คํานํา

หนังสือรักษาใจเรา ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนโต ได้ตอบวิธีรักษาใจ มีประโยชน์ต่อผู้ป่วยและผู้ภาวนาเป็นอันมาก ด้วยใจนี้ดิ้นรน กวัดแกว่ง รักษายาก ห้ามได้ยาก และมักไหลไปตามกิเลส เมื่อกิเลสครอบงําให้มีสติปัญญาสํานึกรู้ อดีตที่ผิดไปแล้ว แก้ไขในปัจจุบันให้ทําดี เชื่อกรรม ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ไม่หวั่นไหวในโลกธรรม ๘ ให้ยึดมั่นในพระรัตนตรัย และปฏิบัติตามหลักศีล สมาธิ ปัญญา ที่พระพุทธเจ้าทรงสอนไว้ เพราะเป็นมรรค ทางสายเอกเข้าสู่อริยสัจโดยตรง

ท่านพระอาจารย์เน้นการปฏิบัติตามความเป็นจริง เพื่อรักษาใจ โดยทําสมาธิหรือทําความสงบใจก่อน ด้วยพุทโธ พุทธานุสติ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง และให้ยึดมั่นตามที่หลวงปู่มั่นสั่งเสียไว้ คือ อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธจะไม่เสีย ถ้าสงสัยสิ่งใดให้กลับมาที่ผู้รู้ ที่ใจเรา อย่าส่งออก

หากเห็นนิมิต ให้รู้เท่านิมิตจะเป็นประโยชน์ ท่านสอนให้กําหนดพุทโธชัดๆ ซึ่งผลที่สุด คือ ผลสมาธิ เป็นสัมมาสมาธิ แล้วออกพิจารณาทางด้านปัญญา ด้วยสมาธิเกิดปัญญาไม่ได้ แก้กิเลสไม่ได้ แต่ถ้าไม่มีสมาธิ มรรคก็ไม่มี พระพุทธเจ้าจึงทรงสอนให้บําเพ็ญทั้งสมถะ - วิปัสสนาควบคู่กันไป หากผู้ใดได้อ่านและปฏิบัติตาม ธรรมย่อมบังเกิดและรักษาใจผู้นั้น สมดังบทธรรม ธรรมย่อมรักษาผู้ประพฤติธรรม

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มกราคม ๒๕๖๒

๑

สํานึกรู้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๑ ธันวาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : มีคําถามค่ะ เมื่อวันลอยกระทงที่ผ่านมา คุณแม่สามีป่วยหนักมาก สามีและดิฉัน ลูกสาว ต้องไปนอนเฝ้าที่โรงพยาบาลเพื่อเฝ้าดูไข้หลายวัน คุณแม่ทรมานมาก พูดไม่รู้เรื่อง เพ้อแต่เรื่องบาปกรรม จริงๆ แล้วคุณแม่สามีเป็นคนดีมาก มีชีวิตน่าสงสารเหมือนนิยายนํ้าเน่า

หมอบอกว่าผลตรวจเป็นปกติดีทุกอย่าง แต่ดูจากอาการแล้วทุกคนบอกว่าไม่มีทางที่จะกลับมาเหมือนเดิมได้ สามีไม่รู้จะทําอย่างใด จึงจุดธูปอธิษฐานหลวงพ่อองค์หนึ่งให้ช่วยเหลือ ตอนนี้คุณแม่สามีออกจากโรงพยาบาลแล้ว และอาการดีขึ้น สามีและดิฉันจึงพาลูกสาวไปหาคุณแม่ทุกอาทิตย์ เพราะท่านรักลูกสาวดิฉันมาก จึงไม่ค่อยได้มากราบหลวงพ่อค่ะ

ดิฉันมีคําถาม

๑. ดิฉันเคยปวดท้องมากเหมือนคุณแม่สามีเลย เห็นสีหน้าของหมอก็รู้ได้ว่าดิฉันต้องตายแน่ พยายามคิดถึงบาปกรรมที่ทําไว้ก็นึกไม่ออก คิดแต่ว่าปวดเหลือเกิน สามีก็ให้นึกพุทโธ ก็ทําไม่ได้ พยายามตั้งสติ แล้วนึกถึงหลวงพ่อองค์ที่เคยสอนกรรมฐานให้ จากนั้นก็หลับไป พอตื่นขึ้นมาก็หายเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น

ดิฉันสงสัยว่า ถ้าดิฉันตายไปจริงๆ ที่เคยฝึกกรรมฐานมาทั้งหมดก็จะเปล่าประโยชน์ใช่ไหมคะ เพราะจิตตอนนั้นมันทรมานมาก เห็นคุณแม่สามีเป็นเหมือนดิฉันแล้วสงสารมาก เราจะกําหนดจิตสุดท้ายของเราอย่างไรคะ มันยากมาก ถ้าใครไม่เคยเป็นคงไม่รู้

๒. ดิฉันเคยฝึกกรรมฐานมานานหลายสิบปี แต่พอแต่งงานแล้วมีภาระต้องทําเยอะ ทําให้จิตเสื่อมไปหมดแล้ว ตอนนี้ภาระเริ่มน้อยลงแล้ว จะกลับมาตั้งใจฝึกใหม่ จะเป็นไปได้หรือไม่ สมัยก่อนยังเด็ก ไม่เคยมีมารผจญ เดี๋ยวนี้แต่งงานแล้วต้องพบปะผู้คนมากมาย มีแต่คนคอยดูถูกกีดกันว่า สมาธิของดิฉันไม่ได้เรื่อง ไม่ถูกต้อง แต่ดิฉันฟังที่หลวงพ่อเทศน์แล้วดิฉันว่าดิฉันมาถูกทางแล้วค่ะ เพราะสมัยก่อนสามารถตะลุยนั่งสมาธิ เดินจงกรมได้ตลอดทั้งวัน จึงไม่เข้าใจในสิ่งที่พบเห็น แต่ก็ไม่เคยยึดติดปล่อยมันไป ตอนนี้มีความเข้าใจในภาคทฤษฎีมากขึ้นจากการฟังเทศน์หลวงพ่อ เหลือแต่ภาคปฏิบัติเท่านั้นที่กําลังจะพยายามทําอยู่ค่ะ แต่พอแก่แล้วทําไมมันยากเหลือเกิน

ตอบ : นี่ความเห็นของเขานะ มันเป็นปัญหาครอบครัว ปัญหาของวัฏฏะ ถ้าปัญหาของวัฏฏะ ดิฉันเคยป่วยไง เข้ามาถึงคําถามนะว่า แม่สามีเคยป่วย แต่เคยป่วยแล้วเราก็เคยป่วย พอเราเคยป่วยขึ้นมา เราก็คิดแบบนั้นน่ะ แล้วคนขาดที่พึ่ง ถ้าคนขาดที่พึ่ง พอขาดที่พึ่ง เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา ไม่มีที่พึ่งก็กระวนกระวาย

แต่ถ้าคนมันมีที่พึ่งนะ คนมีที่พึ่ง การเจ็บไข้ได้ป่วย หลวงตาท่านสอนว่า เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยให้ป่วยคนเดียว ให้ร่างกายนี้มันป่วยไข้ไป แต่จิตใจอย่าไปป่วยกับมัน

แต่นี้เวลาร่างกายมันป่วย จิตใจมันก็ป่วยไปด้วย นี้มันเป็นเรื่องธรรมดา คําว่า “ธรรมดาของคน” ในธรรมะสอนว่าคนเรามีกายกับใจๆ ถ้ากายกับใจ ร่างกายนี้มองเห็นกันได้ แต่หัวใจเรามองเห็นกันไม่ได้ เห็นได้เฉพาะจริตนิสัย

นิสัย เห็นไหม นิสัยคนเอาเปรียบคน นิสัยคนจิตใจดี นิสัยคนจิตใจปานกลาง เราดูจากพฤติกรรมของเขาว่านิสัยใจคอเขาเป็นแบบใด แต่นิสัยใจคอมันมาจากจิตไง มาจากความรู้สึกอันนั้นไง ถ้ามันมาจากจิต มาจากความรู้สึกอันนั้น ความรู้สึกที่ดี ความรู้สึกที่ดีเขาว่าจิตใจคนนี้เป็นคนดี แต่ความรู้สึกที่แสดงออกมาโดยการเอารัดเอาเปรียบ เขาว่าจิตใจคนนี้เป็นคนไม่ดี นี่กายกับใจๆ พอกายกับใจมันก็เกี่ยวเนื่องกัน คําว่า “เรื่องธรรมดา” เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมามันก็ป่วยหมดเลยทั้งกายกับใจ

แต่หลวงตาท่านเป็นนักปฏิบัติ ท่านบอกเวลาเจ็บไข้ได้ป่วยให้กายมันป่วยไป ให้กายมันป่วย จิตใจอย่าไปป่วยกับมัน จิตใจของเรา เราต้องมีสติ เรามีสติมีปัญญารู้เท่าทันมัน รู้เท่าทัน พอรู้เท่าทันมัน จิตใจมันไม่เครียด มันไม่วิตกกังวล การรักษาก็รักษาได้ง่าย เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยก็เจ็บไข้ได้ป่วยเฉพาะร่างกายนี้ หมอเขาก็รักษาไปตามตําราของเขา ไอ้จิตใจของเรา เรากําหนดรักษาใจเรา โอ๋ย! หมอก็รักษาง่าย ให้ความร่วมมือกันมันก็ดีไปหมด แต่ดีไปหมดแล้วนะ นี่ดีไปหมดโดยศีลธรรม แต่จริงๆ แล้วคนเรามันต้องชราครํ่าคร่าเป็นธรรมดา แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ต้องนิพพานไปแล้ว ฉะนั้น ไอ้เรื่องการเกิด แก่ เจ็บ ตายเป็นเรื่องธรรมดา ถ้าเรื่องธรรมดา

แต่นี้เรามีเป้าหมายไง ต้องไม่ตาย พอเข้าโรงพยาบาลนะ “หมอหายไหม หมอหายไหม” คือเราคิดเอง หวังเอง แล้วมันไม่สมความปรารถนา แล้วไม่สมความปรารถนามันก็ดิ้นรนอย่างนี้ไง

ฉะนั้น ถ้าเราเข้าไปแล้ว เพราะว่าเรามอง ด้วยการมอง ทุกคนคิดแบบนั้น ว่าชีวิตแม่สามี ชีวิตน่าสงสารเหมือนนิยายนํ้าเน่า เราไปรู้ถึงประวัติของใครเราก็สงสารไปทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าประวัติของคนบางคน เขาเกิดมาเขามีแต่ประสบความสําเร็จ เขามีแต่ร่มเย็นเป็นสุข อันนั้นก็วาสนาของเขา แต่โดยส่วนใหญ่มันเป็นอย่างนี้ เหมือนนิยายนํ้าเน่า เห็นไหม เขาบอกว่าเวลาเขาดูละครนํ้าเน่าๆ ชีวิตจริงนํ้าเน่ากว่านั้นนะ ชีวิตจริง แล้วชีวิตจริงแต่ละคนมันก็ไม่เหมือนกัน อันนี้อันหนึ่ง อันนี้พูดถึงว่ามันเป็นเรื่องชีวิตจริง

ฉะนั้น เราเอาชีวิตจริงอันนี้แล้วเราก็มาสลดสังเวช สลดสังเวชถึงชีวิตของคนอื่น แล้วเราก็มาสลดสังเวชชีวิตของเรา นี่เพราะเราเคยเป็น

“๑. ดิฉันเคยปวดท้องมากค่ะ เหมือนคุณแม่สามีเลย เห็นสีหน้าหมอก็รู้ได้ว่าดิฉันต้องตายแน่ๆ”

จริงหรือ เวลาคนไข้นะ เวลาหมอเขารักษา เวลาวิกฤติขึ้นมา หมอเขาต้องรีบด่วน เราจะบอกว่านะ เวลาไปหาหมอๆ เพราะเราเองเราก็เคยพาญาติไปหาหมอเหมือนกัน ถ้าญาติไปหาหมอ หมอเขานัดพวกเราไปเลย บอกว่าญาติของเราอาการหนักมาก พออาการหนักมากแล้วเขารักษามา หมอเขาเห็นอาการแบบนี้มาตลอด เขาแนะนําว่า ให้ทางบ้าน เงินที่จะรักษา ถ้าทําใจได้ เงินที่รักษาเก็บไว้ เพื่อยังมีเงินให้กับญาติพี่น้องดํารงชีวิตต่อไปข้างหน้า

แล้วบอกว่า ทําไมหมอพูดอย่างนั้นล่ะ

เขาบอกว่าเขาเห็นมาเยอะมาก ที่ว่าเราทํางานมาทั้งชีวิตเลย เก็บหอมรอมริบมาทั้งชีวิตเลย แล้วพอถึงบั้นปลายเราก็จะรักษา ทุ่มรักษา ขายบ้าน ขายรถ ขายทุกอย่างหมดเลย แล้วรักษาตัวเรา พอรักษาตัวเรา ถึงที่สุดแล้วนะ อาการมันหนักขึ้นๆ เราต้องตายไป ลูก ลูกที่อยู่รับภาระต่อไปข้างหน้าเขาจะไม่มีอะไรเลย นี่หมอพูดอย่างนี้นะ

พอหมอพูดอย่างนี้เราก็บอกว่า “ญาติที่เราพามา ญาติที่พามาเขามีเงินที่รักษาได้”

เขาบอกว่า “ไหนเอาเงินมาดูซิ”

เราไปกับญาตินะ น้องควักเงินให้ดูเลย เพราะตอนนั้นยาเข็มหนึ่งมันพันกว่าบาท แล้วต้องฉีดตลอดไป เขากลัวมันจะกินกันไปตลอด

เขาบอก “ไหนขอดูเงินซิ”

ก็ควักเงินออกมา เขาถามนะ เราได้ยินกับหู หมอเขาถามว่า “เงินนี้กู้มาหรือเปล่า”

หมอไม่เชื่อ หมอไม่เชื่อว่าเงินนี้เอามาจากไหน เพราะก่อนที่เขาจะรักษา เขาต้องปรึกษากับญาติก่อนว่าจะทํากันอย่างไร บอกว่า ถ้ารักษาไปแล้วมันต้องใช้เงินมากนะ ต้องดูแลกันไปทั้งชีวิตนะ ต้องอย่างนี้นะ แล้วก็ถามว่าทําอย่างนี้ได้ไหม เราจะดูแลกันได้จริงหรือเปล่า

ทางญาติบอกว่าดูแลได้

ดูแลได้ก็บอกว่า มันต้องมีค่าใช้จ่ายอย่างนี้ๆๆ นะ มีเงินค่าใช้จ่ายหรือเปล่า

มี

มี ไหนขอดูเงินหน่อย

ควักเงินออกมาเขาถามเลย เงินนี้กู้มาหรือเปล่า

นี่เราไปด้วย เพราะญาติของเรา พี่สาวเราเอง ตอนนั้นพี่สาวเราเอง แล้วหมอเขาแนะนําว่าให้ปล่อยเถอะ แต่เราไม่ยอม เราจะรักษากันต่อไป รักษากันต่อไป

นี่เขาถามมีตังค์หรือเปล่า

มันได้ยินกับหูเลยนะ พอควักเงินมาให้ดูว่ามีจริงๆ “กู้มาหรือเปล่า”

กรณีเช่นนี้คงกรณีที่ว่าเขาเคยเห็นมามากไง ทีนี้เขาเคยเห็นมามาก ฉะนั้น เราพูดถึงว่า เขาบอกว่าเขาเห็นสีหน้าหมอ หมอเขาบอกว่านี่ต้องตายแน่ๆ เลย

หมอเวลาเขารักษา ปกตินะ หมอเขาเจอคนไข้วิกฤติอย่างนี้มาทุกวัน เราถึงเตือนพระเรานะว่าไปหาหมอๆ เราเป็นพระนะ ๑. เราเป็นพระ ๒. เป็นพระปฏิบัติด้วย ฉะนั้น เวลาไปหาหมอ จิตใจเราต้องเข้มแข็ง เราอย่ามายา เราอย่าแบบว่าเจ็บเล็กเจ็บน้อยก็แสดงอาการ มันน่าเบื่อ มันเป็นที่น่าเบื่อ เพราะเขาคุ้นเคย เขาทํามาทุกวัน เขาทํามาทุกวัน เขาเห็นทุกวัน ไอ้เรานี่ ทั้งชีวิตเรา ถ้าเราเจ็บไข้ได้ป่วย ตายก็จบใช่ไหม แต่นี่เขาเห็นของเขาทุกวัน เราเตือนเขานะ

ทีนี้ไอ้นี่เป็นความคิดของเราเองไง จิตใจของเราเอง หมอเขาเห็นหน้าเขาบอกต้องตายแน่ๆ เลย ผู้ถามก็บอกว่าก็คิดถึงพุทโธๆ สามีให้นึกพุทโธ พอพุทโธก็คิดถึงหลวงพ่อที่เราเคยไปปฏิบัติกับท่านมา หลับไป พอตื่นขึ้นมากลับบ้านได้เลย กลับบ้านได้เลย

อันนี้แบบว่า ถ้าเรามีสติมีปัญญานะ เรามีสามัญสํานึก ให้มีสามัญสํานึก เรื่องกรณีนี้มันเป็นกรณีผลของวัฏฏะ จิตใจของคนที่เข้มแข็งนะ หมอเขารักษา ถ้าจิตใจคนเข้มแข็งนะ เขาให้ความร่วมมือกับหมอรักษานะ หมอจะชื่นชมคนนั้นเลย จิตใจของคน ถ้าจิตใจคนอ่อนแอมันช็อกเลยนะ พอเจอเข็ม เขาร้องแล้ว ยิ่งจะวางยา ฉะนั้น หมอมันต้องมีคนคอยให้กําลังใจตลอด

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าข้อที่ ๑ มันเป็นเรื่อง เราเห็นว่ามันเป็นเรื่องผลของวัฏฏะ เป็นเรื่องธรรมดา ฉะนั้น ที่ว่าพอเห็นแม่สามีป่วย เราเคยป่วยมาแล้ว แล้วเราก็สะเทือนใจ นี่มันเป็นเรื่องธรรมดา ถ้าเรื่องธรรมดานะ มรณานุสติ เราระลึกถึงความตายตลอดเวลา ทําให้จิตใจของเราไม่ฟุ้งซ่านจนเกินไป

เวลามรณานุสติ คําว่า “มรณานุสติ” เราไม่ใช่แช่งตัวเอง พอบอกว่า เราคิดถึงสิ่งที่ไม่ดีๆ ชีวิตเราจะเจริญรุ่งเรืองได้อย่างไร

เราคิดแต่เรื่องมรณานุสติเป็นเรื่องสัจธรรม ไม่ใช่เรื่องไม่ดี เรื่องสัจธรรม มันจะทําให้เราไม่โลภจนเกินไป ไม่ฟุ้งซ่านจนเกินไป เราทําด้วยข้อเท็จจริงเป็นวิทยาศาสตร์ ทําสิ่งใดเราก็ต้องมีโครงการ เราต้องมีการศึกษา เราต้องมีการวิจัย เราจะไม่ทําอะไรโดยความโลภ ไม่ทําอะไรโดยความไม่มีสติปัญญา ถ้าเรามีการวิจัย เรามีการศึกษา เราทําสิ่งใดไป ความผิดพลาดมันจะน้อยลง แล้วจิตใจของเราก็ไม่เดือดร้อนจนเกินไป นี่มรณานุสติไง ถ้ามีมรณานุสติ สิ่งนี้คิดได้เพื่อประโยชน์กับเราได้ ไม่ใช่บอกว่าคิดอย่างนี้แล้วชีวิตเรามันจะเศร้าหมอง

เขาเรียกว่ามีสํานึก สํานึกที่ดี สํานึกที่รู้ทําให้เราไม่ออกไปนอกเรื่องนอกราว นี่ข้อที่ ๑

“๒. ดิฉันเคยฝึกกรรมฐานมา เมื่อก่อนนั้นปฏิบัติได้ดีมากเลย แล้วเดี๋ยวนี้ปฏิบัติมันแย่ลงๆ”

ของนะ คนแก่ คนแก่ๆ อยากจะเป็นวัยรุ่น ไปหาหมอทําเต่งตึงตลอดเวลาเลย แล้วมันเป็นไหมล่ะ มันก็ชราครํ่าคร่าเป็นธรรมดา ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เมื่อก่อนยังไม่มีครอบครัว ภาวนาทั้งวันเลย เดี๋ยวนี้พอมีครอบครัวแล้วจิตใจเสื่อมหมดเลย แล้วจะกลับมาปฏิบัติใหม่

ก็กลับมาปฏิบัติ ก็ปฏิบัติใหม่ สิ่งนั้น เวลาเราเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะนะ ทุกคนบอกเลยบอกว่า ชาตินี้เราปฏิบัติให้ดีเลย แล้วชาติหน้าจะปฏิบัติต่อไป ชาตินี้ปฏิบัติให้ดีเลย แต่เวลาตอนใกล้ตายมันมีอคติ ไปเกิดเป็นอะไรก็ไม่รู้ แล้วพอเกิดขึ้นมาแล้ว มีอคติแล้วก็ปฏิเสธเลย โอ้โฮ! เข็ดเลยนะ ปฏิเสธศาสนาเลย แล้วจะปฏิบัติอะไรต่อไป

เราคิดถึงชาติหน้า ชาติต่อไปนะ ชาตินี้ปฏิบัติแค่นี้ ชาติหน้าจะปฏิบัติต่อเนื่อง แล้วชาติต่อไปจะเป็นพระอรหันต์ไปเลย โอ้โฮ! คิดข้ามภพข้ามชาติไปเลย

ในชาติปัจจุบันนี้ เห็นไหม ตอนที่ยังไม่แต่งงาน โอ๋ย! ภาวนาดี๊ดี พอตอนนี้แต่งงานแล้วเสื่อมหมดแล้ว ชาติเดียวมันยังเจริญแล้วเสื่อมขนาดนี้เลย นี่คิดถึงชาติหน้า ชาตินู้น ชาติต่อไปนะ

ผลของวัฏฏะ เวลาเวียนตายเวียนเกิด เอาชาติปัจจุบันนี้ทําให้ดีที่สุด สุคโต ปัจจุบันนี้สุคโต อนาคตมันสุคโต นี่ปัจจุบันนี้ไม่สุคโตนะ สิ่งนี้อดีตมันสุคโต อดีตยังไม่แต่งงาน ภาวนาทั้งวันหามรุ่งหามคํ่าได้เลย พอแต่งงานแล้วทีนี้ไม่สุคโต นี่อดีตเป็นสุคโต ปัจจุบันไม่สุคโตแล้ว แล้วปัจจุบันไม่สุคโตแล้ว แล้วต่อไปจะสุคโตไหม จะสงบระงับไหม

สุคโตคือสุคติ สุคติที่หมาย ที่หมายที่ดีของเรา ถ้าที่หมายที่ดีของเรา เราก็หมายของเราตอนนี้สิ เราหมายในปัจจุบันนี้สิ ถ้าหมายในปัจจุบันมันก็จบไง ฉะนั้น ถ้าจะกลับมาปฏิบัติใหม่ เราก็ปฏิบัติของเรา เริ่มต้น ดูสิ คนเขาทําไร่ไถนา พอหมดหน้าทําไร่ไถนา พอหน้านาข้าวต่อไป เขาก็ต้องหว่านต้องไถเหมือนเดิม เขาก็ต้องไถ เขาต้องปรับที่ของเขา

นี่ก็เหมือนกัน เราก็มาปรับของเรา เรามาตั้งสติ เราก็มาภาวนาของเราไป เรามาคิด ที่นี่เมื่อ ๔-๕ ปีที่แล้วทําไร่ไถนาได้ผลดีมากเลย ปีนี้พอไปทําไร่ไถนา ปีนี้นํ้าก็ขาดแคลน ทุกอย่างมันก็ไม่สมดุลเลย ผลผลิตปีนี้ไม่เห็นดีเลย แล้วก็คิดถึงว่า ๕ ปีที่แล้ว

๕ ปีที่แล้วก็ผ่านมาแล้ว ๕ ปีที่แล้วนะ สภาวะแวดล้อมแหล่งนํ้าทุกอย่างมันดีหมด พอทําดีขึ้นมา ทุกคนมาทําอาชีพเดียวกัน เขาก็ดึงนํ้าไปใช้หมด นํ้าก็ต้องเจือจานกัน เขาก็ต้องแบ่งกัน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติ เมื่อก่อนเราปฏิบัติของเรา อู้ฮู! ปฏิบัติดีมากเลย เดี๋ยวนี้จะมาปฏิบัติ นู่น คนนู้นก็ปฏิบัติ คนนี้ก็ปฏิบัติ ที่เราไม่มีเลย

นี่ไง สัปปายะนะ สิ่งที่ผ่านไปแล้ว มันเป็นอดีตแล้ว ไม่ต้องไปวิตกวิจารณ์หรอก โยมยังคิดได้ ถ้าโยมยังคิดได้ว่าเคยปฏิบัติมา แล้วอยากจะมาปฏิบัติ นี่สํานึก สํานึกรู้ดีที่สุด ถ้าสํานึกที่ดีที่สุดอย่างนี้ แค่นี้มันก็คุ้มค่าแล้ว

ถ้าไม่มีสติปัญญานะ เมื่อก่อนปฏิบัติมาแล้ว เดี๋ยวนี้ปฏิบัติไม่ได้เลย ก็ปล่อยชีวิตลอยลมไปเลย ว่าวเชือกขาดเลย มันจะไปตกที่ไหนก็ช่างหัวมันแล้ว ว่าวเชือกมันขาดแล้ว แล้วแต่ลมจะพัดมันไป เราจะปล่อยชีวิตมันไปแบบนั้นมันก็เป็นเรื่องความคิดของเรา แต่พอจะมาปฏิบัตินะ อืม! เมื่อก่อนเคยดี เดี๋ยวนี้จะเป็นอย่างไร

อดีตน่ะ อดีตวางมันไว้ แล้วเอาปัจจุบันนี้ทําให้มันดีขึ้นมา ถ้าเราทําของเราดีได้ มันก็จะเป็นประโยชน์กับเราได้ ฉะนั้น สิ่งที่มันมีสติมีปัญญานะ คนที่มีธรรม ดูสิ มองชีวิตแม่ของสามี มองชีวิตของผู้เฒ่าผู้แก่ เวลาเขาตายไป เขาเจ็บไข้ได้ป่วย มันสะเทือนใจ อันนี้เป็นประโยชน์แล้วล่ะ เพราะอะไร ถ้าคนมีสติปัญญานะ เราจะมองสิ่งใด มันเอามาเตือนหัวใจของเราไง เอามาเตือนหัวใจของเรา

พระเราไปเที่ยวป่าช้า ไปดูซากศพก็เพื่อเตือนสติเรา เราไปดูซากดูศพ ดูคนอื่นตาย แล้วก็มาเตือนตัวเองว่าเราจะตาย ทีนี้พอเราเห็นอย่างนี้ เราดูชีวิตของคนอื่น แล้วเรามาสลดสังเวช อันนี้เป็นประโยชน์แล้ว ถ้าเป็นประโยชน์นะ ทีนี้เป็นประโยชน์แล้วทําไมมันทุกข์ล่ะ

เป็นประโยชน์ เวลาคนจะทําดี ทุกคนวิตกกังวลหมดเลย เวลามันจะเล่นไพ่ มันจะไปเที่ยวบาร์นะ มันไม่เคยคิดหรอก มันขนเงินไปหมดเลย พอหมดตัวแล้วกลับมา หมดแล้ว แล้วก็ไปกู้หนี้ยืมสินใช้ต่อไป แต่เวลาทําดีนะ นู่นก็ลําบาก นี่ก็ไม่ได้ จะทําดีนี่แหม! มันอุปสรรคเยอะไปหมดเลย แต่ถ้าจะไปเล่นไพ่นะ จะไปเที่ยวบาร์นะ ไปๆๆ ไม่ต้องคิดเลย ไปกลับมาแล้วค่อยคิดได้

แต่นี้พอมันจะทําดีก็คิดอย่างนี้ อู๋ย! นู่นก็ลําบาก นี่ก็ลําบาก นู่นก็ทําไม่ได้ เห็นไหม กิเลสมันแย่งชิงเอาไปกินก่อน มันแย่งชิงที่เราจะตั้งใจทําดี เอาไปกินก่อน ตั้งสติให้ดีๆ นะ ตั้งสติให้ดีๆ สํานึกรู้ให้ดีเป็นประโยชน์มาก

อันนี้เหมือนกันเลย

ถาม : เรื่อง “สอบถามเรื่องปฏิบัติและความฝัน”

กราบเท้าหลวงพ่อ กราบขอบพระคุณหลวงพ่อที่ได้เมตตาตอบคําถามผมเสมอมา โดยเฉพาะเรื่องโลกธรรม ๘ ที่ผมกําลังเผชิญอยู่ ผมฟังซํ้าแล้วซํ้าเล่า พิจารณาตามจนเกิดสังเวชตัวเอง บางครั้งก็นํ้าตาไหล หลวงพ่อพูดถูกทุกอย่าง จิตผมเสื่อม เคยควบคุมใจ ควบคุมความคิดและอารมณ์ได้ กลับต้องกลายมาเป็นทาสมันอีกครั้ง เพราะใจไม่เคยสูญเสียสิ่งที่รักที่เคยยึดมั่นมาตลอด มันทรมานมาก ตอนนี้ผมได้สติกลับมาแล้ว และกลับมาสู้กับมันอีกครั้ง ผมจะยึดมั่นในคุณพระรัตนตรัย ไม่ยอมปล่อยให้ใจกลายเป็นคนพาล ไม่ว่าจะเกิดอะไรขึ้น จะเลือกกินแต่อารมณ์ที่ดี จะไม่ทิ้งการภาวนาไม่ว่าจะทําได้น้อยหรือมากก็ตาม จะภาวนาทุกวัน

ผมเคยภาวนาดูความทุกข์กายขณะที่มันปวดตอนนั่งสมาธิ และจับได้ว่า ถ้าแยกตัวเรากับความปวดออกจากกัน แล้วคอยระวังความอยากหายปวดที่มันเกิดแว็บออกมาเป็นระยะๆ มันจะไม่ปวด ถึงปวดก็ไม่มาก พอทนได้ แล้วมันจะไม่ทุกข์

คําถามคือ

๑. ตอนนี้ทุกข์ใจผมเด่นมาก ผมเปลี่ยนมาจับความทุกข์ใจแทน ใช้วิธีเดียวกันกับดูกาย คือดูเวทนาใจ ดูอารมณ์ที่ไม่ชอบใจ แล้วถามว่าเอ็งอยากอะไรอยู่ ถ้ามันหาเหตุได้ มันก็จะดับไป แบบนี้ใช้ได้ไหมครับ หรือควรทําอย่างไรต่อไป

๒. คืนก่อนผมภาวนาจนหลับเหมือนเคย ผมฝันเห็นหลวงปู่มั่น ถึงจะไม่เห็นหน้าท่านชัด แต่ก็รู้ว่าเป็นท่านแน่ๆ เหมือนท่านเดินทางมาจากที่อื่น สะพายกลดมาด้วย ท่านมาที่ศาลาเล็กๆ ที่ผมนั่งอยู่ ท่านยื่นกลดกับผ้าเล็กๆ ผืนหนึ่งให้ ผมก็เอากลดนั้นไปเก็บและเอาผ้าไปซัก เหมือนผมเป็นพระอุปัฏฐากท่าน แล้วผมก็ตื่นขึ้นมา จิตมันนิ่งและมีกําลังใจเพิ่มขึ้นมาเหมือนออกจากสมาธิ พยายามตีความหมายความฝัน แต่ก็ตีไม่ออก จําเป็นต้องตีความหมายความฝันแบบนี้ไหมครับ กราบขอบพระคุณล่วงหน้า ผมจะพยายามรีบเรียนให้จบ

ตอบ : ไอ้นี่พูดถึงเขาถามมาเนาะ เอาข้อที่ ๑ “ตอนนี้ผมทุกข์ใจมาก ผมเปลี่ยนมาจับความทุกข์ในใจแทนวิธีดูกาย คือดูเวทนาทางใจ ดูอารมณ์ที่ไม่ชอบใจ แล้วถามว่าเอ็งอยากจะทุกข์ไหม หาเหตุให้ได้มันก็จะดับไป”

อันนี้เป็นปัญญาอบรมสมาธิเนาะ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ สมาธิอบรมปัญญาก็ได้ ถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธิหรือสมาธิอบรมปัญญา สิ่งที่มันผ่านมาแล้วก็ให้มันผ่านไป ทุกข์มากทุกๆ คน ถ้ามันทุกข์นะ

คนเราจะทุกข์หรือจะมีความสุข มันอยู่ที่มีสติปัญญา มีสติปัญญานะ มันเหมือนกับเราอยู่กับปัจจุบันไง ในปัจจุบันนี้ เขาบอกเขาจะรีบเรียนให้จบ เขาไปเรียนอยู่เมืองนอก ถ้าเรียนอยู่เมืองนอก เราก็ขวนขวายการเรียนสิ ดีเสียด้วย ดีจะได้มีสติมีปัญญาอย่างนี้ ถ้าไม่มีสติปัญญานะ เวลาไปเรียนมันก็ไปเที่ยวเล่นอยู่นั่นน่ะ

เวลาคนไปเรียน เรียนไม่จบกลับมา มันไม่มีอะไรติดไม้ติดมือมา แต่ถ้าไปเรียนๆ นะ เราเรียนเอาหน้าที่การงานของเรามา ทีนี้เวลาเรียนมันมีปัญญาขึ้นมา มีเวลาขึ้นมา เราก็จะภาวนา ถ้าภาวนา เราก็ภาวนาของเราไป เพราะการภาวนาจะทําให้สติ ทําให้จิตมันมีสติมีปัญญา การศึกษาเล่าเรียนมันก็เป็นชิ้นเป็นอัน เห็นไหม สํานึกรู้

เวลาสํานึกในตัวตนของเรา สํานึกดีมันเป็นความที่ดี ถ้าเราไม่สํานึกนะ เราบอกเราทําดีแล้ว ทุกคนมีเพื่อนหรือมีพ่อแม่สอนลูก ลูกบอกว่าทําดีแล้วๆ เราดีที่สุดแล้วๆ มันไม่สํานึกมันคือมันไม่พัฒนาขึ้น ไม่ดีขึ้นไง แต่ถ้ามันพัฒนาขึ้น มันดีขึ้น เพราะเรามีสติมีปัญญาเรารู้เท่า ถ้าเรามีสติมีปัญญาเรารู้เท่า มีสติปัญญาเพราะเหตุใดล่ะ มีสติปัญญาก็เพราะการภาวนา การภาวนาจะทําให้คนมีปัญญา

ทุกคนบอกอยากมีปัญญา อยากรู้เท่าทันคน อยากมีปัญญาๆ แต่ทําความสงบไม่ได้ ทําความสงบของใจเข้ามาแล้วมีปัญญาขึ้นมา เห็นไหม มันรู้เท่าทันตัวเอง แล้วมันก็ไม่เป็นเหยื่อไง ไม่เป็นเหยื่อให้คนอื่นมาน้อมนําเราไป ถ้าไม่มีคนอื่นมาน้อมนําเราไป เราเองมีสติปัญญา

พอมีสติปัญญามันสํานึกรู้ ถ้าสํานึกรู้ สํานึกตัวตนของเราขึ้นมา เราทําหน้าที่อะไรตอนนี้ ตอนนี้เราทําหน้าที่อะไร เรามาศึกษาเล่าเรียนใช่ไหม ถ้าเรามาศึกษาเล่าเรียน แล้วเราก็ศึกษาเล่าเรียน ถ้ายิ่งอยากเรียนดี เข้าห้องสมุด วิจัยของเรา ดูหนังสือของเรา ทําประโยชน์กับเรา แล้วถ้ามันเรียนจบแล้ว คนจบแล้ว คนนี้มีปัญญา ปัญญาขึ้นมาเพื่อเป็นวิชาชีพ ก็มีอาชีพ พอมีอาชีพขึ้นมา เลี้ยงชีพได้ พอเลี้ยงชีพได้แล้วเราจะปฏิบัติ แล้วเราจะเอาคุณงามความดีแค่ไหนเราก็ขวนขวายเอา

แต่ตอนนี้ถ้าจะเลี้ยงชีพ เราเลี้ยงชีพด้วยอะไร เราเลี้ยงชีพด้วยอะไร เพราะถ้าเรายังเรียนอยู่ ต้องเรียนให้จบ ถ้าเรียนให้จบ การเรียน การศึกษา มันก็ต้องใช้ปัญญา ถ้าปัญญา ถ้าเรียน เราก็กลับมาที่นี่ไง แล้วพอเรียนเสร็จแล้ว การภาวนามันจะหนุนกลับไปการศึกษาเล่าเรียนให้มันจบได้เร็วขึ้น เพราะมันศึกษา ศึกษาจากใจเรา ถ้าใจเราดี ใจเรามีหลักมีเกณฑ์ก็ใช้ได้

ฉะนั้น เขาถามไง ถามว่า สิ่งที่ว่าเดี๋ยวนี้ทุกข์ใจมันเด่นขึ้นมา เปลี่ยนจากการดูกายมาดูใจ มาดูเวทนาใจ มาดูอารมณ์ต่างๆ

อุบายวิธีการเราเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ทําอะไรทําอยู่ซํ้าๆ ซากๆ กิเลสมันหัวเราะเยาะเลย นักภาวนามันต้องมีปัญญาสิ ไอ้นักภาวนาทําไมมันเซ่อขนาดนี้นะ ทําไมมันหลอกง่ายมาก กิเลสมันบอก โอ๋ย! มึงง่ายเกินไป มึงหลอกได้ง่ายๆ เลย มึงมีหัวคิดเสียหน่อยสิ กิเลสมันอยากจะพูดอย่างนี้ไง แต่มันไม่ได้พูด ไม่ได้พูด ทําให้เรางงๆ ไง ทีนี้ถ้าเราใช้ปัญญาของเราไป เราใช้ปัญญา เราจะเข้าใจ

ไอ้นี่ไปศึกษาธรรมะมาก ศึกษาทุกอย่างเลย แต่เวลาปฏิบัติของเรา เราจะทําอย่างไรต่อไป

ถ้าทําต่อไปได้ ทําต่อไปได้มันรู้ ปัจจัตตังนะ เรารู้เองเห็นเอง เรารู้จริงของเราเอง รู้จริงเพื่อมาสอนใจเรา ถ้าใจเราสอนได้ มันอยู่ในสติปัญญาของเรา มันเป็นประโยชน์กับเราแล้ว ไอ้นี่ปฏิบัติไป สํานึกรู้ๆ ไปเรื่อยๆ สํานึกถึงตัวเรา มีสามัญสํานึก มีสามัญสํานึกคือมีสติ เวลามีสติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกก่อนจะนิพพานท่ามกลางสงฆ์ “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด โลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์เลย”

ความประมาทกับชีวิต ความประมาท หน้าที่การงานของเรา เราศึกษา เราเล่าเรียน เราประมาทในชีวิตของเรา เราประมาทเอง แต่ถ้าเราไม่ประมาทนะ เรามีสติปัญญา สํานึกรู้สําคัญมากเลย จะทําให้เราฟื้นกลับมาหมด ถ้าฟื้นกลับมา เราฟื้นกลับมาคือเรายังมีชีวิต เราฟื้นกลับมาคือเรายังมีโอกาส ถ้าใครผิดพลาดมาก็ยังแก้ไขได้

ทีนี้ทางโลก พอผิดพลาดมาก็ประชดตัวเอง ทําร้ายตัวเอง ประชดตัวเองทําให้เสียหายมันไป เห็นไหม เขาไม่สํานึกตัวแล้วเขายังซํ้าเติมตัวเองไป แต่ถ้าเราสํานึกของเรา เราผิดพลาดสิ่งใดมา เราวางไว้ แต่เรายังมีความสํานึกที่จะแก้ไขได้เพราะเรายังมีสติมีปัญญา ยังมีชีวิตอยู่ ทําได้ ทําต่อไป

“๒. คืนก่อนภาวนาจนหลับไป ฝันเห็นหลวงปู่มั่น เห็นหน้าท่านไม่ชัด แต่รู้ว่าเป็นท่านแน่ๆ ท่านเดินทางมาจากที่อื่น เอากลดมาด้วย สะพายมาที่ศาลาที่ผมนั่งอยู่ ท่านยื่นกลดนั้นกับผ้าเล็กๆ ผืนหนึ่ง ให้เอาผ้านั้นไปซัก”

ฉะนั้น พอเวลาเขาตื่นขึ้นมาแล้ว เวลาตื่นขึ้นมามันมีความดีใจมาก ฉะนั้น สิ่งที่เขาถามว่า “จําเป็นจะต้องตีความหมายของความฝันหรือไม่ครับ”

ไม่จําเป็น มันไม่จําเป็นหรอก เวลาเราไปกินอาหาร เราไปกินอาหารหรือเรากินข้าว เรากินเสร็จแล้วเราต้องไปสืบหาอาหารนี้มาจากไหนไหม เรามีเงินมีทองเราก็ซื้อมา ซื้อมาเราก็กินเพื่อดํารงชีวิต ดํารงชีวิตแล้วร่างกายแข็งแรงเพราะอาหารนั้นไม่เป็นพิษ อาหารนั้นเป็นประโยชน์กับร่างกายนี้ ร่างกายก็ดี ความฝัน ความฝันเราฝันว่าหลวงปู่มั่น นี่นั่งภาวนาอยู่แล้วหลวงปู่มั่นท่านเดินมา ท่านยื่นกลดให้เรา

ถ้าเราฝันนะ พอฝันแล้วมันมีความสุขไหม ปลื้มใจทั้งนั้นน่ะ ลองฝันว่าหลวงปู่มั่นมาหา อู๋ย! ตูดโด่งเลยล่ะ ลองฝันว่าครูบาอาจารย์มาหานี่มันปลื้มใจ ความปลื้มใจ เราเก็บไว้

เวลาทุกข์ใจไม่มีใครบอกว่าเราทุกข์เลย มีแต่เราคนเดียวบ่นว่าทุกข์ๆๆ ไม่มีใครทุกข์เหมือนเราเลย แต่เวลาเราฝันก็เป็นฝันของเรา ไม่มีใครรู้กับเรา เรานอนฝันอยู่คนเดียว ไม่มีใครรู้ว่าเรานอนฝันเรื่องอะไรหรอก ถ้าเรานอนฝันเรื่องอะไร เราก็เก็บความสุขอันนี้ไว้ในใจ เราต้องไปสืบค้นอะไรล่ะ

กินข้าวแล้วใช่ไหม กินข้าวจานนี้เสร็จแล้ว ข้าวนี้ข้าวในประเทศหรือข้าวนอกประเทศ แล้วไอ้คนที่มันเอาข้าวมาทํา ข้าวนี้มันเป็นข้าวพันธุ์อะไร เอ๊ะ! แล้วอาหารที่กิน

มันไปสืบอะไร ไม่ต้องไปสืบ แต่ความฝันที่มันฝังใจนี่มันฝังใจ พูดอีกเมื่อไหร่ก็ได้ จะพูดถึงเมื่อไหร่ก็ได้ ถ้าฝัน ฝันนะ ความฝัน สิ่งที่ครูบาอาจารย์ท่านมา เราก็รับไว้ ฉะนั้น เวลาทางโลกเขาบอกความฝันไม่ใช่ความจริง ความฝันเป็นของคนที่ไม่เป็นวิทยาศาสตร์ เพราะวิทยาศาสตร์ ความฝันมันเป็นความเพ้อเจ้อ ถ้าเป็นความจริงคือชีวิตประจําวันเป็นความจริงของเรา นี่วิทยาศาสตร์เขาคิดกันอย่างนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่เราฝัน เราก็เก็บไว้ในใจ เพราะคนเรานอนฝันก็มี คนที่ไม่เคยฝันเลยเขาจะแปลกใจว่าไอ้คนที่ฝันๆ มันปกติหรือเปล่า นี่จริตของคนมันไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น จริตของคนไม่เหมือนกัน ฝันนะ แล้วบางคนฝันละเอียด ฝันปานกลาง ฝันเลื่อนลอย มันก็มีอีกนะ บางคนฝันนี่ฝันเป็นตัวเลขเลย ตีความกันจะไปแทงหวย โดนกินหมดทุกที นั่นก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง เป็นความเชื่ออีกอันหนึ่ง

แต่ความฝันของเรามันเป็นฝันถึงครูบาอาจารย์ ท่านมาให้ความสดชื่นกับชีวิตของเรา ท่านให้เราอบอุ่น ท่านให้ว่าเรา เราเป็นศิษย์ที่มีครู เราก็เก็บไว้ปลื้มใจคนเดียว จะไปตีความหมาย จะไปรื้อค้นสิ่งที่เป็นความฝัน จะพิสูจน์ พิสูจน์เรื่องอะไร เพราะที่มาไม่เหมือนกัน จิตของคนที่เวียนว่ายตายเกิดมันไม่เหมือนกัน ถ้ามันไม่เหมือนกัน สิ่งที่ไม่เหมือนกัน เห็นไหม

คนไม่ฝันมันก็คือไม่ฝัน ไอ้คนจะฝันมันก็คนจะฝัน แล้วคนฝันสะเปะสะปะมันก็ฝันสะเปะสะปะ แต่ของเราฝันทีไร ฝันถึงครูบาอาจารย์ทุกที ถ้าฝันถึงครูบาอาจารย์ทุกที มันก็เหมือนต้นไม้ ต้นไม้ได้รดนํ้าทีหนึ่งมันก็สดชื่นทีหนึ่ง ต้นไม้ ปล่อยให้มันเหี่ยวเฉา ถึงเวลามันก็เหี่ยวเฉาของมันไป ฉะนั้น ถ้ารดนํ้าพรวนดินสักหนหนึ่ง ต้นไม้ที่มันเหี่ยวเฉามันก็สดชื่นขึ้นมา จิตใจของเราก็เหมือนกัน ถ้าเราได้ฝันดี เราก็เก็บไว้เป็นหัวใจของเรา

แต่ถ้าเป็นการปฏิบัติ ถ้าเป็นการปฏิบัติที่มีครูบาอาจารย์ ท่านบอกท่านไม่ให้เชื่อเรื่องอย่างนี้ ให้เรื่องเป็นปัจจุบันธรรม ให้เรื่องเป็นพุทธศาสน์ เป็นความจริงนะ ถ้ามีสติก็สติจริงๆ เวลาจิตสงบขึ้นมานี่สงบแน่นอน จิตนี้สงบขึ้นมามีความสุข มันมีความสุข มันมีตัวตน

นี่พอจิตมันสงบขึ้นมาแล้ว “ว่างๆ ว่างๆ” ไอ้นั่นเป็นการเพ้อเจ้อทั้งนั้นน่ะ มิจฉาสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิพูดสิ่งใดไม่ได้เลย มันเป็นเนื้อหาสาระข้อเท็จจริงเลย ถ้าข้อเท็จจริงมันเป็นอย่างนี้ นี่ถ้ามันสงบเข้ามา

สงบแล้วเราออกฝึกหัดใช้ปัญญาอย่างใด ถ้าใช้ปัญญามันเป็นภาวนามยปัญญา มันภาวนาของมันไป มันเป็นความจริงอย่างนี้ ถ้าเป็นความจริงอย่างนี้ปั๊บ เขาก็จะบอกว่า “การเพ้อฝัน การฝันต่างๆ มันยังไม่เข้าสู่มรรค มันเป็นความเลื่อนลอย มันไม่เป็นความจริง” อันนี้ก็ถูกต้อง ถ้าพูดอย่างนี้มันก็ถูก

แต่คนเราจะเป็นจะตาย คนเรา เห็นไหม ดูสิ คนเราไม่มีอะไรเป็นที่พึ่งเลย ครูบาอาจารย์ท่านพูดบ่อยนะ เราอยู่กลางทะเล แม้แต่ซากศพที่ลอยมา เราจะจมนํ้า เราก็ต้องอาศัยเกาะซากศพนี้เข้าฝั่ง ซากศพยังต้องเกาะเลย

อยู่กลางทะเล ลอยคออยู่กลางทะเล แล้วเราเหน็ดเหนื่อยมาก เราไม่มีอะไรสิ่งใดพึ่งอาศัยเลย มีซากศพลอยผ่านมา เรายังต้องเกาะซากศพนั้นไว้ก่อน ประทังชีวิตไว้เพื่อให้เข้าฝั่งได้ นี่ถ้าคนยังภาวนาไม่เป็น

ถ้าคนภาวนาเป็นแล้ว คนที่ว่ายนํ้าเป็น คนที่เขามีเรือมีแพ เขาเอาเรือแพเขาเข้าฝั่งได้ การภาวนาของคนมันมีหลายระดับ การภาวนาของคนใช่ไหม อย่างนี้ถ้าพูดถึง โอ้โฮ! เขาบอก “หลวงพ่อ ผมฝันเห็นหลวงปู่มั่นเลย อย่างนี้มันต้องตีความไหม มันมีความสุขอย่างนี้ แล้วหลวงพ่อก็บอก โอ๋ย! ฝันนี้เป็นจริงเลย”

เขาก็บอกว่า “เออ! ไอ้หงบนี่มันสอนให้คนฝันเว้ย ใครปฏิบัติฝันเป็นพระอรหันต์หมดเลย”

เขาก็จะว่าไอ้หงบสอนไม่เป็นอีกแล้ว

แต่ถ้าสอนเป็นเลยนะ มึงภาวนาเลย ให้เข้ามรรคหมดเลย แล้วทุกคนเป็นพระอรหันต์หมดเลย แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังทําไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณ พุทธกิจ ๕ เช้าขึ้นมาจะเล็งญาณดูว่าใครมีอํานาจวาสนา แล้วชีวิตเขาสั้น ไปเอาคนนั้นก่อน

เล็งญาณเลยนะว่าใครมีอํานาจวาสนา ไม่ใช่ว่าเห็นมนุษย์ เอาสวิงช้อนเลย จะรื้อสัตว์ขนสัตว์...มันไม่มีอยู่จริง มันไม่มีอยู่จริง ฉะนั้น พอไม่มีอยู่จริง เวลาคนที่เขามีอํานาจวาสนาเขาภาวนา อํานาจวาสนามาจากไหนล่ะ

อนุปุพพิกถา เวลาจะสอนคนก็สอนเรื่องทาน สอนเรื่องทานนะ ทําบุญกุศลนะ พอเขาทําทานของเขา จิตใจเขาก็เป็นบุญกุศล จิตใจเขาก็เป็นสาธารณะ จิตใจเขาเบิกบาน พอเขาเบิกบานแล้วก็สอน ถ้าทําบุญแล้วก็ได้ไปสวรรค์ ถ้าไปสวรรค์ นี่ผลของวัฏฏะ ถ้าผลของวัฏฏะให้ถือเนกขัมมะ ถ้าเนกขัมมะถือเป็นนักบวช พอจิตใจเขาเป็นนักบวชแล้ว เขาพร้อมแล้ว เขาพร้อมที่เขาจะเข้าสู่ความดี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์อริยสัจเลย ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

ทุกข์ ทีนี้พวกเรายังไม่มีอะไรเลยนะ พอบอกว่าทุกข์ อยู่ดีๆ ให้แบกซุงคนละท่อน เราอยู่กันปกตินี่ ไปถึงอาจารย์บอกให้เอาซุงคนละท่อน แบก แบกซุงเลย เอ็งแบกกันไว้ อยู่ดีๆ ก็เอาทุกข์มาไว้บนไหล่ไง ฉะนั้น เขาถึงบอกว่า โอ๋ย! ทุกข์นิยมไม่เอา ทุกข์นิยม โอ๋ย! ชีวิตนี้ปรารถนาความสุข อยู่ดีๆ ก็เอาทุกข์มาใส่คอเลย ทุกข์นิยมไม่เอา

แต่เวลาจิตใจเขาเป็นสาธารณะ จิตใจเขาเป็นผู้ที่พร้อมที่จะแบกหาม เขาแสวงหา เขาอยากเห็นกิเลส เขาแสวงหา คนที่เขาแสวงหา เราเอาซุงให้เขาท่อนหนึ่ง เขาเอาซุงไปเลื่อย เอาซุงไปแปรรูป เอาซุงนี้ไปสร้างบ้านสร้างเรือน เขาได้ซุงท่อนหนึ่ง เขาไปสร้างบ้านสร้างเรือน เขาไปทําประโยชน์มหาศาลเลย นี่ไง ถ้าจิตใจเขาพร้อมไง ถ้าจิตใจเขาไม่พร้อม “โอ๋ย! ทุกข์นิยม ไม่ไหว ไม่ไหว ทุกข์เกินไป” เพราะจิตใจเขาไม่พร้อมไง

ถ้าจิตใจเขาไม่พร้อม เขาเทศน์เรื่องทาน ให้มีทานของเขา ให้มีความขยันหมั่นเพียรของเขา พอจิตใจเขาพร้อมแล้วนะ นี่พูดถึงอริยสัจ เขาหยิบจับได้ เขาไปพิจารณาของเขาได้ เขาจะเป็นประโยชน์ของเขาได้ นี่เวลาสอนมันสอนกันอย่างนี้

ฉะนั้น บอกว่าเรื่องของความฝันๆ มันเป็นแบบว่า คนเราล้มลุกคลุกคลาน จิตใจเขาไม่มีอะไรเป็นที่พึ่งเลย ถ้าเขาฝันถึงหลวงปู่มั่น เขาฝันถึงครูบาอาจารย์ มันก็เป็นที่ชื่นใจ ถ้าชื่นใจแล้วบอกผิดหรือ มันก็ไม่ผิด แล้วบอกมันถูกหรือ มันก็ยังไม่เข้าอริยสัจ มันก็ไม่ถูก แต่มันก็ไม่ผิด มันไม่ผิดหมายความว่า ให้จิตใจของเขามีที่พึ่ง ให้จิตใจของเขามีความเป็นไป ถ้าจิตใจของเขามีความเป็นไป มันก็เป็นประโยชน์มา

ไอ้นี่พูดถึงว่า ฝันนี่มันฝันถูกไหม แล้วมันเป็นความจริงไหม เราก็แบบว่า ถ้าสํานึกรู้นะ สํานึกตัวเราได้ แล้วเราจะขยันหมั่นเพียรของเราขึ้นไป

ฉะนั้น ไม่ต้องไปตีความอะไร ฝันแล้วก็คือฝัน นี่ดีนะ มาพูดกับนักฝันด้วยกัน พอคุยกับนักฝันด้วยกันมันก็ เออ! ถ้าฝันอย่างนี้มันก็ไม่เสียหาย ฝันอย่างนี้เราก็เก็บไว้เป็นเครื่องบํารุงหัวใจของเรา แต่ถ้าเราปฏิบัติต่อเนื่องขึ้นไปมันจะละเอียดไปกว่านี้ มันจะเป็นชิ้นเป็นอัน เป็นมรรคเป็นผล เป็นสัจจะความจริง แล้วมันจะพัฒนาของมันขึ้นไป

ความฝันมันก็เหมือนศรัทธา ศรัทธาแก้กิเลสไม่ได้ แต่เพราะศรัทธาความเชื่อ เราถึงมาค้นคว้าศึกษาเรื่องศาสนา ถ้าเราเป็นความฝัน ความฝันนี้เป็นอาการของใจ ถ้าใจสงบแล้ว ถ้าใจเห็นอาการของใจ มันจับต้องของมันได้ มันจะเห็นกิเลสของมันได้ มันจะแยกแยะของมันได้ มันจะปฏิบัติของมันได้ มันเป็นอีกขั้นตอนหนึ่ง

ฉะนั้น เขาบอกว่า ต้องตีความหมายนั้นไหม ต้องอะไรไหม

คําว่า “ตีความหมาย” คือว่า เขาบอกว่า การภาวนาเขาจับทุกข์ที่ใจ นี่ก็เหมือนกัน อาการอย่างนี้ควรเอามาจับไปพิจารณาบ้างไหม

เราก็พิจารณาได้ แล้วมันจะตีความสิ่งใดได้ล่ะ มันจะตีความ ถ้ามันจับได้ มันพิจารณาได้ มันก็แยกแยะได้ มันเป็นเชิงลึกนะ เป็นการปฏิบัติเชิงลึก แต่ละบุคคลมันจะไม่เหมือนกัน เราจะบอกว่า ถ้าเป็นโยมขณะนี้ไม่เสียหาย มันเป็นการที่แบบว่าให้เรามีความชุ่มชื่นในหัวใจ แต่ถ้ามันจะเป็นการปฏิบัติต้องให้จิตสงบ เพราะฝันไม่ใช่ความจริง มันเป็นความฝัน

ถ้าความจริงนะ เราต้องนั่งสมาธิ จิตเราจะสงบ ถ้าจิตสงบแล้วมีสติปัญญาพร้อม เห็น รู้เห็น มีสติสัมปชัญญะ รู้พร้อม รู้ตัวทั่วพร้อม รู้เห็นตามความเป็นจริง

แล้วพิจารณาไป รู้เห็นตามความเป็นจริงแล้วเกิดถ้าเป็นไตรลักษณ์ขึ้นมา มันเห็นตามความเป็นจริง เห็นกันซึ่งๆ หน้า เห็นกันเป็นปัจจุบัน ไม่ใช่เห็นกันโดยการเพ้อเจ้อเพ้อฝันกันไป เพ้อเจ้อเพ้อฝันมันเป็นอย่างนี้ ฝันดิบ ฝันสุก ความรู้สึกนึกคิดเป็นอย่างนี้หมด แล้วถ้ามีสติปัญญา มันปล่อยวางเข้ามา มันมีสัมมาสมาธิของมัน แล้วมันจับต้องได้ มันทําของมันชัดเจนของมัน ถ้าชัดเจนของมัน มันจะเป็นประโยชน์กับมัน ทีนี้ถ้าอย่างนั้นมันก็ก้าวเดินเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป อันนี้เป็นประโยชน์นะ ฉะนั้น สิ่งที่ถามมามันไม่มีความเสียหาย ให้สํานึกรู้

เราทุกข์เรายาก เราเคยปฏิบัติมา เขียนมาว่า “มีความทุกข์ยากมาก สิ่งที่เคยทําความดีมา เดี๋ยวนี้กิเลสมันครอบงํา กิเลสมันทําให้เราทุกข์เรายาก”

เห็นไหม ถ้าเราทุกข์เรายาก ถ้าไม่มีสติปัญญา พอมันมีกิเลสครอบงํา เราประชดชีวิต เราทําเราเสียหายไป แต่ถ้าเรามีสํานึกรู้ เราทําคุณงามความดีของเราเพื่อประโยชน์กับเรานะ สํานึกรู้กับชีวิต นี้เป็นคุณประโยชน์กับชีวิตนี้ เป็นประโยชน์กับเรา เอวัง

๒

รักษาใจเรา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขันธ์ใช่ทุกข์ไหมเจ้าคะ”

กราบนมัสการ พระอาจารย์ได้ตอบคําถามลูกเมื่อครั้งก่อนว่า ให้ทําต่อไป มาถูกทางแล้ว ให้เข้าใจคําว่า “เจริญแล้วเสื่อม” ถ้าเหนื่อยไปก็พักบ้างด้วยการเข้าสมาธิ ใช้ปัญญาออกพิจารณา ลูกน้อมนําไปปฏิบัติทุกลมหายใจที่ไม่หลงเจ้าค่ะ

มีคนถามเกี่ยวกับทุกข์ในอริยสัจกับลูก ลูกตอบเขาไปว่า “ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕”

มีคนมาค้านลูกบอกว่า “ทุกสิ่งที่เกิดดับเป็นทุกข์”

ลูกได้ตอบโต้เขาไปว่า “สัจจะแห่งทุกข์คือไตรลักษณ์ ธรรมทั้งหลายเกิดแต่เหตุ มีเหตุจึงมีปัจจัย ไม่มีตัณหาไปยึด ขันธ์ก็แค่ขันธ์ พอมีตัณหาไปยึด จึงเกิดอุปาทานขันธ์ อุปาทานขันธ์แลคือทุกข์ ไม่ใช่ทุกอย่างเกิดดับเป็นทุกข์ ขันธ์ ๕ จึงไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์จึงไม่ใช่ขันธ์ ๕” ลูกตอบตามสภาวะที่เห็นจากการปฏิบัติ

แต่มีท่านหนึ่งที่ลูกเคารพ ท่านมาตอบลูกว่า “อุปาทานในขันธ์ ๕ เป็นสมุทัย เห็นขันธ์ ๕ เป็นตัวทุกข์แท้ เป็นอรหัตตมรรค”

และอีกท่านหนึ่งเป็นพระสุปฏิปันโนท่านหนึ่ง ท่านตอบลูกว่า “เพราะไม่รู้ตามจริงว่าขันธ์เป็นทุกข์ จึงมีตัณหาเข้าไปเกาะในขันธ์ เมื่อเกาะแล้วจึงมีอุปาทานว่า นี่เรา นี่ของเรา เป็นสุขของเราบ้าง เป็นทุกข์ของเราบ้าง เกิดภพชาติ ขันธ์เป็นตัวทุกข์ แต่เป็นทุกข์ในอริยสัจเหมือนกับก้อนหิน จะมีอุปาทานหรือไม่มีอุปาทานมันก็เป็นทุกข์โดยตัวของมันเอง มีการเกิดดับแปรเปลี่ยนในตัวมันเอง ลองพิจารณานะ ไม่ต้องเชื่อเราก็ได้”

ตอนนี้ลูกเลยเริ่มสับสน ขอให้อาจารย์ชี้ชัดด้วย

ตอบ : สับสนสิ สับสน พอสับสนปนเปไปก็สับสน คําว่า “สับสน” กรณีนี้เวลาเราบวชใหม่ๆ เวลาเราบวชใหม่ๆ นะ เราก็ออกประพฤติปฏิบัติ ไปหาครูหาอาจารย์ ท่านก็ตอบไปร้อยแปดพันเก้า ไอ้เราก็ทึ่งนะ เห็นอาจารย์องค์ไหนตอบ แหม! ท่านตอบนี่ต้องถูกต้อง เชื่อเขาไปหมด เชื่อองค์นั้นเชื่อองค์นี้ เชื่อไปเชื่อมานี่งงไปหมดเลย พองงไปหมดแล้วทําอย่างไรดี

พอทําอย่างไรดีก็ศึกษา ศึกษาโดยประวัติของครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์บางองค์เราก็ยึดไว้ แล้วบางองค์เราไปศึกษาเอง ไปอ่านเอง ไปเห็นท่านบอกถึงประสบการณ์ของท่านว่าท่านเคยผิดพลาดมาอย่างนั้นๆ ยิ่งกลัวเข้าไปใหญ่เลย

สุดท้ายแล้วก็แบกเอาทิฏฐิมานะ แบกเอาความเห็นผิด พอไปเจอหลวงปู่จวน นี่พรรษา ๑ พรรษา ๒ ไปเจอหลวงปู่จวนที่ภูทอก กลางคืนทําวัตรแล้วท่านเทศน์ “อวิชชาอย่างหยาบของท่านสงบตัวลง อวิชชาอย่างกลางเต็มหัวใจท่านเลย อวิชชาอย่างละเอียดยังเต็มหัวใจเลย”

แต่เวลาบอกอวิชชาก็คืออวิชชาไง อวิชชาอย่างหยาบดับไป อวิชชาคือความคิดฟุ้งซ่าน ไอ้ความคิดวิตกกังวลมันเป็นหยาบๆ แล้วมันดับไป อวิชชาดับแล้วก็ต้องมีมรรคมีผล แล้วทําไมมันไม่มีล่ะ ก็รู้ว่ามันไม่มี ก็สับสนไปเรื่อย สับสนไปมหาศาล แล้วมันไม่มีทางออก

พอไม่มีทางออกนะ ย้อนกลับมาเวลาหลวงตาท่านพูด เวลาหลวงปู่มั่นท่านเสียนะ เวลาหลวงปู่มั่นจะเสีย เวลาท่านบอกเลย “จิตใจดวงนี้มันดื้อนัก มันไม่ฟังใคร มันไม่ฟังใคร มันฟังแต่ครูบาอาจารย์ ฟังแต่หลวงปู่มั่น แล้วหลวงปู่มั่นก็จะนิพพานแล้ว ถ้าหลวงปู่มั่นนิพพานแล้วต่อไปจะพึ่งใคร จะพึ่งใครได้”

เวลาไปศึกษากับใครนะ ไปศึกษากับคนอื่น เวลาไปศึกษากับคนอื่นเหมือนเราเป็นผู้ใหญ่ เราเป็นผู้ใหญ่แล้วนะ ไปคุยกับเด็กๆ ที่มันไม่เคยทํางานสิ มันน่าหัวเราะเยาะไหม เราเคยทํางานมา แล้วไปคุยเรื่องงาน ไอ้คนที่ทํางานไม่เป็นมันโม้เรื่องการทํางาน เราฟังแล้วเราสังเวชไหม เราฟังแล้วเราสังเวชนะ เราทํางานมา ใครทํางานมีประสบการณ์มากน้อยขนาดไหน เราก็ทําของเรามา แล้วไปคุยกับคนไม่เคยทํางานชนิดนั้น แต่มันอ่านหนังสือมา มันก็บอกว่าต้องทําอย่างนั้นๆ เราสังเวชไหม เราสังเวชทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น หลวงตาท่านบอกว่า เวลาท่านจะไปศึกษากับใคร พอหลวงปู่มั่นเสียแล้ว หลวงปู่มั่นท่านสั่งไว้ ท่านสั่งเสียไว้เลย อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธจะไม่เสีย ถ้าสงสัยสิ่งใดให้กลับมาที่ผู้รู้ใจเรา ถ้ามันสงสัยสิ่งใดให้กลับมาที่ตัวเรา อย่าส่งออก ยึดนั้นเป็นหลักเกณฑ์

แล้วเวลาท่านวิเวกไปก็ไปเจอพระ ไปเจอครูบาอาจารย์ที่มีชื่อเสียง ไปคุยกับพระองค์ไหนก็แล้วแต่ เวลาเขามีชื่อเสียง ชื่อเสียงนั้นสังคมตั้งให้ แต่ความเป็นจริงในใจของเขามันไม่มี ถ้าความเป็นจริงในใจของเขาไม่มี เวลาเขาตอบสิ่งใดมา หลวงตาท่านคิดในใจนะ “ความรู้แค่นี้หรือจะมาสอนเรา ความเห็นอย่างนี้หรือจะมาสอนเรา” เพราะอะไร เพราะพูดออกมามันมีข้อโต้แย้งไปหมดแหละ กรณีอย่างนี้ พระปฏิบัติมันมีกรณีอย่างนี้ แล้วเวลาเราปฏิบัติมา เราก็มีกรณีอย่างนี้เหมือนกัน

ปฏิบัติออกบวชทีแรกยังไม่ได้เข้าไปหาใคร ศึกษาตามตําราแล้วก็ไปหาครูหาอาจารย์ ถามมาเถอะ ไปไหนมา มันจะบอกว่า สามวาสองศอก ถามม้ามันตอบช้าง ถามช้างมันตอบม้า เพราะคนมันไม่ปฏิบัติ คนมันไม่ปฏิบัติมันไม่รู้เรื่อง ถ้าคนมันไม่ปฏิบัติไม่รู้เรื่อง

ฉะนั้น เราเคยเจอสังคมอย่างนี้มา แล้วในสังคมตามความเป็นจริงมันก็เป็นแบบนี้ เพียงแต่เรามีจุดยืนไหม เรามีวุฒิภาวะมากน้อยแค่ไหน เราอยู่ในสังคม เราจะรู้ว่าสังคมมันเหลวแหลกอย่างใด แล้วคนเห็นแก่ตัว คนเป็น ๑๘ มงกุฎ คนที่มีเล่ห์กล คนที่ฉ้อฉล แต่อ้างธรรมะทั้งนั้นน่ะ ธรรมะนี่อ้างไว้เป็นหน้าฉาก หลังฉาก อยู่หลังฉากคอยหาผลประโยชน์ คอยหาแต่ผลประโยชน์ของตัว

หน้าฉากพูดธรรมะๆ แล้วเราไปถามเขาๆ นี่พระสุปฏิปันโน พระอะไรก็แล้วแต่ นั่นมันเรื่องของเขา ทัพพีขวางหม้อ ไอ้พวกทัพพีขวางหม้อ ไอ้ตะเข้ขวางคลอง เวลาจะปฏิบัติ นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ ตะเข้มันขวางคลองไว้ แล้วไอ้คนที่ปฏิบัติ นํ้าไหลมาไปเจอตะเข้ก็ไม่กล้าไหลผ่านไปใช่ไหม เพราะท่านเป็นพระสุปฏิปันโน ท่านพูดอะไรมา ไอ้เข้มันขวางอยู่นั่น จะทําอะไรเราก็ไม่กล้าผ่านไอ้เข้ กลัวไอ้เข้มันจะตะปบเอา ไอ้พวกตะเข้ขวางคลองมันภาวนาหรือเปล่า มันรู้จริงหรือเปล่า มันไม่มีสิ่งใดรู้จริง

แล้วท่านเป็นพระสุปฏิปันโน แล้วท่านพูดอย่างนี้หนูก็เลยสับสน

เรานี่นะปฏิบัติมา เรารู้ถึงสังคม ฉะนั้น สิ่งที่เราตอบปัญหาอยู่นี่ อย่างที่พูดเมื่อ ๒ วันนี้ เห็นไหม บอกว่าที่เราพูดอยู่นี่เพราะเราเคยผ่านอย่างนี้มา เราถึงคํ้าประกันไง เราถึงคํ้าประกัน เพราะพวกอภิธรรมเขาบอกว่าพุทโธไม่ได้ พุทโธแล้วมันจะเกิดนิมิต แล้วพวกมีการศึกษามามันบอกพุทโธไม่ได้ เพราะพุทโธเป็นสมถะ มันไม่มีปัญญา

เขามีแต่ถากแต่ถาง ไอ้พวกไอ้เข้ขวางคลอง ตะเข้มันอยู่ในนํ้า มันต้องหาอาหารตามปกติของมันสิ แต่นี่มาขวางคลองไว้ แล้วไอ้นํ้าจะไหลมา ไอ้สัตว์นํ้าที่มันตามนํ้ามามันก็กลัวไอ้เข้ กลัวไอ้เข้ เห็นไหม

สิ่งนี้มันเป็นเรื่องของสังคม เรื่องของความรู้ความเห็น ในการประพฤติปฏิบัติมันก็มีหลายกลุ่มหลายก้อน ถ้ามีหลายกลุ่มหลายก้อน มันก็อยู่ที่อํานาจวาสนาของคน อํานาจวาสนานะ เวลาเราบอกว่า พระป่าตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนถูกต้องดีงามมา แล้วสอนถูกต้องดีงามมา นักปฏิบัติก็มีความสนใจเข้ามาปฏิบัติกับหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ปฏิบัติกับครูบาอาจารย์ตั้งมากมาย ทําไมท่านปฏิบัติไปแล้วทําไมท่านไม่มีคุณธรรม ทําไมท่านไม่เป็นผู้ชี้นําให้ความถูกต้อง

การปฏิบัตินะ หลวงปู่มั่นท่านพูด มันมาปฏิบัติ ต่อไปมันจะแซงหน้าแซงหลัง มันไม่เอาเยี่ยง มันเอาอย่าง คือมันอยากมีชื่อเสียง มีลาภสักการะ แต่ความเป็นจริงในใจมัน มันจะทําไหม แต่ถ้าคนทําเป็นจริงมันก็เป็นจริงขึ้นมา ถ้าเป็นจริงขึ้นมามันก็จะเป็นประโยชน์

ฉะนั้น เราถึงได้บอกไงว่า ที่เราพูดอยู่นี่เราคอยอุ้มชู คอยปกป้อง คอยให้พวกปฏิบัติ ให้พวกพุทโธ ให้พวกที่ปฏิบัติเห็นนิมิต นิมิตมันก็คือนิมิต คนที่มีนิมิตก็มีนิมิตได้ คนที่ไม่มีนิมิตทําอย่างไรก็ไม่มีนิมิต คนที่มีนิมิตไปกําหนดนามรูป กําหนดอะไรก็มีนิมิต เพราะไอ้พวกนามรูปมาถามเราเรื่องนิมิตเยอะแยะไปหมด

นิมิต ถ้ามันเข้าไปรู้ไปเห็น มันก็แสดงออกว่าจิตใจของคน จากโดยธรรมชาติ เราก็เห็นด้วยตา แต่ถ้ามันสงบเข้ามา มันจะรู้ของมัน จริตนิสัยของมันก็ต้องแก้ไปตามนั้น คนที่เห็นนิมิตก็ต้องแก้ แก้ว่าเห็นนี้ถูกต้องไหม ถ้ามันถูกต้อง มันถูกต้องก็วางไว้ก่อน เพราะนิมิตมันก็เป็นเครื่องเคียง เป็นของเครื่องเคียง มันไม่ใช่เป็นความจริง ความจริงก็ให้สงบมากขึ้นไปกว่านั้น

ถ้าสงบมากไปกว่านั้น มันไปรู้ไปเห็นของมันขึ้นมา มันก็จะเป็นสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ เพราะจิตมันจะเห็นของมัน เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันจะไปข้างหน้านั่น

แต่ถ้าไม่มี จิตมันไม่สงบเลย ไม่มีหลักมีเกณฑ์เลย สิ่งต่างๆ ที่เกิดขึ้นมามันก็เป็นจินตนาการทั้งนั้นน่ะ มันก็เลยเป็นไอ้เข้ขวางคลอง ขวางคลองตรงไหน

“พุทธพจน์ ต้องพุทธพจน์”

พุทธพจน์นั้นเป็นธรรมและวินัย เป็นแผนที่เครื่องดําเนินที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้ แล้วเราลงไปในพื้นที่ แผนที่กับพื้นที่มันไม่เหมือนกัน

แผนที่ เห็นไหม ดูสิ แผนที่คือปริยัติ คือศึกษามา ว่าปริยัติมั่นคง ปฏิบัติต่อไปจะมั่นคง ปริยัติเขาศึกษาไว้เขาเรียนไว้เพื่อให้ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติขึ้นไปแล้วลงในพื้นที่ ลงในพื้นที่แล้วพื้นที่ของใคร หัวใจของใครก็พื้นที่ของเขา ใครลงไปในพื้นที่ พื้นที่ที่มันมีรกชัฏ พื้นที่ที่มันโล่งเตียน พื้นที่ มันเป็นพื้นที่ของใคร พอลงไปพื้นที่แล้ว ในพื้นที่นั้นมันถึงจะแก้ไขเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป

ฉะนั้น เราถึงบอกว่าที่เราพูดอยู่นี่ เวลาปฏิบัติ คนนู้นก็ว่าอย่างนู้นไม่ได้ คนนี้ก็ว่าอย่างนี้ไม่ได้ เรารับประกัน จะได้หรือไม่ได้ มนุษย์เกิดมาต้องมีอาหาร ต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย ถ้ามีปัจจัยเครื่องอาศัยนั้นอาศัยเพื่อดํารงชีวิต ในการประพฤติปฏิบัติมันมีศีล มีสมาธิ มีปัญญาเข้าไป มันต้องมีเครื่องอาศัย ข้อวัตรปฏิบัติไง ถ้าอาศัยเข้าไปเจอสิ่งใดแล้วแก้ตามนั้น แก้ตามนั้น เราคํ้าประกันตรงนั้นไง

นี่พูดถึงไอ้เข้ขวางคลองก่อน พอพูดถึงไอ้เข้ขวางคลองเสร็จแล้วจะกลับมาตอบปัญหาไง ถ้ากลับมาตอบปัญหานะ

“มีคนถามลูกว่า มีคนถามเกี่ยวกับเรื่องอริยสัจ ลูกตอบว่า ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ มีคนค้านบอกว่าทุกสิ่งที่เกิดดับนั้นเป็นทุกข์”

ในการสร้างบ้านสร้างเรือน ถ้ากระต๊อบห้องหอ เขาเอาไม้ปักๆ เอาใบไม้มาปก มันก็เป็นที่อยู่อาศัยแล้ว แต่ถ้าคนเขาจะสร้างตึกสูง ๕ ชั้น ๑๐ ชั้น เขาจะต้องตอกเสาเข็ม เขาตอกเสาเข็มของเขา เขาต้องมีคานของเขา เขามีสิ่งต่างๆ ของเขาเพื่อความมั่นคงของตึกนั้น จะสูงมากเท่าไร โครงสร้างมันต้องแข็งแรงมากขึ้นเท่านั้น

นี่เหมือนกัน เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะปฏิบัติของเรา ถ้าเราปฏิบัติ เราก็ต้องมีสติ มีสติกําหนดทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วมันก็จะรู้จะเห็นของเราขึ้นมา ถ้ามันรู้เห็น รู้เพื่ออะไร

มันรู้ขึ้นมา เรารู้ขึ้นมาเพื่อใจของเรา เราปฏิบัติมาเพื่อความสุข เพื่อความสงบ เพื่อความระงับ เพื่อความดับทุกข์ เพื่อความพ้นจากทุกข์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์นะ ท่านไม่เคยประกาศเลยว่าท่านเป็นพระอรหันต์

หลวงตาท่านพูดอยู่ว่าอยู่กับหลวงปู่มั่นมา ๘ ปี หลวงปู่มั่นอยู่กับครูบาอาจารย์มาทั้งชีวิต ท่านไม่เคยประกาศว่า ฉันเป็นพระอรหันต์แล้วนะ ทุกคนต้องมาฟังฉัน ฉันจะสอนแล้วนะ ไม่มี หลวงปู่มั่นไม่เคยประกาศเลยว่าท่านได้ขั้นใด ได้ตอนใด แต่เวลาท่านเทศน์สอน ท่านบอกถึงวิธีการ ไอ้คนที่ปฏิบัติ คนที่ปฏิบัติเป็นขั้นตอนขึ้นมา ฟังขึ้นมานี่ทึ่งมากเลย เพราะคนปฏิบัติได้ขนาดไหน เราทํางานได้มากขนาดไหน ไปเจออาจารย์สอนมากกว่านั้น พยายามดึงเราขึ้นไป เราเชื่อมั่นไหมว่าอาจารย์เรามีคุณธรรม เพราะเราทํามากับมือ เราทํามากับมือใช่ไหม แล้วที่ท่านสอนมา ท่านสอนที่เราทํามาหมดแล้ว แล้วท่านเพิ่มให้อีก เราจะรู้ได้ว่าแค่ไหน

นี่ไง เขาปฏิบัติเพื่อใจของตัว เขาไม่ได้ปฏิบัติไว้อวดใคร เขาไม่ได้ปฏิบัติไว้โฆษณาไง ถ้าปฏิบัติไปโฆษณา คนเขามีเงินมีทองเขาเก็บไว้ในเซฟ ตอนนี้ใครแขวนสร้อยไปเดินกลางถนนเดี๋ยวกระตุกเลย

นี่ก็เหมือนกัน กะว่าปฏิบัติเสร็จแล้วลูกไปตอบเขา แล้วเขาก็ตอบลูกมา

ดี เขาไม่ตบหน้ามาด้วยทีหนึ่ง

แล้วมันเรื่องอะไรล่ะ ก็เราปฏิบัติมา เราโดนสังคมหลอก เราโดนคนทําให้เสียหายไปมากน้อยขนาดไหนแล้ว แล้วเวลามาปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติของท่านมา ถ้าท่านปฏิบัติมา ปริยัติก็คือปริยัติ

ฉะนั้นบอกว่า “ลูกก็บอกว่าขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕”

แล้วเวลาเขาด่ามามันเป็นขันธ์ ๕ หรือเปล่าล่ะ ที่สับสนอยู่นี่มันเป็นขันธ์ ๕ หรือเปล่าล่ะ เวลาเขาโต้แย้งมาแล้วไปแบกมาทําไมล่ะ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ทุกข์ไม่ใช่เรา แล้วถามมาทําไมล่ะ ก็ไม่ต้องถามมา เพราะมันไม่ใช่เรามันก็ไม่มีไง มันไม่ใช่เรามันก็ไม่ต้องแบกมาไง

แล้วบอกขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ แล้วเดือดร้อนทําไมล่ะ เดือดร้อนทําไม เดือดร้อนมันก็แบกแล้วไง ไอ้ที่ถามมา ถ้าไม่ทุกข์ ถามมาทําไม ก็ทุกข์แล้วไง นี่ขันธ์ ๕ มันทุกข์แล้วแหละมันถึงได้เขียนมานี่ ถ้าขันธ์ ๕ มันไม่ทุกข์ มันเขียนมาทําไม ก็บอกว่า ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ไง

ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ต่อเมื่อผู้ที่รู้จริงเห็นจริง ดูสิ เวลาละสังโยชน์ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ถ้ามันไม่ใช่ มันไม่ใช่ตามความเป็นจริงของมัน เวลามันตัด มันขาดไปแล้วมันก็จบ

แต่ถ้ามันยังไม่ขาด เราใช้เป็นอุบาย อย่างเช่นเราภาวนาพุทโธหรือเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันไปยึดสิ่งใด มันมีตัวตนจริงหรือเปล่า อย่างเวลานั่งไป เวทนามันปวด ปวดมันมีจริงหรือ มันเป็นความจริงหรือ นี่มันเป็นเวทนา เห็นไหม ถ้าเราบอกอยากหาย เราอยากหาย เราต้องปฏิเสธมัน มันเป็นตัณหาซ้อนตัณหา มันยิ่งปวดขึ้นไป ๒ เท่า ๓ เท่า อ้าว! แล้วถ้ามีสติปัญญารู้เท่าทันมัน เวลามันปล่อย แล้วเวทนามันหายไปไหนล่ะ

ไอ้นี่มันเป็นแนวทางปฏิบัติ มันเป็นวิธีการเริ่มต้นที่ปฏิบัติเข้าไป มันไม่เป็นต่อเมื่อมีสติมีปัญญา มันก็เป็นของชั่วคราว มันยังไม่สมุจเฉทปหาน มันยังไม่ขาดไปจากใจ ถ้ามันขาดไปจากใจ เราจะตอบเขาเลย ตอบไอ้เข้ได้หมดเลย มันเป็นอย่างนี้ๆๆ ว่ามาสิ ว่ามา ไอ้ขวางคลอง ไอ้ทัพพีขวางหม้อ ว่ามาสิ แต่นี่ไอ้เราก็ไม่รู้ ไอ้เราก็ยังงงๆ อยู่ใช่ไหม งงๆ อยู่ แล้วไปเถียงกับเขามันก็จบไง นี้โดยหลักการ

เราจะบอกว่า ถ้าผู้ปฏิบัติใครรู้จริงก็แล้วแต่ แล้วจะไปพูดกับใครให้เขาเชื่อถือทั้งหมด มันเป็นไปไม่ได้ คนที่ไม่เคยรู้ไม่เคยเห็นเขาจะไม่เชื่อหรอก ถ้าเขารู้เขาเห็น เขาก็ไม่เถียงเราหรอก เพราะมันจะเห็นเป็นอันเดียวกัน

ฉะนั้น เขาบอกว่า “ลูกตอบเขาไปว่าขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕”

นี่มันอยู่ในสังโยชน์อยู่แล้ว ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ แต่มันเป็นจริงกับใจเราหรือเปล่าล่ะ ถ้ามันยังไม่เป็นจริงในใจเรา สิ่งนี้มันก็เป็นอุบาย เป็นอุบายคือสัจธรรม สัจธรรมเป็นแบบนี้ แล้วเราก็เอาสัจธรรมนี้เป็นตัวตั้ง ทั้งๆ ที่จิตใจเรายังไม่ถึง แต่เราก็เปรียบเทียบ เอามาใช้เปรียบเทียบให้จิตใจของเราได้ใคร่ครวญ ได้ใคร่ครวญ ได้พิจารณาว่าสิ่งใดเป็นความจริงหรือสิ่งใดไม่เป็นความจริง

ถ้ามันเป็นความจริง เป็นความจริงขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ยังไม่เป็นความจริงของเรา เราพยายามทําให้มีความเห็นอย่างนั้นมันก็ปล่อยวางได้ชั่วคราว พอชั่วคราวแล้ว ถ้าคนมีสติปัญญามันก็ไปจับอีก จับขึ้นมา จับขึ้นมาเพื่อพิจารณา เห็นไหม จิตเห็นอาการของจิต จิตมันต้องสงบแล้วมันเห็นอาการของมัน เห็นขันธ์กระดุกกระดิกในหัวใจ แล้วมันจับได้ มันพิจารณาได้ มันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่มีคนค้านว่าบอกว่าทุกสิ่งเกิดดับเป็นทุกข์ เราบอกทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ แต่มีผู้ที่โต้แย้งว่าทุกอย่างที่เกิดขึ้นเป็นทุกข์

ทุกอย่างที่เกิดขึ้นเป็นทุกข์ แล้วใจเราอยู่ไหนล่ะ ทุกอย่างที่เกิดขึ้น โต๊ะมันเกิดขึ้นแล้ว เขาประกอบเป็นโต๊ะเกิดขึ้นมาแล้ว โต๊ะเป็นทุกข์ไหม โต๊ะนี่ โต๊ะ ตั่ง เตียงเขาประกอบขึ้นมาสําเร็จรูปแล้วมันเป็นทุกข์ไหม ทุกอย่างที่เกิดขึ้นเพราะมันเป็นเศษไม้ เศษไม้พอประกอบขึ้นมาก็เป็นโต๊ะเป็นตั่ง มันมีความทุกข์ไหม นี่มันก็เกิดรูปแล้ว ถ้ามันเป็นเศษไม้มันก็ไม่มีรูป พอประกอบขึ้นมาเป็นรูปนี่เกิดแล้ว แล้วมันดับไหมล่ะ

บอกว่า “ทุกสิ่งที่เกิดดับเป็นทุกข์”

อืม! พระอาทิตย์ขึ้นพระอาทิตย์ตกมันเป็นทุกข์ไหม พระอาทิตย์มันมีความทุกข์ไหม แล้วใครเป็นคนทุกข์ล่ะ ก็เรามันทุกข์

นี่เขาพูด ไอ้พวกถามช้างตอบม้า ถามม้าตอบช้าง ไปไหนมาสามวาสองศอก แล้วก็ธรรมะ นี่พุทธพจน์นะ นี่ก็เหมือนกัน อ่านมาจากพระไตรปิฎก ทุกสิ่งเกิดขึ้นเป็นทุกข์หมด

น่าเกลียดมาก ไอ้ที่ว่าก้อนหินเป็นทุกข์อะไรนั่นน่ะ บ้า เราไปคุยกับคนบ้าทําไมล่ะ เขาปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่อรักษาใจเรา เรารักษาใจเรา ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ให้รักษาใจเรา จะบอกว่าเราปฏิบัติแล้วทุกคนจะเห็นเหมือนเราหมด เราไปพูดอะไรเขาจะเชื่อหมด

แม้แต่พระไตรปิฎกก็เล่มเดียวกัน ดูสิ มหายาน เถรวาท ในเถรวาท หินยาน ในมหายานมันก็ยังซอยย่อยไปอีกเป็นมหายาน โอ๋ย! เป็นมหายานแล้วยังเป็นวัชรยานเป็นอะไร อ้าว! ถ้ามันเหมือนกันหมดทําไมมันแยกย่อยเป็นคณะ เป็นนิกายเป็นอะไรไปมหาศาลล่ะ ถ้าปฏิบัติธรรมแล้วมันจะรู้อย่างนี้ไง

ทีนี้เขาบอกว่า “ทุกสิ่งที่เกิดดับเป็นทุกข์”

ถ้ามันเกิดมันดับเป็นทุกข์ แล้วสิ่งที่มันไม่มีวิญญาณครองมันเป็นทุกข์ไหม

“ลูกตอบเขาไปว่าสัจจะแห่งทุกข์คือไตรลักษณ์”

ไตรลักษณ์นี่มันเป็นอาการ

เขาบอกว่า “สัจจะแห่งทุกข์คือไตรลักษณ์ ธรรมทั้งหลายเกิดแต่เหตุ จึงต้องไปดับที่เหตุนั้น ไม่มีตัณหาไปยึดขันธ์”

ไตรลักษณ์ ไตรลักษณะ เห็นไหม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ความเป็นอนัตตา ความเป็นไตรลักษณ์ของมัน ความเป็นไตรลักษณ์มันเป็นกิริยา เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป มันมีการเกิดขึ้น มีตั้งอยู่ มันแปรสภาพของมันไป สรรพสิ่ง สิ่งที่เป็นไตรลักษณ์ เป็นอาการ สิ่งที่เป็นไตรลักษณ์ เป็นอาการที่มันแปรสภาพ มันมีอยู่ในโลกนี้ สรรพสิ่งในโลกนี้ไม่มีอะไรคงที่ มันแปรสภาพหมด แต่ทางวิทยาศาสตร์เขาพิสูจน์สิ่งต่างๆ นั่นก็เป็นเรื่องของเขา เป็นทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์

แต่อารมณ์ความรู้สึกที่มันเกิดดับ อารมณ์ความรู้สึกที่มันเปลี่ยนแปลง ทุกคนไม่รู้ไม่เห็นมัน เวลามันเปลี่ยนแปลง มันเปลี่ยนแปลงโดยตัวตน เพราะเรา เรามีอารมณ์ไปกับเขา ถ้าไม่มีตัวตนของเรา อารมณ์มันก็ไม่เกิด พออารมณ์มันเกิดขึ้นมา เราก็ดีใจเสียใจ เราเจ็บปวดแสบร้อนไปกับอารมณ์นั้น เห็นไหม มันเลยไม่รู้ไม่เห็นสิ่งใด

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา ใจมันสงบเข้ามาก่อน ใจสงบแล้วเห็นสติปัฏฐาน ๔ ธรรมารมณ์ อารมณ์ ธรรมารมณ์ ถ้าจับพิจารณาแล้วแยกแยะของมัน มันแปรสภาพให้เรารู้ให้เราเห็น นั่นคือไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์มันจะมาสอนใจ

สัจจะคือไตรลักษณ์ สัจจะคือทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ไตรลักษณ์มันเป็นอาการที่มันเป็นอีกอย่างหนึ่ง

นี่เขาบอกมันเป็นไตรลักษณ์ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ก็สาวไป อย่างนี้ถ้าเป็นไตรลักษณ์ก็เป็นอิทัปปัจจยตา นี่มันก็เป็นปฏิจจสมุปบาท เพราะเหตุนี้ถึงมีเหตุนี้

มันก็วิ่งตามกันอยู่นั่นน่ะ มันก็เหมือนเป็นห่วงโซ่ ในเมื่อห่วงโซ่มันมี มันก็หมุนเวียนมันไป วัฏฏะมันมี

“ลูกตอบเขาว่าสัจจะคือทุกข์ สัจจะแห่งทุกข์คือไตรลักษณ์ ธรรมทั้งหลายเกิดแต่เหตุ ไม่มีตัณหาไปยึดในขันธ์”

ถ้าขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ไอ้ตัณหามันขาดไป มันถึงเป็นแบบนั้น แต่โดยสามัญสํานึกของคน เพราะทุกข์ ขันธ์ ๕ มันจะเกิด มันเกิดที่จิต ถ้าจิตมันมี เพราะจิตมันมีใช่ไหม พอมีภวาสวะ มีจิต มันถึงมีขันธ์ ทีนี้ตัวจิตมันมีตัณหา พอตัวจิตมีตัณหา ต้นเหตุมันตัวอวิชชา ตัวไม่รู้ มันอยู่ที่พลังงาน พลังงานออกไปทุกอย่าง มันเจือไปหมด

แต่ถ้ามันย้อนกลับเข้ามา สิ่งที่ย้อนกลับเข้ามา ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ เราเอาสัจจะมาเป็นตัวตั้ง แล้วเราใช้ปัญญาไล่ตาม มันยังไม่เป็นความจริงของเราขึ้นมา ถ้าไม่เป็นความจริงขึ้นมา มันก็เลยแบบว่ามันเป็นไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์นี่เป็นกิริยาเท่านั้น กิริยาของมัน ถ้ากิริยามันเป็นแบบนั้นแล้ว แล้วผลที่ออกไปมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

“พอมีตัณหาไปยึดมันถึงมีอุปาทาน เพราะมีอุปาทานมันถึงมีทุกข์ ไม่ใช่ทุกข์ที่เกิดดับ” นี่ก็ไปเถียงเขาไง ไอ้นั่นก็ทัพพีขวางหม้อ ไอ้นี่ก็ตาบอดคลําช้าง แล้วพอเถียงกันจบแล้ว

เวลาเราพูดนี่นะ เราพูดยืนยัน ยืนยันหมายความว่า ในวงปฏิบัติ ถ้ามีครูบาอาจารย์ยืนยัน ไอ้พวกนักปฏิบัติมันก็เข้มแข็ง นักปฏิบัติมันก็แบบว่า เขาเรียกว่าลงใจ ลงใจว่าในการประพฤติปฏิบัติ มรรคผลมันมี ในการปฏิบัติของเรา เราก็จะทุ่มเท

ถ้าเราปฏิบัตินะ เริ่มต้นปฏิบัติเราก็ไม่แน่ใจ สังคมก็ไม่แน่ใจ ต่างคนต่างทํากันด้วยความไม่แน่ใจ กิเลสมันก็ไม่แน่ใจในใจเราอยู่แล้ว แล้วเราปฏิบัติด้วยความไม่แน่ใจ มรรคผลจะมีจริงหรือไม่มีจริงก็ยังไม่แน่ใจ ก็ลูบๆ คลําๆ กันอยู่นี่ มันก็ทําให้วงปฏิบัติมันจะเริ่มรวนเร เริ่มต่างๆ กันไป

ฉะนั้น สิ่งที่เราออกมายืนยันๆ ยืนยันกับในวงปฏิบัติ ยืนยันในการปฏิบัติให้มันเป็นความจริง เราพูดเพื่อเหตุนี้นะ ที่เราพูดนี่เราอยากให้วงปฏิบัติ อยากให้พระกรรมฐาน อยากให้นักปฏิบัติของเราให้มั่นใจ ให้มั่นใจ ให้ลงใจ ให้เข้มแข็ง ให้ปฏิบัติ พอปฏิบัติขึ้นมา ทีนี้ใครจะเข้ามาเจาะยาง ใครเขาจะทําให้เรรวน ใครเข้ามาจะมาผลักให้ล้ม ให้เรามีสติมีปัญญา ด้วยเหตุผลแยกแยะให้เห็นความจริงและความไม่จริง เราพูดเพื่อเหตุนี้ เราไม่ใช่พูดให้ใครจําขี้ปากแล้วไปโม้ต่อ เราไม่ได้พูดให้ใครจําขี้ปาก แล้วก็จะเอาไปเถียงกัน ไม่มีประโยชน์หรอก ให้เถียงกับเราขึ้นมา

อันนี้พูดถึงนะ “แต่มีท่านหนึ่งที่ลูกเคารพ ท่านตอบลูกว่า อุปาทานในขันธ์ ๕ เป็นสมุทัย เห็นขันธ์ ๕ เป็นตัวทุกข์แท้ เป็นอรหัตตมรรค”

แน่ะ! ไอ้ทัพพีขวางหม้อ อุปาทานในขันธ์ ๕ ก็เป็นอุปาทานในขันธ์ ๕ ก็อุปาทานในขันธ์ ๕ เป็นสมุทัย สมุทัยมันเป็นแล้ว ตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหาคือสมุทัย ทุกข์ ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ ควรละสมุทัย ควรละตัณหาความทะยานอยากในขันธ์ ๕

“ขันธ์ ๕ นั้นเป็นตัวทุกข์แท้” ถ้าขันธ์ ๕ เป็นตัวทุกข์ สิ่งที่มันเป็นตัวทุกข์ ตัวขันธ์ก็คือตัวขันธ์ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ตรงไหนมันเป็นทุกข์ แล้วอะไรเป็นอรหัตตมรรค อรหัตตมรรค มันยังอีกไกลนัก

ขันธ์นอก ขันธ์ใน ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด เราพิจารณาจิต แล้วพอมันทิ้งขันธ์ทั้งหมด ทิ้งขันธ์ทั้งหมด ขันธ์อย่างละเอียดไม่มีเลย มันทิ้งรูปราคะ อรูปราคะ มันทิ้งกามราคะปฏิฆะ ปฏิฆะนี่ข้อมูลของมัน มันทิ้งหมดแล้ว กามราคะปฏิฆะ แล้วเข้าไปเป็นพลังงานเฉยๆ พลังงานเฉยๆ ถ้าอย่างนั้นยังไปติด ไปติดแล้วอรหัตตมรรค มันอยู่ไหน อรหัตตมรรค อะไรเป็นอรหัตตมรรค

เขาเรียกว่ามรรค ๔ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มรรค ๔ แล้วพอเห็นขันธ์ ๕ เป็นอรหัตตมรรค นี่มันเป็นไอ้เข้ขวางคลองไง เราก็เลยงงเข้าไปใหญ่ มันยิ่งซํ้าร้าย ซํ้าร้ายที่ว่า “แล้วอีกท่านหนึ่งท่านเป็นพระสุปฏิปันโนท่านหนึ่ง ท่านตอบลูกว่า เพราะไม่รู้ตามความเป็นจริง ขันธ์เป็นทุกข์ จึงมีตัณหา”

เพราะไม่รู้ตามความเป็นจริง เพราะมันไม่รู้ทุกๆ อย่างตามความเป็นจริงมันถึงมีอวิชชา อวิชชาคือรู้แบบไม่รู้ ถ้ารู้แบบไม่รู้นี่คือตัวอวิชชา จึงมีตัณหา

ไอ้นี่พูดถึง อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ

“เพราะมีตัณหาจึงไปเกาะในขันธ์ เพราะไปเกาะจึงเกิดอุปาทาน”

ไอ้นี่มันเป็นทางวิชาการทั้งนั้น ทางวิชาการแบบธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เราไม่รู้ไง

“มันเป็นทุกข์ พอถึงเป็นทุกข์ เพราะเกิดเป็นภพเป็นชาติ แต่เป็นทุกข์ในอริยสัจเหมือนกับก้อนหิน จะมีอุปาทานหรือไม่มีอุปาทานมันก็เป็นทุกข์โดยตัวของมันเอง”

เราต้องไปวิจัยแล้วว่าก้อนหินมันทุกข์หรือเปล่า เอ๊ะ! ต้องบอกองค์การนาซาเนาะ ไปเก็บก้อนหินจากดวงจันทร์มา จากดาวอังคาร กับก้อนหินในโลก แล้วมาวิจัยว่ามันมีชีวิตหรือเปล่า มันมีความทุกข์จริงหรือเปล่า ก้อนหินมีทุกข์หรือเปล่า ต้องถามก้อนหินเนาะว่าก้อนหินมันทุกข์ไหมวะ ถ้าก้อนหินมันทุกข์ โรงโม่หิน มึงไปบดหินเอามาสร้างตึก ตึกมันร้องครวญครางเลยล่ะ ตึกในกรุงเทพฯ กลางคืนมันจะโหยหวนเลย มันทุกข์มันน่ะ เพราะมันมีก้อนหินในนั้น ก้อนหินในตึกในกรุงเทพฯ มันจะโหยหวน ทุกข์ๆๆ เอ๊! กลางคืนนอนมันจะมาบ่นให้ฟัง

ก้อนหินมันไม่มีทุกข์ ธาตุมันไม่มีทุกข์ ธาตุ เห็นไหม ธาตุ ๔ กับธาตุ ๖ เวลาธาตุ ๔ ดิน นํ้า ลม ไฟ ธาตุ ๖ อากาศธาตุ ธาตุรู้ ธาตุ ๖ ฉะนั้น ธาตุ ธาตุมันมีอุปาทานไหม ธาตุมันเป็นทุกข์ไหม

ธาตุมันไม่มีทุกข์ จิตต่างหาก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก รูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส รูป รส กลิ่น เสียง ของที่สวยงามดีเด่นขนาดไหน สุดยอดขนาดไหน มันไม่มีกิเลส รูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ตัณหาความทะยานอยากของคนต่างหาก ตัณหาความทะยานอยากของคนต่างหาก

แล้วเขาบอกว่า “เพราะไม่รู้ในขันธ์มันถึงเป็นทุกข์ เพราะไม่รู้ในขันธ์ถึงมีปัญหา เพราะไม่รู้ในขันธ์มันถึงเป็นปุถุชน”

แต่พอปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน กัลยาณปุถุชนหมายถึงว่า พุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ จิตสงบเข้ามา พอจิตสงบเข้ามา จิตสงบระงับได้ รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ฉะนั้น ผู้ที่กําหนดพุทโธ ผู้ที่ปัญญาอบรมสมาธิ มันรู้เท่าทัน รู้เท่าทันรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันเป็นบ่วงของมาร มันเป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

เวลาพิจารณาไปบ่อยครั้งเข้าๆ จนมีความชํานาญเข้า มันตัดขาดเลย ตัดขาดหมายความว่า จิตเป็นอิสระ จิตมันไม่เกาะเกี่ยวกับรูป รส กลิ่น เสียง พอไม่เกาะกับรูป รส กลิ่น เสียง เขาเรียกว่ากัลยาณปุถุชน พวกนี้จะทําสมาธิได้ง่าย

พอทําสมาธิจนเข้มแข็ง สมาธิแก่กล้า สมาธิมีกําลัง พอสมาธิมีกําลัง มันน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง ถ้าน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง เห็นไหม จิตเห็น จิตรู้ นี่ไง รูปอันวิจิตร รูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส จิตไปรู้ไปเห็นมันถึงเป็นวิปัสสนา คําว่า “วิปัสสนา” เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ที่พูดกัน “ปฏิบัติตามแนวสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔” โม้ทั้งนั้นน่ะ เพราะสติปัฏฐาน ๔ แบบโลก สติปัฏฐาน ๔ แบบวิทยาศาสตร์ ต้องพิสูจน์ มันเหมือนก้อนหินนี่ไง ก้อนหินมันเป็นทุกข์ สติปัฏฐาน ๔ ก็สร้างภาพขึ้นมา นี่พูดแบบโลกๆ นี่ไง พวกไอ้เข้มันขวางคลองไง แล้วขวางคลอง บอกนี่พุทธพจน์ ไม่ต้องเชื่อฉันนะ ไม่ต้องเชื่อ ไปพิจารณาเอา

ปริยัติเขาศึกษามา ถ้าปริยัติมั่นคง ปริยัติเขาศึกษามา ถ้าคนมีสติปัญญาแบบหลวงตา หลวงตาท่านศึกษาจนเป็นมหา พอเป็นมหาขึ้นมา ท่านอยากจะประพฤติปฏิบัติ เพราะท่านตั้งสัจจะว่าศึกษาเป็นมหาแล้วจะออกปฏิบัติ

เวลาออกปฏิบัติ ทั้งที่ศึกษามานะ “แล้วนิพพานมันจะมีอยู่จริงหรือเปล่าล่ะ ถ้ามีบุคคลผู้ใดชี้ชัดว่ามรรคผลนิพพานมีจริงอยู่ เราจะฝากชีวิตไว้กับบุคคลคนนั้น”

แล้วก็ตั้งใจมุ่งหน้าไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านยืนยันเลย นิพพานไม่ได้อยู่ที่ก้อนหิน ไม่ได้อยู่ที่อากาศ ไม่ได้อยู่ที่วัตถุธาตุใดๆ ทั้งสิ้น นิพพานจะมีได้ในหัวใจของสัตว์โลก

นี่ทําให้ท่านมั่นใจ ท่านลงใจ ท่านถึงตั้งใจว่าจะอยู่กับหลวงปู่มั่น ให้หลวงปู่มั่นเป็นคนชี้นํา ถ้าชี้นําไป มันปฏิบัติขึ้นไปมันก็เป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา ท่านถึงกลับมา

สุดท้ายตอนที่ท่านชราภาพมากแล้ว ท่านบอกแต่เดิมเวลาเทศนาว่าการมันก็อาศัยคัมภีร์ เพราะคัมภีร์เป็นธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะพูดสิ่งใด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา ต้องตามนั้น ก็พูดตามคัมภีร์

คัมภีร์ เวลาพูดตามคัมภีร์ เหมือนกับคัมภีร์คือบัญญัติ คือชื่อสมมุติขึ้นมา เราพูดสิ่งใดเราต้องพูดสิ่งนั้น แต่สุดท้ายท่านเทศน์บ่อยครั้งเข้า เทศน์จนมีความชํานาญ ท่านบอกว่าเวลาท่านเทศน์ท่านไม่เทศน์เกี่ยวกับปริยัติเลย ไม่เทศน์เกี่ยวกับคัมภีร์เลย ท่านเทศน์ออกมาจากหัวใจ เทศน์ออกมาจากหัวใจคือเทศน์ออกมาจากความรู้สึกที่มันเป็นจริง แล้วเอาสิ่งนั้นเปรียบเทียบออกมา ถ้าเปรียบเทียบออกมานะ

แต่ถ้าเราเอาความเป็นจริงของเรา เราจะเปรียบเทียบ เราต้องเปรียบเทียบผ่านทางทฤษฎี ทฤษฎีนั้นมันก็จริงตามทฤษฎีนั้น แต่ทฤษฎีนั้นเป็นพุทธวิสัย เป็นทฤษฎีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่คนที่ปฏิบัติจริงรู้จริง เห็นไหม รู้จริงตามความเป็นจริง มันก็มีความจริงในหัวใจเหมือนกัน เขารู้จริงตามนั้นก็พูดตรงเลย ตรงออกมาจากใจเลย ถ้าพูดตรงออกมาจากใจ อย่างเช่นถ้าใครจะพูดตรงออกจากใจก็กลัวว่าเขาจะหาว่าเรานี่วางตัวไว้สูงส่ง ก็ต้องพูดความจริงนี้ผ่านไปในคัมภีร์ ฉะนั้น ใหม่ๆ ก็ต้องเทศน์ผ่านคัมภีร์ๆ แต่พอตอนท้ายๆ ท่านบอกว่าท่านเทศน์ออกมาจากใจเลย ถ้าเทศน์ออกมาจากใจ

ฉะนั้น ออกมาจากใจ ออกมาจากจิตวิญญาณ ออกมาจากธาตุรู้ มันถึงจะมีความทุกข์ ฉะนั้นบอกว่า ถ้าไม่เชื่อ ถ้าแบบว่าตัวขันธ์เป็นทุกข์ ตัวขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณใช่ไหม แล้วเขาบอกว่า ก้อนหินมันก็เป็นขันธ์หนึ่ง เพราะก้อนหินมันเป็นรูปอันหนึ่ง มันเป็นทุกข์ แต่เป็นทุกข์ในอริยสัจ แต่เป็นทุกข์ในอริยสัจ เช่น เหมือนก้อนหิน

ในอริยสัจ จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ อริยสัจคือทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มันไม่มีนิพพาน นิโรธคือดับ มันกลั่นออกมาจากอริยสัจ แล้วก้อนหินเป็นทุกข์ในอริยสัจ ขันธ์นี่เป็นทุกข์ในอริยสัจ ขันธ์นี่เป็นอรหัตตมรรค

อ้าว! มรรคก็คือมรรค ขันธ์ก็คือขันธ์ มรรคมันก็มรรค ๘ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ สมาธิชอบ ปัญญาชอบ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มรรค ๘ สติ มหาสติ ปัญญา มหาปัญญา ปัญญาหยาบ ปัญญาละเอียด นั่นคือมรรค ขันธ์มันเกี่ยวอะไรกับมรรค แล้วก้อนหินมันเกี่ยวอะไรกับอริยสัจ เออ! ท่านเป็นพระสุปฏิปันโนเชียวนะ ฉะนั้น ปล่อยให้ท่านเป็นสุปฏิปันโนของท่านไป

แล้วเราก็ยืนยันไง นี่เขาบอกว่า “ลูกเริ่มสับสน ขอให้ท่านอาจารย์ชี้ชัดๆ ให้ลูกด้วย”

ชี้ชัดๆ ชี้ชัดๆ เพื่อจะไปเถียงกับเขาใช่ไหม ชี้ชัดๆ ไปเพื่อจะไปหาเรื่องอีกสิ

ชี้ชัดๆ ไปเพื่อให้เรามั่นคง ให้เราไม่ลังเลสงสัย มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เราปฏิบัติตามความเป็นจริงในหัวใจของเรา การปฏิบัติรักษาใจเรา หลวงตาท่านสอนบ่อย ใจคนอื่นอย่าไปยุ่งกับเขา ให้รักษาใจเรา เราปฏิบัติใจเรา

แม้แต่ครูบาอาจารย์ เห็นไหม ครูบาอาจารย์บางองค์ท่านไม่มีคุณธรรม ลูกศิษย์ของครูบาอาจารย์องค์นั้นมีคุณธรรม ลูกศิษย์จะสอนอาจารย์ ลูกศิษย์จะแนะอาจารย์ต้องมีอุบาย บอกอย่างไร แนะอย่างไรให้อาจารย์ได้คิด ให้อาจารย์ได้หาเหตุผล ให้อาจารย์ได้มีสํานึก จะได้หาทางออก

แต่นี่ไม่อย่างนั้นน่ะสิ ตัวเองก็ยังหาทางออกไม่ได้ เห็นไหม “ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ เพราะทุกข์ตัวจริงคือไตรลักษณ์”

โอ้โฮ! ไปใหญ่เลย เพียงแต่ว่ามีความสงสัยในใจแล้วถามปัญหามา แล้วเราตอบปัญหา ตอบปัญหาให้เข้าใจได้ เข้าใจได้ไม่ใช่ความจริงของเรา พอเข้าใจได้ จะเอาเนื้อหาสาระข้อเท็จจริงไปเถียงกับพระสุปฏิปันโน

พอพระสุปฏิปันโนบอกว่า ขันธ์ ๕ เป็นทุกข์แท้ เป็นอรหัตตมรรค ถ้ามันเป็นรูป เพราะไม่รู้เท่าทันรูปถึงเกิดอุปาทาน แม้แต่ก้อนหินมันก็เป็นทุกข์

เออ! สุปฏิปันโนเขาบอกว่ามรรคผลอยู่ที่ก้อนหินนะเนี่ย ไอ้ก้อนหินมันเป็นทุกข์ ไอ้ก้อนหินมันเป็นอุปาทาน เพราะมันเป็นอริยสัจ เขาว่า

มันคนละเรื่องเดียวกันเลยล่ะ คือว่ามันสังคมคนละสังคมแล้วไปคุยกัน ปริยัติก็ส่วนปริยัติ ไม่เคยคิดว่าปริยัติจะไม่ถูกต้องนะ ปริยัติก็ถูกต้องในวงปริยัติของเขา แต่เขาไม่ได้ปฏิบัติธรรม เขาไม่รู้ถึงเนื้อหาสาระตามความเป็นจริง นี่มันเนื้อหาสาระที่ปริยัตินั้น เป็นเนื้อหาสาระในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นั้นเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นั่นเป็นทฤษฎีที่เราศึกษามา มันก็เป็นวงของปริยัติที่ให้เขาเถียงกันเป็นทางวิชาการ

ทางวิชาการเขาจะเถียงกัน เขาทําวิจัยเพื่ออะไร เพื่อทางวิชาการ วิชาการเสร็จแล้วก็เป็นรูปเล่ม แล้วก็เสนอผลงาน แล้วก็จะเอาศาสตราจารย์ แล้วก็จะเอากระดาษกัน เป้าหมายมันอยู่นู่น อยู่ที่ใบรับรอง ใบประกาศ แล้วก็ไปแขวนไว้ ได้เป็นศาสตราจารย์จากการวิเคราะห์ทําวิทยานิพนธ์เรื่องอะไรล่ะ เรื่องหินก็เป็นอริยสัจ หินมันก็เป็นอรหัตตมรรค โอ้โฮ! แล้วก็ได้เป็นศาสตราจารย์ มีใบกระดาษมาแผ่นหนึ่ง แต่ในหัวใจยังงงอยู่ ในหัวใจยังต้องเกิดต้องตายอยู่ แต่ถ้าปฏิบัติไปแล้วจะไม่ได้อะไรเลย ได้แต่สํารอกคายกิเลสออก

ยิ่งสํารอกคายกิเลสออกยิ่งจะเม้มปากมากขึ้น เม้มปากมากขึ้นเพราะพูดออกไปแล้วสังคมโลกเขาจะรู้กับเราไม่ได้ เขาจะเข้าใจกับเราไม่ได้ เหมือนมนุษย์คุยกับสัตว์ สัตว์มันไม่รู้ภาษามนุษย์ แต่มันรู้ความหวังดีของมนุษย์ แต่ไม่เข้าใจภาษามนุษย์ แต่เข้าใจความหมายที่ว่าจะให้ทําสิ่งใด สัตว์มันรับรู้ได้แค่นั้น

ฉะนั้น สิ่งที่เขาปฏิบัติไปแล้วมันไปอีกคนละเรื่องเลยนะ นี่พูดถึงสับสน จะสับสน ถ้าไปคุยกับพวกไอ้เข้ขวางคลอง ไปคุยกับไอ้พวกนี้ เมื่อไหร่ก็สับสน มันไม่ใช่ ฉะนั้น ถ้าไม่สับสน หลับตาเสีย แล้วพุทโธต่อไป แล้วถ้าปฏิบัติแล้วมีเหตุมีผลจะต้องคุยกันมา

แต่ถ้าจะบอกว่า คนนู้นว่าอย่างนู้น คนนี้ว่าอย่างนี้ มันเป็นโลกธรรม ๘ ธรรมะเก่าแก่มีมาดั้งเดิม มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ มีสรรเสริญนินทา นินทากาเลมันมีมาดั้งเดิม ไม่ต้องเอาเข้ามาให้มันวุ่นวาย ทิ้งเอาไว้นั่น แล้วปฏิบัติรักษาใจของตัว เอาความจริงตรงนี้

ถาม : เรื่อง “ขอบคุณ”

ขอบคุณหลวงพ่อค่ะ เข้าใจแล้วค่ะ

ตอบ : ไม่รู้ว่าเข้าใจเรื่องอะไร “ขอบคุณหลวงพ่อค่ะ” เราก็เลยย้อนกลับไปดูว่าขอบคุณเรื่องอะไร เขาขอบคุณเรื่องฌานสมาบัติ เขาถามเรื่องฌานสมาบัติมา แล้วเราก็ตอบเรื่องฌานสมาบัติไป

“ขอบคุณค่ะ เข้าใจแล้วค่ะ”

อย่าถามมาอีกนะ เข้าใจแล้วอย่าถามอีกนะ มันเข้าใจตอนที่ตอบปัญหานี่มันเข้าใจ พอเดี๋ยวไปเจอประเด็นขึ้นมา สงสัยอีกแล้ว

เพราะฌานสมาบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปฝึกกับอาฬารดาบส อุทกดาบสได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ แล้วอาฬารดาบส อุทกดาบสบอกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีความรู้เหมือนเรา เป็นศาสดา คือเป็นพระอรหันต์แล้ว

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทิ้งเลย ไม่เอา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาประพฤติปฏิบัติ อานาปานสติ เอาสัมมาสมาธิ ฉะนั้น สัมมาสมาธิ ศีล สมาธิ ปัญญา ไม่มีศีล สมาบัติ ปัญญา

สมาบัตินี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษามาแล้ว ทุกคนไปศึกษามาแล้ว พอศึกษามาแล้ว สมาบัติมันส่งออก รู้วาระจิต อภิญญา การรู้วาระต่างๆ มันเป็นเรื่องฌานสมาบัติ เรื่องฌานโลกีย์ ฉะนั้น สิ่งนี้เราบอกไว้เลย เราบอกว่ามันมีมาดั้งเดิมตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ตรัสรู้ขึ้นมา อุทกดาบส อาฬารดาบสเขาเป็นอาจารย์อยู่แล้ว มันมีมาดั้งเดิม ศาสนาแรกของโลกคือศาสนาผี เพราะมีจิต มีวิญญาณถึงกลัวผีกัน

ฉะนั้น ถ้ามีศาสนาพุทธแล้ว หรือไม่มีศาสนาพุทธ เวลาคนปฏิบัติโดยจิต โดยหัวใจ ถ้ามันทําของมันได้ มันทําของมันได้ พอทําของมันได้ มันทําของมันได้เพราะมันไม่มีศีล

ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีศีลคือไม่เบียดเบียนใคร ไม่เบียดเบียนใคร ไม่รบกวนใคร ไม่เบียดเบียนตัวเอง ถ้าทําสมาธิขึ้นมามันก็เป็นสัมมาสมาธิ เพราะมีศีล มีสมาธิ ถึงมีปัญญา มันก็เป็นพระพุทธศาสนา แต่เดี๋ยวนี้สอนกัน สอนกันว่ามันจะเป็นฌาน ๒ ฌาน ๓ ฌานบ้าฌานบอ

หลวงตาท่านพูดประจํา เพราะท่านเห็นโทษของมัน “ไอ้เรื่องฌานๆ แฌนๆ อย่ามาพูดกับเรานะ” หลวงตาท่านจะไม่กล่าวหรือพูดถึงเรื่องฌานสมาบัติเลย เพราะมันเป็นสิ่งที่ทําให้คนปฏิบัติหลงใหล ทําให้คนปฏิบัติสร้างภาพ

ถ้าเป็นสมาธิ สมาธิก็คือสมาธิ เห็นไหม เด็กสมาธิสั้น เด็กสมาธิยาว สมาธิทําให้คนไม่ผิดพลาด สมาธิทําให้คนไม่ประมาท สมาธิทําให้เกิดปัญญา สมาธิทําให้ทุกคนดีงามหมด แล้วสมาธิ พอทําสมาธิขึ้นมา สมาธิเกิดขึ้นมาแล้วออกไปใช้ปัญญามันเป็นภาวนามยปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา ศาสนาพุทธมันอยู่ที่นี่

ทีนี้เรื่องฌาน ๒ ฌาน ๓ ฌาน ๔ ฌาน ๕ ฌานบ้าฌานบอนั่นมันก็ว่ากันไป แต่มันมีจริง ฉะนั้น เวลาถามมาเราถึงมีโอกาสได้พูด เราก็พูดบ้างไง ถ้าไม่มีโอกาสได้พูด ไอ้พวกจับจด พวกพราหมณ์ พวกผี แล้วอ้างตัวว่าเป็นพุทธ มันก็บอกว่าต้องทํา ทําฌานที่ ๑ ทําฌานที่ ๒ ฌานที่ ๓ มันว่ากันไป

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้วางไว้ ปฏิเสธ แต่มันเป็นไปได้เพราะคนมีจิต มีจิต มีความรู้สึก ความรู้สึกนึกคิดนี่ เวลาปฏิบัติไปมันจะเป็นแบบนั้น

แต่ถ้าทําสัมมาสมาธิ สมาธิเพื่ออะไร สมาธิเพื่อเป็นคนดี เป็นลูกก็ลูกที่ดี เป็นพ่อก็พ่อที่ดี เป็นนักบวชก็นักบวชที่ดี พอเป็นนักบวชที่ดีแล้ว ถ้าทําสมาธิดีขึ้น ใช้ปัญญาขึ้นไป มันก็จะเข้าสู่ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา มันก็เข้าสู่มรรค

เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านปฏิเสธช่องทางอื่นๆ ที่จะทําให้เราได้หลงใหล แล้วเหลือช่องทางเดียว ช่องทางที่เข้ามาสู่อริยสัจ ช่องทางเข้าไปเป็นมรรค ท่านเปิดไว้ช่องทางเดียว แต่พวกเรามันเหมือนปลาที่มันโดดขึ้นมาจากนํ้า มันดิ้น จิตใจของคนมันแส่ส่าย มันแส่ส่ายไปหาตามความพอใจของมันไง

ฉะนั้น มีโอกาสได้พูด เราก็ได้พูดแล้ว ถ้าพูดไปเดี๋ยวมันจะซํ้าว่าตอบไปแล้ว หลวงพ่อตอบไปแล้ว นี่ขอบคุณ ไม่ได้ถาม ตอบไปแล้วก็จบ แหม! พอเขาขอบคุณมา แหม! จะตอบเขาอีกรอบหนึ่ง อยากได้กระดาษกับเขาเหมือนกันไง อยากได้กระดาษสักใบจะมาแขวนไว้ที่นี่ให้เขาชื่นใจ

ไม่ใช่อย่างนั้น นี้ขอบคุณ เพราะเขาขอบคุณ ขอบคุณเรื่องอะไร อ๋อ! เป็นเรื่องฌานสมาบัติ เรื่องฌานสมาบัติ ฌานสมาบัติตามความเป็นจริงก็อีกเรื่องหนึ่งนะ อีกเรื่องหนึ่งหมายถึงว่า เข้านิโรธสมาบัติ เข้าฌานสมาบัติ ถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติแล้วท่านก็ศึกษา ทุกคนศึกษา เพราะเหมือนกับทางวิชาการ มีวิชาการใหม่ๆ เราก็ต้องรู้ เราต้องเข้าใจทางวิชาการเพื่อไม่ให้ตกยุคตกสมัย นักปฏิบัตินะ เขาจะฝึกหัดของเขา เขาจะทดสอบของเขา ให้รู้ว่าไอ้นี่คือไอ้นี่ ไอ้นี่คือไอ้นี่ เวลาพูดคุยมันเข้าใจไง ฉะนั้น เรื่องฌานสมาบัติก็เรื่องฌานสมาบัติ ศีล สมาธิ ปัญญาเป็นเรื่องของมรรค เรื่องของมรรค ๘ ถ้ามรรคก็เรื่องของมรรค

ฌานสมาบัติ พวกอภิญญา พวกเกจิอาจารย์ พวกทําของขลังเขาใช้อย่างนั้น มันจะออกทางนู้นน่ะ ไม่เข้ามรรคหรอก มันเป็นเรื่องงาน เรื่องการงาน การงานทําความขลังของเขา

แต่ถ้าเรื่องมรรค ทําให้หัวใจขลัง หัวใจขลังเพราะหัวใจมันรู้จริงตามความเป็นจริงของมัน ถ้ารู้ตามความเป็นจริงของมันแล้วไม่ตื่นเต้น ไม่ตกใจ ไม่หลงใหลไปกับเรื่องนอกศาสนา ไม่ถือมงคลตื่นข่าว เป็นพระโสดาบันไม่เชื่อนอกศาสนาอีกแล้ว ไม่เชื่อนอกศาสนา เชื่อมรรคเชื่อผล พาดเข้าสู่กระแส ทําความจริงให้ถึงที่สุด พอถึงที่สุดแล้วจบสิ้นนะ จบเลย พอจบแล้วเข้าใจตามความเป็นจริงหมด เห็นไหม นิพพานเที่ยง เอวัง

๓

รู้เท่านิมิต

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๘ ธันวาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ต้องการรู้เทียบเคียงคําสอนของพระในนิมิตว่าถูกต้องไหม”

กราบนมัสการครับ ผมมักนั่งสมาธิและชอบนั่งสมาธิอยู่เป็นประจําครับ สิ่งหนึ่งที่ปรากฏอยู่ทุกครั้งก็คือนิมิต ซึ่งผมไม่สามารถปฏิเสธได้ แต่มีนิมิตหนึ่งที่แปลกคือเห็นความสว่างเกิดขึ้น ผมก็เพ่งพุทโธลงที่ความสว่างนั้นจึงเห็นพระภิกษุรูปหนึ่ง (ผมรู้จักด้วย) ท่านครองจีวรสีขาว ผิวพรรณสดใส ดูเป็นมิตร ท่านเดินเข้ามาในความสว่างนั้น ผมก็พุทโธตามนิมิตไปด้วย นิมิตไม่หาย พุทโธก็ไม่หาย เหมือนทั้ง ๒ สิ่งนี้ส่งเสริมเป็นเพื่อนพี่น้องกัน

พระท่านนั้นก็นั่งลง แล้วก็เห็นโครงกระดูกซ้อนออกมา แล้วก็หักๆๆ กองจนสูงเป็นภูเขา ดวงสว่างนั้นก็ลอยเด่นอยู่เหนือกองภูเขากระดูกนั้น ลอยเด่นอยู่อย่างนั้น ผมก็พุทโธ นิมิตนี้ก็เด่นอย่างนั้น

แต่สักระยะ ผมจะถอยจากสมาธิ คือจะออกจากสมาธิ พระท่านก็พูดว่า นิมิตทุกนิมิตมีความหมาย การตีความในนิมิตนั้นก็คือการใช้ปัญญา สมัยท่านดํารงธาตุขันธ์ ท่านไม่เคยปฏิเสธนิมิตหรือมองข้ามนิมิต เมื่อท่านพูดจบ เหมือนสมาธิมันถอยออกมา เหมือนเราถอยออกมาจากนิมิต จากสมาธิครับ ผมก็ตีความหมายไม่ออก แต่สงสัย จึงเกิดคําถามที่ต้องรบกวนถาม

พระที่ปรากฏในนิมิต ทําไมท่านสอนได้ แล้วที่ท่านสอนจริงไหมครับ ความหมายของนิมิตนี้คืออะไร พระท่านมาจากไหน หรือเพราะผมเคยเห็นภาพท่าน ท่านจึงปรากฏในนิมิต แต่ก็สงสัยอีกว่าทําไมไม่เป็นพระท่านอื่น รบกวนถามแค่นี้

ตอบ : เริ่มต้นจากนิมิตก่อน การเห็นนิมิต หรือใครภาวนาแล้วเป็นนิมิต คําว่า “นิมิต” เรานั่งสมาธิ แล้วว่าเกิดนิมิตทุกครั้ง แล้วก็ไม่สามารถปฏิเสธนิมิตได้ด้วย

คําว่า “นิมิต” นิมิตมันก็เหมือนคน เหมือนคนเรานะ เรานอน บางคนนอนแล้วฝัน บางคนนอนแล้วไม่ฝัน ไอ้คนนอนที่ฝันก็ฝันแล้วฝันเล่าๆ ฝันอยู่อย่างนั้น เพราะคนมันจริตนิสัยแบบนั้น ไอ้คนนอนแล้วไม่ฝัน อย่างไรมันก็ไม่ฝัน ทีนี้เวลาคนนอนไม่ฝันมันก็ไม่ฝันใช่ไหม โดยปกติของเขา เขาก็นอนหลับพักผ่อนของเขาเป็นธรรมดาของเขา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าคนภาวนานะ ถ้าจิตมันเป็นปกติ เวลาจิตมันสงบมันก็สงบตามธรรมชาติของมัน แล้วถ้าเวลามันคลายออกก็คลายออก ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาได้ก็จะวิปัสสนาไป แต่ถ้าใครปฏิบัติ พอจิตมันสงบแล้วเห็นนิมิต มันก็จะเห็นนิมิตของมัน ถ้าเห็นนิมิตของมัน แล้วจะแก้นิมิตอย่างไร

ถ้ารู้เท่านิมิต รู้เท่านิมิตแล้วพยายามประพฤติปฏิบัติต่อเนื่องกันไปมันก็จะเป็นประโยชน์ เหมือนเช่น หลวงปู่มั่นกับหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่เสาร์ท่านภาวนาของท่าน เพราะหลวงปู่เสาร์ท่านบอกว่า บารมีของท่านเวลาสงบก็สงบไปเฉยๆ แต่หลวงปู่มั่นเวลาท่านสงบลงไป ท่านไปรู้เห็นต่างๆ ท่านขึ้นไปเดินบนท้องฟ้า ท่านลงไปในบาดาล ท่านไปหมดเลย แล้วท่านก็มาปรึกษาหลวงปู่เสาร์ ว่าจิตของผมเป็นอย่างนั้นน่ะ

หลวงปู่เสาร์บอกว่า “จิตของท่านมหัศจรรย์ จิตของผมไม่เป็นแบบนั้น ท่านต้องแก้ของท่านเอง” นี่เวลาอาจารย์ท่านแก้ลูกศิษย์นะ บอกหลวงปู่มั่นต้องแก้เอง เพราะว่าจิตของหลวงปู่เสาร์ท่านไม่เป็นแบบนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเรานอน คนที่นอนฝันก็คือคนที่นอนแล้วฝัน ไอ้คนที่นอนแล้วไม่ฝันก็คือนอนแล้วก็ไม่ฝัน แต่จุดมุ่งหมาย จุดมุ่งหมายคือต้องการทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วมันจะมีกําลัง ถ้าใจเราไม่สงบแล้วมันไม่มีกําลัง พอไม่มีกําลังแล้วเป็นคนอ่อนแอ คนอ่อนแอหวังพึ่งแต่คนอื่น

คนอ่อนแอนะ ถ้าใครมาช่วยเหลือจะไปกับเขาเลย ถ้าคนแข็งแรง ใครมาจะช่วยเหลือยังอืม! คนจะช่วยเหลือ เขาช่วยเหลือเราด้วยความบริสุทธิ์ใจหรือเขาจะมาหลอกลวงเรา คนที่แข็งแรงใครจะมาช่วยเหลือ อืม! เขามีนํ้าใจ ถ้าเราแข็งแรงอยู่แล้ว ถ้าเขาจะช่วยเหลือ เขาจะมาอุปัฏฐากอุปถัมภ์ เราก็เห็นด้วย แต่ถ้าเขาจะมาหลอกลวง เราก็รู้ นี่คนแข็งแรง ถ้าคนอ่อนแอ อยากจะให้เขาช่วยเหลือตั้งแต่ต้น นี่โดนเขาหลอกตลอดไป

จิตก็เหมือนกัน จิตถ้ามันเข้มแข็ง จิตมันแข็งแรงขึ้นมา ถ้ามันรู้มันเห็นของมัน มันจะเป็นประโยชน์ มันใช้ประโยชน์นั้นได้ นี่พูดถึงหลวงปู่เสาร์กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ท่านจะราบเรียบของท่านไป นี่นิสัยของท่าน จริตของท่าน แต่เวลาจริตของหลวงปู่มั่นมันเห็น มันรู้มันเห็น มันมหัศจรรย์มากเลย มหัศจรรย์มาก แต่เวลาปฏิบัติไปมันจะมีปัญหามาก มันต้องแก้ไขตัวเองได้มาก ถ้าแก้ไขแล้วมันจะจบ เวลาถึงที่สุดแล้วมันก็จะมีความรู้กว้างขวาง จะเป็นประโยชน์

นี่พูดถึงนิมิต ฉะนั้น คําว่า “นิมิต” คนที่นอนฝันกับคนที่นอนไม่ฝันก็แตกต่างกัน แล้วคนที่นอนฝัน เวลาฝันแล้ว ฝันไปเห็นภูตผีปีศาจ ตื่นขึ้นมานี่ อู้ฮู! ทุกข์มาก ร้อนมาก วิตกกังวลไปหมดเลย เวลานอนหลับไปแล้วไปฝัน ฝันเห็นเทวดา ตื่นขึ้นมา อู๋ย! ปลื้มใจมาก มีความสุขมาก

ความฝันนั้นมันก็ยังแตกต่างหลากหลาย นิมิต นิมิตที่เกิดขึ้น นิมิตที่ถูกต้อง นิมิตที่เป็นประโยชน์ นิมิตที่เป็นโทษ นิมิตมันก็ยังแตกต่างกันไปอีก ฉะนั้น คําว่า “รู้เท่านิมิต” มันเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ แต่ถ้ามันเป็นนิมิต นิมิตก็ต้องเป็นนิมิต

ฉะนั้น คําว่า “นิมิต” จะบอกว่า เวลาบอกถึงนิมิต บอกถึงเรื่องการฝัน ใครฝัน ฝันว่าไปเที่ยวสวรรค์ ฝันว่าไปที่น่ารื่นรมย์ ตื่นมามันก็มีความสุข คนฝัน ฝันไปแล้วไปเจอภูตผีปีศาจ ไปเจอนรกอเวจี ไปเจอสิ่งที่ไม่ดีงาม ตื่นขึ้นมาแล้ว อู๋ย! เป็นทุกข์เป็นยากเลย อันนี้มันเป็นความฝัน มันเป็นความเห็นของคน

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ ความจริงนะ นิมิตนี่เป็นนิมิต ทีนี้ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านเป็นจริงของท่าน ท่านเป็นประโยชน์กับท่าน แต่คนที่กว่าจะเป็นจริงได้มันต้องประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก่อน อย่างเช่นว่า ถ้าความเป็นจริงนะ ความเป็นจริง เช่น หลวงปู่มั่นเวลาท่านเทศนาว่าการ หลวงปู่ฝั้นท่านไปกราบหลวงปู่มั่น แล้วท่านพูดกับหลวงปู่มั่น ทําไมกลิ่นมันหอมไปหมดเลย ไม่ใช่กลิ่นธูปควันเทียน ไม่ใช่ กลิ่นหอมไปหมดเลย นี่ท่านเห็นของท่าน

หลวงปู่มั่นท่านตอบว่า อืม! มันก็เป็นแบบนั้นน่ะ แล้วเวลาหลวงตาท่านไปถามว่า สิ่งที่ว่าหลวงปู่ฝั้นท่านพูดอย่างนั้นนั่นคืออะไร

คือรุกขเทวดา รุกขเทพทั้งหมด เวลาหลวงปู่มั่นท่านจะเทศนาว่าการ พวกนี้เขาจะมาฟังเทศน์ เขามาอนุโมทนา หลวงปู่ฝั้นท่านเห็นด้วยตาของท่าน ด้วยตาเนื้อของท่าน ด้วยบารมีของท่าน หลวงปู่มั่นท่านเห็นของท่าน

เวลาหลวงปู่มั่นท่านอยู่ที่หนองผือ เวลากลางคืนตั้งแต่ ๔ ทุ่มขึ้นไป เทวดาแต่ละชั้นๆ จะมาฟังเทศน์หลวงปู่มั่น เวลาเทวดา อินทร์ พรหม เห็นไหม พรหมมา ยายกั้งเขาเป็นนักปฏิบัติ เขาก็มีตาเหมือนกัน พอเขามีดวงตาเหมือนกัน เขาเห็นเทวดาเป็นชั้นๆ มาหาหลวงปู่มั่น แต่คนอยู่แถวนั้น พระยังไม่เห็นเลย แล้วชาวบ้านก็ไม่เห็น อันนี้ไม่ใช่นิมิต อันนี้มันเป็นข้อเท็จจริง ผลของวัฏฏะ ในวัฏวน กามภพ รูปภพ อรูปภพ มันมีเรื่องของโลกนี้ เรื่องของเทวดา เรื่องของอินทร์ พรหม แต่พวกเราตาเนื้อ เรามองไม่เห็น แต่คนที่เขามีความจริง อันนี้ไม่ใช่นิมิต

ฉะนั้น เวลายายกั้งเห็นพวกเทวดามาฟังเทศน์หลวงปู่มั่น ยายกั้งเขาอยู่ที่บ้านเขา เขาเดินจงกรมของเขา เวลาจิตเขาลง เขาเห็นของเขา แล้วพอเขาเห็นแล้ว คนเห็นด้วยกัน เช่น หลวงปู่ฝั้นกับหลวงปู่มั่น ท่านเห็นด้วยกัน ท่านสื่อภาษา ท่านเข้าใจต่อกัน

แต่หลวงตาท่านนั่งฟังอยู่ด้วย เวลาหลวงปู่ฝั้นท่านกลับไปแล้ว หลวงตาท่านไปถามหลวงปู่มั่นว่า ที่หลวงปู่ฝั้นท่านพูดท่านหมายถึงอะไร

หลวงปู่มั่นท่านก็บอกว่ารุกขเทวดา รุกขเทวดาเขาอนุโมทนา เพราะหลวงปู่มั่นท่านจะเทศน์อบรมพระ เพราะมันลงอุโบสถ เวลาท่านเทศน์ขึ้นมา พวกนี้จะมาร่วมอนุโมทนาด้วย

เวลาหลวงปู่มั่นท่านอยู่ในกุฏิ เวลาเทวดาจะมาฟังเทศน์ มาเป็นชั้นๆ เลย แล้วยายกั้งเห็น ไอ้ที่เห็นเป็นเทวดาลงมานี่รู้ได้ แต่ไอ้ที่มี ๔ หน้าเป็นทองลงมาเลย นั่นมันอะไรน่ะ นี่เวลาพรหมลงมาทําไมเขาเห็นล่ะ

จะบอกว่า คําว่า “นิมิต” รู้เท่านิมิตมันเรื่องหนึ่ง สัจจะความจริง ผลของวัฏฏะมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง มันคนละเรื่อง ฉะนั้น ที่พูดนี้เราจะพูดก่อนว่า เวลาปฏิบัติแล้ว พอจิตสงบแล้วมันเห็นนิมิตทุกทีเลย แล้วปฏิเสธนิมิตไม่ได้ ถ้าปฏิเสธนิมิตไม่ได้ เราต้องรู้เท่า เรารู้เท่านะ ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ นิมิตก็คือนิมิต นิมิตที่มันรู้มันเห็น เวลามันปล่อยนิมิตเข้ามามันก็เข้าสู่ความสงบ เพราะจิตมันสงบมันต้องรู้ต้องเห็น มันต้องจริตนิสัยด้วย อย่างที่ว่าคนนอนฝันก็คือจะฝันไปเรื่อย คนนอนไม่ฝันก็คือคนนอนที่ไม่ฝัน คนนอนไม่ฝันเขานอนหลับสนิท เขาได้พักผ่อนของเขา คนนอนฝัน พอนอนไปแล้วหลับสนิทไหม ถ้าหลับสนิทมันก็หลับสนิทไป ถ้ามันฝันล่ะ ถ้าฝันก็ส่วนฝัน ไอ้นี่ฝันนะ

ฉะนั้น เวลาเกิดนิมิตล่ะ นิมิตจิตสงบมันไม่ใช่นอนหลับ พุทโธๆๆ จิตมันสงบมันมีสติสัมปชัญญะตลอด ถ้าคนตกภวังค์มันวูบมันหายไป นั่นอีกเรื่องหนึ่ง แต่คนที่จิตมันสงบมันมีสติสัมปชัญญะตลอด แล้วพอมันจิตสงบแล้วถ้ามันรู้มันเห็นล่ะ

ถ้ารู้เห็น ถ้าเป็นนิมิต คนเห็นนิมิตแล้ว ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันเห็นกาย เห็นกายก็อย่างหนึ่ง เห็นกายโดยเจโตวิมุตติมันจะเห็นกายโดยภาพ โดยเป็นอวัยวะ โดยกระดูก โดยเส้นขน โดยเส้นผม โดยผิวหนัง ใครจะเห็นรูปแบบสิ่งใด นั้นจะเป็นวิปัสสนา

แต่ถ้าจิตมันลง จิตมันมีความสงบมาก แล้วมันเห็นนิมิตล่ะ เห็นนิมิต ถ้าเห็นนิมิต นิมิตอย่างที่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ บุพเพนิวาสานุสติญาณ นั่นข้อมูลอีกแล้ว

นี่มันแตกต่างกัน ถ้านิมิต ถ้ารู้เท่านิมิต นิมิตที่แบบว่าถ้าจิตใจยังอ่อนด้อย จิตใจยังไม่มีกําลัง สิ่งที่รู้ที่เห็นส่วนใหญ่แล้วจะผิดพลาด ส่วนใหญ่ที่รู้มันยังไม่คงที่ คือการทํางาน จิตของคน ดูสิ ในพลังงานสิ่งต่างๆ อย่างเช่นนํ้ามันดิบ นํ้ามันดิบขึ้นมา นํ้ามันดิบยังใช้อะไรไม่ได้ แต่พอกลั่นเป็นนํ้ามันชนิดต่างๆ แล้วจะใช้ประโยชน์ได้

จิตของเรา จิตของเรายังดิบๆ จิตของเรายังไม่ได้ฝึกหัดสิ่งใดเลย มันจะไม่เป็นประโยชน์ ถ้าไม่เป็นประโยชน์ มันต้องกลั่น มันต้องกลั่นก่อน มันต้องทําความสงบของใจก่อน มันต้องใช้ปัญญาก่อน ถ้าจิตมันมีสติมีปัญญาขึ้นมาแล้ว ถ้านํ้ามันได้กลั่นแล้ว เป็นประโยชน์แล้ว มันจะเป็นประโยชน์หมดเลย ถ้ารู้เท่านิมิตนะ มันจะไม่ติดไปก่อนไง

ถ้ามันไม่ติดไปก่อน สิ่งที่รู้ที่เห็นมันเห็น ถ้ามีสติปัญญา อย่างที่เขาทํานี่ถูก เขาบอกว่า เวลานิมิตมันเกิดขึ้น กําหนดพุทโธไปเรื่อย กําหนดพุทโธต่อเนื่องๆ

ทีนี้พอพุทโธต่อเนื่องไปแล้ว ถ้าจิตมันสงบเข้ามามันก็ปล่อยวางได้ ถ้าจิตไม่สงบเข้ามามันก็เห็นอย่างนี้ อย่างที่รูปปรากฏขึ้น ถ้าปรากฏขึ้น เขาบอกว่า พอกําหนดนิมิต นิมิตอันหนึ่งมันแปลก มันเกิดแสงสว่างขึ้น

แสงสว่างนะ เวลาจิตถ้ามันสงบ สงบโดยปกติมันสงบเฉยๆ ก็มี ถ้าสงบแล้วมันมีแสง มันออกรับรู้ มันมีแสงสว่างเกิดขึ้น แสงสว่างเกิดขึ้น แสงสว่างนั้นมาจากไหน

กลับมาที่ผู้รู้ กลับมาที่พุทโธ สิ่งต่างๆ ที่มันส่งออกเป็นเครื่องล่อ มันจะวางได้หมดเลย ฉะนั้น เวลาคนถ้ามันไปรู้ไปเห็นสิ่งใด ฉะนั้น เรื่องฌานโลกีย์นั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ทีนี้พระพุทธศาสนา กับสิ่งที่ว่าโดยไสยศาสตร์ ถือผี ความถือผีถือสางมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถือผีถือสาง เรื่องจิตวิญญาณเป็นเรื่องหนึ่ง แต่เวลาถ้าเราจิตสงบแล้วเราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม อริยสัจมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง มันไม่ใช่เห็นผีเห็นสาง มันเห็นสัจจะ

สัจจะคืออะไร เพราะกายกับใจ กายกับใจมันมีของมันอยู่แล้ว กายกับใจนี้เป็นของเรา เราพิจารณาของเรา เราพิจารณาสมบัติของเรา เราพิจารณาสิ่งที่กายกับใจเรามันเป็นสายบุญสายกรรม มันมีเวรมีกรรมของมัน จิตนี้ไปเกิดเป็นเทวดา อินทร์ พรหมลงมา ไปเกิดเป็นมนุษย์ ตกนรกอเวจี มันก็จิตดวงนี้ไปเกิด ไปเกิดมันได้สถานะ สถานะกับจิตดวงนี้มันต้องเป็นสถานะเดียวกัน ถ้าจิตสงบแล้วมันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันจะไปสะไปสางกัน มันจะไปรื้อถอนสิ่งที่อวิชชาในใจ อันนี้เป็นอริยสัจ

แต่ถ้าไปเห็นจิตวิญญาณนะ พอจิตมันสงบแล้ว พวกไสยศาสตร์ไปเห็นผี เห็นเทวดา เห็นอินทร์ เห็นพรหม เป็นไสยศาสตร์ ถ้าไสยศาสตร์ ดูสิ ก่อนที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้ธรรม สิ่งนี้มันมีอยู่แล้วไง ถ้าสิ่งนี้มีอยู่แล้ว มันมีอยู่แล้ว แล้วใครไปรู้ไปเห็นเข้าก็เป็นผู้วิเศษ เพราะรู้เห็นแตกต่างกับปุถุชน รู้เห็นแตกต่างกับมนุษย์ธรรมดาที่เขารู้เห็น ก็ไปหลงใหลกันว่าสิ่งนี้เป็นผู้วิเศษ

ทีนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ตรงกลาง เวลาอยู่ตรงกลาง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ตรัสรู้ขึ้นมา ตรัสรู้ธรรมเรื่องอริยสัจ เรื่องการถอดการถอน เรื่องสายบุญสายกรรมระหว่างจิตกับสถานะภพชาติที่มันมีเวรมีกรรมต้องได้สถานะ ท่านได้รื้อถอนหมดแล้ว รื้อถอนหมดแล้ว เห็นไหม รู้แจ้งโลกนอก โลกใน มันเลยสาวออกมาเรื่องที่เราเห็นแล้วเราตื่นเต้น เห็นแล้วเราไม่เข้าใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าใจ

เราจะบอกว่า มันสถานะของจิตก่อน ถ้าจิตมันเข้มแข็ง จิตมันแข็งแรงแล้ว สิ่งที่ว่า รู้เท่านิมิตแล้วนิมิตจะเป็นประโยชน์ เราใช้นิมิตได้ประโยชน์หมดเลย แต่จิตใจที่มันยังไม่เข้มแข็ง จิตใจที่ยังอ่อนแอ พอเราไปเห็นสิ่งต่างๆ เราก็สงสัย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า รู้เท่านิมิต เพราะในการภาวนา ในกลุ่มนักปฏิบัติในกลุ่มอื่นเขาจะบอกเลยว่า พวกพระป่า พวกพุทโธ มันจะไปติดนิมิต เวลาเป็นสมถะมันจะไม่เป็นประโยชน์สิ่งใด

มันไม่ใช่ มันเป็นที่จริตนิสัย มันเป็นที่จิตที่มันเป็น อย่างเช่นคนนอนฝันและคนนอนไม่ฝัน คนนอนไม่ฝันก็ไม่เป็นไร ก็ภาวนาต่อเนื่องไป ไอ้คนนอนฝันก็ต้องแก้ความฝันนั้นให้เป็นปกติก่อน แก้ความฝัน ไม่ตื่นเต้นไปกับความฝันนั้น เราปฏิบัติเพื่ออริยสัจ ปฏิบัติเพื่อความจริง เราไม่ได้ปฏิบัติให้มันฝันแล้วให้จิตใจนี้มันฟุ้งซ่าน ฝันแล้วแบบว่าให้สิ่งที่ฝันแล้วเป็นการชี้นําให้หัวใจเราไปตามความเพ้อฝันอันนั้น ไม่ใช่ มันฝัน ฝันเพราะว่ามันเป็นจริตอย่างนี้ มันก็ต้องแก้อย่างนี้ให้มันจบ

รู้เท่า ฝันมันเป็นจริงหรือไม่จริง วางไว้ เพราะมันไม่ใช่อริยสัจ มันไม่ใช่จิตสงบเข้ามาแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริงอันนั้น เราต้องเริ่มต้นตั้งแต่ตรงนี้

แล้วถ้ามันพิจารณาไปแล้ว พอถึงที่สุดแล้วมันพิจารณา มันถอดถอนแล้ว จิตใจมันเข้มแข็งมากขึ้นๆ สิ่งที่จริตนิสัย จิตใจที่มันเข้มแข็งมากขึ้น จิตใจที่มีกําลังแล้วออกไปเห็นนิมิต ออกไปรับรู้จริตนิสัย มันจะเป็นประโยชน์แล้ว เป็นประโยชน์อย่างเช่นหลวงปู่มั่นที่ว่าท่านกว้างขวางนี่ไง

หลวงปู่เสาร์ท่านบอกว่า เราไม่เคยเป็นแบบนั้น ถ้าท่านมั่นเป็นอย่างนั้น ท่านมั่นต้องแก้ของท่านมั่นเอง ต้องแก้ตัวเอง แต่ถ้าแก้ไปแล้วมันก็กว้างขวาง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าใครรู้ใครเห็นนั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ ฉะนั้น นี่พูดถึงว่านิมิตก่อน ถ้ารู้เท่านิมิตแล้วมันจะเป็นประโยชน์ ถ้าไม่รู้เท่านิมิตแล้ว นิมิตจะชักให้เราเสียเวลาได้ จะชักให้เราอยู่กับที่นั่นน่ะ ไม่ก้าวหน้าได้

แต่ถ้าเราพุทโธๆ จนมันวางสิ่งนี้ได้ ถ้ามันเห็นนิมิต เรากําหนดพุทโธชัดๆ พอมันเข้าสู่พลังงาน เข้ามาสู่ธาตุรู้ มันวางหมด มันก็เป็นสัมมาสมาธิ มันก็ปล่อยวางได้

แต่ถ้ามันรู้มันเห็น ถ้ามันรู้มันเห็นอย่างเช่นคําถามบอกว่า “มันเกิดแสงสว่าง แล้วก็เพ่งที่พุทโธที่แสงสว่างนั้น จนเห็นพระภิกษุรูปหนึ่ง (ผมรู้จักท่าน แต่ไม่ขอเอ่ยนาม เพราะท่านมรณภาพจากอุบัติเหตุเครื่องบินตก) ท่านครองจีวรสีขาว ผิวพรรณสดใสดูเป็นมิตร ท่านเดินเข้ามาในแสงสว่างนั้น ผมก็พุทโธตามนิมิตนั้นไปด้วย นิมิตไม่หาย พุทโธก็ไม่หาย ๒ สิ่งนั้นส่งเสริมกัน เป็นเพื่อน เป็นพี่น้องกัน พระท่านก็นั่งลง เห็นเป็นกองกระดูกซ้อนออกมา ออกมาแล้วก็หักๆ กระดูกกองจนสูงเป็นภูเขา แสงสว่างนั้นก็ลอยเด่นอยู่บนเหนือกองภูเขากระดูกนั้น ลอยเด่นอยู่อย่างนั้น”

นี่นิมิตนะ แล้วเขาบอกว่า “พระองค์นั้นก็บอกว่านิมิตทุกนิมิตมีความหมาย”

นิมิตทุกนิมิตมีความหมาย เวลาถ้าจิตใจของเราเป็นธรรม หลวงปู่มั่นท่านอยู่ที่เชียงใหม่ จิตของท่าน ท่านพิจารณาของท่าน แล้วเวลาจิตของท่านสงบแล้ว หลวงปู่มั่นท่านพูดไว้ในประวัติหลวงปู่มั่นว่า ตอนท่านอยู่เชียงใหม่ พวกเทวดา พวกพรหมต่างๆ จะมาหาท่านมาก แต่พอมาอยู่ภาคอีสาน ท่านบอกมาหาท่านน้อยลงกว่า

ฉะนั้น เวลาท่านอยู่เชียงใหม่ สิ่งที่ท่านรู้ท่านเห็น แล้วท่านแก้ไขของท่านจนเป็นประโยชน์กับตัวท่านก่อน พอเป็นประโยชน์กับตัวท่านแล้ว ท่านถึงเป็นประโยชน์กับผู้อื่น ฉะนั้น เวลาท่านลงมากรุงเทพฯ ไง เวลาพระเถระในกรุงเทพฯ ถามว่า “ท่านมั่น ท่านมั่นไปอยู่ในป่าในเขา แล้วท่านมั่นไปศึกษากับใครล่ะ เราอยู่กับตํารับตําราตลอดเลย เรายังเปิดค้นคว้าตลอด เรายังมีความสงสัยอยู่เลย ท่านอยู่ในป่า ท่านไปศึกษากับใคร”

หลวงปู่มั่นบอกว่า ท่านฟังธรรมตลอดเวลา ท่านฟังธรรมตลอดเวลา ธรรมะสอนท่านในป่าอยู่ตลอดเวลา นี่ไง สิ่งที่ว่าถ้าจิตใจเราเป็นธรรมแล้ว จิตใจเราเป็นธรรม

สิ่งที่เกิดขึ้น เราเห็นพระ เห็นพระห่มจีวรสีขาว ผิวพรรณผ่องใสเข้ามา เวลาเข้ามาใกล้เรา พอใกล้เรา พอท่านนั่งลง เห็นกองกระดูกซ้อนๆๆ กัน

เห็นกองกระดูก กับเวลาเราไปเที่ยวป่าช้า เราไปเที่ยวป่าช้า เราไปดูซากศพ เราไปดูซากศพ เราปรารถนาอะไร เวลาเราไปเที่ยวป่าช้า เราไปดูซากศพ เราปรารถนาอะไร ปรารถนาให้เห็นว่าคนมันก็ตายเท่านี้ไง ถ้าไปเห็นตายเท่านี้ จิตใจมันสลดไหม จิตใจมันเป็นธรรมไหม

แต่นี้ในนิมิตเรา เราเห็นพระห่มจีวรเข้ามา ท่านนั่งลงต่อหน้าเรา แล้วพอเห็นเป็นโครงกระดูกซ้อนๆ แล้วหักกองๆ อยู่ตัวท่าน นิมิตมันหมายความว่าอย่างไร มันหมายความว่าอย่างไร นี่บอกทุกนิมิตมีความหมาย แล้วนิมิตนี่หมายความว่าอย่างไร หมายความว่ามาหักกระดูกให้ดูเลย กระดูกนี่มาหักให้ดู

เวลาเราพิจารณากายนะ จิตมันสงบแล้วมันจะเห็นกาย เห็นกายมันอยู่ที่วาสนาของคน วาสนาของคนเห็นเป็นร่างกายทั้งร่างกายก็มี บางทีเห็นเป็นเส้นผมก็มี บางคนเห็นเป็นอวัยวะ ตับ ไต ไส้ ปอดแต่ละชิ้นก็มี แล้วถ้าเห็นตามความเป็นจริงมันจะขนพองสยองเกล้ามาก เพราะเห็นจริง เห็นจริงหมายความว่ามันเห็นจากใจ

ถ้าเห็นไม่จริงมันมีกําแพงกั้น อย่างเช่นเราเห็นซากศพ นี่มันมีกําแพงกั้น กําแพงกั้นคือว่านั่นศพคนอื่น ไม่ใช่ศพเรา นี่ตัวตนเรามันมีไง พอไปมองเข้า มันมีกําแพงกั้น กําแพงกั้นเพราะมันมีสังขาร มันมีกิเลสกั้น แต่ถ้าจิตสงบแล้วมันไม่มีกําแพง พอจิตมันสงบ จิตสงบจิตมันเห็นเอง จิตมันรู้เอง มันไม่มีกําแพงกั้น

พอไม่มีกําแพงกั้น มันไม่มีกิเลสมากั้น พอไม่มีกิเลสมากั้น พอเห็นมันจะขนพองสยองเกล้า มันเห็นแล้วมันจะสํารอก มันจะเกิดธรรมสังเวช มันจะเกิดความสลดหดหู่มาก ถ้าเห็นจริงนะ

ฉะนั้น สิ่งที่นิมิตมาสอน นิมิตทุกนิมิตมีความหมาย ฉะนั้น นิมิตมีความหมาย สิ่งที่ส่งเสริมกัน นิมิตเป็นบวกก็มี นิมิตที่ไปเห็นแล้ว เวลาคนที่เขาเสียจริตนิสัยนะ เขาเสียจริตของเขา เวลาคนภาวนาจิตใจอ่อนแอ พอไปเห็นสิ่งใดแล้วมันตกใจ ความตกใจทําให้สติขาด พอสติขาดนี่ฟั่นเฟือนไปเลย อันนี้ก็มี ในการปฏิบัติ แต่จิตใจของเขามันต้องมีเวรมีกรรมนะ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “กระดูกมาหักต่อหน้า กระดูกซ้อนๆ กันเป็นกองเลย แล้วมีแสงสว่าง แสงสว่างอยู่บนกองกระดูกนั้น ลอยเด่นอยู่บนกองกระดูกนั้น ผมก็พุทโธ นิมิตนี้ก็เด่นขึ้นมาอย่างนั้น เป็นสักระยะจึงได้ถอนออกมา”

ทีนี้ถอนออกมาแล้วเขาก็บอกว่า พระท่านสอนว่า ในนิมิตนั้นพระท่านพูดด้วย นิมิตทุกนิมิตมีความหมาย การตีความในนิมิตนั้นคือการใช้ปัญญา สมัยท่านดํารงขันธ์อยู่ท่านไม่เคยปฏิเสธนิมิตเลย

นี่เขาสอน นี่ไง ที่ว่าหลวงปู่มั่นท่านฟังธรรมตลอดเวลาๆ นี่มันมีคําสอนนะ แต่เราตีความหมายนั้นออกหรือไม่ออก เราตีความหมาย เวลาหลวงตาท่านพูดว่า เวลาท่านภาวนาของท่าน ท่านภาวนาท่านปล่อยวางหมดเลย พอปล่อยวางหมดเลย จิตของท่านเด่นมาก มองไปนี่ภูเขาทะลุหมดเลย มันแปลกประหลาดมหัศจรรย์ อู้ฮู! มันมหัศจรรย์มาก มหัศจรรย์ ท่านบอกว่าธรรมะท่านมาเตือน เตือนว่า เพราะกลัวว่าหลวงตาท่านจะเสียเวลา ธรรมะมาเตือนนะ “แสงสว่างที่สว่างทั้งหมดมันเกิดจากจุดและต่อม”

เวลาเกิดจากจุดและต่อมนะ นี่บอกชัดๆ เลย ท่านบอกว่าท่านยังงง อะไรเป็นจุด อะไรเป็นต่อม แล้วจุดและต่อมมันเป็นแบบใด นี่ธรรมะมาเตือนๆ พอธรรมะมาเตือน ท่านยังงงของท่านอยู่อย่างนั้นเลย ท่านบอกว่า ถ้าหลวงปู่มั่นอยู่นะ ไปถามทีเดียวก็จบเลย แต่หลวงปู่มั่นท่านนิพพานไปแล้ว ท่านก็ต้องจุดและต่อมๆ อีก ๓ เดือน จับพลัดจับผลูอีก ๓ เดือน นี่ฟังธรรมตลอดๆ ธรรมจะมีอยู่

แต่ของเราผู้ถาม ถ้าเห็นเป็นอย่างนี้จริงหรือเปล่า ถ้าเห็นอย่างนี้จริง สิ่งที่เป็นจริง เราได้ประโยชน์อะไรหรือเปล่า ถ้าเราได้ประโยชน์ขึ้นมา ประโยชน์คือรสของธรรม เพราะมันสะเทือนใจ แล้วใจมันจะรับรู้ ใจรับรู้ว่าสิ่งที่เกิดขึ้นมันเกิดกับเรานี่ปัจจัตตัง ไม่มีใครมาโกหก ไม่มีใครมาเสี้ยมให้เราหลงเชื่อ แต่มันเกิดกับเราแล้วเราตีความหมายนั้นออกไหม นี่พูดถึงเขาว่า สิ่งนั้นคืออะไร นิมิตที่เห็นนี่นะ

ฉะนั้น “เวลาพระพูดจบแล้วถอนออกจากสมาธิมา พอถอนจากสมาธิแล้ว ผมมีความสงสัยว่า พระที่ปรากฏในนิมิตทําไมท่านมาสอนได้ แล้วท่านสอนจริงไหมครับ ความหมายของนิมิตคืออะไร พระท่านมาจากไหน หรือเพราะผมเคยเห็นภาพท่าน แล้วทําไมไม่เป็นพระองค์อื่น”

เวลาหลวงปู่มั่นนะ ครูบาอาจารย์นะ เช่น หลวงปู่มั่น หลวงปู่ขาวกับหลวงตา ท่านบอกว่า หลวงปู่ขาวทําอะไรผิดไม่ได้เลย ถ้าทําอะไรผิด คืนนั้นหลวงปู่มั่นจะมาในนิมิตเลย มาเตือนตลอดเวลา

หลวงปู่มั่นท่านก็จะมองว่าพระองค์ใด พระองค์ใดจะเป็นหลัก พระองค์ใดจะเป็นผู้ที่สั่งสอนคนอื่นได้ ท่านจะคอยเข้มงวดกับพระองค์นั้น พระองค์ใดถ้าไม่เป็นประโยชน์สิ่งใด หลวงปู่มั่นท่านไม่เสียเวลามา ฉะนั้น สิ่งที่เวลาจะไปจะมามันต้องมีสายบุญสายกรรม หมายความว่า พระองค์นั้นมีวาสนา พระองค์นั้นจะทําประโยชน์เพื่อศาสนา ท่านก็เข้มงวดกับพระองค์นั้น เหมือนอาจารย์สอนลูกศิษย์เลย ลูกศิษย์คนใดมีเชาวน์ ลูกศิษย์คนใดจะเป็นประโยชน์ ลูกศิษย์คนใดจะสร้างประโยชน์ อาจารย์องค์นั้นจะคอยดูลูกศิษย์คนนั้น ถ้าลูกศิษย์คนใดเขาไม่มีความสามารถ เขาทําสิ่งใดไม่เป็น เขาทําอะไรไม่ได้ แต่เขาศึกษาพอจบ ศึกษาจบก็เท่านั้น

นี่ก็เหมือนกัน ทําไมสิ่งที่ว่าพระที่มาปรากฏในนิมิตทําไมท่านถึงสอนได้

นิมิตนะ มันเป็นธรรม คําว่า “ธรรมที่มาเกิดขึ้น” ถ้าเป็นธรรมนะ ฟังธรรมตลอดๆ ก็มาตามนิมิตนี่มาสอน แล้วเราเชื่อไหมล่ะ แล้วเราเห็นประโยชน์ไหมล่ะ แล้วมันเป็นความจริงไหมล่ะ

เวลาพระด้วยกันนะ เช่น ครูบาอาจารย์เราจะบอกว่าหลวงปู่มั่นมาสอนอย่างนั้นๆ หลวงปู่มั่นสอน แล้วเชื่อไหมล่ะ แล้วเวลาจิตใจของเรานะ จิตใจของเราเวลาเราสอน จิตใจถ้ามันอ่อนแอ จิตใจถ้ามันยังทารกอยู่ เวลาคําสอนมันก็สอนเพื่อให้เรามั่นคงแข็งแรงขึ้นมาเท่านั้นน่ะ ถ้าเราวิปัสสนาไป พอเราเริ่มวิปัสสนาไป เรามีความเห็นผิด ผิดอย่างไร มีความเห็นผิดปั๊บ เวลาปัญญามันจะเกิด มันจะเกิดที่ละเอียดขึ้นไปกว่านั้น

ไอ้คําสอนๆ คําสอนตอนนี้ถูกต้อง แต่พอจิตมันเจริญขึ้นไปแล้ว คําสอนนี้มันไม่ละเอียดพอกับสิ่งที่เราสงสัย มันจะพัฒนาเป็นชั้นเป็นตอน นิมิตก็ต้องเปลี่ยนแปลงสิ คําสอนต้องละเอียดขึ้น คําสอนต้องดีขึ้น

ฉะนั้น คําว่า “พระที่ปรากฏนั้นทําไมท่านสอนได้”

ทําไมท่านสอน นี่เป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรมสอนได้ บอกได้ สอนได้ บอกได้ เวลาเราสงสัย ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ เห็นนิมิต ถ้าเราสงสัย ให้ถามเข้าไปที่ใจเลย ใจมันตอบเลย พอเราถาม เราเห็นจริงหรือเปล่า สิ่งที่เห็นนี่หายหมดเลย แล้วถ้ามันเป็นจริง เวลาเป็นจริงมันคงที่ เป็นจริง

สิ่งที่เห็นจริงหรือเปล่า จริง จริงแล้วทําไมถึงจริง ที่จริงมันเป็นเพราะอะไร มันเป็นเพราะอะไรมันถึงจริง แล้วความจริงนั้นได้พิสูจน์หรือยัง ถ้ามันพิสูจน์ความจริงแล้ว ความจริงคืออะไรล่ะ สัจจะ อริยสัจจะ ถ้าเป็นความจริง พิจารณาความจริงเข้าไป แล้วความจริงมันเป็นไตรลักษณ์ไหม ความจริงมันแปรสภาพไหม ถ้าความจริงมันแปรสภาพ นี่มันสอน สอนแล้วเราปฏิบัติต่อเนื่องเลย มันจะเป็นต่อเนื่องกันไป

ฉะนั้น พอต่อเนื่องไป สอนแล้ว ผู้สอนอันหนึ่ง ผู้ที่ได้รับคําสอนนั้นได้ค้นคว้า ได้ปฏิบัติจริงหรือเปล่า ถ้าไม่จริงก็จบ ถ้าจริงขึ้นมานะ เดี๋ยวเราจะรู้เลยว่าพระที่ปรากฏในนิมิตทําไมท่านสอนได้ เราจะเข้าใจของเราเลย

ถ้าสอนได้ สอนได้มันก็สอนได้ ถ้าเป็นความฝัน มันไม่ได้สอนเลย มันเป็นความฝันคือรับข้างเดียว แต่ถ้าเรานั่งสมาธิ จิตเรามันรับรู้ตลอดเวลา สิ่งใดมาเราโต้ตอบได้ เราแก้ไขได้ ถ้าแก้ไขได้ ปัญญามันเกิดต่อเนื่องได้ ถ้าต่อเนื่องได้ มันก็เป็นของมันไปได้ นี่อันหนึ่งนะ

แล้วอย่างที่พูดเมื่อกี้นี้ อย่างที่ว่าถ้าเป็นสัจจะความจริง ไม่ใช่นิมิต อันนั้น ดูสิ เวลาเทวดามาหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านสอนเทวดา ท่านเทศน์ เทวดาต้องการฟังเทศน์เรื่องอะไร หัวหน้าเทวดาจะบอกว่าวันนี้ต้องการฟังเทศน์เรื่องนั้นๆ พอต้องการฟังเทศน์เรื่องนั้น ท่านกําหนดจิตเลย กําหนดจิตแล้วก็ภาษาใจ ท่านเทศน์เลย อันนั้นไม่ใช่นิมิตนะ

ถ้าเป็นนิมิตมันจะต่อเนื่องได้ไหม ฝันอยู่นี่มันจะตื่นได้ไหม ฝันมันจะมีสติตอบโต้ได้ไหม ฝันตอบโต้ไม่ได้ แต่เทศนาว่าการนี่ตอบโต้ได้ นี่ก็เหมือนกัน คําสอนถ้ามันเป็นธรรมๆ ถ้ามันนั่งสมาธิมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

“ท่านสอนได้จริงไหม ความหมายของนิมิตคืออะไร พระท่านมาจากไหน”

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่นบอกว่า เวลาท่านบรรลุธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาอนุโมทนา พระด้วยกันมาอนุโมทนากับท่าน

นี่คําถามว่า “พระท่านมาจากไหน”

ถ้าคําว่า “พระท่านมาจากไหน” ต้องถามก่อนว่า พระที่ท่านนิพพานไปแล้วหรือพระที่ท่านเสียชีวิตไปแล้ว ท่านมีอยู่จริงหรือเปล่า นี่ความจริงอันหนึ่งนะ แล้วในนิมิตเราจะเป็นท่านจริงหรือเปล่า นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ที่ว่าพระองค์นั้นมีอยู่จริงใช่ไหม แล้วเวลาเราเห็น เราได้เห็นพระองค์นั้นจริงหรือเปล่า กรณีนี้ ถ้าพระท่านมีอยู่จริง ท่านอนุโมทนา นั่นท่านมีอยู่จริง เพราะอะไร เพราะท่านโต้ตอบกันได้

แต่เวลาเราเห็นนิมิต ท่านมาสอนเรา มันเป็นแบบว่าผู้ที่สูงกว่า ต่อเนื่องมากับผู้ที่จิตใจเราตํ่ากว่า คือเราไม่รู้ได้ว่าจริงหรือเปล่า แต่ถ้าสิ่งที่จริงหรือเปล่า มันก็ต้องเหตุผลว่าท่านสอนท่านบอกมันเป็นจริงหรือเปล่า แล้วเรามีวุฒิภาวะสามารถรู้ได้จริงหรือเปล่า ถ้าเราไม่มีวุฒิภาวะสามารถรู้ได้ แล้วถ้าเราพิจารณา เราใช้ปัญญาขึ้นไป ถ้าเรารู้ได้ขึ้นมา มันเป็นประโยชน์กับเราหรือเปล่า มันเป็นประโยชน์กับเรา นี่คําสอนจากภายในนะ

ฉะนั้น ทีนี้ว่า ความหมายของนิมิตนั่นมันเป็นที่ว่าปัญญาของคนที่มันลึกซึ้ง มันกว้างขวาง มันก็จะแปลความหมาย มันจะใช้ปัญญากับนิมิตได้มากมาย ถ้าปัญญาของคนคับแคบ ปัญญาของคนตื้นเขิน มันก็ได้เฉพาะรูปแบบนั้น ฉะนั้น นี่พูดถึงความหมายของนิมิต

“พระท่านมาจากไหน”

พระที่ท่านนิพพานไปแล้วท่านก็มีธรรมของท่านเป็นความจริงของท่าน แต่เรา เรานี่ ถ้าจิตใจของเรา ดูสิ คนที่นอนไม่ฝัน คนที่ไม่มีอํานาจวาสนาก็จะไม่รู้ไม่เห็นสิ่งใดเลย คนที่มีอํานาจวาสนามันก็จะรู้สิ่งนั้น ฉะนั้น ถ้ารู้สิ่งนั้นแล้วมีเวรมีกรรม มีเวรมีกรรมหมายถึงว่ามีสายบุญสายกรรม นั่นน่ะมันสื่อสัมพันธ์กันได้ เห็นไหม สิ่งที่ว่าสิ่งที่เป็นสายบุญสายกรรมนี้อันหนึ่ง

ทีนี้ท่านมาจากไหนๆ มาแล้วจริงหรือเปล่า อย่างเช่นที่เขาทรงเจ้าเข้าผีกัน เขาทรงเจ้าเข้าผีเขาทรงตลอดเวลา จะเป็นเจ้าองค์นั้นตลอดไปจริงหรือเปล่า มันไม่ใช่หรอก มันต้องมีวาระ คนเราต้องมีธุระปะปัง มันจะไม่มีว่าใครจะเข้าทรงเจ้าแล้วจะได้ตลอดไป นี่ก็เหมือนกัน มันจะเป็นท่านจริงหรือเปล่า

เราจะบอกว่า ของท่าน ตัวท่านจริงก็มีอยู่ แต่สัมภเวสี สิ่งที่ในโลกของจิตวิญญาณเขาก็มีของเขาอยู่ มันมีการสมอ้างกันได้ ในโลกของความเป็นจริงมันมีการสมอ้าง จิตวิญญาณที่มีคุณภาพ จิตวิญญาณที่ไม่มีคุณภาพ เขาสมอ้างชื่อกัน มี

จะบอกว่า โดยที่ครูบาอาจารย์ท่านเป็นจริง ความจริง ท่านเชื่อความจริง แต่ท่านไม่เชื่อความเท็จ ท่านไม่เชื่อความจอมปลอม ท่านไม่เชื่อความสมอ้าง ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติได้จริงท่านจะรู้เรื่องอย่างนี้ว่าอะไรจริง อะไรไม่จริง ถ้าอะไรจริงหรืออะไรเป็นประโยชน์หรือไม่เป็นประโยชน์ ถ้าเป็นประโยชน์ ท่านเอาตรงนั้น ถ้าเอาตรงนั้นมันเป็นประโยชน์ มันก็เป็นประโยชน์ ถ้ามันไม่เป็นประโยชน์ ท่านไม่สนใจ ไม่รับรู้ ท่านปฏิเสธ ท่านทําให้จิตของท่านไม่เห็นได้ ว่าอย่างนั้นเลย

ฉะนั้น “พระท่านมาจากไหน”

ถ้าเราเห็น เราเห็นด้วยความเป็นจริง ถ้าเราเห็นว่าเป็นพระองค์นั้น เราว่าเป็นพระองค์นั้น แล้วถ้าในนิมิตที่มีความหมายมาสั่งสอน อันนั้นก็จบตรงนี้

ถ้าบอกว่าท่านมาจากไหน ท่านมาจากที่ท่านมีของท่านอยู่ ท่านมาจากตัวท่านที่มีจริงอยู่ ท่านมีของท่านจริง ฉะนั้น มีของท่านจริง จริงตรงไหน แล้วจริงอย่างไร อันนี้มันอยู่ที่วุฒิภาวะคนสูงตํ่าจะรู้ได้ว่าท่านมาจากไหน ถ้าท่านไม่มีอยู่ ท่านก็มาไม่ได้ แต่ถ้าท่านมีอยู่ ท่านก็มาได้

แล้วทําไมท่านถึงมาหาเรา ทําไมท่านไม่ไปหาคนอื่น

นี่พูดถึงว่าไม่เป็นสายบุญสายกรรมนะ “หรือเพราะผมเคยเห็นภาพท่าน จึงปรากฏเป็นภาพนิมิต และก็สงสัยว่าทําไมไม่เป็นพระท่านอื่น”

เวลาความสงสัยของเรา ไอ้อย่างนี้เป็นกาลามสูตรเนาะ คือว่าไม่ให้เชื่อสิ่งใดทั้งสิ้น พิสูจน์ก่อน ถ้าเรามีความสงสัย สงสัยมันก็เรื่องธรรมดา เพราะว่าเรายังไม่รู้จริง เพราะเรายังมีกิเลสอยู่ เราก็สงสัย แต่พอเรารู้ว่าสิ่งนั้นจะเป็นประโยชน์ อยากได้ มันก็ไม่ได้แล้ว แต่ถ้าตรงนี้มันสงสัยมันก็ต้องหาเหตุหาผลกันไป

“ทําไมถึงไม่เป็นพระท่านอื่น”

เป็นพระท่านอื่น มันก็จะไม่ได้เป็นประโยชน์อย่างนี้ไง ถ้าเป็นพระท่านอื่น เขาก็จะให้เลข ๒ ตัว เลข ๓ ตัวไง ถ้าเป็นพระท่านอื่น ถ้าไม่มีคุณธรรมมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่อันนี้ที่ว่าเวลาเห็นท่านมา เวลาท่านมานั่งลงต่อหน้า แล้วก็เห็นเป็นโครงกระดูกซ้อนเข้ามา พระท่านมานั่งลงต่อหน้า เห็นเป็นโครงกระดูกซ้อนออกมาแล้วหักๆ อันนี้มันเป็นอริยสัจ สิ่งที่เห็นอริยสัจเพราะอะไร เพราะกาย เพราะเวทนา เพราะจิต เพราะธรรม เขาไม่ได้มาถึงเอาทองคํามาให้ เอาทองคําแท่งมาให้ มาวางเป็นก้อนๆ ให้เลย อันนั้นเป็นทองคําแท่ง ไม่เป็นประโยชน์กับมรรคผล แต่ไอ้กระดูกนี่ ไอ้กระดูก ร่างกายของคนมันเป็นเรื่องอริยสัจ เห็นไหม ถ้าเป็นพระที่มีคุณธรรมมันอยู่ในอริยสัจ กาย เวทนา จิต ธรรม กายไง เห็นกายเป็นซ้อนๆๆ เข้ามา นี่หัก

กรณีนี้นะ มันเป็นกรณีแม่ชีแก้ว แม่ชีแก้วท่านภาวนาของท่าน ท่านก็รู้ เห็นนิมิต รู้เทวดา อินทร์ พรหม ท่านเห็นของท่านจริงเลย ไม่ใช่เห็นนิมิตด้วย เห็นเทวดา อินทร์ พรหมหมดเลย

แล้วเวลาหลวงตาท่านไปพักที่นั่นไง เวลาท่านไปสอน “ไม่ได้ จิตส่งออกไปรับรู้ไม่ได้”

“ถ้าไม่ส่งออกถือว่าไม่ได้ภาวนา ถ้าได้ส่งออกไปรับรู้สิ่งใดเป็นภาวนา” ถ้าออกรู้ต่างๆ เป็นภาวนาไง

หลวงตาท่านบอก “ให้ดึงไว้ก่อน ออกบ้างไม่ออกบ้าง”

“ทําไม่ได้”

ไล่ลงภูเขา ไม่ให้พบเลย ท่านก็ไปเสียใจของท่าน เอ๊ะ! ท่านสอน ถ้าท่านสอนบอกว่าไม่ให้ออก เราก็ลองดึงจิตของเราไว้ คืนนั้นก็กําหนดเลย ไม่ให้จิตออก บังคับไว้ พอบังคับไว้ บังคับถึงที่สุดแล้วมันรวมลง

พอรวมลงแล้วนะ เห็นตัวเองนั่งอยู่ เห็นตัวเองนั่งอยู่ เห็นเป็นหลวงตาท่านเดินมา เอามีดเอาดาบฟันร่างกายของแม่ชีแก้ว ฟันฉับๆๆ โอ๋ย! มันฟันลงไปนะ มันสังเวชมาก มันสังเวชมาก

สังเวชเพราะอะไร เพราะเราภาวนามานานแล้ว เรารู้เราเห็นทุกอย่างไปหมดเลย ออกมาแล้วก็เป็นคนเดิม ไม่มีอะไรเป็นคุณสมบัติเลย แต่พอกําหนดไม่ให้ออก ไม่ให้จิตออก ให้จิตมันอยู่ภายใน พอจิตมันอยู่ภายใน พอจิตมันรวมลง พอรวมลง เห็นตัวเองนั่งอยู่ แล้วหลวงตาเอาดาบเข้ามาฟัน พอฟันขึ้นมา ดูสิ ฟันแขนขาดไป ฟันหัวขาดไป ฟันร่างกายนี้เป็นชิ้นๆ ออกไป แล้วร่างกายเราเหลืออะไรล่ะ

สิ่งที่ไปรู้ไปเห็นต่างๆ มา รู้เห็นแล้วก็สําคัญตนว่า เราเป็นผู้ที่มีอํานาจ เป็นผู้ที่รับรู้ เป็นผู้วิเศษ แต่เวลาจิตมันอยู่ภายใน เวลาหลวงตาเอามีดฟันลงไป อู๋ย! แขนเราขาดออกไปแล้ว อู๋ย! ร่างกายเราย่อยสลายไปหมดเลย เห็นไหม มันคายตัวตน มันสํารอก มันสํารอกทิฏฐิ มันสํารอกทิฏฐิมานะ มันสํารอกเวร สํารอกกิเลส สํารอกมาร อารมณ์มันแตกต่างไง พอมันสํารอกมันคาย โอ๋ย! มันซาบซึ้งนะ พอรุ่งขึ้นไปจะไปกราบหลวงตา หลวงตาไล่

“เดี๋ยวๆๆ ขอให้ฟังก่อนๆๆ” กับทิฏฐิที่ว่าตัวมีความสามารถ ทิฏฐิว่าตัวมีความรู้ ทิฏฐิว่าเราภาวนาเก่ง หลวงตาจะมาสอนเราหรือ เรานี่ภาวนาดีกว่า แต่พอมันเป็นจริงขึ้นมา เห็นไหม มันสํารอกมันคาย มันแตกต่างกัน

มันแตกต่างกันเหมือนกับคําถามนี่ “มีพระท่านเดินเข้ามา เห็นเป็นผิวพรรณท่านสดใส ท่านเดินเข้ามา พอท่านนั่งลงแล้วเห็นเป็นโครงกระดูกซ้อนเข้าไป แล้วหักๆ หักเป็นกองๆ เป็นภูเขาเลย”

อันนี้ที่มันเตือน มันเตือนตรงนี้ไง ความหมายมันความหมายตรงนี้ไง ไม่ใช่เห็นนิมิตแล้วก็จะได้จรวด ๓ ลํา จะได้จรวดแล้วก็จะไปดาวอังคาร จรวดนี้ก็จะไปดาวพฤหัส ไอ้จรวดนี้ก็จะไปดวงอาทิตย์ มันไม่ใช่อย่างนั้น เห็นอย่างนั้นไม่เป็นประโยชน์อะไรเลย แต่เห็นเป็นกองกระดูก

นี่ไง ถึงบอกว่าทําไมท่านถึงมาสอนเรา แล้วทําไมไม่เป็นพระองค์อื่น ทําไมต้องเป็นพระองค์นี้

ถ้าเป็นพระองค์อื่นมาก็ให้เลขท้าย ๒ ตัว จะให้รางวัลที่ ๑ แล้วพอได้รางวัลที่ ๑ มาแล้ว พอได้เงินมาก็สํามะเลเทเมา แล้วก็เล่นการพนัน ติดการพนัน ติดยาเสพติด พระองค์อื่นมันจะให้ประโยชน์อย่างนั้นไง

แต่ถ้าเป็นธรรม ให้ประโยชน์เป็นกองกระดูกนี่ไง ให้ประโยชน์เป็นกองกระดูก เป็นร่างกาย เป็นสิ่งที่สํารอกคายทิฏฐิมานะ นี่ไง มันต่างกันตรงนี้ไง ถ้ามันต่างกันตรงนี้

ถ้ารู้เท่านิมิตมันจะเป็นประโยชน์ ถ้าไม่รู้เท่านิมิต ไม่รู้เท่านิมิตแล้วสําคัญตนไปตามนิมิตนั้นมันก็ไม่ถูกต้อง ถ้าเราจะรู้เท่านิมิต พอเรารู้เท่านิมิต ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต มันก็เห็นสติปัฏฐาน ๔ นี่ไง สติปัฏฐาน ๔ มันอยู่ที่นี่

สติปัฏฐาน ๔ จริงคือจิตมันจริง จิตมันสงบจริง แล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง มันเป็นวิปัสสนา แต่ถ้าเราเห็นด้วยตํารับตํารา เห็นด้วยความคาดหมาย เห็นด้วยความสร้างภาพ เห็นด้วยการที่ครูบาอาจารย์ส่งต่อๆ กันมา มันเป็นทางวิชาการ มันไม่จริงหรอก มันไม่จริง มันไม่จริงเพราะอะไร มันไม่จริงเพราะมันไม่สํารอก ไม่สํารอก ไม่คายทิฏฐิมานะ ถ้ามันสํารอก มันคายทิฏฐิมานะ มันคือการแก้กิเลส

แต่ถ้าการศึกษาทางวิชาการ เห็นไหม ปัญญาๆ ยิ่งอยากรู้ ยึดความรู้เป็นของเรา ยึดว่าเรารู้ ยึดว่าเรารู้เราเห็น ยึดว่าเราจะละกิเลส ยึดว่ากิเลสมันจะขาดไปจากเรา ยึดว่าจะละกิเลส ยึดว่ากิเลสขาดนะ แต่ไม่ทําอะไรเลย มันเป็นโลกียปัญญา มันเป็นปัญญาของโลก มันไม่ใช่ภาวนามยปัญญา ถ้ามันภาวนามยปัญญา ความรู้จริงภายในมันคล้ายๆ กับสิ่งที่เห็นนิมิต ความรู้จริงภายใน ความรู้จริงภายในมันจะสํารอก

ปัญญาภายนอก ปัญญาภายนอกคือปัญญาวิชาชีพ ปัญญาภายในคือภาวนามยปัญญา ปัญญาที่สํารอกคายทิฏฐิมานะ คายความรู้ความเห็นของตนภายใน อันนั้นน่ะมันจะเป็นจิตจริง สมาธิจริง จะเป็นเห็นสติปัฏฐาน ๔ จริง จะเป็นวิปัสสนาจริงๆ แล้วก็จะเกิดญาณทัสสนะ เกิดญาณหยั่งรู้ ญาณหยั่งรู้ตามความเป็นจริง แล้วเราจะเห็นอริยสัจจะจริง เป็นสติปัฏฐาน ๔ จริง นี้คือการรู้เท่านิมิตแล้วใช้ประโยชน์จากการที่เรามีจิตวิญญาณ เรามีปัญญา เราทําประโยชน์ของเราขึ้นมาให้เป็นประโยชน์กับเรา นี้ในการประพฤติปฏิบัติ เอวัง

๔

เชื่อกรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๙ ธันวาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “คําสาปแช่งมีจริงไหม”

กราบเรียนท่านอาจารย์ค่ะ หนูขอสอบถามข้อสงสัยค่ะ

ตามหลักพระพุทธศาสนา ชีวิตของคนเราขึ้นอยู่กับการกระทําคือกรรมของตนเองเป็นหลัก แต่หากว่ามีคนสาปแช่งเราให้พบความวิบัติฉิบหายด้วยแรงแค้น ทั้งๆ ที่เราไม่ได้ทําผิดคิดร้ายกับเขาเลย

๑. คําแช่งนั้นจะมีผลกับเราไหม โดยเฉพาะยิ่งคนที่แช่งเราชอบนั่งสมาธิ มีพลังจิตที่เข้มแข็ง ขณะที่เราไม่ได้นั่งสมาธิเลย

๒. คนที่แช่งเราจะได้รับผลที่ตนเองชอบแช่งคนอื่นไหม เช่น เขาแช่งให้คนโดนรถชน แล้วคนแช่งจะได้รับผลอย่างไร เพราะหนูสงสัยว่า ระหว่างกรรมดีกับคําแช่ง อันไหนจะส่งผลมากกว่ากันคะ ขอบพระคุณ

ตอบ : นี่พูดถึงคําถามนะ คําถามของเรา เห็นไหม โดยสัจจะ คําถามมันมีคําตอบในตัวมันเองอยู่แล้ว บอกว่าในพระพุทธศาสนาสอนเรื่องการกระทําไม่ใช่หรือ ในพระพุทธศาสนาสอนเรื่องกรรมไม่ใช่หรือ

ในพระพุทธศาสนาก็สอนเรื่องกรรม เรื่องการกระทํา คนเรามีการกระทํา ทําดีมันผลตอบสนอง ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว มันเป็นความจริงอยู่แล้ว นี่คําตอบมันมีอยู่ในคําถามอยู่แล้ว

แต่นี้เพียงแต่ว่าเวลาถามมา ทุกคนถามแล้ว ทุกคนมีความสงสัยถึงได้ถามมา พอถามมาแล้ว ถ้าเราจะตอบโดยที่ว่าเป็นพระพุทธศาสนาล้วนๆ มันก็บอกว่านี่ใช่

การทํา พระพุทธเจ้าสอนให้เชื่อเรื่องกรรม เรื่องการกระทํา ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว สอนตรงนี้ แล้วสอนเรื่องอริยสัจ สอนเรื่องสัจจะความจริง สอนให้คนพ้นจากทุกข์ ถ้าพ้นจากทุกข์ เรื่องแบบนี้ เรื่องคําถามนี้ไร้สาระมากเลย ไร้สาระ เห็นไหม

หลวงตาท่านสอนไว้ประจํา ให้ดูใจเรา ให้ดูตัวตนของเรา เรื่องของคนอื่นเป็นเรื่องของเขา เรื่องของคนอื่น เราไม่ต้องไปยุ่งกับเขา มันเป็นเวรเป็นกรรมของสัตว์โลก เขาคิดอย่างไรมันเรื่องของเขา เรื่องของเราคือดูใจของเรา นี่พูดถึงนักปฏิบัติ

แต่โดยสังคมทั่วไปมันก็มีความสงสัยเป็นธรรมดา ถ้ามีความสงสัยเป็นธรรมดา มันต้องย้อนกลับไปไง มันย้อนกลับไปว่า ก่อนที่พระพุทธศาสนาจะเข้ามาสู่สุวรรณภูมิ ในสุวรรณภูมิเขานับถือศาสนาอะไร ก่อนจะมีศาสนาในโลกนี้มันก็มีศาสนาผี เขาเชื่อผีเชื่อสาง เขาเชื่อคําสาปแช่ง เขาเชื่อเรื่องอย่างนี้ เรื่องพระเจ้าของเขา

ฉะนั้น ในเมื่อศาสนาเริ่มต้นมันศาสนาเรื่องผี ในปัจจุบันนี้ก็ยังถือผีกันอยู่ ทั้งๆ ที่เป็นชาวพุทธ เห็นไหม ทรงเจ้าเข้าทรงนี่ผีทั้งนั้นน่ะ นี่เรื่องผีเรื่องสางทั้งนั้นน่ะ พวกทรงเจ้าเข้าทรง เรื่องจิตวิญญาณเรื่องผีทั้งนั้นน่ะ ทําไมคนเชื่อล่ะ

ทีนี้พอคนเชื่อเพราะอะไร เพราะความเชื่ออันนั้นมันทําให้เป็นความจริงขึ้นมาได้ ถ้าเราไม่เชื่อ เราไม่เชื่อมันก็อยู่ข้างนอก มันไม่เกี่ยวอะไรกับเราหรอก แต่เพราะเราไปเชื่อ ไปเชื่อคือการยอมรับ เห็นไหม เหมือนกฎหมาย กฎหมายถ้าบังคับใช้ไม่ได้ กฎหมายก็บังคับเราไม่ได้ แต่กฎหมายนี่กฎหมายบังคับใช้ เรายอมรับความบังคับใช้อันนั้นมันก็เป็นอันนั้น นี่ก็เหมือนกัน เราไปเชื่อเรื่องอย่างนี้ เรื่องผีเรื่องสางไง เรื่องคําสาปแช่ง เรื่องต่างๆ ทีนี้คําสาปแช่งมีไม่มีล่ะ

ไม่มีพระพุทธศาสนาก็มีคนเกิดคนตาย มีพระพุทธศาสนาก็มีคนเกิดคนตายเหมือนกัน ไม่มีพระพุทธศาสนาก็มีคนเกิดคนตายมาแล้ว พระพุทธเจ้ามาเกิด ไม่มีพระพุทธศาสนา พระพุทธเจ้าก็มาเกิด พอมาเกิดแล้ว พระพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วศาสนาพุทธถึงได้เกิดขึ้น ก่อนที่พระพุทธเจ้าจะเกิดก็มีคนเกิดคนตายเหมือนกัน พระพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วสอนพวกเราก็มีคนเกิดคนตายเหมือนกัน นี่ไง เพราะว่ามีคนเกิดคนตาย ผลของวัฏฏะ

เราจะบอกว่า ผลของวัฏฏะมันมีของมันอยู่อย่างนั้น ถ้าผลของวัฏฏะมีอยู่อย่างนั้น มีคนเกิดคนตาย ก่อนที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้ธรรมก็มีคนเกิดคนตายเหมือนกัน เขาก็เชื่อถือของเขาไป เชื่อถือตามโบราณที่เขาเชื่อถือกันมา

แต่พอพระพุทธเจ้าเกิดขึ้นนะ อทาสิ เม อกาสิ เมฯ เวลามีคนตาย พระพุทธเจ้าสอนไง อย่าเสียใจ อย่าร้องไห้ อย่าครํ่าครวญ สิ่งที่คนตายก็ตายไปแล้ว ให้ทําคุณงามความดีแล้วแผ่กุศลให้ถึงกัน คนเกิดคนตายเขาก็ตายไปแล้ว เราจะครํ่าครวญต่อไปมันเป็นอดีตอนาคต มันไม่เป็นปัจจุบัน

ถ้าเป็นปัจจุบัน เรามีสติปัญญาใช่ไหม ในเมื่อคนใกล้ชิดเราตายไป เราก็เสียใจเป็นธรรมดา สิ่งที่เรามีความกระทบกระเทือนเป็นธรรมดา แล้วธรรมดา เราจะช่วยเหลือกันอย่างไรล่ะ เราจะช่วยเหลือเจือจานกันอย่างไร ช่วยเหลือเจือจานกันไป เราก็อุทิศส่วนกุศลไป นี้เป็นเรานะ

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ท่านมีธรรม ธรรมของท่าน ท่านแผ่เมตตาของท่าน ท่านช่วยได้นะ ท่านทําให้พ้นจากสิ่งที่ตกนรกขึ้นมาเป็นชั้นๆ ได้ มันทําได้ แต่กรณีอย่างนั้นมันเป็นกรณีพิเศษของแต่ละบุคคล แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสอนนี่สอนอริยสัจ สัจจะ สัจจะคือความเสมอภาคที่เป็นอย่างนี้ทุกๆ คน เท่าๆ กัน เท่าๆ กันแล้ว เห็นไหม

ทีนี้ว่าคําสาปแช่ง คําสาปแช่งมันจะมีผลไหม คําสาปแช่งจะมีผลไหมล่ะ ในเมื่อเราเชื่อกรรม เราทําดี ถ้าทําดีนะ ดูพระนะ ดูครูบาอาจารย์เราอยู่ในป่า เวลาเข้าป่าเข้าเขาไป คนที่เข้าป่าเข้าเขาเขามีวิชาอาคม ทางนายพรานเขามีวิชาอาคมของเขา แต่เวลาครูบาอาจารย์เราเข้าป่านะ เรามีศีลเป็นเครื่องคุ้มครอง มีศีล ศีลนี่มันปกป้องได้หมดเลย เรามีศีล เรามีความสะอาดบริสุทธิ์ นี่ไง ทําดีได้ดีไง

ถ้าเรามีศีลคือความปกติ เขาจะสาป เขาจะแช่ง เขาจะเล่นของ เขาจะปล่อยของ เรื่องของเขา เราไปห้ามใจใครไม่ได้หรอก เราทําดีนะ ก็มีคนไม่เห็นด้วย เราทําความชั่ว เขาก็ไม่เห็นด้วย แต่เขาก็อยากให้เราทํา เพราะเราทําชั่ว แต่เขาก็ไม่เห็นด้วย ทําดีทําชั่วมันไม่มีใครเขาเห็นด้วยกับเราหรอก ฉะนั้น เวลาเรามีศีล มีศีลคุ้มครอง ถ้ามีศีลคุ้มครองนะ สิ่งที่ว่าคําสาปแช่งอะไรนี่ คําสาปแช่งจะมีผลไหม

ถ้าคําสาปแช่งในการปฏิบัติเข้มข้น ไม่มีผล มันเป็นผลของการสาปแช่งของเขา แต่ในทางวัฏฏะมันมีผล มันมีผล คําว่า “มีผล” ของเขา เพราะเขาสาป เขาแช่ง เขามีกรรมใช่ไหม เขามีมโนกรรม เขาทําของเขาแล้ว เขาทําของเขาแล้วนะ การทําร้ายคนอื่นเท่ากับการทําร้ายตนเอง เพราะเราคิดว่าเราทําร้ายคนอื่น แต่ความจริงคือการทําร้ายตนเอง เราคิดอาฆาต พยาบาทอาฆาตมาดร้ายใคร เราเจ็บชํ้านํ้าใจก่อน

เราคิดทําลายคนอื่น เท่ากับเราทําลายตนเอง แต่คนเราไม่คิดตรงนั้นหรอก เราคิดว่าเราทําลายคนอื่น ทําด้วยความสะใจ เราไม่พอใจใคร เราไม่พอใจ เราอยากทําลายใครเราก็ทําลายเขา ว่านี่คือจิตใจเราเรียกร้องให้ทําลายเขา แต่เราทําลายใครก็แล้วแต่ กรรมมันเกิดกับเรา กรรมมันเกิดกับเรา เราเป็นคนคิด เราเป็นคนวางแผน เราเป็นคนกระทํา กรรมมันเกิดตรงนี้ไง นี่ทําลายคนอื่น ทําลายใครก็แล้วแต่ เท่ากับทําลายตนเอง ถ้าเราไม่ทําลายใครเลย ถ้าเราทําคุณงามความดีให้เขา เราก็ทําบุญกุศลกับตัวเราเอง

ฉะนั้น “คําสาปแช่งจะมีผลไหม”

มันมีผลในการสาปแช่ง ในการอาฆาตมาดร้าย ความอาฆาตแค้น ถ้าบอกไม่มีเลย ไม่มีเลยนะ มันก็เหมือนกับเราเอาฝ่ามือปิดกั้นฟ้าไว้ เพราะพระเทวทัต เริ่มต้นที่พระเทวทัตกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผูกอาฆาตแค้นกันมาตั้งแต่เริ่มต้นไปเป็นพ่อค้าไง ตั้งแต่ก่อนจะเป็นพระโพธิสัตว์ ไปเป็นพ่อค้า ไปแลกเปลี่ยนถาดทองคํา เอาทองคําไปแลกเปลี่ยน มีของเด็กเล่น เอาของเด็กเล่นไปแลกเปลี่ยน แลกเปลี่ยนสินค้าสมัยโบราณ

เทวทัตกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพ่อค้าด้วยกัน แล้วที่เป็นพ่อค้า ไปถึงจะไปแลกสินค้า มันมีผู้เฒ่าที่นั่นคนหนึ่ง เด็กอยากได้สินค้านั้น แต่เขาไม่มีสิ่งใดแลก เขาก็จะเอาถาด ถาดที่ว่าเป็นเชี่ยนหมากมาแลก เป็นถาดใช้ของ เทวทัตเขาเห็นว่าเป็นทองคํา แล้วเขาบอกว่านี่ไม่มีราคา เขาก็ไปก่อนไง คิดว่าเดี๋ยวจะกลับมาเอา จะกดราคาเขา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปด้วย เป็นพ่อค้าเหมือนกัน ไปถึงก็มีสินค้าไปเหมือนกัน ของเด็กเล่น เด็กมันอยากได้ ผู้เฒ่าผู้เป็นย่าก็บอกว่าขอแลก พระพุทธเจ้าบอก อู้ฮู! เอาถาดนั้นมาแลก ถาดนี้ถาดทองคํานะ ค่ามหาศาลเลย เอามาแลกกับสินค้า สินค้ามีค่าเล็กน้อยนัก

ผู้เฒ่านั้นบอกว่า จะมีค่ามากมีค่าน้อย ในเมื่อเด็กมันอยากได้ของเล่นนั้น เขาขอแลกของเล่นนั้นให้กับเด็ก

อ้าว! ถ้าแลกอย่างนั้น สินค้าที่เอามามันมีค่าน้อยกว่าถาดนี้เยอะมากเลย ถ้าจะแลกอย่างนั้น สินค้าทั้งหมดยกให้หมดเลย แลกถาดทองคํานั้นไป เพราะว่าเป็นคนซื่อตรงไง ซื่อตรงก็แลกถาดนั้นไป ถาดนั้นเป็นถาดทองคํามีค่ามาก

เทวทัตก็ไปทั่ว ไปแลกสินค้ามาก็กะจะย้อนกลับมาเอาไง พอย้อนกลับมาก็จะมาแลก บอกถาดนั้นไม่มีค่า จะเอาสินค้ามาแลกเท่านี้ก็พอ

ผู้เฒ่านั้นบอกว่า พ่อค้าคนนั้นเขาได้แลกไปแล้ว เขาได้เอาถาดทองคําไปแล้ว

เทวทัตมีความโกรธแค้นมาก กําทรายขึ้นมากําหนึ่ง แล้วปล่อยทรายที่กํามา ว่าจะอาฆาตแค้นไปทุกภพทุกชาติ เหมือนกับดั่งเม็ดทรายนี้ แล้วก็ผูกอาฆาตแค้นมากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฉะนั้น พอการเวียนว่ายตายเกิดมา เทวทัตกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลยกลายเป็นคู่เวรคู่กรรมกันมาตลอด นี่ผลมันมีไหม

ถ้าบอกว่ามันไม่มี ผลการผูกโกรธมันไม่มี ไม่มีหรอก สิ่งที่การสาปแช่งด้วยอาฆาตแค้นนี้มันไม่มีผลหรอก มันไม่มีผล ถ้าไม่มีผล เทวทัตกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผูกโกรธกันมาตั้งแต่นั่นน่ะ เริ่มต้นตั้งแต่ผูกอาฆาตกันมา แล้วก็ส่งต่อมา เกิดตายๆ กันมา ไม่มีต้นไม่มีปลาย จนชาติสุดท้าย ชาติสุดท้ายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เทวทัตมาเกิดเป็นลูกพี่ลูกน้องขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นลูกพี่ลูกน้อง

ถึงเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกบวช องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เป็นพระอรหันต์ เป็นศาสดา เทวทัตมาขอบวช นี่เทวทัตมาขอบวช

สุดท้ายแล้ว เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ถึงอนาคตังสญาณ แต่เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การผูกโกรธกันมา การเป็นคู่เวรคู่กรรมกันมามันส่งผลมามาก ทีนี้ส่งผลมามาก พอมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ เป็นศาสดา ไม่มีแรงอาฆาตแค้น ไม่มีสิ่งใด มีแต่ความเมตตา มีแต่ความรื้อสัตว์ขนสัตว์ ฉะนั้น เอาเทวทัตเข้ามาอยู่ด้วย แล้วเทวทัตก็มาแผลงฤทธิ์ไง

ถึงเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่มีโต้ตอบสิ่งใด จนเทวทัตคิดได้เอง คิดได้เอง จะมาขอขมาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่มาแวะที่หน้าประตูเชตวัน จะไปล้างตัวก่อน พอก้าวลงจากแคร่ ธรณีสูบไปเลย เพราะได้ทําร้ายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเยอะมาก นี่พูดถึงว่ากรรม กรรมที่เขาทํามา แต่ผลมันมีไหม ผลมันมีไหม

ผลมันมีแต่เขา มันไม่มีกับเรา เพราะเราเป็นชาวพุทธใช่ไหม เราเอาที่ปัจจุบันนี้ไง เราเอาที่ปัจจุบันนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว

ฉะนั้น สิ่งที่คําถามเขาถามอารัมภบทมา เห็นไหม “หนูมีความสงสัยว่า ตามหลักพระพุทธศาสนา ชีวิตของคนเราก็ขึ้นอยู่กับการกระทํา เรื่องกรรมของตนเองเป็นหลักไม่ใช่หรือ แล้วคําสาปแช่งของคนอื่นมันจะมีผลไหม”

คําสาปแช่งเป็นเรื่องของเขา ใครทําร้ายคนอื่นเท่ากับทําลายตัวเขาเอง เขาสาปแช่งมันก็เป็นผลของเขาเอง ถ้าผลของเขา เขาจะสาปแช่งมันเรื่องของเขา เราจะไปห้ามว่า เราเกิดมาแล้วจะไม่ให้คนสาปแช่งเลย จะไม่ให้คนผูกโกรธเราเลย จะไม่ให้มีคนคิดร้ายกับเราเลย มันไม่มีหรอก

ทําดีได้ดี ทําดีกับใคร ทําดีที่ไหน ทําดีแล้วคนอื่นเขาเห็นว่าเราทําดี เขาก็ไม่พอใจ ไม่พอใจมันก็เรื่องของเขา เราก็ต้องมีความหมั่นเพียรของเรา พอเราทําดี เขาบอกคนนี้ทําดีแล้วไม่ดี เราก็จะเลวไปเหมือนเขา มันก็ไม่เป็นประโยชน์อะไรกับเรา

สังคมมันเป็นแบบนั้นน่ะ ผลของวัฏฏะๆ เราจะมีหลักใจมากไหม ถ้าเรามีหลักใจของเรานะ เราจะแก้ไขปัญหานี้ ปัญหานี้ปัญหาเล็กน้อยมาก เขาเรียกโลกธรรม ๘ ไง เวลาครูบาอาจารย์ของเรา ถ้ามีใครติฉินนินทา มีใครต่างๆ มีใครจะปองร้ายอย่างไรก็เรื่องของเขา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทวทัตกลิ้งหินลงมา มันไม่โดนหรอก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ทุกอย่าง เพียงแต่ว่าสงสารว่าเทวทัตเขาผูกโกรธขนาดนั้น ก็เอาเท้าให้เศษหินมันกระดอนมาโดน ห้อพระโลหิตคือห้อเลือด เท่านั้นน่ะ ให้เขาสมความปรารถนาเขา เขาพยายามจะฆ่า เขาพยายามจะทํา เขาจะแย่งชิง เขาทําเต็มที่ของเขา นั่นมันเรื่องของเขา สุดท้าย ผล เห็นไหม ธรณีสูบเลย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน มันเรื่องของเขา ๑. เราห้ามความที่เขาทําไม่ได้ ๒. ในเมื่อเราเป็นบริษัท ๔ อุบาสก อุบาสิกา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้กับเรา ฝากศาสนาไว้กับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา คําว่า “ฝากศาสนาไว้” มันมีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรายึดอันนั้นไว้

เห็นไหม เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร แต่ทํายากเนาะ เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ใครจะมีเวรมีกรรม เราก็ให้อภัยเขา อโหสิกรรมกับเขา เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ถ้าเราจองเวรจองกรรมกันต่อไป ไม่จบหรอก เราระงับ เราระงับของเรา

ถ้าเราระงับนะ ใหม่ๆ มันจะดิ้นมาก วิทยาศาสตร์ไง ก็เขาทําๆ เราไม่ได้ทํา เขาทํา เราผิดได้อย่างไรๆ แต่ถ้ามันเป็นเวรเป็นกรรมนะ อืม! ยกให้เขาเถอะ มันเป็นเวรกรรมของเราเอง จบสิ้นกันเท่านี้ ทําแต่ความดีของเราไป จบ แค่นี้จบ แล้วจบแล้วนะ แล้วเราก็ทําดีของเรา ทําดีตรงไหนล่ะ

ทําดี ชีวิตเรา เราก็ปากกัดตีนถีบ เราก็ทําคุณงามความดี ทําดีคือทําความซื่อสัตย์ ความซื่อตรงนั่นล่ะคือความดี ความสุจริตคือความดี เราทําความสุจริต ความซื่อตรง ความซื่อสัตย์ของเรา เราทําคุณงามความดีของเราไป ชีวิตนี้มันจะทุกข์มันจะยาก มันจะขาดแคลนอย่างไร เราก็ไปเส้นทางนี้แหละ เพราะเราไม่สร้างเวรสร้างกรรมไปมากกว่านี้อีกแล้ว แล้วถ้ามันเข้าถึงทาง มันปฏิบัติไปแล้วนะ ถ้ามันสิ้นสุดแห่งทุกข์ไปมันก็จบ ถ้าไม่สิ้นสุดแห่งทุกข์ไป เราก็สร้างอํานาจวาสนาบารมีของเราไป

นี่พูดถึงว่า เขาว่า “มันจะมีผลในพระพุทธศาสนาไหม”

มันมีผลในการผูกอาฆาตมาดร้าย ถ้าเขาไม่ระงับของเขา แต่ถ้าในเชิงปฏิบัติมันไม่มีผล มันไม่มีผลกับเรา เราปฏิบัติของเราได้ ใครชื่นชมเรา เราก็ปฏิบัติ ถ้าเราปฏิบัติไม่ดี ใครชื่นชมเรา เราก็ล้มลุกคลุกคลาน ถ้าเราปฏิบัติของเรา ใครสาปแช่งเราขนาดไหน ถ้าเราปฏิบัติได้ดีของเรา เราก็ไปของเราได้ มันอยู่ที่เราปฏิบัติของเราเอง

ฉะนั้น สิ่งที่เขาทํามันเท่ากับทําร้ายตัวเขาเอง คําว่า “แรงแค้น” ถ้าเราไม่ได้ทําผิดคิดร้ายจะเป็นอย่างนั้นไหม

ไม่เป็น เพราะคําว่า “เราไม่ได้ทําผิดคิดร้ายอย่างนั้น” เขาจะว่าอย่างไร เขาจะพูดขนาดไหน แต่เราไม่เป็นแบบนั้น นี่โลกธรรม ๘ ถ้าเราไม่เป็นแบบนั้น มันก็เป็นลมปากของคน แต่ถ้าเราไม่มีจุดยืน เขาว่าอย่างไรเราก็หวั่นไหว เราก็ทุกข์ยาก เราก็หวั่นไหว แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติแล้วท่านจะไม่หวั่นไหวกับเรื่องอย่างนี้ ท่านบอกว่าลมปากของคน

ใส่เสื้อกันหนาว ลมหนาวเวลามันพัดมาหนาวขนาดนี้ แต่ลมปากของคนเวลามันพัดมาที อู้ฮู! หัวใจนี้สั่นไหวไปหมดเลยเนาะ ลมปากของคนมันพูดมาที โอ้โฮ! มันเจ็บมาก โลกธรรม ๘ แต่ถ้าเรามีจุดยืนแล้วนะ มันไม่หวั่นไหวไง ก็ไม่ได้ทํา

ทีนี้มันเป็นเวรกรรมนะ ทางวิชาการเขาบอกว่า คนที่ไม่ได้ทําผิดติดคุกก็เยอะมาก ไม่ได้ทําความผิดนะ แต่เขาสร้างหลักฐานให้ติดคุก ไม่ได้ทําเลยก็มี ถ้าอย่างนั้นเราไม่ได้ทํา แต่ทําไมมันมีผลอย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าทําใจไม่ได้มันยิ่งทุกข์ใจไป ๒ ชั้น ๓ ชั้น แต่ถ้าทําใจได้นะ ในเมื่อเหตุการณ์อย่างนั้น มีคนปองร้าย มีคนสร้างหลักฐาน สร้างหลักฐานจนศาลเชื่อ ตัดสินให้จําคุกโดยที่ไม่ได้ทําความผิดเลย มันยิ่งแปลกประหลาด

นี่พูดถึงว่า ในเมื่อเราไม่ได้คิดร้ายอย่างนั้น แล้วมันจะมีผลไหม

มันมีโดยสังคม โดยเรื่องโลก แต่เรื่องธรรมไม่มี

ฉะนั้น เข้าคําถาม “๑. คําแช่งนั้นจะมีผลกับเราไหม โดยเฉพาะอย่างยิ่งคนที่แช่งเราชอบนั่งสมาธิ มีพลังจิตที่เข้มแข็ง ขณะที่เราไม่ได้นั่งสมาธิเลย”

กรณีนี้มันยิ่งน่ากลัวเข้าไปใหญ่เลยเนาะ พอเขาจะสาปแช่ง เขานั่งหลับตาเนาะ ยิ่งปากมุมมิบๆ ด้วย โอ้โฮ! กลัวใหญ่เลย ถ้าเขานั่งหลับตาแล้วก็ปากมุมมิบๆ โอ้โฮ! ตกใจ

มันดูได้ ๒ กรณี กรณีหนึ่งถ้าเขานั่งเป็นสัมมาสมาธิ คนที่นั่งสมาธินะ ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีศีล พอถ้าจิตสงบเข้ามา เพราะมีศีลถึงเป็นสัมมาสมาธิ เพราะไม่มีศีล เวลาทําความสงบของใจ ทําความสงบของใจเข้ามา เห็นไหม อย่างเช่นที่เขาทําของ ทําของกันนี่เพราะอะไร เพราะว่าการทํานั้นมันผิดศีลไง มันผิดศีลเพราะอะไร เพราะเราไปทําร้ายเขา เราเบียดเบียนเขา เราทําให้คนเขาแตกแยก เราให้โทษกับเขา แล้วเราทําสมาธิไปทําไมน่ะ ถ้าทําสมาธิมามันก็เป็นมิจฉาสมาธิ มิจฉาสมาธิมันก็ให้ผลร้าย ให้ผลร้ายกับตัวเอง ให้ผลร้ายกับทุกๆ คนไง

แต่ถ้าเรามีสัมมาสมาธิใช่ไหม เรามีศีลของเรา ศีลคืออะไร เราสละมาทุกอย่างเลย มาทําบุญกุศลกัน เราสละทุกๆ อย่างเลย แล้วเราจะไปทําร้ายใคร ถ้าเราไม่ทําร้ายใครนะ ถ้าจิตมันสงบเข้ามาได้ มันมีศีล มีสมาธิ แล้วถ้ามันเกิดปัญญาขึ้นไปมันก็เป็นผลของมัน

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาชอบนั่งสมาธิด้วย นั่งสมาธิ เขานั่งสมาธิเป็นมิจฉาหรือเป็นสัมมา แล้วเขานั่งสมาธิ นั่งสมาธิเพื่อทําไม เขานั่งสมาธิ แก้วแหวนเงินทองหามาเป็นสมบัติของเรา เราทํางานอาบเหงื่อต่างนํ้ามา หาเงินเป็นสมบัติของเรา แล้วเวลาเราภาวนา เราจะเอาอัตตสมบัติ จะเอาสมบัติที่เป็นความจริง อกุปปธรรม ธรรมเหนือโลก ธรรมที่ให้หัวใจนี้มันมีที่พึ่งอาศัย แล้วพอทําสมาธิแล้วจะไปสาปแช่งคนอื่น จะไปทําร้ายคนอื่น มันขัดแย้งกันไง ถ้ามันไม่เป็น

ฉะนั้น นั่งสมาธิไม่นั่งสมาธิไม่สําคัญ ไม่สําคัญ นี่บอกยิ่งเขานั่งสมาธิด้วย เขามีพลังจิตที่เข้มแข็งด้วย...เข้มแข็งขนาดไหน เป็นเพชรนิลจินดาเลยไหม รู้ได้อย่างไรว่าเขาเข้มแข็งหรือไม่เข้มแข็ง นั่งสมาธิแล้วเป็นคนดีก็มี นั่งสมาธิแล้วไปทําลายคนอื่นก็มี แล้วมันมีจิตเข้มแข็งตรงไหน

พลังจิตที่เข้มแข็ง พลังจิตคืออะไร พลังจิต ถ้าเขามีพลังจิตแสดงว่าเขาจะต้องไม่โดนกิเลสโน้มน้าวไป ถ้าเขามีพลังจิตจริง เขาจะเป็นคนดี ถ้าเขามีพลังจิตจริง เขาจะไม่ทําอกุศล ถ้าเขามีพลังจิตจริง เขาจะไม่ยอมให้มารในหัวใจข่มขี่เขา

ไอ้นี่เขาไม่มีพลังจิตจริง ถ้าไม่มีพลังจิตจริง เขาถึงมาสาปแช่ง คนที่มีพลังจิตเขาจะสาปแช่งทําไม คนที่เขาทําขึ้นมาเขาเห็น เพราะคนทําสมาธิ ทําจิตสงบได้นะ ทําจิตสงบได้ ดูสิ จิตสงบนี้ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี พอจิตมันสงบขึ้นมามันมีความมหัศจรรย์ มันมีคุณค่ามาก ถ้ามันมีคุณค่ามาก มันจะเอาสิ่งที่มีคุณค่าไปแลกกับการไปสาปแช่งคนอื่น การไปทําร้ายคนอื่นหรือ

มันมีคุณค่ามาก แล้วคุณค่าอย่างนี้เสริมต่อขึ้นไป มีสมาธิก็เกิดปัญญาขึ้น ปัญญานี้มันสามารถถอดถอนกิเลสเราได้เลย เห็นไหม ถอดถอนจากปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน ถ้าเดินมรรคก็เป็นโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล เขาจะเป็นอริยบุคคลขึ้นมา แล้วเขาจะไปทําสิ่งที่ว่าทําความอกุศลอย่างนี้ได้อย่างไร เขาไม่ทําอกุศลอย่างนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เราเองไปตื่นเต้นเอง เห็นแค่เขาทํานั่งขัดสมาธิหน่อยเดียวนึกว่าเขานั่งสมาธิดีแล้วมีพลังจิตแล้วจะมาแช่งเราอีกด้วย เห็นไหม โลกธรรม ๘ เราไปกว้านมาเผาลนใจเราเอง ถ้าเราไม่กว้านมาเผาลนใจเราเองนะ มันเรื่องของเขา เขาชอบนั่งสมาธิด้วย ก็สาธุ คนนี้เป็นคนดี คนดีนี่นะ เขาจะพยายามค้นคว้าหาความเป็นจริงในใจของเขา คนดีนะ เขาจะอยู่ของเขา เนกขัมมบารมี อยู่โดยเอกเทศ จะไม่เบียดเบียนใคร จะไม่ทําให้ใครเดือดร้อน เขาจะออกอยู่วิเวกของเขา นี่คนดี เครื่องหมายของคนดี ถ้าเขานั่งสมาธิ เครื่องหมายของคนดี แล้วคนดีจะไปทําอกุศลได้อย่างไร

ฉะนั้นว่าเขาจะได้แช่งหรือไม่แช่ง เราคิดไปเองหรือเปล่า ถ้าเราไม่ได้คิดไปเอง ถ้าเขาคิด เขาว่าอย่างนั้น มันก็เรื่องของเขา มันไม่เกี่ยวอะไรกับเราเลย มันไม่เกี่ยวอะไรกับเราเลย นี่ผลของการปฏิบัติไง

“คําแช่งนั้นจะมีผลกับเราไหม โดยเฉพาะอย่างยิ่งคนแช่งชอบนั่งสมาธิ แล้วเราไม่ได้นั่งสมาธิเลย”

เราไปวิตกกังวลเอง ใครจะแช่งใครจะไม่แช่งขนาดไหน มันเป็นเรื่องของเขา ทีนี้มุมกลับ มุมกลับนะ แล้วไม่มีใครสรรเสริญเราบ้างเลยหรือ ไม่มีคนเขาบอกว่าเราเป็นคนดีบ้างเลยหรือ ไม่มีเพื่อนของเราชมเราบ้างเลยหรือ

เวลาโลกธรรม ๘ คําชื่นชมมันก็เหมือนลมพัดผ่านไป แต่คําติฉินนินทามันเจ็บแสบนัก เวลาใครติฉินนินทา เอามาคิดเป็นปี เวลาเขาชม คิดไม่ถึงวัน หายแล้ว นี่ก็เหมือนกัน คําที่ชื่นชมเราไม่มีเลยเนาะ คํามีแต่คนติฉินนินทาเนาะ

ยกเว้นแต่เรา เรานี่คนด่ากันทั้งเมือง ไม่เกี่ยว ด่าไปเถอะ ยิ่งด่ายิ่งชอบ ด่าไปเถอะ พิสูจน์กัน ไม่สน โลกธรรม ๘ จะติฉินนินทาอย่างไรเชิญตามสบาย เชิญเลย ไม่สนเลย ถ้าเราไปสนของเขา ดูสิ ธรรมเหนือโลกๆ ถ้าเอ็งเหนือโลกแล้วเอ็งจะไปตื่นเต้นอะไรกับเรื่องโลกๆ นี้ เรื่องโลกๆ นี้มันมีอะไร ไม่เห็นมีอะไรเลย ถ้าจิตใจของเอ็งตํ่าอย่างนั้นแล้วเอ็งจะไปสอนใคร ถ้าจิตใจเอ็งจะสอนเขา เอ็งต้องมีจุดยืนของเอ็ง นี่มันเหนือ เหนือโลกธรรม ๘ ไง จะนินทากาเล จะทําอะไร เชิญ เชิญตามสบาย เอ็งรู้จริงหรือเปล่า

แต่ถ้าคนรู้จริงนะ ดูสิ แก้วแหวนเงินทองตกอยู่ที่ไหน คนที่เขามีตานะ เขาเห็นว่า โอ๋ย! นี่ทองแท้ อันนี้เพชร เขาเห็นของเขาเอง ความเป็นอยู่ของเรามันฟ้องเอง คนที่เขามีหูมีตาเขารู้ ไอ้คนที่หูตาบอดนั้นมันก็กรรมของสัตว์ ถ้าหูตาฝ้าฟางอันนั้นก็ช่วยไม่ได้ ช่วยอะไรไม่ได้หรอก ก็หูตาเขาเป็นแบบนั้น แต่ถ้าหูตาเขาสว่างไสวนะ เขารู้เองๆ นี่ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม นี่ข้อที่ ๑

ข้อที่ ๒ “คนที่แช่งเราจะได้ผลที่ตนเองชอบแช่งคนอื่นหรือไม่ เช่น เขาแช่งให้คนโดนรถชน แล้วคนแช่งจะได้รับผลอย่างนั้นหรือไม่”

อันนี้มันเป็นที่เราคิดไปเอง เราคิดไปเองไงว่าคนสาปแช่ง ไอ้นี่มันก็เหมือนกับคนที่ว่าเขาจริตนิสัยเป็นแบบนั้น คนชอบเปล่งอุทาน อุทานเรื่องอะไรก็แล้วแต่ นี่เขาแช่งให้รถชน แช่งอะไร ถ้าพูดอย่างนี้เราบอกว่า โทษนะ ผู้หญิงเยอะไง

มันเรื่องของผู้หญิงมั้ง ผู้หญิงเขาชอบพูดกันอย่างนั้น เรื่องของผู้หญิง เรื่องของผู้หญิงก็ต้องติฉินนินทากันไป แต่เขาแช่งอย่างใดก็เรื่องของเขา ถ้าเราไม่มีเวรไม่มีกรรมมันมีไม่ผลอย่างนั้นหรอก ถ้ามันมีเวรมีกรรมต่อมา อุบัติเหตุมันมีอยู่ตลอดเวลา ถ้าอุบัติเหตุนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงสอนไง สอนว่า “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

ถ้าเราไม่ประมาทพลั้งเผลอกับชีวิตของเรา คนนะ มีสติปัญญาไม่พลั้งเผลอกับชีวิตนะ ไอ้เรื่องอุบัติเหตุ ไอ้เรื่องต่างๆ มันน้อยมาก ฉะนั้น สิ่งที่ว่ารถชนๆ อะไรนี่ พอรถชนปั๊บ มันเหมือนเลยนะ พอรถชน ไปไหนรถมันจะวูบมาหาเราตลอดเลย มันหวั่นไหวไปหมด ถ้าปกติก็ไม่เป็นไรนะ พอเขาบอกนี่รถจะชนนะ เห็นรถมา ตกใจไปก่อน เขาขับมา เราก็ไปตื่นเต้นกับเขา มันตื่นเต้นกับเขาไปเอง

“แล้วคนแช่งจะได้รับผลอย่างนั้นไหม”

อันนี้น่าสนใจ เราให้ร้ายแก่เขา เราให้ร้ายแก่คนอื่น ความร้ายเข้าถึงตัวเรา เราให้ร้ายแก่คนอื่นนะ ดูสิ สาปแช่งเขาๆ แล้วเวลาตัวเองประมาทพลาดพลั้งไปมันก็จะไปโดนอย่างนั้นน่ะ เวลาตัวเองจะไปโดนอย่างนั้น นั่นน่ะมันถึงจะเห็นโทษของมัน ถ้าเห็นโทษของมันแล้วนะ เพราะอะไรรู้ไหม ถ้าใครเกิดอุบัติเหตุรถชนหรืออุบัติเหตุอย่างไรก็เรื่องเวรเรื่องกรรม เรื่องความประมาท เรื่องอุบัติเหตุ นั่นเรื่องหนึ่ง

แต่ถ้าเราคิดเจตนาให้คนอื่นเป็นอย่างนั้นๆ เราให้ร้ายกับเขาตลอดไปเลย จิตใจของเรามันมืดดําอย่างนั้นไปเลยหรือ แล้วพอมืดดําอย่างนั้นไปแล้ว ถึงเวลาแล้วมันขาดสติ เวลาเราพลาดพลั้งไป เราจะไปโดนของเราเอง เพราะอะไร เพราะเราพลาดพลั้งของเรา เราขาดสติของเราไปเอง อันนั้นอีกเรื่องหนึ่ง ฉะนั้น กรณีอย่างนี้มันเป็นคนที่จิตใจตํ่า จิตใจปานกลาง จิตใจสูงส่ง

จิตใจสูงส่ง ดูสิ มูลนิธิร่วมกตัญญูทําไมเขาเสียสละกันล่ะ เขาเสียสละกัน จิตใจของเขา จิตใจเขาเป็นสาธารณะ เห็นไหม คนที่จิตใจเขาสูงส่งเขาจะช่วยเหลือเจือจานคนอื่น เขาป้องกันอุบัติเหตุ ถนนหนทางที่ไหนชํารุดเสียหาย เขาจะไปซ่อมแซมให้ ที่ไหนชํารุดเสียหาย เขาจะเอาธงไปปักไว้เลย ตรงนี้เป็นหลุมเป็นบ่อนะ คนที่จิตใจเขาเป็นคนดี เขาปรารถนาดีกับคนอื่น เขาปรารถนาดีกับผู้คนอื่น นั่นน่ะจิตใจเขาสูงส่ง

จิตใจปานกลางเขาก็บอกว่า เออ! ไม่ใช่เรื่องของเรา นั่นเรื่องของเขา ไม่รับผิดชอบอะไรเลย

จิตใจของคนที่ตํ่าทราม เวลารถมา เขาเอาถั่วเขียว เอานํ้ามันไปราดไว้ให้รถควํ่าซะ เขาจะได้ผลประโยชน์

จิตใจของคนน่ะ จิตใจของคนมันเลวทรามมันก็มี จิตใจคนปานกลาง จิตใจคนที่มีเมตตา เขาทําเพื่อประโยชน์ก็มี แล้วจิตใจแบบนี้ จิตใจดวงเดียว เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้ายมันก็เป็นแบบนี้เหมือนกัน ถ้าเป็นแบบนี้

กรณีนี้มันเป็นแบบว่าเป็นวาระ ถ้าเขาคิดไม่ดี คิดไม่ดีก็เรื่องของเขา แต่ถ้าวันไหนเขาสํานึกได้ เห็นไหม นี่เรื่องกรรม กรรมดี กรรมชั่ว ถ้ามารมันมาครอบงํา เขาคิดร้าย ถ้าธรรมะเข้ามาสู่ใจ จิตใจเขาสูงส่งขึ้น สิ่งที่เขาทํามาเขาเสียใจ เราไม่ควรทําสิ่งนี้เลย เราเคยทําสิ่งที่ไม่ดีมามากแล้ว ต่อไปนี้เราจะเป็นคนดี เราจะทําเพื่อสังคม เราจะทําเพื่อส่วนรวม ถ้าจิตใจเขาเปลี่ยนแปลงไปมันก็เป็นไปได้ ถ้ามันเป็นไปได้ มันก็เป็นประโยชน์กับคนคนนั้น มันก็เป็นประโยชน์กับสังคม เราคิดของเราอย่างนี้สิ ไม่ใช่ว่ามันจะอยู่อย่างนั้นเลย ให้เชื่อกรรมๆ เชื่อผลของกรรม ฉะนั้น จิตใจคนมันเปลี่ยนแปลงได้ เราทําความดีของเราไป ถ้าเขาคิดของเขาอย่างนั้นก็เป็นเรื่องของเขา

ฉะนั้น เขาบอกว่า “เพราะหนูสงสัยว่า ระหว่างกรรมดีกับคําสาปแช่ง อันไหนจะส่งผลมากกว่ากัน”

คําว่า “ส่งผลมากกว่ากัน” มันต้องแบบว่าต้อง ๒ ฝ่ายตอบสนองไง ยิ่งอาฆาตแค้นกัน แล้วทําลายต่อกัน ผลมันก็รุนแรง แต่ถ้าเราอโหสิ เราไม่ทําสิ่งใดเลย เขาทําเราฝ่ายเดียว มันยิ่งแรงเข้าไปใหญ่สําหรับเขา แต่เราไม่มีสิ่งใดเลย เราก็แค่รับวิบาก คือรับสิ่งการกระทําของเขา แต่ถ้าเราไม่มีสิ่งใดเลย เราอุทิศหมด เราปล่อยหมด เราให้เขาหมด เราทําดีของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นตัวอย่าง เป็นพระโพธิสัตว์เสียสละมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย จึงมีอํานาจวาสนา อํานาจวาสนาคือบารมีนะ

อํานาจวาสนาคือบารมี คือโอกาสเท่านั้นเอง แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกปฏิบัติค้นคว้า นั่นน่ะผลการกระทําความจริงอันนั้นน่ะ บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ สัจจะความจริงอันนั้นเกิดในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ขณะได้เกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ได้สร้างอํานาจวาสนามา บารมีเต็ม แต่บารมีเต็มก็คือบารมี แต่เวลาปฏิบัติขึ้นไปเป็นความจริงขึ้นมาแล้วมันถึงเป็นความจริงขึ้นมาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้ววางธรรมวินัยนี้ไว้

แล้วเราเกิดมาท่ามกลางพระพุทธศาสนา ฉะนั้น เราเชื่อไง เพราะมีร่องมีรอย มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นตัวอย่าง มีครูบาอาจารย์ปฏิบัติเป็นตัวอย่าง ฉะนั้น ทํากรรมดี แล้วกรรมปัจจุบัน กรรมอดีต กรรมปัจจุบัน กรรมอนาคต

เพราะมีอดีตมา การทํามามันเป็นพันธุกรรมของจิต จิตที่ดีมา สร้างสมบารมีมา เกิดเป็นคนก็คนที่ดี จิตที่ปานกลางมาเกิดเป็นคนก็เป็นคนปานกลาง จิตที่เกิดมานะ เกิดเป็นคน เกิดเป็นคนที่ตํ่าทราม มีอํานาจวาสนาเกิดเป็นคน แต่ได้ความฝังใจมา ความอาฆาตมาดร้ายมา เกิดมาก็ยังเกิดมาทําลายๆ ทําลายต่อไป เห็นไหม นี่ไง เกิดเป็นคนเท่ากัน แต่ใจไม่เหมือนกัน ฉะนั้น เราเอากรรมปัจจุบัน เราได้เกิดเป็นคนแล้ว แล้วมีกรรมปัจจุบัน

ฉะนั้น สิ่งที่ได้ประสบมา สิ่งที่เขามีการกระทบกระเทือนมา ปล่อยเขาไป แล้วยึดธรรมะ รัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นแก้วสารพัดนึก เป็นที่พึ่ง เป็นที่พึ่งที่อาศัย แล้วพยายามหาที่พึ่งอันนี้เป็นของเราให้ได้ ถ้าทําที่พึ่งของเราได้ เราจะเป็นประโยชน์กับเรา อันนี้พูดถึงคําสาปแช่ง

คําถามนี้สิ

ถาม : เราจะรู้ได้อย่างไรคะว่าเราควรจะฝึกแบบเจโตวิมุตติหรือปัญญาวิมุตติ อะไรที่จะเป็นตัวชี้บอกให้เราได้ทราบคะ

ตอบ : การที่จะปฏิบัติแบบเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ การประพฤติปฏิบัติของเรา เราต้องการปฏิบัติของเราเพื่อพยายามจะฝึกหัดใช้ปัญญาให้จิตใจของเราให้มีคุณธรรม ให้เป็นธรรม ให้เป็นธรรมขึ้นมา ถ้าเป็นธรรมขึ้นมา จะเป็นธรรมขั้นใดก็ได้ ขอให้ได้มีธรรมเป็นที่พึ่ง ถ้ามีธรรมเป็นที่พึ่งนะ มีธรรมความเป็นจริงในหัวใจของเราเป็นอกุปปธรรมแล้ว สิ่งนี้มันจะทําให้เราวางใจได้ว่าการเวียนว่ายตายเกิดของเรามันจะไม่ไปตามวัฏฏะ แต่มันมีคุณธรรมให้เป็นที่พึ่ง

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติขึ้นมามันปฏิบัติให้เป็นความจริงขึ้นมา พอเป็นความจริงขึ้นมาแล้ว ทีนี้ในพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งเอตทัคคะ ๘๐ องค์ เอตทัคคะ ๘๐ องค์คือพระอรหันต์ที่มีความชํานาญแต่ละแนวทาง ทีนี้พระอรหันต์ที่มีความชํานาญแต่ละแนวทางมีจุดเด่นแต่ละแนวทาง ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไป เขาบอกว่า เราจะปฏิบัติเป็นเจโตวิมุตติหรือปัญญาวิมุตติ

คําว่า “เจโตวิมุตติ” เจโตวิมุตติเป็นแนวทางของพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะมีฤทธิ์มีเดช เพราะอะไร เพราะใช้สมาธิมันถึงเป็นเจโตวิมุตติ เพราะมีสมาธิ เอาสมาธิเป็นตัวฐาน เวลาเกิดปัญญาขึ้นมามันก็มีมรรค ๘ เหมือนกัน แต่สมาธิเป็นตัวนํา มีหลักเป็นตัวนํา

พระสารีบุตร พระสารีบุตรมีปัญญามาก พอมีปัญญามาก มีความสงสัยมาก เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะเป็นสหายต่อกัน แล้วปรารถนาด้วยกัน ปรารถนาว่าเป็นพระอัครสาวกด้วยกัน ฉะนั้น เวลาพระสารีบุตรไปเจอพระอัสสชิ พระอัสสชิเทศน์ เย ธมฺมาฯ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เราต้องดับที่เหตุนั้น พระสารีบุตรเป็นพระโสดาบัน เอาหลักธรรมนี้ไปบอกพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะได้ฟัง ได้ใช้ปัญญาไตร่ตรองตามก็ได้เป็นพระโสดาบันด้วยกัน นี่พูดถึงว่าต้นทุนเป็นพระโสดาบันด้วยกัน

ทีนี้ก็เลยลาสัญชัยไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปขอบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พอบวชเสร็จแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนพระโมคคัลลานะ ๗ วันได้เป็นพระอรหันต์ พระสารีบุตรยังไม่ได้เป็นเพราะปัญญามาก บอกอะไรมา บอกสิ่งใดมาก็ใช้ปัญญามาก มันยังไม่เชื่อ ยังไม่ลงใจ พิจารณาอยู่นั่นน่ะ พิจารณาไม่ลงใจ ต้องสอน ไปครั้งสุดท้ายไปอยู่ที่ถํ้าเขาคิชฌกูฏ หลานพระสารีบุตรจะมาต่อว่าเอาพระสารีบุตรมาบวชไง ว่าไม่พอใจ แต่ก็ไม่กล้าพูด ก็เลยบอกว่า ไม่พอใจสิ่งนั้น ไม่พอใจสิ่งนี้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “ถ้าเธอไม่พอใจสิ่งใดๆ เธอต้องไม่พอใจอารมณ์ความรู้สึกของเธอด้วย เพราะอารมณ์ความรู้สึกก็เหมือนวัตถุ”

เหมือนวัตถุเลย ถ้าคนภาวนาเป็น อารมณ์ความคิดนี่เหมือนวัตถุเลย “เพราะอารมณ์ความรู้สึกของเธอก็เหมือนกับสิ่งที่เธอไม่พอใจนั้นอันหนึ่ง เธอก็ต้องไม่พอใจอารมณ์ของเธอด้วย”

พระสารีบุตรพัดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ เป็นพระอรหันต์ขึ้นมาเลย นี่ปัญญาวิมุตติ มันใช้ปัญญาเป็นตัวนํา

ฉะนั้น เจโตวิมุตติ พุทโธๆๆ ครูบาอาจารย์เราส่วนใหญ่พุทโธ พุทโธๆ เป็นเจโตวิมุตติ เจโตวิมุตติใช้สมาธิ ใช้สมาธิเป็นตัวฐาน แล้วสมาธิ ตัวจิตออกไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงแล้วพิจารณาไป นี่เป็นเจโตวิมุตติ เพราะสมาธิเป็นตัวนํามันจะเห็นภาพ เห็นต่างๆ

แต่ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ ส่วนใหญ่ที่เป็นปัญญาวิมุตติ ส่วนใหญ่แล้วพุทโธไม่ค่อยได้ พุทโธแล้วก็ไม่ลง พุทโธแล้วก็ปวดหัวอยู่นี่ พุทโธแล้วเครียด เป็นสมาธิไม่ได้สักที แล้วเมื่อไหร่จะได้วิปัสสนาสักที นี่พุทโธไม่ลง

อันนี้เขาเรียกจริต สัทธาจริต โดยพื้นฐานสมัยที่หลวงปู่มั่นท่านสอน ท่านเทศนาว่าการ ส่วนใหญ่แล้วคนเชื่อมั่นในหลวงปู่มั่นมาก ความเชื่อมั่นนั้นเป็นสัทธาจริต ศรัทธาความเชื่อมั่นมันเป็นเอกภาพ จิตใจนี้มันไม่ล่อกแล่ก มันพุทโธๆ ได้ชัดเจน มันจะเป็นพุทโธขึ้นมาได้

แต่ในปัจจุบันนี้โลกเจริญ โลกเจริญนะ มนุษย์มีการศึกษา พอมนุษย์มีการศึกษา มนุษย์เป็นปัญญาชน พอเป็นปัญญาชนมันเกิดทิฏฐิ ปัญญามาก ใครพูดอะไรก็ไม่เชื่อ “เฮ้ย! เชื่อไม่ได้ เราเป็นคนมีปัญญา เราเป็นปัญญาชน”

หลวงตาท่านบอกว่า ไอ้พวกชนดะ ชนแหลก ไอ้พวกปัญญาชนนี่ชนแหลกเลย เพราะปัญญาชน ชนทุกประเด็น ชนทุกปัญหา มันเลยพุทโธไม่ได้ “พุทโธมันไม่มีปัญญา พุทโธนี่มันกดไว้เฉยๆ มันสงสัย พุทโธไม่ได้ เฮ้ย! พุทโธมันไม่ลง ไม่ลง อย่างไรก็ไม่ลง” มันจะชนน่ะ มันชนดะเลย ปัญญาชน

ถ้าปัญญาชนนี้ต้องเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เพราะจริตของปัญญาชน ถ้าปัญญาชน ปัญญาอบรมสมาธิหมายถึงว่าอารมณ์ความรู้สึกนึกคิด อารมณ์เรามันจับอารมณ์ มีสติจับอารมณ์ เอ็งคิดเรื่องอะไร คิดทําไม คิดแล้วเจ็บชํ้านํ้าใจ แล้วเอ็งทําไมโง่คิด คิดแล้วก็คิดอีก ไล่ตามไป นี้คือปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าปัญญาอบรมสมาธินี่จิตสงบไหม สงบ แต่ไม่ลงลึกแบบพุทโธ ถ้าพุทโธมันจะลงวืบ ลงลึก ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันลงของมันเต็มที่เลย แล้วเต็มที่แล้วมันมีความสุขมาก แล้วมีความสุขมาก ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ เวลาจิตมันลงแล้วถ้าจริตของคนออกรู้ต่างๆ มันก็เกิดทิฏฐิเกิดมานะ ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ที่จะสั่งจะสอน ครูบาอาจารย์ต้องเป็น จิตชนิดนี้มันมีอาการอย่างใด จิตชนิดนี้มันมีทิฏฐิมานะอย่างไร จิตชนิดนี้มันส่งออกไปแล้วมันไปรู้อะไร พอสิ่งที่ไปรู้แล้วมันยึดไม่ยึด ถ้ารู้แล้วมันวาง จิตชนิดนี้รู้แล้ววาง จิตชนิดนี้มีประโยชน์ นี่ไม่มีเหมือนกัน ลายนิ้วมือของคนไม่เหมือนกัน ลายนิ้วมือปั๊มแล้วไม่เหมือนกันเลย จริตของคนไม่มีเหมือนกัน

เราพูดบ่อยจนคนเอาไปพูดต่อว่า พระอรหันต์ล้านองค์ก็ล้านชนิด ไม่มีเหมือนกัน พระอรหันต์ไม่มีเหมือนกัน ถ้าเหมือนกัน ลายนิ้วมือเทียม

พระอรหันต์ไม่มีเหมือนกัน แต่สะอาดบริสุทธิ์เหมือนกัน เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน แต่ไม่เหมือนกัน ถ้าเหมือนกัน วิทยานิพนธ์นั้นลอกมา วิทยานิพนธ์แต่ละคนไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกัน ฉะนั้น พอไม่เหมือนกัน เวลาทําไป ทําตามนั้น

ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ถ้าภาวนาเป็นจะรู้ประเด็นนี้ แล้วรู้ประเด็นนี้จะแก้จิตของแต่ละคนแตกต่างกันไปเฉพาะ เหมือนหมอให้ยาเฉพาะโรค ไม่ใช่ครูพักลักจํา มาเถอะ ตู้ยาทั้งหมด เอ็งกินหมดนี่หาย เอ็งกินหมดนี่ นี่ยารักษาโรค ไม่รู้โรคอะไร กินเลย หาย แต่ถ้าเป็นหมอนะ เขาให้เฉพาะๆ

ฉะนั้น ถ้าเป็นเจโตวิมุตติจะเป็นแบบนี้ ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติใช่ไหม ปัญญาวิมุตติมันก็พิจารณาเข้าไป ใช้ปัญญาอบรมสมาธิมันหยุด แต่แป๊บเดียวคิดอีก แป๊บเดียวคิดอีก แต่ถ้ามีสติปัญญาเร็วเข้ามันจะเลาะทัน พอทันปั๊บ คุมความคิดมันคิดออกไปได้มันก็เป็นเฉพาะจิตล้วนๆ ที่เป็นปัญญาอบรมสมาธิ

ปัญญาอบรมสมาธิ เราจะบอกว่ามันไม่ลงลึก มันไม่ลงลึก แต่ถ้าสติปัญญามันพร้อม มันมั่นคง พอมั่นคงได้ มันจะออกรู้ ออกรู้เหมือนกัน ออกรู้สติปัฏฐาน ๔ เหมือนกัน เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม

ที่ว่า จิตเห็นจิต ที่ดูจิต ดูจิตจนจิตเห็นจิต จิตเห็นจิต จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของการส่งออกเป็นทุกข์ จิตเห็นจิตเป็นมรรค ผลของการที่จิตเห็นจิตเป็นนิโรธ ชัดเจน นี่ปัญญาวิมุตติ

ชัดๆ เป็นหมดเลยถ้าจิตพิจารณาปัญญาอบรมสมาธิจนจิตมันสงบแล้วเห็นอาการของจิต จิตเห็นจิต จิตเห็นจิตก็เห็นอะไร เห็นอารมณ์ เห็นขันธ์ เห็นกาย อย่างนี้เป็นวิปัสสนา วิปัสสนาไป ผลของมัน นิโรธๆ ผลของมัน นิโรธคือการดับทุกข์ นี่คือปัญญาวิมุตติ

พูดเสียไกลเชียว คําถามเขาถามว่า “แล้วอะไรที่เป็นตัวชี้บอกล่ะ” คําถามมันอยู่ตรงนี้ คําถามมันอยู่ตรงว่า “แล้วอะไรจะเป็นตัวบอกล่ะ”

ตัวบอกนะ ทั้งเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติ มันมีอยู่ในอารมณ์ อยู่ในจริตนิสัยของคนโดยทั่วๆ ไป ฉะนั้น เวลาเราพุทโธๆๆ พุทโธคือพุทธานุสติ แล้วถ้าเราเป็นปัญญาชน กิเลสมันบอกว่า “มึงนี่โง่ อะไรๆ ก็พุทโธ พุทโธมันก็แค่คําบริกรรม พุทโธมันก็คําบ่น แล้วมันจะมีอะไรล่ะ เบื่อฉิบหายเลย”

มันก็ใช้ปัญญาได้ ถ้าใช้ปัญญาไป พอปัญญามันหยุด ใช้ปัญญาไป ถ้าใช้ปัญญา ปัญญาคืออะไร ปัญญาคือสติ สติปัญญามันตามความคิด จับความคิดแล้วพิจารณา พอมันปล่อยแล้วมันก็หยุด หยุดแล้วทําอย่างไรต่อ มีคนถามอย่างนี้เยอะมากเลย ทําอย่างไรต่อ

ก็พุทโธต่อไง พอจิตมันปล่อยแล้วมันทรงตัวไม่ได้ จิตนี้มันเหมือนนํ้าใสที่มันไม่มีสีมีแสง ไม่มีใครรู้ว่ามันมีอะไรอยู่ ถ้าใส่สีไปมันก็จะรู้ว่านํ้านั้นสีอะไร ถ้าคิดเป็นอารมณ์ขึ้นมา พอเราคิดปั๊บมันก็มีความรู้สึกขึ้นมา พอไม่คิดปั๊บมันก็เป็นธาตุรู้ มันทรงตัวไม่ได้ ก็พุทโธต่อไป

เห็นไหม ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิแล้วถ้ามันหยุด เราก็พุทโธต่อไป พอพุทโธมันพุทโธไม่ได้อีกแล้ว มันเครียดอีกแล้ว ก็กลับมาปัญญาอบรมสมาธิ มันใช้เกี่ยวเนื่องกันได้ แต่อยู่ที่จังหวะ อยู่ที่จังหวะใช้ตอนไหน ใช้อย่างไร

ที่เราทํากันไม่เจริญก็ตรงนี้ไง ทําแล้วไม่ต่อเนื่อง ใช้ตอนไหน ใช้อย่างไร มันใช้ไม่เป็น มันใช้ไม่ถูก เวลาเขาจะให้ใช้มีด มันก็ใช้ค้อน เวลาเขาจะให้ใช้ค้อน มันก็ไปใช้สิ่ว มันใช้ไม่ถูกจังหวะมันสักทีหนึ่ง แล้วมันก็เลยไม่ได้ผลไง แต่เราสังเกตให้ดี แล้วทําของเราไปให้ดี

เขาถามว่า “อะไรเป็นตัวชี้บอก”

ตัวชี้บอกคือไม่ฟุ้งซ่าน ตัวชี้บอกคือทําแล้วเกิดปีติ ทําแล้ว คําว่า “ปีติ” คือความสุขใจ มีความอิ่มเอิบ มีความพอใจ นี่ตัวชี้บอก ตัวชี้บอกคือผลไง ตัวชี้บอกคือว่าเรากินข้าวแล้วเราอิ่มไง เรากินข้าวแล้วเราไม่หิวกระหายไง

ถ้าเรากําหนดใช้ปัญญาอบรมสมาธิหรือใช้พุทโธ ตัวชี้บอกคือจิตมันสงบไง ตัวชี้บอกคือมันไม่ดิ้นรนไง ตัวชี้บอกคือมันไม่เร่าร้อนไง นี่คือตัวชี้บอก

นี่มันเร่าร้อนๆ พอมันกําหนดแล้ว เออ! เย็นลงเว้ย เออ! สบายขึ้น นี่ตัวชี้บอกว่าเรามาแล้ว แต่ได้มากหรือไม่ได้มากมันต้องมีอุบายต่อเนื่องไป

ทีนี้ตัวชี้บอก ถ้าตัวชี้บอก อยากให้หลวงพ่อบอกมาเลย

ถ้าหลวงพ่อบอกมาเลยก็ต้ององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อนาคตังสญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะรู้ว่าสัตว์นี้เกิดมาจากอะไร สัตว์ตัวไหนมันสร้างเวรสร้างกรรมมาอย่างใด สร้างเวรสร้างกรรมมาอย่างใดท่านถึงจะให้อุบายตรงกับจริตนิสัยนั้น

แต่สาวกสาวกะ คนที่มีอํานาจวาสนาที่สุดต้องหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นรู้ แต่ครูบาอาจารย์ของเราบารมีมันแตกต่างกันไป แค่บอกเหตุบอกผลก็จะเป็นจะตายอยู่แล้ว บอกเหตุบอกผลมันยังบอกว่าหลวงพ่อขี้บ่นเลย หลวงพ่อบ่นทุกวันเลย

นี่ขนาดบอกเหตุบอกผลมันนะ แล้วจะไปบอกจริตนิสัยมันอีก

บอกว่า “รู้ได้อย่างไร รู้ได้อย่างไร” มันเถียงเลย “รู้ได้อย่างไร รู้ได้อย่างไร”

คนเรานะ อุบายของหลวงปู่มั่นท่านถึงบอกว่า ท่านจะพูดจะบอกใครท่านจะบอกเป็นอุบาย ถ้าบอกตรงๆ นะ กิเลสมันต่อต้าน แล้วถ้าต่อต้านแล้วมันจะเป็นผลเสียกับผู้รับ เพราะผู้รับ ถ้าเราหลงใหลไปกับสิ่งใด เราก็ไม่รู้ว่าหลงใหล ถ้าไปบอกว่ามันหลงใหลสิ่งนั้น

“ไม่ได้หลง”

นี่มันยึด ๒ ชั้นแล้ว พอไม่ได้หลง มันปฏิเสธ แล้วมันก็ยึดเข้าไปอีกชั้นหนึ่งไง ตัณหาซ้อนตัณหา การแก้จิตนี้แสนยาก แล้วคนจะแก้จิตต้องมีอุบาย คนแก้จิตรู้เลยว่าจิตของเรากว่าจะหลุดพ้นออกมาแต่ละช่วงๆ มันหลงใหลอย่างไร มันยึดติดอย่างไร แล้วเราผ่านมามีใครคอยสะกิด มีใครคอยบอก หรือไม่มีใครสะกิด ไม่มีใครคอยบอก แต่กว่าเราจะรู้เองได้ กว่าจะรู้เองได้ กว่าจะมาคํานึงถึงว่าตรงนี้มันเป็นปัญหา เกือบเป็นเกือบตาย แล้วจะไปบอกเขา ใครจะเชื่อ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทอดธุระเลย “ใครจะรู้ได้อย่างไร ใครจะรู้ได้อย่างไร” ไม่มีใครรู้ได้หรอก แต่ก็รู้ได้ แต่ยากฉิบหายเลย แต่ทําได้

นี้จะบอกว่าตัวชี้บอกไง “หลวงพ่อ แล้วอะไรเป็นตัวชี้บอกล่ะ”

ตัวชี้บอกคือเราทําแล้วมันราบรื่น ทําแล้วมันเป็นไปได้ แล้วพอราบรื่นแล้ว กิเลสพอมันโดนธรรมะหรือโดนความเพียรของเราไปแผดเผามันนะ ประเดี๋ยวมันซ้อนกลกลับมาแรงกว่าอีก

กิเลสพอมันแพ้แล้วนะ หรือว่าพอสงบได้แล้วเราทําต่อไป สังเกตได้ไหมเวลาคนภาวนาพอจิตสงบแล้วจะทําครั้งที่ ๒ ทํายากกว่าครั้งแรก แล้วครั้งต่อๆ ไปยิ่งยากขึ้นไปอีกนะ นั่นล่ะกิเลสมันรู้ทัน พอกิเลสมันรู้ทันแล้วมันก็ต้องพลิกแพลงนะ

โอ๋ย! ครูบาอาจารย์ท่านจะพลิกแพลง นักปฏิบัติเราอดนอนผ่อนอาหาร มุมานะ ไอ้พวกเราก็ “อืม! ทําไมต้องทําขนาดนั้น อืม! ทําไมต้องทําขนาดนั้น”

ก็เอ็งไม่รู้จักกิเลส เอ็งไม่เคยเห็นของจริง พวกเอ็งเห็นแต่ตัวหนังสือ แล้วก็คนบอกว่า “ทําง่ายๆ โธ่! ของอย่างนี้ทําสะดวกมาก” เอ็งก็เห็นแต่ตัวหนังสือ แล้วคนที่มาสอนเอ็งก็โกหกมดเท็จทั้งนั้น

แต่ถ้าเป็นความจริง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเห็นกิเลส ท่านสู้กันมา ท่านถึงให้ หลวงตาบอกว่า นิวเคลียร์ นิวตรอน ท่านให้อาวุธ ให้สติให้ปัญญา พระเณรมาเดินเซ่อๆ หลวงปู่มั่นท่านด่าเลย ซากศพเดินได้ นี่ซากศพเดินได้ ไม่ใช่คน ขาดสตินี่ เพราะอะไร เพราะท่านรู้ว่ากิเลสมันรุนแรงขนาดไหน ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง อู้ฮู! ท่านให้อาวุธ ให้ทุกๆ อย่าง

แต่ถ้าเราไปเจอไอ้พวกกะล่อนปลิ้นปล้อน “เอ็งนอนอยู่นี่ เดี๋ยวพรุ่งนี้เอ็งก็เป็นพระอรหันต์ เอ็งนอนสบายๆ ไม่ต้องทําหรอก เพราะนิพพานมันมีอยู่แล้ว เอ็งอยู่เฉยๆ เดี๋ยวเอ็งก็ได้เป็นพระอรหันต์ เพราะเอ็งมีสามัญสํานึกแล้ว เอ็งจะค้นหาพระอรหันต์ของเอ็งแล้ว เดี๋ยวเอ็งก็ได้” นี่มารยาสาไถยเป็นแบบนี้ เพราะอะไร

เพราะเขาไม่ได้เผชิญกับความจริงมา เขาไม่ได้เผชิญซึ่งหน้ากับกิเลสมา เขาไม่เคยเผชิญหน้ากับกิเลส เขาไม่ได้ต่อสู้กับมันมา เขาไม่รู้หรอกว่ามันรุนแรง มันหนักหนาสาหัสสากรรจ์แค่ไหน แต่ครูบาอาจารย์ของเรารู้ ครูบาอาจารย์ของเราทํามาแล้ว

นี่เขาถามว่า “แล้วอะไรเป็นตัวชี้บอกล่ะ”

ตัวชี้บอกก็ผลที่เราปฏิบัติที่มันเป็นไปได้ แล้วถ้าเจโตวิมุตติหรือปัญญาวิมุตติ ถ้าเรามีสติมีปัญญา มันจะส่งเสริมกัน มันไม่ใช่แยกกันเด็ดขาด มันไม่ใช่แยกกันเด็ดขาดแล้วทําเฉพาะอย่าง แต่ถ้าเราปฏิบัติมันจะส่งเสริมกัน เช่น เท้าซ้ายและเท้าขวาเดินไปพร้อมกัน ซ้ายก้าว ขวาก้าว ซ้ายก้าว ขวาก้าว มันก็จะเจริญก้าวหน้าไปพร้อมๆ กัน เพียงแต่เราหาช่องทาง

เพียงแต่บอกว่าพอมีเจโตวิมุตติ มีปัญญาวิมุตติ ก็จะเอาช่องไหนที่มันสะดวกไง จะเอาช่องไหนที่มันจะสไลด์เข้าไปเลยไง มันก็เลยไม่เจอทั้ง ๒ ข้าง แต่ถ้ามันขยันหมั่นเพียรมันจะส่งเสริมกัน ทําคุณงามความดีต่อเนื่องกันไป ปฏิบัติมีความเพียรชอบ ทําความชอบไป มันก็จะเป็นประโยชน์กับเรา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับครูบาอาจารย์ของเราบอกว่า มนุษย์จะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ

มันเป็นมรรคองค์หนึ่งในมรรค ๘ ความเพียรชอบ ความเพียรชอบเป็นมรรคองค์หนึ่ง ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะเป็นความเพียรชอบ แล้วชอบในอะไร ชอบ ปัญญาชอบ งานชอบ ระลึกชอบ สติชอบ ฉะนั้น เราต้องขวนขวายประพฤติปฏิบัติของเราให้เป็นความจริงของเรา ถ้าเป็นความจริง นี้คือตัวชี้บอก เอวัง

๕

ผลสมาธิ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๐ ธันวาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การปฏิบัติครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมสงสัยเรื่องการทําสมาธิครับ ผมนอนสมาธิครับ ผมเป็นคนขี้เกียจ ผมได้นอนสมาธิ ผมภาวนาพุทโธ ลมหายใจเข้าออกครับ ผมภาวนาได้สักพักเริ่มไม่มีความรู้สึกรับรู้ร่างกายครับ เหมือนร่างกายจะหายไป แต่เสียงได้ยินนะครับ ได้ยินเสียงและความคิดครับ ถึงตรงนี้ผมเลยออกสมาธิ ผมกลัวว่าจะปฏิบัติผิดไป ผมรู้สึกสติไม่ค่อยอยู่กับตัว ผมเลยออกสมาธิมาถามหลวงพ่อก่อนครับ

ตอบ : นี่การนั่งสมาธิ เห็นไหม การนั่งสมาธิ การทําความสงบของใจ ถ้าการทําความสงบของใจ ถ้าพูดถึงว่ามันเป็นเรื่องพื้นฐานของมนุษย์ก็ใช่ ถ้าจะบอกว่ามันเป็นเรื่องมหัศจรรย์ก็ใช่

ถ้าเป็นเรื่องพื้นฐานของมนุษย์ เพราะอะไร เพราะสมาธิมันเกิดจากไหนล่ะ ขอนไม้หรือแร่ธาตุต่างๆ มันทําสมาธิไม่ได้หรอก เพราะมันไม่มีธาตุรู้ มันไม่มีความรู้สึก มันเป็นสมาธิได้อย่างไร เขาบอกเลยนะ ก้อนหินก็มีสมาธิ ทุกอย่างก็มีสมาธิ

โอ๋ย! มันจะเพี้ยนไปแล้วแหละ มันไม่มีจิต ไม่มีวิญญาณ มันมีสมาธิได้อย่างไร อ้าว! สมาธิมันก็เกิดจากจิต ถ้าสมาธิมันเกิดจากจิต โดยพื้นฐานว่าสมาธิเป็นเรื่องพื้นฐานก็ใช่ ก็ใช่เพราะอะไร เพราะจิตใจของคนเดี๋ยวมันฟุ้งซ่าน เดี๋ยวมันทุกข์ยาก ถ้ามันมีสมาธิ มันสงบระงับ มันก็เกิดจากจิต มันก็เป็นเรื่องพื้นฐานของจิตนี่แหละ ถ้าเป็นพื้นฐานของจิตแล้ว แล้วถ้ามันเป็นเรื่องความมหัศจรรย์ล่ะ

ถ้าเป็นความมหัศจรรย์ก็ใช่ ความมหัศจรรย์ก็ใช่เพราะอะไร ความมหัศจรรย์ก็ใช่เพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกอจินไตย ๔ พุทธวิสัยเป็นอจินไตย คือปัญญาของพระพุทธเจ้าเป็นอจินไตย เรื่องโลกเป็นเรื่องอจินไตย เรื่องโลกเพราะมันแปรสภาพของมัน มันเป็นอจินไตย แล้วก็เรื่องกรรม กรรมเป็นอจินไตย สุดท้ายอจินไตยที่ ๔ คือฌานไง เรื่องสมาธิ อจินไตย ๔ โลก พุทธวิสัย กรรม โลก ฌาน อจินไตย ๔

คําว่า “อจินไตย ๔” ฌาน ถ้าฌานมันก็เป็นฌานใช่ไหม แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเรื่องสมาธิ ถ้าเราทําสมาธิ เราไม่ทําฌาน เพราะฌานก็คือฌาน ฌานมันเป็นพื้นฐาน คําว่า “พื้นฐานของจิต” เพราะจิตของคนถ้ามันฟุ้งซ่าน คนมันทุกข์มันยาก มันเครียดของมัน นี่มันเสวยอารมณ์ มันทุกข์ยากของมัน ถ้ามันปล่อยวางๆ ปล่อยวางเป็นสมาธิไหม

นี่เพราะเป็นพื้นฐาน ปล่อยวาง ปล่อยวางเป็นสมาธิไหม พอเป็นสมาธิ แต่มันยังไม่มีครูบาอาจารย์ คือไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะยังไม่เกิดใช่ไหม คนเราก็ทําฌานสมาบัติกัน ฌานสมาบัติมันมีมาก่อนไง ฤๅษีชีไพร อภิญญา โลกียปัญญา เรื่องโลก เพราะโลก โลกคืออะไร โลกคือหมู่สัตว์ เพราะอะไร เพราะคนเกิดไง ปฏิสนธิจิต โลกทัศน์โลกหนึ่ง บุคคลคนหนึ่งก็โลกหนึ่ง จักรวาลหนึ่ง ถ้ามีจิตหนึ่ง จิตหนึ่งมันก็เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะหนึ่ง จิตมันเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ จิตหนึ่งมันก็โลกหนึ่ง โลกหนึ่ง สิ่งที่เป็นโลกหนึ่ง ถ้าโลกหนึ่งถ้ามันสงบระงับเข้ามาล่ะ มันสงบระงับเข้ามามันก็เป็นเรื่องโลกๆ

โลกหนึ่ง จิตนี้เป็นโลกทัศน์ จิตนี้เป็นภวาสวะ จิตนี้เป็นภพ มันเวียนว่ายตายเกิดตามภพ บุญกุศลทําสิ่งใดมา เราเกิดมาเป็นคนที่ดีมันก็ผ่อนคลาย มันก็ไม่ตึงเครียด มันก็สงบระงับเข้ามา นี่มันเป็นพื้นฐานของจิตไง

สมาธิว่าเป็นพื้นฐานของจิต ไอ้เรื่องความสงบระงับ เรื่องความฟุ้งซ่านมันเป็นพื้นฐานของโลกก็ใช่ แต่ถ้ามันเป็นความมหัศจรรย์ก็ใช่ ก็ใช่เพราะเป็นอจินไตย เพราะมันแตกต่างหลากหลาย มันลึกลับมาก มันทําได้มาก แล้วใครเอากระบวนการของมันมาเรียงไว้ วางเป็นธรรมและวินัยไว้ให้เราปฏิบัติล่ะ ใครเป็นคนวางไว้ล่ะ ศีล สมาธิ ปัญญา สัมมาสมาธิ ใครเป็นคนเอามาเรียงลําดับวางไว้ให้เราประพฤติปฏิบัติล่ะ ก็องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เป็นผู้ทดสอบ ไปเข้าฌานสมาบัติกับอาฬารดาบส อุทกดาบสมาแล้ว สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ก็เข้ามาแล้ว ทําทุกอย่างมาแล้ว แล้วก็จบ แล้วก็มีคนถามนะ เขาถามเหมือนกันบอกว่า ศีล สมาธิ ปัญญา ไม่มีศีล ฌาน ปัญญา เขาบอกอย่างนั้นพระพุทธเจ้ามาเข้าฌานทําไม อ้าว! เข้าฌานทําไม

ก็บอกมันเป็นเรื่องพื้นฐาน เป็นเรื่องพื้นฐานของโลก พวกเจ้าลัทธิต่างๆ เขาทําของเขาเป็นพื้นฐาน พอเป็นพื้นฐานของเขา มันเป็นพื้นฐานของโลก เป็นพื้นฐานของจิต พื้นฐานของจิต ฤๅษีชีไพร พอเขาทําสิ่งนั้นได้แล้วเขาว่าสิ่งนั้นเป็นสมบัติของเขา เขายึดติดของเขา อภิญญา ๖ ใครรู้สิ่งใดก็หลงตัวเองว่าเป็นผู้วิเศษ หลงตัวเองว่าเป็นศาสดา เพราะเขาทําสิ่งนั้นได้ แต่เพราะว่าเขาไม่มีมรรค คือเขาไม่ใช่พระพุทธศาสนา เขาไม่ใช่พุทธศาสน์ เขาไม่มีมรรค พอไม่มีมรรคปั๊บ เขาก็ไม่ได้แก้กิเลสของเขา ถ้าไม่ได้แก้กิเลสของเขา

นี่มันเป็นพื้นฐาน เพราะจิตของเขา เขาฝึกหัด เขาทําอย่างนั้นได้ เขาเข้าฌานสมาบัติได้ เขามีอภิญญา ๖ ได้ แต่เขามีกิเลส พอเขามีกิเลสขึ้นมามันก็เสื่อม เจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ เขาต้องรักษาของเขาด้วยความทุกข์ความยากของเขา

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา สิ้นกิเลส สิ้นกิเลสสิ้นอวิชชา สิ้นอวิชชาความไม่รู้ในใจ พอสิ้นกิเลสความไม่รู้ในใจ มันเป็นเรื่องธรรมธาตุ เรื่องสัจธรรม นี่ต่างอันต่างจริง จิตก็เป็นจริงของจิต ธรรมก็เป็นจริงของธรรม ธรรมธาตุก็เป็นจริงของธรรมธาตุ ความจริงมันก็เป็นความจริงของมัน ถ้าเป็นความจริงของมัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เกาะเกี่ยว ไม่เกี่ยวข้องกับสิ่งใดเลย ทีนี้ไม่เกาะเกี่ยว ไม่เกี่ยวข้องกับสิ่งใดเลยถึงเหนือโลก ถึงเป็นศาสดาสั่งสอน ๓ โลกธาตุ

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน เข้าปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ นี่เข้าฌานสมาบัติ แล้วขึ้นลงๆ แล้วมาอยู่ระหว่าง รูปฌาน อรูปฌาน มาอยู่ระหว่างปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ มาอยู่ระหว่างกลาง แล้วนิพพานตรงนี้

แล้วเขาบอกว่า พระพุทธเจ้าทําทําไม พระพุทธเจ้าทําทําไม ในเมื่อเป็นฌานสมาบัติ มันไม่เกี่ยวกับพระพุทธศาสนา

เราบอกว่าเป็นพื้นฐานใช่ไหม มันเป็นพื้นฐานของโลก เป็นพื้นฐานของจิตใช่ไหม พอพื้นฐานของโลก ใครก็รู้ได้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานนะ พระอรหันต์นั่งล้อมรอบเลย จนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าฌานสมาบัติอยู่ จนพระอานนท์ถามขึ้นมาไง ถามขึ้นมาว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานแล้วไม่ใช่หรือ ปรินิพพานหรือยัง นอนนิ่งอยู่นี่

พระอนุรุทธะเป็นเอตทัคคะทางรู้วาระจิตบอกว่า ยัง ตอนนี้กําลังเข้าฌานสมาบัติ อย่างที่ว่านี่ จนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ระหว่าง แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานตรงนั้น บัดนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานแล้ว จบแล้ว

นี่พูดถึงถ้าฌานสมาบัติมันไม่มีประโยชน์ มันไม่มีสิ่งใด แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเข้าทําไม

มาเข้าเพื่อให้เห็นว่าโลกเขารู้ได้ คือว่าให้เห็นว่า สิ่งที่ธรรมธาตุในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันมีไง มันมี แบบว่าพระอนุรุทธะรู้เห็นไง แล้วเวลาพูดถึงฌานสมาบัติ พวกฤๅษีชีไพร พวกเจ้าลัทธิต่างๆ เขารู้ได้ไง เพราะเขาก็ทําได้ แต่เขาทําแล้วเขามีกิเลสไง เขามีกิเลสคือว่าใจของเขาเป็นอันหนึ่ง เขามีกิเลสในใจของเขา แต่เขาไปเข้าฌานสมาบัติ แล้วเอาฌานสมาบัตินั้นเป็นสมบัติ นี่เป็นอภิญญา เป็นสิ่งที่รู้ เขาไปยึดของเขาไง เขามีสมบัติ เขายึดว่ามันเป็นสมบัติของเขา เป็นความจริงของเขา แต่มันไม่เป็น เพราะมันเจริญแล้วเสื่อม

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว เข้ามาพิจารณาจบสิ้น อาสวักขยญาณ ทําลายอวิชชาหมดแล้ว มันเป็นจริงตามของมันเป็นอย่างนั้นน่ะ แบบวิทยาศาสตร์ ทฤษฎีวิทยาศาสตร์มันก็เป็นจริงของมันอย่างนั้นใช่ไหม ถ้าเราพิสูจน์ เราตรวจสอบ เราวิจัย เราก็ทําอย่างนั้นขึ้นมามันก็เป็นพวกสารเคมี สสารที่เราพิสูจน์ขึ้นมา มันก็แปรสภาพของมันไปอย่างนั้นถูกต้องไหม มันก็ถูกต้อง นี่มันมีของมันอย่างนั้นไง แต่มันมีอยู่อย่างนั้นแล้วใครเป็นเจ้าของมันล่ะ

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเข้าฌานสมาบัติให้เห็นว่าผู้เข้ามีไง ผู้เข้า ผู้ทําให้เห็นมีไง ผู้จะปรินิพพานอยู่เดี๋ยวนี้มีไง แล้วปรินิพพานท่ามกลางระหว่างรูปฌาน อรูปฌานนี่ไง นี่จบสิ้นไป

นี่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเข้าฌานสมาบัติ เขาบอกว่า ถ้าศีล สมาธิ ปัญญา ไม่ใช่ศีล ฌาน ปัญญา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเข้าทําไม

บอกว่า มันเป็นของโลก เป็นเรื่องพื้นฐานของโลก พื้นฐานที่โลกเขาเข้าใจได้ เหมือนกับวิทยาศาสตร์ นักศึกษามาเรียนเอกวิทย์นี่รู้หมด ถ้าเรียนเอกวิทย์มันก็เรียนสายวิทย์ มันก็เข้าใจเรื่องนี้มันก็เป็นเรื่องธรรมดา แต่เอ็งทําประโยชน์ส่วนตนเอ็งได้หรือยังล่ะ เอ็งเอาสิ่งที่เอ็งเรียนรู้มาสร้างประโยชน์ให้เป็นประโยชน์กับเอ็งได้หรือยังล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน พูดถึงว่าพื้นฐาน คําว่า “พื้นฐาน” ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้าเป็นพื้นฐานแล้ว เวลาเราทําสมาธิ เวลาเราเข้าสมาธิ เราเข้าสมาธิกันเพื่ออะไร

ถ้าเราไม่เข้าสมาธินะ โดยสามัญสํานึก โดยปุถุชน ความรู้สึกนึกคิดของเราเป็นแบบนี้ แล้วเราไปตรึกในธรรม เวลาคนตรึกในธรรม พอตรึกในธรรม ตรึกในธรรมคือศึกษาธรรมนี่แหละ พอศึกษาธรรมแล้วเราไปซาบซึ้งในธรรมะ มันก็สังเวช มันก็ปล่อยวาง พอมันปล่อยวางขึ้นมานี่ “โอ๋ย! บรรลุธรรม โอ๋ย! สิ้นกิเลส โอ้โฮ!” มันว่าของมันไปโดยจินตนาการ นี่ไง โดยจินตนาการ

พอจินตนาการ พอเข้าใจมันก็ซาบซึ้ง พอไปกระทบไง พอออกไปแล้วไปกระทบ ไปรับรู้สิ่งใดหรือไปโดนสิ่งใดกระทบกระเทือนหัวใจ ไอ้ธรรมะที่มีอยู่ในใจหายเกลี้ยงเลย ทุกข์อีกแล้ว ไปแบกหามอีกแล้ว อ้าว! ก็ไหนว่าเมื่อกี้ว่าตรึกมันสังเวชแล้ว ทําไมมันเป็นอีกล่ะ นี่ไง มันเป็นของมันอยู่อย่างนี้ นี่เขาเรียกว่าวัฏฏะ คือว่าการเปลี่ยนแปลงเป็นอนิจจัง มันไม่มีอะไรคงที่ไง

แต่ถ้ามันจะเป็นคงที่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงสอนตรงนี้ไง สอนว่าให้ทําสมาธิก่อน ให้พุทโธ พุทธานุสติ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง ให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน พอใจมันสงบแล้วนี่จิตจริง เพราะสมาธิ ถ้าจิตมันเป็นสมาธิจริง จิตมันก็จริงของมัน จริงตรงไหน

เพราะถ้าเป็นสมาธิได้ มันมีคําบริกรรมจนมันละวาง ละวางรูป รส กลิ่น เสียง บ่วงของมาร พวงดอกไม้แห่งมาร มันละวางสิ่งนั้นเข้ามา ใครเป็นคนละวาง ตัณหาความทะยานอยาก ความอยากรู้อยากเห็นมันละวาง มันละวางความอยากรู้อยากเห็น ความยึดมั่นว่าเรารู้ เราเก่ง เราดี เราเป็น มันละวาง พอละวางขึ้นมามันก็สงบ สงบมันก็จิตจริงๆ จิตเพียวๆ ไม่มีตัณหาความทะยานอยากมาคอยกระตุ้น ถ้าไม่มีตัณหาความทะยานอยาก เหตุผลของสมาธิอยู่ตรงนี้

พอมันเป็นสมาธิขึ้นมา เพราะอะไร เพราะมันละวางตัณหาความทะยานอยากที่ไปรับรู้เรื่องรูป รส กลิ่น เสียง เรื่องรูป เรื่องรส มันอยากรู้ อยากเห็น อยากเป็น อยากดี อยากใหญ่ พอมันละมามันก็เป็นอิสรภาพ มันก็เป็นอิสระของตัวมันเอง แล้วตัวมันเอง นี่คือตัวสมาธิ พอเป็นสมาธิแล้วมันไม่มีตัณหาความทะยานอยากที่กระตุ้นให้รับรู้ต่างๆ ทีนี้พอมันเป็นสมาธิแล้วมันก็เป็นสมาธิ สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ สมาธิเป็นปัญญาขึ้นมาไม่ได้ สมาธิต้องฝึกหัดใช้ปัญญา แล้วปัญญาเกิดอย่างไรล่ะ

ปัญญาเกิดตรงนี้ เห็นไหม ที่ว่าปัญญาอบรมสมาธิให้จิตสงบเข้ามาๆ จิตสงบเข้ามาแล้ว จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตมันถึงจะเป็นมรรค มรรคที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอาสวักขยญาณคือมรรค

บุพเพนิวาสานุสติญาณ นี้คืออํานาจวาสนาบารมี นี้คือกําลังของสมาธิ จุตูปปาตญาณ สมาธิที่มันลึกขึ้นไป ข้อมูลที่มันเป็นไป นั่นก็เป็นผลของกําลังของใจ แต่เวลาอาสวักขยญาณนั่นน่ะคือมรรค มรรคที่มันเกิดขึ้นมา ถ้ามันชําระล้างอย่างนั้น สิ่งนั้นย้อนกลับมาๆ

ฉะนั้น เราทําสมาธิแล้ว สมาธิก็เป็นสมาธิ ก็กําลังของจิตไง บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ ที่มันรู้ของมัน มันมีกําลังของมัน รู้ของมัน สมาธิก็เหมือนกัน ถ้ากําหนดเข้ามามันก็เข้าเป็นตัวตนของมัน มันไม่มีตัณหา ไม่มีแรงกระตุ้น มันก็เป็นสมาธิของมัน สมาธิเกิดปัญญาไม่ได้ สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ แต่ถ้าไม่มีสมาธิ มรรคก็ไม่มี

ศึกษาธรรมมาขนาดไหน รับรู้มาขนาดไหน รูป รส กลิ่น เสียง ตัณหาความทะยานอยากมันกระตุ้น แล้วไปศึกษาธรรมะมันก็กระตุ้น อยากรู้ อยากเห็น อยากเป็น มันก็กระตุ้นของมัน ถ้ามันเป็นสมาธิมันปล่อยวางตรงนั้นเข้ามา พอปล่อยวางเข้ามามันไม่เป็นปัญญา เพราะมันคนละมิติกัน มิติของโลก มิติของธรรม โลกียปัญญา โลกุตตรปัญญา

ถ้าโลกุตตรปัญญา จิตสงบไปแล้ว จิตจริง ถ้ามันน้อมไป รําพึงไป ถ้ามันมีอํานาจวาสนามันจะเห็นอริยสัจ เห็นอริยสัจคือว่าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นี่เริ่มต้นวิปัสสนาตรงนั้น ถ้าเริ่มต้นวิปัสสนาตรงนั้น มันเข้าไปแยกแยะตรงนั้น นี่ไง ถ้ามันเข้าไปแยกแยะตรงนั้น เห็นไหม นี่ภาวนามยปัญญา ปัญญามันเกิดตรงนั้น

แล้วภาวนามยปัญญา ปัญญาที่ไม่ใช่จินตนาการ ไม่ใช่สุตมยปัญญา ไม่ใช่ปัญญาจากสมอง ไม่ใช่ปัญญาจากโลก ไม่ใช่ปัญญาของพระพุทธเจ้ายื่นให้ ไม่ใช่ปัญญาของครูบาอาจารย์ยื่นให้

ครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ แต่เราฟังเทศน์ของท่าน แล้วเราเอาสติปัญญานั้นมาควบคุมใจของตัวจนใจมันสงบเข้ามา พอใจสงบ ใจมันทําของมันเอง เหมือนต้นไม้ ต้นไม้มันจะแตกกิ่งก้านสาขา มันจะแตกกิ่งก้านสาขาจากต้นของมัน ต้นไม้ ใบไม้ กิ่งไม้ ดอกไม้มันเกิดจากลําต้นนั้น ถ้าลําต้นนั้นมันเจริญเติบโตขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากจิต ภวาสวะคือตัวภพ ภวาสวะคือตัวตนของจิต ปฏิสนธิวิญญาณ ถ้า อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ มันเกิดวิชชา

อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา เพราะอวิชชามันถึงเคลื่อนออกไปเป็นทุกข์ ถ้าเป็นวิชชาล่ะ วิชชามันเป็นมรรค ถ้าเป็นมรรคขึ้นมามันจะแยกแยะของมันเข้ามา ถ้าแยกแยะของมัน มันก็ต้นไม้นั้น ต้นไม้ นี่ไง มันแตก พอแตกกิ่งก้าน เห็นไหม สติชอบ สมาธิชอบ ความเพียรชอบ ระลึกชอบ ความชอบธรรมมันเกิดขึ้นของมัน จักรมันเคลื่อน จักรมันหมุน ปัญญามันหมุน ภาวนามยปัญญามันหมุน ถ้าหมุนเข้ามา มันเข้ามาชําระล้างอย่างนี้ เพราะมันต้องมีสมาธิไง ถ้าไม่มีสมาธิ มันไม่เข้าถึงต้นของจิต ถ้าไม่เข้าสมาธิ มันไม่เข้าถึงตัวตนของมัน ถ้าไม่เข้าสมาธิ มันแก้ไขมันไม่ได้ ฉะนั้น ถึงต้องมีสมาธิไง

เขาว่า ทําไมต้องทําสมาธิไง

นี่พูดถึงสมาธินะ นี่พูดถึงสมาธิที่เป็นพื้นฐาน ถ้าบอกเป็นพื้นฐานของจิตก็ได้ แต่ถ้ามันเป็นความมหัศจรรย์ล่ะ ถ้ามันเป็นความมหัศจรรย์ เห็นไหม ดูสิ สติ มหาสติ ถ้าเป็นสมาธิ สมาธิแบบตั้งแต่บุคคล ๔ คู่ สมาธิของพระโสดาบัน สมาธิของพระสกิทาคามี สมาธิของพระอนาคามี สมาธิของอรหัตตมรรค แล้วถ้ามันสิ้นกระบวนการไปแล้วมันพ้นไปอย่างไร

นี่ไง ให้เห็นว่า ถ้าไม่พูดอย่างนี้ เวลาคนในปัจจุบันนี้ทุกคนมาตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อย่างสูงสุดเป็นสมถะ อย่างสูงสุดมันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิไง แต่ด้วยความเข้าใจผิด ด้วยความหลงผิดไปไง มาตรึกในธรรมกันแล้วก็บอกว่า อู๋ย! บรรลุธรรม อู๋ย! มันขบธรรม อู๋ย! มันแตก อู๋ย! มัน โอ๋ย!

เพราะว่าสมาธิมันเป็นสามัญสํานึก เป็นพื้นฐานของโลก และสมาธิเป็นสิ่งที่มหัศจรรย์ของโลก มหัศจรรย์ของโลกมันจะเป็นพื้นฐานของมัน นี้พูดถึงเคลียร์พื้นฐานตรงนี้เพื่อจะไม่ให้เห็นว่า เอ๊ะ! ทําไมเดี๋ยวหลวงพ่อก็ว่าถูก เดี๋ยวทําไมหลวงพ่อก็ว่าผิด เวลาใครมาก็บอกว่า โอ๋ย! มันถูกต้องดีงามไปหมด แล้วพอเดี๋ยวมา หลวงพ่อใส่เขาเละไปเลย

ถูกต้องดีงามหมายความว่า คนเรานี่นะ ฝึกหัดเดิน ฝึกหัดเคลื่อนไหว ฝึกหัด ถ้าเขาได้ขยับออกมาจากพื้นฐาน จากจุดเดิมของเขา นั่นถูกแล้วล่ะ ถ้าเราไม่ฝึกหัดเดิน เราไม่ขยับเลย เราจะเดินได้ไหม ถ้าเราจะฝึกหัดทํางาน เราไม่ขยับการทํางานเลย เราฝึกหัดงานได้ไหม เราก็ต้องฝึกหัดใช่ไหม แต่พอเราฝึกหัด พอทํางานแล้วมันผิด มันผิดหมายความว่า มันไม่พัฒนาของมัน มันไม่ก้าวหน้าของมัน

ฝึกหัดเดิน เวลาไม่ทําอะไรก็อยู่กับที่ เวลาขยับหน่อยก็ขยับอยู่อย่างนั้นน่ะ เวลาขยับหน่อยก็ขยับอยู่อย่างนั้นน่ะ ขยับแล้วทําไมไม่ก้าวเดินต่อไปล่ะ ถ้ามันก้าวเดินไปมันก็ถูกใช่ไหม นี่ก็เหมือนกัน เวลาคนทํางานมันก็เป็นแบบนั้น ถ้าเป็นแบบนั้น การภาวนามันถึงขยับเคลื่อนขึ้นไป

ฉะนั้น กลับมาที่ว่าคําถาม “หลวงพ่อครับ ผมสงสัยเรื่องการทําสมาธิครับ เพราะผมนอนทําสมาธิ”

ฉะนั้น การว่านอนทําสมาธินี่นะ การทําสมาธิมันมีอิริยาบถ ๔ ยืน เดิน นั่ง นอน นั่งก็ทําสมาธิได้ เดินก็ทําสมาธิได้ ยืนก็ทําสมาธิได้ นอนก็ทําสมาธิได้ แต่นอนแล้วมันหลับ นอนแล้วมันขี้เกียจ แต่ถ้าคนจริตนิสัยของเขานะ เขานอนทําสมาธิได้ นอนแล้วมันไม่หลับ ลงสมาธิไป

หลับกับสมาธิไม่เหมือนกัน หลับคือมันขาดสติมันถึงหลับ สติมันหายไป มันหลับไป แต่ถ้าคนมีสติชัดเจนไม่มีวันหลับ ถ้าไม่มีวันหลับ แล้วลงสมาธิล่ะ ลงสมาธิมันพักผ่อนดีกว่าหลับอีก ดีกว่าการนอนหลับ

ฉะนั้น เวลานอนสมาธิ ถ้ามันนอนสมาธิได้ มันก็ทําได้ แต่ถ้านอนสมาธิไม่ได้ หมายความว่า เวลานอนแล้วพอมันสะดวกมันสบายขึ้นไปแล้วสติมันก็ผ่อนคลาย พอผ่อนคลายแล้วมันก็หายไปเลย มันก็หลับไป ถ้ามันหลับไป ถ้ามันไม่หลับมันก็เป็นอย่างนี้ เห็นไหม ไม่หลับมันก็มีอาการแล้ว มีอาการรับรู้ไป

“ผมเป็นคนขี้เกียจครับ ผมได้นอนสมาธิ ผมภาวนาพุทโธไป ลมหายใจเข้าออก ภาวนาอีกสักพักมีความรู้สึกรับรู้ร่างกายครับ เหมือนร่างกายจะหายไป ไม่มีความรู้สึกรับรู้ในร่างกาย”

ไม่มีความรู้สึกรับรู้ร่างกายนี่จิตมันเด่น แล้วจิตมันเด่นนะ เพราะการทําสมาธิ เห็นไหม คําว่า “สมาธิเป็นพื้นฐานก็ได้ สมาธิเป็นความมหัศจรรย์ก็ได้” ถ้าสมาธิเป็นพื้นฐาน โดยพื้นฐานโดยทั่วไป ดูสิ ชนชั้นกลาง ชนชั้นกลางเป็นคนส่วนใหญ่ของสังคม นี่ก็เหมือนกัน จิตส่วนใหญ่ที่เวียนว่ายตายเกิดมันเป็นจิตชั้นกลางๆ มันก็ทําสมาธิได้อย่างนี้

แต่ถ้าเวลาคนเกิดมา คนที่มีอํานาจวาสนาเกิดมานะ เกิดมาจะเป็นผู้นํา เกิดมาจะเป็นรัฐบุรุษ การเกิดของเขามันจะมีสิ่งบอกเหตุ การเกิดของเขาจะมีความมหัศจรรย์ นี่ก็เหมือนกัน คนที่จิตมันสูงส่ง เวลาเกิดขึ้นมาแบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พอเกิดขึ้นมาเดินได้ ๗ ก้าว เปล่งวาจาได้ คนเกิดมาพูดได้เลย “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” ก็แค่นั้น พูดแค่นั้นน่ะ แล้วต่อไปพ่อแม่ก็เลี้ยงดูมาเหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าโดยธรรมชาติ เวลาชนชั้นกลาง เรื่องของสมาธิ มันก็สงบไปโดยธรรมดาของมัน โดยความเป็นปกติของจิต จิตมันก็เป็นอย่างนั้น คนที่แบบว่าเกิดมาแล้ว เกิดมาเป็นผู้ที่เกิดมาเป็นมนุษย์ แต่ว่ามันมีความทุกข์ความยากขึ้นมา ภาวนาก็ไม่ได้ ทําอะไรก็ไม่ได้ ทําอะไรสิ่งใดก็ไม่ประสบความสําเร็จ

แต่ถ้าเป็นรัฐบุรุษ คนที่เกิดมามีอํานาจวาสนา เด็กๆ มีหลายคนมาก บอกเด็กๆ เขาอยู่เฉยๆ จิตเขาจะลง เป็นเด็กๆ นี่นะ เด็กๆ บางคนเกิดขึ้นมาไม่ยอมทําสิ่งผิดกฎหมายเลย เด็กบางคนนะ ไม่ยอมเล่นอะไรที่มันเป็นเรื่องที่เด็กๆ เล่นกันเลย เขาจะเล่นแต่สิ่งที่ว่าเป็นวาสนาของเขา เวลาพอถ้าเขามาทําสมาธิ พอเขาทําสมาธิ พอจิตเขาจะลง เขาว่ามันใหญ่ อํานาจวาสนามันใหญ่ มันจะรับรู้อะไรแปลกๆ

จิตมันลงแล้ว อย่างหลวงปู่มั่น ถ้าจิตท่านเป็นสมาธิปั๊บ ถ้ากําหนดขึ้นนะ เห็นตัวเองไปเดินจงกรมอยู่บนก้อนเมฆ พอดึงจิตกลับมามันก็ลงบาดาลไปเลย ลงนรกเลย แล้วดึงอย่างไรล่ะ

นี่ไง ที่ว่าโดยพื้นฐานโดยปกติก็มี โดยความมหัศจรรย์ จิตที่เป็นมหัศจรรย์ก็มี ถ้าจิตที่มหัศจรรย์ กรณีอย่างนี้ ครูบาอาจารย์ที่จะเป็นอย่างนี้ได้มันต้องมีที่มาที่ไป มันไม่มีอะไรหรอก เห็นไหม พระพุทธศาสนาไม่ได้สอนว่าลอยมาจากฟ้า สิ่งใดๆ ก็แล้วแต่เป็นจริตเป็นนิสัย เป็นอะไรของคน มันเกิดจากพันธุกรรมของจิตที่มันได้ตัดแต่ง ตัดแต่งคือการเวียนว่ายตายเกิดในภพในชาติ มันจะตัดแต่งของมัน เกิดมาชาตินี้เป็นคนดี เกิดมาในสังคมที่ดี จิตใจมันก็ฝังแต่คุณงามความดีไป พอเกิดชาติต่อไปมันก็พัฒนาของมันไปเรื่อย ตัดแต่งของมันไปเรื่อย

พระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย การเวียนว่ายตายเกิดมันสร้างสมสร้างภพมา เวลาพอบารมีมันใหญ่ เวลาเกิดมา ดูสิ ขนาดนั่ง เวลามันเป็นของมันไป นี่สมาธิที่เป็นความมหัศจรรย์ สมาธิที่เป็นความมหัศจรรย์นี่เป็นสมาธินะ

แต่ถ้าเป็นฌานสมาบัติมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง เข้าปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน คําว่า “เข้าฌาน” เข้าฌานดูสิ กสิณมันเพ่งต่างๆ มันมีกําลังของมัน นี่กําลังของมันนะ

ในพระไตรปิฎก มีลูกศิษย์ของพระสารีบุตรมาบวชกับพระสารีบุตรแล้วประพฤติปฏิบัติขึ้นมาได้ฌานสมาบัติ แล้วก็สึกไป พอสึกไป เขาไปเป็นโจร เป็นโจรเขาไปปล้นไปชิงแล้วโดนเจ้าหน้าที่เขาจับ พอเจ้าหน้าที่เขาจับ เขาจับใส่โซ่ไว้ มัดใส่โซ่ไว้

พระสารีบุตรรู้ว่าลูกศิษย์โดนจับ พอโดนจับขึ้นมา ไปช่วยอะไรได้ล่ะ ไปช่วยอะไรไม่ได้ พระสารีบุตรไปเทศน์ให้ฟังไง ไปเทศน์ให้ฟังให้จิตเขาระลึกถึงที่เขาเคยทําได้ พอคนเคยทําได้ เขากําลังจะโดนประหารชีวิตนะ พอเขาจะโดนประหารชีวิต เขากลับมาทําฌานสมาบัติของเขา พอทําฌานสมาบัติของเขา เขาสามารถเหาะออกไปจากโซ่ตรวนนั้นหมดเลย เขาทําของเขาได้ อันนี้อยู่ในสุตตันตปิฎก

เวลาพระสารีบุตรไปสอน เขาเองก็เคยทําได้ แล้วก็เสื่อมไป เขาเคยบวชเป็นพระไง ลูกศิษย์พระสารีบุตร อยู่ในสุตตันตปิฎก เราจําบทไม่ได้ เวลาเสร็จแล้ว พอสึกไปแล้วเขาก็เป็นโจรไปปล้น ไปทําผิดกฎหมาย แล้วเขาก็โดนทางเจ้าหน้าที่จับ จับแล้วก็มัดไว้ กําลังจะประหาร

นี่มันมีของมัน นี่พูดถึงฌานสมาบัติ ฌานสมาบัติมันเป็นเรื่องฤทธิ์เรื่องเดช ทีนี้เรื่องฤทธิ์เรื่องเดชมันเป็นดาบสองคม เป็นประโยชน์ก็ได้ ทําโทษก็ได้ แล้วเวลาถ้าคนขาดสติมันควบคุมสิ่งนี้ได้ยาก เพราะเวลาเป็นฌานสมาบัติ เวลาเข้าฌานสมาบัติปั๊บ ที่ว่าเหาะเหินเดินฟ้าต่างๆ มันทําได้ทั้งนั้นน่ะ ทําได้ ทําได้แล้วต้องมีกําลังพอ แล้วควบคุมพอ

นี่ไง ที่บอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเข้าฌานสมาบัติทําไม ระหว่างปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน เพราะโลกมันมี ถ้าคุยกันเรื่องอย่างนี้มันเป็นสามัญสํานึก เป็นเรื่องพื้นฐานของจิต จิตที่ลัทธิศาสนาอื่นเขาทําสมาธิ ทุกลัทธิ ทุกศาสนาทําสมาธิทั้งนั้นน่ะ ว่าทําฌานสมาบัติ ทําทั้งนั้นน่ะ เพราะมันเป็นเรื่องที่เกิดจากจิต แต่มันจะเป็นสัมมาไหมล่ะ มันจะเป็นมรรคไหมล่ะ มันจะเป็นความจริงไหมล่ะ

ถ้ามันเป็นความจริง นี่เป็นความมหัศจรรย์ มหัศจรรย์ตรงไหน มหัศจรรย์ที่ว่า ขณะที่ว่าเรากําหนดพุทโธๆ จิตมันละเอียดเข้ามา เรากําหนดพุทโธๆๆ สิ่งที่มันละเอียด คําว่า “ละเอียด” เพราะว่าผู้ใหญ่พูดคําว่า “ละเอียด” หยาบ กลาง ละเอียด ผู้ใหญ่จะแบ่งแยกได้ชัดเจนเลย นี่หยาบ กลาง ละเอียด ทีนี้ถ้าพูดถึงเด็กล่ะ เด็กมันก็บอกหยาบ กลาง ละเอียด แต่ความหมายของมันเหมือนกันไหม

นี่ก็เหมือนกัน เวลาพุทโธๆ จิตละเอียดขึ้นมา ละเอียด คําว่า “ละเอียด” มันชัดของมัน ละเอียดนะ พุทโธๆ ชัดเจนของพุทโธ ชัดเจนของอานาปานสติ ชัดเจนคือลมหายใจชัดเจนมาก ชัดเจนมาก มันละเอียด ละเอียดหมายความว่า มันละเอียดลึกซึ้ง มันชัดเจนของมัน

แต่ถ้าเป็นเด็กนะ ละเอียดใช่ไหม ละเอียดมันก็เหมือนอากาศไง ละเอียดมันก็เหมือนควัน ควันมันละเอียด พอละเอียดไปแล้วเดี๋ยวมันก็หลับ

ตรงนี้ตรงที่ละเอียดโดยความเป็นจริง กับความคาดหมายว่าละเอียดน่าจะเป็นแบบนี้ อย่างนี้คือเป็นละเอียด แต่ว่าถ้าอย่างนี้เป็นละเอียด เวลาเป็นสมาธินี่นะ เวลาทําสมาธิ เพราะทําเพื่อให้สะสางตัณหาความทะยานอยาก มันอยากในรูป รส กลิ่น เสียง แล้วลม จับลมเป็นรูปไหม รูป พุทโธเราระลึกรู้ เป็นความรับรู้ไหม เป็น ถ้ามันละเอียด ละเอียดอย่างไร

ฉะนั้น มันจะหยาบละเอียด เริ่มต้นถ้าเรายังไม่ชํานาญ เราอย่าประมาท ตรงนี้สําคัญมากเลย เราอย่าประมาท เราต้องให้มันชัดเจนไว้ คําว่า “ชัดเจน” ถ้ามันชัดเจนมันก็ละเอียดโดยชัดเจน ถ้ามันหยาบมันก็หยาบชัดเจนด้วยความหยาบ เพราะคําว่า “ชัดเจน” นี่คือสติพร้อม

การทําภาวนา ถ้าขณะทําภาวนาอยู่ ถ้ามีสติอยู่ อันนั้นถือว่าเป็นความเพียร ถ้าขาดสติแล้วนะ นั่นถือว่าความเพียรนั้นไม่สมบูรณ์แล้ว ฉะนั้น ถ้ามีสติ คนที่มีสติทําอะไรมันชัดเจนไหม ถ้ามีสติกําหนดลมหายใจ ลมหายใจก็ชัดเจน ถ้าระลึกพุทโธ พุทโธก็ชัดเจน

คําว่า “ชัดเจน” ถ้ามันละเอียด มันก็ละเอียดแบบชัดเจน ละเอียดลึกซึ้ง พุทโธๆ จนพุทโธไม่ได้เลย พุทโธๆ ไปจนลมหายใจมันจะขาด ลมหายใจขาดมันเพราะอะไร เพราะธรรมดาถ้ามันจะเข้าอัปปนาสมาธิ อุปจาระคือจิตสงบแล้วมันรับรู้ได้ รับรู้ เห็นไหม อุปจาระรอบความรู้สึกของจิตมันรับรู้ได้ เพราะการรับรู้ได้อย่างนี้มันถึงวิปัสสนาได้ วิปัสสนาหมายถึงว่ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เพราะจิตมันสงบแล้วมันปลอดจากแรงกระตุ้นของตัณหาความทะยานอยาก

ตัณหาความทะยานอยากมันกระตุ้น กระตุ้นให้อยากรับรู้รส อยากรับรู้กลิ่น อยากรับรู้เสียง มันกระตุ้น พอจิตมันสงบแล้วมันพ้นจากแรงกระตุ้น พอพ้นจากแรงกระตุ้น พอจิตมันสงบแล้ว พอจิตสงบแล้วถ้าเรารําพึงไป ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง ถ้าตามความเป็นจริง สิ่งที่เวลามันละเอียดแล้ว เราควบคุมให้มันออกรับรู้ ถ้ามันออกรับรู้นี่อุปจาระ ขณิกสมาธิ ถ้าอุปจารสมาธิ สมาธิที่มันรับรู้ได้ พอรับรู้ได้ ขั้นของอุปจาระ ที่ทํางานวิปัสสนาเขาทํากันตรงนี้

แล้วถ้าเราพุทโธต่อเนื่อง เพราะเราพุทโธยังได้ รับรู้อารมณ์ยังได้ รับรู้ได้หมด แล้วมันเป็นสมาธิตรงไหนล่ะ แล้วทําไมมันไม่ปล่อยล่ะ มันไม่ปล่อย ถ้าเราพุทโธต่อเนื่อง พุทโธต่อเนื่องหรือกําหนดลมต่อเนื่องไป มันจะละเอียดเข้าไป ถ้าละเอียดเข้าไปๆ พอละเอียดเข้าไป ลมหายใจ มันจะเริ่มปล่อยวางลมหายใจ มันจะปล่อยวางลมหายใจเพราะเหตุใด มันจะปล่อยวางลมหายใจเพราะมันจะปล่อยกาย อัปปนาสมาธิ จิตเราที่อยู่กลางหัวอก มันปล่อยความรับรู้สึกถึงร่างกาย

ตอนนี้นะ เรานั่งสมาธิกันอยู่นี่ ลมพัดมาเรามีความเย็นไหม อุณหภูมิเปลี่ยนแปลงมากระทบผิวหนังเรารับรู้ไหม รับรู้ รับรู้ ใครเป็นคนรับรู้ จิตเป็นคนรับรู้ จิตมันยังรับรู้กายอยู่ ถ้าจิตมันยังรับรู้กาย จิตมีความสงบ จิตไม่ฟุ้งซ่าน แต่จิตยังรับรู้เรื่องกายอยู่ นี่มันยังรับรู้ กายกับใจยังรับรู้กันอยู่

แต่ถ้ามันพุทโธต่อเนื่องกันไป มันเริ่มที่มันจะปล่อยลมหายใจ ปล่อยลมหายใจเพราะผิวหนังใช่ไหม ลมพัดถึงผิวหนัง เราก็รับรู้ได้ถึงอุณหภูมิการเปลี่ยนแปลงใช่ไหม ถ้าลมหายใจเข้าออก จิตมันยังรับรู้อยู่ มันก็ยังรับรู้อยู่เรื่องของกายใช่ไหม เวลาถ้ามันละเอียดเข้าไป มันปล่อยเข้าไปจากอุปจาระ เพราะมันรับรู้อยู่นี่เป็นอุปจาระไง มันถึงรับรู้ มันถึงทํางานได้ มันถึงเคลื่อนไหวได้ แต่ถ้ามันละเอียดเข้าไป มันปล่อย

ทีนี้ก่อนจะปล่อย ลมหายใจ มันต้องปล่อยลมหายใจไปด้วย พอมันจะปล่อยลมหายใจไปด้วย พอการจะปล่อยลมหายใจ เราก็ตกใจไง “ถ้าลมหายใจขาด เราไม่ตายหรือ ถ้าลมหายใจขาดไปมันไม่เป็นวิทยาศาสตร์แล้วนะ ถ้าลมหายใจขาดมันเป็นเรื่องความลึกลับมหัศจรรย์แล้วนะ” มันตื่นเต้น ลงไม่ได้หรอก

คนที่จะเข้าอัปปนาสมาธิมันจะไปตื่นเต้น มันจะไปหวั่นไหว มันจะไปกลัวเป็นกลัวตาย กลัวกระทบ มันกลัวไปหมด มันกลัวเพราะอะไร มันกลัวเพราะอวิชชาไง มันกลัวเพราะไม่เคยทําไง มันกลัวเพราะมันไม่รู้ไง

แต่ถ้าคนเคยทําเคยเป็นขึ้นมาแล้ว พอมันจะละเอียดเข้าไปมันจะละเอียดอย่างไร แล้วมันปล่อยวางเข้ามาอย่างไร แล้วมันมีอิสระอย่างไร พอมันรู้สักหนหนึ่งนะ อ๋อ! ต่อไปมันอยากได้อย่างนี้อีกแล้ว มันจะเข้า มันจะเป็น นี่คือทางเข้าทางออกไง นี่ชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าการออกสมาธิไง ถ้าคนมีความชํานาญ มีการเข้าการออก สมาธิมันจะเสื่อมไปตรงไหน

แต่ถ้าคนไม่เคยเป็น ไม่เคยทํา มันมีแต่ทฤษฎี มีแต่ความเชื่อ มีแต่ความไม่รับรู้ของมัน มันจะทําสมาธิของมันอย่างไร มันจะควบคุมของมันอย่างไร แล้วสมาธิเกิดปัญญาไม่ได้ สมาธิเกิดปัญญาไม่ได้ แต่ถ้าไม่มีสมาธิ มรรคไม่มี มรรคไม่มี มันเป็นเรื่องสมมุติ เป็นเรื่องโกหกหมด สิ่งที่เขาทําๆ กันอยู่นี่ ถ้าไม่มีสมาธิ มรรคไม่มี เว้นไว้แต่ปัญญาอบรมสมาธิ นั่นก็คือสมถะไง นั่นก็คือการเข้าสมาธิไง

แต่คนเวลาไปตรึกกันอย่างนั้น ไปรับรู้อย่างนั้น แล้วบอกนั่นคือมรรค แล้วพอตรึกอย่างนั้นปั๊บมันก็ปล่อย ปล่อยเพราะอะไร เพราะเป็นสมถะ มันปล่อยก็บอกนั่นพระอรหันต์ เพราะมันขาดผู้นํา มันขาดครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง ถ้ามีผู้นํา มีครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง มันจะทําต่อเนื่องก้าวเดินต่อไปได้ ถ้ามันก้าวเดินต่อไปได้ นี่พูดถึงถ้ามันเป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิไง แล้วถ้าสมาธิ ถ้ามันเป็นสมาธินี่เป็นอย่างไร แล้วถ้าเป็นฌานเป็นอย่างไร

เป็นฌาน ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ฌาน ๔ รูปฌาน มันมีรูปของมัน แล้วยกขึ้นอากาสานัญจายตนะ อากาศธาตุ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ มันเป็นอย่างไร แล้วมันเข้าออกอย่างไร ทําไมมันถึงมีสมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ล่ะ

เพราะสมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ จิตแต่ละขั้น ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ๔ ขั้น แล้วมันขึ้นอากาสานัญจายตนะ มันขึ้นไป แล้วมันถอยกลับ ขึ้นไป ถอยกลับ ขึ้นไป ถอยกลับ มันมีกําลัง ที่มันจะไปมันไปอย่างไร นี่ไง มันถึงไม่ใช่ศีล ฌาน ปัญญา มันมีแต่ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเป็นสมาธิมันถึงเป็นความมหัศจรรย์ มหัศจรรย์มาก

ที่บอกว่าเขานอนทําไง เขานอนพุทโธจนร่างกายมันหายไป ร่างกายมันจะหายไป แต่เสียงยังได้ยินครับ ได้ยินเสียงและความคิดครับ ถึงตรงนี้ผมเลยออกจากสมาธิ เพราะผมกลัวปฏิบัติผิด รู้สึกว่าสติไม่ค่อยสมบูรณ์ เลยออกจากสมาธิมาถามหลวงพ่อก่อน

ถามก็คือถาม พอถามแล้ว เวลาถามนะ จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่งนะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติเป็นท่านจะมีประสบการณ์ในใจของท่าน ท่านมีประสบการณ์ในใจของท่าน ท่านพูดออกมา ท่านถอดออกมาจากใจของท่านมาสู่ใจของเรา แล้วใจของเรา เราทําได้จริงหรือเปล่า

นี่ไง ออกมาถาม ถามก็ตอบ นี้เพราะอะไร เพราะเราตอบ ตอบเพราะอะไร ตอบเพราะว่าการที่จะหาบุคคลที่จะภาวนานี่แสนยาก ฉะนั้น คนภาวนาแล้วนะ พอภาวนาแล้วเราก็มีความสงสัยหมด เพราะอะไร เพราะในปัจจุบันนี้ตาบอดคลําช้าง ผู้สอนตาบอดทั้งนั้น ถ้าผู้สอนตาบอด เราก็เอาทฤษฎีมาสอนกัน พอสอนกันแล้ว พอปฏิบัติไปแล้วตอบไม่ถูก แล้วพอตอบไม่ถูกแล้ว พอผู้ที่ปฏิบัติมันมีผลของการปฏิบัติ นี่ไง นอนภาวนาแล้วมันไม่รับรู้กาย มันไม่รับรู้สิ่งใด มันเกิดผลของมัน ผลของมันนี่วิบากกรรม

ทําสิ่งใดได้ผลสิ่งนั้น ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ถ้าภาวนามันก็มีผลของมัน ถ้ามีผลของมัน นี่ผลของการปฏิบัติ แล้วเวลาไปถามพวกตาบอด ตาบอดมันก็ยกกลับไปที่พระไตรปิฎก “อ้าว! พระไตรปิฎกก็ว่าอย่างนั้น บอกว่าอย่างนั้นเลย พูดถึงนี้เป็นสมถะ มันไม่เกิดปัญญา” แล้วปัญญาอย่างไรล่ะ

ปัญญาที่เอ็งศึกษากันมานั่นคือสัญญา นั่นคือเอ็งไปจําตํารามา แล้วพอเวลาคนที่ปฏิบัติมามีผลของมันขึ้นมา เอ็งก็ย้อนกลับไปที่สัญญานั้น แล้วเวลาเอ็งปฏิบัติ มันปฏิบัติเป็นปรากฏการณ์ตามจริงของใจ มันไม่ใช่สัญญา สิ่งที่ปรากฏขึ้นจริง เอ็งเอาปรากฏความเป็นจริงในใจเอ็งมาตอบสิ เอ็งเอาประสบการณ์ของใจที่มันเป็นจริงขึ้นมาเอามาบอกสิว่าประสบการณ์ของใจที่มันปฏิบัติแล้วมันมีผลอย่างนี้ๆ แล้วเวลาถามปัญหาไป เขาก็ย้อนกลับไปที่สัญญา กลับไปที่ทฤษฎี เอาทฤษฎีมาตอบ มันก็เลยสับสนไง

แล้วตอนนี้ผู้ที่สอนมันตาบอดหมด ตาบอดหมด ถ้าไม่ตาบอด แบบหลวงตา แบบครูบาอาจารย์ท่านไม่ตาบอด เวลาถามนี่ท่านยิ้มๆ เลย ยิ้มๆ ตรงไหนรู้ไหม ยิ้มๆ หมายความว่า สิ่งที่เรารู้ เหมือนกับลูกศิษย์หลวงปู่มั่น เวลาจะไปหาหลวงปู่มั่น ไปหาหลวงปู่มั่น แล้วพอไปหาหลวงปู่มั่น ตัวเองแบกรับภาระ แบกหามปัญหามาทั้งนั้นเลย เวลาไปหาหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่มั่นท่านล้วงหัวใจของเรามาตีแผ่เลย มันเป็นอย่างนี้ๆๆ เอาความรู้สึกของเราออกมามาตีแผ่ให้เห็นเลยว่าเราถูกต้องดีงามอย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน ผู้ที่ปฏิบัติ เวลาเราเอาความสงสัยเราถามท่าน ท่านก็ต้องตอบมาสิว่ามันเป็นอย่างไร แต่นี่ยกกลับไปเลย กลับไปที่สัญญา “ปฏิบัติอย่างนี้มันไม่ถูก เพราะปฏิบัติอย่างนี้มันแบบว่ามันหลงอารมณ์ตัวเอง อย่างนี้คิดเอาเองหรือเปล่า สงสัยปฏิบัติอย่างนี้ใช้ไม่ได้ เพราะอะไร เพราะคิดเอาเอง มันเป็นไปไม่ได้ มันไม่มีอยู่จริง ถ้ามันมีอยู่จริงมันก็ต้องตามพระไตรปิฎก พระไตรปิฎกว่าไว้อย่างนี้” นี่ไอ้พวกตาบอดมันตอบอย่างนี้

แล้วไอ้คนที่ปฏิบัติก็งงนะ “อืม! ก็จริงนะ เพราะนั่นเป็นพระไตรปิฎก เป็นธรรมและวินัย เป็นศาสดา เราก็ต้องเคารพศาสดาเป็นเรื่องความจริง”

ใช่ เราต้องเคารพศาสดา แต่ศาสดาท่านสอนไว้อย่างนั้นน่ะ แต่เวลาปฏิบัติ ข้อเท็จจริงที่มันจะเกิดขึ้นนั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านเรียนจบถึงมหา พอไปหาหลวงปู่มั่น พอจบมหาแล้วอยากออกปฏิบัติ พออยากออกปฏิบัติ นิพพานมันมีอยู่จริงหรือเปล่า ไปปฏิบัติแล้วมันจะได้ผลจริงหรือเปล่า ถ้ามีใครแก้ข้อสงสัยในใจนี้ได้ เราจะถือองค์นั้นเป็นอาจารย์ของเรา

ไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นใส่เลย “มหา มหามาหานิพพานใช่ไหม นิพพานไม่ได้อยู่บนอากาศ ไม่ได้อยู่บนแร่ธาตุอะไรทั้งสิ้น นิพพานมันอยู่ที่ใจ”

แล้วทําอย่างไร บอกอีกต่างหาก เห็นไหม

หลวงตาท่านถึงบอกเลย ตอนนี้ตอนที่ยังไม่ปฏิบัติก็สงสัย เรียนจนถึงเป็นมหา นิพพานก็เอามาวิเคราะห์วิจัยได้หมดแล้ว อธิบายได้หมดเลย ก็ยังสงสัยว่ามันมีอยู่หรือเปล่า เราก็อยากหาผู้ชี้บอก บัดนี้หลวงปู่มั่นเป็นคนชี้บอกแล้ว เป็นคนเคลียร์ปัญหาในหัวใจของเราแล้ว เชื่อหรือไม่เชื่อ เอาหรือไม่เอา ถ้าเอาก็เอาชีวิตนี้เข้าแลกเลย เอาชีวิตนี้เข้าแลกเลย

แล้วเวลาปฏิบัติไป หลวงปู่มั่นท่านบอกเลยนะ มหา สิ่งที่ศึกษามาเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทิดใส่ศีรษะไว้ เทิดคือยกไว้ ไม่ได้ยํ่ายี ไม่ได้ดูถูก ไม่ได้เหยียดหยาม ศาสดาของเรา เราเหยียดหยามได้อย่างไร เราเคารพบูชาขนาดไหน แต่เอาใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้นะ อย่าให้มันออกมา ถ้าออกมานะ เวลาเราปฏิบัติไปพร้อมกับสัญญา พร้อมกับทฤษฎี พร้อมกับความคาดหมาย ความคาดหมายนั้นมันจะทําให้ความเป็นจริงที่จะเกิดขึ้นของเราไขว้เขวหมดเลย

จริงๆ มันจะเกิดกับเรานะ พอมันจะเป็นสมาธินะ “เออ! มันจะเป็นสมาธิแล้วล่ะ อ๋อ! นี่ขณิกสมาธิ อ๋อ! นี่อุปจาระ อู๋ย! มันจะลง มันจะลงอัปปนาแล้ว โอ๋ย! อย่างนี้อัปปนาแน่ๆ เลย” มันจะมาเตะ มันจะมาถีบกัน

เห็นไหม หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติมาก่อน ท่านรู้ ท่านรู้ท่านถึงบอกแนวทางไว้ แต่คนที่ไม่ปฏิบัติก็บอกว่า “ครูบาอาจารย์พระป่าไม่เคารพพระพุทธเจ้า ไม่ยอมศึกษา”

ศึกษา ศึกษาทั้งนั้นน่ะ ไม่ศึกษามันจะมีปัญญาเปรียบเทียบหรือ เพราะเราศึกษา เรามีปัญญาเปรียบเทียบ แล้วมีปัญญาเปรียบเทียบแล้ว อันนั้นเป็นสมบัติของครูบาอาจารย์ อันนั้นเป็นสมบัติจริง นี่เป็นทฤษฎีสัมพัทธภาพของไอน์สไตน์ก็เข้าใจทั้งนั้นน่ะ แต่เราก็ต้องมาสร้างการทดสอบทดลองให้มันเห็นจริงของเราขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมของพระพุทธเจ้าเราก็ศึกษามาแล้วล่ะ เราศึกษามาแล้วก็วางไว้ หลวงปู่มั่นท่านบอกวางไว้ๆ นั่นเป็นทฤษฎี วางไว้ก่อน แล้วเรามาค้นคว้า เรามาปฏิบัติ ประสบการณ์จริงขึ้นมา ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา พอเป็นจริงขึ้นมาแล้วท่านจะบอก

หลวงปู่มั่นท่านบอกเลย ถ้าปฏิบัติเป็นจริงขึ้นมาแล้วนะ มันจะเป็นอันเดียวกัน ในพระไตรปิฎก ในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับในหัวใจที่เราปฏิบัติมันเป็นอันเดียวกัน มันเป็นอันเดียวกันเลย มันไม่แตกต่างกันเลย

แต่ขณะที่อวิชชาความไม่รู้ของเราเต็มหัวใจนี่มันขัดมันแย้ง โอ๊ะๆๆ ตลอดเลย โอ๊ะๆ ทีก็หลุดไปที จิตมันจะเป็นแล้วนะ มันเข้าด้ายเข้าเข็มนะ โอ๊ะๆ อีกแล้ว หลุดไป หลุดไปก็ตะครุบเงาวิ่งหามันอีก พอวิ่งหามันจะได้เสีย จะได้จะเสียนะ เอ๊อะๆๆ อีกแล้วๆ มันไปอีกแล้ว

ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมาท่านรู้ ท่านรู้ว่ากิเลสพญามารในใจของคนมันโหดร้ายแค่ไหน พญามารในจิตของมนุษย์มันโหดร้ายแค่ไหน มันทั้งหลอกมันทั้งลวง มันทั้งยึดมั่น ยึดหัวใจของเราเป็นที่ถ่ายที่เป็นส้วมเป็นถานให้ขับถ่ายของมัน พญามารมันเอาหัวใจของเราเป็นที่อยู่ที่อาศัย แล้วบีบบี้หัวใจเรามันมาขนาดไหน ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมาท่านรู้ท่านเห็นอย่างนั้น

ไอ้พวกเราไม่รู้ไม่เห็น ทะนงตน ถือตัว ยกหาง ว่าตัวเองมีความรู้ แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติจริงของท่าน ท่านวางหมด แล้วท่านปฏิบัติจริงของท่าน แล้วพอเป็นจริงขึ้นมาแล้ว ความจริงในหัวใจของเรากับในตู้พระไตรปิฎกมันต่างกันตรงไหน มันไม่ต่างกันเลย

นี่ไง หลวงปู่มั่นท่านสั่งประจํา เอาความรู้ความเห็นที่ศึกษา เวลาศึกษาเราต้องศึกษา ศึกษานี้เป็นทฤษฎี เป็นภาคปริยัติ เป็นแนวทาง ศึกษาเสร็จแล้ว พอศึกษาเราก็วางไว้ใช่ไหม แต่เวลาปฏิบัติเราให้เป็นจริงขึ้นมาสิ ไม่ใช่ศึกษามาแล้วก็มาสุมไว้บนสมอง แล้วเวลาปฏิบัติก็เอาสมองจุดไฟขึ้นมา มันจะต้มนํ้าไง ตบะธรรมมันจะแผดเผาไง ศึกษามาสุมไว้ในสมอง เวลาปฏิบัติมันก็เผาๆ เผาหัวใจซะ แล้วพอเผาเสร็จแล้วมันก็มีแต่ความเร่าร้อน แล้วมันก็ไม่มีความจริงขึ้นมาเลย

ศึกษาขึ้นมาแล้วก็วางไว้ก่อน ศึกษานี่ธรรมของพระพุทธเจ้า ศึกษาเป็นทางวิชาการ ไม่ต้องเอามาสุมไฟ ไม่ต้องเผาตัวเอง วางไว้ แล้วปฏิบัติ พอมันเป็นจริงขึ้นมานะ โอ้โฮ!

นี่ไง สิ่งที่สมาธิเป็นพื้นฐาน เป็นสามัญสํานึกของจิตของมนุษย์ สัมมาสมาธิเป็นความมหัศจรรย์ลึกลับซับซ้อน ความว่าง ว่างของสมาธิ ความว่างของธรรม อกุปปธรรม เวลามันพิจารณาไปเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา ความว่างของมันเป็นชั้นเป็นตอนของมัน

เวลามันสิ้นสุดไปแล้วนะ สิ่งที่มันพ้นไปเลย มันลึกลับ มันเหนือโลก ถ้ามันไม่เหนือโลกมันก็ต้องเวียนว่ายตายเกิดกับโลกนี้ เพราะมันหลุดออกไปจากวัฏฏะเป็นวิวัฏฏะ ออกไปจากโลกเลย มันถึงเป็นความมหัศจรรย์ไง

ศีล สมาธิ ปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราฝึกหัด ฝึกหัดขึ้นมา แล้วถ้าเป็นจริงของเราขึ้นมามันจะเป็นสมบัติของเรา เอวัง