คํานํา

องค์พระบรมศาสดาตรัสไว้ก่อนปรินิพพานว่า “อานนท์ เธอบอกบริษัท ๔ นะ ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด อย่าบูชาเราด้วยอามิสเลย ให้ปฏิบัติบูชา” หนังสือรู้ตามฐานะ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ได้แสดงถึงหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ออกค้นคว้าปฏิบัติบูชาเอง โดยไม่มีครูบาอาจารย์ จนได้ธรรมมาสั่งสอน ท่านสอนพุทโธทําความสงบใจก่อน พุทโธ พุทธะ คือ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เป็น พุทธานุสติ เป็นกรรมฐานที่พระพุทธเจ้ายกย่องเป็นอันดับหนึ่ง และวงกรรมฐานถือว่ามีคุณค่ามาก แม้หลวงปู่มั่นก่อนมรณภาพยังสั่งหลวงตามหาบัวว่า “เวลาปฏิบัตินะ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ”

เมื่อปฏิบัติย่อมรู้ธรรมตามฐานะ การรู้ธรรมมากน้อย และจิตจะแข็งแรงเข้มแข็ง หรืออ่อนแอเสื่อมลง ขึ้นอยู่กับอํานาจวาสนา การรักษาตลอดความเพียร และที่สําคัญต้องมีครูบาอาจารย์ผู้รู้จริงคอยชี้นํา ดังคํา หลวงปู่มั่น “หมู่คณะให้ปฏิบัติมานะ แก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ” ส่วนเรื่องความฝัน ฝันที่เป็นมงคลบอกถึงอํานาจวาสนาและอนาคต เป็นเรื่องรู้เฉพาะเรา รู้จําเพาะตน เป็นกําลังใจให้นักปฏิบัติได้เป็นอย่างดี

สําหรับผลการปฏิบัติ คือ แก้โทสจริตได้ ทําให้เป็นคนดีได้ และผลที่สุดพ้นจากทุกข์ได้ การปฏิบัติบูชา จึงเป็นสิ่งที่ประเสริฐที่สุด มีประโยชน์มาก และเป็นการบูชาคุณ บูชาธรรมขององค์พระบรมศาสดาอย่างแท้จริง

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มกราคม ๒๕๖๒

๑

พุทธานุสติ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๙ มกราคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “บริกรรมพุทโธมีอาการอื่นแทรก”

กราบนมัสการหลวงพ่อ กระผมได้ปฏิบัติสมาธิมาช่วงหนึ่งแล้ว โดยบริกรรมพุทโธ เอาพุทโธตั้งไว้ที่ตรงจมูก ทําไปเรื่อยๆ แล้วนึกพุทโธไม่ออก ส่วนมากจะเป็นตอนเดินครับ จะเลือนรางไป มีอาการตึงตามหน้า ตามคอ หูอื้อ

การที่นึกพุทโธไม่ออกเพราะสติอ่อนหรือไม่ครับ แต่จิตก็ยังไม่สงบ ขอคําแนะนําด้วยครับ ติดอารมณ์นี้มา ๒ ปีแล้วครับ พอมีอาการ ผมก็หยุดทําสมาธิ เพราะเคยทําต่อแล้วไปดูที่อาการจะเบลอๆ ครับ

ตอบ : เวลาปฏิบัติมา ๒ ปี บอกว่ากําหนดพุทโธ แล้วมีอาการอื่นแทรกซ้อน ถ้ามีอาการอื่นแทรกซ้อน เห็นไหม

โดยธรรมชาติของครูบาอาจารย์ โดยธรรมชาติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ พระเจ้าสุทโธทนะต้องการให้เป็นจักรพรรดิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิด เอาพราหมณ์มาพยากรณ์ พราหมณ์พยากรณ์ไว้ว่า ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้อยู่เป็นกษัตริย์จะได้เป็นจักรพรรดิ

เป็นจักรพรรดิในสมัยโบราณเป็นแว่นแคว้น แคว้นมคธ แคว้นต่างๆ ในอินเดียไม่ใช่ประเทศเดียวกัน เป็นแว่นแคว้น ถ้าใครรวบรวมแว่นแคว้นเป็นประเทศขึ้นมาได้จะเป็นจักรพรรดิ

พระเจ้าสุทโธทนะก็มีความปรารถนา เพราะตัวเองเป็นกษัตริย์ใช่ไหม ก็อยากให้ลูกเป็นกษัตริย์รวบรวมแว่นแคว้นให้ได้ ฉะนั้น ถึงเตรียมความพร้อมไว้ให้เจ้าชายสิทธัตถะไปศึกษา นี่ว่าการศึกษา ไปศึกษาเตรียมพร้อมว่าจะเป็นจักรพรรดิ

ทีนี้พอเป็นจักรพรรดิ นี่คือการศึกษา การศึกษา เราจะบอกว่า การศึกษานี้เป็นเรื่องทางโลกไง ทางโลก เห็นไหม การศึกษามา ศึกษามาเตรียมความพร้อม ต้องมีประสบการณ์เพื่อจะเป็นกษัตริย์ เพื่อเป็นกษัตริย์แล้วจะได้เป็นจักรพรรดิ นี่คือความปรารถนาของพ่อ ฉะนั้น พ่อจะส่งเสริมทางนี้มาก

ฉะนั้น ด้วยอํานาจวาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่างหาก เวลาด้วยอํานาจวาสนาเพราะว่าได้สร้างบุญญาธิการมา เกิดที่สวนลุมพินี “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย”

คําว่า “เกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” เด็กเกิดมาเดิน ๗ ก้าว เปล่งวาจาครั้งแรก “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” เด็กเกิดมาได้ทําอะไรมา ยังไม่ได้ทําอะไรมาเลย แต่เราจะบอกว่าสิ่งที่ทําได้อย่างนี้เพราะอํานาจวาสนาที่ได้สร้างสม ได้สร้างสมมามาก บ่มเพาะมามาก นี่ด้วยบุญญาธิการทําได้แบบนั้น

พอทําได้แบบนั้น พอเปล่งวาจาอย่างนั้นแล้ว พระนางสิริมหามายาเสียชีวิตไป อยู่กับพระโคตมีเลี้ยงมา ก็ศึกษามา ดูแลมา เตรียมพร้อมมาเพื่อเป็นจักรพรรดิ เพราะพราหมณ์พยากรณ์ไว้ว่าจะเป็นจักรพรรดิ ถ้าอยู่ทางโลกจะเป็นจักรพรรดิ ถ้าออกบวชจะเป็นศาสดา ออกบวชจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

นี่คือความปรารถนาของพ่อ ความปรารถนาของพ่อก็อยากให้เป็นจักรพรรดิ แต่ด้วยบุญญาธิการ บุญอันนั้น บุญญาธิการที่สร้างสมมา บารมีอันนั้น เห็นไหม เวลาจะเป็นจักรพรรดิจะได้สถาปนาขึ้นเป็นกษัตริย์ ไปเที่ยวสวนไง ไปเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย เราต้องเป็นเช่นนั้นด้วยหรือ ถ้าเป็นจักรพรรดิแล้วเราต้องตายมันก็ตายเปล่า

ความคิด เราจะชี้ให้เห็นว่า สิ่งที่บ่มเพาะ สิ่งที่ว่าทางโลกที่พยายามจะอบรมบ่มเพาะให้เป็นไปทางนั้น แต่ด้วยอํานาจวาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้สร้างมาอย่างนั้นเอง มันจะมีสิ่งใดที่ให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ฉุกคิด ได้หาทางออกไปตลอด

ทีนี้หาทางออกไปตลอดนะ แล้วเวลาไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ ๖ ปี เรื่องโลกๆ ทั้งนั้นน่ะ เรื่องโลกๆ การสอนทางวิชาการ การปฏิบัติในสมัยโบราณเขาก็ปฏิญาณตนว่าเป็นศาสดาทั้งนั้นน่ะ เป็นศาสดาคือเป็นพระอรหันต์ คือว่าเป็นศาสดา เป็นเจ้าลัทธิ ไปศึกษากับเขา ศึกษาแล้วด้วยบุญญาธิการ ด้วยบุญญาธิการอย่างนั้น ใครจะส่งเสริม ใครจะเยินยอขนาดไหน ใครจะดึงไว้รั้งไว้ให้อยู่ในสํานักนั้น หนีมาตลอด หนีมาตลอดเพราะมันเป็นเรื่องโลก มันไม่เป็นความจริง

เวลาถึงที่สุดแล้ว รื้อค้นมาถึงที่สุดมันไม่มีทางไป ไม่มีทางไปแล้วก็ระลึกถึงโคนต้นหว้าตั้งแต่เป็นราชกุมาร พระเจ้าสุทโธทนะพาไปแรกนาขวัญ ให้อยู่โคนต้นหว้า กําหนดลมหายใจเข้าออก

เด็กๆ ราชกุมาร ยังระลึกได้ กําหนดลมหายใจเข้า ลมหายใจออก นี่ระลึกถึงตรงนั้น จิตมันสงบได้ แม้แต่พระอาทิตย์คล้อยไปแล้ว ร่มหว้ามันไม่ไปตามนั้นน่ะ

แต่ร่มหว้าส่วนร่มหว้าสิ แต่ไอ้ความสัมผัสของใจ ใจที่ได้สัมผัสนั้นมันฝังใจ เพราะมันสงบของมัน เห็นไหม พอสงบอันนั้น แต่ก็ด้วยตอนนั้นยังเป็นราชกุมาร เวลาเขาทําแรกนาขวัญเสร็จกลับมาเห็นร่มเงาของหว้ามันไม่ไป มหัศจรรย์มาก มหัศจรรย์ เห็นไหม ความมหัศจรรย์ นี่บารมี สุดท้ายแล้วก็ยังเจริญเติบโตมาถึงที่สุด ก็ศึกษามาจะได้เป็นกษัตริย์ แต่เวลาออกปฏิบัติ ๖ ปี ค้นคว้ามาจนทั่ว ระลึกถึงตรงนี้ได้ กลับมาระลึกถึงตรงนี้

อดอาหารมา ๔๙ วัน ทําทุกอย่างมาเต็มที่แล้ว ทําทุกรกิริยามาทั้งหมดเลยที่เขาทํากัน ในสมัยปัจจุบันนี้ใครไปเที่ยวอินเดีย ที่เห็นเขาทําๆ กัน พระพุทธเจ้าทํามาหมดแล้ว ทดสอบอย่างนั้นน่ะ ทํามาหมดแล้ว แล้วทํามากกว่าด้วย ทําเต็มที่เลย เพราะคนที่มีวาสนามากทดสอบสิ่งใดต้องทดสอบให้ถึงที่สุด

เราจะไปทดสอบในวิชาการของเขา แล้วทําครึ่งๆ กลางๆ แล้วบอกเขาไม่ใช่ มันไม่ใช่สุภาพบุรุษ มันต้องทดสอบจนถึงที่สุด มีคําสอนอย่างใด มีการกระทําอย่างไร ทําถึงที่สุดเลย แล้วมันไม่มีมรรคมีผล

ระลึกถึงต้นหว้านะ ฉันอาหารของนางสุชาดา แล้วกําหนด ถ้าเรานั่งคืนนี้แล้ว ถ้าไม่สําเร็จจะนั่งตายเลย สุดท้ายแล้ว บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ นี่วิชชา ๓ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ

ตรัสรู้เองโดยชอบ ความชอบธรรม โดยชอบธรรม เวลาความชอบธรรม เราจะยกให้เห็นว่า สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนวางแนวทางไว้แล้วปฏิบัติ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังมีชีวิตอยู่ พระอรหันต์เยอะแยะเลย พระอรหันต์เกือบทั้งหมดเลย เป็นพระอรหันต์ทั้งนั้นเลย เพราะอะไร เพราะผู้สอนสอนด้วยความจริง มีความจริงในหัวใจ มีความจริงเข้มข้นในใจแล้วสอน

แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา “จะสอนใครได้หนอ สอนใครได้หนอ” สอนใครได้หนอก็อํานาจวาสนาใครจะมีมากน้อยได้ขนาดไหน

ฉะนั้น คนที่เป็นความจริงอย่างนั้น ประสบการณ์ทํามาอย่างนั้น อํานาจวาสนามาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมารื้อสัตว์ขนสัตว์ เวลาสั่งสอนขึ้นมาก็สั่งสอนด้วยความเป็นจริง ในสมัยปัจจุบันนี้หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําของท่านตามความเป็นจริงของท่านขึ้นมา

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านจะสอนสิ่งใด ท่านจะทําสิ่งใด ท่านจะเริ่มต้นด้วยว่าให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน คือพุทโธนี่ไง คือพุทโธก่อน ให้ทําพุทโธก่อน ถ้าทําพุทโธแล้วถ้ามันสงบเข้ามา ถ้ามันสงบได้แล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา นั้นจะเป็นพระพุทธศาสนา

แล้วพุทโธๆ เป็นคําบริกรรม ถ้าคําบริกรรม บริกรรมเพื่ออะไร บริกรรมเพื่อให้จิตสงบ แล้วจิตสงบมาทําไม ทําความสงบมาทําไม ก็บริกรรมมันสงบเป็นพื้นฐานไง

เพราะโดยปัจจุบันนี้พวกเรามีความทุกข์ความยากกัน มีความวิตกกังวลไปหมด คิดอย่างไรก็แล้วแต่ ตรรกะ ปรัชญาของเรามันต้องมีความกังวล มีความรับผิดชอบ มันมีความกังวล มีความรับผิดชอบไปหมด ทําสิ่งใดจิตใต้สํานึกไม่มีใครควบคุมมันได้ เห็นไหม อภิธรรมเขาบอกว่า ผู้ที่ปฏิบัติโดยความอยากนี่ผิด ปฏิบัติต้องไม่มีความอยากเลย

ไม่มีความอยากก็ขอนไม้น่ะสิ โดยธรรมชาติของคนมันมีความอยากทั้งนั้นน่ะ แต่ความอยากนี้เป็นความอยากที่สุดวิสัยที่ควบคุมได้ ฉะนั้น หลวงตาท่านถึงบอกว่าความอยากที่เป็นมรรคมี ความอยากดี อยากทํา อยากเป็นคนดี ความอยากอย่างนี้ไม่ผิด ความอยากดี เห็นไหม ความอยากดีมันเป็นฉันทะ ถ้าความอยากอย่างนี้เราอยาก แต่เวลาอยากดี พออยากดี ติดดี ติดดีแล้วทําความดี ใครมาแตะไม่ได้นะ จะทําอะไร ใครมาขวางไม่ได้เลย จะหันไปทําลายเขาทั้งหมดเลย

ไอ้ความอยากดี เราก็อยากดีของเรา แต่ไม่ใช่อยากดีจนใครแตะไม่ได้ อยากดีจนเราขยับสิ่งอื่นไม่ได้ อยากดีมันก็เป็นอยากดีของเราอยู่ ทําสิ่งอื่นเราก็ทําเพื่อดํารงชีวิต

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะปฏิบัติ สิ่งที่ว่ามีความอยากปฏิบัติไม่ได้ มันเป็นเรื่องสุดวิสัย มันเป็นเรื่องสุดวิสัยที่เราจะไปควบคุมได้ แต่สิ่งที่เราควบคุมได้ ความวิตกกังวล ความเศร้า ความเหงา ความหงอย จิตใจที่มันไม่มีหลักมีเกณฑ์ อย่างนี้เราควบคุมได้ แล้วเราควบคุมได้ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านประพฤติปฏิบัติมา อ่านพุทธประวัติ แล้วถ้าคนปฏิบัติเป็น เราทําแล้วเราจะเห็น เพราะว่าพุทธประวัติเป็นประวัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาใครปฏิบัติ จิตใจที่มันฟุ้งซ่าน มันเป็นอย่างไร จิตใจที่สงบมันเป็นอย่างไร

จิตใจที่มันฟุ้งซ่าน จิตใจที่มันวิตกกังวลมันก็คิดแบบโลก ถ้าจิตใจสงบแล้ว ถ้าสงบแล้วคิดไม่เป็น มันก็ไม่เป็นประโยชน์ คิดไม่เป็น จิตใจเวลามันฟุ้งซ่าน ความคิดมันทําให้มันทุกข์มันยาก แต่พอจิตมันสงบแล้วคิดไม่เป็นก็ใช้ปัญญาไม่เป็น

แล้วใช้ปัญญาไม่เป็น มันต้องศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาที่เกิดจากสมาธิ ปัญญาถ้ามีศีล มีสัมมาทิฏฐิ ความเห็นถูกต้อง เวลาเกิด เวลามันดําเนินการต่อไปมันจะเป็นความเห็นที่ถูกต้อง ความเห็นที่ถูกต้อง นี่ภาวนามยปัญญา ปัญญาอย่างนั้น ทีนี้ปัญญาอย่างนั้น เขาถามเรื่องพุทโธ แล้วเราพูดนี่พูดเรื่องอะไร

เราจะพูดให้เห็นว่า พื้นฐานของมันทําไมต้องพุทโธ แล้วพุทโธทําไม แล้วพุทโธไปแล้วมันมีอาการมาแทรกไปหมดเลย ก็คําบริกรรมพุทโธ พุทโธคือพุทธานุสติ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเลย กรรมฐาน ๔๐ ห้อง อับดับหนึ่งเลย พุทธานุสติ พุทธะ พุทธานุสติ ระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ระลึกพุทโธๆๆ พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ ฉะนั้น เป็นวิธีการทําความสงบ แต่จิตใจเรายังไม่สงบ จิตใจเรามันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก จิตใจเรามันมีทุกอย่างอยู่ในใจหมดเลย แล้วเอาพุทโธมาครอบงําไว้แล้วมันจะลงไหม พอมันไม่ลงมันก็มีอาการแทรกนี่ไง มันมีอาการแทรก มันมีอาการหน่วงรั้ง มันมีอาการทําให้เราภาวนาไม่ได้ พอเริ่มจะพุทโธ โอ๋ย! ไม่ได้ พรุ่งนี้ต้องทํางาน ไม่ได้ พุทโธไม่ได้

อ้าว! ก็นึกพุทโธแล้วต้องดีสิ พุทธานุสติระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องสุดยอดสิ แน่นอน เวลาคนเรานี่นะ ไม่จากพ่อจากแม่ไปก็ไม่ได้คิดถึงพ่อแม่หรอก แต่ถ้าใครได้จากพ่อจากแม่ไปจะคิดถึงพ่อแม่มาก ยิ่งเราส่งลูกๆ ไปเรียนเมืองนอก มันจะคิดถึงพ่อถึงแม่ บางคนไม่อยากไป ร้องไห้ใจแทบจะขาด แต่เราก็ต้องส่งไปเรียนเพื่อเอาวิชาการ เพราะการพลัดพรากจากกันมันจะคิดถึงกัน

นี่ก็เหมือนกัน ระลึกพุทโธๆ เห็นไหม แม้แต่พ่อแม่เรายังคิดถึงได้ เวลาเราพลัดพรากไป คิดถึงพ่อถึงแม่นี่อบอุ่นมาก ถ้าคิดถึงพ่อถึงแม่ ความรักที่สะอาดบริสุทธิ์คือความรักของพ่อแม่ ฉะนั้น เวลาศาสดาของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีเมตตาธรรม มีเมตตา พุทธคุณ ปัญญาคุณ เมตตาคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหลือล้นไปหมดเลย แล้วระลึกถึงพุทโธ ระลึกถึงศาสดา มันสุดยอดตรงนี้ไง ระลึกแล้วมันก็เป็นประโยชน์กับเราแล้ว

เราระลึกถึงพุทธะ เห็นไหม ดูสิ เวลาคนเขาทําอะไรไป เวลาเขาตกใจเขาจะพุทโธๆ เราระลึกถึงศาสดาของเรา ระลึกถึงตัวตนของเรา แค่นึกพุทโธมันก็เป็นกุศลแล้ว มันมหาศาลแล้ว เพราะคนที่ระลึกพุทโธได้ ทําได้ จะทําความผิด ทําความเหลวไหล ไม่มีหรอก เพราะมันระลึกถึงพระพุทธเจ้า ระลึกถึงศาสดา ศาสดาสอนอย่างใด

นี่ก็เหมือนกัน คนเวลาไปอยู่ต่างประเทศ เวลาเหงา เราคิดถึงพ่อแม่ เวลามีสิ่งใดเราก็คิดถึงพ่อแม่ เราคิดถึงพ่อแม่มันก็อบอุ่น นี่ก็เหมือนกัน นี่คิดถึงอบอุ่นนะ แต่เรายังเรียนไม่จบ เรายังไม่มีหน้าที่การงานทํา เราเรียนจบแล้ว เราทํางานแล้ว เรามีเงินมีทองขึ้นมาแล้วจะเป็นประโยชน์กับเราแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ เพราะเหตุนี้ พอพุทโธ พุทธานุสติ พุทโธ ระลึกพุทโธ ธัมโม สังโฆ ทําไมต้องนึก ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าไม่เกิดสัมมาสมาธิ ปัญญาที่เกิดขึ้นมันเป็นโลกียปัญญาโดยข้อเท็จจริง แต่คนที่ปฏิบัติไม่เป็น ไม่มีครูบาอาจารย์ที่รู้จริง เวลาเกิดปัญญาขึ้นมามันเกิดจินตมยปัญญา

จินตมยปัญญานะ เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาธรรมวินัย มันซาบซึ้งมาก แล้วเวลาปฏิบัติไปมันเกิดความรู้ความเห็นขึ้นมา เกิดความรู้ความเห็น จินตมยปัญญาคือไม่มีเหตุไม่มีผล มันเกิดมาโดยที่มันระลึกขึ้นมา มันเหมือนกับว่ามันไม่มีพื้นฐาน เกิดปัญญาเกิดจริงๆ ซาบซึ้งจริงๆ แต่ทําอย่างไรล่ะ มันเกิดอย่างไรล่ะ เอ๊! เอ๊! เห็นไหม มันเกิดจินตมยปัญญา ฉะนั้น ถ้ามันเกิดจินตมยปัญญา ปัญญาโลกๆ มันได้แค่นี้ ทีนี้จินตมยปัญญาฆ่ากิเลสไม่ได้ เพราะอะไร เพราะมันไม่เจอตัวกิเลส มันไม่เห็นกิเลสจะฆ่ากิเลสได้อย่างไร

เราทําของหาย เราหาของนั้นไม่เจอ ของนั้นเราจะเจอได้อย่างไร นี้เราทําหัวใจเราหาย ทั้งๆ ที่หัวใจเป็นของเรานี่แหละ เวลาเกิดมาปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิเกิดในไข่ เกิดในนํ้าครํา เกิดมาเป็นเรานี่ เป็นเรานี่เราชื่ออะไร พ่อแม่ตั้งให้ก็มีชื่อนั้นน่ะ แล้วจริงๆ อยู่ไหน

เราทําใจเราหาย พุทโธๆ จะหามันให้เจอ ถ้าใครหาตัวเองเจอ หาใจตัวเองเจอ แล้วเอาใจนั้นมาพิจารณา เห็นไหม พิจารณากาย เวทนา จิต เวลาจิต พิจารณาจิต จิตเห็นจิต จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นธรรม ถ้ามันเจอของมัน มันจะพิจารณาของมันได้

ฉะนั้น ไอ้ว่าพุทโธ พุทธานุสติ คําว่า “พุทโธๆ” ในวงกรรมฐานท่านสอน มันมีคุณค่ามาก มีคุณค่ามากๆ เลย ทีนี้มีคุณค่ามาก เพียงแต่ผู้ที่ปฏิบัติเป็นวิทยาศาสตร์ พวกเราเป็นปัญญาชนใช่ไหม เรามีปัญญามากเลย พอบอกพุทโธ อู๋ย! น่าเบื่อ อะไรก็พุทโธ แล้วก็เอาหัวทิ่มภูเขาเลย พุทโธไปแล้วมันทําอะไรไม่ได้เลย เพราะจิตใจของเรามันไม่แน่นอน

ถ้าจิตใจเราแน่นอนเข้มแข็งนะ มันจะทําของมันได้ ถ้าทําของมันได้ สิ่งใดที่เกิดขึ้นมันจะย้อนได้ว่าเราบริกรรมพุทโธ เราทําสมาธิมาช่วงหนึ่ง แล้วบริกรรมพุทโธตั้งไว้ที่ตรงปลายจมูก ทําไปเรื่อยๆ แล้วนึกพุทโธไม่ออก

“นึกพุทโธไม่ออก ส่วนมากเป็นตอนเดินครับ”

จะตอนเดิน ตอนนั่ง เรานึกไม่ออก แล้วเรานึกไม่ออก เรามีสิ่งใด ถ้ามันนึกไม่ออก มันขาดอะไรมันถึงนึกไม่ออก แล้วถ้ามันนึกออก เรานึกของเรา พุทโธ ถ้านึกไม่ออกนะ ตั้งสติ แล้วนึกไม่ออกนะ เราต้องหาเหตุหาผล หาปัญญาขึ้นมา ทําไมมันทําไม่ได้ ถ้ามันขาด เพราะอะไร เพราะอุณหภูมิเวลาต้มนํ้า หรืออุณหภูมิถ้าเราทําอะไร อุณหภูมิมันลดหรือมันเพิ่ม มันก็เป็นไปตามขั้นตอนของมัน อุณหภูมิมันจะกระโดดข้ามไปโดยที่มันไม่เป็นอย่างนั้นได้อย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน พอพุทโธๆ ไป พุทโธไม่ออก คําว่า “ไม่ออก” จิตมันไม่เกาะเกี่ยวไง ไฟฟ้า เรามีสื่อนําไฟฟ้าไป ไฟฟ้ามันต้องสมบูรณ์ของมัน ถ้าไฟฟ้ามันขาดช่วงขาดตอน เครื่องใช้ไฟฟ้ามันจะสมบูรณ์ไหม มันก็กระตุกแน่นอน

จิตพุทโธๆ ถ้ามันขาดช่วงไป เหมือนไฟฟ้าที่มันเดินไปตามสื่อ สื่อสายไฟเอาไฟฟ้าไปมันต้องสมบูรณ์ของมันใช่ไหม ไฟฟ้าครบไหม ไฟตก ไฟเพิ่มไหม นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเราเวลามันโกรธ โอ้โฮ! ไฟมันเพิ่มนะ มันโกรธรุนแรงเลย เวลามันเผลอ มันลืม หายไปเลย นี่ไฟตก

ไฟตก ไฟเกิน ไฟต่างๆ มันทําให้ร่างกายของคน เวลาเราโกรธขึ้นมา ดูสิ เลือดมันสูบฉีด มันเห็นของมันโดยธรรมชาติของมัน แล้วเวลามันนึกไม่ออกล่ะ มันก็เหมือนกัน นึกไม่ออกมันก็เหมือนไฟดับ ทีนี้ไฟดับ ไฟไม่มา แต่นี่เวลามันนึกไม่ออกแล้วมันเหมือนไฟดับ แต่ทําไมเรายังมีอยู่ล่ะ เรามีอยู่ ให้หาเหตุผลแบบนี้ คือบอกว่า เวลานึกพุทโธไม่ออก แล้วเดินไปมันมีอาการตึง อาการต่างๆ

อาการตึงตามคอ หูอื้อต่างๆ เราพุทโธไว้ เพราะนี่แหละกิเลสมันมาแหย่ กิเลสมันมาแหย่ว่า เวลามันหูอื้อ เวลาทําอะไร เราก็ไปติดที่หูอื้อ ทําไมเราไม่ติดที่พุทโธล่ะ

มันจะหูอื้อ มันจะเป็นตามคอ ตามหน้านะ จิตใจให้มั่นคง สติให้ระลึกถึงพุทโธไว้ จิตรู้ได้หนึ่งเดียว ถ้ามันรู้พุทโธได้ มันก็ไม่ไปรู้อาการที่ตึง อาการตามหน้า ตามคอ มันไม่ได้รับรู้ตรงนั้น แต่เวลามันปล่อยพุทโธมา มันรับรู้อาการที่ตึงต่างๆ นี่มันปล่อยพุทโธมาแล้ว มันมารับรู้อาการนี้แล้ว พอรับรู้อาการนี้ เราก็ไปสงสัย ทําไมมันเป็นแบบนั้น

มันเป็นแบบนั้นเพราะเราโง่ไง เราเป็นแบบนั้นเพราะกิเลสมันเอาสิ่งนี้มาหลอกไง แล้วเราก็ไปรับรู้ตรงนั้น แต่ถ้าเราไม่ไปตามมัน เราพุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธไปเรื่อยๆ อาการแบบนี้มันจะหายไป

อาการแบบนี้ ถ้ามันตึง มันหูอื้อตลอดเวลา ทําไมเราออกจากพุทโธมาแล้วทําไมเหมือนมันหายล่ะ

สิ่งที่มันเป็นอย่างนี้เพราะกิเลสมันพยายามพลิกแพลง มันพยายามพลิกแพลง มันจะทําให้การประพฤติปฏิบัติของเราล้มลุกคลุกคลาน มันจะทําให้การปฏิบัติของเราไม่ก้าวหน้า

การปฏิบัติเป็นก้าวหน้ามันเป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ แล้วพยายามทําความชํานาญ พอมีความชํานาญเข้าออก เขาเรียกชํานาญในวสี ถ้าชํานาญในวสี ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าคนที่ชํานาญการแล้ว ผลงานที่จะทํา เราจะไม่หวั่นไหวสิ่งใดเลย

แต่เราไม่ชํานาญการ พอทําสิ่งใด อันนี้ทําประสบความสําเร็จด้วยส้มหล่น ทําแล้วมันประสบความสําเร็จดีมาก อยากให้เป็นอย่างนี้อีก ทําไม่ได้อย่างนี้ ทําแล้วมันตํ่ากว่านี้ คุณภาพตํ่ากว่านี้ คุณภาพไม่ดีเท่านี้ นี่เราทําไม่ได้

เราพยายามหาความชํานาญ เขาเรียกชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าและการออก การเข้ามันเข้าอย่างไร พุทโธๆๆ สนิทไปแล้วมันวางอย่างไร พอมันวางแล้ว มันคลายตัวออกมาก็พุทโธต่อเนื่องไป คราวนี้สงบได้แค่นี้ คราวหน้าต่อไปเราพุทโธให้ละเอียดขึ้น มีความกระชับมากขึ้น จิตใจมันจะละเอียดมากกว่านั้น มันจะปล่อยวางได้มากกว่านั้น เดี๋ยวมันก็คลายตัวออกมา ธรรมชาติของมัน สิ่งใดเข้าไปแล้วมันต้องคลายตัวออกมา เราพิจารณาต่อเนื่อง เราใช้ปัญญาต่อเนื่องไป เราชํานาญในวสี

อาการหูอื้อๆ ต่าง

อันนี้ไม่ พออาการหูอื้อ หูอื้อมันคืออะไร มันออกไปทางนู้นหมดไง แล้วมันถึงเป็นไง เห็นไหม มีอาการแทรก อาการแทรกเพราะเราไม่เข้าใจ มันถึงมีอาการแทรก ถ้ามีอาการแทรก เราจะเข้าใจของเรา ถ้าเราเข้าใจมันก็จบ นี่ถ้าจบ

“การนึกพุทโธไม่ออกเพราะสติอ่อนไปหรือไม่ครับ แต่จิตยังไม่สงบ”

สติมันอ่อน สติส่วนสตินะ สติถ้าระลึกรู้ สติ ถ้าพุทโธครั้งแรก สติจะชัดเจนมาก พุทโธใหม่ๆ จะชัดเจนมากเลย พุทโธๆ ไป ชักบางลง จางลงๆ เห็นไหม ถ้าจางลง ถ้าเรายังทําต่อเนื่องได้ พุทโธได้ เราพุทโธไป

ถ้าบอกสติมันอ่อนนะ เราพุทโธให้ชัดๆ ชัดๆ อย่างนั้นถูก สติมันชัดเจนของมัน พอมันชัดแล้วมันไม่คิดออกนอกเรื่องนอกราว มันก็อยู่กับพุทโธ พุทธานุสติ ทําของเราไป ถ้าพุทธานุสติ ถ้าไม่ให้กิเลสมันออกหน้า

การทํา เราระลึกถึงหลวงตา หลวงตาท่านบอกว่า ในการปฏิบัติยากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้นและคราวสุดท้าย ท่านพูดบ่อยมากเลย

คราวเริ่มต้นก็นี่ไง คราวเริ่มต้นก็พยายามทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบจากปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน ถ้าเป็นกัลยาณปุถุชนคือชํานาญในการเข้าสมาธิออกสมาธิ นี่กัลยาณปุถุชน กัลยาณปุถุชนคือรักษาใจได้มั่นคง รักษาใจได้ดีงามมาก แล้วใจเป็นเอกัคคตารมณ์ ทีนี้ยกขึ้นสู่โสดาปัตติมรรค คือถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นไหม ยกขึ้นสู่ เริ่มต้นมันยาก มันยากตรงนี้ ยากตรงที่ว่าจิตสงบแล้วค้นหากิเลสให้เจอ

ถ้าค้นหากิเลสให้เจอ เหมือนค้นหาเหตุหาประเด็นของใจให้มันเจอ ถ้าเจอแล้ว ประเด็นอะไร ใจนี้มันเกาะเกี่ยวอะไร พิจารณาประเด็นที่มันวิตกกังวล ประเด็นที่มันคาหัวใจ ประเด็นที่มันเกิดมาทําไม ประเด็นอย่างนี้ถ้ามันจับได้ มันพิจารณาได้ มันจะสาวต่อเนื่องไป ถ้าสาวต่อเนื่องไป มันคายของมันออก ปัญญาอย่างนี้ภาวนามยปัญญา เพราะอะไร เพราะจิตมันสงบ เราทําให้จิตสงบแล้ว ความวิตกกังวล ความคิดแบบโลก โลกียปัญญามันวางลง

แล้วถ้าเราชํานาญขึ้น รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร บ่วงของมาร รูป รส กลิ่น เสียง มันหลอกอย่างนี้ เดี๋ยวตึง เดี๋ยวเหนื่อย นี่รูป รส กลิ่น เสียง ตึงก็เป็นอาการรับรู้ ตึงตามคอ ตามหน้า นี่รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

เป็นบ่วงมันก็ล่อ เป็นพวงดอกไม้นะ ภาวนาแล้วภาวนาดี ภาวนาเป็นคนดี มันพวงดอกไม้คือมันก็เยินยอ เวลาเป็นบ่วง บ่วงมันก็รัดคอ แต่ถ้าเราใช้ปัญญาของเรา พิจารณาใช้ปัญญา ว่าปัญญาโลกียปัญญาใช้ไม่ได้ มันต้องโลกุตตรปัญญา ต้องเป็นภาวนามยปัญญา

ปัญญาที่เราพิจารณาอยู่นี่มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เวลาเรามีความกังวล เราใช้ปัญญาหาเหตุหาผล ถ้าปัญญาหาเหตุหาผล มันใช้ปัญญาแล้วมันก็ปล่อยวางได้ ปล่อยวางได้เราก็พุทโธต่อเนื่องๆ มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญานี้มันจะมาคลายความสงสัย ปัญญานี้มันจะมาคลายว่านี่อะไร นี่ทําอย่างไร มันจะมีอย่างนี้ กิเลสมันเอาอย่างนี้มาเป็นข้ออ้าง

แล้วเรามีปัญญาขึ้นมา เอ็งจะเอาอะไรมาอ้าง กิเลสมันจะเอาอะไรมาอ้าง เราปฏิบัติก็ปฏิบัติเพื่อความสงบ เราไม่ได้ไปปฏิบัติเป็นเทวดา ปฏิบัติเป็นคนอื่น ไม่ใช่ เราปฏิบัติเพื่อความสงบของใจ ถ้ามีปัญญาไล่กันอย่างนี้ปั๊บ กิเลสมันหลอกไม่ได้ เราก็พุทโธต่อเนื่องได้ อาการตึงอาการต่างๆ จะหายหมด

แต่นี้พอกิเลสมันเอาอาการต่างๆ มาหลอกเรา นี่รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ถ้าพิจารณาต่อเนื่องๆ ไป มันขาดนะ คําว่า “ขาด” คือมันไม่มีอุปาทานในรูป ในรส ในกลิ่น ในเสียงเลย ถ้าไม่มีอุปาทานในรูป รส กลิ่น เสียง เราควบคุมได้ง่ายแล้ว นี่กัลยาณปุถุชน กัลยาณปุถุชนคือรู้เท่าทันพวกนี้ รู้เท่าทันพวกนี้แล้วมันก็เป็นสัมมาสมาธิ สมาธิเฉยๆ แล้วจะยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ายกขึ้นวิปัสสนา ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันจะเป็นความจริง

สติอ่อน สติแก่ ก็ว่า นี้สติอ่อนไปหรือเปล่า

ถ้าบอกสติอ่อน เราก็จะสร้างสติ สติ ถ้าสมาธิเข้ม สมาธิแก่กล้า มันก็ไม่ขึ้นวิปัสสนาเหมือนกัน สมาธิที่อ่อน สมาธิที่ไม่มีกําลัง มันก็วิปัสสนาไม่ได้เหมือนกัน

สติ สติที่ว่าสติมันต้องเข้มแข็ง สติชัดๆ อย่างนั้นแล้วมันก็ไม่ลงสักที สติคาอยู่อย่างนั้น

สติ ทําสิ่งใดต้องมีสติสมบูรณ์นะ สติ แล้วสติสัมปชัญญะ มีสติแล้วสัมปชัญญะรู้ตัวทั่วพร้อม รู้ในสัมปชัญญะ รู้เท่ารู้ทัน แล้วกําหนดพุทโธไปเรื่อยๆ ถ้ามันขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ อัปปนาจะตื่นเต้นมาก

ทีนี้เขาบอกว่า “เวลากําหนดพุทโธไปแล้วจิตมันไม่สงบ ขอคําแนะนํา ติดอาการนี้มา ๒ ปีแล้วครับ พอมีอาการก็หยุดทําสมาธิ แล้วก็ดูอาการมันเบลอๆ”

คําว่า “เบลอๆ” โดยธรรมชาติถ้าจิตใจของเรามีความวิตกกังวลสิ่งใด เราวางสิ่งนั้น เวลาข้าวของเงินทองเราหาย เรารู้ได้ว่าสิ่งที่เป็นวัตถุของเราหายไป มันถึงหาย คุณงามความดี สามัญสํานึกของเรามันหายไปจากตัวเรา อันนี้สําคัญมาก สิ่งที่เป็นสามัญสํานึก เป็นคุณงามความดีของเรา ถ้ามันหลุดหายไป หายไปคือว่าเร่งความเพียร อยากปฏิบัติ อยากทําคุณงามความดี แล้วมันหายไป เดี๋ยวก็ทิ้งขว้างมันไป สิ่งนี้ถ้าเราเติมเต็มของเรา เราไม่ให้สิ่งนี้มันหายไป ไม่ให้ความมุมานะ ความเข้มแข็งของเรามันหายไป ถ้าความเข้มแข็งเราไม่หายไป เราไม่หายไป เรื่องสติ เรื่องปัญญา มันพิจารณาของมันได้ แล้วทําคุณงามความดีของเรา

จิตมันไม่สงบ เขาบอกว่า “จิตมันอ่อนไปใช่ไหมครับ”

ที่ทํามาแบบนี้จิตยังไม่สงบ ไม่สงบ เราปฏิบัติเพื่อดํารงชีวิตเรา เราปฏิบัติเพื่อเรา ไม่ใช่ว่าสิ่งที่ว่าอาการมันเบลอๆ เบลอๆ มันปล่อยวางไป ไม่ต้องเอาสิ่งใดมาเป็นข้อต่อรองกับตัวเราเอง ทั้งๆ ที่ในการปฏิบัติมันก็มีอุปสรรคพอสมควรอยู่แล้ว แล้วเราเองเรายังสงสัย เรายังเอาตั้งประเด็นขึ้นมาให้เป็นข้อให้หัวใจเราแบกรับภาระจนเกินไป

ถ้ามันมีสิ่งใด ในปัจจุบันนี้ความขาดตกบกพร่องของจิตมันมีบ้าง ถ้าใครมีอุปสรรคทางร่างกาย คือมีโรคภัยไข้เจ็บก็ไปหาหมอ ให้หมอเช็คร่างกายของเราให้ดี เพราะเวลาปฏิบัติขึ้นมาแล้ว นั่งนู่นก็เจ็บ ทําอะไรมันไม่สะดวกสักอย่างหนึ่ง อ้าว! หมอเช็ค ถ้าหมอเช็คแล้วมันไม่มีอะไรแล้ว ทีนี้มันก็เป็นเรื่องหัวใจเราอย่างเดียวแล้ว

โรค โรคกรรม เรื่องการเสื่อมสภาพตามความเป็นจริง โรคอุปาทาน ฉะนั้น จิตใจเราไม่ให้มันมีอุปาทาน ไม่ให้มันไปยึดมั่นสิ่งใด เรามีความจริงใจของเรา อาการเบลอๆ อาการต่างๆ มันก็วาง ไม่ต้องไปสนใจมัน แต่ถ้าเรายังไม่มีสิ่งใด มันก็มีสิ่งนี้

แล้วถ้าอาการเบลอๆ เราเช็คร่างกายเรียบร้อย ทุกอย่าง ความเจ็บไข้ได้ป่วยไม่มี แล้วตัดทิ้งเลย พอตัดทิ้งขึ้นไป ตั้งสติของเรา ตั้งสติของเราแล้วกําหนดพุทโธ

แล้วถ้าพุทโธไม่ได้ โดยธรรมชาตินะ บางทีเรากําหนดพุทโธ ธัมโม สังโฆ ถ้าไม่ได้ นึกมรณานุสติก็ได้ แล้วถ้าไม่ได้จริงๆ เพราะว่าจิตใจของคนนะ บางคนนึกพุทโธ เพราะพุทโธต้องสัทธาจริต คือเรามีความเชื่อมั่น มีความมั่นคง แล้วบริกรรมพุทโธๆๆ

หลวงตาท่านสอนว่า ถ้าระลึกพุทโธนะ โลกนี้จะมีอะไรก็ไม่ใช่เรื่องของเรา มีเรากับพุทโธเท่านั้น ถ้าเราจะพุทโธนะ ฟ้าจะผ่า แผ่นดิน ไม่รู้ พุทโธอย่างเดียว ชัดๆ ชัดๆ พุทโธอย่างนี้ นี้คือสัทธาจริตทําอย่างนี้ได้ แต่ส่วนใหญ่แล้วพุทธจริตทําได้ยาก

พุทธจริตมันชอบคิด “มันน่าจะเป็นอย่างนี้ มันไม่น่าจะเป็นอย่างนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่ากาลามสูตร ไม่ให้เชื่อ แล้วนี่จะมาพุทโธอย่างเดียว เราจะเป็นคนโง่หรือเปล่า เขาบอกพุทโธมันไม่มีปัญญา จริงไม่จริง” พวกนี้พุทธจริต จริตของพุทธะไง พวกปัญญามาก พวกรู้มาก รู้มากจนทําให้เราไปไม่ถูก

ถ้าอย่างนี้หลวงตาท่านใช้คําว่า “ให้ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ” สงสัยอะไร ตั้งประเด็นแล้วใช้ปัญญาใคร่ครวญแสวงหาให้จบเป็นเรื่องๆ ไป มีอะไรเกิดขึ้นมาแล้วปัญญาไล่เลย ตั้งประเด็นขึ้นมา มันจริงไม่จริง มันอยู่ที่ไหน เรารู้ได้อย่างไร เราได้พิสูจน์หรือยัง ไล่เข้าไปเรื่อยๆ ไล่เข้าไปเรื่อยๆ ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ พอมันไล่เข้าไป ไล่เข้าไปหมายความว่า ใช้ปัญญาต่อรอง ปัญญาแยกแยะกับความคิดอันนั้นน่ะ เอามาพิสูจน์กัน ถึงที่สุดแล้วนะ ถ้ามีสติปัญญา ความคิดนี้มันจนด้วยเหตุผล เหตุผลจากปัญญา นี่ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาที่เราคิด มันใช้ปัญญาใคร่ครวญกับประเด็นในใจ พอมันใช้ปัญญาแยกแยะไปตลอด ถึงที่สุดแล้วมันด้วยเหตุด้วยผล มันจบ จบ หยุดนี่คือสมาธิ แต่เดี๋ยวคิดต่อ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิอย่างนี้ แต่ถ้ามันหยุดได้ แล้วมีสติเราจะเข้าใจ

พอบอกว่าพุทโธเป็นพุทธานุสติ

เราจะบอกว่า ถ้ามันทําไม่ได้จริงๆ ไม่ได้จริงๆ เราก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ แล้วพอใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ส่วนใหญ่คนที่ใช้ปัญญาอบรมสมาธิไปแล้ว พอมันไล่แล้วเหนื่อยมากนะ ไอ้คนที่ทํางานว่าเหนื่อยๆ ลองใช้ปัญญาอบรมสมาธิดู เหนื่อยมาก ปัญญามันคิดใคร่ครวญไปเหนื่อยมาก หอบเลยล่ะ สุดท้ายแล้วก็จบ พอจบแล้วมันก็คิดต่อ คิดต่อ ถ้ามีสติก็ไล่ต่อ ถ้ามันชํานาญขึ้นมันจะหยุดบ่อยครั้งๆ แล้วไอ้ระยะที่มันหยุดมันจะยาวขึ้น คือเป็นสมาธิได้มากขึ้น

ถ้ามีสมาธิมากขึ้น มันเกิดความรู้แจ้ง เกิดความรู้แจ้งว่าความคิดนี้เอาชนะเราไม่ได้ ความคิดนี้หลอกลวงเราไม่ได้ ความคิดที่สงสัย อันนู้นดี อันนี้ดี อันนั้นไม่ดี หลอกลวงเราไม่ได้ เพราะเราได้พิสูจน์แล้วด้วยปัญญาของเรา ปัญญาของเรามันจะไล่พิสูจน์กับความคิดเรา ไล่เข้าไปๆ ด้วยเหตุด้วยผลแล้วมันยอมจํานนกัน พอยอมจํานนแล้วจะเอาอะไรมาหลอกอีก มันหลอกอีกไม่ได้ พอหลอกอีกไม่ได้มันก็หยุด หยุดแล้วทําอย่างไรต่อ ก็พุทโธสิครับ พุทโธ

เมื่อก่อนมันพุทโธไม่ได้ เวลามันหยุดแล้วคนจะทําอะไรไม่ถูกนะ หยุดแล้ว ไปอย่างไรต่อๆ เพราะมันหยุดแล้วมันมีสติพร้อม สมาธิคือมันรู้ตัวทั่วพร้อม เอ๊อะ! เอ๊อะ! แล้วทําอย่างไรต่อ ก็พุทโธสิ พุทโธต่อเนื่องไป พุทโธต่อเนื่องไปให้จิตมันมีที่เกาะ

จิตนี้เปรียบเหมือนนํ้าใสอยู่ในแก้วนํ้า เราไม่รู้ว่าในแก้วนํ้ามีนํ้าหรือไม่มีนํ้า แต่แก้วนํ้านั้นเราเติมสีลงไป มันจะเห็นสีแสงว่า อ๋อ! ในแก้วนั้นมีนํ้า

จิตนี้เป็นนามธรรม ธาตุรู้มันมีของมันอยู่ แต่ให้มันทรงตัว มันจะทรงตัวอย่างไร จิตนี้จะรู้ได้ต่อเมื่อเราคิด พอเราคิดขึ้นมา เราทุกข์เรายาก เรามีความสุขความทุกข์ อ๋อ! มันเป็นแบบนี้ จิตมันเป็นแบบนี้...ไม่ใช่ ไอ้นี่มันเสวยอารมณ์แล้ว ไอ้นี่มันสุข มันทุกข์ ทุกขเวทนา สุขเวทนาแล้ว มันเป็นการแสดงออกของจิต เราก็คิดว่าจิตเป็นแบบนั้น จิตเป็นความคิดก็ดูจิตกันก็ดูความคิด ไม่ใช่ ดูความคิดนี่ดูอาการของมัน ดูสิ่งที่มันเสวยแล้ว

พุทโธก็เป็นความคิด ปัญญาอบรมสมาธิก็เป็นความคิด แต่เราใช้ปัญญา ปัญญาของเราไล่ต้อนเข้าไปให้มันปล่อยความคิด พอปล่อยความคิดมันก็เป็นตัวมัน เห็นไหม เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้าไปมันก็ เออ! ทําอย่างไรต่อ ก็พุทโธต่อสิ พุทโธต่อเนื่องไป นี้พูดถึงว่าเริ่มต้นของการปฏิบัติ นี่พูดถึงว่า เขาบอกว่าเวลาเขาพุทโธแล้วมีอาการแทรก

ทีนี้เราอารัมภบทมาตั้งแต่ต้น ให้เห็นว่า ถ้าเราไม่ทําแบบนี้มันก็เป็นเรื่องตรรกะ เรื่องปรัชญา เรื่องสูงสุดของความคิดนี้เป็นจินตมยปัญญา จินตมยปัญญาเราศึกษา เราเป็นชาวพุทธ เราศึกษาพระพุทธศาสนา แล้วเราใช้ปรัชญา ตรรกะของหลักศาสนา แล้วมาใช้ปัญญากัน ใช้ปัญญากันมันก็ได้แค่นี้

แต่เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าระลึกถึงตั้งแต่โคนต้นหว้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติมา บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ ได้ชําระล้างกิเลสไปเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป ถึงรู้ว่าการทําที่มันเหลวไหล การทําที่เป็นความจริงมันแตกต่างกันอย่างใด

แล้วในสมัยปัจจุบัน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านได้ปฏิบัติตามความเป็นจริงของท่าน แล้วท่านเป็นหลักชัยของกรรมฐานเรา ท่านเป็นคนสั่งสอนวางข้อวัตรนี้ไว้ ฉะนั้น เวลาทําขึ้นมา ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นความจริงท่านถึงบอกว่า ให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน คือให้กําหนดพุทโธๆ ธัมโม สังโฆ สิ่งใดก็ได้ ขอให้จิตมันสงบเข้ามา เพื่อตัดภาระรุงรัง ตัดไอ้ความวิตกกังวล นิวรณธรรมในใจของเราให้หลุดออกจากใจของเรา ให้เหลือใจเพียวๆ ให้เหลือสมาธิ ให้เหลือสัจธรรมเพียวๆ แล้วฝึกหัดใช้ปัญญามันเข้าไปอีก เพื่อพิจารณาเป็นภาวนามยปัญญา เป็นธรรมจักร เป็นจักรในพระพุทธศาสนา ฉะนั้น มันถึงต้องพยายามทํากันไง เราพยายามทํากัน เราปูพื้นฐาน สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน

คนเราจะทํางาน ไม่รู้ว่าจะทํางานกันตรงไหน แล้วก็บอกว่าทํางานแล้วไม่ได้ผลงาน ก็เอ็งไม่ทํางานให้กับหัวใจของเอ็ง แล้วเอ็งจะเอาผลงานอะไรล่ะ เอ็งทํางานให้กับมารน่ะ ทํางานให้กับมาร ทํางานให้กับกิเลส ทํางานให้กับความคิดไง จิตมันเสวยอารมณ์มันเป็นตัณหา แล้วเราเอาตัณหานั้นไปทํางาน มันก็เอาผลงานมาให้กับมาร มาให้กับกิเลส แล้วเราก็ไม่ได้ผลงาน แล้วเราก็บอกว่าปฏิบัติแล้วไม่ได้อะไร ปฏิบัติแล้วไม่รู้อะไร

ก็เอ็งทํางานให้กับมาร เอ็งไม่ทํางานให้ธรรมจักร ให้จักรมันเคลื่อนมา ทํางานให้กับจิต ถ้าจิตมันสงบเข้ามา มันถึงตัวของมัน ถึงต้องมีพุทโธไง

พูดยาวมาก เพราะเราอ่านคําถามแล้ว ว่าบริกรรมพุทโธแล้วมีอาการอื่นแทรก แล้วพอมีอาการอื่นแทรก ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์นะ เราก็บอกว่า เออ! ถ้ามีอาการอื่นแทรก เราก็ไม่ทํา โยนทิ้งไปเลย เราไปทําอย่างอื่นดีกว่า ก็ไปทํางานให้กับมารอีกไง

เวลาทํางานให้กับมารนะ ให้กับกิเลสนี่ชอบ มันมันดี มันทําแล้วมันจับต้องได้ง่าย ถ้าทํางานให้กิเลส อู๋ย! สุดยอดๆ เวลาจะทํางานให้กับตัวเอง ให้กับจิต ทํางานให้เป็นสัจธรรม หึ! ยาก ปฏิบัติไม่รู้เรื่อง ทําแล้วไม่ได้ประโยชน์

ทํางานให้กับตัวเอง ทํางานให้กับจิตเป็นของดี กลับบอกไม่รู้เรื่อง ทํางานให้กับมาร ให้กับตัณหาความทะยานอยาก อู้ฮู! สุดยอดๆ อู้ฮู! ยอดเยี่ยม นี่ความเข้าใจผิดของสังคม

ฉะนั้น ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ เราจะแยกไม่ออกว่า พุทโธทําไม พุทโธเพื่ออะไร พุทโธแล้วได้อะไร พุทโธ ถ้าพูดถึงก็ทําความสะอาด ทําให้เราสะอาด ให้เรามีกําลัง ให้เราสดชื่น แล้วเราก็ไปวิปัสสนา

แต่ถ้าเราไม่ทําความสะอาดของเราเลย ตัวเราสกปรกโสมมเลย แล้วบอกให้ทํางานเลย เหมือนคนไข้ไม่ต้องเตรียมความพร้อม เข้าห้องผ่าตัดได้เลย เครื่องมือการแพทย์ก็ไม่ต้องอบ ไม่ต้องทําความสะอาด ใช้ได้ตลอดเวลา เป็นอย่างนั้นไหม ไม่เป็น

เครื่องมือทางการแพทย์ต้องฆ่าเชื้อ คนจะทําการผ่าตัดเขาต้องเตรียมความพร้อม เขาต้องให้ร่างกายแข็งแรง เขาต้องให้ทุกอย่าง เหมือนกัน พุทโธๆ ฆ่าเชื้อ ฆ่าความฟุ้งซ่าน ฆ่าทุกๆ อย่าง แล้วมันพร้อมแล้ว แล้วเราจะไปวิปัสสนากัน เอวัง

๒

โทสจริต

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๕ มกราคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การพิจารณาความโกรธ”

อยากให้หลวงพ่ออธิบายรายละเอียดเพิ่มเติมเรื่องวิธีการพิจารณาความโกรธค่ะ ขอบพระคุณ

ตอบ : เพราะเขาถามมาบ่อย

การพิจารณาความโกรธเนาะ โทสจริต โกรธนะ ความโลภ ความโกรธ ความหลง ถ้ารวมแล้วเป็นกิเลส เวลากิเลสคืออวิชชา อวิชชาเป็นเรือนยอดของกิเลส อวิชชาคือความไม่รู้ เวลาเคลื่อนออกมาเป็นความโลภ ความโกรธ ความหลง นี่คือแม่ทัพนายกอง ความโลภ ความโกรธ ความหลง เห็นไหม แล้วก็เรื่องความอิจฉาริษยา เรื่องต่างๆ มันจรมา สิ่งที่มันจรมา

ความโลภ ความโกรธ ความหลง มันเป็นพื้นฐาน แต่สิ่งที่ความขัดข้องหมองใจมันจรมา ถ้ามันจรมา นี่เขาเรียกว่ากิเลส ถ้าเรียกว่ากิเลสปั๊บ กิเลส ใครไปแบ่งแยกเป็นกิเลสล่ะ

คนขยันขันแข็ง คนทํามาหากิน เขาว่าอย่างนี้ไม่ใช่กิเลส นี่เป็นความเพียรชอบ ถ้าความเพียรชอบ ความเพียรชอบทางโลกก็ได้ ความเพียรชอบทางธรรมก็ได้

ความเพียรชอบในทางโลก เห็นไหม ทางโลก ความขยันขันแข็ง การทํามาหากิน นี่เป็นความเพียรชอบของเขา

พระเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา การเสียสละ ใครเสียสละได้มากขนาดไหน ใครทําความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ การเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาตลอดเวลา นั่งตลอดรุ่ง นั่งทีหนึ่งเป็นวันเป็นคืน เขาบอกอย่างนี้ทําไม่ได้ มันเป็นอัตตกิลมถานุโยค มันเป็นการทําเกินกว่าเหตุ

ความเกินกว่าเหตุ มันเกินกว่าเหตุของใครล่ะ ความเกินกว่าเหตุของใคร ถ้ามันยังอย่างหยาบๆ มันก็พอได้ แต่อย่างละเอียดลึกซึ้งของเขา เพราะความเพียรของเขาความเพียรชอบ นี่พูดถึงว่าการพิจารณาความโลภ ความโลภ ความโกรธ ความหลง

ให้อธิบายรายละเอียดเพิ่มเติมในการพิจารณาความโกรธ

ความโกรธคือโทสจริตนะ แล้วโทสะมันเกิดจากใครล่ะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกขันติบารมี คนที่อ่อนแอกว่าเรา คนที่อ่อนด้อยกว่าเราติเตียนเราได้ เราทนได้ นี่ขันติอย่างประเสริฐ คนที่เสมอเราติเตียนเราได้ คือคนเสมอเราทําอะไรกระทบกระเทือนเรา เราทนได้ อันนี้ขันติอย่างกลาง คนที่มีอํานาจเหนือกว่า คนที่เป็นผู้บังคับบัญชาเขาติเตียนเราได้ เราทนได้ นี่ขันติอย่างหยาบๆ

ขันติอย่างหยาบๆ คนที่มีอํานาจเหนือกว่าติเตียนเรา ทํากระทบกระเทือนต่อเรา ทนได้ ขันติอย่างหยาบๆ คนที่เสมอกัน เราทนได้ คนที่ตํ่าต้อยกว่า คนที่ด้อยศักยภาพกว่า แต่ติเตียนเราได้ อันนี้ขันติอย่างประเสริฐ เห็นไหม ขันติธรรม ความอดทนได้ ความทนได้

คําว่า “กิเลสๆ” กิเลสมันคืออะไร ถ้ากิเลสมันคืออะไร คําว่า “กิเลส” กิเลสมันมีตั้งแต่เรือนยอดของมันคือพญามาร พญามารมันมีไพร่พลของมัน มันมีแม่ทัพของมัน ถ้ามันมีแม่ทัพของมัน ถ้าเราไม่ไปเผชิญตัวของมัน เราได้แต่ชื่อ

ได้แต่ชื่อ เห็นไหม ศึกษา นั่นก็กิเลส นี่ก็กิเลส ทุกอย่างเป็นกิเลสหมดเลย แต่ไม่เคยเห็นตัวมันเลย เห็นแต่เวลามันขับถ่ายเอาไว้ เวลามันคิดขึ้นมา มันต้องการของมัน มันแสวงหาผลประโยชน์ของมัน มันพอใจมันแล้วมันก็สบายแล้ว มันสบาย กิเลสมันอิ่มหนําสําราญ มันก็ไปแล้ว มันไปเพลิดเพลินของมันแล้ว มันทิ้งเอาไว้แต่ความโศกเศร้า ทิ้งไว้แต่ความทุกข์ใจกับเราไง มันทิ้งเอาไว้เรายังไม่เห็นนะ ยังไม่เห็น ยังว่า “ชีวิตนี้เกิดมามันทุกข์มันยาก เราก็ทําบุญกุศลทําไมเราทุกข์ยากขนาดนี้ ชีวิตเราทําไมไม่ประสบความสําเร็จ” มันยังคิดอยู่อย่างนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะเราศึกษาธรรมะ เราได้แต่ชื่อมัน

ศึกษาก็ศึกษา สุตตันตปิฎกคือนิยาย สุตตันตะคือนิทาน นิทาน เห็นไหม เวลาเราศึกษาวินัย วินัยเป็นข้อกฎหมาย แต่สุตตันตะคือนิทาน นิทานคือว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านเล่าเรื่องอดีตชาติ เรื่องความเป็นไปของมนุษย์ เรื่องกรรม เรื่องความพยาบาทอาฆาตของสัตว์โลก นี่สุตตันตปิฎก เป็นนิทาน เราศึกษามา เราศึกษา เราได้แต่นิทาน เราได้แต่สิ่งที่เป็นคติ แต่เรายังไม่ได้ตัวมันไง ถ้าเราได้ตัวมัน

เขาบอกว่า อธิบายให้ละเอียดเรื่องพิจารณาความโกรธ

ความโกรธ สิ่งที่เราว่าเราโกรธๆ นั่นน่ะกิเลสมันขับถ่าย มันอิ่มหนําสําราญ มันไปนอนตีพุงสบายอยู่แล้ว เรายังทุกข์ยากอยู่เลย เพราะเราไม่รู้ไม่เห็นมันไง

แต่ถ้าเราจะพิจารณา เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วเราจะปฏิบัติ โทสจริต เราเป็นคนขี้โกรธ อะไรกระทบกระเทือนไม่ได้ เราก็ต้องมีสติปัญญาของเราแล้ว เรามีสติรู้ตัวอยู่กับเรานะ เรารู้ตัวอยู่กับเรา

คนเราเกิดมา เรามองคนในแง่บวก คนเกิดมา คนทุกคนเกิดมามีความทุกข์เหมือนกัน คนปรารถนาดีเหมือนกัน ทุกคนปรารถนาอยากมีความสุข ทุกคนปรารถนาดี แต่ทุกคนก็ทนแรงเร้า สิ่งเร้ากิเลสของตัวเองไม่ได้

โดยธรรมชาติของมนุษย์ทุกคนใฝ่ดีหมดแหละ แต่ใฝ่ดีแล้ว สิ่งที่ใฝ่ดี ขณะใฝ่ดีแล้วเราก็ต้องมีการกระทํา เราก็ต้องแสวงหาเพื่อปัจจัยเครื่องอาศัย เพื่อหน้าที่การงานของเรา คนที่มีจิตใจที่เขาเป็นธรรมนะ เขาทําแต่เรื่องความสุจริต ความถูกต้องดีงามของเขา เขาทําอย่างนั้นเขาก็ไม่กระทบกระเทือนใคร

แต่คนที่เขามีกิเลส คนที่เขาเห็นแก่ตัว เขาก็ปรารถนาดีเหมือนกัน แต่ความดีของเขาเอารัดเอาเปรียบคนอื่น เอารัดเอาเปรียบคนอื่น แก่งแย่งชิงดีคนอื่น เขาทําของเขาอย่างนั้นน่ะ

ถ้าเรามีสติปัญญาพิจารณาความโกรธ

เราจะบอกว่า ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านบอกว่า มันมีเหตุมีปัจจัย มีที่มาทั้งนั้นน่ะ สิ่งที่ว่าที่มาที่ไป มันมีเหตุถึงมีปัจจัย มันมีผลกระทบ มีความขัดข้องหมองใจมันถึงมีความโกรธ

ทีนี้ความโกรธ เราบอกว่าเวลามีความโกรธมันก็โกรธแล้ว เพราะมีเหตุมีปัจจัย มีการกระทบกระเทือนมาในหัวใจ มันถึงมีความโกรธ พอมันโกรธจบแล้วเราถึงว่า โอ้โฮ! โกรธแล้ว ไม่ทันความโกรธสักที เราสู้มันไม่ได้สักที เห็นไหม นี่เพราะเราขาดการฝึกฝน

เราศึกษามา เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราได้แต่ชื่อมา สุตตันตปิฎกก็ได้นิทาน นิทานคือตัวอย่าง คือแบบแผนเป็นคติธรรม ท่านบอกให้เห็นเลยว่า คนเรามันมาอย่างนี้ มีเวรมีกรรมต่อกันอย่างนี้ แล้วมันเกิดกันมามันถึงมาไฟท์กันอยู่อย่างนี้ มีความทุกข์ยากอย่างนี้

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านพูดนะ “เวรย่อมระงับด้วยความไม่จองเวร” เขาจองเวรจองกรรมเรานะ คําว่า “จองเวรจองกรรม” เขามีสิ่งใด สิ่งใดพอเราเห็นแล้วมันขัดอกขัดใจไปทั้งนั้นเลย เขาจองเวรจองกรรม

เวรย่อมระงับด้วยความไม่จองเวร เราไม่จองเวรจองกรรมกับใคร เราให้อภัยตั้งแต่ต้น สิ่งที่มันสร้างมามันเป็นอดีต นิทาน สุตตันตปิฎก เราเกิดมามันมีความบาดหมางขึ้นมา มันมีเวรมีกรรมกันมา เราอุทิศให้เขาไป เราให้อภัยให้หมด แล้วเราก็มาดูหัวใจเรา

คนเกิดมาเขาก็คิดดีทั้งนั้นน่ะ อย่างที่ว่า เขาก็คิดดี ปรารถนาดี แต่เพราะสิ่งที่จิตใจของเขาหยาบ เขาจะเอาความเลวของเขา อยากรวย อยากประสบความสําเร็จโดยฉับพลัน เขาก็ต้องแข่งดี เขาก็ต้องเอารัดเอาเปรียบ มันก็กระทบกระเทือนเราแล้ว แล้วพอกระทบกระเทือนแล้ว เราจะกระทบกระเทือนเขาไหมล่ะ

ถ้าเขากระทบกระเทือนเราแล้ว ถ้าเราขาดสติ โทสจริตมาแล้ว โทสะมันเกิด เราไม่ได้ทําอะไรผิดเลย ไม่มีสิ่งใดเลย เขากระทบกระเทือนเราหมดเลย เราโกรธด้วยความชอบธรรม จะบอกว่าเราโกรธด้วยความชอบธรรม เพราะเขาทําเรา เราโกรธด้วยความชอบธรรม เราโกรธนี่ถูกต้องหมด เพราะว่ามันมีเหตุมีผล เพราะมันกระทบกระเทือน เราถึงได้โกรธ

ถ้าพูดทางวิทยาศาสตร์ถูก แต่พูดทางธรรมผิด ผิดเพราะอะไร เพราะเราโกรธ เราจุดไฟเผาตัวเอง เราชอบธรรมตรงไหนล่ะ ชอบธรรม เราทําร้ายตัวเองนี่ชอบธรรมหรือ เราทําร้ายตัวเองนี่เราชอบธรรมไหม เขาทําร้ายเราเพราะกิเลสของเขา เขาแก่งแย่งชิงดีเพราะว่าความเห็นแก่ตัวของเขา ถ้าเราเป็นนักธรรมะ เรามีสติปัญญา นั่นน่ะกิเลส นั่นน่ะมนต์ดํา นั่นคือทําความผิด แล้วเขาทํากับคนอื่นทั่วๆ ไป แล้วเขาก็ทํากับเราด้วย ถ้าทํากับเราด้วย เรามีสติปัญญา เรามีสติ นั่นน่ะผลของมาร วิธีของกิเลส วิธีของมารกระทําอย่างนั้น แล้วเราเป็นมารด้วยหรือเปล่า

แต่ถ้าเราจะเป็นธรรมะ เราจะเป็นฝ่ายธรรม ฝ่ายเทพ ฝ่ายเทพ เราต้องให้อภัยเขา ทีนี้มันให้อภัยไม่ได้เพราะอะไรล่ะ เพราะจิตใจอ่อนแอ ถ้าจิตใจที่เข้มแข็งนะ เรามองเด็กสิ ดูเด็กไร้เดียงสาน่ารักไหม เด็กทําอะไรก็น่ารักไปหมดแหละ เรามองเขาเหมือนเด็กไร้เดียงสา เพราะเขาขาดสติ เพราะเขาไม่มีสติควบคุมเขา เรามองด้วยสายตา ด้วยสังเวชนะ ถ้าเรามีสตินะ ถ้าเราขาดสติ เราโง่กว่าเขา

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ใครโกรธใส่เรา เราโกรธตอบ เราโง่กว่าเขา”

เขาโกรธ เขามีโทสะ เขามีความโลภ ความโกรธ ความหลง เขาโดนกิเลสครอบงําแล้ว เขาต้องแสดงอาการอย่างนั้นกับเรา ถ้าเรามีสติ เรามองเด็กๆ มันไร้เดียงสา เรามีสติ เราจะมองแล้วสงสารเขาเลย

แต่ถ้าเราขาดสติ ก็เขาทําเรา เขาทําเรา เขากระทบกระเทือนเรา สิทธิเสรีภาพ ความเสมอภาค เขากระทบกระเทือนเรา เราก็ต้องตอบโต้ได้เป็นธรรมดา เห็นไหม เราโง่กว่าเขา เราโง่เพราะอะไร เพราะเราโกรธตอบไง

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดอย่างนี้จริงๆ บอกว่า ถ้ามีใครโกรธเราแล้วเราโกรธตอบเขา เราโง่กว่าเขา เพราะเวลาเขาโกรธใส่เรา เขาทํากิริยากับเรา เราเห็น แต่ถ้าเราควบคุมสติได้ เราจะเห็นเลยว่ามันน่าสังเวช มันน่าสังเวชมากนะ เขาหาเวรหากรรมใส่ตัวเขา แต่ถ้าเราโกรธตอบ เราโง่กว่าเขา

แต่ถ้าเรามีสติสัมปชัญญะ เราเห็นแล้วเราสังเวชเลยล่ะ ถ้าสังเวช เราจะภูมิใจตัวเราเลย ถ้าเราภูมิใจตัวเรา รายละเอียด นี่พูดถึงรายละเอียดข้างนอกนะ รายละเอียดข้างนอกหมายความว่าความกระทบกระเทือนกันทางสังคม แต่ถ้าเป็นรายละเอียดในใจมันเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย

รายละเอียดในใจนะ เราต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจเราสงบแล้ว ถ้าใจไม่สงบเพราะอะไร เพราะโดยธรรมดานํ้าเดือด นํ้าเดือดทุกอย่างมันเร่าร้อนไปหมด โดยธรรมชาติของเรา จิตใจมันเสวยอารมณ์ จิตของเรามันคิด มันปั่นป่วนไปหมดในใจเรานี่ ในหัวใจเรามันเหมือนโป๊ะแตก เขาต้มโป๊ะแตก ทุกอย่างต้มยําพร้อมไปหมดเลย มันก็อยู่อย่างนั้นน่ะ ความคิดเราก็เป็นอย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้าเราพุทโธๆๆ เราทําความสงบของใจเข้ามา เห็นไหม นํ้าใส ไม่ใช่โป๊ะแตก โป๊ะแตกมันมีเครื่องแกง มันมีกุ้งหอยปูปลาต้มเดือดเลย นี่ความจริงเป็นแบบนั้น

ถ้าจิตเราสงบเข้ามา ถ้ามันสงบเข้ามา นํ้า นํ้าที่ใสสะอาดกับนํ้าที่ทําเป็นอาหารมันแตกต่างกัน จิตใจของคนธรรมชาติมันเป็นแบบนั้น ถ้าจิตสงบเข้ามามันเป็นเอกเทศเข้ามา ถ้าเอกเทศเข้ามาแล้ว ปุถุชน กัลยาณปุถุชน

ถ้าเป็นกัลยาณปุถุชนนะ เราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นั่นในการพิจารณากาย ถ้าการพิจารณาปล่อยสักกายทิฏฐิ ถ้ามันพิจารณาบ่อยครั้งเข้า มันสํารอกมันคายออก สักกายทิฏฐิความเห็นผิด สังโยชน์มันขาดไป

พิจารณาซํ้าเข้าไปนะ ถ้าจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมได้ตามความเป็นจริง มันจะเห็นของมันตามความเป็นจริง แล้วพิจารณาไปถึงที่สุดแล้วมันจะกลับสู่สถานะเดิมของมัน มันจะเป็นธาตุ กายกับใจแยกออกจากกันตามความเป็นจริง

ถ้าจิตสงบมากขึ้นไปเป็นมหาสติ มหาปัญญา จะไปเห็นอสุภะ ถ้าเห็นอสุภะ ปฏิฆะ โกรธมันอยู่ตรงนี้ ความโกรธมันอยู่ที่ปฏิฆะ นี่ปฏิฆะ กามราคะ

ถ้ามีกามราคะ ถ้าไม่ถูกสเปก เราจะชอบไหม ถ้าไม่ถูกสเปกเรา เราไม่ชอบหรอก แต่ถ้าสเปกของเรา คือว่าข้อมูลของเรา ใครกระทบกระเทือนไม่ได้ โกรธมาก โกรธมาก ความโกรธมันอยู่ตรงนี้ไง ความโกรธคือเหมือนกับงู เขาตีหางงู งูมันจะดิ้นมากเลย ตีขดหางงู งูมันจะย้อนมากัด

หัวใจของเรา ถ้ามีอะไรไปกระเทือนมัน ปฏิฆะ คือสิ่งนี้มันถนอมรักษาของมัน เห็นไหม ความโลภ ความโกรธ ความหลง อวิชชาคือพญามาร ความโลภ ความโกรธ ความหลงคือกามราคะ สิ่งที่กามราคะ แม่ทัพมันอยู่ตรงนี้ ถ้าอยู่ตรงนี้ นี่ไง

เราจะบอกว่า ถ้าความโกรธจากภายใน คนจะละความโกรธได้ นักปฏิบัติทั่วๆ ไป คนที่ปฏิบัติใหม่ๆ จะพูดอย่างนี้บ่อยมาก “แต่ก่อนนั้นผมเป็นคนที่โกรธมาก ผมเป็นคนที่โมโหมาก เมื่อก่อนนั้นผมเป็นคนกินเหล้าเมายามาก เดี๋ยวนี้ผมปฏิบัติธรรม ผมเลิกหมดเลย ผมเก่งหมดเลย”

นั่นน่ะมันยังไม่โดนสิ่งใดไปกระทบกระเทือนใจดํา ถ้ากระทบกระเทือนใจดํา ไอ้ที่ว่าหายโกรธแล้ว เดี๋ยวนี้ไม่โกรธแล้ว เดี๋ยวนี้เป็นคนดีแล้ว มันก็แสดงออก คือความโกรธนี้ซุกไว้ใต้พรมไง เราเอาความโกรธนี้เก็บไว้โดยมารยาทสังคม

โทสจริต เราเป็นคนโทสจริต เราก็มีจริต สิ่งใดกระทบ เราจะโกรธง่าย ความโกรธนั้นมันจะแผดเผาเรา ด้วยการศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นประเพณีวัฒนธรรม มันมีมารยาททางสังคม เราก็เก็บกันไว้ เราฝึกหัดกันไว้ ฝึกหัดกันไว้มันก็เป็นมารยาทสังคม มันเป็นจริตเป็นนิสัยเท่านั้นน่ะ แต่ถ้าพูดถึงว่าโทสจริต ความโกรธที่จะฆ่ามัน จะทําลายจริงๆ มันต้องไปทําลายขั้นที่อสุภะ

ปฏิฆะ กามราคะ ปฏิฆะคือข้อมูลของใจ ปฏิฆะคือจิตใจที่มันชอบ มันไม่ชอบ คือสิ่งที่มันเก็บของมันไว้นั่นน่ะ ถ้ามันขัดใจมัน มันก็เกิดกามราคะ มันก็เกิดโทสะ ถ้ามันถูกใจ มันหลงไป มันก็เกิดกามฉันทะ มันเป็นรายละเอียดภายใน

ฉะนั้น เราจะบอกว่า เราปฏิบัติแล้ว เราเป็นชาวพุทธแล้ว ความโกรธมันจะหายไป มันไม่ใช่ซักผ้า ซักผ้า ผ้าเอามาซักมันก็สะอาด เราจะซักฟอกหัวใจมันสะอาดจริงได้อย่างนั้นไหมล่ะ ถ้ามันสะอาดได้จริงอย่างนั้น ถ้ามันเป็นได้จริงอย่างนั้น มันทําได้จริงนะ มันจะรู้จริง ถ้ารู้จริงแล้วมันจะเข้าใจเรื่องนี้หมดเลย เข้าใจเรื่องนี้จริงๆ นะ เราจะไม่จุดไฟเผาตัวเราเอง เราจะไม่ทําร้ายเรา

ถ้าเราทําร้ายเรา ทําร้ายตรงไหน

ถ้าจิตใจเราฟุ้งซ่าน เราก็มีแต่ความทุกข์ความยาก ถ้าจิตใจเราปล่อยวาง เราก็มีความสุขของเรา แล้วถ้ามันปล่อยเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา ปล่อยสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส มันเข้าใจตามหมดแล้ว สักแต่ว่า มันรู้มันเห็นตามความเป็นจริงของมัน แล้วถ้ามันรู้ของมัน ดูสิ กามราคะปฏิฆะอ่อนลง แล้วถ้ามันไปเห็นอสุภะ ถ้ามันทําลายที่นั่น มันยิ่งสังเวชใหญ่ มันสังเวชแล้วมันจะรักษาใจของตัวเอง

ถ้าใจของตัวเอง ถ้ารักษาใจตัวเอง เห็นไหม จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส รักษาแล้วมันจะผ่องใสของมัน ผ่องใสคืออวิชชา ผ่องใสคือส่งออก ผ่องใสคือพลังงานที่มันคลายตัว มันคลายตัวออกไป มันก็ออกไปเป็นธรรมชาติของมัน ถ้าเข้าไปตามความเป็นจริงแล้วมันจะเห็นตามความเป็นจริงอย่างนั้น

ฉะนั้น ความโกรธมันจะละได้ต่อเมื่อทําลายกามราคะปฏิฆะ ถ้ามันยังทําลายปฏิฆะกามราคะไม่ได้ มันจะมีของมัน ถ้ามีของมัน

ทีนี้เราเป็นโทสจริต โทสะของเรา เราจะมีความโกรธง่าย มีสิ่งต่างๆ ง่าย วิธีการแก้ นี่เขาบอกให้บอกรายละเอียด

วิธีการแก้ เราก็สรรพสัตว์ ทุกคนรักตัวเอง เขาก็รักตัวของเขา เราก็รักตัวของเรา ถ้าตัวของเรา เรารักตัวของเรา ถ้าเรารักตัวของเรานะ มันมี ๒ ประเด็น ประเด็นคือรักกันทางสังคม สังคมก็เสมอภาค แต่ถ้าประเด็นทางธรรม เรารักเราจริงหรือเปล่าล่ะ ถ้าเรารักเราจริง เราต้องดูแลรักษาใจของเรา ถ้าเรารักษาใจจริง เพราะใจมันมีคุณค่าที่สุด

ทรัพย์สมบัติเราหามาเป็นมรดกตกทอดให้กับลูกหลานมันไป ถ้าเราได้ใช้ได้สอยก็เป็นประโยชน์กับเรา นี่เป็นทรัพย์สิน ทรัพย์สินทางโลกที่เราหามา แต่บุญกุศลคุณงามความดีของเรา ถ้าคุณงามความดีของเรา เรารักษาใจของเรา คําว่า “รักตัวเองจริง”

ถ้ารักตัวเองไม่จริงมันรักแต่ปาก รักโดยกิเลส รักโดยโทสจริตมันหลอก ถ้าโทสจริตมันหลอกนะ “เรารักตัวเอง เราต้องประสบความสําเร็จทุกๆ อย่าง” ประสบความสําเร็จมันตะครุบเงา ไอ้นี่มันเป็นสมบัติของโลก เป็นสมบัติสาธารณะ ไม่เป็นสมบัติของใครเลย มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ มีนินทาสรรเสริญ เป็นโลกธรรม ๘ มันมีสภาวะไหนมันก็เสื่อมเป็นธรรมดา มันไม่มีอะไรเป็นของจริงเลย

แล้วคิดดูสิ ถ้าเรารักตัวเราเอง เราเอาของปลอมไหม ได้แบงก์ก็อยากได้แบงก์จริง ถ้ามีเพชรนิลจินดาก็อยากได้เพชรจริง ไม่อยากได้เพชรเก๊ ทุกคนอยากได้ของจริงหมดเลย แต่เวลาบอกว่ารักตัวเอง แต่ไปเอาสิ่งที่เป็นสมบัติสาธารณะ สมบัติของโลก ไม่ใช่สมบัติของเรา

สมบัติของเรา นี่ไง สติปัญญานี่ไง สติปัญญาถ้ามันทัน สิ่งที่ว่าโทสจริตจะเกิดไม่ได้เลย ถ้าเรามีสติปัญญาเท่าทันตลอดเวลา โทสะจะเกิดได้อย่างไร จะมีสิ่งใดกระทบก็รู้เท่าหมด สิ่งนี้กระทบเพราะเขาทําๆๆ เขาทํา ไม่ใช่เราทํา เขาทํา ถ้าเขา มันอยู่ห่างไกลมาก ไม่ใช่เราใช่ไหม เห็นไหม ถ้ามีสติปัญญา

เราจะบอกว่า เราจะดีขนาดไหนนะ สิ่งที่การกระทบกระเทือนกันที่จะไม่มีเลย ไม่มี จะดีขนาดไหน จะเป็นเทวดา จะสะอาดบริสุทธิ์ขนาดไหน อยู่กับสังคม โดนอยู่แล้ว สิ่งกระทบที่ไม่กระทบเลย ไม่มี

ฉะนั้น ถ้ามันจะกระทบใช่ไหม เรามีสติใช่ไหม เขา เขาทํา เขากระทบ เรามีสติปัญญาพร้อม มันไม่ถึงเราไง มันตกอยู่เท่านั้นน่ะ มันไม่ถึงเรา

แต่ถ้าเราขาดสติ เขาไม่ได้กระทบหรอก เราไปเอามาเอง ทําไมวันนี้ไม่มีใครด่าเราเลย ทําไมวันนี้ไม่มีใครนินทาเราเลย อู๋ย! มันไปกว้านมาเอง เห็นไหม แต่ถ้ามีสติ เขาทํา ไม่ใช่เราทํา เขาทํา มันอยู่ข้างนอกนั้น เขาทํา ถ้าเขาทํา

หลวงตาท่านสอนว่า ในโลกนี้คนโง่มากกว่าคนฉลาด

ทีนี้คนโง่เขาทําอะไรโดยขาดสติ เขาทําอะไรโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ คนโง่ทําอะไร เพราะคนโง่ทํา ไม่มีประโยชน์อะไรกับเราหรอก

แต่ถ้าคนฉลาด คนฉลาดคือคนที่มีปัญญา คนฉลาดคือคุณลักษณะของผู้นํา เขาเห็นถูกเห็นผิด เราถูกผิดได้ ถ้าคนฉลาดเขาบอกว่าเราถูกเราผิด เราควรพิจารณา ถ้าพิจารณาแล้ว สิ่งใดถ้ามันเป็นความจริง เราผิดพลาดจริง เราก็แก้ไข นี่คนมีปัญญาพูด ถ้าเรามีสติปัญญา เราเอาสิ่งที่คนมีปัญญามาเป็นคติธรรม เป็นสิ่งที่เราจะแก้ไขตามนั้น คนฉลาดพูดต้องฟัง

เขาทําๆ นี่คนโง่ คนโง่เขาทําก็เรื่องของเขา ติฉินนินทา โลกธรรม ๘ แต่ถ้าคนฉลาด ทําไมเราใช้ชีวิตแบบนี้ ทําไมเราปล่อยให้วันเวลาผ่านไปโดยที่เราไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย ต่อไปก็จะเป็นไม้ใกล้ฝั่ง รอแต่ที่มันจะพังทลายลงสู่แม่นํ้านั้นเท่านั้น

ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด เราให้วันเวลาผ่านไปๆ โดยบอกว่า เรามีหน้าที่การงาน เราต้องรับผิดชอบ เราต้องมีทุกอย่าง

มี มีทั้งนั้นน่ะ แต่เราหายใจอยู่หรือเปล่า ถ้าเราหายใจอยู่ เรามีสติสัมปชัญญะพร้อมกับลมหายใจเข้าออกของเรา จิตใจเราก็มีที่พึ่ง งานก็ส่วนงาน จิตก็ส่วนจิต เราทําหน้าที่การงานไป แต่เราก็มีสติปัญญาดูแลหัวใจของเราไป ถ้าเรามีสติปัญญาดูแลหัวใจ ทํางานก็ไม่เหนื่อยด้วย ทํางานไป หัวใจมันไม่เหนื่อยไง

ร่างกายอ่อนเพลีย นอนก็หาย พักผ่อนก็หาย แต่เวลาหัวใจมันทุกข์ยากขึ้นมา มันพักผ่อนอย่างไรมันก็ไม่หาย แต่ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา มันหายได้ นี่ทรัพย์สมบัติมันอยู่ที่นี่ ถ้าเราว่าเรารักตัวเราจริงไง รักตัวเราจริง เราเกิดมาจากไหน มาทําไม แล้วตายแล้วไปไหน

เวลาเกิดมา เห็นไหม เกิดก็มีพ่อมีแม่นี่ไง เราก็มีความกตัญญูกตเวที ก็รักษาดูแลพ่อแม่นี่ไง ให้ชีวิตนี้มาไง ให้ชีวิตนี้มาเพื่อชีวิตนี้มาค้นคว้าความจริงของเราไง ถ้าเราค้นคว้าความจริง ชีวิตเราก็ได้ด้วย แล้วเรายังมีสมบัติของคนดี กตัญญูกตเวทีเป็นสมบัติของคนดี นี่เป็นเครื่องหมายบอกถึงความเป็นคนดี

คนดี พ่อแม่ให้ชีวิตมา ทําไมไม่กตัญญู ครูบาอาจารย์ให้ความรู้มา ทําไมไม่กตัญญู อยู่กับสังคม สังคมเขาเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่เรา ทําไมเราไม่กตัญญู แต่ถ้าคนเขาเบียดเบียนเราล่ะ เบียดเบียนเรา เราก็มีสติปัญญารักษาใจเรา เราจะเอาแต่ความดี ไม่มีหรอก ในโลกนี้ คนรักเท่าผืนหนัง คนชังเท่าผืนเสื่อ ถ้าเราทําแค่นี้ได้ มันก็เป็นความดีกับเรา

นี่เขาว่าการพิจารณาความโกรธไง นี่โทสจริต

ถ้าโมหจริต มันก็ลุ่มหลงไป โลภะมีแต่จะโลภ จะเอา อยากได้ อยากดี อยากเด่น มันเป็นจริตของคน ทีนี้ว่าถ้าเป็นโทสจริต โทสจริตนี่ธาตุไฟ พูดถึงธาตุไฟ เดี๋ยวจะไปข้างหน้า

ธาตุไฟ ธาตุดิน คนแข็งแรงนี่ธาตุดิน ธาตุไฟนะ คนจะคิดได้เร็ว แต่ความคิด พลังงานมันแผดเผาตัวเราเอง คนที่ฉลาดๆ ส่วนใหญ่แล้วมีแต่ความร้อน เพราะมันฉลาดมาก ธาตุไฟ โทสจริต โมหจริต ไอ้นี่มันเป็นเรื่องของธาตุนะ

เรื่องธาตุมันก็พันธุกรรมของเรานี่แหละ พันธุกรรมของจิต จิตมันได้พัฒนาของมันมา มันเป็นอย่างนี้มา จิตมันเวียนว่ายตายเกิด ความสะสมของวัฏฏะ จิตนี้เวียนว่ายตายเกิด ทีนี้เวียนว่ายตายเกิด ทําดีขนาดไหน ทําดีก็ได้ดี ทําชั่วก็ได้ชั่ว

เวลาเราเกิดมา เกิดมาแล้วแต่สถานะ แม้แต่ชีวิตหนึ่งยังลุ่มๆ ดอนๆ เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย ชีวิตเป็นแบบนี้ จิตก็เหมือนกัน จิตมันเป็นมากกว่านี้ แม้แต่ชีวิตหนึ่ง ๑๐๐ ปี มันหมุนเวียนขนาดไหน แล้วในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย มันหมุนในวัฏฏะมันถึงพัฒนามาแบบนี้ แล้วเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ธรรมโอสถทําให้เรามีที่พึ่ง

คนเจ็บไข้ได้ป่วยก็ไปโรงพยาบาล ไปหาหมอ รักษาเพื่อหายเจ็บไข้ได้ป่วย จิตใจเราป่วย จิตใจเรามีกิเลสตัณหา เพราะกิเลสพาให้เกิด เรามีธรรมโอสถคอยรักษาคอยดูแล อันนี้เรามีสติ เห็นไหม ถ้าเรารักตน เอาตรงนี้

ทางโลกบอกว่า “ไม่ได้ เราเกิดมาเป็นคน หน้าที่การงานเราต้องทําให้ประสบความสําเร็จ มันจะมีเกียรติศัพท์เกียรติคุณไป”

โลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ ดูสิ สิ่งที่แล้วแต่มุมมองของใครเขาจะชื่นชมใครว่าใครเป็นรัฐบุรุษของเขา ใครเป็นฆาตกร เขาว่าของเขากันไป ไอ้นี่มันเป็นเรื่องของโลก แต่เรารู้ของเรา

นี่พูดถึงว่าโทสจริตเนาะ แก้อย่างไร แก้อย่างไรก็แก้อย่างที่พูดมานี่ ฉะนั้น อันนี้จบ

ถาม : เรื่อง “กระบวนธาตุ”

หลวงพ่อ : คําถามนี้เขายกเลิก เขายกเลิกแล้วนะ ยกเลิกเพราะอะไร เพราะเขาถามมา พูดถึงธาตุ ยกเลิกด้วยคําถามนี้

ถาม : เรื่อง “ยกเลิกคําถามที่แล้ว”

เข้าใจแล้วค่ะ จากแพทย์แผนไทย ขอบคุณค่ะ

ตอบ : คือเขาไปศึกษาไง ศึกษาเรื่องธาตุ เห็นไหม เรื่องธาตุไฟ ธาตุลม เรื่องธาตุ ๔ เรื่องของแพทย์แผนไทยมันก็อีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น ถ้าเรื่องของเรานะ เรื่องโทสะ เรื่องโมหะ นั่นเรื่องของเรา ถ้าเรื่องความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นเรื่องของเรา ถ้าเรื่องธาตุมันก็เป็นแพทย์แผนไทย แพทย์แผนไทยเขาดูแลรักษาของเขา นี่ก็เป็นวิชาชีพอันหนึ่ง แต่เวลาเราปฏิบัติของเรา ในพระพุทธศาสนา ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕

ธาตุ ๔ ดิน นํ้า ลม ไฟ ถ้าดิน นํ้า ลม ไฟ มันเป็นวิทยาศาสตร์ ร่างกายของมนุษย์เป็นวิทยาศาสตร์เลย แล้วธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ คือรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ นี่พระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนถึงกายกับใจ

ถ้ากายกับใจ เห็นไหม เวลาร่างกาย เราก็รักษาไปตามทางการแพทย์ ถ้าจิตใจของเรา จิตใจเรารักษาโดยธรรมโอสถ ถ้าจิตใจเรารักษาโดยธรรมโอสถ นี่ไง เราเกิดเป็นชาวพุทธ ถ้าพระพุทธศาสนาเป็นอย่างนี้

แต่ถ้าเป็นไสยศาสตร์ล่ะ เป็นการถือผีล่ะ เป็นการนับถือในลัทธิศาสนาอื่น ความเชื่อแตกต่างหลากหลาย ถ้าความเชื่อแตกต่างหลากหลาย เราเกิดมา ดูสิ พระพุทธศาสนาเผยแผ่เข้ามาในสุวรรณภูมิ ในสุวรรณภูมิเขาถือผีอยู่แล้ว ในสุวรรณภูมิบางพื้นที่มีพราหมณ์เข้ามาก่อน พราหมณ์คือฮินดู ฮินดูเขามีมาตั้ง ๓,๐๐๐-๔,๐๐๐ ปี มีก่อนพระพุทธศาสนา มันมีพราหมณ์ พราหมณ์มีอยู่แล้ว ดูสิ โล้ชิงช้า พราหมณ์ทั้งนั้นน่ะ

แต่เวลาพระพุทธศาสนาเข้ามามันก็มีพระพุทธศาสนาผสมกับพราหมณ์ พระพุทธศาสนาเข้าไป มหายาน พระพุทธศาสนาไปในทางทิเบต นั่นเขามีมหายานของเขา เขามีผีของเขา นี่พระพุทธศาสนาเข้าไปเขามีศาสนาดั้งเดิม

นี่ก็เหมือนกัน ในเมืองไทย เราบอกว่า ทางธาตุ แพทย์แผนไทย แพทย์แผนไทยมันก็มีมาแต่โบราณ ทีนี้แพทย์แผนไทยมันก็พูดถึงทางการแพทย์

แต่ถ้าในพระพุทธศาสนา เราจะบอกว่า ถ้าพระพุทธศาสนานะ พระพุทธศาสนา วิทยาศาสตร์ พุทธศาสตร์ ไอ้นั่นวิทยาศาสตร์ แล้วทางโลกล่ะ โลกก็เป็นสมมุตินะ โลกสมมุติ สมมุติของโลก โลกเป็นไปของโลก แล้วเราเกิดมากับโลก พอเราเกิดมากับโลก เราเป็นชาวพุทธ พอเราเป็นชาวพุทธ เราจะศึกษาพระพุทธศาสนา ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ที่เข้าถึงสัจจะ ไม่เข้าถึงสัจจะความจริง

แม้แต่ในปัจจุบันนี้ พูดไปแล้วมันสะเทือนเนาะ เวลาพระหมอดู พระเป็นหมอ พระเป็นอะไรอย่างนี้ เพราะในพระพุทธศาสนาสอนเรื่องติรัจฉานวิชา วิชาทําให้เนิ่นช้า พระพุทธศาสนาสอนเรื่องอริยสัจ ให้เข้าสู่สัจจะความจริง

แต่ถ้าพูดถึงติรัจฉานวิชา มันเป็นวิชาทําให้เนิ่นช้า วิชาอย่างนั้นมันเป็นประโยชน์ไหม มันเป็นประโยชน์เพราะอะไร เพราะมันเป็นการเกื้อกูลกัน ทางการแพทย์ ทางการดูฤกษ์ดูยาม ทางโลกเขาถือว่าสิ่งนั้นเป็นการช่วยเหลือสังคม

แต่ถ้าเป็นทางพระพุทธศาสนา ถ้าพูดถึงศาสนา กรรมฐานเลยนะ ติรัจฉานวิชา ดูฤกษ์ดูยามต่างๆ กรรมฐานถือว่าไม่เกี่ยวกับพระพุทธศาสนาเลย ถือว่าอยู่วงนอกเลย นี้พูดถึงขนาดถือฤกษ์ถือยามนะ แต่นี้เราไปถึงแพทย์แผนไทยเลย

เราจะพูดว่า ถ้าเราเป็นชาวพุทธ ถ้าเป็นชาวพุทธตามประเพณี ไปวัดทั่วไปก็ต้องทําตามประเพณี แม้แต่ประเพณีแต่ละภาคก็ไม่เหมือนกัน เพราะว่าพระพุทธศาสนาเข้าไปในที่ใด ในที่ลุ่ม การคมนาคมทางนํ้าก็อย่างหนึ่ง ในป่า ในเขา ในที่ดอน ดูพระสิ ความเป็นอยู่ของพระก็แตกต่างกันไป มันอยู่ที่การคมนาคม อยู่ที่ความเป็นไปของพื้นที่ อันนั้นถ้าเรามองตรงนั้น มองตรงนั้นนี่เป็นสิ่งปลีกย่อย แต่ถ้าเราเอาความจริง อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เขาทําจริงหรือเปล่า เขามีมรรคหรือเปล่า เป็นจริงหรือเปล่า

ดูสิ สุภัททะที่ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะนิพพานไง เขามีปัญญามาก เขาศึกษาทางลัทธิต่างๆ มามาก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะนิพพาน เขาถือตัวถือตนว่าเขามีปัญญามาก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะนิพพานคืนนั้น ข่าวมันมา ถ้าวันนี้เราไม่ไปพบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะไม่ได้พบอีกแล้ว เขาถึงไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระอานนท์ไม่ให้เข้า กันไว้เลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าให้เข้ามา ปล่อยเข้ามา

พอปล่อยเข้ามา เพราะว่าเขาเป็นคนที่มีปัญญามาก ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากําลังจะนิพพานนะ ถามเลยว่า ในลัทธิศาสนาต่างๆ คือว่าในศาสนาในสมัยพุทธกาลที่เขาเผยแผ่อยู่ เขาว่าอันนั้นสุดยอดๆๆ ทั้งนั้นเลย แล้วไปถามพระพุทธเจ้าว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีความเห็นว่าอย่างไร

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ศาสนาไหนไม่มีเหตุ ศาสนานั้นไม่มีผล”

ศาสนาไหนไม่มีมรรค มรรคคืออะไร มรรค เห็นไหม งานชอบ เพียรชอบ สติชอบ ระลึกชอบ งานชอบ ความชอบธรรมไม่มี ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล

ฉะนั้น เขามีปัญญามาก เขาโต้ตอบกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเราเวลาน้อย จะตายอยู่แล้ว ให้พระอานนท์บวชคืนนั้น เพราะเขามีปัญญามาก แล้วให้ดําเนินการตามที่มรรค ๘ คืนนั้นเขาเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาเลย เป็นพระอรหันต์องค์สุดท้ายที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้สอนเอง

นี่ไง ถ้าพูดถึงว่า ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล แม้แต่สมัยพุทธกาลก็มีแบบนี้ นี้เราเกิดมา เราเกิดมาเป็นมนุษย์ ฉะนั้น ว่าตอนนี้ศาสนสัมพันธ์ เขาบอกว่า ต้องเคารพความเห็น ศาสนาไหนก็ต้องเคารพความเห็น

ทุกศาสนาสอนให้เป็นคนดี ใช่ ทุกศาสนาสอนให้เป็นคนดี แต่ดีกับโลกไง ดีกับความเป็นมนุษย์ไง แต่พระพุทธศาสนาสอนให้เป็นคนดีด้วย สอนให้จิตใจนี้หลุดพ้นจากกิเลสด้วย สอนให้จิตใจพ้น จิตใจถ้ามันมีสติมีปัญญา มันจะพ้นจากอวิชชาความไม่รู้ในหัวใจ พระพุทธศาสนาสอนที่นี่ ถ้าสอนที่นี่ขึ้นมาแล้ว แพทย์แผนไทย ดูฤกษ์ดูยาม มันเป็นการดํารงชีวิต มันเป็นเรื่องเปลือกๆ มันเป็นเรื่องของสังคม มันเป็นเรื่องของความเป็นอยู่ มันไม่ใช่เรื่องของจิตวิญญาณเลย

ถ้าเรื่องของจิตวิญญาณ เกิด เกิดมาอย่างไร ทุกคนก็สงสัยใช่ไหม ทุกคนถามเลย “หลวงพ่อ เมื่อชาติที่แล้วผมเป็นอะไร แล้วตอนนี้ผมเป็นอะไร”

ก็เป็นมึงอยู่นี่ มึงไม่รู้จักตัวมึงหรือ แล้วตายแล้วมึงจะไปไหนล่ะ

“แล้วตายผมจะไปไหนล่ะ”

อ้าว! ก็ทําดีทําชั่วไง

แต่ถ้าเอ็งภาวนาไปแล้วนะ พอจิตสงบมันก็ทึ่งแล้ว พอจิตมันสงบ โอ้โฮ! จิตมันสงบนะ เราเป็นอย่างนี้เอง ความสุขเป็นอย่างนี้เอง แล้วถ้าจิตเวลามันออกใช้ปัญญา ออกเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกับสุภัททะไง “ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล”

เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นี่ไง สติปัฏฐาน ๔ มันเป็นมรรค พอมรรคมันเดิน ธรรมจักรมันเคลื่อน

ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล แต่ของพวกเรา ถ้ายังจิตสงบไม่เป็น ไม่เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันก็ไม่มีมรรคเหมือนกัน มันจะมีมรรคต่อเมื่อจิตเราสงบ เราไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นั่นน่ะมรรคมันเคลื่อน นั่นน่ะปัญญามันเกิด นี่ภาวนามยปัญญา

ที่บอกว่าภาวนามยปัญญา ที่เขาบอกว่า “สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญาเป็นอย่างไรไม่รู้ มันมาอย่างไรก็ไม่รู้ มันไม่น่ามีอยู่จริง มันควรจะแบบว่ามันเพิ่มเติมเข้ามาโดยภายหลัง”

แต่ความจริงตัวนี้แหละตัวหลักเลย ตัวนี้ ภาวนามยปัญญามันจะเป็นความจริงเลย ถ้ามันเห็นตามความเป็นจริง เห็นไหม เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มรรคมันเป็นความจริงของมัน ถ้าความจริงของมัน มันพิจารณาของมัน มันแยกแยะของมันตามความเป็นจริงของมัน มันก็เกิดผล ถ้ามันเกิดผล

นี่ไง ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ถ้าศาสนาไหนมีมรรค มรรค พุทธศาสน์มันต้องเป็นอย่างนี้ ถ้าพุทธศาสน์เป็นอย่างนี้ปั๊บ ไอ้สิ่งที่เราเห็นมันเป็นที่ว่าศาสนานี้เข้ามาในสุวรรณภูมิ สุวรรณภูมิมันมีความเชื่อ ลัทธิความเชื่ออยู่ดั้งเดิม ถ้าลัทธิความเชื่ออยู่ดั้งเดิม ศาสนาเข้ามาแล้วมันก็บวกเข้าไป แล้วเราจะเอาความจริง

ความเชื่อดั้งเดิมมันก็มีอยู่แล้ว ศาสนาแรกของโลกคือศาสนาถือผี ถือจิตวิญญาณ อะไรก็แล้วแต่ ถือจิตวิญญาณ แล้วมีลัทธิต่างๆ ขึ้นมาก็เพิ่มเติมขึ้นมาๆ

แต่พระพุทธศาสนา ถ้ามีครูมีอาจารย์อยู่ตามความเป็นจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางอริยสัจตามความเป็นจริง เราก็เข้าสู่สัจธรรม มีคนชี้นําได้ แต่ถ้าต่อไปแล้วมันเป็นจินตนาการ เป็นการจินตนาการ เป็นการคาดหมาย มันจะเข้าถึงใกล้ๆ ผีแล้วล่ะ ใกล้ๆ การคาดเดา มันก็เป็นไปเรื่อย นี่พูดถึงความเป็นไปนะ

แต่ทีนี้คําถามนี้เราเห็นว่า ทั้งๆ ที่ศาสนามันก็มั่นคง ทั้งๆ ที่ในการปฏิบัติมันก็มี แต่เราไปเห็นเอง เราก็เลยมีความคิดไปเอง มันเป็นเรื่องของแพทย์แผนไทย คําพูดมันคําเดียวกัน ธาตุเหมือนกัน ธาตุ ๔ เหมือนกัน แต่เวลาธาตุ ๔ เขารักษาธาตุ เขาดูแลธาตุ

แต่เวลาพระพุทธศาสนาเขาให้เห็นธาตุ ๔ ตามความเป็นจริง มันเป็นไตรลักษณ์ มันมีการทําลายให้จิตใจมันพิจารณาปล่อยวางของมัน

เห็นไหม ธาตุเหมือนกัน แต่เห็นจากความเป็นจริงจากภายใน เห็นกายมันแปรสภาพ มันเน่ามันเปื่อย มันพุมันพองไป มันทําลายกันโดยมรรค โดยมรรคหมายถึงว่าโดยความเห็นจากภายใน นี่มันแตกต่างกัน พอมันแตกต่างกัน มันก็เข้าใจได้ว่ามันแตกต่างกันอย่างไร

แต่ถ้าเรายังเข้าใจไม่ได้ เราก็คิดว่ามันจะเป็นธาตุ ๔ เหมือนกัน คือคําพูดเหมือนกัน อย่างเช่นลัทธิศาสนาอื่นเขามีศีลเหมือนกัน เขาก็มีศีล ทุกศาสนาบอกว่าสอนทําสมาธิ ทุกศาสนาเขาก็มีภาวนา ทุกศาสนาเขามีทั้งนั้นน่ะ แต่ความดีของเขาเป็นความดีโลก ความดีอยู่กับโลก

แต่พระพุทธศาสนาพูดถึงความดีโลกด้วย ความดีโลกหมายถึงว่า บริษัท ๔ สอนให้เสียสละทาน สอนให้มีความสามัคคีกัน สอนให้อยู่ร่วมกัน นี่ทางโลก

แล้วถ้าใครมีจิต พอเทศน์ไปแล้ว อนุปุพพิกถา ให้เรื่องทาน เรื่องศีล เรื่องภาวนา เรื่องศีล เรื่องทาน เรื่องเนกขัมมะ แล้วพอจิตสมควรแก่การงาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงเทศน์อริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เทศน์อริยสัจ จิตใจที่มันมีวุฒิภาวะแล้ว มันเข้าใจได้แล้ว พอพูดแล้วมันเข้าใจได้ แล้วมันพิจารณาต่อเนื่องกันไป มันภาวนาขึ้นไป เราถึงเป็นอริยบุคคลไง ปุถุชน กัลยาณปุถุชน แล้วมันเป็นอริยบุคคล แล้วจิตใจมันพ้นไป มันพ้นไปทั้งๆ ที่เป็นมนุษย์นี่ พ้นไปทั้งที่รู้อยู่นี่ ถ้าพ้นอย่างนี้ นี่ถ้ามันเกิดสัจจะเกิดความจริงมันเป็นแบบนี้ ฉะนั้น ถ้าเป็นแบบนี้แล้วเราจะเข้าใจ แล้วก็ไม่เผลอเขียนมาไง

พอเขียนเสร็จแล้วก็นึกได้ มันเป็นแพทย์แผนไทย มันไม่ใช่เรื่องศาสนา แล้วก็ยกเลิกคําถาม เอวัง

๓

รู้เฉพาะเรา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ความตายและความฝัน”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับ ผมได้ฟังธรรมหลวงพ่อมาสักระยะหนึ่งแล้วครับ ครั้งนี้เป็นครั้งแรกที่ผมขอกราบเล่าถวายและเรียนถามเรื่องการภาวนา อาจจะยาวหน่อยครับ ขอความเมตตาท่านหลวงพ่อด้วยครับ

๑. ระยะนี้ขณะภาวนามักมีเรื่องเกี่ยวกับคนตาย ความตาย โลงศพบ้าง แว็บเข้ามา ผมจึงจับมาเทียบเคียงกับตัวผมว่า ผมก็ต้องตายเหมือนคนที่แว็บเข้ามาในใจขณะนั้น ผมสังเกตว่า การจับความตายมาคิดทําให้จิตผมสงบเร็ว และละเอียดกว่าวิธีอื่นที่ผมเคยทํามาครับ

ผมก็คิดไปคิดมาอยู่ในวงที่ว่าผมเองต้องตาย เนื่องจากคิดแต่ละครั้งจะไม่เหมือนกัน จะคิดไปตามเงื่อนที่รู้ ที่สงสัยขึ้นมาในขณะนั้น ปรากฏว่าเมื่อจิตหยุดพิจารณา จิตจะว่างโล่ง ไม่มีอะไร มีแต่รู้เท่านั้นครับ แล้วก็มีความรู้สึกสะเทือนใจ เศร้าๆ หดหู่ๆ ครับ สักครู่ก็มีอาการเหนื่อย ทั้งๆ ที่นั่งอยู่เฉยๆ ผมจึงบริกรรมใหม่ครับ ความว่างที่มีแต่รู้ และความหดหู่นั้นไม่ได้เกิดทุกครั้งนะครับ แต่เกิดหลายครั้งแล้ว

๒. แต่ในบางครั้งผมนึกตัดร่างกายและอวัยวะต่างๆ ระยะหลังก็ทําให้จิตสงบเร็วขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ผมสังเกตว่า ช่วงไหนที่นึกตัดอวัยวะ ช่วงนั้นผมมักฝัน ครั้งแรกฝันว่าเนื้อที่เท้าเป็นรูเล็กๆ มองเข้าไปเห็นเป็นชิ้นเนื้อแดงๆ ขาวๆ ข้างใน และเห็นกระดูก ฝันครั้งหลังแผลนั้นใหญ่ขึ้นแล้วครับ และผมก็กรีดขาตัวเองกว้างและแหวกเข้าไปดู เห็นเนื้อข้างในเป็นชิ้นๆ และเห็นกระดูกขาชัดเจนมากครับ ครั้งล่าสุดฝันเห็นหัวผมเป็นรูครับ ประมาณกําปั้น เนื้อปากแผลนั้นขาดวิ่น เห็นสมองทั้งเนื้อและเนื้อสมองบางส่วนกระเด็นออกมา ความฝันลักษณะนี้ ทุกครั้งขณะฝันจะมีความรู้สึกขยะแขยงร่างกายตัวเองครับ

๓. ระยะหลังผมมักจะฝันอย่างต่อเนื่องถึงครูบาอาจารย์ที่ทั้งรู้จักและไม่รู้จัก ทั้งที่ท่านละสังขารไปแล้วและยังมีชีวิตอยู่ ท่านหลวงพ่อสงบ ผมก็เคยฝันครั้งหนึ่งครับ ตอนนั้นยังไม่ค่อยรู้จักท่านครับ บางท่านก็มาสอนครับ อย่างเช่นหลวงปู่แหวน (ผมเกิดไม่ทัน) ท่านหลวงตา ผมก็ฝันถึงหลายครั้ง แต่ครั้งแปลกสุดคือท่านชี้ให้ผมตัดกิ่งไม้ใหญ่ แล้วให้ผมตัดกิ่งไม้เล็กๆ ทีละกิ่ง พอกิ่งเล็กหมด ท่านก็ชี้ให้ผมตัดยอดครับ และก็ฝันว่าได้พระธาตุต่างๆ มากมาย ฝันถึงวัดอยู่บ่อยๆ ครับ ผมก็พิจารณา พยายามไม่ยึดฝันมหัศจรรย์ทั้งหลาย คิดว่าเกิดไปแล้ว ผ่านไปแล้วครับ แต่มีความรู้สึกปลื้มปีติครับ

คําถามมีดังนี้ หากเป็นความเห็นผิด ความไม่ถูกต้องประการใด ควรเพิ่มควรลดสิ่งใด ขอความเมตตาท่านอาจารย์ช่วยอบรมสั่งสอนด้วยครับ

ตอบ : นี่พูดถึงคําถามทั้งหมดนะ ทีนี้คําถามทั้งหมด เราสรุปก่อน สรุปว่าความฝัน การประพฤติปฏิบัติ โดยความเป็นจริงเวลาประพฤติปฏิบัติ เราประพฤติปฏิบัติโดยมีสติ หลวงตาท่านบอกว่า ถ้ามีสติ ความเพียรนั้นเป็นความเพียรชอบ ถ้าขาดสติ อันนั้นถือว่าความเพียรนั้นเป็นความเพียรที่ไม่ชอบ

ฉะนั้น เวลาฝัน คนนอนหลับฝันไปแล้ว สติในปัจจุบันมันไม่มี เพราะมันหลับไป แต่ในฝันมี ในฝัน ฉะนั้น เวลาเราพูดถึงการปฏิบัติมันเป็นปัจจุบัน คือสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ถ้ารู้เห็นสิ่งใดนั้นเป็นวิปัสสนา เพราะรู้เห็นตามความเป็นจริงนั้น แต่ถ้าเป็นสมาธิแล้วไปเห็นนิมิต แต่เป็นนิมิตแล้วควบคุมไม่ได้ อันนั้นมันเป็นนิมิต แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความจริง อันนั้นถ้าวิปัสสนา นั่นเป็นภาวนามยปัญญา อันนั้นถึงว่าเป็นวิปัสสนา

ฉะนั้น เวลาเราศึกษาแล้ว เราศึกษามาเป็นความรู้ แต่เวลาปฏิบัติไป มีคนหลายคนมากเขียนปัญหามาถามว่า เห็นกายอย่างนั้น เห็นกายอย่างนี้

แหม! ถามมานะ เราก็ตอบเป็นตุเป็นตะเลยนะว่ามันต้องทําอย่างนั้นๆ พอถามไป เขาถามกลับมาใหม่ ไม่ใช่ครับหลวงพ่อครับ ผมฝันไปครับ ผมฝันไปแล้วหลวงพ่อจะให้ผมทําอย่างนั้นผมทําไม่ได้ เพราะผมฝันไปครับ

ความฝันมันเป็นสิ่งที่เราควบคุมไม่ได้ ฉะนั้น ความฝันกับการปฏิบัติธรรมคนละเรื่องกัน แต่มันเกี่ยวเนื่องกัน ถ้าเกี่ยวเนื่องกัน มันฝันได้ ถ้าฝันไป อย่างที่ฝัน ฝันไปแล้วมีความสุข มีความปลื้มใจ มันมีความสุขลึกๆ อยู่ในใจ ความฝันอย่างนั้น ถ้าความฝันอย่างนั้นฝันแล้วก็ฝันไป

อย่างเช่นเวลาหลวงตาท่านไปอยู่กับหลวงปู่มั่น แล้วท่านฝัน ฝันว่าท่านได้แบกกลดแบกบาตรผ่านต้นไม้ไป ผ่านกอไผ่ไป ผ่านไปเจอที่โล่งกว้าง ที่โล่งกว้างนั้นก็เป็นทะเล ออกไปมีเกาะอยู่เกาะหนึ่งอยู่ข้างหน้านั้น ก็นึกลงเรือ เรือก็พาไปที่เกาะนั้น พอขึ้นไปเกาะนั้นไปเจอหลวงปู่มั่นอยู่บนเกาะนั้น ท่านไปตําหมากให้หลวงปู่มั่น นี่ก็คือความฝันเหมือนกัน แต่ฝันอย่างนี้มันบอกอนาคตไง

นี่ก็เหมือนกัน มันไม่ใช่ปฏิบัติใช่ไหม เวลาปฏิบัติ หลวงตาต้องกลับมาปฏิบัติใหม่ กลับมาปฏิบัติ หลวงปู่มั่นท่านเคี่ยวเอาซะเกือบเป็นเกือบตาย อันนี้ถึงเป็นความจริง

ไอ้ความฝัน ฝันแล้วท่านก็ตีความไม่ได้ ท่านก็ไปเล่าให้หลวงปู่มั่นฟัง หลวงปู่มั่นบอกฝันนี้เป็นมงคล ความฝันของท่านมันก็บอกถึงแนวทางปฏิบัติของท่าน ครั้งแรกท่านต้องผ่านกอไผ่ไป พอจะมุดผ่านกอไผ่ไป เป็นร่องแค่พอไปได้ สุดท้ายพอผ่านไปแล้วก็ดึงกลด ดึงบาตรออกไป พอไปแล้วก็ห่มผ้า ห่มผ้าก็เดินผ่านไปก็เป็นทุ่งโล่ง

ปฏิบัติครั้งแรกท่านจะลําบากมาก เพราะท่านจะต้องมุดผ่านกอไผ่นั้นไป ท่านจะเจออุปสรรคมาก แต่พอผ่านอุปสรรคไปแล้วมันก็จะเป็นทุ่งโล่ง การภาวนาของท่านจะสะดวกสบายขึ้น แล้วพอผ่านไปแล้วจะไปลงทะเล กลางทะเลนั้นมีเกาะจะขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น แล้วพอขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น ในฝันบอกว่า หลวงปู่มั่นถามว่า “ที่นี่มายากมากนะ ท่านมาได้อย่างไร มหามาได้อย่างไร”

“อ้าว! ก็ผมฝันมาครับ ผมฝันว่ามาหาหลวงปู่ครับ”

ท่านบอกฝันนี้เป็นมงคล แต่เวลาความจริงกับปฏิบัติ พอเริ่มปฏิบัติ เพราะหลวงปู่มั่นบอกว่าความฝันจะบอกถึงแนวทางการปฏิบัติของท่าน แล้วเวลาท่านปฏิบัติไป เริ่มต้นท่านจะทุกข์ยาก ท่านจะลําบากมาก เพราะกว่าจะผ่านกอไผ่นั้นไปได้ มันมีแต่ขวากแต่หนาม อดอาหารจิตเสื่อม อู๋ย! หลวงตาท่านทรมานมาก ท่านก็สู้ของท่านเต็มที่ พอมันผ่านเป็นชั้นๆๆ เข้าไปนะ มันก็เป็นไปตามนั้นเลย นี่ความฝัน ความฝันมันเป็นมงคล

ความฝันมันเป็นการบอกถึงอํานาจวาสนาเรา มันบอกถึงต่างๆ แต่ความฝันมันเป็นความฝัน แต่กิเลสมันเป็นปัจจุบัน กิเลสมันอยู่กับเราปัจจุบัน เวลาความจริง เราต้องสู้กับมันจริงๆ ถ้าสู้กันจริงๆ

ฉะนั้น ความฝัน จะบอกว่าไม่มีไม่ได้ แต่ถ้ามีนะ อย่างคําถามที่บอกว่า “มันเป็นความฝันครับ แต่ผมฝันแล้วผมก็ปลื้มใจนะครับ”

มันก็ปลื้มใจเพราะเราฝันเอง เรารู้เอง มันเป็นปัจจัตตัง รู้จําเพาะตน ถ้ามันรู้ของเรามันเป็นประโยชน์แล้วล่ะ มันเป็นประโยชน์ แต่ที่เป็นประโยชน์ ประโยชน์กับเรานะ ไม่ใช่ฝันร้าย ฝันร้ายฝันถึงหนีนะ หนีสัตว์ร้าย ฝันว่ามีโจรปล้น ฝันว่าไฟไหม้บ้านเรา ฝัน ฝันเป็นความทุกข์ ตื่นขึ้นมากระหืดกระหอบเลยนะ อู๋ย! เหนื่อยมาก ฝันอย่างนั้นฝันเป็นความทุกข์

แต่ไอ้นี่มันฝันถึงอริยสัจ ฝันถึงสัจจะความจริง ฝันถึงเรื่องร่างกายของเรา เรื่องพิจารณาขุดคุ้ยหาทรัพย์ไง เหมือนกับเขาปลูกต้นไม้บนดินนั้น เขาขุดดินพรวนดินขึ้นมาแล้วก็ปลูกต้นไม้ ผลหมากรากไม้ มันก็ออกผลหมากรากไม้นั้นเพื่อเป็นอาหารแจกจ่ายชาวบ้านได้ ทําธุรกิจก็ได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาฝันถึงเรื่องร่างกาย เห็นร่างกาย เห็นหัวเป็นรูเข้าไป พิจารณาเข้าไปในสมอง เห็นแล้วมันกระอักกระอ่วนในเรื่องของร่างกายเรา มันเป็นประโยชน์ทั้งนั้นน่ะ เราขุดไปในดินไง เราขุดไปในดิน เราจะปลูกพืชผล เราจะได้อาหาร เราจะได้สมบัติของมันไง

นี่ก็เหมือนกัน เราฝันเรื่องร่างกายของเรา เราขุดเข้าไปในเรื่องร่างกายของเรา ขุดเข้าไป เห็นเข้าไป มันเป็นประโยชน์กับหัวใจของเราไง อันนี้มันเป็นประโยชน์ มันเป็นความฝันมันก็เป็นมงคล เป็นความดี

แต่ความฝัน ถ้าบอกว่าความฝัน ถ้าบอกมันเป็นความดีงามไปหมดเลย กรรมฐานจะเริ่มเพี้ยนๆ แล้วนะ กรรมฐานจะฝันกันเอาแล้ว กรรมฐานจะไม่ปฏิบัติแล้ว

กรรมฐานเราต้องปฏิบัติเอา แต่ความฝันมันเป็นจริตนิสัย บางคนฝัน บางคนไม่ฝัน นี่พูดถึงความฝันนะ เทียบเคียงให้เห็นประเด็นนี้ก่อน ไม่ใช่พอพูดอะไรเป็นอันเดียวกันไปแล้วจะบอกเลยว่าแยกถูกแยกผิดไม่เป็นเลย อะไรเป็นวิปัสสนา อะไรเป็นความฝัน แล้วก็เอามามัดรวมกันอย่างนี้ แล้วปฏิบัติจะทําอย่างไรกัน

แต่เวลาเราปฏิบัติไปแล้ว เหมือนคนไข้ไปหาหมอ มันมีเจ็บไข้ได้ป่วยด้วยโรคอะไร เขาก็แก้ไขตามอาการอย่างนั้น นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติไปแล้วเราเจออะไร ปฏิบัติไม่ได้เลยก็ล้มลุกคลุกคลาน ปฏิบัติไปแล้วมีความสุขใจ มีความพอใจ แต่หลับไปแล้วยังฝันต่อเนื่องไปอีก เห็นไหม มันเกี่ยวเนื่องกันมา เพราะจิตดวงเดียวกัน

หลวงตาบอกว่า ฝันดิบ ฝันสุก ฝันดิบๆ คือความคิดเรานี่ฝันดิบๆ เพราะเราไม่ได้นอน แต่เราคิดเอาเองนี่ฝันดิบๆ ฝันดิบ เวลาไปนอน สุกแล้วล่ะ มันฝันสุก ฝันแท้ๆ เลย ฝันตามความฝันเลย ฝันสุก ฝันดิบ มันเกิดจากจิตเหมือนกัน แต่ทีนี้เวลาปฏิบัติแล้วมันเกี่ยวเนื่องกัน เดี๋ยวจะอธิบายต่อเนื่องไป นี่พูดถึงว่าความฝันกับการปฏิบัติก่อน

ฉะนั้น ความฝันกับการปฏิบัติมันเป็นแบบนี้ มันเกี่ยวเนื่องกัน แต่ไม่ใช่อันเดียวกัน มันเกี่ยวเนื่องกัน มันเป็นมงคล มันบอกถึงวิธีการ มันบอกถึงอํานาจวาสนาของคน แต่เวลาปฏิบัติแล้วมันต้องเป็นปัจจุบัน มันต้องเป็นเดี๋ยวนี้ รู้กันเดี๋ยวนี้ รู้กันเฉพาะตรงนี้ ถ้าตรงนี้มันจะเป็นความจริงของเราเนาะ ฉะนั้น เริ่มเข้าคําถาม

“๑. ระยะนี้ขณะภาวนามักมีเกี่ยวกับคนตาย ความตาย โลงศพ แว็บเข้ามา ผมจึงจับมาเทียบเคียงกับตัวผมว่าผมก็ต้องตายเหมือนคนที่แว็บเข้ามาในใจนั้น ในขณะนั้น”

ไอ้ขณะนี้ที่ว่าเวลาเราปฏิบัติไปแล้ว ขณะภาวนาไปจะเห็นเกี่ยวเนื่องกับคนตาย ความตาย เห็นโลงศพ ถ้าขณะภาวนา ถ้าเห็นแล้วมันเป็นประโยชน์ไง ประโยชน์เพราะอะไร

“เพราะผมสังเกตว่าถ้าการจับความตายมาคิด จิตมันสงบเร็ว”

เห็นไหม “คิดถึงความตาย จิตสงบเร็ว จิตละเอียดดี ผมทําการภาวนาดีกว่าอย่างอื่นมาก”

เห็นไหม เรามาคิดแบบนี้ เอามาคิดแบบนี้คือปัญญาอบรมสมาธิไง ปัญญาอบรมสมาธิใช่ไหม ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าชายสิทธัตถะไปเที่ยวสวนเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย “เราต้องเป็นเช่นนั้นหรือ” เพราะเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย ยมทูตมาทํานิมิตให้เห็น มันสลดใจไง พอสลดใจ คิดหาหนทางที่จะออกหาความตรงข้ามที่ว่าไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย

นี่ก็เหมือนกัน เราเห็นคนเกิด คนตาย ถ้าเราเทียบเคียงได้ มันเป็นประโยชน์อยู่แล้ว มันเป็นประโยชน์อยู่แล้ว แล้วเราคิดถึง เวลาเอามาพิจารณาแล้วสังเกตได้ว่าเวลาจับความตาย จิตผมสงบเร็ว

สงบเร็วสิ เพราะถ้าเอาของที่มันชอบ คือมันชอบก็ความสังคมโลก สุภะ อสุภะ ชอบสุภะอยู่แล้ว ชอบสวย ชอบงาม ชอบดี ชอบความดีงามของมัน แต่อสุภะ อสุภะมันตรงข้าม ดูสิ ความเป็นอสุภะ ความสกปรกโสโครกมันเป็นสิ่งที่ไม่ดีงาม ไม่มีใครต้องการมันเลย

จิตใจมันก็เหมือนกัน ชอบสุภะ ชอบความดีงาม ดีงามของใคร ดีงามของกิเลสมันสร้างให้ แต่มันไม่เป็นความจริง พอเรามาคิด มันมีความตายแว็บเข้ามา ขณะที่ภาวนา ภาวนามักเกี่ยวกับเรื่องความตาย นี่วาสนานะ

มันมีคนตาย คนตาย ความตาย มรณานุสติ ถ้ามรณานุสติแล้ว พอพูดถึงความตาย กิเลสมันไปไม่เป็นไง พอระลึกถึงความตาย ระลึกถึงที่สุด กิเลสมันไปไม่เป็นนะ เพราะอะไร เพราะมันเอามาสะสมขนาดไหน มันไม่ใช่ของมัน เพราะมันตายแล้วมันต้องพลัดพรากจากกัน ถ้ากิเลสมันไปไม่เป็นปั๊บ มันก็ง่ายน่ะสิ

แต่ถ้ากิเลสมันไปเป็นนะ โอ้โฮ! เดี๋ยวปฏิบัตินะ ออกพรรษาแล้วก็จะไปเที่ยวที่ป่านั้นนะ โอ้โฮ! ฉันปฏิบัติแล้วฉันจะไปเผยแผ่ธรรมที่อเมริกานะ โอ๋ย! ออกพรรษาจะไปยุโรป ฝรั่งมันไม่รู้จริง เราจะไปสอนฝรั่งเลย ฝรั่งมันไม่รู้เรื่องศาสนา ฉันจะไปสอน

ถ้าภาวนาอย่างนี้มันจะไปไหนล่ะ จินตนาการไปนู่น จากสิ่งที่ไม่มีเลย พอบอกความตาย ต้องตาย ภาวนาเสร็จแล้วต้องตาย มันบอกถ้าตายแล้วใครจะไปเผยแผ่ธรรมที่อเมริกาล่ะ ใครจะไปเผยแผ่ธรรมที่ยุโรป ฝรั่งมันคงไม่มีใครไปสอนมันแล้วล่ะ ฝรั่งพวกนี้มันไม่มีวาสนาหรอก เพราะเราไม่ได้ไปสอนมัน

ถ้ามันภาวนาแล้วคิดแบบนั้นมันก็สงบได้ยาก คิดว่าภาวนาเป็นแล้วจะไปสอนคนนู้น จะไปสอนคนนี้ จะไปช่วยคนนั้น จะไปช่วยคนนี้ ช่วยตัวเองยังไม่ได้เลย แล้วจะไปช่วยใคร

พอระลึกถึงความตาย ความตาย ใครก็ตายหมด เราก็ต้องตาย แล้วจะไปช่วยใครล่ะ ตัวเองยังไม่รู้เลย แล้วมันจะตายอยู่แล้วจะไปช่วยใคร มันก็ไม่คิดฟุ้งซ่านไป มันก็สงบง่ายเป็นเรื่องธรรมดา เห็นไหม เป็นเรื่องธรรมดาเพราะว่าสัจจะความจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนแล้ว กรรมฐาน ๔๐ ห้อง มรณานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ พุทธานุสติ มันมีอยู่แล้ว เหมือนกับครัว เขามีเครื่องทําครัวไว้พร้อมเอาไว้ให้แม่ครัวทําครัว แต่เราใช้เครื่องมือนั้นไม่เป็น มีดก็เกะกะไปหมดเลย ของในครัวไม่มีอะไรเป็นประโยชน์เลย เอามาแขวนไว้รกรุงรัง ไม่เป็นประโยชน์เลย เพราะมันทําครัวไม่เป็น

ถ้ามันทําครัวเป็นนะ ของในเครื่องครัวมันเป็นประโยชน์ทุกชิ้นเลย แต่เราใช้ทําอะไรเท่านั้นเอง ใช้เป็นมันจะเห็นคุณค่าเลย กรรมฐาน ๔๐ ห้อง ลองภาวนาเป็นสิ อู๋ย! กราบแล้วกราบอีก พระพุทธเจ้าสุดยอดขนาดนี้ นี่เครื่องมือทั้งนั้นเลย เครื่องมือทําความสงบ เครื่องมือทําความเป็นจริง เครื่องมือสุดยอดทั้งนั้นเลย

ทําไม่ได้ แถกันไป เอาสาวกภาษิต นึกกันไป คํานู้นภาวนาอย่างนั้น ภาวนาอย่างนี้ ภาวนาเพ้อเจ้อ ภาวนาฝันกันไป เพ้อฝันไม่มีความจริงเลย แต่ถ้าเป็นความจริง ขอให้ทําจริงเถอะ พุทโธก็เหมือนกัน พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ ขอให้ทําจริงเถอะ ถ้าทําจริงนะ เครื่องครัว ของเป็นจริง ทําได้จริง ทําจริงจะเป็นประโยชน์หมด

แม้แต่ ดูสิ เวลาคนเขาไปเดินป่าไม่มีอะไรติดไม้ติดมือไปเลย แสวงหาเอาในป่า มีดหรือ ก็เอาไม้ไผ่ จากคมของไม้ไผ่ เขาดํารงชีวิตในป่าได้ ทั้งๆ ที่ถ้าเขาทําเป็นแล้วนะ แต่ทําไม่เป็น แบกไปเครื่องครัว แบกให้เต็มเลย พระธุดงค์ใหม่ๆ อู้ฮู! บริขารนี้แบกไปหมดเลย กลัวจะจําเป็นไปหมด แล้วทําอะไรก็ไม่ได้ แต่ผู้ชํานาญแล้วนะ มีบาตร มีกลดเท่านั้นน่ะ ไปได้แล้ว มีบริขาร ๘ ไปข้างหน้ามันดํารงชีพได้

นี่ก็เหมือนกัน พูดถึงว่าระลึกถึงความตาย นี่มันของจริงทั้งนั้นน่ะ มรณานุสติ ทั้งที่เรากําหนดพุทโธอยู่แล้วใช่ไหม ถ้าระลึกถึงความตายมันเป็นความจริง มันเป็นความจริงก็เป็นความจริง

ฉะนั้น เขาบอกว่า สิ่งที่ทํานี้ถูกไหม

ถูก

“เนื่องจากแต่ละครั้งมันจะไม่เหมือนกัน จะคิดไปตามเงื่อนที่รู้ ที่สงสัยขึ้นมาในขณะนั้น”

ถูกต้อง ปัจจุบัน ถ้าคิดเหมือนกันมันก็สัญญาไง นี่ถูกทั้งนั้นน่ะ เวลาถูกนะ พูดออกมาจากปรากฏการณ์ตามความเป็นจริง แต่ปรากฏการณ์ตามความเป็นจริงมันเป็นความจริงขึ้นมามันถึงมีผลไง มันถึงมีผลว่า จิตใจเราดีขึ้น ภาวนาได้ง่ายขึ้น จิตใจมีความสงบมากขึ้น แล้วทําอย่างไรต่อไป ทําอย่างไรต่อไป

ทําแบบที่มันเป็นอยู่นี่ ทําให้มันเข้มแข็งขึ้น พอเข้มแข็งขึ้น น้อมไป เดี๋ยวสิ่งที่ว่าจากความฝันมันจะเป็นความจริง คือเห็นอสุภะ เห็นกาย เห็นต่างๆ เห็นขณะที่มีสมาธิ เห็นขณะที่มีสติ เห็นขณะที่เป็นปัจจุบัน เห็นอย่างนี้ นี่สติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง

แต่ถ้าเห็นเพ้อเจ้อ เห็นโดยสัญญา แต่โดยสัญญา ถ้าผู้ปฏิบัติใหม่ ผู้ปฏิบัติยังไม่ได้ มันก็ต้องใช้สัญญาไปก่อน เห็นไหม เวลาตอบปัญหามันเป็นอย่างนี้ เวลาคนที่ภาวนายังไม่เป็นนะ แล้วทําอะไรไม่ได้เลย ทําอะไรไม่ได้ก็ให้นึกเอาก่อน ใช้สัญญาไปก่อน อันนี้ผู้ที่ฝึกหัดเริ่มต้น ถูกต้อง

เด็กอนุบาลจะให้มันไปทําอะไรจนเกินกว่าเหตุมันทําไม่ได้หรอก เด็กอนุบาลนะ กินนมแล้วก็นอน มาโรงเรียนๆ ถึงเวลาเล่น เล่นให้เหนื่อยเลย กินนมนะ แล้วนอน นอนเสร็จ เย็นๆ พ่อแม่มารับกลับบ้าน อย่างนี้ดีที่สุดเลย ยอดเยี่ยมๆ

นี่เหมือนกัน ใหม่ๆ ก็ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ไอ้ที่จะวิปัสสนา ไอ้สติปัฏฐาน ๔ ใช้ภาวนามยปัญญา เดี๋ยวอนุบาลนะ เรียนให้แข็งแรงก่อน ให้รู้จักสะกดตัวอักษรได้ เดี๋ยวว่ากันทีหลัง

ฉะนั้น “เนื่องจากคิดแต่ละครั้งไม่เหมือนกัน จะคิดไปตามเงื่อนที่รู้ในขณะนั้น”

มันเป็นอย่างนี้จริงๆ ถ้าทําอย่างนี้มันถึงการปฏิบัติตามเนื้อหาสาระไง นี่ตามข้อเท็จจริง ตามข้อเท็จจริงตามเนื้อหาสาระ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่ใช่ปฏิบัติด้นเดาคาดหมาย

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เรามีเงิน ๕ บาทก็ใช้ ๕ บาท มี ๑๐ บาทก็ใช้ ๑๐ บาท มี ๑๐๐ ก็ใช้ ๑๐๐ ก็สมควรตามความเป็นจริง มี ๕ บาทจะใช้พันหนึ่ง มีพันจะใช้ล้านหนึ่ง เอาที่ไหนล่ะ กู้ พอกู้เสร็จแล้วดอกเบี้ยทบต้น ทบต้นขึ้นมา ภาวนาแล้วก็เสื่อม พอเสื่อมก็ทุกข์แล้ว ทํานู่นก็ไม่ได้ ทํานี่ก็ไม่ได้ เพราะรีบๆ ทํา จะใช้ดอกเบี้ยเขาไง

ภาวนาต้องให้สงบ คราวนี้นั่งต้องสงบเลย พอนั่งไปแล้วไม่สงบเพราะดอกเบี้ยมันทบต้น โอ๋ย! ยิ่งภาวนาไปยิ่งเดือดร้อน ไปใหญ่เลย ไม่เป็นปัจจุบัน ถ้าเป็นปัจจุบัน มีเท่าไรใช้เท่านั้น ทําตามความเป็นจริงนั้น

“ปรากฏว่าเมื่อจิตหยุดพิจารณา จิตจะว่างโล่ง ไม่มีอะไร มีแต่รู้เท่านั้น แล้วมีความรู้สึกสะเทือนใจ เศร้าๆ หดหู่ สักครู่อาการทั้งเหนื่อย นั่งอยู่เฉยๆ จึงบริกรรมต่อไป”

เห็นไหม คําว่า “ทั้งเศร้าและหดหู่ มันเกิดสักครู่ แล้วบางทีมันไม่เกิดนะครับ”

ถ้าว่าเศร้าและหดหู่ เพราะเรายังให้ชื่อมันไม่ถูก แต่ถ้าให้ชื่อถูกตามธรรมนะ เศร้าและหดหู่เขาเรียกว่าธรรมสังเวช มันเกิดความสังเวช เห็นไหม เวลาพิจารณากายนะ คนที่เห็นกาย เห็นอสุภะ เวลาเห็นแล้วมันสังเวช มันถอดถอนกิเลส

แต่ถ้าเป็นโลกนะ เวลาเราไปเห็น ดูสิ เราไปเจออุบัติเหตุ ไปเจอซากศพ เห็นแล้วมันกระอักกระอ่วน กินอะไรไม่ได้ มันจะอาเจียน นั่นเรื่องโลก เรื่องโลกมันเกิดอารมณ์ มันกระทบ

แต่ถ้าเรื่องธรรมนะ มันไม่เกิดอาการกระอักกระอ่วน แต่มันเกิดความสังเวชนะ มันเกิดความสังเวช มันเกิดการสะท้อนใจ หัวใจมันเศร้า แต่เศร้าแล้วมีความสุขนะ ไม่ใช่เศร้าแบบว่าเศร้าเสียใจนะ มันเศร้า เศร้าเพราะอะไรรู้ไหม

เศร้าเพราะว่ามันเป็นฟองอากาศหมด มันไม่มีอะไรเป็นแก่นสารเลย มันเป็นมายาทั้งนั้น จบสิ้นแล้วก็คืออากาศ อากาศธาตุ มันปล่อยหมดแล้วไปสู่สถานะเดิมของมัน มันเห็นแล้วมันเศร้า มันเศร้า มันสะเทือนใจนะ มันเศร้าเพราะอะไร เพราะมันไม่มีอะไรเลย ทําไมคนมาไขว่คว้าเอาอะไร มันไม่เห็นมีอะไร แต่จะเห็นอย่างนี้ได้มันต้องเห็นด้วยใจนะ ถ้าเห็นโดยสามัญสํานึกมันก็คิดของมันไป ถ้าเห็นด้วยใจนะ เพราะอะไร เพราะมันสอนใจเราเองไง

ถ้าพิจารณาไปมันโล่ง “มันโล่งมันเหมือนไม่มีอะไร มันมีแต่รู้เท่านั้น แล้วมีความรู้สึกสะเทือนใจ เศร้าๆ หดหู่ครับ สักครู่มีอาการเหนื่อย”

ความเศร้า ความหดหู่ มันเกิดแค่นี้ เกิดแล้วก็เกิดอีก พอมันเกิดแล้ว เราก็ทําของเราต่อเนื่องไป มันจะสังเวช ถ้ามันสังเวชนะ แล้วสติสัมปชัญญะสมบูรณ์นะ การปฏิบัติต่อไปจะง่าย

ง่าย หมายความว่า มันมีสติไง มันสมบูรณ์ว่า นู่นก็ไม่ใช่ นี่ก็ไม่ดี มันเหมือนกับเรามีสติที่เราจะยับยั้งไม่ไปเสวย คือไปจับเต็มไม้เต็มมือ แต่ถ้าขาดสตินะ เหมือนเดิม ของกูๆ มันก็ไปผูกอีก แต่ถ้าเราปฏิบัติบ่อยๆ เข้าจะเป็นอย่างนี้

“ความว่างนี้มีแต่รู้ ในความหดหู่นั้นไม่ได้เกิดทุกครั้งนะครับ แต่เกิดหลายครั้ง”

ไม่ได้เกิดทุกครั้ง ถ้าเกิดทุกครั้งนั้นมันก็เป็นวัตถุไง เอกสารส่งมาก็เอกสารเดิมนั่นน่ะ เอกสารตอนส่งมาก็เอกสารใบนี้ ส่งมาก็เอกสารใบนี้ แต่ถ้ามันไม่เกิดทุกครั้งใช่ไหม มันเกิดจากเราร่าง เราร่างของเราว่าอะไรถูกต้องดีงาม นี่เหมือนกัน ไม่เกิดทุกครั้งหรอก แต่ถ้ามันสมดุลแล้วมันก็เกิด ไม่เกิดทุกครั้ง

แล้วเวลาเกิดไปแล้ว คนจะถามปัญหามาเยอะมาก บอกว่า แต่ก่อนพอพิจารณาไปนะ มันเกิดปีติ มันเกิดต่างๆ โอ๋ย! มีความสุขมากเลย แล้วเดี๋ยวนี้ภาวนาไปแล้วมันไม่เห็นมีอะไรเลย จิตเราไม่ดีขึ้นมาใช่ไหม จิตเราไม่สมบูรณ์แล้วใช่ไหม

ไม่ใช่ เราไปเจอครั้งแรก เราไปเจอใหม่ๆ มันจะมีความดูดดื่มมาก พอไปเจอครั้ง ๒ ครั้ง ๓ มันก็มีอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ความดูดดื่มมันน้อยลง มันน้อยลง ถ้ามันเสื่อมนะ มันเสื่อมคือมันเข้าไม่ได้ มันไม่มีความรู้สึกอย่างนี้

แต่ถ้ามันไม่เสื่อม มันเจริญขึ้นมา ความรู้สึกอย่างนี้มันน้อยลง น้อยลงเพราะอะไร น้อยลงเพราะมันแก่กล้า ความแก่กล้า วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ มันปีติแล้วมันสุข สุขมันเกิดตั้งมั่น พอคนตั้งมั่น มันเป็นผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่แล้ว

ความสุขของเด็กๆ เด็กมันเล่นกันก็สนุกประสาเด็ก แต่พอมันโตขึ้นมาแล้ว นั่นมันเป็นความสุขของความเล่น เป็นความสุขของเด็ก ความสุขของเรามันจะมีความสุขมากกว่านั้น ความสุขมากกว่านั้นมันก็วางลง มันก็ปล่อยลง คนก็สงสัย เอ๊! เมื่อก่อนภาวนาแล้วเป็นแบบนี้ เดี๋ยวนี้ทําไมไม่เป็นเลย

อ๋อ! เอ็งจะไม่โตเลยเนาะ เอ็งจะเป็นเด็กอยู่อย่างนั้นน่ะ เอ็งจะไม่โตเลยหรือ นี่ไง เวลาคนภาวนาไปมันจะรู้ มันจะเข้าใจของมัน ถึงว่ามันไม่เกิดทุกครั้ง แต่มันเกิดของมัน พอมันเกิดแล้ว เวลามันพัฒนาขึ้นไป มันจะเบาลง แต่ความมั่นคงมีขึ้น เบาลง แต่ชัดเจนขึ้น ชัดเจนคือจิตมันชัดเจนขึ้น ความรู้สึกมันชัดเจนขึ้น ความมั่นคงของใจชัดเจนขึ้น การเลือกเสพอารมณ์ชัดเจนขึ้น

เพราะถ้ามันจิตสงบแล้ว เสพอารมณ์หมายถึงอารมณ์มันจรมา นี่เสวย จิตถ้ามันตั้งมั่นมันไม่เสวย มันคัดเลือกของมันเป็น นี่มันพัฒนาขึ้น มันเข้มแข็งขึ้น มันดีขึ้น

ไม่ใช่ว่ามันจางลงแล้วมันเลวลง จางลงแต่มันดีขึ้น ดีขึ้น แต่อารมณ์อย่างนั้นมันจางลงๆ นี่ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์เข้าไป นี่พูดถึงว่าคนภาวนาเป็นจะรู้ แต่เรายังไม่ต้องรู้ขนาดนี้ เพียงแต่อธิบายไม่ให้สงสัยไง ถ้าไม่อธิบายก็บอก เออ! มันแย่ลง มันไม่ดีขึ้น

อธิบายให้รู้เฉยๆ แต่ไม่ต้องไปเข้าใจมัน ถ้าไปค้นคว้าเดี๋ยวงงเข้าไปใหญ่ นี่พูดถึงว่า “ความว่างที่มีแต่รู้ และมีความหดหู่นั้นไม่ได้เกิดทุกครั้ง แต่เกิดหลายครั้งครับ” นี่ข้อที่ ๑

“๒. แต่ในบางครั้งผมนึกตัดร่างกายและอวัยวะต่างๆ มาระยะหลังนี้ทําให้จิตสงบเร็วขึ้น เห็นได้ชัดขึ้น สังเกตว่าช่วงไหนที่นึกตัดอวัยวะ ช่วงนั้นผมมักฝัน”

ไอ้ที่ว่ามักฝัน ตรงนี้เรามาร์กไว้ว่า คําว่า “มักฝัน” ถ้าเรานั่งสมาธิอยู่ ถ้าจิตมันสงบแล้วมันเห็นจริง มันเหมือนกับแม่ชีแก้ว แม่ชีแก้วนะ เวลาภาวนาไป ก็เตรียมแช่ข้าวเหนียวไว้ เช้าจะนึ่งข้าวเหนียวใส่บาตรหลวงปู่มั่น แล้วนั่งสมาธิไป จิตมันลง จิตมันลงนะ มันไปรู้ไปเห็นหลวงปู่มั่นมา เห็นนิมิตมาฟันร่างกาย มันเผาตัวเอง แล้วหลวงปู่มั่นก็เดินมา เนื้อหนังมังสา ไฟมันก็ไหม้หมดแล้ว ทุกอย่างก็ไหม้หมดแล้ว เหลือแต่หัวใจ หัวใจนี้ไหม้ไม่ได้ ถ้าหัวใจนี้ไหม้ไป เดี๋ยวจิตมันจะเข้าร่างไม่ได้ ในนิมิตไง ในนิมิตมาทําให้แม่ชีแก้วเห็นอย่างนั้น

แม่ชีแก้วก็เห็นนิมิตอย่างนั้น แล้วในนิมิตขึ้นมาก็ตกใจไง ตกใจว่า เช้าขึ้นมาจะต้องนึ่งข้าวเหนียวใส่บาตรหลวงปู่มั่น อันนี้ก็นึ่งไม่ทันแล้วล่ะ เราเตรียมไว้ แล้วเหมือนกับคิดว่าตัวเองตาย เพราะมันฝันไง ถ้าตายไปแล้ว เพราะโดนไฟเผา แล้วใครจะนึ่งข้าวเหนียวไปถวายหลวงปู่มั่นล่ะ

ทีนี้พอออกจากนิมิตมา มันก็คือฝัน คือนิมิตนั่นแหละ ก็นึ่งข้าวเหนียวไปใส่หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นเรียกเอาไว้เลยนะ เรียกไว้ก่อน แล้วถามว่าเมื่อคืนเป็นอย่างไร

ท่านยังบอกว่าฝันนะ แม่ชีแก้วบอกว่าเมื่อคืนฝันไป แต่ความจริงนั่นนิมิต อันนี้พูดถึงความจริงนะ

ทีนี้ไอ้ของเราเหมือนกัน ถ้าเราแยกของเรานะ เราพิจารณาของเรา เราตัดอวัยวะของเรา แล้วมันมักฝัน ถ้าฝันนะ ฝันก็เป็นเรื่องหนึ่ง แต่ถ้ามีสติสัมปชัญญะ เรานั่งภาวนาอยู่นี่นะ เรานั่งภาวนาอยู่นี่ แล้วถ้าจิตมันเป็น อันนี้นิมิตนะ นิมิตว่าฝัน ทีนี้เขาบอกว่าเขามักฝัน แล้วฝันบ่อย ถ้าฝันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น เราจะบอกว่า ระหว่างภาวนามา ถ้ามันเห็นจริง จิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง อย่างที่ว่าเห็นเป็นรูป เป็นรูในเท้า เห็นอย่างนั้นน่ะ เห็นเหมือนในฝันนี่ เห็นเหมือนในฝัน แต่มันเป็นปัจจุบัน

เรานั่งสมาธิอยู่ จิตมันลง แล้วเราเห็นกายนะ เห็นเป็นโครงกระดูก เห็นเป็นเส้นเลือด เห็นเป็นเนื้อ เห็นเป็นเนื้อด้วยเลือดแดงๆ ถ้าเลือดแดงๆ เห็นเป็นเนื้อที่เน่า เห็นเป็นโครงกระดูก มันอยู่ที่คนเห็นนะ บางคนเห็นเป็นอวัยวะเฉพาะส่วน บางคนเห็นเป็นเส้นผมเส้นเดียว เส้นเอ็นเส้นอะไรเส้นเดียว นี่คือว่าอํานาจวาสนาคนไม่มาก

ถ้าอํานาจวาสนาคนที่สมบูรณ์นะ เห็นโครงสร้าง เห็นร่างกายทั้งร่างกายเลย แล้วขยายส่วน มันขยายออก แล้วโน้มให้มันเล็กลง ให้พิจารณาลง โน้มให้มันพุพองไป โอ๋ย! มันไปพับๆๆ ถ้าจิตมันดีนะ นี่พูดถึงถ้าจิตสงบแล้วจะเป็นแบบนี้

แต่ถ้าฝัน ฝันก็คือฝัน แต่ว่ามันใกล้กัน นั่งสมาธิ แล้วถ้าจิตมันตกภวังค์แล้วมันไปรู้ไปเห็นอย่างนั้นก็ฝัน แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ มันไม่ใช่ตกภวังค์ รู้ชัดๆ

เหมือนเราพูดอยู่นี่ พูดอย่างนี้จิตมันหยาบ มันเป็นปกติไง แต่ถ้าสงบเข้าไปแล้วมันเป็นเอกเทศของมัน แล้วมันก็รู้เห็นอย่างนี้ คือว่ามันรําพึงได้ มันสั่งได้ มันต้องการทําอะไรได้ มันทําให้เป็นไปได้หมดเลย ถ้าจิตดีนะ ถ้าสมาธิดี

ถ้าสมาธิไม่ดี ไม่มีทาง เห็นไม่ได้ แล้วอยากเห็นอย่างไรก็ไม่เห็น อยากนึกอย่างไรก็ไม่เห็น ทําอย่างไรก็ทําไม่ได้ ไม่ได้ก็คือไม่ได้ ไม่ได้ก็มีวิธีอีกแหละ วิธีเดี๋ยวค่อยว่ากัน

นี่พูดถึงว่า “ครั้งแรกผมฝันว่าที่เท้าเป็นรูเล็กๆ มองเข้าไปเห็นเนื้อสีแดง ขาวข้างใน เห็นกระดูก ฝันครั้งหลังแผลนั้นใหญ่ขึ้น”

มันต่อเนื่องไง

“ฝันครั้งหลังแผลนั้นใหญ่ขึ้น และผมก็กรีดขาตัวเอง”

การกรีดขาตัวเอง การแหวกเข้าไปดู นี่เป็นความฝัน แต่ความฝันถ้ามันเป็นความจริงได้นะ โอ๋ย! นี่วิปัสสนาเลย แต่เป็นความฝันก็คือความฝัน ถ้าทําอย่างนั้นมันชัดเจนขึ้น ดูมากขึ้น

“ครั้งล่าสุดผมฝันเห็นหัวของตัวเองมีรูประมาณเท่ากําปั้น ปากแผลเห็นเนื้อขาดวิ่น เห็นสมอง เห็นเนื้อบางส่วนกระเด็นออกมา ลักษณะนี้ทุกครั้งที่ฝันจะมีความรู้สึกขยะแขยง”

มันขย้อน มันมีอารมณ์ความรู้สึกของมัน นี่ธรรมดา เวลาฝัน ฝันอย่างนั้นก็เป็นประโยชน์ เป็นมงคล อย่างไรก็เป็นมงคล แต่อยากให้ความฝันเป็นความจริง เวลาปฏิบัติเป็นความจริงจะเห็นคล้ายๆ อย่างนี้ จะว่าคล้ายๆ จะเห็นอันเดียวกัน เพราะมันมีสติกับไม่มีสติ แล้วมันเป็นปัจจุบันไม่เป็นปัจจุบัน

“๓. ระยะหลังฝันเห็นครูบาอาจารย์”

นี่ก็เป็นอํานาจวาสนานะ เขาบอกเขาฝันเห็นครูบาอาจารย์มาต่างๆ การฝันก็การฝัน แต่เวลาหลวงปู่มั่นท่านเป็นความจริง ฉะนั้น เวลาท่านมากรุงเทพฯ ที่พระผู้ใหญ่ถามว่า “ท่านมั่น เราอยู่กับตํารับตํารายังต้องค้นคว้าเลย ท่านอยู่ในป่า ท่านไปศึกษากับใครล่ะ”

“ผมฟังธรรมตลอดเวลา”

นี่ไง ฟังธรรม ธรรมะมันเกิด แต่ไม่ใช่ฝัน ชัดๆ นี่ ธรรมะเป็นประโยคๆ เช่น เวลาในประวัติหลวงปู่มั่นบอกว่าเทวดามาฟังธรรม เวลาเทศน์ไป เทวดาบอกไม่ใช่ๆ ไม่ต้องการสูตรนี้ ต้องการสูตรอื่น เห็นไหม มันโต้ตอบกันไง

เทวดาบอกว่าต้องการฟังเทศน์ หลวงปู่มั่นท่านก็เทศน์ไปเลย เทวดาบอกไม่ใช่ๆ จะฟังอีกกัณฑ์หนึ่ง อีกกัณฑ์หนึ่งกัณฑ์ไหนล่ะ นี่ภาษาใจ นี่ไม่ใช่ฝัน โต้ตอบ

จิตเวลามันสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงมันเป็นอย่างนี้ มันพิจารณาของมันได้ ฉะนั้น บอกว่า หลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่า ท่านฟังธรรมตลอดเวลาๆ

ฉะนั้น เวลาเราฝันถึงครูบาอาจารย์ ฝันถึงว่าหลวงปู่แหวน ฝันถึงครูบาอาจารย์ที่มาสอนเรา ถ้าเป็นความฝันก็เป็นความฝัน เราไม่ได้วิตก วิจาร ไม่ได้นึกเอาขึ้นมาเอง เราจะเอาความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นอย่างนั้นปั๊บ มันก็เป็นมงคล แล้วเวลาเราจะปฏิบัติ เราจะเอาปัจจุบันนี้ เอาปัจจุบันนี้ เอาปัจจุบันให้มันเป็นความจริงได้

ฉะนั้น เขาว่าฝันครั้งสุดท้าย “มันแปลกที่ครั้งสุดท้ายท่านชี้ให้ตัดกิ่งไม้เล็ก ตัดกิ่งไม้ใหญ่ กิ่งไม้เล็ก สุดท้ายแล้วให้ตัดที่ยอด”

มันก็เหมือนกับเป็นการบอกไง เป็นการบอกว่าเราจะปฏิบัติได้ไหม แล้วมันมีความหมาย เห็นไหม “และก็ฝันว่ามีพระธาตุมากมาย มีพระธาตุต่างๆ มามากมายเลย ฝันถึงวัดอยู่บ่อยๆ”

อันนี้มันเป็นมงคลชีวิตกับเรานะ ฉะนั้น คําถามสุดท้าย “หากมีความผิดพลาด ไม่ถูกต้องประการใด ควรเพิ่ม ควรลดสิ่งใดบ้าง”

ควรเพิ่ม ควรเพิ่ม เราตั้งสติเวลาปฏิบัติปัจจุบัน เราตั้งสตินี้ เพราะเราต้องการเอาปัจจุบันธรรม เอาปัจจุบันธรรมนะ เราพยายามปฏิบัติถึงที่สุด ถ้ามันสงบได้ มันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความจริงได้ เราก็ใช้ปัญญาไป

ถ้ามันไม่ได้ เราก็พัก ถ้าพักแล้วเราไปนอน แล้วมันฝัน เวลานั่งมันไม่มา เวลานั่งมันจะปฏิบัติให้มันเป็นจริงเป็นจัง ให้มันเป็นเนื้อหาสาระ นั่งไปแล้วมันทําอะไรไม่ได้ แต่เวลาไปนอนมันฝัน มันได้หมดเลย ไปนอนในฝัน เวลาฝัน ฝันไปได้เลย แล้วเวลานั่งทําไมทําไม่ได้ล่ะ

ตรงนี้เราพยายาม เวลานั่ง เราฝืนเอา พยายามทําให้มันเป็นจริงขึ้นมา ให้เป็นจริงขณะที่เรานั่งปฏิบัติธรรมดา มันก็แก้ไขได้ใช่ไหม เราเจริญปัญญาได้ใช่ไหม ศีล สมาธิ ปัญญา มรรค ๘ เราเจริญได้ เราทําได้ มันเป็นปัจจุบันธรรม มันจะเป็นผลของวิปัสสนา มันเป็นผลของการประพฤติปฏิบัติ มันจะเป็นผลของอริยทรัพย์ มันเป็นผลของความจริง มันจะสํารอกคายกิเลสออก

ฉะนั้น เวลานั่งปฏิบัติมันได้แต่ความสงบ ได้แต่พื้นฐาน แต่เวลาไปนอน เวลามันฝัน มันฝันไปของมันเลย ไปฝันเห็นถึงกะโหลกนะ ผ่ากะโหลก เห็นกะโหลก จนขย้อนออกมา ไอ้นั่นเป็นความฝัน

ปฏิบัติมีแนวทางอย่างนั้น แล้วเอาตอนนั่งให้ได้อย่างนั้น เวลาไปพักผ่อน เราก็พักผ่อน พักผ่อนคือพักผ่อนนอนหลับเพื่อให้ร่างกายสดชื่น แล้วไปทําหน้าที่การงานแล้วเรามาปฏิบัติใหม่

แต่ถ้ามันเป็นฝันเป็นอย่างนั้นปั๊บ ตรงนั้น ฝันก็คือฝัน เราไปห้ามไม่ได้ แล้วเราจะไปบงการในความฝันนั้นก็ไม่ได้ แต่ความฝันนั้นน่ะมันเป็นการบอกเหตุ มันเป็นแนวทางที่ดี

ฉะนั้น “ควรเพิ่ม ควรลดอย่างไร”

ควรเพิ่มก็ควรเพิ่มในการประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง อย่างปัญหาที่ถามมานี่มันมีแวว มันมีแววคือมันมีความเป็นจริงอยู่ มันไม่ใช่สัญญา ไม่ใช่อ่านหนังสือแล้วมาถาม หรือว่าไม่ใช่ว่าสงสัย สงสัยถามหลวงพ่อไว้ก่อนเลย แล้วเดี๋ยวหลวงพ่อตอบมา ไม่ต้องไปรื้อค้นที่ไหน

แต่นี่ถ้ามันเป็นอย่างนี้ มันมีแววเป็นความเป็นจริง แล้วเวลาเป็นความฝัน ความฝันก็เป็นได้จริงอีกแหละ เออ! แต่ความฝันก็คือความฝันไง ความฝันคือว่าเราบริหารจัดการมันไม่ได้ แต่มันเป็นความฝัน แต่เป็นมงคลชีวิต มันบอกความดีของเราได้

ฉะนั้น ควรเพิ่ม เพิ่มในการประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง เอาปัจจุบัน เอาสิ่งที่แก้ไขที่เป็นปัจจุบันที่เราแก้ไข เราดัดแปลงได้

สิ่งที่ลด ลดมันลดไม่ได้ ความฝัน ความฝันก็ปล่อยไว้อย่างนั้น ความฝันถ้ามันปล่อยไว้อย่างนั้น เขาบอกว่ามันก็มีความสุข มันก็มีความปลื้มใจ มันมีความสุข มันมีความปลื้มใจของมัน

อันนี้คําถามแรกนะ เขายังเขียนถามมาซํ้าอีก อันนี้คําถามอันแรก เขียนถามมาซํ้า

ถาม : เรื่อง “เพิ่มเติมความตายและความฝัน”

ผมขออนุญาตเพิ่มเติมครับ ผมสังเกตว่าความหดหู่ที่เกิดจากพิจารณาความตายนั้น อาการความหดหู่นั้นเบาบางลงเรื่อยๆ นะครับ จึงกราบเรียนถวายหลวงพ่อเพื่อขอความเมตตาสั่งสอนด้วยครับ

ตอบ : ความหดหู่มันเบาบางลงก็อย่างที่ว่าเมื่อกี้นี้ เห็นไหม เห็นที่ว่าเวลาวิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ นี่มันเกิดปีติ ทีนี้ความหดหู่ ความหดหู่ของเรานะ ถ้าความหดหู่ในการทํา เราให้ชื่อมันว่าธรรมสังเวช ความหดหู่อย่างนี้มันไม่ใช่หดหู่แบบคน โทษนะ อย่างคนตกใจ คนไปเจอสิ่งใด อย่างเช่นเราประกอบธุรกิจ แล้วธุรกิจเราล่มสลาย เราหดหู่ไหม อันนี้เสียใจมากนะ เราประกอบธุรกิจ ธุรกิจเรากําลังเจริญรุ่งเรืองเลย แล้วมันล่มสลายลง โอ้โฮ! โลกนี้แตกสลายหมดเลย โลกของเราแตกสลายไปหมดเลย อันนี้ก็หดหู่ หดหู่อย่างนี้เป็นเรื่องโลกๆ หดหู่อย่างนี้มันเป็นเรื่องที่ว่าประสบความสําเร็จไม่ประสบความสําเร็จ

แต่ขณะที่อาการความหดหู่นั้น อาการหดหู่อย่างนี้มันพิจารณากายไง เราไปเห็นร่างกาย เห็นสมอง เห็นต่างๆ มันกระจายออก แล้วมันมีการหดหู่ มันเกิดเหตุมันแตกต่างกัน เหตุเพราะเกิดจากกาย เวทนา จิต ธรรม สติปัฏฐาน ๔ เกิดจากการพิจารณา เกิดจากจิตที่ทํางานของมัน ผลของธรรม มันเลยเป็นธรรมะและสังเวช

พระนะ พระปฏิบัติเวลาจิตดีมาก พิจารณาอสุภะเป็นภายนอก ด้วยการอหังการคิดว่าตัวเองพิจารณาได้อย่างนั้นจริง ก็คิดว่าตัวเองได้อย่างนั้นจริง ก็ถืออาการแบบนั้นไว้ เวลาจิตมันเสื่อม พอจิตมันเสื่อมแล้ว พอไปเจอเหตุการณ์กระทบ มันรักษาใจไม่ได้ มันเสียไปเลยไง

มี ในวงการปฏิบัติมี เวลามันพิจารณาของมันไปได้ มันเกิดความอหังการว่ามันจะเป็นอย่างนั้นได้จริง แต่มันเป็นของชั่วคราว มันยังไม่เป็นความจริง เวลาเรายึดมั่นอย่างนั้นแล้ว แล้วอหังการ อหังการคือไม่รักษาใจ แล้วปล่อยใจให้มันกระทบกระเทือนไป เวลาไปเจอสภาพแบบนั้นนะ หลุดไปเลย

แต่ถ้ามันมีสติปัญญา เวลามันพิจารณาของมัน มันเข้าใจของมัน มันปล่อยวางของมัน แล้วทําซํ้าๆๆ เข้าไป ซํ้าเข้าไปถึงที่สุดเวลามันขาด เวลามันขาดไปแล้วมันจะไม่มีอาการกระทบอีกแล้ว เพราะมันขาดตามความเป็นจริงไง

อันนี้ก็เหมือนกัน สิ่งที่มันหดหู่ๆ มันเป็นอาการของมันที่มันเป็นไปได้

“อาการที่หดหู่นั้นเบาบางลงเรื่อยๆ”

เขาจะบอกว่าเขาเคยภาวนาแล้วได้อย่างนี้ เหมือนกับเงินเดือน คราวนี้เงินเดือนได้ ๕,๐๐๐ พอเดือนต่อไปเขาจ่าย ๔,๐๐๐ พอเดือนต่อไปเขาจ่าย ๓,๐๐๐ เอ๊! ทําไมเงินเดือนมันน้อยลง

ทั้งๆ ที่ว่าเขาจ่าย ๕,๐๐๐ เงินเดือน กระทบครั้งแรก ธรรมสังเวชครั้งแรกได้ ๕,๐๐๐ พอธรรมสังเวชครั้งที่ ๒ เหลือ ๔,๐๐๐ เพราะอาการซาบซึ้งมันเบาลง พอไปเจออีกทีหนึ่งเหลือ ๒,๐๐๐ พอเดี๋ยวไปเจออีกครั้งเหลือพันเดียว เดือนนี้ให้พันเดียว โอ๋ย! ทํางานทั้งเดือนได้พันนึง ลดเงินเดือนไปเรื่อยๆ เพราะอะไร เพราะมันชินชา มันเข้าใจของมัน

อันนี้ไม่ต้องกังวลไง มันจะหดหู่ มันปีติใช่ไหม แล้วมันจะเกิดสุขข้างหน้า สุข เห็นไหม ที่ว่ามันปล่อยวาง มันเข้าใจของมัน ชีวิตนี้ ชีวิตนี้มันเข้าใจสัจจะของชีวิต มันเข้าใจสิ่งต่างๆ มันดีขึ้น

ประสาเรานะ เด็กมันจะโตเป็นผู้ใหญ่ เซลล์ในร่างกายของมนุษย์นี่ ๗ ปี โตขึ้นมา ๗ ปี เซลล์เก่าตายหมด มีแต่เซลล์ใหม่ แล้วเด็กมันโตขึ้นมา นี้จิตใจมันภาวนา จะไม่ให้มันโตหรือ พอมันหดหู่อย่างนั้น มันเศร้าอย่างนั้น มันปีติอย่างนั้นแล้วจะอยู่อย่างนั้นหรือ มันไม่โต

มันโต เห็นไหม วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ จิตนี้เป็นเอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่นนะ แล้วจิตเป็นวิปัสสนา เวลามันสํารอกมันคาย เป็นอีกเรื่องหนึ่งเลยนะ มันจะไปอีกไกลเลยล่ะ มันจะดีขึ้นไป มันจะพัฒนาไป

ฉะนั้น “อาการที่หดหู่มันเบาลงเรื่อยๆ นะครับ จึงกราบเรียนหลวงพ่อขอความเมตตาสั่งสอนด้วยครับ”

ความหดหู่นั้น เราอยู่กับปัจจุบัน ความหดหู่นั้น อาหารได้เคยกิน อาหารได้เคยเป็นแล้ว มันก็เข้าใจแล้ว แล้วมันจะมีละเอียดกว่านี้ มันจะมีละเอียดกว่านี้ เห็นไหม สุขในสมาธิ สุขในวิปัสสนา มันแตกต่างกัน สุขในสมาธิมันมีความสุขของมัน สุขที่มันปล่อยวาง สุขในวิปัสสนา สุขที่ได้ผลตอบแทน สุขที่มันสํารอกคายกิเลสออกไป มันทําได้มากกว่านั้น ถ้าได้มากกว่านั้น มันจะเป็นประโยชน์มากกว่านั้น ถ้ามากกว่านั้น เอาแค่นี้เนาะ เอาแค่นี้

สิ่งที่ทํามาถูกต้องแล้ว ทํามานี่ถูกต้องดีงาม เพียงแต่ว่า ถ้าไปถามคนอื่น คนอื่นเขาจะบอกว่าผิดทางนู้น ผิดทางนี้ เพราะอะไร ผิดอย่างนั้น ผิดอย่างนี้ เพราะถ้าคนที่เคยภาวนามันเคยผ่านเส้นทางสายนี้มา มันจะรู้ว่าเส้นทางสายนี้ปฏิบัติไปแล้ว เดินไปข้างหน้าจะไปเจออะไรบ้าง

แต่คนไม่เคยผ่านเส้นทางใดๆ มาทั้งสิ้น แต่คล่องแคล่วในแผนที่ คล่องแคล่วในพระไตรปิฎก มันจะบอกเลยว่า ในแผนที่จะบอกพิกัดไว้เท่านั้น ส่วนสัดเท่านั้น ทุกอย่างเป็นเท่านั้น แล้วเอ็งทํามานี่ไม่ถูกกับพิกัดเลย ไม่ถูกกับส่วนสัดของแผนที่เลย ฉะนั้น เอ็งปฏิบัติผิด

ถ้าไปถามพวกที่เป็นทฤษฎีเขาบอกว่า “โอ้โฮ! เอาความฝันมาพูดเพ้อเจ้อกันได้อย่างใด ปฏิบัติไปมันยังไม่มีอะไรเป็นจริงเลย พุทธพจน์ไม่ได้บอกอย่างนี้” เขาจะบอกพิกัดแล้ว ส่วนสัดของแผนที่แล้ว แล้วเราเข้าไปในแผนที่ มันคนละเรื่องกันเลยล่ะ นี่คนเป็นก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง คนไม่เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า คําถามมันส่อแววถึงคนภาวนามีช่องมีทาง มันส่อแววถึงว่าปฏิบัติมันมีเนื้อหาสาระ ถ้าเนื้อหาสาระ พูดให้ฟังเป็นแนวทางแล้วปฏิบัติไป

ฉะนั้น ข้อที่ ๒ ก็กังวลถึงว่าสิ่งที่เกิดขึ้นแล้วมันเบาบางลง

ความที่เบาบางลงคือมันเคยได้สัมผัส มันคุ้นชิน ถ้าคุ้นชิน ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านสอนพระท่านบอกว่า นั่งที่ไหนไม่ให้รากงอก คือไม่ให้คุ้นเคยกับอะไรทั้งสิ้น ให้สดชื่น ให้สดใหม่อยู่ตลอดเวลา การที่สดใหม่อยู่ตลอดเวลา การปฏิบัติมันจะไม่ได้เสียหายได้ง่าย คนเราที่เสียหายไปเพราะการคุ้นชิน คุ้นเคย คุ้นชิน สนิทชิดเชื้อ แล้วผูกมัดกับสิ่งนั้น มันคุ้นเคยไง

คุ้นเคย เห็นไหม ดูสิ เวลาปลูกบ้านที่ไหน ที่ไหนมีโจรชุกชุม เขาต้องจ้างคนเฝ้า เขาต้องติดกล้อง เขาไม่คุ้นชินกับขโมย ขโมยเข้ามามันขโมยหมดทั้งบ้าน ใครจะไปคุ้นชินกับมัน เปิดโล่งเลย เชิญ เชิญเลย

อันนี้พอปฏิบัติเป็น ไปคุ้นชินกับมัน นั่นล่ะกิเลส คุ้นชินกับกิเลส ฉะนั้น หลวงตาท่านถึงสอนว่า ไม่ให้คุ้นชินกับสิ่งใด ให้สดใหม่ ให้สดชื่น ติดกล้องวงจรปิดให้ครบ ปิดประตูหน้าต่างให้ดี แล้วรักษาตัวเองดีๆ แล้วปฏิบัติไป ผู้ที่ปฏิบัติอย่างนี้ เห็นกิเลสเป็นศัตรู แล้วตั้งใจ ตั้งใจรักษาตัวเอง ไม่ใช่เห็นกิเลสเป็นเพื่อน เห็นกิเลสคุ้นเคยกับมัน แล้วการปฏิบัตินั้นจะยากขึ้นไปเรื่อยๆ

ฉะนั้น เราจะต้องเห็นกิเลสเป็นศัตรู แล้วอย่าไปคุ้นชินกับอะไรทั้งสิ้น ให้คุ้นชินกับธรรม ศีล สมาธิ ปัญญา ปฏิบัติบ่อยครั้งเข้า แล้วจะเป็นประโยชน์กับบุคคลผู้ที่ปฏิบัตินั้น เอวัง

๔

จิตจะแข็งแรง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การฝึกจิต”

ขอคําอธิบายเพิ่มเติมอย่างละเอียดเกี่ยวกับวิธีการฝึกหัดจิตใจให้เข้มแข็งหน่อย วิธีการฝึกหัดจิตใจให้เข้มแข็งทนต่อสภาวะต่างๆ ขอบคุณค่ะ

ตอบ : การฝึกจิต ถ้าการศึกษา การฝึกจิต เหล็กเขาเอามาหลอม เขาผสมส่วนผสมของมันให้เปลี่ยนสภาพให้มันเป็นเหล็กกล้า เหล็กที่มันไม่มีคุณภาพ เขาเอาไปหลอมใหม่ หลอมเพื่อให้มันเป็นเหล็กที่มีคุณภาพ จิตใจของเรานี่นะ เรารู้ถึงวิธีการ การฝึกจิตให้เข้มแข็ง แล้วจะเข้มแข็งขึ้นมาได้อย่างไรล่ะ

ถ้าฝึกจิตให้เข้มแข็ง จิตที่เข้มแข็งมันฝึกมา ผลของวัฏฏะ การเวียนว่ายตายเกิด มันฝึกมาตั้งแต่นั่น ถ้าจิตใครทําบุญกุศลไว้ ใครทําคุณงามความดีไว้ มันมีทัศนคติที่ดี

แต่ถ้าจิตใจของคนนะ จิตใจของคนมันมีทัศนคติเป็นลบ ถ้าทัศนคติเป็นลบ สิ่งใดกระทบแล้วมันมีแต่ผลลบทั้งนั้นน่ะ อันนี้มันเป็นพันธุกรรม เขาเรียกอดีตชาติ อย่างเช่นพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์ทําสิ่งใด ทุกคน ดูสิ สมัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระเตมีย์ใบ้ นี่ปรารถนาไง ขันติบารมี บารมี ๑๐ ทัศ ทานบารมี ตอนเป็นพระเวสสันดร ปัญญาบารมี ขันติบารมี เวลาขันติบารมี เสวยภพเสวยชาติเป็นเตมีย์ใบ้ นี่บําเพ็ญขันติบารมี บอกว่าไม่พูด

กษัตริย์ไม่เชื่อ พอไม่เชื่อ ตัดหู ตัดจมูก ตัดเลยนะ ให้พูดออกมา ไม่พูด เห็นไหม สิ่งที่ว่าบารมี ๑๐ ทัศ กว่าจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูสิ เวลาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ แล้วไปฝึกกับอาฬารดาบส อุทกดาบส “เธอมีความรู้เหมือนเรา” คืออาจารย์ยกย่องว่าตัวเองมีวุฒิภาวะ มีปัญญาเท่ากับอาจารย์ สั่งสอนลูกศิษย์ได้ สั่งสอนคนที่มาศึกษาใหม่ได้

เจ้าชายสิทธัตถะบอกไม่เอา ไม่ใช่ คําว่า “ไม่ใช่” สมาบัติมันเป็นอย่างนั้นน่ะ ความสามารถของอาจารย์สุดแค่นี้ ความรู้เท่ากับอาจารย์จริงๆ แต่เจ้าชายสิทธัตถะสร้างอํานาจวาสนาบารมีมา ปรารถนาจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือปรารถนาจะฆ่ากิเลส ปรารถนาจะชําระล้างกิเลส แต่ไอ้สมาบัตินี้มันยังชําระล้างไม่ได้ จิตใจมันยังขุ่นมัว จิตใจมันยังเศร้าหมอง จิตใจมันยังมีความทุกข์อยู่ ถึงบอกไม่รับ ก็มาค้นคว้าๆ

คําว่า “จิตใจเข้มแข็งๆ” มันมีที่มาที่ไปด้วย เมื่อวานนี้เราได้หาเงินหาทองมาไว้ในบ้านเราเต็มบ้าน วันนี้เรานั่งสุขสบายเพราะเรามีข้าวของเงินทองเต็มที่จะจับจ่ายใช้สอย เมื่อวานนี้เราเป็นหนี้เป็นสินมา แล้ววันนี้เราก็นั่งรอให้เขามาทวงหนี้ มันเป็นความทุกข์

อดีตชาติทํามาดี เกิดมาชาตินี้จิตใจเข้มแข็ง จิตใจมีหลักมีเกณฑ์ นี่ถ้าเราทํามาดี อดีตชาติเราเป็นหนี้เป็นสินมา มาชาติปัจจุบันนี้มีแต่คนมาทวงหนี้ มีแต่ความทุกข์ มีแต่ความอ่อนไหว มีแต่ความวิตกกังวล แล้วบอกว่าฝึกจิตให้เข้มแข็งๆ

การฝึกจิตให้เข้มแข็งฝึกอย่างนี้ได้ แต่นี้พูดให้เห็นว่าสิ่งที่พันธุกรรมของจิตๆ ไม่อย่างนั้นเวลาประพฤติปฏิบัติ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการจนลูกศิษย์ลูกหามีความรู้มีความสามารถ แล้วตั้งเป็นแขนงเลย เห็นไหม เอตทัคคะ ๘๐ องค์ ทําไมไม่เหมือนกันล่ะ ๘๐ องค์ ๘๐ ความชํานาญ องค์หนึ่งก็ชํานาญอย่างหนึ่ง องค์หนึ่งก็ชํานาญอย่างหนึ่ง ๘๐ ความชํานาญ แต่พระอานนท์ได้เยอะหน่อย ได้ ๓-๔ ความชํานาญ นี่ไง สิ่งที่ว่าจะเข้มแข็งๆ

นี้พูดอย่างนี้ให้เห็นว่า เหล็กกล้า เหล็กอ่อน เหล็ก คุณภาพของเหล็ก เขาเอามาหลอมใหม่ ส่วนผสมใหม่ เขาจะปรับปรุงให้เหล็กนั้นมีคุณภาพได้

จิตใจที่อ่อนแอ เราจะทําจิตใจเราให้เข้มแข็ง การที่ปรับปรุงคุณภาพของเหล็ก การที่ปรับปรุงคุณภาพของจิตเรา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคือไปศึกษาตัวยา ศึกษาธรรมโอสถ แต่เราจะเอายานั้นมาใช้กับจิตใจเราอย่างใด เราจะเอาสิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเอามาฝึกหัดจิตใจเราอย่างไร

เหล็กกล้า เหล็กเขามีเตาหลอมเหล็ก เขามีวิศวกรต่างๆ เขาก็หลอมของเขาขึ้นมาได้ แต่จิตใจของเรา เราต้องทําของเราขึ้นมาเอง เราจะต้องปฏิบัติของเราขึ้นมาเอง เราจะทําของเราขึ้นมาเอง ถ้าเราทําของเราขึ้นมาเอง เขาถามมาว่าทําอย่างไร

ใจของคน ใจของคนเวียนว่ายตายเกิด มันมีเวรมีกรรมต่อกันมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงสอนไง ที่บอกว่าให้เชื่อกรรม ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว คนทําคุณงามความดีต้องได้ดีแน่นอน

แต่นี่ว่า “ก็ชาตินี้ทําดีทั้งชาติ” ส่วนใหญ่ทุกคนคิดอย่างนั้นนะ เรามีลูกศิษย์หลายคนที่จะมาประท้วงว่า “ตั้งแต่เกิดมานึกไม่ได้เลยว่าทําความชั่วที่ไหน ทําไมชีวิตมันเป็นแบบนี้ล่ะ เกิดมานี่ทําดีทั้งนั้นน่ะ แล้วไม่ใช่ดีที่ผมนะ พ่อแม่ผมก็ดี ญาติของผมดีหมดเลย ผมก็เป็นคนดี ดีมาตลอดเลย ทําไมชีวิตของผมมันไม่มีความสุขเลย ทําไมชีวิตของผมเป็นแบบนี้” คนมาถามอย่างนี้เยอะ

เอ็งเกิดมาชาตินี้เป็นคนดี ชาติตระกูลเราดีหมดเลย แล้วเราก็เป็นคนดีด้วย สาธุ เราเกิดในชาติปัจจุบันนี้เราได้สร้างคุณงามความดี เพราะเกิดมาด้วยสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ เราทําอะไรก็ทําแต่คุณงามความดี ฉะนั้น มันจะทุกข์จะยากที่เราไม่ประสบความสําเร็จ แต่เราก็ยังทําความดีของเราอยู่ เรายังไม่ทอดทิ้งไป ถ้าทอดทิ้งนะ เวลาประชดชีวิต ถ้าทําดีขนาดนี้แล้วไม่ได้ดีแล้ว เลิก ทําอย่างอื่นดีกว่า ไอ้นี่เราทอดทิ้งไป

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าทําดีแล้วมันยังทุกข์ยังยากอยู่ มันก็ต้องกรรมเก่ากรรมใหม่ เห็นไหม กรรมเก่ามา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พราหมณ์นิมนต์ไว้ ที่ข้าวยากหมากแพง นี่อดอาหาร เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีลาภมหาศาล ใครๆ ก็อยากทําบุญกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถึงเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจําพรรษา ที่อยู่กับพราหมณ์ พราหมณ์นิมนต์ไว้แล้วลืมใส่บาตรทั้งพรรษาเลย พระโมคคัลลานะเดือดร้อนมาก จะพาไปบิณฑบาตทวีปอื่นเลยล่ะ พระพุทธเจ้าไม่ยอม พระพุทธเจ้าไม่ยอม

ชีวิตของคนมันมีแบบนี้ ถ้ามีแบบนี้ เราถึงเชื่อกรรม คําว่า “เชื่อกรรม” ไม่ใช่ว่าลัทธิยอมจํานน แล้วก็หลีกเลี่ยง อะไรมาเป็นวิทยาศาสตร์แล้วไม่ยอมรับเลย จะเอาแต่อารมณ์ตัวเองพอใจ...ไม่ใช่ อารมณ์ก็ไม่พอใจ เราพยายามจะฝืนทั้งนั้นน่ะ เราจะฝืนไปสิ่งที่ดี

แต่จังหวะและโอกาสนะ บางคนฉลาดมาก ความฉลาดของเขา แต่มันยังไม่เหมาะสมกับกาลเวลานั้น ความฉลาดนั้น เขาเป็นคนที่ฉลาดมาก มีปัญญามาก ทําสิ่งใดก็แล้วแต่ ตลาดมันยังไม่สมควรที่สินค้านั้นจะออกได้ เรานี่ล้มลุกคลุกคลานเลย พอตลาดมันกําลังดีเลย คนไหนมาไม่รู้ เขามาทําธุรกิจของเขา เขาไปได้เต็มที่เลย เห็นไหม นี่วาสนาของคน แต่วาสนาก็ส่วนวาสนาสิ เราก็ต้องพยายามของเรา เราก็ต้องทําคุณงามความดีของเรา

นี้เขาถามว่า “ขอคําอธิบายเพิ่มเติมรายละเอียดเกี่ยวกับฝึกจิตให้เข้มแข็ง”

ฝึกจะได้เข้มแข็ง เหล็ก ส่วนผสมของเหล็ก เหล็กถ้ามีคุณภาพของมัน เอามาหลอมแล้วมันก็เข้มแข็ง ไอ้นี่ไปเก็บมันไม่เจอเหล็กเลย มันเจอแต่ขี้หมูขี้หมานั่นน่ะ แล้วบอกจะหลอมให้เป็นเหล็ก ขี้หมูขี้หมามาก็หลอมใหญ่เลย ต้มใหญ่เลยนะ เมื่อไหร่จะเป็นเหล็กๆ

ก็จิตใจของเราไง จิตใจของเรามันเป็นเหล็กหรือเปล่าล่ะ จิตใจของเรามีคุณภาพมากไหมล่ะ ถ้าจิตใจเรามีคุณภาพ แล้วเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พอศึกษาไปแล้วนะ พอเข้าใจทุกๆ อย่าง ชีวิตนี้มันปล่อยวางได้ ชีวิตนี้ก็เป็นเช่นนี้เอง

ดูสิ ดูกษัตริย์สมัยพุทธกาลสละราชสมบัติออกมาบวชเป็นพระ แล้วออกมาบวชแล้วอยู่โคนไม้ สถานะของกษัตริย์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นกษัตริย์เหมือนกัน ทิ้งมา เวลาทิ้งสถานะของความจะเป็นกษัตริย์มา พอพระเจ้าพิมพิสารเห็นมานะ นึกว่าโดนปฏิวัติมา ให้กองทัพครึ่งหนึ่งให้กลับไปเอาอํานาจคืน

เจ้าชายสิทธัตถะบอกไม่ใช่ ไม่ใช่โดนปฏิวัติมา นี้ปรารถนาโพธิญาณเลย พระเจ้าพิมพิสารเลยสัญญาไว้ว่าถ้าปรารถนามาจริง ถ้าค้นคว้าได้จริงแล้ว ถ้าสําเร็จเป็นพระอรหันต์แล้วให้กลับมาสอนด้วย แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไปค้นคว้าได้จริง แล้วก็กลับไปสอนพระเจ้าพิมพิสารจนพระเจ้าพิมพิสารเป็นพระโสดาบัน

นี่ก็เหมือนกัน ในสมัยพุทธกาล กษัตริย์สละสถานะของความเป็นกษัตริย์มาบวชมากเลย แล้วพอบวชเสร็จไปแล้วไปอยู่โคนไม้ เป็นกษัตริย์ คําว่า “กษัตริย์” ดูสิ มันมีพร้อมหมด สิ่งใดความอุดมสมบูรณ์ เวลามาบวชเป็นพระแล้ว ไม่บิณฑบาตก็ไม่ได้ฉัน บิณฑบาตมาแล้วเขาไม่ได้ใส่ เขาใส่อะไรมาก็ได้ตามนั้น แล้วถ้าเขาใส่มาแล้ว เราฉันแล้วเราอยู่โคนไม้ เพราะว่าความเป็นอยู่มันไม่สะดวก แต่เวลาปฏิบัติ กษัตริย์ในสมัยพุทธกาลที่ปฏิบัติจบสิ้นแล้ว เห็นไหม “สุขหนอ สุขหนอ”

เพราะว่าสุขหนอ สุขหนออยู่นั่นน่ะ จนพระด้วยกันคิดว่ากษัตริย์องค์นี้คงคิดถึงอาลัยอาวรณ์ความเป็นกษัตริย์ ไปฟ้องพระพุทธเจ้า

พระพุทธเจ้าก็เรียกมาเลยว่า “เธอพูดอย่างนั้นจริงหรือ”

“จริงครับ”

“แล้วทําไมเธอว่าสุขหนอๆ”

“ก็มันสุขจริงๆ สมัยเป็นกษัตริย์นะ โอ้โฮ! ภาระรับผิดชอบมันเยอะมาก โอ้โฮ! ทุกอย่างมันมีแต่ภาระรุงรังไปหมดเลย”

“แล้วเดี๋ยวนี้ล่ะ”

“เดี๋ยวนี้สุขหนอๆ นั่งอยู่โคนไม้มีความสุข”

ฉะนั้น ประสาเรา มันจะสุขได้อย่างไร นั่งอยู่โคนไม้ โอ้! แค่ริ้นมากัดก็ยุ่งแล้ว มันจะมีความสุขจากไหน ก็เราไปหาเอาความสุขจากธาตุ ๔ ไง เราไปหาความสุขเอาจากเนื้อหนังมังสาไง เราไม่ได้หาความสุขเอาจากจิต เราไม่ได้หาความสุขที่จิตใจที่มันสํารอกกิเลสออก จิตใจที่มีกิเลสมันครอบงําอยู่มันก็มีความวิตกกังวลน่ะสิ ถ้าจิตใจที่มันสํารอกกิเลส คายกิเลสออกแล้ว แม้แต่ร่างกายมันยังทิ้งเลย ร่างกาย จิตใจอยู่ในร่างกายนี้มันยังปล่อยวางได้เลย

ร่างกายนี้ก็อาศัยมันอยู่เท่านั้น อาศัยเกิดเท่านั้น เกิดมาเป็นมนุษย์ก็มีร่างกายกับจิตใจ แล้วถ้าอยู่เป็นกษัตริย์ก็มีร่างกายนี้ แต่จิตใจอยู่ในร่างกายนี้ก็บริหารจัดการ สละราชสมบัติมา พอออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จิตใจนี้ก็พิจารณา พอพิจารณาถึงร่างกายแล้วมันก็ปล่อยวาง สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เห็นไหม ละสังโยชน์ ๓ ก็เป็นพระโสดาบัน ละกามราคะปฏิฆะให้อ่อนลงก็เป็นพระสกิทาคามี ถ้ากามราคะปฏิฆะขาดไปก็เป็นพระอนาคามี ละอวิชชาในหัวใจ ละภวาสวะ ละภพในใจ เพราะมีภวาสวะ มีภพ มันถึงสมานกับร่างกายนี้ พอมันทําลายภพชาติหมดแล้ว มันมีธรรมธาตุอยู่ในร่างกายนี้ อาศัยร่างกายนี้อยู่ สุขหนอๆ

ไอ้พวกเราจะหาความสุขจากร่างกาย นั่งอยู่โคนไม้นะ ริ้นมา ไรมา โอ้โฮ! ยุงกัดก็ไม่ไหวแล้ว มดกัด อู๋ย! ร้องตายห่า จะเอาความสุขมาจากไหนล่ะ อู๋ย! อยู่โคนไม้สุขได้อย่างไร

แต่นี่อยู่โคนไม้ สุขหนอๆ นะ

นี่ไง สิ่งที่อาศัยอย่างนี้ พูดถึงถ้ามันเป็นความสุข ถ้าจิตใจมันเข้มแข็งแข็งแรง มันแข็งแรงอย่างนี้ไง คําว่า “แข็งแรง” จะทําจิตใจให้เข้มแข็ง เข้มแข็งก็ต้องรักษาเอา ดูแลเอา

ทีนี้ถ้ารักษาเอา ดูแลเอา ก็เหมือนกับเราเข้าโรงเรียน เราศึกษาทางวิชาการใด เราศึกษาจบวิชาการนั้นเราก็ว่าเรามีปัญญา นี่ก็เหมือนกัน พอเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาจบแล้วเราก็นึกว่าเรามีความรู้ ศึกษาจบมา ศึกษามาเพื่อความเข้าใจแล้วมันก็เข้าใจเรื่องชีวิต เข้าใจเรื่องวัฏฏะ คือเข้าใจแผนที่ มันก็ยังพอทน เรารู้จักแผนที่ เรามีปัญญาแล้วเราก็ไม่สงสัยในเรื่องวิทยาศาสตร์ เราก็อยู่ได้ด้วยความสบายใช่ไหม แต่วิทยาศาสตร์ก็วิทยาศาสตร์ เพราะจิตนี้ยังเวียนว่ายตายเกิด ทีนี้ยังมีทุกข์อยู่ แล้วจะทําอย่างไร

ถ้าศึกษาธรรม ศึกษาธรรมให้มันเข้มแข็งขึ้นมา วิทยาศาสตร์รับรู้แล้ว เราซื้ออุปกรณ์การดํารงชีวิตแล้วมันจะหมดอายุการใช้งานของมัน พอหมดอายุการใช้งาน เราก็เปลี่ยนใหม่ มันก็รับรู้ได้ มันไม่ตีโพยตีพาย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน พอเราเข้าใจเรื่องชีวิต เห็นไหม รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เราก็อาศัยใช้มัน เราใช้มันแล้ว ถ้ามันมีกําลังมันก็ข่มขี่เรา ถ้าเรามีสติปัญญา เรารู้ทันมัน มันก็เข้าใจทันกัน พอเข้าใจทันกัน ในเมื่อของใช้หมดอายุ เราก็เปลี่ยนใหม่ได้ แต่อารมณ์ความรู้สึกที่มันเกิดขึ้น มันดับไป แล้วมันเกิดขึ้นมาใหม่ ทําอย่างไร ถ้ารู้เข้าใจอย่างนี้ปั๊บ มันมีปัญญาขึ้นมามันก็เข้าใจในชีวิต แล้วถ้ามันปฏิบัติขึ้นมา มันเห็นจริงตามความเป็นจริง มันจะเข้มแข็งไป

การเข้าใจชีวิต การเข้าใจเรื่องสัจธรรมนั้นเรื่องหนึ่ง แต่การประพฤติปฏิบัติให้มันเป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าอีกเรื่องหนึ่ง เราปฏิบัติไป มันจะเข้มแข็งอย่างไรก็ต้องอาศัยทําของเราขึ้นมา

เราไปศึกษาจะให้รู้แล้วจะให้เป็น ก็เหมือนโรงถลุงเหล็กเลย จะเอาเหล็กคุณภาพใดบอกมา เดี๋ยวเขาถลุงให้หมด จะเอาคุณภาพอย่างไร มีเงินจ่ายหรือเปล่าเท่านั้นน่ะ จะเอาคุณภาพดีขนาดไหน จะถลุงให้เลย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของคน ศึกษาแล้วฝึกหัด ศึกษาแล้วปฏิบัติให้มันเป็นความจริงของเราขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงได้มันก็จะเป็นความจริงของเรา ถ้าเป็นความจริงของเราก็เป็นประโยชน์กับเรา นี้จิตใจที่เข้มแข็งขึ้นมาเนาะ

เขาถามว่า “การฝึกหัดจิต”

ถาม : เรื่อง “คติพอเป็นไปได้บ้าง”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง

๑. ความเกรงใจคนเป็นสมุทัยหรือพอเป็นมรรคได้อย่างไรบ้างครับ เพราะบางทีรู้สึกเป็นห่วงเขาอยู่ เวลาเขามีจิตใจไม่ดีอย่างนั้นเหมือนเราไม่แคร์ ก็จะเห็นว่าใจดําเกินไป

๒. ปัจจุบันนี้มีพระรุ่นอาจารย์ จนกระทั่งพระใหม่ๆ ที่เริ่มต้นปรารถนาธรรมอย่างแรงกล้า แต่พอสู้ไปสู้มา กลับเปลี่ยนลงมากัน เพราะเหตุอะไร ความตั้งใจมากไป เคร่งเกินไปแล้วไม่ได้ดั่งใจ หรือคิดถึงการกินอิ่มนอนอุ่นอื่นๆ รบกวนหลวงพ่อเล่าประสบการณ์ครับ

ตอบ : นี่เป็นคําถามเนาะ คําถามคําแรกก่อน คําถามคําแรกบอกว่า การเกรงใจคน การเกรงใจคนหรือความรู้สึกของคนเป็นสมุทัยหรือเปล่า การเกรงใจคนคือการมีมารยาท การให้อภัย มันเป็นสมุทัยหรือเปล่า หรือพอเป็นมรรค เป็นอย่างใดบ้างครับ เพราะบางทีรู้สึกเป็นห่วงเขา ถ้าไม่เกรงใจก็ถือว่าเป็นคนใจดํา

คําว่า “ใจดํา” อย่างกรณีอย่างนี้มันเป็นเรื่องถ้าเราศึกษาแล้วเป็นวิทยาศาสตร์ ยึดเหตุผลตายตัว ถ้ายึดเหตุผลตายตัวนะ เหตุผลตายตัวมันเป็นอย่างนี้ เหมือนวิทยาศาสตร์ เราบอกวิทยาศาสตร์แก้กิเลสไม่ได้ๆ แต่เวลาแสดงธรรมก็แสดงเป็นวิทยาศาสตร์ เพราะวิทยาศาสตร์เป็นทฤษฎี สิ่งที่พิสูจน์ได้ตามความเป็นจริงทางวิทยาศาสตร์

ทีนี้ทางวิทยาศาสตร์ เราก็ต้องอ้างอิงทางวิทยาศาสตร์ ธรรมะต้องอ้างอิงทางวิทยาศาสตร์ แต่ความรู้สึกของคนเรามีหยาบ มีกลาง มีละเอียด ความรู้สึกของคนมันแตกต่างหลากหลายมาก ความรู้สึกๆ ฉะนั้น สิ่งที่ธรรมะมันละเอียดกว่าวิทยาศาสตร์

วิทยาศาสตร์ ดูสิ ความพอใจ ความพึงพอใจต่างๆ เราทําให้เขาพอใจได้มากน้อยแค่ไหน ถ้าความพอใจได้มากน้อยแค่นี้ แต่ถ้ามันเป็นเรื่องปฏิบัติแล้วมันยิ่งกว่านี้อีก ไม่ใช่เป็นความพอใจ มันต้องความขุดคุ้ย แยกแยะ ค้นคว้าให้เห็นสัจจะจริงตามในหัวใจเลย มันยิ่งกว่าวิทยาศาสตร์ไง

ฉะนั้น พอเราบอกวิทยาศาสตร์แก้กิเลสไม่ได้ แต่เวลาแสดงธรรมก็แสดงเป็นวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์เราสื่อกันเป็นสุตมยปัญญา เป็นทางวิชาการที่เราต้องสื่อสารกันได้ ที่เราต้องสื่อสารธรรมะกันเพื่อความเข้าใจกันได้ แต่คนที่ยังปฏิบัติไม่ได้จริงเขาจะรู้ตามความเป็นจริงไม่ได้ มันต้องมีปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกนี่ไง ถ้ามีปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก

ฉะนั้น สิ่งที่เป็นความจริง ความจริงมันเป็นอย่างนั้น ถ้าเป็นความจริงอย่างนั้นมันมีหยาบมีละเอียด คือว่ามันจริตนิสัยอีกแหละ จริตนิสัยของคน คนที่เกรงใจคน คนที่เอาแต่ใจตัว คนที่ครึ่งๆ กลางๆ มันเป็นไปได้อย่างหนึ่ง

“ความเกรงใจเป็นสมุทัยหรือเปล่า”

สมุทัยมันมีอยู่แล้ว สมุทัยมันเจือเข้าไปหมด แม้แต่เวลาหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น ว่าติดสมาธิ ๕ ปี เวลาติดสมาธิ ๕ ปี เวลาไปหา หลวงปู่มั่นบอกว่า สมาธิอย่างนั้นเป็นสมาธิเศษเนื้อติดฟันเท่านั้น ความสุขอย่างนี้เป็นความสุขเศษเนื้อติดฟัน ความสุขกว่านี้ยังมีมากขึ้น

ทีนี้คนที่มีปัญญาที่อ่อนกว่า เห็นไหม “อ้าว! ถ้าไม่อย่างนั้น สัมมาสมาธิทําอย่างไรล่ะ สัมมาสมาธิ ก็สมาธิเป็นความจริง สัมมาสมาธิก็ถูกต้องดีงามไง”

หลวงปู่มั่นท่านแก้ “สัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันไม่มีสมุทัยเจือปนเว้ย สัมมาสมาธิของท่านมันมีสมุทัยอยู่ด้วย”

ทีนี้สมุทัย สมุทัยก็คือตัณหาความทะยานอยาก มันมีสมุทัยเจือปนอยู่ด้วย ฉะนั้น ถ้ามีสมุทัยเจือปนอยู่ด้วย มันจะเป็นสัมมาไหมล่ะ สมุทัยมันก็กิเลส ถ้าสมาธิมีกิเลสปนอยู่ มันจะเป็นสัมมาสมาธิไหมล่ะ

อันนี้มันเป็นการโต้ตอบกันระหว่างนักปราชญ์ นักปราชญ์คือหลวงปู่มั่นนี้เป็นนักปราชญ์ หลวงตาท่านเป็นนักศึกษา ท่านก็เป็นนักปราชญ์ การตอบโต้ของนักปราชญ์มันเป็นคติธรรม เราเอามาอ้างอิงบ่อย เพราะให้เห็นว่า นักปราชญ์ที่เขาโต้ตอบกัน เขาโต้ตอบกันด้วยเหตุด้วยผล โต้ตอบกันด้วยข้อเท็จจริง

ไอ้พวกเรา ไอ้ปราศจาก ไอ้พวกเขียดพวกปาด มันได้แต่โดดไปโดดมา มันไม่มีเหตุมีผล มันเถียงเอาข้างๆ คูๆ เอาสีข้างเข้าถูตลอด ฉะนั้น ถ้าเอาสีข้างเข้าถู มันก็ไม่ใช่นักปราชญ์ที่ครูบาอาจารย์ท่านนักปราชญ์

นักปราชญ์เขาโต้ตอบกันด้วยเหตุด้วยผล ไอ้นักปราชญ์อย่างเราเอาสีข้างเข้าถู ฉันจะเอาชนะ ฉันจะเอาความจริง จะเอาความจริง ฉันจะเอาความถูกต้อง เอ็งไม่จริง ข้าจริง

แล้วจริงแล้วได้อะไรขึ้นมาล่ะ จริงแล้วมันแก้กิเลสไหมล่ะ ถ้าจริงของเรา จริงแก้กิเลสมันก็เป็นประโยชน์กับเราใช่ไหม ไอ้จริงของคนอื่นมันก็จริงของเขา

ฉะนั้น คําว่า “ความเกรงใจเป็นสมุทัยหรือเปล่า”

เป็น มันมีสมุทัยเจือปนมาตลอด

“แล้วพอจะเป็นมรรคได้ไหม”

ถ้าพอเป็นมรรคได้ไหม ถ้าเป็นมรรคขึ้นมาก็นี่ไง แบบว่าพูดเป็นวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์ปั๊บ มันเป็นเหตุผล เป็นสูตรสําเร็จ สูตรตายตัวมันแก้อะไรไม่ได้ อย่างพ่อแม่สอนเด็กก็เหมือนกัน เราจะวางบรรทัดฐานอย่างนี้แล้วให้ลูกเดินให้เปี๊ยะอย่างนี้ มันเป็นไปไม่ได้หรอก

เราจะสอนลูก เราต้องมีอุบายใช่ไหม “หนู ไอ้นี่มันไม่ดีเนาะ ไอ้นี่ทําแล้วมันจะให้โทษอย่างนี้เนาะ ถ้าไม่เชื่อหนูลองทําดูสิ” ถ้าทําแล้วมันร้องไห้ “เห็นไหม บอกแล้วไม่เชื่อ” นี่มันต้องมีเทคนิค แต่ถ้าบอกว่า ขีดไม้บรรทัดเลย ให้เขาเดินตามนั้นเลย แล้วมันจะเอาที่ไหนล่ะ

อันนี้ถึงเป็นมรรค แต่ถ้าเป็นสมุทัยล่ะ สมุทัยนี่นะ มันมีอยู่แล้ว โดยธรรมชาติจิตส่งออกหมด เพราะอวิชชาคือความไม่รู้อยู่ในใจ จิตใต้สํานึกมันมีพญามารอยู่นู่นเลย ฉะนั้น การเคลื่อนไหวออกมา พญามารมันส่งต่อมาตลอด ฉะนั้น มันส่งต่อมาตลอด ในการปฏิบัติของเราก็ปฏิบัติโดยมาร

ในอภิธรรมบอกว่า “ถ้ามีความอยากปฏิบัติไม่ได้ พวกเราปฏิบัติด้วยความอยาก ก็เลยไม่ได้อะไรกันเลย ถ้ามีความอยากปฏิบัติไม่ได้”

แต่ความอยากอันนี้มันเป็นความอยากจิตใต้สํานึก ความอยากอันนี้ที่ไม่มีใครสามารถไปแก้ไขมันได้ ฉะนั้น เวลาในภาคปฏิบัติเขาถึงพยายามให้กําหนดพุทโธๆ ให้จิตมันสงบ

จิตสงบ ที่ว่าหลวงตา นักปราชญ์กับนักปราชญ์ท่านโต้ตอบกัน

“ถ้าความสุขเกิดจากจิตมันต้องเป็นสัมมาสมาธิ”

“อ้าว! แล้วสัมมาสมาธิของพระพุทธเจ้าไม่มีสมุทัย ของท่านมีสมุทัย”

สมุทัยเป็นอย่างไรล่ะ สมุทัยอย่างหยาบๆ

คนที่ไม่รู้เหนือรู้ใต้เลยเขาก็มีความคิดของเขาไปอย่างหนึ่ง คนที่พอมีเหตุมีผลเขาก็มีความคิดของเขาระดับหนึ่ง คนที่เป็นผู้บริหาร คนที่ผ่านประสบการณ์ในชีวิตมามาก เขาก็มีประสบการณ์อย่างหนึ่ง คนที่มีประสบการณ์ชีวิตด้วย แล้วได้สํารอกคายกิเลสออกจากใจไปด้วย เขาก็มีประสบการณ์อีกอย่างหนึ่ง เห็นไหม เราจะชี้ให้เห็นว่าสมุทัยมีหยาบ มีละเอียดไง

อย่างหยาบๆ โดยพื้นฐาน ออกมาสมุทัยทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเรากําหนดพุทโธๆๆ จิตสงบเข้ามาแล้ว เห็นไหม สมุทัยมันเบาบางลง ถ้าเบาบางลงแล้วมันออกฝึกหัดใช้ปัญญา ภาวนามยปัญญา มันถึงเป็นปัญญาโดยอริยสัจ ปัญญาโดยสัจธรรม ไม่ใช่ปัญญาบวกด้วยสมุทัย คือบวกด้วยความเห็นของเรา

ไอ้ที่เราปฏิบัติกันอยู่นี่ ว่าใช้ปัญญาๆ ปัญญามันบวกไง ถ้าชอบก็ใช่ ไม่ชอบก็ผิด อ้าว! ถ้าชอบก็ถูก ไม่พอใจก็ไม่ใช่ อ้าว! มันบวกตรงนี้เข้าไปไง

ถ้ามันทําความสงบของใจเข้ามา ฉะนั้น ทําความสงบของใจเข้ามาเพื่อละสมุทัยให้มันเป็นจิตโดยสัมมาสมาธิ สมาธิโดยข้อเท็จจริงของเขา แล้วถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาเกิดที่นั่น ถ้าปัญญาเกิดที่นั่นมันก็เข้าไปที่นั่น

นี่พูดถึงว่า “การเกรงใจคนเป็นสมุทัยหรือเปล่า”

มันเป็นสมุทัย แต่มันเป็นบวกหรือลบล่ะ การเกรงใจ การเห็นนํ้าใจกันเป็นของดีทั้งนั้นน่ะ ทีนี้บอกว่าไม่ใช่สมุทัย ไอ้นี่เป็นบวก

อ้าว! เป็นบวกก็ไปติดพันไง ถ้าติดพันอย่างนี้ เจ้าชายสิทธัตถะก็เกิดไม่ได้ เจ้าชายสิทธัตถะทิ้งลูกทิ้งเมียมา สละลูกสละเมียมา อ้าว! ถ้ามันถูก ถูกก็ต้องเกรงใจ ก็ต้องอยู่สิ อ้าว! ในเมื่อเราเกรงใจภรรยาใช่ไหม จะทิ้งภาระให้ภรรยาได้อย่างไร เราจะทิ้งลูกไว้ได้อย่างไร อย่างนี้ก็แสดงว่ามันมีหยาบมีละเอียดไง เราต้องทิ้งก่อน คําว่า “ทิ้งก่อน” คือวางไว้ก่อน แล้วไปค้นคว้าหาความจริงมา

พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสละนางพิมพา สละสามเณรราหุลมา ออกไปค้นคว้าอยู่ ๖ ปี จนตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทศนาว่าการจนสังคมยอมรับ แล้วกลับขึ้นไปไง กลับไปเอานางพิมพา กลับไปเอาสามเณรราหุล เอาราหุลให้พระสารีบุตรบวชจนเป็นพระอรหันต์หมด

แต่ถ้าไม่มีการกระทําเลย ไม่มีปัญญาที่จะเอาตัวรอดเลย ไม่มีปัญญาที่เราจะสร้างฐานเลย แล้วเราจะเอาสิ่งใดไปแก้ไข ไปยกย่อง เหมือนเรา ในปัจจุบันนี้เขาจะไปทํางานกัน ไปทํางานต่างประเทศเพื่อหาทุนหารอนกลับมา แล้วถ้าไม่ไปจะได้ตังค์ไหม ถ้าไม่ไป ครอบครัวจะเข้มแข็งไหม แต่พอไปแล้วครอบครัวก็แตกกระสานซ่านเซ็นก็มี เวรกรรมของคนนะ มันซับซ้อนนัก

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “เกรงใจคนเป็นสมุทัยไหม”

เป็น

“แล้วมันเป็นมรรคหรือเปล่า”

เป็น เป็นมรรค มรรคอย่างหยาบๆ เป็นมรรค ถ้าทําความสงบของใจมากขึ้น มรรคก็จะชัดเจนขึ้น พอมรรคชัดเจนขึ้น พอมีภาวนามยปัญญา เกิดภาวนามยปัญญา เกิดมรรคความเป็นจริงนะ เราจะเห็นเลยว่า มรรคอย่างหยาบๆ ความดําริชอบ การดํารงชีวิตชอบ สังคมโลกที่ดํารงชีวิตถูกต้อง อ๋อ! นี่มรรคแบบโลก

แล้วถ้ามรรคแบบธรรม ดูสิ ที่มันเกิดภาวนามยปัญญา อ๋อ! มันเกิดอย่างนี้ มันรู้มันเห็น มันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เพราะมันรู้มันเห็นเป็นชั้นเป็นตอน มันถึงอธิบายแยกแยะอย่างนี้ได้ไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เกรงใจคนเป็นสมุทัยหรือเปล่า หรือเป็นมรรคเพราะอะไร

เพราะคนใกล้ชิด เราไม่แคร์เขาก็หาว่าใจดํา ถ้าเขาชวนเราไปปล้น ใจดําไหม ถ้าเราแคร์ เราก็แคร์ แต่วิธีการนะ เวลาวิธีการจะแก้ไขคน แก้จิตแก้ยากมาก ยิ่งถ้าเขารู้นะ เวลาเราอยู่กับหลวงตา ท่านจะดัดแปลงใคร ท่านจะไม่ให้คนนั้นรู้ตัวเลย ถ้าคนนั้นรู้ตัวแล้วนะ เหมือนกับคนเรารู้โจทย์แล้วมันแก้ยาก การแก้นะ แต่พอแก้ถึงที่สุดแล้วเรารู้ว่าเราได้รับการแก้ไขมานะ มันจะซาบซึ้ง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเล็งญาณ จะรื้อสัตว์ขนสัตว์ ท่านก็ไปแก้ของท่าน แล้วเอาของท่านมา ไอ้อย่างนี้มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของคน อํานาจวาสนาของคนถ้ามีความสามารถทําได้ก็ได้ ถ้าอํานาจวาสนาของคน เราไม่มีความสามารถขนาดนั้น เราก็มีนํ้าใจไง เรามีนํ้าใจต่อกัน เราทํานํ้าใจต่อกัน นํ้าใจของเรา

เวลาฝ่ายบริหารเขาต้องมีอุเบกขา ถ้าเราไม่มีอุเบกขานะ เราเครียด เพราะว่าเราจะบริหารจัดการคนทุกคนให้เหมือนที่เราต้องการ มันเป็นไปไม่ได้ ถ้ามันเป็นไปไม่ได้ เขาเรียกว่าอุเบกขา คือเราช่วยเต็มที่ เราทําเต็มที่ อย่างเช่นพ่อแม่รักลูก พ่อแม่รักลูกมากนะ พยายามจะส่งเสริมลูกให้ถึงที่สุดเลย บางคนส่งเสริมมันได้มากกว่าพ่อแม่ส่งเสริมอีก แต่บางคนส่งเสริมได้สมความปรารถนา บางคนส่งเสริมแล้วเขาล้มลุกคลุกคลาน เห็นไหม เราต้องอุเบกขา คือทําใจของเรายอมรับความจริงไง

ถ้าเรามีอุเบกขา คําว่า “อุเบกขา” เขาว่า อุเบกขาเป็นธรรมหรือเปล่า อุเบกขาเป็นธรรมหรือเปล่า

มันก็เป็นธรรมอันหนึ่ง แต่อุเบกขามันเป็นแค่เรารู้เท่า คือเราไม่เดือดร้อนไปกับสิ่งที่เป็นจริงนั้น เรารู้เท่าในหัวใจของเรา คือเรารักษาหัวใจของเรา เพราะมันไม่ได้สมความปรารถนา

เราปรารถนาจะให้เขามีความสุข เราจะปรารถนาให้เขามีความเข้าใจ แต่เขามีวุฒิภาวะแค่นั้น เขารู้ไม่ได้ เขารู้ไม่ได้นะ ถ้าเขารู้ไม่ได้ เราช่วยเต็มที่แล้ว คําว่า “อุเบกขา” ไม่ใช่ปฏิเสธ ไม่ทําอะไรเลย

ทําเต็มที่เลย แต่อุเบกขาให้หัวใจมันไม่หมุนไปกับเขา ทําเต็มที่แล้ววาง อุเบกขา นี้เป็นธรรมของผู้บริหาร

ฉะนั้น ข้อที่ ๒ “ปัจจุบันนี้มีพระรุ่นอาจารย์ จนกระทั่งพระใหม่ๆ ที่เริ่มต้นปรารถนาธรรมอย่างแรงกล้า แต่พอสู้ไปๆ แล้วกลับเวียนลงมาเพราะเหตุอะไร ความตั้งใจมากไป เคร่งเกินไป แล้วไม่ได้ดั่งใจ หรือคิดถึงการกินอิ่มนอนอุ่น”

ไอ้กินอิ่มนอนอุ่น ทุกคนก็ปรารถนาทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าคนมีเป้าหมายนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีเป้าหมาย ไปเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย ไปเที่ยวสวนนั่นน่ะเป็นตัวจุดประเด็น

ไปเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย เอ๊ะ! เราต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตายอย่างนี้ด้วยหรือ ถ้าเราเป็นจักรพรรดิ เราก็ต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตายอย่างนี้เหมือนกัน มันก็ต้องเวียนว่ายตายเกิดอย่างนี้ ท่านถึงเสียสละ แล้วท่านเอาจริงเอาจังของท่าน

การสมบุกสมบันขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นน่ะเป็นคติเป็นตัวอย่าง ครูเอกของโลก เป็นศาสดา เราเอาตัวนี้เป็นตัวตั้ง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะได้เป็นกษัตริย์ แล้วถ้าได้เป็นกษัตริย์แล้วจะได้เป็นจักรพรรดิเพราะมีปัญญามาก จะรวบรวมแว่นแคว้นในอินเดียเป็นประเทศขึ้นมา

นี่ไง คนมีอํานาจวาสนาขนาดนั้นยังเสียสละมา แล้วพวกเรามันมีอะไร ถ้ามันไม่มีอะไร เราวาง ถ้าวางในหัวใจได้นะ ความดํารงเป็นอยู่ต่างๆ ไม่มาเป็นประเด็นเลย

แต่ถ้าบอกว่า “หรือคิดถึงการกินอิ่มนอนอุ่น”

ถ้าคิดถึงการกินอิ่มนอนอุ่น เราจะเป็นพระอาชีพ หรือจะอาชีพพระล่ะ ถ้าอาชีพพระ อาชีพว่าเป็นพระ เอาความเป็นพระนั้นมาเป็นอาชีพหรือ

ถ้าเราเป็นพระอาชีพ ไม่ใช่อาชีพพระ เราเป็นพระเลย ถ้าเราเป็นพระนะ สิ่งต่างๆ สิ่งความเป็นไปทางโลกมันไม่เป็นประเด็นอยู่แล้ว ถ้าไม่เป็นประเด็นอยู่แล้ว เรามุมานะได้ ถ้าเรามุมานะของเรา เราทําของเรา มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าประโยชน์กับเรานะ การกระทําต่างๆ มันก็เป็นไปได้

ฉะนั้น ไอ้เรื่องที่ว่า “ปัจจุบันนี้มีพระรุ่นอาจารย์ หรือพระใหม่ๆ ที่เริ่มปรารถนาธรรมอย่างแรงกล้า แต่สู้ไปสู้มาทําไมกลับเวียนลงมา”

กลับเวียนลงมา อันนี้อยู่ที่วาสนาคน ถ้าเวียนลงมานะ เราฟังเทศน์ก็เข้าใจได้ การฟังเทศน์ เวลาหลวงตาท่านบอกนะ ถ้าพระจะรู้ว่ามีวุฒิภาวะขนาดไหน เวลาท่านเทศนาว่าการเหมือนเปิดอก ถ้าเปิดอกนะ พูดถึงศีลถูกต้องไหม พูดถึงสมาธิถูกต้องไหม พูดถึงปัญญา ปัญญาขั้นไหน

เวลาพูดถึงปัญญาๆ ในปัจจุบันนี้นะ โดยทั่วๆ ไป เวลาเทศนาว่าการ พูดถึงธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พูดถึงพระไตรปิฎก อู๋ย! ทุกคนซาบซึ้งมาก อันนั้นเป็นธรรมะในพระไตรปิฎก อันนี้เป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นปัญญา คือทางวิชาการ คือทฤษฎีที่ใครเอามาอ้างอิงได้ทั้งนั้นน่ะ

แต่เวลาอ้างอิงแล้ว เขาเรียกว่ามันจะมีวิธีการ มันจะมีอุบายกลเม็ดของการกระทํา อันนี้หลวงตาท่านบอกว่า ถ้าคนที่มีคุณธรรมในหัวใจจะปิดอย่างไรก็ได้ ฟังน่ะฟังออก

ฟังออกหมายถึงว่า ก็เหมือนกับเรา เราแนะวิธีการทํางาน ถ้าแนะวิธีการทํางาน คนที่ไม่เคยทํางานมันจะแนะวิธีการทํางานนั้นถูกต้องได้ไหม มันจะแนะวิธีทํางานไม่ถูกต้อง แต่คนที่ทํางานประสบความสําเร็จแล้วแนะวิธีการทํางาน บอกได้ถูกต้องหมดเลย แล้วคนที่เคยทํางานมาแล้วมันฟังมันรู้เลย

คนที่เคยทํางานอย่างนี้มาแล้ว เวลาเขาแนะการทํางานอย่างนี้ๆ เพราะเราก็ทําของเรามา พอเราทําของเรามา แนะวิธี ๑ ๒ ๓ ๔ โอ๋ย! มันถูกต้องหมด บางคนแนะวิธีการที่ ๑ ถูก ที่ ๒ ไม่มี ก็ได้ ๑

ถ้าแนะ ๑ ได้ถูก แนะ ๒ ได้ถูก แนะ ๓ ได้ถูก แนะ ๔ ได้ถูก มันถูกต้องดีงามไปหมด ถ้ามีคุณธรรมแล้วจะผิดอย่างไรก็รู้ แต่ถ้าไม่มีคุณธรรมนะ พูดอย่างไรก็ผู้รู้มี ถ้าผู้รู้มี เขาก็ทําผิด เขาก็ไม่ได้จริงของเขา ถ้าเขาไม่ได้จริงของเขา

นี่พูดถึงว่า สิ่งที่พระเขาพยายามปฏิบัติธรรมด้วยแรงกล้า สู้ไปสู้มาเลยเวียนกลับมา

ปรารถนาแรงกล้า เหล็กกล้า หลวงตาท่านพูดบ่อย กล้าจนบิ่นก็ไม่ถูกต้อง กล้าต้องกล้าหาญ แต่กล้าหาญในธรรมวินัย กล้าหาญแล้วมันมีธรรมวินัยอยู่ กล้าหาญอยู่ในนี้ไง มันไม่เหมือนทางโลก ทางโลกเวลากล้าหาญมันมุทะลุไปได้หมดเลย แต่นี่เราจะมุทะลุขนาดไหนมันก็มีศีล ธรรมวินัยคือศีล เรากล้าหาญขนาดไหนเราก็ไม่กล้าหาญทะลุถึงศีลนี้ออกไป เราจะกล้าหาญอยู่ในศีลในธรรม แต่มีความกล้าหาญ กล้าหาญที่ไหน

กล้าหาญ เวลาฉันแล้ว อยู่ในกุฏิ นั่งตลอดรุ่ง นั่ง ๒๔ ชั่วโมง เดินจงกรม อดอาหาร ๗ วัน ๗ คืน นี่กล้าหาญต้องกล้าหาญอย่างนี้ เวลากล้าหาญ เรากล้าหาญของเรา เราปฏิบัติต่อเนื่องของเรา เราต้องกล้าหาญอย่างนี้ เวลากล้าหาญ นั่งสมาธิ เรากล้าหาญกับเรา เวทนาเกิดโหมขนาดไหน เราสู้กับมัน เรากล้าหาญที่นี่ เราไม่ใช่กล้าหาญจะไปอวดใคร จะไปกล้าหาญให้ใครยอมรับเรา ตายหมด

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ปรินิพพานไปแล้ว ใครจะยอมรับใครล่ะ จะสูงส่งดีงามขนาดไหน ตายหมด เอาสิ่งนั้นมาอวดกันได้อย่างไร แต่ถ้ากล้าหาญในหัวใจนี้สิ กล้าหาญที่นี่

เขาว่า “มีความปรารถนาแรงกล้า สู้ไปสู้มาก็เวียนลงมา”

เวียนลงมานี่มันก็แบบว่า การประพฤติปฏิบัตินะ ถ้าเราเป็นพระที่ดี รุ่นครูบาอาจารย์หรือพระใหม่ๆ ก็แล้วแต่ ถ้าอยู่ในศีลในธรรม นั่นเป็นพระที่ดีแล้ว เป็นสิ่งที่น่ากราบไหว้ น่าเคารพบูชาแล้ว มีศีลธรรม

โบราณเขาบอกว่า อย่าไปติเตียนพระนะ พระศีลท่าน ๒๒๗ เราแค่ศีล ๕ เราไม่ควรไปติเตียนเขา เพราะศีลเราอ่อนกว่า

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพูดถึงผู้บวชเป็นพระแล้วอยู่ในศีลในธรรม เราก็น่าเคารพกราบไหว้ เพราะศากยบุตรพุทธชิโนรส องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาตั้งแต่ตรัสรู้ธรรมขึ้นมา จะมีพระ มีสมมุติสงฆ์บวชเข้ามาอยู่ในสังฆะนี้ แล้วสืบต่อศาสนากันมา เวลาบวชพระ อย่างน้อย ๕ องค์ ถ้าโดยปกติ ๑๐ องค์ขึ้นไป บวชเป็นพระ

การบวชสืบต่อเป็นพระ บวชมาเพื่อจรรโลงศาสนา สิ่งที่จรรโลงศาสนานะ ถ้าเขาเป็นพระที่มีศีลมีธรรม อย่างนี้ก็เคารพบูชาได้แล้ว อยู่ในศีลในธรรมคือว่าเป็นพระโดยสมบูรณ์แล้ว แต่ทีนี้เป็นพระโดยสมบูรณ์แล้ว แต่จะเป็นพระแท้ ถ้าจะเป็นพระแท้ พระในหัวใจ

ถ้าพระในหัวใจ ถ้าท่านประพฤติปฏิบัติได้สมความปรารถนา เราก็ยิ่งสาธุ เพราะเป็นเนื้อนาบุญของโลก เนื้อนาบุญที่สะอาด เนื้อนาบุญที่ดี มันจะทําให้เราทําบุญกุศลได้ผลบุญเพิ่มพูนขึ้นมา ถ้าเป็นเนื้อนาบุญของโลก เราก็สาธุ

แต่ถ้าท่านประพฤติปฏิบัติเป็นเนื้อนาบุญของโลก เป็นพระแท้ขึ้นมาไม่ได้ ท่านเป็นพระที่อยู่ในศีลในธรรม เราก็เคารพบูชาได้ ถ้าในศีลในธรรมนะ เพราะการประพฤติปฏิบัติมันอยู่ที่อํานาจวาสนาเหมือนกัน

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านบอกว่า เรานี้เป็นคนอํานาจวาสนาน้อย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดเองนะว่าตัวท่านเป็นคนที่อํานาจวาสนาน้อย เพราะท่านมีอายุแค่ ๘๐ ปี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์ก่อนมีอายุ ๘๐,๐๐๐ ปี แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระศรีอริยเมตไตรยข้างหน้าจะมีอายุ ๘๐,๐๐๐ ปี

เวลาพระศรีอริยเมตไตรยมาเกิดจะเป็นกษัตริย์ เป็นจักรพรรดิอยู่ ๔๐,๐๐๐ ปี แล้วจะออกบวช ออกบวชแล้วจะได้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นพระศรีอริยเมตไตรย จะมีอายุยืนอีก ๔๐,๐๐๐ ปี แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีอายุ ๘๐ ปี ท่านถึงบอกเราเป็นคนมีอํานาจวาสนาน้อย

เราพูดอย่างนี้ให้เห็นว่า การแข่งขันกันด้วยอํานาจวาสนา การแข่งขันกันด้วยบุญกุศล มันแข่งขันกันไม่ได้ การที่คนที่ปฏิบัติแล้วมันจะมีอํานาจวาสนา เพราะเขาได้สร้าง

เห็นไหม เมื่อวาน เมื่อวานอดีตชาติ เขาได้ทําของเขามา ถ้าทําของเขามา จิตใจของเขา พันธุกรรมของเขา เขามีทัศนคติที่ดีอย่างนี้ เขามีความรู้ความเห็นที่ว่าเขาจะเป็นแนวทางนี้ เวลาความคิดของเขา แล้วคิดบวก ทําสัมมาสมาธิแล้วบวกเข้าไปในมรรคในผล ในมรรคในผลคือธรรมจักร คือภาวนามยปัญญา ความคิดแบบนี้บวกกับธรรมที่เกิดมาเป็นมนุษย์แล้ว บวกกับสัจธรรม บวกกับมรรค อริยสัจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กับจิตใจประเภทนี้มันเข้ารวมกัน มันพัฒนาต่อกัน มันก็ชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป นี่คืออํานาจวาสนาของเขา

แต่เรา เราสร้างอํานาจวาสนาเหมือนกัน เกิดเป็นมนุษย์เหมือนกัน อยากบวชเหมือนกัน บวชมาแล้วนะ แต่อํานาจวาสนาของเรามันลุ่มๆ ดอนๆ อํานาจวาสนาของเรามันยังไม่มัชฌิมา คือว่ามันไม่สมดุลของมัน เวลาปฏิบัติแล้วมันก็กระเท่เร่ มันก็เอียง มันก็พลิก มันก็ควํ่า เราก็พยายามอยู่นี่ แล้วปฏิบัติไม่ได้สักที ทําอย่างไรล่ะ

ไอ้วาสนาอย่างนี้ เราจะไปบังคับหรือเราจะไปก็อปปี้ เราจะให้มันเป็นไป มันไม่ได้ ปลูกทุเรียนก็ได้ทุเรียน ปลูกเงาะก็ได้เงาะ ปลูกหญ้าคามันก็ได้หญ้าคา นี่ก็เหมือนกัน จิตใจที่ทําสิ่งใดมา ตรงนี้มันมีกรรมเก่านี่ไง พระพุทธเจ้าถึงให้เชื่อกรรมๆ

พระพุทธศาสนาให้เชื่อกรรม เชื่ออย่างนี้ เชื่อกรรม เชื่อที่มาที่ไป เชื่อในปัจจุบันที่มันมีกําลังมากน้อยขนาดไหน เชื่อถึงกรรมดีกรรมชั่วส่งไปในอนาคต นี่เชื่อกรรม คือเชื่อเหตุ เชื่อผล เชื่อความจริง

แต่ในพระพุทธศาสนาบอกให้เชื่อกรรม ไอ้พวกเราก็เชื่อกรรม เลยงอมืองอเท้าไง ถ้าเชื่อกรรมก็ เออ! กรรมก็ลอยมาเอง เดี๋ยวกรรมมันก็ลอยมาบนฟ้าก็ตกใส่หัว โอ๋ย! เดี๋ยวกรรมจะดีขึ้นมาเอง...มันไม่มี พระพุทธศาสนาไม่มีของฟรี ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ใครทําสิ่งใดได้อย่างนั้น ทําทางโลกก็ได้ทางโลก ทําทางธรรมก็ได้ทางธรรม ถ้ามีอํานาจวาสนานี้

เพราะเขาถามว่า “พระที่ปฏิบัติแรงกล้า แล้วทําไมมันเวียนกลับมา”

ถ้าเวียนกลับมา มันก็ด้วยเหตุผลมากมาย คือว่าเขาถามว่ามันตั้งใจมากเกินไปหรือเปล่า เคร่งเกินไปหรือเปล่า

ไม่เคร่ง เคร่งเกินไปนี่ดี เหมือนกับเราเคร่งเกินไปคือว่าเราระวังตัวมากที่สุด ดีที่สุด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ก่อนนิพพาน “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด โลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์เลย”

ความไม่ประมาทเลินเล่อ พระพุทธเจ้าฝากไว้เป็นคําสุดท้าย คําสุดท้ายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะปรินิพพาน อย่าประมาท อย่าประมาท

ถ้าไม่ประมาทปั๊บ เคร่งเกินไปดีแล้ว ไม่ประมาท ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เขาตั้งใจมากเกินไปหรือเปล่า เคร่งเกินไปหรือเปล่า

อันนี้ถามเพราะว่าอยากให้เขาเป็นอย่างที่เราหวังใช่ไหม อยากให้พระทุกองค์เป็นพระที่ดีหมดเลย ก็ต้องไปที่โรงหล่อเนาะ โรงหล่อหล่อพระ พระแก้วมรกตนี่เนาะ หล่อมาแล้วก็เรียงเลยนะ ต่อไปเวลานิมนต์พระไปฉันที่บ้านก็เอาพระแก้วไปตั้งไว้ ๕ องค์ นี่พระแท้ พระแก้ว ไม่ใช่พระคน เอาพระแก้ว

คือเราหวัง เราคาด ทุกคนก็คาดก็หวังอยากได้ของดีทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น เขาเรียกว่าเกิดร่วม เกิดสหชาติ เกิดร่วมกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เราภูมิใจมากนะ เมื่อก่อนพูดมาก เดี๋ยวนี้ไม่ค่อยกล้าพูด เพราะเดี๋ยวนี้คําพูดเรา คนเอาไปวินิจฉัยเยอะไง เมื่อก่อนจะพูดบ่อยมากตอนที่มาอยู่โพธารามใหม่ๆ บอกว่าเราภูมิใจมาก ภูมิใจที่ได้เกิดมาเป็นลูกศิษย์ครูบาอาจารย์ เพราะถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ ในการปฏิบัติของเรา เรารู้ว่าเราจะต้องเป็นไอ้โคถึก มันจะต้องขวิดเขาไปทั่ว อยู่ในป่ามันจะขวิดต้นไม้ไปทั่ว เพราะตามประสาของโคถึก ตามประสาของการปฏิบัติที่เราไม่รู้เห็นรู้จริง มันก็จะดันไปตามความรู้สึกของตัว

แต่นี้เพราะเรามีครูบาอาจารย์ท่านก็กระทืบเอาหัวแบะหัวแบนเลย เวลาขึ้นไปโต้เถียงกับท่าน ท่านล่อเอาจนหัวแบะหัวแบน แล้วถ้าท่านไม่มีความรู้จริง เราจะยอมให้เขากระทืบไหม ถ้าท่านไม่รู้จริง ท่านไม่มีเหตุมีผล ด้วยเหตุด้วยผลที่ชนะเหตุผลในหัวใจของเรา เราจะยอมรับไหม

ฉะนั้น เวลาเราพูดนะ เมื่อก่อนจะพูดบ่อยมากว่าภูมิใจมากที่เกิดมาพบครูบาอาจารย์ ถ้าเราเกิดมาไม่พบครูบาอาจารย์ เราก็ต้องดันของเราไปเอง ความรู้ความเห็นในใจมีมากน้อยขนาดไหน เราก็ต้องดันไปตามทิฏฐิมานะของเรานี่ล่ะ

รู้นะ หลวงปู่ดูลย์บอก เห็นจริงไหม จริง แต่ความเห็นนั้นไม่จริง ลองไปปฏิบัติดูสิ เห็นจริงไหม จริง เกิดนิมิต เกิดความเห็นจริงไปหมดเลย แต่ความเห็นนั้นไม่จริง แล้วเราแยกแยะได้อย่างไรล่ะ จริงหรือไม่จริง แต่พอมีครูบาอาจารย์ท่านกระทืบเอาจนต้องยอมรับว่า เออ! จริง

ใหม่ๆ ก็ยังงงๆ อยู่นะ เวลากระทืบมาก็ยังงงๆ อยู่ เพราะอะไร เพราะเรารู้เราเห็นมาอย่างนี้ แล้วท่านบอกว่าของเราเก๊ อู๋ย! มันไม่ยอมหรอก แต่เพราะท่านจริง ท่านจริงเพราะท่านมีหลักเกณฑ์ ท่านมีเหตุผล ท่านอัดเราจนเราต้องยอม พอยอมขึ้นมาก็ โอ้โฮ!

อย่างที่หลวงตาว่า เวลาท่านไปบรรลุธรรมที่ดอยธรรมเจดีย์ จะกราบพระพุทธเจ้าร้อยหน จะกราบพระพุทธเจ้าพันหน โอ๋ย! มันจะกราบ มันซาบซึ้ง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาท่านกระทืบจนเราหูตาสว่างขึ้นมา อู้ฮู! แต่ตอนที่ยังไม่หูตาสว่างนะ ไอ้ควายตู้มันจะชนนะ ฮึ่มๆๆ มันจะขวิด แต่ถ้าเหตุผลมันลงแล้ว อ๋อ!

ที่เราเกิดมาทันครูบาอาจารย์ เกิดร่วมสมัย แล้วต่อไปเราถึงพูด ต่อไปอนาคตนะ ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงที่พระแท้ๆ มันไม่มี มันมีแต่พระที่อยู่ในศีลในธรรม เราก็น่าเคารพบูชาแหละ แต่ถ้าพระแท้มันมี มันมีในหัวใจ

แล้วต่อไปพระแท้มันฝึกยาก มันจะฝึกได้มันก็ต้องไปหล่อพระแก้วนั่นน่ะ หล่อเอาโรงหล่อที่หล่อแก้ว แต่พระแท้มันจะหาได้ยากขึ้นเรื่อยๆ แล้วคนที่เกิดมาไม่พบมันต้องปฏิบัติเอาเองไง ถ้าไม่ได้พบ เราต้องปฏิบัติเอาเอง

เราพูดถึงหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติแล้วท่านติดขัด ท่านไปหาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่เสาร์บอกว่า “เราแก้ท่านไม่ได้หรอก ปัญญาท่านเยอะท่านต้องแก้ตัวเอง”

ทีนี้หลวงปู่มั่น ในประวัติหลวงปู่มั่นท่านก็บอกว่า มันไม่มีใครเป็นที่ปรึกษา ไม่มีใครคอยบอกคอยแนะ ก็ต้องพยายามค้นคว้าของตัวไปเอง แล้วก็ต้องระวังเอง ระวังว่ามันจะหลุดไปทางไหน ปฏิบัติเองมันก็ยากอยู่แล้ว ยังจะต้องระวังใจของตัวเองอีก ไม่ให้มันแฉลบไปทางไหนๆ นี่หลวงปู่มั่นนะ แล้วพอท่านสําเร็จแล้วท่านเป็นครูบาอาจารย์ ท่านจะสอนพวกเรา ท่านถึงบอกว่าการแก้จิตแก้ยากนะ

คําว่า “แก้ยาก” เพราะท่านเคยแก้ท่านมา คําว่า “แก้ยาก” เพราะท่านทุกข์ท่านยากมา ไอ้คนที่ไม่เคยทุกข์ไม่เคยยากมามันไม่รู้อะไรแก้ง่าย อะไรแก้ยากหรอก มันพูดไปปากพล่อยๆ

แต่ไอ้พวกที่แก้จิตมา ไอ้พวกที่ดูแลมา การแก้จิตแก้ยาก หลวงปู่มั่นท่านพูดบ่อย หลวงตาท่านพูดให้ฟัง ยิ่งเวลาช่วงสุดท้ายของท่านนะ “หมู่คณะให้ปฏิบัติมานะ แก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ” เพราะอะไร เพราะท่านแก้ของท่านมา ท่านล้มลุกคลุกคลานมา คนที่ทํามานะ โอ้โฮ! มันทุกข์ยากมามาก มันระวังมาก

แต่ในปัจจุบันนี้ “ทําอย่างไรก็ได้ ไม่ต้องพุทโธ ทําอะไรก็ได้” เพ้อเจ้อทั้งนั้น เพ้อเจ้อ ไม่มีเหตุมีผล ไม่มีที่มาที่ไป แต่เอาความมักง่าย เอาความสุขเอาเผากิน เอาอย่างนั้นแล้วมาพูดกัน ให้เป็นพระที่มีศีลยังเป็นไปไม่ได้เลย

พระที่มีศีลมีธรรมเป็นพระที่ดีอยู่ในศีลในธรรม ก็น่าเคารพบูชาแล้วถ้าเป็นพระที่ดี ไอ้บอกว่า ทําได้ดี ทําได้ง่าย ลัดสั้น โกหกหรือเปล่า ถ้าโกหกมันก็ไม่มีศีลไง

เขาว่าเป็นพระแท้ พระแท้มันเป็นพระแท้ในใจ แต่ถ้าบอกว่ามันลัดมันสั้น มันปฏิบัติได้ง่าย มุสาหรือเปล่า ถ้ามุสานี่ผิดศีลไหม เราจะมีศีลมีธรรมไหม

นี่ไง เพราะคําถามเขาบอกว่า แล้วพระที่เขาเคร่ง เขาเกร็ง อันนี้เราพูดเพราะว่าเขาพูดกันไปไง ฉะนั้น เขาบอกว่า “ให้หลวงพ่อเล่าประสบการณ์”

ประสบการณ์ เราก็เจอมาเยอะ เราก็ไปเจอพระหลอกเรามาเยอะ บวชใหม่ๆ เราโดนหลอกมาเยอะ เพราะโดนหลอกมามาก แล้วพอปฏิบัติ จะรู้ว่าโดนหลอกต่อเมื่อปฏิบัติแล้วเข้าทาง พอมาถูกทาง เพราะคนเดินหลงทาง แล้วคนมาเดินถูกทาง จะรู้เลยว่าที่หลงทางนี้เป็นอย่างใด

คนเราหลงทางไป แต่ยังไม่เดินถูกทาง จะไม่รู้เลยว่าไอ้ที่หลงทางมานั้นหลงหรือเปล่า เพราะมันเดินไป แต่คนที่หลงทางไปแล้ว แล้วเดินมาถูกทาง มันจะรู้เลย ที่เดินมานั้นหลง มันถึงได้หลงทางไป พอเดินมาถูกทาง อ๋อ! ทางจริงมันเป็นแบบนี้

ถึงได้บอกว่า กูโดนหลอกมาเยอะไง กูโดนหลอกมาเยอะ แต่พอกูมาเจอครูบาอาจารย์ของกู ของจริง ถึงได้ภูมิใจ ภูมิใจมาก

ฉะนั้น เวลาเราพูดถึงธรรมะ เราพูดเพราะเรามีความรู้สึกอย่างนี้ มีความคิดอย่างนี้ เวลาพูดมันถึงพูดรุนแรง คําว่า “รุนแรง” รุนแรงกับกิเลสไง รุนแรงกับความรู้สึกภายในใจ รุนแรงกับไอ้ความคุ้นเคย ไอ้กิเลสมันพอกหัวใจ ถ้าไม่รุนแรง มันไม่ได้ขยับเขยื้อน มันไม่ตื่นตัว ไม่ยอมแก้ไข ไม่ยอมเป็นจริง นี่ไง การแก้จิตมันเลยแก้ยาก เอวัง

๕

รู้ตามฐานะ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขอกราบเรียนเรื่องได้ยินเสียงพุทโธครับ”

กราบนมัสการครับ มีขณะหนึ่ง ผมนั่งสมาธิ ปกติแล้วผมมักนั่งสมาธิในช่วงสั้นๆ ที่จะนั่งสมาธิจริงๆ จังๆ ไม่ค่อยทํา มีอยู่เหตุการณ์ครั้งหนึ่งอยากเข้าสมาธิที่มากกว่าชั่วโมง เมื่อกราบพระจึงอธิษฐานว่า “ขอเข้าสมาธิไม่น้อยกว่าชั่วโมง”

ผมก็พุทโธไปเรื่อยๆ จับแต่พุทโธ เวลารู้สึกอะไร ผมปัดออก ผมจับแต่พุทโธอย่างเดียว ขณะนั้นจับได้ว่า เบา นิ่ง สงบ ไม่มีช่วงเวลาสั้นยาว มีแค่นี้ และก็พุทโธ แต่พอมันมีอาการชา อาการปวดตรงขาปรากฏขึ้น ตอนแรกก็ไม่มาก ผมก็พุทโธไปเรื่อย ความปวดมันไปคู่ขนานกัน เหมือนความสงบ พุทโธไปด้วยกัน แต่ความปวดนี้ไม่ใช่พวก มันขนานออกมา ผมไม่ชอบความทุกข์เช่นนี้ แต่ก็ไม่รู้ว่าเวลาผ่านไปแล้วเท่าไร แต่เจอปวดแล้วก็พยายามออกจากสมาธิ จึงจะออกสมาธิ คือจะออก แต่เหมือนถูกขังไว้ในภาชนะที่ถูกปิด ถอนออกจากสมาธิไม่ได้ครับ แล้วก็เกิดนิมิต เห็นมือใหญ่ๆ ๒-๓ คน ที่เห็นเข้าใจว่าเทวดา เขากดผมที่นั่งหลับตาจมนํ้า จมลงมหาสมุทร ในนิมิตเห็นตัวเองนั่งสมาธิหลับตา จมลงก้นมหาสมุทร แต่ไม่ตาย

พอนิมิตที่เห็นหายไป ผมก็จับมาที่พุทโธ ได้ยินเสียงชัดๆ ตรงที่เราพุทโธ ได้ยินว่า ผ่านปวดนี้ไปได้จะนั่งสบาย วงกรรมฐานจะได้อีกรอบหนึ่ง

ได้ยินชัดในพุทโธ ผมก็พุทโธไปด้วย ปวดไปด้วย คู่กันไป จนจับความรู้สึกที่ขาได้ว่ามันเปลี่ยนจากปวดเป็นชายิบๆ แล้วขามันเบา มันเบาจริงๆ ผมก็พุทโธไปความจริง แต่มีเหตุที่ปรากฏในหนหลังอีก แต่ผมสงสัยในหนแรกครับ พอถอนจากสมาธิ นั่งได้ราวชั่วโมงกว่าๆ ครับ จึงขอเรียนถามเพื่อแก้สงสัย

เหตุใดจึงถอนสมาธิไม่ได้ เหตุใดในสมาธิเรากะเกณฑ์เวลาไม่ได้ แต่พอถอนจากสมาธิจึงเห็นเวลาปรากฏขึ้นมาครับ

เสียงที่ได้ยินในพุทโธเป็นความคิดหรือเปล่า พอทําตามผ่านมาได้ มันเบาจริง แต่ก็แค่ปวดรอบเดียว ผ่านมาได้รอบเดียว ผมก็ถอนสมาธิ

วงกรรมฐานที่ได้ยินในพุทโธคืออะไรครับ อะไรคือวงกรรมฐานรอบหนึ่ง

เพราะเหตุใดความเจ็บปวดไม่เข้าพวกกับความสงบ รู้สึกมันขนานกันไป

นิมิตที่เห็นจะมีเหตุร้ายอันใดไหมครับ

ขอกราบเรียนถามคลายสงสัย กราบขอบพระคุณล่วงหน้า

ตอบ : เวลาไม่ได้ปฏิบัติก็ไม่ได้ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติขึ้นไป ปฏิบัติแล้วก็ไม่ได้ผล เวลาเราควรปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วไม่มีผล ปฏิบัติไปแล้วคว้านํ้าเหลว มันก็มีแต่ความท้อแท้ มันก็มีความแบบว่าไม่เข้มแข็ง แต่พอปฏิบัติไป ล้มลุกคลุกคลานปฏิบัติไป

ในทางโลกปฏิบัติ ฟังเทศน์ๆ ฟังเทศน์เอาบุญ เวลาไปวัดเขาฟังเทศน์ ฟังเทศน์ทําไม ฟังเทศน์เอาบุญ เวลาพระเทศน์เขานั่งสัปหงกกัน นั่งหลับ พอพระเทศน์จบก็สาธุ ได้บุญ ไม่รู้เรื่องอะไร เห็นไหม นี่ฟังเทศน์เอาบุญๆ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่อเอาบุญ ปฏิบัติแล้วไม่ได้ผล ปฏิบัติแล้วล้มลุกคลุกคลาน ปฏิบัติแล้วไม่ได้สิ่งใด เราก็ปฏิบัติเพื่อเอาบุญ เรารู้ว่าการปฏิบัติบูชา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ เวลาพระองค์จะนิพพาน กษัตริย์ กุฎุมพีต่างๆ เอาดอกไม้บูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามากมายมหาศาล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะนิพพาน บอกพระอานนท์ สั่งพระอานนท์ไว้ “อานนท์ เธอบอกบริษัท ๔ นะ ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด อย่าบูชาเราด้วยอามิสเลย ให้ปฏิบัติบูชา”

เราก็ว่าการปฏิบัติธรรมเป็นสิ่งที่ประเสริฐที่สุด เพราะการปฏิบัติธรรมทําให้คนเป็นคนดีได้ คนที่มีความลุ่มหลง คนที่มีนิสัยไม่ดี คนที่นิสัยมีแต่ความทุกข์ความยาก ปฏิบัติธรรมไปแล้วกลายเป็นคนดีขึ้นมา ปฏิบัติธรรมไปแล้วจิตใจที่มีความทุกข์ความยากมันละวางได้ จิตใจของคนที่เป็นปุถุชน ปฏิบัติไปแล้วเป็นพระอริยบุคคลขึ้นมาได้ ปฏิบัติไปแล้วพ้นจากทุกข์ได้ ในการปฏิบัติบูชามันจะมีคุณประโยชน์มาก เราก็จะปฏิบัติบูชากัน

ทีนี้พอปฏิบัติแล้ว ในการปฏิบัติถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่านนะ เพราะไม่มีครูมีอาจารย์ของท่าน ท่านต้องปฏิบัติของท่าน แล้วท่านก็พยายามศึกษาค้นคว้าในทางทฤษฎี ค้นคว้าจากตํารับตําราไง

แต่ค้นคว้าจากตํารับตํารา ค้นคว้ามาแล้วไม่มีคนคอยแนะนําสั่งสอน เพราะเราค้นคว้ามาด้วยความรู้ความเห็นของเรา เราค้นคว้ามาด้วยความเข้าใจของเรา เพราะเรามีความสงสัยขนาดไหน เรามีประสบการณ์ขนาดไหน เราค้นคว้ามา เราค้นคว้าโดยการตีความของเรา เราก็เข้าใจเองว่าเราเข้าใจถูก แต่ปฏิบัติไปแล้ว ความเห็นของเรา พอความเห็นขึ้นมา เหมือนกับคนถาม เวลาปฏิบัติแล้วมันจะมีประสบการณ์ มันจะมีความรู้ความเห็นของมัน

ความรู้ความเห็น หลวงปู่ดูลย์บอกว่า เห็นจริงไหม จริง เห็นจริงๆ นั่นแหละ แต่ความเห็นนั้นไม่จริง ความเห็นนั้นไม่จริงหรอก เพราะเรายังมีความไม่เข้าใจ เรายังมีความไม่รู้ เรายังมีความสงสัย พอมันรู้มันเห็นขึ้นมาก็รู้ด้วยความสงสัย รู้ด้วยความไม่เข้าใจ รู้ต่างๆ มันก็ยิ่งสงสัยเข้าไปใหญ่

ฉะนั้น ไม่มีครูบาอาจารย์ การปฏิบัติไม่มีครูบาอาจารย์นี่แสนทุกข์แสนยาก หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านไม่มีครูบาอาจารย์มาก่อน แต่ท่านก็พยายามปฏิบัติค้นคว้าของท่านมาถึงที่สุด ท่านพยายามประคองจิตใจของท่าน แล้วท่านปฏิบัติไป ท่านก็พิสูจน์ของท่านไป พยายามถนอมรักษาใจของเรา ถ้ามันออกนอกลู่นอกทางก็ยับยั้งไว้ก่อน แล้วก็หาเหตุหาผล พยายามใช้ปัญญาใคร่ครวญจนผ่านไปทีละเปลาะๆ กว่าท่านจะผ่านของท่านไปได้เป็นชั้นเป็นตอน แสนทุกข์แสนยาก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีครูบาอาจารย์เลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นด้วยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง เพราะสัจธรรมยังไม่มี แต่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติ กึ่งพุทธกาล ธรรมะมีอยู่แล้ว พระไตรปิฎกมีอยู่ทุกวัดเลย ทุกวัดมีตู้พระไตรปิฎกเก็บไว้ ใส่กุญแจไว้ ขังมันไว้ ไม่มีใครค้นคว้ามันเลย

แต่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่าน พระไตรปิฎกก็มี ครูบาอาจารย์ก็ไม่มีใครสั่งสอน ท่านก็ค้นคว้าเอาจากตู้พระไตรปิฎก ค้นคว้ามาแล้วค้นคว้ามาจากความเข้าใจของตัว ปฏิบัติไปเห็นจริงไหม จริง เห็นจริงๆ เห็นแล้วไปถามหลวงปู่เสาร์ว่าจิตของผมเป็นอย่างนี้ๆ

หลวงปู่เสาร์บอกว่า ท่านปัญญามาก ผมแก้ท่านไม่ได้หรอก ท่านต้องใช้ปัญญาของท่านเอง

หลวงปู่มั่นท่านก็ต้องดูแลใจของท่าน ทฤษฎีทางตําราก็ว่าไว้อย่างนั้น ความเห็นก็เป็นอย่างนี้ แล้วก็มาเทียบเคียงเอา ใช้สติปัญญารักษาเอา

เวลาหลวงปู่มั่นท่านจะนิพพานนะ หลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติอยู่ ท่านสั่ง หลวงตาท่านขึ้นไปถามปัญหามาก เพราะตอนหลวงปู่มั่นท่านเจ็บไข้ได้ป่วย หลวงปู่มั่นท่านเพียบในทางธาตุขันธ์ หลวงตาท่านบอกว่าท่านเพียบในทางหัวใจ เพราะหัวใจท่านกําลังค้นคว้า หัวใจท่านใช้ปัญญามาก

แล้วหลวงปู่มั่นท่านเป็นคนสั่งสอนเอง หลวงปู่มั่นท่านเป็นคนที่ค้นคว้าเอง หลวงปู่มั่นท่านมีประสบการณ์ของท่านมา ท่านทุกข์ยากมาขนาดไหน แล้วพอเวลาหลวงตาขึ้นไปถามปัญหา ท่านเจ็บไข้ได้ป่วยอยู่ ท่านรู้เลยว่าหลวงตาท่านอยู่ระดับไหน

หลวงปู่มั่นท่านเพียบทางธาตุขันธ์ หลวงตาท่านเพียบทางหัวใจ หัวใจที่มันกําลังค้นคว้า หัวใจที่มันกําลังหมุนติ้วๆ ที่ปัญญามันหมุนอยู่นี้ มันต้องมีครูบาอาจารย์ขนาดไหน ท่านถึงเป็นห่วง เป็นอาลัยอาวรณ์ต่อกัน เห็นไหม หลวงปู่มั่นท่านต้องนิพพานไป หลวงตาท่านก็ต้องพยายามค้นคว้าหัวใจของท่านไป

เวลาหลวงปู่มั่นท่านเพียบของท่าน ท่านถึงได้สั่งหลวงตาไว้ว่า “เวลาปฏิบัตินะ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ”

ผู้รู้คือหัวใจของเรา หัวใจของเราจะไปรู้เห็นสิ่งใด ความเห็นนั้นจริงไหม จริง ความเห็นนั้นจริงๆ เห็นจริงๆ ที่เรารู้เห็น เห็นจริงไหม เห็นจริง แต่ความเห็นนั้นไม่จริง เห็นไหม เวลาหัวใจมันเพียบขึ้นมา มันรู้มันเห็นของมัน มันพิจารณาของมันไป เพราะหลวงปู่มั่นท่านผ่านของท่านมาก่อน ท่านรู้ว่าเวลามันไปรู้ไปเห็นมันรู้มันเห็นอย่างไร แล้วรู้เห็น เพราะท่านผ่านมา คือว่าท่านรู้ถูกรู้ผิดมาท่านถึงผ่านมาได้ ถ้าคนไม่ผ่านความผิดความถูกมา ท่านจะรู้ได้อย่างไรว่าถูกหรือผิดเป็นอย่างไร ท่านผ่านของท่านมา คนที่ผ่านมามันแสนทุกข์แสนยากขนาดไหน

ฉะนั้น หลวงตาท่านเพียบในหัวใจ ท่านถึงได้สั่งไว้ว่า “ถ้าปฏิบัติไปนะ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ อย่าทิ้งหัวใจ อย่าทิ้งผู้ที่ออกไปรับรู้สิ่งต่างๆ อย่าทิ้งมัน”

ถ้าเราไปรับรู้สิ่งต่างๆ เรารู้อะไรเสร็จเราก็ไปอยู่ที่ความรู้นั้น ไปรู้ความเห็น เห็นมหัศจรรย์ ไปอยู่ที่ความมหัศจรรย์ ทิ้งตัวเองไปไง แล้วมันก็จะเหลวไหลไปทั่ว

“อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ” นี่ท่านสั่งไว้

หลวงตาท่านถึงบอกว่า เวลาปฏิบัติไป เพราะหลวงปู่มั่นท่านนิพพานไปแล้ว หลวงตาท่านไปเห็นจุดและต่อม ท่านบอกว่า ถ้าหลวงปู่มั่นอยู่ ท่านจะไม่เสียเวลาอีก ๘ เดือน ท่านจะผ่านไปเลย ถ้าไปถามหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นต้องชี้กลับมาเลยว่าไอ้ตรงนั้นน่ะ

แต่เวลาท่านไปรู้ไปเห็นของท่าน หลวงปู่มั่นก็นิพพานไปแล้ว แล้วนี่มันคืออะไรล่ะ ท่านบอกว่าขนาดธรรมะมาเตือน ธรรมะมาบอกนะ แสงสว่าง ความมหัศจรรย์ของใจทั้งหมดมันเกิดจากจุดและต่อม มันเกิดจากภวาสวะ เกิดจากภพ เกิดจากผู้รู้ แล้วถ้าเกิดจากผู้รู้ แล้วผู้รู้เป็นอย่างไรล่ะ ก็ยังค้นคว้า เห็นไหม

หลวงปู่มั่นท่านค้นคว้าของท่านเอง เพราะท่านค้นคว้าทางตํารับตํารามา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีตํารับตํารา ไม่มีทฤษฎี ไม่มีธรรมะ ไม่มีอะไรทั้งสิ้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ หลวงปู่มั่นท่านค้นคว้ามาจากทฤษฎี มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านสร้างบุญกุศลของท่านมา ท่านค้นคว้าจนผ่านของท่านไป

หลวงตา หลวงปู่มั่นท่านนิพพานไปแล้ว หลวงตาท่านค้นคว้าของท่าน ท่านพยายามหาของท่าน ท่านค้นคว้าของท่าน หลวงปู่มั่นท่านนิพพานไปแล้ว ดูแลรักษาอย่างไร จนสุดท้ายมันก็ย้อนกลับมาจุดและต่อม ย้อนกลับมาภวาสวะ ย้อนกลับมาทําลายภพ ทําลายที่นั่น ทําลายแล้วมันก็จบไป

นี่พูดถึงว่า ความเห็น เห็นจริงไหม เห็นจริงๆ รู้เห็นจริงๆ นั่นน่ะ แต่ไม่จริงสักอย่าง แล้วไม่จริงอย่างไรล่ะ ทําไมถึงจริง ทําไมถึงไม่จริง มันจริงอย่างไร มันไม่จริงอย่างไร มันต้องมีเหตุมีผลของมัน ถ้ามีเหตุมีผลของมัน นี่ไง ที่ว่า “เธอจงปฏิบัติบูชาเถิด” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “อานนท์ เธอบอกเขานะ พวกอามิสบูชา ใครก็ทําได้ ให้ปฏิบัติบูชาเถิด”

เพราะการปฏิบัติบูชา เห็นจริงไหม จริง ให้รู้ให้เห็น มันจะหลงผิด มันจะไม่เข้าใจ ก็ให้มันเห็นเถอะ แล้วถ้ามันเห็นแล้ว ถ้ามันแก้ได้ไม่ได้ ถ้ามันแก้ได้มันก็พ้นไป ถ้าแก้ไม่ได้มันก็ติดอยู่นั่น มันก็ยังดี ได้ประพฤติปฏิบัติ นั่นไง ท่านถึงบอกให้ปฏิบัติบูชาเถิด

ฉะนั้น เราถึงว่า ชาวพุทธเราถึงได้ปฏิบัติบูชากัน เราถึงปฏิบัติบูชา ทีนี้พอปฏิบัติบูชาลุ่มๆ ดอนๆ ปฏิบัติบูชาแล้วก็ไม่ได้ผล มันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ทีนี้ปฏิบัติบูชา ถ้ามีผล เพราะมีผลอย่างนี้เราถึงเทียบได้ เราไปหาครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์พูดอย่างไรเราก็เชื่อเนาะ โอ้! อาจารย์องค์นี้ดังน่าดูเลย พอพูดอะไร ใหม่ๆ มันก็น่าเชื่อถือ แต่ความจริงไม่ใช่อะไรเลย ไม่มีความจริงข้อเท็จจริงเลย

แต่ถ้าของเรานะ เราปฏิบัติของเรา จิตเป็นสมาธิ จิตเกิดปัญญา เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูดมา เราเทียบได้เลยว่า เออ! จริงหรือเปล่า เออ! ก็เราเห็นมา เราก็เห็นน่ะ แบงก์บาทกับแบงก์บาทมาเทียบกัน ของใครของจริงของเทียม

ไอ้เราไม่มีแบงก์บาทเลยเนาะ ใครควักมา ไอ้แบงก์กาโม่ แบงก์กงเต๊ก เออ! นั่นก็แบงก์เหมือนกัน แต่ไม่รู้ว่าแบงก์ใครถูกใครผิด แต่ถ้าควักมา เขาแบงก์กาโม่ แบงก์การ์ตูน แบงก์เด็กเล่น กับแบงก์กงเต๊ก เราควักแบงก์บาทมา เออ! แบงก์บาทเราถูกเว้ย ถ้าเขาควักแบงก์บาทมาปั๊บ เราก็ควักแบงก์บาทของเรา เออ! แบงก์บาทเหมือนกันเว้ย นี่ไง เปรียบเทียบไง ถ้าเราปฏิบัติบูชา เราจะมีตรงนี้ไง เรามีสมาธิ เรามีปัญญา

ไอ้พระที่ดังขนาดไหน คนไปหามากมายขนาดไหน ถ้าเขาควักออกมาเป็นแบงก์กาโม่อย่างนี้มันก็ไม่ใช่ ถ้าเขาพูดออกมา สมาธิพูดไม่ถูก มันจะถูกได้อย่างไร ไม่รู้จักสมาธิ พูดสมาธิได้อย่างไร ไม่รู้จักภาวนามยปัญญา จะพูดอะไร สัญญาทั้งนั้น คอมพิวเตอร์ดีกว่ามึงอีก กรอกคอมพิวเตอร์มันออกหมด พระไตรปิฎกไปกดสิ มันไหลออกมาเลย ดีกว่ามึงอีก

ถ้าเราทําของเรา มันจะได้จริงของเรา นี่ปฏิบัติบูชา เราปฏิบัติบูชามันจะได้จริงขึ้นมา ถ้าปฏิบัติไม่ได้จริง เราก็ไม่ได้สิ่งใดเลย เห็นไหม ถ้าปฏิบัติเข้าไปแล้วไปรู้ไปเห็น เราก็เอาความรู้ความเห็นมาเทียบเคียง คนเราปฏิบัติก็ต้องเป็นอย่างนี้ คนจะทําไร่ไถนา ถ้าไม่เคยถากหญ้าเลย ไม่เคยไถหว่านไถคราดเลย มันจะปลูกข้าวได้อย่างไร ในนาก็มีแต่หญ้าทั้งนั้นน่ะ หว่านข้าวลงไปมันก็ไม่ขึ้นหรอก

เออ! ถ้ามันได้ไถคราด ได้ไถหว่าน ถ้ามันได้ไถของมันนะ ได้ไถแล้วมันทําขึ้นมา เราหว่านข้าวมันก็จะขึ้นมา นี่ก็เหมือนกัน ถ้าปฏิบัติแล้วมีเหตุมีผลขึ้นมามันก็เป็นจริงขึ้นมา

ถ้าไม่มีเหตุมีผลเลย “โอ้! อาจารย์องค์นี้ดังมาก อู๋ย! คนไปหาเยอะมากเลย” ควักออกมาแบงก์กงเต๊กทั้งนั้นน่ะ ไม่มีความจริงสักนิดหนึ่ง

แต่ถ้าเราปฏิบัติแล้วเราจะมีเหตุมีผล ควักมาจะมีเหรียญบาท แบงก์บาท เอามาเถอะ มันมีค่า ถ้ามีค่ามันก็เป็นความจริง นี่ปฏิบัติบูชาอย่างนี้ แล้วเวลาเราไปหาครูบาอาจารย์ เอาประสบการณ์ของเรา เห็นจริงไหม จริง แต่ความเห็นจริงหรือยัง ถ้าความเห็นไม่จริง เราก็มาเคลียร์กัน เห็นไหม ครูบาอาจารย์แก้จิต เขาแก้กันอย่างนี้ แก้จิตเพื่อประโยชน์ไง

ทีนี้ย้อนกลับมาที่คําถาม คําถามถามมายาวเหยียดเลย ฉะนั้น สิ่งที่ถามมาเป็นคําถาม ตอบทีละคําถาม คําถามว่า “เหตุใดจึงถอนจากสมาธิไม่ได้”

ถอนจากสมาธิ ทําไมจะถอนไม่ได้ สมาธิเวลาเข้า เข้าอย่างใด ถ้าเข้าสมาธิ เวลาพุทโธๆ จิตมันสงบลง หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิมันก็เข้าสมาธิโดยสติปัญญา มันก็เข้าโดยสัจจะความจริง

ถ้าเข้าแล้วคนทําไม่เป็น ดูสิ เราก่อกองทราย เวลาเราก่อกองทราย เราขนทรายมากองไว้ เราขนมาได้เลย เวลาคลื่นมันซัดมา ทรายมันหายไปหมด มันเป็นอย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน เราทําสมาธิ เวลาเป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิขึ้นมา เออ! เป็นสมาธิ แล้วมันเสื่อมไปเป็นอย่างไร เวลาเป็นสมาธิ ทําเกือบตาย เวลาเสื่อมมันเสื่อมหายไปหมดเลย อ้าว! แล้วสมาธิเป็นอย่างไรล่ะ

เวลาก่อกองทรายขึ้นมา ก่อขึ้นมาได้ เวลาคลื่นมันพัดกองทรายหายไป เอ๊ะ! มันหายไปได้อย่างไร งงนะ นี่ก็เหมือนกัน เวลาทําสมาธิทําขึ้นมาเกือบตาย เวลาเสื่อม เสื่อมไม่รู้ ถ้าเสื่อมไม่รู้ มันจะถอนอย่างไรล่ะ มันจะเป็นอย่างไร

แล้วถ้ามันมีความชํานาญ เราก่อกองทรายขึ้นมา เวลาเราทําเสร็จแล้วเราจะรื้อกองทรายทิ้ง เราก็เกลี่ยกองทรายออก อ้าว! เราเป็นคนก่อขึ้นมาเอง แล้วเราก็เกลี่ยมันเอง เราก็ทําให้มันกลับไปสู่สภาพเดิมเอง แล้วเราเห็นว่า เออ! เราก็ทําได้ เราก็ก่อกองทรายขึ้นมาใหม่ แล้วเราก็ทํากองทรายกลับให้เป็นสภาพเดิมอีก เราก็ก่อกองทรายขึ้นมาใหม่ แล้วเราก็ทํากองทรายขึ้นมาสภาพเดิมอีก เห็นไหม ชํานาญในวสีไง เข้าสมาธิก็ได้ ออกสมาธิก็ได้ เข้าสมาธิอีกก็ได้ ออกสมาธิอีกก็ได้ เข้าสมาธิอีกก็ได้ ออกสมาธิอีกก็ได้ เพราะมีความชํานาญอย่างนี้ ต้องมีความชํานาญอย่างนี้ สมาธิมันก็อยู่กับเรา

ไอ้นี่สมาธินะ ก่อกองทราย ไม่ได้ก่อกองทราย เดินไปแถวชายทะเล เห็นปูมันขนมาไง เห็นปูเสฉวนมันทําเป็นกองของมัน โอ๋ย! นี่เจดีย์ ไม่รู้เรื่อง ไอ้นั่นมันสัตว์นํ้า สัตว์ครึ่งบกครึ่งนํ้า มันอยู่ของมันก็ธรรมชาติของมัน

นี่ก็เหมือนกัน อยู่ดีๆ เดี๋ยวใจมันก็ฟุ้งซ่าน เดี๋ยวใจมันก็ปล่อยวาง อ๋อ! อย่างนี้เป็นสมาธิ โอ๋ย! อย่างนี้...มันบ้า มันไม่จริงหรอก แต่ถ้ามันจริงนะ มันจริงมันต้องเป็นจริงของมัน

เวลาเข้าสมาธิก็เข้าสมาธิได้ เวลาออกจากสมาธิก็ออกเป็น แต่เริ่มต้นเป็นแบบนี้ เริ่มต้น เห็นไหม เราทําไมถอนออกจากสมาธิไม่ได้

ถอนไม่ได้เพราะเวลาเข้าสมาธิ เราเข้าของเรา แต่ยังไม่มีความชํานาญ พอไม่มีความชํานาญ จะออก ออกไม่เป็น

ครูบาอาจารย์ที่ท่านทําความสงบของใจด้วยความมั่นคงนะ เพราะคนที่ทําความสงบของใจ เริ่มต้นคนหัดทําใหม่ๆ คนเรานะ ใครทําธุรกิจประสบความสําเร็จแล้ว เขาบอกทําธุรกิจของเขา เขาทําได้ง่าย เพราะเขาทําแล้วเขาประสบความสําเร็จ ไอ้พวกเราอยากมีธุรกิจ ทําสิ่งใดก็ทําแล้วไม่ประสบความสําเร็จสักที ทําอย่างไรก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่ตลอด ฉะนั้น คนที่เขาทําธุรกิจประสบความสําเร็จแล้วเขาจะมีเมตตา เขาจะส่งประสบการณ์ให้ เขาจะสั่งสอน เขาถึงบอก

ครูบาอาจารย์ หลวงตาท่านจะสอนว่า การทําสมาธิ ถ้าจิตมันสงบแล้วอย่าไปกวนมัน อย่าไปขืนมัน อย่าไปออกพรวดพราด

เวลาเข้าสมาธิมันแสนทุกข์แสนยาก เกือบเป็นเกือบตาย แล้วถ้าเข้าไปแล้วถ้ามันสงบ ให้อยู่อย่างนั้น ให้มีสติอยู่กับสมาธิอย่างนั้น แล้วถ้ามันจะคลายตัวให้มันคลายตัวของมันออกมา มีสติพร้อมออกมา แล้วคราวต่อไปเข้าสมาธิจะเข้าได้ง่าย

ถ้าเข้าถึงสมาธิ เราเข้าไปถึง เห็นไหม เราจะทําธุรกิจ มีคนมาซื้อของมากมายเลย ไล่มันไปเลย บอกกูไม่ขาย นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันสงบขึ้นมา เวลาอยากออกสมาธิก็พรวดพราดออกเลย พอไล่เขากลับแล้ว เขามาซื้อของ เขาจะมาซื้อสินค้าเรา เราบอกไม่ขาย ไล่มันไป แล้วพอทําสินค้าแล้วจะขายให้ใครล่ะ ก็ไล่เขาไปแล้วจะขายใคร นี่ก็เหมือนกัน พอเข้าสมาธิปั๊บ ออกพรวดพราดเลย แล้วต่อไปจะเข้าก็เข้ายากแล้ว ไล่เขาไปหมดแล้ว ประสบการณ์มันไม่มีไง

ครูบาอาจารย์ที่ท่านทําของท่านเป็นนะ ทําสมาธิ เราพยายามฝึกฝนของเรา พุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิเข้าไป ถ้ามันสงบแล้วให้มีสติพร้อม แล้วถ้ามันคลายตัวออกมา ปล่อยให้มันคลายตัวออกมา พอคลายตัวออกมาแล้ว แล้วทําอย่างไรต่อไปล่ะ มันก็มีความสุข มีความสบายของมันอยู่พักหนึ่ง เพราะจิตเข้าสมาธิแล้วออกมามันจะมีรากฐานของมัน มันจะมีแต่ความอิ่มอกอิ่มใจอยู่พักหนึ่ง พักเดียว เดี๋ยวมันก็ไปกินเหยื่อเหมือนเดิม พอกินเหยื่อ มันทุกข์อีกแล้ว

เข้าสมาธิ เข้าอย่างไร

นี่ไง เขาบอกเวลาเข้าสมาธิแล้วทําไมถึงออกจากสมาธิไม่ได้

มันไปคาอยู่ไง บางทีสมาธิ เวลาเราทําสมาธิ เวลาจิตเราสงบเข้าไปแล้ว แล้วพอไปว่างๆ อยู่ มันแบบว่ามันขาดสติใช่ไหม มันว่างๆ แล้วจะออกอย่างไร ออกไม่ได้

ทําไมจะออกไม่ได้ ตั้งสติออกมามันก็ออกแล้วแหละ คนที่มันเข้าก็ได้ ออกก็ได้ ได้ทั้งนั้นน่ะ แต่คนทําใหม่ๆ เป็นอย่างนี้แหละ เข้าก็เข้ายาก เข้าไปแล้วก็ไปคาอยู่ ติดหุ้นไง ติดบนยอดต้นตาลเลย ลงไม่ได้ ติดหุ้น ขายก็ไม่กล้าขาย มันขาดทุน แล้วก็ไม่ยอมขาย นี่ติดหุ้น

“เข้าไปสมาธิแล้วก็ว่างๆ ออกไม่ได้ๆ”

ก็ขายทิ้งสิ ติดก็ขายขาดทุน ไม่เป็นไรหรอก ขายเลย ขายแล้วเอาเงินสดซะ นี่ก็เหมือนกัน ออกก็ตั้งสติ ออกมาก็ออก แต่เพราะคนทําไม่เป็นหรือคนยังไม่มั่นใจ “เข้าสมาธิแล้วออกไม่ได้ ช่วยออกที”

ก็เอ็งพูดอยู่นั่นก็ออกมาแล้วแหละ ที่เอ็งบอกว่าอยากออก มันออกมาแล้ว เพราะจิตมันคิดมันก็ออกแล้วแหละ แต่เรายังคิดว่าเราอยู่ในสมาธิอยู่ ฉะนั้น ตรงนี้มันเป็นอุปาทาน มันเป็นความเข้าใจผิดของเราเอง ความจริงเข้าได้ ออกได้ แต่ผู้ที่ปฏิบัติใหม่มันยังไม่ชํานาญในวสี

ครูบาอาจารย์ท่านสอนว่าให้ชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าและการออก ถ้าชํานาญในการเข้าและการออก เราจะรักษาจิตเราได้ ถ้าเราเข้าก็เข้าได้เป็น ออกก็ออกเป็น พอเราเข้าสมาธิได้ใช่ไหม เราเข้าได้ ออกได้ เดี๋ยวเราก็ใช้ปัญญาได้

อันนี้เข้าสมาธิก็ยังครึ่งๆ กลางๆ เข้าได้ ออกไม่ได้ เข้าบ้าง ไม่เข้าบ้าง แล้วจะใช้ปัญญาอย่างไรล่ะ ในเมื่อเรายังไม่มีเงิน เราไม่มีเงินทุน เราจะไปทําสินค้าอะไร เราจะไปซื้ออะไร แต่ถ้าเราจะไปซื้อสิ่งใด เราต้องมีเงินทุนของเราพอ เราจะซื้อสิ่งใด จํานวนเงินเราพอ เราจะซื้อสิ่งใดก็ได้

จิตของเราทําความสงบของใจเข้ามาให้มันมั่นคงของมัน แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา มันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง นี่สติปัฏฐาน ๔ ถ้าเห็นตามความเป็นจริงแล้วมันแยกแยะของมันโดยใช้ปัญญาของเรา มันก็เป็นวิปัสสนา

วิปัสสนา คนทําเป็น เห็นไหม หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําของท่านมา กว่าจะทําได้ กว่าจะฝึกหัดได้ ฝึกหัดได้แล้ว พอฝึกหัดเป็นแล้ว พอเทียบจิตใจแล้ว ที่หลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น บอก “มหา มหาเรียนถึงเป็นมหานะ...” เรียนถึงเป็นมหามันต้องแปลบาลีได้เก่งมาก “...สิ่งที่เรียนมาสุดยอด เป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เก็บใส่ลิ้นชักไว้ก่อน แล้วลั่นกุญแจมันไว้ อย่าเพิ่งเอามาคิด แล้วให้ปฏิบัติไป”

ถ้าปฏิบัติพร้อมกันไป มันจะเตะมันจะถีบ คือมันจะเทียบเคียงเอา มันจะสร้างภาพ อย่าเพิ่งมาใช้มัน เอาความรู้ความเห็นใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ แล้วปฏิบัติไป ถ้าปฏิบัติถึงที่สุดแล้ว ถ้ารู้จริงแล้ว มันจะเป็นอันเดียวกันเลย คือมันจะจูนกัน เหมือนกันเลย

คือธรรมะของพระพุทธเจ้าอันนี้จริง ที่ศึกษามาเป็นมหานี่จริง จริงตามการศึกษา จริงตามทฤษฎี แต่เรายังปฏิบัติไม่ได้ เราเอาทฤษฎีมาอ้างมาอิง มันก็เป็นการเตะการถีบ คือสร้างภาพ แต่ถ้าเราลั่นกุญแจไว้ก่อน ทฤษฎีเราเก็บไว้ ไม่เอา เก็บไว้เลย ศึกษามาแล้วก็ไม่เอา แล้วปฏิบัติของเราให้จริง พอความจริงเราเป็นความจริง มันอันเดียวกัน

นี่เหมือนกัน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา ท่านปฏิบัติไป ท่านศึกษาของท่านมา เวลาท่านถึงที่สุดแห่งทุกข์ อันเดียวกันเลย ธรรมะของพระพุทธเจ้ากับที่เราปฏิบัติมาอันเดียวกันเลย

แต่นี้ของเราเวลาปฏิบัติบูชาก็ปฏิบัติบูชาโดยล้มลุกคลุกคลาน ปฏิบัติบูชา พอได้เห็นร่องเห็นรอยขึ้นมา เข้าสมาธิแล้วมันถอนไม่ได้ มันถอนไม่ได้ มันถอนไม่ออก สมาธิมันเข้าแล้วมันออกไม่ได้

ทําไมมันจะไม่ได้ เดี๋ยวก็ได้ ฝึกไปเถอะ ทําได้

เขาถามว่า “๑. เหตุใดถึงถอนจากสมาธิไม่ได้”

ถ้าเข้าสมาธิจริงนะ ใครมีสตางค์ก็ไปเข้าธนาคาร ถ้าเงินนี้บริสุทธิ์นะ เงินนี้ที่ถูกต้องตามกฎหมาย ธนาคารจะรีบรับฝากเลย ธนาคารเขาจะหาลูกค้า เพราะเขาต้องเอาเงินของเราไปเป็นสินค้าของเขา เพราะเขาใช้เงินเพื่อเป็นทุนเป็นธุรกิจของเขา เขาค้าเงินกัน

แต่ถ้าสมมุติเรานะ เราไปธนาคารใช่ไหม เอาแบงก์กงเต๊กไป เอาแบงก์กาโม่ไปธนาคาร เขาไม่รับฝาก ไปฝากธนาคาร ธนาคารเขาไล่มาเลย เอาแบงก์ปลอมไปธนาคาร เขาไม่รับหรอก

นี่ก็เหมือนกัน เราจะเข้าสมาธิ สมาธิจริงหรือเปล่า ถ้าสมาธิจริง ธนาคารมันรับฝากอยู่แล้ว รับฝากแล้วให้ดอกเบี้ยด้วย แล้วจะถอนเมื่อไหร่ก็ถอนได้ด้วย เพราะเงินของเรา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเข้าสมาธิชํานาญแล้ว สบายมาก มาเถอะ ธนาคารหาลูกค้าอยู่แล้ว มาเลยๆ ให้ดอกเบี้ยด้วย แล้วจะถอนก็ได้ด้วย สมาธิเข้าได้ ออกได้โดยสัจจะ โดยความจริงของมัน

แต่เขาบอกว่าเราเข้าสมาธิแล้วมันออกไม่ได้ นี้คําถามว่าเวลาเข้าสมาธิแล้วมันออกไม่ได้ นี่อีกเรื่องหนึ่งนะ

ออกได้

“๒. ในสมาธิกะเกณฑ์เวลาไม่ได้ แต่พอถอนจากสมาธิจึงเห็นเวลาปรากฏขึ้นมา”

ในสมาธินะ เราเข้าสมาธิ สมาธิคือสมาธิ ดูสิ เขาเข้าฌานสมาบัติ ๗ วัน ๗ คืน นั่งเฉยเลย เวลาเข้าอัปปนาสมาธิเข้าไป ๓-๔ ชั่วโมง เข้าไปทีหนึ่ง ๘ ชั่วโมง เข้าไปแล้วแต่ บางทีเข้าไป ๑๐ นาที สมาธิก็ส่วนสมาธิ ใครเข้าได้มากได้น้อยขนาดไหน นี่เข้าสมาธิ

แล้วในเวลา เวลาของการเข้าสมาธินะ สมาธิคือสมาธิ แต่เวลาเขาเข้าสมาบัติ จะเข้าสมาบัติ ๗ วัน พระปัจเจกพุทธเจ้าสมัยพุทธกาลเข้าสมาบัติอยู่ อยู่ในกองฟาง ในสมัยพุทธกาล เข้าไปอยู่ในกองฟางนั้น พวกนางสนมนั้นเขาไปอาบนํ้ากัน พออาบนํ้าเสร็จขึ้นมาเขาหนาว เขาก็จุดกองฟางนั้น เผากองฟางนั้นเพื่อความอบอุ่นไง

พอเผาไป พอไฟไหม้กองฟาง ไปเจอพระปัจเจกพุทธเจ้านั่งอยู่ ตกใจ พระปัจเจกพุทธเจ้าเป็นอาจารย์ของกษัตริย์ เราเป็นนางสนมไง ก็จะทําลายหลักฐาน ก็ไปหาฟืน เอาฟืนมากองๆ คือจะทําลายหลักฐาน เผาเท่าไรก็ไม่ไหม้ จนจบไป สุดท้ายไม่ไหม้ก็กลับ ฉะนั้น ถึงเวลาครบ ๗ วัน ก็ออกจากสมาบัติมาก็ปกติ ออกมาก็ออกมาปกติ ไม่เป็นไรเลย นี่เวลาเข้าฌานสมาบัติ เรื่องนี้เรื่องจริง แต่เราทําได้จริงหรือไม่จริง

ตอนนี้มีฌานสมาบัติแบบว่าแบงก์กงเต๊กเยอะมาก หลอกกินกันแถวภาคเหนือ ขึ้นคัทเอาท์นะ จะเข้าฌานสมาบัตินะ จะเข้า โอ๋ย!

เข้าฌานสมาบัติ ทําไมต้องขึ้นคัทเอาท์ด้วยวะ เข้าฌานสมาบัติ ทําไมต้องหลอกเอาสตางค์เขาด้วย ฌานสมาบัติมันมีค่าน้อยกว่าสตางค์เนาะ

ฉะนั้น สิ่งที่เขาไปเผาอย่างนั้นปั๊บ สุดท้ายแล้วเวรกรรมมันถึงมี นี่พูดถึงเวลาว่าเข้าฌานสมาบัติ ๗ วัน พูดถึงคําว่า “๗ วัน”

บอกว่า ในฌานสมาบัติกะเวลาไม่ได้

มันต้องอยู่ที่ความชํานาญ ผู้ที่เขามีความชํานาญของเขา ๗ วัน เข้ากี่ชั่วโมงเขาเข้าได้ กําหนดได้ เขาทําได้ รู้ แต่เวลาเราเข้า ผู้ที่ไม่มีความชํานาญ เข้าไปแล้ว สมาธิก็คือสมาธิ เข้าไปได้มากได้น้อยขนาดไหนอยู่ที่เราตั้งสัจจะ อย่างเช่นครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านถือเนสัชชิกอย่างนี้ ๓ เดือน ปีหนึ่ง เขาตั้งของเขาได้ เวลาเขาทําความสงบของใจจะอยู่ขนาดไหน เพราะในหมู่กรรมฐาน เวลาปฏิบัติจริงจังขึ้นมา เขาทําของเขาจริงจัง แล้วพระที่อยู่ด้วยกันเขาจะส่งเสริมกัน เขาจะช่วยกัน

ทีนี้ของเรามันไม่รู้เรื่องไง บอกปฏิบัติบูชา ปฏิบัติบูชาเพื่ออะไรล่ะ ฉะนั้นว่า “เหตุใดในสมาธิถึงกะเกณฑ์เวลาไม่ได้ แต่ถอนสมาธิไปแล้วจึงเห็นเวลาปรากฏขึ้นมา”

ก็เห็นเวลาปรากฏขึ้นมามันเรื่องโลกๆ เราไปติดกันเรื่องวิทยาศาสตร์ไง เวลาก็เข็มนาฬิกานี่แหละ อ้าว! นั่งนะ จะเข้าครึ่งชั่วโมง พอครึ่งชั่วโมง หลับตาก็ไม่เห็นครึ่งชั่วโมง ออกมา อ๋อ! ๑๐ นาที ยังไม่ถึงครึ่งชั่วโมง ขาดไป ๒๐ นาที นี่ออกมาก็เห็นไง ก็เห็นด้วยตา

เราจะบอกว่า ถ้าเราเป็นคนรุ่นใหม่ เรายึดมั่นถือมั่นโดยวิทยาศาสตร์ โดยข้อเท็จจริง เวลาก็คือเข็มนาฬิกา ฉะนั้น เข็มนาฬิกา มันจะเห็นได้ก็ด้วยแก้วตา ด้วยดวงตา อายตนะกระทบ แต่หลับตาแล้วมันไม่รู้ไม่เห็น แต่ความจริงอันนั้นมันก็เป็นเวลาเหมือนกัน

ฉะนั้น เวลาเหมือนกัน สิ่งอันนั้นมันมีของมัน ฉะนั้น เราจะเอาสิ่งที่ละเอียด คือความรู้จากภายใน ความรู้จากความรู้สึก มาเทียบกับความรู้จากสายตา เห็นไหม หยาบ ละเอียด อู้ฮู! มันยังอีกเยอะนะ

เรื่องข้างนอก เรื่องข้างใน เห็นไหม เวลาปล่อย ปล่อยวางจากข้างนอก แต่ข้างในไม่ปล่อย ทุกอย่างให้อภัยหมดเลย แต่นั่งแค้นเขาอยู่นี่ ให้อภัยนะ ให้อภัยนะ แต่เดี๋ยวกูจะไปล่อมึงอยู่นี่ ยังแค้นอยู่นี่ คือปล่อยวางข้างนอกได้ แต่ข้างในมันไม่ปล่อยไง ข้างในมันยังเจ็บแค้นอยู่ไง นี่ก็เหมือนกัน “ทําไมเรากะเกณฑ์เวลาในสมาธิไม่ได้ เวลาถอนออกมาแล้วทําไมเราเห็นได้”

ข้างนอกกับข้างใน แล้วทําไมต้องไปผูกกันไว้ล่ะ ทําไมไปเอาเรื่องความรู้สึกภายในกับความรู้สึกภายนอกมาผูกกันไว้ เห็นไหม คนยังภาวนาหยาบๆ จะเป็นอย่างนี้ ถ้าคนภาวนาละเอียดขึ้นไปจะรู้ว่า เรื่องภายนอกเราก็รับรู้ได้ เราก็ปล่อยวางได้ แต่เรื่องภายในของเรา เราจะละเอียดเข้ามารู้เรื่องภายใน ถ้าเรื่องภายใน

อันนี้มันจะยึดไว้น่ะ หลับตาแล้วก็วินาทีเข็มกระดิกจะรู้หมด อู๋ย! นี่ ๔ ชั่วโมงแล้ว อย่างนี้มันไม่เป็นสมาธิหรอก เพราะอะไร เพราะภายในมันไปเกาะเกี่ยวภายนอกไง กลัวเดี๋ยวไม่รู้ว่านั่งแล้วได้กี่ชั่วโมง ออกไปจะโม้ไม่ได้ไง พอนั่งเสร็จแล้วจะไปโม้กับเขาไม่ได้ “เฮ้ย! กูนั่งเวลา ๒ ชั่วโมงเชียวนะมึง”

กะเวลาไม่ถูก ออกสมาธิแล้วไปโม้กับเขาไม่ได้ กลัวจะโม้ไม่ได้ สมาธิก็เลยไม่ได้ ถ้าสมาธิได้ เดี๋ยวไปโม้กับเขาได้ “เฮ้ย! เมื่อคืนกูนั่ง ๕ ชั่วโมง” แต่กลัวโม้ไม่ได้ก็เลยไปมัดไว้ก่อน

เราเอาภายนอกกับภายในมาผูกรวมกัน มันก็เลยเป็นประเด็นขึ้นมาถาม อันนี้พูดถึงว่า “เหตุใดสมาธิเรากะเกณฑ์เวลาไม่ได้ ถอนออกจากสมาธิแล้วจึงเห็นเวลาที่ปรากฏขึ้น”

นี่เวลาภายนอก ภายใน

“เสียงที่ได้ยินพุทโธเป็นความคิดหรือเปล่า พอทําตามผ่านมาได้ มันเบาจริงๆ แต่มีแค่ปวดรอบเดียว ผ่านไปแล้วรอบเดียวถอนจากสมาธิ”

นี่พูดถึงว่าได้ยินพุทโธ กําหนดพุทโธๆๆ หยาบๆ นะ คําว่า “หยาบๆ” พอจิตมันละเอียด หัวใจมันเต้นตุบๆ ยังได้ยินเลย พุทโธๆๆ พุทโธจนใจมันท่อง บางทีปากเราท่อง เราท่องก่อน ถ้าไม่ท่องปั๊บ มันจะไปคิดเรื่องนู่นเรื่องนี้ เราก็ท่องไว้

คําบริกรรมสําคัญมาก สําคัญ จิตมันยิ่งกว่ายางเหนียว มันเกาะติดเขาไปทั่ว ฉะนั้น เวลามันเกาะติดเขาไปทั่ว เราพยายามแยกออก แยกธาตุรู้คือพลังงาน พลังงานกับความคิด ความคิด ถ้ามีความคิดมันจึงรู้ว่ามีพลังงาน อย่างเช่นเราคิดอะไรอยู่ เรารู้ว่าเราคิด แต่ถ้าเราเผลอไป เอ๊ะ! เอ๊ะ! กูลืมอะไรไปวะ เอ๊ะๆๆ นี่ไง มันโดยธรรมชาติของมัน

แต่ทีนี้เราจะแยกความคิดกับพลังงานออกจากกัน พลังงานคือสัมมาสมาธิ ฉะนั้น แยกออก มันแยกได้ยาก เราถึงแยกคําบริกรรมไว้ เอาพลังงานไปเกาะที่พุทโธไว้ พุทโธๆๆ เราเกาะที่พุทโธไว้

ทีนี้เราเกาะที่พุทโธไว้ เกาะแล้ว โดยธรรมชาติของมัน ความคิดกับพลังงานมันอยู่ด้วยกัน ถ้ามีความคิด พลังงานมันก็แสดงตัว ก็ชัดเจน ถ้าไม่มีความคิด เอ๊ะ! เราไม่มี เอ๊ะ! เราไม่มี เราไม่รู้ เอ๊ะ! เราไม่มี นี่มันเร่ร่อนของมัน

เราต้องพุทโธไว้ คําบริกรรมเกาะไว้ จิตนี้เกาะไว้เหมือนเด็กฝึกหัดเดิน เด็กฝึกเดินเขาให้เกาะอะไรไปก่อน ถ้ามันเดินได้แล้วเดี๋ยวมันเดินของมันไปเอง จิต จิตถ้ามันเป็นอิสระของมัน มันเกาะพุทโธๆๆ จนมันพุทโธไม่ได้ เห็นไหม พุทโธไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันได้ยินพุทโธ เราท่องด้วยสามัญสํานึก ท่องด้วยความคิด พุทโธๆๆ จนความคิดมันเบาลง กลายเป็นจิตมันระลึกรู้ นี่ไง เสียงจากภายใน จิตมันท่องเอง แอ๊ะๆๆ ท่องจนมันท่องไม่ได้ ท่องจนมันท่องไม่ได้ พลังงานมันไม่เสวยความคิด มันเป็นเอกเทศเลย พอเป็นเอกเทศ นี่อัปปนาสมาธิ คือสักแต่ว่า ไม่อาศัยความรับรู้ใดๆ ทั้งสิ้น ทรงตัวของมันเองอยู่ได้

จิตนี้ โดยพุทธานุสติ ฝึกหัดไปจนจิตมันทรงตัวของมันเองได้ แต่โดยธรรมชาติมันทรงไม่ได้ มันต้องเกาะความคิดไว้ พอเกาะความคิดไว้ก็เป็นอารมณ์เราไง เป็นความคิดเราไง คิดเรื่องนู้น คิดเรื่องนี้ คิดเรื่องนั้น คิดเรื่องนี้ นี่มันอยู่ มันมาเกาะทําไม มันเอียงไปเกาะคนนู้นเกาะคนนี้ ยิ่งไปเกาะความโกรธ โกรธฉิบหายเลย เกาะความโลภ จะมักใหญ่ใฝ่สูงไง ไปเกาะความหลง มึงไม่ต้องหลอกกูหรอก กูหลงกับมึงแล้ว มึงไม่ต้องหลอกกูหรอก กูไปกับมึงแล้วแหละ มันไปเกาะเขาเอง มันไปเกาะเขาเอง

แต่ถ้าพุทโธๆ จนมันเป็นอิสระ มันไม่เกาะความโลภ ความโกรธ ความหลง มันอยู่ของตัวมันเอง ถ้าตัวมันเอง นี่มันเป็นระยะผ่านไง

“เสียงที่ได้ยินพุทโธมันเป็นความคิดหรือเปล่า”

เป็นความคิดหรือเปล่า มันเป็นความคิดละเอียดเข้าไป มีสติไว้ชัดๆ มันจะละเอียดๆ ละเอียดจนมันปล่อยวางมา จนมันทรงตัวมันได้ นี่พูดถึงทรงตัว นี่พูดถึงคําบริกรรมนะ ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันใช้ปัญญาพิจารณาไปแล้วมันปล่อยวางของมัน มันปล่อยวางได้ มันปล่อยวางของมัน นี่สัมมาสมาธิ

ฝึกหัดไป การปฏิบัติบูชา ปฏิบัติบูชา ทีนี้เราปฏิบัติแล้วเราได้ความจริงของเรา เราปฏิบัติแล้วเรามีประสบการณ์ของเรา มันรู้ตามฐานะ ใครมีความรู้สึกขนาดไหนมันก็รู้ได้แค่นั้นน่ะ ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มันก็รู้ตามสถานะ

นี่ยังดีนะ ปฏิบัติแล้วพอรู้ได้ นี่เขาบอกว่า “ผมไม่ค่อยชอบปฏิบัติ ผมนั่งแป๊บๆ ทีนี้ผมนั่ง ๑ ชั่วโมง”

พอนั่ง ๑ ชั่วโมงนะ โอ้โฮ! ถามมาเยอะเลย พอนั่งไปแล้วมันไปรู้ไปเห็นอะไรมันก็ถามมาเยอะแยะไปหมดเลย ฉะนั้น สิ่งที่ว่าคําถามนะ “เสียงที่ได้ยินในพุทโธมันคืออะไร วงกรรมฐานที่ได้ยินในพุทโธคืออะไร”

เพราะเขาได้ยินเสียงไง บอกว่า นี่เป็นวงกรรมฐาน ถ้านั่งปฏิบัติไปมันปวด มันชา มันดีขึ้น เป็นวงกรรมฐาน เราก็จะได้ยินวงกรรมฐาน

มันเป็นความคิดรอบหนึ่ง มันก็เป็นความคิดผุดขึ้นมา ความคิด มันได้ยินเสียงไง มันเป็นวงกรรมฐานวงหนึ่ง เสียงพุทโธ ได้ยินเสียงพุทโธ ฉะนั้น พุทโธก็พุทโธ ได้ยินเสียงก็เป็นเสียง ไอ้ความคิด ธรรมมันเกิดแว็บขึ้นมา ความคิดมันแว็บขึ้นมาจากจิต มันไม่ได้คิดขึ้นมาโดยเรามีข้อมูล มันคิดขึ้นมาโดยที่ว่าเราไม่ได้ตั้งใจ พอมันคิดขึ้นมาเราก็งง เอ๊ะ! เอ๊ะ! คิดได้อย่างไร เอ๊อะ! เอ๊อะ! มันมีได้อย่างไร

อ้าว! ก็มันมี มันมี แต่เอ็งไม่รู้ไง มันมีของมัน แต่เอ็งไม่รู้ ไม่รู้ก็เลยงง

ที่ว่า วงกรรมฐานที่ได้ยินมันคืออะไร ถ้าวงกรรมฐานมันคืออะไร รอบหนึ่งมันคืออะไร

อันนี้มันก็เป็นเรื่องหนึ่งใช่ไหม ไอ้นี่มันเป็นความรู้สึก มันเป็นธรรมได้ เวลาหมออธิบายให้คนไข้ คนไข้ไปถาม หมอ หมออธิบายมานี่จริงหรือเปล่า

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ตอบปัญหาๆ จนไอ้คนถามปัญหาว่าหลวงพ่อตอบมากเกินไปแล้ว หลวงพ่อตอบจนผมงง หลวงพ่อตอบจนผมจับต้นชนปลายไม่ถูก หมออธิบายมากเกินไป อธิบายถึงอาการไข้มากเกินไป ไอ้คนไข้เลยงงใหญ่เลย เอ๊ะ! ผมไม่ได้เป็นโรคอย่างนี้ มาหาหมอก็ไม่ต้องให้หมอตอบขนาดนี้หรอก โอ๋ย! ตอบจนคนไข้ก็ยังงงเลย

นี่ไง แต่มันเป็นอย่างนั้นน่ะ เพราะเราไม่ใช่หมอ

ฉะนั้น “เพราะเหตุใดความเจ็บปวดจึงไม่เข้ากับความสงบนั้น ความรู้สึกขนานกันไป”

ไอ้ความเจ็บปวด ถ้าพุทโธๆๆ เวลาเราพุทโธของเราไป ถ้าพุทโธ เวลามันเจ็บมากๆ ขึ้นมา เราทนไม่ได้เลย ถ้าพุทโธๆ ไป เวลามันเป็นระดับหนึ่งมันจะชา ความชามันสักแต่ว่า

โดยธรรมชาติ พลังงานกับความคิด พลังงานเป็นความคิด เราก็คิดเต็มที่เลย พลังงานก็เป็นอันเดียวกัน เราคิดเรื่องนู้นเรื่องนี้ เราคิดเรื่องอะไรไป พลังงานกับความคิดเป็นอันเดียวกัน แต่พลังงานกับความคิดมันเริ่มไม่สนิทกัน คือมันไม่แนบสนิทกันเกินไป เอ๊ะ! ความคิดกับเรามันชักแปลกๆ แล้วเนาะ แต่ถ้าเราพิจารณาของเราจนพลังงานกับความคิดมันแยกออกจากกันเลย ความคิดมันหาย พลังงานเด่นชัด

นี่ก็เหมือนกัน ที่ว่าเวลาเวทนามันชา มันชา มันสักแต่ว่าเวทนา เวทนามันมีของมัน แต่มันไม่เสวยเต็มตัว มันก็เลยชาๆ แต่ถ้ามันเสวยนะ อู๋ย! ปวด ยิ่งอยากหายยิ่งปวดสองเท่า

ทีนี้ถ้าความปวดมันขนานกันไป พอจิต ความคิด คิดเรื่องอะไรล่ะ ความคิดนะ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อุเบกขาเวทนา ถ้ามันคิดเรื่องอะไรล่ะ คิดเรื่องสุข สุขก็ส่วนสุข

“ภาวนาแล้วเดี๋ยวจะไปโม้ให้อาจารย์ฟัง” นี่มันคิดแล้ว “เดี๋ยวภาวนาเสร็จแล้วเราจะรีบเอาปัญหานี้ไปถามอาจารย์เลย” นี่มันคิดไปก่อนแล้ว มันคิดของมันไว้แล้ว นี้มันยังไม่ถึงเวลา มันก็คิดของมันไป

แต่ถ้ามันภาวนาของมันไป ถ้ามันปล่อยจริงล่ะ

“เฮ้ย! ปล่อยจริงไม่ได้ เดี๋ยวกูไปโม้ให้อาจารย์ฟังไม่ถูก” มันก็เลยไม่สงบ มันจะสงบมันก็ไม่สงบ กลัวตัวเองไม่ชัดเจน แต่ถ้าความจริงนะ ปฏิบัติตามข้อเท็จจริงไปเลย พอมันรู้จริงขึ้นมา เดี๋ยวมันไปพูดได้หมดแหละ แต่เพราะกลัวจะไม่รู้นี่แหละ

นี่ก็เหมือนกัน “ทําไมความเจ็บปวดทําไมมันขนานกันไป”

อ้าว! ก็กลัวมันจะไม่รู้ไง กลัวไม่รู้ว่าเวทนามันเป็นอย่างไร มันเลยขนาน มันไม่ปล่อยสักที แต่พุทโธชัดๆ เดี๋ยวมันปล่อยของมัน ถ้ามันปล่อยแล้วมันจะเป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์กับเรานะ ฝึกหัดไป มันรู้ตามฐานะ ฐานะคนปฏิบัติอย่างไรมันได้อย่างนั้นน่ะ ฐานะเราปฏิบัติไม่ได้มันก็ยังไม่ได้

“นิมิตที่เห็นจะมีเหตุร้ายอันใดไหมครับ”

นี่ข้อสุดท้ายนะ เขาบอกว่าเวลาภาวนาไปแล้วเหมือนกับว่าถูกขังอยู่ในสมาธินั้น แล้วเกิดนิมิตเป็นมือใหญ่ของคน ๒-๓ คนกดเขาให้จมลงไปในนํ้า กดเขาลงไปในมหาสมุทร กดเขาลงไปเลย ในนิมิตนั้นเหมือนนั่งหลับตา กดลงไปจนจมก้นมหาสมุทร แต่ไม่ตาย แต่ไม่ตายนะ เพราะอะไร เพราะเราไปคิดทางวิทยาศาสตร์ไง คนเราถ้ามันโดนกดจมนํ้า มันต้องตาย แต่นี้ทําไมมันไม่ตายล่ะ มันไม่ตาย พอมันไม่ตายขึ้นมา เขาตกใจ เห็นไหม “นิมิตนี้จะมีเหตุร้ายอะไรไหมครับ”

ขนาดมันไม่ตายมันยังกลัวเลย เห็นไหม ในนิมิตมันไม่ตายอยู่แล้ว แต่ออกมาแล้วถามว่าแล้วมันมีเหตุร้ายหรือเปล่า

ในนิมิตก็คือนิมิตนะ เราจะบอกว่า นิมิตเวลาเห็นแล้วก็คือจบ เห็นแล้วนะ นิมิต ถ้าคนไปเห็นแล้วถ้ามันตื่นเต้นตกใจ ออกจากสมาธิมานี่หอบเลยล่ะ แต่ถ้านิมิตมันดี นิมิตไปกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นิมิตมีครูบาอาจารย์มาสั่งสอน ออกจากสมาธิมา แหม! มันรื่นเริง มันอาจหาญ มันภูมิใจๆ

นิมิตมันก็คือนิมิต นิมิตมันก็เป็นลางบอกเหตุ เป็นสิ่งบอกเหตุได้ เห็นไหม ที่เราตอบไปเมื่อสองวันนี้ว่า ความฝันที่เป็นมงคล ความฝันเป็นมงคลก็ได้ เป็นอัปมงคลก็ได้

ความฝันที่ฝันแล้วมันทําลายเราเลยนะ เราไปฝันเรื่องอะไรก็แล้วแต่ เราก็เก็บฝังใจไว้ พอเก็บฝังใจไว้ ชีวิตเราได้แตกแยกไปจากความเป็นจริงเลย เพราะไอ้ความฝันนั้นมันคอยมาหลอกหลอน แต่ถ้าความฝันนั้นเป็นความดี เป็นมงคล เรามีเป้าหมาย เราทําให้เป็นมงคลกับเรา

นิมิตก็เหมือนกัน นิมิตเราห้ามมันไม่ได้หรอก เพราะอะไรรู้ไหม มันเป็นจริตนิสัย มันเป็นจิตอย่างนั้น จิตประเภทนั้นจะมีแบบนั้น เห็นไหม จิตประเภทที่ไม่เคยมีนิมิต จิตคนที่ไม่ได้สร้างบุญกุศลไว้ มันก็ปกติธรรมดา บางคนภาวนาทั้งชีวิตเลย ไม่เคยเห็นอะไรเลย มีแต่ความสงบของใจ เวลาไปเห็นก็เห็นสติปัฏฐาน ๔ แล้วปฏิบัติของเขาไปได้ อันนั้นเขาก็สร้างกุศลของเขามาอย่างหนึ่ง

ถ้าคนที่เขาพิจารณาของเขาไปแล้วเขารู้เขาเห็นอะไรแปลกๆ อันนั้นของเขา เขาก็สร้างของเขามาอย่างหนึ่ง แล้วจิตที่มันคึกจิตที่มันคะนอง จิตที่มันไปรู้ไปเห็นอะไรมหัศจรรย์ มันก็ต้องมีครูบาอาจารย์ที่มีความรู้ความเห็นที่สามารถจะสั่งสอนได้ สามารถจะควบคุมได้

อย่างเช่นพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะมีฤทธิ์มีเดชมาก มีฤทธิ์มีเดชรององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอามาปั้นจนเป็นอัครสาวกเบื้องซ้าย เวลาจะทรมาน เวลาจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ คนไหนที่ดื้อด้าน เอาพระโมคคัลลานะไปทรมาน

พระโมคคัลลานะ ในธรรมบทมีนะ เศรษฐีขี้เหนียวไปเห็นเขาทอดโรตี อยากกินโรตีมาก แต่ขี้เหนียว ไม่กล้าทํา กลับมาบ้านนอนไข้เลย เป็นไข้เพราะอยากกินโรตีแล้วไม่ได้กิน เป็นไข้

ภรรยาก็ถามว่าทําไมป่วยล่ะ

อู๋ย! อยากกินโรตีแต่มันไม่ได้กิน

อ้าว! เงินเราเยอะแยะ เงินเราเยอะแยะก็ซื้อแป้งมาทํา ทําไมไม่ได้ล่ะ

ไม่ได้ เดี๋ยวคนมันมาขอส่วนแบ่ง มันมาขอกิน

อ้าว! อย่างนี้วางแผน วางแผนขึ้นไปทําบนชั้น ๘ บนปราสาท

รวยนะ ขึ้นไปทําโรตีบนปราสาท กลัวคนมาเห็นจะมาขอแบ่ง ไม่ให้ใครกิน เศรษฐีขี้เหนียว ไม่ให้ใครกิน พอไม่ให้ใครกินก็ไปทําอยู่บนชั้น ๘ นี่อยู่ในธรรมบทนะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนาคตังสญาณว่าเศรษฐีคนนี้มีอํานาจวาสนาจะได้มีดวงตาเห็นธรรม ให้พระโมคคัลลานะไปทรมาน พระโมคคัลลานะก็ทรมาน

เศรษฐีกําลังทําโรตี กําลังทอดโรตีเลย บนชั้น ๘ ไม่ให้ใครเห็นเลย แอบทํา กลัวคนขอ พระโมคคัลลานะมาเหาะอยู่บนหน้าต่าง พระโมคคัลลานะเหาะมาเลยนะ มาขอโรตี

ไม่ให้

โอ๋ย! ไม่ให้ได้อย่างไร สมณะ เศรษฐีไม่ให้พระนี่บาปกรรม

อ๋อ! อย่างนั้นก็ได้ ให้

ก็ให้นิดเดียว ทําโรตีแผ่นเล็กๆ ตักนิดเดียวนะ คําเดียว พอทอดเสร็จแล้วให้เล็กๆ พอทอดลงกระทะมันขยายเป็นแผ่นเบ้อเร่อเลย

ไม่ได้ๆ เดี๋ยวได้มากเกินไป ตัดออก

ด้วยฤทธิ์ของพระโมคคัลลานะ ปรารถนาให้เล็กน้อยมันก็เป็นของใหญ่ ปรารถนาให้ชิ้นเดียวมันก็ติดโรตีทั้งที่ทอดหมด ไปหมดเลย เศรษฐีทรมานมาก ขี้เหนียว สุดท้ายแล้วพระโมคคัลลานะทรมานจนเศรษฐีชักมีจิตใจคิดดีงามขึ้น พอจิตใจคิดดีงามขึ้น พระโมคคัลลานะเทศนาว่าการ เกิดศรัทธาขึ้นมาจะถวายโรตีนั้น

พระโมคคัลลานะบอกเรารับไม่ได้ ถ้าจะถวายโรตีเรา ต้องไปถวายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เศรษฐีนั้นเอาโรตีทั้งหมดไปถวายองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการเป็นพระโสดาบัน

เวลามีฤทธิ์ เวลาผู้มีฤทธิ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปั้นขึ้นมานะ แล้วเวลาจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ จะทรมานไอ้พวกขี้เหนียว ไอ้พวกที่เห็นแก่ตัว เอาพระโมคคัลลานะไปแสดงฤทธิ์แสดงเดชที่เหนือกว่า พระโมคคัลลานะ ถ้าเป็นประโยชน์แล้ว มีอภิญญา มีฌานโลกีย์ต่างๆ เขาเป็นประโยชน์ เขาเป็นประโยชน์อย่างนี้ เป็นประโยชน์เพื่อมาทําประโยชน์กับโลก เป็นประโยชน์มาทรมานจิตใจของคนให้เขาเสียสละ ให้เขาเห็นคุณงามความดี

ไม่ใช่ว่า ฉันจะเข้าฌานสมาบัติวันนั้นๆ ขึ้นคัทเอาท์ไว้เลย เสร็จแล้วก็ไปนอนอยู่ในโลงศพนะ ไปนอนติดแอร์อยู่ในโลงศพ แล้วไอ้พวกเข้าสมาบัติก็เอาสตางค์มาหยอด เอาสตางค์มาหยอด

เฮ้ย! ฌานสมาบัติมันมีค่าน้อยกว่าเศษสตางค์หรือ ธรรมะของพระพุทธเจ้ามันมีค่าน้อยกว่าไอ้โลกธรรม ๘ หรือ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันมีค่าเท่านี้เองหรือ มันมีค่าเท่ากับกลัวเขาไม่รู้จัก กลัวเขาไม่ศรัทธา แค่นี้เองหรือ ธรรมะของพระพุทธเจ้ามีแค่นี้หรือ มันน่าเศร้า มันน่าเศร้า คนที่เขาทําได้จริงเขาไม่มาโม้หรอก เพราะมันมีคุณค่าในหัวใจของท่าน

ฉะนั้น คําถามนี้ รู้ตามฐานะ เราอ่านแล้วมันตลก มันตลกนะ เวลาปฏิบัติไม่ได้เรื่องก็ไม่ได้เรื่อง ไอ้นี่พอปฏิบัติเข้าไป อู้ฮู! เขียนมาถามใหญ่เลยนะ หมอก็เลยบอกอาการจนคนไข้งง คนไข้กลับไป ผมไม่ได้เป็นอย่างนั้นนะ หลวงพ่อตอบเกินไปแล้ว หลวงพ่อตอบมากเกินไป เพราะผมก็ไม่เคยภาวนาเลย ก็เพิ่งภาวนานี่แหละ พอภาวนา เขียนมา แหม! หมอนี่ก็อวดจะไม่รู้ ตอบซะ

อันนี้มันเป็นที่ว่า รู้ตามฐานะเนาะ เอวัง