิตนี้ต้องการธรรมะ แล้วธรรมะมันอยู่ไหนล่ะ

ศึกษามานี่เป็นปริยัติๆ หมด แล้วพอศึกษามาแล้ว ถ้าเรามีความเชื่อนะ สายบุญสายกรรม ไปเจอไอ้พวกเป่ากิเลสนี่ชอบ เพราะมันง่ายดายไง เป่าพรวด จบแล้ว ง่ายดาย เพราะอะไรล่ะ เพราะพวกเราเป็นคนมีบุญ พวกเราเยอะ ทํามาเยอะ...หลอกลวงตัวเอง แม้แต่ตัวเองก็หลอกมันเสีย แล้วเราจะเอาความจริงมาจากไหนล่ะ

แต่ถ้าเราไม่ได้เป็นสายบุญสายกรรมมาอย่างนั้น เขาพูดอย่างนั้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อใครพูดทั้งสิ้น สิ่งที่ครูบาอาจารย์แสดงธรรม เราฟังธรรมมาเพื่อไตร่ตรองนะ ดูสิ ดูลูกชายของอนาถบิณฑิกเศรษฐีสิ ลูกชายของอนาถบิณฑิกเศรษฐีนะ อนาถบิณฑิกเศรษฐีเป็นพระโสดาบัน แล้วเวลาฟังเทศน์พระสารีบุตร ใกล้จะมรณะ เราว่าได้ถึงอนาคามี

นี่เวลาเขาพูดนะ เขาพูดให้ลูกไปฟังธรรมๆ ลูกชายต่อต้านพ่อเขา เพราะพ่อเขาทําบุญเยอะ ลูกชายต่อต้าน พ่อก็เลยจ้างให้ไปวัด จ้างให้ไปวัดก่อน สิ่งที่ว่าเอ็งว่าไม่ดี จ้างให้ไปแล้วกลับมาเอาสตางค์ กลับมาเอาสตางค์ทุกวัน อยากได้สตางค์มาก

ทีนี้พ่อฉลาด เพราะพ่ออริยภูมิ บอกเลย ไปอีกนะ แล้วให้ฟัง ฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์เรื่องอะไร

ทีนี้ความตั้งใจฟังอันนั้นน่ะ ตั้งใจฟัง เพราะจะเอาคําพูด ฟังอันนั้นเพื่อไปเบิกเป็นเงินจากพ่อ เวลาฟัง พอฟัง สิ่งที่ฟังก็สะเทือนใจแล้ว เพราะเราตั้งใจฟังใช่ไหม เรามีกิเลสใช่ไหม เราฟังเพื่ออะไร เราฟังเพื่อจะเอาประโยชน์ไง เอาประโยชน์โดยการไปแลกเป็นเงินมา แต่เวลาธรรมมันสะเทือนใจนะ บรรลุธรรมเป็นโสดาบัน เวลากลับไปบ้านนะ พ่อรอจะให้สตางค์นะ ว่าวันนี้ลูกชายจะมาเอาสตางค์ เวลาไม่มา ไม่มา เรียกเข้ามา

เข้าไปก้มกราบนะ ว่ามีความละอาย อายพ่อมาก อายพ่อมาก แม้แต่ร่างกายก็เลี้ยงมา เลี้ยงมาตั้งแต่ตีนเท่าฝาหอย เวลาโตขึ้นมาแล้ว หัวใจที่มันดื้อด้าน พ่อก็เอาเงินนี้จ้าง จ้างให้ไปฟังเทศน์ แล้วพอจะให้เงินมากขึ้น ให้จําเอาเนื้อความนั้นมา ให้จําเอาเนื้อความนั้นมา พอมันจําเอาเนื้อความนั้นมา มันบรรลุธรรมขึ้นมา เงินไม่มีค่า ไม่กล้าไปรับด้วย อายด้วย แล้วซึ้งบุญซึ้งคุณพ่อแม่นะ ซึ้งบุญซึ้งคุณพ่อแม่เพราะเลี้ยงให้ชีวิตนี้มา แต่เวลาจิตใจไปฟังธรรมๆ พอมันบรรลุธรรมขึ้นมา สิ่งนี้สําคัญมาก สําคัญเพราะไอ้นี่มันเป็นอริยทรัพย์ ทรัพย์อันนี้มันติดกับใจไป ถ้าทรัพย์อันนี้มันติดกับใจไป

เห็นไหม เวลาเราเกิด ใครมาเกิด เราไม่รู้หรอกเวลามาเกิด พ่อแม่บอกตกฟากให้ทั้งนั้นน่ะ เราไม่รู้หรอกว่าเราเกิดตอนไหน เพราะเกิดมา ลอดจากช่องคลอดมาไม่รู้หรอกว่ามันทุกข์ยากขนาดไหน พ่อแม่บอกทั้งนั้นน่ะ แล้วเวลาจิตปฏิสนธิในไข่ เรารู้อะไร อวิชชามันปิดไว้ เราไม่รู้หรอก อวิชชามันบังตาไว้ มันเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนี้ แล้วพอมาฟังธรรมๆ พอจิตมันฟังธรรม ธรรมนี้สะเทือนหัวใจ พอหัวใจมันเป็นขึ้นมา เห็นไหม มันไปกับจิตดวงนี้ มันหูตาสว่าง ถ้าหูตามันสว่างขึ้นมามันเพราะอะไรล่ะ เพราะเขามีองค์ความรู้ไง ถ้ามีองค์ความรู้

ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เราฟังธรรมของเรา ฟังธรรมของเรา เราจะหาอริยทรัพย์อันนี้ ถ้าหาอริยทรัพย์อันนี้ เราจะไม่ฟังแบบที่ว่าเขามักง่าย จะเป่ากิเลสนะ เป่ามันทิ้ง จะเอาแบบทางโลกเขาเป่าคดีกัน เขาเป่าคดีนะ มันก็เป็นการทุจริตของเขา แต่เวลาเราทํา เราเป่ากิเลสของเรา ชาติหนึ่งนะ เราเกิดมาชาติหนึ่ง เกิดมาแล้วเราจะทําคุณงามความดีขนาดไหน เราจะเอาความจริงจังของเราขนาดไหน

ถ้าเราเอาความจริงจัง ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาปัญญามันหมุนแล้ว ปัญญามันหมุน ยิ่งเป็นมหาสติ มหาปัญญา ท่านอยู่กับหมู่อยู่กับคณะไม่ได้ ท่านพยายามเร่งความเพียรของท่าน เร่งความเพียรของท่านเพราะเพื่อจะให้สิ้นสุดแห่งทุกข์ ถ้าทําอย่างนั้นเพราะอะไรล่ะ ทําอย่างนั้นเพราะมันเห็นผลไง ทําอย่างนั้นเพราะว่ามรรคผลมันจะเอามือหยิบเอาเลย มรรคผล เพราะใจมันกําลังได้เสียอยู่ มันจะหยิบจะฉวยเอาแล้วนะ

แต่ของเรามันไม้ดิบๆ มันดื้อด้าน จะทําความจริงขึ้นมามันก็ไม่ทํา แล้วเวลาทํามันก็แส่นะ แส่ไปรู้เรื่องนั้นไปรู้เรื่องนี้ แส่ไปหมดเลย แต่ความจริงในใจมัน มันไม่เกิดขึ้น ถ้าความจริงไม่เกิดขึ้น ทําไมเราไม่มีสติ ทําไมเราไม่มีปัญญาข่มเหงมันไป มีปัญญา หมายถึงว่า มีปัญญาต่อรองกับความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้ไง ต่อรองกับความรู้สึก เพราะกิเลสอวิชชามันใช้ขันธ์ ๕ ออกหาเหยื่อ ความรู้สึกนึกคิดมันขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ อวิชชามันอยู่ที่ใจ มันเป็นพลังงานออกมาที่ขันธ์ ๕ แล้วมันออกไปหาเหยื่อ ออกไปทําลาย ออกไปเพื่อความทุกข์ทั้งนั้นเลย ทําไมเราไม่ใช้สติไม่ใช้ปัญญาบังคับ ถ้าเรามีสติปัญญา ต้องบังคับ

วัวควายกว่ามันจะไถนาเป็น เขาต้องฝึก เขาฝึกวัวฝึกควายมาเพื่อประโยชน์ในการทํากสิกรรมของเขา วัวควายมันยังฝึกได้ แล้วเราเป็นมนุษย์ เกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา มีความองอาจกล้าหาญ มีความอยากจะพ้นจากทุกข์ แล้วหัวใจทําไมมันฝึกไม่ได้ แล้วมันจะฝึก มันจะเอาอะไรไปฝึกมันล่ะ ถ้ามันจะฝึก สติ มีสติ แล้วถ้ามันมีสติ มันพุทโธ มันเป็นคําบริกรรม หายใจเข้าพุท หายใจออกโธ หรือท่องบริกรรมพุทโธไวๆ พุทโธๆๆ พุทโธไปเถอะ มันจะไปไหน ถ้าเรามีสตินะ มีสติแล้วทําของเราไป

แต่นี่พอพุทโธแล้วมันเบื่อมันหน่าย มันเบื่อมันหน่าย กิเลสมันจะออกไง มันบอกว่า “พุทโธมันเป็นสมถะ พุทโธแล้วมันจะไม่เป็นประโยชน์ เราต้องใช้ปัญญา”

ถ้ามันใช้ปัญญา ถ้ามันเป็นจริตนะ มันเป็นจริต เพราะเวรกรรมของแต่ละคนสร้างมาไม่เหมือนกัน ถ้าเป็นจริต เราก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาที่จะบังคับมันน่ะ ปัญญาที่จะแก้ความดื้อด้าน ถ้าจิตใจมันดื้อด้านออกไป ปัญญามันก็ไล่ต้อนเข้ามา ไล่ต้อนเข้ามา ที่คิดมามันเป็นความจริงหรือ คิดขึ้นมา ที่มันออกไปยึดมั่นถือมั่นจากภายนอก มันเป็นสมบัติเราจริงหรือ ชีวิตนี้เกิดมา ดูสิ คนตาย ไปเผาศพมาเท่าไรแล้ว ใครเกิดมา ใครที่ตาย เราไปเผาศพ ไปส่งที่เชิงตะกอนมาเท่าไร แล้วเราก็ต้องเป็นแบบนั้น ถ้าเราเป็นแบบนั้น เราจะเอาสมบัติอะไร สมบัติที่จะหามา หามาเพื่อใคร ถ้าสมบัติที่หามา หามาเพื่อใคร แล้วตัวเองล่ะ สมบัติของตัวเองได้อะไร

เวลาเราอาบเหงื่อต่างนํ้าหาสมบัตินี้มา เราก็ทุกข์ยากขนาดนี้ แต่เวลาเราจะทํางานเพื่อประโยชน์กับเราเอง ทําไม่ได้ เวลาอาบเหงื่อต่างนํ้าทุกข์ยากขนาดไหน ถ้าเป็นเงินเป็นทอง ทําได้ทั้งนั้น สิ่งที่จะเป็นประโยชน์ที่เห็นทางโลก ขยันหมั่นเพียรกันทั้งนั้น แต่เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมา นั่งเฉยๆ นั่งหายใจเข้าหายใจออก เวลาเดินจงกรมทําไม่ได้

เราทําไม่ได้เพราะจิตเราดิบ เพราะกิเลสมันจะเอาแต่มักง่าย กิเลสมันจะเป่าทิ้ง กิเลสมันจะเป่าความเพียรเราทิ้งไปไง เวลาเราเป่ากิเลสทิ้งก็อ้างว่าเราทําชําระล้างกิเลส แต่เวลากิเลสมันดื้อด้านขึ้นมามันก็จะเป่าความเพียรของเราทิ้งไป บอกว่าทําง่ายๆ ก็ได้ ทําอย่างนั้นมันเป็นอัตตกิลมถานุโยค จะเอาแต่ความสุขความสบายของตัว นี่กิเลสมันเป่าความเพียรเราทิ้งนะ

แต่ทําไมครูบาอาจารย์ที่เวลาปัญญามันเป็นมหาสติ มหาปัญญา ทําไมท่านเข้มแข็ง ท่านมีความเพียรอย่างนั้น มีความเพียรอย่างนั้นเพราะจิตมันได้ทดสอบมา มันได้เจริญก้าวหน้ามาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา มันก้าวหน้ามาเพราะอะไรล่ะ มันก้าวหน้ามาเพราะว่ามีสติ มีสติทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบระงับของมันได้ เวลามันออกใช้ปัญญา ปัญญาที่เราออกพิจารณามันเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดขึ้นจากวิปัสสนา ปัญญาที่เกิดขึ้นจากวิปัสสนามันเป็นปัญญาของเรานะ

กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไม่ให้เชื่อ ใครพูดใครสอนอย่างใด ไอ้เป่ากิเลสต่างๆ ที่มันเป่ากระหม่อมให้เราเชื่อเขาน่ะ ไม่ต้องเชื่อ ถ้ามันเป็นจริงมันต้องเป็นจริงของเราสิ ทองมันอยู่ที่ไหนมันก็เป็นทอง ตะกั่วอยู่ที่ไหนมันก็เป็นตะกั่ว ก้อนอิฐก้อนหินอยู่ที่ไหนมันก็เป็นก้อนอิฐก้อนหิน คนไปให้ค่ากับมันเอง มันไม่รู้เรื่องอะไรกับเราเลย แต่เวลาเป็นความเพียรขึ้นมา ถ้าเราทําความจริงขึ้นมา ความจริงนั้นมันก็เป็นความจริง ถ้าจิตมันสงบเข้ามา จิตมันสงบระงับเข้ามาด้วยความมุมานะ ความขยันหมั่นเพียรของเรา ถ้ามันสงบเข้ามาๆ เราจะรู้ของเรา อันนี้มันไม่ต้อง กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อใคร แต่เชื่อในผลการปฏิบัติ ถ้าผลการปฏิบัติ สิ่งที่มันเจริญก้าวหน้าไป มันก็ต้องมีพื้นฐานของมันขึ้นไป ไม่มีพื้นฐานจะเป็นไปได้อย่างไร ดูความรู้สึกนึกคิดเราสิ แต่เดิมไม่เชื่อมันก็ไม่เชื่อ เวลาเชื่อแล้ว เวลาทําอยู่นี่มันก็ล้มลุกคลุกคลาน แต่เวลาถ้ามันเป็นจริงขึ้นมาล่ะ เพราะความเป็นจริงอันนั้น ความสัมผัสเป็นปัจจัตตัง

เราปฏิบัติ เราเงี่ยหูฟังแต่คนอื่น คนนู้นว่าอย่างนี้ คนนี้ว่าอย่างนั้น ทางนั้นจะสะดวกกว่าทางนี้ เราเงี่ยหูฟังแต่เรื่องของคนอื่น แต่เรื่องของตัวไม่เกิดขึ้น ถ้าเรื่องของตัวเกิดขึ้น ถ้ามันสงบเข้ามา มันต้องสงบเข้ามา ถ้าไม่สงบเข้ามา มันเป็นโลกียปัญญา แม้แต่ปัญญาอบรมสมาธิ ในการปฏิบัติกันว่าใช้ปัญญาๆ เอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาวิเคราะห์วิจัยต่างๆ รู้ไปหมด รู้ไปหมด รู้ไปหมดมันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาเกิดจากความไม่รู้ ปัญญาเกิดจากความไม่รู้เพราะจิตมันมีอวิชชา มันไม่รู้ แต่ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาวิเคราะห์นะ พูดเป็นนกแก้วนกขุนทอง ละเอียดลึกซึ้ง

ละเอียดลึกซึ้งก็เหมือนกับเริ่มต้นที่เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเราไม่เชื่อมันก็เป็นเรื่องหนึ่ง ถ้าเราเชื่อขึ้นมามันก็เอามาเป็นนํ้าหนัก นํ้าหนักถ่วงกับความฟุ้งซ่านของเรา ถ่วงกับสิ่งที่มันเคยชินในใจ ใจมันเคยชินอยู่ มันก็ส่งออกอย่างนี้โดยธรรมชาติของมัน พอเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันมีความรู้ขึ้นมานะ ความรู้นะ บอกว่ามันไม่รู้ แล้วรู้ได้อย่างไรล่ะ

มันไม่รู้ อวิชชาตัวมันเองไม่รู้ แต่ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็จํามาๆ ความจํามันก็มีนํ้าหนักขึ้นมา พอมีนํ้าหนักขึ้นมามันก็ถ่วง ถ่วงกับสิ่งที่มันฟุ้งซ่าน ถ่วงกับสิ่งที่มันเคยอิสระ ถ่วงกับสิ่งที่มันเคยคิดของมันตามธรรมชาติของมัน พอมันถ่วง มันถ่วงขึ้นมามันก็เริ่มเบาลงๆ

ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ศึกษามานี่ โลกียปัญญาเป็นอย่างนี้ สิ่งที่โลกียปัญญา เพราะอะไร เพราะมันเกิดมาจากการศึกษา การศึกษา ศึกษาด้วยอะไร ศึกษาด้วยขันธ์ ๕ แล้วขันธ์ ๕ มันเกิดจากอะไร เกิดมาจากจิต แล้วจิตมันมีอวิชชาอยู่ ไปศึกษามาศึกษามาด้วยสัญญาก็มาถ่วงนํ้าหนักกันให้จิตใจนี้มันไม่ไปแต่ข้างกิเลสอย่างเดียว มันไม่ไปข้างกิเลสอย่างเดียว ถ้าเราใช้ปัญญาๆ ปัญญาที่บอกว่าเป็นปัญญาๆ มันเป็นโลกียปัญญาทั้งนั้นน่ะ เป็นปัญญาสามัญสํานึก ปัญญาสามัญสํานึกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คิดขึ้นมาได้ทุกเรื่องเพราะมันเป็นจินตนาการ

แต่ถ้าเอาความจริงนะ ถ้าจิตมันสงบ จิตมันสงบแล้วมันก็อยู่กับความสงบนั้น ใครกําหนดพุทโธ ใครใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตสงบแล้วก็อยู่กับความสงบ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ถ้าขณิกะเข้ามาแป๊บเดียวก็คิดต่อ เราก็ใช้ปัญญาไล่ต่อไป ถ้าเราพุทโธๆ มันสงบแล้ว เพราะเราปฏิบัติใหม่ เราไม่เข้าใจ แต่ถ้าคนที่ปฏิบัตินะ พอพุทโธๆ มันขณิกสมาธิ เราก็ยังพุทโธได้อยู่ พุทโธเรื่อยไปๆ มันก็เข้าไปอุปจาระ อุปจาระมีกําลัง มันรู้นะ เป็นอุปจาระ แล้วมันมีกําลังที่รู้ได้ ถ้ายังพุทโธต่อไป พุทโธต่อไปมันจะเข้าสู่อัปปนา

แต่ทีนี้พอเราพุทโธ พอเป็นขณิกะ “อืม! สงบแล้ว ว่างหมดเลย มันพุทโธไม่ได้”...เห็นไหม พุทโธไม่ได้ มันจะเป่าทิ้ง เป่าความเพียรทิ้ง กิเลสมันร้ายนัก มันจะเป่าความเพียร “พุทโธไม่ได้”

เพราะคําบริกรรมนั่นคือความเพียร แล้วไอ้ความว่างน่ะ ผลเกิดจากความเพียร ผลเกิดจากการปฏิบัติ แต่ผลเกิดจากการปฏิบัติแค่นี้เอง แล้วถ้าเราปฏิบัติมากขึ้น มากขึ้นต่อไป เหตุที่มากขึ้น ผลก็ต้องให้มากขึ้น ถ้ามีสติปัญญา มันก็จะรักษาเหตุนั้นให้เพิ่มมากขึ้น ถ้าเพิ่มมากขึ้น ความสงบระงับมันก็มากขึ้น ความมากขึ้น ในเมื่อมันยังนึกพุทโธได้อยู่ก็พุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธไปเรื่อยๆ เพราะคําบริกรรม จิตมันเกาะไว้ๆ ถ้ามันเกาะไว้ มันไม่ส่งออกไปรู้ตามสัญชาตญาณของมัน มันอยู่กับพุทโธ มันไปไม่ได้ พอไปไม่ได้ กําลังก็มีมากขึ้นๆ มันก็สงบมากขึ้นๆ ก็ยังพุทโธได้ต่อไป ก็พุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธไปเรื่อยๆ อย่าทิ้ง

แต่ทีนี้เรามีกิเลส เรามีความสงสัยอยู่ เรามีความมักง่าย เรามีความอยากจะเป่าความเพียรทิ้ง อยากจะเป่ากิเลสทิ้ง มันก็บอกว่า “นี่พุทโธไม่ได้แล้ว พุทโธไม่ได้”...พุทโธไม่ได้แล้ว แล้วใครคิด ใครพูด

ได้ พุทโธไม่ได้มันจะเป็นอัปปนา มันสักแต่ว่ารู้ รู้ที่ละเอียด มันพุทโธไม่ได้ อันนั้นมันเป็นความจริงของมัน เวลาพุทโธไม่ได้ พุทโธไม่ได้ต่อเมื่อเข้าไปสงบระงับอันละเอียดนั้น แล้วอย่างนี้เกิดปัญญาไม่ได้ เกิดปัญญาไม่ได้เพราะมันลึกซึ้งจนขันธ์มันแสดงตัวไม่ได้ พอออกมาอุปจาระ มันมีวงรอบของมัน มันออกรู้ขันธ์ได้ ออกรู้ขันธ์ได้ น้อมไปสิ ถ้าน้อมไปกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม ถ้าน้อมไปอย่างนี้ ถ้าน้อมไปกาย ไปเวทนา ไปจิต ไปธรรม น้อมไปเพราะเหตุใด น้อมไปเพราะจิตเห็นกาย จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม ถ้าจิตมันเห็น มันพิจารณาของมัน เพราะต้องการฝึกฝนให้จิตนี้ฉลาด

องค์ความรู้มันมี มันมีพื้นฐาน พื้นฐานคือความสงบของใจเข้ามา แล้วถ้ามันออกรู้ออกเห็น ออกรู้ออกเห็นโดยจิตเห็น ถ้าโดยจิตเห็นนะ เวลาเกิดปัญญาของจิต ไม่ใช่ปัญญาของสมองแล้ว เวลาเราศึกษา เราศึกษาจากปัญญาสมอง สมองเพราะอะไร เพราะจิตมันยังจับต้นชนปลายไม่ได้ จิตนี้มันจับต้นชนปลายไม่ได้ มันก็ไปตามสัญชาตญาณ

จิตถ้ามันละเอียดขึ้นมา ความรู้สึกนึกคิดมันเกิดจากจิตหมด แต่ทีนี้จิตมันจะรู้สึกนึกคิด มันผ่านพลังงานไปที่สมอง สมองบังคับให้เส้นประสาทต่างๆ เป็นไปตามนั้น ดูสิ ความรู้สึกนึกคิดเวลาจะพูดต่างๆ มันเป็นทั้งนั้นน่ะ มนุษย์มันมีคุณสมบัติอย่างนั้น ฉะนั้น คุณสมบัติอย่างนั้น เราเคยใช้ทําอย่างนี้อยู่ มันก็เป็นจินตนาการ เป็นเรื่องโลกๆ อยู่อย่างนี้ แต่เวลาจิตมันสงบเข้ามา เวลามันเป็นของมัน จิตเห็นกาย จิตเห็นจิต จิตเห็นเวทนา จิตเห็นธรรม

จิตเห็นเวทนา เวลาเราพิจารณาเวทนานะ โดยปกติเวลานั่งสมาธิ เวทนาเกิดขึ้นเจ็บปวดมาก เห็นไหม เวทนาเป็นเรา จิต เวทนาเป็นเรา มันเป็นเรามาจากไหนล่ะ เป็นเรามาจากสมองนี่ไง มันรับรู้ของมันโดยสัญชาตญาณของมัน นี่เจ็บ นี่ปวด นี่ไม่พอใจ นี่ต่างๆ มันผ่านจากข้อมูลจากสมอง จากสัญชาตญาณ

ทีนี้พอจิตมันสงบเข้ามา เราทําความสงบของใจเข้ามา ใจมันสงบเข้ามาแล้ว ถ้ามันเห็นเวทนานะ มันจับเวทนาได้ จิตจับเวทนา ถ้าจิตจับเวทนา เวทนาใช่ไหม เวทนามันเกิดขึ้นมา จิตนี้มันฝึกหัดของมันเพราะจิตมันสงบ จิตมันสงบมันปล่อยมา มันปล่อยมา ถ้ามันจับเวทนาได้ มันจับเวทนาขึ้นมาพิจารณาได้

แต่ถ้าจิตมันไม่สงบ เวลาเรารู้จักเวทนาโดยผ่านสมอง ผ่านสัญชาตญาณ มันลากเราไปทั้งนั้นน่ะ เวทนาเกิดแล้วยิ่งอยากจะหาย นี่มันเป็นกระบวนการที่เป็นปุถุชน เป็นกระบวนการปุถุชน กระบวนการนี้พอเกิดจากปุถุชน มันยึดมั่นถือมั่น

แต่ถ้ากระบวนการของมัน จากปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน กัลยาณปุถุชนเพราะอะไร เพราะรูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร รูป รส กลิ่น เสียง สิ่งต่างๆ ที่เวทนาเกิดมา เวทนามันก็เป็นนามธรรม แล้วมันจับต้องของมัน ถ้ามันมีความเจ็บปวดมาก ปุถุชนมันก็ลากไป ถ้าเป็นกัลยาณปุถุชน กัลยาณปุถุชนถ้าจิตมันสงบเข้ามา พอจิตสงบเข้ามา เวลามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันก็เป็นโสดาปัตติมรรค ถ้าเป็นโสดาปัตติมรรค ถ้ามันจับเวทนาได้ มันก็พิจารณาเวทนาได้ เพราะอะไร เพราะจิตมันปล่อยเข้ามาแล้วมันจับ นี่ที่ว่าจิตเห็นจิต

พอจิตเห็นจิต จิตเห็นกาย ถ้ามันจิตเห็นกาย จิตเห็นจิตมันเหมือนกัน เหมือนกันตรงไหน เหมือนกัน ถ้าจิตเห็นกาย เพราะจิตสงบแล้วมันเห็นกายของมัน เพราะกายกับใจอยู่ด้วยกัน อยู่ด้วยกันแต่ไม่เคยรู้จักกัน แต่เวลาจิตมันสงบแล้ว เวลามันอยู่ด้วยกัน เห็นกัน มันจับสิ่งที่มันเป็นคู่ เป็นคู่เพราะมันเป็นสักกายทิฏฐิ ความผูกพันของใจ มันพิจารณาซํ้าของมัน มันก็พิจารณาของมันก็เพื่อความเข้าใจของมัน เพื่อจะชําระล้างสังโยชน์ของมัน

แล้วถ้าจับเวทนาได้ เห็นไหม จับกาย จับเวทนา เวทนาเป็นอาการของมัน เพราะใจลุ่มหลง ใจไม่มีหลักเกณฑ์ ใจก็ว่าเวทนาเป็นเรา แต่ถ้าใจมันสงบไปแล้ว ถ้ามันจับเวทนา เพราะมันสงบแล้วมันจับเวทนา เวทนาไม่ใช่เรา พิจารณาเวทนา ฉะนั้น เวทนาไม่ใช่เรา ทําไมมันเจ็บปวดกับเรา มันอยู่กับเรา เพราะด้วยสัญชาตญาณมันเป็นแบบนั้น มันรับรู้กันอย่างนั้น กระบวนการของจิตมันเป็นแบบนั้น กระบวนการของจิต กระบวนการของมันเป็นอย่างนี้อยู่แล้ว แต่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ตรัสรู้ธรรมขึ้นมาจากไหน จากบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ

อาสวักขยญาณ มันก็เป็นความรู้สึกนึกคิดอันนี้ ถ้ามันจับเป็นสุข มันก็เป็นสุข จับเป็นทุกข์ มันก็เป็นทุกข์ ถ้ามันพิจารณาของมันไป กระบวนการของมันเป็นอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วถึงวางธรรมเป็นอย่างนี้ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าใจอย่างนี้ กระบวนการเป็นอย่างนี้มันไม่ใช่เป่าทิ้งไง

ถ้ามันเป่ากิเลสทิ้งมันก็เป่าของมันไปเลย มันไม่มีเหตุมีผลขึ้นมา มันไม่เป็นความจริงขึ้นมา แต่ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา สิ่งที่กระบวนการมันเป็นแบบนี้แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริงขึ้นมา ถ้าความจริง มันรู้จริงเห็นจริงขึ้นมา มันก็พิจารณาของมัน

จิตนี้มันฝึกฝนกับขันธ์ ๕ จิตนี้มันฝึกฝนกับกายไง ขันธ์ ๕ กับกาย ถ้าจิตมันสงบแล้วมันรู้มันเห็นของมัน มันพิจารณาของมัน มันเท่ากับมันลับคมของมัน พิจารณาของมัน พิจารณาของมัน ถ้ากําลังมันพอ ปัญญามันปล่อยของมัน พอมันปล่อยของมัน มันมีความรู้สึกนึกคิดอย่างไร เพราะมันมีปัญญา ปัญญามันใคร่ครวญแล้ว เวลามันปล่อยมาๆ นี่ตทังคปหาน สิ่งที่ตทังคปหาน เพราะอะไร เพราะมันฝึกหัดใช่ไหม ฝึกหัดจิตให้เข้มแข็งขึ้นมา ถ้าจิตเข้มแข็งขึ้นมา กระบวนการความรู้มันเกิดขึ้นมาแบบนี้ แล้วมันพิจารณาของมันแบบนี้ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เพื่อความมั่นคงของใจดวงนี้

จากที่กิเลสครอบงํา จากที่อวิชชาครอบงําใจนี้ ใจนี้ก็ล้มลุกคลุกคลานมา ทั้งๆ ที่ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้ใบประกาศมาเป็น ๑๐ ใบ ๒๐ ใบ เป็นความรู้เยอะแยะ แต่ไม่เคยเห็นจริงตามที่จิตวิปัสสนาญาณที่เกิดขึ้นในการภาวนามยปัญญาเลย ถ้าไม่มีกระบวนการความจริงที่มันเป็นภาวนามยปัญญาฝึกจิตนี้ให้จิตมันรู้แจ้งเห็นจริงตามความเป็นจริงของมัน เห็นไหม

สมบัติของโลก สมบัติของโลกที่เราหามาเป็นสมบัติ เป็นสมบัติสาธารณะ เรานับจํานวนได้มหาศาลเลย ใครรํ่ารวยขนาดไหน มีมากมายมหาศาล แต่เวลาจิตเป็นสมาธิขึ้นมา ใครนับจํานวนของสมาธิของแต่ละบุคคลได้ แล้วเวลาจิตถ้ามันสงบเข้ามา เวลามันใช้ปัญญาขึ้นมา ใครจะนับจํานวนของปัญญาญาณของจิตแต่ละดวงที่มันใช้ปัญญาญาณพิจารณาแยกแยะขึ้นมาจากตามความเป็นจริงในใจดวงนั้น

ถ้าใจดวงนั้นพิจารณาขึ้นมา ถ้ามันปล่อยวางขนาดไหน มันปล่อยวาง เห็นไหม ปล่อยวางนะ ปล่อยวางแล้ว อวิชชา ความไม่รู้คืออวิชชา อวิชชามันยึดมั่นถือมั่น มันเป็นสังโยชน์ เป็นสักกายทิฏฐิ สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิว่ากายนี้เป็นเรา เวลาคนเกิด จิตเกิดในวัฏฏะ เกิดเป็นมนุษย์มีกายกับใจ ในเมื่อเรามีเวรมีกรรมเกิดในสถานะของมนุษย์มีกายกับใจ โดยสัญชาตญาณของมัน มันต้องว่าเป็นของมันแน่นอนอยู่แล้ว จิตใต้สํานึกมันบอกมันเป็นมัน จิตใต้สํานึก เห็นไหม จิตใต้สํานึก อวิชชามันยึดของมันโดยสังโยชน์ โดยกิเลส

แต่เวลาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าไปแล้ว “กายนี้ไม่ใช่เรา คนเกิดมาแล้วก็ต้องตาย เราก็ไปส่งคนที่เชิงตะกอนมามากมาย เห็นคนตายไปแล้วก็ไม่มีใครเอาอะไรไปได้เลย”...ไอ้นี่มันเป็นคํารําพันเฉยๆ เป็นคําเพ้อเจ้อ รําพันไปตามวัฒนธรรม แต่ความจริงของใจมันไม่เห็น ความจริงของใจมันไม่มี พูดกันไป ศึกษาธรรมมามันก็เป็นสัญญามา สัญญาก็มาเป็นนํ้าหนักถ่วงให้ใจมันไม่เห่อเหิมจนเกินไป ศึกษาธรรมก็เท่านั้น นี่ภาคปริยัติ

แต่เวลาเราพิจารณาของเรา จิตมันสงบแล้วพิจารณาของเรา มันไม่ใช่ความจํา ความจํามันแก้กิเลสไม่ได้ ถ้าเป็นความจริง ถ้าจิตมันวิปัสสนา มันเป็นความจริงขึ้นมา มันแก้ที่ไหนล่ะ มันแก้จากจิตใต้สํานึก เอาจิตนี้มา คมของปัญญาที่มันพิจารณาของมัน แยกแยะของมันให้มันรู้จริงของมัน เห็นตามความเป็นจริงของมัน ถ้าเห็นตามความเป็นจริงของมัน ใครเป็นคนเห็นล่ะ

ขณะจิตเห็นกายมันก็สยดสยอง ขนพองสยองเกล้า ถ้าจิตมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นธรรมารมณ์ตามความเป็นจริง สยองเกล้าเพราะสิ่งสิ่งนี้เราศึกษามา เราค้นคว้ามา ไม่เคยรู้เคยเห็นตามความเป็นจริง สิ่งที่รู้ที่เห็นนั้นจินตนาการเอาทั้งนั้น ถ้าจินตนาการ มันก็คลาดเคลื่อนกับปัจจุบัน แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันเห็นตามความเป็นจริงในปัจจุบัน ในเมื่อเป็นความจริงในปัจจุบัน ดูไฟสิ ไฟที่เราส่งไป ถ้ามันสลับหรือมันลัดวงจร มันจะให้ผลไหม ไม่หรอก ไฟมันต้องเป็นปัจจุบัน มันต้องเคลื่อนไปด้วยกําลังของมัน สมดุลของมัน มันจะสมํ่าเสมอของมัน จิต จิตที่เรารับรู้ของเรา มันลัดวงจรของมัน มันเป็นอย่างไร โดยสัญชาตญาณของมนุษย์เป็นอย่างนี้ รู้ได้แค่นี้

แต่เวลาเราวิปัสสนา เราทําความสงบของใจ ใจมันสงบเข้ามา ไฟนั้น ความลัดวงจร สิ่งที่มันทําให้ไฟตก ไฟไม่สมํ่าเสมอ เห็นไหม ด้วยสมาธิ ด้วยสมาธิ เวลาใช้ปัญญาขึ้นไป ไฟมันเข้ากระบวนการการกระทํา มันจะเข้าสู่ธรรมจักรแล้ว เข้าสู่งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ ความชอบธรรม มรรคญาณมันจะเกิดแล้ว ถ้ามรรคญาณเกิด ธรรมจักรมันหมุนแล้ว ถ้ามันหมุนขึ้นมา พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่า

เวลาพิจารณาวงรอบหนึ่ง เราฝึกหัดใช้ปัญญาหนหนึ่ง มันปล่อยวางหนหนึ่ง แล้วจะทําวงที่ ๒ น่ะ ไฟ ดูสิ เราไม่เห็นด้วยตานะ ไฟเราไม่เห็นด้วยตา แต่มันไปตามสาย เวลามีสายส่งขึ้นไป เวลามันให้แสงสว่าง ทําไมเรารู้ว่ามีไฟล่ะ เวลาเราเข้ากับเครื่องใช้ไม้สอย พลังงานมันเกิดขึ้น ทําไมเรารู้ว่ามันมีไฟล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันพิจารณาของมันไป เวลาจิตมันพิจารณาเป็นความจริงขึ้นมา ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา มันพิจารณาซํ้าๆๆ เข้ามา กระบวนการการฝึกหัดของใจมันเกิดขึ้น ถ้าการฝึกหัดของใจเกิดขึ้น แล้วเวลาปัญญา กระบวนการมันถึงที่สุดแล้วมันปล่อยล่ะ พอมันปล่อยแล้วทําอย่างไรต่อ

ไฟที่เราไม่เห็นด้วยตา เวลากระบวนการมันจบแล้วมันก็จบของมันไป จบของมันไปเป็นชั้นเป็นตอน แล้วเราจะทําอย่างไรต่อไป ก็ต้องสร้างขึ้นมา ดูสิ เวลาไฟฟ้า เครื่องกําเนิดไฟฟ้าเขาต้องใช้พลังงานโดยวิธีการอย่างใด จะเป็นไอนํ้า จะเป็นความร้อน จะเป็นสิ่งที่เขาจะกําหนดขึ้นมาให้เป็นพลังงานขึ้นมาเพื่อให้กําเนิดไฟฟ้า

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสติปัญญา ดูสิ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง พุทโธ ธัมโม สังโฆ คําบริกรรม อนุสติ ๑๐ เราทําความสงบของใจเราเข้ามา เพราะนี่มันจะสร้างพลังงานให้ใจดวงนี้ ถ้าใจดวงนี้มีกําลังขึ้นมามันก็พิจารณาของมันได้ เพราะมันมีกําลังขึ้นมาแล้ว ไฟฟ้ามีขึ้นมาแล้วเราใช้ประโยชน์อะไรก็ได้ แต่ถ้าไฟฟ้าเราใช้ไปแล้ว มันหมดแล้ว แล้วเราจะทําอย่างไรต่อไป นี่ก็เหมือนกัน สมาธิมันมีกําลังของมันขึ้นมา มันก็พิจารณาของมันได้ ถ้าสมาธิมันไม่มีกําลังขึ้นมา เราพิจารณาก็เป็นจินตนาการ เป็นสัญญาทั้งนั้นน่ะ ถ้าเป็นสัญญา นี่มีสมุทัย

เราปฏิบัตินะ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์ควรกําหนด ควรละซึ่งสมุทัย แล้วสมุทัยมันเจือปนเข้ามาตลอด สมุทัยคือตัณหาความทะยานอยาก กิเลสมันเข้ามาในกระบวนการการปฏิบัติ เพราะมันมีของมันอยู่แล้ว มันมีอวิชชาอยู่แล้ว มันมีพญามารอยู่แล้วตั้งแต่ฐีติจิต แล้วกระบวนการมันส่งออกมา ดูสิ ขันธ์อย่างละเอียด ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างหยาบ อย่างหยาบๆ นะ เราปฏิบัติกันนี่หยาบๆ เลย หยาบๆ

ในสมัยพุทธกาลที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับพระอรหันต์ที่อยู่กันด้วยความร่มเย็นเป็นสุข ถ้าถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้วไม่มีความทะเยอทะยาน ไม่มีสิ่งใดๆ ในธรรมธาตุอันนั้นเลย นั่นแหละสิ่งนั้นละเอียดสุด แต่ในการปฏิบัติมันต้องมีพื้นฐานเริ่มต้นของเรา เพราะเราเป็นปุถุชน เราเป็นมนุษย์ มนุษย์มันก็ต้องเริ่มต้นจากความเป็นมนุษย์ ไม่ใช่น้อยเนื้อตํ่าใจขึ้นไปว่าเราจะไม่มีโอกาสทําอย่างนั้นได้เลย สิ่งนั้นมันอยู่เหนือความคาดหมายของเรา อยู่สุดเอื้อมของเรา

เราก็เป็นมนุษย์เหมือนกันน่ะ ถ้าเราจะทําของเรา ทําของเราพื้นฐาน เราเริ่มต้นจากความเป็นปุถุชน จากการเป็นมนุษย์ เพราะเราเป็นมนุษย์จริงๆ จริงตามสมมุตินะ สิ่งที่เราไม่ปฏิบัติ เรามีพุทธะ พุทธะคือผู้รู้ พุทธะคือหัวใจ พุทธะ เรามีของเรา แต่มันโดนอวิชชา โดนมารครอบงํา โดนมารครอบงําสิ่งนี้ เพราะเป็นสถานที่อยู่ของมาร

ฉะนั้น เวลาเราเกิดมา เราเกิดเป็นมนุษย์จริงตามสมมุติ ถ้าจริงตามสมมุติ ถ้าเราไม่ประพฤติปฏิบัติ ความจริงตามสมมุติ จริงตามสมมุติคือจริงในวัฏฏะ หมดอายุขัยมันก็เวียนไปในวัฏฏะนี่แหละ แต่ถ้าเราเกิดมาจริงตามสมมุติ ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จริงตามบัญญัติ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้บัญญัติธรรม บัญญัติไว้นะ สิ่งที่เราศึกษาบาลีนี่พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ ชื่อเรียกต่างๆ ศัพท์ต่างๆ พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ แล้วบัญญัติขึ้นมา เราจะมีชนชาติใด เราจะมีการศึกษาอย่างใด เวลาสวดมนต์เป็นบาลี มันจะไปกันได้ พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ สมมุติบัญญัติ นี่สมมุติบัญญัติ แล้ววิมุตติ

สมมุติบัญญัติ บัญญัติก็เป็นสมมุติอันหนึ่งนี่แหละ แต่ถ้าเวลาเราปฏิบัติ เราเอาสิ่งนั้น เพราะว่าถ้าใช้สมมุติของเรา มันก็จะจินตนาการไปไม่มีขอบเขต ไม่มีขอบเขตนะ ทีนี้พอบัญญัติ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ความรู้สึกนึกคิดแบ่งออกได้ แล้วจับกระบวนการได้จริงๆ นะ เวลาคนปฏิบัติเข้าไป ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ พอจับจิตได้ จิตมันประกอบไปด้วยรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เพราะไม่มีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เราจะรู้ได้อย่างไรว่าจิตเราอยู่ไหน แล้วจิตเราเป็นอย่างไร

ถ้าจิตมันสงบเข้าไป สงบเข้าไปมันก็เป็นความสงบ ถ้าจิตเป็นความสงบแล้ว ถ้าจิตไม่เห็นอาการของจิต มันจะวิปัสสนาไปได้อย่างไร ถ้าจิตไม่เห็นอาการของจิต ไฟ ถ้าไม่มีหลอดไฟ ความสว่างมันมาจากไหน ถ้ามันมีไฟ มันมีหลอดไฟขึ้นมา มันก็มีแสงสว่างของมันได้ แต่ถ้าไฟไม่มีหลอดไฟนะ เวลาไฟมันลัดวงจร มันก็สปาร์กให้เห็นทั้งนั้นน่ะ ไฟอย่างนั้นมันไม่ให้แสงสว่างกับใคร มันมีแต่จะลุกไหม้ จะทําลายข้าวของของคน

ฉะนั้น ถ้าจิตเห็นอาการของจิตนะ มันจับอาการของจิตได้ ถ้าจับอาการของจิตได้ สิ่งที่อาการของจิต รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันเห็นกระบวนการของมันไง รูปคืออารมณ์ความรู้สึกที่ออกมารับรู้ แต่ถ้าเราจับ เราทวนกระแสกลับ เพราะเราไม่ได้ออกไปรับรู้สิ่งที่ว่ารูป รส กลิ่น เสียง เราจับรูป จับอารมณ์ จับอารมณ์แล้วมันจะย้อน ในอารมณ์นั้นประกอบไปด้วยอะไร ถ้าไม่มีสัญญาอารมณ์ มันมีรสชาติของมันใช่ไหม อารมณ์ดีหรือชั่ว ถ้าอารมณ์ดีหรือชั่ว นั่นก็คือเวทนา ถ้าเวทนา เพราะอารมณ์โกรธ อารมณ์ที่เป็นภัย ถ้าอารมณ์สุขล่ะ อารมณ์ที่สุขขึ้นมามันเป็นอารมณ์มันเป็นอะไร นี่มันเวทนา ถ้าเวทนา ทําไมถึงเวทนาล่ะ เพราะมันมีสัญญาที่เราเทียบเคียงได้ ถ้าสัญญาเทียบเคียงได้ แล้วอารมณ์ต่อไปคืออะไร ก็คือสังขารมันจะปรุง ปรุง ถ้าวิญญาณรับรู้มันครบวงจรของมัน มันก็หมุนออกไป เห็นไหม

แต่ถ้าเรามีสติ จิตที่มันสงบแล้วมันจับอาการอย่างนี้ได้ สิ่งนี้เราก็มาฝึกฝนไง เราใช้ปัญญาแยกแยะ แยกแยะออกไป พอแยกแยะออกไป รูปมันแยกออกไป รูป เวทนามันแยกออกไป อารมณ์มันไปได้ไหม สิ่งที่กระบวนการของมัน ถ้าเราแยกออกจากกัน มันไปไม่ได้ มันไปไม่ได้ นี่คือปัญญา ปัญญาถ้ามันพิจารณาซํ้าๆ ซากๆ สิ่งที่ว่าขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ เพราะเหตุใด เพราะอะไร เพราะมันไม่มีตัณหาไง ถ้ามันมีตัณหาความทะยานอยาก มันเข้าไปแทรกแซง สิ่งที่เราแยกออกไปมันก็รวมกัน แต่ถ้าเราแยกออก แยกออกแล้วมันเหลือสิ่งใดล่ะ

พิจารณากายก็เหมือนกัน พิจารณากาย พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณากายเป็นไตรลักษณ์ขึ้นมา พิจารณากาย พอกายมันย่อยสลายไป มันขึ้นอืดขึ้นพองไป นั่นมันเห็นภาพนะ นี่เจโตวิมุตติ จิตสงบแล้วมันจะจับกายได้ ถ้าจับกายได้ให้มันแปรสภาพต่อหน้าไป ถ้าจิตมันมีกําลัง แปรสภาพไป แปรสภาพนะ ดูสิ จากซากศพ มันจะพองมันจะอืด มันจะขึ้นไป ถ้าจิตมันมีกําลัง มันเป็นอย่างนั้น ถ้าจิตไม่มีกําลัง มันไม่เป็น มันไม่เป็น ถ้าจิตไม่มีกําลังนะ พิจารณาแยกแยะไปเลย ให้มันขึ้นพองขึ้นอืดขึ้นไป ให้มันทําลายตัวมันเอง ถ้าจิตมันมีกําลัง พอรําพึงไป พับ! พับ! พับ! พับ! เพราะอะไร เพราะกําลังมันดีไง มันย่อยสลายให้เห็นต่อหน้าเลย ถ้าเห็นย่อยสลายต่อหน้า นั่นมันคืออะไร นั่นคือไตรลักษณ์ แล้วมันเป็นไตรลักษณ์เพราะอะไร เป็นไตรลักษณ์เพราะจิต

คนนะ คนเรานั่งกันอยู่นี่ เรานั่งกันอยู่อย่างนี้ เรานั่งกันอยู่ได้ ลองให้เข้าไปในป่าช้า ทุกคนกลัวผีหมดเลย แล้วความกลัวมันมาจากไหนล่ะ ความที่กลัวผีมันมาจากไหน แต่ถ้าเราอยู่ด้วยกัน ทําไมเราไม่กลัวผีล่ะ

จิต จิตที่มันพิจารณากายๆ สิ่งที่มันแปรสภาพต่อหน้า ความกลัวไง ความกลัวคืออารมณ์ที่มันเกิดขึ้น นี่ก็เหมือนกัน ความกลัวมันมาจากไหนล่ะ ความกลัวมาจากไหน นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันเห็นกายแล้วมันแปรสภาพ ปัจจุบันที่เห็นอันนั้นน่ะ ปัจจุบันที่เห็นอันนั้นน่ะ สิ่งที่เราจะกลัวผีกลัวต่างๆ เพราะอะไร เพราะเราได้สัมผัสกับความมืด สัมผัสกับสิ่งต่างๆ แล้วความคิดมันเกิดขึ้นกระทบกับใจ พอใจกระทบมามันก็เกิดการตอบสนอง จิตที่มันละเอียดขึ้นมา มันเห็น พิจารณากายๆ กายมันย่อยสลายไป ไตรลักษณ์ที่มันรู้มันเห็นของมัน นี่มันฝึกจิต ฝึกจิต องค์ความรู้ของมัน มันจะยืนยันของมัน ถ้าพิจารณาแล้วมันปล่อยวางขนาดไหน ปล่อยวางแล้วปล่อยวางเล่า ปล่อยวางแล้วปล่อยวางเล่า มันก็พิจารณาซํ้า ถ้ากําลังมันดี แล้วมีสติปัญญาสามารถที่จะดําเนินการต่อไป แต่ถ้าขาดสติ ทําแล้วมีแต่ความอยากได้ แต่ไม่กลับมามีสติฝึกหัดพื้นฐานของใจเลย จะเอาแต่ผลๆ

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเหตุมันไม่สมควร การกระทําของเรามันไม่สมควร มันจะเอาผลมาจากไหน ผลที่เกิดขึ้นเกิดจากความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ แล้วต้องเป็นสัมมาทิฏฐิด้วย เป็นความเพียรชอบ ถ้าความเพียรไม่ชอบ ความเพียรไม่ชอบแล้วกิเลสมันขี่เอา มันจะเป่าทิ้งไปเลย เอาความมักง่าย อ้างแต่ในพระไตรปิฎกว่า พาหิยะฟังธรรมพระพุทธเจ้าหนเดียว ปฏิบัติแล้ว

เขาสร้างบุญกุศลกันมาขนาดไหน ยสะฟังธรรมพระพุทธเจ้าก็หนเดียวสองหนก็เป็นพระอรหันต์ แต่เขาได้สร้างบุญกุศลของเขามา พันธุกรรมของเขา เขาได้สร้างของเขามาดี จิตใจของเขาคิดแต่ดี ใฝ่ที่ดี แล้วเวลาเจอธรรมะเข้าไป ถึงที่สุดมันสะเทือนใจ มันปล่อย มันขาดออกไปจากใจได้ แต่เวลาสมัยพุทธกาลที่ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการซํ้าแล้วซํ้าเล่า เขายังทําไม่ได้ เขาไม่เชื่อก็เยอะแยะไป

ฉะนั้น สิ่งที่มันจะเป็นจริงให้เป็นจริงกับเรา ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก อันนี้เป็นจริง ถ้าเป็นจริงมันเกิดขึ้น มันก็จะเป็นจริงกับเรา ถ้ามันไม่เป็นจริง ไม่เป็นจริง เราก็ต้องมีความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะของเราแบบนี้ มันจะเกิดขึ้นจากความเพียรชอบ ถ้าความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ มันจะล้มลุกคลุกคลาน มันก็เป็นอํานาจวาสนาของเรา ถ้าจิตใจเรามีบุญกุศลนะ จิตใจเรามีบุญกุศล มันจะมีจุดยืน คนมีจุดยืนจะไม่โน้มเอียงไปสิ่งใดง่ายๆ ถ้าคนมีจุดยืนนะ มันไม่โน้มเอียงไปสิ่งใดง่ายๆ แล้วมันจะพิสูจน์กัน พิสูจน์กัน

นั่งสมาธิไป เวลานั่งสมาธิ เพราะการนั่งสมาธิ การเดินจงกรม นี้เป็นการฝึกหัดใจ ฝึกหัดใจเพราะนั่งสมาธิแล้ว เรานั่งถ้าขาดสติ มันไปรอบโลกเลย แต่ถ้าเรามีสติ มันก็อึดอัด แล้วพอมีสติขึ้นมา มาอยู่กับเรา มันเริ่มรับรู้แล้ว เริ่มรับรู้ถึงเวทนา เริ่มรับรู้ถึงสิ่งที่มันขัดแย้งใจ ใจมันจะอึดอัดขัดข้องไปหมดเลย มันจะอึดอัดขัดข้องเพราะมันจะเข้าสู่ฐาน เข้าสู่ความเป็นจริง เพราะจิตนี้มันส่งออกไป จิตนี้มันส่งออกไป ไปสู่ความรู้สึกนึกคิด เวลาออกจากความรู้สึกนึกคิดมันจะย้อนกลับ ถ้ามันมีคําบริกรรม มันมีปัญญาอบรมสมาธิ จิตนี้จะย้อนกลับเข้าไปสู่ใจ

ถ้าจิตมันย้อนกลับเข้าไปสู่ใจ คนเราถ้าไม่มีอํานาจวาสนามันจะอึดอัดขัดข้อง อึดอัดขัดข้อง ถ้าเราตั้งใจไว้ให้เป็นมัชฌิมา ให้สมควร กําหนดพุทโธก็พุทโธไว้ มันจะเป็นอย่างไรเรื่องของมัน ให้พุทโธไว้ ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิก็ใช้ปัญญาไล่ต้อนเข้ามา เอ็งจะไปไหน จิตนี้เอ็งจะไปไหน เที่ยวมารอบโลกไม่รู้กี่ร้อยกี่พันครั้งแล้ว แล้วมันมีความสุขจริงหรือ ถ้าไปแล้วมันจะเป็นประโยชน์อะไร ถ้าไม่เป็นประโยชน์อะไร แล้วความเป็นจริงของเราล่ะ กลับเข้าไปสู่ฐานของจิต กลับเข้าไปสู่ความสงบ สิ่งนี้ ความสุขที่ไม่เจือด้วยอามิส ความสุขที่เกิดขึ้นจากความจริง ใช้ปัญญาไล่ต้อนเข้ามาๆ มันจะกลับเข้ามาสู่ความสงบนี้ด้วยความเพียรชอบ ถ้าความเพียรเราชอบธรรมนะ มันเกิดขึ้นมาได้

ถ้ามันจะล้มลุกคลุกคลาน มันก็ล้มลุกคลุกคลาน เพราะเริ่มต้นจากการประพฤติปฏิบัติ แล้วพอจิตสงบขึ้นมา ออกใช้ปัญญาๆ ถ้าเป็นสมาธิก็สมาธิชอบ ถ้าเป็นปัญญาก็เป็นภาวนามยปัญญาชอบ ถ้าเป็นความชอบธรรม มันก็เหมือนกับคดีความ เขาต้องมีการไต่สวน เขาต้องมีการขึ้นศาล เขาต้องมีการพิพากษา พิพากษาไปแล้วมันจบกระบวนการอย่างไร ถ้าใครทําผิดก็ต้องตัดสินไปตามผิด ใครทําถูกก็ต้องตัดสินไปตามถูก ถ้าศาลหรือผู้พิพากษาต่างๆ เป็นธรรม เขาจะตัดสินด้วยความเป็นธรรม

จิตของเราๆ ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเรา เราจะไม่เป่ากิเลสทิ้ง เราจะไม่ใช้การเป่าคดีแบบโลกๆ เขาทํากัน เราจะใช้สติปัญญาของเราใคร่ครวญของเรา ฝึกหัดปัญญาของเรา พิจารณาของเราให้มันเป็นคุณธรรมของเรา คุณธรรมของเรามันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโกเกิดขึ้นมาระหว่างกิเลสกับธรรมในหัวใจของเรา

กิเลสมันมีอยู่แล้วในใจของเรา เพราะไม่มีกิเลส มันไม่มีพญามารขับให้จิตของเรานี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ เพราะจิตนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ เพราะได้สร้างบุญกุศล ถึงมีความรู้สึกนึกคิดโน้มเอียงไปในทางธรรมะ โน้มเอียงไปในสิ่งที่เป็นสิ่งที่ตรงข้ามกับกิเลส กิเลสมันต้องตามความพอใจของมัน มันจะปิดหูปิดตาเราให้เราใช้ชีวิตไปตามอํานาจของมัน แล้วเราได้สร้างบุญกุศลมา มันถึงทําให้จิตใจเราโน้มเอียงมาทางธรรม โน้มเอียงมาทางธรรมเพื่อจะมาประพฤติปฏิบัติธรรม

ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติธรรม ประพฤติปฏิบัติธรรมด้วยความเป็นจริง จะทุกข์จะยากก็ให้เป็นความจริงระหว่างกิเลสกับธรรม สิ่งที่จิตใจโน้มเอียงไปทางธรรม นี่ธรรม ธรรมจะเกิดขึ้นต่อเมื่อมีสติ ธรรมจะเกิดขึ้น

เพราะมันไม่ใช่อกุปปธรรม อกุปปธรรมหมายถึงวุฒิของโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ อันนั้นเป็นอกุปปธรรม แต่เราเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ จิตใจของเรามันเป็นกุปปธรรม กุปปธรรมคือมันแปรสภาพ ฉะนั้น เวลามันโน้มเอียงไปๆ โน้มเอียงไปนะ เราต้องมีสติปัญญา พยายามกระตุ้น พยายามฝึกหัด พยายามสร้างฐานของตัวเอง ทําหลักทําเกณฑ์ของเราขึ้นมา มันก็จะเป็นระหว่างธรรม ธรรมที่เกิดขึ้น ระหว่างกิเลสกับธรรม ระหว่างกิเลสกับธรรมที่มันต่อสู้กัน

เวลาความรู้สึกนึกคิดของกิเลสมันวิ่งออกไปจากใจ มันส่งออกไป มันไปยึดมั่นยึดหมายต่างๆ ตามความพอใจของมัน เวลาเราตั้งสติ ตั้งสติของเราขึ้นมา ตั้งสติขึ้นมาเพื่อประพฤติปฏิบัติขึ้นมา นี่ธรรม ธรรมกับกิเลสมันแย่งชิงเนื้อที่หัวใจของเรา เพื่อในการต่อสู้กันระหว่างกิเลสกับธรรมต่อสู้กันในใจ มันต่อสู้ ระหว่างธรรมกับกิเลสมันประหัตประหารกันด้วยสติด้วยปัญญา ถ้าใครมีสติปัญญารักษาไว้ดี มันจะเกิดคุณธรรมขึ้นมา พิจารณาต่อสู้กัน ต่อสู้กันถึงที่สุด เวลามันมัชฌิมาปฏิปทา ทางสายกลาง ทางสายกลางในการปฏิบัติของเรา ถึงที่สุดแล้วมันขาด

จากที่ว่ากิเลสกับธรรมต่อสู้กันๆ ถึงที่สุดแล้วมันจะเป็นธรรม อกุปปธรรม ธรรมแท้ๆ ธรรมแท้ๆ เกิดขึ้นมาจากความหมั่นความเพียร แต่ถ้าเราไม่ถึงอกุปปธรรม มันไม่ขาด มันเป็นกิเลสกับธรรมต่อสู้แย่งชิงพื้นที่ในหัวใจของเรา ถ้ามันต่อสู้แย่งชิงกันอยู่ เราก็ต้องมีความหมั่นเพียร มีความวิริยะ มีความอุตสาหะ เพื่อกระทําของเรา ถ้าทําขึ้นมาจนมีอํานาจวาสนา ถึงที่สุดนะ ถ้ามีอํานาจวาสนา เราจะได้มรรคได้ผลสมความปรารถนา

ถ้าอํานาจวาสนาของเรา เราทําของเรามาอย่างนี้ นั่งสมาธิเหมือนกัน ภาวนาเหมือนกัน ทําไมเขาผ่านไปได้ ทําไมเราผ่านไปไม่ได้ มันก็เป็นเพราะเราสร้างสมของเรามา ใครจะน้อยเนื้อตํ่าใจ ไม่ควร เพราะอะไร ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันต้องมีเหตุ มีที่มา มีเหตุมีผลของมัน ถ้ามันมีเหตุมีผล เราก็สร้างสมของเราเพื่อประโยชน์กับเราต่อเนื่องไปๆ ถึงที่สุด ระยะทางที่ก้าวเดิน จิตนี้มันก้าวเดินของมันไป มีความเพียร มีความวิริยะ มีความอุตสาหะไป ถ้ามีความเพียร มีความวิริยะ มีความอุตสาหะไป ระหว่างกิเลสกับธรรมที่มันต่อสู้กัน ถ้ากิเลสมันเกิดขึ้น เราจะมีความทุกข์ เราจะมีความน้อยเนื้อตํ่าใจ แต่ถ้าธรรมมันเกิดขึ้น เราจะมีความสดชื่น เราจะภูมิใจว่าเราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ เกิดมาเป็นศากยบุตร บุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราทําของเรา ปฏิบัติธรรมของเราจนความจริงของเราเกิดขึ้นจากใจของเรานะ ถ้าเกิดขึ้นจากใจของเราเป็นความจริงของเรา อันนั้นจะเป็นธรรมแท้ๆ ของเรา

ถ้าธรรมแท้ๆ เกิดขึ้น ไม่ใช่เป่ากิเลส จะเป่าเอาแต่ความมักง่าย มันก็จะไม่ใช่ของเรา แต่ถ้าเป็นความจริงนะ มันมีระหว่างกิเลสกับธรรมต่อสู้กัน ต่อสู้กันนะ เพราะกิเลสมันแก่นของกิเลส ธรรมะที่เราปฏิบัติ ว่าจะสร้างขึ้น ศีล สมาธิ ปัญญา ปฏิบัติไปถึงที่สุดเวลามันสมุจเฉทปหาน มันสมดุล สัมปยุต เข้าไป วิปปยุต ออกมา ถึงที่สุด จิตนี้รวมลง จิตนี้รวมลง ปล่อยหมด ขาดหมด พอขาดหมดไป สังโยชน์ขาด สิ่งที่มันเป็นความจริง มันเป็นความจริง เป็นขณะจิตที่จิตนี้รู้นี้เห็น จิตรู้เห็นตามความเป็นจริง เป็นสมบัติของเรา

เราทําเพื่อชีวิตของเรา เราไม่ได้ทําเพื่อใครนะ เราทําเพื่อเรา ทําความจริงของเราให้เป็นสมบัติของเรา เอวัง

ย่อ-ขยาย-ธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๙ พฤษภาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ธรรมะ สิ่งที่จะแสวงหามา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมา สร้างสมบุญญาธิการมานะ ถ้าเป็นพระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย กว่าจะสร้างสมบุญญาธิการมา แล้วออกมาค้นคว้า กว่าจะตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ถ้าเราตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ฟังธรรมๆ ฟังธรรมเพราะมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะถึงมี ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใครจะหาธรรมะสิ่งนี้มา

เราบอกธรรมะมีอยู่แล้วๆ ธรรมะมันมีอยู่แล้ว ว่าธรรมะเป็นธรรมชาติ เราเปรียบเทียบกันไปเองนะว่าธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมชาติมันมีของมันอยู่แล้ว คนเกิด เกิดเพราะธรรมชาติ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิด เกิดมาจากพระนางสิริมหามายา มันเป็นธรรมหรือยัง ถ้าเป็นธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นคว้าอยู่อะไร

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นคว้าอยู่ ๖ ปีนั้น สิ่งที่ธรรมะยังไม่เกิด ธรรมะยังไม่มี ศึกษากับใครเขาก็บอกไม่ได้ ใครบอกมาอย่างไร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าศึกษามาขนาดไหน ค้นคว้ามาขนาดไหนมันก็ไม่เกิดขึ้นมา แต่เวลามันจะเกิดขึ้นมา เกิดขึ้นมาเพราะในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา

ถ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ธรรมะมันมีอยู่แล้ว ธรรมะมีอยู่แล้ว ธรรมะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม มีอยู่โดยดั้งเดิม แต่ใครจะรู้จริงได้ล่ะ มันไม่มีใครรู้จริงขึ้นมา ถ้ามีคนรู้จริง ต้องมีคนสั่งสอนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้สิ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ไม่มีใครสอนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ ศึกษาค้นคว้ามาขนาดไหนมันก็ไม่ใช่ทางๆ พอไม่ใช่ทางขึ้นมา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้ขึ้นมา มานึกถึงที่โคนต้นหว้า โคนต้นหว้านั่นน่ะ เพราะโคนต้นหว้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าระลึกได้ไงว่าขณะที่เป็นราชกุมารมันมีความสุขขนาดไหน เวลาจิตมันสงบเข้ามา จิตร่มเย็นเข้ามา มีความสุขขนาดไหน น่าจะเป็นแบบนั้น

เพราะศึกษาค้นคว้ามาขนาดไหน ทําทุกรกิริยา อดอาหารมาขนาดไหน คิดว่ากิเลสเป็นเราๆ สรรพสิ่งเป็นเรา ก็คิดได้ว่าความรู้สึกนึกคิดนี้เป็นเราๆ หมดล่ะ แต่เวลาอดอาหาร ขนาดว่าอดอาหาร กลั้นลมหายใจจนสลบถึง ๓ หนนะ ถ้ามันมีอยู่แล้วมันก็ต้องมีสิ ถ้ามันมีอยู่แล้วน่ะ แต่มันมีอยู่ไหน มันมีอยู่ที่ผู้ที่ค้นคว้า ผู้ที่ทําได้จริงถึงได้จริงขึ้นมาไง

เพราะค้นคว้าขนาดไหน จากความเห็นผิด จากการที่ศึกษามากับเจ้าลัทธิต่างๆ จากการกระทํา จากทําทุกรกิริยาขึ้นมา มันก็ไม่เห็นมีธรรมะขึ้นมาตรงไหน ถ้ามีขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้แล้วสิ ถ้ามันมีจริงนะ แต่มันไม่มีจริงน่ะสิ มันมีจริง ถ้าธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม แต่เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องรื้อค้นขึ้นมา ตรัสรู้ขึ้นมา พอตรัสรู้ขึ้นมาด้วยอะไร ด้วยมรรคญาณ ด้วยสัจธรรมอันนั้น เพราะด้วยสัจธรรมอันนั้น เวลาสัจธรรม ธรรมะถึงเกิด ถึงมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับพระธรรม เวลาเทศน์ธัมมจักฯ ขึ้นมา พระอัญญาโกณฑัญญะใช้ปัญญา ปัญญาไตร่ตรองตามๆ มันมีความจริงขึ้นมา มันมีสัจจญาณ กิจจญาณ กตญาณขึ้นมาตามความเป็นจริงอันนั้น เวลามีความจริงขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกว่า “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” เห็นไหม นี่สัจธรรม ฟังธรรมๆ ธรรมอย่างนี้ ถ้าธรรมอย่างนี้ นี่สัจธรรม

ธรรมที่มีธรรมะโดยดั้งเดิมๆ โดยดั้งเดิม เราคิดของเรากันไปเองไง ถ้าโดยดั้งเดิม เราคิดของเราไปเอง เพราะเราศึกษาธรรมขึ้นมา เราเกิดมา เราชุบมือเปิบ เวลาเกิดมา เกิดมาเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา เราว่าเป็นชาวพุทธ เราก็มีสิทธิเสรีภาพ เป็นชาวพุทธ เราต้องมีสัจธรรมในใจ มีสัจธรรม มันบีบคั้น ทําไมมันมีความทุกข์ความร้อนขนาดนี้ล่ะ

มันมีความทุกข์ความร้อนทั้งนั้นน่ะ ความทุกข์ความร้อนเพราะเราเกิดมาจากอวิชชา เราเกิดมาพร้อมกับอวิชชา เราเกิดมา เพราะเรามีอวิชชา เรามีความไม่รู้ขึ้นมา เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราบอกว่าธรรมะมันมีอยู่โดยดั้งเดิม ธรรมะมันมีอยู่แล้ว ทําอย่างไรก็ทําตามความพอใจของตัวแล้วจะเข้าถึงสัจธรรมอันนั้น แล้วมันเป็นจริงไหม มันไม่เป็นจริง ไม่เป็นจริงเพราะอะไร

เพราะเรามีศาสดา เรามีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นคว้ามา ค้นคว้ามา ๖ ปี ลงทุนลงแรงไปขนาดไหน ทั้งๆ ที่สร้างสมบุญญาธิการมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขยนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่อํานาจวาสนาแตกต่างกันเพราะได้สร้างสมบุญญาธิการมาแตกต่างกัน คนที่สร้างมามากกว่าเวลาตรัสรู้ขึ้นมาแล้วมันกว้างขวาง รื้อสัตว์ขนสัตว์ได้สะดวกกว่า แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเราบอกไว้เลย “เราวาสนาน้อย อายุเราแค่ ๘๐ ปี” ถ้า ๘๐ ปี วางธรรมวินัยไว้อีก ๕,๐๐๐ ปี ๕,๐๐๐ ปีวางไว้ เราก็เกิดมาพบพระพุทธศาสนาเหมือนกัน ถ้าเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราฟังธรรมๆ ฟังธรรมเพื่อเตือนจิตใจเรา

อย่าว่าเตือนกิเลสเลย เตือนจิตใจเราก่อน ถ้ากิเลสมันครอบงําใจเราแล้วมันไม่ฟังธรรมหรอก “ฟังธรรมทําไม เวลาอยู่บ้าน เวลาฟังเทศน์ๆ พ่อแม่ก็สั่งสอนอยู่แล้ว ทางวิชาการทางโลกเขามีมหาศาล เดี๋ยวผิดพลาดขึ้นมา ศาลก็ตัดสินกันไปเอง ทําไมต้องให้ไปฟังธรรมจากพระ พระมีความรู้อะไร พระจะเอาอะไรมาสั่งสอนเรา ทําไมต้องไปฟังเทศน์” นี่ถ้ากิเลสมันคิดแย้งอย่างนั้น

ฉะนั้นว่า ฟังเทศน์ ฟังเทศน์เพื่อใจเราๆ กิเลสมันไม่ฟังก็ช่างหัวมัน แต่ถ้าใครมีสติปัญญา ฟังธรรม ฟังธรรมจากครูบาอาจารย์ที่เป็นสัจธรรม ธรรมแท้ๆ มันสะเทือนหัวใจนะ ถ้ามันสะเทือนหัวใจ แล้วสิ่งนี้ การฟังธรรมในสมัยพุทธกาลแสนยาก แสนยากเพราะมันยังไม่มีตํารับตํารา ไม่มีสิ่งใดจดจารึกเอาไว้ ต้องฟังจากปากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาฟังจากปากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วยังไม่เข้าใจ ไปถามพระสารีบุตร พระสารีบุตรอธิบายให้พระฟังแล้วพระไม่เข้าใจ ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บอกว่า “พระสารีบุตรพูดว่าอย่างนี้ๆ จริงไหม”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ถ้าเราพูด เราพูดอย่างนั้นเหมือนกัน เราก็จะพูดแบบนั้น”

ฟังธรรมแสนยาก แสนยากเพราะมันไม่มีวิทยุ ไม่มีโทรทัศน์ ไม่มีสิ่งใดๆ จะให้เราฟัง หลวงตาท่านพูดบ่อย เสียดายมาก เสียดายมากที่สมัยหลวงปู่มั่นเทศน์อยู่ ยังไม่มีเทป ถ้ามีเทปนะ ถ้าอัดเทปที่หลวงปู่มั่นเทศน์ไว้นะ เราจะได้แก้วสารพัดนึก แก้ววิเศษไว้เอามาจรรโลงหัวใจพวกเราเลย แต่เพราะมันไม่มี มันไม่มีไง ก็ฟังมา จดจํากันมา จดจํากันมาแล้วใครที่ทําได้ความเป็นจริงขึ้นมา มันก็ได้ถ่ายทอดธรรมมาในหัวใจของลูกศิษย์ของหลวงปู่มั่น ถ้าลูกศิษย์หลวงปู่มั่นท่านมีคุณธรรมในหัวใจ ท่านมีคุณธรรมในหัวใจ ใจที่เป็นธรรม เห็นไหม ใจที่เป็นธรรมแสดงออกจากความเป็นธรรม ถ้าความเป็นธรรมมันขัดแย้งกับกิเลสไง มันขัดแย้งกับโลก

แต่ถ้าใจมันเป็นโลก ใจมันเป็นโลก สิ่งต่างๆ ขึ้นมา มันก็ยกยอปอปั้นไปประสาโลกๆ เขา ประสาโลกๆ เขา มารยาทสังคมไง ทําสิ่งใดก็สะเทือนหัวใจกัน พูดอะไรก็ต้องเอาอกเอาใจกัน เอาอกเอาใจกันเพื่อศาสนาจะได้มั่นคง ศาสนาจะได้รุ่งเรือง

แต่เวลาหลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่าในเขา ท่านไปรุ่งเรืองกับใคร ท่านรุ่งเรืองในหัวใจของท่าน เวลาท่านเป็นแม่ทัพธรรมนะ เวลาลูกศิษย์ลูกหามหาศาลเลย เวลาถ้ายังไม่ถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ “กําลังเรายังไม่พอ กําลังเรายังไม่พอ” ท่านสละทิ้งไปก่อน เพื่อไปพยายามค้นคว้าของท่าน พอค้นคว้าของท่านกลับมาแล้ว ท่านไม่บอกกําลังไม่พอเลย “ใครมีปัญหาว่ามา การแก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ใครปฏิบัติมีติดขัดขึ้นมาให้บอกมา ผู้เฒ่าจะแก้นะ ผู้เฒ่าตายแล้ว คนแก้จิตแก้ยากนะ”

ท่านปลุกเร้าตลอดเวลาไง ท่านปลุกเร้าเพราะอะไร ปลุกเร้าเพราะกว่าท่านจะค้นคว้าของท่านมา ท่านจะปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา นี่ไง ปฏิบัติธรรมตามความเป็นจริงขึ้นมามันก็เป็นธรรม ถ้ามีธรรมในหัวใจขึ้นมา มันเป็นสัจธรรม มันก็เป็นประโยชน์กับหมู่คณะ เป็นประโยชน์กับศาสนา เป็นประโยชน์กับชาวพุทธ เป็นประโยชน์ทุกๆ อย่างเลย เพราะสิ่งนี้เป็นความจริงไง ถ้าเรามีสติมีปัญญานะ เราจะเคารพบูชา เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรม เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้วท่านกราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบพระพุทธ พระธรรม

พระถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า กราบพระนี่กราบอะไรๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดาจะกราบอะไรอีก

ท่านบอกท่านกราบธรรมๆ ไง

เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านสิ้นสุดแห่งทุกข์ ท่านกราบด้วยหัวใจของท่าน นั่นน่ะท่านกราบธรรมของท่าน นี่ธรรม พอมีธรรมขึ้นมา ถ้าเราวางธรรมวินัยนี้ไว้ เราก็ศึกษาด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยากของเราทั้งนั้นน่ะ ถ้าศึกษาด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยากของเรานะ เพราะเรามีกิเลส ทุกคนมีกิเลสมาศึกษาธรรม ธรรมที่มีแล้ว ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ธรรม เวลาธรรม สัจธรรมมันมีของมันอยู่แล้ว มีอยู่แล้ว แล้วเวลาปฏิบัติธรรม เราจะปฏิบัติเราก็ว่าเราปฏิบัติไปแล้วเราจะมีความผิดพลาด เราก็จะศึกษาธรรม พอศึกษาขึ้นมา ความศึกษา ใครมีสติปัญญา มันย่อ ย่อเป็น ดูสิ คาถาบาทเดียวขยายความได้มหาศาล ย่อเหลือส่วนย่อ ย่อมาเพื่อขยายความได้ เวลาเขาศึกษาธรรมเขาจะมี เขาจะจําคําแรกแล้วเขาจะรู้ได้เวลาขยายความต่อเนื่องกันไป นี่ย่อ ถ้าย่อธรรมมา ย่อขึ้นมา

แต่เวลาเขาสอบ เวลาเขาศึกษาขึ้นมา เวลาเขาขยายความ เห็นไหม ย่อแล้วก็ขยาย ขยายจะตีไป ตีขยายความออกไป ถ้ามันขยายความออกไป ขยายความนี่การศึกษานะ ศึกษา ใครมีทางวิชาการ ใครมีความรู้สามารถวิเคราะห์วิจัยต่างๆ ขยายออกไปครอบจักรวาลไปเลย นี่ทางวิชาการไง ถ้าขยายความ มันก็เป็นวิธีการการศึกษามาเพื่อว่าสิ่งนี้เป็นปัญญาของเรา สิ่งนี้เป็นปัญญาของเราก็ปัญญาศึกษาทั้งนั้นน่ะ

ปริยัติ ศึกษามาเพราะเราบอกถ้าเราไม่มีการศึกษาเลย เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นไป เราจะเอาอะไรเป็นบาทเป็นฐาน ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา เป็นร่องเป็นรอยขึ้นมาจะให้เราประพฤติปฏิบัติ ถ้าคนจะปฏิบัติขึ้นมาก็จะเป็นประโยชน์กับผู้ที่ปฏิบัติ เพราะเราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ จิตใจของเรามันมีกิเลสบีบคั้นอยู่นี่ เราพยายามจะพ้นจากทุกข์ๆ เราจะทําอย่างไรจะให้พ้นจากทุกข์ล่ะ

ถ้าจะพ้นจากทุกข์ ถ้าเราจะเริ่มปฏิบัติกัน เวลาเราปฏิบัติ ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ดี ครูบาอาจารย์ที่ดีท่านทําของท่าน ทําความจริงของท่าน ท่านก็จะย่อ ถ้าย่อ ถ้าเราทําย่อ เรากําหนดพุทโธๆๆ ถ้าใครทําความสงบของใจเข้ามา มันจะรวบเข้ามา มันจะย่อเข้ามา ถึงที่สุดนะ สิ่งที่ละเอียดที่สุด อัปปนาสมาธิ ถ้าอัปปนาสมาธิ สักแต่ว่ารู้ สักแต่ว่ารู้มันไม่ออกมารู้สิ่งต่างๆ ไม่ออกมารับรู้ร่างกายสิ่งนี้เลย

แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าออกรู้ ถ้าใครเข้าฌานสมาบัติ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา ถ้ามันรู้ ถ้ามีอภิญญา มันรอบรู้ไปหมด เสียงต่างๆ เสียงในจักรวาลนี้ จะตาทิพย์ หูทิพย์ มันจะไปของมัน ถ้ามันขยายออกไป จากย่อส่วนสุด ถ้ามันออกไปข้างนอก มันก็ออกไปข้างนอก ทั้งย่อ ทั้งขยาย ย่อขยายเพื่ออะไร เพื่อจะให้เราเข้าสู่สัจธรรม แล้วมันเข้าสู่สัจธรรมไหมล่ะ มันจะเข้าสู่สัจธรรมไหม ถ้าเราไม่มีครูบาอาจารย์ที่รู้จริง ใครจะชักนําเราเข้าสู่สัจธรรมได้

ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่รู้จริง เวลาครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ในการปฏิบัติของกรรมฐานเราจะบอกว่า ต้องทําความสงบของใจเข้ามาให้ได้ก่อน ถ้าทําความสงบของใจขึ้นมาได้ มันเป็นสัจจะ มันเป็นความจริง

ถ้ามันจะย่อ โดยจิตที่มันฟุ้งซ่านมันก็แผ่ไปทั่วจักรวาล แต่ถ้าทําให้มันสงบล่ะ ถ้าทําให้มันสงบขึ้นมา ถ้าสงบขึ้นมา สงบก็เป็นสมถกรรมฐาน มันเป็นบาทฐานไง มันเป็นบาทฐานการประพฤติปฏิบัติไง

ถ้าใครทําตามความจริง ถ้ามันย่อลงมา เราจะรวบรัดของเรามา มันก็เป็นการรวบรัด เป็นการรวบรัดที่มันไม่มีสติปัญญาขึ้นมาให้มันรู้แจ้งได้ ถ้ามันขยายความไป ขยายความไป เราตีความไปประสาโลก มันก็เป็นจินตนาการไปหมดเลย ถ้ามีงานทํา ถ้าปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม สัจธรรม ธรรมมันมี ดูเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นขึ้นมา นี่สัจธรรม ธรรมก็คือธรรม ถ้าใครปฏิบัติธรรมถึงความเป็นจริง มันก็เป็นธรรมอันนั้นน่ะ ถ้าเป็นธรรมมันก็เป็นธรรม ทีนี้ความว่าธรรมขึ้นมา มันมีหลายขั้นตอน มันมีหยาบมีละเอียดของมันตามระบบ ตามสัจจะความจริง

ดูสิ ดูจริตนิสัยของคน คนที่หยาบ เขาทําแต่เรื่องหยาบๆ คนที่เห็นแก่ตัวก็เบียดเบียนแต่คนอื่นไปตลอดเวลา คนที่เขามีอํานาจวาสนาบารมี เขามีแต่ความคิดมารยาทของเขาที่ดี เขาดี ดีเพราะอะไร ดีเพราะจริตของเขาเป็นแบบนั้น ถ้าจริตเขาเป็นแบบนั้น การทําความสงบของใจมันก็มีแตกต่างหลากหลาย ถ้ามีความแตกต่างหลากหลาย มันก็อยู่ที่จริตนิสัยที่เขาจะทําของเขาขึ้นมาได้ ถ้าเขาทําขึ้นมาได้ ถ้ามันทําขึ้นมาได้นะ ถ้าเป็นธรรม สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม ถ้ามันเป็นธรรม ธรรมมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้าเป็นสัจธรรม ถ้าเป็นธรรมมันก็เป็นธรรมจริงๆ

ถ้าเราย่อของเราขึ้นมาเพื่อความสะดวกสบาย ทางการศึกษาเขาทําได้นะ เลกเชอร์เขาไป เขาจะย่อส่วนของเขา เขาจะจดโน้ตของเขา มันย่อได้จริงๆ แล้วมันขยายได้จริงๆ ด้วย ถ้ามันขยายได้ มันก็ขยายความออกมาได้อีกเหมือนกัน ฉะนั้น เวลาทางวิชาการมันเป็นแบบนั้น แต่เวลาประพฤติปฏิบัติล่ะ

เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราคิดว่าเราจะย่อส่วนของเรา เราจะไปทางลัด เราจะไปทางสะดวกสบายของเราโดยเราเชื่อไง เราเชื่อผู้นํา ผู้นํา ถ้าบอกว่า ถ้าเขาทําของเขาได้ลัดสั้นต่างๆ เราก็อยากจะได้ของเขา

ความลัดสั้นต่างๆ มันไม่เป็นความจริงหรอก จะลัดจะสั้น ธรรมก็คือธรรม ถ้าปฏิบัติธรรมตามความเป็นจริงมันก็เป็นธรรม ถ้าถึงเหตุและผลมันเป็นธรรม มันก็เป็นธรรม ธรรมก็คือธรรม ถ้าย่อส่วนขยายส่วน มันเป็นวิธีการ ถ้าย่อส่วนขยายส่วน ถ้าย่อมันมา มันลัดสั้นขนาดไหน ลัดสั้นมันเป็นจริงไหม ถ้าลัดสั้น ลัดสั้นมันมีประโยชน์สิ่งใดขึ้นมา

คําว่า “ลัดสั้น” ของเขา ทางฝ่ายมหายานของเขา เขาลัดสั้นของเขา มันเป็นโวหาร มันเป็นวิธีการ มันเป็นคําสอนเท่านั้น แต่เวลาประพฤติปฏิบัติ เขาทํายิ่งกว่าเราหลายร้อยเท่านัก เพราะเขาต้องการความจริงไง เขาต้องการความจริง เขาปฏิบัติตามความเป็นจริงของเขา แต่มันเป็นวิธีการ มันเป็นโวหารที่ทําให้จิตใจมันมีกําลังขึ้นมา มันให้มีกําลังใจ ให้มันปลอบประโลมขึ้นมา ให้ประโยชน์กับเรา แต่เวลาเขาสอน เขาทําปฏิบัติของเขา เขาก็ต้องทําความจริงของเขาขึ้นมา เพราะเขาทําเพื่อธรรมไง ถ้าทําสติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม มันก็เป็นจริงขึ้นมา

แต่ถ้ามันไม่มีสติปัญญาขึ้นมา ดูสิ เวลาเขาบอกลัดสั้น แล้วเขาก็บอกเขาว่าให้ข้ามขั้นตอนกันไป ให้ลูบๆ คลําๆ กันไป มันเป็นการลูบๆ คลําๆ ลูบคลําแล้วมันไม่เป็นจริงด้วย ย่อลงไปไหนล่ะ ย่อลงไป เห็นไหม ดูสิ เราทําความสงบของใจ ถ้าเราไม่มีสติปัญญานะ กําหนดพุทโธ พุทโธๆ มันตกภวังค์ มันตกภวังค์มันหายไปเลย พอหายไปเลย พอหายไป ขาดสติ พอขาดสติ แต่ด้วยความที่กิเลสมันเข้าข้างตัวเอง มันก็บอกว่า นี่เป็นธรรม นี่ลงสมาธิ นั่งได้ ๕ ชั่วโมง ๑๐ ชั่วโมงขึ้นมา แล้วเวลาออกมา ออกมาไม่รู้เรื่องอะไรเลย สิ่งนี้ถ้ามันขาดสติ มันก็ลงภวังค์ไป ถ้าลงภวังค์ไป อย่างนี้ได้ผลไหม อย่างนี้มันก็ไม่ได้ผล

แต่ถ้าเราพุทโธๆ แล้วมันฟุ้งซ่าน เวลามันฟุ้งซ่านขึ้นมา สติมันสงบเข้ามาไม่ได้ เราก็ต้องต่อสู้กัน เราก็ต้องมีสติปัญญา เวลาถ้าเราทําความเป็นจริง ทําความเป็นจริงต่อหน้า ถ้ามันฟุ้งซ่าน มันก็ฟุ้งซ่านต่อหน้า เรารับรู้ได้ เพราะมันอึดอัดขัดข้องไปนัก เวลาจิตมันฟุ้งซ่าน เวลามันเหยียบยํ่าหัวใจ มันมีแต่ไฟเผาลนตัวเอง “ไหนว่าปฏิบัติธรรมแล้วมันจะมีความร่มเย็นเป็นสุข ไหนว่าปฏิบัติธรรมแล้วมันจะเป็นความดี นี่ก็มาอยู่วัดอยู่วา ขนาดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา บังคับไว้อยู่ในทางจงกรม นั่งสมาธิภาวนา มันไม่มีความสุขสักที มันมีแต่ความเร่าร้อน”

มันจะมีความสุขไปไหน เพราะกิเลสมันฟู กิเลสมันฟู มันก็ไปกว้านมาหมดเลย มันมีความน้อยเนื้อตํ่าใจ มันก็ไปกว้านทิฏฐิมานะมาหมด นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ดี เวลาคิดก็คิดไปร้อยแปด ให้กําหนดพุทโธแล้วมันก็พุทโธสักแต่ว่า พุทโธที่ปาก แต่จิตใจมันคิดไปอีกเรื่องหนึ่ง เห็นไหม

เวลาบอกว่าจิตมันคิดได้เรื่องเดียว เราก็คิด เราตั้งใจจะพุทโธอยู่ ทําไมเราคิดพุทโธอยู่ ทําไมมันคิดไปนอกเรื่องล่ะ พุทโธไปแขวนไว้บนต้นไม้ไง แต่ตัวเรานั่งอยู่โคนต้นไม้ เราก็คิดของเราไปไง พุทโธมันอยู่ห่างไกลจิตจนเกินไปไง ถ้ามันขาดสติ มันเป็นการฝึกฝน มันไม่มีกําลังพอ ไม่มีกําลังพอ มันก็เป็นแบบนั้น ถ้าเป็นแบบนั้นนะ ถ้าผู้ปฏิบัติใหม่เป็นแบบนี้ ผู้ปฏิบัติใหม่นะ ทุกคนก็คิดว่าทําเต็มกําลังแล้ว ทําจนสุดความสามารถ ทําจนเหมือนกับแบกท่อนซุงทั้งท่อนเลย พุทโธๆ ลําบากลําบนไปหมดเลย

ลําบากลําบน เหมือนคนทํางานไม่เป็น ถ้าคนทํางานเป็น ท่อนซุงนั้นเขาไม่ต้องแบกไป เขาใช้ไม้วางไว้แล้วดีดมันไป มันจะไหลไปตามไม้นั้น เริ่มต้นก็ต้องตั้งสติ มันมีปัญญา มันไตร่ตรองว่า เราพุทโธอะไร เราพุทโธจริงมากน้อยแค่ไหน ถ้าเราพุทโธโดยสักแต่ว่า มันก็เป็นแบบนี้ มันพุทโธแล้ว พุทโธไปแขวนไว้บนยอดไม้ เรานั่งอยู่โคนต้นไม้ มันห่างไกลกันเกินไปไง

แต่ถ้าเราเห็นว่า อ้อ! เราทําผิดอย่างนั้น เราทําผิดอย่างนั้น ถ้ามีสติปัญญา เพราะอะไร เพราะมีการกระทํา กระทําบ่อยครั้งเข้าๆ ทําไมมันเป็นไปไม่ได้ ทําไมมันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ ทําจนภาวนามารอบหนึ่ง แล้วก็มาตรวจสอบตัวเองว่าทําไมมันเป็นแบบนี้ มันหาเหตุหาผล มันหาการกระทําขึ้นมา นี่ไง ธรรม! ธรรม! สมาธิธรรม ถ้าเป็นธรรม ถ้าเราทําถูกต้องมันก็เป็นธรรม ถ้าเราทําไม่ถูกต้อง มันจะเอาธรรมมาจากไหน ก็เราทําผิดเอง เราทําผิดเอง เราจะเอาธรรมมาจากไหนล่ะ

แล้วถ้าไปย่อ ไปย่อคือว่าจะลัดจะสั้นขึ้นมา คนเรามันทําผิดไปแล้วมันไม่มีสิ่งใดเป็นสัจธรรมเพื่อเป็นการยืนยันกับใจของเราเลย เราไปเชื่อใครก็แล้วแต่ที่เขาจะชักนําเราไป พอชักนําเราไป เขาสร้างอารมณ์ เขาสร้างอารมณ์อย่างนั้น แล้วเขียนตําราไว้ แล้วพอเราปฏิบัติแล้ว “นี่ไง เหมือนตําราเลย” เขาสร้างอารมณ์กันขึ้นมาเอง แล้วเขียนกันไว้เอง แล้วเราก็ทําตามไปแล้วมันก็เข้ารอยนั้นเหมือนกัน เพราะอะไร

เพราะใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่งนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ เทศน์ยสะขึ้นมา เทศน์ขึ้นมา จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นธรรมแท้ๆ เวลาไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ ได้ปัญจวัคคีย์มา ๕ องค์ ไปเทศน์ยสะ ได้อีก ๕๕ องค์ “เธอกับเราทั้งหมด ๖๑ องค์พ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์ เธอจงไปอย่าซ้อนทางกัน โลกนี้เร่าร้อนนัก” นี่พระอรหันต์แท้ๆ ถ้ามันเป็นจริง มันเป็นจริงอย่างนั้น ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา ความเป็นจริงจะชักนําขึ้นมาให้สู่ความเป็นจริง

แต่ถ้าใจมันไม่จริง ใจมันไม่จริงมันก็สร้างอารมณ์ มันเป็นสัญญาอารมณ์ทั้งนั้นน่ะ สร้างภาพขึ้นมา แล้วก็เขียนตําราไว้ด้วยนะ บอกว่า “ต้องทําแบบนั้น มันจะมีความว่างอย่างนั้น” แล้วเราก็ทําตามไป ทําตามไป แผ่นเสียงตกร่อง แผ่นเสียงถ้ามันใช้บ่อยนัก มันจะมีนํ้าหนัก แผ่นเสียงตกร่องแล้วมันไปไม่ได้ มันจะวนอยู่ที่เก่านั่นน่ะ จิตใจของคนมันเหมือนกัน ผู้ที่เขาสร้างสัญญาอารมณ์ เขาทําของเขา

จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง จากใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใจที่เป็นธรรมเทศน์ธัมมจักฯ ไป ปัญจวัคคีย์ได้เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา ไปเทศน์ยสะขึ้นมาก็เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา นี่ใจที่เป็นธรรม ใจที่เป็นธรรมเขารู้ถูกรู้ผิด เขารู้สิ่งใดขาดตกบกพร่อง สิ่งใดควรจะถนอมรักษา สิ่งใดควรจะทําให้มันเจริญงอกงามขึ้นมา มันต้องพัฒนาขึ้นมา ไม่ใช่ว่าถ้าลัดสั้น หรือว่าลัดสั้นก็จะเหยียบข้ามไปเลย ถ้าขยายความก็เป็นจินตนาการไปจนไม่มีขอบเขต มันไม่ใช่ทั้งนั้นน่ะ แต่ทําทําไม ถ้าไม่ใช่ก็ไม่ต้องทําอะไร กดทับไว้เลย

กดทับมันก็หินทับหญ้า มันเป็นวิธีการไง เวลาจิตใจที่มันไม่มีกําลัง จิตใจที่ทําสิ่งใดไม่ได้ เราก็พุทโธไว้ พุทโธ ก็ยืนเฉพาะเรื่องของใจ แต่ถ้ามันปัญญาอบรมสมาธิ มันจะกว้างขวางขนาดไหน มันจะคิดไปขนาดไหน สติตามมันไป มันเป็นวิธีการที่จิตมันจะวิวัฒนาการ มันต้องพัฒนาของมัน ถ้าพัฒนาการของมันนะ

การปฏิบัติของเรานะ การปฏิบัติของครูบาอาจารย์เรา ปฏิบัติทั้งชีวิตเดี๋ยวมันก็ดี เดี๋ยวมันก็ร้าย เดี๋ยวมันก็เจริญ เดี๋ยวมันก็เสื่อม การเจริญและเสื่อมมันเป็นเรื่องของกิเลสที่ว่า เราตั้งสติ เรามีกําลังของเรา กิเลสมันก็หลบหลีก แต่ถ้าเราพลั้งเผลอ เราไม่ได้ดูแลรักษา เดี๋ยวกิเลสมันก็งอกงามขึ้นมา กิเลสมันก็ปกคลุม กิเลสมันก็ทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน ระหว่างที่เราปฏิบัติไป มันจะมีเหตุการณ์อย่างนี้ในหัวใจของเราทุกๆ ดวงใจ

ถ้ามันมีเหตุการณ์อย่างนี้ในหัวใจเราทุกๆ ดวงใจ ถ้ามีสิ่งใดเกิดขึ้นที่มันทําให้เราเศร้าหมอง ทําสิ่งใดให้เราล้มลุกคลุกคลาน เราก็ตั้งสติสิ เราก็มีครูบาอาจารย์ใช่ไหม ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านรู้ของท่านอยู่แล้วล่ะ ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านถึงถนอมลูกศิษย์ของท่าน ท่านถึงคอยดูแลตลอด ถ้ายิ่งใครภาวนาเป็น ท่านจะปกป้องไว้เลย เพราะการภาวนา กว่าจะสร้างหัวใจขึ้นมาได้ระดับนี้ แล้วเราจะไปคลุกคลี จะไปทําให้มันเศร้าหมอง มันไม่มีประโยชน์ แต่คนที่ทําไม่รู้ ลูกศิษย์ที่ประพฤติปฏิบัติไม่รู้หรอกว่าเราทําไปมันจะเป็นคุณหรือเป็นโทษ เพราะมันยังไม่เสื่อม ยังไม่มีใครรู้หรอกว่าจิตใจเราเจริญขึ้นมาขนาดนี้ ถ้ามันเสื่อมไป เราจะทุกข์ร้อนแค่ไหน แต่ถ้าเมื่อวันใดมันเสื่อมก็คอตก ถ้ามันคอตกขึ้นมาแล้วทําอย่างไรล่ะ ก็ต้องไปหาครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ก็ต้องปลอบใจ ครูบาอาจารย์ก็ต้องหาอุบายวิธีการเพื่อจะพัฒนาให้มันกลับขึ้นมา ถ้ามันกลับขึ้นมา เห็นไหม

ถ้าความจริงมันเป็นแบบนี้ การย่อหรือการขยายความมันเป็นวิธีการ การย่อและการขยายความ ถ้ามันบอกจะไม่ให้มีเลย มันเป็นไปไม่ได้ การย่อและการขยายความ ถ้ามันไม่มีกิเลสเข้าไปเจือปน สิ่งนี้มันก็เป็นวิธีการเพื่อจะฝึกหัดใจเราให้เข้าไปสู่สัจธรรมๆ ย่อ ขยาย และธรรม

ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นสติธรรม มีสติ จิตใจจะร่มเย็นเป็นสุขแล้ว จิตใจจะไม่เร่าร้อนจนเกินไปนัก แล้วถ้ามีสมาธิธรรม มีที่พักที่อาศัยแล้ว แล้วถ้ามันมีปัญญาขึ้นมา ปัญญาธรรมขึ้นมา มันจะพิจารณาขึ้นไปให้สู่ธรรมความเป็นจริงอันนั้น ถ้าสู่ความจริงอันนั้นขึ้นมาเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าความจริง เราถึงต้องทําความเป็นจริง ถ้าเราทําความเป็นจริงนะ พุทโธๆๆ จนจิตมันสงบเข้ามา ถ้าจิตมันสงบเข้ามาจนสักแต่ว่ารู้ นี่มันย่อไหม มันย่อขึ้นมา ถ้ามันย่อแล้วมันขยายออกไปได้อย่างไร ถ้ามันขยายออกไป ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าเราไม่ใช้ปัญญาขึ้นมา มันจะเกิดภาวนามยปัญญา มันจะเกิดธรรมจักรขึ้นมาได้อย่างไร มันก็ต้องออกใช้ปัญญา แล้วออกใช้ปัญญา ใช้ปัญญาสิ่งใดล่ะ

ถ้าปัญญาทางโลก ปัญญาทางโลกหมายถึงว่าสมุทัยมันเข้ามาเจือปน ปัญญาทางโลกนี่เรื่องโลกๆ แม้แต่ดํารงชีวิตในโลกนี้เขายังต้องใช้ปัญญาของเขา ประเทศชาติจะเจริญก็ต้องมีการศึกษา ประเทศชาติจะเจริญก็ต้องมีปัญญา ปัญญา ดูสิ ในการประพฤติปฏิบัติ เราจะมีความจําเป็นต้องมีสติในทุกกระบวนการของมัน ถ้ามีสติ มันจะเป็นมรรค มันจะเป็นคุณงามความดี แต่ถ้าขาดสติล่ะ ขาดสติ มันก็ทําโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ขาดสติ มันทําโดยความล้มลุกคลุกคลาน

ฉะนั้น เวลามีปัญญาๆ ถ้าปัญญาทางโลก ปัญญาทางโลกคือวิชาการทางทฤษฎี ทางวิชาการนั้น แต่ถ้าปัญญาทางธรรมล่ะ ปัญญาทางธรรม ถ้าจิตมันไม่สงบเข้ามา มันมีกิเลสเจือปนเข้ามา มันจะเข้าสู่สัจธรรมได้ลําบากมาก ได้ยากมาก พอได้ยากมาก แล้วเราคิดว่าเราเกิดปัญญาแล้วๆ ทําไมมันถึงชําระล้างกิเลสไม่ได้ล่ะ

แต่ถ้ามันเป็นวิธีการนะ เป็นการย่อหรือเป็นการขยาย มันเป็นระหว่าง ระหว่างที่เราทําปฏิบัติ มันจะมีปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้น ถ้ามีปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้น ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าจิตมันไม่สงบ เราก็ล้มลุกคลุกคลาน เราก็จะพยายามทําความสงบของเรา ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา เราก็มีความสงบ เราก็มีความร่มเย็นเป็นสุข

พอความร่มเย็นเป็นสุข การขวนขวายมาด้วยพุทโธ การขวนขวายมาด้วยปัญญาอบรมสมาธิ เราตรึกในธรรม เราพิจารณาต่างๆ เราตรึกในธรรม สิ่งนี้เป็นปัญญาโลกๆ ปัญญาโลกมันก็ต้องเป็นโลก เพราะเราเกิดกับโลก เพราะมันมีความเป็นจริงของมัน เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามามากน้อยขนาดไหนก็แล้วแต่ มันเป็นสุตมยปัญญา เราฟังธรรมๆ ฟังธรรมครูบาอาจารย์มา ถ้ามันสะเทือนใจ มันสะเทือนใจมันก็สะเทือนให้เรามีสติ มันสะเทือนใจ มันก็สะเทือนใจให้เรากลับมาสู่ฐานของเรา กลับมาสู่ตัวตนของเรา ถ้าเราไม่สะเทือนใจ มันคิดออกไปนอกโลกเลย มันคิดมันจินตนาการของมันไป เห็นไหม เราจะฟังธรรมให้มันสะเทือนใจขนาดไหน มันก็เป็นเรื่องโลก เป็นการฟัง

ถ้าเป็นฟังธรรม กรรมฐาน ลูกศิษย์กรรมฐาน การประพฤติปฏิบัติที่สุดยอดที่สุดคือการฟังธรรมๆ ฟังธรรมเพราะอะไร เพราะจิตใจของเรา ถ้าผู้ที่เริ่มต้นปฏิบัติใหม่ถ้ามันล้มลุกคลุกคลานขึ้นมา ฟังธรรม เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ถึงพื้นฐาน เทศน์ถึงการกําเนิด เทศน์ถึงวิธีการต่างๆ ฟังแล้วเข้าใจ เข้าใจเพราะจิตของเรามันยังไม่มีพื้นฐานใช่ไหม นี่ปฏิบัติโดยพื้นฐาน พื้นฐานตั้งแต่เริ่มต้น ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ ท่านเทศน์เรื่องความสงบของใจ เรื่องสมาธิ วิธีการทําสมาธิ เราฟังแล้วเราแช่มชื่นมากเลย

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ ในวงกรรมฐานเรามันก็มีจิตใจที่สูงที่ตํ่าแตกต่างกันไป ถ้ามีผู้มีจิตใจที่สูงที่ตํ่าแตกต่างกันไป เวลาธรรมก็เริ่มต้นตั้งแต่พื้นฐานจากความสงบของใจ พอเริ่มต้นจากโสดาปัตติมรรค จิตสงบแล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าจิตใจของคน ถ้าออกฝึกหัดการปฏิบัติ จิตใจเริ่มก้าวเดินแล้ว ฟังอย่างนี้มันก็เข้าใจ มันก็แช่มชื่นของมันไป

ตั้งแต่เริ่มโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผลขึ้นไป ถ้าขึ้นไป จิตใจที่สูงที่ตํ่าขึ้นไปก็ฟังธรรม สิ่งที่ฟัง การปฏิบัติในวงกรรมฐาน การฟังธรรมนี้เป็นการปฏิบัติที่สุดยอด สุดยอดเพราะจิตใจมันเป็นไง สุดยอดเพราะมันมีสถานะ มันมีผู้ฟัง ผู้ฟังที่มีคุณธรรมในใจ แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านแสดงธรรมออกมาจะแสดงออกมาจากใจของท่าน มันจะมีระดับของมัน ระดับวิวัฒนาการของจิตที่พัฒนาขึ้นไปเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้าเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป เราก็ฟังธรรม ฟังธรรมมันจะก้าวเดินอย่างนี้

พูดถึงว่า ฟังธรรมๆ แล้วถ้ามันได้ประโยชน์ก็ได้ประโยชน์ตรงนี้ไง ถ้าจิตใจของเราที่มันกําลังใช้ปัญญาอยู่ จิตใจของเรากําลังหาทางออกอยู่ แล้วมีคนมาจูงออก มีธรรมของครูบาอาจารย์ท่านจูงออกเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้าสติปัญญาของเรา เราจับได้ไง ถ้าเราจับได้ เราจับหมายถึงว่าเราจับเงื่อนปมของใจเราเอง ใจของเรามันมีกิเลสครอบงําอยู่ แล้วเราปฏิบัติขึ้นมา แล้ววิธีการของเรา เราปฏิบัติขึ้นมาเพราะเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เราฟังธรรมของครูบาอาจารย์มา เราก็ได้วิธีการมา ได้อุบายวิธีการท่านยื่นให้มา แต่เราทําของเรายังไม่ประสบความสําเร็จ เราไม่ประสบความสําเร็จ เราก็มีความแปลกใจว่าทําไมมันไม่เป็นอย่างนั้น ทําไมครูบาอาจารย์ท่านพูดเหมือนกัน เราก็ปฏิบัติเหมือนกัน ทําไมเหตุผลมันไม่เหมือนกันๆ

มันไม่เหมือนกัน ดูสิ ย่อขยายความอยู่ มันไม่เหมือนกัน มันยังไม่เป็นธรรม ไม่เป็นธรรม ไม่เป็นความจริงไง “ธรรมะมีอยู่แล้วๆ” มันมีอยู่ที่ไหนถ้ามันไม่ทําขึ้นมา มันไม่มีวิธีการ ไม่มีมรรคญาณ ไม่มีมรรคทางอันเอก ไม่ให้จิตใจมันก้าวเดินไปในสายทางนั้น มันจะเอาความจริงมาจากไหน

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ จิตใจมันฟังอยู่นี่ มันเกาะตามคุณธรรมอันนั้น แล้วมันวิวัฒนาการของมัน ภาวนาขึ้นมา นี่ไง การที่ว่าการฟังธรรมในกรรมฐาน การฟังธรรมเป็นการปฏิบัติสุดยอดที่สุด แต่เราไม่มีครูบาอาจารย์เทศน์อยู่ เราก็พยายามปฏิบัติของเราโดยส่วนตัวของเรา ถ้าส่วนตัวของเรา ในปัจจุบันนี้ถ้ามันมีวิทยุเสียงธรรมต่างๆ เราก็เปิดของเรา เราฟัง ถ้าฟังขึ้นมา ถ้ามันเป็นประโยชน์กับเรา มันก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าไม่เป็นประโยชน์กับเรา เราก็ฟังเพื่อบํารุงหัวใจ แล้วเราทําขึ้นมาให้เป็นความจริง ความจริงอันนี้ไง ความจริง นี่ย่อขยายธรรม ความจริงคือธรรม

ถ้าจิตใจมันล้มลุกคลุกคลาน จิตใจมันทุกข์มันยากอยู่นี่ นี่กิเลส กิเลสมันขี่หัวเอา มันเอาพิษเอาภัยเข้ามาเผาลนตัวเอง อันนี้เป็นกิเลส เป็นอวิชชา เป็นการเผาไหม้เรา เราพยายามจะมากําจัดสิ่งนี้ออกนะ ถ้าสิ่งที่เป็นกิเลส เป็นสารพิษ เป็นยาพิษ มันเหยียบยํ่าในหัวใจ มันไม่มีประโยชน์อะไรกับเราหรอก เราต้องมีสติยับยั้งมันๆ นี่กิเลสตัวเป็นๆ ในตํารา ในทางวิชาการ มันเป็นทฤษฎีทั้งนั้นน่ะ มันไม่มีโทษมีภัยกับใคร เราศึกษามาแล้วเราต้องพยายามทําขึ้นมาให้เป็นความจริงขึ้นมาในใจของเรา ถ้าสติก็สติจริงๆ สมาธิก็สมาธิจริงๆ ปัญญาก็ปัญญาจริงๆ

ถ้าปัญญาจริงๆ มันทุกข์ร้อน มันก็ทุกข์ร้อนจริงๆ เวลามันเหยียบยํ่าหัวใจ มันทุกข์ร้อนเหลือเกินนัก แล้วเราจะทําอย่างไรให้มันเป็นคุณธรรมขึ้นมา เป็นคุณธรรม คุณธรรมขึ้นมา เราก็ก้าวเดินของเราด้วยความจริงของเรา ใครจะชักนําอย่างไรให้ไปตามทางของเขา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติแล้วไม่เป็นความจริง เราปฏิบัติแล้วมันไม่มีมรรคมีผล มันไม่มีเหตุมีผล เราวางแล้ว เราทํา เราปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา ถ้าตามความเป็นจริงของเรานะ ถ้าทําได้ มันก็เป็นจริง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ในกาลามสูตร ไม่ให้เชื่อจากใครสอนทั้งสิ้น สิ่งที่ใครสอนก็แล้วแต่ เขาว่ามันจะเป็นอย่างนั้น พิจารณาแล้วมันมีความเป็นไปได้ต่างๆ มันยังไม่เป็นจริงหรอก ถ้าเราปฏิบัติของเรา ถ้ามันสงบได้ ถ้ามันสงบได้ก็เป็นแค่สงบ มันก็เป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิขึ้นมา มันร่มเย็นแล้วนะ แต่ร่มเย็น มันก็เป็นย่อขยาย เพราะเดี๋ยวมันก็เจริญแล้วเสื่อม มันยังไม่สู่สัจจะความจริง ถ้าสู่สัจจะความจริง มันต้องมีกระบวนการของมันมากกว่านี้ ถ้าพอจิตสงบแล้ว เราฝึกหัดของเรา เราใช้ของเรา น้อมไป น้อมไปสู่กาย สู่เวทนา สู่จิต สู่ธรรม

โดยการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวทนามันเกิดอยู่แล้ว เวลานั่งสมาธิไป ดูสิ เวลาเราปฏิบัติไป เราบอกเราไม่เห็นกาย ไม่เห็นเวทนา ไม่เห็นจิต ไม่เห็นธรรม เราจะวิปัสสนาอย่างใด ถ้าเราวิปัสสนานะ โดยสามัญสํานึก โดยความรู้สึกของคนมันมี เวลานั่งสมาธิไป กําหนดพุทโธก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ เวลามันทําไป ถ้าจิตมันไปยึด มันไปรับรู้ รับรู้ เห็นไหม สิ่งที่มีความรู้สึก ถ้ามันเจ็บปวดอะไรขึ้นมา เราทนไม่ได้ เราทนสิ่งนี้ไม่ได้ มันมีความเจ็บนัก ถ้าเราพุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ ถ้าเราต่อสู้กับมันด้วยพุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ มันจะดึงความรู้สึกทั้งหมดมาอยู่ที่พุทโธ

พุทโธนี้มันก็เป็นคําระลึกรู้ เราระลึกขึ้นมา ระลึกขึ้นมา มันก็เป็นขันธ์เหมือนกัน มันก็เป็นสัญญาอารมณ์เหมือนกัน แต่เวลาความเจ็บปวดของเรามันก็มี เวลานั่งอยู่ ถ้าพุทโธเราไม่ชัดๆ มันไปรับรู้อันนั้นก่อน อันนั้นเจ็บอันนั้นปวด มันเป็นเวทนา ถ้าเวทนา เวทนามีมากขึ้น มันก็เหยียบยํ่าหัวใจของเรา เราจะทําอย่างไร เราจะทําอย่างไร นี่เราไม่รู้ไม่เห็นของมัน เพราะจิต เวทนาเป็นเรา เราเป็นเวทนาอยู่ มันก็เป็นแบบนี้

แต่ถ้าเราจะหลบหลีก เราจะหลบหลีก เราก็พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ ถ้าพุทโธชัดๆ ถ้าเรามีขันติ เรามีความอดทน ถ้าพุทโธๆ มันจะดึงความรู้สึกทั้งหมดมาอยู่ที่พุทโธเลย แล้วสิ่งที่เจ็บปวดๆ มันหายไปไหนล่ะ นี่ไง ถึงว่าจิตนี้มันรับรู้ได้หนึ่งเดียว แต่พวกเราคนอ่อนแอ เรามักง่าย เราสับปลับ เราถึงไม่ทําสิ่งใดเป็นความจริงกับเราได้สมตามความปรารถนาแม้แต่ครั้งเดียว

แต่เราพุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ เวลาสติปัญญา มันเอาความรู้สึกทั้งหมดมาอยู่ที่พุทโธ แล้วเราระลึกขึ้นมา พุทธานุสติ เราระลึกพุทโธๆๆ มันอยู่กับพุทโธนะ แม้แต่เวทนามันยังหายได้เลย ถ้าเวทนาหาย ถ้าพุทโธชัดๆ ไปเรื่อยๆ เรื่อยๆ พุทโธเข้าไปจนขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ แล้วเวลามันคลายออกมาเป็นอุปจาระ ถ้าเวทนามันเกิดตอนนี้ เราจับได้แล้ว ถ้าเราจับเวทนาได้ เราจับเวทนาหมายความว่าจิตมันสงบแล้ว จิตมันมีกําลังแล้ว จิต อาการของจิต ถ้าจิต อาการของจิต พอจิตมันสงบแล้วเวลาเวทนามันเกิด มันจับต้องเวทนาได้นะ ถ้าจับต้องเวทนา เวทนามันเกิดจากอะไร มันมีโอกาสได้ใช้ปัญญาไง ถ้ามีโอกาสใช้ปัญญา นี่สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม เพราะมีสมาธิมันจับเวทนาได้ ถ้ามันจับเวทนาได้ เวทนามันไม่แผดเผา

แต่ถ้าเวทนาเป็นเรา เริ่มต้นปฏิบัติไป เริ่มต้นผู้ที่นั่งมันจะมีความเจ็บปวด พอมีความเจ็บปวด ชั่วโมงหนึ่ง สองชั่วโมง ทนไม่ได้ ทนไม่ได้แล้ว ถ้าคนทน เวลาคนทนด้วยสติ พุทโธชัดๆ เวลามันหายไป นั่นก็เป็นขันติธรรม มันไม่ใช้ปัญญา เพราะปัญญามันยังใช้ไม่ได้ เพราะปัญญา กําลังมันไม่พอ ถ้าไปจับเวทนา เวทนามันยิ่งเจ็บยิ่งปวดมากขึ้นสองเท่าสามเท่า

ถ้าเราพุทโธๆ มันปล่อยเวทนาเข้ามา เวทนาคืออะไร เวทนา สุขเวทนา ทุกขเวทนา ก็ใจมันไปหมายไง พอใจไปหมาย พอมันพุทโธๆ ใจมันก็มีความรับรู้สึกอยู่ มันเอาเวทนามาบีบคั้นเรา บีบคั้นให้การภาวนาเราล้มลุกคลุกคลาน ให้เราทนไม่ได้ ถ้าคนมีกิเลสมาก คนมีเวรกรรมมาก มันจะแผดเผามาก ถ้าคนมีเวรกรรมน้อย มีสติปัญญา จะต่อสู้มันได้มากขึ้น มันจะวางเวทนาได้ วางเวทนากลับมาเป็นสัมมาสมาธิ ไม่ใช่วางเวทนาแล้วจะสําเร็จมรรคสําเร็จผลหรอก ไม่ใช่ ไม่ใช่เพราะอะไร เพราะมันยังไม่เป็นธรรม ย่อขยายส่วน แต่มันไม่เป็นธรรม ไม่เป็นธรรมเพราะอะไร เพราะยังมีกิเลส มีตัณหา มีสมุทัยเจือปนไปหมดในการกระทํานี้ไง

ในการกระทํา เราก็มีความตั้งใจ มีความตั้งใจของเรา มันก็เป็นมรรค มันมีความตั้งใจ มีความอดทน มีขันติ มีบารมี มีปฏิบัติ แต่มันก็มีกิเลสเจือปนมา มันเลยย่อขยายที่วิธีการที่กระทํา มันต้องมีของมัน ไม่ใช่ว่ามันไม่มีเลย ไม่มีเลย เราแบบว่า ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม เราจะไปชนกับมันเลย ถ้าชนกับมันแล้วก็จบ...มันไม่มีอยู่จริงหรอก มันไม่มีอยู่จริง

ถ้าอย่างผู้ที่ปฏิบัติที่ขิปปาภิญญาที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ปฏิบัติรู้ง่าย เขาก็สร้างสมบุญญาธิการของเขามา เวลาสร้างสมบุญญาธิการของเขามา ถ้ามรรคญาณมันไม่เกิดขึ้น ไม่มีสติปัญญาเกิดขึ้น มันก็เป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้ เพราะเขาสร้างปัญญาของเขามา พอสร้างปัญญาของเขามา จิตใจของเขาพร้อมอยู่แล้ว ถ้ามีสิ่งใดไปกระทบที่หัวใจ มรรคมันก็เคลื่อน ธรรมจักรมันก็ขยับ พอขยับขึ้นมา มันก็หมุนของมัน มันต้องมีวิธีการของมัน มันต้องมีเหตุมีผลของมัน มันถึงจะเป็นผลของมัน ไม่มีหรอกที่ว่ามันจะเป็นโดยที่ไม่มีอะไรตอบสนองเลย ไม่รับรู้สิ่งใดเลย มีขอนไม้อย่างเดียว ขอนไม้มันก็เป็นธาตุ มันไม่รู้หรอก มันไม่มีอยู่จริง

ถ้ามันจะเป็นความจริงนะ ความจริง ถ้าเราทําของเราเอง มันจะมีความเจ็บชํ้านํ้าใจ ปฏิบัติขึ้นมา เราหลีกเร้นทางโลกมา เราก็เห็นอยู่แล้วว่าการเกิดเวียนตายเวียนเกิดมันก็เป็นแบบนี้ เกิดมาเรายังภูมิใจว่าเราเป็นชาวพุทธ เราเป็นชาวพุทธนะ ชาวพุทธ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนถึงบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ วิชชา ๓ เห็นการเวียนตายเวียนเกิด เห็นต่างๆ จิตมันสร้างสมมาอย่างนั้น เราเชื่อของเราอย่างนั้น ถ้าเราเชื่ออย่างนั้น โลกมันทุกข์ร้อนอย่างนี้ ถ้าเราอยู่ในวัฏฏะ มันก็จะเป็นแบบนี้

เราจะออกพ้นจากวัฏฏะ ถ้าเราจะออกพ้นจากวัฏฏะ เราก็ต้องเข้มแข็งของเรา เพราะงานจากภายใน งานจากภายใน งานของใจ ถ้างานของใจ นี่ย่อขยายธรรม สัจธรรมมันมี เวลามันทุกข์ไม่ต้องพูดถึง ทุกข์นี้เป็นสัจจะ ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์มันมีของมันอยู่ แต่คนที่ว่าทุกข์มันมี ทุกข์อันละเอียด อย่างเราจะมั่งมีศรีสุข เราจะมีทุกอย่างพร้อมหมด แต่ในหัวใจมันก็ว้าเหว่ ในหัวใจมันก็เศร้าหมอง ในหัวใจมันก็วิตกกังวล เราตายแล้วเราไปไหน นี่ทุกข์อันละเอียดไง แล้วถ้าเราปากกัดตีนถีบ หน้าที่การงานเราก็ต้องบีบคั้นเราอยู่แล้ว แล้วยังต้องมาประพฤติปฏิบัติอีก

อันนี้มันเทียบเคียงเข้ามาสิ ในเมื่อหน้าที่การงานมันก็บีบคั้นเราอยู่แล้ว บีบคั้นน่ะ นี่ไง เวียนตายเวียนเกิดมันก็เป็นแบบนี้ แล้วเราก็ต้องหาอยู่หากินอย่างนี้ แล้วเวลาตายไปแล้วก็ไม่มีอะไรติดตัวเราไปเลย แต่ถ้าเราเวียนตายเวียนเกิดนะ ทุกข์บีบคั้นเราอย่างนี้ เราก็มีสติทําหน้าที่การงานของเรา แล้วเราก็เปรียบเทียบกับชีวิตไง ชีวิตทําไมมันทุกข์ยากอย่างนี้

ชีวิตเกิดมา ที่ว่าเป็นอริยทรัพย์ เกิดมา คนเกิดมาเป็นอริยทรัพย์ เพราะว่าการเกิดเป็นมนุษย์ ถ้าไม่เกิดเป็นมนุษย์ มันก็เกิดเป็นภพชาติอื่น ถ้าเป็นภพชาติอื่น มันก็ดํารงเผ่าพันธุ์ของมันอย่างนั้น มันก็ทุกข์เหมือนกันนั่นแหละ แต่ทุกข์ของเขาไม่มีทางออก เพราะทุกข์ของเขามันยอมจํานน แต่ทุกข์ของเรา เราเกิดมา เราเกิดเป็นมนุษย์นี้เป็นอริยทรัพย์ ทุกข์มันเป็นสัจจะ ทุกข์เป็นความจริง แล้วมีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ไง มีสติ มีสมาธิ มีปัญญา ถ้ามีสติ มีสมาธิ มีปัญญา มันแก้ไขกันที่หัวใจนี่ ถ้ามันแก้ไขกันที่หัวใจนี่ เราก็ค้นหาหัวใจเราให้เจอ ถ้าเราค้นหาหัวใจเราไม่เจอ ค้นหาไม่เจอ มันจะไปที่ไหนล่ะ เราจะเข้าบ้าน เราไม่มีประตูเข้าบ้าน มันจะเข้าได้อย่างไร มันก็ต้องหาประตู หาทางเข้า

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันจะเป็นความจริง จะเป็นสมาธิธรรม สมาธิธรรมแล้วฝึกหัด ฝึกหัด ถ้าจิตมันสงบ จิตมันมีกําลังขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันจับเวทนาได้ เราก็พิจารณาเวทนา ถ้าพิจารณาเวทนา เพราะเวทนานี้เป็นนามธรรม เวทนาเป็นนามธรรม สุขทุกข์เป็นนามธรรม

คําว่า “นามธรรม” มันเกิดดับๆ ไง ถ้ามันพอใจ มันก็เป็นความสุข ถ้ามันขัดใจ มันก็เป็นความทุกข์ ถ้ามันขัดใจ แล้วขัดใจ เวลาเราทําความดี เรานั่งสมาธิภาวนา มันเป็นความดี แล้วเวทนามันมาทําลายบัลลังก์ตบะธรรมเราทําไม ในเมื่อเราทําคุณงามความดี เราตั้งใจดี ทุกอย่างก็ต้องส่งเสริมให้เราเป็นความดีสิ นี่เราคิดของเราอย่างนั้น แต่เวลาเรานั่งไป เวลามันเจ็บปวดขึ้นมา มันเป็นมาร มารกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันอยู่ในหัวใจของเรา มันก็ต่อต้าน เป็นเรื่องธรรมดาของมัน มันเป็นธรรมชาติของมาร

มาร พญามารมันทําลายทุกๆ อย่าง มันทําลายตั้งแต่คุณงามความดีของเรา มันทําลายตั้งแต่เราตั้งใจทําความเพียรของเรา มันก็จะทําลาย พอมันทําลายขึ้นมา เราไม่รู้ว่ามารมันทําลายไง เราก็บอกว่าเราทําดีๆ เวลามารมันทําลาย กิเลสมันทําลายเรา อวิชชามันทําลายเรา ความไม่รู้ของเรามันทําให้เราเสียหาย แต่เราบอกว่าเราทําความดี เรานั่งสมาธิ เราเป็นชาวพุทธ เราจะปฏิบัติ นี่คือการเรียกร้องไง นี่กิเลสมันซ้อนมาอีกชั้นหนึ่ง พอมันซ้อนมาอีกชั้นหนึ่ง เราก็น้อยเนื้อตํ่าใจ เราก็ว่าทําดีทําไมไม่เป็นความดี

เราทําของเรา ถ้าจิตมันสงบนะ พอมันจับเวทนา จับเวทนา ถ้าจับได้ มันถึงเป็นสติปัฏฐาน ๔ ถ้าเราจับไม่ได้ มันเป็นสัญญาอารมณ์ มันเป็นการสร้างภาพ นี่ย่อมัน เราศึกษาแล้วเราเข้าใจแล้ว แล้วเราก็สรุปของเราเองไง เราสรุปเอง เราได้พิจารณาแล้ว เราได้ทําแล้ว แล้วมันทําแล้ว เราก็เข้าใจแล้ว เราเข้าใจแล้ว มันเข้าใจโดยอะไรล่ะ ถ้าเป็นการย่อ ก็ย่อให้เราเข้าใจ ถ้าเป็นการขยาย ก็ขยายให้เราเข้าใจ มันเป็นเรื่องของสัญญาอารมณ์หมดเลย มันไม่เป็นเรื่องความจริงเลย

ถ้าเป็นเรื่องความจริงนะ ถ้าจิตมันสงบ พอจิตสงบ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม ถ้าจิตมันเห็นของมัน มันฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดให้หัวใจมันฉลาดขึ้นมา มันฉลาดด้วยอะไร มันฉลาดด้วยสัจธรรม ถ้ามันย่อ ก็ย่อเข้ามาเป็นสัมมาสมาธิ ย่อมาให้เหลือเอกัคคตารมณ์ เหลือหนึ่งเดียว เวลามันขยายออกไป จิตเห็นอาการของจิต พอจิตเห็นอาการของจิต มันจับต้อง ก็จับเวทนา พิจารณาไปแล้วไม่มีอะไรเลย ไม่มีอะไรเลย กระดูกก็เจ็บไม่ได้ เนื้อก็เจ็บไม่ได้ แร่ธาตุเจ็บไม่ได้หรอก มันมีความเจ็บปวดไปไม่ได้ แต่ทําไมมันเจ็บขึ้นมาล่ะ มันเจ็บขึ้นมา เรานั่ง ดูสิ เราพับข้อเท้าไว้ เลือดลมมันไม่สะดวก มันก็ต้องมีเหน็บชาเป็นธรรมดา ถ้านั่งมากเกินไป มันก็เกิดความรู้สึก ถ้าจิตใจมันรับรู้นะ

ถ้าจิตใจมันอยู่กับพุทโธ ไอ้ที่ว่ารับรู้ มันก็ไม่รับรู้ มันมาอยู่กับพุทโธ ถ้าจิตมันลงนะ ถ้าจิตมันลง มันเป็นสมาธินะ สิ่งที่ว่ามันเป็นเหน็บชาต่างๆ ไม่มีเลย แล้วลุกไปสบายเลย แต่ถ้าจิตมันยังไม่ลง มันรับรู้ความเหน็บชาอยู่นะ แล้วมันค่อยๆ สงบเข้ามา เวลาเราออกจากสมาธิมา ความเหน็บชามันก็มีของมันน่ะ นี่มันอยู่ที่จิตมันรับรู้ไว้ จิตนี้มันรับรู้

จิตนี้มหัศจรรย์นัก แล้วอวิชชามันครอบงําของมัน มันก็ไม่มีความรู้จริงของมัน ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ฟังเทศน์ครูบาอาจารย์มา ก็จํามาทั้งนั้นน่ะ มันไม่เป็นความจริง มันไม่เห็นเป็นข้อเท็จจริงที่เกิดจากใจสักทีหนึ่ง ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงที่เกิดจากใจสักทีหนึ่ง จิตใจมันก็ฉลาดขึ้นมา มันก็อ๋อ! อ๋อ! เราทําได้ เราเคยชนะได้ พอชนะได้ ถ้าเรามีสติปัญญาแยกแยะ มีสติปัญญาพยายามบํารุงรักษา การบํารุงรักษาคือการดูแลหัวใจเรานี่แหละ อย่าให้หัวใจมันเพ่นพ่าน ไปคว้า ไปจับต้องสิ่งที่ว่าเอามาเป็นฟืนเป็นไฟเผาลนมันจนเกินไปนัก เราเอาความจริงที่เกิดขึ้นกับใจ ถ้าใจมันเกิดขึ้น มันภาวนาได้ผล เอาตรงนี้ ถ้าเอาตรงนี้แล้ว แล้วสิ่งที่บํารุงรักษาก็บํารุงรักษาการดํารงชีวิตของเรานี่ไง บํารุงรักษาไว้ บํารุงดูแลหัวใจของเราไว้ แล้วทําให้มันเข้มข้นขึ้น ทําให้มันมีจุดยืนมากขึ้น

ถ้ามีจุดยืนมากขึ้น ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ ฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา ถ้ามันปล่อยวาง ถ้ามีกําลัง กําลังที่เป็นสัมมาสมาธิ แล้วมีสติปัญญาควบคุมให้จิตออกฝึกหัด ออกฝึกหัดพิจารณาสิ่งที่เป็นนามธรรมคือเวทนา ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันเห็นกาย สิ่งที่เป็นรูปธรรม คือมันเป็นนิมิต เราก็พิจารณาแยกแยะของเรา

ถ้าธรรมะ สัจธรรมก็คือธรรม ถ้าเราปฏิบัติตรงกับธรรม มันก็คือธรรม ถ้าเราปฏิบัตินะ เหตุและผลรวมลงก็เป็นธรรม เหตุและผลคือย่อและขยายส่วน ถ้าสัจจะมันเป็นธรรม มันก็เป็นธรรม ถ้ามันปล่อยวาง ตทังคปหาน ตทังคปหานนี้ก็เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การปล่อยวางชั่วคราว ถ้าการปล่อยวางชั่วคราว การปล่อยวางชั่วคราวเพราะอะไร การปล่อยวางชั่วคราวเพราะมันไม่สมุจเฉท มันไม่สิ้นสุดกระบวนการของมัน ถ้าไม่สิ้นสุดกระบวนการของมัน เพราะมันยังมีสมุทัยเจือปนอยู่ มันมีสมุทัย

สมุทัยคืออะไร สมุทัยคือตัณหาไง ตัณหา วิภวตัณหาไง สมุทัย ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ แต่เราละมันไม่ได้ ละมันไม่ได้เพราะเหตุผลมันไม่เพียงพอ ถ้าเหตุผลไม่เพียงพอ สมุทัย ตัณหาความทะยานอยากมันยังลูบๆ คลําๆ ถ้าลูบๆ คลําๆ มันปล่อยวาง ถ้ามันปล่อยวาง ปล่อยวางเพราะสมุทัยมันเจือปนอยู่ มันยังปล่อยวางของมัน แต่สมุทัยมันก็เบาบางลงๆ เบาบางลงด้วยการใช้ปัญญาฝึกหัดวิเคราะห์ของเรานี่แหละ คําว่าธรรมๆ ของเรา มันไม่ได้แจ่มแจ้ง ไม่ได้ชัดเจนของเรา ถ้าธรรมของเรานะ

จากไม่มีคุณธรรมเลย จากย่อขยายส่วนเป็นวิธีการทั้งหมด จากธรรมไม่มีก็คือทําความสงบของใจไม่ได้ ถ้าใจสงบไม่ได้ก็เป็นสมาธิไม่ได้ ธรรมของเรามันมีเครื่องอยู่ที่อาศัย ถ้าเราประพฤติปฏิบัติกันโดยใช้ปัญญาของเรา มันวิปัสสนา มันใช้ปัญญาใคร่ครวญไป ถ้ามันปล่อยวางๆ นี่ฝึกหัดใช้ปัญญา ภาวนามยปัญญาจะเกิดขึ้นอย่างนี้ ถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญา มันก็มรรคสมบูรณ์ของมัน เพราะอะไร ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ความเพียรชอบเพราะอะไร เพราะมันเป็นโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติมรรคมันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นไหม

เขาว่า สติปัฏฐาน ๔

สติปัฏฐาน ๔ มันต้องมีหัวใจ หัวใจที่สงบแล้วมันเป็นผู้พิจารณา เป็นผู้ขุดค้น เป็นผู้แยกแยะ เพราะสังโยชน์มันอยู่ที่ใจ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสมันอยู่ในหัวใจ มันอยู่ในใจของเรา ใจของเรา ดูสิ เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชัดเจนจากขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาโดยความจริง แล้ววางธรรมและวินัย เทศนาว่าการ สัจจะนี้ อันนี้ สัจจะนี้ชัดเจนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่มันเป็นความลังเลสงสัยของเรา เราศึกษาขึ้นมาแล้ว เราปฏิบัติขึ้นมาแล้ว เราใช้ปัญญาของเราแล้ว มันก็ยังเคลือบแคลงของมัน ถ้ามันเคลือบแคลง มันยังไม่สมบูรณ์ ไม่แจ่มแจ้งในใจของเรา

ถ้าไม่แจ่มแจ้งในใจของเรา มันก็ยังลูบๆ คลําๆ ธรรมของเรามันก็เลยเศร้าหมอง ธรรมของเรามันก็ยังไม่ชัดเจนขึ้นมา ถึงจะปล่อยวางขนาดไหน ธรรมของเราๆ ธรรมของเราคือประสบการณ์ของเรา ธรรมของเราคือจิตใจของเรา ปัจจัตตังของเรา สันทิฏฐิโกของเราที่ได้สัมผัส ได้สัมผัสสิ่งต่างๆ ที่เราประพฤติปฏิบัติมา

หลวงปู่มั่นท่านพูด “การแก้จิตแก้ยากนะ การแก้จิตแก้ยากนะ” ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านคอยยํ้าเราให้ซํ้า ให้ซํ้า ให้พยายามทํา พยายามฝึกฝนใจขึ้นมา พิจารณาซํ้าเข้าไป ถ้าจิตสงบแล้วก็จับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมขึ้นมาพิจารณาต่อเนื่องๆ มันจะปล่อยวางกันต่อเนื่อง แต่ถ้ามันจับไม่ได้ มันจับไม่ได้หมายความว่ามันเคยทําได้หนเดียวเท่านั้นแหละ

การที่จิตมันจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรม ก็พิจารณาหนหนึ่ง แล้วมันปล่อยวางไป ปล่อยวางไป ดูสิ คนปล่อยวางไป มันไม่ชํานาญการ พอความไม่ชํานาญการของเรา พอปล่อยวางแล้วเราจะจับตรงไหนขึ้นมา จับที่กายก็กายไม่มี จับเวทนา เวทนาก็ไม่มีเลย มันว่างหมดเลย ถ้าเห็นจิต จิตมันก็ไม่เห็น มันเวิ้งว้างไปหมด ถ้าเกิดธรรมารมณ์ ธรรมารมณ์ยิ่งไม่มีใหญ่เลย เพราะจิตมันสะอาดบริสุทธิ์

เวลาที่ว่าสมุทัยมันเจือปนมา ถ้าสมุทัยมันเจือปนมานะ ถ้าครูบาอาจารย์ที่ดี การแก้จิต แก้จิตก็ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าในเมื่อเราทําสิ่งใดไม่ได้ ถ้าเราใช้ปัญญาของเราฟุ่มเฟือยของเรา จิตมันจะเสื่อมไปเรื่อยๆ จิตมันจะเสื่อมไปเรื่อยๆ ถ้าเสื่อมไปเรื่อยๆ จนออกมาเป็นปุถุชน ปุถุชน กัลยาณปุถุชน

ปุถุชนคือคนหนา กัลยาณปุถุชนคือเขามีสติของเขา เขาควบคุมดูแลความรู้สึกนึกคิดของเขา เขาเห็นกาย เขาเห็นรูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ถ้าเขามีสติปัญญา รูปก็คือรูป เสียงก็คือเสียง เสียงก็สักแต่ว่าเสียง รูปก็คือสักแต่ว่ารูป รูปอันวิจิตรมันไม่ใช่กิเลส นี่เขามีสติปัญญาของเขา เขาก็รักษาของเขาให้เป็นกัลยาณปุถุชน เขาก็รักษาจิตใจของเขาให้ทําความสงบเข้ามาได้ง่ายขึ้น

เวลาจิตใจสงบแล้ว เวลาพอเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง แล้วจับพิจารณาออกมา เห็นกาย เห็นเวทนา จิตเห็นอาการของจิต มีการกระทํา มีการพิจารณา มีการแยกแยะ แต่ถ้าจิตมันสงบเข้ามา มันจับกาย จับเวทนาไม่ได้ จิตมันสงบเข้ามาแล้วมันก็เป็นสมถะ สมถะแล้วมันจับต้องไม่ได้ สติปัฏฐาน ๔ มันก็ไม่เกิดขึ้น แล้วพอจิตมันสงบแล้วเราจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมได้หนหนึ่ง เราพิจารณาแล้วมันปล่อยวางไป พอปล่อยวางไป ปล่อยวางไป ถ้ามันเป็นส้มหล่นก็ได้ เป็นบุญอํานาจวาสนาก็ได้

แต่อํานาจวาสนาของคน คนที่มีอํานาจวาสนา เขามีบารมีธรรม เขาปฏิบัติอะไร เขาทําสิ่งใด เขาทําแล้วประสบความสําเร็จของเขา ไอ้คนที่คนทุกข์คนยาก เราก็อยากประพฤติปฏิบัติของเราเหมือนกัน แต่เราปฏิบัติแล้วมันลุ่มๆ ดอนๆ นี่อํานาจวาสนาของคนมันไม่เท่ากัน ถ้าไม่เท่ากัน แต่เราพิจารณาของเราแล้วมันปล่อยวาง ถ้าอํานาจวาสนาที่เขาสร้างบุญญาธิการของเขามา เขาก็ทําความสงบของใจของเขามา แล้วเขาจับของเขาได้ เขาพิจารณาของเขาไป เพราะอะไร เพราะจิตสงบแล้วจิตมันเห็นอาการของจิต จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม พอจิตเห็น มีการกระทํา มีการกระทบ มันมีการกระทํา ถึงจะย่อขยาย ก็เป็นวิธีการที่จะเข้าไปสู่สัจธรรม สู่สัจจะความจริง

แต่คนที่อํานาจวาสนาหยาบๆ อํานาจวาสนาที่มันน้อย พอมันจับ มันทําของมัน พิจารณาของมันได้ พอมันปล่อยวางแล้วจะทําอีก มันมีข้อโต้แย้งไปหมดล่ะ “เราก็ทําของเราแล้ว เราก็รู้ของเรามาหมดแล้ว จะจับต้องสิ่งใดก็ไม่ได้” นี่กิเลสมันบังตา มันจะไม่ได้อย่างไร ก็ของมันอยู่ตรงหน้านั่นน่ะ ของมันก็เห็นอยู่นั่นล่ะ แต่ทําไมไม่เอื้อมไปคว้าล่ะ คว้ามันก็จับได้ มันไม่ทําอะไรเลย ไม่ทําอะไร นี่คนที่อํานาจวาสนามันอ่อนแอ ถ้าอ่อนแอนะ เราทําความสงบของใจให้เข้มข้นขึ้น ทําความสงบของใจให้เข้มข้นขึ้น ให้มันชัดเจนขึ้นมา ก็ของมันอยู่ตรงหน้านั่นน่ะ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา เปิดหูเปิดตาขึ้นมา ตาใจมันเปิดขึ้นมา ถ้าตาใจมันเปิด จิตสงบมากขึ้น รําพึง รําพึงจิตให้มันไปกระทบ

มันมีอยู่ ของมันไม่มีได้อย่างไร มันก็อยู่กับเรานี่แหละ แต่เพราะเราเหมือนคนตาบอด ปิดตาตัวเองซะ แล้วก็อ้างอย่างเดียวว่า “หาไม่ได้ หาไม่เจอ กายก็ไม่มี เวทนาก็ไม่มี จิตก็ไม่มี”

มันหลับตาแล้วมันบอกว่ามันไม่มี มันไม่มี ก็มึงหลับตา ก็ลืมตาสิ

“ลืมตาก็ลืมไม่ได้ มันเป็นสมาธิ ลืมไม่ออก”

นี่คนที่อํานาจวาสนา เห็นไหม แต่ถ้ามันเป็นจริงนะ การแก้จิต เพราะกระบวนการมันต้องเป็นแบบนั้นน่ะ ถ้าย่อส่วน ย่อมาจนไม่มีเหตุมีผล ถ้าขยาย ขยายจนไม่มีสติปัญญา แต่ถ้าเรามีสติ มีสมาธิ เราใช้ปัญญาของเรา ถึงจะย่อขยาย มันก็เป็นวิธีการ วิธีการถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมา มันก็เป็นจริงขึ้นมาสิ ถ้ามันเป็นธรรมขึ้นมา ปฏิบัติธรรม ธรรมมันเป็นธรรมอย่างนั้นอยู่วันยังคํ่า ถ้าเราทําแล้วสมควรแก่ธรรม มันเข้าไปชนกับธรรมะนั้นเลย มันมีของมันอยู่ มันมีของมันอยู่ มันมีเพราะอะไร มันมีเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ตรัสรู้ขึ้นมา พอตรัสรู้ขึ้นมา ตรัสรู้ด้วยวิธีอะไร ตรัสรู้ด้วยมรรคญาณ แล้วที่เราปฏิบัติกันอยู่นี้มันคืออะไร เราทําศีล สมาธิ ปัญญา มันไม่เป็นมรรค มันเป็นอะไร

ศีล สมาธิ ปัญญาของเราคือมรรค ถ้ามรรคขึ้นมา มันมรรคของใครล่ะ มรรคของจิตดวงใด มันก็แก้กิเลสของจิตดวงนั้น ถ้าเราไม่เกิดมรรคขึ้นมา “ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล” เราปฏิบัติของเรา ถ้าไม่เกิดมรรคญาณขึ้นมา ไม่เกิดปัญญาความเป็นจริงของเราขึ้นมา มรรคผลไม่มีหรอก ธรรมะมีอยู่แล้วมันก็หัวหกก้นขวิดอยู่นั่น มันจะมีไปไหน ถ้ามันไม่มีความจริงขึ้นไปรองรับ ไม่มีความจริงเข้าไปสู่สัจธรรมอันนั้น ถ้ามีความจริงเข้าไปสู่สัจธรรมนั้น มันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร สัจธรรมอันนั้นที่เกิดขึ้นมาได้ก็ที่เราฝึกฝนอยู่นี่ไง ที่เราฝึกฝน เห็นไหม

ถ้าจิตใจคนที่มีคุณธรรม ท่านปฏิบัติแล้ว เขาก็ก้าวเดินต่อเนื่องกันไป จิตสงบแล้วเราก็ออกใช้ปัญญา ปัญญามันปล่อยวางแล้วมีความสุขมีความสงบ แต่มันไม่มีเหตุมีผล เราก็ซํ้าแล้วซํ้าเล่าตามแต่อํานาจวาสนาที่คนมีสติปัญญาจะก้าวเดินต่อเนื่องกันไป แต่ถ้าอํานาจวาสนาเราหยาบ เราทําของเราแล้วมันก็หลุดไม้หลุดมือไป กลับมาที่ความสงบอย่างเดียว กลับมาที่ความสงบอย่างเดียว

บอกว่า “สิ่งนั้นไม่มีๆ”

สงบแล้วนะ พยายามฝืน ฝืนโน้มไปให้ได้ จับขึ้นมา พอจับขึ้นมา นี่โกหก พอจับมันก็โดนน่ะ ถ้าจับมันก็มี ถ้าจับได้นะ นี่โกหก นี่ไง พอคําว่า “โกหก” ใครโกหกล่ะ ก็กิเลสในใจเรามันโกหก ถ้ากิเลสในใจเราโกหก เห็นโทษของกิเลสไหมล่ะ เห็นโทษไหม

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ยืนยันโต้งๆ อยู่นี่ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโต้งๆ ต่อหน้านี่ ทําไมให้กิเลสในใจของเราโกหกหลอกลวงเราเอง มันเศร้านะ ถ้ามันเศร้าขึ้นมา มันจะเป็นเครื่องยืนยันกับจิตใจของเราไงว่าอย่าเชื่อ อย่าเชื่ออะไรทั้งสิ้น

ถ้าไม่เชื่อ ไม่เชื่อทําอย่างไรต่อล่ะ ถ้าไม่เชื่อแล้วเราก็ต้องขวนขวายสิ ถ้าการขวนขวาย คนเรานะ ถ้ามันขวนขวาย มีการกระทํา มันต้องประสบความสําเร็จสิ คนเราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ด้วยความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ จะทําให้เราหลุดพ้นไปจากสิ่งจอมปลอมในใจ แต่เพราะอํานาจวาสนา เพราะนิสัย จะเอาอะไรก็จะเอาแต่มักง่าย จะทําสิ่งใดก็ยืนยัน นี่มันย่อขยายไง พอศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นทฤษฎีมาแล้ว แล้วทําครบกระบวนการ ทําครบสูตรแล้ว แล้วกิเลสมันก็ปิดตาไว้ “ไม่มี ไม่เห็น มันว่าง มันสบาย”

สบายของกิเลสไง กิเลสมันขุดหลุมพรางไว้ กิเลสมันร้ายนัก เวลามันเข้มแข็ง มันมีอํานาจเหนือหัวใจ มันก็เอาแต่พิษเอาแต่ภัยมาเผาลนหัวใจของเรา เราพยายามขวนขวายของเรา ศึกษามาเพื่อเป็นคติ เป็นเครื่องดําเนิน แล้วเวลาปฏิบัติขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบ มันก็สงบขึ้นมาเพื่อความร่มเย็นเป็นสุข เวลามันออกฝึกหัดใช้ปัญญา มันก็เป็นสัญญา มันก็เป็นทฤษฎีที่สัญญา เป็นจินตนาการขึ้นมา พอจินตนาการขึ้นมา ถ้ามันย่อขยาย มันอยู่ตรงนั้นน่ะ มันไม่เข้าสู่ธรรมหรอก

แต่ถ้ามันเข้าสู่ธรรมนะ ถ้ามันจับต้องได้จริงๆ จิตเห็นอาการของจิต มันกระทบกัน จิตกับกาย ใจกับกายกระทบกัน ใจกระทบกับความคิด ใจกระทบ เห็นไหม กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้ามันคือธรรมารมณ์ๆ ความรู้สึกนึกคิด อารมณ์ความรู้สึกมันกระทบกันๆ สิ่งที่กระทบกัน ของมันมีอยู่ แต่มันแยกแยะไม่ได้ พอทําความสงบของใจ จิตมันหดสั้นเข้ามา มันปล่อยวางได้ พอจิตสงบ อัปปนาสมาธิ จิตสงบจนไม่รับรู้เรื่องกายเลย มันสักแต่ว่า หัวใจอยู่ในร่างกาย มันไม่รับรู้ร่างกายนี้เลย มันเป็นความมหัศจรรย์เลย แม้แค่อัปปนาสมาธิที่ใครทําเข้าไปถึงตรงนั้นแล้วมันมหัศจรรย์ มหัศจรรย์ ถ้าคนไม่มีสติปัญญาจะบอกนี่นิพพานเลย หลงได้เลย

แต่เพราะเรามีครูบาอาจารย์ เพราะเรามีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติมา ต้นตระกูลของเรา อาจารย์ใหญ่ของเราทํามา มันยืนยันไว้เยอะแยะ ถ้ามันยืนยันไว้ คนที่ปฏิบัติเป็น คนที่ปฏิบัติเขารู้ เขารู้ เขารู้ว่าอะไรเป็นสมถะ อะไรเป็นปัญญา อะไรเป็นวิปัสสนา

ถ้ามันเป็นสมถะ สมถะทําอย่างไรถึงเป็นสมถะ ถ้ารสของสมถะ รสของสมาธิ รสของการปล่อยวางเข้ามาด้วยคําบริกรรม รสของการปล่อยวางเข้ามาด้วยปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นแบบนี้ จิตถ้ามันสงบถึงที่แล้ว จิตสงบถึงที่ จิตที่มันสงบ มันจะเป็นอุปจาระ ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นี่จิตกับกาย จิตกับสติปัฏฐาน ๔ ที่มันจับต้องกัน แล้วมันใช้ปัญญา

ที่ว่าเป็นธรรมๆ ถ้าเป็นธรรมเกิดขึ้นมา มันพิจารณาแล้วถ้ามันปล่อยวาง มันก็เป็นตทังคปหาน มันปล่อยวางชั่วคราวๆ ทีนี้มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของคน ถ้ามีขิปปาภิญญา มันปล่อยวางครั้งสองครั้ง หรือครั้งเดียวมันก็เป็นพระโสดาบัน เป็นพระสกิทาคามี เป็นพระอนาคามีขึ้นไปได้เลย

แต่ถ้าอํานาจวาสนาของคนมันหยาบ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆๆ ซํ้าแล้วซํ้าเล่านี้ก็เป็นอํานาจวาสนา คําว่า “ซํ้าแล้วซํ้าเล่า” หมายความว่า คนเราเจ็บไข้ได้ป่วย ถ้าเรารักษายังไม่หาย เราก็รักษาของเราต่อเนื่องๆ จนกว่าโรคมันจะหาย ไม่ใช่ว่าเราไปฉีดยาเข็มหนึ่ง แล้วเราบอกว่ามันหายแล้วๆ ทั้งที่โรคร้ายในตัวเราเองมหาศาลเลย แล้วเราคิดเข้าข้างตัวเองว่าหาย มันเป็นไปได้หรือ มันเป็นไปไม่ได้เลย มันเป็นไปไม่ได้หรอก สิ่งที่ไม่มีอยู่จริง คิดกันเอาเอง คิดกันเอง หลงกันไปเอง

แต่ถ้าเราปฏิบัติของเรานะ ในเมื่อเราเป็นคนหยาบใช่ไหม ในเมื่อกิเลสเราเป็นคนหนา เราก็พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ก็ให้มันเป็นความจริง เวลาฉีดยาก็ให้เป็นยา ไม่ใช่นํ้ากลั่น เห็นไหม นํ้ากลั่นขึ้นมา เขาฉีดเข้าไปโดยที่ไม่มีเนื้อยาผสมเลย ฉีดอย่างนั้นมันก็ฉีดไม่เป็นประโยชน์กับโรคภัยนั้น นี่ก็เหมือนกัน เวลาภาวนาก็ภาวนาให้มันเป็นความจริง มันจะเร็วมันจะช้า เราก็ทําความจริงของเรา ตั้งสติ แล้วถ้ามันจับต้อง พิจารณาซํ้าไปๆ จนถึงที่สุดนะ ถึงที่สุด เวลามันอ่อนลงเรื่อยๆ กิเลสมันจะเบาบางลงเรื่อยๆ เบาบางลงเพราะว่าปัญญารอบหนึ่ง การพิจารณาซํ้ารอบหนึ่ง มรรคเคลื่อนไหวไปรอบหนึ่ง มันก็ได้ตัดทอนๆๆ กิเลสมันจะอ่อนลงๆๆ การภาวนาก็ง่ายขึ้น

การจับ ถ้าเราพิจารณาของเรา ถ้ามันพิจารณาไม่ได้เลย มันไม่เห็นสิ่งใดเลย มันไม่พิจารณา แต่ความจริงมันมีอยู่ ถ้าเราจับ เราจับ เพราะการจับได้แล้ว เราจับได้ เหมือนเราจับขโมยได้ ขโมยก็นั่งอยู่ต่อหน้านี่แหละ ทําไมเราไม่ตัดสินว่าขโมยนี้ถูกหรือผิดล่ะ ขโมยมันผิดอยู่แล้ว แต่มันผิดเพราะอะไรล่ะ มันผิด มันขโมยอะไรของเราไปล่ะ มันเป็นขโมย มันนั่งอยู่นี่ แล้วมันทําไมถึงผิดล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจับได้แล้วนะ กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าเราจับได้แล้ว ถ้าเราพิจารณาไปมันจะเป็นอย่างนั้น แต่ด้วยกิเลสมันหนา พอขโมยจับอยู่ตรงหน้า มันนั่งอยู่นี่ มันบอกว่า “ไอ้นี่ไม่ใช่ขโมย ไอ้นี่เป็นเจ้าทรัพย์ เราต่างหากจับคนผิดมา เราต่างหากไม่รู้ เราต่างหากเป็นคนทําอะไรไม่ถูกต้อง” มันกลับกันไปหมดเลย มันกลับกันไปหมดเพราะอะไรล่ะ

กลับกันไปหมด เพราะ หนึ่ง เราเป็นคนมีอํานาจวาสนาระดับนี้ สอง กิเลสมันฟูขึ้นมา กิเลสในหัวใจของเรามันอ้างอิง เราปฏิบัติธรรมๆ เราว่าเราปฏิบัติแล้ว ทําตามสูตรไง ทําตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าสอนไว้ก็ทําตามนั้นหมดเลย ทําตามนั้น ทําตามกิเลส กิเลสมันก็ทําด้วย มันทําด้วยมันก็บอกว่าเป็นอย่างนั้นๆ เป็นอย่างนั้นไปหมดเลย ทําแล้ว ทุกอย่างหมดแล้ว มันก็เหมือนเราไปซื้อของ ไปซื้อของแล้วเขาโกง อ้าว! ก็ให้ตังค์แล้ว ทุกอย่างแล้ว เอาของนั้นมาสิ เขาก็ให้กลับบ้านไปเถอะ เขาโกงแล้วเขายังหัวเราะเยาะด้วยว่าโง่ได้ขนาดนี้ไง

นี่ก็เหมือนกัน เราปฏิบัติ เราปฏิบัติมาตามความเป็นจริงของเรา เราปฏิบัติตามความเป็นจริงหมายถึงนํ้าพักนํ้าแรง จริงโดยนํ้าพักนํ้าแรง จริงโดยการนั่งสมาธิ โดยการภาวนา แต่กิเลสมันหนา กิเลสในใจมันหนา มันอ้างอิง มันเฉไฉ มันหลบหลีกอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วเขาว่าคนซื่อ คนซื่อไง

คนซื่อมันต้องมี ซื่อมันเป็นซื่อสัตย์ มันก็ต้องมีปัญญาด้วย ถ้าซื่อสัตย์นะ ทําตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหมดเลย แล้วกิเลสมันซื่อกับเราไหมล่ะ กิเลสมันพลิกแพลง กิเลสมันตลบตะแลง พอกิเลสมันตลบตะแลง เราทําครบสูตรแล้ว แล้วก็เป็นอย่างนั้นน่ะ คืออ้าง ปฏิบัติแล้วเรียกร้องเอาธรรม เห็นไหม เรียกร้อง ทําเสร็จแล้ว ทําครบสูตรแล้วเรียกร้องจะให้เป็นตามสมความปรารถนา แล้วมันเป็นไปได้อย่างไร

นี่ไง ตัณหา วิภวตัณหา ตัณหาคืออยากได้ วิภวตัณหาคือจะผลัก เวลาตัณหาขึ้นมาก็แหม! อยากจะได้ อยากจะเป็น อยากจะเป็นพระอรหันต์ ปฏิบัติแล้วจะได้สมความปรารถนา วิภวตัณหามันผลักไง “นู่นก็ไม่ใช่ นี่ก็ไม่ใช่ มันทําไมไม่เป็นอย่างนั้น” มันก็เป็นสมุทัยหมด เห็นไหม ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ นิโรธ นิโรธะคือความรู้แจ้งด้วยมรรคญาณ โดยอริยสัจเป็นแบบนั้น

แต่นี่ก็เรียกร้อง เรียกร้องไปอยู่อย่างนั้นน่ะ “ทําครบถ้วนแล้วน่ะ”

ถ้าอํานาจวาสนาเป็นแบบนี้ การปฏิบัติมันก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนี้ การล้มลุกคลุกคลาน ใครทํา การที่เราล้มลุกคลุกคลานเพราะปัญญามันอ่อนด้อย ถ้าปัญญามันอ่อนด้อยขึ้นมา ทําไมเราไม่ฝึกฝนขึ้นมา ถ้าเราฝึกฝนขึ้นมา เราปฏิบัติมา เราก็รู้ สิ่งที่ทํา เด็กๆ มันก็ทําได้นะ นักกีฬา เวลาเขาซ้อมกีฬานี่ตามสูตรเลย ให้ทําอย่างนั้น แต่เวลาเทคนิคของเขา เวลาเด็กที่มันฉลาดกว่ามันก็ทําตามนั้นน่ะ แต่มันยังมีเทคนิคส่วนตัวของมันที่จะทําคะแนนของมัน ทําเพื่อผลประโยชน์ในการชนะคู่แข่ง เขามีเทคนิคของเขา เขามีปฏิภาณไหวพริบของเขา

ไอ้นี่ซ้อมอยู่อย่างนั้นน่ะ นักกีฬาอย่างนี้มีทั้งประเทศเลย แต่นักกีฬาที่เขามีเทคนิคของเขา เขามีพรสวรรค์ของเขา ช้างเผือกมันหาได้น้อยมาก แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมาแล้ว เราไม่ใช่ช้างเผือก เราเป็นช้างลากไม้ แต่เราก็ยังบอกว่าเราจะมีปัญญา เราทําครบถ้วนแล้วไปเรียกร้องเอา

เรียกร้องอย่างนี้ เวลาคนทุกข์คนยากเขาไปร้องขอความเป็นธรรม ไอ้นั่นเขาไปร้องขอความเป็นธรรม ขอความยุติธรรม แต่อย่างนี้มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นเรื่องกิเลสกับธรรมในหัวใจเราต่อสู้กัน ในเมื่อเราอยากชําระล้างกิเลส ในภาคปฏิบัติมันเป็นแบบนี้ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติเอาชนะใจของท่าน ท่านลงทุนลงแรงขนาดไหน กว่าท่านจะชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ ท่านถึงรู้ทันเล่ห์ทันเหลี่ยมของมัน ท่านถึงว่าไม่มีอะไรที่จะร้ายกาจไปกว่ากิเลสของคน ไม่มีสิ่งใดเลยที่มันจะให้โทษมากมายเท่ากับกิเลสในใจของคน เวลาไปเห็นโทษของมันแล้ว สิ่งใดๆ ไม่มีสิ่งใดเลย กลับไปชี้ที่กิเลสทั้งนั้นน่ะ กลับไปชี้ในหัวใจของคนคนนั้นน่ะ

แล้วจิตใจของเรา ในหัวใจของเรา มันข่มขี่เรา มันทําร้ายเราอยู่ตลอดเวลา ถ้ามันทําร้ายตลอดเวลา แต่ทําไมเราซื่อบื้อว่า “ทําแล้ว เป็นแล้ว มันหาไม่เจอ มันเป็นไปไม่ได้ ทําแล้วมันว่างหมดเลย”

ย่อขยายธรรม ถ้าเป็นธรรม มันเป็นธรรมแท้ๆ ธรรมจริงๆ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เทศนาว่าการด้วยสัจจะ ด้วยสัจจญาณ กิจจญาณ กตญาณ ถ้าไม่มีวงรอบ ๑๒ เราจะไม่ปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ ท่านมีวงรอบของท่าน ท่านทําความจริงของท่าน แล้วท่านมาเทศน์ธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม สิ่งนี้มันเป็นจริงไง ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันมีธรรม มีสัจธรรม มีความเป็นจริง

แล้วเวลาเราศึกษามา เราปฏิบัติของเรา ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง เป็นจริงคือหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรา ท่านยํ้านักยํ้าหนาให้ทําขึ้นมา ให้ทําความสงบของใจให้ได้ แล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา แล้วใช้ปัญญาตามความเป็นจริงไง ไม่ใช่ปัญญาตามความเรียกร้องไง แล้วเรียกร้อง ทําไปแล้วก็อ้างอิงอยู่อย่างนั้นน่ะ อ้างอิง

ถ้าคนเขาไปทําธุรกิจ เขาไปทําหน้าที่การงานของเขา เขาได้ผลประโยชน์ของเขามา เขาก็รู้ก็เห็นของเขา แต่นี่เราทําของเราแล้ว เราปฏิบัติของเราแล้ว เวลามันปล่อยวางๆ แล้ว เราเรียกร้องอย่างไรก็แล้วแต่ แต่มันไม่มีผลงานขึ้นมา มันไม่มีสัจจะความจริงขึ้นมา นี่สัจธรรม ธรรมอันนั้นมันไม่จริง ถ้าธรรมอันนั้นไม่จริง เราเรียกร้องทําไม แต่ถ้าเป็นความจริงนะ เวลากิเลสมันขาด กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันเป็นอกุปปธรรม

กุปปธรรม อกุปปธรรม กุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ย่อขยายส่วนนี่เป็นกุปปธรรม กุปปธรรมคือวิธีการ เพราะเราเกิดมาจากอวิชชา เราเกิดมาจากพญามาร พญามารมากับเรา เวลาปฏิสนธิ จิตปฏิสนธิต่างๆ เวลาเกิดมาเป็นเรา มารมากับเรา มากับเรา เห็นไหม สิ่งที่มารมากับเรา สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวะธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติๆ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา นี่กุปปธรรมๆ กุปปธรรมคือสภาวะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องอนัตตา สอนเรื่องความจริง ย่อขยายที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้นค้นขึ้นมามันเป็นแบบนี้ ถึงว่าเป็นกุปปธรรม

แต่เราปฏิบัตินะ กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ เวลาจิตมันรวมลง มันสํารอกคายสังโยชน์ออก นั่นเป็นอกุปปธรรม อกุปปธรรมไม่ใช่ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา นิพพานไม่ใช่อนัตตา นิพพานไม่ใช่อัตตา นิพพานมันเป็นนิพพาน สิ่งต่างๆ ถ้าถึงที่สุดแห่งธรรม ธรรมมันเป็นแบบนั้น ถ้าธรรมเป็นแบบนั้น นี่สัจธรรม ถ้าสัจธรรมมันเป็นแบบนั้นตามความเป็นจริง ตามความเป็นจริงของใคร ตามความเป็นจริงของผู้ที่ปฏิบัติธรรมรู้ธรรมตามความเป็นจริง

ถ้าเรายังไม่เป็นจริง เราต้องแยกแยะ เราแยกแยะของเรานะ เราปฏิบัติแล้ว เราเกิดเป็นมนุษย์แล้วเราพบพระพุทธศาสนา เราต้องการของจริงกันนะ ต้องการของจริง ของจริงมันมาจากไหน มันมาจากสมุทัย สมุทัย เพราะเราเกิดมาจากสมุทัย เรามีสมุทัย คือจะบอกว่ามาจากโลกไง มาจากสมมุตินั่นแหละ วิมุตติมันมาจากสมมุติ สมมุติที่มันมีอยู่ในตัวของเรา แต่เราค้นคว้า เราใช้สติปัญญาแยกแยะ อะไรเป็นสมมุติ สิ่งที่มันวางๆๆ วางสมมุติขึ้นมา มันจะเข้าสู่ตัวของมัน ถ้าเข้าสู่ตัวของมัน เราใช้ปัญญาเข้าไปแยกแยะในสิ่งนั้น ในสิ่งนั้นนะ ปัญญาอย่างหยาบ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค อย่างหยาบ อย่างละเอียด ละเอียดเป็นชั้นตอนขึ้นไป ปัญญาอย่างหยาบมันก็แก้ไขได้อย่างนั้นน่ะ ถ้ามันแก้ไขได้ตามความเป็นจริงนะ มันถึงจะเป็นธรรมจริงๆ

ย่อขยายธรรม ย่อมา มันต้องมีย่อมีขยาย มันถึงจะมีการกระทํา ย่อมาคือทําความสงบของใจเข้ามา เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น จิตนี้เป็นหนึ่งเดียว เวลาออกใช้ปัญญา ปัญญาไม่มีขอบเขต สมาธิก็เป็นสมาธิ ไม่มีสมาธิ ไม่มีเจ้าของงาน ไม่มีใครเป็นคนชําระล้างในใจดวงนั้น

ถ้าเป็นสมาธิก็เข้าสู่ตัวใจ ฐีติจิต เข้าสู่จิตตั้งมั่น เอกัคคตารมณ์ เวลาออกใช้ปัญญา ขยายส่วน ขยายออกไป เหตุและผลรวมลงสู่ธรรม ถ้ารวมลงสู่ธรรม ถ้าเป็นธรรมตามความเป็นจริง ธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม แล้วถ้ามันสมุจเฉทปหาน มันเป็นอกุปปธรรม อกุปปธรรม อฐานะที่จะเปลี่ยนแปลง มันเป็นธรรมจริงๆ ธรรมแท้ๆ มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกกับผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้น เอวัง

กําเนิดพุทธะ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๔ พฤษภาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมนะ ฟังธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วันนี้วันสําคัญขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะวันนี้เป็นวันวิสาขบูชา วันวิสาขบูชาเป็นวันที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิด ตรัสรู้ และปรินิพพาน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดขึ้นมานะ เวลาแสวงหา เวลาออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมา เห็นไหม เวลาเกิด เกิดในโลกก็อย่างหนึ่ง เกิดในโลก เกิดมาแล้วเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เกิดในโลกมาก็มีความรู้สึกนึกคิดเหมือนเรานี่แหละ แต่ความแสวงหาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมามันสําคัญมาก สําคัญมากเพราะว่าเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล้มลุกคลุกคลานมา ๖ ปี ศึกษามากับใครก็แล้วแต่ มันมืดบอดทั้งนั้นน่ะ แม้แต่มีคนปฏิญาณตนขนาดไหนมันก็มืดบอดของมัน

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา หูตาสว่างนะ ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา หูตาสว่าง สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัส เอกํ นาม กิํ หนึ่งไม่มีสอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดสิ่งใด สิ่งนั้นเป็นความจริงทั้งหมด ถ้าสิ่งนั้นเป็นความจริงทั้งหมด เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดกับใคร ถ้าพูดกับใครนะ ในพระไตรปิฎก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดกับพวกคฤหัสถ์ก็พูดอย่างหนึ่ง เวลาพูดกับพวกนักปกครองก็พูดอย่างหนึ่ง แต่เวลาพูดกับผู้ที่เป็นนักปฏิบัติ เวลาพูดกับพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ เวลาพูดถึงธรรมๆ เวลาพระโมคคัลลานะไปเที่ยวนรกสวรรค์มานะ ไปตรวจไปดูต่างๆ มา มาถึงกรุงราชคฤห์ มาบอกว่า “ผู้นี้ตายแล้วไปเกิดที่นั่น ผู้นั้นตายแล้วไปเกิดที่นี่” เวลาไปรู้ไปเห็น พระโมคคัลลานะก็ยังมีความเมตตา มีความปรารถนาดีกับสัตว์โลก มาถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําไมเป็นอย่างนั้นๆ

นี่เวลาหูตาสว่าง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ พระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรก็เป็นพระอรหันต์ สิ่งที่เป็นพระอรหันต์ ภูมิของความสะอาดบริสุทธิ์มันไม่มีแง่มีงอนในใจ แต่เวลาพระโมคคัลลานะไปสวรรค์มา ไปต่างๆ มา ก็ยังมารายงานองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “บ้านนั้นเป็นอย่างนั้น คนตายที่นี่ไปเกิดที่นั่น แล้วทําไมบุญกรรมมันเป็นเช่นนั้น” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแจกแจงให้พระโมคคัลลานะได้เข้าใจ แล้วสืบต่อกันมาๆ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้แล้วนะ นี่โลกนอก โลกนอกนะ สิ่งที่เป็นโลกใน ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ตรัสรู้ขึ้นมา ไม่มีสัจธรรมขึ้นมาในหัวใจ จะเข้าใจสิ่งใดได้ล่ะ

เอกํ นาม กิํ หนึ่งไม่มีสองๆ พูดสิ่งใดถูกต้องดีงามไปทั้งหมด แต่ความถูกต้องดีงามขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ วางธรรมและวินัยนี้ไว้ แล้วเราเกิดมาเป็นสาวกสาวกะ เกิดมาด้วยอํานาจวาสนา เกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา วางธรรมและวินัยนี้ไว้ เวลาศึกษา วางธรรมและวินัยนี้ไว้ แล้วศึกษาขึ้นมาศึกษาด้วยสิ่งใดล่ะ เราศึกษาด้วยความรู้สึกนึกคิดของเรา เราศึกษาด้วยความพอใจของเรา ถ้าความพอใจของเรา สิ่งใดถูกต้องดีงาม เราก็ว่าอย่างนั้น จริตนิสัยของคนมันก็ไม่เหมือนกัน เวลาใครแสดงธรรม ใครชักนําสิ่งใดก็เชื่อๆ เขาไป

กําเนิดพุทธะนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้ไว้ สอนกรรมฐาน ๔๐ ห้อง พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ เป็นพุทธภาษิตอยู่ในพระไตรปิฎก ว่าให้ทํากรรมฐาน ๔๐ ห้อง การทําความสงบของใจ ๔๐ วิธีการ

เวลาบอกว่า เวลาความเข้าใจของเขานะ บอกองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้ปฏิบัติพุทโธ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากําหนดอานาปานสติ

มันก็เป็นความจริง เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากําหนดอานาปานสติ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลารื้อค้นมา ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ผู้ที่ว่าปฏิญาณตนขนาดไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไปศึกษากับเขามาหมดแล้ว ดูสิ อาฬารดาบส อุทกดาบสก็ยังบอกว่า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีความรู้เหมือนเรา สั่งสอนลูกศิษย์ลูกหาได้” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิเสธ ปฏิเสธในหัวใจไง แล้วลา ลาแล้วไปรื้อค้นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง

เวลาไปรื้อค้นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง ดูสิ ที่ไปศึกษากับเขา เขารับรอง เขาประกันขนาดไหน ดูสิ เข้าฌานสมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ คําว่า “เข้าสมาบัติ” นี่ฌานโลกีย์ ความสงบถ้ามันเป็นเรื่องของโลกๆ เรื่องอภิญญาก็เป็นเรื่องของโลกทั้งนั้น เรื่องของโลกที่เขารู้เขาเห็นกันต่างๆ นั่นเรื่องอภิญญา แต่เป็นความที่มหัศจรรย์ โลกเขาตื่นเต้นกันไป แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ปรารถนา ไม่ต้องการทั้งสิ้น พอไม่ต้องการทั้งสิ้น มันไม่มีไง

บอกองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้กําหนดพุทโธ

ก็มันยังไม่มีพุทโธ แล้วเอาอะไรไปกําหนดล่ะ ยังไม่มีใครรู้แจ้งขึ้นมา ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ก็ไม่มีใครรู้จริงขึ้นมา ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยอํานาจวาสนาบารมีนะ ย้อนไปอดีตว่าตอนเป็นราชกุมารไปอยู่ที่โคนต้นหว้า พระเจ้าสุทโธทนะพาไปแรกนาขวัญ แล้วกําหนดลมหายใจเข้าออก

ขนาดว่าอดอาหารมา ทําทุกรกิริยามาขนาดไหน สู้กับกิเลสของตัวขนาดไหน มันก็ไม่มีหนทางออก ทําอย่างไรมันก็ไม่มีหนทางออก ระลึกเองด้วยบุญขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ด้วยการสร้างสมบุญญาธิการมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย เวลาสร้างบุญญาธิการมาขนาดนั้น เวลาเกิดที่สวนลุมพินี เกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะที่สวนลุมพินี “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย”

“เกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” ก็ยังเป็นปุถุชนอยู่น่ะ ก็ยังมีกิเลสอยู่ ดูสิ พระเจ้าสุทโธทนะให้มีครอบครัวก็มีครอบครัว ถ้ามีครอบครัวไปแล้ว สิ่งที่ว่าจะได้ขึ้นครองราชย์ ออกไปเที่ยวสวน เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มันสะเทือนใจมาหมด

เวลาเกิดขึ้นมา “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” คําว่า “เกิดเป็นชาติสุดท้าย” ด้วยอํานาจวาสนาบารมี เวลาออกประพฤติปฏิบัติไปแล้ว ไปทดสอบมากับเจ้าลัทธิต่างๆ มันก็ทุกข์ยากมาหมดแล้วล่ะ อดอาหาร กลั้นลมหายใจจนสลบไปถึง ๓ หน ทําสิ่งใดก็แล้วแต่ กิเลสมันอยู่ไหนๆ หากิเลสไม่เจอน่ะ

ทีนี้ระลึกถึงบุญ ด้วยบุญอํานาจวาสนานะ ว่ากําหนดพุทโธๆ ก็ยังไม่มีใครสอน คนสอนก็สอนผิดๆ ทั้งนั้นน่ะ แล้วมันจะไปทางไหน เวลาไม่มีใครสอนได้ ก็ด้วยบุญญาธิการขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง ด้วยบุญญาธิการว่าเราทดสอบมาหมดแล้ว ทดสอบมาต่างๆ หมดแล้ว แล้วเราควรทําอย่างไร ระลึกถึง ระลึกถึงว่าตอนที่เป็นราชกุมารไปอยู่ที่โคนต้นหว้า กําหนดลมหายใจ กําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออกด้วยมีสติสัมปชัญญะ จิตมันรวมลงได้ เวลารวมลงมันมีความสุข มีความสงบ มีความระงับ มันแตกต่างกันกับทําทุกรกิริยา เวลาแตกต่างกัน การรื้อค้นมันเป็นมิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิด ที่เขาทํากันอยู่นี่มันเป็นเรื่องโลกๆ ถ้าได้มามันก็ได้เรื่องฌานโลกีย์ ถ้าได้มามันก็ได้อภิญญา มันแก้กิเลสไม่ได้ มันแก้กิเลสไม่ได้ พอมันแก้กิเลสไม่ได้ เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้นมา มันเป็นผู้วิเศษ มันมีความเหนือมนุษย์ แต่มันก็แก้กิเลสไม่ได้ มันจะไม่เข้ามาสู่สัจธรรมที่สามารถชําระกิเลส นี่มันหัวหกก้นขวิดแล้ว มันไม่มีทางไปแล้วมันระลึกถึงไง ระลึกถึงว่าโคนต้นหว้านั้น ความสุขอย่างนั้นกับความที่มันทุกข์ยากอย่างนั้นมันแตกต่างกัน ความสุขอย่างนั้น อาศัยความสุขนี้เป็นที่พึ่ง

กําหนดอานาปานสติ พอจิตมันรวมลงเข้ามานะ ปฐมยาม บุพเพนิวาสานุสติญาณ พอจิตมันสงบเข้าไป โดยสัจจะนะ โดยสัจจะความจริงเวลาจิตสงบเข้าไป มันจะเข้าไปสู่จิตของเรา เข้าไปสู่จิตของเรา ถ้าเข้าสู่จิตของเรา ถ้ามีอํานาจวาสนา เพราะตั้งใจแล้ว กําหนดอานาปานสติ ตั้งใจแล้ว มันย้อนกลับเข้าไปเห็นอดีตชาติ ย้อนไปไม่มีที่สิ้นสุด

บุพเพนิวาสานุสติญาณมันไม่มีที่สิ้นสุด ดึงกลับมา ดึงกลับมาด้วยสติ น้อมใจกลับมา พอกลับมาทําความสงบมากขึ้นไป กําหนดลมหายใจมากขึ้นไป เวลามัชฌิมยาม จุตูปปาตญาณ เพราะมันยังไม่ได้ชําระกิเลส ถ้ามีเวรมีกรรมขนาดไหนมันก็ตามเวรตามกรรมนั้นไป คนทําบุญขนาดไหนก็ไปเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม คนทําทุกข์ยากก็เกิดในนรกอเวจี นี่จุตูปปาตญาณ เวลาถึงที่สุดดึงกลับมา เพราะนี่มันเป็นอดีตอนาคต ย้อนกลับมาๆ

ถ้าย้อนกลับมา ทําความสงบมากขึ้น พอเข้าไปถึงฐีติจิต แล้วมีปัญญามากขึ้น ย้อนกลับเข้าไปด้วยอาสวักขยญาณ อาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม มันทําด้วยอะไร มันทําด้วยปัญญา เพราะกําหนดลมหายใจ จิตมันสงบเข้ามา มันเป็นมรรค “ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล” มรรคมันเกิดขึ้นในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อาสวักขยญาณมันทําลายอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหมดไป ตรัสรู้ขึ้นมา ตรัสรู้เองโดยชอบ ด้วยความชอบธรรม

เวลาไปอยู่กับอาฬารดาบส อุทกดาบส เขารับประกัน “มีความรู้เหมือนเรา เป็นศาสดาได้เหมือนเรา สอนได้เหมือนเรา” มีคนรับประกัน มีคนยกยอปอปั้น มีคนส่งเสริมมาตลอดเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิเสธมาตลอด พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิเสธสิ่งนั้นมา เพราะมันเป็นความจริงๆ นี่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการเรื่องกาลามสูตร ไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้นๆ เพราะได้ประสบมา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ประสบกับเจ้าลัทธิต่างๆ มา ยกยอปอปั้นขนาดไหนมันก็ไม่เป็นความจริง ไม่เป็นความจริง ยิ่งยกยอปอปั้นแสดงว่าศาสดานั้นมีเลศนัย ศาสดานั้นมีเลศนัยเพราะไม่พูดความจริง เพราะความจริงกิเลสเรามันไม่ได้ชําระล้างไปเลย ทําไมมายกยอปอปั้นกันอย่างนั้นว่ามีความรู้เหมือนเรา มีความเห็นเสมอเรา สอนได้ๆ

ปฏิเสธสิ่งนั้นมาทั้งหมด พอปฏิเสธสิ่งนั้นทั้งหมด เสวยวิมุตติสุข เสวยวิมุตติสุขแล้วจะออกเทศนาว่าการ จะออกเทศนาว่าการนะ เพราะปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ แล้วสัตว์จะมีความรู้อย่างนี้ได้อย่างไร สัตว์จะมีความละเอียดลึกซึ้งเข้าไปรู้ด้วยปัญญาญาณจากภายใน

ปัญญาทางโลก ปัญญาจากสมอง ปัญญาจากการศึกษา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไปเรียนตักสิลามาเหมือนกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเรียนวิชาการทางโลกมาทุกๆ วิชาการที่เขามีกัน เพราะเรียนมาเพื่อพร้อมที่จะขึ้นมาเป็นกษัตริย์ที่จะปกครองบ้านเมือง วิชาการทางโลกก็ได้เรียนมา เรียนมาว่าทางโลกเขาเรียนกันอย่างไร เขามีทางวิชาการอย่างไร เพื่อจะปกครองดูแล เพื่อเป็นวิชาชีพอย่างไร ก็ได้เรียนมา คนมีปัญญาเรียนจบทุกๆ แขนง วิชา ๑๘ ที่ได้เรียนจบมา มาฝึกงานๆ เป็นราชกุมาร จะได้สถาปนาขึ้นเป็นกษัตริย์อยู่แล้ว สละสิ่งทางโลกมา

นี่โลกเขาแสวงหากันมา ปกครองมนุษย์มา ปกครองคนมา ดูแลคนมาว่าคนมีความแตกต่างหลากหลายอย่างไร นี่เป็นวิชาการทางโลก แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ความเห็นผิด ๖ ปี ที่มีความเห็นผิดของสังคม สังคมปฏิบัติที่เห็นผิดกันอยู่นี้ เขาทําอย่างใดอยู่ มันมีแต่ความเห็นผิด ความเห็นผิดถ้าจะเดินเข้าไปสู่สัจธรรม เข้าไปสู่หัวใจของตัว เดินเข้าไปก็มีแต่ความเห็นผิดๆ ทั้งนั้น

แล้วพอตรัสรู้ขึ้นมา มันละเอียดลึกซึ้ง ตั้งแต่วิชาการทางโลกก็วางไว้ แม้จะทําปฏิบัติขึ้นมาเป็นฌานโลกีย์ เป็นผู้วิเศษ นั้นก็ได้สละทิ้งมา แล้วสิ่งที่เกิดขึ้นมาด้วยความละเอียดอ่อนอย่างนี้ แล้วจะสอนใครได้หนอ จนทอดธุระนะ มันเป็นการเทียบเคียงไง เทียบเคียงว่า ถ้าเรารู้ได้ขนาดนี้ แล้วสังคมเขาจะรู้กับเราได้อย่างไร มนุษย์จะรู้กับเราได้อย่างไร นี่พูดถึงข้อเท็จจริงในใจเลยล่ะ แต่ขณะที่ว่าย้อนกลับมาว่า ก็เราปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ ขนาดที่ว่าปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์เชียวนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาพระพุทธเจ้าทีปังกรเป็นผู้พยากรณ์แล้ว สร้างสมบุญญาธิการมา ๔ อสงไขย

คําว่า “สร้าง ๔ อสงไขย แสนมหากัป” ผู้ที่เขาสร้างบุญญาธิการมาร่วมกันล่ะ เป็นพระโพธิสัตว์ ผู้ที่สร้างบุญญาธิการมา พระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรก็ได้สร้างบุญญาธิการมา คนที่สร้างมามันมีไง ถ้าคนที่สร้างมามี คนที่มีปัญญา คนที่มีเชาวน์ปัญญาที่สามารถจะสื่อได้ มี แต่น้อยนัก น้อยนักเพราะอะไร เพราะการสร้างคุณงามความดี ธรรมและความดีๆ

เราเคยเห็นแต่ความดีที่เป็นวัตถุ เห็นความดีที่เป็นโลกธรรม ๘ เราไม่เห็นความดีที่การสร้างบารมีธรรม การสร้างบารมีธรรม การเสียสละ การทําต่างๆ มันเป็นการสร้างบารมีธรรม ถ้าสร้างบารมีธรรม ผู้ที่รู้ได้ มี ถึงเทศนาว่าการ การเทศนาว่าการ ถึงวางธรรมวินัย นี่กําเนิดพุทธะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสวยวิมุตติสุข วิมุตติสุข แล้วเวลาจะสอนล่ะ สอนทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจเขาไม่สงบ มันก็เป็นเรื่องโลก ถ้าใจเขาไม่สงบเข้ามา เป็นเรื่องโลกๆ ถ้าเป็นเรื่องโลก ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ท่านมีจริตนิสัย ท่านก็บอกว่า ใช้ปัญญาไปก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางกรรมฐาน ๔๐ ห้อง ต้องทําความสงบของใจเข้ามา พุทธภาษิตต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจไม่สงบมันเป็นเรื่องโลกๆ เรื่องโลกๆ คือความคิดของโลก ความคิดของโลกมันเป็นความคิดจากกิเลส ความคิดจากการเห็นแก่ตัว แต่ถ้าจะปฏิบัติธรรมล่ะ จะพ้นจากทุกข์ล่ะ

วันนี้วันสําคัญขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะวันนี้เป็นวันที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิด ตรัสรู้ และปรินิพพาน เวลาวางธรรมและวินัยนี้ไว้ ถึงว่ากําเนิดพุทโธไง กําเนิดพุทธะ พุทธานุสติ กําหนดพุทโธๆ ถ้าใครกําหนดทําพุทโธได้ มันจะเป็นประโยชน์ขึ้นมาจากบุคคลคนนั้น อย่างเช่น อย่างหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่มั่นท่านธุดงค์ไปทางเหนือ ท่านธุดงค์ไปทางมูเซอ แล้วในความเห็นผิดของชาวมูเซอเขาบอกว่า “อย่าเข้าไปใกล้หลวงปู่มั่นนะ” เพราะหลวงปู่มั่นท่านขึ้นไปกับมหาทองสุก “อย่าเข้าไปใกล้นะ นี่เสือเย็นๆ” นี่ความเห็นผิดของเขา ในเมื่อมีความเห็นผิดของเขา แต่เพราะผู้รู้ไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมา วางธรรมและวินัยนี้ไว้ จะสอนให้กําหนดพุทโธๆ ให้กําเนิดพุทโธ พุทโธเป็นพุทธานุสติ เป็นชื่อขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วย แต่ความจริงในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ถึงนิพพานไปแล้วมันเหนือนั้นอีก แต่นี้คําว่า “พุทโธ” เพราะพุทโธจะเอามาสร้างประโยชน์ไง ถ้าพุทโธมันเป็นสมถะ เป็นสมถกรรมฐาน กรรมฐาน ๔๐ ห้อง เพื่อจะเกิดวิปัสสนา เพื่อจะเกิดปัญญา เพื่อจะเกิดให้จิตดวงนั้นได้ชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป ในการประพฤติปฏิบัติมันต้องมีการชําระล้างกิเลสเป็นขั้นเป็นตอนเข้าไป ไม่ใช่ว่าสิ่งที่เราจะจินตนาการ เราคาดหมายของเราเอง

หลวงปู่มั่นท่านวิเวกของท่านไป ความเห็นผิดของชาวบ้านเขา เพราะความเห็นผิดของชาวบ้านเขา แต่เพราะใจของหลวงปู่มั่นท่านมีอํานาจวาสนาของท่าน ท่านรู้ถึงความรู้สึกนึกคิดของเขาได้ จึงบอกกับมหาทองสุกว่า “เราจะไปไหนไม่ได้แล้วล่ะ ถ้าเราจะไปไหน พวกนี้เขามีความเห็นผิดอย่างนี้ ถ้าเขาดับขันธ์ไป เขาต้องไปมีเวรมีกรรมของเขา”

เห็นไหม ทั้งๆ ที่เขาเห็นผิด มันไม่เกี่ยวอะไรกับเราเลย มันเป็นความเห็นผิดของเขา แต่เพราะหลวงปู่มั่นว่าความเห็นผิดนี้มันจะเป็นโทษกับเขา ถึงอยู่จําพรรษาที่นั่น จําพรรษาจนกว่าเขามาคอยเฝ้าคอยดูว่าจะมีพิษมีภัยอะไรกับเขา ไม่เห็นทําอะไร พระ ๒ องค์ไม่เห็นทําอะไร เห็นแต่เดินไปก็เดินมา เดินเสร็จแล้วก็นั่ง นั่งแล้วก็เดิน วันๆ ก็ทําอย่างนั้น ไม่เห็นทําอะไรเลย จนทนไม่ไหวถึงเข้าไปหาท่านนะ เข้าไปหาท่านว่า พระ ๒ องค์นี้มาทําไม “ตุ๊มาทําไม”

“มาหาภาวนา มาหาพุทโธ พุทโธๆ หาย พุทโธหาย พุทธะหาย”

พวกชาวเขา พวกมูเซอ “เราจะช่วยหาได้ไหม เราจะช่วยหาได้ไหม”

หลวงปู่มั่นบอก “ดีสิ ถ้ายิ่งช่วยหามันยิ่งได้เจอเร็ว”

เขาก็เดินจงกรมของเขา หาพุทโธของเขา เขาแสวงหาของเขา เขาทําของเขาด้วยความซื่อสัตย์ของเขา ด้วยตามความเป็นจริงของเขา เขาทําของเขา เวลาจิตเขาสงบลงได้ จิตเขาสงบลงได้นะ พอจิตเขาสงบลงได้ มันสว่างไสวไปหมด นี่กําเนิดพุทโธ กําเนิดพุทธะไง พอจิตสว่างไสวไปหมด เขากําหนดดูมาที่องค์หลวงปู่มั่น พอเช้าขึ้นมา มาหาหลวงปู่มั่นนะ “ไหนว่าพุทโธหายๆ พุทโธตุ๊ไม่หาย พุทโธตุ๊สว่างไสว พุทโธตุ๊ไม่มีสิ่งใดในหัวใจเลย พุทโธตุ๊สว่างไสว ไหนว่าพุทโธหายไง” นี่เขาทําของเขาได้ นี่กําเนิดพุทธะ

กําหนดพุทโธๆ แสวงหาขึ้นมาจนใจมันเป็นพุทโธ พอใจเป็นพุทโธ เขากําหนดใจของเขา เพราะเขาทําไร่ของเขา มันมีหมูป่า มันมีสัตว์ป่าเข้ามากินพืชไร่ของเขา เขากําหนดจิตของเขานะ พอกําหนดจิตของเขาเพ่งไปที่สัตว์นั้น สัตว์นั้นพอโดนกสิณไฟ โดนความร้อน มันจะร้อง มันจะหนีไป แล้วเขาก็ไปดูว่ามีรอยจริงหรือเปล่า เขาไปรายงานหลวงปู่มั่นว่า เขากําหนดพุทโธแล้ว แล้วพอจิตสงบแล้ว พุทธะ กําหนดเข้าไปป้องกันพืชไร่ของเขา ไล่สัตว์ที่เข้ามากินพืชไร่ของเขาได้

หลวงปู่มั่นบอกว่า “ไม่ควรทําอย่างนั้น ไม่ควรทําอย่างนั้น ควรเห็นใจเขา ควรเห็นใจสัตว์นั้น”

นี่สิ่งที่ไม่ควรทําไง กําหนดพุทโธๆๆ จิตสว่างไสว มันส่งออกต่างๆ มันไม่เป็นประโยชน์ แล้วสิ่งที่ควรทําล่ะ สิ่งนั้นไม่ควรทํา แล้วควรทําสิ่งใดล่ะ

ควรทํา เห็นไหม ถ้าจิตมันสงบเข้ามา ถ้ามีสติมีปัญญา ถ้าจิตมันสงบเข้ามา ถ้าพุทธะสว่างไสว พุทธะผ่องใส ควรทําสิ่งที่เป็นประโยชน์สิ ถ้าควรทําสิ่งที่เป็นประโยชน์ ทําอย่างไรถึงเป็นประโยชน์ล่ะ

ถ้าจิตมันสงบนะ ถ้าพิจารณาเห็นกาย ความที่เห็นกายขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบแล้ว กําหนดพุทโธๆ จิตสงบเห็นกาย กายขึ้นมา มันจะเห็นภาพกายขึ้นมา เป็นสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ให้พิจารณาอย่างนั้น

สิ่งที่ควรทํา ควรทําเพื่อชําระล้างกิเลส ควรทําเพื่อประโยชน์กับเรา เห็นไหม แต่สิ่งที่พอมันมีกําลัง มีฤทธิ์มีเดชส่งออกไปข้างนอก มันไม่เป็นประโยชน์ มันไม่เป็นประโยชน์แล้วมันจะเป็นโทษด้วย แต่ถ้ามันเป็นประโยชน์ล่ะ สิ่งใดที่เป็นประโยชน์นะ กําเนิดพุทธะแล้วเอาพุทธะมาทําสิ่งใด เอาพุทธะมาทําประโยชน์กับเรา กับทําสิ่งใด แต่เรามันหาไม่เจอไง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาที่สวนลุมพินีวัน พอเกิดขึ้นมา “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” แต่การเกิดมาชาตินี้เป็นชาติสุดท้ายก็ยังอยู่ในโลก พระเจ้าสุทโธทนะดูแลรักษามาตลอด นี่การเกิดมาโดยไม่รู้จักพุทธะ ไม่รู้ไม่เห็น แต่เกิดมาแล้วเป็นมนุษย์ เป็นมนุษย์โดยมีศักยภาพ ทําสิ่งใดก็แล้วแต่ คนดีทําสิ่งดีก็สร้างอํานาจวาสนาบารมี ศึกษาๆ เป็นคนดี เด็กดี เป็นคนหนุ่มที่ดี เป็นคนที่มีครอบครัวที่ดี ทุกอย่างดีไปหมด นี่ก็ดีของโลกไง ดีของโลก แต่ไม่รู้จัก ไม่เห็นจริงตามความเป็นจริง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ มันก็เป็นเรื่องโลกๆ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาถึงเห็นพุทธะตามความเป็นจริง เห็นที่มาที่ไป บุพเพนิวาสานุสติญาณ จิตถ้ามันไม่สิ้นกิเลส มันมาจากไหน ย้อนอดีตชาติไป จิตมันมาจากไหน เวลาเกิดแล้วถ้ามันชําระล้างกิเลสไม่ได้ จิตนี้ยังต้องจุตูปปาตญาณ จะต้องเวียนตายเวียนเกิด ถ้ามีวิชชา ๓ ชําระ อาสวักขยญาณในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้จบโลกนอกโลกใน โลกนอกคือความหมุนเวียนไปของวัฏฏะ โลกในคือโลกของกิเลส ชําระล้างกิเลส

ถ้าผู้รู้จริง แล้ววางพุทโธ พุทโธเป็นชื่อ แล้วเรากําหนดพุทโธๆ เรากําหนดพุทโธเป็นคําบริกรรม เป็นความจริงของเราขึ้นมา ฉะนั้น สิ่งที่เราจะรู้จักพุทโธของเราได้ เราจะรู้จักความจริงของเราได้ เราต้องมีการกระทําของเรามา ถ้าเราไม่มีการกระทําของเรามา เราไม่รู้จักไง

ทีนี้เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช่ไหม เราก็รู้จัก รู้จักแต่ชื่อ รู้จักเพราะเราศึกษาทฤษฎี ศึกษามาเป็นภาคปริยัติ ปริยัตินี้เป็นชื่อทั้งนั้นน่ะ มันไม่เป็นความจริงกับเราขึ้นมา ถ้ามันเป็นชื่อขึ้นมา เราถึงไม่รู้จักตัวเราเองไง เราไม่มีพุทโธตามความเป็นจริงไง ถ้าคนที่ไม่มีพุทโธตามความจริง เรามาจากไหน เรามาจากไหน เรามาหยิบฉวยเอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าเป็นสมบัติของเราๆ เราไม่หน้าด้านเกินไปหรือ เราไม่หน้าด้านเกินไปใช่ไหมว่าเรารู้ธรรมะตามความเป็นจริง รู้ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตามความเป็นจริง มันไม่รู้จริงหรอก มันไม่มีความเป็นจริงในใจของเรา

ทีนี้เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราถึงได้ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษามา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าศึกษามาจากที่ตักสิลา ศึกษามาเพื่อความเป็นกษัตริย์ นี่วิชาการทางโลก เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมตามความเป็นจริงแล้ววางธรรมไว้ตามความเป็นจริง เราศึกษามันเป็นโลก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงวางปริยัติ การศึกษานี้เป็นภาคปริยัติ เวลาปฏิบัติขึ้นมาเป็นภาคปฏิบัติ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ

พอเราศึกษามาเป็นภาคปริยัติ เรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของเรา เราจะปฏิบัติของเราให้เป็นความจริง เรารู้มาโดยทฤษฎี เรารู้มาโดยความจํา เราจะไม่มีความจริง ฉะนั้น เราถึงไม่รู้จักว่าจิตนี้มาจากไหน มาเกิดในครรภ์ของมารดา เป็นลูก เป็นพ่อ เป็นแม่กัน มันมาจากไหน เราไม่รู้หรอก ถ้าเราไม่รู้เป็นความจริง เราก็มีกิเลสครอบงําในใจ ถ้าเรามีกิเลสครอบงําในใจ เราจะทําความจริงอย่างไร เราจะกําหนดพุทโธไหม ถ้าเรากําหนดพุทโธ มันก็เป็นชื่อเหมือนกัน เรากําหนดพุทโธ เพราะสัญชาตญาณ ธรรมชาติของมนุษย์เป็นแบบนั้น มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ถ้ามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕

เราทางโลกนะ เราไปทําวิชาชีพ เราก็ใช้ปัญญาของเรา ใช้สมองของเรา ใช้วิชาการของเราเพื่อแสวงหาเรื่องผลประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงว่าเราทํางานทางโลก แต่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติล่ะ เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหมดแล้ว ทีนี้เราจะปฏิบัติล่ะ นี่ไง ถ้าเราปฏิบัติ เราเชื่อ เราเชื่อมั่น มีศรัทธาความเชื่อ ถ้ามีศรัทธาความเชื่อ เราจะปฏิบัติให้ตามความเป็นจริงขึ้นมา ถ้าปฏิบัติตามความจริงขึ้นมา เรากําหนดพุทโธๆๆ กําหนดพุทโธ พุทโธเป็นคําบริกรรม กําหนดจริงๆ นะ

ถ้ากําหนดไม่จริง เวลาเราปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานกันอยู่นี่ แล้วคนทุกคนก็เรียกร้อง เห็นไหม ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าใครปฏิบัติเป็นสัมมาทิฏฐิ ความเห็นถูกต้องดีงาม การปฏิบัติต่อเนื่อง ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี อย่างน้อยได้เป็นพระอนาคามี

แล้วเราก็ตั้งมั่นกันเพื่อที่จะประพฤติปฏิบัติ เราก็ว่าเราปฏิบัติถูกต้องๆ...ถูกต้องของกิเลสไง ถูกต้องของความรู้ความเห็นของเราไง ถูกต้อง เราไม่มีขันติธรรม เราไม่มีความอดทนพอ ถ้าเรามีขันติธรรมนะ เราพยายามกําหนดพุทโธๆ โดยธรรมชาติ คนดิบๆ กิเลสเรามันยังหนา เรามาพุทโธๆ มันทําไม่จริงไม่จังหรอก มันจริงจังก็จริงจังของโลก จริงจังโดยความเห็นของเรา ถ้ามันจริงจัง เพราะมันมิจฉาทิฏฐิ ความมิจฉาทิฏฐิคือความเห็นผิด ความเห็นผิด เพราะกิเลสมันชักจูงไป มันมีความเห็นอย่างนั้น

แต่ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิล่ะ เราบอกว่าเราก็มีความเห็นถูก เพราะเราพยายามกลั่นกรองด้วยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เป็นสัมมาทิฏฐิ พยายามทําให้ถูกต้อง วางใจไม่ให้เกร็งเกินไป ไม่ให้เคร่งเกินไป ไม่ให้เบียดเบียนตัวเองจนเกินไป วางใจให้เป็นกลางๆ แล้วกําหนดพุทโธๆ ไป กําหนดพุทโธไป

เริ่มต้น สติ พอเราเริ่มต้นกําหนดพุทโธชัดๆ เดี๋ยวมันก็จางลงๆ สติมันก็อ่อนไป เพราะอะไร เพราะกิเลสมันอยู่กับเราไง เพราะกิเลสมันอยู่กับหัวใจของเรา เราทําสิ่งใดก็แล้วแต่ เวลากิเลสมันนอนหลับ กิเลสมันยังไม่ตื่นขึ้นมา เราจะทําสิ่งใด เราตั้งใจ เราไป เราปฏิบัติ เราจะทําให้มุมานะ เราจะทําของเราให้เต็มกําลังของเรา พอทําแล้วสักวันสองวันมันเปลี่ยนแล้ว มันมีข้อต่อรองในใจแล้ว กิเลสมันเริ่มงัวเงียนะ มันยังไม่ได้ตื่น ถ้ามันตื่นขึ้นมานะ มันจบเลย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า อวิชชา กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันอยู่ในหัวใจของเรา แต่เรามีอํานาจวาสนาได้เกิดมาเป็นมนุษย์แล้วพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนา วันนี้เป็นวันสําคัญทางพระพุทธศาสนา เป็นการยืนยันว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดวันนี้ ตรัสรู้วันนี้ แล้วก็ปรินิพพานวันนี้ มีความจริงอยู่ที่นี่ กําเนิดพุทธะเกิดจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้จริงขึ้นมาแล้ววางธรรมและวินัยนี้ไว้ให้เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็พยายามจะทําความจริงของเราขึ้นมาให้มันเกิดพุทโธ พุทโธๆๆ ถ้าพุทโธถึงที่สุดนะ มันพุทโธจนพุทโธไม่ได้ ถ้าพุทโธไม่ได้ นั่นล่ะตัวพุทธะ นี่ถ้าเราเจอพุทโธจริง

ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่นท่านให้ชาวมูเซอช่วยหาพุทโธ หาพุทโธ เขาก็หาของเขาเจอ แต่หาของเขาเจอ อํานาจวาสนาของเขามีมากน้อยแค่ไหน ถ้าอํานาจวาสนาของเขามีมากขึ้นมา เขาพยายามจะทําสัมมาสมาธิของเขาให้ยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าไม่ตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก่อนที่ประพฤติปฏิบัติมา ๖ ปี แสวงหาอยู่ ใครจะพูดอย่างไร ใครชักนําไปอย่างไร เราไม่มีความจริง เราก็ไม่เชื่อเขา แต่เราก็ไม่รู้ว่ามันควรทําอย่างใด แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาตามความเป็นจริงแล้ว ได้ทดสอบมากับความเห็นผิดมา ๖ ปี สิ่งที่เจ้าลัทธิต่างๆ เขาดึงไป ๖ ปี ความที่เขาชักนําไป แต่เราไม่มีสิ่งใดจะโต้แย้งกับเขา แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา มันเห็นผิดหมดล่ะ สิ่งที่ทํามานี่รู้ว่าผิดรู้ว่าถูกหมดล่ะ แล้วสิ่งที่ถูก ถูกทําอย่างใด ถ้าถูกทําอย่างใด เวลาทําถูกขึ้นมา อะไรถึงถูกล่ะ แล้วถ้าทําถูกขึ้นมา มันมีสิ่งใดที่มันโต้แย้ง มันมีสิ่งใดที่ชักนําให้ลงตํ่าล่ะ

ฉะนั้น หัวใจของสัตว์โลก จะรื้อสัตว์ขนสัตว์สัตว์โลก สัตว์โลกที่เขาน้อมใจเขาลงสู่ธรรม ถ้าน้อมใจเขาลงสู่ธรรม เขาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ปฏิบัติอย่างใด ถ้ายังมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากอยู่ เขาตั้งใจปฏิบัติขึ้นมา แล้วถ้ากิเลสมันได้การควบคุมดูแล การปฏิบัตินั้นมันก็มีโอกาสบ้าง แต่ถ้ากิเลสมันฟื้นตัวขึ้นมา กิเลสมันมีกําลังมากกว่า ล้มลุกคลุกคลานอย่างใด

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นสภาวะแบบนั้น ถึงบอกว่า ถ้ากําหนดพุทโธ พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ ไว้ มีสติสัมปชัญญะ ถ้าพุทโธๆๆ จนมันพุทโธไม่ได้ ถ้าพุทโธยังพุทโธได้อยู่ แล้วจิตมันสงบระงับเข้ามา อันนั้นก็เป็นอํานาจวาสนา อํานาจวาสนาของเรานะ ถ้าจิตสงบแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา เพื่อปัญญานี้จะกลับมาทําให้ความสงบง่ายขึ้น เพื่อให้ปัญญานี้กําหนดพุทโธ มันก็มีปัญญาคอยประคอง ถ้าพุทโธของเรานะ พุทโธด้วยศรัทธา พุทโธด้วยความเชื่อ พุทโธๆ ก็ล้มลุกคลุกคลาน

กําเนิดพุทธะ กําเนิดในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กําเนิดในใจของพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ กําเนิดในใจของพระอรหันต์ในสมัยพุทธกาล แต่ถ้ามันจะกําเนิดกับเราล่ะ กําเนิดพุทธะนะ กําเนิดนั้นมันก็เป็นแต่ชื่อ มันกําเนิดมาแล้วมันก็เป็นทางทฤษฎี เป็นวิชาการ เป็นสัจจะความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันไม่เป็นสัจจะความจริงกับเรา

ถ้าเป็นสัจจะความจริงกับเรานะ เรากําหนดสิ เรามีสติสิ กําหนดพุทโธๆๆ แล้วมีสติ แล้วมีสิ่งใดเป็นอุปสรรค การปฏิบัติแล้วมันไม่สมประโยชน์สิ่งใด เราก็แยกแยะของเราสิ เราก็พยายามทําของเราสิ ถ้าเราใช้อุบาย เราใช้วิธีการแยกว่าสิ่งใดผิดสิ่งใดถูก ถ้าทําแล้วมันได้ประโยชน์ขึ้นมา

พุทโธๆๆ ด้วยความหยาบของเรา พอพุทโธๆ พอมันละเอียดขึ้น มันดีขึ้น เราด้วยการอยากได้ ด้วยความอยากให้มันประสบความสําเร็จ เราเองมันปฏิบัติไปแล้วสติอ่อน ปัญญาอ่อนด้อย มันสงบแล้วมันร่มเย็นขึ้นมา ตื่น ปล่อยวางซะ พอปล่อยวางแล้ว แล้วบอกว่า “มันพุทโธไม่ได้ เพราะถ้าพุทโธแล้วจิตมันจะหยาบออกมา ถ้าเรากําหนดพุทโธมันละเอียดแล้ว”

เพราะเราไม่เคยเห็นสมบัติ เราไม่เคยเห็นอริยทรัพย์ เราไม่เคยเห็นสมบัติที่มันมีคุณค่ามากกว่านี้ แค่จิตใจของเราหยาบกระด้างอยู่กับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แค่ปล่อยวางเป็นชั่วครั้งชั่วคราวมา เราก็ตื่นเต้นขนาดที่ว่าเราทําสิ่งใดไม่ได้ ทําสิ่งใดไม่ได้เลยหรือ ถ้าทําสิ่งใดไม่ได้ เวลาปฏิบัติจะล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ พอจิตเริ่มจะดีขึ้น เราก็ประมาทเลินเล่อซะ เวลามันเสื่อมไปนะ ทุกข์ร้อนๆ มีแต่ความวิตกกังวล แล้วจะเอาให้ได้ๆ

แต่ถ้าเราไม่เคยเจอสิ่งใดเลย เราก็ไม่มีสัญญาจะให้มั่นหมาย แต่พอเราเคยจิตใจสบายๆ เราก็อยากได้สิ่งนั้นๆ สิ่งนี้มันก็มารบเร้าใจเราตลอดเวลา ทั้งๆ ที่เวลาทําความเพียรมันก็ต้องตั้งสติ มันก็ต้องมีความเข้มแข็งอยู่แล้ว ทํานี่มันก็ลําบากพอตัวอยู่แล้ว ยังมีตัณหาซ้อนมา ซ้อนมาอ้างเหตุอ้างผล อ้างว่า เราควรจะทําอย่างนั้น เราควรจะได้อย่างนี้ นี่มันซ้อนมา

ถ้าเราวางซะ เราต้องมีปัญญา ถ้าเราคิดอย่างนี้ เราหวังอย่างนี้ เราจะทุกข์ร้อนอยู่ตลอดไป แต่ถ้าเราเชื่อธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สัจธรรมมันมีอยู่จริงของมัน ถ้ามีอยู่จริงของมัน ถ้าเราทําความเป็นจริงตรงกับความเป็นจริงนั้น สัจธรรมนั้นจะเกิดเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกในใจของเรา

ฉะนั้น สิ่งที่มันทําแล้วมันไม่ได้ผลก็วางไว้ แล้วตั้งสติของเรา กําหนดของเรา กําหนดของเราให้ชัดๆ ไว้ อย่าให้สิ่งใดแทรกแซงมา คําว่า “ชัดๆ ไว้” เราก็จะไปยึดมั่นอีก มันแทรกแซงเข้ามา พุทโธๆ จนพุทโธละเอียดเข้าไป อย่าทิ้ง! จําไว้ อย่าทิ้ง! เกาะพุทโธเข้าไปจนถึงที่สุด พยายามตะโกนพุทโธมันก็ตะโกนไม่ได้ ถ้าตะโกนไม่ได้ มันจะเข้าไปสู่นั่นล่ะกําเนิดพุทธะ

ถ้ากําเนิดพุทธะเกิดขึ้นมานะ ถ้าใครมีอํานาจวาสนามันจะรู้สิ่งต่างๆ มันเป็นสิ่งที่อํานาจวาสนา จิตของคนไม่เหมือนกัน คนที่สร้างอํานาจวาสนามามากมันจะผ่องใส มันจะสว่างไสว มันจะรู้สิ่งแปลกๆ คนที่พุทโธๆ เข้ามาแล้วสงบเข้ามาเฉยๆ สงบนิ่งๆ เข้ามาโดยที่ไม่มีสิ่งใดเลย อันนั้นก็เป็นอํานาจวาสนาบารมีของเรา

เราไม่ได้ปฏิบัติพุทโธ เราไม่ได้กําหนดพุทโธเพื่อจะมาอวดอ้างกัน เราไม่ใช่กําหนดพุทโธเพื่อจะมาประกวดกับใคร เราไม่ต้องการให้จิตของเราไปประกวดกับจิตของใครว่าจิตของใครมันจะดีงามกว่าของใคร จิตของเราก็คือจิตของเรา กุศลของเราก็เป็นกุศลของเรา อกุศลในใจที่มันสร้างมา สิ่งใดมันเสวยก่อน ถ้าเป็นกุศลขึ้นมา จิตเป็นกุศล จิตที่เป็นธรรม มันได้เสวยความสุขก่อน แล้วเวลามันเสื่อมไป เวลามันทุกข์ร้อนไป อกุศลเกิดกับใจแล้ว ถ้าอกุศลเกิดกับใจนะ เราปฏิบัติเพื่อใจของเรา เราไม่ได้ปฏิบัติเพื่อจะเอาคุณงามความดีของเราไปประกวดกับใคร ถ้าเราไม่ประกวดกับใครนะ ใครจะสว่างไสว ใครจะผ่องใส ใครจะรู้เห็นสิ่งใด นั้นเป็นอํานาจวาสนาของเขา

แล้วถ้าไม่มีครูบาอาจารย์คอยคุม คอยดูแลของเขา สิ่งนั้นคนไม่เคยรู้เคยเห็น พอรู้เห็นสิ่งใดขึ้นมาก็ว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ ทั้งๆ ที่มันเป็นหญ้าปากคอก เพิ่งจะเริ่มประพฤติปฏิบัติเพื่อให้รู้จักตัวตนตัวจริงของเรา ตัวจริงของเราคือตัวจิตของเรา จิตของเราเวียนตายเวียนเกิดไปในวัฏฏะ มันไม่รู้จักตัวของมันเลย เกิดชาติใดเกิดภพใดก็เข้าใจว่าภพนั้นชาตินั้นเป็นตัวตนของตัว เกิดภพใดเกิดชาติใดเพราะอํานาจวาสนาของเวรของกรรมทําให้เกิดภพนั้นชาตินั้น แล้วภพนั้นชาตินั้นได้สร้างบุญญาธิการ ได้สร้างบาปอกุศลกับภพชาตินั้นได้มากน้อยขนาดไหน มันไม่เคยรู้ตัวมันเองเลย

แต่กําหนดพุทโธๆ จนจิตสงบระงับเข้ามา เรารู้เราเห็นของเรา เห็นไหม กําเนิดพุทธะอย่างนี้เรารักษา พอรักษาขึ้นมา ฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญานะ น้อมไปสู่กาย ถ้ามีอํานาจวาสนามันจะเห็นกาย เห็นเป็นอวัยวะสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เห็นแล้วมันก็มีความดูดดื่มมากขึ้น จิตสงบนี้มีรสชาติอย่างหนึ่ง เวลาจิตสงบแล้วมีรสชาติอย่างหนึ่ง ถ้าเราพยายามฝึกหัดใช้ปัญญา น้อมไปสู่กาย สู่เวทนา สู่จิต สู่ธรรม ถ้ามันน้อมไปไม่ได้ มันก็มีความสุขในความสงบของใจ แต่ถ้ามันน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ถ้ามันจับต้องได้ เราจะได้ทรัพย์มากขึ้น ถ้าเราได้ทรัพย์มากขึ้นมันจะยิ่งมีรสชาติมากขึ้น มีรสชาติ มีรสชาติเพราะมันเป็นความจริง

แต่เดิมมา จิตของเรา พอจิตของเรามันไม่สงบ จิตของเรา เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เราบอกว่าเราเป็นนักปราชญ์ เรามีความรู้ เรากําหนดได้ เรากําหนดกายก็ได้ เรากําหนดเวทนาก็ได้ เรากําหนดจิตก็ได้ เรากําหนดธรรมก็ได้ เพราะมันมีอยู่กับตัวเรา สิ่งที่เรากําหนดนั้นมันกําหนดโดยกิเลส กําหนดโดยความเห็นผิดของตัว ถ้ากําหนดโดยความเห็นผิดของตัว มันก็เห็นสภาวะ มันเป็นวิชาการทางโลก มันเป็นเรื่องของโลกียปัญญา พอโลกียปัญญากําหนดสิ่งใดมันก็รับรู้ของมัน เพราะมันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจริงๆ พอมันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจริง แต่เราจับของเราด้วยปัญญาทางโลกของเรา แล้วเราก็เอามาพิจารณา ถ้าเราพิจารณา มันเป็นตรรกะ มันเป็นตรรกะมันก็เข้าใจของมัน มันก็มีรสชาติของมัน เราก็เข้าใจเอาเองไงว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ ทั้งๆ ที่สิ่งนั้นเวลาพิจารณาไปแล้วผลของมันก็คือการปล่อยวาง ถ้ามันปล่อยวางนะ แล้วปล่อยวางแล้วทําอย่างไรต่อไป ปล่อยวางทําอย่างไรต่อไป

เพราะมันไม่มีกําเนิดพุทธะ มันไม่มีจิตที่สงบ มันถึงพิจารณาต่อเนื่องไปไม่ได้ มันต่อเนื่องไปไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันเป็นโลกียปัญญา มันเป็นเรื่องโลก เรื่องโลกคืออะไร โลกคือกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันให้เรารู้ได้แค่นี้ไง แต่เพราะวันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา วางธรรมไว้ตามความเป็นจริง แล้วปฏิบัติจริง มันจะเข้าไปสะเทือนสู่กิเลส สะเทือนสู่หัวใจดวงนั้น

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา ท่านถึงวางหลักเกณฑ์มาให้เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้ว ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา มันก็มีความสุขของมัน พอจิตสงบแล้ว มันมีพุทธะ พอพุทธะแล้ว เราเอาพุทธะนี้ไง ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เบิกบานในอะไรล่ะ

สิ่งที่ควรทําและสิ่งที่ไม่ควรทํา สิ่งที่ไม่ควรทําคือไม่ควรส่งออก ไม่ควรไปรับรู้เรื่องโลก แต่สิ่งที่ควรทําล่ะ สิ่งที่ควรทํา น้อมไป น้อมไปสู่กาย สู่เวทนา สู่จิต สู่ธรรม ถ้าคนมีอํานาจวาสนามันจะเกิดขึ้นเอง ถ้าเกิดขึ้นเอง ด้วยอํานาจวาสนานะ อํานาจวาสนาของคน บางทีเกิดขึ้นเองครั้งสองครั้ง แล้วต่อไปมันก็ไม่เกิด บางคนเกิดขึ้นเอง มันจะมีความชํานาญขึ้นไป แล้วจับต้องขึ้นไป พิจารณาเข้าไป แยกแยะขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป นี่ขิปปาภิญญา ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย

แต่ถ้าเราเวไนยสัตว์ล่ะ คนชั้นกลางล่ะ เราต้องหาอยู่หากินของเราเอง เราต้องตั้งสติของเราเอง เราต้องทําสมาธิของเราเอง เราต้องใช้ปัญญาของเราเอง เราก็ต้องมีสติปัญญาที่ละเอียดอ่อน ประคองดูแลสถานะเรา สถานะของจิตที่มันสงบ มันก็มีความสุขความสงบของมัน ความสุขความสงบนะ

เวลาจิตสงบแล้ว ผู้ที่มีอํานาจวาสนาเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เขาก็จับของเขา แล้วพิจารณาของเขาไป ดําเนินของเขาไป สิ่งที่ควรทําๆ

สิ่งที่ไม่ควรทํา จิตสงบแล้วออกรู้ต่างๆ แล้วจิตสงบแล้วไม่รู้จักดูแลรักษา พอจิตสงบแล้วก็เข้าใจว่าสิ่งนี้เป็นมรรคเป็นผล เป็นมรรคเป็นผลแล้วก็เรียกร้องเอา ว่าเราปฏิบัติแล้วจะเรียกร้อง นี่สิ่งที่ไม่ควรทํา

สิ่งที่ควรทํา ถ้าจิตสงบแล้ว มันก็เป็นความสุขของเราใช่ไหม เราไม่ได้ปฏิบัติมาเพื่อไปประกวดกับใคร เราไม่ได้ปฏิบัติมาเพื่อจะอวดใคร เราปฏิบัติมาเพื่อพรหมจรรย์ของเรา เราปฏิบัติมาเพื่อความชําระล้างกิเลสของเรา ถ้าจิตสงบเข้ามา เราก็รู้จักตัวตนของเรา ถ้าเรารู้จักตัวตนของเรา เราเป็นชาวพุทธแท้ ชาวพุทธแท้

ชาวพุทธโดยทะเบียนบ้าน เขาก็ว่าเป็นชาวพุทธของเขา เขาก็ดํารงชีวิตของเขาแบบโลกๆ แล้วเขาก็หาความสุขความสะดวกของเขาในทางโลก เราเป็นชาวพุทธแท้ ชาวพุทธแท้เพราะอะไร เพราะเราเป็นพุทธที่หัวใจ เราไม่ได้เป็นพุทธที่ทะเบียนบ้าน เราเป็นชาวพุทธที่หัวใจ เพราะเรากําหนดพุทโธ เรากําหนดพุทธานุสติ เรากําหนดพุทโธๆ ของเรา กําหนดพุทโธเพราะเชื่อมั่นในองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพุทธภาษิต ให้ทํากรรมฐาน ๔๐ ห้อง ให้ทําความสงบของใจ ให้ทําสมถะขึ้นมา สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน

วิปัสสนากรรมฐาน เพราะเกิดจากสมถกรรมฐาน ถ้าไม่มีสมถกรรมฐาน มันก็เป็นเรื่องของกิเลส เป็นเรื่องของโลก เรื่องจินตนาการ เรื่องการจินตมยปัญญา เรื่องของโลกๆ ที่พิจารณาของเราไป มันก็มีรสชาติแค่นั้นแหละ มันก็มีรสชาติแบบโลกนั่นแหละ ที่บอกว่าเราเข้าใจธรรมๆ นั่นแหละ แต่จริงๆ แล้วไม่เข้าใจ ถ้าจริงๆ ไม่เข้าใจเพราะอะไร เพราะมันไม่รู้จักพุทธะ มันไม่มีกําเนิดพุทธะ มันไม่มีความจริงในหัวใจ

แต่ถ้ามีความจริงในหัวใจ เพราะจิตสงบมีความจริงในหัวใจ พอมีความจริงในหัวใจ เราน้อมไปๆ สิ่งที่ควรทํา เราน้อมไปสู่กาย สู่เวทนา สู่จิต สู่ธรรม พอน้อมไป มันจับต้องได้ พอปัญญามันจับต้องได้ มันพิจารณา ถ้ากําลังมันพอ พิจารณาแล้วมันมีเหตุมีผลของมัน มีเหตุผลของมัน หมายความว่า ถ้าเห็นกาย กายมันย่อยสลายไป กายมันแปรสภาพไป การแปรสภาพ ของที่มันเปลี่ยนแปลงต่อหน้า ของที่มันเปลี่ยนแปลงต่อหน้าเราไม่เห็นหรือ ดูตาของคน ตาที่ไม่พิการนะ เขาจะเห็นภาพของเขาชัดเจนของเขา นี่ตาเนื้อนะ ตาเนื้อ เห็นได้ด้วยตาเนื้อ ตาเนื้อเห็นได้แต่วัตถุ

ตาธรรม จกฺขุํ อุทปาทิ าณํ อุทปาทิ จักขุญาณมันเกิด ถ้าจักขุญาณมันเกิด ตาใจมันเห็น สิ่งที่แปรสภาพให้เห็นอย่างนี้มันเป็นไตรลักษณ์ ถ้าเป็นไตรลักษณ์ รสชาติมันเป็นอย่างไร สิ่งที่เราศึกษากันมามันเป็นวิชาการ ศึกษากันมาจนปากเปียกปากแฉะ ศึกษากันมา รู้ทุกอย่างเลย รู้ทุกอย่างเลย แต่ไม่รู้อะไรเลย รู้ทุกอย่างเลย รู้เพราะการศึกษา รู้เพราะการฟังธรรม แต่การปฏิบัติขึ้นมามันไม่มีความจริงในหัวใจเราสักชิ้นหนึ่ง

แต่จิตสงบเข้ามา มันก็มีผลงานของเราชิ้นหนึ่ง จิตสงบแล้ว นี่กําเนิดพุทธะแล้ว ถ้าใช้ๆ ปัญญาไป มันพิจารณาไป รสชาตินะ คน เวลาเราปฏิบัติ เราทุกข์เรายาก เราทุกข์เรายากเพราะเราปฏิบัติแล้ว สิ่งต่างๆ มีแต่อุปสรรค มีแต่ความทุกข์ พอจิตสงบขึ้นมามันมีความสุข เวลาฟังธรรมๆ นะ เวลาจิตสงบเข้ามา จิตดับ คําว่า “จิตดับถึง ๓ วัน” คือว่ามันไม่ออกรับรู้ มันทรงตัวของมัน มันมีความสุข เดินไปไหนนะ มันเหมือนลอย ตัวนี้เบาไปหมดนะ นี่รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง มันมีรสของความสุข รสของธรรมมาเจือจานในหัวใจของเรา

แล้วจิตสงบแล้วมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง พิจารณาแยกแยะ พอแยกแยะขึ้นมา กําลังมันจะมีไป เพราะมีสติ มีสมาธิ มันถึงมีกําลัง พอมีกําลังพิจารณาไป มันจะเป็นไตรลักษณ์ มันจะแปรสภาพให้เราเห็นๆ แต่ถ้ากําลังเราอ่อนลง เราทําบ่อยครั้งเข้าๆ เราใช้เชื้อเพลิงตลอดเวลา แล้วเชื้อเพลิงมันเบาลง เชื้อเพลิงมันอ่อนลง สิ่งที่เราจะทําต่อไปมันจะไม่สะดวกแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน เราพิจารณาไปแล้ว คนถ้าพิจารณาไปแล้วนะ มันล้มลุกคลุกคลานเหมือนกัน เวลาทําความสงบก็ทําความสงบแสนยาก เวลามันใช้ปัญญามันยากกว่าอีก มันยากกว่าเพราะอะไร เพราะมันละเอียดอ่อนกว่า เราหาทุนนะ สมาธิคือทุน กําเนิดพุทธะ พุทธะ เรามีวัตถุดิบของเรา แต่เราจะมากอปรให้มันเป็นมรรคญาณ ประกอบขึ้นมาให้ธรรมจักรมันเคลื่อน ธรรมจักร จักรสมดุลของมัน มัชฌิมาปฏิปทา ความสมดุลของงานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ความชอบธรรมมันเกิด เกิดเพราะว่าเราฝึกหัด เราใช้ปัญญาของเรา ถ้ามันชอบธรรม มันก็ปล่อย พอปล่อยแล้ว เราเคยทําได้ เราทําต่อไปอีก เราจะทําให้เหมือนเดิม ถ้าให้เหมือนเดิมมันก็ไม่เหมือน

ไม่เหมือนเพราะ หนึ่ง พลังงานนี้แตกต่างกัน กิเลสที่มันยังไม่รู้เท่า เราทําสิ่งใดไปเป็นธรรมขึ้นมา มันก็เกิดขึ้นเป็นสัจจะความจริง พอกิเลสรู้เท่า มันต่อรองแล้ว มันอ้างอิงแล้ว มันสร้างภาพให้ก่อนเลย “ทํามาอย่างนี้นะ แล้วมันก็จะปล่อยวางอย่างนี้นะ” แล้วปล่อยวางอย่างนี้มันก็เป็นสัญญา สัญญาแล้วเราก็จับ พอเป็นสัญญาแล้วผลมันก็จืดชืด พอจืดชืดขึ้นมา เราจะต้องให้เป็นปัจจุบัน

ปัจจุบันเราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าทําความสงบของใจเข้ามามากขึ้น แล้วเราย้อนกลับไปพิจารณา หมั่นคราดหมั่นไถ ในมุตโตทัย ในเทศน์ขององค์หลวงปู่มั่นท่านจะบอกเลยว่า ทํานา ใครๆ ก็ทํานาลงที่ดินนั่นล่ะ ใครๆ ก็ทําที่นานั่นน่ะ ทํานาก็ได้ข้าวทุกปีๆ นั่นล่ะ ทําซํ้าทําซาก มันก็ได้ผลประโยชน์มาตลอด เพราะคนเราได้ทํานาๆ ทํานามาเพื่อข้าว ได้ข้าวมาเพื่อไปดํารงชีวิต

นี่ก็เหมือนกัน เราประพฤติปฏิบัติขึ้นไปก็ต้องสอนจิตๆ จิตมันกินทุกวัน กินแล้วกินเล่า กินธรรมไง สัจธรรม ให้จิตมันได้พิสูจน์ได้ตรวจสอบ พุทธะๆ ให้มันได้แยกแยะ ได้ดูแลของมัน พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ต้องทําอย่างนี้ ทําอย่างนี้ให้มีความชํานาญขึ้นมา ถ้ามีความชํานาญขึ้นมา จากกําเนิดพุทธะ มันจะเกิดธรรมจักร เกิดสัจธรรม นี่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง นี่ไง วิปัสสนาญาณๆ ไง

บอกว่า “มันต้องเป็นวิปัสสนา ถ้ากําหนดพุทโธมันเป็นสมถะ มันจะไม่เกิดปัญญาๆ”

ไอ้ปัญญาๆ อย่างนั้นมันเป็นจินตนาการ มันเป็นตรรกะ มันไม่มีอยู่จริง มันไม่มีอยู่จริงหรอก เพราะมันเป็นเรื่องโลก โลกกับธรรม ปฏิบัติโลกก็ได้โลก ปฏิบัติธรรมมันต้องเข้าถึงธรรม มันถึงจะเป็นธรรม ปฏิบัติโลกมันจะเป็นธรรมได้อย่างไร ปฏิบัติโลกก็เป็นโลกไง

แต่ถ้าปฏิบัติธรรม ปฏิบัติธรรมมาจากไหน ศีล สมาธิ ปัญญา

แล้วเขาบอกนะ “นี่ปฏิบัติโลกก็ศีล สมาธิ ปัญญาเหมือนกัน มันแตกต่างกันตรงไหน”

มันแตกต่างกันโดยความเข้าใจผิดไง มันแตกต่างกันโดยที่ไม่มีครูบาอาจารย์คอยชี้นําไง แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ชี้นํา เพราะครูบาอาจารย์ท่านผิดอย่างนั้นมาก่อน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ มาโดยที่ไม่มีธรรม นั่นเขาก็หลงผิดไป แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมจริงขึ้นมา ธรรมจริงขึ้นมา วางไว้ มันเป็นพุทธานุสติ สิ่งต่างๆ ที่ทําขึ้นมา

ถ้าเป็นปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านพลิกแพลงออกมาเพื่อประโยชน์กับลูกศิษย์ลูกหา แต่มันต้องเป็นผู้ที่รู้จริง ผู้ที่คอยแยกแยะให้เราว่าอะไรผิดอะไรถูก ถ้าอะไรผิดอะไรถูกนะ เรามีครูบาอาจารย์อย่างนั้น

๑. จะทําให้เราไม่หลงทาง

๒. จะทําให้การปฏิบัติของเราสะดวกขึ้น แล้วพอทําไปแล้วมันอบอุ่นใจไง

เราทําด้วยความว้าเหว่นะ เราไม่มีครูบาอาจารย์ เราทําด้วยความว้าเหว่ แล้วพอว้าเหว่ กิเลสของเรามันก็เข้ามาต่อรอง กิเลสของเรามันก็สร้างภาพของเราให้เราล้มลุกคลุกคลานอยู่ตลอดไป แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ มันมั่นใจของเรา แล้วทําของเราได้

สมัยหลวงปู่มั่นท่านอยู่ ท่านบอกเลยนะ “แก้จิตแก้ยากนะ ให้หมู่คณะปฏิบัติมา ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ” แต่ในปัจจุบันนี้มีครูบาอาจารย์นะ ถ้าเราปฏิบัติ ถ้าเราไม่เชื่อใคร เราก็ดูประวัติหลวงปู่มั่นสิ ปฏิปทาของหลวงปู่มั่นสิ ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมาท่านรู้จริงของท่าน ท่านได้วางแนวทางของท่านไว้ให้เราได้ก้าวเดิน ถ้าไม่ฟังใคร

ถ้าฟังใคร สิ่งที่เราฟังมา ฟังธรรมๆ ฟังธรรมก็มาตอกยํ้าเรา ตอกยํ้าในหัวใจของเรา มันจะเสียเหลี่ยมเสียคมไปไหน ท่านพูดออกมามันก็เปิดอกมาน่ะ ดีเสียอีก ท่านจะได้เปิดออกมาว่าท่านมีจริงหรือไม่มีจริง พูดออกมา ถ้าไม่มีจริงมันก็เป็นเรื่องของจินตนาการทั้งนั้นน่ะ เรื่องจินตนาการ คนพูดเรื่องจินตนาการมันต้องมีความบกพร่องแน่นอน มันจบกระบวนการมันไปไม่ได้

แต่ถ้าเราปฏิบัติของเราจริง เรามีครูบาอาจารย์ที่วางธรรมวินัยนี้ไว้แล้ว เรามีครูบาอาจารย์ที่วางข้อวัตรปฏิบัติให้เราก้าวเดินอยู่แล้ว แล้วเราก็ปฏิบัติของเราขึ้นมาอยู่ในปัจจุบันนี้ ถ้ามันพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรมได้ ซํ้าไปๆ สิ่งนี้ปลูกต้นไม้ เขารดที่โคนต้น ต้นไม้มันจะเจริญงอกงามของมันไป

นี่ก็เหมือนกัน เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็ปฏิบัติในใจของเรา เวลาผู้ที่ปฏิบัติเป็นนะ คนภาวนาเป็น เขาจะสงวนเวลาของเขามาก แล้วเขาจะหาความสงบสงัดของเขา แล้วเขาจะเดินจงกรมของเขา นั่งสมาธิของเขา ครูบาอาจารย์ของเรานะ ถ้าใครภาวนาเป็นนะ ท่านพยายามจะให้โอกาส เราอย่าเข้าไปกวนเขา เพราะสิ่งนั้นเขากําลังทําคุณงามความดีของเขา ถ้าเขาทําคุณงามความดีเป็นประโยชน์กับเขา แล้วจะเป็นประโยชน์กับเราถ้าเขารู้จริงขึ้นมา

ฉะนั้น คนที่ภาวนาเป็นนะ กิริยาหรือการกระทํามันจะฟ้องเลย ฟ้องว่าเขาสงวนรักษาความสงบของเขาอย่างไร เขาจะดูแลใจเขาอย่างไร แล้วพิจารณาของเขาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันเป็นขึ้นมา ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น เวลาสมุจเฉทปหาน มันขาด มันขาดทีเดียวเลย ปั๊บ! ขาด! แล้วขาดอย่างไรล่ะ เวลากิเลสมันขาด ขาดอย่างไร ขาดกลางหัวใจไง ถ้าขาดกลางหัวใจ เห็นไหม

สิ่งที่ว่ากําเนิดพุทธะ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ถ้าผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน มันมีอะไร มันมีกิเลสมีตัณหาความทะยานอยากที่เป็นนามธรรมเหมือนกันอยู่ในหัวใจไง ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็บอกว่า “นํ้าใสจะเห็นตัวปลา” เราก็บอกว่า ถ้าเราทําจิตให้สว่างไสว จิตผ่องใสแล้วจะเห็นตัวปลา...นี่ความเข้าใจผิด รอไปเถอะ รอปลาไป

ถ้ามันไม่เห็นปลา มันต้องรําพึง มันต้องน้อมไป ถ้าน้อมไปนะ เพราะอํานาจวาสนาของคนไม่เหมือนกัน ฉะนั้น ถ้าจิตมันผ่องใสๆ มันคืออวิชชา ถ้าจิตผ่องใสโดยหยาบๆ สักกายทิฏฐิ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เวลาสมุจเฉทปหาน สังโยชน์ขาด

สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิคือความเห็นผิด พอความเห็นผิดมันขาดไป มันเกิดความสงสัยไหม มันเกิดสีลัพพตปรามาสไหม มันไม่เกิด สิ่งที่มีการพิจารณา พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรมตามความเป็นจริง พิจารณาตรงนี้ การพิจารณาอย่างนี้มันก็เกิดปัญญาขึ้นมา ในเมื่อปัญญาขึ้นมา เราพิจารณาเอง เราทําของเราเอง แล้วมันขาดต่อหน้าเราเอง เวลามันขาดต่อหน้าเราไป สิ่งที่สังโยชน์ขาดไป ขาดไปต่อหน้าแล้วเรารู้ไหม แล้วเราจะสงสัยไหม ถ้าเราไม่สงสัย แล้วทําอย่างไรต่อไปล่ะ

กําเนิดพุทธะ ถ้าจิตมันผ่องใส จิตมันสว่างไสว มันได้สํารอก มันได้คายวิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ได้คายความลังเลสงสัยไป แต่มันยังมีความลึกซึ้ง นี่กิเลสอย่างหยาบ กิเลสอย่างกลาง กิเลสอย่างละเอียด มีหลานมัน มีลูกมัน มีพ่อมัน มีปู่มัน เห็นไหม ความหยาบ ความละเอียด ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมาท่านรู้ของท่าน ท่านถึงพยายามจะส่งเสริม ดูแล พยายามปลุกเร้าให้ผู้ที่ปฏิบัตินั้นมีกําลังขึ้นมา

ถ้ามีกําลังขึ้นมา กําเนิดพุทธะ ให้มันละเอียดขึ้นไป พุทโธๆ ต่อเนื่องกันไป พุทโธต่อเนื่องกันไป ถ้าจิตมันสงบขึ้นไป พอมันออกรู้ออกเห็น มันก็จะไปจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมจากภายใน ถ้าจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมจากภายใน มันมีสติมีปัญญามากขึ้น

มีสติมีปัญญามากขึ้น โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรคแตกต่างกัน ถ้าแตกต่างกัน แตกต่างกันอย่างไร คนปฏิบัติแล้วเขาจะรู้ว่าแตกต่างกันอย่างไร แต่คนที่ไม่เคยปฏิบัติเลยน่ะ มรรคคือมรรค พูดวนไปเวียนมาอยู่นั่นน่ะ มันก็อันเดิมๆ

ชื่อมันเหมือนกัน แต่ความหยาบความละเอียดมันแตกต่างกัน กิเลสที่มันเป็นกิเลส กิเลสเด็กๆ กิเลสไร้เดียงสา ขนาดไร้เดียงสามันก็ล้มลุกคลุกคลานแล้ว นี่ขนาดกิเลสไร้เดียงสานะ แล้วถ้ากิเลสมันเริ่มมีวัยวุฒิขึ้นมา กิเลสมันเริ่มมีอํานาจขึ้นมา เราจะปฏิบัติอย่างไร

ถ้าเราปฏิบัติอย่างไร เรากําหนดพุทโธของเราให้มันละเอียดเข้าไป เราจะต่อสู้กับมัน เพราะมันละเอียดลึกซึ้ง เราต้องมีความรอบคอบมากขึ้น พอรอบคอบมากขึ้น ถ้าจิตสงบแล้วมันจับของมันได้ ถ้าจับไม่ได้ก็พิจารณาซํ้า เพราะว่าเราภาวนาเป็นแล้ว เราภาวนาเป็นแล้ว เราเคยแยกแยะอย่างไร ถ้าไปเห็นกาย เห็นกายแล้วพิจารณากายไปแล้ว กายมันแปรสภาพ มันเป็นไตรลักษณ์ขึ้นมา เราสมุจเฉทปหานกายขึ้นมา พอสมุจเฉทปหานกายขึ้นมามันก็เป็นโสดาบัน

เวลาเป็นโสดาบันขึ้นมา กิเลสอย่างหยาบมันก็ออกไป จิตที่ว่าผ่องใสๆ มันเริ่มสะอาดมากขึ้น สะอาดมากขึ้นเพราะอะไร เพราะมันสํารอกคายกิเลสออกไป พอคายกิเลสออกไป พอจิตสงบ มันจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมขึ้นมา จับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมที่มันละเอียดลึกซึ้งขึ้นไป ถ้าพิจารณาซํ้าเข้าไปๆ

เวลามันพิจารณาไปแล้ว จากที่ว่ากิเลสมันปล่อยวางๆ กิเลสที่มันเป็นไตรลักษณ์ที่มันสู่สภาพเดิมของมัน แต่พอเราไปจับกายที่มันละเอียดลึกซึ้งขึ้น เวลามันปล่อยวางขึ้นไป มันสู่สถานะเดิมของมันนะ

ดูสิ พิจารณาไปแล้ว นํ้าระเหยไปเป็นนํ้าขึ้นไป นํ้าคือนํ้าเลือด นํ้าลาย นํ้าต่างๆ ในร่างกายนี้ ถ้าพิจารณาสิ่งที่คมแข็งที่เป็นดิน มันก็กลับไปสู่สถานะที่เป็นดินของมัน ถ้าพิจารณาลม ลมก็คือลมในข้อ ลมในกระดูก มันก็สู่ลมของมัน พิจารณาธาตุไฟ ธาตุไฟก็อารมณ์ มันก็เป็นธาตุไฟต่างๆ พิจารณาธาตุ ๔ ถ้ามันคืนสู่สภาพของมัน มันก็ปล่อยของมัน

พิจารณาซํ้าๆๆ ซํ้าขึ้นมา ซํ้าขึ้นมาเพื่ออะไร ซํ้าขึ้นมาเพื่อฝึกหัดใจให้มันเข้มแข็งขึ้นมา เพราะเราไม่ใช่ขิปปาภิญญาที่พิจารณาง่ายรู้ง่าย ซํ้าแล้วซํ้าเล่าถึงที่สุดมันก็ปล่อยของมันๆ ปล่อยของมันแล้วมีสติปัญญาพร้อมนะ ถ้าปล่อยแล้วประมาท ปล่อยแล้วว่าสิ่งนี้มันจะเป็นจริง ปล่อยแล้วว่า “เราทุกข์ยากมาพอแรงแล้ว ถ้าทําอย่างนี้แล้วมันก็ได้สมประโยชน์แล้ว”

การคาดการหมายใช้ไม่ได้ มันไม่เป็นปัจจุบัน ถ้าพิจารณาซํ้าเป็นปัจจุบัน พอถึงเวลามันขาด มันรวมลงนะ กายกับจิตนี้แยกออกจากกัน แยกเลย กายแยกออกจากกัน พอแยกออกจากกัน ในการปฏิบัติ ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ท่านพยายามแสวงหาของท่าน มันหาไม่เจอๆ เพราะมันแยกออกจากกัน โลกนี้ราบหมด แล้วจะไปเจอสิ่งใด ดูสิ เวลาเกิดภัยต่างๆ มันกวาดราบไปหมดเลยในโลกนี้ แล้วเราจะไปหาสิ่งใดล่ะ เราหาสิ่งใดไม่เจอเลย ถ้าหาสิ่งใดไม่เจอ

เห็นไหม การปฏิบัติขึ้นมา การขุดคุ้ยหา นี่กําเนิดพุทธะแล้ว แล้วพุทธะจะทําอย่างไรต่อไป พุทธะถ้าไม่ทําต่อไป กิเลสมันมีอยู่ พุทธะ จิตสงบแล้ว จิตมันสว่างไสวแล้ว แต่สว่างไสวนะ จะค้นหาอย่างใด จะทํางานอย่างใด เราจะหาสิ่งที่มันซุกอยู่ในหัวใจ หาสิ่งที่มันหลบหลีกอยู่ในใจของเรา สิ่งที่หลานของกิเลส ลูกของกิเลส แล้วพ่อของกิเลสล่ะ หลานของกิเลสมันก็ได้ฆ่าไปแล้ว มันเป็นโสดาบัน ลูกของกิเลสมันก็ทําลายไปแล้ว ก็เป็นสกิทาคามี แล้วพ่อมันล่ะ พ่อมันล่ะ

กองทัพ สิ่งที่จะออกต่อสู้ได้ มันต้องมีขุนพล สิ่งที่เป็นขุนพล ความโลภ ความโกรธ ความหลง สิ่งที่ความโลภ ความโกรธ ความหลง มันมีวัยวุฒิ เวลาไร้เดียงสา เราก็ล้มลุกคลุกคลาน มีอํานาจขึ้นมาหน่อย เราพิจารณาของเรา มันขาดไป แต่ถ้าจิตมันสงบขึ้นมาแล้วมันต้องแสวงหา ออกรู้ออกเห็น ออกพิจารณา ออกรื้อค้น

การรื้อค้นนะ การปฏิบัติเราคิดว่าเราจะเจอกิเลส กิเลสมันเป็นสิ่งที่น่ารังเกียจ กิเลสนี้มันเป็นสิ่งที่เราไม่พอใจ กิเลสนี้เราจะมาชําระล้างอยู่แล้ว ฉะนั้น ถ้าเราบุกเข้าไป เราต้องเจอกิเลสแน่นอน กิเลสมันอยู่ในหัวใจของเรา กิเลสมันจะแสดงตัวออกมา แล้วเราจะได้เผชิญหน้ากับกิเลส แล้วได้ชําระล้างมัน...คิดผิด

กิเลสมันเป็นนามธรรม พอกิเลสมันเป็นนามธรรม มันพลิกแพลงเพื่อจะเอาชีวิตมันรอด ถ้าชีวิตมันรอด พอเข้าไปหามัน มันบอก “รู้จักไหม นี่มรรคตัวจริง ถ้ามรรคตัวจริงจะทําให้จิตใจดวงนี้เข้มแข็ง”...ไปยอมจํานนกับมันน่ะ ทั้งๆ ที่จะชําระล้างกิเลส พอไปเห็นกิเลส ไม่รู้จักกิเลสหรอก ไม่รู้ว่าเป็นมันด้วย

“ปฏิบัติก็ทุกข์ยากมาพอแรงแล้ว ปฏิบัติมาขนาดนี้ก็เป็นนิพพานแล้ว ถ้าเป็นนิพพานแล้วก็เป็นธรรมแล้ว ก็อยู่แค่นี้แหละ มันก็เป็นธรรมแล้ว ถ้าเป็นธรรมแล้วจะต้องขวนขวายไปทําไม ถ้าการขวนขวายนี้มันเป็นการกระทํา มันไม่ใช่นิพพานหรอก นิพพานเขาไม่มีการขวนขวาย ไม่มีการกระทํา”...จบ ไม่ปฏิบัติต่อ ติดเลย นี่เข้าไปเจอมัน ให้มันพลิกแพลงออกมา เข้าไปเจอหน้ามันให้มันกล่อมหน่อยเดียว ล้มเลย นี่ไง คนภาวนาที่ติด ติดอย่างนี้ไง มันไม่เข้าใจของมัน ไม่ไปเห็นของมัน พอเข้าไปว่างๆ ว่างๆ ก็เป็นธรรมๆ

มันก็ว่างอยู่แล้วเพราะมันชําระล้างสิ่งที่หยาบๆ ออกมา มันก็ว่างของมันในตัวของมันอยู่แล้ว แต่ถ้าเวลาเข้าไปเจอกิเลสที่ละเอียด กิเลสบอก “ฉันเป็นธรรมๆ” ก็ไปเชื่อมัน ถ้าเรามีสติมีปัญญาจับ มีสติมีปัญญาจับนะ เวทนาอย่างหยาบ เวทนาอย่างกลาง เวทนาอย่างละเอียด ความลุ่มหลง ความเข้าใจผิด ความที่เป็นสัญญาอารมณ์มันมีอยู่ สิ่งที่มีอยู่ ถ้ามันจับต้องได้ ดูสิ ความคิดหยาบๆ มันก็มี ความคิดอย่างละเอียดมันก็มี ความคิดที่มันอ้อยสร้อยก็มี ถ้าจับความคิดอ้อยสร้อยขึ้นมา จับมันได้ นี่ขุดคุ้ยหามัน ถ้าจับมันได้ ความอ้อยสร้อย มันอ้อยสร้อยเพราะอะไร อ้อยสร้อยเพราะมันหลอกเราได้ อ้อยสร้อยเพราะมันเห็นเราอยู่ในอํานาจของมัน

แต่ถ้าเราไม่เชื่อ เรามีสติมีปัญญา เราจับมัน เราขุดคุ้ยหามัน พอจับหางมัน เห็นไหม มันดิ้น พอมันดิ้นขึ้นมา มันไม่อ้อยสร้อยแล้วล่ะ มันฟาดงวงฟาดงาใส่เลย พอฟาดงวงฟาดงาใส่ นี่ไง ขุดคุ้ยหากิเลส การขุดคุ้ยหามันเป็นเรื่องยากมากนะ คนที่ภาวนามา เวลาภาวนาขึ้นไป เขาบอกว่า “มรรค ๔ ผล ๔ พิจารณากายซํ้าแล้วซํ้าเล่ามันก็สิ้นสุดออกไป”...มันเป็นจินตนาการน่ะ จินตนาการพิจารณากายปล่อยวางหนหนึ่งก็เป็นโสดาบัน พิจารณากายหนที่สองก็เป็นสกิทาคามี พิจารณากายหนที่สามก็เป็นอนาคามี พิจารณากายหนที่สี่ก็เป็นพระอรหันต์เลย

แล้วเวลาเรากําเนิดพุทธะมา เราเห็นกายมา เราพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าขนาดไหน ถ้าไม่ซํ้าแล้วซํ้าเล่านะ กิเลสมันพลิกแพลง มันหลอกลวง การกระทําเราก็ได้ผ่านมาแล้ว เราซํ้าขนาดไหนมันถึงได้ขาด กว่ามันจะขาด ทําแล้วทําเล่าๆ แยกแยะแล้วแยกแยะอีก เพราะอะไร เพราะต้องให้มันสมดุลของมัน พอสมดุลของมัน มรรคสามัคคี ถึงสมดุลของมันแล้วมันต้องสามัคคี สัจธรรมมันเป็นแบบนั้น ธรรมก็คือธรรม กิเลสก็คือกิเลส แต่เราทําด้วยกิเลส เราก็คิดของเราไป

สิ่งที่พอเป็นธรรมขึ้นมา ถ้าซํ้าแล้วซํ้าเล่าถึงที่สุด สมดุลของมัน มันก็ขาด พอขาดแล้วมันก็เป็นความจริง มันก็เป็นพยานกับใจอยู่แล้วไง แต่เวลาเป็นความจริงขึ้นมาแล้ว เวลาไปปฏิบัติ เวลามันละเอียดขึ้นไปๆ ไปเจอข้างบน ไปเจอสิ่งที่กายอันละเอียด

พอกายอันละเอียด พอจับขึ้นมาพิจารณา มันจะปล่อยวางครั้งหนึ่ง ปล่อยวางครั้งหนึ่งก็เป็นโสดาบัน อันนี้มันเป็นเรื่องโลกๆ มันเป็นเรื่องโลกๆ มันเป็นเรื่องการปฏิบัติกันโดยโลก มันไม่มีกําเนิดพุทธะเพราะมันปฏิเสธพุทธะ ปฏิเสธการทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าปฏิเสธพุทธะ มันก็เป็นโลก เป็นโลกก็เป็นกิเลส กิเลสมันก็เอากิเลสมาหลอก พอกิเลสมาหลอก พอพิจารณาเสร็จแล้วก็เทียบเคียงกับทางทฤษฎี เทียบเคียงกับทางวิชาการ “อ้าว! ก็พิจารณาแล้วมันก็ปล่อยแล้ว อ้าว! ปล่อยแล้วก็เป็นโสดาบันสิ พิจารณาครั้งที่สองปล่อยแล้วก็เป็นสกิทาคามีสิ” เป็น ใครบอกเป็นล่ะ ใครบอกเป็น

ลุ่มหลงเพราะไม่กําเนิดพุทธะ ไม่มีชีวิต ปฏิบัติแบบไม่มีชีวิตจิตใจตามความเป็นจริง ปฏิบัติแบบขอนไม้ ปฏิบัติแบบเด็กใจแตก เด็กที่มันเรียกร้องเอาแต่ผล เด็กที่เรียกร้องเอาผลประโยชน์จากพ่อจากแม่ พยายามจะเรียกร้องเอาผลประโยชน์จากพ่อจากแม่ รีดเอาความดีความชอบจากพ่อจากแม่ แต่มันทําอะไรไม่เป็น ไม่มีความจริงขึ้นมาเลย แต่ถ้าเป็นเด็กที่ดี เขาช่วยพ่อช่วยแม่ เขาดูแลพ่อแม่ เพราะเขาเกิดมาจากพ่อจากแม่ เขาดูแลพ่อแม่เพราะเขาซึ้งบุญคุณของพ่อแม่ แล้วเขาทําขึ้นมา เขาก็เติบโตขึ้นมาเป็นพ่อคนแม่คนเหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราปฏิบัติตามความเป็นจริง กําเนิดพุทธะ ให้จริงขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้ไว้ตามความเป็นจริง เราก็ปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา มันเป็นจริงขึ้นมา ถ้าจริงขึ้นมา มันก็เป็นปัจจัตตัง มันก็เป็นสันทิฏฐิโก ปฏิบัติขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

พอละเอียดขึ้นไปๆ พอจับต้องของมันได้ ขุดคุ้ยหามันเจอ พอหามันเจอ เราจับ กําลังมันพอ ถ้ากําลังพอ เริ่มจะจับได้ มันจะเป็นมหาสติ มหาปัญญา สิ่งที่เป็นมหาสติเพราะจิตมันละเอียด ความสิ่งที่ว่าเราพิจารณาโดยสติโดยสัมปชัญญะของเรา พิจารณาของเราเป็นโสดาปัตติมรรค พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าขึ้นไปมันปล่อย ถึงเวลามันขาดขึ้นไป สติเราละเอียดขึ้น ถ้ามันทําความสงบของใจเข้ามา พุทธะเราให้ชัดเจนขึ้น มันจับได้กายขึ้นมา พิจารณาต่อไป พิจารณาแยกแยะเข้าไปถึงที่สุดแล้วมันขาด มันขาด เห็นไหม ถ้ามันขาด สิ่งนี้มันละเอียดลึกซึ้ง แล้วลึกซึ้ง ถ้าจะทําต่อไปต้องฝึกหัด

ใครปฏิบัติเข้าไป ถ้าจิตมีกําลัง กําเนิดพุทธะที่ชัดเจนขึ้นมา มันจะเห็นว่ามหาสติเป็นอย่างใด คนที่ภาวนามาเขาจะรู้จักสติ มหาสติ สติ สติสัมปชัญญะ สติที่ดี สติที่เป็นมรรค สัมมาสติที่พิจารณาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา แล้วเวลาพิจารณาขึ้นมา มันชําระล้างกิเลสอย่างหยาบๆ ขึ้นไป แล้วกิเลสอย่างละเอียด สติปัญญาอย่างนี้จะใช้ได้ไหม ถ้าสติปัญญาอย่างนี้มันจะจับต้องกิเลสได้ไหม ถ้าสติปัญญาอย่างนี้เข้าไปหากิเลส กิเลสมันก็พลิกแพลงเอาว่ามันเป็นธรรม มันก็หลอกลวงเรามา ก็เชื่อมันไป แต่ถ้าเป็นมหาสติขึ้นมา เราฝึกหัดขึ้นมา กําเนิดพุทธะจนชัดเจนขึ้นมา จนมันเป็นมหาสติขึ้นมา พอเป็นมหาสติ มหาสติมันจับขึ้นมา ไอ้สิ่งที่พูดมานี้มันหลอกลวง สิ่งที่พูดมานี้พูดมาด้วยกิเลส ถ้าพูดมาด้วยกิเลสอย่างนี้มันจะเอาความจริงมาจากไหน

ถ้าใช้มหาสติ มหาปัญญาโดยความชัดเจนเข้าไป แล้วถ้าจับต้องได้ น้อมไป จับต้องได้ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม มันจะเป็นอสุภะแล้วนะ ถ้าเป็นอสุภะขึ้นมา มันพิจารณาไป มันจะเยิ้มไหลเข้ามาในใจแล้วนะ ใจ นี่กามฉันทะ

เราว่ากามฉันทะมันเป็นเรื่องของการเสพกามๆ ไง แต่เราไม่เห็นหรอกว่ากามฉันทะมันจะเกิดจากปฏิฆะ กามราคะ กามราคะเพราะมันพอใจในตัวมันเอง เห็นไหม ถ้าจิตมันพอใจในตัวมันเอง มันพอใจของมัน ความพอใจมันจะเกี่ยวเนื่องออกไปจากข้างนอก พิจารณาเข้าไป พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าโดยมหาสติ มหาปัญญา ด้วยมหาสติ มหาปัญญา มันพิจารณาซํ้าๆ ไป ละเอียดขึ้นไป ถ้าละเอียด เพราะอะไร เพราะมันเป็นมหาสติ มหาปัญญา แล้วทําของเรา ฉะนั้น เวลาปฏิบัติอย่างนี้แล้วมันจะอยู่กับใครไม่ได้แล้ว มันจะเริ่มหาที่หลบที่ซ่อน มันจะภาวนาต่อเนื่อง มันไม่มีเวลาหรอก มันไม่มีเวลาจะเหลียวหน้ามองใครเลย ฉะนั้น คนที่ภาวนาอีกระดับละเอียดขึ้นมา เขาภาวนาของเขาด้วยความจริงจังของเขา ด้วยความชัดเจนของเขา เขาจะไม่ตื่นเต้นกับอะไรเลย เขาจะไม่ตื่นเต้น เขาจะไม่วอกแวกวอแวกับสิ่งใด เพราะอะไร เพราะสิ่งที่เกิดกับใจนี้มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นการเผชิญหน้ากับความจริง

สิ่งที่เขาพูดกันมามันเป็นสัญญาอารมณ์ มันเป็นอารมณ์โลก มันเป็นโลกธรรม ๘ สิ่งที่สรรเสริญนินทาจากโลกมันไร้สาระ สิ่งนั้นใครๆ ก็ประสบได้ สิ่งนั้นทุกๆ คนก็เห็นได้ สิ่งนั้นใครๆ ก็อยู่ในวังวนของมัน แต่สิ่งที่ใจที่มันพัฒนาขึ้นมา ใจที่มันประพฤติปฏิบัติขึ้นมา สิ่งที่มันเป็นจริงขึ้นมา ใครทําได้ มันไม่มีใครทําสิ่งนี้ได้

แล้วสิ่งที่ทําได้ขึ้นมามันเป็นความจริงในใจ ถ้าความจริงในใจ ระหว่างกิเลสกับธรรมมันต่อสู้กัน ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิบัติธรรมขึ้นมา เวลากิเลสต่อสู้กัน เวลาพญามาร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะพ้นจากกิเลสไป พญามารเอาเสนามาร เหล่าหมู่มารมา พยายามมาทําลายบัลลังก์ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

นี่ก็เหมือนกัน เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ในใจของเรามันเป็นขึ้นมา มันมีความเพียรขึ้นมา มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นระหว่างกิเลสกับธรรมต่อสู้กันในหัวใจของเรา เราจะไปฟังสิ่งใด แม้แต่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็หาที่สงบสงัดอยู่แล้ว แล้วเวลาปฏิบัติธรรมจริงขึ้นมา ธรรมมันเกิดในใจขึ้นมาแล้ว เราจะไปหวั่นไหวกับสิ่งใด มันไม่เคยหวั่นไหวกับสิ่งใด เพราะสิ่งที่เป็นธรรมเกิดขึ้นมาในหัวใจนี้มันประจักษ์กับใจ พอประจักษ์กับใจ มีการกระทําขึ้นมาระหว่างธรรมกับกิเลสมันต่อสู้กัน พิจารณาซํ้าๆๆ มันละเอียดเข้ามาๆ

จากที่ว่ามันเป็นงาน ดูสิ เรามีงานที่ไหน เราก็จะทําสิ่งนั้นขึ้นมา เอกสารต่างๆ ให้เป็นงานขึ้นมา แต่เวลามันละเอียดขึ้นมา มันจะเข้าไปสู่เนื้อแท้ มันละเอียดเข้ามา พิจารณาซํ้า พิจารณากายขนาดไหน มันแยกแยะขนาดไหน มันละเอียดเข้ามา มันไวขึ้น พิจารณากายแล้ว พิจารณากายจากภายนอก มันจะเกิดขึ้นมาจากภายใน มันจะละเอียดเข้าไปสู่ใจ พอเข้าไปสู่ใจ พิจารณามันก็ปล่อยวาง มันมีเล่ห์มีกลของมัน เพราะอะไร เพราะมันเป็นพ่อ เป็นระดับพ่อของกิเลสแล้ว มันมีเล่ห์เหลี่ยมของมัน มันมีความพลิกแพลงของมัน พลิกแพลงละเอียดลึกซึ้งนัก

ซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนมันกลืนเข้ามาสู่ใจนะ พอเข้ามาสู่ใจ มันทําลายตัวมันเอง ครืน! ในใจของตัวเองนะ มันปล่อยวางหมด พิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไป สิ่งที่เหลือเป็นเศษส่วน มันทําลายออกหมด ทําลายด้วยอะไร ด้วยมหาสติ มหาปัญญา ถ้ามีมหาสติ มหาปัญญาทําลายถึงที่สุดนะ จิตมันว่างหมดเลย หาอะไรไม่เจอหรอก กําเนิดพุทธะ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส

หลวงตาท่านไปอยู่ที่เมืองจันท์ฯ ตอนนั้นมีบุคคลคนหนึ่งเขาภาวนาของเขาดีมาก พอเขาภาวนาดีมาก เขากําหนดจิตรู้หมดว่าจิตของใครสว่างไสว จิตใครเศร้าหมองขนาดไหน อาจารย์สิงห์ทองบอกให้ดูจิตให้ทีๆ

เวลาเขาดูจิตเขาบอกว่า จิตของอาจารย์สิงห์ทองสว่างไสวเหมือนกัน แต่ยังมีเศร้าหมอง มีสิ่งใดตกค้างอยู่ในใจ แต่จิตของหลวงตา จิตของพระมหาบัวไม่มีสิ่งใดตกค้างในใจ สว่างไสว สว่างจนครอบโลกธาตุ นี่จิตเดิมแท้ๆ นี่ไง ถ้าจิตเดิมแท้

แล้วผู้เฒ่าท่านปฏิบัติดีมาก หลวงตาท่านบอกผู้เฒ่านะ เวลาท่านเป็นลูกศิษย์หลวงตา มากราบหลวงตานะ แล้วบอกว่า ผมมาพบหลวงตาช้าเกินไป ผมแก่เฒ่าแล้ว ถ้าผมหนุ่มๆ อยู่นะ ผมจะบวชตามหลวงตาไป แต่นี้เพราะผมแก่เฒ่า

ขนาดคนแก่เฒ่าเขาปฏิบัติของเขา ใจเขายังกําหนดดูจิตของคนได้ ใจของเขา กําเนิดพุทธะของเขายังสว่างไสว กําหนดดูความสว่างไสวของจิตดวงอื่นๆ ได้ แต่เขาก็ยังน้อยเนื้อตํ่าใจว่ามาพบหลวงตาต่อเมื่อผู้เฒ่าแล้ว

หลวงตาท่านบอกว่า มันจะเฒ่ามันจะแก่ไปไหนล่ะ เฒ่าแก่มันก็อายุเท่านั้น แต่ถ้ามีความมุมานะ มีการกระทําขึ้นมา มันก็เป็นความจริงของเราขึ้นมาเหมือนกัน

ถ้าความจริงขึ้นมา ขณะที่ว่ากําเนิดพุทธะถ้ามันสว่างไสว มันผ่องใสขนาดไหน มันผ่องใส ดูสิ ชาวมูเซอเขาหาพุทธะๆ จนเขาเจอ เขาเจอของเขา เขาเห็นพุทธะของเขา เขากําหนดดูใจของหลวงปู่มั่น โอ๋ย! มันสว่างไสว พุทธะมันไม่หาย พุทธะมันไม่หาย พุทธะมันมีของมันอยู่แล้ว พุทธะของเราต่างหากหาย นี่อุตส่าห์หามาเจอๆ หามาเจอแล้ว นี่เขาทําสิ่งที่ไม่ควร เขาเอาสิ่งที่เขารู้เขาเห็น เอาสิ่งที่เป็นพลังงานของเขาส่งออกไป

แต่เวลาผู้เฒ่า ผู้เฒ่าที่อยู่กับหลวงตา เขากําหนดของเขา เขาพุทโธของเขา เขากําเนิดพุทธะของเขา พุทธะของเขา เขาดู เขาส่องไป เขาดูพุทธะของหลวงตา ดูพุทธะของอาจารย์สิงห์ทอง เปรียบเทียบได้เลย เห็นไหม จิตเดิมแท้ๆ นี่ไง ของหลวงตามันข้ามพ้นไป ไม่ใช่จิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้คือภวาสวะ จิตเดิมแท้คือภพ ถ้าละเอียดอ่อนเข้ามา มันจะเข้าไปสู่พุทธะอันนั้นได้อย่างไร

สิ่งที่เป็นพุทธะๆ พุทธะภายนอกอย่างหนึ่งนะ พุทธะที่พุทธะอย่างหยาบๆ แล้วพุทธะอันละเอียดนะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานไง จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส นี่อวิชชาทั้งนั้นน่ะ ถ้าจิตเดิมแท้นี้ผ่องใส ถ้าทําลายพุทธะอย่างไร เจอพุทธะที่ไหนก็ต้องทําลายพุทธะที่นั่น ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน แล้วมันเบิกบานอะไรล่ะ มันเบิกบานมันก็ยังมีผู้บังคับบัญชามันอยู่ล่ะ ถ้ามันเบิกบานมันก็เบิกบานเพราะมันมีรสมีชาติของมัน แล้วมันทําอย่างไรล่ะ

ถ้าทําอย่างไร ถ้าพิจารณา ถ้าเป็นสติอัตโนมัติ นี่ไง ถ้าเป็นอรหัตตมรรคขึ้นมา มันจะย้อนกลับเข้าไปจับภวาสวะ จับตัวภพอันนั้น จับตัวภพคือจับจิตเดิมแท้ไง ถ้าจิตเดิมแท้พิจารณาขึ้นไป ถ้ามันกลืนกินเข้าไป ทําลายจิตเดิมแท้ขึ้นมาไง ถ้าทําลายจิตเดิมแท้ อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ จิตนี้สิ้นอาสวะไป อาสเวหิ อาสวะในจิตนั้น ทําลายอาสวะในจิตดวงนั้นวิมุตติไป วิมุตติไป

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดวันนี้ที่สวนลุมพินี ประกาศว่า “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมา วางธรรมและวินัยนี้ไว้ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานนะ “อานนท์ เราบอกเธอแล้วไม่ใช่หรือ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา แม้แต่ชีวิตของตถาคตก็ต้องสิ้นในคืนนี้”

แม้แต่สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะสิ้นในคืนนี้ สิ้นอะไร ในเมื่อตรัสรู้ธรรมขึ้นมา กิเลสมันสิ้นไปแล้ว สอุปาทิเสสนิพพานไง กิเลสมันสิ้นไปแล้ว

“ในบุญกุศลในพระพุทธศาสนา มันจะมีบุญกุศลใหญ่อยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งเราฉันอาหารของนางสุชาดา เราถึงซึ่งกิเลสนิพพาน อีกคราวหนึ่งเราฉันอาหารของนายจุนทะ เราถึงซึ่งขันธนิพพาน”

ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์นี้เป็นภาระๆ เวลามันชําระกิเลสไปแล้วมันจะมีอะไรตกค้างในใจ ถ้าไม่มีสิ่งใดตกค้างในใจ สิ่งนั้นกิเลสมันหลอกไม่ได้ ไม่มีสิ่งใดจะมาลวงกับความสิ้นกิเลสได้ สิ้นกิเลสคือนิพพาน

นิพพานมันคืออะไร นิพพานมันเป็นจิตเดิมแท้หรือ นิพพานเป็นพุทธะหรือ มันเป็นสิ่งใด

มันไม่มีสิ่งใดเลย เห็นไหม ไม่มีสิ่งใดเลย แต่มี มีสัจจะความจริง มีความจริงในความจริงอันนั้น มีธรรมธาตุในพระพุทธศาสนาของเรา

วันนี้วันสําคัญทางพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิด ตรัสรู้ ปรินิพพาน ถึงจะมีกําเนิดพุทธะ กําเนิดพุทธะเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้สอน สอนให้กําหนดพุทโธๆ พุทธานุสติ แล้วพุทธะนี้เอามาสร้างประโยชน์ พุทธะนี้ทําสิ่งที่ควร ไม่ใช่เอาพุทธะนี้ไปทําสิ่งที่ไม่ควร ถ้ามีพุทธะขึ้นมาจริงนะ

ถ้าคนที่ไม่มีพุทธะ ไม่มีสิ่งใดเลย เขาไม่ได้ทําอะไรเลย เขาอยู่กับความเห็นของเขา เขาอยู่กับความหลงผิดของเขา เพราะมันเป็นเรื่องโลกๆ การใช้ตรรกะ การใช้ความรู้สึกนึกคิดอย่างนั้นมันก็เป็นโลกียปัญญา เป็นเรื่องโลกๆ เพราะเขาไม่มีกําเนิดพุทธะ เขาไม่มีจิตเดิมแท้ เขาไม่รู้จักจิตของเขา ถ้าไม่รู้จักจิตของเขา กิเลสมันอยู่ที่ไหน กิเลสมันอยู่ที่ไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ หากิเลสๆ อดอาหาร อดเพราะคิดว่ากิเลสมันอยู่ที่เรา อดอาหารไปนะ แต่ความจริงอดอาหารมันก็ตาย แต่กิเลสมันอยู่ที่ใจ นี่สลบถึง ๓ หนนะ เวลามาฉันอาหารของนางสุชาดาแล้วมาภาวนา “เราฉันอาหารของนางสุชาดา แล้วเราถึงซึ่งกิเลสนิพพาน เราฉันอาหารของนายจุนทะ เราถึงซึ่งขันธนิพพาน” เอวัง

ธรรมะลักไก่

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๗ กรกฎาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมเนาะ เราปรารถนากัน เรามากันเพื่อประพฤติปฏิบัติธรรม บําเพ็ญเพียรประพฤติปฏิบัติเพื่อคุณงามความดีของเรา คุณงามความดีของใจนะ ใจเราถ้ามีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา เราไม่ต้องเร่ร่อน แล้วเราจะไม่เชื่อใคร เราจะเชื่อสัจธรรมในหัวใจของเรา ถ้าในใจของเรามีสัจธรรม มันมีที่พึ่งที่อาศัยของมัน มันอยู่ของมันนะ

เวลาจิตใจของเรามีกิเลสครอบงําอยู่นี่ เวียนว่ายตายเกิด เวียนว่ายตายเกิดนะ เราเกิดมาในชาติปัจจุบัน เราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา เราเกิดเป็นมนุษย์นะ มีศักยภาพมาก มีศักยภาพเพราะอะไร เพราะมนุษย์มีสมอง มีปัญญา ดูสิ เวลาคนในตะวันตกเขา เขาปฏิเสธสังคม เขาก็ไปสร้างสังคมเล็กๆ ของเขาอยู่ เขาปฏิเสธเทคโนโลยีต่างๆ นะ เขาไม่ใช้อะไรเลย นั่นน่ะ เขาก็มีวาสนาของเขานะ เพราะเขาคิดของเขาได้ เขาคิดของเขาได้ว่าเขาอยู่กับโลก โลกก็เท่านั้นแหละ แต่เขาหาความสุขความสงบจากหัวใจของเขาดีกว่า แต่เขาอยู่ของเขาโดยอย่างนั้นด้วยเป็นกลุ่มชนของเขา

แต่ของเรานะ เราเป็นชาวพุทธ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนนะ สอนเรื่องหัวจิตหัวใจ เรื่องนํ้าจิตนํ้าใจของคน แล้วนํ้าจิตนํ้าใจของเรา เรามีสติเรามีปัญญาของเรา เราแสวงหา คนเขาจะแข่งขันทางโลกขนาดไหน มันเรื่องของเขา มันเรื่องของเขา เราทําหน้าที่การงานของเราเพื่อสัมมาอาชีวะของเรา แล้วเรามีเวลาเหลือของเรา เราจะมาประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าใครเห็นภัยในวัฏสงสาร ออกประพฤติปฏิบัติด้วยความจริงจังเลย ออกบวชพระมา ออกบวชมา ออกบวชมาเพื่อมีเป้าหมาย มีเป้าหมายเพื่อพ้นจากทุกข์ ถ้าคนมีเป้าหมายเพื่อจะพ้นจากทุกข์นะ ชีวิตของเรามันจะกระเหม็ดกระแหม่ มันไม่เห็นสิ่งใดมีคุณค่าไปกว่าการประพฤติปฏิบัติหรอก มันไม่เห็นสิ่งใดมีคุณค่านะ

สมัยพุทธกาลนะ ฉัพพัคคีย์ๆ เวลาเขาบวชมา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติวินัยข้อใดขึ้นมาก็แล้วแต่ เขาจะมีปัญหาไปหมดเลย เขามีปัญหาไปทั้งนั้นน่ะ เพราะเขาบวชมาเขาไม่มีเป้าหมาย

แต่เวลาคนที่เขาทุกข์เขายากมา พระกัสสปะ เขาไม่มีโอกาสได้บวชเลย เขาตั้งใจของเขา อธิษฐานนะ เวลาพ่อแม่อยากให้มีครอบครัวไป พอมีครอบครัว ก็บุญวาสนาของคน เขาไปเจอภรรยา ภรรยาก็คิดเหมือนกัน พอคิดเหมือนกันนะ ตกลงกันว่าเราจะอยู่ในนาม เป็นสามีภรรยาในนาม แต่เราจะประพฤติพรหมจรรย์ด้วยกัน เอาดอกไม้ตั้งไว้บนหัวนอน เราจะประพฤติพรหมจรรย์ด้วยกัน ถึงเวลานะ อยู่จนพ่อแม่เสียชีวิตไป ทรัพย์สมบัตินั้นแจก แจกชาวบ้านเขา แล้วแยกออกไป แยกออกไป ภรรยาไปบวชเป็นภิกษุณี พระกัสสปะมาบวชเป็นพระ มาบวชเป็นพระแสวงหาโมกขธรรม มาบวชเมื่อแก่ ไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้กรรมฐาน เข้าป่าเข้าเขาไปประพฤติปฏิบัติของพระกัสสปะ ทําความเป็นจริง เพราะเขามีจุดมุ่งหมายไง ถ้ามีจุดมุ่งหมาย ความดํารงชีวิตของเรา ไอ้เรื่องปัจจัยเครื่องอาศัยมันแค่หล่อเลี้ยงชีวิตนี้เท่านั้นน่ะ

แต่เวลาฉัพพัคคีย์ๆ เวลามีกิจนิมนต์ๆ เวลามีกิจนิมนต์ไป เวลาพระภิกษุที่จัดกิจนิมนต์ เขาจัดไปนะ จัดทีไร พอตกเวรของฉัพพัคคีย์ ได้คนทุกข์คนจน ไปกินแต่ข้าวกับนํ้าผักดองเท่านั้นน่ะ ก็มีความอคติในใจ มีความอคติในใจว่า เขารังแกเรา เขากลั่นแกล้งเรา เขาเจตนาของเขา คิดไปร้อยแปดไง เพราะว่าเป้าหมายของเขา เขาอยู่แค่นั้นเอง นี่ปัจจัยเครื่องอาศัยมีนํ้าหนักที่ทําให้จิตใจกวัดแกว่งเร่ร่อนได้

แต่ถ้าคนมีเป้าหมายในการประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์นะ สิ่งดํารงชีวิต ปัจจัย ๔ เป็นของเล็กน้อยมาก ของเล็กน้อยมากเพราะเรามีเป้าหมาย เป้าหมายเราใหญ่โตมากนะ เป้าหมายของเรา เราจะพ้นจากทุกข์ให้ได้ ถ้าพ้นจากทุกข์ให้ได้ เรามีสติมีปัญญาของเรา เราดูแลของเรา แล้วพยายามหล่อเลี้ยงนํ้าใจอันนี้ไว้ หล่อเลี้ยงนํ้าใจอันนี้ไว้ ถ้ามีเป้าหมายนี้หล่อเลี้ยงนํ้าใจไว้ เพราะเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไปแล้ว เวลากิเลสมันเข้มข้นขึ้นมา กิเลสมันตื่นนอนขึ้นมานะ มันฟาดงวงฟาดงาในใจของเรา มันล้มลุกคลุกคลานไปหมดน่ะ ทั้งๆ ที่เรามีเป้าหมายของเราแล้ว แต่เรามีเป้าหมายของเรา ศรัทธา ดํารงศรัทธาอันนี้ไว้ ดํารงความเชื่อมั่นของเราไว้ แล้วเราปฏิบัติตามความเป็นจริง เราจะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรานะ ถ้าเราประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา

เวลาเราเกิดมาในโลกนี้เขาบอกว่าเขาต้องมีการศึกษา ต้องมีปัญญาของเรา เราก็มีการศึกษา มีปัญญาของเราแล้ว ศึกษา ปัญญาของเรามันเป็นภาคปริยัติ เป็นการศึกษา การศึกษามาศึกษามาเพื่อประพฤติปฏิบัติ ถ้าเวลาศึกษามาเพื่อประพฤติปฏิบัติ เวลาปฏิบัติต้องวางการศึกษานั้นไว้ เวลาเรามีความคิดทางวิทยาศาสตร์ เราบอกว่า ถ้าเราจะทําสิ่งใด เราต้องมีความรู้ เราต้องศึกษาของเราให้มาก ถ้าศึกษาแล้วเราจะไม่หลงทาง

แต่เวลาเราศึกษามาแล้ว เราปฏิบัติด้วยการศึกษา มันเป็นปริยัติ พอไปปฏิบัติ เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น ท่านศึกษามาจนเป็นมหา เวลาเป็นมหาแล้วก็ยังสงสัยว่าถ้าปฏิบัติไปแล้วมรรคผลมันจะมีจริงหรือเปล่า ทั้งๆ ที่ศึกษาเรื่องมรรคเรื่องผลนี่แหละ แต่เวลามันจะปฏิบัติจริงๆ ขึ้นมา มันก็มีความกังวล มีความกังวลว่ามันจะมีจริงหรือเปล่า มีความจริงหรือเปล่า นี่พอกิเลสมันจะเอาจริงเอาจังขึ้นมานะ มันต่อรองเราไปตลอดแหละ ถึงตั้งสัจจะว่า ถ้าไปหาครูบาอาจารย์องค์ใด ครูบาอาจารย์องค์ใดชี้มรรคชี้ผลให้เราหมดความสงสัย จะถืออาจารย์องค์นั้นเป็นที่พึ่ง

ไปหาหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่มั่นท่านก็เล็งญาณของท่านไว้แล้วล่ะ เวลามาหา “มหามาหาอะไร มาหามรรคผลนิพพานใช่ไหม มรรคผลนิพพานไม่ได้อยู่บนดินฟ้าอากาศ ไม่ได้อยู่บนภูเขาเลากา ไม่ได้อยู่บนวัตถุสิ่งใดเลย มรรคผลนิพพาน ถ้ามันอยู่ มันจะอยู่ในหัวใจของคน”

เวลาท่านศึกษามา ศึกษามาจนเป็นมหา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาธุนะ สาธุจริงๆ เราต้องศึกษามา พอศึกษาแล้ว ปฏิบัติต้องวางไว้ๆ ถ้าไม่วางไว้ มันจะเตะมันจะถีบกัน เวลาปฏิบัติมันจะมีปัญหากัน ฉะนั้น เวลาปฏิบัติถึงวางไว้ เห็นไหม ถ้าเราจะปฏิบัติ เราศึกษามา ศึกษามาต้องวางไว้

ทีนี้เราศึกษามา ศึกษามาแล้ววางทําไมล่ะ

เพราะศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเราปฏิบัติขึ้นมามันจะเป็นข้อเท็จจริงในการปฏิบัติของเรา แต่ถ้าเราศึกษามาเป็นสัญญา มันเป็นสัญญา เป็นความจํามา นี่มันเป็นมรรคผลนิพพานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นทางเดินขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยไว้รื้อสัตว์ขนสัตว์ เราไปศึกษาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาอริยสัจขึ้นมาก็เพื่อจะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา แต่ด้วยกิเลสของเรา นี่กิเลสมีบทบาทแล้ว เวลากิเลสเข้ามาในหัวใจของเรา เราศึกษาสิ่งใดมามันก็ว่ามันรู้มันเห็นของมันหมด เห็นไหม

เวลาธรรมะเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะไปลักไก่ เราจะไปช่วงชิงเอามาเป็นความจริงของเรา มันเป็นไปไม่ได้ มันไม่มีอยู่จริงไง มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษามาก็เพื่อเป็นแนวทาง เราศึกษามาเพื่อสื่อสารกัน เราศึกษามา แบบว่าเขาเผยแผ่ธรรมๆ มันต้องมีการศึกษาต่างๆ...ใช่ ต้องมีการศึกษา แต่ธรรมะเวลาปริยัติแล้วต้องปฏิบัติ เวลาปฏิบัติ เราต้องวางไว้ ถ้าเราวางขึ้นมา เพราะเวลาเราทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบ สงบจากสัญญาอารมณ์ มันก็จะสงบเข้ามา สัญญาอารมณ์ไง สงบจากอารมณ์ความรู้สึกต่างๆ แล้วความรู้สึกนึกคิดมันเป็นอารมณ์ไหม ศึกษามา ถ้ากิเลสของเรามันไปยึดมั่นถือมั่น มันเป็นของเราไหม กิเลสมันลักไก่ไง มันลักไก่ว่าสิ่งนี้เป็นของเรา สิ่งนี้เป็นของเรา

ถ้าลักไก่มาแล้วมันว่าเป็นของเรา แล้วธรรมะลักไก่มา มันไม่ใช่ของเราหรอก มันเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ถ้ามันบอกเป็นของเรา ศึกษามาแล้วมีความรู้มีความเข้าใจ มันก็เป็นปริยัติ ศึกษามาเพื่อทางวิชาการ ถ้าวิชาการแล้ว ศึกษามามันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ไม่ใช่ของเรา ถ้าของเราไม่มี มันมีบุญกุศลไหม เราทําทานยังมีบุญกุศลเลย เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมีบุญกุศลไหม มันมีบุญกุศลด้วย แล้วมันได้บุญด้วย ได้บุญที่ไหน เวลาศึกษาขึ้นมาแล้วมันเข้าใจ มันซาบซึ้งๆๆ จิตใจมันก็ผ่องแผ้ว จิตใจผ่องแผ้ว เพราะจิตใจผ่องแผ้ว แต่มันไม่ใช่ปฏิบัติธรรม

ถ้าปฏิบัติธรรม มันมีตบะ มันมีความเพียร มันมีตบะธรรม คนเราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ แล้วการศึกษามันไม่ใช่ความเพียรหรือ การศึกษาต้องอ่านหนังสือ ต้องดูหนังสือ ต้องวิเคราะห์ต้องวิจัย ต้องแปล แปลธรรมะทั้งหมดเลย มันเป็นความเพียรไหม

เป็นความเพียร ความเพียรในขั้นของการศึกษา ความเพียรมาเพื่อให้เรามีความรู้ แล้วความรู้นี้มันเกิดจากใครล่ะ ความรู้มันเกิดจากภวาสวะ เกิดจากภพ เกิดจากกิเลส เกิดจากตัณหาความทะยานอยาก ถ้าเกิดจากตัณหาความทะยานอยาก แล้วถ้าเราจะพ้นจากทุกข์ ทําอย่างไรล่ะ

จะพ้นจากทุกข์ต้องปฏิบัติ แล้วปฏิบัติ จะปฏิบัติเริ่มต้นที่ไหนล่ะ ปฏิบัติจะเริ่มต้นที่ไหน ปฏิบัติเริ่มต้นเราต้องทําความสงบของใจ เวลาครูบาอาจารย์ของเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ท่านทําความสงบของใจ

พระกัสสปะ เวลาบวชมาเมื่อแก่ เวลาไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้กรรมฐานไป ถือธุดงควัตรถือด้วยความเข้มข้น เข้มข้นเพราะอะไร เพราะมีเป้าหมายไง ถ้าเรามีเป้าหมาย เราบวชโดยมีเป้าหมาย เราประพฤติปฏิบัติโดยมีเป้าหมายนะ สิ่งปัจจัยเครื่องอาศัยจะเป็นปัญหารองเลย แต่ถ้าเราปฏิบัติของเราโดยเราไม่ดูแลรักษาศรัทธาของเรา มันจะติดขัดไปหมด ติดขัดไปหมด

เวลามันอ้าง กิเลสมันอ้างนะ “เราจะออกธุดงค์ เราก็ต้องมีกลด เราต้องมีบริขารของเราตามความพอใจของเรา” อันนั้นถึงเวลาแล้วเดี๋ยวหาให้ได้ เดี๋ยวหาให้มี แต่เวลาเราจะออกธุดงค์ มันไพล่ไปเรื่องบริขาร ถ้าไปเรื่องบริขารนะ มันก็เรื่องปัจจัย ๔ ทั้งนั้นน่ะ ถ้าปัจจัย ๔ ถ้าเรามีสติปัญญา เดี๋ยวถ้าเราจะออกธุดงค์ เราค่อยหาสิ่งนั้นก็ได้ ตอนนี้จะเข้าพรรษา เราเอาจริงเอาจังของเรา ถ้าเอาจริงเอาจังของเรานะ เราตั้งสติเลย ตั้งสติ เห็นไหม สิ่งที่มันมาปลุกเร้าใจ นู่นก็ขาดแคลน นี่ก็อยากได้ บริขารยังไม่สําเร็จ

บริขาร ดูพระเรามันมีวินัย แม้แต่ผ้าขาดแค่เม็ดถั่วเขียวผ่านได้ ถ้าอรุณขึ้น รู้ในวันนี้ ไม่ปะชุนในวันนี้ อรุณขึ้น ขาดครอง นี่ต้องรักษา แม้แต่ปัจจัยเครื่องอาศัยเราก็ต้องรักษา แต่รักษาไว้ใช้ในปัจจุบันนี้ อย่าให้กิเลสมันฉุดกระชากลากไปข้างหน้า ถ้ามันฉุดกระชากลากไป โน่นก็จําเป็น นี่ก็จําเป็น...วางไว้ ถึงเวลาเราจะใช้ เราจะออกธุดงค์ เราหาของเราได้ เรามีของเรา ถ้าบวชมามันก็มีพร้อมมาอยู่แล้ว แต่มันก็ต้องคิดออกไปอย่างนั้นน่ะ นี่เวลากิเลสมันออก มันออกอย่างนี้ไง

เวลามันบอก เราจะปฏิบัติเราก็ต้องมีความพร้อมทุกอย่าง แล้วเวลามีความพร้อมแล้ว ความพร้อมเราก็หามา หาบริขารทุกอย่างพร้อมหมดเลย บริขารพร้อม บริขาร ๘ พร้อมแล้ว จะออกธุดงค์แล้ว เวลาออกธุดงค์ไปแล้ว ต้องออกธุดงค์ไปเพื่ออะไร ออกธุดงค์ไปเพื่อรักษาใจของเรา ออกธุดงค์ไปเพื่อค้นคว้าใจของเรา

ออกธุดงค์ไป เวลาที่ไหนมันมีที่ชุ่มชื่น ที่ไหนมันเป็นที่ปลอดโปร่ง เราจะอยู่ที่นั่นเพื่อประพฤติปฏิบัติของเรา เวลาประพฤติปฏิบัติของเราเอาใจไว้อยู่ไหมล่ะ ออกธุดงค์มาแล้วเราเอาใจอยู่ไหม ถ้าออกธุดงค์มาแล้ว ธุดงค์เพื่ออะไร เพื่อหาใจเรา ถ้าหาใจเรา พุทโธได้ไหม ปัญญาอบรมสมาธิได้ไหม ถ้าจิตมันสงบเข้ามา มันมีความอบอุ่น มีความอบอุ่นนะ เราอยู่ได้สุขสบายมาก แต่ถ้าจิตใจเวลากิเลสมันฟื้นตัวขึ้นมา มันน่ากลัวไปหมด มันเสียวไปหมด เวลาเราอยู่วัดอยู่วาของเรา อยู่กับหมู่คณะ เราก็บิณฑบาตมา เราก็มีปัจจัยเครื่องอาศัยสมบูรณ์ เวลาออกธุดงค์มา เราต้องแสวงหาของเราเอง มันวิตกกังวลไปหมด สิ่งที่วิตกกังวล นี่สัญญาอารมณ์

เราออกมาเพื่ออะไรล่ะ เราออกมาเพื่อความสงบระงับ เราออกมาเพื่อค้นหาใจของเรา ถ้าทําจิตให้สงบได้ มีสมาธิขึ้นมา ถ้ามีสติ มีสมาธิ มีปัญญาขึ้นมา ถ้ามีสติมีปัญญาขึ้นมา สิ่งนี้ สิ่งที่เราออกปฏิบัติๆ ปริยัติเรียนมาศึกษามา มันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะลักไก่มาเป็นของเราไม่ได้ ถ้าเราจะลักไก่ นี่ธรรมะลักไก่มา

ถ้าจิตใจของเรามีกิเลสอยู่ กิเลสมันลักไก่มาโดยที่เราไม่รู้ตัว ถ้ากิเลสลักไก่มา พอเราศึกษา เราปฏิบัติไป ถ้าพุทโธๆ พอใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้าไป อ๋อ! จิตสงบมันเป็นแบบนี้ นี่มันเริ่มสงบมา มันปล่อยวางมา แต่มันยังไม่ชัดเจน สมาธิมันไม่มั่นคง เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น ถ้าสมาธิเรา ถ้าจิตเราสงบ

กิเลสมันฉลาด มันเอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาล่อลวงเราด้วย มันบังเงาๆ กิเลสมันบังเงา เวลาเราชื่นใจ จิตใจเราอบอุ่น ทําสิ่งใดดีไปหมดเลย จะนั่งสมาธิที่ไหนมันก็สงบได้ จะทําเมื่อไหร่มันก็จะดีไปหมด จิตใจเราจะดีงามไปหมดเลย เวลากิเลสมันเป็นปกติของมัน เวลามันลักไก่นะ กิเลสมันลักไก่ มันก็อ้างอิงแล้ว อ้างอิงธรรมะเป็นอย่างนั้น ธรรมะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นอย่างนี้ มันลักไก่ว่าเป็นของเรา มันเป็นจริงไหมล่ะ กิเลสมันแก่นของกิเลส มันก็อาศัยจิตใจเราเป็นสมบัติของมัน

เวลาเราเกิดมา เราเกิดมาได้ชื่อเสียงสิ่งใดมาว่าเป็นเรา เราบวชมาเป็นพระ เราว่าเราเป็นพระชื่อนี้ เวลาปฏิบัติไป เราก็ว่าเราปฏิบัติทําคุณงามความดี ทําความเพียรไง ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ ทําความดีทั้งนั้นน่ะ เราว่าเราเป็นคนทํา แต่กิเลสมันอยู่กับเรา กิเลสมันอยู่กับเรา เวลากิเลสขึ้นมา ถ้ากิเลส กิเลสมันอยู่กับเรา เวลาที่เราศึกษาธรรมๆ เราเห็นโทษของมัน เห็นโทษของความขี้เกียจ เห็นโทษของความเกียจคร้าน เห็นโทษของความมักง่าย เห็นโทษของความสะเพร่า สิ่งนี้เป็นกิเลสทั้งหมดล่ะ

แต่ถ้าเป็นธรรมล่ะ เป็นธรรมต้องเห็นโทษของกิเลส เราก็ต้องปฏิบัติธรรม เราต้องมีสติมีปัญญาของเรามา เห็นโทษของความเกียจคร้าน เราก็ต้องขยันหมั่นเพียร ความขยันหมั่นเพียร ขยันหมั่นเพียรเพื่ออะไร ถ้าความขยันหมั่นเพียร จริตนิสัยของคนถ้ามันขยันหมั่นเพียร ทําสิ่งใดมันก็ทําข้อวัตรปฏิบัติ เราทําสิ่งใดทําด้วยความขยันหมั่นเพียร ด้วยความมีสติปัญญา มันก็ประสบความสําเร็จ ความผิดพลาดก็น้อยลงไป ถ้ามันมักง่าย มักง่ายเราก็ฝืน สิ่งใดที่มันเกียจคร้าน มันไม่ทํา เราก็ต้องตั้งสติของเรา เราไม่มักง่าย เราต้องรอบคอบ เราต้องดูแลบริขารของเรา ดูแลปัจจัย ๔ ของเรา ดูความเป็นไปในชีวิตของเราให้มันสงบเรียบร้อย ถ้ามันไม่เอาไหน เราก็ต้องพยายาม ตรงข้ามหมด เรามีตรงข้ามขึ้นมา ทําให้กิเลสมันไม่มีช่องทางออกหาของมันไง

ถ้าคนเรามีสติมีปัญญา เวลากิเลสมันลักไก่ เราก็มีสติปัญญาแก้ไขๆ แก้ไขเพื่ออะไร แก้ไขเพื่อเราจะได้สัมผัสธรรมไง เราจะเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ถ้ามีสติก็สติจริงๆ ถ้ามีสมาธิก็สมาธิจริงๆ ถ้าเกิดปัญญาขึ้นมา เกิดปัญญาที่ผ่องแผ้ว เกิดปัญญา เกิดญาณ เกิดทัสสนะ เกิดความดีงาม เกิดความดีงามจากใจ ไม่ใช่เกิดความดีงามจากชีวิตประจําวัน

ชีวิตประจําวันมันก็มีของมันอยู่อย่างนี้ ดูสิ คนเขามีหน้าที่การงานของเขา เขาบริหารจัดการของเขา เขาทําโครงการของเขาเสร็จของเขา เขาได้ผลตอบแทนของเขา เขาภูมิใจของเขานะ นั่นหน้าที่การงานของเขา นี่หน้าที่การงานของโลก คนเขาก็ทํากันมาทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเราจะมาประพฤติปฏิบัติธรรม เราใช้สติปัญญาอย่างนั้นหรือ สติปัญญาอย่างนั้นมันเป็นวิชาชีพ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากใจ ปัญญาเกิดจากการภาวนา ถ้าปัญญาเกิดจากการภาวนา เรามีสติมีปัญญาของเรา

ถ้ามีสติปัญญา จิตมันสงบเข้ามา มันปล่อยสัญญาอารมณ์อย่างนั้น ถ้ามันปล่อยสัญญาอารมณ์อย่างนั้น มันสงบตั้งมั่นมา มีสติมีปัญญา จิตสงบๆ ถ้าจิตสงบขึ้นมา เราจะเชื่อมั่นในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าจิตเรายังไม่สงบเข้ามา เห็นไหม เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราซาบซึ้งในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรามีความอบอุ่น ความอบอุ่นอย่างนั้นมันเป็นความอบอุ่นของโลกียปัญญา ความอบอุ่นอย่างนั้นเป็นความอบอุ่นแบบโลกๆ ที่เรามาประพฤติปฏิบัติกันเพื่อจะปราบปรามกิเลสอย่างนี้ ปราบปรามกิเลสของเรา ปราบปรามสิ่งที่มันอนุสัยนอนเนื่องมากับใจอยู่กับเรา ถ้าเราปราบปรามอย่างนี้ได้ ธรรมะจะแจ่มชัดขึ้นมาในใจของเรา

แต่ถ้าเวลากิเลสมันลักไก่นะ คนที่หยาบ คนที่วุฒิภาวะอ่อนด้อย เวลากิเลสมันลักไก่ มันจะเอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเป็นของเรา ทั้งๆ ที่ว่าเราจะชําระล้างนะ คนที่ปฏิบัติ เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเป็นสติ มันก็ยับยั้งอารมณ์ความฟุ้งซ่านได้ทั้งหมดใช่ไหม ถ้าเป็นสมาธิ กิเลสมันสงบตัวลง จิตใจมันก็ผ่องแผ้ว จิตใจมันก็มีหลักมีเกณฑ์ มันก็มีความสงบสุขขึ้นมาใช่ไหม แล้วถ้าเกิดปัญญาขึ้นมา ปัญญามันจะเห็นโทษ เห็นโทษว่ากิเลสมันหลอกลวงขนาดนี้ ทําให้เราไม่รู้แจ้งอย่างนี้ ถ้ามีความสงบเข้ามา ถ้ามันเกิดใช้ปัญญาขึ้นไป มันแยกแยะของมัน มันรู้แจ้งของมัน นี่เราปฏิบัติเพื่อเหตุนี้

แต่ถ้าวุฒิภาวะมันอ่อนด้อย เวลากิเลสมันลักไก่มา ลักไก่มาคือว่ามันเคลมธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเป็นของเรา แล้วจิตใจมันอ่อนด้อย มันก็เคลิบเคลิ้มว่าสิ่งนี้เป็นเรา เวลาพูดธรรมะนี่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเวลาครูบาอาจารย์ของเราเทศนาว่าการขึ้นมา เวลาพูดธรรมะเหมือนกับครูบาอาจารย์เราเลย อาการที่เป็นรู้หมดเห็นหมด ฉะนั้น เวลาสมัยหลวงปู่มั่น เวลาท่านเทศนาว่าการ ท่านจะพูดถึงเหตุๆ

หลวงตาท่านพูดบ่อยว่า หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยบอกเลยว่าท่านเป็นพระโสดาบัน เป็นพระสกิทาคามี เป็นพระอนาคามี เป็นพระอรหันต์ หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยพูดสักคําหนึ่งว่าท่านเป็นพระอรหันต์ แต่เวลาเทศนาว่าการขึ้นไป เพราะผู้ที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นไป จิตใจ วุฒิภาวะของพระแต่ละองค์ไม่เหมือนกัน องค์ที่ปฏิบัติอยู่ด้วยกัน พระที่อยู่ด้วยกันจะรู้ด้วยกัน วุฒิภาวะจะรู้ พระองค์ไหนทําความสงบของใจได้ เขาจะรู้ว่าองค์นี้สงบ ถ้าจิตสงบแล้วเขาจะสงบเสงี่ยมของเขา ถ้าจิตใจของใครถ้าเป็นพระโสดาบัน เป็นพระที่กําลังประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เขาแยกแยะของเขา เขาใช้ปัญญาของเขา เขาเห็นกายของเขา ถ้าเขาไม่เห็นกาย เขาจะรู้จักกายได้อย่างไร ถ้าเห็นกายของเขา พิจารณาของเขา

ฉะนั้น พระที่เวลาไปอยู่กับหลวงปู่มั่น จิตใจมีวุฒิภาวะตั้งแต่โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามีขึ้นไป จนถึงเป็นพระอรหันต์ก็มี อย่างเช่นหลวงปู่ชอบ หลวงปู่ฝั้น ที่เวลาไปกราบองค์หลวงปู่มั่น

ฉะนั้น เวลาท่านเทศนาว่าการ หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยพูดว่าท่านเป็นพระชนิดใดเลย แต่พระเชื่อมั่น พระทุกองค์เชื่อมั่นว่าหลวงปู่มั่นท่านสิ้นกิเลสของท่าน ท่านถึงแสดงธรรมของท่านเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

สิ่งที่หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยพูดว่าท่านได้ชั้นใด ท่านได้สิ่งใด เพราะท่านกลัวไง ท่านกลัวกิเลสมันจะลักไก่ กลัวว่ากิเลสลักไก่ขึ้นไป แล้วผู้ที่ปฏิบัติเอาสิ่งนั้นไปๆ แล้วถ้าจิตใจของคนไม่มียางอาย มันก็พูดเหมือนครูบาอาจารย์ของเรา แล้วการประพฤติปฏิบัติมันเหมือนกันไหมล่ะ ถ้ามันประพฤติปฏิบัติเหมือนกันนะ ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ของเราอ่อนน้อมถ่อมตน มีการอ่อนน้อมถ่อมตน ถ้าอ่อนน้อมถ่อมตนขึ้นมาเพราะอะไร เพราะถ้าแข็งกระด้างขึ้นมา มันเข้าสู่กิเลสทั้งนั้น มันจะลักไก่ดึงหัวใจนี้ไป

ท่านไม่ดึงไป แล้วหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรา ท่านเป็นธรรมของท่านจริง ท่านอ่อนน้อมถ่อมตน ท่านอยู่ป่าอยู่เขา ท่านมักน้อยสันโดษ ท่านไม่ออกมาคลุกคลีกับใคร ท่านมีคุณธรรมในหัวใจ ท่านมีความสุขในใจ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี แล้วจิตสงบแล้วใช้ปัญญาขึ้นไปจนชําระล้างกิเลส จนผ่องแผ้วไปแล้ว ความสุขอย่างนั้น นี่ธรรมที่เหนือโลก มันมีสิ่งใดจะมีคุณค่ามากกว่านั้น ธรรมที่เหนือโลก ธรรมที่เป็นความจริงในใจของครูบาอาจารย์ของเรา นี่ธรรมะเหนือธรรมชาติ มันมีความสุขในตัวของมันเองอยู่แล้ว แล้วมีอะไรมีค่ามากกว่านั้น ในโลกนี้มันมีอะไรมีค่ามากไปกว่านั้น ใน ๓ โลกธาตุไม่มีสิ่งใดมีคุณค่าเท่ากับธรรมแท้ๆ เอโก ธมฺโม ธรรมอันเอกในใจของครูบาอาจารย์ของเราเลย

ถ้ามันไม่มีค่าเท่ากับธรรมในใจของครูบาอาจารย์แล้ว ท่านถึงอยู่ของท่านด้วยความสงบระงับ ท่านอยู่ของท่านด้วยความสุข ท่านอยู่ของท่านนะ แต่ท่านเป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของพวกเราไง ท่านเป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของพวกเราพวกที่ประพฤติปฏิบัติ พวกที่พยายามจะหาทางออกอยู่นี่ เราถึงไปพึ่งพาอาศัยท่าน ถ้าเราพึ่งพาอาศัยท่าน ดูสิ ดูความสงบเสงี่ยมของท่าน ดูจิตใจที่ท่านเป็นธรรม

ถ้าจิตใจของเรา เวลาเราไปศึกษา ไปฟังธรรมๆ มา เห็นไหม กิเลสมันลักไก่ ลักไก่นะ ลักไก่สิ่งที่เป็นธรรม นี่ธรรมลักไก่ของครูบาอาจารย์มาอีกชั้นหนึ่ง แล้วก็มาอ้างอิงเหมือนกัน พูดเหมือนกัน แต่พฤติกรรมมันไม่เหมือนกัน ถ้าพฤติกรรมไม่เหมือนกัน คําพูดเหมือนกัน แต่เราไม่มีวุฒิภาวะไปวัดสิ่งนั้นได้ว่าสิ่งนั้นเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง

ฉะนั้น สิ่งที่เป็นจริงหรือไม่เป็นจริง วางสิ่งนั้นไว้ นั้นเป็นเรื่องของบุคคลภายนอก แต่ถ้าเป็นเรื่องบุคคลของเรา เป็นเรื่องหัวใจของเรา เราจะรักษาหัวใจของเรานะ เราจะดูแลใจของเรา ถ้าเราดูแลใจของเรา เราจะรักษาที่นี่ นี่คือการประพฤติปฏิบัติ นี่การบําเพ็ญตบะธรรม ต้องเกิดจากที่นี่ เกิดจากหัวใจที่ยอมรับ ศรัทธาไง ศรัทธาความเชื่อ เพราะมีศรัทธาความเชื่อ เราถึงจะมีกําลังใจ เราถึงจะมีนํ้าใจในการประพฤติปฏิบัติ

เวลาเราปฏิบัติ คนที่ปฏิบัติใหม่ๆ มาปฏิบัติใหม่ๆ เอาร่างกายนี้มา แต่จิตใจมันอยู่บ้าน จิตใจอยู่กับโลก เราเป็นพระนะ อยู่ในวัดในวา แต่หัวใจเราอยู่นอกวัด คิดแต่เรื่องโลกๆ ไปทั้งนั้นเลย เห็นแต่โลกเขาไปหมด ข้อมูลข่าวสารมีไปทั่ว แล้วจิตใจเราอยู่ที่ไหนล่ะ เพราะมันไม่อยู่กับตัวไง มันไปอยู่ข้างนอก แม้แต่ว่าเอาใจไว้กับตัวมันยังไม่อยู่ แล้วถ้าเอาใจไว้กับตัวไม่อยู่นะ เวลามันคิดไปแต่เรื่องข้างนอก มันร้อน มันคิดแล้วมันร้อนนะ มันเบียดเบียนหัวใจของเราเอง ฉะนั้น เราจะต้องเข้มข้นไปกว่านั้น เราต้องมีสติมากกว่า

ถ้ามีสติมากกว่า มีการบังคับมัน บังคับให้มันกําหนด บังคับให้มันท่อง บังคับให้มันบริกรรมไง บังคับให้บริกรรมพุทโธๆๆ มันไม่มีสิ่งใดมีค่าไปกว่านี้หรอก เพราะเราเชื่อมั่นแล้ว เรามีศรัทธามีความเชื่อในพระพุทธศาสนา แล้วเรามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามันคิดออกไปข้างนอก มันคิดออกไปทั่ว

จิตใจนี้เวลาดี ดีจนเป็นสิ่งที่มหัศจรรย์ เวลากิเลสครอบงํามันนะ เวลากิเลสครอบงํามันน่ะ มันร้ายนัก มันทําลายได้ทุกอย่าง มันสั่งมันบอกให้เราทําตามมันๆ เราก็ทําตามมัน เดินต้อยๆ เลยแหละ แต่ถ้าเรามีศรัทธามีความเชื่อ มีความมั่นคง เราจะไม่ยอมเดินตามสิ่งนั้น เราจะไม่ยอมให้กิเลสบงการชีวิตของเรา เราไม่ยอมให้กิเลสมาบังคับให้เราอยู่ใต้อํานาจของมัน เราบริกรรมพุทโธๆ พุทธานุสติ บริกรรมพุทโธเลย พุทโธๆๆ ให้มันขึ้นมาตามความเป็นจริง มันไม่ใช่ลักไก่ มันมีข้อเท็จจริง ถ้ามีสติ สติยับยั้งความรู้สึกนึกคิด ยับยั้งสิ่งที่กิเลสมันกระตุ้นให้ออกไปคิดร้อยแปดพันเก้า ไปกว้านฟืนกว้านไฟมาเผาตัวเอง เราตั้งสติของเรา แล้วบังคับให้มันบริกรรม

ถ้ามันบริกรรมแล้วบริกรรมไม่ต่อเนื่อง บริกรรมไม่ต่อเนื่อง กิเลส! เอ็งจะมีกําลังมากขนาดไหน กิเลสมันคืออะไร กิเลสมันคือพญามาร พญามารมันมีพ่อ มันมีปู่ มีย่า มีลูก มีหลาน สิ่งนี้มันเป็นครอบครัวของมันอยู่ในหัวใจของเรา เอ็งมีอํานาจขนาดไหน ถ้าเอ็งมีอํานาจขนาดไหนนะ เรามีสัจจะ สัจจะ มีขันติธรรม สัจจะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตั้งสัจจะกําหนดบริกรรมพุทโธ พุทโธๆๆ สู้กับมัน

ถ้าสู้กับมันไม่ไหว สู้ไม่ไหว อดนอนผ่อนอาหารแล้ว เราต้องย้อนกลับมา ศีล ตั้งแต่ตื่นนอนขึ้นมา เราทําสิ่งใดผิดพลาดบ้าง ถ้าเราไม่มีสิ่งใดผิดพลาดเลย แต่ถ้าผิดพลาดสิ่งใด เราปลงอาบัติซะ ถ้าไม่ผิดพลาดสิ่งใดเลย ศีลเราก็บริสุทธิ์แล้ว ศีล สมาธิ เราจะทําสมาธิขึ้นมา สมาธิมันเกิดมาได้ไหม ถ้าสมาธิมันเกิดได้ มันจะเกิดปัญญา

ถ้ามันมีสิ่งที่เราไม่แน่ใจ นี่เวลาอาบัติ ต้อง เพราะเราลังเลสงสัย ต้อง เพราะเราทําผิด ถ้าสงสัย มันเกิดความสงสัย เกิดความสงสัย มันโลเล ปลงอาบัติซะ ทําเพื่อไม่ให้กิเลสมันอ้างสิ่งใดเลย เวลาเราบอกว่า เราจะกําหนดพุทโธ เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเราทําสิ่งใด เราทําของเราเอง เรายังทําสิ่งนี้อยู่เลย มันเป็นความผิดทั้งหมด เราจะมาหลอกตัวเองได้อย่างไร แต่ถ้าเราสะอาดบริสุทธิ์ เราปลงอาบัติซะ ถ้าใครมีสิ่งใด เราต่อศีลของเราซะ เราตั้งวิรัติเอาเดี๋ยวนี้ แล้วเรากําหนดพุทโธๆ ของเราไป มันอ้างอะไรก็ไม่ได้ กิเลสจะมาอ้างอะไรก็ไม่ได้

ฉะนั้น ถ้าธรรมะลักไก่ เราก็ไปหยิบฉวยเอามา หยิบฉวยเอาของครูบาอาจารย์มาเป็นของเรา ถ้าเราไปหยิบฉวยมา หยิบฉวยหมายความว่า เราศึกษามา เราได้ยินได้ฟังมา เราเอาสิ่งนี้มา แล้วเราสร้างอารมณ์ขึ้นมา นี้โดยจิตใจที่มันเป็นกิเลสนะ กิเลส เพราะถ้ามันทําอย่างนี้ กิเลสมันจะหลบหลีก มันไม่ต้องการให้เกิดธรรมโอสถ ธรรมโอสถคือสิ่งที่จะไปปราบปรามมัน มันไม่ต้องการให้ธรรมาวุธ ให้เกิดอาวุธขึ้นมา ฉะนั้น พอถึงเวลามันถึงเฉไฉ เห็นไหม เฉไฉ

ถ้าเราเป็นคนมักง่าย เราเป็นคนสับปลับต่างๆ สิ่งนี้มันสอดเลย เข้าเลย นี่เป็นผลของกิเลสนะ ไม่ใช่กิเลสลักไก่ นี่กิเลสจริงๆ กิเลสมันแสดงออกอย่างนี้ วิธีการของมัน ครอบครัวของมันแสดงออกอย่างนี้ ทําให้ล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ แล้วจิตใจคนที่ไม่มีหลักมีเกณฑ์ พอมันทําให้ล้มลุกคลุกคลานก็ “อืม! เราเป็นคนไม่มีอํานาจวาสนา เราก็ออกไปเพื่อดํารงชีวิตมา เราก็ปฏิบัติพอเป็นชีวิตประจําวัน” เห็นไหม มันคิดของมันร้อยแปดไป มันคิดของมันนะ แล้วมันก็ต่อเนื่องกันไป ถ้ามันเป็นกิเลสโดยธรรมชาติ หน้าที่ของกิเลสมันทําอย่างนั้น หน้าที่ของกิเลสมันก็ต้องพยายามแสวงหาทําลายการประพฤติปฏิบัติของเรา ทําลายความเพียรของเราเพื่อให้ไม่มีธรรมาวุธมาทําลายมัน แต่ถ้ากิเลสลักไก่ กิเลสลักไก่ที่กิเลสมันหยาบ มันต่อเนื่องไปมากกว่านี้

คนเรานะ เวลาปฏิบัติเราก็กลัวมากว่าปฏิบัติไปแล้วมันจะมีความผิดพลาด ปฏิบัติไปแล้วมันจะไม่สมความปรารถนา นี้กิเลสโดยธรรมชาติ แต่เวลาถ้ากิเลสมันหยาบๆ นะ มันไปทําให้ไพล่ไป มันลักไก่ว่าธรรมะก็เป็นของเรา เราก็เข้าใจแล้ว เข้าใจแล้ว แล้วก็สร้างอารมณ์เป็นอย่างนั้นด้วย นี่มันแถออกนอกทางไปเลย มันแถออกนอกทางไปเลย แล้วเราจะตามไปไหม เราจะตามไปไหม

ถ้าตามไปนะ ดูสิ ถ้าตามไป ความเป็นผู้ทรงศีลของเรามันก็ไม่ใช่ทรงศีลแล้ว เพราะศีล ๕ ศีล ๕ ไม่ให้มุสา เราตั้งใจอะไร เราตั้งใจสิ่งใด แล้วเราคิดสิ่งใด แล้วสิ่งนี้มันเป็นธรรมจริงไหม เราก็รู้อยู่ว่ามันไม่ใช่ รู้อยู่ว่าไม่ใช่ ทําไมเราไม่ปล่อยล่ะ ทําไมเราตามไป นี่เวลากิเลสมันหนา มันดึงไปอย่างนั้น

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เราวางสิ่งนั้น เพราะกิเลสโดยธรรมชาติมันก็ทําให้เราล้มลุกคลุกคลานอยู่แล้ว แล้วกิเลสใฝ่ตํ่า เพราะมันไม่มีอยู่จริงกับใจของเรา ถ้าไม่มีอยู่จริง เราก็สวมหัวโขนอย่างนั้น แล้วบอกให้เป็นจริงๆ...มันเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นของครูบาอาจารย์ทั้งนั้นน่ะ ถ้ากิเลสมันดึงไปอย่างนั้น วาง แล้วเราพยายามปฏิบัติของเรา

การปฏิบัตินะ มันต้องทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบแล้วมันออกรู้ออกเห็นต่างๆ มันจะเป็นประโยชน์กับใจเราแล้ว ออกรู้ออกเห็นคือการฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าการรู้การเห็นนั้นคือให้จิตมันรู้มันเห็น ให้มันฉลาดขึ้นมา การฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าจิตสงบ มันเป็นเนื้อแท้ มันเป็นสัจจะ มันเป็นความจริง ความจริงหมายความว่าจิตสงบ ถ้าจิตไม่สงบ มันเสวยอารมณ์ มันมีอารมณ์ของมัน สงบคือสงบอะไร สงบจากสัญญาอารมณ์เข้ามา ถ้ามันสงบจากสัญญาอารมณ์เข้ามา มันสงบมากน้อยขนาดไหน เรามีความชํานาญของเรา เราดูแลรักษาใจของเรา

ถ้ามันสงบเข้ามา มันเป็นสมถะ สิ่งที่เป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิเวลาฝึกหัดใช้ ถ้าจิตของเรามันไม่รู้ไม่เห็น เราต้องรําพึงขึ้นมา การรําพึงขึ้นมา

บอกว่ารําพึงขึ้นมา รําพึงจากอะไร รําพึงจากกาย รําพึงจากเวทนา รําพึงจากจิต รําพึงจากธรรม แล้วอย่างนี้ไม่ใช่สัญญาหรือ อย่างนี้ไม่ใช่นึกคิดหรือ อย่างนี้ไม่ใช่กิเลสลักไก่หรือ

คําว่า “กิเลสลักไก่” เพราะกิเลสมันครอบงํา แล้วกําลังของธรรม กําลังของสติ กําลังของสมาธิ กําลังของปัญญาเราอ่อนด้อย ให้กิเลสมันฉุดกระชากลากไป กิเลสมันฉุดกระชากลากไปจนมันสมประโยชน์มันแล้ว มันทําลายความเพียรของเรา มันทําให้ปัญญาของเราเป็นปัญญาของกิเลส เป็นปัญญาของความเห็นแก่ตัว เป็นปัญญาของคนคดคนโกง มันทําลายหมดแล้ว มันปล่อยเราแล้ว เราถึงค่อยรู้สึกตัว

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา ใจเราสงบแล้วเราออกฝึกหัดใช้ปัญญา การออกฝึกหัดใช้ปัญญามันยังไม่เกิดปัญญาขึ้นมา ไม่เกิดจิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม ถ้ามันไม่เกิดขึ้นมา แล้วจะเริ่มต้นอย่างไร เพราะจิตสงบเข้ามามันก็ปล่อยวางจากสัญญาอารมณ์เข้ามาทั้งหมด ถ้ามันปล่อยวางจากสัญญาอารมณ์เข้ามา ถ้ามันมีสติปัญญาขึ้นมา มันจะเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิมันก็มีความสุขอย่างนั้นเป็นสัมมาสมาธิ เพราะสัมมาสมาธิ ถ้ามันติดอยู่ คนก็จะคิดได้ว่าสัมมาสมาธิคือนิพพาน นิพพานเพราะมันสุขมันสงบอยู่แล้ว มันก็เป็นนิพพานไง

เวลาอํานาจวาสนาบารมีของคนที่สร้างมานะ การสร้างมา คนที่มีบารมี มีกําลัง พอมีกําลังขึ้นมา ทําสิ่งใดเขาจะมีกําลัง คนที่ไม่มีกําลัง สิ่งที่สงบขึ้นมา มันก็เหนือ เป็นธรรมที่มีสัจจะ มีความจริงที่เหนือกว่าที่จิตรับได้ ว่าสิ่งนี้เป็นนิพพาน ติดไง

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ของเรานะ เราจะบอกว่าให้ฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ๆ ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญานะ เวลาเราน้อมไป เราน้อมไป มันเป็นสัญญาไหม มันเป็นการลักไก่ไหม ถ้ามันเป็นจุดเริ่มต้น มันพยายามฝึกหัดให้มันออกก้าวเดินไป สิ่งนี้มันต้องใช้ เวลาจําเป็นต้องใช้ มันต้องใช้ แต่ถ้ามันมีกิเลส มันไม่ใช่ใช้ มันยึด มันยึดว่าสิ่งนี้เป็น พอยึดว่าสิ่งนี้เป็นแล้ว แล้วมันแฉลบออกไปว่าสิ่งนี้เป็นแล้ว ก็สร้างภาพ สร้างภาพออกไปมันก็เป็นโทษไง แต่สิ่งนี้จิตใจเรามีสติใช่ไหม มีสติ มีสมาธิใช่ไหม จิตใจเราตั้งมั่นใช่ไหม จิตใจเรามีความสงบใช่ไหม จิตใจมีความสงบแล้วทําไมไม่ออกฝึกหัดใช้ปัญญาล่ะ ทําไมไม่ออกสู่อริยสัจล่ะ ทําไมไม่ให้เกิดสัจจะความจริงขึ้นมาในหัวใจของเราล่ะ ทําไมไม่เกิดมรรคญาณล่ะ ไม่เกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เป็นปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล่ะ เราต้องฝึกหัดใช้ของเรา

ถ้าฝึกหัดใช้ มันน้อมไป ฝึกหัดคือรําพึงขึ้นมาให้มันเป็นขึ้นมา มันเป็นขึ้นมา พอมันฝึกหัด มันทําได้ มันพิจารณาของมัน ถ้ามีกําลัง มันปล่อยวางของมัน พอปล่อยวางขึ้นไป นี่ไง พอปล่อยวางขึ้นไป รสชาติของมัน คําว่า “รสชาติ” คือผลของการปฏิบัติ รสชาติของมัน เวลาผลของการปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วมันมีสติมีปัญญา มีความรู้ตัวทั่วพร้อม แล้วเข้าใจ เห็นสัจจะความจริง นี่มันถึงเป็นการประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง มันไม่ใช่ว่าธรรมะลักไก่

ธรรมะลักไก่มันไม่มีสิ่งใดเป็นความจริง มีก็มีแต่ภาคปริยัติ มีการศึกษา เพราะไม่มีการศึกษา เราจะจําสิ่งนั้นมาได้อย่างไร ไม่มีการศึกษา เราจะพูดธรรมะของครูบาอาจารย์เราได้อย่างไร เพราะมันมีการศึกษา มีการจํามา มันถึงพูดธรรมะอย่างนั้น ธรรมะอย่างนั้นแต่มันไม่มีข้อเท็จจริง ไม่มีสัจจะ ไม่มีศีล สมาธิ ปัญญาที่เป็นความจริงขึ้นมาเป็นผลงานของเราขึ้นมาตามความเป็นจริงอันนั้น

ถ้ามีศีล สมาธิ ปัญญาขึ้นมาตามความเป็นจริงอันนั้น มันเป็นอย่างใด มันเป็น เห็นไหม พอจิตมันสงบ จิตมันสงบเข้ามา ถ้ามันสงบเข้ามา เราพิจารณาของเราไปถ้ามันจิตสงบเข้ามา แต่ถ้ามันใช้ปัญญาอบรมสมาธิล่ะ

เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจะบอกว่า เวลาครูบาอาจารย์ของเราต้องพุทโธๆ ให้จิตสงบเข้ามาก่อน จิตสงบเข้ามาก่อน แล้วเมื่อไหร่จะได้ปฏิบัติล่ะ ล้มลุกคลุกคลานกันอยู่อย่างนั้นน่ะ ล้มลุกคลุกคลานอยู่ว่า “เมื่อไหร่จะปฏิบัติล่ะ เมื่อไหร่จะได้ออกใช้ปัญญาล่ะ ถ้าไม่ออกใช้ปัญญา มันก็ไม่ใช่มรรค ไม่ออกใช้ปัญญา มันก็ไม่ใช่ล่วงพ้นทุกข์ด้วยปัญญา มันก็เป็นสมถะ มันไม่เกิดประโยชน์อะไร” นี่ว่ากันไป เพราะอะไร เพราะนี่กิเลสมันลักไก่แล้วล่ะ มันทําให้เกิดความลังเลสงสัย มันทําให้ความเพียรเราล่มจมไป มันทําให้เราขยับเดินก้าวหน้าไปไม่ได้

แต่ถ้าเราฝึกหัดใช้ปัญญาอบรมสมาธิล่ะ ปัญญาอบรมสมาธิมันฝึกหัดใช้ปัญญามาๆ มันจะเห็นความแตกต่างเลยล่ะว่าถ้าปัญญาอบรมสมาธิเป็นแบบนี้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ว่าเป็นปัญญาๆ มันเป็นสมถะ มันเป็นปัญญาโลกียปัญญาทั้งนั้นน่ะ โลกียปัญญาคือปัญญาของโลก โลกียปัญญาคือปัญญาในภาคปริยัติ ปริยัติเพราะศึกษาด้วยสมอง ศึกษาด้วยความจํา ศึกษาด้วยการวิเคราะห์วิจัยของเราทั้งนั้นน่ะ มันก็เป็นโลกียปัญญาทั้งนั้น ถ้ามันซาบซึ้งๆ ก็เท่านั้นน่ะ แล้วปฏิบัติมันก็อยู่ของมันแค่นั้นน่ะ เพราะมันไม่เข้ามา

แต่ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราจะเห็นเลยว่าปัญญาอบรมสมาธิมันเป็นแบบนี้ ปัญญาอบรมสมาธิ ตรึกในธรรม ตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะจิตใจของเรา ถ้าไม่มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็จะไปกว้านฟืนกว้านไฟมาใส่ตัวเราเองไง มันไปกว้านสัญญาอารมณ์ยึดมั่นถือมั่นไปหมด สิ่งที่เคยรู้เคยเห็นมาจากจิต สิ่งที่เคยรู้เคยเห็นมาจากตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ รู้สิ่งใดมามันก็ซับลงอยู่ที่หัวใจ ซับลงอยู่ที่หัวใจ เวลามันคิดถึง คิดถึงสิ่งใดก็แล้วแต่ มันก็ไปรื้อฟื้นของเก่ามา ของที่เคยรู้เคยเห็น ของที่มันเป็นสัญญาอารมณ์ ของเก่าแก่ทั้งนั้นน่ะ กิเลสมันก็ไปรื้อค้นขึ้นมา ไปรื้อค้นสิ่งนี้ขึ้นมา ของเก่าๆ ก็เอามายํ้าคิดยํ้าทํา ยํ้าคิดยํ้าทําให้มันฟุ้งซ่านอยู่อย่างนั้นน่ะ

ถ้ามันมีสติ มันกําหนดพุทโธ กําหนดพุทโธเข้ามา มันบังคับไม่ให้ไปรื้อค้นอย่างนั้น ถ้ามันมีสติปัญญานะ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันตรึกในธรรมๆ ตรึกในธรรม ตรึกในสิ่งใดก็ได้ ความคิดเก่าๆ ถ้ามันคิดขึ้นมาโดยที่ขาดสติ มันก็ไปคิดเสวยอารมณ์เต็มไม้เต็มมือของมัน แต่ถ้าเราตรึกในธรรม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นแนวทางให้การประพฤติปฏิบัติ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะสอนว่า ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์นี้เป็นสัจจะ ทุกข์นี้เป็นความจริง

ทุกข์มันเกิดจากอะไร เกิดจากสมุทัย สมุทัย ตัณหาความทะยานอยาก แล้วถ้าใช้มรรคล่ะ มรรคก็คือสติปัญญาขึ้นมา ถ้ามรรคมันพิจารณาของมันไป มันก็เกิดนิโรธ นี่ถ้าเราศึกษาแล้วเราปฏิบัติ ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราใช้ปัญญาตรึกอย่างนี้ มันก็ปล่อยวางเข้ามา มันก็ปล่อยวาง แต่มันปล่อยวางอะไรล่ะ ปล่อยวางเพราะทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค นี้สัจจะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ไง จะลักไก่ ธรรมะลักไก่เอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา

แต่เวลาเราตรึกในธรรม เราตรึกนี่ตรึกในธรรม ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค แต่จิตใจเรามันเป็น นี่ปัญญาอบรมสมาธิไง มันเห็นว่า เออ! นี่ใครคิดล่ะ นี่ใครคิด ทําไมถึงคิดล่ะ มันคิดเพราะอะไร เพราะมันมีตัณหา อ้าว! ตัณหาคิด แล้วมีสติปัญญาทันนี้มันคืออะไรล่ะ มันคือมรรค อ้าว! มรรคแล้วมันปล่อย มันปล่อยนิโรธหรือยังล่ะ ไม่นิโรธหรอก มันปล่อยก็เป็นสมถะไง มันปล่อย ถ้ามีสติปัญญา ปัญญาอย่างนี้ที่เราใช้พิจารณาของเรา เราตรึกในธรรม ตรึกในธรรม เพราะเราตรึก เราตรึก เราวิตกวิจาร

เวลาเรานึกพุทโธล่ะ ถ้าเรานึกพุทโธ ถ้าเราไม่นึก มันจะเกิดวิตกขึ้นมาไหม ถ้าเราอยู่เฉยๆ เราไม่นึกถึงพุทโธ พุทโธมีไหม เวลาภาวนาไป ไม่ต้องกําหนดพุทโธเลย กําหนดรู้เฉยๆ กําหนดรู้เฉยๆ

กําหนดรู้ เดี๋ยวมันก็หายไป กําหนดรู้ มันก็เร่ร่อน กําหนดรู้ เดี๋ยวมันก็หลับ กําหนดรู้ เดี๋ยวมันก็ตกภวังค์ แต่ถ้าเราวิตกขึ้นมา นึกพุท นึกขึ้นมา วิตกขึ้นมา วิจาร พุทโธๆ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลาเราพิจารณามันเป็นวิตกวิจารไหม ถ้ามันเป็นวิตกวิจารในจิตของเรา เราวิตกวิจาร ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะเราไม่ลักไก่ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เราศึกษามาแล้วเราวางไว้ เราปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้าปฏิบัติขึ้นมา

ถ้าพุทโธมันก็เป็นวิตกวิจารเหมือนกัน เวลาเราตรึกในธรรมๆ มันก็ตรึก ตรึกก็ระลึกเหมือนกัน ระลึกเหมือนกัน ถ้าสติปัญญามันทัน มันก็ปล่อย ปล่อยสัญญาอารมณ์ ปล่อยสัญญาอารมณ์ เห็นไหม คําว่า “ปล่อยสัญญา” ก็ความคิดไง ถ้าปล่อยสัญญาอารมณ์ มันก็เป็นตัวมันไง ถ้ามันเป็นตัวมัน มันก็สงบระงับเข้ามา

ถ้ามันสงบระงับเข้ามาบ่อยครั้งเข้าๆ เวลาจิตมันเห็นนะ เวลาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันสงบเข้ามา จิตสงบเข้ามาๆ พอมันขาดสติ มันก็เสวยเต็มๆ มันก็คิดร้อยแปด คิดแบบโลกียปัญญา คิดแบบเต็มไม้เต็มมือ แต่ถ้ามีสติปั๊บ มันก็ปล่อย ปล่อย ไล่เข้าไป ไล่เข้าไปคือมีสติปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิตามความคิดเข้าไป มันปล่อยอารมณ์ความรู้สึก ปล่อยอารมณ์ ปล่อยอารมณ์มันเป็นเอกเทศ เป็นตัวมัน ถ้าเรามีสติ มันก็เป็นเรื่องแปลกประหลาดแล้ว เพราะอะไร เพราะสิ่งที่เราจับต้องได้มันเป็นวัตถุ มันเป็นสิ่งที่จับต้องที่มันรู้มันเห็นของมัน มันปล่อยวางเข้ามา มันชัดเจนมาก พอมันชัดเจนมาก ถ้ามีสติบ่อยครั้งเข้า เวลามันเสวยอารมณ์ เวลามันคิด เห็นเลยนะ จิต อาการของจิต มันกระทบกัน จิตเห็นอาการของจิต มันเห็นชัดๆ ถ้ามันเห็นชัดๆ ขึ้นมา มันลักไก่มาจากไหนล่ะ มันธรรมะลักไก่หรือ...ไม่ใช่ มันเป็นการกระทําของเรา แล้วมันเกิดขึ้นมาต่อหน้า มันเห็นชัดเจน มันเป็นที่จิตของเรา ถ้าจิตของเรา จิตเห็นอาการของจิต มันจะออกใช้ปัญญาแล้ว ออกใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาคืออะไรล่ะ

เวลามันปล่อยวางสัญญาอารมณ์เข้ามา แต่เวลาจิตสงบแล้วมันจับ มันก็จับขันธ์ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ถ้ามันจับแล้ว คนไม่เป็นนะ คนไม่เป็นแยกไม่เป็น ดูสิ เวลาช่าง เวลาเหล็ก เขาจะหลอมเหล็ก เขาต้องทําความร้อนของเขา เขาจะหลอมทองคําของเขา เขาจะหลอมอะไรล่ะ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าคนที่เขาเป็นช่าง เขาทําของเขา เขาจะชํานาญของเขา เขาคํานวณของเขาได้ ความร้อนขนาดไหน เวลาหลอมมาแล้วมันจะออกมา เราต้องการชนิดใด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจับได้ เราจับอารมณ์ความรู้สึกได้ มันจะจับแล้วมันพิจารณาของมันนะ อารมณ์มันประกอบไปด้วยอะไร รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันเป็นอารมณ์ความรู้สึกทั้งหมด ทั้งๆ ที่เวลาจิตสงบนะ มันปล่อยสัญญาอารมณ์เข้ามา มันถึงสงบเป็นเอกเทศ แต่ถ้าไม่มีสติปัญญา สัมมาสมาธิ จิตมันไม่เห็น จิตไม่เห็นจิต มันจะก้าวเดินไปได้อย่างไร

จิตเห็นจิต จิตเห็นอาการของจิต ถ้ามันจับต้องสิ่งนี้ได้ จับต้องสิ่งนี้ได้ มันเกิดวิปัสสนา ถ้าเกิดวิปัสสนา การกระทําแบบนี้มันเป็นจริง ถ้าเรากําหนดบริกรรมพุทโธๆ ถ้ามันจิตสงบเข้ามา ถ้ามันสงบระงับ จับรูปก็ได้ จับเวทนาก็ได้ จับสัญญาก็ได้ จับสังขารก็ได้ จับกายก็ได้ ถ้าจับกาย คําว่า “ก็ได้ๆ” เพราะสติปัฏฐาน ๔ ไง สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าจิตมันจริง มันจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ถ้าจิตมันไม่จริง สิ่งนั้นน่ะธรรมะลักไก่ทั้งนั้นน่ะ มันลักไก่ขึ้นมา ถ้าลักไก่ขึ้นมา มันลักไก่ขึ้นมา มันทําไมล่ะ กิเลสมันเป็นแบบนั้น พูดถึงกิเลสโดยสัจจะ กิเลสโดยธรรมชาติมันเป็นแบบนี้ แต่กิเลสเป็นแบบนี้แล้วนะ ถ้าวุฒิภาวะที่อ่อนด้อย วุฒิภาวะที่เป็นมาร มันอ้างอิงไปเลย ทําให้เสียหายไปเลย แล้วเสียหายไปนะ คนที่เสียหายคือใคร ถ้ามันเสียหาย ทําความเสียหาย ผู้ที่เสียหายก็คือจิตดวงนั้นเอง จิตดวงนั้นทําความเสียหายให้กับจิตดวงนั้นเอง

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญาของเรา เรามีอํานาจวาสนานะ ถ้าไม่มีอํานาจวาสนา เราจะไม่มีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา ถ้ามีอํานาจวาสนาคอยชี้นํา เวลาปฏิบัติไปแล้ว สิ่งใดที่เราปฏิบัติไปแล้ว ฟังธรรมๆ เทียบเคียงได้เลย เทียบเคียงได้เลย ถ้าเทียบเคียงได้ มันจะไม่ไหลตามไปให้กิเลสมันดึงลงตํ่า ถ้ากิเลสมันดึงลงตํ่า เราจะต่อสู้ระหว่างกิเลสกับธรรมตามข้อเท็จจริงที่ใจมันเกิดขึ้นเดี๋ยวนี้

เวลาเราขุดคุ้ย เราค้นหา เราจะหากิเลสเจอ เราจะทําอย่างไรถึงจะเจอกิเลสที่จะได้ประพฤติปฏิบัติ เวลาเราปฏิบัติกัน ดูสิ เวลาเขาทําหน้าที่การงานกัน เขาต้องการผลประโยชน์ของเขา ใครทําสิ่งใดเขาต้องอยากประสบความสําเร็จของเขา นั่นหน้าที่การงานของเขานะ แต่อันนี้เราจะมารื้อสัตว์ขนสัตว์ เราจะมารื้อภพรื้อชาติของเรา ถ้าเรารื้อภพรื้อชาติของเรา ถ้าไม่รื้อภพรื้อชาติ เวียนตายเวียนเกิดแน่นอน เวียนตายเวียนเกิดเพราะอะไร เพราะเหตุผลมันเป็นแบบนั้น ข้อเท็จจริงเป็นอย่างนั้น มันเป็นอย่างอื่นไปไม่ได้

แต่ถ้ามันจะเป็นจริงขึ้นมา มันก็เป็นจริงที่เราเอาจริงกันนี่ เราปฏิบัติจริงๆ นะ เราเสียสละเวลามา เราเสียสละความตั้งใจมาเพื่อจะเอาความจริงของเรา ถ้าความจริงของเรานะ แก้วแหวนเงินทองมันมีค่า เขาจะกู้ยืมกันก็ได้ แต่สติ สมาธิ ปัญญา มันกู้ยืมกันไม่ได้ ถ้ามันกู้ยืมกันไม่ได้ แต่เวลาเรา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เราปรึกษาหารือกันได้ แต่ขณะที่ปรึกษาหารือ เราปรึกษาหารือต่อเมื่อเราปฏิบัติมาแล้ว แต่ในการปฏิบัติแล้ว ทุกคนต้องแยกตัวออกไป ใจของใครใจของคนคนนั้น ถ้าใจของใคร ใจของคนคนนั้น ใจของคนคนนั้นต้องรักษาใจของตัวเอง ถ้ารักษาใจของตัวเอง

พอถ้ามีสติ มีสมาธิ มีปัญญาขึ้นมา มันก็เป็นกําลังของใจดวงนั้น ถ้าใจดวงนั้นมีพื้นฐานที่มีมรรคเกิดขึ้นมาในหัวใจดวงนั้น ใจดวงนั้นจะได้มีการกระทํา ถ้าการกระทํา มันจะเป็นข้อเท็จจริง มันจะเป็นความจริงกับใจดวงนั้น ถ้ามันจับต้องสิ่งนี้ได้ ฝึกหัดแล้วแยกแยะมันได้ อารมณ์ความรู้สึก อารมณ์ขณะที่เป็นสัญญาอารมณ์ เรากําหนดพุทโธ มันเป็นคําบริกรรมที่ให้มันแยกออกจากกันด้วยกําลังของคําบริกรรม ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันปล่อยวางมา เพราะปัญญาไล่ต้อนเข้ามา มันปล่อยวางๆ

แต่ถ้ามันจับของมันได้นะ เวลาเราจะพิจารณา มันคนละเรื่องกันแล้ว มันคนละเรื่อง นี่เป็นศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาเกิดขึ้นจากจิตที่สงบ ปัญญาเกิดขึ้นจากสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมไม่ได้ มันจะไม่มีงานทํา ไม่มีงานทําคือเกิดปัญญาขึ้นไม่ได้ ในเมื่อไฟฟ้ามันมีขั้วบวกขั้วลบ ไฟฟ้ามันถึงจะเป็นพลังงานขึ้นมาได้ ถ้ามันมีเฉพาะขั้วบวก แต่ไม่มีขั้วลบ มันผลักกัน มันไม่เกิดไฟฟ้าขึ้นมาได้ ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมขึ้นมาไม่ได้ มันก็ไม่เห็นตามความเป็นจริง มันก็เป็นธรรมะลักไก่ มันก้าวเดินไปไม่ได้

พอธรรมะลักไก่ก็อ้างอิงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อ้างอิงธรรมของครูบาอาจารย์ พูดเหมือนกันๆ แต่ไม่มีข้อเท็จจริง ถ้าไม่มีข้อเท็จจริง มันก็ไม่ชําระกิเลส ไม่ได้ชําระกิเลส กิเลสที่มันเผาลนใจนั้น มันเผาลนใจ มันก็เร่าร้อนใจดวงนั้นอยู่แล้ว แล้วถ้าใจดวงนั้นเอากิเลสของตัวเที่ยวไปฉาบไปทาคนอื่น มันก็เป็นกิเลสไปทั้งหมด แต่ถ้าเราเห็นโทษของมัน เราพยายามรักษาใจของเรา ถ้ารักษาใจของเรา มันมีสติมีปัญญาขึ้นมา เรารักษาขึ้นมาเพื่อจะแก้ไขนะ

เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ใจดวงหนึ่ง ธรรมะ สิ่งที่สัมผัสธรรมได้คือหัวใจเท่านั้น ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติ เราก็ต้องดูแลใจของเราเท่านั้น เพียงแต่มนุษย์เป็นสัตว์สังคม เราอยู่ด้วยกัน สังฆะ เวลาเป็นหมู่สงฆ์ขึ้นมา ถ้าเป็นสังฆะลงอุโบสถก็เป็นสังฆอุโบสถ ถ้าเป็นคณะ เป็น ๓ องค์ลงมาก็เป็นคณอุโบสถ ถ้าเป็นบุคคลคนเดียวก็เป็นบุคคลอุโบสถ เวลาอุโบสถ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ให้ประพฤติปฏิบัติแตกต่างกันไป เพราะถ้าบุคคลก็เป็น ๑ ถ้าคณะก็ต้อง ๓ ถ้าเป็นสังฆะเป็นตั้งแต่ ๔ ขึ้นไป

ในเมื่อเราเป็นหมู่เป็นคณะ เรามีสังคม สังคมนี้ก็เป็นสังคม ธรรมวินัยก็เป็นข้อวัตรที่ถนอมสังคมนี้ไว้ แต่เวลาปฏิบัติ ใจเราเท่านั้น ใครปฏิบัติก็ต้องใจเราเท่านั้น ถ้าสงบ มันสงบเข้ามาที่ใจ แล้วเวลาเกิดปัญญาขึ้นมา ปัญญาเกิดธรรมจักรขึ้นมา มันจะเริ่มมหัศจรรย์ มหัศจรรย์แบบว่า คนที่ไม่เคยรู้ไม่เคยเห็นมันไม่รู้สิ่งใดเลย ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามากน้อยมาขนาดไหน แต่เป็นธรรมะลักไก่ กิเลสลักไก่ขึ้นมา มันก็ไม่รู้จริงขึ้นมาจากใจดวงนั้นได้ มันถึงไม่เป็นปัจจัตตัง มันถึงไม่เป็นสันทิฏฐิโก มันถึงไม่ได้สํารอกคายกิเลสออกไป แล้วยิ่งปฏิบัติขึ้นไปโดยที่ไม่มีสติปัญญา มันจะกลับพอกพูนกิเลสขึ้นมาด้วยว่า เราเป็นนักปฏิบัติ เรามีคุณธรรมในหัวใจ ทั้งๆ ที่ไม่มีความเป็นจริง

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญาของเรา เรารักษาใจของเราๆ ทําความเป็นจริงของเราขึ้นมา ถ้าทําความเป็นจริง สติมันก็รู้ว่าสติ เวลาถ้ามันเป็นสมาธิมันก็เป็นสมาธิ แล้วถ้าเกิดปัญญา เกิดปัญญาคือจิตมันขุดคุ้ยหากิเลสเจอ หากิเลสเจอ จิตเห็นอาการของจิต จิตมันกระทบ จิตมันกระทบ ขั้วบวกขั้วลบมันกระทบกัน ถ้ากระทบกัน มันเป็นความตื่นเต้น มันเป็นความมหัศจรรย์ของผู้ที่ปฏิบัติใหม่มาก มันเป็นความตื่นเต้นเพราะมันเป็นการเริ่มต้นว่าเราจะก้าวเดินออกไป เราจะสํารอกคายกิเลสออกไป เพราะกิเลสเป็นสังโยชน์ มันร้อยรัดสิ่งนี้ไว้ ร้อยรัดความเห็นผิดของเรา ร้อยรัดสีลัพพตปรามาส ร้อยรัดความลังเลสงสัย มันร้อยรัดไปกับใจ แล้วใจปฏิบัติขนาดไหน มันก็มีความสงสัยตลอดต่อเนื่องไปถ้าไม่ได้สํารอกคายออก ถ้ามันสํารอกคายออก จิตมันต้องเป็นผู้สํารอกคายของมันออกเอง ถ้าจิตมันสํารอกคายออกเอง สิ่งนี้มันเป็นธรรม สัจธรรม

สัจธรรม ดูสิ ศีล สมาธิ ปัญญาที่มันเกิด มรรค าณํ อุทปาทิ ปญฺา อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิฯ ความเป็นปัญญา ความกระจ่างแจ้งมันจะเกิดขึ้นมาจากใจ เกิดขึ้นมาจากการกระทํา เกิดขึ้นมาจากจิต จิตที่มันรู้มันเห็นของมัน

มันจับแล้วมันแยกของมันนะ ทําไมถึงเป็นรูปล่ะ รูป รูปนี้มีเพราะมีจิต เพราะมันมีจิต จิตกระทบ มันถึงเป็นรูป ถ้าเป็นรูป เพราะมันไวมาก รูปนี้มันประกอบไปด้วยอะไร ถ้าไม่มีเวทนา เราจะรู้รูปได้อย่างไร ถ้าเวทนามันไม่ชัดเจนนะ รูปมันก็มีรสชาติ อารมณ์หนึ่งก็มีรสชาติหนึ่ง มันก็คือเวทนา แล้วเวทนาจะเกิดได้อย่างไรล่ะถ้าไม่มีสัญญาข้อมูลว่าเราจะรู้จักเวทนาหรือไม่รู้จักเวทนา ถ้ารู้จักเวทนาหรือไม่รู้จักเวทนาก็แล้วแต่ ถ้ามีสัญญารับรู้แล้ว สัญญาเป็นส่วนประกอบมา ถ้าส่วนประกอบมา สิ่งที่เป็นต่อไป อารมณ์ต่อเนื่องไปก็คือสังขารมันปรุงมันแต่ง แล้วอารมณ์สังขารจะปรุงแต่งไปได้อย่างไรถ้าไม่มีวิญญาณ ขันธ์ ๕ ที่รับรู้ร่วมกัน ถ้ารับรู้ร่วมกันก็หมุนไป แต่มันเร็วมากๆ ถ้ามันไม่เร็วมากๆ เราจะไม่มีสติปัญญาได้ขนาดนี้

ดูสิ ความคิดที่เราคิดออกไปมันรู้เท่ารู้ทันหมดเลย ความคิดที่มันออกไป ความคิดของเรามันเร็วขนาดไหน แต่ขณะที่จิตมันจับเข้ามาแล้ว มันขึงพืดขึ้นมาแล้ว มันก็เหมือนเรื่องปกติธรรมดา ปกติธรรมดาเพราะอะไร เพราะจิตมันสงบเข้ามา จิตมันเร็วไง มันมีสติ เห็นไหม สิ่งที่เคลื่อนที่ที่เร็วที่สุดคือจิต ความเคลื่อนที่ที่เร็วที่สุดคือจิต เร็วกว่าแสง ความรู้สึกนึกคิดไปเร็วมาก แล้วจิตมีสติมีปัญญาให้มันสงบระงับเข้ามา แล้วสิ่งที่สงบระงับเข้ามามันจับต้องได้ มันถึงเป็นปกติ ปกติมันถึงเป็นปัจจุบัน ถ้าจิตมันสงบเข้ามา แต่ถ้าจิตมันอ่อนแอ จิตมันใช้ไปแล้ว พอมันเศร้าหมอง จิตมันมีกําลังน้อย สิ่งที่เป็นความคิดมันก็ฉุดไปแล้ว พิจารณาไม่ได้ สิ่งที่ละเอียดมากมันเป็นความมหัศจรรย์

พิจารณากายก็เหมือนกัน ถ้าพิจารณากาย สิ่งที่เรารําพึงขึ้นมาที่ว่ามันเป็นสัญญาๆ สัญญา ถ้ากิเลสเอามาใช้ เป็นสัญญา มันก็ยึดมั่นถือมั่นว่าเป็นความรู้ความเห็นของมัน แต่ทีนี้สมาธิ สมาธิคือจิตที่เป็นสัมมาสมาธิ จิตที่เป็นธรรม จิตที่เป็นธรรมเอาสัญญาที่ว่าเป็นสักกายทิฏฐิ ทิฏฐิความเห็นผิดในใจ สัญญาเหมือนกัน เอามาตั้งไง เอามาตั้ง รําพึงถึงกาย รําพึงถึงกาย ถ้ามันรําพึงได้ ให้มันแปรสภาพไป ให้มันอืด ให้ขึ้นพุขึ้นพองขึ้นมาให้เราดูขึ้นมา ให้เราเห็นของเราขึ้นมา พอเห็นขึ้นมา นี่คือปัญญา ปัญญามันได้ใคร่ครวญ มันแยกแยะ มันทําลายของมันไป มันมหัศจรรย์มากกว่าธรรมะลักไก่

ธรรมะลักไก่ที่เวลาแสดงธรรมกันโดยกิเลสมันลักไก่เขามา แล้วก็เป็นธรรมะลักไก่ พูดออกมานะ ไม่มีรสไม่มีชาติ แต่ผู้ที่เราประพฤติปฏิบัติ เราไปฟัง เราก็ว่า อืม! มันพูดเหมือนกัน มันเหมือนกัน แต่มันไม่มีที่มาที่ไป ไม่มีที่มาที่ไป มันก็เหมือนสิ่งที่ไม่มีคุณค่า นี่ธรรมะลักไก่

แต่ถ้าเราไปฟังสิ่งนั้นมา เราฟังเพื่อสดับสติปัญญา เวลาฟังเทศน์นะ ฟังเทศน์เป็นคติธรรม เป็นสดับปัญญา เวลาครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเทศน์นะ เทศน์ขึ้นมาเพื่อให้จิตของเราเกาะ ใครฟังธรรมๆ เกาะสิ่งนี้ไป หลวงตาท่านบอกว่าเวลาหลวงปู่มั่นเทศน์ มรรคผลนิพพานหยิบเอาได้เลย เพราะจิตใจท่านมีธรรมเหนือโลกในใจ ท่านพูดออกมามันมีเหตุมีผล มีขั้นมีตอนของมันเป็นชั้นเป็นตอนของมันขึ้นไป

แต่ของเราล่ะ ของเราเวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นไป เราไปฟังที่ธรรมะลักไก่ ก็พูดเหมือนกัน พูดเหมือนกันเพราะอะไร พูดเหมือนกันเพราะมันมีทางวิชาการให้เราศึกษาไง แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ พูดเหมือนกัน แล้วมีเหตุมีผลด้วย มีเหตุมีผลด้วย แล้วเข้าใจด้วย แล้วมันมีที่มาที่ไปด้วย มีที่มาที่ไป แล้วเวลาเทศนาว่าการไป ผู้ที่ฟังธรรมๆ ที่เขาฟังธรรมเราอยู่นี่ ก็ต้องการให้เขาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มันมีเหตุมีผล มีที่มาที่ไปอย่างนี้ ถ้ามันมีเหตุมีผล มีที่มาที่ไป จิตดวงนั้นมันจะพัฒนาขึ้นมา

จากจิตที่ล้มลุกคลุกคลาน จากจิตที่มันไม่มีกําลังของมัน มันก็ทําความสงบของใจเข้ามาให้มีกําลังขึ้นมา ถ้ามีกําลังแล้วพยายามฝึกหัด จุดประกายให้ได้ ให้ออกวิปัสสนาให้เป็น ถ้าออกวิปัสสนาเป็นได้ ขั้วบวกขั้วลบมันกระทบกันแล้ว มันจะมีพลังงานขึ้นมา ระหว่างกิเลสกับธรรมจะต่อสู้กันในหัวใจนั้น ถ้ากิเลสกับธรรมมันแย่งชิงหัวใจนั้นเป็นที่สถิตของธรรมๆ

แต่นี้กิเลสมันสถิตอยู่ในใจของเราไง กิเลสมันสถิตอยู่ในใจ แต่ด้วยอํานาจวาสนาบารมี เราถึงมีศรัทธามีความเชื่อที่ออกมาประพฤติปฏิบัติกัน แล้วถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา นี่อํานาจวาสนาบารมี อํานาจวาสนาบารมีเป็นความเชื่อ เป็นโอกาส ถ้าเป็นโอกาส ถ้าปฏิบัติเป็นความจริงขึ้นมา จากอํานาจวาสนาบารมีมันก็เป็นธรรมแล้ว พิจารณาแยกแยะของมันไปบ่อยครั้ง ถ้าโดยปัญญาอบรมสมาธิ โดยปัญญาวิมุตติ พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณาเปรียบเทียบขึ้นมา มันจะปล่อยนะ ปล่อยบ่อยครั้งมาก พอปล่อยบ่อยครั้ง สุกขวิปัสสโก ผู้ที่ปฏิบัติโดยปัญญาวิมุตติ นี่สุกขวิปัสสโก สิ่งที่ทํามันจะทําต่อเนื่องกันไป มันไม่ต้องไปมีฌานมีญาณอะไรก็แล้วแต่ ทําของเราไป

สิ่งที่เป็นปัญญามันเป็นธรรมาวุธ มันเป็นสัจธรรมในหัวใจ เรารู้เราเห็นของเราอยู่แล้ว พิจารณาแยกแยะไปบ่อยครั้งเข้า มันพิจารณาซํ้าแล้วมันปล่อยขนาดไหน อย่าชะล่าใจ เพราะขณะที่ว่าถ้าเป็นตทังคปหาน เวลาปล่อยแล้วนะ เวลามันเสื่อมนะ พอสมาธิมันเสื่อมลง ปัญญาอย่างนั้นจะเกิดไม่ได้ ปัญญาอย่างที่จะรู้เท่ารู้ทัน รู้เท่ารูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ รู้ทันไม่ได้ เพราะกําลังมันไม่เท่ากัน

ความเร็วไง ความเร็วของรถที่มันแตกต่างกัน ตามอย่างไรก็ไม่ทันหรอก ถ้าความเร็วของรถนะ เครื่องแตกต่างกัน กําลังแตกต่างกัน แข่งกันทีไรก็แพ้ทุกที ถ้าจิตมันเสื่อมแล้ว กิเลสมันไวกว่า กิเลสมีกําลังมากกว่า มันชนะทุกทีแหละ แล้วเราจะทําอย่างไรล่ะ เราก็ต้องปรับปรุงเครื่องยนต์ของเราให้มันเสมอกัน ปรับปรุง ปรับปรุงคุณภาพให้เหมือนกัน ถ้าปรับปรุงคุณภาพให้เหมือนกัน ปล่อยวางสิ่งนั้นแล้วกลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น ให้กําลังของจิตมีกําลังมากขึ้น พอจิตมีกําลังมากขึ้น เครื่องยนต์เท่ากัน เครื่องยนต์บางทีมีกําลังมากกว่าด้วย

เวลาผู้ที่มีครูบาอาจารย์นะ ท่านประพฤติปฏิบัติไป ถ้าสมาธิเข้มแข็ง สมาธิแก่กล้า เวลาพิจารณากายนะ กายจะใส ให้มันเป็นไตรลักษณ์ ให้มันพุพอง มันไม่เป็น มันไม่เป็น นี่สมาธิแก่ไปก็มี

แต่ผู้ที่ปฏิบัติเวลาปฏิบัติมันล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ เวลาสมาธิไม่มีกําลังขึ้นมา สิ่งใดทําแล้ว เครื่องยนต์ไม่เท่ากัน แพ้ทุกที เร่งอย่างไรก็สู้ทันไม่ได้ แต่เวลาเครื่องยนต์ เวลาเราทําสมาธิจนแก่กล้า สมาธิจนใสสะอาด มันก็เป็นไตรลักษณ์ไม่ได้เหมือนกัน จิตมันไม่พุไม่พอง ไม่เป็นไปอย่างที่เราคิด เราพิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไป ประสบการณ์อย่างนี้ต้องเป็นครูบาอาจารย์ที่ท่านผ่านมาแล้ว ถ้าประสบการณ์อย่างนี้ แต่ถ้าเราไม่มีประสบการณ์อย่างนี้ เวลาเราทําความสงบของใจเข้ามา ใจใสๆ ใจมันดี เราก็บอกว่าสมาธิเราแก่เกินไปแล้ว ใจเห็นแสงสว่างเห็นต่างๆ...ไม่ใช่ ไม่ใช่กําลังหรอก มันเป็นออกรู้ จิตมันออกรู้นะ ออกรู้นิมิต ออกรู้ต่างๆ สิ่งที่ออกรู้ เห็นใสๆ ต่างๆ มันไปรู้ความใสแล้ว ถ้าจิตมันไม่รู้ มันจะเห็นความสว่างไหม ถ้าจิตไม่รู้ จะเห็นความใสนั้นไหม นี่มันไม่ใช่กําลัง มันไม่ใช่

แต่ถ้าสมาธิที่มันแก่กล้าขึ้นมา มันมีกําลังของมัน เวลามันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นจนแบบมันใสไปหมด อันนั้นเพราะกําลังมันมากเกินไป มากเกินไป เราพิจารณาบ่อยครั้งเข้า พอกําลังมันมาก เราใช้จ่ายไป เดี๋ยวก็กลับมาสมดุล ถ้าคนเป็น พิจารณาซํ้าพิจารณาซากจนถึงที่สุดนะ มันปล่อยวางขนาดไหนก็พยายามกระทําต่อเนื่องๆ ความต่อเนื่อง มีอย่างเดียวเท่านั้น ขิปปาภิญญา ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย

แต่พวกเราถ้าปฏิบัติรู้ง่าย มันต้องสมุจเฉทปหานสิ ถ้าปฏิบัติง่ายรู้ง่าย เราก็ต้องรู้ความเป็นจริงขึ้นมาสิ นี่มันล้มลุกคลุกคลานอยู่นี่ เผลอไม่ได้เลย เผลอ ถอยกรูดๆ อย่างนี้ อย่างนี้มันปฏิบัติง่ายรู้ง่ายได้อย่างไร อย่างของเรามันปฏิบัติยากรู้ยาก ถ้าปฏิบัติยากรู้ยาก ยากเพราะอะไร ยากเพราะธรรมมันอ่อนแอ กิเลสมันเข้มแข็ง ทําทีไรก็น้อยเนื้อตํ่าใจ ทําอย่างไรก็สักแต่ว่าทํา ทําอย่างไรอ่อนแอไปตลอดเลย มันยาก ยากเพราะความอ่อนแอของเรา ยากเพราะอย่างนี้ แต่ถ้าจิตใจมันเข้มแข็ง ไม่ยาก

เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูดถึงพระโสณะบ่อย พระโสณะเวลาเดินจงกรมจนฝ่าเท้าแตก เดินไปจนเลือดโชกเลย ทั้งๆ ที่พระโสณะเป็นลูกเศรษฐีนะ ถ้าพูดถึงทางโลก เขาสมบูรณ์ทุกอย่างพร้อมเลย ไปไหนนะ มีคนหามเสลี่ยงตลอด พระโสณะนี่ เพราะเท้าบางมาก เขาเป็นลูกเศรษฐีนะ เขามีทุกอย่างพร้อมทางโลก ทําไมเขามีความปรารถนามาประพฤติปฏิบัติ ปรารถนาบวชเป็นพระ แล้วเดินจงกรมจนเลือดแดงไปหมดเลย ทําไมเขามีความมั่นคงขนาดนั้น ทําไมเราไม่มีความมั่นคงขนาดนั้น ทําไมเราไม่มีความจริงใจอย่างนั้น

ถ้าเรามีความจริงใจอย่างนั้น สิ่งที่บอกว่า เวลากิเลสมันเข้มแข็ง จิตใจเราอ่อนแอ ถ้าเรามีความเข้มแข็งอย่างนั้น กิเลสมันจะมาระรานเราไม่ได้เลย มันจะมาออกลวดลายอย่างใดก็แล้วแต่ เราจะมีความมั่นคงของเรา ถ้ามีความมั่นคงของเรานะ เรามีสติปัญญาแยกแยะของเรา ทําของเรา ทําของเรา เราเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาได้มากน้อยขนาดไหนนั้นคือความเพียรของเราทั้งนั้น สัตว์โลกจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ แต่เป็นสัมมา ถ้าสัมมาสมาธิ ความเพียรชอบ งานชอบ ถ้ามันชอบธรรมของมัน พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก ให้ขยันหมั่นเพียร อย่า! อย่าชะล่าใจ ทําด้วยความมุมานะ ทําด้วยความเข้มแข็ง ทําด้วยความเป็นจริง ถ้าปล่อยวางขนาดไหนก็ทําต่อเนื่องๆ เพราะเป้าหมายมันยังตอบเราไม่ได้ เรายังไม่ถึงเป้าหมายนั้น สิ่งที่มันจะตอบกับหัวใจนี้คือเวลามันสมุจเฉทปหาน เวลามันขาดนะ ค้นหาอย่างใดมันก็ไม่มี เพราะมันขาด

แต่เราบอกว่ามันขาด นี่ธรรมะลักไก่ มันก็จะพูดอย่างนั้น พูดอย่างนั้นทุกที ทุกคนจะเข้าข้างตัวเอง จะเข้าข้างตัวเองว่าเราปฏิบัติแล้ว ถ้ามันยังมีความสงสัย มันยังไม่ถึงที่สุด มันมีของมันน่ะ แต่เพราะความอ่อนด้อยของเรา ประสบการณ์ของเรา ความอ่อนด้อยของเรา แต่ถ้ามันมีความเข้มแข็งของเรานะ เราบึกบึนของเราไป เราขยันหมั่นเพียรของเราไป ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลามันขาด นี่อกุปปธรรม จะปฏิบัติช่องทางไหนก็แล้วแต่ เวลามันขาดนะ จะเป็นปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติก็แล้วแต่ มันขาดเหมือนกัน เพราะอริยสัจมันมีหนึ่งเดียวไง ถ้ามันขาดเหมือนกัน เพียงแต่จริตนิสัยของคน มีความเพียรของคน มันแตกต่างหลากหลายกัน แต่แตกต่างหลากหลายกัน เราก็ต้องทํา เพราะทําให้มันตรงกับจริตเรา ทําให้ตรงกับความทุกข์ความยากในใจของเรา ถ้ามันตรงกับความทุกข์ความยากในใจของเรา ให้มันได้รับรสของธรรม ได้รับรสของอกุปปธรรมตามที่ครูบาอาจารย์ท่านบอกท่านสอนขึ้นมา แล้วเอารสชาติอันนี้ เอาประสบการณ์อันนี้เทียบเคียง จริงหรือไม่จริง มันเป็นจริงหรือไม่จริง มันเป็นความสุขขนาดไหน มันปล่อยวางแล้วมันรื่นเริงขนาดไหน

เวลาทําสมาธินะ เวลาสมาธิดีๆ เวลาเดินไปตัวมันเบาขนาดไหน เวลาปฏิบัติไป เวลามันปล่อยวางแต่ละหนแต่ละคราว มันมีความรื่นเริง มันมีความกระหยิ่มยิ้มย่องของใจ มันมีความว่า เราก็มีโอกาสของเรา เราปฏิบัติไปแล้ว พระสมัยพุทธกาลท่านก็ปฏิบัติกันแบบนี้ เราปฏิบัติเดี๋ยวนี้ เราก็ได้รสชาติอย่างนั้นเหมือนกัน มันกระหยิ่มยิ้มย่องไปตลอดนะเวลาปฏิบัติ เวลามีความสุขน่ะ แต่เวลาความทุกข์ กิเลสมันขี่หัวเอา มันก็ล้มลุกคลุกคลานของมันไป นี่เวลาจิตมันเสื่อมมันก็ล้มลุกคลุกคลานของมันไป

แต่เวลามันเป็นธรรมขึ้นมาในหัวใจนะ มีสมาธิขึ้นมาก็แหม! มันมีความสุขความสงบ แต่ความสุขอย่างนี้ เวลามันเสื่อมแล้วมันเปรียบเทียบนะ เวลาคนเคยสุข เวลามันทุกข์มันก็ทุกข์มากๆ จิตใจเวลาเราปฏิบัติของเราจิตสงบแล้วเราใช้ปัญญาของเรา ปัญญามันก้าวเดินไปแล้ว มันพิจารณาของมันไปแล้วมันปล่อยวางของมัน มันยิ่งมีความสุขมากเข้าไปใหญ่เลย นี่ความสุขมาก อ๋อ! จิตมันพัฒนาขึ้นมาอย่างนี้ เวลาเกิดปัญญาขึ้นมา ปัญญาภาวนามยปัญญา มันไม่ใช่โลกียปัญญา โลกียปัญญาเราก็ได้ผ่านมาแล้ว ถ้าคนไม่ผ่านโลกียปัญญาขึ้นมา มันก็จะไม่ถึงโลกุตตรปัญญา เวลาโลกุตตรปัญญา ปัญญามันปล่อยวางอย่างนี้

ถ้ามันประมาท มันไม่ดูแลรักษา เวลามันเสื่อมลงไปมันก็ยิ่งทุกข์เหมือนกัน เวลามันสุขมันก็สุขมากๆ นะ แล้วเวลามันสุขมากๆ เวลามันเสื่อมแล้ว มันทุกข์แล้ว บางคนพยายามขึ้นมาไม่ได้อย่างนี้อีก ถ้าไม่ได้อย่างนี้เพราะอะไรล่ะ ไม่ได้อย่างนี้เพราะบุญกุศล นี่ไง ที่เราทําบุญๆ กันอยู่นี่ เวลาทําบุญ เราทําบุญ เรามีจิตที่เป็นธรรมต่อผู้อื่น เรามีนํ้าใจกับคนอื่น ใครเขาจะมา เราหลีกทางให้ นี่บุญทั้งนั้นน่ะ เราไม่ต้องไปแสวงหาบุญว่าจะต้องทํา ถึงเวลาแล้วต้องทําบุญกุศลมหาศาล แล้วเราปฏิบัติต่อไป มันก็ไปติดตรงนั้นไง

บุญมันก็อยู่ที่เจตนาที่ดีของเรานี่แหละ เจตนาที่ดี ทําที่ดี มันก็บุญของเราแล้ว ถ้าบุญมันเกิดขึ้นมาอย่างนี้ เวลามันจะภาวนาขึ้นมา จิตใจมันอ่อน อ่อนควรแก่การงาน แล้วเวลาทําความสงบของใจ ใจมันเป็นสมาธิ ถ้าจิตมันไม่ตั้งมั่น จิตมันไม่ควรแก่การงาน มันจะออกใช้ปัญญาอย่างไร งานคืออย่างไร

งานทางโลก ดูงานทางโลกก็อาบเหงื่อต่างนํ้ามาเพื่อหาที่พึ่งอาศัย งานทางธรรมก็ประพฤติปฏิบัติธรรม เวลาปฏิบัติ เวลาใช้ปัญญาขึ้นมา เวลางานทางโลก งานโลกียปัญญา มันก็งานทางโลก งานทางโลกคิดโดยวิทยาศาสตร์ คิดโดยจิตมันคิด คิดโดยธรรมชาติที่จิตคิดอยู่นี่ นี่โลกๆ เพราะจิตมันยังไม่ปล่อยสัญญาอารมณ์เข้ามา ถ้ามันปล่อยสัญญาอารมณ์เข้ามา ปล่อยสัญญาอารมณ์ ปล่อยอารมณ์ความรู้สึกเข้ามาถึงเป็นตัวมัน ถ้ามันมีสติมีปัญญา ออกฝึกหัดใช้ปัญญา เพราะปัญญาออกได้ นี่ไง นี่โลกุตตรปัญญา ปัญญาที่มันแตกต่าง

คนที่ไม่ปฏิบัติมันจะรู้ได้อย่างไร คนที่ไม่เคยมีประสบการณ์มันจะรู้ได้อย่างไร แต่ถ้าจิตมันมีประสบการณ์อย่างนี้ มันเห็นชัดเจนอย่างนี้ ถ้ามันชัดเจนอย่างนี้มันถึงรู้ อ๋อ! โลกียปัญญา เราผ่านมาแล้ว เราถึงปฏิบัติจนเกิดเป็นโลกุตตรปัญญา แล้วโลกุตตรปัญญา เวลามันปล่อยวางแล้ว มันปล่อยวาง โอ๋ย! มันมีความสุข มันมีความรื่นเริง สิ่งที่ไม่เคยมีไม่เคยเป็น มันเป็นกับใจขึ้นมาแล้ว สิ่งที่ไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น มันก็เป็นขึ้นมาในใจของเรา โอ๋ย! ใจทําไมมันเป็นได้ขนาดนี้ เป็นได้ขนาดนี้...นี่ธรรมะยังลักไก่อยู่นะ ถ้าธรรมะลักไก่มันไม่ใช่ธรรมะของเรานะ

พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลาสมุจเฉทปหานขาด พับ! ธรรมะที่แท้จริง ไม่ใช่ลักไก่ใครมา ไม่ใช่สวมรอยใคร ไม่ได้ยึดครองธรรมะของคนอื่นมาเป็นของเรา มันเป็นขึ้นมาจากใจดวงนั้น เห็นไหม เวลาปฏิบัติขึ้นมา ใจดวงใดก็แล้วแต่จะต้องปฏิบัติขึ้นมาจากใจดวงนั้น ความกระทบกระเทือนกัน สังคม สิ่งที่เกิดขึ้นมา มันเกิดจากภายนอกทั้งนั้น

แต่ถ้าเราจะปฏิบัติ เราดูแลหัวใจของเราขึ้นมา แล้วหัวใจขึ้นมา ใจดวงหนึ่ง ใจดวงหนึ่งนะ ใจดวงนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะมา แล้วปัจจุบันนี้เกิดมาเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา ผู้บวชพระก็ได้ออกมาบวชพระ ผู้ที่ออกประพฤติปฏิบัติ เราก็ได้ออกมาประพฤติปฏิบัติ เพราะเราเห็นคุณค่าของมัน ฉะนั้น พอใจดวงหนึ่งเวลาปฏิบัติขึ้นมาก็จากใจดวงนั้นเท่านั้น ตา หู ลิ้น จมูก กาย ใจนั้นไปกระทบ อายตนะส่งไปข้างนอก เวลาหลับตา ปิดหู ปิดจมูก ปิดลิ้น ปิดต่างๆ เปิดแต่หัวใจไว้ มันก็จะปฏิบัติในใจดวงนั้น

ใจดวงนั้นล้มลุกคลุกคลานมา ใจดวงนั้นอาบเหงื่อต่างนํ้าแบกหามมา ให้สงสารใจดวงนี้ อย่าไปเอาพิษภัยจากข้างนอกมาให้มารกรุงรังกับใจดวงนี้มากเกินไป ใจดวงนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะกี่ภพกี่ชาติมา อดีตชาติต่างๆ มันสะสมจนเป็นจริตเป็นนิสัย มันมีพิษมีภัยอยู่ในตัวมันอยู่แล้ว มันมีอวิชชาอยู่ มีพิษมีภัย เรารู้ตัวเองว่าจิตใจของเรามีพิษมีภัยในใจของเรา เราจะมาประพฤติปฏิบัติเพื่อจะล้างพิษล้างภัยในใจของเรา ทําไมเราต้องเอาตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ไปกว้านเอาพิษจากในปัจจุบันนี้มาทับถมมันอีกล่ะ

เห็นไหม เวลาออกปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านออกปฏิบัติไปอยู่ป่าอยู่เขาอยู่องค์เดียว อยู่ผู้เดียว ก็เพื่อจะปิดตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ไม่ให้กระทบ ไม่เอายาพิษในปัจจุบันนี้มาทับถมมันอีก เพราะยาพิษจากอดีต ยาพิษจากที่มันสะสมมาในใจของเรา มันก็มีมากพอที่เราจะกําจัดล้างมันได้ยากทุกทีมาตลอดแล้ว สิ่งที่อยู่ในใจเรามันเป็นพิษเป็นภัยที่มันล้างออกได้แสนทุกข์แสนยาก เพราะมันเป็นอวิชชา มันเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากยึดครองหัวใจ มันทุกข์มันยากขนาดนี้แล้ว

ฉะนั้น จิตใจที่เราจะประพฤติปฏิบัติ ก็รักษาดูแลแต่ใจของเรา เพียงแต่สังคมอยู่ด้วยกัน มีสติมีปัญญา มีสติปัญญายับยั้งไว้ สิ่งนั้นมันเป็นอย่างนั้น ใครทําอย่างใด เขาต้องได้อย่างนั้น ใครทําความผิดความพลาดอย่างใด กรรมย่อมให้ผลแก่ผู้ที่ประกอบกรรมนั้น กรรมต้องให้ผลผู้ที่ทํากรรมดีกรรมชั่วนั้น ทําความดีต้องได้ดี ทําความชั่วต้องได้ชั่ว ตามแต่ผลกรรมอันนั้น

แต่ของเรา เราเป็นนักประพฤติปฏิบัติ เราเป็นผู้ที่ปฏิบัติ เราอยากได้การกระทําของจิต อยากได้การกระทํา อย่างเช่นวิตกวิจารระลึกพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นการกระทําของจิต จิตมันกระทําโดยตัวของมันเอง จิตมันกระทําของมันเพื่อความสงบสุขในตัวของมันเอง เวลาจิตสงบแล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา

โลกุตตรปัญญาเกิดจากจิตดวงนี้ จิตดวงนี้ได้พิจารณาแยกแยะธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ จิตดวงนี้ได้แยกแยะพิจารณาของมัน นี่เป็นงานของจิตดวงนี้ จิตดวงนี้พิจารณาแยกแยะขึ้นมา เกิดมรรค เกิดเป็นความเพียรชอบ งานชอบ ตามความเป็นจริงของจิตดวงนี้ จิตดวงนี้ได้สํารอกได้คายกิเลสออกไปจากจิตดวงนี้ เห็นไหม งานแท้ๆ มันอยู่ที่ใจของเรา มันอยู่ที่จิตของเรา ให้มันเกิดขึ้นมาตามความเป็นจริงในใจของเรา มันจะสมกับความที่เราประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงไง

ฉะนั้น เราเกิดมามันมีโอกาส มีอํานาจวาสนาอยู่แล้ว ถ้ามีโอกาส มีอํานาจวาสนาอยู่แล้วนะ สิ่งใด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกมนุษย์ที่เกิดมามีเวรมีกรรมมาด้วยกัน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนอดีตชาติไป บุพเพนิวาสานุสติญาณ ไม่มีต้นไม่มีปลาย ฉะนั้น จิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์ แล้วจิตของเราล่ะ จิตของเรา จิตวิญญาณของเรามันก็เหมือนกัน ถ้าจิตวิญญาณของเราก็เหมือนกัน ถ้าย้อนอดีตชาติไป มันก็ไม่มีต้นไม่มีปลาย

แต่ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ผู้ใดที่ระลึกอดีตชาติได้ร้อยชาติ พันชาติ หมื่นชาติ แสนชาติ ห้าชาติ สามชาติ อยู่ที่อํานาจวาสนาของคน คนเราระลึกอดีตชาติไปได้มากได้น้อยเพราะอยู่ที่กําลังของใจได้มากได้น้อย แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา มีกําลังสูงสุด ย้อนอดีตชาติไปไม่มีที่สิ้นสุด แล้วจิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับจิตของเรามันแตกต่างกันตรงไหน

ถ้ามันไม่แตกต่างกันตรงไหน มันก็เวียนตายเวียนเกิดมาเหมือนกัน มันก็ไม่มีต้นไม่มีปลายมาเหมือนกัน ทีนี้ไม่มีต้นไม่มีปลายเหมือนกัน มันก็มีสิ่งที่สร้างสมมาเหมือนกัน ถ้าสร้างสมมาเหมือนกัน แต่ในปัจจุบันนี้ เราเอาปัจจุบัน เอาปัจจุบัน เพราะเรามีหลักชัย เรามีสติมีปัญญา เรามีหลักชัยของเรา ถ้ามีหลักชัยของเรา เพราะมีเป้าหมายไง

อธิษฐานบารมีคือเป้าหมาย บารมี ๑๐ ทัศขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บารมี ๑๐ ทัศเต็ม ถึงได้มาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเป็นสาวกสาวกะ เรามีเป้าหมาย มีเป้าหมายคืออธิษฐานบารมี ถ้ามีเป้าหมายแล้ว เราจะต้องประพฤติปฏิบัติเข้าสู่เป้าหมายนั้น ในการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามีเป้าหมาย มีอธิษฐานบารมี อธิษฐานคือเป้าหมาย แต่เราไม่ขวนขวาย เราไม่ขวนขวาย ไม่มีการกระทํา ไม่มีความเพียรชอบ งานชอบ ขวนขวายเข้าไป มันจะเข้าสู่เป้าหมายได้อย่างไร

ฉะนั้น เวลาเราทําของเรา เราจะดูแลใจของเรา เอาใจของเราเป็นที่ตั้ง แล้วรักษา สิ่งข้างนอกนะ ถ้ากิเลสหยาบๆ คือขัดอกขัดใจ ไม่ชอบสิ่งใดเลย นั้นกิเลสหยาบๆ มันจะตายต่อเมื่อมีขันติธรรม กิเลสหยาบๆ อย่างนี้ ถ้ามีขันติธรรม กิเลสหยาบๆ อย่างนี้เกิดไม่ได้ เวลาขัดอกขัดใจสิ่งต่างๆ นี่กิเลสหยาบๆ ถ้าเราข่มกิเลสหยาบๆ อย่างนี้ได้ แล้วเรามีสติมีปัญญาขึ้นมา เราทําความสงบของใจเราได้

แล้วถ้าใจมันสงบเข้ามาแล้ว พอใจมันสงบขึ้นมา ย้อนไปสิ่งที่กิเลสหยาบๆ มันจะเห็นโทษของมันเลยว่า ถ้าขาดสติ เราจะไหลไปตามมัน แต่เพราะมีสติ เราถึงข่มได้ด้วยขันติธรรม ขันติคือความอดทน แล้วเกิดมีสติมีปัญญาแยกแยะขึ้นมา เห็นไหม มันก็เท่านั้นเอง แค่เราเข้าใจผิดเข้าใจถูกเท่านี้ ถ้าใจเราเข้าใจ เราแยกแยะได้ ผิดถูกแค่นี้ มันปล่อยวาง แค่นี้! แต่ถ้ามันไม่มีสติปัญญา แค่นี้ มันเหยียบยํ่า มันเหยียบยํ่าใจดวงนี้จนล้มลุกคลุกคลาน

แต่ถ้ามีสติมีปัญญา ครูบาอาจารย์ท่านเห็นตรงนี้ท่านถึงพยายามดูแลรักษา รักษาใจของท่านให้เป็นแบบอย่าง แล้วเราก็รักษาใจของเราเป็นแบบอย่าง แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติให้ใจของเราเข้าสู่สัจจะ เข้าสู่อริยมรรค เข้าสู่ความจริง ให้ใจเรามีคุณธรรมในหัวใจ สํารอกคายกิเลสออกไปให้เป็นความจริง

ในสมัยพุทธกาล เราอ่านพระไตรปิฎกกัน เราก็อยากเป็นอยากรู้อย่างนั้น แล้วถ้าเราปฏิบัติขึ้นมา มันก็เป็นมันก็รู้อย่างนั้น เพราะทุกข์สมัยพุทธกาลกับสมัยนี้เหมือนกัน แล้วทุกข์ในอนาคต เวลาพระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้ธรรมข้างหน้าก็มาตรัสรู้จากอริยสัจนี้เหมือนกัน เราทํา เห็นไหม ไม่มีกาลไม่มีเวลา โอปนยิโก เรียกร้องสัตว์ทั้งหลายมาดูธรรม มาดูความเจริญรุ่งเรืองในใจของเรา ถ้าเรามีสติปัญญานะ แต่ถ้าเราอ่อนแอ กิเลสมันจะเหยียบยํ่าเอา แล้วเราจะทุกข์จะยากตลอดไป ฉะนั้น เรามีสติมีปัญญา เราจะต้องดูแลใจเรา เพื่อประโยชน์กับเรา เอวัง

ความจริงที่หายไป

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมเนาะ ธรรมะไง ธรรมะเป็นความจริง เราหาสัจจะความจริงกัน ความจริงในโลกนี้มีหลายหลาก มีหลายหลากนะ แต่ความจริงของธรรมนี้มีหนึ่งเดียว คําว่า “มีหนึ่งเดียว” สัจธรรมมีหนึ่งเดียว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ย้อนไปตั้งแต่พระสมณโคดม แล้วย้อนไปพระกัสสปะ พระพุทธเจ้าต่างๆ ๕ องค์ ในภัทรกัปนี้มี ๕ องค์

ความจริงมีหนึ่งเดียว แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ละพระองค์ก็จะตรัสรู้เหมือนกัน เวลาพระศรีอริยเมตไตรยข้างหน้าก็จะมาตรัสรู้อริยสัจอย่างนี้เหมือนกัน ฉะนั้น สิ่งที่เป็นความจริง ความจริงในโลกนี้มีหนึ่งเดียว แต่เวลาความจริงของสมมุติ สมมุติบัญญัติ ทางวิทยาศาสตร์เขามีความจริงของเขา ถ้าความจริงของเขา เราอยู่ในโลกแห่งความเป็นจริง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วถึงวางธรรมและวินัย วางธรรมและวินัยให้เห็นว่า นี่ความจริงของโลกจริงตามสมมุติ ความจริงของธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ตรัสรู้ธรรมมา บัญญัติขึ้นมา นี่สมมุติบัญญัติ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมตามความเป็นจริงนั้นจริงในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้จริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงแสดงธัมมจักฯ สัจธรรม แสดงความเป็นจริงขึ้นมา ดูเทวดา อินทร์ พรหมส่งข่าวต่างๆ ขึ้นไป เพราะเทวดา อินทร์ พรหม เขาก็รู้ของเขา ด้วยฤทธิ์ด้วยเดชของเขา เขาเห็นของเขาในวัฏฏะ แต่เขาไม่รู้สัจธรรมไง เขาไม่รู้ถึงอริยสัจสัจจะความจริงเป็นอย่างไร ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ มรรคนี้ได้เคลื่อนแล้ว ถ้าสิ่งนี้จะกลับคืนไปไม่ได้เลย เพราะมีความจริงอันนั้น ถ้ามีความจริงอันนั้นถึงทําให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้จริงขึ้นมาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสรู้เองโดยชอบ ตรัสรู้เองโดยชอบ ดูสิ ที่เราแสวงหากัน เราแสวงหาอย่างนี้เหมือนกัน เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ

ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าใจของเรามันเป็นความจริงขึ้นมา เราจะชําระกิเลสโดยชอบ ถ้าชําระกิเลสโดยชอบ มันเป็นความลึกลับมหัศจรรย์ มหัศจรรย์เพราะว่าอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว มันลึกลับ มันละเอียดอ่อนลึกซึ้งนัก

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “ไม่มีกํามือในเรา ไม่มีกํามือในเรา เราพูดตามความจริงทั้งนั้น” แต่ความจริงเวลาแสดงธรรมมาในทางโลก โลกยังเข้าใจไม่ได้ โลกเข้าใจไม่ได้ เวลาจะไปทรมาน ไปรื้อสัตว์ขนสัตว์ จะไปทรมานใครต้องมีสัจธรรม มีความจริง จิตใจของเขาต้องเปิดกว้าง ต้องมีอํานาจวาสนาพอสมควรถึงจะรู้ตามความจริงอันนี้ได้ ถ้ารู้ตามความจริงอันนี้ได้

แต่เรามีอํานาจวาสนา เรามีสัจจะ เรามีศรัทธาความเชื่อ เราถึงพยายามทําของเราให้เป็นความจริงขึ้นมาในใจของเรา เราถึงได้มาบําเพ็ญเพียรกันไง บําเพ็ญตบะธรรม ให้แผดเผากิเลส ให้แผดเผากิเลส ถ้ามันแผดเผากิเลสตามความเป็นจริงขึ้นมาได้

เรามีภาคปฏิบัติ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ...ปริยัติ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมๆ แม้แต่เป็นความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาเราศึกษาขึ้นมาแล้วเป็นภาคปริยัติ ภาคปริยัตินะ จริงตามสมมุติ เวลาโลกเรามีความจริงอยู่ เวลาคนเกิดมา คนเกิดมาต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย ในความเป็นจริงการเกิดเป็นมนุษย์นี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าเป็นอริยทรัพย์ ความเกิดเป็นมนุษย์ เพราะมีคุณค่ามากๆ

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เกิดเป็นมนุษย์เหมือนกัน เวลาเกิดมาเป็นมนุษย์ขึ้นมา เพราะสร้างอํานาจวาสนาบารมีมา โลกถึงร่มเย็นเป็นสุขไง เวลาเกิดมา ดูสิ พระเจ้าสุทโธทนะพยายามจะดูแลไว้รักษาไว้เพื่อจะไปเป็นจักรพรรดินั่นน่ะ โลกเขามันต้องมีความร่มเย็นเป็นสุขพอสมควรถึงได้มีโอกาสได้ออกประพฤติปฏิบัติ

เราเกิดมาเป็นมนุษย์ ดูสังคมชาวพุทธๆ เรา ชาวพุทธให้อภัยต่อกัน เวรระงับด้วยการไม่จองเวร ไม่มีการผูกเวรผูกกรรมต่อกัน ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ในใจของเราล่ะ ในใจของเรา มันก็ผูกกรรมผูกเวรไปทั้งนั้นน่ะ ผูกเวรผูกกรรมไปด้วยความเจ็บแค้น ด้วยความรู้สึกยึดมั่นถือมั่นในใจ มันผูกเวรผูกกรรมกับใคร ผูกเวรผูกกรรมกับจิตของเราเองไง

ถ้าจิตมันเสวยอารมณ์ เสวยอารมณ์อย่างนั้น เสวยความโลภ ความโกรธ ความหลง สิ่งต่างๆ มันผูกเวรผูกกรรมกันไป มันมีรสชาติต่างๆ ของมันไป ถ้าระงับมันด้วยการไม่จองเวร ทําอย่างไรถึงไม่จองเวร ไม่จองเวรต้องมีสติปัญญาสิ ถ้ามีสติปัญญาขึ้นมา มันเห็นโทษของมัน เห็นโทษของมัน

เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้ไว้ให้เราศึกษาๆ เราศึกษาขึ้นมา ศึกษาขึ้นมาแล้ว เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร แต่เรายังผูกเวรผูกกรรมกับใจของเราเอง มันจะระงับไปได้อย่างไรล่ะ เห็นไหม นี่ภาคปริยัติไง ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ถ้ามีภาคปฏิบัติมันถึงเป็นความจริงขึ้นมา ถ้ามีปฏิบัติ ถ้ามีภาคปฏิบัติขึ้นมา ปฏิบัติขึ้นมามันจะรู้จริงของมัน

ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ เป็นปฏิเวธธรรม สิ่งต่างๆ มันพ้นไปจากใจ พ้นจากกิเลสไป พ้นกิเลสไป ถึงวางธรรมวินัยนี้ไว้ให้เราศึกษา ถ้าเราศึกษาขึ้นมามันเป็นภาคปริยัติ ศึกษามา ศึกษาธรรมตามความเป็นจริง จริงตามสมมุติ มันมีจริงของมันอยู่แล้ว สิ่งที่มีจริง เกิดเป็นมนุษย์มันมีคุณค่าของมันๆ จะชนชาติใด กลุ่มชนใด เวลาเขาอยู่ในภูมิประเทศใด เขาก็ต้องหาเลี้ยงชีพของเขา ภาคการกระทํา ภาคเกษตรกรรมของเรามันมีโดยธรรมชาติของมัน เพราะเราต้องมีอาหารไง เราจะปลูกข้าว ปลูกข้าวโพด ปลูกต่างๆ เขาจะหาอยู่หากินของเขา ถ้าหาอยู่หากินของเขา เขาทําของเขา นี่ภาคเกษตรกรรม แล้วภาคการผลิตล่ะ

ถ้าภาคอุตสาหกรรมขึ้นมา ถ้าภาคเกษตรกรรม มีอุตสาหกรรม มีการผลิตขึ้นมา ปริยัติ ปฏิบัติ ถ้ามีอุตสาหกรรม อุตสาหกรรมทําให้ภาคเกษตรกรรมนั้นมีคุณค่าขึ้นมา นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามีคุณค่าขึ้นมา มันภาคบริการล่ะ ถ้ามันเสร็จแล้วเราจะบริการอย่างไรให้มันสิ้นไป ถ้าเขามีของเขา ประเทศใดมีการพัฒนาขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา เขาจะเข้มแข็งของเขา ถ้าเข้มแข็งของเขา ชาติเขาจะมั่นคงของเขา ถ้าประเทศใดเขาพัฒนาของเขาขึ้นมา ชนกลุ่มใดก็แล้วแต่รวมตัวขึ้นมาแล้วมันก็เป็นชาติเป็นประเทศขึ้นมาทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าภาคอุตสาหกรรมของเขาไม่มั่นคงของเขา ชาติของเขาลุ่มๆ ดอนๆ เวลาทําสิ่งใด ภาคบริการของเขามันก็มีได้ มันมีของมันนะ นี่พูดถึงทางโลก โลกเขาต้องเป็นแบบนั้น

แล้วถ้าไปทางธรรมของเราล่ะ ถ้าทางธรรมของเรา ดูสิ การเกิดเป็นมนุษย์ การเกษตรกรรมมันมีของมันโดยธรรมชาติของมัน นี่ผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะนะ ถ้าภาคการผลิตมันไม่มี ดูสิ ในประเทศชาติใดที่ว่าการเกษตรกรรมของเขาเลี้ยงประชากรของเขาไม่ได้ เขาก็สั่งเข้าทั้งนั้นน่ะ เขาสั่งของเขาไป สั่งไปเพื่อดํารงชีพของเขา

นี่ก็เหมือนกัน เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นมนุษย์มันมีเวรมีกรรมของมัน ถ้ามีเวรมีกรรมของมัน เกิดมา ศักยภาพของมนุษย์ เราจะหาความจริงของเรา เกิดมามันก็ปากกัดตีนถีบ มันก็ต้องหาอยู่หากินของมันไปจนได้แหละ ถ้าหาอยู่หากิน นี่ผลของวัฏฏะไง

เกิดเป็นมนุษย์แล้วมีคุณค่ามาก มีคุณค่ามาก ทําไมมันทุกข์มันยากขนาดนี้ มันทุกข์มันยากเพราะอะไร เพราะว่าด้วยเวรด้วยกรรม ด้วยความขาดตกบกพร่องของเรา ด้วยความยึดมั่นถือมั่นของเรา ด้วยจิตใจของมัน มันไปยึดของมัน มันก็มีความทุกข์ของมัน คนเราเกิดมา ดูสิ เขาอยู่ในชุมชนสิ่งใดก็แล้วแต่ แต่ถ้าเขามีจิตใจอย่างนั้น เขารักธรรมชาติของเขา เขาอยู่ด้วยความเป็นสุขของเขา เขาไม่ดิ้นรนไปกับเขา จิตใจเขาก็ไม่เดือดร้อนเกินไป นี่มันยึดมั่นถือมั่น มันก็ทุกข์ของมันไป นี่พูดถึงผลของวัฏฏะที่ไม่มีคุณธรรมในหัวใจ จะไม่เข้าใจ จะไม่รู้ถึงสัจธรรมความจริงที่ใจที่มีหนึ่งเดียวที่เราค้นหาความจริงกันอยู่นี้

ความจริง ความจริงที่เราแสวงหากันอยู่ แสวงหาความจริง ความจริงจากสัจธรรม ไม่ใช่ความจริงทางวิทยาศาสตร์ ความจริงความที่ว่าเป็นความจริงทางโลก วิทยาศาสตร์มันก็วิทยาศาสตร์ไง วิทยาศาสตร์คือทฤษฎีก็วิทยาศาสตร์ มันเป็นเรื่องทฤษฎี มันเป็นเรื่องวิทยาศาสตร์ที่เราจะพิสูจน์ได้ เราจะพิสูจน์ตรวจสอบได้ที่มันเป็นความจริงอย่างนั้น

แต่ความจริงในธรรมของเรา ความจริงที่มันหายไป ความจริงที่มันขาดตกบกพร่องไป ความจริงที่มันหายไป ดูสิ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้เป็นความจริง นี่เป็นความจริง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการมาในสมัยพุทธกาล พระอรหันต์มหาศาลเลย พระอรหันต์มหาศาล แต่ก็มีคนปลอมบวชเข้ามาๆ บวชเข้ามาเพราะอะไร เพราะเห็นแก่ลาภ เห็นแก่ความสุขสบาย บวชเข้ามาๆ แต่พอบวชเข้ามา มันศึกษาจริงหรือเปล่าล่ะ

ความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมวินัย มีพระพุทธ พระธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมามีพระพุทธกับพระธรรม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม แสดงธรรมธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นสงฆ์องค์แรกของโลก มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นแก้วสารพัดนึก มีรัตนตรัยเป็นที่พึ่งที่อาศัย ถ้าเป็นที่พึ่งอาศัยตามความเป็นจริง ตามความเป็นจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมมามันถึงมีความจริง คนที่ปฏิบัติจริง เห็นไหม

ความจริงอย่างนี้มันถึงว่าความจริงที่มีอยู่จริง ความจริงที่มีอยู่จริงในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ความจริงที่มีอยู่จริงในใจของอัครสาวกต่างๆ ออกเผยแผ่ธรรมๆ เพื่อความมั่นคงของศาสนา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าลงทุนลงแรงมาขนาดนี้นะ ลงทุนลงแรงมา ดูสิ เป็นพระโพธิสัตว์ เพราะสร้างอํานาจวาสนาบารมีมา พอถึงที่สุด เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามารื้อค้นในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม เพราะความรื้อค้นในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รู้ตามความเป็นจริงในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แสดงธรรมตามความเป็นจริง

ด้วยความที่เกิดเป็นมนุษย์ของอัครสาวกต่างๆ การเกิดเป็นมนุษย์เหมือนกัน แต่ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันจะแสวงหามาไม่ได้ เว้นไว้แต่พระปัจเจกพุทธเจ้า

เวลาแสดงธรรมขึ้นมา จิตใจที่มีอํานาจวาสนาบารมีมันเปิดกว้าง หงายภาชนะที่ควํ่าอยู่ให้หงายขึ้นมา หงายภาชนะที่ควํ่าอยู่ให้หงายขึ้นมาเพื่อฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันมีสติมีปัญญาไตร่ตรองตามกันไป

เวลาแสดงธัมมจักฯ ขึ้นมา พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม นี่ปัญญามันเกิดขึ้น เห็นไหม ความจริงที่มันมีอยู่ ถ้าความจริงที่มีอยู่ เหมือนกับประเทศชาติที่เขามั่นคงของเขา เขาพัฒนาของเขาเป็นขั้นเป็นตอนของเขาตั้งแต่ภาคเกษตรกรรม พื้นฐานของความเป็นมนุษย์ที่ต้องหาปัจจัยเครื่องอาศัย แล้วพัฒนาขึ้นไปจนมีภาคอุตสาหกรรมของเขา แล้วถ้าอุตสาหกรรมเขามั่นคงของเขา ประชากรของเขามีงานการทํามั่นคงของเขา เขาต้องมีภาคบริการให้ความมั่นคง ให้ประชากรของเขามีความสะดวกมีความสบาย

เวลาผลตอบแทน ภาคเกษตรกรรม ผลตอบแทนไม่มาก ภาคอุตสาหกรรม ผลตอบแทนมันก็ดีขึ้น ภาคบริการ ผลตอบแทนยิ่งมีมากขึ้น แต่มันมีมากขึ้นเพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ แสดงธัมมจักฯ มา แสดงธรรมวินัยมา ดูสิ อัครสาวกต่างๆ มีความเป็นจริงในใจ นี่ความจริงที่ไม่หายไป ความจริงที่มีอยู่ไง

เวลาสมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว ความจริงที่มีอยู่ในใจของสาวกสาวกะก็ยังสืบต่อเนื่องกันมาๆ แต่มันก็เป็น เห็นไหม สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา ผลของวัฏฏะๆ การเวียนไป สองพันกว่าปีมา ดูสิ มันก็จางหายไปๆ มันก็มีแต่ประเพณีวัฒนธรรมเท่านั้น ศึกษาตามประวัติ ศึกษาตามกับครูบาอาจารย์เรา เวลาออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันไม่มีใครปฏิบัติกันแล้ว มันเรียวแหลมจนที่ว่ามันไว้ใจอะไรกันไม่ได้ เวลาปฏิบัติไปเขาก็ไม่เชื่อถือศรัทธาทั้งนั้นน่ะ

แต่เพราะว่าครูบาอาจารย์ของเรา ท่านก็มีอํานาจวาสนาของท่าน ท่านพยายามทําความจริงในใจของท่านขึ้นมาให้ได้ ความจริงมันยังมีอยู่ เห็นไหม ถ้าความจริงมันยังมีอยู่ มรรคผลนิพพานมันมี มรรคผลนิพพาน ความทุกข์มันมี เวลาความทุกข์มันมี สิ่งที่จะแก้ไขทุกข์ได้ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นขึ้นมา รื้อค้นขึ้นมา วางธรรมวินัย สัจจะความจริงที่มันมีอยู่นี่เพื่อประโยชน์กับวัฏฏะ เพื่อประโยชน์กับ ๓ โลกธาตุ ตั้งแต่เทวดา อินทร์ พรหมลงมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการสั่งสอนขึ้นมาให้พ้นไปจากทุกข์ๆ

ดูสิ เวลาคนเจ็บไข้ได้ป่วยเขาต้องการมีหมอรักษา เขาต้องการมีคนดูแลเขา จิตใจของเรามันเวียนตายเวียนเกิด มันอยู่ในวัฏฏะมันทุกข์ยากมากนะ มันทุกข์ยากมาก จะมีอํานาจวาสนาขนาดไหน ทุกดวงใจว้าเหว่ๆ เวลาเราทุกข์ เกิดมาทุกข์จนเข็ญใจ เราต้องปากกัดตีนถีบของเรา ก็อํานาจวาสนาของเรา นี้เราดูแต่ผลของวัฏฏะ อํานาจวาสนาการเกิดด้วยเวรด้วยกรรม

แต่ถ้าอํานาจวาสนาของใจล่ะ จิตใจที่มีคุณค่าล่ะ จิตใจที่มีคุณค่า จิตใจที่มันค้นคว้า จิตใจที่มันหาทางออกของมัน เห็นไหม เราเกิดมาเพื่ออาศัยชาตินี้เท่านั้น อาศัยความเกิดนี้มาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนาแล้วเรายังประพฤติปฏิบัติของเราไป เราจะละมันไปให้ได้ เราจะทิ้งไว้ให้ได้

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว ครูบาอาจารย์ตรัสรู้ธรรมไปแล้ว นี่กากเดน กากเดน ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา มันเป็นภาระรุงรัง มันเป็นสิ่งที่ดํารงชีวิต จิตใจมันต้องมีเวียนตายเวียนเกิด เวลามันเกิด เกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม เกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นสัตว์เดรัจฉาน เกิดในนรกอเวจี จิต ปฏิสนธิจิตมันเกิดได้สถานะนี้มา

นี่ก็เหมือนกัน ได้เกิดมาเป็นมนุษย์มีกายกับใจๆ แต่มีกายกับใจแล้วเราสนใจไหมล่ะ

เราสนใจ สนใจอริยทรัพย์ สนใจทรัพย์ของหัวใจ ทรัพย์ของหัวใจ มันมีตามความเป็นจริงของมันนะ ความจริงที่มีอยู่ๆ มีในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีในใจของครูบาอาจารย์ของเรา เพราะท่านทําความจริงของท่านขึ้นมาจริง แต่ผลของสังคม นี่ความจริงที่มันหายไป ความจริงที่มันหายไปมันไม่มีคุณธรรมความเป็นจริงในใจของเขา ถ้าไม่มีคุณธรรมในใจของเขา

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการมันมีเหตุมีผล มันมีเหตุมีผล มันมีที่มาที่ไป ทุกข์มันเกิดที่ไหน ทุกข์มันทําลายอย่างไร แล้วเวลาสิ้นกิเลสไปมันสิ้นอย่างไร มรรคผลมันเกิดขึ้นมา มันเกิดขึ้นในหัวใจ มันถึงมีความสุขไง วิมุตติสุขๆ ความสุขที่เราปรารถนากัน เวลาทําความสงบของใจขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบแล้วมันก็มีความสุขของมัน แต่ความสุขอย่างนี้มันไม่คงที่ของมันเพราะความสุขมันมีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญโดยธรรมชาติของมัน นี่ธรรมชาตินะ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง ไม่มีสิ่งใดคงที่เลย เว้นไว้แต่อกุปปธรรมๆ ที่เราจะหาความจริงกันอยู่นี่ไง

ถ้ามันพูดถึงว่าความจริงที่มันหายไป สิ่งที่ขาดหายไป เวลาเขาเผยแผ่ธรรมมันก็เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูสิ ชนชาติใด บางชนชาตินะ เขาไม่มีภาคอุตสาหกรรมในประเทศเขาเลย เขามีแต่ภาคบริการของเขา เวลาเขามีปัญหาขึ้นมา เขาจะฟื้นฟูขึ้นมาได้ยากมาก เพราะมันไม่มีการเฉลี่ยจ่ายกันไป คือประชากรไม่มีงานทํา ถ้าประชากรไม่มีงานทํา ไม่มีงานทํามันก็ไม่มีรายได้ ไม่มีรายได้มันก็เลี้ยงชีพไม่ได้ เลี้ยงชีพไม่ได้แล้วจะอยู่อย่างไรล่ะ รัฐบาลก็ต้องรัฐสวัสดิการเข้าไป แล้วรัฐบาลจะเอาเงินมาจากไหนล่ะ มันไม่มีอยู่จริงไง มันไม่มีอยู่จริง แต่ก็พยายามจะดูแลกันไป

ชาติใดถ้าไม่มีภาคอุตสาหกรรม การเจริญเติบโตขึ้นมา ถ้ารัฐบาลหรือผู้ที่ดูแลเขาบริหารจัดการไม่ดี เวลามันเสียหายไปนี่ล้มลุกคลุกคลาน แต่ชาติใดมันมีภาคเกษตรกรรม ภาคอุตสาหกรรม ภาคบริการขึ้นมา เขาจะล้มลุกคลุกคลาน มันก็ถึงเวลาแล้วเขาก็พัฒนาของเขา เขาก็ดูแลกัน เพราะประชาชนของเขาถ้ามีสติปัญญาของเขา ช่วยเหลือเจือจานกัน มีความแบ่งปันกัน ในเมื่อมีงานทํา มีรายได้ มีต่างๆ มันก็พัฒนาของมันขึ้นมา มั่นคงของมันขึ้นมา นี่ถ้าความจริงมันมีอยู่มันเป็นอย่างนั้น

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เวลาท่านเกิดขึ้นมา ความจริงมันไม่มีอยู่จริงเหมือนกัน ความจริงที่มันหายไป ความจริงมีในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ความจริงที่องค์ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมามีความจริงขึ้นมา แต่เวลากาลเวลามันผ่านไป มันเป็นยุคเป็นคราว เป็นยุคเป็นคราว

เวลาหลวงปู่เสาร์เมื่อท่านออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ความจริงที่มันหายไป มีอยู่ มีอยู่ พระไตรปิฎก มีความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระเณรมีทั่วไปหมด แต่ความจริงที่มันหายไปคือความรู้จริง แล้วเราจะทําอย่างใด เราจะทําอย่างไรให้จิตเราสงบเข้ามาได้ เราจะทําอย่างไรที่เราจะชําระล้างกิเลสของเราได้ มันลังเลไปหมดล่ะ ถ้ามันลังเลไปหมดนะ นี่ความจริงที่มันหายไป แล้วที่มันหายไป ใครจะมีอํานาจวาสนาบารมีที่จะทําความจริงอันนี้ให้ปรากฏล่ะ

ความจริงที่มันหายไป ทําให้มันปรากฏขึ้นมา นี่ภาคปฏิบัติ

ปริยัติเรียนมาๆ เรียนมานี่เผยแผ่ธรรมๆ เผยแผ่ธรรมแบบภาคบริการ เผยแผ่ธรรมไปที่ว่าไม่มีภาคอุตสาหกรรม พอจะทําสิ่งใดมา ตอบเขาไม่ได้ เวลาพูดถึงเอาความจริง ตอบเขาไม่ได้ แต่เวลาภาคปฏิบัติก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติขึ้นมา ภาคปฏิบัติขึ้นมา ดูภาคเกษตรกรรม ดูสิ เขาเอามาทําเป็นอุตสาหกรรม อุตสาหกรรมทางอาหารของเขา โลกนี้ต้องกินต้องอยู่ทั้งนั้นน่ะ ถ้าเรามีเกษตรกรรม เรามีภาคอุตสาหกรรมด้วยนะ ต่อเนื่องกันไป มันมั่นคง ชนชาติใดเวลาเขาเกิดภัยพิบัติขึ้นมา เรายังเจือจานเขาได้ เรามีความเป็นธรรม เราเป็นที่พึ่งอาศัย ครัวของโลกๆ ไง ที่ไหนขาดแคลน ที่ต่างๆ เราเจือจานเขาได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าครูบาอาจารย์ของเราประพฤติปฏิบัติ มันมีความจริงในหัวใจ มันมีอยู่จริง มันมีอยู่จริง มันใช้ประโยชน์ได้จริง ถ้ามันใช้ประโยชน์ได้จริงมันก็เป็นความจริงขึ้นมา แต่เป็นความจริงขึ้นมา ความจริงอย่างใดล่ะ ความจริงที่มันหายไป เพราะคนเราทําแล้วมันไม่ได้ผล ถ้ามันทําไม่ได้ผลขึ้นมา ในเมื่อความรู้จริงมันไม่มี จะเอาข้อเท็จจริงมาอย่างใด เริ่มต้นต้องทําอย่างใด

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามี ทางวิทยาศาสตร์ ทางทฤษฎีมี เวลายา เขาพัฒนาของเขาขึ้นมาเป็นยาเพื่อรักษาโรค เวลาโรคมันดื้อยาขึ้นมา ยานั้นใช้ไม่ได้เลย ยารักษาโรคนั้นไม่ได้เพราะยาตัวนี้ควบคุมโรคนี้ไม่อยู่แล้ว นี่ไง ภาคอุตสาหกรรมๆ ที่มันเป็นจริงขึ้นมา มันต้องพัฒนาของมัน ถ้าพัฒนาของมัน มันตามทัน ถ้าคนที่มีความจริง

ถ้าความจริงที่มันหายไป มันก็มีของมัน ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามี ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๕,๐๐๐ ปี ยังมีการศึกษาอยู่ ยังมีการค้นคว้ากันอยู่ นี่ภาคปริยัติ แล้วภาคปฏิบัติล่ะ นี่ความจริง ความจริงที่มันหายไปมันอยู่ที่ไหน

แล้วถ้าความจริงมันจะเกิดขึ้นมา เรามีครูมีอาจารย์ ครูบาอาจารย์ เราถึงมีแนวทางปฏิบัติ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านวางข้อวัตรไว้นะ จะทําอย่างใดก็แล้วแต่ เราต้องทําความสงบของใจของเราเข้ามาให้ได้ ถ้าทําความสงบของใจเข้ามาให้ได้ จิตใจเรามันไม่ฟุ้งซ่านจนเกินไป ดูสิ เวลาคนทุกข์คนยาก แล้วก็กระหืดกระหอบ จะเอาโน่นจะเอานี่ มันจะทําสิ่งใดได้ แต่ถ้าคนเรา นิ่งอยู่ พยายามทําให้เรามั่นคงขึ้นมา ทําให้เราเข้มแข็งขึ้นมา เรานิ่งของเรา แล้วเราจะค้นคว้าในใจของเรา เห็นไหม มันมีโอกาสไง

คนกระหืดกระหอบขึ้นมา มันจะเลี้ยงตัวเองก็ยังไม่ได้ จะทรงตัวเองอยู่ก็ยังทรงตัวไม่ได้ แล้วยังต้องมีงานเพิ่มมาอีก มีงานเพิ่มเข้ามาอีก แล้วงานอะไร งานแค่เอาตัวรอดก็แสนทุกข์แสนยากอยู่แล้ว จะมีงานอะไรมาอีก

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเรามีความเชื่อ มีศรัทธาความเชื่อในการประพฤติปฏิบัติ เราก็จะประพฤติปฏิบัติตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วความจริงของเรามันไม่มี ความจริงที่มันหายไป แต่ความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามี ความจริงหนึ่งเดียวในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แก้วสารพัดนึก รัตนตรัยของเรามี ศึกษามาในภาคปริยัติ ศึกษามาแล้วความรู้ท่วมหัว มี แต่ความจริงในหัวใจของเรามันไม่มี นี่ความจริงที่มันหายไป

ถ้าความจริงที่มันหายไป เวลาทําสิ่งใดมันเลยล้มลุกคลุกคลานไง แล้วให้บอกว่าให้ปฏิบัติอย่างใด ทําอย่างใด ให้เราปฏิบัติตาม เราต่างคนต่างก็ไม่แน่ใจ เวลาปฏิบัติไป พอพูดถึงมรรคถึงผล มรรคผลมันจะเอาที่ไหน ปฏิบัติไปก็สร้างสมบารมีไปเท่านั้น แล้วสร้างสมบารมีไปแล้วเวลาทําขึ้นมา ต้องพุทธพจน์ๆ ต้องยึดตามนั้น แล้วก็ตีความกันไป นี่ด้วยความจริงที่มันหายไปมันก็ไม่เข้าใจสิ่งใดเลย ภาคอุตสาหกรรมก็ไม่มี เวลามีภัยพิบัติขึ้นมาก็เรียกร้องความช่วยเหลือจากคนอื่น เรียกร้องความช่วยเหลือจากประเทศที่เขามีของเขา เรียกร้อง เรียกร้องว่าให้เขาช่วยเหลือกัน เราก็แสดงมนุษยธรรมกันว่าเรามีคุณธรรม เราก็ช่วยเหลือเจือจานเขา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเทศนาว่าการขึ้นมา เวลาทําสิ่งใดขึ้นมาก็พุทธพจน์ นี่ไง ก็พระพุทธเจ้าสอนไว้อย่างนี้ไง พอพูดสิ่งใดก็ย้อนกลับเข้าไปที่ตํารา พอพูดสิ่งใดก็ย้อนเข้าไปในคัมภีร์ แล้วความจริงที่มันเป็นความจริงล่ะ นี่ไง ความจริงที่มันหายไป เพราะตัวเองปฏิบัติขึ้นมาไม่ได้ ตัวเองไม่มีคุณธรรมในหัวใจ ถ้าตัวเองมีคุณธรรมในหัวใจ ความจริงมันมี เราทําสิ่งใดก็ได้ เรามีวัตถุดิบ เราจะทําอาหารอะไรก็ได้ เราเป็นพ่อครัวใหญ่ เราทําสิ่งใดก็ได้ แล้วเวลาเราไปเจอชุมชนใด มันก็อยู่ที่วัตถุดิบของเขา ในประเทศอันสมควร ประเทศเขาปลูกพืชสิ่งใด เขาทําสิ่งใด เราดัดแปลงมาเป็นอาหารได้หมดล่ะ เราดัดแปลงมาเป็นเครื่องอยู่อาศัยได้ทั้งนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะเราทําได้จริง ถ้าทําได้จริง นี่ไง เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติ ความจริงที่มันมีอยู่ในใจของครูบาอาจารย์ของเรา ท่านถึงวางแนวทางให้เราทําความสงบของใจเข้ามา มันจะล้มลุกคลุกคลานแค่ไหน ให้มีศรัทธามีความเชื่อ ถ้าใช้ปัญญา ปัญญาก็ปัญญาทางโลก

ดูสิ เขาว่า “ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา” คนเราจะทําบุญทํากุศลยังต้องมีปัญญาเลย มีปัญญา เห็นไหม เราไม่ทําตามที่กิเลสตัณหาความทะยานอยาก ถ้าไม่ศรัทธาก็ไม่ทําสิ่งใดเลย พอศรัทธาก็ทุ่มเทจนหมดเนื้อหมดตัวไป องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่ได้สอนอย่างนั้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน เราทํามาหากินมา เรามีเงินบาทหนึ่ง เราจะเก็บไว้ เราจะลงทุนทําการค้าหนึ่งสลึง เราจะเลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่หนึ่งสลึง อีกสลึงหนึ่ง เราจะใช้จ่ายของเรา ที่เหลือแล้วเราถึงจะฝังไว้กับดิน เราจะสร้าง เราจะทําบุญทํากุศลของเรา นี่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็สอนไว้หมดแล้ว

เวลามันไม่มีความศรัทธาความเชื่อ มันก็ติเตียนเขาไปหมด เวลามันหลงเชื่อด้วยความจริงที่มันหายไป คือไม่มีหลักมีเกณฑ์ ก็เชื่อกันไปโดยที่ไม่มีปัญญา เห็นไหม เราทําบุญกุศลมันต้องมีปัญญา แม้แต่ทําบุญกุศลยังต้องมีปัญญา เวลารักษาศีลก็ต้องมีปัญญา รักษาศีล ศีล ๕ ศีล ๕ คือข้อบังคับ ถ้าเราไม่ทําสิ่งใดที่ผิดปกติ ไม่ทําสิ่งใดที่ผิดไปจากข้อบังคับ มันก็ไม่ผิด พอจะรักษาศีลขึ้นมา เกร็งไปหมดเลย ทําสิ่งใดก็ไม่ได้ จะพูดจะจา พูดจาก็ไม่สะดวก สู้ไม่รักษาศีลดีกว่า ทําอะไรสะดวกสบายดี เห็นไหม มันก็ขาดปัญญา เวลาจะปฏิบัติขึ้นมายิ่งแล้วใหญ่เลย จะทําอย่างใด ถ้าทําอย่างใด ตอนนี้ก็เถียงกันแล้ว พุทธพจน์ๆ ในแนวทางของใคร

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ นี่ธรรมที่มันมีอยู่จริง ความจริงที่มีอยู่ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณนะ เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมา “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ” เพราะคนที่จะมีปัญญาลึกซึ้งอย่างนี้จะมีได้อย่างใด คนที่จะมีสติปัญญาย้อนกลับมาทวนกระแสเข้าไปสู่ใจ เขาจะหาได้อย่างใด

เวลาธรรมชาติของจิตมันส่งออกทั้งนั้นน่ะ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาตรัสรู้เองโดยชอบ โดยชอบเพราะจิตมันค้นคว้ามา ๖ ปี มันอยากรู้อยากเห็น มันอยากจะพ้นจากทุกข์ ด้วยความบีบคั้นนะ ไปเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มันทุกข์มันยากขนาดนั้น แล้วเราเกิดมาชาตินี้มันจะเกิด จะแก่ จะเจ็บ จะตายเมื่อไหร่ก็ไม่รู้ พยายามแสวงหา นี่มันส่งออก มันแสวงหาขนาดไหนมันก็ไม่ได้ผลตามความเป็นจริงของมัน

เวลาไปปฏิบัติกับเขามาจนไม่มีทางออกแล้ว ย้อนกลับมาด้วยอํานาจวาสนามา ย้อนกลับมาถึงอานาปานสติ เวลาจิตมันสงบเข้ามา บุพเพนิวาสานุสติญาณ เวลามัชฌิมยาม จุตูปปาตญาณ ถึงปัจฉิมยาม อาสวักขยญาณ สิ่งที่มันเกิดขึ้นมา เวลาทวนกระแสเข้ามาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่มันชําระล้าง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นสภาวะความเป็นจริง ความจริงที่มีอยู่ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันละเอียดลึกซึ้งขนาดไหน แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วจิตใจของสาวกสาวกะ จิตใจของชาวโลกเขาจะมีปัญญาขนาดนี้ได้อย่างไร เขาจะเอาจิตของเขาทวนกระแสกลับเข้ามาในหัวใจของเขา เขาจะมีวิธีการอย่างใด “เราจะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ”

แต่ถึงที่สุดแล้วมันก็มีคนทําได้ มันมีคนที่สร้างอํานาจวาสนามาเหมือนกัน ถ้ามีคนที่สร้างอํานาจวาสนามาเหมือนกัน มันก็ต้องอาศัยจังหวะ อาศัยเวลา อย่างเช่นในหัวใจของเรา บางคราวเราก็มีศรัทธามีความเชื่อมีความมั่นคงมาก บางคราวเราท้อแท้ เราเบื่อหน่าย เราหงุดหงิดในใจของเรา จิตใจของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณ เล็งญาณจิตใจของคนที่มันผ่องแผ้ว จิตใจของคนที่มันมีอํานาจวาสนา ที่มีกิเลสที่มันเบาบาง จะไปเทศนาว่าการคนนั้นก่อน

กิเลสที่มันเบาบาง เบาบางเพราะอะไร เพราะว่าเรามีสติมีปัญญา ดูสิ ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ถ้ามีปัญญา มีการรักษา กิเลสมันก็เบาบางลง เบาบางลงเพราะอะไร เบาบางเพราะมีสติมีปัญญา แต่ถ้าเวลาสติเราอ่อนแอ กิเลสมันก็หนา เวลากิเลสมันหนา กิเลสหนา กิเลสบาง มันอยู่ในใจของใครล่ะ ไม่ใช่ว่าคนที่มีกิเลสบางคือคนที่เบาบาง คนนั้นกิเลสจะไม่มีเลย ไอ้คนที่กิเลสหนาก็จะหนาตลอดไปเลย ไอ้คนที่กิเลสหนาก็จะไม่มีโอกาสที่มันจะได้ปฏิบัติเลย

มันอยู่ที่สติอยู่ที่ปัญญา ถ้ามีสติมีปัญญารักษาใจของเรา มันก็เบาบางลงๆ เพราะความเบาบางลง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณว่าจิตใจของใครเบาบาง จิตใจของใครมีอํานาจวาสนา แล้วอายุขัยเขาสั้น จะไปโปรดคนคนนั้นก่อน ไปโปรดคนคนนั้น แสดงธรรมต่างๆ ขึ้นมาให้เขาได้คิด ให้เขาได้มีสติปัญญาของเขาขึ้นมา

ให้เขาได้คิด เขามีสติปัญญาขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนกลับไปในอริยสัจ ย้อนกลับเข้าไปในใจของสัตว์โลก สัตว์โลกก็ย้อนกลับเข้าไปในใจของเขาไง ถ้าทวนกระแสเข้าไปนะ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบระงับขึ้นมาแล้วให้ฝึกหัดออกใช้ปัญญา ถ้าใช้ปัญญาขึ้นมา มันเป็นภาวนามยปัญญา เราจะค้นหาความจริงเข้ามา ถ้าเราจะค้นหาความจริง เราจะค้นหาความจริงในใจของเรา ถ้าเราไปค้นหาความจริงในตํารา ตําราก็บอกชื่อไว้ทั้งนั้น เขาค้นหาความจริงกัน เขาพยายาม

ความจริงที่มันหายไป หายไปจากหัวใจของสัตว์ หายไปจากจิตใจของสาวกสาวกะ แต่ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจารึกกันมาๆ มันเป็นความจริงๆ แต่ความจริงในใจเราไม่เกิดขึ้น ถ้าความจริงในใจเราเกิดขึ้น ภาคอุตสาหกรรมต้องมีการผลิต ถ้าภาคอุตสาหกรรมมีการผลิต มันจะมีผลตอบแทนมา

ภาคอุตสาหกรรม แล้วภาคอุตสาหกรรมไม่มีการผลิต แล้วภาคเกษตรกรรมเราต้องดํารงชีวิตอยู่แล้ว มันก็เป็นการผลิตเหมือนกัน นี่ไง มันเป็นการผลิตเหมือนกัน ทําให้การปฏิบัติของเรามันไขว้เขวตรงนี้ไง “ก็เราทําแล้ว เราก็มีอยู่แล้ว จิตใจของเราก็มีอยู่ จิตใจของเรา เราก็รักษาเราอยู่ เราดูแลของเราอยู่” นี่จิตใจคนที่อ่อนด้อย สิ่งที่มีอยู่ มีอยู่อย่างไรล่ะ ดูสิ ในบางประเทศ การอุตสาหกรรมเขาไม่เข้มแข็ง ภาคการผลิตของเขาไม่มี เขาก็สั่งอาหารจากประเทศที่เขามีเข้ามาได้

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเรา จิตใจของเราที่เราว่าเราปฏิบัติแล้ว เราดูแล้ว เราทําแล้ว ด้วยการศึกษามา ศึกษาจากภาคปริยัติมา ถ้าเราคิดของเราอย่างนั้น เราปฏิบัติอย่างนั้น อํานาจวาสนาบารมีเราไม่เข้มแข็ง

ถ้าอํานาจวาสนาบารมีเราเข้มแข็ง มันจะมีสติปัญญา มีสติปัญญารื้อค้นเข้ามา มีสติปัญญาดูแลใจของเรา ถ้ามีสติปัญญาดูแลใจของเรา ในเมื่อมีการประพฤติ เรามีการปฏิบัติ ในภาคการผลิต เขาจะทําอุตสาหกรรมของเขา เขาต้องมีทางวิชาการของเขา เขาต้องมีวัตถุดิบของเขา เขาต้องมีเทคโนโลยีของเขา เขาจะทําของเขาขึ้นมาได้ นี่ก็เหมือนกัน เราปฏิบัติของเราขึ้นมา เราจะปฏิบัติของเรา เราจะเอาความจริงของเราขึ้นมา ความจริงที่มันหายไปจากหัวใจของสัตว์โลก

ความจริงที่มันหายไป ความจริงคือสัจธรรม แต่เวรกรรมมันมี เพราะเรามีเวรมีกรรม เราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา ภาคการผลิต ภาคเกษตรกรรมมันมี เพราะว่าเราเกิดมามีชีวิต เราต้องปากกัดตีนถีบ เราต้องแสวงหา เราต้องดํารงชีวิต มันเป็นเรื่องแน่นอนอยู่แล้ว สิ่งที่แน่นอนอยู่แล้ว มันถึงเป็นเรื่องโลกๆ ไง โลกๆ เกิดมา นี่ผลของวัฏฏะ เกิดในภพชาติใด เราก็แสวงหาตามแต่ภพชาติของเรา เราแสวงหาของเรา สัตว์โลก ผู้ที่มีชีวิต มนุษย์มันไม่ยอมตายง่ายๆ หรอก มนุษย์เกิดขึ้นมาปากกัดตีนถีบอย่างไรมันก็ต้องดํารงชีวิตของมันไป นี่สิ่งที่มันมีอยู่ๆ มันมีผลของวัฏฏะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูสิ เวลาเกิดมา พระเจ้าสุทโธทนะปรารถนาให้เป็นจักรพรรดินะ แต่เวลาพราหมณ์พยากรณ์ บางคนพยากรณ์ว่า ถ้าได้ออกบวชจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าได้อยู่ทางโลกจะเป็นจักรพรรดิ อัญญาโกณฑัญญะเป็นพราหมณ์อยู่น่ะ ออกบวชอย่างเดียวๆๆ เลย เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างเดียวเลย

สิ่งที่เวลาเราเกิดมากับโลกๆ โลกเขา อํานาจวาสนาของโลกมันก็ยังมีของมันอยู่ แต่เวลาจะออกบวชล่ะ เวลาออกบวช เราต้องขวนขวายของเรา เราต้องมีจิตใจที่เข้มแข็งของเรา เราจะปฏิบัติของเราตามความจริงของเราขึ้นมาให้ได้ ถ้าเราปฏิบัติตามความจริงของเราขึ้นมาให้ได้ การกระทํามันจะเกิดขึ้นมา

ภาคปริยัติก็คือภาคปริยัติ การศึกษามาก็ศึกษามา การเกิดเป็นมนุษย์มา ที่มีสถานะของความเป็นมนุษย์ การเกษตรกรรมที่เราทําอยู่นี่ มันก็มีของมันจริงตามความเป็นจริงนี่แหละ นี่จริงตามสมมุติ แล้วถ้าจริงตามสมมุตินะ เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ความจริงที่หายไปจากใจของเรา เราก็ยึดแล้วว่าเรานี่พุทธพจน์ ทําถูกต้องตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ความจริงของเราไม่มี นั่นมันเป็นความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “อานนท์ ไม่มีกํามือในเรา”

เราทําถูกต้องทั้งหมด ถ้ามันผิด มันก็ผิดการกระทําของเรา ถ้าจะเอาความจริงของเราขึ้นมา เราต้องทําความจริงของเราขึ้นมา ถ้าจริงของเราขึ้นมา เราใช้ปัญญา เวลาใช้ปัญญาขึ้นมา เรามีสติปัญญาแล้ว เราจะเห็นคุณค่านะ เห็นคุณค่าว่า ถ้าเราแสวงหาทางโลก เราก็ได้โลก เราจะแสวงหาโลกธรรม ๘ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ อยากมีลาภ มียศ มีสักการะต่างๆ เราก็แสวงหาทางโลก

เวลาในสมัยพุทธกาล ดูสิ กษัตริย์ที่เขาสละราชบัลลังก์ สละสมบัติของเขามาบวช เขาแสวงหาความจริงในใจของเขา นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราจะได้มา สิ่งที่ได้มาทางโลก ถ้าจิตใจเราเป็นธรรม เราก็เสียสละอยู่แล้ว ถ้าเราเสียสละ ความเป็นจริงในโลกธรรม ๘ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ เราไม่ต้องการ ถ้าเราไม่ต้องการ เราสละมาแล้ว ถ้าเราสละมาแล้ว เวลาเราจะปฏิบัติขึ้นมา เราจะไปห่วงสิ่งใด ถ้าเราไม่ห่วงสิ่งใดเลย การดํารงชีวิตนี้สมบูรณ์แล้ว

เวลาพระเราบวชมามีบริขาร ๘ มีปัจจัย ๔ สมบูรณ์ เลี้ยงชีพ เลี้ยงชีพไว้เพื่อประพฤติปฏิบัติ จะเลี้ยงชีพ ทําภัตกิจเอาไว้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําภัตกิจเสร็จแล้ว ล้างบาตรเสร็จแล้ว เข้าสู่โคนไม้ เข้าตั้งแต่ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมาแล้ว สิ้นจากกิเลสแล้ว มีธรรมเป็นเครื่องอยู่ สิ่งที่กระทํามันไม่เกาะเกี่ยวกับสิ่งทางโลกเลย นี่ความจริงที่มันมีอยู่ มันมีความสุขจริงไง ในเมื่อหัวใจมันมีความจริงของมัน มันมีความสุขจริงของมัน มันจะหวั่นไหวไปกับเรื่องโลกของเขาไหม

ฉะนั้น เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เรามีครูบาอาจารย์เป็นแนวทางอย่างนี้แล้ว เวลาเราปฏิบัติ เราเป็นพระปฏิบัติใช่ไหม ถ้าเราเป็นพระปฏิบัติขึ้นมา ปัจจัย ๔ เราสมบูรณ์อยู่แล้ว สมบูรณ์จนกิเลสมันเอาสิ่งนี้มาเป็นข้ออ้างในการทําลายการปฏิบัติของเราเลยล่ะ แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราวางสิ่งนั้นไว้ เราใช้แต่น้อย เราฉันเพื่อดํารงชีวิตเท่านั้น แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเรา มันไม่พะรุงพะรังแล้ว เห็นไหม

เวลาเราบอกว่า “เราอยู่ทางโลก หน้าที่การงานก็ล้นเหลืออยู่แล้ว แล้วจะเอางานสิ่งใดมาเพิ่มให้มันอีก มันจะทุกข์มันจะยาก” เห็นไหม นี่ขาดปัญญา ถ้ามีปัญญาขึ้นมาแล้ว งานของทางโลก งานเพื่อหาปัจจัยเครื่องดํารงชีวิต แล้วถ้าเรามีเวลา ขณะที่ทํางาน เราก็ตั้งสติได้ ขณะที่เราว่างจากงานนั้น เราจะทําความสงบของใจเข้ามา ถ้ามันมีสติอย่างนี้ แล้วมีปัญญาใคร่ครวญอย่างนี้ มันจะไม่คิดว่างานเราก็ล้นเหลืออยู่แล้ว เราจะต้องเอางานสิ่งใดมาทับถมเราอีก งานก็ล้นเหลืออยู่แล้ว งานหาปัจจัยเครื่องอาศัย แต่งานความเป็นจริงของตัว งานหาความจริงในหัวใจ ถ้างานหาความจริงในหัวใจ ความจริงที่มันหายไป เราจะค้นคว้ามันแล้ว

ความจริงของโลก ค้นคว้าอย่างไรนะ จะเรียนมากเรียนน้อยอย่างใดก็แล้วแต่ ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ดูสิ ทรัพยากรมนุษย์เขาเสียดายมาก คนเรามีการศึกษา มีประสบการณ์มาก แล้วอายุขัยเขาก็ต้องตายของเขาไป ทางวิชาการเขาเสียดายคนที่มีสติมีปัญญามาก แล้วความรู้ก็ตายไปพร้อมกับเขา ถ้าใครพิมพ์หนังสือไว้ เขียนตํารับตําราไว้ เขาบอกว่านั่นน่ะมันเป็นประโยชน์กับทางโลกเขา

นี่ก็เหมือนกัน เราจะทํา เราจะมีคุณงามความดีขนาดไหน เราจะหาทรัพย์สมบัติมาขนาดไหน เราต้องพลัดพรากจากเขาแน่นอน แล้วความจริงเป็นความจริงของเราล่ะ ความจริงที่มันจะมีขึ้นมาล่ะ ถ้าความจริงที่มันจะมีขึ้นมา ถ้าเรามีสติปัญญา เรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าความสงบของใจเข้ามา ความจริงจะเกิดกับเรา ถ้าความจริงมันเกิดกับเราขึ้นมา เห็นไหม มันไม่ได้หายไป

สิ่งที่สัมผัสธรรมได้คือธาตุรู้ คือความรู้สึก คือใจ ใจเท่านั้นที่จะสัมผัสธรรมได้ สิ่งที่เราศึกษามาทางวิชาการต่างๆ เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นภาคปริยัติ เป็นพื้นฐานไง เพราะคนเกิดมามีความรู้สึกนึกคิด คนเกิดมามีสติปัญญาทั้งนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ววางธรรมวินัยไว้ตามความเป็นจริงให้เราศึกษาขึ้นมาเป็นภาคปริยัติ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ

ในภาคปฏิบัติ เราจะปฏิบัติกันอยู่นี้ ถ้าเราปฏิบัติอยู่นี้ เราตั้งสติของเรา เรามีสติปัญญาของเรา สิ่งที่มันเป็นสัญญาอารมณ์ที่ทําให้จิตใจเราอ่อนไหว ที่ทําให้จิตใจเราล้มลุกคลุกคลาน แล้วถ้าเรามีสติปัญญา มันก็วาง พอวางขึ้นมา พอเรากําหนดพุทโธ มันก็พุทโธชัดเจน แต่ถ้าเรายังล้มลุกคลุกคลาน ล้มลุกคลุกคลานอยู่ เราพุทโธๆ เราก็ต้องสู้กัน เราสู้กันเพราะจิตใจของเรา สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง จิตใจของคนมันก็เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ถ้าจิตใจของเรา เรามีสติปัญญารักษาใจของเราได้ดีขึ้นมา ถ้ากําหนดพุทโธได้ชัดเจน มันก็ดีขึ้นมา เราก็พุทโธไปเรื่อยๆ แต่มารมันไม่ปล่อยหรอก กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของคนมันไม่ปล่อยให้ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจะรอดจากนํ้ามือของมันไป

ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราฝึกฝนขึ้นมา มันเข้มแข็งขึ้นมา เราสร้างวาสนาบารมีของเราขึ้นมา เราปฏิบัติของเราต่อเนื่องขึ้นมา กิเลสมันสู้ไม่ได้ กิเลสมันสู้บารมีธรรมของเราไม่ได้ มันก็จะอาย อายมันก็แค่หลบรอจังหวะรอเวลาเท่านั้น เพราะมันยังไม่ใช้ปัญญาพิจารณาจนเป็นอกุปปธรรมจนได้ชําระล้างมันไปแล้ว มันมีอยู่กับเราทั้งนั้นน่ะ นี่แก่นของกิเลส

เวลาเราเวียนตายเวียนเกิดขึ้นมา ผลของกรรมๆ อวิชชาความไม่รู้ของเรา เรามีสติมีปัญญา เราสร้างคุณงามความดีของเรา เราก็มาเกิด เกิดเป็นมนุษย์ เกิดในพระพุทธศาสนา เราก็มีอํานาจวาสนาของเรา สิ่งที่เราได้ทํามา กิเลสมันก็ตามมาด้วยตลอดเวลา นี่กิเลส กิเลสที่มันมี ทําดีทําชั่ว จิตทุกดวงใจมีทําดีและทําชั่ว

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ในพระไตรปิฎกนะว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เคยตกนรกอเวจีมาเหมือนกัน ก่อนที่จะปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ก่อนที่พระพุทธเจ้าจะพยากรณ์ว่าต่อไปจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก่อนหน้านั้น เห็นไหม แต่เวลามาสร้างอํานาจวาสนาบารมีขึ้นมาจนพยากรณ์แล้ว ก็สร้างมาจนถึงที่สุด

จิตมันเป็นไปทั้งนั้นน่ะ ในเมื่อแก่นของกิเลส กิเลสมันมีอยู่ในหัวใจ มันจะไม่ปล่อยให้เราภาวนาได้ง่ายดายหรอก ถ้ามันไม่ปล่อยให้เราภาวนาได้ง่ายดาย เพราะเวลาจิตมันดีขึ้นมา เราคิดว่าเรามีโอกาสวาสนาทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้ามีโอกาสวาสนา ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมานะ เวลาจิตท่านดี ท่านจะดีมากๆ ถ้าดีแล้วมันต้องรีบขวนขวายพยายามทําของเราให้มั่นคงขึ้นมา แต่ในการปฏิบัติทุกคนมันมีเจริญแล้วเสื่อม

ในโอกาสที่มันเจริญขึ้นมา มันมีความสุข มันมีผลตอบแทนทั้งนั้นน่ะ นี่ภาคการผลิตมันเจริญขึ้นมา แล้วเวลามันเสื่อมล่ะ ภาคการผลิต โรงงานอุตสาหกรรม มันมีการซ่อมบํารุงรักษาทั้งนั้นน่ะ โรงงานอุตสาหกรรมอันใดไม่มีการบํารุงรักษา โรงงานอุตสาหกรรมอยู่ไม่ได้ จิตใจของเรา เวลามันมีสติปัญญาขึ้นมา มันเจริญงอกงามขึ้นมา มันทําขึ้นมา มันก็มีผลตอบแทนที่ดี เราก็เพลิดเพลินไปกับมัน แต่ถ้าเราไม่ดูแลรักษา เดี๋ยวมันก็เสื่อม ถ้ามันเสื่อมขึ้นมา เราจะทําอย่างไร

ถ้าเขามีเจ้าหน้าที่ดูแลของเขา เขาก็พยายามซ่อมแซมของเขา ฟื้นการผลิตขึ้นมาให้ได้ๆ จิตใจของเรา พุทโธๆ ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามีการดูแลรักษาขึ้นมา มันก็จะงอกงามขึ้นมา ถ้างอกงามขึ้นมา จิตสงบแล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา เวลาออกไปใช้ปัญญา ถ้าเราใช้ปัญญาแต่เริ่มต้นมันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ การว่าใช้ปัญญาเริ่มต้น ปัญญาอย่างนี้มันต้องเกิดขึ้น แม้แต่ทาน เขายังต้องใช้ปัญญาของเขา ศีล เวลารักษาศีล เขายังใช้ปัญญาของเขา เวลาจะปฏิบัติขึ้นมา จิตล้มลุกคลุกคลาน “งานของเราก็ล้นเหลืออยู่แล้ว จะเอางานมาทับถมมันอีก”

ถ้าเรามีปัญญาขึ้นมา มันใช้ปัญญาพิจารณาแล้วมันปล่อยวางสิ่งนี้ได้ งานทางโลกเราก็ทําได้ งานที่เป็นประโยชน์กับเราก็ทําได้ แล้วงานที่จะเอาเป็นอริยทรัพย์ เป็นความจริงของเรา เราทําไมจะทําไม่ได้ ถ้ามันทําได้ขึ้นมา มันก็สดชื่น มันก็ผ่องแผ้วของมัน มันก็ทําของมันด้วยความชัดเจนของมัน มันก็เป็นสติปัญญา ไม่ทําด้วยความประมาท ไม่ทําด้วยความเลินเล่อ ถ้ามันมีสติปัญญามันก็มาขึ้นมา

เราใช้ปัญญาๆ ปัญญาอย่างนี้มันเป็นปัญญาภาคเกษตรกรรม มันเป็นปัญญา คนเกิดมา มันก็ต้องมีกิจกรรม มีการกระทําเพื่อดํารงชีพ นี่ก็เหมือนกัน จิตที่มันใช้ปัญญาอย่างนี้มันก็เป็นปัญญาของมัน แต่มันไม่มีภาคอุตสาหกรรม ถ้ามีภาคอุตสาหกรรม แล้วภาคบริการ ถ้าภาคอุตสาหกรรม มันในภาคปฏิบัติ ทีนี้ภาคปฏิบัติ จิตของเรา ใจของสัตว์โลกเท่านั้นที่จะสัมผัสธรรมๆ ถ้ามันได้สัมผัสธรรมนะ เราได้มีการกระทํา มีภาคปฏิบัติ ภาคปฏิบัติตามความเป็นจริงไง

ความจริงที่มันหายไป หายไปเพราะว่าเขาทําด้วยสัญญาอารมณ์ ทําด้วยการคาดการหมาย ธรรมเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ไม่ใช่ความจริงของเรา แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็ไม่ตั้งสติ ไม่มีคําบริกรรม ไม่เข้าสู่ความสงบของใจ ถ้าไม่เข้าสู่ความสงบของใจ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นอุปกิเลส

ในเมื่อเราไม่ได้เข้าถึงใจของเรา เราเข้าถึงเงาของมัน โดยสัญชาตญาณของมนุษย์ มนุษย์มีความรู้สึกนึกคิด ความรู้สึกนึกคิดเกิดจากใจๆ เราก็เอาความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้โดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วสร้างภาพขึ้นมาว่า ตัวเองพัฒนาขึ้นมาแล้ว ตัวเองมีภาคอุตสาหกรรมแล้ว ตัวเองได้ปฏิบัติด้วยความเป็นจริงของตัวแล้ว แต่ด้วยอํานาจวาสนาบารมีที่ไม่เข้มแข็งขึ้นมา การปฏิบัติอย่างนั้นมันเป็นการปฏิบัติพอเป็นพิธี

เราเกิดเป็นมนุษย์ มนุษย์ที่ดี มนุษย์ที่เขามีความเข้มแข็งของเขา เขาทําความจริงของเขาเพื่อผลประโยชน์ของเขา มนุษย์ที่เกิดมาเขาสร้างภาพของเขา เขาทําให้เหมือนกันของเขา เขาพยายามจะเอาพวกเขม่าต่างๆ มาทาเนื้อทาตัวของเขา ว่าเขาเป็นคนที่ทํางานหนัก เขาเป็นคนที่ทํางานด้วยความตั้งมั่นของเขา

ทํางานอะไรล่ะ ไปเอาเขม่าดินปืนต่างๆ มาทาเนื้อทาตัว ว่าเขาเป็นนักอุตสาหกรรม มันจะเป็นความจริงขึ้นมาจากไหน มันไม่มีความจริงขึ้นมาเป็นความจริงไง ถ้าคนเขามีความจริง มือเขาจะสกปรก มือเขาจะสะอาดขนาดไหน ถ้าเขาทําความเป็นจริงขึ้นมา เขาเป็นนักอุตสาหกรรมขึ้นมา เขาคิดของเขา เขาทําของเขา มันชัดเจนของเขา เขาได้ประโยชน์ของเขา เพราะคนมันเป็น

จิตใจของเรา ความจริงมันหายไป มันยังไม่มีขึ้นมา แล้วไปศึกษาธรรมของพระพุทธเจ้า แล้วก็ไปหวังมรรคหวังผล ไปเอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ก็เหมือนกับคนที่เขาสร้างภาพ เขาก็ไปเอาเขม่าต่างๆ มาทาตัวเขา ทาหน้าตาเขามอมแมมไปหมดเลย ว่าเป็นคนทํางาน นี่มันปฏิบัติเป็นพิธีไง แต่ของเรา เราไม่ได้ปฏิบัติอย่างนั้น เราเอาความจริงของเรา

ถ้ามันใช้ปัญญา ปัญญาทางโลก ปัญญาเพื่อจะให้จิตใจมีเอกภาพ ใจของเราถ้ามันมั่นคงขึ้นมา มันจะกําหนดพุทโธก็ได้ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิมันก็เป็นปัญญา เห็นไหม สิ่งที่ว่าเป็นปัญญาๆ ปัญญาภาคเกษตรกรรม ปัญญาพื้นฐาน ปัญญาจากวัฏฏะ ปัญญาจากการเกิดมาเป็นมนุษย์ แล้วถ้ามันไม่พัฒนาไป มันก็จําสิ่งนั้นไป แล้วมันทําอย่างนั้น ไม่มีอุตสาหกรรม มีแต่การสั่งสินค้าเข้า แล้วไปภาคบริการ บริการก็เผยแผ่ธรรมไง เวลาเผยแผ่ธรรมไป พูดธรรมะกันไป ว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม

เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา เราได้ศึกษามาๆ ศึกษามาแล้วในภาคปริยัติ ถ้าภาคปฏิบัติ ภาคปฏิบัติขึ้นมา เราทําของเราด้วยประสบการณ์ของเรา ประสบการณ์ของเรานะ ถ้าจิตมันล้มลุกคลุกคลาน จิตมันล้มลุกคลุกคลานโดยธรรมชาติของมันอย่างนั้น เพราะจิตเป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นวัตถุ สิ่งที่เขาเป็นคุณค่าของเขา เขายังทํางานของเขายังมีความผิดพลาดเลย แล้วเราทําในใจของเราให้มันมั่นคงขึ้นมา

ใจที่เป็นนามธรรม เราถึงกําหนดพุทโธ ให้มีคําบริกรรม ให้มันเกาะไว้ๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาศึกษาค้นคว้าขึ้นมาก็ค้นคว้าขึ้นมาจากในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเวลาบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ ท่านได้ผ่านของท่านมา มันละเอียดลึกซึ้ง

แล้วเวลาเราปฏิบัติกันนะ เวลาจิตใจที่มันปฏิบัติ พอมันไปเห็นนิมิตเห็นอะไรเข้า ก็ว่ารู้อดีต รู้อนาคต รู้การเกิดการตาย

จริงมันจริงหรือเปล่า รู้เห็นมันจริงหรือ ถ้ามันเป็นนิมิตล่ะ ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงมันมีหนึ่งเดียว แล้วความจริงที่จิตมันรับรู้ มันมีหลักฐานอะไรว่ามันเป็นความจริง มันเพ้อเจ้อไปหมดน่ะ ถ้ามันเพ้อเจ้ออย่างนั้น มันไม่เป็นประโยชน์กับการปฏิบัติเลย ในเมื่อเราจะปฏิบัตินะ ความจริงของเราก็หายไปอยู่แล้ว มันไม่มีความจริงอยู่ในใจอยู่แล้ว เวลาปฏิบัติไปแล้วให้กิเลสมันขี่คออีกต่างหาก รู้นู่นรู้นี่ไป

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านรู้จริงของท่าน ท่านวางด้วยบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ ท่านรู้จริงของท่านด้วย ท่านวางด้วย ท่านต่อเนื่องขึ้นไปจนอาสวักขยญาณ ทําลายอวิชชาแล้ว ทีนี้เล็งญาณ รู้ไปหมดเลย รู้ด้วยไม่มีกิเลส รู้ด้วยไม่มีใครให้ค่า มันเป็นความจริงของมัน

นี่เราปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเราจะปฏิบัติพุทโธ เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้ามันจะรู้สิ่งใดเราก็วางไว้ได้ มีสติอยู่นั่นน่ะ พอมีสติ กลับมาที่ผู้รู้ทั้งหมด เพราะอะไร เพราะมันมีผู้รู้ มันถึงรู้สิ่งต่างๆ แล้วเราไปรู้สิ่งที่เกิดขึ้นมาแล้ว เราว่าสิ่งนั้นเรารู้เราเห็น ความจริงมันหายไปอยู่แล้ว แล้วไปได้มาก็ได้ผีปอบมา ไปได้แต่พญามารมา มันไม่ได้อริยสัจมา

ถ้ามันจะได้อริยสัจมา ถ้าจิตมันสงบแล้วมันได้อริยสัจมา จิตมันสงบขึ้นมา นี่ธาตุรู้ สิ่งที่มันรู้ จิตผ่องใส ถ้ามันจะรู้สิ่งใดก็ให้รู้ในอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค...ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ เวลาในหัวใจของเรามันทุกข์ไหม เวลาหัวใจที่เรามาปฏิบัติกัน เพราะมันทุกข์ใช่ไหม ทั้งๆ ที่เราเกิดมาเป็นมนุษย์เป็นสิ่งที่เป็นอริยทรัพย์ แล้วเรามีสติปัญญาด้วย เพราะเราเป็นชาวพุทธ ชาวพุทธเรารู้ถึงเวรถึงกรรม รู้ถึงทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว เรานี่รู้ไปหมดทุกอย่างเลย แต่หัวใจเราเอาตัวไม่รอด เราถึงต้องได้มาลงทุนลงแรงกันอยู่นี่ไง

เขาจะขุดดิน เขาจะพรวนดิน ปลูกต้นไม้ เขาก็ต้องทําของเขา ใครปลูกต้นไม้ ใครพรวนดิน ขุดหลุมพรวนดินต่างๆ ขึ้นมา เขาจะปลูกหน่อของพุทธะขึ้นมา คนนั้นเขาก็จะได้หน่อพุทธะขึ้นมา คนที่ไม่พรวนดิน ไม่ขุดดิน ไม่ทําการเกษตรกรรมต่างๆ เขาก็เวียนตายเวียนเกิดในผลของวัฏฏะ

ผลของวัฏฏะเท่านั้น ก็มีชีวิตเหมือนกัน แล้วชีวิตก็ต้องทิ้งไปเหมือนกัน แต่คนที่ขุดดินพรวนดิน ขุดดินพรวนดินก็เข้ามาสู่ใจ เราจะปลูกหน่อของพุทธะขึ้นมา ถ้าเราปลูกหน่อพุทธะขึ้นมา เรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันจะรู้มันจะเห็นสิ่งใดขึ้นมา ธาตุรู้ ถ้าเข้าไปสู่ธาตุรู้ มันเป็นสัมมาสมาธิ แล้วถ้าเกิดสิ่งใดขึ้นมา ง่ายนิดเดียวเลย ถ้ามีสติ มีสติย้อนกลับมาที่ผู้รู้ ทุกอย่างมันจบหมด ทุกอย่างมันจบหมด เพราะเราต้องการความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบแล้ว ถ้าออกฝึกหัดใช้ปัญญาๆ มันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

เห็นกายก็เห็นเป็นอวัยวะ เห็นต่างๆ ก็ว่าเห็นนิมิตๆ ของเขา เขาเห็นภพเห็นชาติต่างๆ อันนั้นภพชาติมันคืออะไร ถ้าเห็นกายล่ะ เห็นกายเพราะอะไร เพราะมันมีสักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดในใจมันมี ในเมื่อมันมีกิเลสอยู่ ความเห็นผิด เห็นไหม เราจะค้นหาความจริง ค้นหาความจริงไง สิ่งที่มันเห็นผิด ถ้าเพราะมันเห็นผิด มันถึงมีอวิชชา เพราะมันเห็นผิด มันถึงหลงผิด เพราะมันหลงผิด มันถึงทําให้เวียนว่ายตายเกิด เพราะมันเวียนว่ายตายเกิด มันถึงทุกข์ ทุกข์เพราะอะไร ทุกข์เพราะมีการเกิดและการตาย

ในเมื่อมีการเกิดขึ้น มันต้องมีการตายเป็นธรรมดา ถ้ามันมีเกิด มันก็ต้องมีตาย มีมันก็คู่กับไม่มี มันก็มีอยู่เป็นของคู่มาตลอด แล้วจิตใจของเราอยู่กับของคู่ ทําดีทําชั่วมาตลอด ถ้าทําดีทําชั่วมาตลอด แล้วสิ่งที่เราเกิดมาเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา มันมีคุณค่าๆ คนป่วยมันก็หวังธรรม หวังยา คนป่วยก็หวังธรรม ทีนี้ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันก็มีอยู่ แล้วของเรามันยังไม่เกิดขึ้นมากับเรา

ถ้าไม่เกิดขึ้นกับเรา เราก็ต้องฝึกหัดๆ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ถ้ามันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันพิจารณาของมัน เห็นตามความเป็นจริงเพราะจิตมันสงบ เห็นตามความเป็นจริงเพราะจิตมันมีคุณค่า เห็นตามความเป็นจริงเพราะความจริงที่มันมีอยู่ ความจริงที่มันมีอยู่ แต่ไม่มีใครไปรื้อค้นไปค้นคว้าของมันขึ้นมา

แต่เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ความจริงที่มีอยู่ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ววางธรรมวินัยคือวิธีการ วางธรรมวินัย แล้วเราทําตามความเป็นจริง ถ้าเราทําตามความเป็นจริงโดยความเป็นจริง แต่ถ้าเราทําโดยกิเลส มันคาดมันหมาย ดูสิ เวลาสร้างภาพก็พยายามสร้างว่าฉันเป็นนักอุตสาหกรรม ฉันทําของฉันได้หมดทุกอย่าง เครื่องยนต์กลไกมันจะเสียหายสิ่งใด ฉันก็ต้องแก้ไขของฉันได้ เวลามันเสียจริงๆ ทําไม่เป็น ทําไม่เป็นนะ มันไม่มีสิ่งใดที่จะไปแก้ไขสิ่งใดได้ แต่ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา เราปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบแล้วฝึกหัดๆ

คนเราถ้ามีประสบการณ์ มีการฝึกหัดแล้ว จะเกิดสิ่งใดขึ้นมา มันจะไม่ท้อแท้ ไม่ตกใจ ไม่ต่างๆ เห็นไหม เริ่มต้นเรายังไม่เป็น เราก็สังเกต สังเกตว่าเขาทํากันอย่างใด เครื่องยนต์กลไก สิ่งที่ว่าช่างที่เขาชํานาญ เขาแก้ไขของเขาอย่างใด

นี่ก็เหมือนกัน เรามีครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นนายช่างใหญ่ เพราะท่านฝึกฝนครูบาอาจารย์ของเรามาเป็นชุดเลย ท่านวางธรรมวินัย ท่านบอกข้อวัตรไว้ให้เรามีการกระทํา เราก็พยายาม เรายึดสิ่งนี้ไว้ ในเมื่อมีผู้ชํานาญการ แล้วมีผู้ที่ชี้นํามาอย่างนี้ เราจะมองข้ามไปทําไม มันเป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์นะ แล้วเราปฏิบัติขึ้นมา แล้วมันขัดแย้งอย่างไร ทําไมใจของเราไม่เป็นแบบนั้น ถ้าใจมันเป็นแบบนั้นนะ พอจิต ถ้ามีสติปัญญา มันมีการกระทําไง

คนเรานะ ถ้าจิตใจมันมีสติมีปัญญา แล้วทําของเรา มีสติปัญญา มันทําอะไรแล้วมันก็ไม่เห็นชัดเจนขึ้นมาเลย ถ้ามีสติปัญญา เราทําของเรา มันเป็นความจริง ถ้ามันเป็นสมาธิกับตกภวังค์มันคนละเรื่องกัน เวลาคนเขาไม่มีหลักมีเกณฑ์ เขาทําอย่างไรก็แล้วแต่ให้มันตกภวังค์ไป ให้มันหายไป หายไปเพื่ออะไร เพื่อให้ว่าเป็นความว่าง เพื่อปลดปล่อย ไอ้นี่มันเป็นการปฏิเสธ มันไม่เป็นความจริง

แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ พุทโธๆ ปัญญาอบรมสมาธิ จิตมันสงบ เรารู้ชัดเจน สติปัญญานี้มันชัดเจนมาก ถ้าชัดเจนขึ้นมาก แหม! ค้นหามานาน แหม! กว่าจะเจอ ถ้ามันเจอแล้วนะ เจอแล้ว เวลาเครื่องมันเสียครั้งแรก ภาคอุตสาหกรรม เครื่องมันเสียครั้งแรก เราก็ไม่ถนัด แต่ถ้ามันเสียตรงนี้แล้ว เครื่องชํารุดแล้วเราแก้ไขตรงนี้ ถ้ามันชํารุด เรารู้เลยว่าชํารุดแล้วจะแก้อย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน จิตถ้ามันเริ่มสงบได้ เวลาพอมันสงบขึ้นมา เวลามันเสื่อม มันชํารุด เราก็ซ่อมได้ เวลาคนที่ชํานาญแล้วมันจะซ่อมของมัน มันจะดูแลของมัน ดูแลมาเพื่ออะไร เพื่อให้ภาคการผลิตนั้นมันก้าวหน้าไป นี่ก็เหมือนกัน ภาคการผลิตมันก้าวหน้า มันก็มีงานทํา ถ้ามันมีงานทํานะ มันก็มีรายได้ พอมีรายได้เสร็จแล้ว ภาคบริการ มันจะพูดที่ไหนก็ได้ มันจะทําอย่างไรก็ได้ ภาคบริการมันจะบอกได้หมดเลย นี่ถ้าเราทําของเราได้จริง

ความจริงที่มันหายไป เพราะมันไม่เกิดขึ้นมาจริงกับเรา แต่ความจริงที่เราฝึกหัดขึ้นมา เป็นความจริงของเราขึ้นมา มันอยู่กับเรา เห็นไหม ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันอยู่กับเรา ถ้าอยู่กับเรา จิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ใคร่ครวญ ดูแล ดูแล ใคร่ครวญ มันไปข้องสิ่งใด มันติดสิ่งใด

ถ้าพิจารณากาย การเห็นกาย ถ้าการเห็นกายโดยเจโตวิมุติ เห็นกาย เห็นกายสิ่งใดก็ได้ เห็นกายแล้วมันจะตกใจ เห็นกายแล้วมันจะสะเทือนหัวใจ ถ้าเห็นกายแล้วมันจะสะเทือนหัวใจ ถ้าเห็นกายแล้วสะเทือนหัวใจ แล้วเห็นกายโดยความเข้าใจผิดมันจะสร้างภาพ “เห็นกายก็ต้องเป็นอย่างนั้น เห็นกายก็ต้องคือกาย” แล้วถ้าเห็นตาล่ะ เห็นขนล่ะ ถ้าเห็นกระดูกล่ะ เห็นตับไตไส้พุงล่ะ

ถ้าเห็นนะ ถ้าเห็นร่างกายเป็นทั้งร่างกายก็ได้ เห็นสิ่งใดสิ่งหนึ่งก็ได้ แล้วถ้าไม่เห็นนะ ถ้าไม่เห็น เราฝึกหัดใช้ปัญญา เวลาจิตมันสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาว่า คนเราเกิดมาก็ต้องมีร่างกาย เราทุกข์ก็เพราะมีร่างกาย เพราะเรามีร่างกาย เราถึงต้องหาอยู่หากินมาเพื่อหาอาหารมาให้ร่างกายมันได้อาหารของมัน ถ้าร่างกายนี้ไม่ได้อาหาร มันก็ต้องตาย ถ้ามีสมาธินะ ปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้นมานะ ผลของกําลัง ผลของสมาธิ มันจะให้เกิดปัญญานี้คมกล้า นี่ปัญญาเวลาพิจารณาไป

“นี่เป็นพุทธพจน์ พระพุทธเจ้าบอกให้พิจารณากายๆ”

พิจารณากาย พูดสักแต่ว่า สักแต่ว่าพูด สักแต่ว่าพูดไปเพราะความจริงมันหายไป ความจริงของคนคนนั้นมันไม่มี ถ้าความจริงมันหายไป มันไม่มีความจริง ก็ไปเอาความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง

“เวลาจิตสงบแล้วให้พิจารณากาย”

พิจารณากายอย่างไรล่ะ

“ก็พิจารณากายเป็นเน่าเป็นหนอน เป็นไตรลักษณ์ไป”

นี่ก็ว่าไปตามพุทธพจน์ แล้วทําอย่างไรล่ะ

แล้วพิจารณากายถ้ามันไม่ไป พิจารณาเวลามันไม่เห็น ไม่เห็นแล้วจะทําอย่างไรให้มันเห็นล่ะ แล้วถ้าเห็นแล้ว มันพิจารณาแล้วมันไม่เป็นไตรลักษณ์จะทําอย่างไรล่ะ

“อ้าว! ก็พิจารณาไปสิ พิจารณาไปแล้วมันจะเป็นไตรลักษณ์ พิจารณาไปเถอะ”

นี่ไง ในเมื่อถ้าความจริงมันหายไป ความจริงมันไม่มีอยู่ มันไม่มีอยู่จริง

แต่ถ้าเป็นผู้ที่เป็นครูบาอาจารย์ท่านรู้ของท่านจริง ท่านจะวัดจากผลของสมาธิ ท่านจะวัดจากผลของผู้ที่ปฏิบัติ เพราะว่าการพิจารณากาย พิจารณากายเห็นกายก็ได้ พิจารณาโดยไม่เห็นกายก็ได้ เวลาพิจารณากายไป ถ้าจิตมันสงบแล้วถ้ามันเห็น มันเห็นเป็นครั้งเป็นคราว มันเป็นปัจจุบัน การเห็นปัจจุบันมันจะเห็นไม่เหมือนกัน

เราทําธุรกิจนะ ใครมาจ่ายสินค้า ใครมาชําระหนี้ ก็ต้องบอกว่าเอาแบงก์พันๆๆ แล้วแบงก์พันต้องเป็นแบงก์ใหม่ๆ แบงก์ใหม่ๆ มันต้องออกจากธนาคารเลย มันต้องไม่มียับยู่ยี่เลย มันจะมีอย่างนั้นไหม มีแบงก์ร้อย แบงก์พัน แบงก์สิบ เศษเหรียญเงินก็มี เขารูดด้วยการ์ดก็มี มันมีหลากหลายไปหมด เห็นไหม การชําระหนี้ เขามีการชําระหนี้ด้วยวิธีใด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบคือมันมีเงิน มีเงิน เขาจะชําระของเขา เงินของเขามันจะแบงก์ห้าร้อย แบงก์สิบ แบงก์เท่าไร เขาก็ใช้ได้ทั้งนั้นน่ะ มันจะจํานวนมากจํานวนน้อย แต่ถ้าเขามีการ์ดรูด เออ! เขาเอาการ์ดรูดเลย เรามีเครื่องรูดการ์ดกับเขาหรือเปล่าล่ะ เราเข้าเป็นสมาชิกของเขาหรือเปล่า

นี่ไง ถ้ามันเป็นจริง วิธีการ ถ้ามันเห็น เห็นอย่างใด วัดกันด้วยคุณภาพของสมาธิ วัดกันด้วยว่าอํานาจวาสนาบารมีของคน ถ้าคนมีอํานาจวาสนาบารมีของเขา เขาตั้งของเขา เขาเห็นของเขา ครูบาอาจารย์ของเรานะ เวลาพิจารณากายพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนเข้าใจว่าตัวเองชํานาญ ตัวเองชํานาญแล้ว การชําระหนี้มันต้องมีมูลหนี้ ถึงมีการชําระหนี้ ถ้าการพิจารณาโดยที่ไม่มีมูลหนี้ ไม่มีมูลหนี้คือไม่เห็นกิเลส ไม่เห็นตามความเป็นจริงไง มันไม่มีมูลหนี้ ไม่มีมูลหนี้ เขาใช้ได้อย่างไร ไม่มีมูลหนี้คือว่ามันเป็นโมฆะ มันเป็นความว่างเปล่า นี่ความจริงที่หายไป มันไม่มี ติด เวลาไปติดนะ พิจารณากายๆ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มีความชํานาญมาก

ต้องมีครูบาอาจารย์มาแก้นะ ถ้าครูบาอาจารย์มาแก้นะ การพิจารณากาย พิจารณาอย่างไร ถ้าพิจารณาไปแล้ว ถ้ามันปล่อยวาง มันปล่อยวาง มันเหลือสิ่งใด มันปล่อยวางอะไร แล้วเหลืออะไร แล้วใครเป็นคนรับผล มันมีของมัน นี่ผู้ที่ชํานาญ ความจริงที่เขามีอยู่ ไม่ใช่ความจริงที่หายไป

ความจริงที่หายไป ไม่รู้สิ่งใดเลย เหนือใต้ไม่รู้ ไม่รู้ทิศ ทิศเหนือ ทิศใต้ หลงทิศ หลงทาง หลงจนไม่รู้จะไปทางไหน แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง ทิศเหนือก็เป็นทิศเหนือวันยังคํ่า เข็มทิศวางมันก็ชี้ทิศเหนือทั้งนั้นน่ะ มันไม่ไปไหนหรอก

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อจิตที่มันสงบแล้ว ถ้ามันสงบแล้ว ถ้ามันเห็นจริงของมัน มันเห็นอย่างไร แล้วถ้ามันเห็นแล้วมันพิจารณาของมันไปไม่ได้ ทําไมมันถึงไปไม่ได้ล่ะ ถ้าไปไม่ได้ วางไว้ก่อน กลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น แล้วถ้าความสงบของใจมากขึ้น น้อมไปหากาย น้อมมันไป ถ้าน้อมไปแล้วมันไม่มี น้อมไปแล้วมันหาไม่ได้ ถ้ามีปัญญาแล้วพิจารณาเลย พิจารณาถึงร่างกายเลย พิจารณากายโดยปัญญา พิจารณาซํ้าไปเลย พิจารณาว่า เราเกิดมาเพราะมีร่างกาย เพราะมีร่างกายถึงต้องมีหน้าที่การงาน ถ้าเราไม่มีร่างกาย เราไม่ต้องกิน เรามีความสุขมากเลย วันๆ เราจะหาเงินมา หาเงินมาไม่ต้องใช้เลย เงินจะเหลือมากมายเลย แต่นี่พอเราหาเงินมา เราต้องบํารุงร่างกายเรา ร่างกายมันมีความทุกข์มาก นี่พิจารณาให้เห็นโทษของมัน ถ้าพิจารณาให้เห็นโทษของมันนะ

ถ้าจิตมันสงบเข้ามา ถ้ามันเห็นกายขึ้นมาได้ก็พิจารณากายซํ้าไปเลย ถ้ามันพิจารณาไปแล้ว ถ้ามันไม่เห็นกาย แต่จิตมันสงบเข้ามา มันสงบเข้ามา ถ้ามันสังเวชเข้ามา มันสังเวช ถ้ามันสังเวช มันปล่อย ปล่อยก็เข้ามาอยู่ในความสงบ แล้วพอสงบแล้วเราก็พักอยู่ในความสงบนั้น เวลามันคลายตัวออกมา พิจารณาซํ้าไป ถ้ามันคลายตัวออกมา พิจารณาไม่ได้ กลับไปทําความสงบของใจให้มากขึ้น มีการพลิกแพลงของมันไป การพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม พิจารณาของเราไป การพิจารณานี้คือภาคปฏิบัติ

การปฏิบัติที่จะมีการปฏิบัติจริง รู้จริงเห็นจริง การปฏิบัติต้องมีสติ ต้องมีสมาธิ เวลาเกิดสมาธิแล้วพิจารณาสิ่งต่างๆ มันจะเกิดปัญญา ถ้าเกิดปัญญาอย่างนี้ขึ้นมา มันจะเป็นภาวนามยปัญญา

ปัญญาที่เราเกิดขึ้น ปัญญาภาคพื้นฐาน ปัญญาจากสัญชาตญาณความเป็นมนุษย์ ปัญญาจากภาคการเกษตรกรรม ปัญญาจากการทํามาหากิน ปัญญาจากสิ่งที่มันมีความรู้สึกนึกคิด นี้เป็นพื้นฐานของมนุษย์ ถ้าเป็นพื้นฐานของมนุษย์แล้ว เราพิจารณาของเราไป ถ้ามีสติปัญญาพิจารณาไปแล้วมันจะสงบเข้ามา การสงบเข้ามา ใช้ปัญญาพิจารณา ใช้ปัญญาไล่ต้อนเข้ามาให้จิตสงบเข้ามาให้ได้ ถ้าจิตสงบแล้วเราใช้ปัญญาของเรา ปัญญาของเราที่พิจารณาไป ผู้นี้รู้เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เพราะมันสํารอก มันสํารอกมันคายตัวออกของมัน มันคายความยึดมั่นถือมั่นของใจ

สิ่งที่เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้วหลงทิศ ทิศเหนือทิศใต้ยังไปไม่ถูกเลย แต่พอเวลาจิตมันสงบขึ้นมานะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาธุ! มันชัดเจนแจ่มแจ้ง เวลาจิตมันสงบเข้ามามันก็มีบาทมีฐาน สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน

เวลาปฏิสนธิจิต เกิดในไข่ เกิดในนํ้าครํา เกิดในโอปปาติกะ กําเนิด ๔ เราไม่รู้ที่มาที่ไปเลย แต่เวลาจิตมันสงบเข้ามา มันเข้าไปสู่ฐีติจิต เข้าไปสู่ฐานของจิต นี่สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ถ้าเกิดฐานที่ตั้งแห่งการงาน ถ้าพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม นี่เกิดวิปัสสนาขึ้นมา

สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน เราค้นหาตัวตนของเรา เราพยายามจะแก้ไขตัวเรา เวลาทุกข์ขึ้นมา ทุกข์ขึ้นมาเพราะว่าฐานที่ตั้ง ฐานนี้ ภวาสวะนี้มันเสวย มันเสวยทุกข์ มันเสวยแล้วเป็นทุกข์เป็นสุข มันเสวยแล้วมันมีพิษมีภัย เราก็ไปตื่นที่พิษที่ภัยของมัน

“ทุกข์ควรกําหนด” เวลาสิ่งที่ทุกข์ควรกําหนด แต่มันทุกข์ไปแล้ว มันเป็นวิบากไปแล้ว เราไปที่ทุกข์ที่นั่น เห็นไหม อริยสัจ “สมุทัยควรละ” ความเห็นผิด ความเห็นต่างๆ ผิด เราพิจารณาขึ้นมาเพื่อความเห็นถูกต้อง มันถูกต้องจริงๆ ธรรมมีอยู่โดยดั้งเดิม เห็นไหม ถ้าจิตสงบแล้ว สัจธรรม พิจารณาไปแล้ว มรรคสามัคคี มันสมดุลของมัน มันเป็นจริง นี่ธรรมที่มีอยู่ มีอยู่อย่างนี้

“สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับไปเป็นธรรมดา”

แต่สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา แต่เราไม่เห็น ทุกข์ควรกําหนด เราไม่เห็น เราไม่เห็นการเกิดเป็นธรรมดา แล้วเราก็ไม่เห็นการดับเป็นธรรมดา เราเห็นนี่เราเสวยไปแล้ว เรามีทุกข์ไปแล้ว มันเป็นทุกข์เป็นยากไปแล้ว เราถึงรู้ทันมันทีหลัง มันเป็นอดีตอนาคต

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจ จิตมันสงบขึ้นมา ระงับเข้ามา จิตมันมีหลักมีเกณฑ์ของมันขึ้นมา เห็นไหม ถ้ามันพิจารณาของมัน มันเป็นปัจจุบัน ถ้ามันเป็นปัจจุบัน มันเห็นนะ สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา แล้วมันเป็นไตรลักษณ์ มันก็เป็นย่อยสลายเป็นธรรมดา แล้วใครเป็นคนเห็นล่ะ ใครเป็นคนเห็นความเป็นธรรมดานั้น นี่ไง ถ้าครูบาอาจารย์ท่านรู้จริง ใครเป็นคนรู้ ใครเป็นคนเห็น ใครเป็นคนปล่อย ปล่อยแล้วมันเหลืออะไร ปล่อยแล้วมันเป็นอย่างใด

สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา แล้วสิ่งทั้งหลายต้องดับไปเป็นธรรมดา อะไรมันเกิด แล้วอะไรมันดับ แล้วอะไรไปรู้ว่าเกิด อะไรไปรู้ว่าดับ แล้วอะไรเป็นคนปล่อยวาง แล้วปล่อยวางแล้ว แล้วมันเหลืออะไร มันเป็นอย่างใด

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านเทศน์ธัมมจักฯ ท่านเทศน์ของท่านเป็นสัจจะความจริง นี่ความจริงที่มีอยู่ๆ มีอยู่อย่างนี้ แต่ถ้าใครรู้จริง รู้จริงเข้าไปตามความเป็นจริง ความจริงมันเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นที่ไหน เกิดขึ้นกับใจดวงนั้น ถ้าใจดวงนั้นพิจารณาของเราถึงที่สุด เวลามันขาด ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ สิ่งที่เวลามันขาดออกไปเป็นอกุปปธรรมๆ ใครเป็นผู้รู้ ใครเป็นผู้เห็นล่ะ

พิจารณากายเวลามันแยกออกไป กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันแยกออกหมด แล้วจิตมันรวมลง เวลาเป็นสัมมาสมาธิ สมาธิมันก็รวมลงอยู่แล้ว แล้วจิตออกมาพิจารณาของมัน พอพิจารณา มันเห็นโทษของมัน พอเห็นโทษของมัน มันปล่อยของมัน ปล่อยแล้วปล่อยเล่า เป็นตทังคปหาน เวลามันสมุจเฉทปหาน นี่ความจริงที่มันมีอยู่แล้วๆ

สัจธรรมมีอยู่แล้ว พระศรีอริยเมตไตรยก็จะมาตรัสรู้สัจธรรมอันนี้ สิ่งที่มีอยู่แล้วมันมีอยู่แล้วด้วยอริยสัจ ด้วยความจริงอันนี้ ถ้าเราทําความเป็นจริงขึ้นมานี้ ความจริงมันจะเกิดขึ้นกับสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน ฐานที่ตั้ง เพราะฐานที่นี่มันเป็นคนกระทํา เวลามันสํารอก มันสํารอกออกไปจากฐานนี้ มันคายออกไปจากฐานนี้ แล้วพอคายออกไปแล้วมันปล่อย มันเบาลง มันก็กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ แล้วมันรวมลง มันปล่อย

นี่ไง ใครเป็นคนปล่อย ใครเป็นคนรู้ว่าปล่อย ยถาภูตํ เกิดญาณทัสสนะ เกิดอย่างไร มันปล่อยอย่างไร แล้วมันเกิดญาณทัสสนะที่รู้ว่าปล่อย รู้ว่าปล่อยอย่างไร ถ้ามันปล่อยตามความเป็นจริง เห็นไหม ความจริงจะเกิดขึ้นกับใจดวงนี้ ไม่ใช่ความจริงที่มันหายไป หายไปแล้วไม่เห็น แล้วพยายามค้นคว้า พยายามตะครุบกัน ตะครุบก็ตะครุบมาไม่ได้

แล้วถ้าปฏิบัติพอเป็นพิธีนะ ปฏิบัติพอเป็นพิธีเท่านั้น พอเป็นพิธี เป็นการสร้างภาพ สร้างภาพ มันไม่ได้ทําความเป็นจริงไง แต่เราเป็นคนที่มีอํานาจวาสนา เราทําความเป็นจริงนะ เวลาจิตเรามีศรัทธามีความเชื่อ ถ้าฟังแล้วมันก็เข้าใจ ฟังแล้วมันจะค้นคว้า มันพยายามจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความจริงของเราขึ้นมา

ถ้าวันใดจิตเรามันเสื่อม จิตเรามันท้อแท้ ถ้าจิตมันเสื่อม จิตมันท้อแท้นะ ตัวเองมันก็รักษาตัวเองไม่ได้อยู่แล้ว แล้วถ้าไปฟังการชี้นําที่จะให้เหลวไหล มันจะเหลวไหลไปตาม เราอย่าคิดว่า ถ้าจิตของเรามั่นคงแล้วเราจะมั่นคงอย่างนี้ตลอดไป กิเลสมีอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด แล้วกิเลสอย่างละเอียดมันเผาลนในใจทั้งนั้นน่ะ

เวลาไฟไหม้กองแกลบ สิ่งที่ไฟไหม้กองแกลบมันสุมอยู่อย่างนั้นน่ะ สิ่งที่มันสุม เวลามันคายตัวออกมานะ มันยิ่งน่ากลัวมาก ไฟสุมขอนมันสุมขอนมันอย่างนั้น ถ้ามีเชื้อไฟขึ้นมา มันจะลุกไหม้ลามป่าไปหมดเลย สิ่งที่เวลาเข้าไป “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส” สิ่งที่ว่าเราเห็นว่ามันเป็นของเล็กน้อยๆ มันไฟสุมขอน

ดูคนนะ คนดีทําความดีได้ง่าย ทําความชั่วได้ยาก แล้วทําความดีตลอดไป คนชั่ว คนชั่วมันทําลายทุกๆ อย่างนะ มันทําลาย มันทําลายทั้งหัวใจของตัวเอง แล้วมันทําลายสัตว์โลกไปหมดเลย สิ่งที่มันไฟสุมขอน พอมันได้เชื้อ มันลุกลาม ลุกลามแล้วมันจะเผาทําลายกันไปทั้งนั้นเลย ฉะนั้น หัวใจของเราไว้ใจไม่ได้ ถ้าไว้ใจไม่ได้นะ ถ้ามันมีสติมีปัญญา เราต้องรีบขวนขวาย ทําปฏิบัติธรรมขึ้นมา ปฏิบัติธรรมขึ้นมาให้เห็นจริง ความเห็นจริงนั้น ให้จิตมันได้สัมผัส ให้จิตมันได้เห็น ความจริงเป็นแบบนี้ ความผิดพลาด ความเลวร้ายเป็นแบบนั้น ถ้าจิตมันเห็นจริง มันจะเทียบเคียงได้ ถ้าเทียบเคียงได้ อย่างน้อยมันก็ไม่ไหลไป ฉะนั้น ถ้าเราว่า จิตใจเราเข้มแข็ง จิตเราเชื่อมั่นของเรา

จิตมันเป็นสิ่งที่มหัศจรรย์ เวลามันร้าย มันร้ายไม่มีใครเท่า เวลามันดี มันดีของมันตลอด มันดีจนตกใจว่ามันดีได้ขนาดนั้น แต่มันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลาไง สิ่งที่มันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา เราถึงเชื่อไม่ได้

ฉะนั้น เวลาภาคปริยัติ จะต้องเชื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สิ่งที่เป็นแก้วสารพัดนึก เป็นที่พึ่งของเรา สัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าของจริง แล้วมั่นคง ถ้าเราเกาะตรงนั้นไว้ ศึกษาไว้เป็นภาคปริยัติ นั้นเป็นความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วถ้าเราปฏิบัติ มันแยกแล้ว

เวลาเราปฏิบัติ เวลาปฏิบัตินี่ภาคการผลิตๆ ถ้ามันภาคการผลิต พอภาคการผลิตปฏิบัติไปแล้วถ้ามันได้ผล ถ้าปฏิบัติแล้วมีความสุข ถ้าปฏิบัติไปแล้วมันมีความสงบ สิ่งนี้มันเป็นการยืนยันว่าเราปฏิบัติแล้วถูกต้อง

ถ้าเราปฏิบัติแล้วทําไมมันไม่สงบล่ะ ทําไมมันไม่สงบ ถ้ามันไม่สงบ ถ้าเรามีศรัทธามีความเชื่อ เราก็ต้องแก้ไข เราแก้ไขของเรา ถ้าไม่สงบ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ อย่างที่ว่าถ้ามันสงบแล้วมันไม่เห็นกาย เราก็ใช้ปัญญาพิจารณากายโดยปัญญาไป ถ้าเราใช้ปัญญาเข้าไป มันจะเข้าไปที่ว่าทําไมมันไม่สงบ ถ้าเราใช้ปัญญาของเรา มันแยกแยะของเรา เหมือนของที่มันสกปรก เราหมั่นชําระล้างทําความสะอาด มันต้องสะอาดเข้าสักวันหนึ่ง มันต้องสะอาดเข้าสักวันหนึ่ง เห็นไหม คําว่า “สะอาด” ถ้าสะอาดมันก็สะอาดตามความเป็นจริงใช่ไหม ถ้าของมันสกปรก เราชําระล้าง ชําระล้างด้วยความยากมาก แล้วเราทําให้มันสกปรกมากขึ้น สกปรกจนไม่เห็นสิ่งใดเลย สกปรกจนไม่มีความขาวสะอาดเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเวลาเราหลงไง เวลาปฏิบัติแล้วเราปฏิบัติไม่ได้ ปฏิบัติแล้วทําไมสงบไม่ได้ แล้วเราก็ปล่อยปละละเลย แล้วเราก็พยายามจะเอาแต่ความง่าย เอาแต่ความมักง่าย มันจะทําให้จิตใจของเรายิ่งสกปรกมากขึ้น สกปรกมากขึ้น

แต่ถ้าเราทําไม่ได้ๆ จิตใจมันสกปรก ทําไมเราทําไม่ได้ ถ้าทําไม่ได้ ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา เราพยายามทําของเราๆ ถ้าความสกปรกนั้น ถึงเวลาเราชําระล้างด้วยความจงใจ ความตั้งใจ มันต้องสะอาดได้ ถ้ามันสะอาดได้ มันก็สงบได้ไง นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตใจเราไม่สงบ เราก็ต้องค้นคว้าของเรา หาโอกาสของเรา

ในการปฏิบัตินะ เราปฏิบัติที่หัวใจ ฉะนั้น สิ่งที่เราทรมานร่างกายๆ เพราะจิตใจนี้อาศัยร่างกายนี้อยู่ เราทรมานนะ อดนอนผ่อนอาหารนี่ทรมานร่างกาย ทรมานมัน เพราะถ้าไม่ทรมานมัน กิเลสมันจะมีกําลัง ถ้าเราทรมานเรา เท่ากับเราทรมานกิเลส ถ้าเราทรมานกิเลสแล้ว เวลาเราปฏิบัติของเรา เราต้องมีสติปัญญา รักษาดูแลใจของเรา ถ้ารักษาดูแลใจของเรา เราจะพยายามทําให้จิตใจของเราพัฒนาขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอน จากภาคเกษตรกรรมเป็นภาคอุตสาหกรรม แล้วภาคบริการ นี่เกิดขึ้นมาจริง

ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ เห็นไหม เรียนปริยัติต้องเรียน ปริยัติต้องเรียนมา เราค้นคว้ามาเพราะเราสงสัย เราต้องค้นคว้าของเรา ถ้าค้นคว้าของเรา ถ้าเราเป็นพระปฏิบัติ เราศึกษา ศึกษาจากประวัติครูบาอาจารย์ ศึกษาจากครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ เพราะประสบการณ์ของท่าน เอาความจริงอันนั้น นี่ปริยัติ เราปฏิบัติ เราปฏิบัติให้ได้ ทําของเราให้ได้ ถ้าเราทําของเราให้ได้นะ

ครูบาอาจารย์ท่านเป็นใคร เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านบอก “ทุกดวงใจว้าเหว่ๆ” แล้วทุกดวงใจว้าเหว่ ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมาๆ ดวงใจของท่านก็เป็นแบบนั้น ทําไมท่านทําให้จิตใจของท่านให้มั่นคงขึ้นมาได้ล่ะ “ทุกดวงใจว้าเหว่” แต่ถ้ามีสัจธรรมเกิดขึ้นมาในใจแล้วมันจะไม่ว้าเหว่ ถ้ามันไม่ว้าเหว่ เรามีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด ธรรมจะเกิดกับเรา ที่เราแสวงหา แสวงหาธรรมกันนี้ ทําเพื่อหัวใจของเรา ถ้าเราได้ธรรมขึ้นมาแล้ว เราจะพัฒนาขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอน จากภาคปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ถ้ามีภาคปฏิเวธธรรม อธิศีล

ศีลเกิดจากการบํารุงรักษา แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแล้ว อธิศีล คงที่ เพราะอธิศีล มันไม่มีเจตนา ไม่มีสิ่งใดๆ การกระทําจากใจดวงนั้นเลย ธรรมธาตุๆ สิ่งที่เป็นธรรมธาตุ สติวินัย ศีลเป็นอธิศีล มันไม่มีความด่างพร้อย มันเป็นความจริงของมัน

แต่ถ้าเรายังปฏิบัติ ยังล้มลุกคลุกคลาน ศีลเราก็ต้องระวัง ทุกอย่างต้องระวัง เพราะถ้าเกิดมันผิดพลาดไป มันผิดพลาดไปในการปฏิบัติขึ้นมา มันมีเวรมีกรรมแล้ว ถ้ามีเวรมีกรรมนะ ศีล ถ้าผิดศีล ศีลโดยที่ปลงอาบัติก็ได้ ศีลที่โดยวินัยกรรมก็ได้ ถ้าทําอย่างนั้นให้เสร็จสิ้นขึ้นมา เพื่อเกิดความปฏิบัติของเราให้ผ่องแผ้ว

ดูแลใจ เรามาประพฤติปฏิบัติเพื่อค้นหาความจริง ความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีหนึ่งเดียว แล้วความจริงอันนี้ไม่ลูบหน้าปะจมูก ไม่ลูบหน้าปะจมูก จริงทุกๆ สิ่ง จริงกับทุกๆ เรื่อง แต่ถ้าไม่เป็นความจริง ความจริงที่หายไป ถ้าความจริงที่มันหายไป จิตใจนี้ว้าเหว่ จิตใจเร่ร่อน ถ้าจิตใจเร่ร่อนนะ อาศัยเกาะใคร

ถ้าไปเกาะสิ่งที่ครูบาอาจารย์ท่านเป็นธรรม เรายังพออาศัยเกาะเป็นที่พึ่งที่อาศัยได้ แต่ถ้าไปเกาะสิ่งที่ไม่เป็นธรรมนะ จิตใจเราก็เร่ร่อน ไปเห็นครูบาอาจารย์ท่านอย่างนั้น มันพอใจไง จิตใจที่เร่ร่อนไปเจอครูบาอาจารย์ที่เร่ร่อน มันเข้ากันโดยธาตุ มันชอบใจ แล้วมันชอบใจนะ ยิ่งไหลลงตํ่าไปเรื่อยๆ ถ้าไหลลงตํ่าไปเรื่อยๆ เพราะเราไม่มีหลักมีเกณฑ์ ถ้าเรามีหลักมีเกณฑ์นะ เรารักษาดูแลใจของเรา

ธรรม ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่อเราอยู่ด้วยกัน ธรรม จะรู้ได้ต่อเมื่อครูบาอาจารย์แสดงธรรม ธรรมที่แสดงออกมาจริงหรือเท็จ เราอยู่ด้วยกัน เราจะเห็นกัน เพื่อประโยชน์กับการปฏิบัติของเรา เอวัง

ใจน่าค้นหา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๙ กันยายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมเนาะ ฟังธรรมเพื่อหัวใจเราประพฤติปฏิบัติให้มีตบะธรรม ตบะคือความแผดเผากิเลส เรามีกิเลสในหัวใจ เพราะเราเป็นคนซื่อสัตย์ เราเชื่อธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเราต้องแสวงหา มันจะไม่มีมาด้วยความเป็นไปเอง เราต้องแสวงหา การแสวงหาของเรา เราซื่อสัตย์กับตัวเราเอง เราถึงได้มาประพฤติปฏิบัติธรรม ถ้าเราประพฤติปฏิบัติธรรม เห็นไหม ฟังธรรม ฟังธรรมเพื่อเป็นแนวทางไง

เราปฏิบัติของเรา เราก็มีความเข้าใจของเราไปเอง แต่เวลาทําความเป็นจริง ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ถ้าปัจจัตตัง เราก็ว่าเราเป็นปัจจัตตัง เราก็รู้ของเรา เราก็เห็นของเราจริงๆ นี่แหละ เห็นของเราจริงๆ ความรู้ความเห็นนั้นจริงไหม จริง แต่สิ่งที่เห็น สิ่งที่เป็นความเป็นจริงในสัจธรรมมันเป็นไหม มันไม่เป็น เราเห็นจริง เราเห็นจริงๆ แต่ความเห็นนั้นมันไม่จริง ถ้ามันไม่จริงเพราะเหตุใดล่ะ เพราะเหตุว่าเรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของเรา เราไม่ได้ทําตามความเป็นจริงไง

ถ้าทําความเป็นจริงนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเห็นสมณะ สมณะเป็นผู้อะไร เป็นผู้รื้อค้น สมณะเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติธรรม ถ้าปฏิบัติธรรมตามความเป็นจริงขึ้นมา มันจะเป็นธรรม เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นสมณะ แต่ว่าผู้ที่รู้จริงเห็นจริงตามความเป็นจริงมันยังไม่มี ถ้าไม่มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาออกรื้อค้น รื้อค้นมาจากไหนล่ะ

รื้อค้นนะ ไปศึกษาเล่าเรียนกับเจ้าลัทธิต่างๆ นี่การรื้อค้น เพราะว่าเขามีผู้ที่ประพฤติปฏิบัติอยู่แล้ว ในสังคมนั้นเขามีคนปฏิบัติอยู่แล้ว ก็ไปศึกษากับเขา เพราะเขาปฏิบัติมาก่อนหน้า แต่เวลาไปศึกษากับเขาแล้ว ด้วยวุฒิภาวะ ด้วยความรู้จริงเห็นจริงในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งใดก็แล้วแต่ที่เขาเสนอมา เป็นแนวทางที่เขาปฏิบัติมา มันฆ่ากิเลสไม่ได้ตามความเป็นจริง ถ้ามันฆ่ากิเลสไม่ได้ตามความเป็นจริง แสดงว่าสิ่งนั้นมันไม่มีความจริง ถ้ามันไม่มีความจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงแสวงหาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง เวลาตรัสรู้ก็ตรัสรู้ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ ถ้าแสดงธัมมจักฯ ขึ้นมา ยืนยันโดยพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม ยืนยันด้วยเทวดา อินทร์ พรหมส่งข่าวเป็นชั้นๆ ขึ้นไป

เห็นไหมที่ว่าเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเป็นครูของ ๓ โลกธาตุ ตั้งแต่เทวดา อินทร์ พรหมลงมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้สั่งสอนหมด ถ้าสั่งสอนนะ สั่งสอนเพราะเขาไม่รู้ตามความเป็นจริง แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ตามความเป็นจริง จริงที่ไหน จริงที่ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ใจนี้น่าค้นหา ใจนี้น่าค้นหา น่าศึกษา ถ้ามันน่าค้นหานะ ค้นหามาจากไหนล่ะ

เวลาเราประพฤติปฏิบัติกัน เราเกิดมาเป็นมนุษย์มีกายกับใจๆ เพราะเรานับถือศาสนาพุทธ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ให้ยืนยันตามความเป็นจริง เพราะยืนยันตามความเป็นจริง เพราะเราเวลาสิ่งใดผงเข้าตาๆ ถ้าเรามีความสงสัยสิ่งใดในสมัยพุทธกาลก็ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ทําไมมันเป็นเช่นนั้น”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนาคตังสญาณ จะบอกไว้เลยว่า จิตดวงนี้ ผู้เกิดเป็นบุคคลคนนี้ได้ทําบุญกรรมสิ่งใดมามันถึงมาเป็นแบบนี้ แล้วมันไม่ใช่เป็นเฉพาะชาตินี้ เขาเคยเป็นอย่างนี้ซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนเป็นจริตนิสัยของเขา

เวลาผงเข้าตา เราเขี่ยออกด้วยตัวเองไม่ได้ เราไปฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่เราไม่รู้ไม่เห็น เรามีครูมีอาจารย์คอยบอกไง แต่ทีนี้พอเราจะศึกษาด้วยตัวเราเอง เราค้นคว้าของตัวเราเอง กายกับใจๆ เราก็เข้าใจไปเอง

ใจน่าค้นหา ค้นหาด้วยวิธีการอย่างใดล่ะ

ใจน่าค้นหา ดูสิ พวกเราเห็นโทษในวัฏสงสาร เราถึงมาบวชเป็นพระกัน บวชเป็นพระขึ้นมาเป็นนักรบ ถ้าเป็นนักรบจะรบกับใคร สงครามเขารบกัน เขามีข้าศึกของเขา เขามีกองทัพของเขา เขามียุทธศาสตร์ของเขา ยุทธวิธีของเขาเพื่อจะรบทัพจับศึก เขารบทัพจับศึก เขามีข้าศึกมีศัตรู เขาถึงรบ เขาถึงเกิดสงครามต่อสู้กัน นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นนักรบๆ เราจะรบกับใครล่ะ

ใจน่าค้นหา ถ้าใจน่าค้นหา เราจะค้นหามาจากไหน ถ้าเราไม่มีสติปัญญา เราจะไปค้นหามา มันเป็นความเห็นของเราทั้งหมดเลย มันเป็นความรู้สึกนึกคิดไง มันเป็นความคิด ความคิดเกิดจากจิต ไม่ใช่จิต ความคิดมันเกิดจากใจ ไม่ใช่ใจ ใจมันอยู่ไหนล่ะ ใจน่าค้นหาๆ เราค้นหาใจเราไม่เจอไง

เราจะมาประพฤติปฏิบัติกัน เราจะมาค้นหาใจของเรากันเอง ถ้าเรามาค้นหาใจของเรากันเอง อาศัยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นปูนหมายป้ายทาง ทฤษฎี ปริยัติแล้วปฏิบัติ เวลาปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานๆ พุทโธๆ หรือปัญญาอบรมสมาธิมันจะกรอง มันจะกรองใจของเรา กรองใจของเรานะ ดัดแปลงใจของเราให้ใจเราใสสะอาด ถ้าใจของเราใสสะอาด เราจะมีความสุขของเรา

สิ่งที่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วเวลาสอนนี่สอนง่ายๆ “ละเว้นความชั่ว ทําคุณงามความดี” แล้วถ้าคุณงามความดี ความดีของโลกก็เพื่อสังคมร่มเย็นเป็นสุข เพื่อชาติตระกูลของเรา เพื่อครอบครัวของเรา แล้วพอเราทําคุณงามความดีก็เพื่อความดีของเรา ถ้าทําความดีของโลกไง ถ้าคุณงามความดี เราทําของเราก็ทํามาเพื่อประโยชน์กับเรา เราศึกษามาเราก็ศึกษาแบบนั้น แล้วถ้าเราจะทําความดีในใจของเราล่ะ ใจที่น่าค้นหา เราจะทําความดีอย่างไรล่ะ

ถ้าความดีในใจของเรา ถ้าเรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันจะกรองเข้ามาๆ พุทโธๆ เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ปฏิบัติมาแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลากําหนดลมหายใจเข้าออก อานาปานสติ เวลาใจมันสงบร่มเย็นเข้ามา แม้แต่เวลาเป็นราชกุมาร นึกถึงตรงนี้ไว้ๆ มันฝังใจขนาดนั้นนะ เวลาไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ไปจนสุดขอบฟ้า ปฏิบัติไปตามเขาเต็มที่ เพราะว่าอะไร เพราะว่าใจน่าค้นหา เขาก็ค้นหาแบบโลกๆ กันไง

ค้นหาแบบโลก ฤๅษีชีไพรเขาทําฌานโลกีย์ของเขาได้ ถ้าเขาทําฌานโลกีย์ของเขาได้ จิตมันส่งออก มันส่งออกไปรู้ ถ้าพูดถึงอภิญญา ๖ อภิญญา ๖ มันคือรู้อะไรล่ะ มันก็รู้เรื่องวาระจิตของคนอื่น มีหูทิพย์ ตาทิพย์ มันรู้ความรู้สึกนึกคิดของคน นี่มันส่งออกไปหมดเลย ถ้ามันส่งออกไป เห็นไหม ใจน่าค้นหา แต่นี้จิตใจเวลามันทําฌานโลกีย์ขึ้นมาได้ มันมีฌานสมาบัติ ฌานสมาบัติมันออกรู้ออกเห็นของมันโดยธรรมชาติของมัน ถ้าธรรมชาติของมัน มันออกรู้ออกเห็นอย่างนั้นมันเป็นโลกไง สิ่งที่เป็นโลก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษามากับเจ้าลัทธิต่างๆ แล้วศึกษามาเรื่องแบบนี้ รู้แล้ว รู้กลับมาแล้วมันเป็นอะไรต่อ รู้กลับมาแล้วมันมีสิ่งใดที่เป็นประโยชน์กับเราบ้าง ใจน่าค้นหาๆ มันไม่เป็นสัมมาสมาธิไง มันไม่ย้อนกลับมาถึงตัวมันเองไง ถ้ามันย้อนกลับมาตัวมันเอง เวลากําหนดพุทโธ เวลาปัญญาอบรมสมาธิ ทําเพื่อความสงบของใจ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นราชกุมารนะ เวลาที่ว่าเขาไปแรกนาขวัญกัน สิ่งที่ความสงบอย่างนี้มันยังฝังใจมา ไปศึกษานะ ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ๖ ปี ถึงที่สุดแล้วมันไปไหนไม่รอด คิดถึงตรงนี้ขึ้นมาได้ กําหนดลมหายใจเข้าออก อานาปานสติ เวลาจิตมันสงบเข้ามา บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ มันยังเป็นอดีตอนาคตอยู่ อาสวักขยญาณ โดยมรรคญาณ กลับมาชําระล้างกิเลสในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ถ้าจิตมันสงบแล้วออกรื้อค้น ออกประพฤติปฏิบัติ ออกชําระล้างกิเลสโดยความเป็นจริง สิ่งที่เป็นจริงมันเกิดขึ้นที่นั่น ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงสอนอย่างนี้ไง สอนว่าให้เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบเข้ามา นี่ใจน่าค้นหา เราจะค้นหาใจของเราเอง

เวลาทุกข์เวลายากนะ เวลาทุกข์เวลายากมันทุกข์ยากในหัวใจ มันแบก มันอาบเหงื่อต่างนํ้า มันแบกหามไว้ คนอาบเหงื่อต่างนํ้าทุกข์ทางโลก ถ้าทุกข์ทางโลก เขาแสวงหากันปากกัดตีนถีบมาเพื่อดํารงชีวิต นั่นเขาก็ว่ามันเป็นความทุกข์ของเขาๆ แต่ถ้าคนเขามีจิตใจที่เป็นธรรมของเขา สิ่งนั้นเขาประทังชีวิตของเขาได้ แต่หัวใจเขาก็ไม่เร่าร้อนจนเกินไป แต่ของเรา ถ้าเราจะมั่งมีศรีสุข เราจะทุกข์จนเข็ญใจขนาดไหน ถ้าจิตใจเรามันเป็นทุกข์ด้วย มันยังทุกข์ซํ้าทุกข์ซาก ทุกข์ทับถมกัน มันหนักหัวใจไง พอเวลากิเลสมันยุมันแหย่ มันก็ยุแหย่ว่า “เห็นไหม เราก็เป็นชาวพุทธเกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาก็สอนถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ ทําไมมันทุกข์ยากขนาดนี้ๆ” มันตีโพยตีพายไป มันไม่เป็นประโยชน์สิ่งใดเลย

แต่ถ้ามันมีสติสัมปชัญญะนะ พอมีสติสัมปชัญญะมันระลึกรู้ตัวมันเอง ถ้าระลึกรู้ตัวมันเองนะ สิ่งนี้มันเห็นเป็นเรื่องปกติ เป็นเรื่องธรรมดา เป็นเรื่องธรรมดานะ เพราะคนเกิดมามันก็ต้องมีหน้าที่การงานของคนเป็นธรรมดา คนเกิดมาเป็นทุคตะเข็ญใจในสมัยพุทธกาลมาบวชในพระพุทธศาสนา เขาเป็นทุคตะเข็ญใจ เวลามาบวชในพระพุทธศาสนา ฟังพระสารีบุตร พระสารีบุตรเป็นผู้อบรมสั่งสอน เขาถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ไปได้

เขาก็ทุคตะเข็ญใจเหมือนกัน เขาก็มีความทุกข์ความยากเหมือนกัน แต่เวลาเขาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เขาประพฤติปฏิบัติที่ไหนล่ะ เขาประพฤติปฏิบัติที่ใจ เขาไม่ได้ประพฤติปฏิบัติสถานะทางสังคม เขาไม่ได้ประพฤติปฏิบัติเพราะว่าเราต้องมีความพร้อมมาๆ คนเรามันจะเอาความพร้อมมาจากไหนล่ะ คนเรามันก็แก่มา มันก็ชราครํ่าคร่าเป็นธรรมดา ชีวิตเราก็เป็นแบบนี้ ถ้าเราอยู่ทางโลก เราแสวงหาทางโลก เราก็ทําบุญกุศลของเรา ถ้าทําบุญกุศลของเรา ทําคุณงามความดีของเรา บุญกุศลคือทําใจเราให้เป็นสาธารณะ ถ้าใจเราเป็นสาธารณะ เราเห็นสิ่งใด อนุโมทนาไปกับเขา

เราเห็นคนทําคุณงามความดี จิตใจก็ชุ่มชื่นของเรา จิตใจก็ร่มเย็นของเรา เราก็อนุโมทนาไปกับเขา ไม่ใช่ว่าเราเป็นคนทุกข์จนเข็ญใจ แล้วถ้าทําบุญกุศลของเรา เรายังต้องแสวงหามาจาคะ มาเพื่อเสียสละอย่างนั้นอีกหรือ ถ้าเราจะเสียสละ เราจะเสียสละให้ใครได้ ถ้าส่วนที่เราพอทําได้ เราก็ทําของเรา ถ้าส่วนที่มันทําไม่ได้ เราก็อนุโมทนาไปกับเขา มันก็พอแล้ว ถ้ามันพอแล้ว มันพอแล้วเพื่อสิ่งใดล่ะ มันพอแล้วว่าใจน่าค้นหาๆ ไง ถ้ามีสติมีปัญญาอย่างนี้ ใจมันน่าค้นหา ถ้ามันผ่อนคลายได้อย่างนี้ จิตใจมันก็ผ่อนคลาย ผ่อนคลาย มันจะเริ่มเข้ามาสนใจในตัวมันเอง เราจะค้นหาใจของเราไง

หน้าที่การงาน ความทุกข์จนเข็ญใจ การปากกัดตีนถีบ นี้มันเป็นสถานะทางสังคม ไม่ต้องเอาสิ่งนี้มาเป็นตัวตั้ง ความเป็นตัวตั้ง ทุกคนเกิดมามีกายกับใจเหมือนกัน ทุกคนเกิดมามีชีวิตเหมือนกัน ถ้าทุกคนเกิดมามีชีวิต ดูสัตว์ สัตว์มันยังมีความรู้สึกนึกคิดของมัน มันยังแบ่งแยก แบ่งถูกแบ่งผิดของมันได้ เราเป็นมนุษย์แท้ๆ เลย ถ้าเราเป็นมนุษย์แท้ๆ มนุษย์เป็นสัตว์ที่ประเสริฐ สัตว์ที่ประเสริฐ เรามีหน้าที่การงาน เราก็ทําหน้าที่การงานของเรา ถ้ามันจะทุกข์จนเข็ญใจ เราก็กระเหม็ดกระแหม่ใช้สอยของเรา ดํารงชีวิตของเรา ถ้าเรามีโอกาสจะประพฤติปฏิบัติ เราก็จะประพฤติปฏิบัติของเรา

ถ้าเราเห็นภัยในวัฏสงสาร เราเห็นความทุกข์ความยากทางโลก เราก็บวชเป็นพระ ถ้าบวชเป็นพระ เวลาบวชเป็นพระ พระสีวลีเป็นพระที่มีลาภสักการะเป็นเลิศในผู้ที่มีลาภสักการะ จะไปที่ไหนมั่งมีศรีสุขไปหมด แต่ถ้าพระเราบางองค์บิณฑบาตไม่พอฉัน ถ้าบิณฑบาตไม่พอฉัน แต่ถ้าเขาอยากประพฤติปฏิบัติของเขา เขาก็จะต้องดูแลหัวใจของเขา เราบวชมาเป็นพระแล้วเรามีบริขาร ๘ เราดํารงชีวิตได้ เราบิณฑบาตเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง ถ้าเราเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง เวลาที่เหลือมา เราจะค้นหาใจเรา

ถ้าเราค้นหาใจเรานะ เราหาที่สงัด เราหาที่วิเวก ไม่ต้องมีสิ่งใดเป็นภาระ ถ้าไม่มีสิ่งใดเป็นภาระ ออกธุดงค์ไป เราอยู่โคนไม้ เราไปอยู่ตามเรือนว่าง เราไปอยู่สิ่งที่เป็นที่อาศัยร่มเงาเพื่อดํารงชีวิตเท่านั้นเอง เราบวชมาแล้วเหมือนนกมีปีกกับหาง เวลาหาผลไม้ หาเม็ดหญ้า พอกินเสร็จแล้วเราก็บินของเราไป นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นพระ ถ้าเราบวชพระขึ้นมาบอกว่า “ปากกัดตีนถีบ เราไม่มีโอกาสปฏิบัติ เราเกิดมาเป็นมนุษย์แล้วเราน้อยเนื้อตํ่าใจ เราไม่มีโอกาสเหมือนคนอื่น”...จริงหรือเปล่า

ถ้ามันจริงขึ้นมามันหาทางออกได้ทั้งนั้นน่ะ ถ้าคนเรามีสติมีปัญญามันแยกแยะได้ อะไรควร อะไรไม่ควร ถ้าสิ่งที่ไม่ควร เราก็ทุกข์เราก็ยากอยู่แล้ว แล้วเราก็บอกว่า “เราปากกัดตีนถีบ เราจะไม่มีโอกาสปฏิบัติ เราต้องหาอยู่หากินมา”

ถ้าเราเป็นคนจริง เราบวชเป็นพระ ถ้าเราบวชเป็นพระขึ้นมา เราอาศัยดํารงชีวิตอยู่กับสังคม ถ้าอาศัยชีวิตอยู่กับสังคม เรามีโอกาสปฏิบัติไหม เรามีโอกาสปฏิบัติทั้งนั้นน่ะ ถ้าเรามีโอกาสปฏิบัติ แล้วเราปฏิบัติจริงหรือเปล่า

ใจน่าค้นหาๆ แล้วมันอยู่ที่ไหน ถ้าใจน่าค้นหานะ เรากําหนดพุทโธของเรา พุทโธๆๆ ของเรา มันจะกรองใจออกมา ถ้าจะกรองใจของเรา พิจารณาใจของเรา ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันปล่อยวางเข้ามา มันสงบระงับเข้ามา ถ้ามันสงบระงับเข้ามา ใจน่าค้นหา ถ้าเรามีใจของเราแล้ว มันมีความสุขแล้ว สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี

คนที่เขามั่งมีศรีสุข แต่เขาโดนกิเลสตัณหาความทะยานอยากครอบงําใจของเขา เขาจะไม่มีความรู้สึกหยุดคิดของเขา เขาจะต้องแบกรับภาระในหัวใจของเขาไม่มีวันจบสิ้น แต่ของเรา เรากําหนดพุทโธๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันหยุดคิดได้ หยุดแบกหามความรู้สึกนึกคิดของมันเข้ามา มันจะสงบของมันเข้ามา ถ้าสงบเข้ามา ความร่มเย็นเป็นสุขมันเกิดที่นี่ ถ้าความร่มเย็นเป็นสุขเกิดที่นี่ มันจะเกิดความมหัศจรรย์ เกิดความมหัศจรรย์นะ

เราบวชมาเป็นพระเป็นเจ้า เวลาเราประพฤติปฏิบัติมันมีแต่ความเร่าร้อน มันมีแต่ความทุกข์ความยาก มันไม่สมความปรารถนา ไม่สมความปรารถนา นี่กิเลสมันยุแหย่ กิเลสมันยุแหย่ กิเลสมันจ้องทําลายอยู่แล้ว เพราะเราจะทําความเพียรชอบ เราจะประพฤติปฏิบัติธรรม ตบะธรรมจะแผดเผากิเลส ถ้าตบะธรรมจะเผากิเลส กิเลสมันก็เอาสิ่งนั้นมาบังเงา เอาสิ่งนั้นมาเป็นอาวุธของมัน กลับมาทําลายเรา ทําลายเรา ตัณหาซ้อนตัณหาไง เพราะเรามีตัณหาความทะยานอยาก ปรารถนาโดยกิเลส แต่เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเราปฏิบัติของเรา เรามีสติปัญญาของเรา เรามีความเข้มแข็งของเรา ถ้าจิตเราสงบเข้ามาได้เป็นบางครั้งบางคราว มันอยากได้อีก อยากได้อีก อยากได้อย่างนั้นอีก อยากได้อย่างนั้นอีก ธรรมจะเอามาจากไหนล่ะ อยากได้อย่างนั้นอีก จะเอาที่ไหน

อยากได้อย่างนั้นอีก เราก็ต้องกําหนดพุทโธให้ชัดๆ สิ ถ้าอยากได้อย่างนั้นอีก เราก็พยายามใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้มั่นคงขึ้นมาสิ เพราะสิ่งที่เราได้มา เราได้มาจากคําบริกรรม เราได้มาจากใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราได้มาด้วยสติปัญญา เราไม่ใช่ได้มาด้วยที่ใครยื่นให้ เราไม่ได้ได้มาว่าให้ใครทําให้เรา ฉะนั้น พอมันได้ขึ้นมา สิ่งที่ได้ขึ้นมาคือมันลงทุนลงแรงใช่ไหม

เวลาเขาทําหน้าที่การงานกัน เขาอาบเหงื่อต่างนํ้ามาเพื่อผลตอบแทนของเขา เวลาเราประพฤติปฏิบัติธรรมขึ้นมา ถ้าเหตุของเราไม่พอ “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” ถ้าเหตุของเรา เรามีสติมีปัญญา เรามีเหตุอันสมควร ถ้าเหตุอันสมควร จิตมันก็สงบเข้ามาตามความเป็นจริงของมัน แต่เหตุของเราไม่สมควร เพราะกิเลสมันยุมันแหย่ มันก็คลอนแคลนของมัน เวลาคลอนแคลนของมัน ทําสิ่งใดก็ไม่ประสบความสําเร็จ ทําสิ่งใดก็ล้มลุกคลุกคลาน แล้วก็ยังน้อยเนื้อตํ่าใจ แล้วก็ยังเอาสิ่งนั้นมาทําลายเราอีก เห็นไหม

ถ้าเราตั้งสติของเรา “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” เราตั้งสติ สิ่งที่มันเคยสงบเข้ามา ที่จะได้ลิ้มรสของความสงบนั้นมันเกิดเพราะอะไร อารมณ์ที่เราเคยทําได้ อารมณ์ที่ทําได้ เราก็พยายามกําหนดพุทโธของเรา กําหนดมรณานุสติ กําหนดต่างๆ ขึ้นมา เพราะจิตมันต้องอาศัยสิ่งนี้เกาะไป

จิต เห็นไหม ใจน่าค้นหา แล้วเราจะค้นหาใจของเรา ใจมันต้องอาศัยสิ่งใดๆ เกาะไว้ๆ ถ้ามันเกาะไว้ ถ้าไม่เกาะไว้มันก็คิดตามแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันยุแหย่ในหัวใจ มันเสวยอารมณ์ มันคิดของมัน มันทุกข์มันยากของมัน มันดีดดิ้นของมัน ถ้ามันดีดดิ้นของมัน เราตามมันไปก็แบบนั้น ถ้าเรามีคําบริกรรม เราหักห้าม พยายามของเรา พุทโธๆๆ หักห้ามมัน ให้อยู่กับพุทโธ มันอยู่ได้ชั่วคราวเดี๋ยวมันก็แฉลบออกไปอีกแล้ว มันแฉลบออกไปเพราะมันเคยตัวอย่างนั้น

ถ้ามันเคยตัวอย่างนั้น เราตั้งสติของเราดีๆ ถ้ามันกําหนดพุทโธไม่ได้ เราก็กําหนดช้าๆ กําหนดช้าๆ กําหนดปานกลาง กําหนดเร็วขึ้น เราหลบหลีกๆ หลบหลีกกับสิ่งที่มันเคยใจเรา ถ้าความคุ้นเคยอันนั้น ความคุ้นเคยเพราะมันคุ้นเคยกันมา แต่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันยังไม่เกิดขึ้นมากับเรา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราปฏิบัติขึ้นมายังไม่เป็นความจริงขึ้นมา แต่เราได้ฟังข่าว เราได้ศึกษามา เรายิ่งไปเห็น เห็นไหม

ดูสิ เราเห็นคนรํ่ารวย ทําไมเขามีความสุข เราเห็นคนรํ่ารวย ทําไมเขาทําสิ่งใดเขาประสบความสําเร็จ เรามองอย่างนั้นตลอด เราไม่รู้หรอกว่าคนที่รํ่ารวยเขาทุกข์ยากมากขนาดไหน เขาลงทุนลงแรง เขาทํามาขนาดไหนเขาถึงจะรํ่ารวยของเขา นี่ก็เหมือนกัน เราไปเห็นว่าครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติได้ คนนั้นปฏิบัติแล้วจะเป็นความจริง คนนั้นปฏิบัติแล้วจะมีสมาธิ ทําไมเราทําแล้วเราไม่ได้ผลๆ...เราไปมองแต่สมบัติคนอื่นไง นั่นมันสมบัติของเขา

ถ้าทําของเรานะ เราฟัง ฟังเป็น ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เราฟังมาแล้วเป็นคติสอนใจเรา เป็นอุบายวิธีการที่เราจะเอามาเป็นประเด็น ที่เราจะเอามาแยกแยะว่าสิ่งใดเป็นประโยชน์กับเรา แล้วเอาสิ่งนั้นมาใช้กับเรา เห็นไหม เราตั้งใจแบบนี้ ถ้าเรามีสติปัญญาแบบนี้ กิเลสมันก็จะอายบ้าง กิเลสมันก็ไม่กล้าที่จะมายุแหย่จนเกินกว่าเหตุ แต่ถ้าเราน้อยเนื้อตํ่าใจ เราไม่มีกําลังใจของเราขึ้นมา กิเลสมันทั้งยุทั้งแหย่ ทั้งผลักทั้งไส จะให้เราล้มลุกคลุกคลาน

ถ้าล้มลุกคลุกคลาน เราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา มันจะมีสิ่งใดมีประโยชน์เท่ากับอัตตสมบัติในใจของเรา สมบัติที่เราแสวงหากันอยู่นี้มันเป็นสมบัติของโลก เรามีชีวิตอยู่ เราก็ใช้สอยเพื่อการดํารงชีวิต อัตตสมบัติของใจ ศีล สมาธิ ปัญญา มรรคผล บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล บุรุษ ๔ คู่ที่ใจดวงนี้มันจะพัฒนาของมัน เปลี่ยนแปลงของมันขึ้นไป

อัตตสมบัติที่เราแสวงหา ถ้าเรามาประพฤติปฏิบัติ เรามาหาอัตตสมบัติแบบนี้ ถ้าเรามาหาอัตตสมบัติแบบนี้ ใจน่าค้นหา เราต้องค้นหาหัวใจของเราให้เจอ ถ้าเราค้นหาหัวใจของเราให้เจอด้วยคําบริกรรม ให้ใจอาศัยคําบริกรรมไว้ พุทโธๆๆ ไป ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ เราจะเห็นใจของเรา ถ้าเราเจอใจของเรา เห็นไหม จากใจที่มันทุกข์มันยาก จากใจที่มันดิ้นมันรนของมัน พอมันพุทโธๆ มันเป็นข้อเท็จจริง ถ้ามีคําบริกรรมของมัน มันบริกรรมเพื่ออบรมจิต เวลามันสงบระงับเข้ามา มันไม่มีเครื่องสื่อออกไปสู่ขันธ์ มันไม่มีเครื่องสื่อออกไป ธรรมชาติมันสื่อของมันออกไป ถ้ามันสื่อของมันออกไป มีเครื่องรับรู้อารมณ์ มีความทุกข์ความยาก แต่ถ้ามันสงบระงับเข้ามา มันเป็นความจริงของมันแน่นอน ถ้าเป็นความจริงของมันแน่นอน เรามีคําบริกรรมของเรา เห็นไหม ใจน่าค้นหา ถ้ามันหาใจของเราเจอ มันมีความสุข มันมีความสุขนะ

คนที่อาบเหงื่อต่างนํ้าแบกหามมาแล้วปล่อยวางได้ มีความสุขแน่นอน แล้วความสุขแบบนี้เป็นความสุขของขั้นความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วมันสงบระงับเข้ามา มันมีความสุขของมัน เราก็อยู่กับความสุขนั้น พออยู่กับความสุขนั้น เวลาคนกําหนดพุทโธเข้าไป เวลามันสงบแล้วทําอย่างไรต่อ

เวลาจิตสงบแล้วเราก็อยู่กับความสงบนั้น แต่ความจริง จิตสงบ คําบริกรรมมันเล็กน้อยขนาดนั้นมันก็สงบชั่วครู่ชั่วยาม ถ้าเรายังพุทโธได้ เราพุทโธต่อเนื่องไปๆ พอให้จิตสงบระงับมากขึ้น ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอปัญญามันเท่าทัน มันก็ปล่อย ปล่อย เดี๋ยวมันก็คิดอีก คิดอีก เรามีสติปัญญา เราก็ไล่ต้อนไปอีก ไล่ต้อนนะ มันเป็นงานไง

เวลาเราทํางานที่ไม่ประสบความสําเร็จ เราก็ล้มลุกคลุกคลาน เราก็น้อยเนื้อตํ่าใจ แต่ถ้าเราทํางานประสบความสําเร็จนะ เพราะมันมีเหตุมีผล พอปัญญามันขยับ พอจิตมันขยับ เสวยอารมณ์ ปัญญามันไล่ตามทัน มันไล่ตามทัน มันพิจารณา มันแยกแยะของมัน มันสนุก มันสนุกเพราะอะไร เพราะมันมีเหตุมีผล มันมีรสมีชาติ

พอปฏิบัติแล้ว ถ้าเวลามันเครียด มันก็ทําให้มีความทุกข์ความยาก เวลาสติมันทัน มันก็ปล่อย มันเห็นเลยนะ มันเห็นว่า เอ๊ะ! ทําไมมันไปแล้ว ถ้ามันเผลอมันก็ไปเสียใจอยู่พักหนึ่ง พอสติปัญญามันปล่อย เอ๊ะ! ทําไมเราโง่ขนาดนี้ล่ะ ทําไมเราไม่ละเอียดรอบคอบขนาดนี้ เหมือนคนที่ทํางานเป็น แล้วพอมันทํางานผิดพลาด มันรู้ถูกรู้ผิด มันรู้ถูกรู้ผิดก็เพราะเราเอง ก็เราประมาทเอง เราไม่รอบคอบเอง มันก็ทําให้ละเอียดรอบคอบขึ้น ละเอียดรอบคอบขึ้น ถ้าสติปัญญามันทัน มันทัน มันก็ปล่อย

ถ้าสติปัญญามันไม่ทัน หรือจิตใจที่มันอ่อนแอ จิตใจที่มีผลกระทบ มันพยายามฝึกสติขนาดไหน มันเท่าทัน แต่มันไม่ปล่อย มันไม่ปล่อยเพราะกิเลสมันต่อต้านแล้ว กิเลสมันมีกําลังที่มากกว่า มันมีรสมีชาติ มีรสชาติของกิเลสนะ รสชาติของความทุกข์ความยาก รสชาติของความหลง รสชาติของความโกรธ รสชาติของตัณหา นี่มันก็เป็นรสชาติอันหนึ่ง รสชาติอย่างนี้มันเคยชิน มันก็จะไปกับมัน เวลาไปกับมัน มันก็ล้มลุกคลุกคลาน มันก็มีความทุกข์ของมัน เวลามีสติปัญญาขึ้นมา มันเท่าทัน มันสงบเข้ามา สุขอันนี้ดีกว่า สุขอันนี้ดีกว่า ความสงบระงับอันนี้ดีกว่า ถ้าดีกว่า ดีกว่าแล้วทําไมใจมันไม่ปล่อยมาล่ะ ดีกว่าแล้วทําไมไปลุ่มหลงอยู่อย่างนั้นน่ะ เห็นไหม อันนั้นคือกิเลสไง นี่มันเป็นอกุศล

ถ้ามันเป็นกุศลล่ะ กุศลมันเป็นความถูกต้อง มันเป็นสัมมาทิฏฐิ อันนั้นมันเป็นมิจฉาไง มิจฉาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิ เวลาปฏิบัติไป ความเป็นมิจฉาทิฏฐิมันก็ตามความโลภ ความโกรธ ความหลงไป มันยังเคลิบเคลิ้มไป เพราะมีสติปัญญา แต่กําลังไม่พอ ไม่เท่าทันกับมัน

ฉะนั้น ไม่เท่าทัน มันก็ต้องเริ่มเข้มข้น เริ่มเข้มข้นกับตัวเอง เริ่มเข้มข้นกับหัวใจของเรา ให้หัวใจของเรามันมีกําลังขึ้นมา มีพละกําลังขึ้นมา มันถึงว่า ศีล ข้อวัตรปฏิบัติต่างๆ มันถึงมีคุณค่า มีคุณค่าเพราะมันฝึกหัด ฝึกหัดให้ใจเข้มแข็งขึ้นมา ถ้ามันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันปล่อย มันปล่อยขึ้นมา พอจิตมันสงบ เห็นไหม ใจน่าค้นหา แล้วค้นหาใจมันก็สงบอยู่อย่างนี้ แล้วทําอย่างไรต่อ

ถ้าจิตมันสงบเข้ามา เวลามันออกพิจารณา มันออกใช้ค้นคว้าค้นหา มันก็ค้นหาในรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ขันธ์ ๕ เหมือนกัน ถ้ามันพิจารณากาย มันพิจารณากายนอก กายนอก หมายความว่า จิตมันมีความผูกพันอยู่กับกายเราอยู่แล้ว ถ้ามันมีความผูกพันกับกายเราอยู่แล้ว ถ้าเราไม่มีสติปัญญาสามารถที่จะรู้เท่าทันได้ เราก็อาศัยดูจากกายนอก กายนอก หมายความว่า ดูคนเจ็บคนป่วย ดูสิ่งต่างๆ ไปเที่ยวป่าช้า ไปดูซากศพ นี่ดูกายนอก ถ้าดูกายนอกมันก็สะเทือนใจ ถ้ามันสะเทือนใจนะ เราพยายามให้มันเห็นตามความเป็นจริงขึ้นมา นี่มันปล่อยวางเข้ามา ปล่อยวางเข้ามาก็สมถะไง

แม้แต่จิตของเราถ้ามันเป็นปุถุชน เป็นคนหนาอย่างนี้ ถ้าเราพิจารณากายของเรา พยายามบังคับให้จิตของเราให้เห็นกายของเรา ให้พิจารณาโครงสร้าง พิจารณาผิวหนัง พิจารณารูขุมขน ผิวหนัง พิจารณาเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ เราพิจารณาของเรา นี่กายนอก ถ้ากายนอกพิจารณาเข้ามาแล้วมันก็ปล่อยวางมาๆ ปล่อยวางมามันก็สมถะไง

สิ่งที่เป็นสมถะ ถ้าจิตมันสงบแล้ว ใจน่าค้นหา ค้นหามาเพื่ออะไรล่ะ ถ้าค้นหาขึ้นมา ถ้ามันสงบระงับเข้ามา สิ่งที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นสมณะ เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย แล้วก็เห็นสมณะ ถ้าเห็นสมณะ สมณะที่เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตใจของเรา ถ้าจิตใจของเราเป็นโลก จิตใจเป็นโลกมันก็คิดของมันไปตามแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยาก เรามีสติมีปัญญาของเรา เรารักษาใจของเรา ใจน่าค้นหา เราก็ค้นหาใจของเราจนเห็นใจของเรา เห็นใจของเรามันก็เป็นสมถะ คือมันสงบระงับเข้ามา

ถ้าสงบระงับเข้ามา ถ้าพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ นะ จิตถ้ามันปล่อยรูป รส กลิ่น เสียง มันปล่อยความรู้สึกนึกคิด ปล่อยสัญญาเข้ามา ถ้าเราพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ใช้ปัญญา มันสงบเข้ามา แล้วเราสังเกตตรงนี้ สังเกตที่ว่า จิตเห็นอาการของจิต ถ้าคนที่จิตเห็นอาการของจิต คือเห็นขณะที่จิตมันเสวยอารมณ์

โดยธรรมชาติของมัน ครูบาอาจารย์ท่านสอน สอนให้เราทําความสงบของใจๆ เพราะว่าข้อเท็จจริงมันเป็นแบบนี้ ข้อเท็จจริง คนเกิดมามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ คือสิ่งที่จิตมันอาศัยสิ่งนี้ออกไปทําดีทําชั่ว รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ธาตุ ๔ คือร่างกาย มันมีตัวจิตอีกตัวหนึ่ง ถ้ามีตัวจิตอีกตัวหนึ่ง ภวาสวะ ปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิตที่มาปฏิสนธิในกําเนิด ๔ ถ้ามันกําเนิดขึ้นมาแล้วมันเป็นเรา พระพุทธศาสนาสอนที่นี่ ถ้าพระพุทธศาสนาสอนอย่างนี้ พอสอนอย่างนี้ ที่เรามาประพฤติปฏิบัติ ใจน่าค้นหา เราจะหาหัวใจของเรากันอยู่ ถ้าเราหาหัวใจของเรากันอยู่ เราก็หาด้วยสัญญา หาด้วยสัญญาคือการศึกษา คือการจํามา ถ้าการจํามา เราคาดเราหมาย เราจินตนาการไปทั้งหมด เรายังไม่รู้จริงเห็นจริง เพราะเราค้นหาใจของเราไม่เจอ ถ้าเราค้นหาใจของเราเจอ มันต้องเป็นแบบธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ได้เป็นธรรมและวินัยวางไว้อย่างนั้นเด็ดขาด

ทีนี้เพียงแต่เราทําไม่ได้ผลตามนั้น ทําไม่ได้ตามความเป็นจริงตามนั้น ถ้าทําไม่ได้เป็นความจริงตามนั้น มันก็เป็นอํานาจวาสนาของคน ถ้าอํานาจวาสนาของคน เรามาประพฤติปฏิบัติกัน เพราะเราก็จะค้นหาใจของเรา ใจน่าค้นหา ค้นหามาทําไม ถ้าค้นหาใจแล้ว ถ้าคนไม่มีอํานาจวาสนานะ เวลาจิตสงบเข้ามา จิตสงบแล้วติดในความสงบอันนั้น ถ้าติดในความสงบอันนั้น เพราะมันไม่ได้ออกวิปัสสนา เพราะมันยังไม่ได้เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่จิตสงบแล้วออกใช้ปัญญา ปัญญาเป็นปัญญาในภาวนามยปัญญา

ถ้าภาวนามยปัญญามันจะปลิ้นไส้ปลิ้นพุงออกมา ถ้ามันปลิ้นไส้ปลิ้นพุง สิ่งที่เป็นความสกปรกจากภายนอก จิตที่มันแบกหามโดยสัญชาตญาณของมัน มันเป็นเนื้อเดียวกัน เราพุทโธๆ จนใช้ปัญญาอบรมสมาธิ จนมันปล่อยวางมา มันกรองมาจนจิตมันสะอาดบริสุทธิ์ จิตมันสะอาดบริสุทธิ์นะ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส ดูสิ เวลาจิตคนสงบแล้วมันเห็นแสงสว่าง เห็นความใสของจิต จิตมันผ่องใส แต่ผ่องใส กิเลสมันก็ผ่องใสไง

บอกว่า ถ้านํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา ถ้าจิตมันผ่องใสแล้วเดี๋ยวมันจะชําระล้างกิเลส ชําระล้างกิเลสแล้วมันก็จะสิ้นกิเลสไป

ความเข้าใจแบบนี้ เพราะความเข้าใจแบบนี้ พอมันผ่องมันใส มันถึงติดว่าสมาธิเป็นนิพพาน สมาธิเป็นความสุข สมาธิมันเป็นความว่าง สมาธิมันไม่มีกิเลสเจือปน นี่ไง ถ้าสมาธิไม่มีกิเลสเจือปน ที่บอกว่าถ้าเป็นสัมมาสมาธิล่ะ สัมมาสมาธิไม่มีสมุทัย แต่ถ้ามันเป็นมิจฉาสมาธิล่ะ มันเป็นมิจฉาสมาธิเพราะอะไร เป็นมิจฉาสมาธิเพราะเราคิดว่าสมาธินั้นเป็นนิพพาน

แต่ถ้าสมาธิมันเป็นสัมมาสมาธิล่ะ สัมมาสมาธิ ถ้าเราเป็นสัมมาสมาธิแล้ว สัมมาสมาธิยกขึ้นสู่วิปัสสนาอย่างใดล่ะ ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนา อยู่ที่วุฒิภาวะ อยู่ที่อํานาจวาสนาของจิต ถ้าอํานาจวาสนาของจิต ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้ามาบ่อยครั้งเข้า มันสงบเข้ามาบ่อยครั้งเข้า เราใช้ปัญญาจนเข้มข้นขึ้นมา จิตมันปล่อยเข้ามามันจะเป็นสัมมาสมาธิ เพราะมันเป็นสัมมาสมาธิ มันมีสติมีปัญญา มันเห็นของมันไง จิตเห็นอาการของจิต คือมันเห็นเสวยอารมณ์ เห็นอาการของมัน ถ้าจับอาการของมันได้ มันจะปลิ้นไส้ปลิ้นพุงกิเลสออกมาทําความสะอาดแล้วนะ ถ้ามันปลิ้นไส้ปลิ้นพุงกิเลสออกมาพิจารณาแล้ว มันจะทําความสะอาดของมัน เพราะสังโยชน์มันเกาะเกี่ยวของมันไง ถ้าจิตสงบขึ้นมาก็จิตใสสะอาด

ใจน่าค้นหาๆ ถ้ามันเจอใจแล้ว ใจจะทําอย่างไรต่อไป ใจน่าค้นหา ค้นหาใจมาแล้วก็ว่าใจอันนี้ประเสริฐ ใจอันนี้มันเป็นนิพพาน ถ้าใจอันนี้เป็นนิพพาน ใจอันนี้ปฏิสนธิจิตมันก็เวียนตายเวียนเกิด มันจะเป็นนิพพานมาจากไหน

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา เห็นมันเสวยอารมณ์ เห็นอาการของมัน จับอาการของมันพิจารณา พอพิจารณา มันจะแยกแยะของมัน แยกแยะจากภายนอก เห็นไหม รูปนอก รูปใน กิเลสนอก กิเลสใน

กิเลสนอก ดูสิ ทางโลกเขากิเลสนอก ไปเที่ยวที่ไหนก็แล้วแต่ ไปดูสินค้าที่ไหนก็แล้วแต่ มันกระตุ้นความอยากทั้งหมดล่ะ นี่กิเลสนอก กิเลสนอกคือวัตถุที่มันกระตุ้น เราต้องแสวงหาเอาสิ่งนั้นมาเพื่อประโยชน์กับเรา นั่นกิเลสนอก

กิเลสใน เห็นไหม อยู่ในบ้าน อยู่คนเดียว มันก็มีสิ่งใดกระทบในหัวใจตลอดเวลา มันหงุดหงิดตลอดเวลา กิเลสใน ถ้ากิเลสใน ดูสิ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ กระทบสิ่งใดแล้วมันก็เอาสิ่งนั้นมาเป็นเหตุเป็นผลเพื่อจะมาเหยียบยํ่าหัวใจของเรา เราปิด เราหลับตาหมดเลย เรานั่งภาวนาหมดเลย ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ปิดหมดเลย จิตใจมันก็คิดของมันเองได้ จิตใจมันก็สร้างภาพของมันเองได้ ถ้ามันสร้างภาพ นี่กิเลสใน ถ้ากิเลสใน ถ้าว่านอกว่าใน ถ้าสิ่งนี้ว่าเป็นข้างนอก ถ้าเป็นความรู้สึกนึกคิดเป็นข้างใน มันก็เริ่มต้นจากเราพิจารณาของเรา

แต่ถ้าใจเราน่าค้นหา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราใช้คําบริกรรมเข้ามา ถ้าจิตสงบเข้ามาแล้วมันจะเป็นในหรือยังล่ะ ถ้ามันเป็นในมันก็ต้องต่อเนื่องกันไปสิ แต่ถ้าเรามีสติปัญญา คนที่มีอํานาจวาสนาเขาจะสังเกตของเขา ถ้าสังเกตของเขานะ คนที่สังเกตกับคนไม่สังเกตแตกต่างกัน คนที่ไม่สังเกตมันก็เป็นอยู่อย่างนั้นน่ะ อาการของจิตมันเป็นแบบนี้ วิถีแห่งจิตมันเป็นของมัน ธรรมชาติของมันเป็นแบบนี้ แต่ไม่สังเกต แล้วเห็นด้วยไม่ได้ แต่ถ้าคนเขามีอํานาจวาสนา เขาสังเกตของเขา พอมันจับได้นะ เอ๊ะ! มันเกิดจากจิต แต่มันไม่ใช่จิต แล้วจิตนี้มันคงตัวของมันอยู่ แต่อารมณ์มันไม่คงตัว มันไหลของมันไปตลอด แล้วถ้าเราจับได้ เอ๊ะ! อ๋อ! พอมันจับได้ นํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา แต่ตัวปลามันต้องมีสติปัญญาจับของมันได้ ถ้าจับของมันได้นะ เราได้งานแล้ว ถ้าเราได้งาน ใจน่าค้นหา ค้นหามาเพื่อวิปัสสนา ค้นหามาเพื่อแยกแยะมัน ถ้าแยกแยะ แยกแยะปลิ้นไส้ปลิ้นพุงกิเลสออกมาชําระล้างให้มันสะอาด จิตถ้ามันสงบเข้ามามันก็ใส มันก็สะอาดของมัน แต่สะอาดกันแบบหินทับหญ้า สะอาดโดยสะอาดจากข้างนอก สะอาดโดยผิวเผิน แต่กิเลสมันอยู่ข้างใน กิเลสมันอยู่ภายใน กิเลสมันอยู่ภายในหัวใจ เห็นไหม

ดูสิ เทวดา อินทร์ พรหม เวลาพรหมปุถุชนเขาเป็นพรหมนะ กิเลสเต็มหัวเหมือนกัน เต็มหัวใจไง แต่ถ้าเป็นพรหมอนาคามีล่ะ ถ้าเป็นพรหมพระอริยเจ้าล่ะ มันก็มีความสะอาดบริสุทธิ์อีกส่วนหนึ่ง นี่พูดถึงผลของวัฏฏะๆ นะ แต่ของเรา เราพิจารณาใจของเราโดยปกติของเรา ถ้าพิจารณาใจโดยปกติของเรา ถ้าจิตมันสงบขนาดไหน มันวางขนาดไหน เราออกค้นคว้า ออกหาของเรา ถ้ามันเห็นกาย ถ้าเห็นกายนะ จิตสงบแล้วรําพึงไปที่กาย

ถ้ารําพึงไปที่กายนะ มันจะหวั่นไหว มันจะสะเทือนหัวใจ ถ้าสะเทือนหัวใจ สิ่งที่เราจะรักษา จิตที่น่าค้นหา ค้นหาแล้วเราจะแยกแยะอย่างไร เราจะปลิ้นไส้ปลิ้นพุงให้สังโยชน์มันออกมาชําระล้างได้อย่างไร ถ้ามันปลิ้นไส้ปลิ้นพุงของเราเพื่อความสะอาดจากภายใน ถ้าเพื่อความสะอาดจากภายในนะ แยกแยะ ถ้าเห็นกาย แยกแยะ ขยายส่วน ทําให้มันเป็นไตรลักษณ์ ให้มันย่อยสลายของมันไปต่อหน้าๆ ถ้าต่อหน้า ถ้าทําไม่ได้ ถ้าทําได้เป็นครั้งคราว ครั้งคราวเพราะกําลังมันพอ แต่ถ้าครั้งต่อไปให้มันย่อยสลายไป ให้มันแยกแยะไป มันไม่ไป ไม่ไปต้องวาง ต้องกลับมาทําความสงบของใจ นี่มันเป็นโดยข้อเท็จจริง ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ท่านทําจริงของท่านมา ท่านเคยทําของท่าน ถ้าทําของท่าน เวลากิเลสมันโต้แย้งไปหมด แม้แต่ทําความสงบของใจเข้ามา มันก็หลอกลวงมาตลอด เวลาเราจะออกใช้ปัญญา ขณะที่ใช้ปัญญานะ ปัญญามันต้องมีสมาธิเป็นพื้นฐาน มันต้องมีความสงบเป็นพื้นฐาน มันถึงจะเป็นภาวนามยปัญญา

ถ้ามีปัญญาเป็นพื้นฐาน ถ้าเราใช้บ่อยครั้งเข้า เวลาสมาธิมันอ่อนลง สมาธิที่มันเบาบางลง สิ่งที่เป็นปัญญานั้น เพราะว่าสิ่งที่มีสมาธิเป็นพื้นฐานมันอ่อนแอลง พออ่อนแอลงมันก็เป็นสังขาร มันก็เป็นกิเลสไง มันก็เป็นสมุทัยเข้ามาเจือปนไง ถ้าสมุทัยมันเจือปน เราจะวางอย่างไร วางสิ่งที่ใช้ปัญญาที่ออกไปวิปัสสนา กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ กลับมากําหนดพุทโธ กําหนดให้หัวใจมันเข้มแข็งขึ้นมา ถ้าเข้มแข็งขึ้นมา แล้วเรากลับไปแยกแยะพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า

สิ่งที่ซํ้าแล้วซํ้าเล่าจะปลิ้นไส้ปลิ้นพุงออกมาเพื่อทําความสะอาด ถ้ามันทําความสะอาด ถ้ามันสะอาดจากภายใน ถ้ามันสะอาดนะ มันสะอาดขึ้น ถ้ามันสะอาดขึ้นมันก็มีความสุขมากขึ้น จิตสงบมันมีความสุขอย่างหนึ่ง ถ้าสมาธิมันไม่มีความสุขขึ้นมา คนจะหลงใหลได้อย่างไรว่าสมาธินี้เป็นนิพพาน แต่ถ้ามีสติมีปัญญา มีครูบาอาจารย์คอยเตือนคอยบอก สมาธิก็คือสมาธิ ถ้ามันเข้าสมาธิแล้วมีความสุข แต่เข้าสมาธิบ่อยครั้งเข้าๆ ความสุขอย่างนั้น แล้วเวลาคลายตัวออกมามันมีสิ่งใดเป็นผลล่ะ

ถ้ามันไม่มีสิ่งใดเป็นผล เราเชื่อมั่นสิ่งนี้ได้ไหม ถ้าเราเชื่อมั่นสิ่งนี้ไม่ได้ ชีวิตของเราหายใจเข้าแล้วไม่หายใจออกมันก็ตาย ถ้าเรายังเชื่อมั่นสิ่งนี้ไม่ได้ ตัวเราเองก็ยังสงสัยในความรู้ของเรา ถ้าตัวเราเองยังสงสัยในความรู้ของเรา เวลาเราตายไปมันจะไปไหนล่ะ มันก็เวียนตายเวียนเกิดตามธรรมชาติของมัน ถ้าเรามีสติมีปัญญา ถ้าเรายังเชื่อมั่นตัวของเราเองไม่ได้ เราต้องทําความสงบของใจให้มากขึ้นกว่านั้น แล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญาให้ได้ ถ้าออกฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะเห็นความแตกต่าง

ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมาแล้วนะ มีความแตกต่าง สุขของสมถะ สุขของความสงบของใจเรื่องหนึ่ง สุขที่เราใช้ปัญญา สุขที่เราได้ใช้ปัญญาพิจารณาแยกแยะของเราโดยเป็นภาวนามยปัญญา เวลามันปล่อยวางนะ มันสุขอีกระดับหนึ่ง มันรู้ได้เลยล่ะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ไปศึกษากับอุทกดาบส ได้สมาบัติ ๘ ที่บอกว่า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีความรู้เหมือนเรา มีความสามารถเหมือนเรา สั่งสอนได้” เวลามันออกมาแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ตรงนี้ รู้ได้อย่างนี้ รู้ได้อย่างนี้ เวลาเข้าไปสู่ความสงบมันก็มีความสุข เวลาคลายตัวออกมามันก็ปุถุชน มันก็เหมือนเดิม

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เวลาจิตมันสงบเข้ามาเราก็รู้ได้ ถ้าเรารู้ไม่ได้ มันไม่เป็นปัจจัตตัง ไม่เป็นสันทิฏฐิโก เราจะรู้ได้อย่างไรว่าจิตของเรามันพัฒนาขึ้นมามากน้อยแค่ไหน ถ้าจิตของเรามันพัฒนาขึ้นมา ถ้ามันสุขมันสงบเข้ามา เราก็รู้ เวลามันสงสัย เวลามันปฏิบัติใหม่ๆ ล้มลุกคลุกคลาน มันทุกข์ยากขนาดไหน เราก็รู้ แต่ถ้ามันยังเข้าสู่ความสงบไม่ได้ มันก็ล้มลุกคลุกคลาน เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้ายๆ มันทําให้เราคลอนแคลน ให้เราไม่มีกําลังใจ

ถ้าคนมีความมุมานะ คนที่ถือธุดงควัตร เวลาถือธุดงควัตร ดูหลวงตาสิ หลวงตาท่านอยู่ที่หนองผือ ท่านถือของท่านองค์เดียว ใส่บาตรไว้ แล้วเอาไว้ที่ข้างฝา ใครห้ามแตะ ใครห้ามแตะ เรามีความมั่นคงของเรา เราทําของเราด้วยความจริงจัง แม้แต่อาหารที่เราจะฉันมันจะได้มากได้น้อยก็ช่างหัวมัน ช่างหัวมันแล้วเราฉันเพื่อดํารงชีวิตเท่านั้น กิเลสมันจะต่อต้านอย่างไร มันอยากได้มากกว่านั้น มันอยากได้ของดีกว่านั้น เราไม่ยอมตามมันไป เราทําสิ่งที่มันตกใส่บาตรเรา เราทําสิ่งที่เราได้ตามอํานาจวาสนาของเรา นี่บังคับใจๆ บังคับไว้อย่างนั้นน่ะ แล้วถ้ามันล้มลุกคลุกคลานก็ล้มลุกคลุกคลานไป ไม่ยอมให้ใจนี้มันไหลไปตามกําลังของกิเลส แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติธรรม ตบะธรรมๆ

ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม มันเป็นธรรมแต่ละข้อๆ แต่ละบทแต่ละบาท สิ่งที่เป็นบทบาทนี้เป็นธรรมแต่ละหมวดแต่ละหมู่ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ แล้วเราก็พยายามรักษาของเราไง ถ้ามันล้มลุกคลุกคลาน มันทําสิ่งใดแล้วไม่เป็นประโยชน์ เราก็รู้ว่ามันทุกข์มันยากขนาดไหน แล้วเราพยายามทําตามความเป็นจริงของเรา

ถ้าทําตามความเป็นจริงของเรานะ ถ้ามันเป็นส้มหล่น เราทําความจริงของเราแล้วมันส้มหล่น มันเป็นไปโดยที่สติปัญญาเราไม่รู้เท่า แต่ด้วยบุญบารมี ด้วยความจริงจังของเรา มันเป็นส้มหล่น เพราะสติปัญญาเราไม่ละเอียดพอ มันส้มหล่น มันสงบลงได้ สงบลงได้ มหัศจรรย์มาก อันนี้คือส้มหล่น แต่ถ้าพอส้มหล่นแล้วมันคลายตัวออกมา นี่คือความสงบ นี่คือความสุข แล้วเราอยากได้อย่างนี้อีก อยากได้อย่างนี้อีก ทําอย่างไร อยากได้อย่างนี้อีกจะทําอย่างไร เราก็ต้องมีสติมีปัญญา กําหนดพุทโธเข้าไป ใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้าไปด้วยสติ สติรู้เท่าตลอด

เวลาสงบ ขณิกสมาธิ มันเริ่มเบาตัวมันแล้ว ถ้าเป็นอุปจาระมันจะละเอียดเข้าไป เราก็รู้ของเรา ถ้าเป็นสมาธิ สติมันถึงพร้อมไง สติมีความจําเป็นตลอดสายที่การปฏิบัติ แล้วสติมันปฏิบัติไปแล้ว ถ้าอย่างนี้มันเป็นสติ ถ้ามันละเอียดเข้าไปข้างหน้ามันจะเป็นมหาสตินะ ถ้าเป็นมหาสติมันจะละเอียดกว่านี้อีก

ฉะนั้น สิ่งที่มันมีสติ เรามีสติของเรา เรามีสติมีปัญญาตลอด ถ้ามันกําหนดพุทโธๆๆ ถ้าละเอียดเข้ามา ขณิกสมาธิ มันสงบระงับเข้ามาเล็กน้อย เรามีสติปัญญาของเรา มีสติปัญญา เราควบคุมดูแลตลอด มันละเอียดเข้ามา เราละเอียดเข้ามา เราก็รู้ของเรา นี่เป็นอุปจาระ ละเอียดเข้ามาแล้ว มันยังได้ยินเสียงอยู่ มันยังได้ยินเสียง มันยังมีความกระทบ ลมกระทบผิวหนังยังรับรู้ได้อยู่ พุทโธต่อเนื่องไป มันรู้ตัวตลอด เวลามันละเอียดเข้าไปจนมันจะพุทโธไม่ได้ ถ้ามันจะพุทโธไม่ได้ มันจะพุทโธไม่ได้จริงๆ ของมันเอง

แต่นี้ส่วนใหญ่แล้วมันพุทโธได้ แต่ด้วยความอยากได้ ด้วยกิเลสที่มันเข้ามาแทรก พุทโธๆ เราก็ปล่อยวางๆ จนมันหายไป ถ้ามันหายไป ถ้ามันไม่ลงภวังค์ มันก็สงบอยู่อย่างนั้น มีคนบอกว่าสงบอยู่อย่างนั้น แล้วทําอย่างไรต่อไปๆ

ถ้ามันยังพุทโธต่อไป ถ้ามีอํานาจวาสนานะ มันจะเป็นอัปปนาสมาธิ พออัปปนาสมาธิมันสักแต่ว่ารู้ เราจะเห็นเลยว่าขณิกสมาธิมันเป็นแบบใด อุปจารสมาธิมันเป็นแบบใด แล้วถ้าอัปปนาสมาธิมันสักแต่ว่ารู้ มันจะเป็นแบบใด ด้วยคุณสมบัติของสมาธิมันเป็นแบบใด แล้วถ้ามันออกใช้ปัญญา มันมีคุณสมบัติ มันเป็นแบบใด ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติของท่านมาท่านรู้ของท่าน เห็นไหม ใจน่าค้นหา น่าค้นหาอย่างนี้ แล้วเวลาออกฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญา มันรู้มันเห็น มันปล่อยมันวาง มันขยันหมั่นเพียรของมัน

แม้แต่ทําสมาธิมันยังล้มลุกคลุกคลานเพราะเหตุของการทําสมาธิ เวลาออกใช้ปัญญามันก็ล้มลุกคลุกคลานถ้าเรายังไม่มีความชํานาญ ถ้ามันล้มลุกคลุกคลาน มันจับพลัดจับผลู เดี๋ยวก็ทําได้ เดี๋ยวก็ทําไม่ได้ แล้วมันเป็นความรู้สึก ใจน่าค้นหานี้เป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรม เราพยายามทําให้มันมั่นคงขึ้นมา เอกัคคตารมณ์ ตั้งมั่น มันตั้งมั่น มันอยู่กลางหัวอกที่เราจะควบคุมดูแล แล้วเวลามันออกฝึกหัดใช้ปัญญามันต้องใช้ปัญญาพร้อมกับสิ่งที่จิตมันเป็นสมาธิ พอจิตเป็นสมาธิออกฝึกหัดใช้ปัญญา มันละเอียดเข้าไปอีก แล้วมันละเอียดแล้วเราจะทําอย่างไรให้มันชัดเจนของเราขึ้นมา พิจารณาแล้วถ้ามันปล่อย มันปล่อยแล้วมันก็มีความสุข สุขของการที่ใช้ปัญญา

สุขที่เกิดจากสัมมาสมาธิ แล้วเกิดจากการใช้สมาธิเป็นพื้นฐานออกฝึกหัดใช้ปัญญาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม นี่ไง มันปลิ้นไส้ปลิ้นพุงของจิตออกมาชําระล้างแล้ว ถ้ามันปลิ้นไส้ปลิ้นพุงของจิตออกมาด้วยมรรคญาณ เห็นไหม งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ ความชอบธรรม มันพิจารณาของมันไป พอมันพิจารณาของมันซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันทําความสะอาดของมัน พอมันปล่อยหนหนึ่งมันก็เป็นตทังคปหาน ตทังคปหานมันปล่อย ปล่อยแล้วนะ ถ้าคนปฏิบัติใหม่ พอปล่อยแล้วก็มีความปลื้มใจ ปล่อยแล้วก็มีความสุขมาก เพราะสิ่งที่เราไม่เคยรู้เคยเห็น พอมันรู้มันเห็นขึ้นมา มันมหัศจรรย์ของมันมาก แล้วพอมหัศจรรย์ มันก็ล้มลุกคลุกคลานแล้ว ล้มลุกคลุกคลานเพราะสิ่งที่มหัศจรรย์มันเหมือนกับสุดความสามารถของเรา แต่เราทําได้

แต่ถ้าเราปฏิบัติซํ้าแล้วซํ้าเล่า กลับไปทําความสงบของใจให้มากขึ้นแล้วออกมาพิจารณาซํ้าเข้าไป สิ่งที่มันมหัศจรรย์ จนเรามีสติมีปัญญาควบคุม ถ้าเราทําความสงบของใจ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ เรารู้ชัดเจนว่า สมาธิ คุณภาพของมัน คุณสมบัติของมันเป็นแบบนี้ แต่พอมีสมาธิแล้วเราออกฝึกหัดใช้ปัญญา เวลาใช้ปัญญาที่มันมีสัมมาสมาธิรองรับ พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม เวลาพิจารณาไปแล้วมันมีกําลังของมัน ความสมดุลของมัน ความสมดุล พิจารณา มันจะอัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค คือตกซ้ายตกขวา คือมันเบี่ยงเบน มันเอียงกระเท่เร่ มันไม่สมดุลของมัน

สมาธิอ่อนไป พิจารณาแล้วมันก็ยื้อกันอยู่อย่างนั้น มันไม่สมดุล มันไม่ปล่อย มันไม่รวม แต่ถ้ามันพิจารณาไป มันก็เอียงข้างไป สิ่งนี้มันไม่มีความชํานาญไง เห็นไหม ถ้าทําสมาธิ คุณสมบัติของมัน เราก็รู้ได้ เวลาเราใช้ปัญญาของเรา คุณสมบัติของมัน ถ้ามันสมดุล มรรคสามัคคี มันปล่อยวางอย่างไร เราก็รู้ของมัน แล้วมันเอียงกระเท่เร่ เราก็รู้ว่ามันเอียงกระเท่เร่ เพราะเราพิจารณาเอง เราเป็นคนที่จิตของเราสงบเอง แล้วเราใช้จิตของเราพิจารณาของเราเอง แล้วมันก็เอียงกระเท่เร่อยู่กับกลางหัวใจของเราเอง เห็นไหม เราก็ต้องมีประสบการณ์

พิจารณาไปแล้วมันไม่สมดุลของมัน เราก็ต่อสู้ของเราด้วยกําลังสุดความสามารถของเรา ถ้ามันเหนื่อยนัก เราก็พัก เรากลับมาทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบแล้วเราก็ออกไปใช้ปัญญาใหม่ ถ้ามันจับ “นํ้าใสแล้วจะเห็นตัวปลา” ถ้ามันจับกิเลสได้ จิตมันจับได้แล้ว มันพิจารณาไป มันพิจารณาเหมือนกับเราเอาผู้ต้องหามาขังไว้ ถ้าขังไว้ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถ้าจิตมันสงบแล้ว พอมันปล่อย มันก็เข้าสู่กายทันที ถ้าเราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง มันอยู่ในอํานาจของจิต จิตมันพิจารณาได้เลย พอพิจารณา พอจิตมันสงบแล้วมันปล่อย มันก็ปล่อยเข้าสู่กาย สู่เวทนา สู่จิต สู่ธรรมตามความเป็นจริงเลย ซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันปล่อย ปล่อยบ่อยครั้งเข้าๆ การปล่อยบ่อยครั้งเข้าก็คือการฝึกหัด

คุณภาพของปัญญา มันจะเห็นว่า สุตมยปัญญา เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา มันมหัศจรรย์มาก มันมหัศจรรย์เพราะว่าเราได้รสของธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาแล้วมันมีความอบอุ่น ศึกษาแล้วมีความเข้าใจ ศึกษาแล้วมันซาบซึ้ง นี่สุตมยปัญญา คุณสมบัติมันเป็นแบบนั้น ถ้าจินตมยปัญญา พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณาไปแล้วมันเวิ้งว้างไปหมด พิจารณาไปแล้วมันมีความสุขของมัน นี่จินตมยปัญญา

เวลาภาวนามยปัญญา มรรค ๘ ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ มันชอบธรรมด้วยคุณสมบัติของมรรค นี่มัคโค ทางอันเอก ทางที่จิตมันก้าวเดิน ทางก้าวเดินของจิต จิตมันกลั่นออกมาจากอริยสัจ สิ่งที่ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค นี่ไง อริยสัจ สัจจะความจริง แล้วเราพิจารณาของเรา

ใจน่าค้นหา เราค้นหาใจของเรามาแล้วเราเอาใจของเรากลั่นออกมาจากอริยสัจ เอาใจของเรามาพิจารณา นี่ใจของเรา ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ วิธีการด้วยมรรคญาณ ถ้ามรรคญาณ เราพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันจะเห็นว่าเวลาขั้นของปัญญา ขั้นของมัคโค ขั้นของทางอันเอกที่มันมีการกระทําต่อกัน ถ้ามีการกระทําต่อกัน มันชัดเจนอย่างนี้ ขั้นของปัญญามันชัดเจน มีประสบการณ์ของมัน นี่คุณสมบัติของมัน พิจารณาซํ้า เราถึงเห็นว่าสุตมยปัญญามันมีความซาบซึ้ง ใช่ ซาบซึ้งอย่างหนึ่ง ถ้าจินตมยปัญญามันเป็นจินตนาการของมัน จินตนาการโดยธรรม จินตนาการโดยสมาธิ มันก็มีคุณสมบัติอย่างหนึ่ง เพราะจินตนาการไปแล้ว ออกมาแล้วหรือพิจารณาไปแล้วกิเลสมันไม่สะเทือน

ถ้าเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาที่มันมีสัมมาสมาธิ ปัญญาที่มันมีกําลังของมัน แล้วพิจารณาแยกแยะ ปลิ้นไส้ปลิ้นพุงเลย ปลิ้นไส้ปลิ้นพุงใจออกมาชําระล้างด้วยมรรคญาณเลย ทางอันเอก มัคโค นี่มันรู้มันเห็น มันชัดเจนของมันอย่างนี้ ถ้ามันรู้มันเห็นชัดเจนอย่างนี้ เราทําของเรามันถึงชัดเจน พอชัดเจนขึ้นมา มันรู้เท่า มันซาบซึ้ง สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา ระดับของปัญญามันเป็นแบบนี้เอง มันเป็นแบบนี้เอง พิจารณาบ่อยครั้งเข้า

ใครพิจารณากายต้องพิจารณากายซํ้าให้มีความถนัด เพราะพิจารณากายนะ เวลามันย่อยสลายของมันไป มันปล่อยของมันหมด โอ๋ย! มันมีความสุข มันมีความสุข ความสุขคืออะไร ความสุข ความข้องหมองใจ ถ้าจิตใจถ้ามันเกี่ยวข้อง มันหมองของมันอยู่ มันเศร้าใจของมันอยู่ สักกายทิฏฐิความเห็นผิดในจิตใต้สํานึก เวลาพิจารณากายไปๆ มันฝึกหัดใจของมัน มันปลิ้นไส้ปลิ้นพุงหัวใจออกมาพิจารณาชําระล้าง เวลามันย่อยสลายของมันไป มันปล่อยของมันไป มันมหัศจรรย์น่ะ

ถ้าพิจารณาเวทนา เวทนาเราเคยพิจารณาของเรา ถ้าเวลาเรานั่งสมาธิไป เวทนามา เราสู้เวทนาเราไม่ได้ เพราะจิตใจเราอ่อนแอ พอจิตใจเราอ่อนแอ เราวางเวทนาของเราไว้ก่อน เราทําความสงบของใจของเราเข้ามา พอใจมันสงบแล้ว ค้นหาใจเราเจอแล้วเอาใจนั้นไปจับเวทนา เวทนาเกิดจากใจ แต่ไม่ใช่ใจ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันปล่อยขึ้นมา ปล่อยขึ้นมา มันปล่อยเวทนา มันหายหมด มันปล่อย มันว่างหมดเลย

พิจารณาจิต จิตเศร้าหมอง จิตผ่องใส จิตมันไม่ได้ผลของเรา เราพิจารณาซํ้า ถ้ามันเศร้าหมอง เศร้าหมองเพราะอะไร เศร้าหมองเพราะมันมีสมุทัย เวลามันผ่องใส ผ่องใสเพราะมีกําลัง พิจารณาเศร้าหมองผ่องใสมันเป็นอาการ แล้วถ้าเวลาพิจารณาแล้ว มันเห็นแล้วมันสังเวช มันปล่อยวาง พอมันปล่อยวางขึ้นมา พิจารณาจิตมันก็ปล่อยวางเข้ามา

พิจารณาธรรม สิ่งที่ว่ามันเป็นขันธ์ ๕ สิ่งที่เป็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ สิ่งที่เป็นธรรมารมย์ สิ่งที่เป็นภาระในหัวใจ มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ มโนคือตัวใจ สิ่งที่สัมผัส เห็นไหม มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ ผลของการที่สัมผัส นี่มโนมันก็น่าเบื่อหน่าย ตัวมันเองก็น่าเบื่อหน่าย เพราะตัวมันเองมันมีภพมีชาติ ตัวมันมีสถานะของมัน อัตตาของมัน มันมีตัวของมันเอง มันสัมผัสกับอะไรล่ะ พอมันสัมผัส ผลที่เกิดจากการที่สัมผัสมันน่าเบื่อหน่ายไปหมดเลย นี่การพิจารณาธรรม

พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ปัญญาของใคร ใครมีปัญญาขนาดไหนก็แยกแยะตามกําลังของตัว ถ้ามีกําลังนะ มีกําลังพิจารณาไปมันก็เป็นมัคโค เป็นทางอันเอก เวลาพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่ามันไม่ปลอดโปร่ง มันไม่คล่องตัว ก็กลับมาทําความสงบของใจ ใจต้องทําความสงบของใจต่อเนื่องๆ สิ่งที่ทําต่อเนื่องขึ้นมาเพื่อความก้าวเดิน เพื่อความเจริญรุ่งเรือง เพื่อการปฏิบัติ ทั้งๆ ที่เราทําของเรา มันเห็นชัดเจนแล้วล่ะ ถ้าปฏิบัติมาแล้วเห็นตามความเป็นจริงขึ้นมา มันมีกําลัง มันมีความมั่นคง ถ้ามันมีความมั่นคง เห็นไหม สิ่งที่เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น พอจิตตั้งมั่น ออกพิจารณาชําระล้างสะสางเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มันออกมาด้วยมัคโค ด้วยทางอันเอก ด้วยมรรค ๘ ความเพียรชอบ งานชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ความชอบธรรม พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า

กําลังของมันนะ ถ้ากําลัง ธรรมไม่ได้มาจากใครยื่นให้ ธรรมไม่ได้มาจากการอ้อนวอนขอของใคร ธรรมที่มันได้มา ได้มาจากความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ เพราะความอุตสาหะ เห็นไหม แต่เดิมกิเลสมันครอบงํา ล้มลุกคลุกคลาน แล้วกิเลสมันบีบบี้สีไฟให้จิตใจนี้เจ็บชํ้านัก แต่ด้วยความเพียรของเรา ด้วยความมุมานะ ด้วยความจริงของเรา เราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษาของเรามาแล้ว ถ้าเราปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา มันเป็นความจริงขึ้นมา เป็นความจริงขึ้นมาเพราะผลของการปฏิบัติของความเพียรชอบธรรมของเรา ถ้ามันเกิดขึ้นมามันก็เป็นสมบัติของเรา ถ้าสมบัติของเรา สิ่งนี้มันทําให้เราทรงตัวได้แล้ว ถ้าทรงตัวได้เขาเรียกว่า “ภาวนาเป็น”

คนภาวนาเป็นนะ ครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านภาวนาเป็น เข้าป่าเข้าเขาไปเพื่อความสงบความระงับ เพื่อต้องการเวลาของหัวใจดวงนั้น ถ้ามันมีเวลํ่าเวลา มันจะรื้อค้น รื้อค้นซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถึงที่สุดแล้วมันก็ต้องขาด ถ้าความเพียรเราไม่หยุด เราทําความเพียรต่อเนื่อง เราไม่หยุดของเรา ถ้าเราไม่หยุดของเรา เราพิจารณาซํ้าๆๆ ทําๆๆ ต่อเนื่องเข้าไป เห็นไหม ใจน่าค้นหา ถ้าน่าค้นหา เวลาปฏิบัติธรรมขึ้นมามันจะได้อัตตสมบัติของใจ ถ้าอัตตสมบัติของใจมันเป็นในหัวใจดวงนั้น ถ้าใจดวงนั้นตามความเป็นจริง ถ้าตามความเป็นจริง พิจารณาแล้ว พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม เวลามันขาดนะ เวลาขาดไป สังโยชน์ เห็นไหม สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส มันขาดไปจากใจ ถ้ามันปลิ้นไส้ปลิ้นพุงออกมาชําระล้างด้วยมรรคญาณอย่างนี้ มันจะเป็นความจริงกับใจดวงนั้น ถ้ามีความจริงกับใจดวงนั้นนะ

ใจดวงนั้น โดยธรรมดาของจิตวิญญาณเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ ใจดวงนั้นถ้าจะเกิดก็อีก ๗ ชาติเท่านั้น มันรู้ขึ้นมากับใจดวงนั้นนะ ใจดวงนั้นมีความรู้พร้อม แล้วรู้จริง ความรู้จริงอันนั้นมันเป็นการกระตุ้นให้พยายามประพฤติปฏิบัติ ถ้าพยายามประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม บุคคล ๔ คู่ คู่ที่ ๑ มันผ่านไปได้ มันจะเข้าสู่คู่ที่ ๒ ถ้าคู่ที่ ๒ สกิทาคามิมรรค ถ้าสกิทาคามิมรรค มันก็ต้องทําความสงบของใจให้ละเอียดลึกซึ้งเข้ามา แล้วเวลาออกไปรู้ไปเห็น มันก็ไปรู้เห็นสติปัฏฐาน ๔ เหมือนกัน สติปัฏฐาน ๔ มันมีหยาบ มีกลาง มีละเอียด

ถ้าจิตใจของคนหยาบๆ มันจับสิ่งใดได้มันก็จะเอาสิ่งนั้น พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เพราะมันหยาบ หยาบมันก็ต้องทํามากกว่า ถ้าคนที่เขาละเอียดนะ จิตจับสิ่งใดได้นะ คืนเดียวผ่านได้เลย ถ้าคืนเดียวผ่านได้เลยเพราะอะไร เพราะว่าถ้ามีครูบาอาจารย์ชี้นําไว้แล้ว แล้วเรามีกําลังแล้ว เพราะเราภาวนาเป็น ภาวนาเป็นหมายถึงบุคคลคู่ที่ ๑ มันได้ผ่านมา ได้ผ่านมา ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ เหตุ ทุกข์ดับและวิธีการดับทุกข์ อันนั้นมันเป็นสิ่งที่มันเป็นปัจจัตตังอยู่ในหัวใจ ถ้าอยู่ในหัวใจ แล้วเราทําสิ่งนี้ด้วยความมุมานะ ด้วยความจริงจังของเรา ถ้ามันจี้เข้าไปสู่หัวใจ สู่กิเลสในใจของใจดวงนั้น นี่ค้นหามาเพื่อประพฤติปฏิบัติ ค้นหามาเพื่อทําลายมัน ทําลายอะไร ทําลายอวิชชา ทําลายกิเลสที่มันครอบงําอยู่ในใจดวงนั้น เวลามันทําลายขึ้นมา มันว่างหมด มันสว่างไสวไปหมด โลกนี้ราบไปหมด มันจะมีความสุขของมันเต็มที่ของมัน ถ้ามีความสุขนะ ติดสุข ถ้าติดสุขขึ้นมา

เราทําความสงบของใจให้มากขึ้น เพราะสิ่งที่เป็นมหาสติมหาปัญญา ถ้าสิ่งที่เป็นมหาสติ สติมันจะละเอียดลึกซึ้งไปมากกว่านั้น ดูสิ ใจที่น่าค้นหา เราค้นหามาด้วยความทุกข์ยากมาก เราค้นหามาด้วยความล้มลุกคลุกคลาน เวลาออกใช้ปัญญาๆ มันชําระล้างเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา เราก็ว่าเราละเอียดลึกซึ้งขนาดนี้แล้ว แต่เวลาพิจารณาเข้าไป สิ่งที่เป็นสกิทาคามิมรรค แล้วเวลาพิจารณาไปด้วยความมุมานะของเรา ถ้าด้วยความจริงของเรา เวลากิเลสมันขาดออกไป มันเวิ้งว้างไปหมด สิ่งที่เวิ้งว้างไปหมด มันละเอียดกว่านี้อีก มันละเอียดกว่าสิ่งที่ว่าความรู้สึกมันเป็นนามธรรมอยู่แล้ว

จิตใจของเราเป็นนามธรรมอยู่แล้ว แล้วมันเป็นสิ่งที่น่าค้นหาๆ เพราะว่าสิ่งนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นหามาก่อนแล้ว ถ้าเราจะมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เรามีสติมีปัญญา เราก็พยายามทําความจริงของเรา ถ้ามีความจริงของเรา เราปฏิบัติของเรา มันได้ผลของเราขึ้นมา เวลามันผ่านเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป บุคคลคู่ที่ ๒ ผ่านไป พอบุคคลคู่ที่ ๒ ผ่านไป มันจะเข้าสู่บุคคลคู่ที่ ๓ สิ่งที่คู่ที่ ๓ เป็นมหาสติมหาปัญญา ถ้ามหาสติมหาปัญญา สิ่งที่เป็นมหาสติ เพราะจิตมันละเอียดกว่านั้น ความลึกลับลึกซึ้งกว่านั้น ความลึกลับมากกว่านั้น มันต้องเป็นมหาสติมหาปัญญา

ถ้าไม่มีมหาสติมหาปัญญา ถ้านํ้าใสแล้วเห็นตัวปลา จิตมันสว่างไสว จิตมันผ่องใสอย่างไรมันก็ไม่เห็นกิเลส ถ้ามันไม่เห็นกิเลส กิเลสมันซุกอยู่ การที่พญามารมันจะทําให้ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์ ถึงปฏิบัติได้มรรคได้ผลมาก็ให้อยู่ในส่วนหนึ่งของพญามาร ยังต้องเกิดต้องตายในวัฏฏะนี้

แต่ถ้ามันมีสติมีปัญญา พยายามให้มันมากขึ้น สิ่งที่จะมากขึ้นได้เพราะว่ามันเคยผ่านทุกข์ผ่านยากมา คนเรา ดูสิ คนที่ปากกัดตีนถีบ ถ้าเขาไม่ประสบความสําเร็จเขาก็น้อยเนื้อตํ่าใจว่าเขาไม่ประสบความสําเร็จ เขาทําแล้วจิตใจของเขาก็ห่อเหี่ยว แต่คนที่ปากกัดตีนถีบแล้วเขาทําผลประโยชน์ของเขาได้ เขาสร้างสถานะของเขาขึ้นมา เขาก็ปากกัดตีนถีบมาเหมือนกัน แต่เขาปฏิบัติแล้วเขาได้มรรคได้ผล เขาปฏิบัติแล้วเขามีอัตตสมบัติในหัวใจ เขาก็มีสิ่งหล่อเลี้ยงใจที่เขาประพฤติปฏิบัติต่อเนื่องก้าวหน้าของเขาไป

สิ่งที่ก้าวหน้าต่อเนื่องไป สิ่งที่ว่ามันเป็นมรรคเป็นผล สิ่งที่เป็นมรรคเป็นผลมันมาเป็นพื้นฐาน เราปฏิบัติของเราต่อเนื่องๆ ถ้ามันต่อเนื่องขึ้นไป สิ่งที่จะค้นหา เพราะว่าภาวนาเป็นๆ สิ่งที่มันติดแล้ว ถ้ามันออกค้นหา นํ้าใสจะเห็นตัวปลา ตัวปลาที่ละเอียดกว่านั้น ตัวปลามันเป็นแม่ทัพใหญ่ที่มันครอบงําจิตใจดวงนี้ ถ้ามันครอบจิตใจดวงนี้ ใจดวงนี้ที่จะมาค้นหามัน จะพิจารณามัน มันต้องค้นหา ถ้าค้นหา ถ้ามันเจอ มันก็ไม่ติด ถ้ามันไม่ค้นหา ไม่เจอ มันติดอยู่นั่น ถ้าติดอยู่ที่นี่มันก็ติดอยู่แค่นี้ ถ้าติดอยู่แค่นี้แล้ว มันก็เป็นบุคคลคู่ที่ ๒ ก็ยังต้องเกิดในกามภพ นี่มันยังเกิดของมันอยู่

แต่ถ้ามันพิจารณาซํ้าๆ ถ้ามันค้นคว้าของมัน นํ้าใสจะเห็นตัวปลา ถ้าเห็นของมัน เห็นแม่ทัพใหญ่ แม่ทัพใหญ่คือความโลภ ความโกรธ ความหลง สิ่งนี้ความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นกามราคะ สิ่งที่เป็นกามราคะที่มันเอามาค้นคว้า ถ้าปลิ้นไส้ปลิ้นพุง การปลิ้นไส้ปลิ้นพุงใจออกมาพิจารณา ถ้าปลิ้นไส้ปลิ้นพุง เพราะกิเลสมันเป็นอนุสัย มันมากับความรู้สึกอันนั้น แล้วมันยังหลบเลี่ยงไม่ให้เห็นมันอีก ทั้งๆ ที่เป็นเราๆ สิ่งที่เป็นเรา นํ้าใสจะเห็นตัวปลา แล้วปลามันอยู่ไหน ถ้ามันไม่เห็นตัวปลา เราจะจับปลานั้นได้อย่างไร ถ้าจับปลาได้แล้ว ปลานั้นเอามาแยกแยะว่ามันเป็นปลาอะไร ปลามันจะทําให้เราขุ่นข้องหมองใจ ให้ปฏิฆะ สิ่งที่มันเผาลนใจอย่างไร พิจารณาซํ้าพิจารณาซากอยู่นี่เป็นมหาสติมหาปัญญา

ถ้าเกิดเป็นมหาสติมหาปัญญา พิจารณาแล้ว การพิจารณานะ การพิจารณาจากเริ่มต้นเราต้องใช้สติใช้ปัญญาของเราส่วนหนึ่ง นี่พิจารณาเริ่มต้น แล้วถ้ามันลึกซึ้งเข้าไปล่ะ ลึกซึ้งเข้าไป แล้วเวลาพิจารณาอย่างนี้มันล้มลุกคลุกคลาน เพราะมันไม่เหมือนกันไง นี้เราเข้าใจเป็นวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์ว่า ถ้าเราเกิดปัญญาแล้ว ปัญญาเรามีกับเราแล้วเราต้องเข้าใจทุกๆ เรื่อง เรื่องสิ่งใดเราก็เข้าใจได้

เรื่องสิ่งใดเราก็เข้าใจได้ มันเป็นเรื่องพื้นฐาน แต่เรื่องที่มันละเอียดลึกซึ้งไปกว่านั้นน่ะ เรื่องพื้นฐานมันเข้าไปถึงที่นั่นไม่ได้ ดูมรรคสิ เวลามรรค มรรคอย่างหยาบ มรรคอย่างกลาง มรรคอย่างละเอียด ละเอียดสุด “มรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียด” สิ่งที่ละเอียด เครื่องมือมันต้องแตกต่างกัน เวลาจิตใจของเราเวลาเราปฏิบัติขึ้นมา เราว่าจิตใจเราเป็นนามธรรมที่ละเอียดลึกซึ้งมากนัก แต่เวลามันเกิดปัญญาขึ้นมา ขั้นของปัญญามันไม่มีขอบเขต ถ้าไม่มีขอบเขตแล้วมีอะไรไปรองรับมันถึงจะไม่มีขอบเขตล่ะ มันก็มีใจดวงนี้ไง ใจดวงนี้ที่มันสงบระงับเข้ามา จิตเดิมแท้นี้ผ่องใสๆ มันผ่องใสขึ้นมา แล้วเวลามันออกรื้อออกค้น มันผ่องใส มันขุ่น มันกวนจนขุ่นจนมัวอยู่ในหัวใจอย่างไร มันกวน มันค้นหากามราคะอย่างไร

ถ้าพิจารณาแล้วกามราคะมันต่อต้าน กามราคะมันพลิกแพลง กามราคะมันจะหลอกลวง มันหลอกลวงนะ บอกว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ มันหลอกลวงมันปลิ้นปล้อนไปตลอดเวลา กิเลสมันปลิ้นปล้อน ตัณหาความทะยานอยากมันพาปลิ้นปล้อน ถ้ามันพาปลิ้นปล้อน มหาสติมหาปัญญา สิ่งที่มันปลิ้นปล้อน ถ้ากําลังไม่พอ กําลังไม่พอ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น เวลาติดสมาธิก็บอกให้ใช้ปัญญา ตอนนี้ใช้ปัญญา ใช้ปัญญาจนไม่ได้หลับได้นอนแล้วนะ ปัญญานี้ใช้มาตลอดเลย ต่อสู้มาตลอดเลย ไม่ได้หลับไม่ได้นอน มันจะตายนะ สิ่งที่จะตาย

“ไอ้บ้าสังขารๆ” สิ่งที่ใช้ปัญญาๆ ปัญญามันจะต่อสู้กับกิเลส มันจะพลิกแพลงขนาดไหน มันจะต่อสู้กับมันอย่างไร มันไม่มีกําลัง ต้องกลับมาทําความสงบของใจสิ ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่าท่านถึงกําหนดพุทโธๆ เหมือนคนปฏิบัติใหม่เลย เพราะมันต่อสู้ มันพิจารณาของมัน มันได้เห็นเหตุเห็นผล มันคิดว่าสิ่งนั้นจะเป็นประโยชน์ไง ถ้ากลับมาทําความสงบของใจมันจะไม่เป็นประโยชน์ มันไม่ใช่การชําระล้างกิเลส มันไม่ใช่การฆ่ากิเลส การฆ่ากิเลสต้องใช้ปัญญาอย่างเดียว นี้ปัญญากําลังต่อสู้กับมัน ฟาดฟันอยู่กับมัน แล้วมันก็ไปไหนไม่รอด แล้วมันก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่นี่ แล้วจะทําอย่างไรๆ

มันก็ต้องย้อนกลับมาแล้วพยายามกําหนดให้ได้ บังคับให้ได้ พักให้ได้ ถ้าพักได้แล้ว มีกําลังขึ้นมาแล้ว กลับไปสู้กับมันใหม่ พอไปสู้กับมันใหม่ อ๋อ! ถ้าไม่มีกําลังมันก็เป็นแบบนี้ ถ้ามีกําลังก็เป็นแบบนี้ มันเป็นทุกขั้นตอน กิเลสอย่างหยาบ กิเลสอย่างกลาง กิเลสอย่างละเอียด แล้วกิเลสอย่างละเอียดมันพลิกแพลงลึกลับซับซ้อนกว่านั้นเยอะนัก ถ้าลึกลับซับซ้อนกว่านั้นเยอะนัก เราจินตนาการไม่ถูกหรอก

เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ประสบการณ์ของท่าน เราคิดว่ากิเลสของเราจะเป็นแบบนั้น แต่เวลามันเป็นจริงๆ ขึ้นมา เพราะกิเลสมันมีชีวิต สิ่งที่มีชีวิตมันพลิกแพลงตลอดเวลา มันมีเล่ห์มีเหลี่ยมของมัน มันมีเล่ห์กลของมัน แต่ถ้าตํารับตํารา สิ่งที่เราไปศึกษามามันเป็นทฤษฎีที่ตายตัวมาแล้ว ตายตัวคือว่ามันสําเร็จมาแล้วจากผู้ที่ปฏิบัติจริง เราก็คิดว่ากิเลสของเราจะเป็นอย่างนั้น แต่กิเลสของเรามีชีวิตไง กิเลสมันก็พลิกแพลงของมันตลอดไป มันพลิกแพลงมันก็หลอกลวงเราตลอดไป มันถึงต้องเป็นปัจจุบันของเรา เป็นปัญญาของเรา พิจารณาของเรา พิจารณาซํ้าพิจารณาซากขึ้นมา มันละเอียดเข้าไปๆ จนถึงที่สุดมันเข้าไปทําลายกันในดวงใจดวงนั้น

ถ้ามันทําใจ ใจน่าค้นหา ค้นหามาทําไม ค้นหามาเพื่อปลิ้นไส้ปลิ้นพุงออกมาทําความสะอาดของมัน พอทําความสะอาดของมันเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไปถึงที่สุดแล้วพิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไปจนเป็นตัวมันเองเลย เป็นตัวมันเอง ตอ เห็นไหม ต้นไม้ตัดกิ่งตัดก้านมาทั้งหมด เดี๋ยวมันก็งอกอีก ถ้ามันไม่ได้ถอดถอนรากแก้วมันออกมา โค่นต้นไม้ราบไปหมดเลย เดี๋ยวมันก็งอกขึ้นมาใหม่

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ทําลายมาหมดมันเกิดจากจิต เกิดจากจิตทั้งหมด แล้วตัวจิตล่ะ ตัวภวาสวะล่ะ ตัวภพล่ะ ตัวภพคือตัวมัน ความสงบของใจมันจะมากขึ้น เวลามันสงบเข้ามาเป็นตัวของมันเอง ตัวจิตนั้นมันสงบในตัวของมันเอง แล้วตัวจิตนั้นมันสมดุลของมันเอง มันจะเกิดปัญญาญาณขึ้นมากับตัวจิตดวงนั้น นี่มันยิ่งละเอียดเข้าไปใหญ่ มันใช้ปัญญาไม่ได้ ใช้ความคิดไม่ได้ เห็นไหม ความคิดเป็นขันธ์ ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด แต่อันนั้นมันเป็นความคิดไม่ได้ มันเป็นความรู้สึกล้วนๆ แต่ความรู้สึกนั้น มรรคอันละเอียด เห็นไหม บุคคลคู่ที่ ๔ อรหัตตมรรค อรหัตตผล สิ่งที่ว่าเป็นอรหัตตมรรค มันมีมรรค เขาบอกว่ามันเป็นความรู้สึก แล้วมันเป็นมรรคได้อย่างไร แล้วปัญญาจะเกิดอย่างไร

ปัญญาญาณๆ สิ่งที่ว่าเป็นปัญญาญาณ ปัญญาญาณนั้นเข้าไปถึงภวาสวะนั้น เข้าสู่ฐีติจิตนั้น เข้าสู่ภวาสวะสู่ภพนั้น ถ้าเข้าสู่ภพนั้น เวลามันย่อยสลาย มันทําลายภพนั้น ถ้ามันทําลาย มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ เห็นไหม มโนคือตัวใจ แม้แต่ตัวมันเองก็น่าเบื่อหน่าย สิ่งที่มันเกิดกระทบ เกิดความสัมผัสมาก็น่าเบื่อหน่าย มันน่าเบื่อหน่ายเป็นความหยาบๆ ของมัน แล้วเวลาตัวของมัน ตัวมันจริงๆ มันไม่กระทบกับใคร มันอยู่ของมันเอง มโนวิญฺาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนคือตัวใจ ถ้ามันเป็นตัวของมัน แล้วเวลามันทําลายตัวมันเอง มันทําลายของมันด้วยบุคคลคู่ที่ ๔ อรหัตตมรรค อรหัตตผล สัมปยุตเข้าไป วิปปยุตคลายตัวออกมา แล้วจบสิ้น นิพพาน ๑

หนึ่งอย่างไร สิ่งที่เป็นหนึ่ง เป็นหนึ่งเพราะว่ามันเป็นความจริง เห็นไหม โลกนี้เป็นของคู่ ไม่มีสิ่งใดที่เป็นหนึ่งเดียว แต่เวลาปฏิบัติไปถึงที่สุด ใจน่าค้นหา น่าค้นหา มันค้นหามาด้วยปัญญา ปัญญามันไม่มีขอบเขต มันกว้างขวางไปหมดเลย รวบยอดเข้ามา ทําเข้าไปสู่จุดศูนย์กลางของมัน พอจุดศูนย์กลางของมัน ทําลายตัวมันถึงที่สุด พอทําลายตัวมันถึงที่สุด สิ่งที่เป็นของคู่ๆ กุศล อกุศล ดีกับชั่ว ขาวกับดํามาตลอด ถึงที่สุดแล้วทําลายจุดนั้น ทําลายสิ่งนั้น ทําลายสิ้นสุดแล้วเป็นธรรมธาตุ สิ่งที่เป็นธรรมธาตุ สิ่งที่เราค้นหามา ใจน่าค้นหา ค้นหามาเพื่อพิจารณา พิจารณาถึงที่สุดแล้วมันจะทําลายตัวมันเอง ทําลายตัวมันเองด้วยมรรคญาณนะ ไม่ใช่ทําลายตัวเอง ให้มาทําลายตัวเอง ไม่มี

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมา ตรัสรู้ธรรมชอบด้วยพระองค์เอง แล้วสัจธรรมอันนี้มันถึงมีจริง สัจธรรมอันนี้ถึงวางธรรมและวินัยนี้ไว้ ครูบาอาจารย์ของเรารื้อค้นประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเป็นความจริงในใจของครูบาอาจารย์เรา แล้ววางข้อวัตรปฏิบัติให้เราประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราปฏิบัติจริง เราจะค้นหากลางหัวอกของเรา

ทฤษฎี สิ่งที่เป็นธรรมวินัยนี้พิมพ์เป็นตํารับตํารามาเป็นชื่อของมัน เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติของท่านมา ผลความจริงก็อยู่ในใจของท่าน สิ่งที่ท่านเทศนาว่าการก็คือประสบการณ์ของท่าน ประสบการณ์ของท่าน ท่านเทศนาว่าการมาเพื่อให้เรามาเป็นคติเป็นแบบอย่าง ถ้าเราปฏิบัติมันถึงเป็นความจริงของเรา

ฉะนั้น สิ่งที่ใจน่าค้นหา ใจเป็นนามธรรม จิตวิญญาณนี้เป็นนามธรรม แต่เวลาปฏิบัติธรรมๆ ธรรม ตบะธรรมมันจะแผดเผา มันจะเป็นความจริงขึ้นมา มันจะเป็นมรรคเป็นผลเพื่อประโยชน์กับใจดวงนั้น เอวัง

ธรรมติดลบ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๔ ตุลาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมเนาะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าการเกิดเป็นมนุษย์นี้แสนยาก การเกิดเป็นมนุษย์นี้เป็นอริยทรัพย์ เราได้เกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา พบพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เกิดเป็นมนุษย์เหมือนกัน แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ที่รื้อค้นเอง รื้อค้นนะ ถ้ารื้อค้นมาเป็นสัจธรรม สัจธรรมในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ เราถึงได้เข้าใจไง เราถึงได้เข้าใจเรื่องวัฏฏะ เรื่องการเกิดและการตาย

ถ้าไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในสมัยพุทธกาลมันก็มีพวกฤๅษีชีไพรเขาก็ปฏิบัติมา เขาก็เชื่อกัน เขาก็เชื่อกันเรื่องเวียนว่ายตายเกิด เขาก็เชื่อกันเรื่องการเกิดและการตาย แต่เขาไม่มีสิ้นสุดแห่งทุกข์ไง คําว่า “ไม่มีสิ้นสุดแห่งทุกข์” คือไม่พ้นจากการเกิดและการตายไป

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ การเกิดและการตาย บุพเพนิวาสานุสติญาณคืออดีตชาติ สิ่งที่เราสะสมกันมามากน้อยขนาดไหน จุตูปปาตญาณคือว่าอนาคตยังต้องไปอีก แล้วอาสวักขยญาณมันจบสิ้นไง พอจบสิ้น มันรู้ว่าที่เกิดที่ดับ ที่เกิด เกิดมาอย่างไร แล้วต่อไปข้างหน้าจะเป็นอย่างใด แล้วถ้าสิ้นสุด สิ้นสุดอย่างไรไง มันครบวงจรของมัน มันก็ถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้ ทีนี้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ ถึงวางธรรมและวินัยนี้ไว้ แล้วถึงสัจธรรมอันนี้ เราศึกษาสัจธรรม เราเกิดเป็นมนุษย์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าการเกิดเป็นมนุษย์นี้แสนยาก เพราะว่าการเกิดและการตาย เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ทีนี้การเกิดเป็นมนุษย์นี้แสนยาก เราเกิดมาเป็นมนุษย์แล้วพบพระพุทธศาสนา ศาสนาสอนอย่างใดล่ะ

ศาสนาสอนทางโลก สอนฆราวาสธรรมให้ฆราวาส กามคุณ ๕ กามคุณ กามเป็นคุณ เป็นคุณเพราะมีศีลมีธรรม มีจริยธรรมถึงเป็นคุณ ถ้ากามเป็นโทษ กามเป็นโทษเพราะอะไร เพราะเราติดในกาม เห็นไหม ทําร้ายกัน ทําลายกัน ฆ่าฟันกันก็เพราะเรื่องกาม นี่ถ้ากามเป็นโทษ

สิ่งที่เกิดมาเป็นมนุษย์ ถ้าชีวิตนี้เป็นบวก เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เกิดมาแล้วมั่งมีศรีสุข เกิดมาทําสิ่งใดประสบความสําเร็จ นั้นเกิดมาเป็นบวก แล้วถ้าเกิดมาเป็นลบล่ะ ถ้าเกิดมาเป็นลบ เกิดมาทุกข์ๆ ยากๆ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา นับถือพระพุทธศาสนาเหมือนกัน แต่ทําไมมันทุกข์มันยากขนาดนี้ นี่เกิดมาลบ ถ้าเกิดมาลบนะ ชีวิตนี้ลําเค็ญแสนเข็ญ

ถ้าเกิดมาบวกล่ะ ถ้าเกิดมาบวกนะ ชีวิตนี้ทําสิ่งใดก็ประสบความสําเร็จ แล้วก็เชื่อมั่น หลงตัวเองไป สิ่งที่ว่าเป็นบวกๆ เป็นบวกทางโลก เป็นบวกของชีวิตไง ชีวิตนี้เป็นบวก เป็นบวกก็เป็นบวกทางโลก แต่ไม่ได้บวกทางธรรม ถ้าบวกทางธรรมนะ เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนา เรามีจิตใจ มีความรู้สึกนึกคิดที่เราจะออกประพฤติปฏิบัติ ถ้าออกประพฤติปฏิบัติ สิ่งที่ทางบวกทางธรรมจะเกิดขึ้นมากับเรา แต่ถ้าทางบวกทางธรรมเกิดขึ้นมากับเรา เรามีสิ่งใดถึงจะเป็นผลบวกล่ะ

ถ้าผลบวกอยู่ที่การประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงหรือไม่ ถ้ามันไม่เป็นความจริง มันจะเป็นธรรมะติดลบ ถ้าธรรมะมันติดลบมันติดลบเพราะอะไรล่ะ มันติดลบเพราะว่าเราทําสิ่งใดแล้วในทางธรรมมันเป็นผลลบ พอมันเป็นผลลบ สิ่งที่เป็นผลลบกับเรา ถ้าผลลบกับเรามันก็ไปบวกในเรื่องกิเลสไง เพราะกิเลสเป็นนามธรรม

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมานะ เสวยวิมุตติสุขๆ สิ่งที่เสวยวิมุตติสุข เอาอะไรเสวยล่ะ สิ่งที่เป็นสัจธรรมในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสวยวิมุตติสุข สิ่งที่เป็นวิมุตติสุขสิ่งนั้นเป็นธรรมแท้ ถ้าธรรมแท้ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วของเราล่ะ

ของเรา เราเชื่อมั่นในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะออกประพฤติปฏิบัติกันใช่ไหม ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะเอาความจริงมาจากไหน ถ้าความจริงนะ ความจริงถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา ดูทางโลกเขา ถ้าชีวิตนี้เป็นลบนะ เขาใช้จ่ายฟุ่มเฟือยของเขา เขาหาเงินหาทองมา เขาไม่รู้จักประหยัดมัธยัสถ์ของเขา เขากู้หนี้ยืมสินมาใช้สอยของเขา ชีวิตเขาติดลบนะ ถ้าชีวิตเขาเป็นลบขึ้นมา สิ่งนั้นจะเป็นความทุกข์ความยากของเขา ความทุกข์ความยากจนถึงกับทําร้ายตัวเองได้ เพราะไม่มีทางออก ถ้าชีวิตเป็นบวก บวกทางโลก บวกทางโลกทําสิ่งใดประสบความสําเร็จของเขา สิ่งนั้นมันเป็นบวก แต่ก็บวกเรื่องโลกๆ ไง

ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติก็เหมือนกัน ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเรารู้จักเก็บหอมรอมริบ เราทําสิ่งที่เป็นประโยชน์กับเรา สิ่งที่ประหยัดมัธยัสถ์ขึ้นมา คนที่ชีวิตเขาเป็นบวกเพราะเขารู้จักประหยัดมัธยัสถ์ เขามีสติปัญญาของเขา เขารักษาสมบัติของเขา เขารู้จักบริหารจัดการของเขา ชีวิตของเขาก็ร่มเย็นเป็นสุขของเขา นั้นเพราะเขามีสติเขามีปัญญา เขารู้จักประหยัดมัธยัสถ์เพราะเขามีคุณธรรมในหัวใจ แต่เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเราไม่มีความขยันหมั่นเพียร มันก็เหมือนทางโลก

ถ้าธรรมะติดลบ ติดลบเพราะอะไร ติดลบเพราะเราไม่มีสติ เราไม่มีปัญญา เราไม่รู้จักรักษาหัวใจของเรา ธรรมะมันจะติดลบ ติดลบจนไม่มีสิ่งใดจะเป็นสมบัติของเราเลย แล้วเรามาปฏิบัติกัน เราว่าสิ่งนี้ทุกข์ยาก ทุกข์ยากมาก พอมันติดลบแล้วมันก็ไปบวกให้กิเลสไง พอมันบวกให้กิเลส กิเลสมันก็เหยียบยํ่าในหัวใจ

ถ้าเราปฏิบัติมา ถ้าธรรมะเป็นบวกๆ ถ้าธรรมะเป็นบวก เราต้องมีสติเราต้องมีปัญญา เราจะรักษาหัวใจของเราให้มันเป็นคุณธรรมขึ้นมาในใจของเรา ถ้ามันรักษาหัวใจของเราให้มีคุณธรรมขึ้นมา มันจะเป็นบวกมากขึ้นๆ ถ้าเป็นบวกมากขึ้นๆ มันจะละเอียดลึกซึ้งเข้าไปสู่ใจของเรา ถ้ามันละเอียดลึกซึ้งเข้าไปสู่ใจของเรา คนที่ประพฤติปฏิบัติถ้ามีครูบาอาจารย์ ถ้าครูบาอาจารย์เราทําความสงบของใจได้ เราฟังเทศน์ครูบาอาจารย์เราได้เลย

ถ้าเทศน์ครูบาอาจารย์ของเราท่านไม่รู้จักความสงบของใจ ไม่รู้จักการฝึกหัดใช้ปัญญา แล้วถ้าปัญญาทางโลกนะ ถ้าอยู่กับครูบาอาจารย์ ปัญญาทางโลก ท่านเข้าใจของท่านได้ว่าสิ่งใดที่เป็นปัญญาทางโลก ฉะนั้น ปัญญาทางโลก สิ่งที่เป็นปัญญาทางโลกมันเป็นวิชาชีพ มันเป็นประโยชน์กับชีวิต ถ้าชีวิตเป็นบวก เรามีวิชาการของเรา มีการศึกษาของเรา การศึกษานั้นเป็นวิชาชีพของเราได้ เราหาเลี้ยงปากเลี้ยงท้องเราได้ นี้เป็นอาชีพของเรา สิ่งนั้นเป็นวิชาการทางโลก แต่วิชาการทางโลก ถ้าเวลาจะมาปฏิบัติธรรม สิ่งที่วิชาการทางโลกมันเป็นเรื่องของโลก มันไม่เป็นเรื่องของธรรม

ถ้าเป็นเรื่องของธรรม เรามีสติปัญญา เราจะทําความสงบของใจของเราเข้ามา ถ้าใจมันสงบเข้ามา สิ่งที่มันจะสงบเข้ามาได้สิ่งนั้นมันจะเป็นธรรม ถ้าสิ่งที่เป็นธรรมขึ้นมาไม่ได้ เพราะเรามีสติปัญญาใช่ไหม เราก็ใช้ความคิดของเราอย่างนี้เปรียบเทียบเคียงไปกับธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้ามาเทียบเคียงไปกับธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พอเทียบเคียงมากเท่าไร ถ้าธรรมะติดลบมันจะไปบวกกับกิเลส ถ้าไปบวกกับกิเลส สิ่งที่เรามีทางวิชาการของเรา เราจะเทียบเคียงไป เทียบเคียงของเราไป เทียบเคียงของเราไปแล้วก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ ไปไง นี่กิเลสมันจะบวกไปเรื่อยๆ กิเลสมันจะบวกมากขึ้นไปเรื่อยๆ

ถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านจะคอยชี้แนะ ท่านจะคอยบอกว่าสิ่งที่เป็นสัญญาอารมณ์ให้วางไว้ให้ได้ ถ้าเรายังวางสัญญาอารมณ์ไม่ได้ จิตส่งออกๆ ความรู้สึกนึกคิดมันส่งออก มันส่งออก มันส่งออกจากที่เราไม่มีสติปัญญาไง ถ้าเราไม่มีสติปัญญา ทําไมเราเรียนมาถึงขนาดนี้ เรามีวิชาการขนาดนี้ นี่ไม่ใช่สติปัญญาหรือ...นี้มันเป็นสัญญา นี้มันเป็นทางวิชาการที่เราจําได้หมายรู้ แต่ถ้าสติปัญญา สติปัญญาคือสติปัญญาที่ยับยั้งสิ่งนี้ ถ้าสติปัญญายับยั้งสิ่งนี้ ถ้าธรรมเราเป็นบวก กิเลสมันจะเป็นลบ ถ้ากิเลสเป็นลบขึ้นมา สิ่งที่เราประพฤติปฏิบัติมันจะเป็นความจริงขึ้นมา จะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าความจริงอย่างนี้เกิดขึ้นมา นี่ภาคปฏิบัติ ถ้าเราภาคปฏิบัติมันเป็นความจริงขึ้นมา ธรรมะจะบวกขึ้นๆ กับในชีวิตของเรา นี่ชีวิตของนักปฏิบัติ

ถ้าชีวิตของนักปฏิบัติ ถ้ามีครูมีอาจารย์คอยชี้นําเรา เราทําของเรา ครูบาอาจารย์บอกว่า “ทําความสงบของใจก่อน ทําความสงบของใจก่อน”

แต่ทางโลกเขา ทางโลกเขาบอกว่า “ให้ใช้ปัญญาไปเลย ถ้าใช้ปัญญา พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา เราใช้ปัญญาของเราไปเลย ถ้าปัญญาอย่างนี้มันจะเป็นการปฏิบัติธรรม ปัญญาอย่างนี้เป็นการปฏิบัติธรรม”

การปฏิบัติธรรมแบบนั้น การปฏิบัติธรรมโดยใช้ปัญญาไปเลย ใช้ปัญญา เห็นไหม นี่กิเลสมันเป็นบวก กิเลสมันเป็นบวกนะ บวกเพราะอะไร บวกเพราะว่าเราไม่มีสัจจะความจริงในหัวใจ ถ้าเราใช้ปัญญาไปเลย เพราะปัญญาอย่างนี้กิเลสมันบวกขึ้นมา บวกขึ้นมาเพราะเราใช้ปัญญาของเราไง เราจะเทียบเคียงว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม สิ่งนี้เป็นธรรม เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ เราก็สร้างภาพของเราให้เป็นธรรมขึ้นมาในหัวใจของเรา แล้วกิเลสมันบวกมากขึ้นไป บอกว่า ถ้าไปทําความสงบของใจ ถ้าเราทําสมถะมันจะเนิ่นช้า ทําความสงบของใจมันเนิ่นช้า ทําให้เสียเวลาเปล่า ถ้าเราใช้ปัญญาของเราไป ปัญญานี้มันจะชําระล้างกิเลส ปัญญานี้มันจะเป็นสัจธรรมในหัวใจของเรา เห็นไหม แล้วก็อ้างอิงกันไป อ้างอิงว่า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาไปเทศน์ธัมมจักฯ ไปเทศน์กับปัญจวัคคีย์ ไม่ได้บอกให้ปัญจวัคคีย์ทําสมถะ ไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ แล้วทําไมพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม

เป็นเพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นอาจารย์ของปัญจวัคคีย์ ถ้าเป็นอาจารย์ของปัญจวัคคีย์ เวลาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยายามรื้อค้นอยู่ ปัญจวัคคีย์ก็ได้อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่เหมือนกัน ถ้าอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ ประพฤติปฏิบัติมาด้วยกันก็ต้องรู้ รู้ว่าจิตใจของเขามากน้อยขนาดไหน

แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา เล็งญาณๆ นั่นน่ะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสวยวิมุตติสุขแล้วเล็งญาณว่าจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ จะเอาใครดี ในเมื่ออุทกดาบสกับอาฬารดาบสก็เพิ่งตายไปแล้ว จะเอาใครดีๆ ก็ต้องเล็งญาณว่าหัวใจของเขาพร้อม พร้อมเพราะอะไรล่ะ พร้อมเพราะเขาทําความสงบของใจของเขาเข้ามาใช่ไหม เขามีหลักมีเกณฑ์ของเขา ถ้ามีหลักมีเกณฑ์ของเขา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปแสดงธัมมจักฯ พอแสดงธัมมจักฯ ไม่ได้บอกให้ทําสมถะ ไม่ได้บอกให้ทําความสงบของใจเข้ามา แต่แสดงธัมมจักฯ ไป ทําไมพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรมล่ะ

เพราะพระอัญญาโกณฑัญญะ จิตใจของท่านพร้อมเสมอ จิตใจของท่านประพฤติปฏิบัติมา ทําความสงบของใจเข้ามา มีความพร้อมที่จะรับ มีผู้ชี้นํา แล้วจะมีดวงตาเห็นธรรมขึ้นมาจนได้ นั่นเป็นเพราะว่าเขามีวุฒิภาวะของเขาที่เขาพร้อมของเขา

แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม กิเลสเป็นบวก เวลากิเลสมันบวก เราก็ล้มลุกคลุกคลาน เราทําสิ่งใดก็ไม่ได้ผล ถ้าเราทําสิ่งใดไม่ได้ผล ทําสิ่งใดไม่สมความปรารถนา เราก็เร่าร้อนในหัวใจของเรา นี่กิเลสมันบวกมาเรื่อย แล้วมันจะบวกมากขึ้นไป มันจะบวกมากขึ้นไปให้เรายึดมั่นถือมั่นของเรา นี่มันไปบวกไง มันไปบวกกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากให้มีมากขึ้น

แต่ถ้าธรรมะเป็นบวก ธรรมะไม่ติดลบ ธรรมะเป็นบวกนะ ธรรมะเป็นบวก ชีวิตที่เขาเป็นบวก เขามีสติมีปัญญา เขาประหยัดมัธยัสถ์ของเขา ธรรมะของเขาถึงจะเป็นบวก ชีวิตเขาถึงเป็นบวกขึ้นมา เพราะเขามีสติปัญญา เขาประหยัดมัธยัสถ์ เขารู้จักถนอมรักษา นี่ก็เหมือนกัน ถ้าธรรมะเราจะเป็นบวกขึ้นมา เราก็ต้องมีสติปัญญาถนอมรักษาของเรา ถ้าถนอมรักษาของเรา

เวลาล้มลุกคลุกคลาน ทําความสงบของใจล้มลุกคลุกคลานมากนะ เราประพฤติปฏิบัติกัน เราอยากจะมีความร่มเย็นเป็นสุข มีความร่มเย็นเป็นสุข ถ้าจิตใจมันสงบเข้ามามันก็มีความร่มเย็นเป็นสุขแล้วล่ะ จิตใจที่มันฟุ้งมันซ่าน จิตใจที่เราปรารถนา จิตใจที่เราตั้งเป้าของเราไว้ สิ่งนี้มันจะเอาฟืนเอาไฟมาเผาเรา มันเอาฟืนเอาไฟมาเผาเราเพราะว่ามันเป็นตัณหาความทะยานอยาก เราก็อยากได้อยากดีอยู่แล้ว แล้วคนเรา คนเราถ้าไม่มีกําลัง มันยกของหนัก ทําสิ่งใดมันล้มลุกคลุกคลานไปทั้งนั้นน่ะ คนใดถ้าร่างกายเขาแข็งแรง เขาทําสิ่งใดเขาก็สมความปรารถนาของเขา

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเราอ่อนแอ แล้วเราก็ปรารถนา เราก็ตั้งเป้าของเราว่าเราจะถึงที่สุดแห่งทุกข์ให้ได้ เราพยายามทําของเรา แล้วก็ล้มลุกคลุกคลานไป เห็นไหม ธรรมะติดลบ แต่ถ้าพูดถึงเรามีสติปัญญา เรามีสติปัญญาเก็บหอมรอมริบของเรา เราจะทําของเรา ทําจิตใจของเราให้มั่นคงขึ้นมา ถ้าจิตใจของเรามั่นคงขึ้นมา เวลาชีวิตเขาเป็นบวกเขายังรู้จักประหยัดมัธยัสถ์ เขายังรู้จักเก็บหอมรอมริบของเขา เขารู้จักรักษาทรัพย์สมบัติของเขา นี่ของเรา ศีล สมาธิ ปัญญา

ศีลของเรา เรารักษาของเรา เราดูแลของเรา แล้วเวลาเราจะประพฤติปฏิบัติของเรา เราใช้คําบริกรรมพุทโธก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ มันจะล้มลุกคลุกคลาน มันจะมีความทุกข์ยากขนาดไหน เรามีความเพียรของเรา เราหมั่นเพียรของเรา เราเชื่อ เราเป็นชาวพุทธ เรามีไตรสรณคมน์ เราระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้มันจะผิดพลาดไปไหน

เราศึกษามาขนาดไหนก็แล้วแต่ สังคมที่เขาประพฤติปฏิบัติกัน เรามองเห็นเขา สังคมที่เขาปฏิบัติแล้วเขาพยายามสร้างภาพกัน เขาสร้างภาพ เพราะเวลาถ้าเราไม่ได้ประพฤติปฏิบัติใช่ไหม เรายังไม่ปฏิบัติ เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษามาแค่ไหนนั้นเป็นภาคปริยัติ เป็นเรื่องของโลก โลกศึกษาขนาดไหนก็ได้ แต่เป็นความจริงไหมล่ะ เราไม่เป็นความจริง ฉะนั้น จิตใจของเรามันมีกิเลสครอบงําอยู่ ฉะนั้น พอเรามองไปว่าเราอยากประพฤติปฏิบัติ เราก็ต้องแสวงหาสิ่งที่แนวทางในการปฏิบัติ เราก็มองไป เราก็เห็นโลกเขาทํากันแบบนั้น โลกเขาทํากันแบบนั้น

กาลามสูตรไง กาลามสูตรแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อว่ามันเป็นไปได้ มันเป็นที่สังคม สังคมที่เขาทํากันแล้วเขาบอกว่าเขามีความสุขๆ มันเป็นไปได้มากน้อยขนาดไหน เรายังไม่เชื่อเขา ถ้าเราไม่เชื่อ สิ่งที่พอเราไม่เชื่อเขา เรากลับมาถึงความเป็นจริงของเรา ถ้าเรากลับมาเป็นความจริงของเรานะ เราทําแล้วมันจะเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา เราตั้งสติของเรา มันต้องพิสูจน์กัน พิสูจน์ว่า ถ้ามันฟุ้งซ่าน มันมีความทุกข์ความยาก ความทุกข์ความยากมันเกิดมาจากไหน

ความทุกข์ความยากมันก็เกิดมาจากกิเลสมันป้อนให้ทั้งนั้นน่ะ กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจ พญามารมันป้อนให้ มันครอบครองหัวใจของเราอยู่แล้ว เวลามันป้อนมันก็ป้อนแต่สิ่งที่เป็นพิษเป็นภัยกับในหัวใจของเรา ถ้ามันป้อนสิ่งที่เป็นพิษเป็นภัยกับในหัวใจของเรา นี่ธรรมะติดลบแล้ว “ปฏิบัติธรรมแล้วไม่ได้ผล ปฏิบัติธรรมแล้วทําไมมันทุกข์ยากขนาดนี้ ปฏิบัติธรรมแล้วมันต้องมีความสุขสิ”

ความสุขมันจะมีต่อเมื่อธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเหตุปัจจัยมันสมควร มันมีความสุขของมัน แต่เหตุปัจจัยนี้กิเลสมันป้อนให้ กิเลสมันจินตนาการ กิเลสมันสร้างภาพ มันเอาธรรมะมาเบี่ยงเบนว่า ถ้าเป็นธรรมมันต้องปล่อยวาง ถ้าเป็นธรรมต้องมีความสุข ถ้าเป็นธรรมนะ เราก็บอกว่าเราเป็นธรรม

อันนั้นมันเหม่อลอยนะ สิ่งที่เหม่อลอยเพราะอะไร เพราะมันรักษาไม่ได้ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันไม่มีเหตุมีผลสมควรแก่ธรรม ถ้ามันมีเหตุมีผลสมควรแก่ธรรม เราจะต้องมีสติปัญญาของเราเอง เราตั้งสติของเรา เราทําของเราให้เป็นจริงของเรา ถ้ามันทําความเป็นจริงของเรา เราดูแลหัวใจของเรานะ เก็บหอมรอมริบของเรา มันจะทุกข์มันจะยาก มันจะทุกข์ยาก มันทุกข์ยากแน่นอน มันทุกข์ยากเพราะเราจะต้องเอาชนะตนเอง เอาชนะหัวใจของเรา

เวลาเราพักผ่อนนอนหลับ เราก็พอใจของเรา แต่จริงๆ แล้วการพักผ่อนนอนหลับมันจะอยู่อย่างนั้นตลอดไปได้ไหม อิริยาบถ ๔ เราจะอยู่ในอิริยาบถใดอิริยาบถหนึ่งไม่ได้ เราจะต้องมีการเคลื่อนไหวตลอดเวลา เห็นไหม ด้วยความคุ้นเคยของเรา ทุกข์ สิ่งที่อยู่ในอิริยาบถเดียว สิ่งจําเป็นอย่างนั้นมันจะเป็นทุกข์ อิริยาบถเราก็เปลี่ยนแปลงมาตลอดเวลา เพราะมันทําจนเคยชิน พอทําจนเคยชิน เราทําของเรามาอย่างนั้น เราถึงคิดว่าเวลาเราทําสิ่งใดกิเลสมันป้อนให้ มันก็บอกว่า เราจะสมความปรารถนาอย่างนั้น เราทําแล้วเราจะได้ประโยชน์อย่างนั้น แต่ความจริงมันไม่เป็น ไม่เป็นเพราะกิเลสมันป้อนให้ตลอดเวลาไง

แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ เพราะกิเลสมันเป็นนามธรรม สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติ กายภาพ เพราะเรามีร่างกายนี้ พอเรามีร่างกายนี้ ร่างกายเวลาเรานั่งสมาธิภาวนา ว่าสิ่งนี้เป็นการภาวนา เรานั่งสมาธิ เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา สิ่งนี้มันเป็นการภาวนา ภาวนา ร่างกายมันเป็นไป อิริยาบถ เห็นไหม แต่สิ่งที่เป็นนามธรรมล่ะ สิ่งที่เป็นหัวใจของเราล่ะ หัวใจเรายังดิ้นรนของเราอยู่ เรานั่ง นั่งนิ่งๆ แต่หัวใจไม่นิ่งกับเราหรอก ตัวเราอยู่ในวัด จิตใจของเราออกไปอยู่ข้างนอก แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ เรามีสติปัญญา เราใช้คําบริกรรม เราบังคับมัน เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราต้องการให้จิตมันสงบเข้ามา

ถ้าจิตมันสงบเข้ามา สิ่งที่เราทําด้วยความเข้มข้นของเรา เราทําด้วยความจริงจังของเรา มันจะต่อสู้กัน ระหว่างกิเลสกับธรรมต่อสู้กัน กิเลสกับธรรม กิเลสมันป้อนให้ มันเป็นความเคยชินของมัน แต่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา ยังไม่เกิดกับเรา ถ้าศีล สมาธิ ปัญญา ไม่เกิดกับเรา สิ่งที่จะเกิดขึ้น นี่วิธีการไง คําบริกรรมไง ปัญญาอบรมสมาธิไง สิ่งนั้นที่มันทําของมัน เหตุมันมีขึ้นมา ถ้าเหตุมีขึ้นมา ธรรมะมันจะเจริญรุ่งเรืองแล้ว ธรรมะมันไม่ติดลบแล้ว

มันติดลบเพราะเราเข้าใจของเราไปเอง ให้กิเลสมันออกหน้าไป แล้วสิ่งนั้นว่ามันเป็นธรรมๆ มันถึงไม่เป็นจริงกับเรา ไม่มีความจริง ไม่เป็นปัจจัตตังเกิดขึ้นมาในใจของเรา แต่พอเราปฏิบัติของเราไป เราไม่เชื่อสิ่งใด เราวางไว้ทั้งหมด ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาธุ! ศึกษามาแล้วเป็นภาคปริยัติ ศึกษามาแล้วนะ สิ่งที่ศึกษามา ศึกษามาเพื่อเป็นความรู้ เขาบอกว่า “ไม่มีความรู้ปฏิบัติไม่ได้ ถ้าไม่รู้สัจธรรมปฏิบัติไม่ได้”

ความรู้อย่างนั้น ความรู้ที่เราศึกษามามันก็มีกิเลส มันมีสมุทัยเจือมาด้วย เราสร้างภาพทั้งนั้นน่ะ มันไม่เป็นความจริงหรอก แต่ถ้าเป็นความจริงนะ เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้ามีเหตุมีปัจจัย ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม จิตสงบเข้ามานะ จิตมันสงบเข้ามามันมีความสุขแล้วล่ะ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา ขณิกสมาธิหมายถึงว่ามันสงบชั่วคราว ถ้าเป็นอุปจารสมาธินี่สงบมากขึ้น มันออกรู้ออกเห็น

การออกรู้ออกเห็น โดยธรรมชาติของเรา โดยสามัญสํานึกของมนุษย์ มนุษย์จะรู้ได้ด้วยอายตนะกระทบ มันถึงจะรู้สิ่งต่างๆ ได้ เวลาจิตมันสงบแล้วนะ แล้วมันออกรู้ของมัน มันมหัศจรรย์น่ะ สิ่งที่มหัศจรรย์เพราะอะไร

คําว่า “กิเลสเป็นนามธรรมๆ” กิเลสมันไม่ใช่สิ่งที่เราคิดหรอก สิ่งที่เราคิดนะ เราคิดจากอารมณ์ของเราไง ธรรมะติดลบมันก็คิดจากอารมณ์ของเรา มันก็ว่าอารมณ์นี้ อารมณ์สิ่งที่ไม่ดี เวลาเรามีความโลภ ความโกรธ ความหลง สิ่งนี้เป็นขี้หมดเลย ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง อารมณ์ทั้งนั้นน่ะ เรา สิ่งที่เป็นอารมณ์ของเรา เราว่าสิ่งนี้เป็นกิเลสๆ...นี่มันเป็นสามัญสํานึก มันเป็นเรื่องของโลก เป็นเรื่องของโลก ของทฤษฎี ถ้าทฤษฎี เราก็เทียบเคียงเอาๆ มันไม่เป็นความจริงไง

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา พอใจมันสงบเข้ามา พอใจสงบเข้ามา สงบแล้วถ้ามันออกรู้ออกเห็นของมัน เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นธรรม ธรรมคืออะไร คือธรรมารมณ์ อารมณ์ความรู้สึกนึกคิดนี้ อารมณ์ความรู้สึกนึกคิด ถ้าจิตมันสงบแล้วถ้ามันจับของมันได้ มันจับของมันได้ จิตเห็นอาการของจิต ถ้ามันจับของมันได้ สิ่งที่มันจับของมันได้ จับมาทําไม ถ้ามันจับได้มันก็พิจารณาของมัน พิจารณาอารมณ์ความรู้สึก ถ้าจิตมันสงบแล้วถ้ามันจับของมัน จับแล้วมันพิจารณา ในอารมณ์นั้นมันเคลื่อนไหวไปได้อย่างไร

คําว่า “อารมณ์เคลื่อนไหว” เวลากิเลสมันป้อนให้ๆ มันเอาสิ่งที่เป็นพิษป้อนให้เรา มันก็ให้สิ่งที่เป็นอารมณ์ความรู้สึกนี้มันกระตุ้นให้รุนแรงเกินไป แล้วเราก็เห็นสิ่งนี้เป็นความรู้สึกนึกคิดของเรา มันยึดมั่นถือมั่นเป็นอัตตาของเรา เราก็มีความโลภ ความโกรธ ความหลง มีความทุกข์ยากไปกับอารมณ์ความรู้สึกของเรา ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันสงบเข้ามามันก็ปล่อย มันปล่อยมันวาง วางอะไร วางรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ วางขันธ์ ๕ เข้ามา ถ้าวางขันธ์ ๕ จิตมันสงบเข้ามา จิตสงบเข้ามา

เพราะธรรมะมันเจริญรุ่งเรืองขึ้นมา เพราะมันรู้จักเก็บหอมรอมริบขึ้นมา จิตมันก็มั่นคงของมันขึ้นมา ถ้าจิตมั่นคงขึ้นมา พอมันออกไปจับ ออกไปจับสัญญาอารมณ์ ออกไปจับธรรมารมณ์ ถ้ามันจับได้ มันเกิดอย่างไร มันดับอย่างไร ถ้ามันเกิดอย่างไร เพราะสิ่งที่มันเกิดมันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากมาด้วยไง เพราะมันเกิดมาแล้วมันมีความโลภ ความโกรธ ความหลง คือมันมีความพอใจ มันมีความพอใจ มันมีความยึดมั่นถือมั่นของมันว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ เพราะเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางพื้นฐานมานะ ศีล สมาธิ ปัญญา โดยอริยสัจสัจจะความจริงวางพื้นฐานมา แล้วแต่กิริยา แล้วแต่การสั่งสอนใคร แต่เวลามันเกิดกับเรา มันเกิดกับเรา เกิดจากสติปัฏฐาน ๔ มันเกิดกับเราเพราะจิตเราสงบแล้ว จิตเราพอสงบ เราจับ เราเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เห็นสติปัฏฐาน ๔ มาทําไม

เห็นสติปัฏฐาน ๔ เพื่อมาแยกแยะ มาแยกแยะ มาพิจารณา ถ้าพิจารณา พิจารณาเพราะกิเลสเป็นนามธรรมๆ กิเลสเป็นนามธรรมนะ สิ่งที่กิเลสมันมีรูปร่างไหม กิเลสมันมีสีมีสันไหม กิเลสมันมีชื่อมีเสียงไหม กิเลสมันไม่มีชื่อมีเสียงมีรูปมีร่างของมันทั้งนั้นน่ะ แต่มันอาศัย กิเลส เวลาอนุสัยมันนอนเนื่องมากับใจๆ นอนเนื่องมากับภวาสวะ นอนเนื่องกับความคิดนี้ พอมันนอนเนื่องกับความคิด แล้วเราก็ใช้ความคิดอย่างนี้ เห็นไหม ถ้ากิเลสติดลบ เพราะมันใช้ความคิดอย่างนี้ แล้วเอาความคิดอย่างนี้ไปพิจารณาธรรมๆ พิจารณาธรรมมันก็พิจารณาอย่างไรก็ได้ เพราะมันเป็นนามธรรมใช่ไหม เราก็สร้างภาพสิ่งนั้นมาๆ ก็ได้ ฉะนั้น สิ่งที่เขาบอกว่าใช้ปัญญาไปเลยๆ เขาบอกว่าถ้าทําความสงบของใจเข้ามาจะเกิดนิมิต

สิ่งที่ไปเกิดนิมิต ถ้าเราเห็นนิมิตต่างๆ ขึ้นมา ถ้าเรามีสติปัญญา ถ้าธรรมะไม่ติดลบ ถ้าธรรมะติดลบเห็นนิมิต มันก็เคลิบเคลิ้มหลงใหลไปกับนิมิตนั้น แต่ถ้ากิเลสเรา ธรรมไม่ติดลบ ธรรมเรา เราเก็บหอมรอมริบ เราจะเก็บหอมรอมริบของเรา เราจะประหยัดมัธยัสถ์ของเรา เราจะสร้างคุณธรรมของเราขึ้นมา

ถ้าจิตมันสงบ แล้วถ้ามันเห็นนิมิต เห็นนิมิตแล้วนิมิตมันถูกหรือผิด นิมิตนี้มันเป็นตัณหาความทะยานอยากหรือว่าจิตสงบแล้วเห็นกาย ถ้ามันเห็นผีเห็นสาง เห็นเทวดา อินทร์ พรหมต่างๆ อันนั้นมันเป็นการเห็นที่มันเป็นผลของวัฏฏะ เป็นผลของวัฏฏะแล้วมันเป็นจริงหรือเปล่า เราเห็นจริงหรือเปล่า เราเห็นแล้วมันเป็นประโยชน์สิ่งใดไหม ถ้าเห็นแล้วถ้าสําคัญตนว่าเป็นผู้วิเศษ นี่ธรรมะติดลบ ถ้าธรรมะติดลบมันก็ไปตามมันๆ

แต่เพราะเรามีความไตร่ตรอง เรามีสัจจะ เรามีความจริง เราพิจารณาของเรา ถ้าเราเห็น เราเห็นของเราแล้วเราวางของเรา ถ้าเราวางของเรา พอปล่อยวางขึ้นมาแล้ว เราไม่ใช่ผู้วิเศษ สิ่งนี้มันมีของมันอยู่โดยดั้งเดิม เรามารู้มาเห็น รู้เห็นไปทําไม รู้เห็นแล้วมันเป็นประโยชน์อะไรกับจิตดวงนี้ ถ้ามันรู้เห็นขึ้นมาแล้วมันไม่เป็นประโยชน์กับจิตดวงนี้ มันกลับกดถ่วงจิตดวงนี้ มันให้จิตดวงนี้เคลิบเคลิ้มไปกับมันในการสําคัญตนว่า เราภาวนาแล้วเรารู้เราเห็น เรามีความสามารถ นี่ถ้ากิเลสมันติดลบ มันติดลบอย่างนี้

ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา เราพิจารณาของเราเข้ามา ถ้าเรารู้ว่าสิ่งนี้ถ้าเราส่งออก ส่งออกไปแล้วรับรู้สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เราก็ปล่อยวาง ปล่อยวางเข้ามา พอปล่อยวาง การทําสมถะ ทําจิตสงบแล้วมันไปเห็นได้ แล้วถ้าจิตสงบแล้วถ้ามันเห็นกายล่ะ ถ้าจิตสงบแล้วเห็นจิตล่ะ เห็นสติปัฏฐาน ๔ ล่ะ

ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ธรรมะบวก ไม่ใช่กิเลสบวก ธรรมะจะบวกขึ้นมา ถ้าบวกขึ้นมาเพราะอะไร เพราะเวลาธรรมะมันติดลบ มันก็รู้แล้วว่ามันติดไปตามนิมิตอันนั้น แต่ถ้าธรรมะเป็นบวกล่ะ ธรรมะเป็นบวก เพราะจิตมันสงบแล้วมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้ามันเห็นกาย เห็นกายก็เป็นนิมิตไหม อุคคหนิมิต วิภาคะ มันแยกขยายของมัน มันต้องรู้ต้องเห็นไง

บอกว่า ถ้าทําสมถะแล้วมันจะเกิดนิมิต มันจะเกิดความเสียหาย เราต้องใช้ปัญญาไปเลย

ใช้ปัญญาไปเลย มันโลกียปัญญา ปัญญาของโลก ปัญญาของโลกเพราะจิตมันยังไม่สงบ ปัญญาของโลก ความรู้ความเห็นต่างๆ มันเป็นเรื่องของโลก ถ้าเป็นเรื่องของโลก โลกคืออะไร โลกคือสมุทัยไง โลกคือตัณหาความทะยานอยากไง ถ้าโลกเป็นตัณหาความทะยานอยาก ใช้ความคิดอย่างนั้นไปโดยปัญญาของโลก ปัญญาของโลก แต่เพราะว่าธรรมะมันติดลบมันก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรม เพราะว่าธรรมะติดลบ สิ่งนั้นเป็นธรรมขึ้นมา เพราะมันติดลบแล้ว มันไปประสาโลกแล้ว แล้วว่าสิ่งนั้น เพราะใช้ปัญญาไปเลย ปัญญาจะเกิดขึ้นอย่างนั้น แต่ถ้าทําความสงบของใจเข้ามามันจะเกิดนิมิต มันจะเกิดสมถะจะทําให้เกิดนิมิต

เพราะการทําสมถะ เห็นไหม ถ้าธรรมะติดลบ มันอ้างอิงตามที่ว่าพญามารมันครอบงําหัวใจ แล้วมันเอาหัวใจไว้ในอํานาจของมัน เวลาถ้ามันรู้มันเห็นในทางของกิเลส ในทางความเห็นของมัน กิเลสมันจะเพิ่มพูน กิเลสมันจะชักนําไปอย่างนั้น แต่เพราะถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ถ้าเป็นอย่างนั้น เดี๋ยวจะเป็นกรรมฐานม้วนเสื่อ กรรมฐานม้วนเสื่อเพราะปฏิบัติไปแล้ว ถ้าธรรมะติดลบแล้วมันรู้มันเห็นของมันอย่างนั้น เพราะมันติดลบมันก็ไปบวกให้กิเลส พอกิเลสมันพาส่งออกไปเรื่อย พอกิเลสมันส่งออกไป มันรู้มันเห็นของมันไป พอมันรู้มันเห็น มันส่งออกไปจนจิตมันกลับมาไม่ได้ จิตมันจะย้อนกลับมาไม่ได้เลย ส่งออกไปจนเสียหายไป แล้วก็เป็นกรรมฐานม้วนเสื่อ เลิกปฏิบัติดีกว่า หรือปฏิบัติแล้วจะไม่ได้ผลตามความเป็นจริง นั้นเป็นเพราะธรรมะติดลบ

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ธรรมะเรา เราเกิดมากับโลก เราอยู่กับโลก สิ่งที่มันจะเป็นธรรมขึ้นมา เราต้องเก็บหอมรอมริบ คําว่า “เก็บหอมรอมริบ” คนเราเกิดมามีอํานาจวาสนา แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์ เกิดมาชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย แต่เวลาอยู่ทางโลก พระเจ้าสุทโธทนะพยายามจะรักษาไว้กับโลก แต่เพราะว่าสร้างบุญกุศลมาขนาดนั้นถึงได้สละออกมา แล้วพยายามรื้อค้นๆ

ในหัวใจของพวกเราชาวพุทธก็เหมือนกัน ถ้าในหัวใจของเรา ใจของเราถ้าฝักใฝ่ ใจของเราอยากจะประพฤติปฏิบัติ ใจของเราอยากจะหาทางออก ถ้าหาทางออก ถ้าปฏิบัติขึ้นมาเป็นความจริงขึ้นมา มันก็จะพัฒนา มันก็จะเป็นธรรมะเจริญงอกงามขึ้นมาในใจ ถ้าธรรมะเจริญงอกงามขึ้นมาในใจ เราจะมีความมุมานะขนาดไหน เราต้องมีความมุมานะ มีการกระทําของเราตามความเป็นจริงของเรา ถ้าเป็นความจริงของเรานะ มันจะรู้เห็นสิ่งใด เรามีครูมีอาจารย์ ครูบาอาจารย์บอกว่า ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้ว ใจมันสงบ มันจะไปยับยั้งไม่ให้ตัณหาความทะยานอยากเข้ามาครอบงํา แล้วถ้าใจมันสงบแล้วมันออกฝึกหัด ออกใช้ ออกพิจารณาของเรา มันจะพิจารณาอะไรล่ะ

ถ้ามันเห็นของมันตามความเป็นจริงนะ สิ่งที่เห็นตามความเป็นจริง เห็นสิ่งนี้ขึ้นมาเพื่อการฝึกหัดหัวใจ ถ้าฝึกหัดหัวใจ มันหัดใช้ปัญญาของมัน ถ้าปัญญาไม่มีการฝึกหัด ไม่มีการใช้ปัญญา ปัญญามันเกิดมาจากไหนล่ะ

ว่า ศีล สมาธิ ปัญญา เราใช้ปัญญาไปเลยๆ นั้นคือปัญญาโลก โลกียปัญญา มันเป็นธรรมะติดลบหมด แล้วเวลามันสร้างภาพขึ้นมา มันเป็นจริงขึ้นมา มันก็เป็นการสร้างภาพในเรื่องของสัจจะ ในเรื่องของสัจธรรมของกิเลส มันสร้างภาพขึ้นมา มันไม่มีความเป็นจริงในหัวใจนั้น ถ้าเป็นความจริงในหัวใจนั้น มันมีขั้นตอนของมันไง ถ้าจิตมันไม่สงบ มันก็เป็นเรื่องโลก ถ้าจิตมันสงบเข้ามาๆ เราพยายามทําความสงบของใจ ทีนี้เวลาทําความสงบมันก็ล้มลุกคลุกคลาน แล้วเมื่อไหร่ล่ะ มันจะสงบขนาดไหนล่ะ

สงบก็ให้จิตใจได้พักผ่อน ให้จิตใจของเรามีกําลัง ให้จิตใจของเรามันไม่พะรุงพะรังจนเกินไป ถ้าจิตใจของเราพะรุงพะรัง เราจะเอาอะไรไปพิจารณาธรรม ใจของเรามันล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ เราจะเอาอะไรไปพิจารณาธรรม

สิ่งที่ว่าเวลาธรรมะติดลบ เวลาบอกมันพิจารณาธรรม มันพิจารณาธรรมโดยสัญญา พิจารณาธรรมอย่างนี้โลกเขาก็รู้ได้ การศึกษาของโลก การศึกษาธรรมะในปัจจุบันนี้ เขาพยายามฟื้นฟูขึ้นมา ให้ศึกษาธรรมะขึ้นมา ถ้าปริยัติ เขาบอกปริยัติการศึกษานี้มันเข้มข้นขึ้นมา เดี๋ยวภาคปฏิบัติมันจะเกิดขึ้นตามไป ถ้าภาคปฏิบัติเกิดขึ้นตามไป ถ้ามันเป็นจริงนะ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริง ในภาคปฏิบัติในปัจจุบันนี้ สิ่งที่เวลาปฏิบัติ สูงสุดคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดาตรัสรู้เองโดยชอบ นั่นล่ะสูงสุด พอสูงสุดขึ้นมา รื้อสัตว์ขนสัตว์ สมัยพุทธกาลพระอรหันต์มหาศาลเลย ยังมีพระอรหันต์มาหลายร้อยปี แล้วมันค่อยจางลงๆๆ จางลงเพราะอะไร เพราะอํานาจวาสนาของคน

การศึกษามั่นคงๆ แต่การฟื้นฟูมันต้องคนมีอํานาจวาสนา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมาประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านทําความจริงของท่านขึ้นมา ถ้าความจริงของท่าน นั่นก็สูงส่งตอนนั้นน่ะ แล้วใครจะมีอํานาจวาสนามากเท่านั้น ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามีอํานาจวาสนานั้นเพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติตามความเป็นจริงแล้ว เวลาท่านสอน ท่านสอนจากประสบการณ์ของท่าน ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ท่านปฏิบัติของท่านมา ท่านถึงพูดได้เต็มปากเต็มคํา เวลาท่านพูดมาเต็มปากเต็มคํา ท่านถึงว่า ถ้าเราทําได้ตามความเป็นจริงนั้น ภาคปฏิบัติมีความจริงนั้น มันจะเป็นผลประโยชน์กับเราไง

ถ้าธรรมะติดลบ เราก็เชื่อฟังสิ่งนั้น แล้วเราก็ล้มลุกคลุกคลานไปกับเขา แต่ถ้าเรามีครูมีอาจารย์นะ เราพยายามจะฟื้นฟูของเราไม่ให้กิเลสมันงอกงามขึ้นมา ถ้าธรรมะติดลบ กิเลสมันก็เป็นบวก เป็นบวกนะ เราทําไปแล้วนะ ทําขนาดไหนมันก็ไม่เป็นผลตามความเป็นจริง คือไม่เป็นปัจจัตตัง ไม่เป็นสันทิฏฐิโก รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง สัจธรรมอันนี้เราไม่ได้สัมผัสเลย

แต่ถ้าเราเชื่อมั่น เราเชื่อมั่นในผลในการปฏิบัติของครูบาอาจารย์ที่ว่าให้เราทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าใจสงบแล้วเราทําความสะอาดบ้านเรือนของเรา ความเป็นอยู่ในบ้านของเรา เราก็อยู่ได้สุขสบาย ถ้าบ้านเรือนของเราอยู่ได้สุขสบาย เราจะทําหน้าที่การงานสิ่งใดมันก็ทําชัดเจนได้มากขึ้น สิ่งนี้ถึงว่าต้องทําสมถะ ถ้าทําสมถะ ทําความสงบของใจเข้ามา แล้วปัญญาจะเกิดขึ้นมาเมื่อไหร่ล่ะ

เพราะการทําสมถะมันก็ต้องใช้ปัญญาอยู่แล้ว ถ้าเราไม่มีปัญญา เราจะรักษาสิ่งใด แม้แต่รักษาศีล เขาก็ต้องมีปัญญาของเขา เพราะรักษาศีลให้มันสะอาดบริสุทธิ์ตามความเป็นจริง สิ่งที่เราไม่ต้องให้กิเลสมันมาครอบงํา รักษาศีลก็ให้กิเลสมันมาครอบงํา ติดขัดไปหมด ทําสิ่งใดก็ล้มลุกคลุกคลานไปหมด ไม่สะดวกสบายไปสักอย่างหนึ่ง แต่ถ้าปล่อยไปตามกิเลสแล้วสิ่งนั้นดีงามไปหมดเลย เห็นไหม การรักษาศีลเขาต้องมีปัญญาของเขา ฉะนั้น ในการทําสมถะต้องมีปัญญามาก

การปฏิบัติเริ่มต้น ขั้นเริ่มต้นเป็นขั้นที่ยากที่สุด ยากที่สุดเพราะอะไร เพราะทําสิ่งใด เราไม่เคยทํา จับพลัดจับผลู ติดขัดไปหมดเลย ฉะนั้น เราถึงวางไว้ วางให้หมด มีการศึกษา มีความรู้มากขนาดไหน ครูบาอาจารย์ท่านสอนว่า ถ้าเราจะกําหนดพุทโธนะ ให้มีพุทโธกับเราเท่านั้น โลกนี้เหมือนไม่มีเลย เราจะไม่เอาสิ่งใดมาเป็นความวิตกกังวลทั้งสิ้น พุทโธอย่างเดียว พุทโธชัดๆ พุทโธๆ ของเราไป ถ้าเราทําของเราได้ ถ้ามันแฉลบมันอย่างไร นั่นแหละกิเลสมันเข้ามาแทรกตลอดเวลา เพราะเราเกิดมากับมัน พญามารมันครอบงําหัวใจอยู่ตลอดเวลาอยู่แล้ว

ฉะนั้น ถ้าเราจะเอาความจริงของเรานะ เราตั้งสติ แล้วกําหนดพุทโธชัดๆ แล้วถ้ามันทําไปแล้ว ต่อเนื่องไปแล้ว เราต้องมีอุบาย อุบายเพื่อจะผ่อนคลาย ผ่อนคลายให้ใจของเรามันมีทางก้าวเดินออกไปได้ เรามีอุบายนะ พุทโธแล้วนะ เราเดินจงกรมก็ได้ นั่งสมาธิก็ได้ แล้วเกิดถ้ามันมีอารมณ์ในหัวใจ เราก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิจับสิ่งนั้นพิจารณาของเราไปเรื่อยๆ จับพิจารณาไป เห็นไหม นี่ปัญญา แม้แต่เราทําสมถะก็มีปัญญาของเรา ถ้าเราทําสมถะไม่มีปัญญา ที่เขาบอกว่า ทําสมถะมันไม่มีปัญญา เพราะกําหนดพุทโธเฉยๆ พุทโธอย่างนั้นน่ะมันจะมีอะไร

พุทโธ ถ้าจิตใจของมันพุทโธเต็มปากเต็มคํา พุทโธเต็มปากเต็มคํา กิเลสมันไม่มีทางออกเลยนะ แล้วคนที่มีอํานาจวาสนามันลงของมันได้ มันสงบของมันได้ พอสงบแล้ว ธรรมดาของกิเลส กิเลสถ้ามันไม่มีทางต่อต้านเรา มันก็หลบหลีกไป แต่ถ้ากิเลสมันรู้เท่าทันแล้ว เราจะปฏิบัติต่อเนื่องไป นี่ไง ธรรมะติดลบแล้ว เพราะกิเลสมันเข้มแข็ง ไปบวกให้กิเลส กิเลสมันเข้มแข็งมาก เราพุทโธก็ไม่ลง ทําสิ่งใดก็ไม่ได้ ทําสิ่งใดไม่ประสบความสําเร็จสักอย่างหนึ่ง มันก็ต้องอดนอนผ่อนอาหาร มันต้องมีความเข้มข้นของมัน

ธุดงควัตรขัดเกลากิเลสๆ ขัดเกลาให้มันเบาบางลง เราจะกลับมาพุทโธได้ แล้วถ้าเราไม่ได้ เราก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเราได้ เพราะจิตมันก็เบาบางลงๆ ถ้ามันเป็นไปได้ ต้องเป็นไปได้ ถ้าไม่เป็นไปได้ เริ่มต้นถ้าไม่มีความสงบของใจ ปุถุชน กัลยาณปุถุชน ปุถุชนคนหนา คนที่หนามันยึดมั่นถือมั่นในความรู้ความเห็นของมัน แล้วศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็มีทิฏฐิทุกคนแหละ ไปศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ว่าเรารู้เราเห็น เราชัดเจนไปหมด แล้วมันไม่เป็นความจริงไง มันไม่เป็นความจริงกับเรา

แต่ถ้ามันเป็นความจริงกับเรา ถ้าเราวางสิ่งนั้นได้ เราพุทโธๆ พุทโธเพื่อให้มันวางเข้ามา พอวางเข้ามา มันปล่อยวางเข้ามา จากปุถุชนมันก็เป็นกัลยาณปุถุชน ถ้าเป็นกัลยาณปุถุชน รักษาดูแลหัวใจได้ง่ายแล้ว เพราะเป็นกัลยาณปุถุชน รู้เท่าทันอารมณ์ของตัว รู้เท่าทันสิ่งที่มันกระตุ้นให้หัวใจของเรามันฟูขึ้นมา ให้หัวใจของเราไม่เป็นเอกภาพ ให้หัวใจของเราไม่มีสิ่งใดที่จะเป็นที่พึ่งที่อาศัย เรามีสติปัญญา เราก็รักษาของเรา พุทโธก็พุทโธของเราไป ทําของเราไป มันเป็นไปได้

เวลาคนที่ปฏิบัติใหม่นะ ล้มลุกคลุกคลานตรงนี้ มันท้อแท้ ทําสิ่งใดไปก็ท้อแท้ มีแต่ความทุกข์ความลําบากไปหมดเลย ความทุกข์ความลําบากเพราะเรายังไม่เห็นผล คนเราเดินทางไกลนะ ถ้าไม่มีแหล่งนํ้า เราหิวกระหาย ไม่มีแหล่งนํ้า เราก็ทุกข์ยากของเรา แต่ถ้าเราเดินทางไกล เราเจอแหล่งนํ้า เราได้ดื่มได้กิน มันผ่อนคลายความทุกข์ของเราได้ เราจะเดินทางต่อไปได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ากําหนดพุทโธๆ ถ้าจิตมันสงบได้ นั่นล่ะความสุข นั่นล่ะแหล่งนํ้าของเรา นั่นล่ะเห็นไหม ถ้าแหล่งนํ้าของเรา ธรรมะเราจะเจริญรุ่งเรืองแล้ว พอเจริญรุ่งเรือง เพราะมันทําด้วยความชํานาญ เราเข้าออก เห็นไหม ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเรามีเหตุมีปัจจัยของเรา สมาธิจะรักษาได้ ถ้าสมาธิรักษาได้ เราออกฝึกหัดใช้ปัญญาแล้ว

สมาธิเกิดปัญญาไม่ได้ สมถะแก้กิเลสไม่ได้ แต่ถ้าไม่มีสมถะ สติปัฏฐาน ๔ มันไม่เกิดขึ้นตามความเป็นจริง เพราะจิตของเรามันมีพญามาร ถ้าธรรมะติดลบ กิเลสมันบวก พอบวกแล้วกิเลสมันอ้างอิงธรรมะ เขาบอกว่าใช้ปัญญาไปเลยๆ

ใครๆ ก็ทําได้ คนที่ว่าเห็นกายๆ หมอมันก็เห็นกาย สัปเหร่อก็เห็นกาย แต่เห็นกายโดยวิชาชีพ สัปเหร่อเผาศพทุกวันเลย แล้วเขาได้เงิน ได้สิ่งนั้นเลี้ยงชีพ เขาใช้การเผาศพเป็นอาชีพของเขา แล้วเขาเห็นทุกวันเลย เพราะอะไร เพราะจิตเขาไม่สงบ แต่ถ้าสัปเหร่อนะ ถ้าจิตใจเขาเป็นธรรม จิตใจเขาสงบ ถ้าเขาสังเวชขึ้นมานะ เขาจะเห็นเป็นอสุภะได้ ถ้าจิตใจมันไม่สงบ จิตใจของเขาเป็นอาชีพของเขา เขาทําของเขาจนคุ้นชินของเขา นี่ความคุ้นชินของเขา ฉะนั้น จิตใจเขาไม่ได้สงบ เขาก็เห็นของเขา เห็นของเขาแล้วเป็นประโยชน์อะไรล่ะ

แต่ถ้าจิตใจของเราถ้ามันสงบมานะ แล้วถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันขนลุกขนพอง ถ้ามันขนลุกขนพอง เพราะอะไร เพราะมันสะเทือนกิเลส พอมันสะเทือนกิเลส กิเลสมันคืออะไรล่ะ กิเลสมีรูปมีร่างไหม กิเลสมีชื่อเสียงไหม ไม่มี แต่กิเลสมันเป็นความคุ้นเคย มันเป็นสิ่งที่นอนเนื่องมาในหัวใจของสัตว์โลก แล้วมันอาศัยสิ่งนี้ อาศัยสิ่งนี้เบียดเบียน อาศัยสิ่งนี้เบียดเบียน หมายความว่า มันอยู่กับเรา ถ้ามันอยู่กับเรานะ ถ้าชีวิตเป็นบวก เราก็ประสบความสําเร็จทุกๆ อย่าง ถ้าชีวิตเป็นลบ เราล้มลุกคลุกคลานมาตลอด ฉะนั้น ถ้าล้มลุกคลุกคลาน การเกิดเป็นมนุษย์นี้แสนยาก ฉะนั้น ถ้ากิเลสมันอยู่ในหัวใจของเราใช่ไหม มันก็ให้เราอยู่ในโลกียปัญญา อยู่ในสถานะของโลก ทําบุญกุศล ทําบุญกุศลไว้เพื่อเวียนว่ายตายเกิด ไม่เป็นไร เพราะอะไร เพราะมันยังครอบครองหัวใจนี้เป็นที่อยู่อาศัยของมัน

ฉะนั้น เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเอาความเป็นจริง ถ้าชีวิตเป็นบวกหรือชีวิตเป็นลบนั้นเป็นเรื่องของชีวิต เป็นเรื่องของการเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา นี้เป็นอริยทรัพย์ แต่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ ธรรมะเป็นลบหรือธรรมะเป็นบวกล่ะ ถ้าธรรมะเป็นลบ เราก็ล้มลุกคลุกคลาน ถ้าธรรมะเป็นบวกล่ะ ถ้าธรรมะเป็นบวก กิเลสมันก็เป็นลบ ถ้าธรรมะเป็นลบ กิเลสมันก็เป็นบวก ฉะนั้น ถ้ากิเลสเป็นบวก แต่ไม่มีใครไปรู้เห็นมันไง มันเป็นนามธรรม ไม่มีใครรู้เห็น แต่เราฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเชื่อในรัตนตรัยของเรา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราเชื่อมั่นของเรา แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติของเรา

ฉะนั้น ถ้าเราปฏิบัติของเราโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากว่าใช้ปัญญาไปเลยๆ มันก็จะเป็นปัญญาแบบนี้ ปัญญาแบบโลกๆ นี้ แต่ถ้าเราจะเอาความจริง เอาความจริง เราทําสมถะ เราทําความสงบของใจ ถ้าทําความสงบของใจ พอใจมันสงบเข้ามา ถ้าใจสงบ เราใช้ปัญญาหาอุบายวิธีการเอาความร่มเย็นเป็นสุข เอาสิ่งที่จิตมันสงบเข้ามาให้ได้ ถ้าจิตมันสงบเข้ามาให้ได้

เขาบอกว่า สมถะฆ่ากิเลสไม่ได้ สมถะทําไปแล้วมันจะเกิดนิมิต มันจะออกนอกลู่นอกทาง

อันนั้นมันเป็นอํานาจวาสนาของคน คนนะ คนที่เกิดมา ถ้าจิตใจเขาสร้างบุญกุศลของเขามา ทําอย่างใดก็แล้วแต่ เขาทําแล้วต้องประสบความสําเร็จ ของเรา เราทําบุญกุศลของเรามา เราก็ทําอกุศลมาเหมือนกัน เราทําดีและทําชั่วมา สิ่งที่ทําดีทําชั่วมา เราก็ต้องพยายามฝึกฝนของเรา ถ้าเราฝึกฝนของเรา ถ้าเรามีปัญญา เราพยายามทําของเราเข้ามา ถ้ามันสงบเข้ามา บอกสมาธิแก้กิเลสไม่ได้ สมถะแก้กิเลสไม่ได้ แต่ถ้าไม่มีสมถะ ไม่มีความสงบร่มเย็นขึ้นมา สิ่งที่ทําเป็นเรื่องโลกหมด ธรรมะติดลบหมด ธรรมะติดลบแล้วกิเลสมันบวก บวกมันก็สร้างภาพว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ โลกเป็นอย่างนั้น แล้วกาลามสูตร เขาปฏิบัติกันเป็นอย่างนั้น ปฏิบัติเป็นอย่างนั้นเพราะสัจธรรมมันไม่มีในหัวใจ เวลาพูดธรรมะนะ เวลาพูดสอน พูดธรรมะชัดเจนมากเลย แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้อธิบายเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมาจากข้อเท็จจริงในใจไม่มี เพราะพูดโดยปริยัติไง ทฤษฎีไง

แต่ถ้าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านพูดออกมา มันพูดออกมา เห็นไหม ธรรมะมันมีชีวิต มันมีชีวิตจิตใจของมัน เพราะมันมีช่องทางของมัน มันมีช่องทางว่าทําอย่างใด ทําอย่างใด หลบหลีกอย่างใด หลบหลีกกับพญามาร หลบหลีกกับสิ่งเร้าในใจ หลบหลีกมาอย่างไร ถ้าหลบหลีกมาได้ ดูสิ เวลาเรามีภัยมา เราหลบหลีกภัยของเรามา เราพ้นจากภัยนั้นมา เราพ้นมาอย่างไร จิตใจที่ไม่เคยสงบ มันไม่เคยหลบหลีกกิเลสตัณหาความทะยานอยากเข้าไปสู่ความสงบ นี่ธรรมะติดลบๆ เพราะมันไม่เคยหลบหลีกได้เลย กิเลสมันก็เป็นบวกสิ

แต่ถ้าธรรมะมันเป็นบวกล่ะ ถ้าธรรมะเป็นบวก มันหลบหลีกได้ หลบหลีกอารมณ์ หลบหลีกสิ่งที่มันข่มขี่เราอยู่นี่ หลบหลีกสิ่งที่ส่งออก หลบหลีกสิ่งที่มันตอกยํ้าเราอยู่นี่ เราหลบเราหลีกด้วยอะไรล่ะ หลบหลีกด้วยพุทโธสิ พุทโธๆๆ หลบหลีกด้วยปัญญาอบรมสมาธิสิ ถ้ามันหลบหลีกมาด้วยอุบายวิธีการ เรามีปัญญาไหม ถ้าเราไม่มีปัญญา เราจะทําสมถะได้อย่างไร สิ่งที่มันสงบเข้ามา ถ้าไม่มีสติปัญญา คนจะรักษาใจได้อย่างไร

คนที่จะรักษาหัวใจให้สงบระงับได้ เขาต้องมีปัญญาของเขา ถ้ามีปัญญาขึ้นมา เรามีปัญญาขึ้นมา ปัญญาอย่างนี้ สิ่งที่ว่าทําสมถะ ทําสมถะก็ต้องใช้ปัญญา แต่ถ้าทําสมถะต้องใช้ปัญญา แล้วเวลาเป็นสมถะแล้ว เป็นสมาธิแล้วแก้กิเลสไม่ได้ แล้วทําไปทําไมล่ะ

แก้กิเลสไม่ได้ สิ่งที่ทําสมถะต้องใช้ปัญญา ปัญญาอย่างนี้ปัญญาทางโลกียปัญญา ปัญญาโดยสามัญสํานึก ปัญญาโดยเชาวน์ปัญญาของคน นี่ไง ที่ว่ามีอํานาจวาสนาบารมีๆ คนที่มีอํานาจวาสนาบารมี สิ่งใดที่มันสะกิดใจ เขาเอาไปคิด เอาไปสอนตัวเองได้ สิ่งใดที่เรากระทบมา เราเก็บประเด็นนั้นเอาไปสั่งสอนตัวเองว่า สิ่งนี้ควรทําไหม สิ่งนี้ไม่ควรทําไหม ถ้าเราเป็นอย่างเขา เราจะทําอย่างนี้ไหม นี่คนที่มีบารมีเขาไปคิดได้นะ คนที่ไม่มีบารมีเขาเอาสิ่งนั้นไปตอกยํ้าตัวเองให้เจ็บชํ้านํ้าใจ ไปตอกยํ้าไม่มีประโยชน์สิ่งใดเลย แต่ถ้าคนมีบารมี เขาเอาสิ่งนั้นมาสั่งสอนเรา

ฉะนั้น ถ้าคนที่มีบารมี เวลาเขาจะปฏิบัติขึ้นมา ถ้าดูแลหัวใจ มันสงบเข้ามาๆ ถ้าจิตใจมันสงบได้ เราสร้างอํานาจวาสนาบารมีแล้ว ถ้าจิตสงบได้ ความที่เป็นสมถะ สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ แก้กิเลสไม่ได้ ถ้าไม่มีสมาธิ ไม่มีความสงบ สิ่งที่เห็นเป็นเรื่องโลกหมด เห็นไหม ธรรมะติดลบ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันติดลบหมดแหละ ติดลบด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่ไปเพิ่มให้กิเลสตัวอ้วนๆ กิเลสตัวใหญ่มาก พูดธรรมะปากเปียกปากแฉะ แต่ไม่มีข้อมูล ไม่มีข้อเท็จจริงในหัวใจ แต่ถ้าธรรมะเป็นบวก เป็นบวกนี่จิตสงบแล้ว จิตสงบเข้ามามีความร่มเย็นเป็นสุข เราหลบหลีกภัยมาได้ มันมีวิธีการของมันหลบหลีกขึ้นมา

จิตของเรานะ จิตดิบๆ จิตด้านๆ จิตที่หนาด้วยกิเลส มันแยกถูกแยกผิดไม่ได้ แต่เวลาพอจิตมันเริ่ม เรามีสติมีปัญญาทําความสงบของใจเข้ามา พอใจมันสงบ มันหลีกภัยมาแล้ว มันหนีเวรหนีภัยมันมา ถ้าหนีเวรหนีภัย เราผ่านจากสิ่งที่เป็นภัยมา มันสงบระงับ ถ้าสงบระงับแล้ว เวลามันออกรู้ไง ถ้าสงบระงับ เราก็มีความสุข มีความสุขนะ จิตสงบนี้มีความสุขมาก ความสุขมาก แล้วเวลามันคลายออกมาๆ เราจะทําอย่างใดเข้าไปสู่ความสงบนั้น เรารู้วิธีการที่เราทํา เคยทําได้ เคยทําได้แล้วมันเป็นได้ แต่เวลาจะทําซํ้ามันไม่ได้ ไม่ได้เพราะกิเลสมันรู้ทัน เราก็เอาสิ่งนั้นเป็นตัวตั้ง แล้วทําให้มากขึ้น แล้วมีสติปัญญาที่ละเอียดลึกซึ้งแยกแยะมันให้ดี เห็นไหม ใช้ปัญญาเพื่อความสงบ ใช้ปัญญาในสมถะ

แล้วถ้าปัญญาในสมถะมันเป็นปัญญาทางโลก แต่พอจิตสงบแล้ว เวลามันออกรู้ออกเห็น จิตสงบแล้วออกรู้ออกเห็นสติปัฏฐาน ๔ นี้ถึงเป็นปัญญาในพระพุทธศาสนา ปัญญาอย่างนี้ถ้าออกเห็น เขาเรียกว่า “ภาวนามยปัญญา”

เพราะปัญญาอย่างที่เราทําสมถะมันเป็นปัญญาวิชาชีพใช่ไหม เป็นปัญญาสัญชาตญาณใช่ไหม เป็นปัญญาของเราที่เกิดจากสมองนี่แหละ เป็นปัญญาที่เกิดจากใจเรา เราพิจารณาของเรา ด้วยอํานาจวาสนามีเท่านี้ แต่พอจิตมันสงบแล้ว จิตสงบขึ้นมา เวลามันออกเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง สิ่งนี้เราคาดเราหมายไม่ได้ เราสั่งให้เป็นอย่างที่เราปรารถนา ไม่มี

ถ้าจิตสงบแล้วเราจับได้ เรารําพึงขึ้นมาแล้วให้มันแปรสภาพ ให้แปรสภาพตามความเป็นจริง อย่างเช่นพิจารณากาย ให้กายมันแปรสภาพของมันไป ให้มันเน่าให้มันเปื่อย ให้มันพุให้มันพองไปเป็นไตรลักษณ์ ถ้ามันเป็นไตรลักษณ์ มันเป็นจริงของมัน นี่ภาวนามยปัญญา

ถ้ามันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาอยู่กับเราตลอดใช่ไหม เราคิดจนหัวแทบแตก เราคิดจนหัวแทบระเบิด แล้วมันเป็นจริงไหม มันไม่เป็นจริงเพราะมันไม่มีความรู้จริงเห็นจริงไง เพราะจิตมันไม่จริงไง เพราะจิตมันไม่จริง สิ่งที่มันคิดขึ้นมามันเป็นสัญญาอารมณ์ไง มันคาดมันหมายไป ยิ่งคิดมากยิ่งฟุ้งซ่านมาก ยิ่งคิดมากยิ่งทุกข์มาก ยิ่งคิดมากยิ่งไม่ประสบความสําเร็จมาก

แต่พอจิตมันสงบแล้ว แล้วจิตที่สงบแล้วมันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เวลารําพึงไป เราคาดเราหมายไม่ได้ ถ้าเป็นสัญญาอารมณ์ เราคาดเราหมายได้ เราปรารถนาได้ อย่างที่ว่าความเห็นทางโลก อย่างที่ว่าทางสัปเหร่อเห็นซากศพ มันก็เห็นอยู่อย่างนั้นน่ะ มันเห็นของมันอย่างนั้นเพราะมันเป็นวัตถุธาตุ

แต่เวลาจิตถ้ามันสงบแล้วมันเห็นกาย เห็นกายมันสะเทือนหัวใจ แล้วถ้ามันมีกําลัง มีอํานาจวาสนา มันรําพึงให้เป็นไป มันเป็นไปแล้วมันเป็นนะ แล้วมันทึ่งมาก มันทึ่งมากเพราะมันเป็นอย่างที่ไม่ได้จินตนาการ มันไม่ได้เป็นไปอย่างที่เราคาดหมายไว้ มันจะไม่เป็นอย่างที่เราคิดว่ามันจะเป็นเลย มันจะเป็นไปตามอํานาจวาสนาของมัน ถ้ามันเป็น นี่ไง ธรรมะจะเจริญรุ่งเรืองแล้ว ถ้าพิจารณาแล้วมันพิจารณากายถึงมันแปรสภาพของมันไป มันปล่อยวางของมันไป มันจะมีความสุขอีกมหาศาลเลย ความสุขอันนี้เกิดขึ้นจากการวิปัสสนา

ที่ว่า สมถะแก้กิเลสไม่ได้ สมาธิแก้กิเลสไม่ได้

ถ้าไม่มีสมาธินะ มันไม่เข้าสู่ ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาที่เกิดจากภาวนามยปัญญา ปัญญามันเกิดขึ้นมาอย่างนี้ ถ้าปัญญามันเกิดขึ้นมาอย่างนี้ พิจารณาแล้วมันปล่อย แต่มันไม่ถึงที่สุด พอมันไม่ถึงที่สุด กิเลสเป็นนามธรรม กิเลสไม่มีชื่อ กิเลสไม่มีรูปมีร่าง กิเลสไม่มีสิ่งใดเป็นตัวเป็นตน แต่มันอนุสัย มันอยู่เต็มหัวใจเลย ถ้ามันอยู่เต็มหัวใจ แล้วเราจะเอาอะไรไปฆ่ามัน เราจะกําจัดกิเลสได้อย่างไร

ถ้าเรากําจัดกิเลส กิเลสคือพญามาร เพราะมารมันครอบงําหัวใจ พอเราทําความสงบของใจเข้ามา ใจมันสงบระงับเข้ามา มารมันก็เบาบางลง เวลาเบาบางลง จิตสงบแล้ว เพราะเบาบางลง จิตมันสงบได้ พอจิตสงบแล้วมันมีเวลาที่ไม่อยู่ในอํานาจของมาร เราใช้ปัญญาของเรา เราพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ ของเรา แยกแยะของเราๆ พอแยกแยะของเรา มันแยกแยะเห็นตามความเป็นจริง สิ่งที่ตามความเป็นจริง นี่คือภาวนามยปัญญา

ภาวนามยปัญญา สติชอบ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ ความชอบธรรมอย่างนี้ ธรรมจักรมันเคลื่อนตัวของมันไป ถ้าเคลื่อนตัวของมัน ธรรมะจะเจริญรุ่งเรืองแล้ว พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันปล่อยวางของมันบ่อยครั้งเข้า ความขยันหมั่นเพียรไง ถ้าใครมีความขยันมีความหมั่นเพียร พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ สิ่งที่กิเลสมันไม่มีตัวไม่มีตน ถ้ากิเลสมันยึดไง สักกายทิฏฐิ สรรพสิ่งเป็นเรา จิตใต้สํานึก เวลาเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “สักแต่ว่า เธอจงมองโลกเป็นสักแต่ว่า เธอจงมองทุกอย่างเป็นสักแต่ว่า” เราก็มองด้วยความผิวเผิน ด้วยสัญชาตญาณของเรา นี่สักแต่ว่า แต่กิเลสสิ่งที่ไม่มีตัวมีตนมันอยู่จิตใต้สํานึก มันไม่สักแต่ว่ากับเราหรอก มันรู้ทันเรา พอเราบอกสักแต่ว่า มันบอกว่ายิ่งกว่าสักแต่ว่า เราบอกสักแต่ว่า มันบอกยิ่งกว่าสักแต่ว่าอีก มันเยาะเย้ยถากถางด้วย มันเยาะเย้ย มันถากถาง มันไม่เชื่อหรอก

แต่ถ้าเราพิจารณาของเราล่ะ เราใช้ปัญญาของเราพิจารณาของเราล่ะ ถ้าเป็นภาวนามยปัญญาล่ะ ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา มันพิจารณาของมัน เวลาพิจารณากาย รําพึงไป มันจะเป็นสภาวะแบบใด รําพึงไป ถ้ามันย่อยสลายไป มันย่อยสลายหมด มันไม่มีอะไรเป็นบาทเป็นฐาน มันว่างหมด มันปล่อยวางหมด มันไม่มี ถ้ามันปล่อย มันปล่อยเพราะอะไรล่ะ อ้าว! มันปล่อยเพราะสัจธรรมไง มันปล่อยเพราะธรรมะมันรุ่งเรืองไง ธรรมะไม่ติดลบไง ถ้าธรรมะติดลบ มันล้มลุกคลุกคลานไง มันก็สร้างภาพของมันไปว่าสิ่งนั้นเป็นจริงๆ ไง นี่ธรรมะติดลบ มันก็ไปบวกให้กิเลส

แต่พอจิตเราสงบแล้วเราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง แล้วเราใช้ปัญญาของเราตามความเป็นจริง นี่ภาวนามยปัญญา ถ้าภาวนามยปัญญามันก็เป็นมรรค ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ นี่ไง มรรคก็คือวิธีการดับทุกข์ วิธีการจะชําระล้างกิเลส วิธีการที่จะกลั่นกรองมัน ถ้าวิธีการจะกลั่นกรองมัน พิจารณาโดยกําลังบาทฐานของสมาธิ ถ้าบาทฐานของสมาธิ มารกับสมุทัยจะเข้ามาเจือปน เข้ามาสอดแทรกในงานอันนี้ไม่ได้ ถ้าสอดแทรกงานอันนี้ไม่ได้ เวลาเราใช้ปัญญาไปมันก็พิจารณาของมันไป ธรรมจักรมันก็เคลื่อนของมันไป พิจารณาซํ้าไป ถ้ามรรคสามัคคี ถ้ามันสมดุลของมัน มันก็ปล่อย

พอมันปล่อยนะ กิเลสไม่มีรูปมีร่าง กิเลสไม่มีชื่อ เวลามันปล่อย มันปล่อยอะไรล่ะ ปล่อยวิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ปล่อยสิ่งที่มันเป็นความสงสัย สิ่งที่มันเคลือบแคลงในหัวใจ มันมีความเคลือบแคลง จิตใต้สํานึกมันเคลือบแคลงเพราะมันฝังมานาน กิเลสมันฝังหัวใจนี้มาเนิ่นนาน พอฝังหัวใจมาเนิ่นนาน ธรรมะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะเป็นของครูบาอาจารย์เรา แต่จิตที่มันประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันยังไม่เกิดสัจจะความจริง มันไม่ได้เกิดสัจธรรมจริง ถ้าเป็นอาหารก็เป็นอาหารของคนอื่นที่เขาได้กินของเขา แล้วเขาก็เขียนตําราไว้ เราก็คิดว่าอาหารนั้นมันเอร็ดอร่อยขนาดไหน แต่เราก็ไม่เคยเห็น เราก็ไม่เคยเป็นไป

แต่เราประพฤติปฏิบัติขึ้นไป ถ้าเป็นความจริง เราได้กินเอง เราได้ทําศีล เรามีศีล เรามีสมาธิ เรามีปัญญา เรามีวิธีการ คือวิธีการดับทุกข์ คือมีมรรค พอมีมรรค จิตมันก็ได้สัมผัส สัมผัสระหว่างกิเลสกับธรรม เห็นไหม

ธรรมะติดลบหรือธรรมะเป็นบวก พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ กิเลสที่เป็นนามธรรมๆ กิเลสที่มันไม่มีตัวไม่มีตน ไม่มีสิ่งต่างๆ แล้วเราจะไปฆ่าใคร เราจะไปหาใครล่ะ สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม สิ่งที่ไม่มีตัวมีตนมันก็อาศัยสิ่งนี้ มันก็เกาะสิ่งนี้ มันเอาสิ่งนี้ยึดมั่น พออาศัยสิ่งนี้ สรรพสิ่งเป็นเราๆ มันก็ยึดมั่นถือมั่นของมัน ถ้ามันยึดมั่นถือมั่นของมัน ความยึดมั่นถือมั่นเพราะมันกลัวเป็นกลัวตายเหมือนกัน มันก็จะเกาะสิ่งนี้ไป ไอ้เราก็ไม่มีปัญญา ไอ้เราก็กลัวเป็นกลัวตายเหมือนกัน สิ่งที่มันยึดมั่นว่าสรรพสิ่งเป็นเรา ทุกอย่างเป็นเรา เพราะมีอัตตา มีอัตตาถึงมีภพ เพราะมีภพ มันมีตัวตนของเรา เราก็ยึดมั่นไปกับมันด้วย

แต่เวลาเรามาศึกษาธรรมขึ้นมา เราประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา เราปฏิบัติขึ้นมา เราพิจารณาของเรา เวลามันปล่อย มันไม่มีอะไรให้ยึด มันยึดไม่ได้ สิ่งที่เป็นวัตถุธาตุมันก็แปรสภาพของมันเป็นธรรมดา สิ่งที่เป็นนามธรรมมันก็แปรสภาพของมันเป็นธรรมดา ถ้ามันแปรสภาพของมันแล้ว แล้วสันตติ ธาตุรู้ ธาตุมหัศจรรย์มันเป็นอย่างไร เห็นไหม พลังงาน พลังงานมันเป็นอย่างไร ปฏิสนธิจิต เพราะปฏิสนธิจิตมันถึงเวียนตายเวียนเกิด เพราะปฏิสนธิจิตมันถึงมีภพ เพราะมันมีภพ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ

หลวงปู่มั่นบอกว่าอวิชชามันเกิดจากไหนล่ะ อวิชชา ใครเป็นพ่ออวิชชา อวิชชามันตั้งอยู่ที่ไหนล่ะ มันอยู่บนฐีติจิต มันอยู่บนภวาสวะ มันอยู่บนภพ ถ้าอยู่บนภพ ภพนี้ แล้วถ้ามารมันครอบครอง เห็นไหม เวลากิเลสมันเป็นบวก มันก็ยึดมั่นถือมั่นของมัน มันยึดครองของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ

ทีนี้ของเรา เราเป็นชาวพุทธ เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา เราจะให้ธรรมะเป็นบวก ไม่ให้ธรรมะติดลบ ถ้าธรรมะเป็นบวกของเรา เก็บหอมรอมริบ เราทําของเราด้วยความหมั่นเพียรของเรา กระเสือกกระสนจะทําขนาดไหน มันเป็นงานของเรา ถ้าเป็นงานของเรานะ เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วมันจะรู้จะเห็นของมันตามความเป็นจริง

เพราะสิ่งใดก็แล้วแต่ที่เราลังเลสงสัย เราก็ได้พิสูจน์มาแล้วในชีวิตของเรานะ ในชีวิตของเรา สิ่งใดที่เราอยากรู้อยากเห็น เราก็ได้ศึกษา เราก็ได้ค้นคว้ามาแล้วทั้งนั้น ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็ได้ศึกษามา ดูสิ ทางโลกเขาศึกษากัน ๙ ประโยค ๑๐ ประโยค เขาศึกษาจนจบคัมภีร์หมดแล้ว แล้วเขาได้ทดสอบในการปฏิบัติหรือยังล่ะ ถ้าทดสอบในการปฏิบัติให้มันเกิดเป็นความจริงในหัวใจ

ฉะนั้น เรากําลังทดสอบกันอยู่ เรามาประพฤติปฏิบัติ เราจะทดสอบหัวใจของเรา ถ้าเราทดสอบ เราปฏิบัติตามความเป็นจริง มีสติมีปัญญา ถ้าเราไม่มีสติปัญญา มันจะติดลบของมันไปเรื่อยๆ ติดลบแล้วถ้ากิเลสมันบวกนะ มันสร้างภาพว่าเป็นอย่างนั้นๆ มันหลงใหลได้ปลื้มไปไง หลงใหลได้ปลื้มไปเพราะเราไม่มีครูมีอาจารย์คอยบอกคอยเตือนสติ ถ้าครูบาอาจารย์ท่านคอยบอกคอยเตือนสติ เพราะสิ่งที่มันจะเป็นจริงขึ้นมามันต้องมีเหตุมีผล เหตุผลของเรา เหตุผลของเราที่เราจะทํามันต้องเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก

เวลาคนอื่นเขาหลอกลวงกัน เขาบอกว่านี่คนหลอกลวงกัน แต่หัวใจของเรามันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากหลอกลวงเราอยู่ หลอกลวงว่ามันต้องเป็นอย่างนั้น มันต้องเป็นความจริงของมันอย่างนั้น แต่เวลาปฏิบัติไป ความที่เป็นอย่างนี้ นี่ไง ปัญญาที่ว่าเราคาดเราหมาย เราอยากเป็น เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาหมดแล้ว เรารู้มาหมดแล้ว พอเรารู้มาหมดแล้ว หลวงปู่มั่นท่านถึงบอกว่า สิ่งที่ศึกษามาแล้วให้วางไว้ก่อน ให้วางไว้ แล้วเราปฏิบัติตามความเป็นจริง

ถ้าเป็นความจริงของเราเกิดขึ้น ถ้าเป็นความสงบของใจ สุขสงบมาก สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ฉะนั้น จิตสงบเข้ามา จิตสงบเฉยๆ คนที่ทําอัปปนาสมาธิ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใสๆ จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส เวลาเราภาวนาขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปนะ สิ่งที่จะผ่องใสคงที่ของมันคือพระอนาคามี พระอนาคามีเวลาทําถึงที่สุดแล้ว กามราคะปฏิฆะหมดสิ้น หมดสิ้นไป มันไม่มีแม่ทัพใหญ่ พอไม่มีแม่ทัพใหญ่ จิตมันจะผ่องใสของมัน ความผ่องใสอย่างนั้นผ่องใสคงที่ แต่ถ้าเราทําอัปปนาสมาธิ จิตมันสงบเข้าไปแล้วมันใสอะไรของมัน มันเข้าไปสู่ความผ่องใสอย่างนี้ ความผ่องใสอย่างนี้ นี่สมาธิไง

สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ แต่สมาธิเป็นที่พัก เป็นที่ฟื้นฟูกําลัง เป็นที่บาทฐานของเรา เห็นไหม บ้านเราสกปรกโสโครก บ้านเรามันมีแต่ความรกรุงรัง แล้วเราเข้าบ้านเราไม่ได้ เราได้อาศัยเฉยๆ อารมณ์ อารมณ์ความรู้สึกเกิดจากจิต ไม่ใช่จิต ถ้าอารมณ์ความรู้สึกเกิดจากจิต ไม่ใช่จิต มันเข้าบ้านไม่ได้เพราะบ้านมันสกปรกรกรุงรังไปด้วยอวิชชา ตัณหาความทะยานอยากมันยึดครอง เราเกิดได้แต่อารมณ์ความรู้สึก อารมณ์ความรู้สึกอาศัยชายคาบ้านนี้อยู่ เราไม่เคยเข้าบ้านนี้เลย

ถ้าเรากําหนดพุทโธๆๆ ถ้าจิตมันสงบเข้ามามันผ่องใสๆ ผ่องใสอย่างนี้ผ่องใสโดยกิเลส ผ่องใสโดยที่ยังไม่ได้ชําระล้างสิ่งใด นี่ธรรมะติดลบ ธรรมะติดลบนะ “จิตนี้ผ่องใส ผ่องใสคือนิพพาน มันใสสว่างหมด มันว่างหมด” นี่ธรรมะติดลบ

ถ้าธรรมะเป็นบวกล่ะ ถ้าธรรมะเป็นบวก จิตสงบแล้วออกใช้ปัญญา ออกใช้ปัญญามันพิจารณาเป็นชั้นเป็นตอนของมันขึ้นมา มันใช้ปัญญาของมัน พอมันใช้ปัญญา ปัญญาเกิดจากอะไร ปัญญาเกิดจากจิตสงบ พอจิตสงบแล้วมันเป็นบาทเป็นฐาน มรรคก็สมบูรณ์ของมัน เพราะศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าศีล สมาธิ ปัญญา มรรคมันพิจารณาเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป มันปล่อยวางของมันบ่อยครั้งเข้าซํ้าแล้วซํ้าเล่า การปฏิบัติซํ้าคือการกระทําซํ้า การกระทําซํ้า ซํ้าเพื่อทดสอบ ทดสอบๆ ทดสอบจนถึงที่สุดนะ ฉะนั้น เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติแล้วล้มลุกคลุกคลาน เวลาพิจารณาแล้วมันปล่อย มันปล่อยแล้วไม่ทดสอบ ไม่ทําซํ้า

ต้องทําซํ้า ขิปปาภิญญาปฏิบัติทีเดียวหนเดียวผ่านพ้นไปเลย แต่พวกเราเวไนยสัตว์ต้องทําซํ้าๆๆ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ กิเลสไม่มีตัวไม่มีตน กิเลสไม่มีชื่อไม่มีเสียง ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนถึงที่สุด เวลามันขาดนะ มันขาด พอขาด สังโยชน์มันขาด สักกายทิฏฐิความเห็นผิด พอมันขาดขึ้นมา สิ่งที่ธรรมะบวก เพราะธรรมะเป็นบวกขึ้นมามันชัดเจนมาก เป็นอกุปปธรรม ถ้าเป็นอกุปปธรรม ธรรมะคงที่ ธรรมะคงที่ขึ้นไป แต่ปฏิบัติขึ้นไป พอเราจะเอาต่อเนื่องขึ้นไป พอเอาต่อเนื่องขึ้นไป กิเลสอย่างละเอียดมันมีเล่ห์เหลี่ยมของมัน ในเมื่อกิเลสมันอย่างละเอียด ธรรมะมันก็เลยเป็นลบไป เพราะกิเลสมันบวก

ถ้าเราพิจารณาซํ้าอีก ต้องพิจารณาซํ้าให้ละเอียดขึ้น ถ้าละเอียดขึ้นไปนะ ถ้าธรรมะมันเป็นบวก มันก็ปล่อยวางๆ จนถึงที่สุด ถึงที่สุดนะ มันก็ขาด กามราคะปฏิฆะก็อ่อนลง พอกามราคะปฏิฆะอ่อนลง เราทําต่อเนื่องขึ้นไป ทําต่อเนื่องขึ้นไป ตรงนี้ยิ่งรุนแรง รุนแรงมาก ถ้ามหาสติมหาปัญญา จิตมันสงบแล้วเวลาออกหาของมัน ถ้าออกหาแล้วล้มลุกคลุกคลาน ถ้าธรรมะติดลบมันก็ล้มลุกคลุกคลาน แล้วก็ต่อสู้กันอย่างนั้น

ถ้าธรรมะเป็นบวก มันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันเป็นบวกไปเรื่อย เป็นบวกไปเรื่อย จนเข้าไปถึงที่สุดมันทําลาย ทําลายกามราคะปฏิฆะในหัวใจ ถ้ามันทําลายขึ้นมาแล้ว ทําลายหมดแล้วพิจารณาซํ้าเข้าไปเรื่อยๆ มันทําความสะอาดของมันบ่อยครั้งเข้าๆ เข้าไป จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส เวลาจิตเดิมแท้ผ่องใส มันผ่องใส ผ่องใสคงที่ ถ้าคงที่อย่างนี้ผ่องใส ผ่องใสจนผู้ที่ขาดสติ จนผู้ที่สติปัญญาไม่สมบูรณ์มันจะว่านี่เป็นนิพพาน

แล้วถ้าจับไม่ได้ หาสิ่งนี้ไม่ได้ ถ้าทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบเข้ามาแล้ว ถ้าจิตของคนสงบแล้วมันใสมันสว่าง มันก็เป็นไปได้ ความผ่องใสมันมีผ่องใสของสมาธิก็มี ความผ่องใสของสมาธินะ คนที่บอกว่าสมาธิแก้กิเลสไม่ได้ แล้วทําความสงบเข้าไปบ่อยครั้งเข้าๆ มันจะผ่องใส มันจะใสของมัน รักษาไว้ๆ เดี๋ยวก็เสื่อม พอเดี๋ยวมันเสื่อม เพราะมันรักษาสิ่งนั้นไว้ไม่ได้ ในเมื่อมันเป็นอนิจจัง สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา แต่ที่มันเป็นผ่องใสๆ ผ่องใสเพราะมันมีสติปัญญา เห็นไหม เวลาทําสมถะก็ต้องมีสติปัญญา แล้วธรรมะติดลบ ธรรมติดลบก็คิดว่าสิ่งที่เราใช้ปัญญาแล้วนั่นคือปัญญา นั่นคือปัญญาการชําระล้างกิเลส แต่ว่านั่นคือปัญญาทําความสงบของใจต่างหากล่ะ

เพราะปัญญาที่ทําความสงบของใจ ใจมันสงบแล้ว สงบแล้วมันจะต้องใช้สมาธิ ใช้ความสงบของใจนี้ออกรื้อค้น ออกวิปัสสนา ออกทําต่อเนื่องไป ถ้าออกทําต่อเนื่องไปมันก็เป็นชั้นเป็นตอนๆ ขึ้นมา จนถึงที่มันใสสว่างอย่างนี้ จนถึงที่สุด จิตเดิมแท้ผ่องใสๆ ผ่องใสเพราะเราได้ทํากามราคะปฏิฆะให้มันขาดไป แล้วเราพิจารณาของเราบ่อยครั้งเข้าจนมันเบาบางลงๆ แล้วเบาบางลง ทําอย่างไรต่อไปล่ะ

มันมีของมันนะ ถ้าธรรมะติดลบแต่ละขั้นแต่ละตอน มันจะเจริญก้าวหน้าไปได้ยาก ฉะนั้น เรามีครูมีอาจารย์ ครูบาอาจารย์เราคอยชี้นํา ครูบาอาจารย์เราคอยบอก คอยบอกคอยชี้นําด้วยอุบายนะ ถ้าบอกตรงๆ มันไม่ยอมรับ กิเลสนี้ร้ายนัก เพราะเวลาคําพูด ดูสิ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กิเลสเราเต็มหัวใจเลย เราไปยึดมั่นถือมั่นว่าเป็นของเรา เราบอกเราเข้าใจ เรารู้ไปหมดเลย ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

มันสร้างภาพ มันจินตนาการ มันทําให้เหมือนอย่างนั้นน่ะ นี่ไง ธรรมะติดลบ ติดลบอย่างนี้ บอกว่านี่คือปัญญาๆ เพราะเหมือนพระพุทธเจ้าหมด เหมือนพุทธพจน์ เหมือนทุกอย่างหมดเลย แต่สมุทัยเจือปนไปตลอดเลย นี่กิเลสมันอาศัยอย่างนี้นอนเนื่องมา มันไม่มีตัวไม่มีตน มันไม่มีชื่อไม่มีเสียง แต่มันไปได้ทุกเรื่อง กิเลสมันเข้ากับความรู้สึกนึกคิดนี้ แล้วไปยึดมั่นถือมั่นทุกอย่างที่มันจินตนาการของมัน

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราใช้ปัญญาของเราโดยมรรคของเรา มันก็เบาบาง ปฏิบัติซํ้า ทําซํ้า พิสูจน์ซํ้า ทําซํ้าบ่อยครั้งเข้า มรรคมันจะเข้มข้นขึ้น มรรคมันจะชัดเจนขึ้น นี่การกระทํา การปฏิบัติ การทําซํ้าๆ ด้วยความเพียรชอบ ด้วยความเพียร ด้วยความวิริยะ ด้วยความอุตสาหะ ด้วยความขยันหมั่นเพียร มันจะเป็นประโยชน์กับจิตดวงนั้น เพราะถ้ามันมีของมันอยู่ มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เราต้องทําได้ เรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากอยู่มันต้องจับได้ ของมีอยู่ ของที่กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจมันมีของมันนะ กิเลสไม่มีชื่อไม่มีเสียง แต่มันมีของมันอยู่ เราพิจารณาซํ้าๆๆ ด้วยธรรมจักร ด้วยธรรมจักรนะ วิธีการดับทุกข์ วิธีการดับทุกข์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันก็ปล่อยซํ้าแล้วซํ้าเล่าเหมือนกัน ปล่อยขนาดไหน เพราะอะไร เพราะกําลังของธรรมจักร กําลังของมรรคมันจะเข้าไปบดบี้ เข้าไปพิสูจน์ตรวจสอบ ซํ้าๆๆ ถึงที่สุดมันต้องจบไง ถ้ามันจบมันก็เป็นอกุปปธรรม ถ้ามันจบมันก็ขาด ทีนี้ถ้ามันทําซํ้าอย่างนี้ ธรรมะมันถึงจะเป็นบวก ธรรมะมันถึงเจริญรุ่งเรือง ไม่ติดลบ

ติดลบเพราะกิเลส ติดลบเพราะความมักง่าย ติดลบเพราะความสะเพร่า ติดลบเพราะว่าขายก่อนซื้อ ติดลบเพราะเราคิดว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ เราไปให้ค่ากันเองไง นี่ไง ถ้าธรรมะติดลบเป็นอย่างนี้ ธรรมะติดลบเพราะกิเลสมันตัวอ้วนๆ กิเลสมันครอบงํา ทั้งๆ ที่ประพฤติปฏิบัตินะ ทั้งๆ ที่เราจะต่อสู้กับกิเลส ความจริงของเราเกิดขึ้นแบบนี้ แล้วเราก็ไม่มีสติ ไม่เฉลียวใจเลย แต่ครูบาอาจารย์ของเราที่ล้มลุกคลุกคลานมา ท่านเฉลียวใจของท่านก่อน เพราะท่านเฉลียวใจ ท่านถึงได้แยกแยะ ท่านถึงได้ย้อนกลับมา ถ้าย้อนกลับมา แล้วพอได้ผ่านสัจจะความจริงไปแล้วมันยิ่งเห็นโทษของกิเลสไง เห็นโทษของกิเลส เห็นเล่ห์เห็นเหลี่ยม เห็นเล่ห์กลของมัน แล้วเล่ห์กลนี้มันอยู่ที่ไหนล่ะ

ถ้ากิเลสของใครก็แล้วแต่ มันเป็นเรื่องของเขา ไม่เกี่ยวกับเรา สิ่งต่างๆ นี้มันอยู่ในใจเราทั้งนั้นน่ะ เราจะมีปัญญาอย่างไร เราจะมีสถานะ เห็นไหม ดูสิ ชีวิตที่เป็นบวกและเป็นลบก็แล้วแต่ ชีวิตของเขาก็เป็นชีวิตของเขา นั่นชีวิตทางโลก ถ้าชีวิตเป็นบวก เขาก็ประสบความสําเร็จของเขา นั่นแค่ชีวิตของเขา

แต่ธรรมะล่ะ ถ้าธรรมะเป็นบวกเป็นลบมันเป็นความจริงของเรานะ ถ้ามันเป็นความจริงของเรา สิ่งที่มันเกิดขึ้นมามันก็เป็นกิเลสของเราไง แล้วกิเลสมันไม่มีชื่อไม่มีเสียง ไม่บอกกล่าวว่ามันอยู่ที่ไหน มันอยู่กับอะไร แต่มันอยู่กับอารมณ์ความรู้สึกเราตลอด มันอยู่กับความรู้สึกนึกคิด มันอยู่กับความปรารถนาความต้องการทุกอย่างเลย แล้วทําอย่างไรล่ะ ทําอย่างไรก็นี่ไง ก็ต้องทําความสงบของใจไง

ถ้าใจมันสงบขึ้นมา ใจสงบ ธรรมะบวกและลบไปเรื่อยๆ มันจะบวก บวกต่อเมื่อเราทําประสบความสําเร็จ มันจะลบ ลบต่อเมื่อกิเลสมันเข้มแข็ง ถ้ากิเลสมันเข้มแข็งนะ ธรรมะเราเป็นลบ แล้วกิเลสมันขี่คอ แต่ถ้าธรรมะเป็นบวก กิเลสมันก็เบาบางลง ทําปฏิบัติของเราไปถึงที่สุด พอถึงที่สุด มันจะปอกลอกให้กิเลสออกจากใจเป็นชั้นๆๆ เข้าไป จนมันผ่องใส ผ่องใสนั่นล่ะคืออวิชชา

สิ่งที่เป็นอวิชชา สิ่งที่กิเลสไม่มีตัวไม่มีตน มันอาศัยสิ่งนี้ อาศัย อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ อาศัยธาตุ อาศัยขันธ์ เห็นไหม ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา เวลาสิ้นกิเลสไป ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์นี้เป็นภาระ แต่ขณะที่ยังมีกิเลสอย่างละเอียดอยู่ ตัวมันเองเป็นอวิชชา มันอาศัยธาตุอาศัยขันธ์ออกไปหาเหยื่อ ที่ว่ากิเลสไม่มีตัวไม่มีตน แต่อาศัยธาตุ อาศัยความคิด ไปกับความคิด ไปกับความรู้สึก ไปกับจินตนาการ ไปกับเราทุกๆ อย่างเลย แต่เพราะเรามีอํานาจวาสนา เพราะธรรมะเราเป็นบวก เราถึงกําจัดเป็นชั้นๆ เข้าไป จนถึงที่สุดมันเข้าไปถึงต้นตอ ไปถึงที่ตัวของมันเอง มันไม่มีอาการสืบต่อออกไป

ธรรมดามันอาศัยความรู้สึกนึกคิด อาศัยขันธ์ ๕ สร้างผลประโยชน์ของมัน สร้างความยึดมั่นถือมั่นของมัน สร้างแต่แรงปรารถนาของกิเลส แต่ไม่ใช่ธรรม แต่เวลาเราทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบแล้วเราพิจารณาของเรามันถึงเป็นธรรม พอเป็นธรรมขึ้นมามันก็ชําระล้างเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป จนถึงที่สุดมันไปอยู่ในคูหาของจิต มันไปอยู่บนภวาสวะ แล้วเรามีสติมีปัญญา เพราะในการประพฤติปฏิบัติ ถ้าธรรมะมันเป็นบวก เรารู้เราเห็นนั่นคือประสบการณ์ การทําซํ้าๆๆ จนมันขาด มันยิ่งยืนยันกับหัวใจ มันเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ยืนยันในหัวใจ แล้วพิจารณาต่อเนื่องขึ้นไป มันมีเล่ห์กลของมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

แต่ปฏิบัติแล้วเวลามันขาด ขาดครั้งที่ ๑ เป็นโสดาบัน ขาดครั้งที่ ๒ สกิทาคามี แล้วถ้าติดล่ะ แล้วถ้าเดินหน้าต่อไป ถ้าไปขาดครั้งที่ ๓ ระเบิดในหัวใจ เป็นอนาคามี อนาคามี แล้วต่อเนื่องไปล่ะ จะต่อเนื่องไปอย่างไรล่ะ

สิ่งที่ประสบการณ์ของใจที่มันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมามันยืนยันกับเรา แล้วถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านพยายามชี้นํา ถ้าเราไปพิจารณาจนเศษส่วนแล้ว เราก็ว่าเราก็ครบสมบูรณ์ของเราแล้ว มันสว่างไสว มันผ่องใส มันมีความเวิ้งว้างๆ...นั่นน่ะกองขี้ควาย แต่ถ้าเรายังไม่ถึงกองขี้ควาย ว่านั่นนิพพานนะ นั่นมันสมบัติมหาศาลนะ

แต่ถ้าเราจับได้ เราจับได้แล้วเราพิจารณาของเรา อรหัตตมรรคมันมีกําลังของมัน มันจับได้ พอมันจับได้ มันพิจารณาของมันนะ สิ่งที่ว่าว่างๆ สิ่งที่มันเวิ้งว้าง สิ่งที่มันผ่องใส พอมันทําลายแล้วน่ะ กองขี้ควาย กองขี้ควาย กองขี้ควายกับสัจธรรมมันแตกต่างกันอย่างไร

ถ้าธรรมติดลบมันมีแต่ความล้มลุกคลุกคลาน แล้วไปบวกกับกิเลส แต่ถ้าธรรมเป็นบวก กิเลสมันโดนลบออกไปเรื่อยๆ เป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป อันนี้สําคัญ พอถึงที่สุด ทําลายความผ่องใส ทําลายสิ่งที่เราคาดหมาย เพราะมีคาดมีหมาย มีการยึดว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ พอทําลายจบ หมดที่ยึดที่หมาย หมดที่อยู่ที่อาศัย หมดสิ่งที่รับสภาวะของวัฏฏะ จบ

พอจบแล้ว สิ่งที่ว่า ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์มันเป็นภาระทั้งสิ้น พอมันจบแล้วมันปล่อยวางหมด มันจบสิ้นกระบวนการของมัน นี่ไง ถ้าธรรมะเป็นบวก บวกอย่างนี้ บวกถึงที่สุด ถ้าเราปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานก็เรื่องของเรา เราทําเพื่อประโยชน์กับเราเนาะ เอวัง

ปักหมุดไม่ได้ลําเอียง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๙ ตุลาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม เราตั้งใจมาแล้ว เราพยายามจะหาความจริงของเรา หาความจริงในใจของเรานะ ถ้าความจริงเราเกิดขึ้น เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ เราภูมิใจมากว่าเราเกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา ดูทางโลกสิ เวลาผู้ที่นับถือเขานับถือศาสนาอื่น เขาเชื่อในอะไรล่ะ เขาเชื่อในคุณงามความดีเหมือนกัน แต่คุณงามความดีของเขา เขาไม่ได้เข้ามาชําระล้างจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ เพราะว่าเขาเชื่อของเขาไงว่าจะต้องมีผู้ตัดสินๆ ของเรา สัจธรรมเป็นผู้ตัดสิน สัจธรรมในหัวใจของเราจะตัดสินความเป็นจริงในหัวใจของเรา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติได้ตามความเป็นจริง

ฉะนั้น สิ่งที่ฟังธรรม ฟังธรรมเพื่อเป็นหัวเชื้อนะ หัวเชื้อในหัวใจมันก้าวเดินตาม ถ้าเราไม่มีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา เราจะปฏิบัติของเราอย่างไร ถ้าเราปฏิบัติของเรา นี่เพราะลําเอียงมันถึงปักหมุดไม่ได้ เพราะลําเอียง เพราะจิตใจของเรามันมีเล่ห์มีเหลี่ยมของมัน มันถึงทําสัจธรรมความจริงของเราขึ้นมาไม่ได้ ทั้งที่เราเกิดเป็นมนุษย์นะ เราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา เราภูมิใจมากในการเกิดเป็นมนุษย์ของเรา แล้วเราภูมิใจมากในการที่เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พบพระพุทธศาสนา เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดาของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกรื้อค้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติมาเป็นตัวอย่างให้เราเป็นแบบอย่าง เรามีแบบอย่าง ศาสดาของเราเป็นแบบอย่าง ถ้าศาสดาของเราเป็นแบบอย่าง เราจะปฏิบัติตามความเป็นจริงของเราได้ไหม ถ้าเราปฏิบัติตามความเป็นจริง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยเป็นประเพณีวัฒนธรรม เวลาประเพณีวัฒนธรรม เราชาวพุทธนะ เวลาคนตายขึ้นมาเอาไปเผา เอาไปเชิงตะกอนแล้วไปเผา ร่างกายนี้เหลือเถ้าถ่าน มนุษย์คนหนึ่งตายไปแล้วมีแต่เถ้าถ่าน แล้วเป็นอย่างนี้ เราสะเทือนใจเราไหม

คติธรรมๆ สอนเราอยู่แล้ว ร่างกายของเรา ความที่เราแสวงหาความสุขของเราในโลกนี้มันมีอะไรเป็นสมบัติของเราบ้าง เวลาตายไปนะ ไปเผานะ มีแต่เถ้าถ่าน มันเป็นขี้เถ้า มันไม่เห็นมีอะไรเหลือไว้เป็นสมบัติของเราเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเตือนตรงนี้ไง มรณานุสติๆ เตือนเรานะ ถ้าเตือนเรา เราเป็นชาวพุทธใช่ไหม เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนอะไร สอนเรื่องของทาน เรื่องของศีล เรื่องของภาวนา

เวลาเราเกิดมา เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราหาปัจจัยเครื่องอาศัยของเรา เราก็ทุกข์ร้อนของเรา เราก็ว่าเราเป็นคนทุกข์คนยาก เราไม่มีสิ่งใดได้ตามความประสงค์ของเราเลย เราทุกข์เรายาก เราก็คิดของเราอย่างนั้น ถ้าเราคิดอย่างนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน สอนเรื่องทาน เรื่องศีล เรื่องภาวนา เราจะทําทานของเรา เราก็น้อยเนื้อตํ่าใจว่าเราทําไม่ได้อย่างเขา เราทําไม่ได้อย่างเขาเพราะอะไรล่ะ เพราะจิตใจของเรามันคับแคบ จิตใจของเรามันไม่มีหลักมีเกณฑ์ ถ้าจิตใจของเรามีหลักมีเกณฑ์ ผู้ที่เขาทําทานของเขาด้วยจิตใจเขาเป็นธรรม เขาเสียสละได้แม้แต่ชีวิต ในสมัยพุทธกาล เขาเสียสละชีวิตกันทั้งนั้นน่ะ เสียสละชีวิตก็เพื่อเป็นบุญเป็นกุศลเป็นอะไรของเขา แม้แต่ระดับของทานเขาก็เสียสละของเขาได้อย่างนั้น ถ้าเขาเสียสละของเขาได้อย่างนั้นนะ แม้แต่ชีวิตเขายังเสียสละได้ แล้วทรัพย์สมบัติ สิ่งที่เขาแสวงหามา เขาจะไปติดข้องอะไร เขาไม่ติดข้องหรอก เห็นไหม นี่ระดับของทาน

แล้วระดับของศีลล่ะ ศีลคือความปกติของใจ ถ้าใจมันปกติ มันมีความปกติของมัน มันก็มีความร่มเย็นเป็นสุขของมันพอสมควร เวลาเกิดภาวนาขึ้นมา ทําบุญร้อยหนพันหนไม่เท่าถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง ถือศีลบริสุทธิ์ร้อยหนพันหนไม่เท่าเกิดสมาธิขึ้นหนหนึ่ง มีสมาธิร้อยหนพันหนไม่เท่าเกิดปัญญา ปัญญาที่ชําระล้างกิเลส

ทาน ศีล ภาวนา ถ้ามีการภาวนาขึ้นมา สิ่งที่การกระทํามันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา เพราะเราเห็นว่ามันเป็นประโยชน์ เราถึงมีความตั้งใจ มีความจงใจที่จะทํากัน ถ้าเราไม่เห็นประโยชน์ของมัน เราจะมาทําไหม เราจะทําสิ่งใด ถ้าไม่มีทางออก ไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แม้แต่มนุษย์คนหนึ่ง เวลาผู้ใหญ่ของใครตายไปก็แล้วแต่ มีแต่ความเศร้าโศกเสียใจ มีแต่ความครํ่าครวญพิไรรําพันกันไป

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว อทาสิ เม อกาสิ เมฯ เธออย่าเสียใจ อย่าครํ่าครวญ อย่าร้องไห้ ชีวิตนี้ให้ทําคุณงามความดี เอาคุณงามความดีสิ่งนี้อุทิศส่วนกุศลถึงกัน อุทิศส่วนกุศล ใจถึงใจไง มีความสําคัญๆ เพราะหัวใจ เพราะจิตวิญญาณนี้มีความสําคัญมาก ถ้าจิตวิญญาณมีความสําคัญมาก เวลาเราทําบุญกุศล สิ่งที่ทําคุณงามความดี ใครเป็นคนรับรู้ได้ ก็จิตวิญญาณของคนนั้นเป็นผู้รับรู้ ถ้าจิตวิญญาณคนนั้นเป็นผู้รับรู้ เวลามีบุญกุศลขึ้นมา ความรับรู้อันนั้นมันอุทิศส่วนกุศลให้ได้ไหม ขอให้เขามีความสุข ขอให้เขามีความชื่นบาน ขอให้เขามีความพอใจแบบเรา นี่อุทิศส่วนกุศลนี้ให้กัน ใจถึงใจไง เวลาใจถึงใจ เพราะเรามีการศึกษาอย่างนี้ เราถึงจะได้มาประพฤติปฏิบัติกัน

ถ้าเราจะมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคติเป็นตัวอย่างนะ เป็นตัวอย่าง เวลาทําจริง ทําจริงๆ จังๆ ขึ้นมา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ประพฤติปฏิบัติมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ มา เห็นความลุ่มๆ ดอนๆ ของสังคมของโลก ของโลกียปัญญา ปัญญาที่ปฏิบัติกัน ต่างคนต่างปฏิญาณว่าเป็นศาสดาๆ สั่งสอนกันอยู่นั่นน่ะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ไปศึกษามาหมดแล้ว

เวลาศึกษาขึ้นมา ทางโลกเขาว่ากันอย่างนั้น ถ้าให้เขาเป็นศาสดา มีความรู้ความเห็นของเขาไป ไปศึกษามาแล้วมันชําระล้างกิเลสสิ่งใดไม่ได้เลย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาประพฤติปฏิบัติเอง บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ วิชชา ๓ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร สิ่งที่มันเกิดขึ้นมาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนี้เป็นความจริงๆ สิ่งที่เกิดความจริง แล้วความจอมปลอม สิ่งที่เป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจที่มันเกลี้ยกล่อม ที่มันหลอกลวงมาตั้งแต่ ๖ ปีที่ประพฤติปฏิบัติกับเจ้าลัทธิต่างๆ สิ่งนั้นมันเป็นโทษ สิ่งที่เป็นโทษ เพราะคนที่ไม่ประพฤติปฏิบัติมา ถ้าไม่ผ่านความจริงมา มันจะเห็นโทษได้อย่างไร

สิ่งที่เป็นความจริง ความจริงเพราะอะไร ความจริงเพราะความตั้งใจ อํานาจวาสนาบารมีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตามความจริงขึ้นมา ถ้าความจริงขึ้นมา เพราะความเป็นจริง เพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาชําระล้างกิเลสไป ดูสิ เวลาบอกพญามารเกณฑ์ไพร่พลมา จะมาทําลายบัลลังก์ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่งสมาธิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากําลังรื้อค้น กําลังทําลายต่อสู้กับกิเลสนั้น เห็นไหม สิ่งที่เป็นบุคลาธิษฐานมันมีอย่างนั้น แล้วถ้าความจริงล่ะ ความจริงที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ เวลามันต่อสู้กันเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไปจนถึงชําระล้างอวิชชา ทําลายพญามาร “เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะเปลือกไข่นั้นออกมา”

สิ่งที่เป็นความจริงๆ ความเป็นจริงอย่างนี้ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผชิญกับความจริงมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสอนไง เพราะรู้จริง รู้จริงว่าสิ่งใดมันเป็นโทษ สิ่งใดที่มันไม่ควรประพฤติปฏิบัติ สิ่งใดที่ไม่ควรทํา อกุศลไม่ควรไปยุ่งข้องเกี่ยวกับมัน กุศล คุณงามความดี พยายามไขว่คว้า พยายามสร้างสมขึ้นมาให้มีอํานาจวาสนา มีกําลังขึ้นมา ถ้ามีกําลังขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้นําๆ อยู่ แต่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติล่ะ ผู้ที่ปฏิบัติปฏิบัติตามความจริงไหมล่ะ

เพราะมันลําเอียง มันยังปักหมุดทําความสงบของใจไม่ได้ เพราะมีความลําเอียง ใครพาลําเอียงล่ะ กิเลสตัณหาความทะยานอยากของเราลําเอียง เวลาศึกษาธรรมมา ศึกษาเป็นภาคปริยัติขึ้นมา ศึกษามาทางวิชาการ ต้องทําอย่างนั้นๆ...ลังเลสงสัยไปหมด ทั้งๆ ที่ไม่มีสิ่งใดเลย สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้เข้ามา ชี้เข้ามาสู่ใจของเรา เราศึกษามาๆ ศึกษามาเป็นวิธีการเพื่อจะกําราบปราบปรามกิเลสของเรา เพื่อให้ใจของเราร่มเย็นเป็นสุข แต่พอเราศึกษามาแล้ว นิวรณธรรมไง เกิดความสงสัย เกิดความลังเล เกิดทําสิ่งใดล้มลุกคลุกคลานไปหมด นี่ลําเอียง ลําเอียงเพราะรัก ลําเอียงเพราะชัง ลําเอียงเพราะว่าไม่รู้ ลําเอียงไปหมด เพราะลําเอียง ปักหมุดไม่ได้ เพราะลําเอียง แล้วใครพาลําเอียง กิเลสพาลําเอียง แล้วกิเลสเป็นใครล่ะ กิเลสมันอยู่ที่ไหนล่ะ

เวลาปฏิบัติขึ้นมา เวลาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าใจไปหมดล่ะ พุทธพจน์ๆ เข้าใจไปหมดทุกๆ อย่างเลย เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมา ทําอย่างไรล่ะ ล้มลุกคลุกคลาน เพราะลําเอียง ใครลําเอียงล่ะ ใครลําเอียง

เวลาปฏิบัติ เห็นไหม เดินจงกรมอย่างไร นั่งสมาธิภาวนา ผู้ปฏิบัติใหม่ถามอย่างนั้นทุกคน เดินจงกรมอย่างไร นั่งสมาธิอย่างไร แต่เราผู้ที่ประพฤติปฏิบัติไปแล้ว เดินจงกรม เราก็เดินจนเกือบเป็นเกือบตาย จิตทําไมมันไม่ลง นั่งสมาธิ นั่งจนก้นพอง แล้วทําไมมันไม่ลงล่ะ มันไม่ลง เวลานั่งมันกิริยาเฉยๆ อิริยาบถ ๔ เดิน ยืน นั่ง นอน อิริยาบถ ๔ แล้วใจล่ะ ใจอยู่กับเราไหม

เพราะมันลําเอียง มันลําเอียงเพราะใครล่ะ ลําเอียงเพราะใคร ลําเอียงเพราะกิเลส ลําเอียงเพราะพฤติกรรมของใจ มีพฤติกรรมอย่างไรมันก็เอาอ้างอิงสิ่งนั้นน่ะ เวลาทางการศึกษา ใครศึกษามาทางวิชาการใด เวลามีปัญหาสิ่งใด เขาก็มองโดยมุมมองตามวิชาการที่เขาเรียนมา เพราะมุมมองแตกต่างกัน มีเหตุการณ์อะไรเกิดขึ้นมา ใครมีการศึกษามาทางใด เขาก็มองวิเคราะห์ตามแต่ปัญญาที่เขาได้ศึกษามา

จิตก็เหมือนกัน จิตได้สร้างพันธุกรรมของมันมา มันมีเวรมีกรรมของมันมา ถ้าไม่มีเวรไม่มีกรรม เราจะไม่มาเกิดกันหรอก สิ่งที่เรามาเกิดกันแล้ว พันธุกรรมของมัน มันชอบใจ พอใจ นี่มันลําเอียง มันชอบใจ มันพอใจ มันตีความ มันเข้าใจของมัน เพราะลําเอียง ปักหมุดไม่ได้ เพราะลําเอียง แล้วทําอย่างไรล่ะ ทําอย่างไรถึงไม่ให้ลําเอียงล่ะ

นี่ไง เราเกิดเป็นมนุษย์นะ เรามีความภูมิใจว่าเราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา ในสมัยกึ่งพุทธกาล หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา ท่านล้มลุกคลุกคลานมา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านล้มลุกคลุกคลานมามาก เพราะท่านมีใครสอน สอนก็ด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก สอนด้วยความเข้าใจ ด้วยมาร เพราะอะไร เพราะผู้สอนมันมีกิเลสในหัวใจ ถ้ามีกิเลสในหัวใจ เวลาสอนพุทธพจน์ๆ อ้างอิงทั้งนั้นน่ะ สอนคนอื่นให้เข้าใจ แต่ตัวเองก็ไม่เข้าใจ ถ้าตัวเองไม่เข้าใจ เราฟังคนที่ไม่เข้าใจสอน เราฟังคนที่ไม่เข้าใจบอก เราจะเข้าใจไหม

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา ท่านเห็นคุณเห็นโทษมา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเวลาท่านสอน ท่านสอนว่าให้พุทโธๆ พุทธานุสติ เพราะคําว่า “พุทโธ” แล้วผู้ประพฤติปฏิบัติรู้จริงเห็นจริงเห็นตาม เห็นจริงเห็นตามนะ ทําแล้วมันจะได้ประโยชน์ไหมล่ะ

นี่ไง ถึงว่าถ้ามันลําเอียงแล้วมันปักหมุดไม่ได้ มันลําเอียงเพราะว่าอะไร ลําเอียงเพราะรัก ลําเอียงเพราะชัง ลําเอียงเพราะหลง ลําเอียงเพราะไม่รู้ เพราะมันไม่รู้มันถึงลําเอียง ลําเอียงแล้วปักหมุดได้ไหมล่ะ มันปักหมุดไม่ได้ มันก็ทําสมาธิไม่ได้

แม้แต่ภาคปฏิบัติ ทําสมาธิยังทําสมาธิกันไม่ได้ แล้วจะเอาหลักเอาเกณฑ์มาจากไหน ในเมื่อทําสมาธิไม่ได้ ปักหมุดไม่ได้ ความรู้ความเห็น ดูสิ เวลาลมพัดมา ดูฝุ่น ดูใบไม้สิ มันปลิวไปไหน มันปลิวไปตามแรงลมทั้งนั้นน่ะ กระแสสังคม กระแสโลก ถ้าเราเป็นชาวพุทธ แต่เราหวั่นไหวไปกับกระแสสังคม สังคมเขาพัดไปทางไหน เราก็หวั่นไหวไปกับเขาทั้งนั้น แล้วอย่างนี้มันจะปักหมุดได้ไหม อย่างนี้มันจะมีหลักมีเกณฑ์ได้ไหม มันมีหลักมีเกณฑ์ไม่ได้

ลมพัดขนาดไหน ดูสิ เวลาเราสร้างบ้านสร้างเรือนของเรา ถ้ากระแสลมแรง เขาก็ต้องมีการคํานวณว่าจะมีความมั่นคงที่จะทนแรงลม ความสั่นไหว เห็นไหม เวลาสร้างบ้านสร้างเรือน เขาคํานวณแผ่นดินไหว คํานวณทุกอย่างเพื่อความมั่นคงของบ้านเรือนนั้น

จิตใจของเรา เพราะลําเอียงๆ มันน่าสังเวช มันน่าสังเวชตัวเราเอง มันไม่ต้องสังเวชใครหรอก สังเวชตัวเราเอง เพราะอะไร เพราะเราเห็นคุณ เห็นคุณในการประพฤติปฏิบัติ เราเห็นคุณและเห็นโทษ เห็นโทษ เห็นไหม คุณของการเกิดกามคุณ ๕ เพราะมีพ่อมีแม่ เราถึงได้กําเนิดมา เราเห็นคุณ เห็นคุณการเกิดมาเป็นมนุษย์

ถ้าเห็นคุณของการเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาเป็นมนุษย์มีการศึกษา เป็นปัญญาชน เรามีหน้าที่การงานของเรา เราก็ทําหน้าที่การงานของเราเพื่อหาปัจจัยเลี้ยงชีพ ถ้าหาปัจจัยเลี้ยงชีพแล้ว มันก็มีเท่านี้ ตายลง เอาไปเผา มันก็เป็นแค่ขี้เถ้า มันเป็นแค่ขี้เถ้าเท่านั้นแหละ แต่เพราะเรามีอํานาจวาสนา เราไปเกิดเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา กึ่งพุทธกาล หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านได้วางข้อวัตรข้อปฏิบัติของท่านไว้ เราเกิดมาร่วม เราเกิดมาเห็น เราเห็นคุณค่า เพราะความเห็นคุณค่าของเรา เราถึงได้มาทรมานตน

การทรมานตนคือประพฤติปฏิบัติธรรม ประพฤติตบะธรรมเพื่อเผาลนกิเลส แต่เวลาเราเผาลนกิเลส มันมีสติมีปัญญา มันก็มีอํานาจวาสนา มันก็มีความรู้สึกนึกคิดว่าเราจะทําๆ แต่เวลาเราจะมาทําขึ้นมาแล้ว เอาจริงเอาจังขึ้นมา กิเลสมันอยู่ไหน กิเลสมันอยู่ในใจนี้ เวลากิเลสอยู่ในใจ กิเลสมันก็ปั่นหัว มันก็ลําเอียง ลําเอียงก็ปักหมุดไม่ได้ ปักหมุดไม่ได้นะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านถึงมีข้อวัตรปฏิบัติไง ข้อวัตรปฏิบัติให้เราเคลื่อนไหว สิ่งที่เราทําข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมา เราเคลื่อนไหวขึ้นมาเพื่อรักษาจิตของเรา จิตของเรา เห็นไหม

จิตคืออะไร จิตคือนามธรรม จิตคือธาตุรู้ ธาตุรู้มันมีพลังงานของมัน มันโดนครอบงําของมันอยู่ มันลําเอียง มันพอใจ มันขัดแย้งในใจตลอดเวลา ถ้ามันขัดแย้งในใจอยู่ตลอดเวลา เราไม่มีสิ่งใดกําราบมันเลย เราถึงมีสติ มีสติแล้วเราทําข้อวัตรปฏิบัติของเรา ถ้าทําข้อวัตรปฏิบัติของเรา ให้มันอยู่ในอํานาจของเรา มันฝืนทั้งนั้นน่ะ

ทุกคนเกิดมาอยากจะสะดวกอยากจะสบาย ทุกคนเกิดมาอยู่กันด้วยจินตนาการ จินตนาการว่านี่เป็นความสุขๆ มีอะไรเป็นความสุขบ้าง ให้นอนทั้งวันมันก็นอนไม่ได้ ให้อยู่ในอิริยาบถเดียวมันเป็นไปไม่ได้ อิริยาบถ ๔ เปลี่ยนแปลงไปโดยสัญชาตญาณ จนไม่รู้ว่าอิริยาบถใดมันเป็นความทุกข์ความลําบากของเรา มันเปลี่ยนแปลงของมันไป แล้วจิตใจล่ะ จิตใจที่เราจะปักหมุดของเราน่ะ เราปักหมุดไม่ได้นะ ถ้าปักหมุดไม่ได้ ทําความสงบของเราไม่ได้ ทั้งๆ ที่มีครูบาอาจารย์ปากเปียกปากแฉะ ครูบาอาจารย์เป็นคนชี้นํา เป็นคนเหนี่ยวรั้งเราอยู่นี่ เหนี่ยวรั้งเพื่ออะไรล่ะ เหนี่ยวรั้งเพื่อสมบัติของเรานะ สมบัติของเราเองแท้ๆ จะต้องให้มีครูบาอาจารย์คอยชี้คอยนํา คอยบอกคอยแนะ ถ้าคอยบอกคอยแนะขึ้นมา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ เห็นโทษมาตลอดแล้วล่ะ แล้วเวลาปฏิบัติบอกให้เขาปฏิบัติตามความเป็นจริง เขาทําได้ไหม เขาก็ทําไม่ได้

ถ้าเขาทําไม่ได้ อนุปุพพิกถา ให้เขาทําทาน ให้เขาฝึกหัดของเขาขึ้นมา ให้เขาพัฒนาใจของเขาขึ้นมา ใจเขาควรแก่การงานแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเทศน์อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค นี่ถ้าจิตใจเขาควรแก่การงาน ถ้าจิตใจเขาไม่ควรแก่การงาน จะให้เขาปูพื้นฐานของเขามา แต่ถ้าผู้ที่มีอํานาจวาสนา ดูสิ โปฐิละๆ เวลาศึกษามา จําธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมคือสัจธรรมในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัย คือมุขปาฐะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม โปฐิละจําได้หมด จําธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปสั่งสอนลูกศิษย์ลูกหา ๕๐๐ เวลาไปกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นไหม “โปฐิละใบลานเปล่ามาแล้วหรือ ใบลานเปล่ากลับแล้วหรือ” นี่ใบลานเปล่าๆ

ถ้าจิตมันลําเอียง ถ้ามันมีความลําเอียง มีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ทั้งๆ ที่จําธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้หมดนะ เพราะสั่งสอนได้หมด ใครถามอะไรตอบได้หมด

“ใบลานเปล่ามาแล้วหรือ ใบลานเปล่ากลับแล้วหรือ ใบลานเปล่า” ใบลานเปล่าจนได้คิดน้อยใจ “เอ๊ะ! เราทําความดีขนาดนี้ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ชมเลย” นี่คิดได้ๆ เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ไปหาสํานักปฏิบัติ

ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ถ้าเราหาสํานักปฏิบัติ เราก็ภูมิใจว่าเราเป็นลูกศิษย์กรรมฐานๆ เราจะมาประพฤติปฏิบัติกัน ถ้าเราปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ เราต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้ามันลําเอียง ใครลําเอียง เห็นไหม ถ้าใครลําเอียง เวลาเราพุทโธ พุทโธเพื่ออะไร เรามีสติ คําบริกรรม เพราะลําเอียง มันคิดของมันเองโดยธรรมชาติของมัน เราไม่ให้มันคิด เราไม่ให้มันลําเอียง เราไม่ให้มันไปซ้ายไปขวา เราให้มันเกาะอยู่กับคําบริกรรม พุทโธๆๆ ถ้ามันทําไม่ได้ ไม่ให้มันลําเอียงไง ถ้าไม่ลําเอียง โดยสัจจะ โดยข้อเท็จจริง สิ่งที่มันมีอยู่ จิตมีอยู่นะ เราเกิดมา ปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิวิญญาณลงสู่ครรภ์ ในไข่ ในครรภ์ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ จิตมันปฏิสนธิ มันมีของมัน ถ้าไม่มี มันก็ไม่มีชีวิต ไม่มีปฏิสนธิจิต มันก็เกิดเป็นเราไม่ได้ แล้วมาเกิดเป็นเรา สิ่งที่มีอยู่ๆ แต่เราไม่รู้ไม่เห็นน่ะ

แล้วสัญชาตญาณ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ วิญญาณรับรู้ วิญญาณอายตนะ วิญญาณที่เกิดจากใจ วิญญาณที่เกิดจากจิต เราเอามาศึกษา เราเอามาใคร่ครวญกันอยู่นี่ เอาสิ่งนี้มาศึกษา ศึกษาแล้วมันมีกิเลสมันมีตัณหา มันก็ลําเอียงไง มันก็รัก เพราะชัง เพราะหลง เพราะไม่รู้ มันก็ว่าของมันไป แล้วมันก็เทียบเคียง เห็นไหม นี่ศีล สมาธิ ปัญญา เข้าใจหมด รู้หมด รู้ไปทุกอย่างเลย ศีล สมาธิ ปัญญา แล้วปัญญาของใครล่ะ ปัญญามันลําเอียงไง มันปักหมุดไม่ได้ ปักหมุดไม่ได้ ไม่เข้าถึงใจ ถ้ามันปักหมุดไม่ได้ มันก็รับรู้ไม่ได้ เวลาสมาธิหรือ สมาธิก็ว่างๆ ว่างๆ

โดยธรรมชาติก้อนหินมันก็ว่างของมัน ธาตุ วัตถุธาตุมันตั้งอยู่นี่ มันไม่เดือนร้อนเลย มันไม่เดือดร้อน มันไม่กระวนกระวาย ตั้งไว้ที่ไหน ดูพระพุทธรูปสิ หล่อเสร็จตั้งไว้นี่ มันไม่ขยับเลย นั่งนิ่ง นี่ไง มันก็ว่างของมัน แล้วเป็นอย่างไรล่ะ นี่เพราะเข้าไม่ถึง เข้าไม่ถึงก็ลําเอียงแล้วจินตนาการไป จินตนาการไปมันก็ไม่เป็นความจริง ถ้าไม่เป็นความจริง เห็นไหม

ฉะนั้น เวลามีครูบาอาจารย์ท่านบอกสิ่งนั้นมันไม่ใช่ ถ้ามันไม่ใช่ แล้วสิ่งที่ใช่มันคืออะไรล่ะ สิ่งที่มันมีอยู่คือจิต สิ่งที่มีอยู่ ปฏิสนธิวิญญาณ สิ่งที่มีอยู่คือธาตุรู้ แล้วธาตุรู้ พลังงานของมันมีอยู่แล้ว สิ่งที่มีอยู่มันถึงหาได้ ถ้ามันไม่มีอยู่ เราจะไปหาสิ่งที่ไม่มีได้อย่างไร

ของมันมี ของมันมี แต่มันซ่อนอยู่ มันหลบอยู่ เห็นไหม แล้วเราใช้ขันธ์ ๕ ได้พิจารณาของมันไป แล้วเวลามันเผอเรอ มันไม่รับรู้ นี่ไง ว่างไง นี่ว่าง...ไม่ใช่ ปักหมุดไม่ได้ ลําเอียง ปักหมุดไม่ได้ ถ้าปักหมุดไม่ได้ก็ไม่มีสถานที่ สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ถ้าไม่มีสมถกรรมฐาน เห็นไหม “สติปัฏฐาน ๔ ปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔ นะ ทําจิตให้มีพลัง พอมีพลังแล้วเดี๋ยวมันจะเกิดปัญญาเอง มันจะเป็นไปเอง”

มันเป็นไปจากไหน มันไม่มีหรอก สิ่งที่มีอยู่คือตัวจิต สิ่งที่มีอยู่ ปฏิสนธิวิญญาณ สิ่งที่มีอยู่มันมี แต่เราเข้าถึงสิ่งที่มีอยู่จริงไม่ได้ มันก็เข้าถึงเงา เข้าถึงสัญชาตญาณ เข้าถึงความเกิดเป็นมนุษย์ที่ว่าเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นมนุษย์เป็นสัตว์ประเสริฐ เกิดเป็นมนุษย์นี้เป็นผู้มีอํานาจวาสนา เกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา อ้างอิง! กล่าวอ้าง! ไม่มีความรู้จริงอยู่ ถ้าไม่มีความรู้จริงอยู่ สับสน เพราะมันลําเอียงไง เพราะความลําเอียง เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากทําให้หัวใจเราล้มลุกคลุกคลาน ทั้งๆ ที่เราจะประพฤติปฏิบัตินะ

แต่ถ้าเรามีอํานาจวาสนา เรามีอํานาจวาสนานะ เราภูมิใจว่าเราเป็นลูกศิษย์กรรมฐาน ลูกศิษย์กรรมฐาน เรามีครูมีอาจารย์ ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติมาตามความเป็นจริง ถ้าตามความเป็นจริงนะ คําว่า “ตามความเป็นจริง” ดูสิ กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อแม้แต่อาจารย์ของเรา ไม่ให้เชื่อแม้แต่เป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนุมานเอาได้ ทุกอย่างเอาได้ ไม่ให้เชื่อๆๆ ถ้าเชื่อแล้วมีลําเอียงไง เชื่ออาจารย์เรา ไม่เชื่ออาจารย์คนอื่น เชื่อแต่คําสอนของอาจารย์เรา ไม่เชื่อคนอื่น

สิ่งที่ครูบาอาจารย์สอน เราก็ฟัง คนที่ฉลาดเขาเป็นผู้รับฟัง รับฟังแล้วใคร่ครวญ ใคร่ครวญเสร็จแล้วเอามาประพฤติปฏิบัติ เอามาทําให้เป็นจริงขึ้นมา ถ้าเป็นจริงขึ้นมา ถ้าอาจารย์สอน นั้นคือแนวทาง ถ้าไม่มีแนวทาง เราจะประพฤติปฏิบัติอย่างไร

ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้วมีแต่ความสงสัย มีแต่ความวิตกกังวล มีแต่ความสับสน พุทธพจน์ๆ พุทธพจน์พูดตั้งแต่หยาบๆ พูดตั้งแต่พื้นฐาน ตั้งแต่อนุปุพพิกถาให้คนทําทาน ให้คนได้ระลึกถึงสวรรค์ ให้คนเนกขัมมะ แล้วจิตควรแก่การงานแล้วค่อยแสดงอริยสัจ แล้วเราทําอย่างไร เราจะทําอย่างไร

พอเราจะทําอย่างไร นั่นเป็นแค่พื้นฐาน แต่ถ้าเราเอาจริงใช่ไหม เราก็กําหนดนามรูปสิ เรากําหนดถึงจิตสิ จิต กระบวนการของจิต เรากําหนดเอาสิ เรากําหนด เราเข้าใจเราหมด เราเข้าใจของเราแล้ว กําหนดได้หมดเลย นี่ไง ลําเอียง ลําเอียงว่ารู้ ลําเอียงว่ารู้นะ ความรู้มีจริงไหม เพราะลําเอียง ปักหมุดไม่ได้หรอก

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเรานะ ท่านบอกว่า ถ้าเราอยากได้ความจริง เราจะต้องมีคําบริกรรม คําว่า “คําบริกรรม” แต่โดยสัญชาตญาณของคน ทําสิ่งใดที่เป็นหน้าที่การงาน ลําบากลําบน เกียจคร้าน มักง่าย อยากได้โดยที่ไม่ประพฤติปฏิบัติ

“ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม” ถ้ามันสมควรแก่ธรรมนะ

“แล้วทําไมต้องบริกรรมล่ะ ทําไมต้องบริกรรม ทําไมต้องพุทโธล่ะ ทําไมต้องทําสมถะล่ะ ทําไมใช้ปัญญาไปไม่ได้หรือ”

ปัญญาที่จะเกิดขึ้น ปัญญานี้มันเป็นปัญญาของกิเลส ในเมื่อถ้าเป็นปัญญาของกิเลส ตรึกในธรรมๆ ตรึกได้หมดล่ะ เอาธรรมมาตรึก ตรึกได้ทั้งนั้นน่ะ แล้วตรึกไปไหนล่ะ ตรึกไปแล้วมันก็ไปตกภวังค์ไง ตรึกไปแล้วมันก็ไปลงที่จิตมันขุดหลุมพรางไว้ไง นี่เพราะลําเอียง กิเลสมันป้องกันตัวมันอยู่แล้ว โดยสถานะของมัน มันป้องกันตัวมันอยู่แล้ว มันทั้งลําเอียง มันทั้งเห็นแก่ตัว มันทั้งมักง่าย อยากได้ อยากดี ทั้งๆ ที่เราเกิดเป็นมนุษย์แล้วพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนสัจจะ สอนตามความเป็นจริง สอนตามความเป็นจริงจากครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ล้มลุกคลุกคลานมาแล้วท่านถึงเห็นโทษ เห็นโทษของความมักง่าย เห็นโทษของการอยากได้ เห็นโทษของความสุกเอาเผากิน

ความเห็นโทษ ถ้าเห็นโทษแล้วเราก็ต้องมีสติมีปัญญาสิ ฝึกฝนขึ้นมาตามความเป็นจริง ฝึกฝนขึ้นมาตามความเป็นจริงด้วยอํานาจวาสนาของจิต จิตดวงใดที่มันสร้างพันธุกรรมที่ดีมา ทําสิ่งใดมามันก็สมควรที่จะได้ผลของจิตดวงนั้น จิตดวงใดที่สร้างบาปสร้างกรรมมา แต่มีอํานาจวาสนาอยากประพฤติปฏิบัติ มันก็ต้องมีอุปสรรคพอสมควร อุปสรรคเพราะเกิดจากใคร เกิดจากจิตนี้ไง เกิดจากจิตนี้ได้สร้างบุญสร้างกรรมของจิตนี้มา ถ้าสร้างบุญสร้างกรรมของจิตนี้มา มันก็ต้องตามข้อเท็จจริงนั้น ถ้าตามข้อเท็จจริงนั้น ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมๆ ขึ้นมา ท่านถึงจะให้มีคําบริกรรม

คําบริกรรมของเรา พุทโธๆๆ พิสูจน์กันว่าใจของเราที่มันสร้างอํานาจวาสนามามากน้อยแค่ไหน ถ้ามันไม่ได้สร้างอํานาจวาสนาของมันมา มันก็มาสร้างอํานาจวาสนาในการปฏิบัตินี้ “ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม” ในการปฏิบัติธรรมมันจะได้บุญกุศลมหาศาลเพราะมันจะทําให้จิตดวงนี้มีปัญญา ทําให้จิตดวงนี้ได้สัมผัส จิตดวงนี้ได้แยกแยะความถูกความผิดในจิตดวงนี้ ถ้าในจิตดวงนี้ ถ้ามันแยกแยะได้มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาของมันอบรมของมัน มันบ่มเพาะของมัน มันพัฒนาการของมันขึ้นไป ตามความเป็นจริงของมันขึ้นไป เห็นไหม ปัญญาที่บ่มเพาะด้วยสติ ด้วยสมาธิ ด้วยปัญญาอย่างนี้ มันมีสติมีปัญญา มันปฏิบัติของมันตามความเป็นจริงอย่างนี้ขึ้นไป มันไม่ลําเอียง

ไม่ลําเอียงเพราะเหตุใด ไม่ลําเอียงเพราะมันใช้สติ มันใช้ปัญญาของมันตามความเป็นจริงไง แต่ถ้ามันลําเอียง มันเหมารวมเอา มันอยากได้อยากดีอยากเด่น ไปกว้านมาว่าเป็นของมันๆ แล้วไม่มีสิ่งใดเป็นของมันตามความเป็นจริงเลย เห็นไหม ลําเอียง ปักหมุดไม่ได้ เพราะจิตมันพาลําเอียง กิเลสมันพาลําเอียง ความเห็นแก่ตัวมันพาลําเอียง เพราะลําเอียงไปแล้ว ปฏิบัติไปล้มลุกคลุกคลาน

แต่ถ้าเอาตามความเป็นจริงของเรานะ เรามีสติมีปัญญาของเรา เรามีอํานาจวาสนา คนที่เขาไม่สนใจในพระพุทธศาสนา แม้แต่เป็นชาวพุทธ เขาไม่สนใจในพระพุทธศาสนา เขาบอกเขาสนใจแต่ทรัพย์สมบัติ สนใจแต่ลาภสักการะทางโลก เขาก็แสวงหาของเขา แล้วเวลาแสวงหาของเขา เวลาบั้นปลายของชีวิต เวลาเขาจะพลัดพรากแล้วเขาจะรู้สึกของเขาเอง ถึงตอนนั้นแล้วใครจะไปชักนําเขา มันก็ถึงกาลที่มัจจุราชจะเอาชีวิตเขาไป แต่ของเรา เราก็รู้อยู่ ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ชีวิตนี้มันต้องตายไปในวันข้างหน้าแน่นอน ทีนี้ตายไปในวันข้างหน้าแน่นอน เรามีสติมีปัญญา เราก็พยายามหาอยู่หากิน หาของเราเพื่อดํารงเลี้ยงชีพให้มีชีวิตนี้

แล้วถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติล่ะ ขณะที่ประพฤติปฏิบัติ เราทํางาน เรามีสติปัญญา เรามีสติ เราใช้บริกรรมได้ คําว่า “บริกรรม” คนฉลาดนะ หายใจเข้า ลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ อยู่ที่ไหนก็ทําได้ ทําได้ทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันทําของมันได้ สิ่งที่ทําได้ ทรัพย์ที่เราจะหามาเพื่อดํารงชีพ เราก็หาของเรา แต่ทรัพย์อริยทรัพย์จากภายใน เราจะหาของเราเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้ามันทําได้จริง ทําได้จริง เห็นไหม พุทโธๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันจะปักหมุดได้ ถ้าปักหมุดได้ คําว่า “ปักหมุดได้” มันสัมผัสได้ เวลาขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ คําว่า “ขณิกสมาธิ” เวลาจิตมันร่มเย็นเป็นสุขขึ้นมา มันมีความสุขของมัน มันปล่อยวางของมันขึ้นมา คนเราอาบเหงื่อต่างนํ้าทุกข์ยากแสนเข็ญ เวลามันปลดเปลื้อง มันวางได้ มันมีความสุขความระงับของมัน จิตใจของเรากิเลสตัณหาความทะยานอยากมันครอบงําของมัน มันครอบงําแล้วมันเย้ยหยันด้วยว่าจิตนี้ไม่มีทางที่จะหลุดมือเราไปได้

มารมันครอบคลุมของมันอยู่ แล้วเราใช้คําบริกรรม พุทโธๆ พุทธานุสติ ใช้อํานาจวาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพื่อให้จิตนี้มันเกาะ ให้จิตนี้ได้มีทางออก มีทางออกเพราะไม่ไหลตามอนุสัย ไม่ไหลตามขันธ์ ๕ ตามสิ่งที่เกิดขึ้น เกิดดับในใจๆ เราไม่ตามมันไป เราพุทโธของเราไว้ พุทโธๆ ถ้ามีอํานาจวาสนา ขณิกสมาธิ มันปล่อยวางมา พอมันปล่อยวางมา เรารับรู้ได้ด้วยสติว่า เราเคยอาบเหงื่อต่างนํ้า เราเคยทุกข์ยากกับมันด้วยความรู้สึกนึกคิดที่มันฉุดกระชากลากไป เราปล่อยวางได้ เราวางได้เป็นครั้งเป็นคราวขึ้นมา ขณิกสมาธิ มันรับรู้ได้ เห็นไหม รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ถ้าจิตมันปล่อยวางๆ มันรับรู้ได้ นี่มันจะปักหมุดของมัน

ขณิกสมาธิ ถ้าเราได้สัมผัส รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง นี่เราได้สัมผัส เราได้รับรู้ คนขณะที่ทําความสงบของใจได้ขนาดนี้เขาก็ภูมิใจของเขา เขาก็เชื่อมั่นในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเกิดสมาธิขึ้นมา ถ้าจิตมันปักหมุดของมันได้ เพราะมันไม่ลําเอียง เพราะไม่ลําเอียง รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมารและเป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มันลําเอียง มันก็ไม่ลงสู่มัชฌิมาปฏิปทา มันไม่ลงสู่ความจริง ของมีอยู่ จิตเรามีอยู่ สิ่งที่ดําเนินชีวิตมันมีของมันอยู่ แล้วเราไม่เคยสัมผัส ทรัพย์สมบัติของเราแท้ๆ แต่เราหาไม่เจอ แต่ถ้าวันไหนเราหาเจอ เราปักหมุดได้ ถ้าปักหมุดได้

สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ สมาธิเป็นที่พักของใจ ใจได้พักแล้วร่มเย็นเป็นสุข คนที่ได้พักได้ผ่อน คนที่วางเรื่องโลกียปัญญา วางเรื่องโลกได้ ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญามันจะเกิดโลกุตตรปัญญา แต่ถ้าคนที่ฝึกหัดไม่ได้ คนที่ฝึกหัด คนที่ไม่มีอํานาจวาสนา คนที่บารมีไม่แก่กล้า เวลาจิตสงบเข้ามา พอจิตสงบนี่นิพพาน เข้าใจว่าจิตสงบเป็นนิพพาน เพราะว่าอะไร เพราะความเชื่อ ความฝังใจ เพราะเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาด้วยวุฒิภาวะที่อ่อนด้อย ด้วยวุฒิภาวะที่อ่อนด้อยว่า ธรรมคือการปล่อยวาง ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคือความว่าง ความว่าง ๓ ระดับ ความว่างของสมาธิ ความว่างของปัญญา ความว่างของคุณธรรม ศึกษามาหมด แล้วมันก็เทียบเคียงของมันไปเอง นี่ปักหมุดไม่ได้ ลําเอียง ปักหมุดไม่ได้ ลําเอียง

ถ้ามันปักหมุดของปัญญาไม่ได้ ภาวนามยปัญญามันไม่เกิด ถ้ามันจะเกิดภาวนามยปัญญา มันจะปักหมุดด้วยปัญญา ถ้าเราปักหมุดด้วยปัญญาไม่ได้ เห็นไหม แม้แต่ทําความสงบของใจ ศีล สมาธิ ปัญญา แม้แต่สมาธิยังทํากันไม่เป็น แม้แต่สมาธิ เรายังทํากันไม่ได้ แล้วเขาบอกว่าฝึกสอนสมาธิๆ

ฝึกสอนสมาธิก็ฝึกสอนด้วยวิชาการ ฝึกสอนด้วยอารมณ์ ฝึกสอนด้วยเงา เอาอารมณ์เอาความรู้สึกนี้มาเทียบเคียง แล้วให้พิจารณาออกมาเป็นทางวิชาการว่าสมาธิมันมีคุณสมบัติอย่างไร สมาธิมันควรทําอย่างไร สมาธิจะเข้าออกอย่างไร นั้นมันเป็นเรื่องของทางวิชาการ ทางวิชาการมันก็เป็นปริยัติ

ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ เราเรียนปริยัติกันมาแล้ว พระเราภูมิใจ ถ้าพระเราภูมิใจว่าเราเป็นพระป่า เราเป็นพระกรรมฐาน ถ้าพระกรรมฐาน เห็นไหม มีพระมากเวลาจะไปหาหลวงปู่มั่น ขอญัตติ หรือว่ามีผู้บวชใหม่มาหาหลวงปู่มั่นเพื่อให้หลวงปู่มั่นฝึกหัด เพื่อจะญัตติบวชเป็นพระ ถ้าจะบวชเป็นพระนะ หลวงปู่มั่นท่านจะฝึกหัดในข้อวัตรปฏิบัติ หลวงปู่มั่นท่านจะฝึกหัดในการเย็บ การถัก การย้อมผ้า ให้ดํารงชีวิตได้ แล้วถึงพาไปหาอุปัชฌาย์ ทําบริขารแล้วไปหาอุปัชฌาย์

อุปัชฌาย์ เวลาบวชขึ้นมา เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ กรรมฐาน ๕ ถ้ากรรมฐาน ๕ เพราะได้ฝึกหัด เพราะได้ฝึกหัดข้อวัตร ได้ฝึกหัดการดํารงชีวิตของพระป่า เวลาไปหาอุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์ยกเข้าหมู่ อุปัชฌาย์ให้กรรมฐานมาแล้ว ถ้าอุปัชฌาย์ให้กรรมฐานมาแล้ว เวลาเราบวชแล้วเราจะเอาจริงเอาจัง ถ้าเอาจริงเอาจัง เห็นไหม เพราะมันมีกรรมฐานมา ถ้ากรรมฐาน เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ถ้าใครแทงทะลุไปได้ ปัญญามันจะเกิด ถ้าปัญญามันเกิด เกิดปัญญาอะไรล่ะ นี่ไง ถ้าทําสมาธิไม่ได้ เพราะลําเอียงมันถึงทําสมาธิไม่ได้ ทําสมาธิไม่ได้ก็ไม่รู้ว่าอะไรเป็นสมาธิ อะไรเป็นธรรม สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม แล้วถ้าเกิดเราจะฝึกหัดใช้ปัญญา เวลาฝึกหัดใช้ปัญญานะ ถ้าเป็นเจโตวิมุตติ พุทโธๆ เป็นเจโตวิมุตติ เพราะทําด้วยกําลังของจิต ถ้าจิตมีกําลังแล้วเราจะออกฝึกหัดใช้ปัญญาอย่างใด

ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ เราใช้ปัญญาของเราเทียบเคียง เพราะเทียบเคียงถึงเหตุถึงผล ถ้าเทียบเคียงถึงเหตุถึงผลให้มันเห็นเหตุเห็นผล ไม่ให้มันลําเอียง ไม่ให้มันชักลากหัวใจนี้ไป ถ้ามันไม่ชักลากหัวใจไป ด้วยเหตุด้วยผล มันเห็นโทษเห็นคุณขึ้นมา

เห็นโทษ เพราะถ้าออกไปทางโลก ออกไปโดยขันธ์ ๕ ออกไปโดยมาร มันก็ทุกข์ แต่ถ้ามันออกโดยธรรมล่ะ ออกโดยธรรม มันใช้ปัญญา ที่ว่าสติปัญญา ปัญญาโดยธรรม เพราะมันตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ใช้ขันธ์ ๕ เหมือนกัน แต่ขันธ์ ๕ นี้มันมีสติมีปัญญาของมัน มันก็เทียบเคียงของมัน พอเทียบเคียงของมัน เห็นคุณ เห็นคุณเพราะอะไร เห็นคุณปั๊บ มันปล่อย มันปล่อยมันวาง เห็นไหม ถ้ามันเป็นปัญญาวิมุตติ มันก็ใช้ปัญญาไล่ต้อนเข้ามา เวลาไล่ต้อนเข้ามา จิตมันก็สงบเข้ามาด้วยสติ มีสติ มีการฝึกหัด มีการกระทํา ถ้ามีสติ มีการฝึกหัด มีการกระทํา นี่มันเป็นโลกียปัญญา ว่าปัญญาของกิเลส ปัญญาของกิเลสนี่ปัญญาของโลก ถ้าปัญญาของโลกพิจารณามาแล้วมันปล่อยวางเข้ามา ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา มันก็รู้ได้ไง มันก็รู้ได้ว่านี้คือสมาธิ นี้คือการปล่อยวางโดยมีสติสัมปชัญญะ ถ้ามันปล่อยวางโดยมีสติสัมปชัญญะ นี่มันปักหมุดได้ ถ้าปักหมุดอย่างนี้ เห็นไหม

เพราะลําเอียง มันปักหมุดไม่ได้ เพราะลําเอียง แต่เพราะด้วยคุณธรรม ด้วยการประพฤติปฏิบัติ มันไม่ลําเอียง ด้วยข้อเท็จจริงมันก็ปักหมุดของมันได้ ถ้าปักหมุดได้ ถ้ามีครูบาอาจารย์ต่อเนื่องขึ้นไป เพราะการปักหมุดนี้เป็นสัมมาสมาธิ เพราะจิตจริง เพราะมันเป็นสมาธิจริง

ถ้ามันเป็นสมาธิปลอมโดยสมุทัย คือเข้าใจว่าสมาธิเป็นนิพพาน จิตมันสงบเข้ามาด้วยเหตุด้วยผล ด้วยการที่ปักหมุดปัญญาไม่ได้ ถ้าปักหมุดปัญญาไม่ได้ ปัญญามันจะก้าวเดินไปไม่ได้ ถ้าปัญญามันก้าวไปไม่ได้ มันไม่เห็นมัคโค

ถ้าปัญญามันจะก้าวเดินไปล่ะ จิตจริง ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง มันจะปักหมุดของปัญญา ถ้ามันปักหมุดของปัญญาได้ มันจะไม่มีความลําเอียง ถ้ามันปักหมุดของปัญญาไม่ได้ ปักหมุดไม่ได้ ลําเอียง เพราะมันปักหมุดด้วยปัญญาไม่ได้ มันลําเอียง เพราะลําเอียง มันถึงไม่รู้จักมัคโค เพราะลําเอียง ไม่รู้จักมรรค ถ้าไม่รู้จักมรรค เพราะไม่มีดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ความชอบธรรมมันไม่มี

ถ้าความชอบธรรมไม่มี เราจะก้าวเดินไปอย่างไร เพราะความชอบธรรมไม่มี มันถึงไม่เข้าใจธรรมของครูบาอาจารย์ ถ้ามันมีสัจธรรม เพราะครูบาอาจารย์ท่านเคยประพฤติปฏิบัติของท่านมา ท่านคอยชี้นําเรามา ท่านยกเราขึ้น ยกหัวใจของเราจากสมถกรรมฐานขึ้นสู่วิปัสสนากรรมฐาน ถ้ามันจะขึ้นสู่วิปัสสนากรรมฐานนะ

ปักหมุดไม่ได้ ลําเอียง ปักปัญญาไม่ได้ มันลําเอียง ลําเอียงตรงไหน มันลําเอียงเพราะมันไม่รู้จริงเห็นจริง เพราะลําเอียง เพราะมันไม่เข้าใจ เพราะลําเอียง เพราะมันไม่เกิดภาวนามยปัญญา มันลําเอียงเพราะมันไม่มีสติไม่มีปัญญา มันเข้าใจว่าสิ่งที่ปักหมุดมานั้น สมาธินั้น เป็นนิพพาน ถ้าสมาธิเป็นนิพพาน มันก้าวเดินไปไม่ได้ มันก้าวเดินไปไม่ได้ ถ้าก้าวเดินไปไม่ได้ จะไม่รู้ถูกรู้ผิดเลย ถ้าก้าวเดินไปไม่ได้ ไม่เคยเห็นมรรค ก้าวเดินไปไม่ได้

มัคโค ทางอันเอก ทางอันที่ครูบาอาจารย์ท่านได้วางไว้ ทางที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านได้ประพฤติปฏิบัติของท่านมา ท่านวางสิ่งนี้มาเพื่อให้เรายกจิตของเรา เห็นไหม ครูบาอาจารย์เป็นคนชี้นําๆ ชี้นําให้เราก้าวเดินตามทางนี้ไป แต่เพราะจิตใจเราอ่อนด้อย มันปักหมุดของปัญญาไม่ได้ มันถึงไม่รู้เหนือรู้ใต้ ไม่มีเหตุมีผล ถ้าไม่มีเหตุมีผล ก้าวเดินไปไม่ได้หรอก ถ้ามันก้าวเดินไปไม่ได้ ถ้าเป็นผู้ที่เป็นสุภาพบุรุษ ผู้ที่ยอมรับความจริง ถ้าเราก้าวเดินไปไม่ได้ เราก็รู้ว่าเราติด เราก็รู้ว่าเรามีอํานาจวาสนาเท่านี้

แต่ถ้าผู้ก้าวเดินไปได้ล่ะ จิตจริง จิตเป็นสัมมาสมาธิ จิตมีกําลัง พอจิตมีกําลัง มันน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้ามันน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงนะ ถ้ามันจะปักหมุดแห่งปัญญา ถ้าปักหมุดแห่งปัญญาแล้วมันจะเห็นว่าภาวนามยปัญญาเป็นแบบใด

ภาวนามยปัญญา รสชาติของมันน่ะ ดูสิ เราใช้โลกียปัญญา ปัญญาที่ตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยเหตุด้วยผล ถ้ามันไม่ลําเอียง มันปล่อยเข้ามา มันปักหมุดได้เพราะมันมีสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธินะ สมาธิ ถ้าเราชํานาญในวสี ชํานาญในการรักษา ชํานาญในการเข้าออก เราจะมีความสุขมาก จะมีความสุข ความสุขจนติดได้ว่าสมาธินี้คือนิพพาน แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยบอกว่า สิ่งนี้มันเป็นสัมมาสมาธิ ถ้ามันมีสติมีปัญญา แต่ถ้ามีความลุ่มหลง มันจะเป็นมิจฉาสมาธิ มิจฉาสมาธิเพราะมันมีสมุทัยเจือเข้ามา สมุทัยคืออวิชชา สมุทัยคือความไม่รู้ ความไม่รู้ในสมาธินั้น ถ้าความไม่รู้ในสมาธินั้น นั่นน่ะมันมีสมุทัยปนเข้ามา

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา มีครูบาอาจารย์คอยชี้นําขึ้นมา ถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิ รําพึงไปหากาย หาเวทนา หาจิต หาธรรม ถ้ามันรําพึงไป จิตจริง สมาธิจริง จิตจริงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ จริง ถ้าสติปัฏฐาน ๔ มันเกิดที่นี่

บอกว่า “เราจะปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ด้วยความรู้สึกนึกคิด”

ด้วยความรู้สึกนึกคิด ไม่ใช่ตามความเป็นจริง เพราะมันลําเอียง เพราะกิเลสมันฝักใฝ่ เพราะกิเลสมันผลักไส เพราะกิเลสมันไม่เปิดช่องทางให้หัวใจนี้ได้ก้าวเดิน แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา มันเป็นกําลังของมันเอง ถ้าจิตมันมีกําลังแล้ว จิตมันจริงแล้ว มันน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง ถ้าเห็นตามความเป็นจริงนะ มันมีงานทํา

คนเราปฏิบัตินะ เวลาปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ อย่างเช่นอาจารย์สิงห์ทอง ครูบาอาจารย์ท่านพูดประจํา เดินจงกรมจนเป็นร่อง เดินจงกรมทั้งวันทั้งคืน เดินจงกรมอยู่ตลอดเวลา ถ้าเดินจงกรมอยู่ตลอดเวลา ถ้าจิตมันไม่มีงานทํา มันทําอย่างนั้นได้อย่างไร คนที่จะทําอย่างนั้นได้มันต้องมีพลังอยู่ภายใน พลังภายในมันตื่นโพลงของมันขึ้นมา แล้วมันหมุนเต็มที่ของมัน นี้คือมรรคนะ มรรคถ้ามันหมุนออกไป มรรคถ้ามันมีความจริงออกไป มันรู้มันเห็นของมันตามความเป็นจริง พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรมตามความเป็นจริง มันมีรส รสของธรรมชนะรสทั้งปวง เวลามันพิจารณาไปแล้วมันตทังคปหาน มันปล่อยวางๆ เป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา มันปล่อยวางอย่างไร

ถ้ามันมีกําลังของสมาธิ แล้วสมาธิมันเห็นตามความเป็นจริง มันพิจารณาของมันด้วยมรรค ด้วยมรรคคืองานชอบ ถ้างานไม่ชอบ งานไม่ชอบธรรมมันก็โน้มเอียง ลําเอียง โน้มเอียงไป ชักนําไป เพราะมันไม่ชอบ มันไม่ชอบเพราะอะไรล่ะ มันไม่ชอบเพราะสมาธิมันไม่มีกําลัง

ถ้าสมาธิมีกําลังล่ะ เราก็กลับมาทําสมาธิให้มีกําลังขึ้นมาด้วยความมีสติ มีสติ เวลามันย้อนกลับไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นไหม ถ้างานชอบ ชอบเพราะอะไร เพราะสมาธิมีกําลัง ถ้าปัญญามันเกิดขึ้นจากสัมมาสมาธิ มันก็ทะลุทะลวงไป พิจารณาไป มันจะเป็นความเป็นจริงตามความเป็นจริง นี่ไง มันจะปักหมุดของปัญญานะ ปัญญาที่เกิดขึ้นจากภาวนามยปัญญา เกิดจากสัจจะ เกิดจากความจริง

ถ้าเกิดสัจจะความจริง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา ท่านรู้จริงเห็นจริงของท่านขึ้นมาอย่างนี้ แล้วเวลาท่านปฏิบัติไป ท่านเห็นอวิชชา เห็นกิเลส เห็นตัณหาความทะยานอยากที่มันชักจูง มันจะทําให้ผู้ปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานอย่างใด ฉะนั้น ล้มลุกคลุกคลาน ท่านถึงวางข้อวัตร มีข้อวัตรไว้ให้สิ่งนี้เป็นที่พึ่ง ให้ใจมันเกาะเกี่ยวสิ่งนี้ มันเป็นเครื่องอยู่ของใจ ใจมีเครื่องอยู่ มีที่พัฒนา ถ้าใจของเราทําสมาธิได้ เวลามันเสื่อมไป เราจับต้นชนปลายไม่ถูก เราจะฟื้นฟูสมาธิมาได้อย่างไร

แต่ถ้ามันชํานาญในวสี มันมีเครื่องอยู่ มันมีการกระทํา มันมีคําบริกรรมของมัน มันมีคําบริกรรม พุทโธๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เขามีเหตุ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มีเหตุการกระทําให้ฟื้นฟูจิตนั้นได้ ถ้ามีครูบาอาจารย์ เพราะท่านปฏิบัติของท่านมา เวลาล้มลุกคลุกคลาน เวลาจิตมันเสื่อมทําอย่างไร เวลาจิตมันเสื่อมขึ้นไป เวลาล้มลุกคลุกคลานไปมีแต่ความเร่าร้อน แล้วอยู่กับความเร่าร้อนนั้น ถ้าอยู่กับความเร่าร้อนนั้น ถึงเวลาทุกข์เวลายากก็เลิกเลย ปฏิบัติแล้วมันทุกข์ยากนัก

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ความเร่าร้อนนี้เป็นเรื่องธรรมดา ถ้าเวลาจิตมันสงบแล้วมันก็มีความร่มเย็นเป็นสุข แต่เวลาจิตมันเสื่อม มันก็มีความเร่าร้อนเป็นธรรมดา ถ้ามีความเร่าร้อนเป็นธรรมดา เราก็ต้องกลับมามีสติสิ กลับมาใช้สติ กลับมาคําบริกรรม กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้มันฟื้นฟูมา ทีนี้พอฟื้นฟูมา เวลาเราทําความจริงได้ กิเลสมันพ่ายแพ้ มันก็กลับไปสะสมกําลังมันเหมือนกัน ฉะนั้น เวลามันเสื่อมไปแล้ว กิเลสมันกลับมามีกําลัง มันมีอํานาจเหนือกว่า ถ้าเราจะทําความสงบของใจ เราต้องทําให้มากขึ้น สติเราต้องสมบูรณ์ขึ้น เราต้องมีความละเอียดรอบคอบขึ้น ทําเข้าไปมันก็เป็นสมาธิได้ พอเป็นสมาธิได้ มันก็อยู่ที่ความเพียรเรานี่ไง ถ้าอยู่ที่ความเพียรเรานะ เรามาฟื้นฟูของเรา เราทําของเราได้ ชํานาญในวสี พอชํานาญในวสี เพราะทําได้ชํานาญแล้ว คนที่มีความชํานาญในวสี ชํานาญแล้ว เวลาไปใช้ปัญญา ปัญญามันก็เหมือนกัน เวลาใช้ขั้นของปัญญาไป มันจับต้องได้ พอจับต้องได้ มันพิจารณาของมันไปได้ มันเพลิดมันเพลิน มันมีกําลังใจ มันมีรสของมัน มันเป็นความมหัศจรรย์

งานใดมันจะเท่ากับงานภาวนา งานใดมันจะเท่ากับงานรื้อภพรื้อชาติ รื้อภพรื้อชาติในดวงใจนี้ เวลาจิตมันมาเกิดนะ ด้วยกรรม เกิดกําเนิด ๔ เวลามาไม่รู้เหนือรู้ใต้มาเกิด แล้วเวลาเกิดแล้ว เกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา ทําความสงบของใจเข้ามา จิตมันสงบเข้ามาด้วยความไม่ลําเอียง มันปักหมุดได้มันก็มหัศจรรย์แล้ว แล้วมหัศจรรย์ด้วยมีสติมีปัญญา มีครูบาอาจารย์คอยชี้นําขึ้นมา ถ้าจิตจริงแล้วน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นี่มันจะปักหมุดของปัญญา ถ้ามันปักหมุดของปัญญา มันจะไม่ลําเอียง

ถ้ามันปักหมุดของปัญญาไม่ได้ ปักหมุดไม่ได้ ลําเอียง ลําเอียงเพราะอะไร ลําเอียงเพราะปัญญามันไม่ฟาดฟัน ปัญญามันไม่มีปัญญาพอที่จะชําระล้างกิเลส ปัญญาพอที่จะกําราบปราบปราม ปราบปรามมารไง ปราบปรามมารที่มันเข้ามาทําบัลลังก์ภาวนาเราให้ล้มลุกคลุกคลาน

มาทํากําลังใจของเรา เรามาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มีครูบาอาจารย์เทศนาว่าการ มีธรรมให้ฟัง พอมีธรรมให้ฟัง ให้จิตใจนี้ชื่นบาน ให้จิตใจนี้มีกําลังว่า เราจะต่อสู้กับมัน เราจะต่อสู้ เราจะชําระล้าง เราจะปราบปรามกิเลสในใจของเรา เราได้ฟังธรรมๆ เรามีกําลังใจ เวลาไปปฏิบัติจริงๆ ขึ้นมา ทําไมมันล้มลุกคลุกคลานล่ะ ทําไมมันไม่เป็นอย่างที่คาดหวังล่ะ

ถ้าไม่เป็นอย่างที่คาดหวัง ถ้าเรายังมีอํานาจวาสนาบารมีอยู่ ทําไมครูบาอาจารย์ท่านทําได้ล่ะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นมนุษย์ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็เป็นมนุษย์ ทําไมท่านทําของท่านได้ หลวงปู่มั่นนะ ในประวัติของท่าน ตอนท่านจะปฏิบัติใหม่ มันง่ายอยู่หรือ หลวงปู่เสาร์ท่านพาตะลอนๆ นะ กว่าจะทําความสงบของใจเข้ามาได้ กว่าหลวงปู่มั่นท่านจะลาพุทธภูมิของท่าน แล้วท่านใช้ปัญญาของท่านเข้ามาชําระล้างกิเลสของท่านเป็นชั้นเป็นตอน มันสะดวกสบายตรงไหน เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านล้มลุกคลุกคลานมา ท่านเผชิญกับความจริงในใจของท่านมา ท่านถึงเห็นความอ่อนด้อยของลูกศิษย์ลูกหาไง ท่านถึงฟื้นฟู ท่านถึงให้กําลังใจ ท่านถึงวางข้อวัตรปฏิบัติ วางธรรมวินัยให้เราก้าวเดินตาม

ถ้าเราก้าวเดินตาม เห็นไหม เราทําของเราสิ ถ้าเราทําของเรานะ เราตั้งสติ แล้วเราฟื้นฟูของเรา ฟื้นฟูได้ ทําได้ แล้วมันมีความสุข ความสุขเวลาจิตมันสงบนะ ตัวนี้เบาเหมือนลอยไป เดินเหมือนลอยไป ไม่ได้เดินน่ะ มันมีความสุข มันเบาขนาดนั้นน่ะ แต่เวลามันเสื่อมนะ มันทุกข์ยาก ทุกข์ยากเพราะเราได้ลิ้มรสอย่างนั้น เคยได้ลิ้มรสของความสุขอย่างนั้นแล้วทําไม่ได้ๆ มันตอกยํ้าให้เราน้อยเนื้อตํ่าใจ

ถ้ามันตอกยํ้าให้เราน้อยเนื้อตํ่าใจ เราพลิกกลับมาไม่ให้กิเลสมันมาจูงจมูก เรายึดธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเราไม่มีกําลังใจ เราก็ศึกษาพุทธประวัติ ดูการกําเนิดขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล้มลุกคลุกคลาน แล้วถ้าเราประพฤติปฏิบัติ ตัวอย่างใกล้ๆ ครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านประพฤติปฏิบัติมา มีสิ่งใดบ้างที่ท่านสะดวก

ครูบาอาจารย์ที่เป็นความเป็นจริงนะ ท่านบอกธรรมะนี้อยู่ฟากตาย ฟากตายเพราะอะไร เพราะเวลาเราทุกข์ยากขึ้นมามันจะบอกว่า เราจะเป็นเราจะตาย ถ้าเราจะเป็นเราจะตาย ครูบาอาจารย์ของเราท่านเอาตายแลกมาทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันจะเป็นจะตาย อะไรตายก่อน ขอดูว่าอะไรตายก่อน นิ้วตายก่อน มือตายก่อน แขนตายก่อน หรือหัวใจตายก่อน มีอะไรตายก่อน ไม่มี มันเป็นปกติ มันยังทํางานของมันโดยปกติ แต่เพราะหัวใจ เพราะกิเลสมันหลอกลวง เพราะกิเลสมันบีบคั้น แต่ถ้ามันจะเป็นมันจะตาย ขอดูว่าอะไรตายก่อน ไม่เห็นมี ไม่เห็นมี มีแต่ความรู้สึก มีแต่ความกลัว นี่ถ้ามีปัญญาไล่เข้ามาอย่างนี้มันก็ทัน เห็นไหม

ธรรมะอยู่ฟากตาย ฟากตายเพราะว่า เวลาประพฤติปฏิบัติ กิเลสมันจะเอาตายมาขู่ ถ้ากิเลสมันเอาตายมาขู่นะ เราต้องมีสติ อะไรจะตาย ขอดู อะไรจะตายก่อน ถ้ามันไม่มี ไม่มีก็หลอก พอหลอกนะ ถ้าสติปัญญามันทัน กิเลสมันอาย ว่างหมด โล่งโถงหมดเลย การปฏิบัติง่ายขึ้นแล้ว การปฏิบัติมันเดินจงกรมก็สะดวกสบาย นั่งสมาธิก็ได้ เมื่อกี้เราไม่น่าให้กิเลสมันหลอกเลย

ถ้าสติปัญญาไม่ทัน เวลากิเลสมันบีบคั้น มันไม่มีทางออกเลยล่ะ แต่ถ้าเวลาเรามีสติปัญญาขึ้นมา เราเอาสติปัญญาแยกแยะ ต่อสู้จนกิเลสมันพ่ายแพ้ ปัญญานี้เดินได้คล่องตัวเลย ถ้าปัญญาเดินได้คล่องตัว เห็นไหม ถ้าจิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา ปักหมุดของปัญญาแล้วมันไม่ลําเอียง

ที่มันลําเอียงอยู่นี้ แม้แต่ลําเอียงปักหมุดไม่ได้นั้นคือกิเลสหยาบๆ กิเลสหยาบๆ คือว่ากิเลสที่มันทํา รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ให้เราปักหมุดใจเราไม่ได้ แต่พอเราใช้สติปัญญาต่อสู้มา ต่อสู้ด้วยความมานะบากบั่นจนมันปักหมุดได้ ปักหมุดนี้เป็นสัมมาสมาธิ แต่เราจะฝึกหัดปักหมุดแห่งปัญญา เราจะต้องมีความเข้มแข็ง เพราะถ้าเป็นปัญญาขึ้นมา มันเป็นภาวนามยปัญญา ถ้าภาวนามยปัญญา มันคาดหมายไม่ได้ มันไม่มีตํารับตําราเล่มไหนที่จะบอกว่าภาวนามยปัญญาจะเกิดอย่างใด ถ้ามันมีการคาดหมายได้ นั้นเป็นสัญญา สัญญานี้ทําให้เกิดภาวนามยปัญญาได้ยาก

แต่เราถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริง ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าปัญญาที่มันเกิดจากวิปัสสนา มันเป็นสัจธรรม ถ้ามันเป็นสัจธรรมเกิดขึ้น สัจธรรมนี้เกิดขึ้น เราจะปักหมุดของปัญญาๆ ถ้ามันปักหมุดของปัญญา ปักหมุดได้ ไม่ลําเอียง ไม่ลําเอียงเพราะปัญญามันฟาดฟันกิเลสอวิชชาในหัวใจของเรา ถ้ามันฟาดฟันกิเลสอวิชชาในใจของเราด้วยกําลัง ด้วยมรรค ธรรมจักร ด้วยจักรที่มันเคลื่อน

นี่ไง เวลาที่ว่า ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค สิ่งที่เป็นอริยสัจ อริยสัจที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงอริยสัจต่อเมื่อจิตใจที่มันพร้อม ถ้าจิตใจที่เราพร้อมแล้ว เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม แต่นี้มันเป็นสัจธรรม มันเป็นมรรค มันเป็นอริยสัจที่จิตนี้มันก้าวเดิน จิตเราฝึกหัด จิตเรามีศีล จิตเรามีสมาธิ จิตเรามีปัญญา มันเป็นมรรค มันเป็นอริยสัจเกิดขึ้นด้วยการประพฤติปฏิบัติ มันเป็นธรรมะส่วนหัวใจ เพราะหัวใจของเราเป็นผู้ประพฤติปฏิบัติ หัวใจของเราเป็นคนมีการกระทํา เห็นไหม

เวลารูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณเกิดจากจิต ธรรมชาติของมนุษย์มีกายกับใจ สิ่งที่มันเกิดกับจิต โดยที่กิเลสมันพาใช้ กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันลําเอียง แล้วมันบีบคั้น มันพาเราใช้อย่างนั้น จิตเราสงบเข้าไป เวลาทําความสงบของใจเข้ามา จิตเราปักหมุดได้แล้วเราจะปักหมุดแห่งปัญญา

เวลาเราภาวนาขึ้นมา ถ้าศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาที่มันเห็นตามความเป็นจริงอย่างนี้ นี่ภาวนามยปัญญา มันไม่มีตํารับตําราเล่มไหนชี้ มันไม่มีครูบาอาจารย์องค์ไหนที่จะประสิทธิ์ประสาทให้เรา เพียงแต่ครูบาอาจารย์เป็นคนชี้นําๆๆ แล้วถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราเห็นตามความเป็นจริง มันจะซาบซึ้ง มันซาบซึ้งเพราะเราจะปักหมุดของปัญญา ถ้าปัญญามันปักหมุดของมัน มันไม่ลําเอียงเพราะอะไรล่ะ มันไม่ลําเอียงเพราะมันเป็นสัจธรรม มันไม่ลําเอียงเพราะมันมีศีล สมาธิ ปัญญา มรรคมันก้าวเดินไป มันชําระล้าง เวลามันมัชฌิมาปฏิปทา มันสมดุลของมัน มันปล่อยๆ นี่ไง มันปล่อย จะปักหมุดของปัญญา

มันปล่อยเพราะอะไร ปล่อยเพราะมันเป็นมรรค ปล่อยเพราะมันเป็นสัจธรรม ปล่อยเพราะมันเป็นความจริง จิตนี้ก้าวเดินๆ จิตนี้ก้าวเดินออกมาจากมรรค มรรคคือสัจจะความจริง จิตนี้มันพิจารณาของมัน พิจารณาของมันเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา มันปล่อยวางๆ ถ้ามันปล่อยวาง มันมีช่องทางของมัน นี่ภาวนาเป็น

พอภาวนาเป็น เราจับของเรา มันมีกําลังมากขึ้น มันมีความมุมานะมากขึ้น มันมีการกระทําแล้วมันปล่อยวางตามความเป็นจริงมากขึ้นๆ มากขึ้นเพราะเรามีสติมีปัญญา แต่ถ้าสติปัญญาเราอ่อนนะ มันจะเสื่อม มันเสื่อมขึ้นมาเพราะอะไร เพราะเวลาพิจารณาไป สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา มันเป็นอนัตตา ทุกอย่างเป็นอนัตตา...นี่คาดหมาย พอมันเป็นอนัตตานี่คาดหมาย

ทางข้างหน้ามันมีแต่ความพร่ามัว มันไม่มีสิ่งใดแจ่มแจ้ง แต่ถ้าเราจะปักหมุดของปัญญา เวลามันพิจารณาไป ทางข้างหน้ามันจะโล่งโถง โล่งโถงเพราะอะไร เพราะพิจารณาแล้วมันปล่อยวาง ดูสิ กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าจิตของเรามันมีกําลัง จิตของเรามีกําลัง มีปัญญาขึ้นมา เวทนาหน้าไหนที่มันจะขวาง พิจารณากายๆ กายที่เราจับต้องแล้วพิจารณา แล้วมันปล่อยวาง พิจารณาแล้วมันเป็นไตรลักษณ์ พิจารณาแล้วมันเป็นอสุภะ พิจารณาแล้วมันปล่อยวาง ให้เกิดขึ้นมาๆ

จิตที่มันพร้อมที่จะพิจารณา มันจะจับแล้วพิจารณาของมัน ถ้ามีกําลัง มันพิจารณาด้วยกําลัง พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถ้ามันมีกําลังสมดุลของมัน มันเป็นอนัตตา มันเป็นไตรลักษณ์ มันวางของมันได้ พอมันวางของมันได้ เห็นไหม ด้วยกําลัง ด้วยผลของมรรค มันพิจารณาของมัน พิจารณาเป็นชั้นเป็นตอน มันปล่อยวาง ปล่อยวางเข้ามา พิจารณาแล้วพิจารณาเล่าจนถึงที่สุด ถ้ามันสมดุลของมัน สมุจเฉทปหาน เวลามันขาด บุคคล ๔ คู่ไง นี่คู่ที่ ๑

ถ้ามันปักหมุดของปัญญาได้ มันจะหวงแหน มันจะเห็นโทษ เห็นโทษของอวิชชา เห็นโทษของอกุศล แล้วมันจะเห็นคุณ เห็นคุณของกุศล เห็นคุณของวิชชา ถ้าคุณของวิชชา ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านเห็นคุณตรงนี้ นี้คือทางเดินของจิต ถ้าจิตมันมีทางเดินของมัน มันเห็นมรรคเห็นผล มัคโค ทางเดินของมัน ถ้าทางเดินตามความเป็นจริง ใครประพฤติปฏิบัติก็สมดุลกับใจดวงนั้น

ใจดวงใดถ้าประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง มันก็เป็นจริงในใจดวงนั้น ถ้ามันจริงในใจดวงนั้น มันจะแตกต่างอะไรกับอริยสัจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันจะไปแตกต่างจากคุณธรรมของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นไปตรงไหน มันเป็นอันเดียวกัน ถ้ามันเป็นอันเดียวกัน มันไม่มีการโต้แย้ง ไม่มีความเห็นผิดพลาด ไม่มีการเห็นแตกต่าง ถ้ามีความเห็นแตกต่าง มันก็ต้องมีผู้หนึ่งที่ไม่เห็นตามความเป็นจริง

แต่ถ้ามันเห็นตามความเป็นจริง มันไม่มีความแตกต่าง มันจะก้าวเดินไปในเส้นทางเดียวกัน เส้นทางอะไร เส้นทางอริยสัจ เส้นทางสัจจะความจริง ถ้ามันปักหมุดของปัญญาได้ แม้แต่บุคคลคู่ที่ ๑ มันก็เห็นช่องทางแล้ว ถ้ามันเห็นช่องทางขึ้นมา เห็นไหม

ในเมื่อมันมีคุณธรรมในใจ เรามีสติมีปัญญานะ ล้มลุกคลุกคลานทุกข์ยากมา ใครก็รู้ เวลาปฏิบัติไป เวลาบุคคลคู่ที่ ๑ เราปฏิบัติมา การปฏิบัตินี้มันจะทุกข์ยากตั้งแต่ตอนเริ่มต้นนี้ ถ้าเริ่มต้นเราปฏิบัติแล้วมันทะลุไปเป็นบุคคลคู่ที่ ๑ บุคคลคู่ที่ ๒ สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค

บุคคลคู่ที่ ๒ เรามีสติมีปัญญา มันมีช่องทางไป มีช่องทางไปเพราะภาวนาเป็น คนภาวนาเป็น คนทํางานเป็นแล้วไม่ต้องไปห่วงเขา เราจะห่วงแต่คนทํางานไม่เป็น จิตของคนที่ทํางานไม่เป็น ลําเอียง ปักหมุดไม่ได้ ปักหมุดแล้ว ปักหมุดไม่ได้ก็ลําเอียง เพราะมันปักหมุดของปัญญาไม่ได้มันก็ลําเอียง มันถึงไม่รู้ว่า สมาธิ สิ่งที่สัมมาสมาธิ ความตั้งมั่นของจิต ความอบอุ่น ความสุขของสมาธิเป็นแบบใด แล้วเวลาก้าวเดินไปมันปักหมุดของปัญญา ถ้าปัญญามันไม่เกิดขึ้นตามความเป็นจริง มันเป็นสัญญาทั้งนั้น สัญญาคือการคาดการหมาย สัญญาคือเอาสมบัตินั้นมาจินตนาการ มันไม่เป็นความจริงขึ้นมา ถ้าไม่เป็นความจริงขึ้นมา มันก็ไม่เห็นมัคโค ไม่เห็นร่องรอย ไม่เห็นทางเดิน

ทางเดิน เดินจนมีความชํานาญ เดินจนมีสติปัญญา พิจารณาซํ้าพิจารณาซากจนเป็นสมุจเฉทปหาน มันก็เป็นอกุปปธรรม มันก็เป็นผลของจิตดวงนั้น ถ้าจิตดวงนั้นมันพิจารณาได้ มันก็เห็นมัคโคตามความเป็นจริง เห็นช่องเห็นทางตามความเป็นจริงแล้ว มันมีสิ่งใดที่มันจะขัดแย้งกับอริยสัจ มันมีสิ่งใดที่จะขัดแย้งกับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันไม่มีสิ่งใดขัดแย้ง ถ้ามันจะขัดแย้ง มันขัดแย้งเพราะกิเลส มันขัดแย้งเพราะความเห็นแก่ตัว มันขัดแย้งเพราะในใจนั้นไม่มีความรู้จริง ถ้ามีความรู้จริง ไม่มีอะไรขัดแย้ง ถ้าไม่มีอะไรขัดแย้ง แต่กิเลสที่ละเอียดล่ะ

สกิทาคามิมรรค ทําความสงบให้มากขึ้น ถ้าจิตมันสงบมากขึ้น เวลามันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันก็จับต้องของมัน ถ้ามันจับต้องของมัน มันพิจารณา เพราะเคยพิจารณามาแล้วล้มลุกคลุกคลานมาจนพิจารณาเป็น เห็นช่องเห็นทางก้าวเดินมาจนถึงเป็นอกุปปธรรม เป็นธรรมแท้ๆ เป็นสิ่งที่รู้จริงเห็นจริง

เวลามันพิจารณา มันจับต้องได้มันก็พิจารณาซํ้าเข้าไป ซํ้าเข้าไปเพราะกิเลสมันเคยหลอก แต่กิเลสที่มันหลอกมันเป็นหลานกิเลส มันไม่ใช่ลูกกิเลส หลานกับลูกมันแตกต่างกันด้วยวุฒิภาวะ เวลากิเลสที่ละเอียดกว่ามันก็พลิกแพลงของมัน แต่คนที่มีลวดลาย จิตที่มีลวดลาย จิตที่มีกําลัง จิตที่เคยเห็นมรรค เห็นช่องเห็นทาง มันจับต้องของมันแล้วพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันจะปล่อยอย่างไรก็แล้วแต่ มันก็ยังจับแล้วพิจารณาซํ้าเข้าไปๆ จนถึงที่สุดเวลามันขาด ขาดเหมือนกัน

เวลามันขาดนะ กายเป็นโพธิ จิตเป็นกระจกใส โลกนี้ราบหมด ราบเป็นเพราะอะไร ราบเพราะว่าได้ทําลายลูกของมันไง ได้ทําลายลูกของกิเลส ถ้าลูกของกิเลส ถ้าพิจารณาต่อเนื่องไปจะไปเจอพ่อมัน ถ้าไปเจอพ่อมัน นี่กามราคะ สิ่งที่เป็นกามราคะ มันเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป ถ้ามันเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป มันเห็นช่องเห็นทาง ถ้าเห็นช่องเห็นทาง นี่ปักหมุดของปัญญา ปัญญามันจะปักหมุดเป็นชั้นเป็นตอน ถ้ามันปักได้ มันก็เป็นอกุปปธรรม ถ้ามันปักไม่ได้ มันยังปักไม่ได้ มันก็ต้องต่อสู้กัน ต่อสู้กันด้วยปัญญาที่มีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน

ศีล สมาธิ ปัญญา มรรคหยาบ มรรคละเอียด ถ้ามรรคละเอียดเข้าไป กิเลสมันละเอียด ต้องมีมรรคละเอียด เพราะกิเลสมันเป็นพ่อ มันจะเป็นพ่อของมัน เป็นปู่มัน มันจะละเอียดเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ฉะนั้น เวลาปฏิบัติมันจะต้องมีสติ มหาสติ มีปัญญา มหาปัญญา การประพฤติปฏิบัติขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนมันจะมีความละเอียดลึกซึ้ง ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติแล้วท่านจะแยกออกไป แยกออกไปอยู่ส่วนตัวเลย ส่วนตัวเพราะอะไร เพราะมันต้องการเวลา ๒๔ ชั่วโมง เราจะไม่เสียเวลาให้กิเลสมันมาพลิกแพลง ให้กิเลสมันมายอกย้อน ให้กิเลสมันมาทําให้ล้มลุกคลุกคลาน กิเลสมันร้ายนัก ถ้ามันเสียลูกเสียหลานไป มันก็พยายามจะรักษาตัวมัน ถ้ารักษาตัวมัน มันยังเกิดในกามภพ แต่ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นไปนะ เป็นมหาสติ มหาปัญญา ถ้าจับต้องได้ จับต้องได้ เห็นไหม

ถ้าปักหมุดไม่ได้ มันลําเอียง ลําเอียงเพราะกิเลสอันละเอียดมันทําให้เราไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์ การไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์ มันครึ่งๆ กลางๆ ถ้าเรามีสติที่รับรู้ได้ มีสติที่เราทบทวนได้ มีครูบาอาจารย์ที่บอกได้ แต่ที่ผู้ปฏิบัติส่วนใหญ่แล้วรู้ไม่ได้เพราะว่ามันจะสร้างเหตุสร้างผลให้ว่าเราได้มรรคได้ผลเกินกว่าที่เรารู้จริง เกินกว่าที่เรารู้จริง เห็นไหม ถ้าปักหมุดไม่ได้ ลําเอียงอย่างนี้ ปักหมุดไม่ได้ ปักหมุดของปัญญาไม่ได้ ไม่เกิดมหาปัญญา

มหาสติ มหาปัญญา ถ้าปักหมุดของมหาปัญญาได้ มันจะปักหมุดแล้วมันจะทําลาย ทําลายสิ่งที่มันเทียบเคียง สิ่งที่มันสร้างสถานะว่าเป็นธรรมๆ ถ้าพิจารณาได้ มันจับได้ เป็นมหาปัญญา มหาสติมหาปัญญามันจับของมันขึ้นมา มันเป็นความมหัศจรรย์ เพราะความมหัศจรรย์มันเทียบเคียงกับเวลาเราเห็นกายตั้งแต่บุคคลคู่ที่ ๑ เราเห็นกายเป็นบุคคลคู่ที่ ๒ แล้วเราเห็นกายเป็นบุคคลคู่ที่ ๓ มันแตกต่างกันอย่างไร

การพิจารณากาย สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เวลาพิจารณากายซํ้าเข้าไป กามราคะปฏิฆะมันอ่อนลง อ่อนลงเพราะมันสมุจเฉทปหาน มันถึงเป็นอกุปปธรรม แล้วเวลามันจับกายของมัน จับกายคู่ที่ ๓ ได้ แล้วมันเป็นอสุภะ มันเป็นอสุภะอย่างไร แล้วเป็นมหาสติ มันเป็นมหาสติอย่างไร แล้วกําลังของสมาธิที่จะเข้าไปแยกแยะมันละเอียดอ่อนขนาดไหน นี่ไง มันจะเข้าไปสู่พ่อของมันนะ พ่อของมัน มันก็ต้องมีการพลิกแพลงมากกว่านั้นไง

นี่ไง บอกว่า ถ้าปักหมุดไม่ได้ ลําเอียง ลําเอียงเพราะกิเลสมันละเอียด ลําเอียงเพราะกิเลสมันยอกย้อน ลําเอียงเพราะกิเลสมันพลิกแพลง มันพลิกแพลงเพราะมันต้องการสถานะของมัน มันพลิกแพลงเพราะมันไม่ต้องการพื้นที่ให้เราเข้าไปยึดครองอันนั้นได้ เพราะเรายึดครองไม่ได้ เราก็ปักหมุดไม่ได้ ถ้าปักหมุดของปัญญาไม่ได้ มันก็ยังล้มลุกคลุกคลาน ล้มลุกคลุกคลานในขั้นของบุคคลคู่ที่ ๓ ไม่ใช่ล้มลุกคลุกคลานจากเริ่มต้น

ถ้าล้มลุกคลุกคลานของบุคคลคู่ที่ ๓ เราฝึกหัดของเรา มีครูบาอาจารย์คอยประคอง มีครูบาอาจารย์คอยให้อุบาย ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยให้อุบาย มันเทียบเคียงกับความเห็นของเรา เทียบเคียงกับความเห็นที่ว่าปักหมุดไม่ได้ กิเลสมันลําเอียง ลําเอียงเพราะมันให้เหตุให้ผล มันเป็นอย่างนั้นๆ แล้วเราก็เข้าข้าง แล้วเราก็เชื่อมัน พอเราเชื่อมันๆ เราก็ติด แล้วเราก็ไปไม่ได้

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยให้อุบาย คอยชี้แนะ คอยถามวุฒิภาวะ วุฒิของใจ ว่าคุณธรรมมันมีเป็นอย่างไร ถ้าครูบาอาจารย์ท่านมีคุณธรรม ท่านรู้จริงของท่าน ท่านวัดได้ ท่านวัดได้จากสัจจะ ท่านวัดได้จากความรู้จริงอันนั้น ความรู้จริงมันวัดกันได้ ถ้าวัดได้ นี่ไง ถ้ามันวัดได้อย่างนี้มันจะลบหลู่ครูบาอาจารย์ไหม สิ่งที่เป็นบาทเป็นฐาน เป็นทางเดิน มัคโค เราจะไปลบล้างไหม สิ่งที่เป็นมัคโคเป็นทางเดินของใจ ถ้าใจมันก้าวเดินอย่างนี้ไป มันจะไปถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ มันจะก้าวเดินเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป แล้วถ้าเราไม่มีความรู้ เราจะไปลบทําไม เราจะไปลบไปล้างสิ่งนี้ได้อย่างไร ถ้าเราไปลบไปล้าง เพราะแสดงออกว่าเราไม่รู้ ถ้าเราไม่รู้ แล้วสิ่งที่เป็นความจริง เราไปทําให้เป็นที่กังวล ทําให้เป็นที่สงสัยของสังคมทําไม เพราะอะไร เพราะมันไม่รู้จริงไง มันไม่เห็นมัคโค มันไม่เคยเห็นมรรค มันไม่เห็นทางเดิน ไม่เห็นจิตที่มันก้าวเดินไปอย่างไร

จิตมันจะก้าวเดินจากอริยสัจ จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตนี้ได้พิจารณามาจากอริยสัจ ถ้ามันพิจารณาจากอริยสัจ มันออกไป ก้าวเดินออกไป มันเป็นทางก้าวเดินๆ มันเป็นวิธีการ มันไม่ใช่เป้าหมาย เป้าหมายคือเป็นอกุปปธรรม เป้าหมายคือความรู้จริง

ถ้ามันพิจารณาซํ้าพิจารณาซาก เพราะอะไร ปักหมุดปัญญาให้ได้ ถ้าปักได้ ไม่ลําเอียง ไม่ลําเอียงเพราะเป็นมัชฌิมาปฏิปทา ไม่ลําเอียงเพราะมันสมดุลของมัน พอสมดุลของมัน พิจารณาแล้วมันขาด มันสะเทือนเลื่อนลั่นนะ เวลาขาด พ่อมันต้องทําลายลง ถ้าทําลายพ่อมันได้ เพราะพ่อเป็นหลักของบ้าน พ่อเป็นผู้หาอยู่หากิน ปู่นี้เป็นผู้เฒ่าผู้แก่ ผู้ผ่านโลกมามาก เป็นหลักชัยของบ้าน ถ้าเราทําลายกามราคะ บุคคลคู่ที่ ๓ ถ้าทําลาย มันจะสะเทือนหัวใจมาก

ยกขึ้นสู่บุคคลคู่ที่ ๔ ปู่ เจ้าวัฏจักร ถ้าเจ้าวัฏจักรเขาเป็นคนครอบงําจิตดวงนี้ เพราะพญามารมันทําให้จิตดวงนี้เวียนตายเวียนเกิด แม้แต่ขณะที่ทําลายพ่อของมัน ถ้าดับขันธ์นั้นมันก็เกิดบนพรหม ยังเกิดเพราะมีภพ มันเกิดเพราะมีตัวตนของมัน เพราะเราปักหมุดของปัญญายังไม่ได้

ถ้าเราปักหมุดของปัญญาถึงที่สุด ปักหมุดไม่ได้ ลําเอียง ถ้าเราปักได้ จบ ถ้าจะจบ จะจบอย่างใด ถ้าจะจบไง ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ สิ่งใดบ้างที่เราจะสืบต่อ เราจะก้าวเดินต่อไปอย่างใด ล้มลุกคลุกคลานนะ มันเป็นเรื่องที่ละเอียดลึกซึ้ง บุคคลคู่ที่ ๔

มหาสติมหาปัญญายังเป็นบุคคลคู่ที่ ๓ แล้วถ้ามันเป็นความสมดุลของมันล่ะ อรหัตตมรรค อรหัตตผลมันจะก้าวเดินอย่างไร ถ้ามันก้าวเดินได้นะ ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านวางร่องวางรอย เวลาเราเกิดมาเป็นชาวพุทธ เรามีศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นครูเอก แล้วในกึ่งพุทธกาลเรามีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเป็นครูเอก เป็นครูเอกเพราะอะไร เพราะท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา แล้วเวลาท่านเทศนาว่าการเป็นภาษาปัจจุบัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาท่านเทศนาว่าการเป็นภาษาอดีต มคธภาษา แล้วเราแปลเป็นภาษาไทย ภาษาไทยเทศน์เป็นภาษาโบราณมันก็ยังสื่อสารกัน ภาษามันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา แต่ถ้าเป็นความจริงล่ะ ความจริงจากใจสู่ใจล่ะ ถ้าใจอันนั้นมันเป็นความจริง ถ้าความจริง วางหลักสัจจะเอาไว้

ถ้าเราเห็นร่องเห็นรอย เห็นช่องเห็นทาง เห็นทางเดิน เราไม่ควรทําลายทางเดินนั้น เราไม่ควรทําลายมรรคอันนั้น ถ้ามรรคอันนั้นมันเป็นความจริง ความจริงที่ไหน ความจริงที่ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ความจริงที่ในใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านรู้จริงเห็นจริงของท่านด้วยความเมตตา ด้วยการเกิดที่มีอํานาจวาสนา ท่านถึงมารื้อมาค้นแล้ววางข้อวัตรปฏิบัติไว้ แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติ ถ้าเรายังไม่รู้จริง เราก็ไม่ควรจะไปจาบจ้วง ไม่ควรจะไปทําให้สังคมเป็นที่สนเท่ห์สงสัย เพราะเราลําเอียง ใจเราลําเอียงแล้วเรายังไปทําให้สิ่งที่จะเป็นสัจจะความจริงนี้คลาดเคลื่อนไปจากความไม่รู้ของเรา

แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติตามความจริงนะ หลักธรรมะมันละเอียดลึกซึ้งอย่างไร จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส แล้วจิตเดิมแท้ เวลาคนทําสมาธิถ้าลําเอียง ปักหมุดไม่ได้ มันทําสมาธิไม่ได้ ถ้าไม่ลําเอียง อัปปนาสมาธิ จิตเดิมแท้ๆ อัปปนาสมาธิ สักแต่ว่ารู้ แต่เวลาปฏิบัติขึ้นไป เวลามันชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป จิตเดิมแท้นี้มันเดิมแท้ในตัวมันเอง ไม่ต้องทําสมาธิ มันเป็นอย่างนั้นเลย แล้วมันเป็นอย่างนั้นมันจะย้อนกลับมาเห็นตัวมันได้อย่างไร

ถ้ามันกลับมาเห็นเป็นตัวของมันได้ มันจับของมันได้นะ ภวาสวะ ที่ไหนมีจิต ที่นั่นมีภพ ถ้าทําลายภพก็ทําลายจิต ถ้าไม่ทําลายจิต ยังไม่ได้ทําลายภพ ถ้ายังไม่ได้ทําลายจิต ปักหมุดของปัญญาไม่ได้ ถ้ามันจะปักหมุดของปัญญาได้ มันต้องจับตัวจิตของมันได้ ถ้าจับตัวจิตของมันได้ บุคคลมันจับได้ มันพิจารณาได้ มันทําได้ มันพลิกฟ้าควํ่าดินได้ มันก็จบกระบวนการของมัน เห็นไหม

ถ้าปักหมุดไม่ได้ ลําเอียง ถ้าปักหมุดของปัญญาได้ตามความเป็นจริง จบสิ้นกระบวนการของการประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ของเรา เราเกิดมาเป็นชาวพุทธพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนากึ่งพุทธกาล ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เจริญในหัวใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านเอาธรรมแท้ๆ วางเป็นข้อวัตรปฏิบัติ ข้อวัตรคือทางเดิน ข้อวัตรคือทําให้เรามีช่องทางไป แล้วถ้าเราไม่รู้จริง เราไม่ควรทําให้สังคมสับสน ถ้าเรารู้จริง บอกมาว่าความจริงเป็นแบบใด

ถ้าเป็นความจริง มันเป็นความจริงอันเดียวกัน ถ้าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นความจริง ถ้าจิตใจเราเป็นความจริงจะไม่มีสิ่งใดโต้แย้ง ไม่มีสิ่งใดขัดแย้งกัน ความจริงกับความจริงไม่มีการขัดแย้ง เอวัง

หลอกตนและผู้อื่น

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมเนาะ ฟังธรรมะ ฟังธรรมะเพื่อให้หัวใจร่มเย็น เราเกิดมาเป็นมนุษย์นะ การเกิดเป็นมนุษย์นี้แสนยาก การเกิดเป็นมนุษย์มีสิทธิเสรีภาพเสมอกัน แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เกิดเป็นมนุษย์เหมือนกัน แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นมนุษย์แตกต่างกับเรา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นมนุษย์ ท่านเดินได้ ๗ ก้าว เปล่งวาจาว่าเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย จะไม่เกิดอีก ของเราเกิดมาแล้วสติสตังไม่มีเลยล่ะ กว่าจะมีสํานึกรู้ได้ พ่อแม่เลี้ยงดูมาขนาดไหนถึงจะมีความสํานึกรู้ได้

เห็นไหม การเกิดเป็นมนุษย์เหมือนกัน สิทธิเสรีภาพเหมือนกัน แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญญาธิการมหาศาล ถึงเวลาเกิดมานะ เดินได้ ๗ ก้าว นี่สิ่งที่เป็นไป เป็นไปด้วยอภินิหาร ด้วยบุญญาธิสมภารขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมา เวลาพราหมณ์มาพยากรณ์ๆ ถ้าอยู่ในโลกนี้จะเป็นจักรพรรดิๆ เวลาถ้าออกบวชจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างบุญญาธิการมาขนาดนั้นแล้ว โลกเขาว่ากันไปแบบนั้น

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลามีสิ่งใดที่เกิดขึ้น เวลายมทูตมาให้เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย สิ่งที่ยมทูตมาให้เห็นๆ กระเทือนถึงหัวใจ กระเทือนถึงบุญญาธิการที่สร้างมา สิ่งที่สร้างมา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นมาก็รื้อค้นด้วยใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง ออกประพฤติปฏิบัติมาถึงเต็มที่นะ เวลาเป็นมนุษย์ แต่ว่าเวลาประพฤติปฏิบัติไปแล้ว เวลาสิ้นกิเลสไปแล้ว ความที่ว่าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุญญาธิการมหาศาล เวลาสั่งสอนลูกศิษย์แล้วตั้งเอตทัคคะ ๘๐ องค์ ก็องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ตั้งเอง

เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ้นกิเลสไป แล้วเวลาที่ตั้งสาวก ๘๐ องค์เป็นเอตทัคคะ ก็เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน แต่การเป็นพระอรหันต์ ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเคี่ยวเข็ญมาขนาดไหน เวลาประพฤติปฏิบัติมา มีครูบาอาจารย์นําหน้าไป ขนาดมีครูบาอาจารย์นําหน้าไปยังล้มลุกคลุกคลานขนาดนั้น

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ การที่ตรัสรู้เองโดยชอบ โดยชอบธรรม โดยความชอบธรรมอันนั้น เห็นไหม มนุษย์เหมือนกัน เวลาสิ้นกิเลสแล้ว อัครสาวกก็เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน แต่มันแตกต่างกันมหาศาลที่การทําบุญกุศลมา นี่แตกต่างกันมหาศาลด้วยอํานาจวาสนาบารมี

พุทธกิจ ๕ มีใครทําได้ ใครทําไม่ได้หรอก ใครทําแทนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้ เพราะว่าพุทธวิสัยมีหนึ่งเดียวเท่านั้น ฉะนั้น มีหนึ่งเดียว ด้วยสัจจะ ด้วยความเป็นจริงอันนั้น เวลามนุษย์เหมือนกัน ถ้าทําเสร็จแล้วมันเป็นแบบนั้นไง ฉะนั้น เราเกิดมาเป็นมนุษย์ มีศักยภาพของความเป็นมนุษย์ ฉะนั้น ถ้าเรามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา เราออกมาจากโลก เรามาบวชเป็นพระ บวชเป็นพระนี่นักรบๆ เรารบกับกิเลสของเรา ถ้ารบกับกิเลสของเรา เราหากิเลสของเราไม่เจอก็หันรีหันขวางอยู่นี่ แล้วเราจะต่อสู้กับกิเลสของเรา

เราออกจากบ้านจากเรือนมาประพฤติปฏิบัติก็เหมือนกัน ถ้าเราออกจากบ้านจากเรือนมาประพฤติปฏิบัติใช่ไหม หน้าที่ของเรา เราจะปราบกิเลสของเรา แล้วสิ่งสภาวะแวดล้อมความเป็นอยู่ ทําไมต้องไปกระทบกระเทือนกันล่ะ สภาพแวดล้อมความเป็นอยู่ ทุกคนก็มีกิเลสทั้งนั้นน่ะ คนที่เขามีกิเลสอยู่ เขาจะควบคุมกิเลสของเขา เขาจะประพฤติปฏิบัติของเขา นิสัยใจคอของเขาเป็นแบบนั้น มันก็เป็นเรื่องของเขา สิ่งที่เป็นหน้าที่ของเรา เราก็จะประพฤติปฏิบัติของเราเพื่อจะชําระล้างกิเลสของเรา ถ้าชําระล้างกิเลสของเรา

กิเลสมันน่ากลัวนัก พญามารมันครองใจสัตว์โลก อาศัยใจของสัตว์โลกเป็นที่อยู่อาศัย ขับถ่ายในหัวใจของสัตว์โลก แล้วมันก็บีบคั้นหัวใจเราให้ทุกข์ให้ยากนะ เรามีความทุกข์ความยากกันมาก เวลาความทุกข์ความยาก ความทุกข์ความยากเพราะอะไร เพราะมันเป็นสัจจะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ววางอริยสัจไว้ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์เป็นสัจจะเป็นความจริง ถ้าทุกข์เป็นสัจจะเป็นความจริง ถ้าเราหันหน้าเผชิญกับความทุกข์ของเรา เราหันหน้าเผชิญกับความจริงของเรา แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มีมรรค เห็นไหม ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ นิโรธ มรรค ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ เราพยายามฝืนทนของเรา เราพยายามกระทําตามความเป็นจริงของเราขึ้นมา มันเป็นความจริงๆ ไง

แต่โลกเขาวิ่งหนี โลกเขาพยายามปฏิเสธ เขาพยายามจะหาความสุขของเขาด้วยความเห็นของโลกไง กิเลสมันได้ช่องตรงนี้ ถ้ากิเลสมันได้ช่องตรงนี้ มันก็พาหัวใจของสัตว์โลกล้มลุกคลุกคลานไป นี่มันหาความสุขไง ความสุขของโลกไง โดยทางวิทยาศาสตร์เขาว่าทุกข์นิยม พระพุทธศาสนาเป็นทุกข์นิยม ไม่น่ารื่นรมย์เลย ศาสนาของเขาสิ อ้อนวอนเอา ขอเอา ได้สมความปรารถนาทั้งหมดเลย มันเป็นความจริงไหมล่ะ มันเป็นความจริงไปไม่ได้หรอก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ เทวดา อินทร์ พรหมมาฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเขาจะไปอ้อนวอนขอเอาจากใคร คนที่มีกิเลสทั้งนั้น มีการเกิดอยู่ในวัฏฏะนี่คนที่มีกิเลสทั้งนั้น คนที่มีกิเลสเขาจะมีสิ่งใดมาชี้นําให้เราได้ มันเป็นไปไม่ได้เลย แต่เพราะด้วยศักยภาพของความเป็นมนุษย์ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เกิดมาเป็นมนุษย์เหมือนกัน แต่มีศักยภาพ เวลาตรัสรู้เองโดยชอบ เราก็เกิดเป็นมนุษย์เหมือนกัน คนที่มีความเชื่อความศรัทธาในพระพุทธศาสนาก็เชื่อมั่นในรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แก้วสารพัดนึก ใครมีความรู้ความเห็นมากน้อยขนาดไหนก็พยายามทําคุณงามความดีของเราได้มากขนาดนั้น คนที่เขาไม่เชื่อ เขาไม่เชื่อของเขา เขาอยู่นอกศาสนา เขาก็เชื่อของเขาตามความเห็นของเขา เขาอ้อนวอนขอของเขา แล้วเขาก็มองกลับมา เขาเยาะเย้ยถากถางอีกด้วยว่าเป็นทุกข์นิยมๆ

มันเป็นทุกข์นิยมมาจากไหน มันเป็นสัจนิยมต่างหากล่ะ มันไม่ทุกข์หรือ ใครบ้างไม่ทุกข์ แต่เพราะความปฏิเสธ ความแสวงหาความสุขทางโลกไง ความคิดของเราเองว่าสิ่งนั้นจะเป็นความสุข สิ่งนั้นจะเป็นความสมความปรารถนา โดยพญามารมันหลอกมันล่อไป เราก็วิ่งตามมันไป วิ่งตามมันไป แต่ก็ไม่มีใครย้อนกลับมาดูใจของตัวเลย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ เพราะมีการกระทําอันนี้มันถึงมาตรัสรู้เองโดยชอบ เพราะโดยสัจจะโดยความจริง อาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

มนุษย์เหมือนกัน เวลาพระอรหันต์ในสมัยพุทธกาลก็เป็นมนุษย์เหมือนกัน เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน แต่อํานาจวาสนาบารมีมันไม่เหมือนกัน แตกต่างกันมหาศาล เพราะว่าการสร้างสมมาแตกต่างกัน การสร้างสมมาแตกต่างกันเพราะว่าพุทธวิสัย ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย การสร้างสมมามหาศาลนะ ความมหาศาล มันเป็นความทุกข์ไหม ถ้าเป็นพระโพธิสัตว์เขาพอใจ สิ่งนี้เป็นทุกข์ไหม เป็น เป็นทุกข์ แต่ในเมื่อมีเป้าหมาย ทําขึ้นมาเพื่อสร้างอํานาจวาสนาบารมี เขาทําได้ทั้งนั้นน่ะ เขาทําได้เพราะเขาเต็มใจทํา เขาเต็มใจแล้วเขาพอใจ แล้วมีความสุขในการกระทํา

แต่ของเรา เราทําขึ้นมาด้วยความเข้าใจผิด เข้าใจผิดว่าทําบุญต้องได้บุญ ทําบาปต้องได้บาป เราก็ทําบุญกุศลของเราแล้วจะให้สมความปรารถนาของเรา นี่กิเลสมันหลอกนะ ถ้ากิเลสมันหลอก เห็นไหม หลอกตน มันหลอกเราก่อน พอหลอกเราแล้วมันไปหลอกผู้อื่นต่อไป ถ้ากิเลสมันหลอกตน มันหลอกอย่างไรล่ะ มันหลอกเรา เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ มีศักยภาพเป็นมนุษย์ มนุษย์มีศักยภาพทุกคน แล้วมนุษย์ก็มีการศึกษา พอมีการศึกษาขึ้นมาแล้วมีปัญญา เราศึกษาของเราแล้ว เราก็ว่าเข้าใจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่กิเลสมันหลอก ถ้ากิเลสมันหลอกตน ก็หันรีหันขวางไง พอมันหลอกตน หลอกตนว่าเราไม่มีศักยภาพพอ เราให้กิเลสมันหลอก ถ้าหลอกตนแล้วเราไปไหนล่ะ

เวลาศึกษามา ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เป็นความจริงขึ้นมา จิตมันสงบมาไม่ได้ ถ้าจิตสงบมาแล้วมันยกขึ้นวิปัสสนาไม่เป็น ถ้ายกขึ้นวิปัสสนาไม่เป็น มันก็หลอกอยู่นั่นน่ะ ธรรมะเป็นแบบนี้ แล้วตีความเข้าใจธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผิดพลาดไปด้วย

แล้วถ้าครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมา ถ้ากิเลสมันหลอกตน กิเลสมันหลอกเรา เราเข้าใจไม่ได้ ถ้าเราเข้าใจสัจธรรมอันนั้นไม่ได้ แต่ความรู้ความเห็นของเราให้กิเลสมันหลอก กิเลสมันหลอกเพราะว่าอะไร เพราะวุฒิภาวะมันอ่อนด้อย ถ้าวุฒิภาวะอ่อนด้อย สิ่งใดเกิดขึ้นมาจากเรา ความรู้สึกขึ้นมาจากเรา เราก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรม แล้วเคลมให้ว่าเหมือนธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันอันเดียวกันกับธรรมของครูบาอาจารย์ของเรา แล้วมันเป็นจริงไหมล่ะ นี่มันหลอกตน ถ้าหลอกตนนะ หลอกตนมันเป็นโทษอย่างไร หลอกตน เราประพฤติปฏิบัติไม่ได้ตามความเป็นจริง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นมนุษย์แล้วมีศักยภาพด้วย ในบรรดาสัตว์สองเท้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด เราก็เกิดเป็นมนุษย์ แล้วเวลาเกิดเป็นมนุษย์ เราประพฤติปฏิบัติของเราล้มลุกคลุกคลานอยู่นี่ มันหลอกตน เวลาล่วงไป วันคืนล่วงไปๆ เดี๋ยวมันก็หมดอายุขัยไป แล้วการประพฤติปฏิบัติอย่างนี้มันได้สิ่งใดเป็นประโยชน์กับตัวเอง เพราะหลอกตน หลอกตน ทําให้การประพฤติปฏิบัติของเราไม่ก้าวหน้า จะทําความจริงของเราขึ้นมาก็ไม่ได้ แล้วถ้าทําความจริงของเราไม่ได้ขึ้นมา มันขาดอะไร ขาดรสแห่งธรรมความเป็นสัจธรรมไง

ถ้าสัจธรรมมันเกิดขึ้นมา ดูสิ เรามีสติยับยั้งขึ้นมา เวลาจิตใจของเรามันล้มลุกคลุกคลาน ถ้ามีสติยับยั้ง เรายังยับยั้งหัวใจเราได้ว่า การกระทํานี้มันไม่สมควรกระทํา สิ่งที่ทํานี้ให้โทษกับเรา เรายับยั้งของเราได้เลย นี่ถ้ามีสติขึ้นมา มันก็ได้รับรู้อย่างนี้ ว่าเรามีศีลขึ้นมา ศีลคือความปกติของใจ ถ้าใจมีความปกติของเราขึ้นมา เวลาจิตใจเราสงบร่มเย็นขึ้นมา แหม! ทําไมมีความสุขขนาดนี้ จิตใจของเรามันร่มเย็นเป็นสุข มันมีความรื่นเริงขนาดนี้ นี่รสของธรรมๆ แล้วถ้าเกิดทําขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ถ้ามันมีสมาธิขึ้นมา มันมีสัจธรรม มันมีความจริงของมัน

แล้วถ้าเกิดยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันขนพองสยองเกล้า มันเห็นเลยว่าสิ่งที่เป็นกิเลส สิ่งที่ว่าถ้าเราไม่รู้ไม่เห็นสิ่งนี้ เราจะไม่ได้รับรสอย่างนี้เลย ถ้าเราไม่รู้ไม่เห็นสิ่งนี้ ความสกปรกโสมมของกิเลสในใจของเรา พญามารที่มันครอบใจของเรา มันจะครอบครองใจเราตลอดไป แต่เพราะเราได้รู้ได้เห็น ถ้าเราได้รู้ได้เห็นขึ้นมา เราใช้ปัญญาของเราแยกแยะของเรา มันจะล้มลุกคลุกคลาน ถ้าปัญญามันแยกแยะได้ มันมีกําลังขึ้นมา มันก็ทําของมันประสบความสําเร็จ เราก็ได้ลิ้มรสของความสงบร่มเย็น

แต่ถ้าเราใช้ปัญญาของเราล้มลุกคลุกคลาน เพราะสมาธิมันอ่อนลง สติปัญญามันใช้ไม่สมบูรณ์ ปัญญามันก้าวเดินไปก็ล้มลุกคลุกคลาน มันก็มีความลําบากลําบน มันก็มีความทุกข์ความยาก ปฏิบัติแล้วมันก็มีความหนักหน่วงในหัวใจ มันเป็นเรื่องธรรมดา สิ่งที่เป็นเรื่องธรรมดา การต่อสู้มันเป็นอย่างนี้ไง นี่รสของธรรมๆ

ถ้ากิเลสมันหลอกนะ ถ้ากิเลสมันหลอกตน หลอกเรา มันไม่มีปฏิกิริยาอย่างนี้ มันไม่มีการกระทําแบบนี้ มันไม่ได้เดินมรรคในหัวใจเราตามความเป็นจริง ถ้ามันไม่ได้เดินมรรคตามความเป็นจริง เรามีความรู้ขนาดไหนล่ะ ทําความสงบของใจได้ กําหนดพุทโธได้ พอพุทโธได้ ทําอย่างนี้มันเป็นพลังจิตๆ มันจะมีกําลังของมัน แล้วมันปราบปรามกิเลสได้ทั้งหมดเลย เวลามันหลอกตน หลอกตนแล้ว แล้วยังไปหลอกผู้อื่นต่อ หลอกตนก็ทําให้ตนไม่มีมรรคมีผลตามความเป็นจริง เพราะหลอกตน กิเลสมันเกลี้ยกล่อมจนเราเชื่อ พอเราเชื่อขึ้นมา เราก็สร้างเหตุสร้างผลของเราขึ้นมาเอง แล้วก็พยายามจะยัดเยียดให้เป็นว่า ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่คือนิพพาน สิ่งนี้คือสูงสุดของธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นจริงไปไม่ได้หรอก

ดูสิ วัตถุสิ่งใดๆ ก็แล้วแต่ มันก็มีความแปรสภาพของมันเป็นธรรมดา สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับไปเป็นธรรมดา สิ่งใดก็แล้วแต่ถ้าสร้างขึ้นมา เราจะมีวัตถุสิ่งใดก็แล้วแต่ มันต้องเสื่อมสภาพไปเป็นธรรมดา มันต้องผุกร่อนกัดกร่อนเป็นธรรมดา แล้วมันมีสิ่งใดเป็นประโยชน์ขึ้นมาบ้างล่ะ เพราะมันไม่มีจิตไม่มีวิญญาณ ไม่มีสิ่งใดรับรู้

แต่ถ้าเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ไม่ใช่ สิ่งที่เป็นกิเลสๆ มันคือตัณหาความทะยานอยากในใจของเราต่างหากล่ะ ถ้ากิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของเรา เราจะไปรู้สิ่งนี้ได้อย่างไร เราจะไปแก้ไขของเราได้อย่างไร

ถ้าเราแก้ไขของเราไม่ได้ ดูสิ เราประพฤติปฏิบัติของเราอยู่ เรามีกําลังขึ้นมาขนาดไหน พอมีกําลังขึ้นมาแล้วเขาว่าเป็นคนดี คนที่มีความทุกข์ความยากคือว่ามันมีความฟุ้งซ่าน มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากครอบงําใจของเราอยู่ พอทําสมาธิขึ้นมาได้ ใจมันมีกําลังขึ้นมา มันมีพลังจิตขึ้นมา นี่เป็นคนดี เป็นผู้วิเศษ ถ้าวิเศษขนาดไหนแล้ว สิ่งนี้ถ้าดูแลรักษาไป มันจะปราบปรามกิเลสของมันไป...นี่มันหลอกตน กิเลสมันหลอก

พอกิเลสมันหลอกแล้ว ด้วยความไม่เข้าใจ ก็เลยไม่เข้าใจเรื่องศาสนาเลย ไม่เข้าใจเรื่องมรรคเรื่องผล ไม่เข้าใจเรื่องเหตุแห่งการกระทํา มันไม่มีเหตุมีผลขึ้นมามันจะไปสู่ที่ไหนล่ะ เพราะหลอกตนมันเสียหายไปหมดนะ นี่กิเลสมันหลอกๆ หลอกตน แล้วเวลาหลอกตนแล้วหลอกผู้อื่นต่อไป หลอกผู้อื่นต่อไปนะ เวลาไปสั่งสอนเขา เวลาไปพูดแนะนําเขา เพราะธรรมดาของพระใช่ไหม ธรรมดาของผู้อาวุโส อยู่นานไป แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน ถ้าแก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน มีอายุขัยขึ้นมา แล้วเขาก็นับหน้าถือตา แล้วก็เอาธรรมแบบนี้ เอาสิ่งที่กิเลสมันหลอก แล้วก็ไปสั่งสอนผู้อื่น มันจะเป็นความจริงขึ้นมาจากไหนล่ะ มันไม่มีความจริงขึ้นมาเลย ถ้าไม่มีความจริงขึ้นมา มันเสียหายที่ใครล่ะ

ดูสิ เวลาสมัยของหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรานะ หลวงปู่ตื้อท่านอยู่ทางเชียงใหม่ เวลาท่านขึ้นไปวิเวก แล้วขึ้นไปสนทนาธรรมกับลูกศิษย์ จากภูเขา ขึ้นไปบนเขาแล้วท่านก็ลงมา ท่านระลึกได้ว่าคําพูดของท่านมีคําพูดอยู่คําหนึ่งที่มันอาจจะคลาดเคลื่อนได้ ท่านถึงปีนเขาขึ้นไป ไปหาลูกศิษย์บอกว่า “สิ่งที่ผมพูดนั่นน่ะมันอาจจะคลาดเคลื่อนได้นะ ความจริงมันไม่เป็นอย่างนั้น”

ลูกศิษย์ของท่านนะ โอ้โฮ! กราบขมาลาโทษว่า “ท่านอาจารย์ไม่ต้องมาก็ได้ พรุ่งนี้เช้าบิณฑบาตถ้าลงไปเจอแล้วค่อยบอกก็ได้ ทําไมท่านอาจารย์ต้องขึ้นมาเดี๋ยวนี้ล่ะ เพิ่งลงไป” เพราะลูกศิษย์มันเคารพบูชาไง

“ไม่ได้! เดี๋ยวเธอไปบอกคนอื่น มันจะมีความเสียหาย” นี่ไง ถ้าไปหลอกคนอื่น ทําให้คนอื่นเสียหาย คนที่มีคุณธรรมในหัวใจมันสังเวชนะ คนที่มีคุณธรรมในใจมันสังเวชมาก

เราจะไม่ให้คนอื่นเสียหายไปจากเราเลย แต่โดยธรรมชาติของกิเลสนะ แม้แต่แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน พอมีอายุพรรษามากขึ้นมา นี่ให้กิเลสมันหลอก หลอกตนเอง ได้แต่ว่าทําความรู้ความเห็นของตัวมันเป็นมรรคเป็นผล นี่ให้กิเลสมันหลอก แล้วขนาดตัวเองเป็นพระเป็นเจ้าบวชอยู่ในพระพุทธศาสนา แล้วยังเป็นครูบาอาจารย์นะ เป็นพระปฏิบัติเสียด้วย มีครูมีอาจารย์มา มีชื่อมีเสียงด้วย แล้วฆราวาสญาติโยมเขา แล้วพระบวชใหม่ ฆราวาสญาติโยมมีศรัทธาความเชื่อมาก็บวชพระ บวชพระขึ้นมาก็อยากจะพ้นทุกข์ อยากจะประพฤติปฏิบัติ แล้วเวลาบวชขึ้นมา แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน พอเห็นว่าเป็นครูบาอาจารย์ก็เข้าไปศึกษา แล้วเข้าไปศึกษา ศึกษามันจะได้สิ่งใดมาล่ะ ศึกษาขึ้นมาแล้ว แล้วเขามีวุฒิภาวะสิ่งใด

พระบวชใหม่นะ ในนวโกวาทบอกไว้เลย พระบวชใหม่เป็นผู้ว่ายากสอนยาก พระบวชใหม่ต้องให้ศึกษา ให้รู้จักข้อวัตร เวลาหลวงปู่มั่นท่านจะบวชพระขึ้นมา ท่านให้เป็นปะขาว ๓ ปี ๔ ปี เพื่อจะดัดนิสัย เพื่อจะดัดขึ้นมา ให้ทิ้งนิสัยของฆราวาสมา ให้เข้าไปสู่นิสัยของสมณะ ถ้านิสัยของสมณะ เวลาความเป็นอยู่ ศีล จะรู้ได้ต่อเมื่อเราอยู่ด้วยกัน ธรรมะ จะรู้ได้ต่อเมื่อแสดงธรรม ธรรมะจะรู้ได้ต่อเมื่อเปิดอกมา เปิดอกว่าเราจะมีคุณธรรมมากน้อยแค่ไหน ถ้ามันไม่มีคุณธรรมมากน้อยแค่ไหน พูดสิ่งใดมามันก็ซํ้าๆ ซากๆ อยู่นั่นน่ะ ไอ้คนฟังมันเบื่อหน่ายนะ ของพูดแล้วก็พูดอยู่นั่นล่ะ ไม่มีสิ่งใดเป็นเนื้อธรรมเลย เป็นเนื้ออรรถเนื้อธรรมขึ้นมาเพื่อจะให้ชําระล้างกิเลส เพื่อจะได้ข่มขี่กิเลสในหัวใจเราให้มันได้อาย

เวลาศึกษาธรรม เพราะวุฒิภาวะมันไม่มี เวลาครูบาอาจารย์ที่โดนกิเลสมันหลอกตนอยู่ เวลาแสดงออกมา เขาจะรู้ได้อย่างไร เขารู้ไม่ได้หรอก เขารู้ไม่ได้ วุฒิภาวะมันอ่อนด้อยอย่างนั้น พอพูดมาสิ่งใดมันก็เชื่อไป มันเสียหายกันไปหมดเลย แล้วคนที่มีกิเลส คนที่มาประพฤติปฏิบัติก็อยากจะพ้นจากกิเลส อยากจะมีครูบาอาจารย์ที่ถูกต้องดีงาม แล้วครูบาอาจารย์ที่ถูกต้องดีงามมาจากไหนล่ะ ครูบาอาจารย์ที่ถูกต้องดีงามมันอยู่ที่ไหน

ครูบาอาจารย์ที่ถูกต้องดีงามก็หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านซื่อตรงต่อธรรม ท่านมีสัจธรรม ท่านแสดงสิ่งใดก็มีอรรถมีธรรม จะไม่พ้นจากอรรถจากธรรมไป ไอ้พวกเรามีแต่กิเลสไง มีแต่ความเคยชินไง มีนิสัยของฆราวาส มีนิสัยของสังคมไง โฆษณาชวนเชื่อ มีแต่กระแสสังคม เวลาไปเห็นอย่างนั้นเข้ามันขัดหูขัดตา มันขัดหูขัดตาเพราะอะไร เพราะท่านอยู่เหนือโลก ท่านอยู่เหนือโลก อยู่เหนือสังคม ท่านสั่งสอนสิ่งใดมามันก็แทงเข้าหัวใจเราทั้งนั้นน่ะ

พอมันแทงเข้าหัวใจ แทงเข้ากิเลสของเรา มันไม่บอกว่าแทงเข้าหัวใจนะ มันบอกว่า “ทําร้ายเรา ทําลายเรา ไม่เมตตาเรา ไม่อุ้มชูเรา” นี่กิเลสมันพลิกไปอย่างนั้นน่ะ ถ้ากิเลสมันพลิกไปอย่างนั้น ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ดี เราอยากหาครูบาอาจารย์ที่ดีงาม ผู้ที่มีคุณธรรมในหัวใจ เวลาเราได้ยินชื่อเสียงกิตติศัพท์กิตติคุณของท่าน เราก็ระลึกถึงท่าน เวลาเราจะเข้าไปศึกษา เพราะสัจธรรมมันเหนือโลก เหนือความจินตนาการ เหนือการคาดหมาย แล้วเหนือการจินตนาการ เหนือการคาดหมาย แล้วทําอย่างไรล่ะ

ถ้าเหนือการจินตนาการ เหนือการคาดหมาย เราก็ต้องพยายามขวนขวายของเราสิ เพราะเราแสวงหาครูบาอาจารย์ใช่ไหม ถ้าเราแสวงหาครูบาอาจารย์ขึ้นมา เราก็พยายามทําความสงบของใจเข้ามาก่อนสิ ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา นั่นก็คือการปฏิบัติธรรม ตบะธรรมมันแผดเผาทําลายกิเลส ทําลายกิเลสหยาบๆ ไอ้พวกลูกหลานเหลนของมันที่มันทําให้เรารําคาญ ยุงรําคาญๆ มันไม่มีเชื้อโรคกับใครนะ ยุงรําคาญมันก็กัดเท่านั้นน่ะ แต่ถ้าเป็นยุงก้นปล่องมันมีมาลาเรียนะ มันกัดเข้าไปเดี๋ยวจะเป็นมาลาเรีย

นี่ก็เหมือนกัน ขณะที่ยุงรําคาญ สิ่งที่มันเป็นความฟุ้งซ่านในใจมันเป็นเรื่องยุงรําคาญทั้งนั้นน่ะ ถ้าเรากําหนดพุทโธ ปัญญาอบรมสมาธิ เราพยายามปรับหัวใจของเราขึ้นมา แต่ไอ้แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน มันก็บอกว่า “นี่ทําความสงบเข้ามา มันเป็นพลังจิต มันมีกําลังของมัน สิ่งที่มนุษย์เขามีความเบียดเบียนกันเพราะจิตใจเขาเป็นกิเลส เขาถึงเบียดเบียนกัน พอทําใจสงบเข้ามาแล้วมันจะไม่เบียดเบียนกัน”

ไม่เบียดเบียนกัน นี่หลอกตนเอง พอหลอกตนเอง ไม่เบียดเบียนกัน ไปหลอกลวงชาวบ้านทําไม ถ้าไม่เบียดเบียนกัน ที่พูดอยู่นั่นมันหลอกลวงชาวบ้าน ตัวเองก็รู้ เพราะมันไม่มีเหตุมีผลเทียบเคียงกับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันไม่มีธรรมเทียบเคียงกับธรรมของครูบาอาจารย์ของเรา

ก็เป็นกรรมฐานทั้งนั้นน่ะ มีครูบาอาจารย์เหมือนกันทั้งนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะมรรค ๔ ผล ๔ ไง ถ้ามรรค ๔ ผล ๔ อะไรเป็นมรรค อะไรเป็นผล สิ่งที่ก้าวเดินไปมันเป็นอย่างไร ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ ถ้ามันไม่มีวิธีการดับทุกข์ มันดับทุกข์อย่างไร ถ้ามันดับทุกข์อย่างไร อย่างเรา เราแสวงหากันอยู่นี่ วิธีการดับทุกข์ก็แสวงหากันอยู่นี่ มันยังล้มลุกคลุกคลาน มันไม่มีวิธีการดับทุกข์เสียที ไม่มีวิธีการดับทุกข์เสียที

ก็เราเกิดเป็นมนุษย์ไง เราเกิดเป็นมนุษย์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เกิดเป็นมนุษย์ มนุษย์มีศักยภาพเหมือนกัน อํานาจวาสนาบารมีของคนมันแตกต่างกัน ถ้าอํานาจวาสนาบารมีของคนแตกต่างกัน แต่เราก็มีอํานาจวาสนาบารมี เราไม่ปล่อยให้ชีวิตล่วงไป เห็นไหม ดูสิ คนที่ประสบความสําเร็จทางโลกเขาจะมีฐานะสูงส่งขนาดไหน เขาก็ตายทั้งนั้นน่ะ คนเกิดมา เกิดมาเป็นคนเหมือนกัน เกิดมาเป็นมนุษย์เหมือนกัน แล้วก็ดํารงชีวิตอยู่ชั่วคราว แล้วก็ต้องตายไปหมดเลย แต่เราจะเอาสมบัติทางไหนล่ะ ถ้าเอาสมบัติทางโลก เขาก็แสวงหากันอยู่นี่ไง

แล้วถ้าเราเอาสมบัติทางธรรมล่ะ สมบัติทางธรรม เราต้องทําหัวใจเราให้ได้ หัวใจเท่านั้นไม่ให้กิเลสมันหลอก ไม่หลอกตน เราไม่หลอกตัวเราเอง เราซื่อสัตย์กับตัวเราเอง เรามีจุดมุ่งหมายของเรา เราว่าเราจะเอาจริงของเราๆ ถ้าเอาจริงของเรานะ คนที่มีวุฒิภาวะ ดูสิ ดูโปฐิละนะ เวลาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นครูเป็นอาจารย์สอนปริยัติ คือสอนทางวิชาการขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ลูกศิษย์ลูกหา ๕๐๐ นะ ไปไหนลูกศิษย์ลูกหาล้อมหน้าล้อมหลังหมดเลย เวลาไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “โปฐิละใบลานเปล่ามาแล้วหรือ โปฐิละใบลานเปล่ากลับแล้วหรือ โปฐิละใบลานเปล่า”

จนได้คิดน้อยใจว่า เราก็ทําประโยชน์ แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน เราก็ทําประโยชน์ ดูสิ ลูกศิษย์ลูกหา ๕๐๐ ไปไหนมีคนนับหน้าถือตาทั้งบ้านทั้งเมือง เพราะอะไร เพราะขณะที่ว่าบวชเป็นพระ เป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การโฆษณาชวนเชื่อ ในการแสดงธรรม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้เอามาสั่งสอนก็ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ธรรมของเราล่ะ ความจริงของเราล่ะ

เพราะเราเป็นมนุษย์กันใช่ไหม เราต้องการพ้นจากทุกข์ใช่ไหม เราต้องการสัจธรรมในหัวใจใช่ไหม เราต้องการเนื้ออรรถเนื้อธรรม ความเป็นจริงในใจของเรา ถ้าเป็นศีล เป็นสมาธิ เป็นปัญญา ก็ให้มันมีจริงในหัวใจของเรา แต่เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันเป็นปริยัติ มันเป็นแนวทาง แนวทางที่ปฏิบัติ มันเป็นความจํา ถ้าความจําไม่ใช่ความจริง

ถ้าความจํา เราเป็นชาวพุทธใช่ไหม เราจะศึกษาขึ้นมาเพื่อประดับเกียรติว่าเราเป็นชาวพุทธ เรารู้ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็ศึกษา ศึกษาเป็นแนวทาง แล้วมีสติมีปัญญาไหม สติปัญญาที่วันใดวันหนึ่งเราจะออกปฏิบัติไหม เหมือนกับยา ยาเราอ่านแต่ฉลากยา ในบ้านเราฉลากยาวางเป็นตั้งๆ เลย แต่ตัวยาไม่มีสักเม็ดหนึ่ง ยาเพื่อแก้โรคแก้ภัยไม่มีเลย เราจะเป็นอย่างนั้นไหม ถ้าเราไม่เจ็บไข้ได้ป่วย มันก็ยังไม่เห็นความจําเป็น วันใดเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา มันจะเห็นความจําเป็นเลย

นี่ก็เหมือนกัน เราเรียนปริยัติมาๆ เราเรียนทางวิชาการของธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเพื่อความรับรู้ เพื่อความดีงาม แต่เวลาเราออกปฏิบัติล่ะ ถ้าออกปฏิบัติขึ้นมา มันต้องเอาความจริงขึ้นมา แล้วออกปฏิบัติเอาที่ไหนล่ะ

เวลาทางโลกเขา สินค้าในตลาดเราต้องการสิ่งใด เราก็ไปหาซื้อได้ถ้าเรามีเงินทองไปซื้อเขามา เวลาเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ศีล สมาธิ ปัญญา มรรค ๘ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ อริยสัจ สัจจะความจริง สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม รู้ไปหมด แล้วให้กิเลสมันหลอก พอหลอกตน มันรู้ไปหมด แล้วก็เทียบเคียงเอง สร้างจินตนาการของตัวเอง แล้วสร้างมโนกรรมของตัวเอง แล้วก็ว่ากันไป แล้วก็อ้างอิงไปหมดเลยว่าเป็นเหมือนคนนู้น เป็นเหมือนคนนี้ นี่กิเลสมันหลอก

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเตือนโปฐิละๆ “โปฐิละใบลานเปล่ามาแล้วหรือ โปฐิละใบลานเปล่ากลับแล้วหรือ” นี่มันได้คิด เห็นไหม ถ้าคนได้คิด ไม่ให้กิเลสมันหลอกไง ไม่ให้กิเลสมันคํ้าคอไง เราเป็นคนมีศักยภาพ ไปไหนลูกศิษย์ลูกหา ๕๐๐ มีชาวบ้านนับหน้าถือตามหาศาล แล้วมันก็ตายเปล่าไง มีบุญกุศลตายไปก็เกิดเป็นเทวดา อินทร์ พรหม ก็เท่านั้น ในวัฏฏะไง ก็เกิดในวัฏฏะอยู่นั่นน่ะ

แต่เพราะมีอํานาจวาสนา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเตือนขึ้นมา ได้คิดไง ทิ้งหมู่คณะ หนีไปโดยตัวคนเดียว ไปวัดปฏิบัติ มันมีชื่อเสียงไง วัดปฏิบัติ ล้มลุกคลุกคลานกันมาทั้งนั้นน่ะ ปฏิบัติขึ้นมาก็ปฏิบัติเพื่อชําระล้างกิเลส พอชําระล้างกิเลสแล้วก็มีความสุข มีความร่มเย็นเป็นสุข อยู่ที่ไหนมันก็มีความสุข องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่โคนต้นไม้ก็มีความสุข อยู่ที่ไหนก็มีความสุข พระปฏิบัติเขาอยู่ในป่าในเขาของเขา เขามีสติปัญญาทันกิเลสของเขา เขาไม่ใช่หลอกตน เขาทําลายกิเลสในหัวใจตน ถ้าทําลายกิเลสในหัวใจตนมันก็มีความร่มเย็นเป็นสุข เห็นไหม เขาอยู่กันด้วยความร่มเย็นเป็นสุข อยู่โดยสัจธรรม ไม่มักใหญ่ใฝ่สูง ไม่คิดจะหาสิ่งใด

หลวงตาบอกว่า ไก่มันยังมีหงอน หาหงอนไก่มาเสียบหัวไว้ไง อยากมีหัวโขน อยากให้คนนับหน้าถือตา นี่กิเลสมันหลอก หลอกตน ถ้าหลอกตนแล้วมันก็หลอกคนอื่น อยากให้เขานับหน้าถือตา ไก่มันอยากมีขน อยากมีหงอน มันมีของมันไง ถ้าไก่มันอยากมีขน มันก็ดิ้นรนของมันไป

แต่เวลาโปฐิละ ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “โปฐิละใบลานเปล่ามาแล้วหรือ โปฐิละใบลานเปล่าไปแล้วหรือ”

นี่ทิ้งหมู่คณะ ทิ้งหัวโขน ทิ้งสิ่งที่สังคมเขานับหน้าถือตา สังคมเขานับหน้าถือตามันเป็นโลกธรรม ๘ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ แล้วมันแก้ไขกิเลสของเราตรงไหน แล้วมันจะทําให้เรารู้แจ้งเห็นจริงตามสัจธรรมตรงไหน มันไม่มีสิ่งใดจะมารู้แจ้งเห็นจริงในสัจธรรมอันนั้น ทิ้งหัวโขนแล้วไปหาพระปฏิบัติ ไปหาพระป่า ไปถึงในวัด ตั้งแต่เจ้าอาวาสลงมา พระอรหันต์หมดเลย ทีนี้พระอรหันต์หมดเลย จะไปกราบขอฝากตัวเป็นลูกศิษย์ไง ก็มีชื่อเสียงคับฟ้า ไปที่ไหนก็มีคนนับหน้าถือตาทั้งนั้น แล้วมาสมัครเป็นลูกศิษย์

เจ้าอาวาสบอกว่า “เราเป็นคนอํานาจวาสนาน้อย เราอยู่ในป่าในเขา ไม่มีศักยภาพจะสอนได้หรอก” ผลักไปเรื่อยๆ “ถ้าเราไม่ได้ก็องค์ต่อไปเถอะ” องค์ต่อไปก็ผลักต่อไป จนถึงสามเณรน้อย สามเณรน้อยก็เป็นพระอรหันต์ นี่ถ้าไม่หลอกตน

ถ้าหลอกตนมันมีแต่หัวโขน มีแต่ศักยภาพทางสังคม เพราะเราเกิดมาเป็นมนุษย์ไง มนุษย์คือสัตว์สังคม สังคมถ้ารวมเป็นชุมชนขึ้นมามันก็มีศักยภาพ ใครมีความนับหน้าถือตาใคร คนนั้นก็มีชื่อเสียงขึ้นมา แล้วชื่อเสียงมันเป็นอะไรล่ะ ชื่อเสียงมันเป็นประโยชน์อะไรกับการปฏิบัติล่ะ ชื่อเสียงไม่มีประโยชน์ในการปฏิบัติเลย แต่อยากมีชื่อมีเสียง ไก่อยากมีหงอน อยากจะมีหัวโขน อยากให้คนรู้จัก แล้วมันมีประโยชน์อะไรกับชีวิตเรา นี่หลอกตน หลอกตนมันหลอกอย่างนี้ กิเลสมันเสียบเข้ามาแล้วหลอกตน ทําให้ตนเสียหาย

ทั้งๆ ที่เราเกิดเป็นมนุษย์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นมนุษย์ เดินได้ ๗ ก้าว เปล่งวาจาเลย “เราเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” แล้วท่านก็ปฏิบัติของท่านขึ้นมาตามความเป็นจริง พระอัครสาวกในสมัยพุทธกาลก็เหมือนกัน เกิดมาเป็นมนุษย์เหมือนกัน ประพฤติปฏิบัติตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นพระอรหันต์ไปเหมือนกันทั้งหมดเลย จิตใจมันเป็นความจริง นี่ไม่หลอกตน มันเป็นความจริง ความจริง รู้จริงเห็นจริง ถ้ารู้จริงเห็นจริงตามความจริงขึ้นมามันก็เป็นประโยชน์ตามความเป็นจริงอันนั้น

นี่เราก็เกิดเป็นมนุษย์เหมือนกัน แล้วเกิดเป็นมนุษย์ให้กิเลสมันร้อยมันรัด ให้กิเลสมันบีบคั้นของเราขึ้นมา แล้วเราแสวงหาครูบาอาจารย์ขึ้นมา ครูบาอาจารย์ก็แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน พอทําความสงบของใจเข้ามามันจะมีฤทธิ์มีเดช มันจะมีเหตุมีผล มันจะสิ้นกิเลสไปได้ มันเป็นไปได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้เลย มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ นั่นเพราะมันเป็นไปไม่ได้

ดูสิ โปฐิละไปอยู่กับสามเณรน้อย สามเณรน้อยเป็นพระอรหันต์ ถ้าเป็นพระอรหันต์ ปราบทิฏฐิ “ถ้าอย่างนั้นเราก็จะลองสอนดู ลองสอนดูก่อน ลองดู” ลองดูก็ดูกิริยา “เราต้องการไม้ที่เป็นไม้ไผ่ ไม้ไผ่มันอยู่ในดงไผ่ หนามไม้ไผ่มันก็มี ให้ห่มจีวรเข้าไปเอา” มันเป็นไปไม่ได้หรอก เพราะห่มจีวรเข้าไป หนามต้องเกี่ยวแน่นอน พอเข้าไปใกล้ๆ ขึ้นมา ต้องทํา

พอลงไปทํา เพราะทิฏฐิมานะ เพราะเราก็คิด นี่ทางโลกไง มันเป็นไปได้อย่างไร ห่มจีวรเข้าไป จีวรก็ต้องขาด สามเณรน้อยทําไมมาไหว้วานของที่เป็นไปไม่ได้ ของที่ทําลายอย่างนี้ นี่มันก็คิดอย่างนั้นนะ แต่ด้วยเพราะว่า “โปฐิละมาแล้วหรือ โปฐิละกลับแล้วหรือ” สิ่งนั้นลดทิฏฐิมานะมา ให้ทําอย่างไรก็ทํา

พอเข้าไปใกล้ๆ บอก “ไม่เอาแล้ว ไม่เอาแล้ว พอแล้ว” เขาไม่ได้ต้องการเอาหรอก แต่เขาต้องการดูทิฏฐิมานะ เขาต้องการดูกิเลสมันหลอก กิเลสมันร้อยมันรัดขึ้นมาแล้วก็มีทิฏฐิมานะถือตัวถือตนไง “ไม่เอาแล้ว จะเอานํ้าๆ ให้ห่มจีวรลงไปเอานํ้า” ถ้าตักนํ้า ห่มจีวร พอไปใกล้ๆ นํ้า บอก “ไม่เอา ไม่เอาแล้ว ได้แล้ว”

สังเกต สังเกตว่ามีทิฏฐิมานะ ถ้ามีทิฏฐิมานะ กิเลสมันจะหลอกคนคนนั้น ถ้ามันมีทิฏฐิมานะ เวลาสามเณรน้อยสอนก็ฟังไว้เข้าหูซ้ายทะลุหูขวา ฟังไว้ คําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฟังคําสั่งสอนของครูบาอาจารย์ก็กองทิ้งไว้นั่น นี่มันฟังแล้วมันไม่เข้าใจไง หัวใจมันไม่เปิดรับ ภาชนะมันไม่หงายขึ้นมา ถ้าภาชนะไม่หงายขึ้นมา พูดธรรมะนะ พูดจนชินปาก ฟังจนชินหู แต่ใจมันด้าน ใจมันดื้อมันด้าน มันอวดตัวอวดตน มันจะจองหองพองขน มันจะขี่คอคน

มนุษย์ก็คือมนุษย์เท่ากัน แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมา ใจของใครเท่านั้นที่จะย้อนกลับเข้ามาในหัวใจ ครูบาอาจารย์ที่ท่านมีสติปัญญา นี่ไง ที่ว่าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านดุๆ ไง ท่านดุ ท่านก็ปราบทิฏฐิมานะของคน ท่านปราบทิฏฐิมานะ กิเลสในใจของคนน่ะ แต่เวลาใครไปไหนก็จะให้โอ๋ๆ ไอ้นี่มันก็ไปอยู่กับแก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นานไง กระแสสังคมไง โฆษณาชวนเชื่อไง ไปไหนมีศักยภาพไง คนล้อมหน้าล้อมหลังไง แล้วมันมีความจริงไหมล่ะ มันไม่มีความจริงเพราะอะไร มันเป็นไปไม่ได้

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่าในเขาของท่าน ความอยู่ในป่าในเขาของท่าน ท่านอยู่ด้วยความสงบระงับ สิ่งที่อยู่ในสถานที่วิเวก คนที่จะปฏิบัติมันต้องสถานที่วิเวก กายวิเวก จิตวิเวก ความวิเวกอันนั้นมันจะทําให้จิตใจเราสงบระงับเข้ามา สิ่งที่สงบระงับเข้ามา เราเองเป็นคนสั่งสอนเขา แล้วเราเองสั่งสอนเขา แล้วเราจะคลุกคลีกับหมู่คณะ เราจะทําตัวของเราให้เป็นแบบนั้น แล้วมันเป็นจริงขึ้นมาได้อย่างไรล่ะ ฟังท่านสอนนะ คําสั่งสอนของท่านเป็นประโยชน์หมดเลย แต่อย่าดูการกระทําของฉันนะ การกระทําของฉันไปอีกเรื่องหนึ่งเลย

แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านไม่ทําแบบนั้น ท่านใช้ชีวิตของท่านเป็นแบบอย่างเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพุทธวิสัยนะ เวลานอน นอนสีหไสยาสน์ นี่ชีวิตเป็นแบบอย่าง พุทธวิสัย พุทธกิจ ๕ ท่านทําของท่านตลอดจนถึงวันนิพพาน นี่ครูบาอาจารย์ท่านทําของท่านมาอย่างนั้น นี่ไง นี่มันไม่ให้กิเลสมันหลอกไง ถ้ากิเลสมันไม่หลอก ไม่หลอกตนเสียอย่างหนึ่ง แล้วเราพยายามทําความจริงของเราขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงของเราขึ้นมานะ เราทําเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าประโยชน์กับเรานะ ถ้ามันเป็นความจริง เวลาสอน สอนพระโปฐิละจนถึงสิ้นกิเลสเลย

นี่เหมือนกัน ดูหลวงปู่ขาวสิ หลวงปู่ขาวกับหลวงตาอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่ขาวท่านทําสิ่งใดอยู่ ถ้ามีความผิด หลวงปู่มั่นมาแล้ว มาในนิมิตเลย “ทําอย่างนี้ไม่ถูกต้อง วางของไม่เป็นที่เป็นทาง” หลวงปู่ขาวท่านเล่าให้หลวงตาฟัง แม้แต่วางของไม่เป็นที่ไม่เป็นทาง หลวงปู่มั่นมาติเลย มาติเลย คําว่า “มาติ” นี่ถึงกันด้วยหัวใจ คนที่ถึงกันด้วยหัวใจนะ

หลวงตาท่านไปอยู่เมืองจันท์ เวลาออกบิณฑบาต หมู่คณะเดินทางไกล เวลากลับมาเดินสะพานไม้ลําเดียว ตกจากสะพานนั้น คืนนั้นหลวงปู่มั่นมาเลย “นี่เป็นหัวหน้า เอาเปรียบลูกน้อง ให้ลูกน้องไปไกลๆ แล้วหัวหน้าเดินวนเวียนอยู่ข้างวัดน่ะ”

นี่คนที่เขาเคารพบูชา คนที่หัวใจเขาเป็นธรรม เขารับรู้ได้ถึงขนาดนั้น ถ้าเขารับรู้ได้ถึงขนาดนั้นนะ เวลาปฏิบัติขึ้นไปทําไมถึงเป็นอย่างนั้นล่ะ เวลาปฏิบัติขึ้นไป อยู่กับครูบาอาจารย์ขึ้นมา มันด้วยความเคารพบูชา ด้วยใจเจตนาที่ดี ด้วยการประพฤติปฏิบัติที่ดี มันไม่มีทิฏฐิมานะไง

สิ่งที่ไปอยู่กับครูบาอาจารย์ขึ้นมาแล้วเกิดมีทิฏฐิมานะ “ครูบาอาจารย์สอน สอนผิด เราเป็นลูกศิษย์ เราสอนถูก ลูกศิษย์มีความรู้มากกว่าอาจารย์ อาจารย์ทําอย่างนี้ ไม่ควรทําอย่างนี้ ควรทําอย่างที่เราแนะนําให้ทํา” นี่เกิดทิฏฐิมานะอย่างนี้

แล้วพอออกจากครูบาอาจารย์มา หลวงปู่ขาว หลวงตา ท่านเป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของเราชาวพุทธ เป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของสังคม ท่านช่วยเราทั้งสังคม ด้วยความเมตตาคอยสั่งสอนให้เราเป็นคนที่ดีงาม พระปฏิบัติไปอยู่กับท่าน ท่านก็พยายามแก้ไขเรื่องทิฏฐิมานะ เรื่องกิเลสในหัวใจของตัว

แต่เวลาคนที่ไปอยู่กับครูบาอาจารย์แล้วเก่งกว่าครูบาอาจารย์ เห็นไหม “ทําอย่างนั้นไม่ถูก ต้องทําอย่างฉัน ทําอย่างฉัน” แล้วก็ออกมาอยู่กับสังคมเหมือนกัน อยู่กับสังคมก็ไปคลุกคลี คลุกคลีกับกระแสสังคมอย่างนั้นน่ะ แล้วมันเป็นจริงไหมล่ะ

ดูสิ ครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงมันเป็นแบบนี้ไง เป็นความจริง สิ่งใดเป็นจริง สิ่งใดเป็นความจอมปลอม มันก็เป็นโลกธรรม ๘ เป็นเรื่องโลก โลกคือการโฆษณาชวนเชื่อ ถ้าการโฆษณาชวนเชื่อ นี่หลอกตนแล้วก็หลอกคนอื่น หลอกคนอื่นที่ไหนล่ะ หลอกคนอื่น เห็นไหม

ดูสิ ดูหนังสือประวัติหลวงปู่มั่น ทั้งๆ ที่มันจะเป็นประโยชน์กับโลก ทั้งๆ ที่มันจะเป็นประโยชน์กับโลกนะ ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติกับหลวงปู่มั่นมา ท่านได้ประโยชน์ของท่านมา ท่านเอาสิ่งนั้นเป็นตัวตั้ง แล้วเอาสิ่งนี้ออกมาเพื่อประโยชน์กับสังคม

ไอ้แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน มันเอาสิ่งนั้นมาเพื่อประโยชน์กับโลกธรรม ๘ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ อยากได้ลาภ อยากได้ยศ อยากจะมีหัวโขน ถ้าประพฤติปฏิบัติ ศีล สมาธิตัวเองยังไม่เข้าใจ สมาธิตัวเองก็ทําไม่ได้ แล้วเกิดปัญญาภาวนามยปัญญาก็ยังไม่เข้าใจอย่างนั้น ถ้าไม่เข้าใจอย่างนั้น จะเข้าใจคําสั่งสอนนั้นได้อย่างไร สัจธรรมอันนั้นมันเป็นเรื่องการปราบกิเลส ปราบทิฏฐิมานะในหัวใจของสัตว์โลก แล้วถ้าหัวใจของสัตว์โลก หัวใจของสัตว์โลกที่ยังไม่มีหลักมีเกณฑ์จะไปเข้าใจสิ่งนั้นได้อย่างไร

กระแสสังคมเขาสอนกันลัดสั้นๆ เขาสอนกันรักษากิเลสไว้ รักษากิเลสไว้ให้อยู่ในเตาไฟ อย่าให้กิเลสมันแผดเผาไปข้างนอก แล้วก็ตั้งสติกันทําอย่างนั้น ไปตั้งสติทําแบบนั้น แล้วก็มาคุยโอ้อวด บอกว่าที่เราอยู่ได้ๆ อยู่ได้เพราะการปฏิบัติลัดสั้น มันทําให้อยู่ได้ๆ นี่ไง มันหลอกตนๆ แล้วมันหลอกตนอย่างนั้น พอมีทิฏฐิมานะ มีความเห็นอย่างนี้ขึ้นมา

ประวัติหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น มันเป็นการก้าวเดินไป เป็นอริยสัจ เป็นบุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล การก้าวเดินไปก็ไม่เข้าใจ การก้าวเดินไปก็ก้าวเดินไปไม่ถูก พอการก้าวเดินไปก็ก้าวไปไม่ถูก เพราะคนตาบอด คนตาบอดไม่มีหูมีตา มันไม่เข้าใจสิ่งใด ฉะนั้น เวลาไม่เข้าใจสิ่งใด ยังหลอกตนแล้วหลอกคนอื่น ตนเองก็ไม่รู้ ตนเองก็ไม่เข้าใจ

แล้วประวัติครูบาอาจารย์ ประวัติของท่าน ธรรมะคําสั่งสอนของหลวงปู่มั่นมันเป็นประโยชน์ ถ้าเป็นประโยชน์ ดูสิ “โปฐิละใบลานเปล่ามาแล้วหรือ โปฐิละใบลานเปล่าไปแล้วหรือ” เพราะอะไร เพราะจํามาเฉยๆ เป็นความจํา ไม่ใช่ความจริง นี่ก็เหมือนกัน เวลาประวัติของครูบาอาจารย์มันเป็นความจริงจากการรจนาออกมาจากหลวงตา มันเป็นการรจนาออกมาจากครูบาอาจารย์ หลวงปู่ขาว หลวงปู่ชอบ หลวงตา ท่านเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่น ลูกศิษย์หลวงปู่มั่นที่หัวใจเคารพบูชา หัวใจที่ถึงธรรมในใจของหลวงปู่มั่น สิ่งที่เคารพบูชา สิ่งนี้ท่านเชิดชู ท่านเอามาเป็นประโยชน์กับเรา เอามาเป็นสดมภ์หลักของกรรมฐาน เอามาเป็นสดมภ์หลักของเราเพื่อประโยชน์กับชุมชน ประโยชน์กับสาธารณะ ประโยชน์กับสังคมสงฆ์ ประโยชน์กับสังคมของชาวพุทธ

แต่เพราะว่ามันหลอกตน พอกิเลสมันหลอกตนเอง เพราะตนเองมันโดนกิเลสหลอก แล้วก็บอกว่าเพราะกิเลสหลอก มันถึงปฏิบัติแล้วไม่เข้าใจสิ่งนี้ พอไม่เข้าใจสิ่งนี้ปั๊บ ตัวเองเข้าใจสิ่งใดล่ะ ตัวเองเข้าใจก็เข้าใจเรื่องกิเลส นี่มันหลอกตนๆ หลอกตนจนตนเชื่อนะว่าตัวเองมีมรรคมีผล ก็เลยเอาความรู้ความเห็นของตัวเองเข้าไปวินิจฉัย พอเอาเข้าไปวินิจฉัย วินิจฉัยออกมาอย่างไรล่ะ วินิจฉัยออกมาก็ผิดหมดล่ะ แล้วผิดหมด นี่หลอกคนอื่นหรือยัง

หลอกตนแล้วก็หลอกผู้อื่น ผู้อื่นเขาไม่อยากให้หลอก ผู้อื่นเขามีหูมีตา เขาจะรักษาสิ่งนี้ไว้ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านศึกษาจนมาเป็นมหานะ แล้วท่านออกประพฤติปฏิบัติ อยากจะหาครูบาอาจารย์ ไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกเลย “มหา สิ่งที่มหาเรียนมา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนั้นประเสริฐมาก เทิดใส่ศีรษะไว้ เคารพบูชานะ สิ่งที่เป็นภาคปริยัติ เป็นสัจธรรม ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเคารพบูชา เทิดใส่ศีรษะไว้นะ เก็บใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ก่อน อย่าเพิ่งเอามาผนวกกับการประพฤติปฏิบัติ ถ้าเอามาผนวกกับการประพฤติปฏิบัติ มันจะเตะมันจะถีบกัน”

คือมันเป็นสัญญา คือมันเป็นจินตนาการ เพราะเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันไม่ใช่ของเรา ถ้าเรายึดมั่นถือมั่นมันก็จะหลอกตน หลอกตนในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาปฏิบัติไปจะเป็นอย่างนั้น “อ๋อ! นี่ไง นี่เป็นสมาธิอย่างนี้ไง อ๋อ! นี่ปัญญาอย่างนี้ไง นี่โสดาปัตติมรรคไง อ๋อ! นี่โสดาปัตติผลไง” นี่มันจะหลอกอย่างนี้

แล้วการปฏิบัติเรา เราปฏิบัติกัน ครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติมานะ หลวงปู่มั่นท่านทุกข์ยากมามาก ท่านกระเสือกกระสนของท่านมา ทําสิ่งใด ปฏิบัติไปแล้ว ลงมากรุงเทพฯ ก็มาปรึกษากับเจ้าคุณอุบาลีฯ เวลาอยู่ภาคอีสานก็ไปปรึกษากับหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่เสาร์บอกว่า “เราไม่มีความรู้อย่างนี้ ท่านต้องแก้ตัวท่านเอง”

ท่านกระเสือกกระสนของท่านมา ท่านเห็นความทุกข์ยากอย่างนี้มา ถ้าเห็นความทุกข์ยากอย่างนี้มา เวลาหลวงตาขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น เห็นไหม “สิ่งที่ท่านศึกษามา ศึกษามาเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ประเสริฐมาก เทิดใส่ศีรษะไว้”

ไม่ใช่ดูถูกเหยียดหยาม ไม่ใช่เห็นว่าไม่เป็นประโยชน์ ไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันจะมีธรรมวินัยนี้มาได้อย่างไร ถ้าไม่มีธรรมและวินัยนี้ มันจะมีศาสดาได้อย่างไร ถ้าไม่มีธรรมวินัย เราจะมีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์หรือ เราจะมีรัตนตรัยได้อย่างไร เรามีรัตนตรัยอยู่ แต่ถ้ากิเลสมันหลอก มันหลอกตนอยู่นี่ กิเลสเรายังมีอยู่นี่ เราจะเอาสิ่งนี้มาเคลมว่าเป็นสมบัติของเรา มันยังไม่เป็นสมบัติของเรา

เราเกิดมามีพ่อมีแม่ใช่ไหม พ่อแม่เลี้ยงเรามาใช่ไหม เราหาเงินหาทองยังไม่เป็นใช่ไหม เวลาเรามีการศึกษา เราโตขึ้นมา เรามีหน้าที่การงานของเรา เราทําหน้าที่การงานของเราเอง เราหาเงินหาทองได้เองใช่ไหม เราเลี้ยงตัวเองได้ใช่ไหม นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษามาๆ มีพ่อมีแม่ มีรัตนตรัย มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นแก้วสารพัดนึก สิ่งที่เราศึกษามาแล้ว ศึกษามาเพื่อเป็นแนวทาง แต่เรายังมีกิเลสอยู่ เรายังไม่ได้ปฏิบัติ

ถ้าเราจะปฏิบัติ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติมาก่อนแล้ว ท่านถึงบอกว่า สิ่งที่เป็นคุณธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งที่สูงส่ง สิ่งที่น่าเชิดชู สิ่งที่น่าเคารพบูชา แต่เราควรจะเก็บเอาไว้ในลิ้นชักก่อน แล้วลั่นกุญแจมันไว้ อย่าให้มันออกมา ออกมามันจะมาเตะมาถีบกับการปฏิบัติ จะให้ล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ แล้วท่านปฏิบัติไป พอปฏิบัติไป เดี๋ยวถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมาแล้วมันจะเป็นอันเดียวกัน อันเดียวกันคือผลมันเป็นอันเดียวกันไง สิ่งที่มันเป็นอันเดียวกัน เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านเคารพบูชากันแบบนี้ไง แล้วถ้าปฏิบัติแล้วปฏิบัติให้เป็นความจริงขึ้นมา

เวลาเป็นความจริงนะ พอทําความสงบของใจขึ้นมา หลวงตาท่านเล่าให้ฟัง เวลาปฏิบัติเริ่มต้นจิตมันเสื่อม ทําสิ่งใดก็ทําไม่ได้เลย ขึ้นไปหาท่าน “จิตมันเสื่อม ทําสิ่งใดก็ไม่ได้”

“อืม! จิตมันเหมือนเด็กๆ เด็กๆ มันก็วิ่งเล่นของมันตามประสาของมัน เด็กมันต้องมีอาหารของมันนะ ฉะนั้น เราอย่าไปสนใจกับเด็กนั้น เราควรจะดูแลอาหารของเด็กนั้น ถ้าเด็กมันหิว เดี๋ยวมันจะกลับมากินอาหารนั้น ให้พุทโธๆ ไว้”

ท่านพยายามกลั้นใจนึกพุทโธตลอด พุทโธๆๆ จะทําอย่างไรก็พุทโธ เพราะท่านเองท่านก็ดูจิตมาก่อนเหมือนกัน ท่านบอกว่าท่านปล่อยตามสบาย พอปล่อยตามสบาย ทําสมาธิก็ทําได้ ไม่กําหนดพุทโธไง ไม่กําหนดแล้วปล่อยจิต แล้วก็มีสติตามไป มันก็ดีมันก็เลวอยู่อย่างนั้นน่ะ ล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้นน่ะ เห็นไหม คนที่ปฏิบัติมาเขาปฏิบัติมาแล้ว ไอ้ลัดสั้นน่ะ แล้วปฏิบัติมาแล้ว เขาสลัดทิ้งมาแล้ว แล้วตัวเองยังไปกําหนดอยู่อย่างนั้น เพราะอะไร เพราะมันมีอํานาจวาสนาทําได้แค่นั้น พอทําได้แค่นั้นแล้วก็ว่าสิ่งนี้เป็นธรรมๆ โดยให้กิเลสมันหลอกเอา หลอกตนๆ หลอกตนจนตนเชื่อ หลอกตนจนตนมีความรู้ความเห็นแบบนั้น แล้วก็เอามาวินิจฉัย ตํารับตําราผิดพลาดไปหมดเลย

แต่หลวงตาท่านมีอํานาจวาสนาบารมีของท่าน เวลาท่านมีสิ่งใดขัดข้องหมองใจ ท่านมีสิ่งใดที่กระเทือนใจ ท่านมีสิ่งใดที่ท่านเอาชนะตนเองไม่ได้ ท่านเข้าไปหาหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่มั่นท่านสั่งสอนนะ “จิตมันเหมือนเด็ก เด็กมันต้องกินอาหาร เรารักษาอาหารมันไว้ เรากําหนดพุทโธไว้ๆ พุทโธจนจิตมันสงบได้”

เด็ก จิตใจที่เป็นเด็กมันก็เร่ร่อนของมันไป มันก็เที่ยวเล่นของมันไปตามอํานาจวาสนาของมัน ตามฤทธิ์ตามเดชของมัน พุทโธๆ พุทโธคือสติ พุทโธมีสติ มีคําบริกรรม คําบริกรรม พุทธานุสติ มีสติกําหนดพุทโธไว้ พุทโธๆ ถ้ามีสติกําหนดไว้ จิตที่มันเร่ร่อนไป ที่มันออกไปเที่ยวเล่น มันจะไปไหนล่ะ มันก็หดสั้นเข้ามาๆๆ หดสั้นเข้ามาจนพุทโธละเอียดมากขึ้นๆ ละเอียดจนพุทโธไม่ได้เลย นี่ไง เด็กมันกลับมากินอาหารไง เด็กมันกลับมาสู่พุทโธไง

เวลาสติมันเกิดที่ไหน มันเกิดที่จิต ถ้าเรามีจิต เรามีความรู้สึก ถ้าเราไม่กําหนดขึ้นมาจากความรู้สึก สติมันจะมีได้ไหม สติมันจะมีได้มันก็มีได้จากเราระลึกรู้ขึ้นมา เวลาพุทโธๆ เวลาคําบริกรรมมันบริกรรมที่ไหน บริกรรมที่ใจ เพราะใจมันนึกเอา พุทโธๆ ขึ้นมา นี่อาหารของมัน แล้วจิตที่มันเร่ร่อนไปเพราะมันเสื่อม ด้วยกิเลสมันขับมันไส พอกิเลสมันขับมันไสไปขึ้นไป มันขับมันไสโดยธรรมชาติของมาร มารมันอยู่กับใจอยู่แล้ว มันเป็นอนุสัย มันก็ขับไสให้จิตใจเราเดือดร้อน

เด็กมันก็เที่ยวเล่นของมันตามประสาของมัน ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ อาหารของมัน เดี๋ยวต้องมาที่นี่ เราพุทโธไว้ที่จิต เวลามันสงบเข้ามามันก็หดเข้ามาที่จิต เวลาจิตมันสงบขึ้นมา ท่านรําพันนะ เวลาไม่รู้ เวลาไม่รู้นะ สอนก็สอนเหมือนเด็กน้อยเลย เวลาเรียนมาจนเป็นมหา ทําอะไรก็ทําไม่เป็น สิ่งที่เวลาไปสอน ไปถามครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านอยู่ป่าอยู่เขาของท่าน แต่ท่านได้ล้มลุกคลุกคลานมาก่อน ท่านได้มีเหตุมีผลมาก่อน เวลาท่านแนะวิธีการ นี่ไง ปริยัติ ปฏิบัติไง เวลามันหดสั้นเข้ามาๆ เวลามันร่มเย็นเข้ามา มันก็ฟื้นคืนมา พอฟื้นคืนมานะ ตั้งแต่บัดนี้จะกําหนดพุทโธตลอด จะไม่ให้มันเร่ร่อนไปไหนเลย แล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา เวลาจิตมันสงบขึ้นไปแล้ว มันนั่งตลอดรุ่ง มันเห็นกายของมัน มันพิจารณาของมัน เห็นไหม บุคคล ๔ คู่ มันมีเหตุมีผล ถ้ามันมีเหตุมีผลขึ้นมา มันถึงพัฒนาของมันขึ้นไป ถ้ากิเลสมันไม่หลอก

ถ้ากิเลสมันหลอก ไม่ต้องทําสิ่งใดเลย ลัดสั้น ดูจิต รักษาจิตไว้ มันขี้เกียจ คนขี้เกียจ คนมักง่าย คนเกียจคร้าน มันจะเอาคุณงามความดีมาจากไหน เวลากิริยา ปากก็พูดดี กิริยาท่าทางก็อยู่ภายนอก แต่หัวใจมันไม่ทํา หัวใจมันไม่ทํา หัวใจมันไม่ทําเพราะมันมีทิฏฐิมานะ เวลาลัดสั้นๆ ก็รักษาใจไว้แค่นั้น พอรักษาใจตัวเองไว้ได้ก็รักษาเพศไว้ได้ รักษาใจของตัวไว้ไม่ให้มันส่งออกไปนอก เวลาออกมาเคลื่อนไหวก็ออกมาเคลื่อนไหว นี่หน้าที่ของสงฆ์ๆ ไอ้นี่โลกธรรม ๘ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ มันเรื่องของโลก มันไม่ใช่เรื่องของการปฏิบัติ

ถ้าเรื่องของการปฏิบัตินะ หน้าที่การงานก็หน้าที่การงานนะ ถึงคราว ดูสิ ในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เว้นไว้แต่สมมุติ” ห้ามภิกษุทํานั่นๆๆ แต่เว้นไว้แต่สมมุติ หน้าที่การงานของสงฆ์เขายังเว้นไว้แต่สมมุติ สมมุตินี้เป็นผู้ควบคุมดูแลรักษา คําว่า “สงฆ์” มันมีหมู่มีคณะ มีการรับผิดชอบ มันก็มีของมัน

ฉะนั้น เหมือนกัน หน้าที่การงานก็เหมือนกัน ถ้าเราทําหน้าที่การงานทางโลกมันก็เรื่องทางโลก แต่ถึงเวลาเราปฏิบัติ เพราะมันทรัพย์สมบัติของเรานะ มันเป็นอริยทรัพย์นะ ทรัพย์ของใครของมันนะ หน้าที่ของสงฆ์ เราก็ช่วยเหลือสงฆ์ แต่เวลาหน้าที่ของสงฆ์ เวลาทําไปแล้วมันก็เหนื่อยยาก คนเรานะ เวลาทํางานอาบเหงื่อต่างนํ้ามันทุกข์ยากทั้งนั้นน่ะ คนอาบเหงื่อต่างนํ้ามันต้องพักผ่อน มันก็ต้องมีอาหารกิน

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจที่มันออกทําหน้าที่การงานแล้ว ถึงเวลาปฏิบัติต้องมี ถ้าเวลาปฏิบัติมีขึ้นมา ปฏิบัติแล้วมันเป็นความจริงขึ้นมา อย่าหลอกตน อย่าหลอกว่ารู้ ถ้าหลอกว่ารู้แล้วนี่หลอกผู้อื่น ถึงทําให้เสียหายกัน สิ่งที่จะเป็นสดมภ์หลักของกรรมฐาน ถ้าไม่รู้ อย่าเพิ่งวินิจฉัย ถ้าไม่รู้ อย่าตีความ ถ้าเราตีความ เราตีความเป็นเรื่องส่วนตัวของเราสิ อย่าไปเอาทรัพย์สมบัติ เอาเพชรนิลจินดาของครูบาอาจารย์เราที่ท่านเก็บหอมรอมริบมาจากหลวงปู่มั่น

ท่านเก็บหอมรอมริบเพชรนิลจินดาไว้เป็นเครื่องประดับกับวงกรรมฐาน ถ้าใครมีอํานาจวาสนาบวชเป็นพระเข้ามาแล้วศึกษา แล้วประพฤติปฏิบัติ แล้วทําให้จริงจัง เขาจะได้เพชรนิลจินดาขึ้นมาจากหัวใจของเขา หัวใจของเขาถ้าเขาทําตามความเป็นจริง มันจะมีเพชรนิลจินดาขึ้นมาที่นั่น

แต่ด้วยการวินิจฉัยของเรา กิเลสมันหลอกตนแล้วยังหลอกผู้อื่น โดยเอามาวินิจฉัยทําให้มันด้อยค่าไป ต่อไปมันก็กลายเป็นเพชรอัด มันก็เป็นพลาสติก มันไม่มีเพชรจริงแล้ว ไม่มีเพชรจริงเพราะอะไร เพราะตํารามันสอนอย่างนั้น เพราะผู้หลอกตนแล้วหลอกผู้อื่น ความหลอกมันจะมีความจริงมาจากไหนล่ะ ถ้าเป็นความจริงนะ สิ่งที่เรายังไม่รู้ แขวนไว้ก่อน วางไว้นั่น แล้วเราทําความจริงของเราเข้ามา อย่าหลอกตัวเอง ถ้าไม่หลอกตัวเอง ทําความสงบของใจให้ได้ ถ้าใจมันสงบเข้ามานะ

ครูบาอาจารย์ท่านสอนไว้แล้ว ถ้ามันฟุ้งซ่าน มันทุกข์มันยาก โดยสัญชาตญาณ กิเลสมันทําหน้าที่ของมันอย่างนั้น ธรรมที่มีรสมีชาติ ธรรมที่มีความสุข มีความสงบ มีความระงับ พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง วิธีการทําความสงบของใจ ๔๐ วิธีการ ถ้าวิธีการทําความสงบของใจ ๔๐ วิธีการ เราก็ทําของเราสิ เราทําให้มันสงบเข้ามา ให้มันมีเนื้ออรรถเนื้อธรรม ให้มันมีข้อเท็จจริงกับใจเราขึ้นมา ถ้าเรามีข้อเท็จจริงกับใจเราขึ้นมานะ มันจะกราบแล้วกราบเล่า เวลาหลวงตาท่านกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านกราบขนาดนั้นน่ะ เห็นไหม ท่านกราบแล้วกราบเล่า กราบแล้วกราบเล่า มันซาบซึ้ง ถ้ามันซาบซึ้งนะ มันซาบซึ้งแล้วเราจะไปแก้ไขไหม เราจะวินิจฉัยไหม เราจะน้อมมาให้เป็นความเห็นของเราไหม

นั่นมันเพชรนิลจินดาของครูบาอาจารย์เราที่ท่านหามานะ เพชรนิลจินดาที่ครูบาอาจารย์หามา ท่านประดับไว้เป็นเกียรติกับศาสนานะ ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา เวลาเราปฏิบัติของเราขึ้นมา ถ้ามันสงบเข้ามา เรารู้เราเห็นของเรา ถ้ามันเป็นความจริง มันมีเนื้ออรรถเนื้อธรรม ถ้าเนื้ออรรถเนื้อธรรมในใจมันมี มันจะเข้าใจเนื้ออรรถเนื้อธรรมของครูบาอาจารย์หมด มันจะเข้าใจเรื่องเพชรนิลจินดาว่ามันสมควรอย่างใด

รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร แล้วเราจะทําอย่างไรให้หัวใจเราพ้นจากการบีบคั้นของมาร ถ้าเราพ้นจากการบีบคั้นของมาร ถ้าทําความสงบของใจเข้ามาได้ เรารักษาใจของเราอย่างไร ถ้าเรารักษาไม่ได้มันก็เจริญแล้วเสื่อม เจริญแล้วเสื่อมเป็นเรื่องธรรมดา ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา เรารักษาของเราไว้ เราพยายามทําของเราไว้ให้มันมั่นคงไว้ เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่นๆ คนที่จิตไม่ตั้งมั่น คนที่ไม่มีกําลังจะไปทําสิ่งใด ถ้าจิตตั้งมั่นแล้วน้อมไป น้อมไปเห็นกาย น้อมไปเห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ถ้าน้อมไป นี่งานของมันเกิดขึ้น

คนไม่มีหน้าที่การงานทํา ไม่อาบเหงื่อต่างนํ้า มันจะเอาผลตอบแทนมาจากไหน ถ้าทําความสงบของใจ พลังจิตๆ ทําความสงบของใจ พุทโธๆๆ จนจิตสงบเท่านั้น นี่เคยทําได้แค่สมาธิ แล้วสมาธิก็ไม่เป็นสัมมาเสียด้วย ถ้าสมาธิเป็นสัมมา มันไม่เป็นฤๅษีชีไพร ในสมัยพุทธกาลฤๅษีชีไพรเขาทําสมาธิอยู่แล้ว เขาได้สมาบัติ ๘ อยู่แล้ว เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิเสธไว้หมดเลย กลับมากําหนดอานาปานสติ พอจิตสงบแล้วรําพึงออกไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ให้เห็นกิเลส ให้ค้นคว้าหากิเลส ถ้าค้นคว้าหากิเลส มันจะก้าวเดินไป บุคคล ๔ คู่ มันก้าวเดินเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มันเป็นมรรคเป็นผลของมันขึ้นมา

แต่ถ้าเราไม่มีมรรคมีผลขึ้นมา นี่พลังจิตๆ แค่นั้น ไม่มีสิ่งใดมากไปกว่านั้น เพียงแต่ว่าเป็นการโฆษณาชวนเชื่อว่ามนุษย์ที่ทุกข์ มนุษย์ที่มีการบีบคั้นในใจ กับมนุษย์ที่มีความสุข เท่านั้นเอง พูดเท่านี้ แล้วบอกว่าต่อไปพลังจิตมันเข้มแข็งขึ้นไป มันจะปราบปรามกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป แล้วมันเป็นอย่างไรล่ะ

หลอกตน หลอกตนแล้วก็หลอกคนอื่น ทําลายคนอื่น นั้นก็เป็นส่วนหนึ่ง แต่ไอ้พวกที่ไม่รู้สิ ไม่รู้แล้วเอามาทําลายเลย มันยิ่งน่าเกลียด ยิ่งน่าเกลียดมาก เพราะอะไร เพราะดูสิ เวลาเข้าไปอยู่กับครูบาอาจารย์ หลวงปู่ขาว หลวงตาไปอยู่กับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านเมตตาขนาดไหน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราไปอยู่กับครูบาอาจารย์ ท่านเมตตา เมตตาทางอะไร ถ้าเมตตา เมตตาทางโลกนี่นะ ใครก็เมตตาได้ เมตตาทางโลก ดูรัฐสวัสดิการเขาดูแลยิ่งกว่านี้อีก แต่เมตตาทางธรรมๆ เพราะต้องส่งเข้าไปสู่ใจ ถ้าใจมีหลักมีเกณฑ์ มันจะเป็นประโยชน์กับบุคคลคนนั้น ถ้าใจมีหลักมีเกณฑ์ มันมีอรรถมีธรรม มันมีเนื้อหาสาระ ถ้ามีเนื้อหาสาระขึ้นมา คนที่มีเนื้อหาสาระเป็นผู้นําได้ไหม

คนที่ไม่มีเนื้อหาสาระ ข้างในมันกลวง ข้างในมันว่างเปล่า สิ่งที่ว่างเปล่า แล้วทําอย่างไรล่ะ ถ้าว่างเปล่าแล้วสงบเสงี่ยมอยู่ในความว่างเปล่านั้น แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน มันก็ยังน่าเคารพบูชา เพราะอะไร เพราะมันเป็นอํานาจของวาสนา เป็นจริตนิสัยของใจอย่างนั้น แต่ข้างในมันว่างเปล่าแล้วอยากจะมีหัวโขน อยากจะให้คนเคารพศรัทธา ไม่มีผลงานก็เอาสิ่งนี้มาเป็นผลงาน สิ่งที่มันดีงามอยู่แล้ว ไม่ต้องไปทําให้มันยุ่งวุ่นวาย ไม่ต้องเอาสิ่งที่เป็นเพชรนิลจินดาของครูบาอาจารย์ที่ท่านทําของท่านมาแล้ว ดูสิ เวลาพุทธวิสัย วิสัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใครจะมีปัญญามากไปกว่านั้น นี่ก็เหมือนกัน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นครูใหญ่ของเรา ท่านเป็นอาจารย์ใหญ่ แล้วมีผู้ที่ประพฤติปฏิบัติได้คุณธรรมมาๆ ท่านก็มีคุณธรรมของท่าน ท่านก็มีความเป็นจริงของท่าน แล้วเราไม่มีความรู้ เราไปวินิจฉัยได้อย่างไร เพราะเราไม่มีความจริงในหัวใจของเรา เราถึงเอาสิ่งนั้นมาเพื่อจะเป็นผลงาน เพื่อให้สังคมเขายอมรับศรัทธา แล้วมันเป็นความจริงไหม มันทําเสียหายไปหมดเลย สิ่งที่เสียหายเพราะกิเลสมันหลอกนะ

คนเราทําสิ่งใดไม่ต้องการให้สังคมรู้ว่าเราโง่หรือฉลาด ทุกคนจะอวดว่าตัวเองฉลาด เป็นผู้รู้ๆ แต่เพราะกิเลสมันหลอกตน เพราะตัวเองไม่รู้ ถึงได้ทําออกไป ถ้าเรารู้ เราจะแสดงความชั่วร้ายของเราออกไปให้สังคมเห็นไหม เว้นไว้แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมๆ ท่านทําเป็นอุบาย ถ้าท่านทําเป็นอุบายนะ อุบายให้คนเห็น ให้คนได้คิด ถ้าอุบายให้คิด นั่นน่ะครูบาอาจารย์ท่านประเสริฐ ประเสริฐอย่างนั้นเลย แต่ผู้ที่ไม่มีคุณธรรมในความเป็นจริง ทําสิ่งใดไปเขาเห็นหมดล่ะ

ธรรมจะรู้ได้ต่อเมื่อแสดงธรรม ถ้ามีอรรถมีธรรม การแสดงธรรม การวินิจฉัยสิ่งใด การวินิจฉัยเรื่องมรรคเรื่องผล การวินิจฉัยเรื่องเส้นทางการดําเนิน เรื่องมรรค มันชัดเจนมาก แต่ถ้าคนเราวินิจฉัยผิดพลาดมาตลอด วินิจฉัยไปตรงไหนผิดทุกที วินิจฉัยไปตรงไหนผิดทุกที แต่ก็ไม่มีใครอยากทํา ไม่มีใครอยากทํา ไม่มีใครอยากทําให้เสียหาย ด้วยหมู่ด้วยคณะเขาก็พยายามเตือนกัน พยายามสะกิดบอกกัน แต่สะกิดบอกกันแล้วก็ควรจะหยุดสิ แต่นี้ทําไมทําลายต่อเนื่อง ทําลายสิ่งที่เป็นประโยชน์ เป็นสดมภ์หลักของศาสนา เป็นสดมภ์หลักของกรรมฐาน ทําไมเราทําลายต่อเนื่อง แล้วทําลายต่อเนื่องแล้วมันผิดตรงไหนล่ะ มันผิดตรงไหน ไม่มีใครรับรู้ ผิดตรงไหน

เพราะมันหลอกตนไง เพราะหลอกตนถึงไม่รู้ว่าอะไรผิดอะไรถูกไง เพราะไม่รู้ว่าอะไรผิดอะไรถูก แล้วหลอกคนอื่นต่อไง คนที่วุฒิภาวะมันด้อยเขาก็เชื่อถือกันไปไง แล้วเชื่อถือน่ะ ในเมื่อตํารามันผิด แผนที่ผิด คนที่เดินตามแผนที่นั้นมันจะไปไหนล่ะ แต่ถ้าแผนที่เรารักษาให้มันถูกไว้ คนที่มีอํานาจวาสนา คนที่มีกําลังเขาเดินได้ เขาพยายามขวนขวายของเขาได้ เขาจะไปสู่เป้าหมายได้

แต่ถ้าคนเขาไม่มีอํานาจวาสนา คนที่เขาอ่อนแอ คนที่มักง่าย เขาก็นั่งอ่านแผนที่อยู่นั่นน่ะ เขาก็วิตกอยู่นั่นน่ะว่าเราจะทําได้หรือทําไม่ได้ แผนที่จนเน่าจนเปื่อยแล้วเขายังไม่ก้าวเดินของเขาเลย อันนี้มันก็เป็นอํานาจวาสนาของเขา มันไม่เกี่ยวกับเรื่องแผนที่ใช่ไหม มันไม่เกี่ยวกับคําสั่งสอนของหลวงปู่มั่น มันไม่เกี่ยวกับการสั่งสอนของประวัติที่ได้เก็บหอมรอมริบกันมา มันเป็นอํานาจวาสนาของเขา เราไม่ต้องไปสงสารเขาหรอก เพราะเราสงสารเขา เราพยายามจะตีความให้มันสะดวก ให้มันง่าย แล้วตีความตามความเห็น ตีความตามความพอใจ ถ้ามีทิฏฐิมานะ เพราะกิเลสมันหลอกตน ตนมีวุฒิแค่นี้ ตนมีความสามารถแค่นี้ ก็จะบอกว่าต้องเป็นอย่างที่ตนรู้ๆ นี่ไง แล้วแสดงออกไปมันก็เสียหาย มันเสียหายตรงไหนล่ะ มันเสียหายกับประชาชนทั้งหมด มันเสียหายกับผู้ที่ปฏิบัติทั้งหมด แล้วคนที่รู้ล่ะ มีครูบาอาจารย์ท่านเห็น ท่านถึงสังเวชไง ท่านสังเวชมาก พอสังเวชขึ้นมา พอจะแก้ไข แก้ไขก็บอกว่าไม่ไว้หน้ากัน

อ้าว! โจรมันจะปล้นบ้าน ไว้หน้าโจรใช่ไหม โจรมันปล้นอยู่นี่ ไว้หน้ามันให้มันปล้นให้หมดใช่ไหม ถ้าโจรจะปล้นบ้าน เราก็บอกว่าโจรมันปล้น มันจะเสียหายตรงไหนล่ะ แล้วเสียหายแล้วเราก็มาซ่อมแซมบ้านเรือนของเราเอง ทรัพย์สมบัตินั้นเราก็หากลับมา แล้วใครใช้สอยเขาก็ใช้สอยของเขา นี่ถ้าไม่หลอกตน

การหลอกตน กิเลสมันหลอก น่าเห็นใจมาก ฉะนั้น สิ่งที่ทําสิ่งใด เราไม่ควรจะผลีผลามทําก่อน เราควรจะวินิจฉัยให้มันถูกต้องก่อน ถ้าวินิจฉัยให้มันถูกต้อง มันเป็นเรื่องจริงนะ เรื่องจริง คนที่ปฏิบัติ จิตใจที่มันยังไม่สูงส่งพอ มันสงสัยไปตลอดล่ะ ถ้าเรายังมีความสงสัย ยังไม่มีความแน่ใจ เราทําลงไปทําไม เราทําลงไปทําไมถ้ามันยังสงสัยอยู่น่ะ

ถ้ามันสงสัยอยู่ เราพยายามแก้ความสงสัยของเราก่อนสิ เราพยายามกลับมาดูใจของเรา กรรมฐาน ๔๐ ห้อง ทําให้มันสงบลงมาให้ได้ ถ้ามันสงบลงมาได้ สิ่งที่ตัวเองรู้ตัวเองเห็น ตัวเองที่รักษาใจอยู่ได้ ที่ลัดสั้น ที่ตัวเองทําอยู่นั่นน่ะ จะรู้เลยว่าสิ่งนี้เป็นมิจฉา มิจฉาเพราะมันไม่ลงสู่ความจริง ถ้ามันลงสู่ความจริงนะ สัมมาสมาธิ แค่สัมมาสมาธิมันระลึกรู้ ถ้าคนมีสัมมาสมาธิมันจะเข้าใจเรื่องเพชรนิลจินดา มันจะรู้เลยนะ ถ้าสัมมาสมาธิ ถ้าเรายังก้าวสู่ไม่ได้ใช่ไหม เราก็เห็นร่องเห็นรอย ถ้าเห็นร่องเห็นรอยนะ “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต” คนที่ปฏิบัติไป อริยสัจมันมีอันเดียว มันไม่มีสองมีสามหรอก อริยสัจมีหนึ่งเดียว ถ้าเราปฏิบัติขึ้นไปถึงหนึ่งเดียวนั้น เราจะเข้าไปสู่สัจธรรม ถ้าสัจธรรมนะ

ทําสมาธิได้ เราทําสมาธิได้ ถ้าทําสมาธิได้ รักษาสมาธิไว้ ถ้ามันสิ้นอายุขัย มันก็ไปเกิดบนพรหม แล้วทําบุญกุศล ปฏิบัติธรรมบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “อานนท์ เธอบอกเขานะ ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด อย่าบูชาด้วยอามิสแก่เราเลย”

แล้วเราปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานอยู่นี่ เราก็น้อยเนื้อตํ่าใจว่าเราปฏิบัติแล้วเราจะได้มรรคผลเมื่อไหร่ ถ้าได้มรรคผลเมื่อไหร่ก็ตรงนี้ไง ตรงที่เราปฏิบัติบูชามันได้บุญกุศลมากที่สุด

พาหิยะฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทีเดียวเป็นพระอรหันต์ เพราะเขาได้ขึ้นไปบนหน้าผาตัดในอดีตชาติของเขา ไปปฏิบัติกันบนนั้น ๗ คน แล้วเขาถีบพะองของเขาทิ้ง มีผู้สําเร็จเป็นพระอรหันต์ให้เหาะลงมาๆ เหาะลงมาได้ ๑ เป็นอนาคามี ๑ แล้วตายบนนั้น ๕ นี่พาหิยะเขาปฏิบัติบูชาๆ เพราะเขาปฏิบัติบูชา เขาได้สร้างอํานาจวาสนาบารมีในใจของเขา เวลาเขามาเกิดในชาติที่มาพบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาก็มีอํานาจวาสนาของเขา เขาเป็นพ่อค้าเรือแตกจากกลางทะเลเข้ามาสู่ฝั่ง คนนับหน้าถือตา เพื่อนของเขามายับยั้งกลางอากาศไง “เธอไม่ใช่พระอรหันต์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดแล้ว ให้ไปฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า” ไปฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทีเดียวเป็นพระอรหันต์เลย

นี่เขาปฏิบัติง่ายรู้ง่าย แล้วก็เอามาอ้างมาอิงกัน แต่ไม่ได้บอกว่าเขาปฏิบัติบูชามาขนาดไหน แล้วเราเองถ้าเรามีสติปัญญา เราไม่ให้กิเลสหลอก เราไม่ให้กิเลสหลอกเรา แล้วเราก็ไม่หลอกคนอื่นด้วย ฉะนั้น ถ้าเราไม่ให้กิเลสหลอกเรา เราก็พิสูจน์ของเราสิ เราใช้เชาวน์ปัญญาของเราสิ เชาวน์ปัญญาของเรามันเป็นสมบัติของเรา

เวลาใจนี้เป็นของเรานะ ปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิวิญญาณเวียนตายเวียนเกิดของเรา แล้วอวิชชาพญามารมันครอบงําอยู่ ปัจจุบันนี้เราได้เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดเหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีกายกับใจ ถ้ามีกายกับใจ เราจะประพฤติปฏิบัติในปัจจุบันนี้ ถ้าเราประพฤติปฏิบัติอยู่นี่ เราใช้ปัญญาของเราแยกแยะ เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พาหิยะฟังเทศน์หนเดียวนั้นเป็นอํานาจวาสนาของพาหิยะ ของเราเป็นแบบนี้ ถ้าเป็นอํานาจวาสนาของพาหิยะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะเป็นพระอรหันต์ อัครสาวกในสมัยพุทธกาลเป็นพระอรหันต์ เราก็อยากเป็นพระอรหันต์ เอาสมบัติของเขามาแล้วเป็นของเราไหม ไม่

นี่หลอกตน หลอกตนเพราะไม่ใช่สมบัติของเราไง หลอกตนเพราะว่า สมบัติของคนอื่น แล้วเราพยายามจะมายัดเยียดใส่ในหัวใจของเรา มันเป็นไปไม่ได้ ความสะอาดบริสุทธิ์เฉพาะตนๆ ต้องจิตของเราเอง จิตปฏิสนธิวิญญาณของเราถ้ามันประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันมีข้อเท็จจริง มีอรรถมีธรรมของมันขึ้นมา มันก็จะเริ่มสงบระงับเข้ามา เวลามันออกฝึกหัดใช้ปัญญา มันใช้ปัญญาออกไป มรรคญาณมันเกิด ธรรมจักรมันเกิด ปัญญามันเกิด ภาวนามยปัญญามันเกิด มันก็เข้ามาชําระล้างในหัวใจของเรา มันก็ชําระล้างกิเลสของเรา มันก็ถอดถอนกิเลสของเรา เวลาถอดถอนกิเลสของเราขึ้นไป กิเลสมันออกเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เราจะไม่พูดหรือทําอย่างที่เขาทํากันเลย ถ้าเรารู้จริงเห็นจริง เราทําอย่างนั้นไม่ได้ เราจะไปทําเป้าหมาย ทําเส้นทางดําเนินที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านดําเนินมา ท่านได้สร้างวาสนามา

หลวงปู่มั่นท่านบอกว่าท่านปรารถนาพระโพธิสัตว์เหมือนกัน หลวงปู่เสาร์ท่านปรารถนาพระปัจเจกพุทธเจ้า คนที่ปรารถนามาอย่างนั้น คนที่มีอํานาจวาสนาอย่างนั้น ท่านถึงมีสติปัญญารักษาตัวท่าน รักษาหัวใจของท่าน แล้วพยายามพาหัวใจของท่านฝ่าดงพงไพร คือกิเลสตัณหาความทะยานอยากของใจ ไม่ให้กิเลสมันหลอกในใจ ฝ่าดงพงไพรจากการธุดงค์จากชีวิตจริง แล้วเวลาภาวนาขึ้นมา มีศีล มีสมาธิ มีปัญญา มีมรรคมีผลขึ้นมาในหัวใจ มีอรรถมีธรรมขึ้นมา ฝ่าดงพงไพรกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจ ท่านทําของท่านมาขนาดนั้น

ถ้าสิ่งที่ครูบาอาจารย์ท่านทําของท่านมา สิ่งที่ทํามาเพราะท่านล้มลุกคลุกคลานมา ท่านทําสิ่งนั้นมา เพราะมันมีเหตุมีผลตามความเป็นจริงของท่านขึ้นมา แล้วเราเป็นลูกศิษย์ลูกหา เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราต้องทําความจริงของเรา ถ้าความจริงมันเกิดขึ้นมา มันเคารพบูชาๆ เคารพบูชามาก มันเห็นคุณไง เห็นคุณ

ดูสิ เราเดินทางกัน รัฐบาลเขาตัดถนนหนทาง ๔ เลน ๘ เลน ๑๐ เลน แล้วให้เราเดินทางสะดวกสบาย ถ้ารัฐบาลไหนเขาโกงกิน เขาไม่ทํา เขาคอร์รัปชันเอาแต่งบประมาณนั้นไปเป็นของตน ถนนหนทางนั้นจะชํารุดทรุดโทรม เราจะไม่มีหนทางให้เดิน เราคิดถึงใคร

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านดําเนินการมาก่อน ข้อวัตรปฏิบัตินี้คือถนนหนทาง ข้อวัตรปฏิบัติ คําสอนของท่านมันเป็นเหมือนถนนหนทางให้จิตมันก้าวเดินไป จิตมันก้าวเดินไป เวลาธุดงค์ไป ธุดงค์ไปป่าไปเขา เราธุดงค์ไปด้วยชีวิตของเรา ด้วยความเป็นอยู่ของเรา ถ้าจิตใจเราก้าวเดินไปนะ มีศีล มีสมาธิ มีปัญญานะ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มันจะก้าวเดินของมันไปด้วยแนวทาง ด้วยถนนหนทางที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นที่ท่านได้บุกเบิกมา ท่านได้วางไว้นะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “อานนท์ เธอปฏิบัติบูชาเถิด อย่าอามิสบูชาเลย” ปฏิบัติบูชาก็ถนนหนทาง ด้วยมรรคด้วยผลขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ด้วยธรรมด้วยวินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้สั่งได้สอนไว้ ด้วยบุกเบิกไว้ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีชีวิตอยู่ท่านก็สั่งสอนและอบรมของท่าน เวลาท่านนิพพานไป ก็มีครูบาอาจารย์ของเราเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา ต่อเนื่องกันมา แต่ธรรมวินัยยังมีอยู่ๆ แต่ผู้รู้จริงยังไม่มี ถ้ามันมีอยู่ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นไม่ต้องลําบากขนาดนั้น แต่มันก็เป็นเรื่องผลของวัฏฏะๆ มันเป็นเวรเป็นกรรมไง

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง” เวลาเจริญขึ้นมา ใครจะเจริญ ทั้งๆ ที่มีธรรมวินัยนะ มีศาสดานะ มีธรรมวินัยเป็นศาสดาของเรา แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสร้าง ท่านปรารถนามาเป็นพระโพธิสัตว์ไง ท่านปรารถนามา ท่านถึงมีเชาวน์มีปัญญา ไอ้พวกเราสาวกสาวกะได้ยินได้ฟัง เราต้องพยายามรักษาผลประโยชน์ของสังคม แนวทางปฏิบัติมันเป็นผลประโยชน์ของชาวพุทธเรา แล้วเรารักษาผลประโยชน์นั้นไว้กับสังคมของเรา นั้นเป็นประโยชน์สังคม เป็นเรื่องข้างนอก เรื่องข้างนอกคือปริยัติ เรื่องข้างนอกคือทางวิชาการ ถ้าเราเห็นภัยตรงนั้น เราต้องรีบขวนขวายแล้ว เห็นไหม ผู้ที่เป็นเจ้าของ

หลวงตาเพิ่งเสียชีวิตไป ๒ ปี เขาทํากันได้ขนาดนั้น เขาทําลายกันได้ขนาดนั้น ให้คนได้สับสน งงๆ สับสนปนเปว่าจะเชื่อสิ่งใด จะเชื่อทางไหน จะเชื่อสิ่งที่หลวงตาท่านรจนาไว้ ท่านทําของท่านไว้ หรือจะเชื่อสิ่งที่เขาเอาเข้ามาแอบแฝง เอาเข้ามาเจือปน เอาเข้ามาทําอย่างนั้น ให้เห็นภัยสิ แค่ ๒ ปีนะ แล้วถ้าเราเห็นว่าเป็นแบบนั้น ตอนนี้เราก็พยายามจะช่วยเหลือกัน พยายามทําให้มันชัดเจนขึ้นมา

แต่สิ่งที่เป็นประโยชน์ที่สุดคือหัวใจของเรา สิ่งที่เป็นประโยชน์ที่สุดคือการภาวนาของเรา เราต้องทําของเรา นี่มันเตือนเราไง เตือนเราว่า แมวไม่อยู่ หนูมันร่าเริง ครูบาอาจารย์ของเราเพิ่งเสียไป ๒ ปี ไอ้พวกหนู ไอ้พวกหลงตนมันทําลายได้ขนาดนั้น แล้วถ้าต่อไปเราจะเอาอะไรเป็นหลักเป็นเกณฑ์ล่ะ

ถ้าเป็นหลักเป็นเกณฑ์ เพราะปัจจุบันนี้เพราะเรายังมีชีวิตกันอยู่ใช่ไหม เพราะเราเป็นลูกศิษย์หลวงตากันใช่ไหม เพราะเราได้เห็นได้ยินมา เราถึงรู้อะไรถูกอะไรผิด แล้วเขาทําต่อหน้า เราถึงได้รู้ แล้วถ้าเวลามันผ่านไป ถ้าไม่มีใครรู้ใครเห็น มันจะไปไหนล่ะ

เอาสิ่งนี้มาเตือนตัวเรา เอาวิกฤติของสังคมมาเตือนจิตใจของเราให้เข้มแข็ง เอาวิกฤติของสังคมมาเตือนตัวเราให้ขวนขวาย อย่าชะล่าใจ ชีวิตนี้สั้นนัก ชีวิตนี้มีค่านัก ชีวิตนี้เราได้รู้ได้เห็น เราได้เห็นครูบาอาจารย์มาด้วยกัน แล้วครูบาอาจารย์ท่านก็ผ่านล่วงไปแล้ว ชีวิตนี้มีค่านัก ชีวิตนี้ต้องประพฤติปฏิบัติ เตือนหัวใจให้มันตื่นตัว อย่าขี้เกียจขี้คร้าน

ถ้าขี้เกียจขี้คร้าน ต่อไปถนนหนทาง คนจะทําให้มันล่มจม ถนนหนทาง คนจะทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน นี่ถนนหนทางมันยังไฮเวย์นะ มรรคผลนิพพานยังมีอยู่ให้เราก้าวเดินนะ ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหนึ่ง ด้วยประวัติหลวงปู่มั่น ประวัติของครูบาอาจารย์ของเราเป็นข้อวัตรปฏิบัติ เป็นถนนหนทางให้เรา มันเป็นภาษาปัจจุบัน มันเป็นภาษาที่เราเข้าใจได้ง่าย เราศึกษาแล้วเราพยายามขวนขวาย เราพยายามทําของเราให้เป็นความจริงของเราขึ้นมา

ประโยชน์เรา ประโยชน์ท่าน ประโยชน์เรานะ รักษาใจของเราให้ได้ก่อน ถ้าทําใจของเราได้นะ เราจะช่วยเหลือสังคมได้โดยที่ไม่ทุกข์ไม่ยากจนเกินไป แต่ถ้าเราก็ทุกข์เราก็ร้อน แล้วเราจะช่วยเหลือสังคม วิกฤติสังคม เราช่วยเหลือสังคม เราก็ทุกข์ร้อนไปด้วย อยู่กับสังคมโดยไม่ทุกข์ไม่ยาก อยู่กับสังคม ดูแลเพื่อผลประโยชน์กับชาวพุทธ

สิ่งที่เป็นผลประโยชน์ ครูบาอาจารย์ท่านสละชีวิตของท่านทํามาเพื่อสังคม เพื่อสังคมชาวพุทธ เพื่อหลักเพื่อเกณฑ์ของกรรมฐานเรา เราจะทําต่อไป เตือนหัวใจเราให้เรามีสติปัญญา อย่าประมาทกับชีวิต เอาชีวิตนี้ทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา เอวัง

ย่องเบาธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๔ เมษายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะนะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ โดยความชอบธรรม ไม่ได้ไปลักชิงวิ่งราวของใครมา ไม่ได้ไปเทียบเคียงกับของใคร เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว เวลาจะวางธรรมและวินัย จะทําอย่างใด พุทธประเพณีเขาทําอย่างใด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ละพระองค์เขาทําอย่างใด เทวดามาถวายบาตร ๔ ใบ อธิษฐานบาตรให้เหลือใบเดียว ภิกขาจาร บิณฑบาตเป็นวัตร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นองค์ที่ ๔ ภัทรกัป ๕ องค์ องค์ต่อไปคือจะเป็นพระศรีอริยเมตไตรย

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ตรัสรู้มาก่อนหน้านั้นก็เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยเฉพาะองค์ขององค์นั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เจ้าชายสิทธัตถะเวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยสัจธรรม ความจริงในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสรู้เองโดยชอบ ด้วยความชอบธรรม ไม่ได้ไปฉกชิงวิ่งราวของใครมา ไม่ได้เปรียบเทียบเทียบเคียงกับของใครมา ไม่ได้เทียบเคียง แต่ไม่ได้เทียบเคียงแล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว พุทธประเพณีทําอย่างใด ก็พุทธประเพณีไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ไง

เวลาปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์สร้างบุญกุศลมา สร้างบุญกุศลมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขยนั่นไง เพราะมันมีการเกี่ยวเนื่องกันมา สายบุญสายกรรมมันมีของมัน การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตดวงเดียวนี้มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะนั้น ถ้าเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะนั้น สิ่งที่กระทํามา ทํามาแล้วเวลาตรัสรู้เองโดยชอบ โดยชอบธรรมในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง โดยชอบธรรมที่เราจะฟังธรรมกันอยู่นี่ไง สัจธรรม ความจริงที่เป็นสัจธรรม ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค สิ่งที่ว่าเป็นอริยสัจสัจจะความจริงมันเป็นอย่างไร

สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม เวลามรรค ๘ มรรค ๘ มรรคของใคร ถ้ามรรคขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็ศึกษากันอยู่นี่ไง ถ้ามรรคของเราล่ะ มรรคของเรา ดูสิ ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เราจะรู้แจ้งในหัวใจของเรา

แต่ที่ในปัจจุบันนี้เราไม่รู้แจ้งในหัวใจของเรา เราศึกษามา ศึกษามาด้วยความจํา ศึกษามาโดยทฤษฎี เวลาทางโลกเขาต้องมีการศึกษา การศึกษานี้ไม่ได้มีความเสียหาย โลกเราจะเจริญด้วยการศึกษา เจริญด้วยปัญญา คนมีปัญญานะ แต่ปัญญาของโลก โลกียปัญญา ปัญญาอย่างนี้ความรู้ไม่ใช่แบกไม่ใช่หาม ความรู้จะศึกษาขนาดไหนก็ได้ ในปัจจุบันนี้ปริญญาคนละ ๑๐ ใบ ๒๐ ใบแน่ะ เขาเรียนของเขา เขาใฝ่รู้ของเขา เขาศึกษาของเขา เขามีความรู้ของเขา แต่มีความรู้ของเขา เขามีความรู้ของเขา เขามีความชํานาญการของเขา เขาเข้าใจโลกได้ เขามองโลกได้กว้างขวาง แต่มองโลกได้กว้างขวาง แต่ไม่มองในใจของตัวล่ะ

ถ้ามองหัวใจของตัว เวลาศึกษามาขนาดไหน เวลาเราปฏิบัติ เราต้องวางสิ่งนี้ไว้ เราต้องทําความเป็นจริงของเราขึ้นมา เราจะไปแย่งชิงวิ่งราวของใครมาไม่ได้หรอก ในการประพฤติปฏิบัติ ศึกษามาแล้วศึกษาเพื่อความรู้ ดูสิ ในปัจจุบันนี้เราไปดูงาน เราไปศึกษางานของเขามา ในประเทศใด เราไปดูงานมา ดูงานมาเพื่อปัญญาของเราไง แต่เราจะมาใช้ทั้งหมดในประเทศของเรา มันใช้ไม่หมดหรอก เพราะภูมิศาสตร์มันไม่เหมือนกัน ความเป็นอยู่ของคนไม่เหมือนกัน วัฒนธรรมประเพณีก็ไม่เหมือนกัน ถ้าไม่เหมือนกัน เราจะทําอย่างไรให้เราทํางานของเราไปได้

นี่ก็เหมือนกัน เราเกิดมา ผลของวัฏฏะเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จริตนิสัยของจิตมันไม่เหมือนกัน ทั้งๆ ที่ว่าเราเป็นชาวพุทธ เราเป็นชาวพุทธเหมือนกัน เราเกิดเป็นมนุษย์เหมือนกัน เห็นไหม คนไม่เหมือนคน คนไม่เท่ากัน คนเหมือนกัน แต่จริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน ดูเชาวน์ปัญญาของคนไม่เหมือนกัน ศึกษาได้มากได้น้อยขนาดไหน เราก็ศึกษามาเป็นความรู้ของเรา เพราะโลกมันจะเจริญ เจริญอย่างนี้ ถ้าเรามีการศึกษา เรามีความรู้ของเรา เราจะไม่ให้มีใครหลอกลวงเราได้ง่ายๆ เพราะเรามีสติมีปัญญาของเรา เรารู้เท่าเขาได้ แต่รู้เท่าเขาได้ถ้ามีสติ มีสติมีปัญญาของเราภายใน เราจะรู้ดียิ่งไปกว่านั้น ถ้ารู้ดียิ่งไปกว่านั้น ความรู้ตามความเป็นจริงมันต้องเป็นตามความเป็นจริง

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ความสมควรน่ะ ความสมควรแก่ธรรม ถ้าไม่สมควรแก่ธรรม ปฏิบัติมากเกินไป ปฏิบัติน้อยเกินไป ปฏิบัติสมควรแก่ธรรม สมควรแก่ธรรม จิตมันไม่เป็น จิตเราไม่ได้ฝึกอบรม เราไม่ได้ทําตบะธรรม เราไม่ได้บ่มเพาะใจเรามา

ถ้าบ่มเพาะใจเรามา ดูสิ เวลาคนที่เขามีจิตใจเขาดีมาก จิตใจเขามีเมตตา จิตใจเขาเป็นสาธารณะนะ เขาอยากช่วยเหลือเจือจานไปหมดล่ะ แต่สังคมโลกเขามีความคิดอย่างนั้นบ้างไหมล่ะ มีแต่คนชิงดีชิงเด่น มีแต่คนเอารัดเอาเปรียบกัน เอารัดเอาเปรียบกันเพื่ออะไรล่ะ ก็เพื่อชีวิตว่าเอาตัวรอดๆ แล้วไม่มีใครเอาตัวรอดได้สักคนหนึ่ง เพราะมันอยู่ใต้ของกิเลสไง มันอยู่ใต้ของพญามาร พญามารมันครอบคลุมหัวใจอยู่นี่ มันอยู่ใต้กิเลสหมดแล้ว เอาตัวรอด รอดที่ไหนล่ะ

เราขาดตกบกพร่อง ถ้าเราหาสิ่งนี้มาเพื่อจะเจือจานชีวิต มันก็แค่ชีวิตนี้ เห็นไหม ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะเสียสละทรัพย์เพื่อรักษาอวัยวะ เราเสียสละอวัยวะเพื่อรักษาชีวิต เราสละชีวิตเพื่อรักษาธรรม สัจธรรมความจริงอันนั้นไง ความจริงที่เราน่าจะทะนุถนอมบูชาความจริงอันนั้น แต่เราไปเห็นชิงดีชิงเด่นเพื่อจะเอารัดเอาเปรียบกัน ก็แค่นั้นเอง แล้วยิ่งทําขึ้นไป จิตใจมันยิ่งเศร้าหมอง จิตใจมันยิ่งอ่อนแอไปเรื่อยๆ แล้วสิ่งนี้ แล้วมันจะเป็นธรรมมาจากไหนล่ะ เราจะไม่ฉกชิงวิ่งราวของใคร แต่เราจะทําความจริงของเราขึ้นมา

เราเกิดมาเป็นมนุษย์นะ เวลาเกิดมา ดูสิ เกิดมา พ่อแม่เลี้ยงดูมา ใครเกิดมาด้วยบุญกุศล เกิดมามีพ่อแม่คอยกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงดูนะ บางคนเกิดมา ดูสิ เด็กกําพร้าพ่อแม่เขาทิ้ง ไปทิ้งที่โรงพยาบาล เดี๋ยวนี้คลอดโรงพยาบาล ทิ้งไว้เลย หนีหายไปเลย แล้วใครดูแลล่ะ สิ่งที่โรงพยาบาลดูแลนะ เขาดูแลดีกว่าพ่อแม่ที่เอาไปตกทุกข์ได้ยาก แต่ด้วยความเหงา ด้วยหัวใจที่มันว้าเหว่ สิ่งที่ดํารงชีวิตมันก็พอมีอยู่ได้ คนก็ช่วยเหลือเจือจานกันได้ แต่ความอาลัยอาวรณ์ ความทุกข์ความยากในหัวใจ ขาดพ่อขาดแม่ เวลาโตขึ้นมามันว้าเหว่ นี่ไง สิ่งที่จริตนิสัยของคน ใจของคนมันแตกต่างกันอย่างนี้ไง

ฉะนั้น เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา เราจะทําความเป็นจริงของเรา ถ้าทําความเป็นจริงของเรา ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาธุ ก็ต้องศึกษา ศึกษามาแล้ว ศึกษามาเพื่อประพฤติปฏิบัติ เราไม่ได้ศึกษามาเพื่อเอาเป็นความรู้ของเรา เราไม่ได้ศึกษาขึ้นมาเพื่อไปเสริมกิเลสของเรา โดยธรรมชาติของเรา เรามีอวิชชา เรามีความไม่รู้ในเรื่องจิตใจของเรา เราไปศึกษามาขนาดไหน มันก็ถือตัวถือตนของมันเป็นเรื่องธรรมดาเลยล่ะ ถ้าเรื่องธรรมดา มันถือตัวถือตนของมัน มันถือว่าเป็นความรู้ของมัน ถ้าความรู้ของมัน ทําไมเราไม่รู้จริงล่ะ ถ้าความรู้ของมัน ทําไมสงสัยอยู่ล่ะ ถ้าความรู้ของมัน ทําไมทําให้เราเร่าร้อนล่ะ

ศึกษามาแล้ว เราศึกษามาเพื่อจะปฏิบัติ หาความรู้ หาความรู้มาเพื่อมีสติปัญญาของเรา แล้วเวลาปฏิบัติต้องปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ ให้มันเป็นจริงขึ้นมา ดูทางโลกเขา คนที่เขาขยันหมั่นเพียรของเขาทํามาหากินของเขาด้วยมีสติปัญญาของเขา ประสบความสําเร็จของเขา ในทางโลก ดูสิ เขามีความขยันหมั่นเพียรของเขา แต่เขาไม่ประสบความสําเร็จของเขา ทําสิ่งใดก็ขาดตกบกพร่องไปตลอด นั่นมันเรื่องจังหวะและโอกาส มันเรื่องอํานาจวาสนาของคน แต่ก็มีความขยันหมั่นเพียรไป มีความขยันหมั่นเพียร ความผิดพลาดอันนั้นมันจะเป็นครูสอน

ความผิดพลาดสิ่งใด เราล้มลุกคลุกคลานขนาดไหน เราพยายามของเรา คนที่ประสบความสําเร็จเขาก็ล้มลุกคลุกคลานมาพอแรงอยู่แล้ว เพราะเขาเคยล้มลุกคลุกคลานมา เขาถึงรู้ว่าสิ่งใดทําแล้วมันจะผิดพลาด เพราะความผิดอันนั้นมันจะฝึกฝนให้จิตใจได้เข้มแข็ง ให้จิตใจมีสติปัญญา ให้จิตใจมันมีประสบการณ์ แล้วมันจะพยายามทําของมัน พยายามทําของเรา ถ้าคนมีวิสัยทัศน์ คนที่มีกําลังใจ เขาทําของเขาไปเรื่อย จะล้มลุกคลุกคลาน เขาพยายามทําจนประสบความสําเร็จ พอประสบความสําเร็จขึ้นมาแล้วเชิดชูบูชา ทําไมประสบความสําเร็จ แต่ไม่ได้ศึกษาหรอกว่าเขาล้มลุกคลุกคลานมาแค่ไหน เห็นไหม ถ้ามันล้มลุกคลุกคลาน เราก็ทําของเรา

แต่บางคนล้มลุกคลุกคลานแล้วใจไม่สู้ ใจท้อถอยไง แล้วบางคนไม่ทําอย่างนั้น เที่ยวไปลักไปชิง ไปฉกชิงเขามา คนที่ทางโลกฉกชิงวิ่งราวเขามา มันจะได้ประโยชน์อะไรขึ้นมา มันก็ได้ประโยชน์มาเลี้ยงชีพ เลี้ยงชีพขึ้นมาแล้วสิ่งที่เป็นเวรเป็นกรรมล่ะ แล้วจิตใจของเราล่ะ มันจะเศร้าหมองขนาดไหน นี่ไง เวลาคนเขาจะฉกชิงวิ่งราวเขาต้องแอบทํา ต้องทําที่คนไม่เห็น เพื่อจะเอาตัวรอดให้ได้ๆ สิ่งนั้น เห็นไหม นี่ไง ย่องเบา คนย่องเบา เขาแอบ เขาลัก เขาขโมยทําของเขา แล้วหาสิ่งนั้นมา เวลาตํารวจจับได้ จับได้ก็ต้องลงโทษตามนั้นๆ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เราไม่ไปย่องเบาธรรมของใครมา ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เราศึกษามา ศึกษามาเป็นภาคปริยัติ ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ไม่ได้ศึกษามาเป็นของเรา เราไปฉกชิงให้เป็นของเรา มันเป็นไปไม่ได้หรอก นั่นเป็นโลกียปัญญา ปัญญาการศึกษาอย่างนี้ศึกษามาเพื่อให้เรามีสติมีปัญญาของเรา ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ถ้าศึกษามาเพื่อปฏิบัติ มันวางได้

แล้วปฏิบัติ เวลาปฏิบัติก็ล้มลุกคลุกคลาน เวลาศึกษาขึ้นมา เวลาศึกษาก็ว่ายากแล้ว เวลาจะสอบ เวลาจะผ่านขึ้นไปได้แต่ละวิชา เราต้องศึกษา เราต้องทําวิจัยของเรา เราต้องเรียงความเพื่อผ่านให้ได้คะแนนให้ได้ ศึกษามาเพื่อเอาความรู้ ศึกษามาไม่ได้ไปเอากระดาษ ศึกษามาเพื่อความรู้ มันก็ยากพอแรงอยู่แล้ว ศึกษามา ยิ่งศึกษาเข้าไปยิ่งซาบซึ้ง เพราะการศึกษาอันนั้น เพราะการศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาขึ้นมาแล้วมันจะเห็นคุณค่า คุณค่าของธรรม

ถ้าคุณค่าของโลกล่ะ เราศึกษามา เราก็ใช้ชีวิตของเราไปทางโลก เราทํามาหากินของเรา นั่นเป็นทางโลก แล้วทางธรรมให้เทียบค่า สิ่งนั้นต้องมีหน้าที่การงานไหม มี มีไว้ทําไม มีไว้เลี้ยงชีพ แล้วเลี้ยงชีพไว้ทําอะไรต่อ เลี้ยงชีพไว้อมทุกข์ใช่ไหม เลี้ยงชีพเอาไว้เหยียบยํ่าหัวใจตัวเองใช่ไหม เลี้ยงชีพไว้ให้ทรัพย์สมบัตินี้มันมาขี่คอใช่ไหม ให้เป็นทาสมัน เป็นขี้ข้ามันใช่ไหม

ถ้าเรามีธรรมขึ้นมา เราก็เลี้ยงชีพ เราก็มีหน้าที่การงานของเรา แต่เราก็ฝึกหัดของเรา ประพฤติปฏิบัติของเรา เราก็ทําความจริงของเรา ถ้าปฏิบัติขึ้นมา มันไม่เหมือนกับการเลี้ยงชีพแล้วล่ะ การเลี้ยงชีพ จะทําสิ่งใด จะทําอย่างไร ทางโลกเขาช่วยเหลือเจือจานกัน เราจ้างวานใครทําก็ได้ แต่เวลาเราจะเอาความจริงของเราขึ้นมา ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาว่าสัจธรรมๆ คุณงามความดีมันประเสริฐนักๆ คนเราเวลาทุกข์เวลายากขึ้นมา เราก็เคยเป็นแบบนั้น เวลาสิ่งใดที่มันพลั้งเผลอไป มันไปยึดมั่นสิ่งใด มันก็มีความทุกข์ความยากในหัวใจ ยิ่งความทุกข์ความยาก ถ้ามันแผดเผาขึ้นมาแล้วมันปล่อยวางไม่ได้ มันยิ่งมีโทสะ โมหะ มันยิ่งเกิดขึ้น มันยิ่งมีความทุกข์มากขึ้นไปใหญ่

เวลาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า สิ่งใดเกิดขึ้นมามันก็ตั้งอยู่ แล้วก็ดับไปเป็นธรรมดา เพราะเราไปขุดคุ้ยมัน เพราะเราไปยึดมั่น ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษามาแล้วอย่างนี้มันปลื้มใจ ศึกษาแล้วมันเข้าใจ ศึกษาแล้วชีวิตนี้มีเข็มทิศชีวิต มันจะมีทางออก มันจะมีจุดมุ่งหมายของมัน ทําของมันได้

ทีนี้เราจะปฏิบัติธรรมล่ะ เราปฏิบัติธรรมความเป็นจริง สิ่งที่เราศึกษามา ศึกษาเป็นปริยัติ ศึกษามาเป็นสุตมยปัญญา ศึกษามา ศึกษาถูกต้องแล้วล่ะ แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมามันจะไปฉกชิงวิ่งราว จะไปเอาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นของเราไม่ได้ ยิ่งศึกษา ศึกษาแล้วเราจะปฏิบัติ เราก็ต้องหาครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติของท่านมา ท่านก็ประสบความสําเร็จของท่านมา เทศนาว่าการขึ้นมาก็พิมพ์มาเป็นตํารับตําราขึ้นมา เราก็ศึกษาของเรามาเหมือนกัน ถ้าศึกษามา นี่ประสบการณ์ตรง

ถ้าประสบการณ์ตรง เวลาเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ภาคปริยัติศึกษามาแล้วเขาทําวิจัยกัน เขาทําเพื่อเป็นตํารับตํารากัน เวลาศึกษาประวัติครูบาอาจารย์ของเรา ท่านปฏิบัติมาตามความเป็นจริงของท่าน ประสบการณ์จริงของท่าน แล้วเราศึกษาแล้วเราจะทําอย่างนั้นได้ไหม นี่ไง ความเข้มแข็ง ความอ่อนแอของใจ ถ้าจริตนิสัยตรงกับครูบาอาจารย์องค์ใด พอไปศึกษาตําราของท่าน อันนั้นมันซาบซึ้งใจมาก อย่างนี้เราทําได้ แต่ถ้าจิตใจของเรา จริตนิสัยไม่ตรงกัน ศึกษาแล้วเราทําอย่างนี้ไม่ได้ เราทําอย่างนี้แล้วไม่ถนัด เราทําอย่างนี้แล้วเราไปไม่ได้ นี้เราก็แสวงหาของเรา

นี่ศึกษามาเพื่อปฏิบัติเหมือนกัน ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติขึ้นมาเป็นความจริง ย่องเบาธรรมไง เราไม่ไปย่องเบาหยิบของใครมา การย่องเบามันก็ฉกชิงวิ่งราวมา เวลาย่องเบาขึ้นมา เราทําไม่ให้ใครรู้ไม่ให้ใครเห็นแล้วก็จะเอามาเป็นของเรา ธรรมะเป็นนามธรรมๆ เราอ้างธรรมะ อ้างเป็นนามธรรม นามธรรมก็ตีหน้าเศร้าเล่าเรื่องเท็จ แล้วก็ว่าไปให้คนเขาศรัทธามีความเชื่อ เป็นอย่างนั้นหรือ เราจะเอาอย่างนั้นหรือ

เราไม่ต้องการอย่างนั้น เราต้องการความจริง เราไม่ไปฉกชิงวิ่งราวของใครมา เราจะทําตามความเป็นจริงของเราขึ้นมา ถ้าเราไม่ย่องเบา ไม่ย่องเบาธรรมะของใครมา ถ้าไม่ย่องเบา กิเลสมันเป็นแบบนั้น เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็อยากทํา ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาด้วยปัญญา ศึกษาแล้วเห็นคุณค่ามาก ศึกษาแล้ว เราเกิดมา เรามีอํานาจวาสนา เราได้ศึกษา เราได้ฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ของเรา ให้เป็นเข็มมุ่งกับชีวิตของเรา ถ้ามันไม่มีความเชื่อไม่มีความศรัทธา จะไปทําสิ่งนี้ให้เสียเวลาทําไม คนเกิดมาก็ต้องมีหน้าที่การงาน คนเกิดมาก็ต้องประสบความสําเร็จในชีวิต คนเกิดมาก็ต้องให้สังคมยอมรับ มันก็คิดกันอย่างนั้น มันก็เป็นความจริงอย่างนั้นจริงๆ ถ้าความจริงอย่างนั้นนะ

แต่เรามีสติปัญญามากกว่านั้น มีสติปัญญามากกว่านั้นว่า สิ่งนั้นคนทําได้อย่างนั้นเป็นล้านๆๆ คน แต่คนที่จะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงมันจะมีสักกี่คน แล้วคนที่ปฏิบัติตามได้จริงขึ้นมา มันยิ่งเอาหัวใจนี้รอดพ้นไป มันกรองมาได้สักกี่คน ถ้ามันได้กี่คน ดูสิ แม้แต่ประกอบสัมมาอาชีวะทางโลกที่ว่ายากแล้ว แต่ก็ยังมีคนประสบความสําเร็จ มีคนประสบความสําเร็จมา เพราะในเมื่อมีมนุษย์ยังต้องมีธุรกิจการค้า มันต้องมีการสื่อสาร ธุรกิจการค้ามันต้องมีกําไรขาดทุนแน่นอน มันมีของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ

คนที่สร้างบุญกุศลมา สร้างอํานาจวาสนามา เขาก็มาทําหน้าที่การงานของเขาประสบความสําเร็จของเขา แล้วคนที่จิตใจเป็นธรรมเขาก็เป็นผู้นํา เขาก็เจือจานกับสังคม สังคมก็ได้พึ่งพาอาศัยเขา คนที่ออกมาเห็นแก่ตัว หาสิ่งใดมาก็เป็นสมบัติของตัว แล้วก็ตระหนี่ถี่เหนียวหวงไว้คนเดียว เวลาตายไป เกิดมาเป็นสุนัขมาเฝ้าสมบัติตัวยังมีในพระไตรปิฎก ทั้งๆ ที่สมบัติหามา แล้วตัวเองตายไปแล้วมาเกิดเป็นสุนัขกลับมาเฝ้า นี่ไง คิดว่าเป็นของตัวๆ นี่ผู้นําที่ขาดสติ ไม่มีปัญญา มันจะไม่ได้ประโยชน์กับจิตดวงนั้น

แต่เรา เราเห็นเขาทํากัน แล้วเรามีสติปัญญา เราอยากจะประพฤติปฏิบัติ เราจะเอาคุณงามความดีของเรา เอาความจริงของเรานะ ให้มันเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าความจริงขึ้นมา เราไม่ได้คิดอย่างนั้น แต่กิเลส กิเลสคือจิตใต้สํานึกมันจะไปย่องเบาเอาของครูบาอาจารย์มา มันจะไปย่องเบาเอาธรรมะของใครมา ย่องเบามา ย่องเบามามันก็ไม่ได้ธรรมจริงน่ะสิ เพราะมันไปย่องเบามา เห็นไหม

เวลาเราปฏิบัติตามความเป็นจริง เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ หลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น เวลาท่านลาหลวงปู่มั่นออกไปวิเวกกลับมา มันไปสมบุกสมบันมา เวลากลับมากราบท่านน่ะ “หา! ทําไมถึงขนาดนี้ล่ะ” เป็นดีซ่านมา เวลาท่านบอก “เออ!” เวลาพอพูดไปแล้วกลัวหลวงตาท่านจิตใจจะท้อแท้ไง พอพลิกกลับ “เออ! นักรบเว้ย ต้องทําอย่างนี้แหละ นี่บุรุษอาชาไนย นักรบก็ต้องรบความจริง” เห็นไหม ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมาท่านทุ่มเทมาขนาดไหน พอการทุ่มเทมา ผู้ที่เดินตามแนวทางขึ้นมามันจะต้องทุ่มเท ทุ่มเทตามความเป็นจริง ผู้ที่ปฏิบัติได้ง่ายรู้ง่ายก็จริง ก็มีจริง ถ้ามีจริง เขาก็ต้องมีความมุมานะ มีความเป็นจริงของเขาในหัวใจ

เวลาเกิดมรรคญาณ เวลาจะเกิดธรรมจักร เวลาจักรมันเกิดขึ้น เห็นไหม งานชอบ เพียรชอบ สติชอบ สมาธิชอบ ความชอบธรรมที่มันเกิดขึ้น ถ้าความชอบธรรมที่มันเกิดขึ้น จิตใจที่มันมรรค ๘ แล้วมันฝึกฝนกันมาจนมันกลมเกลียวกัน มันกลมเกลียว มันสามัคคีกัน มันรักกัน มันไปในแนวทางเดียวกัน เราต้องฝึกฝนขนาดไหน ถ้าฝึกฝนขนาดไหน แม้แต่ขิปปาภิญญาจะปฏิบัติง่ายรู้ง่าย มันก็ต้องเป็นอย่างนี้เหมือนกัน มรรคมีหนึ่งเดียว อริยสัจมีหนึ่งเดียว มันก็ต้องเป็นอย่างนี้เหมือนกัน ถ้ามันเป็นอย่างนี้ เวลาคุยกัน เวลา ธมฺมสากจฺฉาฯ มันถึงเข้าใจกันได้ไง นี่ไง ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เป็นสัจธรรม ไม่ได้ไปย่องเบาของใครมา

ถ้าไปย่องเบาของใครมา ถ้าไปย่องเบา ไปฉกฉวยของใครมา จะบอกว่าสัจธรรมเป็นแบบนี้ แต่เวลาบอกขึ้นมา มรรคเทียบเคียงไปเหมือนกับเป็นเหมือนรากมะพร้าว เป็นเหมือนนู่นเหมือนนี่ เป็นเหมือนวัตถุหมดเลย ไม่ได้เป็นเหมือนมรรค ไม่ได้เป็นเหมือนนามธรรม ไม่ได้เป็นเหมือนความจริงที่เกิดขึ้นกับใจ นี่ไง ถึงบอกว่าพวกย่องเบามามันจะไม่มีเหตุมีผล แล้วถ้าไม่มีเหตุมีผล จะชักนําคนไปทางเสียหาย ชักนําไปทางเสียหายว่า ไม่ต้องทํารุนแรงขนาดนั้น เราไม่ต้องทําขนาดนั้น

ถ้าไม่ต้องทําแบบขนาดนั้น ไม่ต้องทําให้เข้าสู่มัชฌิมาปฏิปทา ไม่ทําให้เข้าสู่สัจจะความจริง มันจะเป็นปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมไหมล่ะ มันไม่ปฏิบัติสมควรแก่ธรรม เพราะครูบาอาจารย์อย่างนั้นที่เป็นหัวหน้าที่สั่งสอนแบบนั้น แสดงว่าได้ย่องเบาธรรมะของครูบาอาจารย์มา ได้ย่องเบา ได้ฉกชิงวิ่งราวธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปริยัติให้มีการศึกษา เพื่อปฏิบัติมาค้นคว้าหาความจริงในใจของบุคคลคนนั้น ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปริยัติเขาให้ศึกษามา ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติแล้ว ปฏิบัติอย่างใด มีเหตุมีผลอย่างใด

ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลคือความปกติของใจ แล้วถ้าใจไม่ปกติล่ะ เวลาจิตใจที่มันฟุ้งซ่าน จิตใจที่มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากครอบมัน ศีลเป็นปกติของใจหรือเปล่า ใจปกติไหมล่ะ แล้วเวลาเราไม่ปกติ เราก็ข่มมันไว้ใช่ไหม พอข่มไว้ก็มีศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ ใช่ไหม นั่นมันคือข้อห้าม ข้อห้ามไว้ เห็นไหม

เราจะทําสิ่งใดก็แล้วแต่ ว่าคนนั้นเป็นคนดีๆ จะดีขนาดไหนเขาวัดกันด้วยศีลธรรมนี้ คนดี ทุกคนก็ว่าตัวเองดีหมด ในเมื่อมีทิฏฐิมานะ ในลัทธิศาสนาอื่นเขาบอกว่าการฆ่าที่เป็นอาหารไม่เป็นบาป การฆ่าที่เป็นอาหารน่ะ สัตว์ใดที่เป็นอาหาร การฆ่านั้นไม่บาป อย่างนี้เป็นธรรมไหม

นี่ไง ในเมื่อความดีงาม ดีงามของใคร ถ้าดีงามของพระพุทธศาสนา ศีล ๕ แม้แต่การกระทบกระทั่งกันนี้คือการเบียดเบียนแล้วนะ ปาณาติปาตา ไม่กระทบกระทั่ง ไม่เบียดเบียนกัน ไม่ทําร้ายกัน ทีนี้คนเรามันอยู่ด้วยกัน กิเลสมันท่วมหัว มันก็ทนไม่ได้ใช่ไหม เกิดมามีปากมาก็เหมือนมีขวานมาคนละเล่ม ถากกันถางกันด้วยปาก นี่ไง กระทบกระเทือนกัน ปาณาติปาตา การเบียดเบียนกัน ต้องการทําร้ายสัตว์ให้ตกล่วงถึงเป็นการฆ่าสัตว์ นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้อย่างนี้เลย เพราะว่าทุกดวงใจเกลียดความทุกข์ ปรารถนาความสุข อยากได้ความจริงขึ้นมา แต่เพราะกิเลสมันเต็มหัวใจไง เพราะกิเลสมันเต็มหัวใจ เพราะพญามารมันขับไสมา เราถึงเวียนว่ายตายเกิดมา พอเวียนว่ายตายเกิดมา ได้สร้างคุณงามความดีมา ถึงได้เกิดมาเป็นมนุษย์ ถึงได้มาศึกษาในพระพุทธศาสนา เกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา แล้วใฝ่ใจออกประพฤติปฏิบัติ ถ้าออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เรามีอํานาจวาสนา

โลกเขาแสวงหาทรัพย์สมบัติมาเพื่อสถานะทางสังคมของเขา เพื่อการยอมรับของสังคม เราก็มี เราก็ทําได้ เราก็มีสองมือสองเท้าเหมือนกัน ทําไมเราทําไม่ได้ เราก็ทําได้ แต่เราเสียสละ เราเสียสละ เราวางไว้ แล้วเราจะเอาความจริงในใจของเรา เราคิด เราอยากได้อริยทรัพย์ ทรัพย์ที่เหนือกว่าเขา ถ้าทรัพย์ที่เหนือกว่าเขาแล้ว ทําไมมาย่องเบาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล่ะ

แม้แต่ทางโลกนะ ไปย่องเบา ไปฉกชิงวิ่งราวมา ผิดกฎหมายทั้งนั้น ถ้าผิดกฎหมาย ถ้าเขาจับได้ต้องลงโทษปรับโทษตามที่ตัวเองทําทั้งนั้น แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลากิเลสของเรามันไปย่องเบา มันไปฉกชิงวิ่งราวธรรมของครูบาอาจารย์ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา มาเคลมว่าเป็นของตัว ทําไมมันไม่มีสติ ทําไมไม่เป็นสุภาพบุรุษ ทําไมไม่ยอมรับความจริง เพราะไม่ยอมรับความจริงถึงบอกว่า “ทําไมจะต้องปฏิบัติให้มันรุนแรงขนาดนั้น ทําไมจะต้องปฏิบัติให้มันทุกข์ยากขนาดนี้ ไม่ต้องทําอย่างนั้นก็ได้ อยู่กันเฉยๆ นี่แหละ มีสติปัญญารู้เท่า รู้ตัวทั่วพร้อมก็จบแล้ว นี่ก็คือธรรมะไง เพราะมันไม่มีความทุกข์ไง”

ไม่มีความทุกข์ ขอนไม้มันก็ไม่มีความทุกข์ แร่ธาตุมันก็ไม่มีความทุกข์ แร่ธาตุมันมีความทุกข์จากไหน มันไม่มีจิตวิญญาณ มันจะมีความทุกข์มาอย่างไร มันก็อยู่ของมันโดยปกตินั่นน่ะ แล้วเราเกิดมามีชีวิต เราเกิดมามีธาตุรู้ ภวาสวะ มีภพ มีชาติ มีปฏิสนธิจิต มันถึงได้กําเนิด ๔ แล้วกําเนิดมา ไอ้ตัวนี้ ตัวจิตที่มันเวียนว่ายตายเกิด แล้วพอเวียนว่ายตายเกิด เกิดมาในวัฏฏะ เกิดมาเป็นมนุษย์อยู่นี่ แล้วมีสติมีปัญญาอย่างนี้ แล้วทําให้จิตใจของเรา ธาตุรู้ๆ ให้มันเป็นแร่ธาตุสสารใช่ไหม ธาตุรู้เป็นธาตุที่มีชีวิตไง ปฏิสนธิจิตมันมีคุณค่าที่นี่ไง นี่ไง สิ่งที่สัมผัสธรรมได้ๆ ตรงนี้สัมผัสธรรมได้

ถ้ามันสัมผัสธรรมไม่ได้ สัมผัสไม่ได้เพราะอะไร สัมผัสไม่ได้เพราะมันไปย่องเบามา เพราะย่องเบามามันถึงไม่มีเหตุมีผลไง ถ้าไม่มีเหตุผล เราก็ทําของเรา เราเคลมของเราอย่างนี้ เคลมอย่างนี้แล้วก็ว่าเป็นอย่างนี้ มันย่องเบาธรรมของใครมาล่ะ ถ้าไปย่องเบาธรรมของครูบาอาจารย์องค์ใดมาก็อ้างอิงอย่างนั้น ทําแบบนั้น ทําอย่างนั้น เทียบเคียงอย่างนั้น แล้วเป็นจริงไหม ไม่มีความจริงในหัวใจเลย เพราะบอกวิธีการไม่ได้ ถึงได้บอกว่า ทําไมต้องทําแบบนั้น ไม่ต้องทําแบบนั้นก็ได้ ทําแบบที่เราพอใจ ทําแบบที่เรานุ่มนวลอ่อนหวานกับกิเลส นุ่มนวลอ่อนหวานกับมันน่ะ จะอยู่ด้วยกันไง

กิเลสในใจของเรา เราศึกษาธรรมมา เราปฏิบัติธรรมมา แล้วบอกว่ากิเลสกับเราอยู่ด้วยกัน เราจับมือกัน เราออมชอมต่อกัน เราสามัคคีกัน แล้วก็ไปย่องเบาธรรมของครูบาอาจารย์มาอ้างอิง แล้วก็บอกว่าสิ่งนี้เป็นธรรม แล้วผู้นําก็สั่งสอนกันไปแบบนั้น แล้วคนก็เชื่อนะ เพราะอะไร เพราะว่าพอปฏิบัติแล้วเป็นอย่างนั้นๆ เป็น ดูสิ เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยปัญญา การศึกษาทําให้คนฉลาด การศึกษาทําให้ประเทศชาติเจริญ เจริญด้วยวัตถุไง แต่มันต้องมีศีลธรรมกํากับ เห็นไหม พอเราศึกษา เราไปศึกษามาเรายังซาบซึ้งขนาดนี้ ศึกษาพระไตรปิฎก ดูสิ อ่านพุทธประวัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุ่มเทขนาดไหน ท่านทําของท่านมาอย่างไหน ท่านมีเมตตา เมตตาที่จะรื้อสัตว์ขนสัตว์ ท่านทุ่มเทมา ถ้าไม่ทุ่มเทมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย ท่านทุ่มเทมาขนาดไหน แล้วเวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วไม่ต้องการสิ่งตอบสนองจากใครอีกเลย เพราะมันอิ่มเต็มในหัวใจแล้ว

แล้วเราเกิดมา เราก็เวียนว่ายตายเกิดเหมือนกัน จิตของเรา กับจิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ท่านปรารถนามาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็ปรารถนาคุณงามความดี เรามีเป้าหมายของคุณงามความดี เราก็ได้สร้างคุณงามความดี อยู่ข้างดี อยู่ข้างดีคือปรารถนาดีไว้ก่อน อยู่กับคุณงามความดี เพื่อให้เกิดมาแล้วไม่ทุกข์ยากจนเกินไปนัก เพื่อให้เกิดมาแล้ว ดูสิ เราเกิดมาสมประกอบนี่ก็บุญกุศลแล้ว แล้วเกิดมายังมีสติมีปัญญาได้ขนาดนี้ สิ่งนี้จิตไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกันขึ้นมา เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราถึงมีเชาวน์ปัญญาจะเลือกไง เลือกว่าเราจะปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เราจะทําความจริงไหม หรือว่ามีครูบาอาจารย์ท่านไปย่องเบาธรรมของใครมาก็แล้วแต่ ก็บอกว่าทําไมต้องทําอย่างนั้น ทําแบบรวบรัด ทําแบบเราพอใจ มันก็เป็นเรื่องโลกๆ โลกียปัญญา ปัญญาของโลก ปัญญาของโลก แต่เพราะคนมีวิสัยทัศน์ คนมีอํานาจวาสนาแค่นั้น แค่นั้นก็เข้าใจว่าสิ่งนั้นเป็นธรรม

แต่เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําจริงของท่าน ท่านปฏิบัติของท่านมานะ ท่านจะเอาความมุ่งมั่นยิ่งกว่านั้น ถ้าเอาความมุ่งมั่นยิ่งกว่านั้น ท่านศึกษา ศึกษาแล้วเทียบเคียงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วปฏิบัติ เพราะไม่มีครูบาอาจารย์ที่รู้จริงสั่งสอนได้ สั่งสอนขึ้นมา ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่านมา ทั้งๆ ที่หลวงปู่เสาร์ท่านเป็นอาจารย์นะ เวลาจิตใจขึ้นมา มีอุปสรรคขึ้นมา ไปถามหลวงปู่เสาร์ “จิตเป็นอย่างนี้แก้อย่างไร”

“โอ้! ผมก็ไม่เคยเป็นอย่างนั้น ถ้าท่านมีอํานาจวาสนามากขนาดนั้น ท่านก็ต้องแก้ใจของท่านเอง”

เห็นไหม หลวงปู่มั่นเวลาท่านปฏิบัติไปแล้วท่านมีอุปสรรคในหัวใจ ท่านไปถามหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่เสาร์ท่านบอกว่าเราก็มีปัญญาได้ขนาดนั้น เพราะอะไร เพราะหลวงปู่เสาร์ท่านก็ปฏิบัติอยู่ เพราะท่านเป็นอาจารย์ ท่านไปเอาหลวงปู่มั่นออกมาบวชเอง พอบวชเองขึ้นมา เรื่องสมาธิ เรื่องความมั่นคงในใจก็ทําได้แหละ แต่เวลาจิตมันออกไปรับรู้ที่มหัศจรรย์ ที่มันแปลกประหลาด นี่ไง แปลกประหลาดขนาดไหนมันก็ด้วยอํานาจวาสนา ถ้าจิตคึกจิตคะนอง เวลาจิตสงบแล้วมันจะไปรู้เห็นต่างๆ แล้วแก้อย่างไรล่ะ แล้วจะแก้อย่างไร

การแก้ ครูบาอาจารย์ท่านสมบุกสมบันมาอย่างนี้ ท่านมีประสบการณ์อย่างนี้ เวลาเรารู้ เราจะไม่ไปย่องเบาธรรมของใครมา แล้วถ้ามันย่องเบาธรรมของใครมานะ ดูสิ พระพุทธศาสนา พุทธศาสน์ พระพุทธศาสนาเป็นสัจจะเป็นความจริง ถ้าปฏิบัติขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา แต่ถ้ามันไม่มีครูบาอาจารย์ที่เป็นหลักเป็นชัยก็เป็นเรื่องไสยศาสตร์ เรื่องทางโลก พอปฏิบัติไปจะรู้วาระจิตอย่างนั้น จะรู้อดีตชาติอย่างนั้น รู้ไปทําไม รู้ไปทําไม

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ ท่านศึกษามา ท่านไม่ติดของท่าน แล้วท่านเข้าไปถึงอาสวักขยญาณ ทําลายอวิชชาไปแล้ว สิ่งนี้ท่านรู้ของท่านเพราะท่านอนาคตังสญาณ รู้หมด แม้แต่ในวัฏฏะ รู้กว้างเพราะอะไร เพราะท่านสร้างอํานาจวาสนามามาก เพราะท่านเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วผู้ที่มีอํานาจวาสนารองลงมาก็พระโมคคัลลานะเป็นเอตทัคคะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ตั้งให้ว่านี่ผู้มีฤทธิ์ ผู้ที่รู้วาระจิตนี่พระอนุรุทธะ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวัดได้ รู้ขอบเขตของใจของพระอนุรุทธะว่ารู้ได้แค่ไหนถึงได้ตั้งขึ้นมา ทําไมรู้ได้ถึงฤทธิ์เดชของพระโมคคัลลานะ ทําไมรู้ได้ถึงสติปัญญาของพระสารีบุตรเป็นเสนาบดีแห่งธรรม ทําไมรู้ได้ล่ะ แสดงว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องมีปัญญามากกว่า ถ้ามากกว่าถึงแต่งตั้ง แต่งตั้งแล้วมันรู้ได้ รู้ได้เพราะอะไร รู้ได้เพราะอํานาจวาสนาที่สร้างสมมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง พระโมคคัลลานะ พระสารีบุตร เพราะตั้งสัจอธิษฐานต้องการเป็นอัครสาวก ถึงได้สร้างสมบุญญาธิการมาอย่างนั้น

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาพระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรจะมาบวช “นี่ไง อัครสาวกเบื้องซ้ายเบื้องขวาของเรามาแล้ว” แล้วเทศนาว่าการจนเป็นพระอรหันต์ทั้งคู่ แล้วตั้งขึ้นมาให้เป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายเบื้องขวา ตั้งขึ้นมาเพราะอะไร เพราะเขาสร้างสมบุญญาธิการของเขามา

นี่ไง สิ่งที่โลกรู้ ที่ว่าเราจะรู้ๆ สิ่งที่รู้ รู้เพราะอะไรล่ะ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการสอนพระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรจนเป็นพระอรหันต์ ความเป็นพระอรหันต์อันนั้นสําคัญที่สุด สําคัญตรงไหน สําคัญที่จิตที่มันเป็นธรรม จิตที่เป็นธรรมที่ไม่มีกิเลส พอรู้สิ่งใดขึ้นมามันก็เป็นความจริง เพราะมันไม่มีกิเลสคอยยุคอยแหย่ใช่ไหม ถ้าไม่มีกิเลสคอยยุคอยแหย่ขึ้นมา ไม่มีกิเลสคอยลําเอียง นี่มันเป็นจริง เป็นจริงเพราะมีวาสนา เวลามันรู้วาระจิต มีฤทธิ์มีเดช ฤทธิ์เดชนั้นมันเกิดมาจากคุณธรรมในใจ มันก็เป็นธรรม แต่พวกเราพวกที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าสติปัญญา อํานาจวาสนาเราไม่เข้มแข็ง เราไปศึกษาเรื่องนี้แล้วเราอยากได้อยากเป็น เราอยากได้อยากมีของเขา เราอยากได้อยากมี พอทําไปแล้วมันก็เป็นอภิญญา อภิญญาเป็นเรื่องโลก เทวทัตก็ทําได้ เทวทัตเหาะเหินเดินฟ้าได้ เทวทัตกําหนดจิตของอชาตศัตรู แล้วแปลงเป็นงูไปพันบนศีรษะของอชาตศัตรู “อย่ากลัวไป เราคือเทวทัต อย่ากลัวไป”

อชาตศัตรูมีงูมาพันบนศีรษะก็กลัว “ไม่ต้องกลัว นี่เทวทัต ไม่ต้องกลัว” แสดงฤทธิ์แสดงเดชไง แสดงฤทธิ์เดชแล้ว สุดท้ายเพราะมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากได้ทําขนาดนั้น พยายามจะปลงพระชนม์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอาขนาดนั้นเชียวหรือ นี่ไง ถ้ามันออกรู้อย่างนั้นแล้วได้ประโยชน์อะไร

แต่ถ้าจิตที่เป็นธรรม ดูสิ ถ้ารู้อย่างนั้นไม่เป็นประโยชน์ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งพระโมคคัลลานะเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายที่มีฤทธิ์ที่สุด ฤทธิ์อย่างนั้นเวลาเล็งญาณ เวลาจะไปรื้อสัตว์ขนสัตว์ ถ้าคนไหนที่ทิฏฐิมานะสูงนักก็ให้พระโมคคัลลานะไปทรมาน ไปทรมานโดยฤทธิ์ไง เพราะมีฤทธิ์ทรมาน ทรมานจนจากคนที่เป็นมิจฉาทิฏฐิให้กลับมาเป็นสัมมาทิฏฐิ จากสัมมาทิฏฐิขึ้นมาให้เจริญรุ่งเรืองขึ้นมาในศาสนา เจริญรุ่งเรืองขึ้นมา นี่ไง การแก้จิตๆ เพราะคนมีคุณธรรมมันถึงเป็นธรรมไง

แต่ถ้าเราไม่มี แล้วเราจะเอาความรู้อย่างนั้น แม้แต่สัจจะความจริงก็ไปย่องเบาฉกชิงวิ่งราวของคนอื่นมา แล้วก็เอาสถานะนั้นมาอ้างมาอิง แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ เราไม่ต้องไปยุ่งกับใครทั้งสิ้น สิ่งที่มีคุณค่าที่สุดคือหัวใจของเรา เพราะหัวใจของเราปฏิสนธิในไข่ ในครรภ์ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ มันถึงเป็นสิ่งที่มีชีวิตมานั่งอยู่นี่ สิ่งที่มีค่าที่สุดคือหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเรา เราพยายามทําความสงบของใจเราเข้ามา ถ้าใจเราสงบเข้ามานะ มันจะรู้จะเห็นแบบที่หลวงปู่มั่นท่านรู้ท่านเห็นของท่าน แต่หลวงปู่เสาร์ท่านแก้ไม่ได้ แก้ไม่ได้ หลวงปู่มั่นท่านก็ต้องเทียบเคียงของท่านเพราะท่านสร้างอํานาจวาสนาของท่านมา เทียบเคียงกับพระไตรปิฎก เทียบเคียงกับครูบาอาจารย์ แล้วพยายามรักษาใจของตัวให้สงบระงับเข้ามา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตใจของเรา เราพยายามทําของเราเข้ามา ถ้าจิตใจมันสงบ พอสงบขึ้นมาแล้ว สิ่งที่เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษามาด้วยทางปัญญา ปัญญาทางโลก ศึกษามาเพื่อให้จิตใจมันไม่ฟุ้งซ่านจนเกินไป จิตใจที่มันไม่คึกคะนองจนเกินไป ให้เห็นสิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับไปเป็นธรรมดา ให้เห็นว่าชีวิตนี้เกิดมาแล้วมันต้องตาย ชีวิตนี้เกิดมาแล้วมันไม่อยู่คํ้าฟ้าหรอก เห็นไหม ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาให้เกิดธรรมสังเวช ธรรมสังเวช แต่มันยังไม่เป็นศีล สมาธิ ปัญญาในใจ ทีนี้ธรรมสังเวช จิตใจมันก็ไม่คึกคะนองออกไปยุ่งกับโลกภายนอกจนเกินไป แต่มันก็ยังไม่มีความจริงของมันขึ้นมา

แล้วเวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา พยายามจะหาความสงบของใจเข้ามา ถ้าจิตมันสงบเข้ามา มันจะสงบเข้ามาเป็นเอกเทศของมัน จิตนี้มันคลุกเคล้าไปด้วยสัญญาอารมณ์ มันคลุกเคล้าไปด้วยธรรมชาติของมัน ธรรมชาติของจิตเสวยอารมณ์ ถ้าไม่เสวยอารมณ์ มันจะรับรู้รูป รส กลิ่น เสียงได้อย่างใด ไม่ใช่เราจะเกิดมาใบ้บ้าใช่ไหม เกิดมาหูตาบอดหมดเลย ใครจะพูดอะไรก็ไม่ได้ยินเลยอย่างนั้นหรือ...ไม่ใช่ เกิดมาสมบูรณ์ อายตนะทั้ง ๖ มันกระทบตลอด ถ้ากระทบ มันก็รับรู้รูป รส กลิ่น เสียงโดยธรรมชาติของมัน ถ้าธรรมชาติของมัน ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็อาศัยสิ่งนี้ อาศัยความรับรู้ทางอ้อมโดยอาศัยอายตนะ ความรู้ทางอ้อมอาศัยโดยการสื่อสารกับสังคม อาศัยเพื่อสังคมโลกที่การสื่อสารกัน เราไม่ใช่เกิดมาใบ้บ้า เราถึงจะได้ไม่มีความรู้สึกอะไรกับเขาไปเลย เราเกิดมาสติสัมปชัญญะสมบูรณ์มาก สมบูรณ์จนเราศึกษามามันส่งออกหมด แล้วมันไปศึกษาสิ่งใดมาก็แบกรับ ความรู้เขาไม่ต้องแบกต้องหาม แต่นี่แบกหามว่าฉันมีความรู้มาก ฉันมีต่างๆ มาก

ก็พยายามทําความสงบของใจเข้ามาซะ ถ้าใจมันสงบเข้ามา ถ้ามันสงบได้ มันละวางสิ่งที่เป็นอายตนะทั้งหมด มันละวางเข้ามาเป็นตัวของมันเอง มันละวางสิ่งต่างๆ เข้ามาเป็นสัมมาสมาธิ มันละวางสิ่งต่างๆ เข้ามาเป็นเอกเทศ สิ่งที่ปฏิสนธิจิตที่มีคุณค่ามาก เกิดในนํ้าครํา เกิดในไข่ เกิดในครรภ์ เกิดในโอปปาติกะ สิ่งที่กําเนิดไปแล้วกําเนิดตามเวรตามกรรม แต่เพราะมีสติมีปัญญา มีพุทธานุสติ มีกําหนดพุทโธ มีใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันจะเป็นเอกเทศของมันได้ ความเป็นเอกเทศนี่แหละคือสัมมาสมาธิ เพราะมีสัมมาสมาธิ เพราะจิตมันสงบขึ้นมาแล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา

การออกฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าใช้ปัญญา ใช้ปัญญาในอะไร ใช้ปัญญาในภาวนามยปัญญา ปัญญาที่จะรื้อจะถอดจะถอน แล้วการที่ทําความสงบของใจเข้ามามันก็ล้มลุกคลุกคลาน มันก็ทุกข์ยากขนาดนี้ เห็นไหม ชํานาญในวสี เราพยายามชํานาญในการเข้าและการออก ชํานาญในการรักษาไว้ ถ้ารักษาไว้ ดูสิ อาหาร เราหาอาหารมาเพื่อดํารงชีวิต เก็บไว้มันก็เน่าเสีย จะมีวิธีการถนอมอาหารอย่างไรจะเอาไว้กินได้นานๆ มันจะเน่าจะเสียหมด

แล้วสัมมาสมาธิมันเกิดกับจิต จิตที่เป็นสัมมาสมาธิมันจะอยู่กับจิตได้นานแค่ไหน จิตที่มันเสวยอารมณ์ มันเสวยความทุกข์ความยาก มันไปกว้านเอาสิ่งที่เป็นความทุกข์ความยากมาทับถมตัวมันเอง เวลากําหนดพุทโธๆ จนกว่าจิตมันจะสงบได้ พอสงบได้ สิ่งนี้เป็นสิ่งที่มีคุณค่า สิ่งที่มีความดีงาม แล้วมันจะอยู่กับเราได้มากน้อยขนาดไหนล่ะ เห็นไหม อาหารเก็บไว้มันยังเน่ามันยังบูด มันยังเสียหาย สิ่งที่จิตที่มันเร็วกว่าแสง สิ่งที่ความรู้สึกนึกคิดที่มันรวดเร็วมาก เราจะทําอย่างไรให้มันคงที่ล่ะ

เราพุทธานุสติ กําหนดพุทโธๆ คําบริกรรมก็เพื่อให้มันปล่อยวางต่างๆ เข้ามาให้เป็นเอกเทศ พอเอกเทศ พุทโธจนพุทโธไม่ได้ มันก็เข้าสู่ตัวมันเอง มันปล่อยวางภาระที่เป็นภาระรุงรัง ภาระรุงรังเป็นสถานะของมนุษย์ เพราะมนุษย์เกิดมาไม่ใช่ใบ้บ้า มนุษย์เกิดมาก็มีอายตนะ มนุษย์เกิดมาก็มีความรู้สึกนึกคิดเป็นธรรมดา แต่เวลาความรู้สึกนึกคิดนี้ความรู้สึกนึกคิดของปุถุชน ความรู้สึกนึกคิดธรรมดาของมนุษย์ แต่ถ้าเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขึ้นมา ศึกษามีความรู้ขนาดไหนก็ศึกษาด้วยความรู้สึกนึกคิดอันนี้ ความรู้สึกนึกคิดอันนี้ ศึกษามาเพื่อเป็นปัญญาๆ เพราะมีปัญญาแล้วถึงได้ไม่ทําความผิดพลาดไง เพราะมีปัญญาแล้วถึงไม่ออกไปเรื่องโลกๆ ไง เพราะมีปัญญาขึ้นมาถึงได้มีศีลธรรมไง เพราะมีปัญญาขึ้นมา เราถึงมีคุณธรรมไง เพราะเป็นคนดีๆ ไง แต่คนดีอย่างนี้มันก็ดีแบบโลก สุขเวทนา ทุกขเวทนาไง

แต่เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็พยายามตั้งสติขึ้นมา ใช้คําบริกรรม พุทธานุสติ จิตให้มันเกาะเกี่ยวสิ่งนี้ไว้ พุทโธๆๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิขึ้นไป เวลามันมีความสงบระงับเข้ามา มันมหัศจรรย์

นี่ไง ทําไมต้องปฏิบัติอย่างนั้น ทําไมต้องทุกข์ยากอย่างนั้น มันทุกข์ยากเพราะว่ามันของดิบๆ ของดิบๆ ภิกษุฉันเนื้อดิบไม่ได้ ภิกษุฉันอาหารดิบไม่ได้ สิ่งใดที่เป็นดิบๆ เว้นไว้แต่ผักสด สิ่งที่ผักสดก็ต้องกัปปิยะอีกต่างหาก ถ้ามันไม่สมควรกับภิกษุ ภิกษุฉันของดิบไม่ได้ เนื้อดิบไม่ได้ แต่อย่างอื่น อย่างเช่นผักสดต่างๆ เนื้อดิบไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน ของดิบๆ ใจดิบๆ ปุถุชนคนหนา ศึกษามาขนาดไหน ปัญญาท่วมหัว เอาตัวไม่รอด ศึกษามา เรียนจบพระพุทธศาสนา เรียนจบจนแต่งบาลีได้ทั้งหมด เข้าใจเรื่องบาลีได้หมดเลย แล้วใจอยู่ไหนล่ะ ใจเราอยู่ไหน รู้ไปหมด บาลีรู้หมด ทุกอย่างรู้หมด ทางปัญญานี้เข้าใจได้หมดเลย นี่ไง โดยสัญชาตญาณของมนุษย์ใช่ไหม เพราะมนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ จิตปฏิสนธิจิต พลังงาน พลังงานที่มันผ่านมา นี่รู้โดยอ้อม

แต่ถ้าเราพุทโธๆ จิตเป็นเอกเทศเลย รู้โดยตรง รู้โดยมัน ถ้ารู้โดยมัน มันปล่อย ดูสิ คําว่า “สถานะของมนุษย์” คนที่มีศีล ศีลคืออาภรณ์ อาภรณ์ของใจ คนที่มีขันธ์ ๕ คนที่มีจิตวิญญาณ แล้วปฏิสนธิจิตอยู่ไหน จิตเดิมแท้นี้ผ่องใสมันอยู่ไหน สิ่งที่รับรู้ๆ รับรู้โดยขันธ์ ๕ นี่ไง อาภรณ์ของใจ สถานะของมนุษย์เป็นอย่างนี้ พรหมมีขันธ์ ๑ เทวดาไม่มีร่างกาย นี่สถานะเขาแตกต่างกันไป แล้วสถานะอย่างไรก็แล้วแต่ ถ้าทําความสงบของใจทําอย่างไร นี่ไง พุทธศาสน์ๆ ศึกษา ทําไมถึงต้องทําอย่างนี้

อ้าว! ก็ไม่ได้ไปย่องเบาธรรมของใครมาไง ก็ไม่ได้ย่องเบา ไม่ได้ไปฉกฉวยช่วงชิงของใครมา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าศึกษาแล้วศึกษาเป็นทางวินัย แล้วพยายามประพฤติปฏิบัติให้เป็นความจริงของเราขึ้นมา นี่ศึกษามาแล้วไปฉกชิงมา อ้างอิงมา ทําอย่างนี้ก็ได้

เพราะมีพุทธพจน์เป็นการยืนยัน พุทธพจน์เราก็ศึกษา สาธุ! กราบ กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อสัตว์ขนสัตว์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าศึกษาสิ่งนี้มาแล้ววางไว้ ท่านวางไว้เป็นแนวทาง ท่านวางไว้เป็นทฤษฎี วางไว้ เห็นไหม ศึกษาโดยอ้อม เราศึกษาโดยอ้อม แต่เราจะรู้จริงอย่างนั้นไม่ได้ ถ้าความจะรู้จริงของเรา เราจะต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบเข้ามา ใจมันสงบ เห็นไหม

คนทําความสงบของใจได้ง่าย คนทําความสงบของใจได้ยาก คนปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติ คนพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม การพิจารณา จิตใจของคนมันแตกต่างหลากหลาย แม้แต่จิตดวงเดียวนี่แหละ บางคราวทําได้ง่าย บางคราวทําได้ยาก แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสลบถึง ๓ หน กําหนดความสงบของใจสลบถึง ๓ ครั้ง หลวงปู่มั่นท่านก็บอกว่าท่านก็สลบถึง ๓ หน แต่ไม่ได้คราวเดียวกัน ท่านป่วยแล้วกําหนดพุทโธๆ จนสลบไปเลย นี่ไง ครูบาอาจารย์ท่านทําจริงของท่าน ท่านมีความจริงของท่าน มันไม่ใช่ไปย่องเบาใครมา

ถ้าย่องเบามา สิ่งที่บอกย่องเบามาแล้วใช่ไหม มันเบา ตัวเบาไง ตัวล่องลอยไง ไอ้นั่นความเบา ความล่องลอย แม้แต่พระโมคคัลลานะเหาะเหินเดินฟ้าได้ เวลาขึ้นไปเอาบาตรไม้จันทน์ไง ลูกศิษย์ของพระโมคคัลลานะเหาะได้ทั้งนั้นน่ะ มันจะตัวเบาขนาดไหน เทวดา อินทร์ พรหมเวลามาฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแบบปุยนุ่น มาได้เลย เห็นไหม ถ้าภาษาใจมันรู้มันเห็นของมัน แล้วได้อะไร นี่ไง ย่องเบามันจะเบา ลมปราณ ทําลมปราณ พลังจิต อะไร

กําลัง สมาธิทําเพื่อกําลังของใจ ใจต้องมีความสงบระงับเข้ามา ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตสงบ เห็นไหม ทําเพื่อความสงบของใจ ก่อนที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้ขึ้นมา ฤๅษีชีไพรเขามีอยู่แล้ว เขาทําสมาบัติ อภิญญา เขาทําของเขากันอยู่ เพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาท่ามกลางเจ้าลัทธิต่างๆ เขาก็มีของเขาอยู่แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิเสธหมดเลย

ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล แล้วไม่มีศาสนาไหนมีมรรค ๘ แล้วมรรค ๘ มรรค ๘ จากหัวใจ มรรค ๘ มรรคตามความเป็นจริง ไม่ใช่มรรคของฆราวาส ไม่ใช่มรรคของการศึกษา เพราะการศึกษา การตีความ เราว่ามรรคของเราก็คือการทําคุณงามความดีนี่คือมรรค มันก็ถูกต้อง มรรคของฆราวาส มรรคของร่างกายไง มรรคของกิริยา มรรคของการหาเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง

แต่เวลาเรานั่งสมาธิ เรานั่งเฉยๆ เดินจงกรมก็เพื่อความสงบของใจ ถ้าใจสงบเข้ามา ดําริชอบ ดําริไม่ชอบมันก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่นั่นน่ะ เพราะดําริชอบ พอดําริชอบ มันก็มีการขวนขวาย การขวนขวายคือการเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา การขวนขวาย ขวนขวายเพื่ออะไร เพราะธรรมดาโดยสัญชาตญาณของมนุษย์ มนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ มนุษย์เลยรู้อ้อมอยู่ตลอดเวลา เราก็พยายามจะปลดล็อคไง เราพยายามจะปลดล็อคของจิตนี้ให้มันเข้ามาเพื่อรู้โดยตรง รู้โดยตรงว่าจิตมันสงบแล้ว จิตสงบแล้วมีความชํานาญ มีความชํานาญศึกษา เดี๋ยวปฏิบัติแล้วทําสมาธิได้ง่าย เดี๋ยวทําสมาธิได้ยาก เพราะเหตุใด

เราใช้ปัญญาเราแยกแยะสิ พอใช้ปัญญาแยกแยะขึ้นมา มันจะหาเหตุหาผลของมัน หาเหตุหาผลในการรักษาใจของตัว รักษาใจ ดูสิ พระปฏิบัติเขาพยายามจะรักษาด้วยความสํารวมระวัง การสํารวมระวังขึ้นมาไม่ให้กระทบมาก

ถ้าใครทําให้เราขัดใจ เราจะฝังใจไหม เราฝังใจมากถ้าคนที่ขัดใจ คนที่แทงใจดํา เราจะฝังใจมาก แล้วผูกโกรธเขาตลอดไป นี่ก็เหมือนกัน เวลาสํารวมระวังจิตใจของเราไม่ให้มันกระทบกับอะไรมากเกินไป ถ้ากระทบไปแล้วมันจะทําให้การเข้าและการออกมันฟู มันฟู พอมันฟูแล้วก็พยายามจะรักษา พยายามรักษา มีข้อวัตรปฏิบัติ สํารวมระวัง ฉะนั้น เวลาหมู่คณะ ครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติท่านจะรู้ ไปด้วยกันจะรู้ถึงจริตนิสัย แล้วถ้าเขานิ่งๆ ไม่พูด ถึงมีธุระก็ไม่พูดด้วยนะ หลบไปก่อน จนเขาออกจากภาวนาแล้ว หรือเขาออกจากความเพียรอันนั้น แล้วค่อยปรึกษากันว่าเรามีธุระอย่างนี้ๆๆ จะว่าอย่างไร นี่เขาให้เกียรติกันมากในการปฏิบัติ เพราะใจนี้รักษายาก ใจกว่าจะสงบระงับขึ้นมามันแสนทุกข์แสนยาก

แล้วเวลาถ้ามันดีแล้ว ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ครูบาอาจารย์ท่านจะปรึกษาหารือกันนะ ทําอย่างนี้ได้อย่างไร ทําอย่างนี้ได้อย่างไร แล้วปรึกษาหาช่องหาทางที่จะไปกันได้ ถ้าไปกันได้ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา ชํานาญในวสี พยายามรักษาสิ่งนี้ไว้ ถ้ารักษาสิ่งนี้ไว้นะ เวลาฝึกหัดออกใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาต้องฝึกหัดใช้ ถ้าไม่ฝึกหัดใช้ปัญญา เห็นไหม สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ แต่ถ้าไม่มีสมาธิ หน่วยกิตของมรรค ๘ มันไม่สมบูรณ์

เห็นไหม มรรค ๘ เราต้องฝึกฝนจนกว่ามันสามัคคี มันรักกัน มันชอบกัน มันสามัคคีกัน จนรวมตัวน่ะ มรรคสามัคคีรวมจนสมุจเฉทปหานน่ะ ถ้าเรารู้สิ่งใด เราแง่มุมไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอตทัคคะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ตั้งไว้ พระสารีบุตร เสนาบดีแห่งธรรม ถ้าใช้ปัญญา ปัญญาจะเพริศแพร้ว ปัญญาจะโดดเด่นมาก แต่พระโมคคัลลานะมีฤทธิ์มีเดช ท่านทําสมาธิ สมาธิท่านจะเด่นมาก สมาธินี้เป็นพื้นฐานของฤทธิ์ของเดช สมาธินี้เป็นพื้นฐานของปัญญา เพราะมันเด่นทางสมาธิ ถึงเวลาเกิดปัญญาต้องมีมรรค ๘ เหมือนกัน ถ้ามรรค ๘ ขึ้นมาถ้าไม่มีปัญญาจะฆ่ากิเลสได้อย่างไร แต่เพราะมีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน แล้วเวลาเกิดปัญญาขึ้นมา ปัญญา งานชอบ เพียรชอบ ฝึกฝนจนกว่ามรรคมันจะสามัคคีกัน มันจะรักกัน มันจะเป็นเอกภาพร่วมกัน นี่ฝึกฝน ผู้ที่ฝึกหัดใช้ปัญญาเขาใช้ปัญญาอย่างนี้ ภาวนามยปัญญา ถ้าภาวนามยปัญญา นี่ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่แก้จิต แก้จิตคือการฝึกฝน แก้จิตคือการกระทํา ถ้าแก้จิตอย่างนี้ เวลาทําไปมันจะพัฒนาของมัน พัฒนาของมัน

ถ้ามันพิจารณาแล้วมันปล่อยวางตทังคปหาน มันปล่อยวาง ปล่อยวางมันยังไม่สมดุลไง ปล่อยวาง เห็นไหม เรามีปัญญา ดูพระสารีบุตรมีปัญญา ปัญญาพิจารณาอะไรก็แล้วแต่ มันก็ปล่อยวาง เข้าใจๆ เข้าใจแล้วกิเลสมันไม่ขาด เข้าใจแล้วมันก็ยังมีของมันอยู่ นี่ไง ถ้าไม่ใช่ไปย่องเบาของใครมา มันจะมีเหตุมีผลของมัน มีการกระทําของมัน แล้วใครทําสิ่งใด เราดูสิ นิ้วมือ ลายนิ้วมือ กดไปที่ไหนก็นิ้วมือของเรา ลายนิ้วมือเรานี่แหละ กดเมื่อไหร่ก็ลายนิ้วมือนี้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราประพฤติปฏิบัติเป็นความจริงในหัวใจ ถ้าจิตมันเป็นๆ มันจะหวั่นไหวไปไหน นี่ไง มันถึงบอกว่าไม่ใช่ย่องเบาของใครมา มันมีเหตุมีผล มีการกระทํา ทําอย่างไรล่ะ ทําอย่างไรถึงเป็นอย่างนั้น นี่บอกไม่ต้องทํา อู้ฮู! ทําไมต้องทําขนาดนั้น

อู้ฮู! แสดงว่าไม่เคยทําอะไรกันเลยหรือนี่ แสดงว่าไม่เคยทําอะไรกันเลย แต่ตั้งตนเป็นครูบาอาจารย์นะ เป็นครูบาอาจารย์ด้วย แล้วก็ศึกษา แล้วก็ภาคปฏิบัติ มันเป็นภาคปฏิบัติเพราะมีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น มีครูบาอาจารย์ของเราท่านทํามาเป็นพื้นฐานไง นี่ก็ไปย่องเบามา หยิบฉวยมาว่าสิ่งนั้นควรเป็นอย่างนั้น สิ่งนั้นควรเป็นอย่างนั้น แล้วมันไม่มีความจริง ไม่มีความจริงมันก็ทําให้เป็นความจริงขึ้นมาไม่ได้ ไม่มีความจริงขึ้นมาก็ไม่รู้ถึงกิ่งก้านสาขาของธรรมที่มันจะก้าวเดินไปอย่างไร ถ้ามันจะก้าวเดินไปอย่างไร ทําฝึกฝนอย่างนี้ ทําของเราอย่างนี้ ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตสงบคือได้พักได้ผ่อน จิตสงบคือถอนเสี้ยนถอนหนาม ถอนสิ่งที่วิตกกังวล ถอนสิ่งที่มันรกรุงรังในหัวใจ นี่จิตมันสงบเป็นอย่างนั้น เพราะจิตสงบแล้วมันจะรู้โดยตรง เพราะจิตมันสงบแล้วปัญญาเกิดจากจิต ภาวนามยปัญญาเกิดจากจิต ไม่ใช่เกิดจากสมอง ไม่ใช่เกิดจากการเทียบเคียง ไม่ใช่เกิดจากธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ใช่เกิดจากสิ่งที่ไปย่องเบาของครูบาอาจารย์มา

ของครูบาอาจารย์ก็สาธุ ก็ศึกษามา ศึกษาด้วยปัญญา ปัญญาอย่างนั้นเพื่อมีแนวทาง แนวทางแล้วเราปฏิบัติเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ฝึกหัดใจของเราขึ้นมา ใจมันมีประสบการณ์ขึ้นมา ใจมันสงบขึ้นมา แล้วก็ฝึกหัดใช้ปัญญาไป มันเป็นของเราทั้งนั้นน่ะ มันเป็นปัญญาเกิดจากจิต มันเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาที่ไม่ได้เทียบเคียงมากับใครเลย มันเกิดปัจจุบัน ถ้าเทียบเคียงเป็นสัญญา เทียบเคียง ใหม่ๆ ก็ต้องเทียบเคียงไปก่อน อย่างที่ว่าปฏิบัติเริ่มต้นก็ต้องเทียบเคียงไปก่อน เพราะเรายังไม่เป็นใช่ไหม

ในเมื่อการฝึกหัด การฝึกหัดทุกคนเริ่มต้นขึ้นมาก็ต้องพยายามจะให้มีแนวทาง พยายามจะให้เขาเข้มแข็งขึ้นมา ถ้าเข้มแข็งขึ้นมาแล้ว ถ้าจิตใจเขาเป็นไปได้ มันออกฝึกหัดของมัน มันเป็นความจริงของมัน ทีนี้มันก็อยู่ที่จริตนิสัยแล้ว ถ้านิสัยเขาปฏิบัติง่ายรู้ง่าย เขาทําขึ้นมาแล้วเขาจะได้ประสบความสําเร็จไว แล้วครูบาอาจารย์คอยบอกถึงสเต็ป บอกถึงกําหนดที่มันจะเป็นจริง ถ้าเป็นจริง ผลัวะ! ผลัวะ! อันเดียวกัน อันเดียวกันตลอดเลยล่ะ

แต่ถ้าเราล้มลุกคลุกคลานมันก็เป็นอํานาจวาสนาของเราใช่ไหม เราล้มลุกคลุกคลาน ก็เราสร้างมาอย่างนี้ใช่ไหม ถ้าเราสร้างมาอย่างนี้ เราแค่ใฝ่ฝันอยากปฏิบัติ สาธุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าศรัทธานี้เป็นอริยทรัพย์ของมนุษย์ ถ้ามนุษย์มีศรัทธาความเชื่อ เพราะศรัทธามันจะเป็นหัวรถจักรให้จิตใจนี้ออกปฏิบัติ ให้จิตใจนี้ได้ค้นคว้า แค่ศรัทธานี้เป็นอริยทรัพย์ของมนุษย์นะ แต่มนุษย์ที่เขาไม่ศรัทธา เขาไม่สนใจ เขาถึงไม่ปฏิบัติ เขาถึงไม่ค้นคว้า

ฉะนั้น เรามีศรัทธามีความเชื่อ เราลงทุนลงแรงกันขนาดนี้ เรามีอริยทรัพย์ ทรัพย์นี้ทําให้เรามาค้นคว้า ทําให้เราประพฤติปฏิบัติ ทําให้เราปฏิบัติขึ้นมา แล้วพอปฏิบัติไปแล้วถ้ามันจะล้มลุกคลุกคลาน เราก็มีอริยทรัพย์จากภายในแล้วเราถึงมาทําของเราขนาดนี้ แล้วถ้ามันยังไม่ขาด ปฏิบัติแล้วมันไม่สมความปรารถนา ก็ทําต่อเนื่องไปๆ เพราะเราสร้างมาอย่างนี้ เราทําของเรามาอย่างนี้ไง เราไม่ได้ฉกชิงวิ่งราวของใครมา ไม่ใช่ไปย่องเบาธรรมะของใครมา เราศึกษามาเพื่อประดับปัญญา เราศึกษามาเพื่อเป็นแนวทาง เราศึกษามาเป็นปริยัติ เราศึกษามาเพื่อปฏิบัติ

เวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติที่ไหนมา เราก็อยากฟัง อยากฟังธรรมของครูบาอาจารย์ แล้วเราก็พยายามจะทําของเราให้ได้อย่างนั้นๆ ธรรมของเราๆ ของครูบาอาจารย์ฟังแล้วสาธุ แล้ววางไว้ แล้วพยายามทําของเรา ถ้าใจเราเป็น เรากินอาหาร เราอยากให้สํารับอาหารเรานี้อาหารเต็มเลย เราไม่อยากให้สํารับเปล่าๆ แล้วก็มองอาหารของสํารับอื่น แล้วก็นึกเอา กลืนนํ้าลาย

นี่ก็เหมือนกัน ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมา สํารับอาหารของท่านเต็มไปด้วยอาหาร สํารับของเรามีแต่ถ้วยจาน มีแต่สํารับ แต่ยังไม่มีอาหาร เราก็ปฏิบัติของเรา เราก็ต้องการอาหารในสํารับของเรา เราไม่ต้องการอาหารสํารับคนอื่น แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านทิ้งเศษอาหารมาใส่สํารับเรา เออ! เอาๆ ถ้าท่านโยนมานะ เออ! เศษอาหารเอ็งไม่มี เอานี่ไปกินก่อน อย่างนี้เอา ท่านบอกท่านสอนเรามา ท่านบอกท่านสอนมา แต่เราต้องทําของเราขึ้นมาเอง ถ้าไม่ทําขึ้นมาเองนะ กิเลสของเราใครจะฆ่าให้ กิเลสของเรามันจะเกิดขึ้นมาในใจ ใครจะจัดการมัน เราต้องจัดการกิเลสของเราเอง ถ้าจัดการกิเลสของเราเอง เราต้องขยันหมั่นเพียร เราสร้างของเรามาอย่างนี้ เรามีอํานาจวาสนามากแล้ว เราทําของเราขึ้นมา เห็นไหม มนุษย์สมความเป็นมนุษย์

ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า มนุษย์ เกิดมาเป็นมนุษย์แล้วถ้าไม่ได้บวช ไม่ได้ศึกษา ไม่ได้ปฏิบัติ เหยียบแผ่นดินผิด แล้วเรานี้ได้ปฏิบัติไหม ถ้าเราไม่ได้บวช เราก็บวชหัวใจของเรา เรากําลังจะบวชใจให้ใจมันเป็นขึ้นมา ถ้าใจมันเป็นจริงขึ้นมา อริยทรัพย์

ทรัพย์จากโลก เราก็แสวงหามา เราไม่ใช่คนไม่มีปัญญา เราไม่ใช่คนไม่มีมือมีเท้า ทุกคนก็มีมือมีเท้าทั้งนั้น แล้วมีสมองด้วย ทําไมจะประกอบอาชีพไม่ได้ ทําไมจะทํางานไม่ได้ ก็ทําได้ทั้งนั้นน่ะ งานก็ทํามาแล้ว งานทางโลก เราก็ทํามาแล้ว แต่งานของเรา งานจริงๆ งานนี้มันไปกับใจนะ

ดูสิ จริตนิสัยที่มันเป็นมาอย่างนี้เพราะอะไรล่ะ เพราะมันได้สร้างสมมาอย่างนี้มันถึงจริตนิสัยเป็นแบบนี้ แล้วเรานั่งสมาธิภาวนา แล้วถ้ามันเป็นสมาธิมันฝังไปที่จิตล่ะ แล้วถ้าฝึกหัดใช้ปัญญารอบหนึ่งล่ะ ปัญญาอย่างนี้มันเกิดขึ้นมา ดูสิ อะไรที่มันฝังใจมันจะอยู่กับใจ ทรัพย์สมบัติเวลาตายแล้วเขาเอาใส่โลงไป สัปเหร่อมันยังเอาไปกินเลย แต่นี่ใครเอาของเราไม่ได้ ศีล สมาธิ ปัญญาในใจของเรา ใครจะมาฉกชิงไม่ได้เลย อริยทรัพย์มันไปกับเราเลย ถ้าเราปฏิบัติ ถ้าได้แค่นี้มันก็ไปกับเราอย่างนี้ แล้วถ้าปฏิบัติไป พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันขาด เวลาสังโยชน์มันขาดไปแล้ว อกุปปธรรมมันอฐานะที่มันจะเปลี่ยนแปลงเลย ถ้าอฐานะที่จะเปลี่ยนแปลง มันอยู่กับจิตไหม

สิ่งที่เป็นวัตถุทุกคนแสวงหาได้ แม้แต่เชื้อโรคเขายังใช้เพาะเชื้อ เขายังกําหนดได้ว่าเชื้อโรคอะไรเลย แล้วเวลาจิตมันมีคุณธรรมในใจ ใครจะตรวจ ใครจะเพาะเชื้อว่าจิตอันนี้มันมีคุณธรรมไม่มีคุณธรรม จิตอันนี้มันมีอกุปปธรรมไม่มีอกุปปธรรม ใครจะเพาะเชื้อ นี่ไง ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ถ้าปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันย้อนมา มันถึงไม่ใช่ไปย่องเบาของใครมา เพราะไม่ย่องเบามา มันถึงมีองค์ความรู้ เพราะไม่ย่องเบา มันปฏิบัติมาตามความจริงของมัน ถ้าความจริงที่ปฏิบัติอย่างนี้ เราปฏิบัติอย่างนี้ เราทําของเราอย่างนี้ พูดออกไปตรงๆ เลย มันจะไปอํ้าอึ้งตรงไหน ผิดเราจะได้แก้ไขไง ถ้ามันผิดตรงไหนมันจะได้แก้ไข เพราะชีวิตนี้สั้นนักนะ เดี๋ยวก็ตายแล้ว แล้วเอาความผิดอย่างนี้มาฝังใจไว้ทําไม

นี่ไง พวกย่องเบามา เขาพูดในกลุ่มของเขา ไม่ออกสู่สาธารณะ ถ้าออกสู่สาธารณะ ผู้รู้มี ครูบาอาจารย์มี ถ้าผู้รู้มี ครูบาอาจารย์มี สิ่งใดที่เป็นธรรมๆ เป็นธรรม เวลาหลวงตาท่านพูดนะ ท่านบอกธรรมของท่านมันเข้าไปสู่ทุกเม็ดหินเม็ดทราย มันเข้าไปทุกอณูเลย มันมีแต่ความเมตตาธรรมทั้งนั้น ธรรมมันจะไปเบียดเบียนใคร ธรรมมันจะไปเบียดเบียนใคร มันจะไปทําร้ายใคร มันจะไปจ้องให้โทษกับใคร มันให้แต่คุณงามความดี มันให้แต่ความรื่นรมย์ มันให้แต่ของดีๆ ทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น สิ่งที่เวลาพูด ผู้รู้เขามี เขาดูอย่างนี้ กลั่นกรองอย่างนี้ไง กลั่นกรองเพื่อประโยชน์กับพระพุทธศาสนา ศาสนทายาท ธรรมทายาท

ถ้าธรรมทายาท ธรรมที่เป็นทายาท ทายาทเพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ ถ้ามีผู้รู้ สัจธรรมอันนี้มันจะเข้าสู่หัวใจ การปฏิบัติธรรม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา “จะสอนใครได้หนอ” มันละเอียดลึกซึ้งนะ แต่ถ้าผู้รู้จริงกับผู้รู้จริงมันอันเดียวกัน มันอันเดียวกัน มันสื่อสารกัน มันมีความเข้าใจกัน แต่ทีนี้พวกย่องเบามามันไม่มีเหตุมีผล ไม่มีเหตุมีผลขึ้นมาแล้วก็อ้างอิงว่าจะเป็นอย่างนั้น แต่วิธีการเหลวไหลมาก เหลวไหลจนมันเป็นไปไม่ได้

คิดสิ เวลาเราเจ็บไข้ได้ป่วยไปหาหมอ หมอเวลาเขาฉีดยา เขาฉีดที่ไหนล่ะ เขาต้องฉีดเข้ากล้ามเนื้อของเราที่ไหนก็แล้วแต่ จะแขนจะขา ที่ไหนเขาต้องฉีดเข้ากล้ามเนื้อของเรา ไอ้นี่เขาเอาเข็มมา เขาเอาไซริงค์มา เขาฉีดไปในอากาศ เขาบอกว่าเขาฉีดยาเข้าในร่างกายเรา เป็นไปได้ไหม เพราะเวลาฉีดเข้าร่างกายแล้วมันเจ็บไง ทําไมต้องทําอย่างนั้น ไซริงค์ก็กดทิ้งไปเลย กดทิ้งไปในอากาศเลย แล้วบอกให้โรคเราหาย มันเป็นไปได้ไหม มันเป็นไปไม่ได้หรอก นี่ไง ถ้ามันย่องเบามา มันเป็นอย่างนั้น คิดเอาเอง จินตนาการเอาเองไงว่า ถ้าเราฉีดยา เราก็ฉีดกดทิ้งไป กดทิ้งไปแล้วก็นึกว่ามันเข้าไปสู่ร่างกายของผู้ป่วย แล้วโรคนั้นจะต้องหาย มันเป็นไปได้ไหม แต่ถ้าเรามาฉีดยาโดยข้อเท็จจริง เขาต้องฉีดเข้ากล้ามเนื้อ เข้ากล้ามเนื้อ ถ้าเข้าเส้นเลือดมันยิ่งดีใหญ่ มันยิ่งไป นี่มันมีปฏิกิริยา มันมีการกระทําของมัน พวกเคมีต่างๆ เข้าไปในร่างกาย มันต้องมีปฏิกิริยามันถึงจะเข้าไปปราบปรามเชื้อโรคนั้นได้

มรรคญาณๆ เหมือนกัน ถ้าไม่มีมรรคญาณ ดูสิ เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาพิจารณา ถ้าเวลามันขาดไปแล้ว เราจะต่อเนื่องกันไปอย่างไร บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล แล้วมหาสติ มหาปัญญา เวลาเป็นสติ สติเป็นอย่างไร เวลาเป็นมหาสติ มหาสติอย่างไร แล้วถ้าเป็นสติอัตโนมัติเลย ปล่อยไม่ได้เลย เวลาเราปฏิบัติล้มลุกคลุกคลาน ทําสิ่งใดมันก็ไม่ได้ผลสักที เวลามันจุดติดไปแล้วเป็นสติ มหาสติ สติอัตโนมัติ ปล่อยเข้างานทันที ปล่อยเข้างานจนต้องพัก ต้องรั้งไว้ เวลาปัญญามันหมุนแล้ว ปัญญามันเตลิดเปิดเปิง เตลิดเปิดเปิงไปเพราะความไม่มีครูบาอาจารย์ เวลามันภาวนาไม่ได้ ภาวนาไม่ติด เราก็พยายามปลุกปลอบหัวใจให้ทําให้ได้ ทําให้มันเป็นจริงขึ้นมา แล้วพอมันพัฒนาขึ้นไปเป็นมหาสติ มหาปัญญา ปัญญามันหมุนไปแล้ว หมุนไปจนลํ้าหน้าไปแล้ว เวลาลํ้าหน้าไปแล้ว มรรคสามัคคีมันโด่งไป หน่วยกิตหนึ่งมันโด่งออกไป แล้วหน่วยกิตที่มามันลบหมดเลย มันจะสามัคคีกันได้อย่างไร มันจะพร้อมกันได้อย่างไร ต้องรั้งไว้

เวลาภาวนาไม่เป็น ภาวนาไม่ได้ ใช้ปัญญาไม่ได้ก็ล้มลุกคลุกคลาน ทุกข์ยากมาก เวลาภาวนาเป็นแล้ว ฆ่าแล้ว ฆ่ากิเลสหยาบๆ เข้าไปแล้ว พอมันสูงขึ้นไป มรรคมันส่งไปแล้ว ปัญญามันจุดติดแล้ว มันไปของมันแล้ว ต้องรั้งมันไว้ ไม่รั้งไว้ ปัญญามันโดดไป จนหลวงตาถามหลวงปู่มั่น “ไม่ได้หลับไม่ได้นอนนะ นอนไม่ได้เลย มันจะตายอยู่แล้ว”

“นั่นล่ะสมบัติบ้า บ้าสังขาร”

เวลามันไป มันไปอย่างไร มันไป นี่มีครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติ นี่มรรคสามัคคี มรรคสามัคคี สามัคคีอย่างไร บุคคล ๔ คู่ ถ้ามันมีข้อเท็จจริงของมัน มีครูบาอาจารย์ มันจะส่งต่อนะ ส่งต่อเลย ถ้าบุคคลคู่ที่ ๑ มันไปแล้วมันจะเป็นบุคคลคู่ที่ ๒ บุคคลคู่ที่ ๒ มันจะทําอย่างไร มันจะทําอย่างไรให้มันเข้มแข็งขึ้นมา ให้จิตมันเข้มแข็งขึ้นมา เพราะกิเลสมันละเอียดขึ้น ถ้ามันพิจารณาของมัน มันสมุจเฉทปหาน มันขาดไปแล้ว มันจะเป็นบุคคลคู่ที่ ๓ ถ้าบุคคลคู่ที่ ๓ มหาสติ มหาปัญญาขึ้นมา เราต้องทําอย่างไร ถ้าไม่วิ่งราวมา ไม่ย่องเบาของใครมา มันรู้จริง ความรู้จริงมันแก้ไขได้ เห็นไหม หลวงปู่มั่นบอก “การแก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ”

การแก้จิตมันแก้ยาก เพราะจิตมันไม่เคยเป็น ไม่เคยเป็น ไม่เคยเห็น เป็นไปไม่ได้ ไปวิ่งราวขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พูดพุทธพจน์ๆ ไปวิ่งราวขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมวินัยอยู่ในพระไตรปิฎก อยู่ในตู้พระไตรปิฎก ก็ไปวิ่งราวมาว่าเป็นของเรา ต้องอย่างนั้นๆๆ แล้วความจริงมีอยู่ไหม ถ้าวิ่งราวมา มันไม่มีเหตุมีผลหรอก แต่ถ้าไม่วิ่งราวมา มันพัฒนาขึ้นมาจากปุถุชน ถ้าปุถุชนคนหนา คนหนาก็รู้โดยอ้อม แต่ถ้าเป็นกัลยาณปุถุชน มันจะรู้ตรง ถ้ารู้ตรงขึ้นมานะ ถ้ามันจับกาย เวทนา จิต ธรรมได้ขึ้นมา มันเป็นบุคคล มันจะเป็นคู่ที่ ๑ นี่โสดาปัตติมรรค แล้วถ้าโสดาปัตติมรรคถ้าพิจารณาจนกว่ามันจะสามัคคีกัน มันจะสมดุลกัน มรรคสามัคคี นี่มันสมดุลของมัน สมุจเฉทปหาน ถ้าไม่สามัคคี มันโดดเด่นอย่างไร นี่ไง ถ้าไม่สามัคคี

แต่มันก็จริตนิสัย จริตนิสัย พระสารีบุตรนี่ปัญญาวิมุตติ ถ้าพระโมคคัลลานะนี่เจโตวิมุตติ มันเด่นทางใด แต่เด่นอย่างไรก็แล้วแต่ มันสามัคคีแล้ว มันรวมแล้ว มันสมุจเฉทปหาน มันก็เป็นอันเดียวกัน อันเดียวกัน อันเดียวกันต้องสมดุล ต้องสามัคคี มันถึงสมุจเฉท ถ้าไม่สมดุล มันโดดเด่นอย่างไร เพราะโดดเด่นนั่นแหละ เพราะจริตนิสัยมันโดดเด่นของแต่ละคน ถ้าโดดเด่นแล้วเราไปศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราชอบสิ่งใด ชอบอะไร ก็จะเอาโดดเด่นอย่างนั้น

เราจะเดินทางทางไหน เราต้องใช้พาหนะอย่างนั้น พาหนะอย่างหนึ่งไปใช้กับสถานที่อีกอย่างหนึ่ง เราไปไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน ความโดดเด่นของในพระไตรปิฎก ความโดดเด่นของครูบาอาจารย์ของพระอัครสาวกแต่ละองค์ แล้วความโดดเด่นของเรามันเป็นอย่างนั้นจริงหรือเปล่า เห็นช้างขี้จะขี้ตามช้าง เราเป็นคน เราไม่ใช่ช้าง ช้างมันกินอาหารวันละเท่าไร แล้วเรากินอาหารวันละเท่าไร แล้วจะให้ขี้กองเท่ากัน มันเป็นไปได้อย่างไร เห็นช้างขี้จะขี้ตามช้างนะ

นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษาได้ เราศึกษามาเพื่อเป็นปัญญาเราได้ แต่เวลาปฏิบัติจะเอาความจริงของเรา เป็นความจริงต้องเกิดขึ้นมาจากเรา ถ้าความจริงเกิดขึ้นจากเรานะ มันจะเป็นไปได้แล้ว ถ้ามันเป็นไปได้ เราทําของเราอย่างนี้ ถ้าทําอย่างนี้ขึ้นมา พิจารณาของเราไป จากที่ล้มลุกคลุกคลานที่ทําไม่ได้ มันล้มลุกคลุกคลานนี่มันทุกข์ยากมากนะ แล้วเวลาบุคคลคู่ที่ ๑ บุคคลคู่ที่ ๒ ไปแล้ว เวลาบุคคลคู่ที่ ๓ ถ้ามันจับได้ คําว่า “จับได้” จับได้ต้องขุดคุ้ยหากิเลส ถ้ามันขุดคุ้ยหากิเลส มันก็สืบต่อกันไม่ได้ ถ้าขุดคุ้ยหากิเลส ดูสิ บอกว่าเวลากองขยะถ้ามันจุดไฟติดแล้วมันจะเผาไหม้ไปตลอดทั้งกองขยะ กองขยะมันเป็นกองๆ นะ มันแยกส่วนกัน ไฟมันไม่ถึงกัน ถ้าไฟไม่ถึงกันทําอย่างไร จะต่อให้ไฟกองหนึ่งไหม้อีกกองหนึ่ง จะทําอย่างไร นี่ไง จิตเวลามันจะค้นคว้าหาอวิชชา เวลาค้นคว้าหาพญามาร มันเป็นชั้นเป็นตอนๆ ถ้ามันมีความเป็นจริง

เวลาติดสมาธิ หลวงตาท่านติดสมาธิก็ติดของท่าน เวลาหลวงปู่มั่นท่านออกแล้ว เห็นว่าสมาธิทําให้เนิ่นช้า ก็พยายามใช้ปัญญามากขึ้น ปัญญามากขึ้นขึ้นมา “นี่ไอ้บ้าสังขาร” เพราะปัญญาไปแล้ว มรรค ๘ เราไม่ได้ฝึกหัดพิจารณาจนกว่ามันจะสมดุล มรรค ๘ ในแต่ละคู่มันจะต้องสมดุลของมัน ถ้าสมดุลคือมรรคสามัคคี มรรคสามัคคีมันรวมกัน รวมกันโดยความสมดุลของมัน แล้วมันจะสมุจเฉทปหานอย่างที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ

แล้วเวลาพระอัญญาโกณฑัญญะ มันสมดุลในใจของพระอัญญาโกณฑัญญะ พระอัญญาโกณฑัญญะถึงเห็นว่าสิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา แต่ในใจของพระอัสสชิ ในใจของพระมหานาม ในจิตใจปัญจวัคคีย์อีก ๔ องค์มันไม่สมดุล นี่เวลาเทศน์ธัมมจักฯ ปัญจวัคคีย์ นักบวช ๕ องค์ ทําไมพระอัญญาโกณฑัญญะรู้องค์เดียวล่ะ เห็นไหม นี่ความสมดุล ความสามัคคี จิตมรรคสามัคคีที่มันสมดุลของมัน มันไปสมดุลในใจของพระอัญญาโกณฑัญญะ พระอัญญาโกณฑัญญะถึงมีดวงตาเห็นธรรม แต่อีก ๔ องค์นั้นฟังธรรมเหมือนกัน มีพื้นฐานมาเหมือนกัน อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาด้วยกัน แต่ด้วยความสมดุล จิตมันยังไม่สมดุล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงเทศน์ซํ้าไปจนพระปัญจวัคคีย์เป็นพระโสดาบันทั้งหมด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์อนัตตลักขณสูตรเป็นพระอรหันต์ทั้งหมดเลย นี่ไง เวลาแก้จิตมันเป็นแบบนี้ไง

มันไม่ใช่ว่า “พุทธพจน์ๆ” แล้วก็ไปย่องเบามา ไปฉกชิงวิ่งราวมาว่าจะเป็นของเรา ไม่มี ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ศึกษามา แล้วเวลามันพัฒนาขึ้นไป บุคคลคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ เวลาออกไป ถ้าพิจารณาไปแล้ว มันจุดติดไปแล้ว เราจะรั้งอย่างไร ถ้าไม่รั้ง มันโดดเด่น มันสุดโต่งไปอันหนึ่ง มันสามัคคีไม่ได้ ถ้ามันสามัคคีไม่ได้ เราจะทําอย่างไร เราจะทําอย่างไร

นี่มีครูบาอาจารย์ท่านคอยสั่งคอยสอน คอยบอก คอยรั้ง คอยชี้แนะ แล้วเราไปรู้เองเห็นเอง มันกําลังฟาดฟัน ติดทางนี้มา เห็นโทษกับทางนี้มา ก็มุมานะไปอีกทางหนึ่ง มุมานะมันก็ไปติดทางนู้นอีกแหละ มันติดทางนี้มาก็แก้ปลดมาแล้วต้องทําให้สมดุล แล้วแก้ปลดมาแล้วไปมุมานะทางนู้น มันก็โดดเด่นไปทางนู้นอีกแหละ ก็ต้องรั้งกลับมา รั้งกลับมา ฝึกหัดอย่างนี้เพื่อความสมดุล มรรคสามัคคีเพื่อความสมดุล

แต่มันสมดุลได้ยาก เพราะว่าความผูกพัน เพราะความชอบของเราก็อันหนึ่ง แล้วกิเลสมันก็ยุมันก็แหย่ กิเลสมันครองใจของสัตว์โลก มันอาศัยหัวใจของเราเป็นที่อยู่อาศัยของมัน แล้วมันจะปล่อยไปง่ายๆ ดูสิ ดูบุคลาธิษฐานในพระไตรปิฎก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะชนะมาร อู้ฮู! พญามารมันขนมานะ ขนลูกเต้าหลานเหลนจะมาทําลายบัลลังก์สมาธิธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไป นั่นเป็นบุคลาธิษฐาน แต่ความจริงในใจมันก็ต่อสู้กันเต็มที่นั่นแหละ

นี่ไง พญามารมันอาศัยหัวใจของสัตว์โลกเป็นที่อยู่อาศัย แล้วมันจะปล่อยให้เราไปง่ายๆ ดูสิ นั่งสมาธิ เห็นไหม ปวดเกินไป นี่ลูกหลานมารทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญาต่อสู้ชนะไปแล้วนะ ลูกหลานบี้มันไปทีละคน ไอ้ลูกหลานมันนี่ ไอ้ที่ว่าสมาธิก็ทําไม่ได้ ไอ้ปัญญาก็ไม่มี บี้มันไปเรื่อยๆ ฆ่าลูกฆ่าหลานมันไปก่อน พอซุกไซ้เข้าไปเดี๋ยวไปเจอพ่อเจอแม่มัน ไปเจอพ่อเจอแม่มันจะต่อสู้กันอย่างไร

ในภาคปฏิบัติมันมีแบบนี้ มันมีการต่อสู้ มันมีการกระทํา ถ้ามีการกระทําแล้ว เราปฏิบัติแล้ว เรามีครูมีอาจารย์ เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการมาแล้วตรงกับการปฏิบัติของเรา มันซาบซึ้งมากนะ เห็นไหม ผู้รู้เขามี ผู้รู้ที่เขามี มันซาบซึ้งมาก แต่ถ้ามันไปฉกชิงวิ่งราวมา เวลาพูดออกมา ทําไมต้องทําแบบนั้น

คําว่า “ทําไมต้องทําแบบนั้น” ทําให้พวกเราจะมุมานะเข้าไปสู่ความจริง เลยไม่มีโอกาสเข้าไปสู่ความจริง ให้มันอยู่กับความจํา อยู่กับสัญญา อยู่กับธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อยู่กับธรรมของครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมา แล้วท่านเทศนาว่าการไว้เพื่อประโยชน์ในการประพฤติปฏิบัติ ไม่ใช่เพื่อให้เราเป็นหนอนแทะกระดาษ ไปจําสิ่งนั้นมา แล้วบอกว่าทําแค่นี้ก็พอๆ พอเพราะอะไรล่ะ พอเพราะกิเลสมันบอกให้พอไง พอเพราะกิเลสมันบอกว่า “ถ้ารู้อย่างนี้ เป็นธรรมสังเวชอย่างนี้ แล้วมีความสลด มีความสังเวชอย่างนี้ แค่นี้ธรรม แค่นี้ธรรม” มันพอเพราะกิเลสมันครอบงํา กิเลสมันครอบงํา แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ เราพยายามทําของเราให้เป็นความจริงของเรา เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก

ถ้ามันนุ่มนวล จิตใจวันนี้มันนุ่มนวลอ่อนหวาน เราทําของเราด้วยความนุ่มนวลก็ได้ มารยาทสังคมที่เขานุ่มนวล เราก็ต้องนุ่มนวลกับเขา ถ้าไอ้โจรห้าร้อยมันรุนแรงมา เราก็ต้องเข้มแข็งปะทะกับโจรห้าร้อยนั้น จิตใจของเราบางวันมันก็ดี บางวันมันก็ถาโถมใส่มา เห็นไหม แม้แต่ใจของเรา อารมณ์แต่ละครั้งมันยังไม่เท่ากัน ยังไม่เสมอกันเลย แล้วเวลาปฏิบัติขึ้นมา สิ่งใดถ้ามันสมควรกับเรา ปฏิบัติแล้วมันเป็นความจริงกับเรา เราต้องมุมานะ

สังคมเขาจะนุ่มนวลอ่อนหวานขนาดไหน เราก็นุ่มนวลอ่อนหวานไปกับเขา แต่เราก็ต้องมีสติปัญญาไม่ให้ความนุ่มนวลอ่อนหวานนั้นเข้ามาฉกฉวยเอาผลประโยชน์ของเราไป ไอ้โจรห้าร้อยมันมาด้วยกัน จะปล้นจะชิงขึ้นมา เราก็มีสติปัญญาจะป้องกันทรัพย์สมบัติของเราไม่ให้โจรห้าร้อยมันมาปล้นมาชิงของเราไป เห็นไหม เรามีสติปัญญาก็เพื่อป้องกันตัว เรามีสติปัญญาฝึกมาก็เพื่อ เห็นไหม สุภัททะไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตอนจะปรินิพพาน “ศาสนาไหนก็ว่าดี ทุกอย่างก็ว่าดีหมด”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย “สุภัททะ เธออย่าถามให้มากไปเลย ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล”

ศาสนาไหนไม่มีมรรค ไม่มีผลหรอก แต่เราก็ว่านั่นก็ดี นี่ก็ดี นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตใจของเรา เราปฏิบัติมันจะดีหรือไม่ดีมันเป็นที่อารมณ์ของเราไง มันเป็นที่ว่าเราชอบ แล้วพอชอบแล้วเราไปเจอตํารับตํารา ไปเจอครูบาอาจารย์ชักนําไปจะย่องเบาเอา จะหยิบของเขา จะฉวยของเขา จะเอาว่าเป็นของเราๆ แล้วเราก็ชอบ เพราะอะไร เพราะไม่ต้องทํา มันมีเลย

แต่ถ้ามันจะทําขึ้นมาล่ะ จะทําขึ้นมาก็ต้องทําความจริงอย่างนี้ ถ้าเป็นความจริงแล้วนะ มันภูมิใจ หนึ่ง ภูมิใจ สอง จิตใจเรามันสกปรก จิตใจของเรามีมาร มีลูกของมาร หลานของมารอาศัยอยู่ในหัวใจของเรา รกรุงรังทั้งใจเลย เวลามันสมุจเฉทปหานนะ มันฆ่าลูกฆ่าหลานของมาร โสดาบันฆ่าหลานของมาร แล้วเวลามันทําลายลูกของมาร นี่สกิทาคามี ทําลายพ่อแม่มัน นี่อนาคามี เวลาทําลายปู่ย่าตายายของมัน เจ้าวัฏจักร ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เราทําลาย เราฆ่า เราเห็นตามความเป็นจริง เราทําเพื่อประโยชน์กับใจของเรา

แต่ถ้าเราไม่มีความจริง มันไปย่องเบาเขามา ไปฉกชิงวิ่งราวเขามา มันก็เป็นสัญญาอย่างนั้นน่ะ แล้วในเมื่อสังคม ในเมื่อครูบาอาจารย์ของเราวางรากฐานไว้ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านวางข้อวัตรปฏิบัติไว้ก็เพื่อให้เรามุมานะ เพื่อต้องการให้เราเข้มแข็ง ท่านต้องการให้เราปฏิบัติขึ้นมา ให้เราได้คุณธรรมจริงในหัวใจของเรา เราได้สัจธรรมความจริง เพื่อให้ใจของเราเป็นธรรมจริงๆ ด้วยความเมตตานะ ท่านจะดุจะด่า จะรุนแรง รุนแรงเพราะกิเลสของเรามันมีอํานาจครอบงําใจเราไง เพราะกิเลสของเรามันทําให้เราพลั้งเผลอ

เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูด เวลาเราเดินไปมาอยู่ในวัดโดยขาดสติ ท่านบอกเลย “นี่ซากศพมันเดินได้” ท่านเห็นแล้วท่านก็ทุกข์กับเรานะ เรามีชีวิตเดินอยู่นี่ แต่เราในสายตาของท่านบอกว่าเราก้าวเดินกันอยู่นี่เหมือนศพเดินได้ เหมือนกับซากศพ ไม่มีจิตวิญญาณเลยหรือ เห็นไหม ท่านก็ทุกข์ใจกับเรา ท่านถึงได้เตือน ท่านถึงได้บอก

ไอ้เราเตือนบอกๆ ก็เพื่อคุณงามความดี เพื่อให้เรามีสติปัญญา ให้ทําขึ้นมาเป็นความจริงของเรา พยายามฝึกหัด ถ้ามันมีพื้นฐานอย่างใดมาก็พยายามฝึกหัดให้เป็นคุณสมบัติของเรา ให้เป็นความจริง ไม่ใช่ไปย่องเบาฉกชิงวิ่งราวของใครทั้งสิ้น เอวัง