มือใหม่

โดย พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
ISBN : 978-616-7870-59-5

พิมพ์ครั้งที่ ๑

พฤศจิกายน ๒๕๖๒
จํานวน ๑๐,๐๐๐ เล่ม

จัดทําโดย

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เลขที่ ๕ หมู่ ๓ บ้านหนองแหน ต.หนองกวาง
อ.โพธาราม จ.ราชบุรี ๗๐๑๒๐

จัดพิมพ์ที่

บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จํากัด (มหาชน)
๓๗๖ ถนนชัยพฤกษ์(บรมราชชนนี) เขตตลิ่งชัน กทม.
โทรศัพท์ ๐-๒๔๒๒-๙๐๐๐ โทรสาร ๐-๒๔๓๓-๒๗๔๒

หนังสือเล่มนี้จัดพิมพ์เพื่อเผยแผ่เป็นธรรมทาน
ห้ามคัดลอก ตัดตอน หรือนําไปพิมพ์จําหน่าย
หากท่านใดประสงค์จะพิมพ์แจกเป็นธรรมทาน
โปรดติดต่อ มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
www.sa-ngob.com

คํานํา

อริยสัจมีหนึ่งเดียว การเข้าสู่นิพพาน มีมรรคโคทางอันเอก ทางเดียว ครูบาอาจารย์ทุกองค์เคยล้มลุกคลุกคลานและผ่านอุปสรรคนานัปการบนทางสายนี้ หลวงปู่มั่นถึงบอกว่า “แก้จิตแก้ยากมากนะ แก้จิตแก้ยากมากนะ การแก้จิตแก้ยาก ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ” แก้ยาก เพราะเป็นความรู้เฉพาะตน ความสะอาดบริสุทธิ์รู้จําเพาะตน

ครูบาอาจารย์เห็นใจและให้กําลังใจผู้ปฏิบัติใหม่มาก เพราะทางสายนี้แสนยาก ผู้ไม่เคยเดิน ย่อมไม่รู้ทาง จึงเต็มไปด้วยความลังเลสงสัย ความหวั่นไหววิตกกังวล ความกลัว และความหลง ยิ่งเมื่อเจออุปสรรค จิตเสื่อมแล้ว หากไม่มีครูบาอาจารย์แนะนําแก้ไข หรือสอนให้เข้มแข็งองอาจกล้าหาญ ก็เกิดความท้อแท้แล้วเลิกล้มความตั้งใจไป

หนังสือมือใหม่ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ได้เมตตาตอบคําถามที่เป็นคติสารธรรมไว้มากมาย ท่านอุปมาผู้ปฏิบัติใหม่เป็นมือใหม่หัดขับ จําเป็นต้องมีครูบาอาจารย์ชี้นํา เพราะคนมีกิเลสสงสัยทุกคน คนที่ไม่สงสัยคือพระอรหันต์เท่านั้น พระพุทธเจ้าทรงเปรียบคนเราเหมือนกับบ้านที่ถูกไฟไหม้ ขนของออกจากกองไฟเท่าไรก็ได้เท่านั้น จึงควรฟังธรรม บําเพ็ญทาน ศีล ภาวนา ไม่หายใจทิ้งเปล่าๆ ด้วยทางฆราวาสคับแคบ ผู้ปฏิบัติใหม่ทั้งมีหน้าที่การงาน ให้มีสติที่งาน เมื่อท่องพุทโธ หรือเมื่อใช้ปัญญาความคิด ให้มีสติอยู่กับงานนั้นๆ หรือทําสมถ - วิปัสสนาควบคู่กันไป เมื่อเกิดนิมิตให้วางไว้ เห็นแต่ไม่รู้ ให้เอาความจริง เมื่อปฏิบัติตามความเป็นจริง ผลแห่งธรรมจะเป็นธรรมแท้ จะไม่ขัดไม่แย้งกัน แม้ผลที่สุดเสวย วิมุตติธรรม แล้วสิ้นสงสัย

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
ตุลาคม ๒๕๖๒

ในการปฏิบัติ เห็นไหม แก้จิตนี้แก้ยาก

แก้ยากเพราะอะไร

เพราะมันเป็นความรู้เฉพาะตน

ความสะอาดบริสุทธิ์รู้จําเพาะตน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ต่อเมื่อท่านได้ฟัง

พยากรณ์ว่าถูกหรือผิด

แต่ความถูกความผิดเป็นความเห็นเฉพาะตน

ความเห็นเฉพาะจิตผู้ที่กระทํา ความเห็นจิตเฉพาะผู้รู้

แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านทํามาแล้วนะ

อาการอย่างนี้ท่านผ่านมาหมด

บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล

สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล

อนาคามิมรรค อนาคามิผล

อรหัตตมรรค อรหัตตผล

มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ แน่นอน ชัดเจน

๑

มือใหม่

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๘ มีนาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พิจารณาความโกรธในใจอย่างไรครับ”

หลวงพ่อ : อันนี้มันเป็นปัญหาที่ซ้อนๆ กันมา

ถาม : เรื่อง “พิจารณาความโกรธอย่างไรครับ”

เรื่อง “อาการจิตแบบนี้คืออะไรครับ”

เรื่อง “กราบขอบพระคุณหลวงพ่อครับ และเรียนถามอาการของจิตครับ”

เรื่อง “วิปัสสนาหรืออุปาทานครับ”

หลวงพ่อ : คําถาม ๔ คําถาม คําถามทั้งหมดทั้งคําถามที่แล้ว คําถามครั้งที่แล้วคือ

ถาม : เรื่อง “ปัญญาอบรมสมาธิหรือไม่ พิจารณาความโกรธในใจอย่างไรครับ”

ตอบ : มันเป็นผู้ถามคนเดียวกัน ผู้ถามคนเดียวกันเป็นพระบวชใหม่ ถ้าพระบวชใหม่ถามมา ๔-๕ คําถามเรียงติดมาเลย แล้วคราวที่แล้วตอบเรื่องปัญญาอบรมสมาธิ เพราะเคยถามมาข้างหน้าแล้ว เรื่องพิจารณาความตาย ฉะนั้น เป็นพระบวชใหม่ พระบวชใหม่คําถามถามเรียงๆ กันมาเลย แล้วถามเรียงๆ กันมา คําถามจะยาวมาก เดี๋ยวเราจะอ่านเฉพาะข้อสงสัยเลย แต่อารัมภบทที่อาการของการปฏิบัติ เราจะข้ามมาๆ ข้ามมาเพราะมันเยอะมาก มันเยอะมากหมายความว่า คนที่ปฏิบัติใหม่ไปรู้ไปเห็น ไปเห็นสิ่งต่างๆ มันก็มีความกังวลใจไปหมด คืออยากจะถาม

เราจะบอกว่า มือใหม่หัดขับ ถ้ามือใหม่หัดขับนะ การมือใหม่หัดขับ เวลาเขาขับรถใหม่ เขาจะเขียนไปเลยว่ามือใหม่หัดขับ อย่ามาใกล้ๆ นะ เพราะเดี๋ยวอาจจะเบรกกะทันหัน อาจจะโดนชนท้าย หรือว่าจะไปชนท้ายเขา มือใหม่หัดขับมันอันตราย เขาไม่ให้คนเข้าไปใกล้พวกที่หัดขับรถใหม่ เพราะเดี๋ยวอาการตกใจ เขาควบคุมสติเขาไม่ได้ เขาตัดสินใจอะไรไม่ถูกต้อง มันจะไปเกิดอุบัติเหตุ นี่มือใหม่หัดขับ

ถ้ามือใหม่หัดขับปั๊บ มันมือใหม่หัดขับทางโลกหมายความว่า ขับรถไป มือใหม่หัดขับ เราขับอย่างไร ถ้าเราตั้งสติ เราฝึกฝนไป เดี๋ยวมันจะมีความชํานาญมันก็จะพอขับไปได้ พอขับไปได้ อาศัยประสบการณ์ อาศัยความชํานาญ อาศัยการตัดสินใจบ่อยๆ ครั้ง อาศัยสิ่งต่างๆ ขึ้นมา อันนี้มันอยู่บนสมมุติฐานของความเป็นจริงคือบนถนน

ถ้าเรามือใหม่หัดขับ เริ่มต้นเราจะขับ เราก็ไปขับที่สนามซ้อมขับรถ เราจะไปขับของเราโดยที่ส่วนบุคคล ที่เฉพาะของเรา แล้วพอเรามีความชํานาญแล้วเราขึ้นมาบนถนนหลวง เรามีความชํานาญแล้วเราค่อยเข้าไปในเมือง ฉะนั้น ถ้าขับอย่างนี้ มือใหม่หัดขับมันยังฝึกขับไปแล้วมันมีโอกาสเป็นไปได้ แต่ในการปฏิบัติไง ถ้ามือใหม่หัดขับ พอมีปัญหาขึ้นมา มันมีปัญหามาก

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่นท่านถึงบอกว่า “แก้จิตแก้ยากมากนะ แก้จิตนี้แก้ยากมากนะ การแก้จิตแก้ยาก ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ”

ผู้เฒ่าคือตัวหลวงปู่มั่นเอง

“ถ้าเดี๋ยวผู้เฒ่าตายไปแล้วหาคนแก้ไม่ได้นะ หาคนแก้ไม่ได้นะ”

เวลาคนแก้นะ เห็นไหม เพราะคนมันไม่มีประสบการณ์ เวลาเด็กๆ ขึ้นมา เราอยากให้เด็กมันหัดขับรถเป็น เราก็จะมีสนามฝึกซ้อม มีสนามเด็กเล่น สนามต่างๆ ให้เด็กมันฝึกหัดขึ้นมา ฝึกหัดขึ้นมามันก็มีประสบการณ์ของมันขึ้นมา

แต่การแก้จิตนี้แก้ยากนะ จิตนี้เป็นนามธรรม มันไม่มีสนามฝึกซ้อม มันไม่มีที่ฝึกซ้อม มันไม่มีที่เราจะมาฝึกหัดกัน ใครจะฝึกหัดก็ต้องฝึกหัดของจิตดวงนั้นขึ้นมา แล้วคนที่จะฝึกหัดก็ไม่ยอมฝึกหัดอีก พอฝึกหัด ว่าศาสนานี้มันไม่มี ภพชาติไม่มี นรกสวรรค์ไม่มี ทุกอย่างไม่มี

สนามตัวเองเขายังหาไม่เจอนะ ยังปฏิเสธพิมพ์เขียว ไปปฏิเสธทุกอย่างหมดเลย แล้วปฏิเสธขึ้นมา คิดว่าปฏิเสธแล้วตัวเองจะมีความสําคัญ ตัวเองจะมีที่พึ่งอาศัย กลับไม่มีอะไรเลย ฉะนั้น ถ้ามือใหม่หัดขับมันจะมีปัญหามาก

ทีนี้เวลามีปัญหาขึ้นมา หลวงตาท่านบอกว่า เวลาท่านเรียนจบถึงมหา ในตํารับตํารา นิพพานก็เรียนจบหมดแล้ว แต่เวลาจะปฏิบัติจริงๆ เห็นไหม มือใหม่หัดขับเริ่มต้น ท่านบอกมีความสงสัยว่ามรรคผลยังมีจริงอยู่หรือเปล่า

ทั้งๆ ที่ศึกษามาแล้ว แล้วมีความตั้งใจด้วย มีความตั้งใจ มีแรงปรารถนา มีความพร้อมมา เพราะว่าท่านสร้างบารมีมา เพราะแม่ชีแก้วบอก แม่ชีแก้วพยากรณ์ไว้ว่าหลวงตาท่านก็เคยปรารถนาพระโพธิสัตว์เหมือนกัน

หลวงตาท่านบอกว่า เราไม่เคยบอกใคร แม่ชีแก้วรู้ได้อย่างไร

เพราะว่าข้อมูลใต้จิตสํานึก ข้อมูลในหัวใจมันเป็นข้อมูลที่คนที่เขารู้ได้เขาพอรู้ได้ ถ้าคนรู้ได้เขาเก็บไว้ในใจลึกๆ เขาไม่ยอมบอกใคร เห็นไหม มันพร้อมมาหมดแล้วยังมีความสงสัยขนาดนั้น ฉะนั้น ถ้ามีใครชี้ทางให้เราได้ เราจะถืออาจารย์องค์นั้นเป็นที่พึ่งอาศัย เป็นครูบาอาจารย์ของเรา

เข้าไปหาหลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่มั่นบอกเลย “ท่านต้องการนิพพานใช่ไหม นิพพานไม่ได้อยู่บนอากาศ นิพพานไม่ได้อยู่บนแร่ธาตุ นิพพานไม่ได้อยู่ที่ไหน ไม่ได้อยู่ในตํารับตํารา ไม่ได้อยู่ในทฤษฎี นิพพานมันอยู่ในหัวใจ”

นิพพานมันอยู่กับหัวใจ นี่ผู้ปฏิบัติ เห็นไหม นี่แก้จิต แล้วแก้อย่างไรล่ะ ขนาดอย่างนั้นยังต้องสมบุกสมบันมา นี่พูดถึงว่าคนที่ปฏิบัติ คนที่ปรารถนาสิ้นสุดแห่งทุกข์ คนที่ปรารถนาแนวทางที่ถูกต้อง มันต้องหาครูบาอาจารย์ที่ลงใจไง

แม้แต่ครูบาอาจารย์ที่เป็นของจริง แต่ถ้าเราไม่ลงใจ คําว่า “ไม่ลงใจ” คือมันค้านในใจ พูดอะไรมามันก็ค้าน พูดอะไรมามันก็แฉลบ ใจเรานี่มันจะแฉลบ ไม่ยอมรับหรอก นี่เวลาจะหาครูบาอาจารย์ที่เรายอมรับได้นะ แล้วครูบาอาจารย์ที่ยอมรับได้ ครูบาอาจารย์ต้องมีเหตุผล

เวลากรรมฐานเขาคุยกันนะ ต้อง ต้อง ต้อง ต้องเป็นอย่างนี้เลย ภาวนาเป็นศีล สมาธิ ปัญญา ต้องเป็นอย่างนี้ เป็นอย่างอื่นไม่ได้ เป็นอย่างอื่นผิด

แต่เวลาเราปฏิบัติบอกนี่มันเผด็จการนะ นี่ไม่ใช่ประชาธิปไตย นี่เป็นเผด็จการ

เราเองเราก็คิดกันอย่างนั้นน่ะ คําว่า “ต้อง” อริยสัจมันมีหนึ่งเดียว คนที่รู้จริงเขารู้อยู่แล้ว แล้วจะปฏิบัติแนวทางใดก็แล้วแต่ สุดท้ายแล้วมันต้องมาลงทางนี้ มัคโค ทางอันเอกมีทางเดียว อริยสัจมีหนึ่งเดียว

จะวิธีการแตกต่างหลากหลาย จริตนิสัยแตกต่างหลากหลาย อํานาจวาสนาของคนแตกต่างหลากหลาย เห็นไหม เราบอกพันธุกรรมของจิตๆ ลายนิ้วมือไม่เหมือนกันสักคนหนึ่ง จิตของคนไม่เหมือนกันหมดเลย แต่นิพพานมีหนึ่งเดียว การเข้าสู่นิพพานก็มีทางเดียว มีทางเดียว ทางเดียวคือทางมัคโค ทางอริยสัจที่มันเป็นความจริง

ฉะนั้น ถ้ามือใหม่หัดขับมันก็ต้องล้มลุกคลุกคลานหน่อย แต่ถ้าเวลาเราจะภาวนานะ ยิ่งล้มลุกคลุกคลานยิ่งกว่ามือใหม่อีก เพราะว่ามือใหม่อย่างไรก็แล้วแต่ มันมีสนามฝึกซ้อม มันมีถนนหนทาง มันมีกฎจราจร มันมีสิ่งต่างๆ ว่า ขับตามๆ กันไป เขาขับไปข้างหน้า ขับตามเขาไป อยู่ห่างๆ ไว้ เดี๋ยวถ้าถึงไฟแดง เขาเบรก เราก็เบรก

มือใหม่หัดขับมันยังพอไปได้นะ แต่ถ้าผู้ที่ปฏิบัติใหม่เวลามันมีปัญหาขึ้นมา เห็นไหม นี่คําถาม คําถามว่า “พิจารณาความโกรธในใจอย่างไรครับ”

อารัมภบทมา ๒ หน้า

“๑. ทั้งๆ ที่ไม่ใช่เรื่องของเราโดยตรง แต่อะไรเป็นตัวผูกความโกรธในใจเราไว้”

เห็นไหม ไม่ใช่เรื่องของเรา แล้วเราไปโกรธทําไมล่ะ ไม่ใช่เรื่องของเรา แต่เราไปรู้ไปเห็นเข้า เราก็ไปโกรธ รูป รส กลิ่น เสียง อายตนะกระทบภายนอกภายใน มันเป็นเรื่องข้างนอก ไม่ใช่เรื่องของเรา เป็นเรื่องข้างนอก

แต่เรื่องข้างนอก เราเห็นเขาเอารัดเอาเปรียบกัน เห็นเขากดขี่ข่มเหงกัน เราก็มีความไม่พอใจแล้ว ไม่ใช่เรื่องของเรา ไม่ใช่เรื่องของเรา แต่เรารู้นี่ รู้ถูกรู้ผิด แต่ไม่ใช่เรื่องของเรา ถ้าเราคิดแล้วว่าไม่ใช่เรื่องของเรา แล้วทําไมมันผูกโกรธล่ะ ทําไมมันผูกโกรธล่ะ เพราะเราโง่ไง เพราะจิตใจของเรา เห็นไหม

เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านไปแล้วอยู่กับโลกโดยไม่ติดโลก โดยไม่ติดโลก มันเป็นเวรเป็นกรรมกัน อย่างเช่น ดูสิ เวลาโจรผู้ร้ายมันจะฉกชิงวิ่งราว มันไปกระชากสร้อยเขาแล้วมีปัญหากัน ทีนี้คนเขาจะเข้าไปช่วย “นี่เรื่องของสามีภรรยานะ”

อ้าว! เรารู้ได้อย่างไร เป็นเรื่องอะไรของเขา เขาว่าเป็นเรื่องสามีภรรยากันน่ะ ทั้งๆ ที่มันเป็นการฉกชิงทองกันอย่างนี้ แต่เขาบอกเป็นเรื่องสามีภรรยา เราก็ไม่มีสิทธิ์แล้ว

เราจะบอกว่า แม้แต่เรื่อง เราจะเข้าไปช่วยเหลือเจือจานเขา เรายังมีโอกาสผิดพลาดได้เลย เพราะมันไม่ใช่เรื่องของเรา แต่ถ้าเป็นเรื่องของเรา เรื่องของเราถ้ามันเป็นเขามาฉกชิงวิ่งทองของเราล่ะ เขามาฉกชิงทองของเรา นี่เรื่องของเราแล้ว เขาฉกชิงของเรามันเรื่องจริง นี่มันเป็นภายใน ภายนอก ภายใน

เขาบอกว่า “ทั้งๆ ที่ไม่ใช่เรื่องของเราโดยตรง แต่อะไรที่เป็นตัวผูกความโกรธไว้กับเรา”

ก็เราขาดสติ เพราะกิเลสของเรา เราไม่รู้เท่า ถ้าเรารู้เท่านะ พรหมวิหาร ๔ เรามีเมตตา มีกรุณา เรามีทุกอย่าง ถึงที่สุดแล้วต้องอุเบกขา มันเป็นกรรมของสัตว์ พูดถึงว่า กรรมของอุเบกขา พรหมวิหาร ๔ เราต้องมีพรหมวิหารธรรม

ถ้าเราไม่มีพรหมวิหารธรรมนะ เราทุกข์ตายเลย เราเห็นคนเขากดขี่ข่มเหงกัน เราเห็นคนที่เอารัดเอาเปรียบกัน เราทุกข์ตายเลยนะ แต่เราก็จะช่วยเหลือเขาถ้าเราช่วยเหลือได้ ถ้าช่วยเหลือไม่ได้ มันเป็นกรรมของสัตว์ สัตว์มันยอมจํานน มันยอมจํายอมต่อกัน เขามีกรรมมีเวรต่อกัน เขาถึงมาเป็นอย่างนั้น มันเป็นกรรมของสัตว์ ถ้ากรรมของสัตว์ เรามีอุเบกขา มันวาง พอวางเข้า ความโกรธมันก็เบาลง ความโกรธไม่ใช่เรื่องของเราเลย แต่เราไปเห็นการเอารัดเอาเปรียบกัน ไปเห็นคนที่เขากดขี่ข่มเหงกัน เราก็ทุกข์

แต่เราบอกว่า ถ้าเราทุกข์แล้วถ้าเราไม่ทําสิ่งใดเลย แสดงว่าเราก็นิ่งเฉยมึนชาให้สังคมมันเลวร้ายไปใช่ไหม ไหนพระพุทธเจ้าบอกจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ แล้วทําไมเวลาสัตว์เอารัดเอาเปรียบ ทําไมไม่ช่วยเหลือเขา

ช่วยเหลือเขามันต้องไม่เป็นโทษ ช่วยเหลือเขา ถ้าเราไม่โกรธ เราไม่โกรธ เราไม่ลําเอียง เราเข้าไปในเหตุการณ์ใดเราก็เคลียร์ได้โดยที่ว่าเราไม่ไปเป็นเหยื่อของใคร ถ้าเราเป็นเหยื่อของใครนะ เราเข้าไปเป็นบุคคลที่ ๓ ยุ่งตายเลย

นี่ว่าข้อที่ ๑ เขาถามว่าพิจารณาความโกรธอย่างไรครับ

ข้อที่ ๒ “ผมเห็นความขุ่นเคืองค่อยๆ หายไปก็จริง แต่ก็ยังรู้สึกว่าเวทนากับผมเป็นอันเดียวกันอยู่ นึกถึงคําพูดที่ว่าเวทนากับจิตไม่ใช่อันเดียวกัน แต่ตอนนี้ยังไม่เห็นจริงตามนั้น จึงอยากขอทราบวิธี”

เห็นไหม เวลาความโกรธ ทุกขเวทนา บอกทุกขเวทนา เวทนากับผมมันเป็นอันเดียวกัน

เพราะมันเป็นอันเดียวกัน พอเสวยอารมณ์ มันเป็นอันเดียวกัน จะบอกว่านี้ฟังเทศน์บ่อย เวทนากับจิตไม่ใช่อันเดียวกัน คือความโกรธไม่ใช่เรา ถ้าความโกรธไม่ใช่เรา ถ้าเราไม่ฝึกหัดมา นี่มือใหม่ มือใหม่รู้วิธีการ เวลาคุยกัน ขับรถจะเอายี่ห้อนั้น โอ๋ย! จะเอารถอย่างดีเลยนะ แต่ยังขับรถไม่เป็น

นี่ก็เหมือนกัน ฟังเทศน์ว่าเวทนากับจิตไม่ใช่อันเดียวกัน

อ้าว! ก็รู้อยู่ กฎจราจร ระเบียบจราจรรู้อยู่ เวลาขับไป เดี๋ยวจราจรมันจับ โดนปรับทันที เพราะอะไร เพราะเราไม่ได้ฝึก เราไม่มีความชํานาญ เรากะระยะไม่ถูก เห็นไหม เรากะระยะไม่ถูก เราจะเข้าที่ห้ามจอด ที่เข้าเลนเลี้ยวซ้ายเลี้ยวขวาต่างๆ

นี่ก็เหมือนกัน จิตกับเวทนาไม่ใช่อันเดียวกัน ไม่ใช่อันเดียวกันต่อเมื่อครูบาอาจารย์ท่านฝึกปฏิบัติแล้วท่านรู้เท่าของท่าน เวลามันจะเกิดมันไม่กล้าเกิดหรอก เวทนา แอ๊ะๆๆ มันจะเกิด รู้เท่า รู้เท่า มันวางหมด มันอาย มันอายเลย เราโง่ขนาดนี้เชียวหรือ เราจะไปแบกรับขึ้นมาให้มันทุกข์หัวใจหรือ ถ้าสตินะ สติ มหาสติ มันรู้ทัน มันจะปล่อยวางได้ แต่คนที่เวทนากับจิตไม่ใช่อันเดียวกันต้องคนที่ฝึกหัดแล้ว เข้าใจแล้ว ปล่อยวางได้จริงแล้ว

เข้าใจแล้วมันปล่อยวางไม่ได้มันก็เผลอ พอเผลอ มันโกรธจนหน้าดําหน้าแดงแล้ว พอมันรู้สึกตัว โอ้โฮ! เราผิดไปแล้ว เราพลาดไปแล้ว เราโกรธเต็มที่ไปแล้ว นั่นน่ะเพราะมันใช้เราจนหนําใจแล้ว พอสติเรากลับมา เรารู้เท่า

ฉะนั้น เวทนากับจิตไม่ใช่อันเดียวกัน แต่ตอนนี้ยังไม่เห็นจริงตามนั้น ไม่เห็นจริงตามนั้นก็วางไว้ก่อน อันนี้มันเป็นสมบัติของเศรษฐีธรรม ครูบาอาจารย์ท่านเป็นเศรษฐีธรรม คนที่เป็นเศรษฐี เศษเงินเล็กๆ น้อยๆ ท่านเจือจานใครก็ได้หมด

แต่ของเรา เราคิดว่าเรารู้ไง จะเป็นเศรษฐีธรรมด้วย แต่เงินทองเล็กๆ น้อยๆ เราไม่มีจะใช้ เราทุกข์ตายเลย ฉะนั้น เราทุกข์ตาย วางไว้ เศรษฐีธรรมคือคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สัจจะความจริงเป็นแบบนั้น

แต่เรายังเห็นตามความเป็นจริงแบบนั้นไม่ได้ มือใหม่หัดขับ มือใหม่หัดขับแล้วก็จะบอกว่าขับสูตร ๑ เลย จะลงแข่งขันสูตร ๑ เป็นไปไม่ได้ เขาต้องขึ้นมาเป็นสเต็ปๆ ขึ้นมาจนจะขับสูตร ๑ ได้ นี่ก็เหมือนกัน ค่อยๆ ทําไป

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวทนากับจิตไม่ใช่อันเดียวกัน ถูกต้องแน่นอน เวทนาเป็นอาการ จิตนี้คงที่ตายตัว จิตมันมีอยู่แล้ว เวทนามันเกิด มันจรมาชั่วคราวๆ เดี๋ยวก็สุขเวทนาก็มา เดี๋ยวก็ทุกขเวทนาก็มา นี่มันจรมา ของที่จรมามันไม่ใช่ตัวจริง

เวทนากับจิตไม่ใช่อันเดียวกันอยู่แล้วแน่นอน แต่ขณะที่เรามือใหม่ เวทนากับจิตนี้เป็นอันเดียวกัน เพราะดีใจ เสียใจ ทุกข์ใจ มันอันเดียวกันหมดล่ะ ทั้งๆ ที่ไปเห็นข้างนอก เรื่องที่ไม่ใช่เรื่องของเรา ไม่ใช่เรื่องของเรา เรายังไปเดือดร้อนแทนเขา แล้วเรื่องของเรา รถของเรายังไม่ได้ชนเลย เห็นเขาชนกันก็เดือดร้อนแทนเขา กลัวสิ กลัวตัวเองจะไปชนบ้าง

นี่ก็เหมือนกัน ไม่ใช่เรื่องของเรา เรายังทุกข์เลย แล้วถ้ามันเป็นเรื่องของเราล่ะ พอเรื่องของเรา เวทนากับจิตไม่ใช่อันเดียวกัน แต่ผมก็ยังแก้ไม่ได้ นี่มือใหม่หัดขับ ค่อยๆ ฝึกหัดฝึกฝนไป

ถาม : เรื่อง “อาการจิตแบบนี้คืออะไรครับ”

หลวงพ่อ : อารัมภบทมา ๒-๓ หน้า ข้ามหมด มือใหม่มันวิตกกังวล มันกลัวมาก

ถาม : แล้วก็อยากรบกวนให้หลวงพ่ออธิบายอาการของจิตตรงนี้หน่อยครับว่ามันคืออะไร เรียนหลวงพ่ออีกนิดหนึ่งว่า หลังจากขณะนั้นแล้วรู้สึกว่าบริกรรมพุทโธมันชัดเจนมาก ชัดกว่าหลายๆ ที พร้อมกับความตื้นตัน แต่ก็ได้แค่สักพักแหละครับ แล้วก็กลับมาเป็นปกติ ขอกราบเรียน

ตอบ : อาการจิตไง อาการของจิตเขาก็รําพึงรําพันของเขาไปว่า เขาบวชแล้วเขาก็มีความคิดอยากจะทํางานของเขา นี่เขาพูดของเขานะ คิดไปคิดมา พอคิดถึงสุดท้ายแล้วเขาบอกว่า ความคิดอย่างนี้เป็นความคิดของโลก พระพุทธเจ้าคิดให้พ้นทุกข์ต่างหาก พอคิดได้อย่างนี้ปั๊บมันก็ปล่อย พอมันปล่อยปั๊บ เขาบอกว่าอาการแบบนี้มันก็ชัดเจนขึ้น พุทโธก็ชัดเจนขึ้น จิตใจก็ดีขึ้น

จิตใจดีขึ้นเพราะก่อนหน้านั้นเราไปคิดไง ว่าปัญญาอบรมสมาธิ เราก็ใช้ปัญญาของเราไปเรื่อย แต่ปัญญาอบรมสมาธิแล้วคิดๆ ไป คิดไปถ้ามันเป็นโลกมันก็เป็นโลก คิดเป็นโลก เห็นไหม แต่พอพิจารณาไป สติ สมาธิ มันทันขึ้นมา มันปล่อยวางขึ้นมา มันปล่อยวางขึ้นมามันก็อย่างว่า มันเป็นภายใน พอเป็นภายในขึ้นมา พอเป็นภายในมันก็เป็นอิสระ พอภายในจะไปกําหนดพุทโธมันก็ชัดขึ้น ภายในจะทําอะไรก็ได้ไง

จิตกับเวทนา เวทนามันเป็นภายนอก เวทนามันเป็นขันธ์ จิตมันเป็นพลังงาน ถ้าเราใช้ปัญญาไป ปัญญาถ้าเราพิจารณาของเราไปมันเป็นเรื่องโลกๆ มันก็เป็นภายนอก มันเป็นภายนอกมันก็คิดแบบสัญชาตญาณที่เราคิด พอคิดโดยสัญชาตญาณนะ แต่ถ้าคิดเป็นเรา มันเสวยอารมณ์ มันยึดมั่นถือมั่น ถ้าเป็นสัญชาตญาณก็คิดโดยสัญชาตญาณ สัญชาตญาณถ้ามีสติปัญญา ด้วยสัญชาตญาณมันก็ปล่อย มันเป็นอิสระ พอเป็นอิสระขึ้นมามันจะเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นสมาธิ มันเป็นอิสระ พอเป็นอิสระ มันพุทโธมันก็ชัดของมัน

ถ้ามันชัดของมัน มันชัดของมัน มันรู้จริงของมัน มันปล่อยวาง มันไม่เสวยอารมณ์ มันไม่เป็นอัตตา มันไม่ยึดมั่นถือมั่นของมัน พอบอกว่า นี้เป็นปัญญาอบรมสมาธิ พอเราเคยใช้ปัญญาแล้วมันปล่อยวางขึ้นมา ฉะนั้น พอเราใช้ปัญญาอย่างนี้ เราก็จะให้มันเป็นอีก เป็นอัตตา เป็นการยึดว่าจะเป็นของเรา จะเป็นความจริงอย่างนั้น มันก็ไม่จริง พอไม่จริงขึ้นมา มันปล่อยวางขึ้นมา มันปล่อยวางได้ก็เป็นได้ นี่พูดถึงอารมณ์อารมณ์หนึ่ง อารมณ์อารมณ์หนึ่งมันใช้ปัญญามา ถ้าปัญญามันเป็นอย่างนี้แล้ว

“อาการจิตแบบนี้คืออะไรครับ”

เวลาขับรถไป เวลาเหตุการณ์เฉพาะหน้ามันยังเกิดอีกเยอะมาก ฉะนั้น ถามมาเป็นตั้งเลยล่ะ แล้วอย่างว่า เขาไม่ได้ถามมาตอนนี้นะ ข้างหน้ายังถามต่อมา คําถามยังมีอยู่ข้างหน้าอีก คําถามว่า ที่ตอบปัญญาอบรมสมาธิไปแล้วซาบซึ้งมาก เขาว่าของเขาอย่างนั้น

อันนี้พูดถึงว่ามันเป็นปัญญา เพราะมือใหม่หัดขับ พอมือใหม่ขึ้นมา พอจิตเข้าไปมันมีอาการแบบนี้เยอะมาก แต่ดี ดีที่บอกว่ายังมีที่พึ่งไง ยังมีเว็บไซต์นี้เป็นที่พึ่ง ยังถามเข้ามา ทีนี้พอถามเข้ามา คนเรามันถามเข้ามา ความคิดภายในมันเยอะมาก พอความคิดภายในเยอะมาก เขียนมาด้วยนะ แล้วก็บอกขอโทษมาด้วย มันเขียนติดๆๆ กัน ขอโทษมาด้วย แต่มันก็ยังมีที่พึ่งที่อาศัย ยังมีที่เกาะ

ถาม : กราบขอบพระคุณหลวงพ่อครับ และเรียนถามอาการของจิตครับ

หลวงพ่อ : นี่ก็ถามไปอีกหลายหน้าเลย เราถึงบอกว่าเราไม่กล้าอ่านไง เพราะอ่านไปเลยกลายเป็นว่ามือใหม่หัดขับ ไอ้คนสอนนี่ไม่ใช่มือใหม่ ขับไม่เป็นเลย คนขับไม่เป็นแล้วไปสอนมือใหม่ยิ่งยุ่งใหญ่เลย เพราะคําถามมันยาวมาก ฉะนั้น ถึงบอกว่าไอ้คนถามถ้าพูดไปด้วยกลายเป็นว่าติงต๊องสอนติงต๊อง ฉะนั้น ไม่ใช่ติงต๊อง

ฉะนั้น คําถามเนาะ

ถาม : ๑. ตอนนี้เวลาจิตสงบ ตอนเดินจงกรม ผมพอรู้สึกว่าหัวพองบ้างนิดหน่อย ถ้าคนอื่นเขาเรียกกันอย่างนั้นนะครับ แต่ที่รู้สึกชัดเจนคือความอัดอั้น ความตื้นตัน มันจะมากน้อยตามช่วงที่เราจับพุทโธไว้อยู่ บางครั้งเวลาเราเผลอปล่อย ความอิ่มเอิบตรงนั้นคงติดค้างอยู่ ไม่ได้พรวดหายไปทีเดียว ส่วนความสงบของจิตยังไม่ถึงขั้นที่เรียกว่าเงียบสงบมากนัก เพราะบางช่วงตอนบริกรรม ความคิดชอบแว็บเข้ามา ถ้ามันสั้นๆ แล้วเรารู้ทัน แล้วเราตัดได้ แต่ไปไม่ไกล ก็ยังดึงกลับมาได้ แต่มันก็ยังมีอาการท่องพุทโธ และคิดไปพร้อมๆ กันอยู่ในบางขณะ อาการอย่างนี้ถึงขั้นขณิกสมาธิหรือเปล่าครับ แล้วอัปปนาสมาธิกับอุปจาระมีอาการอย่างไรครับ

๒. เราจะรู้ได้เมื่อไหร่ครับว่า สมาธิขณะนี้ อารมณ์ขณะนี้ออกใช้ปัญญาได้แล้ว และจะต้องเฟ้นหาเรื่องขึ้นมาพิจารณาหรือเปล่าครับ หรือรักษาความสงบไว้ รอจนเรามีเรื่องผุดขึ้นมาเอง แล้วจึงหยิบมาเป็นโจทย์

๓. เวลาอ่านหนังสือหรือฟังเทศน์ เราควรจะรักษาสติของเราอย่างไรดีครับ กราบขอความเมตตา

ตอบ : เอาข้อที่ ๑ ก่อน ๑. ตอนที่ว่าเราเดินจงกรมอยู่ จิตมันสงบ รู้สึกว่าหัวมันพองขึ้นมาบ้างนิดหน่อย คนอื่นเขาเรียกกันอย่างนั้นนะครับ แต่คือว่าความเห็นของเรา ความเห็นของผู้ถาม “แต่ที่รู้สึกชัดเจนคือความอัดอั้น ความตื้นตัน มันจะมากน้อยตามช่วงที่จับพุทโธไว้อยู่ บางครั้งอาการเราเผลอปล่อย ความอิ่มเอิบตรงนั้นคงค้างอยู่ที่จิต ความสงบของจิตยังไม่ถึงขั้นที่เรียกว่าจิตสงบมากนัก เพราะบางช่วงมันชอบแว็บ อาการแบบนี้เป็นสมาธิขั้นไหน”

อาการสิ่งนี้เป็นสมาธิ คําว่า “สมาธิ” คือจิตมันสงบ ทีนี้อาการที่หัวมันพองโต ร่างกายนี้มันพองโต ร่างกายมีความฟุ้งซ่าน ร่างกายมีการซาบซ่านต่างๆ เขาเรียกปีติ ปีตินี้มันเป็นได้หลากหลาย คําว่า “ปีติ” นี้คือชื่อ แล้วขยายความไปได้มากมาย อยู่ที่วาสนาของคน

บางคนวาสนามาก แค่ปีติมันรับรู้อะไรแปลกประหลาดมากเลย พอจิตมันสงบแล้วมันรู้ได้ แค่นี้ พอจิตมันสงบ จิตมันสงบแล้วมันออกรับรู้ รับรู้โดยจิต โดยจิตมันไม่ผ่านอายตนะ ไม่ผ่านโดยวิทยาศาสตร์ ไม่ผ่านโดยสามัญสํานึก ไม่ผ่าน มันจะรู้ของมันเอง

ทีนี้ความรู้ของมันเองมันอยู่ที่ถ้าใครสร้างผลบุญมามาก ใครทําอะไรมามาก มันจะรู้แปลกๆ แต่ถ้าใครสร้างมาพอประมาณมันก็แค่นี้ แค่รู้เฉพาะตัวพองขึ้น แค่รู้ตัวขยายใหญ่ขึ้น นี่เขาเรียกปีติ

ถ้าปีติมันเกิดขึ้น ปีติมันเกิดจากอะไร เกิดเพราะจิตมันสงบ อย่างเช่น รถถ้ามันขยับ รถมันหมุน เข็มไมล์มันก็จะกระดิก ถ้ารถจอดนิ่งๆ เข็มไมล์จะไม่กระดิก โดยสามัญสํานึกของเรา เราเป็นปกติ เราก็รับรู้ได้แค่นี้ อย่างเช่นเราเห็นพยับแดดเป็นม่านควัน เป็นอะไร เราก็ว่า เอ๊! แปลกเนาะ ขยี้ตาใหญ่เลย นี่เราเสียสติหรือเปล่า อันนี้เพราะมันรู้โดยธรรมชาติ รู้โดยอายตนะ แต่ถ้าจิตมันปล่อยวางเข้ามา มันสงบเข้ามา ที่มันรู้สิ่งต่างๆ ขึ้นมา นี่เกิดปีติได้ ถ้าเกิดปีติของจิต มันเป็นอาการแบบนั้น ถ้าเกิดปีติของจิต เราวางไว้

ปีติมันเกิดเพราะอะไร เกิดเพราะจิตมันวาง มันวางสิ่งกระทบ มันวาง จิตมันต้องรู้ผ่านทางตา ผ่านทางหู ผ่านทางจมูก ทางลิ้น ทางกาย ทางใจ เห็นไหม มันต้องผ่าน

แต่ถ้าจิตสงบ จิตมันรู้โดยตรง รู้โดยตรง มันเกิดอาการตัวพอง อาการต่างๆ มันรู้โดยจิตมันสงบ ถ้าจิตสงบแล้วมันถึงเกิดปีติ แล้วพอเกิดปีติ แล้วพอมันรับรู้แล้วมันก็อยากรู้ต่อ รู้ต่อมันก็ออกมาเป็นอารมณ์ปกติ อารมณ์สามัญสํานึก มันก็รู้ไม่ได้ รู้ไม่ได้ก็งงไง พองง แล้วอย่างที่ว่า “อาการแบบนี้มันเป็นขณิกสมาธิหรือเปล่า แล้วเป็นอัปปนาสมาธิ อุปจารสมาธิ อาการเป็นแบบใด”

ขณิกสมาธิมันเป็นได้ ทีนี้คําว่า “สมาธิ” ในสมาธิ ในขณิกสมาธิ ถ้าคนที่มีอํานาจวาสนา ในขณิกสมาธิเขาก็รู้ได้แปลกๆ แล้ว แล้วคนที่ปานกลางล่ะ แล้วคนที่อํานาจวาสนาน้อยล่ะ ขณิกสมาธิกว่าจะสงบได้ก็เกือบเป็นเกือบตาย เห็นไหม ในอุปจาระมันก็มีอย่างหยาบ มีอย่างกลาง มีอย่างละเอียด แล้วแต่อํานาจวาสนาของคน

ในอัปปนาก็เหมือนกัน ในอัปปนานะ เวลาจิตมันสักแต่ว่ารู้ คนที่มีอํานาจวาสนาอยู่ได้ ๗-๘ ชั่วโมง อยู่ได้นานมาก แล้วมันอิ่มเอิบมาก อิ่มเอิบ สักแต่ว่ารู้ แต่มันชัดเจนของมัน แล้วคลายตัวออกมาจากเป็นอัปปนาเป็นอุปจาระ บางคนเข้าไป เข้าไปชั่วโมงหนึ่ง บางคนกว่าจะเข้าได้ การเข้าอัปปนา คนที่ไม่มีความชํานาญเข้าได้ยาก แต่คนที่มีความชํานาญจะเข้าได้บ่อย เข้าได้บ่อยก็มีความชํานาญมาก ความชํานาญมากปั๊บ จิตมันก็มีกําลังมาก มันจะรับรู้สิ่งต่างๆ มาก อันนี้มันเป็นเรื่องอํานาจวาสนาของจิต มันไม่ใช่เรื่องอริยสัจ มันไม่ใช่เรื่องของมรรค เรื่องของมรรค จิตแค่สงบ พอจิตสงบแล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะเป็นภาวนามยปัญญา

สมาธิเป็นสมาธิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิก็คือสมาธิ แต่สมาธิ สมาธิที่เรามีกําลังมีฐานดีแล้วเราออกฝึกทํางาน นั้นมันเป็นอีกกรณีหนึ่ง

อีกกรณีหนึ่ง แล้วอย่างนี้เราจะรู้ได้อย่างไรว่ามันเป็นอุปจาระ

แล้วทําไมเราต้องไปรู้ล่ะ

อย่างเช่นเราทํางานใช่ไหม เงินเดือนเราเดือนละ ๕,๐๐๐ เราต้องรู้สิ ๕,๐๐๐ ขนาดไหน ถ้าบอกว่าไม่ต้องรับรู้เลย ๕,๐๐๐ นี้ เขาให้ ๕๐๐ ก็ว่า ๕,๐๐๐ ไม่ใช่

๕,๐๐๐ ก็คือ ๕,๐๐๐ ทีนี้ ๕,๐๐๐ แล้วเราจะใช้อย่างไร เราจะใช้ ๕,๐๐๐ นี้อย่างไร เราใช้ประโยชน์อะไร ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ตัวเลขการนับ ๕,๐๐๐ หรือ ๕๐๐ หรือ ๕ บาท มันเป็นจํานวนที่นับได้ แต่ถ้าเป็นสมาธิล่ะ สมาธิ เวลาความสงบ เงินที่เราพอใจ มันอยู่ที่ว่าเราพอใจแค่ไหน เราพอใจหมายความว่า เรามี ๕ บาท เราไม่ต้องการใช้เงินเลย ๕ บาท เราก็พอแล้ว แต่เราจําเป็นต้องใช้มากขึ้น ๕๐๐ พอไหม ๕,๐๐๐ พอไหม

คําว่า “จํานวนเงิน” จํานวนเงินคือจํานวนเงิน แต่จํานวนของสมาธิ สมาธิผู้ที่ใช้สมาธิ ปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติ การใช้สมาธิมากน้อยแค่ไหน อันนี้มันเป็นเวลาใช้ประโยชน์ ฉะนั้น มันจะรับรู้ได้ รับรู้ได้ที่คนที่เขามีความคล่อง มีความชํานาญ

ฉะนั้นจะบอกว่าจะแค่นั้นๆ เพราะกรณีอย่างนี้มันเป็นผู้ที่ฝึกหัดใหม่ พวกนักวิทยาศาสตร์ พวกที่เป็นปัญญาชนเขาจะบอกว่า มรรคสามัคคีต้องใช้สติเท่าไร สติจํานวนนํ้าหนักเท่าไร จํานวนเท่าไร ปริมาตรเท่าไร แล้วก็ความเพียรชอบ ความเพียรชอบใช้จํานวนเท่าไร แล้วสมาธิชอบ แล้วงานชอบ เขาจะคํานวณไง คํานวณแล้วก็พยายามจะสร้างจํานวนขึ้นมาให้มันสมดุล มันจะได้เป็นมรรคสามัคคี มันจะได้เป็นมรรค สมุจเฉทปหาน จะฆ่ากิเลสไง จะฆ่ากิเลส จะกลับไปชั่งจํานวนของมรรค ๘ นี่ความคิดวิทยาศาสตร์เป็นแบบนี้

แต่ถ้าเป็นทางธรรม เราทําความสงบของใจเข้ามาแล้วฝึกหัดใช้ เราต้องฝึกหัดฝึกฝน ไม่ใช่มือใหม่หัดขับ แล้วไม่ใช่นักปฏิบัติใหม่ นักปฏิบัติที่ปฏิบัติจนคล่อง มีความชํานาญของเขาขึ้นไป อันนี้จะเป็นประโยชน์ของผู้ที่ปฏิบัติ

ฉะนั้น คําถามมันถามว่า “แล้วอาการแบบนี้เป็นขณิกสมาธิหรือเปล่า แล้วอัปปนาสมาธิ อุปจารสมาธิ อาการเป็นอย่างไร”

เดี๋ยวเราขับให้ชํานาญก่อน เดี๋ยวจะมีแมวมองมามองว่าคนนี้มีความชํานาญแล้วเขาจะดั๊มป์ตัวขึ้นไปเป็นนักขับรถแข่ง ขอให้มีความชํานาญก่อน ไม่ต้องไปห่วงข้างหน้า อันนี้วางไว้

“๒. เราจะรู้ได้เมื่อไหร่ว่าสมาธิที่มีอารมณ์ขณะนี้ออกใช้ปัญญาได้แล้ว แล้วจะต้องเฟ้นหาเรื่องขึ้นมาพิจารณาหรือเปล่าครับ”

เราทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วมีความสงบมีความระงับ แล้วมีความอิ่มเอิบ ถ้าเราคลายตัวออกมาเราก็ฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาในเรื่องอะไร ในเรื่องที่ว่า เรานั่งสมาธิ เราเกิดมาเป็นลูก พ่อแม่มีบุญคุณขนาดไหน เราเกิดมาเป็นคนมีอํานาจวาสนาขนาดไหน เราเกิดมาเป็นคนแล้วเรามีสติปัญญา เราไม่หลงไปทางโลก เรายังเห็นคุณค่าของเรา เรายังมาปฏิบัติ นี่เราคิดแบบนี้ ถ้าจิตสงบแล้วคิดอย่างนี้มันยิ่งซาบซึ้ง

แต่ถ้าจิตไม่สงบนะ เราคิดแบบนี้บอกไม่ได้ เกิดมาเป็นคนต้องทํางาน ถ้าเราไม่ทํางาน เราจะไม่เทียมหน้าเทียมตาโลก เดี๋ยวเราจะไม่ทันโลกเขา โลกเขา บิล เกตส์ มันเป็นเศรษฐีโลกแล้ว เราต้องตามให้ทัน นี่ถ้ามันไม่มีตรงนี้มันจะคิดไปแบบนั้น

แต่ถ้าพอมีสมาธิขึ้นมาแล้ว พอออกฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา เราคิดของเราอย่างนี้ แล้วพอคิดอย่างนี้อีกอย่างหนึ่ง แล้วว่า “เราต้องเฟ้นหาเรื่องขึ้นมาพิจารณาหรือเปล่า แล้วมันจะต้องรอให้ผุดขึ้นมาเองไหม”

ถ้ารอผุดขึ้นมาเอง มันฝึกหัด เวลาผุดขึ้นมาเอง ผุดขึ้นมา มันต้องผุดอยู่แล้ว ธรรมชาติมันผุดอยู่แล้ว ความคิดมันเกิดตลอดเวลา แต่เรามีสติปัญญาเห็นมันหรือเปล่า จิตเราสงบพอไหม จิตเราสงบ เพราะอะไร เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงหรือเปล่า ถ้าเห็นจริงแล้วจับได้ นี่วิปัสสนาเกิดตรงนั้น เวลามันผุดขึ้นมานะ ผุดอย่างนี้ ไม่ใช่ว่าไม่ผุดเลยก็ไม่มี ผุด รอให้มันผุด มันเอาที่ไหนมาผุด ถ้ามีความชํานาญแล้ว พอมันจับได้แล้วมันพิจารณาของมันได้

ฉะนั้น กรณีนี้ว่า มือใหม่หัดขับ จะเป็นอย่างนั้นๆ เดี๋ยวมันจะเป็นจริงถ้าเราฝึกของเราไป จิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญาแล้ว ถ้ามันใช้ปัญญาจนฟั่นเฝือแล้วกลับมาทําความสงบของใจ พอใช้ปัญญาไปแล้ว ใช้กําลังไปแล้ว ขับรถ นั่งขับรถทั้งวันไม่ได้หรอก ต้องลงจากรถพักผ่อนบ้าง คนจะนั่งอยู่ในรถแล้วตะบี้ตะบันขับทั้งวัน คนนั้นตาย ผู้ที่เขามีอาชีพขับรถนะ เขายังขับรถกี่ชั่วโมง เขาต้องให้เปลี่ยน ๒ มือเปลี่ยนกัน ถึงเวลาพักผ่อนของเขา

จิตก็เหมือนกัน ทําความสงบของใจ พอออกฝึกหัดใช้ปัญญา เราต้องกลับมาทําความสงบของใจ พักผ่อน กลับมาพักผ่อน พักผ่อนเสร็จแล้วออกทํางาน นี่ไง ถ้าจิตสงบแล้วออกทํางาน

ถ้าจิตเราไม่เคยสงบเลย เราบอกว่า ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ใช้ปัญญาอะไร นั่นปัญญาของโลก ก็เหมือนเราเล่นเกม กดได้เก่งมากเลย พอไปเจอรถจริงๆ ขับไม่เป็น ในเกมแข่งรถแข่ง เราคะแนนที่หนึ่ง กดนี่แหม! เก่งมาก

นี่ก็เหมือนกัน คิดว่าเราจะใช้ปัญญาอย่างนั้นๆ...ไม่ใช่หรอก แต่ต้องทําจิตสงบก่อน จิตสงบก็มีตัวตน มีผู้ขับรถ มีรถ มีผู้ขับรถคือจิต ถ้าไม่มีรถคือยังไม่เห็นกาย ไม่เห็นเวทนา ไม่เห็นจิต ไม่เห็นธรรม ก็ยังไม่มีรถ

ถ้าจิตมันสงบแล้ว ผุดขึ้นมาคืออาการธรรมารมณ์ คืออาการของจิต ถ้าจับได้ก็มีรถ มีคนขับ มีรถ เดี๋ยวไปได้แล้ว นี่แก้จิตๆ เขาแก้กันอย่างนี้ ฉะนั้น แก้อย่างนี้ ต้องอย่างไรๆ ต้องให้มันเป็นตามจริงแล้วมันถึงจะได้

“๓. เวลาอ่านหนังสือหรือฟังเทศน์ จะรักษาสติของเราอย่างไร”

มีสติอ่านหนังสือก็มีสติอ่านหนังสือก็จบ ฟังเทศน์มีสติระลึกรู้สึกตัวอยู่ เสียงเทศน์มาแล้วเราศึกษาอย่างนั้น เราเข้าใจอย่างนั้นมันก็ได้ ถ้ามันได้อย่างนั้นมันก็เป็นความจริงแบบนั้น จบ

ถาม : เรื่อง “วิปัสสนาหรืออุปาทาน”

หลวงพ่อ : อีก ๒-๓ หน้า ผ่านไป อีก ๒-๓ หน้าเลยล่ะ

ถาม : ๑. อาการอย่างนี้เป็นวิปัสสนาจริงหรืออุปาทานครับ เพราะหลวงพ่อเคยบอกว่าวิปัสสนาต้องอาศัยฐานคือสมถะช่วย ไม่อย่างนั้นมันไม่ใช่

๒. อาการของผมไม่ใช่อัปปนาสมาธิแน่ๆ แต่เท่าที่ผมจําได้ ขั้นตอนสมาธิสูงขึ้นไป จะละวิตก วิจาร เป็นอย่างแรก แต่นี่คําบริกรรมยังอยู่ แต่อารมณ์ปีติสุขหายไป ผมเลยคิดว่าเราอาจจะเลี้ยวผิดหรือเปล่า แต่ผมค่อนข้างแน่ใจว่าเราได้เห็นอย่างนั้นจริงๆ ภาวะตอนนั้นมันไม่ใช่เราชัดเจน คําบริกรรมก็ชัดเจน สิ่งที่เห็น สิ่งที่รู้ก็ชัดเจน

๓. แต่ถ้ามันผิด รบกวนตบหน้าผมแรงๆ ให้ตื่นหน่อยครับ จะได้ไม่หลงไปกับมัน กราบขอบพระคุณ

ตอบ : ตบแรงๆ เลยเนาะ อันนี้เขาบอกเขาใช้ปัญญาของเขามา ใช้ปัญญาของเขามา พอใช้ปัญญา มันท่องพุทโธมาเรื่อย แล้วก็คิดถึงความตายเป็นธรรมดา แล้วก็สติมันรู้เท่า ฉะนั้น อาการแบบนี้เป็นวิปัสสนาหรือเปล่า

ถ้าอาการแบบนี้เป็นวิปัสสนาหรือเปล่า ไม่เป็นแน่นอน เพราะกรณีอย่างนี้ที่เวลาหลวงตาท่านพิจารณาของท่าน เวลาจิตของท่านสูงมาก แล้วจิตเวลาพิจารณาไปแล้วมันปล่อย เอ๊ะ! อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ ท่านบอกว่า เอ๊ะ! อย่างนี้ท่านไม่เอาเลย เพราะเอ๊ะ! มันสงสัย

นี่ก็เหมือนกัน อาการแบบนี้แสดงว่า เอ๊ะ! อาการแบบนี้เรายังสงสัย “อาการแบบนี้เป็นวิปัสสนาหรือเปล่า” ไอ้นี่มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

“อาการเป็นวิปัสสนาจริงหรือเปล่า เป็นอุปาทานหรือเปล่า”

ถ้าเราเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เราอบรมสมาธิเข้ามา เป็นสมาธิขึ้นมาแล้วเราก็รักษาของเรา ถ้าเป็นสมาธิขึ้นมามันก็ปล่อยวางใช่ไหม พอปล่อยวาง เวลามันคิดอีก พอจิตสงบแล้วมันคิดขึ้นมา เราก็ใช้ปัญญา จับแล้วใช้ปัญญาต่อเนื่องไปเลย นั่นน่ะเป็นวิปัสสนา ถ้ามันวิปัสสนาไม่ได้ เราก็ใช้ปัญญาอย่างนี้ มันจะปล่อยเข้ามา

ระหว่างสมถะกับวิปัสสนา ในสมถะก็มีวิปัสสนา ในวิปัสสนาก็มีสมถะ เพราะในสมถะ ถ้าไม่มีปัญญา มันจะเป็นสมถะไม่ได้ ปัญญาอบรมสมาธินี่เป็นปัญญา แต่ปัญญาเป็นโลกียปัญญา ใช้ปัญญาแล้วเวลาปัญญามันรู้เท่า พอรู้เท่าปั๊บ มันปล่อย มันปล่อยเป็นสมถะ พอเป็นสมถะแล้ว พอเป็นสมถะแล้วถ้ามันออกรู้ เป็นสมถะ จิตสงบแล้วมันจับ มันชัดเจน

เพราะคําถามแรกๆ บอกว่า เวลามันปล่อยแล้วมันปลอดโปร่ง มันโล่ง มันมีความสุข มันมีความมั่นใจ มันปลอดโปร่ง มันกําหนดพุทโธได้ชัดเจน

นั่นน่ะสมถะ พอสมถะแล้วถ้ามันจับได้ มันเห็นของมัน นั่นน่ะวิปัสสนา ถ้าวิปัสสนาไปแล้วมันฟั่นเฝือ เราก็ปล่อยกลับมาทําสมถะอีก เห็นไหม ในสมถะก็วิปัสสนา ในวิปัสสนามีสมถะ แต่ต้องเป็นปัจจุบัน มีสติปัญญาอยู่ในปัจจุบัน ถ้ารู้เท่าทันปัจจุบัน เราปฏิบัติไปมันจะเป็นปัจจุบัน

แต่ถ้ายังไม่เป็นปัจจุบัน นี่มือใหม่หัดขับ มันพะว้าพะวัง มันละล้าละลัง มันจับพลัดจับผลู ต้องฝึกไป ต้องมีปัญญาไป พอฝึกหัดใช้ปัญญาไปมันจะรู้เท่าทันของมัน ถ้ารู้เท่าทันของมัน มันก็จะเป็นประโยชน์กับมัน

ฉะนั้น “อาการอย่างนี้เป็นวิปัสสนาจริงๆ หรือเป็นอุปาทานครับ”

อาการอย่างนี้ถ้าเราสงสัย เราเอ๊ะ! หรือไม่แน่ใจ มันไม่ใช่แล้ว ไม่ใช่มันก็ไม่ผิด เพราะไม่ใช่ เราก็ทําใช่ไหม ไม่ใช่เพราะเราต้องทําความสงบ พักขึ้นมา แม้แต่เราจะปฏิบัติสูงส่งขนาดไหนมันต้องใช้กําลังไปตลอด ใช้กําลัง เพราะกําลังคือสมาธิ

ฉะนั้น ถ้าจิตของเรามันยังลังเล มันยังจับจดอยู่ กลับมาทําสมาธิไม่ผิดหรอก กลับมาทําสมถะ ไม่มีอะไรเสียหายนี่นะ

ทีนี้คนเรามันวิตกกังวล อย่างนี้เป็นวิปัสสนาหรือเป็นสมถะ กลัวว่าเป็นสมถะแล้วจะไม่ได้ผลงานไง อยากจะได้วิปัสสนาตลอดไป ไม่ต้องการสมถะ เพราะสมถะมันเป็นสมาธิ มันเป็นที่พัก มันไม่ใช่ผลงาน ถ้าเป็นวิปัสสนามันจะได้ผลลัพธ์ มันอยากได้ผลงาน

ฉะนั้น เวลาเราทําไป มันต้องอาศัยกัน มันต้องเกื้อกัน ถ้ามันไม่มีสมถะ มันไม่มีกําลัง มันจะเป็นวิปัสสนาได้อย่างไร ถ้ามันวิปัสสนาไป ถ้าไม่มีสมถะ มันจะวิปัสสนาไม่ได้ ถ้าเป็นสมถะอย่างเดียว เราก็จะไม่เจริญก้าวหน้า ถ้าเจริญก้าวหน้า เราต้องใช้วิปัสสนา มันต้องเกื้อหนุนกันน่ะ ฉะนั้น เราไม่ต้องวิตกกังวลตรงนี้ แล้วไม่ต้องไปว่ามันจะเป็นสมถะหรือมันเป็นวิปัสสนา จับ ใช้ปัญญาปล่อยเข้ามา แล้วถ้ามันชัดเจนขึ้นมามันก็ดีอยู่แล้ว เพราะมันบอกว่า เวลาภาวนาไปแล้ว ข้อ ๒ บอกว่า “อาการของผมไม่ใช่อัปปนาแน่ๆ แต่เท่าที่ผมจําได้”

เห็นไหม มันไม่ใช่แน่ๆ แต่มันก็มีผลไง มันไม่ใช่อัปปนาแน่ๆ แต่มันก็มีผลใช่ไหม มีผลว่า “มันชัดเจนขึ้นมา สมาธิสูงขึ้น วิตก วิจาร มันปล่อยวางได้ แต่คําบริกรรมก็ยังอยู่ แต่อารมณ์ปีติ สุขหายไป ผมคิดว่าผมอาจจะเลี้ยวผิด”

ก็ลูกศรชี้ ลูกศรชี้ห้ามเลี้ยวซ้าย ห้ามเลี้ยวขวา เราก็ไม่เข้า ถ้าห้ามเลี้ยวซ้าย เข้าไปก็โดนปรับ ผิดกฎจราจร ไอ้นี่เขาพูดเองว่าเขาเข้าใจว่าเขาเลี้ยวผิด เข้าใจว่าเลี้ยวผิดคือว่าทําไปแล้วมันสงสัย มันไม่มีสิ่งใดเป็นประโยชน์กับเราใช่ไหม เราวาง

การปฏิบัตินะ ล้มลุกคลุกคลานมาทั้งนั้นน่ะ หลวงปู่มั่น เวลาหลวงตาท่านเล่าว่า หลวงปู่มั่นเวลาท่านพูด เวลาท่านตกทุกข์ได้ยาก ตกทุกข์ได้ยาก คนเราปฏิบัตินะ ไม่ใช่เจริญก้าวหน้าอย่างเดียวหรอก มันต้องมีการเสื่อม มันมีการเสื่อม มีการถอย มีการท้อแท้ แล้วพอท้อแท้แล้วก็ต้องปลุกปลอบใจของตัวเองขึ้นมาให้ต่อสู้

เวลาหลวงปู่มั่นท่านพูดถึงเวลาท่านจิตเสื่อม เวลาท่านภาวนาไป ไปอยู่ในที่กันดาร เวลาท่านเล่าให้หลวงตาฟัง หลวงตาต้องเบือนหน้าเข้าข้างกุฏิ นํ้าตาไหล ยังสงสารท่านเลย

เวลาปฏิบัติไปมันก็มีอุปสรรค มันมีทุกๆ อย่าง แล้วเวลามีอุปสรรค เราก็วางไว้ แล้วเราพยายามทําของเรา นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเวลาเราเลี้ยวผิด คือเราจะไม่ให้เราผิดเลย ไม่ให้เราผิดเลย เราก็กดดันตัวเอง

เวลานักปฏิบัติจะกดดันตัวเองมาก ต้องได้อย่างนั้นๆ จะต้องได้อย่างนี้ มันก็ไปกดดันตัวเอง ถ้ามันไปกดดันตัวเอง มันก็กลัว กลัวเลี้ยวผิด กลัวเสียเวลา ถ้ากลัวเสียเวลา พอมันผิดไปก็ยิ่งเสียใจใหญ่

เรากลัวเลี้ยวผิด ถ้าเราผิดไปแล้วนะ ถ้าเราผิดไป เรามีสติปัญญาเท่าทัน เราก็ถอยกลับซะ วาง แล้วเริ่มต้นใหม่ วาง เริ่มต้นใหม่ อย่าไปฝังใจ

เราจับพลัดจับผลู เราไม่รู้หรอกว่าเราจับถูกหรือจับผิด แต่ว่าอาการมันเป็น เห็นไหม ที่หลวงปู่ดูลย์บอก สิ่งที่เห็น เห็นจริงไหม เห็นจริง แต่ความเห็นนั้นไม่จริง

เราเห็นจริงๆ ก็มันเกิดขึ้นมา การภาวนามันเกิดขึ้นมา มันรู้เห็นขึ้นมา เราก็รู้เห็นขึ้นมา เราก็ต้องพิจารณาแยกแยะ มันถูกหรือผิด พอมันรู้เห็นขึ้นมา เห็นจริงไหม จริง แต่ความเห็นนั้นไม่จริง ไม่จริงเพราะเรายังมีกิเลสอยู่ ไม่จริงเพราะเรายังไม่มีหลักมีเกณฑ์

นี่ก็เหมือนกัน “ผมเข้าใจว่ามันอาจจะเลี้ยวผิด”

เลี้ยวผิด เราก็ถอยออกมา แล้วทําของเราขึ้นไปใหม่ ทําอย่างนี้ต่อเนื่องไป ทําของเราต่อเนื่องไป ถ้าทําต่อเนื่องไป มันจะเป็นประโยชน์กับเราขึ้นมาเอง

นี่พูดถึงว่า “ผมเข้าใจว่าผมอาจจะเลี้ยวผิด แต่ผมค่อนข้างแน่ใจว่าเราเห็นอย่างนั้นจริงๆ ภาวะตอนนั้นมันไม่ใช่เราชัดเจน คําบริกรรมก็ชัดเจน สิ่งที่เห็น สิ่งที่รู้ก็ชัดเจน”

สิ่งที่ชัดเจน ถ้ามันชัดเจน ถ้าเป็นธรรมเขาเรียกว่าปัจจัตตัง ปัจจัตตัง รู้จําเพาะตน รู้ชัดๆ รู้จริงๆ เกิดสันทิฏฐิโก นี่ถ้าเป็นความจริงนะ

แต่นี่บอกว่าเรารู้ชัดเจน ชัดเจนขนาดนั้น เห็นจริงไหม จริง แต่ความเห็นนั้นยังไม่จริง เห็นไม่จริงเพราะอะไร ไม่จริงเพราะว่า มันเป็นวิปัสสนาหรือเปล่า มันเป็นอย่างนั้นจริงหรือเปล่า

ก็เรายังสงสัย สงสัยถึงถามมา ถ้าเป็นอย่างนั้นหรือเปล่า แสดงว่าเราสงสัย ถ้าสงสัยนี่มันไม่จริง ทั้งๆ ที่ว่าเราชัดเจน ชัดเจนก็ชัดเจน นี่คือประสบการณ์ แล้วเราทําของเราต่อเนื่องไป

“๓. แต่ถ้ามันผิด รบกวนหลวงพ่อตบผมแรงๆ ให้ผมตื่นหน่อย จะได้ไม่หลงใหลไปกับมัน”

การตบแรงๆ ตบแรงๆ ต่อเมื่อละล้าละลัง ต่อเมื่อเวลาถามปัญหาขึ้นมาแล้วปัญหาจะเป็นอย่างนั้นๆ แล้วเราเข้าใจ อย่างนี้มันเป็นการละล้าละลัง เป็นการที่ว่ายังตัดสินใจไปไม่ได้ทางใดทางหนึ่ง แล้วคิดว่าตัวเองถูก นั่นน่ะเราจะแรง

แต่ถ้าพูดถึงว่า ถ้าเรามีสติมีปัญญา มีสติหมายความว่า เรายอมรับผิด เรารู้สึกสํานึกตน อย่างนี้มันน่าสงสาร เราบอกทางกัน

การตบแรงๆ คือคนทิฏฐิมานะไปทางที่ผิดแล้วยังดันทุรังไป อย่างนี้แรงๆ ถ้าผิดแล้วยังดันทุรังว่าฉันถูก ฉันถูกต้อง ฉันดีงาม อย่างนี้ต้องลงปฏัก แต่ถ้าพูดถึงว่าเราจะไปข้างหน้าผิดหรือถูกเรายังไม่แน่ใจ ลงแรงไปแล้วจะไปทางไหนล่ะ

ถ้าลงแรงไป ลงแรงไป เราถูกหรือผิด เรายังละล้าละลัง ยังอยู่ เรายังไปไม่ได้ เราก็กลับมา กลับมาทําความสงบของใจให้มั่นคง ให้ร่มเย็นเป็นสุข ให้จิตใจร่มเย็นเป็นสุข ให้จิตใจองอาจกล้าหาญ ให้จิตใจมั่นคง มันกล้าเดิน มันกล้าเดิน มันกล้าบุกเบิก มันกล้าทําไป ผิด เดี๋ยวรู้เอง บุกเข้าไป ทําเข้าไป ถ้ามันผิด อ้าว! ผิด ถอยกลับมาทําใหม่ ถูก ลุยเข้าไปเลย ทําเข้าไปเลย

ในการปฏิบัติ เห็นไหม แก้จิตนี้แก้ยาก แก้ยากเพราะอะไร เพราะมันเป็นความรู้เฉพาะตน ความสะอาดบริสุทธิ์รู้จําเพาะตน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ต่อเมื่อท่านได้ฟัง พยากรณ์ว่าถูกหรือผิด

แต่ความถูกความผิดเป็นความเห็นเฉพาะตน ความเห็นเฉพาะจิตผู้ที่กระทํา ความเห็นจิตเฉพาะผู้รู้ แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านทํามาแล้วนะ อาการอย่างนี้ท่านผ่านมาหมด บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ แน่นอน ชัดเจน

ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ที่ท่านผ่านมาแล้วนะ ไม่เคยหวั่นไหว ไม่เคยวิตกกังวล ไม่มีอะไรสิ่งใดจะทําให้โยกคลอนได้ เพียงแต่ว่าความจริงรู้จําเพาะตนในใจดวงนั้น

แต่ใจของเรายังโลเลอยู่ ใจของเรายังประพฤติปฏิบัติอยู่ แต่เราก็หวังพึ่งกันเนาะ หวังพึ่งครูบาอาจารย์เป็นคนคอยชี้แนะ ไม่ให้เราเดือดร้อนจนเกินไปนัก เพราะเวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านล้มลุกคลุกคลานมา ท่านเห็นใจมากนะ เราอาบเหงื่อต่างนํ้าแล้วคว้าสิ่งใดไม่ติดมือเลย เราก็ท้อแท้นะ แต่การอาบเหงื่อต่างนํ้ายังมีผลประโยชน์ติดไม้ติดมือนะ เห็นไหม วิดทะเลทั้งทะเลเลย ได้ปลาสร้อยตัวหนึ่งก็ยังดี วิดทะเลทั้งทะเลเลย ไม่ได้อะไรติดไม้ติดมือมาเลย โอ๋ย! มันท้อแท้นะ

คนที่ปฏิบัติมา ท่านเคยผ่านประสบการณ์อย่างนี้มา ท่านเห็นใจมาก ครูบาอาจารย์ท่านจะเห็นใจผู้ที่ประพฤติปฏิบัติมากนะ เวลาท่านพูด ท่านพูดเพื่ออะไร เพื่อให้เราเข้มแข็ง เพื่อให้เราองอาจ เพื่อให้เรากล้าหาญต่อสู้กับกิเลสในหัวใจของเรา ต่อสู้กับความเห็นผิดในใจของเราเพื่อประโยชน์ของเรา เอวัง

ถ้าจิตสงบเข้ามา สติอยู่ที่งาน

งานในคําบริกรรม คําบริกรรมพุทโธ

ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้ามีสติอยู่ที่งาน งานนั้นก็เป็นเนื้องานโดยสมบูรณ์

ถ้าเป็นเนื้องานโดยสมบูรณ์นะ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ

ถ้าเหตุมันสมบูรณ์มันจะเกิดผล ผลของมัน

ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าสติอยู่กับงาน

งานนั้นน่ะมันจะกรอง กรองจิตมันสงบเข้ามาได้

ถ้าจิตสงบเข้ามาได้ ถ้ามีสติปัญญา มีสติ

ถ้ามันสงบเข้ามาได้มันก็เป็นสัมมาสมาธิ

๒

สติที่งาน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๙ มีนาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พุทโธกับการทํางาน”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับ ผมขอถามปัญหาเรื่องการภาวนาครับ คือเวลาเราทํางานอยู่ในชีวิตประจําวัน เราต้องใช้ความคิดอยู่ตลอดเวลา ทั้งการวางแผนและแก้ไขปัญหา และเรื่องราวต่างๆ ในชีวิตประจําวัน กับการเอาพุทโธเข้ามาบริกรรมกํากับไว้ที่ใจ ผมมีความรู้สึกว่ามันไม่ค่อยสอดคล้องกันเท่าไรเลยครับ เพราะเมื่อผมภาวนาพุทโธๆ ความรู้สึกใช้ความคิดได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ แต่ขอกราบเรียนหลวงพ่อว่า ผมชอบภาวนาพุทโธครับ แต่ต้องเป็นช่วงเวลาที่สงวนไว้เพื่อการภาวนาครับ อย่างนี้ผมควรทําอย่างไรดีครับ จะเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือทําสองอย่างไปด้วยกันดีครับ และถ้าทําควบคู่กันไป ทําอย่างไรหรือครับ

เคยฟังที่หลวงตาเทศน์ก่อนที่ท่านจะได้สมาธิ ท่านเอาพุทโธมาแนบติดไว้ มาแนบไม่ให้พุทโธหายเลย แต่คนที่ต้องมีภาระ มีเรื่องต้องคิด ต้องจัดการ มีโอกาสจะได้สัมผัสสมาธิเหมือนอย่างท่านหรือเปล่าครับ

ตอบ : นี่กรณีว่า เวลาภาวนาพุทโธ เราอยากภาวนา แต่คนภาวนาแล้วก็มีหน้าที่การงานประจําวัน ถ้าเรามีหน้าที่การงานประจําวันอย่างนี้ เราจะภาวนาอย่างไร ฉะนั้น เวลาเขาปฏิบัติกันเขาถึงบอกว่า การปฏิบัติเพื่อชีวิตประจําวันๆ การเคลื่อนไหว การเหยียดคู้ ให้รู้สึกตัวตลอดเวลา เขาถึงว่ารู้สึกตัวตลอดเวลา อย่างนั้นเขาเข้าใจว่าอันนั้นเป็นวิปัสสนาคือการใช้ปัญญา การเคลื่อนไหว การรู้สึกตัวทั่วพร้อมต่างๆ เขาบอกว่านั่นน่ะคือการใช้ปัญญา

แต่ถ้ากําหนดพุทโธๆ อย่างที่เรากําหนดพุทโธ เราพุทโธนี่เป็นสมถะ ถ้าเป็นสมถะ มันต้องการทําความสงบ แต่ทําความสงบแล้วเราต้องใช้ชีวิตประจําวัน เราต้องใช้ความคิดตลอดเวลา ต้องมีการวางแผน ต้องมีการแก้ไขปัญหา ต้องมีเรื่องราวต่างๆ เข้ามาในชีวิตประจําวัน แล้วเราต้องมาพุทโธด้วย เหมือนกับทํางานสองอย่าง ถ้าทํางานสองอย่าง เราจะทําอย่างไร แล้วทําอย่างไร

ทีนี้ในการปฏิบัติ อย่างที่เขาบอกว่ารู้ตัวทั่วพร้อม หลวงปู่มั่นท่านก็สอนนะ สอนในมุตโตทัย การดื่ม การกิน การเหยียด การคู้ การรู้สึกตัว ให้รู้สึกตัวตลอดเวลา การรู้สึกตัวแบบนี้มันรู้สึกตัวได้ ทีนี้การพุทโธๆ เราก็พุทโธได้ แต่เวลาพุทโธแล้ว เวลาเราบอกเราต้องใช้ชีวิตประจําวัน ต้องใช้ความคิดตลอดเวลา ต้องใช้การวางแผน ต้องมีการแก้ไขปัญหา

เวลาเราแก้ไขปัญหา เราใช้ความคิด เราอยู่กับความคิดนั้น เพราะความคิดนั้นก็คืองาน เห็นไหม งานทางโลก งานในชีวิตประจําวัน ในชีวิตประจําวันถ้าเรามีหน้าที่การงานอยู่ เรามีงานประจําวันอยู่ แล้วเราก็ทํางานอยู่ในประจําวันนั้น มันก็เป็นสติที่งาน ให้สติอยู่กับงานตลอดเวลา ถ้าสติอยู่ที่งานตลอดเวลามันก็ไม่คิดแส่ส่ายไป

แต่เวลาเราทํางานนะ ทํางานที่เราเห็นผลประโยชน์ เราเห็นประโยชน์ เรามีสติปัญญา เราหวังผลประโยชน์ เราอยู่กับงานนั้น แต่เวลาคิดมันก็คิดแฉลบๆ ไป ถ้าเราตั้งสติแล้วมันอยู่กับงานนั้น นั่นก็เป็นการฝึกหัดภาวนาอ่อนๆ การฝึกหัดภาวนาอ่อนๆ เราทําของเราได้ ฉะนั้น เวลาเราทํางานของเรา เราก็ทํางาน มีสติอยู่กับงาน นั้นก็เป็นการหัดภาวนา

ถ้าหัดภาวนานะ เพราะว่าการภาวนา อย่างที่หลวงตาท่านสอน มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิๆ ถ้าเราเข้าใจว่าปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญา เห็นไหม ปัญญาสามัญสํานึก ปัญญาที่เราคิดนี่มันเป็นปัญญา ทีนี้ถ้ามันเป็นปัญญา ปัญญาอย่างไร

ปัญญาทางโลก โลกียปัญญา ปัญญาจากวิชาชีพ ปัญญา เรามีชีวิตประจําวัน เราต้องทํางาน ต้องใช้ความคิด ต้องแก้ไขปัญหา ต้องมีการวางแผน นี่ก็คือปัญญา ถ้าปัญญาอย่างนี้ ถ้ามีสติปัญญา มีสติอยู่กับงานๆ มันก็จะเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันไม่ใช่เป็นปัญญาวิปัสสนา

ถ้ามันจะเป็นปัญญาวิปัสสนา ถ้าเป็นปัญญาวิปัสสนา เราก็ต้องกําหนดพุทโธ ทําสมถะขึ้นมาให้จิตมันสงบเข้ามา ถ้าจิตสงบเข้ามา สติอยู่ที่งาน งานในคําบริกรรม คําบริกรรมพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามีสติอยู่ที่งาน งานนั้นก็เป็นเนื้องานโดยสมบูรณ์ ถ้าเป็นเนื้องานโดยสมบูรณ์นะ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเหตุมันสมบูรณ์มันจะเกิดผล ผลของมัน ถ้าเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าสติอยู่กับงาน งานนั้นน่ะมันจะกรอง กรองจิตมันสงบเข้ามาได้ ถ้าจิตสงบเข้ามาได้ ถ้ามีสติปัญญา มีสติ ถ้ามันสงบเข้ามาได้มันก็เป็นสัมมาสมาธิ

แต่ถ้าโดยความเข้าใจผิด เข้าใจผิดว่านี่มันเป็นวิปัสสนา เราใช้ปัญญา รู้ตัวทั่วพร้อม ทุกอย่างเคลื่อนไหวพร้อมหมดเลย แล้วเวลามันทันแล้วมันก็ไปสต๊าฟไว้ มันไม่ไปไหนต่อเพราะเป็นมิจฉา มิจฉาเพราะความเข้าใจผิด เข้าใจผิดว่านี่คือปัญญา นี่คือวิปัสสนา พอมันใช้ปัญญาไปแล้ว พอถึงที่สุดแล้วมิจฉาเพราะอะไร เพราะมันเข้าใจผิดไง

คําว่า “มิจฉา” คือฝั่งตรงข้าม มิจฉา เห็นไหม พอรู้ตัวทั่วพร้อมแล้วทําอย่างไรต่อ ก็อยู่อย่างนั้นน่ะ ไม่ไปไหนหรอก เพราะอะไร เพราะมันอยู่ในขอบเขตงานที่เป็นเรื่องโลกๆ ไง โลกียปัญญา งานของโลก งานที่อยู่กับโลก

เราเกิดมากับโลก เราปฏิเสธโลกไม่ได้หรอก ดูเด็ก ความไร้เดียงสาของเด็ก เวลามันหิวนะ มันเอานิ้วหัวแม่มือเข้าปากแล้วดูด เพราะความหิวของเด็ก โดยสัญชาตญาณของเด็ก โดยสัญชาตญาณของสิ่งมีชีวิตมันต้องดิ้นรนแสวงหาเพื่อเอาชีวิตรอด นี่สัญชาตญาณของมัน นี่คือโลก โดยสัญชาตญาณของมัน ด้วยความรู้สึกนึกคิดของมัน เวลามันเข้าใจแล้วมันก็ปล่อย มันปล่อย นี่โดยสัญชาตญาณ นี่โลกียปัญญา นี่เรื่องปัญญาของโลกไง

สติอยู่ที่งาน แล้วงานอะไร งานอย่างนี้มันเป็นการฝึกหัดการภาวนา การฝึกหัดภาวนา ถ้าเรามีสติ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ การเคลื่อนไหวถ้ามีปัญญาก็คือปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ ผลของมันก็คือสมถะไง ผลของมันก็คือสมถะ ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นจริง ที่หลวงปู่มั่นบอกแก้จิตแก้ยาก แก้จิตแก้ยาก

แก้จิตแก้ยาก ยากแต่ว่าหญ้าปากคอก คนฝึกหัดภาวนาใหม่ต้องหัดภาวนามาอย่างนี้ แล้วมันพัฒนาเป็นสมาธิแล้ว พอเป็นสมาธิแล้ว ถ้าเราฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะเป็นภาวนามยปัญญา จะวิปัสสนาไปข้างหน้า วิปัสสนาเกิดจากอะไร มันเกิดจากการภาวนา เกิดจากจิต ปัญญาเกิดจากจิต ไม่ใช่เกิดจากสัญชาตญาณ สัญชาตญาณเป็นแบบนั้นน่ะ นี่เรื่องโลกๆ ถ้าเรื่องโลก

ฉะนั้น เขาบอกว่า รู้ตัวทั่วพร้อม

เพราะความเข้าใจผิด เพราะความเข้าใจผิดบอกใช้ปัญญาแบบนี้คือการภาวนา การภาวนาเสร็จแล้ว ภาวนาแล้วมันจะได้มรรคได้ผลไป แล้วพอจะได้มรรคได้ผลไป แต่มันไม่ได้ พอมันไม่ได้ปั๊บก็บอกว่า “ภาวนาไป รู้ตัวทั่วพร้อมเป็นวิปัสสนา” แล้วผลของมันล่ะ ผลของมัน “พูดถึงผลไม่ได้นะ พูดถึงผล ผลมันสูงส่งมาก พูดถึงไม่ได้” แล้วภาวนา มรรคผลเป็นอย่างไรล่ะ มรรคผลต้องไปเอาข้างหน้า ชาติหน้า ชาตินู้นไป แต่ถ้ากรรมฐานไม่ใช่

กรรมฐานเอาเดี๋ยวนี้ วิปัสสนาเอาเดี๋ยวนี้ สู้กันเดี๋ยวนี้ เวลามันสมุจเฉทปหานรู้กันซึ่งๆ หน้าเลย เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก

จะทําอย่างไรล่ะ

ทําอย่างไรก็ต้องบอกว่า ถ้าเราฝึกหัดภาวนาอ่อนๆ การอยู่กับโลกในชีวิตประจําวัน เห็นไหม บอกว่า ในชีวิตประจําวัน เราต้องมีการวางแผน มีการแก้ไขปัญหา ต้องมีการวางแผนแก้ไขปัญหา มีเรื่องราวต่างๆ เข้ามามากมายมหาศาล แล้วเราต้องมากําหนดพุทโธด้วย มันทําเหมือนกับว่ามันไม่สอดคล้องกัน

มันสอดคล้อง สอดคล้องตอนที่ว่า เพราะคํานี้มันมีคนถามหลวงปู่ฝั้นว่า วันๆ หนึ่งเราจะหัดภาวนาอย่างไร

ท่านบอกว่า เวลาหายใจเข้าให้นึกพุท หายใจออกให้นึกโธ อย่าหายใจทิ้งเปล่าๆ การทิ้งลมหายใจ นั่งรถเมล์ เวลาไปทํางานนั่งรถเมล์ เราอยู่ในการขับรถ เราก็พุทโธของเราได้ ถ้าเราพุทโธๆ ถ้าจิตมันสงบ เวลาจิตมันสงบเข้าไป เราจะควบคุมพวงมาลัยอย่างไร เราไปห่วงว่าจิตมันจะสงบไง แต่ความจริงมันไม่สงบ มันสงบได้ยาก

การทําความสงบ แต่เราควบคุมดูแลหัวใจของเราไม่ให้มันคิดไปตามอิสระของมัน ไม่ให้มันคิดฟุ้งซ่านไป เราให้คิดอยู่ในพุทโธ เหตุการณ์เฉพาะหน้า เราแก้ไขของเราได้ แก้ไขได้ เราจะเลี้ยวซ้าย เลี้ยวขวา รถหน้า รถหลัง เรามีสติปัญญา มันกลับชัดเจนขึ้นมาเพราะเราไม่คิดประมาท คิดโดยขาดสติ ความประมาทคือการขาดสติ แล้วคิดโดยอุปาทานให้วิตกกังวลไป แต่เราคิดในเรื่องพุทโธไง

เราจะบอกว่า เขาบอกว่า พุทโธกับการทํางาน แล้ววันๆ หนึ่งเราต้องทํางาน เรากําหนดอย่างไร

เราก็อยู่ที่งาน ถ้าเรากําหนดพุทโธนะ เราว่าง เราว่างหมายความว่า เราเดินระหว่างที่ทํางานไป หรือเราต้องการไปทํากิจส่วนตัว เราก็พุทโธของเราได้ แต่เวลาเราเข้ามาแก้ปัญหาเฉพาะหน้า เราใช้การวางแผน การประชุมวางแผน มันต้องใช้ปัญญา เราจะพุทโธอยู่ไม่ได้หรอก อยู่กับงานนั้นน่ะ สติอยู่ที่งาน

งานหยาบๆ หน้าที่การงานนั้นถ้าเรามีสติอยู่กับมัน งาน เราอยู่กับงานก็เป็นปัจจุบัน แต่ถ้าพองานนั้นเราไม่ได้ใช้สมอง เราไม่ได้ใช้อะไร เราพุทโธได้ เราพุทโธได้ ถ้าเราพุทโธได้ เราพุทโธอย่างนี้

ถ้ามันละเอียด พุทโธๆ จนพุทโธมันละเอียดนะ แบบว่า ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิยังพอพุทโธได้ ละเอียดเข้ามาจนเป็นอัปปนา มันสักแต่ว่า มันพุทโธไม่ได้ แม้แต่พุทโธเขายังวางเลย สติอยู่ที่งาน งานหยาบ งานปานกลาง งานละเอียด

แล้วเวลาออกใช้ปัญญาไปแล้ว สติกับปัญญามันไปพร้อมกันแล้ว ถ้าไปพร้อมกัน ปัญญาออกทํางานแล้ว เวลาทําความสงบของใจ จิตเข้ามาสงบ เข้ามาพักผ่อน โอ๋ย! มีความสุขมาก มีความรื่นเริงมาก เวลาออกใช้ปัญญา โอ้โฮ! มันเหนื่อยมาก มันเหนื่อยนะ ออกใช้ปัญญา ดูนักบริหารสิ เวลาบริหารจัดการรับผิดชอบ มันรับภาระมาก

จิตเหมือนกัน จิตสงบแล้ว พอจิตสงบมีความร่มเย็นเป็นสุข เวลาสงบแล้ว เวลาออกใช้ปัญญานะ ออกใช้ปัญญามันใช้ภาวนามยปัญญา ไม่ใช่ปัญญาจากสมอง มันปัญญาโดยปัจจุบัน ปัญญาในมรรค ปัญญาในอริยสัจ ความจริงมันเข้าไป มันแยกมันแยะ มันไปเห็น

ถ้าสมาธิมีกําลังดี มันจะใช้ปัญญาไป มันจะปล่อย มันจะเข้าใจ จับต้องสิ่งใดพิจารณาไปมันโล่งมันโถง โอ๋ย! มันสุดยอดเลย แต่เพราะมันใช้กําลังมาก พอใช้กําลัง มันเหนื่อยมาก สมาธิมันอ่อนลง ทีนี้พอจับต้องสิ่งใดไป มันคิดแล้ว คิดก็เหมือนเราคิด เราก็รู้ เออ! เราก็เคยคิดแล้ว ความคิดอย่างนี้เราก็รู้เท่าแล้ว ความคิดอย่างนี้เราก็เคยคิดแล้ว นี่สัญญาแล้ว นี่คือสัญญา ไม่ใช่ปัญญาหรอก เพราะเราเคยทําได้ แล้วเราทําซํ้า พอทําซํ้า แต่ปัญญามันไม่มีสมาธิ เราก็เคยคิดแล้ว เราก็เคยรู้แล้ว แล้วต้องทําอะไรอีก นี่คือสัญญา ทิ้งเลย กลับมาทําความสงบของใจ

ถ้าใจสงบแล้วนะ พอจิตสงบแล้ว พอมาจับอีกนะ พอมาจับ มันไม่บอกว่าเราคิดแล้วหรอก พอจับปั๊บ มันมีเหตุมีผลมันก็ปล่อย มันทะลุทะลวงเลย เห็นไหม ถ้ามันเป็นวิปัสสนามันเป็นแบบนี้ นี่ถ้าดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ความชอบธรรมเป็นอย่างนี้ งานชอบ ระลึกชอบ แต่ถ้าระลึกไม่ชอบไง ระลึกไม่ชอบ แต่ไม่ชอบ นี่พูดถึงว่าผลของการปฏิบัติ

แต่ทีนี้คําถามว่า แล้วพุทโธทํางานทําอย่างไร

เริ่มต้นยังไปไม่ได้ นี้ปฏิบัติ ยกให้เห็นว่าความจริงมันเป็นแบบใด แล้วเราเริ่มทําอย่างใด ถ้าเราเริ่มทํา เรายังไม่เข้าใจสิ่งนี้ ถ้าเรามีเวลาว่าง เหมือนเวลาที่เราไม่ได้ใช้ความคิด ไม่ใช่เหตุการณ์เฉพาะหน้า ไม่ใช่การวางแผน เราพุทโธได้ เราพุทโธของเราไป เพราะพุทโธมันจะทําให้จิตสงบ พุทโธมันเป็นการรักษาใจไว้ไม่ให้เร่ร่อน ถ้าจิตสงบมีสมถะ มีสมถะแล้ว เราฝึกหัดใช้ปัญญาไปแล้ว เราจะก้าวเดินตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา

ไม่ใช่ว่าเรารู้ตัวทั่วพร้อมอย่างที่เขาว่ากัน นั่นเขาว่า พอเขาว่า เรามีความเชื่อ เชื่อตามๆ กันไป แล้วทําแล้วมันดี อ้าว! ดีสิ การหัดภาวนาอ่อนๆ การหัดภาวนาอ่อนๆ เวลาจิตมันฟุ้งซ่านมันก็ทุกข์ มันไปกว้านเอาทุกอย่างมาทับถมใจ แต่เรามีสติปัญญาแยกแยะคัดแยก พอคัดแยกแล้วมันก็โล่งโถง ก็ดีน่ะสิ ก็ดีแค่นี้ นี่ผู้หัดภาวนาอ่อนๆ มันก็มีผลอย่างนี้ แต่ผลต่อเนื่องไปมันไม่มี ไม่มีเพราะอะไร ไม่มีเพราะพื้นฐานมันไม่มี ไม่มีเพราะมันไม่มีสัมมาสมาธิ มันไม่มีสัมมาสมาธินะ

สัมมาสมาธิ สมาธิชอบ มันต้องมีสมาธิชอบ งานชอบ เพียรชอบ ถ้าไม่มีสมาธิชอบ เขาบอกว่า ใช้ปัญญาไปเลย เดี๋ยวสมาธิมันเกิดเอง

สมาธิมันเกิดเอง มันเป็นมิจฉาก็ได้ เป็นสัมมาก็ได้ ถ้าเป็นมิจฉา เห็นไหม คนที่เขาใช้ทางไสยศาสตร์เขาต้องใช้สมาธิเหมือนกัน เวลาคนเขาจะคิดวางแผนโจรกรรม เขาก็ใช้สมาธิเหมือนกัน สมาธิมันเป็นกลางๆ มันเป็นมิจฉาก็ได้ เป็นสัมมาก็ได้ แต่เราทําของเรา เราทําสมาธิของเราให้เป็นสัมมา เพราะสัมมามันก็ปล่อยวางเข้ามา เป็นการหัดภาวนาอ่อนๆ การหัดภาวนาเริ่มต้น เริ่มต้นภาวนามา เราหัดภาวนาของเราไป ฉะนั้น สิ่งที่ทําขึ้นไปมันทําได้ ทําได้

“เพราะเมื่อผมภาวนาพุทโธๆ ผมรู้สึกใช้ความคิดได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ แต่ขอกราบเรียนหลวงพ่อว่าผมก็ชอบภาวนาพุทโธนะครับ แต่ต้องในช่วงเวลาที่สงวนไว้เพื่อการภาวนา”

ถูกต้อง เราสงวนไว้เวลาภาวนา ภาวนาเราก็ทําเต็มที่ เพราะทําเต็มที่มันทําเต็มไม้เต็มมือ แต่ขณะที่เราทํางาน เราก็รักษาไว้ หลวงตาท่านพูดไว้เป็นวรรคเป็นตอน ท่านบอกว่า จิตของคนเหมือนกับโค เหมือนกับวัว เหมือนกับควาย

วัวควายนี่นะ ถ้าคนบ้านนอก เราเคยธุดงค์อยู่ในป่า คนบ้านนอกนะ เวลาเขาเลี้ยงโคเลี้ยงควาย ถึงเวลาหมดหน้าใช้งาน เขาจะปล่อยทิ้งไว้ในป่า เขาเลี้ยงปล่อย เลี้ยงปล่อยนะ แล้วถึงเวลาสักอาทิตย์หนึ่ง สองอาทิตย์ เขาจะไปดูของเขาที เขาจะเอาเกลือไป เอาอะไรไป ไปให้มันกิน เขาจะรักษาไว้ ถึงเวลาใช้งานเขาก็ไปต้อนวัวเขากลับบ้าน นี่เขาเรียกว่าวัวปล่อย แต่ถ้าเป็นวัวผูกไว้ ดูสิ เราชาวภาคกลาง เราเลี้ยงวัว เราจะปักหลักไว้ เราผูกไว้ มันจะหากินหญ้าในวงของเชือกนั่นน่ะ

หลวงตาท่านพูดไว้เป็นวรรคเป็นตอนว่า จิต จิตถ้าเรากําหนดพุทโธ เรารักษาไว้ เราทํางานอยู่ เราก็ทํางานของเราไป เวลาว่างเราก็พุทโธไป นี่วัวควายของเรา เราเลี้ยงผูกไว้ เวลาจะใช้งาน เราไปจับเชือก เราก็ได้วัวควายมาเลย จริงไหม แต่ถ้าวัวปล่อย เวลาเราต้องการวัวควายนั่น เราต้องไปต้อนเอาในป่าใช่ไหม

จิตใจของเรา ถ้าเราพุทโธของเราไว้ เรารักษาของเราไว้ เราผูกเชือกไว้ เรารักษาใจของเราไว้ เวลาเราจะภาวนาใช่ไหม เวลาทําหน้าที่การงานเสร็จ ถึงเวลาหัวคํ่า เราสวดมนต์เสร็จ เราจะภาวนาต่อ เราก็ต่อเนื่องเลย นี่เป็นวรรคเป็นตอน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราทํางานของเรา เราก็ทํางานของเราไป พอว่างขึ้นมา เราก็พุทโธไว้ รักษาไว้ เอาเชือกผูกไว้ไม่ให้มันไปไกล เวลาภาวนามันก็ภาวนาง่าย ก็มีเท่านี้ การมีสติระลึกรู้อยู่มันก็มีเท่านี้เพื่อรักษาใจของตัว

แล้วเขาบอกว่า “ถ้าจะควบคุม ทําอย่างไรครับ ผมฟังเทศน์หลวงตาท่านเอาพุทโธไว้แนบติดกับใจ พุทโธจนพุทโธหาย แต่ต้องมีภาระที่ต้องคิด”

แต่คนที่มีภาระ เห็นไหม คนที่มีภาระ เราก็มีภาระ มีภาระ เวลาทํางาน เราก็ทํางาน เวลาภาวนาเราก็มุมานะภาวนาของเราเป็นชั้นเป็นตอนของเรา เพราะว่าทางของคฤหัสถ์เป็นทางคับแคบ คับแคบเพราะเรามีหน้าที่การงาน

ทางที่กว้างขวางก็ทางของนักบวช นักบวชก็ ๒๔ ชั่วโมง แล้วถ้าไปอยู่ในหมู่คณะที่ดี สัปปายะไง หมู่คณะเป็นสัปปายะ อาจารย์เป็นสัปปายะ ท่านจะเปิดถนนหนทางโล่งโถงให้เราได้ปฏิบัติเลย

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติไม่เป็น อ้าว! พูดจริงๆ เลยนะ ถ้าครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติไม่เป็น เวลาเอ็งมาปฏิบัติท่านก็จะพาเอ็งล้มลุกคลุกคลานไปอย่างนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะเดี๋ยวเอ็งปฏิบัติเกินหน้าเกินตาไปแล้วเดี๋ยวกูไม่รู้ ครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นนะ ท่านจะไม่พาเราปฏิบัติ หรือพาปฏิบัติ ท่านพาปฏิบัติในทางที่ผิด เพราะท่านไม่เคยปฏิบัติ

นี่สัปปายะ ฉะนั้น เวลาเราแสวงหาครูบาอาจารย์ เราแสวงหาครูบาอาจารย์ที่รู้จริง รู้จริงด้วยอะไร รู้จริงด้วยปฏิภาณไง เวลาเราถามปัญหาท่าน ท่านตอบเราได้หรือไม่ได้ ถ้าตอบเราไม่ได้ ท่านไม่รู้หรอก

ถ้าตอบเราได้นะ ถ้าตอบเราได้เพราะอะไร เพราะครูบาอาจารย์ท่านต้องการสร้างสัทธิวิหาริก ต้องการสร้างศาสนทายาท ใครที่มีเชาวน์มีปัญญา มีแววนะ ครูบาอาจารย์ท่านพยายามจะดูแลรักษาเพื่อให้เป็นศาสนทายาทต่อไป เราส่งต่อกัน ส่งต่อศาสนากันเป็นช่วงๆ ไป ฉะนั้น ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านเป็นความจริง แล้วเราปฏิบัติจริง เราอยากรู้จริง ท่านดูแลเราเต็มที่เลย นี่เราต้องแสวงหาแบบนั้น

ฉะนั้นบอกว่า สติอยู่ที่งาน

เขาบอกว่า การภาวนา พุทโธๆ มันต้องมีหน้าที่การงาน เราต้องมีความรับผิดชอบ การงานของเราต้องใช้ปัญญาทั้งวัน ต้องมีการวางแผน มีการแก้ไข มีเรื่องต่างๆ เข้ามาในชีวิตประจําวัน

ขณะที่ว่างจากการวางแผน ว่างจากการแก้ไขปัญหา ว่างจากเรื่องราวต่างๆ เราก็พุทโธของเราไป แต่ถ้าต้องการวางแผน เราวางแผนเต็มที่เลย สติอยู่ที่งาน นั้นก็เป็นการภาวนาเหมือนกัน ปัญญาอบรมสมาธิ นั่นเป็นงานเหมือนกัน แล้วถ้ามีสมาธิแล้ว การวางแผนเราจะชัดเจน การแก้ไขปัญหา เราจะหาทางออกได้ เรื่องราวต่างๆ ในชีวิตประจําวันเราจะแก้ไขได้ตกหมดเลย เพราะอะไร เพราะมันมีสติ มันมีสมาธิ แบบว่ามันมีความอบอุ่น มันเป็นเอกภาพ จิตใจมันแก้ไขปัญหาได้ แต่ถ้าเราไม่ได้ภาวนาเลย เวลามีปัญหาขึ้นมา มันล้า มันเหนื่อย มันว้าเหว่ มันทุกข์ยาก

เห็นไหม รสของธรรม ธรรมที่มีสมบัติที่จะเชิดชูหัวใจของเรามีประโยชน์ตรงนี้ แล้วประโยชน์ที่ว่าจะใช้วิปัสสนา อันนั้นต้องเข้าสมาธิ ต้องทําสมาธิให้มั่นคง เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น แล้วค่อยใช้วิปัสสนาไปข้างหน้า

ไม่ใช่ว่า การภาวนาในชีวิตประจําวัน ทํางานก็ประสบความสําเร็จ ทําธุรกิจเงินทองก็ไหลมาเทมา แหม! ครอบครัวดีงามไปหมดเลย

มนุษย์นะ ผลของวัฏฏะนะ จิตมันมีเวรมีกรรมของมันในวัฏฏะ การเวียนว่ายตายเกิดทุกคนมีกรรมดีกรรมชั่ว กรรมดีของเราก็ส่งเสริมให้จิตใจเราชื่นบาน จิตใจเรามีการขวนขวาย เวลาภาวนาไปแล้ว กิเลส กรรม เวลามันให้ผล เมฆหมอก เวลามันมา มันบังแสงอาทิตย์ มันให้แต่ความครึ้ม มันให้แต่ความชื้น มันไม่สะดวกสบายไปหมดเลย

การปฏิบัติ ถึงเวลาแล้วมันจะมีอุปสรรค มีอะไรต่างๆ แต่เมฆหมอกที่ฤดูกาลมันตามดวงอาทิตย์มา เดี๋ยวฤดูกาลมันก็ต้องเปลี่ยนแปลงไป แม้แต่ในวันเดียว ใน ๑ วันมันมีตั้ง ๓-๔ ฤดู มันมีทุกอย่างเกิดในวันนั้น นี่ก็เหมือนกัน การภาวนามันมีเหตุมีผลอย่างนั้น นี่พูดถึงจริตนิสัย แต่ถ้ามันเป็นบารมีนะ มีบารมี สิ่งต่างๆ ไม่เป็นอุปสรรคเลย เราแก้ไขได้หมด

ฉะนั้นจะบอกว่า ให้มีสติอยู่ที่พุทโธ พุทโธนี้ก็เป็นงานอันหนึ่ง งานคําบริกรรม หน้าที่การงานของเรา นั่นก็เป็นงานอันหนึ่ง งานของโลก งานที่เราพุทโธ งานที่เราใช้สติปัญญา มันก็เป็นงานของโลกเหมือนกัน เป็นงานของการหัดภาวนาอ่อนๆ มันเป็นเรื่องของโลก คือเป็นเรื่องของโลกียปัญญาอยู่ ไม่มีปัญหา ไม่มีปัญหา

แต่นี้พอเราเลือกปั๊บ เราก็บอกว่า อันนี้เราไม่ต้องการ เราต้องการภาวนามยปัญญาเลย เราต้องการโลกุตตรธรรม เราต้องการธรรมที่มันสะอาดบริสุทธิ์เลย

มันต้องเป็นการพัฒนาขึ้นไป จิตเราต้องพัฒนาขึ้นไป จิตเรา พอเราต้องการกระทํา มันก็ทําให้เรามีโอกาสแล้ว แล้วถ้ามีโอกาส เราทําของเราไป มันพัฒนาไป มันต้องเป็นชั้นเป็นตอนอย่างนี้

ฉะนั้น ถ้ามันอยู่กับงาน เรามีความจําเป็นต้องทํางานก็ทํางาน มีสติอยู่กับงาน ว่างจากงานแล้วพุทโธเลย พุทโธแล้วรักษาใจของเราไว้ ถ้าอยู่กับงาน ใช้สติปัญญา เพราะเดี๋ยวมันรู้เอง

เราทําอาหารเสร็จแล้วเราใส่ภาชนะ เราจะเอาไว้กิน เราจะรู้เลยว่าในจานของเรามีอาหารหรือไม่มีอาหาร นี่ก็เหมือนกัน เวลาภาวนา จิตของเรามันปล่อยวางไหม มันสงบระงับไหม มันมีความชุ่มชื่นไหม เรารู้ทันทีเลย ถ้าเรารู้นี่ถูก

แต่ถ้าเราทําอาหารแล้ว ในภาชนะไม่มีนํ้าสักหยด ไม่มีอาหารสักเม็ด เอ๊! ทําแล้วมันไม่ประสบความสําเร็จ ทําแล้วเรายังทําไม่ถูกทาง เราก็หาทาง หาช่องทางของเรา เราฝึกหัดของเรา เราทําของเราไป

ให้สติอยู่กับงาน แล้วถ้ามันสงบแล้ว เดี๋ยวเราจะรู้ของเราขึ้นไป แล้วเราทําของเราไปได้ ทําได้ก็เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป นี่พูดถึง “พุทโธกับการทํางาน” เนาะ ให้มีสติอยู่ที่งาน

ถาม : เรื่อง “กราบขอบพระคุณหลวงพ่อครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ได้ฟังเทศน์ของหลวงพ่อออนไลน์ที่เทศน์บนศาลา วันที่ ๒๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๗ ซาบซึ้งมากครับ สาธุครับ สาธุเป็นพันๆ ครั้งเลยครับ ไม่เคยฟังเทศน์ที่ไหนจับใจขนาดนี้ ไม่เคยฟังเทศน์ที่ไหนซาบซึ้งจนนํ้าตาไหลขนาดนี้

ก่อนฟังเพิ่งผ่านจิตตกและจิตเสื่อมมา ทุกข์ยากมากครับ ใช้เวลาพอสมควรกว่าจะกู้สถานการณ์ได้ ได้ฟังเทศน์หลวงพ่อแทงหัวใจดวงนี้ที่สุดครับ จะนําไปปฏิบัติครับ เป็นคําเทศน์ที่มีค่ามาก กราบขอบพระคุณครับ

ตอบ : เป็นคําเทศน์ที่มีค่ามากต่อเมื่อเราเห็นคุณค่า เพราะมันเป็นที่ว่า จิตที่แบบว่ามันรับ จิตที่มันรับมันสะเทือนหัวใจ มันก็เป็นประโยชน์

แต่เทศน์เหมือนกัน แต่จริตนิสัยไม่ตรงกัน ฟังแล้วมันขัดแย้ง ฟังแล้วมันไม่ลงใจ สิ่งนั้นมันเป็นกรรมของสัตว์ แต่ทีนี้ที่ว่าผู้ที่ถามมาเขาถามปัญหาเข้ามาเอง เรื่อง “ปัญญาอบรมสมาธิใช่หรือไม่ใช่”

ทีนี้ “ปัญญาอบรมสมาธิใช่หรือไม่ใช่” เราปฏิบัติเอง เราไม่เข้าใจเอง แต่ขณะที่ถามมาแล้วอธิบายไป เพราะจิตมันตกอยู่ไง เหมือนคนหิวกระหาย คนที่หิวกระหายมาก แล้วมันได้ดื่มนํ้า ได้อาหารสักมื้อหนึ่ง มันเพื่อให้เราพ้นจากการหิวกระหาย อันนั้นมันจะซาบซึ้งมาก ฉะนั้น ถ้ามันฟังแล้วเป็นประโยชน์มันก็เป็นประโยชน์

มันเป็นกรรมของสัตว์ เวลาเทศน์ออกไป คนฟังแล้วเข้าใจก็ได้ ใครฟังแล้ว อืม! มันไม่เข้าใจ เพราะถ้าเราศึกษาทฤษฎีมามาก ศึกษาทางปริยัติมามาก เวลามาฟังเทศน์ปฏิบัติ เทศน์ปฏิบัติเขาเอาความรู้สึก เอาผลกระทบของจิต เอาความเป็นจริง ฉะนั้น ความเป็นจริงมันออกมาจากหัวใจ ออกมาจากหัวใจ เวลาสื่อออกมา สมมุติมันอาจแตกต่างกัน แต่เราไปรู้ทฤษฎีไว้ก่อน รู้สมมุติไว้ก่อน ฉะนั้น เวลาพูดมาต้องให้ตรงเปี๊ยะๆๆ นี่คนที่เขาศึกษามาแล้ว เขาฟังแล้วเขาขัดหูของเขา เขาฟังแล้วเขาไม่สะดวกใจของเขา

แต่ถ้าเขาฝึกหัดปฏิบัติ เขาปฏิบัติเป็นนะ เขาจะเข้าใจ อ๋อ! นั่นเป็นปริยัติ นั่นเป็นทฤษฎี แต่ความจริงมันเป็นอย่างนี้ รสชาติเป็นอย่างนี้ เหมือนนํ้า เขียน น หนู สระอํา ไม้โท นํ้า แต่ถ้าเราได้ดื่มนํ้า มันแตกต่างกัน นี่พูดถึงว่าเขาได้ประโยชน์แล้วก็คือได้ประโยชน์ไป กราบขอบพระคุณก็จบ

ถาม : เรื่อง “จําคําสอนถึงชาติหน้า”

กราบเท้าหลวงพ่อครับ กระผมอาราธนาศีล ๕ ด้วยตัวเอง และก็นั่งสมาธิเช้ามืดและก่อนนอนตามโอกาส ตามคําสอนของหลวงพ่อว่า ไม่บีบให้ตึงเกินไป บริกรรมชัดๆ ให้ทําความสงบของใจและใช้ปัญญาขับรถหรือทํางานก็ตามโอกาสสมควร (รักษาวัวที่ระลึกขึ้นได้)

กระผมขอกราบถามหลวงพ่อว่า ถ้าความเห็นนี้ถูก จะจําไปใช้ต่อชาติหน้า ถ้าได้เกิดเป็นมนุษย์ สัญญานี้จะเกิดกับเราไหมครับ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : เวลาเราคิดถึงผลคุณงามความดีตั้งแต่ชาตินี้ ขนาดคิดว่าชาตินี้นะ แล้วเป็นคุณงามความดีที่มันฝังใจ อยากจะให้ความคิดนี้ไปถึงชาติหน้า อยากให้ชาติหน้าคิดอย่างนี้อีก

ถ้าชาติหน้ามันคิดอย่างนี้อีกมันคิดได้นะ เพราะภพชาติมันจะเกิดขึ้น เกิดขึ้นจากการกระทํา พันธุกรรมของจิตๆ ถ้ามีความคิดอย่างนี้ ความคิดอย่างนี้ไม่ต้องชาติหน้าหรอก ให้ชาตินี้ ตอนปัจจุบันนี้นะ เรามีความคิดที่ดี เพราะเหมือนเราสร้างศิลปะเอง เราทําของเราเอง แล้วให้บริกรรมชัดๆ ของเราเอง แล้วมันรักษาใจของเรา

แล้วความเห็นนี้ถูก แล้วจําไปชาติหน้าได้ไหม เพราะเขาเห็นว่าอย่างนี้มันดี เวลาเกิดเป็นมนุษย์ ต่อไปมันจะเป็นอย่างนี้อีกไหม

ถ้าเราเห็นว่าดี เราจะเห็นดีมากกว่านี้อีก ถ้าเราเห็นมากกว่านี้ เวลาเราปฏิบัติไป เราไปรู้จริงของเราขึ้นมา อันนั้นน่ะมันฝังใจเลย มันฝังใจอยู่กับใจ เวลาตทังคปหาน เราพิจารณาของเรา มันปล่อยวางๆ นี่มันชั่วคราว เวลามันสมุจเฉท เหมือนดังตัดแขนขาด คือมันตัดกิเลสขาดออกไป พอตัดกิเลสขาดออกไป เป็นกุปปธรรม อกุปปธรรม

กุปปธรรมคือ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา นี่กุปปธรรม กุปปธรรมคือมันแปรสภาพ มันยังเปลี่ยนแปลงของมันอยู่ ถ้ามันอกุปปธรรม นี่มันฝังใจไปเลย มันไม่มีการเปลี่ยนแปลงเลย อย่างนี้เด็ดขาด แต่ถ้ามันเป็น สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา อนัตตาคือแปรสภาพ มันยังเปลี่ยนแปลงของมันอยู่ แล้วชาติหน้า ความคิดอย่างนี้มันยังจําไปได้ไหม

จําแน่นอน เพียงแต่จําแน่นอนแล้ว กรรมเป็นอจินไตย คําว่า “กรรมเป็นอจินไตย” คนเรามันทําบาปมาก็เคยทํามา ไม่รู้ภพชาติใดเคยทํามา ทําคุณงามความดีก็เคยทํามา แล้วมันให้ผลวาระใดล่ะ วาระใดมันให้ผลก่อน ถ้าให้ผลก่อน สิ่งนั้นมันจะเกิดก่อน แต่ความดีของเรามันก็อยู่ที่นั่นน่ะ มันยังไม่ถึงวาระที่มันจะให้ผล นี่กรรมเป็นอจินไตย อจินไตยตรงนี้ เพราะเวลาเกิดเหตุการณ์ขึ้นมา อ้าว! บอกมาสิ มันเป็นเพราะอะไร มันเป็นเพราะอะไร

มันเป็นเพราะกรรมแน่นอน แต่เป็นภพชาติใด แล้วนั่นเป็นกรรมเก่านะ แล้วกรรมใหม่ล่ะ กรรมใหม่ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด โลกนี้จะไม่ขาดพระอรหันต์เลย”

“เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาท” ด้วยความไม่ประมาท ถ้าเราไม่มีความประมาทนะ สิ่งที่จะเกิดขึ้นมันเบาบางลง ถ้าเป็นกรรมเก่า กรรมเก่าก็คือกรรมเก่า แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราแยกแยะขึ้นไป สิ่งนี้มันจะให้ผลกระทบไม่มาก ให้ผลกระทบไม่มาก แล้วถ้ามีผลกระทบ จิตใจของเรามันก็ปล่อยวางได้ ถ้าจิตใจเราไม่ปล่อยวางได้ จะเกิดพระโสดาบันไม่ได้ เกิดพระโสดาบัน พระสกิทาคามี พระอนาคามี พระอรหันต์เกิดไม่ได้ ไม่ได้เพราะกรรมมันตายตัวไง

คนเกิดมามีอวิชชา คนเกิดมามีกรรมอยู่แล้ว แล้วทําไมเรามาลบล้างกรรมได้ล่ะ ทําไมเรามาเป็นโสดาบันได้ ทําไมเป็นสกิทาคามีได้ เป็นอนาคามีได้ ทําไมเป็นพระอรหันต์ได้ล่ะ เพราะมันลบล้างกรรมหมดเลย ลบล้างกรรมในหัวใจ ลบล้างในปัจจุบันนี้ ลบล้าง ดูสิ พระโมคคัลลานะเคยได้ทําโทษ ได้ฆ่าแม่ไว้ ตกนรกอเวจี ตกนรกอเวจีแล้วก็สร้างบุญกุศลต่อเนื่องมาๆ จนได้มาเกิดเป็นพระโมคคัลลานะ เวลาฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา มีฤทธิ์มีเดชมาก

ฉะนั้น เวลาเขาจะทําลายศาสนาพุทธ พวกลัทธิอื่นๆ เขาอิจฉาว่า พระพุทธเจ้าเทศนาว่าการไป คนศรัทธามากเลย อยากจะกีดกัน อยากจะทําลาย ทําลายก็บอกว่า ถ้าจะทําลายต้องทําลายพระโมคคัลลานะก่อน พระโมคคัลลานะมีฤทธิ์มาก เพราะมีฤทธิ์ ไปเที่ยวสวรรค์ต่างๆ ก็มาพยากรณ์ต่อหน้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในกรุงราชคฤห์ บอกว่า วันนั้นคนนั้นตายแล้วไปเกิดบนชั้นนั้น คนนั้นตายแล้วตกนรกอย่างนั้น

พระพุทธเจ้าพยากรณ์ว่าถูกๆๆ ตลอด ฉะนั้น คนก็ศรัทธามาก เพราะว่าเผยแผ่ธรรม ลัทธิศาสนาอื่นเขาจะทําลายต้องทําลายพระโมคคัลลานะก่อน ก็จ้างคนมาทําร้าย จ้างคนมาทําร้ายก็เหาะหนีๆ เพราะรู้ แต่ถึงสุดท้ายแล้วมาระลึกว่าเป็นเพราะเหตุใด อ๋อ! กรรมเก่า นี่กรรมเก่า

เราจะบอกว่า ในปัจจุบันพระโมคคัลลานะท่านได้ใช้มรรคญาณ ได้ใช้มรรค ได้ใช้อริยสัจสัจจะความจริงชําระล้างกรรมในหัวใจของพระโมคคัลลานะหมดสิ้นจนเป็นพระอรหันต์ ไม่มีสิ่งใด ไม่มีเศษกรรมติดอยู่ในใจของพระโมคคัลลานะเลย สอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่ยังมีชีวิตอยู่ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ เศษเหลือทิ้ง นี่ไง กรรมเก่า

กรรมเก่ามันตามได้แต่เนื้อหนังมังสา มันตามได้แต่ขันธ์ ๕ ไง แต่มันตามใจที่พ้น มันตามใจภวาสวะ ภพที่ทําลายอวิชชาแล้ว มันทําลาย นี่กรรมปัจจุบัน ถ้าปัจจุบันพระโมคคัลลานะชําระล้างจนเป็นพระอรหันต์แล้ว เป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายผู้ที่มีฤทธิ์มีเดช เหาะหนีก็ได้ ทําสิ่งใดก็ได้ ไม่ให้เขาฆ่าก็ได้ แต่มาระลึกถึง เพราะว่าพระอรหันต์ไม่หนักหน่วงไปทางใดทางหนึ่ง มันอยู่โดยสัจธรรม

สัจธรรมนะ เขาจะมาฆ่า เหาะหนีก็ได้ รู้ด้วยว่าใครจะมาทํา หนี หนีตลอด แต่ถึงเวลาแล้วมันเศษกรรมที่ได้เคยทําไว้ แล้วได้ใช้มาแล้ว ใช้ได้หมด ถ้าไม่ได้ใช้ ไม่ได้ชดใช้ ไม่ได้ทําสิ่งใด จะมาตรัสรู้เป็นพระอรหันต์ได้อย่างไร จะมีจิตใจที่ทําคุณงามความดีมาตลอดได้อย่างไร นี่พูดถึงว่า กรรมเก่า กรรมใหม่

กรรมเก่า เศษกรรมอันนั้นได้ชดใช้แล้ว ได้ชดใช้แล้ว ได้บําเพ็ญความดีขึ้นมาแล้วถึงได้เป็นอัครสาวกเบื้องซ้าย แล้วมีฤทธิ์มีเดชด้วย ด้วยสิ่งที่เป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายก็ด้วยกรรมปัจจุบัน ด้วยที่ไปอยู่กับสัญชัย ทิ้งสัญชัยมา มาอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเวลาปฏิบัติจนถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งให้เป็นอัครสาวกเบื้องซ้าย

นี่เกิดขึ้นมาจากภาวนามยปัญญา เกิดขึ้นมาจากสัจธรรม เกิดขึ้นมาโดยกรรมปัจจุบัน กรรมปัจจุบันมันชําระล้างทําลายอวิชชาในใจหมดสิ้น ทําลายจนหมดสิ้นถึงเป็นพระอรหันต์ นี่พูดถึงกรรมปัจจุบัน

ฉะนั้น สิ่งที่ถามว่า “ความเห็นถูกนี้จะจําไปต่อชาติหน้า ถ้าได้เกิดเป็นมนุษย์ สัญญานี้จะเกิดกับเราไหมครับ”

แน่นอน เกิดกับเรา เพียงแต่เกิดกับเราแล้วเราก็บอกเกิดกับเรา แล้วก็ต้องชัดเจนอย่างนี้ เราคิดแบบวิทยาศาสตร์ไง คิดแบบเถรตรงไง แต่การเวียนว่ายตายเกิด ผลของวัฏฏะ เห็นไหม มันมีปัญหาสังคม สภาวะแวดล้อม สิ่งต่างๆ ที่เกิดขึ้น เพราะอนาคตกาล พอความเชื่อ ความมั่นคงของจิตใจของมนุษย์ต่อเนื่องกันไป จะเสื่อมทรามไปเรื่อยๆ เสื่อมทรามไปจนหมดอายุขัยของศาสนา พอหมดอายุขัยของศาสนาแล้ว จนไม่มีสิ่งใดเป็นเครื่องหมายของพระพุทธศาสนา พระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้ข้างหน้า นี่พูดถึงพุทธภาษิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แต่เราพูดถึงทางวิทยาศาสตร์ โลกนี้กี่ร้อยล้านปี กี่พันล้านปี กว่าที่มันจะพัฒนามาจากมหาทวีป แยกออกมาเป็นแต่ละทวีป ความเคลื่อนไปของแผ่นดินมันแยกตัวตลอดเวลา นี้ทางวิทยาศาสตร์

แต่ทางเรื่องธรรมะล่ะ เวลามันเป็นของมันไป สิ่งนี้มันเป็นสัจจะที่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธภาษิต พุทธพยากรณ์ ได้พยากรณ์สิ่งนี้ไว้ เราทําของเรา เราทําของเรา สิทธิ์ของเรา

เราจะบอกว่า สิ่งที่เป็นสัญญาอันละเอียด อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ เรื่องภพ เรื่องชาติ บุพเพนิวาสานุสติญาณ เวลาจิตสงบเข้าไปแล้วจะไปเจอตรงนั้น มีอยู่แน่นอน เพราะมันมีเหตุมีผล มีการกระทํา มันต้องมีของมัน เพียงแต่ว่าถ้ามีของมันแล้ว มันถึงเวลาแล้วมันก็ต้องทําสมความปรารถนาของเราขึ้นมา ๑ ๒ ๓ ๔ ต้องถึงที่สุด

แต่ ๑ ๒ ๓ ๔ ทีนี้ ๑ ๒ ๓ ๔ ในปัจจุบันที่เราระลึกได้สิ แล้วของเก่าล่ะ ของเก่าล่ะ แล้วของอนาคตที่เราจะทําต่อไป เราคิดว่าเราจะทําดีตลอดไปหรือ ถ้าความรู้สึกนึกคิดนี้มันเสื่อมลงล่ะ แม้แต่ในปัจจุบันนี้ อารมณ์ความรู้สึกเรา เรายังรักษาไว้ได้ยากเลย เดี๋ยวดี เดี๋ยวร้าย มันมีปกติของมันตลอดไป

นี่เราพูดถึงว่า เพราะเขาถามว่า ถ้าจะบอกว่าชาติหน้าไม่ได้ อะไรไม่ได้ มันก็เหมือนกับศาสนาพุทธสอนเรื่องนรกสวรรค์ สอนเรื่องผลของวัฏฏะ เวียนว่ายตายเกิด แล้วไม่มีภพชาติ เราก็มี ถ้ามีภพชาติ เราก็ต้องตายตัวอย่างนี้ตลอดไปเป็นวิทยาศาสตร์เลย ก็ไม่ใช่ มันเป็นอจินไตย มันเป็นบาปกรรม เจตนามาก เจตนาน้อย การกระทําในปัจจุบัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงได้บอกไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

ถ้าเราไม่มีความประมาท ไม่มีความพลั้งเผลอ เราจะรักษาอารมณ์ของเราได้ เราจะรักษาความรู้สึกดีๆ ของเราได้ เราจะดูแลชีวิตของเราให้ประสบความสําเร็จ ให้อยู่ในร่องในรอย ให้สมความปรารถนาของเราได้

ฉะนั้น คําถามว่า “จําคําสอนถึงชาติหน้าหรือไม่”

มันละเอียดลึกซึ้งอยู่ในใต้จิตสํานึกจนเราจะรู้ได้หรือไม่ได้ต่างหากล่ะ ตัวเรานี่แหละ เราเองเราจะไม่รู้หรอกว่าเรารู้ได้หรือไม่ได้

แต่ถ้าคนที่ภาวนานะ เวลาจิตสงบเข้าไปแล้วระลึกอดีตชาติย้อนกลับไปกี่ร้อยกี่พันชาติ บางคนระลึกได้ ๕ ชาติ บางคนระลึกได้ ๑๐ ชาติ ๒๐ ชาติ อยู่ที่บารมีของคนที่สร้างมามากมาน้อย ถ้าระลึกได้อย่างนั้นจําได้แน่นอน เพราะมันระลึกได้ มันรู้เลยว่าภพชาติใด รู้หมด ทําไมจะระลึกไม่ได้

แต่ถ้าโดยปกติ โดยสามัญสํานึก ไม่ได้ ไม่ได้เพราะอวิชชามันครอบงําไว้ มันครอบงํา เราไม่รู้ว่าชาติหน้าเป็นอะไร แล้วเคยได้สร้างกรรมอะไรมา เรารู้แต่ปัจจุบันนี้เราเกิดเป็นคน แล้วเราศรัทธาในพระพุทธศาสนา

แต่ถ้าเราทําของเราไปสิ ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก จะรู้เองเห็นเองในใจหมด มันเป็นข้อเท็จจริงอย่างนี้ เพียงแต่เราทําได้หรือไม่ได้ต่างหาก ข้อเท็จจริง สัจธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ววางธรรมและวินัยไว้ อย่างนี้ชัดเจนมากเลย เพียงแต่เราทําได้หรือทําไม่ได้ เรามีความสามารถถึงหรือความสามารถไม่ถึงเท่านั้นเอง

ถ้าความสามารถถึงไปแล้ว ก็อย่างที่ว่า พอความสามารถถึงแล้ว คนที่มีอํานาจวาสนามากก็ได้ ๕ ชาติ ได้ ๑๐ ชาติ แต่ถ้าคนที่แบบว่าปกติ ไม่สงสัยในภพชาติ เขาก็ไม่ต้องไประลึกหรอก เพราะปัจจุบันนี้ เพราะมันสิ้นสุดกันที่ปัจจุบันนี้

ทีนี้เพียงแต่ถามว่า ความคิดดีๆ อย่างนี้มันไปถึงชาติหน้าไหม

ความคิดดีๆ มันซับลงที่จิตหมด จิตนี้รับไว้หมด ความดีความชั่วที่ทําไว้ ความลับไม่มีในโลก จิตนี้เป็นคนทํา แล้วมันอยู่กับจิตนี้ ทั้งกรรมดีและกรรมชั่ว แล้วเวลาเราปฏิบัติ เราปฏิบัติ สัจธรรม ภาวนามยปัญญาลบล้างข้ามพ้นดีและชั่ว ข้ามพ้นทั้งหมด วางหมด ดีก็วาง ชั่วก็วาง ปล่อยละวางหมดเลย เข้าไปสู่สัจจะความจริง เข้าไปสู่วิมุตติสุข เข้าไปสู่ความจริงอันนั้น ทําอย่างนี้ถึงจะเป็นความจริง แล้วจะประสบความสําเร็จกับชีวิต เอวัง

สัจจะเป็นสัจจะ

มันเป็นโลกียปัญญากับโลกุตตรปัญญา

ไม่มีการขัดกันเอง

ถ้าขัดกันเองนั้นคือธรรมปลอม

ธรรมแท้ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไหลลื่น

จะวิวัฒนาการ จะปรับปรุง

จะพัฒนาการของมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีขัดแย้ง

๓

ไม่ขัดไม่แย้ง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๕ มีนาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “มันคืออะไร”

หลวงพ่อ : นี่เขาถาม “มันคืออะไร” เนาะ เขาเคยถามมาแล้ว แล้วมันจบไป “มันคืออะไร”

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อค่ะ ลูกขอกราบขอบพระคุณหลวงพ่อนะคะ สําหรับคําตอบ คําถามคือ “ปัญหาการนอน” ค่ะ หลวงพ่อตอบเรื่องว่า “ใจผลัดใบ” นะคะ นับตั้งแต่นั้นมาลูกก็ไม่ได้นั่งสมาธินะคะหลวงพ่อ เพราะเหมือนลูกเห็นแก่ตัวเกินไปนะคะ ที่นั่งสมาธิคนเดียว แล้วสามีต้องทํามาหากิน (เขาว่าเขาก็อยากนั่งสมาธิเหมือนกัน แต่เขาก็ต้องทํางานเพื่อครอบครัวนะคะ) แต่ลูกก็ไม่ลืมเรื่องการปฏิบัติธรรมหรอกนะคะ ลูกพยายามจะระลึกถึงเสมอในการใช้ชีวิตประจําวัน แต่ก็ยากสักหน่อยค่ะ เพราะเวลาที่สติไม่ดี เผลอทีไรแล้วกิเลสก็ไหลมาเทมา ความโกรธ ความโลภ มั่วกันไปหมดค่ะ

ลูกก็พยายามฟังเทปพระเทศนาบางครั้งบ้างค่ะ ก็ช่วยเตือนสติได้บ้างเหมือนกัน แต่ตอนนี้ลูกก็คิดจะนั่งสมาธิเหมือนเดิม แต่จะพยายามแบ่งเวลาให้ลงตัว จะทํางานต่างๆ เสร็จเรียบร้อยแล้วค่ะ จะได้ไม่มีปัญหาอะไร การอยู่ครองเรือนนี้คับแคบจริงๆ นะคะหลวงพ่อ ลูกได้เห็นข้อเสียแล้วค่ะ แต่จะทําอะไรไม่ได้ค่ะ เพราะตอนนี้ลูกเล็กๆ ๒ คน ต้องเลี้ยงดูลูก

มีคําถามกับการมองเห็นนะคะ ไม่แน่ใจว่ามันจะเกี่ยวกันไหม มันก็ไม่ได้เป็นปัญหาอะไรหรอก แค่สงสัย เป็นมานานแล้ว ประมาณครึ่งปีแล้ว คือว่า ทั่วไปไม่ได้นั่งสมาธิ เวลาที่ลูกมองออกไปข้างนอกตรงที่มีแสงสว่างหรือที่มืดมากๆ ก็ตาม ลูกรู้สึกว่ามันเป็นเหมือนมีแสงระยิบระยับ ทั้งใส่แว่นและไม่ใส่แว่นนะคะ มันปกติไหมคะ ลูกใส่แว่นอยู่ค่ะ ตรวจตา หมอบอกว่าทุกอย่างปกติ

ตอบ : อันนี้มันเริ่มภาวนามา พอภาวนาขึ้นมาแล้ว เคยถามปัญหามาแล้วเราตอบไป พอตอบไปแล้วมันได้คิด พอได้คิดขึ้นมา เห็นไหม ชีวิตประจําวัน ชีวิตแบบโลก ความรับผิดชอบ เรามีหน้าที่การงาน เราต้องทําหน้าที่การงานของเรา เราจะมัวมานั่งสมาธิภาวนาได้อย่างไร ถ้าเรานั่งสมาธิภาวนา เรามัวแต่นั่งสมาธิภาวนาแล้วครอบครัวเราจะอยู่กันอย่างไร ลูกของเราเล็กๆ อยู่นี่ เราส่งเสียลูกเราให้เรียนอย่างไร มันเป็นความวิตกกังวลไปหมดล่ะ อันนี้เป็นปัญหาครอบครัว ปัญหาที่เรามีครอบครัว

ปัญหาครอบครัว แบบว่าการครองเรือนเป็นเรื่องแสนยาก แสนยากตรงไหน แสนยากเพราะมันต้องดูแลหัวใจ หัวใจเรา หัวใจสามี ภรรยา และหัวใจของลูกๆ การบริหารหัวใจเป็นการบริหารที่ยากมาก ถ้าการบริหารที่ยากมาก เห็นไหม

อภิชาตบุตร บุตรที่เกิดมาเชื่อฟังพ่อแม่ อยู่ในครอบครัวแล้วส่งเสริมกัน แต่เวลาบุตรเสมอพ่อแม่ บุตรที่เอาใจให้หนักหน่วงพ่อแม่ กรณีนี้มันมีของมันอยู่ นี่สายบุญสายกรรม ผลของวัฏฏะเวียนว่ายตายเกิด

ฉะนั้น เวียนว่ายตายเกิดขึ้นมาแล้ว พอเราเวียนว่ายตายเกิดขึ้นมา เรามีหน้าที่การงาน เรามีปัญหาในครอบครัว แล้วเราศึกษาธรรมะ หรือเราเห็นความทุกข์ยากในครอบครัวมันบีบคั้นขึ้นมา เราอยากจะมีคุณธรรมในหัวใจ ถ้าอยากมีคุณธรรมในหัวใจ ถ้าเรามีศีลมีธรรม เราแค่ศึกษาธรรม เอาเรื่องศีลธรรมจริยธรรมในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเป็นคติเตือนใจ

คติเตือนใจ เห็นไหม อย่างเช่นในเมื่อเรามีลูกเล็กๆ ๒ คน ลูกเล็กๆ ธรรมชาติของเด็กมันก็เป็นแบบนี้ ธรรมชาติของเด็กเป็นแบบนี้ ถ้าเราเป็นแม่ เราให้กําเนิดเขามาเอง นี่ความรับผิดชอบของเรา เราต้องดูแลของเรา ความดูแลของเรา เราจะดูแลอย่างไร ถ้าเรามีธรรมะอย่างนี้มันก็แค่อุ่นใจ แค่สบายใจแล้ว คําว่า “สบายใจ” มันเป็นความรับผิดชอบไง

กตัญญูกตเวทีเป็นเครื่องหมายของคนดี ความรับผิดชอบ หน้าที่รับผิดชอบ ใครมีหน้าที่รับผิดชอบ เรารับผิดชอบหน้าที่ของเรา เราเป็นคนดี คนดีคือเป็นมนุษย์ที่ดีไง ถ้ามนุษย์ที่ดี เราก็ต้องดูแลครอบครัวของเรา เราต้องรับผิดชอบในเรื่องชาติตระกูลของเรา ถ้าเราทําของเรา ถ้าชาติตระกูลเราร่มเย็นเป็นสุข ชาติตระกูลของเราอบอุ่นแล้วเราจะหัดภาวนา เออ! มันมีโอกาสแล้ว เราจะภาวนาบ้าง

ทีนี้การภาวนามันก็ไม่ใช่ว่าจะต้องไปนั่งสมาธิภาวนาตลอดไป การภาวนา เรามีสติ หลวงปู่ฝั้นท่านสอนประจํา

เขาบอกว่า ในชีวิตประจําวันทําอย่างไร

ท่านบอกว่า เวลานั่งรถเมล์ไปทํางาน เราต้องหายใจไหม

ต้องหายใจ

ท่านบอกว่า หายใจเข้าก็นึกพุท หายใจออกก็นึกโธ เราไม่หายใจทิ้งเปล่าๆ การหายใจเข้าและหายใจออก เราไม่หายใจทิ้งเปล่าๆ

เวลาหายใจเข้า เราก็นึกพุท หายใจออก เราก็นึกโธ ถ้าเรานั่งรถเมล์ไปทํางาน ถ้าเรามีเวลาว่าง เราก็นึกพุทโธของเราไป แต่เวลาเราทํางานที่ต้องรับผิดชอบ เราก็อยู่กับงานของเราไป เราทําของเราไปอย่างนี้ เราก็ฝึกหัดภาวนาได้ ถ้ามันคิดได้อย่างนี้แล้วนะ มันก็ภาวนาได้ไง

แต่นี่ไม่คิดอย่างนั้นน่ะสิ เวลาภาวนาก็ต้องนั่งหลับหูหลับตาเลย ลูกก็ขังมันไว้ จะร้องไห้อย่างไรก็ช่างหัวมัน เราจะนั่งภาวนา มันไปคิดเอาเองไง ไปคิดเอาเองว่าถ้าภาวนาต้องทําอย่างนี้ เราไปตั้งกรอบไว้เอง เราไปตั้งกรอบไว้เองแล้วเราก็มาบีบคั้นตัวเอง พอบีบคั้นตัวเอง เราทําไม่ได้อย่างที่เราตั้งกรอบไว้ เป็นทุกข์ เป็นทุกข์แล้ว เพราะเราตั้งกรอบไว้

แต่เราไม่ได้ตั้งกรอบไว้ เราไม่ได้ตั้งกรอบของเราไว้ มีเวลาว่างเมื่อไหร่เราจะภาวนาทันที มีเวลาว่างเมื่อไหร่ พอเวลาหายใจ เรามีสติพร้อมลมหายใจเข้า นั่นก็คือการภาวนา ถ้าการภาวนา เราภาวนาของเราอย่างนี้ เราไม่ต้องไปเคร่งครัดกับชีวิตจนเกินไป เราต้องเคร่งครัดกับสติปัญญาของเรา

แต่เราไม่ต้องเคร่งครัดเพราะอะไร หนึ่ง เกรงใจสามี สามีต้องทําหน้าที่การงาน สามีก็อยากภาวนาเหมือนกัน แล้วถ้าเรามาภาวนา เราก็เห็นแก่ตัวเกินไป เห็นไหม เวลาอย่างนี้เราก็คิดได้

ฉะนั้น เราก็ทํางานประจําของเรานี่แหละ เราก็ภาวนาของเราไป แล้วคนฉลาดนะ เขาจะภาวนาไม่ให้ใครรู้ หลวงตาท่านบอก ตอนที่เรียนหนังสือ แล้วท่านแอบไปภาวนา พระเขาเดินมาเจอ

“ทําอะไรน่ะ”

“โอ๋ย! เดินจงกรม”

“โอ๋ย! จะไปนิพพานหรือ จะไปนิพพานหรือ”

ตั้งแต่นั้นมาท่านบอกเลยนะ เวลาท่านไปเดินจงกรมนะ ใครเดินผ่านมา “ทําอะไรเนี่ย”

“อ๋อ! มายืดเส้นยืดสาย นั่งดูหนังสือมากมันเมื่อย”

การภาวนา เราไม่ต้องบอกให้ใครรู้ ถ้าบอกให้ใครรู้แล้วนะ ธรรมดาคนคุ้นเคยกัน เขาก็ต้องแซว เขาต้องพูดเล่นพูดอะไร การพูดเล่น พูดหยอกกันบางทีทําให้เราเสียใจ บางทีทําให้เราได้คิดนะ เขาพูดเล่น คนคุ้นเคยกันเขาก็พูดเล่นต่อกัน นี้คําว่า “คนคุ้นเคยพูดเล่นต่อกัน” เขาก็พูดไป ไอ้คนที่ทําอะไรอยู่นี่มันสะเทือนใจ

ฉะนั้น การภาวนาของเราไม่ต้องบอกใครหรอก ไม่ต้องบอกใคร เว้นไว้แต่มีปัญหาจะถามครูบาอาจารย์นั้นอีกเรื่องหนึ่ง เราไม่ต้องไปบอกใคร นี่ก็เหมือนกัน สามีก็คือสามี เราก็รักสามี เราก็รับผิดชอบสามี เราก็รับผิดชอบลูกของเรา เราก็ดูแลไม่ขาดตกบกพร่อง

แต่เวลาส่วนตัว ความคิดเป็นเรื่องส่วนตัว ความรู้สึกภายในเป็นเรื่องส่วนตัว เรื่องส่วนตัว เราภาวนาได้ แล้วภาวนา เราก็ไม่ต้องบอกใครด้วย ถ้าบอกไปแล้วเราจะไม่ได้ภาวนา

เขาบอกว่า โอ๋ย! จะภาวนาเลย จะเอาตัวรอดคนเดียว รักกันมาก ไม่ให้ไปไหน จะกอดคอกันไว้อยู่นี่ จะไม่ปล่อยให้ใครไปหรอก จะต้องอยู่ด้วยกัน

เราไม่ต้องบอกใคร ถ้าภาวนาไปแล้ว แล้วเราได้มรรคได้ผล เราจะมาบอกเขาได้ ถ้าเราได้มรรคได้ผล คนที่มีปัญญาเหนือกว่า คนที่มีปัญญาสูงกว่า เขาจะบริหารกิจการในครอบครัวนั้น ครอบครัวนั้นมีการกระทบกระเทือนกัน คนที่มีจิตใจสูงกว่า เขาจะให้อภัย คนที่จิตใจสูงกว่า เขาจะคอนโทรลอารมณ์ที่กระทบกันให้ราบรื่น ให้เป็นไปด้วยดี คนที่เขามีสติปัญญาที่สูงกว่า ไม่ต้องไปบอกเขาหรอก

ถ้าจะบอกเขานะ ลูก ๒ คน ลูกเล็กๆ มันจะไม่รู้หรอกว่าภาวนาคืออะไร คุยกับมันอีกปีนึงก็ไม่รู้เรื่องหรอก แล้วคุยมาอีก ๒ ปี ๓ ปีแล้วค่อยมาภาวนา เสียเวลาเปล่า เราดูแลเขา รับผิดชอบเขา ให้ความเป็นอยู่ที่ดีกับเขา แล้วเราก็ภาวนาของเราไป ถ้าเขาโตขึ้นมา เขาสนใจเรื่องศาสนา เขาถึงจะเข้าใจเรื่องภาวนา ถ้าเขาไม่สนใจศาสนาเลย เขาสนใจแต่เรื่องโลก เขาก็จะอยู่กับโลกไปอย่างนั้นน่ะ คนที่จะให้จิตใจ ให้มีความรู้สึกของเขาเห็นตรงกับเรานี่หาได้ยาก ทีนี้การหาได้ยาก เราไม่ต้องเอาเรื่องนี้มาเป็นประเด็นไง เอาเรื่องนี้วางไว้ มันเป็นผลของวัฏฏะ เป็นเรื่องเป็นเวรเป็นกรรม

เขาบอกว่า “หลวงพ่อ เห็นแล้วล่ะ นี่เป็นทางที่คับแคบ ซาบซึ้งใจมาก”

คนพูดอย่างนี้ทั้งนั้นน่ะ คนในอยากออก คนนอกอยากเข้า คนในก็อยากออกมา คนที่มีลูก ๒-๓ คน นี่คนในอยากออก ไอ้คนนอกก็สงสัย มันอยากจะเข้าไป พอเข้าไปแล้วนะ มันก็ไปทุกข์อย่างนี้ นี่มันเป็นเรื่องอดีตอนาคตที่เราจะคิดของเราไป นี่พูดถึงปัญหาครอบครัวนะ

ฉะนั้น ปัญหาที่ว่า เวลานั่งไปมันจะเห็นแสงระยิบระยับ ถ้ามองไปในที่มืดแล้วมันจะรู้ มันจะเห็นแสงเห็นอะไร

ถ้าเราเปิดตาเรา เราก็จะเห็นภาพ เราหลับตา เราก็จะไม่เห็นภาพ จะเห็นแสงสิ่งใด ตั้งสติไว้ นั่นคืออะไร มันจบเอง ไม่ต้องไปสนใจสิ่งใด จะเห็นแสง เห็นสี เห็นต่างๆ เราปฏิบัติเพื่อความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบแล้ว ถ้ามันออกไปรู้เห็นนิมิตต่างๆ นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าไม่รู้ไม่เห็นสิ่งใดเลยก็ไม่เป็นไร เพราะเราภาวนาเพื่อความสงบ เราไม่ได้ภาวนาเพื่อจะรู้เห็นสิ่งต่างๆ

แล้วถ้ารู้เห็นสิ่งต่างๆ เดี๋ยวนี้เทคโนโลยีมันทําได้มากกว่า ดูสิ แสงเลเซอร์มันยิงภาพขึ้นไปข้างบนฟ้าเลย แสงเลเซอร์มันยิงต่างๆ ไป เราไปรู้ไปเห็น เราสู้มันไม่ได้หรอก เราสู้เทคโนโลยีไม่ได้เดี๋ยวนี้ เทคโนโลยีมันทําได้ดีกว่าอีก แล้วเทคโนโลยีมันได้อะไรล่ะ มันก็ได้พลังงาน มันมีพลังงานมันถึงใช้งานได้ ไม่มีไฟฟ้า ไม่มีพลังงาน มันใช้อะไรไม่ได้หรอก แล้วมันก็ไม่มีชีวิตด้วย แล้วมันก็ไม่มีความสุขความทุกข์ด้วย มนุษย์สร้างมันขึ้นมา แล้วมนุษย์ใช้งานมัน

แต่นี้หัวใจของเรา เราเป็นมนุษย์ เรามีหัวใจ เราจะดูแลหัวใจของเรา เราดูแลหัวใจของเรา ถ้าจิตใจเราสงบขึ้นมา แสงสีเสียงมันเกิดจากจิตรู้ ถ้าเกิดจากจิตรู้ ถ้าจิตสงบแล้วมันจะมีประโยชน์อะไร

ทีนี้จิตของเราปล่อยให้เร่ร่อน ปล่อยให้วิตกกังวล แล้วไม่รู้จะทําสิ่งใด ห่วงหน้าพะวงหลัง เดินไปข้างหน้าก็ไม่ได้ ถอยหลังก็ติดไปหมดเลย

วางให้หมด หน้าที่ความรับผิดชอบในครอบครัว ถ้ามีงานทํา เราก็ทํางานของเรา เสร็จงานของเราแล้วเราก็ภาวนาของเรา ถ้าเรามีเวลา ขณะทํางานอยู่ งานที่ไม่ต้องใช้สติปัญญามาก เราก็กําหนดสติของเราได้ แต่ถ้าความจําเป็น เราต้องดูแล เพราะงานของเราต้องใช้สติใช้ปัญญามากพอสมควร เราก็อยู่กับงานนั้นซะ จบงานนั้นแล้วเราก็หัดภาวนาของเรา

ภาวนามันเป็นเรื่องส่วนบุคคล มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นเรื่องภายในของเรา ไม่มีใครรู้กับเราหรอก ไม่มีใครรู้ ถ้ามีจริงๆ ก็มีครูบาอาจารย์ที่มีอนาคตังสญาณ จะรู้ของเราได้ ถ้ารู้ได้ ท่านก็ส่งเสริม ท่านจะเชิดชู ท่านเห็นดีเห็นงามไปกับเรา เราปฏิบัติ ทําดีต้องได้ดี ความดีกับความดีมันเข้ากัน คนเราเข้ากันด้วยธาตุ ถ้าเข้ากันด้วยธาตุ เราทําของเราอย่างนี้

ฉะนั้น ถ้าเราดูแลหน้าที่รับผิดชอบของเรา แล้วเราก็ภาวนาไป เห็นไหม เมื่อก่อนทิ้งเลย เดี๋ยวนี้คิดได้แล้วจะภาวนาใหม่

เราทําของเรา ภาระรับผิดชอบของโยมทั้งหมด โยมสร้างขึ้นมาเอง เราสร้างขึ้นมาเอง เราจะไม่ไปตีโพยตีพาย จะไม่ยกความรับผิดชอบให้ใครทั้งสิ้น เราสร้างของเรามาเอง แล้วเราก็จะแก้ของเราเอง เราจะแก้ของเราเอง ถ้าเราแก้ของเราได้ เราแก้ความเป็นปมในใจของเราได้ แล้วเราจะปลอดโปร่งในใจของเราเอง ไม่มีใครรู้หรอก ปัจจัตตัง รู้จําเพาะตน ถ้ารู้จําเพาะตนนะ เราทําของเราไปอย่างนี้

ฉะนั้น เรื่องที่ว่ามันมีแสงนี่นะ แม้จะนั่งภาวนา ไม่นั่งภาวนา มองไปในที่มืดต่างๆ จะเห็นแสงระยิบระยับ

เวลาคนมันเดินทางบนถนน เวลาความร้อนบนถนน เงาแดดมันจะเห็นของมัน แสงระยิบระยับ นั่นเขาก็เห็น ถ้าเห็นอย่างนั้นมันเป็นเรื่องปกติ เป็นเรื่องธรรมดา เวลาภาวนา เราไปรู้ไปเห็นอะไร จะไปตื่นเต้นอะไรอย่างนั้นน่ะ เราจะเอาสติ เรามีสติมีปัญญา เอาใจของเราให้สงบเข้ามา

ถ้าใจสงบแล้วนะ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ถ้าจิตของเราสงบแล้วนะ เราจะมีความสุข ความสงบ ความระงับในใจ เราต้องการตรงนี้ เราไม่ต้องการไปรู้ไปเห็นสิ่งใดทั้งสิ้น แต่ต้องมีสติรู้ตัวทั่วพร้อม รู้ตัวตลอดเวลา

ไม่ใช่ว่า อย่างนั้นไม่เอาอะไรเลย ก็ทิ้งหมดเลย ทิ้งหมดเลยก็หายไปหมดเลย ก็ตกภวังค์เลย ก็ผิดอีก ไปทางซ้ายก็ผิด ไปทางขวาก็ผิด มัชฌิมาปฏิปทา ไปตามสัจจะความจริงนี่ถูก ตั้งสติอย่างนี้ ทําแบบนี้

ฉะนั้น ถ้ามันมีปัญหาทางสายตา เราก็ไปหาหมอแล้ว ถ้าใครมีปัญหาสุขภาพ มีปัญหาทางสายตา มีปัญหาต่างๆ เราต้องไปหาหมอให้หมอตรวจร่างกายก่อน ถ้าร่างกายปกติแล้วนะ ตอนนี้เป็นเรื่องของเราแล้ว เรื่องของหัวใจแล้ว หัวใจมันวิตกกังวลไปเอง หัวใจมันสร้างภาพไปเอง หัวใจมันอุปาทานไปเอง เราจะต้องปราบกันด้วยสติด้วยปัญญาแล้ว แล้วถ้าปราบกันอย่างนี้ได้นะ เราปราบกิเลสเราได้ มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ฉะนั้น สิ่งที่ทําให้ทําแบบนี้ นี่เขาถามว่า “นี่คืออะไร”

ทีนี้ปัญหาต่อไป

ถาม : เรื่อง “เรียนถามข้อสงสัยในธรรมครับ”

กราบนมัสการพระอาจารย์ ผมขอเรียนถามดังนี้ครับ

พระไตรลักษณ์ว่าทุกสิ่งไม่เที่ยง เหตุใดจึงมีพระธรรมคําสอนได้ครับ เมื่อสัจจะที่เป็นจริงคือไม่เที่ยง ธรรมะที่แท้ๆ ตัวมันเองย่อมไม่เที่ยง ด้วยเหตุใดจึงมีคําสอนที่เที่ยง เช่น

๑. การทํานายว่าใครจะบรรลุธรรมเมื่อไหร่ อย่างไร หรือพุทธทํานายครับ

๒. ลักษณะการบรรลุธรรม เช่น พระโสดาบันตัดสังโยชน์ ๓ และมีอะไรบ้าง มรรคมีองค์ ๘ เป็นต้น เมื่อไม่เที่ยง ไม่ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ไม่แน่ เหตุใดจึงต้องมีมรรค ๘ ในทุกดวงจิตครับ

ผมมิได้สงสัยในธรรมคําสอนแต่อย่างใด ผมเป็นเพียงผู้เดินตาม ก็ด้วยมองอย่างเถรตรงพบว่าสัจจะขัดแย้งกันเอง จึงมีความสงสัย จึงเรียนถามด้วยจริงใจครับ สาธุ กราบขอบพระคุณอาจารย์อย่างสูง

ตอบ : “ผมไม่มีความสงสัยในคําสอนแต่อย่างใด”

“ผมไม่มีความสงสัย” นั้นคือสงสัย ถ้าผมไม่มีความสงสัย มันก็ต้องไม่มีคําถาม “ผมไม่เคยสงสัยเลยครับ” นั้นคือสงสัย

หลวงตาท่านบอก ท่านบวชแล้วท่านอยากปฏิบัติ แต่ในใจก็กลัวจะผิดพลาด ท่านก็ไปเรียนเป็นมหาก่อน ขณะที่ไปเรียน ตั้งใจจะปฏิบัติ คําว่า “ตั้งใจเฉยๆ” แต่เวลาไปศึกษา ไปอ่านธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อ่านถึงเรื่องสวรรค์ อยากไปสวรรค์ อ่านเรื่องพรหม อยากไปพรหม อ่านถึงนิพพาน อยากไปนิพพาน

พออ่านถึงสวรรค์ สวรรค์ก็มีขอบเขตเท่านั้น ศึกษาแล้ว ในพระไตรปิฎกเขาจะบอกเรื่องภพเรื่องชาติ ศึกษาแล้วว่าภพของสวรรค์ต้องดีกว่ามนุษย์ ก็อยากไปสวรรค์ พอศึกษาต่อไป ภพของพรหมมันใหญ่กว่าสวรรค์ อายุยืนกว่า มีความสุขมากกว่า เออ! อย่างนั้นไปพรหมดีกว่า เอ๊ะ! พรหมก็ยังต้องเวียนว่ายตายเกิดอีก ศึกษาถึงนิพพาน โอ๋ย! นิพพานไปแล้วไม่กลับมาเลย นิพพานไปแล้ววิมุตติไปเลย อยากไปนิพพาน เอานิพพานดีกว่า

นี่เวลาศึกษา ศึกษาไปแล้ว พอศึกษาไปแล้วมันเข้าใจ มันเพิ่มลิมิต เพิ่มความต้องการของเราสูงขึ้นๆ เพราะมันอยากได้ที่ดีขึ้น สูงขึ้น ใหญ่ขึ้น มาตรฐานดีขึ้น แต่ก็มั่นใจว่าจะปฏิบัติ ก็ตั้งใจว่าศึกษาถึงจบมหาแล้วจะออกปฏิบัติ เวลาจะออกปฏิบัติขึ้นมาจริงๆ ศึกษาหมดแล้ว เข้าใจหมดแล้ว แต่จะออกปฏิบัติจริงๆ มรรคผลจะมีจริงหรือเปล่า เอ๊! ศึกษาหมดแล้ว เอ๊! ตั้งประเด็นเลยนะ ต้องมีครูบาอาจารย์ ถ้ามีครูบาอาจารย์องค์ใดมาแก้ปมในใจของเราได้

คือความสงสัยเรานี่ เราคิดเอง แล้วเราก็สงสัยเอง เห็นไหม จิตมันหลอก จิตมันสร้างเหตุผลเอง สร้างเหตุเอง แล้วมันก็หลงไปในเหตุที่ตัวเองสร้างขึ้นมา พอหลงในเหตุที่ตัวเองสร้างขึ้นมา แล้วมันก็หาทางออกไม่ได้ ทั้งๆ ที่ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วเชื่อมั่นด้วย แต่มันก็ยังมีกิเลสอยู่ มันก็สงสัยอยู่

พอสงสัยอยู่ก็ตั้งว่า ถ้ามีครูบาอาจารย์องค์ใดบอกทางเราได้ เราจะมอบชีวิต ถวายชีวิตกับอาจารย์องค์นั้นเลย แล้วก็ตั้งไว้ในใจด้วย เพราะชื่อเสียงเกียรติศัพท์เกียรติคุณของหลวงปู่มั่นรํ่าลือมาก ฉะนั้น ต้องเข้าไปหาหลวงปู่มั่น ไปหาหลวงปู่มั่น ไปถึงท่านก็รู้

มีคนรู้หรือไม่มีคนรู้ ธรรมะเป็นอนิจจัง ไม่เที่ยง แล้วมันจะรู้ได้อย่างไร

พอไปถึง หลวงปู่มั่นท่านเดินจงกรมอยู่ ธรรมะจัดสรร หลวงปู่มั่นท่านก็เดินจงกรมของท่านอยู่ หลวงตาท่านพยายามจะไปหาหลวงปู่มั่น ท่านก็เดินเข้าไปพอดี พอเข้าไป ต่างคนต่างมา แต่มีความคิดคนละอย่างนะ หลวงปู่มั่นท่านสิ้นสุดแห่งทุกข์ของท่าน ท่านเดินจงกรมด้วยวิหารธรรม วิหารธรรมคืออยู่กับธรรมด้วยความเป็นสุข วิหารธรรม อยู่กับธรรมะ มีความสุขมาก พ้นทุกข์ไปแล้ว

แต่หลวงตาท่านศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเต็มที่เลย อยากจะไปนิพพานเต็มที่เลย แล้วจะหาคนชี้คนบอก เห็นไหม ธรรมะจัดสรร จัดสรรให้มาเจอกันพอดี หลวงตาเดินเข้าไป หลวงปู่มั่นเดินจงกรมอยู่น่ะ

“นั่นใครน่ะ นั่นใคร”

“ผมครับ”

“ผมน่ะใคร” เพราะทุกคนก็มีผม

“ผมมหาบัวครับ”

พอมหาบัว เออ! อย่างนี้มหาบัว ก็ขึ้นไปบนศาลาเทศน์แล้ว “ท่านมาหามรรคผลนิพพานใช่ไหม มรรคผลนิพพานไม่ได้อยู่บนดินฟ้าอากาศ มรรคผลนิพพานไม่ได้อยู่ในแร่ธาตุ มรรคผลนิพพานไม่ได้อยู่ในที่ใดทั้งสิ้น มรรคผลนิพพานอยู่ในหัวใจของคน” เพราะคนนิพพาน จิต ความรู้สึกนี้สัมผัสได้

คนหนึ่งศึกษาเต็มที่เลย ว่าไม่สงสัยๆ ศึกษาถึงเป็นมหา ศึกษามาจะเอาสวรรค์ ศึกษามาจะไปเอาพรหม ศึกษาจะไปเอานิพพาน แล้วจะเอาจริงๆ ขึ้นมาก็สงสัย ความสงสัยเพราะอะไร สงสัยแน่นอน ทุกคนสงสัย ทีนี้เพียงแต่ว่า เราไม่ได้พูดปรักปรํานะ นี่พูดให้เข้าใจเฉยๆ เอง

“ผมมิได้สงสัยในพระธรรมคําสั่งสอนแต่อย่างใด”

ผมไม่สงสัยเลย แต่สงสัย สงสัยเพราะอะไร สงสัยเพราะเรามีกิเลส คนมีกิเลสสงสัยทุกคน คนที่ไม่สงสัยคือพระอรหันต์เท่านั้น พระอรหันต์พ้นจากอวิชชา พ้นจากการครอบงําของมารแล้ว คนผู้นั้นถึงจะพ้นจากความสงสัย ถ้ายังติดข้องอยู่ พระอนาคามีก็สงสัย พระอนาคามีที่หลงก็คิดว่าเป็นพระอรหันต์แล้ว ว่างหมด ว่างหมด แล้วว่างหมดแล้วจริงๆ เป็นอย่างไรล่ะ จริงๆ ก็ยังงงๆ อยู่นี่ แต่ว่างหมด พระอนาคามีก็ยังสงสัย สงสัยนิพพานไง ฉะนั้น คําว่า “สงสัย” พระอรหันต์เท่านั้นถึงหายสิ้นความสงสัย แต่ถ้ายังเป็นพระอนาคามีลงมา สงสัยหมด

มีคุณธรรมในหัวใจส่วนหนึ่ง โสดาบันมีส่วนหนึ่ง สกิทาคามีมี ๒ ส่วน อนาคามีมี ๓ ส่วน ๓ ใน ๔ แต่ถ้าเป็นพระอรหันต์ ๔ ส่วน บุคคล ๔ คู่ จบ

เรื่องความสงสัยมันเป็นเรื่องปกติ ทีนี้เป็นเรื่องปกติ ฉะนั้นถึงว่า ให้เรามีศรัทธามีความเชื่อไว้ ฉะนั้นบอกว่า ที่ถามมาด้วยความไม่สงสัย เพียงแต่พูดด้วยมารยาทไง ว่าเราถามด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ เราไม่ได้ถามด้วยความโต้แย้ง เพราะเราเชื่อ เรามีศรัทธา เรามีความเชื่อ แต่ก็สงสัยเป็นธรรมดา สงสัย ถ้ายังไม่เป็นพระอรหันต์ สงสัยแน่นอน

ทีนี้คําว่า “สงสัย” มันเข้าปัญหา อารัมภบท เห็นไหม “พระไตรลักษณ์ว่าทุกสิ่งไม่เที่ยง เหตุใดคําสอนที่เมื่อเป็นสัจจะเป็นความจริงที่ไม่เที่ยง ธรรมะที่แท้ ตัวมันเองย่อมไม่เที่ยง เพราะเหตุใดจึงมีคําสอนที่เที่ยง”

เที่ยงกับไม่เที่ยง กุปปธรรม อกุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ที่โต้แย้งกันอยู่นี่ ว่าสพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเป็นอนัตตา สรรพสิ่งเป็นอนัตตา ทุกอย่างเป็นอนัตตา คือความแปรสภาพ มันแปรปรวน นี่คือคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

คําสอนมันเป็นอนัตตา สภาวะความแปรปรวน การพัฒนาไง อย่างเช่นอนุบาลก็ขึ้นประถม ขึ้นมัธยม มันก็ต้องพัฒนาของมันขึ้นไป จิตก็เหมือนกัน จิตเริ่มต้นมันก็ต้องมีวิวัฒนาการของมัน คําว่า “วิวัฒนาการของมัน” จากปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน เป็นโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ นี่วิวัฒนาการของมัน วิวัฒนาการคืออนัตตาไง การแปรสภาพ การเปลี่ยนแปลง การวิวัฒนาการไง นี้คือคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ฉะนั้น เวลาคนศึกษาแล้ว อย่างเช่นหลวงตา สาธุ หลวงตาท่านเป็นอาจารย์ของเรา เราพูดด้วยความเชิดชู เราพูดเป็นคติธรรม นั้นเป็นคติธรรมนะ สิ่งที่เป็นคติธรรม การศึกษา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หลวงตาท่านเป็นมหา ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจบแล้ว สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ถ้าหลวงตาท่านไม่ได้ปฏิบัติจนถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ ท่านก็จะยอมรับอนัตตาไปกับกระแสสังคมที่ว่า สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา แล้วผู้ที่ปฏิบัติขึ้นมา ปฏิบัติที่ไม่รู้จริงก็ “ธรรมะเป็นอัตตา เป็นเที่ยงธรรม เป็นอัตตา”

แต่หลวงตาท่านบอกว่าไม่ใช่ทั้ง ๒ ฝ่าย อัตตาคือทิฏฐิมานะ อัตตาคือตัวตน อัตตาคือความถือมั่นของเรา อัตตา อัตตาที่เป็นพราหมณ์ พวกพรหม พวกพราหมณ์ นี่อัตตา ไปอยู่กับพรหม ต้องอาตมัน คงที่ตายตัว เราต้องเวียนว่ายตายเกิดแบบนี้ พระเจ้าสั่งให้เกิดแบบนี้ เกิดภพชาติแบบนี้ แปลงร่างเปลี่ยนร่างออกมาเกิดภพชาตินี้ นี่อัตตา พวกนี้พวกพราหมณ์ พวกอัตตา อัตตาคงที่ตายตัว ต้องเกิดอย่างนี้ตลอดไป นี่อัตตา นี่ผิด

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอนัตตา สอนวิวัฒนาการของความเป็นไปในตัวมันเอง ความเป็นไปของตัวมันเอง ทีนี้ความเป็นไปของตัวมันเองมันจะเกิดขึ้นที่ไหนล่ะ ความเป็นไปของตัวมันเอง

นี่ไง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ว่าไม่เที่ยงๆ ไม่เที่ยงแล้วใครรู้ว่าไม่เที่ยง ไม่เที่ยง เป็นอย่างไรไม่เที่ยง แล้วทําไมถึงไม่เที่ยง แล้วอะไรมันเที่ยง อะไรมันไม่เที่ยง แล้วมันอยู่ที่ไหนมันถึงเป็นเที่ยงหรือไม่เที่ยง นี่สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างนี้ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทํามรรค ๔ ผล ๔

ฉะนั้น สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา เป็นหลักในพระพุทธศาสนานี่ถูก สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา แต่มันเป็นกิริยา เป็นกิริยา เป็นกระแส เป็นปัญญา เป็นมรรคญาณที่มันวิวัฒนาการ มันเป็นของมันไป นี่คือคําสอน คือวิธีการ วิธีการ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา

แต่เวลาปฏิบัติเข้าไป ถ้ามันถูกต้องตามความเป็นจริง เวลามันขาด กุปปธรรม อกุปปธรรม อกุปปธรรมคงที่ตายตัวแบบธรรม ไม่ใช่คงที่ตายตัวแบบอัตตา

อัตตาคือทิฏฐิมานะ คือความคงที่ตายตัวแบบพราหมณ์ แต่ถ้ามันเป็นอกุปปธรรม ธรรมะที่มันเป็นผลของธรรม เห็นไหม มันพ้นจาก สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา

ที่ว่า ของมันไม่เที่ยง ทําไมมันถึงมีธรรมแท้ ทําไมมีธรรมเที่ยง

มันมีของที่ไม่เที่ยง ของที่ไม่เที่ยงคือสัจจะคือความจริงที่มันไม่เที่ยง ที่เป็นกระแสสังคม กระแสโลก โลกียปัญญา แต่เวลาปฏิบัติขึ้นไป เราเกิดภาวนามยปัญญา เกิดความจริงขึ้นมา ถ้าเกิดความจริงขึ้นมา เวลาถึงที่สุดแล้ว เวลาสมุจเฉทปหานแล้วทําไมเป็นความจริงขึ้นมา นี่ธรรมแท้ไง ธรรมแท้มันอยู่ตรงนี้ไง ถ้าธรรมแท้อยู่ตรงนี้ ถ้าคนปฏิบัติจริงมันจะรู้จริง ถ้าคนปฏิบัติไม่จริงมันก็ไม่จริง

รู้จํามันก็เป็นอย่างหนึ่ง รู้จํายังดีนะ เพราะว่าเวลาเขาสอนกันอยู่นี่ เขาจะบอกว่า พระเราถ้าไม่มีหลักเกณฑ์มันจะสอนแบบพราหมณ์ แบบมีผลของวัฏฏะ วัฏฏะแล้วก็ต้องมีเวียนว่ายตายเกิด เวียนว่ายตายเกิด พระพรหมสร้าง พระพรหมดลบันดาล ทุกอย่างต้องเป็นไปตามพระเจ้าตัดสิน

ไม่มี พระพุทธศาสนาไม่สอนอย่างนั้น พระพุทธศาสนาสอนเรื่องกรรม ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว เราทําอย่างใดได้อย่างนั้น ถ้าทําอย่างใดได้อย่างนั้น ทีนี้กรรมเป็นอจินไตยเข้าไปอีก อจินไตยหมายความว่า จิตนี้เวียนว่ายตายเกิด การเวียนว่ายตายเกิดไม่มีต้นไม่มีปลาย เวรกรรมชาติไหนภพใดมันจะมาส่งผลขณะนั้น ถ้ามันส่งผลขณะนั้น นี่มันเวียนว่ายตายเกิด

ทีนี้การแก้กรรมในพระพุทธศาสนา แก้กรรมกันด้วยภาวนา มันชําระล้างเลย มันถอดมันถอนเลย วิมุตติไปเลย ไม่มาอีกเลย จบสิ้นเลย นี่พระพุทธศาสนาสอน

ฉะนั้น พระเราถ้าไม่มีหลักเกณฑ์ เขาว่า ถ้าสอนแล้วมันจะเข้าไปสู่พราหมณ์ เข้าไปสู่การเวียนว่ายตายเกิดคงที่ตายตัวโดยการที่พระเจ้าดลบันดาล

แต่พระพุทธศาสนาสอนเรื่องเวรเรื่องกรรม เรื่องการกระทํา เรื่องข้อเท็จจริง เรื่องพุทธศาสตร์ ศาสตร์ที่เป็นจริง ศาสตร์ที่เป็นจริง ทีนี้ศาสตร์ที่เป็นจริง ของที่มีอยู่ มีอยู่ แต่ไม่มีใครรู้จริง ไม่มีใครเห็นจริง ก็ไม่มีใครเข้าใจ

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าไปตรัสรู้ธรรมแล้วเอาสิ่งนี้มาเป็นหลักการ เป็นธรรมวินัย เป็นสัจธรรมให้เราฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามาศึกษา ศึกษาก็เป็นรู้จํา มันก็ไม่จริง พอไม่จริงมันก็มีปัญหาอย่างนี้ ทั้งๆ ที่ว่า “ผมไม่สงสัยเลย” แต่สงสัย

ฉะนั้น ทําไมสิ่งที่ว่าไม่เที่ยง ทําไมมันมีธรรมแท้ มีธรรมเที่ยงล่ะ

สิ่งที่ไม่เที่ยงคือกิริยา คือวิธีการที่มันจะมีวิวัฒนาการ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา นี่ระหว่าง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา อย่างนี้ไม่เที่ยง ถ้ามันเที่ยงขึ้นมา อย่างการสอบ อ้าว! สอบตก สอบได้ แล้วก็คงที่ตายตัว สอบตกก็ต้องตกตลอดไปหรือ เอ็งไม่ซ่อมหรือ เอ็งไม่เรียนซํ้าชั้นหรือ แล้วปีหน้าไม่สอบใหม่ใช่ไหม ถ้าปีหน้าสอบใหม่ นี่ไง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา วิวัฒนาการของมัน มันต้องมีของมัน ฉะนั้น มีของมันก็คือการฝึกหัดปฏิบัติ มันฝึกหัดปฏิบัติของมันขึ้นมา

ถ้ามันขึ้นมา ถ้าถึงที่สุดนะ ถ้ามันสอบได้ สอบได้ สอบได้ผ่าน ทุกอย่างผ่านหมด พอผ่านแล้วมันจะตกอีกไหม นี่อกุปปธรรม ธรรมแท้ คือเรามีวุฒิภาวะแค่นี้ เราเรียนจบที่ไหนมา เราก็มีวุฒิภาวะแค่นั้น ฉะนั้น สิ่งนี้มันเป็นความจริง ถ้าความจริง ความจริงที่มันเกิดขึ้นมันต้องปฏิบัติขึ้นมามันถึงเข้าใจ

ทีนี้เรารู้จํากับรู้จริง เราเอามาบวกกัน ว่าพระพุทธเจ้าสอนว่าไม่เที่ยง เป็นไตรลักษณ์ แล้วทําไมมันมีธรรมแท้ล่ะ มันมีธรรมแท้ได้อย่างไรล่ะ ในเมื่อมันไม่เที่ยงอยู่แล้ว เหตุใดมันถึงจะมาเป็นของเที่ยงได้ล่ะ

ของเที่ยงมันไม่ใช่เที่ยงแบบอาตมัน มันไม่ใช่เที่ยงแบบคงที่ตายตัว ถ้าคงที่ตายตัวมันเป็นเรื่องพระเจ้าสร้าง พระเจ้าบันดาล พระพรหมเป็นผู้สร้าง ใช่พระพรหมไหม พระพรหมเนาะ พระนารายณ์ มันมีผู้สร้าง มีผู้ทําลาย ถ้าอย่างนั้นมันก็เป็นคงที่ตายตัวแบบผู้สร้าง ผู้ทําลาย นี่คืออาตมัน ต้องมีอาตมัน

แต่นี่ไม่ใช่ ของมันคงที่ตายตัว จิตเรามีอยู่ๆ แต่ไม่คงที่ตายตัว ถ้าคงที่ตายตัวเป็นพระอรหันต์ไม่ได้ ถ้าคงที่ตายตัว ชําระล้างกิเลสไม่ได้ นี่ไง ตรงนี้ที่ว่ารู้จริงกับรู้จํามันแตกต่างกัน ทีนี้มันแตกต่างมันถึงโลกียปัญญา โลกุตตรปัญญา นี่มันถึงสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา แล้วปัญญาอย่างไรมันถึงชําระล้าง

นี่พูดถึงว่าเหตุผลของเขาก่อน ทีนี้คําถาม “๑. การทํานายว่าใครจะบรรลุธรรมเมื่อไหร่ อย่างไร หรือพุทธทํานายต่างๆ ครับ”

นี่เขาจะบอกว่า ถ้าไม่เที่ยงมันมีอย่างนี้ได้อย่างไร

มันไม่เที่ยงอยู่แล้ว มันไม่เที่ยงคือว่ามันแปรสภาพ เพียงแต่ว่า การที่ว่าทํานายว่าจะบรรลุธรรมได้เมื่อไหร่ สิ่งนี้อนาคตังสญาณคือรู้อนาคตไง รู้อนาคตสิ่งที่ว่าคนนี้ทําอย่างนี้มาๆ มันต้องเป็นแบบนี้ ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เวลาพระพุทธเจ้าที่พยากรณ์ พยากรณ์พระโพธิสัตว์ ว่าต่อไปอนาคตกาลจะเป็นศาสดา อย่างนั้นพอพยากรณ์ ถ้ายังไม่พยากรณ์ เขาก็ทํา เขาก็สร้างสม เพราะคนที่ปรารถนาเป็นพุทธภูมิเยอะมาก เยอะมากเพราะอะไร การปรารถนาทุกคนก็อยากจะปรารถนาให้มันสูง ให้มันใหญ่โตไว้ก่อน แล้วก็ทําไป

แต่ทําไป พอมันเกิดปัญญาขึ้นๆ เห็นแล้ว เห็นว่า ถ้าความสะอาดบริสุทธิ์ของใจก็เป็นแบบนี้ พระอรหันต์ก็มีความสะอาดบริสุทธิ์ของใจเหมือนกับพระอรหันต์ พระศาสดาก็เหมือนกับพระอรหันต์เหมือนกัน พระอรหันต์เหมือนกัน ความสะอาดบริสุทธิ์เหมือนกัน แต่อํานาจวาสนาบารมีที่แตกต่างกันคือการสร้างสมที่มากกว่า ฉะนั้น ถ้าเราปฏิบัติจนสามารถที่เราจะรู้แจ้งแทงตลอดในธรรมได้ เราก็ลาโพธิสัตว์ซะ เราจะสิ้นที่นี่แหละ คือจะไม่ไปอีกแล้ว คือจะต้องแบกภาระมันหนักหน่วงเกินไป ถ้าเอาตัวรอดได้ก็จะเอาตัวรอดแล้ว ก็ลาโพธิสัตว์ มันก็มาเป็นสาวก มาเป็นพระอรหันต์

แต่ถ้าต่อไปจนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ไปแล้ว พยากรณ์คือว่าสร้างมามากมายจนถึงจะเต็ม บารมีจะเต็มไปข้างหน้า อย่างนี้กลับไม่ได้ ต้องไปข้างหน้า

ฉะนั้น ในสัมพุทเธ หลวงตาท่านพูดอยู่ ในสัมพุทเธ พระพุทธเจ้าเปรียบเหมือนเม็ดหินเม็ดทราย คือมีพระพุทธเจ้าอีกมหาศาล แล้วพระพุทธเจ้าจะมีองค์เดียว ว่าเหมือนกับมันขัดแย้ง องค์เดียว องค์เดียวหมายถึงว่า เพราะสร้างบุญญาธิการมาขนาดนั้น เวลายุคของท่าน เวลาที่ว่าพระพุทธเจ้าพยากรณ์แล้วจะเป็นพระพุทธเจ้าไปข้างหน้า แต่ถ้ายังไม่พยากรณ์ แต่ทีนี้ว่าการทํานาย มันก็เหมือนที่หลวงปู่มั่นท่านพูดไว้เอง ตั้งแต่หลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้ฟัง ตั้งแต่อยู่ที่วัดเจดีย์หลวง “มันจะมีพระหนุ่มๆ องค์หนึ่งเข้ามาหาเรา”

หลวงปู่เจี๊ยะก็จําไว้เลย “พระหนุ่มๆ มาหาเรา” แล้วก็บอกว่า “มันมาแล้ว แต่มันยังไม่เข้ามา”

ก็ตอนที่วัดเจดีย์หลวง หลวงตาแอบดูท่านทางหน้าต่าง

“มันมาแล้วแหละ แต่มันยังไม่เข้ามาหาเรา”

แล้วหลวงปู่เจี๊ยะท่านก็เล่า เพราะเราอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้ฟังประจํา หลวงปู่เจี๊ยะท่านอุปัฏฐากหลวงปู่มั่นอยู่ ๒ ปีก่อนที่หลวงตาจะเข้าไป เวลามีพระหนุ่มๆ เข้ามา หลวงปู่เจี๊ยะไปถามหลวงปู่มั่นเลย “ใช่องค์นี้ไหม” หลวงปู่มั่นบอก “ไม่ใช่” พอมีพระองค์ไหนเข้ามาที่หนุ่มๆ นะ แล้วมีแวว คือว่าท่าทางจะภาวนาดี หลวงปู่เจี๊ยะจะถามหลวงปู่มั่นเลย “ใช่องค์นี้ไหม”

“ไม่ใช่”

แล้วมีอยู่วันที่หลวงตาเข้าไป หลวงปู่เจี๊ยะก็ไปถามหลวงปู่มั่นอีก “ใช่องค์นี้ไหม”

ไม่ตอบ หลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้ฟังเอง ไม่ตอบ ไม่รับ เฉยๆ เงียบๆ แต่ถ้าเป็นองค์อื่นมานะ หลวงปู่เจี๊ยะจะไปถามว่าใช่องค์นี้ไหม เพราะหลวงปู่เจี๊ยะท่านจะนวดหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นกับหลวงปู่เจี๊ยะท่านรักกันเหมือนพ่อกับลูก เหมือนกับหลวงตากับหลวงปู่มั่นเหมือนกัน ไปถามว่าใช่องค์นี้ไหม ถ้าไม่ใช่ท่านจะบอกว่าไม่ใช่ ไม่ใช่ แต่วันที่หลวงตาเข้าไป แล้วพอหลวงปู่เจี๊ยะท่านว่าน่าจะมีแวว ท่านก็เข้าไปถามอีก เข้าไปถามก็โดนเขกหัวเลย ท่านบอกว่าจะไปถามอะไรก็ต้องป๊อกหนึ่งก่อน ถามว่าใช่องค์นี้ไหม

ท่านบอกว่าหลวงปู่มั่นท่านไม่ปฏิเสธ แล้วก็ไม่รับ เฉยๆ แต่ถ้าเป็นองค์อื่นนะ ปฏิเสธเลย ไม่ใช่ๆๆ แต่ท่านพยากรณ์ไว้ก่อนหน้านั้นว่าจะมีพระหนุ่มๆ องค์หนึ่งเข้ามาหาเรา พระองค์นี้จะเป็นหลักของกรรมฐานทั้งทางโลกและทางธรรม ทางธรรมคือท่านจะได้ทรงธรรมทรงวินัยของหลวงปู่มั่นต่อเนื่องมา ทางโลก โครงการช่วยชาติ ทางโลก ท่านได้สร้างสม

เขาถามว่า การทํานายว่าใครจะบรรลุธรรมเมื่อไหร่ อย่างไร หรือพุทธทํานาย ถ้ามันไม่เที่ยง ทํานายได้อย่างไรล่ะ มันไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าสอนไม่เที่ยง

ไม่เที่ยง ไม่เที่ยงคือกิริยา ไม่เที่ยงคือวิธีการ แต่บุญญาธิการ ถ้าคนที่สร้างมา บุญญาธิการที่หลวงตาท่านได้สร้างอดีตชาติของท่านมา แล้วหลวงปู่มั่นท่านสอนเทวดา ท่านสอนอินทร์ สอนพรหม ท่านรู้ผลของวัฏฏะ ท่านรู้ว่าจิตดวงใดสร้างมาและไม่สร้างมา ดวงใดสร้างความเลวมา พระที่มาอยู่กับท่าน ท่านบอกว่าองค์นี้ดื้อมาก องค์นี้ใช้ไม่ได้ องค์นี้ดีๆ ท่านมองถึงอดีตชาติเลย แต่ท่านไม่พูดออกมา ถ้าพูดออกมาแล้วมันก็อวดอุตตริมนุสสธรรม ทั้งๆ ที่ท่านมีจริง แต่ท่านไม่พูด ไม่พูดเพราะอะไร

ไม่พูดเพราะกลัวไอ้พวกพระขี้เท่อมันจะจําขี้ปากท่านไปหากิน ไอ้พระที่เข้ามาอยู่กับท่าน ที่ไปแสวงหาผลประโยชน์ ไม่ได้ไปคิดเรื่องจะไปชําระล้างกิเลส ไม่ได้คิดเรื่องทําคุณธรรม จะไปอยู่กับท่าน จะไปชุบตัว ชุบตัวแล้วก็จะไปฟังว่าท่านพูดอะไร แล้วก็จะเอาคําที่ท่านพูดนั่นน่ะเอามาเป็นยี่ห้อของตัว แล้วก็เที่ยวไปโฆษณาหากินน่ะ ท่านถึงไม่พูดออกมาเป็นสาธารณะ แต่ท่านพูดกับหลวงตา พูดกับหลวงปู่เจี๊ยะ เพราะองค์ที่อุปัฏฐากคือท่านไว้ใจ องค์ที่อุปัฏฐากคือได้คุ้นเคยกับท่าน แล้วคุ้นเคย มันไว้เนื้อเชื่อใจได้ มันก็พูดได้ใช่ไหม ถ้ามันไว้เนื้อเชื่อใจไม่ได้ ใครจะกล้าพูดด้วย คนที่เขาจะพูดด้วย เขาพูดคนที่ไว้เนื้อเชื่อใจได้ เขาถึงพูดให้ฟัง แล้วสิ่งที่หลวงปู่เจี๊ยะกับหลวงตาท่านได้เก็บสะสมนี้มา ท่านเก็บของท่านมา

ฉะนั้น คําว่า “การทํานายว่าใครจะบรรลุธรรมเมื่อไหร่ อย่างไร พุทธทํานายมันมีได้อย่างไร”

มันมีได้ต่อคนที่เขามีคุณธรรม มันมีได้ต่อคนที่เขาทําได้ มันมีได้กับคนที่เขามีอํานาจวาสนาบารมี มันมีไม่ได้สําหรับพวกเรานี่ ไอ้พวกโง่ๆ นี่ ไอ้พวกยังสงสัยอยู่นี่

ไอ้พวกที่บอกว่าไม่สงสัยเลย รู้แจ้งหมด ไอ้พวกนี้ไม่รู้เรื่อง แต่คนที่เขารู้นะ เขาเก็บไว้ข้างใน เขาไม่พูดหรอก เขาพูดแต่คนที่ไว้เนื้อเชื่อใจกันได้

คนที่ไว้เนื้อเชื่อใจไม่ได้ พูดออกไปมันเป็นดาบสองคม มันเป็นโทษของศาสนา คนที่ไว้เนื้อเชื่อใจไม่ได้ เขาสติบกพร่อง เขาไม่มีความรอบคอบ แล้วเขาก็ไปพูดเป็นสับปลับ พูดสัพเพเหระทั่วๆ ไป กลายเป็นเรื่องการเข้าผีทรงเจ้าไปเลย มันเลยกลายเป็นเรื่องของพราหมณ์ กลายเป็นเรื่องของอัตตา กลายเป็นเรื่องของเทพบันดาล ต้องเป็นอย่างนั้นไปเลย

ไม่ใช่ มันเป็นไปตามสัจจะ มันเป็นไปตามอํานาจวาสนา มันเป็นไปตามจิตใจที่ได้สร้างสมบุญญาธิการมา แล้วผู้ที่เขารู้อนาคตังสญาณ เขารู้อดีตอนาคต เขารู้สิ่งที่ไปที่มา มันไม่เที่ยงอยู่แล้ว มันไม่เที่ยง แต่เขาสร้างของเขามา บารมีมันเต็มอย่างนั้นมา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะมาจากสัญชัย จะไปขอบวช “นั่นอัครสาวกเบื้องซ้ายเบื้องขวาของเรามาแล้ว” นี่ยังไม่ได้บวชเลยนะ

แล้วพอพระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรสําเร็จเป็นพระอรหันต์แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งขึ้นมาเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา พระติเตียนกันหมดเลย บอกพระพุทธเจ้าลําเอียง ถ้าพระพุทธเจ้าไม่ลําเอียง พระพุทธเจ้าต้องตั้งพระอัญญาโกณฑัญญะ เพราะพระอัญญาโกณฑัญญะเป็นสงฆ์องค์แรก ต้องเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา

พระพุทธเจ้าบอกไม่ใช่ เราไม่ได้ลําเอียง มันเป็นสมบัติของเขา พระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรเขาสร้างอํานาจวาสนาของเขามา เขาปรารถนาเป็นพระอัครสาวกเบื้องซ้ายเบื้องขวาของเขามา เขาสร้างบารมีของเขามา เป็นสมบัติของเขา เขาแค่เดินมาแล้วเอาสมบัติของเขาเท่านั้นเอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่สามารถเอาสมบัติของใครไปให้คนอื่นได้ มันเป็นสมบัติของเขา เขาสร้างของเขามาเอง นี้อยู่ในพระไตรปิฎก

นี่เหมือนกัน ถ้าคนเข้าใจแล้ว รู้จริงแล้ว มันจะไม่รู้จํา เพราะรู้จํามันก็ไม่รู้จริง ถ้าไม่รู้จริงมันก็เลยงงๆ ทั้งๆ ที่ว่าไม่สงสัย

เราดีใจอยู่อันหนึ่งที่ว่า ผมไม่สงสัย ผมเป็นเพียงผู้เดินตาม แล้วยังเป็นผู้ที่มีจิตใจที่มั่นคง

เรื่องอย่างนี้มันเป็นเรื่องของกิเลส มันเป็นเรื่องของอวิชชาความไม่รู้ทําให้สงสัย แล้วถ้าเรื่องนี้มันไม่เข้ามาบั่นทอนหัวใจของเรา เราพอใจแค่นี้ เราไม่ต้องการให้สิ่งที่มันเกิดความสงสัยนี้มาบั่นทอนความวิริยะ ความอุตสาหะของจิตใจของเรา เพียงแต่นี้เราอธิบายให้ฟังว่ามันมีอย่างนี้ๆ เพื่อจะได้ไม่ให้มันมาบั่นทอนความมุมานะ ความหมั่นเพียรของใจเรา ไม่ต้องการตรงนี้ เราไม่ต้องการบั่นทอนตรงนั้น แต่เราจะพูดให้เข้าใจเฉยๆ

“๒. ลักษณะการบรรลุธรรม เช่น พระโสดาบันตัดสังโยชน์ ๓ และมีอะไรบ้าง มรรคมีองค์ ๘ เป็นต้น เมื่อไม่เที่ยง ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ไม่แน่ เหตุใดจึงต้องมีมรรค ๘”

อริยสัจไง มรรค ๘ อริยสัจอยู่ในธัมมจักฯ คําว่า “มรรค ๘” มรรค ๘ หมายถึงว่าสัจจะที่ว่า ธรรมะมีอยู่แล้วๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาด้วยอาสวักขยญาณ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมด้วยวิชชา ๓ บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ ชําระล้างกิเลสไปแล้ว นี่คือมรรค ๘ มรรค ๘ ในอาสวักขยญาณ นี่มรรค ๘

ฉะนั้น สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาด้วยมรรค ๘ พระศรีอริยเมตไตรยอนาคตก็จะมาตรัสรู้ด้วยมรรค ๘ พระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้ากกุสันโธ พระพุทธเจ้าตั้งแต่ ๓ องค์มา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์ที่ ๔ ก็ตรัสรู้ด้วยมรรค ๘ เหมือนกัน

แล้วมรรค ๘ เราก็ไปคิดกันด้วยปัญญา ด้วยทางโลก เห็นไหม ด้วยปัญญา ด้วยการศึกษา ด้วยทางวิชาการว่ามรรค ๘ ต้องเป็นอย่างนั้น ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ งานก็คืองานอย่างนั้น ใครมีหน้าที่การงานอย่างไรที่สะอาดบริสุทธิ์ก็นี่คือมรรค ๘ คือวิชาชีพ คือสัมมาอาชีวะ แล้วก็จะไปเถียงกันนะ วิชาชีพอะไร ก็จะเถียงกันแล้ว วิชาชีพกูบริสุทธิ์ เออ! จะเถียงกันเลย วิชาชีพมึงไม่บริสุทธิ์ วิชาชีพกูบริสุทธิ์ เออ! กูจะเป็นมรรค ๘ มึงไม่เป็นมรรค นี่มันวิชาชีพทางโลก

แต่ถ้ามันเป็นสัมมาอาชีวะ มันเป็นวิชาชีพด้วยมรรค ด้วยมรรคมันเป็นเรื่องใจ เรื่องใจก็เข้ามาที่มรรค ๘ นี่ไง ถ้ามันไม่เข้าตรงนี้ ถ้าไม่เข้ามรรค มันไม่เข้าสู่มรรคญาณ ไม่เข้าสู่มรรคญาณ มันไม่เกิดภาวนามยปัญญา ไม่เกิดปัญญาญาณ ถ้าไม่เกิดปัญญาญาณ มันชําระล้างกิเลสไม่ได้ ถ้ามันชําระกิเลสไม่ได้ มันก็ตัดสังโยชน์ไม่ได้ ถ้ามันจะตัดสังโยชน์ได้ มันก็ต้องตัดสังโยชน์ได้ด้วยมรรค มรรคคือภาวนามยปัญญา แล้วปัญญามันจะเกิดอย่างไรล่ะ

แน่นอน มันชัดเจนแน่นอนอยู่แล้ว เพียงแต่ว่า ไอ้นี่เขาบอกว่า ถ้ามันเป็นของไม่เที่ยง มันไม่มี

เราจะคิดอย่างนั้นก็ได้ ไม่เที่ยงคือไม่แน่นอน ทฤษฎีไม่แน่นอน ทฤษฎีไม่จริง ทฤษฎีอนิจจัง

อ้าว! แล้วมันเกิดความแน่นอนได้อย่างไรล่ะ มันเกิดธรรมะแท้ได้อย่างไรล่ะ

นี่ไง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา กุปปธรรม อกุปปธรรม ถ้าอกุปปธรรมมันจะเป็นความจริง

ลักษณะ เขาถามว่า “ลักษณะของการบรรลุธรรม เช่น พระโสดาบันตัดสังโยชน์ ๓ มันไม่มีอะไร แล้วมันมีมรรค ๘ ขึ้นมาได้อย่างไร ในเมื่อมันไม่เที่ยง มันไม่เที่ยง ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ มันไม่แน่ ไม่แน่ ทําไมต้องมีมรรค” นี่คําถามนะ

คําถาม จะบอกว่า คําถามนี่คนถามยังงงนะ คนถามปฏิบัติแล้วตัวเองก็งงในความเห็นของตัว เพราะเราไปเอาเรื่องโลกียปัญญากับโลกุตตรปัญญา เรื่องวิทยาศาสตร์

เราพูด เราเน้นยํ้าประจําเลย วิทยาศาสตร์แก้กิเลสไม่ได้ วิทยาศาสตร์แก้กิเลสไม่ได้ วิทยาศาสตร์เป็นความคิดของโลก ทฤษฎี เป็นความจริง ความจริงของโลก วิทยาศาสตร์ เป็นผลทางวิทยาศาสตร์จริงๆ นะ แต่กิเลสนี้เป็นนามธรรม กิเลสมันปลิ้นปล้อน กิเลสมันเห็นแก่ตัว กิเลสมันเจ้าเล่ห์ วิทยาศาสตร์ก็คือวิทยาศาสตร์ใช่ไหม แล้วกูก็พลิกวิทยาศาสตร์เป็นของกูเลยนะ พลิกวิทยาศาสตร์มาเลย พลิกวิทยาศาสตร์มา กิเลสเอามาใช้ไง

วิทยาศาสตร์เป็นอย่างนี้ วิทยาศาสตร์เป็นวิทยาศาสตร์ เป็นทฤษฎี กิเลสมันยิ้มเลย มันหลบเลี่ยงเข้าไป หลบในทางทฤษฎี หลบไปหลบมา บังหน้าบังหลังอยู่กับวิทยาศาสตร์ แล้วมันบอกเป็นพระอรหันต์

วิทยาศาสตร์แก้กิเลสไม่ได้ แต่มรรคญาณนะ หลวงตาท่านพูดอย่างนี้ ท่านบอกนะ เวลาญาณมันเกิด ชําระล้างกิเลส มันสะอาดบริสุทธิ์ มันไม่มีที่อยู่ที่อาศัย กิเลสไม่สามารถอาศัยอยู่ในจิตดวงนั้นได้ ภวาสวะนั้นโดนทําลายหมด ไม่มีอณูใดๆ เลยที่มีความสกปรก ไม่มีอณูใดๆ เลยที่พญามารอาศัยอยู่ได้ ถ้ามันทําลายภวาสวะ ทําลายภพทั้งหมด พอเป็นธรรมแท้ๆ ขึ้นมา ท่านบอกว่า มันละเอียดลึกซึ้งเข้าได้กับเม็ดหินเม็ดทราย เข้าได้กับทุกๆ สิ่งในวัฏฏะมันกว้างขวางขนาดนั้นน่ะ ฉะนั้น มันกว้างขวางขนาดนั้น เวลามันทําได้มันถึงต้องเป็นมรรค ๘ ไง

มรรค ๘ จะบอกว่า เป็นโสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค อรหัตตมรรคเป็นญาณหยั่งรู้ ละเอียดลึกซึ้งที่เป็นปัญญาไม่ได้ ที่เป็นความคิดที่กระดุกกระดิก ที่จะเป็นสิ่งที่เป็นวัตถุ เป็นสิ่งที่จับต้อง ไม่ได้ มันจะละเอียดซึมซับ ชําระล้าง ไม่มีแม้แต่อณูใดเลยที่ปล่อยให้มีอวิชชาหลบซ่อนได้ ทําได้ชัดเจนขนาดนั้น ฉะนั้น สิ่งที่มันทําได้ขนาดนั้นมันถึงจะเป็นความจริงไง

ฉะนั้น “ลักษณะของการบรรลุธรรม” นี่เขาว่า

อธิบายอย่างไรก็สงสัย แล้วอธิบายไป เอ็งก็สงสัย กูก็สงสัย เดี๋ยวเอ็งกับกูมาทะเลาะกัน ต่างคนต่างสงสัย เอ็งก็สงสัย ข้าก็สงสัย แล้วก็ตาบอดคลําช้าง แล้วก็คลําไปคลํามา เดี๋ยวก็กลายเป็นพราหมณ์ไปเลย กลายเป็นทรงเจ้า จะเข้าแล้วนะ สั่นเลยนะ พอมาถึงนะ พ่วง! พระโสดาบัน เข้ามาเลย พ่วง! โสดาบันเลย เห็นไหม จากที่ไม่มีหลักมีเกณฑ์มันก็จะไหลไปแบบนั้นน่ะ เพราะใจไม่มีหลักมีเกณฑ์ ใจไม่มีหลักมันก็อาศัยสิ่งที่ว่าโลกเขาเชื่อถือกัน แล้วก็เอาสิ่งนั้นเป็นหลักเกณฑ์ แล้วไหลไปนะ ศาสนามันถึงจะไม่เหลือไง ศาสนาพุทธเลยกลายเป็นทรงเจ้าเข้าผีไปไง

การทรงเจ้าเข้าผีนี่ถือมงคลตื่นข่าว ขาดจากไตรสรณคมน์ ขาดจากการเป็นชาวพุทธ ชาวพุทธต้องถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถือไตรสรณคมน์ เป็นพุทธมามกะ แล้วประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นไป ถ้าตามความเป็นจริงขึ้นไป ถ้ามีครูบาอาจารย์ขึ้นไป สิ่งที่ถามมามันจบไง ข้อสงสัยก็คือสงสัย เราตอบแล้ว

“ผมไม่ได้สงสัยในธรรมคําสอนแต่อย่างใด ผมเป็นเพียงผู้เดินตาม ก็ด้วยมองอย่างเถรตรง พบว่าสัจจะนั้นมันขัดกันเอง จึงมีความสงสัย จึงเรียนถามด้วยใจจริงครับ สาธุ”

สัจจะเป็นสัจจะ มันเป็นโลกียปัญญากับโลกุตตรปัญญา ไม่มีการขัดกันเอง ถ้าขัดกันเองนั้นคือธรรมปลอม ธรรมแท้ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไหลลื่น จะวิวัฒนาการ จะปรับปรุง จะพัฒนาการของมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีขัดแย้ง

มีการขัดการแย้งก็ขัดรัฐธรรมนูญไง เถียงกันอยู่นี่ มึงก็ว่ามึงขัด กูก็ว่ากูขัด มีขัดมีแย้งกับรัฐธรรมนูญ ใช้ไม่ได้ มีการขัดและการแย้งกับสัจธรรม ไม่เป็นธรรม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีขัดไม่มีแย้ง มันจะมีวิวัฒนาการ พัฒนาการของมันขึ้นไปจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ เอวัง

สมมุติ จะเข้าใจเรื่องอริยสัจไม่ได้

สมมุติ จะรู้เรื่องวิมุตติไม่ได้

ถ้ารู้ เขาไม่สงสัย เขาไม่ถามมา

ฉะนั้น สมมุติก็อยู่ในวงของสมมุติ วงของสมมุติ

นิยายธรรมะอยู่ในวงของนิยายธรรมะ

วงของอริยสัจอยู่ในวงของอริยสัจ วงของที่พ้นไป

นี่วางทั้งดีและชั่ว

พ้นออกไปดีและชั่วทั้งสมมุติบัญญัตินั้นเป็นอีกวงหนึ่ง

ในวงของสงฆ์ ในวงของกรรมฐาน ในวงของบุรุษ ๔ คู่

มันเป็นวงเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

๔

เห็นแต่ไม่รู้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๒ มีนาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “นิมิตหรือไม่ใช่นิมิต”

กราบนมัสการพระอาจารย์ครับ

หลวงพ่อ : แล้วเขาจะเล่าถวายนะ

ถาม : ๑. ในครั้งแรกที่เห็นนิมิต

หลวงพ่อ : นี่ข้อ ๑ นะ แต่มันยาวมาก ไม่อ่าน เพราะนิมิตมีร้อยแปด

ถาม : ๒. ภาวนาไปโดยคิดเกี่ยวกับความตาย

๓. ภาวนาไปแล้วเห็นแขนของตัวเอง

๔. ขณะภาวนาเห็นภาพแว็บเข้ามา

คําถามมีดังนี้

ข้อที่ ๑ นั้นผมมั่นใจว่าเป็นนิมิตภาวนา แต่ผมปัญญาน้อย จึงปฏิบัติต่อนิมิตได้เพียงเท่าที่เล่าถวายท่านอาจารย์ครับ ขอความเมตตาท่านอาจารย์ในการปฏิบัติต่อนิมิตครับ

ข้อ ๒ ตามที่เล่าในข้อที่ ๒ ข้อ ๓ ข้อ ๔ นั้น ขณะภาวนาผมคิดว่าอาจจะเกิดจากจินตนาการของจิต จึงไม่ได้สนใจ แต่พอออกจากภาวนาทุกครั้ง ผมมานั่งพิจารณาว่า ภาพที่เกิดขึ้นจากจินตนาการกับภาพที่เกิดขณะที่ผมภาวนานั้นลักษณะการเกิดแตกต่างกันหลายๆ อย่าง

ข้อแรก การจินตนาการคือการตั้งใจจึงเกิดภาพ แต่ขณะผมภาวนานั้นผมสนใจแต่คําบริกรรมและความรู้สึกตัวในขณะนั้น แต่ปรากฏภาพแว็บเข้ามาในใจขณะนั้นดังนี้ ด้วยผมปัญญาน้อย ทําให้เกิดความไม่แน่ใจในสภาวะที่เกิดว่าใช่หรือไม่ใช่นิมิต จึงขอความเมตตาจากท่านอาจารย์ชี้แนะทางเดิน สิ่งใดผิดสิ่งใดถูก ควรเดินอย่างใด เพื่อผมจะได้ไม่เดินออกนอกทางเดินไปมากกว่านี้ ขอบพระคุณครับ

ตอบ : ข้อ ๑ ๒ ๓ ๔ พูดถึงภาพภาวนาแล้วเขาเห็นนิมิตไปร้อยแปด เห็นภาพซ้อนแล้วซ้อนกันไปหลายๆ ภาพ แล้วพอปฏิบัติไป เวลาอธิบายมา เห็นไหม คําว่า “นิมิต” ใช่นิมิตหรือไม่ใช่นิมิต

นิมิตก็คือนิมิต แต่ในการปฏิบัติเราต้องการความสงบ ทีนี้ความสงบ การทําความสงบของใจ เริ่มต้นในการปฏิบัติทุกคนปรารถนาความสงบ ฉะนั้น พอสงบแล้วถ้ามันเห็นนิมิต ถ้าเกิดนิมิตขึ้นมา การเกิดนิมิตขึ้นมามันอยู่ที่คุณภาพของจิต ถ้าจิตของคนมันมีหลักมีเกณฑ์นะ เวลาเจอนิมิตขึ้นไปมันจะไม่หวั่นไหว มันเห็นนิมิตแล้วมันก็จะวางได้ เห็นนิมิตแล้วไม่ตื่นเต้นกับใครไป หรือเห็นนิมิตแล้วมันจะมีสติว่านิมิตนี้ถูกต้องหรือเปล่า ดีงามหรือเปล่า ข้อเท็จจริงเป็นแบบใด ถ้าคนมีสติเขาจะมีอย่างนี้

แต่ถ้าคนที่จิตใจไม่ปกติ ไม่ต้องเห็นนิมิตหรอก เพราะจิตไม่ปกติมันหูแว่ว หูมันจะรับรู้สิ่งต่างๆ ไปแล้ว ยังไม่ภาวนามันก็เกิดภาพอยู่แล้ว แล้วพอเกิดภาพ ภาพมันจะเกิดซ้อนๆๆ เข้าไป นั่นคือว่าจิตใจของคนที่มันอ่อนแอ จิตใจคนที่ไม่เข้มแข็ง

ฉะนั้น ถามว่า “นิมิตหรือไม่ใช่นิมิต”

นิมิตก็คือนิมิต สิ่งที่รู้นิมิตคือนิมิตหมาย เครื่องหมาย เครื่องหมายบอกเหตุ เครื่องหมายที่รับรู้ นี่พูดถึงนิมิต โดยพื้นฐานถ้าจิตมันจะเป็นนิมิตนะ จิตที่มันจะรู้มันจะเห็น มันจะเห็นของมัน แต่เห็นทําไมล่ะ เห็นเพื่ออะไรล่ะ

เห็นแล้วก็วางไว้ เพียงแต่การเห็นมันบอกถึงกําลังของใจได้ อย่างเช่นโดยปกติ โดยสามัญสํานึกที่จิตเราปกตินะ เราจะรู้เห็นด้วยอายตนะ ตา หู จมูก ลิ้น เรากระทบแล้วเราถึงจะรับรู้ชัดเจนใช่ไหม นี่โดยความปกติ ถ้าปกติมันจะรู้เห็นอย่างนี้ นี่ถ้าเป็นปกติ

แต่ถ้าใจเรากําหนดพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ จิตมันสงบเข้ามา เห็นไหม มันรู้โดยใจ รู้โดยธาตุรู้ ถ้ารู้โดยธาตุรู้มันไม่อาศัยอายตนะ

ที่ว่ามันจะมีประโยชน์ ประโยชน์ตรงนี้ไง ประโยชน์ที่ว่า คุณภาพของจิต จิตนี้ปกติมันก็รับรู้โดยอายตนะ รับรู้โดยสามัญสํานึก ตา หู จมูก ลิ้น กาย มันรับรู้ด้วยอย่างนี้ รับรู้แค่นี้ ถ้าเป็นอย่างอื่นไปแสดงว่าจิตหลอน จิตเราไม่ปกติมันถึงได้เห็นภาพเชิงซ้อน ภาพลวงตา นี่ถ้าโดยวิทยาศาสตร์

แต่ถ้ามันจะวัดคุณภาพของจิต ถ้าเราพุทโธไป จิตมันสงบเข้ามา มันรู้โดยไม่ผ่านอายตนะ เห็นไหม มันรู้โดยไม่ผ่านอายตนะ นี่โดยความเป็นปกตินะ มันจะรู้ มันจะวัดคุณภาพของใจได้ว่าถ้าใจมันแตกต่างแล้วมันจะสงบลงได้ แล้วมันจะรู้ของมันได้

แต่ถ้ารู้ได้ จิตที่มีกําลังเขาก็จะรู้อีก เห็นไหม เห็นอะไร เห็นแล้วจริงหรือไม่จริง เห็นแล้วเป็นประโยชน์หรือไม่เป็นประโยชน์ เห็นแล้วควรวางหรือควรเดินต่อเนื่องกันไป ถ้าจิตเป็นปกติมันจะเป็นแบบนี้

แต่ถ้าจิตของคนมันไม่ปกติ จิตของคนมันไม่มีหลักเกณฑ์ พอรู้แล้วก็วูบวาบ รู้แล้วก็เลือดสูบฉีดไปเต็มที่เลย แล้วมันจะรู้ไปทําไมล่ะ

เห็นแต่ไม่รู้ เราไม่รู้ เราไม่มีสติปัญญา เราก็วางของเราไว้ เราวางของเราไว้

ทีนี้เขาบอกว่า การปฏิบัติแล้ว พุทโธเป็นสมถะ แล้วมันจะเกิดนิมิต มันจะเกิดความเสียหาย

เราจะพูดประจําว่า จิตของคนที่มันจะเป็นนะ ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว เวรกรรมมันเกิดขึ้นกับพันธุกรรมของจิต จิตที่มันสร้างมา จิตของคนมันได้ทําคุณงามความดี มันได้สร้างสมบารมีมาแตกต่างกัน จิตมันไม่เหมือนกันหรอก ในการปฏิบัติ พระอรหันต์ ๑๐๐ องค์ ก็ ๑๐๐ อย่าง อริยสัจหนึ่งเดียว การเป็นพระอรหันต์เหมือนกันทั้งหมด แต่จริตนิสัย อํานาจวาสนาของบุคคลแตกต่างกัน อํานาจวาสนาของบุคคลแตกต่างกัน

อย่างเช่นคนที่มีความชํานาญในการทําอาหาร เขาทําอาหารทุกจานๆ ทําอาหารทุกจานเลย คุณภาพเสมอกันไหม มันจะเท่ากันเปี๊ยะโดยที่ไม่มีการแตกต่างเลย เป็นไปได้ไหม เพราะ ๑ จานก็ ๑ เตา ๑ จานก็ ๑ กระทะ ๑ กระทะนั้น เขาทํากระทะเสร็จแล้วเขาก็ไป ๑ จาน แล้วเขาก็ทํากระทะใหม่ก็เป็นจานใหม่ ทั้งๆ ที่เป็นอาหารชนิดเดียวกัน รสชาติเดียวกัน แต่ขณะเขาทําแต่ละจานๆ มันก็คนละจานไม่เหมือนกัน

จิตพระอรหันต์ ๑,๐๐๐ องค์ ความเป็นพระอรหันต์คือจิตดวงนั้นเป็น ความแตกต่างกัน พระอรหันต์ ๑,๐๐๐ องค์ก็ไม่เหมือนกันสักองค์หนึ่ง ไม่เหมือนกัน ต่างองค์ต่างเป็น ฉะนั้น ต่างองค์ต่างเป็น

นี่พูดถึงคุณภาพของจิต ฉะนั้น คุณภาพของจิต จิตที่เวรกรรมที่สร้างมา ใครสร้างมา ถ้ามันจะเห็นนิมิต จะภาวนาพุทโธก็เห็นนิมิต แต่ถ้าไปกําหนดนามรูป กําหนดอภิธรรมว่าไม่เป็นนิมิตๆ ใช้ปัญญาก็เป็นนิมิต เพราะพวกอภิธรรมมาถามเราเยอะแยะเรื่องนิมิต อภิธรรมนี่มาถามเราเยอะมาก กําหนดอภิธรรม บอกว่านิมิตเป็นสมถะ เกิดนิมิต อภิธรรมมาถามเราเยอะแยะ

ในเมื่อจิตมันจะเป็น เอ็งทําอะไรก็เป็น ทําอย่างไรก็เป็น แต่เป็นแล้วจะแก้อย่างใด มันเหมือนกับเรา เราเป็นโรคชนิดนี้ เราก็ต้องแก้ตามโรคของเราขึ้นไป คนไม่เป็นโรคนี้ก็เป็นโรคอื่น ก็แก้ตามโรคอื่นไป เหมือนกัน

ฉะนั้น ถ้าว่านิมิตก็คือนิมิต เพราะคําว่า “นิมิต” เขาจะโจมตีมาก เขาจะโจมตีว่า พวกพุทโธจะเกิดนิมิต เกิดนิมิตแล้วเดี๋ยวก็จะเป็นบ้า เดี๋ยวก็จะหลงใหลกันไป นี่เขาโจมตีกันมาก แล้วจะทําอย่างไรถึงไม่เป็นล่ะ ก็กําหนดรู้ตัวทั่วพร้อม สต๊าฟจิตเอาไว้เลย มันก็ไม่ไปรู้อะไรเลย มันก็ตรึกในธรรมไง ตรึกในธรรม เราก็ อู้ฮู! จิตนี้ผ่องแผ้ว จิตนี้เข้าใจไปหมดเลย เมื่อก่อนเป็นคนโกรธมาก เดี๋ยวนี้หายโกรธหมดเลย เมื่อก่อนกินเหล้าเมายา เดี๋ยวนี้ไม่กินเลย

ต้นไม้มันก็ไม่กิน ต้นไม้ใบหญ้ามันก็ไม่กินเหล้า บ้านเรือนมันก็ไม่กินเหล้า มันก็ไม่โกรธใครด้วย เวลาไฟไหม้บ้านเรือนมันไหม้ทั้งหลังเลย มันไม่เห็นร้องว่ามันเจ็บปวด มันก็ไม่เห็นโกรธใครเลย เห็นไหม มันไม่มีชีวิต แต่จิตมีชีวิต ชีวะ มันมีการสืบต่อ มีการกระทําต่อเนื่องกันไป

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ถ้ามันจะเกิดนิมิต เราจะบอกว่านิมิต อย่าไปโทษ อย่าไปโทษ เพราะอย่างนั้นถึงเกิดนิมิต นิมิตก็คือนิมิต แต่พอเกิดนิมิตขึ้นมาแล้ว เราเกิดนิมิตแล้วเราจะบริหารอย่างไร เราจะแก้ไขอย่างไร

คนที่ไม่มีนะ บางคนอยากมี เพราะคนบอกมีนิมิตรู้เห็นแตกต่างแปลกประหลาด ไอ้คนที่ภาวนาด้วยกันนะ ทําไมเราไม่เห็นสักที ทั้งๆ ที่จิตเขาสงบนะ จิตเขาร่มเย็นของเขานะ เขาก็เดือดร้อนน่ะ เดือดร้อนเพราะเขาไม่มีนิมิตอย่างนั้นไง คือเขาอยากมี เห็นไหม มันไม่เหมือนกัน ไอ้คนที่ไม่เคยมีมันก็แปลกใจนะ เอ๊! ทําไมนิมิตมึงเกิดบ่อยวะ ไอ้เราทําเกือบตายไม่เห็นเกิดสักที

ไอ้คนที่มีนิมิตก็ทุกข์นะ เพราะมีนิมิตแล้วมันเกิดอารมณ์ เกิดความผูกพัน เกิดความกระเทือนใจ ก็อยากจะร่มเย็นเป็นสุข ไอ้คนที่ไม่มีนิมิต พอไอ้คนที่เป็นนิมิตมาเล่าให้ฟังก็อยากมีอยากเป็นไปกับเขา ทั้งๆ ที่ตัวเองดีอยู่แล้วมันก็อยากมีอยากเป็นไปกับเขา อยากจะเดือดร้อน ไอ้คนที่เขาเดือดร้อนอยู่เขาอยากร่มเย็นเป็นสุข เขาก็อยากจะสงบ อยากจะให้นิมิตมันหายไป นี่มันเดือดร้อนทั้งคู่เลย ไอ้คนไม่มีก็เดือดร้อนอยากมี ไอ้คนมีไม่อยากให้มีมันก็เดือดร้อนว่าทําไมมันถึงมี แต่มันก็มีของมันอย่างนั้นน่ะ เห็นไหม นี่คือนิมิต

ถ้านิมิตเกิดขึ้นมาแล้วเรากําหนดพุทโธชัดๆ เราตั้งสติชัดๆ นิมิตนี้จะหายไป นิมิตจะหายไป

นี่ข้อที่ ๑ นะว่า มันใช่นิมิตหรือไม่ใช่นิมิต

ฉะนั้น ถ้าเราบอกว่า นิมิตต้องเป็นอย่างนั้น ดีอย่างนั้น ดีอย่างนี้ เขาก็บอกไอ้นี่บ้านิมิต

ไอ้บอกว่านิมิตไม่ถูก ไอ้นิมิตใช้ไม่ได้เลย ไปปฏิเสธข้อเท็จจริงไม่ได้ ไอ้คนบอกว่านิมิตมันดีไปหมดก็คือบ้า ไอ้บอกว่าห้ามมีนิมิต เราปฏิเสธเวรกรรมไม่ได้ เราไปปฏิเสธสิ่งที่มีอยู่ไม่ได้ ของมันมีอยู่มันต้องมีอย่างนั้น แต่ของที่มีอยู่แล้วเราจะแก้ไขอย่างใดต่างหากล่ะ เราแก้ไขสิ่งที่มีอยู่ให้มันพัฒนาขึ้นไป ให้มันดีขึ้นไป ให้มันเป็นการวิปัสสนาให้จิตใจมันสูงขึ้นไป ทําอย่างนี้ถึงถูกต้อง

ถ้าไม่มี ไม่มีก็คือไม่มี ถ้ามี มีก็ต้องจัดการที่มี ฉะนั้น เขาบอกว่าเขามี ข้อที่ ๑ อู๋ย! เขียนมานี่ ไปเห็นอย่างนู้นต่อเนื่องแล้วก็สงสัย ถามไปต่อเนื่อง ถามในใจมันก็ไปเรื่อยเลย ข้อที่ ๑ จบ เรื่องที่เขารู้เขาเห็นนี่วางไว้ เพราะเดี๋ยวบอกว่าเราไม่เคยมี เราจะเดือดร้อนนะ เราจะอิจฉาคนมี นิมิตเขาเกิดเยอะเลย เรายังไม่มีนิมิตเลย ฉะนั้น แสดงว่าเรานี่ไม่มีวาสนา ข้อที่ ๑ นิมิต เราจะทําอย่างไร ข้อที่ ๒ ข้อที่ ๓ ข้อที่ ๔

ทีนี้คําถามข้อที่ ๑ ผมมั่นใจว่าเป็นนิมิตภาวนา แต่ปัญญาผมน้อย จึงปฏิบัติต่อนิมิตได้เพียงเท่านี้ เล่าถวายท่านอาจารย์ครับ ขอเมตตาท่านอาจารย์แนะนําด้วย

นิมิตที่มันเกิดขึ้น ถ้านิมิตที่มันเกิดขึ้นนะ ถ้ามันเกิดขึ้น เราวาง เราวางให้หมด เราวางทุกๆ อย่าง มันยังไม่เป็นประโยชน์ ไม่เป็นประโยชน์นะ เราสร้างบุญกุศลของเรามา บุญกุศลมันเป็นนามธรรม ใครมันจะแย่งชิงไม่ได้ สิ่งที่ว่าเป็นทิพย์สมบัติๆ ไง บุญกุศลนี่เป็นทิพย์สมบัติ ของของเราจะอยู่กับเราตลอดไป มันไม่ใช่เพชรนิลจินดาที่ใครจะมาหยิบฉวยไปแล้วไปซื้อไปขายได้ แต่บุญของเรา จิตใจดวงใดก็จะมาแย่งบุญกุศลเราจะไปซื้อไปขายไม่ได้ ฉะนั้น บุญกุศลของเราก็คือบุญกุศลของเรา

ถ้าจิตของเราเป็นนิมิต พอเราพิจารณาไปแล้วเห็นนิมิตแล้วเราวางไว้ก่อน เราวางไว้ จะไม่มีใครมาแย่งชิงไป บุญจะอยู่กับเราตลอดไป อํานาจวาสนาของจิตจะอยู่กับจิตดวงนี้ตลอดไป ไม่มีใครที่ไหนมาแย่งชิงสิ่งนี้ได้ แต่เพราะเราใช้มันไม่เป็น เราบริหารไม่เป็น พอเราไปเจอแล้วเราคิดว่าสิ่งนั้นจะเป็นสมบัติของเรา

มันเป็นสมบัติหยาบๆ มันเป็นนิมิตหมายที่ให้จิตรู้ แล้วถ้าจิตวางไว้ จิตจะเป็นอิสระ พอจิตเป็นอิสระแล้วจิตพิจารณานะ จิตมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันวิปัสสนาของมันเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป ถ้าเป็นชั้นเข้าไปนะ สิ่งที่เป็นอํานาจวาสนามันจะมาเสริมๆ

ครูบาอาจารย์ที่ท่านสิ้นกิเลสไปแล้ว จิตที่กว้างขวาง จิตที่มีกําลัง จิตที่เป็นประโยชน์ ท่านจะสร้างประโยชน์กับศาสนา กับสัตว์โลกได้มหาศาลเลย แต่พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นสงฆ์องค์แรกของโลก เวลาสําเร็จเป็นพระอรหันต์แล้วไปสอนพระปุณณมันตานีบุตรที่เป็นหลานองค์เดียว แล้วไปอยู่ในป่าในเขาตลอดไปเลย

พระสารีบุตร เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน เป็นเสนาบดีทางธรรม ท่านออกมาช่วยเหลือ เป็นมือขวาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรม นี่พระอรหันต์เหมือนกัน บุญญาธิการยังไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันมีนิมิตแล้ว ถ้าเรามีอํานาจวาสนา เราจะทําประโยชน์มากกว่านี้ เราวางไว้ก่อน เราวางแล้วผ่านเข้าไป จิตมันสงบเข้าไป ระงับเข้าไป อย่าไปรู้จักนิมิต นิมิตนี้วางไว้ทั้งหมด ไม่เป็นประโยชน์อะไรทั้งสิ้น นิมิตเป็นเครื่องหมายบอกเท่านั้นเองว่าจิตเรามันสงบแล้วมันไปรู้ไปเห็น ไปรู้ไปเห็นนั่นน่ะคือใช้จ่าย นั่นน่ะคือฟุ่มเฟือย เพราะจิตมันรู้ จิตมันก็ต้องเป็นพลังงาน พลังงานมันใช้ไปแล้วมันก็เสื่อม เพราะจิตมันไปเห็น พลังงานต้องใช้ไหม เครื่องยนต์ที่มันติดอยู่ต้องมีนํ้ามันไหม ไม่มีนํ้ามัน เครื่องจะติดได้ไหม จิตไม่สงบจะเห็นนิมิตไหม แล้วก็ไปรู้ตามนิมิต มันก็ใช้กําลังไปหมดแล้วมันจะเอากําลังไปทําอะไรต่อ มันก็ไม่มีไง

แต่ถ้าวางไว้ รถยนต์เติมนํ้ามันเต็มถังแล้วไม่ติดเครื่องเลย นํ้ามันไม่พร่องเลย เวลาจะเดินทาง พอจะใช้สอย ติดเครื่อง ไปได้แล้ว

นี่รถติดเครื่องไว้ เวลาเติมนํ้ามัน ติดเครื่องไว้ ให้มันติดเครื่องไว้ทั้งวันทั้งคืนเลย พอจะมาอีกทีนํ้ามันเกือบหมดถังแล้ว นี่ก็เหมือนกัน พอรู้นิมิต ไปรู้นู่นรู้นี่ นํ้ามันมันใช้ไปเรื่อยๆ แต่ถ้าเราดับเครื่อง ไม่ต้องติดเครื่อง ทําความสงบของใจ นํ้ามันจะอยู่เต็มถังอยู่อย่างนั้นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน “ผมมั่นใจว่ามันเป็นนิมิตภาวนา”

ใช่ มันเกิดจากนิมิตภาวนา เกิดจากนิมิตภาวนาแล้วทําอย่างไรต่อ เห็นไหม เห็นภาพอย่างนั้น พอภาพนั้นจบไปจะเห็นภาพอย่างนั้นต่อ จริงหรือไม่จริงก็ได้ นี่เห็นแต่ไม่รู้ เห็นแต่ไม่รู้

แต่ถ้าเห็นแล้วรู้นะ อ๋อ! นิมิตใช่ไหม จิตเราเป็นคนรู้ อย่างเช่นเรามีการศึกษา ปัญญาที่เราศึกษามาเป็นของใคร แล้วปัญญาอยู่ที่ไหน แล้วคนจะรู้ไหมเรามีปัญญามากปัญญาน้อย เว้นไว้แต่เอาประกาศมาแขวนไว้ กูมี ๕ ใบ แล้วมีความรู้จริงหรือเปล่าไม่รู้ กูซื้อมาก็ได้ เดี๋ยวนี้กูไปซื้อในเว็บไซต์ กูจะเอากี่ใบก็ได้ กูจะจบอะไรก็ได้เดี๋ยวนี้ ดอกเตอร์กูก็จบได้ กูแขวนไว้บ้านกูเต็มเลยดอกเตอร์ กูซื้อมาจากเว็บไซต์ แล้วปัญญามีจริงหรือเปล่า

นี่ก็เหมือนกัน เราวางไว้ เรารู้สิ่งใดเราก็วางไว้ เรารู้ของเราเอง แล้วเราทําความสงบของใจเข้ามา

นี่ข้อที่ ๑ ไง “จะปฏิบัติต่อนิมิตอย่างไร”

จะปฏิบัติต่อนิมิตนะ นิมิตก็คือนิมิต รู้แล้วเราก็เก็บไว้ในใจ ถ้าพูดอย่างนี้แล้ว ดูสิ ดูหลวงตานะ หลวงตาเวลาท่านจะออกปฏิบัติ เวลาท่านทําความสงบของใจเข้ามา มีปะขาวเดินเข้ามาต่อหน้า แล้วก็มานับข้อให้ดูนะ ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙ แล้วพยักหน้า ๙ พรรษาแล้วจะสําเร็จ ปฏิบัติไป ๙ ปีจะเป็นพระอรหันต์ ท่านบอกท่านเก็บไว้ในใจ ไม่บอกใครเลย เก็บไว้ลึกๆ เก็บไว้ข้างในลึกๆ ไม่บอกใครเลย รู้ของท่านเอง ท่านรู้นิมิต ท่านเก็บไว้ ท่านไม่บอกใครเลย

แล้วภาวนาไปกับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นก็เคี่ยวเข็ญมาโดยตลอด ติดสมาธิอยู่ ๕ ปี ออกจากสมาธิมาก็มาพิจารณา ติดสมาธิเพราะคิดว่าสมาธิเป็นนิพพานไง ติดว่านี่เป็นนิพพาน เพราะสิ่งที่คิดว่าสมาธิเป็นนิพพาน หลวงปู่มั่นก็ลากออกมาแล้วปฏิบัติต่อเนื่องไป พอหลวงปู่มั่นเสียไปแล้ว ๙ พรรษา ออกพรรษาที่ ๙ ยังไม่จบ ไปถามหลวงปู่ ไปคุยปรึกษากับหลวงปู่กงมาไง บอกว่า นี่นิมิตมันหลอกผม ผมมั่นใจมาตลอดนะว่า ๙ ปี ออกพรรษา ก็คิดว่าก่อนออกพรรษาจะได้เป็นพระอรหันต์ นี่ก็ออกพรรษาแล้วยังไม่ได้เป็นพระอรหันต์ เพราะรู้อยู่ เพราะรู้ว่ากิเลสยังมีอยู่ ไปปรึกษาหลวงปู่กงมา ไม่พูดกับใครเลย เพราะว่านิมิตมันโกหกผมแล้วล่ะ

หลวงปู่กงมาท่านแก้ พรรษาที่ ๙ ยังไม่สิ้นปีที่ ๙ สิ้นปีที่ ๙ คือสิ้น พ.ศ. ที่ ๙ ออกพรรษาแล้วมันยังอีกตั้งหลายเดือน มันยังไม่จบปีที่ ๙ ท่านจะมาพูดอย่างไรว่านิมิตมันหลอก

พอหลวงปู่กงมาท่านให้คติอย่างนั้น โอ๋ย! มันฟื้นขึ้นมาเลยนะ จิตใจมันคึกคักขึ้นมาเลยนะ ท่านก็พยายามปฏิบัติของท่านต่อเนื่องไป จบปีที่ ๙ จริงๆ

แต่ขณะนิมิต นิมิตของเราเก็บไว้ลึกๆ ท่านบอกท่านเก็บไว้ลึกๆ ท่านไม่พูดให้ใครฟังเลย แต่บางทีท่านพูด ท่านเล่าออกมาให้ฟัง เวลาท่านสงสัยขึ้นมา ไปถามหลวงปู่กงมานะว่า นิมิตมันหลอกผม นิมิตบอกว่าออกปฏิบัติพรรษาที่ ๙ จะสําเร็จ นี่ก็ออกพรรษาแล้ว ๙ ปีแล้ว หัวใจห่อเหี่ยวเลย มันยังไม่สําเร็จ

หลวงปู่กงมาท่านแก้ให้นะ พรรษาที่ ๙ กับปีที่ ๙ พรรษาที่ ๙ มันออกพรรษา มันยังไม่สิ้นปีที่ ๙ ถ้าสิ้นปีที่ ๙ ให้ปฏิบัติต่อเนื่องไป พอปฏิบัติต่อเนื่องไป ออกพรรษาที่ ๙ แล้วปฏิบัติต่อเนื่องไป ท่านก็สําเร็จจริงๆ ตามพรรษาที่ ๙

นิมิต เห็นไหม เขาบอกนิมิตมันจะผิด นิมิตจะไม่เป็นประโยชน์ นิมิตจะอะไร

นิมิตก็คือนิมิต แต่นิมิตแล้วเราต้องทําของเรา เห็นไหม ปะขาวเขามาบอก ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙ พยักหน้าเลยนะ ๙ ปีจะสําเร็จ ๙ ปีจะสําเร็จ ไม่ทําอะไรเลยนะ ให้ปะขาวเอาพระอรหันต์มาให้ไหม นอนเฉยๆ ปะขาวจะเอาพระอรหันต์ยัดเข้าไปในใจเลย

นิมิตก็บอกถึง ๙ ปี แต่หลวงตาท่านเกือบตาย อดอาหารจนท้องเสีย ต่อสู้จนสุดกําลัง สละตายแล้วสละตายอีก ๙ ปีสมบุกสมบันเต็มที่เลย เห็นไหม นิมิตบอกไว้ ๙ ปี แต่หลวงตาปฏิบัติเกือบตาย ๙ ปีสําเร็จเหมือนกัน

นิมิตวางไว้

“จะปฏิบัติกับนิมิตอย่างไร”

นิมิตวางไว้ เรารู้เราเห็นของเรา ไม่ต้องไปตื่นเต้นกับใคร แล้วไม่ต้องไปถาม นี่เขาเขียนมานะ ไปถามอาจารย์เขา อาจารย์เขาว่าอย่างนู้น คนนี้ว่าอย่างนี้

เราไม่พูดเลย เป็นสมบัติส่วนตน แล้วเราเก็บไว้ เราจะปฏิบัติต่อนิมิต เว้นไว้แต่จิตสงบแล้วเห็นกาย พิจารณา นิมิตอย่างนี้ต้องเอามาแยกมาแยะให้มันเป็นไตรลักษณ์ ถ้านิมิตเรื่องภพเรื่องชาติ เรื่องความรู้ต่างๆ นั่นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่ถ้าเห็นกายก็นิมิตเหมือนกัน แต่นิมิตเกิดจากจิตสงบแล้วเห็น แยกแยะให้เป็นไตรลักษณ์ ให้แปรสภาพให้เราดู กรณีอย่างนี้ใช้ได้ แล้วปฏิบัติต่อไป แล้วถ้าต่อเนื่องไปๆ จิตพอพ้นจากกิเลสแล้ว นิมิตนั้นจะ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ นิมิตมันจะบอกสิ่งที่เราควรทําประโยชน์อย่างไร อนาคตกาลจะมีเรื่องสิ่งใด จะเข้ามาในจิตให้จิตรับรู้ได้ อันนั้นมันเป็นเพราะไม่มีอวิชชาแล้ว ไม่มีสิ่งใดมายุมาแหย่ สิ่งนั้นมันเป็นสัจธรรม สัจจะจะรู้ได้

แต่ตอนนี้อวิชชาในหัวใจเราเต็มหัวใจ สิ่งใดเข้ามา มารมันก็ครอบงําเราอยู่แล้ว สิ่งที่เข้ามารู้มาเห็นมันก็มากระตุ้นให้มารมันฟูขึ้น เป็นผู้วิเศษ เป็นคนเก่ง เป็นผู้รู้ เป็นผู้จะสร้างโลก เป็นผู้จะช่วยเหลือโลก นี่มันไปกระตุ้น ยังช่วยเหลือตัวเองไม่ได้เลย ตัวเองยังกิเลสเต็มหัวเลย จะไปช่วยใคร วางไว้ๆ ไง

นี่จะปฏิบัติต่อนิมิตอย่างไร เราปฏิบัติของเราไป นิมิตเราต้องมีความเข้าใจของเราเอง ถ้ามันรู้มันเห็นขึ้นมามันจะเป็นของมัน นี่เห็นแต่ไม่รู้ มันก็เป็นอย่างนี้

“๒. ตามที่เล่าข้อที่ ๒ ข้อที่ ๓ และข้อที่ ๔ ขณะภาวนานั้นผมคิดว่าอาจจะเกิดจากจินตนาการของจิต จึงไม่ได้สนใจ แต่พอออกจากภาวนาทุกครั้งผมมานั่งพิจารณา ภาพที่เกิดขึ้นจากจินตนาการกับภาพที่เกิดในขณะภาวนา ลักษณะหลายๆ อย่างไม่เหมือนกัน จากจินตนาการข้อแรก”

อันนี้เราคิด เห็นไหม ถ้าอย่างนั้นเกิดนิมิตแล้ว นี่เวลาเป็นธรรมเกิดว่าธรรมเกิด พอธรรมเกิดแล้ว หลวงตาบอกกิเลสเกิด พอธรรมมันเกิดคือสิ่งที่รู้เห็นมันมาเตือน เป็นการเตือน เป็นการสอนใจเรา แต่เพราะเราไปผูกพัน เห็นไหม “มันเป็นภาพที่จริง มันเป็นภาพที่ดี มันเป็นความจริง ไม่ใช่กิเลสหลอกหรอก” นี่กิเลสเกิดแล้ว

กิเลสเกิดคือทําให้เราขุ่นข้องหมองใจ กิเลสเกิดคือเราต้องการให้ได้อย่างนั้น กิเลสเกิดคือเราต้องการให้ภาพที่รู้ที่เห็นคงที่อยู่กับเรา กิเลสเกิดคือเรารู้เห็นสิ่งใดต้องเป็นความจริงตลอดไป นี่กิเลสเกิด ทั้งๆ ที่ธรรมเกิด ธรรมมาเตือนเรา แต่เราจะบริหารจัดการกับนิมิตอย่างไร แต่พอมันมาเกิด ธรรมเกิดแล้วให้กิเลสมันมาครอบงํา ครอบงํา มันก็จะว่าเป็นอย่างนู้นเป็นอย่างนั้นไป

สัจธรรมบอกว่าธรรมเกิด แต่หลวงตาบอกว่ากิเลสมันเกิด กิเลสเกิดเพราะใจเรามีกิเลส มันถึงกิเลสเกิด นี่พูดถึงว่า ถ้าความรู้ความเห็นนะ เขาบอกภาพที่เขาเห็นเป็นคําบริกรรม

มั่นใจอย่างนั้นก็ใช่ ถ้าเป็นนิมิตใช่ไหม ใช่ แต่นิมิต ถ้าจิตเรามันยังไม่มั่นคง จิตเรายังไม่มีกําลังพอที่จะบริหารจัดการ นิมิตทําให้เสียได้ นิมิตทําให้

๑. เสียเวลา หนึ่งนะ เสียเวลา ทําให้เรามั่วอยู่นั่นน่ะ เราคลุกคลีอยู่กับนิมิตนั่นน่ะ ไม่ก้าวหน้า นี่เสียเวลา

๒. ถ้าเกิดนิมิต เกิดความรู้ความเห็นยึดมั่นถือมั่นขึ้นไป จะทําให้เราออกนอกทางแล้ว เราจะยึดมั่นถือมั่นว่าความรู้ความเห็นนั้นจะเป็นความจริง

ฉะนั้น ทุกคนมันนอน มันฝันก็ต้องเป็นความจริงหมดสิ

ฝันจริงก็มี ฝันปลอมก็มี มันมีของมันทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น สิ่งที่มันเป็นสิ่งใดแล้ววางไว้ เราปฏิบัติเพื่อความสงบของใจ ให้ใจมันมีความสงบแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา ครูบาอาจารย์ท่านผ่านมาทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น บางคนจะรู้จะเห็น แล้วถ้าเขาเห็นโทษแล้วแก้ไขได้นะ เจริญก้าวหน้ามาก

บางคนไปรู้ไปเห็นแล้วไม่เห็นโทษ เห็นเป็นคุณ เห็นเป็นคุณไง แต่มันเป็นโทษ เห็นเป็นคุณแล้วยึดมั่นถือมั่น พอความยึดมั่นถือมั่น มันเป็นอนิจจัง สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจังหมด ถ้าเป็นอนิจจัง เราจะไปยึดของที่เป็นอนิจจังให้เป็นความจริงได้ไหม เราไปยึดสิ่งที่แปรปรวนให้เป็นความจริงกับเราได้ไหม เพราะมันไม่ได้ เราก็บ้าน่ะสิ คือเราไปเอาเงา ภาพเงาให้เป็นภาพจริง แล้วก็ยึดมั่นถือมั่นจะให้มันเป็นแบบนั้น เราทุกข์ตายเลย

เราไปเห็นภาพเงา ภาพเงานี้มันเป็นคติ มันเป็นคติ มันเป็นเครื่องบอกว่าอนาคตเราจะเป็นอย่างไร เราจะทําได้หรือไม่ได้ อันนี้เรารู้ของเราแล้วเราก็วางไว้ แล้วเราก็มาทําจริงจังของเรา แบบที่หลวงตาท่านบอก ปะขาวบอก ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙ พอออกพรรษาที่ ๙ นิมิตหลอกแล้ว

แต่เวลาไปถึงหลวงปู่กงมา หลวงปู่กงมาบอกไม่ ยังไม่พ้นปีที่ ๙ ถ้าพ้นปีที่ ๙ ไปแล้วถึงจะบอกว่านิมิตหลอก ขยันหมั่นเพียรต่อไป จบในปีที่ ๙ จริงๆ เห็นไหม นี่เป็นประโยชน์ ถ้าเป็นประโยชน์ แล้วหลวงตาท่านบอกท่านเก็บไว้ลึกๆ ไม่บอกใครเลย ถ้าบอกใครไปแล้ว นี่ในการปฏิบัติเขาทํากันอย่างนั้น

นี่ก็เหมือนกัน นิมิตหรือไม่นิมิตวางไว้ วางไว้ เห็นแต่ไม่รู้ เอาความจริงของเราดีกว่า

ถาม : เรื่อง “พิจารณาไม่เป็น”

กราบนมัสการหลวงพ่อค่ะ กราบขอบพระคุณหลวงพ่อมากๆ ที่เมตตาตอบคําถามปัญหาการนอน และมันคืออะไร ให้ลูกได้เอาไปคิดทบทวนนะคะ ลูกเข้าใจความหมายในสิ่งที่หลวงพ่อสอนค่ะ ลูกมีกรรม ทุกสิ่งทุกอย่างลูกสร้างขึ้นมาเอง ลูกยอมรับโดยดีค่ะ ถ้าลูกได้พบพระธรรมตั้งแต่เด็กๆ ลูกคงบวชไปนานแล้วค่ะ แต่นี่เพิ่งตาสว่างมาเห็นความไม่เที่ยงของชีวิตก็อายุ ๒๘ แล้วค่ะ

หัดนั่งสมาธิเอง ผิดๆ ถูกๆ เมื่อได้พบความสงบใจอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อนในชาตินี้ จึงได้คิดออกแสวงหาครูบาอาจารย์ เพื่อนปฏิบัติธรรมทางอินเทอร์เน็ตแนะนํามาทางนี้ค่ะ จึงได้มาถามหลวงพ่อในข้อสงสัยต่างๆ นะคะ นับว่าเป็นบุญของลูกที่อย่างน้อยลูกก็เกิดมาได้พบพระธรรม ได้มาพบครูบาอาจารย์นะคะ

ลูกไม่เข้าใจในสิ่งที่หลวงพ่อพูดหรอกนะคะ เกี่ยวกับการพิจารณากาย กายนอก กายใน กายในกาย หรืออสุภะ เพราะแต่ก่อนเวลานั่งสมาธิ ลูกก็ไปติดอยู่ที่จิตเสมอ ลูกพิจารณาต่อไปไม่เป็นค่ะ แต่กายมันไม่รู้สึกอะไรนะคะ ก็เลยไม่รู้จะพิจารณาอย่างไร ลูกอยากจะเข้าใจนะคะ อยากศึกษาให้รู้ ปฏิบัติให้เห็นตามความเป็นจริงทั้งหมด แต่ลูกไม่มีบุญมากพอที่จะทําให้เห็นอย่างนั้น เพราะตอนนี้ลูกพยายามหันมานั่งสมาธิ แต่ลูกก็พบว่าจิตไม่เป็นสมาธิเหมือนแต่ก่อนค่ะ ลูกหมายถึงไม่มีสภาวะสุขสงบใจเหมือนตอนที่เริ่มนั่งสมาธิใหม่ๆ หรืออาจจะเป็นเพราะว่าลูกไม่ได้นั่งสมาธิมาระยะหนึ่งกระมัง

ปัจจุบัน ลูกพยายามตามรู้ลมหายใจ ตอนที่เดินไปกลับขึ้นรถไฟฟ้าตามที่หลวงพ่อบอก ลูกก็เห็นสภาวะที่ท้องมันโป่งพองดันออกมา เหมือนทางเดินหายใจมันปิด เหมือนตอนที่นั่งสมาธิ บางครั้งแค่นึกองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิดหน่อย หรือให้เงินกับขอทานนิดหน่อย ก็อาการเหมือนกันนะคะ แต่ก่อนขณะนั่งสมาธิ บางครั้งลูกจะผ่านระยะนี้ไปได้บ้างค่ะ

ระยะสุดท้ายก่อนลูกจะหยุดนั่งสมาธิ ลูกเห็นตอนที่จิตมันผุดขึ้นมาเอง เป็นคําสวดมนต์บ้างว่ามันไม่ใช่ตัวที่ลูกรู้สึก แต่ลูกก็ยังไม่เข้าใจกระจ่างดีในเรื่องของจิตค่ะ

มาตอนนี้ลูกไม่ได้นั่งสมาธิเหมือนเดิม แต่บางครั้งลูกก็รู้ได้ว่าจิตที่ผุดขึ้นมานั้นมันไม่ใช่ตัวที่ลูกรู้สึก จิตมันบอกให้ลูกไปทําสิ่งนั้นสิ่งนี้โดยที่ลูกไม่ได้คิดสิ่งนั้นเลย มันผุดของมันเอง ลูกคิดว่าลูกเริ่มเข้าใจมากขึ้นแล้วค่ะว่าจิตมันเป็นเหมือนเทปที่จะรีเพลย์อีกครั้ง ครั้งแล้วครั้งเล่า ไม่ว่าดีหรือไม่ดี มันก็ทําหน้าที่ของมันไปอย่างนั้นจริงไหมคะ มันเป็นเหตุผลที่เราต้องสํารวมทั้งกายและใจใช่ไหมคะ เพราะไม่ว่าอะไรมากระทบ มันก็จะลงที่จิตทั้งดีและไม่ดี มันเป็นที่มาของคําว่า “กายวิเวก” และ “จิตวิเวก” ใช่ไหมคะ

ในการปล่อยคืออะไรคะ มันคือการเห็นตามความเป็นจริงว่ามันเกิดมันดับ มีสิ่งนี้มากระทบก่อน สิ่งที่เกิดตามมา แล้วเราก็ปล่อยมัน ไม่ใช่การไปเพ่ง การบังคับไม่ให้มันดับใช่ไหมคะ

หลวงพ่อ ลูกคิดว่า การทําจิตสงบกดทับจิตไว้คือทางออก แต่ดูแล้วลูกเข้าใจผิดค่ะ ลูกควรปล่อยมันหมดเลยหรือไม่คะ ทั้งกุศลและอกุศล หรือเราควรที่จะยึดกุศลไว้คะ และทํากุศลให้มากๆ เข้าไว้ แต่ถ้าตามจิตนั้นไปทํากุศล ถ้าทําไม่ได้ก็ทุกข์อยู่ดีอีกตามเคย

คําถามลูกมาถูกทางไหมคะ กรุณาตอบด้วย

ตอบ : อันนี้ก็อารัมภบทมาตั้งแต่ครั้งที่แล้ว ครั้งที่แล้วที่ถามมาว่าไม่มีโอกาสได้ภาวนา ก็ตอบไปไงว่ามันเป็นเวรเป็นกรรมเพราะเราสร้างเวรสร้างกรรมของเรามาเอง คราวนี้เขาเขียนมา เขียนมามีอยู่ ๒ ประเด็น

ประเด็นหนึ่ง ลูกไม่เข้าใจหลวงพ่อพูดเลยค่ะ ลูกไม่เข้าใจหลวงพ่อพูดเลย ถ้าไม่เข้าใจหลวงพ่อพูดเลย แล้วเขียนมานี่เอาอะไรเขียนมา

ไม่เข้าใจก็วางไว้ เวลาพูดไป เวลาหลวงตาท่านสอนนะ เวลาฟังเทศน์ เราตั้งสติไว้กับจิต แล้วเสียงนั้นจะมากระทบเราเอง เอาคําเดียว เอาคําที่สะเทือนใจ พอฟังแล้วขนลุกขนพองสยองเกล้า เอาคํานั้นน่ะ

ฟังเทศน์เพื่อสิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง สิ่งที่ได้ยินได้ฟังแล้วตอกยํ้า สิ่งที่ได้ยินได้ฟังไปแก้ความสงสัยของเรา ถึงที่สุดจิตใจมันผ่องแผ้ว คือเข้าใจแล้วมันวางหมด มันโล่งหมด นี่อานิสงส์ของการฟังธรรม

แต่นี่มันไม่ใช่อย่างนั้นน่ะ เป็นนักวิทยาศาสตร์ เป็นนักศึกษาไง เวลาฟังธรรมก็เหมือนเทปเลยนะ ตั้งแต่คําแรกจนคําสุดท้ายจําได้หมดไง จะจําให้หมดเลย หลวงพ่อพูดมาดีมาก จะจําตั้งแต่คําแรกยันคําสุดท้ายเลย ก็เลยไม่ได้เรื่องเลย คือจําไปจํามาเลยงง จําไปจํามาเลยจําไม่ได้สักคํา

ไม่ต้อง การฟังเทศน์นะ ตั้งสติไว้ที่จิต แล้วเวลาครูบาอาจารย์เทศน์ ให้ท่านเทศน์ไป นั่นคือสัจธรรม แล้วเรานั่งจิตสงบ อะไรที่มันสะเทือนใจ อะไรที่มันทิ่มกลางหัวใจ คําเดียว คํานั้น เอาคํานั้นมาคิดบ่อยๆ คํานั้นน่ะเวลาถ้ามันกระเทือนหัวใจนะ ขนพองสยองเกล้าเลย

ฉะนั้น ที่หลวงพ่อพูดไป โยมไม่เข้าใจที่หลวงพ่อพูดเลยค่ะ

ก็ไม่เข้าใจเลย เพราะหลวงพ่อพูดร้อยแปด พูดทุกเรื่องเลย ตั้งแต่สากกะเบือยันเรือรบ

การจะเทศน์นะ มันต้องเทศน์ตั้งแต่การเคลียร์พื้นที่ของใจก่อน เวลาฟังเทศน์นะ เทศน์ต้องเทศน์วิธีการทําความสงบของใจ คือปรับพื้นที่ ถ้าใจมันสงบแล้วออกวิปัสสนาอย่างไร นี่เป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป

การตอบคําถามก็เหมือนกัน ตอบคําถาม วันนั้นโยมถามมา เราตอบไปเป็นพะเรอเกวียนเลย เพราะเราเห็นว่าโยมถามมาว่า โยมอยากภาวนาก็ไม่มีเวลาภาวนา สามีอยากภาวนาก็ไม่มีเวลาภาวนา ลูกเล็กๆ มันก็ไม่รู้เรื่องอะไรด้วย เพราะอะไร เพราะว่า หนึ่ง โยมก็สะเทือนใจ เพราะลูก ๒ คน แล้วสามีก็บอกว่าเห็นภรรยาภาวนา สามีก็อยากภาวนาเหมือนกัน แสดงว่าภรรยาเอาเปรียบสามี สามีออกไปหาเงินหาทองมาเลี้ยงครอบครัว แล้วภรรยาไม่ต้องออกหาเงินหาทองมาเลี้ยงครอบครัว อยู่สุขอยู่สบายแล้วยังไปเอาเปรียบเขาอีกไง เราถึงได้พูดออกไปอย่างนั้น ได้พูดออกไปว่าการครองเรือนมันแสนยาก พูดตั้งแต่สากกะเบือยันเรือรบ แล้วโยมจะจําทุกคํามันจําไม่ได้หรอก เลยสุดท้ายว่า หลวงพ่อพูดอะไร หนูไม่รู้เรื่องเลย

ไม่รู้เรื่อง เห็นไหม เรื่องกายนอก กายใน กายในกาย เวลาพิจารณาไปมันเป็นขั้นเป็นตอน เอาสิ่งที่โยมเข้าใจได้ รู้ได้พอ สิ่งใดที่โยมเข้าใจไม่ได้ รู้ไม่ได้ วางไว้ก่อน จิตใจที่สูงกว่าเขาจะดึงจิตใจที่ตํ่ากว่า โยมอยู่ใต้ถุนบ้าน ไอ้เราอยู่บนหลังคา เราอยู่บนหลังคาแล้วหย่อนเชือกลงมา โยมเห็นเชือกไหม เวลาอยู่ใต้ถุนเห็นเชือกลงมา เห็นแต่เชือกใช่ไหม แต่ไม่เห็นคนหย่อนลงมาใช่ไหม แล้วโยมจะบอกว่าเห็นเชือกด้วย ต้องเห็นหลวงพ่อด้วย ถ้าหลวงพ่อไม่หย่อนมา เชือกคนอื่น หนูไม่เอา จะเอาแต่เชือกหลวงพ่อ เห็นไหม

จิตที่สูงกว่าจะดึงจิตที่ตํ่ากว่าขึ้น ฉะนั้น จิตที่ตํ่ากว่าจะเข้าใจว่าจิตที่สูงกว่าพูดแล้วจะเข้าใจหมด เอาที่ไหน เว้นไว้แต่สมมุติกับสมมุติมันสอนกัน สมมุติคือปรัชญา ตรรกะ คนที่พูดตรรกะเขาก็เข้าใจได้ซาบซึ้ง ไอ้คนฟังก็ซาบซึ้ง นี่ไง ที่ฟังธรรมแล้วเข้าใจ ฟังธรรมที่เป็นสมมุติ โอ๋ย! ฟังแล้วซาบซึ้งเป็นนิยาย นิยายธรรมะฟังแล้ว แหม! พระเรวตะเข้าป่า พระเรวตะไปช่วย โอ๋ย! ฟังแล้วซาบซึ้งๆ แต่ไม่รู้ว่าพระเรวตะคือใคร

พระเรวตะเป็นน้องพระสารีบุตร เป็นพระอรหันต์ เป็นเอกในทางอยู่ธุดงควัตร ฉะนั้น เขาเอามาเขียนเป็นนิยายธรรมะ โอ๋ย! อ่านแล้วซาบซึ้งมากเลย แต่พอมาฟังเทศน์เรื่องอริยสัจ งงนะ ฟังไม่เข้าใจ

เราเห็นเรื่องอย่างนี้มาก โดยทั่วไปโยมฟังนิยายธรรมะนี่ชอบ นิยายธรรมะซาบซึ้งนํ้าตาไหลเลยแหละ แต่พอฟังเทศน์อริยสัจ เฮ้ย! พูดอะไรกันวะ เฮ้ย! พระพวกนี้พูดแปลกๆ เฮ้ย! พระพวกนี้ใช้ไม่ได้ มันไม่สนุก พระพวกนี้ใช้ไม่ได้...ฟังเทศน์ไม่เป็น

ฟังเทศน์เป็นนะ มันจะฟังเลย สิ่งใดที่สะเทือนใจ สิ่งใดที่ทิ่มเข้าไปกลางใจดํา คือกิเลสอยู่ที่ไหน ทิ่มเข้าไปตรงนั้นน่ะ ถ้าอย่างนั้นเขาจะหาครูบาอาจารย์อย่างนั้น ถ้าผู้ปฏิบัติ

ฉะนั้น หลวงพ่อพูดอะไร หนูไม่เข้าใจเลย

ยกไว้ โอ๋ย! ถ้าเป็นคนอื่นนะ ร้องไห้เลย โอ๋ย! สอนเกือบตาย ไม่เข้าใจ โอ้โฮ! เทศน์ขนาดนี้ไม่เข้าใจ โอ๋ย! เสียเวลาเปล่า คนสอนนี่ร้องไห้เลย ไม่มีความสามารถ สอนให้คนอื่นเข้าใจไม่ได้ เสียใจอย่างหนักเลย

แต่ตอนนี้ไม่เสียใจเพราะเข้าใจว่า สมมุติจะเข้าใจเรื่องอริยสัจไม่ได้ สมมุติจะรู้เรื่องวิมุตติไม่ได้ ถ้ารู้ เขาไม่สงสัย เขาไม่ถามมา ฉะนั้น สมมุติก็อยู่ในวงของสมมุติ วงของสมมุติ นิยายธรรมะอยู่ในวงของนิยายธรรมะ วงของอริยสัจอยู่ในวงของอริยสัจ วงของที่พ้นไป นี่วางทั้งดีและชั่ว พ้นออกไปดีและชั่วทั้งสมมุติบัญญัตินั้นเป็นอีกวงหนึ่ง ในวงของสงฆ์ ในวงของกรรมฐาน ในวงของบุรุษ ๔ คู่ มันเป็นวงเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ฉะนั้น เราพูดอย่างนี้โยมอย่าคิดมากนะ พอพูดไปอย่างนี้ เดี๋ยวพอโยมฟังแล้วโยมจะบอกว่า หลวงพ่อเอาอีกแล้ว พูดอะไรมาไม่รู้เรื่องอีกแล้ว พูดแต่เรื่องไม่รู้เลย เรื่องที่รู้ไม่บอก บอกแต่เรื่องที่ไม่รู้

เพราะถามมาเองว่า ลูกไม่เข้าใจสิ่งที่หลวงพ่อพูดเลยค่ะ เกี่ยวกับเรื่องการพิจารณากายนอก กายใน กายในกาย หรืออสุภะ ลูกไม่เข้าใจเลยค่ะ

ไม่ต้องไปเข้าใจ ยังไม่ถึงเวลาที่ต้องเข้าใจ แต่ที่เวลาเราพูดไป เราพูดถึงสเต็ป พูดถึงการปฏิบัติ มันเป็นวิวัฒนาการ การพัฒนาการของจิตมันจะเป็นชั้นเป็นตอน เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมาแบบนี้

นี่ไง อริยสัจมันมีหนึ่งเดียว พระอรหันต์ ๑,๐๐๐ องค์ก็ ๑,๐๐๐ อย่าง แต่อริยสัจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหนึ่งเดียว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแบบนี้ พระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้อย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกๆ พระองค์จะมาตรัสรู้ท่ามกลางอริยสัจ

จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ อาสวะสิ้นไป อาสเวหิ จิตฺตานิ ทําลายจิต จิตฺตานิ เป็นผู้วิมุตติ วิมุตติหลุดพ้นไป ถ้าหลุดพ้นไป ถึงตอนนั้นแล้วเราจะเข้าใจ ค่อยเข้าใจตอนนั้น

ฉะนั้น ถ้าไม่เข้าใจ วางไว้ อย่าไปพยายามจะทําความเข้าใจ แล้วเราถือว่าเราเข้าใจ ไอ้นี่เป็นสมมุติทั้งนั้นน่ะ เทียบเคียง เทียบเคียงเอาว่ารู้ เทียบเคียงเอาว่าเข้าใจ ก็เทียบเคียงไปก่อน นี่คือสุตมยปัญญา คือการฟัง นี่สุตมยปัญญา แล้วภาวนาไปจะมีจินตมยปัญญา แล้วถึงภาวนามยปัญญาจะเข้าใจตอนนั้นเป็นชั้นเป็นตอนไป อันนี้พูดถึงว่าความเข้าใจและไม่เข้าใจ

ไม่ต้องกังวล ไม่ต้องวิตก โอ๋ย! หลวงพ่อสอนดีๆ อยากจะจําให้หมดเลย อยากจะรู้ให้หมดเลย...ไม่มีทางรู้ จะรู้ได้ต่อเมื่อพุทโธ รู้ได้ต่อเมื่อปัญญาอบรมสมาธิ รู้ได้ต่อเมื่อจิตมันเป็น ถ้าจิตไม่เป็น ไม่มีทางรู้ ไม่มีทาง

ฉะนั้น สิ่งที่ตามมา เห็นไหม “ตอนนี้ลูกพยายามหัดนั่งสมาธิ แต่ลูกก็พบว่าจิตมันไม่เป็นสมาธิเหมือนแต่ก่อนค่ะ ลูกไม่มีสภาวะความสุขใจ”

ความสุขอย่างนั้นเกิดขึ้นมา เราทําของเราตอนนั้น ถ้าตอนนี้เรากลับมานั่งสมาธิ อย่างเช่นว่าขึ้นรถไฟฟ้าต่างๆ หลวงปู่ฝั้นท่านสอนเอง เวลานั่งรถไปทํางาน หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ รักษาหัวใจเราไว้ โคเราผูกไว้ อย่าปล่อยมันเร่ร่อน แล้วเวลามีสติปัญญาทําสิ่งใดมันจะดีขึ้น ทําอย่างนี้ถูก เราไม่ต้องกําหนดลมหายใจหรือภาวนาแล้วจะเป็นพระอรหันต์ในวันนี้เลย ไม่ใช่

การภาวนานี่ธรรมโอสถเพื่อเอามาปลุกปลอบหัวใจ ธรรมโอสถเพื่อให้หัวใจได้ลิ้มรส เพื่อให้หัวใจร่มเย็น อย่าเร่าร้อนเกินไปนัก อย่าทุกข์ยากนัก อย่าเร่ร่อน อยู่แต่ท่ามกลางความเดือดร้อน แล้วมันเดือดร้อนนัก หาพุทโธไว้ หาสิ่งความสงบร่มเย็นไว้ให้หัวใจได้เกาะเกี่ยว แค่นี้ก็พอ ภาวนาให้จิตสงบก็พอ ทํางานให้จิตใจมันไม่เร่าร้อนจนเกินไป เอาแค่นี้ก่อน แล้วพอจิตมันพัฒนาแล้ว มันดีแล้ว เดี๋ยวคนมีปัญญาแล้วมันหาทางออกได้ จะปฏิบัติให้เป็นพระอรหันต์ไปเลยข้างหน้า เดี๋ยวทําได้ ทําของเราไป ถ้าจิตมันพร้อมแล้วเดี๋ยวมันทําได้ แต่ตอนนี้ยังทําไม่ได้ ไม่ต้องไปกังวลไง

โอ๋ย! ฟังเทศน์ทีเดียวจะเป็นพระอรหันต์เลย ไม่ใช่พาหิยะ เขาทําบุญมามาก เขาฟังเทศน์พระพุทธเจ้าแล้วเป็นพระอรหันต์เลย อันนี้ฟังเทศน์หลวงพ่อแล้วไม่เข้าใจเลย

โอ๋ย! ถ้าเราเป็นคนขี้น้อยใจนะ เราน้อยใจตายเลย โอ๋ย! เทศน์เกือบตาย ไม่มีใครรู้เรื่องเลย โอ๋ย! รู้อยู่คนเดียว อันนี้การทําความสงบของใจนะ ข้อ ๒

“๓. การปล่อยวางคืออะไรคะ”

การปล่อยวาง อยากรู้การปล่อยวาง คิดว่าพิจารณาไปแล้ว การปล่อยวาง ปล่อยวางแล้วจะเป็นอย่างไร ถ้าการปล่อยวาง เราคิดจะปล่อยวาง ไม่ได้นะ เราคิดจะปล่อยวาง เหมือนเราขับรถไป เราขับรถไปแล้วเราก็จะปล่อยมือเลยนะ ให้รถวิ่งไปเอง ไม่ได้

การปล่อยวาง นี่เราต้องขับรถนะ แล้วรถเราต้องเอาเข้าที่จอดรถ ที่จอดรถ เราจอดรถเสร็จแล้ว นั่นคือการปล่อยวาง การปล่อยวางคือเอารถเราเข้าเทียบที่ เข้าโรงจอดเรียบร้อย นั่นคือการปล่อยวาง คือจอดเสร็จแล้ว

แต่นี่การปล่อยวางคืออะไรคะ ขับรถมานะ การปล่อยวางคืออะไรคะ ก็ปล่อยพวงมาลัยใช่ไหมคะ แล้วเหยียบคันเร่งแรงๆ ใช่ไหมคะ ก็ลงข้างถนนสิคะ

การปล่อยวาง เพราะยังไม่รู้จักการปล่อยวาง แล้วจะไปตอบเรื่องอะไรล่ะ การปล่อยวางก็ไม่เข้าใจ ไม่เข้าใจก็ยังไม่ต้องเข้าใจ การปล่อยวางคือถ้าจิตมันมีสติปัญญาแล้วมันจะปล่อยวาง การปล่อยวางมันวางด้วยสติ วางด้วยปัญญา วางด้วยการรู้เท่า วางด้วยสติพร้อม ถ้าสติพร้อม การปล่อยวางอย่างนี้มันถึงการปล่อยวางแบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน ไม่ใช่การปล่อยวางแบบหลับ การปล่อยวางแบบไม่รู้ การปล่อยวางแบบกดทับไว้ การปล่อยวางแบบปฏิเสธ การปล่อยวางอย่างนั้นไม่ใช่

ฉะนั้น การปล่อยวางคือรู้เท่าแล้วปล่อยวาง อย่างเช่นนิมิตต่างๆ เราก็ปล่อยวางเข้ามาๆ ปล่อยวางคือมีสติควบคุมความรู้สึก มันจะปล่อยของมัน มันจะเข้าใจของมัน มันจะปล่อยวางเข้ามา ถ้าปล่อยวางเข้ามา อย่างนี้มันจะเป็นไป

การพิจารณาที่ว่า กายนอก กายใน ที่ไม่เข้าใจ ถ้าพิจารณาไปแล้วมันจะปล่อยวาง แต่ที่เขาว่า “มันปล่อยวางอย่างไรคะ มันเป็นการเพ่งหรือเปล่า”

อยู่เฉยๆ พุทโธไว้ พุทโธไว้ แล้วปัญญาอบรมสมาธิไว้ ยังไม่ต้องทําสิ่งใดมากไปกว่านี้ ให้จิตใจเรามีสติปัญญา ให้มีสติสัมปชัญญะรู้พร้อม ไม่มีสิ่งใดเข้ามายุมาแหย่หัวใจของเรา แล้วเดี๋ยวจะเข้าใจไปเรื่อยๆ

ตอนนี้นะ เรากระหาย เราทุกข์ยาก เราก็อยากจะรู้อยากจะเห็น เราขวนขวายไป มันจับพลัดจับผลูแล้วมันไม่ชัดเจน ถ้าเรายืนนิ่ง เรามีสิ่งใดที่ว่าขาดตกบกพร่อง เราหามาเสริมจนเต็มแล้ว สิ่งใดที่ขาดตกบกพร่อง เราจะพิจารณาของเราว่าอะไรควรไม่ควร นั่นน่ะเดี๋ยวมันจะเข้าใจเรื่องการปล่อยวาง ยังไม่ต้องไปรีบร้อนว่ามันจะปล่อยวางอย่างไร

“ลูกควรจะปล่อยมัน คือปล่อยให้หมดใช่ไหมคะ กุศล อกุศล”

ไม่ใช่นะคะ ถ้าปล่อยทั้งกุศลแล้วปล่อยทั้งอกุศลด้วย มันก็เลยไม่มีอะไรเป็นถนนหนทางเลย

เราปล่อยวาง ปล่อยวางที่ความยึดมั่นถือมั่น แต่คุณงามความดี เราก็ทําของเราไป กุศล เราก็ทําของเราไป แม้แต่การที่เรากําหนดพุทโธ เรากําหนดอานาปานสติ นี่ก็คือกุศลนะ กําหนดลมหายใจ มีสติ ถ้ามีสติ การกระทํานั้นเป็นกุศล แต่ถ้าเราขาดสติ การกระทํานั้นเป็นอกุศล อกุศล มันทําสิ่งใดแล้วมันไปกระทบกระเทือนใครก็ไม่รู้ไง ฉะนั้น เราต้องตั้งสติไว้

กุศล ทําบุญกุศลไม่ใช่ต้องไปทําบุญที่วัด จะต้องไป ไม่ใช่ ทําบุญกุศล เวลาเรานั่งหลับตา หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ นี่กุศล กุศลคือปฏิบัติบูชา เรายกตัวเราถวายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เราทําบุญกุศล เราก็หาวัตถุทานไปถวายอามิสต่างๆ ไปถวายพระ แต่ตอนนี้เรากิริยา บุญกิริยาวัตถุ กิริยาคือคนเรามีอิสรภาพจะทําอะไรก็ได้ เราเสียสละนั่งสมาธิเพื่อบูชาพระพุทธเจ้า เราเอาร่างกายเราบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ บุญกุศลนี้มันมหาศาลไหม

แต่คนเราไม่คิดอย่างนั้นน่ะ จะทําบุญกุศลก็ต้องหาของไปวัด ต้องไปทําบุญอย่างนั้น ต้องถวายสตางค์ ต้องถวาย...บ้า

เวลาทําบุญกุศล นั่งหลับตานี่ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ บุญกิริยาวัตถุนี่ เราถวายทุกอย่างพระพุทธเจ้าเลย แล้วปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด เพราะปฏิบัติบูชา เดี๋ยวปัญญามันจะเกิดไง ปัญญามันเกิดเพราะอะไร เพราะจิตมันสงบ อ๋อ! จิตสงบเป็นอย่างนี้เอง พระพุทธเจ้าสอนให้จิตสงบ พอเราสงบแล้วเราก็รู้ เรารู้แล้วมันก็เห็นชัดเจน แล้วพอเรารู้แล้วถ้ามันเกิดปัญญา อ๋อ! ภาวนามยปัญญาเป็นอย่างนี้ เราก็รู้ ถ้าภาวนาไปต่อเนื่องกันไป พอถึงที่สุดแห่งทุกข์ พระพุทธเจ้ารู้อย่างนี้ เราก็รู้อย่างนี้

ถ้าพระพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ เป็นศาสดา สาวกสาวกะเป็นพระอรหันต์ แต่ไม่ได้เป็นศาสดา เป็นสาวกสาวกะ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเป็นพระอรหันต์ เป็นศาสดา เพราะสร้างบุญกุศลมา ครูบาอาจารย์ของเราเวลาสิ้นสุดแห่งทุกข์ไปเป็นพระอรหันต์ แต่ไม่ใช่ศาสดา สาวกได้ยินได้ฟัง มีองค์ศาสดาเป็นอาจารย์สอน นี่ไง ถ้าเราทําของเราไป เดี๋ยวเรารู้ได้ เราเข้าใจได้ กุศลเป็นอย่างนี้ มันจะมีกุศล มีปัญญารู้ตัวทั่วพร้อม รู้ไปหมดเลยถ้าเราทําได้ แล้วจะมีสิ่งเป็นประโยชน์กับเราไง จะมีปัญญา จะมีธรรมเป็นที่พึ่งตามที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย

ตอนนี้เขาอยู่ไกล อยู่เมืองนอก ถ้าอยู่ไกลนะ เราก็ทํามาหากินของเรา แล้วเราประพฤติปฏิบัติของเรา เวลาจิตเราสงบเข้ามาแล้วเราจะมีธรรมเป็นที่พึ่ง จะอยู่ใกล้อยู่ไกลขนาดไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้เอง จะอยู่ไกลเราขนาดไหน ถ้าปฏิบัติเหมือนเรา กําหนดพุทโธเหมือนเรา กําหนดอานาปานสติเหมือนเรา เหมือนจับชายจีวรเราไว้ จับชายจีวรเราไว้ แต่ไม่ทําอะไรเลย เหมือนอยู่ไกลแสนไกล

แต่เราจะอยู่ใกล้อยู่ไกลขนาดไหน เราปฏิบัติธรรม เรากําหนดพุทโธ กําหนดลมหายใจเข้าออก เรามีสติสัมปชัญญะอยู่ เท่ากับจับชายจีวรพระพุทธเจ้าไว้ จะอยู่ใกล้อยู่ไกล ปฏิบัติธรรมตามที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน เหมือนอยู่ใกล้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอวัง

เราจะเป็นคนดีคนชั่วมันอยู่ที่การกระทํา เห็นไหม

คนไม่ใช่ดีเพราะการเกิด

ไม่ใช่ดีเพราะวัดกันด้วยวุฒิภาวะ ไม่ใช่

ดีที่การกระทํา ใครทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว

ถ้ามันทําดีของมัน

แต่ถ้าจะทําอย่างนั้นได้มันต้องมีจิตใจที่เปิดโล่ง

ถ้าเปิดโล่ง ฟังธรรมๆ มาแล้วมันเข้าใจ

๕

ฟังธรรมเอา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๓ มีนาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กามราคะ อวิชชา”

รบกวนหลวงพ่อช่วยแนะนําเกี่ยวกับกามราคะ อวิชชา ฟังเทศน์หลวงตาแล้วสนใจ แต่ยังไม่เข้าใจ ยังติดตามเทศน์ของหลวงพ่ออยู่ตลอดไปค่ะ ขอบคุณ

ตอบ : นี่เขาถามปัญหามาบ่อยมาก แล้วตอบปัญหาไปจนเคลียร์หมดแล้ว พอเคลียร์หมดแล้วก็ฟังเทศน์

เวลาเราฟังเทศน์ เราแสวงหา เราก็มีปมในใจว่า เราปฏิบัติไปแล้วจะถูกต้องหรือเปล่า ทําแล้วมันจะชอบธรรมไม่ชอบธรรม เราก็มีความสงสัยไป มีความสงสัยก็ถามมาเรื่อย ก็เคลียร์ไปเรื่อย เคลียร์ทีละประเด็นๆ เคลียร์ไปจนตอนนี้ไม่มีปัญหาแล้ว ไม่มีปัญหาก็ไปฟังเทศน์หลวงตา

ฟังเทศน์หลวงตาเรื่องกามราคะ อวิชชา แล้วสนใจ แต่ไม่เข้าใจ หลวงพ่ออธิบายที

นี่ยังดีนะ ยังดีว่า การฟังธรรม การฟังธรรมคือสิ่งที่ชักนําเรา ธรรมะไง ธรรมะ ธรรมะมีหยาบ มีกลาง มีละเอียด ธรรมะอย่างหยาบๆ ดูสิ เช่น เราไปวัดไปวากัน คนที่ไปวัดได้ เขาไปวัดด้วยความภูมิใจของเขานะ

แต่คนที่เขาไม่ไปวัด เขามองแล้วเขาขวางตา พวกนี้ไม่รู้จักทรัพย์สมบัติ ไม่รู้จักประหยัดมัธยัสถ์ ใช้จ่ายฟุ่มเฟือย เอาไปให้คนนู้นคนนี้...คิดไปนู่นน่ะ เพราะจิตใจเขาหยาบ

ถ้าจิตใจเขาสูงส่งนะ เขาทําได้ทุกๆ อย่างแหละ สิ่งที่เขาทํามันของเล็กน้อยทั้งนั้นน่ะ เพราะจิตใจของเขา นํ้าใจของเขามหาศาล ฉะนั้น สิ่งที่แสดงออก แสดงออกอย่างไร นี่ใจของคนไง ใจคนหยาบ ใจคนละเอียดนี้แตกต่างกันนะ

ทีนี้เหมือนกัน ถ้าใจคนมันหยาบๆ มันรับอะไรไม่ได้เลย มันคิดเป็นวิทยาศาสตร์ไง ของเราก็คือของเรา ของเขาก็คือของเขา ไม่เกี่ยวกัน

ของเราเป็นของเรา ของเราเป็นของเราโดยสมมุติ ของเราในปัจจุบันนี้ ถ้ามันหายจากเราไป มันตกหาย เป็นของเราไหม ถ้าเราตายไปจากมัน เป็นของเราไหม นี่พระพุทธเจ้ามองตรงนี้ มันเป็นของเราชั่วคราวไง

พระพุทธเจ้าบอกขนาดนี้นะ บอกว่า คนเรามันเปรียบเหมือนบ้าน แล้วโดนไฟไหม้ บ้านเราโดนไฟไหม้นะ ถ้าคนฉลาดขนทรัพย์สมบัตินั้นออกจากบ้านไปเท่าไร ไฟไหม้บ้าน เราก็ขนของออกมา ใครขนของออกจากไฟไหม้บ้านนั้นเท่าไรก็ได้เท่านั้น

ใครโง่ไง บ้านของเราไฟไหม้นะ โอ๋ย! ไฟไหม้ ไฟไม่เกี่ยวกับเรา ไฟอยู่นอกบ้าน มันไหม้บ้านนั้นไปหมดเลย ชีวิตนี้หาทรัพย์สมบัติไว้ก็ของเราๆ ไฟก็ไหม้บ้านคืออายุขัย ไหม้บ้านจนหมดอายุขัยไป สมบัติก็ตกอยู่ในโลกนี้ เอ็งไปแต่จิตเอ็งทุกข์ๆ ยากๆ ไปนั่นน่ะ

แต่ถ้าเอ็งขนของเอ็งออก ขนของออกจากบ้าน สละไป ทําบุญกุศลเสียสละไป เสียสละไปนั้นมันเป็นวัตถุ แต่จิตใจ จิตใจเป็นคนให้ นี่ทิพย์สมบัติ จิตใจเป็นคนให้ จิตใจเป็นคนรู้ เวลาตายไป จิตออกจากร่างนี้ไป จิตมันเป็นคนให้ จิตเป็นคนรู้ จิตนี้มันก็เอาของมันไป วัตถุนั้นก็ตกอยู่กับโลกนี้ แต่ถ้าเราเก็บไว้ของเรา แล้วไฟไหม้หมดเลย จิตมันไม่ได้ให้ จิตมันไม่ได้ให้ ตายไปมันก็ไม่รู้อะไรเลย ไม่มีทิพย์สมบัติตามไป

เราจะบอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจิตใจท่านสูงส่ง ท่านรู้ อนาคตังสญาณท่านแจ่มแจ้ง แจ้งโลกนอกโลกใน โลกนอก โลกนอกก็โลกของเรา โลกในคือโลกทัศน์ คือจิตใจของเรานี่ก็โลกหนึ่ง ท่านรู้ถึงว่าโลกในมันจะเวียนว่ายตายเกิดอย่างใด ท่านสอนไว้ไง ท่านสอนไว้

แต่พวกจิตใจเรามันตาวิทยาศาสตร์ ตาโลกไง ของกูๆๆ กูไม่ให้ ก็ของกู แต่ถ้าพระพุทธเจ้า ของเราโดยสมมุติ โดยสมมุตินี่ถูกต้องชอบธรรม เราไม่พลัดพรากจากเขา เขาก็ต้องพลัดพรากจากเรา เราใช้จ่ายไป เขาพลัดพรากจากเราไป เราใช้จ่ายใช้สอย เขาก็พลัดพรากจากเราไป ถ้าเราพลัดพรากจากเขา เราก็ต้องตายไปเป็นธรรมดา แต่จิตใจเราตํ่า เราคิดอย่างนี้ไม่เป็น นี่เพราะจิตใจเราตํ่าไง ถ้าจิตใจเราสูงนะ เราจะคิดอย่างนี้ได้ ถ้าคิดอย่างนี้ได้ เห็นไหม ฟังธรรม ฟังธรรมอย่างนี้ ถ้าเราพัฒนาของเรา เราเสียสละได้ ไอ้ที่ว่าของกูๆ

กรณีอย่างนี้นะ ถ้าจิตใจคนสูงส่งนะ มันจะร่มเย็นเป็นสุข สังคมจะชื่นบาน สังคมจะอบอุ่น สังคมจะดีงามไปหมดเลย เพราะต่างคนต่างมีนํ้าใจต่อกันน่ะ นํ้าใจ ถ้าไม่ฝึกอย่างนี้มันมาจากไหนล่ะ คนมันตระหนี่ มันยังงัดเอาในบ้านมันเลย ไม่ให้ เดี๋ยวจะงัดให้หมดเลย นี่ถ้าจิตใจเขาตํ่าเป็นอย่างนั้น

ทีนี้มาฟังเทศน์ๆ ก็เหมือนกัน ถ้าฟังเทศน์นะ ถ้าจิตใจของเรา มันมีอะไรล่ะ มันมีสิ่งใดที่มันเป็นปมในใจ สิ่งต่างๆ มันก็เคลียร์ของมันไป ถ้าเคลียร์ไปแล้ว พอหมดปมอันนี้แล้วมันจะภาวนาก็ง่ายนะ

เวลาจะนั่งภาวนา “ไม่มีหรอก มรรคผลมันจะมีได้อย่างไร ไม่มีหรอก เรานี่ฉลาดมาก เราก็พิสูจน์ได้ มันไม่มีหรอก มันจะมีมาจากไหน” นี่จะนั่งสมาธินะ กิเลสมันหลอกแล้ว ถ้าบอกไม่มีนะ ไม่มีก็ไม่ต้องนั่งไง ไม่มีก็ไม่ต้องทําไง มันบอกว่าไม่มี แล้วมันก็บอกว่ามรรคผลไม่มีไง “มันเป็นนามธรรม ศีล สมาธิ ปัญญามันเป็นนามธรรม นามธรรมมันก็พิสูจน์ไม่ได้ เออ! มันก็ไม่มี” นี่กิเลสมันยุ ยุว่าไม่มี มันบอกว่าไม่มี ไม่มีเพื่ออะไรล่ะ ไม่มีเพราะเราไม่ต้องทําดีไง

แต่ถ้าบอกว่ามีล่ะ อ้าว! บอกว่ามี มีก็ต้องอยากได้ อยากได้ก็ต้องแสวงหา เออ! ถ้าอยากได้ก็ต้องบังคับตน ถ้าบังคับตนมันก็เกิดการกระทําขึ้น ถ้าเกิดการกระทําขึ้นมา ถ้ามันมีปมมันก็อ้างแล้ว นู่นก็ไม่จริง นี่ก็ไม่จริง มันว่าตัวเองคิดดีหมดล่ะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกาลามสูตร อย่าให้เชื่อๆ แต่มันเชื่อไปแล้ว เพราะเราคิดเอง เราก็เชื่อของเราไป พอเชื่อของเราไปมันก็รวนเร ทีนี้รวนเร มันเรรวนไปหมด

เวลาปัญหาเขาถามมาๆ บอกเข้าใจแล้ว เข้าใจว่ามั่นใจ เพียงแต่ว่าทําให้เรามีความมั่นใจ ทําให้เราอยากกระทํา

อันนี้ศรัทธา ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า อริยทรัพย์ในโลกนี้ ศรัทธา

ความเชื่อ บอกว่าความเชื่อแก้กิเลสไม่ได้ๆ แต่ถ้าไม่มีความเชื่อ ไม่มีศรัทธานะ เพราะศรัทธามันเป็นหัวรถจักร ศรัทธาดึงให้เรามาทําบุญ ศรัทธามันให้เราเปิดหู เปิดหู ถ้าไม่ศรัทธามันปิดหู กูแน่ กูเก่ง กูยอด แต่ถ้ามีศรัทธา มันเปิดหู เปิดนี่เปิดฟัง เปิดรับรู้

ศรัทธาเป็นอริยทรัพย์ ศรัทธาเป็นหัวรถจักรลากให้เราได้แสวงหา ลากให้เรามีการกระทํา ลาก ลากมา ลากมาเพื่อให้ศึกษา ศึกษาค้นคว้า ค้นคว้าเอาความจริงไง

ถ้าศึกษาค้นคว้าไป ศรัทธาแก้กิเลสไม่ได้ สัจธรรมต่างหาก มรรคญาณต่างหากถึงจะแก้กิเลสได้ แต่ถ้าไม่มีศรัทธาไม่มีความเชื่อ ไม่มีจุดเริ่มต้น ไม่มีการแสวงหา เราจะทําอะไรกัน

เราจะเป็นคนดีคนชั่วมันอยู่ที่การกระทํา เห็นไหม คนไม่ใช่ดีเพราะการเกิด ไม่ใช่ดีเพราะวัดกันด้วยวุฒิภาวะ ไม่ใช่ ดีที่การกระทํา ใครทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ถ้ามันทําดีของมัน แต่ถ้าจะทําอย่างนั้นได้มันต้องมีจิตใจที่เปิดโล่ง ถ้าเปิดโล่ง ฟังธรรมๆ มาแล้วมันเข้าใจ

ทีนี้พอไปฟังเทศน์หลวงตา หลวงตาท่านเทศน์เรื่องกามราคะ เรื่องอวิชชา “หนูฟังเทศน์หลวงตาแล้วหนูสนใจ แต่ไม่เข้าใจ หลวงพ่อช่วยอธิบายที”

โอ้โฮ! อธิบายทีนะ กามราคะ กามคุณ วัตถุที่เป็นกามก็มี วัตถุที่เป็นกาม กามคุณ สิ่งที่ข้าวของวัตถุ กาม กามภพ กามคือสิ่งที่เราแสวงหา เราอยากได้ นั่นคือกาม นี่พูดถึงว่าเอากามหยาบๆ ก็ได้ แต่กามราคะมันอีกไกลนัก กามราคะ ปฏิฆะ นี่พระอนาคามี พระอนาคามีจะละได้ ถ้าละกามราคะได้ก็ละโกรธ ละโลภได้

ความโลภ ความโกรธเกิดจากกามราคะ เกิดจากการแย่งชิง เกิดจากการยึดมั่นถือมั่น กามฉันทะ เพราะมีตัวตน มีฉัน พอมีฉันถึงมีเธอ ถ้าไม่มีฉัน จะมีเธอหรือ เออ! เพราะมีฉัน เพราะมีเรา เราถึงรักเขา

แต่ความจริงไม่ใช่หรอก ว่าเรารักเขาๆ ไม่ใช่หรอก มึงรักตัวมึงเอง ไม่มีมึง มึงจะไปรักใคร ต้นไม้มันรักใครล่ะ ต้นไม้มันไม่รักใครหรอก เสาก็ไม่รักใคร มันไม่มีชีวิต แต่เสามันมีชีวิต พอมีชีวิตมันก็เรียกร้องแล้วนะ พอมีชีวิตใช่ไหม ก็ต้องมีอาหาร ต้องมีทุกอย่างเลย นี่เพราะมีเรา ต้องมีฉันทะ มีกามฉันทะถึงมีกามราคะ ถ้ามีกามราคะ

นี่พูดถึงว่า ถ้าพูดถึงจะละกามราคะ

ละกามราคะก็ละกามภพ

ฉะนั้นบอกว่า สนใจเรื่องกามราคะ เรื่องอวิชชา

ถ้าอธิบายทางวิชาการ วิชาการก็วิชาการ เวลาเขาเขียน อิทัปปัจจยตา ปฏิจจสมุปบาทนะ เขียนเป็นโครงสร้าง พวกเราศึกษากันนะ อู้ฮู! ทึ่ง อึ้งเลยนะ โอ้โฮ! สุดยอดเลย

ไอ้พวกเราไปดูแล้วนะ มันเหมือนกับวิทยาศาสตร์ มันเป็นสูตรใช่ไหม พอเป็นสูตร เราก็คิดถึงวิทยาศาสตร์ในระดับเดียวใช่ไหม แต่ธรรมะนี่นะ มันมีบุคคล ๔ คู่ บุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล บุคคล ๔ คู่ เห็นไหม บุคคล ๔

บุคคล ๔ คู่ มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ ถ้านิพพาน ๑ โสดาบันเป็นอย่างไร โสดาบันละสังโยชน์ ๓ ตัว พระสกิทาคามี กามราคะ ปฏิฆะอ่อนลง พระอนาคามีละกามราคะ ปฏิฆะเด็ดขาด แต่สังโยชน์เบื้องบน รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา สังโยชน์อีก ๕ ตัว ถ้าสังโยชน์ ๕ ตัว ถ้าละตรงนั้นหมด นี่อวิชชา ฉะนั้น มันมีสังโยชน์เบื้องตํ่าและสังโยชน์เบื้องสูง นี่พูดถึงในภาคปฏิบัติ

ทีนี้ในภาคปฏิบัติ เวลาพูดถึงเรื่องนี้เขาจะพูด เวลาพระคุยธรรมะกันนะ พระเขาจะวัดภูมิกัน เวลาเขาวัดภูมิกัน เขาจะพูดธรรมะกัน ถ้าพูดธรรมะกัน พูดนี่เขาจะรู้เลยว่าคนไหนอยู่ขั้นไหน คนไหนสูงตํ่าแค่ไหน

ถ้าคนไหนสูงตํ่าแค่ไหนนะ เวลาเราพูด อย่างเรา เราเพิ่งปฏิบัติใหม่นะ กําลังเสร่อ แหม! อวดดีมากเลย อู๋ย! จิตสงบเลยนะ มันละกามราคะ อวิชชาไม่มีเลย โอ๋ย! มันเสร่อ ไอ้คนที่เขาเป็นเขาฟังนะ โอ๋ย! ไอ้นี่เสร่อ เสร่อเพราะอะไร เพราะพูดธรรมะทางวิชาการเพี๊ยะๆๆ เลย อ้าว! กามราคะ ปฏิฆะ อวิชชา ปฏิจจสมุปบาท โอ๋ย! ฉันรู้หมดเลย ฉันวางได้หมดเลย ฉันปล่อยหมดเลย...เสร่อ เสร่อเลย อ้าว! ก็มันไม่มีที่มาที่ไป มันไม่มีที่มาที่ไป

ถ้ามีที่มาที่ไป กรรมฐานเรา ครูบาอาจารย์ เวลาท่านคุยกัน เวลาหลวงตาท่านไปถามหลวงปู่แหวนไง ถามเลย เริ่มต้นถามหลวงปู่แหวน เพราะเห็นหลวงปู่แหวนเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่น แล้วมีชื่อเสียง หลวงปู่มั่นเชิดชูมา ทําไมหลวงปู่แหวนออก “เราสู้ๆ” หลวงตาท่านก็แปลกใจ เอ๊ะ! เราสู้ๆ เราสู้เป็นร้อยๆ รุ่น ท่านก็เอ๊! นี่เป็นเรื่องโลก แล้วเรื่องสัจจะ เรื่องอริยสัจภายใน ท่านก็ขึ้นไปหาหลวงปู่แหวน ก็ไปถาม หลวงปู่แหวนตอบเลย

ถามคําแรก ท่านตอบไป ๑๐ กว่านาที พอเบื้องต้นถูกใช่ไหม ต้นทางถูก ท่านถามซํ้าเข้าไปเลย พอซํ้าไป หลวงปู่แหวนท่านอธิบายซํ้าเลย อีก ๔๕ นาที นี่ไง อวิชชา กามราคะ อวิชชา อธิบายเต็มที่เลย พออธิบายเสร็จ ท่านพูดกับหลวงตานะ “มหา มหาค้านไหม มหามีอะไรสงสัยไหม ค้านมา”

หลวงตาท่านบอกว่า เกล้ากระผม พระผู้น้อยไง พระผู้น้อยกับพระผู้ใหญ่ ผู้ที่มีคุณธรรมกับผู้ที่มีคุณธรรม บัณฑิตกับบัณฑิตท่านสนทนากัน หลวงตาท่านกราบหลวงปู่แหวน “เกล้ากระผมไม่คัดค้านครับ เกล้ากระผมแสวงหาธรรมะอย่างนี้ครับ เกล้ากระผมอยากแสวงหาธรรม ฟังธรรมะอย่างนี้ครับ”

ท่านกราบ กราบเชิดชูธรรมของหลวงปู่แหวนแล้วก็จบ นี้คือสัจธรรมในใจของหลวงปู่แหวน แต่ไอ้ “เราสู้ๆ” สิ่งที่กระทํานี่ท่านทําเพื่อโลก โลกเขาแสวงหากัน โลกไปขอท่าน โลกไปให้ท่านทํา ท่านก็ทําเพื่อโลก เพราะจิตใจของสังคม จิตใจของโลกเขาเข้าถึงสัจธรรมไม่ได้ เขาจะอาศัยที่พึ่งด้วยสิ่งที่เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจของเขา แต่ความจริงนักปฏิบัติมันต้องเข้าสู่สัจธรรมอันนี้ นี่ไง เวลาธรรมะเขาคุยกัน เขาคุยกันอย่างนี้ เขาคุยกัน เพราะคนถาม นี่ไง ปกหลังประวัติหลวงปู่มั่น “ไม่รู้ ถามไม่ได้ ไม่รู้ ตอบไม่ได้ ไม่รู้ ทําไม่ได้”

ไม่รู้ก็ถามไม่ได้ ถามนี่ เราจะใช้คําพูดอย่างไร ถามเรื่องอะไร มันเป็นนามธรรม เราจะถามเรื่องอะไร เรารู้อะไร แต่นี่ปฏิบัติใหม่ยังเซ่ออยู่ไง แหม! สุดยอดเลย กามราคะก็วางได้ โอ๋ย! ปฏิฆะนี่รู้หมดเลย โอ๋ย! อวิชชาไม่มีในหัวใจเลย...เสร่อ

ถ้าคนเป็นนะ เขาจะถามว่าปฏิบัติอย่างไร คือเริ่มต้นนะ สิ่งที่ทํา โยมมา โยมจะมาทานข้าว โยมมาทําบุญที่นี่ โยมจะมาทานข้าว เราไม่มีภาชนะสิ่งใดให้โยมได้ตักข้าวทานเลย โยมจะทานข้าวได้ไหม โยมจะเอามือจับอาหารใส่มือ แล้วก็เปิบกันในมือนี้หรือ ถ้าโยมจะมาทานข้าว เราเป็นเจ้าภาพ เราก็ต้องมีถ้วยมีจานทุกอย่างพร้อมไว้เพื่อให้โยมได้ตักข้าวมาใส่จานใส่ชามเพื่อมาทานข้าวกัน

เอ็งจะประพฤติปฏิบัติ หัวใจของเอ็ง เอ็งทําความสงบของใจให้เป็นภาชนะ ให้เป็นสิ่งที่สมควรแก่ธรรมหรือยัง เอ็งจะแสวงหาธรรม เอ็งมีภาชนะ เอ็งมีสิ่งใดที่จะตักตวงมรรคผลนิพพาน เอ็งมีสิ่งใดที่เอ็งจะให้ได้สัมผัสธรรม เอ็งมีสิ่งใด เอ็งมีสิ่งใด

เอ็งไม่มีสิ่งใดเลย เอ็งบอกว่า เชิญประชาชนทั้งหลายมาใช้สอยที่นี่ ที่นี่อุดมสมบูรณ์ แต่มาแล้วทุกคน โทษนะ ถ้าเป็นสังคมเขาก็ด่าเอาเช็ดเลย เพราะเชิญเขามาแล้วไม่มีอะไรให้เขาเลย ไม่มีสิ่งใดให้เขาได้ใช้สอยเลย แล้วเชิญเขามาทั้งหมดเลย แล้วเขามาแล้วเขาไม่มีอะไรใช้สอยเลย แล้วเราจะเหลือหรือ เราก็แหลกน่ะสิ ก็เชิญเขามา

จิตของเอ็ง เอ็งได้ทําความสงบของใจหรือยัง ใจที่สงบแล้วมันสงบระงับมาจากโลก ถ้าใจไม่สงบระงับมาจากโลก เห็นไหม หมอเวลาจะผ่าตัดคนไข้ คนไข้ต้องทําอย่างไร ต้องทําความสะอาดใช่ไหม เครื่องมือแพทย์ต้องฆ่าเชื้อทั้งหมดใช่ไหม ถ้าเครื่องมือแพทย์ไม่ฆ่าเชื้อทั้งหมด เวลาเอาคนไข้เข้าไปผ่าตัด มาผ่าตัดนะ ไม่ใช่อยากมาติดเชื้อ โรคก็ไม่หาย ได้ติดเชื้อกลับไปอีกด้วย

จิต ถ้ามันไม่มีความสงบของใจเลย คิดสิ่งใดมันมีตัณหาอวิชชา มันมีกิเลสของมันอยู่แล้ว มันเป็นไปไม่ได้หรอกที่เอ็งจะประพฤติปฏิบัติมา

เราเป็นหมอเสร่อ มาได้เลย คนไข้มาได้เลย ผ่าตัดนี่ฉันเก่งมาก ถ้ามีดของฉันก็จอบไง ทั้งจอบทั้งเสียมมาผ่าตัด มันเป็นไปได้ไหม มันเป็นไปไม่ได้หรอก เรามีจอบมีเสียม เขาเอาไว้ทําสวนทํานา เขาไม่ได้เอาไปผ่าตัดคน เขาผ่าตัดคนเขาต้องมีเครื่องมือแพทย์ ถ้าเครื่องมือแพทย์ เครื่องมือแพทย์เขายังต้องไปฆ่าเชื้อ

ในการปฏิบัติมันต้องเป็นแบบนี้ นี่พูดถึงว่าเวลาผู้ที่ธมฺมสากจฺฉา ผู้ที่มีคุณธรรมเขาคุยกัน เขาคุยกันอย่างนี้ไง ถ้าคุยกันอย่างนี้เขาจะฟัง เวลาโต้ตอบธรรมะกัน จิตสงบไหม เพราะคําว่า “จิตสงบ” ฟังให้ดีนะ จิตสงบ ถ้าเป็นปุถุชน รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร รูป รส กลิ่น เสียงที่เราสัมผัสกันอยู่นี่มันเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

มันเป็นบ่วงของมาร คนด่าเราเจ็บไหม นั่นน่ะบ่วงมันรัดคอ ถ้าคนมาชื่นชมล่ะ เป็นพวงดอกไม้ใช่ไหม เขามาเยินยอปอปั้น เขาจะมาหลอกไง เขาจะมาต้มมาตุ๋น เขายกเราเต็มที่เลย จะล้วงกระเป๋า นั่นน่ะพวงดอกไม้แห่งมาร เขาหลอกเขาล่อด้วยพวงดอกไม้ ด้วยคํายกยอปอปั้น แต่ถ้าเขามาทําทุจริตกับเรา นั่นน่ะบ่วงมันรัดคอ แค้น ใครมาติฉินนินทานี่แค้นมากเลย รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร นี้ปุถุชนคนหนาจะหลบเลี่ยงสิ่งนี้ได้ยาก

เราฝึกหัดใช้ปัญญากัน เราฝึกหัดใช้ปัญญากัน เสียงก็คือเสียง เห็นไหม ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รูป รส กลิ่น เสียงอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ตัณหาความทะยานอยากของคนต่างหากเป็นกิเลส

ความผูกโกรธของเรา ความพอใจไม่พอใจของเราเป็นกิเลส แต่รูป รส กลิ่น เสียงมันก็เป็นอย่างนั้นน่ะ คนสรรเสริญก็คือเขาสรรเสริญ คนด่าก็คือคนด่า สรรเสริญก็ชอบ คนด่าก็โกรธ แล้วมันเป็นอะไรล่ะ ใครเป็นคนโกรธมันล่ะ ก็โง่ไง ก็ดันไปโกรธเขาเอง ไปโกรธเขาเอง ไปหลงเขาเอง เห็นไหม มาร รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

แต่เพราะปุถุชนคนหนา คนหนามันรับไม่ได้ คนหนามันติดพันไปหมด นี่เพราะคนไม่ทําความสงบ แต่ถ้าคนทําความสงบ ทําสมาธินะ คนทําสมาธิเพราะอะไร เพราะมันวางรูป รส กลิ่น เสียงได้

นั่งสมาธิไง คิดแล้ว คนนั้นว่าอย่างนี้ คนนี้ว่าอย่างนั้น คนนั้นว่าอย่างนั้นนะ โอ๋ย! ร้อนไปหมดเลย พุทโธๆๆ มันวางหมด มันวางหมด มันวางได้ พอมันวางได้ พุทโธมันก็ชัดขึ้น ชัดๆๆ ขึ้น จนพุทโธมันละเอียดขึ้น จนจิตมันเป็นพุทโธเสียเอง คือมันวางหมดเลย

ถ้ามันวางหมด มันวางได้ มันวางได้เพราะอะไรล่ะ มันวางได้เพราะมีสติ เพราะมีปัญญา มีสตินะ แม้แต่พุทโธก็ต้องมีสติ เพราะอะไร ถ้ามันพุทโธ ถ้ามันไม่มีสตินะ มันบอกพุทโธนะ เอ็งโง่ พุทโธมันมีอะไร ทําไมต้องมาพุทโธ ทําไมต้องมาพุทโธอยู่ด้วย โง่ ไม่ใช้ปัญญา นี่เวลาถ้าไม่มีสติ มันจะมีสิ่งที่สอดแทรกเข้ามา

แต่ถ้าเรามีสติไง เราพุทโธก่อน เป็นพุทธานุสติ เราต้องพุทโธให้จิตสงบก่อน ปัญญาเราจะฝึกทีหลัง ปัญญามันจะเกิดขึ้นต่อเนื่องไปข้างหน้า เห็นไหม ถ้าเรามีสติคือว่ามันจะมาล่อเราไม่ได้ไง ถ้าล่อเราไม่ได้ เราก็จะพ้นจากการเป็นปุถุชนไง ปุถุชน กัลยาณปุถุชน

กัลยาณปุถุชนเพราะว่ามันรู้เท่าทันรูป รส กลิ่น เสียง มันปล่อยวางรูป รส กลิ่น เสียง จิตก็สงบเข้ามา ถ้าจิตสงบเข้ามาแล้ว สงบเข้ามาแล้วเวลามันออกรู้ ออกรู้เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นสติปัฏฐาน ๔

ที่เขาพูดกัน ยกย่องยกยอปอปั้น เห็นไหม “ที่นี่ปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ กรรมฐานไม่ใช่ปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เพราะกรรมฐานกําหนดพุทโธนี่เป็นสมถะ ไม่ใช่แนวทางสติปัฏฐาน ๔” ...สติปัฏฐาน ๔ นึกเอา ไม่ใช่สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

สติปัฏฐาน ๔ นึกเอา วิทยาศาสตร์ไง เปิดตําราแล้วนึกเอาเลย นึกให้มันเป็นอย่างนั้นเลย แล้วก็นึกได้ด้วย นึกได้เพราะอะไร เพราะมันเป็นอุปาทาน เป็นบ่วงของมาร มันเป็นความนึก มันเป็นรูป รส กลิ่น เสียง มันเป็นความนึกคิดของเราเอง แต่เพราะกิเลสมันไม่รู้เท่า มันก็ไปติดไง

แต่ถ้ากิเลสมันรู้เท่า ของนึกไม่ใช่ของจริง ของคิดไม่ใช่ของจริง ทุกอย่างไม่ใช่ของจริงหมดเลย พุทโธๆ จนจิตมันสงบเข้ามา พอจิตสงบแล้ว พอมันไปเห็นนะ ถ้าของจริงนะ เวลามันเห็น จิตถ้าสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันเห็นจริง

คนเห็นจริงนะ มือเรา เราจับของร้อน เราต้องได้ความร้อน มือเราจับของเย็น เราต้องได้ของเย็น จิตถ้ามันไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ จิตมันรู้ จิตมันสะเทือน ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เห็นกายตามความเป็นจริงมันสะเทือนมาก เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่ว่ากิเลสมันพาใช้สอย พาไปทําตามความพอใจของมัน พอเรารู้เราเห็นน่ะ

เพราะเราไม่รู้ไม่เห็นมันถึงหลอก เพราะเราไม่รู้ไม่เห็นมันถึงขี่คอ เพราะเราไม่รู้ไม่เห็นน่ะ

“ที่นี่ปฏิบัติตามแนวสติปัฏฐาน ๔” ไม่รู้ไม่เห็นนะ “ที่นี่ปฏิบัติตามแนวสติปัฏฐาน ๔” แต่ไม่เห็นน่ะ ไม่เห็นมันก็นี่ไง สิ่งที่เป็นอารมณ์นึกเอาไง

แต่ถ้าเราเห็น เห็นจริงนะ จิตสงบ จิตสงบ จิตสงบ เน้นเลย จิตต้องเป็นสมาธิก่อน พอจิตสงบแล้วจิตมันเห็นนะ พอมันเห็นนะ จิตสะเทือนมาก จิตนี้ไหวมาก

จิตมันไหวเพราะอะไร จิตมันไหวเพราะว่าเมื่อก่อนเราผิด เราหลงผิดแล้วเราไม่รู้สึกตัว เราไม่เคยรู้สึกตัวเลย ไปศึกษาธรรมะ ไปค้นคว้ามาแล้วก็ได้ประกาศมาคนละ ๒๐ ใบ แล้วก็ว่ามันเก่ง เก่งมากๆ แต่ไม่เห็นน่ะ เก่งมากๆ แต่ไม่เห็น ไม่เห็น มันก็ไม่มีรสไง ไม่มีรสคือไม่มีความรู้สึกไง

แต่ถ้ามันเห็น มันมีรส รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง รสของธรรมๆ รสของสติธรรม รสของสมาธิธรรม รสของปัญญาธรรม พอรสของปัญญาธรรมมันเห็นแล้วมันไหว มันสั่นไหว มันสั่นไหวเพราะมันจะสลัดทิ้ง มันสั่นไหวเพราะมันจะสํารอกมันจะคาย มันจะคายของมัน ถ้ามันรู้มันเห็นอย่างนี้ นี่แนวทางสติปัฏฐาน ๔ แต่ถ้ามันยังเสร่อ มันแนวทางสติปัฏฐาน ๔ นึกเอา คิดเอา อุปาทานเอา วิทยาศาสตร์ แต่ถ้าเป็นธรรมจะเป็นแบบนี้ ถ้าเป็นแบบนี้มันจะเป็นจริงไง นี่พูดถึงว่าแนวทางปฏิบัตินะ

เขาบอกว่าให้อธิบายกามราคะ ไม่ใช่อธิบายเรื่องนี้

กามราคะ เราจะบอกว่ามันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ถ้าเราปฏิบัติไปแบบนี้ ทีนี้กามราคะ ถ้าจะพูดเป็นวิทยาศาสตร์ พูดเป็นทางทฤษฎีก็บอกว่ากามคุณได้ กามคุณ ๕ สิ่งที่เป็นคุณ กามคุณ สิ่งที่เป็นคุณก็เป็นทางเรื่องโลก วัตถุกาม ถ้าวัตถุกาม สิ่งที่เป็นกาม เราก็เทียบเอา

แต่ถ้ากามราคะที่บอกว่าหลวงตาอธิบาย เราจะบอกว่า ฟังเทศน์หลวงตา ฟังธรรมๆ เป็นประโยชน์มาก ฟังธรรม ฟังธรรมจนแบบว่ามันปลดเปลื้องความสงสัยในใจของเรา ปลดเปลื้องความสงสัยไปหมดแล้ว แล้วฟังธรรมหลวงตาท่านอธิบายเรื่องกามราคะ เรื่องอวิชชา แล้วก็อยากจะรู้อยากจะเข้าใจ แต่ไม่เข้าใจถึงมาถามหลวงพ่อ ให้หลวงพ่ออธิบาย

อธิบาย มันอยู่ที่มุมมอง อยู่ที่จริต จริตของคนรู้มากน้อยแค่ไหน จริตของคนจะจับต้องตรงไหน จริตไง ดูสิ พระอรหันต์ เอตทัคคะ ๘๐ องค์ มีความถนัดคนละอย่าง พระอรหันต์เหมือนกัน แต่มีความถนัดแตกต่างกันไป พระอรหันต์ พระอรหันต์หมายถึงว่าเรียนจบ เรียนจบมาด้วยกัน แต่ความถนัดของคน จริตของคนมันแตกต่างกัน ถ้ามันแตกต่างกัน จริตนิสัยมันเป็นแบบนั้น ถ้าเป็นแบบนั้น ความแตกต่างมันก็มุมมองต่าง ความแตกต่างมันก็มีทิฏฐิต่าง ความทิฏฐิต่าง ถ้าตรงกับทิฏฐิ ตรงกับมุมมอง มันก็เข้าไปชําระของตัว ถ้าชําระของตัวก็ตรงนั้น

ฉะนั้นบอกว่า ให้อธิบายเรื่องกามราคะ เรื่องอวิชชา

เราก็อธิบายเรื่องสติปัฏฐาน ๔ อธิบายสติปัฏฐาน ๔ หมายความว่า จะทําอย่างใดก็แล้วแต่ ต้องเข้ามาช่องทางนี้ ถ้าไม่เข้ามาช่องทางนี้คือไม่เข้าสู่ช่องทางของอริยสัจ ไม่เข้าช่องทางของธรรม ถ้าจะเข้าช่องทางของธรรมจะเข้ามาช่องทางนี้ ใครจะพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม พิจารณาสิ่งใดก็แล้วแต่ จะเข้ามาช่องทางนี้

ถ้าเข้ามาช่องทางนี้ เวลาคุยกัน ดูสิ เวลาหลวงตาท่านไปถามหลวงปู่แหวน “เกล้ากระผมหาฟังเทศน์อย่างนี้ครับ เกล้ากระผมไม่คัดค้าน เกล้ากระผมๆ”

แต่ถ้าฟังไปแล้ว เวลาวิสัชนากันไปแล้วถ้ามันไม่ถูกต้อง “เกล้ากระผมจะคัดค้าน เกล้ากระผมจะบอกวิธีการ เกล้ากระผมจะชี้นํา”

เกล้ากระผมเพราะอะไร เพราะว่าใครชี้ช่องทางได้ ใครชี้ทางได้นั้นประเสริฐที่สุด อันนี้ก็เหมือนกัน เราทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรานะ

นี่พูดถึงว่า ให้อธิบายเรื่องกามราคะ

กามราคะ มันจะรู้เห็น เพราะธรรมดาในการปฏิบัติทุกคนเห็นว่า ในเมื่อกามราคะมันเป็นเครื่องที่ฉุดกระชากในหัวใจเราทั้งนั้นน่ะ ทําสิ่งใดจะให้มันเบาบางลง ทุกคนถึงบอกว่า พอเห็นสิ่งใดที่มันกวนหัวใจก็จะพิจารณาเป็นอสุภะ เป็นกามราคะ

กามราคะมันอยู่ข้างหน้า แต่ถ้าพิจารณาอย่างนั้น พิจารณาเป็นธรรมโอสถ เป็นสิ่งที่มาชักจูง มาเลี้ยงหัวใจตัว เราก็เห็นด้วยนะ

แต่ถ้าบอกว่าถ้าเป็นกามราคะ มันเหมือนกับทางทฤษฎีไง ทางทฤษฎีบอกว่า โทษอย่างนั้นจะให้ผลอย่างนั้น คุณอย่างนี้จะให้ผลอย่างนี้ แล้วเราไปพูดว่าอย่างนี้เป็นกามราคะ เราถึงค้านว่า ในการปฏิบัติเริ่มต้นมันจะเป็นการพิจารณากาย

การพิจารณากาย สักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดในกาย ถ้าเราละสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ก็พระโสดาบัน ใครปฏิบัติก็แล้วแต่ ทุกคนต้องเป็นพระโสดาบันก่อน เป็นพระโสดาบัน เป็นพระสกิทาคามี เป็นพระอนาคามี ถึงได้เป็นพระอรหันต์สิ้นสุดแห่งทุกข์ไป

ฉะนั้นบอกว่า เราปฏิบัติแล้วเราจะไปละกามราคะเลย เราจะเป็นพระอนาคามีเลย แล้วโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามีมันจะกระโดดข้ามไปไหนล่ะ มันเป็นไปไม่ได้ไง มันเป็นไปไม่ได้ ถ้ามันเป็นไปได้ เราก็ปฏิบัติตามความเป็นจริง ขอให้เราได้หลักตามความเป็นจริงเราก็พอใจแล้ว ถ้าพอใจ มันเป็นความจริงของเรา

ฉะนั้น เขาว่าให้อธิบายกามราคะเลย เราก็จะโดดข้ามไปเลย อธิบายกามราคะเลย แล้วพอแนวทางการปฏิบัติ ใครมาฟังเข้าก็บอกว่า เออ! ไอ้หงบมันคงบ้าแล้วล่ะ มันอธิบายอะไรก็ไม่รู้ของมัน

ทีนี้พอเราอธิบาย เราก็อธิบายของเราอย่างนี้ แต่ถ้ากามราคะมันละเอียดนัก เวลาหลวงตา ถึงบอกว่าหลวงตาท่านเทศน์กามราคะ อวิชชา แล้วเราไม่เข้าใจ

ไม่เข้าใจก็เป็นความไม่เข้าใจแน่นอน เพราะองค์หนึ่งคือพระอรหันต์เทศน์ คนหนึ่งเป็นปุถุชนฟัง ปุถุชนจะเข้าใจในเรื่องเนื้อหาสาระของพระอรหันต์ มันเป็นไปไม่ได้ แต่เราก็รับฟังไว้เป็นคติ แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมาให้เรามีคุณธรรมขึ้นมา พัฒนาขึ้นมา อันนี้มันจะเป็นประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงว่า กามราคะ อวิชชา

ถาม : เรื่อง “ขอโอกาสสอบถามหลวงพ่อเรื่องการภาวนาครับ”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ผมขอโอกาสสอบถามข้อสงสัยเกี่ยวกับการภาวนา โดยขอเล่าคร่าวๆ ก่อนดังนี้ครับ

ปกติแล้วทุกวันพระผมจะอดอาหาร และพยายามพักเรื่องงานแล้วปฏิบัติภาวนาให้มากกว่าวันธรรมดา ผมรู้สึกว่าอดอาหารแล้วภาวนาดี เพราะตั้งสติได้ง่าย

เมื่อวันเสาร์ที่ ๘ มีนาคมที่ผ่านมา ผมอดอาหารเหมือนเคย แล้วนั่งภาวนาในตอนเช้า ผมใช้วิธีฟังเทศน์หลวงตาชุดหลักใจในเครื่องเล่นเอ็มพีสาม แล้วตั้งสติเกาะคําเทศน์ของท่านไป ผมคิดว่าวิธีนี้ทําให้จิตผมสงบได้ง่ายกว่าเวลาที่กําหนดพุทโธในใจโดยไม่มีเสียงเทศน์ของหลวงตา

จิตผมเริ่มสงบบ้าง บางทีจิตมันปรุงขึ้นมา ถ้าพอจะใช้ปัญญาใคร่ครวญได้ ผมก็จะใช้ปัญญาไล่ไปเรื่องนั้น พอมันจบเรื่องเป็นเรื่องๆ ไปแล้ว ผมก็กลับมาเกาะที่เสียงของหลวงตาอีก

เวลาผ่านไปประมาณ ๒ ชั่วโมงกว่า เวทนาเริ่มรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ผมจึงพยายามตั้งสติบริกรรมชัดๆ ถี่ๆ ไม่ให้จิตเผลอส่งไปยุ่งกับเวทนา ปรากฏว่าพอจะทนได้บ้าง เมื่อจิตเริ่มมีกําลัง ผมจึงพยายามใช้ปัญญาว่า เวทนาที่เกิดขึ้นเกิดที่กายของเรา กายของเราเป็นซากศพ แถมซากศพอันนี้ยังเป็นธาตุดิน นํ้า ลม ไฟ แล้วเราไปยุ่งกับดิน นํ้า ลม ไฟทําไม เรามีของเราอยู่แล้ว ใช้ปัญญาไล่ไปในลักษณะนี้ครับ สักพักจิตรวมลงแน่วแน่ เวทนาตรงขาตอนแรกรุนแรงมากเริ่มจางลง แทบไม่เจ็บเลย ตัวท่อนบนเหมือนหายไปในความรู้สึก จิตนิ่งสว่างเย็นสบายอยู่สักพัก พอถอนออกมารู้สึกว่าเจ็บขามากจนทนไม่ไหว จึงออกจากสมาธิเมื่อเวลาผ่านไป ๓ ชั่วโมงพอดี

คําถามคือ

๑. พอจิตสงบแบบนี้ ผมควรอยู่กับความสงบเฉยๆ หรือให้ใช้ปัญญาไล่ซํ้าเข้าไปอีกครับ

๒. อันนี้เป็นตทังคปหานหรือว่าเป็นแค่ปัญญาทําให้จิตสงบมากขึ้นเฉยๆ ครับ กราบรบกวนหลวงพ่อ

ตอบ : ข้อ ๑ จิตถ้ามันสงบนะ เราพิจารณาของเราไป การพิจารณาอันนี้ การพิจารณาเวทนา การพิจารณาต่อสู้เวทนานี้ อันนี้สําคัญมาก สําคัญตรงไหน สําคัญที่ว่าเราฝึกหัดใช้ปัญญาไง

เหมือนเราหลงทางหรือเราไปเจอสิ่งใดที่มันขวางทางเราไว้ เราไปไม่ได้ๆ เราแพ้ทุกทีเลยๆ แต่ถ้าสิ่งที่ขวางทางเราไว้ เราบุกเบิกได้ เราผ่านสิ่งนั้นไปได้หนหนึ่ง มันจะเป็นกําลังใจเราสูงมาก

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราพิจารณาเวทนา เวทนาที่เราพิจารณามาแล้ว แล้วมันปล่อยวาง ใช่ เราเคยผ่านมันไปได้หนหนึ่ง อันนี้สําคัญมาก พอมีหนึ่ง แล้วต่อไปถ้าเราสู้ได้ เราจะสู้ของเราไปได้อีก

ทีนี้พอสู้ผ่านไปได้แล้ว ถ้ามันสงบ เวลามันเป็นความสงบแล้ว สงบ เราก็อยู่กับความสงบนั้น พอจิตมันสงบ แต่มันคลายตัวออกมาไง พอสงบแล้วเดี๋ยวมันจะคลายตัวออกมา ถ้าคลายตัวออกมา ถ้าเรามีสติปัญญาพอ เราจับ จับได้แล้วพิจารณาต่อ

ถ้าเราจับไม่ได้ อย่างเช่นเวลาเราพิจารณาเวทนา มันปล่อยเวทนาแล้ว ถ้าจิตมันสงบ มันเห็นอะไรล่ะ มันเห็นกายก็ได้ เห็นเวทนาก็ได้ เห็นจิตก็ได้ เห็นธรรมก็ได้

เห็นธรรม เห็นธรรมมันก็คิดว่า แหม! วันนี้ภาวนาสู้เวทนา ผ่านเวทนาไปได้นี่สุดยอดเลย คนเก่งก็นั่งอยู่นี่ไง คนนี้เป็นคนเก่ง นี่คือธรรม ธรรมหมายถึงว่ามีความสุขไง ธรรม เห็นไหม พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม

ธรรม ถ้าเราพิจารณาไปแล้ว สิ่งใดก็แล้วแต่ เราผ่านมา เราเอาสิ่งนี้มาพิจารณาได้ กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้ามันพิจารณาอย่างนี้ ถ้ามันคลายออกมา พิจารณา ถ้าไม่คลายออกมา อยู่กับผู้รู้นั้น

เวลาหลวงตาท่านสอนนะ เวลาทําความสงบของใจ พุทโธๆ จิตสงบแล้ว บางคนสงบแล้วสงสัย สงสัยก็อยากจะออก ท่านบอกว่า การเข้าการออกโดยที่ว่าเราไปดึง วันหลังจะเข้าได้ยาก

ถ้าเราพุทโธจนจิตสงบแล้วอย่าสงสัย อยู่อย่างนั้นน่ะ ถ้ามันคลายตัว มันจะคลายตัวออกมาเอง อย่างเช่นถ้าใครเคยจิตสงบนะ สงบนี่มันจะสักแต่ว่า มันจะแน่วแน่มาก แล้วเอ๊ะ! สงสัยๆ เวลามันคลายตัวออก คลายตัวมันจะออกรับรู้ คลายตัวคือว่าจิตมันรับรู้ออกมา จิตมันรับรู้ รับรู้สิ่งกระทบ

แต่ถ้ามันพุทโธๆ มันหดเข้ามาจนมันเป็นตัวของมัน รู้ตัวมันเอง แล้วถ้ามันสักแต่ว่า มันจะปล่อยความรู้สึกตัวมันเองเลย เป็นสักแต่ว่ารู้ รู้ในรู้อีกทีหนึ่ง แต่ถ้าอย่างนั้น เราจะอยู่กับผู้รู้อย่างนี้ ถ้าสงบ อยู่กับความสงบ เวลามันคลายตัวออกมาเราค่อยพิจารณา

เขาถามข้อที่ ๑ ไงว่า “ถ้าจิตสงบแล้วควรจะทําอย่างไร”

คําว่า “อยู่เฉยๆ” มีสติพร้อม รับรู้พร้อม เวลามันคลายตัวออกมานะ คลายตัวออกมา ถ้าเรามีสติปัญญาทันนะ เราน้อมไปที่กาย ที่เวทนา ที่จิต ที่ธรรม เราต่อสู้เลย เพราะอะไร เพราะจิตมันสงบ

แต่นี่ไม่ใช่ ไม่ใช่เพราะอะไร เพราะเวลามันคลายตัวออกมาแล้วมันปวดมาก ผมเลยเลิกเลย

เออ! เลิกก็จบ เพียงแต่ถามไว้ว่า ต่อไปถ้าเจอจะทําอย่างไรต่อไป

ถ้าเจอนะ ถ้าเราพุทโธได้มันก็สงบมา

ทีนี้ข้อที่ ๒ นี่สิ “อันนี้เป็นตทังคปหานหรือเปล่า”

เวทนานอก เวทนาใน ถ้าเวทนานอก เวทนานอกหมายถึงว่าเรานั่งไปแล้วมันเกิดเวทนา นี่เวทนานอก การพิจารณาเวทนานอกเหมือนกับพิจารณากายนอก

กายนอกหมายถึงว่าเราไปดูซากศพ คนที่ไปเที่ยวป่าช้า ไปดูซากศพ นี่กายนอก ไปดูซากศพ ไปคิดถึงความตายแล้วมันสลด มันหดเข้ามาๆ นี่กายนอก กายนอกเพื่อความสงบของใจ

เวทนานอก เวทนานอกคือเวทนาปกตินี่ เวทนาปกติ เวลาจิตมันสงบเข้ามา เวทนานอก เวทนานอกคือว่าสามัญสํานึก ความรู้สามัญสํานึกนี่เป็นนอก ความรู้สามัญสํานึกเรานี่เป็นของปกติ เป็นของนอก เป็นของโลก เป็นของประจําตน เป็นของประจําที่มีอยู่ นี่เขาเรียกโลก

เราใช้ปัญญาพิจารณาของเราไป เราใช้พุทโธของเราไป มันจะปล่อยสิ่งที่เป็นสามัญสํานึกที่เป็นปัญญานอกๆ เข้ามาเป็นความสงบ ถ้าความสงบแล้วมันออกรู้กาย ออกรู้กายมันถึงจะเป็นใน

นี่เวทนาเหมือนกัน เวทนานอก เวทนานอกคือเสียใจไง ตอนนี้นั่งเสียใจ ทุกคนบอกว่าเราเสร่อ เสียใจมาก เสียใจมาก เสียใจ เสียใจคืออะไร พอมันปล่อย มันปล่อย มันปล่อยนอกเข้ามา มันปล่อยเข้ามา พอปล่อยเข้ามา ถ้ามันสงบแล้วเวลามันจะจับ จับปม นั่นน่ะเวทนาใน เวทนานอก เวทนาใน เวทนาในเวทนา นี่พูดถึงเวทนานอก

ฉะนั้น ที่ว่า “๒. อันนี้เป็นตทังคปหาน หรือว่าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ”

เราจะบอกว่าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเป็นตทังคปหานมันจะลึกกว่านี้

นี่ไง เวลานั่งไปแล้ว เราเคยเจออุปสรรคแล้วเราผ่านไม่ได้สักทีหนึ่ง นี่เป็นเรื่องสามัญสํานึก แล้วเราเคยผ่านมาสักทีหนึ่งเราก็ภูมิใจ นี่เรื่องธรรมดา เรื่องธรรมดาคนฝึกหัด

ในการปฏิบัติ หลวงตาจะสอนว่า ในการปฏิบัติมียากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้นที่จะออกปฏิบัตินี่ยากมาก กับอีกคราวหนึ่ง คราวจะสิ้นสุดแห่งทุกข์ คราวนั้นยากมาก เพราะอะไร เพราะเวลามันว่างหมดเลย มันว่างจนไม่มีอะไรเลย ว่างหมดเลย จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส แล้วว่างแล้วทําไมไม่เป็นพระอรหันต์ล่ะ

อ้าว! แล้วเป็นพระอรหันต์มึงงงทําไม เพราะมึงงงถึงไม่เป็นพระอรหันต์ไง ก็มันว่างหมดนี่ไง มันยาก หลวงตาบอกมันยากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น ทีนี้คราวเริ่มต้นมันยากอย่างนี้ เราก็พยายามของเรา

ฉะนั้น มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าความเห็นของเรานะ แต่ถ้าเป็นตทังคปหานคือว่าจิตมันชํานาญแล้ว จะเป็นตทังคปหานคือจิตมันตั้งสงบแล้วมันฝึกหัดใช้ คือเราทํางานจนคล่องแคล่วแล้ว ทํางานจนก้าวเดินไปแล้ว ทํางานจนเราทําได้ แต่มันยังไม่เสร็จสักที นี่ตทังคปหาน

แต่ยังฝึกหัดงาน ยังเริ่มจากทํางาน นี่ปัญญาอบรมสมาธิ เริ่มต้นของพวกเราส่วนใหญ่แล้วจะเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

เราพูดเริ่มต้นไงว่าเราเสร่อ เริ่มต้นปฏิบัติก็ว่า แหม! กูนี่เก่งมาก นี่เสร่อไง เริ่มต้นปฏิบัติไง ก็เริ่มต้นปฏิบัติ พอเริ่มปฏิบัติขึ้นมาก็อู้ฮู! ฉันนี่แน่มาก กามราคะ ปฏิฆะไม่มีเลย โอ๋ย! ดับหมดเลย ว่างหมดเลย...เสร่อ เพราะไม่มีที่มาที่ไป แต่ถ้าเวลาปฏิบัติแล้วจะเป็นอย่างนี้ มันจะมีที่มาที่ไป ถ้ามีที่มาที่ไป มันจะเริ่มจากปุถุชน กัลยาณปุถุชน

จากปุถุชนคนหนานี่ปฏิบัติไม่ได้หรอก ปุถุชนก็พยายามทําความดีกันอยู่นี่ แต่ถ้าเริ่มปฏิบัติมันจะเข้าสู่กัลยาณปุถุชน กัลยาณปุถุชนคือว่าชนะรูป รส กลิ่น เสียง ชนะสิ่งที่มาลากหัวใจเราไป สิ่งที่หัวใจที่มันโดนลากไปนี่ เราชนะมัน นี่กัลยาณปุถุชน คนอย่างนี้จะเริ่มต้นเข้าสู่โสดาปัตติมรรค คือเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

เพราะจิตสงบแล้ว ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงนั่นคือโสดาปัตติมรรค บุคคล ๔ คู่ คู่แรกจะเกิดขึ้น ถ้าโสดาปัตติมรรคปฏิบัติไปจะเป็นโสดาปัตติผล ถ้ามันจับเป็นสกิทาคามิมรรคมันจะเป็นสกิทาคามิผล ถ้าจับได้เป็นอนาคามิมรรคจะเป็นอนาคามิผล ถ้าจับได้อรหัตตมรรคจะเป็นอรหัตตผลไปข้างหน้า บุคคล ๔ คู่ มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ นี้การปฏิบัติไป

ฉะนั้นถึงบอกว่า อันนี้มันจะเป็นตทังคปหานหรือเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

เราว่าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ แต่ถ้าผู้ปฏิบัติ เจ้าของคําถามว่าจะเป็นตทังคปหาน ตํารวจก็ไม่จับนะ ถ้าเราจะบอกว่าเป็นอะไรก็ได้ เพราะเราเป็นคนทําเองใช่ไหม โธ่! สายสะพาย เราจะให้ตัวเอง จะให้ชั้นไหนก็ได้ ถ้าสายสะพายไปขอข้างนอกมันยาก ถ้าสายสะพายฉันทําเอง ชั้นไหนก็ได้

อันนี้มาพูดไปแล้วมันจะเป็นประเด็นว่าชั้นไหนๆ เราจะเป็นเหมือนว่าเรายกย่องแล้วเรากดกันเอง ไม่จําเป็น โลกธรรม ๘ สรรเสริญนินทาเป็นของประจําโลก ใครจะว่าอย่างไรเป็นเรื่องของเขา เราปฏิบัติของเรานี่เรารู้ ปัจจัตตัง กาลามสูตร อย่าให้เชื่อใคร อย่าให้เชื่อแม้แต่หลวงพ่อพูดอยู่นี่ อย่าเชื่อ ขี้โม้นัก อย่าเชื่อ ต้องพิสูจน์ขึ้นมาให้ได้

ถาม : หลวงพ่อคะ ช่วงนี้หนูโดนพี่เกลียด หนูพยายามคุยด้วย แต่ไม่มีประโยชน์เลย หนูควรทําอย่างไรดีคะ

ตอบ : เวลาพูดถึงกรรมนะ มันมีกรรมเก่ากรรมใหม่ ถ้าเป็นกรรมเก่า กรรมเก่าคือสิ่งที่มีการกระทํามาที่มีการบาดหมางกันมา นี้คือกรรมเก่า กรรมเก่าแม้จะเกิดที่ไหนก็แล้วแต่ เราเจอคนนี้ทําไมมันรู้สึกว่าเจอแล้วมันไม่ค่อยชอบเลย มันแปลกตั้งแต่เจอหน้าเลย แต่ถ้าเป็นกรรมที่ดี เราไม่เคยเจอหน้าคนคนนี้เลย พอเจอแล้วเหมือนรักมากเลย เหมือนคนสนิทชิดเชื้อเลย กรรมเก่ากรรมใหม่มันมี กรรมอันนี้เป็นผลของวัฏฏะ นี่ผลของวัฏฏะ

ฉะนั้น สิ่งที่เกิดขึ้นมา ผลของวัฏฏะ เราจะไม่โทษกับผลของวัฏฏะนะ ผลของวัฏฏะคือกาแล็กซี คือบิกแบง มันมีของมัน เราเป็นส่วนหนึ่งที่อยู่กับจักรวาลนี้ เราจะไปบงการให้จักรวาลนี้เป็นอย่างที่เราต้องการไม่ได้ แต่ถ้าเราไม่ศึกษาธรรมะ เราก็จะเสียใจน้อยใจว่าเราขาดตกบกพร่อง หรือไม่เสมอหน้า หรือเทียมหน้าเทียมตาคนอื่น เราจะมีความเสียใจอยู่อย่างนี้

แต่ถ้าเราบอกว่า ปรากฏการณ์คือบิกแบง คือจักรวาล วัฏฏะมันมีอยู่อย่างนี้ แต่ทีนี้สิ่งนี้เวลาบิกแบงมันกระจายออกไป ดาวดวงใดมันเกาะกลุ่มกันก่อน ดาวดวงใดมันเลือกสถานที่ได้ก่อน มันก็อยู่ในแรงโน้มถ่วงนั้น

นี่ก็เหมือนกัน พี่กับน้อง ในเมื่อมาเกิดเป็นพี่กับน้อง เราก็บอกเป็นพี่กับน้องชาตินี้ไง อ้าว! เขาเกิดเป็นพี่ เราเกิดเป็นน้อง เกิดมาจากพ่อแม่เดียวกันน่ะ ก็เกิดมาร่วมกัน อ้าว! เกิดมาร่วมกัน พี่น้องก็ต้องรักกัน สายเลือดก็เป็นสายเลือดเดียวกัน นี่พันธุกรรมอันเดียวกัน แต่กรรมไม่ใช่อันเดียวกันนะเว้ย กรรมต่างคนต่างสร้างมา

ทีนี้ต่างคนต่างสร้างมา เราเกิดมาแล้ว เราเกิดมาเป็นคน เราเกิดมาเป็นชาวพุทธ แล้วเกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนอย่างนี้ไง เวร เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร

เราไปจองเวรจองกรรมกับเขา นี่ไง เราไปกดถ่วง เราไปเพิ่มต่างหาก แต่เขาไม่ได้ศึกษา หรือเขาศึกษาแล้วเขามีทิฏฐิมานะ เขาไม่ยอมรับฟัง สาธุ เรื่องของเขา แต่เราศึกษา เราศึกษาแล้วเราเชื่อ เราศึกษาแล้วเราเชื่อ

พี่เราเกลียดเรา รู้ได้อย่างไรว่าเขาเกลียดเรา เขารักเราก็ได้ แต่เขาแสดงกิริยาท่าทางแบบนี้ให้เราอยู่ในโอวาทก็ได้ เป็นอะไรไป เรารู้ใจเขาได้อย่างไร เราต้องมาดูแลใจเรา

ในเมื่อเขาเป็นพี่ เขาเป็นพี่ใช่ไหม เขาเป็นพี่อยู่แล้ว พี่ก็ต้องรักน้อง อ้าว! ถ้าน้องทําดี พี่จะว่าน้อง พี่ไม่ดีๆ สังคมเขาติเตียนเอง เราทําความดีของเรา เราทําความดีของเรา

เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ทําได้ยากนะ ที่พูดนี้เรายังทําไม่ได้เลย ด่าเขาอยู่ทุกวันนี่ทําได้อย่างไร ที่พูดนี่ยังทําไม่ได้เลย นี่จําพระพุทธเจ้ามาพูด เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เราก็ทําความดีของเราไป เราทําความดีของเราไป เขาจะว่าอย่างไรมันเรื่องของเขา แต่ถ้าเราไปคิดไง พระพุทธเจ้าสอนอย่างนี้นะ กองฟืน กองฟืนติดไฟท่วมเลย วิธีแก้ของเรา ชักฟืนออก ชักฟืนออก ไฟนั้นจะดับลง

ถ้าเราจะดับไฟนั่นน่ะ ดับไฟเกลียด ดับไฟโกรธ แล้วเราจะทําอย่างไร โลกก็บอกฉีดนํ้าสิ ฉีดนํ้ามันเข้าไปมันก็ยิ่งลุกใหญ่ ทําอย่างไรล่ะ

ชักฟืนออก เราทําความดีของเรา ชักฟืนออก ประเด็นอะไรที่กระทบกระเทือน ไม่ทําๆๆ ชักฟืนออก ชักฟืนออก ถ้าไม่มีเชื้อ ไฟต้องดับ ถ้าไม่มีเชื้อ

แต่เราบอกว่า ก็ไฟมันลุกโชน ต้องดับๆๆ นี่ยังดีนะ เราเองเรายังทําไม่ได้เลย แต่ถ้าไปหาพวกเข้าทรงทรงเจ้านะ เรามีการแก้กรรม จ่ายมาเลย แก้อย่างนี้ เดี๋ยวเขารักเอ็ง ทําอะไรนะ เสน่ห์ยาแฝด เดี๋ยวเขาจะรักเอ็งได้เลย...หมดตัว

พระพุทธเจ้าสอนให้เชื่อกรรม เชื่อกรรมคือการกระทํา ถ้าเราคิดว่าเราจะทําอย่างไร ชักฟืนออก เราชักฟืนออก

เราจะพูดอย่างนี้ เราบอกว่า ศักยภาพของคนอยู่ที่ความรู้สึกหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเรา เราเป็นคนที่ประเสริฐ ในบรรดาสัตว์สองเท้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด เราก็เป็นสัตว์สองเท้าที่เป็นบริษัท ๔ เป็นสาวกสาวกะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในบรรดาสัตว์สองเท้า แล้วศึกษาธรรมะ เราได้มาศึกษาธรรมะแล้ว เราถือว่าเรามีคุณธรรม เรามีธรรมโอสถที่สูงกว่า เราจะต้องเป็นผู้ที่บริหารไง

บริหารพี่ไง พี่จะโกรธก็โกรธ เรื่องของเขา จะโกรธอย่างไรก็ทําดีกับเขา ถ้าเขาบอกว่า ไป ไม่ชอบหน้า

ไม่ชอบหน้าก็ไม่เป็นไร เราก็รักษาของเรา เพราะอะไร เพราะด้วยสายเลือด เขาเป็นพี่เรา เราจะตัดทิ้งได้อย่างไร เราไม่ตัดทิ้ง แต่เราก็ไม่เป็นเบี้ยล่างให้เขาโขกสับ เราก็ทําดีของเราๆๆ พระพุทธเจ้าสอนอย่างนี้ พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนให้ไปปะทะคะคานกับใครทั้งสิ้น แล้วก็ไม่ใช่เซ่อ เอาหน้าให้ตบข้างซ้าย ไม่พอใจให้ตบข้างขวา ไม่ใช่ ไม่ใช่ พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนให้เซ่อขนาดนั้นหรอก พระพุทธเจ้าสอนให้ทําความดี ไม่ต้องให้เขาตบหน้าด้านซ้าย แล้วก็ยื่นข้างขวาให้เขาตบอีก ไม่ต้องๆ ไม่ได้สอนอย่างนั้น โลกเขาพูดกันอย่างนั้นไง

เราทําความดี มันเป็นความรู้สึก มันเป็นเรื่องหัวใจของเรา แล้วเรื่องหัวใจของคนยิ่งใหญ่นัก ยิ่งใหญ่นักเพราะถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้ แม้แต่เทวดา อินทร์ พรหมยังมาฟังเทศน์หลวงปู่มั่น ถ้าหัวใจนี้มันได้แก้ไขจบแล้วนะ มันไม่มีสิ่งใดปิดบังมันได้เลย ยิ่งใหญ่นักหัวใจดวงนี้

แล้วตอนนี้หัวใจดวงนี้อยู่กับเรา แล้วโดนอวิชชา โดนมารครอบงํา เราถึงทุกข์ยากกันอยู่นี่ไง ถ้าทุกข์ยากอยู่นี่ เห็นไหม แม้แต่เป็นพี่เป็นน้องกันมันยังกระทบกระเทือนกัน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนนะ เราพูดบ่อยเมื่อก่อน การครองเรือนนี้แสนยาก เพราะการครองเรือน พระพุทธเจ้าบอกคือการครองหัวใจ หัวใจดวงหนึ่งยังครองได้ยาก ยังมีหัวใจอีกดวงหนึ่งให้เราปกครอง ยังมีลูกมีเต้ามาให้ปกครอง เท่ากับปกครองหัวเมืองหลายหัวเมือง หัวเมืองหนึ่งก็ทุกข์หนึ่ง แล้วกี่หัวเมืองจะกี่ทุกข์

ฉะนั้น นี่ผลของวัฏฏะไง พระพุทธเจ้าบอกในวัฏฏะนี้ หาความสุขในวัฏฏะนะ ไปวิดทะเลทั้งทะเลเลยล่ะ แล้วเอาปลาเล็กๆ ตัวหนึ่ง ตัวเดียว ชีวิตการครองเรือน วิดทะเลทั้งทะเลเลย ได้ปลาสร้อยตัวหนึ่ง

ดูสิ เราทุกข์ยากทั้งชีวิตเลย หาความสุขกันที่ไหน หาความสุขกันที่ไหน เพราะมีอย่างนี้เราถึงมาทําบุญกุศลกัน ทําบุญกุศลไม่ใช่ทําเพื่อใครนะ ทําเพื่อให้หัวใจมันเป็นสาธารณะ ให้หัวใจยอมรับเหตุผลต่าง ให้หัวใจเห็นอริยทรัพย์ แล้วมันจะมีความหมั่นเพียร ถ้าหมั่นเพียรแล้วจะนั่งสมาธิภาวนา มันถึงว่าทํางานอย่างนั้นเป็นผลงาน

ถ้างานอย่างนั้นเป็นผลงาน คืองานเอาใจของเราไว้ในอํานาจของเรา มีสติปัญญารักษาหัวใจของเราไว้ในอํานาจของเรา แล้วถ้าเกิดปัญญาขึ้นไป มันจะชําระล้าง มันจะเกิดวิปัสสนาจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้ เอวัง