ไม่รู้คืออวิชชา

โดย พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
ISBN : 978-616-7870-63-2

พิมพ์ครั้งที่ ๑

พฤศจิกายน ๒๕๖๒
จํานวน ๑๐,๐๐๐ เล่ม

จัดทําโดย

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เลขที่ ๕ หมู่ ๓ บ้านหนองแหน ต.หนองกวาง
อ.โพธาราม จ.ราชบุรี ๗๐๑๒๐

จัดพิมพ์ที่

บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จํากัด (มหาชน)
๓๗๖ ถนนชัยพฤกษ์(บรมราชชนนี) เขตตลิ่งชัน กทม.
โทรศัพท์ ๐-๒๔๒๒-๙๐๐๐ โทรสาร ๐-๒๔๓๓-๒๗๔๒

หนังสือเล่มนี้จัดพิมพ์เพื่อเผยแผ่เป็นธรรมทาน
ห้ามคัดลอก ตัดตอน หรือนําไปพิมพ์จําหน่าย
หากท่านใดประสงค์จะพิมพ์แจกเป็นธรรมทาน
โปรดติดต่อ มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
www.sa-ngob.com

คํานํา

การฆ่ากิเลสประเสริฐที่สุด พระพุทธเจ้าสรรเสริญการฆ่ากิเลส หนังสือไม่รู้คืออวิชชา ได้รวบรวมตอบปัญหาธรรมของท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ซึ่งให้ทั้งสารธรรมและกําลังใจผู้ปฏิบัติธรรมเป็นอันมาก

ในพระพุทธศาสนามีความจริงอยู่และมีผู้รู้จริงอยู่ ขึ้นอยู่กับทําจริงทําเล่น ถ้าทําจริง ต้องรู้จากการกระทํา หรือรู้จากทํา จึงจะรู้แจ้ง มีเนื้อหาสาระ มีเหตุมีผล ชําระล้างกิเลสได้ตามความเป็นจริง ถ้าทําเล่น เล่นปฏิบัติธรรมก็ได้ของเล่น แต่เป็นอํานาจวาสนา ดีกว่าไม่สนใจศาสนา ด้วยสังคมอยากได้พระดี ซึ่งวงกรรมฐานมีทั้งพระดีและไม่ดี พระดีหาได้ยากแสนยาก ยากเพราะการปฏิบัติธรรมไม่ใช่ของง่าย ดังหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นต้องสละชีวิตเข้าแลก เมื่อหลวงปู่มั่นชราภาพ ท่านจึงห่วงหมู่คณะและพูดประจําว่า “หมู่คณะให้ปฏิบัติมานะ แก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าตายไปแล้ว ไม่มีใครแก้นะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ”

ด้วยอดีตแก้ไม่ได้ ปัจจุบันเท่านั้นที่แก้ได้ ดังนั้น กรรมในอดีตเคยกล่าวร้ายพระธรรม ให้วาง แล้วให้ปฏิบัติไป ส่วนเรื่องพิจารณาไปมักจบลงที่ความไม่รู้ ภาวนายังมีข้อสงสัย เพราะยังปฏิบัติไม่ถึงความจริง ให้ปฏิบัติจนรู้จริงไม่ใช่รู้จําลูบคลําจนไม่รู้หนอ ไม่รู้ในสัจจะความจริง เพราะปฏิบัติตามกิเลสจึงจบลงที่ไม่รู้คืออวิชชา จิตส่งออก ส่วนปฏิบัติตามธรรมจบลงที่ รู้คือวิชชา จิตไม่ส่งออก แต่จะน้อมไปสติปัฏฐาน ๔ แล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา โดยมีสัมมาสมาธิเป็นเครื่องเกื้อหนุนตลอด เมื่อปฏิบัติถึงที่สุดเป็นผู้รู้จริง เป็นวิมุตติธรรม วิมุตติสุขในใจผู้ปฏิบัติจริง

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
ตุลาคม ๒๕๖๒

ถ้าคนปฏิบัติแล้ว เวลาปฏิบัติจะปฏิบัติแนวทางไหน

เพราะกิเลสมันปิดกั้นหัวใจไปทั้งนั้นน่ะ

เวลาเขาจะปฏิบัติของเขา

เขาปฏิบัติของเขาแล้วถ้ามันสบาย

ปฏิบัติแล้วมันอบอุ่น ปฏิบัติแล้วมันรื่นเริง

ถ้าเขาทําอย่างนั้นก็ได้ มันก็เหมือนนะ

ถ้าพูดถึงแนวทางปฏิบัติ ถ้าเอาความจริงนะ

นี่เราว่าทําเล่นหรือทําจริง

ถ้าทําจริงๆ ของเรา

เวลาทําจริงๆ ขึ้นมามันต้องมีเนื้อหาสาระ

มันต้องมีเหตุมีผลของมัน

มันทําแล้วมันต้องชําระล้างกิเลสได้ตามความเป็นจริง

๑

ทําจริงทําเล่น

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูงครับ”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูงครับ กระผมได้ฟังแล้วครับ ปฏิบัติธรรมเล่นๆ หรือเล่นปฏิบัติธรรม ผมขอเป็นคติธรรมสอนใจนะครับ

การทําสมาธิ (ผมเลือกนั่งสมาธิเพชรครับ) ก็นั่งได้อย่างมาก ๑ ชั่วโมงครับ พิจารณากาย ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง กระดูก นํ้าเลือด เส้นเอ็น เส้นเลือด กระดูกไขข้อ ข้อกระดูก ลําไส้ เป็นต้น พิจารณาได้สักพักก็จะไปกําหนดรู้พุทโธที่ลมหายใจเข้าออก ตรงที่กําหนดได้ชัดมากคือตรงที่ใต้ลิ้นปี่ลงมาระหว่างสะดือ

กําหนดไปเรื่อยๆ ลมหายใจเบาหายไป พอนิดหนึ่ง ลมหายใจกลับมาอีก เป็นอยู่อย่างนี้จะพัฒนาไปได้อีกอย่างไรครับจึงจะเป็นวิปัสสนาละกามฉันทะได้ครับ และบางครั้งก็เหมือนสัมผัสพลังงานที่อยู่ในตัว คอยขับเคลื่อนลมหายใจอยู่อย่างนั้นเรื่อยๆ ภายในสมาธิครับ ขอหลวงพ่อเมตตาธรรมด้วยครับ กราบขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : ฉะนั้น ที่คําถาม คําที่ว่า ครั้งก่อนที่ถามมา เราตอบไปว่าปฏิบัติเล่นๆ คือเล่นปฏิบัติธรรม ถ้าเล่นปฏิบัติธรรมหมายถึงว่า เพราะเขาถามว่าการเกิดดับ

ถ้าการเกิดดับ การพิจารณาแบบการเกิดดับในการปฏิบัติมันมีหลากหลาย ถ้าการปฏิบัติมีหลากหลายนะ ถ้าเราไปดูการเกิดดับ รู้เท่าต่างๆ เพราะความเข้าใจของแนวทางปฏิบัตินั้น เขาบอกอย่างนั้นคือการปฏิบัติโดยใช้ปัญญา การใช้ปัญญานะ

เวลาใครกําหนดพุทโธ ใครทําความสงบของใจ เขาบอกว่านี่เป็นสมถะ การทําสมถะมันไม่ใช้ปัญญา ไม่ใช้ปัญญาคือไม่ใช่การปฏิบัติธรรมโดยความเป็นจริง เขาบอกไอ้นี่เป็นสมถะ มันจะเกิดนิมิต

แต่ถ้าเป็นความเห็นของเขา เขาบอกว่าเขาเห็นการเกิดดับ เขาเห็นรู้เท่าทัน เขาบอกสิ่งนั้นมันเป็นปัญญา ปัญญาอย่างนั้นคือปัญญาเห็นการเกิดดับ

แล้วคําถามว่า เห็นการเกิดการดับ เราถึงบอกว่าถ้าการเกิดการดับ แล้วการปฏิบัติมา เราปฏิบัติมาแล้ว ในแนวทางปฏิบัติมันมีหลากหลาย แล้วการปฏิบัติแบบนั้นน่ะการปฏิบัติเพื่อความสงบระงับ เพื่อความสงบระงับนะ

คนเวลาปฏิบัติ ส่วนใหญ่ที่ปฏิบัติเขาบอกว่า การปฏิบัติของเขา เขาปฏิบัติแล้วเขาสบายใจ แต่เวลาเขากําหนดพุทโธหรือเขามาทําความสงบของใจ เขาบอกว่ามันทุกข์มันยาก มันทําลําบาก มันทําแล้วมันไม่ได้ผล ทําแล้วมันไม่มีความสุข ทําแล้วมันไม่มีความสุข มันไม่มีความสุขแบบที่เขาทํากันแบบนั้น ถ้าเขาทํากันแบบนั้น เขาจะมีความสุขของเขานะ เขารู้เท่าทันตัวเอง เขารู้เท่าทันเกิดดับ แล้วมันก็ไม่มีอารมณ์ความรู้สึกเข้ามาเบียดเบียนหัวใจ เขาบอกว่าการปฏิบัติอย่างนั้นเขามีความสุขของเขา เขาว่าอย่างนั้นคือการปฏิบัติธรรม แต่เวลากําหนดพุทโธๆ เขาบอกการกําหนดพุทโธมันเป็นสมถะ มันเกิดนิมิต มันจะทําให้เกิดความเห็นผิด แล้วคนที่ปฏิบัติปฏิบัติแล้วแบบว่ามันไม่มีความสุขแบบนั้นน่ะ ความสุขแบบเขาน่ะ นี้ความสุขแบบเขา เขามีความสุข

ถ้าพูดโดยธรรม โดยทั่วไป ถ้าเขาปฏิบัติแบบนั้น เราเห็นว่าถูกไหม ถ้าการปฏิบัติแบบนั้นน่ะ อํานาจวาสนาบารมีของคน ถ้าคนปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่อความสุข ปฏิบัติเพื่อความเพลิดเพลิน อย่างนั้นก็เป็นการปฏิบัติธรรมในวัฒนธรรมในประเพณี

ในประเพณีของชาวพุทธ เห็นไหม ดูสิ ชาวพุทธถ้าไม่สนใจในพระพุทธศาสนา เขาก็ใช้ชีวิตแบบโลกๆ ของเขาไป ถ้าใครสนใจในพระพุทธศาสนา เขายังมีโอกาสได้ทําบุญกุศลบ้าง ถ้าใครมีอํานาจวาสนา เขาทําบุญกุศลแล้วเขาก็อยากจะประพฤติปฏิบัติ เขาทําความจริงของเขา

เห็นไหม แม้แต่จิตใจของคน คนที่เขาไม่สนใจเลย เขาใช้ชีวิตแบบโลกๆ เขา ใช้ชีวิตแบบสังคม เขาไม่สนใจคุณงามความดีในเรื่องพระพุทธศาสนา เขาไม่สนใจความดีเรื่องบุญเรื่องบาปของเขาเลย เขาสนใจแต่ว่าเขาทําหน้าที่การงานแล้วประสบความสําเร็จของเขา เขาทําแล้วเขาอยากแข่งขัน เขาอยากมีหน้ามีตาในสังคมของเขา เขาขวนขวายแต่ทางโลก

แต่คนถ้ามีศรัทธามีความเชื่อ เขาก็ขวนขวายในเรื่องบุญเรื่องกุศลของเขา เขาพยายามเสียสละทานของเขา เขาปฏิบัติของเขา

แล้วถ้าคนปฏิบัติแล้ว เวลาปฏิบัติจะปฏิบัติแนวทางไหน เพราะกิเลสมันปิดกั้นหัวใจไปทั้งนั้นน่ะ เวลาเขาจะปฏิบัติของเขา เขาปฏิบัติของเขาแล้วถ้ามันสบาย ปฏิบัติแล้วมันอบอุ่น ปฏิบัติแล้วมันรื่นเริง ถ้าเขาทําอย่างนั้นก็ได้ มันก็เหมือนนะ ถ้าพูดถึงแนวทางปฏิบัติ ถ้าเอาความจริงนะ นี่เราว่าทําเล่นหรือทําจริง

ถ้าทําจริงๆ ของเรา เวลาทําจริงๆ ขึ้นมามันต้องมีเนื้อหาสาระ มันต้องมีเหตุมีผลของมัน มันทําแล้วมันต้องชําระล้างกิเลสได้ตามความเป็นจริง

แต่ถ้าทําเล่นๆ ทําเล่นๆ คือทําแบบนั้นไง ทําเล่นๆ ดูสิ ที่เวลาทางโลกเขา เวลาเขามีมหรสพ เขามีการละเล่น เขามีการรื่นเริง เขาไปที่ไหนแล้วเขามีความสุขใช่ไหม แต่เวลาเราถือศีล ศีล ๘ ห้ามดูการฟ้อนรํา ศีล ๘ ห้ามขับร้อง ร้องรําทําเพลง มันก็ตึงเครียด ถือศีลแล้วแห้งแล้ง แต่ถ้าเขามีมหรสพสมโภช เล่นตามเขา มีความรื่นเริงไปกับเขา อย่างนั้นชีวิตเรามีความสุข นี่พูดถึงมันตรงกับกิเลส กิเลสมันชอบ

ทีนี้ในการปฏิบัติธรรมก็เหมือนกัน ในการปฏิบัติธรรมนะ ถ้ารู้เท่าในการปฏิบัติไป ไปปฏิบัติกันแล้วมีความร่มเย็นเป็นสุข เป็นสุขเพราะอะไรล่ะ เพราะมันไปกันมาก ไปกันเยอะ ปฏิบัติแล้วก็ปฏิบัติกันเป็นแนวทางเดียวกัน คือปฏิบัติไปโดยที่กิเลสไม่ได้สะเทือนเลย ไม่เข้าไปเผชิญหน้ากิเลสเลย ไม่ได้สนใจสิ่งใดๆ เลย ไปทําเพื่อบรรเทา

ถ้าเราบอกว่าเราเป็นคนหนา เราก็อยากจะเป็นคนบาง เป็นคนที่มีกุศล เราก็ทําบุญกุศลกัน ก็ทําง่ายๆ ขนาดทําง่ายๆ นะ โลกๆ เขายังทําได้ยากเลย นี่ขนาดเราไปปฏิบัตินะ สมมุติว่าเราปฏิบัติ เล่นปฏิบัติธรรม ก็เขาทํากันอย่างนั้นไง ไปถึง ๗ วัน ๘ วันแล้วกลับบ้าน เวลาก่อนไปก็แหม! เที่ยวเล่นจนเพลินพอแรงแล้วก็จะไปอยู่วัดสัก ๗-๘ วัน พออยู่วัด ๗-๘ วันก็แหม! มันก็มีความร่มเย็นเป็นสุข ก็กลับบ้าน กลับบ้าน นี่ปฏิบัติเล่นๆ ก็เป็นกันอย่างนั้นน่ะ แล้วว่าปฏิบัติเล่น นี่ปฏิบัติเล่นแบบสังคมนะ

แต่ถ้าปฏิบัติเล่นแบบกิเลส กิเลสมันหลอก ถ้ากิเลสมันหลอกนะ ที่เขาบอกว่าเขานั่งขัดสมาธิเพชรนะ เขากําหนดจิตแล้ว เขากําหนดพุทโธนะ

คําว่า “พุทโธๆๆ” มันเหมือนไง มันเหมือนกับเวลากําหนดพุทโธ เวลาถ้าเขาไม่กําหนดพุทโธ เขาไม่ทําความสงบของใจ เราก็บอกว่าสิ่งนั้นเป็นโลกียปัญญา ปัญญาของโลก แต่เวลากําหนดพุทโธล่ะ ถ้าพุทโธๆ พุทโธเพื่อให้จิตสงบ มันก็เหมือนว่าพุทโธ ถ้าพูดถึงว่าพวกตื้นเขิน พุทโธที่ตื้นเขินก็ไม่รู้ว่าพุทโธไปทําไม ที่อธิบายกันไม่ได้อยู่นี่ก็เพราะว่าพุทโธไปทําไมล่ะ พุทโธมันมีประโยชน์อะไรล่ะ ทําไมต้องพุทโธด้วยล่ะ

ถ้าพุทโธ เราเขียนคําว่า “พุทโธ” แขวนไว้ที่หน้าบ้าน ติดเอาไว้เลย เขียนว่าพุทโธแล้วติดไว้หน้าผากเลย มันก็เป็นแค่ตัวอักษรที่เขียนว่าพุทโธ

พุทโธมันต้องมีจิต จิตนี้ระลึก วิตก วิจาร จิตระลึก เวลาคิดมันทุกข์มันยาก เพราะว่าจิตมันทุกข์มันยาก จิตเรา ความรู้สึกนึกคิดเรามันทุกข์มันยาก เพราะความรู้สึกนึกคิดเรามันไปกว้านเอาอารมณ์มาใส่ตัวเอง แล้วก็บังคับว่าสิ่งที่มันจะไปคิดเรื่องอื่นก็ให้มันคิดพุทโธซะ พุทโธๆ เป็นคําบริกรรมไง

ทําไมถึงต้องพุทโธล่ะ

เวลามันตื้นๆ นํ้าตื้นๆ เรือใหญ่เข้ามาไม่ได้นะ เวลาเขาจะลอกสันดอน เขาใช้อะไร เขาใช้เรือขุด เรือขุดมันต้องขุดสันดอนเพื่อให้เป็นร่องนํ้า เพื่อให้เรือใหญ่มันเข้ามาได้ มันต้องขุดให้ลึก ขุดให้จริง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราทําหน้าที่การงาน เราทําไร่ไถนา เราใช้อะไร ใช้จอบใช้เสียม ใช้จอบใช้เสียมก็ขุดเอาบนดิน ที่ไร่ที่นาก็ใช้จอบใช้เสียม จอบเสียมมันจะไปขุดลอกสันดอนได้ไหม สันดอนจะไปเอาจอบเอาเสียมลงไปลอกมันได้ไหม เพราะมันมีนํ้าอยู่ เวลาดึงขึ้นมา นํ้าก็วนไปอยู่อย่างนั้นน่ะ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน จิตมันตื้นๆ จิตเป็นสามัญสํานึก จิตมันคิดของเราธรรมดา มันก็คิดของมันไปอย่างนี้ แล้วพุทโธๆ แล้วทําไมต้องพุทโธล่ะ

เวลาเขาลอกสันดอน เขาใช้เรือขุดนะ นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ ให้จิตเรากว้างขวาง จิตเรามั่นคง จิตเรามีกําลังของเราขึ้นมา ถ้าจิตมีกําลังขึ้นมา จิตมันมีกําลัง จิตมันไม่ตื้นเขิน

ความตื้นเขิน พุทโธๆ ทําไม เวลาปฏิบัติเล่น จิตเขาสงบไหม

จิตเขาไม่สงบนะ ความที่เขาว่าสงบก็คือเขาสบายใจ เขาทําเพื่อความสบายใจกันน่ะ ที่ปฏิบัติเล่นๆ ที่เราใช้คําว่า “ปฏิบัติเล่นๆ” เขาปฏิบัติเพื่อความสบายใจ แล้วพอความสบายใจ คนมันทุกข์มันยากมา พอมันสบายใจมันก็บอกว่าอย่างนี้คือความสุขของเขา

ความสุขของเขามันก็คือโลกียะ ความสุขแบบโลกๆ ความสุขแบบสามัญสํานึก มันไม่เกี่ยวกับวิมุตติสุข มันไม่เกี่ยวกับอกุปปธรรม มันไม่เกี่ยวกับศาสนาเลย

ศาสนาเขาต้องมีพื้นเพมาก่อน เขามีพื้นฐานขึ้นมา มีเบสิกขึ้นมา ทําให้มั่นคงขึ้นมา เพราะมั่นคงขึ้นมา ครูบาอาจารย์ถึงให้กําหนดพุทโธๆ เพราะให้จิตมันสงบเข้ามา เขาไม่ใช้จอบใช้เสียมไปขุดสันดอน เขาใช้เรือขุด

จิตก็เหมือนกัน จิตพื้นฐาน จิตเริ่มต้น มันก็เหมือนกับจิตปกติ จิตธรรมดา ก็มีจอบมีเสียม มีจอบมีเสียมมันก็ทําไร่ไถนาได้ มันก็ปลูกผักปลูกหญ้าได้ มันก็มีอาหารกินได้ ความมีอาหารกินมันก็กินเพื่อดํารงชีวิตก็อยู่โลกๆ นี่ นี่ปฏิบัติเล่นๆ การปฏิบัติเล่นคือปฏิบัติแบบพื้นฐาน ปฏิบัติเพื่อความสบายใจเท่านั้นเอง

แต่ถ้าปฏิบัติจริงๆ พุทโธๆ พุทโธให้ได้ก่อน พุทโธมันก็เป็นจอบเป็นเสียม พุทโธ เห็นไหม ดูสิ แผ่นเหล็ก เรือนะ เรือขุด เรือจะกี่หมื่นกี่พันตันก็แล้วแต่ มันมาจากแผ่นเหล็กใช่ไหม แผ่นเหล็กเขาประกอบขึ้น เขามีกระดูกเรือ เขาทําโครงเรือขึ้นมา อู่ต่อเรือ มันต่อมาจากอะไรล่ะ มันก็ต่อมาจากเหล็กนี่ ต่อมาจากเหล็ก ต่อจากวัสดุที่เขาเอามาต่อเรือ

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ มันมาจากของเล็กน้อย แต่พุทโธบ่อยครั้งเข้า พุทโธให้มันมั่นคงขึ้นมา เดี๋ยวเราจะได้เรือขุดสันดอน เราจะได้เรือขุด เรือดูดสันดอนเลย

พุทโธๆ ไป พุทโธจนถ้ามันมีเรือขุด เรือดูดเลนดูดโคลน ถ้าเรือขนาดนั้น นี่พุทโธๆ จิตมันตั้งมั่น พุทโธๆ มันจะรู้ เรือมันมาจากไหนล่ะ เรือสัมมาสมาธิมันมีความสุขของมัน

อย่างที่เขาปฏิบัติเล่นๆ ปฏิบัติเพื่อความสบายใจ มันไม่ใช่สมาธิหรอก มันเป็นแค่ความสบายใจ สมาธิไม่เป็นแบบนั้น สมาธิมันร่มเย็นขนาดไหน จิตสงบ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ถ้าจิตสงบระงับขึ้นมา โอ้โฮ! มันดูดดื่มขนาดคนที่มีบารมีจิตสงบแล้วระลึกอดีตชาติได้เลย เวลาเกิดปีติ ปีติมันเป็นได้ร้อยแปด ปีติเป็นตัวใหญ่ ตัวกว้าง ตัวเล็ก ปีติไปรู้วาระจิตของเขา ปีติ ถ้าจิตสงบมันรู้ได้ขนาดนั้นนะ อยู่ที่อํานาจวาสนาบารมี ถ้าเป็นสัมมาสมาธิมันจะเข้าแบบนั้น

พอมันเป็นปีติ มันออกไปรับรู้ พุทโธต่อเนื่องไปๆ พุทโธต่อเนื่องจนมันเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมามันก็เป็นของมันขึ้นมา นี่พูดถึงว่าถ้าปฏิบัติจริง ทําจริงหรือทําเล่นล่ะ

ทีนี้เขาบอกว่า เวลาได้ฟังธรรมของหลวงพ่อแล้ว “เล่นปฏิบัติธรรม” ผมก็ถือเป็นคติธรรมสอนใจนะครับ

ใช่ เพราะเวลาถามมา ถามเรื่องเกิดดับ มันมีเรื่องเกิดดับ เรื่องต่างๆ มันเป็นแนวทางปฏิบัติที่โลกเขากําลังตื่นเต้น โลกเขาคิดว่าในการปฏิบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ไว้ “บอกบริษัท ๔ ปฏิบัติบูชาเราเถิด อย่าบูชาเราด้วยอามิสเลย”

พวกเราก็อยากปฏิบัติบูชากัน แล้วมันมีร่องมีรอย หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เรา ท่านปฏิบัติมา ท่านประสบความสําเร็จของท่านมา ท่านประสบความสําเร็จ วิมุตติสุขตามความเป็นจริงของท่าน ท่านมีชีวิตอยู่ด้วยเป็นแบบอย่าง มีชีวิตอยู่โดยที่ไม่ติดในโลก ท่านมีชีวิตอยู่แบบเหนือโลก หลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่าตั้งแต่ตรัสรู้ ตั้งแต่เทศนาว่าการ ตั้งแต่นิพพาน ท่านอยู่ในป่ามาตลอด ท่านอยู่เป็นคติธรรม ท่านอยู่เป็นแบบอย่าง

เพราะมีครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติประสบความสําเร็จมา ประสบความสําเร็จมา เวลาท่านวางแนวทางข้อวัตรปฏิบัติมา มีครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติสมความปรารถนา ตามครูบาอาจารย์ไปเป็นครูบาอาจารย์ของเรา ฉะนั้น สังคมก็ตื่นเต้น สังคมก็ปฏิบัติ เพราะถ้าไม่มีใครประพฤติปฏิบัติสมควรแก่ธรรม ได้คุณธรรมมา เราจะไม่กล้าประพฤติปฏิบัติกัน

เราปฏิบัติ เราล้มลุกคลุกคลาน แต่ว่ามีครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติจนเป็นแนวทาง จนมีคนเชื่อมั่นขึ้นมา เราก็ปฏิบัติตามกัน ปฏิบัติตามจนสังคมเขาเชื่อมั่น สังคมเชื่อมั่น สังคม คําว่า “สังคม” สังคมเกิดจากอะไร สังคมเกิดจากมนุษย์รวมกันก็เป็นสังคม แล้วมนุษย์ สังคม กระแสสังคมก็ข่าวลือ แล้วความจริงล่ะ ปฏิบัติจริงอยู่ไหนล่ะ

ปฏิบัติจริงมันต้องมีครูบาอาจารย์ที่รู้จริง ถ้ารู้จริง เวลาปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่นเวลาท่านแก้ลูกศิษย์ลูกหานะ การแก้จิตๆ แก้เฉพาะตน ถ้าใครปฏิบัติไปแล้วมีติดขัดใดๆ แก้เฉพาะจิตดวงนั้น เพราะมันเป็นอุปสรรคเฉพาะดวงจิตดวงนั้น

สังคม สังคมรวมขึ้นมาเป็นกระแสสังคม สังคมรวมกันเป็นกระแสสังคมก็เชื่อกันไปตามๆ กัน เชื่อตามๆ กันก็เลยลอยลม ลอยลมก็เลยเล่นปฏิบัติธรรมกัน พอเล่นปฏิบัติธรรม แล้วใครเป็นคนชี้ถูกชี้ผิดล่ะ ใครเป็นคนชี้ถูกชี้ผิด

แต่ถ้าเราจะชี้ถูกชี้ผิด เราต้องมีครูบาอาจารย์ที่รู้จริง ครูบาอาจารย์เราจะชี้ถูกชี้ผิด ชี้ถูกชี้ผิดเลย เห็นไหม เวลาเราไปปรึกษาธรรมะ ถ้าเราปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านฟังเฉยๆ ท่านฟังแล้วท่านเป็นคนบอกเองว่าถูกหรือผิด แต่เวลาคนถูกคนผิด ใครล่ะ คนถูกคนผิดก็คือเราคนที่ปฏิบัติใช่ไหม เราเป็นคนปฏิบัติ เราเป็นคนขวนขวายมาใช่ไหม เราปฏิบัติมาแล้วเราก็ต้องเอาความเป็นจริงของเราเสนอท่าน แล้วท่านจะบอกว่า ถ้าถูก ท่านจะส่งเสริม ถูก ท่านจะให้อุบาย ถูก ท่านจะกระตุ้นให้เราทําให้มากขึ้น ถ้าผิด ถ้าผิด ท่านจะเสนออุบาย

ถ้าบอกว่าผิดเลย เราก็เกิดทิฏฐิ ผิดได้อย่างไร ปฏิบัติไป เวลาเห็น เห็นจริงไหม จริง แต่ความเห็นนั้นไม่จริง แล้วไม่จริง จะบอกกันอย่างไรล่ะ ท่านมีอุบาย ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติท่านมีอุบายว่าท่านจะเสนอวิธีการ เสนออุบายให้เราลองปฏิบัติ ให้เทียบเคียง ถ้าเราเห็นจริง เราปล่อยเลย แต่ถ้าเรายังไม่เห็นจริงอยู่นะ มันก็ยังติดขัดอยู่อย่างนั้นน่ะ

นี่พูดถึงว่า ใครชี้ถูกชี้ผิดใช่ไหม ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเอามาเป็นคติธรรมนี่ถูกต้อง

ฉะนั้น “การทําสมาธิ ผมนั่งขัดสมาธิเพชรนะครับ”

นั่งขัดสมาธิเพชร มันอยู่ที่คนชอบ บางคนก็นั่งสมาธิราบ บางคนนั่งขัดสมาธิเพชร บางคนก็เดินจงกรม อิริยาบถ ๔ ทําสิ่งใดก็ได้ให้มันเป็นจริงขึ้นมา

ฉะนั้น เวลานั่งขัดสมาธิเพชรแล้วเราพิจารณากาย ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เรื่องต่างๆ เป็นต้น พิจารณาไปสักพักหนึ่ง จิตมันก็สงบได้

ถ้าสงบได้ อันนี้มันเป็นเหมือนกับเราพิจารณา เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ เราพิจารณาผม ขน เล็บ ฟัน หนัง หรือเรากําหนดพุทโธ สิ่งนี้คือคําบริกรรม หรือปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เราพิจารณาของเราไป แล้วถ้าไม่ได้ กําหนดพุทโธไป กําหนดพุทโธๆ ต่อเนื่องกันไป ถ้าพุทโธต่อเนื่อง

พุทโธไว้ ทิ้งไม่ได้ เพราะทิ้งแล้ว พอทิ้งปั๊บ จิตมันหายไปเลย ถ้าหายไปเลยนะ มันขาด พอมันขาดไป ขาดสติไปมันก็ลอยลม มันจับต้องไม่ได้ ฉะนั้น ต้องมีสติ แล้วกําหนดพุทโธไว้ชัดๆ นี่ถูก

ทีนี้พอกําหนดพุทโธๆ พุทโธ กําหนดไปทําไม ทําไมต้องทําความสงบ

ทําความสงบก็เหมือนเรามีจอบมีเสียม เราก็ขุดเอาได้แต่พื้นดิน ขุดเอาได้แต่ที่แห้ง มันจะทําพอได้บ้างก็ขุดได้ตื้นๆ จิตเรามันยังตื้นเขิน จิตตื้นเขินมันก็เหมือนจิตปกติ จิตสามัญสํานึก

แต่ถ้าจิตมันอยู่ที่ไหน กิเลสมันอยู่ที่ไหน กิเลสมันอยู่ที่จิตใต้สํานึก ถ้ากิเลสมันอยู่ที่จิตใต้สํานึก เวลาเรากําหนดพุทโธๆ จิตมันลงไปสู่ตัวของจิต จิตเดิมแท้ พอจิตเดิมแท้ ถ้ามันเกิดปัญญา มันเกิดปัญญาตรงนั้น ปัญญาเกิดจากจิต

ปัญญาไม่ได้เกิดจากสมอง สมองมันเรียนมา ศึกษามา ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา มันคาดมันหมายไปทั้งนั้นน่ะ เพราะมันส่งออก แต่เวลาไปเกิดที่จิต จิต พลังงานส่งไปที่สมอง สมองนี่ศูนย์รวมประสาท ประสาทมันก็คิด

แต่ถ้าจิตมันคิดเองล่ะ ปฏิสนธิจิต จิตมันคิดขึ้นเอง ปัญญาเกิดจากจิต ไม่ใช่ปัญญาเกิดจากสมอง ปัญญาเกิดจากสมองมันต้องเทียบเคียง ปัญญาเกิดจากจิตมันเป็นปัจจุบัน ถ้าจิตสงบแล้วพอเกิดจากจิต จิตมันน้อมไป มันจะรู้ของมัน แล้วพอพุทโธๆ พุทโธจะเข้าไปตรงนั้นน่ะ พุทโธไปเรื่อยๆ

ทีนี้พุทโธแล้ว “พุทโธกําหนดมันชัดขึ้น ชัดขึ้นตรงใต้ลิ้นปี่ ตรงใต้สะดือ”

สะดือ ลิ้นปี่ มันก็เป็นกาย จิตมันก็ออกรับรู้น่ะ กําหนดที่สะดือ กําหนดชัดๆ เข้าไป มันจะหดเข้ามาเอง มันหดเข้ามา พุทโธๆๆ เราพุทโธ กําหนดพุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธเป็นพุทธานุสติ จิตมันกําหนดพุทโธ เรากําหนดพุทโธ เพราะจิตเป็นคนกําหนด จิตเป็นนามธรรม พอพุทโธเป็นพุทธานุสติ พุทธานุสติทําให้จิตมันทวนกระแสกลับ พอทวนกระแสกลับ พุทโธๆ พุทโธจนพุทโธไม่ได้

ทําไมมันถึงพุทโธไม่ได้ล่ะ

พุทโธไม่ได้ มันเกี่ยวกับสะดือไหม พุทโธไม่ได้ มันเกี่ยวกับลิ้นปี่ไหม พุทโธไม่ได้ มันเกี่ยวกับกายไหม

ไม่เห็นเกี่ยวเลย มันไม่เกี่ยวอะไรกับกายทั้งสิ้น ถ้าเราพุทโธไปเรื่อย พุทโธๆ พุทโธจนมันพุทโธไม่ได้ พุทโธไม่ได้คือตัวของมันไง แล้วตัวของมัน ตอนนั้นมันจะรู้ชัดเลย อ๋อ! อ๋อ! เองเลยล่ะ นี่ทําจริง ถ้าทําเล่นมันก็เล่นๆ กันไป ถ้าทําจริงมันก็เป็นจริง

นี่พูดถึง “แล้วถ้ากําหนดลมหายใจไปเรื่อยๆ ลมหายใจมันเบาบางไป พอสักนิดหนึ่ง ลมหายใจกลับมาอีก แล้วก็อยู่อย่างนี้”

ลมหายใจกลับมาอีกเพราะมันหยาบ ต้องกําหนดลมหายใจชัดๆ ลมหายใจมันจะเบา ถ้าคําว่า “หายไป” นี่เราอยากให้มันหาย มันจะเข้าสู่ทําเล่น เพราะทําเล่นมันการคาดหมาย พอเรากําหนดพุทโธ พอพุทโธมันจะหายไป เวลาพุทโธๆ มันเลือนรางไป มันก็จะหายไป

ถ้าเราพุทโธชัดๆ มันจะหายไปตามข้อเท็จจริง ตามข้อเท็จจริงหมายความว่าอะไร หมายความว่าคําบริกรรมมันจะละเอียดเข้าไปสู่เนื้อจิต พอเนื้อจิต จิตมันเสวย จิตมันคิด จิตมันคิด มันถึงคิดพุทโธ จิตมันรับรู้ มันถึงเสวยความสุขความทุกข์

ถ้าจิตมันอยู่โดยตัวของมันเองล่ะ จิตมันไม่เสวยล่ะ จิตมันไม่คิด จิตมันไม่พูดล่ะ จิตมันไม่รับรู้ มันจะเป็นอะไรล่ะ ฉะนั้น มันจะเป็นอย่างนี้ได้อย่างไรล่ะ มันจะเป็นอย่างนี้ได้ต่อเมื่อเราพุทโธเข้าไป พุทโธต่อเนื่อง พุทโธเข้าไป มันจะรู้มันจะเห็นของมันเอง มันจะลงขนาดไหน มันจะวูบวาบขนาดไหน พุทโธไว้เฉยๆ พอเข้าไปมันจะแก้ตรงนี้ไง แก้ที่ว่า เดี๋ยวมันก็เบา เดี๋ยวมันก็หายไป เดี๋ยวก็กลับมาอีก มันเป็นอยู่อย่างนี้ แล้วจะพัฒนาอย่างไร

การพัฒนา พัฒนาคือความชํานาญ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเรามีเหตุของเรา เราพัฒนาของเราต่อเนื่องกันไป เดี๋ยวมันจะเข้ามาเอง แล้วไม่ต้องไปค้นหาที่ไหนนะ ไม่ใช่ถามหลวงพ่อมาแล้ว เล่นปฏิบัติธรรม แล้วพอหลวงพ่อแนะนําอย่างนี้แล้ว เดี๋ยวจะถามอีกว่า แล้วแนะนําอย่างนี้แล้วทําอย่างไรต่อ

แนะนําแล้วเราต้องปฏิบัติก่อน ปฏิบัติให้มันได้จริงขึ้นมา ถ้าเราปฏิบัติของเรา ทําความจริงขึ้นมา เราปฏิบัติของเรา ปฏิบัติ พุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธไปเรื่อยๆ ห้ามทิ้งพุทโธ หลวงปู่มั่นสั่งไว้ ห้ามทิ้งผู้รู้ ห้ามทิ้งพุทโธ เกาะพุทโธไว้ มันจะหยาบมันจะละเอียด เดี๋ยวจะรู้ของมันไป แล้วถ้ามันจะพัฒนาไปอย่างไรล่ะ

มันจะพัฒนาไปเพราะจิตมันสงบแล้ว พอจิตมันมีกําลังแล้วออกพิจารณาให้เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม

เห็นธรรม เห็นความหงุดหงิด เห็นการปฏิบัติยาก เห็นการปฏิบัติ นั่งขัดสมาธิเพชรแล้วมันลําบาก เวลาคนอื่นเขานั่งขัดสมาธิราบ เราทําไมไม่ทําแบบเขา แล้วทําแบบเขาจะได้ไม่ได้

ไอ้ทําแบบเขาๆ แบบอะไร แบบเขาคือแบบทําเล่นใช่ไหม แบบเขาคือเล่นขายของ แต่แบบเรา เราขัดสมาธิเป็นอยู่แล้ว เราต้องทําให้มากขึ้น หนักขึ้นไปอีก หนักขึ้นไปเพื่ออะไร หนักขึ้นไปเพื่อไม่ให้กิเลสมันต่อรอง กิเลสในใจเรามันจะต่อรอง เราต้องหนักขึ้น ทําให้มันมั่นคงขึ้น ทําให้มันดีขึ้น หนักมากขึ้น

“แล้วมันจะพัฒนาไปอย่างไรถึงจะเป็นวิปัสสนาละกามฉันทะ”

วิปัสสนาหมายถึงว่า จิตมันสงบแล้วมันออกเห็น ออกเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เราจะรู้เอง

เรากินข้าวเปล่า เราตักข้าวเปล่ากิน เรารู้ไหมว่าข้าวเปล่ารสชาติเป็นอย่างไร เราตักแกงเผ็ดกิน เราจะรู้ไหมว่าแกงเผ็ดมันมีรสชาติอย่างใด นี่ก็เหมือนกัน ทําสัมมาสมาธิ ถ้ามันสงบแล้วเราจะรู้ว่าเราสงบอย่างไร

แต่เวลาเราไปกินแกง แกงเผ็ดมันมีรสเผ็ด มันมีรสมัน มันมีรสขื่นรสอะไร เพราะอยู่ที่แกงอะไร นี่ก็เหมือนกัน จิตมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันรสอะไร วิปัสสนามันจะเป็นตรงนี้ไง ตรงที่เวลาจิต ถ้าเราพิจารณาโดยปัญญาอบรมสมาธิ พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรมเหมือนกัน พิจารณาแบบนี้เป็นปัญญาอบรมสมาธิ

แบบที่ว่า “กระผมนั่งขัดสมาธิเพชรนะครับ แล้วผมพิจารณาผม ขน เล็บ ฟัน หนัง กระดูก เลือด ต่างๆ เอ็น ไขข้อกระดูก”

ไอ้นี่มันพิจารณาโดยสามัญสํานึก สามัญสํานึกคือปัญญาอบรมสมาธิ อย่างนี้รสชาติไม่มี รสชาติไม่มี

แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ มันไปเห็นกาย เห็นผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เห็นเหมือนกันนี่แหละ แต่มีรสชาติ เพราะมันเป็นแกงเผ็ด มันเป็นแกงเผ็ด มันเป็นมัสมั่น มันเป็นผัดกะเพรา มันมีรสชาติของมัน ถ้ารสชาติของแกงกับรสชาติของข้าวสุกแตกต่างกัน รสชาติของข้าวสุกคือสมาธิ สมาธินี่รสชาติอันหนึ่ง เวลาปฏิบัติธรรม รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง ธรรมรส รสของธรรม แล้วรสของธรรมเป็นอย่างไร

ฉะนั้น เวลาถ้ามันพัฒนาไปแล้ว จิตสงบแล้วออกฝึกหัดใช้ๆ ถ้าจิตสงบแล้ว ถ้าออกฝึกหัดใช้คืออะไร

นึกในสมาธิ เขาเรียกว่ารําพึง จิตนี้รําพึงไป มีสติรําพึงไป รําพึงให้เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันจะสะดุ้งเลยล่ะ นี่คือการพัฒนาการของมัน ถ้ามันจากสมาธิสู่วิปัสสนา

“แล้วถ้ามันจะละกามฉันทะได้ไหมครับ”

กามฉันทะ กามราคะ มันอยู่ข้างหน้านู่น

ในแนวทางปฏิบัติ ทุกๆ คนบอกว่าอยากจะพิจารณาอสุภะ อยากจะละกามราคะ เพราะธรรมดาโลกนี้เป็นของคู่ ระหว่างคู่ สิ่งที่เป็นของคู่มันจะดูดเข้าหากัน ฉะนั้น เราอยากจะเป็นพรหมจรรย์ เราอยากจะละ ทุกคนก็อยากจะละตรงนี้ ถ้าละตรงนี้ได้ ต้องพิจารณากายไปนี่แหละ

การละกามฉันทะคือการพิจารณากายก่อน พิจารณากายให้เห็นสักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดในกาย พิจารณากายซํ้าเข้าไปจนเห็นความเป็นจริงว่ากายกับจิตมันแยกจากกัน โลกนี้ราบไปหมด นี่เป็นสกิทาคามี แล้วถ้ามันต่อเนื่องไปมันจะเห็นอสุภะ ถ้าเห็นอสุภะ มันจะละกามราคะ ถ้าละกามราคะแล้ว มันก็ละเศษส่วนของกามราคะต่อเนื่องขึ้นไป แล้วมันก็จะไปเห็นตอของจิต ไปเห็นภวาสวะ เห็นภพ

ถ้าเห็นภพ เห็นภพ รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา สังโยชน์เบื้องบน รูปราคะ อรูปราคะ รูปฌาน อรูปฌาน เห็นไหม รูปราคะ อรูปราคะ มานะ มานะ ๙ อุทธัจจะ อวิชชา มันสังโยชน์เบื้องบน ๕ ตัว แต่ละเอียดลึกซึ้ง ถ้าละอันนั้นมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

“แล้วมันจะไปละกามฉันทะได้หรือไม่”

การจะละกามฉันทะ กามฉันทะ กามราคะ เราคิดว่าจะละตรงนั้น ถ้าละตรงนั้น เราพยายามจะต่อสู้ตรงนั้น

แต่ถ้าเรากลับมานะ สรรพสิ่งทุกอย่างนี้เกิดบนร่างกายนี้ การปฏิบัติเริ่มต้น การพิจารณากาย ถ้าเห็นกายนะ เราแยกแยะนะ เราแยกแยะ แยกแยะเป็นไตรลักษณ์ มันจะพิจารณาของมันไป อันนี้มันเป็นบุคคล ๔ คู่ ที่ในการปฏิบัติมันจะเดินก้าวหน้าต่อไป นี้คือการทําจริง การทําจริงมันจะรู้จริงเห็นจริงไปตามขั้นตอนของมัน

ถ้าทําเล่นๆ เราก็อธิบายมาตั้งแต่ต้น เราเห็นสังคมมีการทําเล่นกัน การทําเล่นกัน ฉะนั้น เวลาเขียนปัญหาเข้ามาถามเรา การเขียนปัญหาถามเรา ถ้ามันทําเล่นมา ถ้าเราตอบปัญหานั้นไป เขาก็จะบอกว่าเราเห็นด้วยกับการทําเล่น

ฉะนั้น การทําเล่น เล่นปฏิบัติธรรม เราเห็นว่าการปฏิบัติธรรมดีกว่าคนที่ไม่ปฏิบัติ ดีกว่าคนไม่สนใจในศาสนา เขามาสนใจศาสนาก็เป็นสิ่งที่ดีงามแล้ว ถ้าเขาปฏิบัติเพื่อเป็นทําเล่น เพื่อความสบายใจของเขา นั่นก็เป็นอํานาจวาสนาของเขา แต่ถ้าจะปฏิบัติจริง แล้วรู้จริง มันก็ต้องทําความเป็นจริง ทําความเป็นจริง

ในพระพุทธศาสนามันมีความจริงอยู่ ในพระพุทธศาสนามันมีผู้รู้จริงอยู่ ฉะนั้น ความรู้จริง ความปฏิบัติจริง มันต้องทําตามความจริงมันถึงจะเห็นจริง ถ้าทําเล่นมันก็ได้ของเล่น แต่มันก็เป็นอํานาจวาสนา ทําเล่นก็ได้แค่นั้น เพราะเขาสร้างวาสนามาแค่นั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “การปฏิบัตินี้มันจะละกามฉันทะได้ไหมครับ”

การปฏิบัติ จากพื้นฐานเบสิกขึ้นไป ถ้าทําถูกต้องดีงามขึ้นไป ละได้แน่นอน เพียงแต่เราจะมุมานะทําจริงทําจังได้ขนาดนั้นหรือไม่ เราจะมีความมุมานะ มีความวิริยอุตสาหะ มีความพยายามของเรา ทําไป มันต้องทําได้ ทําได้ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ฉะนั้น สิ่งที่ทําๆ ไปนั้นมันเป็นประโยชน์กับเราแล้ว

“หรือบางครั้งมันเหมือนไปสัมผัสพลังงานที่อยู่ในตัวคอยขับเคลื่อนลมหายใจอยู่อย่างนั้นเรื่อยๆ ภายในสมาธิครับ”

ถ้ามันไปรับรู้อะไร มันเป็นรสของธรรม ถ้าจิตมันสงบแล้ว ผลของมันคือความสุข เห็นไหม ถ้าจิตสงบแล้ว ถ้าเป็นสมาธิแล้ว ไปรับรู้ รับรู้มันเป็นความสุข ความสุขมันเกิดขึ้นน่ะ

ถ้าความทุกข์มันเกิดขึ้น เวลาปฏิบัติไปแล้วมันไม่รับรู้อะไร มันต่อต้าน มันขับดัน อันนั้นก็เป็นความเครียด เป็นความทุกข์ นั่นเรื่องกิเลส กิเลสเวลามันดันออกมาก็เป็นเรื่องหนึ่ง

เวลาจิตมันสงบเข้าไปแล้วมันไปรับรู้ เห็นไหม “พอจิตมันสงบ บางครั้งไปสัมผัสพลังงานที่อยู่ในตัวคอยขับเคลื่อนกับลมหายใจอยู่”

อันนั้นวางให้หมด อะไรที่มันมาหลอกมาล่อ วางทั้งนั้นน่ะ พุทโธต่อเนื่องไป พุทโธให้จิตมันสงบเข้าไป จิตสงบแล้ว ออกจากพุทโธแล้วเราจะฝึกหัดใช้ปัญญา เราฝึกหัดใช้ปัญญาของเราไป

ฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาต้องฝึกหัด ถ้าปัญญาไม่ฝึกหัด ไม่เกิดขึ้นมาได้ จิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ถึงไม่เห็นกายก็นึกเอา ให้พิจารณากาย นึกถึงชีวิต นึกถึงชีวิตของเรา นึกถึงความทุกข์ของเรา นึกขึ้นมาแล้วปฏิบัติของเราต่อเนื่องไป อันนั้นคือฝึกหัดใช้ปัญญา มันยังไม่เป็นสติปัฏฐาน ๔ มันยังไม่เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เพราะจิตมันสงบแล้วมันเห็นนั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ขณะที่เราฝึกหัดก็ฝึกหัดของเราต่อไป ฉะนั้น มันฝึกหัดได้

“เวลามันสัมผัสความรู้สึกจากภายใน ขอหลวงพ่อเมตตาธรรมด้วยครับ”

เมตตาธรรมก็ปฏิบัติก่อนเนาะ ปฏิบัติให้ได้ผล ปฏิบัติของเรา เพราะปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เราเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราต้องมีอํานาจวาสนา เราถึงสนใจใฝ่ใจในการปฏิบัติ ถ้าสนใจใฝ่ใจในการปฏิบัติแล้ว เราปฏิบัติเพื่อคุณธรรม ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ให้ใจเรามีธรรมขึ้นมา มันจะเป็นธรรมของเรา จบ

นี่คําถามสด

ถาม : ๑. ขอให้หลวงพ่อช่วยแนะนําข้อธรรมการรู้จักประมาณตน ความพอดี

๒. ขณะนี้หนูป่วยเป็นโรคระบบประสาท กล้ามเนื้อไม่แข็งแรง เห็นคนอื่นเดินจงกรม แต่หนูจะพักได้ในการเดินจงกรม นั่งสมาธิเป็นบางครั้ง จะเป็นการเอนหลังไปกับพื้น ซึ่งจะเหมือนหนูขี้เกียจหรือเปล่า

ตอบ : อันนี้พูดถึงความพอดี ความพอดีนี้พอดีอันหนึ่งนะ ความพอดี ในหลวงบอกเศรษฐกิจพอเพียง ความพอเพียงของคน เศรษฐี ความพอเพียงของเศรษฐี เศรษฐีเขามีเงินทุนของเขา เศรษฐีเขาจะทําธุรกิจของเขา เขาทําต้นทุนของเขา เขาใช้เงินเย็นของเขา นี่ในความดีของเขา คนชั้นกลาง คนชั้นกลางก็ทําความดีของคนชั้นกลาง ความพอดีของคนชั้นกลาง คนขี้ทุกข์ขี้ยาก เราก็ทําตามกําลังของความขี้ทุกข์ขี้ยากของเรา ความพอดีมันมีหยาบ มีกลาง มีละเอียด มันก็ต่อไป

นี่ก็เหมือนกัน ความพอดีของเราก็ความพอดีของเรา เราก็ตั้งจิตใจของเรา ตั้งจิตใจของเรา ให้มีสติปัญญารักษา รักษาความพอดีของเรา นี่คือความพอดี ฉะนั้น ความพอดีแล้วจะเข้าไปสู่ข้อที่ ๒ คือว่า ถ้าเราเป็นโรคระบบประสาท เรื่องกล้ามเนื้อไม่แข็งแรง

กล้ามเนื้อไม่แข็งแรง เราก็นั่งได้ อย่างเช่นเขาบอกว่า เวลานั่งสมาธิ เขาต้องนั่งขัดสมาธิ สมาธิราบ สมาธิเพชรก็แล้วแต่สมาธิ แล้วถ้าคนมันพิการมันนั่งสมาธิไม่ได้ มันจะทําสมาธิได้ไหม คนพิการ แขนขาเขาไม่ได้

ไม่ได้ เขาก็นั่งห้อยเท้าก็ได้ เพราะในการทําสมาธิ เดินจงกรม นั่งสมาธิ มันแตกต่างกัน เดินจงกรม นี่กิริยาของการเดิน นั่งสมาธิก็ท่านั่งสมาธิ คนเราพิการ เขาก็นั่งก็ได้ เขานอนก็ได้ ไม่มีปัญหา เพราะการปฏิบัติเขาไม่ได้ปฏิบัติเพื่ออวดว่าร่างกายใครจะสวยงามกว่ากัน เขาปฏิบัติเพื่อความสงบของใจ เขาปฏิบัติเพื่อคุณงามความดี

ฉะนั้น ถ้าเรามีโรคประจําตัว ในเมื่อมันเดินจงกรมไม่ได้ เราก็นั่ง อ้าว! ที่ว่าบางทีนอนราบไปกับพื้น

นอนราบไปกับพื้น ก็นอนภาวนาก็ได้ อิริยาบถ ๔ เป็นอะไรไป เพราะอะไรรู้ไหม เพราะถ้าร่างกายเราไม่แข็งแรง เห็นไหม คนที่ร่างกายแข็งแรง จิตใจของเขาก็ไม่วิตกกังวล เขาภาวนาของเขา เขาอาจจะภาวนาราบรื่นก็ได้ เขาอาจจะภาวนายากก็ได้ ถ้าจิตใจเขาแข็งกระด้าง

แต่ถ้าจิตใจของเรา ถ้าเราต้องการภาวนา แต่เรามีเรื่องกล้ามเนื้อไม่มีแรงอย่างนี้ กล้ามเนื้อไม่มีแรง เห็นไหม เราภาวนาเพื่อหัวใจของเรา ยิ่งกล้ามเนื้อ ระบบประสาท กล้ามเนื้อไม่มีแรงยิ่งดีใหญ่ ให้เห็นโทษของมัน ร่างกายนี้เป็นรวงรังของโรค มีโรคประจําตัวทุกๆ คน มีมากมีน้อยอยู่ที่คนมีบุญมีกรรมขนาดไหน ฉะนั้น ถ้าร่างกายของเรามีโรคประจําตัวอยู่แล้ว เรายังประมาทกับชีวิตอยู่อีกไหม นี่เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมามันบีบคั้นมา ทําไมเราไม่หาทางออก

เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมาก็ไปหาหมอ หมอเขารักษาเรื่องสรีระของเรา เรื่องร่างกายของเรา แต่จิตใจของเรา ธรรมโอสถจะรักษาเรา หมอรักษาเราไม่ได้

หมอให้กําลังใจนะ หมอเขาบอกว่าหาย ทําทีเดียวหาย หมอจะให้กําลังใจตลอดแหละ เพื่อให้กําลังใจเข้มแข็ง ถ้ากําลังใจเข้มแข็ง หมอก็รักษาง่ายขึ้นมา เพราะกําลังใจมันจะกระตุ้นให้ร่างกายไม่อ่อนแอจนเกินไป ฉะนั้น เวลาหมอ หมอก็ให้กําลังใจ

แต่สําหรับเรา เราเองเราเป็นนักปฏิบัติ เราเป็นนักปฏิบัติ หมอไม่ต้องให้กําลังใจเราเลย เรามีปัญญาขึ้นมา เราจะเห็นเลย กายนี้เป็นรวงรังของโรค แล้วร่างกายมันเป็นโรคอยู่แล้ว แล้วจิตใจจะเป็นโรคด้วยไหม

ถ้าจิตใจเป็นโรคก็นี่ไง “หนูจะเป็นคนขี้เกียจไหม”

ถ้าเป็นคนขี้เกียจเขาก็ไม่ภาวนา ถ้าเป็นคนขี้เกียจ นี่เจ็บ คนป่วย คนป่วยต้องจ้างพยาบาล ๒ คน ขนาบซ้าย ขนาบขวา ก็ฉันเป็นคนป่วย อ้าว! คนป่วยก็ต้องจ้างพยาบาลมาดูแล แต่ถ้าฉันปฏิบัติธรรม อย่างนี้เป็นคนขี้เกียจไหม

เพราะอะไรรู้ไหม เพราะกิเลสมันเอาทั้งขึ้นทั้งล่อง เวลาขาขึ้น ขาขึ้นจะปฏิบัติมันก็วิตกกังวล เวลาจะไม่ปฏิบัติมันก็ว่ามันขี้เกียจไง เวลาทั้งขึ้น ขึ้นมันก็หลอก จะไม่ทํามันก็หลอก กิเลสมันกินทั้งขึ้นทั้งล่องเลย แล้วปัจจุบันทําอย่างไรล่ะ ปัจจุบันทําอย่างไร

ปัจจุบัน ร่างกายนี้ยกให้หมอ หมอก็ดูแล อยู่ในความดูแลของแพทย์ แพทย์แนะนําอย่างไร ให้ประสาท ให้กล้ามเนื้อมันแข็งแรงขึ้นมา ถ้าแข็งแรงขึ้นมามันก็ดีขึ้นในทางการแพทย์

แต่ถ้าจิตใจเราล่ะ จิตใจเราถ้ามันจะทรุดมันจะโทรมขึ้นไป เราก็ดูแลของเราอยู่แล้ว ถ้าจิตใจมันไม่ไปกระตุ้นนะ เดี๋ยวมันก็หาย

แต่จิตใจไปวิตกกังวลเองนะ “อู๋ย! มันจะเป็นอย่างนั้นแล้ว มันจะเป็นอย่างนี้แล้ว” มันยังไม่เป็น เรานึกไปก่อนแล้ว จิตใจไปซํ้าเติม ถ้าจิตใจเราไม่ไปซํ้าเติมนะ มันก็เป็นอย่างนั้น อยู่อย่างนั้นน่ะ

ดูสิ ดูคนเจ็บคนป่วยนอนอยู่โรงพยาบาลเต็มไปหมดเลย คนเจ็บบางคนเขาเข้มแข็งขึ้นมา ต้องหายๆ แม้แต่ไม่น่าจะหายยังหายได้เลย เพราะจิตใจเขาเข้มแข็ง ถ้าจิตใจเข้มแข็งนะ หมอก็รักษาได้ง่าย ทางการแพทย์ ยาให้ไปแล้วมันให้ผลเต็มตามจํานวนที่ยาออกฤทธิ์ แต่ถ้าจิตใจของเรานะ จิตใจของเราวิตกกังวล มันไปกดไว้ขี่ไว้ ยามันจะออกฤทธิ์ไม่ได้อย่างคุณสมบัติของมัน มันอยู่ที่จิตใจของเราด้วย

ฉะนั้น เขาว่า ให้แนะนําถึงความพอดี ประมาณตน

ถ้าความประมาณตนนี่ก็บอกว่า “เออ! หนูป่วยเนาะ อ้าว! หนูต้องนอนอย่างดีเลย” นี่ความประมาณตน

เราประมาณตนของเรา ถ้าเห็นเขาเดินจงกรม เราเห็นแล้ว เห็นไหม คนเหมือนกัน แต่ไม่เหมือนกัน เขามา เขานั่งสมาธิ เขาภาวนาของเขาด้วยกําลังความสามารถของเขา ร่างกายเป็นปกติ แล้วเขาจะรู้ได้ไหมว่าเราป่วยหรือไม่ป่วย ถ้าเราป่วย เรามานั่งภาวนาของเรานะ เขาก็มีความสงสัยอย่างนี้ เอ๊ะ! เขามาวัด ทําไมเขาไม่เดินจงกรมล่ะ เขามาวัด ทําไมเขาไม่นั่งสมาธิ

ถ้าเราบอกกันนะ บอกว่าเราเป็นคนป่วย เราทําได้แค่นี้ เขาจะให้โอกาสเรา เขาจะให้กําลังใจเรา เขาจะอะไร คนเรา เราเห็นแต่หน้า แต่เราไม่รู้นี่ว่าจิตใจเป็นแบบใด อันนี้ถ้าใครเจ็บไข้ได้ป่วย เราก็ภาวนาตามกําลังของเรา คําว่า “ภาวนา” เจ็บไข้ได้ป่วยมันก็เหมือนกับมัจจุราชเขาตามมาแล้ว แล้วเราจะมีสมบัติอะไร เราจะมีสิ่งใดไปคะคานเขา

แต่ถ้าเรามีธรรมโอสถ มัจจุราชมันจะวิ่งหนีไปเลย เพราะเรามีคุณธรรมในใจ ถ้าเรามีคุณธรรมในใจ เราทําสิ่งใดก็ได้ ฉะนั้น สิ่งที่ว่าความประมาณตนๆ เราประมาณเอง

เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยนะ เจ็บไข้ได้ป่วยนี่ธรรมะมาแสดง เทศน์กัณฑ์หนึ่ง ธรรมะมาแสดงแล้ว เราอยู่ในป่าในเขา เวลาเจ็บไข้ได้ป่วย มาลาเรียขึ้นมา ไม่มีหมอ ไม่มียา พุทโธอย่างเดียว พุทโธอย่างเดียว

เวลาไม่เป็นไข้ เราก็เป็นปกติอย่างนี้ เวลาเป็นไข้ ไข้มันมาจากไหน ถ้าไข้มาจากไหน มันเป็นเองต้องหายเอง นี่เป็นคติของเราเลย มันเป็นมาจากไหนมันต้องหายที่นั่น เราถ้าออกมาข้างนอก เราถึงรักษา

แต่ถ้าอยู่ในป่า เพราะเราปฏิบัติอยู่ในป่านะ อยู่ด้วยกัน พระตายไป ๒ องค์ แต่คนละปี มาลาเรียด้วยกันนี่ ตายต่อหน้าเลย สู้กันอย่างนี้จนตายต่อหน้าเลย เห็นไหม ทําไมเขาเข้มแข็งได้ขนาดนั้น แล้วเราเห็นเขาตายต่อหน้า เราสลดไหม สลด แต่พอสลดแล้วเราก็มาคิดถึงตัวเราเอง ทําไมเขาทําได้ ทําไมเราทําไม่ได้ ฉะนั้น ต่อสู้มาตลอด นี่คําว่า “ต่อสู้”

อันนี้มันเป็นวิบากกรรมแล้ว ในปัจจุบันมันเป็นวิบากกรรม แล้วเราทํากรรมสิ่งใดมามันถึงให้เราเป็นอย่างนี้ ถ้าเราทําสิ่งใดมา อันนี้มันเป็นวิบากคือผล ถ้าผลของมันแล้ว เราต้องตั้งสติแล้ว เพราะเราขาดสติ เราถึงได้สร้างบาปสร้างกรรม มันถึงมาเป็นแบบนี้

ในปัจจุบันนี้เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ แล้วเราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนเรื่องอย่างนี้ สอนเรื่องเวรเรื่องกรรม เรื่องที่อดีต อดีตก็วางไว้ อนาคตยังมาไม่ถึง ในปัจจุบันนี้เราทําตรงปัจจุบันให้ดี ถ้ามันหายเป็นปกติมา อนาคตมันไม่มีวิบากกรรมอย่างนี้ต่อเนื่องไป แล้วเราก็ไม่สร้างกรรมสิ่งใดที่ให้มันเป็นทุกข์เป็นยากไปอีกแล้ว เราจะสร้างคุณงามความดีของเรา สร้างคุณงามความดีของเรา เราก็ตั้งใจทําความดีของเรา

เราไม่ไปน้อยเนื้อตํ่าใจว่าคนอื่นเขามานี่เขาแข็งแรง เขาทําได้หมดเลย เราเป็นคนอย่างนี้ แต่บอกสิ บอกว่าเราป่วย เห็นไหม เพราะวัดที่นี่มีผู้ป่วยมาอยู่ในวัดนี้ อาศัยวัดนี้ก็เยอะมาก ถ้าป่วยแล้วนะ มันก็แล้วแต่ว่าเขาจะทํามากน้อยขนาดไหน ให้กําลังใจกัน การให้กําลังใจกัน สพฺเพ สตฺตา เป็นสัตว์ร่วมโลก สรรพสัตว์ทั้งหลายเป็นเพื่อนเกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น จงเป็นสุขๆ เถิด จงเป็นสุขๆ เถิด ฉะนั้น เวลามาอยู่ด้วยกัน มีนํ้าใจต่อกัน

ใครเจ็บไข้ได้ป่วย ถ้ารู้กันแล้วก็ให้โอกาสเขา เจ็บไข้ได้ป่วย เดินไปเดินมา เราก็ช่วยกันดูแล แต่ถ้าใครแข็งแรง ใครเข้มแข็ง ก็ทําด้วยเต็มที่ของตน

รถ รถของใครสมบูรณ์ก็บรรทุกหนักหน่อยหนึ่ง เวลาจะเดินทาง เสบียงสัมภาระก็ใส่รถที่สมบูรณ์ รถของใครถ้ามันไม่สมบูรณ์นักก็ไปรถเปล่าๆ ก็ได้ ถ้ามันยังไม่ไหวก็เอาไม้คํ้าไว้ก่อนให้มันวิ่งไปได้ ให้มันถึงที่ก็ได้

รถของใครมันสมบูรณ์ เราก็บรรทุกของให้มันมากขึ้น รถใครไม่สมบูรณ์ เราก็ช่วยกันดูแล รถใครไปไม่ได้ อ้าว! เอารถซ้อนรถไปเลย ช่วยกันดูแลกัน นี่พูดถึงว่าถ้าใจเป็นธรรม ใจเป็นธรรมมันจะไม่มีปัญหา แต่ใจที่มันไม่เป็นธรรมมันมีปัญหา

นี่พูดถึงว่า แล้วจะทําอย่างไร เหมือนกับเราเป็นคนขี้เกียจ

ไม่หรอก อันนี้มันเหมือนกับว่ามันเป็นสมบัติเฉพาะตน คนไม่ป่วยก็จะไม่รู้จักว่าคนป่วยเป็นแบบใด ไอ้คนป่วยหรือก็จะหายจากป่วย ฉะนั้น ความป่วยไข้ โลกนี้เป็นรวงรังของโรค ร่างกายนี้เป็นรวงรังของโรค ถ้าเราเห็นว่ามันมีความป่วยความไข้ ความป่วยความไข้มันลุกลามมานะ เราจะมีที่ใดเป็นที่พึ่ง

ถ้าเรามีที่ใดเป็นที่พึ่ง พุทธานุสติ ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเกิดสติเกิดปัญญา สิ่งนี้จะเป็นที่พึ่ง ที่พึ่งอย่างไร ที่พึ่งเวลาจิตมันมีสติมีปัญญาขึ้นมา มันอบอุ่น มีสติปัญญาขึ้นมา โรคภัยไข้เจ็บมันเบาลง แต่ถ้ามันเครียด มันวิตกกังวล โรคภัยไข้เจ็บมันจะซํ้าเติม เห็นไหม ธรรมโอสถ

เวลาร่างกายต้องให้หมอรักษานะ ไปหาหมอตามเวลาที่หมอสั่ง แล้วจิตใจของเรา เราเป็นคนดูแล เราเป็นคนดูแล เราพยายามปฏิบัติขึ้นมาให้มีธรรมโอสถรักษาหัวใจของเรา เอวัง

เราทําจริง เรารู้จริง เรารู้จากการกระทําของเรา

เรารู้จากความเห็นของเรา

ถ้ารู้จากความเห็นของเรา จิตใจที่รู้จากความเห็นของเรา

มันสํารอกมันคายออกไปจากใจของเรา

มันขาดไปแล้ว จะต้องมีใครบอกไหม

จะต้องมีใครมาสอนไหม

มันเป็นความจริง นี่ปัจจัตตังไง สันทิฏฐิโก

ที่หลวงตาท่านบอกว่าพระพุทธเจ้ายกให้สันทิฏฐิโก

ยกให้รู้ตามความเป็นจริงในใจ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ธรรมะประกาศไว้กับความรู้จริง เป็นสันทิฏฐิโก

สันทิฏฐิโก ผู้ที่มารู้จริง

ผู้ที่มารู้จริง แล้วผู้ที่มารู้จริงมันไม่ใช่รู้จํา

๒

รู้จากทํา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สอบถามแนวทางปฏิบัติ”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพ การที่เราหนีทุกข์มาจับความดับจะเป็นอุปาทานหรือก่อให้เกิดภพชาติต่อไปหรือไม่ครับ การจดจําอย่างหนึ่ง การละสิ่งที่จดจําอย่างหนึ่ง ทําอย่างไรจะถึงที่สุดแห่งความสงบครับ

ตอบ : “กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพ การที่เราหนีทุกข์มาจับความดับจะเป็นอุปาทานไหม”

การที่เราจะหนีทุกข์ โดยความเป็นจริง ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ พอละเสร็จแล้วเกิดนิโรธ นิโรธเกิดจากมรรค ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ สมุทัยควรละ แต่นี่เราคิดกันเองไงว่า หนึ่ง การหนีทุกข์ไง เราจะหนีทุกข์มาจับที่ความดับ

ถ้าจับที่ความดับนะ เกิดดับๆ จับที่ความดับเพื่อจะไม่ให้มีความทุกข์ไง เราจะหนีจากทุกข์ เราหนีจากทุกข์ เราจะหนีไปไหนล่ะ เราจะหนีไปไหน

ความจริงเราเข้าใจผิด เราเข้าใจผิดว่าสิ่งที่เราเผชิญอยู่นี้เป็นความทุกข์ แล้วเราจะหนีมันไปเลย เราจะหนีไปเลย เราจะหนีไปไหน เราจะหนีความทุกข์ไปไหน ในเมื่อยังมีตัวตนเราอยู่ ความทุกข์มันมีที่อยู่ที่อาศัย ถ้าความทุกข์มันมีที่อยู่ที่อาศัย สิ่งที่เราทุกข์ๆ มันเป็นวิบาก มันเป็นวิบากคือมันเกิดแล้วไง มันเกิดมาเป็นผลแล้ว ผลคือความทุกข์ไง

แล้วเราจะหนีทุกข์ หนีทุกข์แล้วเหตุมันล่ะ เหตุให้เกิดทุกข์มันอยู่ไหน เหตุให้เกิดทุกข์เรายังไม่รู้ว่ามันเกิดอยู่ที่ไหน แล้วเราบอกว่าเราจะหนีทุกข์ นี่ความเข้าใจผิดไง ความเข้าใจผิด

เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ เราฟังของเรา เราฟังของเรา เราว่าเราเข้าใจของเรา ถ้าเราเข้าใจของเรา เราเข้าใจของเราแล้วเราจะทําตามนั้น ทําตามความเข้าใจ

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า ฟังธรรมเป็น ฟังธรรมไม่เป็น ถ้าฟังธรรมเป็นนะ มันจะฟังเป็นสเต็ป มันเป็นระดับขึ้นมาเลย อย่างเช่นเวลาหลวงตาท่านพูดถึงหลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการ ถ้าหลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการนะ ท่านเทศน์ถึงความสงบของใจเลย ถ้าเทศน์ความสงบของใจใช่ไหม

แต่ทางปริยัติเขาบอกว่ากรรมฐานเทศน์ผิด กรรมฐานเทศน์อะไรก็ไม่รู้ ธรรมดาเขาต้องเทศน์เรื่องศีลก่อน ต้องให้คนเข้าใจเรื่องศีล ถ้ามีศีลแล้วมันถึงจะทําสมาธิ พอมีสมาธิแล้วเราถึงจะเกิดปัญญา

แล้วเวลากรรมฐานเราส่วนใหญ่แล้วเรื่องศีลไม่ได้พูดถึง ไม่ได้พูดถึงในแง่อะไร ในแง่ที่ว่า ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ อธิบายศีลข้อที่ ๑ ปาณาติปาตา อทินนา อธิบายทีละข้อๆ

แต่โดยพระกรรมฐาน โดยที่ครูบาอาจารย์นักปฏิบัติเรานี่ เราบอกว่า ในเมื่อมนุษย์มีศีล ๕ เป็นพื้นฐานของมนุษย์ไง มนุษย์มีศีล ๕ อยู่แล้ว ถ้าบวชเป็นพระ พระศีล ๒๒๗ คือศีลมันสมบูรณ์แล้ว ถ้าไม่สมบูรณ์จะเป็นชาวพุทธอย่างไร

ในวงกรรมฐานเขาบอกว่าศีลมันเป็นปกติของใจ ใจของชาวพุทธมันมีศีล ๕ เป็นพื้นฐาน ทุกคนจะมีศีล ๕ ใช่ไหม เพราะเราเป็นชาวพุทธใช่ไหม เป็นพุทธมามกะต้องมีศีล ๕ มีศีล ๕ ถ้ามาบวชพระ ใครเป็นนักปฏิบัติก็มีศีล ๘ ถือศีล ๘ ไง เพราะอะไร เพราะไม่กินข้าวเย็น ถือศีล ๘ พวกนี้มีศีล ๘ อยู่แล้ว สามเณร สามเณรก็มีศีล ๑๐ พระก็มีศีล ๒๒๗ ศีลเป็นความปกติของใจ เป็นพื้นฐาน ศีลเป็นพื้นฐานของชาวพุทธควรรู้

ถ้าเป็นชาวพุทธต้องรู้เรื่องศีล เป็นชาวพุทธต้องมีศีลมีธรรม มันเป็นพื้นฐานอยู่แล้ว ฉะนั้น พระกรรมฐานส่วนใหญ่แล้วจะไม่อธิบายว่าศีล ๕ คือไอ้นั่น ศีล ๘ คือไอ้นี่ ศีล ๑๐ คือไอ้นั่น ศีล ๒๒๗ คือไอ้นู่น ไม่อธิบาย เพราะถือว่าของรู้ๆ กันอยู่แล้ว เหมือนชาวพุทธ เราเป็นชาวพุทธ เราเคารพพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราก็มีรัตนตรัย จะต้องอธิบายถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์อีกไหม เพราะพื้นฐานเรารู้แล้ว

แต่นักปฏิบัติอยากรู้เรื่องการปฏิบัติ อยากรู้ว่าทําอย่างใด กรรมฐานเราอยากรู้ว่าทําอย่างใด ทําอย่างใดถึงจะมีสมาธิ ทําอย่างใดถึงเกิดปัญญา

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการ ท่านเทศน์ถึงความสงบเลย การทําสมาธิ การทําความสงบของใจ ทีนี้พอการทําความสงบของใจปั๊บ ใจมันมีกิเลส พอทําความสงบของใจ เวลาถ้ากิเลสมันรุนแรง กิเลสมันดิ้นรน มันก็บอกมันก็มีความทุกข์ความยาก เวลากิเลสมันนุ่มนวลใช่ไหม มันบอกนี่เป็นสมาธิ ปล่อยหมดแล้ว ว่าง...มันไม่เป็นสมาธิเลย ไม่ใช่สมาธิ นี่เวลากิเลสมันบังเงา กิเลสเข้ามาสวมรอยไง

เวลาเราฟุ้งซ่าน เรารู้ว่าเราฟุ้งซ่านเลย เวลาสบายใจ สบายใจเป็นสมาธิไหม นี่ไง โลกเขาทํากันอย่างนี้ไง ที่โลกเขาทํากันอย่างนี้เพราะอะไร เพราะขาดผู้นํา เพราะขาดผู้นําที่รู้จริง ขาดผู้นําที่ปฏิบัติแล้วมีความจริงขึ้นมาจากใจ เพราะความจริงมันต้องขึ้นมาทั้งนั้นน่ะ

เงินทองนะ เงินทองเป็นสมบัติสาธารณะ เงินทอง เงินคงคลัง เงินในธนาคารชาติเป็นของประเทศไทย มันเป็นของสาธารณะ แต่ถ้าเงินทองของเรา เราทํามาหากินของเรา เราทําหน้าที่การงานของเรา เราได้เงินทองมา เงินทองนี้เป็นของเรา

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราศึกษาๆ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่านั้นน่ะ ที่ชาวพุทธๆ ที่รู้ๆ นี่รู้ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นธรรมสาธารณะทั้งนั้นน่ะ มันไม่มีอยู่จริงไง ถ้าไม่มีอยู่จริงแล้วเป็นสมาธิได้อย่างไร

มนุษย์มีสมาธิ มนุษย์มีสมาธิเพราะอะไร เพราะสมาธิของปุถุชน เวลาปฏิบัติ ปุถุชน ถ้าคนขาดสมาธิก็โรงพยาบาลบ้าไง เด็กสมาธิสั้น เด็กสมาธิสั้น สมาธิยาว สมาธิดี เด็กสมาธิดีๆ เด็กจะมีการศึกษาที่ดี เด็กที่ไอคิวสูงๆ ส่วนใหญ่พวกนี้มีสมาธิมั่นคง สมาธิดี สมาธิดีมันก็เป็นของปุถุชน ของเรื่องโลกๆ ของนักวิทยาศาสตร์

แต่ถ้าจะปฏิบัติแล้ว ปุถุชน กัลยาณปุถุชน นักปฏิบัติเขาจะรู้เลยว่าปุถุชนคนหนา หนาอย่างไร หนาเพราะอะไร อะไรก็ไม่ได้ไง เสียงติฉินนินทา เสียงลม เสียงแดด มันโกรธเขาไปหมดแหละ นี่ปุถุชน กัลยาณปุถุชนมันเป็นเรื่องธรรมชาติ

พายุรุนแรง เวลาภัยแล้ง เวลาพายุฤดูแล้ง เวลาเกิดเฮอริเคน เวลาเกิดพายุ มันหน้าของพายุ เราก็รู้ เราก็เข้าใจได้ แต่เราก็เสียใจนะ ถ้ามันทําลายทรัพย์สินของเรา เราก็เสียใจ แต่เรารู้ เราเข้าใจได้ นี่เวลาพายุมันรุนแรง สิ่งที่มันพัดขึ้นมามันทําลายเราหมดเลย แต่เวลามันไม่เกิดพายุขึ้นมามันทําอย่างไรต่อ

ปุถุชน กัลยาณปุถุชน นักปฏิบัติเขารู้ ฉะนั้น หลวงปู่มั่นเวลาเทศนาว่าการ ท่านถึงให้ทําสมาธิก่อน ทีนี้การทําสมาธิก็ตรงนี้ ตรงที่ว่า เวลาทําสมาธิไปแล้ว ไม่ใช่เราทําสมาธิแล้วได้สมาธิไง เหมือนเราทําอาหารหรือเราทํางาน ถ้าเราทํางาน มันเป็นวัตถุ อย่างเช่นเราจะสร้างโต๊ะสร้างเตียง มันเป็นไม้ ไม้เราเลื่อย เราตัดเพื่อให้มันได้ขนาด แล้วเราประกอบขึ้นมาเป็นโต๊ะเป็นเตียงได้ทั้งนั้นน่ะ เพราะมันไม่มีชีวิต ขนาดไม่มีชีวิตนะ เราจะต้องมีฝีมือ ถ้ามือไม่ถึงทําแล้วมันไม่ได้ศูนย์ มันไม่สวย มันไม่ถูกต้องดีงาม นี่ขนาดเรื่องของวัตถุนะ

แล้วจิตใจล่ะ จิตใจที่ทําความสงบ เพราะอะไร เพราะจิตใจมันมีกิเลส สิ่งมีชีวิตมันมีแรงต่อต้าน วัตถุธาตุมันไม่มีชีวิต สิ่งไม่มีชีวิตเราจะมาประกอบเป็นชิ้นเป็นอันทุกอย่าง เราจะต้องมีฝีมือ เพื่อความเรียบง่าย เพื่อความสวยงามของมัน

แต่ถ้าเวลาเราทําสมาธิ จิตมันมีชีวิต จิตนี่มีชีวิต เพราะมันมีชีวิต มันเป็นธาตุรู้ ธาตุรู้แล้วมันมีอวิชชาด้วย มันมีกิเลสคอยกระตุ้นด้วย

ฉะนั้น ทําไมบอกว่า ทําสมาธิก็ทําสมาธิไปเลย ทําสมาธิก็เหมือนกับเราประกอบเป็นโต๊ะเป็นเตียง มันเป็นวัตถุขึ้นมา เราก็ตัดให้มันได้ฉาก ตัดให้มันได้ส่วนของมัน เราประกอบมันก็จบ ทําสมาธิก็ทําสมาธิ ก็ตั้งสมาธิขึ้นมาก็จบ นี่เป็นความคิดของโลกไง

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์นะ ที่หลวงปู่มั่นท่านเทศน์ถึงทําความสงบของใจ ทําสมาธิก็เพราะเหตุนี้ไง ท่านรู้ว่ากิเลสมันต่อต้านอย่างใด กิเลสมันมีเล่ห์กลอย่างใด กิเลสมันมีเล่ห์กลของมัน มันขุดหลุมพรางของมัน มันใช้แง่งอนของมันจะทําให้เราล้มลุกคลุกคลานตลอด ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติ เราถึงไม่รู้จักมันไง

พอเราไม่รู้จักมัน ครูบาอาจารย์ท่านสอนทําความสงบของใจ ท่านจะบอกถึงเล่ห์กลของมัน ให้เรามั่นคง เรามีความเพียรของเรา เราทําของเราตามความเป็นจริงของเรา ถ้าจิตมันสงบเข้ามา เราจะได้รสชาติของสัมมาสมาธิ เราจะได้รสชาติของความสงบ รสชาติของความสงบคือความสุข

เห็นไหม มันทําความสงบมันทําอย่างนั้น ต้องทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าใจมันสงบแล้ว พอใจสงบแล้วให้หัดใช้ปัญญา หัดใช้ปัญญา เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง การเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง สติปัฏฐาน ๔

เราพูดกันปากเปียกปากแฉะ “ปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔” มันมีแต่ชื่อ มันไม่มีความจริงหรอก ความจริงมันไม่มี ไม่มีความจริงอยู่เลย

ถ้ามีความจริงนะ จิตมันสงบแล้วจิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ขนพองสยองเกล้า การเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงนะ โอ้โฮ! ขนพองสยองเกล้าเลย มันเหมือนกับเรา เรากินต้มยํา ต้มยํารสชาติมันจะเผ็ด รสชาติมันจะเผ็ด มันไม่เหมือนกับแกงจืด รสชาติมันแตกต่างกันไป

นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันสงบแล้วมันมีรสมีชาติของมัน มันรู้ของมัน รสของธรรมๆ มันต้องมีของมัน ถ้าจิตมันสงบ ถ้าจิตสงบแล้วไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง อันนั้นถึงจะเป็นการใช้ปัญญา ปัญญาทางปฏิบัติ แนวทางปฏิบัติเขาทํากันที่นี่ ถ้าทําที่นี่ ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านจะสอนที่นี่

ทีนี้บอกว่า นี่คําถามไง คําถามว่า “เราจะหนีทุกข์” แน่ะ! “เราจะหนีทุกข์” คิดเอาเอง “เราจะหนีทุกข์”

จะเอาจรวด จรวดที่มันมีพลังงานมากขนาดไหน ดูสิ เขาไปอวกาศ เขาใช้แรงขับจากจรวดให้พ้นจากแรงโน้มถ่วงออกไป ไอ้นี่เราจะหนีทุกข์ เราจะใช้กําลังของจิตเท่าไรจะวิ่งหนีมันให้พ้น ให้พ้นจากทุกข์ เอ็งทําอย่างไร ทําอย่างไรล่ะ

เราถึงว่า เขาสอบถามแนวทางปฏิบัติ นี่ก็ตอบในแนวทางปฏิบัติ เดี๋ยวจะมีปัญหากันไง

ไม่มีปัญหา เวลาที่เขียนมา เวลาเราตอบไปแล้วเดี๋ยวเขาจะเขียนมาใหม่ “หลวงพ่อเข้าใจผิด ผมไม่ได้มีความหมายอย่างนั้น”

แต่นี้ตอบตามตัวอักษรไง “การที่เราจะหนีทุกข์ซึ่งมาจับความดับ ถือเป็นอุปาทานหรือไม่”

เป็นอุปาทานอยู่แล้ว มันเป็นอุปาทานอยู่แล้ว มันไม่เป็นความจริงเลย เพราะเราจะหนีจากทุกข์ เราจะหนีจากทุกข์โดยความเข้าใจของเราไง

แต่ในครูบาอาจารย์ที่ท่านสอนแนวทางปฏิบัติท่านบอกให้ทําความสงบของใจเข้ามา พอใจมันสงบแล้วมันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นธรรมคือสัจธรรมสิ่งที่เกิดขึ้น สัจธรรมอารมณ์ความรู้สึกเป็นธรรมารมณ์ อารมณ์ความรู้สึก รู้สึกดี รู้สึกชั่ว เวลาจิตมันสงบแล้วมันไปจับต้องได้แล้วมันออกมาแยกแยะนั่นน่ะ นี่วิธีการที่เราจะปลดเปลื้องทุกข์ เราจะเปลื้องทุกข์ เราจะพ้นออกจากทุกข์ พ้นออกจากทุกข์มันต้องใช้สติปัญญา

นี่ใช้คําไง คําเขียนเขียนมาอย่างนี้ “การที่เราจะหนี เราจะหนีทุกข์ๆ” อย่างนี้เขาเรียกว่านักหลบ

เวลาเราต่อสู้ ดูสิ ครูบาอาจารย์ท่านสอนเรื่องการภาวนานะ ท่านบอกให้เป็นนักรบ นักรบจิตสงบแล้วให้เผชิญกับเวทนา ให้เผชิญกับกาย ให้เผชิญกับจิต ให้เผชิญกับธรรม ให้เผชิญกับความเป็นจริง ให้เผชิญหน้ากับมัน ให้เผชิญหน้ากับมันแล้วแยกแยะกับมัน ต่อสู้กับมัน แยกแยะมันให้เข้าใจ ให้เป็นไตรลักษณ์ ให้มันแปรสภาพ ให้เรารู้ให้เราเห็น นี่คือวิปัสสนา

แต่ถ้าเจอเวทนาก็หลบเลย หลบเข้าพุทโธ เจอกาย เจอกายก็เข้าสู่สมาธิ เจออะไรก็เข้าสู่ความสงบหมดเลย ไม่ต่อสู้สิ่งใดเลย มันก็สบาย เวลาเราเข้าสู่ความสงบมันก็โล่งนะ โล่ง อู๋ย! ว่างหมดเลย สบายหมดเลย...นักหลบ

ครูบาอาจารย์บอกว่า การหลบ การหลบกิเลส การหลบการหลีกนี้ไม่ใช่แนวทางปฏิบัติ การหลบการหลีกนี้ไม่ใช่ความจริง ความจริงคือการเผชิญหน้า เข้าไปเผชิญหน้าประหัตประหารกัน ต่อสู้กัน แยกแยะกันด้วยสติด้วยปัญญา ถ้าแยกแยะกันด้วยสติด้วยปัญญา ด้วยกําลังของสมาธิ ด้วยกําลังของปัญญา มันจะเกิดเป็นมรรค เกิดเป็นมรรคคือมรรค ๘ ดําริชอบ งานชอบ สติชอบ ระลึกชอบ ปัญญาชอบ ความชอบธรรมเข้าไปแยกแยะ พอแยกแยะมันก็เกิดสัจจะ เกิดสัจจะเกิดความจริง เกิดสัจจะความจริงตรงไหน เกิดสัจจะความจริง เห็นไหม ไตรลักษณะ พระไตรลักษณ์ที่เราต้องการกันอยู่นี่ พระไตรลักษณ์ที่เราอยากรู้อยากเห็นกันอยู่นี่

เราอยากรู้อยากเห็นเราก็ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไตรลักษณ์คืออนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ความเป็นอนัตตาคือไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์เป็นอย่างไรล่ะ ไตรลักษณ์ก็จินตนาการ ไตรลักษณ์ก็เป็นสารคดี ไตรลักษณ์ก็เราสร้างขึ้น ไตรลักษณ์ก็ไม่เป็นความจริง

แต่ถ้ามันเป็นความจริง จิตสงบแล้วจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมตามความเป็นจริง แล้วแยกแยะมัน แยกแยะมันถ้ากําลังมันพอนะ เวลาถ้าเห็นกายนะ พิจารณากายไปมันจะแปรสภาพนะ แปรสภาพละลายไปต่อหน้า ถ้าเกิดเป็นไฟ ไฟจะเผาไปต่อหน้า มันอยู่ที่มุมมอง มุมมองคือจริตนิสัยคนมีอํานาจวาสนา

พอมันทําลายไปต่อหน้า เหมือนของเรา เราหวังอะไร เช่น เพชร ใครได้เพชรเม็ดใหญ่ๆ ทุกคนก็ปรารถนา แล้วเพชรมันละลายเหมือนนํ้าแข็ง เราตกใจไหม เรามีเพชรอยู่ เพชร อู้ฮู! ราคาเป็นหมื่นๆ ล้านเลย เพราะเรารู้เราเห็นตามความเป็นจริงของเรา คนอื่นไม่เห็นไม่สําคัญ จิตเราเห็น แต่เราพิจารณาไปๆ เพชรมันละลายลง มันละลายแบบนํ้าแข็ง นํ้าแข็งมันละลายจนหมดไปเลย นี่ไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์คือการแปรสภาพ

แล้วไตรลักษณ์ของคนอื่นก็เป็นไตรลักษณ์ของคนอื่น ไตรลักษณ์ของเรา เรารู้เราเห็น เพราะอะไร เพราะกิเลสของเรา จิตของเรา ความหมักหมมของเรา ความวิตกกังวลของเรา ความยึดมั่นถือมั่นของเรา เวลามันละลายลงเป็นไตรลักษณ์ให้เราเห็น มันผงะเลย นี่คือการสอนจิต นี่เห็นไตรลักษณ์อย่างนี้ พอเห็นแล้วมันพึ่งไม่ได้ เห็นไหม กายก็พึ่งไม่ได้ เวทนาก็พึ่งไม่ได้ จิตก็พึ่งไม่ได้ ธรรมก็พึ่งไม่ได้ มันไม่มีอะไรพึ่งได้เลย มันย่อยสลายไป มันสลายไปต่อหน้า นี่เกิดไตรลักษณ์ นี่คือปัญญา ปัญญาอย่างนี้ แล้วพอมันเข้าใจแล้วมันจะมีทุกข์อยู่ไหม พอมันเข้าใจแล้วมันจะไปยึดมั่นถือมั่นไหม พอมันไม่ยึดมั่นถือมั่นมันจะไปเกี่ยวข้องกับอะไรไหม

เพราะมันละลายต่อหน้าเรา นี่การใช้หนี้ไง เวลามีมูลหนี้ต้องใช้มูลหนี้ หนี้ก็คือกิเลสไง แล้วมันละลายต่อหน้า มันย่อยสลายไปต่อหน้า ไอ้คนที่เห็นมันจะทําอย่างไร ไอ้คนที่เห็นมันจะทําอย่างไร

เห็นน่ะ เห็นอาการทั้งหมดเลย แต่เวลาเป็นจริงขึ้นมา จิตมันเป็นจริง มันสํารอกมันคายสักกายทิฏฐิ ทิฏฐิความยึดมั่นถือมั่น จิตใต้สํานึกที่มันผูกพันน่ะ มันสํารอกมันคาย มันต้องมีเหตุมีผลนํ้าหนักพอกันมันถึงจะสํารอกคายออกได้ นํ้าหนักของปัญญา

นํ้าหนักของมรรคมันไม่พอกัน มันสํารอกมันคายไม่ได้หรอก ถ้ามันคายไม่ได้ ถ้ามันอย่างสูงสุดมันก็เป็นตทังคปหาน คือมันปล่อยวางชั่วคราวๆ เราก็ภาวนาต่อเนื่องไป

นี่พูดถึงการหนีทุกข์ไง เขาเขียนมาอย่างนี้จริงๆ “สอบถามแนวทางปฏิบัติครับ”

“การที่เราจะหนีทุกข์ เราไปจับซึ่งความดับ”

ไปจับซึ่งความดับ ความดับคือมันดับลง มันดับมานี่มันเป็นอนาคตด้วย เพราะมันเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป เกิดขึ้นเป็นต้นนํ้า ตั้งอยู่คือกลางนํ้า แล้วมันดับไป ทีนี้มันเกิดขึ้น มันอยู่กลางนํ้า เราก็ปรารถนาถึงการดับไป การดับไปเพราะเราคิดว่าดับแล้วมันจะไม่เกิด ดับแล้วจะไม่มีไง แต่มันเป็นวงจรน่ะ พอดับแล้วก็ไปเกิดอีก พอดับแล้ว ความคิดดับไปเดี๋ยวก็เกิดอีก มันดับไม่ได้หรอก

แต่เราไปถอน ถอนสักกายทิฏฐิ ถอนต้นเหตุเลย ถอนสิ่งที่มันจะเกิด มันจะตั้งอยู่ มันจะดับไป เราถอนตรงนู้นเลย กลับไปถอนตรงนู้น นี่คือการดับทุกข์

ถ้าการหนีทุกข์ไม่มี มีแต่การดับทุกข์ การดับทุกข์ ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ ทุกข์ควรเผชิญหน้า ทุกข์ควรกําหนด คําว่า “ทุกข์ควรกําหนด” ทุกข์ต้องกําหนด ทุกข์ต้องเผชิญหน้า

เราเจอฝรั่ง ฝรั่งเขาบอกว่าเขาอยู่มหายาน เขาบอกว่าเขาสุขนิยม เถรวาทนี่ทุกข์นิยม ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ ทุกข์ดับไป ทําไมต้องทุกข์ล่ะ

เราบอกไม่ใช่ นี่คือสัจจะนิยม

เขาบอกเขาสุขนิยม สุขนิยมมันอยู่ที่ไหน มันมีสุขนิยมอยู่ที่ไหน เราเคลิบเคลิ้มไป เราก็ว่าเป็นความสุขน่ะสิ แต่ความจริงมันเป็นความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ

ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ ทุกข์ดับไป นี่เป็นสัจจะนิยม นี่เป็นอริยสัจ นี่เป็นความจริง เพราะเราจะปฏิบัติธรรม เราต้องเผชิญกับความจริง เราต้องการหาความจริง เราจะต้องหาจิตจริงๆ ของเรา สัมมาสมาธิเข้าไปเผชิญกับสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ตามความเป็นจริง มันเป็นทุกข์จริงๆ พิจารณาจริงๆ เป็นทุกข์จริงๆ มันสํารอกมันคายทุกข์ออกไปจริงๆ มันคายทุกข์เพราะอะไร มันคายทุกข์เพราะมีสมุทัย เพราะมันโง่ เพราะมันไม่เข้าใจมันถึงได้ทุกข์ เพราะมันเห็นแตกต่าง เห็นแตกต่าง ยึดแตกต่าง ปรารถนาแตกต่าง ตัณหาไง ปรารถนาให้อยู่กับเรา ปรารถนาให้เป็นแต่ความสุข ปรารถนาความพอใจ มันปรารถนา แล้วมันจริงไหมล่ะ

แต่ถ้ามันเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นตามความเป็นจริง เพราะมันจริงๆ มันทุกข์จริงๆ ทุกข์เพราะอะไร ทุกข์เพราะสมุทัย ตัณหา ความต้องการ ความปรารถนา ความผลักไส มันเป็นตัณหา แล้วเราพิจารณาทุกข์เข้าไปแล้วเห็นมันแปรสภาพต่อหน้า ไตรลักษณ์มันแปรสภาพต่อหน้า พอมันเห็นต่อหน้ามันก็ไม่มีตัณหา เพราะตัณหาความเข้าใจผิดอยากให้สมความปรารถนา แล้วพอมันเห็นจริง มันไม่มีอะไรสมความปรารถนาจากไตรลักษณ์ จากสัจธรรม จากมรรค จากมรรคคือจากปัญญา จากภาวนามยปัญญา จากธรรมจักรที่มันรู้เห็นตามความเป็นจริง ความจริงมันเป็นแบบนี้

แต่โดยปกติความสํานึกของเรามันเป็นสมุทัย ความสามัญสํานึกของมนุษย์มันเป็นเรื่องสมุทัย เรื่องความต้องการ เรื่องตัณหา เรื่องความปรารถนา เรื่องอยากให้สมความปรารถนา อันนี้เป็นสมุทัย

ทีนี้มันเป็นสมุทัย มันเป็นสมุทัยมันถึงเกิดทุกข์ แล้วเราพิจารณาของเราตามความเป็นจริงขึ้นไปแล้ว พิจารณาความจริง มันเห็นตามความเป็นจริงแล้ว มันเป็นไตรลักษณ์ เป็นพระไตรลักษณ์ ลักษณะญาณ เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไปต่อหน้า

พอต่อหน้า มันเกิดเพราะอะไรล่ะ เกิดเพราะศีล เกิดเพราะสมาธิ เกิดเพราะปัญญา มันไม่เกิดเพราะอย่างอื่นเลย มันไม่ได้เกิดเพราะพระไตรปิฎก มันไม่ได้เกิดเพราะพระพุทธเจ้าสอน มันไม่ได้เกิดเพราะอะไรเลย มันเกิดเพราะเราทําจริง

เราทําจริง เรารู้จริง เรารู้จากการกระทําของเรา เรารู้จากความเห็นของเรา ถ้ารู้จากความเห็นของเรา จิตใจที่รู้จากความเห็นของเรา มันสํารอกมันคายออกไปจากใจของเรา มันขาดไปแล้ว จะต้องมีใครบอกไหม จะต้องมีใครมาสอนไหม มันเป็นความจริง นี่ปัจจัตตังไง สันทิฏฐิโก ที่หลวงตาท่านบอกว่าพระพุทธเจ้ายกให้สันทิฏฐิโก ยกให้รู้ตามความเป็นจริงในใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะประกาศไว้กับความรู้จริง เป็นสันทิฏฐิโก สันทิฏฐิโก ผู้ที่มารู้จริง ผู้ที่มารู้จริง แล้วผู้ที่มารู้จริงมันไม่ใช่รู้จํา

แต่ในปัจจุบันนี้เรารู้จํา พอรู้จําขึ้นมาแล้วเราก็มีปัญญา เราก็หาทางออกกัน มันถึงเขียนมาอย่างนี้ไง เพราะคําเขียนมาอย่างนี้เหมือนครั้งที่แล้วเลย เขาเขียนว่าเกิดดับๆ เราก็บอกว่าเล่นปฏิบัติธรรม

เขาเขียนมาใหม่เลย เขาบอกเขาไม่ได้เล่นนะ เขาทําจริงๆ อันนี้ซํ้ารอยเลย อันนี้บอกว่าเราจะหนีทุกข์ คําว่า “หนี” คือนักหลบ หนีคือการหลบ เรากู้หนี้ยืมสินเขา แล้วเราหนีหนี้ เราไม่ใช้หนี้ เราหนีไปเลย เราจะใช้หนี้เขาได้ไหม เราจะพ้นจากเป็นหนี้ไหม ไม่มีทาง

เรากู้หนี้ยืมสินมาแล้วหนีไป หนีไป เราก็หนีไป เราหนีไป เราหนีหนี้ เราก็มีเวรมีกรรมกับเจ้าหนี้นั้นไปทุกภพทุกชาติ ชาติปัจจุบันนี้เราไม่ใช้ เราก็ต้องไปใช้ชาติต่อๆ ไป เพราะเราไปกู้หนี้ยืมสินแล้วเราหนีหนี้

นี่ก็เหมือนกัน ใช้คําว่า “หนี” ใช้คําว่า “หนี” คือหลบ กรรมฐานเรา กรณีนี้ถ้าเป็นครูบาอาจารย์นะ ท่านเอาตายเลย ท่านเอาตายหมายความว่า อย่างนี้ถ้าพูดถึงในวงปฏิบัตินะ เขาบอกว่าเป็นมิจฉาทิฏฐิ ทิฏฐิคือความเห็นผิด เห็นว่าเราหลบหนี เราหลีกหนีไปแล้วเราจะพ้นจากเขา แต่ในสัจจะในการปฏิบัติมันเป็นไปไม่ได้ เราเป็นคนทุกข์คนยาก เราได้สร้างหนี้สร้างสินไว้เยอะ เราก็ต้องปฏิบัติด้วยความทุกข์ความยาก จะต้องใช้ต้องจ่ายจนกว่าจะหมดจากหนี้นั้น บางคนเขาเป็นหนี้เล็กน้อย เขาเป็นหนี้ที่เบาบาง เขามาปฏิบัติของเขา เขาก็ใช้หนี้เวรหนี้กรรมของเขาแค่ส่วนเบาบางนั้น เขาถึงปฏิบัติง่ายรู้ง่าย

อย่างเช่นเรา เราเป็นคนที่สร้างเวรสร้างกรรม สร้างหนี้ไว้มหาศาลเลย แล้วเราจะมาปฏิบัติ เราต้องใช้เวรใช้กรรม ใช้หนี้ของเรา อดนอนผ่อนอาหารสมบุกสมบันขนาดไหน ใช้เข้าไปเรื่อยๆ จนกว่าเราจะใช้หนี้ของเราหมด พอหมดขึ้นมามันก็จะเป็นไตรลักษณ์ พอถึงไตรลักษณ์แล้ว มันสํารอกมันคายหมดแล้วคือจบ

นี่ไง ถึงว่าพันธุกรรมของจิตๆ การสร้างเวรสร้างกรรมมาแต่ละดวงจิตไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกัน ในวงปฏิบัติเรา ครูบาอาจารย์ท่านถึงแก้จิตแต่ละดวงๆ ไม่เหมือนกัน ไม่มีสูตรสําเร็จ

เราถึงไม่ยอมรับในสิ่งที่เขาสอนเป็นสูตรสําเร็จ เห็นไหม เวลาปฏิบัติต้องทําให้เหมือนกัน แต่เวลาบอกว่าไม่มีสูตรสําเร็จ ทําไมเราบอกพุทโธล่ะ

พุทโธนี้เป็นเบสิก พุทโธ คนเราก่อนจะลงเล่นกีฬา เขาต้องฟิต มีความฟิตให้ร่างกายแข็งแรง พุทโธเป็นแค่ทําจิตให้เข้มแข็งเท่านั้นเอง มาพุทโธๆ ให้จิตเข้มแข็ง จิตมีสมาธิ จิตมีหลักมีเกณฑ์ ให้มีความสงบขึ้นมาได้ นี่มีเบสิกแล้ว มีพื้นฐานแล้ว เราจะไปฝึกหัดเทคนิคแล้ว เทคนิคว่าเราจะทําอย่างไร จะใช้ปัญญาอย่างไร เราจะต่อสู้อย่างไร

เบสิกนักกีฬาทุกประเภทเลย ต้องออกกําลังกายให้ร่างกายแข็งแรง แล้วเอ็งเล่นอะไรล่ะ เอ็งจะเล่นกอล์ฟ เล่นฟุตบอล เล่นรักบี้ เล่นบาส เล่นอะไร เอ็งก็ไปเล่นตามกีฬาของเอ็งสิ แต่เอ็งต้องมีเบสิก มีความแข็งแรงของร่างกาย พุทโธมีตรงนี้ ฉะนั้น เวลาคนอื่นเขาไม่ได้สอนแบบนี้นี่

เขาบอกว่าของเขา เขาทําอย่างนี้แล้วกีฬามีชนิดเดียว แล้วทําอย่างนี้ตลอดไปแล้วจบ...มันไม่มีอยู่จริง ถ้ามีอยู่จริง พุทโธๆ แค่มาทําพื้นฐาน แค่ให้ทุกคน ให้นักกีฬาทุกประเภทร่างกายแข็งแรง มีความฟิต แล้วจะเล่นอะไร จะเล่นอะไรหมายความว่า เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เราจะทําอะไรต่อเนื่องไป

ฉะนั้น บอกทําไมต้องพุทโธๆ

ก็เอ็งยังคลานกันมาเลย ก็เอ็งยังยืนกันไม่ได้เลย คนยืนไม่ได้เลย เอ็งจะไปทําอะไรกัน จิตใจเอ็งยังโดนกิเลสข่มขี่อยู่ เอ็งยังวิตกกังวลกับชีวิตตลอด จิตใจของเอ็ง เอ็งยังหมกมุ่นอยู่กับกิเลสอยู่ตลอดเลย แล้วเอ็งบอกเอ็งจะปฏิบัติตามแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เอ็งจะปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เอ็งจะนอนปฏิบัติใช่ไหม เอ็งจะคลานปฏิบัติกันไปหรือ ในเมื่อจิตใจเอ็งยังไม่แข็งแรงพอที่เอ็งจะลุกยืนได้ เอ็งจะเดินเองได้

นักกีฬาเขาต้องลุกยืนได้ เดินได้ วิ่งได้ มีกําลังได้ เขาถึงไปเล่นกีฬาชนิดต่างๆ ได้ พุทโธๆ เพื่อให้จิตมีกําลังเท่านั้นน่ะ เพื่อให้ความสงบ ตรงนี้เป็นพื้นฐาน

แต่เวลาคนอื่นเขาบอกว่าเป็นแนวทางเดียวกัน เราต่อต้าน เวลาพุทโธ ใครมาก็พุทโธๆ

พุทโธมันเบสิก มันทําให้จิตสงบ มันทําให้คนมีความฟิต แล้วปฏิบัติต้องว่ากัน กรรมฐานเขาสอนกันตรงนี้ ให้พิจารณากาย พิจารณากายเหมือนกันยังแตกต่างกันเลย ดูสิ กีฬาแต่ละชนิด ตําแหน่งการเล่นของเขาก็ยืนคนละตําแหน่งอยู่แล้ว กีฬาทุกชนิด ตัวเล่นของเขามีตั้งกี่ตําแหน่ง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาภาวนาไปเห็นกายเหมือนกัน กีฬาชนิดเดียวกัน เห็นกายเหมือนกัน แต่เอ็งยืนอยู่ตําแหน่งไหน เอ็งพิจารณาอย่างไร เห็นกายอย่างไร พิจารณาอย่างไร ถ้าพิจารณาแล้วมันถึงเป็นการต่อสู้

นักรบ เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอนให้เป็นนักรบ นักปฏิบัติให้เป็นนักรบ ไม่ใช่นักหลบ อยากจะปฏิบัติ อยากจะเป็นนักหลบอีก อยากจะเป็นโค้ชไง อยู่ข้างสนามแล้วเชียร์ไง แล้วจะชนะเขาอย่างเดียวไง แล้วนักกีฬาเล่นไม่ถูกใจ ไม่พอใจอีกนะ แต่นักรบลงไปเล่นเลย ลงไปสู้กับเขาเลย มันต้องเป็นความจริงแบบนั้น

นี่พูดถึงการหนีทุกข์ แล้วมาจับที่ความดับ มันจะเป็นอุปาทานไหม

จับที่ความดับ จับที่ความดับมันไม่มีปัญญา จับที่ความดับ เกิดดับมันไม่มีปัญญา มันเป็นความกดไว้เฉยๆ แล้วกดไว้ทําไมมันสบายล่ะ อ้าว! ก็มันสบายสิ เพราะมันขี้เกียจ ไม่ต้องทําอะไร มันปฏิเสธหมดมันก็สบายน่ะสิ จิตมันอย่างนั้นน่ะ นี่มันหลอกด้วย พอสบายแล้วจะได้ไม่ต้องปฏิบัติไง ถ้าสบายแล้วจะไม่ต้องเข้าไปหากิเลสไง ถ้าสบายแล้วไม่ต้องไปใช้หนี้ไง เจ้าหนี้มันรอรับอยู่นั่นมันยังไม่ได้รับหนี้ไง แล้วก็บอกกูใช้แล้ว แล้วบอกสบายๆ

ชักดาบเขาแล้วว่าสบาย เขาใช้หนี้ เขาไม่ได้ชักดาบ ถ้ามันชักดาบมันก็จบ มันไปไม่ได้หรอก นี่ถ้าไม่ทํามันก็เป็นอย่างนี้ ถ้ารู้จากการกระทํานะ รู้จากทํา ถ้ารู้จากทํามันจะรู้แจ้ง

ฉะนั้น ถ้ารู้ของเรา เขาจะไม่พูดอย่างนี้ ถ้าเราจะดับทุกข์ เราจะหนีจากทุกข์ คําว่า “หนีจากทุกข์” มันหนีโดยไม่มีเหตุมีผล ความหนีจากทุกข์ หนีคือปฏิเสธ แล้วไปจับที่ความดับ ไปจับที่อดีตไง จับที่ความดับ

ถ้าเกิดเป็นความดับเป็นอุปาทานไหม

มันยิ่งกว่าอุปาทานอีก มันเป็นมิจฉาทิฏฐิไปเลย แต่นี้เพียงแต่ว่าถ้ามิจฉาทิฏฐิไปเลย เวลาคนปฏิบัติใหม่ คนที่ปฏิบัติใหม่ยังปฏิบัติไม่เป็น ปฏิบัติอย่างใด ถ้านักกีฬาฝึกหัด เวลาเขาเล่นอย่างไร เขาบอกว่าให้เต็มที่เลย ถ้าคนมีพรสวรรค์ ให้เขาเล่นเต็มที่เลย แล้วโค้ชเขาจะคอยดูว่าเด็กคนนี้มีพรสวรรค์ไหม

นักปฏิบัติใหม่เวลาหัดพิจารณา เต็มที่เลย อะไรก็ได้ เอาเต็มที่เลย แล้วเวลามาส่งเขาจะคอยจับว่า เอ๊ะ! มันมีเชาวน์อย่างไร มันมีปัญญาอย่างไร ครูบาอาจารย์เขาจะสอนอย่างนี้ มันควรเล่นตําแหน่งใด มันควรจะทําอย่างใด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพูดถึงฝึกหัดใหม่ เพราะเวลาเราตอบถึงปัญหา คนที่ภาวนาไม่เป็นเลย เราก็พูด อะไรก็ได้ อะไรก็ได้ ทําให้พอมีแนวทาง

แต่ถ้าพอพูดถึงว่า เราจะดับทุกข์ เราจะหนีจากทุกข์

ไอ้อย่างนี้พอมีแนวทางแล้วเรากลับมา กลับมาเป็นนักหลบ กลับมาเป็นนักกีฬาที่ไม่มีความฟิต นักกีฬาที่ไปในสนามกีฬาแล้วไปนั่งขวางกลางสนามกีฬา นั่นไม่ใช่นักกีฬา

นักกีฬาเวลาเขาแข่งขันกันแล้ว ทุกวินาทีในเวลาการแข่งขันมีค่าทั้งนั้นน่ะ ถ้ายังไม่หมดเวลาการแข่งขัน เรายังมีโอกาสที่จะชนะ ฉะนั้น เวลานักรบเขารบกันอย่างนั้น

ถ้านักหลบ การหนีจากทุกข์ นี่หลบแล้ว แล้วหลบแล้วยังไปจับที่ความดับอีก โอ้โฮ! จับไปที่ความดับ มันเหมือนสัญญา เรารู้ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานมา ๒,๕๖๐ กว่าปีใช่ไหม เราก็จะนึกถึงนิพพานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย แล้วมัน ๒,๐๐๐ กว่าปีมาแล้ว เราไม่ใช้ปัญญาของเราเลย มันจะเป็นปัจจุบันได้อย่างไร มันจะชําระล้างกิเลสเราได้อย่างไร อันนี้กรณีหนึ่ง

อีกกรณีหนึ่ง “การจดจําอย่างหนึ่ง การละสิ่งที่จดจําอย่างหนึ่ง ทําอย่างไรถึงจะหยุดความสงบได้ ทําอย่างไรจะถึงที่สุดแห่งความสงบได้”

“การจดจําอย่างหนึ่ง” นี่คือปริยัติ คือการศึกษา “การละสิ่งที่จดจําอย่างหนึ่ง”

หลวงปู่มั่นนะ เวลาท่านเทศน์ ท่านเทศน์ถึงวิธีการ แต่ถึงเวลามันจะสรุป เวลามันจะมีผล ท่านบอกตรงนี้สําคัญ ท่านจะข้าม

หลวงตาเวลาท่านเทศน์ ท่านเทศน์ถึงอสุภะ เวลาถึงที่สําคัญๆ ท่านจะบอกว่าตรงนี้มันสําคัญ ท่านจะเว้นไว้ ข้ามไปเลย เพราะกลัวคนที่ฟังจะจําเป็นสัญญา

ถ้าเป็นสัญญานะ อย่างเช่นเราไปติวข้อสอบ เรารู้ถึงข้อสอบ เราเก็งข้อสอบ เวลาเราไปสอบ เรารู้ข้อสอบ แต่ถ้าข้อสอบเขาตั้งข้อสอบใหม่ล่ะ นี่ไง เพราะเราไปรู้แล้วเรายิ่งทํายาก

นี่ก็เหมือนกัน “การจดจําอย่างหนึ่ง” การจดจํานี่เป็นปริยัติ การจดจํานี่ปริยัติ ปริยัติเขาจดจํา จดจํามาเป็นแนวทาง แต่เวลาจะปฏิบัติ ท่านวางไว้ก่อน เห็นไหม วางไว้ก่อนแล้วปฏิบัติตามความเป็นจริง

กรณีนี้ที่เวลาหลวงตาท่านเป็นมหาแล้วท่านจะปฏิบัติ ท่านยังสงสัยว่านิพพานมันจะมีจริงหรือเปล่า ทั้งๆ ที่เรียนจบมหา

ทีนี้เวลาไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอก “มหา มหาเรียนมาถึงเป็นมหา เรียนธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่สุดยอดมาก ฉะนั้น ธรรมอันนี้ให้ใส่ในลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ก่อน แล้วมหาปฏิบัติไปนะ ปฏิบัติไป ถ้ามันถึงความเป็นจริงแล้วปริยัติกับปฏิบัติมันจะมาเป็นเนื้อเดียวกันเลย เป็นอันเดียวกันเลย”

แต่ถ้าเวลาปฏิบัติไป “ความจดจําอย่างหนึ่ง” เอาความจดจําเป็นตัวตั้ง เพราะเราจดจํามาเป็นแนวทาง แล้วเราก็จําแนวทางนั้นมาใช่ไหม จําแนวทางมา เวลาปฏิบัติไปนะ “มันจะเป็นอย่างนั้น มันจะเป็นอย่างนี้ จิตมันเป็นอย่างนี้ มันน่าจะเป็นอย่างนั้น มันน่าจะเป็นอย่างนี้” มันทําให้เราเนิ่นช้า หลวงปู่มั่นท่านใช้คําว่า “มันจะเตะมันจะถีบกัน” คือมันจะขัดมันจะแย้งกัน

ทั้งๆ ที่เวลาเราจดจํามา เราจดจํามา ศึกษามาเพื่อเอาใบประกาศ เรียนให้จบๆ เวลาจบแล้ววางไว้ วิชาการของเราวางไว้ เรามีความรู้ของเราแล้ว แต่ปฏิบัติ เราปฏิบัติให้เป็นความจริงขึ้นมา อย่าไปวิตกกังวล อย่าให้ค่า อย่าไปให้ค่า อย่าไปหมาย อย่าไปเดา อย่าไปสร้างเป้าหมาย สิ่งนี้มันเป็นการเตะการถีบ คือการขัดการแย้งกับความเป็นจริง

ความขัดความแย้งเพราะกิเลสเรามีในใจของเราใช่ไหม กิเลสมันก็คาดมันก็หมาย มันก็ต้องการไปทั้งนั้นน่ะ แล้วความจริงเป็นอีกอย่างหนึ่ง มันจะคาดมันจะหมาย มันจะขัดมันจะแย้ง มันจะทําให้เราหัวปั่นเลย มันปฏิบัติยากขึ้น

แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมาแล้วท่านสงสารนะ ท่านบอกว่า ที่เราศึกษามาแล้วให้ใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจไว้ อย่าให้มันออกมา

อย่าให้ออกคืออย่าไปนึกถึงมัน วางมันไว้เลย แล้วเราปฏิบัติของเราไป พุทโธของเราไป ใช้ปัญญาของเราไป ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา เห็นไหม

“สิ่งที่จดจําอย่างหนึ่ง สิ่งที่ละการจดจําอย่างหนึ่ง” แล้วทําอย่างไรๆ

เวลามันปฏิบัติไปเป็นความจริงขึ้นมามันจะเป็นความจริง การจดจํานี้เป็นสัญญาทั้งนั้นน่ะ แล้วการจดจํา การจดจําเป็นสัญญา สัญญา สัญญาความจําได้หมายรู้ การศึกษาทางโลกเขาต้องใช้สัญญา ใช้การจํา ใช้การวิจัย ใช้การวิเคราะห์ขึ้นมาเพื่อเป็นทางวิชาการของเขา แล้ววิชาการแล้วเขาต้องไปลองเป็นภาคปฏิบัติ เวลาปฏิบัติมันจะได้จริงหรือไม่ได้จริงเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่ของเรา เราจดจํา จดจําธรรมของพระพุทธเจ้ามามันสําเร็จรูปมาแล้ว เพราะพระพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์มาแล้ว พระพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ของจริงอยู่แล้ว แต่ไอ้จําของเราจําด้วยกิเลสของเรา กิเลสของเรามันก็ให้ค่าไง ถ้ามันพอใจ มันเห็นด้วย มันก็ว่าดี ถ้ามันไม่เห็นด้วยมันก็บอกว่าสิ่งนี้พระไตรปิฎกเขาแต่งเติมกันมา มันขัดแย้งไปหมด แล้วเวลาปฏิบัติเข้าไป จิตมันยิ่งหลอกเข้าไปใหญ่

จิตมันหลอกเพราะอะไร เพราะมันมีกิเลส มันมีพญามาร มันพยายามบิดเบือน เห็นไหม เวลาเราปฏิบัติจะเข้าด้ายเข้าเข็ม มันชักนําไปเลย เวิ้งว้างไปหมดเลย มันถลําไปข้างหน้านั่นเลย แล้วความจริงตรงนี้มันจะเป็นประโยชน์ มันก็ถลําไปก่อน แล้วถลําไปแล้วก็เตลิดเปิดเปิงไปเลย เสื่อมหมดเลย พอจะเอาจริงก็ต้องกลับมาฟื้นฟูใหม่ การปฏิบัติมันจะล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ เจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ ปฏิบัติแล้วรู้ง่าย ปฏิบัติแล้วรู้ยาก ในแนวทางปฏิบัติมันจะมีมหาศาลเลย

ทีนี้ “การจดจําอย่างหนึ่งและการละสิ่งจดจําอย่างหนึ่ง”

การละไง “การละสิ่งจดจําอย่างหนึ่ง แล้วทําอย่างไรมันถึงที่สุดแห่งความสงบ”

ศึกษามาแล้วเป็นปริยัติ พอเป็นปริยัติก็วางไว้เลย วางไว้ๆ อย่าเอาภาคปริยัติมาเป็นตัวตั้ง ถ้าเป็นตัวตั้งนะ ก็เหมือนเรานี่ เรานะ เรานี่ขี้ทุกข์ เราเป็นพระบ้านนอก เป็นพระอยู่ชายป่าชายเขา โอ้โฮ! ไปเห็นเขานั่งรถเบนซ์น่ะ ไปเห็นเขามีเฟอร์นิเจอร์กันมหัศจรรย์ อยากได้กับเขา นี่ไง เพราะเราไปเห็นของเขา ไปเห็นของเขา เราอยากได้อย่างเขา แล้วเราขี้ทุกข์ขี้ยากอย่างนี้ เราจะมีเบนซ์ไปกับเขาได้ไหม เราจะมีเฟอร์นิเจอร์อย่างดีงามไปกับเขา เราทุกข์ตายเลย

นี่ก็เหมือนกัน “การจดจําอย่างหนึ่ง” การจดจํามันก็จําธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา แล้วเราก็คาดก็หมายเนาะ

โดยธรรมชาติคนที่เขารํ่ารวยเขามีเงินมีทองเขาก็ขี่รถเบนซ์ เขาก็ขี่รถแบบว่ารถโรลส์รอยซ์ รถคันละ ๔๐-๕๐ ล้านน่ะ ไอ้นั่นเขามีสตางค์ มีเงิน เขาก็ทําได้ ไอ้อย่างเรานะ โตโยต้าเก่าๆ สักคันหนึ่ง กูยังซื้อไม่ได้เลย แล้วกูจะไปมีอะไรกับเขา

นี่ก็เหมือนกัน “การจดจําอย่างหนึ่ง” จดจํามาจดจําถึงนิพพานน่ะ จดจําถึงที่สุดของพระพุทธเจ้ามา แล้วเราจะทําได้หรือวะ ท้อใจเนาะ โอ้โฮ! คันหนึ่ง ๔๐-๕๐ ล้าน แล้วจะเก็บสตางค์เมื่อไหร่จะได้ เงินเดือนยังไม่ชนเดือนเลย แล้วกูจะมีเงินอะไรไปซื้อขนาดนั้นน่ะ

“การจดจําอย่างหนึ่ง” ทุกข์ไหม แล้วละการจดจําล่ะ

เราจะมั่งมีศรีสุขจะทุกข์จนเข็ญใจ เรามีสองเท้า ไปไหนก็เดินเอา รถเมล์ก็มี รถไฟฟ้าก็มี ตั๋วก็ซื้อเอา อ้าว! เราก็มีสองเท้านี่ กูก็ไปประสากูนี่ มันไม่ต้องไปเทียบเคียงกับใคร เขามีก็สาธุ เอ็งสร้างบุญกุศลมาก็เรื่องของเอ็งเถอะ ของเราก็สองเท้านี่แหละวะ ไปไหนกูก็เดินของกูไปนี่ เออ! ถ้ามีรถเมล์ กูก็ไปรถเมล์กูนี่ เออ! ถ้าไม่มี กูก็ไปเกวียนกูก็ได้ อ้าว! ทําไปๆ นะ เราอาจจะดีกว่าเขาก็ได้ถ้าจิตใจเราดี

เห็นไหม “การจดจําอย่างหนึ่ง” จดจํามานี่มันเป็นสัญญานะ แล้วเป็นความทุกข์ความยากเลยล่ะ

แล้ว “ละสิ่งที่จดจําอย่างหนึ่ง” ละสิ่งที่จดจําก็ตัณหาความทะยานอยากของเรานี่ไง แล้วตัณหาความทะยานอยากทําอย่างไรล่ะ

โดยพื้นฐานนะ โดยการปฏิบัติ โดยกรรมฐานเรารู้จากการทํา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนให้ทําความสงบของใจเข้ามา ต้องทําใจให้สงบระงับเข้ามาก่อน ถ้าใจสงบระงับแล้วนะ ไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ นั้นคือเห็นการเห็นงานของเรา แล้วถ้าทําการทํางานของเราสําเร็จ นั่นน่ะคือละทุกข์ นั่นล่ะละสังโยชน์ นั่นน่ะละคือเครื่องร้อยรัดจิตกับกิเลสที่มันรัดไว้

กิเลสมันไม่ใช่จิต มันอยู่กับจิต จิตนี้เป็นจิต เห็นไหม จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส หมองไปด้วยอุปกิเลส หมองไปด้วยตัณหาความทะยานอยาก นี่กิเลสมันละได้ มันเป็นนามธรรม แต่มันอาศัยจิตนี้อยู่

ฉะนั้น จิตนี้ ถ้าจิตเราสงบแล้วเราพิจารณาของเราแล้ว เราจะละมันออกไป ละมัน ละชั่วคราว ตทังคปหาน ถ้ามันสมุจเฉทปหาน มันจะตัดขาด ตัดขาด ถ้ามันไม่ตัดขาด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาไม่ได้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาแล้ว แล้วสั่งสอนลูกศิษย์ลูกหา เอตทัคคะเป็นพระอรหันต์หมดเลย หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่านเป็นพระอรหันต์หมดเลย

นี่ไง “ทําอย่างไรถึงจะถึงที่สุดแห่งความสงบ”

ทําอย่างไร ก็ทําอย่างครูบาอาจารย์สอน ถ้าโยมมีวาสนานะ ประวัติหลวงปู่มั่นมี ประวัติหลวงปู่มั่น ประวัติหลวงปู่เสาร์ท่านทําของท่านอย่างไร เอาตามนั้นน่ะ เราปฏิบัติของเราให้ได้

รู้จากการกระทําไง สิ่งนั้นถ้าเป็นประวัติหลวงปู่มั่น ประวัติหลวงปู่เสาร์ นั่นก็เป็นสมบัติส่วนตนของท่าน แต่ท่านทําแล้ว ครูบาอาจารย์ท่านได้การเล่าได้การบอกกล่าวมาจากหลวงปู่มั่น แล้วท่านเขียนประวัติของท่านไว้ การสมบุกสมบันของท่าน ท่านทําของท่านขนาดไหน นั่นน่ะรถโรลส์รอยซ์ นั่นน่ะเฮลิคอปเตอร์ นี่เป็นของท่านเพราะท่านมีอํานาจวาสนาไง

แล้วเราไปจดไปจํามา นี่มันเป็นความจําๆ เราจะเอาขนาดนั้นไหม แต่เราเอาแนวทาง แล้วเราจะปฏิบัติของเรา ถ้าเป็นความจริงของเรานะ เรามีเกวียนสักเล่มหนึ่งก็ยังดีแล้ว ไม่ต้องเดินด้วยสองเท้า อย่างน้อยก็นั่งเกวียนไปให้โคมันลากไป ถ้าโคมันลากไปมันก็พอเป็นไปได้นะ

นี่พูดถึงว่า “สอบถามแนวทางปฏิบัติ”

เราจะตอบรู้จากการกระทํา รู้จากธรรมของเราเนาะ

อีกข้อหนึ่ง ให้มันหมดไปเลย

ถาม : เรื่อง “ขณะฟังธรรมทําไมถึงร้องไห้ออกมา”

กราบนมัสการพระคุณเจ้าเจ้าค่ะ สงสัยว่าเวลาฟังธรรมะ เรื่องเล่าต่างๆ ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อนที่จะตรัสรู้ หรือจะเป็นเรื่องเล่าขององค์สาวกทั้งหลาย หรือแม้กระทั่งเรื่องเล่าเกี่ยวกับธรรมะของพระสงฆ์ผู้เจริญทั้งหลาย ตัวของดิฉันมีอาการร้องไห้จากการฟังธรรมนั้น ถึงแม้เรื่องเล่าจะไม่ได้เศร้าเลย เป็นเพราะอะไรเจ้าคะ นมัสการพระคุณเจ้าอีกครั้งเจ้าค่ะ

ตอบ : อันนี้มันเป็นจริต มันเป็นที่ว่าจิตของเราได้สร้างสมบุญญาธิการมาอย่างใด นี่พูดถึงของโยมนะ ของโยมถ้าได้ฟังเรื่องของพระคุณเจ้า ฟังเรื่องขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทั้งๆ ที่เรื่องของธรรมะก่อนที่จะตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฟังทีไรนํ้าตาไหลทุกทีเลย มันซาบซึ้ง

เขาเรียกว่าธรรมสังเวช มันเกิดธรรมะ มันเกิดความสังเวช มันเกิดความสํารอก มันเกิดความอาลัยอาวรณ์ นี่ธรรมสังเวช มันเกิดความสังเวช ธรรมสังเวชไง แล้วธรรมสังเวช เวลาเราพิจารณา พิจารณา เราปฏิบัติกันนี่ เราเกิดความสังเวชในความทุกข์ความยาก เราจะปล่อย เราจะละมัน

นี่ก็เหมือนกัน เราฟังเรื่องขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราฟังเรื่องของครูบาอาจารย์แล้วมันเกิดความสังเวช มันเกิดนํ้าตาไหล มันก็เป็นคติธรรมอันหนึ่ง

แต่นี้เรายกตัวอย่าง ตัวอย่างนะ มันมีเยอะมากเลยที่มาหาเราบอกว่า เวลาเข้าใกล้พระพุทธรูป เข้าใกล้พระสงฆ์ มันจะเกิดแรงต้าน มันจะเกิดการติฉินนินทา มันจะเกิดในใจเกิดจาบจ้วง อย่างนี้เยอะเลย แล้วนี่มันมาจากไหนล่ะ

มี มีเยอะมาก มีพระมาหาเราเยอะมากเลยบอกว่า เวลาคิดถึงครูบาอาจารย์ขึ้นมาแล้วมันจะเกิดการต่อต้าน มันจะเกิดการติฉินนินทา ทั้งๆ ที่ผมก็เคารพนะ ในชาติปัจจุบันนี้เราเคารพเพราะเราอยากประพฤติปฏิบัติ เราอยากพึ่งครูบาอาจารย์ แต่เวลามันคิดขึ้นมาในใจของตัวเอง มันสบประมาท มันต่อต้าน มาหาเราว่า หลวงพ่อแก้อย่างไร

นี้เรายกตัวอย่างให้เห็นว่า จริตนิสัยของคน การสะสมของเวรของกรรมมันมีสะสมของมันมา ถ้าเราได้สร้างคุณงามความดีมา สิ่งที่เราได้ยินได้ฟังขึ้นมาแล้วมันเกิดสังเวช เกิดธรรมสังเวช มันร้องไห้ออกมา มันนํ้าตาไหล

นํ้าตาไหลก็ส่วนนํ้าตาไหล สิ่งนี้มันไม่น่าอาย ไม่น่ารังเกียจ ถ้ามันสังเวช เราก็สังเวช สังเวชแล้วเรารับรู้ไว้ เขาเรียกว่าอารมณ์ความรู้สึก มันเป็นอารมณ์ความรู้สึก เวลาอารมณ์ทุกข์อารมณ์ยาก อันนี้อารมณ์สังเวช อารมณ์สะเทือนใจ ถ้าอารมณ์สะเทือนใจ นํ้าตาไหลก็ไหลไป เราก็จบ

จิตใจของเรา มันก็เหมือนสะเทือนถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สะเทือนถึงพุทธะ สะเทือนถึงหัวใจไง หัวใจคือพุทธะ สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์ มันไม่เป็นโทษหรอก

คนที่เขาเป็นโทษนะ เวลาเขาเข้าไปใกล้พระ เขาเข้าไปใกล้พระพุทธรูป มันเกิดแรงต้าน เกิดการติฉินนินทา แล้วทําให้เศร้า มีคนมาหานะ เศร้า คอตกเลย บอกก็ไม่เคยคิดอย่างนั้นเหมือนกัน จิตใจเขาไม่อยากคิดอย่างนั้น จิตใจเขาไม่อยากให้เป็นอย่างนั้น ทําไมมันเป็นล่ะ แล้วอยากแก้ไข อยากจะแก้ไข อยากไม่ให้เป็น

เราก็บอกว่า ถ้าอยากแก้ไข มันเป็นแต่สิ่งที่เราสร้างมาแต่อดีต รากเหง้าพันธุกรรมของมันมาอย่างนี้ พอมาอย่างนี้ปั๊บ ผลสะเทือนมา แต่ตอนปัจจุบันนี้เรามีสติมีปัญญา เราก็ขอขมาลาโทษไง รตนตฺตเย ปมาเทน ทวารตฺตเยน กตํฯ ขอขมาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สิ่งที่ได้กระทํามาที่มันมีการผิดพลาดมา ขออภัยต่อกัน บัดนี้ข้าพเจ้ามีความสํานึก มีความเห็นโทษแล้ว ข้าพเจ้าจะขออภัย

ขออภัยขอโทษไปเรื่อยๆ คนเรามีการบาดหมางกัน เราขอโทษไปเรื่อยๆ ถ้าคนที่มันเป็นคู่บาดหมางมันไม่ยกโทษให้เราก็ไม่เป็นไร เราสํานึก เราขอโทษ เขาไม่ยกโทษให้ก็ไม่เป็นไร ขอโทษๆๆ ขอโทษมันทุกวันน่ะ นี่ไง ขออภัยๆๆ ให้จิตใจเรามั่นคงมาเอง นี่พูดถึงคนที่เขามีแรงต้านอีกอย่างหนึ่งตรงข้ามกับโยมนะ

แต่ถ้าโยม ถ้าถึงว่าเวลาร้องไห้ ร้องไห้คือความซาบซึ้ง เหมือนกับเรา ญาติผู้ใหญ่หรือว่าญาติผู้ใหญ่ของเรามีความทุกข์ความยาก เราก็มีความสะเทือนใจ เราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาฟังธรรมในสิ่งที่เป็นประโยชน์ขึ้นมา มันสะเทือนหัวใจ มันเกิดธรรมสังเวช อันนี้เป็นแง่บวก เราจะบอกว่าไม่ต้องแก้

“เวลาฟังธรรมแล้วมันเกิดการร้องไห้”

เกิดการร้องไห้ก็ผลของการซาบซึ้ง เราก็รับไว้ เอานํ้าตาเช็ดแล้วก็หยุดรื่นเริง ใครจะติฉินนินทาเรื่องของเขา แต่ถ้าคนไม่เข้าใจเขาจะหาว่าเป็นมารยา มีนํ้าตาไหล โอ๋ย! มารยาสาไถย

นั่นเขาคิด โลกธรรม ๘ สิ่งที่เขาจะติฉินนินทามันมีได้ร้อยแปด เราไม่สามารถไปหักห้ามความรู้สึกนึกคิดของคน แต่ถ้าจิตใจของเราเป็นธรรม เรารู้ได้ว่าเราเป็นธรรม เราเป็นประโยชน์ เรารักษาของเราไว้เพื่อประโยชน์กับเราเนาะ ตอบเท่านี้ เอวัง

ในพระสายหลวงปู่มั่นมีทั้งดีและเลวปนกันเหมือนกัน

ถ้ามีดีและเลวปนกัน ถ้ามีดี เราก็ชื่นชม

เราก็ชื่นชม เราก็สาธุ มีสิ่งที่ดีๆ ให้เราอบอุ่นใจ

ถ้าพระองค์นั้นเขาปฏิบัติขึ้นไปแล้วเขาล้มเหลว

เขาทําตัวเองเขาเลวทรามไป เราก็สาธุ

มันเป็นเวรเป็นกรรมของเขา

เขาได้สร้างเวรสร้างกรรมของเขา

เราไม่ได้ไปร่วมเวรร่วมกรรมกับเขา

นี่เวลาท่านพูด ท่านพูดแบบนี้

นี่หลวงตาเวลาท่านเตือนนะ

๓

อยากได้พระดี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๑ พฤษภาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พระหลงอะไรหรือเปล่า”

หลวงพ่อ : เขาถามนะ “พระหลงอะไรหรือเปล่า” เขาจะให้พระรับผิดชอบสังคมไง คําถาม “พระหลงอะไรหรือเปล่าครับ”

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมขอถามหลวงพ่อว่า ทําไมถึงเป็นแบบนี้ แบบที่ว่าคือสมัยนี้พระก็เยอะ วัดวามีให้เห็นทั่วทุกที่ แล้วทําไมคนถึงมีกิเลสตัณหา ราคะ โทสะ โมหะ ฆ่ากัน ทําชั่วกันเป็นว่าเล่น ยิ่งมากขึ้นๆ พระที่มีมาก การทําชั่วน่าจะลดลงนะครับ หลวงพ่อพิจารณาในสิ่งที่เป็นไป สาธุครับ

ตอบ : ทุกคนก็ปรารถนาอย่างนี้ ทุกคนก็คิดแบบนี้ไง คิดว่า พระพุทธศาสนา เวลาคนเขาถามมานะ บอกว่า ทําบุญที่ไหนก็แล้วแต่ไม่เท่ากับทําบุญกับพระอรหันต์ ทําบุญกับพระพุทธเจ้า ทําบุญในพระพุทธศาสนา แล้วชาวพุทธเขาทําบุญกันมหาศาลเลย ชาวพุทธทําไมไม่เป็นเศรษฐีโลก เศรษฐีโลก เขาบอกไม่เป็นชาวพุทธเลย เป็นผู้ถือคริสต์ ถือศาสนาต่างๆ นี่เวลาเขาพูดไง เพราะอะไร

เพราะว่าเวลาเราพูดถึงการทําบุญไง ทําบุญแล้วจะได้บุญกุศลมหาศาล ใครทําบุญแล้วจะได้บุญมาก เขาถึงถามกลับว่า แล้วทําบุญมากแล้ว คนไทยทําบุญทุกๆ คน ทําไมคนไทยมีแต่คนทุกข์คนยาก เขาก็ถามปัญหานี้มา

นี่ก็เหมือนกัน เขาถามหลวงพ่อว่า ทําไมแบบที่ว่านี้ สมัยนี้พระก็เยอะ วัดวามีทุกที่ทุกแห่ง แล้วทําไมคนถึงมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มีแต่ฆ่ากัน มีแต่ทําความชั่วยิ่งมากขึ้นๆ พระมีมากขึ้น ความชั่วน่าจะน้อยลง

พระมากขึ้น แล้วพระมากขึ้น พระมีคุณภาพไหม ถ้าคุณภาพของพระล่ะ ถ้าพระมีมากขึ้น ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีองค์เดียว พระพุทธเจ้าตรัสรู้องค์เดียวนะ หลวงปู่มั่นเวลาท่านกระเสือกกระสนของท่านกับหลวงปู่เสาร์ ๒ องค์ เวลาสําเร็จ ท่านสําเร็จก่อนองค์เดียว แล้วท่านมาสร้างสมของท่าน ท่านสร้างอํานาจวาสนาบารมีของท่าน นี่พระน้อยๆ แต่มีคุณภาพ

แต่พอพระมีมากขึ้น เราบอกว่าเราจะเผยแผ่ศาสนาๆ

หลวงตาท่านถามประจํา เวลาเผยแผ่ศาสนาไปทั่วโลกเลย ท่านบอกว่าเอากิเลสไปเผยแผ่หรือเอาธรรมะไปเผยแผ่ เออ! เอาอะไรไปเผยแผ่เวลาเผยแผ่ธรรมๆ ไป

นี่พูดถึงในความเห็นของเขาว่า ทําไมวัดวามีทุกที่ สิ่งต่างๆ มันต้องดีขึ้น

วัดวามีทุกที่นะ หลวงตาท่านพูดประจํา ที่ไหนมีบ้านมีเรือน ที่นั่นจะสร้างวัดขึ้นมา สร้างวัดขึ้นมาเพราะอะไร เพราะเราชาวพุทธ เราต้องมีศาสนพิธี เราต้องมีพิธีกรรมของชาวพุทธ เราต้องมีที่อบอุ่นหัวใจ ถ้ามีที่อบอุ่นหัวใจนะ เวลาคนเกิด คนเกิดเขาก็ทําบุญกุศล เวลา ๗ วัน เวลาคนเกิด ๑ เดือน ๒ เดือน ทําบุญวันเกิด เวลามีคนเสียชีวิต เขาก็ต้องนิมนต์พระไป กุสลา ธมฺมา นี่พูดถึงประเพณีวัฒนธรรม ที่ไหนมีบ้านมีเรือน ที่นั่นก็จะมีวัดมีวาขึ้นมา

ฉะนั้น บอกว่า วัดมีทั่วทุกหนทุกแห่ง แล้วทําไมสังคมมันมีปัญหาล่ะ

สังคมมีปัญหานะ เพราะอะไร เพราะสังคมโง่ สังคมโง่เอง สังคมตามืดบอดเอง เวลาว่าเจริญๆ โลกเจริญๆ ไปเที่ยว ไปดูสิ่งต่างๆ เมื่อก่อนยุโรปมีแต่ป่าแต่เขา ยิ่งอเมริกายิ่งคนเถื่อนเลย เวลาสมัยโรมัน โรมนี่เจริญก่อน พอโรมเจริญก่อน แล้วพอโรมันรุกเข้าไป บุกเข้าไปก็เผยแผ่ความเจริญไป ตัดป่าตัดเขาไป เราก็ไปดู เดี๋ยวนี้เขาสร้างตึก สร้างบ้านเรือนบ้านช่อง เขาสร้างกันในยุโรป ในอเมริกา โอ๋ย! เขาเจริญมาก เมืองไทยเป็นเมืองล้าหลัง พูดถึงทางเอเชียเป็นเมืองล้าหลัง

มันล้าหลัง ล้าหลังทางวัตถุ แต่มันเชิดชูทางหัวใจ มีกตัญญูมีกตเวที มีความกตัญญูกัน มีการรักการผูกพันกัน มีนํ้าใจต่อกัน

นี่เขาบอกว่าเวลาโลกมันเจริญ เจริญแบบโลกๆ ฉะนั้น เวลาว่าวัดมีทั่วไป ทําไมคนเราถึงมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

ก็บริโภคนิยมไง

สมัยก่อนนะ รัฐบาลบอกว่าห้ามสอนเรื่องมักน้อยสันโดษ เพราะถือว่าความมักน้อยสันโดษมันทําให้ไม่เจริญ เขาห้ามสอนเรื่องมักน้อยสันโดษเลย ถ้าไม่มักน้อยสันโดษ คนมันก็แก่งแย่งชิงดีกัน มันก็จะเจริญทางโลก เราก็จะว่าเจริญทางโลก นี่มันบริโภคนิยม

ฉะนั้น เวลาบริโภคนิยม ดูการโฆษณาชวนเชื่อสิ ในการโฆษณาชวนเชื่อ ในการโฆษณา ทุกคนก็ติดในการโฆษณากันไป พอติดโฆษณาแล้วมันก็แข่งขันกัน มันมีแต่แข่งขันกัน มันมีแต่เอาการบริโภคมายัดเยียด แล้วมันก็เป็นกระแส

ถ้าประเทศที่เจริญแล้วต้องคุณภาพชีวิต ประเทศไหนไม่เจริญมันเป็นป่าเถื่อน พอป่าเถื่อนขึ้นมา เราก็อยากเจริญกับเขาไง เวลาเจริญกับเขา มันโลภไหม มันโทสะไหม มันโลภะ โทสะ โมหะไหม แล้วมันฆ่าแกงกันไหม มันฆ่าแกงกันเพราะว่าเราเอาโลกเป็นใหญ่ไง เรามองแต่เรื่องทางโลกเป็นใหญ่ เขาบอกนี่มันเจริญๆ ไง แล้วตอนนี้ก็มาโทษ เห็นไหม พอวัดก็มีมากไป พระก็มีมหาศาลเลย ทําไมในสังคมมีแต่ตัณหา ราคะ โทสะ โมหะ มีแต่ฆ่าแกงกัน ยิ่งทํามากขึ้นๆ ทุกวัน

ทําไมจะไม่มากขึ้นล่ะ ไปกระตุ้นกิเลส ทําไมจะไม่มากขึ้นล่ะ เวลาหลวงตาท่านด่านะ เดินแฟชั่นๆ ท่านบอกว่าแฟชั่นพ่อมึง เวลาหลวงตาท่านพูด

ไอ้เราก็แฟชั่นกันสิ แฟชั่นๆ ไอ้นี่มันเป็นเรื่องโลกๆ แล้วเราส่งเสริมกันแบบนี้ เวลาเราส่งเสริมก็ส่งเสริมกันแบบนี้ วันวาเลนไทน์นะ โอ้โฮ! ทั้งโลกเลยนะ วันมาฆบูชาไม่รู้จัก เวลาวันมาฆบูชาไม่รู้จักนะ วาเลนไทน์นี่ไปกัน

วาเลนไทน์มันเกี่ยวอะไรล่ะ มันก็ไปกระตุ้นไง มันไปกระตุ้นกิเลส มันมีแต่เรื่องกระตุ้นกิเลส กระตุ้นกิเลสทั้งนั้นเลย แล้วโลกก็เจริญ แล้วการสื่อสาร การโฆษณา นี่บริโภคนิยม บริโภคนิยมก็ต้องมีคุณภาพ ต้องทัดเทียมกัน มันไปกระตุ้นตรงนั้น แล้วมันจะเป็นอย่างไรล่ะ

เวลาชาวพุทธของเรานะ เมื่อก่อนนะ ในเมืองไทยเราหยุดวันโกน วันพระ ตอนนี้ลังกาเขาหยุดวันโกน วันพระ เขากําลังวิจัยกันอยู่ เขาจะเปลี่ยนมาเป็นวันเสาร์อาทิตย์แล้ว เพราะเขาไม่ทันโลก ในลังกา แต่เมืองไทยเมื่อก่อนก็หยุดวันพระ วันโกน วันโกน วันพระนี่วันหยุด แล้วเขาอยากให้เจริญ เขาก็เปลี่ยนมาเป็นหยุดวันเสาร์อาทิตย์ พอหยุดเสาร์อาทิตย์แล้ว เพื่อการธุรกิจต่างๆ จะให้มันทันโลกกันไง นี่เราเปลี่ยนไปกับเขาเอง จิตใจเราไม่มั่นคงเอง จิตใจเราไม่มั่นคงเองเพราะเรามองไม่เห็นคุณค่าของศาสนา ไม่เห็นคุณค่าของศาสนา

เราไปเห็นนะ ดูสิ การท่องเที่ยวๆ เขามาเที่ยวอะไร เขาเที่ยววัดทั้งนั้นน่ะ เขาเที่ยววัด เขาเที่ยวสิ่งที่เป็นธรรมชาติ เขาไปเที่ยวที่ไหน

เวลาเขาอยู่ของเขา เขาอยู่ในประเทศเขา เขามีแต่ความเร่าร้อน เขาอยู่แต่วัตถุนิยม เขามีแต่ความเร่าร้อน เขาก็มาหาศีลธรรม วัฒนธรรม ถ้ามาหาศีลธรรม วัฒนธรรม เขาก็มาเที่ยวของเขา เขาก็กลับไปเร่าร้อนของเขา ไอ้ของเราอยู่กับศีลธรรมจริยธรรม มองไม่เห็นคุณค่าของมัน ว่าจะส่งเสริมความทันสมัย ถ้าทันสมัย

ถ้ามันทันธรรมสิ ทันธรรมคือมันทันหัวใจของตัวสิ ถ้ามันทันหัวใจของตัว มันจะเป็นประโยชน์ นี่มันไม่ทันหัวใจของตัว มันไปกระตุ้นแต่เรื่องกิเลส แล้วจะบอกว่าให้คนมีศีล ๕

เพราะมันขาดศีล ๕ ทั้งๆ ที่ศีล ๕ มันเป็นเรื่องสามัญสํานึกของมนุษย์เลย เวลาหลวงปู่ฝั้นท่านสอน ศีล ๕ คืออะไร ศีรษะ ๑ แขน ๒ เท้า ๒ ศีล ๕ ศีล ๕ คือมนุษย์นี่ แล้วถ้ามนุษย์มันลืมศีรษะของมัน มนุษย์มันลืมแขนซ้าย แขนขวา เท้าซ้าย เท้าขวา มนุษย์มันเป็นมนุษย์ไปได้ไหม

มนุษย์คนใดขาดแขนไปข้างหนึ่ง ขาดขาไปข้างหนึ่ง เขาก็คนพิการ แต่เวลาศีล รับศีลก็บอกว่ารับ ๔ ข้อ สุราเมรยฯ ขอไว้ก่อน มันจะตัดหัวทิ้งไง มันจะมีแขน ๒ แขน แล้วขา ๒ ขา หัวไม่เอา เวลาหัวมันจะเอา แต่เวลารับศีลรับ ๔ ข้อ มันจะเอาแขน ๒ ข้าง เอาขา ๒ ข้างพอ หัวไม่ต้อง หัวตัดทิ้งไป นี่โลกเป็นแบบนั้น โลกเป็นอย่างนั้น

แล้วจะมาโทษพระ เห็นไหม บอกพระก็มากขึ้น วัดวาเต็มไปหมดเลย แต่ทําไมสังคมถึงมีแต่ราคะ โทสะ ทําแต่ความชั่วกัน นี่เวลาบอกว่าวัดเต็มไปหมด

วัด วัดในสมัยพุทธกาลนะ วิสุงคามสีมา สีมาหมายถึงว่ากําหนดเขต หิน ๔ ก้อนวางไว้ ๔ มุม ตรงนั้นพระสวดสมมุติขึ้นมาให้เป็นวิสุงคามสีมา สมัยโบราณนะ ไอ้สิ่งที่วัดที่เขาซ่อมกัน วัดมันก็คืออิฐหินทรายปูน มันก็ปูนเหมือนกัน มันก็บ้านคนน่ะ มันก็ตึก แล้วเราบอกว่าวัด วัดมีทั่วไป วัดอะไรล่ะ วัดอะไร

แต่ถ้าเป็นพระป่าเขาอยู่ป่าอยู่เขา หิน ๔ ก้อนวางไว้ ๔ มุม สมมุติว่าเป็นวิสุงคามสีมา

สีมา ไปดูในพระไตรปิฎก สีมา ๔ ชนิดมีอะไรบ้าง สีมา นี่พูดถึง แล้วสิ่งปลูกสร้างมา ปลูกสร้างมาทําไม วัดเขามีไว้อะไร

แต่ถ้าวัดนะ วัดของหลวงปู่มั่น วัดของครูบาอาจารย์เรา วัดคือข้อวัตรปฏิบัติ หลวงปู่ฝั้นบอกวัดก็ไปวัดใจ วัดใจคือหัวใจดี หัวใจมีข้อวัตรปฏิบัติ หัวใจมีนํ้าใจ นั่นน่ะคนที่มีวัด

ไอ้คนวัดร้าง คนที่ไม่มีกติกากับตัวเองคือคนวัดร้าง คือคนที่ไม่มีวัดในหัวใจ ไม่มีข้อวัตรในหัวใจ

คนที่มีข้อวัตรในหัวใจ เห็นไหม มีกติกา มีข้อวัตรปฏิบัติ คําว่า “ข้อวัตร” คือข้อห้าม ข้อห้ามมีประจําใจ ถ้ามีประจําใจ เขามีวัตรอยู่ในกลางหัวใจของเขา

นี่ไง วัด มีวัดทั่วไป วัดอะไร วัดอะไร วัดอิฐหินทรายปูนใช่ไหม ถ้าวัดอิฐหินทรายปูนที่ไหนมันก็มี มันสอนใคร

หลวงตาท่านบอกว่า โบสถ์หลังไหนมันสอนคน มีโบสถ์หลังไหนมันสอนคนบ้าง มีวัดวัดไหนที่มันสั่งสอนคนให้เป็นคนดีบ้าง ไม่มี มีแต่พระ พระในวัดนั้นสอน แต่วัดมันสอนไม่ได้ วัดมันสอนคนไม่ได้หรอก วัดมันเป็นที่พึ่งอาศัย มันเป็นที่สาธารณะที่คนเข้าไปทํากิจกรรม

แต่ถ้ามันมีพระที่ดีๆ อยู่ในวัดนั้นมันก็จะเป็นประโยชน์กับสังคมนั้น ถ้ามันไม่มีพระที่ดีอยู่ในวัดนั้น วัดนั้นมันก็เป็นอิฐหินทรายปูนเหมือนกัน วัดมีทั่วไป เห็นไหม

หลวงตาท่านพูด ท่านเคยมาที่นี่ ท่านพูดบ่อยบอกว่า ที่ไหนมีบ้านมีเรือน เขาก็ต้องมีวัดมีวาของเขาขึ้นมาเพื่อความอบอุ่นของเขา เขาได้ทําบุญกุศลของเขา ถ้าเขาไม่ได้ทําบุญกุศลของเขา เหมือนกับคนแห้งแล้ง คนขาดบาทขาดตาเต็ง คือคนไม่สมประกอบ ถ้าคนสมประกอบของเขา เขามีจิตใจของเขา เขาอยากทําบุญกุศลของเขา มันมีที่ทําบุญกุศลมันก็สมประกอบ

คนเรามีร่างกายกับจิตใจ จิตใจคือนามธรรม จิตใจมันหาที่อบอุ่น มันก็หาที่พึ่งอาศัย ที่ไหนมีบ้านมีเรือนของคน ที่นั่นก็ต้องมีวัดมีวาขึ้นมา ถ้าวัดอย่างนั้นเพื่อประโยชน์กับสังคม สังคมอย่างนั้น วัดนั้นก็เป็นศูนย์รวมของสังคม วัดนั้นมีประเพณีวัฒนธรรมในวัดนั้น นี่พูดถึงประเพณีวัฒนธรรมทางโลก

ทีนี้บอกว่า เรื่องโทสะ โมหะ มันเป็นอีกเรื่องหนึ่งแล้ว ถ้าเรื่องโทสะ โมหะนะ คนทําชั่วกันเป็นว่าเล่น ทํายิ่งมากขึ้น ทําไมทํามากขนาดนั้น ทําไมทํามากขึ้นล่ะ

อ้าว! ก็ไปกระตุ้นกิเลส ก็ไปกระตุ้นกิเลส แม้แต่พระก็เหมือนกัน เวลาพระเรา เวลาไปเรียนปริยัติ เรียนเสร็จแล้ว เรียนไปทําไมล่ะ เขาเรียนแล้วเขาก็ไปปฏิบัติ เขาปฏิบัติเพื่ออะไรล่ะ เขาปฏิบัติก็จะไปละมันไง จะไปลดมันไง ลดราคะ ลดโทสะ ลดโมหะ

แล้วที่ว่าเขาฆ่ากัน ทําชั่วกัน เราไม่ฆ่า เราลดโทสะ โมหะ แล้วเราจะฆ่ากิเลสต่างหากล่ะ ฉะนั้น ถ้าฆ่ากิเลสมันก็ต้องนั่งสมาธิภาวนา เขาก็ต้องหาที่สงบสงัด หาที่สงบสงัด

เวลาพระที่ดีๆ เราก็ควรจะส่งเสริม อยากจะมีของดี ดูสิ หลวงตาโดยปกติเวลาปฏิบัติ ไปนิมนต์ท่าน ท่านไม่รับกิจนิมนต์ ท่านไม่รับกิจนิมนต์ ท่านบอกว่า รับกิจนิมนต์ ออกไปเห็นแสงสีต่างๆ ขึ้นมา แล้วก็มาพุทโธๆ ท่านไม่รับกิจนิมนต์ วัดที่เขาจะเป็นวัดที่ดีๆ เราก็ควรส่งเสริม

เวลาวัด หลวงตาท่านบอกเหมือนกับสระนํ้า สระนํ้า สระนํ้าหนึ่ง ถ้าสระนํ้าที่ใสสะอาด ใครเดินทางมา ใครหิวกระหายมา สระนํ้านั้นก็ได้ไว้ดื่มกินใช่ไหม ถ้าสระนํ้าไหนมันมีแต่มูตรแต่คูถ มีแต่มูตรแต่คูถคือมีขี้มีเยี่ยวปะปนไป มันเป็นนํ้าเสีย มันจะใช้ประโยชน์ได้ไหม

วัดวัดหนึ่ง พระปฏิบัติที่ดีๆ องค์หนึ่ง เราก็เป็นนํ้าสะอาด เป็นที่พึ่งอาศัยของสังคม เราก็ช่วยกันดูแล ช่วยกันรักษาวัดนั้น ช่วยกันดูแลรักษาสระนํ้านั้นให้มันสะอาดบริสุทธิ์ อย่าให้สระนํ้านั้นมันมีแต่มูตรแต่คูถ มีแต่สิ่งสกปรกเข้าไปในสระนํ้านั้น สระนํ้านั้นมันก็ไม่เป็นประโยชน์กับใคร

พระแต่ละองค์จะสร้างขึ้นมา แต่ให้เป็นพระที่ปฏิบัติขึ้นมาได้แต่ละองค์ กว่าพระองค์นั้นจะได้ชนะตัวเอง ชนะใจตัวเอง มันสมบุกสมบันมามหาศาลเลย เวลาสมบุกสมบันมามหาศาลนะ เราเคยไปเจอหลวงปู่สุวัจน์ เราไปนวดเส้นหลวงปู่สุวัจน์ ท่านบอกว่า ตอนนั้นจากกรุงเทพฯ ท่านจะไปภูเก็ต ตอนนั้นพระลงไปเที่ยวภูเก็ตกัน หลวงปู่สุวัจน์ เรานวดเส้นท่าน ไปนวดเส้นกับพระ แล้วถามว่า “หงบ เอ็งคนที่ไหน”

บอก “ผมคนจังหวัดราชบุรีครับ”

ท่านก็นึกถึงอดีตของท่านได้ ท่านบอกว่า “อ๋อ! ราชบุรีหรือ เราเคยผ่านไป เราเคยผ่านไป” ท่านบอกว่าท่านเดินหมอนรถไฟ เดินจากกรุงเทพฯ ไปถึงภูเก็ต แล้วท่านต่อเรือไป ท่านบอกว่า ท่านเล่าให้ฟังนะ พอเดินผ่านไป เดินธุดงค์มา อู๋ย! คนมาใส่บาตร มาสนทนาธรรมเยอะแยะเลย แล้วก็ถามว่า “หลวงพ่อ หลวงพ่อจะไปไหน”

“จะไปภูเก็ต”

“ทําไมไม่ขึ้นรถไฟล่ะ”

หลวงปู่สุวัจน์ ท่านมีศีล เพราะว่าไม่ใช่ญาติ ไม่ใช่ปวารณา ท่านจะไม่พูดนะ

ถามว่าทําไมไม่ขึ้นรถไฟล่ะ แล้วเขาก็คุยสนทนาธรรม สนทนาเสร็จแล้วเขาก็กลับ คนอื่นก็มาถามอีกนะ “หลวงพ่อ หลวงพ่อจะไปไหน”

“จะไปภูเก็ต”

“อ้าว! ทําไมหลวงพ่อไม่ขึ้นรถไฟล่ะ”

แล้วก็พูดธรรมะไป แล้วเขาก็กลับ

ท่านบอกว่ามันถามทุกคนเลยว่าทําไมไม่ขึ้นรถไฟ แต่มันไม่ตีตั๋วให้ มันไม่ตีตั๋วให้สักใบเลย ใครๆ ก็มาถามว่าทําไมไม่ขึ้นรถไฟล่ะ แต่มันไม่ตีตั๋วให้ แล้วท่านก็ไม่มีสตางค์ ท่านบอกว่าเดินตั้งแต่กรุงเทพฯ ไปภูเก็ต มีแต่คนถามว่าทําไมไม่ขึ้นรถไฟ ทําไมไม่ขึ้นรถไฟ แต่ไม่มีใครซื้อตั๋วให้สักใบ เดินไปถึงภูเก็ต นี่พระ

ถ้าเป็นในสมัยปัจจุบันนี้เวลาพระเขามาธุดงค์กัน พระมาบิณฑบาต เขาจะมีเครื่องบริขารเต็มหลังเลย บอกว่ามาจากจังหวัดที่ไกลๆ แล้วจะต้องกลับจังหวัดนั้น ขอค่ารถๆ

มันต่างกันไหม เดี๋ยวนี้มีแต่คนแบมือขอค่ารถ บิณฑบาตเอาค่ารถ แล้วเราก็ควักใส่ให้ค่ารถเขาไป แล้วเขาไปจริงหรือเปล่า

แต่เวลาหลวงปู่สุวัจน์ นี่ท่านพูดเอง เพราะท่านถามเราบอกว่า “หงบ เอ็งเป็นคนที่ไหน”

“ผมคนจังหวัดราชบุรีครับ”

“อ๋อ! ราชบุรีเราเคยไป มันถามทุกสถานีเลยว่าจะไปไหน บอกว่าจะไปภูเก็ต แล้วมันก็กลับ แต่มันไม่ซื้อตั๋วให้สักใบ” ถามตลอดทางเลย แล้วท่านก็เดินตั้งแต่กรุงเทพฯ ยันภูเก็ต ท่านเดินไป นี่เวลาพระที่ดีนะ ไม่ใช่ญาติ ไม่ใช่ปวารณา ขอไม่ได้ ขอ เป็นอาบัติ

ทีนี้คําว่า “ขอ เป็นอาบัติ” คนที่มีคุณธรรมท่านฝืนไม่ได้ คนที่มีคุณธรรมในหัวใจท่านไม่ฝืนเรื่องอย่างนี้ เพราะคําบัญญัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมวินัยเป็นศาสดา ไม่ก้าวข้ามล่วงไป พระที่ดีๆ นะ

แต่ในสมัยปัจจุบันนี้มีคนมาบ่นให้ฟังเยอะเลย ขอแต่ค่ารถ มาตั้งแต่ชายแดนไกลๆ ทั้งนั้นน่ะ ขอแต่ค่ารถ แล้วเราจะทําอย่างไรล่ะ เราจะให้ท่านหรือไม่ให้ท่านล่ะ

ซื้อตั๋วให้ อย่าให้เงิน ซื้อตั๋วให้ก็ไม่เอาอีกล่ะ จะเอาเงินสด นี่พูดถึงพระมีมาก ทําไมสังคมเป็นแบบนี้ วัดก็มีมาก ทําไมสังคมเป็นแบบนี้ สังคมเป็นแบบนี้

เพราะสังคม ผู้นําที่ดี หลวงตาท่านปรารถนาจะสร้างผู้นํา ผู้นําที่ดีหายากมาก ถ้าผู้นําที่ดีนะ มันนําที่ไหนล่ะ มันนําที่ในหัวใจของผู้นั้นก่อน หัวใจผู้นั้นจะรู้ว่าหัวใจมันขาดแคลนอะไร หัวใจมันต้องการอะไร หัวใจมันปรารถนาสิ่งใด แล้วสิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่หาได้ยาก เพราะศีล สมาธิ ปัญญามันไม่มีขายในท้องตลาด มันเอาเงินไปซื้อขายแลกเปลี่ยนไม่ได้ มันไม่มีใครทําให้ใคร ไม่มีใครปรารถนาจะช่วยเหลือใคร มีแต่คอยชี้นํา คอยบอก คอยแนะ แต่ศีล สมาธิ ปัญญามันต้องสร้างขึ้นมาแต่ละบุคคลที่จะสร้างขึ้นมาเอง ฉะนั้น จะสร้างพระแต่ละองค์มันแสนยาก

ทีนี้มันแสนยาก เราจะส่งเสริมพระที่ดีๆ หรือเปล่าล่ะ เราบอกให้สังคมที่ดีๆ เราไปโทษว่าพระเยอะแยะ วัดเยอะแยะเลย ทําไมสังคมเป็นแบบนี้ แล้วไม่โทษสังคมเลย สังคมที่ไปแกล้งพระ มีอะไรดีๆ ก็ไปถวายพระ พระจะเอาเฮลิคอปเตอร์ก็ซื้อให้ พระจะเอาเครื่องบินเจ็ท ก็ซื้อให้ อ้าว! อย่างนี้ทําลายพระหรือส่งเสริมพระ

ซื้ออะไรให้ก็แล้วแต่นะ มันเป็นภาระรับผิดชอบ มันต้องดูแลทั้งนั้นน่ะ แล้วใครไปดูแลให้ล่ะ ถ้าซื้อไปแล้วไม่มีใครดูแลให้ ท่านต้องดูแลเอง อย่างนี้เป็นการช่วยเหลือพระหรือเป็นการทําลายพระ นี่ไง เราต้องคิดก่อนไง

นี่พูดถึงว่า เขาบอกว่า เวลาพระก็มีมากขึ้น ทําไมคนในสังคมถึงได้ทําชั่วมากขึ้น ยิ่งทํามากขึ้นๆ ทําแต่สิ่งเลวร้ายๆ

คําว่า “ทําสิ่งเลวร้าย” ในสมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระเทวทัตมาเกิดเป็นลูกพี่ลูกน้อง พระเทวทัตได้บวชด้วย พระเทวทัตอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตลอด พระเทวทัตได้ทําลายศาสนาหรือไม่ พระเทวทัตพยายามแย่งชิงอํานาจจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วพยายามปรารถนาจะปกครองสงฆ์

ทั้งๆ ที่อยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ยกพระเทวทัตขึ้นมาให้เห็นว่า พระเทวทัตกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคู่เวรคู่กรรมกันมาแต่อดีตชาติ คําว่า “อดีตชาติ” การสร้างสมบุญญาธิการของคนมาแตกต่างกัน

ฉะนั้น มนุษย์เกิดมา มนุษย์เกิดมาแต่ละคนมันมีเวรมีกรรมของแต่ละคนมา ทีนี้คําว่า “มีเวรมีกรรมของแต่ละคนมา” มันก็เป็นจริตเป็นนิสัย เราก็ปรารถนาทุกคนให้เป็นคนดี ปรารถนาให้พระเป็นพระที่ดีทั้งนั้นน่ะ

แต่พระที่มาบวชแล้วก็เริ่มปรารถนาดีมาก่อน ทุกคนเวลาบวชก็อยากจะพ้นทุกข์ แต่เวลามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้ว เวลามันสู้กับกิเลสของตัวเองไม่ไหว มันแพ้กิเลสของตัวเอง มันเสียโอกาส ทําลายโอกาสของตัวจนหยําเปไป อันนั้นมันก็เป็นเรื่องจริตนิสัยของเขาอันหนึ่ง เป็นเรื่องเวรเรื่องกรรมอันหนึ่ง

แต่ทีนี้เวลาว่า พระมีมากขึ้นมาแล้วพระจะดีไปหมดเลย แต่พระที่เวลาขี้ทุกข์ขี้ยากขึ้นมา ทุคตะเข็ญใจอยู่ทางโลกก็ทุกข์มากมหาศาล เวลามาบวชเป็นพระ บวชเป็นพระเขาประพฤติปฏิบัติของเขา เขาทําความเป็นจริงของเขา เวลาเขาบรรลุธรรมขึ้นไป เขาตรัสรู้ธรรมขึ้นไปแล้วเขาเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา เขาเป็นพระอรหันต์ขึ้นมามันเป็นอะไรล่ะ ก็เป็นสมบัติของเขาใช่ไหม

เขาขี้ทุกข์ขี้ยากขึ้นมา เขามีความทุกข์ความยาก เขาปฏิบัติของเขามา เขาก็ได้ความสุขของเขามา เขาได้รับรู้ธรรมของเขามา เวลาเขาชําระกิเลสของเขา เขาสํารอกเขาคายกิเลสของเขาออกไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป จนเวลาเขาสิ้นกิเลสไป เขาก็มีคุณธรรมของเขา คุณธรรมของเขาก็คือวิมุตติสุข

คําว่า “วิมุตติสุข” คือเขาต้องสุขก่อน เขาต้องมีความสุขของเขา เขาต้องมีความจริงจังในหัวใจของเขา เขามีคุณธรรมในหัวใจของเขา แล้วเขาละสิ่งนั้นขึ้นไป เขาได้วิมุตติสุขก่อน แล้วคนที่ได้วิมุตติสุข สุขที่เหนือโลก เขาจะลงมาคลุกคลีกับโลกไหม ลงมาคลุกคลีสิ่งที่เรื่องโลกๆ เรื่องลาภสักการะ เรื่องโลกธรรม ๘ มันเป็นเรื่องโลกๆ เขาจะลงมาคลุกคลีไหม

หนึ่ง ไม่ลงมาคลุกคลีเด็ดขาด แต่หลวงตาท่านบอกว่า เขาบอกว่าหลุมส้วม ขึ้นจากหลุมส้วมแล้ว ถังขยะ ท่านต้องลงมาคลุกกับถังขยะเพราะอยากจะช่วยโลก

ถ้าครูบาอาจารย์ที่อยากจะช่วยโลกนะ คําว่า “อยากจะช่วย” อยากจะช่วยแบ่งเบาคนที่ขี้ทุกข์ขี้ยาก คนที่มีความทุกข์ความยาก บรรเทาให้เขา ก็ต้องลงมาคลุกคลี ถ้าคนไม่เข้าใจก็ไปติเตียน

ไปติเตียน ท่านบอกว่าท่านต้องทนเอา ต้องทนเอา แต่โดยสามัญสํานึก ท่านไม่ต้องมาลงคลุก ไม่ต้องลงมาในถังขยะก็ได้ แต่ท่านบอกว่า พระมาจากไหน พระก็มีพ่อมีแม่ พระก็มาจากประชาชน เพราะประชาชนมีครอบครัวถึงมีลูกมีเต้า เพราะมีลูกมีเต้า มีลูกมีเต้าถึงมาบวชพระ

พระ เห็นว่าสังคมมีประโยชน์กับสงฆ์ เพราะสังคมเป็นผู้ดูแลสงฆ์ สงฆ์ที่มีคุณธรรมท่านลงมาคลุกถังขยะ ลงมาคลุกก็เพื่อประโยชน์กับโลก ทีนี้พระอย่างนี้เวลามาช่วยสังคม ช่วยสังคมเพราะว่าท่านเสียสละของท่าน

แต่ถ้าคนที่คอยจับผิด คนที่บอกว่า ถ้าพระต้องมีคุณธรรมแบบนี้ ต้องมีมาตรฐานอย่างนี้ ก็บอกว่านี่ไม่ใช่กิจของสงฆ์ๆ นั่นก็พูดไปอีกอย่างหนึ่ง เห็นไหม

เราจะบอกว่า เวลาพระที่เขาฉ้อฉลเขาก็สร้างภาพของเขา ข้างนอกเขาสวยงาม แต่ข้างในของเขามันมีแต่มูตรแต่คูถ แต่พระที่สะอาดบริสุทธิ์ สะอาดบริสุทธิ์มันไม่ต้องไปอวดใครหรอก เพราะมันไม่มีใครรู้เรื่องสะอาดบริสุทธิ์หรอก เรื่องในใจของตัว มันไม่มีใครรู้กับคนคนนั้นหรอก ใจของใคร คนนั้นก็รู้ใจของเขาเอง แล้วถ้าเรื่องในใจของเขา เขาต้องมาอวดใคร เขาไม่อวดใครอยู่แล้ว ผู้ที่สะอาดบริสุทธิ์เขาไม่อวดหรอก พอเขาไม่อวดแล้ว แต่เขามีเมตตา เขามีเมตตาอยากจะช่วยโลก เขาก็มาช่วยโลก

ถ้าเขามาช่วยโลก โลกก็ติเตียน เพราะอะไร

แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แม้แต่พระพุทธรูป ใครมาก็บอกว่านี่เป็นอย่างนั้น ติไปหมด นี่เป็นเรื่องของโลกนะ ถ้าพระ บอกว่าพระก็มหาศาล พระหลงไปหรือเปล่า เขาถาม เขาถามเองว่าพระหลงไปหรือเปล่า

ฉะนั้น คําว่า “พระหลงไปหรือเปล่า” โยมคงเคยเห็นแล้วโยมคงจะหนักใจเนาะ ถึงว่าพระหลงไปหรือเปล่า หลงตัวเองหรือเปล่า ประกาศตนว่าเป็นนู่นเป็นนี่หรือเปล่า แล้วพฤติกรรมมันทําให้เสียหายหรือเปล่า แล้วโยมก็หวังสังคมว่าสังคมชาวพุทธต้องร่มเย็นเป็นสุข

ฉะนั้น พระก็มาจากสังคม แล้วพอสังคมแสดงออกอย่างใด มันเหมือนสื่อ เขาบอกว่าไปที่ชาติใด ถ้าสื่ออย่างไร ประชาชนในสังคมนั้นก็มีความชอบอย่างนั้น ถึงได้เสพสื่ออย่างนั้น

นี่ก็เหมือนกัน พระหลงไปหรือเปล่า สังคมหลงไปหรือเปล่า

เราถามกลับเลย สังคมอุปัฏฐากดูแลพระอย่างใด พระถึงได้เป็นแบบนั้น ดูแลพระอย่างใด พระถึงได้เป็นแบบนั้น

ถ้าพระก็เหมือนปลา ปลาต้องอยู่กับนํ้า ถ้านํ้าสะอาดนํ้าบริสุทธิ์ ปลานั้นก็อยู่ด้วยความร่มเย็นเป็นสุข ถ้านํ้านั้นขาดออกซิเจน ปลาก็ตาย ปลาก็อยู่ไม่ได้

พระหลงไปหรือเปล่า ฉะนั้น พระหลงไปหรือเปล่า

เราจะบอกโยมนะว่า โยมใช้กาลามสูตร ในสังคมทุกสังคมมีทั้งคนดีและคนชั่ว แม้แต่สมัยที่หลวงตาท่านยังมีชีวิต มีลูกศิษย์ของท่าน ท่านบอกว่าศึกษาแล้วศรัทธามากในกรรมฐานสายหลวงปู่มั่น ก็ไปหาหลวงตา บอกว่าศึกษาประวัติของหลวงปู่มั่นแล้วศรัทธามากเลยพระสายหลวงปู่มั่น

หลวงตาท่านตอบเลยนะ ท่านบอกว่า แม้แต่ในสายหลวงปู่มั่นก็มีพระที่ดีและเลวปนกัน

ท่านบอกว่าท่านพูดไว้เพื่อพอเราศรัทธา เราศรัทธาข้างเดียว แล้วพอเราไปเจอสิ่งใด เจอความผิดหวัง เจอสิ่งที่กระทบกระเทือนใจ ศรัทธานั้นมันจะเป็นลบไง ศรัทธานั้นมันจะพลิกให้คนคนนั้นสะเทือนใจมากเกินไป ท่านเลยเตือนไว้บอกว่า ศรัทธานั่นน่ะดีมาก ในสังคมทุกสังคมมีทั้งคนดีและคนเลวปนกัน มันต้องมีคนเลวและคนดีปนกัน มันจะไม่ดีหมดและเลวหมดหรอก

ฉะนั้น บอกว่า ศรัทธาพระสายหลวงปู่มั่นมากๆ

ในพระสายหลวงปู่มั่นมีทั้งดีและเลวปนกันเหมือนกัน ถ้ามีดีและเลวปนกัน ถ้ามีดี เราก็ชื่นชม เราก็ชื่นชม เราก็สาธุ มีสิ่งที่ดีๆ ให้เราอบอุ่นใจ ถ้าพระองค์นั้นเขาปฏิบัติขึ้นไปแล้วเขาล้มเหลว เขาทําตัวเองเขาเลวทรามไป เราก็สาธุ มันเป็นเวรเป็นกรรมของเขา เขาได้สร้างเวรสร้างกรรมของเขา เราไม่ได้ไปร่วมเวรร่วมกรรมกับเขา นี่เวลาท่านพูด ท่านพูดแบบนี้ นี่หลวงตาเวลาท่านเตือนนะ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้าพระมีมากขึ้น เรากลับเห็นว่าสังคมจะส่งเสริมจะดูแลพระอย่างใดต่างหาก ถ้าส่งเสริมดูแลพระ

ถ้าพระที่ดี หนึ่งตัวอย่างดีกว่าร้อยคําสั่ง การสอนโดยไม่ต้องสอน คือพระองค์นั้นประพฤติปฏิบัติให้ดี ประพฤติปฏิบัติอยู่ในศีลในธรรม พระองค์นั้นดี สังคมเขาพอใจ แต่พระส่วนใหญ่แล้วอยากจะสอน อย่างเช่นเรานี่พูดทุกวันเลย อยากจะสอนเขาๆ แล้วเขาจะเชื่อไหม

ความเป็นอยู่ของเรามันจะสอน การสอนที่ประเสริฐที่สุดโดยไม่ต้องสอน การสอนที่ดีที่สุดคือเราทําตัวเราให้ดี เราอยู่ในขอบในเขต เราอยู่ในศีลในธรรม สิ่งนี้คนเขาเห็น ประชาชนเขามีหูมีตา ถ้าเขารู้เขาเห็นนะ นั่นน่ะการสอนโดยที่ไม่ต้องสอน

แต่ถ้าการสอน เวลาพูด “อู๋ย! องค์นั้นก็เทศน์ดี องค์นี้ก็เทศน์ดี”

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันประเสริฐอยู่แล้ว ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด แล้วเวลาเอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาพูด แต่พฤติกรรมของตัวเองนั้นอีกเรื่องหนึ่งนะ

แต่ถ้าความเป็นอยู่ของเราอยู่ในขอบในเขต ความเป็นอยู่ของเรามันประเสริฐ อันนั้นดี ไม่ต้องไปห่วงอะไรเลย

หลวงตาท่านสอนนะ ถ้าเราค้นคว้าหาความผิดของเรา ถ้าเราดูความผิดของเรา ถ้าเราหาของเราไม่เจอ ใครจะมาหาความผิดเราได้ ความผิดนะ ในหัวใจของเรา แต่กิริยา ใครๆ มันก็จับผิดทั้งนั้นน่ะ พระต้องเป็นแบบพระพุทธรูป ต้องนั่งนิ่งเลยนะ ถ้าพูดก็เจริญพรๆ โอ๋ย! โยมฟังแล้วก็ชื่นใจเนาะ ไปเจอพระกระโชกโฮกฮากเข้า วิ่งหนีเลย

อันนั้นเขาพูดจากหัวใจ พระกระโชกโฮกฮากมันอยู่ที่จริตนิสัย แต่ถ้านุ่มนวลนะ มันก็เป็นของดีอยู่แล้ว เจริญพรๆ เป็นของดีอยู่แล้ว แต่คนที่สมบุกสมบันมันไม่ทันกิเลสนะ เวลาคนต่อสู้กับกิเลสมันถึงลูกถึงคนมาตลอด เวลามันถึงลูกถึงคน มันเหมือนกับมันมันเขี้ยว ทําอะไรแล้วมันอืดอาด มันทนไม่ไหว มันทนไม่ไหว มันมันเขี้ยว มันเต็มที่เลย อันนั้นเป็นพระที่เขาต่อสู้กับกิเลสของเขามา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ทําไมวัดก็มีมาก พระก็มีมาก ทําไมสังคมมันถึงทําเลวกันขนาดนี้ แล้วให้หลวงพ่อพิจารณา

ถ้าหลวงพ่อพิจารณานะ ก็พิจารณาอย่างนี้ พิจารณาว่า ถ้าพระที่ดี พระเป็นผู้ประเสริฐ ฉะนั้น พระที่ดี พระ ทุกคนมีสิทธิ์เป็นได้ แม้แต่นางวิสาขาเป็นคฤหัสถ์ก็เป็นพระโสดาบัน ถ้าคําว่า “เป็นพระโสดาบัน” หัวใจเราเป็นพระ ถ้าเรามองว่าหัวใจเราเป็นพระ สิ่งนี้มันเป็นนามธรรมเกินไป ถ้าพูดกับโลกนะ สิ่งนี้เป็นนามธรรมเกินไป

อ้าว! แล้วจะวัดกันอย่างไรล่ะ จะวัดกันอย่างไร

ถ้าวัดกันอย่างไร ในวงกรรมฐานเขาวัดกันได้ เขาวัดกันได้ เขารู้ได้ เพราะสิ่งที่อย่างนางวิสาขาเป็นพระโสดาบัน เวลามีวิกฤติในภิกษุณี ตั้งกรรมการสอบ เขาตั้งนางวิสาขานี้เป็นกรรมการสอบ เพราะอะไร เพราะถ้าเป็นพระโสดาบันไม่สีลัพพตปรามาส ไม่มีความสงสัย ไม่ลูบคลํา ต้องพูดตามความเป็นจริงอันนั้น

ฉะนั้น จิตใจของเรา ถ้าเราเป็นพระขึ้นมาในหัวใจของเราแล้ว เราเป็นธรรมของเรา เราวัดของเราได้แล้ว เราเข้าใจของเรา เรารู้ของเรา ถ้าเรารู้ของเรา สิ่งที่เป็นนามธรรมมันกลับเป็นความจริงไง เป็นความจริง พระที่ปฏิบัติ พระที่เรามีสิทธิเป็นพระ ไม่ใช่ว่ายกให้พระไปเลย

ฉะนั้น กรณีนี้เวลาสังคมมีอะไรก็ต้องว่าอย่างนี้ วัดมีอยู่ทั่วไป พระมีอยู่ทั่วไป ทําไมสังคมเป็นแบบนี้

เพราะเราคิดกันว่า พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สัจธรรม เวลาใครเห็นสัจธรรมมันสํารอกมันคาย มันคายกิเลส คายตัณหาความทะยานอยาก แล้วเวลาถึงที่สุดแห่งทุกข์ วิมุตติสุขๆ มันประเสริฐมากๆ ทําไมสังคมเราเป็นแบบนี้ๆ

ถ้าสังคมเป็นแบบนี้ มันก็เหมือนเวลาพระบวชเข้าไปแล้ว เวลาปฏิบัติแล้วมันไม่ได้รสของธรรม ถ้าไม่ได้รสของธรรม มันก็เป็นฆราวาส ฆราวาสเขาที่เป็นคนมีศีลมีธรรมเขายังดีกว่า แต่นี่เราเป็นเพศของนักบวช แต่จิตใจของเรามันเร่าร้อน จิตใจของเรา เราทําของเราไม่ได้ มันไม่เป็นอย่างนั้นปั๊บ มันก็เป็นแค่รูปแบบไง ถ้าเป็นแค่รูปแบบ

ทีนี้มันเป็นรูปแบบแล้ว เราเคยบอกว่า พระ เวลาเป็นพระแล้วเราก็คาดหมายเลยว่าจะต้องให้สมความปรารถนา ให้สูงส่งเหมือนที่เราคิดเลย

มันเป็นสมมุติสงฆ์ สงฆ์โดยสมมุติ สงฆ์โดยการบวช เป็นพระโดยการบวช เป็นพระโดยรูปแบบ ถ้าเป็นรูปแบบ เป็นพระไหม เป็น เป็นพระไหม เพราะเวลาสงฆ์ลงอุโบสถ เวลาทําสังฆกรรมมันต้องเป็นแบบนั้นน่ะ เป็นสงฆ์ไหม เป็น ถ้าเป็นพระไหม เป็น แล้วถ้าเป็นพระแล้ว ใจเป็นพระหรือยังล่ะ

ถ้าใจมันยังไม่เป็นพระ ฉะนั้น พอบวชเป็นพระแล้วเป็นสมมุติสงฆ์ เป็นพระโดยรูปแบบปั๊บ เขาก็ต้องมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นพระไปในใจ

ถ้าเป็นพระไปในใจแล้ว อย่างที่โยมถามนี่ พระไม่หลงแล้ว เพราะมันเป็นพระในใจ ถ้าเป็นพระในใจ ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต พระพุทธเจ้าเข้าใจอย่างใด พระองค์นั้นก็มีความรู้สึกอย่างนั้น พระองค์นั้นก็เข้าใจแบบนั้นเหมือนกัน ถ้าพระองค์นั้นเข้าใจแบบนั้น

ดูสิ ที่เราศึกษาธรรมพระพุทธเจ้ามา ศึกษามาเพื่อคุณงามความดี ศึกษามาเพื่อประโยชน์กับเรา แต่ว่าพระองค์นั้นเป็นพระในใจแล้วขึ้นมามันก็อันเดียวกันแล้ว มันจะทําอย่างอื่นไปไม่ได้ ถ้ามันทําอย่างอื่นไปไม่ได้มันก็เป็นพระภายในใจ ถ้าเป็นพระที่แท้จริง

แล้วพระภายในใจส่วนใหญ่แล้วพระที่ท่านประพฤติปฏิบัติได้จริง ดูหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นสิ ท่านอยู่ในป่าตลอดเลย พระที่เป็นพระในใจ ใจเป็นพระจริงๆ สิ่งนี้เขาไม่แสดงออก เพราะการแสดงออก เขาเรียกว่ามันมีความละอาย คนที่มีความละอาย มีหิริ มีโอตัปปะ เขามีดีเขาไม่พูดนะ เขามีดีเขาไม่พูดหรอก เวลาเขาจะพูด เขาพูดตอนไหนรู้ไหม เวลาจะพูด เขาพูดตอนลูกศิษย์ไปถามปัญหาธรรมะนี่แหละ

เวลาไปถามปัญหาธรรมะ เพราะอะไร เพราะคนที่ไปถามปัญหาธรรมะเขามีความข้องใจ เขาปฏิบัติไปแล้วเขาติดขัด เวลาไปถามครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงนะ โอ้โฮ! ท่านออกมาเป็นนํ้าไหลไฟดับเลยตอนนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะตอนนั้นเป็นตอนที่ธรรมจะได้ออก เป็นตอนที่สัจธรรมมันได้แสดงออกมาเพื่อจะไปให้ผู้ที่ปฏิบัติที่ยังเห็นผิดมันจะไปชําระล้าง มันจะไปชําระล้างกิเลสในใจผู้ที่ปฏิบัติ ตอนนั้นน่ะมันจะออกไปเต็มที่เลย

แต่ถ้าเป็นพระในใจแล้วท่านจะพูดว่าท่านเป็นพระที่ดีๆ ท่านมีความละอาย ท่านพูดไม่ออกหรอก ท่านพูดไม่ได้

แล้วมันจะวัดกันว่าเป็นพระดีหรือพระไม่ดี เราต้องปฏิบัติ ถ้าเราปฏิบัติแล้ว เราได้สมาธิไหม พอได้สมาธิแล้วไปถามท่านว่าสมาธิทําอย่างใด ท่านจะอธิบายให้ฟังว่าทําอย่างไร

แล้วบอกว่าเราทําสมาธิมาแล้วเป็นอย่างนี้ๆ อย่างนี้ถูกไหม

ท่านจะอธิบายว่าอย่างนี้เป็นมิจฉา อย่างนี้เป็นสัมมา อย่างนี้เป็นสมาธิ เป็นขณิกะ เป็นอุปจาระ เป็นอัปปนา ท่านจะอธิบายให้เราฟังถ้าท่านทําสมาธิได้

แต่ถ้าเป็นพระในใจ ถ้าเป็นโสดาบัน ท่านจะอธิบายเลยว่า การชําระล้างสังโยชน์ ๓ ตัว ท่านทําอย่างใด ถ้าเป็นสกิทาคามี ท่านจะบอกเลย กามราคะอ่อนไปอย่างไร ขาดไปอย่างไร ถ้าเป็นพระอนาคามี ท่านจะบอกเลยว่าท่านชําระล้างอย่างไร

ถ้าเราปฏิบัติขึ้นมาแล้วเราได้แค่นี้ แต่เรายังก้าวไปไม่ถึง ท่านจะอธิบายวิธีการเลย ถ้าจิตมันเกาะอย่างนี้แล้วต้องพิจารณาอย่างนี้ ต้องแยกอย่างนี้ ต้องไปอย่างนี้ มันไปแล้ว เราก็ยังไม่รู้นะ ท่านจะชักไปเลย จูงไปเลย

แล้วพอเราชําระไป ถ้าเราถึงอนาคามี แต่เรายังไปต่อไปไม่ได้ ท่านจะบอกวิธีการว่า เราจะน้อมอย่างไร เราจะกลับมาอย่างไร เราจะหาอย่างไร ให้ไปหาพญามาร ให้เจอพญามาร แล้วจะชําระล้างไปอย่างไร

ถ้าพระในใจเป็นอย่างนั้น เขามีความละอาย มีหิริ มีโอตัปปะ ท่านจะเก็บไว้ในใจของท่าน ท่านจะไม่พูดพรํ่าเพรื่อหรอก

พูดพรํ่าเพรื่อเพราะอะไร พูดพรํ่าเพรื่อแล้ว เห็นไหม สมมุติมีเท่านี้ คือคําพูดมีเท่านี้ “อริยสัจ สติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔” ท่องเป็นนกแก้วนกขุนทองเลย แต่ไม่มีเนื้อหาสาระเลย

แต่คนที่เป็นจริงฟังคําเดียวก็รู้ จับอย่างไร พิจารณาอย่างไร คนที่เป็นพระในใจเขาฟังทีเดียวเขาก็รู้ แล้วรู้แล้วอธิบายให้ฟังได้ด้วย แล้วอธิบาย

ถ้าเราเริ่มปฏิบัตินะ แล้วเราติดขัด เราก็ว่าเราแน่แล้วล่ะ เพราะอะไร เพราะเราปฏิบัติ ไม่มีใครทําได้อย่างเราเลย เราเป็นคนที่ว่าในสังคมนี้เราเก่งที่สุด ในสังคมนี้เราเป็นปราชญ์ในสังคมนี้ เรายอดเยี่ยมที่สุดเลย

แต่เวลาไปเจอพระในใจ พระในใจเวลาท่านพูดมา ไอ้ที่นักปราชญ์นี่งงเลยนะ มันไปไม่เป็น มันไปไม่เป็น เพราะโลกียปัญญากับโลกุตตรปัญญามันคนละเรื่องกัน มันคาดหมายไม่ได้เลยล่ะ แล้วถ้าจะทํา ทําอย่างไร

กรณีนี้มันก็มีพระวังคีสะในสมัยพุทธกาล ที่ว่าเคาะกะโหลกแล้วรู้หมดว่าใครไปเกิดที่ไหนๆ เคาะตลอด เคาะไปเรื่อย เขาก็คิดว่าตัวเองเก่งมาก ทีนี้ก็ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เขาชวนกันไป พระพุทธเจ้าก็เอากะโหลกมาให้เคาะเลย มี ๓-๔ กะโหลก อ้าว! เคาะเลย

เออ! กะโหลกนี้ไปนรก

พระพุทธเจ้าบอกว่าใช่

เคาะเลย กะโหลกนี้ไปสวรรค์

ใช่เลย

ไปเคาะ เคาะกะโหลกพระอรหันต์นะ เคาะแล้วเคาะอีก ไม่รู้ ตอบไม่ได้ เสียฟอร์ม

พระพุทธเจ้าถามว่าอยากรู้ไหม

อยากรู้

อยากรู้มาภาวนาสิ กําหนดพุทโธ พอภาวนากําหนดพุทโธ พอสําเร็จเป็นพระอรหันต์ ไม่ถามอีกเลย

ถ้ามันไม่รู้ อย่างไรมันก็ไม่รู้ เคาะกะโหลกพระอรหันต์ เคาะแล้วงง เคาะแล้วบอกไม่ได้ นี่ไม่รู้เป็นแบบนี้ ถ้าไม่รู้หรือไม่ถึงเป็นแบบนี้ มันไม่รู้หรอก

นี่ก็เหมือนกัน เป็นนักปราชญ์ของสังคมเลย อู๋ย! แน่ไปหมด เข้าใจไปหมด สังคมพูดที่ไหนก็รู้ นี่เขาเรียกโลกียปัญญา ตรรกะ ความเข้าใจได้ของโลก พอความเข้าใจได้ของโลก อธิบายใครก็เข้าใจได้ พอไปเจอครูบาอาจารย์ พอพูดธรรมะ ฟังไม่ออกนะ โลกุตตรปัญญากับโลกียปัญญาคนละเรื่องเลย นี่พูดถึงว่าพระที่ไม่หลงนะ

นี่เขาบอกว่า พระหลงอะไรหรือเปล่า

เพราะธรรมดาเราเข้าใจสังคม ก็คิดว่าสังคมชาวพุทธก็อยากได้สังคมที่ดี แล้ววัดก็มีเต็มวัด เต็มประเทศไทยเลย แล้วพระก็โอ้โฮ! เต็มไปหมดเลย แต่พูดถึงพระ เราก็สังเวช เราสังเวชพระที่อีลุ่ยฉุยแฉกก็มี พระที่เขาอยากทําคุณงามความดีแล้วไม่มีใครส่งเสริมก็มี อย่างเช่นหลวงปู่สุวัจน์ พระที่ยังเล็กยังน้อยอยู่ ยังไม่มีชื่อเสียง แล้วยังขวนขวาย ถ้าจิตใจเขาเป็นธรรมนะ เขาละอาย เขารังเกียจ รังเกียจในการทุศีล รังเกียจในการกระทําที่ผิดศีล

แล้วเขาทําอะไร บางทีพระที่เดินธุดงค์ตามถนน แล้วเขาจอดรถเข้าไปรับ ถ้าท่านตั้งสัจจะ บางองค์เป็นอย่างนั้นนะ บางองค์ตั้งสัจจะว่าเราจะเดินไปถึงเป้าหมายนั้น ก็เดินไปเรื่อย รถจะมาจอดทันทีเลย “นิมนต์ครับ” เดินไปอีกหน่อย เดี๋ยวคันใหม่มาแล้วจอด “นิมนต์ครับ”

เขาตั้งสัจจะของเขาว่าเขาจะเดินไปถึงเป้าหมาย แต่ไอ้สังคมก็อยากช่วยๆ เดี๋ยวรถก็มาเทียบแล้ว “นิมนต์ครับ จะไปส่งที่นั่น” เขาตั้งสัจจะ พอตั้งสัจจะว่าเราจะเดินไปที่นั่นๆ พระบางองค์เขาตั้งสัจจะนะ เขาก็ไม่อยากเสียสัจจะเขา แต่ไอ้คนอยากส่งเสริมก็เยอะมากเลยนะ

แต่ไอ้พระที่มันทุกข์มันยากนี่อยากจะให้คนซื้อตั๋วรถไฟไปภูเก็ตนี่ มันไม่ซื้อให้สักใบ

แล้วตอนนี้มันไม่ได้ธุดงค์ ตอนนี้เดินทาง ตอนเดินทางท่านจะไปหาครูบาอาจารย์ ท่านก็อยากจะไปให้ถึง ไม่ได้เดินธุดงค์ ไม่มีใครส่งเลย เห็นไหม ไอ้กรณีนี้ก็เหมือนกับจะให้มันพอดี ให้มันมาสมบูรณ์ มันยาก

เราไม่เข้าใจว่าคนคนหนึ่งตั้งเป้าหมายว่าอย่างใด คนคนหนึ่งตั้งสัจจะไว้อย่างใด คนคนหนึ่งปรารถนาอะไร แล้วเราจะอุปัฏฐากให้เหมือนกันมันเป็นไปได้ยาก ถ้ามันเป็นไปได้ยากนะ ฉะนั้น พระองค์หนึ่งกว่าจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นที่กราบไหว้บูชาของสังคมไม่ใช่ของง่าย

หลวงปู่มั่นท่านพูดประจํา แล้วเราซึ้งมาก เวลาท่านแก่เฒ่า หลวงตาท่านมาเล่าให้ฟังเฉยๆ เวลาท่านชราภาพนะ ท่านเป็นห่วงมาก “หมู่คณะให้ปฏิบัติมานะ หมู่คณะให้ปฏิบัติมานะ แก้จิตมันแก้ยากนะ ผู้เฒ่าตายไปแล้วไม่มีใครแก้นะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ปฏิบัติมาสิ ปฏิบัติขึ้นมาให้มันมีอุปสรรคมา แล้วผู้เฒ่าจะบอกว่ะ ผู้เฒ่าตายไปแล้วไม่มีใครแก้นะ” นี่ท่านเน้นยํ้าๆ ตลอด เพราะอะไร เพราะท่านปฏิบัติมามันทุกข์ยาก เวลามันปลิ้นปล้อน ในใจเรามันปลิ้นปล้อน เราไม่ทันหรอก รู้เท่าไม่ถึงการณ์ คิดไม่ถึง โอ๋ย! ร้อยแปด แล้วท่านก็ต่อสู้มาตลอด

ที่ท่านชราภาพขึ้นมาท่านจะเน้นยํ้าเลย “ให้ปฏิบัติมานะ แก้จิตแก้ยากนะ แก้จิตแก้ยากนะ คนแก้หายากนะ ผู้เฒ่าอยากแก้ว่ะ” ผู้เฒ่าคือตัวท่านน่ะ คือตัวหลวงปู่มั่นท่านอยากแก้ อยากจะแก้ อยากจะให้พวกเราปฏิบัติ แล้วมีอุปสรรค ท่านจะได้แก้ไขเรา ท่านจะได้คอยดูแลเรา “ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ”

แล้วพอท่านตายไป พอท่านเสียไปแล้ว หลวงตาท่านไปนั่งปลายเท้า ท่านร้องไห้ เพราะว่าท่านกําลังสมบุกสมบันไง ท่านบอกเลยนะ หัวใจดวงนี้มันดื้อนัก ดื้อนักคือว่ามันต้องมีเหตุผลเหนือเหตุผลมันถึงจะฟัง แล้วคนที่มาพูดให้ท่านฟัง เวลาท่านไปถามปัญหามันตอบเหตุผลอันนี้ไม่ได้ ท่านก็ไม่ค่อยยอมฟัง แล้วท่านก็ยอมฟังเฉพาะหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านก็มาเสียไปเสียแล้ว โอ๋ย! ท่านเสียใจมากนะ ท่านเสียใจมาก

ทีนี้ท่านก็มาคิดถึงคําที่หลวงปู่มั่นท่านสั่งไว้ “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธนะ ให้อยู่กับผู้รู้ ให้อยู่กับพุทโธจะไม่เสีย” เพราะอย่างไรก็แล้วแต่ ถ้าเราอยู่กับตัวเราเอง รักษาตัวเอง มันจะไม่เสียหาย

“อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ อย่าทิ้งนะ อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ ถ้ามีสิ่งใดไม่เข้าใจ มีสิ่งใดที่แก้ไขไม่ได้ ให้กลับมาที่ผู้รู้ ให้กลับมาที่พุทโธทันที” ท่านยํ้าไว้นะ

เวลาพระแต่ละองค์ที่จะขึ้นมาได้ จะเอาตัวรอดได้ก็แสนยาก ฉะนั้น “พระมีมาก แต่การทําชั่วมันน่าจะลดลง แต่ทําไมนี่มันยิ่งมากขึ้น” นี่เขาพูดนะ

สังคมมันเสื่อมทรามไปเรื่อยๆ สังคมมันเสื่อมทรามไปเรื่อยๆ แล้วอย่างที่บอกว่า กึ่งพุทธกาลแล้ว ต่อไปมันจะเรียวแหลมๆ มันไม่ใช่เรียวแหลมที่ศาสนาหรอก มันเรียวแหลมที่สังคม เรียวแหลมที่จิตใจคนไม่เชื่อ อย่างพวกเรา เราเชื่อใช่ไหม แล้วเราปฏิบัติได้ไหม เราทําสมาธิได้สมความปรารถนาไหม เราใช้ปัญญาเราได้สมความปรารถนาไหม ทําไมล้มลุกคลุกคลานขนาดนี้ ทั้งๆ ที่เราเชื่อ ทั้งที่เราเชื่อ เรามุมานะ เราบุกบั่น เรายังเป็นอย่างนี้ แล้วคนที่เขาไม่เชื่อเขายิ่งสบประมาทใหญ่ ฉะนั้น อันนี้เป็นเวรกรรมของเขา เราต้องทําของเรา

ฉะนั้น “พระมีมาก แต่คนทําชั่วมันน่าจะลดลง หลวงพ่อพิจารณาอย่างไร”

เราพิจารณาว่าเป็นกรรมของสัตว์ สัตว์มันมีกรรมนะ ใครทํากรรมสิ่งใดมามันจะปิดหูปิดตาให้คิดอย่างนั้นน่ะ แต่สัตว์โลกมันก็มีสัตว์ที่มีอํานาจวาสนาเหมือนกัน ถ้าสัตว์ตัวไหนมันมีอํานาจวาสนา มันมีความคิดที่ดีๆ มันมีความคิดที่จะเอาตัวมันรอด คําว่า “ความคิดที่จะเอาตัวมันรอด” มันต้องมีความมุมานะเข้าไปหาครูบาอาจารย์ที่ถูกต้อง

ถ้าเข้าไปหาครูบาอาจารย์ที่ถูกต้อง ธมฺมสากจฺฉา สิ่งที่เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันมีสิ่งใดที่มันสะดุดใจ มีสิ่งใดที่ไม่แน่ใจ เรียนถามท่าน เรียนถามท่าน มันไม่ต้องเสียเวลาที่เรามาไตร่ตรอง ท่านจะแก้เราๆ

ถ้าเราไปหาครูบาอาจารย์แล้วเราเรียนถามท่าน ท่านตอบเราไม่ได้ เราวัดภูมิ ครูบาอาจารย์ท่านเป็นอาจารย์แต่ชื่อ ท่านไม่มีคุณธรรมจริง เป็นอย่างนั้นจริงๆ เราไปวัดมาเยอะ บวชใหม่ๆ เราไปถามมาเยอะ ใหม่ๆ ก็โดนหลอกมาก่อน โดนหลอกทั้งนั้นน่ะ โดนหลอกเพราะอะไร เพราะเราไม่มีกึ๋นเลย เรายังเป็นวุ้นอยู่เลย ฟังใครก็เชื่อเขาไปหมด โดนหลอกทั้งนั้นน่ะ

แต่พอมันเป็นวุ้นขึ้นมาบ้าง พอ เออ! อันนี้มันไม่ใช่ อันนี้เป็นนํ้า นํ้าไม่ใช่วุ้น พอมีวุ้นขึ้นมาก็รู้แล้วว่านํ้าไม่ใช่วุ้นแล้ว พอมันขึ้นไป รู้เลยว่าอาจารย์องค์ไหนเป็นหรือไม่เป็น รู้เลย อาจารย์องค์ไหนเป็นหรือไม่เป็น

ถ้าเป็นนะ ไม่มีคลาดเคลื่อนเลย กรรมฐานเขาพูดกันคําเดียวเท่านั้นน่ะ ผลัวะ! ผลัวะ! แล้วเถียงไม่ขึ้น เถียงไม่ได้เลย เถียงไม่ได้ แล้วยอมรับด้วย

ใหม่ๆ ยังไม่ยอมรับ กลับไปเดินจงกรมก่อน เดินไปเดินมา เออ! ใช่ เราผิดเอง ถ้าเออ! ใช่ เราผิดเอง พอผิดมันก็หาหนทาง หาโอกาส พยายามต่อสู้ มันก็พัฒนาขึ้นมา ฉะนั้น พระแต่ละองค์แสนยากนะ

ฉะนั้น สิ่งที่โยมถามมานี่มันเป็นความปรารถนาอยากจะให้สังคมดีๆ อยากให้ทุกคนเป็นคนดี อยากให้พระเป็นพระที่ดีๆ ทุกคนอยากได้ดีหมดแหละ อยากได้พระดีๆ อยากได้คนสังคมดีๆ แต่มันเป็นผลของวัฏฏะ มันเป็นเวรเป็นกรรม เราเกิดร่วมสมัย อันนี้มันเป็นผลของวัฏฏะ ถ้าเป็นผลของวัฏฏะมันเป็นเรื่องเวรเรื่องกรรม

ถ้าเรื่องเวรเรื่องกรรมนะ ทุกคนปรารถนาดีหมดแหละ แต่เขาทําเวรทํากรรมมาอย่างนั้น เขามีความคิดอย่างนั้น เขาถึงแสดงออกอย่างนั้น แล้วเรามาอยู่ร่วมกับเขา เรามีสติปัญญารักษาใจเรา เราจะเข้าใจสังคมอย่างนี้ แล้วเราจะรักษาใจเราโดยที่ไม่ต้องทุกข์ยากมากเกินไป ไม่ต้องทุกข์ยากไปกับเขา เอวัง

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

นี่พระอรหันต์

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ปฏิญาณตนว่าเป็นศาสดา เป็นพระอรหันต์เลย

เทศนาว่าการแจกแจง วิถีแห่งจิตแจกแจงได้หมดเลย

แล้วพวกเราก็ไปเรียนกัน ไปเข้าใจกัน

เราก็จําขี้ปากขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาพูด

ชัดเจนมากเลย เหมือนเปี๊ยะเลย

พุทธพจน์อันเดียวกันเลย

แต่จบลงที่ความไม่รู้

๔

ไม่รู้คืออวิชชา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑ มิถุนายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สงสัยในการภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมมีข้อสงสัยขอเรียนถามดังนี้ครับ

๑. บ่อยครั้งที่ผมพิจารณา มักจะจบลงด้วยความไม่รู้ ผมจึงมีความสงสัยว่าเหตุใดจึงเป็นเช่นนั้นครับ กราบขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : เดี๋ยวนี้ปัญหากระชับมาก เมื่อก่อนเขียนเป็นหน้าๆ เลย อธิบายเป็นคุ้งเป็นแควเลย แต่การอธิบายเมื่อก่อนอธิบายมาเยอะมาก เพราะว่าเวลาภาวนาไป เวลาภาวนาไปมันจะมีความสงสัย มันจะมีความรู้ความเห็นต่างๆ มหาศาลเลย เขียนปัญหาถามมาเยอะมาก แล้วเราก็ตอบไปเรื่อยๆ ตอบไปเรื่อยๆ นะ เขาก็เข้าใจดีขึ้น พอเข้าใจดีขึ้นเพราะภาวนามันเกิดความสงสัยไม่ได้ พอเกิดความสงสัยแล้วมันไม่ก้าวหน้า

ฉะนั้น เวลาเราตอบปัญหาเป็นชั้นเป็นตอน เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา เขาก็ภาวนาต่อเนื่องมาจนมาสรุปตรงนี้ เวลาภาวนาไปมันเป็นแบบนี้ สรุปลงว่า “บ่อยครั้งที่ผมพิจารณา มักจะจบลงด้วยที่ความไม่รู้”

ความไม่รู้ ไม่รู้คืออวิชชาไง ไม่รู้ก็คืออวิชชา เรามีอวิชชาโดยต้นเหตุอยู่แล้ว จิตเรามีความไม่รู้โดยธรรมชาติอยู่แล้ว จิตเรามีอวิชชาครอบงําอยู่โดยธรรมชาติเลย ธรรมชาติก็คือมันไม่รู้ไง

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่พระอรหันต์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิญาณตนว่าเป็นศาสดา เป็นพระอรหันต์เลย เทศนาว่าการแจกแจง วิถีแห่งจิตแจกแจงได้หมดเลย แล้วพวกเราก็ไปเรียนกัน ไปเข้าใจกัน เราก็จําขี้ปากขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาพูดชัดเจนมากเลย เหมือนเปี๊ยะเลย พุทธพจน์อันเดียวกันเลย แต่จบลงที่ความไม่รู้ ไม่รู้ ไม่รู้เพราะอะไร

เพราะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสํารอกคายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจบสิ้นไปแล้ว แต่เราไปจําวิธีการนั้นมา แล้วเวลาปฏิบัติขึ้นมา เราก็ทําทุกอย่างพร้อมเลย ทําทุกอย่างเหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย มันก็รูปแบบไง เลียนแบบไง เลียนแบบมา แต่เราไม่ได้คิดค้น เราไม่ได้ทําของเราขึ้นมาเอง สุดท้ายมันก็จบลงตรงนี้ไง จบลงที่ความไม่รู้

“ผมจึงมีความสงสัย เหตุใดถึงเป็นเช่นนั้น”

ไม่ต้องสงสัยหรอก มันเป็นเช่นนี้อยู่แล้ว ก็มันเป็นอย่างนี้ ธรรมะเป็นธรรมชาติไง ธรรมะเป็นธรรมชาติมันก็จบลงด้วยความไม่รู้ไง ก็ธรรมชาติไง ก็ยกให้ธรรมชาติไง แต่เราไม่รู้

แต่ถ้าเรารู้ล่ะ เห็นไหม รู้แจ้งแล้ววางไว้ อยู่เหนือมัน วางไว้หมดเลย วางธรรมชาติ วางวัฏฏะไว้ เราพ้นจากวัฏฏะไป

ถ้าจะพ้นจากวัฏฏะ สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติมามันถูกต้องมาทั้งนั้นน่ะ ถูกต้องหมายความว่า เริ่มต้นเราก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เพราะคนถามเขาใช้ปัญญาอบรมสมาธิมา เห็นความรู้สึก เห็นความนึกคิด จับต้องได้หมด แล้วปล่อยวางหมดเลย ปล่อยไปๆ ปล่อยมาเรื่อย พิจารณา พอพิจารณาบ่อยครั้งเข้า พิจารณาบ่อยครั้งเข้า พิจารณาสิ้นสุดของมันคือความไม่รู้ จบลงที่ความไม่รู้

จบลงที่ความไม่รู้นี่สมุทัยมันเจือปนมา เวลาปฏิบัติไป สมุทัยมันเจือปนมา พอจบลงที่ความไม่รู้แล้ววางไว้ วางเลย กลับมาที่ความสงบ

หลวงปู่มั่นท่านสั่งหลวงตาไว้เลย “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ”

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราจะพิจารณา เราคิดว่าเราจะทํางาน เราออกไปทํางาน เราขวนขวาย เราอยากได้มรรคได้ผลออกไปทํางาน พอไปทํางาน ทํางานจนออกไปอยู่กับงาน ออกไปส่งออกจนกําลังไม่พอ แล้วจบลงด้วยความไม่รู้ เห็นไหม หันรีหันขวางแล้ว หันรีหันขวาง ไปข้างหน้าก็ไปไม่ถูก จะถอยก็ถอยไม่เป็น อ้าว! แล้วทําอย่างไรล่ะ จะไปข้างหน้าก็ไปไม่ได้ เพราะมันจบลงที่ความไม่รู้

จบลงที่ความไม่รู้เพราะเหตุใด

จบลงที่ความไม่รู้ พอมันทําไปนะ กิเลสมันอ่อนตัวลงๆ มันหลบหลีก มันหลบหลีก มันหลบไง กิเลสมันหลบ กิเลสมันบังเงา กิเลสมันซ่อนอยู่ใต้จิตสํานึก แล้วเราก็พิจารณาของเราไป พิจารณาไปจบแล้วไปไหนล่ะ กิเลสมันหลบอยู่แล้วไปโดนมันไหม ไปโดนแล้วจบลงด้วยอะไร จบลงด้วยความไม่รู้ ไม่รู้เพราะอะไร

ไม่รู้เพราะกิเลสมันยังหลบอยู่ภายใน เพราะอวิชชามันทําให้ไม่รู้ มันไม่รู้

อ้าว! ก็เราพิจารณาอยู่นี่ ก็เราพิจารณาอยู่ เราใช้ปัญญาอยู่ ที่เขาบอกว่า “ใช้ปัญญาไปเลยเป็นวิปัสสนา” ปัญญาของเขา สติปัฏฐาน ๔ มันก็เป็นแบบนี้

ทั้งๆ ที่ปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ ปฏิบัติตามความเป็นจริงเพราะเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิแล้วเราเห็น จับอารมณ์ความรู้สึกได้ จับขันธ์ได้ จับขันธ์ก็เป็นธรรมารมณ์ เห็นไหม กาย เวทนา จิต ธรรม เราจับจิตได้ เราจับได้แล้วพิจารณาไป แล้วมันปล่อยวางๆ

อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ แต่ถ้ามันพิจารณาไปแล้วมันจะเป็นวิชชา ถ้าเป็นวิชชา าณํ อุทปาทิ ปญฺา อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิฯ เกิดญาณ เกิดวิชชา เกิดความรู้แจ้ง แล้วเกิดความรู้แจ้ง

แล้วทําอย่างไรถึงจะเกิดความรู้แจ้งล่ะ ถ้าเกิดความรู้แจ้ง

เวลามันไป มันไปไม่ไหวแล้ว ปล่อย ปล่อยแล้วกลับมาที่ผู้รู้ กลับมาที่พุทโธมาสร้างกําลัง ถ้าคนที่มีกําลังกว่า ผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่ที่มีกําลังมากกว่าจะคุมเกมเวลาจะต่อสู้กับเด็ก แต่ถ้าเราใช้กําลังบ่อยครั้งเข้าๆ กําลังเราอ่อนแอลง มันก็เสมอกัน เห็นไหม คนที่มีวุฒิภาวะเสมอกันก็ต่อสู้กันด้วยความเสมอภาค

แต่เวลาจิตมันเสื่อมนี่เราด้อยกว่าเขาแล้ว กิเลสมันเป็นผู้ใหญ่แล้ว ความเพียรเราเป็นเด็กแล้ว เวลาภาวนาไปกิเลสมันเข้มแข็งขึ้นมาแล้ว เพราะมันใช้ลูกล่อลูกชน ใช้ลูกหลบลูกหลีก เราก็ยังเข้าใจว่ายังอหังการนะ วิปัสสนานะ โอ้โฮ! นักปฏิบัตินะ สู้ใหญ่เลย มุมานะนะ โอ้โฮ! ทําเต็มที่เลย กิเลสมันก็ล่อไปเรื่อย พาไปเรื่อย พาไปจนเราอ่อนล้า พาจนจิตเราเสื่อม พอจิตมันเสื่อมนะ มันตลบหลังมานี่ไง จบลงที่ความไม่รู้ ไม่รู้แล้วหันรีหันขวาง หันรีหันขวาง

แต่ถ้าครูบาอาจารย์นะ ไม่ต้องไปเสียใจ ไม่ต้องไปแปลกใจ เราจะเลียนแบบเขาเลยล่ะ มันเป็นเช่นนี้เอง มันเป็นเช่นนี้เอง มันก็เป็นกิเลสอยู่อย่างนั้นเองไง ความเพียรก็เพียรกิเลสของเราเองไง มันไม่มรรคสามัคคีไง มันไม่สมุจเฉทปหานไง มันไม่ฟาดไม่ฟันเข้าไปที่อวิชชาไง มันไม่เข้าไปต่อสู้กับกิเลสไง

ถ้าเข้าไปต่อสู้กับกิเลส มันมีการชําระล้าง มันมีการฆ่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสรรเสริญการฆ่าประเภทเดียว

เห็นไหม การสร้างเวรสร้างกรรม การชนะ การระรานกัน พระพุทธเจ้าปฏิเสธหมด ปฏิเสธหมดนะ ศีล ๕ ปาณาติปาตา ไม่ให้ฆ่ากัน ไม่ให้เบียดเบียนกัน ไม่ให้กลั่นแกล้งกัน ไม่ให้เสียดสีกัน ไม่ให้พูดถากถางกัน ไม่ให้ทั้งนั้นเลย สรรเสริญอยู่อย่างเดียวเท่านั้นน่ะ การฆ่ากิเลสประเสริฐที่สุด พระพุทธเจ้าสรรเสริญการฆ่ากิเลส

ฉะนั้น ใช้ปัญญาไปเลย วิปัสสนาไปเลย สติปัฏฐาน ๔ ไปเลย ไม่มีการกระทําอะไรเลย ไม่มีการทําอะไรเลย แล้วมันคืออะไร ก็ธรรมะเป็นธรรมชาติไง ธรรมชาติมันก็ตั้งอยู่นั่นไง ธรรมชาติอยู่ข้างนอก เราก็อยู่ของเราไง ทุกคนก็ต่างคนต่างอยู่ ก็เป็นธรรมชาติไง แล้วอย่างไรต่อล่ะ

แต่นี่ปฏิบัตินะ นี่ปฏิบัติหมายถึงว่าเราต่อสู้มาเป็นชั้นเป็นตอนแล้ว แต่สุดท้ายแล้วมันก็เป็นแบบนี้ เป็นแบบนี้ นี่ขนาดทํามานะ ทํามาคือว่าเราใช้

“๑. บ่อยครั้งที่ผมพิจารณา มักจะจบลงด้วยความไม่รู้”

แต่เมื่อก่อนมันจบลงด้วยอะไร จบลงด้วยความรู้ จบลงด้วยความรู้เพราะอะไร เพราะเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เพราะเรารู้ถึงจิตของเรา เราถึงวางอารมณ์ เพราะเรารู้จิตของเรา เราถึงวางอารมณ์ เพราะเราไม่รู้จิตของเรา เราถึงเสวยอารมณ์ เราเสวยอารมณ์ เราก็มีแต่ความคิด มีแต่ความผูกพัน เพราะอะไร เพราะเราไม่รู้จิตของเรา

แต่ถ้าเรามีปัญญาอบรมสมาธิ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราทําจิตของเรา ตัวพลังงานมันเห็นโทษของมัน มันปล่อยวางๆ เรารู้จิตของเรา เรารู้จิตของเราด้วยรู้แจ้ง จิตของเรามันก็ไม่เสวยอารมณ์ จิตของเราก็เป็นเอกเทศ จิตของเราเป็นเอกเทศ จิตของเราก็เป็นสัมมาสมาธิ

พอเป็นสัมมาสมาธิ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นขันธ์ จิตเห็นการกระทํา จิตเห็นอารมณ์ นี่จิตเห็น ถึงจับแล้วพิจารณา

พิจารณาไปๆ มันจบลงด้วยความไม่รู้ได้อย่างไร

จบลงด้วยความไม่รู้เพราะสมาธิมันอ่อน จบลงที่ความไม่รู้เพราะกําลังไม่มี

ถ้ากําลังมีนะ จบลงไปด้วยความรู้แจ้ง พิจารณาไป พิจารณาแยกแยะไป พิจารณาไปเห็นเป็นไตรลักษณ์ มันปล่อย นี่มันปล่อยนะ ปล่อยตทังคปหาน ปล่อยคือปล่อยชั่วคราว ปล่อย ปล่อยแล้วก็อยู่กับความสุข ความสุขแล้วพอมีกําลังขึ้นมา พอมันจับความนึกคิดได้ จับต่อ จับต่อ พิจารณาต่อเนื่องไป พิจารณาต่อเนื่องไป

จับได้ พิจารณาไปมันก็ปล่อยๆ ถ้ามีกําลังมากขึ้น ปล่อยต่อเนื่องไป ถ้ากําลังมากขึ้นนะ ถ้ามันมีกําลังหมายถึงว่ามันปล่อยแล้วมันมีกําลัง ถ้ามันไม่ปล่อย มันใช้กําลังไปแล้วมันเสื่อม กลับมาที่พุทโธ กลับมาที่ปัญญาอบรมสมาธิ กลับมาที่สร้างกําลัง สร้างกําลังแล้วกลับไปพิจารณาต่อเนื่องซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ หมั่นคราดหมั่นไถ

หลวงปู่มั่นสั่งประจําเลย หมั่นคราดหมั่นไถ

ทํานาตั้งแต่สมัยโบราณมา เขาก็ต้องคราดต้องไถเขาถึงจะหว่านข้าวได้ จะปักกล้าหว่านเมล็ดข้าวได้ สมัยปัจจุบันนี้เวลาจะทํานาก็ต้องคราดต้องไถจนกว่าที่ดินเป็นเลนจนเหมาะสมกับการหว่านกล้า เหมาะสมกับการปักกล้าหว่านข้าวได้ อนาคต อนาคตกาลต่อไปข้างหน้าเขาก็ต้องหมั่นคราดหมั่นไถอยู่อย่างนี้ เขาหมั่นคราดหมั่นไถจนสุดท้ายแล้วเขาถึงสมควรจะหว่านกล้า จะหว่านข้าว จะปักกล้าได้

เหมือนกัน นี่ก็เหมือนกัน เวลาพิจารณาไป ปล่อยแล้วปล่อยเล่าๆ ปล่อยก็คือปล่อย อดีตกาลเขาเกี่ยวข้าวไปแล้ว ข้าวเขาเกี่ยวแล้วเขาดํารงชีวิตในสมัยอดีตกาลมาแล้ว ปัจจุบันนี้เราก็ยังทํานาหาข้าวเลี้ยงชีวิตกันในปัจจุบันนี้ อนาคต มนุษย์ในอนาคตนั้นเขาก็ต้องทํานาเหมือนกัน เขาต้องหาข้าวหากินในอนาคตเขา นี่ก็เหมือนกัน มันเป็นอดีต เป็นปัจจุบัน เป็นอนาคต เราก็ทําของเราในปัจจุบัน

ที่จบลงด้วยความไม่รู้ ไม่รู้ก็หันรีหันขวางอยู่นี่ไง ถ้ามันไม่รู้ ไม่รู้ก็คืออวิชชา แล้วอวิชชาทําไมถึงไม่รู้ล่ะ ก็มันมีอยู่แล้ว อวิชชามันอยู่กับเราอยู่แล้ว ก็ไปจบลงที่มันไง ไปจบลงที่มัน ไปจบลงที่ความไม่รู้ไง แล้วจบลงที่ความไม่รู้

นี่ยังดีนะ จบที่ความไม่รู้แล้วยังสงสัย ยังเขียนมาถาม ถ้าไปจบที่ความไม่รู้นะ คนบอกว่า “มรรคผลไม่มีแล้วล่ะ เราทํามาขนาดนี้แล้ว วิปัสสนามา ปล่อยวางมา รู้แจ้งมาตลอดเลย สุดท้ายมาลงที่ความไม่รู้ เออ! เราทําขนาดนี้ มรรคผลนิพพานคงไม่มีแล้วล่ะ”

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ มันก็เป็นเช่นนี้เอง กิเลสมันก็เป็นเช่นนี้เอง กิเลสมันก็ปั่นหัวเอ็งเล่นไง กิเลสมันก็ปั่นหัวผู้ปฏิบัติเล่นไง ไหนบอกจะฆ่ามันไง จะฆ่ามัน แล้วถึงเวลาทําไมมาจบลง จบลงที่มัน ไปจบลงที่ความไม่รู้ ก็จบลงที่อวิชชา

แต่ถ้าเป็นธรรมะมันไปจบลงที่วิชชา เกิดญาณ เกิดวิชชา เกิดความรู้แจ้งในธรรมจักร ถ้าอย่างนั้นถึงเป็นสัมมาทิฏฐิ งานชอบ เพียรชอบ

ถ้างานไม่ชอบ มีสมาธิแล้วเถลไถล ส่งออกไปรู้นู่นรู้นี่ นั่นไม่ชอบ นี่งานไม่ชอบ งานส่งออก งานของโลก งานของมาร งานของกิเลส ไม่ใช่งานของมรรค ไม่ใช่งานของธรรม

ถ้างานของธรรม มันสงบระงับขนาดไหน น้อมไปกาย น้อมไปเวทนา น้อมไปจิต น้อมไปธรรม ไม่ส่งออก ไม่ส่งออกไปวิตกวิจารณ์เรื่องนอกจากอริยสัจ นอกจากอริยสัจแก้กิเลสไม่ได้ การแก้กิเลสมันจะอยู่ในอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคก็อยู่ในสติปัฏฐาน ๔ ถ้าสติปัฏฐาน ๔ แต่สติปัฏฐาน ๔ ต้องจิตจริง จิตเป็นสมาธิจริง จิตรู้จริง จิตตามความเป็นจริง มันถึงจะชําระล้างได้จริง

ขนาดจิตจริง รู้จริง สมาธิจริง ทําขึ้นไปแล้วเป็นอย่างนี้ ทําไปแล้วนะ เพราะทําไปแล้วมันเสื่อมสภาพเพราะกําลังใช้ไปแล้ว เทคโนโลยี วัตถุสิ่งใดก็แล้วแต่ที่ใช้ประโยชน์ พอใช้ไปแล้วมันเสื่อมค่าทั้งนั้น พร้อมกับอารมณ์ความรู้สึกด้วย อารมณ์ของเราไปรู้สิ่งต่างๆ โอ๋ย! ครั้งแรกรสชาติเข้มข้นมากเลย พอคิดซํ้าคิดซาก จืดแล้ว

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาวิปัสสนาไปแรกๆ มันก็เข้มข้นชัดเจน แต่พอทําไปแล้วกิเลสมันยืนระยะที่ดีกว่า มันยืนระยะไว้ เบียดไว้เรื่อยๆ มรรคใช้ต่อสู้มามันก็หลบหลีก ถึงเวลาแล้วพอมันยืนระยะ ธรรมเรายืนระยะก็สู้ไม่ได้ พอไปนี่ออกอาการแล้ว เป๋แล้ว ออกอาการ พอออกอาการ กิเลสมันยิ้มแล้ว พอยิ้มแล้วนะ ตอนนี้กิเลสมันซํ้าเติมแล้ว “ทํามาขนาดนี้แล้ว มรรคผล” นี่กิเลสมันซํ้าเติมแล้ว

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ เพราะครูบาอาจารย์ท่านผ่านวิกฤติอย่างนี้มากกว่านี้อีก มันหลอกมากกว่านี้อีก นี่ยังดีนะ มาจบลงที่ความไม่รู้ แต่ถ้ามันเป็นกิเลสมันสวมรอยนะ “นิพพาน วิปัสสนาจบแล้ว ว่างหมดแล้ว นิพพาน”

นิพพานอะไร ยังสงสัยอยู่นี่ ยังไม่รู้อยู่นี่ นิพพานอะไร ถ้าวิปัสสนาไปมันจะเจอเหตุนี้ เจอแบบว่ากิเลสมันหลอกมันล่อ มันพลิกมันแพลง

เวลาที่การประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านจะบอกว่า ที่เราทุกข์ยากกันอยู่นี่มีอันเดียวเท่านั้นน่ะ กิเลสเราเท่านั้นน่ะ กิเลสคือมาร มารที่มันครอบงําหัวใจนี้มันไม่ปล่อยให้ใจนี้เป็นอิสระหรอก แล้วมันครอบงํามาไม่มีภพไม่มีชาติ ไม่มีต้นไม่มีปลาย มันครอบงํามานานเนกาเล แล้วในปัจจุบันนี้เราเพิ่งมาหูตา เพิ่งมาตื่นไง เพิ่งมาระลึกได้ เพิ่งจะมาสู้กับมันไง

แต่เดิมถ้าคนไม่มองกลับมาตรงนี้นะ มันก็มองแต่หน้าที่การงานใช่ไหม เราจะรํ่าเราจะรวย เราจะมั่งจะมี เราจะทําหน้าที่การงาน มันก็ไปกว้านเอาข้างนอก กิเลสมันอยู่ในเรือนมันก็ยิ้มสบาย นอนสบาย เอ็งไปหามาปรนเปรอข้าไป เอ็งไปหามาเพื่อปรนเปรอกิเลสอ้วนๆ ไง อย่างนี้สบาย

แต่ถ้าเราลืมหูลืมตา งานก็คืองาน เราทําแล้ว แต่เราทวนกระแสกลับแล้ว ทําสมาธิคือย้อนกลับไปที่จิต ถ้าย้อนกลับไปที่จิต จะไปรื้อค้นมันแล้ว ตอนนี้มันเดือดร้อนแล้ว ถ้ามันเดือดร้อนแล้วมันก็ต้องวางลวดลายของมันแล้ว ลวดลายของมันก็นี่ไง ทําไปแล้วเรายืนระยะระหว่างธรรมกับกิเลสต่อสู้กันในใจ ยืนระยะไม่ไหวก็เสื่อม

ถ้ายืนระยะมาอย่างนี้แล้วเราก็ต้องกลับมาฟิตความเข้มแข็งของเราเอง กลับมา ถ้าไปไม่รอด กลับมาพุทโธ พุทโธนี่ยาประจําบ้านเลยล่ะ ทําอะไรไม่ออก ทําอะไรไม่ได้ให้คิดถึงพุทโธไว้เลย กลับมาพุทโธๆๆ

ทีนี้พุทโธ กิเลสมันสวมรอยนะ “โอ้โฮ! วิปัสสนามาขนาดนี้ ใช้ปัญญามาขนาดนี้ แยกแยะได้หมดเลย ขันธ์ ความรู้สึกแยกได้ขนาดนี้ ตอนนี้เราขึ้นไปยอดเขาเอเวอเรสต์แล้ว เราขึ้นไปจนสุดยอดสูงสุดในโลกแล้ว เราจะถอยกลับมาได้อย่างไร”

เวลาจะกลับมาพุทโธมันเป็นสมถะไง พอบอกสมถะ ทุกคนจะบอกว่า “อู๋ย! เราทํามาแล้ว พื้นที่ราบเราสํารวจมาหมดแล้ว ตอนนี้เราขึ้นจุดสูงสุดของโลกแล้ว แล้วจะถอยกลับมาได้อย่างไร” นี่กิเลสมันหลอกซํ้าสองซํ้าสาม

ยอดเขาเอเวอเรสต์มันสูงที่สุดในโลก เขาปีนขึ้นไปเขาจะไปเอาชื่อเอาเสียงกันว่าได้ไปถึงจุดสูงสุดของโลก อันนั้นมันก็แค่สมมุติอันหนึ่ง

แต่ในจิตใจของเรา เราวิปัสสนามาขนาดไหน เรารู้แจ้งขนาดไหน อันนั้นก็คือการฝึกงานของเรา เราฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา แต่ในเมื่อมันยังไม่สมุจเฉทฯ มันยังไม่สมดุลของมัน เราต้องใช้กําลังต่อเนื่องไป เราต้องใช้กําลังต่อเนื่องไป เรายังต้องดํารงชีวิตต่อไป เราต้องมีคุณธรรมประจําใจของเราต่อไป เราจะต้องมีศีล เราต้องมีสมาธิ เราต้องมีปัญญาเพื่อเป็นเสบียง เป็นมรรค เห็นไหม มรรค ๘ มันต้องมี ๘ องค์กร ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ มันต้องเกื้อหนุนกัน ฉะนั้น เกื้อหนุนกัน เราก็กลับมาสร้างสมของเราเพื่อกองกําลังของเรา เพื่อจะเข้าไปต่อสู้ชําระล้างมัน ถ้ามันคิดได้อย่างนี้ กิเลสมันก็ไม่ซํ้าเติมไง

ถ้ากิเลสมันซํ้าเติมนะ “โอ้โฮ! เราไปไกลแล้ว เราวิปัสสนาไปจนจะจบอยู่แล้ว จะต้องกลับมาพุทโธอีก”

กองทัพไหนเขาต้องเดินด้วยท้องทั้งนั้นน่ะ กองทัพไหนเขาต้องมีเสบียงทั้งนั้นน่ะ แหม! ไปไกลแล้วไม่ต้องส่งเสบียงเลย เอ็งหากินเอาเองนะ กินลมเอาก็แล้วกัน อ้าว! รบไป กินลมไปด้วย ลมนั่นน่ะกินได้ อากาศกินเข้าไปแล้วไม่ต้องส่งเสบียง

เวลากิเลสมันพลิกแพลงนะ มันพลิกแพลงของมันอย่างนั้น เวลากิเลสมันใช้ดุลพินิจของมัน แต่ถ้าปัญญาเราไม่ทัน มันท้อแท้

นี่ไง เวลาปฏิบัติมันถึงต้องมีเหตุมีผล มีครูมีอาจารย์คอยสนับสนุน คอยสนับสนุนแล้ว เหตุผลของท่านชัดเจนอยู่แล้วแหละ แต่เหตุผลของเราเหตุผลข้างๆ คูๆ เหตุผลจะเรียกร้องเอาความเห็นใจ

มันก็น่าเห็นใจจริงๆ นะ มันทุกข์มันยากนะ โอ้โฮ! ลงทุนลงแรงมาก การปฏิบัติโอ้โฮ! เหนื่อยอ่อนมาก

หลวงตาท่านพูดประจํานะ ใครว่าทํางานแล้วเหนื่อย ทํางานแล้วเหนื่อย งานทางโลก ถ้ายังไม่ได้ภาวนา อย่าเพิ่งมาคุยนะ เพราะงานทางโลกมันไม่ถึงสละชีวิต การบําเพ็ญเพียรมันสละชีวิตแล้วสละชีวิตเล่านะ เวลากิเลสมันมาพลิกแพลง มันบอกจะตาย อะไรตายก่อน ทุ่มเลย ชีวิตนี้แลกเลย แลกกับความมุมานะของเรา เอาธรรมแลกกับกิเลสมา แลกกันมาประจํา

มันถึงบอกว่า ถ้ามันท้อมันแท้ มันทุกข์มันยาก ครูบาอาจารย์ท่านก็เห็นใจ เห็นใจ เพราะเห็นใจ ท่านถึงได้พยายามจะบอกถึงว่าให้เรามีสติมีปัญญารักษาให้ดี

เวลาทํานี่แสนทุกข์แสนยาก แล้วรักษาไว้นี่ยากมาก เงินทองเอาใส่เซฟไว้ ถ้ามันเสื่อมค่าก็เสื่อมค่าตามเงินเฟ้อ แต่ถ้าสมาธิ มันไม่รู้จะไปใส่เซฟไหน ปัญญาไม่รู้จะใส่เซฟไหน เวลามันดีมันก็ดีอยู่อย่างนี้ เวลามันถอยกรูดๆๆ หมดเลย เข็นครกขึ้นภูเขา เวลามันไหลลงมามันทับตายเลย นี่ก็เหมือนกัน ภาวนาเกือบเป็นเกือบตายกว่าจะดีขึ้นมา เวลามันเสื่อม พรืด! หมดเลย ฟืด! เกลี้ยงเลย นี่เวลามันเสื่อมนะ

นี่ไง ครูบาอาจารย์เขาถึงไม่ให้คลุกไม่ให้คลีไง ไม่ให้คลุกคลีกัน พระภิกษุผู้ปฏิบัติให้อยู่วิเวก ให้อยู่ที่สงบสงัดรักษาใจของตัว ดูแลไว้ มันได้มานี้แสนยาก แล้วเวลาถ้ามันเสื่อมถอยไปแล้วก็มาคอตก มาทุกข์มายาก เพราะไม่รู้จักวิธีรักษาไง

แต่ครูบาอาจารย์ท่านผ่านมาแล้ว เวลามันเสื่อม เวลามันทุกข์มันยาก หลวงตาใช้คําว่า “เศรษฐีแล้วล้มละลาย” ถ้าเป็นสมาธิ สมาธินี่แจ่มเลย ดีมากเลย เวลามันเสื่อมนะ เหมือนเศรษฐีที่ล้มละลาย ดูสิ คนที่เป็นเศรษฐีแล้วล้มละลายทุกข์ขนาดไหน เหมือนกัน อันนี้ก็เหมือนกัน เวลาพูดมาอย่างนี้มันชัดตรงนี้ไง

“บ่อยครั้งที่ผมพิจารณา มันจะไปจบลงที่ความไม่รู้”

แหม! สารภาพมาชัดๆ เลยนะ “ไปจบลงที่ความไม่รู้” ไม่เขียนมาแจ่มเลย แต่ก่อนเขียนมานี่ โอ้โฮ! แยกแยะหมดเลย รู้อย่างนั้น เห็นอย่างนั้น

ที่รู้อย่างนั้น เห็นอย่างนั้น มันเป็นประสบการณ์ของผู้ที่ปฏิบัติ ใจดวงใดก็แล้วแต่ได้แยกแยะ ได้ใช้ปัญญาไปแล้ว นั่นคือประสบการณ์ คนเราต้องมีประสบการณ์ เห็นไหม มันเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก คือการกระทําที่มีความเป็นจริงในใจของเรา มรรคผลมันจะเกิดจากการกระทําแบบนี้

มรรคผลไม่ได้เกิดจากสัญญาคือการจํา สัญญาไปจําเขามา แล้วเกิดจากจินตนาการ มันไม่ใช่มรรคไม่ใช่ผลหรอก มันลอยลม มันไม่มีเหตุผล ไม่มีข้อเท็จจริงในหัวใจ

แต่ในการประพฤติปฏิบัติมันมีข้อเท็จจริงในหัวใจ เวลาทุกข์นะ ทุกข์ยากแสนเข็ญ เวลาลงสมาธิมันสงบนี่สุขพอใจเลย เวลาเกิดปัญญาขึ้นมา ปัญญาแยกแยะขึ้นมา เห็นไหม ผลกําไร ขาดทุนแล้ว เราได้กําไร ได้ขาดทุน เรารู้แล้ว ตอนวิปัสสนามันจะได้มรรคได้ผลมา ตอนนั้นเราทําไปแล้ว

นี่เราก็ทํามาแล้ว แต่เวลาเป็นอย่างนี้ เวลาถึงที่สุดแล้วมันเป็นอย่างนี้ มันต้องกลับมาใหม่ กลับมานะ ไม่ใช่กลับมารื้อฟื้น กลับมาแบบคนไม่มีอะไรเลย กลับมาใหม่ มารื้อฟื้น กลับมาสร้างกําลังเท่านั้นเอง แต่สิ่งที่เราทํามาแล้วเราก็รู้แล้วใช่ไหม เราภาวนามาแล้ว เราเข้าใจมาแล้ว เรารู้มาแล้ว อันนั้นก็คือสมบัติของเราไง ไม่ต้องไปตกใจว่า “ถ้ากลับมาพุทโธมันเหมือนกับ อู๋ย! ไปเริ่มต้นใหม่เลย โอ๋ย! มันไม่ไหว โอ๋ย! ทํามาไกลแล้วน่ะ”...กิเลสมันหลอก

กองทัพมันจะชนะกันวันนี้พรุ่งนี้มันยังต้องการเสบียงเลย มันยังต้องการอาหารอยู่ตลอดเวลา กองทัพเดินด้วยท้อง จะวิปัสสนาต้องมีสัมมาสมาธิเป็นเครื่องเกื้อหนุนตลอด สัมมาสมาธิเป็นสิ่งที่ยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้าขาดสัมมาสมาธิ มันจะเป็นโลกียปัญญา เป็นเรื่องโลก เป็นเรื่องสัญญา เป็นเรื่องความจํา เป็นเรื่องความเคยชิน มันไม่ใช่เป็นมรรคจริง

มันเป็นมรรคจริงมันต้องมีสัมมาสมาธิเป็นตัวรองรับ เพราะสัมมาสมาธิมันไม่มีกิเลสเข้ามาเจือปน ไม่มีสมุทัยเข้ามาเจือปน มันเป็นสัมมาสมาธิมันถึงจะเป็นธรรม พอเป็นธรรมแล้วเกิดวิปัสสนา เกิดปัญญา มันจะเกิดภาวนามยปัญญา ภาวนามยปัญญาคือโลกุตตรปัญญา โลกุตตรปัญญาคือปัญญาที่หลุดจากโลก ปัญญาที่พ้นจากโลก ปัญญาที่จะกําราบปราบปรามโลกทัศน์ความข้องในใจ

ความข้องในใจเป็นปัญญาทางโลก ฉะนั้น เวลาที่เราไหลลงไป มันจะไหลลงไปสู่สัญญา สู่ปัญญาทางโลก

แต่ถ้าเราวิปัสสนาไป เวลาถึงที่สุดมันขาดนะ อกุปปธรรม อกุปปธรรมคือโสดาบัน ถ้ามันวิปัสสนาต่อเนื่องสูงขึ้นไป เวลาถ้ามันไหลลงมานะ มันก็ไหลลงมาสู่ตรงนี้ ไหลลงมาสู่โสดาบัน ไหลลงมาสู่อกุปปธรรม อกุปปธรรมคือคงที่ไง อกุปปธรรมที่มันรองรับไว้ไง

แต่ตอนนี้เราไม่มีสิ่งใดรองรับไว้ เวลาไหลลงไปมันไหลไปที่ปุถุชนนู่นเลย ไหลลงไปที่สามัญสํานึกของมนุษย์เลย สามัญสํานึกของคน โลกียปัญญา เรื่องโลกเลย ถ้าทําไป พิจารณาไป มันจะรู้มันจะเห็นของมันอย่างนี้ แล้วจะสู้ได้ไง

เขาถามต่อไง “แล้วผมมีความสงสัยว่าเหตุใดถึงเป็นเช่นนั้น กราบขอบพระคุณหลวงพ่ออย่างสูง”

เหตุใดถึงเป็นเช่นนั้น มันเป็นเช่นนั้นเอง มันเป็นเช่นนั้นเอง มันเป็นผลงานของกิเลส มันเป็นพื้นฐาน เป็นเบสิกเลย กิเลสมันเป็นอย่างนี้ กิเลสมันหลอกผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ กิเลสมันพลิกแพลง มันหลอกลวงเพื่อให้สมเป็นประโยชน์กับมัน

“เหตุใดถึงเป็นเช่นนั้น”

มันเป็นอย่างนี้แหละ กิเลสมันเป็นอย่างนี้แหละ ถ้าเป็นอย่างนี้ รู้เพราะอะไร เพราะเราใช้ปัญญาไปแล้วนะ จบลงที่ความไม่รู้ นี่กิเลส อวิชชา

แล้วถ้ารู้ล่ะ วิชชาล่ะ

เห็นไหม ถ้ามีวิชชา วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน มีวิชชา มีจรณะ มีความรอบคอบ มีทุกอย่างพร้อม ชัดเจนมากเลย เพราะอะไร เพราะเวลามันขาด ขาดด้วยความชัดเจน

เวลาปล่อยก็ปล่อยไปด้วยความรู้ แต่ก็ยังงงๆ เพราะอะไร เพราะมันไม่ขาด เวลามันขาด สังโยชน์มันขาดดั่งแขนขาด โอ๋ย! มันขาด เวลามันขาดต้องใช้ความมุมานะ ความพยายามไป ถ้าความมุมานะ ความพยายามไป

นี่ถามมาด้วยความดีมาก ดีมากหมายความว่า มีความสงสัย มีความข้องใจ เปิดอกคุยกันไง

ธรรมดาแล้วคนที่เขาวิปัสสนา เขาใช้ปัญญาไปแล้วเขาไม่กล้าพูดอย่างนี้ไง ไม่ใช่ว่ามันจบลงที่ความไม่รู้ ความไม่รู้คือเราไม่มีมรรคมีผล เราไม่มีเหตุมีผลไง ทุกคนจะบอกว่าเราเศรษฐีธรรม ทุกคนมีธรรมเต็มหัวใจเลย แต่ไอ้คนบอกว่าความไม่รู้ ความไม่มี ไม่ค่อยมีใครพูดไง แต่ถ้าเราพูดออกมา เออ! ใช่

เพราะความไม่รู้ ฝึกหัดดัดแปลงมันให้มันเป็นความรู้ เป็นความเข้าใจ เห็นแจ้ง รู้ชัด เวลาพิจารณาไปบ่อยครั้งเข้าๆ จนกว่ามันจะถึงที่สุดมันก็ขณะจิตคือขาด ทําอย่างนั้นไป

นี่พูดถึง “ทําไมมันเป็นเช่นนั้น”

มันเป็นอย่างนี้

นี่พูดถึงว่ามันจบลงที่ความไม่รู้ คือมันจบลงที่อวิชชา ไปจบลงที่ตัวมันจริง ไปจบลงที่ตัวกิเลสนั่นล่ะ แต่เราพลิกกลับมาใหม่ ถ้าอย่างนี้แล้ว ถ้าพูดถึงถ้าไปหาอภิธรรม อภิธรรมบอก “เห็นไหม บอกแล้วพุทโธเป็นแบบนี้ พุทโธไปแล้วล้มลุกคลุกคลาน พุทโธปฏิบัติไปแล้วไม่มีมรรคมีผล เห็นไหม สู้มาใช้ปัญญาอย่างเราดีกว่า ปัญญาอย่างเรามันรู้แจ้ง นั่นน่ะรู้แจ้ง”

รู้แจ้งอย่างนั้นรู้แจ้งสิ่งที่ว่ามันเป็นเช่นนั้นเองไง มันไม่มีสิ่งใดประหัตประหารกันไง มันไม่มีระหว่างธรรมกับกิเลสต่อสู้กันไง มันไม่มีธรรมะเข้าไปชําระล้าง ไปสํารอกไปคายกิเลสออกไง นี่เวลาคนที่มันเพลี่ยงพลํ้า คนที่ท้อแท้ พอไปเจอสิ่งใดชักจูงไป เราจะไปสิ่งที่มีคุณค่าตํ่าลงไปเรื่อยๆ คุณค่าตํ่าคือคุณค่าทางโลก ไม่มีคุณค่าทางธรรม

ถ้าคุณค่าทางธรรมนะ เราต้องมุมานะกลับมาใหม่ แล้วสู้กับมันใหม่ เอาให้เห็นจริงเห็นจังขึ้นมา กลับไปใหม่ กลับมาพุทโธ กลับมาที่ผู้รู้

นี้สงสัยในเรื่องภาวนาเนาะ ต่อไป

ถาม : เรื่อง “การเบียดเบียนผู้อื่น”

ครอบครัวคนจีนจะมีการทําฮวงซุ้ยบรรพบุรุษ แต่ถ้าคนใดคนหนึ่งในครอบครัวทําการปรับฮวงซุ้ยเพื่อผลประโยชน์เฉพาะครอบครัวตัวเองโดยไม่แจ้งให้ญาติพี่น้องทราบ การกระทําแบบนี้ถือว่าเป็นการเบียดเบียนผู้อื่นและเป็นบาปหรือไม่คะ

ตอบ : อันนี้เป็นเรื่องความเชื่อนะ ความเชื่อทางโลก เวลาเราพูดเรื่องนี้ เวลาหลวงตาท่านพูด ท่านพูดดีนะ ท่านบอกว่า ท่านเรียนถึงมหา เวลาท่านพูดถึงทางวิชาการ ท่านบอกว่าวิชาการก็คือวิชาการ ไม่ใช่การถอดถอนกิเลส ถ้าท่านไม่เรียนมาก็หาว่าไปว่าคนอื่นไง

ไอ้เราก็เหมือนกัน เวลาเราพูดถึงฮวงซุ้ย เรื่องประเพณี มันเป็นเรื่องของคนไทยเชื้อสายจีน แล้วดูหน้าเราสิ เจ๊กทั้งขี้เลยล่ะ เพราะพ่อนี่จีนนอกเลย เราก็เหมือนกัน

ฉะนั้น สิ่งนี้มันเป็นความเชื่อไง เรื่องฮวงซุ้ย เรื่องบรรพบุรุษ มันเป็นความเชื่อ ถ้าความเชื่อมันก็มีที่มาที่ไป อย่างเช่นความเชื่อ ดูสิ พระยสะ พระยสะฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เป็นพระอรหันต์ แล้วก็ไปเอาพรรคพวกมาบวช แล้วเขาถามว่าทําไมพระยสะทําได้ง่ายขนาดนั้น ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า แต่เดิมเขาเป็นคนที่เที่ยวเก็บศพไง เก็บศพไร้ญาติ เก็บศพกลางทางมาทําฌาปนกิจ เขาสร้างบุญอย่างนี้มาพร้อมกับคณะของเขา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าพวกเราล้างป่าช้าต่างๆ มันก็มาจากตรงนี้ไง มันมีที่มาที่ไปไง ทีนี้การว่ามีที่มาที่ไป บรรพบุรุษเขาฝังกัน มีฮวงซุ้ย แล้วฮวงซุ้ยแล้วเขาก็ถือไง เขาถือฮวงจุ้ย เขาถือว่าการทําอย่างนั้นเป็นเคล็ดเป็นต่างๆ อันนี้เป็นความเชื่อ เป็นความเชื่อใช่ไหม

ฉะนั้น ถ้าในครอบครัวเราคนใดคนหนึ่งไปปรับปรุงฮวงซุ้ยเพื่อประโยชน์เฉพาะครอบครัว

ถ้าเขาไปปรับฮวงซุ้ยเฉพาะครอบครัว ถ้าพูดถึงความเชื่อนะ ความเชื่อสิ่งนั้น ถ้ามองกันอย่างนั้น เอาสิ่งนั้นมาเป็นคติ เอาสิ่งนั้นมาเป็นรูปแบบ เราก็จะมีความบาดหมางกัน

แต่ถ้าเราเป็นชาวพุทธ เพราะเขาถามเรา เราเป็นพระ ถ้าเป็นชาวพุทธ ชาวพุทธให้ถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ให้ถือรัตนตรัย ให้ถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นแก้วสารพัดนึก ไม่เชื่อสิ่งอื่นๆ ใดๆ เลย

ถ้าไม่เชื่อสิ่งอื่นๆ ใดๆ เลย เรื่องฮวงซุ้ย เรื่องต่างๆ มันก็เป็นศาสตร์ศาสตร์หนึ่งที่เขาเชื่อกัน ถ้าเป็นศาสตร์ศาสตร์หนึ่งที่เขาเชื่อกัน ถ้าเขาทําของเขาแล้วเขาได้ประโยชน์ของเขา เขาสนใจ เขาไปดูแล ถ้ามองมุมกลับ เขาไปดูแลฮวงซุ้ย เขาไปทําความสะอาด เขาไปดัดแปลง ถ้าเขาไปดูฮวงซุ้ยของพ่อแม่เราให้ดูสวยงาม เขาก็ทําประโยชน์กับเขา เพราะเขาขยัน เขาทําของเขา เขาประกอบสัมมาอาชีวะ เขาถึงเจริญรุ่งเรือง

แต่เราไปคิดไงว่าเขาไปปรับฮวงซุ้ยเฉพาะครอบครัวเขา เขาไปปรับฮวงซุ้ยเฉพาะครอบครัวเขา แล้วเขาก็เจริญรุ่งเรืองใช่ไหม ไอ้เราไม่ได้ไปปรับฮวงซุ้ย ครอบครัวเราก็เลยติดขัดไปหมดเลย

ไอ้คําว่า “ติดขัดหรือไม่ติดขัด” ถ้าเราเป็นชาวพุทธ ชาวพุทธเขาไม่ดูที่นั่น เขาให้ดูความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ เห็นไหม เชื่อในสัจจะ ถ้าเชื่อในสัจจะ เราเป็นชาวพุทธใช่ไหม ถ้าเขาไปทําฮวงซุ้ย เขาไปปรับฮวงซุ้ยเพื่อครอบครัวของเขา เราก็สาธุ สาธุว่า เขาขยันหมั่นเพียร เขาอุตส่าห์ไปดูแลฮวงซุ้ย เขายังทํามาหากิน ครอบครัวเขาเจริญรุ่งเรือง อ้าว! ก็สาธุ เขาเป็นคนดี

แล้วของเราล่ะ ของเรา อ้าว! เราก็ไปปรับบ้างก็ได้ถ้าเราจะไปปรับ เออ! เราก็ไปปรับฮวงซุ้ยบ้าง ถ้าเราเชื่อว่ามันทําแล้วมันจะรวย ถ้าไปปรับแล้วกลับมาทําแล้วทําไม่รวย อ้าว! ยุ่งเลย ฮวงซุ้ยก็ปรับแล้ว ทํามาหากินก็ทําแล้ว ทําไมไม่รํ่ารวยเหมือนเขาล่ะ

ทีนี้ถ้าเราเป็นชาวพุทธนะ เราเชื่อตรงนี้ไง เราเชื่อตรงที่ หนึ่ง เราขยันหมั่นเพียร เราขยันหมั่นเพียร เราไม่ประมาท เราไม่เลินเล่อ เราใช้สติปัญญา ตรงนี้มันจะทําให้เรามั่นคงในชีวิตเรา

เขาจะทําคุณงามความดีของเขาขนาดไหน เขาจะปรับฮวงซุ้ยของเขาเพื่อประโยชน์ของเขา ความเชื่อของเขา ถ้าเขาเชื่ออย่างนั้น เขาเชื่อกันจริงๆ นะ เพราะว่าในสังคม ทางวิชาการต่างๆ แขนงต่างๆ มันมีเยอะแยะไปหมด อยู่ที่ใครจะศึกษาไม่ศึกษา ถ้าเขาศึกษาเรื่องฮวงซุ้ย เขาเชื่อเรื่องฮวงซุ้ย บางคนเชื่อเรื่องฮวงซุ้ย เขาเชื่อก็เรื่องของเขา เขาเชื่อของเขา แต่เขาทําไปๆ แล้ว เขาต้องไปปรับฮวงซุ้ยของเขา เขาต้องไปดูแลของเขา เขาต้องดูแลอย่างนั้นตลอดไป มันไม่เป็นอิสระใช่ไหม

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น แม้แต่เทวดา อินทร์ พรหมยังต้องมาฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในลัทธิศาสนาอื่นเขาเคารพใคร ในวัฏฏะนี้จะเคารพใคร

ถ้าพูดถึงเคารพเทวดา อินทร์ พรหม เขาว่า เทวดา อินทร์ พรหมเป็นพระจงพระเจ้า มันก็สูงสุดในวัฏฏะก็มีเท่านี้ ตั้งแต่พรหมลงมา ตั้งแต่พรหมลงมานี่เป็นลูกศิษย์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งนั้นเลย มาฟังเทศน์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แล้วเราเองเราก็เป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องอะไร เห็นไหม ถ้าสอนเรื่องทํามาหากิน เรื่องคารวะ ๖ เรามีความคารวะ เรามีความนอบน้อม เรื่องทิศก็ได้

เวลามาบวชแล้วเป็นทิด ทิดเพราะอะไร ทิดเพราะมีการศึกษา บนศีรษะของเราทิศเหนือ ทิศสูง ทิศบนศีรษะของเราคือสมณะชีพราหมณ์ ครูบาอาจารย์ของเรา ทิศเบื้องหน้าคือพ่อแม่ของเรา ทิศเบื้องซ้าย ทิศเบื้องขวา เห็นไหม เขาให้บริหารทิศ ถ้าเราบริหารทิศ เราบริหารอย่างนี้ เราจัดการอย่างนี้ เราก็เป็นชาวพุทธ ฉะนั้น เราเป็นชาวพุทธ เรามีปัญญาแล้ว เรื่องอย่างนี้มันเป็นเรื่องปลีกย่อย

ฉะนั้น แต่เรา เราเป็นคนขาดแคลน เราเป็นคนไม่มั่นใจ เขาไปทําอย่างนั้น เราก็ไปมองเขาว่าเขาเบียดเบียน เพราะว่าถ้าเป็นฮวงซุ้ยนี่เป็นของตระกูล ทุกคนต้องมีสิทธิเสมอภาคเหมือนกัน เราคิดของเราอย่างนี้

สิทธิเสรีภาพเหมือนกัน แต่เขาทําของเขา เขาไปปรับฮวงซุ้ยของเขา เขาไปทําดีของเขา ปรับฮวงซุ้ยก็เหมือนเชงเม้ง เขาไปทําความสะอาด เขาไปทําความสะอาด ของคนไทยก็สงกรานต์ สงกรานต์ก็เอากระดูกพ่อกระดูกแม่มาทําความสะอาด นี่เขาทําคุณงามความดี คนทําคุณงามความดีเขาขยันหมั่นเพียรของเขา เขาถึงประกอบสัมมาอาชีวะ เขาถึงประสบความสําเร็จของเขา

ไอ้เรานี่ โอ๋ย! นักปฏิบัตินะ เป็นชาวพุทธนะ นั่งเฉยเลย นั่งพุทโธอย่างเดียวเลย ไม่ทําอะไรเลย มันก็ได้แค่พุทโธนี่ ได้ลมหายใจนี่ ได้หัวใจนี่ แต่สิ่งที่จะได้จากภายนอกมันก็ต้องขยันหมั่นเพียร ถ้าขยันหมั่นเพียรมันก็จะได้สิ่งนั้นมา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาเบียดเบียนไหม

นี่ภาษาเรานะ ความคิดนี้ ใจนี้มหัศจรรย์มาก เวลาคิดดีนี่คิดได้ดีสุดๆ เลย เวลามันคิดร้ายมันก็คิดถึงกับทําร้ายตัวเองได้มหาศาลเลย อันนี้ก็เหมือนกัน นี่เราคิดของเราเองไง เราคิดว่าเป็นการเบียดเบียนไหม แล้วนี่ไม่กล้าไปถามคนทําด้วยนะ กลับมาถามพระ พระเป็นคนสาธารณะไม่รู้เรื่องอะไรเลย ทีนี้ไม่รู้เรื่องอะไรเลยก็พูดอย่างนี้ เราคิดเอาเองไง เราคิดว่าเขาไปทําเพื่อประโยชน์ของเขา เพื่อประโยชน์ครอบครัวคนเดียว

ถ้าเราคิด จิตใจเราเป็นสาธารณะ ถ้าเขาทําดีแล้วก็เรื่องของเขา เขาทําดี ถ้าพี่น้องเรา ชาติตระกูลของเรา เขาเจริญรุ่งเรือง เราก็พอใจนะ แต่ถ้าเขาตกทุกข์ได้ยาก เรายิ่งเศร้าใจใหญ่ แต่ถ้าเขาทําดีแล้วเราก็พอใจ

แต่เรานะ ถ้าเรายังไม่ดีอย่างเขา เราก็ขยันหมั่นเพียรของเรา เราก็มุมานะบากบั่นของเรา เราบริหารจัดการของเราให้รอบคอบ เราไม่มีความประมาทในชีวิตของเรา ไม่ประมาทในทรัพย์สินของเรา เราทําของเรา ถ้าเราทําของเรามันก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเราทําอย่างนี้ปั๊บ รักษาใจเรา

หลวงตาท่านสอนบ่อย รักษาใจเรา ใจของคนอื่นนะ บาปเวรมันก็เรื่องของเขา ถ้าใจของเรา เรารักษา มันก็เป็นเรื่องของเรา เป็นผลประโยชน์ของเรา

ถ้าผลประโยชน์ของเรา ถ้าเราเป็นชาวพุทธด้วย เราใช้คําว่า “เป็นชาวพุทธ” บ่อย เพราะคําว่า “เป็นชาวพุทธ” พระพุทธศาสนาสอนให้เสียสละ เสียสละเรื่องภายนอก เสียสละเรื่องภายในคือความเบียดเบียนตนเอง ความคิดที่มันเบียดเบียนใจ เราต้องเสียสละให้เป็น ถ้าเสียสละได้ เห็นไหม การเสียสละนี้เขาเรียกว่าสละกิเลส ถ้าสละกิเลสได้

ที่เราภาวนากันอยู่นี่เราภาวนาเพื่อสละกิเลส ชําระล้างกิเลส ทีนี้มันชําระล้างไม่ได้ มันถึงต้องวางพื้นฐานเบสิกไปเริ่มต้นตั้งแต่ทานไง ฝึกหัดดัดแปลงมาตั้งแต่ทาน ทาน ศีล แล้วมาภาวนา ถ้ามันมีพื้นฐานมาอย่างนั้นปั๊บ มันก็ทําของมันขึ้นไปได้ ถ้าทําขึ้นไปได้นะ

ใครขยันหมั่นเพียร เราสาธุเลยนะ ใครทําคุณงามความดี ใครเสียสละ ใครทําเพื่อประโยชน์สาธารณะ เรานี่เห็นดีเห็นงามไปกับเขาเลย เราช่วยส่งเสริมเขาเลย แล้วเราจะทําด้วย

แต่เราไม่ทําอย่างนั้น เราทําอย่างนั้นไม่ได้ เราก็ไปทําใจของเรา เราเสียสละไอ้ความตระหนี่ถี่เหนียว ไอ้เสียสละที่คอยจับผิดคนอื่น ไอ้เสียสละที่ว่าเขาทําความดีแล้วเราไปกีดขวางเขา เราทําของเราบ้าง เราทําของเราบ้าง

ไอ้เรื่องความมั่งมีศรีสุขนี่นะ ถ้าใครทําบุญกุศลมา ถ้าใครไม่ทําบุญกุศลมานะ มันมีมากน้อยขนาดไหนก็รักษาไว้ไม่ได้นะ การรักษาไว้นี้ก็แสนยากนะ การแสวงหาเงินหาทองมานี้ก็ยากอย่างหนึ่ง

คนเราคนทุกข์คนจนเวลามีเงินมีทองก็มีความสุข มีความสบายใจ ยิ่งมีมากขึ้นมา พอคนมีเงินมีทองขึ้นมาก็เที่ยวเล่น เล่นการพนันสูญหายหมด เห็นไหม การที่แสวงหามาก็ทุกข์อันหนึ่ง การรักษาไว้ทุกข์กว่าอีก พอมีเงินมีทองขึ้นมา โอ้โฮ! เพื่อนมากเลย ญาติเยอะเลย ถ้าไม่มีเงินมีทอง ญาติไม่มีเลย ลองมีเงินมีทอง ญาติมาแล้ว คนนู้นยืม คนนี้จับ คนนี้ต้อง หมด รักษาไว้ก็แสนยาก ฉะนั้น ถ้าเรามีสติมีปัญญาขึ้นมา เรารักษาของเราเพื่อประโยชน์กับเรานะ

ฉะนั้น คําว่า “อย่างนี้เป็นการเบียดเบียนผู้อื่นหรือเปล่า”

การเบียดเบียน การเบียดเบียนผู้อื่น เราไปเบียดเบียนให้เขาได้ทุกข์ได้ยาก อันนี้เขาแสวงหาความดีของเขา เราก็แสวงหาความดีของเรา ฉะนั้น เพียงแต่ว่าเป็นญาติพี่น้องกัน เพราะฮวงซุ้ยของพ่อของแม่เป็นของส่วนรวม ถ้าของส่วนรวม เขาทํานี่ เขาทํา เขาทําเขาต้องได้ประโยชน์ของเขา ถ้าเราทํา เห็นไหม เขาทําได้ เราก็ทําได้ เขาไปทําฮวงซุ้ยให้ได้ประโยชน์ เราก็ไปทําของเราบ้าง

เขาทํา เขาได้ประโยชน์ เราไปทํา เราไม่ได้ประโยชน์ เพราะอะไร เพราะเราทําแบบสักแต่ว่า จิตใจเราไม่มั่นคง จิตใจเราไม่เคารพบูชาจริง ถ้าคนจิตใจเคารพบูชาจริง เขารักจริง เขาได้จริง เขาทําแล้วเขาได้ผลประโยชน์ของเขาจริง

ของเราทํา เห็นเขาทํารวย เราก็จะรวยกับเขาบ้าง แล้วทําแล้วทําไมถึงไม่รวย เขาขุดทอง เขาได้ทองกันเยอะแยะเลย เราไปขุดได้แต่ลมกลับมา ไม่ได้อะไรเลย

มันอยู่ที่ความมั่นคงของเรานะ ถามหลวงพ่อ ให้พูดถึงคนที่เขาไปเบียดเบียนคนอื่น ไม่ได้ถามให้หลวงพ่อพูดถึงคนเขียน

นี้พูดถึงเป็นสาธารณะ เป็นประโยชน์นะ

ฉะนั้น นี่เป็นความเชื่อนะ ความเชื่อ เห็นไหม พระพุทธเจ้าสอนไม่ให้เชื่อเรื่องฤกษ์เรื่องยาม ไม่ให้เชื่อเรื่องมงคลตื่นข่าว ไม่ให้เชื่อนอกจากพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

พระธรรมคือสัจจะ ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ศาสนาพุทธสอนอย่างนี้ ถ้าสอนอย่างนี้นะ พุทธมามกะ เราเชื่อมั่นของเรา เราทําเพื่อประโยชน์กับเรา

สิ่งนี้มันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย ข้าวของเงินทองเป็นการดํารงชีวิต ธรรมะเป็นการดํารงหัวใจ หัวใจที่มีสุขมีทุกข์ อันนั้นมีค่ากว่า ถ้าหัวใจมีสุขมีทุกข์ สิ่งที่ถามปัญหามานี่มันวางหมดเลย เป็นเรื่องภายนอก

นี่เรื่องภายใน ถ้าเรื่องภายในมันต้องมีธรรมะ มีคุณธรรมเพื่อประโยชน์กับหัวใจของเรา เอวัง

ปฏิบัติให้มันรู้จริง ไม่ใช่ปฏิบัติจนไม่รู้หนอ

ไม่รู้หนอ ไม่เข้าใจหนอ สงสัยหนอ งงหนอ

แต่เวลาปฏิบัติอยู่นี่ เข้าใจหนอ

แล้วก็เป็นทิฏฐิความเอามาคุยกัน

เอามาอ้างอิงกันว่าปฏิบัติจบกระบวนการ

ปฏิบัติจนเข้าใจจบหลักสูตรของยุบหนอพองหนอ

เข้าใจหนอ จบหลักสูตร มีความรู้เต็มหัวอก

แต่ไม่ได้กระเทือนกิเลสแม้แต่นิดเดียวเลย

ผลของมันคือไม่รู้หนอ

ไม่รู้อะไร

ไม่รู้สัจจะในหัวใจของตัวเอง

แต่ไปเข้าใจบทเรียนในธรรมของ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ไปเข้าใจในสัจธรรมที่

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้

แต่ไม่เข้าใจสัจธรรมในหัวใจเลย

ไม่รู้สิ่งใดๆ เลยเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

๕

ไม่รู้หนอ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๗ มิถุนายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สมมุติหนอ”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับ โลกนี้ล้วนสมมุติหนอ ขอหลวงพ่อเมตตาด้วยครับ

ตอบ : พูดถึงเวลาถามมานี่ถามมาด้วยความเห็นของตน ด้วยความเห็นของตนคือตนปฏิบัติแล้วพิจารณาในโลกนี้ โลกนี้เป็นสมมุติ นี่ก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ ถ้าเราปฏิบัติแล้วเราพิจารณาของเราเองว่าโลกนี้ล้วนแต่เป็นของสมมุติ

ถ้าโลกนี้เป็นของสมมุติ จิตใจมันก็สังเวช ถ้าจิตมันสังเวช อย่างนี้เป็นการปฏิบัติธรรมอย่างหนึ่ง เป็นการปฏิบัติธรรม เพราะการปฏิบัติธรรมมันแตกต่างหลากหลาย วิธีการมันแตกต่างหลากหลาย จะปฏิบัติธรรมอย่างไรก็ได้ ถ้ามีความสนใจใฝ่รู้ ใฝ่ปฏิบัติ ใฝ่หาคุณงามความดีให้หัวใจได้สัมผัส

ถ้าการปฏิบัตินะ การปฏิบัติอย่างใดก็ได้ ขอให้มีความตั้งใจแล้วปฏิบัติดี แล้วปฏิบัติไปด้วยความมุมานะ ด้วยความมุมานะบากบั่น ด้วยความปฏิบัติของตน ถ้ามีความรู้เห็นสิ่งใด มีความปฏิบัติไปอย่างใด อันนั้นเป็นประสบการณ์ ประสบการณ์ เห็นไหม ปัจจัตตัง รู้จําเพาะตนๆ จะมากน้อยแค่ไหน

ฉะนั้น ถ้าคนที่ปฏิบัติโดยมีสติปัญญา โลกนี้ล้วนแต่เป็นของสมมุติทั้งนั้นน่ะ หลวงพ่อขอเมตตาธรรมด้วย

เพราะว่าถ้าเราปฏิบัติไป เราบอกว่า สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นของสมมุติ เป็นของชั่วคราว

ถ้าเป็นของชั่วคราว จิตใจมันก็ไม่เสพสิ่งนั้น จิตใจมันก็ไม่ยึดมั่นถือมั่น ถ้าจิตใจไม่ยึดมั่นถือมั่น อันนี้เป็นแนวทางปฏิบัติ ถ้าแนวทางปฏิบัตินะ แต่ถ้าบอกว่า สมมุติหนอ รู้เท่าหนอ เห็นความเป็นไปในหัวใจหนอ อันนี้ถ้าเป็นแนวทางปฏิบัติแบบนี้

เวลาเราบอกว่าแนวทางปฏิบัติมันเปิดกว้าง ใครปฏิบัติอย่างไรก็ได้ ใครปฏิบัติโดยปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมตามความเป็นจริงแบบนั้นคือวุฒิภาวะของใจ ถ้าใจของคนอ่อนแอทําสิ่งใดก็ล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นน่ะ จิตใจของคนถ้ามันพยายามปฏิบัติแล้วมันยืนขึ้นมาได้ คือมีสติมีปัญญา มันเห็นโลกนี้เป็นสมมุติมันก็สังเวชนะ เห็นสรรพสิ่งในโลกนี้มันเป็นของชั่วคราว มันไม่จริงไม่จัง เราไปยึดมั่นถือมั่น มีแต่ความทุกข์ความยาก อันนี้มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” เพราะอะไร เพราะเขามีสติมีปัญญา เขาปฏิบัติของเขาด้วยความเป็นจริง แล้วเขาก็รู้จริงของเขา แต่วุฒิภาวะจิตใจของเขายังอ่อนแออยู่ เขาก็รู้ได้แค่นี้ไง

แต่ถ้าเป็นปฏิบัติตามกรรมฐานล่ะ ถ้าปฏิบัติตามกรรมฐานเขาจะทําความสงบของใจ อย่างเช่นสรรพสิ่งในโลกนี้เป็นสมมุติ นี่ก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นปัญญาไง ปัญญาแยกแยะ ปัญญาศึกษามาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนี้มันเป็นปริยัติ มันเป็นการศึกษามา ศึกษามามันก็แค่ไปจํามา ความจํา

ความจํา การศึกษาค้นคว้าเป็นสุตมยปัญญา แล้วเรามาใช้ใคร่ครวญพิจารณาของเรา มันเห็นแล้วมันก็สังเวช พอมันสังเวช เห็นไหม โลกนี้สักแต่ว่าของสมมุติ แต่จิตใจของเรามันไม่มีกําลังพอ มันก็สลดสังเวช สลดสังเวช มันก็ปล่อยวาง การปล่อยวางมันเป็นสัมมาทิฏฐิ คือการปล่อยวางตามความเป็นจริง เพราะการปฏิบัติ เราปฏิบัติแล้วเรายังมีเป้าหมายของเรา เรามีศีล เราจะปฏิบัติสมาธิ แล้วเราจะปฏิบัติภาวนามยปัญญา มันจะเกิดปัญญาต่อไปภาคหน้า อันนี้มันเป็นสัมมาทิฏฐิ

สัมมาทิฏฐิคือว่าเราปฏิบัติมันเป็นกิริยา มันเป็นวิธีการที่เราประพฤติปฏิบัติ มันจะมีประสบการณ์ มีการกระทําของใจเป็นตามความเป็นจริง มันจะเกิดมรรคเกิดผลขึ้นไป มันมีเป้าหมายข้างหน้าคือเราจะหวังมรรคหวังผล ถ้าเราหวังมรรคหวังผลนะ มันมีเป้าหมายไปข้างหน้าไง มันไม่นอนจมไง เห็นไหม อย่างนี้ก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

ทีนี้ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ เวลาปฏิบัติเข้าไปแล้ว “โลกนี้มันก็เป็นสมมุติหนอ มันก็เข้าใจหมดแล้ว ทําไมมันเป็นอย่างนี้ ทําไมมันเป็นอย่างนี้” ทุกคนจะถามว่าปฏิบัติไปแล้วทําไมมันเป็นอย่างนี้ ปฏิบัติแล้วทําไมมันไม่ก้าวหน้า

ถ้าอย่างนี้ปั๊บ กรรมฐานเราก็บอกว่าต้องทําความสงบของใจ ศีล สมาธิ เกิดปัญญา

ถ้ามีสมาธิ สมาธิคืออะไร สมาธิคือความสงบร่มเย็นของใจ ถ้าใจสงบร่มเย็นแล้วก็มีกําลัง เขาว่าจิตต้องมีกําลัง กําลังไม่พอ กรรมฐานเขาคุยกันว่ากําลังพอหรือกําลังไม่พอ ถ้ากําลังพอ ถ้าจิตมันสงบแล้วมีสติมีปัญญามันก็ฟาดฟัน มันก็แยกแยะของมัน มันเกิดภาวนามยปัญญาต่อไปข้างหน้า

แต่ถ้ามันใช้ปัญญาในปัจจุบันนี้เขาเรียกว่าโลกียปัญญา ปัญญาเกิดจากความรู้สึกนึกคิด มันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามีสติปัญญามันก็สมมุติหนอ มันเป็นสมมุติไปทั้งนั้นน่ะ สมมุติหนอ เข้าใจหนอ เข้าใจหนอ

นี่พูดถึงว่า ถ้าคนปฏิบัติตามสัมมาทิฏฐิ ความเห็นถูกต้องดีงาม มันก็ปฏิบัติต่อเนื่องไป โอกาสข้างหน้ามันก็เจริญงอกงามไป ถ้างอกงามไป เจริญงอกงามไป

แต่ถ้าบอกโลกนี้มันเป็นของสมมุติหนอ แล้วทําอย่างไรต่อไป ทําอย่างไรต่อไป

อย่างนี้เรายังมีโอกาส เพราะเรายังมีว่าเราจะต้องปฏิบัติไปได้ แต่ถ้ามันเป็นแนวทางปฏิบัติที่ใครปฏิบัติมาแนวทางหนึ่ง ว่ารู้เท่าหนอ สรรพสิ่งรู้รอบ รู้ความเคลื่อนไหว รู้หนอๆ...มันหนอไปไหนล่ะ ถ้ารู้หนอ เข้าใจหนอ สรรพสิ่งนี้เข้าใจทุกอย่าง แล้วทําอย่างไรต่อ ทําอย่างไรต่อ

นี่ไง บอกว่าแนวทางปฏิบัติมันมีแตกต่างหลากหลาย แตกต่างหลากหลาย ปฏิบัติอย่างไรก็ได้ ถ้าเรามีสติมีปัญญามันจะเจริญก้าวหน้า มันจะงอกงามไปข้างหน้า ความงอกงามไปข้างหน้าเพราะมันเป็นสัมมาทิฏฐิ มันมีความเห็นถูกต้องดีงาม

แต่ถ้ามันเป็นมิจฉาทิฏฐิ ถ้าเป็นมิจฉาทิฏฐิ ก็เข้าใจหนอ ก็รู้เท่าทันทุกอย่างแล้ว แล้วทําอย่างไรต่อ เพราะมันไม่มีกําลังไง มันไม่มีสมาธิ ไม่มีสมาธิ ไม่มีกําลัง แต่เพราะว่าเราศึกษามา ศึกษา เราเข้าใจ เราใช้ปัญญาใคร่ครวญ เขาเรียกโลกียปัญญา

ถ้าเป็นโลกียปัญญา ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิมันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐินะ สัมมาทิฏฐิแบบว่า รู้หนอ เข้าใจหนอ ไอ้นี่มันแค่พื้นฐาน เบสิก คือใจไม่มีกําลัง ใจยังทําอะไรไม่ได้ เหมือนนักกีฬาเลย นักกีฬาก่อนจะเล่นกีฬาสิ่งใดเขาก็ต้องออกกําลังกายให้แข็งแรงขึ้นมาก่อน แข็งแรงแล้ว เทคนิคต่างๆ เขาก็มาฝึกเอาทีหลัง พรสวรรค์ เขาพยายามฝึกหัดขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ารู้เท่าทันหนอ แล้วหนอคืออะไรต่อไปล่ะ หนออะไรต่อไป เพราะมันจบแล้ว เข้าใจทุกอย่างมันก็หยุดหมด แล้วจะทําอย่างไรต่อ แล้วมีอะไรต่อเนื่องไปล่ะ แล้วทําอย่างไรต่อ

มันต่อเนื่องไปไม่ได้ เพราะจิตนี้เกิดดับ ความรู้สึกของคนมันเกิดดับ แล้วความเกิดดับ เพราะเราไม่มีสติไม่มีปัญญา ไม่มีกําลัง มันถึงจับกาย เวทนา จิต ธรรมไม่ได้

ความรู้สึกนึกคิดนี้เป็นธรรมารมณ์ ถ้าความรู้สึกนึกคิด จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตมันสงบ มีปัญญาแล้วมันจะจับได้ จับความรู้สึกนึกคิด ความรู้สึกนึกคิด อารมณ์มันเป็นวิบากแล้วนะ เพราะมันเสวย ปฏิสนธิจิตมันเสวยรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันเสวยมาแล้ว เสวยแล้วถึงเป็นอารมณ์ความรู้สึก ไอ้นี่มันเป็นปลายเหตุแล้ว ถ้าเราจับปลายเหตุได้ ถ้าจิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตมันสงบแล้วมีกําลังมันจะจับได้

ถ้าจิตมันเป็นมิจฉาทิฏฐิ มันไม่มีกําลัง มันเกิดดับๆ ก็เราเกิดดับ ก็กิเลสเกิดดับ ทุกอย่างก็เกิดดับ มันก็เกิดแล้วก็ดับ เกิดก็รู้ ดับก็รู้ รู้แล้วทําอย่างไรต่อ รู้ก็แค่นั้น เป็นมิจฉาทิฏฐิไปไง เป็นมิจฉาทิฏฐิไปเลยเพราะจิตมันไม่ก้าวเดินต่อไป จิตไม่เห็นอาการของจิตแล้วไม่มีการแยกแยะไป ถ้าจิตเห็นอาการของจิตแล้วมีการแยกแยะไปมันถึงจะเป็นวิปัสสนา ถ้าวิปัสสนามันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง เห็นไหม

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า รู้เท่าหนอ สรรพสิ่งเขาว่ารู้หนอ เข้าใจหนอ ก็แค่นั้นน่ะ มันแค่นั้นเพราะจิตไม่มีกําลัง จิตไม่มีความสงบของใจ

ถ้าจิตมีความสงบของใจนะ เราถึงทําความสงบของใจกันก่อน ทําความเข้าใจให้เป็นสัมมาทิฏฐิ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาใคร่ครวญอารมณ์ความรู้สึก ปัญญาใคร่ครวญสิ่งต่างๆ ความใคร่ครวญแล้วมันจะปล่อยวาง ถ้าปล่อยวาง ใครเป็นคนใคร่ครวญล่ะ เพราะเรามีสติ เราใคร่ครวญใช่ไหม ถ้าเรามีสติใคร่ครวญ เวลาปล่อยวาง เราเป็นคนปล่อยวางใช่ไหม ถ้าเราปล่อยวาง ความรู้สึกเรามีใช่ไหม

นี่บอกว่า รู้หนอ เท่าทันหนอแล้วก็จบ แล้วใครปล่อยใคร ใครวางใคร แล้ววางแล้วจะทําอย่างไรต่อไปข้างหน้า มันต่อไปไม่ได้ เพราะอะไรล่ะ เพราะไม่มีครูมีอาจารย์คอยชี้คอยแนะไง

ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยชี้คอยแนะ สิ่งใด การปฏิบัติ วิธีการทําอย่างไรก็ได้ แต่ให้เป็นสัมมาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิคือว่า เราปฏิบัติเริ่มต้นเราปฏิบัติเพื่อความสงบร่มเย็น ถ้าสงบร่มเย็นแล้ว จิตมีกําลังแล้ว จิตมีกําลัง จิตเป็นสัมมาสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิ จิตเป็นสัมมาสมาธิ มีสติปัญญาปล่อยวางเข้ามา จิตปล่อยวางอารมณ์เข้ามามันเป็นตัวของมันเอง ถ้าตัวของมันเอง ถ้ามีสติมีปัญญามันก็รักษาไว้ได้

รักษาไว้ไม่ได้ เดี๋ยวก็เสวยอารมณ์ต่อ ก็คิดอีก มันปล่อยแล้วเดี๋ยวก็คิดอีก คิดอยู่นั่นน่ะ คิดอยู่อย่างนั้นน่ะ ถ้าคิดอยู่อย่างนั้น เห็นไหม ฉะนั้น ถ้าแนวทางปฏิบัติ ปฏิบัติด้วยความไม่รู้ ถ้าปฏิบัติไม่รู้แล้วมันก็งงอย่างนี้ ไม่รู้หนอ ไม่รู้หนอ

ไอ้เขารู้หนอนะ รู้หนอ เข้าใจหนอ

หนอไปน่ะ หนอไปที่ไม่รู้ไง ไม่รู้คือก้าวเดินไปไม่ได้ มันก็เป็นการไม่รู้หนอ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เรายิ่งปฏิบัติไป ปฏิบัติไปสู่ความไม่รู้ ปฏิบัติไปแล้วมันก้าวเดินไปไม่ได้ ก้าวเดินไปไม่ได้แล้วทําอย่างไรต่อ

แต่ถ้าเป็นกรรมฐาน ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ใช้ปัญญาใคร่ครวญไปแล้วมันก็สงบร่มเย็นเป็นสมาธิ เป็นสมาธิคือมีสติมีปัญญา มีสติรักษามันถึงเป็นสมาธิ มีสตินะ รักษาจิต มันก็เป็นสมาธิ ฉะนั้น พอมีสติ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มีสติปัญญารักษาไว้

แต่ถ้ามันรู้หนอๆ เวลามันเกิดดับ ดับไปแล้วมันมีสติตรงไหน มันรู้ว่าเป็นสมาธิ มันเป็นสมาธิอย่างใด แต่มันก็บอกว่าสบายๆ สบายๆ เพราะอะไร สบายๆ เพราะไปพูดกับคนไม่รู้ไง

ไอ้เขาไม่รู้หนออยู่แล้ว เราบอกรู้หนอ เขาไม่รู้หนอ ไอ้คนรู้หนอมันก็ดีกว่าคนไม่รู้หนอ แต่ปฏิบัติไปแล้ว จริงๆ แล้วก็คือไม่รู้นั่นแหละ ไม่รู้เพราะอะไร เพราะปฏิบัติไปแล้วก้าวเดินต่อไปไม่ได้ ก้าวเดินนะ เพราะมันตัดขาดไง มันตัดขาด มันเป็นมิจฉา พอตัดขาดไปแล้วคือว่ารู้เท่าทันหมดแล้วก็ดับ ดับแล้วทําอย่างไรต่อ ดับ เดี๋ยวมันเสื่อม มันลงตํ่าไปมันก็ไปเกิดอย่างนั้นอีก มันก็ไปสู่ความไม่รู้หนอ ไม่รู้ในอะไร ไม่รู้ในอริยสัจไง ไม่รู้ในสัจจะความจริงไง

เวลาเราหยาบๆ อยู่อย่างนี้ อารมณ์ความรู้สึกเราทุกข์ยาก เราก็เท่าทันหนอๆ หนอแล้วมันก็ดับหมด ดับหมดแล้วมันจะก้าวเดินต่อไปอย่างไร เพราะมันเป็นอวิชชา แล้วจบลงที่อวิชชาคือความไม่รู้หนอ

แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันรู้หนอ มันรู้หนอ มีสติรักษา มันรักษา รักษาอะไร รักษาตัวจิตจากความไม่รู้ให้เป็นความรู้ รู้ในตัวเอง ถ้ารู้ในตัวเอง ตัวเองมันรับรู้อยู่แล้วก็คือสัมมาสมาธิ นี่มันก็แค่สัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิแล้ว เพราะเป็นสัมมาทิฏฐิความเห็นถูกต้องดีงาม ถ้าเป็นสัมมาสมาธิแล้ว ถ้ามันเสวย มันเสวยอารมณ์ มันจับ มันต้องจับตรงนี้ ถ้ามันเสวย เห็นอาการของจิต เห็นความคิด เห็นความเกิดความดับ

นี่เขาบอกว่าเขารู้เท่าทันหนอ รู้หนอๆ รู้ทันอารมณ์หนอ ดับหมด คือกดไว้

แต่เวลาจิตเราสงบแล้ว เวลาจิตมันเสวยอารมณ์ เห็นไหม จิตเห็นอาการของจิต จิตจับความรู้สึกนึกคิด แล้วจับความรู้สึกนึกคิดได้แล้วมันใช้สติปัญญา มันแยกแยะไป ในความคิดมันมีอะไร มันเป็นรูป รูปคืออารมณ์ความรู้สึก อารมณ์ความรู้สึกมันมีอะไร มันมีสัญญา มันมีสังขาร มีวิญญาณ มีเวทนา เวทนารับรู้ มันแยกมันแยะ มันใช้สติปัญญาแยกแยะของมัน อันนี้มันถึงจะเป็นวิปัสสนา

ฉะนั้น เขาบอกว่า มันเป็น ๒ ประเด็น ประเด็นหนึ่งเขาบอกว่าเขาปฏิบัตินะ เขานั่งขัดสมาธิเพชรเชียวนะนี่ เขาทําสมาธิแล้วมันรู้เท่ารู้ทัน แล้วโลกนี้เป็นสมมุติหมดเลย

ถ้าโลกนี้เป็นสมมุติหมดเลย ถ้าจิตเห็นอาการของจิต โลกนี้เป็นสมมุติ ถ้ามีสติปัญญาจับรูป รส กลิ่น เสียงมาพิจารณา ถ้าพิจารณา ถ้ามีสติ มีกําลังไปข้างหน้า ถ้ามันเป็นสมมุติ สมมุติประกอบไปด้วยอะไร แล้วสมมุติเวลาใช้ปัญญาไปแล้วสมมุติมันดับไปอย่างไร

สมมุติบัญญัติ สิ่งที่บัญญัติคือธาตุ สิ่งที่มันพิจารณาแล้วมันเหลือแต่ธาตุ ในธาตุนั้นมันเป็นอย่างไรต่อไป ถ้ามันพิจารณาจนมันถอดมันถอน จิตมันคลายตัวออกมา ถ้าจิตมันคลายตัวออกมา นี่จะเป็นแนวทางปฏิบัติ ถ้าเป็นแนวทางปฏิบัตินะ มันปฏิบัติไปเพื่อความรู้ ไม่ใช่ไม่รู้หนอ

โลกนี้เป็นสมมุติ ถ้าสมมุติโดยใช้ปัญญามันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เพราะเขาบอกเขาเคยถามมาว่า เขานั่งขัดสมาธินะ เขาว่าเขาทําในแนวทางยุบหนอพองหนอมันไม่ถูกต้อง เขาบอกเขานั่งสมาธิเพชรเชียวนะ เขาปฏิบัติตามความเป็นจริง เขามีสมาธิแล้วนะ

ถ้ามีสมาธิแล้ว ถ้ามันต่อเนื่องไป ถ้ามีสมาธิแล้ว ถ้ามีสมาธิ ถ้ามันเห็นว่าโลกนี้เป็นสมมุติหนอ สมมุติหนอ ถ้ามีสมาธิ ต้องทําสมาธิให้มีกําลัง ถ้ามีกําลังแล้ว โลกนี้สมมุติหนอ อะไรเป็นสมมุติล่ะ สมมุติมันเกิดขึ้นมาได้อย่างไรล่ะ ใครเป็นคนสมมุติมัน

เธอจงดูโลกนี้เป็นความว่าง เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง แล้วถอนอัตตานุทิฏฐิ ความไปยึดว่าโลกสมมุติหนอๆ มันเป็นเรื่องโลก มันไม่ใช่เรื่องของเรา ใจมันออกไปยึดมั่น ใจมันออกไปรับรู้

เธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง มันไม่มีอะไรสมมุติบัญญัติหรอก มันก็เป็นของมันอยู่อย่างนี้ โลกนี้เป็นสักแต่ว่า มองมันเป็นสักแต่ว่า มันเป็นของมันอยู่อย่างนั้น ถ้าเป็นอยู่อย่างนั้น แล้วใครไปยึดมันล่ะ ใครไปเห็นมันล่ะ ใครไปเห็นว่าโลกนี้เป็นสมมุติล่ะ แล้วสมมุติเราไปแบกมันทําไมล่ะ เราทําไมไม่มีปัญญาปล่อยมันเข้ามา

ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐิมันจะเป็นชั้นเป็นตอน เป็นขั้นเป็นตอนในการปฏิบัติ มันจะมีขั้นมีตอนของมัน ศีล สมาธิ ปัญญา มันเป็นมรรค ๘ เห็นไหม ศีล สมาธิ ศีลคือความปกติของใจ ถ้ามีสมาธิ สมาธิเป็นสัมมาสมาธิ

ถ้าเป็นมิจฉา มิจฉามันก็หลับใหล เข้าใจหนอ สต๊าฟจิตไว้หนอ จิตก็วางยาสลบมันไว้หนอ แล้วก็บอกว่าปฏิบัติแล้วมันสบาย เขาใช้คํานี้ประจํา เมื่อก่อนทุกข์ยากมาก พอเดี๋ยวนี้มาปฏิบัติแล้ว โอ๋ย! เข้าใจไปหมดเลย ทุกอย่างเข้าใจหมด รู้หมด มีปัญญาหมด แล้วไปอย่างไรหนอ ก็ไม่รู้หนออยู่นั่นน่ะ

แต่ถ้าเป็นกรรมฐานนะ เป็นเรากําหนดนะ กําหนดพุทโธก็ได้ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ แนวทางปฏิบัติมันแตกต่างหลากหลายมากนัก แต่ต้องเป็นสัมมาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิหมายความว่า ศีล สมาธิ ปัญญา เรามีความปกติของใจ เราปฏิบัติของเราให้เกิดสมาธิ เกิดความร่มเย็นเป็นสุข เกิดกําลัง

ถ้ามีกําลังขึ้นมาแล้ว ถ้าโลกนี้เป็นสมมุติ ถ้ามีกําลังนะ พิจารณา มันปล่อยทันที พิจารณา มันขาดทันที ถ้ามีกําลังพอนะ มันฟาดฟัน ถ้ามีกําลังนะ ใครที่วิปัสสนาเป็นนะ พอจิตสงบแล้วจับสิ่งใดพิจารณาไป มันแยกมันแยะ มันทะลุทะลวงนะ โอ๋ย! มันสุขมาก มันมีกําลังมาก กําลังตรงไหน กําลังที่ใจมันมีอํานาจเหนือทุกๆ อย่าง มันไม่มีสิ่งใดเข้ามามีอํานาจเหนือใจดวงนี้เลย ใจดวงนี้มันพิจารณาไปแล้วมันชําระล้าง มันทําลาย มันครอบคลุม มันเหนือโลก มันเข้าใจได้หมดเลย นี่ถ้ามีกําลัง

แต่ถ้าไม่มีกําลัง พิจารณาไปแล้วมันอั้นตู้ ภาวนาไปแล้ว ภาวนาแล้วไม่ลง ภาวนาไปแล้วมันยื้อต่อกัน ระหว่างกิเลสกับธรรมมันชักเย่อกันแล้วเราทําไม่ได้ นี่คือขาดสมาธิ นี่คือขาดกําลัง ถ้าขาดกําลังต้องกลับมาพุทโธ กลับมาปัญญาอบรมสมาธิ นี่พูดถึงแนวทางปฏิบัติมันปฏิบัติไปแล้วมันมีเหตุมีผล มีถึงที่สุดได้ ถ้าปฏิบัติไปเพื่อความรู้ไง

ถ้าปฏิบัติไป ไม่รู้หนอ ปฏิบัติด้วยความไม่รู้ แล้วปฏิบัติไปแล้วมันก็ไม่รู้เรื่องสิ่งใดเลย ไม่รู้สิ่งใดเลย มันปฏิบัติไปแล้วล้มลุกคลุกคลาน อันนี้เป็นแนวทางปฏิบัติอันหนึ่ง

แต่ถ้าความเป็นจริงนะ ในการปฏิบัติ เราปฏิบัติเพื่อจะพ้นจากกิเลส ปฏิบัติเพื่อจะชนะกิเลส แต่จริงๆ แล้วในใจเรามันมีอวิชชา มีความไม่รู้เป็นอวิชชา

แต่ความไม่รู้มันมีชีวิต เพราะความไม่รู้มันเป็นมาร พอเป็นมาร มันอ้างไง มันอ้างธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เหมือนเราศึกษามา เราศึกษาสุตมยปัญญา ปริยัติ ศึกษาปริยัติมา เรารู้ช่องรู้ทางหมด เรารู้ระยะทาง รู้กําหนดได้ เรารู้วิธี เหตุการณ์ เรารู้หมด แล้วพอปฏิบัติ กิเลสมันเอานี่มาอ้าง เข้าใจหนอ ปล่อยวางหนอ สําเร็จแล้วหนอ มันไปเรื่อยล่ะ แต่สรุปลงแล้วคือไม่รู้หนอ คือมันคลําไป มันลูบๆ คลําๆ มันลูบๆ คลําๆ ไปด้วยความลังเล ด้วยความสงสัย แต่มาร กิเลสมันไปเอาธรรมะมาอ้างอิง แล้วเราก็ท่องได้หมด จําได้หมด แล้วมันก็เป็นคําเดียวกับพระไตรปิฎก มันเป็นอักษรตัว เดียวกันเลย มันจํามาจากบรรทัดนั้น หน้านั้นได้ชัดเจนเลย แต่มันเป็นความจํามา

แล้วกิเลส หลวงตาท่านบอกว่าจิตนี้มหัศจรรย์นัก เวลามันทําร้าย มันคิดร้าย ร้ายมหาศาลนะ แต่มันคิดดีนะ มันก็ดีเป็นเทวดา อินทร์ พรหมไปเลย จิตของคนมหัศจรรย์นัก ธรรมชาติของธาตุรู้มหัศจรรย์นัก

แล้วพอมหัศจรรย์นัก มันก็มีคุณค่าในตัวมันเอง แต่มันเป็นมารออกหน้า เป็นไม่รู้หนอออกหน้า มันก็เอาธรรมะมาอ้าง เห็นไหม รู้หนอ เข้าใจหนอ สําเร็จแล้วหนอ มีคุณธรรมหนอ มันเข้าใจไปหมด แต่เข้าใจไปโดยกิเลสไง กิเลสมันเข้าใจเพราะอะไร เพราะมันไม่ได้ทําจริง มันไม่ต้องเหนื่อยแรง มันไม่ต้องทุกข์ต้องยาก

แต่ถ้ากรรมฐานนะ มันต้องทําจริง ถ้าเป็นสติก็ต้องสติจริงๆ ไม่ใช่ชื่อว่าสติ ถ้าเป็นสมาธิก็ต้องเป็นสมาธิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ เป็นสมาธิจริงๆ ไม่ใช่ชื่อว่าสมาธิ

เวลาเกิดปัญญาขึ้นมา ปัญญาจากจิตดวงนั้นเป็นคุณสมบัติของใจดวงนั้น เห็นไหม ศีล สมาธิ ปัญญาเกิดจากจิตดวงนั้น จิตดวงนั้นวิปัสสนาญาณ เกิดทัศนคติ เกิดญาณทัสสนะ เกิดการชําระล้าง เกิดการสํารอกคายกิเลสจากดวงใจนั้น นี่ไง เวลาปฏิบัติมันรู้จริงเห็นจริงทํานองนั้นไง มันไม่ใช่ปฏิบัติด้วยความไม่รู้ แต่ไปรู้ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วเอาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาอ้างอิง รู้หนอ เข้าใจหนอ สําเร็จแล้วหนอ แล้วตัวเองก็งงๆ หนอ ก็เลยไม่รู้หนออยู่อย่างนี้

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ นี่พูดถึงการปฏิบัติรู้เท่าทัน รู้หนอ เท่าหนอนั่นเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าปฏิบัติเขาบอกว่าเขาปฏิบัติจริงๆ เขาปฏิบัติโดยกรรมฐาน นั่งขัดสมาธิเพชรเลย มองโลกนี้ล้วนเป็นสมมุติหมดเลย

ถ้าโลกนี้เป็นสมมุติ ถ้าจิตเราเป็นสมาธิ เรามีกําลัง มีปัญญาขึ้นมา มันเห็นแล้วมันสลดสังเวช ถ้ามันสลดสังเวชมันก็ปล่อยวาง มันก็จางคลายออกมา มันสํารอก แต่มันไม่สมุจเฉทปหาน เราต้องกลับมาทําสมาธิ

เวลาปฏิบัตินะ เหมือนเราเข็นครกขึ้นภูเขา เวลาเราเข็นครกขึ้นภูเขาแต่ละใบมันแสนทุกข์แสนยาก พอขึ้นไปถึงยอดเขาแล้ว แล้วมันจบหรือยังล่ะ มันจบหรือยัง มันยังไม่จบเพราะเราตั้งครกของเราให้สมบูรณ์แบบไม่ได้ เราตั้งครกของเราให้อยู่บนภูเขานั้น เราสร้างบ้านสร้างเรือนบนภูเขานั้นไม่ได้ เดี๋ยวเกิดลมพัด เกิดพายุ เวลามันชําระล้างดินโคลนไปแล้ว ครกมันก็จะกลิ้งลงมา

นี่ก็เหมือนกัน เราสมมุติหนอ เราเข้าใจหนอ เราเข็นครกขึ้นภูเขามันทุกข์ยากแสนเข็ญนะหลวงพ่อ แล้วทําอย่างไรต่อไปล่ะ โลกนี้สมมุติหนอเลยล่ะ แล้วทําอย่างไรต่อล่ะ

ทําอย่างไรต่อนะ สิ่งนี้เราเข็นครกขึ้นภูเขา เราปฏิบัติมาแสนทุกข์แสนยาก อันนี้มันเป็นประสบการณ์อันหนึ่งนะ ประสบการณ์อันหนึ่ง เราทํางานเสร็จสิ้นอันหนึ่ง แต่มันยังไม่สมบูรณ์แบบ มันยังไม่มั่นคง เราก็ต้องเข็นลูกที่ ๒ ลูกที่ ๓ ขึ้นไปเพื่อจะสะสมขึ้นมาให้สร้างบ้านสร้างเรือนให้มั่นคงขึ้นมาได้ คือเราต้องพยายามน่ะ

ถ้ามันรู้เท่า โลกนี้เป็นสมมุติ เข้าใจแล้วมันซาบซึ้งมาก แล้วทําอย่างไรต่อ ทําอย่างไรต่อ ขอเมตตาหลวงพ่อ ขอถามหลวงพ่อครับ นี่เขาถามมาอย่างนั้น

ถ้าโลกนี้เป็นสมมุติ มันเป็นปรากฏการณ์อันหนึ่ง ปรากฏการณ์คือเราใช้ปัญญาพิจารณาแล้วรอบหนึ่ง รอบหนึ่งแล้วเราต้องใช้ปรากฏการณ์คือพยายามทําสมาธิ พยายามใช้ปัญญาแยกแยะมันต่อเนื่อง ถ้าโลกนี้เป็นสมมุติ เห็นไหม เธอจงมอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนโมฆราช สอนพระหลายองค์มากเลย เวลาทําความสงบของใจเข้ามาแล้วเธอจงมองโลกนี้เป็นความว่าง เธอจงมองโลกนี้เป็นสักแต่ว่า

สักแต่ว่าก็คือสมมุตินี่ จงมองโลกนี้ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นสักแต่ว่า คือมันเกิด ตั้งอยู่ มันเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วมันจะแปรปรวนไปเป็นอย่างนั้นเอง

เธอจงมองโลกนี้เป็นสักแต่ว่า ของเขามีอยู่ ของเขาเป็นอยู่ ของเขาเป็นไปอย่างนั้นเอง แล้วกลับมาดูแลรักษาใจ กลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิ ทิฏฐิว่าอยากให้เป็นอย่างที่เราคาดหมาย อยากให้มันแปรสภาพให้เราดู อยากจะให้ นี่คือทิฏฐิของเรา กลับมาถอนอัตตานุทิฏฐิ กลับมาพิจารณาใจของเรา ถ้าทําปฏิบัติอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างนี้ ถ้าสอนอย่างนี้มันจะเข้าใจอย่างนี้

ไม่ใช่ว่า ถ้าโลกนี้เป็นสมมุติหนอ ก็เข้าใจหมดแล้ว ก็เห็นหมดแล้ว มันก็สังเวชอันหนึ่ง อันนี้เป็นความเห็นของเราเนาะ ถ้าเป็นความเห็นของเรา

ปฏิบัติให้มันรู้จริง ไม่ใช่ปฏิบัติจนไม่รู้หนอ ไม่รู้หนอ ไม่เข้าใจหนอ สงสัยหนอ งงหนอ แต่เวลาปฏิบัติอยู่นี่ เข้าใจหนอ แล้วก็เป็นทิฏฐิความเอามาคุยกัน เอามาอ้างอิงกันว่าปฏิบัติจบกระบวนการ ปฏิบัติจนเข้าใจจบหลักสูตรของยุบหนอพองหนอ เข้าใจหนอ จบหลักสูตร มีความรู้เต็มหัวอก แต่ไม่ได้กระเทือนกิเลสแม้แต่นิดเดียวเลย ผลของมันคือไม่รู้หนอ ไม่รู้อะไร ไม่รู้สัจจะในหัวใจของตัวเอง แต่ไปเข้าใจบทเรียนในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปเข้าใจในสัจธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้ แต่ไม่เข้าใจสัจธรรมในหัวใจเลย ไม่รู้สิ่งใดๆ เลยเรื่องของกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

แต่ถ้าทําความเป็นจริงนะ เราทําความสงบของใจเข้ามา เขาบอกที่เป็นสมถะ ที่ไม่มีกําลัง ทําเข้ามาให้มีสมาธิ มีกําลัง แล้วจะไปเข้าใจตามความเป็นจริงแบบนี้

นี่พูดถึงสมมุติหนอ นี่คําถามเขานะ จบ

ถาม : เรื่อง “กรรมในอดีต”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับ ผมมีปัญหาในการปฏิบัติครับ ปัญหาคือผมเป็นผู้ปฏิบัติใหม่ และเพิ่งนับถือศาสนาพุทธได้ไม่นาน ในช่วงวัยรุ่น ผมได้หลงไปเชื่อลัทธิศาสนาอื่นมา ด้วยเหตุนี้จึงมีบ่อยครั้งที่ผมสร้างกรรมให้ตัวเองโดยการกังขาพระธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และได้เคยถกเถียงถึงความเป็นไปได้จริงในศาสนาและลัทธิต่างๆ ว่ามีเหตุผลมากกว่าพระธรรมคําสอน

หลังจากที่ผมได้กลับมานับถือพระพุทธศาสนาแล้ว ผมกลับเชื่อและไม่มีข้อกังขาในพระธรรมเลยครับ (จะมีเพียงปัญญาของผมที่ยังไม่มากพอที่จะเข้าถึงพระธรรม) แต่ผมก็อดรู้สึกกลัวในความผิดที่เคยกังขาพระธรรมในอดีตไม่ได้

ผมพอทราบว่า กรรมในอดีตของผมคงทําให้ผมไม่พ้นนรกแน่นอน แต่ผมเองก็ทําใจยอมรับกรรมที่เกิดจากความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ของผม และยอมรับผิด แต่ด้วยเวลาที่ผมมี ผมจึงพยายามที่จะภาวนาให้อย่างน้อยดวงจิตนี้ไม่ตกไปในทางมิจฉาอีก

แต่ผมเกิดปัญหาในการภาวนาที่การภาวนาของผมไม่คืบหน้าเลยครับ บางครั้งก็เกิดอาการง่วง ทั้งๆ ที่ก่อนผมจะเริ่มภาวนา ผมไม่มีอาการง่วงเลย หรือบางครั้งความรู้สึกผิดในกรรมที่ผมก่อไว้ ที่ผมกังขาพระธรรมไว้ ทําให้ผมละอายใจที่จะภาวนา ทําให้ผมเกิดความท้อแท้ครับ

ผมคาดว่าเหล่านี้เกิดจากกรรมในอดีตที่ผมก่อไว้ ผมควรจะมีหลักใจอย่างไรดีครับที่อย่างน้อยพอจะทําให้ผมภาวนาได้ดีขึ้นสักนิดก็ยังดีครับ หรือผมควรทําสิ่งใดให้ผลกรรมเก่าของผมเบาบางลง เพื่อเปิดทางให้ผมเกิดปัญญาที่เป็นสัมมาติดจิตดวงนี้ไปครับ กราบรบกวนหลวงพ่อให้อุบายตามหลวงพ่อเห็นสมควรครับ

ตอบ : อันนี้พูดถึงว่า ตั้งแต่เด็ก ความเป็นเด็ก คนเราเด็กวัยรุ่นมันก็ขวนขวาย มันก็พยายามจะศึกษาค้นคว้า ไปนับถือลัทธิศาสนาอื่นมา อันนี้มันก็เป็นความเสียใจของเราถ้าเราสํานึกของเราได้ ถ้าเราสํานึกของเราได้ พอสํานึก เราไปคิดถึงอดีตที่เราเคยสบประมาท เราเคยทําสิ่งใดไว้ สิ่งนี้เราทําไว้ เราเข้าใจได้ เราเข้าใจได้ พอเข้าใจได้ แต่เรามีสติมีปัญญา เรามีความเห็นถูกต้องกลับมา คือกลับมา เพิ่งกลับมานับถือพระพุทธศาสนา แล้วก็เชื่อด้วย เชื่อสัจธรรมความเป็นจริง แล้วเราอยากจะประพฤติปฏิบัติ เราอยากจะทําความเป็นจริง แต่ขณะที่ว่าเราปฏิบัติแล้วเราก็คิดน้อยเนื้อตํ่าใจไป ถ้าน้อยเนื้อตํ่าใจไป

มันมีคนที่หลงผิดไป มี ดูสิ ดูพระสมัยพุทธกาลไปเชื่อเทวทัต เทวทัตไปขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปกครองสงฆ์ แล้วจะขอปกครองสงฆ์ ขอไง ขอให้เคร่ง คือไม่รับกิจนิมนต์ ต้องอยู่โคนไม้ ขอครุกรรม ๕ อย่าง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่อนุญาตเลย พอไม่อนุญาต เทวทัตก็บอกพระเลย “ดูสิ พระพุทธเจ้าไม่เคร่งครัดเหมือนเรา เราเคร่งครัดมาก” มีพระที่หลงผิดไปกับเทวทัตเยอะแยะเลย เพราะเชื่อในความโฆษณาชวนเชื่อของเทวทัต

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระสารีบุตร “สารีบุตร เป็นหน้าที่ของเธอ นั่นเป็นพระบวชใหม่ เธอต้องไปเอาพระพวกนั้นกลับมา”

เวลาพระสารีบุตรตามเทวทัตไป เทวทัตเขาก็เลียนแบบพระพุทธเจ้า บอกว่า เทศนาว่าการสอนพระเสร็จแล้วเขาจะพักผ่อน ให้พระสารีบุตรเทศนาต่อ พระสารีบุตรก็ไปแจกแจงความเป็นจริงว่าที่พระเทวทัตพูดมันเป็นสุดโต่ง สุดโต่งที่ว่ามันไม่มัชฌิมาปฏิปทา การที่ว่าต้องถือบิณฑบาตเป็นวัตร ต้องอยู่โคนไม้เป็นวัตร ห้ามอยู่บนที่มุงที่บังเลย ให้อยู่โคนไม้ตลอดไป

พระสารีบุตรไปอธิบายให้ฟังว่า การบิณฑบาตเป็นวัตร ถ้าคนที่มีจิตใจเข้มแข็ง สิ่งนั้นเขาก็ทําได้ แต่เวลาญาติโยมที่เขาหวังบุญใฝ่บุญของเขา เขานิมนต์พระไปฉัน เราก็ไปฉัน เราก็ได้ประโยชน์ของเราด้วย ได้ประโยชน์ของญาติโยมด้วย ได้ประโยชน์ของศาสนาด้วย ได้ประโยชน์ของบริษัท ๔ ด้วย แต่ถ้าเราเคร่งครัดของเรา เราก็กลับมาบิณฑบาตของเรา แล้วผู้ที่เห็นเคร่งครัด ที่จะบิณฑบาตเป็นวัตร ถือกิจนิมนต์ ไม่รับของเขา อันนั้นเป็นจริตนิสัยของพระที่ทําได้ ก็เห็นดีงามด้วย มันต้องเปิดโอกาส เปิดทางกว้างขวางให้กับจริตนิสัยของผู้ที่เข้ามาประพฤติปฏิบัติตามจริตนิสัยของเขา อธิบายพระนั้นเข้าใจหมดเลย เวลาพระสารีบุตรจะกลับ พระนั้นกลับไปหาพระพุทธเจ้าหมดเลย

เห็นไหม คนมันหลงผิดได้ เวลาเขาไปหาพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าเทศนาว่าการ พระพวกนี้สําเร็จได้เยอะแยะเลย

ไอ้นี่ของเรา เราก็หลงผิดไปเหมือนกัน ถ้าหลงผิดไปแล้ว ตอนนี้เราเข้าใจได้ เรากลับมานับถือพระพุทธศาสนา แล้วมีจิตใจอยากจะประพฤติปฏิบัติด้วย ทีนี้พอปฏิบัติไป เราก็อยากปฏิบัติ แต่พอปฏิบัติไป “มันเป็นเพราะกรรมเก่าของผมไหม ผมปฏิบัติแล้วมันยากไปหมดเลย”

คนเรานี่แปลกนะ เวลาทําสิ่งใดไว้ สิ่งใดที่มันมาตัดรอนมันจําแม่นเลย แต่เราไม่เคยคิดเลยว่า เราเป็นมิจฉาทิฏฐิไป เราไปนับถือศาสนาอื่น ถ้าเราไม่กลับมา เราก็ต้องหลงใหลไปกับเขา แต่เพราะนี้เรามีสติมีปัญญา เราถึงได้พลิกกลับมานับถือพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนให้ประพฤติปฏิบัติ เราก็ยังมีโอกาสไง

จากคนที่เห็นผิด คนที่มืดบอด เหมือนคนตาบอด มีคนตาบอดคนหนึ่ง แล้วไปเจอหมอดีเข้า หมอดีเขารักษาจนเป็นคนหายจากตาบอด มีดวงตาเห็นภาพต่างๆ มีดวงตาเห็นต่างๆ นี่ไง นี่มันก็เป็นบุญอยู่แล้ว

นี่ก็เหมือนกัน พอเราเห็นว่าเราไปนับถือลัทธิศาสนาอื่น ตอนนี้เราหวนกลับมานับถือพระพุทธศาสนา เหมือนคนตาบอดไปพักหนึ่ง ตอนนี้เจอหมอดี หมอดีรักษาจนตาสว่างเห็นภาพชัดเจน ภาพชัดเจน เราก็อยากปฏิบัติ

ทีนี้ปฏิบัติแล้วทําไมมันง่วงนอนล่ะ ก่อนจะปฏิบัติมันก็ไม่ง่วงเลย เวลาปฏิบัติแล้วมันง่วงทุกทีเลย

ย้อนกลับไป เวลากิเลสมันจะยุแหย่นะ มันก็ยุแหย่ว่าเราเคยทําผิดมา เราทําสิ่งนั้นมา เราปฏิบัติไม่ได้ แต่เราไม่คิดบวกเลย อ้าว! ก็เราเคยหลงผิดไป หลงผิดไปมันยิ่งถลําไป มิจฉาทิฏฐิมันไปถึงไหน ตอนนี้ก็บอกว่าเราอยากจะประพฤติปฏิบัติเพื่อไม่ให้จิตใจหลงไปในมิจฉาทิฏฐิ ถ้ามิจฉาทิฏฐิ

ที่มันจะมั่นคง มั่นคงเพราะมันเป็นปัจจัตตัง มั่นคงเพราะจิตใจมันรู้เองเห็นเอง ไม่ต้องมีใครเป็นผู้พรํ่าสอน ถ้ารู้เองเห็นเองก็เห็นในศีล สมาธิ ปัญญา เราก็อยากจะมีสมาธิ เราก็พยายามปฏิบัติของเรา ถ้ามันง่วงเหงาหาวนอน ง่วงเหงาหาวนอนก็เป็นเพราะมารไง เพราะกิเลสไง

ถ้าง่วงเหงาหาวนอน เราก็เดินจงกรมสิ เราเดินจงกรม ถ้าง่วงเหงาหาวนอน เราก็ผ่อนอาหารเลย กินแต่น้อย

๑. ร่างกายก็แข็งแรงด้วย

๒. ทรัพย์สินในกระเป๋าก็เหลือเยอะด้วย เพราะกินแต่น้อย

แล้วพอปฏิบัติขึ้นมา ทรัพย์ก็มี สุขภาพก็ดี จิตใจก็จะเข้มแข็งเพราะมันไม่ง่วงไง ไม่ง่วงเพราะอะไร เพราะมันหิว พอนั่ง กระเพาะมันร้องจ๊อกๆ เลยนะ แต่นั่งนี่ตัวเบาไปหมดเลย เห็นไหม ถ้าเรามีอุบาย เราเข้มแข็งขึ้นไปมันดีไปหมดล่ะถ้าเรามีสติปัญญา

แต่ถ้ากิเลสมันมายุแหย่ นี่เพราะเราเคยเห็นผิด เพราะเราเคยไปนับถือศาสนาอื่น แล้วเราก็ยํ่ายี เพราะในศาสนาอื่นเขาจะพิสูจน์ด้วยการต้องติเตียนพระพุทธศาสนา เอาศาสนามาโจมตี ตอนนี้มันก็เป็นกรรมของเราเลย

ไอ้เป็นกรรมนั่นเป็นกรรมอยู่แล้วล่ะ แต่ตอนนี้มันเห็นถูกต้องดีงาม กรรมอันนี้มันกรรมดี จากกรรมที่เป็นมิจฉาทิฏฐิ กรรมที่เห็นผิด แล้วมันเป็นกรรมดีมา ถ้าปัญญามันคิดอย่างนี้มันก็ชื่นใจ ชื่นใจว่า อู้ฮู! เราจะถลําไปนะ ตกไปในมิจฉาทิฏฐินะ เรายังมีความเห็นถูกต้องพลิกกลับมาได้นี่ โอ้โฮ! ถ้าคิดอย่างนี้นะ ขนพองเลยนะ จิตใจนี่พองหมดเลยนะ มันไม่ง่วงหรอก มันไม่ง่วง

แต่อันนี้มันง่วงเพราะอะไรล่ะ มันง่วงเพราะว่า โอ๋ย! เดี๋ยวนี้ฉันกลับมาเป็นสัมมาทิฏฐิแล้วนะ ฉันปฏิบัตินะ ฉันจะได้มรรคผลนิพพานนะ แต่นั่งก็ทําไมสัปหงกโงกง่วง โอ๋ย! สัปหงกโงกง่วงนี่ก็เพราะว่าเรามีกรรม สัปหงกโงกง่วงเพราะว่าเราเคยทําผิดไว้น่ะ

มันง่วงอยู่แล้ว แล้วก็ไปทับถมให้มันง่วงมากเข้าไปอีก นี่ไง ใครเป็นคนคิดล่ะ ใจเป็นคนคิด ถ้าใจมันคิดดีมันก็คิดบวกมา มันก็จะดีขึ้นมา นี่พูดถึงว่าทําไมเป็นแบบนั้น

แล้วเวลาปฏิบัติไป เราถึงพระธรรม เรามีความละอายแก่ใจ

มีความละอาย เขาเรียกว่า หิริ โอตัปปะ มีความละอาย มีความเกรงกลัว ถ้ามีความละอาย มีความเกรงกลัว เราก็ถือในปัจจุบันไง สิ่งที่อดีตมาก็วางไว้ อดีตใครแก้ไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอดีตอนาคตแก้กิเลสไม่ได้ ในปัจจุบันนี้แก้กิเลส ถ้าจะแก้กิเลสนะ ทําคุณงามความดีขึ้นไปนะ จิตใจเราจะผ่องแผ้ว จิตใจเราจะดีงาม ถ้าจิตใจเราดีงามนะ เรื่องอย่างนี้มันเป็นเรื่องที่ว่าเราจะผ่านไปได้ เรื่องผ่านไปได้แล้วเราทําของเรา พอทําของเรา มันจะเห็นโทษของกิเลส มันน่ากลัว

แต่ตอนที่เป็นวัยรุ่น เราหลงเชื่อไปในทางลัทธิศาสนาอื่นด้วยเหตุผลของวัยรุ่น เหตุผลของวิทยาศาสตร์ เหตุผลที่เราเทียบเคียงไม่ได้ แต่เดี๋ยวนี้ในปัจจุบัน เวลาวุฒิภาวะของศาสนานะ ปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล บุคคล ๔ คู่ บุคคลคนหนึ่งมันพัฒนาการถึง ๘ ขั้นตอน คําว่า “๘ ขั้นตอน” วุฒิภาวะของ ๘ ขั้นตอน ความสูงความตํ่าคนละระดับ

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเรา ถ้าเราจะพัฒนาขึ้นไป ถ้ามันพัฒนาขึ้นไปมันจะเห็นโทษอย่างนี้ แต่ถ้าจิตใจของเรา ปุถุชนคนหนา พอคนหนามีอะไรกระทบแล้วมันก็แบกรับแบกหนักไว้อย่างนี้

แต่เรามีสติปัญญาแยกแยะแล้วมันจะเป็นกัลยาณปุถุชน เพราะมันวางความรู้สึกนึกคิด วางสิ่งที่เป็นอดีตอนาคตได้ มันอยู่ในปัจจุบัน มันรักษาของมันไป เห็นไหม ถ้าจิตใจของคนมันมีหลักมีเกณฑ์

จิตใจของคน วุฒิภาวะของคนสูงตํ่า ไอ้ความรู้สึกนึกคิดมันจะหยาบละเอียดต่างกันไง ถ้าหยาบละเอียดต่างกัน เราทําของเราไป ไม่ต้องไปน้อยเนื้อตํ่าใจ สิ่งที่ผิดพลาดไปก็คือผิดพลาดไปแล้ว คนที่ประพฤติปฏิบัติ คนที่ผิดพลาดมาเยอะแยะไป

คนที่ผิดพลาดมาแล้ว องคุลิมาลฆ่าคนมาเป็นพันเลย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศนาว่าการเป็นพระอรหันต์เลย

องคุลิมาล ด้วยความเห็นผิด อยากได้นิ้วมือของคน ๑,๐๐๐ นิ้ว คือฆ่าคน ๑,๐๐๐ คน ฆ่ามาแล้ว ๙๙๙ คน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาไปเห็นองคุลิมาล องคุลิมาลจะเอานิ้วที่ ๑,๐๐๐ จะไล่ฆ่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตามเท่าไรก็ไม่ทันเพราะไปเร็วมาก

“สมณะหยุดก่อน สมณะหยุดก่อน”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “เราหยุดแล้ว เธอต่างหากที่ยังไม่หยุด”

องคุลิมาลสะอึกเลย “หยุดอะไรล่ะ”

“หยุดการทําความชั่ว หยุดในการจะเอานิ้วที่ ๑,๐๐๐ หยุดที่จะฆ่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

เขาได้สติ เขาหยุดหมด

นี่ก็เหมือนกัน เราเตือนสติเรา เราเตือนสติเรา เรายังไม่เคยฆ่าคน มีแต่ว่าเราจะฆ่าคุณงามความดีของเรา มิจฉาทิฏฐิคือความเห็นผิด แล้วพาหัวใจหลงใหลไปในมิจฉาทิฏฐิ เราจะฆ่าคุณงามความดีของเรา

เราไม่ได้ฆ่าคน เรากําลังจะฆ่าคุณงามความดีของเรานะ ถ้าเราเชื่อถือเขา เราไปตามกับเขา เราจะฆ่าคุณงามความดีของเรา แต่ตอนนี้เรามีสติปัญญา เราพลิกกลับมา เราจะมาเชิดชูคุณงามความดีของเรา เรายังไม่ถึงกับฆ่าคน ไม่ถึงกับทําลายคน แต่เราทําลายแต่ความรู้สึก ทําลายถึงผล มิจฉาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิ จะทําลายสัมมาทิฏฐิไปเป็นมิจฉาทิฏฐิในใจของเรา แล้วเราพลิกกลับมา เราทําของเราได้ ถ้าเราพลิกกลับมา มันเป็นประโยชน์กับเรา

ถ้าเป็นประโยชน์กับเราแล้ว ไอ้สิ่งที่มันภาวนาไม่ได้ มันภาวนาแล้วมันทุกข์มันยาก มันภาวนาแล้วมันมีความน้อยเนื้อตํ่าใจ เพราะเราไปกินอารมณ์เก่าๆ เพราะเรายังไปเอาอาหารเดิมๆ เอาความผิดพลาดของเรามาเป็นอาหาร เอาความที่เราหลงผิด แล้วความลับไม่มีในโลก เราเป็นคนเห็นผิดเอง เราเป็นคนเข้าใจเอง เราเป็นคนเหยียบยํ่า เป็นคนที่เหยียบยํ่าพระพุทธศาสนาเพื่อจะทดสอบว่าเราละทิ้งมา เห็นไหม เราทําของเราเอง แล้วความลับไม่มีในโลก เราทําเอง เรารู้เอง มันก็เอาสิ่งที่เราเคยทําเคยเป็นมาหลอกเรา แล้วเราทําคุณงามความดีทําไมไม่เอามาส่งเสริมเราบ้างล่ะ

ถ้าเอาคุณงามความดีมาส่งเสริมเรา ไอ้สิ่งที่มันเป็นความผิดพลาดไป เราคิดแล้วเราขนพองสยองเกล้า เราเกือบจะทําลายคุณงามความดี เราเกือบจะทําลายสัมมาทิฏฐิเป็นมิจฉาทิฏฐิ ทําลายโอกาสของเรา แล้วเรากลับมาได้ คิดได้ขนพองสยองเกล้าเลย ถ้าเราคิดได้อย่างนี้ สิ่งที่ว่าทําไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ มันก็จบไป ถ้ามันจบไป เราก็ทําของเราให้ดีขึ้น

ถ้าทําของเราให้ดีขึ้น สิ่งที่เป็นอดีตไป เป็นแผลเก่าต่างๆ ก็วางมันไว้ คนมันผิดพลาดได้ แล้วเรานี่ก็ผิดพลาดไปแล้ว แล้วเราจะน้อยเนื้อตํ่าใจ จะไปนึกเสียใจสิ่งใด

ฉะนั้น บอกว่ากรรมในอดีต กรรมในอดีต ถ้าในปัจจุบันเราเข้าใจ เราก็วางไว้ กรรมในอดีต เห็นไหม เราเอาปัจจุบัน หน้าที่การงาน เราก็ทําของเราด้วยความมุมานะของเรา แล้วเราปฏิบัติของเราตามความเป็นจริงของเรา เราจะมีอํานาจวาสนาขนาดไหน

เวลาปฏิบัติไปแล้ว ปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล เราพยายามของเรา เราพยายามขวนขวายของเรา เราจะทําของเราให้ได้ เราจะทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา แล้วเราจะเข้าใจจริง แล้วเราจะพ้นจากโลก

ธรรมะเหนือธรรมชาติ เหนือการเวียนว่ายตายเกิด มรรค ๔ ผล ๔ บุคคล ๔ คู่ ธรรมะเหนือหมด เพราะมันรู้จริงเห็นจริงแล้วทิ้งไปๆ จนถึงที่สุด มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑

อรหัตตมรรค อรหัตตผลยังอยู่ในอริยสัจ อยู่ในสมมุติ อยู่ในสมมุติบัญญัติที่อธิบายได้ มรรค ๔ ผล ๔ อรหัตตมรรค อรหัตตผล กับนิพพาน ๑ นี่เหนือโลก เหนือสัจจะ เหนือการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ นี่จะเป็นความจริงของเราถ้าเราทําได้ของจริงนะ

ฉะนั้น กรรมในอดีตก็วางไว้ แล้วเราทําความจริงของเราเพื่อประโยชน์กับเรา เอวัง