คํานํา

หนังสือรู้ให้จริง ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ท่านรู้จริงท่านจึงได้ตอกยํ้าว่า ภาคปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ผู้รู้จริงสําคัญมาก เพราะท่านปฏิบัติจนเกิดความรู้จริงภายในใจก่อนจึงนํามาสอน ดังนั้น การสอนและตอบปัญหาธรรม จึงชัดเจน ถูกต้อง แม่นยํา ไม่มีเคลือบแคลงสงสัยดังหลวงปู่มั่น แม้พญานาค เทวดา อินทร์ พรหม ยังมาขอฟังธรรม

ในเรื่องกรรมคือการกระทํา ท่านยํ้าทําดีต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่ว เรื่องฆราวาสปรารถนาพระนิพพานถือเป็นสัมมาทิฐิ ท่านสอนให้ยึดพระรัตนตรัยเป็นที่พึ่ง ให้อธิษฐานแล้วทําความดีสร้างบารมีไป ส่วนเรื่องภาวนากับฝันก็มาจากจิต ภาวนาเป็นความจริง แต่ฝัน คือ ฝัน ไม่ใช่ความจริงและทําลายกิเลสไม่ได้ ท่านจึงเน้นให้ภาวนา ปฏิบัติบูชา

ในการปฏิบัติ ท่านเน้นศีล สมาธิ ปัญญา ให้ฝึกสติ โดยนึกพุทโธทําสมาธิหรือความสงบใจก่อน ทําจนชํานาญในวสี จนเป็นพื้นฐานมั่นคง จากนั้นเจริญสมถะ - วิปัสสนาควบคู่กันไป เพราะสมถะมีความสําคัญมาก เป็นพื้นฐานทําให้การภาวนาก้าวหน้าและไปได้ตลอดรอดฝั่ง ส่วนการเห็นธรรม การใช้ตรรกะ จินตนาการย่อมไม่เห็นธรรม จะต้องเห็นธรรมตามความเป็นจริง เข้าถึงบทธรรม ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต เพียงจิตสงบก็จะเห็นความมหัศจรรย์ของจิต เมื่อเกิดภาวนามยปัญญา อย่างน้อยบรรลุพระโสดาบันและเมื่อถึงที่สุดแห่งธรรมเป็นพระอรหันต์ เป็นผู้รู้จริงและผู้เผยแผ่สัจธรรมเพื่อเป็นมรดกสืบทอดพระพุทธศาสนาต่อไป

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มกราคม ๒๕๖๒

๑

ภาวนากับฝัน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๔ มกราคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สงสัยครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ

๑. กระผมมีเรื่องสงสัยว่า เราสามารถได้ยินเสียงตนเองกรนขณะหลับได้หรือไม่ครับ ถ้าได้ ดีหรือไม่ดีครับ

๒. กระผมฝันว่าภรรยานอกใจ เกิดความทุกข์มาก แต่ระลึกได้ในฝันว่าเขาเป็นภรรยาของเราเพียงชาตินี้เท่านั้น ความทุกข์นั้นก็ดับลง

อยากถามพระอาจารย์ว่า การระลึกรู้สึกตัวในฝันเกิดขึ้นได้ไหมครับ ต้องรบกวนอาจารย์ด้วยครับ

ตอบ : คําถามเนาะ ระหว่างฝันกับความรู้สึก ความเข้าใจ ฝัน กับสิ่งที่ว่าเราสงสัย ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเรื่องของใจก่อน ถ้าใจของคน เห็นไหม ใจของคน ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนอดีตชาติ บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ อันนี้ไม่ใช่ฝัน อันนี้เป็นความจริง เป็นความจริงเพราะเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากําหนดอานาปานสติ จิตมันสงบลง นั้นข้อเท็จจริง

ข้อเท็จจริงหมายความว่า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าท่านเคยเป็นๆ ท่านใช้คําว่า “เคยเป็น” เพราะปัจจุบันนี้เป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เพราะตอนนั้นกําลังภาวนาอยู่ เวลาจิตกําหนดอานาปานสติ จิตสงบตัวลง มันเข้าไปถึงจิตเดิมแท้ จิตของตัวเอง แล้วด้วยกําลังของอานาปานสติ ด้วยกําลังของสมาธิ มันย้อนกลับไปสิ่งนั้น เห็นสิ่งนั้นเป็นข้อมูล อันนี้ไม่ใช่ฝัน วิชชา ๓ มันมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ รู้สมบูรณ์

คําว่า “รู้สมบูรณ์” ย้อนไปอดีตชาติไม่มีต้นไม่มีปลาย จนบอกว่าอันนี้ถ้ามันไปมันจะไปจบลงที่ไหน ก็มีสติยับยั้งแล้วดึงกลับมา ดึงกลับมา ระลึกกลับมา กลับมาก็กําหนดอานาปานสติให้ละเอียดขึ้นไปๆ ออกรู้อีก ออกรู้โดยว่าถ้ามันตายที่นี้มันไปเกิดที่ไหน จุตูปปาตญาณ มันก็ไม่มีที่สิ้นสุด จิตทุกดวงจิต ทั้งจิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จิตของใครถ้ามันตายแล้วมันไปเกิดอย่างไร มันเป็นอย่างไร ไปรู้ไปเห็นอีก อันนี้ก็ไม่ใช่

ย้อนกลับมาอาสวักขยญาณ ญาณที่ชําระล้างอาสวักขัย ญาณชําระล้างอวิชชา ญาณชําระล้างกิเลส ญาณชําระล้างมาร ญาณชําระล้างความไม่รู้ สิ่งนี้ถ้าจบสิ้นกระบวนการ นี้เรียกว่าบําเพ็ญเพียร นี่คือตบะธรรม

ความเห็นอย่างนั้นจิตมันเป็น ขณะที่เป็น เป็นโดยมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ เพราะถ้าภาวนาไปแล้ว มีสติ มันถึงเป็นสมาธิ เพราะมีสติ มันถึงเกิดปัญญา เพราะมีสติ มันถึงเกิดมรรค

เกิดมรรค เวลาถ้าละเอียดเข้าไป มันเป็นมหาสติ มันก็เกิดเป็นมหาปัญญา มหาปัญญามันก็เกิดที่ชําระล้างขึ้นไป อันนี้เป็นการบําเพ็ญเพียร เป็นการภาวนา เป็นการปฏิบัติธรรม ถ้าปฏิบัติธรรมจะเป็นแบบนี้

แต่ถ้าฝันล่ะ ถ้าฝัน ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเล็งญาณ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านเล็งญาณ เล็งญาณมันก็เป็นความจริงได้ แล้วถ้าท่านนอนแล้วฝันไหม

พระอรหันต์ไม่ฝันๆ ฝันไม่ได้ พระอรหันต์ฝันไม่ได้ ฝันไม่ได้ แต่มันมีความคิดไหม มีความคิด มันมีความคิด มีความเห็นต่างๆ ฝันก็คือฝัน ฝันไม่ใช่ภาวนา ไม่ใช่ความรู้จริง แต่เป็นความฝัน แต่มันเป็นนิมิตได้ เป็นเครื่องหมายของใจได้ ถ้าเครื่องหมายของใจได้ อันนั้นเป็นความฝัน

ฉะนั้น ความฝัน ขณะที่ความฝันนั้นคือผลไง คือเรานอนแล้วเราฝัน เรานอนแล้วเราพักผ่อนของเรา มันรู้บ้างไม่รู้บ้าง อันนี้เป็นอันหนึ่ง แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านนั่งสมาธิของท่าน ท่านกําหนดของท่าน อย่างเช่นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธกิจ ๕ เช้าท่านเล็งญาณของท่าน นั่นไม่ใช่ฝันหรอก นั่นเป็นความจริง เห็นไหม

เราจะบอกว่าความจริงเป็นความจริงอันหนึ่ง ภาวนา การภาวนาเป็นสัจจะความจริง กับความฝัน ถ้าความฝัน ถ้าความฝันเป็นความจริง เวลาคนนอนหลับไป ทุกคนก็มีกายกับใจทุกคน ทุกคนก็ต้องฝันสิ ทําไมบางคนฝัน บางคนไม่ฝันล่ะ บางทีฝันถึงเรื่องที่ชอบใจแล้วบอกอยากจะฝันต่อ มันก็ไม่ฝัน เวลาฝันเรื่องที่ไม่ชอบใจ จะผลักไสมันก็ยังฝันซํ้าฝันซาก เห็นไหม สิ่งนี้มันเป็นเพราะใจมันรับรู้ได้ พอใจมันรับรู้ได้ ใจรับรู้ได้อย่างไร ใจนี้เป็นธาตุรู้

เวลาคนนอนหลับนะ บางคนนอนไม่หลับ มีความทุกข์ความยาก เขาต้องกินยา ต้องพยายามจะพักผ่อนให้ได้ แต่บางคนถ้าอย่างนั้นปั๊บ เขาก็ต้องแบบว่าหา หาสติ มีสติทําความสงบของใจเข้ามา ให้พักผ่อน ให้หลับนอนลงได้ ถ้าคนหลับ คนพักผ่อนได้ มันหลับลงได้ เขาหลับไปแล้วเขาก็หลับโดยความปกติของเขา แต่คนถ้าเขามีความฝันนะ ความฝันมันก็เป็นความฝัน ความฝันอันนั้น คนนอนฝันและคนนอนไม่ฝัน มันเป็นสิ่งที่จิตใจของเขาได้สร้างบุญกุศลมาแบบนั้น

ฉะนั้น จิตใจแบบนี้ เวลามาภาวนา เวลาคนภาวนา บางคนภาวนาไปแล้วจิตมันสงบไปเฉยๆ สงบไปละเอียดไป ละเอียดลึกซึ้งเข้าไปโดยที่ไม่รู้เห็นสิ่งใด อันนี้จิตมันก็เหมือนคนนอนหลับแล้วไม่ฝัน แต่ถ้าคนนอนหลับมันฝันนะ ทําอย่างไรมันก็ฝัน แล้วฝัน บางคนฝันร้าย บางคนฝันดี ฝันต่างๆ ฝันนั้นมันแก้ได้ไหม

ถ้ามีสติ ก่อนนอนเราก็ตั้งสติให้ดี ถ้ามันฝัน ฝันเบาบางลง เจือจางลงไป ฝันจนหายไปก็ได้ แล้วถ้าคนที่ฝัน เวลาจิตใจที่เขามีจริตนิสัยอย่างนี้เขามาภาวนา ถ้าเขาภาวนาจิตเขาสงบนะ เขาเกิดนิมิตได้

คนที่ว่าเวลาภาวนาไปแล้วมันจะเป็นนิมิต นิมิตมันจะเป็นความเสียหาย เราพูดบ่อย เราเป็นปกติ แขนเราปกติมันก็ปล่อยวางโดยปกติ เราเป็นคนแขนคอก เราวางอย่างไรแขนเราก็คอก เพราะแขนเราคอก เราวางอย่างไรแขนมันก็คอก เพราะอะไร เพราะแขนมันเป็นแบบนี้ จิตใจของคน พันธุกรรมของจิตๆ มันเป็นของมันแบบนั้น แต่ถ้าเราแขนคอก ตอนนี้เราไปหาหมอกระดูก เขาสามารถทําให้เราตรงได้ไหม ได้ ถ้าแขนคอก ตอนนี้ใครพิการอย่างไร เขาไปทําศัลยกรรม จะตบแต่งให้สวยงามอย่างไรก็ได้

จิต จิตถ้ามันมีนิมิตของมัน มันมีนิมิตแล้วเราไม่ต้องการให้มี เราพยายามจะดัดแปลงให้มันไม่มีได้ไหม ได้ ได้ แต่ได้ ได้แล้วทําเพื่ออะไรล่ะ ทําแล้วเพื่ออะไร ทําแล้วได้ประโยชน์อะไร

แต่ถ้าเรารู้เท่า เรารู้เท่าของเรา เรายอมรับสภาพของเรา เราแขนคอก ไปไหน อ้าว! ก็เราแขนคอก เขาบอก เอ้ย! ไอ้หงบแขนคอก อ้าว! ก็แขนเขาคอก เป็นอะไร เขาก็คอก เป็นอะไร

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันเห็นนิมิต นิมิตก็คือนิมิต ถ้าเราไม่ไปตื่นเต้น เราไม่มีผลเสียหายกับมัน มันจะเป็นอะไร มันก็ไม่เห็นเป็นอะไร แต่เขาก็ไปว่ากัน บอกว่าถ้ากําหนดพุทโธมันจะเป็นนิมิต มันจะเป็นสมถะ มันจะเสียหาย ถ้าใช้ปัญญาไปเลยมันจะไม่เกิดนิมิต

ไอ้พวกใช้ปัญญาไปเลยเกิดนิมิตมาหาเราเยอะแยะ บอกใช้ปัญญาไปเลย แต่หลวงพ่อ มันเห็นนู่นเห็นนี่ มาหาเราเยอะแยะ

โดยข้อเท็จจริงมันเป็นแบบนี้ แต่โดยความเชื่อ เราไปวางรูปแบบกันขึ้นมา วิธีการ การปฏิบัติคือวิธีการ วิธีการ อุบายวิธีการของการปฏิบัติมันแตกต่างหลากหลาย มันมีอุบายมากมายมหาศาล แล้วเราก็ไปวางเป็นวิธีการ เป็นอุบายมา แล้วก็บอกว่าสิ่งนี้ถูกต้องๆ พอถูกต้องขึ้นมามันก็เป็นกรอบ แล้วเราต้องเดินตามนั้นหรือ

ดูสิ การทําคุณงามความดี มันทําคุณงามความดีได้หลากหลาย คนทําคุณงามความดี ความดีของใคร วิชาชีพของใคร ใครถนัดสิ่งใด เขามีเจตนาดี เขาเป็นคนจิตใจเป็นสาธารณะ เขาทําคุณงามความดี นั่นก็เป็นความดีของเขา ในการปฏิบัติขอให้มันมีสติ ขอให้มีความสงบของใจเป็นสมาธิ แล้วขอให้เกิดปัญญา ภาวนามยปัญญาตามความเป็นจริง ไม่ใช่ว่าเกิดจินตนาการ เกิดปัญญาที่เราคิดขึ้นมาอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่า เราจะพูดให้เห็นก่อนว่าการภาวนามันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ความฝันมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง มันไม่ใช่เรื่องเดียวกัน แต่มันเกิดมาจากจิตเหมือนกัน พอมันเกิดจากจิตเหมือนกัน ฉะนั้น จะตอบคําถามนี่ไง ถ้าตอบคําถามไปก็บอกว่า โอ้โฮ! พระกรรมฐานเขามีอุดมคติกันอย่างนี้เนาะ พระกรรมฐานเขาคิดว่าความฝันมันก็เป็นแนวทางภาวนาอันหนึ่งเนาะ

แต่มันมี จิตมันเป็นไปได้ แต่จิตที่มันไม่ฝันมันก็มี แล้วมีมันเป็นแบบใดล่ะ นี่ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นความจริงท่านจะแก้ไปเฉพาะบุคคล เหมือนคนที่ป่วยไข้ไปหาหมอ หมอจะรักษาตามที่เขาป่วยไข้ การแก้จิตๆ มันก็แก้ตามนั้นน่ะ จิตของคนภาวนาไปแล้วรู้เห็นสิ่งใด ภาวนาแล้วไม่ก้าวหน้า ภาวนาแล้วมีความติดขัด ภาวนาไปแล้วล้มลุกคลุกคลาน ภาวนาไปแล้วก็ไปนั่งน้อยใจว่าภาวนาไม่ได้ นี่จิตใจของคนมันติดแตกต่างหลากหลาย

แล้วครูบาอาจารย์ท่านก็แก้เฉพาะๆ ถ้าพูดถึงว่ามีโอกาสเฉพาะนะ แต่ถ้าไม่มีโอกาสเฉพาะท่านก็พูดเป็นธรรมะไป เหมือนกับฝนตกทั่วฟ้า แล้วบ้านใด บ้านเรือนใดเขามีตุ่ม มีโอ่ง มีไห เขาจะเก็บนํ้าของเขา นั่นก็เป็นเรื่องของเขา

ถ้าบ้านใดเขาเฉื่อยชา ฝนตกก็ปล่อยให้มันตกกระจายไป ให้มันซึมไปในดิน แล้วก็บอกว่าฟังเทศน์แล้วก็ไม่เห็นรู้เรื่องอะไรเลย ฟังเทศน์แล้วก็ไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย

บางบ้านเขาก็มีรองนํ้า เขาเก็บใส่ตุ่มใส่ไหของเขา เขาได้วันละเล็กวันละน้อย หลวงพ่อพูดอะไร ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ว่าอย่างไร ก็ไปคิดไปอะไร มันก็ได้ประโยชน์ของเขาไป

เวลาจิตใจของคนมันแตกต่างหลากหลายแบบนั้น ฉะนั้น ถึงพูดไว้ก่อนว่าการภาวนามันเป็นเรื่องจริงๆ มีสติ มหาสติ คนที่มีมหาสติมันจะลูบๆ คลําๆ มันจะทําโดยลวกๆ ทําโดยไม่มีสติปัญญา มันเป็นไปได้อย่างไร ขนาดคนมีสติยังระลึกรู้ได้ ยังเป็นคนดีได้ แล้วที่มีมหาสติ มีมหาปัญญาเข้าไปแก้ไขกิเลสเป็นชั้นๆ นั้นคือการภาวนา ไม่ใช่ฝัน

แต่ถ้ามันเป็นความฝันล่ะ ความฝันมันเป็นพื้นฐานของใจ ถ้าใจของคนมันยังไม่ภาวนาไปมันก็มีคําถามมาแบบนี้

“๑. กระผมมีเรื่องสงสัยว่าเราสามารถได้ยินเสียงตัวเองกรนขณะหลับได้หรือไม่ครับ ถ้าได้ ดีหรือไม่ดี”

ได้ คําว่า “ได้” เขาเรียกว่ามันเป็นโดยธรรมชาติของคน ถ้าคนหลับไปแล้วก็หลับไม่ได้ยินตัวเองกรนหรอก แต่ถ้ากรนนี่นะ แบบว่ามันครึ่งหลับครึ่งตื่นหรือมันมีสติสมบูรณ์ มันอาจจะเอ๊! เรากรนหรือเปล่า เราได้ยินเสียงกรนหรือเปล่า เป็นไปได้ไหม ได้ นานๆ หนหนึ่ง มันไม่เป็นอย่างนี้ตลอดไปหรอก

จิตของคนเรามันแบบว่าเดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย อารมณ์ของคน เดี๋ยวอารมณ์ดี เดี๋ยวอารมณ์แปรปรวน อารมณ์ของเราไม่แน่นอน เวลาเรานอนหลับ บางคนเป็นเด็กนอนหลับแล้วมีใครไปทําให้ตกใจ มีใครทําให้สะดุ้งตื่น มันจะฝังใจไป พอไปนอนที่ไหนแล้วมันก็จะสะดุ้งของมัน มันก็จะระวังตัวของมัน แล้วก็ค่อยๆ ปลอบ ค่อยๆ โยนกัน เขาก็พอจะแก้ไขไปได้ อันนั้นบอกว่า จิตเดี๋ยวดี เดี๋ยวร้าย เดี๋ยวเสื่อม เดี๋ยวเจริญ

ฉะนั้น ที่ว่า “นอนหลับแล้วเราจะได้ยินเสียงกรนตัวเราเองได้หรือไม่ครับ”

ได้ ถ้าได้ปั๊บ ไปบอกหมอ หมอบอกว่าไม่ได้ เพราะอะไร เพราะคนหลับแล้วมันก็คือหลับ ขาดสติไปแล้วจะได้ยินเสียงกรนได้อย่างไร เห็นไหม ถ้าวิทยาศาสตร์ก็ต้องคุยกันทางวิทยาศาสตร์นะ แต่เราคุยกันถึงความรู้สึกของใจ ถ้าใจคนมันดีๆ นะ ใจของคนดีๆ มันรับรู้ได้ แต่เฉพาะเป็นชั่วคราว มันไม่เป็นอย่างนี้ตลอดไปหรอก ใจของคนเดี๋ยวมันสูงเดี๋ยวมันตํ่า เดี๋ยวใจคนราบเรียบ ใจของคนมันเป็นแบบนี้

ฉะนั้น ถ้ามันได้ยินเสียงกรนตัวเองได้ไหม

ได้ แต่เป็นครั้งคราว

แล้วมันดีหรือไม่ดี

ไม่ดี อ้าว! มันจะดีตรงไหนล่ะ คนเราเวลานอนใช่ไหม จะนอนหลับ เราก็หลับไป หลับเพื่อพักผ่อน ตื่นขึ้นมาก็สดชื่น ถ้านอนหลับแล้วได้ยินเสียงกรน ถ้าดีนะ ดีเดี๋ยวมันนอนแล้วหลับๆ ตื่นๆ แล้ว มันจะคอยฟังเสียงกรนมันไง เออ! หลับหรือยัง หลับแล้วได้กรนหรือยัง ถ้ากรนแล้วก็ถือว่าหลับ เห็นไหม ไม่ดี แล้วดีได้อย่างไรล่ะ เพราะเราจะนอนหลับ เราจะได้ยินเสียงกรนทําไม แต่ได้ยินได้ไหม อ้าว! ได้ แต่เป็นบางครั้งบางคราว ไม่ใช่ได้ยินตลอดไป ไม่ใช่พอได้ยินแล้วจะเป็นอย่างนี้ตลอดไป ไม่ใช่

ได้ยินได้เป็นครั้งเป็นคราวได้หรือไม่

ได้

แล้วดีหรือไม่ดี

ไม่ดี ไม่ดี เพราะขณะที่เรานอนหลับ เราพักผ่อน เราไม่ใช่นอนหลับมาเพื่อฟังเสียงกรนของตัวเอง แล้วอีกอย่างหนึ่งเวลานอนหลับ ดูนะ เวลาภาวนาถ้าเป็นสมาธิ เวลาจิตของเราดีๆ แม้แต่นะ แม้แต่หลวงตาท่านพูดบ่อย ท่านนั่งสมาธิไปนะ เสียงเต้นของหัวใจเราตุบตับๆๆ ถ้าจิตมันสงบมันได้ยินแม้แต่ความเคลื่อนไหวนะ มันได้ยินแม้แต่หัวใจ แม้แต่ความเคลื่อนไหว เสียงเบาๆ มันสะเทือนมาก คนภาวนาไปแล้ว ถ้าจิตมันสงบแล้วเขาจะมีความรู้อย่างนั้น ถ้าความรู้อย่างนั้น นี่ถ้าภาวนานะ

อย่างที่ว่า พอนอนหลับแล้วได้ยินเสียงกรนหรือไม่ ดีหรือไม่ดี

ไอ้นี่เรานอนหลับแล้วเราไปประสบเข้า พอประสบเข้า เราเองก็ว่ามันดีหรือไม่ดี มันจะเป็นไปได้หรือเป็นไปไม่ได้ แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัตินะ เวลาท่านนอนหลับ ภาวนาเต็มที่เลย พอถึงเวลาจะพักผ่อน นอน นอน

เห็นไหม เวลาพระโมคคัลลานะเป็นพระโสดาบัน ได้ฟังธรรมต่อมาจากพระสารีบุตรได้เป็นพระโสดาบัน แล้วไปขอบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาไปขอบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอหิภิกขุ ให้บวชมาแล้ว บวชเสร็จแล้วให้เร่งภาวนา จะให้เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา

ทีนี้พระโมคคัลลานะเป็นพระโสดาบัน เวลาภาวนาไปมันสัปหงกโงกง่วง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปด้วยฤทธิ์เลย บอกว่า ให้เธอตรึกในธรรมเพื่อแก้ง่วงนอนอันนี้ ถ้ามันไม่หายให้เอานํ้าลูบหน้า ถ้ามันไม่ได้ ให้แหงนมองดูดาว แล้วให้ตรึกในธรรม แล้วถ้ามันไม่ได้ ให้นอนซะ นอนไปเลย นอนให้มันหายง่วงแล้วค่อยภาวนา นี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายที่มีฤทธิ์มาก

ฉะนั้น ถ้าเราสู้ของเราเต็มที่ เราภาวนาของเราเต็มที่ เราพยายามของเราเต็มที่ แล้วถ้ามันเหน็ดเหนื่อย มันล้านัก นอนซะ นอน นอนเลย พักผ่อนซะ แล้วตื่นแล้วค่อยภาวนาใหม่ ฉะนั้น เวลาพักก็คือพัก เวลาเราพักเราก็พัก เวลาภาวนาแล้ว เราภาวนามาจนเหนื่อยล้าแล้วเราก็พักผ่อนของเรา แต่พักผ่อนเสร็จแล้ว พอตื่นขึ้นมาแล้วเราก็รีบขวนขวายมาภาวนา ไม่ใช่นอนแล้วนะ ขออีกหน่อยหนึ่งๆๆ อ้าว! เดี๋ยวพรุ่งนี้ค่อยภาวนา อ้าว! เดี๋ยวขออีกหน่อยหนึ่ง เดี๋ยวภาวนาเอามะรืนนี้ อย่างนี้แล้วมันก็เหลวไหล คนเราต้องมีกติกากับตัวเอง ถ้ามีกติกากับตัวเอง เป็นคนดี ฉะนั้น กรณีอย่างนี้เป็นกรณีแบบว่าหญ้าปากคอก

หลวงตาท่านบอกว่า การภาวนามียากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น คราวที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปแสวงหากับเขามาทั่ว นี่คราวเริ่มต้น กับอีกคราวหนึ่งคราวที่สิ้นสุด ฉะนั้น สิ่งที่ถามมานี่คราวเริ่มต้น

เรานี่นะ กําลังจะหาทางเข้าบ้านของตัวเอง จะหาทางเข้าหัวใจของตัวเอง ล้มลุกคลุกคลานกันอยู่นี่เพราะหาทางเข้าบ้านตัวเองไม่เจอ ใครมา “หลวงพ่อ ผมจะปฏิบัติอย่างไร ผมจะทําอย่างไรดี” ต่างคนต่างมาขอถนนคนละเส้น มัคโค ทางอันเอก แต่ทางของใจดวงนี้ ใจของใครต้องมีมัคโคกับใจดวงนั้น

เวลาไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกถึงมรรค มรรค ๘ หลวงปู่อ่อนท่านเทศน์ ท่านบอกว่ามรรค ๘ มันมืด ๘ ด้าน มรรค ๘ มันปิด ๘ ทิศ

เราไปศึกษามรรค ๘ มา มัคโค ทางอันเอก แต่ศึกษามาแล้วงงไง มรรค ๘ ก็มืด ๘ ด้าน ศึกษามาแล้วก็มืดบอด เพราะนั่นเป็นทฤษฎี นั่นมันเป็นปริยัติ ศึกษามาแล้วเรามาปฏิบัติ เรามาหาทางของเรา

ฉะนั้น เวลาเริ่มต้นมันสับสนอย่างนี้ มันสับสนหญ้าปากคอก แต่เราพยายามของเรา หาหนทางของเรา ถ้าหาหนทางของเรานะ พุทธานุสติก็ได้ ธัมมานุสติก็ได้ สังฆานุสติก็ได้ มรณานุสติก็ได้ เทวตานุสติก็ได้ แล้วถ้ามันไม่ได้ อานาปานสติ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ เราทําของเรา เราหาหนทางของเรา เราทําของเราด้วยความสงบระงับของเรา ถ้าสงบระงับเข้ามา เราจะมีความสุข เราจะมีความสงบมีความระงับของเรา ถ้าเกิดปัญญา ปัญญาเกิดขึ้นมา ปัญญาที่เกิดจากธรรมะ ไม่ใช่ปัญญาเกิดขึ้นมาจากสัญญาที่ไปจํามา ไปค้นคว้ามา

ปัญญาที่เกิดจากธรรมะ ปัญญาที่เกิดขึ้นมาเหมือนต้นไม้ ต้นไม้ เมล็ดพันธุ์มันแทงหน่อขึ้นมาจากดิน เราเห็นมัน หน่ออ่อนมันเกิดขึ้นมา โอ้โฮ! มันสวยงาม มันน่ารื่นรมย์ นี่ก็เหมือนกัน ปัญญาเกิดจากใจของเรา โอ๋ย! มันน่ารื่นรมย์

ปัญญาเกิดจากสัญญาคือไปค้นคว้ามา ไปศึกษามา นั่นเป็นทฤษฎีมา มันเป็นปริยัติ เห็นไหม เป็นปฏิบัติไง ถ้าเป็นปฏิบัติมันจะเป็นปัญญาที่แทงออกมาจากหัวใจของเรา มันเกิดมาจากใจของเรา มันมีหยั่งรากเข้าไปในภวาสวะ หยั่งรากเข้าไปในภพ ในใจของเรา มันรู้ของมันนะ นี่ภาวนามยปัญญา นี่พูดถึงการภาวนา นี่ข้อที่ ๑

“๒. กระผมฝันว่าภรรยานอกใจ เกิดความทุกข์มาก แต่ระลึกได้ในฝันว่าเขาเป็นภรรยาเราเพียงชาตินี้เท่านั้น ความทุกข์นั้นก็ดับลง อยากถามท่านอาจารย์ว่าการระลึกรู้สึกตัวในฝันเกิดขึ้นได้หรือไม่ครับ”

ก็ฝันว่าภรรยานอกใจ อู๋ย! มันทุกข์มาก พอมันระลึกได้ว่าเขาแค่เป็นภรรยาในชาติเดียว ความทุกข์มันดับลงเลย นี่ก็เกิดอยู่กับตัว แล้วมาถามเราว่ามันระลึกได้หรือเปล่า เออ! ก็แปลกอยู่เนาะ

ไอ้คําว่า “ระลึกได้ ไม่ระลึกได้” เขาอยากจะรู้ ถ้าคําถามนี้เราตีความของเราเองไง เขาจะถามว่า ไอ้ที่ระลึกได้ในฝันมันเป็นปัญญาหรือเปล่า มันเป็นธรรมะหรือเปล่า

เวลาคนฝันแล้วก็จะมาคิดเลยว่า ความฝันเราจะมาซอยแยกย่อยเลยว่ามันเป็นความจริงหรือไม่เป็นความจริง มันเป็นเรื่องโลกหรือเป็นเรื่องธรรม มันเป็นประโยชน์กับเราไม่เป็นประโยชน์กับเรา นี่พอฝันแล้วมันก็งงอย่างนี้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลาฝันไป มันสร้างเหตุ สร้างเรื่อง ภรรยานอกใจเรา ภรรยาของเราแล้วนอกใจเรา เขาเรียกว่าสวมเขาให้เรา โอ๋ย! โกรธมาก ทุกข์มากเลย แต่พอมาระลึกได้ด้วยเขาเป็นภรรยาเราชาติเดียว ไม่ได้คิดว่าเขาไม่ได้นอกใจเรานะ เขาเป็นภรรยาเราชาติเดียว นี่ปัญญามันเกิด คําว่า “ปัญญามันเกิด” ในฝันก็เป็นไปได้ ฉะนั้น ผู้ถามมันเป็นต้นแบบ

เพราะบางคนนะ เวลาตัวเองฝันแล้วตัวเองมีความรู้ความเห็นก็เขียนมาถามเลยว่า “ผมภาวนาเป็นอย่างนั้นๆ” เราก็ตอบเป็นตุเป็นตะเลยนะ พอเขาสรุปบอก “หลวงพ่อ ผมฝันนะ ผมไม่ได้ภาวนา” โอ๋ย! หน้าแตกเลย

เขาฝันใช่ไหม เหมือนกับว่าเขาภาวนามา ไปรู้ไปเห็นไง ก็ถามเป็นตุเป็นตะเลยนะ ไอ้เราก็ตอบเป็นตุเป็นตะเลย พอสรุปแล้วมันเป็นฝันนะ มันไม่ได้ภาวนานะ โอ๋ย! จบเลย อันนั้นเป็นความฝัน

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าเราฝัน เราฝันคือว่ามันเป็นสังขาร สังขาร ขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ จิต จิตคือตัวพลังงาน พลังงานมันพักผ่อน เวลามันเสวยอารมณ์มันก็มีขันธ์ ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียด หลวงตาบอกฝันดิบ ฝันสุก

ฝันดิบๆ คือปกติเราคิดนี่คือฝัน แต่เวลานอนหลับไปแล้วมันปล่อยหมดมันถึงหลับได้ แต่หลับไปแล้วนะ มันก็มีสายใย สายใยมันถึงไปถึงสังขาร ไปถึงความคิดอันละเอียดนั้น พอความคิดอันละเอียดมันก็เกิดเป็นความฝันขึ้น

พอความฝันขึ้นมา ฝันว่าภรรยานอกใจ ทั้งๆ ที่ว่าเป็นของของเรา ภรรยาของเรานั่นน่ะ แต่ในความฝันมันก็เกิดความทุกข์ความยาก แล้วความฝัน สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง มันก็มีความปรุงขึ้นมาว่า เขาเป็นภรรยาเราชาติเดียว ระลึกได้ว่าเขาเป็นชาติเดียว ชาติเดียวเราก็ต้องพลัดพรากจากกัน คือไม่มีใครเป็นเจ้าของใครจริง มันก็เกิดความทุกข์มันก็ดับลง นี่ในความฝันมันก็มีความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้ได้ แต่นี้เป็นความฝัน

ความฝันกับความจริง ความจริงเวลาภาวนา ภาวนามีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ ถ้าปัญญามันเกิดขึ้น มันมีสติสัมปชัญญะ นี่มันเป็นมรรค มันเป็นมรรคคือว่า กิเลสของเรา เราเป็นคนขุดคุ้ยขึ้นมา แล้วเราชําระล้างมัน แต่เวลาความฝัน ความฝันมันเป็นจริตนิสัย มันเป็นสัญชาตญาณ เวลามันเกิดขึ้นมันละเอียด เราควบคุมไม่ได้ไง มันถึงเป็นมรรคไม่ได้

แต่นี้มันเกิดปัญญาได้ไหม มันระลึกรู้ได้ไหม

มันก็ได้ แต่ได้ในละเอียด อย่างเช่นบางคนฝัน ฝันว่าเราจะได้ไปที่ไหน เราจะรู้เห็นสิ่งใด เห็นไหม เซนส์ ความรับรู้มันรู้ไว้ก่อน สัมผัสที่ ๖ มันมีได้ จิตนี้มันมหัศจรรย์ จิตนี้มหัศจรรย์มาก แต่ความมหัศจรรย์นี้เป็นนามธรรม ถ้าเป็นนามธรรม ทุกข์ก็เป็นนามธรรม เวลาเราดีใจก็เป็นนามธรรม สุขก็เป็นนามธรรม

คําว่า “เป็นนามธรรม” นามธรรมคือความสุขความทุกข์ของใจ แต่เวลาถ้าเป็นวิทยาศาสตร์ มันจะสุขมันจะทุกข์มันต้องได้เงินเยอะๆ หาเงินเยอะๆ แล้วมันก็สุขของมัน เหนื่อยสายตัวแทบขาด หาเงินหาทองมาได้สมความปรารถนาแล้วก็สุข พอใจ แล้วมันก็อยากให้ได้มากขึ้นๆ นี่เราไปแสวงหากันทางโลก ไปแสวงหากันเรื่องสิ่งที่โลกมันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย

แต่ถ้าเป็นธรรมะๆ สิ่งที่เป็นนามธรรม แต่นามธรรม เวลาใครทําให้สะเทือนใจนะ แค้นจนตายเลย นามธรรมฝังใจจนตายเลย อ้าว! นี่ก็นามธรรม ทําไมไม่ปล่อยล่ะ อ้าว! ทําไมไม่ปล่อยนามธรรมล่ะ นามธรรมทําไมปล่อยไม่ได้ล่ะ

มันปล่อยไม่ได้เพราะมันเคียดแค้นไง เคียดแค้นเพราะอะไร เพราะมันผูกโกรธ ผูกโกรธเพราะอะไร เพราะมันมีสังโยชน์ มันมีปฏิฆะ มันมีความยึดของมัน แล้วเวลาถ้าเรามีสติสัมปชัญญะขึ้นมา เรามีปัญญา จิตสงบแล้วมันจับตรงนี้ขึ้นมาแล้วแยกแยะมัน พิจารณามัน มันก็ปล่อยได้ชั่วคราว เออ! อภัยต่อกันเนาะ เดี๋ยวโกรธอีกแล้ว อภัยต่อกันเนาะ เออ! อภัยต่อกัน เดี๋ยวพอสมาธิมันจางลงๆ อภัยต่อกันไปโกรธเขาอีกแล้ว เห็นไหม มันปล่อยวางชั่วคราวๆๆ

แต่ถ้ามันจิตสงบเข้าไปแล้วมันเข้าไปถึงข้อมูลของมัน เข้าไปถึงความลึกซึ้ง เวลามันขาดมันไปขาดที่สังโยชน์ สังโยชน์ เครื่องร้อยรัด ถ้าเครื่องร้อยรัดนั้นขาด นี่คือการภาวนา ถ้าการภาวนา เขาทําที่นี่ แต่มันก็เป็นนามธรรมเหมือนกัน

เห็นไหม ว่าภาวนากับฝัน ฝันก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ การภาวนาก็เป็นเรื่องหนึ่ง

“อยากถามท่านอาจารย์ว่า การระลึกรู้สึกตัวในฝันเกิดขึ้นได้หรือไม่ครับ รบกวนอาจารย์ด้วย”

การระลึกรู้สึกตัวในฝัน ฝันมันก็เป็นความฝัน ความรู้สึกระลึกได้ก็ระลึกได้ด้วยความฝัน ระลึกด้วยความฝัน แต่มันไม่ใช่เป็นสิ่งที่จิตปกติอย่างนี้ ถ้าจิตที่ปกติอย่างนี้คือเป็นการภาวนา มีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์

การภาวนานะ ถ้าสติสัมปชัญญะไม่สมบูรณ์ก็ตกภวังค์ด้วย การตกภวังค์ไปเหมือนหลับ อันนั้นไม่ใช่ฝัน หายไปเลย แต่ขณะที่ว่าพอจิตมันสงบแล้วเห็นนิมิต หรือว่าเห็นต่างๆ ความเห็นนั้นเห็นโดยสติสมบูรณ์ พอเห็นนิมิต นิมิตจริงก็ได้ นิมิตปลอมก็ได้

ทีนี้นิมิตจริงหรือนิมิตปลอม เขาให้พิสูจน์อย่างไร พิสูจน์ ถ้ามันเห็นสิ่งใดให้ถามกลับมาที่จิตของเรา เพราะอะไร เพราะจิตมันออกรู้ แล้วถ้านิมิต นิมิตจริงหรือไม่จริง แล้วถ้ามันเห็นกาย กายจริงหรือกายไม่จริง ถ้ากายจริงหรือไม่จริง ถ้าจิตมันสงบแล้วถ้ามันเห็นจริงของมัน มันพิสูจน์อย่างไร

ถ้าพิสูจน์แล้วถ้ามันเป็นจริง คําว่า “จริง” จริงหมายความว่า เหมือนไฟฟ้า ไฟฟ้าถ้ามันมีเครื่องกําเนิดไฟฟ้า มันมีกระแสไฟฟ้าออกไป แต่ถ้าเป็นนิมิต ถ้าเป็นเรื่องกาย เรื่องกิเลส ถ้ามันเป็นจริงนะ พอมันจับนิมิตนี้ได้มันสะเทือนหัวใจไง มันมีความสัมพันธ์ไปสู่หัวใจ มันมีความสัมพันธ์ไปสู่จิต ถ้ามันสะเทือน มันสะเทือนจิต เวลามันสํารอก มันสํารอกที่จิตไง มันสํารอกคายความร้อยรัดของใจไง มันพิสูจน์ได้

แล้วพิสูจน์ได้ ทีนี้เพียงแต่ว่ามันต้องเป็นสุภาพบุรุษ พิสูจน์แล้วต้องทดสอบ ทดสอบว่าเป็นจริงหรือไม่จริง แล้วเทียบถึงครูบาอาจารย์ที่ท่านทําของท่านมา

แต่ถ้าเป็นอย่างเรา อย่างเรานี่ไอ้คนโลภมาก ไอ้โลภมากอยากได้ พอมันพิสูจน์แล้ว ใช่ อันนี้กิเลสแน่ๆ เลย ใช่ พิสูจน์แล้วใช่อย่างเดียวเลย เห็นไหม มันเข้าข้างตัวเองไง

แต่ถ้าเป็นคนที่ปฏิบัติเขาต้องพิสูจน์ว่าจริงหรือไม่จริง ถ้ามันจริงแล้วมันสํารอกไหม มันคายไหม ถ้ามันสํารอก มันคาย แล้วถ้าจริงแล้ว เวลาธรรมดาของพระกรรมฐานนะ เวลาไปหาครูบาอาจารย์ท่านจะแบบว่า เขาเรียกว่าพยายามรายงานผล ถามเพื่อความมั่นใจ ถ้าถูกไม่ถูก อาจารย์จะเคลียร์ให้เลยๆ ถ้าถูกก็ถูกเลย เพราะอะไร เพราะดูสิ เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น “จิตพิจารณาแล้วปล่อยวางหมดเลย แล้วอยากได้อย่างนี้ อยากได้อย่างนี้อีก”

“มันจะได้อย่างนี้ได้อย่างไร มันก็ได้หนเดียวเท่านั้นล่ะ เราเคยเป็นอย่างนี้มา” เพราะท่านรู้แล้ว ครูบาอาจารย์ที่ท่านผ่านมาท่านรู้หมดแล้ว เพียงแต่ว่าครูบาอาจารย์ที่ดีนะ ท่านจะไม่บอกเราหมด ถ้าบอกเราหมดนะ มันจะเป็นโทษกับผู้ฟัง

เหมือนเรานี่นะ เรารู้ข้อสอบทุกอย่างเลย แล้วเราจะตอบข้อสอบนั้นให้ถูกหมดเลย นั้นถูกโดยจํามา พอถูกโดยจํามา กิเลส เรารู้ข้อสอบ กิเลสมันก็รู้กับเราด้วย กิเลสมันยิ่งละเอียดเข้าไป ยิ่งแก้ยากเข้าไปใหญ่ ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านจะชี้แนวทาง ท่านให้อุบาย แล้วเวลาเราขึ้นไปรายงานนะ ถ้าพูดมาถูก ถูกแน่นอนเลย

ฉะนั้น เวลาหลวงตาขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น ท่านจะบอกเลยนะ เวลารายงานท่านเสร็จ ที่ว่าพิจารณาเวทนาถึงที่สุดแล้วก็ก้มฟังว่าท่านจะว่าอย่างไร

“เออ! มันต้องเป็นอย่างนี้สิ จิตมันไม่ตาย ๕ อัตภาพเว้ย มันก็ตายหนเดียวเท่านั้นแหละ อ้าว! ได้หลักแล้ว เอาเลย” ไม่เห็นพูดอะไรเลย ถูกก็คือถูก แต่ท่านรู้ของท่านแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าของเรานะ ถ้าเราถูกต้อง เราพิจารณาของเรา เป็นสุภาพบุรุษต้องตรวจสอบของเรา นั้นสิ่งที่ว่ามันระลึก ความระลึก ความรู้สึกตัวในฝัน ในฝันคนละเอียดมันเข้าใจได้ มันเข้าใจได้ แต่ไม่เป็นอย่างนี้บ่อยๆ หรอก เพราะฝัน เห็นไหม ดูสิ เวลาเราเล่นว่าว ว่าวอยู่บนอากาศ เรามีเชือก เรายังควบคุม เวลาเชือกมันขาดนะ ว่าวมันตกที่ไหนล่ะ

ความฝัน ความฝันมันไม่เป็นปกติของเรา มันเป็นความฝัน มันเป็นเรื่องนามธรรมล้วนๆ แต่มันมีได้ไหม ได้ แต่มีได้มันก็เหมือนว่าเป็นการชี้บอก เป็นการชี้บอก เป็นการทดสอบ เป็นการบอกแนวทางได้ แต่ถ้าเป็นความจริง ไม่ใช่

เพราะถ้าการภาวนาจะแก้กิเลสมันต้องสติสมบูรณ์ ความรู้สึกตัวทั่วพร้อม การเคลื่อน การไหวรู้ตลอด จิตละเอียดขนาดไหน อย่างหยาบ แม้แต่ความสงบของใจ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ สมาธิหยาบละเอียดเขายังรู้ได้ ยิ่งเข้าฌานสมาบัติ รูปฌาน ๔ อรูปฌาน ๔ เห็นไหม รูปฌาน อรูปฌาน เข้าฌานสมาบัติ เขาจะรู้เลยว่าขึ้นปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน เพราะมันขยับขึ้น แล้วอากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ นี่แม้แต่สมาธิยังรู้ได้ แล้วถ้าเป็นปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาที่มันพร้อมสมาธิ ละเอียดกว่านี้

เวลามรรค มัคโค ทางอันเอก โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มันละเอียดกว่านี้ เขารู้ของเขาได้ ฉะนั้น เขารู้ได้อย่างนี้

นี่ไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ทอดธุระเลย จะสอนได้อย่างไร เขาจะรู้ได้อย่างไร เวลาหลวงตาท่านถึงที่สุดแห่งทุกข์ของท่านที่ดอยธรรมเจดีย์ ก้มกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเต็มที่เลยนะ กราบแล้วกราบเล่า มันซาบซึ้งมาก แล้วไม่มีใครรู้ได้อย่างเราหรอก ไม่มีทางที่จะสอนใครได้ ทอดธุระเหมือนกัน เวลาคนปฏิบัติไปนะ มันละเอียดลึกซึ้ง มันมหัศจรรย์มาก ว่าอย่างนั้นเถอะ

แต่ถึงที่สุดแล้วนะ เราเป็นใครล่ะ เราก็เป็นมนุษย์เหมือนกัน เราก็มีความพากความเพียรของเรา ความพากความเพียรจนสติเป็นมหาสติ สติอัตโนมัติ มันละเอียดลึกซึ้งเข้าไป แล้วลึกซึ้ง ลึกซึ้งที่ไหน ลึกซึ้งในใจ ฉะนั้น คนที่ปฏิบัติเขาจะเคร่งขรึมของเขามากนะ แต่เคร่งขรึมของคนที่มีสติปัญญานะ ไม่ใช่เคร่งขรึมเหมือนคนที่มันกําลังจะเสียสติ

เวลาคนบ้ามันเคร่งขรึมมากนะ มันมองหน้านี่ตาขวางเลยนะ เวลามันตาขวาง ไอ้เคร่งขรึมอย่างนั้นไม่ใช่ อันนั้นส่งโรงพยาบาล แต่ไอ้เข้มข้นของผู้ปฏิบัติเขาจะเข้มของเขา สติสัมปชัญญะเขาสมบูรณ์ เขาจะสงบเสงี่ยมของเขา แต่ในหัวใจของเขามันยิ่งกว่านํ้าป่า มันยิ่งกว่าสึนามิ มันหมุนของมันนะ เวลาเต็มที่ของมัน มหาปัญญา มันปั่นป่วนในหัวใจ มันปั่นป่วนรุนแรงมาก แต่กิริยาภายนอกเข้ม เงียบๆ แต่ภายในมันจะปั่นป่วนมหาศาลเลย นี่เวลานํ้าป่าที่มันรุนแรง ที่มันจะชําระล้างกามราคะมันจะรุนแรงมาก นี่พูดถึงว่ามันเป็นไปไง

นี้ย้อนกลับมา มันจะไปไกลเกินไป ย้อนกลับมาที่ว่า “การระลึกนี้รู้สึกตัวในฝันได้หรือไม่”

เราจะบอกว่าได้ แต่ของแบบนี้มันเป็นอนิจจัง มันชั่วคราว จิตของคนเดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย เราเวลาอารมณ์เราดีขึ้นมา สภาวะแวดล้อมที่ดี ถึงคราวบุญมันก็มีความสุขความสงบระงับพักหนึ่ง คนเรามันมีลุ่มๆ ดอนๆ จิตใจของคน แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วนะ ที่ไปอยู่กับพราหมณ์ พราหมณ์นิมนต์ไว้แล้วเกิดข้าวยากหมากแพง ลืมใส่บาตร เห็นไหม แม้แต่เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แล้วบังเอิญมันมีพวกพ่อค้าโคต่างเข้ามา เขามาขายม้า เขาเอาข้าวกล้องให้ม้าเขากินวันละลิตร เขาก็เลยให้พระวันละลิตร พระไปบิณฑบาต ไม่มีใครใส่บาตร ไม่มีใครมีหรอก ก็ไปบิณฑบาตกับคอกม้า แล้วพอได้มาแล้ว พระอานนท์ก็เอาข้าวมาบดให้เป็นแป้ง มาบดให้เป็นแป้งแล้วเอานํ้าพรมๆ ถวายพระพุทธเจ้า จนออกพรรษา ออกพรรษาแล้วพราหมณ์ที่นิมนต์ไว้ พระพุทธเจ้าไปลา พราหมณ์ตกใจเลย เพราะนิมนต์พระพุทธเจ้าไว้แล้วลืมใส่บาตร

แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีอยู่พรรษาหนึ่งทุกข์ยากมากเพราะไม่มีใครใส่บาตร เพราะเขาทุกข์จนเข็ญใจ แต่มันก็ไปมีพ่อค้าโคต่าง แล้วขนาดพระโมคคัลลานะอยู่ด้วย จะพาพระไปบิณฑบาตทวีปนู้น จะพาพระ อู๋ย! พระโมคคัลลานะก็พระอรหันต์เหมือนกัน อัครสาวกเบื้องซ้าย พยายามจะแก้ไขสถานการณ์นั้น

พระพุทธเจ้าบอกไม่ได้ๆๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ พอออกพรรษาแล้วพระพุทธเจ้าบอกพวกเธอชนะแล้ว ชนะความทุกข์ยากอันนั้นไง ทั้งๆ ที่เป็นพระอรหันต์ทั้งนั้นนะ

ชีวิตคนมันไม่เสมอต้น ไม่ราบเรียบไปอย่างนั้น ไม่มีหรอก แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระพุทธเจ้าแล้วนะ แต่เวลาโดยปกติ อู้ฮู! ใครๆ ก็ไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพราะอยากได้บุญมาก เห็นไหม ชีวิตคนเรามันไม่ราบเรียบขนาดนั้นหรอก

แล้วจิตของเรา ฉะนั้น ว่าการระลึกในหัวใจต่างๆ เวลามันเป็นไปได้ก็เป็นไปได้ คําถามถามไว้นะ แล้วคนถามจําให้ดีๆ นะ เดี๋ยวพอมันเปลี่ยนแปลงขึ้นไป พอมันไม่เป็น งงอีกนะ

ฉะนั้น สิ่งที่ฝันก็คือฝัน ฝันก็มาจากจิต การภาวนาก็มาจากจิต ฉะนั้น เราจะบอกว่า การภาวนาด้วยความเป็นจริง แต่ความฝันมันเป็นแบบแผนที่เครื่องดําเนินว่าเราจะเป็นอย่างนั้น เราจะได้อย่างนั้น ความฝัน ฝันก็ฝันไป แต่ฝันแก้กิเลสไม่ได้

แต่ถ้าฝันร้ายสิไม่ดี ฝันร้ายแล้วทําให้ชีวิตนี้ปั่นป่วนหมดเลย จะทําอะไรก็ไม่กล้าไปทําอะไรทั้งสิ้น ฝันก็คือฝัน ถ้ามันฝันร้ายฝันอะไร ทางโลกเขาบอกว่าฝันร้ายกลายเป็นดีไง ถ้าฝันร้ายก็ไม่ต้องไปทุกข์จนเข็ญใจนัก ฝันร้ายจะกลายเป็นดี แต่ฝันดี ฝันดียิ่งบอกเราดีไปใหญ่เลย

เพราะในปัจจุบันนี้การเกิดเป็นมนุษย์นี้แสนยาก การเกิดเป็นมนุษย์เป็นคนดี แล้วเราตั้งใจทําคุณงามความดีไปแล้ว ชีวิตเราต้องแสวงหาสิ่งที่ดี ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว เราพยายามทําความดีของเรา

ดีของโลก เราแสวงหาบุญกุศลเป็นความดีของโลก แล้วถ้าเรานั่งสมาธิ เจ็บแข้งเจ็บขา เราแสวงหาความดีของใจ ความดีมันมีหลายชั้น ความดีภายนอก ความดีภายใน แล้วความดี ความดีถึงที่สุดแห่งทุกข์ เราแสวงหากันตรงนั้น

เข้มแข็ง มันเข้มแข็งที่สติปัญญาของเรา เข้มแข็งแล้วพยายามขวนขวายหาแต่คุณงามความดีให้กับหัวใจของเรา เอวัง

๒

รู้ให้จริง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๕ มกราคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “จิตทําได้หลายอย่าง”

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพ หนูหัดฝึกนั่งสมาธิมาตั้งแต่เรียนหนังสือ เพราะโรงเรียนอยู่ข้างวัด ต้องนั่งทุกครั้งในวิชาพระพุทธศาสนา ทําบ้าง หยุดบ้าง จนได้มาฟังเทศน์หลวงพ่อจึงรู้ว่า ที่เขาสอนกันผิดวิธี ทําไมเราถึงต้องมาปรับแก้ใหม่ เริ่มต้นใหม่

ร่างกายเรานั้นถ้าไม่มีจิตก็เป็นแค่ร่างคนตาย แล้วนี่จิตทําไมทําได้หลายอย่าง ทั้งบังคับให้เรานั่ง ให้เราเดินจงกรมพร้อมกันกับการรับรู้ลมหายใจเข้าออก ซํ้าด้วยคําบริกรรมพุทโธอีก ทําไมจิตมันทําได้หลายอย่าง แต่ด้วยปัญญามีน้อยเลยพิจารณาต่อไม่ได้ จึงได้แต่พยายามพุทโธต่อ เพราะคิดว่าวันหนึ่งสมาธิจะทําให้เราเกิดปัญญา แต่คําถามนี้กลับมาใหม่เสมอ ควรทําอย่างไรดีคะ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ เริ่มต้นจากอารัมภบทก่อน เขาบอกว่า “หนูหัดนั่งสมาธิมาตั้งแต่เรียนหนังสือ เพราะโรงเรียนอยู่ข้างวัด ทุกครั้งในวิชาพระพุทธศาสนา ทําบ้าง หยุดบ้าง แต่พอมาฟังเทศน์หลวงพ่อถึงรู้ว่าเขาสอนผิดวิธี”

นี่พูดถึงว่าความคิดของเขาไง ทีนี้ว่าคําสอนๆ โดยทั่วไปหลักคําสอน เวลาในโรงเรียน วิชาพระพุทธศาสนา เขาพยายามจะฝึกพระ ทางฝ่ายปริยัติ ทางฝ่ายทางการศึกษาเขาพยายามจะฝึกพระมาก ให้พระไปสอนตามโรงเรียน ให้พระสอนตามโรงเรียนว่าให้เรื่องศีลธรรม เอาพระไปสอน พระก็ยังไปสอนกัน ไปฝึกกันเพื่อจะไปเป็นครูสอนนักเรียน

ฉะนั้นว่า เขาอยู่ในโรงเรียน แล้วฝึกนั่งสมาธิมาตั้งแต่อยู่โรงเรียน พอฝึกนั่งสมาธิตั้งแต่อยู่โรงเรียน เขาฝึกมาตั้งแต่เริ่มต้น ธรรมดาของเด็ก ในเมื่อครูสอน อาจารย์สอนก็ต้องว่าอาจารย์สอนถูก ก็ทํากันมา พอทํากันมา เห็นไหม “พอมาฟังเทศน์หลวงพ่อถึงรู้ว่าเขาสอนผิด”

แล้วรู้ได้อย่างไรล่ะ แล้วรู้ได้อย่างไรว่าเขาสอนผิด เพราะกรรมฐาน ๔๐ ห้อง การสอนต่างๆ การสอนเด็ก การสอนเด็กก็สอนเด็กให้มีสมาธิ ให้เด็กมีสมาธิ พอเด็กมีสมาธิขึ้นมา เด็กมีสมาธิคือจิตใจเข้มแข็ง จิตใจไม่เอาแต่ใจของตัว ถ้าจิตใจอ่อนแอ เอาแต่ใจของตัวต่างๆ เขาก็ให้ฝึกทําความสงบของใจ ให้ฝึกหัดทําสมาธิ ถ้าฝึกหัดทําสมาธิ ทําไปแล้ว มันทําสิ่งใดก็ทําได้ถ้าเป็นสมาธิ

เป็นสมาธิ เห็นไหม ดูสิ ในลัทธิศาสนาต่างๆ เขาก็สอนทําสมาธิเหมือนกัน ในลัทธิศาสนาต่างๆ เขาบอกว่าเขามีสมาธิ เขาทําสมาธิเหมือนกัน เขาไปเฝ้าพระเจ้า เขาเชื่อฟังพระเจ้า อะไรของเขา นี่ก็ว่าของเขาไป แต่เขาก็ทําสมาธิเหมือนกัน ทีนี้การทําสมาธิก็ทําเพื่อให้จิตใจเข้มแข็งขึ้นมา ให้เป็นเด็กขึ้นมาแล้วให้เป็นเด็กที่ว่ามีสมาธิ ถ้ามีสมาธิ เรียนหนังสือก็เข้าใจได้ง่าย ทําสิ่งต่างๆ ไอ้นี่พื้นฐานก็เป็นเท่านั้น

ฉะนั้น เราฝึกหัดมา เราทํามา มันก็ทําให้เด็กเป็นตัวของตัวเอง เด็กมันเล่นกับเพื่อน เด็กติดเพื่อน เด็กมันก็เป็นไป อันนั้นมันก็เป็นวิธีการสอนอันหนึ่งในทางโรงเรียนของเขา แต่มาฟังหลวงพ่อเทศน์ถึงรู้ว่าเขาสอนผิด

คําว่า “สอนผิด” พอมาฟังหลวงพ่อแล้วหลวงพ่อพูดอย่างไรล่ะ หลวงพ่อพูดเยอะแยะ พูดมากมาย พูดกว้างขวางมาก กว้างขวางมากเพราะอะไร เพราะจิตใจของคนมันไม่เหมือนกัน จิตใจของคน เห็นไหม ฉะนั้น ในพระพุทธศาสนาถึงสอนเปิดกว้างมาก ให้สิทธิเสรีภาพทุกๆ คนเลย ให้สิทธิเสรีภาพ จะเชื่อพระพุทธศาสนาก็ได้ ไม่เชื่อก็ได้ ไม่ปรับโทษ

แต่เวลาจะปฏิบัติสิ เวลาเราเชื่อแล้วเราต้องมีกติกา ต้องมีศีล ต้องมีสติ ต้องมีสมาธิ ต้องมีปัญญา ตรงนี้มันจะทําให้ต้องบังคับตัวเราเองแล้ว ถ้าบังคับตัวเราเอง เพราะบังคับเพื่ออะไร เพื่อเข้าสู่ความจริง เข้าสู่ความดี ถ้าเข้าสู่ความดี มาฟังหลวงพ่อเทศน์ๆ หลวงพ่อเทศน์หลวงพ่อก็บอกวิธีการ

ทีนี้บอกวิธีการ ถ้าทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบก่อน พยายามทําความสงบของใจ เน้นตรงว่า “ทําความสงบของใจ” เพราะตรงใจสงบและใจไม่สงบมันเป็นทางสองแพร่ง แพร่งหนึ่งคือเป็นทางโลก ทางแพร่งหนึ่งเป็นทางโลก ทางโลกเขามีความตึงเครียด เขามีความทุกข์ในหัวใจ ถ้าเขาปล่อยวางได้ชั่วครั้งชั่วคราว เขาก็ภูมิใจ เขาก็มีความสุข เขาก็เห็นคุณของศาสนา นี่แพร่งหนึ่งไปทางโลกนะ ทางโลกคือความรู้สึกนึกคิดของเรา ทางโลกคือวิทยาศาสตร์ ทางโลกคือทางทฤษฎี ทางโลกคือความคิดที่สื่อสารกันได้

อีกแพร่งหนึ่งเป็นทางธรรม ทางธรรม เห็นไหม ถ้าเราเป็นกรรมฐาน เราเป็นครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติได้จริง ทางธรรมมันต้องทําความสงบของใจ ความสงบมันจะมาแบ่งเป็นทางสองแพร่งของจิต จิตแพร่งหนึ่งมันไปสู่ทางโลก ทางโลกพูดถึงธรรมะ พูดถึงปรัชญา พูดถึงตรรกะ พูดถึงหลักธรรม โอ๋ย! เข้าใจได้ ซาบซึ้งได้ นี่ทางโลก เรียกว่าโลกียปัญญา เป็นทางสองแพร่ง

แล้วถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา นี่เป็นอีกทางหนึ่ง ทางนี้เป็นทางธรรม ถ้าทางธรรม อันนี้ถ้าถูกผิดตรงนี้ ใช่ เพราะว่าในการทําความสงบของใจ บ้านของใครก็แล้วแต่อยู่ในซอยใด เราจะเข้าบ้านของเรา ถ้าเราเข้าปากซอยผิด เราจะเข้าบ้านเราไม่ถูกหรอก ถ้าเราจะเข้าบ้านเรา เราเข้าปากซอยที่ถูกต้อง ซอยนี้ สุดซอยนี้คือบ้านของเรา ถ้าเราทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบนี่ปากทาง ปากซอยที่มันจะเข้า เห็นไหม ทางสองแพร่ง แพร่งหนึ่งคือทางโลก

ทีนี้ทางโลกคือสามัญสํานึกของมนุษย์ สัญชาตญาณของมนุษย์ สิ่งนี้เราพูดกันได้ ตรรกะเวลาพูดเราซาบซึ้งได้ เราเข้าใจได้ นี่ทางโลก แล้วทางธรรมล่ะ ทางธรรมไม่มีใครพูด พูดไม่เป็น พูดไม่ได้ เพราะมันไม่เข้าสู่ทางธรรม ถ้าทางธรรมที่พูดได้คือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ที่ท่านทําได้จริง แล้วทําได้จริง ตรงนี้สังเกตได้ สังเกตได้ว่าหลวงตา ครูบาอาจารย์ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านจะบอกเลย ให้พุทโธก่อน ให้ทําความสงบของใจก่อน นี่มันจะกรองระหว่างโลกียปัญญากับโลกุตตรปัญญา

ถ้าโลกียปัญญานะ เพราะเขาพูดว่า “จนมาฟังเทศน์หลวงพ่อถึงรู้ว่าเขาสอนผิด”

พอมาฟังเทศน์หลวงพ่อ อย่างนี้แสดงว่าเราก็ขวางโลกไปคนเดียวเลยน่ะสิ ถ้าเราบอกว่าเราไม่ได้ขวางโลก เราถึงได้พูด บอกว่า ถ้าเป็นการฝึกหัดเด็กเล็กเด็กน้อย เป็นการฝึกหัดแบบว่าพวกเราทําให้มีความร่มเย็นเป็นสุข ทําให้เรามีความสงบระงับอย่างนี้ อย่างนี้มันเป็นเรื่องฝึกหัดสมาธิ ใช้ได้

แต่ถ้าเป็นพระพุทธศาสนา ภาวนามยปัญญา อันนี้ต้องเข้าหลักเกณฑ์ พอเข้าหลักเกณฑ์ขึ้นมาต้องเข้าไปทางถูกต้อง ถูกต้องตามความเป็นธรรม ตามความเป็นจริงของมัน มันถึงจะเข้าได้ ถ้าเข้าได้

ทําไมต้องมีการเข้า การออกด้วยหรือ อะไรจะเข้า อะไรจะออก

มันไม่มีการเข้าและไม่มีการออก มันเป็นการฝึกหัดหัวใจ ฝึกหัดหัวใจให้หัวใจเป็นผู้ที่ฉลาด ฝึกหัดหัวใจให้หัวใจมันสํารอกมันคายของมันออก ถ้ามันได้คายของมันออก นั่นน่ะศาสนทายาทจะเกิดกับใจเรานี้

ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต เห็นไหม หลวงตาท่านพูดบ่อยว่า ในพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ มีศาสดาองค์เดียวในโลกนี้ที่ปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ แต่ในลัทธิศาสนาอื่นไม่มีศาสดาคนใดปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะเขาไม่กล้าปฏิญาณ เพราะถ้าปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ อะไรทําให้เป็นพระอรหันต์ อะไรทําให้เป็นพระอรหันต์ ทําอย่างใดถึงเป็นพระอรหันต์

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ เวลาท่านสอนสาวกสาวกะท่านถึงได้บอกถึงวิธีการ บอกวิธีการ บอกการปฏิบัติ ชักนําขึ้นมา แล้วพอเข้ามา เวลาเทศน์ธัมมจักฯ ขึ้นมา “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” นี่มีพยานแล้ว เวลาเทศน์ต่อไป ปัญจวัคคีย์เป็นพระอรหันต์ทั้งหมด นี่มันมีพยานแล้ว พยานอย่างนั้นมันถึงเป็นความจริงไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าไม่มีศาสดาใดปฏิญาณตนว่าเป็น แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ เป็นผู้ที่ตรัสรู้เองโดยชอบ แล้ววางธรรมวินัยนี้ไว้

นี่พูดถึงว่าเทศน์ถูกเทศน์ผิดนะ นี่พูดถึงอารัมภบทก่อน ถ้าอารัมภบทแล้วมันจะเข้าสู่คําถาม คําถามที่ว่าหลวงพ่อเทศน์ถูกเทศน์ผิด เห็นไหม คําถาม ฟังนะ

“ร่างกายเรานั้นถ้าไม่มีจิตก็แค่ร่างคนตาย แล้วนี่จิตทําไมมันทําได้หลายอย่าง ทั้งบังคับให้เรานั่ง ให้เราเดินจงกรมพร้อมกันกับการรับรู้ลมหายใจเข้าออก ซํ้าด้วยคําบริกรรมพุทโธอีก ทําไมจิตมันทําได้หลายอย่าง แต่ด้วยปัญญาที่น้อยเลยพิจารณาต่อไม่ได้ จึงได้แต่พยายามพุทโธต่อไป เพราะคิดว่าวันหนึ่งสมาธิจะทําให้เราเกิดปัญญา แต่คําถามนี้กลับมาใหม่เสมอ”

คือคําถามจะวนกลับมา คือสงสัย ฉะนั้น เวลาคําถาม คําถามที่ว่า “ร่างกายเรานี้ถ้าไม่มีจิตมันก็แค่ร่างคนตาย แล้วจิตนี้ทําอะไรได้หลายอย่าง”

ความคิดอย่างนี้ นี่คือปัญญา นี่ปัญญาโลกๆ เห็นไหม ปัญญาโลกๆ เราเทียบเคียงได้ไง คนเรามีหัวใจใช่ไหม ถ้าจิตนี้ออกจากร่างไปมันก็แค่คนตาย ถ้าจิตออกจากร่างก็แค่คนตาย แล้วพอเรากลับมาดูจิตของเรา พอดูจิต จิตนี้ทําไมทําได้หลายอย่าง ให้เดินจงกรมก็ได้ ให้นั่งสมาธิก็ได้ รับรู้ลมหายใจก็ได้ ยังต้องพุทโธซํ้าไปอีก ทําไมมันเป็นอย่างนี้

มันเป็นอย่างนี้แล้ว แต่ปัญญาน้อยเลยพิจารณาต่อไม่ได้ เห็นไหม อย่างนี้ ถ้าในการปฏิบัติของหลวงตา คําที่ท่านใช้ว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” นี่ปัญญาอบรมสมาธิ เพราะเราใช้ปัญญา เราตรึกเอาไง เราใช้ปัญญาไตร่ตรองไง พอเราใช้ปัญญาไตร่ตรอง ฟังเทศน์หลวงพ่อแล้วพิจารณาตาม ถ้าร่างกายนี้ จิตออกจากร่างนี้ก็แค่คนตาย แล้วพอกลับมาดูที่หัวใจ หัวใจมันมีความเห็นใจของเรา ทําไมมันทําให้เรานั่งสมาธิ ทําไมมันให้เราเดินจงกรม ทําไมมันให้เราดูลมหายใจ

ถ้ามีสติสัมปชัญญะอย่างนี้ ถ้ามันอยู่ อาศัยธรรมเป็นเครื่องอยู่ คืออาศัยสัจจะความจริงที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ อาศัยสัจจะความจริงที่ครูบาอาจารย์ท่านพิจารณาของท่านมาแล้ว แล้วท่านเทศนาว่าการอย่างนี้ไว้ มันเป็นทฤษฎี มันเป็นธรรมของท่าน แล้วเราศึกษา เราเอามาไตร่ตรอง มันมีธรรมเป็นเครื่องอยู่ จิตใจมันเทียบเคียงกับความเป็นจริงอย่างนี้มันก็ เออ! ก็มหัศจรรย์ มหัศจรรย์มันก็รู้ได้ นี่โลกียปัญญา คือปัญญาเรารู้โดยสามัญสํานึกไง

แต่ถ้าเราทําสมาธิเข้าไป ถ้าจิตมันสงบแล้วถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญามันจะรู้อย่างนี้นะ มันจะมหัศจรรย์กว่านี้อีก มันจะมหัศจรรย์กว่านี้เพราะอะไร เพราะมันเป็นปัญญาจริงๆ ไง มันเป็นปัญญาที่เกิดจากเราเองไง มันเป็นปัญญาที่เราค้นคว้าจากใจของเราไง

ถ้ามันเป็นปัญญาที่ค้นคว้าจากใจของเรานะ ถ้ามันเป็นปัจจุบัน ถ้ามันจะมาซํ้าสิ่งที่เราได้ตรึกมาแล้วมันก็ไม่เป็นไร ไม่เป็นไรเพราะว่าอะไร เพราะปัญญาก็คือปัญญา เงิน ๑ บาทของเรา กับเงิน ๑ บาทของคนอื่นใช่ไหม ถ้าเงิน ๑ บาทของคนอื่นมันก็ค่า ๑ บาทเหมือนกัน แต่เราไม่ได้ใช้ประโยชน์ ค่า ๑ บาทเหมือนกัน ถ้าเงินของเรา ๑ บาทเหมือนกัน แต่เงินของเรา เราได้ใช้ประโยชน์ได้

ปัญญามันเหมือนกัน ถ้ามันเหมือนกับของครูบาอาจารย์เรา แต่มันเป็นปัจจุบันกับเราไง มันเกิดขึ้นกับเราเดี๋ยวนี้ไง ก็เป็นเงิน ๑ บาทของเราไง เราจะใช้ได้ทันทีเลย เห็นไหม ถ้ามันเกิดขึ้นมาอย่างนี้

พอเราฟังจากครูบาอาจารย์มาแล้วเราเอามาตรึก เอามาตรึก เอามาพิจารณาของเรา แต่มันยังไม่เกิดเป็นความจริงขึ้นมา เราทําความสงบของใจของเราเข้ามา อย่างที่ว่ามันให้เราพุทโธก็ได้ ให้เรากําหนดลมหายใจก็ได้ นี่ปัญญาที่เกิดขึ้น

นี่พูดถึงพอทําสมาธิมันก็ความสงบของใจเข้ามา พอใจสงบแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญา แต่ถ้ามันสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาอย่างนี้แล้วมันเป็นภาวนามยปัญญาหรือยัง เราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาของเราไป เวลาเราใช้ปัญญาแล้วมันแยกแยะ แยกแยะหมายความว่ามันมีความเข้าใจมากขึ้น มีความเข้าใจมากขึ้นปั๊บ กลับไปทําพุทโธ กลับไปทํากําหนดลมหายใจ มันจะแจ่มแจ้งชัดเจน หมายถึงว่า เหมือนกับเด็กทํางาน เด็กทํางานมันก็ทําสักแต่ว่าทํา ทําให้มันเสร็จๆ งานไป แต่ถ้าผู้ใหญ่ทํางาน งานของเรา เราจะรอบคอบ เราจะดูแลของเราให้ชัด ดูแลของเราไม่ให้มีความผิดพลาด

นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันใช้ปัญญาแล้วมันเหมือนผู้ใหญ่ เพราะมันรู้ รู้ว่างานของเรา รู้ว่ามันจะเป็นประโยชน์อะไรกับเรา การกลับไปพุทโธ กลับไปทําปัญญาอบรมสมาธิ มันจะทําได้ง่ายขึ้น มันจะดีขึ้น นี่ปัญญามันมีผลอย่างนี้ แต่ถ้ามันเห็นตามความเป็นจริงนะ อย่างเช่นว่าต้องทําความสงบของใจเข้ามาก่อน มันเป็นทางสองแพร่ง แพร่งหนึ่งคือโลกียปัญญา แพร่งหนึ่งเป็นโลกุตตรปัญญา ถ้าเราสงบแล้วเรารําพึงให้มันเป็นโลกุตตรปัญญา มันจะเห็นตามความเป็นจริงขึ้นมา นั่นน่ะสติปัฏฐาน ๔

จิตสงบ จิตจริง จิตจริงคือจิตเป็นสัมมาสมาธิจริง เวลาพิจารณาไปมันจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ จริง คือเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง

แต่ถ้าเขาบอกว่า “พิจารณาตามสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔” มันเป็นโลกียปัญญา มันเป็นการจินตนาการ มันเป็นการใช้ทางวิชาการสร้างภาพกันไป มันไม่มีความจริงหรอก ไม่มีความจริงมันถึงไม่รู้จริง ไม่มีความจริงแล้วมันอยู่กันแค่นั้น ถ้าไม่มีความจริงนะ เพราะว่าคําถามต่อไป เห็นไหม

“เพราะคิดว่า...” นี่เวลาเขาคิด เห็นไหม

“เพราะคิดว่าวันหนึ่งสมาธิจะทําให้เราเกิดปัญญา”

สมาธิก็คือสมาธิ เราทําสมาธิ เราทําความสงบของใจเข้ามาเป็นทางสองแพร่ง แต่ถ้ามันจะเกิดปัญญา ปัญญาเราต้องฝึกฝน ถ้าเราฝึกฝนนะ ถ้าปัญญามันยังไม่เกิดขึ้น ปัญญาที่เป็นภาวนามยปัญญาไม่เกิดขึ้น ไม่เกิดขึ้น เราวางไว้ เพราะถ้าใช้ปัญญาไปบ่อยๆ ครั้งเข้ามันจะเหนื่อยล้า เวลามันเหนื่อยล้า มันเหนื่อยล้า เห็นไหม ดูความคิดปกติเราคิดแล้วเราก็เหนื่อย คนเรานักบริหารจัดการเวลาคิดคิดจนแบบว่าวิตกกังวล ทําให้ตึงเครียดมาก ถ้าเราปล่อยวางได้ ให้มันสงบก่อนแล้วกลับมาคิดใหม่ ปัญญาเราจะมีช่องทางออกไปมหาศาลเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราใช้ปัญญาของเรา ใช้ปัญญาที่เราใช้ปัญญาแล้ว จิตนี้มันเป็นได้หลายอย่าง จิตนี้มันรอบรู้มากนัก เราก็คิดว่าถ้าเราทําสมาธิมากขึ้นแล้วมันจะเกิดปัญญา

ถ้าสมาธิ ทําสมาธิมากขึ้นมันต้องฝึกหัดใช้ปัญญาเหมือนกัน แต่เวลาเราใช้ปัญญาอย่างนี้แล้วแบบว่าสมาธิมันเสื่อมลง สมาธิมันใช้มากไปมันก็ฟั่นเฝือ ฟั่นเฝือพอเรามาคิดมันก็ตึงเครียด

ปล่อย ปล่อยแล้วกลับไปกําหนดพุทโธ พุทโธให้มันสงบเข้ามา วันไหนถ้าจิตมันสงบ จิตมันโล่งโถง พอเรามาใช้ปัญญามันจะชัดเจน พิจารณาไปมันจะแจ่มแจ้งของมัน มันจะมีคุณงามความดีของมัน ถ้าพิจารณาอย่างนี้มันจะเป็นประโยชน์กับเราแล้ว เป็นประโยชน์กับเราก็หมายถึงว่ามันจะเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาตามความเป็นจริง

ตามที่เขาบอกว่าพอฟังหลวงพ่อพูดแล้วถึงได้รู้ว่าเขาสอนผิดไง

ถ้าเขาสอนผิดสอนถูก คําว่า “สอนผิดสอนถูก” คําสอนนะ หลวงตาท่านสอนว่า คนเราถ้ามันยังไม่ปฏิบัติรู้ตามความเป็นจริงขึ้นมาจะไปสอนใคร เพราะเราไม่รู้จริง เราก็ต้องสอน เวลาเขาสอนไปเพราะเขาเป็นครูบาอาจารย์ก็ต้องสอน พอสอนแล้วถามว่าทําไมสอนอย่างนั้น ก็บอกว่า อ้าว! ก็สอนตามตํารา เขาจะยกไปที่พระไตรปิฎก ยกไปที่ตํารับตํารา

ถ้าตํารับตํารามันก็เหมือนกับเราปฏิบัติ ถ้าเราปฏิบัติ เราสงสัยเราก็เปิดตําราดู แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ เพราะครูบาอาจารย์ท่านเคยผ่านวิธีการอย่างนี้มา ท่านเคยผ่านอุปสรรคอย่างนี้มา ท่านจะรู้เลยว่า ถ้าทําอย่างนี้ ต่อไปข้างหน้ามันจะเกิดอุปสรรคอย่างใด ถ้าทําอย่างนี้ ต่อไปข้างหน้ามันจะมีขวากหนามสิ่งใดกั้นเราอยู่

แต่ถ้าเราพื้นฐาน เหมือนกับการศึกษา ถ้าการศึกษาเด็กของเรา พื้นฐาน เราวางพื้นฐานไว้แข็งแรง เวลาเรียนต่อไปเขาจะเรียนได้คล่องแคล่วมากเลย แต่พื้นฐานอ่อนแอขึ้นไปมันไปได้ไหม ได้ แต่ไปข้างหน้าแล้วนะ มีอุปสรรคมหาศาลเลย เขาจะไปรอดไม่รอด จะไปต่างๆ มันยังมีอีกมหาศาล แต่ถ้าพื้นฐานเขาดี เราวางพื้นฐานให้เขาดี พอเขาไปเจอสิ่งใดเขาจะเอาตัวรอดของเขาได้

นี่ก็เหมือนกัน ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมาแล้ว ถ้าพื้นฐานของเราดี พื้นฐานของเราดี เริ่มต้นมันชัดเจนของเราไง ถ้าจิตเราโดยสามัญสํานึก โดยความรู้สึกนึกคิด ตรรกะมันคิดไปได้ แต่ถ้ามันคิดไปได้มันก็คิดว่ามันจะไปแล้ว แต่มันไม่มีพื้นฐาน คือจิตมันรักษาใจไม่เป็น รักษาจิตตัวเองไม่เป็น

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ ถ้ารักษาจิตเป็นนะ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ คือทําสมาธิแล้ว ทําความสงบของใจ พอใจสงบขึ้นมา ใจมันสงบแล้ว ถ้าคนไม่มีอํานาจวาสนานะ คิดว่าความสงบนี้เป็นนิพพานเลยล่ะ

ถ้าใจสงบมันยังมหัศจรรย์ขนาดนั้น แล้วเวลาใจมันสงบแล้ว สิ่งใดถ้ามันมีความสงบ มีความเจริญขึ้นมามันก็เสื่อมเป็นธรรมดา ถ้าจิตสงบแล้วเดี๋ยวมันก็คลายตัวของมันเป็นธรรมดา ถ้าคลายตัวธรรมดาแล้ว เราจะทําจิตให้สงบต่อเนื่องไปได้อย่างไร ถ้าเราทําจิตให้สงบต่อเนื่องไปมันต้องมีการรักษา ถ้ามีการรักษามันก็แบบว่าชํานาญในวสี ชํานาญในการทําความสงบของใจ พอมันสงบขึ้นมาเราก็ทําต่อได้มากขึ้น ถ้าเราทําของเราได้ มันมั่นคงขึ้นมา เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น

พอจิตตั้งมั่นแล้ว เวลาเราออกไป เวลาเราออกฝึกหัดใช้ปัญญาขึ้นไป พื้นฐานมันดี พื้นฐานมันดีว่าเราชํานาญในวสี เราชํานาญในวสีมีพื้นฐาน เวลาเราออกไปใช้ปัญญาขึ้นมา ถ้าเราใช้ปัญญาไปแล้ว ถ้ามันเหนื่อยล้ามันก็กลับมาพักได้ กลับมาพักได้เพราะอะไร เพราะมันมีพื้นฐาน มันมีความชํานาญไง

แต่ถ้ามันไม่มีพื้นฐานนะ เวลาเป็นสมาธิก็ล้มลุกคลุกคลาน แล้วเวลามันฟลุก เราใช้คําว่า “ส้มหล่น” เวลามันฟลุก มันไปรู้ไปเห็นเข้ามันก็ตื่นเต้น พอตื่นเต้น ใช้ปัญญาไปรอบหนึ่ง พอรอบหนึ่งแล้วมันไม่สมุจเฉทฯ ไง มันตทังคะ มันปล่อยวางชั่วคราว จะกลับไปทําอีก ทีนี้ล้มลุกคลุกคลานเลย จะกลับมาสมาธิก็ละล้าละลัง แล้วจะทําให้มันดีขึ้นมันก็ทําไม่ได้ จะไปปัญญาหรือก็ไปไม่รอด จะฝึกหัดมันก็ไปไม่ได้ ข้างหน้าก็ไปไม่ได้ ถอยก็ถอยไม่ได้ เห็นไหม เพราะพื้นฐานไม่มั่นคง

ทีนี้ถ้าพื้นฐานมั่นคง ครูบาอาจารย์ท่านถึงได้เน้นกันตรงนี้ไง เน้นกันตรงนี้เพราะว่า ถ้าเราปฏิบัติ เริ่มปฏิบัติไปแล้ว เราปฏิบัติแล้วมันจะตลอดรอดฝั่ง มันจะทําให้เราเจริญก้าวหน้าไปได้ แต่ถ้าเราคิดว่าเราทําแล้ว ยิ่งในสมัยปัจจุบันนี้ทางลัด เราทําแล้วมันทําไมต้องไปทุกข์ไปยาก

ทุกคนอยากสะดวก ทุกคนอยากสบาย ถ้าทุกคนอยากสะดวก ทุกคนอยากสบาย มันก็ไปเข้าทางกิเลส เข้าทางมาร มารมันต้องการอย่างนั้นอยู่แล้ว เพราะมารมันอาศัยหัวใจของสัตว์โลกเป็นที่อยู่อาศัย แล้วเราประพฤติปฏิบัติ เราจะไปฆ่า ไปทําลายมัน มันก็พลิกแพลง เห็นไหม พลิกแพลง กิเลสซ้อนกิเลส ธรรมชาติของเรามีกิเลสอยู่แล้ว ตัณหา ความรู้สึกนึกคิด จิตใต้สํานึกเรามีอยู่แล้ว แล้วยังมีตัณหามาซ้อนเข้าไป ตัณหาซ้อนตัณหาก็เลยไปกันใหญ่เลย ฉะนั้น สิ่งที่เราปฏิบัติ กลับมาที่นี่

นี่คําถามของเขา ใช้ปัญญา ที่ว่าถ้าจิตออกจากร่างไปแล้วมันก็แค่ร่างคนตาย แล้วทําไมจิตนี้มันบังคับได้ล่ะ

บังคับได้เพราะเรามีสตินะ บังคับได้เพราะเรายังมีสติ เรายังมีสัมมาสมาธิ ยังเป็นสัมมาทิฏฐิ แต่ถ้าวันใด วันใดปฏิบัติมาแล้ว ทํามาต่อเนื่องแล้ว แล้วก็น้อยเนื้อตํ่าใจ น้อยเนื้อตํ่าใจนะ พอน้อยเนื้อตํ่าใจ พอกิเลสมันได้ช่องนะ วันนั้นไอ้ที่ว่า “ทําไมจิตมันทําได้หลายอย่าง ทําไมมันมีปัญญาอย่างนี้” มันจะไม่เหลือเลยนะ พอมันไม่เหลือเลย ทีนี้มันมีแต่ความเร่าร้อน นี่เขาเรียกจิตเสื่อม มันจะมีแต่ความเร่าร้อน แต่ถ้าเรามีพื้นฐานที่ดี มันเป็นเรื่องธรรมดา

สิ่งใด สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สรรพสิ่งในโลกนี้ทุกอย่างเป็นอนิจจังคือไม่คงที่ สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา เห็นไหม สรรพสิ่งในโลกนี้มันเป็นอนิจจัง มันไม่คงที่หรอก พอมันเปลี่ยนแปลง หัวใจเราไม่มั่นคง พอหัวใจเราไม่มั่นคง เราหวั่นไหวไปกับมัน

แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง แต่เรามั่นคงของเรานะ เรามั่นคงของเรา สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ ความทุกข์นั้นเป็นอนัตตา ความทุกข์นั้นมันแปรปรวน ความทุกข์มันแปรปรวน ความทุกข์ไม่อยู่กับเราตลอดไปหรอก ทุกข์ขนาดไหน ถ้าเรามีสติ แค่ทนไว้ ทุกข์นั้นก็จางคลายไป ถ้าเรามีปัญญาด้วย เราแยกแยะได้เลย เห็นไหม มันเป็นอนัตตา มันไม่อยู่กับเราหรอก

แต่ถ้าจิตมันเสื่อม มันไม่รู้สึกนึกคิดอะไรเลย มันยํ้าคิดยํ้าทํา ทั้งทุกข์ ทั้งทุกข์ทั้งลําบากลําบน แล้วถึงตอนนั้นเราจะเห็นโทษของมันเลย แต่ถ้าจิตมันดีอยู่ เราชนะมัน ถ้าชนะมันก็เป็นอย่างนี้ แล้วที่เราห่วง ห่วงตรงนี้ไง ห่วงที่ว่า “เพราะคิดว่าวันหนึ่งสมาธิจะทําให้เราเกิดปัญญา”

ถ้าฟังธรรมเข้าใจอย่างนี้ ถ้าไม่มีสมาธิ ถ้าเราทําความสงบของใจไม่ได้ สิ่งที่เกิดขึ้นทั้งหมดมันเป็นสามัญสํานึก มันเป็นโลกียปัญญา เพราะสมาธิมันทําให้กิเลสสงบตัวลง ถ้ากิเลสสงบตัวลงไม่ได้ มันก็ไม่เกิดสมาธิ

พอกิเลสมันสงบตัวลง คือตัณหาความทะยานอยากมันเบาตัวลง มันมีโอกาสให้ได้ใช้ปัญญา ปัญญาที่เป็นอริยสัจ ปัญญาที่ไม่เกิดจากอวิชชา ปัญญาที่ไม่เกิดจากการคาดการหมาย ไม่เกิดจากการอุปาทาน ถ้าปัญญามันออกฝึกหัด มันได้ออกใช้ปัญญาเป็นภาวนามยปัญญาชั่วครั้งชั่วคราว ฝึกหัดให้ชํานาญขึ้น แล้วพอมันไม่คล่องตัวก็กลับมาทําความสงบของใจต่อเนื่อง นี้คือการฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าปัญญาอย่างนี้ ปัญญามันจะเกิดกับสัมมาสมาธิ

ถ้าไม่มีสมาธิมันก็เป็นโลกียปัญญา ถ้ามีสมาธิมันจะเกิดภาวนามยปัญญา แต่ภาวนามยปัญญามันเกิดสมาธิที่สมดุล สัมมาสมาธิ เห็นไหม สัมมาสมาธิ สัมมาสติ สัมมาปัญญา ปัญญามันเกิดอย่างนี้ มันฝึกหัดใช้ มันต้องฝึกหัด มันต้องฝึกหัด มันต้องมีการกระทํา ว่าอย่างนั้นเถอะ

ว่าทําสมาธิแล้วมันจะเกิดปัญญา เรารอไง โดยจิตใต้สํานึกของคนคิดว่าถ้ามันมีสมาธิแล้วเดี๋ยวปัญญามันก็จะเกิด พอทําสมาธิแล้วก็นั่งรอว่าปัญญาจะมาเมื่อไหร่ โดยทั่วไปคนมีความเข้าใจอย่างนี้ เขาว่าทําสมาธิแล้ว

คือเหมือนฝนมันจะตก เราก็จะมีภาชนะมารองนํ้าฝน ฟ้าร้องตลอดเลย แต่ไม่มีฝนสักเม็ด ฟ้าร้อง ฟ้าผ่า เราก็เตรียมนะ เตรียมภาชนะไว้ใส่นํ้าฝน ไม่มีฝนตกเลย ก็ทําสมาธิไง ทําสมาธิเราก็รอ ทําสมาธิแล้วเมื่อไหร่ปัญญามันจะเกิด นั่งรอเลยนะ เดี๋ยวสมาธิมันจะมา เตรียมโอ่งเตรียมไหไว้เต็มเลยนะ ไม่มีหรอก มันไม่มาสักที

แต่ถ้ามันจะเป็น ฝนมันจะตก ทําไมฝนมันตกล่ะ ฝนมันตกเพราะว่าเมฆมันรวมตัว เวลาเมฆมันมีนํ้าหนักขึ้น เวลาเป็นหยดนํ้า มันก็ตกลงมา

นี่ก็เหมือนกัน สัมมาสมาธิเราทําของเรา แล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา เวลามันตกลงมา ฝนตกนะ มันได้ความชุ่มชื้น มันได้ทุกๆ อย่างเลย นี่ถ้าปัญญามันเกิด ถ้าปัญญามันเกิดอย่างนั้น ปัญญามันไม่เกิดลอยมาจากฟ้า ฉะนั้น สิ่งที่ว่ารอให้ปัญญามันเกิด

แล้วคําถามนี้ เขาบอกว่าคําถามนี้มันจะกลับมาใหม่เสมอ

คือสิ่งนี้คือจิตใต้สํานึกของเราคิดว่าทําสมาธิแล้วเดี๋ยวปัญญามันจะมา เหมือนกับผู้ที่ปฏิบัติ เราทําสมาธิแล้ว เราทําทุกอย่างไว้พร้อมแล้ว แล้วก็นั่งรอๆ

นั่งรอมันไม่มาหรอก ถ้านั่งรอนะ รอวันเสื่อมอย่างเดียว มันมีเท่านี้แหละ มันถึงที่สุดแล้ว สูงสุดอยู่แค่นี้ แล้วก็มีแต่ถอย แล้วก็ทําให้มันสูงสุดอยู่แค่นี้ แล้วก็ถอย เพราะเราไม่ทําให้มันทะลุไปไง ทะลุคือน้อมไปเลย น้อมจิตไปเลย ถ้าจิตมันสงบ น้อมจิตให้ไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต ให้มันตามความจริงขึ้นมา

สิ่งที่คําถามว่าเขาเห็นกายอย่างนี้แล้ว นี่มันเป็นโลกียปัญญาไง นี่คือปัญญาอบรมสมาธิไง ปัญญาอย่างนี้เราคิดขึ้นมา เราเทียบเคียงขึ้นมา แต่ถ้าเป็นปัญญาตามความเป็นจริงนะ มันจะพูดเป็นอีกอย่างหนึ่ง ปัญญาตามความเป็นจริง พอจิตมันเห็นกายมันสะเทือนหัวใจ มันสะเทือนกิเลสมาก

เวลาจิต ดูสิ เวลาเรานั่งสมาธิไปเกิดเวทนาเจ็บปวดมาก แต่ถ้าเราทําจิตสงบแล้วนะ พอจิตมันสงบ พอมันเกิดเวทนาขึ้นมา จิตที่สงบมันจับเวทนา จับเวทนา เช่น ความปวดเกิดที่เข่า มันก็จับเวทนาตรงนั้น นี่จับเวทนา แต่ถ้าจิตมันไม่มีสมาธินะ เวลาเวทนามันเกิดมันปวด ๒ เท่า ๓ เท่า มันปวดจนเราทนไม่ได้เลย

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้ามันเกิดความปวดขึ้นมา เห็นไหม จิตสงบแล้วจิตจับเวทนา นี่จิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง จิตสงบแล้วมันเห็นเวทนา มันจับเวทนาได้ เวทนาที่เป็นนามธรรม สิ่งที่ว่าเจ็บปวดนี่มันจับได้

จับแล้ว ความเจ็บปวดนี้อะไรมันเจ็บปวด ผิวหนังเจ็บปวด เนื้อเจ็บปวด เอ็นเจ็บปวด กระดูกเจ็บปวด เส้นเลือดเจ็บปวด เป็นไปได้ไหม ไม่ได้ แล้วความเจ็บปวดมันทําไมถึงปวดล่ะ ทําไมถึงปวด แล้วความปวดถ้ามันอยู่กับเรานะ เวลาเราลุกจากนั่งสมาธิไปแล้ว ความปวดก็ต้องอยู่หัวเข่าตลอดไป มันก็ไม่มี ก่อนที่จะนั่งมันก็ไม่มีเวทนา แล้วเวลาตอนนี้เวทนามันมาจากไหน

เห็นไหม ถ้าจิตมันสงบแล้วมันจับเวทนา มันใช้แยกแยะ มันใช้ปัญญา ถ้าจิตสงบแล้วมันจับได้ ถ้าจิตไม่สงบนะ เวทนามันเกิดนะ โอ้โฮ! เวทนามันปวดมาก ทําไมมันปวดอย่างนี้ล่ะ มันปวดเป็น ๒ เท่า อู๋ย! ยิ่งปวดใหญ่เลย ปวดเป็น ๓ เท่า อู๋ย! ยิ่งปวดใหญ่ เลิกดีกว่า ลุกหนีเลย นี่เวทนาเป็นเรา เวทนาเป็นเราเพราะจิตเราไม่สงบ เวทนาเป็นเรา คือความเจ็บปวดเป็นเรา เราเจ็บปวด ความเจ็บปวดเป็นเรา เรามีในเจ็บปวด เจ็บปวดมีในเรา มันเป็นอันเดียวกัน

แต่พอจิตมันสงบแล้ว จิตมันสงบ จิตเป็นจิต เวทนาเป็นเวทนาแล้ว แต่มันไม่เห็นไง พอจิตสงบแล้วไม่มีเวทนา ทุกอย่างไม่มีเลย โลกนี้ไม่มี ว่างหมด ปล่อยหมด เพราะสมาธิมันปล่อยเข้ามา พอสมาธิมันปล่อยเข้ามาแล้ว มันก็แค่นี้ไง เป็นสมาธิแล้วก็รอให้เกิดปัญญาไง ก็เป็นสมาธิอยู่นั่นแหละ

แต่ถ้าเรารําพึงไปนะ ถ้าสักนั่ง ๒ ชั่วโมง ๓ ชั่วโมง เวทนามันเกิดแล้ว จิตมันสงบมันก็จับเวทนา จับได้ ถ้าจิตสงบแล้วจับได้ จับเวทนา พอจับเวทนาได้ มันแยกแยะเวทนาได้ คือมันมีช่องว่าง มีระหว่างที่ให้เราใช้ปัญญาไง พอเราใช้ปัญญาไปแล้ว เวทนานี้เป็นนามธรรม เวทนานี้มันเป็นความหลง ถ้าจิตมันหลงใหล มันหลงไปคิดว่าเวทนา มันหลงใหลไปคิดเวทนา หลง เห็นไหม หลงแล้วไปคิดว่าเวทนาเป็นเรา มันก็ปวด หลงไปคิดว่าสิ่งนั้นเป็นความดี สิ่งนั้นเป็นความชอบ มันหลงในอารมณ์ มันหลงทุกอย่างเลย

แต่ถ้ามันมีสติแล้ว มันมีสมาธิ พอมันจับได้ แยกแยะแล้ว เวทนาจริงตามเวทนานะ มันมีของมัน อารมณ์ก็จริงตามอารมณ์ แต่เพราะมันมีความหลงมันถึงให้ค่าแล้วไปชอบมัน กระดูกก็เหมือนกัน ทุกอย่างมันมีของมัน มันเป็นความจริงของมัน แต่จิตของเราก็เป็นความจริงของจิต แล้วมันเกิดปัญญา มันพิจารณาของมัน มันแยกแยะของมัน มันปล่อยวางของมัน ถ้ามันสมดุลของมัน มันก็ปล่อยของมัน พอปล่อยมันก็ตทังคปหาน ปล่อยชั่วคราว

ปล่อยแล้วมีอะไรต่อ พอปล่อยแล้วมันก็ว่าง มันก็มีความสุขต่อ นั่งต่อไปอีก ๓-๔ ชั่วโมง เวทนามาอีกแล้ว เวทนามาอีกแล้วจับได้อีก พิจารณาไปอีก แยกไปอีกๆ พอพิจารณาแยกไปอีก ความหลงใหล ใครเป็นคนหลงใหล ใครหลงใหล จิตมันเห็นว่าความหลงใหลคือตัวจิต อ๋อ! พออ๋อ! ปล่อย ถ้ามันถึงที่สุดพิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไป เวลามันขาด พิจารณาจนถึงมันขาดนะ ปัญญาจะเป็นแบบนี้ไง

เพราะเราห่วงตรงนี้ ห่วงที่บอกว่า ตอนนี้วันหนึ่งนั่งสมาธิจะทําให้มันเกิดปัญญา

รอวันหนึ่งไง รอสมาธิไปเรื่อยๆ แล้วปัญญามันจะเกิดต่อเนื่องไป แล้วคําถามนี้ก็วนมาตลอด คําถามนี้ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ แล้วจะทําอย่างไรดี คําถามว่าจะทําอย่างไรดี

ทําแบบนี้ ทําแบบนี้หมายความว่า ขณะที่เราฝึกหัดมา เราฝึกหัดตอนที่ว่าปฏิบัติมานาน หนูหัดนั่งสมาธิมานานตามแต่ที่ครูบาอาจารย์สอน เขาก็สอนให้นั่งสมาธิ เขาก็สอนเด็กนักเรียนให้มีสมาธิ ให้มีการศึกษา สอนเพื่อเป็นคนดี แต่ถ้าในพระพุทธศาสนาสอนให้คนพ้นจากทุกข์

สอนให้เป็นคนดี ถ้าเราทําได้อย่างนั้นเราก็เป็นคนดีของสังคม ถ้าเราเป็นคนดีของสังคมมันก็เป็นว่าเป็นคนดี สังคมต้องการคนดี แต่ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ของเราเป็นพระกรรมฐาน ท่านพยายามปฏิบัติของท่านให้ท่านมีความรู้จริงในใจของท่าน ท่านถึงได้มาสอนลูกศิษย์ลูกหา

ในวงกรรมฐาน ในครอบครัวกรรมฐาน ถ้าใจของผู้ที่ปฏิบัติแล้ว ท่านมีความจริงของท่าน ท่านจะเอาความจริงของท่าน เอาประสบการณ์ของท่านมาสอนเราๆ

ในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในประวัติครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมา นั้นเป็นสมบัติของท่าน สมบัติของท่าน ท่านทําอย่างนั้นมา ดูสิ อาจารย์สอนนักเรียน ใครสอนวิชาใดเขาต้องเรียนตามวิชานั้นมา

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ครูบาอาจารย์ปฏิบัติมา ใครมีความชํานาญอย่างใดมา ท่านก็เอาความชํานาญของท่านสอนเรา เอาความชํานาญของท่านเทศนาว่าการ มันก็พิมพ์ออกมาเป็นตํารับตํารา เราก็ไปศึกษาตํารับตํารานั้นมา นั่นเป็นสมบัติของท่าน แล้วเราศึกษามาแล้วมันเป็นคติธรรม คติเป็นตัวอย่าง คติแบบอย่าง แล้วเราปฏิบัติเราต้องปฏิบัติตามความจริงของเรา ถ้าความจริงของเรา เราปฏิบัติของเรา เกิดขึ้นกับเรา ถ้าเกิดขึ้นกับเรา เขาเรียกว่า ปริยัติ ปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติขึ้นมาตามความจริง เป็นจริงขึ้นมามันถึงจะรู้จริง ถ้ารู้จริง สิ่งที่เราสงสัยๆ มามันก็ปล่อยวางมาๆ มันเป็นความจริงเข้ามาในหัวใจ

หัวใจ ภาคปริยัติ ปฏิบัติ ปริยัติก็ต้องมีการศึกษา ศึกษามาเพื่อเป็นแนวทาง แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมา การศึกษานั้นเพราะศึกษาแล้วเป็นวิทยาศาสตร์ เราดูแผนที่เลย แล้วเราเดินทางในแผนที่นั้น เราจะไม่ยอมทิ้งแผนที่นั้นเลย ไม่ยอมทิ้งแผนที่นั้น ถ้าเราอ่านแผนที่แล้วแผนที่ที่เขียนถูกต้อง เราอ่านตามนั้น ธรรมและวินัยเป็นแบบนั้น มันตามอย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าหัวใจเราล่ะ หัวใจเรา มันอยากให้สั้น อยากให้ระยะทางใกล้ขึ้น ยาวขึ้น นี่เราคิดเองๆ

ทีนี้เวลาเราปฏิบัติ แผนที่เครื่องดําเนินมันถูก ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันถูก แล้วเวลาเราจะปฏิบัติ เรามีกิเลส กิเลสมันจะให้ค่า มันจะพลิกแพลง แล้วถ้าเราวางไว้ก่อน แผนที่เป็นแผนที่ เราดูแล้วเข้าใจแล้ว แล้วเวลาเราปฏิบัติขึ้นมา ปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมาเลย ถ้าเป็นจริงขึ้นมา ความจริงขึ้นมา เป็นอย่างนี้ขึ้นมาปั๊บ อันเดียวกัน อันเดียวกันอย่างไร อันเดียวกันมันต้องเป็นความจริงขึ้นมานะ

นี่พูดถึงว่า สิ่งที่ว่าทําไมจิตมันเป็นได้หลากหลาย จิตมันเป็นได้หลายอย่าง ถ้าคนมีสติมีปัญญานะ มันจะเห็นความสําคัญตรงนี้มาก คําถามมันสะเทือนตรงนี้ “ทําไมจิตเราเป็นได้หลายอย่าง ให้นั่งก็ได้ ให้เดินก็ได้ กําหนดลมหายใจเข้าออก”

เอาอย่างใดอย่างหนึ่งขณะปฏิบัติเนาะ แต่ว่ามันทําได้หลายอย่างจริงๆ จิตนี้มหัศจรรย์มาก เป็นได้ ดีก็ได้ ร้ายก็ได้ ดีนี่ดีได้สุดๆ เลย เวลาคนดี เราเห็นคนดีนะ โอ้โฮ! มันดีได้ขนาดนั้นนะ เวลาเห็นคนที่ร้าย โอ้โฮ! ร้ายสุดๆ เลย จิตนี้มันเป็นได้ขนาดนั้น

เวลาดีนี่เทวดาสู้ไม่ได้ เวลาร้ายนี่เปรตก็สู้ไม่ได้ ร้ายนัก แล้วเวลามันเป็นในใจเราล่ะ ใจเราจริงๆ ใจเรานี่แหละ มันก็เป็นทั้งดีและร้ายได้ ขณะที่มันดี เราควรจะส่งเสริมทําให้ดีขึ้นต่อเนื่องๆ แล้วทําให้ดีถึงดีที่สุดเลย ถ้าดีที่สุด ภาวนาไป ถ้าปัญญาเกิดขึ้นได้อย่างนี้ ปัญญาเกิดขึ้นได้อย่างนี้แสดงว่ามันมีประสบการณ์ ทําได้จริงมันก็เป็นประโยชน์กับเราแล้วล่ะ

จิตนี้เป็นได้หลายอย่างจริงๆ แต่มันรู้ยังไม่จริงไง รู้ยังไม่จริงหมายถึงว่า สิ่งที่ว่าหลวงพ่อเทศน์อย่างนี้ แล้วตรรกะ คือเอาสิ่งที่เป็นธรรมมาพิจารณาๆ เอาสิ่งที่เป็นธรรมมาพิจารณา คําว่า “เอามาพิจารณา” มันยังไม่ใช่เรา

แต่ถ้าเราใช้ปัญญาของเรา ถ้ามันเป็นเรานะ มันเป็นเรา ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต เห็นไหม เราจะฟังธรรมของใครมาก็แล้วแต่ เวลาเราปฏิบัติของเราไป ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต เพราะธรรมอันนั้น พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

พุทธะ เห็นไหม เราพุทโธๆ เราได้แต่ชื่อมา แต่เวลาพุทโธจนละเอียดขึ้นไป พอไปเห็นพุทธะจริง โอ้โฮ! เราทึ่งเลยนะ เราทึ่ง แล้วเราใช้ปัญญาไป ใช้ปัญญาไปมันแยกแยะไป

เวลาหลวงตาท่านพิจารณาไป เวลากิเลสมันขาด กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กราบแล้วกราบเล่าๆ มันซาบซึ้งมาก มันซาบซึ้งในหัวใจนี้สุดๆ เลย

ฉะนั้น ถ้าจิตใจของเรามันเป็นขาขึ้น มันเป็นสิ่งที่เราปฏิบัติได้จริง ทําได้สะดวกจริง ให้ทําต่อเนื่องไป สิ่งที่เราทํามาแล้ว ทํามาแล้วนี่ประสบการณ์ของจิต ถ้าประสบการณ์ของใคร ปฏิบัติไปยังไม่รู้ว่าสิ่งใดถูก เราก็ปฏิบัติของเราไป ถ้าปฏิบัติไปแล้ว ถ้าเราไปถึงแนวทางที่ถูกต้อง เราจะทิ้ง ทิ้งสิ่งที่เราเคยปฏิบัติมาที่เราว่ามันไม่ใช่ทาง มันไม่ถูกต้อง เราก็วางไว้ แล้วเราปฏิบัติต่อเนื่องให้เจริญก้าวหน้าขึ้นไป เราทําของเราต่อเนื่องไป ไม่ต้องวิตกกังวล ไม่ต้องไปคิดถึงสิ่งที่เราเคยทํามาแล้ว สิ่งที่ทํามาแล้ว ทุกคนทําความผิดมาก่อน คนที่ทํางานไม่เคยผิดพลาดมาเลยไม่มี

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าออกประพฤติปฏิบัติ ๖ ปี ไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ มีครูมีอาจารย์สอน แต่เขาสอนในทางที่ผิดก็เชื่อเขา ปฏิบัติไปล้มลุกคลุกคลานอยู่ ๖ ปี เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตรัสรู้ มาตรัสรู้โดยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราปฏิบัติ มันยังมีวาสนา วาสนาหมายความว่า เราเกิดเป็นชาวพุทธ เรายังมีจิตใจฝักใฝ่กับเนื้อหาสาระในพระพุทธศาสนา เนื้อหาสาระคือสัจธรรม ศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่คือเนื้อหาสาระของศาสนา

สิ่งที่เป็นศาสนวัตถุ วัดวาอาราม สิ่งที่เป็นวัฒนธรรม สิ่งที่เป็นศิลปวัฒนธรรม นั้นมันเป็นศาสนวัตถุ ศาสนพิธี นั้นเป็นเครื่องประกอบของศาสนา

ตัวศาสนาจริงๆ คือคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงไปแล้ว ดูสิ ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต คําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคือสัจธรรม สัจจะอันนั้นสัจจะโดยทางทฤษฎี เราปฏิบัติตามความเป็นจริงขึ้นมามันเป็นเนื้อหาสาระ เป็นความจริงของเราขึ้นมา เห็นไหม

เราถึงเป็นคนมีวาสนาที่เราจะปฏิบัติตามความเป็นจริง ได้ธรรมแท้ๆ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตามความเป็นจริงอันนี้ นี่พูดถึงการปฏิบัติเนาะ

จิตเป็นได้หลายอย่าง จิตเป็นได้หลายอย่างมาก แต่กิเลสมันยังปิดบังไว้ ปิดบังไว้ เห็นไหม เรานั่งสมาธิต่อไปให้เกิดปัญญาขึ้นไป เพราะปัญญาที่มันเกิดขึ้นมากไปกว่านี้ เขาอยากจะมีความรู้มากกว่านี้ไง อยากจะมีความรู้มากกว่านี้ เห็นไหม สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา

ใครเห็นภาวนามยปัญญานะ ภาวนามยปัญญาตามความเป็นจริงแล้ว อย่างน้อยต้องเป็นพระโสดาบัน ปัญญาแท้ๆ เกิดตรงนั้น ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา แล้วถ้ามันสมบูรณ์ของมัน พอสมบูรณ์ของมันก็สมุจเฉทปหาน เห็นไหม โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล บุคคล ๔ คู่อีก

ถ้าบุคคล ๔ คู่ ปัญญา ๔ คู่ ถ้าปัญญา ๔ คู่เกิดขึ้นมากับเราจริงนะ สิ่งที่ถามมามันเป็นหญ้าปากคอก เป็นการเริ่มต้นปฏิบัติ แล้วถ้าปฏิบัติไปตามความเป็นจริงแล้วมันจะเกิดปัญญา ๔ คู่

อย่างที่ว่าพิจารณาเวทนานั่นน่ะ ถ้าพิจารณาเวทนาตามความเป็นจริง พอเวลามันสมุจเฉทปหานนะ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ในขันธ์ ๕ มีเวทนา ก็เวทนาไม่ใช่เรา เราไม่ใช่เวทนา เวทนาไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่เวทนา สักกายทิฏฐิ ๒๐ เห็นไหม ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ๑๐ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ๒๐ ถ้าสักกายทิฏฐิอย่างนี้มันขาด สมุจเฉทปหาน ตามความเป็นจริงอย่างนี้ ปัญญาแท้ๆ มันเป็นปัญญาอย่างนี้

แต่เขาบอกว่า ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ นี่พูดกันไป พูดกันแต่ปาก แต่ถ้าเป็นความจริงแล้วมันเป็นความจริงจากภายใน มันเป็นอกุปปธรรม มันเป็นธรรมแท้ๆ ธรรมแท้ๆ ธรรมความเป็นจริงจากการปฏิบัติ เราจะเห็นความมหัศจรรย์ของจิตยิ่งมากกว่านี้

เขาบอกจิตมหัศจรรย์มาก เดี๋ยวดี เดี๋ยวร้าย

แต่ถ้ามันเป็นบุคคล ๔ คู่ มันเปลี่ยนแปลงขณะจิตอีกมหาศาลเลย แล้วถ้าถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้วนะ พอบอกที่สุดแห่งทุกข์ๆ พอคนฟังบอก อื้อฮือ! มันแบบว่ามันสูงส่งเกินไป มันสุดมือเอื้อม มันสุดขอบฟ้าที่เราจะมีโอกาสเป็น แต่ไม่รู้หรอกว่าใจของเรา ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ และทุกข์ดับไป ความทุกข์ในใจถ้ามันสลัดคายออก นั่นน่ะความจริงอยู่ตรงนี้

มันเป็นไปได้ไง มันเป็นไปได้ที่ใครทําได้จริง มันเป็นไปได้จริง เพราะมันมีเหตุมีปัจจัยจริงๆ มันมีหัวใจจริงๆ มันมีทุกข์จริงๆ แล้วธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อริยสัจก็มีจริงๆ แล้วเราทําได้จริงหรือเปล่า ถ้าทําได้จริง เราจะสมประโยชน์ตามความเป็นจริงของเรา เอวัง

๓

ไม่เห็นธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๑ มกราคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เบื่อหน่ายคลายกําหนัด”

โดยปกติผมจะเจริญสติตามแต่สมควร โดยส่วนใหญ่จะพยายามทําตัวให้มีสติ เมื่อมีอารมณ์หรือสิ่งที่มากระทบและเกิดการเปลี่ยนแปลงของใจ ก็พยายามจะรู้ทางร่างกายด้วย เช่น เดินรู้สึกอย่างไร แต่ช่วงหลังมีการเมืองเข้ามา

ผมอยากรู้ว่า ถ้าเราจับอารมณ์หรือสิ่งที่เข้ามากระทบได้ แล้วมันก็ได้แต่เห็นแล้วดับไปเพราะความเห็นบ้าง เพราะใช้สมาธิดับบ้าง แล้วทําอย่างไรให้เกิดความเบื่อหน่าย มันไม่น้อมลงทางนั้น เพราะบางครั้งได้แต่รู้แล้วดับไปเอง บางครั้งใช้สมาธิทําให้ดับ บางครั้งก็ใช้ความรู้ว่ามันเป็นอย่างนั้น ทําให้ได้ แต่ยังไม่มีความเบื่อหน่ายเลยครับ ช่วงแรกเคยมีความเบื่อหน่ายไม่อยากทําอะไรเลย ตอนนี้เหมือนจะยอมรับความจริงขึ้นมา แต่ไม่เบื่อหน่าย

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามว่า ปฏิบัติแล้วให้มันเบื่อหน่ายคลายกําหนัด แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วทําไมมันไม่เบื่อหน่าย ทําไมมันไม่คลายกําหนัด

ปฏิบัติไปแล้วเหมือนมันจะเบื่อหน่าย แต่เดี๋ยวมันก็ไม่เบื่อหน่าย นี่ความเห็นเป็นอย่างนี้ เพราะอะไร เพราะขาดครูบาอาจารย์ ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านบอกเลย การประพฤติปฏิบัติเราต้องทําความสงบของใจก่อน คือให้กําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอจิตมันสงบระงับแล้วมันก็มีความสุขแล้ว

ถ้าโดยทั่วไปเวลาจิตมันสงบระงับ โดยความรู้สึกของโลกเขาบอกคือมันคลายความเบื่อหน่าย เพราะมันสงบ ก็มันไม่เบื่อหน่ายแล้ว ก็มันมีความสุข อย่างนี้คือการปฏิบัติธรรม เห็นไหม เพราะทําความสงบไง

แต่ครูบาอาจารย์บอกว่าให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ที่เขารังเกียจกันนักกันหนาว่าสมถะๆ ไม่มีปัญญา เขารังเกียจกันนักกันหนาว่ามันเป็นสมถะ มันไม่เป็นปัญญา พระพุทธศาสนาเขาสอนให้ใช้ปัญญาไปเลย แล้วถ้าปัญญามันมาตรึกในธรรมๆ เพราะเราศึกษา เพราะเราตรึกในธรรมแล้วเราปฏิบัติ

เขาบอกว่าเขาเจริญสติตลอด เจริญสติ รู้ตัวทั่วพร้อม มีรู้เท่าทันอารมณ์ รู้เท่าทันหมดล่ะ บางทีมันก็รู้ทันมันก็ดับได้ แต่มันไม่เบื่อหน่าย มันไม่คลาย แล้วทําอย่างไรล่ะ ก็มันไม่คลาย

คนปฏิบัติจริงเขารู้ว่ามันไม่คลายหรอก มันจะคลายได้อย่างไรล่ะ มันจะคลายมันต้องมีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านทําของท่านมา เพราะอะไร เพราะครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมา เริ่มต้นคนก็คิดแบบนี้ทั้งนั้นน่ะ เพราะมันเป็นสิ่งที่มหัศจรรย์

ความมหัศจรรย์นะ ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ทั้งๆ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์นะ แต่เวลาตรัสรู้ขึ้นมาแล้ว “มันจะสอนได้อย่างไร มันจะสอนได้อย่างไร” คือมันจะบอกให้เขาเข้าใจเรื่องนี้ได้อย่างใด เพราะอะไร

เพราะโดยสามัญสํานึก กําปั้นทุบดิน วิทยาศาสตร์ ถ้าจิตเรามันฟุ้งซ่าน จิตเรามันมีความเครียด จิตมันมีความทุกข์หมดแหละ ถ้าเราใช้ปัญญาไปแล้วมันก็ปล่อยจริงๆ มันก็วางหมด เออ! มันเหมือนจะคลายความเบื่อหน่าย แต่มันไม่เบื่อหน่าย เพราะมันชั่วคราว เดี๋ยวมันก็คิดอีก

ไม่มีทาง เป็นไปไม่ได้ถ้าไม่ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลมีความเป็นปกติ แล้วใช้ปัญญาแล้ว ปัญญารู้เท่าหมด จะดับด้วยสมาธิก็ได้ จะดับด้วยปัญญาก็ได้ มันดับหมด มันปล่อยวางหมด อ้าว! แล้วทําอย่างไรต่อ ทําอย่างไรต่อ ก็แค่นั้นน่ะ แค่นั้นไม่แค่นั้นเปล่านะ พอทําไปแล้วก็ได้แค่นี้ แล้วพอทําคราวหน้าต่อไปนะ มันไม่ค่อยลงแล้ว เพราะกิเลสมันรู้ทัน ตอนนี้ก็ล้มลุกคลุกคลานแล้ว

พอล้มคลุกคลานก็เข้าไปหาครูบาอาจารย์ ถ้าหลวงปู่มั่นอยู่ก็ไปอยู่กับหลวงปู่มั่น ไปศึกษากับหลวงปู่มั่น แล้วพอมันล้มลุกคลุกคลานก็บอกในเมืองไทย ในโลกเลย ในโลกของชาวพุทธ ครูบาอาจารย์ที่มีชื่อเสียงก็หลวงปู่มั่น แล้วก็ได้มาอยู่กับท่านแล้ว พอปฏิบัติถึงที่สุดแล้ว พอปฏิบัติไม่ได้อะไร เลิกดีกว่า สึกดีกว่า

ทุกคนเวลาพระปฏิบัติจะแสวงหาครูบาอาจารย์ที่เรามั่นใจ เราเชื่อใจมาก แล้วไปอยู่กับท่าน แล้วพยายามขวนขวายทําให้เต็มที่เลย แล้วทําไม่ได้ แล้วจะไปไหนต่อ ถ้าจะไปไหนต่อก็จะไปหาเทวดา จะไปหาพรหมนั่นแหละ แต่ไม่รู้หรอกว่าเทวดา พรหมก็มาหาหลวงปู่มั่น เพราะความคิดของมนุษย์ไง ในเมื่อมนุษย์ช่วยเราไม่ได้ เราก็ต้องเอาเทวดาช่วย มนุษย์ช่วยเราไม่ได้ก็ต้องเอาพรหมนั่นแหละช่วย แต่เทวดา อินทร์ พรหมมาฟังเทศน์หลวงปู่มั่น มาศึกษากับหลวงปู่มั่น

เทวดา อินทร์ พรหมยังมาศึกษากับครูบาอาจารย์เรา แต่เราไปอยู่กับครูบาอาจารย์แล้วนะ เวลาศึกษาไปแล้ว ปฏิบัติไปแล้ว จนหมดไส้หมดพุงแล้ว ท่านก็สอนของท่านตามความเป็นจริงนั่นแหละ แต่เราปฏิบัติยังไม่ได้ตามความเป็นจริง เราปฏิบัติให้มันเป็นความจริงไม่ได้ พอปฏิบัติเป็นความจริงไม่ได้ พอกิเลสมันคลายตัวมา พอกิเลสมันตื่นขึ้นมา ล้มลุกคลุกคลานหมดล่ะ

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่าเราทําความสงบของใจก่อน ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันเกิดภาวนามยปัญญาเห็นตามความเป็นจริง ปัญจวัคคีย์นะ อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ ๖ ปี คําว่า “อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ ๖ ปี มันก็มีการประพฤติปฏิบัติ มันก็มีตบะธรรม แต่ตบะธรรมแบบโลกคือแบบสมาธิไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าศึกษาอยู่ ค้นคว้ามา ๖ ปี เป็นผู้ค้นคว้า แต่ผู้อุปัฏฐาก คําว่า “ผู้อุปัฏฐาก” มันก็ปฏิบัติตามไปด้วย พอปฏิบัติตามไปด้วย จิตของเขาก็มีหลักมีเกณฑ์เหมือนกัน แต่ในเมื่อยังไม่มีธรรมะใช่ไหม ฉะนั้น เวลาเห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาฉันอาหารของนางสุชาดา เพราะคนมีความคาดความหวังว่าอดอาหาร ทําทุกรกิริยาขนาดนี้มันก็ลุ้นนะ เมื่อไหร่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้เสียที จะได้สอนเราๆ

ทีนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้รื้อค้นปฏิบัติเอง พอปฏิบัติเอง มันทําอย่างไรก็รู้อยู่แก่ใจ มันทําไม่ได้ ในเมื่อทําไม่ได้แล้ว อดอาหารจนขนหลุดหมด ทําทุกรกิริยามาเต็มที่แล้ว ทีนี้จะทําให้เป็นความสมดุล ให้เป็นความเป็นกลางในพระพุทธศาสนา มาฉันอาหารของนางสุชาดา ปัญจวัคคีย์เห็นเข้าแล้ว อู้ฮู! ขนาดปฏิบัติเข้มแข็งขนาดนั้นยังไม่ได้ แล้วมาฉันอาหารของนางสุชาดา เหมือนกับคลายความเพียรแล้ว เสียใจ น้อยใจ ทิ้งไปเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ปฏิบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเองเพราะปัญจวัคคีย์ทิ้งไปแล้ว พอทิ้งไปแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิบัติจนตรัสรู้ธรรมขึ้นมา พอตรัสรู้ธรรมขึ้นมา มันมีความสุข มันแตกต่างกับที่ค้นคว้าอยู่นั้นมหาศาล เพราะโลกกับธรรมแตกต่างกันมาก พอโลกกับธรรมแตกต่าง เสวยวิมุตติสุข วิมุตติสุข เห็นไหม ทอดธุระว่าจะไม่สอน

ฉะนั้น ด้วยการสร้างสมบุญญาธิการมาเป็นศาสดา เป็นผู้รื้อสัตว์ขนสัตว์ก็ต้องสอนอยู่ดีนั่นแหละ ฉะนั้น พรหมก็มานิมนต์ด้วย พอพรหมมานิมนต์ แล้วตัวเองก็ต้องสอน เพราะอะไร เพราะปฏิบัติมารู้จริง แล้วจะเอาใครก่อน

คําว่า “จะเอาใครก่อน” เล็งญาณไปที่อุทกดาบส อาฬารดาบส เพราะได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ก็เพิ่งตายไป แล้วเอาใครก่อน ก็เล็งไปปัญจวัคคีย์ พอปัญจวัคคีย์ เวลาปัญจวัคคีย์สัญญากันไว้เลยว่ามาแล้วไม่รับ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าไป เห็นไหม ด้วยความคุ้นเคย สัญญากันว่าไม่รับ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาจริงก็รับ รับเสร็จแล้ว ปฏิสันถารเสร็จแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็จะเทศน์ธัมมจักฯ เวลาเทศน์ธัมมจักฯ ไปนะ เทฺวเม ภิกฺขเว ทางสองส่วนที่เธอไม่ควรเสพ แล้วทางสายกลาง สายกลางอย่างไร ทางสายกลาง มัชฌิมาปฏิปทา ความเห็นถูกต้อง เห็นถูกต้องอย่างไร เห็นถูกต้อง เห็นไหม ทางสองส่วนไม่ควรเสพ อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค

แล้วอัตตกิลมถานุโยค ดูสิ ทําทุกรกิริยา แต่เวลาอดอาหาร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกการอดอาหารไม่ให้อดอาหาร เพราะถ้าอดอาหาร การอดอาหารโดยที่ไม่มีปัญญา มันจะเอาการอดอาหารนั้นเป็นเป้าหมาย ถ้าเอาการอดอาหารเป็นเป้าหมายนะ อดอาหารก็ตาย เพราะว่าการอดอาหารก็อดอาหารเฉยๆ เหมือนกับที่เขาสอนกันอยู่เดี๋ยวนี้ ทําพลังจิต ทํากําลัง มันเป็นกําลัง แล้วพอมีกําลังขึ้นมามันจะเกิดปัญญา...มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้หรอก

สมาธิก็คือสมาธิ พลังงานก็คือพลังงาน พลังงานมันเป็นปัญญาขึ้นมาได้อย่างไร มันเป็นปัญญาขึ้นมาไม่ได้ จิตใจคนอ่อนแอมันโดนสิ่งใดเบียดเบียนมันก็เหลวไหล คนที่จิตใจเข้มแข็ง เวลามันเข้มแข็งขนาดไหน โดนกิเลสเบียดเบียนอย่างไร มันมีหลัก มันก็เป็นปัญญาขึ้นมาไม่ได้ นี่ไง อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค

ทีนี้เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดถึงมัชฌิมาปฏิปทา มัชฌิมาตรงไหนล่ะ มัคโค ทางอันเอก งานชอบ เพียรชอบ ดําริชอบ เวลาเทศน์ธัมมจักฯ ไป พระอัญญาโกณฑัญญะอุปัฏฐากมาอยู่ ๖ ปี พระอัญญาโกณฑัญญะมีความเห็นจริงขึ้นมา ความเห็นจริง ความเห็นจริงว่า สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นต้องดับเป็นธรรมดา

เพราะปัญจวัคคีย์ปฏิบัติมา ๖ ปี แล้วเวลาฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันถึงคลายความเบื่อหน่ายไง ที่มันคลายได้จริง ศีล สมาธิ ปัญญา เพราะในธรรมจักรมันก็มีสัมมาสมาธิด้วย ถ้าสัมมาสมาธิ เพราะสัมมาสมาธิคืออะไร สัมมาสมาธิคือใจที่มันปล่อยวาง ปล่อยวางสมุทัยความเห็นบวกของเรา ความเห็นบวก เห็นไหม

นี้เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เห็นไหม “โดยปกติผมเจริญสติตามสมควร โดยส่วนใหญ่จะพยายามทําตัวให้มีสติ ในเมื่อมีอารมณ์สิ่งใดที่มากระทบและเกิดการเปลี่ยนแปลงก็พยายามจะรู้ทั้งทางกาย รู้ทุกอย่าง”

ความรู้ต่างๆ มันรู้ มันรู้ หลวงปู่มั่นท่านสอนนะ การดื่ม การเหยียด การคู้ การดํารงชีวิตให้มีสติ ถ้ามีสติ มีสติโดยธรรมดา พอมีสติขึ้นมาแล้ว สติก็คือสติ ถ้ามีสติขึ้นมาแล้วก็เหมือนกับเรามีสํานึก

มีสํานึก เห็นไหม ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน คําฝากไว้คําสุดท้ายเลย “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด”

ความประมาทเลินเล่อ ความคิดมักง่าย ความคิดเคยชิน นี่คือความประมาทหมดแหละ ถ้าเราตั้งสติเราพร้อมขึ้นมา หลวงปู่มั่นก็สอนอย่างนี้ พอตั้งสติขึ้นมาแล้วเราต้องมีคําบริกรรมอีก เพราะอะไร เพราะมันมีคําบริกรรม จิตมันมีที่เกาะที่อาศัย มันวางอารมณ์ทั้งหมด วางอารมณ์ทั้งหมด แล้วเวลาวางอารมณ์ทั้งหมด วางแล้ว จิตที่มันตั้งมั่น จิตที่มีกําลัง แล้วมันน้อมไป

นี่ไง สมาธิเกิดปัญญาไม่ได้ เขาจะบอกว่ามีพลังงาน มีสมาธิ มีกําลัง

เราก็พูดอย่างนั้นเหมือนกัน แต่เราพูดอย่างนั้นขึ้นมาเป็นฐานของสมาธิ เป็นฐานของสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการให้เห็นความเบื่อหน่าย

แต่นี่เราไม่มีฐาน เราไม่รู้จักที่ เราไม่มีฐาน เราไม่มีตัวตนของเรา เราไม่รู้ตําแหน่งว่ากิเลสมันอยู่ที่ไหน เราไม่มีภวาสวะ คือเราไม่รู้ที่ เราไม่รู้เหตุว่าเราเป็นโรคอะไร แล้วโรคเกิดตรงไหน แล้วเกิดอย่างใด แต่ความแปรปรวน เห็นไหม เราไปโรงพยาบาลจะเห็นคนเจ็บไข้ได้ป่วยเยอะแยะเลย เขาก็เป็นของเขา แต่เราไม่ได้เจ็บไข้ได้ป่วย แล้วเราเจ็บไข้ได้ป่วยตอนไหน แล้วเราเจ็บไข้ได้ป่วย เรารักษาอย่างไร นี่ไง สัมมาสมาธิมันมีจุดตรงนี้ สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ถ้ามีฐานที่ตั้งแห่งการงาน จิตมันสงบแล้วน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง ถ้าเห็นจริง สติปัฏฐาน ๔ จริง

ถ้าจิตมันไม่เคยสงบ แต่เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วบอกเราจะปฏิบัติธรรม มีสติรู้ตัวทั่วพร้อม แล้วก็รู้เท่าไปหมดเลย มันก็เหมือนวางยาสลบ วางยาสลบไปเลย เออ! เออ! แล้วมันไม่เห็นคลายกําหนัดเลย

มันจะไปคลายที่ไหนล่ะ ก็มันไม่รู้ที่ว่ามันติดตรงไหน แล้วไม่รู้ที่ว่ามันจะไปคลายตรงไหน แล้วมันจะเอาอะไรไปคลายล่ะ

แต่ถ้ามันเป็นจริงนะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงนะ มันจะคลายหรือมันไม่คลายนั้นมันอยู่ที่จริตนิสัย จริตของคนทําสมาธิได้ง่ายก็มี ทําสมาธิได้ปานกลางก็มี บางคนทําสมาธิได้ยากมาก คนที่ทําสมาธิได้ยากมาก เขาบอกว่าถ้าอย่างนั้นก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ทําปัญญาอบรมไป คือปัญญาไล่ตามความรู้สึกนึกคิดนั้นไป เวลามันปล่อยมา มันเกิดปัญญาพร้อมไป แต่พร้อมขึ้นไปมันก็ลงสู่สมถะ ลงสู่สมาธิ นี่คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” มันไม่ใช่ภาวนามยปัญญา

ปัญญาอบรมสมาธิคือใช้ปัญญาอบรมมัน แต่ถ้าเป็นพุทธานุสติ นั่นใช้คําบริกรรมให้จิตเกาะ มรณานุสติระลึกถึงความตาย ระลึกรู้ให้จิตมันเกาะอยู่ จิตตัวนี้มันจะตั้งมั่นขึ้นมา ถ้าจิตตั้งมั่นขึ้นมา ปัญญาอบรมสมาธิพิจารณาไป ใช้ปัญญาไล่ไปเลย มันถึงที่สุดมันปล่อยหมด ปล่อยแล้วเดี๋ยวก็คิดอีก ปล่อยแล้วเดี๋ยวก็คิดอีก แต่ปล่อยแล้วต้องมีสติ พอปล่อยแล้วมีสติ เหลืออะไร ใครเป็นคนปล่อยอารมณ์ ใครเป็นคนปล่อยความคิด ใครเป็นคนปล่อยสิ่งที่มันรกรุงรังในใจ แล้วปล่อยแล้วใครเป็นคนปล่อย นั่นน่ะฐาน นั่นน่ะสมถกรรมฐาน ถ้าสมถกรรมฐานตรงนั้นแล้ว ถ้ามันน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

“ทําไมต้องน้อมไป ทําไมต้องเห็น ก็มันเห็นอยู่แล้ว ก็ใช้ปัญญาอยู่นี่มันก็เห็นอยู่แล้วไง” การเห็นอยู่นี้เห็นโดยสามัญสํานึก เห็นโดยสถานะของมนุษย์ เห็นโดยโลกียปัญญา เห็นโดยสัญชาตญาณ แต่ไม่ได้เห็นโดยมรรค ไม่ได้เห็นโดยธรรม ถ้าไม่ได้เห็นโดยธรรม สูงสุดคือสมถะที่มีสติรู้ตัวทั่วพร้อมนั่นน่ะ

ถ้ามีสติสัมปชัญญะ นั่นน่ะเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าขาดสัมมาทิฏฐิคือขาดความเห็นชอบ สัมมาทิฏฐิคือความเห็นชอบ ขาดความเห็นชอบมันก็เป็นความเห็นผิด ถ้าเป็นความเห็นผิดนะ “ก็ใช้ปัญญา ก็ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา” ปัญญาอย่างนี้เป็นปัญญาอบรมสมาธิ

คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” มันปล่อยวางใช่ไหม พอมันปล่อยวางมันก็เหมือนจะคลายนี่ไง มันก็แค่นี้ ก็เหมือนมันจะคลายไง คนที่แบกของหนักมาก็วางไว้ แต่ของนั้นเป็นอะไรก็ไม่รู้ ก็เราแบกมาเราก็วางของเรา วางแล้ว มันวางโดยสัญชาตญาณ

แต่ถ้าเป็นเราตั้งใจ โดยธรรมชาติคนเรามันทุกข์มันยากเพราะความคิดเราเอง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ปล่อยวางๆ เราก็มีสติปัญญา ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันก็ปล่อยวาง ปล่อยวางแล้ว เห็นไหม ถ้ามีครูบาอาจารย์ ปล่อยวางแล้วทําอย่างไรต่อ มันต้องมีที่มาที่ไปสิ ธรรมะมันมีเริ่มต้น ท่ามกลาง และที่สุด ถูกต้องตั้งแต่เริ่มต้น ทําท่ามกลาง มีการกระทํา ที่สุดผลของมันเป็นอย่างไร พอเริ่มต้น ท่ามกลาง ที่สุดมันเห็นของมันใช่ไหม แล้วต่อเนื่องขึ้นไปอย่างไร สมถกรรมฐานจะยกขึ้นสู่วิปัสสนา ตรงนี้สําคัญมาก ตรงนี้สําคัญเพราะว่าโดยสามัญสํานึก โดยความเป็นจริงมันเห็นอย่างนั้นน่ะ เห็นความรู้สึกนึกคิด เห็นการปล่อยวาง เห็นนั่นน่ะปัญญาอบรมสมาธิ

พุทโธๆ มันละเอียด พุทโธจนพุทโธไม่ได้มันก็ปล่อยนั่นแหละ แต่คนมันไม่เข้าใจไง พอมันเริ่มพุทโธละเอียด เอ๊ะ! มันจะตายหรือเปล่า อู๋ย! ลมหายใจมันจะขาด ความจริงมันเป็นแบบนั้น ถ้าคนเป็นสมาธิจะเป็นแบบนั้น แต่ไอ้นี่ที่มันไม่เป็นสมาธิ ท่องบ่นพุทโธๆๆ จนพุทโธ่! ไม่ไหว เครียด นั่นน่ะกิเลสมันหนา

ถ้ากิเลสมันหนาก็ต้องหาอุบายนะ พุทโธโดยความนิ่มนวล แต่มีสติพร้อม พุทโธโดยความสมดุลของมัน เพราะพุทโธคือเราไม่เครียด ไม่ตึงเครียดจนเกินไป เราก็ไม่ปล่อยจนมันจะหายไป เรามีสติพร้อมเพราะเราจะรักษาใจของเรา โดยความสมดุลของมัน เพราะข้อเท็จจริงมันเป็นแบบนั้น ธรรมะเป็นแบบนั้น

แต่เพราะความเห็นผิดของเราโดยสมุทัย โดยตัณหาความทะยานอยากมันคาดมันหมาย มันคาดมันหมาย มันจินตนาการ มันก็ขัดแย้งกับความเป็นจริง พอขัดแย้งกับความจริง ทํามันก็เลยไม่เป็นจริง มันก็ไม่ได้ผล

แต่ถ้าทําความเป็นจริง ทําความเป็นจริงสมดุลกับธรรม ธรรมสัจธรรมมันเป็นแบบนั้น แล้วเราทํามันก็ลงสู่ตรงนั้น ถ้าลงสู่ตรงนั้นมันก็ปล่อยวาง มันก็ละเอียด สติสัมปชัญญะพร้อม พอพร้อมมันก็สงบระงับ มันก็ปล่อยวาง แล้วมันเป็นความจริง ความจริง

แก้วนํ้าเปล่ากับแก้วนํ้าที่มีนํ้าแตกต่างกันนะ แก้วนํ้าเปล่าๆ มันมีแต่อากาศ ถ้ามันตากแดดเดี๋ยวมันก็มีความร้อน ถ้ามันปล่อยไว้ ถ้ามันกระทบกระทั่งเดี๋ยวมันก็แตก แต่ถ้าแก้วนํ้ามีนํ้าอยู่ นํ้าเป็นความชุ่มชื้น นํ้าเป็นประโยชน์

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิมันมีนํ้า มันมีความอบอุ่น มันมีความจริงของมันขึ้นมา แล้วนํ้านั้นดํารงชีวิตก็ได้ นํ้านั้นเขาจะกินยาก็ได้ เขาทําอาหารก็ได้ เขาเจือจานคนอื่นก็ได้ จิตก็เหมือนกัน สัมมาสมาธิมันเป็นแบบนั้น ถ้าเป็นแบบนั้นแล้วนะ ถ้ามันน้อมไปเห็นไง

ฉะนั้นบอกว่า เขาถามว่า “ถ้าเขาจับอารมณ์ สิ่งที่มากระทบ แล้วมันก็ได้แต่เห็นแล้วก็ดับไป เห็นบ้าง ดับบ้าง มันไม่ชัดเจน”

ถ้ามันไม่ชัดเจน คนที่ปฏิบัตินะ พอปฏิบัติจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง แล้วเขาพิจารณาของเขาไปมันก็ปล่อยวางอย่างนี้ ถ้าเขาปล่อยวางของเขา ตทังคปหานปล่อยวางชั่วคราวๆ ปล่อยวางชั่วคราวพอจิตมันสงบ ถ้าเราปล่อยวางสิ่งใดแล้วมันจะสงบ พอเขาจับอารมณ์แล้ว พิจารณาแล้วมันปล่อยวางเป็นบางครั้ง

ปล่อยวางแล้วเรามีสติพร้อม เดี๋ยวมันจับแล้วเราก็พิจารณาต่อไป เพราะปัญญาอบรมสมาธิ พอมันปล่อยวางเข้ามา คือปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาคือเรื่องโลกียปัญญา พอมันสงบเข้ามา จิตมันสงบเข้ามามันปล่อยวาง เราก็อยู่กับพุทโธ พอตัวมันคิด เราก็จับความคิดต่อเนื่องกันไป ทําอยู่อย่างนี้ จิตมันตั้งมั่น แต่พอจิตมันตั้งมั่น จิตมันมีกําลังขึ้นมาแล้ว เขาว่ามีกําลังแล้ว

มีกําลังก็ทําให้ถูกต้องด้วย มีกําลัง สมาธิแล้วจะให้เกิดปัญญา ปัญญาหมายความว่าจิตถ้ามันสงบแล้วมันจับกายได้ จับกาย เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง นี่วิปัสสนามันเกิดตรงนี้ ปัญญาที่มันเกิดขึ้นตรงนี้ ปัญญามันเกิดขึ้นอย่างไร

ปัญญาเพราะจิตมันสงบใช่ไหม พอจิตมันจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมตามความเป็นจริง ตามความเป็นจริงหมายความว่าจิตมันสงบ มันมีจิต มีสติ พอมันไปจับเข้าๆ พอจับเข้า เห็นไหม จิตเห็นอาการของจิต คือจิตกับขันธ์ จิตกับสิ่งที่เกิดขึ้น จิตที่มันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ที่พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง มันมีผู้พิจารณา มีผู้รู้ ผู้เห็น มีผู้จับ แล้วมีผู้พิจารณาแยกแยะของมันไป ถ้าแยกแยะของมันไป ความเห็นมันจะแตกต่างกัน ถ้าความเห็นแตกต่างกัน นี่เขาเรียกว่าภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา เกิดจากการภาวนาคือจิตมันค้นคว้า

จิตเราเกิดมา มนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ พอจิตมันจับรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ จิตเห็นกาย สิ่งที่มันจับ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการ ความเป็นไป เห็นอาการ อาการคือสัญชาตญาณของมันเป็นอย่างนี้ สัญชาตญาณเป็นอย่างนี้ แต่จิตมันละเอียด จิตมันมีความตั้งมั่น มันจับของมันได้มันก็แยกแยะของมัน พอแยกแยะของมัน พอแยกแยะ นี่ไง ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา ปัญญาเกิดจากจิตที่มันแยกมันแยะ เกิดจากจิต เห็นไหม

ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ มัคโค มรรคคือทางอันเอก ธรรมจักร จักรมันเกิดขึ้น พอจักรมันเคลื่อนของมันไป จักรมันเคลื่อนของมัน ปัญญามันเคลื่อนของมันไป ปัญญามันหมุนเข้าไป หมุนไปไหน

หมุนกลับมาชําระล้าง ชําระล้างภวาสวะ ชําระล้างจิต จิตที่ว่าเป็นนามธรรม จิตที่ไม่มีตัวตน จิตที่ไม่เห็นนั่นน่ะ มันจะย้อนกลับมา นี่มัคโค จักรมันเคลื่อนๆ ปัญญามันหมุนอย่างนี้ แล้วปัญญามันหมุนอยู่ภายใน

ไม่เอามาเทียบเคียงกับ สาธุ! พระไตรปิฎกก็คือพระไตรปิฎก ตําราของครูบาอาจารย์ก็เป็นประสบการณ์ของท่าน แต่เราศึกษามา ศึกษามาเพื่อเป็นปริยัติ ศึกษามาเพื่อเป็นแนวทาง แต่เวลามันเกิดกับจิตของเรามันเป็นปัจจัตตัง มันเกิดขึ้นในปัจจุบันนี้ อย่างนี้มันหมุนอย่างนี้ ถ้าหมุนอย่างนี้มันถึงจะคายจริงไง ถ้ารู้จริงเห็นจริงมันจะสํารอกมันจะคายของมันออก

เวลาคายออกมันก็เป็นตทังคปหานคือมันคายชั่วคราว คายชั่วคราวหมายความว่ามันปล่อยมันวาง มันปล่อยวางจริงๆ มันคายของมัน เพราะอะไร เพราะกิเลสมันแก่นของกิเลส การปฏิบัติเพราะเวียนว่ายตายเกิดไม่มีต้นไม่มีปลาย มันสะสมมา มันซับซ้อนมาจนไม่รู้ต้นรู้ปลาย แล้วจะทําให้มันทีเดียวมันจบไป มันจะจบได้ต่อเมื่อเป็นขิปปาภิญญา พวกที่สร้างวาสนามามาก ทีเดียวก็จบได้ แต่เวไนยสัตว์ ไอ้พวกที่ล้มลุกคลุกคลาน พอมันปล่อยวางแล้ว ถ้าเราขาดสตินะ พอปล่อยวางแล้วกิเลสมันบังเงา มันบอกว่านี่ขาดแล้ว กิเลสมันชําระล้างแล้ว

ความจริงมันชั่วคราว มันมีสายใย สังโยชน์คือสายใย สังโยชน์มันร้อยรัด พอร้อยรัด มันปล่อยวางก็ชั่วคราว ถ้าพิจารณาซํ้าๆ เข้าไป เวลามันขาดนะ เวลามันขาด สายใย มันตัดสายใยตัวนี้ สักกายทิฏฐิ คําว่า “ทิฏฐิ” ความเห็นไง ทิฏฐิ สักกายทิฏฐิ กาย สักกายะคือกาย สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิว่ากายเป็นของเราไง ทิฏฐิว่าเป็นของเรา จิตใต้สํานึกนะ ไม่ได้คิดเองจินตนาการเอง จิตใต้สํานึกเลย ตัวจิตใต้สํานึกเลย ทิฏฐิความเห็นลึกๆ ทิฏฐิโดยสัญชาตญาณ ทิฏฐิที่มันอยู่ที่ภวาสวะ อยู่ที่ภพ ไม่ใช่อยู่ที่ความคิด ไม่ใช่อยู่ที่จินตนาการ อยู่ที่ภพเลย อยู่ที่ภวาสวะ อยู่ที่ปฏิสนธิจิตเลย

ทิฏฐิตัวนั้นน่ะ ถ้ามรรคธรรมจักรเข้าไป มันไปสํารอก มันตัดสายใยอันนั้นน่ะ เรียกว่าสังโยชน์ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉาคือความสงสัย สีลัพพตปรามาสคือความลูบๆ คลําๆ จริงไม่จริง ใช่ไม่ใช่ แน่ใจไม่แน่ใจ สายใยมันขาดพับ! นี่คายจริงๆ ถ้าคายอย่างนี้จบ แล้วถ้าจบ มันจบอย่างไร

นี่ไง ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงๆ เวลาท่านคุยกัน ใครก็คุยได้ เราจะเอาแผนที่ประเทศไทย แล้วเราก็มาคุยกันเรื่องประเทศไทย เพราะเราเป็นคนไทย เราอยู่ในเมืองไทย เราก็เอาแผนที่ประเทศไทยมาคุยกันได้ตลอดเวลา

นี่ก็เหมือนกัน ในพระไตรปิฎก ในแนวทางปฏิบัติของครูบาอาจารย์ มันก็มีตํารับตํารา เรามาพูดได้ทั้งนั้นน่ะ แผนที่นี่คุยได้ทั้งวัน เอาแผนที่มานั่งคุยกันได้ทั้งวันเลย แต่เอ็งเคยเห็นตรงนั้นไหม ถ้าเห็น มันเป็นรูปร่างอย่างไร ทางเข้าเข้าตรงไหน เข้าไปแล้วเห็นอะไร พอเข้าไปเสร็จแล้วเอ็งออกมา เอ็งได้สมบัติอะไรออกมาด้วย เอ็งทําเสร็จแล้วเอ็งมีอะไร

ถ้าครูบาอาจารย์ท่านถาม ตอบไม่ได้นะ ไม่ใช่ ไม่ใช่คือมันไม่คายไง แต่ถ้ามันคายต้องทําแบบนี้ ถ้าทําแบบนี้ เราต้องทําสมาธิ เราต้องทําสมาธิเข้ามาบ่อยครั้งให้มันเข้มแข็งขึ้นมา แล้วเราทําต่อเนื่องไป

เขาบอกว่า เวลาเขารู้เขาเห็นแล้วทําไมมันดับด้วยความเห็นบ้าง ดับด้วยสมาธิบ้าง แล้วทําไมมันไม่เกิดเบื่อหน่ายล่ะ

มันเบื่อหน่ายชั่วคราว เบื่อหน่ายเพราะเรามีสติสัมปชัญญะก็เบื่อหน่าย แต่พอมันชินชาแล้วเดี๋ยวมันก็ไม่เบื่อหน่าย การเบื่อหน่ายอย่างนี้มันสังเวช ธรรมสังเวช ความสังเวช ความสลดสังเวช เห็นไหม เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาแล้วเราก็สังเวชนะ เราศึกษาเรื่องชีวิตของเรา เราศึกษาเรื่องความจริงเราก็สังเวชนะ สังเวชแล้วสังเวชเฉยๆ ไง แต่จิตใต้สํานึกมันไม่สังเวชด้วย กิเลสมันไม่สังเวชด้วยหรอก กิเลสมันอยู่จิตใต้สํานึกนั้น เดี๋ยวมันก็แสดงตัวอีก ฉะนั้น ต้องทําความสงบของใจเข้ามา แล้วฝึกหัดทําความเป็นจริงขึ้นมา แล้วมีครูบาอาจารย์ ปรึกษาครูบาอาจารย์ มันจะทําได้

ฉะนั้น เขาบอกว่า ทําไมมันไม่เบื่อหน่าย แต่รู้ว่าดับไปเอง บางครั้งน้อมนําไปแล้ว แต่รู้ว่ามันดับไปเอง บางครั้งก็ใช้สมาธิให้ดับ บางครั้งก็ใช้ความรู้ให้ดับ

มันดับไปเองนี่คือปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นเรื่องไม้ดิบๆ มันเป็นเรื่องสามัญสํานึก มันเป็นเรื่องของโลก มันเป็นเรื่องของการใช้สติปัญญาโดยสามัญสํานึกนี้ ทําบ่อยครั้งเข้าๆ ละเอียดเข้าไป มีครูบาอาจารย์คอยบอกเข้าไป ลึกเข้าไปเรื่อยๆ

ฉะนั้น เขาบอกว่า “โอ๋ย! มันลึกขนาดนี้นะ จิตมันเร็วมาก มันรู้ทันหมดเลย อู้ฮู! จิตนี้เร็วกว่าแสงแล้วรู้ทันหมดเลย”

เดี๋ยวจะรู้ดีกว่านี้ เพราะมันมีสติ มหาสติ มีปัญญา มหาปัญญา มันจะมีลึกกว่านี้อีกเยอะ ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติมาท่านจะรู้เลยว่ามันจะลงไปลึกขนาดไหน รู้ขนาดไหน เดี๋ยวจะรู้ แล้วทําไป เพราะอะไร เพราะว่าในเมื่อเรามีจิต เรามีความรู้สึก แล้วกิเลสมันอยู่ใต้ความรู้สึกของเรา เราจะชําระล้างมัน เราตามเข้าไปชําระล้าง ตามเข้าไปสํารอกคายของมัน เราต้องตามเข้าไป ในเมื่อมันยังมีฤทธิ์มีเดชอยู่ในใจของเรา เราจะตามไปชําระล้างมัน เราต้องมีสติปัญญาพร้อมขนาดนั้น ฉะนั้น ขณะที่ทําใหม่ๆ เราก็ว่ามันมหัศจรรย์แล้วแหละ แต่ทําต่อไปมันจะมีมากกว่านั้น

ฉะนั้น เขาบอกว่า “แต่มันยังไม่เบื่อหน่ายครับ ช่วงแรกก็มีความเบื่อหน่าย ไม่อยากทําอะไรเลย”

ช่วงแรกก็มีความเบื่อหน่าย เป็นแบบนี้ เป็นแบบที่ถามมานี่ถูกต้อง เพราะมันเป็นอย่างนี้ มันชั่วคราวเป็นแบบนี้ แล้วพอมันเบื่อหน่ายก็เบื่อหน่าย เดี๋ยวมันก็มาอีก

แต่ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา เบื่อหน่ายให้มันเบื่อหน่ายไป พอจิตสงบแล้วค้นคว้ามัน หามัน ขุดคุ้ยหามัน แล้วจับมันขึ้นมาชําระล้าง จับขึ้นมาพิจารณาแยกแยะของมัน ทําความสะอาดของมัน เวลาสะอาดบ่อยครั้งเข้าๆ มันปล่อยวางบ่อยครั้งเข้า ถึงที่สุดแล้วมันขาด อันนั้นจะเบื่อหน่ายแท้

เห็นไหม เห็นธรรมตามความเป็นจริงไง อันนี้เห็นธรรมตามแนวทางของครูบาอาจารย์ เห็นธรรมตามแนวทางขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราก็พยายามปฏิบัติให้มันเป็นความจริง แต่มันไม่เป็นความจริงของธรรม แต่เป็นความจริงของเรา เป็นความจริงของเราหมายความว่า เราปฏิบัติได้แค่นี้ เราก็รู้ได้แค่นี้ เรารู้จริงๆ เราเห็นจริงๆ

หลวงปู่ดูลย์บอกว่า เวลาไปเห็นนิมิตไง เห็นจริงไหม จริง แต่ความเห็นนั้นไม่จริง นี่ก็เหมือนกัน ปฏิบัติเห็นจริงไหม จริง เราปฏิบัติรู้จริงๆ เห็นจริงๆ แต่มันยังไม่จริงตามความเป็นธรรม ยังไม่เห็นธรรมตามความเป็นจริง

ถ้าเห็นธรรมตามความเป็นจริงนะ เห็นตามความเป็นจริง เห็นไหม จากปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน จากปุถุชนเดินโสดาปัตติมรรค จากปุถุชนมันจะเป็นโสดาปัตติผล มันจะเป็นความจริง ความจริงในใจ ถ้าความจริงอย่างนั้นถึงว่าต้องทําศีล สมาธิ ปัญญา

กลับมาทําความสงบของใจ แล้วทําแบบที่อธิบายให้ฟัง ทําต่อไป แล้วมันจะได้ผล อันนี้ถึงว่าถามเรื่องเบื่อหน่ายคลายกําหนัดเนาะ

ถาม : เรื่อง “ไม่มีคําถามค่ะ”

กราบนมัสการหลวงพ่ออย่างสูง แม้กราบขอขมาพระภิกษุผู้ทรงศีล ผู้บริสุทธิ์ แล้วความรู้สึกเสียใจลึกๆ ก็ยังมีอยู่ ฟังธรรมและอ่านธรรมะในเว็บไซต์ทําให้เห็นความดื้อเอาแต่ใจตนเอง ใจร้อน จึงแสดงกิริยาไม่เหมาะสมออกมา กราบขอขมาพระคุณผู้ทรงศีล ผู้บริสุทธิ์ และสํานึกในความเมตตาที่ชี้แนะแก้ไข เคาะกิเลสที่นอนเนื่องอยู่ในจริตนิสัยค่ะ กราบพระคุณเจ้าผู้ทรงศีล ผู้บริสุทธิ์ด้วยความเคารพอย่างสูง

ตอบ : อันนี้คําถามคือไม่มีคําถาม แต่เขาเขียนมาอย่างนี้ เขาเขียนมาว่า “กราบหลวงพ่อด้วยความเคารพอย่างสูง แม้กราบขอขมาพระภิกษุผู้ทรงศีล ผู้บริสุทธิ์ด้วย แล้วความรู้สึกเสียใจลึกๆ ยังมีอยู่ ฟังธรรมและอ่านธรรมะในเว็บไซต์ ทําให้เห็นความดื้อเอาแต่ใจของตัว ใจร้อน จึงแสดงกิริยาไม่เหมาะสมออกมา กราบขอขมาพระคุณเจ้า”

อันนี้คงจะแบบว่าไปอ่านในเว็บไซต์ทีแรก แล้วคงคิดว่าพระสงบขี้โม้ โม้ทุกวัน คงมีความคิดอะไรในใจ แต่อ่านบ่อยครั้งเข้า บ่อยครั้งเข้ามันเลยไปเห็นความดื้อ ไปเห็นว่ามีความดื้อในใจของเรา มีความใจร้อน แต่เพราะธรรมะ อ่านไปบ่อยครั้งเข้าๆ มันได้ตรึกตรอง มันได้ตรึกตรอง ได้พิจารณา

กรณีอย่างนี้มันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า การฟังธรรม อานิสงส์ของการฟังธรรม การฟังธรรมคือฟังธรรมสิ่งที่เราไม่เคยได้ยิน ไม่เคยได้ยินได้ฟัง สิ่งที่เคยได้ยินได้ฟังแล้วมันจะตอกยํ้าๆ เราเคยได้ยินได้ฟังแล้วก็จริง แต่เราก็ฟังตอกยํ้าเข้าไป มันไปแก้ความสงสัย แก้ความเห็นผิด ถ้าเราสงสัยอยู่ มันตอกยํ้าๆ แล้วความเห็นผิดมาเทียบเคียงกับธรรมะๆ ผลของมันคือความผ่องแผ้ว ผลของมันคือความโล่งโถง ผลของมันคือความเข้าใจ นี่อานิสงส์ของการฟังธรรม

นี่ก็เหมือนกัน เข้าไปอ่านในเว็บไซต์ อ่านธรรมะของท่าน เข้าไปในเว็บไซต์ของท่าน ไปอ่านแล้วเห็นความดื้อ เห็นความเข้าใจ ถ้ามันเข้าไปอ่านธรรมะครั้งแรกมันคงคิดว่า อืม! เอ๊! พระสงบขี้โม้น่าดูเลย พูดอะไรไม่เหมือนชาวบ้าน ชาวบ้านเขาก็พูดกันเรียบๆ ทําไมนี่พูดอะไรมันพิสดารจนเกินไป

มันก็ต้องมีความคิดเห็นเป็นธรรมดา แต่พอเทียบเคียงไปๆ อ่านไปแล้วพิจารณาไปๆ พิจารณาแล้วมันจะเห็นความดื้อ ความดื้อคือว่าทิฏฐิเราเป็นแบบนี้ แต่ทําไมเขาพูดไม่เหมือนเราเลย เอ๊! เราก็มีความเห็นอย่างนี้ แต่ทําไมท่านพูดไม่เหมือนเราเลย

เอามาเทียบเคียงๆ สิ่งที่ได้ยินได้ฟัง เห็นไหม ได้ยินได้ฟังแล้วมาเทียบเคียงๆ มาแก้ความสงสัยๆ เห็นความดื้อของเรา เห็นความเอาแต่ใจของเรา เห็นความใจร้อนของเรา พอเห็นความใจร้อนของเรา ถึงเวลามันเห็นผิดแล้ว เห็นผิดไปจากหลักธรรม

ความสงสัย แก้ความสงสัยไง ถ้าแก้ความสงสัยแล้ว ถ้าแก้ความสงสัย แก้ความดื้อ แก้ความเห็นแก่ตัว แก้ความหมักหมมในใจ ถ้ามันแก้แล้วมันผ่องแผ้วไหม ถ้ามันแก้มันก็ผ่องแผ้ว นี่อานิสงส์ของการฟังธรรมไง ถ้าฟังธรรมแล้ว ถ้าเข้าใจแล้วก็จบไง

เขาบอกไม่มีคําถาม เพียงแต่ว่าเขียนมาบอกไง เขียนมาบอกว่าอ่านเว็บไซต์แล้วมันร้อนใจ ฉะนั้น ถึงกราบขอขมาไง กราบขอขมาพระภิกษุสงฆ์ เขาว่านะ จะกราบขอขมาพระภิกษุสงฆ์

พระภิกษุสงฆ์ก็ตั้งแต่พระอัญญาโกณฑัญญะลงมา แต่พระสงบมันไม่ใช่ ขอขมาพระภิกษุสงฆ์ ถ้าพูดไปแล้วเดี๋ยวเขาไม่สบายใจ เอาแค่นี้เนาะ ให้สบายใจ สิ่งที่สบายใจ ถ้าเรามีความเห็นผิด เราทําสิ่งใดแล้ว ทําความถูกต้องแล้ว นั่นน่ะคืออริยประเพณี อริยวินัย

อริยประเพณี อริยวินัยหมายความว่า คนเราเห็นความผิด รู้จักความผิดของตัว แล้วแก้ไขความผิดของตัว ยอมสารภาพความผิด นี้คืออริยวินัย อริยวินัยคือคนทําผิดแล้วรู้จักผิด คนทําผิดแล้วรู้จักผิดรู้จักชอบ นั้นคืออริยวินัย อริยประเพณี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายกย่องมาก

ไม่ใช่เหมือนเรา เราเวลาทําผิดแล้ว เราดื้อแล้ว เราพยายามจะเอาความผิดให้เป็นความถูก จะเอาชนะคะคานกัน นี้คือคนพาล คนพาลไม่รู้จักความผิดของตัว ไม่เห็นความผิดของตัว แต่ถ้าอริยวินัย เราผิดแล้วเราเห็นความผิดของเรา เราแก้ไขความผิดของเรา แล้วอันนั้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชื่นชมมาก นี่อริยวินัย อริยประเพณี ฉะนั้น ถ้าขอขมาแล้ว รู้ความผิดความถูกแล้วจบ

ถาม : เรื่อง “ห้องไอซียู”

ไปเยี่ยมญาติที่ห้องไอซียู เขากระวนกระวายจนหมอต้องให้ยานอนหลับทางสายนํ้าเกลือจนเสียชีวิต ถ้าเราจะนําสมาธิมาใช้เพื่อให้จิตสงบไม่ให้สั่งกายเคลื่อนไหว หมอจะได้ไม่ต้องให้ยานอนหลับ เพราะจะทําให้เสียชีวิตแบบมีโมหะ (คือไม่รู้) จะทําได้หรือไม่ ไม่รู้ว่าโยมคิดถูกหรือไม่ ทางเดินที่ถูกคือปล่อยวางกาย คือรูป เวทนา จิต ธรรม สิ่งเหล่านี้มีอยู่ แต่ไม่ยึด

ตอบ : อันนี้คือความเห็นนะ เพียงแต่ว่าเราไปห้องไอซียูใช่ไหม ไปเยี่ยมญาติแล้วเห็นเขากระวนกระวายใช่ไหม แล้วหมอให้ยานอนหลับ จนเสียชีวิตไปเลย

อันนี้เขาอยู่ห้องไอซียูแล้วเขาจะเสียชีวิตของเขาอยู่แล้ว เขาเสียชีวิต เขากระวนกระวายของเขา แต่จิตของเขาดีก็ได้ จิตของคนนะ ถึงเวลา เห็นไหม กรรมนิมิต เวลาคนใกล้จะสิ้นชีวิต ถ้าเขาทําคุณงามความดีของเขา ถ้าคนได้ฝึกหัดไว้ คนมีสติ เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยมันจะย้อนกลับมาที่จิต ถ้าย้อนกลับมาที่จิต มันจะปล่อยวาง แล้วไปพร้อมกับสติรู้ตัวทั่วพร้อม

แต่ถ้าคนเรานะ ถ้าไม่ได้ฝึกฝนไว้เลย เวลาคนใกล้ตายมันวิตกกังวลนะ เรายังไปไม่ได้ เรายังติดข้องสิ่งใด มันกระวนกระวาย อันนั้นเพราะเขาขาดการฝึกฝน ถ้าเขาขาดการฝึกฝน นั่นคือจิตของเขา

แต่เราไปเยี่ยมญาติ เราไปเห็นเข้า เราเห็นเข้านั่นน่ะ เราเห็นอย่างนั้นน่ะ มันพิจารณา พิจารณาในคนเจ็บคนป่วย แล้วเอาสิ่งนั้นมาเป็นกรรมฐาน เอาสิ่งนั้นมาเป็นเครื่องเตือนใจของเรา มรณานุสติ ถ้าอย่างนั้นมันก็เป็นประโยชน์ แต่นี้เราคิดเลยเถิดไปไง เราคิดเลยเถิดไปใช่ไหมว่า ถ้าเราจะนําสมาธิมาเพื่อใช้ให้สงบ ไม่ให้สั่งกาย

คนเรานะ ไอ้เรื่องสั่งกายนะ เวลาคนเขาเกิดอุบัติเหตุใช่ไหม อวัยวะขาดออกไปจากร่างกาย มันยังกระดุกกระดิกๆ เลย ยังมีชีวิตอยู่เลย อย่างนั้นเขาเอามาต่อได้ แต่ถ้าจนเซลล์มันตายหมดแล้วเขาจะมาต่อไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน ไอ้กระดุกกระดิกมันเป็นเรื่องของกาย เวลากาย เวลาครูบาอาจารย์ท่านจะเสียชีวิต บางองค์ท่านจะไปเรียบๆ ของท่าน บางองค์ถ้ามันจะมีอาการอย่างใด นั้นมันเป็นเรื่องของขันธ์ แต่ถ้ามันเป็นสมาธิ บอกว่าไม่ให้มันสั่งกาย

เรากลับมาที่พุทโธ คนที่ฝึกหัดไว้แล้ว มีสิ่งใดแล้วกลับมาที่ใจ รักษาใจของเรา ร่างกายทิ้งไว้ที่นี่ แล้วจิตมันจะเคลื่อนไปไหน ตามอันนั้นไปมันก็จบ

ฉะนั้น แต่เขาคิดต่อเนื่องไป คิดต่อเนื่องไปว่า จะให้จิตไม่มีโมหะ แล้วจะทําให้ถูก บอกทําให้ถูก เราจะต้องรู้เท่ากาย เวทนา จิต ธรรม

เวลารู้เท่าส่วนรู้เท่า ถ้าคนรู้เท่ารู้จริงแล้วนะ ถ้าคนเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความจริงแล้วปล่อยวางแล้ว ปล่อยวางแล้วมันไม่ใช่จิต จิตมันไม่ใช่กาย พอจิตไม่ใช่กาย มันอยู่กับจิต กายมันก็ส่วนกาย จิตส่วนจิต คือมันจะรู้เท่าตั้งแต่เวลาที่ว่ามันสมุจเฉทปหาน เวลามันตัดสายใยแล้วมันจบตั้งแต่ตอนนั้น ถ้ามันจบตอนนั้นแล้วนะ จิตมันจะเป็นเรื่องของจิต ถ้าเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี อนาคามี ยังมีจิตอยู่

แต่ถ้าเป็นพระอรหันต์ ถ้าเป็นพระอรหันต์มันจบหมดแล้ว มันเหลือแต่ธรรมธาตุ กายเป็นกาย จิตเป็นจิต มันไม่เกี่ยวกันตั้งแต่ตอนที่มันเป็นพระอรหันต์ ตอนที่มันขาด พอตอนมันขาด เห็นไหม พระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ สอุปาทิเสสนิพพาน คือภาระ ขันธ์ ๕ เป็นภาระ แต่ถ้าเป็นปุถุชน ขันธ์ ๕ เป็นมาร ขันธมาร เพราะมันเป็นเราทั้งหมดมันถึงเป็นมาร แต่ถ้าเป็นพระอรหันต์นะ ขันธ์ ๕ เป็นภาระรับผิดชอบเฉยๆ คําว่า “รับผิดชอบเฉยๆ” พอเจ็บไข้ได้ป่วยเขาถึงไม่กระวนกระวายไง

เขาบอกว่า “ถ้าตามความเป็นจริงคือต้องรู้เท่าทันตอนนั้น”

ถ้ารู้เท่าทันตอนนั้น มันก็เหมือนถ้าเรายังมีกิเลสอยู่ พิจารณาตอนนั้น ถ้าจบตอนนั้นก็จบ เราจะบอกว่า ถ้ามันรู้เท่าทันแล้วมันรู้เท่าทันตลอด จะอยู่โดยปกติ จะเจ็บไข้ได้ป่วยมันก็รู้เท่าทันตลอด แล้วมันก็ไม่ไปวิตกกังวล เพราะมันรู้เท่าแล้ว มันปล่อยวางแล้ว

แต่ถ้ามันยังไม่ปล่อยวาง นี่ไง เวลาเขาดูครูบาอาจารย์ เขาดูพระเขาดูตรงนี้ไง เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยมีสติหรือเปล่า มีสติสัมปชัญญะพร้อมไหม รักษาจิตของตัวได้ไหม ถ้ามีธรรม เขาจะรักษาจิตของเขาโดยปกติ ร่างกายป่วยก็ป่วยร่างกาย จิตไม่เกี่ยว จิตไม่เกี่ยว แต่ถ้ามันยังภาวนาไม่เป็น มันเกี่ยว มันเกี่ยวเพราะมันมีผลไง มันมีผลกับการดีใจเสียใจ มันมีผลของความทุกข์ ฉะนั้น มีผลของความทุกข์มันก็เป็นแบบที่ถามมา

นี้เราพูดถึงว่า ถ้าเข้าใจตามความเป็นจริงแล้ว สิ่งนี้เพราะเราไปเยี่ยมญาติ เห็นเขาเป็นแบบนั้น แล้วเราเอาสิ่งนั้นมาเป็นคติเตือนใจ อันนี้ก็เป็นธรรมสังเวช อย่างนี้ถูกต้องแล้ว แต่ว่าจะเป็นอย่างนั้น จะเป็นอย่างนี้ อันนี้มันอยู่ที่ความคิด อยู่ที่ความคิด อยู่ที่จินตนาการของเรา

แต่ถ้าผู้ถามปฏิบัติให้ถึงความเป็นจริงนะ พอปฏิบัติถึงความเป็นจริงแล้ว รู้ตามความเป็นจริงแล้ว มันก็รู้เท่ารู้ทัน แล้วมันก็จบ คือไม่สงสัยไง ถ้าไม่สงสัย ไปเห็นคนเจ็บคนป่วย เห็นคนเขาเป็นอย่างไร มันเป็นเพราะคุณภาพของจิตเขา มันเป็นเพราะว่าจิตของเขาได้ฝึกฝนมามากน้อยแค่ไหน เขาก็แสดงอาการอย่างนั้น

อย่างเช่นเรามีเพื่อน ถ้าเพื่อนฉลาดเขาจะพูดกับเราด้วยปัญญา เขาจะพูดกับเราด้วยความเข้าใจ ถ้าเพื่อนเราปานกลางก็พูดแล้วพอรู้เรื่อง ถ้าเพื่อนของเราเซ่อๆ พูดออกมามีแต่ความเซ่อๆ พูดอะไรมันผิดทั้งนั้น นั้นคุณภาพของปัญญาของเขา ปัญญาของคนมันแสดงออกต่อเมื่อสื่อสารกัน จิตของคนมันจะแสดงออกต่อเมื่อเจ็บไข้ได้ป่วย ต่อเมื่อเขามีผลกระทบ ถ้าเขามีผลกระทบ ถ้าเรามีสติมีปัญญา เรารู้ตามความเป็นจริง เราจะวัดคุณภาพของจิตของพวกนี้ได้เลยว่าเขามีคุณภาพสูงตํ่าแค่ไหน ถ้าเขามีคุณภาพสูงตํ่าแค่ไหน นี้มันเป็นผลเพราะเขาฝึก เขาปฏิบัติมาได้แค่นั้น

แต่จิตของเรา ถ้าเราจะมาสอนเรา เราเห็นตอนนั้นแล้วเรามาสอนเรา แล้วเราก็ต้องมีความเพียร เราต้องมีความพยายามของเรา ทําของเราให้รู้เท่าตั้งแต่ตอนนั้น แล้วสิ่งที่เราเห็นนั้น เพราะจิตของเขาเป็นอย่างนั้น เขาแสดงออกอย่างนั้น

เราเป็นของเรา ถ้าเราทําของเราได้จริงแล้ว เราจะไม่แสดงออกอย่างนั้น เราจะไม่มีผลกระทบอย่างนั้น มันจะรู้ที่นี่ มันจะรู้ที่นี่ ไม่ใช่ไปเอาคนป่วย ไม่ใช่ไปเอาภาพที่เห็นนั้นเป็นตัวตั้ง มันต้องเอาจิตเรา เอาความจริงในหัวใจเราเป็นตัวตั้ง เอาความรู้จริงอันนี้เป็นตัวตั้ง อันนั้นเป็นผลที่เราไปรู้ไปเห็นคุณภาพของเขาแค่นั้น เพียงแต่ว่าเขาถามมาว่าทําอย่างนี้ถูกไหม

ทําอย่างนี้ถูกไหม มันก็อยู่ที่คุณภาพ อยู่ที่ว่าจิตของคนสูงตํ่าแค่ไหน เราปฏิบัติได้มากน้อยแค่ไหน แล้วเราฝึกหัดของเรา ทําความเป็นจริงของเรา มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ประโยชน์กับเราจริง อันนั้นมันเป็นจิตของเขาไง

หลวงตาท่านสอนว่า เวลาหัวใจของสัตว์โลกนั่นใจของเขา ให้รักษาใจของเรา หลวงตาท่านสอนว่าให้รักษาใจของเรา ให้รักษาศีล สมาธิ ปัญญาของเรา ให้ฝึกหัดหมั่นเพียรทําให้เกิดศีล สมาธิ ปัญญา ให้เกิดมรรค เกิดทางอันเอกในหัวใจของเรา ถ้าเราเข้าใจของเรา เราเห็นใจของเรา เราชําระล้างของเราด้วยความเป็นจริง เราจะรู้เท่าหัวใจของทุกๆ คน เพราะมันก็เป็นใจอันเดียวกัน แต่นี้เพราะหัวใจของเรายังไม่รู้เท่า เราถึงสงสัยไปหมดเลย

ไปเห็นแล้วเป็นคติธรรมได้ แต่มาถามเรา เราเห็นความแตกต่าง เห็นความแตกต่างของผู้ป่วย เห็นความแตกต่างของผู้ไปเห็น เห็นความแตกต่างตามหลักใจของครูบาอาจารย์ ถ้าท่านมีความรู้ตามภพตามภูมิที่สูงตํ่าแค่ไหน ความแตกต่างมันอยู่ตรงนี้ ความแตกต่างมันอยู่ที่คุณภาพ ความแตกต่างมันอยู่ที่ปัญญาของจิตที่มันรู้จริงตามความเป็นจริง เอวัง

๔

กรรมคือการกระทํา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๒ มกราคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สงสัยในการภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมมีข้อสงสัยในการภาวนา ขอกราบเรียนถามดังนี้ครับ คือว่าเมื่อผมพิจารณาแล้ว บ่อยครั้งผมพบว่าเหตุที่ก่อให้เกิดอารมณ์ความรู้สึกของผมนั้นมักจะมีความอยากหรือตัณหาผสมอยู่ด้วยเสมอ ผมจึงขอเรียนถามดังนี้ครับ

๑. ความอยากกับอารมณ์ความรู้สึกเป็นตัวเดียวกันหรือไม่ เพราะผมเห็นว่า แท้จริงแล้วเพราะผมมีความอยาก ผมจึงคิดปรุงแต่งเพื่อสนองความอยากนั้น

๒. เมื่อผมพิจารณาจนเห็นความอยากของตัวเองบ่อยๆ และผมพยายามแก้ไข ผมพบว่า ความอยากของผมเริ่มเบาบางลงบ้าง ดังนั้นการพิจารณาของผมถูกต้องหรือเปล่าครับ

ตอบ : สงสัยในการภาวนา ถ้าสงสัยในการภาวนานะ เราภาวนาไป เริ่มต้นจากการภาวนา ถ้าภาวนา เริ่มต้นภาวนา พอภาวนา คนถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ หรือไม่มีผู้นําที่ดี เวลาภาวนาไปมันก็ภาวนาไปโดยโลกียปัญญา โดยความเห็นของตัวไง ถ้าโดยความเห็นของตัว พอพิจารณาไปแล้วก็เทียบเคียง เทียบเคียงกับพระไตรปิฎก พอเทียบเคียงพระไตรปิฎก เพราะไม่มีครูบาอาจารย์ เราปฏิบัติไปโดยโลกียปัญญา คือความเป็นโลก ความเห็นของเรา ความเป็นวิทยาศาสตร์ ว่าอย่างนั้นเถอะ

วิทยาศาสตร์ เรามั่นใจว่าถูกต้อง เพราะเราก็มีปัญญา เราอ่านพระไตรปิฎกเราก็เข้าใจได้ พอเราเข้าใจได้ พอเราภาวนาไปแล้วเราเกิดสิ่งใดเข้า สิ่งใดขึ้นมา เราก็เทียบเคียงด้วยความเข้าใจของเรา ถ้าเทียบเคียงด้วยความเข้าใจของเรา เขาเรียกว่าโลกียปัญญาๆ

โลกียปัญญามันเทียบเคียงไปแล้ว ความเห็นเราว่ามันถูกต้อง มันเป็นไปตามนั้น แต่เวลามาเทียบเคียงกับข้อเท็จจริงในใจทําไมมันไม่เหมือนกัน ทําไมมันเป็นไปไม่ได้ มันงงตรงนี้ไง ถ้างงตรงนี้ปั๊บ เวลาถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านจะพูดประจํา ให้ทําความสงบของใจ ความสงบของใจเป็นพื้นฐานเลย ศีล สมาธิ ปัญญา

ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้ว ความสงบเพราะอะไร เพราะมันทําให้กิเลสสงบตัวลง พอกิเลสสงบตัวลงแล้วถ้าหัดพิจารณา ถ้าหัดพิจารณามันก็จะไปเห็น เห็นอารมณ์ เห็นความรู้สึก เห็นความอยาก มันแตกต่างกันไง

แตกต่างกันที่ว่า ถ้ามันเป็นโลกียปัญญา ความรู้สึก อารมณ์ของเรา เราพิจารณาอารมณ์ของเรา เราทันอารมณ์ของเรา เราก็ว่าเราทันแล้ว ทันแล้ว เห็นไหม ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่ภาวนาเป็นท่านจะบอกว่า คําว่า “โลกียปัญญา” หมายความว่า เรามีความรู้สึกนึกคิด ความรู้สึกนึกคิดนี้มันสร้างแต่ความเป็นทุกข์ให้เรา แต่ถ้าเรามีสติปัญญาทันความรู้สึกนึกคิด ความรู้สึกนึกคิดก็ดับลง พอดับลงแล้ว ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ท่านบอกว่าถ้ามีสติมันจะเป็นสัมมาสมาธิ

ถ้าขาดสติ เราขาดสติ มันดับได้อย่างไร ขาดสติมันดับได้นี่โลกียปัญญา เรื่องโลกๆ เรื่องสามัญสํานึก เรื่องความรู้สึกนึกคิด คิดแล้วมันทุกข์ไง เรามีอารมณ์ความรู้สึกมันทุกข์ เรามีอารมณ์ความรู้สึกว่าไม่พอใจ พอไม่พอใจ มันรู้ๆ อยู่ มันก็พิจารณาของมัน พิจารณาเทียบเคียงกับธรรมะ แล้วมันก็ปล่อย พอมันปล่อยวางของมัน ถ้ามีครูบาอาจารย์ ถ้าเขามีสติปัญญา เขาเรียกว่าสมถะ เพราะมันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

แต่ถ้าไม่มีสติ ไม่มีสติมันดับได้อย่างไร ไม่มีสติมันปล่อยวางได้อย่างไร มันปล่อยวางด้วยสามัญสํานึกมันปล่อยได้ มันปล่อยได้แต่มันไม่มีสติ มันก็เป็นมิจฉา มิจฉาคือมันต่อเนื่องไปไม่ได้ไง พอมันต่อเนื่องไปไม่ได้ ครูบาอาจารย์ให้ทําความสงบเข้ามา แล้วมีสติด้วย ถ้ามีสติทําความสงบเข้ามามันก็เป็นสัมมาสมาธิ มันเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าขาดสติเป็นมิจฉา

เป็นมิจฉา เราไม่อยากจะบอกว่าเป็นมิจฉาสมาธิเลย เพราะเป็นมิจฉามันเป็นสมาธิได้อย่างไร เป็นมิจฉาแต่มันปล่อย ปล่อยแล้วมันก็เหมือนไม่มีสติ ไม่มีผู้เป็นเจ้าของ ไม่มีใครเป็นผู้ดูแล ฉะนั้น ถ้าอย่างนี้ปั๊บ ถ้ามีครูบาอาจารย์ ท่านให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าใจสงบแล้วมันจะจับ จะรู้จะเห็นโดยมีสติ ถ้ามีสติมันก็เข้ามาสู่คําถามนี้ไง คําถามว่า

“๑. ในเมื่อผมปฏิบัติแล้ว ความอยากกับอารมณ์ความรู้สึกเป็นตัวเดียวกันหรือไม่ เพราะผมเห็นว่าแท้จริงแล้วเพราะผมมีความอยาก ผมจึงคิดปรุงแต่งสนองความอยากนั้น เพราะผมมีความอยาก ผมถึงมีอารมณ์”

เพราะผมมีอารมณ์ เห็นไหม ผมก็ใช้พิจารณาอารมณ์นั้น แท้ที่จริงแล้วผมมีความอยาก เพราะมีความอยากถึงมีการปรุงแต่ง นี่มันจะละเอียดเข้าไปเรื่อยๆ คําว่า “ละเอียด” ดูอย่างที่ว่า เวลาเป็นสามัญสํานึก เวลามันปล่อย ถ้ามีสติมันก็เป็นสัมมา สัมมาคือว่าเรามีสติ มีผู้ควบคุมมีผู้ดูแล ถ้าขาดสติ มันหายไปเลย ก็ว่างๆ เหมือนกับจะหลับ เหมือนกับจะตื่น มันกํ้าๆ กึ่งๆ จะตื่นก็ว่าจะหลับ จะหลับก็ว่าจะตื่น จะรู้ไม่จริง นี่มันกํ้าๆ กึ่งๆ

ถ้ามีสตินะ เราชัดเจนเข้าไป เราชัดเจน ถ้ามันมีสติ เวลามันไปจับอารมณ์ได้ อารมณ์นั้น เห็นไหม อารมณ์คือผลของมัน คือวิบากแล้ว จิตเห็นอาการของจิต อารมณ์ความรู้สึกมันเกิดจากจิต มันเกิดจากจิต แล้วเขาบอกว่า ผมพิจารณาของผมไปแล้วมันมีความอยากมันถึงมีอารมณ์ ถ้ามันมีความอยากมันถึงมีอารมณ์ มันมีความไม่รู้ไง เพราะมีความอยาก อยากคือตัณหา ตัณหา แล้วอวิชชาล่ะ

เราจะบอกว่า เวลาจะจับเข้าไปแล้วมันจะรู้จะเห็นของมัน ถ้ารู้เห็นไปแล้ว ในอารมณ์นั้นมีความอยาก เพราะมีความอยากถึงมีความคิดปรุงแต่ง พอมีความคิดปรุงแต่ง ความคิดมันถึงปรุงแต่งมาเพื่อสนองความอยาก

ก็ดูไป พิจารณาไป พิจารณาซํ้าๆ ไป คําถามถามว่ามันถูกหรือเปล่าเท่านั้นเอง ถ้ามันถูกไหม ถูก ถ้ามันถูก ถูกแล้วถ้าพิจารณาต่อไป ถ้ามันถูกก็อยู่แค่นี้ใช่ไหม มันถูกแล้ว เพราะมันถูกนะ เวลาล้างถ้วยล้างจาน ความสกปรกมันสกปรกอยู่ที่นอกจาน กับความสกปรกที่อยู่ที่ในจาน ความสกปรกอยู่ที่นอกจาน นอกภาชนะมันก็เป็นความสกปรกภายนอก แล้วความสกปรกภายในมันก็เป็นความสกปรกภายใน

นี่ก็เหมือนกัน อารมณ์ อารมณ์ที่เราจับได้ อารมณ์ที่ความรู้สึกนึกคิด ถ้ามันขันธ์นอก ขันธ์ใน ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างละเอียด ละเอียดสุด ทีนี้พอพิจารณาไปแล้ว พอเป็นขันธ์อย่างหยาบ เราก็พิจารณาของเรา ขันธ์คืออะไร ขันธ์ก็คือรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อารมณ์ความรู้สึก ถ้ามันจับแล้วมันปล่อยล่ะ

มันปล่อยแล้วพิจารณาซํ้าต่อไป พิจารณาต่อเนื่องไป ทําความสงบบ่อยครั้งๆ จนข้างนอกมันสะอาด แล้วข้างในล่ะ ถ้าข้างใน พอมันสะอาดแล้วมันก็ต้องจบสิ เวลามันพิจารณาไป จบแล้วทําไมมันมีอีกล่ะ ทําไมมันเกิดอีกล่ะ เห็นไหม มันมีข้างนอก ทั้งนอกและใน ใกล้และไกล ดีและชั่ว พิจารณาซํ้าไปๆ พิจารณาละเอียด พิจารณาให้มันละเอียดต่อเนื่องๆ กันไป

ฉะนั้น คําถามว่า “ความอยากกับอารมณ์ความรู้สึกเป็นตัวเดียวกันหรือไม่ เพราะผมเห็นว่าแท้จริงแล้วเพราะผมมีความอยาก ผมจึงคิดปรุงแต่งสนองตัณหา”

ถ้ามันเป็นความต่อเนื่องกัน แต่มันเป็นตัวเดียวกันหรือไม่ เพราะอารมณ์กับความอยาก เห็นไหม ความอยาก ตัณหา อารมณ์ มันเป็นตัวเดียวกันหรือไม่

แม้แต่ตัวอักษรก็เขียนคนละตัว ความหมายมันคนละความหมาย แต่มันเกี่ยวเนื่องกัน มันเกี่ยวเนื่อง มันต่อเนื่องกันไป เพราะมีสิ่งนี้ สิ่งนี้ถึงมี เพราะมีตัวนี้ถึงได้มีตัวนั้น เพราะมีตัวนั้นมันถึงเกี่ยวเนื่องกันไป ถ้าเกี่ยวเนื่องกันไป เราจับสิ่งใด เราแยกแยะตรงไหนได้ เราแยกแยะไปมันก็ปล่อยเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา ให้ทําต่อเนื่องไป

ถ้าพูดถึงความถูกต้องไหม ถูก ทําไปเรื่อยๆ ให้มันละเอียดขึ้นไปๆ ถ้าละเอียดขึ้นไป ถ้ามีสติ มีสมาธิ ก็เป็นวิปัสสนา เป็นการฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าสมาธิมันอ่อนลง ถ้าสติปัญญามันพลั้งเผลอมันก็เป็นสัญญา สัญญาคือโลกียปัญญา สัญญาคือข้อมูลที่มันมี มันรู้อยู่ เป็นสัญญา มันไม่เป็นปัญญา ปัญญาคือมันเกิดขึ้นในปัจจุบัน จิตมันสงบของมัน แล้วมันฝึกหัดใช้ของมัน มันเกิดกับการทดสอบ การรู้การเห็น นั้นเป็นภาวนามยปัญญา ทําต่อเนื่องไปอย่างนี้ นี่ข้อที่ ๑

“๒. เมื่อผมพิจารณาจนเห็นความอยากของตัวเองบ่อยๆ และผมพยายามแก้ไข ผมพบว่าความอยากของผมเริ่มจะเบาบางลงบ้าง ดังนั้นการพิจารณาของผมถูกต้องหรือไม่”

นี่เห็นบ่อยๆ พิจารณาซํ้าเข้าไปบ่อยๆ ถ้าจับได้อย่างไร จับได้ต่อเนื่องไป พิจารณาไปแล้วความอยากมันเบาบางลงๆ ถ้ามันเบาบางลง พิจารณาต่อเนื่องไป

แต่เวลาถ้ามันพิจารณาไปแล้ว พิจารณามันไม่ก้าวเดิน ให้วาง วางสิ่งนั้นแล้วกลับมาทําความสงบของใจ พักบ้าง คนทํางานมันต้องมีพักผ่อนบ้าง ถ้าคนไม่มีการพักผ่อน ทํางานต่อเนื่องกันไปๆ ทํางานจนฟั่นเฝือนะ แล้วมันจะไม่ได้ ด้วยความอยาก อยากจะให้เสร็จสิ้น อยากทําให้งานมันจบกระบวนการไป ทําอยู่อย่างนั้นก็คิดเข้าใจว่านี่เป็นงาน แต่เมื่อไหร่มันรู้สึกว่า เอ๊ะ! มันทําแล้วมันฟั่นเฝือ ทําแล้วมันไม่ก้าวหน้า ทําแล้วทําอยู่อย่างนั้นน่ะ ถ้าทําไป ถ้ามันเสื่อมไปๆ โดยไม่รู้ตัวนะ เดี๋ยวจับต้นชนปลายไม่ถูกเลย

แต่ถ้าคนสังเกตดู สังเกตว่า ถ้ามันพิจารณาไปแล้ว ใช้ปัญญาไปแล้วมันไม่ปล่อย มันไม่ปล่อย มันไม่เข้าใจ มันไม่เห็นตามความเป็นจริง เอ๊ะ! มันก็ยื้อๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ด้วยความว่าเราเคยทําได้ เราเคยทําได้ เราเคยเป็นอย่างนั้น เรามั่นใจของเรา เราพยายามทําของเรา เห็นไหม เพราะไม่ละเอียดรอบคอบ

แต่ถ้าละเอียดรอบคอบนะ เราวางไว้ คนเหนื่อยนัก คนล้านัก พอวางไว้มาพักผ่อน กลับไปทํางาน เดี๋ยวงานจะเสร็จดีกว่า งานจะเสร็จเรียบร้อยแล้วงานไม่เสีย แต่ถ้าเราฝืนทําไปๆ เสร็จด้วยความลวกๆ เสร็จด้วยความที่มันไม่เสร็จหรอก แต่เข้าใจว่ามันเสร็จ คือว่ามันปล่อยวาง

ทําอย่างนี้ไป แล้วพอภาวนาต่อเนื่องไปๆ มันมีแต่จะเสื่อมลง มีแต่ถอยหลังลง มันไม่เจริญก้าวหน้าหรอก แต่มันก็ทําเหมือนกัน แต่ถ้าเราวางเสีย เราปล่อยเสีย แล้วกลับไปทําความสงบ กลับไปพักผ่อนก่อน พอมันสดชื่น มันมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์แล้วกลับมาทํา งานจะดีกว่า ถ้าดีกว่าทําอย่างนั้น เห็นไหม

สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐานต้องไปด้วยกัน ขาดสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐานเกิดไม่ได้ เกิดไม่ได้เพราะมันไม่เป็นความจริงไง มันเกิดไม่ได้เพราะสมาธิ เพราะสิ่งที่สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงานมันไม่สมดุลของมัน เวลาทําไปมันเป็นการเทียบเคียง เป็นจินตมยปัญญาหมด มันไม่เป็นภาวนามยปัญญา

ถ้ากลับไปพักทําความสงบ กลับไปพักแล้วหาจุดยืน หาสถานที่ทํางานโดยชัดเจนของเรา เวลากลับมาวิปัสสนามันต่อเนื่อง แล้วมันก้าวเดินต่อไป นี่สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน มันต้องก้าวเดินไปด้วยกันมันถึงจะเป็นประโยชน์กับเรา

ทํามาถูกไหม ถูก ให้ทําไป ทีนี้เพียงแต่คําถามว่า “สงสัยในการภาวนาครับ”

แน่นอน คนเราต้องมีความสงสัย เพราะความสงสัย ถ้ามีความสงสัย หลวงตาเวลาท่านปฏิบัติที่หนองผือ เวลาท่านเป็นโรคเสียดอก เวลามันพิจารณาของมันไป จับแล้วก็ปล่อย จับแล้วก็ปล่อย เอ๊ะ! อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ “อย่างนี้” คือสงสัย สงสัยไม่เอา สงสัยไม่เอา

ถ้าเรามีสติแล้วสังเกตสักหน่อย มันจะมีความสงสัย ความสงสัยคือความเคลือบแคลง เคลือบแคลงในใจว่ามันเป็นไปอย่างนั้นหรือเปล่า มันใช่หรือไม่ใช่ มันมีความสงสัย ถ้าความสงสัยไม่ได้เลย ความสงสัยเสียหายหมด

ฉะนั้น เพราะสงสัยในการภาวนา เรามีความสงสัยเราก็พยายามพิจารณาของเราให้มันแจ่มแจ้ง ให้มันชัดเจน แล้วมันปล่อย ปล่อยแล้วปล่อยเล่า ปล่อยแล้วปล่อยเล่า เดี๋ยวจะเห็นตามความเป็นจริง

ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เราเห็นตามความเป็นจริงมันเป็นแบบนั้นเลย นี่การกระทํา มันทําดีต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่ว ทําผิดก็คือผิด ทําถูกก็คือถูก ถ้าทําดีแล้วทําให้ถูกต้องดีงาม แล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเราในการปฏิบัติ

ถาม : เรื่อง “สับสน”

กราบนมัสการหลวงพ่อ กระผมขอกราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ที่ตอบปัญหาให้ผมกระจ่างเรื่องความฝันและการภาวนา ปัจจุบันนี้ก็ภาวนาอยู่เป็นประจําทั้งในขณะปฏิบัติงานและก่อนนอน ตั้งแต่เช้าประมาณตี ๕ ก็มานั่งเก้าอี้ภาวนาต่ออีกนิดหน่อย กระผมมีความสงสัยว่า การดูอาการของจิตเมื่อเจอสิ่งกระทบ เป็นการทดสอบการภาวนาใช่หรือไม่ครับ หากว่ายังมีอารมณ์โกรธ โมโห เกิดความอยากอยู่ แต่รู้ทันอารมณ์นั้น มีวิธีการอย่างไรที่จะสามารถดับมันจนไม่มีอารมณ์นั้นได้ครับ จับอารมณ์ได้ แต่ไม่สามารถทําให้มันดับสนิทได้ รบกวนท่านอาจารย์ครับ

ตอบ : มันอยู่ที่วาสนาของคนนะ ถ้าคนมีวาสนานะ เวลาฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ ถ้าฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ถ้ามันเป็นธรรม มันจะสะดุดใจ กึ๊กเลย แต่ถ้าใจเราไม่เป็นธรรมนะ เราไปฟังสิ่งที่เป็นธรรมมันไม่สะดุดใจ มันฟังแล้วมันแบบว่าไม่เข้าใจ แต่ถ้าไปฟังสิ่งที่เป็นเรื่องจินตนาการ เป็นเรื่องโลกๆ ฟังแล้วเข้าใจ ฟังแล้วชอบใจ เห็นไหม นี่คือวาสนา

ถ้าวาสนาฟังธรรมนะ ถ้าธรรมของแท้ ของแท้คือธรรมความเป็นจริง มันสะดุดใจเรา ถ้ามันสะดุดใจเรา อืม! ทําไมเป็นแบบนั้น เราก็มาพิจารณา เอ๊ะ! เราจะทําถูกหรือทําไม่ถูก ถ้าเราทําไม่ถูก เราควรทําอย่างใด นี่คือวาสนาของคนนะ เพราะการฟังบ่อยๆ ฟังบ่อยๆ ฟังแล้วมาเทียบเคียงสิ มันเป็นไปได้จริงไหม มันทําอย่างนั้นมันจะได้ผลอย่างนั้นจริงหรือเปล่า ถ้าทําแล้วมันจะได้ประโยชน์จริงหรือไม่จริง เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้น กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อใครนะ พอไม่ให้เชื่อใครแล้วมันก็อยู่ที่วาสนาของเรา เราฟังแล้วมันมีแง่มุมไหม มันมีสิ่งใดเป็นประโยชน์ไหม ไม่ใช่ฟังไปๆ ฟังไปแล้วมันเข้ากับเราๆ เห็นไหม ไม่ให้เชื่อแม้กระทั่งอาจารย์ ไม่ให้เชื่อทั้งเรา แล้วมันเป็นจริงไหมล่ะ

นี่พูดถึงว่า ถ้ามีวาสนามันฟังแล้วมันสะดุด ถ้าสะดุดแล้ว เพราะธรรมดาธรรมะนี่อริยสัจมีหนึ่งเดียว จะทําสิ่งใดก็แล้วแต่ เวลามันถึงที่สุดแล้วมันจะเป็นอันเดียวกัน อริยสัจมีหนึ่งเดียว แต่วิธีการ อํานาจวาสนาของคนมันไม่เหมือนกัน ถ้าไม่เหมือนกัน แต่ผลมันอันเดียวกัน แล้วเราทําอยู่ เราทําอยู่ เราปฏิบัติอยู่ เราทําอยู่อย่างนี้มันจริงหรือเปล่า ถ้ามันจริงเป็นอันเดียวกัน เป้าหมายคือที่เดียวกันไง จะเดินมาทางไหนก็แล้วแต่ เป้าหมายมันที่เดียวกัน แต่เดินมาต่างที่กัน สถานที่มันก็แตกต่างกัน แต่เป้าหมายที่เดียวกัน แล้วเราก็จะเดินสู่เป้าหมายนั้น เอ๊ะ! ทําไมเป้าหมายนั้นมันเบี่ยงเบนไป เอ๊ะ! เป้าหมายนั้น ทําไมเป้าหมายของท่านไปอย่างหนึ่ง เป้าหมายของเราไปอย่างหนึ่ง เอ๊ะ! ถ้าเอ๊ะๆ นี่ผมสับสนครับ

ถ้าสับสนแล้วให้หัดภาวนา ให้พิจารณาของเราไป ฉะนั้น คําที่ว่า “ขอบคุณพระอาจารย์ที่ตอบปัญหากระจ่างเรื่องความฝันและการภาวนา”

เรื่องความฝันและการภาวนา เพราะประสบการณ์ของเราไง เราเองเราก็ปฏิบัติมา ฉะนั้น เวลาตอบปัญหา ใครมีปัญหาขึ้นมา ถ้าเขาบอกว่า เขาจะบอกว่าเขาภาวนา แล้วจะเป็นอย่างนั้นๆ เราก็จะแก้เลยนะ บอกว่าต้องทําอย่างนั้นต่อไป เขาบอกทําไม่ได้หรอก ทําไมถึงไม่ได้ล่ะ ก็มันอยู่ในฝัน ไม่ใช่เป็นความจริง เจออย่างนี้บ่อยมาก ทําไมคนเราฝันกับปฏิบัติ ทําไมเขาแยกกันไม่ถูก เวลาฝันนะ ฝันก็คือนอนหลับ นอนหลับ คนนอนหลับมันจะทํางานอะไรต่อไปได้

แต่ถ้าเรานั่งสมาธินะ เวลาภาวนา เรานั่งสมาธิ เราเห็นนิมิต เรารู้สิ่งใด ถ้าขาดสติ เห็นไหม ถ้าขาดสติมันตกภวังค์ เหมือนกับหลับ มันแก้อะไรไม่ได้ แต่ถ้าเราปฏิบัตินะ พอจิตเราสงบแล้ว เราภาวนา เราไปรู้ไปเห็น เรารู้เห็นมีสติใช่ไหม พอเราเห็นนิมิต เอ๊ะ! นิมิตเกิดแล้ว นั่นน่ะขาดสติ มันไปเห็นนิมิตอย่างนั้น

แต่ถ้าเรามีสตินะ สติสมบูรณ์เลย เห็นนิมิตอย่างนั้น จับนิมิตนั้น แล้วถามว่านั่นคืออะไร หรือถามใจของเรา เห็นไหม มันถามได้แล้ว มันทั้งถามได้ ถามความรู้ความเห็น ถามใจเราก็ได้

ถ้าภาวนามันแก้ไขได้ ภาวนามีสติปัญญา ภาวนาคือการบริหารจัดการ ความคิดเราคิดอยู่นี่ เราควบคุมความคิดได้ไหม ความคิดนี่เราคิดเรื่องอะไร เราคิดนี่ถูกหรือผิด นี่ไง ภาวนาจะเป็นอย่างนี้ คือมันมีสติมีปัญญา มันบริหารจัดการได้ แต่ถ้าฝันมันไม่ได้ ไม่ได้ ถ้าไม่ได้ ทีนี้ความฝันมันเกิดขึ้นได้ไหม ได้ แม้แต่คนเวลาตกภวังค์ไป ขาดสติไป มันก็เห็นนิมิตของมัน ถ้าเห็นนิมิตจะแก้อย่างไร

ไอ้ที่วันนั้นอธิบายเรื่องความฝันกับภาวนา เพราะว่าเราเข้าใจว่าไอ้คนที่มันนอนหลับ ที่มันเพ้อเจ้อ มันว่ามันภาวนากันอยู่ ไอ้ที่ตอบปัญหาไปนั่นน่ะ ไอ้ที่มันเพ้อ มันกําลังละเมอกันอยู่นั่นน่ะ มันบอกว่ามันเป็นการภาวนา เราถึงเอามาแยกแยะให้ว่าความฝันเป็นอย่างหนึ่งนะ ไอ้พวกละเมอ ไอ้พวกกําลังเพ้อฝันนั่นน่ะมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น เรื่องละเมอเพ้อฝันมันมาจากไหนล่ะ มันก็มาจากจิตใช่ไหม จิตของคนมีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน บางคนฝัน บางคนไม่ฝัน เราอธิบายอย่างนั้นว่าความฝันเป็นเรื่องหนึ่ง แล้วคนที่ปฏิบัติ การภาวนานั้นมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง แต่เวลาคนมาคุยกันระหว่างที่ว่าเวลาคนเป็นแล้วมาพูดกัน ไอ้คนภาวนาก็คนหนึ่ง ไอ้คนฝันก็คนหนึ่ง พูดเหมือนกันเลย อ้าว! ก็ไปเห็นเหมือนกัน ไอ้ฝันก็ฝันไป โอ้โฮ! เห็นไปหมดเลย ไอ้คนภาวนา ภาวนาไปก็เห็นหมดเลย แล้วมาคุยกัน พอมาคุยกัน คุยกันคนละเรื่องเดียวกัน คนคนหนึ่งฝันมา คนคนหนึ่งภาวนามา มันแตกต่างกัน มันแตกต่างกัน

ทีนี้ครูบาอาจารย์ต้องแก้ตรงนี้ ต้องให้รู้ชัดตรงนี้ว่า ถ้าเป็นความฝัน ความฝันนั้นมันเกิดได้ คนเราฝันได้กับคนที่ไม่ฝันก็ไม่ฝันได้ แต่เวลาคนภาวนา จิตสงบแล้วเป็นสมาธิโดยที่ไม่เห็นอะไรเลย สงบมาเฉยๆ ก็ได้ จิตสงบแล้วมันจะรู้มันจะเห็นอะไรมา มันก็แก้ไขเข้ามา เพราะเราภาวนากันเพื่อความสงบของใจ เราปรารถนาความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วเราออกฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะเกิดวิปัสสนา จะไปรู้ไปเห็นสิ่งใด ถ้าเป็นเจโตวิมุตติ จะเห็นกาย เห็นอะไรเป็นภาพเป็นต่างๆ ขึ้นมา เหมือนนิมิต ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ ใช้เทียบเคียงปัญญา ใช้เทียบเคียงเอา มันก็อยู่ที่การปฏิบัติ ฉะนั้นบอกว่า ฝันกับภาวนา เราจะเคลียร์ปัญหานี้ไง

ฉะนั้น เขาบอกว่า “ขอบคุณพระอาจารย์ที่ตอบปัญหานี้กระจ่างไป”

พอกระจ่างแล้วมันก็เกิดปัญหาใหม่ ปัญหาใหม่คือว่า คําถามเนาะ “ปัจจุบันนี้ก็ภาวนาอยู่เป็นประจํา ในขณะนั่งปฏิบัติงาน และก่อนนอนตื่นเช้าก่อนไปทํางานตั้งแต่ประมาณตี ๕ ก็นั่งภาวนาต่ออีกนิดหน่อย กระผมมีข้อสงสัยว่าการดูอาการของจิตเมื่อเจอผลกระทบ เป็นการทดสอบการภาวนาหรือไม่”

การดูอาการของจิต การดูอาการนะ จิตเห็นอาการของจิต ถ้ามันตามความเป็นจริง ถ้ามีสติสัมปชัญญะนะ ถ้าพูดถึงเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันก็ใช้จับอารมณ์ความรู้สึก เห็นไหม มันเป็นอาการหรือเปล่า ถ้ามันมีสติ คนที่มีสติ มีสติแล้วใช้ปัญญาถูกต้องมันก็ถูกต้อง การปฏิบัติมันหลากหลาย มันหลากหลาย เห็นไหม การดูอาการของจิต ถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นมา อย่างนี้ใช้ได้หรือไม่ครับ

ใช้ได้ ถ้ามีสติสัมปชัญญะ ใช้ได้ แต่คําว่า “ใช้ได้” ต้องมีสติ มีสติสัมปชัญญะจับต้องแล้วพิจารณาของมัน มันปล่อยวางได้ เพราะสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม กายก็ได้ เวทนาก็ได้ จิตก็ได้ ธรรมก็ได้ แต่ต้องให้มันเป็นสัมมาทิฏฐิ มีสติสัมปชัญญะทําได้ตามความเป็นจริง

แล้วทําได้ตามความเป็นจริง อาการเป็นอันเดียวกัน อันเดียวกันคือว่าเวลาอธิบายแล้วอธิบายถูกหมด แต่ถ้าอาการที่ไม่เป็นอันเดียวกัน มันเป็นจินตนาการ เหมือนฝัน เหมือนเพ้อเจ้อ เพ้อเจ้อแล้วก็มาอ้างตํารับตํารามารองรับ มารองรับความจริงอันนั้น บอกว่าก็มันตรงกันไง ตรงกับตําราอย่างนั้นน่ะ

ตําราก็บอกไว้ แผนที่บอกไว้ทั้งนั้นน่ะ แต่คนที่เข้าไปในพื้นที่มันแยกแยะได้ว่ามันละเอียดหยาบอย่างไรถ้าคนคนนั้นน่ะ ฉะนั้น สิ่งที่ว่าดูอาการของจิต เมื่อเจอสิ่งกระทบเป็นการทดสอบภาวนาหรือไม่

เป็นการทดสอบภาวนา การทดสอบภาวนามันทําได้ทั้งนั้นน่ะ ให้มันทําให้ถูกต้อง ถ้าทําถูกต้องให้มันชัดเจน มันต้องรู้ชัดเจน นี่มันเป็นปัจจัตตัง เห็นชัดๆ รู้ชัดๆ ถ้าเห็นชัดๆ รู้ชัดๆ สิ่งนี้จะทดสอบ ทดสอบเข้าไป พิจารณาเข้าไป ทดสอบกับการปฏิบัติของเรา ถ้าเราปฏิบัติได้มันก็เป็นความจริงของเรา ถ้ามันมีสติแล้วใช้ปัญญาโดยความชัดเจน ถูก ใช้ได้

“หากว่ายังมีอารมณ์โกรธ โมโห เกิดความอยากอยู่ แต่รู้ทันอารมณ์นั้น มีวิธีการอย่างใดที่จะสามารถดับมันจนไม่มีอาการอย่างนั้นครับ จับอารมณ์ได้ แต่ไม่สามารถให้มันดับสนิทได้”

เราต้องกลับมาทําความเข้าใจกันก่อน เรากลับมาทําความเข้าใจนะ ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต ผู้ใดเห็นธรรมความเป็นจริง เขาจะรู้ตามความเป็นจริง แต่ผู้ใดจํามา ผู้ใดจําธรรมมา ผู้ใดคาดหมายธรรมมา ความคาดหมาย เพราะความเข้าใจของโลก วิทยาศาสตร์ไง เวลาความโลภ ความโกรธ ความหลง เวลาตัดมันขาด มันขาดเลย มันจะไม่มีอีกเลย มันจะไม่เกิดขึ้นอีกเลย

อันนั้นเป็นอย่างนั้นจริงๆ แต่มันขาดมี มันไม่ใช่ขาดสูญนะ เพราะมันมีครูบาอาจารย์หลายๆ องค์เลยบอกว่าเวลาตัดขันธ์แล้วขันธ์นี่ขาดไปเลย

เวลาพิจารณาจนกิเลสขาดมันดั่งแขนขาด การตัดแขนแล้วแขนก็ขาดไปเลยใช่ไหม ดั่งแขนขาด เขาคิดว่าก็ขาดแบบไม่มี ขาดแบบไม่มี ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังจําพระเจ้าสุทโธทนะได้ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สามเณรราหุลมาขอสมบัติ ลูก ทําไมจําลูกได้ ถ้าจําลูกได้นี่เป็นสัญญาหรือเปล่า ความจํานี่

ลูก เวลาพิจารณาไปแล้วเวลามันขาด ดับเลย ไม่มีเหลือเลย แล้วจําลูกได้ไหม อ้าว! มันก็จําได้ จําได้มันมีไหม มี ถ้ามันมีแล้ว ถ้ามีมันขาดมีไง ถ้ามันขาดมี ฉะนั้น ถ้ามันขาดมี ถ้าเราเข้าใจอย่างนี้ได้ เราพิจารณาของเราไป เราจะเข้าสู่ความจริง

แต่ถ้าเราบอกว่ามันไม่มี ดับสนิท “รู้ทันอารมณ์ด้วยวิธีการอย่างไรจึงจะดับจนมันไม่มีอารมณ์ได้ครับ จับอารมณ์ได้ แต่ไม่สามารถทําให้มันดับสนิท”

ฉะนั้น คําว่า “ทําให้ดับสนิท” มันความเห็นผิด ถ้าความเห็นผิดคือว่าเหมือนเวลาดับไฟ มีไฟอยู่ พอดับไฟ ไฟก็ดับหมด นี่ไฟดับ มันไม่มี แต่ขณะที่ไฟมันมี มันมีของมัน แต่เราดับแล้วก็จบ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่านิพพานคืออะไร นิพพาน อธิบายนิพพานได้ไหม ท่านจุดไฟให้ดูเลย แล้วก็ดับ เอ็งเห็นไฟเมื่อกี้นี้ไหม เห็น แล้วตอนนี้เห็นไหม ไม่เห็น นั่นน่ะนิพพาน อ้าว! ในพระไตรปิฎก อันนั้นเห็นไหม นั่นเอามาเปรียบเทียบ ฉะนั้น ถ้าเราคิดเป็นวิทยาศาสตร์เราก็จะบอกว่าดับไม่มีเลย

ดับมี แต่เวลามันดับนะ มันดับความทุกข์ความยาก มันดับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เห็นไหม ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์นั้นเป็นภาระ แต่พวกเรานี่ขันธมารๆ มารมันเอาขันธ์มาใช้ มารมันเอาความรู้สึกนึกคิดมาใช้ แต่เวลาเราพิจารณาไป พิจารณากลั่นกรองความรู้สึกนึกคิดของเรา เวลามันกลั่นกรองมันกลั่นกรองกิเลสออกไป แต่ความรู้สึกนึกคิดมันก็มีของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ มันมีของมันอยู่ แต่มันกลั่นกรองกิเลสตัณหาความทะยานอยากออกไป

ฉะนั้น อันนั้นพอมันไม่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก สิ่งใดที่เกิดขึ้น หลวงตาท่านใช้คําว่า ความรู้สึกนึกคิดเหมือนหางจิ้งจก หางจิ้งจกเวลามันขาดจากตัวมันแล้วมันจะดิ้น มันขาดจากตัวจิ้งจก มันไม่อยู่กับจิ้งจกแล้ว แต่หางมันก็ยังดิ้นอยู่ นี่สิ่งที่มันมีอยู่

เรามาทําความเข้าใจตรงนี้ว่า ถ้าเราเข้าใจว่ามันดับสูญ คือเข้าใจว่าดับสนิท ดับไม่มีเลย เราก็ปรารถนาตรงนั้น คือเราตั้งเป้า แล้วเราจะทําให้ได้อย่างนั้นๆ

หนึ่ง เราโดนกิเลสหลอกแล้วชั้นหนึ่ง โดนกิเลสหลอก ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันบอกมันเข้าใจหมดแหละ มันรู้เท่าหมดแหละ แล้วมันก็ไม่เป็นตามนั้น นี่กิเลสมันหลอก

แล้วเราก็บอกว่า ถ้ามันดับสนิทเลย ดับสนิทเลย ดับแล้วมันจะไม่มีอะไรอีกเลย แต่ของเรามันยังมีอยู่ มันยังดับไม่ได้ มันจะเอาให้ดับให้ได้ เห็นไหม มันก็เป็นทางสองส่วนที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ให้เสพ กามสุขัลลิกานุโยค อัตตกิลมถานุโยค

ความสุขความพอใจนั้นก็บอกอันนี้ก็ติด ความอัตตกิลมถานุโยคอันนั้นก็ติด มัชฌิมาปฏิปทาอยู่ตรงไหน มัชฌิมาปฏิปทาไง เวลาความโกรธ ความโมโหอยู่มันก็โมโหมาก จับมันได้ แล้วมันก็ไม่ดับสนิท เห็นไหม ทางสองส่วนไม่ควรเสพ ทางหนึ่งคือติดในสุข ทางหนึ่งคือติดในทุกข์ แล้วตรงกลาง ตรงกลางอย่างไร ตรงกลางก็คือวัดซ้ายและขวาแล้วตรงกลางใช่ไหม ก็ไม่ใช่ มันก็ไม่ใช่ว่าความเป็นกลาง

มัชฌิมาปฏิปทา เราก็พิจารณาของเรา นี่จับ จับอารมณ์ถูกไหม ที่บอกว่าดูอาการของจิตถูกไหม ถูก

“มันมีอารมณ์โกรธ มีความโมโห มีความอยากอยู่ แต่รู้ทันอารมณ์นั้น มีวิธีการอย่างใดที่สามารถดับอารมณ์นั้นได้ไหมครับ”

จับอารมณ์ได้ แต่ไม่สามารถดับให้มันสนิทได้ จับได้ พิจารณาของมันบ่อยครั้งเข้า เพราะเริ่มต้นปุถุชน ปุถุชนคนหนาทําสมาธิได้ยาก เราฝึกหัด รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร รู้เท่าทันมัน เห็นไหม รู้เท่าทันมัน พิจารณาจนมันขาด ขาดคือขาดอะไร ขาดคือความอยากที่มันอยากไปรู้มันปล่อยเลย เก้อๆ เขินๆ เลย นี่มันจะทําสัมมาสมาธิ นี่เป็นกัลยาณปุถุชน

ถ้าเราไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง คือจับอารมณ์ รู้ทันอารมณ์ จับอารมณ์ได้ นี่ถ้ามันเป็นมรรค พอเป็นมรรค พิจารณาซํ้าเข้าไป นี่มันเป็นมรรค พอเป็นมรรคขึ้นมา เราพัฒนาขึ้นมา มันมีมรรค จับได้แล้วพิจารณาได้ ถ้ามันปล่อย เห็นไหม

พอมันปล่อย นี่จับอารมณ์ได้ มีวิธีการอย่างใดที่จะดับมัน จะไปดับมัน จะไปกดมัน จะเอาอะไรไปดับมัน มันพิจารณาแยกแยะไง เพราะมันมีอะไร มันมีสักกายทิฏฐิความเห็นผิด มันมีกระแสของมาร มันมีกระแสของกิเลสมันครอบงํามันอยู่ พิจารณาแยกแยะมันไปเรื่อย แยกมันออก ซักมันออก ซักผ้านี่ซักแล้ว ซักแต่ผ้า ซักผ้าๆ ซักผ้าเพื่อเอาความสกปรกออกไป ซักผ้าๆ ซักแล้วซักอีก ซักแล้วซักอีกอยู่อย่างนั้นน่ะ

ผ้าก็คือผ้า ความสกปรกในผ้านั้น กลิ่น กลิ่นที่ไม่ชอบใจ ความสกปรก พวกสักกายทิฏฐิความเห็นผิด ซักแล้วซักเล่าๆ ซํ้าไปซํ้าๆ ถึงเวลา เห็นไหม “วิธีการทําอย่างใดสามารถดับอารมณ์ได้ครับ”

จับอารมณ์ได้ จับได้ เพราะเราไม่แน่ใจ ไม่แน่ใจตั้งแต่เริ่มต้น ตั้งแต่คําถามครั้งที่แล้วบอกว่าความฝันกับการภาวนาเป็นอันเดียวกันหรือเปล่า เราก็ตอบไปเป็นความฝัน ถ้าเรามาภาวนาแล้ว ถ้าภาวนามันจะมีสมาธิ ว่าอย่างนั้นเถอะ ถ้ามันขาดสมาธิแล้วมันก็เป็นสัญญาทั้งหมด ที่รู้ที่เห็นมันเป็นสัญญาทั้งนั้นน่ะ สัญญาคือการเทียบเคียง คือไม่ใช่ตัวจริง

แต่ถ้าทําจิตสงบ เราใช้คําว่า “จิตจริง” จิตจริงคือจิตมันสงบจริงๆ จิตจริง บุคคลนั้นจริง ตัวการไม่ใช่ตัวแทน ตัวจริง จิตจริงคือตัวจริง ถ้าตัวจริงไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง จิตจริง เห็นไหม ตัวการเป็นผู้กระทํา ไม่ใช่มอบอํานาจให้ใครไปทําแทน

มอบให้กิเลสไปทําแทนไง มอบให้ความอยาก มอบให้ตัณหาไปภาวนาแทน นี่ฝันไง ฝันก็มอบตัวแทนไป เวลาเป็นสัญญาก็มอบตัวแทนไป ไอ้ตัวจริงมันไม่ได้ทํา จิตมันไม่จริง แต่ถ้าจิตมันจริง จิตมันเป็นผู้กระทําจริง ถ้าทําพุทโธๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ดูอาการของมันจนมันปล่อยเข้ามา จนมันจริงเข้ามา พอจริง มันจับได้นี่รู้เท่าทันอารมณ์

“วิธีการจะดับมันได้อย่างไรครับ”

รู้เท่าทันคือจับได้ รู้ได้ เห็นได้ จับได้ มันสะเทือนกิเลสแล้ว นี่ถ้าตัวจริงมันทํางาน ถ้ามีสมาธิจริง ถ้ามีสมาธิแล้วน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง มันสะเทือนหัวใจแล้ว

คนนะ เดินทางผิด หลงทางผิดอยู่ตลอดเวลา มันก็เดินซํ้าๆ ซากๆ อยู่เส้นทางสายนั้นน่ะ เมื่อใดเรารู้ว่าเส้นทางนี้เป็นเส้นทางที่ผิด เป็นเส้นทางที่มันไปสู้เป้าหมายไม่ได้ เราไปสู่เส้นทางที่ถูก มันก็ตื่นเต้นแล้ว ดูสิ คนหลงทาง คนหลงทางมันอยู่นั่นน่ะ วนอยู่นั่นน่ะ หาอะไรไม่เจอหรอก แต่พอมันไปทางที่ถูกต้อง มันเริ่มทางที่ถูกต้อง ความที่ว่าเส้นทางนี้กับเส้นทางใหม่มันแตกต่างแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันปลอม จิตมันปลอมคือว่ามันเป็นสามัญสํานึก มันเป็นปุถุชน มันไม่เป็นกัลยาณปุถุชน คือไม่มีสมาธิ มันก็คิดได้ มันก็คาดหมายได้ มันก็จินตนาการภาพกาย ภาพเวทนา ภาพจิต ภาพธรรมได้เหมือนกัน จิตมันปลอม

จิตมันปลอมเพราะอะไร เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยากทําให้มันปลอม พอมันปลอมมันก็เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความปลอมๆ ตามความปลอมๆ ของจิตนั้น แต่เพราะมันโดนกิเลสครอบงํามันเลยบอกว่านี่เป็นสติปัฏฐาน ๔ ปฏิบัติโดยแนวสติปัฏฐาน ๔ มันคิด มันคาดมันหมายของมันไปเองด้วยความปลอมๆ

แต่ถ้าเรามีสติ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ดูอาการของจิตที่ว่า นี่เขาเรียกปัญญาอบรมสมาธิ แล้วถ้ากําหนดพุทโธๆ ถ้าจิตมันสงบเข้ามาได้ สงบเข้ามาก็เป็นสัมมาสมาธิ เป็นตัวจริง ตัวการ ตัวภวาสวะ ตัวตน พอตัวตนนี่มันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

ตัวตนนี่ เอ็งทําผิดเอ็งก็ต้องติดคุกจริงๆ เอ็งไปทําร้ายใคร เขาก็ต้องทําร้ายตอบโต้เอ็งจริงๆ เอ็งทําเขาบาดเจ็บ เขาก็ต้องทําเอ็งบาดเจ็บจริงๆ เอ็งทําเขาตาย เอ็งก็ต้องตายจริงๆ มันเป็นผู้รับ มันเป็นผู้กระทํา มันจะเป็นผู้รับผลดีและผลชั่วตามความเป็นจริง ฉะนั้น ทําอะไรมันต้องระวังตัวมัน เพราะมันไม่ใช่เอาตัวการไป ตัณหาความทะยานอยากคือตัวแทน คนอื่นไปทําแทนน่ะ มันคิดว่าคงไม่มีอะไร ทําแล้วก็คงไม่เป็นผลอะไรกับเรา นี่สร้างเวรสร้างกรรมทั้งนั้นน่ะ แล้วผลมันก็มาถึงด้วย แต่มันเป็นตัวแทน เห็นไหม เพราะจิตมันไม่จริง

ถ้าจิตมันจริง มันทําเอง ทําต่อหน้ามันก็ต้องระวังตัว เพราะผลมันมัดตัวมันเอง นี่ไง จิตจริง สมาธิจริง สมาธิจริงถึงจิตจริง ถ้าจิตจริงเห็นขันธ์ ๕ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันถึงจะเป็นความจริง มันถึงจะเป็นวิปัสสนา ถ้าวิปัสสนา นี่ถ้ามันจับได้

“จับอารมณ์ได้ แต่ไม่สามารถดับสนิท”

มันดับคือมันปล่อยวางชั่วคราวๆ ถ้าสมาธิมันไม่พอมันก็ปล่อยวางชั่วคราว คือตทังคปหาน ปล่อย มันปล่อย ปล่อยนี่เวิ้งว้างดับสนิทเลย ดับสนิทเลยนะ คําว่า “ปล่อย” นี่หมดแล้ว แต่เดี๋ยวก็มีอีก ตทังคปหาน ดับสนิทด้วย แต่สนิทชั่วคราว สนิทชั่วคราวเพราะขณะปล่อย ไฟฟ้าถ้าเราปิดสวิตช์มันก็จบ เปิดสวิตช์ ไฟก็มา ดับสวิตช์ ไฟก็ดับ

นี่ก็เหมือนกัน สติเท่าทันมันก็ดับ พอเผลอมันก็มา อ้าว! แล้วทําอย่างไรต่อ ถ้าเป็นตทังคปหานเป็นแบบนี้ ถ้าเป็นแบบนี้ปั๊บ ไฟใช่ไหม มีสวิตช์ พอเปิดมันก็ติด พอปิดมันก็ดับ เราก็ตามต่อเนื่องไป อ้าว! สวิตช์ จะปิดสวิตช์ ไฟมันถึงที่สวิตช์ แล้วมันต่อไปไหนต่อ ขึ้นไปไฟฟ้าแรงสูง ไฟฟ้าแรงสูงมาจากไหน มาจากเครื่องกําเนิดไฟฟ้า มันตามไปๆ ตามไปจนไปทําลายตัวกําเนิดไฟฟ้าเลย ตามไปทําลายหมด ทําลายหมด ดับสนิท

พิจารณาต่อเนื่องไปๆ ดับสนิทหมายความว่ามันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนมันสมุจเฉทปหาน ถ้ามันสมุจเฉทปหานแล้ว คนภาวนาไปแล้วจะเห็นว่าตทังคปหาน เพราะมันเคยปล่อย แล้วเข้าใจว่าปล่อยแล้ว กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ ปล่อยหมดแล้ว นี่คือธรรม คือปฏิบัติถึงที่สุด แต่มันไม่ที่สุดเพราะมันไม่มีขณะจิต ไม่มีอะไรบอกว่าเวลากิเลสขาดดั่งแขนขาด ไม่มีอะไรขาดไป ไม่มีอะไรเพิ่มขึ้น ไม่มีอะไรหายไป ไม่มีอะไรเลย ปฏิบัติแล้วก็คือปฏิบัติ แล้วก็ปล่อยอยู่อย่างนี้ เห็นไหม มันไม่มีขณะจิต ไม่มีอะไรที่เกิดขึ้น ไม่มีอะไรที่ตั้งอยู่ และไม่มีอะไรที่ทําลายไป นี่ตทังคปหาน

ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ พอเวลามันขาด เวลามันขาดมันมีนี่ มันมีเริ่มต้น ท่ามกลาง ที่สุด เริ่มต้นคือเริ่มต้นจับพิจารณา ท่ามกลางคือมันมีการกระทํา มรรคมันเดิน เวลามันขาด กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันขาด สังโยชน์ขาด อันนั้นดับสนิท อกุปปธรรม อกุปปธรรมเป็นชั้นเป็นตอน โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี ถึงที่สุด อกุปปธรรม ดับสนิทคือดับสนิทแบบนี้

เพียงแต่ว่า เราไม่แน่ใจว่าที่ทําความสงบของใจเข้ามามันมีพื้นฐานไหม เราไม่แน่ใจว่ามันมีสมาธิ คือมีกําลังของจิตพอหรือไม่พอ ถ้ามีกําลังจิตพอ เหมือนผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่คุยกับผู้ใหญ่คุยเข้าใจได้ คุยกับเด็ก เด็กเข้าใจได้เดี๋ยวเดียว แล้วเดี๋ยวมันก็ไม่พอใจ แล้วมันก็ใช้ความไร้เดียงสาของมันหาทางหลบหลีกของมันไป

จิต จิตถ้าไม่มีกําลังเหมือนเด็กไร้เดียงสา เดี๋ยวทําได้ เดี๋ยวทําไม่ได้ เดี๋ยวรับรู้ เดี๋ยวไม่รับรู้ แต่ถ้าเป็นผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่นี่พอเราคุยกัน ตกลงกันแล้วเราต้องทําตามนั้น จิตก็เหมือนกัน ถ้าเราทําสมาธิได้ เราทําความสงบของใจได้ เหมือนผู้ใหญ่ สัมมาสมาธิ นี่เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น จิตมีหลักมีเกณฑ์ จะทําสิ่งใดเป็นผู้ใหญ่ทํางาน

ทํางานแล้ว เราเป็นผู้ใหญ่ เราไม่ใช่เด็ก เรามีความรับผิดชอบ เราทําเพื่อประโยชน์กับเรา เรารู้ว่าทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ปฏิบัติจริงได้จริง ปฏิบัติไม่จริง เราจะไม่ได้ผลตามความเป็นจริง เรารู้เราเห็นมันสะเทือนใจ แล้วตั้งใจทําความเป็นจริง นี่ถ้าตรงนี้ดับสนิท ดับสนิทต้องมีสติ

ทําสมาธิมาให้ได้ แล้วใช้ปัญญาก้าวเดินต่อไปมันก็เป็นมรรค ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ สมาธิชอบ ระลึกชอบ เห็นไหม สติชอบ ระลึกชอบ ความชอบธรรมมันจะเกิดขึ้น แล้วเวลาพิจารณาไปแล้ว เวลามันดับ ดับด้วยความชอบธรรม

ทางโลกที่เขามีปัญหากัน เขาแย่งชิงความชอบธรรมกันอยู่ไง ถ้าใครทําความชอบธรรม ทุกคนจะเห็นด้วย แต่ถ้าเราทําด้วยความไม่ชอบธรรม ไม่ชอบธรรมคือกิเลสมันเข้ามาแบ่งปัน คือกิเลสมันเข้ามาสวมรอย นี่เราว่าเราทําได้ตามความเป็นจริง แต่ไม่ชอบธรรม แต่ถ้าเราปฏิบัติ งานชอบ เพียรชอบ ความระลึกชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ความชอบธรรม นี่มัชฌิมาปฏิปทา

ที่บอกทางสายกลางๆ จะไปวัดเอาซ้ายกับขวาแล้วก็อยู่ตรงกลาง ไอ้นั่นมันเป็นความคิด แต่ถ้ามัชฌิมาปฏิปทาตามความเป็นจริงขึ้นมา มันจะเป็นกลาง กลางความชอบธรรมอย่างนี้ นี่มัชฌิมาปฏิปทาอย่างนี้ แล้วมันจะดับสนิท เอวัง

๕

สร้างบารมี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๘ มกราคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

อันนี้คําถามเขาเขียนมาตั้งนานแล้วนะ

ถาม : ๑. สําหรับฆราวาสที่ยังไม่ได้บรรลุธรรมอันใด แต่อยากมีสัมมาทิฏฐิเพื่อจะได้เดินเป็นทางตรงไปสู่พระนิพพาน (แม้จะช้าเพราะยังไม่ได้บวช) สัมมาทิฏฐินี้สามารถสร้างได้โดยการมีเพียงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง เป็นสรณะของชีวิต โดยการอธิษฐานพระนิพพานเพียงอย่างเดียว และโดยการสวดมนต์เพื่อทําความสงบของใจเพียงเท่านั้น มิได้หวังอานิสงส์จากการสวดมนต์อื่นๆ เช่น เพื่อให้ทํามาค้าขึ้น คาถาต่างๆ เช่น ตอนนี้สวดธัมมจักฯ อยู่ค่ะ

๒. ดิฉันใช้วิธีพุทโธแล้วนับเลขไปด้วยในการทําสมาธิ ปรากฏว่าสามารถทําสมาธิได้ดี แต่เวลาเวทนาเกิด บางครั้งแรงมากจนไม่อยากจะนับ จึงเปลี่ยนมากําหนดพุทโธถี่ๆ หรือได้แต่คิดว่าเวทนาไม่ใช่เรา ดิฉันทําถูกไหมคะ หรือควรจะฝืนพุทโธไป นับเลขต่อไปค่ะ

ตอบ : ข้อที่ ๑ ก่อน “๑. สําหรับฆราวาสที่ยังไม่ได้บรรลุธรรมอันใด แต่อยากมีสัมมาทิฏฐิเพื่อจะได้เดินเป็นทางตรงไปสู่พระนิพพาน แม้จะช้าเพราะไม่ได้บวช สัมมาทิฏฐินี้สามารถสร้างได้โดยการมีเพียงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง เป็นสรณะของชีวิต โดยการอธิษฐานพระนิพพานเพียงอย่างเดียว และโดยการสวดมนต์”

พูดถึงว่าความปรารถนา การปรารถนานะ เราสร้างบารมี การสร้างบารมี ทุกคนปรารถนามา เพียงแต่ว่าเรามีความคิดอย่างนี้มันก็แบบว่าเป็นสัมมาทิฏฐิ เป็นความเห็นที่ถูกต้อง เพราะเราปรารถนาสมบัติที่แท้จริง สมบัติที่แท้จริงคือ เห็นไหม เขาบอกว่าปรารถนาไปสู่พระนิพพาน ปรารถนาไปสู่สิ้นสุดแห่งทุกข์ แล้วเวลาเราปรารถนาแล้ว ด้วยการสวดพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ด้วยการสวดมนต์ แล้วการสวดมนต์นี้เราไม่ใช่ปรารถนาเป็นอย่างอื่น เช่น ทํามาค้าขึ้น หรือคาถาต่างๆ

การทํามาค้าขึ้น การต่างๆ มันเป็นผลข้างเคียง มันเป็นผลว่า ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ถ้าเราทําคุณงามความดีอย่างใด ผลตอบสนองมามันเป็นความดีอยู่แล้ว ฉะนั้น ความดีอยู่แล้ว ทําสิ่งใดมันก็ประสบความสําเร็จทั้งหมด มันเป็นเครื่องล่อไง ประสบความสําเร็จหมดแล้ว ว่าจะไปสู่นิพพาน ไม่อยากไปแล้ว อยากจะเฝ้าสมบัติ อยากจะเฝ้าสิ่งนี้

แต่ถ้าเราปรารถนานิพพานนะ สิ่งที่เราทํามาเราทําของเราไป เราทําของเราไป เราทําของเราให้ถูกต้อง การสร้างบารมีนะ ดูสิ เวลาที่ว่าใครบวชแล้ว ที่ว่าฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหนเดียวเป็นพระอรหันต์ เวลาเราปฏิบัติต่อไปข้างหน้า บอกว่าต่อไปอนาคตกาลพระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้ พระศรีอริยเมตไตรยตรัสรู้แล้วคนจะภาวนาง่าย ทุกคนก็ปรารถนาจะไปเกิดพร้อมกับพระศรีอริยเมตไตรย เวลาไปเกิดพร้อมพระศรีอริยเมตไตรย เรามีสิทธิอะไรที่เราจะไปเกิดพร้อมพระศรีอริยเมตไตรย

ถ้าเราอยากไปเกิดพร้อมกับพระศรีอริยเมตไตรย เราก็ต้องสร้างคุณงามความดี เราต้องปรารถนา แล้วเราสร้างคุณงามความดีไป ถ้าคุณงามความดีมันสมควรมันก็จะไปเกิดร่วม เห็นไหม ในการปฏิบัติ เพราะพระศรีอริยเมตไตรย อนาคตกาล เพราะท่านได้สร้างบุญญาธิการมาเยอะมาก

คําว่า “เยอะมาก” ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย ในพระไตรปิฎกพูดไว้ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านพูดว่า ท่านเป็นคนที่มีอํานาจวาสนาน้อย เพราะท่านมีอายุแค่ ๘๐ ปี ท่านถึงวางธรรมวินัยไว้อีก ๕,๐๐๐ ปี

แต่พระศรีอริยเมตไตรย ข้างหน้าจะมีอายุ ๘๐,๐๐๐ ปี เสวยเป็นกษัตริย์ เป็นจักรพรรดิ ๔๐,๐๐๐ ปี แล้วออกบวชจะตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วยังจะมีอายุอีก ๔๐,๐๐๐ ปี

๔๐,๐๐๐ ปีมาหักลบกับ ๕,๐๐๐ ปี มันแตกต่างกันเยอะมากเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกว่า เรามีวาสนาน้อย อายุเราแค่ ๘๐ ปี แล้วจะวางธรรมวินัยไว้อีก ๕,๐๐๐ ปี นี่พูดถึงว่า ฉะนั้น เรายกอันนี้ขึ้นมาให้เห็นว่า ถ้าเราปรารถนาอย่างนั้น เราต้องสร้างบุญกุศล เราต้องมีเหตุผลเพียงพอ ถ้ามีเหตุผลเพียงพอ มีเหตุผลที่ดีแล้วถึงจะไปเกิดร่วม ไปเกิดได้ตรัสรู้ง่ายๆ ได้ถึงพระนิพพาน

ฉะนั้น สิ่งนี้อยู่ในอนาคตังสญาณ อยู่ในพระไตรปิฎกที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ไว้ ถ้าพยากรณ์ไว้ อนาคต เราบอกว่า เวลาคนเราเกิดมาไม่มีนรกไม่มีสวรรค์ ไม่มีสิ่งใดเลย ไม่มีสิ่งใด มันเป็นเรื่องของศรัทธาความเชื่อ ถ้าไม่มีศรัทธาไม่มีความเชื่อเลย แล้วยิ่งในปัจจุบันนี้ด้วยทิฏฐิของเรา เรามีการศึกษาของเรา พอมีการศึกษาขึ้นมาแล้วเป็นวิทยาศาสตร์ต้องพิสูจน์ได้ๆ พิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ พิสูจน์แล้วต้องเอามาเปิดเผย ไอ้นี่มันเป็นเรื่องโลก วิทยาศาสตร์มันเป็นสสาร มันเป็นสิ่งวัตถุที่มันเห็นได้ด้วยตา ถ้าอย่างพวกสิ่งที่สสารที่เราไม่เห็นด้วยตา เขาก็เห็นด้วยเทคโนโลยีที่สามารถพิสูจน์ได้

ทีนี้ความรู้สึกของคน จิต แล้วกิเลสที่มันเป็นนามธรรมมันละเอียดกว่านี้เยอะแยะมากเลย แล้วพอมันละเอียดแล้ว ดูสิ จิตนี้ ธาตุรู้ สันตติที่มันมีชีวิต ธาตุที่มันมีชีวิต ธาตุที่แปรปรวน ธาตุที่พลิกแพลง ธาตุที่ปลิ้นปล้อน แล้วปลิ้นปล้อนขึ้นมา แล้วสสารสิ่งที่เป็นทฤษฎีต่างๆ จะเข้าไปจับอย่างไร

อย่างเช่นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าเป็นปริยัติ เป็นการศึกษา ศึกษาก็ศึกษามา ศึกษาเป็นปริยัติ แล้วเวลาปฏิบัติล่ะ เวลาปฏิบัติเข้าไปมันเป็นข้อเท็จจริง เห็นไหม นามธรรมกับนามธรรม สัมมาทิฏฐิมีความเห็นชอบ การปฏิบัติไปโดยความเห็นชอบ งานชอบ งานชอบคืองานอะไร งานที่เราทําอยู่นี่ไง งานชอบ เพียรชอบ สติชอบ สมาธิชอบ ความชอบธรรม ความชอบธรรมมีหยาบละเอียด

มรรค ๔ ผล ๔ กิเลสหยาบๆ ก็เรื่องหนึ่งนะ เวลาทําความสงบของใจเข้ามา ใจไม่สงบก็ทุกข์ยากมาก เวลาทําเราทําขึ้นมา แต่เวลามันสงบเข้ามาแล้วล่ะ สงบเข้ามาแล้วเราก็ไปติดมันอีก ติดอยู่ในสมาธิ ถ้าติดในสมาธิ มันเป็นมิจฉาหรือเป็นสัมมาล่ะ ถ้าเป็นสัมมา สัมมาสมาธิ เพียรชอบออกไปงานชอบ งานชอบมันออกค้นคว้าของมัน เห็นไหม งานมันละเอียดลึกซึ้งเข้าไป ถ้าลึกซึ้งเข้าไป เวลาปฏิบัติขึ้นไปมันถึงว่ามันเป็นพุทธศาสน์

พุทธศาสน์เป็นสัจธรรม สัจธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว แล้ววางธรรมวินัยนี้ไว้ ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมาแล้ว ท่านรู้จริงของท่าน ท่านปฏิบัติของท่าน นี้ท่านปฏิบัติของท่าน นี่พูดถึงสัจธรรมอย่างนี้ แต่เวลาที่ว่าเรายังปฏิบัติกันไม่ได้ เราก็มีความปรารถนา มีความเชื่อของเรา ถ้ามีความเชื่อของเรา เวลาทําขึ้นไป เวลามันจะพิสูจน์เป็นวิทยาศาสตร์ๆ มันเป็นวิทยาศาสตร์จริงๆ วิทยาศาสตร์ถ้าเราทําได้จริง ถ้าทําได้จริง

เพียงแต่ว่า เขาบอกว่า “ถ้าเป็นฆราวาสที่ยังไม่บรรลุธรรมแต่อยากมีสัมมาทิฏฐิ”

อยากมีสัมมาทิฏฐิ มันแบบว่าคบบัณฑิต มันคอยโน้มน้าวไป คบบัณฑิต ไม่คบพาล คบบัณฑิต บัณฑิตข้างนอก บัณฑิตก็มีครูมีอาจารย์ มีสังคมที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าคบพาลล่ะ พาลก็พา เห็นไหม นรกสวรรค์ไม่มี ทุกอย่างไม่มี มันคบพาลไป นี่บัณฑิตกับพาลข้างนอก

บัณฑิตกับพาลข้างใน ถ้าบัณฑิตกับพาลข้างใน ถ้ามีสติสัมปชัญญะที่เราจะปฏิบัติ เราจะทําของเราเป็นสัมมาทิฏฐิ ถ้าสัมมาทิฏฐิ เราระลึกถึง มีสัมมาทิฏฐิระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นแก้วสารพัดนึกของเรา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราระลึก ระลึกอย่างไร ระลึกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านสอนอะไร พระธรรม สัจธรรมเป็นอย่างไร เวลาพระสงฆ์ พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติตัวอย่างไร ถ้าเราเอาตัวนี้เป็นตัวตั้ง เอาเป็นเป้าหมาย แล้วเราปฏิบัติตาม

ไม่ใช่ระลึกพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นแก้วสารพัดนึกก็นึกว่าลูกแก้ว เป็นลูกแก้ว ลูกแก้วมันไม่มีอะไรเทียบเคียงไง แต่พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แก้วสารพัดนึก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านทุกข์ยากมาขนาดไหน ท่านออกค้นคว้าอยู่ ๖ ปี เวลาท่านตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ท่านเป็นครูสอนตั้งแต่เทวดา อินทร์ พรหมทั้งหมด ท่านมีวิมุตติสุข ท่านมีความจริงของท่าน นี่พระพุทธ

พระธรรม พระธรรมคือสัจธรรมที่มันเกิดขึ้นตามความเป็นจริงที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ได้ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม พระสงฆ์มีดวงตาเห็นธรรม พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

“ระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นสรณะของชีวิต แล้วอธิษฐานถึงนิพพานอย่างเดียว”

อธิษฐานก็อธิษฐานตั้งไว้ อธิษฐานบารมี บารมีสิบทัศ อธิษฐานตั้งไว้ นี่บารมีธรรม เราอธิษฐานตั้งไว้แล้วสร้างคุณงามความดีไป ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว

เราจะบอกว่า ก็ดํารงชีวิตเราปกตินี่แหละ ดํารงชีวิตของเรา แต่มีสติสัมปชัญญะอยู่กับสัจธรรม อยู่กับธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ประพฤติปฏิบัติธรรมจนจิตใจมันเป็นธรรมขึ้นมา ก็เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์คือนิพพานไป ถ้ามันปฏิบัติธรรมตามความเป็นจริงมันก็เป็นแบบนั้น

แต่ถ้ามันปฏิบัติ ถ้าจิตใจเรามันยังไม่เป็นธรรม มันเป็นไตรลักษณ์ มันแปรปรวน เป็นไตรลักษณ์คือเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป เราก็พยายามทําของเราขึ้นมา

ฉะนั้น เขาบอกว่า “เพียงแต่ระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ใช่ไหม เป็นสรณะของชีวิตแล้วอธิษฐานถึงนิพพานอย่างเดียวหรือ”

ระลึกก็ระลึกอย่างนี้ ทําของเราไป ถ้าจิตใจมันดีมันก็จะดีของมัน จิตใจเราดีนะ สิ่งที่เราทําอยู่นี่มันก็ชัดเจน ถ้าจิตใจเราท้อแท้ จิตใจเรามันหมดอํานาจวาสนา มันก็บอกว่าจะไปทางอื่นดีกว่า ไปทางอื่นดีกว่าไง

เราก็เกาะสิ่งนี้ไว้ให้เห็นสัจธรรมในชีวิต ถ้าจิตใจเรามันท้อแท้ เราก็ว่าชีวิตนี้ก็มีเท่านี้ เวลาเกิดมาเกิดจากพ่อจากแม่ เกิดมาแล้วมีหน้าที่การงาน แล้วทําหน้าที่การงานของเรา ดํารงชีวิตของเรา สิ่งใดที่หาไว้ หาไว้เพื่อดํารงชีวิต ไม่ใช่หาไว้ด้วยความอาบเหงื่อต่างนํ้าด้วยความทุกข์ยาก เป็นขี้ข้ามัน เป็นขี้ข้าคือดูแลรักษาแล้วไม่ได้ใช้สอยประโยชน์จากมัน แล้วเวลาตายไปมีความกังวล วิตกกังวลอยู่กับสิ่งนั้นอีก

แต่ถ้าเราหาไว้ เราก็ใช้ชีวิตของเรา ใช้เพื่อประโยชน์กับการดํารงชีวิต สิ่งใดเป็นประโยชน์กับบุญกุศล เราก็ทําของเรา แล้วชีวิตของเรามันไม่มีสิ่งใดมีคุณค่ากว่าการภาวนา กําหนดลมหายใจเข้านึกพุท กําหนดลมหายใจออกนึกโธ พุทโธของเราไปเรื่อยๆ จิตใจของเราไปเรื่อยๆ หาทรัพย์สมบัติก็หาทรัพย์สมบัติจากภายนอก จิตใจมันมีพุทโธเข้ามา มันได้สัมผัสของมัน

สิ่งที่เป็นสมบัติพัสถานหาซื้อได้กับโลกนี้ แต่หัวใจของเราเป็นนามธรรม สัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ที่เราว่าอยู่นี่ ถ้าเราระลึกพุทโธๆ พุทโธเป็นที่ใจขึ้นมา เห็นไหม พุทโธเป็นที่ใจ พุทโธ พุทธานุสติในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างหนึ่ง เวลาพุทโธเป็นของเราๆ เพราะจิตใจมันเป็นของมันจริงๆ ถ้าเป็นจริงๆ สิ่งนี้มันจะเป็นเนื้อหาสาระ เป็นข้อเท็จจริงในใจ นี้มันมีที่พึ่งจริงๆ ถ้านี้มีที่พึ่งจริงๆ ก็คําถามที่ ๑ มันก็จะจบไปเลย โอ๋ย! เรารู้ของเรา เราเห็นของเรา เราเป็นจริงของเรา จิตเรามีที่พึ่งของเรา ถ้ามีที่พึ่งของเรานะ เราก็เกาะสิ่งนี้ไป มันมั่นคง ถ้าจิตใจมันได้สัมผัสขึ้นมาแล้วมันมั่นคง

แต่เราได้ฟังของเขา เราได้ฟังคนมา เราได้ศึกษามา มันไม่มั่นคงของมัน เห็นไหม นี่พูดถึงว่า “สําหรับฆราวาสที่ยังไม่ได้บรรลุธรรมอันใด แต่อยากมีสัมมาทิฏฐิเพื่อจะได้เดินในทางตรงไปสู่พระนิพพาน ถึงไม่ได้บวช”

สัมมาทิฏฐินี้สามารถสร้างได้โดยการ เห็นไหม สร้างได้โดยการมีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ใช่ไหม

สัมมาทิฏฐินี้มันเป็นความเห็นชอบ ดําริชอบ งานชอบ ถ้าเรามีพระธรรม สัจธรรม สัจธรรมนั่นน่ะสัมมาทิฏฐิ อันนั้นเป็นความจริง ฉะนั้น สิ่งที่สัจธรรม สัจจะความจริงนั่นล่ะ

“เป็นที่พึ่งในชีวิต โดยอธิษฐานนิพพานเพียงอย่างเดียว”

นี่เขาว่าการสวดมนต์ สวดมนต์แล้วไม่ใช่การอย่างอื่น

ใช่ การสวดมนต์เราสวดมนต์เป็นการเจริญพุทธคุณ สิ่งนี้เป็นคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็สวดมนต์ของเรา การสวดมนต์มันก็เหมือนพุทโธนั่นแหละ เราก็สวดมนต์เพื่อประโยชน์กับเรา ก่อนนอนเราก็สวดมนต์ของเราเพื่อจิตใจมันสรรเสริญพุทธคุณ ให้มีพระพุทธ พระธรรมในหัวใจ แล้วเราก็อยู่ของเราโดยดํารงชีวิตของเราไป ทําคุณงามความดีของเราไป ปฏิบัติไป ถ้ามันจะได้ผลมันจะได้ผลของมัน นี่พูดถึงว่าข้อที่ ๑ ถูกไหม

ขอให้มีหัวใจ มีนํ้าใจ ระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ระลึกพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถูก จิตใจของเรานะ ที่พึ่งที่จริง อย่างอื่นไม่มีที่พึ่งเลย เห็นไหม เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง คือใจมันเกาะเกี่ยวมันก็มีที่พึ่งของมัน ไม่มีอย่างอื่นหรอก ตํารับตําราก็เป็นแค่การศึกษาเท่านั้น ปริยัติ เวลาปฏิบัติขึ้นมา เราพุทโธ เรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง ก็มีพระธรรมเป็นที่พึ่ง ถ้าเป็นที่พึ่ง ถ้าใจมันเป็นจริงขึ้นมา เราจะมั่นคงมาก แล้วเราจะมีหลักเกณฑ์มาก

อันนี้พูดถึงว่าจะทําอย่างไรให้เป็นสัมมาทิฏฐิ เพราะคําถามเขาถามเหมือนว่า กลัวว่าตอนนี้ยังคิดดีอยู่ไง ถ้าต่อไปอนาคตมันจะเหลวไหลไปทางไหน มันจะออกนอกทางไปไง ถึงได้ถามว่าจะทําอย่างไรต่อไป

จะทําอย่างไร คือสุคโตในปัจจุบันนี้ คือในปัจจุบันนี้เรายังคิดดีทําดีอยู่ มีสติสัมปชัญญะอยู่ อนาคตดีแน่นอน แต่ถ้าในปัจจุบันนี้เราคิดดีอยู่ แต่เราไม่มีสติ ไม่มีการดูแลรักษาต่อไป อนาคตอะไรจะเกิดขึ้นเรายังไม่รู้ไง แต่ถ้าเราปัจจุบันดี อนาคตมันต้องดีขึ้นมาแน่นอน ฉะนั้น สัมมาทิฏฐิ ความเห็นถูกต้องดีงาม แล้วรักษาของเราไป

“๒. ดิฉันใช้วิธีพุทโธแล้วนับเลขไปด้วยในการทําสมาธิ ปรากฏว่าสามารถทําสมาธิได้ดี แต่เวลาเวทนาเกิดบางครั้งแรงมากจนไม่อยากจะนับ จึงเปลี่ยนมากําหนดพุทโธถี่ๆ หรือได้แต่คิดว่าเวทนาไม่ใช่เรา ดิฉันทําถูกไหมคะ หรือจะฝืนพุทโธนับเลขต่อไป”

ทีนี้การว่าพุทโธนับเลข อันนี้เขาเรียกว่าเป็นประสบการณ์ เป็นปัจจัตตัง รู้จําเพาะตน อันนี้ถูกต้องแล้วดีด้วย พุทโธแล้วนับเลข พุทโธหนึ่ง พุทโธสอง พุทโธสาม พุทโธสี่ นับเลขไปเรื่อยๆ ถ้าเรานับเลขแล้วดี ทําสิ่งใดก็แล้วแต่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากรรมฐาน ๔๐ ห้อง วิธีการ ๔๐ วิธีการ ทําอะไรก็ได้ ขอให้จิตใจของเราสงบ ทําอะไรก็ได้ ขอให้เราได้ผลประโยชน์ ทําอะไรก็ได้ เห็นไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกรรมฐาน ๔๐ ห้อง พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ มรณานุสติ เทวตานุสติ พุทโธก็ได้ ธัมโมก็ได้ สังโฆก็ได้ คิดถึงเทวดาก็ได้ คิดถึงความตายก็ได้ อะไรก็ได้

ทีนี้เพียงแต่ว่า เพราะอันดับหนึ่งพุทโธไปก่อน แต่ถ้าพุทโธแล้ว พุทโธๆ พุทโธด้วยความเคยชิน ถ้าพุทโธหนึ่ง พุทโธสอง นับเลข นับเลขแล้วดี นับเลขแล้วดี ทําสมาธิได้ดี ก็ดี ก็นับเลขต่อไป แต่ถ้าเวทนามันเกิด เราก็นับเลข ถ้าเวทนาเกิดนะ เราก็พุทโธๆ นับเลขอยู่อย่างนั้นน่ะ ชัดๆ ไว้อย่างนั้นน่ะ เวทนาเกิดขึ้นโดยข้อเท็จจริง

ลมพัดมาแล้ว ลม อากาศ ความร้อนของมัน อากาศที่มันร้อนมันลอยตัวขึ้น ลมมันก็พัดผ่านไป มันเป็นธรรมดา นี่ก็เหมือนกัน พอนั่งไปมันเกิดเวทนาเป็นธรรมดา พอเกิดเป็นธรรมดา ถ้าเราพุทโธๆ ต่อไป เวทนามันเกิดแล้วก็ดับไปเป็นธรรมดา ถ้าเราพุทโธหนึ่ง พุทโธสอง เวทนามันดับ

ทีนี้ว่า ถ้าเวทนามันเกิดแล้วบางครั้งมันแรง มันแรง มันไม่ธรรมดาแล้วล่ะ ถ้าลมมันพัดมา ถ้าลมเย็นพัดมามันก็ธรรมดา แต่ถ้าลมพายุพัดมา ไม่ได้ บ้านเรือนพังหมดเลย เราจะทําอย่างไรจะรักษาบ้านเรือนของเรา

เวลาเฮอร์ริเคนจะมา ทางยุโรป หน้าต่างเขาต้องหาอะไรมาทําให้มั่นคงแข็งแรงของเขา แต่ถ้าความรุนแรงของเขามาก บ้านทั้งหลังมันยกไปเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเวทนามันมา ถ้าเราพุทโธได้เราก็พุทโธของเรา ถ้ามันพุทโธไม่ได้ เห็นไหม พุทโธไม่ได้ ถ้าเขาจะใช้ว่า “บางครั้งมันแรงจนทนไม่ได้ ไม่อยากจะนับเลข จึงเปลี่ยนมากําหนดพุทโธถี่ๆ”

ก็ใช่ ก็ใช้ได้ พุทโธๆ พุทธานุสติ พุทโธๆๆ พุทโธพร้อมลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ อานาปานสติกับพุทธานุสติร่วมกัน

ถ้าพุทโธถี่ๆ มันเป็นกําลัง พุทโธๆๆ เพราะไม่ให้จิตมันมีช่องว่างที่ออกไปรับรู้เวทนาเลย ทั้งๆ ที่เวทนามันเกิด มันรับรู้อยู่แล้วว่าเวทนามันเกิด พุทโธถี่ๆ สู้กับมันเลย ถ้าไม่มีปัญญา

แต่ถ้ามีปัญญา ถ้ามีปัญญาหรือมีกําลังแล้ว เห็นไหม “พุทโธถี่ๆ หรือได้แต่คิดว่าเวทนาไม่ใช่เรา”

หรือได้แต่คิดว่าเวทนาไม่ใช่เรา “หรือที่คิด” นี่คือใช้ปัญญา ถ้าสติมันดี พุทโธนับเลขมามันมีกําลังมาแล้ว พุทโธนับเลขมา จิตใจมันมั่นคง ถ้าพุทโธมาเรื่อยๆ ยังนับเลขมา จิตใจมันยังไม่มีหลักนะ เวลาเวทนามามันกระทบทีเดียวล้มเลย

แต่ถ้าพุทโธ พุทโธนับเลขมาเรื่อยๆ เห็นไหม จิตใจมันมีกําลัง พอเวทนามันเกิด เวทนามันแรง มันมีปัญญาคิดไงว่า เวทนาไม่ใช่เรา จะคิดว่ามันไม่ใช่เรา เราไม่ใช่มัน อย่างนี้ถูกไหม

อย่างนี้ใช้ปัญญา ใช้ปัญญาในการพิจารณาเวทนา ถ้าไม่มีปัญญาในการพิจารณาเวทนา เวทนามันเกิดขึ้นแล้วมันพิจารณาไม่ได้ เหมือนคน คนไม่รู้ไม่เห็นสิ่งใดมันจะไปคิดเรื่องอะไร แต่ถ้ามันรู้มันเห็นขึ้นมา บางทีมันก็กระทบรุนแรง บางทีมันรู้มันเห็นแล้วมันคิดได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเวทนานี้ไม่ใช่เรา แสดงว่ามีสติปัญญา ไม่ใช่เรา คือต่อสู้กันไหว คือมีกําลังที่จะสู้ได้ แต่ถ้ามันสู้ไม่ได้นะ เวทนานี้มันท่วมท้นจนมันไม่ไหวเลย ถ้ามันไม่ไหวเลย เดี๋ยวก็ลุกไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “ดิฉันทําถูกไหมคะ ควรจะฝืนพุทโธต่อไปหรือนับเลข”

นับเลขก็ได้ ต้องอย่างนี้ ต้องแบบว่า หนึ่ง เวลาเราขับรถไป ข้างหน้าเป็นทางร่วมทางแยก เราจะไปทางไหน มีความจําเป็นไปทางไหน เวลาเราขับรถไป นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราพุทโธไป เราจะไปทางไหนได้ เราไปทางนั้น อย่างนี้คือเหตุการณ์เฉพาะหน้าที่ต้องเป็นปัจจุบัน ถ้าใครฝึกจนชํานาญแล้วนะ เวลาคนเขาขับรถจนชํานาญแล้วเขาจะไปถนน เขาเข้าเลนถูกต้อง แล้วเขาเลี้ยวของเขาไปเลย เขาเข้าถึงเป้าหมายของเขาเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราพุทโธนับเลขไปเรื่อยๆ ถ้ามันนับเลขไปได้ ถ้ามันไปได้มันก็ไปได้ ถ้าพุทโธนับเลขไปได้ คราวนี้เรามาแล้วเรามีธุระอย่างอื่น เราต้องไปทางอื่นก่อน เราก็พุทโธถี่ๆ หรือว่าถ้ามันจําเป็นต้องไปธุระหลายที่ เราจะใช้ปัญญา เวทนาไม่ใช่เรา เราไม่ใช่เวทนา มันเป็นที่ว่าเราจะใช้อะไรในปัจจุบันนั้น เรามีความจําเป็นอย่างไร เราต้องการสิ่งใด เราใช้ปัจจุบันนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่หนูทําถูกต้องไหม

ถูก แต่คําว่า “ถูก” มันถูกที่ว่าเราใช้งานอะไร ใช้งานตอนไหนไง จะว่าถ้าถูกอย่างนี้ บางคนเป็นเถรส่องบาตร ถ้าพุทโธถี่ๆ ถูกก็จะพุทโธถี่ๆ

พุทโธถี่ๆ มันเอาไว้เวลาสู้กับสิ่งที่เป็นนิวรณ์ สู้กับจิตใจที่มันจะตกภวังค์ เวลามันไปเจอสิ่งใด ถี่ๆ นี่ทําให้มันชัดเจน ทีนี้พอถี่ๆ บางทีจิตใจเราดีอยู่แล้ว มันเบาลงก็ได้ คือให้มันนุ่มนวลอย่างนี้ก็ได้ จิตใจที่นุ่มนวลก็ควรจะได้สิ่งที่นุ่มนวล จิตใจที่แข็งกระด้างมันก็ต้องใช้สิ่งที่มีความรุนแรงต่อกัน

เวลาพุทโธๆๆ ทุกคนจะพูดอย่างนี้นะ บอกพุทโธๆ พุทโธจนหายไปเลย

พุทโธมันหายไปเลย มันหายไปตรงไหนล่ะ พุทโธๆ เราชัดเจน มันชัดเจนตลอดจนมันพุทโธไม่ได้ ที่มันพุทโธไม่ได้แต่เราก็รู้อยู่ อย่างนี้ไม่ได้หาย

พุทโธไม่ได้แล้วมันชัดเจน นี่มันเข้าสู่สมาธิ คือจิตนี้มันเป็นเอกัคคตารมณ์ จิตมันเป็นหนึ่ง มันระลึกไม่ได้ มันเสวยไม่ได้ มันก็เป็นตัวของมันเอง แต่ถ้ายังพุทโธได้อยู่ พุทโธมีธาตุรู้แล้วระลึกพุทโธ มันเป็นสอง ก็ต้องสองไปก่อน

แต่นี้บอกว่า “เวลาพุทโธๆ แล้วมันละเอียดลง ละเอียดจนหายไปเลย”...ภวังค์ ไอ้ที่ว่า “พุทโธๆ จนพุทโธไม่ได้ พุทโธหายไปเลย” นั่นน่ะตายหมด

พุทโธจนมันชัดเจนของมัน ละเอียดจนมันรู้ของมัน ความจริงมันเป็นแบบนี้ คนภาวนาเป็นมันจะรู้

บางคนบอกว่า “พุทโธๆๆ จนพุทโธไม่ได้เลย”

เราจะบอกว่า “สมมุติว่านึกได้ไหม”

“ได้ค่ะ”

คําว่า “ไม่ได้” คือปฏิเสธไง ไม่ได้คือเรียกร้องไง ไม่ได้คือเรารู้อยู่แล้วว่ามันจะไม่ได้ เราก็เลยไม่ได้ไว้ก่อนไง ทั้งๆ ที่มันยังไปสอนอยู่ เพราะไม่ได้ก็เกิดจากความรู้สึก เราพุทโธมันก็เสวยอารมณ์ ระลึกไง วิตก วิจาร องค์ของสมาธิ เราวิตก วิจาร พุทกับโธ พุทกับโธ วิตก วิจาร แล้วไม่ได้กับได้ มันก็วิตก วิจาร ไอ้ที่ว่ามันละเอียด ละเอียดหรือหยาบ มันก็วิตก วิจาร เพียงแต่เราไปสวมชื่อของมันไงว่าเป็นอย่างนี้ๆๆ ไง แล้วก็ไปเทียบเคียงกันไง

แต่ถ้าเราปฏิบัติไป พอมีประสบการณ์มันจะรู้เรื่องอย่างนี้หมด จะพุทโธถี่ๆ ก็ได้ จะพุทโธนับเลขก็ได้ จะเป็นเวทนาก็ได้ เพราะเป็นแล้วมันใช้เป็นหมด เหมือนแม่ครัว แม่ครัวพอเข้าครัวไป ของในครัวหยิบใช้ได้ทุกอย่างเลย เพราะเราเป็นเจ้าของ เราทําได้หมดเลย

แต่ถ้าเราเข้าไปนะ อย่างเช่นเราจะยืมใช้ครัวอันนี้ เขาบอกว่าถ้าจะยืมใช้ให้ใช้มีดได้เล่มเดียว ใช้มีดกับกระทะเท่านั้น ไอ้นั่นเข้ามาแล้วใช้ชนิดเดียวอย่างนี้ แต่ถ้าเราเป็นเจ้าของครัว เราใช้ได้ทุกชนิดเลย เข้าไปในครัวเราใช้ได้ทุกชนิดเลย กรรมฐาน ๔๐ ห้อง การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ

“ดิฉันทําถูกไหมคะ”

ถูก ถูกหมดเลย แต่ดิฉันทําถูกไหมคะ แล้วมันสงบไหมคะ มันสงบไหม มันดีไหม เอาสิ่งที่มันสงบ มันดี นั่นแหละถูก คือการปฏิบัติมันต้องมีความสงบ มีความระงับ มีความสุข มีสัจจะ มีข้อเท็จจริง

ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เห็นไหม เวลาทุกข์ ทุกข์สิ่งที่เราพยายามกระทํากันมันเป็นสัจจะเป็นความจริง แล้วสมุทัยคือความลังเลสงสัย สมุทัยคือตัณหาความทะยานอยาก สมุทัยคือการเทียบเคียง สมุทัยคือการอยากได้ผลโดยที่เหตุไม่สมควร แล้วโดยมรรค ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ นี่โดยมรรค

โดยมรรค เห็นไหม โดยสมุทัยเป็นกิเลส นี่สมุทัยเป็นกิเลส เวลาโดยมรรค โดยมรรคคือธรรม ธรรมคือสัจธรรมความจริง โดยมรรค ถ้าโดยมรรค ทีนี้พิสูจน์กันแล้ว ถ้ามันเป็นความจริง เกิดนิโรธคือการดับ คือการรู้แจ้ง

ถ้าการรู้แจ้งขึ้นมา ถ้าพุทโธนับ เวลามันสงบขึ้นมามันก็รู้แจ้งในระดับของสมาธิ รู้แจ้งว่าถ้าพุทโธนับเลขแล้วทําสมาธิได้ดี คําว่า “ได้ดี” มันรู้แจ้ง รู้แจ้งในการนับนั้น แต่พอรู้แจ้งแล้ว สิ่งที่ต่อเนื่องไป พอรู้แจ้งแล้ว แจ้งอะไร

แจ้งในการนับเลขได้ผล แต่เวลาเวทนามันเกิด เพราะโดยปกติเราปลูกต้นไม้ไว้ในกระถาง ต้นไม้ในกระถาง ต้นไม้มันเล็กอยู่ในกระถางนั้นมันก็ปลูกต้นไม้นั้นได้ ถ้าต้นไม้มันโตขึ้น กระถางนั้นแตก เพราะมันต้องเบ่งจนกระถางนั้นแตก

นี่ก็เหมือนกัน พอพุทโธนับเลขมันได้ ต้นไม้มันก็ดีขึ้น แต่เวลามันโตขึ้น มันมีเวทนา มันมีการรับรู้ เห็นไหม ต้นไม้มันใหญ่ขึ้น ต้นไม้มันเจริญงอกงามขึ้น กระถางมันเล็กเกินไปแล้ว เราต้องเอาลงดิน เราต้องเปลี่ยนจากต้นไม้ต้องเอาลงดิน

ฉะนั้น ถ้าลงดินไปแล้ว ถ้าลงดินปลูกใหม่ ต้นไม้มันโตแล้วจะคํ้ายันอย่างไร แล้วถ้าลงดินไปแล้ว ถ้ารากแก้วมันยึดแล้ว มันเจริญเติบโตของมันไปได้ มันจะต่อเนื่องไป นี่จิตมันเป็นแบบนี้ ในการภาวนาจิตมันจะเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าข้อ ๒ นะ “ดิฉันใช้วิธีพุทโธและนับเลขไปด้วยในการทําสมาธิ ปรากฏว่าสามารถทําสมาธิได้ดี แต่เวลาเวทนาเกิด บางครั้งแรงมากจนไม่อยากจะนับเลข”

ถ้าเวทนามันเกิดนะ ถ้านับเลขต่อเนื่องไป ถ้ามันดับได้มันก็ดับได้ ถ้าดับไม่ได้ เราก็หันหน้ามาสู้มัน เห็นไหม “บางครั้งมันแรงจนไม่อยากจะนับเลข จึงเปลี่ยนมากําหนดพุทโธถี่ๆ”

ก็ได้

“หรือได้แต่คิดว่าเวทนามิใช่เรา ดิฉันทําถูกไหมคะ”

ดิฉันทําถูกไหมคะ อยู่ที่ว่าถ้าเปลี่ยนมานับเลขหรือถ้าเปลี่ยนมาถี่ๆ มันสู้ไหวไม่ไหว ถ้าไม่ไหว เราชัดๆ ขึ้นมา อย่างเช่นกลับไปนับเลขก็ได้ เพราะนับเลขมันชํานาญกว่า แต่ถ้าไม่ได้ หรือได้แต่คิดว่าเวทนาไม่ใช่เรา

ความคิดนั้นคือปัญญา มันไม่ใช่เราจริงๆ แยกกับมัน ถ้ามีกําลังต่อสู้มัน ถ้าปัญญามันเท่าทันนะ แวบ! หายหมดเลย ถ้าทันนะ แล้วเดี๋ยวก็มาอีก เพราะอะไร มันเร็วมาก

ฉะนั้น “ดิฉันทําถูกไหม”

ถูก

“หรือควรที่จะพุทโธนับเลขต่อไป”

หรือจะควรหรือไม่ควร หรือจะควรมันก็อยู่ที่ว่าเราทําแล้ว ออกไปถี่ๆ แล้วสู้ไหวไหม ถ้าสู้ไม่ไหว เวทนาเจ็บมากขึ้น ถ้ามากขึ้น กลับไปนับเลขดีกว่า เพราะนับเลขมันมีหลักเกณฑ์ แต่ถ้านับเลขไม่ได้ กลับมาทําความสงบ

“อย่างนี้หลวงพ่อไม่สับสนหรือ อย่างนี้หลวงพ่อสับสนแย่เลย”

สับสนต่อเมื่อเราทําแล้วเราไม่มีหลักเกณฑ์ แต่ขณะที่เราต่อสู้ เห็นไหม เราต่อสู้ เราจะต่อสู้กับเสือ เสือมันจะตบเอา เราจะใช้อะไรต่อสู้กับเสือ

กิเลส เราพุทโธนับเลขมาเรื่อยๆ มันมีอาวุธแล้ว แล้วกิเลสมันหลอกด้วยการเกิดเวทนา กิเลสมันหลอกด้วยความสับสน กิเลสมันหลอก เราจะหาวิธีการต่อสู้กับเสือ ต่อสู้กับกิเลส อย่างนี้เป็นการสับสนไหม

แต่ถ้าเราไม่มีเสือเลย เราไม่มีอะไรเลย เราไม่ได้ต่อสู้อะไรเลย เราสับสนกับตัวเราเอง เราย้ายไปย้ายมา อย่างนี้คือสับสน แต่ถ้าเราปฏิบัติแล้วมันไปเจอกิเลส มันไปเจอเสือ มันเจอการต่อต้าน เราจะมีสติปัญญาไหม เห็นไหม ในการปฏิบัติไม่ใช่ว่าจะย้ายแล้วมันจะสับสนไปหมดเลย

ถ้าเราไม่มีสิ่งใดเลย เราสับสนตัวเราเอง แต่เราทําของเรา เรามีสติปัญญาแล้วเราสับสนไหม เราไม่สับสน แต่สิ่งที่มันเกิดขึ้น เวทนามันเกิดขึ้น ทุกอย่างมันเกิดขึ้น กิเลสมันแสดงตัว เราจะต่อสู้กับมัน อย่างนี้ไม่ใช่สับสน อย่างนี้เป็นอุบาย ถ้ามีสติปัญญาจะมีอุบายต่อสู้ มีอุบายจัดการกับมัน แล้วการภาวนามันก็จะราบรื่นไป

ข้อที่ ๑ อยากเป็นสัมมาทิฏฐิ

ข้อที่ ๒ ภาวนาพุทโธถูกต้องไหม

ถ้าเราทําคุณงามความดี เราทําความเพียรของเรา ถูกต้อง ถูกต้องก็เป็นสัมมาทิฏฐิ แต่ถ้ามันเป็นกิเลสมันก็เป็นมิจฉา มิจฉาคือความสงสัย มิจฉาคือความให้เราล้มลุกคลุกคลาน อันนี้มันเป็นคําถามเนาะ อันนี้คําถาม ๒ คําถาม คําถามนี้จบ ทีนี้คําถามนี้เนาะ

ถาม : เรื่อง “เข้าใจแล้วดีจัง”

ขอบคุณค่ะ เข้าใจแล้วค่ะ หลวงพ่อตอบดีมาก

ตอบ : คําว่า “หลวงพ่อตอบดีมาก” คําถามเขาถามเรื่อง “ไปไอซียู” ใช่ไหม ไปไอซียู ไปโรงพยาบาลไปเห็นคนป่วย พอเห็นคนป่วยแล้วไปคิดแทนคนป่วยไง ไปคิดแทนคนป่วยว่าคนป่วยน่าจะทําอย่างนี้ น่าจะมีสติปัญญาอย่างนี้ จะได้ไม่ต้องทุกข์ยากอย่างนี้ แล้วมีความเห็นว่าเราควรจะให้คนป่วยทําอย่างไรมันถึงจะได้ไม่เจ็บไข้ได้ป่วย นี่พูดถึงคําถาม

เราก็ตอบไปว่า ตอบไปแล้วเนาะว่าเราไปเยี่ยมคนป่วย แล้วเราได้ไปเห็นคนป่วย มันเป็นประโยชน์มาก มันเป็นประโยชน์ นี่ไง เขาไปเที่ยวป่าช้า เขาไปพิจารณาอสุภะ พิจารณาต่างๆ ก็เพื่อประโยชน์นี้ไง เพื่อประโยชน์กับหัวใจเรา เพื่อให้เราสํานึกตน เพื่อให้เรามีสติสัมปชัญญะ

คนเราเวลาศึกษาธรรมมันรู้ชัดตอนที่เราศึกษา แต่สุดท้ายแล้วมันก็จางไป มันก็คิดนอกเรื่องนอกราวไป แต่เวลาเราไปเห็น เราไปเห็นคนป่วย เห็นคนเจ็บไข้ได้ป่วย มันสะเทือนมาก เพราะเราก็ต้องเป็นแบบนั้น

แต่เราเป็นแบบนั้นแล้วเราอยากจะช่วยเหลือเขา อยากจะช่วยเหลือเขา อยากจะให้ทุกอย่างเป็นอย่างที่เราคิด มันไม่ใช่ มันเป็นอย่างที่เราคิดไม่ได้ มันจะเป็นอย่างที่เราคิดได้อย่างไร แต่ถ้ามันเป็นอํานาจวาสนาบารมีของคน แต่ถ้าคนเขามีสติปัญญาเขาจะดีกว่าเราก็ได้ อย่างครูบาอาจารย์เวลาท่านเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา ท่านไปโรงพยาบาล ท่านไปโดยธรรมนะ ท่านไปโดยธรรม สิ่งที่ยังรักษาได้ก็รักษามันไป แต่ถ้ารักษาไม่ได้แล้วท่านก็วางของท่าน ถ้ารักษาโดยธรรมคือว่าจิตใจมันไม่หวั่นไหวไง นี่ธรรมสังเวช

แต่ถ้าเราไปดูเขา ถ้าจิตใจของเขาสูงส่ง มันก็เรื่องของเขา ถ้าจิตใจเขาตํ่าต้อย เราอยากให้รู้เหมือนเรา เราอยากให้เห็นเหมือนเรา แต่เรานี่ได้ เราได้เพราะอะไร เราได้เพราะว่าเราศึกษาธรรม แล้วเราศึกษาธรรม เราเป็นชาวพุทธ เราไปเห็นอย่างนั้นปั๊บ มันสะเทือนใจเรา เราถึงได้เตือนสติไง

ฉะนั้น ตอบแบบนี้ไง ตอบแบบนี้ว่า นานาจิตตัง จิตใจของเขาสูงตํ่าแตกต่างกัน ถ้าจิตใจของคนที่มันสูงมันก็สูงส่งอยู่แล้ว จิตใจคนที่ตํ่าต้อย แล้วเราอยากจะให้มีความรู้เหมือนเรา ให้สูงเหมือนเรา เราคิดแบบโลกไงว่าทางวิชาการให้การศึกษา เขาต้องเข้าใจ เขาเข้าใจแล้วเขาใช้ไม่เป็น เขาเข้าใจแล้วเขาใช้ประโยชน์ไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน เราจะพูดอย่างไรนะ ถ้าจิตใจของเขาไม่เปิดกว้าง จิตใจเขาไม่รับรู้ มันก็เป็นอย่างนั้นน่ะ

ฉะนั้น เราถึงพูดว่า เราเห็นสิ่งใดแล้วย้อนกลับมา ย้อนกลับมาใจของเราให้เป็นธรรมสังเวช เห็นสิ่งใดแล้วสะเทือนใจ มันเตือนใจเราไง มันเป็นธรรมสังเวช แต่เราจะไปคาดหมายว่าคนคนนั้นควรได้ประโยชน์อย่างนั้น คนคนนี้ควรได้ประโยชน์อย่างนี้ เราทําอย่างนั้นไป เราไปแบกโลก พอแบกโลกแล้วมันจะมีปัญหาขึ้นมา

ฉะนั้น เวลาตอบปัญหา ปัญหาอย่างนั้น ถ้าไม่ตอบปัญหาอย่างนั้นมันก็จะบอกว่า ทุกอย่างเราแก้ไขได้ ทุกอย่างเราทําได้

ใช่ ทําได้จริงๆ เราก็ทําได้ ทําได้ตามกําลังของเราเลย แต่ผลตอบสนอง ถ้าเขาได้ประโยชน์จากเราหรือเขามีจิตใจที่เป็นธรรม เขาก็ขอบคุณ แต่ถ้าจิตใจเขาเป็นกิเลส จิตใจเขาเห็นแก่ตัว จิตใจเขาไม่ต้องการ เขาก็หาว่าเราไปยุ่งกับชีวิตเขา

เราทําได้ เราทําได้แน่นอน แต่ผลตอบมาอยู่ที่ว่าเขาเห็นด้วยและไม่เห็นด้วย มันเป็นประโยชน์กับไม่เป็นประโยชน์เท่านั้น ถ้าเท่านั้น นี่ธรรมสังเวช กลับมาดูที่ใจของเรามันก็จบไง เอวัง