รู้ไม่แจ้ง

โดย พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต
ISBN : 978-616-7870-58-8

พิมพ์ครั้งที่ ๑

พฤศจิกายน ๒๕๖๒
จํานวน ๑๐,๐๐๐ เล่ม

จัดทําโดย

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เลขที่ ๕ หมู่ ๓ บ้านหนองแหน ต.หนองกวาง
อ.โพธาราม จ.ราชบุรี ๗๐๑๒๐

จัดพิมพ์ที่

บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จํากัด (มหาชน)
๓๗๖ ถนนชัยพฤกษ์(บรมราชชนนี) เขตตลิ่งชัน กทม.
โทรศัพท์ ๐-๒๔๒๒-๙๐๐๐ โทรสาร ๐-๒๔๓๓-๒๗๔๒

หนังสือเล่มนี้จัดพิมพ์เพื่อเผยแผ่เป็นธรรมทาน
ห้ามคัดลอก ตัดตอน หรือนําไปพิมพ์จําหน่าย
หากท่านใดประสงค์จะพิมพ์แจกเป็นธรรมทาน
โปรดติดต่อ มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
www.sa-ngob.com

คํานํา

ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญาและสัจจะ ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว เกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา ถ้าไม่ได้บวช ไม่ได้ปฏิบัติธรรม นับว่า เหยียบแผ่นดินผิด การปฏิบัติเพื่อมรรคผลนั้นยาก ผู้ปฏิบัติก็หายาก แต่ผู้รู้ถึงรู้แจ้งในธรรมหายากยิ่งกว่า ดังท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบปัญหาธรรม เพราะคนที่จะตอบหายาก โดยมาก รู้ตามกระแสสังคม รู้ตามตําราวิชาการจดจํากันมา จึงรู้ไม่ถึง รู้ไม่แจ้ง ตอบก็ไม่ได้ ไม่ตรง เพราะผู้ตอบตรง ต้องปฏิบัติจริงๆ จึงรู้ถึงรู้แจ้งและแก้ความสงสัยพร้อมชี้มัคโค คือ ทางอันเอก ทางให้หัวใจก้าวเดินได้

ใจนี้มหัศจรรย์และน่ากลัวมาก ใจเป็นได้ทุกอย่าง ครูบาอาจารย์ปฏิบัติไป ท่านกลัวใจของตัวเองมาก เพราะใจนี้ดีและร้ายได้ถึงที่สุด ทําให้พ้นทุกข์ได้ก็เพราะใจนี้ พ้นแล้วก็หายสงสัย ไม่ถาม และสอนได้ยาก เพราะคนปฏิบัติหายาก เมื่อเริ่มปฏิบัติก็มีอุปสรรคทั้งภายใน ภายนอก ทั้งปัญหาหญ้าปากคอก ปัญหาชีวิตฆราวาส การถือพรหมจรรย์

ในการทําบุญ บุญ คือ ความดี ทําดีแล้วให้จบ ไม่ให้ไปติดข้อง ส่วนการปฏิบัติ ต้องทําสัมมาสมาธิหรือทําความสงบใจก่อน ต้องพุทโธชัดๆ ความรู้ที่เรียนมาให้ใส่ลิ้นชักแล้วลั่นกุญแจไว้ ให้ปฏิบัติตามความเป็นจริง ถ้าสงสัยหรือว่ารู้ คือ ไม่รู้ ส่วนฆราวาสสอนธรรมดั่งคนตาบอด ไม่เป็นเหยื่อเชื่อตามเขา แต่ให้เชื่อและปฏิบัติตามครูบาอาจารย์ที่รู้แจ้ง มรรคผลความรู้แจ้งก็จะเกิดขึ้นมาในใจเป็นจําเพาะตน

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
ตุลาคม ๒๕๖๒

เวลาใจมันเป็นได้ ใจเป็นได้หลากหลายนัก

เวลามันเป็นทางร้าย ร้ายได้สุดๆ

เวลาจะเป็นทางดี ดีได้สุดๆ

ใจนี้น่ากลัวมาก น่ากลัวมาก

แต่เวลาทําถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้ว

ก็เพราะใจนี้แหละทําให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์

และเพราะใจนี้แหละมันทําสํารอกคายกิเลสออกไป

แล้วก็ทําลายตัวตน ทําลายภวาสวะ ทําลายภพ

แล้วทําลายภพแล้วมันเหลืออะไรล่ะ

มันจะเหลือ เหลือสิ่งที่มันเป็นไป

มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑

๑

ใจเป็นได้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๘ มิถุนายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ย้อนจิต”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูงยิ่ง กระผมชอบฟังธรรมะของหลวงพ่อก่อนนอนแทบทุกคืน และกระผมมีคําถามอยู่

กระผมชอบภาวนาด้วยพุทโธ มีอยู่ครั้งหนึ่งฝันว่าได้ไปในสถานที่แห่งหนึ่ง พอระลึกได้ว่าครูบาอาจารย์ท่านสอนว่าเป็นจิตส่งออก ท่านให้ย้อนจิตกลับมาด้วยคําบริกรรมพุทโธ กระผมก็เริ่มบริกรรมพุทโธในฝันนั้นทันที ท่องพุทโธเร็วๆ จิตก็จดจ่อที่พุทโธ ทันใดนั้นเหมือนตัวเองหายแว็บไปในสถานที่แห่งหนึ่ง (ในฝัน) ก็รู้ว่ายังคงส่งออกอยู่ ก็พุทโธเข้าไปอีก มันก็หมุนติ้วไปอีกแห่งหนึ่ง จากนั้นมันก็ถอนขึ้นมา รู้สึกว่าเหนื่อยมาก กระผมเลยอยากให้หลวงพ่อได้โปรดช่วยชี้แนะด้วยนะครับ

ตอบ : นี่พูดด้วยการชี้แนะนะ ในการปฏิบัติ ทุกคน เราปฏิบัติแล้วครูบาอาจารย์ท่านบอกว่าเราต้องพยายามทําใจให้สงบก่อน

คําว่า “ทําใจให้สงบก่อน” มันเหมือนกับคนทุกคนร่างกายแข็งแรง คนที่แข็งแรง คนที่แข็งแรงแล้วมันจะทําสิ่งใดก็ได้ คนที่ยังอ่อนแอ คนที่ไม่มีกําลังไปทําสิ่งใดมันทําได้ยาก เราจะคลานไป เราจะกลิ้งไปทํางาน มันเป็นได้แบบโลกๆ ไง ฉะนั้น เราต้องทําความสงบของใจก่อน

ทีนี้คําว่า “ทําความสงบของใจ” คือทําสมาธิ แต่สมาธิมันมีสัมมาสมาธิกับมิจฉาสมาธิ การทํามิจฉาคือว่าทําให้ความหลงใหลไปโดยที่ไม่มีสติปัญญา นั่นเป็นมิจฉา มันก็เป็นความว่างๆ ความเวิ้งว้าง นี่มันเป็นมิจฉาสมาธิ คําว่า “มิจฉา” มันก็เข้าสู่สัมมาทิฏฐิไม่ได้ ฉะนั้น ถ้าเป็นมิจฉาก็เป็นมิจฉานะ

แต่ถ้าเป็นสัมมาล่ะ เราทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าใจสงบแล้ว จิตเราสงบแล้ว ความสงบ เห็นไหม ความสงบคือจิตมันปล่อยวาง ปล่อยวางความเป็นภาระรุงรังที่มันคิดค้นของมันขึ้นมา มันปล่อยวางของมัน ถ้ามันปล่อยวางของมัน มันเป็นอิสระ เป็นอิสระแล้วมันจะมีกําลัง มันมีกําลัง พอมีกําลังทําสิ่งใดมันก็จะเป็นประโยชน์ในการภาวนา

๑. การทําความสงบของใจได้ความสุขก่อน จิตนี้จะมีความสุข ความสงบระงับ หนึ่ง

๒. มีกําลัง มีกําลังแล้วต้องมีเชาวน์ปัญญา

ถ้ามีเชาวน์ปัญญา ศีลแล้วเกิดสมาธิ สมาธิมันจะค้นคว้าฝึกหัดใช้ปัญญา มันก็จะเป็นวิปัสสนาไปข้างหน้า

แต่ด้วยทางโลกเขาบอกว่า “ทําสมถะ ทําพุทโธเป็นสมถะ มันไม่เกิดปัญญา” มันเกี่ยงงอนกัน มันเกี่ยงงอนว่าควรทําอย่างนั้น ควรทําอย่างนี้ พอเกี่ยงงอนแล้ว เราปฏิบัติเราก็โลเลอยู่แล้ว แต่พอเราปฏิบัติ เราโลเลอยู่แล้ว หนึ่ง

สอง เวลาเราปฏิบัติไป การทําความสงบของใจนี่ทําแสนยาก

ทํางานสิ่งใดก็ทําได้ง่ายๆ ทั้งนั้นน่ะ แต่จะทํางานด้วยการควบคุมใจ ทํางานด้วยการภาวนามันแสนยาก แสนยากเพราะอะไร เพราะกิเลสมันปลิ้นปล้อน เพราะจิตใจมันมีแต่กิเลสครอบงําอยู่ มันปลิ้นปล้อน มันทําให้เราทําได้ยากทั้งนั้นน่ะ พอเวลาทํายากมันก็ล้มลุกคลุกคลาน

ทีนี้พอใครมาเสนอแนวทางที่มันสะดวก ใครมาเสนอแนวทางที่เข้ากับกิเลสนี่ชอบ “ไม่ต้องไปทํา เราใช้ปัญญาไปเลย” ส่วนใหญ่เวลาที่พูดอย่างนี้มันพูดไปเชิงกิเลสนํา กิเลสมันให้พูดอย่างนั้น กิเลสมันมีความชอบอย่างนั้น เวลาใครพูดอย่างนั้นแล้วมันก็ชอบกัน มันก็ทําตามกิเลส ทําตามกิเลสสั่ง ทําตามกิเลสเปิดโอกาสให้เราพอทําได้ มันได้แค่นั้นน่ะ

แต่ถ้าเราทําเป็นสัมมาสมาธิ เรากําหนดพุทโธของเรา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรา ถ้าจิตมันสงบเข้ามา มันไม่ใช่ทําตามกิเลส มันฝืนกิเลส มันฝืนกิเลส มันจะปราบปราม มันจะยับยั้งกิเลส

ทีนี้กิเลส กิเลสมันเป็นเจ้าอํานาจ ใครไปต่อต้านมัน ใครไปฝืนมัน มันไม่ชอบ มันไม่พอใจหรอกที่ใครจะไปขัดขวางมันน่ะ กิเลส ใครไปขัดขวางมัน มันไม่พอใจคนนั้นน่ะ มันเกลียดขี้หน้าคนนั้น แต่ถ้าทําตามมันนะ กิเลสมันชอบ กิเลส ถ้ามันไปอยู่ในพวกมัน มันชอบหมดเลย

ฉะนั้น เวลากิเลสนํา เวลาพูดกัน พูดไปเป็นในเชิงสัญญาอารมณ์ พูดในเชิงทางวิชาการ ทางวิชาการ ทางทฤษฎี ทฤษฎีคือฉลากยา เอาฉลากยามาวิเคราะห์วิจัยกัน แต่ไม่เคยได้รับเนื้อยา ไม่เคยได้กินยา ไม่เคยเห็นสรรพคุณของยา ไม่เคยเห็นสิ่งใดๆ เลย ฉะนั้น พอคนที่ไม่เคยเห็นมันพูดสิ่งใดมันก็ไปตามฉลากยา ฉลากยามันแปะที่ขวดยา มันมีอยู่แล้ว พอพูดขึ้นไป คนที่วุฒิภาวะอ่อนด้อย พอเห็นฉลากยาก็เชื่อ ก็เชื่อ เชื่อตามอย่างนั้นไป มันเป็นไปอย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้าเราจะฝืนกิเลส เราจะต่อสู้กับกิเลส เราจะต้องมีสติ เราต้องต่อสู้ของเรา เราทําความเป็นจริงของเรา ถ้าทําความเป็นจริงของเรา มันจะทุกข์ยาก พอมันทุกข์ยากขึ้นมา พอคนเสนอแนะมันเป็นแนวทางนั้น หนึ่ง

สอง เวลาคําถามขึ้นมา “ผมฟังเทศน์หลวงพ่อทุกคืนเลย ผมชอบฟังเทศน์หลวงพ่อมากเลย แล้วเวลาผมปฏิบัติไป ผมกําหนดพุทโธเหมือนกัน แต่เวลาผมปฏิบัติไปนี่ผมหลับไป ผมฝันไป”

เห็นไหม การว่านอนหลับแล้วมันฝัน มันเป็นความฝัน ความฝันมันเป็นนิมิต มันเป็นความฝันอันหนึ่ง มันเป็นสิ่งบอกเหตุอย่างหนึ่งได้

ฉะนั้น ความฝัน แต่พอเราฝันแล้วเราก็ยังฝัน ฝันว่าเรากําหนดพุทโธ เราฝันอยู่ครั้งหนึ่ง เรากําหนดพุทโธ พอเรากําหนดพุทโธ เราฝันว่าเราไปอยู่ในที่ใดที่หนึ่ง ในความฝันนะ นี่ยังดีอยู่ ในความฝันมีสตินะ พอในความฝัน พอมันฝันไปแล้วก็บอกว่า ครูบาอาจารย์ท่านบอกอย่างนี้เป็นการส่งออก รีบกลับมาพุทโธ

อ้าว! มันก็พุทโธในความฝันนะ ฝันด้วย แล้วยังฝันให้พุทโธอีก ในฝันมันท่องพุทโธ พอท่องพุทโธมันก็กลับมา เออ! มันยังมีคุณสมบัติ พอฝันไปแล้ว พุทโธมันยังกลับมา กลับมา พอขาดสติแว็บ ไปอีกแล้ว หมุนติ้วๆ มันก็เปลี่ยนสถานะไปไง ฝันเรื่องนี้ ฝันเรื่องต่อเนื่องไป อารมณ์เราคิด คิดเรื่องหนึ่ง พอเรื่องหนึ่งจบแล้วก็ต่อเรื่องสอง เรื่องสาม เรื่องสี่ นี่สัญญาอารมณ์มันต่อเนื่อง มันมีอารมณ์ความรู้สึกเกี่ยวเนื่องกันไป

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพุทโธๆๆ ถ้าเวลามันสงบเป็นหนึ่ง มันไม่ต่อเนื่อง พุทโธมันตัดๆ มันจะจบที่มัน เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน เวลาบอกกลับมาที่พุทโธ พอพุทโธ มันกลับมาพุทโธปั๊บ มันแว็บอีก มันก็ไปอีก มันไปอีก

ฉะนั้น จะบอกว่า สิ่งที่ใจ เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูดนะ ใจของคนมหัศจรรย์นัก เวลามันดี มันดีได้ถึงว่าประเสริฐจนคิดว่าเป็นถึงพระอรหันต์ได้ เวลามันคิดร้ายนะ ใจมันเป็นได้หลายหลาก คนที่ภาวนาไปแล้วจะกลัวมาก กลัวใจของเราเอง

ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติไปท่านไม่กลัวอะไรเลย เห็นไหม เราไปปฏิบัติ กลัวภูตผีปีศาจ กลัวความทุกข์ความยาก กลัวลําบาก แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านจะกลัวใจตัวเอง

ใจเรานี่นะ เวลาถ้าสติปัญญามันดี มันดีมากๆ เลย มันคิดแต่เรื่องดีๆ ทั้งนั้นเลย เวลามันร้ายนะ มันคิด มันคิดทําลายคนอื่น แม้แต่คิดทําลายตัวเราเอง คิดทําลายโอกาสของเราในการปฏิบัติ ใจมันเป็นได้หลากหลาย เป็นได้ร้อยแปด เป็นได้มหัศจรรย์นัก

ฉะนั้น ถ้าใจมันมีกิเลส แล้วถ้ากิเลสมันไม่มีการควบคุม เวลามันไปตามอํานาจของมัน เห็นไหม ใจมันเป็นได้ทุกๆ อย่าง เป็นดี ดีได้สุดๆ เป็นร้าย ร้ายได้สุดๆ เลย

แต่ถ้าเวลาปฏิบัติ ถ้าเป็นดี เราจะต่อสู้กับมัน นี่ใจมันเป็นได้หลายหลาก ถึงเวลาปฏิบัติแล้วถ้าเป็นความจริงขึ้นมา มันก็เป็นความจริงจากใจปฏิบัติขึ้นมา

แล้วเรานี่ก็ปฏิบัติ แต่มันฝันไป คําว่า “ฝัน” มันมีแบบว่ามันเป็นจริต ถ้าคนจะฝันนะ นอนที่ไหนก็ฝัน ถ้าคนไม่ฝันนะ มันก็แปลกใจนะ เวลาคนไม่เคยฝันเลย เวลาคนที่เขาฝันเขาคุยกัน เขาจะนั่งฟังอ้าปากเลยนะ เอ๊! มันเป็นไปได้อย่างไรเพราะเราไม่เคยเป็น

คนไม่เคยเป็นก็ไม่เคยเป็น จะไม่เป็นนะ ถ้าคนมันจะเป็นน่ะ คนมันจะเป็น นี่จริตของใจ พันธุกรรมของมัน ถ้ามันจะเป็นมันก็เป็นของมัน ถ้าเป็นของมัน เห็นไหม

ก่อนนอน ครูบาอาจารย์ท่านสอนนะ ก่อนนอน เราจะพุทโธๆ พร้อมกับหลับไปเลย ถ้าหลับไป หลับไปโดยความมีสติ หลับไปโดยความมีสติสมบูรณ์ มันจะไม่ค่อยฝันนอกลู่นอกทาง

เวลาแก้ คนที่ฝันนะ ฝันเรื่องนู้นฝันเรื่องนี้ เราจะแก้อย่างไร เราจะแก้ด้วยเวลานอน นอนพุทโธๆๆ ของเราไปเรื่อย พุทโธของเราไปเรื่อยจนกว่ามันจะหลับไป หลับจนสนิทไป แล้วตื่นขึ้นมามันจะแก้มันไปเรื่อยๆ

ถ้ามันจะเห็นนิมิต มันจะรู้เห็นในการประพฤติปฏิบัติ มันต้องรู้เห็นพร้อมกับการนั่งสมาธิ พร้อมกับสติสมบูรณ์ ถ้าเรามีสติสมบูรณ์ เราจะบริหารจัดการ การบริหารจัดการคือสติปัญญามันจะเป็นมรรค ถ้ามันเป็นมรรคขึ้นมา เราปฏิบัติมาเพื่อมรรคเพื่อผล มัคโคคือทางอันเอก ทางให้หัวใจนี้ก้าวเดินไป

แต่ถ้ามันฝัน ความฝันมันขาดสติ ความฝันมันควบคุมไม่ได้ ความฝันมันเป็นเรื่องสังขาร สังขารอันละเอียดในใจมันปรุง เห็นไหม ดูสิ ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า ตั้งแต่เราเกิดมาไม่เคยดับเครื่อง ไม่เคยดับเครื่อง เครื่องยนต์ติดแล้วไม่เคยดับเลย คนเราเวลาเกิดมาแล้ว จิต ความรู้สึกมันไม่เคยพักเลย ไม่เคยพักเลย แม้แต่เวลาหลับก็ยังฝัน เห็นไหม ในฝันมันก็ไม่ได้พักเครื่องไง

แต่ถ้าเราทําสมาธิ พุทโธๆ พอจิตมันสงบ เครื่องยนต์ที่มันติดมาตั้งแต่เราเกิด เวลาเข้าสมาธินั่นน่ะคือดับเครื่อง เครื่องได้ดับได้พักได้ผ่อน ถ้าเครื่องได้ดับได้พักได้ผ่อน เวลาเราตื่นขึ้นมา เครื่องก็ทํางานต่อเนื่องกันไป แต่เครื่องมันได้พัก พอเครื่องได้พัก มันก็ต้องใช้งานได้มากขึ้น มันเป็นประโยชน์มากขึ้น การทําสมาธิมันได้ประโยชน์แบบนี้ นี่ประโยชน์ในตัวของสมาธินะ แล้วสมาธิ เวลาทําสมาธิแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาเกิดภาวนามยปัญญา พอเกิดภาวนามยปัญญา มันจะชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันเป็นความฝันน่ะ ย้อนจิตไปแล้ว ความฝันนั่นวางไว้เลย เราจะไปแก้ไขกิเลสในความฝันไม่ได้หรอก ถ้ามันแก้กิเลสในความฝันได้นะ ในเมืองไทยจะมีมหาเศรษฐีเยอะแยะไปหมดเลย เพราะเวลาทุกคนทําธุรกิจ คิดได้เลยว่าเราจะรํ่าเราจะรวย เราจะประสบความสําเร็จ แต่เวลาทําจริงๆ ไปแล้วมันประสบความสําเร็จเท่าไรล่ะ

ในการทําธุรกิจนะ เขาบอกว่า ถ้าฝึกหัดการตั้งธุรกิจใหม่ ถ้ามันเสียหายไป ๗๐ เปอร์เซ็นต์ คือตั้ง ๑๐๐ บริษัท เสียหายไป ๗๐ บริษัท อีก ๓๐ บริษัทอยู่รอดได้ นั่นน่ะคือสมบูรณ์ที่สุด นั่นดีที่สุดแล้ว

เขาให้เสียหายถึง ๗๐ เปอร์เซ็นต์น่ะ เราตั้งบริษัทใหม่ ที่ล้มลุกคลุกคลานให้ถึง ๗๐ เปอร์เซ็นต์ ๓๐ เปอร์เซ็นต์ที่มันมาได้ ๓๐ เปอร์เซ็นต์ที่ประสบความสําเร็จ นี่ขนาดทํากันโดยมีสติปัญญานะ ฉะนั้น สิ่งที่เวลาเราประสบความสําเร็จ เราจะทํา มันจะต้องมีสติมีปัญญา

ฉะนั้น ไอ้ที่ว่านอนฝันนะ “ผมชอบธรรมะหลวงพ่อมาก ฟังหลวงพ่อทุกคืนเลย แล้วก็หลับไปเลย แล้วก็ฝันไปว่า”

ฝันไปว่า ถ้ามันฝัน มันเป็นเหตุที่สุดวิสัย เพราะหลับ แก้ไขสิ่งใดไม่ได้ มันจะมีประโยชน์อย่างเดียวเท่านั้นน่ะ ประโยชน์ว่า เราฝันดี เราฝันถึงอนาคตว่าเราจะประสบความสําเร็จอะไร มันเป็นการบอกแนวทางของเรา ถ้าเป็นแนวทาง แนวทางก็เป็นความฝัน ยังไม่เป็นความจริง แล้วถ้าทําความจริงก็ต้องตื่นขึ้นมาแล้วทําให้มันได้จริง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันเป็นในความฝันทั้งหมดนี่ยกไว้ เพราะว่าคําถามถามว่า สิ่งที่ถามมานี่เขาวงเล็บไว้เลยนะ “ในฝันนะ ในฝันไม่ใช่ความจริง” แล้วเอาเรื่องของความฝันมาถามคนที่ไม่ได้นอน ไม่ได้ฝัน ตอนนี้พูดกันสดๆ แล้วเรื่องความฝัน

แต่ที่เราพูดนี่เราพูดให้เห็นว่า จิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก จิตนี้น่ากลัวมาก ทั้งๆ ที่ว่าจิตของเรานะ เวลาสุขเวลาทุกข์ เราสุขเราทุกข์เอง แล้วเราก็ปรารถนาแต่ความสุขทั้งนั้นน่ะ แต่ทําไมเราทําใจของเราให้มันเป็นปกติสุขอยู่ตลอดเวลาไม่ได้ล่ะ ทําไมถึงเวลาแล้วมันจะมีแต่ความทุกข์เผาลนใจของเราล่ะ

ความทุกข์เผาลนใจเพราะใจเรายังไม่ได้ฝึกหัด พอใจเราไม่ได้ฝึกหัด มันไม่รู้สิ่งใดว่าเป็นบวกเป็นลบ แต่สิ่งที่ว่าเป็นบวก ถ้าเป็นธรรม เป็นคุณธรรม มันเป็นบวก เราต้องเหยียบคันเร่ง แต่เวลาเป็นลบ สิ่งใดที่มันเจ็บชํ้านํ้าใจ สิ่งใดที่มันเป็นแผล สิ่งใดชอบคิดนัก ชอบคิดนัก สิ่งที่เป็นลบชอบคิดนัก คิดแล้วมันก็ทุกข์ใจไง เห็นไหม ขนาดว่าเรายังไม่ฝึกหัด เรายังไม่รู้เลยว่าสิ่งใดมันเป็นบวกเป็นลบ แต่พอเราฝึกหัดไปแล้ว เราได้ฝึกหัดแล้ว เราจะแยกได้เป็นแล้ว อะไรเป็นบวกอะไรเป็นลบ

ถ้าเราตรึกในธรรม ตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรึกในธรรมของครูบาอาจารย์ของเรา เราฟังธรรมมาแล้วเราเอาคุณธรรมนั้นมาตรึก มาคิดคํานึงถึง นี่มีความสุข เหยียบคันเร่งๆๆ พยายามทําให้มันเกิดขึ้นดีงามขึ้นมา คนเรามีความสุขไปภาวนามันก็ภาวนาได้ง่าย

แต่เวลามันไปคิดในลบ มันคิดในลบ คิดถึงภาวนาแล้วทุกข์ยาก จะไปภาวนาแล้วก็วิตกกังวลว่าไม่มีข้าวจะกิน ไปอยู่ในป่าในเขาก็กลัวผี เดี๋ยวเสือมันจะเอาไปกิน โอ๋ย! จะปฏิบัติมันทุกข์ยาก นี่คิดลบไง

เรายังไม่ได้เจอมันเลย เรายังไม่ได้เจอ ยังไม่ได้สัมผัสเลย สิ่งที่ยังไม่ได้เจอ ไม่ได้สัมผัสเลย เรามาเผาใจเราทําไม ถ้ามันมีสติปัญญามันจะคิดอย่างนี้ไง มีสติปัญญา ปัญญามันจะลบล้างได้ ปัญญามันจะเคลียร์ เคลียร์ให้ใจของเราคิดแต่เรื่องดีๆ เรื่องที่ไม่ดีเราก็คิด แต่วางได้ วางได้ด้วยปัญญา

ปัญญาคือเหตุผล เรามีเหตุมีผลที่เหนือกว่า เรามีเหตุมีผลเหนือกว่าที่กิเลสมันปลุกขึ้นมา กิเลสมันแหย่ขึ้นมา เรามีเหตุมีผลที่เหนือกว่าว่า เราอยากได้อะไร เราปรารถนาสิ่งใด เรายังไม่เจออุปสรรคอะไรเลย เราจะไปตื่นเต้นกับอะไร สิ่งที่ยังไม่เคยพบเคยเห็น แต่เราก็ต้องปฏิบัติของเราไปก่อน ถ้าปฏิบัติไปได้จริง มันไปเคลียร์ พอไปเคลียร์ปั๊บ มันก็วางได้ มันก็ไปคิดได้ มันก็ไม่เอาไฟมาเผาตัวเอง นี่ไง ถ้ามันฝึกหัด ถ้าฝึกหัดจิตใจ จิตใจมันเข้มแข็งขึ้นมา มันจะมีวุฒิภาวะแบบนี้ แบบที่พูดนี่

แต่ถ้าใครปฏิบัติแล้วนะ มันจะมีวุฒิภาวะอย่างนี้ปั๊บ มันก็แยกได้ใช่ไหม ถ้าแยกว่า เราตรึกในธรรม เราระลึกถึงธรรมของครูบาอาจารย์ ระลึกถึงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันปลื้มใจดีใจ เออ! อย่างนี้เราก็ระลึกอย่างนี้

แล้วถ้าเราปฏิบัติพุทโธๆ จิตสงบด้วย เราไม่ระลึกแล้ว มันเป็นจริง ถ้าเป็นจริง มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นจริง มันจับได้จริงๆ ถ้ามันเป็นจริงมันก็เป็นความจริงของเรา ถ้าเป็นจริงมันยิ่งมั่นคงเข้าไปใหญ่ แล้วทีนี้มันจะไปกลัวอะไรล่ะ นี่ถ้ามันปฏิบัติ

เราบอกว่า ถ้าจิตใจมันได้ฝึกหัดอย่างนี้ มีวุฒิภาวะอย่างนี้ มันจะเจริญขึ้นมาอย่างนี้ มันจะดีงามอย่างนี้ แต่ถ้ามันไม่ได้ฝึกหัด มันหยิบจับ เวลาคิดดีก็รู้ว่าคิดดีก็ดีใจ แต่เวลาคิดลบคิดชั่วมันไม่รู้ แล้วพยายามจะผลักออก มันไม่ออก มันเลยเป็นตัณหา วิภวตัณหา

ตัณหาคือความแสวงหาอยากให้เป็น วิภวตัณหาคือพยายามผลักออก แต่มันไม่ออก นี่ตัณหา ๓ ถ้ามันเป็นตัณหา มันเป็นสมุทัย มันก็อยู่ในหัวใจ เราฝึกหัดอย่างนี้ ปฏิบัติอย่างนี้ มันจะดีขึ้น

ทีนี้เขาถามมาว่า ย้อนจิตของเขา

เราจะบอกว่า สิ่งที่ฝันก็วางไว้ เอาจริงๆ เอาเวลานั่งสมาธิภาวนา เอาเวลามีสติปัญญาควบคุมได้ สิ่งที่เป็นความฝันก็แค่เอาความฝันมาเป็นแนวทางว่าเราเคยฝัน เราเคยเป็นเคยไป แต่ถ้ามันจะไม่ฝันก็ไม่ได้ ถ้าคนเคยฝันนะ คือลายพิมพ์ใจ ลายนิ้วมือใครก็เป็นแบบนั้น ลายพิมพ์ใจเป็นอย่างนั้น ถ้ามันจะฝันมันก็เห็นของมัน แต่วาง

ไม่ต้องเขียนมาถามอีกนะ ถ้าฝันอีก เขียนมาอีก ความฝันก็มีเท่านี้ มันจะดีมากขนาดไหน มันก็เลยกลายเป็นการทํานายฝันไปเลย ต่อไปฝันอะไรก็ถามหลวงพ่อแล้ว หลวงพ่อจะทํานายฝันไปหมดเลย

เป็นความฝัน เก็บไว้ เก็บไว้ว่าเราเคยฝัน เป็นจริงของเรา แล้วภาวนาให้จริงขึ้นมา นี่พูดถึงการปฏิบัติมันต้องจริงอย่างนี้ไง มันต้องเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เป็นปัจจุบัน รู้เท่าทันตลอดเวลา นี่ถึงเป็นความจริงขึ้นมา มันปฏิบัติจะดีขึ้นมา

ฉะนั้น สิ่งนี้เป็นสมบัติของใจ ถ้าปฏิบัติได้เป็นอริยทรัพย์ สิ่งที่เราแสวงหา หน้าที่การงานนี้คือปัจจัยเครื่องอาศัย คน เขาบอกว่า คน จะดูคนว่าดีหรือไม่ดี ดูที่ผลงาน เขารับผิดชอบงานของเขา เขาทําของเขา นั่นเป็นคนดีของเขา คนเราจะดีจะชั่วอยู่ที่การกระทํา ถ้าเขาทําดีขึ้นมาก็เป็นความดีของเขา นี่การกระทําทางโลก

แล้วกิริยาของใจ กําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นการกระทําของใจ ถ้าใจกระทํา เรานั่งเฉยๆ นั่งสมาธินี่นั่งเฉยๆ แต่ใจนี้มันฟุ้งซ่านมาก ใจนี้มันคิดร้อยแปดเลย

แต่ถ้าเอาใจของเราไว้ในอํานาจของเรา กายวิเวก จิตก็วิเวก ถ้าจิตวิเวกได้ นี่เป็นพื้นฐานของพระกรรมฐาน กรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน

เราหาฐาน หาที่ทํางานของใจ ถ้าจิตเป็นสมาธิ นั่นน่ะกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ฐานที่ตั้งของเราจะก้าวเดินไปโดยการสร้างมรรคสร้างผลขึ้นมาในใจของเรา จนถึงที่สุดสิ้นแล้ว ทําลายทั้งหมดแล้ว เราจะเห็นผลตามความเป็นจริง

นี่พูดถึงว่าย้อนจิตนะ จบ

อันนี้ก็เป็นอีกประเด็นหนึ่งนะ

ถาม : เรื่อง “ความลืม”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง วันนี้หนูเขียนมากึ่งรายงาน กึ่งสงสัยค่ะ หนูเคารพหลวงพ่อมากค่ะ แต่หนูจะไม่อารัมภบทให้มากความนะคะ หนูว่าไปเลยนะคะ

๑. หนูไม่ได้มาภาวนาที่วัดได้ระยะหนึ่งแล้ว แต่ก็ยังทําที่บ้านตลอด นั่งสมาธิบ้าง นอนสมาธิบ้าง เวลานั่งไป หนูก็พิจารณาอารมณ์ความรู้สึกเสมอๆ ค่ะ

๒. หนูก็รู้สึกว่าตัวเองเปลี่ยนไปเรื่อยๆ วนไปวนมา ช่วงนี้หนูจะวนเวียนอยู่ ๒ เรื่อง คือเรื่องที่เกี่ยวกับสัญญา และอีกเรื่องหนึ่งหนูเฝ้าดูอาการอยู่ค่ะ

๒/๑. หนูถูกพี่ที่บ้านต่อว่าว่าหนูไม่มีสติเพราะหนูจําอะไรไม่ค่อยได้ (เขาเหมือนเยาะหน่อยๆ เพราะเห็นหนูภาวนา แต่กลับจําอะไรไม่ค่อยได้ เลยเป็นคนไม่มีสติในความรู้สึกของเขา) แต่สําหรับหนู สัญญา อนัตตา เมื่อก่อนหนูจะเห็นว่าเมื่อก่อนบางเรื่องมันจําได้ มันก็จําได้ บางเรื่องมันจําไม่ได้ มันก็จําไม่ได้เอง เราจะจําได้ทุกเรื่องดังใจมันทําไม่ได้ แล้วหนูก็ไม่รู้สึกทุกข์ร้อนด้วยค่ะ

แต่เมื่อผ่านมาระยะหนึ่ง หนูรู้สึกว่า สัญญาของหนูมันทํางานอย่างไร เมื่อหนูได้ยินอะไรหรือมีเหตุการณ์อะไรเกิดขึ้น ถ้าหนูไม่แปลมันเป็นภาษา (บัญญัติ) มันก็จะเลือนๆ แล้วหนูก็จะลืมมันไป คือนึกไม่ออกว่าเมื่อวานหรือวันนั้นเกิดอะไรขึ้น ยกเว้นแต่เหตุการณ์ที่มันเป็นผลกับจิตใจมาก ซึ่งส่วนใหญ่จะถูกแปลแบบซํ้าหลายรอบจะจําได้ แต่ก็แค่แป๊บเดียว ถ้าเลยไปนิดหนึ่ง หนูจะจําได้ว่าพูดจาไม่ดีเลย แต่จําไม่ได้ว่าพูดว่าอย่างไร แล้วก็คร้านจะไปนึกว่าเขาพูดว่าอย่างไรค่ะ มันก็เลยพากันลืมไปหมด แต่ไม่ทําให้ทุกข์นะคะ หนูก็เลยคิดว่าสัญญาเป็นตัวทําให้เกิดทุกข์

ที่หนูถามหลวงพ่อก็คือหนูคิดไม่ผิดใช่ไหมคะว่า ความจําได้ไม่ได้แปลว่ามีสติเสมอไป แต่มีสติคือระลึกรู้ รู้ตัวว่าทําอะไรอยู่ และรู้สึกตัวว่าจิตรู้สึกอะไรอยู่ ไม่ใช่จะให้หลวงพ่อรับรองว่าหนูคิดไม่ผิดนะคะ เพียงแต่เผื่อหลวงพ่อจะมีคําแนะนํา หรือหนูควรต้องแก้ไขตรงไหน จบแล้วค่ะ

ตอบ : นี่เขาว่าของเขานะ ปัญหามันไม่ใช่ปัญหาที่บอกตั้งแต่ทีแรก แต่ปัญหามันเกิดขึ้นเพราะว่า ที่บ้านมีพี่น้อง พี่น้องเขาไม่ได้ภาวนา แต่เราเป็นคนภาวนา พอเราเป็นคนภาวนา เขาก็คาดหมายว่าคนภาวนาต้องมีสติต้องมีสัมปชัญญะดีกว่าคนไม่ภาวนา แต่เราเป็นคนภาวนา แต่พี่น้องเขาพูดแล้วเขายิ้มๆ เยาะๆ ด้วยว่าคนภาวนาขี้หลงขี้ลืม

ถ้าเราขี้หลงขี้ลืม ขี้หลงขี้ลืมในเรื่องอะไรล่ะ ถ้าเราขี้หลงขี้ลืมในเรื่องเป็นการสื่อภาษา เป็นสิ่งที่ว่าสังคมเราอยู่ด้วยกันมันก็ต้องสื่อกัน ต้องทําหน้าที่การงานในบ้าน เราควรจะมีสติสัมปชัญญะ เพราะเขาคาดหวังกับนักปฏิบัติไง

เวลาสังคมเขาโทษ เขาโทษว่าสังคมมีปัญหาขึ้นมาก็เพราะพระ ก็เพราะพระนี่ พระในเมืองไทย ๔-๕ แสนองค์ ไม่สั่งสอนสังคม ไม่สั่งสอนประชาชน ประชาชนก็เลยจี้ปล้น มีแต่ผู้ร้ายในสังคมไทย สังคมชาวพุทธมันควรจะเป็นสังคมที่ร่มเย็นเป็นสุข สังคมชาวพุทธไม่ร่มเย็นเป็นสุขก็เพราะพระนี่ พระ ๔ แสนองค์ พระ ๔ แสนองค์ไม่รู้จักสั่งสอนศีลธรรมจริยธรรมประชาชน ถ้าประชาชนได้รับการสั่งสอนจากพระ ๔ แสนองค์ เป็นคนดีขึ้นมาแล้ว ประเทศชาติก็จะมีความร่มเย็นเป็นสุข

นี่อะไรล่ะ ก็เขาคาดหวังกับพระไง ก็พระก็อวดเขาว่าศีล ๒๒๗ พระมีศีลตั้ง ๒๒๗ โยมก็มีศีล ๕ ศีล ๑๐ ฉะนั้น เขาก็คาดหวังกับพระ แล้วเขาก็มาเรียกร้องเอากับพระ เออ! แล้วพระทําอย่างไรล่ะ

อ้าว! เวลาบวชเป็นพระขึ้นมา ครูบาอาจารย์ก็สอนว่าต้องเอาตัวให้รอดให้ได้ ถ้าเราไม่รู้สิ่งใดเลย เราจะไปสอนอะไรเขา ถ้าเรารู้ถึงความสงบของใจ ถ้าใจมันดิ้นรนมันเป็นอย่างไร มันให้ความทุกข์อย่างไร ถ้าใจทําความสงบแล้วมีความสงบอย่างไร ถ้าใจสงบแล้วมันเกิดปัญญาขึ้น เกิดวิปัสสนาญาณขึ้นมา เกิดวิปัสสนาขึ้นได้อย่างไร พอเกิดวิปัสสนาญาณขึ้นแล้ว ถ้ามันชําระล้างกิเลส มันถอดถอนกิเลสไปเป็นสมุจเฉทปหาน เวลาสํารอกคายสังโยชน์ออกไปเป็นชั้นเป็นตอน มันทําอย่างไร

พอทําได้แล้ว พอรู้จริงขึ้นมา รู้จริงก็จะไปสอนเขา โอ้โฮ! เอาสิ่วกับค้อนไปย้ายภูเขา เห็นภูเขาลูกหนึ่งก็เอาสิ่วกับค้อนไปแล้วก็ตอกๆ สงสัยจะไม่มีใครตอกสู้เราได้

มันจะไปสอนกันได้อย่างไร ประชาชนมันจะเอาสิ่วเอาค้อนไปย้ายภูเขาตะนาวศรีทั้งภูเขา จะย้ายมันเลย จะเอาไปตอก มันทําไม่ได้ พอมันทําไม่ได้ เขาก็ไม่มีกําลังใจ

แต่พระทําได้ พระย้ายภูเขา ภูเขาในหัวใจย้ายออกหมด ย้ายกิเลสออกหมด ทําลายกิเลสออกหมด แล้วจะไปสอนเขา พอปฏิบัติถึงที่สุดแล้วมันก็สอนได้ยาก พอสอนได้ยาก มันก็สอนแค่ศีลธรรมจริยธรรม ศีลธรรมจริยธรรมก็บอกเลย อ้าว! ถ้าพระสอนเขา พระก็ต้องทําเป็นตัวอย่าง

พระทําเป็นตัวอย่าง พระไม่ได้ไถนา พระไม่ได้ทําค้าขาย พระไม่มีธุรกิจ พระไม่ทําอะไรเลย แล้วพระจะไปสอนอะไรล่ะ

พระก็สอนศีลธรรม

พระก็สอนศีลธรรม เขาก็โทษเลย โทษพระ ๔ แสนองค์ไม่สั่งสอนประชาชน ประชาชนก็เลยมีแต่ปัญหา เวลาสั่งสอนมันก็ไม่ฟัง สั่งสอนมันก็ไม่ทํา

ทุกคนมาถามเลยว่า ทําสมาธิอย่างใด ทําสมาธิอย่างไร

ก็สอนทุกวันน่ะ แต่มันไม่ทํา แล้วมันทําไม่ได้ พอทําไม่ได้มันก็ไม่เชื่อ เหมือนกันเลย

นี่ก็เหมือนกัน อยู่ในบ้านเขาก็ไม่เชื่อ ไม่เชื่อว่านักปฏิบัติจะมีสติ นักปฏิบัติอะไรมีแต่หลงๆ ลืมๆ ไอ้เรานักปฏิบัติ เราก็บอกเลยนะ สัญญา อนัตตา นักปฏิบัติก็บอกเลย สัญญา อนัตตา

สัญญา อนัตตา มันต้องบอกกับตัวเอง เวลาเราบอกกับตัวเอง สัญญาเป็นอนัตตา ถ้าเรารู้ได้ว่าสัญญา สัญญาคือความจํา ความจําเป็นอนัตตา แต่เป็นอนัตตาต่อเมื่อเราปฏิบัติสิ แต่ถ้าเวลาเราทําหน้าที่การงาน สัญญามันเป็นอนัตตา สัญญานั้นต้องสื่อความหมายกับเขา เขาจะถามเรื่องการเรื่องงาน เราก็ตอบกับเขา

ถ้าสัญญาเป็นอนัตตา แบงก์ก็เป็นอนัตตา เวลาแบงก์ร้อยก็เป็นอนัตตา ก็เผามันทิ้ง แบงก์ร้อยมันเป็นอนัตตา แบงก์ร้อยมีค่าร้อยหนึ่งนะ แบงก์พันก็มีค่าพันหนึ่ง แต่ถ้าแบงก์ไม่เป็นอนัตตาแล้ว แต่ถ้าเป็นสัญญาเป็นอนัตตา

คําว่า “จะเป็นอนัตตาจริงไหม” พระพุทธเจ้าก็สอนอย่างนั้น ขันธ์ ๕ เป็นอนัตตา รูปเป็นนิจจังหรืออนิจจัง เวทนาเป็นนิจจังหรือเป็นอนิจจัง เวลาถามพระปัญจวัคคีย์ไง สัญญาเป็นนิจจังหรือเป็นอนิจจัง

เป็นอนิจจังเจ้าข้า

ถ้าเป็นอนิจจัง มันเป็นสุขหรือเป็นทุกข์ล่ะ

เป็นทุกข์เจ้าข้า

เป็นทุกข์แล้วเธอหยิบไว้ทําไมล่ะ เธอยึดไว้ทําไมล่ะ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนปัญจวัคคีย์ อนัตตลักขณสูตร ขันธ์ ๕ เป็นนิจจังหรือเป็นอนิจจัง มันเป็นสุขหรือเป็นทุกข์

มันเป็นทุกข์เจ้าข้า

เป็นทุกข์แล้วเธอยึดไว้ทําไมล่ะ เธอยึดมันไว้ทําไมถ้าเป็นทุกข์ ทําไมเธอไม่ปล่อย

นี่ถ้าปัญญามันไล่กันนะ เวลาปัญญาไล่กันมันเป็นเรื่องภายใน เป็นเรื่องมรรคของเราในหัวใจ แต่ถ้าเป็นเรื่องอาชีพ เรื่องสังคม เรื่องความเป็นอยู่ทางโลก เขาคาดหมายไปคนละเรื่องกันน่ะ ทางโลกเขาคาดหมายว่าเราจะต้องมีสติ เราต้องสื่อสารกับเขาเข้าใจ เราทําอะไรก็ต้องให้มันเรียบร้อย เออ! ถึงว่าเป็นคนที่มีสติมีปัญญา

แต่เราบอกว่าเราทําอะไรก็ได้ มันผิดพลาดพลั้งเผลอไปตลอดเลย แล้วเวลาความคิดของเรา ความคิดของเราก็สัญญา อนัตตา เออ! ก็ถูก ก็สัญญาเป็นอนัตตา แล้วเป็นจริงหรือเปล่าล่ะ

สัญญาเป็นอนัตตา มันก็วางสิ พอวางแล้วมันก็มีสติ สติมันก็เป็นมหาสติ มหาสติก็เป็นสติอัตโนมัติ สติมันก็ระลึกดีขึ้น มันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นนะ

พอสัญญาเป็นอนัตตา อนัตตาจากไหนล่ะ อนัตตาจากไหน นี่เป็นความคิดของเราหมดนะ

แต่ถ้าเป็นความจริง เป็นความจริง เขาคาดหวังกับเรา เขาคาดหวัง เพราะเป็นพี่เป็นน้อง คนอยู่ในบ้านเดียวกันก็พี่น้องกัน พ่อแม่เดียวกัน เขาก็คาดหวังจากเรา เราก็เข้าใจได้ เขาคาดหวังแบบทางโลก เวลาคนไปวัด เขาบอกว่าคนที่ไปวัดต้องเป็นคนดี

แล้วเราเป็นคนไปวัด เราดีจริงหรือเปล่าล่ะ ความดีของเรา เราก็ดีของเรา เราดีเพราะเราไม่ทําอะไรผิดเลย เราถือศีลสะอาดบริสุทธิ์ครบหมด

แต่ความดีของเขา เขาคิดว่าเขาต้องมีประโยชน์นะ คนที่ไปวัดแล้วเขาไม่ได้ไปวัดไปวา เขาทําหน้าที่การงาน เขาประสบความสําเร็จทั้งหมด เราไปวัดมีแต่คนทุกข์คนยาก อันนี้มันจะวัดกันด้วยบารมี โลกเขาคิดกันอย่างนั้น

เราจะพูดความหมายว่า โลกเขาคาดหมายกับนักปฏิบัติอย่างใด แล้วนักปฏิบัติ เราจะคาดหมายกับคุณธรรมอย่างใด

เราก็คาดหมายคุณธรรมใช่ไหม เราปฏิบัติแล้วเราก็อยากได้มรรคได้ผลใช่ไหม ถ้ามรรคผล เราเห็นสมบัติของอริยทรัพย์ดีกว่าวัตถุธาตุ แต่โลกเขาหวังวัตถุธาตุ

ฉะนั้น เราอยู่ในบ้าน ทางคฤหัสถ์เป็นทางคับแคบนี่ไง ในพระไตรปิฎกบอกนะ ทางของนักบวช ทางของพระนี่ทางกว้างขวางมาก ฉันเสร็จไปแล้ว ๒๔ ชั่วโมง ทางของนักบวช ทางของนักพรต ๒๔ ชั่วโมง ปฏิบัติได้ตลอดเวลาเลย ฉันเสร็จไปแล้ว ไปแล้ว ไปปฏิบัติแล้ว เว้นไว้แต่คนที่มีหน้าที่รับผิดชอบ หรือเวลาข้อวัตรปฏิบัติ มันดูแลรักษาของเขา

ทางของคฤหัสถ์คับแคบ คับแคบ ๘ โมงก็ทํางาน เที่ยงหยุด บ่ายทํางานต่อ ๔ โมงเลิก กลับบ้านแล้วค่อยภาวนา นี่ทางของคฤหัสถ์ ที่มันคับแคบ คับแคบเพราะโอกาสของเรา คับแคบเพราะเวลาของเรา โอกาสเราน้อย ทางของคฤหัสถ์เป็นทางคับแคบ

ทางของนักบวชเป็นทางกว้างขวาง กว้างขวาง ๒๔ ชั่วโมง ครูบาอาจารย์ท่านรับมาแล้ว บวชมาแล้วให้ภาวนาได้ ๒๔ ชั่วโมงเลย ๒๔ ชั่วโมง ออกมาบิณฑบาตเพื่อดํารงชีวิตเท่านั้น เพื่อรักษาชีวิตไว้ แล้วปฏิบัติตลอดไป

การคาดหมายของคนมันแตกต่างกัน ฉะนั้น เวลาเราอยู่ในบ้าน ความคาดหมายต้องคิดอย่างนั้น ไม่ใช่ตัดพ้อกับชีวิตของใครนะ ชีวิตของทุกๆ คนเป็นอย่างนี้หมด เพราะทุกคนเกิดจากพ่อจากแม่ มีพ่อแม่ก็มีพ่อแม่พาทํามาหากิน แล้วเราจะมาประพฤติปฏิบัติ พ่อแม่ก็คิดทางโลก นี่พระอรหันต์ของลูกนะ นี่ขนาดเป็นพระอรหันต์ของลูกก็ยังคิดแบบนี้ แต่คิดแบบนี้ เราก็ต้องอยู่กับโลก

นี่พูดถึงปัญหานี้มันเป็นปัญหาโลกแตก เพราะเขาว่า “หนูไม่ได้ปฏิบัติที่วัดแล้ว เดี๋ยวนี้หนูปฏิบัติที่บ้านอยู่”

ปฏิบัติที่บ้าน ปฏิบัติที่บ้านมันก็ต้องเวลาของเรา ส่วนตัวของเรา แต่เวลาทํางาน เราต้องทํางานรับผิดชอบของเขา เพราะเราอยู่ในบ้าน เราต้องกินต้องใช้ในบ้านเหมือนกัน

แต่ถ้าในที่บ้านเราทํามากกว่าเขา อย่างนี้โอเค เรารับผิดชอบมากกว่าเขา เราทําดีกว่าเขา เพราะอะไร เพราะเรานักปฏิบัติธรรม เรานักปฏิบัติธรรม เรามีจิตใจที่กว้างขวาง เรามีจิตใจที่รับผิดชอบมากกว่า ฉะนั้น นี่เรื่องความเป็นอยู่ทางโลกไง

แต่พฤติกรรมของเรา ทางบ้านเขาก็ว่าเราขาดสติ เราเป็นนักภาวนาแล้วมันเป็นการคาดหมาย เราไม่ต้องไปเสียใจ เขาคาดหมาย เขาคาดหวังจากเรา ถ้าคาดหวังจากเราแล้ว คําถามมา แต่หนูไม่ทุกข์นะ ไม่รู้สึกทุกข์ร้อนอะไร

ถ้าไม่รู้สึกทุกข์ร้อนอะไรก็วางไว้ เพราะมันเป็นความรู้สึกของเขา เห็นไหม หลวงตาสอนว่า หัวใจของเขา เขาคิดอย่างนั้น หัวใจของเรา เรารักษาใจเรา รักษาใจเรา

ถ้าไม่ทุกข์ไม่ร้อน เราไม่ทุกข์ไม่ร้อน ถึงจะทุกข์จะร้อน เราก็ต้องหาทางออกของเรา ถึงมันจะทุกข์จะร้อน นี่ผลของวัฏฏะ เพราะการเกิด เพราะมีสถานะ เพราะมีเรา เราถึงต้องแบกรับภาระทุกๆ เรื่องเลย แล้วจะไม่มีเรา ทําอย่างไร ไม่มีเราก็ดันไปฆ่าตัวตายอีก ก็ไม่ใช่นะ

ไม่มีเราคือไม่มีทิฏฐิมานะ ไม่มีตัวตน แต่มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีตัวไม่มีตน ไม่มีกิเลสเลย แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีชีวิตอยู่อีก ๔๕ ปี ไม่มีตัวไม่มีตน แต่มี มีสิ่งที่เป็นสอุปาทิเสสนิพพาน มีสิ่งที่เหลือเศษส่วนอยู่ แต่กิเลสไม่มี

เห็นไหม เราไม่มีตัวไม่มีตน เราไม่มีสิ่งใดที่จะให้กิเลสมันเหยียบยํ่า แต่มี ยังมีชีวิตนี้อยู่ ถ้าไม่ทุกข์ไม่ร้อน เราก็ไม่ทุกข์ไม่ร้อน แต่มีอยู่ รับผิดชอบอยู่ ดูแลอยู่ เราทําของเราไป หน้าที่การงานก็หน้าที่การงานไป หนูก็ทําของเราไปประสาของเรา

เขาบอกว่า หนูขี้ลืมเลย

มันต้องตอกยํ้านะ มันเป็นภาษา มันเป็นบัญญัติ มันเป็นอะไร อันนี้มันเป็นวุฒิภาวะ วุฒิภาวะของคนอ่อนด้อย ปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ วุฒิภาวะแตกต่างหมดนะ สูงตํ่า บุคคล ๔ คู่ แต่ปุถุชน กัลยาณปุถุชนเป็นสามัญชน สามัญชนมันพลิกไป

นี่พูดถึงว่า มันเป็นภาษา มันเป็นบัญญัติ ต้องตอกยํ้า นี่เขาบอกในปัญญาของเขาต้องคิดซํ้าๆ ได้

ถ้าเป็นสตินะ มันรู้ก่อน มันไม่ต้องคิดซํ้าๆ ถ้าคิดซํ้าๆ แสดงว่าเราเผอเรอ เราต้องคิดซํ้าคิดซ้อน ถ้ามันชัดเจนนะ สติ มหาสติ แล้วมันจะเป็นของมันไป นี่พูดถึงว่าผลของการปฏิบัตินะ

แต่ผลของเรา ผลของโยมไม่ต้องเป็นอย่างนี้ นี่พูดถึงธรรมะไง แต่บอก โอ๋ย! ถ้าอย่างนี้แล้วแสดงว่า เดี๋ยวนี้หนูมีอรหัตตมรรค อรหัตตผลเลยแหละเนาะ มีคน ๔ คู่ คิดไปนู่นน่ะ ไม่ใช่ เพียงแต่บอกว่า วุฒิภาวะคือระดับของจิตที่มันพัฒนาขึ้นไป ถ้าพัฒนาขึ้นไป มันจะเป็นสมมุติบัญญัติ มันเป็นสิ่งใด มันเป็นวุฒิภาวะที่จะรู้ได้ สิ่งเรื่องโลกๆ กับเรื่องธรรมะมันจะแตกต่างกันไป ฉะนั้น เราก็ดูแลใจของเรา ดูแลใจของเรา นี่นักปฏิบัติไง

จะบอกว่า เวลาใจมันเป็นได้ ใจเป็นได้หลากหลายนัก เวลามันเป็นทางร้าย ร้ายได้สุดๆ เวลาจะเป็นทางดี ดีได้สุดๆ ใจนี้น่ากลัวมาก น่ากลัวมาก แต่เวลาทําถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้ว ก็เพราะใจนี้แหละทําให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ และเพราะใจนี้แหละมันทําสํารอกคายกิเลสออกไป แล้วก็ทําลายตัวตน ทําลายภวาสวะ ทําลายภพ แล้วทําลายภพแล้วมันเหลืออะไรล่ะ มันจะเหลือ เหลือสิ่งที่มันเป็นไป มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑

ฉะนั้น เราทําตรงนี้ของเราไป เราทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าเราไม่หวั่นไหว เราไม่ทุกข์ไม่ร้อน มันก็เป็นประโยชน์กับเราเนาะ ถ้ามันเป็นประโยชน์กับเรา ทําตรงนี้ให้มันเป็นประโยชน์ ถ้าทําเป็นประโยชน์แล้ว เป็นนักปฏิบัติไง

ถ้าเราเป็นนักปฏิบัติ เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เวลาชาวพุทธเขาบอกเลยนะ เกิดมาแล้วไม่ได้บวช ไม่ได้ประพฤติปฏิบัติ ในธรรมนะ ในธรรมบอกว่าเหยียบแผ่นดินผิด

คําว่า “เหยียบแผ่นดินผิด” เราเกิดเป็นชาวพุทธ เหยียบบนแผ่นดินของพระพุทธศาสนา แล้วเราไม่ได้ขวนขวายทําความจริงของเรา เราเกิดมาเหยียบบนแผ่นดินของชาวพุทธ แผ่นดิน เห็นไหม ดูพระเจ้าตากฯ ดูพระพุทธยอดฟ้าฯ เอาแผ่นดินถวายกับพระพุทธศาสนา จะยอยกพระพุทธศาสนา แผ่นดินถวายพระพุทธศาสนา นี่ทําขนาดไหนก็แล้วแต่ เขายังถวายพระพุทธเจ้า

แผ่นดิน เหยียบแผ่นดินผิด แล้วเวลาเราปฏิบัติ สัมมาสมาธิ ภวาสวะ สัมมาสมาธิ ฐีติจิต นั่นล่ะแผ่นดินของเรา แผ่นดินของใจ ฐานของใจ สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน

เราเหยียบแผ่นดิน เหยียบแผ่นดินโดยเป็นธาตุไง เป็นแผ่นดิน แต่ถ้าจิตมันสงบเข้าไป เราจะเห็นภวาสวะ เห็นภพของเรา เห็นสัมมาสมาธิ เห็นฐีติจิตของเรา เห็นสัจธรรมของเรา เห็นฐานที่ตั้งแห่งการงานของเรา แล้วเราจะเริ่มทํางานจากตรงนั้นน่ะ ไม่เหยียบแผ่นดินผิด ถ้าทําได้จริงอย่างนี้นะ มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

แต่ไอ้เรื่องการคาดหวัง ในเมื่อญาติพี่น้องมันก็คาดหวังกันมาอย่างนี้ ถ้าเป็นการคาดหวังของเขา เราเข้าใจได้ เราก็เข้าใจได้ เราก็วางไว้ แล้วเราจะทําความจริงของเรา แล้วไม่ต้องไปเดือดร้อนกับทางโลก ไม่ต้องไปเดือดร้อนกับใคร เอาหัวใจของเราให้ได้

ถ้าทําไม่ได้ เห็นไหม ปัญหาที่ไม่ใช่เป็นปัญหาเลย มันยังไม่เป็นปัญหาปฏิบัติอะไรเลย อีกคนหนึ่งก็นอนฝัน อีกคนหนึ่งพี่น้องก็คาดหวังว่าขี้หลงขี้ลืม มันไม่เกี่ยวอะไรกับการปฏิบัติเลย แต่ก็ตอบปัญหา เพราะมันเป็นหญ้าปากคอก มันเป็นอุปสรรคของมนุษย์ มนุษย์ที่จะประพฤติปฏิบัติมันมีอุปสรรคไปหมด อุปสรรคในครอบครัว อุปสรรคกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจ มีอุปสรรคทั้งข้างนอก มีอุปสรรคทั้งข้างใน แล้วเรายังต้องมุมานะทําของเราไปเพื่อให้ได้มรรคได้ผลขึ้นมาตามความเป็นจริง

ผลของวัฏฏะ การเกิดเป็นมนุษย์ เหยียบแผ่นดิน เหยียบแผ่นดินของชาวพุทธ แล้วหาแผ่นดินของเราให้เจอ หาสัมมาสมาธิของเราให้เจอ แล้วเริ่มฐานกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงานตรงนั้น ทําหัวใจของเราให้มีคุณธรรมขึ้นมา เราจะเห็นคุณค่าของพระพุทธศาสนา เอวัง

โลก ใครจะเยาะเย้ยเหยียดหยามอย่างไร เรื่องของเขา

ใครจะมองอย่างไร เรื่องของเขา

เราหากินของเราด้วยนํ้าพักนํ้าแรงของเรา

เราทําคุณงามความดีของเรา

มีศีลมีธรรมเป็นเครื่องตรวจสอบใจของเราแล้วจบ

ใครจะว่าอย่างไร เรื่องของเขา

ทําดีต้องได้ดี เราทําความดีของเราเพื่อประโยชน์กับเรา

๒

บุญคือความดี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๔ มิถุนายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ทําบุญเบียดเบียนผู้อื่นผิดไหม”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ โยมมีคําถามอยากจะเรียนถามดังนี้ค่ะ

๑. เมื่อเร็วๆ นี้โยมได้ไปซื้อปลาที่ตลาดมาปล่อย ซึ่งโยมทําเช่นนี้มาบ่อยครั้ง โดยโยมจะนําไปปล่อยที่บ่อที่วัดใกล้เคียง แต่ครั้งนี้โยมสังเกตเห็นว่าปลาที่โยมนําไปปล่อยไล่กินปลาตัวเล็กๆ ในบ่อนั้น ทําให้โยมคิดว่าเรากําลังสร้างกรรมอยู่หรือเปล่า เพราะปลาตัวเล็กๆ อยู่ในบ่อดีๆ ของมัน เราก็นําปลาไปปล่อย แล้วปลาที่เราไปปล่อยก็ไปเบียดเบียนชีวิตอื่น อยากทราบว่าเช่นนี้เป็นกรรมไหมคะ

๒. ขณะที่โยมไปซื้อปลาที่ตลาด เห็นพ่อค้าแม่ค้าสับปลาที่ยังดิ้นๆ อยู่ โยมรู้สึกสลดใจมากค่ะ เกิดอารมณ์หดหู่และเศร้าใจ ยังมีปลาอีกมากมายที่เราช่วยไว้ไม่ได้ อยากให้หลวงพ่อเมตตาสอนวิธีวางใจในกรณีที่โยมเห็นการฆ่าสัตว์กันสดๆ ด้วยค่ะ เพราะอีกใจโยมก็เข้าใจว่าเป็นอาชีพของเขา แต่จิตใจโยมก็รู้สึกร้อนใจและสงสารปลาเหล่านั้นค่ะ น้อมกราบด้วยความเคารพ

ตอบ : อันนี้ข้อที่ ๑ “เมื่อเร็วๆ นี้โยมซื้อปลาไปปล่อย”

การซื้อปลาไปปล่อยเป็นวัฒนธรรม วัฒนธรรมนี้เกิดขึ้น เกิดขึ้นจากเราเป็นชาวพุทธ ชาวพุทธนี้ เวลาครูบาอาจารย์ท่านศึกษาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งใดเป็นคติธรรม สิ่งใดที่ดูดดื่ม เขาจะเอาสิ่งนั้นมาสอน มาให้เราเป็นคติแบบอย่าง

ดูสิ เวลาพระกัสสปะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามพระกัสสปะนะ “กัสสปะเอย เธอก็อายุปานเรา ๘๐ เหมือนกัน เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน ทําไมเธอต้องถือธุดงควัตร ไปเที่ยวเก็บผ้ามาปะ สังฆาฏิ ๗ ชั้น ๘ ชั้น เธอก็เป็นพระอรหันต์แล้ว เธอหมดกิเลสแล้ว การดํารงชีวิต ดํารงธาตุขันธ์พอประมาณมันก็อยู่ได้ เพราะกิเลสมันไม่มี ไม่ต้องไปถือเคร่ง”

พระกัสสปะตอบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “ข้าพเจ้าถือนี้ไม่เป็นภาระใดๆ แก่ข้าพเจ้าเลย”

“แล้วเธอเห็นประโยชน์สิ่งใดที่เธอทําอย่างนั้น”

“ข้าพเจ้าทําอย่างนั้นเพราะเป็นคติแบบอย่างให้กับอนุชนรุ่นหลังเขาได้เป็นแบบอย่าง”

ในการถือธุดงควัตรไง พระกัสสปะเลยเป็นเอตทัคคะในทางธุดงควัตร ถือเคร่งในทางธุดงควัตร เป็นแบบอย่างในการธุดงควัตร

ในมหายานเขาถือพระกัสสปะเป็นอัครสาวกเบื้องขวานะ เบื้องขวาหรือเบื้องซ้าย แล้วพระอานนท์ ในมหายานเขาถือพระอานนท์กับพระกัสสปะเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา เขาถือเรื่องประโยชน์

แต่ของเรา เถรวาทเราถือว่าพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา เพราะว่าเป็นคําแต่งตั้งจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้แต่งตั้งเองให้เป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา เป็นเสนาบดีแห่งธรรมคือพระสารีบุตร เป็นผู้ที่มีฤทธิ์มีเดชคือพระโมคคัลลานะ เป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวาในการแต่งตั้งขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในการท่านเป็นผู้แต่งตั้ง

แต่ในมหายานเขาถือพระกัสสปะ พระกัสสปะ เขาถือไงว่า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม โดยยกดอกบัวขึ้น แล้วก็วางลง แล้วถามพระทั้งหมดว่า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์จบแล้ว พวกเธอเข้าใจไหม”

ทุกคนงงหมดนะ พระกัสสปะเข้าใจ พระกัสสปะเข้าใจว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชูดอกบัวขึ้นมา แล้วก็ยกลง เพราะว่าชูดอกบัวขึ้นมา มหายานเขาสอนกันแบบนี้ไง สอนเป็นโศลก สอนเป็นความเข้าใจ ชูดอกบัวขึ้นมา พระกัสสปะบอกชูดอกบัวขึ้นมาก็คือไตรลักษณ์ไง เพราะดอกบัวมันต้องแปรสภาพ พระกัสสปะยิ้ม ปลื้มใจ สุขใจ ในพระไตรปิฎกมีเรื่องของพระกัสสปะเยอะมาก ฉะนั้น มหายานเขาถึงว่าพระกัสสปะเป็นอัครสาวกเบื้องขวา พระอานนท์เป็นเบื้องซ้าย นี่ความเห็นของเขา แต่เวลาที่ฝ่ายมหายานเขาถืออย่างนั้น

ฉะนั้น เวลาพระกัสสปะตอบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เป็นคติเป็นแบบอย่าง เป็นคติเป็นแบบอย่างแก่อนุชนรุ่นหลัง ผู้ที่จะประพฤติปฏิบัติจะได้มีร่องมีรอย จะได้มีครูบาอาจารย์ จะได้มีผู้ทําเป็นแบบอย่าง จะได้พยายามขวนขวายทําตัวเองขึ้นมาให้ได้ไง

อันนี้ก็เหมือนกัน ประเพณีปล่อยปลาๆ มันเกิดจากสามเณรน้อยจะสิ้นอายุขัย พอจะสิ้นอายุขัย เป็นลูกศิษย์ของพระสารีบุตรหรืออย่างไร แล้วก็บอกว่าสั่งให้พระสารีบุตรบอกให้เณรน้อยไปลาพ่อลาแม่ เพราะอีก ๗ วันจะตาย อนาคตังสญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะว่าสามเณรน้อยอีก ๗ วันจะตาย ก็ให้ไปลาพ่อลาแม่โดยที่ไม่ได้บอกเณรน้อย เณรน้อยมันก็ไปลาพ่อลาแม่ แต่มันก็เที่ยวเล่นไปประสาเด็ก

สามเณรน้อยไปถึงจะไปลาพ่อแม่ว่าจะหมดอายุแล้ว จะตายแล้ว ไปเห็นปลา ไปถึงมันเห็นหนองนํ้า ปลา นํ้าแห้ง ปลามันดิ้นรน ปลามันจะตาย เณรน้อยด้วยใจเมตตาก็เอาปลาไปปล่อยลงแม่นํ้า เอาปลาไปปล่อยที่สระ เอาปลาไปปล่อยจนหมดเลย แล้วก็ไปลาพ่อลาแม่ คือไปให้พ่อแม่เห็นหน้า

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมนะ ท่านจะไม่บอกว่าเอ็งจะตายวันนั้น เอ็งจะตายวันนี้ เพราะอย่างนั้นปั๊บนะ ไอ้คนคนนั้นใจมันจะห่อเหี่ยว ใจมันจะตก คนที่มีบุญกุศลจะได้ไปดีนะ ก็เลยกลายเป็นว่าตกนรกไปเลย ครูบาอาจารย์ท่านจะใช้อุบาย

ไม่ใช่บอกว่า เอ็งจะตายแล้วนะ เอ็งไปลาพ่อลาแม่นะ ไม่ใช่ แต่พระสารีบุตรกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้กัน ๒ องค์ แต่สามเณรน้อยไม่รู้เรื่อง พ่อแม่เขาก็ไม่รู้เรื่อง แต่เป็นอุบายให้ไปเยี่ยมพ่อเยี่ยมแม่ ไปลาพ่อลาแม่ว่าอีก ๗ วันจะตาย พอไป สามเณรน้อยมันไปเห็น ไปเห็นหนองนํ้า เห็นสระนํ้าที่นํ้าแห้งขอด เห็นปลามันดิ้นรนอยู่ ตากแดด มันร้อนด้วย สามเณรน้อยด้วยความเมตตา ด้วยความไร้เดียงสาก็ แหม! ช้อนปลาไปปล่อย ช้อนปลาไปปล่อย แล้วก็ไปเยี่ยมพ่อเยี่ยมแม่แล้วก็กลับมา ๗ วันก็แล้ว ๘ วันก็แล้ว ๑๐ วันก็แล้ว ๑๔ วัน

อ้าว! มัน ๗ สอง ๗ แล้ว อ้าว! เณรมันไม่ตาย ก็ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อนาคตังสญาณบอกว่าเด็กมันจะตาย แล้วทําไมเณรมันไม่ตาย แสดงว่าพระพุทธเจ้าโกหกน่ะสิ พูดไม่จริง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าจริง โดยเวรกรรมของเขา เขาหมดอายุขัยแล้วล่ะ แต่เพราะการว่าไปเยี่ยมพ่อเยี่ยมแม่ ไปลานั่นน่ะ ไปถึงเขาเอาสัตว์นี้ไปปล่อย เอาปลาไปปล่อย เขาให้อายุคนอื่น ให้ชีวิตคนอื่น ให้ชีวิตสัตว์เยอะแยะเลย สิ่งนั้นมันคํ้าจุนชีวิตเขา เห็นไหม แก้กรรมๆ เขาแก้กันโดยไม่รู้เรื่อง

ไอ้พวกเราแก้กรรมๆ ยิ่งแก้ยิ่งมีกรรม ยิ่งแก้ยิ่งทุกข์ ยิ่งแก้กลับมาแล้วกระเป๋ายิ่งแฟบ ยิ่งแก้กลับมายิ่งกังวล ไปแก้กรรม ไปแก้กรรมมันเลยเกิดความวิตกกังวลไปหมดเลย

ประเพณีการปล่อยปลามันเกิดมาจากนั่นล่ะ ประเพณีการปล่อยปลา แต่เขาทํากันด้วยความบริสุทธิ์ใจ เขาทําด้วยไม่มีธุรกิจ เขาไม่ได้ทําด้วยทางโลก เพราะสังคมมันยังสังคมชนบท มันไม่เหมือนกับสังคมในปัจจุบันนี้

ฉะนั้น ถ้าในสังคมปัจจุบันนี้มันเป็นคติแบบอย่างของชาวพุทธใช่ไหม เขาให้ปล่อยนกปล่อยปลา เขาพูดกันมากนะ เรื่องปล่อยนกๆ เราจะปล่อยนก ดูสิ เดี๋ยวนี้กีฬาโอลิมปิกเขาก็ปล่อยนกพิราบกันทั้งนั้นน่ะ ทุกคนก็ต้องการสันติภาพ ไอ้เราต้องการคุณงามความดี เราต้องการให้ชีวิตเขา เราต้องการให้ใจเป็นธรรม เราทําความดีก็คือความดี ถ้าเราทําความดีนะ มันด้วยจิตใจที่บริสุทธิ์ไง ฉะนั้น เราทําความดี บุญคือความดี เราได้ทําคุณงามความดีแล้วมันก็จบแล้วล่ะ เราได้ทําคุณงามความดีแล้ว

ทีนี้การกระทําของเรา การกระทํา เราจะไปปล่อย ถ้าวัดวัดนั้น เราปล่อยที่วัดใกล้บ้าน เขามีสระนํ้าให้ปล่อยปลา เราก็ไปปล่อยปลา ทีนี้ถ้าบ่อนํ้า สระนํ้าเล็ก มันมีปลาเล็กปลาน้อยอยู่ ปลาที่เราไปปล่อยเป็นปลาใหญ่ที่ไปกินปลาเล็ก มันก็เป็นผลต่อเนื่อง ผลสืบเนื่องต่อเนื่องกันไปที่เราต้องปล่อยวาง เราก็ให้เขามาปล่อยวาง

ถ้าเราไม่รู้ เราเข้าใจ เราก็สบายใจไปแล้ว แต่นี่เราไปปล่อย วันนี้ก็ปล่อย พรุ่งนี้ก็ปล่อย มะรืนก็ปล่อย เราปล่อยบ่อยไง เพราะเราปล่อยบ่อย เราเลยไปเห็นข้อบกพร่อง เพราะเราปล่อยหลายๆ ครั้งมันก็เห็นข้อบกพร่อง

ถ้าปล่อยหนเดียวนี่ได้บุญเยอะนะ ปล่อยไปแล้วก็จบไง โอ๋ย! มันไปปลาบปลื้ม มันไปสุขใจอยู่นี่ ป่านนี้ยังปลื้มอยู่เลย โอ้โฮ! ปล่อยปลา โอ้โฮ! มีความสุข ให้ชีวิตเขา นี่ไปปล่อยบ่อยครั้งเข้า ปล่อยบ่อยๆ ปล่อยบ่อยๆ ก็ไปเห็นเลย เห็นปลาเราไปกินปลาเขา พอเห็นปลาเราไปกินปลาเขา เออ! ไอ้บุญนั้นมันชักไม่เต็มแล้ว ชักทุกข์ใจขึ้นมาแล้ว นี่พอทุกข์ใจ

เพราะเขาจัดสถานที่ไว้ให้อย่างนั้น ถ้าเราเห็นอย่างนั้น เราก็ไม่มีเวลาใช่ไหม เพราะวัดใกล้บ้าน เราก็ไปซื้อปลามาแล้วก็ปล่อยวัดใกล้บ้าน เราก็ทําได้สะดวก แต่ถ้าเราจะซื้อปลามาแล้วไปปล่อยแม่นํ้าเจ้าพระยา เราซื้อปลามาไปปล่อยทะเลอย่างนี้ เราต้องใช้ค่ารถที่จะไปบางแสน ไปพัทยา มันแพงกว่าราคาของชีวิตปลา เราก็ทําไม่ได้อีกแหละ ถ้าเราจะเลือกอย่างนั้น เราก็ไปปล่อยเลย กลางทะเลเลย ไปถึงก็จ้างเรือเลย นัดเรือเอาไว้จะเอาปลาไปปล่อยกลางมหาสมุทร แล้วมันก็ไปเข้าอวนเขาอีก เขาก็จับกลับมา

ความเกี่ยวเนื่อง เพราะกรรมคลุกเคล้า พวกเราก็ทุกข์กันตรงนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาจําแนกกรรม กรรม ส่วนของกรรม แยกกรรมเป็นประเภทๆ ออกไป

แต่พวกเรา เราไม่ได้จําแนก เราคลุกเคล้ากันไง พอเกิดเรื่องนี้ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ เพราะเหตุอย่างนี้มันถึงเกิดอารมณ์ เพราะเกิดอารมณ์มันถึงเกิดความคิดต่อเนื่อง เพราะความคิดต่อเนื่องมันก็สัมพันธ์กันไป นี่เขาเรียกอารมณ์โลก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงได้สอนพวกเราว่าพุทโธๆๆ อยู่นี่ไง

มันไม่ต่อเนื่อง เห็นไหม พุทธานุสติ พุทโธแล้วก็จบ พุทโธแล้วก็จบ พลังงานตัวนี้มันก็จะได้สะสมของมันขึ้นมา ทําความดี บุญกุศลคือความดี ทําความดีจบแล้วก็คือจบแล้วแหละ แต่จิตใจของเรามันไม่จบไง เพราะถ้าเราไม่จบ พอเราไม่จบขึ้นมามันก็เกี่ยวเนื่องไป

กรณีนี้มันเหมือนกรณีที่ว่าหลวงปู่มั่นท่านอยู่เชียงใหม่ เวลาท่านนั่งสมาธิของท่านอยู่นะ พอนั่งสมาธิ จิตสงบลง พอจิตสงบลง มันไปเห็น เห็นสามเณรน้อยกับแม่ชีเดินวนอยู่นั่นน่ะ จิตวิญญาณที่เสียไปแล้วยังไปเดินวนอยู่ที่เจดีย์เก่าอยู่นั่นน่ะ

แล้วเจดีย์เก่า หลวงปู่มั่นท่านเห็นคืนแรก พอคืนที่ ๒ ท่านก็สงบจิตเข้าไปก็ไปเห็นอีก เห็นหลายคืนเข้าๆ ชักสงสาร เข้าสงบจิตไปแล้วก็ไปถามเลย “มาเดินวนเวียนกันอยู่นี่ มาเดินทําไม” ถามแม่ชีกับสามเณรน้อย “เธอมาเดินอยู่นี่กันทําไม”

“อยากทําบุญกุศล ทั้งพี่ทั้งน้องอยากทําบุญกุศล สร้างเจดีย์ แต่สร้างแล้วเจดีย์ยังไม่เสร็จ ตายเสียก่อน พอตายเสียก่อนแล้วก็เลยเป็นห่วงว่าเจดีย์สร้างไม่เสร็จ”

ถ้าเป็นมนุษย์มันก็สร้างจนจบใช่ไหม อันนี้ตายไปแล้วเป็นผี มันสร้างไม่จบไง ผีมันทําอะไรไม่ได้ก็นั่งเฝ้าอยู่นั่นน่ะ เดินวนอยู่นั่นน่ะ

องค์หลวงปู่มั่นท่านเทศน์ “ความดีเราก็ได้ทําแล้ว การเจตนาสร้างสังเวชนียสถานนะ การสร้างศาสนสถาน เราได้สร้างแล้ว เราได้ทําแล้ว แต่เพราะเวรกรรมมาตัดรอนทําให้ชีวิตเราตายเสียก่อน ทําดีเราก็ทําดีมาแล้ว เราทําได้แค่นี้ ทําดีมาแล้ว บุญกุศลมันก็มีอยู่แล้วล่ะ ทําไมไม่อยู่กับความดีนั้นล่ะ ทําไมมาติดอยู่กับอิฐหินทรายปูนล่ะ ทําไมมาติดอยู่กับสิ่งที่เราก่อสร้างแล้วสร้างไม่เสร็จล่ะ”

สิ่งที่ก่อสร้างขึ้นมาเพราะว่าเจตนาดีของเรามันทําให้ก่อสร้างใช่ไหม เจตนาดีของเรา เราอยากทําศาสนสถานในพระพุทธศาสนา เราก็ได้ขวนขวาย เราก็ได้ทําแล้ว แต่บาปมันตัดรอน อกุศลมันตัดรอนให้เราสิ้นชีวิตไป สิ่งนั้นเราก็ทํามาเต็มที่แล้ว จนสิ้นชีวิตไป มันเป็นความดีทั้งนั้นน่ะ แล้วทําไมไปฝักใฝ่อยู่อย่างนี้ ไปติดพันอยู่อย่างนี้ล่ะ พอติดพัน จิตมันก็มาเกิดที่นี่ไง พอมาเกิดที่นี่ก็เป็นสัมภเวสี เดินอยู่นั่นน่ะ เดินอยู่นั่นน่ะ

พอหลวงปู่มั่นเทศนาว่าการอย่างนี้ มันได้สติ แม่ชีนั้นกับสามเณรนั้นได้สติ อ้าว! บุญมันก็ได้หมดแล้ว พอกลับไปที่บุญนะ หลวงปู่มั่น พอกลับไปที่บุญ เขาก็ละวางตรงนี้ได้ ไปเกิดเป็นเทวดา

มันไปได้อยู่แล้ว บุญกุศลเราก็ทําแล้ว มันไปได้อยู่แล้ว แต่ทุกคนมันก็มีกิเลสใช่ไหม ทุกคนก็มีความปรารถนา คิดว่าบุญแบบเราไง คิดว่าบุญต้องเป็นแบงก์ปึกใหญ่ๆ ไง คิดว่าบุญนี้ต้องเพชรเม็ดใหญ่ๆ คิดว่าบุญนี้ต้องเป็นเครื่องใช้สอยที่เราพอใจ แต่ไม่คิดหรอกว่าทิพย์สมบัติมันดีกว่านี้ บนเทวดามันดีกว่านี้อีก มันไม่ต้องใช้แบงก์ไปแลก มันวิญญาณาหาร นึกสิ่งใดได้สิ่งนั้น คิดอย่างใดได้อย่างนั้น คิดอย่างใดสมความปรารถนาอย่างนั้น นี่พวกเทวดานะ

ทีนี้เทวดาก็มีสูงมีตํ่าอีกแหละ คิดได้ตามที่จะคิดได้ คิดได้ตามบุญที่สร้างมา มันไม่ใช่คิดได้โดยที่ไม่มีบุญ อ้าว! เราไม่เคยเห็นสิ่งใด เราคิดได้ไหม เราก็คิดได้แต่ที่เราอยากได้ใช่ไหม ถ้าเราไม่เห็นสิ่งใด เราจะคิดได้ไหม ถ้าเขาทําสิ่งใดไว้ เขาก็ได้แค่นั้น มันก็ดีกับตรงนี้ไง

แต่เขาคิดได้แค่นี้ใช่ไหม คิดบุญได้เท่านี้ ฉะนั้น พอเขาปล่อยตรงนี้ปั๊บ พอหลวงปู่มั่นเทศนาว่าการ แม่ชีและสามเณรน้อยก็ปล่อยวาง ปล่อยวาง มันก็ไปตามสัจจะ ตามที่ได้สร้างเจดีย์ ก็ไปเกิดเป็นเทวดาหมด

เห็นไหม การทําความดีมันก็ติดที่ดีไง ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราปล่อยปลา มันเป็นคติธรรม มันเป็นวัฒนธรรมของเรา เราให้ชีวิตเขา เราสงสารเขา เราก็อยากให้ชีวิตเขา เราอยากให้ชีวิตเขาเพื่อประโยชน์กับเรา เพื่อประโยชน์ต่างๆ จิตใจเราเป็นสาธารณะ ทําแล้วก็คือจบ

แต่ถ้าสระนํ้าที่วัดเป็นอย่างนั้น เราเห็นว่าเป็นการเบียดเบียนกัน เราเบียดเบียนกัน เราก็หาที่ใหม่ เพราะถ้ามันวิตกอย่างนี้แล้วมันทําไม่ได้แล้วล่ะ มันจะไปปล่อยที่เก่าไม่ได้แล้ว เพราะมันรู้ว่าไปปล่อยแล้วมันไปกินปลาเขา ฉะนั้น จะปล่อยปลาต้องซื้ออาหารปลาไปด้วย ห้ามให้มันไปกินปลาตัวเล็ก มันไม่จบไง มันจบ เราปล่อยไปแล้วก็คือจบ

มีคนเขาปล่อยปลาเขามาเล่าให้ฟังนะ เขาไปปล่อยปลาช่อน เขาบอกปล่อยที่แม่นํ้าแม่กลอง เวลาพอปล่อยไปแล้วมันว่ายออกไปนะ แล้วมันก็ว่ายกลับมา ถ้าภาษาเรานะ มันมาขอบคุณ สัตว์มันรู้นะ พอปล่อยมันว่ายไปแล้ว แล้วมันก็วนกลับมานะ มามองหน้า แล้วมันก็ไป มันขอบคุณนะ มันเป็นสิ่งมีชีวิต มันรู้ได้

นี่ก็เหมือนกัน เราปล่อยเขาแล้ว เราทําคุณงามความดีแล้ว เพื่อประโยชน์แล้ว พอปล่อยเขาแล้วนะ รักษาชีวิตให้ดีๆ นะ ต้องบอกเขาด้วย รักษาชีวิตดีๆ นะ ปล่อยแล้วนะ เป็นอิสระนะ อย่าเสร่อไปกินเบ็ดใครนะ ถ้ามันหิวมันก็ไปกินอยู่ดี ธรรมชาติของสัตว์

อันนี้พูดถึง คือว่าบุญคือความดี ความดีที่ทําแล้ว ความดีที่ทําแล้วอย่าไปติดข้อง อย่าไปแบกหาม ความดีที่ทําแล้วก็คือความดี บุญคือความดี เราทําบุญคือความดี ทําแล้วก็จบ

แต่ถ้ามันมีสิ่งใดที่ติดข้องหมองใจ สิ่งใดที่เราทําแล้วไม่สมบูรณ์ ทําให้สมบูรณ์ ทําให้สมบูรณ์ เราก็ทําไปไว้ที่อื่น ไปปล่อยที่อื่น ทําความดีมากกว่านี้ นี่พูดถึงความดีก็คือความดี แต่ถ้าความดีแล้วมันไม่จบนะ มันจะเข้าข้อที่ ๒ ข้อที่ ๒ นะ

“๒. ขณะที่โยมไปซื้อปลาที่ตลาด เห็นพ่อค้าปลาแม่ค้าปลาเขาสับปลาที่ยังดิ้นเป็นๆ อยู่ โยมรู้สึกสลดใจมาก เกิดอารมณ์หดหู่และเศร้าใจที่ยังมีปลาอีกมากมายที่เราช่วยไว้ไม่ได้”

ยังมีสัตว์อีกมากมาย ยังมีคนทุกข์ยากอีกมากมาย ยังมีคนลําบากลําบนอีกมากมาย ยังมีประชาชนที่ไม่มีข้าวกิน ยังมีประชาชนในโลกนี้ที่อดอาหาร มีประชาชนในโลกนี้ยังทุกข์ยากอีกมากมาย ถ้าคิดอย่างนี้ เราก็ไปขัดกับกรรมเป็นอจินไตยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อจินไตย ๔ พุทธวิสัย กรรม ฌาน โลก

มันเป็นพุทธวิสัย เรื่องของกรรมมันเป็นพุทธวิสัยเลย คือว่าเป็นอจินไตยเลย ที่เราคาดหมายไม่ได้เลย แล้วเขาทําของเขามา เราจะตามไปชดใช้ให้จิตทุกดวงที่เขาเกิดมาบนโลกนี้ ที่เขาทําเวรทํากรรมกันมานี่ เราจะไปชดใช้ทําให้มันดีงามไปหมด มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้เพราะอะไร เพราะเขาทําของเขามา เป็นสิทธิของเขา มันเป็นสิทธิ์ของเขา เขาทําของเขามาอย่างนั้น เขาต้องรับสิทธิอย่างนั้น

แต่เพียงแต่ว่าในปัจจุบันนี้เรามีสติมีปัญญา เราเห็นแล้วเราสังเวช เราก็ช่วยเหลือเจือจานกันด้วยคนที่มีคุณธรรม มันเป็นโอกาสของเราไง เป็นโอกาสของเราที่ได้ช่วยเหลือได้เจือจาน ได้แบ่งเบาภาระเขา ได้เมตตาเขา ได้ทําความดีของเขา แต่เราจะไปเหมาเอาหมดเลยว่ายังมีปลาอีกมากมายเลยที่เราช่วยเขาไม่ได้ ทุกคนก็คิดอย่างนี้

แต่ถ้ามีปัญญา อย่างที่เราพูดนี่ ใช่ อยากจะช่วยให้หมดเลย แต่ช่วยตัวเองก่อน ตัวเองช่วยให้ได้ก่อน ถ้าช่วยตัวเองได้นะ เพราะคิดอย่างนี้ปั๊บ จิตมันก็ตก แล้วมันก็ทุกข์ยากไป แล้วไปเห็นภาพอย่างนั้นมันก็จะสะเทือนใจ

ฉะนั้น เขาบอกเขาก็คิดได้ มันเป็นอาชีพของเขา มันเป็นอาชีพของเขา มันเป็นเวรเป็นกรรมของเขา แต่ถ้าคนที่เขาจนตรอก เขาต้องทําอย่างนั้นไปก่อน ถึงเวลาเขามีสติมีปัญญา เขาเลิกของเขา เขาพัฒนาของเขา อันนั้นเขาจะมีโอกาสของเขานะ ถ้าโอกาสของเขา เวลาจิตใจของเขาพัฒนาขึ้น เขาจะแก้ไขของเขาไปเอง

สิ่งที่การกระทํา บางคนขิปปาภิญญา ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย คือเขาทําคุณงามความดีมา เขาจะทําความดีปฏิบัติต่อเนื่องกันไป บางคนทําความดีมาชั่วครั้งชั่วคราว อย่างพระเราบวชมาแล้วก็สึก พอสึกออกไปแล้วก็กลับมาบวช บวชเสร็จแล้วก็สึก เวลาบวชมาแล้วก็เป็นความดีสักพักหนึ่งแล้วก็สึกออกไป พอสึกออกไป เบื่อๆ ก็กลับมาบวชใหม่ เห็นไหม ความดีมันกลับไม่ต่อเนื่อง มันขาดช่วง เดี๋ยวพลิกไปพลิกมา แต่ถ้าคนที่เขาสร้างของเขามาสมบูรณ์ เขาจะไปตลอดรอดฝั่ง

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเราเห็นอย่างนั้น เราคิดอย่างนั้น มันเป็นแบบนี้ “ยังเหลือสัตว์อีกมากมายที่เราช่วยเหลือเขาไม่ได้”

ถ้ามันช่วยเขาไม่ได้ แม้แต่ ดูสิ ดูความเป็นไปนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน พระอานนท์ครํ่าครวญมาก

“อานนท์ เราบอกเธอแล้วไม่ใช่หรือ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา แม้แต่ตถาคตก็ต้องนิพพานในคืนนี้”

แม้แต่ร่างกาย มันไม่มีร่างกายของใครจะคงทนตลอดไป ไม่มีชีวิตของใครจะคงทนตลอดไป ร่างกายคงทนตลอดไปไม่ได้ แต่จิตเวลาเราพิจารณาของเราจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ มันอกุปปธรรม มันคงทนของมันตลอดไป แต่คงทนไปด้วยสิ่งที่เป็นนามธรรม สิ่งที่ไม่เป็นวัตถุสิ่งใดที่มันจะแปรสภาพ มันไม่มีอีกเลย ถ้าทําถึงนั้นปั๊บ มารมันไม่มี มันไม่เห็นภวาสวะ ไม่เห็นภพ ไม่เห็นสถานที่ มารตามไม่ได้ มารรื้อค้นจิตนี้ไม่เจอ มารรื้อค้นไม่เห็น ไม่มีใครรู้ไม่มีใครเห็น มันพ้นออกไป เห็นไหม อย่างนั้นคงที่ เพราะไม่มีใครจะไปเจอมัน ไม่มีใครสามารถจะเข้าไปแย่งชิง เข้าไปทําให้มันเศร้าหมอง เข้าไปทําให้มันแปรปรวน ไม่มีใครทําให้ได้ คงที่อย่างนั้นมี

แต่พอมาเป็นวัตถุ มาเป็นผลของวัฏฏะไม่มี ถ้ามันไม่มีแล้ว เราจะคิดอย่างไร อย่างนี้อยู่ที่เราคิดนะ ถ้าเราคิดได้แล้ววางไว้

บุญคือความดี ความดีที่ทําแล้ว แล้วความดีที่ต่อเนื่องขึ้นไป ความดีของเราขนาดนี้ เราก็คิดได้ขนาดนี้ แต่ถ้าความดีต่อเนื่องมันดีเพิ่มขึ้นสูงขึ้นนะ ไอ้ที่เราคิดๆ มันจะวางไว้เอง แล้วพอมันจะจบลงโดยที่ว่าธรรมสังเวช ปลงธรรมสังเวช เวลาเขาให้พระไปชักศพ อนิจฺจา วต สงฺขารา อุปฺปาทวยธมฺมิโนฯ สังขารมันเป็นอย่างนี้ มันไปปลงธรรมสังเวช

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตเราสูงส่งแล้ว เราปลงธรรมสังเวช เพราะเขาอยากได้อยากดีอย่างนั้น จิตทุกจิต ดวงใจทุกดวงใจดีดดิ้นดิ้นรนเอาอย่างนั้น เขาทําของเขา แล้วเราพยายามจะชักนํามานะ เขาบอกว่าเราไปยุ่งกับชีวิตเขาทําไม เราไปวุ่นวายกับชีวิตเขา เขาพอใจอย่างนั้นน่ะ เขาพอใจ เขามีความสุข เพราะจิตใจเขา ถ้าจิตใจมันตํ่า มันจะเป็นอย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้ามันค่อยๆ เกลี้ยกล่อม ค่อยๆ ขัดเกลานะ พอจิตใจเขา กิเลสเขาเบาบางลงนะ โอ้โฮ! เขาทะลึ่งขึ้นมาเลยนะ “โอ้โฮ! ทําไมเมื่อก่อนไม่บอกล่ะ” ทั้งๆ ที่บอกอยู่เมื่อกี้ เขาบอกว่าเป็นสิทธิ์ของเขานะ พอจิตใจมันเบาบาง มันรู้ขึ้นมา “นี่ไม่รักกันจริงเลย ไม่เคยบอกสักที”

บอกมันปากแทบฉีก มันยังติเตียนเราอีกด้วย มันยังติเตียนเราอยู่ แต่พอมันคิดได้นะ มันต่อว่าเราอีกนะ “ไม่บอกไม่เตือนกันเลยน่ะ” กิเลสเป็นแบบนี้ ธรรมชาติเป็นแบบนี้

ฉะนั้น จะบอกว่า เรายังเศร้าใจว่ายังมีสัตว์อีกมากมายที่เรายังช่วยไม่ได้

อย่างนี้เราต้องพรหมวิหาร ๔ มันเป็นธรรมของผู้ปกครอง เห็นไหม ช่วยเขาเต็มที่ ช่วยเขาเต็มที่ ถึงที่สุดแล้วอุเบกขา คําว่า “อุเบกขา” ไม่ใช่ไม่สนใจไม่อะไร มันทําไม่ได้ พอเราไปช่วยเหลือเจือจานเขา เขาติฉินนินทาเราอีกต่างหาก เขาหาว่าเราไปวุ่นวายกับชีวิตเขาอีกต่างหาก แต่เวลาเขาคิดได้ เขาก็ติเราอีกว่าเราไม่ช่วยเขาอีก เห็นไหม เราช่วยเขา เขาก็ว่า ไม่ช่วยเขา เขาก็ว่า เขาว่าทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าจิตใจเรา จิตใจเราสูงส่ง เราปลงธรรมสังเวชเลย เวลาคนมืดบอดเป็นแบบนี้ เวลาคนหูตามันเบาบางมันก็ดีขึ้นมาหน่อยหนึ่ง เวลาคนหูตาสว่างมันเป็นแบบนี้ เป็นแบบนี้ แล้วเราเป็นแบบไหนล่ะ เราดีหรือยังล่ะ เราพิจารณาของเรา ถ้าเราพิจารณาได้ เราจะเป็นของเรา

นี่พูดถึงว่า ความดีคือความดี อย่าไปดิ้นรนวุ่นวายกับเขามากจนเกินไป จบ ข้อใหม่

ถาม : เรื่อง “ข้อข้องใจผู้ปฏิบัติใหม่”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับ ผมมีความสงสัยเกี่ยวกับเรื่องการทําบุญและสวดมนต์ครับ ผมเพิ่งเปลี่ยนมานับถือศาสนาพุทธได้ไม่นานนัก ผมจึงไม่เข้าใจถึงวิธีการพื้นฐานในการทําทาน สวดมนต์ นั่งสมาธิครับ

๑. ผมเคยทํางานกับบริษัทที่ทํางานร่วมกับหน่วยงานราชการ ซึ่งบ่อยครั้งผมมีส่วนรู้เห็นในการติดสินบนข้าราชการ ในขณะนั้นยังนับถือศาสนาอื่นอยู่ แม้จะไม่เห็นด้วย แต่ก็ทําด้วยความคิดที่ว่าต้องเลี้ยงดูชีวิตตนและบิดา

แต่พอผมได้เข้ามานับถือศาสนาพุทธจึงกลัวในบาป และตัดสินใจลาออกจากที่ทํางานนั้น และหลังจากนั้นมา ผมก็ตั้งใจทําทาน สวดมนต์เป็นประจํา และภาวนา พร้อมทั้งอธิษฐานขอให้ได้งานที่สุจริต และมีเงินเดือนพอเลี้ยงตัวเองและบิดามารดา จนขณะนี้ผ่านมาเป็นเวลา ๖ เดือนแล้ว ผมก็ยังไม่ได้งานที่ผมประสงค์อยากจะไม่ใช่ว่าไม่มีงานนะครับ แต่ผมก็ไม่ได้รับโอกาสรับเลือกเสียที

ในขณะเดียวกันในบริษัทที่มีคนไม่ได้นับถือศาสนาพุทธหรือรักษาศีล ๕ แต่ก็ได้ทํางานที่นี่ ผมจึงสงสัยว่าวิธีการทําบุญของผมถูกหรือผิด ตัวอย่างในการทําบุญของผม เช่น เวลาผมถวายปัจจัยแด่พระ ผมต้องอธิษฐานให้ผมได้สิ่งที่ผมปรารถนาหรือเปล่าครับ หรือเคยมีคนบอกว่า การทําบุญทางโลกก็อยู่ที่ทางโลก การทําบุญทางธรรมก็จะได้อานิสงส์ของการปฏิบัติธรรมเท่านั้น ถ้าจริง รบกวนหลวงพ่ออธิบายให้ด้วยครับ

๒. อานิสงส์ของการสวดมนต์จะได้ต่อเมื่อสวดมนต์ถูกต้องถ้อยคําจริงไหมครับ เพราะทุกวันนี้ผมสวดมนต์ แต่ไม่ได้สวดมนต์แปล จําเป็นไหมครับว่าจะต้องสวดบทบาลีพร้อมแปลไปด้วยจึงจะได้อานิสงส์ และการสวดมนต์จะต้องสวดทํานองเหมือนในเทปสวดมนต์ไหมครับ เพราะทุกวันนี้ผมสวดแบบไม่มีทํานอง แต่ท่องไปตามตัวบทสวดธรรมดาเลยครับ

๓. จากข้อ ๑ และข้อ ๒ ถ้าผมเกิดความสงสัยดังที่ถามมา จึงเป็นปัญหาต่อการปฏิบัติ ทําให้การปฏิบัติไม่มีความก้าวหน้าเลย อยากทราบว่าข้อสงสัยที่เกี่ยวกับวิธีการแบบนี้ถือว่าเป็นนิวรณ์หรือเปล่าครับ หากใช่ ขอกราบหลวงพ่อช่วยเมตตาผมหน่อยครับ คําถามของผมอาจจะไม่มีประโยชน์กับผู้อื่น แต่ผมติดตรงนี้จริงๆ ครับ ขอความเมตตาหลวงพ่อด้วยครับ

ตอบ : อันนี้ข้อที่ ๑ นะ ข้อที่ ๑ เราว่าในการทํางาน การทํางานของเรา เห็นเขาติดสินบนกัน แต่เราทําราชการ เราทําอยู่กับเขา ในเมื่อเราเห็นว่ามันเป็นประโยชน์ดํารงชีวิต นี่เราคิดของเราไปเอง

เพราะว่าศาสนาทุกศาสนา ศาสนาทุกศาสนาสอนคนให้เป็นคนดี ถ้าสอนให้เป็นคนดี ทุกศาสนาไม่สอนให้มีการติดสินบน ทุกศาสนาไม่สอนอย่างนั้นหรอก ทุกศาสนาสอนให้คนเป็นคนดี ถ้าสอนให้เป็นคนดีนะ แต่ขณะที่เราคิดอย่างนั้น เรายังเห็น เห็นว่าเป็นประโยชน์กับเรา แต่พอเราเปลี่ยนมานับถือพระพุทธศาสนาใช่ไหม พอนับถือพระพุทธศาสนา เรากลัวบาป เขาบอกว่า ผมจึงกลัวบาป ตัดสินใจลาออกเลย

ทีนี้ลาออกแล้วเขาคิดว่าเป็นการทําความดี ถ้าทําความดีแล้ว เราก็พยายามจะหางานที่สะอาดบริสุทธิ์ เราทําความดีแล้ว แล้วไปสมัครงาน ๖ เดือนแล้วยังไม่มีงานทําเลย แล้วจะทําอย่างไรต่อไป

การทํางานๆ เราทํางาน ในการสมัครงาน เรื่องบุญนะ บุญคือความดี เราได้ทําบุญของเรา เรามีความซื่อสัตย์ เรามีศีล ๕ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ ศีล ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะย่อมคุ้มครอง ศีลธรรมย่อมคุ้มครองเรา คุ้มครองที่ไหน คุ้มครองที่ว่า ๑.ไม่ฆ่าสัตว์ ๒.ไม่ลักทรัพย์ ๓.ไม่ผิดในลูกเมียเขา ๔.ไม่มุสา ๕.ไม่ดื่มสุรา นี่มันคุ้มครองเราไง คุ้มครองให้เราเป็นคนดีไง ถ้าคุ้มครองให้เราเป็นคนดี คุ้มครองทั้งสุขภาพด้วย คุ้มครองทั้งปัจจัยด้วย มันคุ้มครองไม่ให้เราเฉไฉไปกับโลก นี่มันให้คุณประโยชน์

ศีล เขาให้ถือว่าคนนั้นเป็นคนดีและคนไม่ดี ถ้าเราเป็นคนดีอยู่แล้ว เป็นคนดี แต่เรื่องหน้าที่การงานมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง หน้าที่การงาน คนที่สร้างบุญกุศลมา คนถูกจริต คนไม่ถูกจริต คนที่ถูกจริตมันถูกจริตกับเขา เขาก็รับเข้าทํางาน คนชอบไง ถูกจริตคือชอบ คนรัก คือเจอหน้าก็ชอบแล้ว ถ้าไม่ถูกจริต เจอหน้ามันก็ไม่ชอบอยู่แล้ว

ฉะนั้น ไอ้เรื่องอย่างนี้ บุญก็ส่วนบุญ แต่เรื่องหน้าที่การงานมันมีกรรม ศาสนาพุทธสอนเรื่องกรรม ให้เชื่อเรื่องกรรม กรรมคือการกระทํา ถ้าเราทําความดีมา

ไอ้นี่บอกว่า เราเข้าใจของเราเองว่าเราเป็นคนดี เรานับถือศาสนาพุทธ เราสวดมนต์ทําบุญ เราเป็นคนดีเลย คนดีไปที่ไหนเขารับเข้าทํางานหมดเลย มันก็ไม่ใช่

เขาจะรับเข้าทํางาน เขาก็ต้องพิจารณาว่าเขารับเข้ามาเพื่อเหตุใด เขาทําเพื่ออะไร ถ้าทําเพื่ออะไร เป็นอย่างนั้นมันก็ถูกต้อง

นี่เราบอกว่า เพราะจะคิดเอาเองไงว่า เวลาเราเคยทํามาอย่างนั้น เราเคยทําผิดศีลมา เราเคยรับสินบน เห็นด้วยกับการรับสินบนเขามา เรามีงานทํา พอเราเป็นคนดีไง เราไม่รับสินบน เราจะซื่อสัตย์บริสุทธิ์ เราเลยกลายเป็นคนตกงาน เป็นคนตกงาน เป็นคนที่ไม่มีงานทํา

ไอ้คนตกงาน คนไม่ตกงาน มันอยู่ที่เหตุและปัจจัยนะ เราขยันหมั่นเพียรของเรา เราจะบอกว่า ผ่านมาไม่มีงานทําตั้ง ๖ เดือนแล้ว ขยันของเรา เราหางานของเรา เราดูโอกาสของเรา ถ้าทําได้ เราทํางานอย่างอื่นก็ได้ ทําสิ่งที่ดํารงชีวิตไปก่อน

นี่พูดถึงว่า การที่ว่าทําดีแล้วได้ดีไง ถ้าทําดีแล้วได้ดี ในเมื่อเราเห็นความผิด ความไม่ถูกต้องในหน่วยงานแล้วเราลาออก แล้วเราก็ทําความดีของเรา แล้วเราจะหางานๆ

งานก็คืองาน งาน มันเหมือนกฎหมาย กฎหมายก็คือกฎหมาย คนทําผิดหรือไม่ทําผิด ถ้าผิดกฎหมาย ทําไม่ทัน เขาทําผิดแล้วยังไม่มีใครลงโทษเขาเลย แต่ถ้าเขาทําผิดแล้วคนจับเขาได้ด้วย กฎหมายลงโทษแล้ว กฎหมายก็คือกฎหมาย กฎหมายลงโทษ นี่ก็เหมือนกัน ดีหรือชั่วมันก็เหมือนกฎหมาย มันก็เป็นความจริงนั่นแหละ แต่ว่าโอกาสของเราล่ะ โอกาสที่จะเป็นจริงอย่างนั้นหรือไม่ นี่พูดถึงในการทํางานนะ

“๒. อานิสงส์การสวดมนต์”

การสวดมนต์ สวดมนต์คือเจริญพุทธมนต์ การสวดมนต์ หลวงตาท่านสอนว่า ถึงเราอย่างน้อยก่อนนอนก็ให้กราบพระก่อน แล้วสวดมนต์ก่อน การสวดมนต์คือระลึกถึงคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เจริญพุทธมนต์ แล้วทําให้เราระลึกมีสติสัมปชัญญะ

มีสติสัมปชัญญะเพราะอะไร เพราะเราเหมือนสัตว์ เหมือนสัตว์ไม่มีเจ้าของ จิตใจนี้เหมือนสัตว์ไม่มีเจ้าของ แม้แต่ชาวพุทธนี่แหละ แต่เวลาเราสวดมนต์คือคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อย่างเวลาเขาสวดธัมมจักฯ พระพุทธเจ้าสอนเลย ไม่ให้ติดในทาง ๒ ส่วน คําสวดมนต์มันเตือนสติเราได้

แล้วคําสวดมนต์ ถ้าเรามีสติปัญญานะ เรามีสติปัญญา การสวดมนต์นั้น มันก็เหมือนกับเรากําหนดพุทโธๆ ถ้าเราสวดมนต์นะ เราคิดเรื่องอื่นวอกแวกนะ สวดมนต์มันจะผิดพลาดทันที แต่ถ้าเราอยู่กับบทสวดมนต์ เราสวดไปเรื่อย มันจะถูกต้องไป จิตมันก็คงที่ มันก็ได้พักผ่อนของมัน การสวดมนต์คืออุบายไง มันมีคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สรรเสริญพุทธคุณด้วย แล้วยังมีอุบายให้เรามีสติด้วย ถ้ามีสติ มันก็เป็นประโยชน์กับเรา มันจะเป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์ การสวดมนต์

ทีนี้การสวดมนต์ว่ามันจะถูกหรือไม่ถูก

นี่เอาข้อ ๑ กับข้อ ๒ มารวมไว้ที่ข้อ ๓ ถ้าข้อ ๓ สิ่งที่ทั้งข้อ ๑ และข้อ ๒ ทําให้เกิดความสงสัย

ไอ้สิ่งที่ข้อ ๑ คือว่าเราเห็นเรื่องผิดและถูกในสังคม

ข้อ ๒ หมายถึงว่า เราทําถูกหรือเปล่า

แล้วก็มาลงข้อที่ ๓ จากข้อ ๑ และข้อ ๒ เกิดความสงสัยว่า ในการปฏิบัติของเรามันไม่ก้าวหน้าเพราะว่ามันมีส่วนผิดจากข้อ ๑ และข้อ ๒ หรือไม่

เฉพาะข้อ ๑ ข้อ ๒ มันเป็นเรื่องทางโลก เป็นเรื่องการดํารงชีวิต เป็นเรื่องการเลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ ข้อ ๓ เป็นการปฏิบัติ

การปฏิบัติ ผู้ปฏิบัติธรรม อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ถ้าตนปฏิบัติถึงที่สุด ตนจะเข้าสมาธิได้ ตนจะมีปัญญาของเราได้ ตนจะเอาตนพ้นไปได้ ไอ้นี่เป็นการปฏิบัติธรรม ทีนี้การปฏิบัติธรรม จิตใจมันต้องละเอียดอ่อนกว่าทางโลก

ทีนี้ทางโลกกับทางธรรมมันคละเคล้ากันไปหมดเลย ยุ่งไปหมดเลย ทั้งทางโลกก็จะเอา ทั้งทางธรรมก็จะปฏิบัติ เพราะเราเป็นชาวพุทธใหม่ ชาวพุทธใหม่นี่กําลังไฟแรง จะทําให้ได้ผลทั้งทางโลกและทางธรรม เขาว่าเพิ่งมานับถือศาสนาพุทธ

ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งสัจจะ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค สัจจะความจริง ถ้าสัจจะความจริง ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว สิ่งที่การกระทํานั่นแหละมันจะให้ผลกับสภาวะแวดล้อม ให้ผลกับหัวใจของเรา ให้ผลกับทุกๆ อย่างเลย เพราะเราเป็นคนทําเอง ถ้าทําเอง

ฉะนั้น เวลาทําตรงนี้ ถ้าทางโลก เราก็ทําความดีของเราประสาโลก ถ้าทําความดีประสาโลกเสร็จแล้วนะ คนที่ขยันหมั่นเพียรทําคุณงามความดีให้ผลตอบแทนมหาศาลเลย แต่เราเองเราก็อยากปฏิบัติด้วย ถ้าอยากปฏิบัติ เราก็ไม่มีเวลา เพราะเราทํางาน เราต้องรับผิดชอบ เราจะเอาเวลาที่ไหนมาปฏิบัติล่ะ

ทีนี้ปฏิบัติ มันต้องแยกกันแล้ววางไว้ วางไว้ ทางโลกเราหาดํารงชีวิตได้ เลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ได้ เราเลี้ยงได้ เราก็ปฏิบัติของเราไป เราปฏิบัติของเราไป เราพยายามรักษาจิตใจของเรา แล้วถ้าสิ่งนั้นมันจะเป็นนิวรณธรรมในการปฏิบัติ เพราะมันไม่ก้าวหน้าเลย

ความก้าวหน้า เห็นไหม เวลาพระสารีบุตรไปฟังเทศน์พระอัสสชิ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เวลาพระอัสสชิแสดง เย ธมฺมาฯ ให้พระสารีบุตรฟัง พระสารีบุตรใช้ปัญญาแทงตลอดเป็นพระโสดาบัน

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้แก้ที่เหตุนั้น

ฉะนั้น ไอ้ความวิตกกังวล ไอ้เรื่องนิวรณธรรมมันเป็นเหตุอยู่แล้ว ทางโลกเรายังล้มลุกคลุกคลาน ทางธรรมเราก็ล้มลุกคลุกคลาน แต่ถ้าทางโลกมันล้มลุกคลุกคลาน แต่เราวางได้ เราวางได้ ชีวิตมันเป็นเช่นนี้เอง ถ้าเราจริงนะ เวลาปฏิบัติมันวางได้ ถ้าคนที่มีสัจจะ

แต่ของเรา เราวางไม่ได้ วางไม่ได้เพราะเรายังปฏิบัติใหม่ เพราะการปฏิบัติใหม่ หญ้าปากคอก การปฏิบัติใหม่ การปฏิบัติยากมีอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้นและคราวหนึ่งคือคราวสุดท้าย

คราวเริ่มต้นมันไม้ดิบๆ เลย เรายังทํางานไม่เป็น การเริ่มต้นล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นน่ะ ทีนี้การล้มลุกคลุกคลาน เราเองเป็นผู้ใหม่ แล้วเราจะเอาทั้ง ๒ ทาง แล้วทางโลกก็จะเอา งานก็ ๖ เดือนยังไม่ได้งาน เราต้องเลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ แล้วปฏิบัติก็จะเป็นพระอรหันต์ไปเลย โอ๋ย! มันเป็นการบีบคั้นตัวเองทุกๆ เรื่องเลย

เราเอาอย่างใดอย่างหนึ่ง ในเมื่อชีวิตโลกเดินทางสายกลาง ทางสายกลางของเราคือว่ารับผิดชอบชีวิต รับผิดชอบตัวเอง รับผิดชอบปัจจุบันคือเรื่องของโลก คือเรื่องของเวรเรื่องของกรรม รับผิดชอบเวลาปฏิบัตินะ มันจะถอดจะถอนเลย มันจะชําระมันจะคายของมันออกเลย

ทีนี้ความสมควรไง เขาบอกว่า หลวงพ่อ เห็นคําถามมีประโยชน์สิ่งใดเพื่อประโยชน์กับเขาด้วย

ถ้าประโยชน์กับเขานะ เราก็คิดว่าตั้งสติไว้ เหมือนเด็ก เด็กเวลาเรียนหนังสือ เรียนแล้วไม่เข้าใจ แล้วบอกว่าให้วาง ให้ทําสมาธิก่อน เขาบอกว่า ขนาดเรียนอยู่ปกติก็เรียนไม่รู้เรื่องอยู่แล้ว แล้วไปทําสมาธิเสียเวลาขนาดไหน แล้วจะมาเรียนได้อย่างไร

แล้วเด็กบางคนเขาเชื่อ เขางงมาก เขาก็วางไว้ก่อนแล้วทําสมาธิ พอทําสมาธิแล้วกลับไปอ่านหนังสือ กลับไปทบทวนนะ เขาเข้าใจ แล้วเขาสอบผ่านๆๆ เด็กบางคนมันพูดอย่างนี้ ฉะนั้น เด็กบางคนพูดอย่างนี้

การทําสมาธิ การปล่อยวาง ทําความสงบของใจ อย่าให้จิตใจมันดิ้นรนอย่างนี้ ถ้าดิ้นรนอย่างนี้ มันก็จะหางาน เหมือนเราทั้งกิริยามารยาทต่างๆ มันลุกลี้ลุกลน มันไม่นิ่ง แล้วมันทําสิ่งใดมันก็เลยไม่ได้ผลเลย

เราวาง ทําสมาธิให้จิตใจแน่วแน่ แล้วทําสิ่งใดทําให้มันชัดเจน ถ้าไปสมัครงาน เราก็หางานของเรา ทําให้มันจบของเรา ถ้ามีงานมีการแล้วเราก็จะเลี้ยงชีพด้วย เลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ด้วย แล้วถ้ามีเวลาปฏิบัติ เห็นไหม ทางของคฤหัสถ์เป็นทางคับแคบ ทางคับแคบเราก็กระเสือกกระสนปฏิบัติของเรา

แต่ถ้าเวลาทางปฏิบัติ สิ่งนั้นเราวางได้ ปิดสวิตช์ สวิตช์โลกเปิดปั๊บ ทําหน้าที่การงานทางโลกเลย เวลาจะปฏิบัติ ปิดสวิตช์ปั๊บ จะเปิดสวิตช์ทางธรรมปั๊บ ปิดทางนี้ไว้เลย ทางโลกเขาไว้ที่บนโลก เราจะไปทําสมาธิแล้ว เราจะไปทางธรรม เปิดสวิตช์นี้ปั๊บ เราก็ปฏิบัติเลย เพราะเราเป็นฆราวาส ทางมันคับแคบ แต่เราก็หาทางไป

สวิตช์โลกก็เปิดทางโลก ปิดสวิตช์ธรรมเลย เปิดสวิตช์โลกก็ทําหน้าที่ทางโลกกันไป พอจบเวลาแล้ว ทํางานจบแล้ว ดูแลพ่อแม่เสร็จแล้ว กลางคืนเราจะสวดมนต์เสร็จแล้ว ปิดสวิตช์โลกผลัวะ! เราก็เปิดสวิตช์ธรรมผลัวะ! ปฏิบัติไปเลย เห็นไหม ทําดีอย่างนี้ ชีวิตของเรา

“เวลาพูด หลวงพ่อพูดง่ายๆ ผมเกือบตายนะ หลวงพ่อเป็นพระ เห็นแก่ตัว ผมเป็นฆราวาสนะ ผมทุกข์ยากมากเลย” นี่คิดแบบฆราวาส คิดแบบทางโลกไง

พระก็มาจากคน ความคิดของมนุษย์ ความคิดของคน พระก็คิดแบบนั้นแหละ เพียงแต่พระโกนหัว แล้วอุปัชฌาย์ยกเข้าหมู่มา พระก็มีความคิดเหมือนกัน แล้วพระที่จะเอาความคิดของตัวเองไว้ได้ ตอนบวชใหม่ๆ มันก็มาจากโลก มาจากมนุษย์นี่แหละ มาจากคนนี่แหละ ก็ความคิดอันเดียวกันนี่ สมองนี่ คนคนนี้แหละ เพียงแต่เข้าไปโกนหัว แล้วก็เข้าพิธีบวช บวชมาก็ความคิดโลกๆ แล้วเวลาจะเอาตัวเองรอดมันต้องวิกฤติ มันต้องบากบั่นขนาดไหนมันถึงทําได้

ฉะนั้น สิ่งที่เขาทํากันได้ เวลาบวชเป็นพระแล้ว กายเป็นพระ แต่ใจยังเป็นทางโลกอยู่ เขาเรียกว่าผู้บวชใหม่ยังทนคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้ ที่เราเรียกร้องกันอยู่นี่ไงว่า สังคมมันยุ่งเพราะพระไม่สั่งสอนๆ

พระก็ยังไม่รู้เลย จะเอาอะไรไปสอน แต่พระกว่าจะประพฤติปฏิบัติ จนใจเป็นพระขึ้นมา โอ้โฮ! มันทุกข์มันยากขนาดไหน ถ้ามันทุกข์ยาก มันทุกข์ยากความจริงก็อย่างที่ว่า เปิดสวิตช์ทางโลก เปิดสวิตช์ทางธรรม ถ้าเปิดทางธรรม ทางธรรมก็อยู่โคนไม้ อยู่คนเดียว ภาวนาเอา อยู่ที่ความวิเวกไง อยู่ที่ความสงบสงัด มีความสุขสงบสงัด ที่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่โคนต้นโพธิ์ เสวยวิมุตติสุข นั่ง ๗ วัน ๗ คืน โอ๋ย! มีความสุข นี่เปิดสวิตช์ทางธรรม

แล้วมันอยู่ได้ไหมล่ะ เพราะมันอยู่กับสังคมโลก ก็ต้องปิดสวิตช์ทางธรรมขึ้นมา ก็มาทางโลก มาเผยแผ่ มาชักนํา รื้อสัตว์ขนสัตว์ มันมี ๒ สวิตช์ไง มันมีทั้งทางโลกและทางธรรม

ความดีไง ความดีก็คือความดี บุญกุศล เวลาทําบุญกุศลทุกคนจะคิดอย่างนี้ “โอ๋ย! เป็นชาวพุทธทําความดี โอ๋ย! เนื้อนาบุญของโลก ทํามหาศาลเลย แต่ทําไมชีวิตมันทุกข์ขนาดนี้”

แต่ทําไมไม่มองถึงว่าเวลาเวียนว่ายตายเกิด เวลาเราเห็นคนที่เขารังแกกัน คนที่เขาเบียดเบียนกัน เราเห็นแล้วเราสังเวชไหม ไม่รู้ว่าชาติใดชาติหนึ่งเราไปทําอะไรไว้ นี่เวลาเราเห็น ปัจจุบันเรามีสติปัญญา เราเห็นแล้วเราสังเวชมากเลย แต่การกระทําที่เราทําสิ่งใดแล้วมันผิดพลาดตลอด ทําสิ่งใดแล้วหลุดไม้หลุดมือ ไม่เคยจับต้องได้เลย เราเคยทําอะไรไว้

ถ้าเราคิดว่าเราเคยทําอะไรไว้นะ วางไว้เลย สิ่งที่ทํามาแล้วก็ได้ทํามาแล้ว ในปัจจุบันนี้สํานึกผิด ในปัจจุบันนี้สํานึกได้ เราจะต่อสู้กับสัจจะความจริงของเรา พุทโธของเรา จะมีสิ่งใดเกิดขึ้น ชดใช้กรรมให้หมด เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เวรย่อมระงับด้วยการปล่อยวาง ระงับให้หมด เราระงับ เราวางให้หมด แล้วเราทําคุณงามความดีของเราไป เราทําคุณงามความดีของเราไป ใครจะคิดอย่างไรช่างหัวมัน เราจะทําคุณงามความดีของเรา คุณงามความดี เราเชื่อมั่น เราเชื่อมั่น เรามีสัตย์ เรามีความจริง เราทําของเรา

โลก ใครจะเยาะเย้ยเหยียดหยามอย่างไร เรื่องของเขา ใครจะมองอย่างไร เรื่องของเขา เราหากินของเราด้วยนํ้าพักนํ้าแรงของเรา เราทําคุณงามความดีของเรา มีศีลมีธรรมเป็นเครื่องตรวจสอบใจของเราแล้วจบ ใครจะว่าอย่างไร เรื่องของเขา ทําดีต้องได้ดี เราทําความดีของเราเพื่อประโยชน์กับเรา เอวัง

หรือว่าจะรู้

เป็นทฤษฎี เป็นเรื่องโลก เป็นเรื่องโวหาร

เป็นเรื่องความสงสัย ไม่เป็นเรื่องจริง

หรือว่ารู้ หรือว่าสงสัย หรือว่าไม่เข้าใจ

ถ้ามันรู้ มันอธิบายสิ่งที่ว่า รู้อย่างไร รู้อะไร

มันปล่อยอะไร เหลืออะไร

สิ่งที่เหลือมีคุณสมบัติอย่างใด

ถ้าไม่มีคุณสมบัติ

แสดงว่าตทังคปหานมันปล่อยไปเรื่อยๆ

ซํ้าไปเรื่อยๆ ซํ้าไปเรื่อยๆ

ถ้ามันปล่อยจริง มันสํารอกคายสังโยชน์

พอสังโยชน์แล้วมันเหลืออะไร เป็นอย่างไร มันจะรู้จริง

๓

หรือว่ารู้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๕ มิถุนายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อยากแก้ไขจิต”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพเป็นอย่างสูงครับ การที่กําหนดจิตต่อเนื่องกันไปเหมือนอยู่ในลิฟต์ไปเรื่อยๆ แต่เกิดรู้ตัวอีกทีก็อยู่อีกชั้นหนึ่งคือปรากฏภาพทางใจ ผมสงสัยว่า นี้จิตติดสัญญาไหม รู้ตัวอยู่ไหม (ถามตัวเอง) แล้วกําหนดถอยออกมาก็รู้ตัวจริงๆ บางครั้งก็หลงจริงๆ มันรู้ว่าหลง ก็ถอยออกมา ก็กลับไปหลงอีกที่หนึ่ง ผมพยายามกําหนดทรงสภาวะสติไว้ ระลึกมาหากายตัวเอง ทรงภาพนั้นไว้ อธิษฐานให้มันทําลาย หนังก็เริ่มแตกเหมือนกระดาษโดนไฟไหม้ เอามือจับเหมือนจับวัตถุจริงๆ

บ่อยครั้งภาพสัญญาโลกเข้ามาแทรก ก็ไหลของมันไป แม้ทรงสติจ่อไว้ก็เอาไว้ไม่อยู่ แต่ประเด็นคือหัวใจมันไม่สลดเท่าไรเลยครับ หรือว่าผมรู้ตัวว่าเป็นแค่นิมิตก็ไม่ทราบนะครับ (เพราะธรรมดาผมชอบสร้างจินตนาภาพความไม่งามไปใส่คนอื่น เมื่อรู้ว่าจิตเกิดกามราคะขึ้น เพียงเพื่อบรรเทาเท่านั้น เลยเกิดความชินชาดื้อด้านไปแล้วหรือไม่ครับ แปลกๆ)

มีครั้งหนึ่งผมเองก็นอนกําลังตื่น แต่อยากนอนต่อ เกิดฝัน เหมือนมีสตินิดหน่อย และเห็นหญิงสาว และจิตเผลอไปพิจารณาเอง จากรูปสาวน่ารักใคร่ กลับเหี่ยวลง เกิดความเสียใจอยู่มาก ผมนึกแล้วเสียดายมาก จิตผมมันเดินหนีเหมือนหนีปัญหา ไม่ยอมพิจารณาต่อ แต่ตอนสติดีๆ กลับจับแล้วไม่ค่อยสลดใจเลย การพิจารณาทําไมมันแฉลบขนาดนี้ครับ กราบขอความเมตตาหลวงพ่อ

ตอบ : นี่คําถามนะ เขาถามมาเรื่องการปฏิบัติ อยากแก้ไขจิต

เวลาจิต เวลาเราคิดของเราไปไง โดยพื้นฐานของการภาวนา การภาวนาในแนวสติปัฏฐาน ๔ ก็คิด ก็เป็นการจินตนาการ เพราะเราทําแบบกําปั้นทุบดิน เราไปศึกษามาจากพระไตรปิฎก อภิธรรม ความยุบหนอพองหนอ ใช้ปัญญาไปตามแนวสติปัฏฐาน ๔ อันนี้คือจินตนาการทั้งหมด

เวลาทําไปแล้วเขาบอกว่า มันแปลก มันไม่สลด มันไม่ลึกซึ้งหรอก มันก็เหมือนสามัญสํานึก มันแบบว่ามันเศร้าหมอง เวลามันกระเทือนหัวใจบ้าง นี่เวลาเป็นอย่างนั้นน่ะ

แต่เวลามาแนวทางสติปัฏฐาน ๔ แบบครูบาอาจารย์ของเรา ต้องทําความสงบของใจเข้ามาก่อน เพราะการทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ความสงบใจเข้ามา ใจมันได้สมาธิ มันได้สงบ มันได้รสชาติแล้ว รสของสมาธิธรรม

ถ้าจิตใจของเรา จิตใจของเรายังดิบๆ อย่างนี้ จิตใจของเรายังเป็นสามัญสํานึก ยังเป็นโลกียปัญญา ยังเป็นโลกๆ อยู่อย่างนี้ เวลาพิจารณาธรรมะ อย่างสูงสุดเลยมันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถึงที่สุดแล้วมันก็ไปลงที่สมาธินั่นน่ะ มันลงที่สมาธิ แต่เราไม่เข้าใจว่าเป็นสมาธิไง

เพราะเราคาดหมาย เราจินตนาการไปว่าธรรมะคือความว่าง ธรรมะคือการปล่อยวาง เวลามันปล่อยวางอารมณ์สัญญาเข้ามา เราก็คิดว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ มันแค่ปัญญาอบรมสมาธิน่ะ แต่ถ้าคนไม่มีสติปัญญา ไม่เข้าใจ ก็เป็นมิจฉา มิจฉาคือความหลงผิด พอมิจฉา มิจฉาเป็นความผิดพลาด มิจฉาคือความหลงผิด ก็ตัวเองไม่รู้ ทั้งๆ ที่ตัวเองเป็นอยู่ ตัวเองไม่รู้หรอก พอตัวเองไม่รู้ ตัวเองก็คิดว่าสิ่งนี้ใช้ปัญญาไปแล้ว ปล่อยวางนี่มันเป็นผลของการปฏิบัติธรรม ถ้ามันมีสติปัญญานะ มีสติสัมปชัญญะ มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ผลของมันคือการปล่อยวาง

แต่มีสติรับรู้ต่อไป รับรู้คืออะไร รับรู้พอมันปล่อยแล้วมันมีสติ สติกับความรู้อันนี้ ถ้าความรู้อันนี้ เราก็รู้แค่นี้ไง เรารู้แค่นี้ เหมือนเรา เราจะหาเงินเพื่อจะไปแลกเปลี่ยนสินค้าสิ่งใดมา ราคามันเท่าไร เราสะสมๆ ถ้ามันยังไม่ถึงจํานวนเท่านั้น เราจะไปแลกเปลี่ยนสินค้าไม่ได้ เราก็สะสมไป

นี่ก็เหมือนกัน เรารู้อยู่นี่เป็นสมาธิ มันยังไม่ใช่ภาวนามยปัญญา มันเป็นสมาธิ สมาธินี้เกิดด้วยปัญญา เขาบอกว่าก็ใช้ปัญญาไปแล้วๆ

ปัญญาไปแล้วมันปัญญาทางโลกๆ โลกๆ เขาใช้ปัญญา ทําธุรกิจการค้าก็ต้องใช้ปัญญา สอนลูกยังต้องใช้ปัญญาเลย เวลาสอนลูก เวลาลูกเกิดขึ้นมา ลูกมันไร้เดียงสาเลย เราก็ต้องทําวุฒิภาวะไปไร้เดียงสาเหมือนมันน่ะ เออๆ ออๆ สอนให้มันโตขึ้นมา นี่ยังต้องใช้ปัญญา ทั้งที่เรามีปัญญาเหนือกว่า เราก็ต้องไร้เดียงสาเหมือนมันน่ะ ถ้าไม่ไร้เดียงสาแล้วเราจะสื่อกับมันได้อย่างไร

พอมันสื่อขึ้นมา การจะเลี้ยงลูกยังต้องใช้ปัญญาเลย ทีนี้ปัญญาอบรมสมาธิมันก็ต้องใช้ปัญญา แต่เขาบอกว่า เขาพิจารณา เขาใช้ปัญญามาแล้ว

ปัญญาอย่างนั้นมันเป็นปัญญาทางโลก เขาเรียกโลกียปัญญา ปัญญาโดยสามัญสํานึก ปัญญาโดยปฏิภาณไหวพริบของคน มันไม่ใช่ปัญญาในภาวนามยปัญญา ไม่ใช่ ถ้ามันไม่ใช่มันก็ไม่ใช่สติปัฏฐาน ๔ โดยเนื้อแท้ มันเป็นสติปัฏฐาน ๔ โดยชื่อ ใครก็ใส่ชื่อได้ นาย ก นาย ข นาย ค ใครก็ตั้งชื่อได้ สมชายมีชื่อเป็นล้านๆ คนในเมืองไทย สมชายๆๆ ก็ชื่อ แต่ความจริงล่ะ นี่ก็เหมือนกัน สติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ ก็ชื่อ ก็พูดกันไป แต่ถ้าความจริงล่ะ

เอาความจริง เดี๋ยวจะอธิบายให้ฟัง มันจะสลด นี้ว่าหัวใจมันไม่สลด มันแปลกที่มันไม่สลดเนาะ มันแปลกที่มันไม่ได้

อ้าว! มันไม่ได้ ก็ไม่ถึงก็ไม่ได้ เราจะไปกรุงเทพฯ เรานั่งกันอยู่นี่ เราก็เขียนกัน กรุงเทพฯ เดี๋ยวเราเขียนแผนที่กันเลย บ้านใครอยู่ไหน เขียนกรุงเทพฯ กันเลย เขียนที่นี่ แล้วจะถึงกรุงเทพฯ ไหมล่ะ ไปถึงกรุงเทพฯ ไหมล่ะ แต่นั่งกันอยู่นี่ กรุงเทพฯ เราอยู่สนามหลวง ไอ้นั่นกรุงเทพฯ อ้าว! อยู่สุขุมวิท ไอ้นั่นกรุงเทพฯ กรุงเทพฯ ของใครล่ะ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราใช้ปัญญาไป ปัญญาของใครล่ะ ปัญญาของใคร

ถ้ามันไม่ถึงมันก็สลดแค่นี้ไง มันก็ไม่ใช่สติปัฏฐาน ๔ โดยข้อเท็จจริงไง มันเป็นสติปัฏฐาน ๔ โดยชื่อ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน แล้วเราได้ทางวิชาการนั้นมา ธรรมและวินัย แต่ความเป็นจริงยังไม่มี ยังไม่มี ถ้าความจริงมันมี ครูบาอาจารย์ที่มีเราเพราะอะไร มันมีเพราะว่า ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบจากปุถุชนคือโลก จะเป็นกัลยาณชน จากกัลยาณชนจะขึ้นสู่โสดาปัตติมรรค ถ้ามันไปลงสู่โสดาปัตติผล เหนือโลก เหนือโลกคือมันเกิดอีก ๗ ชาติ

ถ้าคนอยู่ในโลกนี้ไม่มีต้นไม่มีปลาย การเกิดและการตายไม่มีต้นและไม่มีปลาย มันจะหมุนเวียนเปลี่ยนแปลงของมันไปตามแต่เวรแต่กรรมที่มันได้สร้างมา ไม่มีที่สิ้นสุด ไม่มีวันจบสิ้น จะไปของมันอยู่อย่างนี้

แต่ถ้าใครประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจนเป็นโสดาบัน อีก ๗ ชาติอย่างมาก เปลี่ยนแปลง มันแตกต่างแล้ว ความแตกต่างกับสิ่งที่เป็นธรรมชาติ ความแตกต่างที่มันเหนือธรรมชาติส่วนหนึ่ง แล้วมันพิจารณาของมันต่อเนื่องกันไป จนถึงที่สุดมันทิ้งหมดเลย รู้ธรรมะ รู้แจ้งเห็นจริงแล้ววางไว้ตามความเป็นจริง ของมันเป็นนู่น ของเราเป็นนี่ ไม่เกี่ยวกัน จบ วัฏฏะสละทิ้งหมดสิ้นไป นั้นเป็นแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ที่ถูกต้องกับใจดวงนั้น แนวทางสติปัฏฐาน ๔ ที่ถูกต้องจากใจดวงนั้น ใจดวงนั้นรู้แจ้งตามใจดวงนั้น

แต่ถ้าเราได้แต่ชื่อ เราได้ทางวิชาการมานี่ มา ใครก็ได้ มาเถียงกัน มาสิ สติปัฏฐาน ๔ ใครก็ได้ มา ตั้งแง่มา เดี๋ยวต้องเอาแง่มุมหักล้างกัน มันก็หักล้างกันอยู่นั่นน่ะ สติปัฏฐาน ๔ อย่างหยาบ สติปัฏฐาน ๔ อย่างละเอียด สติปัฏฐาน ๔ อ้าว! ตั้งแง่มา ตั้งแง่สติปัฏฐาน ๔ มา แล้วเรามาปะทะกันด้วยสติปัฏฐาน ๔

แต่ถ้าปฏิบัติจริงนะ มันสลดนะ มันสังเวช หลวงตาเวลาท่านบรรลุธรรม ท่านลุกขึ้นกราบแล้วกราบเล่า กราบแล้วกราบเล่า กราบใครน่ะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว ๒,๐๐๐ กว่าปี กราบใครน่ะ

กราบบุญคุณ กราบบุญคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่รื้อค้นมา แล้ววางเป็นทางวิชาการธรรมและวินัยนี้ไว้ ผู้ใดค้นคว้ากระทําให้มันเป็นจริงขึ้นมาในใจ

หลวงตาท่านเป็นถึงมหา ท่านเรียนจบนะ คําว่า “มหา” ทางวิชาการเขาว่า “โอ๋ย! แค่มหาบัว มหา ๓ ประโยค ต้อง ๙ ประโยค ๑๐ ประโยค” เขาคิดไปนู่น เขาคิดว่าเขา ๙ ประโยค เขาจะมีปัญญามากกว่า ๓ ประโยค

คําว่า “๓ ประโยค” แปลบาลีได้ มันลึกซึ้งในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ขนาดว่าปฏิเสธว่า ทางทฤษฎีศึกษามาจนแปลได้ ภาษานี่เข้าใจทะลุปรุโปร่ง แต่เวลาปฏิบัติก็ยังไม่แน่ใจ ต้องให้หลวงปู่มั่นชักจูง หลวงปู่มั่นเป็นคนชี้นําเป็นคนบอกกล่าว

แต่หลวงปู่มั่นเวลาบอกกล่าว ก็ยังตั้งป้อมเถียงกับหลวงปู่มั่น “อ้าว! ถ้าสัมมาสมาธิมันไม่มีอยู่จริง ทําไมในพระไตรปิฎกบอกว่าให้ทําสัมมาสมาธิล่ะ”

“อ้าว! สัมมาสมาธิของพระพุทธเจ้าอย่างหนึ่ง เพราะมันไม่มีสมุทัยซ้อนมา สมาธิของท่านมันมีสมุทัยเจือปนเว้ย”

“อ้าว! เวลาออกใช้ปัญญา ปัญญาก็ได้พิจารณามาแล้ว”

“นั่นน่ะสมบัติบ้า”

“สมบัติบ้าได้อย่างไร ถ้าไม่ใช้ปัญญามันก็ชําระกิเลสไม่ได้”

“นั่นแหละสมบัติบ้า”

ขนาดรู้ๆ อยู่นี่ นี่ได้แต่ชื่อมันมา ทั้งๆ ที่ว่าเป็นถึงมหานะ เข้าใจหมดแล้วนะ เข้าใจหมดแล้ว

สติปัฏฐาน ๔ ตั้งป้อมมาเลย ตั้งป้อมมาแล้วมาเถียงกัน มา ได้เลย ใครก็ได้ตั้งขึ้นมา มันไม่มีความจริงอยู่ในใจแม้แต่คนเดียว

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติไปตามความเป็นจริง เห็นไหม มีความรู้ขนาดนี้ ซาบซึ้งเข้าใจได้หมด แต่ก็เป็นความเข้าใจของโลก ความเข้าใจของที่ยังมีตัณหาความทะยานอยากในใจ

ขนาดไปศึกษากับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นพยายามชักนําขนาดไหน ยังตั้งป้อม ตั้งป้อมเพราะอะไร เพราะมันก็มีความรู้ของเรา ไม่ใช่ทิฏฐิมานะ ไม่ใช่จะเอาแพ้เอาชนะ อยากชนะคะคานอาจารย์ ไม่ใช่ แต่มันสงสัย มันมีข้อมูลน่ะ อ้าว! มันก็รู้ ทําไมล่ะ อ้าว! ในเมื่อมันรู้ ในเมื่อมันมีปมในใจมันก็ต้องเคลียร์ใช่ไหม เราเคารพบูชา เราจะเคลียร์หาความรู้ ตั้งป้อมซัดกันเลย อันนี้คือระหว่างที่ประพฤติปฏิบัติ

แต่เวลาหลวงปู่มั่นท่านเสียไปแล้ว แล้วท่านค้นของท่านเอง แล้วท่านบรรลุธรรมถึงที่สุด ท่านลุกขึ้นกราบนะ กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กราบแล้วกราบเล่า กราบแล้วกราบเล่า ผู้รู้จริง ผู้รู้จริงมันซาบซึ้งใจ

แล้วความรู้จริงอันนี้ คนเรานะ ใครที่รํ่ารวยนะ เราจะรู้เลยว่าสิ่งที่รํ่ารวยมา เราทําสิ่งใดมาเราถึงรํ่ารวย เราทบทวนได้นะว่าเราทําธุรกิจอะไรมา เราทํางานอะไรมา เราถึงมีผลประโยชน์ตอบแทนขนาดนี้

แต่ถ้าเราไม่ทําอะไรมาเลย เราศึกษาทางวิชาการ ศึกษาว่าคนนี้รํ่ารวยอย่างไร แล้วเราศึกษา เออ! เราก็รู้ได้ว่าคนนั้นรํ่ารวยอย่างไร แต่มันไม่ซาบซึ้งเหมือนคนที่เราทํามาเอง แล้วรํ่ารวยมาเอง

ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ถึงเวลาที่สุดแล้วมันรู้จริงเห็นจริง มันซาบซึ้ง กราบแล้วกราบเล่า แต่ก่อนจะกราบ เห็นไหม โต้แย้งกับหลวงปู่มั่นขนาดไหน ทั้งๆ ที่เคารพนะ ทั้งๆ ที่เคารพ ไม่ได้โต้แย้งด้วยความไม่เคารพ ท่านประธานที่เคารพ เคารพมาก ทั้งๆ ที่เคารพนี่แหละ แต่เรามีปมในใจ เราอยากจะถอดถอน

นี่พูดถึงว่า เราพูดให้ฟังก่อนว่าแนวทางปฏิบัติมันเป็นแบบนี้ แนวทางปฏิบัติตามความเป็นจริงเขาต้องทําความสงบของใจเข้ามา

ฉะนั้น ผู้ถามว่าอยากแก้จิตๆ เพราะอยากแก้จิต เขาก็พูดอย่างนี้ “เวลาผมกําหนดจิตมันเหมือนอยู่ในลิฟต์ที่มันเลื่อน ที่มันเลื่อน มารู้ตัวอีกทีหนึ่ง เหมือนเลื่อนจากชั้นหนึ่งไปอีกชั้นหนึ่ง เลื่อนจากชั้นหนึ่งไปอีกชั้นหนึ่ง”

ความเข้าใจของผู้ปฏิบัติมันก็เป็นอย่างนี้ เป็นความเข้าใจของเขา แต่เวลาคนที่ปฏิบัติจริงนะ เวลาทําขณิกสมาธิ เวลาทําพุทโธๆๆ เวลามันสงบเข้ามา เราก็รู้ว่าสงบ รู้ว่าสงบ แต่ความสงบแบบนี้ คําว่า “สงบ” เหมือนคล้ายๆ คล้ายๆ นะ แต่ไม่ใช่ คล้ายๆ ว่าสิ่งที่อย่างนํ้าท่วม อย่างเกิดภัยพิบัติ เราป้องกันไม่ได้ มันมาตามฤดูกาล

อันนี้ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันจะเป็น ขณิกสมาธิ มันเหมือนกับเราเริ่มต้นใหม่ มันเหมือนฤดูกาลมันเปลี่ยนแปลง ขณิกสมาธิมันก็อย่างนี้ แต่ถ้าเรารู้การเปลี่ยนแปลง แต่เราสามารถ ดูสิ เวลาฤดูหนาว หิมะตกมากเลย มันสะสมหิมะไว้ เวลาละลายขึ้นมามันก็เป็นแหล่งนํ้า เป็นต้นนํ้า

นี่ก็เหมือนกัน เราพุทโธๆๆ เราสะสมไว้ เราดูแลต่อไป ถ้าฤดูกาลมันเปลี่ยนแปลง นี่ขณิกสมาธิ ถ้ามันควบคุมได้ มันบริหารจัดการได้ นี่อุปจารสมาธิ อุปจารสมาธิ เพราะเป็นสมาธิ แต่ยังบริหารจัดการได้ แล้วถ้าพุทโธต่อเนื่องไปเป็นอัปปนาแล้ว เห็นไหม ขั้วโลกเหนือ ขั้วโลกใต้ นํ้าแข็งมันเกาะหนาเป็นกิโลๆ เลย นี่ก็เหมือนกัน เวลาเข้า นี่ความละเอียดของสมาธิไง

ไม่ใช่ว่า เป็นชั้นเหมือนขึ้นคอนโดเลยนะ ชั้น ๒๐ ชั้น ๓๐ ชั้น ๔๐ จะขึ้นไปชั้นที่ ๑๒๐ จะขึ้นไปชั้นที่ ๕๐๐-๖๐๐ เหมือนขึ้นลิฟต์ไง

ขึ้นลิฟต์อย่างนี้มันเป็นเรื่องสัญญาอารมณ์ มันเป็นเรื่องอารมณ์ความรู้สึกมันเป็นไป แต่สมาธิก็คือสมาธิ สมาธิคือสมาธิ ถ้าสมาธิคือสมาธิ เราทําความสงบได้

นี่พูดถึงว่า เขาว่าเขาสงสัยไง สงสัยว่า เวลาจิตของเขาแต่ละชั้นมันเลื่อนได้ เขาว่าแก้จิต

ฉะนั้น เราจะบอกว่า จะต้องกําหนดพุทโธชัดๆ จะทําสิ่งใดก็แล้วแต่ เพราะคําที่ว่าเขาใช้ความรู้สึก นี่มันส่งออกแล้ว มันไปอยู่ตรงนั้นแล้ว มันไปอยู่ที่ว่าเราเคลื่อนจากฐานของเรา พุทโธๆๆ อยู่อย่างนี้

แต่ถ้าเราเคลื่อนออกไปอารมณ์ มันก็ไหลไปไหลมา ที่มันไปอยู่ชั้นนั้น ลงไปเหมือนในลิฟต์ มันเลื่อนไปเลื่อนมา เลื่อนจนความรู้สึกของเราเปลี่ยนแปลงไป

เพราะนี่เขาถามว่าเขาจะแก้จิตนะ นี่พูดถึงเรื่องแก้จิต

ถ้าแก้จิต สมาธิต้องให้ชัดเจน ความสงบต้องให้ชัดเจน

ไอ้นี่บอกว่าปฏิบัติมานานหรือไม่นาน ตอบวันนี้ เดี๋ยวจะเขียนมาใหม่ เพราะตอนนี้เราจะเคลียร์ เราจะเคลียร์ถึงพื้นฐานเบสิก เบสิกในการปฏิบัติ เบสิก แต่เวลาคนที่ปฏิบัติไปแล้วพื้นฐานมันไม่ดี พอพื้นฐานไม่ดี เวลาปฏิบัติไป รู้เห็นสิ่งใดก็ “หลวงพ่อ หลวงพ่อ หลวงพ่อต้องรับผิดชอบ”

โอ๋ย! เราต้องแบก ๓ โลกไว้เลยหรือ ใครปฏิบัตินี่กูต้องรับผิดชอบหมดเลยเนาะ อ้าว! เอ็งปฏิบัติก็เอ็งปฏิบัติของเอ็งไป แต่เบสิกมันเป็นแบบนี้ ถ้าเบสิกมันเป็นแบบนี้ เวลาปฏิบัติ เรากําหนดพุทโธ มันเหมือนจะรู้ แต่มันไม่รู้ ไม่รู้เพราะอะไร ไม่รู้เพราะว่า ที่หลวงตาท่านไปโต้แย้งกับหลวงปู่มั่นน่ะ

“อ้าว! ก็ในเมื่อพระไตรปิฎกบอกว่ามีสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิมันก็คือความตั้งมั่น นี่ก็ตั้งมั่นแล้ว”

นี่คนเป็น แต่หลวงปู่มั่นท่านใส่เลย “สัมมาสมาธิของพระพุทธเจ้าไม่มีสมุทัยเจือปนเว้ย สัมมาสมาธิของท่านมันเจือไปด้วยสมุทัย สมุทัยคือตัณหาไง”

นี่ก็เหมือนกัน มันเลื่อนไปเลื่อนมา ใครเป็นคนเลื่อนน่ะ เลื่อนไปเลื่อนมา เลื่อนมาเลื่อนไป ลิฟต์มันเลื่อนชั้น เลื่อนไปเลื่อนมา

เราจะบอกว่า ถ้าพื้นฐานอย่างนี้ปั๊บ ถ้าพื้นฐานเป็นอย่างนี้ปั๊บ มันไหลอย่างนี้แล้วมันก็ไหลตลอดไป มันจะไม่ได้หลักได้เกณฑ์เลย

แต่ถ้ามันเป็นพุทโธ ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าสงบแล้ว การสงบต้องใช้ปัญญา ไม่มีปัญญา รักษาความสงบไม่ได้ ถ้ามันสงบแล้วอยู่กับความสงบ แล้วไม่สําคัญตนว่าเป็นพระอรหันต์ด้วย ถ้าคนมีสติ

เวลาสงบแล้ว “อ๋อ! พระอรหันต์เป็นอย่างนี้เอง” มันจะบอกเลย “อ๋อ! พระอรหันต์ว่างๆ อย่างนี้ นี่พระอรหันต์” นี่ไง มิจฉาไง

ถ้าเป็นสัมมาคือความระลึกรู้ รู้ตัวตลอดเวลา เป็นสิ่งใด รู้สิ่งนั้น รู้สถานะ รู้สถานะว่าเป็นจริงอย่างใด นี่สัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิมีสติมีปัญญา มีสติสัมปชัญญะ รู้ตัว รู้การกระทํา รู้สถานะ

รู้แล้ว พอมันสงบแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญามันมีอยู่แล้ว มีอยู่แล้วหมายความว่า เวลาเราทําพุทโธหรือปัญญาอบรมสมาธิมันต้องมีปัญญาอยู่แล้ว แต่ปัญญาอย่างนี้เรารู้เลยว่าปัญญาที่การขวนขวายของเรา

ปัญญาวิชาชีพ เห็นไหม เราทําวิชาชีพ เวลาเราไปทํางาน นี่วิชาชีพของเรา เวลากลับเข้ามาบ้าน เรามาอยู่ในครอบครัว เรามีลูกมีหลาน เราสอน นั่นวิชาชีพหรือเปล่า เป็นวิชาชีพไหม นี้คือปัญหาในครอบครัวของเรา นี่คือผลประโยชน์ในครอบครัวของเรา แต่เวลาเราออกจากบ้าน เราไปทํางาน นั่นคือวิชาชีพ ต้องมีการศึกษาวิชาชีพ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราใช้ปัญญาๆ ปัญญาที่เราออกไปกว้านหา นี่วิชาชีพ เราออกไปกว้าน เราไปดูสิ่งใด แต่ถ้ามันสงบเข้ามาล่ะ เวลามันสงบเข้ามา ถ้ามันเกิดภาวนามยปัญญา ในครอบครัวของเรา ในจิตของเรา ในความเป็นไปของเรา แต่สิ่งที่มีปัญญาวิชาชีพมา มันก็ต้องมีมา มีมาเพื่อความสงบ ถ้าจิตมันสงบอย่างนี้

เวลามันถอยเข้าถอยออก อย่างที่เขาว่า คําถามไง คําถามว่า จิตมันติดสัญญา มันรู้ตัวของมัน เวลากําหนดถอยออกมา

กําหนดถอยเข้าถอยออกมันเป็นเหมือนกับเราจินตนาการหมด ฉะนั้น เพราะมันจินตนาการอย่างนี้ เวลาจิต

“ผมพยายามกําหนดทรงสติไว้ ระลึกถึงร่างกายของตัวเอง ทรงภาพนั้นไว้แล้วอธิษฐานให้มันทําลาย”

คําว่า “อธิษฐาน” อธิษฐานคือเป้าหมาย ตั้งเป้า อธิษฐาน แต่เวลาพิจารณาจริงๆ มันไม่ใช้อธิษฐาน มันใช้ปัญญาฟาดฟันเลย ปัญญาเข้าไปเผชิญกับมัน ไม่ใช่อธิษฐาน ไม่ใช่อ้อนวอนขอ เราอ้อนวอนขอไม่ได้ เราต้องใช้ปัญญาฟาดฟันกับมันเลย

แล้วปัญญามันเป็นอย่างไรล่ะ ปัญญามันอยู่ไหนล่ะ

ถ้าปัญญามันเกิดขึ้นนะ ปัญญา เห็นไหม ถ้าเราเห็นกาย เห็นกายใช่ไหม เรามีสติ เราเห็นกาย เราจับกายได้ พิจารณากาย

ไอ้นี่มันจับไม่ได้ มันจับไม่ได้ “มันตั้งทรงสติไว้ ระลึกถึงกายมันก็เกิดกายขึ้นมา แล้วอธิษฐาน พออธิษฐานหนังมันเริ่มแตก มันเป็นกระดาษ มันเหมือนโดนไฟไหม้ แล้วเราเอามือจับเหมือนวัตถุจริง”

ตรงนี้มันฟ้อง “เอามือจับ” จิตมันอยู่ข้างนอก มันหยาบ

แต่ถ้าจิตมันเห็นกายนะ มันเป็นเรื่องของนามธรรมทั้งหมด เวลาจิตมันสงบแล้วเห็นกาย ยกกายขึ้นแล้วพิจารณา มันจะแยกออกไป เราเห็น เห็นชัดๆ ไม่ต้องเอามือจับ คําว่า “เอามือจับ” มันออกมาข้างนอกแล้ว มันออกมาข้างนอกไง

ฉะนั้น คําว่า “อธิษฐาน” เริ่มต้นตั้งแต่ตรงนี้ เริ่มต้นเราถึงบอกว่า พื้นฐานของเรา ถ้าเราทําโดยความเข้าใจของเรา ความเข้าใจมันก็เป็นแบบนี้ แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์อย่างที่เราพูดอยู่นี่ ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ ถ้ามีอย่างนี้ปั๊บนะ ท่านจะบอกว่าให้ทําให้ชัดเจนขึ้น

คําว่า “ทําให้ชัดเจนขึ้น” เราตั้งสติให้ดีขึ้น กําหนดพุทโธให้ชัดเจนขึ้น หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ให้มันดีขึ้น ถ้ามันสงบจริง มันสงบจริงๆ ก็เหมือนกับเงินจริงกับเงินปลอม เงินปลอมเขาใช้ตอนมืดๆ คํ่าๆ ใช้ตอนสลัวๆ ตอนที่คนเยอะๆ ไอ้เงินปลอมๆ เขาจะไปใช้ตอนนั้น ไอ้เงินจริงมันใช้สว่างไสว ใช้ต่อหน้านี่

นี่ก็เหมือนกัน ปัญญามันเกิดขึ้น มันเคลื่อนไปเคลื่อนมา ใช้อธิษฐานเอา...มันเหมือนกับเราจะใช้เงินต้องตอนคนเยอะๆ ตอนคนพลุกพล่าน คนที่เขาไม่สนใจ ใช้ตอนนั้น แต่เวลาถ้ามันชัดเจนระหว่างเรากับแม่ค้า เราไม่กล้าใช้แล้ว เพราะเขาจะตั้งสติ เขาจะเห็นได้

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ ถ้าเป็นความจริง เงินจริงใช้ได้ทุกที่ ศีล สมาธิ ปัญญา สติใช้ได้ทุกที่ แล้วไม่ใช่อธิษฐานเอา ตั้งจิต เวลากําหนดนะ จิตเห็นกายแล้วพิจารณา พิจารณาโดยเจาะจง สติ มหาสติ

คําว่า “อธิษฐาน” มันผิดมาก “ก็เลยทรงภาพนั้นไว้แล้วอธิษฐานให้มันทําลาย”

อธิษฐานทําลายก็คือนึกเอา

แต่ถ้าเป็นเจโตวิมุตติ เห็นไหม รําพึง ถ้าเราเห็นกาย ตั้งกายไว้แล้วรําพึง เพราะอะไร เพราะการตั้งกายนี้จิตเป็นคนตั้ง จะเห็นกาย จะเห็นสิ่งต่างๆ จิตสงบแล้วจิตจะเป็นคนเห็น ถ้าจิตเป็นคนเห็น จิตเป็นคนรําพึง จิตเป็นคนพิจารณา จิตเป็นคนแยกแยะ ภาพนั้นจะทําลายให้เห็นเลย นั่นไตรลักษณ์ ถ้าอย่างนั้นเป็นจริง

แต่ประเด็นที่มันไม่สลดเท่าไรนัก ถ้ามันไม่สลดเท่าไรนัก เราก็ค่อยๆ ดูกันไป มันไม่สลดเท่าไรนักเพราะมันผิวเผินไง มันผิวเผินเพราะสติเราไม่ดีไง ปัญญาเราไม่ดีไง ถ้าสติปัญญาเราดีขึ้น มันจะดีขึ้นของมันไปเรื่อยๆ

ฉะนั้น อีกเรื่องหนึ่ง “มีครั้งหนึ่งผมนอนกําลังตื่น แต่อยากจะนอนต่อ ก็เกิดฝัน พอมันฝันไปเห็นภาพหญิงสาว แล้วจิตมันพิจารณาไปแล้วมันเสียดาย มันเสียดายที่ว่าจิตมันเดินหนี มันไม่ยอมพิจารณาต่อ” อันนี้มันฝันน่ะ เห็นไหม “เวลาผมนอนหลับแล้วเกิดฝัน” นั่นฝันไป

ทีนี้การฝันของเรากับการที่เราภาวนามันใกล้เคียงกัน เราเคยคิดว่ามันเป็นไปได้ไง แต่ความจริง ความฝันเพราะไม่มีเราเข้าไปบวก มันยังดีกว่าเราด้วย ดีกว่าเราตรงไหน ตรงที่เห็นกายผู้หญิงแล้วเราเข้าไปพิจารณา พอพิจารณาไปมันมีความรู้สึกมาก แต่จิตมันเดินหนี เรายังเสียดายเลย จิตมันเดินหนี จิตมันไม่ยอมพิจารณาต่อ ถ้าพิจารณาต่อมันจะทําให้เราได้เห็นสัจจะไง มันยิ่งเศร้าใจเข้าไปใหญ่

ถ้าเศร้าใจ อันนั้นก็ยังเป็นความฝัน มันเป็นบารมีธรรม ความฝันนี้เป็นการบอกเหตุ เป็นการบอก ฝันว่าเราจะเกิดวิกฤติอะไร ฝันว่าชีวิตเราจะประสบความสําเร็จไหม นี่ฝัน ฝันบอกล่วงหน้า ฝันบอกไปก่อน นี่คือความฝัน แต่มันไม่ใช่ความจริง ถ้าความจริงนะ มันพิจารณาไม่ใช่ความฝัน

ไอ้นี่เริ่มต้นก็อธิษฐานให้มันเป็น พอความฝัน ฝันดีกว่าอธิษฐานอีก เพราะอธิษฐานแล้วผิวหนังแตกละเอียดไป ไอ้นั่นมันเป็นจินตนาการ เวลาฝันเข้าไป ฝันเข้าไปเจอภาพผู้หญิงเลย สุดท้ายแล้วเดินหนี เดินหนีมันไปเลย เป็นความฝัน

การปฏิบัติมานะ การปฏิบัติ เริ่มต้นเราปฏิบัติ เราทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจเข้ามามันจะมีความสุขของมัน ถ้ามีความสุขแล้วเราหัดพิจารณาไป มันจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงเพราะจิตสงบ ตัวจิต จิตจริง จิตจริงแท้

เงินจริงๆ ซื้อขายแลกเปลี่ยนอย่างใดได้ตามมูลค่านั้น จิตจริงๆ แล้วพิจารณาตามความเป็นจริง สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เราจะได้ผลตามความเป็นจริง

แต่ก่อนที่จะตามความเป็นจริง เราล้มลุกคลุกคลานมานี่เป็นโลกๆ สิ่งที่เราล้มลุกคลุกคลานมา อันนั้นการฝึกหัด ในเมื่อเรายังมีกิเลสในใจ มันก็จะมีถูกบ้างผิดบ้างเป็นธรรมดา นี่พูดถึงธรรมดานะ ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติมามันไม่ใช่ผิดทั้งหมด คําว่า “ผิดทั้งหมด” หมายความว่า เราปฏิบัติไปแล้ว ทุกอย่าง ใครๆ ทําต้องผิดทุกเรื่องเลย ไม่มีอะไรถูกเลยหรือ...ไม่ใช่

คําว่า “ไม่ได้ผิดทั้งหมด” คือเราทํา คนทํางาน คนปฏิบัติอะไร คนไม่ผิดคือคนไม่เคยทําอะไรเลย ทีนี้พอเราทําอะไรมา เรามีกิเลสอยู่ มันก็ผิดพลาดเป็นธรรมดา คําว่า “ไม่ผิดทั้งหมด” คือว่าคนปฏิบัติก็เป็นอย่างนี้ทั้งนั้นน่ะ เป็นอย่างนี้คือพยายามปฏิบัติ มันจะถูกมันจะผิด มันอาศัยประสบการณ์ อาศัยความเคยชิน อาศัยความรับรู้ อาศัยการแยกแยะ อาศัยที่เราคอยตรวจสอบ แล้วมันจะดีขึ้นมาเรื่อยๆ ดีขึ้นมาเรื่อยๆ

เหมือนที่เราพูดตอนแรก เราพูดตอนแรกเรื่องหลวงปู่มั่น เราพูดตอนแรกเรื่องหลวงตา เพราะหลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านได้สิ้นแล้ว ได้เผาแล้ว กระดูกของท่านเป็นพระธาตุ หลวงตาเวลาท่านมีชีวิตอยู่ เกสาโกนลงมามันก็เป็นแก้วอยู่แล้ว ตอนท่านมีชีวิตอยู่ เกสา ผมของหลวงตาโกนมา ลูกศิษย์ลูกหาเก็บกันไว้เป็นแก้วหมด ฉะนั้น เวลาตอนท่านสิ้นไปแล้วเผา ส่วนที่เก็บไว้ที่ผลึกที่เป็นแก้วก็มี แต่ส่วนที่ยังเป็นอัฐิอยู่ก็เยอะ สิ่งที่เยอะมันต้องอาศัยกาลเวลา มันจะพิสูจน์กันไป นี้เราพูดถึงผู้ที่ปฏิบัติ ผู้ที่ปฏิบัติที่ท่านรู้จริง ท่านปฏิบัติกันอย่างที่เราเอามาเป็นตัวอย่าง

แต่เวลาคําถาม คําถามมาด้วยประสบการณ์ของเรา เราเอามาเปรียบเทียบกันว่าเราปฏิบัติแล้วเราเป็นอย่างนี้ แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติแล้วท่านหมดกิเลสไปแล้ว แล้วเราปฏิบัติกันอยู่นี่ เราพยายามจะทําให้ได้ มันก็เป็นแบบนี้

เป็นแบบนี้ เราเอามาเปรียบเทียบกันให้เห็นระหว่างการทําที่ถูกและการทําที่ล้มลุกคลุกคลานของเราเพื่อความขยันหมั่นเพียร เพื่อบอกว่า ผู้ที่ปฏิบัติจริงสมควรแก่ธรรม ผู้ที่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมแบบครูบาอาจารย์ท่านมี แล้วท่านทําเสร็จของท่านไปแล้ว แล้วเราจะปฏิบัติ เราเอาความจริง เอามาเปรียบเทียบกัน แล้วไปพิจารณา ไปพิจารณาเพื่อเป็นคติธรรมของผู้ถาม

ถาม : เรื่อง “สงสัยในการภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมมีข้อสงสัยกราบเรียนถามดังนี้ คือว่า เมื่อผมพิจารณาสิ่งที่ถูกรู้ จนกระทั่งสิ่งที่ถูกรู้หายไป และเหลือแต่ผู้รู้ ผมจึงเกิดความสงสัยคือ

๑. สิ่งที่ถูกรู้มันหายไปไหนครับ

๒. เมื่อสิ่งที่ถูกรู้หายไป ทําไมเหลือแต่ผู้รู้ครับ

ตอบ : ไอ้ครั้งที่แล้วบอกพิจารณาไปจนไม่รู้ ไอ้ตอนนี้ภาวนาไปแล้ว หรือว่ารู้ เพราะพิจารณาถึงผู้รู้

สิ่งที่ถูกรู้ทั้งหมด ในโลกทุกอย่างเป็นนามธรรม รูปนอก รูปใน เห็นไหม รูปนอกคือสสารต่างๆ ที่เป็นรูป นี่รูปนอก เรากระทบได้ รูป รส กลิ่น เสียง จิตใจเรารับรู้ มันเป็นสิ่งที่ถูกรู้

ในเมื่อรูป รส กลิ่น เสียงมันมีอยู่ของมันใช่ไหม จิตของเราก็มีอยู่ของเรา จิตของเรากระทบ ผู้รู้ สิ่งที่ถูกรู้ แล้วพิจารณา ไม่พิจารณามันก็แปรสภาพอยู่แล้ว ไม่พิจารณา

สิ่งที่ถูกรู้ เราสนใจ เรารู้ มันก็รู้ เราไม่สนใจ มันก็มีอยู่ เราไม่รู้ สิ่งที่ถูกรู้มันมีอยู่ทั่วไปหมด แต่เราไม่สนใจ มันก็ไม่รู้อะไรเลย

แต่ถ้าเราไปจับสิ่งใดให้เป็นสิ่งที่พิจารณาเป็นสารแล้ว เราพิจารณาไป พอมันเข้าใจมันก็ปล่อยวาง สิ่งที่ถูกรู้มันก็ย่อยสลายไป แล้วก็เหลือผู้รู้ แล้วผู้รู้ทําอย่างไรต่อล่ะ ผู้รู้ทําอย่างไรต่อ

หรือว่ารู้ แล้วรู้อะไรล่ะ เรารู้อะไร รู้อะไร เห็นไหม ทุกอย่างเราทํางานเสร็จหมดแล้ว ทุกอย่างทํางานเสร็จหมดแล้ว แล้วทําอะไรต่อ ก็นั่งหัวตออยู่นี่ไง ก็นั่งอยู่นี่ นั่งอยู่นี่เดี๋ยวเหงื่อก็ออกอีก ก็ต้องทําความสะอาดต่อ ถ้านั่งอยู่ปั๊บ เดี๋ยวขี้ไคลก็ออกแล้ว นั่งอยู่นี่ ไม่ไปไหน นั่งอยู่นี่ เวลาอากาศร้อนๆ ขึ้นมา เหงื่อไหลไคลย้อยเลย แล้วทําอย่างไรต่อ ทําความสะอาดรอบต่อไป

“สิ่งที่ถูกรู้มันหายไปไหนครับ”

สิ่งที่ถูกรู้ สิ่งที่เป็นนามธรรม รู้เพราะอะไร รู้เพราะยึด ถ้าไม่ยึด มันก็อยู่ของมันอย่างนั้น รู้เพราะเราไปยึด รู้เพราะเราไปรู้

แต่ถ้าสัจธรรม เราต้องรู้ เรามีสติปัญญาใช่ไหม เราจับสิ่งใดแล้วพิจารณาของเรา แยกแยะของเรา อันนั้นคือฝึกหัดใช้ปัญญาให้เห็นเป็นไตรลักษณ์

แต่ถ้าเราใช้จินตนาการ เราใช้สัญชาตญาณของเรา สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ในธรรมวินัย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา แล้วเราก็ศึกษามา แล้วก็เอาทางวิชาการอย่างนั้นมาเป็นต้นแบบ มาเป็นรูปแบบ แล้วเราก็ทําอย่างนั้น ทําให้เหมือน ทําให้เหมือน ทําให้เหมือนก็เลยไม่เหมือน

แต่ถ้าเราทําของเราเองนะ ของพระพุทธเจ้าวางไว้ พระพุทธเจ้าบอกทฤษฎีนี้ สิ่งที่เป็นสัจธรรม ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค สัจจะอริยสัจจะเป็นอย่างนี้ แล้วเราก็เดินมรรคของเรา เราปฏิบัติของเราไป เราปฏิบัติของเราไป เวลาปฏิบัติไปมันจะรู้โดยข้อเท็จจริงของมัน รู้โดยความจริงของมัน

ถ้ารู้ก็คือรู้ ถ้าไม่รู้ก็หัวปักหัวปํา ไม่รู้ก็ต้องพยายามต่อสู้ ไม่รู้ก็ต้องพยายามหยิบจับว่าสิ่งใดที่ควรจะรู้

สิ่งใด เห็นไหม ถ้าจิตสงบแล้วจิตจับได้ มันก็เป็นความจริงขึ้นมา แล้วถ้าพิจารณา มันปล่อยไปๆๆ ถ้ามันเป็นจริง มันสลัดสังโยชน์ ไอ้นี่มันเป็นสติปัฏฐาน ๔ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ นี่เป็นขันธ์ ๕ กาย เวทนา จิต ธรรม จับสิ่งใดก็ได้พิจารณาซํ้าๆๆ

แล้วถ้าผู้รู้ สิ่งที่ถูกรู้มันหายไป หายไปแล้วเหลืออะไรล่ะ

วงกรรมฐานเขาถามกันอย่างนี้ สิ่งที่มันหายไปแล้วเหลืออะไร เหลือใคร แล้วเหลือแล้ว คนที่เหลือมีคุณสมบัติอย่างใด สิ่งที่เหลือมีคุณสมบัติอย่างใด คุณสมบัติของธรรมเป็นอย่างไร ถ้าคนเป็นมันรู้ไง

อ้าว! มาถามสิ ถามเราสิ พระเป็นอย่างไร

อ๋อ! พระก็โกนหัว บวชมาจากอุปัชฌาย์นี่ไง พระหรือ พระก็มีสมณสารูปนี่ไง

อ้าว! ถามโยมสิ โยมผู้หญิง อ้าว! ผู้หญิงก็เกิดมา นี่เพศหญิงไง อ้าว! ผู้ชาย ผู้ชายก็เป็นอย่างนี้ไง อ้าว! ถามมาสิ อ้าว! เราเป็นสถานะไหนเราก็รู้ จริงไหม

แล้วนี่ก็เหมือนกัน อ้าว! ผู้รู้หายไปแล้วเหลืออะไรล่ะ แล้วเหลืออะไร แล้วเป็นอย่างไรต่อ หรือว่ารู้

กรณีอย่างนี้กิเลสมันหลอก ไม่ใช่หรอก กิเลสมีหยาบ มีละเอียด เวลาที่เราแบกหามโลก เราทุกข์ไปหมดล่ะ แต่เราปล่อยวางเข้ามาแล้ว แล้วเราคืออะไรล่ะ

นี่ไง เวลาเราออกวิเวกกัน เห็นไหม ออกวิเวก อยู่คนเดียวระวังความคิด ระวังความคิด เพราะความคิดมันทําให้เราเศร้าหมอง ความคิดทําให้เราวิตกวิจารณ์ ความคิดทําให้เรากลัวไปหมดเลย ไปอยู่ที่ไหนก็กลัวไปหมดเลย

แต่ถ้าเวลามันพิจารณาจนมันดื้อ มันไม่เอาอะไรเลย คนที่ไม่เอาอะไรเลยหมายความว่า แม้แต่ข้อวัตร แม้แต่พฤติกรรมของเรามันทอดธุระ ไม่เอาอะไรคือมันทอดธุระ ถ้าทอดธุระคือว่าเอ็งไม่ได้รับผิดชอบชีวิตเอ็งเลยหรือ

เวลาพิจารณาไปจะเป็นอย่างนั้นนะ เวลาจิตที่มันแบกหามนี่ทุกข์มากเลย พอพิจารณาไปๆ มันไม่รู้จริง ถ้าคนรู้จริงเขาไม่ทอดธุระนะ มันรู้ชัดเจนใช่ไหม สิ่งใดหยิบจับนี่มันถูกต้องดีงามไปหมด นี่รู้จริง

แต่แบบเราพิจารณาไปแล้วมันเหมือนกับปฏิเสธ ทอดธุระเลย ปล่อยหมดเลย ไม่มี ไม่มีอะไรเลย

กามสุขัลลิกานุโยค อัตตกิลมถานุโยค มัชฌิมาปฏิปทา ความพอดีของธรรมมันเป็นอย่างใด มัชฌิมา ความพอดีของธรรม

ทําซํ้าไปเรื่อยๆ ทําซํ้าไปเรื่อยๆ เพียงแต่ว่าปฏิบัติไปแล้วมันงงอย่างนี้ ครั้งที่แล้วบอกว่าไม่รู้ ไม่รู้คืออวิชชา แล้วคราวนี้ หรือว่าจะรู้ หรือว่าจะรู้

หรือว่าจะรู้ เป็นทฤษฎี เป็นเรื่องโลก เป็นเรื่องโวหาร เป็นเรื่องความสงสัย ไม่เป็นเรื่องจริง หรือว่ารู้ หรือว่าสงสัย หรือว่าไม่เข้าใจ

ถ้ามันรู้ มันอธิบายสิ่งที่ว่า รู้อย่างไร รู้อะไร มันปล่อยอะไร เหลืออะไร สิ่งที่เหลือมีคุณสมบัติอย่างใด ถ้าไม่มีคุณสมบัติ แสดงว่าตทังคปหานมันปล่อยไปเรื่อยๆ ซํ้าไปเรื่อยๆ ซํ้าไปเรื่อยๆ ถ้ามันปล่อยจริง มันสํารอกคายสังโยชน์ พอสังโยชน์แล้วมันเหลืออะไร เป็นอย่างไร มันจะรู้จริง นี่ข้อที่ ๑

ข้อที่ ๒ “เมื่อสิ่งที่ถูกรู้หายไป ทําไมจึงเหลือแต่ผู้รู้”

เอ็งเพิ่งรู้หรือ เอ็งเพิ่งรู้หรือ เหลือแต่ผู้รู้

เราจะพูดอย่างนี้นะ เวลาพูดอย่างนี้มันพูดได้ เวลาคําถาม “สิ่งที่ถูกรู้หายไป ทําไมจึงเหลือแต่ผู้รู้” แล้วเวลาเราไม่ทําอะไรเลย เรากําหนดพุทโธๆๆ สมาธิเราก็เหลือแต่ผู้รู้ สมาธิเราก็เหลือแต่ผู้รู้ ขณิกสมาธิ มีผู้รู้ ก็ยังรับรู้สิ่งต่างๆ อยู่ ถ้าพุทโธต่อเนื่องไปเป็นอุปจาระ มันก็เหลือแต่ผู้รู้ แต่มันก็ยังรับรู้อายตนะได้ ยังรับรู้กาย เวทนา จิต ธรรมได้ ถ้าเราพุทโธต่อเนื่องไป พุทโธต่อเนื่องไปจนเป็นอัปปนาสมาธิ สักแต่ว่ารู้ ไม่ใช่ผู้รู้นะ สักแต่ว่ารู้ ละเอียดกว่านี้อีก แล้วคืออะไรล่ะ ก็สมาธิไง สมาธิไง ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิไง

อัปปนาสมาธิคือสักแต่ว่ารู้ไง ดับหมด ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจนี้ดับหมด นั่งนี่สักแต่ว่ารู้ ทุกอย่างดับหมด นั่นไง แล้วนั่นคืออะไรล่ะ

ถ้าเหลือแต่ผู้รู้ สมาธิลึกกว่านี้อีก แต่ถ้ามันเหลือแต่ผู้รู้ เหลืออย่างใดก็แล้วแต่ เหลือแล้วเดี๋ยวก็ออกมาอีก “ถ้ามันพิจารณาจนสิ่งที่ถูกรู้หายไป แล้วมันเหลืออะไร”

พยายามตั้งสติไว้นะ แล้วค้นคว้า ตั้งสติ เวลาสิ่งใดๆ ที่พูดนี้ไม่ใช่ลบล้างทั้งหมด คําว่า “ลบล้าง” หมายความว่า เวลาคนปฏิบัติ เราปฏิบัติก็แสนทุกข์แสนยากแล้ว แล้วถามอะไรไปนี่ผิดหมดเลย แล้วจะไปทางไหนกัน

แต่ถ้าปฏิบัติไปมันยังไม่ถูกต้อง มันยังไม่ถูกต้องหมายความว่า เป้าหมายเรายังไม่ถึงที่สุด มันยังมีระยะทางที่เราต้องเดินต่อไป ถ้าเรามีระยะทางที่เดินต่อไป ถ้าเราบอกว่าสิ่งนี้ถูกต้อง เขาจะไม่เดินต่อไป เขาจะหยุดอยู่ตรงนั้น หยุดอยู่ตรงนั้นคือว่าเขาจะไม่พัฒนา เขาไม่พัฒนา แล้วเวลาหยุดอยู่ตรงนั้นปั๊บ พอหยุดปั๊บ กิเลสนะ มันก็จะยึด แล้วกิเลสมันก็จะแผ่กิ่งก้านสาขา แล้วกิเลสมันก็จะครอบงํา แล้วจิตก็จะเสื่อม พอเสื่อมขึ้นมาก็จะเสียใจ ปฏิบัติแล้วก็แค่นี้ พอขึ้นไปแล้วก็ถอย ถอยแล้วก็ขึ้น ทุกข์ยากอยู่แค่นี้ อันนี้คือธรรมชาติของกิเลส

หน้าที่การงานของกิเลสคืออย่างนี้ คือทําให้ผู้ปฏิบัติเรรวน คือพยายามถอนรากถอนโคนผู้ที่ปฏิบัติ เพราะผู้ที่ปฏิบัติจะชนะกิเลสในใจของตัว ถ้าชนะกิเลสในใจของตัว ใจดวงนี้มันจะมาอยู่ใต้อํานาจของพญามาร มารมันไม่ยอมหรอกโดยธรรมชาติของมัน โดยธรรมชาติของมัน นี่ธรรมะๆ นี่ไง ธรรมชาติของกิเลส โดยธรรมชาติของกิเลสเป็นอย่างนี้ แต่คนไม่ไปรู้ไปเห็นมันเพราะอะไร เพราะมันเป็นเราไง เพราะมันกับเราอยู่ด้วยกันไง คือเรามีผลประโยชน์ร่วมกัน มันยึดครองใจเราอยู่น่ะ มันมีผลประโยชน์ร่วมกัน พอคนมีผลประโยชน์ร่วม มันไม่กล้าทําลายเขา ไม่กล้าทําลายเขา ไม่กล้าเปิดหน้าดูเขา ไม่กล้าแตะต้องเขา เพราะเขาเป็นเรา

แต่ถ้าเราฝึกหัดของเรา เราปฏิบัติของเรา เดี๋ยวจะรู้จะเห็นระหว่างกิเลสกับธรรมต่อสู้กัน ถ้าต่อสู้กันไปแล้ว

“สิ่งที่ถูกรู้มันหายไป ทําไมมันเหลือแต่ผู้รู้”

แค่สมาธิเขาก็ทําได้

“ทําไมมันเหลือแต่ผู้รู้”

มันก็ง่ายๆ ของมันพื้นฐานน่ะ หรือว่าจะรู้ หรือว่าเรารู้อะไร

“ทําไมเหลือแต่ผู้รู้”

ผู้รู้ อยู่กับมันสิ เดี๋ยวมันก็คลายออก เหลือแต่ผู้รู้ ผู้รู้จะทรงตัวอยู่ได้ไหม สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง ผู้รู้เป็นอนิจจัง เดี๋ยวมันก็แปรปรวน เดี๋ยวมันก็ออกไปรับรู้ เดี๋ยวมันก็ซ่าออกไป นี่มันยังแปรปรวนอยู่ ยังเป็นอนิจจังอยู่ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา อนัตตามันยังแปรปรวนอยู่

พิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไป เวลามันคายออกไปแล้วมันเป็นอกุปปธรรม ตอนนั้นน่ะจะรู้จริง ถ้ารู้จริงอย่างนี้จบ

ฉะนั้น สิ่งนี้ให้ทําต่อไป ให้ทําต่อไป คําถามก็ตอบแล้ว หรือว่าจะรู้ล่ะ หรือว่าจะรู้ หรือว่าจะรู้ก็ไม่รู้ เพราะคําว่า “หรือจะรู้” หลวงตาท่านเป็นอย่างนี้อยู่ที่หนองผือไง จิตจับแล้วปล่อย จิตจับแล้วปล่อย จิตจับนี่เหลือแต่ผู้รู้ไง พอมันจับอารมณ์ จับแล้วก็ปล่อย เพราะสติมันทัน สติมันทัน ทันกับจิต แต่ปัญญามันไม่จับแล้วแยกแยะ จับแล้วปล่อย จับแล้วปล่อย เอ๊ะ! อย่างนี้ไม่ใช่พระอรหันต์หรือ อ้าว! พระอรหันต์ก็มันว่างหมดไง จับแล้วมันก็ปล่อย ว่างหมดเลย

แต่ด้วยความเรียนมาที่เป็นมหา ถ้าสงสัย ไม่ใช่ หรือว่า หรือว่านี่มันสงสัย ถ้ายังลังเลสงสัยอยู่ ไม่ใช่ พอไม่ใช่ปั๊บ ท่านปัดทิ้ง แล้วท่านมุมานะขึ้นไป ท่านดันตัวเองจนถึงที่สุดแห่งทุกข์

หรือว่า หรือว่ารู้ ถ้าหรือว่ารู้มันยังสงสัย ถ้าสงสัยคือไม่รู้ เอวัง

เราไม่เชื่อตามเขา

เราเชื่อตามครูบาอาจารย์

เราเชื่อตามหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น

ครูบาอาจารย์ หลวงปู่ตื้อ หลวงปู่ฝั้น

ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติ

เวลาหลวงปู่ฝั้น พุทโธๆ ข้อวัตรให้วัดหัวใจของตัว

วัดใจ ดูใจ รักษาใจ

เอาตรงนั้นน่ะ

ถ้าเอาตรงนั้นได้นะ เราถึงจะเป็นนักปฏิบัติ

๔

เชื่อตามเขา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๑ มิถุนายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ชีวิตฆราวาส”

มีคําถามดังนี้

๑. ผู้ที่ปฏิบัติภาวนา ชีวิตประจําวัน ชีวิตงานประจําวัน แต่งหน้าได้หรือไม่ และเป็นอุปสรรคขวางการเจริญภาวนาตัดกิเลสได้ไหมคะ (เมื่อต้องรักษาศีล ๘ ห้ามแต่งหน้า ใส่นํ้าหอม)

๒. ชีวิตฆราวาสถ้าเลือกไม่หาคู่แต่งงาน เพราะไม่อยากมีห่วงเพิ่มทุกข์ เป็นกิเลสไหม โดนสังคมหาว่าขี้ขลาด กลัวเจ็บเลยไม่กล้ามีคู่ และเราคิดสุดโต่งสําหรับชีวิตฆราวาส

๓. ได้สนทนากับเพื่อนที่ปฏิบัติ มีความเห็นต่างกัน เช่น ถ้านั่งสมาธิแล้วรู้ตัวว่าคิด ให้ตามดู ไม่ต้องฝืนบังคับดึงกลับมา แต่ตัวดิฉันดึงกลับมาที่พุทโธ เขาบอกห้ามบังคับ จริงๆ แล้วเป็นอย่างไร ควรบอกเพื่อนหรือปล่อยไป ปฏิบัติของตัวให้รอดก่อนค่ะ

๔. ปัจจุบันมีฆราวาสนําสอนปฏิบัติหลากหลาย บอกว่ามีการสอนธรรมะผิดๆ พระถูกดิสเครดิต เข้าวัดเป็นการหนีทุกข์ สอนวิธีตามดู รู้อารมณ์ เป็นผู้รู้ สังเกตจิตที่เกิดดับถี่ยิบ ความจริงแล้วจิตเกิดดับทุกขณะ และอะไรคือผู้รู้ บางท่านสอนไม่ต้องพุทโธ เดี๋ยวติดบริกรรม ต้องมาถอนทีหลัง ยุ่งยาก การเรียนธรรมะปฏิบัติภาวนาจริงแท้ควรมีอาจารย์เป็นพระมากกว่าใช่หรือไม่ และแบบไหนเชื่อได้ แบบไหนเชื่อไม่ได้คะ ขอบคุณค่ะ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ ถ้าคําถาม คําถามตั้งแต่เริ่มต้นเลยล่ะ เริ่มต้น “ชีวิตฆราวาส การปฏิบัติภาวนาชีวิตประจําวันแต่งหน้าได้หรือไม่ เป็นอุปสรรคการเจริญภาวนาตัดกิเลสหรือไม่”

ศีล ๘ เขาบอกว่าศีล ๘ ห้ามฟังเพลง ห้ามขับกล่อมร้องรําทําเพลง ห้ามนอนในที่สูง ห้ามนอนในที่อ่อนนุ่ม ห้าม นี่ศีล ๘ คําว่า “ศีล ๘” ห้ามใช้เครื่องหอม ใช้นํ้าหอมต่างๆ เพราะเห็นว่าเป็นการประมาทกับชีวิต เป็นการเลินเล่อไง ถ้าประมาทกับชีวิตเป็นอย่างนั้นไป ศีล ๕ ทําได้ พอศีล ๘ ทําไม่ได้ ถ้าศีล ๘ ทําไม่ได้นะ เพราะว่าให้ชีวิตอยู่กับตามความเป็นจริงเพราะถือพรหมจรรย์ ถ้าถือพรหมจรรย์ ศีล ๘ ถือพรหมจรรย์ แต่ชีวิตฆราวาส ถ้าชีวิตฆราวาส ในชีวิตประจําวันแต่งหน้าได้หรือไม่

คําว่า “แต่งหน้าได้หรือไม่” คําว่า “แต่งหน้า” เราเอาขีดจํากัดแค่ไหน แต่ถ้าทาหน้าปะแป้งนี่เราว่าได้ แต่ถ้าเขียนคิ้วโก่งๆ ทาปากแดงๆ เราว่าไม่ได้ ถ้าอย่างนั้นมันเป็นการทําให้เพลิดเพลิน

แต่การปะแป้ง การแบบว่าเพื่อความเย็น เพื่อกําจัดไขมัน เราถือว่ามันเป็นยา การปะแป้ง ความกันโรคต่างๆ พื้นๆ เราว่าได้ แต่ถ้าทําให้มันแบบทางโลกที่แต่งหน้ากันด้วยความเข้มข้น อันนั้นเราว่าผิดแน่นอน

แต่ชีวิตฆราวาสไง ชีวิตฆราวาส ชีวิตประจําวันแต่งหน้าได้หรือไม่

คําว่า “แต่งหน้า” แต่งแค่ไหน ทีนี้คําว่า “ศีล ๘” ห้ามใส่นํ้าหอม คําว่า “นํ้าหอม เครื่องหอม” มันทําให้คนหลงใหล เห็นไหม ทําให้คนหลงใหล ทําให้คนประมาท ทําต่างๆ ศีล ๕ ทําให้เป็นอย่างนั้น ถ้าชีวิตฆราวาส เขาเรียกว่ากามคุณ ๕ กามที่เป็นคุณ เป็นคุณเพราะอะไร เป็นคุณเพราะทางโลกเขา ถ้าเป็นคุณ อยู่ในศีล ๕ คู่ครองของเรา คู่ครองของเราไม่ผิด ถ้าเราไปเสพกามกับคนอื่นนี่ผิด ถ้าคู่ครองของเรา นี่กามคุณ เพราะว่าโลกเป็นอย่างนี้ สัตว์โลกเป็นอย่างนี้ สัตว์โลกละสิ่งนี้ไม่ได้ ละสิ่งนี้ไม่ได้ก็ต้องมีศีล มีศีลคือว่าในคู่ครองของตัว ในสิทธิของตัว อย่างนี้ถูกต้อง แต่ถ้ามันไม่ใช่สิทธิของตัวนี่ผิด ฉะนั้น คําว่า “ผิด” ฉะนั้น เป็นกามคุณ

ทีนี้ในสมัยพุทธกาลมีคนเขาไปต่อว่าพระมาก บอกว่า สอนให้ถือพรหมจรรย์ ต่อไปมนุษย์จะสูญจากโลกเลยแหละ มนุษย์โลกจะไม่มี

ทุกคนคิดอย่างนี้นะ พอคิดว่าจะถือศีลปั๊บ ห่วงเลย ห่วงว่าต่อไปมันจะเหลือแต่สัตว์เดรัจฉานเต็มโลกเลย มนุษย์จะไม่มีสักคนหนึ่ง เพราะคนมันจะถือศีล ๘ หมด คนจะปฏิบัติหมด นี่เวลาเขาคิด คิดไปอย่างนั้นน่ะ แต่ความจริงมันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้เพราะว่ากิเลสของคนมันขับดัน มันเป็นอย่างนั้นไปไม่ได้หรอก นี่ถึงว่ากามคุณ ๕ มันอยู่ที่เรื่องของโลกเขา

แต่ถ้าเป็นพรหมจรรย์ มันเป็นโทษแล้ว ไม่เป็นคุณแล้ว ถ้าเป็นโทษเพราะอะไร เป็นโทษเพราะว่ามันขับดันในใจ ถ้ามันขับดันในใจ สิ่งนี้เราถึงจะต้องละ ทีนี้ถ้าละ จะว่าใช้นํ้าหอม ใช้เครื่องหอม สิ่งนี้ทําให้ประมาทเลินเล่อ ละหมด ศีล ๘ งดเว้นๆๆ สิ่งนี้คือการงดเว้น

ทีนี้ชีวิตฆราวาส ทีนี้คิดว่าชีวิตประจําวัน ชีวิตฆราวาส ชีวิตประจําวัน เราจะต้องอยู่กับสังคม เวลาสังคมไม่ไปเลยได้ก็ดี แต่มันจะเป็นไปได้ไหมล่ะ บางทีมันเป็นสังคม เราก็ไปของเรา เราไปของเรา เพราะคนถือศีล เวลาเขาไปกินเลี้ยง เขาไปในงานสโมสร เขามีแก้วนํ้าแก้วหนึ่ง เขาก็สังสรรค์ไปกับเพื่อน เขาบอกว่า ทําไมไม่ทานอาหารล่ะ อู๋ย! วันนี้ทานมาแล้ว อิ่มตื้อเลย ทั้งๆ ที่ท้องมันร้องจ๊อกๆ เลย นี่ทานอาหารมา เอานํ้าแก้วหนึ่ง เราก็จิบนํ้าของเราไป เพราะเราถือศีล ๘ ไม่กินอาหารตอนเย็น

เราไปงานของเขา เราก็มีแก้วนํ้าแก้วหนึ่ง เพราะเรามีสติสัมปชัญญะพอ เราเป็นคนคุมเกม ทีนี้พอคุมเกม เขาทานเลี้ยงกัน เราก็จิบนํ้า เขาบอกทําไมไม่ทานอาหาร

โอ๋ย! ทานมาอิ่มเลย

บอกทําไมไม่ทานอาหาร

โอ๋ย! ทานไม่ได้มันแพ้กัน

นี่คนฉลาดเขาแก้อย่างนี้ เขาไม่บอกว่า ฉันถือศีล ๘ ฉันเป็นคนมีศีล ฉันมาในงานนี้ฉันเก่ง อย่างนี้โลกเขาไม่รับ พอโลกเขาไม่รับแล้วมันจะมีแรงต่อต้าน คนเรามันจะอวด ทุกคนอยากอวดดิบอวดดี

ถือศีลมันเก็บไว้ในใจ ถือศีลมันเก็บไว้ มันต้องไปอวดใคร ถ้ามันไม่อวดใคร พอถ้ามันมีความจําเป็น ความจําเป็นหมายความว่า ในเมื่อญาติของเรา คนสนิทชิดเชื้อของเรา เขามีงาน มีความจําเป็น ไอ้ไม่ไปหรือ มันก็สังคมใช่ไหม ไอ้ไปหรือมันก็ศีลของเราใช่ไหม เราก็ทําของเราพอประมาณใช่ไหม ทางสายกลาง เราก็ไม่แสดงตนว่าฉันถือศีล ๘

ฉันจะไปงานใครก็ไม่ได้ ฉันเป็นคนดี พวกคนที่มาในสังคมนี้เป็นคนที่ไม่ดีหมดเลยเพราะเขาไม่มีศีล ฉันมีศีลอยู่คนเดียว ไปนั่งอยู่ในงานก็ติดป้ายไว้บนหัวเลย คนนี้ถือศีล ๘ ไอ้พวกที่มาในงานนั่นเขาไม่มีศีลเหมือนเรา ทิฏฐิ ทิฏฐิมันอยู่บนหัวไง

แต่ถ้าเราถือศีลของเราใช่ไหม เราก็เก็บไว้ในใจ ในเมื่องานสโมสรใช่ไหม งานของเรา เราก็ไป เราไปแล้วเขาทานอาหารกัน เขากินสุรา เขาดื่มสุรากัน เขามีความรื่นเริงกัน เราก็มีนํ้าเปล่าแก้วหนึ่ง เออ! ชนแก้วก็ชนกัน เขาทาน เราก็ดื่มนํ้า กรึ๊บ! โอ้โฮ! ทั้งๆ ที่อยากกินใจจะขาดเลย มันหิว แต่ก็ดื่มนํ้า กรึ๊บ! วัดใจกันไง วัดว่าศีลเราบริสุทธิ์แค่ไหนไง นี่ชีวิตฆราวาสไง

ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ชีวิตฆราวาสเป็นทางคับแคบ คับแคบเพราะว่าเขาไม่เปิดทางให้เราหรอก จะไปวัดไปวาเขาก็ว่าคนนั้นหนีทุกข์ คนนั้นไม่จริงไม่จัง มันเสียดสีไปทั้งนั้นน่ะเรื่องของกิเลส เห็นไหม จะทําดีไม่กล้าทํา แต่ว่าทําตามเขาไปนี่ทําได้

ฉะนั้นว่า “ผู้ที่ปฏิบัติธรรม ชีวิตประจําวันแต่งหน้าได้หรือไม่”

แต่งหน้า เราว่าทําไม่ได้หรอก แต่งหน้าแบบว่ามันเป็นไก่งามเพราะขนไง เวลาไก่นะ เวลามีขนง๊ามงามเลย เวลาเขาเชือดไก่เสร็จแล้วเขาถอนขน ไม่มีขน ไก่ไม่สวยเลย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เขียนหน้าทาปาก ไก่มันงามเพราะขน มันจะแต่ง ขนไก่ ถ้ามันขนไก่ เราไม่ต้องมีขนก็ได้ อ้าว! เราก็เป็นไก่เหมือนกัน ไก่หนังร่อน ไก่มีแต่หนัง ไม่มีขนเลยก็ไม่เป็นไร ถ้าขนมันขึ้นหยอมแหยมๆ เราก็เข้ากับฝูงไก่ ฝูงไก่ ไก่เขามีขนสวยงาม ขนของเรามันไม่สวยงาม แต่เราก็เป็นไก่เหมือนกัน อ้าว! เราก็เป็นคนเหมือนกันใช่ไหม

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ชีวิตประจําวันแต่งหน้าได้หรือไม่

เราว่าทาแป้งเพื่อกันเหงื่อไคล ทาแป้งเพื่อรองพื้นเพื่อเป็นยารักษา อย่างนี้เราว่าได้ เพราะมนุษย์เดี๋ยวนี้แบบว่าพวกเครื่องประทินผิวต่างๆ มันทําให้การรักษาโรค การป้องกันแดด อย่างนี้เราถือว่ามันเป็นยา มันปกป้องผิวของเรา ถ้าผิวของเรา

เขาบอกว่า อย่าไปอยู่กลางแดดนะ มันมีแสงยูวีนะ เดี๋ยวจะเป็นมะเร็งผิวหนัง เราก็ทาเครื่องกัน อย่างนี้เราไม่ถือว่าเป็นการตบแต่ง อย่างนี้ถือว่าเป็นการป้องกัน ถ้าถือว่าสิ่งนี้เป็นการป้องกันว่าเราป้องกันผิวหนังเราเพื่อป้องกันไม่ให้เป็นมะเร็งผิวหนัง คนถือศีล ๘ มันจะเป็นมะเร็งผิวหนังหมดเลย ต้องทาแป้งกันไว้ อย่างนี้เราถือว่าไม่มีเจตนาจะตบแต่ง แต่มีเจตนาจะรักษา รักษา เห็นไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้บริษัท ๔ ฉลาด ในเมื่อเราเป็นคนฉลาดใช่ไหม เราเป็นคนฉลาด เราอยู่กับแสง เราอยู่กับแดด มันจะทําให้เราหมองคลํ้า ทําให้ผิวพรรณเราเสียหาย เราแค่ป้องกัน เราไม่ใช่ตกแต่งให้มันสวยงาม ศีล ๘ เราว่าใช้ได้ เราว่าสิ่งที่เป็นการป้องกันบํารุงผิวเพื่อไม่ให้เจ็บไข้ได้ป่วย อย่างนี้ใช้ได้

แต่ถ้าเป็นการแต่งหน้าทาแป้ง การเขียนคิ้ว การตบแต่งแบบไก่งามเพราะขน จะเอาขนมาแซมอย่างนี้ เออ! อย่างนี้เจตนา อย่างนี้ผิด

ฉะนั้น ที่บอกว่าข้อที่ ๑ “ผู้ที่ปฏิบัติภาวนา ชีวิตประจําวันแต่งหน้าได้หรือไม่ และเป็นอุปสรรคขวางการเจริญภาวนาตัดกิเลสหรือไม่คะ”

เวลาภาวนา เขาพุทโธๆๆ เขาใช้พุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เขาไม่ใช้การแต่งหน้าไม่แต่งหน้ามาตัดกิเลส เขาใช้มรรคใช้ผลตัดกิเลส ฉะนั้น การภาวนา อุปสรรคของเราคือกิเลสของเราทั้งนั้น กิเลสของเรามันก็ไปปรุงไปแต่งเรื่องนี้ขึ้นมาให้เป็นความวิตกกังวล อย่างนี้ทําให้เป็นกังวล

แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ ถ้าเรามีหมู่คณะที่ดี อเสวนา จ พาลานํ ปณฺฑิตานญฺจ เสวนา ปณฺฑิตานญฺจ นี่เราคบบัณฑิต เราคบในหมู่ชนที่นักปฏิบัติ นักปฏิบัติเขาทําตัวกันอย่างไร นักปฏิบัติที่ดีนะ

อย่าไปตามนักปฏิบัติที่ว่าตามกระแส เวลาไปไหนก็จะไปปฏิบัติ เปิดกระเป๋ามามีแต่เครื่องสําอางทั้งนั้นเลย นักปฏิบัติไปไหน อย่างนั้นไม่ใช่ นักปฏิบัตินะ มีกระเป๋าไปคนละใบ เปิดมานักปฏิบัตินี่ โอ้โฮ! มีแต่เครื่องสําอางทั้งนั้นเลย

ถ้าเราไม่ตามนักปฏิบัติอย่างนั้น คบบัณฑิตๆ ถ้าอยู่ในฝูงชนของบัณฑิตมันจะเข้าใจ มันจะเข้าใจแล้วมันไม่ขัดแย้งกัน แต่นี้ด้วยชีวิตของเรา เราไปตกอยู่ที่ไหนน่ะ เราไปตกอยู่สังคมใดล่ะ

เกิดในประเทศอันสมควร ถ้าประเทศของเรา ในประเทศไทยของเรา ในหมู่ชนของเรา ในลูกศิษย์ครูบาอาจารย์เดียวกัน เห็นไหม เกิดในประเทศอันสมควร เกิดในประเทศสมควร หมู่ชนที่สมควร นี่เป็นสัปปายะ แต่ถ้ามันไม่เป็นสัปปายะ เราก็ต้องพยายามหลบหลีกเอา พยายามหลบพยายามหลีกจะเอาชีวิตรอด จะเอาตัวรอด

“มันจะเป็นอุปสรรคกับการเจริญภาวนาไหม”

สรรพสิ่งอย่างนี้ เครื่องสําอางมันไม่มีชีวิตหรอก มันไม่ให้ใครไปสําเร็จพระอรหันต์และปิดกั้นใครไม่ให้สําเร็จพระอรหันต์ เครื่องสําอางน่ะ แต่คนต่างหาก คนใช้เครื่องสําอางปิดกั้น กิเลสในใจของคนมันปิดกั้น ถ้ากิเลสในใจคนปิดกั้น

ถ้าเราไม่เชื่อตามๆ กันมา เรามีจุดยืนของเรา เราไม่มีความวิตกกังวล เราไม่มีสิ่งใดมาเป็นนิวรณธรรม ไม่ปิดกั้น เราใช้อย่างที่ว่านี่ เราใช้เพื่อเป็นการป้องกัน เราใช้เพื่อไม่ให้แตกต่างไปจากโลกจนเกินไปนัก แต่เราก็ไม่ทําให้ผิดศีลของเรา ถ้าเราจะอยู่กับเขานะ

แล้วถ้าเราจะมาปฏิบัติ เราปฏิบัติได้ เขาจะรื่นเริง เขาจะตื่นเต้นกับสังคมโลก นั่นมันเรื่องของเขา เราอยู่กับเขา แต่เราจะเอาจริง ใจของเรา เอาหัวใจของเรา เอาความจริงของเรา ถ้าความจริงของเรา เห็นไหม

ศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเชื่อปากขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า มนุษย์ต่างจากสัตว์เพราะมีศีลธรรม ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ เราต่างจากสัตว์ มนุษย์ต่างจากสัตว์เพราะมีศีลมีธรรมในใจ

แต่ถ้าเขาไม่มีศีลไม่มีธรรม เขาจะใช้ชีวิตประจําวันของเขา อันนั้นเขาใช้ชีวิตแบบสัตว์ เราไม่ไปสนใจเขา แต่ชีวิตแบบสัตว์สังคมเขามีชุมชนเขาใหญ่กว่า เวลาเขาพูดจาเสียดสีเรา เราก็เสียใจ

แต่ถ้าเราบอกว่า เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เราเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเชื่อธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเชื่อปากขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเชื่อปากของครูบาอาจารย์ที่ดี เรายึดตรงนี้ เราไม่ต้องไปฟังปากเขา เราไม่ต้องไปฟังปากของสังคม เราฟังปากขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา เอาอันนี้เป็นหลัก นี่ข้อที่ ๑

“๒. ชีวิตฆราวาสถ้าเลือกไม่หาคู่แต่งงานเพราะไม่อยากมีห่วงเพิ่มทุกข์ เป็นกิเลสไหม โดนสังคมกล่าวหาว่าขี้ขลาด กลัวเจ็บ ไม่กล้ามีคู่ เราคิดแบบสุดโต่ง เป็นกิเลสไหม”

ตอนนี้มันเป็นกิเลส ตอนคิดนี่มันเป็นกิเลส ว่าจะมีคู่หรือไม่มีคู่นี่เป็นกิเลส ถ้าว่ามันเป็นกิเลสไหม แต่ถ้าเราเลือกชีวิตพรหมจรรย์ มันเป็นกิเลสตรงไหนล่ะ ชีวิตพรหมจรรย์ ชีวิตของเรา ชีวิตที่ไม่มีคู่ หนึ่งเดียวนี่พรหมจรรย์

ชีวิตคู่นั่นล่ะที่เขาหาคู่กัน เขาว่าชีวิตนี้มีคู่เป็นฝั่งเป็นฝานะ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ในพระไตรปิฎกนะ วิดทะเลทั้งทะเลเลย เอาปลาน้อยๆ ตัวเดียวไง ก็คิดว่าจะเป็นสุขไง จะเป็นสุขนะ วิดทะเลก็ทําหน้าที่การงานอาบเหงื่อต่างนํ้ามาเลี้ยงปากเลี้ยงท้องอยู่น่ะ แล้วจะมีความสุขๆ เหนื่อยเกือบตาย เหนื่อยเกือบตาย เราหาความสุขไม่เจอหรอก วิดทะเลทั้งทะเลเลย เอาปลาตัวหนึ่ง ก็ยังหวังว่าจะสุขไง หวังว่ามันจะสุข แล้วไปหาที่ไหนล่ะ หาไม่เจอหรอก หาความสุข

แต่พอชีวิตไม่มีคู่ เขาบอกว่ามันเป็นกิเลส

อ้าว! เป็นตรงไหนล่ะ ทําตามพระพุทธเจ้าเป็นกิเลสตรงไหน ทําตามพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอกอนุปุพพิกถา เวลาเทศนาว่าการสอนฆราวาสให้ทําทาน ทําทานแล้วจะได้ไปสวรรค์ พอไปสวรรค์ให้ถือเนกขัมมะ พอเนกขัมมะ จิตใจควรแก่การงานแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงเทศน์อริยสัจ เทศน์อริยสัจ เทศน์ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

แต่เดี๋ยวนี้ใครก็อริยสัจๆ นะ แต่หัวใจมันดํามืดเลย บอกอริยสัจ อริยสัจอะไรก็ไม่รู้

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องเตรียมพร้อมพื้นที่ก่อน แล้วถึงได้หว่านได้ไถ นี่ก็เหมือนกัน เตรียมหัวใจของคนก่อน ให้เสียสละ ให้ทําทานให้จิตใจอ่อนนุ่มควรแก่การงาน จิตใจที่เป็นคุณธรรมควรแก่การงานแล้วถึงเทศน์ นี่มันเป็นความทุกข์ ทุกข์มันเป็นอริยสัจ ทุกข์มันเป็นความจริง ท่านทําของท่านมา ท่านสอนของท่านเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา

แล้วบอกว่า เราไม่เลือกหาคู่ ไม่แต่งงาน มันเป็นกิเลสไหม

เป็นธรรม เว้นไว้แต่กิเลสมันเพิ่มขึ้นมา “แหม! ถ้ารู้อย่างนี้มีคู่มาตั้งนานแล้ว” อย่างนั้นเสียดายไง เสียดายพอแก่เฒ่าแล้ว “แหม! เสียดาย ถ้าเรามีคู่ก็ดี นี่เราไม่มีคู่” นี่กิเลส อย่างนี้เป็นกิเลส

แต่ถ้ามันมีศีลมีธรรมนะ มันไม่เป็นกิเลสหรอก ไม่เป็นกิเลสเพราะอะไร เรามองไปสิ มองไปสังคมโลกสิ เขามีความสุขจริงหรือ เพียงแต่เขาอยู่อย่างเราไม่ได้ ทุกข์ทั้งนั้นน่ะ อยู่คนเดียวก็ทุกข์ ทุกข์เพราะอะไร ทุกข์เพราะกิเลสมันบีบคั้น อยู่ ๒ คนทุกข์มากขึ้นเพราะมันมี ๒ คนบีบคั้น พอมีลูกขึ้นมาก็ ๓ คนบีบคั้น มีลูกขึ้นมา ๔ คนบีบคั้น

คนเดียวบีบคั้นกับ ๔ คนบีบคั้น อะไรทุกข์กว่ากัน ถ้า ๔ คนบีบคั้น ๕ คนบีบคั้น อะไรมันทุกข์กว่ากัน แล้วเขาบอกว่าชีวิตคู่มีความสุขๆ

เพราะเขาเขียนกันบ่อย บอกว่า “แหม! รู้อย่างนี้แต่งงานตั้งนานแล้วก็ดี รู้อย่างนี้แต่งงานตั้งนานแล้ว”

อันนี้เขาพูดเป็นการเสียดสีกัน แต่เขาทําไม่ได้ ดูคนที่ทําได้สิ เพราะชีวิตพรหมจรรย์มันดีกว่าชีวิตคู่แน่นอน ดีกว่า คําว่า “ดีกว่า” แต่ธรรมชาติของหัวใจ ธรรมชาติของความรู้สึกมันก็เหงา มันก็เหงามันก็ว้าเหว่ของมัน

แต่ถ้าคนมีหลักมันไม่เหงา เราอยู่กับเรา อยู่กับความคิดเรา อยู่กับใจเรา มันเหงาตรงไหนล่ะ แต่พอเห็นเขามีชีวิตคู่ เราก็คิดว่าเขาจะมีความสุข

มีความสุขอะไร ไปดูหลังบ้านเขาสิ ออกมานอกบ้านนี่แหม! มีความสุขมากเลย พอเข้าไปในบ้านนะ โอ๋ย! นั่งคอตกทั้งคู่เลย มันมีแต่เรื่องความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ แต่ออกมาจากบ้าน แหม! เราเห็นเขาแต่งตัวออกมาจากบ้าน โอ้โฮ! ชีวิตนี้มีความสุขมากเลย พอเขาเข้าบ้านนะ เขามีความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ไอ้นี่พูดถึงเรื่องจริง แต่เพียงแต่เราอยู่สังคมใดล่ะ

เพราะธรรมชาตินะ ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คนโง่มากกว่าคนฉลาด คนโง่ในโลกนี้ มีแต่คนโง่มากกว่าคนฉลาด ขนโคกับเขาโค เขาใช้ชีวิตแบบเขาโดยธรรมชาติอย่างนั้น แต่เขาโคเขาจะทวนกระแส มันมีน้อยไง ชีวิตพรหมจรรย์มันมีน้อยกว่าชีวิตคู่แน่นอน

ธรรมชาติ มันเป็นธรรมชาติของสัตว์ เขาว่าสิ่งนี้เป็นเรื่องธรรมชาติ เรื่องกามราคะเป็นเรื่องธรรมชาติ ฉะนั้น พอมีคู่ เขากลับไปสู่ธรรมชาติ

แต่ของเรา เราฝืนธรรมชาติไง เราฝืนธรรมชาติเพราะว่าเราถือพรหมจรรย์ เราอยู่ของเราคนเดียว เราถือพรหมจรรย์ มันฝืนธรรมชาติ มันถึงมีน้อยไง

ในเมื่อคนโง่มันมากกว่า มันก็พูดประสาคนโง่ สังคมคนโง่มันก็พูดกันเสียงลั่นเลย ไอ้เราสองคนคุยกันซุบซิบๆๆ สู้เขาไม่ได้ไง เพราะถือพรหมจรรย์มันมีอยู่ ๒ คน ไอ้คนที่มีคู่มันทั่วโลกเลยล่ะ มันคุยกันลั่นๆ เลยว่ามันมีความสุขๆ มันพูดกันว่ามีความสุข

ถามว่า โยมสบายดีไหม

สบายดีครับ มีความสุขมากครับ

ถามจริงๆ มันสุขจริงหรือ

จะฆ่ากัน เมื่อกี้เพิ่งทะเลาะกันมา ตอนนี้จะมีความสุข เมื่อกี้ยังทะเลาะกันมาหน้าดําครํ่าเครียดเลย พอเจอ โยมสบายดีไหม

โอ๋ย! มีความสุขๆ

เพิ่งทะเลาะกันเสร็จ ทะเลาะกันเสร็จมาเมื่อกี้นี้จะมีความสุข

แต่ไอ้ ๒ คนทะเลาะกับใคร พรหมจรรย์จะไปทะเลาะกับใคร มีแต่ตัวเราคนเดียว เราจะไปทะเลาะกับใคร ถ้าทะเลาะกัน ธรรมกับกิเลสทะเลาะกันในใจ ถ้าทะเลาะกันในใจนะ มันเป็นกิเลสไหม ไม่เป็นกิเลสหรอก มันเป็นสิ่งที่ดีกว่าทางโลกอีก ทวนกระแสเข้าไปสู่ธรรม ทวนกระแสเข้าไปสู่สัจจะ สู่พรหมจรรย์

ชีวิตนี้มาจากไหน มันก็มาจากพ่อจากแม่ ชีวิตคู่นั่นแหละ มาจากพ่อจากแม่ จากพ่อจากแม่ เพราะพ่อแม่เสพกามกันมันถึงมาเกิดเป็นเรา แล้วเราเกิดมาแล้ว โดยธรรมชาติเราเกิดมาจากพ่อจากแม่ เราก็ต้องเป็นคู่จะให้มีลูกต่อเนื่องกันไป กลัวว่ามนุษย์นี้จะไม่มีกับโลก จริงหรือ มนุษย์มีกับโลกเยอะแยะไปหมด เขาต้องมีการควบคุม เขาต้องมีการบริหารครอบครัวของเขาเพื่อควบคุม แต่ของเราไม่ต้อง ถ้าเราถือพรหมจรรย์ได้นะ ถ้าเราทําได้จริงนะ

แต่นี่เขาหาว่าขี้ขลาด หาว่ากลัวเจ็บ หาว่าไม่มีคู่ หาว่าสุดโต่ง

มันไม่สุดโต่งหรอก มันพอดี สุดโต่งมันสุดโต่งของใคร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางหลักการไว้ เหมือนมีกฎหมาย มีกฎหมาย เราทํากฎหมาย มันสุดโต่งตรงไหนล่ะ กฎหมายแพ่ง กฎหมายอาญา กฎหมายรัฐธรรมนูญ กฎหมายมันมีของมันอยู่แล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๘ มันมีอยู่แล้ว ศีล ๑๐ มันมีอยู่แล้ว ศีล ๒๒๗ มันมี มันไปสุดโต่งตรงไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนมัชฌิมาปฏิปทา ทางสายกลางๆ

ทางสายกลางของโลกเขาเลือกอย่างนั้น คนที่ไม่มีศีลเลยเขาเลือกแบบสัตว์ เขาทําลายกัน เลือกแบบสัตว์ คนที่มีศีลเขาก็มีศีลของเขา เขามีศีล ๕ ของเขาเป็นมนุษย์สมบัติ ถ้ามีศีล ๘ ของเขา ศีล ๑๐ ของเขา แล้วมีศีล ๒๒๗ เป็นพระ มันไปสุดโต่งตรงไหน ถ้าสุดโต่งแสดงว่าพระพุทธเจ้าไม่ได้บอกไว้ เราสุดโต่งของเราไปเอง นี่พระพุทธเจ้าบอกไว้หมดแล้วเราทําตามนั้น มันสุดโต่งตรงไหน

เพียงแต่ว่าสังคมมันคนโง่มากหรือคนฉลาดมาก คนโง่เขาประพฤติปฏิบัติกันอย่างนั้น แล้วเขาก็คุยกันแบบนั้น แล้วมีเราอยู่คนเดียว พออย่างนั้นมันก็เลยแปลกโลกไง

ฉะนั้น ไม่สุดโต่ง พอดี ชีวิตพรหมจรรย์นี่พอดี ชีวิตเรานี่พอดีกับเรา พอดีกับชีวิตนี้ แต่ชีวิตคู่ของเขา เขาพอดีของเขา ให้ ๒ คนเขาไปทะเลาะกัน ให้มันไปทะเลาะกันอยู่นั่น พอดีของมัน เราไม่ต้องไปทะเลาะกับใคร ทะเลาะกับตัวเอง เออ! กูทะเลาะกับกูนี่ เพราะกูอยู่คนเดียว เออ! มันก็พอดีของเรา

แล้วเราปฏิบัติไปนะ ก็ดูพระสิ พระเขาบวชแล้ว ก็บวชแล้ว มีศีลธรรมดีแล้ว ก็อยู่วัดก็ดีแล้ว ทําไมเราต้องไปธุดงค์ ธุดงค์แล้วก็ไปอยู่โคนไม้ มันพอดีของใคร นั่นธุดงควัตร มันพอดีของใคร พอดี มันก็พัฒนาขึ้น สูงขึ้น ดีขึ้น มันก็พอดีของใครล่ะ

อันนี้ก็เหมือนกัน มันเป็นกิเลสไหม

เป็นธรรม ไม่เป็นกิเลส

ทีนี้มันเป็นที่ว่าลมปากคน หมื่นคนแสนคนเขาพูดไง เขามีคู่กัน เขามาพูด แล้วเราคนเดียว ก็เลยกลายเป็นกิเลสเพราะใจเราไหวไง ใจเราไหวก็เลยเป็นกิเลส

ถ้าใจเราไม่ไหว เขายิ่งพูด เรายิ่งยิ้มใหญ่เลย ถามกลับเลย ใครมาพูด ถามกลับว่า เอ็งสบายดีหรือ กลับไปบ้านทะเลาะกันไหม ถามกลับเลย ถ้าเขาถาม ถามเขากลับไป เพียงแต่ว่าเราต้องอยู่ได้ เราอยู่ได้ของเราหมายความว่า เพราะคนถ้าไม่มีชีวิตคู่ มันห่วงว่าแก่เฒ่าแล้วใครจะดูแล ใครจะรักษา

หาสตางค์ไว้เยอะๆ เขามาดูแลเอ็งทั้งวันเลย เอ็งไม่ต้องห่วงถ้ามีสตางค์ ถ้าเอ็งมีสตางค์นะ เดี๋ยวคนเขามาดูแลเอง ไม่ต้องห่วง

ไม่เป็นอย่างนั้นหรอก เราทําดีนะ คนทําดีแล้วมีสติมีปัญญานะ ร่างกายมันสมบูรณ์แข็งแรง เราอยู่ได้ตลอด อยู่ได้ของเราตลอด

ไอ้คนที่ห่วง แล้วคนที่มีคู่ เสร็จแล้วนะ ถ้ามีสามีหรือภรรยาหรือลูกทิ้งไป มีมากเลยในข่าว ข่าว พอสามีหรือภรรยาเจ็บไข้ได้ป่วย สามีหรือภรรยาทิ้งไป ลูกทิ้งไป อยู่คนเดียวนะ ประชาสงเคราะห์เขาไปดูบ่อย ผู้เฒ่าผู้แก่อยู่คนเดียว บางคนตาบอด บางคนพิการ บางคนช่วยตัวเองไม่ได้ ก็พอตัวเองดี หาเลี้ยงเขาได้ เขาก็อยู่ด้วย พอหาเลี้ยงเขาไม่ได้ เขาก็ทิ้งหนีไป แล้วตัวเอง เห็นไหม ลูกก็มี

ถาม มีลูกไหม มี มีสามีภรรยาไหม มี แล้วไปไหนหมดล่ะ เขาทิ้งไป เขาไม่อยู่เช็ดขี้เช็ดเยี่ยว เขาทิ้งไป แล้วอยู่กับใครล่ะ พ่อแม่มาดูแล คนข้างบ้านเขาดูแล วัดวาพระเขาดูแล เขาให้อาหารมากิน เยอะแยะไป ไปดูอย่างนั้นบ้างสิ ถ้าไปดูอย่างนั้นก่อนแล้วค่อยกลับมาว่า เราแก่เฒ่าแล้วจะไม่มีใครดูแล ไม่ต้องห่วง มีคนดูแล นี่ข้อที่ ๒

“๓. ได้สนทนากับเพื่อนที่ปฏิบัติธรรมเห็นต่างกัน เช่น ถ้านั่งสมาธิไปแล้วรู้ตัวว่าคิด ให้ตามดูความคิด ฝึกบังคับไม่ให้ดึงกลับมา แต่ดิฉันดึงกลับมาพุทโธ เขาบอกว่าห้ามบังคับ จริงๆ แล้วต้องเป็นอย่างไรคะ แล้วควรจะบอกเขาไหม”

ไอ้กรณีปฏิบัติมันปฏิบัติกันมาก พอปฏิบัติกันมากนะ คนที่ปฏิบัติงูๆ ปลาๆ เขามาพูดกัน แต่เราเอาแบบหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ ฝึกสอนจนหลวงปู่แหวน หลวงปู่คําดี หลวงปู่ตื้อ หลวงตามหาบัว ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติไป ท่านเป็นพระอรหันต์ นี่ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านสอนให้พระเป็นพระอรหันต์ ถ้าสอนให้เป็นพระอรหันต์ ท่านบอกให้เราบังคับ ใหม่ๆ ต้องบังคับ เด็กจะเป็นเด็กดีได้ พ่อแม่ต้องใช้อุบายบังคับ ไม่บังคับเหมือนบังคับ

เด็กๆ เราจะไม่บังคับ เพราะบังคับแล้วเดี๋ยวมีแรงต้าน เราก็ต้องใช้อุบายของเรา อย่างนี้ดีกว่า อย่างนี้เราเสนอ เราคอยประคองมาให้เด็กมันรู้ถูกรู้ผิดมา นี่บังคับไหม บังคับแบบไม่บังคับ

แต่ถ้าเด็กมันดื้อ เด็กมันไม่มีเหตุมีผล เราก็ต้องบังคับ ต้องเฆี่ยนต้องตีเพื่อลงโทษ ถ้าเขาดื้อจะทําแต่ความเสียหายก็ต้องบังคับ แต่ถ้าเด็กมันไม่ดื้อจนเกินไป เด็กมันมีเหตุมีผล เราก็ใช้อุบายบังคับ คือใช้อุบาย อุบายคือว่า ใช้เหตุใช้ผลคุยกัน ใช้เหตุใช้ผลจัดการมา

บังคับทั้งนั้นน่ะ มันต้องบังคับขึ้นมามันถึงจะเป็นคนดีได้ เพราะมันบังคับขึ้นมามันถึงทําสมาธิได้ ใหม่ๆ ต้องบังคับ พอบังคับไปๆ จนมันชํานาญแล้วไม่ต้องบังคับ เพราะมันพอใจ มันทําแล้วมันพอใจ มันอยากจะบังคับตัวเอง มันอยากจะทําตัวเองให้เป็นคนดี ต้องบังคับ

เริ่มต้นก็ไม่ต้องบังคับเลย เวลาสอนเด็กก็ต้องเอาเด็กเป็นตัวตั้งๆ เด็กมันบอกว่ากลับบ้านๆ ไม่ต้องเรียน กลับบ้าน เอาเด็กเป็นตัวตั้งก็ปล่อยมันกลับบ้านใช่ไหม

เอาเด็กเป็นตัวตั้งหมายความว่า เอาเด็กเป็นจุดศูนย์กลาง แล้วเราจะสอน เราต้องสอนเด็ก ก็ต้องบังคับ แต่เอาตัวเขาบังคับ เพราะเราต้องการให้เด็กนั้นมีปัญญา

นี่ก็เหมือนกัน เราจะทําความสงบของใจ เราจะปฏิบัติ จิตของเรามันเร่ร่อนขนาดนี้ จิตของเรามันดื้อด้านขนาดนี้ แล้วไม่บังคับ ไม่มีสติเลย ปล่อยให้มันเร่ร่อนเลย ว่างๆ ว่างๆ

ว่างๆ กิเลสมันสวมรอย พอมันจะปฏิบัติมันก็นึกว่าว่าง ว่าง นึกว่าว่าง นึก ธาตุรู้คือธรรมชาติที่รู้ แล้วมันนึก นึกก็คือความคิด มันนึกให้ว่าง พอนึกให้ว่างมันก็จินตนาการความว่าง แล้วมันเอามาจากไหนล่ะ

ฉะนั้น บอกว่า “เวลานั่งสมาธิไป ถ้ารู้ว่าคิดแล้วให้ตามดูต่อไป”

ตามดูๆ ดูไปไหนล่ะ ดูให้มันหลับใช่ไหม ดูให้มันหายไปใช่ไหม แต่ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เขาใช้สติ เขาใช้สติใช้ปัญญา เวลามันคิด เขาใช้พิจารณาความคิด ความคิดมันเกิดดับ ความคิดมันเป็นอะไร นี่ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

แต่ถ้าใช้บริกรรมพุทโธๆ ต้องบังคับ ใหม่ๆ บังคับ บังคับจนละเอียดเข้ามา บังคับจนมันชัดเจนขึ้นมา มันเห็นผลขึ้นมา พอมันปล่อยวาง มันรู้ของมันเอง ต้องทํา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ ยังมีเหตุมีผล ถึงเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา มันต้องมีขั้นตอนของมันมา

นี่บอกว่า ตามรู้ตามเห็น ตามมันไป

ตามมันไปมันก็ขี้ลอยนํ้าไง เวลามันปฏิบัติ ปฏิบัติกันไปแบบนี้

ฉะนั้น บอกว่า ถ้าเพื่อนเขาปฏิบัติอย่างนี้ เราต้องไปบอกเพื่อนเขาไหม

ไม่ต้องไปบอกเขาหรอก เขาก็อยากบอกเรา อย่างว่าเมื่อกี้นี้ คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก สังคมเขาเป็นแบบนั้น คนโง่มาก พอคนโง่มากนะ ที่ไหนเขามีกระแสสังคม ไปหมดล่ะ ที่ไหนลัดสั้น ที่ไหนสบาย ที่ไหนไม่ต้องทําอะไรเลย มาถึงวัด มานั่ง เราก็มาวัดแล้วเราก็กลับไป แค่เฉียดมาวัดมานั่งคุยกัน มาโม้ มานินทากาเล มาเก็บแต่สัญญาอารมณ์แล้วกลับบ้าน

“ฉันเป็นนักปฏิบัติ ฉันเป็นนักปฏิบัตินะ ฉันปฏิบัติแล้วฉันได้มรรคได้ผลนะ” ปากยังไม่หยุด ยังนินทากันอยู่นั่น ยังไม่จบ มันบอกว่ามันได้มรรคได้ผล มรรคผลด้วยการนินทาใช่ไหม มรรคผลด้วยการเสียดสีเขาใช่ไหม มรรคผลด้วยการติเตียนเขาใช่ไหม

แต่ของเราสิ มรรคผลของเรา มรรคผลของเรา เราบังคับ บังคับให้ใจมันเป็นธรรม ใจมันเป็นสมาธิขึ้นมา ใจมันเป็นจริงขึ้นมา นี่ครูบาอาจารย์ท่านบังคับ

ดูสิ พวกเราอยากเจอพระอรหันต์ แล้วครูบาอาจารย์ท่านเล่าให้ฟัง เราก็เกิดไม่ทันหลวงปู่มั่น บอกหลวงปู่มั่นนี่ดุมาก ใครเข้าไปนี่ไล่ออกหมดล่ะ ผิดนี่ไล่เลย ผิดนี่ไล่เลย แล้วพระอรหันต์ อู้ฮู! ทําไมดุขนาดนั้นน่ะ

ก็ดุกิเลสไง ดุความออเซาะฉอเลาะไง ดุไอ้คอยลูบหน้าปะจมูกไง ดุคอยมานั่งนินทากันไง ดุเวลามาวัดก็มาสุมหัวกันไง

มาวัด เขามาวัดใจ มาทําความสงบของใจ

ไอ้นี่มาวัดก็ “ไอ้นั่นก็เป็นพระอรหันต์ ไอ้นี่ก็เป็นพระอรหันต์” ไม่รู้มันหันไปไหนกันน่ะ เที่ยวติฉินนินทาไป เอาอย่างนั้นหรือ

ถ้าจะเอา บังคับ บังคับให้เข้าที่สงบสงัด บังคับไม่ให้คลุกคลี ไม่ให้คลุกคลี ถ้าคลุกคลี มันทางของกิเลส

ในความรู้สึกของเรา ในใจเรามันคลุกขี้ ขี้ทุกข์ ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลงอยู่แล้ว มันคลุกอยู่กับขี้อยู่แล้วในหัวใจของเรา แล้วเราก็มาสุมหัวกัน เอาขี้มาป้ายกัน เอ็งก็เอาขี้มากองหนึ่ง เราก็เอาขี้มากองหนึ่ง แล้วก็มายํากัน แล้วพอยําเสร็จ กลับบ้าน ฉันเป็นพระอรหันต์

แต่ถ้าครูบาอาจารย์สอน เห็นไหม ท่านให้วิเวก ให้ต่างคนต่างอยู่ ให้เช็ดขี้เช็ดเยี่ยวในใจ พุทโธๆๆ รักษาขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง ขี้หลง ขี้ลืม ขี้ติฉินนินทา ท่านให้ทําตรงนั้น ถ้าทําตรงนั้นมันจะเป็นประโยชน์ไง ถ้าเป็นประโยชน์ เห็นไหม

เราไม่เชื่อตามเขา เราเชื่อตามครูบาอาจารย์ เราเชื่อตามหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ หลวงปู่ตื้อ หลวงปู่ฝั้น ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติ

เวลาหลวงปู่ฝั้น พุทโธๆ ข้อวัตรให้วัดหัวใจของตัว วัดใจ ดูใจ รักษาใจ เอาตรงนั้นน่ะ ถ้าเอาตรงนั้นได้นะ เราถึงจะเป็นนักปฏิบัติ

ไอ้ที่พูดกันเรื่อย การปฏิบัติข้อที่ ๑ จะเป็นอุปสรรคไหม ข้อที่ ๒ จะเป็นกิเลสไหม ไอ้ข้อที่ ๓ ก็ว่ากันไป ติฉินนินทากันไปทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น เราบังคับของเรา

“แล้วต้องไปบอกเพื่อนไหม”

ที่ถามก็เพื่อนถามมาใช่ไหม เพื่อนกรอกหูทุกวันถึงถามมา แล้วคิดดูสิ ขณะที่ถามมา ถามมาเรื่องแต่งหน้า ถามมาเรื่องกิเลส ถามมาเรื่องพุทโธ นี่เพราะฟังเขามา เขาเสียดสีมา เขาพูดกรอกหูมา ตัวเองก็หวั่นไหวมา แล้วจะไปบอกใครล่ะ

บอกตัวเองนี่ บอกตัวเราเอง บอกว่าเราจะทําความจริงของเรา ไอ้สังคมของเขานั่นเรื่องของเขา นี่พูดถึงว่า การติฉินนินทาในการว่าใครถูกใครผิดไง แล้วยิ่งข้อที่ ๔ นี่สําคัญกว่า

“๔. ปัจจุบันนี้มีฆราวาสนําสอนปฏิบัติหลากหลาย บอกว่ามีการสอนธรรมะที่ผิดๆ พระถูกดิสเครดิต เข้าวัดก็เป็นการหนีทุกข์ สอนวิธีตามดูรู้อารมณ์ ดูผู้รู้ สังเกตจิตที่เกิดดับ ความจริงแล้วจิตก็เกิดดับทุกขณะ และอะไรคือผู้รู้ บางท่านสอนว่าไม่ต้องพุทโธ เดี๋ยวติดคําบริกรรม แล้วมาถอนทีหลังมันจะยุ่งยาก”

โอ้โฮ! ติดพุทโธแล้วมันจะมาถอนด้วยหรือ นี่คนมันภาวนาไม่เป็น เห็นไหม คนภาวนาไม่เป็น คนไม่เคยรู้มันถึงพูดอย่างนี้ไง

มันจะไปติดที่ไหนที่พุทโธล่ะ พุทโธๆๆ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ พุทโธๆๆ จนพุทโธละเอียดขึ้น ละเอียดจนระลึกแทบไม่ได้ มันละเอียดจนมันจะหลับ ถ้าละเอียดแล้วมันไม่มีสติปัญญา มันปล่อย พุทโธๆๆ แล้วก็เงียบหายไปเลย ตกภวังค์ไปเลย

พุทโธๆๆ จนละเอียดขึ้นมา ละเอียดจนมันจะระลึกไม่ได้ แต่เรามีสติขึ้นไป มันละเอียดจนพุทโธไม่ได้ มันละเอียดจนพุทโธไม่ได้ ไม่ใช่พุทโธมันไม่มี มันละเอียดคือตัวมันจริง

ธาตุรู้ จิตเป็นธาตุรู้ แล้วสัญญาอารมณ์ ความคิด จิตเสวยอารมณ์ ขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ความรู้สึกนึกคิด อารมณ์ความรู้สึกมันเป็นรูป ในรูปต้องมีสุขมีทุกข์ใช่ไหม มีเวทนา มีความรู้สึก มันถึงมีเวทนา เวทนามันจะเกิดได้มันต้องมีสัญญา สัญญาจําว่าอารมณ์นี้คืออะไร สีเขียว สีแดง ต้องมีสัญญา สัญญาเกิดได้มันต้องมีสังขารปรุง สังขารปรุงมันต้องเกิดวิญญาณในขันธ์ ๕ เห็นไหม จิตกับขันธ์ ๕ จิตมันหุ้ม เหมือนกับส้ม เปลือกส้ม

ส้มมันจะมีเปลือกส้มหุ้มไว้ ไอ้เปลือกส้มนั่นคือเปลือกส้มมันขม ไอ้เนื้อส้มมันหวาน พุทโธ พุทธะ มันคือธรรมชาติ คือธาตุรู้ ความคิดมันคือขันธ์ ๕ มันจะเสวยอารมณ์ มันถึงเป็นของคู่ มันมีความคู่ เดี๋ยวก็คิดได้ เดี๋ยวคิดไม่ได้ เวลาคิดไม่ได้มันก็ปล่อยวาง เวลาคิดได้มันก็คิดขึ้นมา ทีนี้ความคิดมันอยู่กับเราตลอดไป

ทีนี้เรานึกพุทโธ พุทโธก็ความคิดไง ก็รูปนี่ไง รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ สัญญา มันมีสัญญา สัญญาว่าเราจะนึกพุทโธ เราสัญญาไว้ เราสัญญากับจิตใจเราไว้ จิตใจเรามีความมุมานะว่าเราจะระลึกพุทโธ พุทโธๆๆ เราระลึกพุทโธ มันเป็นขันธ์ ๕ มันเป็นความคิด

ความคิดเราระลึกพุทโธ แล้วพุทโธๆๆ ถ้ามันละเอียดขึ้น พุทโธมันมีที่เกาะ ธรรมดาความคิดมันก็คิดเรื่องร้อยแปด คิดเรื่องงูพิษ คิดเรื่องเสือเรื่องสาง เรื่องปล้นชิงวิ่งราว มันคิดไปร้อยแปด แล้วเราคิดพุทโธๆ มันก็เป็นความคิดเหมือนกัน พุทโธๆๆ มันเป็นคําบริกรรมพุทโธ เวลามันเป็นหนึ่งเดียว มันยังไม่ทิ้งหรอก มันก็เป็นขณิกสมาธิ เพราะขณิกะมันยังคิดได้

มันละเอียดขึ้นไป พุทโธๆ ต่อเนื่องไปมันก็เป็นอุปจาระ เพราะมันนิ่งของมัน แต่มันยังรับรู้ได้ การรับรู้ก็รับรู้ขันธ์ ๕ นี่ไง รับรู้ขันธ์ ๕ มันก็มีของมัน ส้มกับเปลือกส้มมันมีของมัน กระทบกัน

เราพุทโธๆๆ ต่อเนื่องไป มันจะละเอียดขึ้น เปลือกส้มมันจะคลายออก มันจะลอกเปลือกส้มออก มันเหลือแต่เนื้อส้ม

มันมีเปลือก มีเนื้อ มันถึงกระทบกัน มันเป็นของคู่ๆๆ ความคิดไม่ใช่จิต ความคิดมันเกิดดับจากจิต จิตมันเป็นธรรมชาติที่รู้ แต่ความคิดในสัญญาอารมณ์มันรู้ของมัน เห็นไหม

พุทโธๆๆ จนละเอียด ละเอียดจนมันพุทโธไม่ได้ มันเป็นตัวเนื้อส้ม มันเป็นตัวธาตุรู้นิ่งๆ เลย แล้วจะไปถอนพุทโธตรงไหนล่ะ ตรงไหนต้องไปถอนมัน พุทโธ

“พุทโธไม่ได้นะ เดี๋ยวต้องตามไปถอนพุทโธอีก”

อ้าว! พุทโธจนพุทโธไม่มี พุทโธมันละเอียดจนเป็นอัปปนาสมาธิ เป็นหนึ่งเดียว มันจะไปถอนที่ไหน

นี่ไง เขาบอกว่า “พุทโธไม่ได้นะ บางท่านบอกว่าไม่ต้องพุทโธ เดี๋ยวติดบริกรรม ต้องมาถอนพุทโธทีหลัง”

โอ้โฮ! อ๋อ! พุทโธนี่เป็นหมุดเนาะ ตอกมันไปก่อนเนาะ ถ้ามันจะว่างก็ต้องถอนพุทโธทิ้งหรือ มันไม่มีอยู่จริงไง

ความมีอยู่จริง ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันจะไปถอนตรงไหน มันไม่ต้องถอน มันเหมือนเอ็นเย็บเนื้อที่มันละลายเลย มันไม่ใช่เชือก เวลาเราเย็บแผลใช่ไหม เราใช้ด้ายใช่ไหม ถึงเวลาเราต้องไปตัดด้ายทิ้งใช่ไหม แต่นี่มันเป็นเอ็นที่ว่ามันเย็บไปแล้วมันละลายเลย มันจะไปถอนตรงไหน พุทโธๆๆ จนมันชัดเจน จนพุทโธไม่ได้ แล้วมันเป็นหนึ่งเดียวไปเลย มันจะไปถอนที่ไหน

มันไม่มีอยู่จริงไง มันไม่ใช่ด้ายเย็บแผล มันเป็นเอ็น มันละลายเป็นเนื้อเดียวกัน มันไม่มีการถอน ไม่มีๆๆ นี่เขาหลอกให้เชื่อก็เชื่อตามเขา

“ปัจจุบันนี้มีฆราวาสที่สอนเรื่องประมาณนี้หลากหลาย บ้างก็บอกว่าหนทางปฏิบัติธรรมะแบบผิดๆ พระถูกดิสเครดิต”

ถ้าพระมันไม่รู้ มันถูกดิสเครดิตก็ดี เพราะมันก็ไม่รู้อยู่แล้ว มันก็ไปหลอกเขา ไอ้พระที่ไม่รู้มันก็เยอะ ไอ้พระไม่รู้โดนดิสเครดิตนี่ดี ไม่อย่างนั้นเดี๋ยวมันจะไปหลอกคนอื่นต่อ

แต่ครูบาอาจารย์เราที่รู้ ถ้าพระมันรู้จริง มันจะโดนดิสเครดิตได้อย่างไร เขาจะเอาความจอมปลอมมาดิสเครดิตคนรู้จริง มันเป็นไปไม่ได้ กาลเวลามันพิสูจน์เอง อะไรจริงอะไรปลอม ถึงเวลาแล้วมันต้องชัดเจนขึ้นมา ถ้าถึงเวลาแล้วไอ้ความจอมปลอมนั้นมันต้องมีของมันจริง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า พระโดนดิสเครดิต ถ้าพระมันปลอมอยู่แล้ว โดนดิสเครดิตก็เรื่องของเขา

“ถ้าไปวัดเป็นการหนีทุกข์”

เวลาไปร้านอาหาร ไปทําไมล่ะ เวลาไปร้านอาหาร ยิ่งร้านอาหารที่แบบว่าติดดาวเยอะๆ โอ้โฮ! คนแย่งกันเข้าเลยล่ะ เวลาไปอย่างนั้นบอกไม่หนีทุกข์บ้างล่ะ ไปกินอาหารอร่อยไง กินอาหารอร่อยแล้วมีความสุขไง

นี่ไปวัด ไปวัดก็ไปเพื่อปฏิบัติ ไปวัดก็เพื่อบุญกุศล มันหนีทุกข์ตรงไหนล่ะ อ้าว! ไปวัดก็เพื่อไปวัดใจของตัว

ถ้าจิตเรามีหลักเกณฑ์นะ เราจะไม่ตื่นเต้นกับเรื่องอย่างนี้ เรื่องอย่างนี้จะมาทําลายหัวใจเราไม่ได้ จะทําให้เราสะเทือนไม่ได้

ฉะนั้น สิ่งที่เขาบอก เขาพูดต่อไป “ฆราวาสสอนปฏิบัติธรรม”

เราเห็นอย่างนี้จริงๆ นะ ฆราวาสสอนปฏิบัติธรรม ทางโลกเขาคิดกันอย่างนั้น การศึกษาจะทําให้โลกเจริญ ปัญญานี้ทําให้โลกเจริญ การส่งเสริมการศึกษา เดี๋ยวนี้ประเทศไทย การศึกษาตํ่าสุดในอาเซียนนะ ทั้งๆ ที่ว่างบประมาณมากที่สุดด้วย แต่ทําไมมันเป็นแบบนั้นน่ะ

ผู้สอนไง เวลาครูเอาจริงเอาจังมากน้อยขนาดไหน ครูมีจิตใจความเป็นครูมากน้อยขนาดไหน ถ้าครูมีจิตใจที่เป็นครู เขามีจิตใจจะสอน มีจิตใจที่รัก มีจิตใจที่เห็นอนาคตของเด็ก เขาจะทุ่มเทปลุกปั้น

แต่เดี๋ยวนี้มันเป็นอาชีพ อาชีพทําให้มันครบเวลาเท่านั้นน่ะ เด็กก็คือเด็ก อาชีพครูก็อาชีพครู ไปสอนแล้วก็จะกลับบ้าน

นี่ไง แต่ถ้าครูโดยอาชีพนะ เขาจะตามคอยดูพฤติกรรมลูกศิษย์ของเขา เขาจะดูแลลูกศิษย์ของเขา เรือจ้างจะพาลูกศิษย์ของเขาขึ้นฝั่ง นี่ถ้าเป็นคนที่มีอาชีพครู นี่พูดถึงศึกษา

โลกเขาบอกว่าโลกจะเจริญด้วยการศึกษา มันก็ศึกษาของโลกไง มันเป็นศึกษาของโลก ฉะนั้น เวลาฆราวาสสอนธรรมๆ เขาพูดอย่างนั้น บอกว่า ศาสนาจะเจริญต้องมีคนสั่งสอนเยอะๆ ศาสนาเจริญต้องมีคนเผยแผ่เยอะๆ ฆราวาสก็เลยสอนธรรมกันใหญ่เลย

ถ้าเขาสอนธรรมโดยที่จิตใจของเขาเป็นธรรม จิตใจเขาเป็นธรรมนะ ดูนะ อย่างนักปฏิบัติของเรา ผู้ที่ปฏิบัติจนมีคุณธรรมในใจ เขาจะสอนคน เขาต้องดู ดูว่าพวกที่จะมาศึกษามาปฏิบัติ เขาปฏิบัติจริงหรือเปล่า เขามีความมุ่งมั่น มีความมุมานะจริงหรือเปล่า ถ้าเขามุมานะจริง เขามาอยู่ เวลาเขาเข้าเรียน เรียนแล้วเรียนไม่จบ มันเสียที่นั่งที่หนึ่งเฉยๆ ไง นี่ก็เหมือนกัน เข้ามาแล้วเสียที่ไปเปล่าๆ ไง แต่ถ้าเขามุมานะของเขา เขาตั้งใจของเขา ครูบาอาจารย์สอนอย่างนี้ คนอย่างนี้มีโอกาส

ฉะนั้น ฆราวาสสอนธรรม ฆราวาสสอนธรรมเขามีวุฒิภาวะแค่ไหน ฆราวาสมีวุฒิภาวะแค่ไหน ฆราวาสรู้จักสมาธิไหม ถ้าฆราวาสยังไม่รู้จักสมาธิ จะสอนสมาธิได้อย่างไร

เราไม่เคยไปกรุงเทพฯ เราเอาตํารามาสอนเลย เข้ากรุงเทพฯ นะ เข้าถนนปิ่นเกล้านะ พอข้ามสะพานปิ่นเกล้าก็ลงซังฮี้นะ แต่กูไม่เคยไปสักที กูไม่เคยเห็นหมดเลย แล้วพอซังฮี้ พูดไปเรื่อย กรุงเทพฯ พูดไปเรื่อย

นี่ก็เหมือนกัน ฆราวาสสอนธรรมะนะ สมาธิก็ไม่รู้จัก มรรคผลก็ไม่รู้จัก แล้วมันจะสอนกันอย่างไรล่ะ มันก็สอนแบบคนตาบอดสอนคนตาบอดไง เชื่อตามเขา มันเป็นความเชื่อ มันไม่เป็นความจริงหรอก ถ้าเป็นความจริงมันเป็นอีกอย่างหนึ่ง

ฆราวาสสอนธรรม แล้วเวลาสอนธรรมยังมาดิสเครดิตพระอีกด้วย “เออ! พระไม่มีการศึกษา วันๆ หนึ่งก็นั่งหลับหูหลับตา พระมันจะไปรู้อะไร ฉันนี่สิเที่ยวมารอบโลก แล้วเวลาปฏิบัติแล้วยังจะพานักปฏิบัติเที่ยวรอบโลกด้วย การเที่ยวรอบโลกนี้เป็นการทัศนศึกษา การศึกษาให้หูตากว้างไกล ถ้าหูตากว้างไกลเข้าใจโลก พอเข้าใจโลกแล้วมันก็จะเข้าใจธรรม” มันไม่ได้อะไรเลยนั่นน่ะ มันอยู่กับโลกนี้

แต่ครูบาอาจารย์ของเรา ถ้านักปฏิบัติ ไม่ให้คลุกคลีกัน อยู่โคนไม้ อยู่ในเรือนว่าง แล้วกําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตสงบเข้ามา จิตสงบเข้ามา เห็นไหม าณํ อุทปาทิ ปญฺา อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิฯ เกิดญาณ เกิดญาณทัสสนะ เกิดปัญญา เกิดความหยั่งรู้ นี่พระสอนธรรม พระสอนการปฏิบัติธรรม เขาไม่เที่ยวรอบโลก เขาไม่ต้องทัศนศึกษา เขาทัศนศึกษาในจิตตนคร ในจิตของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ

จิตของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เพราะจิตนี้เวียนว่ายตายเกิด จิตนี้เวียนว่ายตายเกิด จิตนี้จะต้องทําความสงบของจิตเข้ามา จิตเป็นจิตจริง จิตเป็นสัมมาสมาธิที่สมบูรณ์แบบแล้วจิตออกใช้ปัญญา จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรมเป็นสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ พิจารณาโดยความเป็นจริงมันจะสํารอกมันจะคายออกไป นี่พระสอนปฏิบัติธรรม ไม่ใช่ฆราวาสสอนปฏิบัติธรรม

ฆราวาสสอนปฏิบัติธรรม “อ้าว! เราจะปฏิบัติธรรมต้องลงทะเบียน ลงทะเบียนเสร็จแล้วต้องซื้อบัตร ซื้อบัตร เราจะต้องไปสังเวชนียสถานทั้ง ๔ ไปเพื่อให้จิตใจนี้มันเศร้า ให้จิตใจเห็นตามความเป็นจริง ไปสังเวชนียสถานทั้ง ๔ เสร็จแล้วเราจะต้องไปทัศนศึกษาว่าศาสนามันจะเจริญรุ่งเรืองมาอย่างไร มันเคยเจริญรุ่งเรืองในศรีวิชัย ในสุวรรณภูมิ มันเคยเจริญรุ่งเรืองมาอย่างไร เราจะต้องไปทัศนศึกษา เราจะต้องไปพิสูจน์กันเพื่อเห็นว่าศาสนาเจริญรุ่งเรืองแค่ไหน เดี๋ยวนี้ศาสนารุ่งเรืองในยุโรป ศาสนาไปเจริญรุ่งเรืองในอเมริกา เราจะต้องตามไปดูว่าศาสนามันเจริญรุ่งเรืองขนาดไหน” นี่ฆราวาสสอนธรรมๆ

แต่ถ้าพระสอนธรรมนะ กําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ทําความสงบของใจเข้ามา เราจะเกิดญาณ เกิดทัสสนะ เกิดความเห็นที่ถูกต้อง

เราไม่ใช่เกิดปัญญา นี้โลกเขาว่ากันอย่างนั้น “มันเป็นปัญญานะ ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา คนถ้ามีปัญญา โลกเจริญด้วยปัญญา” อันนั้นเป็นโลกียปัญญา ปัญญาของโลก อย่าหลงทาง พระอย่าหลงทาง

หลวงตาท่านสอนบ่อย ทางยุโรปเขาวัตถุเจริญ สิ่งที่เป็นวัตถุ มนุษย์สร้างขึ้นมาก็โดยใช้ปัญญานั่นแหละ นี่วัตถุเจริญ แต่หัวใจไม่เจริญ

ปัญญาภาวนามยปัญญา ปัญญาของธรรม ปัญญาของใจ มันไม่มีอยู่กับโลกหรอก มันมีอยู่ในหัวใจของสัตว์โลก แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านจะสอนที่นี่ แล้วจะย้อนกลับมาที่นี่ แล้วไม่ต้องเสียสตางค์ ไม่ต้องลงทะเบียน เว้นไว้แต่มันลงทะเบียนเข้าออกเท่านั้นแหละว่าเข้าอยู่เมื่อไหร่

ไม่ต้องลงทะเบียน ไม่ต้องซื้อตั๋วเที่ยวรอบโลก ไม่ต้องทัศนศึกษา เอาตัวเองให้รอด เข้าดูใจตัวเองให้ได้ นี้การสอนปฏิบัติโดยพระ ไม่ใช่การสอนปฏิบัติโดยฆราวาส พระเขาสอนอย่างนี้ พระสอนเรื่องสัจจะ เรื่องความจริง

แล้วถ้าพระมีกึ๋น พระมีกึ๋น พระมีกึ๋นมันรู้ถึงวิธีการสอน มันรู้ถึงการเคลื่อนไหวของใจ ไอ้พระไม่มีกึ๋น หลวงตาบอกว่าโง่อย่างกับหมาตาย หมามันตายแล้วยังโง่กว่ามันอีก แล้วสอนปฏิบัติธรรม

ถ้าจะสอนอย่างนั้นนะ ไปเรียนกับหมาตาย เวลาหมามันตายอยู่ข้างถนนน่ะ เอาดอกไม้ธูปเทียนไปขอฝากเป็นลูกศิษย์ ไปเป็นลูกศิษย์หมาตายนะ มันจะได้ไม่เสียสตางค์อย่างนี้ด้วย ถ้าฆราวาสสอนธรรมๆ มันล้วงกระเป๋า มันหาเงินหาทองจากเรา แล้วเรายังไปเชื่อเขา นี่ฆราวาสสอนธรรม

นี่พูดแค่พอหอมปากหอมคอ พูดมากไปกว่านี้เดี๋ยวจะอยู่เมืองไทยไม่ได้ เอวัง

ปฏิบัติไปๆ

เราจะบอกว่า

รู้ไม่ถึง รู้ไม่แจ้ง

ถ้ารู้ไม่ถึง รู้ไม่แจ้ง ก็รู้ตามทางวิชาการ

รู้ไม่ถึง รู้ไม่แจ้ง มันก็รู้ตามกระแสสังคม

แล้ววุฒิภาวะมันอ่อนแอมาก

อ่อนแอมาก แค่ว่างๆ ว่างๆ

๕

รู้ไม่แจ้ง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๒ มิถุนายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “รู้-ความนึกคิด-ปรุงแต่ง”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง กระผมก็พอจะเข้าใจเล็กน้อย แต่ไม่ลึกซึ้ง แต่ความรู้เล็กน้อยนั้นก็ลึกซึ้งเฉพาะของมันอยู่ภายในครับ

หลวงพ่อครับ วันนี้ผมไม่ขอรบกวนหลวงพ่อครับ ขอบพระคุณ ขอให้หลวงพ่อสุขภาพแข็งแรง

ตอบ : ไม่มีคําถาม เพียงแต่บอกว่า “กระผมเข้าใจเล็กน้อย แต่ยังไม่ลึกซึ้ง แต่ความรู้เล็กน้อยนั้นก็ลึกซึ้งเฉพาะของมัน”

อันนี้ถูกต้อง ถูกต้องเพราะว่า เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เราไม่รู้สิ่งใดเลย เพราะว่าเราปฏิบัติโดยทางวิทยาศาสตร์ โดยทางโลก โดยข้อเท็จจริง ทุกคนก็บอกว่า ปัญญาคือความคิดความรู้ของเรา ปฏิภาณไหวพริบทุกอย่างเป็นปัญญาทั้งหมด เป็นความเข้าใจของเรา

ทีนี้ถ้าเป็นความเข้าใจของเรา เราศึกษากัน เวลาศึกษาเขาศึกษาทางปริยัติกันได้ เปรียญ ๓ เปรียญ ๗ เปรียญ ๙ เวลาเขาจบเปรียญแล้ว เรียนสิ้นสุด เขาก็มีความรู้ ความรู้ของเขาจะรู้สูงรู้ตํ่า

เราได้ยินมา เวลาพวกทางวิชาการเขาบอกว่า “มหาบัวก็แค่ ๓ ประโยค จะรู้อะไรมากมายนัก”

เห็นไหม เขาวัดความรู้กันด้วยความรู้ทางการศึกษา วัดความรู้กันทางโลก ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเป็นความรู้ จะ ๑ ประโยค ๒ หรือประโยค ๓ ประโยค ๗ ประโยค ๙ ประโยคก็แล้วแต่ มันเป็นความรู้ เป็นโลกียปัญญา ความรู้มันยังเป็นสุตมยปัญญา เป็นโลกียปัญญา คือการศึกษา ฉะนั้น สุตมยปัญญา สุตมยปัญญาคือการศึกษาเล่าเรียน ถ้ามันภาวนาไป หรือคนที่นักวิทยาศาสตร์เขาจินตนาการไป อันนี้เป็นจินตมยปัญญา มันจะมีภาวนามยปัญญาอีกไง ฉะนั้น สิ่งที่เป็นภาวนามยปัญญานะ

เราได้ยินเขาว่ากันอย่างนั้นจริงๆ เวลาหลวงตาท่าน ๓ ประโยค ท่านเป็นมหา ๓ ประโยค ก็เข้าใจ เพราะท่านตั้งเป้าไว้ว่าเรียนแค่มหาเพื่อจะให้แปลบาลีได้ เพื่อความเข้าใจ เพื่อทําทะลุปรุโปร่งในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลามาประพฤติปฏิบัติแล้วมันจะได้ไม่พะวงหน้าพะวงหลัง

แต่เวลามาประพฤติปฏิบัติจริงๆ กลับพะวงหน้าพะวงหลัง เพราะเวลาไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกว่า “มหา มหาเรียนมาจนเป็นมหา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสุดยอด เทิดใส่ศีรษะ”

คําว่า “เทิดใส่ศีรษะไว้” เราไม่ได้ปฏิเสธ เราไม่ได้ปฏิเสธ เราไม่ต้องการ เราไม่ใช่ว่าเราไม่รับสิ่งนั้น มันเป็นสุตมยปัญญา

ท่านบอกว่า สิ่งที่ศึกษามาเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้เทิดใส่ศีรษะไว้ เชิดชูไว้ เชิดชูไว้เพราะเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นสิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นคว้ามา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้มาได้ตามความเป็นจริง แล้วเอาใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ด้วย อย่าให้มันออกมา แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา

การศึกษามาๆ ความรู้ ความรู้เล็กน้อย ความรู้จะมากขนาดไหน เขาบอกว่า “แหม! แค่มหา ๓ ประโยค จะรู้อะไรมากมายขนาดนั้น ผู้ที่มีประโยคมากกว่า ๗ ประโยค ๙ ประโยค เขามีความรู้มากกว่า เขาจะแตกฉานมากกว่า”

เขาให้เอาใส่ลิ้นชักไว้ แล้วประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง มันเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาอย่างนี้ไม่มีใครถ่ายทอด ใครสืบต่อใคร ใครจะชักจูงใคร เป็นไปไม่ได้ มันจะเกิดขึ้นเองเป็นปัจจัตตัง เป็นปัจจัตตังจําเพาะตน มันเป็นปัญญาจําเพาะ จําเพาะกับดวงใจดวงนั้น จําเพาะกับในดวงใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จําเพาะในใจของครูบาอาจารย์ที่สําเร็จ จําเพาะๆ

แต่ผู้ที่รู้จริง ความจําเพาะนั้น อย่างเช่นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรม แต่พระปัจเจกพุทธเจ้าก็จําเพาะ จําเพาะพระปัจเจกพุทธเจ้า

แล้วบอกพระปัจเจกพุทธเจ้าสั่งสอนไม่ได้ๆ

ทําไมความรู้จําเพาะตนทําไมจะสั่งสอนไม่ได้ มันก็สั่งสอนด้วยความรู้จริงอันนั้นน่ะ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรม วางธรรมและวินัยนี้ได้ คือทางวิชาการ อย่างเช่นพระไตรปิฎก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการมา จดจํากันมา แล้วมาจารึกจารมาเป็นทีหลัง นี่ความรู้ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ความรู้ของพระปัจเจกพุทธเจ้า ความรู้ของพระอรหันต์ มันรู้จําเพาะ จําเพาะตน แล้วถ่ายทอดได้ๆ

เพราะว่าถ้าถ่ายทอดไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําไมถ่ายทอด พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการชักนํามาทั้งนั้นน่ะ

คําว่า “ถ่ายทอด” กับความรู้จําเพาะตน ถ่ายทอดแล้วเขาปฏิบัติรู้ ถ่ายทอดแล้วเขาพยายามค้นคว้า แล้วเขารู้จําเพาะของเขา ถ้ารู้จําเพาะของเขา นี่ความรู้จําเพาะตนๆ

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น “มหา มหาเรียนมา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐนัก”

เราพูดอย่างนี้ แล้วนักปฏิบัติหรือทางวิชาการเขาจะบอกว่ากรรมฐานไม่เคารพบูชาธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาหลวงปู่มั่นท่านบอกให้เทิดใส่ศีรษะไว้

คําว่า “เทิดใส่ศีรษะไว้” เราเคารพบูชาใช่ไหม เทิดใส่ศีรษะ ศีรษะเหนือสูงสุด แล้วเก็บใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ เพราะคนไม่ปฏิบัติจะไม่เข้าใจ แต่คนปฏิบัตินะ ถ้าไม่ลั่นกุญแจมันไว้ เราไปเห็นสิ่งใด เรามีข้อมูล ไอ้ข้อมูลนั้นมันจะยุแหย่ มันเป็นสัญญา มันจะทําให้เราติดข้อง ไอ้ข้อมูลที่เรารู้ ถ้าเรารู้อะไรแล้วมันอยากพูด อยากคุย อยากอวด อยากไปหมด เพราะเรารู้ ฉันรู้ๆ คนอื่นไม่รู้ ฉันรู้ๆ ฉันมีความรู้

ให้ใส่กุญแจมันไว้ก่อน ลั่นกุญแจไว้ ใส่ลิ้นชักลั่นกุญแจไว้ แล้วปฏิบัติให้รู้จริง ถ้ารู้จริงขึ้นมาแล้ว ความรู้จําอันนั้นน่ะ ความรู้ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับความรู้จริงของเราอันเดียวกัน อันเดียวกัน มันสิ่งเดียวกัน เพราะว่าหลวงปู่มั่นกับครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า แม้แต่นั่งอยู่หน้าพระพักตร์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่ถาม ถ้าถามแสดงว่าเราสงสัย

แม้แต่นั่งอยู่นะ แล้วถ้านั่งอยู่หน้าพระพักตร์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะรู้ไหมว่าองค์นั้นเป็นพระอรหันต์

รู้ เพราะในสมัยพุทธกาลมีพระอรหันต์ที่หลงผิด ประกาศตนว่าเป็นพระอรหันต์ แล้วจะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นพระอรหันต์กันทั้งหมดเลย แล้วจะไปกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารับรองว่าเป็นพระอรหันต์ แล้วก็จะเดินไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้พระไปดักหน้า บอกไม่ต้องเข้ามาหาเรา ให้ไปแวะที่ป่าช้าก่อน ให้แวะเข้าไปที่ป่าช้า

พอไปที่ป่าช้า ไปเห็นซากศพ เห็นสิ่งที่เป็นอสุภะ จิตใจมันหวั่นไหว รู้ขึ้นมาว่าตัวเองไม่ใช่พระอรหันต์

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ได้ไหมว่าใครเป็นพระอรหันต์หรือไม่เป็นพระอรหันต์

อนาคตังสญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่รู้

ฉะนั้น เวลาพระอรหันต์ที่ปฏิญาณตนกันในหมู่ของพระอรหันต์ว่าจะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้พระไปดักหน้า บอกไม่ต้องเข้ามา ให้แวะไปที่ป่าช้าก่อน ให้แวะไปที่ป่าช้า พอเข้าไปป่าช้าปั๊บ จิตใจไปสะเทือน ไปหวั่นไหวที่นั่น ต่างองค์ต่างรู้หมดว่าไม่ใช่พระอรหันต์

ฉะนั้นบอกว่า เวลาสําเร็จเป็นพระอรหันต์แล้ว มันรู้จําเพาะตนแล้วสื่อสารไม่ได้ๆ

สื่อได้ สื่อกับผู้ที่รู้ แต่ในปัจจุบันนี้อ้างตนกันว่ามีคุณธรรม แล้วสื่อกับใคร สื่อกับฆราวาส ฆราวาสธรรม ฆราวาสธรรมก็แค่ถือศีล แค่มีจิตศรัทธาความเชื่อ ฆราวาสธรรม

ฆราวาสจะมีวุฒิภาวะแค่ไหน จะไปรู้สัจธรรม ไปรู้ความเป็นจริง ถ้าฆราวาสจะรู้สัจธรรมความเป็นจริง หลวงปู่ฝั้นท่านพูดบ่อย เวลาเมื่อก่อนที่หลวงปู่ฝั้นท่านลงมากรุงเทพฯ เวลาโยมมานั่งสนทนาธรรมกันน่ะ องค์นั้นก็นิพพาน คนนั้นก็พูดถึงปฏิจจสมุปบาท องค์นั้นก็พูดถึงอิทัปปัจจยตา สิ้นกิเลสทั้งนั้นเลย

หลวงปู่ฝั้นท่านนั่งฟังเฉย เวลาท่านหันกลับมาพูดกับพระนะ “แม้แต่ผมมันยังสละไม่ได้ แม้แต่ผมบนศีรษะมันยังสละไม่ได้ แล้วมันจะมารู้มรรคผลนิพพานมาจากไหน”

แต่ในสังคมของฆราวาส ในสังคมของทางวิชาการเขาศึกษากันมา เขาศึกษามา ศึกษามาทะลุปรุโปร่ง ธรรมของพระพุทธเจ้า รู้ทั้งนั้นน่ะ แล้วเวลาหลวงปู่ฝั้นท่านมาเทศน์ที่กรุงเทพฯ เขาก็มานั่งหน้าหลวงปู่ฝั้นน่ะ มาคุยธรรมะกันไง นิพพานๆ

ท่านฟังแล้ว คนที่รู้จริง ก็เหมือนเราผู้ใหญ่แล้วฟังเด็กมันคุยกันน่ะ ผู้ใหญ่ทํางานผ่านมา เด็กมันเล่นกันแล้วก็มาคุยกันเรื่องการละเล่นของมันน่ะ แล้วผู้ใหญ่ที่นั่งฟังอยู่จะขําไหม แล้วไปพูดกับเด็ก เด็กมันคุยกันประสาเด็ก แล้วผู้ใหญ่ไปคุยกับเด็ก เด็กทั้งหมดเลย เป็นกลุ่มเลย แล้วผู้ใหญ่คนเดียว ผู้ใหญ่จะแพ้เด็กหรือชนะเด็กล่ะ เด็กมันต่อต้าน เด็กมันไม่ฟังหรอก เพราะมันคุยกันประสาเด็ก มันไม่ยอมรับหลวงปู่ฝั้นหรอก

ฉะนั้น หลวงปู่ฝั้นท่านหันมาหาพระนะ ท่านบอกว่า “แม้แต่ผมบนศีรษะเขา เขายังเสียสละไม่ได้ แล้วเขาจะสละกิเลสกันได้อย่างไร”

นี่ไง ฆราวาสธรรมๆ ฉะนั้น ผู้ที่บอกมีคุณธรรมๆ เวลาไปคุยกับฆราวาส

ฆราวาสเขาจะรู้อะไรล่ะ เขาไม่รู้หรอก มาคุยกับพระสิ มาคุยกับผู้รู้สิ ผู้รู้เขามี เราคุยกับผู้รู้ ผู้รู้จะแจกแจงเองว่าผิดหรือถูก ถ้าผิดหรือถูกอันนั้นจะเป็นความจริง

ที่พูดมาเพราะเหตุใด

เพราะพูดที่ว่า ให้ยกเหตุนี้ขึ้นมาให้ผู้ถามได้ฟังเป็นคติไง เพราะผู้ถามถามมาว่า ปฏิบัติแล้วมีคุณธรรมอย่างไร ปฏิบัติอย่างไร จะรู้เท่าอย่างไร

แล้วปฏิบัติมา เพราะเวลาถามปัญหาธรรมะ ปัญหาธรรมะ ถามตอบ มันเป็นการชักจูงกัน การสื่อสารกันด้วยธรรม ถ้าการสื่อสารด้วยธรรม ถ้าพูดถึงการพูดแบบทางโลกคือการพูดแบบลูบหน้าปะจมูก คือการเอาอกเอาใจกัน คือมารยาท พูดด้วยมารยาท ไม่ให้สะเทือนใจกัน นี่ทางโลกนะ เขาต้องมีมารยาท พูดสิ่งใดต้องไว้หน้ากัน

แต่ในธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ เขาจะพูดถึงว่า ถ้าสิ่งใดผิดก็บอกว่าผิด สิ่งใดถูกก็บอกว่าถูก ถ้าสิ่งใด ถ้าเป็นอุบาย ถ้าเขาบอกปฏิบัติผิด แต่เขายังไม่มีกําลังพอ ก็บอกให้เขาขยันหมั่นเพียรขึ้นไป นี่พูดถึงว่าการสนทนาธรรมเป็นมงคลชีวิต เขาไม่มีลูบหน้าปะจมูก

แต่โลกเขามีลูบหน้าปะจมูกไง ฉะนั้น ลูบหน้าปะจมูก ฉะนั้น เวลาผู้ถามมา โลกเขาตามกระแส ฆราวาสธรรม ผู้ที่มีคุณธรรมก็อวดเนื้ออวดตัว ไอ้คนที่ถามมานั่งต่อหน้ากัน “อิทัปปัจจยตา ปฏิจจสมุปบาท นิพพาน”

ผมบนศีรษะมันยังสละไม่ได้ มันยังถือศีล ศีลมันยังเข้าไม่ถึง แล้วมันไปพูดถึงธรรมะกัน มันพูดอะไรกันน่ะ

นี่เราพูดถึงกระแสสังคม ถ้าเอากระแสสังคมเป็นตัวตั้ง ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเล็กๆ น้อยๆ ก็มีคุณธรรมกันไปทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าเราเอาธรรมะเป็นตัวตั้ง เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ แม้แต่นั่งต่อหน้าพระพักตร์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่ถามๆๆ ถ้าถาม ถามก็คือว่าสงสัย ฉะนั้น เวลาถามมา เราก็ตอบไปตามหลัก

ฉะนั้น ผู้ถามมาบอกว่า “กระผมเข้าใจเล็กน้อย”

คําว่า “เข้าใจเล็กน้อย” คือน้อยใจ น้อยใจว่า เวลาถามหลวงพ่อมา นั่นก็ไม่ใช่ นั่นก็ไม่ใช่

ก็เราเป็นสัญชัย ไม่ใช่ก็คือไม่ใช่ สัญชัยมันตอบอย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้ามีเหตุมีผล ไม่ใช่มันมีเหตุมีผลนี่ เพราะเราบอกว่าใช่หรือไม่ใช่นี่เราอธิบาย ถ้าอย่างนี้มันใช่ แต่ใช่ในระดับของปุถุชน ถ้าปุถุชน ปุถุชนคือคนมีศีลมีธรรมเป็นปุถุชน แล้วถ้าคนที่ละรูป รส กลิ่น เสียงได้เป็นกัลยาณปุถุชน กัลยาณปุถุชนคือละรูป รส กลิ่น เสียง รักษาหัวใจได้ นี่เป็นกัลยาณปุถุชน

กัลยาณปุถุชนจะรักษาใจเป็นสมาธิได้ง่าย เพราะว่ามันตัดรูป รส กลิ่น เสียง รู้เท่าทันรูป รส กลิ่น เสียง แล้วเราประพฤติปฏิบัติกันเรารู้เท่าทันรูปไหม รู้เท่าทันรสไหม รู้เท่าทันกลิ่นไหม รู้เท่าทันเสียงไหม

รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

เราไปเห็นรูป ภาวนาไปเห็นนู่นเห็นนี่ มันก็เห็นรูป เห็นรูป รู้เท่าทันมันก็วาง พอมันวาง นี่กัลยาณปุถุชน ถ้ากัลยาณปุถุชนนะ เวลายกขึ้นสู่เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันจะสู่โสดาปัตติมรรค ถ้าโสดาปัตติมรรคใช้ปัญญาถูกต้องดีงามขึ้นไป มันก้าวเดินไป โสดาปัตติมรรคมันก็จะไปสู่โสดาปัตติผล แล้วถ้ายกขึ้นไปสู่เป็นสกิทาคามิมรรค ถ้ามันไปสิ้นสุดของกระบวนการมันก็เป็นสกิทาคามิผล ถ้ายกขึ้นก็เป็นอนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มันเป็นขั้นเป็นตอน มันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป นี่จิตที่มันพัฒนาขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอน

ฉะนั้น เวลาถามปัญหามาถึงได้ตอบไง ฉะนั้น ตอบว่า สิ่งที่ว่าผมเข้าใจ เข้าใจเล็กน้อย แต่ก็ไม่ลึกซึ้ง

ถ้าลึกซึ้งนะ มันรู้แจ้ง มันก็จะไม่ถาม พอรู้แจ้งก็จะอธิบายถึงผล

เวลาพระไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระโสณะ พระกัจจายนะอยู่ที่ชนบทประเทศ ส่งพระโสณะ พระโสณะกว่าจะบวชเป็น ๓ ปี เพราะพระจะบวชนะ แต่เดิมต้อง ๑๐ องค์ขึ้นไป ชนบท พระหาได้ยาก รอจนกว่าพระจะครบ ๑๐ ไง กว่าเขาจะได้บวช บวชเสร็จแล้วก็ภาวนาไปกับพระกัจจายนะ

พอพระกัจจายนะภาวนาไปเรื่อย จนถึงที่สุดได้บวช พอบวชแล้ว การที่ภาวนานั้นสิ้นสุดแห่งทุกข์ พอสิ้นสุดแห่งทุกข์ พอบวชเสร็จแล้ว พระกัจจายนะส่งพระโสณะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

พระโสณะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้พักในวิหารเดียวกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วให้พระโสณะบรรยายธรรม

พระโสณะบรรยายธรรม ก็เหมือนหลวงปู่มั่นซักพระที่มาปฏิบัติไง พระพุทธเจ้าซักพระโสณะ พระโสณะตอบพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าสรรเสริญๆ

ก็ซักนี่แหละ ก็ให้พระโสณะแสดงธรรม สนทนาธรรมกันอยู่ในวิหารนั้น เพราะพระโสณะปฏิบัติขณะนั้น พระกัจจายนะฝากขอ ให้พระโสณะขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า ชนบทประเทศ พระ ๑๐ องค์ในมัชฌิมาประเทศ พระ ๑๐ องค์มันหาได้ง่าย ในชนบทหาได้ยาก ขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกสงฆ์แค่ ๕ องค์บวชพระได้

๒. ในชนบทประเทศมันเป็นดินแดนภูเขา รองเท้าชั้นเดียวมันใส่แล้วมันรักษาเท้าไม่ได้ ขอให้รองเท้าหลายชั้น

ไปขอพรคือขอที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้ในธรรมวินัย ให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผ่อนผันให้

เวลาที่ว่าสื่อสารได้ๆ มันมี ในพระไตรปิฎกก็มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าซักพระ ซักว่าปฏิบัติมารู้อย่างไร เห็นอย่างไร ตามความเป็นจริงอย่างไร มันจะเป็นความจริงอย่างนี้ ผู้ที่มีหลักมีเกณฑ์มันเป็นแบบนี้

ฉะนั้น สิ่งที่เราจะรู้น้อยรู้มากไม่สําคัญ สําคัญว่าให้รู้ตามความเป็นจริง สําคัญว่าสิ่งที่เรารู้มันเป็นความจริง ถ้าความจริงมันก็พัฒนาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “กระผมที่เข้าใจนี้เล็กน้อย แต่มันไม่ลึกซึ้ง ความรู้เล็กน้อยนี้ก็ลึกซึ้งเฉพาะของมันอยู่ภายในครับ”

เฉพาะของมันก็ปัจจัตตังไง ความรู้เล็กน้อยนี้ก็เฉพาะของมัน ความรู้เล็กน้อยคือเรารู้ได้แค่นี้ไง ใครทําความสงบของใจได้ ความสงบอันนั้นเป็นความจริง ถ้าเป็นความจริง เป็นปัจจัตตังของเรา

ถ้ามันสงบเข้ามา จิตสงบมันก็มีความสุข มันก็แค่นี้ ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนา ปัญญามันเดินไป เราก็รู้ของเรา จะเล็กน้อยมันก็สําคัญในความเป็นจริงของมัน ถ้าความจริงของมัน เรารู้ได้ขนาดไหน เราพยายามขวนขวายของเรา สิ่งนี้เป็นความจริง เราเอาความจริงไง

ฉะนั้นว่า “มันจะลึกซึ้งเฉพาะในตัวของมันจากภายใน”

ฉะนั้น สิ่งนี้เราทําของเราไป ทําให้ถูกต้อง เห็นไหม รู้ให้รู้แจ้ง รู้ให้รู้จริง ถ้ารู้แจ้ง ให้รู้จริง ให้รู้ถึง มันจะเป็นความจริง ถ้าความจริงมันก็เป็นประโยชน์กับเราไง

บอกว่า “กึ่งพุทธกาลแล้วมรรคผลนิพพานมันไม่มี กึ่งพุทธกาลแล้วพระอรหันต์ไม่มี” นี่เขาว่ากันไปไง

ถ้าเราปฏิบัติแล้วไม่มีกาลไม่มีเวลา ถ้าเราทําความเป็นจริงของเรา ได้ความจริงขนาดไหน ได้ขนาดนั้น

นี่เขาบอกว่า “วันนี้ไม่รบกวนหลวงพ่อครับ ไม่มีคําถามครับ”

เพราะไม่รบกวน ไม่มีคําถาม แต่คํานิยามมา เราก็ตอบตรงนั้นไป อันนี้จบ

ถาม : เรื่อง “สงสัยในการภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมมีข้อสงสัยขอรบกวนถาม แล้วต้องขออภัยด้วยครับที่รบกวนถามมาบ่อยๆ แต่ถ้าไม่ถามหลวงพ่อ ผมก็ไม่รู้จะไปพึ่งใครเหมือนกันครับ ผมมีข้อสงสัยคือ

๑. ในการพิจารณา ผมเกิดความเห็นว่า กายไม่ใช่เรา ทุกข์ไม่ใช่เรา แต่กายและทุกข์เป็นของเรา ดังนั้นความเห็นของผมถูกต้องหรือเปล่าครับ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : ความเห็นผิด “ในการพิจารณาของผม กายไม่ใช่เรา ทุกข์ก็ไม่ใช่เรา” อ้าว! กายไม่ใช่เรา ทุกข์ก็ไม่ใช่เรา แล้วทําไมว่า “แต่กลับเห็นกายและทุกข์เป็นของเรา” ถ้าไม่ใช่เราแล้วเป็นของเราได้อย่างไรล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าปฏิบัติไปๆ เวลามันปล่อยไปแล้วไปสู่ความไม่รู้ ไม่รู้คือจับสิ่งใดไม่ได้เลย แล้วพอปล่อยไป “ผู้รู้ สิ่งที่ถูกรู้โดนทําลายแล้ว มันก็เป็นปัญญา”

อันนั้นทําลายแล้วมันเหลืออะไร เราถามว่ามันเหลืออะไร

คราวนี้บอกว่า “กายก็ไม่ใช่เรา ทุกข์ก็ไม่ใช่เรา แต่กายและทุกข์เป็นของเรา”

นี่ไง มันสับสนไง มันสับสนว่าถ้ามันไม่ใช่ของเรา ไม่ใช่ของเราแล้วเหลืออะไร

เหลือว่า “กายและทุกข์เป็นของเรา”

อ้าว! แล้วเหลืออะไรล่ะ

เวลารู้ของเราไป ปัญญาของเรามันเกิดขึ้นรอบหนึ่ง เวลาปัญญามันผุดขึ้นมาหนหนึ่งหรือพิจารณาขึ้นมาหนหนึ่ง ก็เอาความรู้นั้นมาถาม

ให้ปฏิบัติต่อเนื่องไปนะ ให้ปฏิบัติไป ให้กลับไปพิจารณา ถ้าพิจารณาแล้ว ถ้ามันมีความสงสัยแล้วให้วางไว้ แล้วใช้ปัญญาอบรมสมาธิหรือพุทโธๆ ให้จิตมันสงบ ให้จิตมันมีกําลัง ถ้าจิตมีกําลังแล้ว พอไปพิจารณา ไปใช้ปัญญาแล้วมันจะก้าวเดิน

ถ้าจิตไม่มีกําลัง มันก็ถูมันก็ไถ มันยื้อกันอยู่อย่างนี้ คือกําลังไม่พอ พอกําลังไม่พอ พิจารณาไปแล้ว พอคําตอบของเราตอบว่า เวลามันปล่อยแล้วมันเหลืออะไร มันเข้าใจอะไร มันก็เลย “กายกับทุกข์เป็นของเรา”

อ้าว! พิจารณามาให้เอาทุกข์เป็นของเราอีกหรือ

“เราพิจารณาทุกข์จนกายก็ไม่ใช่เรา ทุกข์ก็ไม่ใช่เรา ทุกข์ก็ไม่ใช่เราแล้ว แต่กายและทุกข์กลับมาเป็นของเรา”

อ้าว! ทําไปทํามามันกลับถอยหลังนะ กลับถอยหลังเข้าคลอง

เราพิจารณาไปให้จิตสงบก่อน พอจิตสงบแล้วจับกายขึ้นมาพิจารณา ถ้าจับกายไม่ได้ก็จับทุกข์ก็ได้ ทุกข์อะไร ทุกข์ก็เป็นธรรม เป็นสัจธรรม ทุกข์ก็เป็นสัจธรรม จับทุกข์ จับต่างๆ จับแล้วพิจารณา พิจารณาแยกแยะไป ถ้าแยกแยะได้แสดงว่ากําลังเรามี

ถ้าแยกแยะไม่ได้แสดงว่ากําลังไม่พอ ต้องวางไว้ วางแล้วกลับมาทําความสงบของใจ ต้องกลับมาทําสมาธิก่อน ทําสมาธิก่อน แล้วพิจารณาไป มันปล่อยของมันไป มันพิจารณาของมันไป ถ้าพิจารณาไปได้จริง

นี่มันพิจารณาไม่ได้จริง ไอ้นี่มันเป็นความเข้าใจ มันเป็นความเข้าใจ มันเป็นสัญญา มันเป็นโลกียปัญญา

กายก็ไม่ใช่เรา เราก็ไม่ใช่เรา เราก็คิดหาเหตุผลได้ว่ากายนี้ไม่ใช่เรา เราหาเหตุผล กายนี้ไม่ใช่เราหรอก เราหาเหตุผลสิ เพราะอะไร เพราะมันเสื่อมสภาพ เราก็รู้ นี้มันเป็นการพิจารณา เป็นการเปรียบเทียบ มันเป็นการเปรียบเทียบ มันไม่เป็นความจริง

ถ้าเป็นความจริง ขณะที่เป็นความจริงนะ มันไม่มีช่องว่าง ไม่มีช่องว่างหมายความว่า ถ้าเราทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบแล้ว พอใจสงบ ใจมันไปจับ ไปจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรม ใจมันทํา มันไม่มีช่องว่าง

แต่นี่มันมีช่องว่าง ช่องว่างเพราะว่า ธรรมชาติ ธาตุรู้นี้อันหนึ่ง ธาตุรู้ ความรู้สึกนี้อันหนึ่ง แต่ความคิดเป็นอีกอันหนึ่ง ความคิดไง ความคิดเป็นของคู่ไง ธาตุรู้ จิต ปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิตเวียนว่ายตายเกิด แต่ปฏิสนธิจิตมันมีวิญญาณในขันธ์ ๕ วิญญาณในขันธ์ ๕ ความรู้สึกนึกคิด ทีนี้ความรู้สึกนึกคิดไปเปรียบเทียบ ขันธ์ ๕ ไปเปรียบเทียบ มันมีช่องว่าง ขันธ์ ๕ นี้ไปพิจารณาใช่ไหม แล้วตัวจิตล่ะ นี่ช่องว่างตรงนี้ ช่องว่างตรงนี้ พอมีช่องว่างตรงนี้ปั๊บ พิจารณาไปแล้วเราเปรียบเทียบได้ เราพิจารณาได้

แต่ขณะจิตมันสงบแล้ว ถ้าจิตเป็นคนพิจารณา มันไม่มีช่องว่าง ไม่มีช่องว่างเพราะตัวจิตมันพิจารณาเอง ตัวจิตมันกระทําเอง ถ้าตัวจิตมันกระทําเอง มันไม่มีช่องว่าง มันพิจารณาของมัน เวลาสํารอก มันคาย มันคายที่จิตนั้น ถ้าคายที่จิตนั้นมันก็กายไม่ใช่เรา ทุกข์ไม่ใช่เรา ถ้าไม่ใช่เราก็ต้องไม่ใช่ของเรา ถ้าไม่ใช่ของเรา มันสลัดสิ่งใดทิ้งไป แล้วสิ่งที่เหลือมันคืออะไร ถ้ามันคืออะไร ตัวนั้นน่ะ

ไอ้นี่บอก คือเราตอบปัญหาอะไรไปก็แล้วแต่ พอโยมฟังแล้วโยมก็เอาปัญหาเราเป็นตัวตั้ง แล้วโยมก็เอาจินตนาการตีให้แตก ตีให้โจทย์แตก เพราะเวลาบอกว่า ถ้าทิ้งสิ่งที่ถูกรู้ ทิ้งผู้รู้

ทิ้งสิ่งที่ถูกรู้ ทิ้งผู้รู้ มันทิ้งแล้วมันก็ว่างเปล่า พอมันว่างเปล่า โยมก็จับต้องสิ่งใดไม่ได้ พอโยมจับต้องสิ่งใดไม่ได้ เราถึงถามว่ามันทิ้งสิ่งที่ถูกรู้ แล้วทิ้งผู้รู้ แล้วเราถามว่าเหลืออะไร เราถามว่าเหลืออะไร

พอถามว่าเหลืออะไร คราวนี้เลยตอบมาว่า “กายก็ไม่ใช่เรา ทุกข์ก็ไม่ใช่เรา แต่กายและทุกข์เป็นของเรา”

นี่เหลือของเราตรงนี้ไง มันชัดๆ มันชัดๆ คือว่า ก็เอาที่เราตอบไปพิจารณา เอาที่เราตอบไปพิจารณา มันเป็นของคนอื่นนะ มันเป็นของคนอื่น มันไม่ใช่ของของเรา

ถ้าเป็นของของเรา เราต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้ว ใจมันสงบ นี่ใจสงบ เรายังว่า คนที่ปฏิบัตินะ จิตต้องเป็นสมาธิ พอจิตเป็นสมาธิ เรารําพึงไป ตัวจิตนี้มันรําพึงไปแล้วมันเห็น มันเห็น มันสะเทือนหัวใจมาก มันสะเทือนหัวใจมาก มันสะเทือนหัวใจ มันสะเทือนกิเลส

แต่ถ้ามันไม่สะเทือนหัวใจ มันเป็นสัญญาทั้งนั้น มันเป็นจินตนาการทั้งนั้น ถ้ามันเป็นจินตนาการ มันเป็นจินตนาการทั้งนั้น มันไม่เป็นความจริง

ถ้าเป็นความจริงมันจะเป็นอย่างนี้ มันจะล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนี้ มันไปตะครุบเงา มันเป็นเงา มันไม่ใช่ความจริง เพราะเป็นเงา เพราะคําถามเขามันชัด ชัดที่ว่า “ทุกข์ก็ไม่ใช่เรา กายก็ไม่ใช่เรา แต่กายและทุกข์เป็นของเรา” ถ้ามันพิจารณาไปมันไม่เป็นแบบนี้ ถ้าคนพิจารณาจริง ถ้ามันพิจารณากาย มันปล่อยกาย กายเป็นกาย จิตเป็นจิต แล้วมันปล่อยไปแล้วถ้ามันเหลือ มันไม่พูดอย่างนี้ เพราะอะไร เพราะคราวนี้เอากายกับเอาทุกข์

กายมันคือธาตุ ทุกข์คือสิ่งที่ทนไม่ได้ ทุกข์นี้คืออารมณ์ ไปบอกทุกข์นี้คืออารมณ์ อารมณ์เวลามันทุกข์นี่มันทุกข์มากเลย อารมณ์ที่ไปยึดอะไรมันจะทุกข์มากเลย แล้วนี่ไปเอากาย เอาทุกข์มาเป็นของเรา มันฟ้องเลยว่าสิ่งนี้มันตะครุบเงา มันเป็นเรื่องเงาๆ ทั้งนั้นเลย มันไม่เป็นเรื่องสัจธรรมเลย ไม่มีเรื่องอะไรเป็นความจริงเลย ถ้าไม่มีเรื่องอะไรเป็นความจริง มันปฏิบัติไปมันก็จะเป็นเรื่องโลกๆ

เมื่อ ๒ วันนี้เทศน์เรื่อง “ปิดตาตีหม้อ” อันนี้ก็เหมือนกัน ตอนนี้เราจะปิดตา ปิดตาแล้วตาบอดคลําช้าง แล้วเราจะมาคุยกันไง คนถามก็ปิดตาถามมา เพราะว่ากิเลสมันปิดตา ไอ้คนตอบมันก็ตอบแต่ตามตัวอักษรที่เขียนมา ทีนี้ก็เลยกลายเป็นตาบอดคลําช้างกัน ตาบอดคลําช้างกัน คลําไปแล้ว ถ้าขาก็ อ๋อ! ช้างมันกลมๆ อย่างนี้ ไปคลําถึงหาง อ๋อ! ช้างมันมีขนอย่างนี้

ปิดตาตีหม้อ ตาบอดคลําช้าง ตาบอดคลําช้างมันไม่เป็นความจริง ทีนี้พอปฏิบัติไปนึกว่ามันจะเป็นความจริงนะ มันกลับไม่เป็นความจริง ถ้ากลับไม่เป็นความจริงแล้ว ปล่อยแล้ว ถ้าปฏิบัติไปมันก็จะฟั่นเฝือไปเรื่อย

กลับมาทําความสงบของใจให้ได้ ถ้าเราปฏิบัติไปนะ แล้วมีปัญหานะ เราพยายามกลับมาทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้ว ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเกิดปัญญามันจะเกิดภาวนามยปัญญา

อันนี้เกิดปัญญา เกิดจินตนาการ เกิดการคาดหมาย เพราะเวลาว่าทุกข์ สิ่งที่รู้ทุกข์ สิ่งต่างๆ มันเป็นเรื่องตะครุบเงาทั้งนั้น มันไม่ใช่ มันไม่ใช่ ถ้ามันไม่ใช่แล้ว ทบทวนใหม่เลย สิ่งที่ถามมาๆ นี่จบ จบแล้ว

เขาเขียนว่า “ผมมีข้อสงสัยจะกราบถามหลวงพ่อครับ ขออภัยที่รบกวนถามมาบ่อยๆ

รบกวนถามมาบ่อยๆ สิ่งนี้เราก็เห็นใจ เห็นใจว่า เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติหาครูบาอาจารย์นี่หาแสนยาก เพราะเวลาไปหาครูบาอาจารย์ นี่ฆราวาสธรรม เขาสอนธรรมะกัน เขาสอนธรรมะกันก็มีวุฒิภาวะเหมือนกัน เขาก็ชักจูงกันไป แล้วเป็นกระแสสังคม คนที่ภาวนาอย่างนี้ได้เยอะ เพราะทุกคนแบกทุกข์ ในโลกนี้ทุกคนมีแต่ความทุกข์ ในโลกนี้ทุกคนอยากจะมีความสุข ทุกคนอยากจะประพฤติปฏิบัติธรรม ทุกคนอยากมีคุณธรรม แล้วก็ประพฤติปฏิบัติกันด้วยจินตนาการ พอด้วยจินตนาการ กระแสสังคมไง ทํากันอย่างนั้นน่ะ แล้วก็เอาความรู้สึกอย่างนั้นรับรองกัน รับรองกันเพราะอะไร เพราะมันเสียงส่วนใหญ่ไง ใครๆ ก็ทําได้แค่นั้น ใครๆ ก็ทําได้แค่นั้น ก็ว่าสิ่งที่ทําแค่นั้นน่ะคือความจริง

แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ไอ้สิ่งนั้นมันเป็นหญ้าปากคอก มันเป็นเริ่มต้นคนที่หัดประพฤติปฏิบัติเท่านั้น

คนเรามีความทุกข์ๆ เวลามาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันได้ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชโลมใจ มันก็ผ่อนคลาย มันก็ผ่อนคลาย มันก็มีที่พึ่ง แค่นี้

ถ้าแค่นี้ เขาบอกว่า อย่างนี้ดูถูกธรรมะของพระพุทธเจ้า

ไม่ใช่ ไม่ใช่ สิ่งที่เรามาศึกษากัน เรามีวุฒิภาวะแค่นี้ เราก็ได้ใช้สอย เหมือนที่หลวงตาท่านว่าไง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนห้างสรรพสินค้า ในห้างสรรพสินค้า ดูสินค้าในห้างสรรพสินค้าสิ มันมีเยอะแยะไปหมดเลย ไอ้เราเข้าไป ไปเดินตากแอร์กันแล้วก็กลับ ก็มันทุกข์ร้อนมา ก็เข้าไปได้ตากแอร์ ตากแอร์แล้วก็กลับ ไม่มีอะไรเป็นสมบัติของเราเลย

แต่เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอน เห็นไหม ในห้างสรรพสินค้ามันมีเพชรนิลจินดา มันมีสินค้าที่มีคุณภาพเยอะแยะไปหมดเลย ฉะนั้น เวลามาฟังครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านสอน ท่านสอนอย่างนี้ ธรรมะมันหลากหลาย หลากหลายมาก

แต่ถ้าเราอยู่ในสังคม ตามกระแสสังคมที่ฆราวาสที่เขาสั่งสอนกันๆ เขาก็สั่งสอนแค่นี้ พอเข้าไปศึกษานะ ใครทุกข์ยากมานะ ปลอบประโลมกัน

อย่างนี้ไม่ต้องปฏิบัติธรรมก็ได้ ดูสิ เวลาเขาเข้าทรงทรงเจ้า เขาทรงเจ้ากันน่ะ “ลูกช้างมีความทุกข์มาก” เวลาเขาไปทรงเจ้า มันบ้วนนํ้าหมากทีเดียวเท่านั้นน่ะ โอ๋ย! หายทุกข์ กลับบ้านยิ้มแย้มแจ่มใส ได้เดี๋ยวเดียว เดี๋ยวก็ทุกข์ต่อ มันไม่ได้แก้อะไรเลย มันไม่ได้แก้อะไรเลย

นี่ก็เหมือนกัน ฆราวาสธรรม ไปก็ไปสรรเสริญกัน ไปปลอบประโลมกัน ไปพูดกันให้ตัวเองแค่บรรเทาทุกข์ ก็แค่นั้นน่ะ แล้วถ้าเอากระแสสังคมอย่างนั้นเป็นหลักมันก็เป็นหลักใช่ไหม

ที่เราพูดๆ เพราะเราเห็นกระแสสังคมเป็นแบบนั้น ฉะนั้น เวลาใครปฏิบัติ เวลาปฏิบัติแล้วมีเหตุมีผลเขียนมาถาม เราเห็นใจ เพราะเราบวชใหม่ๆ เราก็เป็นแบบนี้ หาครูหาอาจารย์นี่แสนยาก แล้วที่ครูบาอาจารย์ที่เราไปหา พูดภาษาตรงๆ เราเลยล่ะ ตัวเองไม่รู้ก็ไม่ยอมรับว่าไม่รู้ อวดสอน แล้วเราบวชใหม่ๆ มันผ้าขาวไง ก็คิดว่าพระไม่โกหก พระคงจะพูดจริง เขาสอนอะไรก็เชื่อ

โกหกทั้งนั้น โกหกทั้งนั้น โกหกเพราะอะไร โกหกเพราะเวลามาภาวนาเปรียบเทียบแล้ว พอภาวนาเป็น มันไม่เป็นอย่างที่เขาพูดเลย แล้วที่เขาพูด เขาพูดมา เขาสอนเรามาอย่างนั้นทั้งนั้นเลย แล้วก็เชื่อเขานะ เมื่อก่อนภาวนายังไม่เป็นก็ต้องเชื่อไปก่อนเพราะเราไม่มีอะไรเปรียบเทียบ

แต่พอมาปฏิบัติเข้า พอมันชักเป็นนะ เออ! ความจริงมันเป็นแบบนี้ สิ่งที่เราได้รับการชี้นํามาแต่ต้นมันไม่มีอะไรจริงเลย แล้วไม่มีอะไรจริง คนที่ชี้นําเราก็เป็นพระทั้งนั้นน่ะที่ชี้นํามา เพราะเราบวชพระ บวชเป็นพระแล้ว แล้วเที่ยวธุดงค์ไปก็ไปเจอพระ ก็ธรรมดานะ ประสาเรา วัยรุ่นเจอวัยรุ่นใช่ไหม เราเจอพระที่ว่าสื่อสารได้ใช่ไหม ไม่กล้าเข้าหาครูบาอาจารย์ผู้ใหญ่ เพราะท่านเป็นผู้ใหญ่ กลัวเข้าไปแล้วมันจะโดน มันก็กลัว ว่าอย่างนั้นเถอะ

ถ้าคุยกันได้ก็คุยกัน แต่พอเราปฏิบัติไปๆ มันไม่จริงเลย นี่ขนาดพระนะ แล้วฆราวาสสอนธรรมมันจะขนาดไหน แล้วฆราวาสสอนธรรมมันเป็นกระแสสังคม มันเป็นแบบนั้น พอเป็นแบบนั้น ที่ว่า “ขออภัยที่มารบกวนหลวงพ่อ ถ้าไม่ถามหลวงพ่อก็ไม่รู้จะไปถามใคร”

ไอ้ข้อนี้ เราก็มีความเห็นอย่างนี้เหมือนกัน คนที่ปฏิบัติมาเหมือนข้อแรก เขาถามมาๆ เราก็ตอบ เพราะอะไร เพราะเราถือว่าเราตอบเพื่อสัจจะ เพื่อหลักความจริง เอาความจริงว่ากัน

ฉะนั้น เขาบอกรู้ได้เล็กๆ น้อยๆ

เล็กน้อยก็วุฒิภาวะเรามีเท่านี้ ถ้ามีเท่านี้ เราต้องขยันหมั่นเพียร เราต้องพยายามมีความวิริยะ มีความอุตสาหะ พยายามทําของเรา ถ้าเรารู้จริงของเราขึ้นมา มันเป็นความจริง

แต่ถ้าเรารู้จํา เราศึกษาค้นคว้า ที่เราศึกษากันมันเป็นวิชาการ มันเป็นสุตมยปัญญา ปัญญาการศึกษาเล่าเรียน มันไม่ใช่ปัญญาเกิดจากการปฏิบัติ ปัญญาเกิดจากสัจธรรม ถ้าเกิดจากสัจธรรม มันก็ต้องมีคนที่ผ่านประสบการณ์มาแล้วท่านจะบอกเราได้ เราถึงพอใจที่จะตอบ

ทีนี้พอใจที่จะตอบแล้ว พอตอบไปแล้ว เพราะคําถามคํานี้มันต่อเนื่องกันมา ๓ หน หนแรกคือว่า ปฏิบัติไปแล้ว ปฏิบัติ พิจารณาไปแล้วไปจบลงที่ความไม่รู้ นั่นคืออวิชชา

เราบอกไม่รู้คืออวิชชา

ก็บอกว่า “ปฏิบัติไปแล้ว สิ่งที่ถูกรู้ ทิ้งทั้งสิ่งที่ถูกรู้ ทําลายทั้งผู้รู้แล้ว”

แล้วมันเหลืออะไร เห็นไหม เราถามว่ามันเหลืออะไร ที่บอกว่า ถ้าพิจารณาไปแล้วมันเป็นสิ่งที่ความไม่รู้นั่นคืออวิชชา

เขาบอกว่า “ทิ้งผู้รู้ สิ่งที่ถูกรู้”

อ้าว! เราบอกสิ่งที่ถูกรู้แล้วมันเหลืออะไร ถ้าไม่รู้ก็เป็นอวิชชา ถ้ารู้ก็ไม่มีเหตุมีผล

วันนี้มาเลย “กายก็ไม่ใช่เรา ทุกข์ก็ไม่ใช่เรา แล้วกายกับทุกข์กลับมาเป็นเรา” คืออยากจะมีเหตุผลน่ะ

ทีแรกไปที่ผู้รู้ก็ไม่มีเหตุผล ไปที่ไม่รู้ใช่ไหม ก็ไม่มีเหตุผล ถึงทิ้งผู้รู้แล้วก็ไม่มีเหตุผล คราวนี้จะมีเหตุผล มันก็กลับไม่มีเหตุผล เห็นไหม ถ้าเราไม่มีประสบการณ์ ไม่มีความเป็นจริง เวลามันพูดไปแล้วมันไม่มีเหตุผล

ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ถ้าผู้ที่ปฏิบัติรู้จริงเวลาพูดไปมันจะเป็นความจริง มันเห็นจริงมันก็พูดได้ตามความเป็นจริง

แต่เราไม่เห็นจริง เราเห็นโดยจินตนาการ เราเห็นโดยการคาดหมาย เราเห็นโดยการที่ว่าถามหลวงพ่อมา หลวงพ่อตอบมาก็เอาคําพูดหลวงพ่อเป็นตัวตั้ง แล้วเราก็ใช้ปัญญาเราแยกแยะ ปัญญาเราพิจารณา แล้วผลออกมาก็เป็นแบบที่คําถามมานี่ไง “กายและทุกข์กลับมาเป็นเรา กลับมาเป็นเรา”

เป็นเราไม่ได้ เป็นเราไม่ได้ เวลาคําว่า “เป็นเรา” สิ่งที่เป็นเราคือสมมุติ ถ้ายังมีสมมุติบัญญัติอยู่ มีสมมุติบัญญัติอยู่ มันตกอยู่ใต้กฎของอนิจจังทั้งหมด สิ่งที่เป็นอนิจจังคือความไม่จริง

สรรพสิ่งในโลกนี้ตกอยู่ใต้กฎของอนิจจัง ในโลกนี้ทุกอย่างไม่มีสิ่งใดคงที่เลย แล้วถ้ามันเป็นกาย กายเป็นเรา ทุกข์เป็นเรา มันก็กลับไปสู่สิ่งที่เป็นอนิจจัง สิ่งที่เป็นอนิจจัง เห็นไหม มันรู้ไม่แจ้ง

การรู้ไม่แจ้ง วางไว้ ต้องวางนะ วางแล้วกลับมาทําความสงบของใจ วางแล้วกลับมาทําสมาธิ ถ้าทําสมาธิ ทําสมาธิให้แข็งแรง ให้มีกําลัง แล้วกลับไปพิจารณาใหม่ จะพิจารณาอย่างไรก็ได้ สติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม พิจารณาอย่างไรก็ได้ แล้วขยันหมั่นเพียรทําของเราไป แล้วถ้ามันรู้แจ้งขึ้นมา มันรู้แจ้งมันจะรู้ขึ้นมาจากภายใน มันรู้แจ้งนะ

เวลาพิจารณาไป ถ้าเป็นตทังคปหานมันก็ปล่อย ปล่อยนะ ปล่อยด้วยปัญญาจะมีความสุข ถ้าพูดถึงเวลาผู้ถาม เวลาปฏิบัติมามันก็ต้องมีรสของธรรม รสของความสุข รสของความพอใจ แต่รสของธรรมคือผลตอบแทนจากความวิริยะ ความอุตสาหะ ความเพียร อันนั้นเวลาปล่อยวางมันว่าง มีความสุขมาก แต่ความสุขอย่างนี้ความสุขที่มันยังเจือสมุทัย ยังเจือด้วยตัวตนของเรามา มันก็พัฒนามาเรื่อยๆ

ถ้าถึงที่สุดแล้ว อย่างที่เราพูด กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันปล่อยหมดแล้ว แล้วมันเหลืออะไร ถ้ามันเหลืออย่างนั้นน่ะ รู้จริง มันเหลืออกุปปธรรม

ถ้าเหลืออกุปปธรรม เดี๋ยวคราวหน้าคําถามจะมาเลยนะ “อกุปปธรรมมันจะเป็นอย่างนี้หลวงพ่อ” เดี๋ยวจะเขียนอกุปปธรรมมาอีก เพราะเราตอบ ตอบแล้วเขาก็เอาคําที่เราตอบกลับมาถามอีก

ถ้ามันเหลือ มันเหลือสัจธรรม สัจธรรม นี่เขาให้ชื่อไง เขาให้ชื่อ อย่างเช่นหลวงตาท่านพูด คําว่า “นิพพานๆ” ก็คือชื่อ “พระอรหันต์ๆ” ก็คือชื่อ ชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ก็ยังเป็นสมมุติอยู่ ชื่อ เป็นชื่อ เป็นปูนหมายป้ายทางที่จะสื่อกันได้ แต่ถ้ามันถึงที่สุดแล้วมันพ้น มันวิมุตติ มันพ้นจากสมมุติบัญญัติไป แต่พระพุทธเจ้าก็สมมุติขึ้นมา สมมุติขึ้นมาว่านิพพาน เราก็เอานิพพานมาตั้งแล้วก็จินตนาการ นิพพานของใครล่ะ อันนี้ก็ตีความกันไป

แต่ถ้าเป็นความจริงแล้ว นิพพานมันเป็นชื่อที่ว่าเราไปถึงเป้าหมายนั้น แต่สิ่งที่เหลือก็อกุปปธรรมไง อกุปปธรรม อฐานะที่ไม่เป็นอนิจจังไง ที่ไม่แปรสภาพไง ไม่เปลี่ยนแปลงไง ไม่อยู่ในกฎของไตรลักษณ์ไง ไม่อยู่ในกฎของธรรมชาติไง มันพ้นออกไปจากธรรมชาติ มันพ้นอย่างไร นี่ไง อกุปปธรรม

แล้วอกุปปธรรมเป็นอย่างไร

อกุปปธรรมมันอยู่ในธัมมจักฯ บอกไว้เลย เดี๋ยวจะเขียนมาอีก ในธัมมจักฯ กุปปธรรม อกุปปธรรมอยู่ในธัมมจักฯ พระพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ เห็นไหม ถ้ากุปปธรรม สิ่งที่ว่า สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา นี่กุปปธรรม

เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม ท่านบอกนั่นน่ะอกุปปธรรม อฐานะที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลง มันอยู่ตั้งแต่ปฐมเทศนาเลยนะ กุปปธรรม อกุปปธรรม สิ่งที่ปฏิบัติผิดปฏิบัติถูกมันอยู่ในธัมมจักฯ เลย แล้วถ้าปฏิบัติถูก ถ้าถึงที่สุดแล้วมันจะเป็นอกุปปธรรม นี่พระพุทธเจ้าแยกไว้เลย แล้วเป็นจริงเลย แล้วนี่พูดถึงปฐมเทศนาเลยนะ นี่เริ่มต้นพระพุทธเจ้าวางศาสนาเลย

แล้วพอผู้ที่ปฏิบัติมาก ตรงนี้ท่านจะว่าอันนี้เป็นกุปปธรรม อันนี้เป็นอกุปปธรรม มันจะมีไปอีกในสุตตันตปิฎก มันจะมีไปอีกเรื่อยๆ จนไปถึงที่ว่า จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้ผ่องใส จิตเดิมแท้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส นี่ก็ไม่เข้าใจ ไอ้คนที่ไปจับประเด็นมาก็มาโต้เถียงกัน

แต่ผู้ที่ปฏิบัตินะ แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่งอยู่ต่อหน้าก็ไม่ถาม มันจะเข้าใจหมด มันเข้าใจสิ่งนี้หมด

ฉะนั้น สิ่งที่เข้าใจแล้ว ที่ถามปัญหามา เราก็ตอบ ตอบเพราะเหตุนี้แหละ ตอบเพราะว่าคนที่จะตอบมันหายาก

หลวงตาท่านจะออกประพฤติปฏิบัติครั้งแรก ท่านจบมหา ท่านตั้งสัจจะไว้ตั้งแต่ทีแรกว่า ถ้าจบมหาแล้วจะออกปฏิบัติ ขณะที่การศึกษาก็ศึกษาหมด เข้าใจหมด เริ่มต้นอ่านประวัติพระพุทธเจ้า อ่านพุทธประวัติ อ่านแล้วก็อยากไปสวรรค์ พอมาศึกษาแล้ว สวรรค์ยังเวียนว่ายตายเกิด

เห็นไหม เริ่มต้นปฏิบัติ อ่านมาก็อยากไปสวรรค์ เพราะเราศึกษาธรรมะแล้ว โอ้โฮ! เทวดา อินทร์ พรหมเขามีความสุขของเขา เราก็อยากไปสวรรค์ แต่พอศึกษาลึกซึ้งเข้าไป สวรรค์ก็ต้องเวียนว่ายตายเกิด ก็อยากจะไปนิพพาน พออยากจะไปนิพพาน ก็อยากจะไป แล้วมั่นใจว่ามี แต่เวลาจะออกปฏิบัติมันกลับสงสัย กลับลังเล ถึงได้ปฏิญาณตนไง “ถ้ามีผู้หนึ่งผู้ใดชี้ทางให้ เราจะฝากชีวิตไว้กับผู้นั้น”

ก็ระลึกถึงหลวงปู่มั่น พอไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านถึงได้ถามไง “มหา มหาจะไปนิพพานใช่ไหม” ท่านอธิบายเลย “นิพพานมันไม่ได้อยู่ที่ไหน ไม่ได้อยู่ที่วัตถุธาตุต่างๆ นิพพานมันอยู่ในใจ”

ทั้งๆ ที่ศึกษามานะ ศึกษานี่มันศึกษาทางวิชาการมา แต่เราคิดไม่ถึง เราคิดไม่ถึง เราคิดเป็นทางวิชาการ เราก็คิดอย่างทางวิทยาศาสตร์ โอ้โฮ! มันจะต้องมหัศจรรย์ไปหมดเลย แต่หลวงปู่มั่นหักกลับเลย หักกลับมาอยู่ที่ใจ

หักกลับมาอยู่ที่ใจ แล้วใจอยู่ที่ไหนล่ะ จะหาใจอย่างไรล่ะ ก็เริ่มต้นหัดพุทโธ จิตทรงจิตเสื่อม มันร้อยแปด

นี่พูดถึงถ้าขนาดว่าศึกษามาขนาดไหนแล้วมันยังคิดไม่ถึง ฉะนั้น เวลาถ้าปฏิบัติ เวลาการศึกษา เห็นไหม แล้วคิดดูสิ ขนาดในวงปฏิบัติเรามันยังคาดไม่ได้ นึกไม่ถึง แล้วขนาดพระที่ศึกษามาทางวิชาการเขาศึกษามาไว้เผยแผ่ธรรม แต่เขาไม่ปฏิบัติ เพราะเขาเผยแผ่คืออยากจะสอนคนอื่น แต่เขาไม่สอนตน

เวลาศึกษาธรรมะ อยากจะเผยแผ่ธรรม ธรรมทูต ไปสอนคนอื่นทั้งนั้นน่ะ ทําไมไม่สอนตน แต่เวลาหลวงตาท่านจบมหาแล้วท่านไปหาหลวงปู่มั่น ท่านเข้าป่า ท่านสอนตน ท่านเอาตนให้ได้ พอท่านเอาตนให้ได้ปั๊บ ตอนนี้ท่านสร้างประโยชน์มหาศาลเลย

แต่นี่เราศึกษามาทางปริยัติ ศึกษามาแล้วเราจะเผยแผ่ๆ จะสอนคนอื่นหมดเลย จะสอนคนอื่น จะเผยแผ่ธรรม จะเอาธรรมะไปเผยแผ่หมดเลย แต่ตัวเองไม่รู้อะไรเลย ไม่รู้อะไรเลย รู้ว่าธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะไม่รู้จักสมาธิ ไม่รู้จักใจของตัว ไม่รู้จักกุปปธรรม อกุปปธรรม ไม่รู้จักอะไรทั้งสิ้น รู้จักแต่ชื่อ รู้จักแต่ตํารา เพราะกุปปธรรม อกุปปธรรม พระทุกคนต้องได้สวด สวดธัมมจักฯ มันก็บ่นทุกวันน่ะ เพราะมันอยู่ในธัมมจักฯ ถ้าสวดธัมมจักฯ กุปปธรรม อกุปปธรรม ก็สวดอยู่ทุกวัน ท่องอยู่ทุกวัน แล้วรู้อะไร ท่องอยู่ทุกวันเลย แล้วรู้อะไร แล้วนี่ศึกษาทุกวัน แล้วรู้อะไร

นี่ก็เหมือนกัน ปฏิบัติไปๆ เราจะบอกว่า รู้ไม่ถึง รู้ไม่แจ้ง ถ้ารู้ไม่ถึง รู้ไม่แจ้ง ก็รู้ตามทางวิชาการ รู้ไม่ถึง รู้ไม่แจ้ง มันก็รู้ตามกระแสสังคม แล้ววุฒิภาวะมันอ่อนแอมาก อ่อนแอมาก แค่ว่างๆ ว่างๆ

ว่างๆ เราทําเผลอๆ มันก็ว่าง อ้าว! คนนั่งสบายใจๆ ก็ว่าง แค่นี้แหละ ก็เอาแค่นี้ อันนี้มันอารมณ์ของปุถุชนทั้งนั้น มันไม่เกี่ยวเลย ยังทําสมาธิไม่เป็น ยังไม่มีพื้นฐานอะไรเลย แล้วพอพูดอย่างนี้ปั๊บ “โอ้โฮ! อัตตกิลมถานุโยค คุยกับพระป่านี่ลําบาก อะไรๆ ก็ต้องธุดงค์ อะไรก็ต้องเข้าป่า โอ๋ย! วุ่นวายมากเลย เราไปทัศนศึกษารอบโลกกันดีกว่า จะเผยแผ่ธรรมกัน” มันก็เรื่องกระแสสังคม มันไม่เอาจริงเอาจังกัน ถ้าเอาจริงเอาจังกันมันก็มีปัญหาขึ้นมา

นี่พูดถึงว่า เพราะว่าคําถาม ๒ คําถามที่แล้วยังดีกว่านี้ เพราะคําถามนี้มันอ่านแล้วมันรับไม่ได้ “กายไม่ใช่เรา ทุกข์ไม่ใช่เรา แต่กายและทุกข์เป็นของเรา”

มันงูกินหาง มันกลับหัวกลับหาง “กายนี้ไม่ใช่เรา ทุกข์นี้ไม่ใช่เราแล้ว แต่ทุกข์กลับเป็นของเรา”

อ้าว! เราทุกข์เรายาก เรารักษาตัวเราหายแล้ว เรากลับไปเป็นทุกข์ เรากลับไปเจ็บป่วยอีกได้อย่างไร อ้าว! เราเจ็บไข้ได้ป่วยใช่ไหม เรารักษาเราหายแล้ว แต่เรากลับไปป่วยอีกอย่างเก่า

“ก็กายก็ไม่ใช่เรา ทุกข์ก็ไม่ใช่เรา แต่กายกับทุกข์กลับมาเป็นของเรา”

อ้าว! รักษาตัวเองหายหมดแล้ว แล้วกลับไปป่วยอย่างเดิม แล้วมันหายได้อย่างไรล่ะ คนหายแล้วมันก็ต้องไม่ป่วยสิ ไอ้นี่รักษาหายหมดแล้ว “กายก็ไม่ใช่เรา ทุกข์ก็ไม่ใช่เรา แต่กายกับทุกข์กลับเป็นของเรา” แย่มาก แย่มากๆ เลย

ฉะนั้น ตั้งสตินะ อย่าเพิ่งเขียนมาถาม ตั้งสติ อย่าเพิ่งเขียนมาถาม แล้วทําความสงบของใจให้ดีขึ้น แล้วพิจารณาใหม่ พิจารณาช้าๆ ทบทวนช้าๆ ไม่ต้องรีบร้อน อย่ารีบร้อน อย่าด่วน อย่ารีบร้อน อย่าด่วนได้ เขาเรียกว่ามักง่าย คนมักง่ายจะทุกข์จะยาก

คนที่มีความเพียร มีความวิริยะ มีความอุตสาหะ ผู้นี้จะทําสิ่งใดจะประสบความสําเร็จ เพราะเขามีความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ

คนเรามักง่าย จับจด อยากด่วนได้ ขายก่อนซื้อ ยังไม่มีสิ่งใดเลย จะขายก่อนแล้ว

ซื้อก่อน ซื้อมาแล้วมาทําธุรกิจ ซื้อมาแล้วมาจัดการให้ดีแล้วค่อยขาย เราซื้อสินค้ามา เรามีสิ่งใดแล้วค่อยขาย ปฏิบัติมาให้มันชัดเจนขึ้นมาแล้วมันถึงได้มีผล

ไอ้นี่จะขายก่อนซื้อ มักง่าย แล้วจะไม่ได้สิ่งใดเป็นสัจจะ

ให้มีความขยันหมั่นเพียร อย่าด่วนได้ อย่ามักง่าย ตั้งใจ แล้วค่อยๆ ทําไป เราทําอย่างนี้เรามีประโยชน์แล้ว เราตั้งใจแล้ว เราปฏิบัติธรรม เราเห็นคุณค่าของชีวิตแล้ว ชีวิตของเรามีค่าแล้ว เราถึงได้มาประพฤติปฏิบัติ แล้วเราทําแล้วเราอย่ามักง่าย อย่าด่วนได้ อย่าทําเอาแต่ใจตัว ปฏิบัติธรรมให้มันสมควรแก่ธรรม อย่าเชื่อ อย่าเชื่อเรา อย่าเชื่อต่างๆ ให้ปฏิบัติตามความเป็นจริงเพื่อประโยชน์ในการปฏิบัติ เอวัง