เล่นปฏิบัติธรรม

โดย พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
ISBN : 978-616-7870-61-8

พิมพ์ครั้งที่ ๑

พฤศจิกายน ๒๕๖๒
จํานวน ๑๐,๐๐๐ เล่ม

จัดทําโดย

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เลขที่ ๕ หมู่ ๓ บ้านหนองแหน ต.หนองกวาง
อ.โพธาราม จ.ราชบุรี ๗๐๑๒๐

จัดพิมพ์ที่

บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จํากัด (มหาชน)
๓๗๖ ถนนชัยพฤกษ์(บรมราชชนนี) เขตตลิ่งชัน กทม.
โทรศัพท์ ๐-๒๔๒๒-๙๐๐๐ โทรสาร ๐-๒๔๓๓-๒๗๔๒

หนังสือเล่มนี้จัดพิมพ์เพื่อเผยแผ่เป็นธรรมทาน
ห้ามคัดลอก ตัดตอน หรือนําไปพิมพ์จําหน่าย
หากท่านใดประสงค์จะพิมพ์แจกเป็นธรรมทาน
โปรดติดต่อ มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
www.sa-ngob.com

คํานํา

หนังสือเล่นปฏิบัติธรรม ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เน้นให้เห็นภาวนามยปัญญาอันเป็นปัญญาที่แท้จริงของพระพุทธศาสนา ต้องเกิดจากภาคปฏิบัติ และต้องเป็นไปตามความเป็นจริงเท่านั้น ไม่ใช่เกิดจากภาคปริยัติ ไม่ใช่เล่นปฏิบัติธรรม หรือปฏิบัติเล่นๆ พอเป็นพิธี ดังปัญญาชนพวกอภิธรรมที่เอาแต่ศึกษา ได้ธรรมความจําไม่ใช่ความจริง ก็มาคิดค้นด้นเดา จินตนาการกัน แล้วพากันปฏิเสธว่า กึ่งพุทธกาลไม่มีพระอรหันต์ ซึ่งเป็นมิจฉาทิฐิและค้านกับที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้ว่า “หากผู้ปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรมยังมีอยู่ พระอรหันต์จะไม่สูญจากโลก”

เพราะธรรมเป็น อกาลิโก เมื่อหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เร่ง ขวนขวายปฏิบัติธรรมจริงๆ ก็ได้เป็นสักขีพยาน เพราะได้บรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ สังคมจึงยอมรับและเชื่อถือ ดังครูบาอาจารย์จะเลี้ยงชีพด้วยพระรัตนตรัยและคุณธรรมในหัวใจ ท่านจะปฏิบัติธรรมจริงๆ ให้พ้นจากทุกข์แล้วจึงสงเคราะห์โลก โดยทําสัมมาสมาธิก่อน จะไม่ปล่อยจิต ใครจะปล่อยจิต ไม่มี ท่านจะยึดคําหลวงปู่มั่น “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้ง พุทโธ ห้ามทิ้งเด็ดขาด”

สําหรับการบวชประเพณี เมื่อไม่มีครูบาอาจารย์ที่รู้จริงพารักษาพระธรรมวินัย แม้พระก็สงสัยได้ ส่วนปัญหาครอบครัว หนีเราไม่พ้น ไม่ให้หนีปัญหา แต่ให้ปฏิบัติธรรมจริงๆ เพื่อรักษาใจตน

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
ตุลาคม ๒๕๖๒

เลี้ยงชีพแล้วเลี้ยงธรรม เลี้ยงหัวใจ

ทําให้สมควรแล้วกัน

นี่มันเป็นบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา

ภิกษุกับอุบาสก อุบาสิกา

เราเป็นบริษัท ๔ เราเป็นศาสนทายาท

เราร่วมกันดูแลศาสนา

แล้วเราจะทําอย่างไรให้มันมั่นคง

ทําให้มั่นคง ทําให้จิตใจของบริษัทอบอุ่น

๑

เลี้ยงชีพ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๖ เมษายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เป็นบาป เป็นมโนกรรมหรือไม่”

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพอย่างสูงยิ่งเจ้าค่ะ โยมขออนุญาตส่งคําถามมาเพื่อกราบขอความเมตตาสงเคราะห์จากหลวงพ่อ ขอได้โปรดเมตตาชี้แนะ และให้แง่คิดทางสว่างแก่โยมด้วยเจ้าค่ะ โยมกราบขอขมากรรมและขออภัยในคําถามของโยมไม่ใช่คําถามที่มีสาระเกี่ยวกับการปฏิบัติธรรมโดยตรงเจ้าค่ะ แต่เนื่องจากคําถามนี้เป็นเหตุที่ทําให้โยมจิตตก เสียศรัทธา และรบกวนใจของโยมอยู่ตลอดเวลา จนรู้สึกไม่สบายใจเจ้าค่ะ

โยมย้ายมาอยู่จังหวัดจังหวัดหนึ่งที่มีพระกรรมฐานในสายธรรมยุตให้เลือกไปทําบุญกุศลได้ค่อนข้างน้อยมาก ซึ่งตลอดเวลาปีเศษๆ จนถึงปัจจุบันนี้ เกือบทุกวันเสาร์อาทิตย์ โยมขวนขวายที่จะต้องไปทําบุญถวายจังหัน และถวายปัจจัยไทยทานตามสมควรให้เกิดเป็นอานิสงส์กุศลของตนเอง

โยมไปวัดที่เจ้าอาวาสท่านเป็นลูกศิษย์ของครูบาอาจารย์ และมีคนบอกว่า ตั้งแต่มาอยู่นี้ ท่านเจ้าอาวาสวัดนี้ท่านเป็นพระสงฆ์ที่ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ ท่านสําเร็จแล้ว บรรลุธรรมแล้ว ท่านจบกิจของท่านแล้ว

ตอบ : นี่เป็นคําที่ว่าชาวบ้านเขาสรรเสริญไง แต่ทีนี้ต่อไปนี้คําถามจะยาวมาก เกี่ยวกับเรื่องพระวัดนี้เลี้ยงสุนัข แล้วสุนัขมันตาย พอมันตายแล้วเขาให้เจ้าอาวาสบอกให้ลูกศิษย์ไปซื้อสุนัขมาเลี้ยง พอซื้อสุนัขมาเลี้ยง โยมเขาเห็น เขาเลยจิตตก จิตตกก็ยกคําถามเป็นข้อๆๆ มาเยอะมากเลย เกี่ยวกับเรื่องควรไม่ควร ควรอย่างไร เพราะด้วยความเห็นของโยม เพราะโยมคนนี้เขาบอกเขาก็เลี้ยงสุนัขเหมือนกัน เลี้ยงสุนัขแล้ว เวลาเขาจะไปไหนเขาต้องไปจ้างคนอื่นเลี้ยง เพราะว่ามันเป็นความรับผิดชอบ

ฉะนั้น วัดทั่วไปจะมาเลี้ยงสุนัข มันมาเลี้ยงสุนัขแล้วไปซื้อสุนัข เวลาสุนัขตายไป เขามีความเสียใจ มีความผูกพัน ก็อยากได้สุนัขใหม่ ลูกศิษย์ก็ไปซื้อสุนัขใหม่มาให้เลี้ยง พอซื้อสุนัขใหม่มาให้เลี้ยง เขาก็เลี้ยงด้วยความทะนุถนอม ตรงนี้เขาถึงจิตตก จิตตกมาก เพราะเขาก็เลี้ยงสุนัข ทีนี้เขาเลี้ยงสุนัขแล้ว เพราะมันเป็นความรับผิดชอบไง นี่เราพูดถึงความเห็นของโลก เห็นไหม

ถ้าความเห็นของโลกนะ เราก็ต้องเอาเรื่องธรรมและวินัยเป็นตัวตั้ง ถ้าเป็นตัวตั้งนะ การเลี้ยงชีพ ถ้าการเลี้ยงชีพ ในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีอยู่แล้วว่า ถ้าอย่างครูบาอาจารย์ของเราท่านออกประพฤติปฏิบัติ อย่างเช่นหลวงปู่มั่นท่านจะไปโดดเดี่ยว ท่านจะไปของท่าน ท่านจะขวนขวายของท่าน ท่านจะปฏิบัติตามความจริงของท่าน

ถ้าอย่างครูบาอาจารย์ของเรา อย่างเช่นหลวงตาท่านก็พูดบ่อยบอกว่าเราเสร็จงานกันหรือยัง อย่างครูบาอาจารย์ท่านจะไปเมืองนอก ท่านจะไปลาท่าน ท่านบอกว่า งานของตัวเองทําไมไม่ทํา ไปทํางานของใคร

นี่ก็เหมือนกัน งานของตัวเองมีหรือยัง เราก็มีงานต้องทําใช่ไหม เพราะเรามีกิเลสในหัวใจใช่ไหม ถ้าเรามีงานต้องทํา เราต้องทํางานของเราให้จบก่อน ถ้าเราทํางานให้จบ เราทํางานของเราจบแล้ว เราจะเมตตาใคร เราจะสงเคราะห์สิ่งใดนั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่ถ้างานของเรายังไม่จบ เราต้องเร่งทํางานของเรา อย่างเช่นครูบาอาจารย์ของเรา ท่านจะเร่งทํางานของท่านให้จบ พยายามจะทํางานของท่าน ถ้ายังไม่จบ ท่านจะขวนขวายของท่าน ท่านพยายามจะรื้อถอนกิเลสในหัวใจของท่าน ถ้าท่านจบงานของท่านแล้วท่านจะสงเคราะห์ ท่านจะสงเคราะห์โลก ท่านจะมีจิตใจเมตตากับสัตว์โลก นั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์อย่างเช่นหลวงปู่มั่น ท่านเป็นอาจารย์ใหญ่ ท่านต้องเป็นตัวอย่าง ท่านเป็นตัวอย่าง ชีวิตของท่าน ท่านปฏิบัติในป่า ท่านบรรลุธรรมในป่า เวลาท่านสอนครูบาอาจารย์เราท่านสอนอยู่ในป่า เวลาท่านสิ้นอายุขัย ท่านออกจากป่ามาเพราะมีความจําเป็นว่า ท่านบอกว่า ถ้าท่านตายที่หนองผือ พวกสัตว์โดยทั่วไป เขาต้องมาทําอาหารเลี้ยงประชาชน มันจะต้องตายตามท่านไปอีก ท่านถึงขวนขวายออกมาที่วัดป่าสุทธาวาส มันอยู่ชานเมืองสกลนคร นี่ท่านมีเมตตาของท่านไง ท่านมีเมตตาของท่านเพราะท่านทํางานของท่านจบแล้ว ท่านเป็นตัวอย่าง ท่านทําเป็นตัวอย่างกับพวกเรา

ทีนี้ถ้าพวกเราล่ะ ถ้าเราบวชเป็นพระ งานของเรายังมีอยู่ไหม ถ้างานของเรายังมีอยู่ เราต้องขวนขวายงานของเรา ทีนี้ถ้างานของเราไม่มี อย่างเช่นบอกว่า ไปทําบุญที่วัดนี้ท่านบอกว่า พระองค์นี้ท่านปฏิบัติชอบมาก ท่านสําเร็จแล้ว ท่านบรรลุธรรมแล้ว ท่านจบกิจของท่านแล้ว พอท่านจบกิจของท่านแล้ว ด้วยความศรัทธาด้วยความเชื่อ เราก็เคารพ พอเราเคารพ เราก็ยกไว้สูงมาก เพราะเราเคารพใช่ไหม เราก็ตั้งใจว่าต้องให้เป็นอย่างที่เราปรารถนา ต้องตั้งใจอย่างที่เราคิดว่าท่านต้องทําอยู่ในกรอบนั้น

แต่พอเวลาท่านทําของท่าน จิตเราตกเลย ถ้าจิตเราตกแล้ว เพราะว่าท่านทําโดยที่เราเห็นว่ามันไม่สมควร ไม่สมควร เพราะว่าเขาพูดมามาก พูดบอกว่า ในวัดนั้นมันก็มีสัตว์ มีหมาจรจัด มีหมาวัดเยอะแยะไปหมด แต่เวลาไปซื้อ ไปซื้อหมาพันธุ์มา แล้วเวลาเลี้ยง นี่คําถามของเขา เขาบอกว่า เวลาเขาเลี้ยงสุนัขตัวนั้น เขาเอาไปนอนในกุฏิ เพราะกุฏิท่าน ในกุฏิของท่านทุกๆ ราตรีหรือเปล่า หรือว่ามันครบ ๓ ราตรีแล้วต้องเอาออกมานอนข้างนอก ๑ คืน

เห็นไหม เพราะเราเป็นชาวพุทธใช่ไหม เรารู้นี่ว่าภิกษุห้ามนอนในที่มุงที่บังกับอนุปสัมบันเกิน ๓ คืน อย่างเช่นเราธุดงค์ไป เราเที่ยวไป เราไปกับสามเณร อนุปสัมบันคือปุถุชนคนทั่วไป เราจะมีความจําเป็น นอนกันได้ ๒ คืน คืนที่ ๓ ต้องไปนอนที่อื่น ห้ามนอนกันเกิน ๓ คืน นี่วินัยเขาก็ศึกษามา

แล้วนี่เอาสุนัขเข้าไปนอน สุนัขมันนอนเกิน ๓ คืนหรือเปล่า ถ้าคืนที่ ๓ ต้องออกมานอกห้องหรือเปล่า เพราะอะไร เพราะชาวบ้านเขาบอกไง เขาบอกว่า ท่านปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ ท่านบรรลุธรรมแล้ว บรรลุธรรมแล้วมันผิดวินัยไหม

เพราะถ้ามันผิดวินัย เพราะถ้าเป็นสติวินัย ถ้าเขายกว่าเป็นที่พ้นแล้ว พ้นแล้วจะเป็นจริงไหม มันขัดขวางไปหมด มันหันรีหันขวาง

ฉะนั้น เอาตรงนี้ เอาตรงที่วินัย ภิกษุ ถ้าเราจะเลี้ยงสัตว์ เราเลี้ยงสัตว์ด้วยความเมตตา อย่างเช่นหลวงตาท่านเคยเทศน์ไว้ว่า ท่านอยู่ในป่านะ เวลาท่านบิณฑบาตมา ท่านฉันเสร็จแล้ว ที่เหลือนั้นท่านก็ไปวางไว้เป็นจุดๆ ให้กระรอก ให้สัตว์มันได้กิน นี่เราสงเคราะห์เขา สงเคราะห์เขาด้วยความเป็นธรรม เราไม่ได้ยึดเขาเป็นเจ้าของ

แล้วอย่างสัตว์ อย่างสุนัข สุนัขจรจัด พระเขาก็เลี้ยงของเขา เราบิณฑบาตไป ถ้าเราเหลือสิ่งใด เราก็เทให้ก้นบาตร เราก็กองไว้กับลานหินให้หมามันได้กิน ให้ต่างๆ มันได้กิน เราก็เลี้ยง

ถ้ามันไปอยู่วัด ถ้าวัดที่วัดโดยทั่วไปเขาก็เลี้ยงของเขา แต่ถ้าวัดปฏิบัตินะ เขาจะเลี้ยง มันต้องให้เป็นที่เป็นทาง เพราะอะไร เพราะวัดปฏิบัติเขาต้องการเอาคน ต้องการสร้างคนให้เป็นพระ ต้องการสร้างคนให้เป็นพระ ความกังวลพยายามจะให้น้อย ความกระทบกระเทือนกัน เสียงต่างๆ จะให้น้อยที่สุด ถ้าน้อยที่สุด สิ่งนี้มันทําได้ ถ้ามันทําได้นะ

ฉะนั้น ถ้าเราจะมองกันตรงนี้ มองว่า ถ้าจิตเราตก จิตเราตกนะ เรารับไม่ได้ รับไม่ได้ ถ้าพูดถึงนะ ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นธรรมจริงๆ นะ อย่างเช่นสุนัข ถ้าเป็นสัตว์ตัวเมีย ภิกษุจับต้องไม่ได้ มันเป็นวัตถุอนามาส ภิกษุจับต้อง ต้องเป็นอาบัติทุกกฏอย่างตํ่า ถ้าสัตว์ตัวเมีย ถ้าสัตว์ เราจับไม่ได้อยู่แล้ว ถ้าเป็นสัตว์ตัวผู้ เราจะจับ เพราะว่าถ้าเลี้ยงแล้วมันเจ็บไข้ได้ป่วย เราต้องดูแลมัน เราต้องแก้ไขมัน เราจับได้หรือจับไม่ได้ นี่พูดถึงเอาวินัยเป็นตัวตั้ง ไม่ต้องบอกเลยว่าพระองค์นี้จะบรรลุธรรมแล้วไม่บรรลุธรรมแล้ว ต้องเอาวินัยเป็นตัวตั้งก่อน

ถ้าเอาวินัยเป็นตัวตั้ง ถ้ามันจับได้หรือจับไม่ได้ ภิกษุกักขังสัตว์ มันก็เป็นอาบัติ แล้ววัดที่เขาเลี้ยงหมาจรจัด เขาเลี้ยงหมาโดยทั่วไปเป็นร้อยๆ ตัว หลายๆ ร้อยตัว อันนั้นเป็นอาบัติหรือไม่เป็นอาบัติ

ถ้ามันเป็นอาบัติ อาบัติของเขา บอกว่าอาบัติมันเล็กน้อย แต่ชีวิตสัตว์ ชีวิตสัตว์หนึ่งมันไม่มีอยู่มีกิน ถ้ามันมีอยู่มีกิน เขาจะเลี้ยงมันเพื่อเอาบุญ เขามองกันตรงนั้นก็ได้ ถ้าเขามองตรงนั้น มันเรื่องของโลกเขาไง ถ้าเรื่องของโลกเขา ดูสิ เรื่องสาธารณะ เรื่องประโยชน์สาธารณะที่เราจะช่วยเหลือเจือจานกัน ประโยชน์สาธารณะ ถ้ามันเป็นไปได้ ใครทําได้มันก็เป็นประโยชน์กับเขา นี่เป็นเรื่องของทาน

ทีนี้พอเรื่องของทาน เราก็บอกว่าพวกเราต้องเมตตา สัตว์ เราต้องเมตตามัน เราก็มีเมตตามัน แต่เราต้องดูสมณสารูป เราเป็นอะไร เราเป็นอะไร

ถ้าโดยฆราวาสเขาทํากัน เขารับเลี้ยงสัตว์ เขาเลี้ยงสัตว์ดูแลสัตว์ ด้วยคนที่เขามาช่วยเหลือเจือจานกัน อันนั้นก็ด้วยเขาขวนขวาย เขาอยากได้ของเขา

แล้วถ้าจะเป็นพระ พระเขามีความคิดอย่างนั้นน่ะ นี่พูดถึงเอาวินัยเป็นตัวตั้งก่อน ถ้าเอาวินัยเป็นตัวตั้งปั๊บ เราก็มองของเรา เพราะว่าเขาบอกว่า เราก็เลี้ยงสัตว์เหมือนกัน แล้วมันมีปัญหามาก เพราะว่าเราเลี้ยงสัตว์แล้วมันเป็นภาระ ถ้ามันเป็นภาระแล้วเราจะทําอย่างใด แล้วถ้าไปวัด เขาทําอย่างนั้นแล้วเราจะไปทําบุญกับเขา

นี่เพราะเขาพูดมา เขาบอกว่า สิ่งที่จิตเขาตกนะ เขารู้สึกหดหู่ จิตเขาตกมาก ตกมากเพราะว่าอะไร เพราะว่ามันทําโดยที่เขาไม่เห็นด้วยไง เพราะว่าในวัดนั้นมันก็มีสุนัข แล้วมีสุนัขแล้วเขาบอกว่า “เวลาพระบิณฑบาตมา อาหาร บางทีสุนัขมันก็ไม่มีจะกิน บางวันโยมนําอาหารไปถวายพระแล้ว โยมก็ยังนําอาหารสําหรับสุนัขต่างหาก แยกไปฝากไว้ที่โรงครัวด้วยเช่นกัน”

เพราะจิตใจของคนมันแยกไม่ได้ มันแบ่งแยกไม่ได้ ดูสิ เราไปทําบุญกับพระได้ แต่ปล่อยให้สุนัข ปล่อยให้ทุกๆ อย่างมันหิวโหย เราก็ทําใจไม่ได้ แล้วเวลาผู้ที่มีธรรม ทําไมเขาเลี้ยงดูสุนัขของเขาเอานอนในห้องแอร์ แล้วสุนัขในวัดนั้นปล่อยให้มันอดๆ อยากๆ ใจเขาก็ตกเลย ใจเขารับไม่ได้ ถ้าใจเขารับไม่ได้ มันเป็นนานาจิตตัง สิ่งที่เป็นนานาจิตตัง สิ่งที่มันเป็นเรื่องโลกๆ นะ หนึ่ง มันเป็นโลกๆ แต่จิตเราตก ถ้าจิตเราตก ความดีแค่นี้ไง

ความดีของโยมที่โยมบอกว่าโยมก็เลี้ยงสุนัขเหมือนกัน แล้วที่เจ้าอาวาสเขาว่าเขาบรรลุธรรมแล้ว เขามีคุณธรรมในหัวใจ ถ้ามีคุณธรรมในหัวใจ โยมก็ต้องดูเอา แล้วถ้าดูเอา ถ้ามันเป็นไปได้หรือเป็นไปไม่ได้ ถ้าเป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่ได้หมายความว่าเรารับไม่ได้ เรารับไม่ได้ เราก็รักษาใจเราซะ

หลวงตาท่านสอนบ่อย ให้รักษาใจเรา นั่นเป็นเรื่องของเขา ถ้าเขาทําของเขา เพราะว่ามันเป็นคําถามนี้มันขัดแย้งกันไง มันขัดแย้งกัน บอกว่า เพราะว่าพระองค์นี้สําเร็จแล้ว บรรลุธรรมแล้ว

ถ้าบรรลุธรรมแล้ว เราตั้งเป้าไว้สูงส่ง ฉะนั้น เวลาเขาทําสิ่งใด เราเห็นแล้วมันไม่เป็นธรรม ไม่เป็นธรรมมันก็เรื่องของเขา ถ้าเขาเป็นธรรม จิตใจเขาเป็นธรรม เขาทําได้ขนาดนั้นก็เรื่องของเขา แล้วเราแยกตัวเราออกมา เรารักษาหัวใจของเรา เพราะเราไม่สามารถที่เราจะไปให้ใครต้องมีจิตเมตตาเหมือนกัน แล้วคิดเหมือนกัน มันหายากมาก เพราะคนมุมมองมันแตกต่างกัน จริตนิสัยของคนมันแตกต่างกัน ถ้าจริตนิสัยของคนแตกต่างกัน เขาจะเลี้ยงของเขา เขาจะทําของเขา มันเรื่องของเขา ถ้ามันเรื่องของเขาใช่ไหม มันเรื่องของเขา แล้วเราเองเราจะต้องหาทางรักษาใจเราต่างหาก เพราะว่าถ้าทําไป จะคิดไปก็คิดไม่ได้ไง

เพราะเขาเขียนมา “ถ้าหากว่าท่านเจ้าอาวาสท่านสําเร็จแล้ว ท่านบรรลุธรรมแล้วจริงๆ ท่านก็อาจจะไม่มีอาบัติที่ไม่อาบัติอีกต่อไปแล้ว หรือท่านอาจจะพ้นไปจากบุญและบาปแล้ว แต่ตัวโยมต่างหากที่จะเป็นบาปจากจิตของตัวเองที่บังเอิญไปรับรู้ แล้วก็ไปคิดปรุงแต่งไปเอาเอง เป็นเหตุให้ไม่เหมาะไม่สมควร ไม่ใช่กิจอันควร ทุกวันนี้โยมยังไปวัดนี้อยู่ พบสุนัขตัวนั้น”

มันไปเห็นแล้วมันก็คิดอยู่อย่างนี้ ถ้ามันไปเห็น มันคิดอยู่อย่างนี้ เราทําใจเราเอง เพราะเขาก็บอกว่าเขาเป็นลูกศิษย์หลวงตาเหมือนกัน เพราะเขาย้ายมาอยู่จังหวัดนี้ เห็นหลวงตาเลี้ยงเหมือนกัน แต่เวลาเห็นหลวงตาเลี้ยง ทําไมโยมไม่ขัดใจล่ะ โยมไม่ขัดใจเพราะว่าถ้าเป็นความจริงมันไม่มีมารยาสาไถย

ครูบาอาจารย์ของเราท่านไม่มีมารยาสาไถย ท่านทํา เห็นไหม เหมือนความไร้เดียงสา ไร้เดียงสาคือมันสะอาดบริสุทธิ์แบบไร้เดียงสาทางโลกนะ ทางโลกนี่ไร้เดียงสา แต่พระอริยเจ้าไม่ใช่ไร้เดียงสา ท่านมีสติปัญญาของท่าน แล้วท่านมีเมตตาของท่าน ท่านทําของท่าน บางทีมันมีเวรมีกรรมต่อกัน ท่านก็รักษาของท่าน ท่านดูแลของท่าน ท่านทําของท่านโดยไม่มีมารยาสาไถย ไม่มีมารยาสาไถย ท่านรับผิดชอบของท่านเอง

แต่ถ้ามันมีมารยาสาไถย มารยาสาไถยมันเอาสิ่งนี้มาเป็นสิ่งที่ความสัมพันธ์ไง เอาสิ่งนี้มาเป็นความสัมพันธ์เข้าไปหาญาติโยม เอาสิ่งนี้เป็นความสัมพันธ์ว่าต้องหาอาหารมาให้สัตว์ ต้องมาดูแลสัตว์ เอาสัตว์มาเป็นอย่างนี้ ถ้ามีมารยาสาไถยก็เอาสัตว์นี้เป็นข้ออ้าง

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านไม่มีมารยาสาไถยนะ มันเป็นภาระของท่าน มันเป็นเวรกรรมของท่านเอง เพราะท่านผูกพันของท่านเอง ท่านก็แก้ไขของท่านเอง มันไม่มีมารยาสาไถย

เราเห็นหลวงตาท่านก็เลี้ยงสุนัขเหมือนกัน ครูบาอาจารย์เราก็เลี้ยงสุนัขเหมือนกัน แต่ท่านเล่นของท่านด้วยไม่มีมารยาสาไถย ท่านเลี้ยงด้วยจิตใจที่สะอาดบริสุทธิ์ มันทําแล้วมันไม่ขัดหูขัดตา

แต่ถ้าอย่างนี้มันขัดหูขัดตาใช่ไหม ถ้ามันขัดหูขัดตา เราบอกว่า ถ้ามันมีมารยาสาไถย มารยาสาไถยนี่มันรับรู้ได้ไง ดูสิ เด็กๆ คนที่รักมันจริงมันก็รับรู้ได้นะ อย่างสุนัข เราให้อาหารมัน มันเห็นคุณ มันจะซื่อสัตย์กับคนคนนั้นมาก มันจะซื่อสัตย์กับคนคนนั้นมาก

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันไม่มีมารยาสาไถย มันทําแล้วเรารับได้ มันก็จบ ถ้าเรารับไม่ได้ ทิ้งเลย เรารับไม่ได้ มันมีมารยาสาไถย มันมีมารยาสาไถย เราก็วาง เพราะเราไม่ต้องการไปเอาเวรเอากรรมอันนั้นเพื่อมาให้จิตของเรา เขาบอกจิตตก ศรัทธาตกๆ

ศรัทธาตก เราทําบุญที่ไหนก็ได้ เวลามีคนเขาถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราควรทําบุญที่ใด

ควรทําบุญที่เธอพอใจ

เพราะโดยธรรมชาติของเรา กิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของเรามันก็ครอบงําเราอยู่แล้ว มันตระหนี่ถี่เหนียวของมันอยู่แล้ว ถ้ามันมีความศรัทธาที่ไหน มันมีความเชื่อถือที่ไหน ให้ทําที่นั่น

ทีนี้ถ้าเอาบุญกุศลล่ะ

ท่านบอก ถ้าเอาบุญกุศล บุญกุศลต้องเอามาพูดกันใหม่แล้วว่าเนื้อนาบุญ

ถ้าเนื้อนาบุญ ถ้าเอาบุญที่ไหนเราก็เลือกเอา ถ้าเนื้อนาบุญที่นี่ เราทําของเราได้ เราก็ไป ถ้าเนื้อนาทําไม่ได้ เราก็ไม่ไป

เวลาสัตว์นะ มันเลี้ยงชีพมันด้วยอาหารของมัน เวลาพระเรา ถ้าเรามีวิชาชีพ เวลาพระปฏิบัติเขาก็มีคุณธรรม เขาแสวงหาคุณธรรม

แต่ถ้ามันเลี้ยงชีพ เลี้ยงชีพด้วยศรัทธาด้วยความเชื่อ เลี้ยงชีพด้วยสัตว์เลี้ยง เลี้ยงสัตว์แล้วต้องใครมาทําบุญกุศล จะเลี้ยงชีพอย่างไรล่ะ นี่มันเป็นการเลี้ยงชีพไง

ถ้าสมณะเรา เวลาเราบวชมาแล้ว ครูบาอาจารย์ท่านบวชมาแล้ว นิสสัย ๔ อกรณียกิจ ๔ นิสสัย ๔ ทําอย่างนี้ ๔ อย่าง สิ่งที่ทําไม่ได้เลย ๔ อย่าง แล้วจะทําอะไร

เขาจะเลี้ยงชีพด้วยคุณธรรมในหัวใจ ถ้าเลี้ยงชีพด้วยคุณธรรมในหัวใจ ครูบาอาจารย์ท่านจะเป็นครูบาอาจารย์ เป็นผู้นํา ท่านต้องทําตัวท่านเป็นตัวอย่าง เรื่องการเลี้ยงสัตว์มันแยกกันไม่ได้ พอมันแยกกันไม่ได้ เพราะว่ามันเป็นผลของวัฏฏะ มันมีเวรมีกรรมต่อกัน ถ้ามีเวรมีกรรมต่อกันนะ ดูสิ เวลาคนรักนะ คนรักสุนัขก็รักมาก คนที่ไม่ชอบสุนัขก็ไม่ชอบเลย ไม่ชอบ จะต่อต้านเลย เห็นไหม จิตใจคนไม่เหมือนกัน

แต่ทีนี้พอไม่เหมือนกัน เราต้องสัมพันธ์กับเขา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงมีวินัยไง สัตว์ เราจะสัมพันธ์กับมันได้มากน้อยขนาดไหน นี่พูดถึงวินัยนะ วินัยแล้วแต่คนจะเข้มงวดกับตัวเองมากน้อยแค่ไหน ถ้าความเข้มงวดกับตัวเองมากน้อยแค่ไหน ไอ้เรื่องการกระทํามันก็ทํา มันจะมีระยะห่าง

เราบวชมา ครูบาอาจารย์ท่านบวชมาทําไม ท่านบวชมา ท่านสําเร็จแล้วท่านมาทําไม ท่านจะมารื้อสัตว์ขนสัตว์ ท่านจะมาเทศนาว่าการ ท่านจะมาเอาคน

เวลาคน เราต้องดูแลคน แล้วสัตว์ล่ะ เราจะดูแลสัตว์ไปอีกระดับหนึ่งใช่ไหม ถ้าดูแลสัตว์อีกระดับหนึ่ง มันก็มีชีวิตเหมือนกัน เราก็ต้องดูแลเหมือนกัน ถ้าดูแลเหมือนกัน ถ้าไม่มีมารยาสาไถย เขาก็ดูแลสุดความสามารถของคน

คนมีบารมีนะ มันมีปัจจัยเครื่องอาศัยที่จะดูแลสัตว์ได้อิ่มหนําสําราญ คนที่ไม่มีบารมี ตัวเองก็ยังทุกข์ๆ ยากๆ เลย แล้วจะเอาปัจจัย ๔ ไปบํารุงสัตว์ มันก็หาได้ยาก แต่ถ้าคนมีมารยาสาไถย เขาเอาสัตว์นั้นเป็นข้ออ้าง เอาสิ่งนั้นเพื่อหาปัจจัย ๔ เพื่อสัตว์นั้น เห็นไหม เลี้ยงชีพด้วยอะไร

ถ้าเลี้ยงชีพด้วยพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ รัตนตรัย เรามีรัตนตรัย เรามีแก้วสารพัดนึก เราเลี้ยงชีพหัวใจเราด้วยอย่างนี้

ถ้าคนมันมีมารยาสาไถยเขาเอาสัตว์มาเลี้ยงชีพ เอาสัตว์มาเป็นข้ออ้าง เอาสัตว์มาเป็นความสัมพันธ์ นี่การเลี้ยงชีพ เลี้ยงชีพโดยกิเลสไง นี่พูดภาษาเรานะ ฉะนั้น เราพูดโดยหลักเลย

แล้วตอนนี้กลับมาที่ตัวผู้ถาม ผู้ถามว่า โยมจิตตก เสียศรัทธา เสียศรัทธาหมดเลย แล้วยังต้องไปทําบุญที่วัดนี้ เพราะได้รับการฝึกฝนมา เป็นลูกศิษย์กรรมฐาน แล้วโยมจะแก้ไขจิตใจของโยมอย่างไร นี่เขาถามนะ

ถ้าจิตใจมันหดหู่ หดหู่เพราะว่าเราเอามาตรฐานของเราไง มาตรฐานของเรา เพราะเราก็รักสัตว์เหมือนกัน เขาเขียนว่าเขาก็เลี้ยงสัตว์เหมือนกัน เวลาเขาจะไปต่างจังหวัด เขาต้องเอาสัตว์ไปฝากไว้ที่สํานักรับเลี้ยงสัตว์ มันเป็นภาระไปหมด แล้วทําไมท่านเอาภาระมาใส่ตัวท่าน ทําไมท่านเป็นพระที่ว่าท่านบรรลุธรรมแล้ว แต่ทําไมท่านคิดไม่ได้ แต่โยมคิดได้

“โยมหาทางแก้ไขจิตของตนอย่างไรเจ้าคะ”

ถ้าโยมหาทางแก้จิตของเรา เรามองสิ่งที่ว่าเราเห็นว่าเป็นแง่บวกที่เราจะมองได้ ตรงนั้นเรายกไว้ให้เป็นเหมือนกับผู้ที่เป็นจําเลย ศาลยังไม่ตัดสิน ถือว่าจําเลยนั้นเป็นผู้บริสุทธิ์

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจําเป็นต้องไปอย่างนั้น สิ่งที่เรามองว่าเป็นประโยชน์ก็เป็นประโยชน์กับเรา สิ่งนั้นในเมื่อเราตัดสินของเราไม่ได้ ในเมื่อศาลยังไม่ตัดสิน เขาถือว่าผู้นั้นยังเป็นผู้บริสุทธิ์อยู่ ก็ยกให้เขา ยกให้เขา รักษาใจเรา

ทีนี้คนเรามันมีมาตรฐาน มาตรฐานว่า เราเองยังเป็นภาระขนาดนี้ แล้วเวลาท่าน ท่านจะเป็นภาระขนาดไหน ทําไมท่านหาภาระใส่ตัว เราไปแบกรับแทนท่านไง ถ้าเราไปแบกรับแทนท่านก็ยกไว้ ยกไว้

นี่พูดถึงการเลี้ยงสุนัข เพราะโดยส่วนมากพระเลี้ยงกันเยอะมาก แล้วเราได้ยินเอง มีโยมมาพูดให้ฟัง พูดกับเราอยู่นี่บอกว่า “หลวงพ่อ เขาบอกว่าวัดไหนเลี้ยงหมาฝรั่ง อย่าไปวัดนั้น”

แล้วหลวงพ่อก็เลี้ยงเหมือนกัน แต่เขาไม่เห็น เพราะเราเลี้ยงอยู่หลังวัด

มีคนมาหาเรา แล้วพูดกับเรา “หลวงพ่อ พวกเพื่อนๆ เขาบอกนะ วัดไหนเลี้ยงหมาฝรั่ง อย่าไปวัดนั้น เพราะเลี้ยงหมาฝรั่งถือว่าฟุ่มเฟือย เพราะต้องไปซื้อหมาฝรั่งมา แล้วยังต้องซื้ออาหารหมามาเลี้ยงมันอีก หลวงพ่อ วัดไหนเลี้ยงหมาฝรั่งนะ เขาอย่าให้ไปวัดนั้น เพราะวัดนั้นฟุ่มเฟือย ไม่รู้จักประหยัดมัธยัสถ์” เขาพูดกับเรานะ เขาไม่รู้ว่าเราก็เลี้ยง อยู่หลังวัดเราก็มี

ไอ้นั่นก็เรื่องของเขา ถ้าเขาพูดของเขา เห็นไหม เราเลี้ยงของเราเพราะว่า ไอ้ปุ้ม ไอ้ปุ้ยของหลวงตานี่นะ เขาเอามาให้หลวงตา พอให้หลวงตาแล้วมันดุ มันไปกัดคนอื่น แล้วไปให้ใคร ใครก็รับเลี้ยงไม่ได้ แล้วเอาไว้ที่อื่นมันอาจจะเสียชีวิต เรารับเลย เรารับเลี้ยงแทนเลย ร็อตไวเลอร์ เรารับเลี้ยงแทนหมด

ไอ้ปุ้ม ไอ้ปุ้ย รับของหลวงตาที่สวนแสงธรรม เรามาเลี้ยงไว้ เพราะไม่อยากให้ใครทําร้ายมัน เพราะมันพ้นจากคนอื่นไป ถ้าคนมันเป็นภาระ เขาก็ทําร้ายมันซะ เราเอามาเลี้ยง เลี้ยงมันไป เลี้ยงให้มันจนกว่ามันจะตายไป

ฉะนั้น สิ่งที่ได้มา เราก็ได้มาด้วยว่าสงสารมัน สงสารเพราะเราคิดว่าคนที่เอามา เอามาให้พระโดยไม่ได้คิดเลยว่า ถ้าหลวงตาเลี้ยง ท่านเลี้ยงลาบราดอร์ เลี้ยงพวกนี้มันไม่กัดคน ร็อตไวเลอร์มันกัด พอร็อตไวเลอร์กัด หลวงตาท่านพูดเองว่ามันไม่ได้แล้วนะ มันจะกัดคน ให้เอาออกไป แล้วไม่มีใครดูแลมันไง

เวลาเราไปเอามา เราก็ไม่คิดหรอกว่าพันธุ์ไหนมันดุ พันธุ์ไหนมันเข้ากับคนได้ แล้วสุดท้ายแล้วมันก็กัดจริงๆ เราเอามาเลี้ยงไว้ มันยังกัดพระเลย พระให้อาหารมัน มันยังกัดเลยนะ ไอ้ปุ้ยกัดเลย

แต่กัดแล้วเราก็ค่อยๆ ดูแลมัน เพราะเราคิดว่ามันเสียใจ คือคนไปรังแกมัน คนที่รังแกมัน มันฝังใจ จิตใจมันเลยระแวง ฉะนั้น มันต้องค่อยๆ ดูแล ดูแลไป อันนี้ออกตัวแทนพระแล้วนะ ตอนนี้ออกตัวแทนพระแล้วล่ะ มันก็มีบาปมีกรรมของคนไป ทีนี้เราพูดเองไง

“ทุกครั้งที่โยมมาวัดนี้จะพบที่วัดเขาเลี้ยงสุนัขหลายตัว ทั้งเพศผู้ เพศเมีย”

ไอ้นี่ว่ากันไปนะ ทีนี้เรารับผิดชอบของเรา นี่พูดถึงว่าพระเลี้ยงหมา แล้วทําให้โยมจิตตก ถ้าโยมจิตตกแล้วเราก็ต้องย้อนกลับมาที่พระ ย้อนกลับมาที่พระ ถ้าพระ ถ้าจิตใจของโยมนานาจิตตัง มุมมองของเขาแตกต่างหลากหลายไป มันก็ต้องให้สมควรไง ถ้าสมควรแก่การกระทําก็จบนะ นี่พูดถึงการเลี้ยงชีพ ถ้าคนจะเลี้ยงชีพ

เพราะหลวงตาท่านพูดบ่อย เริ่มต้นเวลาพระไปหาท่าน จะลาไปไหน ท่านบอกว่า “งานของตนทําให้จบก่อน งานของตนทําให้จบก่อน”

จะทําอะไร หน้าที่ของตัว งานส่วนตัวทําให้จบ แล้วงานอื่นจะทําสิ่งใดมันก็ทําได้ ถ้างานของตนยังไม่จบ ต้องเอางานของตนก่อน แล้วนี่เที่ยวไปรับผิดชอบเรื่องอื่นๆ มันเป็นภาระไปหมดนะ นี่พูดถึงว่าเลี้ยงชีพด้วยทางโลก

เลี้ยงชีพหัวใจ เลี้ยงทั้งทางธรรม ถ้าทางธรรมจบแล้วจบเลย ถ้าทางธรรมจบแล้ว ทําอะไรก็เป็นประโยชน์หมดแหละ แล้วพอมันจบแล้ว ดูสิ เขาก็เขียนมาว่า หลวงตาก็เลี้ยง ทําไมมันไม่ขัดหูขัดตาเลย เขาก็อยู่นั่นน่ะ นี่ถ้ามันไม่มีมารยา มันจบนะ ถ้ามีมารยา มันไม่จบ ไม่จบแล้วมันเป็นแบบนั้นน่ะ

ฉะนั้น เลี้ยงชีพแล้วเลี้ยงธรรม เลี้ยงหัวใจ ทําให้สมควรแล้วกัน นี่มันเป็นบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา

ภิกษุกับอุบาสก อุบาสิกา เราเป็นบริษัท ๔ เราเป็นศาสนทายาท เราร่วมกันดูแลศาสนา แล้วเราจะทําอย่างไรให้มันมั่นคง ทําให้มั่นคง ทําให้จิตใจของบริษัทอบอุ่น จิตใจของบริษัท

เห็นไหม ถ้าภิกษุทําศรัทธาไทยให้ตกล่วงเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ศรัทธาไทยคือความเชื่อของเขา ต้องทําให้มั่นคง อย่าทําให้มันคลอนแคลน ทําให้คลอนแคลน เราทําด้วยความจริงใจของเรา

เราเองเราก็โลเล พอโลเล เราทําสิ่งใดไปด้วยมารยาสาไถย โลกเขาเห็นเขาก็โลเล พอโลเลขึ้นไปมันก็เลยไม่มีอะไรเป็นที่พึ่งอาศัยเลย

ฉะนั้น เลี้ยงชีพ เลี้ยงชีพด้วยปัจจัยเครื่องอาศัย เลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง เลี้ยงหัวใจด้วยมรรคด้วยผล เลี้ยงหัวใจของเรา ทําประโยชน์ตรงนี้ แล้วเรื่องอย่างอื่นมันเป็นเครื่องอยู่อาศัย มันเป็นเครื่องอยู่อาศัย มันเป็นปัจจัยเครื่องอยู่อาศัยเท่านั้น

อาศัย เห็นไหม มีวิหารธรรมเพื่อสิ้นสุด รอเวลาจะสิ้นสุดแห่งชีวิตนี้เท่านั้น แล้วถ้ามันสิ้นสุดแห่งชีวิตนี้ ก่อนจะสิ้นสุดชีวิต เป็นเนื้อนาบุญของโลก เขาได้เป็นที่พึ่งอาศัย เขาได้ความอบอุ่นใจ นี่พูดถึงการเลี้ยงชีพ

ถาม : เรื่อง “กราบขอบพระคุณหลวงพ่อ”

กราบขอบพระคุณหลวงพ่อมากที่เมตตาตอบคําถามเรื่องจิตสับสน กลัว เมื่อวันที่ ๑๒ เมษายน ๒๕๕๗ เรื่อง “ไม่รู้จักจิต” เป็นเรื่องที่เป็นประโยชน์มากๆ เป็นสิ่งมีค่าทางสมาธิปฏิบัติ

ตอบ : ถ้ามันมีค่าก็ให้ถือสิ่งนั้นแล้วปฏิบัติต่อเนื่องไป ไอ้ความกลัว ความต่างๆ ไอ้ความวิตกกังวลต่างๆ เวลาปฏิบัตินี่หญ้าปากคอก ในการปฏิบัติ หลวงตาท่านสอนอยู่บ่อย บอกว่า การปฏิบัติมันจะเริ่มต้นยากตั้งแต่คราวเริ่มต้น คราวเริ่มต้นคราวหนึ่ง กับคราวที่จะสิ้นสุดนั้นคราวหนึ่ง

ทีนี้คราวเริ่มต้นมันยาก มันหญ้าปากคอก เราไม่รู้ว่าเราจะเลือกกินตรงไหนก่อน ไม่รู้จะเลือกใช้ประโยชน์ตรงไหนก่อน แล้วมันหญ้าปากคอก มันจับจดไปหมด ฉะนั้น สิ่งใดๆ หลวงตาท่านถึงเตือนไว้ แล้วเราเอาข้อนี้มาพูดยํ้าแล้วยํ้าอีก เห็นไหม ไม่ทิ้งผู้รู้ ไม่ทิ้งพุทโธ ไม่เสีย

เวลาหลวงปู่มั่นท่านจะเสียนะ หลวงตาท่านกําลังเร่งความเพียรของท่าน ท่านรําพึงรําพันกับหลวงปู่มั่นว่า ถ้าครูบาอาจารย์ท่านจากไปแล้ว เราจะพึ่งพาอาศัยใคร

หลวงปู่มั่นท่านสั่งไว้เลย “ไม่ทิ้งผู้รู้ ไม่ทิ้งพุทโธ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ จะไม่เสีย”

นี่ก็เหมือนกัน เราอย่าทิ้ง มันจะเกิดขึ้นสิ่งใด หญ้าปากคอก อะไรจะเกิดขึ้นมามันสับสนไปหมดแหละ เราพุทโธของเราไว้ เราพุทโธไว้ มันจะมีความกลัว ความต่างๆ เราพุทโธของเราไว้ พุทโธของเราไว้ พอจิตมันสงบแล้วมันราบรื่น มันมีความสุขของมัน แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้ามันใช้ไม่ได้ กลับมาพุทโธต่อ เรายังเดินไม่ได้ เรายังเดินไม่ได้ เรายังก้าวเดินไปไม่ได้ เราพุทโธต่อ

เด็ก เด็กเวลาคลอดมาแล้วมันต้องก้าวเดินของมัน มันต้องวิ่งของมัน มันต้องเดินของมันได้ แต่ถ้ายังเดินไม่ได้มันก็อาศัยคลานไปก่อน อาศัยแถไปก่อน กระเถิบไปก่อน

นี่ก็เหมือนกัน จิตของเรายังแก้ไขอะไรไม่ได้ ให้ทําตรงนี้ไว้ อย่างที่ว่าถ้ามันสับสน เราถึงพยายามพูดให้มันมีหลักมีเกณฑ์ ไม่ทิ้งผู้รู้ ไม่ทิ้งพุทโธ จับตรงนี้ไว้ ถ้ามันเป็นประโยชน์กับการภาวนา ก็พูดเพื่อประโยชน์ไง ก็พูดเพื่อภาวนาไง ก็พูดเพื่อบริษัท ๔ เพื่อผู้ที่จะก้าวเดินต่อไป จับหลักอันนี้ได้ ให้มันเป็นประโยชน์ ให้มันเป็นประโยชน์ตอนนี้

จิตนะ เวลามันฟัง มันยอมฟังมันก็ว่าเป็นประโยชน์ ประเดี๋ยวพอมันดื้อมันด้านขึ้นมานะ ไอ้ประโยชน์ๆ มันโยนทิ้งเลย แล้วมันไปกว้านอะไรมาเผาใจอีกแล้ว

ฉะนั้น อย่าทิ้งผู้รู้ ถ้าจิตมันยอมรับ มันก็เป็นประโยชน์ มันยอมไง ถ้าวันไหนมันดื้อ วันไหนมันดื้อ มันไม่ยอมขึ้นมา ไอ้ที่เป็นประโยชน์ๆ มันไม่เป็นประโยชน์อีกแล้ว “หลวงพ่อวันนั้นพูดดีเลย วันนี้ทําไมพูดไม่เอาไหนเลย”

ก็อันเดียวกันนั่นแหละ เพราะจิตใจมันต่อต้าน เวลาจิตใจมันต่อต้านนะ มันต่อต้านเพราะกิเลสมันต่อต้าน มันต่อต้านก็พุทโธ พุทโธสู้กับมัน พุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธไปเรื่อยๆ เห็นไหม

ไม่ทิ้งพุทโธ ไม่ทิ้งผู้รู้ เวลาอะไรจะเกิดขึ้น ยึดหลักอันนี้ไว้ ต่อสู้อันนี้ไว้ ถ้ามันเป็นประโยชน์ก็เป็นประโยชน์กับการปฏิบัติ

เขาบอกว่า “มันไม่มีประโยชน์อะไรเลย พุทโธๆ มันไม่มีปัญญา”

มันไม่มีปัญญา มันใช้กําลัง มันใช้ความศรัทธาต่อสู้กับไอ้ความดื้อด้านของใจเราเอง คนอื่นเขาจะมีประโยชน์อะไรกับเรา ใครทํามาหากินขนาดไหน เขาก็ได้ประโยชน์ของเขา ใครภาวนาดีของเขาก็ได้ภาวนาดีของเขา ใครล้มลุกคลุกคลานก็เรื่องของเขา แล้วเราล่ะ เราล่ะ เราเวลามันดีมันก็ดี เวลามันดื้อมันก็เป็นแบบนี้ ดื้อมันก็ อ้าว! พุทโธซะ พุทโธซะ เห็นไหม มันมีที่เกาะ มันมีที่ไป เหมือนกับมีพ่อมีแม่คอยเลี้ยงดูแล ลูกมีพ่อมีแม่คอยดูแล มันจะมีสิ่งใดมันก็มาปรึกษาพ่อแม่ มีอะไรที่ยังสงสัยก็มาปรึกษาพ่อแม่

นี่ก็เหมือนกัน เรามีพุทโธ มีศาสดาประจําใจของเรา แล้วเรามีความกลัว เรามีอะไรเราก็กลับมาหาพุทโธของเราซะ เราอยู่กับพุทโธของเราไป

เขาบอกว่ามันโง่ มันไม่มีปัญญา

เออ! ไม่มีปัญญานี่แหละมันไม่เสีย ไอ้มีปัญญา ปัญญาเห็นแถไถลไปไหนแล้วก็ไม่รู้

อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ มันไม่เสีย เอาตรงนี้ไว้ ถ้ามันเป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์มากๆ ก็พูดเพื่อประโยชน์ไง ที่พูดก็พูดเพื่อประโยชน์นะ

ถาม : เรื่อง “ใจเป็นปกติแล้วค่ะ”

กราบขอบพระคุณหลวงพ่อ ขณะนี้ทุกอย่างกลับเป็นปกติแล้วค่ะ ลูกสามารถกลับมาทําสมาธิได้โดยที่ไม่ติดแล้วค่ะ และไม่มีอาการที่เคยเล่าให้ฟังแล้วค่ะ ลูกนอนได้แล้ว หลับสบายได้แล้ว ฉะนั้น ขณะที่พยายามจะคว้าสิ่งต่างๆ มา แต่ลูกพยายามให้นึกถึงคําว่า “พุทโธๆ” อยู่ตลอดไปค่ะ

ตอบ : เขาทําได้แล้ว เขาเป็นประโยชน์แล้ว ก็เป็นประโยชน์มาก เพราะว่าเขาเขียนมา อันนี้เขาเขียนมาบอก “การเลี้ยงชีพ” การเลี้ยงชีพ เลี้ยงชีพด้วยปัจจัยเครื่องอาศัย เลี้ยงชีพด้วยคําข้าว เราเลี้ยงชีพของเราด้วยคําบริกรรม เราเลี้ยงชีพของเราด้วยสติปัญญา ถ้าเราเลี้ยงชีพด้วยสติปัญญา ถ้าเราเลี้ยงชีพด้วยสติปัญญา มันเป็นอริยทรัพย์ มันเป็นปัญญาขึ้นมา

ฉะนั้น สิ่งที่คําถามมานี่เหมือนกัน ล้มลุกคลุกคลานมา ล้มลุกคลุกคลานมาก็หาที่พึ่ง หาที่พึ่ง เราก็พยายามทําของเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา เราได้ที่พึ่งแล้ว เราหาของเรา ได้ประโยชน์แล้วเราเอาที่พึ่งของเรา

แล้วที่พึ่งเราอย่าทิ้ง ใครจะพูดอย่างไร ใครจะภาวนาอย่างไร เขาภาวนา เขามีเหตุผลสิ่งใด เขามีความจริงอะไรมาเป็นเครื่องยืนยัน สิ่งที่เขาพูดกันทางโลก ทางโลกเขาพูดกันด้วยทฤษฎี ด้วยโลกียปัญญา เขาไม่รู้ตัวของเขานะ คนที่มีปัญญามากๆ โดยเป็นสัญญา สัญญา สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง

สิ่งที่เขาว่าเป็นปัญญามันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาทางโลก ปัญญาทางโลกคือจํา คือค้นคว้า มันไม่เป็นปัญญาทางธรรม

ถ้าเป็นปัญญาทางธรรม เราพุทโธๆ ถ้ามันทําจิตสงบเข้ามาได้ ถ้าจิตมันสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ปัญญาที่มันเกิดขึ้น ปัญญามันจะแยกแยะ มันถอดถอน อันนี้เป็นปัญญาโดยธรรม ปัญญาโดยธรรมมันเป็นธรรมโอสถ มันเป็นธรรมจักร มันฟาดฟันกิเลส มันผ่อนถ่ายออกไป แล้วพอมันจบสิ้นกระบวนการของมันเป็นอกุปปธรรม คือมันคงที่ตายตัว

แต่ไอ้พวกสัญญา พวกที่ว่าบอกว่า เราใช้ปัญญาไปเลย เรามีปัญญา เรามีการปฏิบัติกันอยู่นี่ เรามีความรู้ของเรา เรามีปัญญามากๆ ปัญญาที่เราค้นคว้ากันอยู่นี่...ปัญญาอย่างนี้เป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันไม่ผิด มันไม่ผิดหมายความว่า จุดเริ่มต้นของเรา เราเกิดมาเป็นคน เราเกิดมาเป็นคนนะ แล้วมีสามัญสํานึกรับรู้ถึงว่าคนมันมีกายกับใจ แล้วเวลาเราทํางาน ทํางานประกอบอาชีพ ทํางานด้วยนํ้ามือของเรา มันเป็นการทํางานทางโลก แล้วเวลาผู้จัดการ ผู้อํานวยการบริษัทต่างๆ เขาใช้ปัญญาของเขา ปัญญานั้นเป็นโลกียะ การบริหารจัดการ แต่เวลาบริหารจัดการมันเป็นเรื่องโลกๆ เกิดจากจิต เกิดจากตัณหาความทะยานอยาก เกิดจากกิเลส

แต่เวลาทําความสงบของใจ พุทโธๆ จิตมันสงบเข้ามา ถ้าสงบเข้ามาแล้วนะ ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาอันนี้ต่างหาก ปัญญาอันนี้ต่างหากที่ว่ามันเป็นปัญญา แต่โลกเข้าใจไม่ได้ เขาก็บอกว่าเขาใช้ปัญญาของเขา ปัญญาการบริหารจัดการ โลกเขาบริหารจัดการหน้าที่การงานของเขา การบริหารจัดการในงานของเขา

แต่เวลาปัญญาอบรมสมาธิมันเป็นปัญญาที่บริหารจัดการความคิด เอาความคิดมาเรียงให้เข้าที่เข้าทาง พอเข้าที่เข้าทาง มันสงบระงับขึ้นมา นี่ปัญญาอบรมสมาธิ

แม้แต่ปัญญาทางโลก ปัญญาที่คิดกันมันเป็นปัญญา แล้วเอาปัญญาอย่างนั้นมาเป็นปัญญา แล้วเขาก็บอกว่าสิ่งที่เราทํากันนี่มันไม่เป็นปัญญา เราเลยไม่กล้าพุทโธกันไง หนึ่ง พุทโธแล้วจิตมันไม่ใช้ปัญญา พุทโธเป็นสมถะ พุทโธไม่เป็นประโยชน์

แต่เพราะพุทโธนี่ไง เพราะพุทโธ เห็นไหม “จิตกลับมาปกติแล้วค่ะ นอนได้แล้วค่ะ” แต่ก่อนนอนไม่ได้เลย มันฝัน มันรู้มันเห็นอะไรจนตกอกตกใจไปทั่ว แล้วก็จะภาวนาต่อเนื่องไป นี่ดีนะ ถ้าไปเจอสํานักปฏิบัติที่เขาบอกว่า ต้องแก้อย่างนั้น ต้องแก้อย่างนี้ แก้ไปแก้มา แก้จนลิงแก้แห แก้ไม่ตกเลย

การแก้ง่ายๆ เลย พุทโธ กลับมาพุทโธ เชือกมันเส้นเดียวเลย จบแล้ว ไม่ต้องไปแก้ที่ไหนเลย ไม่ต้องไปลิงแก้แห ทิ้งเลย พุทโธอย่างเดียว กลับมาพุทโธๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เพราะเราต้องทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบระงับแล้วนะ มันจะถูกต้องดีงาม

ถ้าใจมันยังไม่สงบมันก็ทุกข์ยากอย่างนี้ ทําใจของเราให้ดี นี่พูดถึงเริ่มต้นตั้งแต่ว่าเรื่องโลกๆ

เขาบอกว่า คําถามนี้ไม่ใช่ปัญหาภาวนา แต่มันเป็นปัญหาที่ว่าไปพบไปเห็น

เราไปพบไปเห็นนี่ระดับของทาน

ปัญหาที่ ๒ แก้ความสับสน ถ้าจิตมันสับสนแล้วกลับมาเป็นประโยชน์กับการภาวนา เห็นไหม นี่จะเลี้ยงหัวใจแล้ว แล้วถ้าปฏิบัติแล้วจิตมันปกติแล้วค่ะ ถ้าปกติแล้ว เราก็มั่นคง จิตของเรามีจุดยืน มันไม่โลเล ไม่ตื่นเต้นไปกับกระแสโลก แล้วเราทําของเรา

กระแสโลกมันรุนแรงนะ ยิ่งสังคมมันมีการส่งเสริมกัน มีการสัมพันธ์ มีประชาสัมพันธ์ การชักนํากันไปหมดนะ

เวลาพระสารีบุตรกับพระโมคคัลลานะจะชวนสัญชัยมาอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง

“โลกนี้คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก” สัญชัยถามพระสารีบุตร “โลกนี้มีคนโง่มาก ถ้าเธอจะไปอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อยู่กับผู้ฉลาดมันมีน้อย เราจะอยู่กับคนโง่”

แต่นี่ในมุมกลับกัน ในปัจจุบันนี้ ในแนวทางปฏิบัติในชาวพุทธเรา คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก ถ้าคนฉลาดมาก มันก็ต้องรู้อะไรผิดอะไรถูกสิ แต่นี่ไม่อย่างนั้นน่ะ ไปไหนมา สามวาสองศอก พุทโธไม่ได้ อะไรก็ไม่ได้ แต่ถ้ามันเถลไถลไปน่ะได้ เถลไถลไปถลอกปอกเปิก ล้มลุกคลุกคลานไปได้

แต่เพื่อความสงบของใจ เพื่อความสงบระงับ เพื่อเป็นผู้หลักผู้ใหญ่ขึ้นมา เพื่อมีจุดยืนของใจบอกทําไม่ได้ แต่ถ้ามันล้มลุกคลุกคลานไปนะ ถลอกปอกเปิกไปนะ ไม่ได้อะไรมาเลย มันบอกว่าได้ อย่างนั้นน่ะดี ไม่รู้ว่าคนโง่หรือคนฉลาด

ฉะนั้น เวลาบอกพุทโธ มันว่าคนโง่ ไม่มีปัญญา พุทโธไม่มีปัญญา แต่ถ้ามันถลอกปอกเปิกให้เขาหลอกให้เขาลวง ให้เขาล้วงกระเป๋าไป นั่นน่ะคนฉลาด

คนฉลาดทําตัวอย่างนั้นหรือ คนฉลาดมันต้องมีจุดยืนสิ คนฉลาดมันต้องเอาใจของเราไว้ในอํานาจของเราสิ มันต้องอยู่ด้วยความสงบระงับได้ มันต้องมีความสุขในใจ มันต้องมีจุดยืนสิ แล้วจุดยืนมันเกิดจากไหนล่ะ ก็เกิดจากพุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เอวัง

ห้ามทิ้งผู้รู้ ห้ามทิ้งพุทโธ

เราห้ามทิ้งผู้รู้ ผู้รู้คือใจ

พุทโธคือคําบริกรรม

คําบริกรรม พุทธะคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

อย่าทิ้งหัวใจของเรา อย่าทิ้งผู้รู้ เกาะไว้

เราจะเจอวิกฤติสิ่งใด เราจะไปเห็นนิมิตอะไร

เราจะไปเจอสิ่งใดที่ทําให้เราตกอกตกใจ

เราจะไม่ทิ้งพุทโธของเรา

๒

ใครจะปล่อย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๗ เมษายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “จิตกับธรรม”

รบกวนเรียนถามหลวงพ่อ การปล่อยจิตต้องปล่อยพร้อมกับธรรมใช่หรือไม่ ขอบคุณค่ะ

ตอบ : “การปล่อยจิตต้องปล่อยพร้อมกับธรรมหรือไม่”

เวลาฟังธรรมไปฟังธรรมมา คนฟังนะ คนฟังธรรม ฟังธรรมเพื่อประโยชน์ แต่ถ้าคนฟังฟังด้วยกิเลส ฟังด้วยความไม่รู้เท่า โดยธรรมชาติของคนฟังธรรม เพราะเรามีกิเลสเราถึงฟังธรรม

หลวงตาท่านบอกว่า การฟังธรรมโดยกรรมฐานเป็นการปฏิบัติสุดยอดที่สุด

การปฏิบัติสุดยอดเพราะมันจากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่งไง จากใจของครูบาอาจารย์ที่ท่านรู้จริงท่านถ่ายทอดออกมา แต่ใจของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมันมีอวิชชา มันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่เรา ด้วยความตะเกียกตะกาย เราตะเกียกตะกายของเรา เราพยายามประพฤติปฏิบัติของเราให้ได้ผล ให้ได้สัจธรรมตามความเป็นจริง เราถึงตะเกียกตะกายฟังธรรม ถ้าเราตะเกียกตะกายฟังธรรม ธรรมอย่างนี้จากใจสู่ใจสําคัญมาก

ในการฟังธรรม ในกรรมฐานเรานี่สุดยอดที่สุด สุดยอดเพราะอะไร เพราะขณะที่หลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการ หลวงตาท่านเล่าให้ฟังนะ เวลาฟังเทศน์หลวงปู่มั่น เหมือนนิพพานเปิดหมดเลย ฟ้านี่เปิดหมด หยิบฉวยเอาได้เลย มรรคผลนี่จับได้เลย เพราะว่าหลวงปู่มั่นท่านรู้จริงของท่าน ท่านอธิบายออกมาเป็นชั้นเป็นตอน

เราฟังอยู่ เราจินตนาการ จะหยิบฉวยเอาได้เลย มรรคผลนิพพานหยิบได้เลย แต่พอเวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์จบ มรรคผลนิพพานก็ปิดทันทีเหมือนกัน

นี่ไง ฟังธรรมมันสําคัญตรงนี้ไง สําคัญตรงที่มีคุณธรรมในหัวใจ ท่านเทศนาว่าการก็เป็นความจริง ฉะนั้น การฟังธรรมสําคัญมาก

ฉะนั้น ฟังธรรมสําคัญมาก สําคัญ เราต้องมีคุณธรรม เราตั้งสัจจะ เราทํา ถ้าสิ่งใดเป็นประโยชน์กับเรา เอาสิ่งนั้นเป็นประโยชน์ ถ้าสิ่งใดที่มันไม่เป็นประโยชน์ วางไว้ก่อน วางไว้ก่อนนะ เพราะเรายังไม่รู้เท่า เรารู้ไม่ได้ เพราะจิตใจของเรามันมืดบอด จิตใจเรามีอวิชชาครอบงําอยู่ เราจะรู้เห็นจริงตามที่ครูบาอาจารย์เทศนาว่าการไม่ได้ แต่ขณะที่เราฟังแล้วเราเอามาจินตนาการเอง พอจินตนาการเองก็เลยเขียนคําถามมานี่ไง “การปล่อยจิตต้องปล่อยพร้อมกับธรรมหรือไม่”

แล้วถ้าเกิดคนไม่มีหลักมีเกณฑ์ “ใช่ การปล่อย ปล่อยอย่างนั้นเลย ปล่อยแล้วมันเป็นมรรคเป็นผลเลย” นั่นคือคนที่ไม่มีหลัก

ถ้าคนที่มีหลักนะ การปล่อยจิต เอ็งจะบ้าหรือ ถ้าปล่อยจิตก็ไปโรงพยาบาลศรีธัญญาไง ใครปล่อยจิต ปล่อยก็เร่ร่อนไง ถ้าปล่อย ปล่อยแล้วเดี๋ยวก็เคลิบเคลิ้มไง การปล่อยจิตก็ตกภวังค์ไง ใครไปปล่อย มีใครสอนให้ปล่อยจิต

สอนให้ปล่อยจิต เห็นไหม นี่ไง ถ้าครูบาอาจารย์ท่านไม่มีหลักไม่มีเกณฑ์ “ปล่อยแล้วมันว่างหมดเลย ความว่าง”

ว่างอย่างนั้นว่างแบบขี้ลอยนํ้าไง เวลาขี้มันลอยนํ้าไปมันไม่รับผิดชอบสิ่งใดเลย ไอ้คนจะใช้นํ้าใช้สอยเห็นขี้ลอยมา เขาขยะแขยง เขาจะปัดทิ้งเลย เพราะขี้ลอยนํ้ามาไม่เป็นประโยชน์กับใคร แต่ขี้ถ้ามันไปติดฝั่งใดแล้วเขาทําการเกษตร ขี้นั้นเป็นปุ๋ย เป็นปุ๋ยให้กับการเกษตรนั้นได้

ว่างๆ ก็ว่างขี้ลอยนํ้า

แต่ถ้าว่าง หลวงปู่มั่นท่านสั่งหลวงตาไว้เลย ถ้าครูบาอาจารย์ไม่มี เวลาจะประพฤติปฏิบัติ แล้วถ้ามันมีเหตุวิกฤติขึ้นมา อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ห้ามทิ้งเด็ดขาด

ห้ามทิ้งผู้รู้ ห้ามทิ้งพุทโธ เราห้ามทิ้งผู้รู้ ผู้รู้คือใจ พุทโธคือคําบริกรรม คําบริกรรม พุทธะคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อย่าทิ้งหัวใจของเรา อย่าทิ้งผู้รู้ เกาะไว้ เราจะเจอวิกฤติสิ่งใด เราจะไปเห็นนิมิตอะไร เราจะไปเจอสิ่งใดที่ทําให้เราตกอกตกใจ เราจะไม่ทิ้งพุทโธของเรา

แต่ถ้าเราทิ้งพุทโธของเรา เราทิ้งผู้รู้ของเรานะ พอเห็นสิ่งใดเราตกใจ เราวูบไปกับเขานะ พอวูบไป ขาดสติ ถึงกับเสียจริตนิสัยได้ แล้วถ้ามันไม่เป็นไป ถ้ามันวูบไปรู้ไปเห็นสิ่งใดมันก็ข้องใจอยู่อย่างนั้นน่ะ ไปเห็นนั่นมันอะไร สวรรค์ชั้นไหน นรกชั้นไหน ไปเห็นนะ โอ้โฮ! รู้วาระจิตของใคร มันไปของมันน่ะ นี่ไง เพราะทิ้งไง เพราะทิ้งผู้รู้ ทิ้งพุทโธมันเป็นแบบนั้น

ฉะนั้น การปล่อยจิต ใครปล่อย มีใครปล่อยจิต ใครสอนให้ปล่อยจิต ไม่มี ไม่มีหรอก ครูบาอาจารย์ไม่ได้สอนให้ปล่อยจิต ท่านให้มีสติ ต้องมีสติ มีคําบริกรรมชัดเจน ไม่มีการปล่อย ถ้าไม่มีการปล่อย

ถ้าเราภาวนาไป เรามีคําบริกรรมพุทโธๆๆ มันจะละเอียดขนาดไหนก็ให้มันละเอียดไป ไม่ปล่อย ไม่ปล่อยผู้รู้ ไม่ปล่อยพุทโธ มันละเอียดเข้าไป พอละเอียดเข้าไป ตั้งแต่ขณิกสมาธิก็รับรู้ได้ จิตมันสงบได้ จิตร่มเย็นได้ แต่ถ้ามันไม่เป็นสมาธิเลยมันก็ฟุ้งซ่าน มันก็ทุกข์มันก็ยากของมัน แต่เวลามันพุทโธๆ พุทโธกับจิตมันกลมกล่อมกัน มันเป็นเนื้อเดียวกัน พุทโธแล้วมันก็ว่างได้ มันควบคุมจิตได้ มันก็เป็นขณิกสมาธิ

พุทโธต่อเนื่องกันไป พุทโธต่อเนื่องกันไป ถ้าจิตมันสงบมากขึ้น มันสงบแล้วมันมีกําลังมากขึ้น มันออกรับรู้ได้ มันเป็นอุปจารสมาธิ

พุทโธๆ จนพุทโธไม่ได้ พุทโธไม่ได้ แต่มันสักแต่ว่ารู้ เห็นไหม สักแต่ว่ารู้ ตัวรู้กับตัวผู้รู้ก็ตัวจิตไง ตัวผู้รู้ ผู้รู้ก็พุทธะไง มีใครปล่อย มันละเอียดเข้าไป มันละเอียดเข้าไปจนตัวมันเองรู้ตัวมันเอง มันปล่อยที่ไหน มันไม่ได้ปล่อย ถ้าปล่อย ปล่อยก็เราปล่อย

เขาเล่นยิมนาสติก เขาเล่นกายกรรม ระหว่างผู้เล่นกับผู้เล่นเขาจับมือกัน เขาเหวี่ยงตัวขึ้นไปบนอากาศ เขาปล่อยก็ตายน่ะสิ เขาปล่อยมือ เขาตก ถ้าเขาปล่อยมือ เขาก็ตกสู่พื้น เขาเล่นกายกรรม มีใครเขาปล่อยมือจากเชือกบ้าง เขาจับของเขาไป เขาจะเล่น เขาจะเหวี่ยงตัวขนาดไหน เขาก็จับของเขาไป เขาไม่ปล่อยหรอก เวลาเขาเลิกเล่นแล้วเขาก็ลงมาตามเทคนิคของเขา มีใครเขาปล่อยบ้าง ปล่อยก็ตก

อุปจารสมาธิ สักแต่ว่ารู้ ไม่มีรับรู้สิ่งใดเลยล่ะ แต่มันมีของมันอยู่ เขาไม่ปล่อย ไม่มีใครปล่อยหรอก

คําว่า “ปล่อยจิต” การปล่อยจิต คําถามมันสะเทือนใจ สะเทือนใจที่ว่าฟังธรรมไง ฟังไม่ได้ศัพท์ จับไปกระเดียด ฟังไม่ได้ศัพท์ จับไปกระเดียด ฟังแล้วไม่รู้เรื่อง

“การปล่อยจิตปล่อยอย่างไร”

การปล่อยจิต ถ้าถามคนบ้า คนบ้าก็บอกเลย “เอ้ย! ปล่อยอย่างนั้น การปล่อยต้องมีเทคนิคการปล่อย”...บ้าเจอกับบ้าไง

อันนี้ถามมา เขาถามว่าการปล่อยจิตอย่างไร

ใครสอนให้ปล่อย ปล่อยอย่างไร ทําไมถึงปล่อย มันไม่มี การปล่อยจิต ใครปล่อย มันไม่มีใครปล่อย เพราะหลวงปู่มั่นท่านสั่งนักสั่งหนาเลย สั่งกับหลวงตาไว้ ตอนก่อนที่หลวงปู่มั่นท่านจะเสีย หลวงตาท่านกําลังเข้าด้ายเข้าเข็ม ท่านสังเวชตัวท่านเองมากว่าท่านเองยังต้องมีครูบาอาจารย์ แล้วครูบาอาจารย์ต้องนิพพานไปต่อหน้า แล้วจิตใจนี้ยังต้องการคนพึ่งอาศัย แล้วถ้าไม่มีครูบาอาจารย์แล้วจะฟังใครต่อไปล่ะ เพราะจิตมันดื้อ มันฟังเหตุฟังผล ไม่ค่อยยอมฟังใคร ถ้าใครมีเหตุมีผลถึงจะยอมฟัง แล้วผู้ที่มีเหตุมีผลก็จะนิพพานไปต่อหน้า

หลวงปู่มั่นสั่งไว้ หลวงตาท่านเน้นยํ้าตรงนี้มากว่า หลวงปู่มั่นท่านสั่งไว้ว่า อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ จะวิกฤติขนาดไหน จะเป็นอย่างไร อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ต้องอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ แล้วถ้ามันสงบ มันสงบท่ามกลางผู้รู้ ท่ามกลางพุทโธนั้น มันชัดเจนของมันเอง ไม่ใช่ปล่อยทิ้ง ปล่อยปละละเลย มันเป็นไปไม่ได้หรอก

คนสุรุ่ยสุร่าย คนจับจ่ายใช้สอยโดยที่ไม่มีสติปัญญาจะตั้งตัวไม่ได้ คนที่จะมีหลักมีเกณฑ์ต้องเป็นคนประหยัดมัธยัสถ์ เป็นคนที่รู้จักเก็บรักษา คนคนนั้นจะเป็นคนที่มั่งมีศรีสุข คนคนนั้นจะเป็นคนมีหลักมีเกณฑ์

นี่ก็เหมือนกัน การปล่อยจิตไม่มี ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ มันชัดเจนของมัน ถ้าอัปปนามันสักแต่ว่า มันก็มีของมัน มันรู้ของมัน ไม่ใช่การปล่อย ไม่ใช่

มันเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกชัดเจนมาก ฉะนั้น การปล่อยจิตไม่มีหรอก ไม่มีการปล่อยจิต

ฉะนั้น “การปล่อยจิตต้องปล่อยพร้อมกับธรรมหรือไม่ ต้องปล่อยพร้อมกับธรรม”

ฟังไม่ได้ศัพท์ ฟังไม่ได้ศัพท์ก็จับไปกระเดียด แล้วก็เขียนถามมา แล้วถ้าไม่ตอบนะ มันฟังไม่ได้ศัพท์ใช่ไหม จะฟังใครมาก็แล้วแต่ จะฟังของใครมาแล้วก็แต่ แล้วเอาไปพูดต่อ แล้วถ้ามาพูดบอกฟังพระสงบมา พระสงบว่าอย่างนี้

นี่คนบ้า คนบ้ามันสอนคนบ้า บ้าก็บ้าวะ มึงก็บ้า กูก็บ้า แล้วก็บ้ากันไปน่ะ

ฉะนั้น พอเขียนมาอย่างนี้ นี่ฟังไม่ได้ศัพท์ การปล่อยจิต ไม่ได้สอนให้ปล่อย แล้วพอสอนให้ปล่อยแล้ว ต้องปล่อยพร้อมกับธรรมหรือเปล่า

อ้าว! ยิ่งไปใหญ่เลย ต้องปล่อยพร้อมกับธรรม ธรรมอะไร มิจฉาสมาธิ มิจฉาธรรม มันเป็นมิจฉาทิฏฐิ มันจะไปปล่อยอะไร ก็ปล่อยไปคลุกกับกิเลสไง ปล่อยไปคลุกกับขี้

มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ นี่ฟังไม่ได้ศัพท์ จับไปกระเดียด ไม่ใช่กระเดียดธรรมดาด้วยนะ กระเดียดแล้วยังอ้างครูบาอาจารย์มาเป็นหลังอิงด้วยนะ เพราะได้ฟังจากองค์นั้นมา ได้ฟังจากองค์นี้มา เราเข้าใจ

ฟังมา ท่านเทศน์อย่างหนึ่ง ท่านมีความหมายอย่างหนึ่ง เรามีอวิชชา เราไปฟังแล้วเราก็เข้าใจของเราอย่างหนึ่ง พอเข้าใจอย่างหนึ่งปั๊บ เราก็เอาท่านมาเป็นหลังอิง แล้วก็บอกว่าท่านว่าอย่างนั้นๆๆ ท่านว่าอย่างนั้นแล้วเอ็งว่าอย่างไรล่ะ เออ! ท่านว่าอย่างนั้นแล้วเอ็งรู้อะไรล่ะ อ้าว! เอ็งฟังแล้วเอ็งปฏิบัติ เอ็งก็ต้องรู้สิ เอ็งรู้ เอ็งก็ต้องอธิบายของเอ็งบ้างสิ

ดูสิ เวลาเขาบอกว่า คนนั้นเทศน์ดีมาก คนนี้เทศน์ดีมาก

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําไมจะไม่ดี

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูสิ โปฐิละใบลานเปล่าๆ จําธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้หมดเลย ไปสอนเทศนาว่าการลูกศิษย์ลูกหาเต็มไปหมดเลย ไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “โปฐิละใบลานเปล่ามาแล้วหรือ ใบลานเปล่าไปแล้วหรือ ใบลานเปล่ากลับแล้วหรือ”

นี่ก็เหมือนกัน ไปจําของท่านมามันก็ใบลานเปล่า แล้วของเราล่ะมีอะไร เราจํามาแล้วเราปฏิบัติหรือเปล่า ธรรมวินัยเป็นศาสดาของเรา เราเรียนมา เรียนมาเพื่อปฏิบัติ นี่ฟังมาเพื่อจะค้นคว้าความจริง ถ้าค้นคว้าความจริง

การปล่อยจิต ไม่มีให้ปล่อย จิตก็ไม่มีให้ปล่อย ตัวจิตมันจะไปปล่อยอะไร ตัวจิตมันต้องเข้าเป็นสัมมาสมาธิแล้วมันใช้ปัญญาไป

ว่าต้องปล่อย ปล่อยอะไร ปล่อยพร้อมธรรม...ไม่ใช่

จิตสงบเป็นสมาธิแล้ว จิตสงบเป็นสมาธิตั้งมั่นแล้ว จิตจริง สมาธิจริง สัมมาทิฏฐิ สัมมาสมาธิ ออกค้นคว้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าเห็นจิต เห็นตามความเป็นจริงแล้วใช้ปัญญาแยกแยะ ปัญญาที่เกิดจากสัมมาสมาธิ สมาธิเกิดจากสติ เกิดจากศีล เกิดจากความปกติของใจ

ทําความสงบของใจเข้ามา ใจมันสงบเข้ามา ไม่ได้ปล่อย มันเป็นสัมมาสมาธิ เป็นตัวจิต เป็นสัมมาสมาธิ เป็นจิตที่เป็นสากล จิตที่เป็นจิตแท้ๆ จิตไม่ได้ควบคุมโดยสมุทัย จิตไม่ได้ควบคุมโดยอวิชชา จิตไม่ได้ควบคุมโดยความไม่รู้เท่า แล้วจินตนาการกันไปว่าจะปล่อย ก็ปล่อยตัวมันเอง ก็ปล่อยลงไปคลุกขี้ ก็เป็นมิจฉาทิฏฐิความเห็นผิด

ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ จิตมันจิตแท้ จิตแท้ จิตสงบแล้วจิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าจิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงแล้วใช้ปัญญาไป ปัญญาอย่างนี้เป็นสัมมา เห็นไหม สัมมาสมาธิ สัมมาปัญญา เป็นภาวนามยปัญญา

ถ้าปัญญามันพิจารณาของมันไป มันพิจารณาของมันบ่อยครั้งเข้า เวลามันปล่อย นี่เวลามันปล่อย มันปล่อยอะไรล่ะ แล้วเราจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรม กาย เวทนา จิต ธรรมเป็นสติปัฏฐาน ๔ แล้วจิตมันพิจารณา จิตมันพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม เวลามันพิจารณาของมันไปแล้วมันเป็นไตรลักษณ์แล้ว แล้วมันปล่อย ใครปล่อย ใครปล่อยกาย ใครปล่อยเวทนา ใครปล่อยจิต ใครปล่อยธรรม

เห็นไหม เวทนาเกิดขึ้นมา เวทนาเจ็บปวดมากเลย เจ็บปวดมหาศาลเลย เวลาจิตมันสงบแล้วจิตมันจับเวทนา พิจารณาเวทนาไป พอมันปล่อยเวทนาปั๊บ จิตสงบลง ใครปล่อย มันปล่อยอะไรน่ะ

มันปล่อยเวทนา ปล่อยกาย ปล่อยเวทนา ปล่อยจิต ปล่อยธรรม

ถ้ามันปล่อย ทําไมมันถึงปล่อย

มันปล่อยเพราะมันมีสัจธรรม มันมีมรรคของมัน มรรคมันพิจารณาของมัน แยกแยะของมันไป เวลามันปล่อย ปล่อยเป็นชั้นเป็นตอน เป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป ปล่อยแล้วปล่อยเล่าๆ ถ้าปล่อยแล้วต้องซํ้าๆๆ จนกว่ามันสมุจเฉทปหาน

เวลาสมุจเฉทปหาน มันปล่อยจิตอะไร มันไม่ได้ปล่อยจิต สังโยชน์มันขาดจากจิต นั่น! จิตเขาไม่ได้ปล่อย เขาชําระสังโยชน์ เขาสํารอกสังโยชน์คายออกไป สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส มันทําลายสังโยชน์ออกไป มันไม่ได้ปล่อยจิต จิตเป็นตัวประหัตประหารอวิชชา สมุทัย ทําลายสมุทัย ทําลายอวิชชาออกไป แล้วจิตมันเป็นอย่างไรล่ะ จิตมันเป็นอย่างไร มันปล่อยเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา มันปล่อยเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา มันพิจารณาต่อเนื่องไป เวลามันปล่อยแล้วมันจับอีกไม่ได้ มันติด

อู๋ย! มันยังอีกไกลนะ เวลาผู้ที่ปฏิบัติจริง มันจะมีบุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มันเป็นคู่ เป็นชั้นเป็นตอน ในสังฆคุณ บุคคล ๘ จําพวก จิตใจที่มันเป็นบุคคลขึ้นไป

มันไม่ได้ปล่อย ถ้าการปล่อยจิตๆ ถ้าการปล่อยจิต จะบอกว่าเขียนผิดก็ได้ เขาว่า “ถ้าเรามีความเห็นอย่างหนึ่ง วันนี้เขียนผิดไป เขียนผิดมา หลวงพ่อเลยใส่เอาเลยว่าการปล่อยจิต หลวงพ่อก็เลยตอกเอา เพราะเขียนผิด ไม่ได้เข้าใจอย่างนั้น” นี่จะแก้ตัวอย่างนี้แล้ว แต่ตอนเขียนมาคิดอย่างนี้ คิดว่าฉันรู้มาก ฉันรู้จริงนะ ฟังเยอะ ฟังเยอะแน่ชัด เออ! เขียนไปเลย หลวงพ่อจะมีเคล็ดลับอะไรพูดต่อ

“การปล่อยจิตต้องปล่อยพร้อมกับธรรมหรือไม่”

ไม่ใช่ทั้งนั้น ไม่มีปล่อย จิตไม่มีปล่อย จิตเป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิ จิตตั้งมั่นแล้วจิตพิจารณาของมันไป ถ้าจะปล่อย ปล่อยกาย ปล่อยเวทนา ปล่อยจิต ปล่อยธรรม เวลาปล่อย เวลามันขาด กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันปล่อยมหาศาล แล้วมันปล่อยอย่างไร

ไม่ได้ปล่อยจิต ไม่ได้ปล่อยจิต ถึงที่สุด ที่มันมีประเด็น เราเข้าใจ มันมีประเด็นว่า พระอรหันต์ไม่มีจิตไง พระอรหันต์ไม่มีภพไง ถึงบอกว่าต้องปล่อยจิตไง

ไม่ใช่ มันมีเคล็ดลับ มันมีวิธีการอีกเยอะแยะ ไอ้ที่พูดนี่มันผิวเผินมาก ผู้รู้จริงเขามี ไม่มีการปล่อยจิตหรอก จิตมันทําลายอวิชชา ทําลายความเห็นผิดจากจิต มันสํารอกมันคายสังโยชน์เป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป ถึงที่สุดแล้วสังโยชน์อย่างละเอียด เห็นไหม รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา มันก็ยังเป็นสังโยชน์อย่างละเอียด มันก็ยังไม่ใช่จิต อ้าว! แล้วจิตมันเป็นอะไรล่ะ ถ้าจิต มันเป็นภวาสวะ มันเป็นภพ เป็นตอ แล้วจะไปรู้มันอย่างไร จะไปเห็นมันอย่างไร เขาไม่ได้ปล่อย เขาไม่ได้ปล่อย

เวลาหลวงตาท่านพูด เวลาท่านพิจารณาของท่านไปแล้ว จิตนี้มหัศจรรย์นัก มันส่งไป มันพิจารณาไป มันทะลุทะลวงไป ทั้งภูเขาเลากา มันทะลุทะลวงไปได้หมดเลย จิตนี้มหัศจรรย์นัก ตัวจิต นี่ท่านกําลังเพลิดเพลินกับจิตของท่าน

แต่เวลาธรรมะมาเตือน ท่านบอกว่าธรรมะเลย ธรรมะมาเตือนเลย “สิ่งที่สว่างไสว ที่มันผ่องใส มันเกิดจากจุดและต่อม” ท่านก็ยังงงอยู่ไง เพราะว่าที่หลวงปู่มั่นบอกว่าห้ามทิ้งผู้รู้ ห้ามทิ้งพุทโธ หลวงปู่มั่นท่านก็เสียไปแล้ว ถ้าหลวงปู่มั่นอยู่ ท่านบอกไปถามหลวงปู่มั่น ท่านจะผ่านไปเลย นี่ติดอีกตั้ง ๘ เดือน ค้นคว้า หันซ้ายหันขวา หันรีหันขวางอยู่นั่นน่ะ หันไปหันมาเพราะต้องค้นคว้าด้วยตัวเอง

พอถึงที่สุดมันเข้ามาทําลายจุดและต่อม เข้ามาทําลายภพ ถ้าทําลายภพ ยิ่งทําลายยิ่งสะอาด เห็นไหม ท่านบอกเวลาที่มันสว่างไสว ที่มันมหัศจรรย์ มันมหัศจรรย์มาก เวลาทําลายไปแล้ว ความมหัศจรรย์นั้นเป็นกองขี้ควาย กองขี้ควายเลยล่ะ

แล้วพอมันทะลุทะลวงผ่านไปแล้ว ทีนี้มีอะไรล่ะ มันมีจิตอีกไหม มันมีภพอีกไหม มันจะมีอะไร นี่เขาไม่ได้ปล่อย เขาไม่ได้ปล่อย เขาทําลายตัวจิตเลย แล้วทําลาย ทําลายอย่างไร ตัวจิตมันจะทําลายตัวมันเองได้อย่างไร

กว่าจะทําลายตัวมันเองมันต้องพิจารณามาเป็นชั้นเป็นตอน ไม่มีการปล่อยหรอก ไอ้นี่ฟังไม่ได้ศัพท์ จับไปกระเดียด ได้แค่นี้ ถ้าได้แค่นี้ก็แค่นี้

ฉะนั้น สิ่งที่ถามมา ที่พูด พูดเพราะไม่ต้องการให้ฟังไม่ได้ศัพท์แล้วจับไปกระเดียด พอจับไปกระเดียดแล้ว แล้วก็ไปอ้างอิง พออ้างอิงขึ้นไปแล้ว กรรมฐานเรานะ เขาดูถูก เขาดูถูกว่าพวกพระกรรมฐานไม่เรียนก่อน ไม่เรียนปริยัติก่อน ไม่มีการศึกษา พอไม่มีการศึกษา พอพูดธรรมะก็พูดผิดๆ ถูกๆ เขาว่าอย่างนั้น พระกรรมฐานพูดผิดๆ ถูกๆ ไม่มีความรู้จริง

ขณะที่มันยังผิดอยู่ เรียนมาขนาดไหน ปริยัติ เวลาปฏิบัติ ปริยัติก็คือปริยัติ พูดอยู่ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โปฐิละใบลานเปล่าๆ แต่เวลาเป็นความจริงขึ้นมามันเป็นความจริงขึ้นมาจากจิต

เราเรียนมา เรียนมาเป็นทฤษฎีเพื่อจะปฏิบัติเข้าไปค้นคว้าเอาความจริง นักปฏิบัติเราปฏิบัติเอาความจริง แล้วมันเป็นความจริงขึ้นมา มันศีล สมาธิ ปัญญาเป็นความจริง แล้วมันชําระล้าง มันสํารอกคายกิเลสออกไป มันจะผิดตรงไหน นี่ตัวจริงเลยล่ะ ปฏิบัติจริง รู้จริง ตัวจริงเลย แล้วมันผิดไปไหนล่ะ มันไม่ผิดต่อเมื่อผู้รู้จริงไง

แต่นี้เราเป็นลูกศิษย์ลูกหา เรากําลังปฏิบัติอยู่ เราต้องอาศัยครูบาอาจารย์ ฟังไม่ได้ศัพท์มันก็ค่อยๆ พิจารณาให้รอบคอบ

ที่บอกว่าไม่รู้ ถามไม่ได้ ปัญหาไม่รู้ ถามไม่ได้ เพราะเราไม่รู้จริง เราถามมา ถามมา ถ้าเป็นศัพท์หลวงตานะ นักมวยเวลามันจะชก มันเปิดหน้ามาเลย เปิดหน้ามาให้คู่ต่อสู้สวนหมัดเลย นักมวยเขาต้องปกป้องตัวเอง นักมวยเวลาขึ้นชกมวยไม่เคยยกแขนขึ้นมาปิดป้องตัวเองเลย ให้คู่ต่อสู้ต่อยเอาๆ เลย

นี่ก็เหมือนกัน การปล่อยจิตปล่อยอย่างไร นี่มันเปิดหน้ามาเลย เปิดหน้ามา เห็นไหม ถ้ามันไม่รู้ ถามไม่ได้ มันถามอย่างนี้ ไม่รู้ ถามไม่ได้ ไม่รู้ มันจะปกป้องตัวเองไม่ได้ ไม่รู้ ทําเองไม่ได้

ไม่รู้ ถามไม่ได้ คนที่จะถามต้องรู้จริง แล้วคนที่ตอบต้องรู้จริงด้วยถึงตอบด้วยความจริง ถ้าคนไม่รู้ถามมา ไอ้คนไม่รู้ตอบไปก็บ้า ไอ้บ้าตอบบ้าไง ไอ้บ้าก็ถามมา ไอ้บ้าก็ตอบไปไง แล้วโลกก็สรรเสริญ กรรมฐานไม่มีการศึกษา กรรมฐานไม่ศึกษาปริยัติมาก่อน กรรมฐานไม่มีความรู้ ไม่ไปถามครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงท่านสอยกลับเลย

ฉะนั้น ใครจะปล่อยจิต ไม่มีหรอก ห้ามทิ้งผู้รู้ ห้ามทิ้งพุทโธ ทําความจริงเข้าไป แล้วความจริงเข้าไป มันสํารอกมันคายกิเลส กิเลสเป็นอย่างไร เวลาสํารอกคายมันจะรู้ของมันไป ฉะนั้น การปล่อยจิตไม่มี ไม่มี

ห้ามทิ้งผู้รู้ ห้ามทิ้งพุทโธ จับให้มั่นๆ คั้นให้ตาย เป็นสมาธิท่ามกลางหัวใจเลย แล้วหัวใจที่เป็นสมาธิ เวลาเราออกใช้ปัญญา มันเป็นภาวนามยปัญญาท่ามกลางหัวใจเลย แล้วถ้าภาวนามยปัญญามันสํารอกคายกิเลสออกไป คายออกไปจากใจเลย คายเป็นชั้นเป็นตอน บุคคล ๔ คู่เลย โสดาปัตติผล สกิทาคามิผล อนาคามิผล อรหัตตผล เป็นชั้นเป็นตอนเข้าไปเลย มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ ชัดเจน

นี่พูดถึงว่าการปล่อยจิต การปล่อยจิต เพราะเขาเขียนมาอย่างนี้มันเปิดหน้ามาให้ชก แล้วคิดดูสิว่าถ้าพูดต่อไป ถ้าไอ้บ้ามันตอบนะ มันก็บอกว่าวิธีการปล่อยจิตปล่อยอย่างนั้น มันก็คนบ้าไง ไม่มีสติปัญญารักษาจิตของตัวเอง ไม่มีแม้แต่ความรู้สึกนึกคิดละอายตัวเอง ไม่มีความรู้สึกนึกคิดรักษาตัวเอง ละอายความอกุศลเลย ถ้ามีสติมีปัญญามันไม่ทําอย่างนี้ แล้วไม่พูดอย่างนี้ ไม่ทําอย่างนี้

การปล่อยจิตไม่มี ถ้าเป็นสมาธิ เป็นสมาธิท่ามกลางจิต ถ้าจิตสงบแล้วออกใช้ปัญญา ปัญญาเกิดขึ้นท่ามกลางหัวใจเลย มันทําของมันชัดเจนเลย แล้วมันละสังโยชน์ ๓ ตัว ละกามราคะปฏิฆะอ่อนลง ละกามราคะขาดไป นั่นแหละมันจะเข้าไปเห็นจิตเดิมแท้ ถ้าจิตเดิมแท้ แล้วมันจะทําอย่างไร ทําลายภวาสวะ ทําลายภพอย่างใด นั่นอีกขั้นตอนหนึ่ง นั่นเป็นอีกส่วนหนึ่ง

ฉะนั้น จิตกับธรรม เขาบอกจิตกับธรรม นี่ภาวนามาขนาดนี้ไง จิตกับธรรม แล้วถ้าการปล่อยจิตต้องปล่อยพร้อมกับธรรมใช่ไหม

เออ! เอ็งกลับไปภาวนาใหม่เนาะ แล้วถ้ามีเหตุมีผล เขียนมาใหม่ ถ้าไม่มีเหตุมีผล แล้วเกิดการกระทบกระทั่ง เพราะเราพูดรุนแรง ก็ถือว่าจบกันไป เพราะว่ากรรมฐานต้องมีเหตุมีผล กรรมฐานต้องมีสัจจะความจริง ไม่ใช่เลื่อนลอย แล้วดีแต่พูดให้คนอื่นเขาดูถูกเหยียดหยามว่า กรรมฐานไม่มีการศึกษา กรรมฐานไม่มีความรู้

แต่ความรู้ในภาวนามยปัญญา ความรู้จริงของกรรมฐาน ของครูบาอาจารย์เรานั่นน่ะสุดยอด สุดยอดของธรรม

ถาม : เรื่อง “ขอความอนุเคราะห์วิธีต่อไปค่ะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อค่ะ ตอนเรียน ป.เอก หนูต้องทําการทดลองกับสัตว์ รู้สึกบาปและอยากหาทางออก ทําบุญ ทําทาน ทําดี ไปปฏิบัติตามคอร์สปฏิบัติธรรม หรือไปวัดต่างๆ ที่ปฏิบัติตามคําชวนของคนอื่นๆ ทําบุญ และหวังผลบุญให้อาจารย์ใหญ่ที่หนูทําแล็บ

ตอนนี้หนูรู้ว่าบาปส่วนบาป บุญส่วนบุญ หนูแก้อดีตไม่ได้ แต่หนูทําปัจจุบันตอนนี้ได้ ต่อมาทําเพราะอยากเป็นคนดี และปัจจุบันค้นหาว่าอะไรคือความสุขที่แท้กันแน่ ชีวิตนี้เกิดมาเพื่ออะไร และเราจะไปไหน มีโรคประจําตัว แต่เราคิดว่าเรายอมรับและอยู่กับมันได้อย่างมีความสุข

อยู่มาวันหนึ่งได้ใคร่ครวญแล้วรู้สึกว่า จริงๆ แล้วเราขี้ขลาด กลัวตาย เลยทําให้รู้สึกว่าชีวิตนี้เราประมาทนัก จะตายไปยังไปไม่เป็น ไม่มีอะไรยึดเป็นหลักเลย เริ่มเชื่อจากการฟังธรรมว่า โชคดีที่ได้เกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา และจะให้ตายไปเปล่าๆ วนเกิดซํ้าๆ อีกหรือ ดังนั้น เริ่มขวนขวายอ่าน ฟังธรรมอธิษฐานขอให้รู้เห็นจริง มีครูนําทางธรรมที่รู้จริง และลงมือปฏิบัติธรรมอย่างตั้งใจ

พยายามบังคับฝึกฝนตนเองประมาณ ๑ หรือ ๒ ปี ให้นั่งสมาธิก่อนนอน และหลังตื่นนอน โดยรู้ตัวตื่นตอนตีเท่าไรก็ลุกมาปฏิบัติเพื่อชําระความขี้เกียจขอนอนต่อ และหาโอกาสปฏิบัติธรรมที่วัดเรื่อยๆ ไป

ระยะหลังได้มีโอกาสไปวัดป่า รู้สึกว่าถูกจริต สงบสงัด มีต้นไม้ และปลีกวิเวก ทั้งที่ลําบากกว่า แต่ถูกจริตกว่า ได้เรียนรู้ กินน้อย นอนน้อย สมบัติน้อย พูดน้อย อยู่ง่าย ขยันปฏิบัติ ชีวิตมันเท่านี้ อยู่ได้ อยู่ได้จริงๆ เราบ้าวิ่งหาสมบัติ ตําแหน่ง ความสุขโลกๆ มาตลอด แม้หนูจะยังไม่สามารถปล่อยทางโลกมาบวชได้ แต่จะปฏิบัติธรรมพร้อมตั้งใจขยันทํางาน ทําหน้าที่ทางโลก ดูแลพ่อแม่ให้ดีจนกว่าถึงวันที่หนูละทางโลกได้เต็มตัว

ล่าสุดได้มาปฏิบัติที่วัดป่าสันติพุทธาราม ซึ่งรู้สึกดีใจมากที่ได้มาที่วัดป่าที่อยู่ใกล้กรุงเทพฯ สถานที่เป็นสัปปายะ ถูกจริต และมีหลวงพ่อเป็นที่พึ่ง

พบครูบาอาจารย์เป็นผู้สั่งสอนและนําในการปฏิบัติธรรม ปฏิบัติมาหลายที่ แต่ใจแอบค้าน ดื้อเงียบ แต่มาได้ฟังธรรมของหลวงพ่อ น้อมใจยอมเชื่อ และลดอัตตาเหมือนโดนเบิ๊ดกะโหลก ตีกิเลส ละอายใจ แล้วยอมจํานนต่อความจริง จึงขอฝากตัวเป็นลูกศิษย์ของหลวงพ่อค่ะ

คําถามในการปฏิบัติ

๑. ใช้พุทโธในการบริกรรมค่ะ เดิมเคยเรียนมาแบบดูลมหายใจ และฟุ้งมาก เพิ่งมาเปลี่ยน ๑-๒ ปีที่ปฏิบัติตามสายวัดป่าค่ะ เวลาบริกรรมพุทโธต้องควบคู่ไปกับกําหนดลมหายใจหรือไม่คะ ต้องหายใจเข้าพุท หายใจออกโธ หรือสามารถบริกรรมเร็วๆ พุทโธๆ เพื่อไม่ให้จิตส่งออก

๒. นั่งพุทโธไปสักพัก พอมีสงบ สลับฟุ้ง ตอนฟุ้ง รู้สึกตัวก็ดึงกลับมาพุทโธ แต่บางทีมันก็วืบพรึบแล้วก็สะดุ้ง และบางทีหนูก็ฟุ้งอยู่ ก็เหมือนมีอะไรมาตัดพรึบ! แล้วก็สะดุ้ง แล้วบางทีสงบแล้วก็เหมือนร่างกายมีการโยก แล้วก็สะดุ้งถอนออกมา ตอนเกิดแบบนี้แรกๆ โมโห มีอาการทับ มีอารมณ์ทับ แต่หลังๆ ไม่รู้ว่าอย่างไรก็ชิน กลับมาตั้งพุทโธใหม่ ทําแบบนี้มาเรื่อยๆ เป็นปี ไม่เคยผ่านไปไกลกว่านี้เลยค่ะ ต้องแก้ไขอย่างไร

๓. นั่งสมาธิ เวลาสงบ บางทีลมหายใจหายไป หายใจไม่ออก แล้วตกใจ ก็สะดุ้งหลุดมา ก็กลับมาตั้งหลักพุทโธใหม่ ไม่สามารถผ่านอันนี้ไปได้เช่นกัน ต้องแก้ไขอย่างไร

๔. เวลานั่งเองที่บ้านแล้วบางช่วงฟุ้งมากกว่าแต่ก่อนที่เคยทําแล้วสงบ แบบนี้ถือว่ามันเสื่อมถอยหลังหรือเปล่าคะ พอได้เข้าวัดปลีกวิเวกปฏิบัติจะฟุ้งน้อยลงและสงบนานขึ้น

๕. จิตที่เป็นสมาธิสงบคือต้องปฏิบัติไปเรื่อยๆ จนกว่าไม่เกิดความฟุ้งออกไปเลยใช่ไหมคะ และต้องสงบนานแค่ไหนจึงจะไปต่อขั้นวิปัสสนาได้

๖. เวลาเราจะออกจากสมาธิ เราต้องมีลําดับการถอนออกมาหรือไม่คะ แต่ก่อนๆ มันจะมีตัวร้ายบอกว่าพอเถอะ ออกเถอะ แต่หลังๆ มีฝืน ไม่ออกตามมัน แต่แผ่เมตตาก่อนออก แต่ก็ยังไม่รู้วิธีหรือหลักการถอนออกจากสมาธิค่ะ ขอความเมตตาหลวงพ่อด้วย

ตอบ : นี่คําถามเนาะ ทีนี้เอาคําแรกนี่ก่อน อารัมภบทยาวมาก ที่เราเห็นว่ายาวมาก เราพอใจตรงที่ว่า “ตอนเรียน หนูต้องทําการทดลองกับสัตว์ รู้สึกบาป”

ไอ้ตอนนี้มันอยู่ที่หน้าที่ เพราะมันมีลูกศิษย์หลายคนมากเขามาหา มีสิ่งนี้ตกค้างอยู่ในตะกอนใจของเขา อาชีพเขาเป็นนักวิทยาศาสตร์ เขาบอกเขาต้องจับกุ้ง ต้องผ่า ต้องอะไร อันนี้มันเป็นบาปของเขา แต่มันเป็นหน้าที่ เขาเป็นนักวิทยาศาสตร์ อยู่กับวิทยาศาสตร์ เขามาที่นี่บ่อย แล้วเขาบอกว่าอาชีพเขา อาชีพเขาคือนักวิทยาศาสตร์ นักวิทยาศาสตร์มันต้องทดลองทางวิทยาศาสตร์ เขากําลังค้นคว้าของเขาอยู่ แล้วมันก็มีตรงนี้ติดคาใจๆ มันเป็นอาชีพ แต่มันก็ไม่สบายใจ แต่ก็หน้าที่การงานน่ะ งานเขาเป็นอย่างนี้ งานเขาคือนักวิทยาศาสตร์ นักวิจัย เขาต้องวิจัย ต้องพิสูจน์ ต้องหาเหตุหาผล

อันนี้ก็เหมือนกัน “หนูต้องทําการทดสอบกับสัตว์ รู้สึกบาป อยากหาทางออก ทําบุญทําทาน”

อันนี้เราถือว่าเป็นหน้าที่นะ หน้าที่ หน้าที่ของเรา ใช่ มันผิดศีล ชีวิตทุกชีวิตเขารักชีวิตทั้งนั้นน่ะ ทุกชีวิตไม่ต้องการ รักสุข เกลียดทุกข์ ในเมื่อมีชีวิตแล้วจะทุกข์จนเข็ญใจก็รักชีวิตของตัว ไม่มีสัตว์ตัวใดบอกว่าฉันเกิดมาฉันสละให้เลย...มีแต่พระโพธิสัตว์

พระโพธิสัตว์เวลาท่านสละชีวิตของท่านเพื่อบุญกุศล แต่ท่านก็ฉลาดของท่าน ท่านรู้ว่าท่านสละชีวิต ท่านมีเหตุมีผล ท่านสละชีวิตนี้เพื่อเป็นอาหารให้กับสัตว์อื่นได้ดํารงชีวิตต่อไป ท่านไม่ได้สละโดยที่ว่าท่านไม่มีปัญญานะ ท่านสละด้วยปัญญา สละด้วยความเต็มใจ ยอมสละชีวิตนี้ให้กับคนอื่นได้ดํารงชีวิตต่อไป นี่คือพระโพธิสัตว์

แต่สัตว์ทุกตัวมันไม่ยอมสละชีวิตมันหรอก ไม่มีสัตว์ตัวไหนบอกว่าฉันยอมตายเพื่อวิชาการของคุณ ไม่มี ไม่มี ทีนี้ไม่มี แต่มันเป็นหน้าที่ หน้าที่เพื่อเราวิจัย เรามีการศึกษา หน้าที่เพื่อเราจะฝึกหัดใช้ปัญญา เหมือนนักศึกษาแพทย์ นักศึกษาแพทย์นี่ดีนะ เขามีอาจารย์ใหญ่ ถ้าไม่มีอาจารย์ใหญ่ แต่เวลาแพทย์ฝึกหัดเขาไปตรวจโรค ถ้าไปเจอแพทย์ฝึกหัดเขากําลังตรวจอยู่

นี่เหมือนกัน เขาเป็นหน้าที่เพื่อฝึกความชํานาญของเขา ต่อไปเขาจะเป็นหมอชํานาญการ เขาจะสามารถผ่ากะโหลก สามารถเปลี่ยนสมอง เปลี่ยนหัวใจของสังคม เขาจะทําเพื่อประโยชน์โลก ฉะนั้น มันต้องได้มาอย่างนี้ไง มันเป็นวิชาชีพ วิชาชีพของใคร

เห็นไหม ผู้พิพากษาเขาก็ต้องตัดสินไปตามข้อเท็จจริงนั้น มีกรรมไหมล่ะ มีแน่นอน มันต้องมีเศษส่วนตกค้าง จะบอกว่า สะอาดบริสุทธิ์ ฉันไม่มีอะไรเลย...มันมี ทีนี้พอมันมีแล้ว เราให้ทําใจซะ เราทําใจ อย่างที่ทําถูกต้องแล้ว แผ่ส่วนบุญส่วนกุศลให้เขา

มันเป็นหน้าที่ เรากําลังค้นคว้าหาปัญญาของเรา หาวิชาการมาเพื่อสังคม เพื่อโลก เพื่อความเจริญ เพื่อความอบอุ่น เพื่อชีวิตของสัตว์โลก มันต้องเป็นหน้าที่ หน้าที่ใครทําต้องเสียสละ

ผิดศีลไหม ผิด มีกรรมไหม มี แต่มันเป็นหน้าที่ เราทําของเรานะ เราอุทิศส่วนกุศล เราทําคุณงามความดีของเรา อันนี้มันเป็นหน้าที่ แล้วเราทําใจของเรามันจบได้ ถ้ามันจบได้ มันปล่อยได้ใช่ไหม ถ้ามันปล่อยได้

ฉะนั้น ทีนี้แบบว่าไปวัดไปวา ไปมาทั่ว ไปปฏิบัติมาเพราะอยากจะพ้นทุกข์ แต่มันก็ดื้อเงียบ มันคัดค้านไว้ในใจ มันคัดค้าน ดื้อเงียบในใจ

คนมีปัญญาเป็นแบบนี้ คนมีปัญญามันต้องมีเหตุมีผล เราจะไม่เชื่ออะไรโดยที่ไม่มีเหตุมีผลหรอก พระสารีบุตรนี่ผู้ที่มีปัญญา เวลาจะสําเร็จช้ากว่าพระโมคคัลลานะ ผู้ที่มีปัญญาเป็นแบบนั้น ถ้ามีปัญญาเป็นแบบนั้น

แต่ถ้าไม่มีปัญญาเลยก็เป็นเหยื่อ มันเป็นเหยื่อนะ เราจะเชื่อไปโดยที่ไม่มีเหตุมีผลเลย เป็นอย่างนั้นก็ไม่ได้ ศรัทธา ศรัทธาต้องมีปัญญาด้วย ไอ้นี่มีปัญญา ถ้าไม่มีเหตุมีผล เราเชื่อได้อย่างไร แต่ถ้ามีเหตุมีผลแล้วเราจะคัดค้านได้อย่างไร เพราะเรามีปัญญา เรามีปัญญา เหตุผลมันรวมลงแล้วเราดื้อ ดื้อนี่คือกิเลสไง ดื้อนี่คือทิฏฐิไง มันก็ทําให้จิตใจเราลงได้ ถ้าลงได้นะ เพราะว่าเหตุและผลคือธรรม กิเลสมันกลัวธรรม กลัวธรรมตรงนี้ มันไม่มีเหตุผลโต้แย้ง

ถ้ามันมีช่องออกได้นะ มันยังไม่ยอมหรอก มันยังดื้อต่อ ถ้ายังมีช่องนะ มันยังตะแบงไปได้นะ มันยังแฉลบไปได้ มันไปต่อ “ฮึ้ย! ไม่จริงๆ” มันยังไปต่อ

แต่ถ้ามีเหตุผลมันเต็มที่แล้วนะ เออ! ยอม แต่ยอมก็ยอมไว้ในใจ เพราะอะไร เพราะว่าเวลาครูบาอาจารย์ท่านเคารพบูชากันก็เคารพบูชากันตรงนี้ไง ตรงที่คนที่มีความจริงในใจ แต่เราจะเอาความจริงของเราเหมือนกัน ถ้าความจริง เพราะเรามีปัญญาไง นี่พูดถึงว่าอารัมภบท

“๑. ใช้พุทโธในการบริกรรม เราบริกรรมไป แล้วคําบริกรรมทํามา ๑-๒ ปีแล้ว จะต้องปฏิบัติพร้อมกับลมหายใจเข้าออกหรือไม่ หรือต้องพุทโธไวๆ”

อันนี้มันเป็นวิธีการ วิธีการนะ ถ้าเรากําหนดพุทโธของเรา กําหนดพร้อมลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ถ้าจิตมันหยาบๆ จิตมันกระทบรุนแรง เราพร้อมกับลมหายใจเข้า มันชัดเจน คือมันมีกําลังพอ มันชัดเจนที่มันจะต่อสู้กับกิเลส กิเลสที่มันพยายามจะดันออกไป แต่ถ้าเราใช้ลมอย่างเดียว หรือใช้พุทโธอย่างเดียว บางทีมันต่อต้าน มันสู้กันไม่ได้

หรือพุทโธไวๆ พุทโธๆๆๆ อันนี้มันแก้เวลาตกภวังค์ มันอยู่ที่อารมณ์ของเราไง อารมณ์ของเรามันกระทบมาแรง บางวันอารมณ์เราดีใช่ไหม อารมณ์เราไม่กระทบ มันก็สงบดี เราก็พุทโธๆๆ มันก็ลงไป แต่สติต้องชัดๆ นะ ต้องชัดๆ ชัดๆ ไว้ พอชัดๆ ไว้ สติมันสมบูรณ์ คือมันไม่มีอะไรมาทําให้จิตใจมันแฉลบได้

แต่ถ้าวันไหนมันกระทบรุนแรง เราต้องออกกําลังมากขึ้น คือว่าเราต้องจับ ๒ มือ ๓ มือ ๒ เท้า ๒ มือเลย ทั้งเท้าทั้งตีน จับให้แน่นเลย พุทโธชัดๆ มันก็ต่อสู้กับความฟุ้งซ่านของเรานั่นแหละ ต่อสู้กับกิเลสที่มันต้านมา นี่พูดถึงว่าข้อที่ ๑

“ข้อที่ ๒ การนั่งพุทโธไป เดี๋ยวมันฟุ้ง พอมันฟุ้ง เดี๋ยวมันก็ดึงกลับมา เดี๋ยวมันก็วูบ เดี๋ยวมันก็วืด เดี๋ยวมันก็สะดุ้ง”

เราจะบอกว่า ผู้ที่ปฏิบัติใหม่เป็นอย่างนี้ทุกคน กรณีนี้ที่ปัญหาเราพอใจ พอใจเพราะตรงนี้ไง ตรงที่ว่า คนที่ทํามันต้องมีเหตุมีผล ดูสิ เราจะทําอาหาร เราต้องมีเตา ต้องมีหม้อมีไห ต้องมีข้าวมีอาหาร มันถึงจะทําเป็นอาหารขึ้นมาได้

“ว่างๆ ว่างๆ อ้าว! มันก็ว่างๆ ว่างๆ” มันว่างๆ อะไรของมัน ปฏิบัติเดี๋ยวนี้นะ สมาธิยังทํากันไม่เป็น แล้วไม่ยอมทําตรงนี้ ไม่มีสมาธิมันก็ไม่มีปัญญา ไม่มีภาวนามยปัญญา

ปัจจุบันนี้บอกว่าใช้ปัญญาๆ ปัญญามันเป็นปัญญาโดยสัญญา ไปจํามา ไปสร้างภาพมา ไปก็อปปี้มา ปัญญาจริงมันไม่มี ถ้าปัญญาจริงมันไม่มีมันต้องเป็นแบบนี้ เป็นแบบนี้เพราะอะไร เป็นแบบนี้เพราะจิตของเรามันดิบๆ

คนภาวนาเป็นนะ นักภาวนาจะเป็นอย่างนี้ เริ่มต้นทุกคนอย่างนี้หมด ล้มลุกคลุกคลาน เพราะจิตมันดิบๆ คิดดูสิ ไม้ดิบๆ แล้วเราจุดไฟ คนที่เขาเป็นนะ พวกแม่ครัวนะ พวกเชฟใหญ่ๆ เขาต้องเอาฟืนนี่นะ พอมีฟืนปั๊บ เขาต้องไปตากแดดก่อน เขาจะเรียงของเขาไว้ให้อากาศมันผ่าน ให้มันแห้ง แห้งแล้วเขาถึงเอามาใช้ พอใช้ เขาจุดไฟ ไฟของเขา อู้ฮู! ลุกดีเลย

ไอ้เราเห็นเขาทํา เราก็เอาบ้าง ไม้สดๆ นะ เราก็จุดไฟ จุดไฟ นั่งจุดอยู่นั่นน่ะ จุดไฟ ๕ วันไม่ติด ไอ้คนที่เขาจุดเป็น เขาวางปั๊บนะ เขาจุดทีเดียวก็ติดแล้ว ไอ้เราจุดไม่เป็น จุดแล้วจุดอีกๆ ไม่มีติด

ผู้ที่แม่ครัว ผู้ที่เขาเอาฟืนมาทําเป็นฟืน มาทําพลังงาน เขาต้องตากให้แห้ง เขาผ่าฟืนของเขา เขาจะวางไว้ วางซ้อนๆๆ กันให้มันแห้ง ให้มันใช้ประโยชน์ได้ ไอ้เราไม่เป็น ฟืนสดๆ ก็มาใส่เลย จุดก็ไม่ติด อู้ฮู! กว่าจะติดขึ้นมาก็ควันโขมงเลย ไม่เป็น

ภาวนาเริ่มต้น เริ่มต้นเป็นอย่างนั้น คนทําเป็นแล้วทําอะไรก็ถูกหมด คนที่ยังไม่เป็นทําอะไรนะ มันก็ยังผิดพลาดมาตลอด

นี่ก็เหมือนกัน เวลาหัดภาวนาใหม่ๆ มันสลับกับสะดุ้ง มันฟุ้ง เดี๋ยวมันวืบ เดี๋ยวมันสะดุ้ง กรณีนี้เราฝึกหัดใหม่เป็นแบบนี้ แล้วในคําถามมันมีคําตอบในตัวมันเอง มันมีคําตอบในตัวมันเองตรงที่ว่า ตอนเกิดทีแรกๆ ก็โมโห มีอารมณ์ทับ แต่หลังๆ ไม่รู้ทําอย่างไรก็ชิน กลับมาพุทโธ

ก็ชินไง เผชิญกับมันจนคุ้นชินกับมัน ดูแลจิตใจของเราได้ เราพุทโธของเราไป มันจะเกิดสิ่งใด อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ มันจะมีอะไรมายุมาแหย่ นั่นคือสมุทัย สมุทัยคือกิเลส คือตัณหาความทะยานอยาก “ปฏิบัติแล้วก็ไม่ได้เรื่อง ปฏิบัติแล้วก็ไม่มีวาสนา เลิกเถอะๆ” มันจะมีอย่างนี้พูดมาตลอด แล้วมันก็จะมีทุกข์มียากไปตลอด

แต่ถ้าเรามีความชํานาญนะ เราฝืนทนไปนะ เราฝืน เราทน เราปฏิบัติของเรา มันเหมือนการฝึกงาน เหมือนตอนเรียน นี่เรียน ป.เอก จบมาแล้ว ป.เอก นี่ก็เหมือนกัน ปฏิบัติไป เดี๋ยวก็จะจบ ป.เอกเหมือนกัน ถ้าจบ ป.เอกก็ต้องไปผ่ากุ้ง ต้องไปผ่ากุ้งนะ ถึงจะได้จบ ป.เอก ไอ้นี่จะผ่าหัวใจ จะผ่ากิเลส จะผ่ากิเลสก็ต้องสู้กับมันนี่ไง ถ้าจะสู้กับมันก็ต้องพุทโธ

“ไม่รู้จะทําอย่างไร อารมณ์มันทับ สุดท้ายจนมันชิน พุทโธต่อเนื่องมา ทํามาเป็นปี ทํามาเรื่อยๆ ไม่เคยผ่านไปไกลกว่านี้”

ไม่เคยผ่านไปไกลกว่านี้ ก็ขาดพุทโธ ขาดสติ ถ้ามีพุทโธ มีสติ บริกรรมพุทโธอยู่นั่นแหละ เวลาสิ่งที่มันเกิด มันเกิดจากพุทโธ เกิดจากคําบริกรรม ถ้าเราบริกรรมมาก เหมือนเติมนํ้ามัน เราไปเติมนํ้ามัน ถ้ามันเต็มถังมันก็ล้นนะ นํ้ามันถ้าเราเติมไม่เคยเต็มถังนะ มันจะมีอากาศอยู่ในถังนั้นเท่าไรล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน เราเติมนํ้ามัน ๒ หยด แล้วถังนํ้ามันมีแต่อากาศ ไม่มีนํ้ามันเลย เราพุทโธๆ เราเติมนํ้ามันไปเรื่อยๆ ในถังนํ้ามัน เราเติม เรากดไปเรื่อย พุทโธๆๆ เติมเรื่อยๆ จนมันล้นถัง ถ้ามันล้นถังก็สัมมาสมาธิไง จะไปไกลกว่านี้ไง

เพราะนํ้ามันเราไม่เคยเต็มถังไง เราไม่เคยเติมนํ้ามันเต็มถัง เราไม่รู้ว่าเต็มถังขนาดไหน เคยเติมนํ้ามันทีหนึ่งไปได้ ๒-๓ กิโลก็เติมใหม่ เติมมันอยู่เรื่อย เจอปั๊มไหนก็เติม ไม่เจอก็ต้องเข็นรถไปเติมข้างหน้า ล้มลุกคลุกคลานมาตลอด เติมพุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธๆๆ เติมจนมันเต็มถัง ถ้ามันเต็มถัง เดี๋ยวมันล้นฝาถังออกมา

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ จนกว่ามันจะลงสมาธิได้ เพราะทําได้ เพราะนี่เขาบอกว่าเคยทําได้ เคยสงบได้ มันมีความร่มเย็นได้

พุทโธๆๆ จนมันล้นถัง ถ้ามันล้นถังจะรู้ว่ามันไปไกลแค่ไหนไง รถวิ่งไป โอ๋ย! นํ้ามันไหลเป็นทางเลย มันจะไปไกลอย่างนั้นน่ะ

“มันไม่เคยผ่านไปไกลกว่านี้เลย”

ไม่เคยผ่านไปไกลกว่านี้เพราะความวิตกกังวล ข้างหน้าจะเป็นอย่างไร ที่ผ่านมาจะเป็นอย่างไร ปัจจุบันนี้ก็ทุกข์มาก ทุกข์มาก มันอยู่อย่างนี้มันเลยไม่ไปไหนไง

ฉะนั้น เวลาปฏิบัตินะ เราตั้งใจปฏิบัติถวายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ก็ปฏิบัติเพื่อเรานี่แหละ พุทโธๆ เติมนํ้ามันให้เต็มถัง ไม่วิตกถึงสิ่งที่ยังไม่เกิดขึ้น อนาคตนี้มันจะไปถึงไหน มันจะไปไกลแค่ไหน ไม่วิตกกับสิ่งที่มันผ่านมา ที่ล้มลุกคลุกคลานมา ปฏิบัติมา ชีวิตนี้แสนทุกข์แสนยาก ไม่วิตกกังวลถึงที่ผ่านมา ไม่วิตกถึงปัจจุบันนี้ ไม่วิตกถึงปัจจุบันนี้ พุทโธนี้ พุทโธเราไปเรื่อยๆ

อย่างที่ว่า พุทโธก็ได้ อานาปานสติก็ได้ พุทโธไวๆ ก็ได้ มันเป็นที่ว่าอารมณ์เราขณะไหน แล้วมันจะไปไกลกว่านี้ มันต้องไปไกลกว่านี้ได้ แล้วเดี๋ยวมันไปของมัน มันไปเพราะเหตุใด ไปเพราะมันมีเหตุมีผล ไปเพราะว่ามันมีคําบริกรรม ไปเพราะมันมีสติ ไปเพราะกําลังของจิต

จิตบริกรรม นํ้ามัน ถ้ามันเติมไปตลอดเวลา มันล้นถังๆ มันจะล้นถังออกมา มันจะล้นถังออกมาปากฝาถัง แล้วมันจะไหลออกมาข้างนอก แล้วมันจะไปได้ไกลขนาดไหน นี่ข้อที่ ๒

“๓. นั่งสมาธิเวลาสงบ บางทีลมหายใจมันหายไป หายใจไม่ออก แล้วเกิดสะดุ้งตกใจ”

ตรงนี้สําคัญ นี่ไง ถ้าพุทโธๆ ไป เวลาพุทโธ เติมนํ้ามันๆ ไป ชักหัวใจออก จบ นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ ลมหายใจเวลามันหายไป มันชักหัวใจออก คือพุทโธๆ แล้วเราไม่อยู่กับพุทโธ ไม่อยู่กับพุทโธมันก็ตกภวังค์ไง ถ้าลมหายใจหาย มันจะหายไปเลย แล้วต่อไปจะเป็นภวังค์

ฉะนั้น ถ้าจะเติมนํ้ามัน หัวจ่ายต้องอยู่ในถัง ถ้ากําหนดพุทโธ พุทโธต้องชัดเจน แล้วเวลานํ้ามันมันเข้าไปในถัง นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ ก็อยู่ในถังนั้น ทําของเราอย่างนี้ แล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเรา

ถ้าลมหายใจมันหายไป อะไรหายไป ถ้ามันจะหายไป เราต้องมีพุทโธชัดๆ แล้วมันหายไปต่อหน้า สติพร้อมสมบูรณ์ นั่นคืออัปปนาสมาธิ สักแต่ว่ารู้ เพราะมันไม่รู้ มันพุทโธไม่ได้เพราะพุทโธนั้นมันหยาบ จนมันพุทโธไม่ได้ ถ้าเป็นแบบนี้ใช้ได้ ถ้าเป็นแบบนี้จะรู้เอง แต่ถ้ามันหายไป ที่ว่ามันหายไปแล้วสะดุ้งตื่น ถ้าสะดุ้งนั่นคือตกภวังค์ อันนี้ใช้ไม่ได้ อันนี้ต้องแก้ไข ถ้าแก้ไข ทําไป เพราะการปฏิบัติมันต้องมีประสบการณ์

“๔. เวลานั่งอยู่ที่บ้านมันมีความฟุ้งซ่าน มันไม่เหมือนไปอยู่ที่วัด ไปอยู่ที่วัดมันสงบ ความฟุ้งซ่านน้อย”

อันนี้มันก็เป็นธรรมดา มันเป็นธรรมดาเพราะว่าสถานที่ประพฤติปฏิบัติมันเป็นที่สงัดที่วิเวก มันเป็นสิ่งที่เราไม่ต้องรับผิดชอบสิ่งใด จิตใจมันก็ไม่ต้องรับภาระมาก เวลาเราอยู่ที่บ้านมันมีหน้าที่การงาน มันต้องมีการรักษาความปลอดภัย มันต้องมีหน้าที่รับผิดชอบ เดี๋ยวพรุ่งนี้จะตื่นอย่างไร มันมีความวิตกกังวล มันเรื่องธรรมดา เห็นไหม ทางคฤหัสถ์เป็นทางคับแคบ ในทางของพระเป็นทางที่กว้างขวาง อันนี้แล้วแต่เราจะสับหลีกโอกาสของเราเอง

มันเป็นเรื่องธรรมดา แล้วถ้ามันธรรมดาแล้วเราวางไว้นะ สิ่งที่บอกว่าอยู่ที่บ้านปฏิบัติไม่ดี เดี๋ยวก็ดีขึ้นมาเอง คือถ้ามันธรรมดาแล้วเราปล่อยวางได้ มันจะไม่มีผลกับหัวใจเรา ถ้าไม่มีผลกับหัวใจปั๊บ ที่บ้านก็ปฏิบัติได้ ที่บ้านก็ปฏิบัติได้เหมือนกัน เพราะมันปล่อยวางได้หมด อันนี้ข้อที่ ๔

“๕. จิตที่มันสงบแล้วมันต้องปฏิบัติต่อเนื่องไปอย่างไรจนกว่ามันไม่เกิดความฟุ้งซ่าน แล้วสงบนานแค่ไหนถึงจะวิปัสสนาได้”

วิปัสสนาคือใช้ปัญญา ถ้าจิตสงบแล้ว ถ้ามันมีกําลังแล้ว เราฝึกหัดใช้ปัญญาไปได้ ใช้ปัญญาไปเรื่อยๆ ถ้ามันจะวิปัสสนาคือมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

ถ้ามันยังไม่เห็นก็ต้องฝึกหัดให้เห็นก่อน ไม่ใช่จะรอให้มันมาเห็นไง มันมีวิธีการฝึกหัดทั้งหมด แต่การตอบปัญหาจะบอกว่าอันนี้เป็นสมถะ อันนี้เป็นวิปัสสนา เป็นสมถะ เพราะบางคนเขาโมเม โมเมว่าเขาเห็นอย่างนี้เป็นวิปัสสนาๆ ที่โลกเขาคิดกันอยู่นี่ เขาว่าวิปัสสนา ไอ้พุทโธๆ เป็นสมถะ ของเขาเป็นวิปัสสนา

ไอ้นั่นเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เขายังไม่รู้ตัวเขาเลย ที่เขาทํากันอยู่นี่เขายังไม่รู้ตัวเขาเลย เขาไม่รู้ตัวเขาเลย เพราะเขาไม่เคยปฏิบัติแล้วเจอความจริงเลย

ถ้าเขาเจอความจริงแล้ว เพราะความจริงนั้นมันจะเป็นการการันตีเองว่าที่เขาทํานั้นถูกหรือผิด ถ้าความจริงมันเกิดขึ้น เราไปเจอความจริง สิ่งที่เราทําอยู่ที่ไม่จริง เราจะรู้ว่าไม่จริง

ถ้าเราไม่เคยเจอความจริง เราจะรู้ได้อย่างไรว่าที่เราทําอยู่นี้จริงหรือไม่จริง เพราะเรายังไม่เคยเจอความจริง ถ้าวันใดเราเจอความจริง สิ่งที่เราทําอยู่ เรารู้เลยว่าอันนี้ไม่จริง ไอ้ที่เราทําที่เราเข้าใจว่าจริง มันไม่จริง เพราะเรายังไม่เคยเจอความจริง

วันใดไปเจอความจริงเข้า ความจริงมันจะลบล้างความจอมปลอมไง มันจะลบล้างว่าอันนี้เป็นภาวนามยปัญญา อันนี้เป็นวิปัสสนาไง ถ้าเขาไปเจอความจริง เขาจะมาลบล้างความจอมปลอมที่เขาเป็นอยู่นั่นไง

แต่เขาไม่เคยเจอความจริง เขายังไม่รู้จักอะไรเป็นความจริงความปลอม เขาก็ยังยึดมั่นความจอมปลอมอันนั้นว่าอันนี้เป็นวิปัสสนา ไอ้ปัญญาที่รู้เท่านี่เป็นปัญญาวิปัสสนา...ปัญญาโลกมันวิปัสสนาได้อย่างไร จิตมันยังไม่สงบมันจะวิปัสสนาได้อย่างไร

จิตมันต้องสงบก่อน จิตมันต้องเป็นสัมมาสมาธิก่อน พอเป็นสัมมาสมาธิแล้วมันถึงจะวิปัสสนาไป

ฉะนั้น ที่พูดนี้พูดเพื่อให้เห็นไง เพียงแต่ว่าไม่ได้พูดให้กระตุ้น ให้เร่งเร้า ไม่ได้กระตุ้นให้เราจะต้องทําให้ได้อย่างนั้น ฝึกหัดทําของเราไป ก่ออิฐ ถือปูน สร้างบ้านสร้างเรือน ก่ออิฐ ถือปูนไปเรื่อยๆ ถ้าทําทีละก้อนๆๆ เดี๋ยวมันจะสําเร็จเป็นบ้านเป็นเรือนขึ้นมา

ทําวิปัสสนา ใช้กําหนดพุทโธไปให้จิตสงบไป แล้วเดี๋ยวมันสงบแล้วมันใช้ปัญญาไป มันจะรู้จริงของมัน มันฝึกหัดได้ ทําได้

ที่เราพูด พูดเพราะว่าคําถามมันเป็นเหตุให้ต้องพูดว่าอันนี้ใช่วิปัสสนาหรือไม่ใช่วิปัสสนา แต่ถ้านักปฏิบัติใหม่มันก็ฝึกหัดไป เดี๋ยวมันจะวิปัสสนาของมันโดยที่การฝึกหัด นี่เป็นประสบการณ์จิต จิตมันมีประสบการณ์ของมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ไม่ให้ทําอะไรเลยมันก็ไม่มีประสบการณ์ของมัน

ทํา แล้วผิดถูกแล้วคุยกัน ผิดถูกแล้วครูบาอาจารย์ท่านคอยชี้นําคอยบอกเข้าไป เราจะแก้ไขได้ ทําไปอย่างนี้ ทําให้สงบก่อน แล้วใช้ปัญญาไป ปัญญามันใช้ออกมาดู พิจารณา ถ้าปัญญามันเกิดขึ้น เดี๋ยวเราจะซาบซึ้งเอง ธรรมโอสถ ธรรมรส ผู้ที่ปฏิบัติธรรมมันจะได้ลิ้มรส ลิ้มรสแล้วมันจะรู้จักรสชาติของธรรม มันจะปลื้มใจภูมิใจตอนนั้นน่ะ

“๖. เวลาออกจากสมาธิ เราต้องมีลําดับการออกจากสมาธิอย่างไรคะ แต่ก่อนมันมีตัวร้าย”

เดี๋ยวนี้รู้จักนะ เมื่อก่อนไม่รู้จักหรอก พอปฏิบัติถึงรู้จักไอ้ตัวร้าย แต่เมื่อก่อนไอ้ตัวร้ายเป็นตัวดี เพราะตัวร้ายมันเป็นเรา ตอนนี้รู้จักไอ้ตัวร้ายแล้ว ไอ้ตัวร้ายมันบอกว่าพอเถอะๆ แล้วออกเลย แต่หลังๆ ฝืนไว้

มันควรเป็นอย่างนั้น หลวงตาท่านสอนว่า เวลาจะออกจากสมาธิ สมาธิเวลาเข้าไป จิตมันหดตัวเข้าไป เวลาออก ตั้งสติไว้ มันจะแผ่ซ่านออกมา เหมือนกับเรา เราจะหดตัวเข้ามา

เวลาเขาวางยาสลบ คนโดนวางยาสลบเวลาฟื้นจากยาสลบ เขาจะออกตัวออกมา เวลาจิตมันเข้าเป็นสมาธิมันจะเข้าเป็นสมาธิ แล้วเราปล่อยมันออกมา ต่อไปมันจะทํางาน จิตของเรามันจะราบเรียบ แต่ถ้าเราไปดึงออก ไปอะไรออก ท่านบอกต่อไปมันจะเข้ายากออกยาก ท่านห่วงตรงนี้ไง

ครูบาอาจารย์ท่านห่วงพวกเรา ห่วงนักปฏิบัติ นักปฏิบัติมันควรจะราบเรียบ มันควรจะต่อเนื่องกันไป ไม่ใช่มีอะไรมาสะดุ้งสะเทือน แล้วต่อไปทําให้ตัวเองลําบาก เห็นไหม ดูนํ้าใจครูบาอาจารย์สิ นํ้าใจครูบาอาจารย์ท่านห่วงพวกเราจะล้มลุกคลุกคลาน จะทําแล้วจะมีแต่อุปสรรค ท่านคอยบอก

เวลาเข้าสมาธิได้ให้มันเข้าไป เวลาออก กําหนดไว้ กําหนดสติไว้ให้มันแผ่ออกมา มันมีความรู้สึกเหมือนคนฟื้นจากการวางยาสลบ การวางยาสลบ คนฟื้นตัวออกมา จิตธรรมชาติเป็นแบบนั้น เข้าสมาธิแล้วมันออก มันแผ่ซ่านออกมา ละเอียดออกมาเรื่อยๆ รับรู้ออกมาเรื่อยๆ ถ้าเข้าไปแล้วมันเข้าไป มันทิ้ง สักแต่ว่ารู้ มันไม่รับรู้อะไรเลย รู้ในตัวมันเอง ไม่รับรู้อายตนะ แต่รับรู้ตัวมันเอง

จิตทิ้งไม่ได้ ไม่มีการทิ้ง มันรับรู้ตัวมันเอง แต่เวลามันออกมา จิตรับรู้สภาวะของร่างกาย อัปปนาสมาธิ มันเข้าไปรับรู้ตัวมันเอง แม้แต่จิตนี้มันอยู่ที่ร่างกาย มันไม่ยอมรับรู้สึกร่างกายนี้เลย มันปล่อยหมดเลย สักแต่ว่า คือว่ามีตัวมันเอง ในโลกนี้ไม่มี มันไม่รับรู้อะไรในจักรวาลนี้เลย มันเป็นของมันเอกเทศ อัปปนาสมาธิ

เวลามันจะออกมา มันจะรับรู้ออกมา มันจะค่อยๆ รับรู้ออกมา รับรู้ออกมา รับรู้ออกมาจนเริ่มรู้สึกตัว รู้สึกตัวแล้วเริ่มขยับปลายมือปลายเท้าได้ นี่รับรู้ ออกจากสมาธิ เขาเข้าเขาออกกันอย่างนี้ไง ครูบาอาจารย์ที่ท่านทําเป็นท่านให้ทําแบบนี้

อย่าให้ตัวร้ายมันบอกว่าออกเถอะๆ แล้วสะดุ้งออกเลย ไอ้ตัวร้ายมันจะทําอุปสรรคไว้ให้เรา ค่อยๆ มีสติ เข้าก็เข้าแสนยาก เวลาออกก็ค่อยๆ ออก จนชํานาญในวสี พอชํานาญแล้วทําอย่างไรก็ได้ คนที่ชํานาญ เพราะชํานาญแล้วมันจะวิปัสสนาก็ได้ ชํานาญแล้วจะทําอะไรก็ได้ ถ้าไม่ชํานาญ ไม่ชํานาญมันก็ล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้

เราตั้งใจทําแบบนี้เพื่อประโยชน์กับเราเนาะ ประพฤติปฏิบัติแบบนี้ นี่พูดถึงว่า ขอความอนุเคราะห์เนาะ

เราก็เห็นใจ ที่ชอบใจก็ชอบใจข้อที่ ๒ ที่ว่ามีการสะดุ้ง มีการวูบ

การฝึกหัดใหม่ๆ เขาเป็นอย่างนี้กันทุกคนน่ะ วูบ ตกใจ หาย เวลาปฏิบัติใหม่ๆ ทุกคนทุกข์ยากหมดแหละ อันนี้เป็นสุภาพบุรุษ การปฏิบัติมันก็เริ่มต้น จากการก่อสร้างก็ต้องตอกเสาเข็ม ต้องมีคานคอดิน มันอยู่ในดินหมดเลย เวลาสร้างตึก สร้างอะไรขึ้นมา โอ้โฮ! มันสูงส่ง มันดี มันสูงส่งมาก แต่ถ้าไม่มีเสาเข็ม ไม่มีคานคอดิน ไม่มีอะไรเลย เราจะไปวางตึกบนอะไร

นี่ก็เหมือนกัน ทําความสงบของใจมันอย่างนี้ ความสะดุ้ง ความฟุ้งซ่าน ความต่างๆ มันอยู่ใต้ดิน มันเป็นเสาเข็ม มันอยู่ใต้ดิน ไม่มีใครเห็นเลย หัวใจของเราทําอย่างนี้ โดยพื้นฐานเขาทํากันแบบนี้ แล้วถ้าพื้นฐานมีแต่แบบนี้ เดี๋ยวเราจะสร้างคอนโดมิเนียม ๑๐๐ ชั้น ๒๐๐ ชั้นบนเสาเข็มที่เราทํา มันต้องเป็นแบบนี้

แต่เขาไม่ยอมทําตรงนี้กัน เขาจะเอาตึกร้อยชั้น หลายร้อยชั้นไปสร้างไว้บนดินเลน แล้วพอมันจะล้มก็เอาไหไปยันไว้ ต่อไปพอมันจะหายนะ หาโอ่งไปคํ้าไว้ เขาคิดกันแบบนั้น คิดกันแบบโลกๆ

ถ้าเป็นจริงเป็นแบบนี้ ถ้าเป็นแบบนี้ สุภาพบุรุษในการประพฤติปฏิบัติต้องมีเหตุมีผล ต้องยอมรับความเป็นจริง ปฏิบัติจริงจะรู้ความจริง ให้ประพฤติปฏิบัติไปตามความเป็นจริงอย่างนี้ แล้วเราจะเจริญรุ่งเรืองในธรรม เอวัง

ธรรมดาเราปฏิบัติ เราก็ยากอยู่แล้ว

แต่เราจะเอาสิ่งที่เราศึกษามาเป็นโทษกับการปฏิบัติเราอีก

ครูบาอาจารย์ที่ท่านรู้จริงของท่าน

ท่านบอกเอาการศึกษาวางไว้ก่อน

แล้วเราปฏิบัติตามความเป็นจริง

ความเป็นจริง ทําความสงบของใจเข้ามา

เพื่อไปสู่ความจริง

นี่ปฏิบัติจริงๆ ไม่ใช่เล่นปฏิบัติธรรม

นี่ปฏิบัติธรรมจริงๆ ไม่ได้เล่นปฏิบัติ

๓

เล่นปฏิบัติธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓ พฤษภาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูงครับ การเห็นปฏิจจสมุปบาทเกิดดับอยู่เนืองๆ อย่างนี้เรียกว่าเห็นอย่างไรครับ แล้วทําอย่างไรต่อครับ ผมกลัวว่าจะทําไม่ถูกในการพิจารณาครับ

การทําสมาธิของกระผมยังไม่คืบหน้าเท่าไรครับ ช่วงระหว่างจิตเพลินกับสภาวะต่างๆ พอมีเสียงอะไรมากระทบหู จิตมักหวั่นไหว หมายถึงว่ามีสะดุ้งอยู่เป็นบางครั้ง จะต้องเพ่งใช้สติให้มากขึ้นกว่าเดิม หรือบางครั้งพอสมาธิไปอีก ก็ได้ยินเสียงคล้ายๆ ลมทะลุเข้าหูซ้าย ออกหูขวา หรือเห็นลมกระทบเพดานจมูก บางครั้งก็เห็นความเกิดดับของลมที่กลางอก ลิ้นปี่ แต่ก็ทรงอารมณ์อยู่ได้ไม่นาน กําลังสมาธิอาจยังไม่พอแก่การงานหรือไม่ครับ

ที่กระผมกล่าวมาทั้งหมดนี้มาถูกทางมรรคผลนิพพานหรือไม่ ประการใด หลวงพ่อเมตตาธรรมอธิบายให้จิตดวงนี้มีความรู้แก่กล้า สามารถไปถึงฝั่งอรหัตตผล นิพพานด้วยครับ ขอบพระคุณ

ตอบ : โดยเป้าหมาย โดยความหวัง เห็นไหม ที่เราเป็นชาวพุทธ เป้าหมายของเราถึงที่สุดแห่งทุกข์คือถึงพระนิพพาน ทุกคนมีเป้าหมายอย่างนั้น โดยผู้ที่ตั้งใจประพฤติปฏิบัติที่เข้ามาคลุกคลี มีครูมีอาจารย์ ได้ฟังเทศน์ ได้คลุกคลีกับพระกรรมฐาน จะมีเป้าหมายว่า เราอยากจะปฏิบัติให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์

แต่โดยทางศรัทธาทางโลก พอพูดถึงนรกสวรรค์ เขายังแทบไม่อยากจะเชื่อ ยิ่งถ้าพูดถึงมรรคผลนิพพาน เขาบอกว่ามันเป็นไปไม่ได้ บางลัทธิฝ่ายที่ปฏิบัติเขาบอกกึ่งพุทธกาล พระอรหันต์ไม่มีหรอก

พวกนามรูป พวกอภิธรรมเขาบอกว่า มรรคผลนิพพานจะมีอะไร พระอรหันต์ไม่มีหรอก กึ่งพุทธกาลแล้ว สูงสุดก็แค่อนาคามี สูงสุดนะ ถ้าตํ่าสุดไม่มีเลย เขาไม่เชื่อกันอยู่แล้ว ถ้าไม่เชื่อแล้วเราจะมาประพฤติปฏิบัติกัน ประพฤติปฏิบัติทําไมล่ะ

แต่เดิม ความเชื่อถือของสังคมเขามีศาสนาไว้เป็นวัฒนธรรมเท่านั้น มีศาสนาไว้เป็นประเพณีเท่านั้น เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านออกประพฤติปฏิบัติทุกข์ยากมาก ทุกข์ยากเพราะอะไร เพราะประเพณีเขาว่าพระก็ต้องอยู่ในวัด พระก็แค่ทําพิธีกรรมให้กับชาวบ้าน ให้ชาวบ้านมีที่พึ่งเท่านั้นน่ะ นี่เขามีความเชื่อกันนะ

เวลาบอกว่าเคารพ เคารพพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นชาวพุทธมีรัตนตรัยเป็นศาสนาพุทธ แต่เวลาเชื่อ เชื่อผีเชื่อสาง เชื่อการทรงเจ้าเข้าผี เพราะอย่างนั้นมันเป็นที่พึ่งได้ มันจับต้องได้ แต่พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์มันเป็นนามธรรมเกินไป พระก็อยู่วัดอยู่วา พระก็ไม่น่าเคารพเลื่อมใส มันจะมีมรรคมีผลที่ไหน เขาไม่เชื่อกันหรอก แล้วหลวงปู่มั่นท่านออกประพฤติปฏิบัติในสังคมอย่างนั้นน่ะ

ถ้าออกประพฤติปฏิบัติในสังคมแบบนั้น มันก็มี พระไตรปิฎกก็มี ครูบาอาจารย์ที่มีการศึกษาก็มี แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันไม่มีใครปฏิบัติได้ตามความเป็นจริงทั้งนั้นน่ะ ไม่มี พอไม่มี ท่านก็ทําของท่านมา พอทําของท่านมา ที่ว่าลําบากๆ ครูบาอาจารย์เรานะ เวลาธุดงค์ไปที่ไหน เขาเห็นพระห่มผ้าสีคลํ้าๆ เขาก็วิ่งหนีตกใจว่าเขาไม่เคยเห็น ผีบุญๆ เขากลัว ไม่เคยเห็นห่มผ้าสีนั้น

แต่ในปัจจุบันนี้เราห่มผ้าสีกรักกันเต็มประเทศไทยเลย ใครๆ ก็อยากห่มผ้าสีกรัก จนเขามีความดําริกันว่าจะห่มสีพระราชทาน สีพระราชนิยม เขาว่าไปนู่น

สีผ้ามันก็คือสีผ้า ผ้าย้อมสี ย้อมสีเข้มสีอ่อน มันก็อยู่ที่สี มันจะศักดิ์สิทธิ์วิเศษมาจากไหน มันจะศักดิ์สิทธิ์วิเศษมันก็อยู่ที่ข้อวัตรปฏิบัติ มันอยู่ที่ธรรมวินัยของผู้ปฏิบัติ มันอยู่ที่มรรคที่ผล อยู่ที่ความเป็นจริงอันนั้นต่างหากมันถึงจะมีคุณธรรมจริง มันจะไปอยู่ที่สีที่สันเอามาถกเถียงกัน เรื่องนี้มันมีประโยชน์อะไร

แต่คนถ้าไม่มีที่พึ่ง เขาไม่มีหลักมีเกณฑ์ของเขา เขาเห็นพระห่มผ้าสีเหลืองๆ พอมาเห็นห่มผ้าสีดําๆ เขาก็ตกใจ นี่สมัยหลวงปู่มั่นนะ คือเขาไม่เชื่อถือไม่ศรัทธา เขาก็ยังบอกว่ามรรคผลจะมีหรือเปล่า นี้ความไม่เชื่อถือไม่ศรัทธาของเขา

แต่ในปัจจุบันนี้สิ เวลาปฏิบัติไปๆ “กึ่งพุทธกาลแล้วมรรคผลไม่มี พระอรหันต์ไม่มี ไม่มีหรอก”...ไม่มีแล้วสอนปฏิบัติทําไม ไม่มีแล้วสอนทําไม อภิธรรมสอนทําไม นี่ไง พอสอนอภิธรรม การเห็นปฏิจจสมุปบาท ปฏิจจสมุปบาทที่ไหน ถ้าปฏิจจสมุปบาท

“เห็นปฏิจจสมุปบาท เห็นการเกิดดับอยู่เนืองๆ อย่างนี้เรียกว่าเห็นอะไรครับ”

ก็เห็นสัญญาไง เห็นจินตนาการไง เห็นสร้างภาพไง สร้างภาพเพราะอะไร สร้างภาพเพราะในสมัยที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านออกประพฤติปฏิบัติใช่ไหม คนจะเชื่อมั่นในพระพุทธศาสนานี่ไม่เชื่อ พอไม่เชื่อเพราะความซื่อของเขา ความซื่อของสังคม ความซื่อของสังคมไทย ความซื่อของชาวชนบท ความซื่อของสังคมชาวพุทธ เขาไม่เชื่อมรรคผลเพราะอะไร เขาไม่เชื่อถือเพราะว่าการประพฤติปฏิบัติมันไม่สมจริงสมจัง คนที่เขาคลุกคลีอยู่กับศาสนาเขาไม่เชื่อของเขาเพราะว่าเขาดูโดยประสบการณ์ของเขา เขาไม่เชื่อว่ามรรคผลมีจริง

แต่ในสมัยปัจจุบันนี้ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านใช้ชีวิตของท่านทั้งชีวิตหนึ่งหมดไปอายุขัยหนึ่ง แล้วก็อายุขัยของหลวงปู่แหวน หลวงปู่ตื้อ รุ่นที่ ๒ มาอีกรุ่นหนึ่ง หลวงตาท่านบอกว่าท่านเป็นรุ่นที่ ๓ ไอ้พวกเรานี่รุ่นสุดท้าย ๓-๔ ชั่วอายุคนเพื่อทําให้สังคมเขามั่นคงศรัทธาขึ้นมา เพราะอะไร เพราะว่าท่านเทศนาว่าการของท่าน เพราะท่านเอาความจริงในหัวใจของท่านมาเทศนาว่าการ เอาความจริงของท่านมาตีแผ่ พอตีแผ่ขึ้นมา คนที่มีเหตุมีผลฟังเหตุฟังผลแล้วมันยอมรับเหตุผลนั้น เขาเชื่อเรื่องมรรคเรื่องผลขึ้นมา พอเชื่อเรื่องมรรคเรื่องผลขึ้นมา การประพฤติปฏิบัติมันก็เข้มแข็งขึ้นมา

พอเข้มแข็งขึ้นมา ฝ่ายปฏิบัติเขาปฏิบัติด้วยพุทโธ หลวงปู่มั่นท่านสอนพุทโธ พุทโธคือคําบริกรรม คําบริกรรม การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ นี่ท่านทําจริงๆ ของท่าน ท่านทําจริงทําจังของท่าน แล้วท่านได้ผลของท่าน ถ้าไม่ได้ผลของท่าน ท่านจะเอาสิ่งใดมาเทศนาว่าการ

เวลาเทศนาว่าการ เวลาเทศน์ตามปริยัติก็เทศน์ตามพระไตรปิฎก เทศน์ตามตํารา เทศน์ตามตําราก็ว่าไปตามตํารา ไอ้คนที่ฟังแล้วก็ฟังเป็นพิธี ฟังเทศน์เอาบุญ เห็นไหม นั่งสัปหงกโงกง่วง เวลาฟังเทศน์กันนั่งสัปหงก หัวนี่จรดพื้นเลย พอพระเทศน์จบ สาธุ! ได้บุญๆ อู๋ย! บุญเต็มหัวใจเลย

แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านไม่เทศน์อย่างนั้น ท่านเทศน์จี้เข้าไปในหัวใจ นั่งนี่ตัวแข็งเลยนะ จิตสงบนิ่งคอยฟังคุณธรรมอันนั้นเข้ามาชําระใจ ธรรมกระแทกเข้ามาในหัวใจ ถ้าหัวใจยิ่งกระแทกเท่าไรมันก็ยิ่งจะไปปลดเปลื้องในใจของผู้ที่ฟัง

การฟังธรรมอย่างนั้น ธรรมจากที่ในใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นจริงของท่าน ท่านทําจริงทําจังของท่าน ท่านมีเหตุมีผลของท่าน ท่านถึงเอาความจริงอันนั้นมาอธิบายให้พวกเราฟัง แล้วถ้าใครมีอํานาจวาสนา ใครมีอํานาจวาสนาก็พยายามทําตาม ทําให้ได้ ทําตามแล้วทําให้ได้ แล้วมันมีคนทําได้ มีหลวงปู่ตื้อ มีหลวงปู่ชอบ มีหลวงปู่ฝั้น ทําได้เพราะอะไร ทําได้เพราะท่านทําแล้วท่านส่งการบ้านอาจารย์ของท่าน ท่านเทศนา เช่น หลวงปู่ฝั้น

หลวงปู่มั่นท่านพูดกับพระที่เป็นลูกศิษย์บอกว่า “ท่านขาวได้คุยกับเราแล้วนะ” คือได้คุยกันแล้ว จบแล้ว นี่ใครได้คุยแล้ว แล้วเวลาท่านพูดกับพระสมัยที่ว่าท่านชราภาพแล้วนะ “หมู่คณะจําไว้นะ ท่านมหา หลวงตามหาบัวท่านดีทั้งข้างนอกและดีทั้งข้างใน”

ดีข้างนอกคือว่าข้อวัตรปฏิบัติ ดีข้างนอกคือกฎกติกาที่ท่านเป็นผู้นํา นี่ดีข้างนอก ข้างนอกหมายถึงว่าจริตนิสัยข้างนอก ท่านดีทั้งข้างนอกและดีทั้งข้างใน ข้างในคือมีคุณธรรม ข้างในคือปฏิบัติแล้วมีคุณธรรม

นี่ไง ที่ท่านมีคุณธรรม มีความจริงของท่าน แล้วท่านสั่งสอนของท่าน มีความจริงของท่าน แล้วท่านทําจริงของท่าน มันถึงได้ผลของท่านมา พอทําขึ้นมาแล้ว พอปฏิบัติมาก็มีฝ่ายปฏิบัติอีกฝ่ายหนึ่งพยายามจะหาวิธีการปฏิบัติมา ก็กําหนดนามรูป กําหนดไปเอามาจากพม่า เอาจากพม่านี่เป็นสาวกภาษิต แล้วเวลาบอกว่ากรรมฐานพุทโธ พระพุทธเจ้าไม่ได้ทําพุทโธ

พระพุทธเจ้าไม่ได้ทําพุทโธ พระพุทธเจ้าทําอานาปานสติ แต่พระพุทธเจ้าสอนกรรมฐาน ๔๐ ห้อง พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ ทําความสงบ ๔๐ วิธีการ นี่เป็นพุทธภาษิต เป็นภาษิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอยู่ในพระไตรปิฎก วิธีการทํากรรมฐาน ๔๐ ห้อง

แต่สาวกภาษิต นามรูป ยุบหนอพองหนอ มันอยู่ที่ไหนในพระไตรปิฎก มันไม่มี แล้วเวลาไปศึกษา ด้วยความซื่อของสังคม ด้วยความซื่อของชาวพุทธ เขาเห็นว่าการประพฤติปฏิบัติของพระสมัยก่อนที่หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ท่านจะปฏิบัติได้จริง มันประพฤติปฏิบัติ มันไม่สมควร เหตุผลมันไม่สมควรให้เชื่อ เขาเลยไม่เชื่อ เขาไม่เชื่อเพราะว่ามันไม่มีเหตุมีผลที่จะให้เขาเชื่อได้

แต่พอหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่านตามความเป็นจริง ท่านมีเหตุมีผลอธิบายจนเขาเชื่อได้ เขาเชื่อของเขาว่ามีไง แต่เวลาในปัจจุบันนี้เวลาปฏิบัติมา อภิธรรมบอกว่ากึ่งพุทธกาลแล้วไม่มีพระอรหันต์

ปัญญาชนนะ ศึกษามา ศึกษาอภิธรรม อภิธรรมคืออภิมหา อภิคือยิ่งใหญ่ ธรรมะที่ยิ่งใหญ่ ธรรมะที่ยิ่งใหญ่ ศึกษามายิ่งใหญ่มหาศาลเลย แล้วบอกว่ากึ่งพุทธกาลไม่มีพระอรหันต์ แล้วปฏิบัติไปทําไม การปฏิบัติ เห็นไหม ดูสิ เวลาเขาปฏิบัติกันเหมือนเด็กเล่นขายของ เล่นปฏิบัติธรรม

เวลามีครูมีอาจารย์ของเราท่านให้ประพฤติปฏิบัติจริง ทําจริงๆ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําของท่านจริงๆ ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติของท่านจริงๆ ขึ้นมา ท่านทําจริงของท่าน ไม่ใช่เล่นปฏิบัติธรรม

ไอ้นี่ทําเล่นๆ ทําเล่นๆ เพราะอะไร ทําเล่นๆ เพราะตัวเองไม่มีจริตนิสัย ตัวเองไม่มีคุณธรรมพอ พอไม่มีคุณธรรมพอก็ทําเป็นพิธีกรรม พอเป็นพิธี พอเป็นพิธีก็ทําเล่น เหมือนเด็กๆ เลย เหมือนนักเรียนอนุบาล นักเรียนอนุบาลไปถึงโรงเรียนมีอะไรล่ะ มันก็เล่นเครื่อง เล่นสิ่งที่ฝึกหัดสมอง ไอ้พวกตุ๊กตา ไอ้พวกสีสันเอามาเรียงเล่นกัน มาจับเต้น นั่นน่ะเขาฝึกเชาวน์เด็กๆ เขาฝึกเชาวน์เด็กๆ ให้เด็กๆ มันรู้จักเรียง รู้จักเก็บอักษร รู้จักดูแล มันเล่นปฏิบัติธรรม

นี่ก็เหมือนกัน เล่นปฏิบัติธรรม เล่นไม่จริง เพราะตัวเองเล่นปฏิบัติธรรม ผลมันคืออะไร เด็กอนุบาลไปโรงเรียนของเขา ที่เขาไปเล่นกัน โรงเรียนอนุบาลคือเอาเด็กไปเล่นนะ ไม่ได้เอาไปเรียน โดยหลักคือเอาไปเล่น เอาไปนอน เอาไปเล่น เล่นเพื่อฝึกหัดสมอง แล้วพอโตขึ้นมาค่อยมาฝึกมาเรียนทีหลัง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เล่นปฏิบัติธรรม ย่องกันไปก็ย่องกันมา มันทําเล่นๆ มันเล่นปฏิบัติธรรม มันไม่ใช่ธรรมความจริง พอเล่นปฏิบัติธรรมแล้วกิเลสมันสวมรอย เพราะอะไร เพราะอภิมหาธรรม อภิธรรมคือธรรมที่ยิ่งใหญ่ ธรรมยิ่งใหญ่ก็เรียนไง จิตกี่ดวงๆ ตกภวังค์ จิตกี่ดวง

มันก็เหมือนนะ มันเหมือนกับเราชุมชนชุมชนหนึ่งอยากจะตั้งสหกรณ์ อยากตั้งสหกรณ์ขึ้นมาเพื่อชุมชนนั้น เพื่ออาชีพ เพื่อความมั่นคงของชีวิต ก็ศึกษา ศึกษาการเก็บออม พอศึกษาการเก็บออมก็ศึกษา ศึกษาถึงเศรษฐศาสตร์ เศรษฐศาสตร์เขาว่าเงินเฟ้อเท่าไร ปริวรรตเงินตรา ไปนู่นเลย

สหกรณ์เขาก็เพื่อความซื่อสัตย์ใช่ไหม เราร่วมทุน ร่วมทุนแล้วเราใช้ประโยชน์จากสหกรณ์นั้น มีผลกําไรก็มาแบ่งปันกัน แค่นั้นมันก็ถูกต้องแล้ว แต่ถ้าไปเรื่องเศรษฐศาสตร์ เรื่องอะไรไปใหญ่โต อภิธรรม ศึกษาไปทั่วเลย ปฏิจจสมุปบาท เห็นการเกิดดับ เห็นภวังคจิต จิตมีกี่ดวง ความรู้สึก แล้วทําอย่างไรต่อ จินตนาการทั้งนั้น เล่นปฏิบัติธรรม ทําเล่นๆ เวลาทํา ทําเล่นๆ นะ

สหกรณ์เขาแค่ร่วมทุน แค่ทําเพื่อสังคม ถ้าเราทําได้จริงนะ ชุมชนนั้นมั่นคงขึ้นมา ชุมชนนั้นเข้มแข็ง ชุมชนนั้นมีความสุข ชุมชนนั้นทําได้จริง

นี่เหมือนกัน พุทโธๆ เราทําของเรา เอาให้มันจริงจังขึ้นมา ถ้าปฏิบัติจริงมันจะเป็นอย่างนี้

พอหมู่บ้านนี้เขาตั้งสหกรณ์ขึ้นมา เขาร่วมทุนกัน เขาขวนขวาย เขาทําของเขาเพื่อประโยชน์ของเขา ไอ้ของเรานักเศรษฐศาสตร์ เรารู้เรื่องการออม เรารู้เรื่องเงินตรา เรารู้ทุกอย่างเลย มันมีแต่ตัวเลข มีแต่บัญชี เล่นปฏิบัติธรรม พอเล่นปฏิบัติธรรมมันได้สิ่งใดมา

ถ้ามันได้สิ่งใดมา พอปฏิบัติไป เพราะนักเศรษฐศาสตร์มันรู้ความเสื่อมค่าของเงิน ปริวรรตเงินตรามันรู้ของมันหมดแหละ ทีนี้พอรู้หมด “ปฏิจจสมุปบาท เห็นการเกิดดับ แล้วเห็นการเกิดดับอยู่เนืองๆ นั่นมันคืออะไร”

มันคือทฤษฎีไง มันคือตํารา แต่จิตนี้มหัศจรรย์ จิตนี้มันก็คิดของมันไป แล้วมันก็ไม่มีผลหรอก ไม่มีผลเพราะอะไร เล่นปฏิบัติธรรม ทําเล่นๆ เล่นอยู่อย่างนั้นน่ะ ย่องกันไปก็ย่องกันมา แล้วก็ว่าง แล้วก็มีความสุข

อ้าว! คนนะ คนรู้จักทําบัญชี คนรู้จักเก็บออมมันก็ไม่ใช้จ่ายฟุ่มเฟือย ไม่ใช้จ่ายฟุ่มเฟือย มันก็มีเงินใช้จ่ายตลอดเดือน สบายอยู่แล้ว นี่ก็เหมือนกัน เล่นปฏิบัติธรรมก็ได้แค่นี้

แต่ในการปฏิบัติธรรมของครูบาอาจารย์เรา การปฏิบัติตามความจริงนะ ทําความสงบของใจเข้ามา พอใจสงบ ฐีติจิต จิตเดิมแท้ จิตนี้เป็นนักท่องเที่ยว มันท่องเที่ยวมาในวัฏฏะ ตั้งแต่พรหม ตั้งแต่สวรรค์ลงมา แล้วตั้งแต่มนุษย์ ตั้งแต่นรกอเวจี จิตมันเวียนว่ายตายเกิด มันไม่ใช่ใช้จ่ายต้นเดือนปลายเดือน เงินเดือนออกต้นเดือน ใช้จ่ายครบเดือน ใช้จ่ายครบเดือนก็อยู่แค่นี้น่ะ นี่ปฏิบัติเล่น

แต่ถ้าปฏิบัติจริงนะ จิตนี้มาจากไหน จิตนี้มาจากไหน เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมาจากไหน แล้วมันมาเกิดเป็นมนุษย์ เราสนใจประพฤติปฏิบัติ การเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย ใครเป็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย แล้วพิจารณาไปแล้วจิตมันสงบแล้วมันไปเห็นผู้เกิด ผู้แก่ ผู้เจ็บ ผู้ตาย ถ้าประพฤติปฏิบัติไปตามความจริงแล้วมันไม่มีอายุขัย มันไม่ชราภาพ มันไม่ตาย มันไม่ตายแล้วมันมีไหม มันทําลายแล้วมันไม่เกิด มันไม่เกิดด้วย มันไม่แก่ด้วย มันไม่เจ็บด้วย มันไม่ตายด้วย แล้วทําอย่างไร ถ้าทําอย่างไร นี่ไง ถ้าทําจริงไง

นี่เขาถามว่า เขาทําอย่างนี้มันเข้าถึงมรรคผลนิพพานไหม

มรรคผลนิพพาน เพราะคําแรกนี่ไง “การเห็นปฏิจจสมุปบาท เห็นการเกิดดับอยู่เนืองๆ อย่างนี้เรียกว่าเห็นอะไรครับ”

ถ้าคนปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันเห็นปฏิจจสมุปบาทไหม

ปฏิจจสมุปบาทนะ อิทปฺปจฺจยตา เขาพูดว่าอิทปฺปจฺจยตานะ ธรรมที่สูงส่งมาก อภิธรรม ธรรมที่สูงส่ง อิทปฺปจฺจยตา เพราะเหตุนี้มี ถึงมีเหตุนี้ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ เพราะมันมีภพ มันถึงมีสังขาร เพราะมันมีภพ มันถึงมีวิญญาณ เพราะมันมีภพ มันถึงมีทุกข์ เพราะมันมีภพ เพราะเหตุนี้มันถึงมีเหตุนี้ ถ้าเหตุนี้มี มันจะเห็นได้อย่างไรล่ะ ถ้าพูดถึงนะ อภิธรรมก็เรียนกันไป ปฏิจจสมุปบาทคือเป็นอย่างนั้น ก็สร้างอารมณ์ คิดอารมณ์กันไป แล้วสร้างอารมณ์ คิดอารมณ์ไปแล้วมันได้อะไรล่ะ

แต่ถ้าในการปฏิบัติแบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ มาพอสมควรแล้ว ไม่มีทางไปแล้ว ก็กลับมาเจริญอานาปานสติ จิตมันสงบเข้ามา จิตมันสงบเข้ามา

ไปเทศนาปัญจวัคคีย์ ปัญจวัคคีย์ไม่ทําสมาธิ แต่ปฏิบัติกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ๖ ปี ทําความสงบของใจเข้ามา ก็เวลาเทศน์ขึ้นมาก็เทศน์ธัมมจักฯ

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากําหนดอานาปานสติ พอจิตสงบเข้ามาแล้ว บุพเพนิวาสานุสติญาณ จิตสงบเข้าไปแล้วไม่เกิดมรรค มันไปเกิดกําลังของจิต จิตมันจะไปรู้ตามข้อมูลของมัน บุพเพนิวาสานุสติญาณคือระลึกอดีตชาติได้ แต่ถ้าดึงกลับมาอีก พอจิตลงไปอีก จุตูปปาตญาณ มันไปของมัน

อาสวักขยญาณนี่คือมรรค มรรค ๘ ถ้ามันรู้เห็นจริง มันไปชําระล้าง นี่ปฏิจจสมุปบาทไปชําระล้างอวิชชา ถ้าชําระล้างอวิชชาด้วยมรรคญาณเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา แต่ด้วยอํานาจวาสนา ขิปปาภิญญา ผู้ปฏิบัติแล้ว มันรู้ได้ด้วยความลึกซึ้ง

แต่ในการปฏิบัติในปัจจุบันนี้ ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติ พอจิตมันสงบแล้วมันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นสติปัฏฐาน ๔

เห็นสติปัฏฐาน ๔ มันใช่ปฏิจจสมุปบาทไหม

ถ้าเห็นธรรม เราตีความเห็นนั้นเป็นปฏิจจสมุปบาท เราตีความเห็น เห็นธรรมารมณ์ เห็นอารมณ์ความรู้สึกเป็นปฏิจจสมุปบาท เราตีความว่าเป็นปฏิจจสมุปบาท แต่มันไม่ใช่เป็นตัวปฏิจจสมุปบาท เพราะตัวปฏิจจสมุปบาท มันจะลึกซึ้งกว่านี้อีกมหาศาลเลย เพราะตัวปฏิจจสมุปบาทมันต้องไปผ่านอสุภะ ผ่านกามราคะ มันต้องผ่านอนาคามิมรรคเข้าไปมันถึงจะไปเห็นปฏิจจสมุปบาทตามความเป็นจริง นี่พูดถึงตามความเป็นจริงนะ

เพราะอะไร เพราะเขาเขียนมาถาม ถามว่าไอ้นี่มันคืออะไร

ทีนี้พอบอกว่าเป็นปฏิจจสมุปบาทๆ ไอ้ที่เขาเห็นที่เขารู้กัน อภิธรรมๆ นี่เล่นปฏิบัติธรรม เพราะมันไม่ใช่จริง มันไม่ใช่ความจริง มันไม่ใช่เห็นจริง มันไม่ใช่รู้จริง มันรู้จากจินตนาการ มันรู้จากสัญญา มันรู้จากการเทียบเคียง มันไม่ใช่ตัวจริง

ถ้าเป็นตัวจริงนะ มันต้องผ่าน ผ่านกายเข้าไป เป็นโสดาบัน ละกายเข้าไปแล้ว ละกายอย่างหยาบเข้าไปเป็นโสดาบัน ละกายอย่างกลางเป็นสกิทาคามี ละกายอย่างละเอียด เห็นไหม ละกายอย่างละเอียดคือละกามราคะ ถ้าละกามราคะไปแล้ว พอเข้าไปอรหัตตมรรค มันจะเข้าไปเจอภพเจอชาติ ไปเจอกายของจิต จิตที่มันเป็นตัวกาย จิตที่มันละเอียด ตัวนั้นน่ะตัวปฏิจจสมุปบาท

ตัวปฏิจจสมุปบาทมันมีอยู่จริง มันเป็นตัวจริงด้วย ต้องเห็นจริงด้วย มันถึงจะชําระได้จริง แต่มันไม่ใช่เป็นอย่างนี้ แต่นี่บอกว่า “การเห็นปฏิจจสมุปบาท การเกิดดับอยู่เนืองๆ”

ถ้าพูดว่าการเห็นอยู่เนืองๆ มันเหมือนกับเรา เราคิดโดยจินตนาการ ที่ว่าเขาดูจิตๆ ความคิดไม่ใช่จิต แล้วถ้าทําความสงบของใจเข้ามา พอจิตสงบเข้ามาแล้ว ถ้าเห็นอาการของจิตนั่นมันอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าการเห็นปฏิจจสมุปบาทอยู่เนืองๆ นั่นคืออะไร คือเห็นอย่างนี้เห็นโดยจินตนาการ เห็นโดยจินตนาการเพราะอะไร เพราะจิตยังไม่สงบไง นี่เป็นข้อที่ ๑

พอข้อที่ ๒ “การทําสมาธิของกระผมก็ยังไม่คืบหน้าเท่าไร ช่วงระหว่างที่จิตเพลินกับสภาวะต่างๆ พอมีเสียงอะไรมากระทบหู จิตมันจะหวั่นไหว หมายถึงว่ามีความสะดุ้งเป็นบางครั้ง จะต้องเพ่งใช้สติให้มากขึ้นกว่าเดิม”

นี่เขาว่าจะต้องเพ่งไง จะต้องเพ่งเพราะอะไร เพราะเขาเพ่งของเขา เขาดูของเขา เพราะทําสมาธิไง ถ้าทําสมาธิเพราะอะไร เพราะพวกอภิธรรมเขาไม่ยอมทําสมาธิ เพราะเขาปลูกฝังกันไว้ว่า ถ้าทําสมาธินี้เป็นสมถะ สมถะไม่ใช่วิปัสสนา สมถะไม่ใช่ปัญญา ในพระพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา

แต่ปัญญาในพระพุทธศาสนา ปัญญาของหลวงปู่มั่นมันมีสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา ปัญญาที่จะฆ่ากิเลสได้ต้องเป็นภาวนามยปัญญา ไม่ใช่สุตมยปัญญา จินตมยปัญญาฆ่ากิเลสไม่ได้

ฉะนั้นเขาบอกว่าศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ก็เลยพยายามจะใช้คําว่าปัญญานี้เป็นเรือธง เป็นธงตั้งว่าต้องใช้ปัญญา เราก็ใช้ปัญญากันไป ปัญญาจนเพ่งกัน เพ่งให้มันเป็นอย่างที่เราปรารถนา เวลาสมาธิก็คิดสร้างรูปขึ้นมาให้เป็นสมาธิ เวลาใช้ปัญญา ปัญญาก็เป็นสัญญา เป็นก็อปปี้ เป็นสิ่งที่ก็อปปี้กันมา ที่ว่ามีการศึกษา ที่ว่าอภิธรรมนี่รู้มาก พยายามให้รู้ให้มาก

รู้อย่างนี้ที่หลวงปู่มั่นท่านพูดกับหลวงตาไว้ เพราะหลวงตาท่านเรียนถึงมหานะ ท่านบอกว่า การเรียน พูดถึงการเรียน เรียนมาเพื่อเป็นทางวิชาการ เป็นปริยัติ โลกจะเจริญได้ด้วยการศึกษา การศึกษาทําให้คนฉลาด การศึกษาทําให้คนไม่โดนหลอกลวง ถูกต้อง การศึกษาทางโลก แต่กิเลสมันพลิกมาเอาการศึกษานั้นมาเป็นสมบัติ แล้วมันยึดว่ามันรู้จริงไง แต่ความจริงมันรู้โดยทฤษฎี มันยังไม่รู้จริง

เวลาที่หลวงตาท่านปฏิบัติ ท่านศึกษาจนจบมหา จะปฏิบัติ ไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกว่า “มหา การที่ศึกษามานี่ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ประเสริฐนะ เราต้องเทิดใส่ศีรษะ คือเทิดทูนบูชาไว้ก่อน เพราะเป็นการจํา เป็นทฤษฎีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเทิดใส่ศีรษะไว้ก่อน แล้วใส่ลิ้นชักไว้ ลั่นกุญแจไว้ อย่าให้มันออกมา แล้วเราปฏิบัติของเราไปนะ ปฏิบัติของเราไป ถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริงแล้ว ความเป็นจริงอันนั้นกับทฤษฎีมันจะมาเป็นอันเดียวกันเลย”

แต่ขณะที่ว่าถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ เราปฏิบัติไป เราก็จะเอาวิชาการที่เราศึกษามาเทียบเคียง การเทียบเคียงมันก็มาเทียบเคียง มันทําให้เราไขว้เขว มันเทียบเคียงแล้วมันจะเป็นอย่างนั้นๆ

ธรรมดาเราปฏิบัติ เราก็ยากอยู่แล้ว แต่เราจะเอาสิ่งที่เราศึกษามาเป็นโทษกับการปฏิบัติเราอีก ครูบาอาจารย์ที่ท่านรู้จริงของท่าน ท่านบอกเอาการศึกษาวางไว้ก่อน แล้วเราปฏิบัติตามความเป็นจริง ความเป็นจริง ทําความสงบของใจเข้ามาเพื่อไปสู่ความจริง นี่ปฏิบัติจริงๆ ไม่ใช่เล่นปฏิบัติธรรม นี่ปฏิบัติธรรมจริงๆ ไม่ได้เล่นปฏิบัติ

ไอ้นั่นเขาปฏิบัติกันเล่นๆ เล่นๆ เพราะอะไร เล่นๆ เพราะคนที่รู้จริงไม่มี คนที่รู้จริงไม่มี ถึงกําหนดให้ความเป็นจริง บังคับใจให้เข้าสู่ความจริงอันนี้ ไม่มีใครทําได้ ไม่มีใครรู้ได้ว่าจะบังคับใจอย่างนี้ให้เข้าสู่ความจริงได้อย่างไร

แต่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่านจนท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านจบสิ้นกระบวนการของท่านแล้ว ท่านถึงบอกว่าก่อนที่ท่านจะได้มา เพราะผิด ท่านก็เคยผิดมาก่อน ถูก ท่านถึงพยายามทําใจของท่านให้ลงสู่สมาธิให้ได้ ถ้าใจลงสู่สมาธิแล้ว มันไม่มีสมุทัย คือมันไม่มีตัณหาความทะยานอยากเข้ามาเจือปน ไม่เจือปนก็ใช้ปัญญาอย่างนี้มันเกิดขึ้น เขาเรียกว่าภาวนามยปัญญา

“ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ฉะนั้น เราต้องใช้ปัญญากันไปเลย เราห้ามกําหนดพุทโธ ห้ามทําสมถะ ถ้าทําสมถะมันจะเกิดนิมิต นิมิตจะทําให้คนเสียหาย”

แนวทางปฏิบัติ จริตของคน เวลาคนทําความสงบของใจ จิตมันรู้มันเห็นนิมิตต่างๆ มันก็เห็นของมันได้ คนที่จิตเขาไม่เห็นนิมิตมันก็ไม่เห็น มันก็ไปตรงเข้าสู่อริยสัจ จริตนิสัยมันแตกต่างหลากหลาย เราจะไปโทษวิธีการไม่ได้ เราจะไปโทษสูตรแนวทางปฏิบัติแนวทางใดแนวทางหนึ่งไม่ได้ แต่เราต้องโทษจริตนิสัย โทษกิเลสของคนว่ากิเลสเวลาปฏิบัติไปแล้วมันจะไปรู้เห็นอย่างนี้

ทีนี้ครูบาอาจารย์ที่เป็นเขาจะแก้ตามจริต แก้ตามอาการ ใจของคนเป็นอย่างไร ใจคนปฏิบัติแล้วมีอุปสรรคอย่างไร เขาต้องแก้ตามนั้น เขาไม่โทษวิธีการทําว่าผิด

แต่นี่พอโทษวิธีการว่าผิด แล้วบอกว่าไม่ให้ทําเพราะมันเป็นสมถะ พอเป็นสมถะปั๊บ ก็เลยทําสมาธิน้อยลง พอการทําสมาธิน้อยลงหรือไม่กล้าทํา บางคนไม่กล้าทําเลย เพราะบอกว่าอันนั้นจะไปติดนิมิต มันจะไปเห็นสมถะ มันจะทําให้หลง ทําให้ไม่เป็นไป ก็เลยเล่นปฏิบัติธรรมวนอยู่ในขอบกระด้งนั่นน่ะ หมุนไปเวียนมา เวียนมาหมุนไป ปฏิบัติไป ปฏิบัติไปปฏิบัติมาก็ปฏิบัติบอกว่ากึ่งพุทธกาลไม่มีมรรคผล ไม่มีมรรคผลแล้วปฏิบัติทําไม ปฏิบัติเพื่อบารมี สร้างสมไว้ปฏิบัติเอาชาติหน้าๆ หน้าๆ นู่น เขาว่ากันอย่างนั้นนะ

เวลาเราถามเขา เขาบอกว่าปฏิบัติเพื่อจะสร้างสมบารมี แต่มรรคผลมันไม่มีหรอก หมดแล้ว ไม่มี

แต่ไม่มีแล้วทําไมครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติได้ล่ะ แล้วเวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อกาลิโก ไม่มีกาลไม่มีเวลา ไม่มีกึ่งพุทธกาลหรือไม่กึ่งพุทธกาล ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ผู้ใดสร้างเหตุสมดุล ต้องมีความสมดุล จิตต้องเป็นธรรมทั้งนั้น ไม่มีกาลไม่มีเวลา เพียงแต่ว่าต่อไปจิตใจของคนจะตํ่าทราม จิตใจของคนจะดื้อด้าน

จิตใจของคนมันดื้อด้านโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากอยู่แล้วเป็นพื้นฐาน แล้วมันก็อ้างว่ากึ่งพุทธกาล อ้างเล่ห์ไปเรื่อยเพื่อจะไม่ปฏิบัติ จิตใจดื้อด้าน แล้วก็อ้างธรรมะให้มาเป็นผลลบ อ้างธรรมะมาอ้างอิงให้มาการันตีทิฏฐิมานะของตัวว่ามันหมดกาลหมดเวลา ปฏิบัติไม่ได้

แต่ผู้ที่ปฏิบัติได้ พระปัจเจกพุทธเจ้าต้องปฏิบัติได้ตลอดเวลา ทําได้ทั้งนั้นน่ะ ถ้าไม่มีศาสนาพุทธ พระปัจเจกพุทธเจ้าก็มาตรัสรู้เอง นี่ไง ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมมันเป็นไปได้

ฉะนั้น ถ้าจะเห็นปฏิจจสมุปบาท เห็นการเกิดดับ วางไว้ก่อน ถ้าจะทําความสงบของใจ กําหนดพุทโธ กําหนดอานาปานสติ แล้วถ้าจะตรวจดูความคิดของตัวก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิคือตั้งสติไล่ตามความคิดนั้นไป

ความคิดที่เกิดดับ เราบอกว่าเป็นปฏิจจสมุปบาท อันนี้ยกผลประโยชน์ให้กับผู้เขียน เพราะผู้เขียนตั้งชื่อมาเอง เพราะเราศึกษามา เราศึกษามา เราอ่านหนังสือมา แล้วเราเข้าใจว่าสิ่งที่เห็น การเกิดดับเป็นปฏิจจสมุปบาท

เพราะว่าปฏิจจสมุปบาท อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา เขาว่าเป็นการเกิดดับ พอเราเห็นการเกิดดับ เหมือนกับเรามีความคิด เรามีความทุกข์ ความทุกข์มันดับไป เห็นไหม เราเห็นการเกิดดับ การเกิดดับอย่างนี้มันเป็นอารมณ์เกิดดับ มันยังไม่ถึงปฏิจจสมุปบาท แต่ในอภิธรรมเขาพูดกันอย่างนั้น ผู้ที่ไปเรียนมา ใครจะเรียนมามากมาน้อยก็ตีความ ตีความธรรมะ ฉะนั้น เราจะไม่ทะเลาะกันเรื่องการตีความ

เพียงแต่ว่าพอถามมาอย่างนี้ เราเห็นถึงคนที่ปฏิบัติตั้งใจว่าหลวงพ่อช่วยเมตตา การปฏิบัติมันจะตรงสู่มรรคผลหรือไม่ ถ้ามันไม่ตรงสู่มรรคผล มันทํามันจะมีโอกาสหรือไม่

ฉะนั้น เราถึงพูดว่า การเห็นอย่างนี้เห็นปฏิจจสมุปบาท เห็นความเห็นอย่างนี้ ให้จิตมันสงบให้ได้ก่อน แล้วถ้าสงบได้แล้ว เดี๋ยวเห็นจริงรู้จริงมันถึงจะเป็นมรรค ถ้าเป็นมรรคขึ้นมานะ บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค อันนั้นเราจะรู้เห็นรู้แจ้งกันไป

ฉะนั้น “การทําสมาธิของกระผมไม่คืบหน้าเท่าไรครับ ช่วงระหว่างที่จิตมันเพลินสภาวะต่างๆ มีเสียงอะไรมากระทบหูมักหวั่นไหว แล้วจะต้องเพ่งใช้สติให้มากขึ้นกว่าเดิม”

เราไม่ต้องไปเพ่ง ถ้าไปเพ่ง ไปต่างๆ ถ้าเพ่งเกินไปมันก็ทําให้เครียด ถ้าเราปล่อยวางเกินไปมันก็จะเหลวไหล เราตั้งสติไว้ ระลึกสติไว้ สติคือการระลึกรู้ ระลึกอะไรล่ะ ระลึกลมหายใจ มีสติพร้อมกับปัญญาความคิด ความคิด ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มีสติพร้อมกับพุทโธ ไม่ต้องไปเพ่งไปเกร็ง ไปเพ่งไปเกร็ง เดี๋ยวก็เครียด

เวลาปฏิบัติเริ่มต้นมันจะล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ มันจะมีการสะดุ้ง มีการต่างๆ อันนี้เป็นความจริงนะ เป็นความจริงหมายความว่า พอจิตที่ไม่เคยทําสิ่งใดเลย พอจะทํามันจะมีปัญหาตลอดไปทั้งนั้นน่ะ

ทําตรงนี้ให้ได้ ถ้าทําตรงนี้ได้ จิตมันสงบแล้วเดี๋ยวจะเห็นว่าเป็นปฏิจจสมุปบาทหรือไม่เป็น พอจิตสงบแล้วพอไปรู้นะ พอรู้คืออะไร พอรู้แล้วมันจะกระเทือนหัวใจ

เราเป็นแผล เราเป็นบาดแผล เวลาเรารักษาแผลเรา เราเป็นคนรักษาแผล เราเป็นคนทําความสะอาดบาดแผล เราจะรู้ของเรา ไอ้นี่ไม่เห็นแผลก็ว่ากันไปตามเรื่องนะ

ทีนี้มีข้อต่อเนื่องไป “หรือบางครั้งพอสมาธิไปอีกก็ได้ยินเสียงคล้ายๆ ลมทะลุเข้าหูซ้ายออกหูขวา มีลมกระทบเพดาน บางครั้งก็เห็นความเกิดดับกลางอก กลางลิ้นปี่ แต่ทรงอารมณ์นั้นอยู่ได้ไม่นาน กําลังสมาธิไม่พอใช่ไหม”

กําลังสมาธิ ถ้าสมาธิมันดีนะ มันมีความสุข ความสุขคือไม่มีความฟุ้งซ่าน ไม่มีความสงสัย ไม่มีอะไร มีแต่ความสุข มีความสงบ นี่สมาธิดี พอสมาธิดีแล้วจะใช้พิจารณาอะไรมันก็ไปได้ ถ้าสมาธิมันไม่ดี มันหงุดหงิด มันทําแล้วมันก็ไม่สมหวัง ทําแล้วก็ไม่พอใจ แล้วจะไปพิจารณาอะไรล่ะ

ฉะนั้น เวลาจะไม่พิจารณา เห็นไหม เขาถึงบอกว่า เวลาเป็นสมาธิแล้วมันก็ยังเกิดมีการกระทบ บางครั้งก็เกิดความเกิดดับ ความเกิดดับมันฝังใจอยู่

ทีนี้การเกิดดับ การเกิดดับ พระอาทิตย์ก็พระอาทิตย์ขึ้น พระอาทิตย์ตก เปิดไฟ ปิดไฟ มันก็มีการเกิดดับทุกๆ เรื่อง มีการเกิดดับอยู่ตลอดเวลา การเกิดดับถ้ามาใช้ยับยั้งความคิดได้มันก็เป็นประโยชน์ คือการเกิดดับเอามาเป็นประโยชน์กับเรา เอามาเป็นประโยชน์กับการเห็นโทษ การเกิดดับมันเห็นว่าเป็นอนิจจัง การเกิดดับ เราเห็นว่าสิ่งนี้มันไม่เที่ยง สิ่งใดเราควบคุมไม่ได้ เราจะไม่ไปยึดมัน ถ้ายึดแล้ว เพราะมันเกิดแล้วเราก็ไปยึดมัน พอมันดับก็เสียใจ ถ้าเราเอามาใช้เป็นประโยชน์ให้ฝึกสอนใจได้

แต่ถ้าเห็นเป็นการเกิดดับเป็นพิธีการ การเกิดดับเป็นมรรคเป็นผล การเกิดดับต้องให้เห็นอย่างนั้น เราก็ไปคาดหมายหวังเห็นการเกิดดับ พอไม่เห็น เป็นทุกข์อีก

เห็นการเกิดดับ เขาให้เห็นว่าเป็นอนิจจัง ถ้าไม่เห็น ไม่เห็นก็ทําให้จิตมันสงบ ไม่ใช่ไปเอาเกิดดับเป็นสิ่งเป้าหมาย แล้วต้องทําให้เห็นอย่างนั้น ไม่ใช่ ใจของคนมันเป็นไปได้หลากหลายร้อยแปดพันเก้าที่มันเป็นไปได้

ฉะนั้น เวลาถ้ามันทรงอารมณ์อยู่ไม่ได้ กําลังสมาธิไม่พอ โดยพื้นฐานเลย กําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ อานาปานสติ เราทําที่นี่ การภาวนาคือภาวนาให้จิตสงบ ให้มีความสุข ให้ไม่ฟุ้งซ่าน ให้ได้สัมผัสธรรม พอได้สัมผัส สัมผัสคือว่าได้รับรู้ความเป็นจริง

จิตใจคนที่สัมผัสรู้ความเป็นจริง อย่างเช่นคนกลัวผี คนกลัวผีไปอยู่ไหนก็กลัวผี ทุกข์มาก คนกลัวผี แต่พอมันใช้ปัญญาพิจารณาจนว่าผีนี่เป็นนามธรรม ถ้าเราไม่มีเวรมีกรรม ผีมันไม่ยุ่งกับเรานะ พอมันกล้าหาญขึ้นมามันก็จบ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันยังฟุ้งซ่าน จิตมันยังภาวนาแล้วมันมีความทุกข์ ชีวิตไม่มีความสุข มันก็ทุกข์ของมัน พอเรากําหนดลมหายใจ พอเรามากําหนดพุทโธ เรากําหนดของเรา พอจิตมันได้สัมผัส มันได้สงบ เห็นไหม เหมือนคนกลัวผีแล้วหายกลัวผี มันจะไม่กลัวอีกเลย มันจะเข้าใจหมดเลย

จิตก็เหมือนกัน พอปฏิบัติไป พอเป็นสมาธิแล้วมันจะเข้าใจได้เลย ไอ้ที่ศึกษามาๆ เป็นทฤษฎีทั้งนั้นน่ะ พอทําได้จริง อืม! เข้าใจ พอเข้าใจแล้วเราจะทําอย่างนี้อีกก็ยากขึ้น เพราะกิเลสมันก็ยังต่อต้าน มันร้อยแปดพันเก้า แล้วเราก็พยายามทําของเราให้มันสงบเข้ามา แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาของเราไป

“ที่กระผมกล่าวมาทั้งหมดนี้มาถูกทางมรรคผลนิพพานหรือไม่ประการใด หลวงพ่อช่วยเมตตาด้วย”

“ที่ผมกล่าวมาทั้งหมดนี้มาถูกทางมรรคผลนิพพานหรือไม่”

มรรคผลนิพพาน ถ้าเราทําศีล สมาธิ ปัญญา มรรค ๘ ถ้าทางมรรคผล มีความปกติของใจหรือไม่ มีกําลังของใจหรือไม่ มีปัญญาหรือไม่ ถ้ามีศีล สมาธิ ปัญญา มีมรรค ๘ นี่คือทาง มาถูกทางมรรค ถ้ามรรค มรรคของใคร

ถ้ามรรคของกิเลส กิเลสมันก็ว่าฉันมีมรรค เหมือนเรานี่ เรามีเงินมีทอง เราอวดเขาไปมีประโยชน์อะไร เงินทองของเรา เรามีของเราก็เป็นของเรา เราจะใช้จ่ายไม่ใช้จ่ายเป็นของเรา เราดูแลของเรา ถ้ามรรคผลมันเกิดขึ้นมาอย่างนี้มันจะเป็นตามความเป็นจริง นี่พูดถึงว่าถ้าทําจริงๆ นะ

ฉะนั้น ที่พูดซะยาว ยาวมาก ยาวเพราะอะไร เพราะเห็นว่าเขาติดกันอย่างนี้ คือปฏิบัติกันเล่นๆ ทํากันเล่นๆ แล้วปรารถนามรรคผล แต่พระกรรมฐานทํากันจริงๆ พอทํากันจริงๆ เขาก็เสี้ยม “พุทโธๆ นี่เป็นสมถะ พุทโธปฏิบัติแล้วไม่ได้ผล”

โดยส่วนใหญ่ถ้ามีครูบาอาจารย์เป็นหลัก ผู้ที่เข้ามาฟังธรรมๆ เพราะเขาจับทางได้ เขามีหนทาง เขาจะปฏิบัติของเขาไป

แต่ผู้ที่ไม่มีจุดยืน ผู้ที่โลเล เพราะเขาบอกว่า “อย่าไปเชื่อพระกรรมฐาน ให้เชื่อพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ เพราะอภิธรรมเขาบอกว่า พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ ตั้งแต่พระกัสสปะทําสังคายนา พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ ให้เชื่อพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์นี้ อย่าไปเชื่อพระสาวกต่างๆ ให้เชื่อพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์คือพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ที่ทําสังคายนาไง ทําสังคายนาพระไตรปิฎกมานี่ เราให้เชื่อตรงนี้”

แล้วเชื่อตรงนี้แล้วทําอย่างไรต่อล่ะ ก็ทํากันเล่นๆ เพราะอะไร เพราะกิเลสมันพาเชื่อ กิเลสมันก็ลูบๆ คลําๆ

แต่พระกรรมฐานเรามีครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติจริง ซึ่งท่านยังดํารงชีพอยู่ อย่างเช่นหลวงตาท่านยังดํารงชีพอยู่ แล้วท่านลงปฏัก ท่านสั่งท่านสอน นี่มีชีวิต ได้สัมผัสเลย ได้ปฏิบัติเลย แล้วถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริงมันก็เป็นความจริงขึ้นมา

แต่พวกทําเล่นๆ เขาบอกว่า ไม่ได้ มันเป็นอัตตกิลมถานุโยค เพราะมันทําตนให้ลําบากเปล่า มันต้องเดินจงกรม ต้องนั่งสมาธิจนก้นด้านเลยล่ะ เดินจงกรมจนทุกข์ยากมากเลย อย่างของเราดีกว่า เล่นปฏิบัติธรรม เรามาทําเล่นๆ เราทํากันเพื่อความสบายใจ

เห็นไหม สังเวช สังเวชที่สมัยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านออกประพฤติปฏิบัติ ด้วยความซื่อ ด้วยความซื่อของสังคมไทย สังคมไทยถึงไม่เชื่อมรรคผลนิพพาน แต่ในปัจจุบันนี้หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําปฏิบัติตามความเป็นจริง แล้วมีครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติตามมา

แล้วมีพวกปัญญาชนเขาอยากมีแนวทางปฏิบัติ เขาก็ไปศึกษามาจากพม่า ไปศึกษามาแล้วบอกมรรคผลนิพพาน กึ่งพุทธกาลไม่มีมรรคผลนิพพาน

แล้วถามว่าปฏิบัติทําไม

ปฏิบัติไปเพื่อไปเอามรรคผลนิพพานข้างหน้า

อันนี้ที่เขาไม่เชื่อ เขาไม่เชื่อเพราะความซื่อของเขา แต่นี้ปัญญาชนไปศึกษามาความรู้ท่วมหัว ศึกษามาจนมรรคผลนิพพานไม่มี ศึกษาจนไม่เชื่อมรรคผลนิพพาน ศึกษาจนการปฏิบัติมันเล่นปฏิบัติ แล้วถ้าทําจริงก็เป็นอัตตกิลมถานุโยค เพราะตัดสินกันด้วยกิเลส ตัดสินว่า การปฏิบัติ การเดินจงกรม การเหงื่อไหลไคลย้อยเป็นอัตตกิลมถานุโยค ถ้าการนั่งนิ่งๆ นั่งในห้องแอร์อย่างนี้ อย่างนี้มัชฌิมาปฏิปทาเพราะไม่ทําตนให้ลําบากเปล่า มันก็เลยปฏิบัติเล่นๆ เพราะกลัวทุกข์ไง กลัวทําอะไรก็จะเป็นทุกข์ไปหมดเลย ก็จะทําแต่ความสะดวกสบายของตัว ก็เลยมาเล่นปฏิบัติธรรม คิดแนวทางมาทําเล่นๆ มาย่องกันน่ะ ย่องกันไปก็ย่องกันมา เดินแถวกันไปก็แถวกันมา ปฏิบัติเล่นๆ เหมือนเด็กนักเรียนอนุบาลมันไปเล่นของเล่นเพื่อฝึกสมองของมัน เพื่อเชาวน์ปัญญา เพื่อเชาวน์ปัญญา ไอ้นี่ก็ปฏิบัติเล่นๆ ปฏิบัติเพื่อเชาวน์ปัญญา แต่เวลาขนานนามว่าอภิมหาธรรม อภิธรรม แต่ปฏิบัติปฏิบัติเล่นๆ ทําเล่นๆ มันก็เป็นอย่างนี้นะ

นี่พูดถึงว่า ปฏิจจสมุปบาทเป็นอย่างนี้หรือเปล่า นี่พูดถึงว่าแนวทางปฏิบัติ จบ

นี่ขอบคุณมาอีกไง ขอบคุณ ขอบคุณกับเข้าใจแล้ว ไอ้นี่ก็ขอบคุณเรื่องว่าปล่อยจิตไง เวลาถ้าแนวทางปฏิบัติมันเยอะมาก ถ้าว่าปล่อยจิตจะปล่อยอย่างไร ปล่อยจิตพร้อมกับธรรมหรือเปล่า คืออยากปล่อย ปล่อยคือตทังคปหาน แต่ตทังคปหานปล่อยพร้อมกับมรรค มรรคคือว่าดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ มันพิจารณาของมันไปแล้วมันปล่อย ถ้ามันปล่อยตามความเป็นจริงเขาเรียกว่าปล่อย มันปล่อยด้วยธรรม ปล่อยด้วยสัจจะ ปล่อยด้วยอริยมรรค ปล่อยด้วยมัคโค ไม่ใช่ปล่อยธรรมแบบกิเลสไง

บอกว่าปล่อยจิตอย่างไร ถ้าบอกปล่อยอย่างนี้ปั๊บมันก็ดิ่งพสุธาลงมาจากเครื่องบินแล้วร่มไม่กาง ตุ้บ! นี่ปล่อยอย่างนี้ แหลกหมดเลย แต่ถ้าปล่อยด้วยมรรคด้วยผลมันเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ นี่พูดถึงว่าเขาขอบพระคุณมา

ถาม : ขอเรียนถามเรื่องการปฏิบัติค่ะ แต่เมื่อกี้นี้เหมือนจะได้คําตอบ แต่ไม่มั่นใจน่ะค่ะ คือว่าตอนที่ปฏิบัติก็ตั้งใจว่านั่งสมาธิสักชั่วโมงครึ่ง ทีนี้นั่งๆ ไปเกือบชั่วโมงมันปวดมาก ก็เลยอธิษฐานว่าอย่างไรฉันก็จะต้องนั่งให้ได้ แล้วก็จะนั่งจนกว่าจะหายปวดแม้ว่าจะเกินชั่วโมงครึ่งค่ะ แต่ด้วยความที่มันปวดมากมันก็ฟุ้ง มันจะดี มันถูกไหมหนอที่เราตั้งใจว่าเราจะนั่งจนหายปวด มันเป็นการทรมานตัวเองหรือเปล่าคะ แต่สุดท้ายหายปวดจริงๆ ค่ะ ก็เลยออกจากสมาธิค่ะ

ตอบ : ตอนหายปวด หญ้าปากคอกเป็นแบบนี้หมด หญ้าปากคอก เพราะเวลาปฏิบัติไป ยังจะเป็นอย่างนี้ไปอีกนาน นี่พูดประสาเรานะ ไม่ได้พูดให้ตกใจ ให้กลัว เพราะอะไรรู้ไหม เพราะว่า ดูสิ ประสบการณ์ทํางาน เรายังต้องมีประสบการณ์ขนาดนั้น แล้วจิตนี้เป็นนามธรรม

เวลาส้มหล่นนะ เวลาคนนั่งสมาธิ นั่งสมาธิ โอ๋ย! เกือบเป็นเกือบตายไม่เคยสงบสักที วันนั้นส้มหล่นนะ นั่งพุทโธๆ โดยปล่อยวางอารมณ์ ไม่เอาอะไรอีกแล้วนะ มันลงวูบ ลงสมาธิไปเลย เห็นไหม ส้มหล่น ถ้าส้มหล่นเขาว่าฟลุกนั่นแหละ นานๆ ทีหนึ่ง แต่เวลาไปปฏิบัติ ถ้าเข้าสมาธิต้องเป็นแบบนั้นเลย เป็นแบบส้มหล่น แต่ไม่ใช่ส้มหล่น เป็นแบบเราจัดการเข้าไป

เราพุทโธๆ เราพุทโธเข้าไป เราดูแลจิตของเราไป พุทโธๆ มันจะแส่ส่าย พุทโธมันจะแฉลบ พุทโธมันจะแว็บ จิตใหม่ๆ เป็นอย่างนี้ ฉะนั้น พอจิตใหม่ๆ เป็นอย่างนี้ ล้มลุกคลุกคลาน ฉะนั้น เวลาไปอยู่กับครูบาอาจารย์ ท่านถึงมีอุบายสอนพวกเราด้วยข้อวัตรไง

ด้วยข้อวัตรนะ พระมาอยู่วัดนะ ให้คอยดูแลอาจารย์นะ คอยรับบาตรอาจารย์ คอยตักนํ้าฉัน ตักนํ้าใช้ถวายครูบาอาจารย์ ตรงนั้นคืออะไร คือตั้งสติ

ทุกคนพอจิตมันไปอยู่ที่นั่นใช่ไหม จิตมันมีที่พัก จิตมันไม่แฉลบ แต่ถ้าไม่มีเรื่องข้อวัตร คิดดูว่าเขาจะรักษาจิตเขาอย่างไร วันๆ จิตเขาจะคิดแส่ส่ายไป มันจะไปขนาดไหน แต่พอมีข้อวัตรปั๊บ เขาจะเอาจิตของเขาไปไว้ที่ข้อวัตรนั้น เวลานั้นๆ จะไปรับบาตรอาจารย์ จะไปต้มนํ้า จะไปสรงนํ้าท่าน ถึงเวลาจะไปสรงนํ้าท่าน นี่มีข้อวัตร นี่อุบายนะ พอมีข้อวัตร ทําสิ่งใดเสร็จเรียบร้อยแล้ว ทีนี้ก็จะมาพุทโธแล้ว นี่มันมีอุบายไง มันมีอุบายว่ารักษาจิตอย่างไร ที่หญ้าปากคอกจะรักษามันอย่างไร

เวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติใหม่ๆ นะ พุทโธทั้งวันเลย คนเราโดยปกติถ้าทํางานที่ละเอียด เราตั้งสติไป แต่พอทํางาน อย่างเช่นเดินจงกรม อย่างเช่นเราเดินไปเดินมา เรากําหนดพุทโธได้ พุทโธทั้งวันเลย พุทโธๆๆ สู้กับมัน สู้กับมัน จนมันเริ่มเบาลงๆ ถ้ามันไม่เบาลงนะ ต้องอดนอน ต้องผ่อนอาหาร ต้องทําอะไรจนมันเบาลง พอเบาลง พุทโธได้ พอจิตมันสงบ มันก็อย่างที่ว่า ที่ว่าชั่วโมงครึ่งแล้วมันหาย เวลามันหายแล้วเป็นอย่างนั้น เวลาถ้าจิตมันจะลง มันจะลงอย่างนั้น ถ้าลงอย่างนั้น เห็นไหม เราปฏิบัติจนชํานาญ

วิตก วิจาร คือพุทโธ ระลึก วิตกขึ้น วิจารก็พุทโธๆ วิตก วิจาร ถ้าวิตก วิจาร ถ้ามันอยู่กับมัน คงที่ของมันอยู่อย่างนี้มันจะเกิดปีติ ถ้าพุทโธไปเรื่อยๆ นะ จะเกิดปีติ ตัวพอง ขนลุก เห็นไหม วิตก วิจาร ปีติ

พอปีติแล้วเดี๋ยวมันก็จะเกิดความสุข ปล่อยวางก็สุข พอสุขแล้วเดี๋ยวมันก็คลาย พอคลายขึ้นมา เราก็ทําขึ้นมาอีก พอมีความสุข ทําบ่อยครั้งเข้า พอมันสุข มันสุขจนมันอิ่มเต็ม สุขจนแบบว่ามันคงที่ ตั้งมั่น พอตั้งมั่นขึ้นมา พอตั้งมั่นแล้วเราจะทํางานต่อไป นี่คือข้อเท็จจริงของจิตนะ

แต่เวลาคนไปทําจริงๆ “แล้วมันเป็นอย่างนี้ได้หรือหลวงพ่อ มันจะเป็นอย่างนี้หรือ แล้วมันเป็นอย่างนี้ มันจะทําอย่างนี้หรือ” มันไปคิดอีกเรื่องหนึ่ง จิตก็เลยล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้นน่ะ

ทําจนกว่ามันจะเป็น พอเป็นขึ้นมาแล้วมันรู้เอง แต่ถ้าไม่เป็น มันจะถามกันอยู่อย่างนี้

ฉะนั้น โดยที่เราให้โยมถาม ตอนนี้เราจะไม่ให้คนนู้นถามแล้ว พอถาม มันก็จะพูดอย่างนี้อีกแหละ คือว่าปัญหาคือปัญหาเดียวกันทั้งหมด คือทําอย่างไรให้มันสงบ ทุกคนจะถามปัญหานี้ปัญหาหลัก คือจะทําอย่างไร ทุกคนจะทําอย่างไร

แต่เวลาเราตอบ มันก็อยู่ที่ผู้ถาม เวลาผู้ถามมันเจอเหตุการณ์อย่างนี้ บางคนเจอเหตุการณ์แบบนี้ บางคนเจอเหตุการณ์แบบนี้ แต่ก็อธิบายไป

ฉะนั้น เวลาเราตอบอันนี้ก่อน ไอ้เรื่องปฏิจจสมุปบาท เพราะว่าเขาถามมา เขาถามมา เราอ่านถึงพื้นเพของเขา คือเขาต้องศึกษาทางนี้มาเขาถึงถามเรื่องปฏิจจสมุปบาท เรื่องการเกิดดับ เรื่องการเพ่ง เรื่องอะไร คือว่าเขาได้ศึกษาทางนี้มา แล้วทีนี้เราถึงบอกว่าไอ้นั่นคือการทําเล่น เราจะเอาการทําจริงให้เห็นว่าการทําเล่นเป็นแบบใด การทําจริงเป็นแบบใด การทําจริงมันจะได้ผลของมันจริงๆ ฉะนั้น พอเราตอบตรงนี้ปั๊บ มันก็โดยหลัก

ฉะนั้น โยมถึงบอกว่าไม่ต้องถามมั้ง เพราะหลวงพ่อก็ตอบแล้ว แต่ไม่แน่ใจ

แน่ใจไหม ไม่แน่ใจเอาไมค์ไป แน่ใจไหม จะแน่ใจไหม มาเอาไมค์ มา เดี๋ยวจะหาว่าลําเอียง เห็นไหม ไม่ต้องถามก็ได้

ถาม : เวลานั่งสมาธิค่ะ ในขณะที่เกิดความปวดที่ขา ปวดมาก แต่ว่าก็พยายามส่งความรู้สึกปวดมาที่จิตเรา ตอนส่งมาที่จิตแล้วเราก็หมุนกลับไปใหม่ เอาจิตส่งกลับไปที่ขาอีก ที่ปวด วนไปเรื่อยๆ จนเริ่มสังเกตเห็นว่าขณะที่เราส่งความรู้สึกปวดจากขามาที่จิต เอ๊ะ! มันปวดนะ แต่พอช่วงที่เราส่งความรู้สึกจากจิตไปที่ขา ไอ้ความปวด เอ๊ะ! ทําไมมันหายไป หายไปแว็บหนึ่ง แล้วก็ดึงกลับมาปวดอีก ปล่อยลงไป หายใหม่ ก็เริ่มรู้สึกเห็นความเกิดดับของการปวด ทําไปเรื่อยๆ จนสักพักหนึ่งเราเริ่มเห็นแล้วว่าความปวดเหมือนมันลอยขึ้นมาค่ะหลวงพ่อ มันเป็นอีกตัวหนึ่ง แล้วก็กาย ขามันก็อยู่อีกส่วนหนึ่ง จิตมันก็เป็นอีกส่วนหนึ่ง เลยไม่แน่ใจว่าอันนี้มันใช่การแยกกาย เวทนา จิต ธรรมหรือเปล่า

ตอบ : ใช่ แต่มันเป็นการแยกโดยสมาธิไง การแยกโดยสมาธิ นี่ส้มหล่น คําว่า “ส้มหล่น” หมายถึงว่าปฏิบัติโดยที่ว่าไม่มีทฤษฎีนําหน้าเลย แต่ขึ้นมาโดยปัจจุบัน จะบอกว่าไม่มีทฤษฎีเลย มีอันแรกที่ว่าพิจารณาเวทนา เวทนาก็เหมือนกับเกิดดับๆ เหมือนกัน คําว่า “เกิดดับ” มันเป็นศัพท์ในทางสังคมปฏิบัติว่าเกิดดับๆ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่านี่คือทฤษฎี นี่คือข้อเท็จจริงที่มีอยู่ในสังคม แต่ที่ว่าเป็นความจริง ความจริงอันนี้มันเป็นอุบายของเขาโดยตรงไง เช่นที่ว่า ความจริงหมายความว่า ถ้าจิตส่งไปที่เวทนา เห็นไหม ถ้าจิตส่งไปที่เวทนา นี่กําลังของจิตส่งไปที่เวทนา มันไม่ปวด แต่ถ้าเอาเวทนากลับมาที่จิตนี่ปวดมาก นี่ข้อเท็จจริงเลย เพราะอะไร

ถ้าเวทนามันกลับมาที่จิต เวทนามีกําลังมากกว่า เวทนามันทับถมจิต จิตมันก็ปวด มันก็ปวดเป็นธรรมดา แต่เวลาจิตมันมีกําลัง จิตมันเป็นจิต ถ้าเอาจิตส่งไปที่เวทนา เพราะเวทนา ความจริงๆ นะ เดี๋ยวอีกชั้นหนึ่ง ถ้าเราส่งจิตไปที่เวทนามันไม่ปวด เพราะจิตนี้มันเป็นเอกเทศใช่ไหม เราส่งไปที่เวทนา ก็เหมือนเราไปอยู่ที่เป้าหมายนั้น แต่ถ้าเป้าหมายนั้นวิ่งเข้ามาหาเรา เป้าหมายนั้นเข้ามาชนเรา แต่เราส่งไปที่เป้าหมายนั้น เห็นไหม มันจะสับเปลี่ยน พอมันสับเปลี่ยนอย่างนี้ปั๊บ นี่มันเป็นอุบายปัจจุบันที่เกิดขึ้นนะ บางคนทําอย่างนี้ไม่ได้ ไม่ได้หรอก ไม่ได้เพราะอะไรรู้ไหม เวลาส่งไปที่เวทนานี่ดี สบาย พอเวทนาส่งมาที่จิตนี่เกือบตาย แล้วไปไม่รอดหรอก หงายท้องเลย

ถ้าเวทนามันส่งเข้ามามันปวดไง แต่ถ้าเราส่งไปที่เวทนามันเบา เห็นไหม ทีนี้พอเบาใช่ไหม พอรอบสองถ้ามันส่งกลับมา เวทนามันจะใหญ่ขึ้น มันจะทําให้จิตนี้เจ็บมาก

แต่นี่มันยังดีว่าเวทนากลับมามันยังรับได้ แล้วพอมันส่งกลับไป เวทนาก็เบาลง แล้วเวทนาส่งกลับมาที่จิตมันก็เบาลงๆ จนมันลอยขึ้น นี่มันแยกไหม นี่แยกโดยสมาธิไง คือมันใช้ปัญญา แต่ปัญญามันยังไม่เต็มที่ นี่มันจะแยก ถ้าแยกอย่างนี้ เราจะบอกว่าเป็นหนเดียว แล้วจะไม่ได้อีก เพราะอะไรรู้ไหม เพราะต่อไปมันจะหนักกว่านี้ไง พอต่อไป พอกิเลสมันรู้เท่าแล้วนะ มันจะไม่เป็นอย่างนี้อีก พอต่อไปก็ต้องใช้อุบายใหม่

แต่ถ้ามันทําอย่างนี้อีกแล้วได้อีกนะ ทําเลย เพราะมันเป็นช่องทางของใครของมันไง อย่างเช่นบ้านของโยมแต่ละคนมาที่นี่ บ้านของคนอยู่คนละตําแหน่ง ออกจากบ้านมา ถนนก็คนละสาย ไอ้นี่ก็เหมือนกัน วิธีการของเราไง ตรงกับจริตของเราไง ถ้ามันทําได้อย่างนี้ถูกต้อง มันทําได้จริง

แต่ที่เราบอกว่ามันได้หนเดียวหมายความว่า ถ้ามันได้อย่างนี้แล้วมันวางใจ มันนอนใจ จะทําอย่างนี้ตลอดไป จะทําอย่างนี้ตลอดไป แล้วต่อไปพอนานเข้าๆ ก็จะมาบ่นว่า “หลวงพ่อ มันไม่ได้ ไหนหลวงพ่อว่ามันใช่แล้วทําไมไม่ได้ล่ะ”

ไอ้ที่ใช่คือที่มันผ่านมาแล้วไง ไอ้ที่ใช่คือที่มันผ่านมาแล้ว เพราะมันผ่านมาแล้ว เห็นไหม คือจิตมันลอยขึ้นมาเลย นั่นน่ะมันใช่ แต่ต่อไปถ้ามันไม่ใช่ ไม่ใช่เพราะอะไร ไม่ใช่เพราะเราทําไม่ได้ แต่ถ้าเราทําได้ก็คือใช่ ถ้าเราทําได้ก็คือใช่ เหตุและผลคือธรรม เหตุและผลมันสมดุลมันก็เป็นธรรม แต่เหตุกับผลมันไม่สมดุล มันไม่มีผลไง คือลงไปแต่เหตุแล้วมันทุกข์ไง นั่นคือไม่ใช่ แต่ถ้าเหตุและผลมันสมดุล มันเป็นธรรม ใช่

แต่นี่มันสมดุลอย่างนี้ ใช่ เพราะอะไร เพราะแสดงว่าโยม ๒ คนมานี่มีวาสนานะ ไอ้คนนี้ภาวนาไปชั่วโมงครึ่งแล้วสงบได้ อันนู้นทําได้ เพราะน้อยคนมากที่จะทําได้นะ นี่ไง ปฏิบัติจริง ปฏิบัติจริงๆ มันทุกข์มันยาก

แต่ถ้าทําเล่นๆ นะ ๒ คนนี้ทํา แล้วพวกเราฟังเขาเนาะ จะทําตาม จะเอาให้ได้ แล้วมึงจะทุกข์ เพราะมันเป็นของเขาไง อ้าว! เงินในกระเป๋าของโยม ๒ คน ไอ้ไม่มีสตางค์เลย จะมีสตางค์แบบเขา นึกให้มันมี มันไม่มีหรอก แต่ถ้ามันจะมีมันต้องทําขึ้นมาแล้วจะมีเงินในกระเป๋าเราขึ้นมา

แสดงว่าใช้ได้ แต่ส่วนใหญ่แล้วถ้าปฏิบัติใหม่มันจะใช้ได้อย่างนี้ แต่ครั้งต่อๆ ไปกิเลสมันรู้ทัน พอกิเลสมันรู้ทันแล้วมันจะยากขึ้น แล้วโยมจะเห็นเอง

เวลาปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมาท่านจะเห็นแนวทางอย่างนั้น ฉะนั้น เวลาการปฏิบัตินะ ครูบาอาจารย์ท่านจะพูดอย่างนี้ เวลาถามปัญหาให้ถามปัญหากับครูบาอาจารย์ แต่ตัวเอง เวลานักปฏิบัติด้วยกันอย่าคุยกันมาก เพราะคุยกันมากมันส่งพลังงานออกมาก พอส่งพลังงานออกมาก จะปฏิบัติมันต้องสงวนพลังงาน มันทุกข์

การปฏิบัติคือสงวนพลังงานนะ สงวนพลังงานไว้เพื่อให้พลังงานมันมั่นคงนะ แต่เราไปส่งออกมากๆ แล้วเราจะไปสงวนมันน่ะ มันตรงข้ามจริงไหม เวลาปฏิบัติก็จะสงวนพลังงานไว้ให้มันมั่นคง แต่เวลาเจอหน้ากันก็โม้ใหญ่เลยเนาะ โอ้โฮ! มันปล่อยใหญ่เลย

มันจะทุกข์ตรงนั้นแหละ เขาถึงให้วิเวก ให้หลบหลีกต่อกัน อย่าคุยกันมาก การคุยกันก็เหมือนที่พูดเมื่อกี้นี้ว่าทําไมครูบาอาจารย์ท่านมีข้อวัตรไว้ ก็ให้จิตมันพักไว้ ให้จิตมีหลักไว้ เวลาภาวนามันง่าย

ไอ้พวกเรานักภาวนาเหมือนกัน เราพยายามจะสงวนพลังงานของเราให้มากที่สุด แล้วเราเอาเวลาเราเข้าสู่ทางจงกรม นั่งสมาธิเพื่อให้จิตเราสงบ ถ้าไปคุยกันๆ นั่นน่ะมันส่งออก พลังงานมันส่งออก นี่พูดถึงเหตุผล

ฉะนั้น ถ้าอย่างนี้จบแล้วเนาะ

ถาม : คือถ้าอนาคตค่ะหลวงพ่อ ถ้ากิเลสรู้ทัน เราจะเจอที่หนักกว่านี้ หลวงพ่อมีอุบายอะไรที่จะให้

ตอบ : อุบายนะ ถ้ามันรู้ทันกว่านี้ เราก็ตั้งสติกว่านี้ มีสติ มหาสติ เดี๋ยวกลับไปปฏิบัติเลย ตอนนี้มันยังไม่รู้ทันหรอก มันจะรู้ทันข้างหน้า ถ้าตอนนี้ยังไม่รู้ทัน เราปฏิบัติไปก่อน

ไอ้ที่เราพูดนี่เราพูดถึงสเต็ปของมันไง แต่อย่าตกใจ หมายความว่า อย่างเช่นอาหาร เรากินอาหารวันนี้อร่อย กินทุกวันๆๆ มันจะอร่อยไหม แต่ถ้ามันยังอร่อยอยู่ กินเถอะ ไม่เป็นไร แต่ถ้าวันไหนกินแล้วมันจืด กินหูฉลามทุกวันเลย หูฉลามทุกวันเลย หูฉลามมันแพงขนาดไหนมันก็ไม่อร่อยถ้ากินทุกวัน กินทุกวัน กินทุกมื้อ กินทุกวัน กินทุกมื้อเลย หูฉลามมันจะอร่อยไหม

นี่ก็เหมือนกัน แต่ถ้ามันยังอร่อยไง อร่อยหมายความว่ามันปล่อยวางมีมรรคมีผลไง อร่อยหมายความว่า มันกินแล้วมันถูกใจ มันพอใจ มันปล่อยวางได้

แต่ถ้าไม่อร่อย มันไม่พอใจ มันไม่อร่อย มันไม่พอใจ มันต่อต้าน ถ้ามันต่อต้าน หูฉลามมันอร่อยขนาดไหน กูกินนํ้าพริกอร่อยกว่า นํ้าพริกกูอร่อยกว่านะมึง นํ้าพริก เก็บเอาสวนครัว เอาตามรั้ว ตําๆๆ ดีกว่าหูฉลามอีก เพราะมันแซ่บ

นี่ก็เหมือนกัน เราภาวนาอย่างไรก็ได้ ขอให้มันลง ภาวนาอย่างไรก็ได้ ขอให้มันดี ภาวนาแล้วภาวนาที่มันได้ผล เอาตรงนั้น เอาปัจจุบันธรรม มันต้องหมุนกันอยู่อย่างนี้ ไม่ซํ้าอยู่ที่เดิมไง

แต่ถ้าซํ้าแล้วดี ทําไป แต่ถ้าต่อไปแล้ว ซํ้าๆๆ กิเลสมันหัวเราะเยาะ หลวงตาท่านพูดคํานี้นะ เวลาท่านพูดกับนักปฏิบัติ กิเลสมันสงสาร มันบอกว่าไอ้นักปฏิบัติเซ่อขนาดนี้วะ ใช้แต่ของเดิมๆ ใครๆ ก็รู้เท่าหมดแล้วมันยังใช้อยู่นี่ มันต้องมีอุบายพลิกแพลงเปลี่ยนไง

ไอ้เราก็จะใช้แต่ของเดิม ใช้ของเดิมมันก็เหมือนกับเราเข้าไปจํานนกับมัน เดินเข้าไปจํานนกับกิเลส มันรออยู่แล้ว มาๆๆ เคาะป๊อก หลับ พุทโธเข้ามาๆ เคาะป๊อก จนหลวงตาท่านบอกว่า เซ่อขนาดนั้นนะ นักปฏิบัติทําไมมันเซ่อขนาดนั้น โง่ยิ่งกว่าหมาตาย หมามันตาย มันไม่มีชีวิต ไอ้นักปฏิบัติโง่กว่านั้นอีก หมาตายมันกระดิกไม่ได้ไง โง่อย่างกับหมาตาย นักปฏิบัติโง่อย่างนั้นหรือ

แต่ในมุมกลับเขาบอกว่า “อ้าว! เปลี่ยนแปลงไม่ได้ เปลี่ยนแปลงเหมือนย้ายต้นไม้ ปลูกไม่ได้”

ไอ้นั่นเขาพูดถึงคนจับจด เราไม่จับจด เราทําของเรา เราไม่ใช่ย้ายต้นไม้หรอก มันเป็นอุบาย อุบายไม่ให้กิเลสมันแบบว่าเหมือนสัญญา เหมือนสร้างภาพ คนสร้างภาพมันก็สร้างอยู่อย่างนั้นน่ะ ถ้าเราเปลี่ยนข้อมูล มันสร้างไม่ได้แล้ว ถ้าเราเปลี่ยนความคิด มันสร้างภาพไม่ได้แล้ว นี่อุบาย

ฉะนั้น อันนี้อย่างที่ว่า เวลาเราพูด เราพูดดักหน้า เพราะกลัวเดี๋ยวไม่มีคนถาม ไม่มีคนบอก มันไปเจอแล้วจะงง ก็พูดไว้ก่อน พอพูดไว้ก่อน โยมก็ตกใจกันหมดเลย “โอ้โฮ! ปฏิบัติข้างหน้าจะไปเจออย่างนั้นหรือ แหม! หลวงพ่อไม่พูดถึงทางสวรรค์เลยนะ พูดแต่ทุกข์ๆ ทั้งนั้นเลย”

ทางสวรรค์ ใครเจอก็สาธุ แต่เวลามันทุกข์นี่มันทุกข์จริงๆ นี่เราพูดไว้ก่อนเท่านั้นเอง เอาเนาะ เอวัง

ทีนี้ว่าย้ายบ้านหนีดีไหม จะย้ายไปไหน

เพราะอะไรรู้ไหม เพราะมันหนีตัวเราไม่พ้นไง

มันหนีมนุษย์ไม่พ้น เพราะอะไร

เพราะเราหนีตัวเองไม่ได้

เราหนีความเป็นมนุษย์ของเราไม่ได้

มนุษย์เป็นสัตว์สังคม มนุษย์ต้องอยู่ด้วยกัน

เราหนีตัวเราเองไม่ได้ เราจะหนีใคร

เราหนีใครไม่ได้หรอก เพราะอะไร

เพราะเรายังติดตัวเราอยู่นี่

๔

หนีเราไม่พ้น

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๐ พฤษภาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : ถ้าอยู่กับคนในครอบครัวที่พูดจาลบๆ ทําให้จิตตก เราควรปฏิบัติอย่างไร ย้ายบ้านหนีดีไหม

ตอบ : อันนี้คือคําถามเนาะ คําถามสั้นๆ แต่ความหมายมันลึกซึ้งไง ลึกซึ้งเพราะอะไร เพราะว่าอยู่ในครอบครัว คนในครอบครัวพูดจาด้านลบๆ ทําให้จิตตก แล้วมันต้องอยู่กันทุกวัน มันต้องเห็นหน้ากันทุกวัน มันต้องอยู่กันตลอดเวลา มันทําให้ทุกข์ยากมากนะ ถ้าทําให้ทุกข์ยากมาก

แล้วเราควรปฏิบัติอย่างไร ย้ายบ้านดีไหม

ฉะนั้น ถ้าเราจะทําอย่างไร การทําของเรานะ เราต้องคิดก่อน ถ้าเราคิดนะ ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้ วัฒนธรรมของชาวพุทธไง พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก ถ้าพ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก สิ่งที่ว่าเป็นพระอรหันต์ของลูกเพราะอะไร เพราะได้ชีวิตนี้มา เราเกิดมาจากพ่อจากแม่ ถ้าเกิดมาจากพ่อจากแม่ ถ้าพ่อแม่เราเกิดมาด้วยบุญกุศล สัมมาทิฏฐิ พ่อแม่เป็นสัมมาทิฏฐิ ทําสิ่งที่ดีงาม ฝึกให้เราเป็นคนดีขึ้นมา นี่มันซาบซึ้ง ครอบครัวนี้อบอุ่นมาก

แต่เพราะพ่อแม่ พ่อแม่มีความเห็นต่าง ดูสิ ในสังคม บางครอบครัวบอกว่ามันมีความจําเป็น ไปหยิบของนู่น ไปหยิบของนี่ แล้วเวลามันต้องโทษขึ้นมามันยุ่งไปหมด มันยุ่งไปหมด เขาบอกว่ามีความจําเป็น มีความจําเป็นไง

เราเกิดมา ถ้าพ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก คือเราได้ชีวิตนี้มา เราได้ชีวิตนี้มาจากพ่อจากแม่ แล้วพ่อแม่เป็นสัมมาทิฏฐิ พ่อแม่ที่ดีงาม พ่อแม่ที่ต่างๆ เรายิ่งมีผลบวกมากขึ้นไป ถ้าเราเกิดมาจากพ่อแม่ พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก แต่พ่อแม่มีมิจฉาทิฏฐิ พ่อแม่มีความเห็นที่แตกต่างกับพระพุทธศาสนา มีความเห็นแตกต่างกับสัจธรรม เราก็มีความทุกข์ใจ เรามีความทุกข์ใจนะ พอมีความทุกข์ใจ มีลูกศิษย์หลายคนมากบอกว่าพยายามจะดึงพ่อดึงแม่ พยายามจะให้เห็น เช่น ให้เลิกเล่นการพนัน ให้เลิกกินเหล้า

ลูกๆ มีความทุกข์มากนะ อยากให้พ่อแม่ไม่กินเหล้า โอ้โฮ! มีปัญหาเยอะมากเลย เพราะว่า หนึ่ง จิตใจอ่อนแอใช่ไหมเขาถึงได้กินเหล้า เขาถึงได้มีประสบการณ์แบบนั้น แต่จริงๆ ในหัวใจลึกๆ ทุกคนก็รู้ว่ามันเป็นความไม่ดี ผิดศีล ๕ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺานา เห็นไหม การดื่มสุราผิดศีล ผิดศีลนะ เพราะทําให้ร่างกายทรุดโทรม ทําให้เสียทรัพย์ ทุกอย่างไม่ดีทั้งนั้นน่ะ แต่มันทําจนชินชา จิตใจอ่อนแอ สู้ไม่ไหว

มีลูกๆ หลายคนมากอยากให้พ่อเลิกจากเหล้า อยากให้พ่อเข้าวัดเข้าวา สิ่งนี้เราคิดของเราเองไง เราคิดของเรา เราคิดของเราแล้วมันก็มีปัญหา มีปัญหาความโต้แย้งกัน

ฉะนั้น สิ่งที่เป็นความจริงเป็นพระอรหันต์ของลูกคือให้ชีวิตนี้มา

หลวงตาท่านพูดว่า “แม้แต่ท่านผิดก็อย่าเถียง” หลวงตาท่านพูดอย่างนี้เลยนะ เพราะเถียงแล้วมันจะเข้าตัวไง เข้าตัวเพราะเราเป็นลูก “แม้แต่พ่อแม่ผิดก็อย่าเถียง” ว่าอย่างนั้นเลยนะ

โอ๋ย! แต่วิทยาศาสตร์รับไม่ได้ วิทยาศาสตร์ยอมรับไม่ได้เด็ดขาดเลย ก็เราถูก โอ้โฮ! มันยืนกระต่ายขาเดียวมันจะพูด แต่ถ้าพูดเรื่องเวรเรื่องกรรม เรื่องเวรเรื่องกรรมมันเป็นเรื่องภายใน เรื่องเวรเรื่องกรรมมันไม่ใช่เรื่องวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์ อุบัติเหตุเป็นวิทยาศาสตร์ อุบัติเหตุพิสูจน์ได้ว่ามันเกิดอุบัติเหตุ แต่อุบัติเหตุมันมาจากไหนล่ะ ทําไมมันเกิดอุบัติเหตุล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เวลาเราอยู่กันครอบครัว ถ้าครอบครัวพูดในทางลบแล้วจะทําให้จิตตก จิตตกเพราะอะไร เพราะเราศึกษาธรรม เราศึกษา เราศึกษาว่าสิ่งใดถูกต้องดีงาม แล้วเราก็อยากเอาไม้บรรทัดไปวัดคนอื่นว่าควรจะเป็นแบบนี้ๆ แต่ในครอบครัว ปู่ย่าตายาย พ่อแม่ปู่ย่าตายายเป็นผู้เฒ่าในครอบครัว ทุกคนต้องเคารพ พอทุกคนเคารพ มันเป็นวัฒนธรรมไง

นี่ก็เหมือนกัน พ่อแม่ “กูเลี้ยงเอ็งมาก่อนนะ อาบนํ้าร้อนมาก่อนนะ” มันเกิดทิฏฐิได้ไง การว่าเกิดทิฏฐิขึ้นมาแล้วมันเป็นสิทธิ์ เป็นสิทธิ์ทางวัฒนธรรม เป็นสิทธิ์ว่าเป็นพ่อเป็นแม่ เป็นปู่เป็นย่า เราเป็นลูกเป็นหลาน เราต้องเชื่อฟัง ไอ้ตรงนี้เราพูดสิ่งใดไปมันจะขัดแย้ง

ฉะนั้น จะบอกว่า ผลของวัฏฏะ มันเป็นเวรเป็นกรรม เป็นเวรเป็นกรรม มันต้องมีเวรมีกรรมต่อกันถึงมาเกิดร่วมกัน

ทีนี้เกิดร่วมกัน ถ้าเกิดเป็นสัมมาทิฏฐิ เกิดมาที่พ่อแม่ที่ดีงาม พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูกด้วย พ่อแม่ทําตัวดีด้วย เราก็จะปลื้มใจมากเลย แต่พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก เป็นพ่อแม่ของเรา ทีนี้ถ้าเป็นมิจฉาทิฏฐิ พูดจาสิ่งใด เราทําใจของเรา เราทําใจของเราเพราะเราเกิดจากพ่อจากแม่ เห็นไหม พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก นี่พูดถึงว่าเรื่องเวรเรื่องกรรมนะ

ฉะนั้น เรื่องเวรเรื่องกรรม แล้วเราจะปฏิบัติอย่างไรดี เราจะปฏิบัติอย่างไร

เราปฏิบัติอย่างไร เราทําตัวเราดีนี่สําคัญมากเลย พ่อแม่นี่นะ พ่อแม่รักลูกมาก ถ้ารักลูก ถ้าลูกทําตัวดี ทําตัวที่ถูกต้องดีงาม พ่อแม่ยืนดูอยู่ พ่อแม่อายนะ

ถ้าเราเห็นพ่อแม่ทําผิด เราเกิดทิฏฐิมานะ เราเกิดความโต้แย้ง เราก็ทําของเราด้วย มันเกิดแรงปะทะ มันเกิดแรงกระทบ ไม่มีประโยชน์สิ่งใดเลย เหมือนกับไฟกับไฟเข้าปะทะกันมันก็ยิ่งเผาไหม้ลุกไหม้ไปใหญ่เลย

แต่ถ้าไฟใช่ไหม พ่อแม่เป็นฟืนเป็นไฟมา เราชักฟืนออก เราทําคุณงามความดีของเรา เราทําตัวของเราดีๆ ถ้าทําตัวดี พ่อแม่ก็ต้องมองว่า อืม! ลูกเราทําไมเป็นคนดีได้ ทําไมลูกเรามันมีความเห็นที่ถูกต้อง ทําไมเราเห็นไม่ถูกต้อง นี่คือการแก้พ่อแม่นะ

แต่นี้มันทําได้ยากเพราะอะไรรู้ไหม มันทําได้ยากเพราะอะไร เพราะมันทุกวันไง มันอยู่กันทุกวัน มันใกล้ชิดกัน ทําได้ยากมากเลย นานๆ หนหนึ่งมันยังพอทน ไอ้นี่เช้า กลางวัน เย็น อยู่ด้วยกันตลอดเลย แล้วพูดนี่มันกระเทือนตลอด แต่ถ้าเราทําได้ เราต้องทําแบบนี้ นี่วิธีการแก้ของเรานะ ถ้าแก้อย่างนี้ได้ เห็นไหม ในครอบครัว พระอรหันต์ของลูก แต่ไม่ใช่พระอรหันต์ของสาธารณะ

ฉะนั้น ถ้าเราบอกว่าเราจะย้ายบ้านหนีดีไหม

ความจะย้ายบ้านหนีมันจะย้ายหนีไปที่ไหน เราอยู่กับพ่อกับแม่นะ เราอยู่กับวงศ์ตระกูลของเรา มันไว้ใจได้นะ ความรักของพ่อของแม่เป็นความรักที่สะอาดบริสุทธิ์ ถึงจะพูดลบ ถึงจะมีอะไรกระทบกระทั่งกัน มันปลอดภัยไง

แต่ถ้าเราย้ายไปที่ไหนก็แล้วแต่ เราไปเจอคนแปลกหน้า เราไปเจอคนอื่น ถ้าดีก็ดีไป แต่ถ้าเลวล่ะ คิดว่าหนีไปแล้วจะพ้นหรือ มันหนีไม่พ้นหรอก สังคมเป็นแบบนี้ เพียงแต่ว่ามันอยู่ใกล้ชิดกัน เราเห็นข้อมูลเราถึงวินิจฉัยได้ว่าดีหรือไม่ดี แต่เราไปเจอคนอื่น เราเห็นแต่หน้า เรายังไม่รู้เลยว่าคนนี้พฤติกรรมดีหรือไม่ดี เราจะไปเชื่อใจใครได้ เชื่อใจใครไม่ได้หรอก

ทีนี้ว่าย้ายบ้านหนีดีไหม จะย้ายไปไหน เพราะอะไรรู้ไหม เพราะมันหนีตัวเราไม่พ้นไง มันหนีมนุษย์ไม่พ้น เพราะอะไร เพราะเราหนีตัวเองไม่ได้ เราหนีความเป็นมนุษย์ของเราไม่ได้ มนุษย์เป็นสัตว์สังคม มนุษย์ต้องอยู่ด้วยกัน เราหนีตัวเราเองไม่ได้ เราจะหนีใคร เราหนีใครไม่ได้หรอก เพราะอะไร เพราะเรายังติดตัวเราอยู่นี่

ถ้าออกมาบวชสิ ถ้าบวชแล้วอยู่กับสังคมสงฆ์ ขาดจากพ่อจากแม่ บวชมาแล้วนะ บวชแล้วเป็นอย่างไร บวชแล้วก็เจอพระ ถ้าเป็นผู้หญิงบวชแล้วก็เจอชี เจอชี เดี๋ยวเป็นปัญหากันอีกแล้ว ไปเจอพระก็ว่าพระเอาเปรียบ พระไม่เสมอภาค

มันหนีกิเลสเราไม่ได้นะ เราหนีสิ่งใดไม่พ้นหรอก จะย้ายหนีไปไหน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาไปบิณฑบาต พวกเดียรถีย์มันจ้างคนมาด่า จ้างคนมาด่าเลย จนพระอานนท์ทนไม่ไหวนะ ไปที่ไหนก็มีแต่คนติเตียน พระอานนท์บอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเถอะ ย้ายเมือง ธุดงค์ไปที่อื่นดีกว่า

พระพุทธเจ้าถามพระอานนท์ แล้วถ้าไปข้างหน้าแล้วเขายังด่าอยู่ ไปไหนล่ะ

ก็ไปต่อ

แล้วไปต่อข้างหน้าเขายังด่าอยู่ แล้วไปไหนล่ะ

เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะจะมาอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปฟังพระอัสสชิ เป็นพระโสดาบัน ไปชวนสัญชัยไง สัญชัยถามพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ “โลกนี้มีคนโง่มากหรือคนฉลาดมาก”

พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะก็บอกว่า “ในโลกนี้คนโง่มากกว่าคนฉลาด”

“คนฉลาดมีอยู่ส่วนหนึ่ง แต่คนที่ปัญญาที่ไม่ฉลาดจะมีเยอะกว่า เธอไปอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปเถอะ มันชนกลุ่มเดียวที่จะเข้าพระพุทธศาสนา เราจะอยู่กับคนโง่ คนโง่มันเยอะ คนโง่มันหลอกได้ง่าย เราจะอยู่กับคนโง่ๆ เอ็งไปอยู่กับคนฉลาดเถอะ”

ในโลกนี้มีคนโง่หรือคนฉลาด ในเมื่อคนฉลาดมีอยู่หยิบมือหนึ่ง แล้วคนที่โง่ นี่สัญชัยพูดนะ ไม่ใช่เราพูด เดี๋ยวเวลาพูดจะดูถูกสังคมไปอีก สัญชัยเป็นคนพูดเองว่าคนโง่มากหรือคนฉลาดมาก พระสารีบุตรบอกว่าคนโง่มาก ในโลกนี้มีคนโง่มากกว่าคนฉลาด แล้วคิดดูสิ เราไปอยู่กับสังคมอย่างนั้นเราจะปั่นป่วนขนาดไหน นี่พูดถึงสังคมนะ

แต่จริงๆ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ถ้าตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนต้องมาแก้ที่ตนนี้ ถ้าแก้ที่ตนนี้แล้วนะ พอแก้ที่ตนเราได้ อยู่กับสังคมโดยไม่ติดไง ถ้าแก้ที่ตนได้นะ โอ้โฮ! ทําไมหลวงตาเวลาท่านบรรลุธรรม ทําไมท่านกราบแล้วกราบเล่า ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานไปแล้ว ๒,๕๐๐ กว่าปี หลวงตาท่านกราบอะไรน่ะ ท่านกราบแล้วกราบเล่า นํ้าตาไหลพราก กราบแล้วกราบเล่า กราบแล้วกราบเล่า

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเราบอกว่าเราจะย้ายหนีไปไหน ครอบครัวชอบพูดแต่เรื่องลบ ทําให้จิตเราตก

นั่นมันเป็นจริต แล้วมันพูดจริงหรือพูดไม่จริง เพราะว่าเรามีความเห็นต่าง พอความเห็นต่าง ลูกจะไปทางนั้นจะไปทางนี้ พ่อแม่ห้ามไว้ก็พูดอย่างนี้ ความพูดเขาพูดเพื่อเผดียง เขาพูดเพื่อเขาหวงเรา ว่าอย่างนั้นเถอะ เขาพูดว่าที่เอ็งทําไม่ถูกหรอก ที่เอ็งทําไม่ดีหรอก ทั้งๆ ที่เขารู้ว่าดี แต่เขาพูด จิตใต้สํานึก จิตใต้สํานึกของคนรู้ดีรู้ชั่ว แต่เวลาความเห็นต่าง เห็นต่างปั๊บ เวลาเราจะทําสิ่งใดในความเห็นต่างหรือเขาต้องการให้เราเชื่อเขา เขาก็จะพูดในทางที่ว่าพูดโต้แย้งกับความเห็นของเรา แล้วเราก็ว่าสิ่งนั้นเป็นพูดลบ

ลบจริงหรือเปล่า ถ้ายังลบไม่จริง ฉะนั้น เราทําความดีของเรา ถ้าจิตใจเรา เราศึกษาความดีของเรา เราปฏิบัติของเรา เราดูแลใจของเรา ท่านจะพูดอย่างไร ความดี ความสะอาดบริสุทธิ์ของพ่อของแม่ พ่อแม่มีความรักที่เจตนาสะอาดบริสุทธิ์ แต่ทิฏฐิมานะไง ความเห็นว่าแค่นั้น ความเห็นว่าอยากจะให้ลูกๆ เชื่อฟัง อยากจะให้ลูกๆ เห็นตาม

แต่ถ้าเราปฏิบัติของเราแล้ว อภิชาตบุตร บุตรที่ดีกว่าพ่อแม่ ถ้าเราทําได้ดีกว่า เราทําได้ดีกว่า ทําได้ดีกว่า ถ้าดีกว่าแล้วทําไมพ่อแม่ขนาดนี้ทําไมเราดูไม่ได้ ถ้าเราดีกว่า เออ! ถ้าเราดีกว่า แล้วถ้าเราปฏิบัติธรรมล่ะ เราปฏิบัติธรรม เราจะทํา

ทางสังคมเขาถึงพูดไง พวกปัญญาชน พวกบริษัท ๔ พยายามแสวงหานิพพานกัน แสวงหาครูบาอาจารย์กัน แต่ทิ้งพระอรหันต์ที่บ้านไว้ พระอรหันต์ที่บ้านไม่ดูแล ถ้าเราดูแลพระอรหันต์ที่บ้านด้วย ถ้าดูแลพระอรหันต์ แต่พระอรหันต์ที่บ้านปากจัดน่าดูเลย พระอรหันต์ที่บ้านงอแงน่าดูเลย ทําไมพระอรหันต์ที่บ้านจู้จี้น่าดูเลย

อ้าว! ก็พระอรหันต์ที่บ้านแก่แล้ว พระอรหันต์ที่บ้านแก่แล้ว พระอรหันต์ที่บ้านก็ต้องจู้จี้อย่างนี้เป็นธรรมดา จู้จี้ เราก็ดูแลพระอรหันต์ของเรา เราดูแลพระอรหันต์ของเราในบ้านด้วย แล้วเราแสวงหาของเราด้วยนะ สังคมเขาจะติฉินนินทาเราไม่ได้ แต่ถ้าเราไม่ทําของเรานะ สังคมก็ติฉินนินทาได้

แล้วถ้าจิตใจเราปฏิบัติไป จิตใจเรามีคุณธรรมนะ เราจะดูแลพระอรหันต์ในบ้านเรานี่สุดยอดเลย เพราะชีวิตนี้ได้แต่ใดมา เพราะได้ชีวิตนี้มาถึงได้มาแสวงหา เพราะได้ชีวิตนี้มาถึงได้สถานะทางสังคมมา เพราะได้ชีวิตนี้มา เอาชีวิตนี้มาศึกษาธรรมะ แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติเห็นคุณธรรม มันเริ่มต้น

จุดเริ่มต้น ชีวิตนี้ได้แต่ใดมา แต่ชีวิตนี้เราบอกได้มาจากกรรม เราทําดีมา มีมนุษย์สมบัติ เราถึงมาเกิดไง ใช่ เรามาเกิด แต่ไม่มีที่เกิด เราจะเกิดที่ไหนล่ะ เห็นไหม เพราะเรามีที่เกิดไง เราเกิดจากพ่อจากแม่ไง ถ้าไม่มีพ่อแม่เป็นแดนเกิด แล้วไปเกิดที่ไหนล่ะ

ถ้าพ่อแม่เป็นแดนเกิด คําว่า “พระอรหันต์” พระอรหันต์ตรงนี้ไง แต่พระอรหันต์แล้ว ในความสะอาดบริสุทธิ์ สิ่งนี้ บุญคุณอันนี้มันล้นฟ้า พอล้นฟ้าแล้ว อันที่ความเป็นอยู่มันธรรมดา ลิ้นกับฟันมันยังขบกัน แล้วคนอยู่ในบ้านด้วยกันมันทําไมไม่มีปัญหากัน การมีปัญหากันนี่เรื่องธรรมดามากนะ นี่ธรรมดาแล้ว ถ้าจิตใจเราสูงกว่า จิตใจที่เราดีกว่า เราทําของเรา

ไอ้ที่ว่าจะย้ายหนีไปไหน ย้ายกิเลสออกจากใจเราดีกว่า กิเลสในใจนี้ย้ายมันออกไป ถ้าย้ายกิเลสออกจากในใจไปแล้วนะ โอ้โฮ! เห็นพ่อเห็นแม่มีคุณค่าเลย ไอ้คําพูดที่ท่านพูดมันผ่านหูไปหมดล่ะ แล้วผ่านหูไปหมด เราทําสิ่งใดได้

แต่ถ้าเราพูดนะ ท่านพูดสิ่งใดมา เรามีปฏิกิริยาโต้แย้ง มีปฏิกิริยาต่างๆ ท่านก็พูดบ่อย เพราะอะไร เพราะท่านคิดว่ายังไม่เชื่อฟัง แต่ถ้าท่านพูดอะไรมา เราเออๆ เห็นด้วย แต่ในเมื่อจิตใจที่สูงกว่า จิตใจที่สูงกว่าจะดึงจิตใจที่ตํ่ากว่าขึ้นไป ถ้าจิตใจเราสูงกว่า เราทําดีขึ้นไป เขาก็ทําดีตามมา ทําดีตามมา เห็นไหม

เลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ เห็นไหม ในทศชาติ สุวรรณสามที่ว่าหาบพ่อหาบแม่ไว้ ๒ ข้าง เวลาในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เอาพ่อเอาแม่ไว้บ่าซ้ายและบ่าขวา ให้ขี้ให้ถ่ายบนบ่าของเรา กับที่เราพาทําบุญแล้วให้พ่อแม่หูตาสว่าง ให้พ่อแม่ได้บรรลุธรรม

คิดดูสิ มันมีคุณสมบัติให้เอาพ่อเอาแม่ไว้บ่าซ้ายและบ่าขวาเลยล่ะ ที่เขาทําอย่างนั้นได้เพราะอะไรล่ะ เพราะพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์สร้างบุญกุศลมาทศชาติ ๑๐ ชาติสุดท้ายทําอย่างนั้น

ไอ้นี่เหมือนกัน เราอยากจะได้มีคุณธรรม ตรงนี้เราทําไป ปัญหานี้เป็นปัญหาโลกแตก ทุกครอบครัวมีปัญหานี้หมด ทุกครอบครัว ไม่มีครอบครัวไหนไม่มี แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาจะออกบวช ออกมา หนีออกมา พระเจ้าสุทโธทนะเจ็บชํ้านํ้าใจขนาดไหน เจ็บชํ้านํ้าใจนะ เพราะอะไร เพราะว่าพราหมณ์พยากรณ์ไว้แล้วว่าถ้าอยู่ทางโลกจะเป็นจักรพรรดิ คือรวบรวมอินเดียทั้งหมดเป็นประเทศขึ้นมา เพราะมันเป็นแคว้นเล็กๆ ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นกษัตริย์จะรวบรวมแว่นแคว้นขึ้นมาเป็นจักรพรรดิ แต่ถ้าได้ออกบวชจะเป็นศาสดา พระเจ้าสุทโธทนะพยายามนะ ดูแลรักษาอย่างดีเลย อยากให้เป็นจักรพรรดิ ถึงที่สุดแล้วเจ้าชายสิทธัตถะก็ออกมาบวช

พอออกมาบวชนะ พอเป็นพระอรหันต์ นี่รํ่าลือมาก ส่งมหาอํามาตย์ไปนิมนต์มา กลับไปโปรด ไปโปรดอย่างไรนะ ก็อยากให้สามเณรราหุลรับช่วงต่อไป นางพิมพาก็บอกให้สามเณรราหุลไปขอสมบัติองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะให้สมบัติ ก็ให้พระสารีบุตรบวชให้ บวชเป็นเณรซะ พระเจ้าสุทโธทนะพอรู้ ลูกก็ไปแล้ว หลานไปอีก โอ๋ย! เจ็บมาก เจ็บมาก ไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย บอกต่อไปนี้ถ้าจะมีการบวชต้องขอให้พ่อแม่อนุญาตก่อน นี่พ่อแม่ยังไม่อนุญาต บวชไป โอ๋ย! เจ็บชํ้านํ้าใจมาก สุดท้ายแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศนาพระเจ้าสุทโธทนะเป็นพระอรหันต์เหมือนกัน สุดท้ายเทศน์เป็นพระอรหันต์หมดเลย

ครอบครัวขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ยังมีการกระทบกระเทือนกันขนาดนี้ แล้วครอบครัวของเราจะไม่มีการกระทบกระเทือนกันเลย หนึ่ง

แล้วความเห็นของเราล่ะ ความเห็นของเรา ความเห็นของโลกทางวิทยาศาสตร์ไง ถ้าอยู่ด้วยกัน พูดจาแล้วมันกระทบกระเทือนกัน เราก็จะย้ายบ้านหนีดีไหม เขาว่านะ ทุกคนคิดแบบนี้แหละ แต่ถ้าโตขึ้นแล้วนะ จะเสียใจทีหลัง

เวลาวันพ่อวันแม่เขาจะพูดกันเรื่อยนะ ถ้ามีพ่อมีแม่ให้กราบนะ ยังมีบุญกุศลนะ แล้วก็จะบอกเธอไปกราบนะ พวกเราไปกราบนะ ถ้าวันไหนพ่อแม่ตายไปแล้ว วันพ่อวันแม่เขาไปกราบกัน เราไม่มี เพราะพ่อแม่เราเสียไปแล้ว ถึงวันนั้นเราได้ทําอะไรมา ทําดีแล้วเราก็ภูมิใจ แต่ถ้าเรามีสิ่งใดขาดตกบกพร่อง เราก็จะเสียใจ มันเสียใจนะ คิดแล้วมันจะเสียใจภายหลังไง

แต่ตอนนี้ปรับจูนความคิดเราซะ แล้วพยายามประพฤติปฏิบัติให้มันเห็นจริงขึ้นมา ถ้าเห็นจริงขึ้นมานะ สิ่งที่ท่านพูดเป็นของเล็กน้อยนัก เป็นของเล็กน้อยนัก แต่เวลาที่ท่านเลี้ยงดูเรามาตีนเท่าฝาหอย ส่งเสียเล่าเรียนมาจนโตมาขนาดนี้ แล้วเราทําหน้าที่การงานแล้ว ท่านส่งเสียมาขนาดนี้ แล้วคุณงามความดี ไอ้คําพูดคําจา เราเข้าใจได้

แต่ถ้าเราปรับหัวใจเรานะ ไอ้คําว่า “พูดลบๆ” มันฟังแล้วมันรื่นหูเลยล่ะ ฟังแล้วมันชุ่มชื่นนะ ถ้าจิตใจมันดีแล้วนะ ไอ้ที่ว่าลบๆ มันเป็นบวกทันทีเลย แต่ถ้าจิตใจเรา จิตใจเราเป็นอย่างนี้นะ พูดบวกมันก็เป็นลบ พูดดีขนาดไหน อ้าว! เราจะไปวัด ไปปฏิบัติ ท่านไม่ให้ไป นี่ก็ลบแล้ว

แต่ถ้าจิตใจเราดีแล้วนะ ถ้าท่านไม่ให้ไป เราก็เข้าใจได้ ท่านไม่ให้ไปเพราะท่านเป็นห่วงเรา ท่านไม่ให้ไปเพราะว่าท่านเป็นห่วง ท่านกลัวเราจะไปโดนหลอก เราก็ต้องศึกษา เราก็ทําความจริงให้เห็นว่า เห็นไหม ไปกลับมาแล้วไม่เห็นโดนหลอกเลย ไปกลับมาแล้วยังเป็นคนดีขึ้นมาเลย ไปกลับมาแล้วทําให้ดี เมื่อก่อนเป็นคนสํามะเลเทเมา เดี๋ยวนี้เป็นคนดีหมดเลย ไปแล้วมันดีอย่างนี้ เห็นไหม ถ้ามันไม่หลอกแล้วมันก็จบไง

นี่พูดถึงว่า ย้ายบ้านดีไหม

ไม่ ย้ายหัวใจของเรา ย้ายกิเลสตัณหาในหัวใจของเราออกไป แล้วสิ่งนี้จะดีขึ้นมา

ทวนคําถามอีกทีหนึ่ง “ถ้าอยู่กับคนในครอบครัวที่พูดจาลบๆ ทําให้จิตตก เราควรปฏิบัติอย่างไร ย้ายบ้านดีไหม”

ไม่ดี

ทีนี้ถ้าพูดถึงจะดีนะ ดีอย่างนี้ ถ้าดีที่เศรษฐกิจ เช่น เราทําหน้าที่การงานย้ายไปต่างจังหวัด เราก็ต้องไปหาที่พักใหม่ หรือว่าถ้าเศรษฐกิจเราดี เราจะซื้อบ้าน เขาจะมีบ้านเป็นส่วนตัว อันนี้เป็นเรื่องเศรษฐกิจนะ ถ้าเรื่องเศรษฐกิจนั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่ถ้าเป็นเรื่องความรู้สึก นี้เราพูดเฉพาะความรู้สึก ธรรมะ ธรรมะมันเกี่ยวกับความรู้สึก

หลวงตาท่านสอนว่า ไม่มีสิ่งใดสัมผัสธรรมได้เลย เว้นไว้แต่หัวใจของคน คือความรู้สึกมันสัมผัสธรรมได้ สัมผัสธรรมได้เพราะอะไร เพราะมันทุกข์มันสุข จิตใจ ความรู้สึกมันมีสุขมีทุกข์ เพราะสุขทุกข์อันนี้มันจะสัมผัสธรรม สัมผัสความสุขกับความทุกข์ ถ้าสัมผัสความสุขมันก็เป็นคุณงามความดี ถ้าสัมผัสความทุกข์ก็คือกิเลส จิตใจของคนมันสัมผัสได้กิเลสกับธรรมๆ ถ้าถึงที่สุดแล้วมันถึงที่สุดแห่งทุกข์ไปเลย นั่นเป็นวิมุตติสุขเลย วิมุตติสุขอันนั้นเป็นเรื่องความรู้สึก ฉะนั้น เวลาตอบนี่ตอบถึงความรู้สึก

แต่ถ้ามันเป็นเรื่องทางโลก เป็นเรื่องเศรษฐกิจ เป็นเรื่องว่าถ้าเรามีบ้านใหม่ มีอะไรใหม่ดีไหม เออ! อันนั้นอีกเรื่องหนึ่งนะ เดี๋ยวบอกว่า แหม! มีทุกอย่างพร้อมเลย แล้วจะมีบ้านใหม่ก็ไม่ได้ ไม่ใช่ ไอ้นั่นเป็นเรื่องเศรษฐกิจ แต่อันนี้เป็นเรื่องของเวรของกรรม เป็นเรื่องของความทุกข์ เป็นเรื่องของธรรมะ

ฉะนั้น อันนี้แบ่งเป็น ๒ อย่างเนาะ

ถ้าเป็นเรื่องเศรษฐกิจ โอเค

แต่ถ้าเป็นเรื่องที่ว่าเราจะหลบ หลบเรื่องผลกระทบ หลบเรื่องผลของวัฏฏะ เรื่องเวรเรื่องกรรมนี่ไม่ใช่ อย่างนี้ไม่ถูกต้อง

ถ้าถูกต้องเพราะว่า พระอรหันต์ของเรา อย่างที่พูด เวลาท่านล่วงไปแล้วเราจะเสียใจทีหลัง ถ้าตอนนี้เราไม่ทําอะไร ตอนนี้มีโอกาสทํา ให้ทําเต็มที่ ถึงเวลาท่านล่วงไปแล้วก็จบ เราได้ทําดีแล้ว แต่ตอนนี้ไม่ทําดีด้วย จะย้ายหนีด้วย ไม่ถูก

เอานะ อันนี้ประเด็นหนึ่ง ประเด็นต่อไป

ถาม : เมื่อเดินจงกรมจนอารมณ์ฟุ้งซ่านเหลือน้อยลงแล้ว จนรู้สึกว่าจิตเริ่มเข้าสู่สมาธิ รู้สึกว่าเท้าที่วางบนลานจงกรมนั้นเบา สัมผัสถึงความนุ่มของพื้นดินทรายที่เดิน ขอความกรุณาให้หลวงพ่อแนะนําข้อธรรมหรือหลักธรรมที่ใช้พิจารณาระหว่างที่จิตเป็นสมาธิค่ะ

ตอบ : ระหว่างที่จิตเป็นสมาธิ ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันเป็นมรรค เป็นมรรคคือเป็นมัคโค ทางอันเอก ทางอันเอกที่ว่าให้จิตมันก้าวเดินต่อไป จากปุถุชน เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบมากขึ้นจนมีเอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น นี่เป็นกัลยาณปุถุชน พอเป็นกัลยาณปุถุชนแล้วพยายามทําจิตให้สงบเป็นสัมมาสมาธิแล้วย้อนไปดูกาย ย้อนไปดูเวทนา ย้อนไปดูจิต ย้อนไปดูธรรม นี่สติปัฏฐาน ๔ อันนั้นจะเป็นปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา นี่เป็นมัคโค เป็นทางอันเอกที่ให้จิตใจนั้นก้าวเดินไป

ฉะนั้น เวลาเราทําความสงบของใจเข้ามา จากเริ่มที่ใครมาทําความสงบของใจ พยายามฝึกหัด เดินจงกรมตั้งแต่จิตที่มันฟุ้งซ่าน ความฟุ้งซ่านน้อยลง จิตเริ่มเข้าสู่สมาธิ พอเข้าสู่สมาธิ เวลาเท้าที่มันเดินไปในทางจงกรม

เวลาถ้าจิตใจที่ภาวนาแล้วมันไม่ลง เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนามันมีแต่ความเบื่อหน่าย มันมีแต่ความอึดอัดขัดข้องไปหมด แต่ถ้าจิตมันสงบ แม้แต่เท้าที่วางบนลานจงกรมมันเบา มันสัมผัส มันนุ่มนิ่มไปหมดเลยน่ะ เพราะสุขแล้วจิตสงบมันจะมีความสุข ความสุข สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี

เราไปหาความสุขข้างนอก หากันมหาศาลเลย หามามันก็หาไปปรนเปรอตัณหา ตัณหา มันพอใจมันก็มีความสุขชั่วคราว เดี๋ยวพอมันชินชาแล้วมันก็อยากได้ใหม่ แต่ถ้าจิตมันสงบ มันปล่อยวางหมด มันสุขในตัวมันเอง เวลาเดินจงกรมไป พื้นนุ่มไปหมด ดิน ทราย โอ้โฮ! มันมีความนุ่ม มันมีความชุ่มชื่นไปหมดเลย ถ้าจิตสงบแล้วจะมีความสุข

ถ้าความสุขแล้ว ถ้ามีความสุขแล้วเรารักษาไว้ รักษาไว้คือตั้งสติให้ดี กําหนดพุทโธให้ดี เดี๋ยวมันก็จะสงบอย่างนี้ สงบเดี๋ยวมันก็คลายออก เพราะสมาธิ สมาธิมันตั้งอยู่กับเรานะ ถ้าสมาธิมันดีๆ ทรงได้ ๒ วัน ๓ วัน เดี๋ยวก็คลายออก แต่ถ้าคลายออกไปแล้ว ถ้าเราพุทโธของเรา ปัญญาอบรมสมาธิของเราต่อเนื่องไป ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเหตุมันมั่นคงขึ้นมา สมาธิมันจะแนบแน่นของมันขึ้นไป แต่โดยธรรมชาติของมัน ถ้าแนบแน่นขนาดไหน เพราะมันไม่ใช่อกุปปธรรม

สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา เราถึงกลัวไง กลัวว่าทําดีๆ คนที่ทําดี ทําดีต่อเนื่องไป พอถึงที่สุดมันทิ้งนะ เลวได้สุดๆ เลย บางคนดีมากเลย ดีมาทั้งชีวิตเลย เวลามีอะไรกระทบ มันทิ้งเลยนะ มันทิ้งเลย มันไปทางอื่นเลย

นี่ก็เหมือนกัน สัมมาสมาธิ ถ้าสมาธิมันดีๆ พอทําขึ้นไปมันเป็นสมาธิ พอสมาธิ พอทําขึ้นไปแล้ว พอมันเสื่อมแล้วนะ ขนาดนี้ รักษาขนาดนี้มันยังเป็นอย่างนั้น นี่ประชด มันไปเลยไง

ฉะนั้น บอกว่า ขอให้หลวงพ่อแนะนําข้อธรรม หลักธรรมที่จะใช้พิจารณาต่อเนื่องไป

ถ้าการพิจารณา ถ้าจิตสงบแล้วพิจารณาสิ่งใดก็ได้ที่จิตมันจับ

เวลาบอกให้หลวงพ่อแนะนํา คําว่า “แนะนํา” มันก็เป็นความเห็นจากภายนอก แต่ถ้าเป็นจิตของเรานะ จิตสงบแล้วถ้าเรามีสติปัญญาใช่ไหม เราคิดถึงความคิด เราคิดถึงความคิด ฟังแล้วมันงงเนาะ เราคิดถึงความคิด ก็เราคิดก็เป็นความคิดแล้ว ทําไมต้องเราคิดถึงความคิดล่ะ

เพราะเราคิด แต่เราไม่เห็นความคิดเราไง เวลาเราคิด เรามีอารมณ์ เราคิด แต่เราไม่รู้ว่าเราคิดนะ มัน เออ! เราคิดเรื่องนั้นเรื่องนี้ เรื่องนี้เรื่องนั้น ทุกข์ไปหมดเลย แต่ไม่รู้ว่าตัวเองคิด รู้แต่เวลามันทุกข์ นี่เวลาเราคิด เห็นไหม

แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ ถ้าเราคิด ถ้าจิตสงบแล้วเราจับความคิดเราได้ จิตสงบแล้วเราจับความคิดเราได้ จับอารมณ์ความรู้สึก มันเป็นปัจจุบัน ฝึกปัญญาอย่างนี้ ถ้าจิตสงบแล้วนะ ถ้าสงบ เราก็พุทโธไว้ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิไว้ จิตก็สงบเข้ามา

แต่ถ้ามันสงบแล้วเราอยากวิปัสสนา เราอยากจะฝึกหัดปัญญา จับ มันคิดเรื่องอะไรล่ะ มันเห็นอะไรล่ะ นั่นน่ะ พอมันเห็นปั๊บ เพราะจิตมันสงบแล้วเหมือนกับผ้าขาวมันสะอาด พอสิ่งใดสกปรกมาตกจะเห็นได้ชัด ถ้าจิตมันสงบแล้ว พอมันคิดอะไรมันจะรู้ความคิดมัน

ทั้งๆ ที่เราคิด เราคิดทุกเรื่องเลย คิดพุทโธ คิดปัญญาอบรมสมาธิ คิดทุกอย่างเลย คิดเพื่อให้สงบ พอสงบแล้วทําอย่างไรต่อ ทําอย่างไรต่อ

มันก็เห็นความคิดไง เห็นที่มันคิด ถ้าเห็นที่มันคิด ที่บอกว่า “ความรู้สึกเท่านั้นที่สัมผัสธรรมได้ ความรู้สึกเท่านั้นที่สัมผัสธรรมได้” ความรู้สึกมันเห็นความคิด พอความรู้สึกเห็นความคิด มันก็แปลกใจไง พอมันแปลกใจ มันจับได้ มันเห็นนะ อ๋อ! เมื่อก่อนที่เราบ้าบอคอแตกก็อันนี้ไง อันที่มันคิดๆ อยู่นี่ ที่มันทุกข์มันยากก็อันนี้ไง แต่เราไม่เห็นไง เราไม่เห็นหรอก

แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วมันเห็น ถ้ามันเห็นมันก็จับ พอจับแล้วมันก็ใช้ปัญญาแยกแยะไปไง อ๋อ! เมื่อก่อนทุกข์เพราะเอ็งเนาะ เมื่อก่อนทุกข์เพราะเอ็งนี่ เมื่อก่อนไม่รู้เลย เมื่อก่อนทุกข์เพราะเอ็ง พอจับได้แล้วมันขําๆ นะ แล้วดีใจมาก

กาย เวทนา จิต ธรรม ธรรมารมณ์ ความรู้สึกนึกคิดนี้เป็นอารมณ์ อารมณ์นี้มันเป็นธรรมารมณ์ ธรรมารมณ์ก็เป็นสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรมารมณ์ อารมณ์ที่เป็นธรรมะ

แต่ถ้าเป็นโลก อารมณ์ที่เป็นสัญญาอารมณ์ อารมณ์ของตัณหาความทะยานอยาก อันนั้นอารมณ์ของกิเลส

แต่ถ้าจิตสงบแล้วมันเป็นอารมณ์ของธรรมะ ธรรมารมณ์ ธรรมะเพราะมันสงบ มันธรรมารมณ์ มันถึงมีสติปัญญาที่รู้ที่เห็น

แต่ถ้าไม่มีสมาธิมันไม่ใช่ธรรมารมณ์หรอก มันเป็นเพชรฆาต มันเป็นอารมณ์เพชรฆาตประหัตประหารใจเรา แต่ถ้าจิตสงบแล้วมันจะเห็น เห็นธรรมารมณ์ เพราะจิตเราสงบ เราเห็นอารมณ์ความรู้สึก มันจับได้ พอจับได้ พิจารณา นี่คําแนะนํา

เขาว่า “ถ้าจิตมันสงบแล้ว หลวงพ่อแนะนําว่าจะทําอย่างไรต่อไป จะมีหลักธรรมอย่างใดที่ให้ใช้พิจารณา”

เพราะอย่างนี้ เห็นไหม ไปตามวัดตามวา เขาจะมีโครงกระดูกแขวนไว้ เขาจะมีแขวนไว้ เขาว่าไว้พิจารณา อันนี้มันเป็นรูปแบบ ในทางทฤษฎีสอนไว้อย่างนั้น

แต่ในภาคปฏิบัตินะ ไอ้โครงกระดูกที่แขวนไว้ในตู้เขาแขวนไว้สอนอนาโตมีนักเรียนแพทย์ แต่ของเรานักเรียนธรรม นักเรียนธรรมต้องเห็นจากจิต มันไม่ได้เห็นจากตาเนื้อ

ตาเนื้อ นี่กิเลสมันหลอกแล้ว เพราะจิตเวลามันออกไป มันออกไปที่ศูนย์ประสาทคือสมอง แล้วสมองมันก็สั่งการของมันไป มันส่งออกไป ๕ โยชน์แล้วเรายังไม่รู้เลยว่าจิตส่งออก แล้วถ้าจิตส่งออกแล้วมันจะไปรู้ มันจะไปรู้อะไร ไอ้ที่รู้ๆ นั่นมันก็เป็นปริยัติไง ก็เอาโครงสร้าง เอาโครงกระดูกมาสอนว่ามนุษย์เป็นอย่างนี้ๆ ไอ้คนที่นักปฏิบัติแล้วก็ไปเอานักเรียนแพทย์ อาจารย์ใหญ่ของแพทย์ เอามาเป็นกรรมฐาน แล้วก็บอกว่านี่เป็นกรรมฐาน

แต่เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้เที่ยวป่าช้า สอนไปเที่ยวป่าช้า ไปเที่ยวป่าช้าเพื่อให้จิตสงบเท่านั้นน่ะ

แต่ถ้าเห็นกายนะ ถ้าเห็นกายจะเห็นของเรา ไปเที่ยวป่าช้านะ จิตสงบแล้วให้เพ่งไปที่ซากศพแล้วหลับตา ตรงนี้ คํานี้สําคัญ ให้หลับตา ภาพนั้นมีอยู่ไหม ถ้าภาพนั้นมีอยู่ ให้กลับมาที่พักของตัว แล้วมาวิปัสสนา คือขยายส่วนแยกส่วน แล้วถ้าภาพนั้นหายไป เรายังตั้งไว้ไม่ได้ ก็ให้ไปเที่ยวป่าช้าอีก ทําให้จิตสงบแล้วเห็นภาพนั้น แล้วหลับตา ภาพนั้นคงที่ไหม ถ้าภาพนั้นคงที่ นั่นน่ะอุคคหนิมิต แล้วกลับมาขยาย วิภาคะ

แล้วถ้ามันเดินไปกลับมันไกลเกินไปนัก ให้เอากลับมาไว้ใกล้ๆ ที่พักตัว กลับมาใกล้ที่พักตัว อย่าเอามือไปจับนะ เดี๋ยวมันจะคุ้นชิน อ๋อ! เป็นอย่างนี้เอง มันจบเลย

ท่านบอกว่า ให้เอาไม้คีบ อย่าไปทําคุ้นเคยกับมัน เอาไม้คีบ คีบพวกซากศพมาไว้ข้างๆ ตัว คืออย่าไปทําคุ้นเคย

พวกเราที่เสียหายเพราะความคุ้นเคย ความคุ้นเคย ความคุ้นชิน ก็เหมือนเมื่อกี้นี้ ในครอบครัวมันสนิทชิดเชื้อกันมันเลยพูดเต็มที่เลย คนที่อยู่ด้วยกันเขาก็พูดแบบไม่ยั้งคิดเลย พูดเต็มที่เลย ไอ้คนฟังเจ็บน่าดูเลย เพราะมันความคุ้นชิน

สมบัติของเราไง ยึดว่าเป็นของเรา พูดอะไรก็ได้ แต่คนที่อยู่ใกล้ชิดกัน เพราะความใกล้ชิดนี่แหละมันทําให้ทําอะไรก็ไม่ได้

จิตก็เหมือนกัน เวลาถ้ามันคุ้นชินแล้วหมดเลยนะ ท่านถึงให้เอาไม้คีบมาไว้ข้างๆ แล้วไปมองภาพนั้น ถ้ามองภาพนั้นนะ เวลาติด นี่กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน เห็นกาย พิจารณากาย ทีนี้ถ้าเห็นกายอย่างนี้มันเห็นกายอย่างไร เห็นกายที่จิตมันสงบแล้วมันเห็นตามความเป็นจริง ถ้าจิตสงบไง เพราะอะไร

เพราะเขาบอกว่าเขาเดินสมาธิ ความฟุ้งซ่านก็น้อยลง เกิดเป็นสมาธิขึ้นมา ทางจงกรมมันเป็นเบาๆ สัมผัสความนุ่ม สัมผัสความดีงาม พื้นหินพื้นทรายมันดีไปหมดเลย

ถ้าไม่ดีนะ แดดมันร้อนนะ โอ้โฮ! มันมีแต่ความกระวนกระวาย แต่ถ้ามันดีนะ มันดีไปหมดเลย แล้วอยากทําต่อเนื่อง

อันหนึ่งนะ สมาธิเกิดขึ้น สมาธิตั้งอยู่ สมาธิดับไป เราพยายามทําของเรา ทําสมาธิให้มั่นคง แล้วถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา ก็อย่างที่เราพูด ฝึกหัดใช้ปัญญา เอาปัจจุบัน จิตสงบแล้วพิจารณา ถ้าเห็นกายก็ได้กาย ถ้าเห็นเวทนา เห็นความหงุดหงิด ใจมันหงุดหงิดนั่นน่ะเวทนาของจิต ถ้าจิตมันสงบ มันชุ่มชื่น มันดีมากเลย

แต่ถ้าไม่ได้ดั่งใจ มันหงุดหงิด ไอ้หงุดหงิดนั่นน่ะเวทนาจิต จับเลย เอาสติจับเลย อะไรหงุดหงิด ทําไมมันถึงหงุดหงิด หงุดหงิดคืออะไร จับเลย พิจารณาไปนะ มันทัน มันปล่อยอีกนะ นี่ฝึกหัดใช้ปัญญา

เวทนากาย เวทนาจิต ถ้ากาย เวทนา จิต ธรรม จิตมันผ่องใส มันผ่องใสมันก็ดี พอมันเศร้าหมองไม่พอใจ แต่ถ้าเวลาพิจารณาธรรม จับอย่างนี้พิจารณาของเราไป มันเป็นปัจจุบันไง

ฉะนั้น ข้อธรรมที่จะเกิดขึ้นมันอยู่ที่จริตนิสัย อยู่ที่คนชอบ คนชอบหมายถึงว่ามันเกิดขึ้นกับเรา ผู้ที่พิจารณากายให้พิจารณาจิตมันก็ไม่สะดวก ผู้ที่พิจารณาจิตจะให้พิจารณากายก็ไม่สะดวก

แต่คนที่สะดวก ขณะที่ว่าสะดวก จิตเราสงบแล้วสะดวกมันยังทําได้ยาก แล้วถ้าจิตเราไม่สงบด้วย แล้วไม่สะดวกด้วย เวลาทําไปมันยิ่งยุ่งใหญ่เลย ฉะนั้น ให้มันสะดวกให้มันสบายของมัน แล้วค่อยๆ ทําไป ถ้าทําไปมันจะพัฒนาไป

แต่เราจะบอกว่า ถ้าทําสมาธิได้นะ ทําสมาธิให้มั่นคง รักษาสมาธิไว้ ถ้าสมาธิถ้ามันเสื่อมไปมันจะทุกข์ ถ้าสมาธิมันดีแล้ว ถ้าฝึกหัดพิจารณานะ พิจารณาอย่างนี้ พิจารณาอย่างที่ว่า “ระหว่างที่จิตเป็นสมาธิค่ะ”

จิตเป็นสมาธิ เราก็พิจารณาของเราไป นี่เป็นธรรม ถ้าจิตเราไม่เป็นสมาธิ เราก็พยายามกําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้าสู่สมาธิ เพราะนี้คือสมบัติแท้ของเรา

สมบัติที่เราหานะ เราทําหน้าที่การงานขึ้นมานี่สมบัติสาธารณะ เราได้สิ่งใดมา โลก ใครมีปัญญาก็ทําธุรกิจการค้า ทําหน้าที่การงานขึ้นมา เขาก็ได้ผลตอบแทนขึ้นมาเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย นี่สมบัติสาธารณะ สมบัติสาธารณะเพราะอะไร เพราะเราทําก็ได้ เราไม่ทําก็ได้ ถ้าเรามีบําเหน็จบํานาญพอใช้แล้วเราไม่ทํางาน เราก็ยังเอาสิ่งที่เราแสวงหามาไว้ใช้เมื่อยามชราก็ได้

แต่ถ้าเราทําสมาธิ สมาธิ หนึ่ง เป็นความสุข สมาธิเป็นความสุข ถ้าเรามีสติมีปัญญา เรารักษาของเราได้ ถ้ารักษาของเราได้ ถ้าจิตสงบเป็นอย่างนี้ แล้วเวลาดับขันธ์ลงที่นี่ อย่างน้อยเกิดเป็นพรหม เพราะพรหมมีขันธ์เดียว สมาธิคือขันธ์หนึ่ง สมาธิ จิตตั้งมั่นเป็นหนึ่งเดียว เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น ถ้าเราอยู่กับสมาธิ แล้วเกาะสมาธิไว้ เวลาจะดับขันธ์นี่เกิดบนพรหม ถ้าเกิดบนพรหม ถ้าเราทําคุณงามความดีไปเกิดบนสวรรค์ จิตมันเวียนว่ายตายเกิดไง นี่คือสมบัติของเราๆ นี่คือเสบียงกรังของเราที่เราจะไป

แต่เราใช้ปัญญาได้ เราพิจารณาของเราไป เวลาพิจารณา มันปล่อยวางๆ สติปัฏฐาน ๔ เวลามันขาด เป็นโสดาบันขึ้นมา ถ้าเป็นโสดาบันขึ้นมานี่อีก ๗ ชาติ เรารู้เลย มันองอาจ มันองอาจ มันกล้าหาญ มันไม่หวั่นไหวเลย ไม่หวั่นไหวเพราะอะไร เพราะธรรมดาของคน คนตาบอด คนที่ไม่มีความรู้ ออกไปข้างนอกจะหวั่นไหว ออกไปข้างนอกจะทําสิ่งใด คนไม่มีวิชาความรู้ในแขนงวิชานั้นจะทํางานนั้นไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันไม่รู้ของมัน มันก็ต้องเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะคือคนตาบอด แต่ถ้าพอมันละสักกายทิฏฐิ มีความเห็นชอบขึ้นมา อีก ๗ ชาติมันรู้ มันรู้ว่ามันเกิดอีก ๗ ชาติ คนเรามันรู้ที่มาที่ไป มันตื่นเต้นกับอะไร มันไม่หวั่นไหวแล้ว เพราะคนมันรู้

แต่ถ้าคนไม่รู้ เราไม่รู้ เราจะไปไหนล่ะ อ้าว! เวลาตาย เอ็งจะไปไหนล่ะ อ้าว! ก็แล้วแต่เวรแต่กรรมมันดันไป แล้วแต่เวรแต่กรรม

แต่ถ้าพิจารณาไปแล้วพอมันขาด อ้าว! กูจะไปตามสิทธิของกูไง อ้าว! กูจะไปตามสิทธิของกู ก็สิทธิ์ สิทธิ์เป็นสิทธิ์ อ้าว! โสดาบันเป็นสิทธิ์ของเรา อกุปปธรรม ใครจะมาแย่ง ใครจะมาดึงรอนสิทธิ์ของเรา เราไปตามสิทธิ์ของเรา อีก ๗ ชาติ

เห็นไหม มันแตกต่างกันไง มันจะเป็นจะตาย มันแตกต่างกับคนที่ไม่มีต้นไม่มีปลายเลย ฉะนั้น เราทําอย่างนี้ของเราไป นี่ปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่อเหตุนี้

ฉะนั้น สิ่งที่อันแรกเขาบอกว่าเขาจะย้ายบ้านหนี

เราหนีใครไปไม่ได้ แต่เวลาเราหนีตัวเองไม่พ้น แต่เวลาเราปฏิบัติ เราจะย้ายกิเลสหนีออกจากใจเราเลย เราจะย้ายกิเลสออกจากใจของเรา เราจะอยู่ของเราด้วยความเป็นจริง ถ้าอยู่ด้วยความเป็นจริง เราปฏิบัติอย่างนี้มันจะได้สัจธรรม ได้ผลของธรรม สิ่งที่สัมผัสธรรมตามความเป็นจริงจะได้เกิดอันนี้ขึ้นมา นี่ถ้าปฏิบัติแล้วได้อย่างนี้

อันแรกปฏิบัติขึ้นมาแล้วมันยังเป็นผลลบกับหัวใจของตัว ติดขัดไปหมด แต่อันที่สองปฏิบัติไปแล้วได้ผลขึ้นมา เป็นการปฏิบัติเหมือนกัน แต่ทําไมมันไม่เหมือนกัน เห็นไหม ปฏิบัติเหมือนกันแต่ไม่เหมือนกัน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมกับปัญจวัคคีย์ แสดงธัมมจักฯ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้แสดงเอง พระอัญญาโกณฑัญญะรู้องค์เดียว ปัญจวัคคีย์ ๕ แต่เวลาแสดงธัมมจักฯ จบ “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” มีพระอัญญาโกณฑัญญะเป็นพระโสดาบันองค์เดียว

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมต่อเนื่องจนปัญจวัคคีย์เป็นพระโสดาบันทั้งหมด แสดงอนัตตลักขณสูตรถึงเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาทั้ง ๖ รวมทั้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปเทศน์สอนยสะอีก ๕๕

ถึงเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกว่า “เธอทั้งหลายพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและเป็นทิพย์”

บ่วงที่เป็นโลก โลกธรรม ๘ บ่วงที่เป็นโลก

บ่วงที่เป็นทิพย์คือวัฏฏะ คือเทวดา อินทร์ พรหม

“เธอพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและเป็นทิพย์ เธออย่าไปซ้อนทางกัน โลกนี้เร่าร้อนนัก เธออย่าไปซ้อนทางกัน” โลกเขาต้องการสัจธรรม คุณธรรม เผยแผ่ธรรมมา

ฉะนั้น จิตใจคนไม่เหมือนกัน แต่ถึงที่สุดแล้วอริยสัจมีหนึ่งเดียว เรามีความขยันหมั่นเพียร เราทําหน้าที่การงานของเรา เราปฏิบัติของเรา ใครปฏิบัติได้สมเหตุสมผลของเขา สาธุ ของเราต้องเป็นของเรา เราจะทุกข์จะยากมันเป็นของของเรา เราทําของเราเอง เราอยากได้ผลของเราเอง

ของคนอื่นเราฟังไว้เป็นคติธรรม ใครว่าสิ่งใดเราฟังไว้ สาธุ เป็นบุญกุศลของเขา แต่ของของเรา เราอยากได้เป็นผลของเรา เราต้องทําเพื่อประโยชน์กับเราเอง เอวัง

พระบวชแล้วก็ยังสงสัย

สงสัยเพราะอะไร

สงสัยเพราะมันไม่มีครูบาอาจารย์

ถ้าครูบาอาจารย์ท่านถูกต้องนะ ท่านชี้เลย

หลวงตาท่านถึงบอกว่า

ผู้นําสําคัญมาก ครูบาอาจารย์นี้สําคัญมาก

แล้วครูบาอาจารย์ต้องเป็นครูบาอาจารย์ที่สัมมาทิฏฐิ

ความเห็นถูกต้องดีงาม

แล้วพยายามชี้ทางให้เราถูกทางขึ้นไป

ถ้าถูกทางขึ้นไป เราจะประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นไป

๕

พระก็สงสัย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๑ พฤษภาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สงสัยว่าปาราชิกหรือไม่ครับ”

เรื่องนี้มีว่า ตอนนี้อาตมาอายุ ๒๒ เพิ่งบวชใหม่ ปกติไปบิณฑบาตทุกๆ เช้า เมื่อบิณฑบาตเสร็จ พระภายในกุฏิจะเอาของที่โยมใส่บาตรมารวมกัน มีพระรุ่นพี่รูปหนึ่งแกไม่สบาย เลยขึ้นไปนอนก่อน แกวางกล่องนมไว้หลายกล่อง อาตมาจึงหยิบนมตามพระรุ่นพี่ขึ้นไป ๒ กล่อง กะไว้ว่าจะเดินขึ้นไปขอฉัน แต่ปรากฏว่าหลวงพี่แกหลับไปแล้ว อาตมาเลยตัดสินใจเอานมวางไว้ข้างๆ หลวงพี่แก ไม่กล้าฉัน

๑. แบบนี้อาตมาต้องปาราชิกหรือเปล่า เพราะหยิบของราคาเกิน ๑ บาทให้เคลื่อนที่แล้ว อาตมายังไม่ได้ขอก่อนด้วย

๒. ถ้าหยิบนมกล่องมาแล้ว (ตอนแรกยังไม่ได้ขอ) มาขอหลวงพี่เพื่อฉันทีหลัง ซึ่งหลวงพี่แกก็ให้ แบบนี้จะเป็นอาบัติหรือไม่ (ปกติพระในกุฏิอาตมาจะฉันพวกนมหรือนํ้าที่อยู่ในตู้เย็นของกันโดยไม่ค่อยขอกันก่อน คืออะไรอยู่ในตู้เย็นเหมือนของส่วนรวม) ถ้าเป็นแบบนี้ ถ้าหยิบนํ้าหรือนมของพระรูปอื่นไปฉันโดยที่ไม่ได้ขอกันก่อน พระที่กุฏิอาตมาต้องปาราชิกทุกรูปหรือไม่

ตอบ : นี่เป็นการถามของพระ พระรุ่นใหม่ พระก็สงสัย

เห็นไหม เวลาบวชพระแล้ว ถ้าบวชพระทีแรก พระก็มาจากคน ถ้ามาจากคน เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติ คนที่มีศรัทธาความเชื่อ เขาก็แสวงหาของเขา ถ้าเขาแสวงหาของเขา เขาก็ไปตามวัดตามวา ไปสืบเสาะหาครูบาอาจารย์ก่อน ถ้าครูบาอาจารย์องค์ไหนเขาไว้ใจได้ เขาก็ไปบวชกับองค์นั้น

แต่ถ้าเราบวชตามประเพณี เราบวชตามที่ว่าพ่อแม่ต้องการ เราบวชแล้ว เราบวชโดยที่ว่าก็รู้ดีรู้ชั่วนี่แหละ อยากบวช แต่บวชโดยประเพณีไง บวชเข้าไป บวชพระเพื่อเอาบุญ บวชเพื่อเป็นทิด บวชเพื่อเป็นผู้ที่สุก บวชเพื่อศึกษาธรรมะ นี่ความเข้าใจไง แต่ความเข้าใจ เข้าใจตามประเพณีวัฒนธรรม ถ้าเป็นประเพณีวัฒนธรรม

เวลาคนที่เขาตั้งใจ เขาศึกษาก่อนที่เขาจะบวช ก่อนที่จะบวชนะ เขาเป็นปะขาว ปะขาวเขาเข้าใจเรื่องพื้นฐานแบบนี้ ถ้าเรื่องพื้นฐานแบบนี้ พระกรรมฐานเราก่อนบวช เวลาคนที่มาอยู่วัดเขาต้องฝึกหัด คนที่อุปัฏฐากพระเขาต้องฝึกหัด ต้องให้รู้ กปฺปิยํ กโรหิ กปฺปิย ภนฺเต พระควรอุปัฏฐากอย่างไร สิ่งใดที่พระจับต้องได้ พระจับต้องไม่ได้ เขาจะฝึกหัดตั้งแต่ก่อนที่เขาจะเป็นปะขาว เขาไปอยู่วัด เขาจะเข้าใจเรื่องอย่างนี้

ถ้าเรายังไม่เข้าใจ พอเราบวชเป็นพระไปแล้ว เราศรัทธา เราบวชเป็นพระไปแล้ว เราว่าเราบวชแล้วเราก็มีการศึกษาน่ะ เราศึกษานักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก เราเข้าใจหมดแหละ แต่เวลาเหตุการณ์เฉพาะหน้า เราตัดสินใจไม่ถูก เหมือนกับการศึกษา การศึกษาเขาศึกษาเสร็จแล้วเขาต้องไปฝึกงาน การฝึกงานของเขาก็เพื่อให้มีประสบการณ์ของเขา

แต่นี่เราบวชมา เราบวชมาโดยสังคมเขาเป็นกันอยู่แบบนั้น แล้วเราบวชเข้าไปแล้วเราก็ใช้ชีวิตแบบนั้น เขาใช้ชีวิตกันอยู่แบบนั้นไง เขาใช้ชีวิตกันอยู่แบบนั้นแล้วเขาก็อยู่กัน ฉะนั้น เราเข้าไปแล้ว นี่ยังดีนะ ถ้าเราไปศึกษาแล้วเราเข้าไป เราไปเห็นเข้า เราก็จะไม่ทําตามเขา เราก็จะทําตามความเห็นของเรา พอทําตามความเห็นของเรา มันก็บอกว่าเราเป็นแกะดํา เราเป็นแกะดําแล้ว เราไม่เหมือนเขาแล้ว เพราะเรามีความเห็นต่าง

แต่ถ้าเราทําเหมือนเขา เราทําเหมือนเขา ถ้าเราไม่รู้ เราไม่รู้เพราะเราบวชใหม่ๆ เราก็ไม่รู้ใช่ไหม เราไม่รู้หรอก เห็นเขาทําอย่างไรก็ทําตามเขาไป ก็คิดว่าอย่างนี้ถูก คิดว่าที่เขาทําอยู่นั่นถูก เพราะว่าเขาเป็นพระ เขาบวชมานาน เขาก็ต้องมีความชํานาญของเขา เราว่าเขาทําถูก

แต่พอเราทํากับเขาไป เราไปเปิดตํารา เรางงเลย เอ๊ะ! เอ๊ะ! ตําราทําไมบอกแบบนี้ เอ๊ะ! ทําไมเขาทํากันแบบนั้นน่ะ เพราะเหตุนี้เวลาปฏิบัติไปแล้ว ดูสิ ยกหลวงตาอีกแล้ว หลวงตาท่านเป็นถึงมหา คําว่า “มหา” คือศึกษาจนแปลบาลีได้ แต่ไม่ถึง ๙ ประโยค เขายังบอกว่ามหาบัว ๓ ประโยคเท่านั้นเอง อวดรู้ๆ ต้อง ๙ ประโยคถึงจะรู้จริง ไอ้แค่ ๓ ประโยคจะรู้อะไร

๓ ประโยคคือว่าศึกษาบาลีได้ แปลบาลีได้ เข้าใจบาลีได้ แต่คนที่เขาใฝ่ศึกษานั้น นักธรรมเอกเขาก็ศึกษา เขาก็เข้าใจได้

ฉะนั้น ศึกษาจนเป็นถึงมหา แต่เวลาจะปฏิบัติจริงๆ ขึ้นมา เพราะหลักสูตรของมหานะ “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส” เห็นไหม เวลาเขาแปลบาลี แปลธรรมกัน มันเป็นข้อสอบของมหา เขาก็ศึกษากันมา ศึกษา เขาก็เข้าใจได้ นี่ขนาดศึกษาถึงนิพพาน แต่เวลาจะปฏิบัติจริงๆ ก็งง ถึงตั้งสัจจะอธิษฐาน “ถ้ามีครูบาอาจารย์องค์ใดองค์หนึ่งชี้บอกทางเราได้ ชี้แก้ความสงสัยเราได้ เราจะถวายชีวิตกับครูบาอาจารย์องค์นั้น เราจะให้ครูบาอาจารย์องค์นั้นเป็นครูบาอาจารย์ของเรา” นี่อธิษฐานขนาดนั้นนะ ทั้งอธิษฐาน ทั้งแสวงหา คนที่เขามีเป้าหมายเขาคิดอย่างนั้น เขาเอาความรู้จริง

แต่ทางทฤษฎี ทางตํารา มันก็เหมือนกฎหมาย เห็นไหม ศาลรัฐธรรมนูญ ตีความๆๆ ก็ตีความคนละมุม ก็ตีความกัน ต่างคนต่างตีความ ต่างคนต่างมีทิฏฐิต่างกัน ต่างคนมีความเห็น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาพระเราบวชเข้าไปแล้ว เขาทํากันแบบนั้นๆ ถ้าทําแบบนั้น ถ้าเรามีความรู้ เราไม่ทําตามเขา “โอ้โฮ! บวชแล้วไม่ถือนิสัยอาจารย์เนาะ บวชแล้วเก่งกว่าอาจารย์เนาะ” เห็นไหม ในวงการพระจะมีเรื่องอย่างนี้ มี

เพียงแต่เราศึกษาของเรา เราศึกษาแล้วถ้ามีครูบาอาจารย์นะ กรณีอย่างนี้เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านจะอุปัฏฐากกัน คําว่า “อุปัฏฐาก ขอนิสัย” ขอนิสัยครูบาอาจารย์ พระที่บวชใหม่ยังไม่รู้นิสัย ต้องสรงนํ้า ต้องซักผ้า ต้องอะไร มันจะฝึกเรื่องอย่างนี้ เรื่องอย่างนี้แล้วมันจะเข้าใจหมดเลย อะไรเคนได้ อะไรเคนไม่ได้

เพราะเวลาครูบาอาจารย์นั่งอยู่ เวลาคนเขามาถวายของ พระต้องรับประเคน ดูสังเกตได้เวลาหลวงตาท่านไปไหนจะมีพระรับประเคน ท่านจะคอยบอกเลย ประเคนได้ไม่ได้ ประเคนไม่ได้ ประเคนได้ ต้องได้หัตถบาส โอ๋ย! ท่านจะจี้อย่างนี้เลย นี่ประสบการณ์ตรงเลย

ถ้าประสบการณ์ตรงมันก็จะไม่มีปัญหาแบบที่ถามมานี้ แต่แบบที่ถามมานี้มันก็ถามมานี้เพราะอะไร เพราะว่าก็อยู่กันประสาพระในห้องอาตมา เขาว่านะ พระในห้องอาตมาบิณฑบาตกลับมา คือว่าอายุพรรษามันไล่เลี่ยกัน ความรู้ความเห็นมันไล่เลี่ยกัน มันไม่มีใครสอนใครได้ไง มันไม่มีใครบอกใครได้ไง แล้วถ้าไม่มีใครบอกใครได้แล้วมันก็เป็นกันอยู่แบบนี้ นี่พูดถึงการบวชที่ไม่มีครูมีอาจารย์

หลวงตาท่านถึงบอกว่า ผู้นําสําคัญมาก ครูบาอาจารย์นี้สําคัญมาก แล้วครูบาอาจารย์ต้องเป็นครูบาอาจารย์ที่สัมมาทิฏฐิ ความเห็นถูกต้องดีงาม แล้วพยายามชี้ทางให้เราถูกทางขึ้นไป ถ้าถูกทางขึ้นไป เราจะประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นไป

เห็นไหม พระบวชแล้วก็ยังสงสัย สงสัยเพราะอะไร สงสัยเพราะมันไม่มีครูบาอาจารย์ ถ้าครูบาอาจารย์ท่านถูกต้องนะ ท่านชี้เลย แล้วอย่างกรรมฐานเรา เราทําส่งต่อๆ กันมาตั้งแต่หลวงปู่มั่น เรื่อง กปฺปิยํ กโรหิ กปฺปิย ภนฺเต มาสําเร็จเอาสมัยหลวงปู่ฝั้น

สมัยหลวงปู่มั่นท่านก็ทําของท่านนั่นแหละ ไม้เจีย ไม้สีฟัน ทุกอย่างถ้าเข้าทวารปากต้องประเคน เว้นไว้ไม้สีฟันกับนํ้า นํ้าก็ต้องเป็นนํ้าสาธารณะ ไม่ใช่นํ้าจํากัดส่วน

นํ้าจํากัดส่วนคือนํ้าในขวด นํ้าที่เขามีราคา เขาซื้อขายของเขา เราจะไปหยิบฉวยของเขาไม่ได้ แต่ถ้านํ้าเป็นนํ้าสาธารณะ เรามีธมกรก เราก็ไปกรองเอา เรากรองนํ้าสาธารณะ นํ้าที่ไม่มีเจ้าของ ภิกษุกรองเอา เว้นไว้แต่นํ้ากับไม้สีฟันที่ไม่ต้องประเคน

แต่ถ้าพอมันจํากัดส่วน คือนํ้าขวด ขวดกี่สตางค์ ขวดหนึ่งกี่บาท ก็ไม่เคยซื้อเหมือนกัน นํ้าขวดนี่ขวดกี่บาท ๗ บาทใช่ไหม ๗ บาท ค่าเกินบาท เกินบาท ปาราชิก หยิบฉวยของเขา เว้นไว้แต่นํ้าและไม้สีฟัน

แล้วไปหยิบเอาร้านค้าสิ เข้าไปเซเว่นแล้วหยิบออกมาเลย ก็ไม่ต้องประเคนไง

นํ้าจํากัดส่วนคือนํ้าบรรจุขวดที่มีสิทธิ มีลิขสิทธิ์ สิทธิ์ของใคร เราต้องขอคนนั้น แต่ของเรา ดูสิ นํ้าในแทงก์ นํ้าสาธารณะ เราต้องมีผ้ากรอง เพราะนํ้ามีตัวสัตว์ พระฉันไม่ได้ พระใช้ไม่ได้ นํ้ามีตัวสัตว์ก็ใช้ไม่ได้

แต่เวลาอนุญาตในธรรมวินัย เว้นไว้ไม้สีฟัน เราทุบเอง เราหาเอง ไม้สีฟัน ไม้แคะฟัน ไม่ต้องประเคน กับนํ้า แต่นํ้าต้องเป็นนํ้าสาธารณะ ไม่ใช่นํ้าจํากัดส่วน นํ้าจํากัดส่วนคือเฉพาะส่วนที่เขามีลิขสิทธิ์ เขามีเจ้าของ หยิบของเขาไม่ได้ ต้องประเคน แต่ในวินัยบอกว่าควรเคน นํ้าจํากัดส่วนควรเคน ควร ต้องเคน เพราะไม่ประเคนแล้วเราก็กังวล

ถ้ามันจะมีอยู่ ครูบาอาจารย์ท่านทําของท่าน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านศึกษา ท่านค้นคว้าของท่าน หลวงตาท่านเล่าให้ฟัง ขนาดว่าหลวงปู่มั่นท่านเข้าสมาธิของท่าน ถามเลยว่าสีจีวรห่มอย่างไร ทําอย่างไร ดูกันขนาดนั้นน่ะ แล้วท่านก็วางรากฐาน แล้วพวกเราทําตามกันมา มันเป็นข้อเท็จจริงที่เห็นกันมา เรื่องอย่างนี้ก็เป็นเรื่องเบสิก เรื่องพื้นฐาน ถ้าเรื่องพื้นฐานมันก็เป็นเรื่องพื้นฐาน แต่คนที่ไม่เป็นเลยเป็นเรื่องใหญ่โต เรื่องใหญ่โต ใหญ่โตตรงไหน ใหญ่โตที่ว่า สงสัยว่าปาราชิกหรือเปล่า

เวลาไม่สงสัยก็ทําได้เต็มไม้เต็มมือนะ ทําด้วยความมั่นใจเลย พอถ้าทําไปแล้วสิ มาย้อนหลัง ที่ทํามานี่เราผิดหรือเปล่า พอผิดขึ้นมา ร้อนน่ะ ร้อน ร้อนเลยนะ พอร้อนขึ้นมา ทําอย่างไร

ทีนี้กรณีอย่างนี้นะ นี่พูดถึงพระเขาสงสัย ฉะนั้น สิ่งที่ว่า สงสัยว่าปาราชิกหรือไม่ อาตมาเพิ่งบวชใหม่ ปกติบิณฑบาตทุกเช้า บิณฑบาตเสร็จแล้วพระในกุฏิก็เอามารวมกัน

เอามารวมกัน อย่างนี้ถ้าเอามารวมกันแล้ว ถ้าเราหยิบมาฉัน ไม่เป็นปาราชิกเด็ดขาด เพราะเราบิณฑบาตมาด้วยกัน แล้วเราเอามารวมกัน แล้วเราก็ฉันร่วมกัน คือทุกคนมีสิทธิ์ไง

สมมุติว่าเราบิณฑบาตมา บิณฑบาตมาใช่ไหม กรรมฐานเราก็เหมือนกัน เราบิณฑบาตมา บิณฑบาตมาเสร็จแล้ว ใครต้องการสิ่งใดในบาตรที่บิณฑบาตมาเฉพาะ ก็เอาไว้เฉพาะ ถ้าใครถือธุดงค์ก็เฉพาะแค่อันนั้น ที่เหลือก็เข้ากองกลาง เข้ากองกลางหมายถึงว่าเราก็ไว้บนโต๊ะนี่ ไว้บนโต๊ะนี่ แล้วถ้าโดยธรรมชาติ เราก็แบ่งกัน แบ่งกัน

คําว่า “แบ่งกัน” คือว่าทุกคนมีสิทธิ์ ทุกคนมีสิทธิ์ ของฉัน เรามารวมกันแล้วเราก็แบ่งร่วมกัน คือไม่มีเจตนา

แต่ถ้ามันเป็นของคนอื่น หรือของคนอื่น ของคนอื่นของฉันก็ไม่เป็นไร ของฉันนี่ไม่ถึงปาราชิก แต่มันไปผิดนิสสัคคิยปาจิตตีย์ไง น้อมลาภสงฆ์มาสู่ตน เป็นของของกองกลาง ของของสงฆ์ แล้วเราไปเอาของเขามา

แต่ถ้ากองกลางของสงฆ์ กองกลางนั้น อย่างเช่นในวัดใดก็แล้วแต่ ถ้าวัดกรรมฐาน เรื่องนี้ไม่เกิด ไม่เกิดเพราะอะไร ไม่เกิดเพราะกฎกติกาเขาทําอย่างนี้อยู่แล้ว คือบิณฑบาตมาแล้วมารวมเป็นกองกลาง รวมเป็นกองกลางแล้วก็แจกกันตามอาวุโสภันเต ฉะนั้น ของฉัน สิทธิเรามี คือว่าไม่มีเจตนาลัก ว่าอย่างนั้นเถอะ

มันไม่ใช่ว่า ไม่ใช่ของของเรา เราไม่มีสิทธิ์ แล้วเราไปหยิบฉวยมานี่เป็นเจตนา

นี่มันขาดเจตนาไง เจตนาที่ว่าเราจะไปหยิบ ไปฉวย ไปลัก ไม่ใช่ ไม่เป็นแบบนั้น ถ้าไม่เป็นแบบนั้น ทีนี้เข้าสู่คําถาม “๑. แบบนี้อาตมาต้องปาราชิกหรือเปล่า เพราะหยิบของราคาเกิน ๑ บาทให้เคลื่อนที่แล้ว อาตมายังไม่ได้ขอก่อนด้วย”

ใช่ นมกล่องหนึ่งมันเกินบาท ค่าเกินบาท แต่ถ้าเป็นของคนอื่นใช่ไหม ของคนอื่นหรือของคนอื่นที่มันมีค่าเกินบาท แล้วเราเจตนาลัก เราเจตนาลัก เราเจตนาเอาของคนอื่นที่เขาไม่ได้ให้ เรามีเจตนาไง แล้วเราไปหยิบ แล้วเราปล่อย นี่มันไม่เคลื่อนที่ คําว่า “ของที่เคลื่อนที่” แสดงว่าในปาราชิก เขาอ่านอยู่เหมือนกัน แสดงว่าเขาสงสัยแล้วเขาไปค้น

ถ้ามีเจตนา พอจะไปจับ แต่เรายังไม่เคลื่อนที่ มันยังไม่ขาด คือไม่ครบองค์ประกอบ แต่เราเจตนา แล้วเราก้าวไป แล้วเราจับ แล้วเคลื่อนที่ ของนั้นเคลื่อนไป เราหยิบของนั้นเคลื่อน องค์ประกอบครบเลย ปาราชิก ขาดจากความเป็นพระโดยอัตโนมัติ โดยอัตโนมัติเลย ขาดเลย ตาลยอดด้วน

แต่ทีนี้ถ้าเป็นของฉัน ของที่ว่าเราบิณฑบาตมา คําว่า “บิณฑบาตมา” บิณฑบาตมาด้วยกัน คือกติกาไง เราตั้งกติกากันไว้แบบนี้ เราบิณฑบาตมาร่วมกันในกุฏิหลังนี้ พอกุฏิหลังนี้ เราไปบิณฑบาตมาแล้วเราก็มารวมกัน แล้วเราก็ฉันร่วมกัน ฉันร่วมกัน เห็นไหม มันไม่มีเจตนาลักไง ก็ฉันร่วมกันน่ะ

แต่ถ้าเราไม่มีสิทธิ์เลย เราไม่ทําอะไรเลย แต่ไม่ทําอะไรเลย เขาเรียกว่าวิสาสะนะ คนคุ้นเคยกัน คนอยู่ด้วยกัน นี่เขาเรียกว่าวิสาสะ เราเคยหยิบใช้ของด้วยกัน

มี มีพระบางองค์เหมือนกัน เราได้ยินข่าวอยู่ เขามาปรับกันว่าองค์นั้นเป็นปาราชิก องค์นี้เป็นปาราชิก

ทําไมล่ะ

เพราะว่ามันเอาเงินกองกลางไป เอาเงินส่วนกลางไป

อ้าว! เงินส่วนกลาง เงินส่วนกลางหมายถึงว่า พระบางองค์นะ เขาอยู่กัน ๔-๕ องค์ เขาไปกิจนิมนต์มาอะไรมา เขาก็จะมารวมกันเป็นกองกลางเอาไว้ใช้ร่วมกัน เวลาดีกันรักกันก็ใช้ร่วมกัน เวลาโกรธกัน เวลาโกรธกันบอกมันเป็นปาราชิก

มันจะปาราชิกตรงไหน ก็เอ็งก็บอกว่าใช้ร่วมกันอยู่แล้ว เวลาดีกันก็ไม่เป็นปาราชิก แต่เวลาโกรธกันไปปรับเขาปาราชิก

เอ็งไปปรับเขา เอ็งเป็นสังฆาทิเสสนะ ไปปรับอาบัติหนักโดยที่ไม่มีมูลเป็นสังฆาทิเสสเชียวมึง

ก็ของเราตั้งใจใช้ร่วมกันตอนที่เราดีกัน แต่ตอนเราโกรธกัน เราไปเอาสิ่งที่เคยใช้เอามาปรับเขาปาราชิก มันไม่มีมูล ถ้ามันไม่มีมูลนะ พระที่ไปปรับเขานี่เป็นอาบัติสังฆาทิเสส เพราะไปปรับอาบัติ โจทอาบัติเขาโดยที่ไม่มีมูล แต่ถ้าเราไม่ไปโจทเขา เรื่องก็ไม่เกิด แต่เรื่องมันเกิดเพราะอะไร เพราะเขาหงุดหงิด เพราะกิเลสมันคัน พอไม่พอใจ มันคัน มันคัน มันจะปรับเขาแล้ว มันจะปรับอาบัติเขา ไม่รู้เลยว่าปรับอาบัติเขาน่ะ ตัวเองเป็นอาบัติ เพราะเราไปปรับอาบัติเขาโดยที่ไม่มีมูล นั่นกรณีหนึ่ง

ทีนี้กรณีที่ว่า อาตมาเป็นปาราชิกหรือเปล่า

ไม่ ไม่เพราะเริ่มต้น เพราะพระเราในกุฏิเรา พระในที่ของเราบิณฑบาตมาร่วมกันแล้วมาเทไว้รวมกองกลาง แล้วใครจะฉันเท่าไรก็หยิบเอาเท่านั้น แล้วแต่อาวุโสหยิบก่อน แล้วก็รองลงมาก็หยิบๆๆ มา แล้วที่เหลือก็ให้เด็กวัด ที่เหลือแล้วก็ให้ประชาชน อย่างนี้ไม่เป็นอาบัติหรอก ไม่มีมูล ไม่มีมูลเพราะว่าเริ่มต้นเป็นอย่างนั้น

ทีนี้เขาบอกว่า อาตมาไปหยิบของไม่ได้บอกก่อน แล้วของมันเคลื่อนที่ด้วย

ก็เราเข้าใจผิดไง นี่ไง เวลาเป็นอาบัตินะ อาบัติในธรรมวินัย อาบัตินี่ต้องอาบัติเพราะสงสัย ต้องอาบัติเพราะความไม่แน่ใจ สงสัยนี่เป็นอาบัติแล้ว แล้วต้องอาบัติเพราะไม่รู้ เพราะไม่รู้แล้วทําครบองค์ประกอบนั้นก็เป็นอาบัติ เป็นอาบัติเพราะเราทําครบองค์ประกอบเป็นอาบัติจริงๆ นี่เป็นอาบัติ อาบัติเพราะอาบัติ หนึ่ง อาบัติเพราะความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ทําก็เป็นอาบัติ

แล้วความสงสัย โดยธรรมชาติของพระนะ ถ้าเริ่มสงสัย เขาไม่ทําเลย ถ้าเริ่มสงสัยนะ ถ้ามันสงสัยแล้วไว้ก่อน ถ้าสงสัยแล้วขืนทํา เป็นอาบัติเลย เพราะสงสัยแล้วทํา พระพุทธเจ้าถึงตรัสตรงนี้ไว้ให้พระเราสะอาดบริสุทธิ์ ให้พระเราภาวนาได้ง่าย ให้พระเราไม่มีตะกอนอะไรในใจ

แล้วไปสงสัยแล้ว ไปสงสัย สงสัย อย่าทําสิ สงสัย ขืนทํา ผลัวะเลย ผลัวะตรงไหน ผลัวะตรงสงสัย เพราะเราสงสัย เราลังเล ลังเล ขืนทําไป ขืนทําไปเป็นอาบัติเลย

แต่ถ้ามันรู้จริงนะ มันไม่เป็นอาบัติ เพราะเราทําร่วมกันมา ไม่เป็นอาบัติ เราก็ทําของเราเต็มที่เลย

แต่ถ้ามันสงสัย แต่อันนี้เขาทํากันแล้ว แล้วอาตมาถามอาตมา อาตมาเขาเขียนมาถามอาตมานะ อาตมาสงสัยแล้วถามอาตมา อาตมาโดยที่ว่าไม่มีส่วนร่วมอยู่ด้วย อาตมาโดยข้อมูลไม่เป็น ไม่เป็นหรอก เพราะอะไร เพราะเราบิณฑบาตมาร่วมกัน แล้วเรามารวมกัน แล้วเราจะแบ่งกันฉัน ฉะนั้น แบ่งกันฉัน เขาป่วย เราก็ขึ้นไปก่อน แล้วเจตนาของเรา เราไปหยิบโดยไม่ได้ขอ

ก็มันของรวมกันแล้วจะแจก ก็เขามากินร่วมกัน ทําไมต้องไปขอล่ะ ขอก็ได้ ไม่ขอก็ได้ ถ้าขอก็ดี ถือว่ามีมารยาท อ้าว! หลวงพี่ อาวุโส ขอเนาะ เราเป็นผู้น้อยขอผู้ใหญ่ เออ! อย่างนี้เราว่ามันเป็นมารยาท

แต่โดยที่ว่าไม่ได้ขอ แล้วเราเจตนามาแบ่งกันแล้ว เราเจตนาแบ่งกันแล้วไง เราเจตนามารวมกองกลางแล้วเราแจกกัน รวมกองกลางแล้วแจกกันมันไม่มีอาบัติ ไม่มี

เพียงแต่ว่า เพราะเราแบบว่ายังงูๆ ปลาๆ ยังงงๆ อยู่ไง ก็ไปอ่านในวินัยมุข อ่านมหาขันธ์ ไปอ่านมหาขันธ์ก็บอกว่ามันเคลื่อนที่ หยิบเคลื่อนที่

อันนั้นเขาบอกว่าของที่ว่าของคนอื่น สิทธิของคนอื่น แล้วเราไปจับของเขา เรามีเจตนา ต้องมีเจตนาลัก เจตนาจะเอาของที่มีเจ้าของโดยเจ้าของเขาไม่ได้ให้ มีเจตนา

แต่ไอ้นี่มันไม่ได้เจตนา มันเจตนาคือวิสาสะกันอยู่แล้ว ของอยู่ร่วมกัน วิสาสะร่วมกัน เราก็หยิบใช้ด้วยกัน อันนี้เจตนามันก็เบาลงแล้ว มันไม่ครบองค์ประกอบแล้ว ฉะนั้น คําว่า “ปาราชิก” ไม่มี เรื่องนี้ไม่เป็น

แต่เวลาที่เขาเป็นกันเขาไม่คิด แต่ไอ้เรื่องนี้ ไอ้เรื่องความดํารงชีวิต ไอ้เรื่องความเป็นอยู่ เราไปห่วงเรื่องปาราชิก แต่ที่เขาทํากัน เจตนาที่ไปหลอกลวงกัน เจตนาที่ไปโฆษณาประชาสัมพันธ์ จะไปให้คนเชื่อในฤทธิ์ในเดช นั่นน่ะเป็น ทําไมมันไม่คิด

เวลาเขาไปโฆษณาชวนเชื่อกันน่ะไม่คิด แต่เวลาความสะอาดบริสุทธิ์เฉพาะตนของเรา เรากลับคิด นี่ยังพระบวชใหม่ เพราะตอนนี้อาตมาอายุ ๒๒ เพิ่งบวชใหม่

เพิ่งบวชใหม่มันยังสะอาดบริสุทธิ์ เวลาพระออกจากโบสถ์ ทุกคนก็อยากทําบุญมากเลย เพราะถือว่าออกจากโบสถ์สดๆ ร้อนๆ มันสะอาดบริสุทธิ์ไง ใครๆ ก็อยากจะทําบุญกับพระที่สะอาดบริสุทธิ์

ตอนนี้อาตมาอายุ ๒๒ เพิ่งบวชใหม่ มันก็เลยมีความคิดที่สะอาดบริสุทธิ์ มันก็มีความอย่างนั้น

ฉะนั้น ข้อที่ ๑ ว่า “อาตมาต้องปาราชิกหรือเปล่า เพราะหยิบของราคาเกิน ๑ บาทให้เคลื่อนที่แล้ว อาตมายังไม่ได้ขอก่อนด้วย”

ของมีค่าเกินบาท แต่เป็นของที่บิณฑบาต เป็นของที่บิณฑบาตมาเลี้ยงชีพ ของที่บิณฑบาตมาขบฉัน ขบฉันร่วมกัน มันเริ่มต้นจากที่มา ที่มา เราบิณฑบาตมาร่วมกัน เราทํามาร่วมกัน ไม่ใช่ว่าเราไม่ได้ทําอะไรกับเขา แล้วเราไปหยิบของเขา อันนั้นน่ะมีส่วน

แต่ถ้าอันนั้นเราไม่ได้บิณฑบาตกับเขา เราเจ็บไข้ได้ป่วย เขาบิณฑบาตมา แต่เราเคยบิณฑบาตร่วมกัน เราถือวิสาสะว่าเราเป็นหมู่คณะกัน วิสาสะว่าใช้ร่วมกันได้ เห็นไหม มันก็มีวิสาสะอีก วิสาสะคือหยิบใช้ร่วมกัน อะไรร่วมกัน อย่างนี้ไม่มี

แต่อย่าโกรธแล้วมาปรับทีหลังนะ ปรับทีหลังมันก็ไม่ใช่ มันคนละวาระ มันไม่เกี่ยวกันหรอก มันอยู่ที่คนมันอารมณ์บูดเท่านั้นน่ะ เวลามันบูดแล้วมันก็จะไปล่อคนอื่นนั่นน่ะ อันนั้นอีกเรื่องหนึ่ง

“๒. ถ้าหยิบนมมาก่อน (ตอนแรกยังไม่ได้ขอ) แล้วมาขอหลวงพี่เพื่อฉันทีหลัง ซึ่งหลวงพี่แกก็ให้ แบบนี้จะมีอาบัติหรือไม่”

มันไม่มีเหมือนข้อแรก มันไม่มีอยู่แล้ว เพราะว่าจะไปขอไง เพราะเราไปติดตรงนี้เองไง เราติดว่า สิทธิเป็นของหลวงพี่ที่บิณฑบาตมา แล้วท่านวางไว้ แล้วท่านป่วย ท่านไปนอนก่อนใช่ไหม จิตใจเราติดว่าสิทธิอันนี้เป็นของเขา

ใช่ มันเป็นของเขาจริงๆ โดยมารยาท แต่การที่เราดํารงชีวิตกันมา เราบิณฑบาตมารวมกัน แล้วปกติเราก็ฉันร่วมกัน ถ้าเขาไม่ไปนอน นมนั้นเขาก็ยกให้เรา ก็กินด้วยกันมันก็ไม่มีปัญหาอยู่แล้ว แต่เขาป่วย เขาไปนอน ฉะนั้น ไปนอนปั๊บ ตอนแรกยังไม่ได้ขอใช่ไหม นี่เขาไม่ได้ขอข้อแรก

ข้อที่ ๒ แล้วถ้าไปขอทีหลังแล้วแกให้ล่ะ เพราะไปขอทีหลัง หยิบก่อน แล้วเขามาอนุญาตทีหลังไง ข้อที่ ๒ นี่เขาคิดอย่างนี้ไง คิดว่าเวลาไปหยิบก่อนแล้ว นมนี้มันเคลื่อนที่แล้ว แล้วไปขอแล้วถ้าเขาให้ เขาให้ ขนาดเขาให้แล้วนี่ยังติดใจไง ถึงเขาให้จะเป็นอาบัติหรือเปล่า เออ! ถ้าไปขอทีหลังแล้วเขาให้นี่เป็นอาบัติหรือเปล่า เพราะว่าไปขออนุญาตทีหลังไง คือทําสําเร็จแล้วถึงไปขอเขา นี่ความคิดไง คือเหตุการณ์นี้มันทําสําเร็จแล้วถึงไปขอเขา แล้วอย่างนี้เป็นอาบัติหรือเปล่า

ถ้าอย่างนี้ตามกฎหมายผิด ผิดตามกฎหมาย เพราะความผิดมันสําเร็จแล้ว แต่อันนี้มันเริ่มต้นไง เริ่มต้นความผิดมันสําเร็จแล้ว สําเร็จแล้วอย่างไรล่ะ ความผิดเริ่มต้นมันไม่มีความผิด เพราะเจตนาเรามารวมกันอยู่แล้ว เพราะเราเอามารวมกันแล้วฉันร่วมกันอยู่แล้ว ทีนี้กติกามันเป็นแบบนี้ไง

แต่ถ้าเรายังเป็นสิทธิของเขา เราเก็บไว้ให้เขา เพียงแต่ว่าจิตใจของเรามันโลเลเอง มันสงสัยเอง สงสัยเพราะเราไปอ่านว่า ถ้าหยิบของเคลื่อนที่ หยิบของเขาก่อน พอเคลื่อนที่แล้วโดยเจตนาลัก แต่นี่เรามีเจตนาลักหรือเปล่า

ถ้าสมมุติว่า มันก็มีเหมือนกันเพราะอยากกิน มันอยากได้นมกล่องนี้ อันอื่นไม่เอา อยากได้อันนี้ มีเจตนาอยากได้อันนี้

ถึงมีเจตนา แต่มันก็มีที่มาว่า เราบิณฑบาตมาร่วมกัน มาฉันร่วมกันนี่ไง เพียงแต่ว่าเป็นสิทธิของเขา นี่เวลาเราไปบิณฑบาตมามันมีกรณีอย่างนี้ เวลาพระที่อยู่ด้วยกันมันจะมีแบบนี้ มีแบบนี้ เวลาผู้นําถึงต้องเป็นธรรม

อยู่กับหลวงตานะ เวลาบิณฑบาตมา บางทีแจกจากข้างหน้าไปข้างหลัง บางทีแจกจากข้างหลังไปข้างหน้า คนเราไปอยู่ในป่าในเขานะ อดแล้วมันถึงอยาก ไม่อดไม่อยากไม่ทุกข์ไม่ยาก เวลามันอดมันอยากที่มันอัตคัดขาดแคลน อะไรๆ มันก็มีค่าไปหมด ถ้ามีค่าไปหมด ถ้าเราเป็นธรรมนะ มีนํ้าใจต่อกันนะ ถ้ามีนํ้าใจต่อกัน ทุกอย่างราบรื่นหมด

แต่ถ้าใครเห็นแก่ตัวนะ ความเป็นอยู่นะ คนที่ด้อยกว่าเขาจะน้อยใจ พอคนน้อยใจ ความคิดมันร้อยแปด ความคิดมันปิดกั้นกันไม่ได้ ความคิดนี่ โอ้โฮ! ร้ายกาจมากเลย แต่ถ้าเราเห็นว่าหัวหน้าเป็นธรรม ครูบาอาจารย์เราเป็นธรรม ท่านเสมอภาค มันภูมิใจ ถ้ามันเสมอภาค มันดีหมด แต่ถ้ามันไม่เสมอภาคนะ มันคิดมาก

ฉะนั้น กรณีนี้เหมือนกัน กรณีที่ว่าความผิดมันสําเร็จแล้ว

ถ้าคิดทางกฎหมาย มันเป็นอย่างนั้นจริงๆ ทางกฎหมายเป็นเรื่องของกฎหมาย กฎหมายนี้มันเป็นสิทธิทางวิทยาศาสตร์ ทางโลก แต่อย่างนี้มันเป็นเรื่องนิสัย เป็นพระขอนิสัย เป็นความอยู่ด้วยกัน คนอยู่ด้วยกัน คิดอยู่ด้วยกัน นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ

ฉะนั้น กรณีนี้เราก็ยังบอกว่าไม่อยู่เหมือนเดิม ไม่เหมือนเดิมเพราะว่าที่มา ที่มาที่ว่า พระในกุฏิภายในกุฏินี้เอาของที่โยมใส่บาตรมารวมกัน นี่เขาถือกติกานี้ไง เราถือกติกานี้ว่าเราใช้ร่วมกัน พอใช้ร่วมกันแล้ว คนเคยทําอยู่ทุกวัน แล้ววันนี้พอดีท่านป่วย แล้วเราไปหยิบเข้า แต่เพราะเราไปศึกษามา ไปศึกษามาว่าหยิบของเคลื่อนที่ แล้วเรากลัว เราคิดแง่เดียวไง แต่เราไม่คิดที่ว่ากติกาที่ตั้งไว้ กติกาที่ตั้งไว้มันเปิดหมดแล้ว พอมันเปิดหมดแล้วมันก็ไม่มีการทําผิด ทีนี้เพียงแต่เราก็ยังติดใจอยู่ดี ติดใจแล้วให้ศึกษา แล้ววางใจให้ดี

มาข้อนี้ ข้อนี้มันถึงจะเป็นประเด็น ประเด็นอยู่ที่ข้อนี้ต่างหาก

“(ปกติพระในกุฏิอาตมาจะฉันพวกนมและนํ้าที่อยู่ในตู้เย็นของกันโดยไม่ค่อยขอกันก่อน คืออะไรอยู่ในตู้เย็นเหมือนของส่วนรวม) ถ้าเป็นแบบนี้ การหยิบนํ้าหรือนมของพระรูปอื่นมาฉันโดยที่ไม่ได้ขอก่อน พระในกุฏิอาตมาก็ต้องเป็นปาราชิกทุกรูปเลย”

นี่เขาคิดเลยเถิดไปเลย

เรื่องปาราชิก เราไม่ฟันธงถึงปาราชิก แต่เราจะพูดถึงเรื่องสันนิธิ อาหารแรมคืน มีเรื่องสันนิธิ เรื่องสัตตาหกาลิก ยาวชีวิก เวลาพระเรานะ มันจะมีเรื่องนี้ เรื่องกาลิก อันนี้มันจะยุ่ง มันยุ่ง เรื่องกาลิกมันก็เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ ถ้าเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ มี แล้วมีเยอะด้วย มีเยอะเพราะอะไร เพราะของนั้นมันสะสม สะสมไว้ในตู้เย็น กินแล้วมันมีอายุ

นํ้าปานะ มันก็ช่วงเช้าถึงบ่าย แล้วถ้าเป็นพวกนํ้าอัดลมมีนํ้าตาล ๗ วัน อายุถ้าเกิน ๗ วันยังฉันอยู่ มันเป็นสันนิธิ ของหมดอายุไง กินของหมดอายุ ของที่พอหมดอายุแล้วพระฉันไม่ได้ ถ้าฉันแล้วเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เป็นปาจิตตีย์ทุกคํากลืน ถ้าเป็นปาจิตตีย์ทุกคํากลืน มันจะเป็นตรงนั้น

อันนี้ก็อีกแหละ เพราะนี่พูดตามพระไตรปิฎก ตามธรรมและวินัย ทีนี้ตามธรรมวินัย เพราะว่าตามธรรมวินัย มันพูดแล้วนะ ถ้าพระปฏิบัติโดยทั่วๆ ไป อย่าว่าแต่ธรรมยุตเลย มหานิกายก็เหมือนกัน สายหลวงปู่ชายิ่งกว่านี้อีก สายหลวงปู่ชาก็มหานิกายนะ เดี๋ยวนี้พระมหานิกายเขาถือเคร่งเยอะแยะไป พระมหานิกายที่เขาไม่หยิบสตางค์เยอะแยะ อย่าอ้างว่ามหานิกาย ธรรมยุต ต้องอ้างเรื่องธรรมวินัย เพราะมหานิกายที่ว่าปฏิบัติเคร่งกว่าธรรมยุตเยอะแยะไป สายหลวงพ่อชาทั้งสายก็มหานิกายทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น อ้างว่ามหานิกาย ธรรมยุตไม่ได้ ต้องอ้างว่าธรรมวินัยๆ

ทีนี้เพียงแต่ว่า เพียงแต่ว่าบางอย่างบางข้อ มหาเถรสมาคมเขาอะลุ่มอล่วยให้ คือยกเว้น เรื่องกฐินเขาก็ยกเว้นขึ้นมา เรื่องขบเรื่องฉันบางอย่างเขายกเว้นๆ ทีนี้ยกเว้น มันเรื่องที่เขายกเว้นที่เถรสมาคม แต่พระไตรปิฎกเขาไม่ได้ยกเว้น พระไตรปิฎกมันเป็นสากล สากลเพราะมันมีสมาคมบาลีไวยากรณ์ของโลก

สมาคมบาลีไวยากรณ์ของโลกทุกชนชาติในโลกนี้เขาดูบาลีไวยากรณ์ เขาดูคําบัญญัติในพระไตรปิฎก ในบาลี ฉะนั้น ในบาลีอย่างนั้น คือกฎหมายมันยังมีอยู่ กฎหมายมันยังบังคับใช้อยู่ แล้วใครจะยกเลิกไม่ยกเลิก อย่างนี้มันถึงเป็น เห็นไหม

ดูสิ มหายานทําตามครูบาอาจารย์ มหายาน เถรวาท หินยาน แล้วในมหายานมันมีวัชรยาน มันยังมีแยกเข้าไปอีก ในวัชรยาน ในทิเบตก็มีหมวกเหลือง หมวกแดง หมวกเหลืองก็ถือไปอย่างหนึ่ง หมวกแดงก็ถือไปอย่างหนึ่งไง นี่อาจริยวาท ถือปฏิบัติตามครูบาอาจารย์ไง แล้วเราก็ชอบกันไง ปล่อยว่างไง โอ๋ย! ลัดสั้นไง ลัดสั้นอย่างนั้น ดูสิ ใส่กางเกงกันอยู่นู่นน่ะ ลัดสั้นน่ะ

ถ้าศึกษาไปๆ มันถึงจะเข้าใจไง ไอ้เรื่องนี้ธรรมวินัย แต่เวลาประพฤติปฏิบัติบรรลุธรรมแล้วบรรลุธรรมเหมือนกัน ถ้าบรรลุธรรมได้นะ แต่เขาบรรลุธรรมได้จริงหรือเปล่าล่ะ ถ้าบรรลุธรรมได้จริงหรือไม่จริง เราก็เอามาใช้กันไง พระเราเอามาใช้กันโดยฟั่นเฝือไง

เรามีสิทธิศึกษานะ การศึกษานี้เป็นประโยชน์ทั้งนั้นน่ะ การศึกษา แล้วลัทธิความเชื่อ เราควรศึกษา ศึกษาแล้ว ศึกษาแล้วเข้าใจ ศึกษาแล้วเราก็มาวิเคราะห์วิจัยว่าอะไรมันถูกต้อง ถ้าอะไรมันถูกต้องแล้ว เราต้องเอาความถูกต้อง เอาความดีงามใช่ไหม ทุกคนเอาแต่ความจริง ทุกคนไม่เอาความผิดพลาด ทุกคนไม่เอาความไม่จริงหรอก

ฉะนั้น สิ่งที่โลกเขาเป็นกันอยู่อย่างนี้ ถ้าพูดเรื่องนี้แล้วมันกระจายไปทั่วเลย เพราะอะไรรู้ไหม เพราะมันเป็นทิฏฐิไง ทิฏฐิเสมอกัน สัปปายะ ๔ ทิฏฐิเสมอกัน ความเห็นเสมอกัน

หลวงปู่มั่นท่านคัดกรองของท่าน ถ้าทิฏฐิไม่เสมอกัน ท่านขับออกจากวัดทั้งนั้นน่ะ ถ้าจะเข้ามาปฏิบัติแล้วต้องทิฏฐิเสมอกัน มีความเห็นเสมอกัน มีความเข้าใจเสมอกัน ถ้าเสมอกันก็ถือวินัยอันเดียวกัน ถือกติกาอันเดียวกัน ความเป็นอยู่มันก็ร่มเย็นเป็นสุข

แต่ถ้าใครไม่ถืออย่างนี้ เห็นไหม ดูสิ หลวงตาท่านเล่า มีพระ องค์หนึ่ง หลวงปู่มั่นท่านบิณฑบาตกลับมา แล้วมันมีนํ้าตาล มันอยู่ในถุง ท่านบอกว่าอันนี้เก็บไว้ฉันเป็นสัตตาหกาลิกได้

นี่มันบิณฑบาตมาตอนเช้าไง แต่มันอยู่ในถุง คือมันส่วนแยก มันไม่คลุกเคล้ากัน กาลิกถ้ามันคลุกเคล้ากัน เขาให้นับอายุสั้นที่สุด อย่างเช่นถ้าเป็นกาแฟดํา ถ้ามานี่มันมีส่วนผสมของนํ้าตาล เขาก็ให้คิดว่านํ้าตาล ๗ วัน กาแฟเขาให้ตลอดชีวิต

แต่ถ้ามีส่วนผสม กาแฟที่ผสมนมมา ฉันได้เฉพาะตอนเช้า เพราะนมถือว่าอาหาร ถ้ามันผสมกัน เขาให้นับตัวอายุสั้นที่สุด

ทีนี้พอสิ่งที่มันไม่ได้ผสมกัน พอไม่ผสมกัน ท่านก็แยก

มีพระคิดในใจเลยนะ นี่หลวงตาพูดบ่อย หลวงปู่เจี๊ยะท่านก็เล่าให้ฟังว่า พระองค์นั้นก็คิดเลย โอ้โฮ! หลวงปู่มั่นชื่อเสียงคับฟ้าเลย แค่เรื่องสันนิธิท่านยังไม่รู้อีกหรือ ท่านยังไม่รู้อีกหรือว่าสันนิธิ

ก็ศึกษามาอย่างนี้ ที่ว่า ในเมื่อฐานขยับแล้วมันต้องขาดปาราชิก

นี่ก็เหมือนกัน หลวงปู่มั่น อู้ฮู! มีชื่อเสียงดังคับประเทศไทย อู๋ย! ไม่รู้จักสันนิธิอีกหรือ

หลวงปู่มั่น กลางคืนท่านภาวนา ท่านกําหนดดูว่า พระ ใครเพ่งโทษท่าน พอเช้าขึ้นมาท่านก็พูดเลย ไหน มันมีไอ้นักปราชญ์มาจากไหน ไอ้ที่มีความรู้มากมาดูถูกผู้เฒ่า ว่าผู้เฒ่าไม่รู้จักสันนิธิ องค์ไหนๆ แล้วท่านก็ยังขู่อีกนะ เดี๋ยวคืนนี้เอาให้ชัด องค์ไหน ท่านรู้แล้วแหละ คือท่านจะให้คนนั้นสํานึกตัว นี่ไง ทิฏฐิเสมอกันไง

พอรุ่งขึ้น เอาอีก ซัดเข้าไปอีก พระองค์นั้นต้องมาขอขมา

ถ้าทิฏฐิมันไม่เสมอกัน เพราะว่าอะไร เพราะมันไม่ได้คลุกเคล้ากัน มันใส่ถุงมา พอใส่ถุงมา ถุงนี่นะ มันใส่ถุงมา มันไม่ได้คลุกเคล้ากัน แต่มันได้มาตอนเช้า คือบิณฑบาตมาเป็นอาหาร แต่สิ่งนี้มันไม่มีส่วนผสม มันไม่มีส่วนของอาหารปนไง มันก็เลยเป็นสัตตาหกาลิกได้ ท่านก็ให้แยกไว้ ถ้าใครจะแยกไว้ฉัน นํ้าอ้อยอย่างนี้ ใครจะแยกไว้ฉันเป็นสัตตาหกาลิกก็ได้

ไอ้พระที่มันคิดแบบรวบรัดมันก็บอกว่า อู้ฮู! ขนาดนี้เนาะ มีชื่อเสียงขนาดนี้ยังไม่รู้จักสันนิธิอีกเนาะ

เราไปคิดกันเอง เราไปจินตนาการ เราไปคาดหมาย แต่เราไม่รู้เหตุผลข้อเท็จจริงว่ามันเป็นหรือไม่เป็น มันจริงหรือไม่จริง เพราะเราไม่มีประสบการณ์ไง

ถ้ามันเป็น มันเป็นอย่างนี้ ถ้ามันเป็นคือเป็นสันนิธิ คือมันหมดอายุ เห็นไหม “ของที่อยู่ในกุฏิ โดยปกติกุฏิอาตมาจะฉันนม นํ้า ของอยู่ในตู้เย็นโดยที่ไม่ได้บอกกันก่อน คืออะไรอยู่ในตู้เย็นเหมือนของส่วนรวม ก็ฉันกันไป”

ไอ้ของส่วนรวม ไอ้ฉัน ที่ว่าสิทธิของคนอื่น ถ้าเราวิสาสะก็จบ แต่นี้พอมันวิสาสะแล้ว สิ่งที่เก็บไว้ในตู้เย็น ถ้าเราเป็นเจ้าของหรือใครเป็นเจ้าของ เขาก็จะรู้ว่าเอาเข้าเมื่อไหร่ เอาออกเมื่อไหร่ ถ้าเขายังเคารพธรรมวินัยอยู่นะ ถ้าเขาไม่เคารพธรรมวินัย เขาก็มั่วของเขาไปเรื่อย พอมั่วไปเรื่อยมันก็เศร้าหมอง

วินัยนี่นะ มันมีเศร้าหมอง มันมีเศร้าหมอง มันมีทะลุ แล้วมันก็ขาด เริ่มต้นถ้าความสําเร็จเราไม่สําเร็จ มันก็เศร้าหมอง ของที่มันสะอาดบริสุทธิ์ ของที่มันดีงาม มันก็เริ่มเศร้าหมอง พอเศร้าหมองปั๊บ พอศีลเราเศร้าหมอง ความรู้สึกเรามันก็เฉา พอเราเศร้าหมอง การทําสิ่งใดมันทําแล้วมันก็ไม่ประสบความสําเร็จ

แต่ถ้าศีลเราบริสุทธิ์ใช่ไหม เราองอาจกล้าหาญ เราทําสิ่งใดมันก็แจ่มแจ้งใช่ไหม แต่ถ้ามันเศร้าหมอง ดูสิ เรานั่งสมาธิกัน เราสงสัยในพฤติกรรมของเรา เราสงสัยในตัวเรา ภาวนาลงไหม ไม่ลงหรอก เราต้องสะอาดบริสุทธิ์ไง

ฉะนั้น ของอย่างนี้กรรมฐานเขาไม่มี หลวงตาท่านไม่ให้มีไฟ ไม่ให้มีไฟฟ้า ไม่ให้มีตู้เย็น ท่านบอกมีตู้เย็นแล้วพระมันจะอ่อนแอ ต่อไปพระจะฉันนํ้าธรรมดาไม่ได้ ต้องฉันนํ้าในตู้เย็น ฉันนํ้าธรรมดาไม่ได้เพราะมันไม่ชื่นใจ ต้องฉันนํ้าเย็นมันถึงชื่นใจ อย่างนี้มันก็ออกธุดงค์ไม่ได้ เพราะไม่มีใครเอาตู้เย็นไปตั้งไว้ข้างหน้า พอไปกลางแดดกลางฝนแล้วมันไม่มีตู้เย็น

นี่เหตุผลของหลวงตาที่ท่านไม่ให้มีไฟฟ้า ไม่ให้มีตู้เย็น เพราะอะไร ท่านกลัวพระอ่อนแอ พระเราจะอ่อนแอ จะไม่มีความมุมานะ จะไม่มีความจริงจัง แล้วพออ่อนแอไปมันก็จะเสียหาย

ฉะนั้น ข้อนี้ต่างหากที่เรามองนะ ฉะนั้นบอกว่า “ปกติพระในกุฏิอาตมาจะฉันพวกนมและนํ้าที่อยู่ในตู้เย็นของกันและกันโดยที่ไม่ต้องขอกันก่อน คืออะไรอยู่ในตู้เย็นเหมือนของส่วนรวม ถ้าเป็นแบบนี้ ถ้าหยิบนํ้าหรือนมของพระรูปอื่นไปฉันโดยที่ไม่ได้ขอก่อน พระที่กุฏิอาตมาต้องเป็นปาราชิกทุกรูปเลยหรือ”

นี่ความเห็น เขาไปมองที่ปาราชิก ไปดูที่โทษหนัก แต่เขาไม่ได้มองที่ปาราชิกแล้วนะ มันมีอาบัติหนัก อาบัติเบา อาบัติที่เบาๆ นี่ แม้แต่ทุกกฏ ทุกกฏคือความชั่วหยาบ ทุกกฏ ปาจิตตีย์ แล้วก็นิสสัคคิยปาจิตตีย์ สังฆาทิเสส อนิยต ๒ สังฆาทิเสส แล้วก็ปาราชิก นี่เวลาวินัยหนัก วินัยเบา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเป็นปาราชิก เราว่าไม่เป็น แต่สิ่งที่ว่าเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ ของที่หมดอายุ แล้วอย่างที่ว่าของที่ประเคนหรือไม่ได้ประเคน ของที่ประเคนแล้ว เวลาคนเอาเข้าตู้เย็น แล้วตู้เย็นนะ ใครไปจับต้องเข้า หรือว่าถ้าเป็นอนุปสัมบันมาจับต้องเข้า แล้วรู้หรือไม่รู้ ของที่ไม่ได้ประเคน ของไม่ได้ประเคนแล้วเราฉันเข้าลําคอแต่ละคํากลืนเป็นอาบัติทุกคํากลืน

นี่มันเป็นการดํารงชีวิต พระที่ดํารงชีวิตแบบนี้ แบบมีตู้เย็น แบบมีของกลางอะไร ที่รักษาไว้ ถ้ามันเป็นส่วนรวมแล้วมีโยมอุปัฏฐากดูแล นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ

แต่นี้มันเป็นของเรา เวลาเราหยิบใช้โดยที่อายุเรารู้ไม่รู้ เพราะของมันเยอะไง ของมันเยอะ บอกว่า “พระทุกรูป โดยอย่างนี้ไม่ขอกัน พระในกุฏิอาตมาต้องปาราชิกทุกรูปเลยหรือ”

ฉะนั้น ถ้าเขามีความเชื่ออย่างนั้น เขามีความเห็นอย่างนั้น นี่ก็สังคมอย่างนั้น นี่พูดถึงสังคมนะ

แต่เวลาเราพูดถึงกรรมฐาน กรรมฐานเราไม่ได้ทําอย่างนั้น ทีนี้กรรมฐานเรา ตอนนี้เราก็ไม่สามารถพูดได้เต็มปากเต็มคําว่ากรรมฐานไม่ทําแบบนั้น ตอนนี้ไม่กล้าพูดว่ากรรมฐานไม่ทําแบบนั้น แต่สมัยที่เราอยู่กับครูบาอาจารย์มา ครูบาอาจารย์ท่านไม่พาทําแบบนั้น

สมัยที่อยู่ที่ครูบาอาจารย์ สมัยหลวงตานะ ท่านบอกว่า ถนนหนทางมันแทบไม่มีเลย ไปไหนต้องเดินทั้งนั้น ก้าวออกถนนไปคือป่าทั้งนั้น มันมีแต่ป่ากับเขา มันไม่มีของอย่างนี้มาอยู่แล้ว แล้วพอต้องการสิ่งใดมันต้องแสวงหาเอาในป่าในเขานั่นน่ะ มันไม่มี มันไม่มี มันก็ตัดความกังวล

แต่ในปัจจุบันนี้มันมีถนนหนทาง มันมีผู้ที่นับถือศรัทธา เขาส่งไปรษณีย์เข้าไป เขาส่งของอะไรเข้าไป เขาส่งเข้าไป ถ้าผู้ที่เป็นธรรมเขาก็บริหารจัดการ บริหารจัดการคือว่ามันเป็นธรรมไง เป็นธรรม ที่ว่ามีอายุขัยเท่าไร มีเท่าไร เขาแยกแยะของเขา มันเป็นของส่วนรวม เป็นกองกลาง นี่ถ้าเป็นกองกลางนะ แล้วเขาก็ใช้สอยไปในความถูกต้องดีงาม

แต่ถ้าคนเราอ่อนแอมันก็จะแสวงหาเพื่อคิดว่ามันจะเป็นความสะดวก แต่ไม่สะดวกหรอก มันคิดว่าเป็นความสะดวก เพราะต้องไปบริหารจัดการมันยิ่งยุ่งใหญ่

แต่ถ้ามันไม่ต้องบริหารจัดการ มันไม่มีอย่างนี้ เช้าบิณฑบาตมา มีอย่างไร ฉันอย่างนั้น จบ สบาย แล้วภาวนาดีด้วย เช้าขึ้นมา ข้าวเปล่าก็คือข้าวเปล่า สบาย เช้าขึ้นมาได้อะไร ก็แค่นั้นน่ะ จบ

แต่จิตใจเราอ่อนแอ เราทํากันไม่ได้ พอทํากันไม่ได้มันก็เป็นแบบนี้ ถ้ามันเป็นแบบนี้ถึงบอกว่าไม่กล้าพูดว่ากรรมฐานจะไม่ทํากันแบบนั้น

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านพูดไง มีผู้ศรัทธาไปหาหลวงตาบอกว่า ได้ศึกษาว่าลูกศิษย์หลวงปู่มั่นน่าเคารพศรัทธามาก

หลวงตาท่านพูด “เราเชื่อมั่น” นี่คําพูดของหลวงตานะ “เราเชื่อมั่นมากว่าในสังคมทุกสังคมมีทั้งคนดีและคนชั่ว รวมทั้งลูกศิษย์หลวงปู่มั่นด้วย มีทั้งดีและชั่ว”

ไม่ใช่ว่าเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่นแล้วมันจะดีไปหมด ติดยี่ห้อไปแล้วมันจะเป็นคนดีไปหมด ไม่ใช่ ยี่ห้อคือยี่ห้อ แต่ความดีความชั่วคือพฤติกรรม การกระทํา

ฉะนั้น สังคม พระมันเยอะขึ้นมามันก็ต้องมีดีและชั่วปนกัน ถ้าองค์ไหนทําดี สาธุ ขอให้ดีๆ ขอให้เจริญรุ่งเรืองไป ถ้าองค์ไหนชั่ว เขาก็แสวงหาบาปกรรมของเขา

นี่เราพูดเป็นกลาง เราพูดเป็นสัจจะ เราพูดเป็นความจริง ฉะนั้น เราตอบพระที่สงสัย ถ้าพระสงสัย เราก็เคยสงสัยอย่างนี้มาก่อน บวชใหม่ๆ นี่งงมาก พอบวชใหม่ๆ มา เพราะอะไร คฤหัสถ์ไง ฆราวาสธรรม เราศึกษาธรรม ธรรมของฆราวาส แค่ความเป็นอยู่ของเรา เรายังอึดอัดเต็มที่เลย นี่ธรรมของฆราวาสนะ ไม่ใช่ธรรมของนักบวชนะ

แล้วธรรมของนักบวชเป็นอีกอย่างหนึ่ง แล้วธรรมของพระอริยเจ้า ธรรมของพระอริยเจ้า สีลัพพตปรามาส ไม่ลูบไม่คลํา ไม่ลูบไม่คลําในศีลในธรรมเลย สีลัพพตปรามาส มันละเอียดขึ้นไป

แล้วใครจะไม่สงสัย เราก็สงสัย ใหม่ๆ ก็เป็นอย่างนี้ เราบวชพรรษาแรกก็เป็นอย่างนี้ หัวปั่นเลย

ดูหลวงตาสิ หลวงตาท่านบวชพรรษาแรก ไปสูบบุหรี่ โอ๋ย! สูบบุหรี่ได้อย่างไร เป็นอาบัติ มันยังไม่พินทุอธิษฐาน สูบบุหรี่น่ะ

แล้วอธิษฐานอย่างไรล่ะ

ควันถมดั้ง

อธิษฐานอะไร คือบุหรี่มันไม่ต้องอธิษฐานไง เห็นไหม นี่เวลาพระที่เขาหยอกกัน เขาเล่นกัน เขาหยอกเล่นกันในวงการพระ นี่ความหยอกเล่นก็เรื่องหนึ่งนะ แต่ถ้าเป็นความจริง ความจริงคนที่ไม่รู้มันก็ทําให้สงสัยอย่างนี้

เราก็เคยเป็นแบบนี้ หญ้าปากคอก ฉะนั้น กรณีนี้มันเป็นแบบนี้ แต่ถ้าเราศึกษาแล้วเราค้นคว้า เราใฝ่ดีไง ฉะนั้น เขาถามมามันก็เป็นโอกาสที่ได้พูด ถ้าเขาไม่ถามมาก็เป็นโอกาสที่ไม่ได้พูด เพราะพระผู้ใหญ่ทุกๆ องค์มาเขาก็เป็นแบบพระองค์นี้มาเหมือนกัน

พอบวชใหม่ๆ ขึ้นมา มันก็บวชมาจากฆราวาส บวชมาจากมนุษย์ บวชมาจากคน มันจะไปรู้เรื่องอะไรของพระได้อย่างไร แต่มันขอนิสัยจน ๕ พรรษาขึ้นไป เขาเรียกว่าได้นิสัย พอพ้นขึ้นไป พอได้นิสัยแล้วมันก็รู้เรื่องธรรมวินัยขึ้นไป มันก็เป็นครูบาอาจารย์ เป็นหลักให้สอนคนต่อไป

แล้วถ้าปฏิบัติได้เป็นจริงขึ้นมา มีคุณธรรมในหัวใจ มันจะเข้าใจเรื่องอย่างนี้หมดเลย เข้าใจเรื่องทิฏฐิมานะ เข้าใจเรื่องจริตของใจ เข้าใจเรื่องกิเลส เข้าใจเรื่องต่างๆ แล้วก็ดูจริตนิสัยของคน แล้วเราพยายามแนะนําชี้นําเพื่อให้ทุกๆ คนเป็นคนดี เพราะเราปรารถนาดี เราแสวงหาความดี เราต้องการความดี เราพูดเพื่อความดี เราไม่ได้พูดเพื่อยกตนข่มท่าน ไม่ได้พูดเพื่อเหยียบยํ่าใคร ไม่ได้พูดเพื่อใดๆ ทั้งสิ้น พูดเพื่อสัจธรรม เอวัง