คํานํา

พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา สอนถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ อันเป็นเป้าหมายสูงสุดและเป็นที่ปรารถนาของนักปฏิบัติทั้งหลาย สอนมัชฌิมาปฏิปทา หรือศีล สมาธิ ปัญญา เป็นทางดําเนิน สอนการปฏิบัติต้องเป็นไปตามความเป็นจริง โดยทําความสงบใจก่อน มีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน แล้วใช้ปัญญาออกพิจารณา ตามหลักสมถ - วิปัสสนากรรมฐานควบคู่กันไป ดังหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น และครูบาอาจารย์ทั้งหลาย มีอํานาจวาสนาได้ประพฤติปฏิบัติตามจนสิ้นสุดแห่งทุกข์

สัมมาสมาธิ เป็นหนังสือธรรมะที่มีสารัตถะประโยชน์อย่างมาก ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ท่านเมตตาเทศน์เตือนสติชาวพุทธให้ตื่นตัวและตระหนักถึงครูบาอาจารย์ที่รู้จริงมีคุณธรรมจําเป็นมาก ซึ่งในปัจจุบันมีน้อยมาก ส่วนครูบาอาจารย์องค์ดังๆ ไม่มีวุฒิภาวะ อวดอ้างเพ้อพกว่ามีคุณธรรมกลับมีมากมาย แต่ภาวนาไม่เป็น ทําสัมมาสมาธิไม่ได้ เป็นสมาธิหัวตอ มิจฉาสมาธิ และมักสวมรอยปลิ้นปล้อนหลอกลวงอุปโลกน์ธรรมสอนชาวพุทธให้หลงผิดตาม ถือเป็นโมฆบุรุษ เป็นผู้ทุศีล

ครูบาอาจารย์ที่รู้จริง ท่านสอนให้ดับกิเลสไฟสุมขอนในใจตน ให้รักษาค้นคว้าใจตน ให้รักษาพระธรรมวินัย ข้อวัตรปฏิบัติ ปฏิปทาและให้ทําสัมมาสมาธิตามที่หลวงปู่มั่นสอนให้พุทโธ แม้ก่อนมรณภาพท่านก็ยํ้าเตือนว่า “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ” หากผู้ใดฝึกหัดปฏิบัติตามก็จะเกิดความมหัศจรรย์ เห็นกิเลส เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ในสติปัฏฐาน ๔ มีกาย ในกายไม่มีสติปัฏฐาน ๔ เป็นผู้รู้จริง และที่สุดเป็นผู้สิ้นสุดแห่งทุกข์ เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส ผู้สืบทอดพระพุทธศาสนาให้ยั่งยืนสถาพรสืบต่อไป

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
กุมภาพันธ์ ๒๕๖๒

๑

สัมมาสมาธิ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๙ กันยายน ๒๕๖๑

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรม ถ้าจิตใจเราเป็นธรรมนะ มันเข้ากับธรรมะ เข้ากับสัจธรรม แล้วมันนุ่มนวลอ่อนนุ่มไปกับหัวใจของเรา

ถ้าจิตใจของเรามันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันโต้มันแย้ง มันกีดมันขวาง พอมันกีดมันขวางแล้วมันก็อ้อยสร้อยออเซาะฉอเลาะกับใจของเราเองไง นู่นก็ได้ นี่ก็ได้ ได้ไปทุกอย่างถ้ากิเลสมันบงการ

แต่ถ้าเป็นธรรมะนี่ไม่ได้เลยนะ เพราะอะไร เพราะธรรมะมันขัดกับกิเลสอยู่แล้ว ธรรมะมันตรงข้ามกับกิเลสอยู่แล้ว ถ้าธรรมะมันตรงข้ามกับกิเลสนะ สิ่งที่มันเป็นกิเลสๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว “จะสอนใครได้หนอๆ” เพราะสอนคนมีกิเลส สอนคนที่มีกิเลสนะ

ฉะนั้น เวลาท่านจะเทศนาว่าการเอาปัญจวัคคีย์ ปัญจวัคคีย์ประพฤติปฏิบัติกับท่านอยู่แล้ว ๖ ปี เวลาไปเอายสะ ยสะเดือดร้อนออกมาจากบ้าน “ที่นี่เดือดร้อนหนอ ที่นี่วุ่นวายหนอ”

คนที่จะมาประพฤติปฏิบัติเห็นความวุ่นวายของโลก เห็นความวุ่นวายในชีวิตของเรา มีปราสาท ๓ หลังเหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง “ที่นี่เดือดร้อนหนอ ที่นี่วุ่นวายหนอ”

ฉะนั้น “ยสะมานี่ ยสะมานี่ ที่นี่ไม่เดือดร้อน ที่นี่ไม่วุ่นวาย”

ที่นี่ไม่เดือดร้อน ที่นี่ไม่วุ่นวายอยู่ที่ไหน อยู่ในทางจงกรมไง เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเดินจงกรมอยู่ เห็นไหม

เวลาถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริง คนที่จะออกมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันต้องมีจิตใจที่สมควรแก่การงาน สมควรที่เห็นแก่จะประพฤติปฏิบัติ

ถ้ามันไม่สมควรแก่การงานนะ มันละล้าละลังทั้งนั้นน่ะ แต่คนเราเกิดมา คนเราเกิดมามันต้องรับผิดชอบ คนเรามันก็มีหน้าที่การงานของตน นี่การรับผิดชอบอันนั้น ถ้าการรับผิดชอบอันนั้น คนที่อยากประพฤติปฏิบัติเขาต้องจัดการ ต้องเตรียมตัวของเขา ความเตรียมตัวของเขานะ

ถ้ามันเป็นธรรมๆ ดูสิ เวลาอนาถบิณฑิกเศรษฐีแค่ได้ยินคําว่า “พุทธะ” เท่านั้นน่ะ ไปเยี่ยมญาติเท่านั้นน่ะ “เขาทําอะไรกัน ทําอาหารมหาศาลเลย”

“เธอไม่รู้หรือ พระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว”

แค่ได้ยินคําว่า “พุทธะ” นอนไม่หลับเลย อยู่ไม่ได้เลย อยู่ไม่ได้เลย คืนทั้งคืน รอจนอรุณรุ่งขึ้นมาไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นิมนต์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปฉันที่บ้าน แล้วเอาเงินปูซื้อที่สร้างวัดให้ นี่ถ้าคนมีบุญเป็นอย่างนั้น คนมีบุญ คนมีโอกาส คนที่จะประพฤติปฏิบัติ คนที่มีอํานาจวาสนา

ไอ้พวกเรามันขี้ทุกข์ขี้ยาก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ไง ห่วงไปหมดเลย พอห่วงไปหมดเลย ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาคนตาย เวลาซากศพ เขาตราสัง ห่วงข้อมือ ห่วงผูกเท้า ผูกข้อมือ ผูกคอ ผูกหมดเลย ห่วงบุตร ห่วงภรรยา ห่วงทรัพย์สมบัติ ห่วงไปหมดเลย นี่ไง เวลาเขาตราสังศพนั่นน่ะ

นั่นก็เห็นเวลาศพมันเป็นอย่างนั้นน่ะ แต่เราเป็นคนเป็น เรามีสติมีปัญญาของเรา ถ้ามีสติปัญญาของเรา ห่วงก็ห่วง เวลาห่วง คนมีกิเลสมันก็คิดทั้งนั้นน่ะ คนเรามีความรู้สึก ไม่ใช่คนตาย แต่คนมีความรู้สึกขึ้นมาแล้วถ้ามันจะประพฤติปฏิบัติมันก็ต้องมีสติมีปัญญาของมัน มีสติปัญญาของเราเพื่ออะไร เพื่อประโยชน์กับเราๆ ไง ถ้าประโยชน์กับเรา เราเตรียมตัวของเรา

เวลาขนาดเตรียมตัวของเรา เห็นไหม เวลาคนมีอํานาจวาสนามาบวชเป็นพระ มาบวชเป็นพระนี่นักรบ เพราะเป็นพระ เป็นพระกรรมฐาน พระป่า พระปฏิบัติ กิเลสมันยังหลอกเอาเลย กิเลสมันยังทําหัวปั่นเลยนะ พระหรือ พระก็พระ

พระนี่เป็นพระสมมุติสงฆ์ เป็นพิธีกรรมทั้งนั้นน่ะ บวชมาด้วยธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ยังไม่ได้ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เผากิเลสให้ตายไปจากหัวใจของตน กิเลสมันยังอยู่ในหัวใจของพระสมมุติสงฆ์นั้น มันก็ปั่นหัวพระนั้นให้หัวปั่นเลย ถ้ามันปั่นพระให้หัวปั่น เห็นไหม

แต่ถ้าคนมีอํานาจวาสนานะ เวลาอิ่มบุญๆ นะ เวลาพระบวชใหม่ๆ ขึ้นมา เขาจะมีความสุขของเขานะ แหม! เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราได้บวชเป็นพระ มันอิ่มบุญอิ่มกุศลของมัน มันปลื้มใจชื่นใจนะ

แต่อยู่ไปๆ ถ้ากิเลสมันปั่นหัว แล้วเราไม่จริงจังกับชีวิตของเราเอง เราไม่ประพฤติไม่ปฏิบัติ เราไม่รักษาดูแลหัวใจของเรานะ เวลากิเลสมันฟูขึ้นมานะ “โฮ้! พระก็ปฏิบัติได้ ฆราวาสก็ปฏิบัติได้ สึกไปดีกว่า” นั่นน่ะเวลากิเลสมันปั่นหัวขึ้นมา

สิทธิเท่ากันไง เวลาเราเป็นฆราวาสใช่ไหม เราเห็นพระ เรายกมือไหว้ เราอยากทําบุญกุศล เราแสวงหาครูบาอาจารย์ของเรา เราหาที่ทําบุญกุศลของเรา นั่นน่ะพระมีศีล ๒๒๗ พระเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส พระเป็นผู้ที่เป็นนักรบ พระเป็นผู้ที่มีโอกาสที่จะประพฤติปฏิบัติ พระมีโอกาสที่จะประหัตประหารกิเลสในใจของตน

เวลาเราเป็นฆราวาส เราอยากบวชพระ เราคิดไปหมดเลยว่าพระสูงส่ง พระมีอํานาจวาสนา เราต่างหากเป็นคนขี้ทุกข์ขี้ยาก เราต่างหากเป็นคนที่ไม่มีวาสนา เราต่างหาก

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฆราวาสเป็นทางที่คับแคบ พระเป็นทางที่กว้างขว้าง บวชมาแล้ว บวชมาเจอครูบาอาจารย์ที่ดี ครูบาอาจารย์ที่ดีท่านพยายามปกป้องดูแลให้ได้ประพฤติปฏิบัติตลอดเวลา ๒๔ ชั่วโมง ทางกว้างขวาง ๒๔ ชั่วโมงได้ประพฤติปฏิบัติตลอดเวลา เวลาเราจะบวช เราคิดอย่างนี้นะ

เวลากิเลสมันปั่นหัว “โฮ้! เป็นฆราวาสก็ปฏิบัติได้ สึกดีกว่า ไปเป็นฆราวาส” นี่ทางคับแคบ ก่อนมาก็คิดแล้วว่าทางสมณะเป็นทางที่กว้างขวาง ในทางที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา พยายามกดกิเลสให้มันสงบระงับขึ้นมา มาบวชเป็นพระ บวชเป็นพระขึ้นมา เวลาบวชเป็นพระขึ้นมาแล้ว กิเลสมันก็ยังมาปั่นหัว เห็นไหม ปั่นหัวใจ ปั่นหัวใจให้คิดอย่างนั้นไง นี่ถ้ามันคิดอย่างนั้น

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราจะบวชเป็นพระแล้วเราจะรบกับกิเลส ถ้ารบกับกิเลส เราก็พยายามจะประพฤติปฏิบัติ เราจะแสวงหาที่ปฏิบัติของเรา

การแสวงหาที่ปฏิบัติของเรา ผู้ที่เป็นปัญญาชนเวลาบวชมาแล้วก็ศึกษาธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็ต้องหาสัปปายะ อาจารย์เป็นสัปปายะ สถานที่เป็นสัปปายะ หมู่คณะเป็นสัปปายะ สิ่งที่เป็นอาหารเป็นสัปปายะ เป็นสัปปายะกับการประพฤติปฏิบัติ

เอาล่ะ เรื่องเกิดแล้ว ถ้าเป็นสัปปายะ อย่างนี้ต้องเป็นสัปปายะเพราะอ่านหนังสือมาไง ไปอ่านหนังสือมา ศึกษาทางวิชาการมานะ ถ้าเป็นสัปปายะต้องเป็นอย่างนั้นๆ ไม่ใช่สักอย่างเลย ไม่ใช่อย่างที่เราคิดเลย

เป็นสัปปายะ เป็นสัปปายะพอดํารงชีพอยู่ได้เท่านั้นแหละ ถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านสูงส่งกว่าเรา เราไม่เท่าทันท่านหรอก เพียงแต่เราคิด เราเข้าไปศึกษาแล้วเรารับรู้ได้ไง รับรู้ได้ เห็นไหม

ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ท่านอยู่ในป่าในเขา สัตว์มันอาศัยอยู่เป็นเพื่อน ดูเสือ มันไม่ทําพระ ไม่ทําพระเพราะพระมีศีลมีธรรมไง สัตว์มันยังรู้ได้เลยว่าคนนั้นมีเมตตาธรรม

ไอ้นี่ของเรา เราเป็นพระ เราบวชมาแล้วเราจะไม่รู้ได้อย่างไรว่าอาจารย์องค์ไหนท่านมีความเมตตาในใจของท่าน มันรับรู้ได้ มันรับรู้ได้ทั้งนั้นน่ะ เว้นไว้แต่กิเลสมันหนา เวลากิเลสมันหนา “อู้! ลําเอียง”

ลําเอียงอะไร กิเลสเอ็งท่วมหัว สิ่งที่เขาไม่คล้อยตามเอ็งก็เพราะว่ากิเลสของเอ็งนั่นแหละ เอ็งจะเอากิเลสของเอ็งมาบัญชาการหมู่สงฆ์ได้อย่างไร จะเอาความรู้สึกนึกคิดของตนเท่านั้นน่ะ แล้วบังคับบัญชาให้สงฆ์ทําตาม มันจะเป็นอย่างนั้นได้อย่างไร นี่ไง เพราะศึกษามามากไง ต้องเป็นสัปปายะ สัปปายะก็พอใจกูนี่เป็นสัปปายะ ถ้าไม่พอใจกูไม่ใช่สัปปายะ

เรารู้ไม่ได้หรอก แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราฝึกฝนของเราๆ เราพยายามฝึกฝนของเรานะ มีครูบาอาจารย์ที่ใจเมตตาธรรม แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความจริงในใจของเรา ถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริงในใจของเรา เวลาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านสอนให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ทําความสงบของใจเข้ามาให้เราร่มเย็นเป็นสุขไง

คนเราเกิดมานะ ดูสิ ทางโลกเขา ถ้าใครมีปัจจัยเครื่องอาศัยสมบูรณ์ เขาก็อยู่เป็นสุขของเขา นี่ก็เหมือนกัน เรามาบวชเป็นพระแล้ว สิ่งที่ได้มา เลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง วัดวาอาวาสก็มีที่ให้อาศัย กุฏิก็มีที่ให้อาศัย ทุกอย่างก็มีที่ให้อาศัยทั้งนั้นน่ะ แล้วเราอยู่มีความสุขหรือไม่ ถ้าเราอยู่ไม่มีความสุขขึ้นมาเพราะอะไร เพราะกิเลสมันเต็มหัวใจไง ถ้ากิเลสมันเต็มหัวใจขึ้นมา

เวลาบวชใหม่ๆ ขึ้นมาก็อิ่มบุญๆ มันก็อยู่ด้วยความเป็นสุขของมัน เวลามันคิดของมัน มันจินตนาการของมันนะ มันแผดเผาเร่าร้อนแล้วแหละ ฉะนั้น เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านสอนให้ทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจเข้ามา

ทางโลกเขา เขามีปัจจัยเครื่องอาศัยด้วยความอุดมสมบูรณ์ เขาก็มีความสุขของเขา พระเราปฏิบัติมานะ ถ้าไม่มีศีล ไม่มีสมาธิ ไม่มีปัญญาในหัวใจขึ้นมามันก็เร่าร้อน ความเร่าร้อน เร่าร้อนเพราะกิเลสมันปั่นหัว ถ้ามันปั่นหัว เรามีครูบาอาจารย์ที่ดี หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านพาทํา มีข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมาเป็นเครื่องอยู่

คําว่า “เครื่องอยู่ๆ” เครื่องอยู่เครื่องอาศัย คนเรามันต้องมีที่พักที่อาศัย มีเครื่องอยู่เครื่องอาศัย หัวใจมันได้อยู่ได้อาศัยไง มันทําด้วยความปลาบปลื้ม ทําด้วยความเต็มใจนะ เวลาทําข้อวัตรปฏิบัติทําด้วยหัวใจ ทําด้วยเคารพบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา ทําตามคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เราศึกษามาแล้ว เราก็ไม่เข้าใจ เวลาครูบาอาจารย์ของเราวางข้อวัตรปฏิบัติไว้ เราทําตามนั้นน่ะ

ถ้าใครมีการศึกษา ใครค้นคว้านะ ในวินัยมุข ในบุพพสิกขา ไปเปิดดูสิ ไปเปิดดูสิ่งที่เราทําๆ เราทํามาจากไหน เราทํามาจากหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทํามาก่อน ท่านวางแนวทางไว้

ไอ้เราอ่านหนังสือมานี่ความรู้ท่วมหัวเลย นู่นก็งง นี่ก็สงสัย นั่นเป็นอย่างนั้นๆ แล้วมันเกิดทิฏฐิมานะ พระบวชใหม่ๆ พอพระบวชใหม่ขึ้นมา เขาว่าอย่างนั้นๆ ที่นั่นว่าอย่างนั้น กิเลสว่าอย่างนั้น เราว่าอย่างนี้ โห! วุ่นวายไปหมดเลย เพราะอะไร เพราะว่าเรายังไม่ได้สัจจะได้ความจริงไง นี่เวลาผู้ปฏิบัติปฏิบัติกันอย่างนี้

คนที่มีวาสนามันได้ครูบาอาจารย์ที่ดีนะ ถ้าคนมีวาสนาได้ครูบาอาจารย์ที่ดี แล้วมันก็อยู่ที่อํานาจวาสนาของเราด้วย อํานาจวาสนาของเรา สิ่งที่เราสร้างมาๆ ไง สิ่งที่เราสร้างมานะ พันธุกรรมของจิตๆ คนที่มีอํานาจวาสนานะ หลวงตาท่านพูดประจํา บอกว่า ท่านเป็นคนดื้อคนหนึ่ง

คําว่า “คนดื้อคนหนึ่ง” ท่านพูดภาษาชาวบ้าน แต่ความจริงคือท่านเป็นคนที่มีหลักการคนหนึ่ง คนที่มีสติปัญญาคนหนึ่ง ท่านแสวงหาครูบาอาจารย์ที่ดีๆ เวลาท่านแสวงหา ท่านแสวงหาหลวงปู่มั่น

ท่านก็ศึกษามาจนเป็นมหา คําว่า “เป็นมหา” ทางวิชาการท่านก็รู้มาแล้วทั้งนั้นน่ะ เหมือนกับคนเรียนกฎหมาย เวลาเรียนกฎหมาย จบกฎหมายแล้วก็ไปฝึกกับสํานักงานกฎหมายต่างๆ

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ท่านก็เรียนมาแล้วๆ ท่านก็เรียนกฎหมายมาแล้ว แต่เวลาท่านจะปฏิบัติขึ้นมาท่านก็ละล้าละลัง มันจริงหรือไม่ มันจริงหรือไม่

ก็ไปหาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นนะ มหา มหามาหาอะไร มรรคผลนิพพานอยู่ที่ไหน มันอยู่ที่หัวใจของสัตว์โลกใช่ไหม อยู่ในหัวใจของสัตว์โลกนั่นแหละ

เวลาท่านสั่งสอน ท่านอบรมบ่มเพาะขึ้นมา พยายามฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมาจนเป็นความเป็นจริงในใจของท่าน ท่านเคารพบูชาด้วยหัวใจ เทิดทูนเคารพบูชา “หลวงปู่มั่นเป่ากระหม่อมเรามา หลวงปู่มั่นเป่ากระหม่อมเรามา” เวลาท่านพูดของท่าน เห็นไหม ความเคารพบูชาอันนั้นน่ะ เพราะอะไร

เพราะเราก็ศึกษามาเป็นมหา นี่ก็เหมือนกัน เราปัญญาชนเราก็ศึกษามา เราก็เรียนมาทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาจะทําขึ้นมา ทําถูกต้องหรือไม่ เวลาทําไม่ถูกต้องก็ทําตามกิเลสของตน ทําตามกิเลสของตนไง

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน พยายามทําความสงบของใจเข้ามา มันก็มีความโต้แย้ง มีความเห็นต่างๆ นะ “ทําสมาธิๆ” นี่เขาว่า

ทําสมาธิ เอ็งทําสมาธิเป็นหรือเปล่า เวลาหลวงตาท่านพูดกับพวกเรา พูดด้วยความสลดสังเวชไง “สมาธิยังทําไม่เป็นเลย แล้วมันจะภาวนากันอย่างไร สมาธิยังทําไม่ได้ แล้วจะภาวนากันอย่างใด”

เวลาภาวนามีแต่พระอาจารย์ดังๆ ทั้งนั้นน่ะ มีคุณธรรมสูงส่ง สมาธิมันยังทําไม่เป็น มันจะภาวนาอะไรกัน ถ้าสมาธิทําไม่ได้ หลักการทําไม่ได้

เหมือนเรา เราไม่มีสิทธิอะไรเลยนะถ้าเราเป็นคนต่างด้าว เราจะทําสิทธิได้ เราเป็นคนไทย เราต้องมีเชื้อชาติไทย เราต้องมีสัญชาติ เราต้องมีบัตรประจําตัวของเรา เราถึงมีสิทธิตามกฎหมายได้ ถ้าเราเป็นคนต่างด้าว มันก็ต้องมีสิทธิตามคนต่างด้าวใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันทําสมาธิไม่ได้ มันก็หาใจของมันไม่ได้ ในเมื่อมันไม่รู้จักตัวมันเอง มันไม่มีสิทธิตามความเป็นจริง มันจะเอาอะไรมา มันก็เป็นการสวมรอย เป็นการเพ้อเจ้อ เป็นการเพ้อพก นี่ไง “ฝึกทําสมาธิๆ”...ฝึกทําสมาธิ สมาธิอะไร มันก็เป็นมิจฉาสมาธิ

เวลาคําว่า “เป็นมิจฉาสมาธิ” เพราะอะไร เพราะคนทําสมาธิ คนทําได้จริงจัง มันก็ทําความสงบได้ การทําความสงบได้บ้างๆ คําว่า “ได้บ้าง” ถ้ามันทําไป ถ้ามันไม่มีสติไม่มีปัญญาขึ้นมา มันจะเป็นสัมมาสมาธิ เป็นสมาธิที่ควรแก่การงานได้อย่างไร เพราะอะไร

เพราะเราไปหาครูบาอาจารย์ที่ท่านไม่มีวุฒิภาวะ ไปหาครูบาอาจารย์ที่ท่านอ้างอิงตามครูบาอาจารย์มา มันสวมรอยจากคําสั่งสอนของครูบาอาจารย์มา มันไม่มีความจริงในใจของตน ถ้าไม่มีความจริงในใจของตน ไม่มีหลักการ ไม่มีแนวทางที่จะชี้นําได้ คนไม่เคยเดินเส้นทางนั้น แล้วจะบอกวิธีการไปตามเส้นทางนั้น มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้เลย

นี่ไง เวลาทําสมาธิๆ สมาธิอะไร ถ้ามันเป็นการสวมรอย สวมรอยไป แล้วเวลาสวมรอยขึ้นไปก็บอกว่า “มีมรรคมีผลๆ”...ก็เป็นการสวมรอยไง การสวมรอยก็พูด อยู่ใกล้ชิดครูบาอาจารย์ขึ้นมา แล้วเดี๋ยวนี้มันมีมากมายมหาศาล

เวลาคนเรานะ คนเรามีปฏิภาณไหวพริบ มันพูดของมันได้ทั้งนั้นน่ะ ไปดูเซลขายยาสิ มันพูดจนเราต้องซื้อมันก็แล้วกันแหละ นี่ก็เหมือนกัน พูดธรรมะๆ ขึ้นมามันก็อ้างอิงไป นี่มันสวมรอยไง

มันเป็นสมาธิอย่างไร ถ้าเป็นสมาธิ สมาธิถ้ามันเป็นขึ้นมา มันมีความสุขความสงบระงับ มันก็ไม่เป็นมิจฉาสมาธิ

นี่มันเป็นมิจฉา มันไม่เป็นสัมมา ถ้าเป็นสัมมามันต้องคนที่มีอํานาจวาสนา แล้วคนดําเนินการขึ้นมา

หลวงปู่มั่นท่านสอนทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ครูบาอาจารย์ของเราทุกคนสอนทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ให้คนนั้นมีปัจจัยเครื่องอาศัย

คนต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัยดํารงชีพ สิ่งที่ปัจจัยเครื่องอาศัยดํารงชีพได้อุดมสมบูรณ์ เราก็มีความสุข มีการดํารงชีพด้วยความไม่ขาดแคลน แล้วดํารงชีพแล้วเราจะก้าวหน้าต่อไปของเรา เราจะดํารงชีพไว้ให้มีความสุขในชีวิตของเรานี้

เวลาทําสมาธิขึ้นมา ถ้ามันเป็นมิจฉาสมาธิ เวลาคนที่ไม่มีหลักมีเกณฑ์ ไม่มีครูบาอาจารย์ที่ดี แล้วเวลาสําคัญตน พยายามยกตนให้ว่าตัวเองมีความรู้ มีความดีเด่น ก็ทําสมาธิ ทําสมาธิของตนๆ

ทําสมาธิๆ สมาธิเป็นสมาธิไหม สมาธิเป็นสมาธิหัวตอไง ถ้ามันเป็นสมาธิหัวตอ สมาธิหัวตอเวลานั่งไปมันก็เป็นสมาธิ มันหัวตอ มันไม่มีสติไม่มีปัญญาควบคุมดูแลหัวใจของตนเองได้ แล้วมันมีความละเมอเพ้อพก

อย่างเรา ดูสิ เราเป็นเด็กเป็นเล็ก เราเล่นอยู่ในบ้านในเรือนของเขา เวลาพระจันทร์เต็มดวงอย่างนี้ โอ้โฮ! เห็นกระต่าย กระต่ายอยู่ในดวงจันทร์ มันส่งออกหมดล่ะ สมาธิหัวตอไปรับรู้ ไปรู้เรื่องชาวบ้าน ไปรับรู้เรื่องจิตวิญญาณ ไปรับรู้ว่าไปเมืองลับแล

มันมีของมันอยู่อย่างนั้นจริงๆ ผลของวัฏฏะๆ กามภพ รูปภพ อรูปภพ มันมีของมันอยู่แล้ว จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ถ้าจิตที่มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันมีของมันโดยข้อเท็จจริงของมันอยู่แล้ว แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เราต้องการให้เป็นวิวัฏฏะ ออกจากวัฏฏะนั้น ถ้าออกจากวัฏฏะนั้น

วัฏฏะก็เป็นวัฏฏะ แล้วเอ็งไปรู้ไปเห็นแล้วได้อะไรขึ้นมา นี่เห็นกระต่ายในดวงจันทร์ แล้วก็ละเมอเพ้อพกนะ โฆษณาชวนเชื่อว่าเป็นธรรมๆ อวดอ้าง อวดอ้างเพราะอะไร อวดอ้างเพราะรู้ได้แค่นั้นไง

โดยธรรมชาติเด็กคนไหนมันก็รู้ได้ เด็กคนไหนมันก็เห็นดวงจันทร์ ดวงจันทร์เวลาข้างแรมข้างขึ้น โอ๋ย! เต็มที่เลย มันเห็นกระต่าย เห็นในดวงจันทร์ แล้วไปพูดนะ ถ้าเรื่องโฆษณาชวนเชื่อ เรื่องการโน้มน้าวไป เพราะอะไร เพราะเราไม่มีครูบาอาจารย์ที่สามารถชักนําเราได้ แล้วมันมีความสําคัญตนไปไง ไอ้พวกหัวตอน่ะ หัวตอมันไปรู้เห็นสิ่งใดก็มาอวดอ้าง

แล้วถ้าไปอวดอ้าง ถ้าเห็นดวงจันทร์นะ เวลาพูดถึงธรรมะไง พูดถึงเวลาสวมรอย โอ๋ย! เวลาพระจันทร์นะ มันมีแรงโน้มถ่วง เวลาข้างขึ้นข้างแรม มันเป็นอุทกศาสตร์เลย นํ้าขึ้นนํ้าลง คุยกับทหารเรือ ทหารเรือชอบ นี่มันเป็นเรื่องโลกๆ ทั้งนั้นน่ะ

ทหารเรือ เวลาเพื่อประโยชน์กับกองทัพเรือ กองทัพเรือเขาก็มีเรือรบของเขา เขาก็มีปืนของเขา เขาก็มีอาวุธของเขา เป็นประโยชน์กับเขา ไปเรื่องข้างขึ้นข้างแรม เห็นดวงจันทร์ นี่ส่งออก การส่งออกนี่หัวตอ สมาธิหัวตอ

ดูสิ่งต่างๆ ถ้าเราทําความสงบของใจโดยสัจจะโดยความจริง ถ้าทําความสงบโดยสัจจะโดยความจริงโดยพระกรรมฐาน พระกรรมฐาน หลวงตาท่านพูดประจํา เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัตินะ ท่านอบรมสั่งสอนเราตลอด ให้ทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจบ่อยครั้งเข้าๆ จนจิตตั้งมั่น จิตเป็นสมาธิ จิตเป็นสมาธิต่อเมื่อเราทําความสงบระงับของเราบ่อยครั้งเข้า การทําความสงบบ่อยครั้งๆ มันเป็นเครื่องอยู่ มันทําให้จิตใจของเราอุดมสมบูรณ์ ไม่เร่าไม่ร้อน ไม่ทุกข์ไม่ยาก

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกใครทําสัมมาสมาธิได้ ใครทําความสงบระงับได้ เหมือนมีบ้านมีเรือนหลังหนึ่ง มีบ้านมีเรือนที่อยู่ที่อาศัย คูหาของจิตไง ที่มันได้พักได้ผ่อนของมัน ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามา

การทําความสงบระงับเข้ามาโดยพระพุทธศาสนา เวลาพระพุทธศาสนาสอนอานาปานสติ อบรมสั่งสอน เขาจัดการอบรมกับจัดการประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เด็กเล็กเด็กน้อยเขาไปปฏิบัติของเขา เวลาไปปฏิบัติของเขา เวลานักข่าวเขาไปสัมภาษณ์ไง มาแล้วได้อะไร

“โอ๋ย! เมื่อก่อนเป็นคนฉุนเฉียว เดี๋ยวนี้หายฉุนเฉียวแล้ว โอ๋ย! เมื่อก่อนเป็นคนขี้โกรธ เดี๋ยวนี้หายโกรธแล้ว โอ๋ย! เมื่อก่อนเป็นคนขี้กลัว เดี๋ยวนี้หายกลัวแล้ว”

สมาธิมาฝึกหัดแล้วได้ประโยชน์อะไร

“โอ๋ย! ได้ประโยชน์มาก มีสติดีขึ้น ควบคุมตัวเองได้”

เด็กเล็กๆ มันก็ยังใช้ประโยชน์กับพระพุทธศาสนา เด็กเล็กๆ มันก็ยังได้ประโยชน์กับการประพฤติปฏิบัติ ไอ้นี่หัวโล้นๆ ห่มผ้าใกล้จะเข้าโลงอยู่แล้ว มันยังทําอะไรไม่เป็นกันเลย สมาธิก็ทําไม่เป็น เวลาทําขึ้นมาเป็นสมาธิก็เป็นมิจฉา

เป็นมิจฉาเพราะอะไร เป็นมิจฉาเพราะมันไม่ยกขึ้นสู่วิปัสสนาไง เป็นมิจฉาเพราะกิเลสมันสวมรอยว่าสิ่งนั้นเป็นปัญญา สิ่งนั้นเป็นคุณธรรมไง ถ้ามันเป็นหัวตอ หัวตอมันก็ว่ามันรู้เรื่องวาระ รู้เรื่องอภิญญา แล้วเอ็งรู้แล้วได้อะไร

ถ้ามันเป็นปัญญาๆ พระสารีบุตรนี่ปัญญาวิมุตติ ถ้าปัญญาวิมุตติ ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าจิตสงบระงับเข้ามา ถ้าจิตสงบไปแล้วเรามีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน ถ้าเราไม่มีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน เราทําความสงบเข้ามามันก็เป็นความสงบของเรา

แล้วความสงบ เห็นไหม พระกรรมฐาน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เราสอนมาประจํา พระกรรมฐาน ต้องรักษาหัวใจของตน ดูแลรักษาหัวใจของตน

เขาบอกว่าดูจิตๆ ไง ว่าหลวงปู่มั่นท่านสอนดูจิต หลวงตาท่านก็สอนดูจิต

ท่านบอกให้ดูแลรักษาใจของตน ดูแลรักษาใจของตน การดูแลรักษาใจของตนก็รักษาหัวใจของตนไม่ให้มันทุกข์มันยาก ถ้าไม่ให้มันทุกข์มันยาก ดูสิ เวลาเด็กน้อยมันไปอบรมการปฏิบัติที่เขาสั่งสอนมันยังได้ประโยชน์มหาศาลเลย ประโยชน์มหาศาลอย่างนั้นประโยชน์ในพระพุทธศาสนาที่ใครจะได้ประโยชน์จากพระพุทธศาสนา

เราเป็นนักปฏิบัติ เราจะเอาจริงเอาจังของเรา เราทําความสงบของใจเราเข้ามา ถ้าทําความสงบของใจเข้ามาให้ใจมันสงบระงับ เวลาสงบระงับขึ้นมามันก็ได้ประโยชน์ขึ้นมา เห็นไหม เวลาเป็นประโยชน์ขึ้นมา สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง ความที่เราทําดี ทําดีขึ้นมา เดี๋ยวถ้ามันสงบระงับเข้ามามันก็เป็นบุญกุศลของเรา เราก็มีความสุข

เรามีความสุขขึ้นมา ถ้าไม่ดูแลรักษาใจของตน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรา พระกรรมฐาน เขาจะควบคุมดูแลพระให้พระอยู่ในข้อวัตรปฏิบัติ ไม่ให้คลุกคลีกัน ไม่ให้ต่างๆ ก็เหตุนี้แหละ มันเสื่อมหมด

เวลาจิตที่มันดีขึ้นก็ “พระพุทธศาสนานี่สุดยอด แสวงหาความจริงมาตั้งนานแล้ว เพิ่งมาพบวันนี้เอง โอ๋ย! พระพุทธศาสนานี้ยอดเยี่ยม” นี่ถ้าจิตมันดีนะ

วันไหนพอจิตมันเสื่อม พอจิตมันเสื่อมลง มันคลายจากสมาธิมา “อื้ม! พระพุทธศาสนาสอนมาตั้ง ๒,๐๐๐ กว่าปีแล้ว กึ่งกลางพระพุทธศาสนา มรรคผลยังมีอยู่หรือไม่” นี่เวลาจิตมันเสื่อมนะ เวลาจิตมันดี โอ้โฮ! มรรคผลนิพพานหยิบเอื้อมเอาได้เลย เวลาจิตมันเสื่อมน่ะ มันข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงมันเป็นอย่างนี้อยู่แล้วตามข้อเท็จจริง

ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว “จะสอนใครได้หนอๆ” ทอดธุระเลย เพราะอะไร มันเป็นเรื่องโลกกับธรรมๆ สิ่งต่างๆ

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราเกิดมากับโลก เราเกิดมาจากกรรม คนเรามีเวรมีกรรมถึงมาเกิดเป็นมนุษย์ คนเรามีเวรมีกรรมถึงมีการเกิด เวลาเกิดขึ้นมาแล้ว แต่ด้วยอํานาจวาสนาของเรา เราก็มีศรัทธามีความเชื่ออยากจะประพฤติปฏิบัติ เพราะเราเกิดมากึ่งกลางพระพุทธศาสนา ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติไปแล้ว ท่านพ้นจากทุกข์ไปแล้ว ในการกระทํามันก็ทําให้ตามความเป็นจริงอันนั้น เรามีศรัทธามีความเชื่อขึ้นมา เราก็จะทําตามอันนั้น

ถ้าทําตามอันนั้น มีครูบาอาจารย์ที่ดี ครูบาอาจารย์ท่านก็จะสั่งสอน ครูบาอาจารย์ท่านจะอบรม อบรมให้ผู้นั้นพยายามทําความสงบของใจเข้ามาให้มันสดชื่น ให้มันแจ่มใสขึ้นมาไง ถ้าสดชื่นแจ่มใส มีหัวใจที่มั่นคงขึ้นมา มันจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา

ปฏิบัติขึ้นมามันแสวงหา มันต้องสะสม พยายามทําตัวเองให้มั่นคงขึ้นมา ความทําตัวเองให้มั่นคงขึ้นมามันก็อยู่ที่วาสนาแล้วล่ะ เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ลูกศิษย์ท่านเป็นแสนๆ ลูกศิษย์ที่แท้จริงที่เป็นศากยบุตรมีเท่าไร

หลวงตาท่านบอกว่าลูกศิษย์ท่านมหาศาล แล้วเหลือมาอีกเท่าไร ที่อยู่นี่สวมรอยทั้งนั้น หัวตอทั้งนั้น

ถ้าไม่สวมรอย ไม่หัวตอ มันต้องมีสติมีปัญญา มันต้องมีความกตัญญูกตเวที มันต้องมีความซื่อสัตย์ มีความซื่อสัตย์นะ มันเคารพธรรมวินัยไง

ถ้ามันโป้ปดมดเท็จ มันเอาความจริงมาจากไหน ถ้ามันโป้ปดมดเท็จมันก็ทุศีล คนที่โกหกมดเท็จจะทําความชั่วอย่างอื่นอีกไม่ได้ไม่มีเลย ทําได้ทั้งนั้นเลย นี่ถ้ามันเป็นการอ้างอิง เป็นการสวมรอย เป็นหัวตอ

แต่ถ้ามันเป็นความจริงๆ เราทําความสงบของใจเข้ามา เราพยายามทําความสงบของใจเข้ามา ทําบ่อยครั้งเข้าๆ มันเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ เวลามันเจริญขึ้นมา ที่ว่า “ทําสมาธิแล้วเมื่อไหร่จะได้ใช้ปัญญาๆ”

ปัญญามันใช้ได้ทุกที่แหละ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ ปัญญาที่ใช้ ปัญญาเกิดจากโลกทั้งนั้นน่ะ ปัญญาเกิดจากเราทั้งนั้นน่ะ ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่องจํามา เราก็มาใคร่ครวญ ดูสิ เขาศึกษาเปรียญธรรม ๙ ประโยค เขายังตีความในศาสนา แปลบาลี เขาตีความ เขาเข้าใจทั้งนั้นน่ะ แต่นั่นก็เป็นความเข้าใจของโลกไง เป็นความเข้าใจของการศึกษาไง การศึกษา ศึกษาเพราะอะไร เพราะจิตไม่ได้ทําสัมมาสมาธิ ไม่ได้ทําจิตสงบขึ้นมา

แล้วจิตตภาวนา จิตมันแก้ที่จิตนี้ ถ้ามันไปแก้ที่ทางวิชาการ มันก็เป็นความจํา ความจําเกิดจากสัญชาตญาณของมนุษย์ มนุษย์มีขันธ์ ๕ มันก็มีความจํา มันก็มีสังขาร มีความปรุง ความแต่งทั้งนั้นน่ะ มันมีธรรมชาติของมัน แต่เป็นโลกไง มันเป็นโลก ถ้ามันเป็นเรื่องของโลกๆ ก็โลกียปัญญา

โลกียปัญญา ปัญญาของโลก ปัญญาเกิดจากสถานะของความเป็นมนุษย์ แล้วเวลาศึกษามาแล้วจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราพยายามจะทําให้เป็นธรรมขึ้นมาไง พยายามทําให้เป็นธรรมขึ้นมา เห็นไหม นี่สัมมาสมาธิ

ครูบาอาจารย์ท่านสอนให้ทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามา เราก็ดูแลรักษาด้วยสติด้วยปัญญาไง

นี่ไง ที่ทําสมาธิๆ ทําสมาธิแล้วก็สวมรอยไง คําว่า “สวมรอย” เพราะอะไร เพราะเวลาถ้าเป็นปัญญาวิมุตตินะ โศลกของหลวงปู่ดูลย์ถูกต้อง ความคิดทั้งหลายทั้งปวงทั้งหมดเป็นการส่งออกทั้งหมด ความคิดทั้งหลายทั้งปวงเป็นการส่งออกทั้งหมด เป็นสมุทัย ผลของมันคือทุกข์

แล้วก็ดูจิตๆ ดูจิตก็ดูจิตของท่าน ดูจิตคือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตสงบแล้ว จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตเป็นมรรค ถ้าเป็นมรรคก็ใช้สติปัญญาใคร่ครวญ พอใคร่ครวญเสร็จแล้ว ผลจากจิตเห็นจิตเป็นนิโรธ นิโรธคือการดับทุกข์เพราะเป็นความจริง นี่ปัญญาวิมุตตินะ

ถ้าเจโตวิมุตติ เห็นไหม ปัญญาวิมุตติเป็นการประพฤติปฏิบัติ แนวทางของพระสารีบุตร ถ้าเป็นเจโตวิมุตติ โดยแนวทางของพระโมคคัลลานะ

ทําความสงบของใจเข้ามาๆ ถ้าใจสงบระงับแล้ว ถ้ามันตั้งมั่นขึ้นมา ถ้ามันน้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ถ้ามันเห็น คําว่า “เห็น” เห็นโดยตาของใจ ถ้าตาใจของมันเห็น เห็นกาย พิจารณากาย พอเห็นนี่มันเกิดความมหัศจรรย์ การเห็นมันเกิดความมหัศจรรย์

จิตเห็นจิตก็เหมือนกัน มันจะเกิดความมหัศจรรย์ ความมหัศจรรย์เพราะอะไร ความมหัศจรรย์เพราะจิตที่สงบแล้ว สัมมาสมาธิ มันเห็นกิเลส เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงมันจะเห็นกิเลส ความเห็นกิเลสมันจะขนพองสยองเกล้า

ขนพองสยองเกล้า กว่าที่มันจะขนพองสยองเกล้าเพราะอะไร ก่อนหน้านั้นเราทําความสงบของใจเข้ามา เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาใช้ปัญญาก็สวมรอยทั้งนั้นน่ะ สวมรอยคือความจํา จําธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จําธรรมะของครูบาอาจารย์มา แล้วก็ตีความขยายความเป็นโลกอยู่อย่างนั้นน่ะ มันก็เหมือนทางโลกกับทางวิชาการ เขาเรียงความของเขานั่นแหละ เรียงความไปเถอะ รอบหนึ่งก็โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี จนจบเป็นพระอรหันต์ มันก็วนอยู่นั่นน่ะ แล้วมันอยู่นอกจิตเลย มันไม่เข้ามาสู่หัวใจนั้นเลย

นี่ไง มันถึงได้พูด คนปฏิบัติที่ไม่เป็น “จิตสงบแล้ว เดี๋ยวมันจะเกิดปัญญา จิตสงบนะ ทําสมาธิเดี๋ยวปัญญามันจะเกิดเลย ทําสมาธิแล้วจิตเป็นสมาธิ เดี๋ยวปัญญามันก็จะเกิด”

เราเห็นมาเยอะ แล้วถ้าพูดอย่างนี้แล้วแสดงว่าไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น ไอ้พวกหัวตอๆ เพราะอะไร จะอ้างตลอด อ้างตลอดเลย “นํ้าใสจะเห็นตัวปลา ก็พายเรืออยู่นี่ จะจับปลา นํ้าใสจะเห็นตัวปลา” มีพระที่สั่งสอนอย่างนี้มากมาย พระที่สั่งสอนอย่างนี้แสดงว่าเป็นไปไม่ได้เลย ไม่รู้เห็นตามความเป็นจริง ไม่เคยมีจิตที่มีดวงตาเห็นธรรม ตาของจิตเกิดไม่ได้

คนตาบอด ธรรมะตาบอด เวลาคุยธรรมะไง “โอ๋ย! ถ้าจิตสงบแล้วจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ต้องยกขึ้นสู่วิปัสสนา โอ้โฮ! มันจะเป็นอย่างนั้นไปได้อย่างไร มันก็ต้องรอก่อนสิ มะม่วงมันก็ต้องออกเป็นเกสร แล้วมันผสมกันแล้ว ผสมเกสรกันแล้วเดี๋ยวมันก็จะเป็นลูกอ่อน เสร็จแล้วมะม่วงมันก็จะโตขึ้นมา” เขาพูดอย่างนั้นน่ะ เจออย่างนี้เยอะมาก “มันต้องเกิดเองไง ธรรมะมันเกิดเอง”

มันมีกิเลสที่ไหน มันมีคนร้ายที่ไหนที่แบบว่าทําลายเขา ฉ้อโกงเขา ทําร้ายเขา แล้วก็จะไปให้เขาจับ จะเดินไปหาเขาเลย สารภาพผิด มันไม่มีหรอก นี่มันเรื่องคนร้ายนะ กิเลสมันร้ายกว่านั้น กิเลสมันร้ายกว่านั้นนัก มันจะเห็นกิเลสได้ด้วยความสามารถของตน

นี่ก็เหมือนกัน ของเราหาย สิ่งใดที่มันขาดตกบกพร่องขึ้นมา เราต้องแสวงหาเอง นี่ไง เวลาการประพฤติปฏิบัติ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเป็นผู้ชี้ทางเท่านั้นๆ การประพฤติปฏิบัติต้องเป็นหน้าที่ของเธอ

ในการประพฤติปฏิบัติต้องเป็นหน้าที่ของเธอเพราะอะไร เพราะหัวใจที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านรักลูกศิษย์ลูกหาทั้งนั้นน่ะ แต่ท่านก็ไม่สามารถที่จะเอาธรรมะอัดเข้าไปในหัวใจของลูกศิษย์ลูกหาได้ เพียงแต่ท่านชี้นําๆ แล้วชี้นํา ท่านก็จะสังเกตด้วย

ท่านบอกกับหลวงปู่เจี๊ยะไง “ต่อไปจะมีพระหนุ่มๆ องค์หนึ่ง เหมือนท่านเจี๊ยะ แต่ไม่ใช่ท่านเจี๊ยะ ต่อไปจะเป็นผู้ที่เป็นที่พึ่งของวงกรรมฐาน” ท่านพูดเลย หลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้ฟัง

แล้วหลวงปู่เจี๊ยะก็คอยเฝ้าเลย องค์ไหนๆ นี่ไง ท่านต้องรอเลยนะ เพราะอะไร เพราะคนที่จะทําอย่างนี้ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาทอดธุระจะไม่สั่งสอนเพราะอะไรล่ะ เพราะอํานาจวาสนาของเขามันไม่มี อํานาจวาสนาของเขาทําไม่ได้ ถ้าทําไม่ได้ขึ้นมา แล้วจํ้าจี้จํ้าไชอย่างไรมันก็ไม่ได้ แล้วถ้าไม่ได้ขึ้นมาแล้ว ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่โหดร้ายนะ พอบีบบังคับเข้ามามันเป็นความตึงเครียด

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่ดี แล้วท่านเห็นอํานาจวาสนาของคนนะ ท่านจะมีอุบายวิธีการโน้มน้าว โน้มน้าวขึ้นมาให้เขาฝึกฝน ให้เขาขวนขวาย ให้เขามีการกระทํา ถ้าเขามีการกระทํา พอเขาไปเห็นอย่างที่ครูบาอาจารย์ท่านโน้มน้าว ท่านชี้นําไว้ โอ้โฮ! ทําไมหลวงตาท่านบอก “หลวงปู่มั่นเป่ากระหม่อมเรามา หลวงปู่มั่นเป่ากระหม่อมเรามา” แต่ละขั้นแต่ละตอนที่มันจะผ่านไปได้ แต่ละขั้นแต่ละตอนที่มันจะไปรื้อค้น

แต่ไอ้มิจฉาสมาธิ ไอ้พวกสวมรอย “เป็นสมาธิ เดี๋ยวปัญญาจะเกิดเอง ทําสมาธิเลย เดี๋ยวปัญญาจะเกิดเอง”

เวลาในวงกรรมฐาน ผู้ที่รู้จริงสังเวชนะ หลวงตาท่านพูดนะ ถ้าปัญญามันจะเกิดเอง เราจะติดสมาธิ ๕ ปีได้อย่างไร ก็ภาวนาตลอด ถ้าปัญญามันจะเกิดเอง เพราะสมาธิมันแน่นปึ๋ง สมาธินี่สุดยอด ทําขนาดนั้นน่ะ ถ้าปัญญามันจะเกิดเอง เราจะติดสมาธิได้อย่างไร ๕ ปี

แต่ไอ้พวกสวมรอยก็บอก “อ้าว! ก็เอ็งไม่มีวาสนาไง ของข้าเป็นผู้ที่มีวาสนา เวลาเป็นสมาธิแล้วจะเกิดปัญญาเองๆ” คําพูดคําสั่งสอนลูกศิษย์ของเขาฟ้องจริงๆ เลยว่าเขาไม่รู้จริง

นี่ก็เหมือนกัน ไอ้พวกหัวตอๆ “นํ้าใสจะเห็นตัวปลา เดี๋ยวปลามันก็จะวิ่งชนเราเอง” จนอยู่อย่างนั้นนะ แล้วมีแต่วันเสื่อม เสื่อมไปโดยธรรมดา เพราะอะไร เพราะการทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าเป็นมิจฉานะ มิจฉาเพราะความเป็นมิจฉาไม่มีสติปัญญารักษา มันจะเสื่อมไป

แต่พวกนี้เขาว่าไม่เสื่อมไป เขาว่าบรรลุธรรม มันจะไปรู้ธรรม เหมือนผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเวลาจิตมันสงบขึ้นมา เวลาธรรมมันเกิดคือมีคําตอบในใจขึ้นมา มันก็บอกนี่บรรลุธรรมๆ

บรรลุธรรมอะไร ธรรมมันเกิด หลวงตาท่านบอกกิเลสเกิด พอเกิดขึ้นมาแล้ว เพราะธรรมเกิดขึ้นมา โอ้โฮ! มันโล่งโถงเลยนะ เพราะอะไร เพราะธรรมมันเกิด เหมือนเราสนเท่ห์สงสัยเรื่องสิ่งใดอยู่ เวลามันเกิดขึ้นมา โอ้โฮ! มันตอบโจทย์หมดเลย แล้วเรากําลังค้นคว้าอะไรอยู่ “นิพพานจะเป็นอย่างนั้นๆ” นี่ธรรมเกิด

ธรรมเกิด คนที่ประพฤติปฏิบัติ คนที่เขาอยู่ในวงการ เขารู้ทั้งนั้นน่ะ ธรรมเกิดคือธรรมเกิด ธรรมเกิดมันไม่ใช่อริยสัจ

จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตนี้ ที่เรามาประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี่ หนึ่ง ค้นคว้าหาจิตของตนให้เจอ แล้วการค้นคว้าหาจิตของตนให้เจอไม่ต้องไปค้นที่ไหน หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ พุทโธๆๆ อยู่นี่แหละ จิตสงบนั่นแหละคือจิตของเรา จิตสงบนั่นแหละ พอจิตมันสงบแล้ว สงบบ่อยครั้งเข้าๆ จนมันตั้งมั่น จนมันมีสัมมาสมาธิ

ถ้ามันมีสัมมาสมาธิเพราะอะไร เพราะมีสติมีปัญญา เพราะอะไร เพราะเราเห็นความเจริญแล้วเสื่อม คนที่ไม่เคยทําสมาธิจะไม่เห็นความเจริญแล้วเสื่อม

แล้วดูสิ พระพุทธศาสนาเวลาไปสอนอานาปานสติ จากการประพฤติปฏิบัติ เด็กน้อยที่มาประพฤติปฏิบัติมันยังได้ประโยชน์เลย มันได้ประโยชน์เพราะอะไร เพราะเด็กน้อยมันก็เรียนหนังสือ มันก็แค่ต้องการให้อ่านออกเขียนได้ มันก็แค่ให้ควบคุมตัวเองได้เพื่อมีการศึกษา อันนั้นมันก็เป็นการดํารงชีพในชีวิต แต่การจะฆ่ากิเลสมันละเอียดลึกซึ้งกว่านั้นหลายเท่า

ในการประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติพอเป็นพิธี ปฏิบัติเป็นชีวิตประจําวัน ปฏิบัติเพื่อให้มีความสุขสงบระงับในใจ มันก็ไม่เสียหาย แต่นั่นเป็นเรื่องโลกๆ เป็นเรื่องของโลกเขา โลกเขามีเท่านั้นไง นี่ไง ถ้ามันประพฤติปฏิบัติได้หมดๆ มันก็เหมือนกับการศึกษาไง การศึกษายกชั้นๆ ในการปฏิบัติให้มันได้หมดๆ มันไม่มีหรอก

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ท่านสอนเฉพาะๆ เลย เฉพาะ เห็นไหม หลวงตาท่านพูดประจํา ถ้าอยู่กันตัวต่อตัว “มหา จิตเป็นอย่างไร” ท่านจะบอกจิตเป็นอย่างไรเลย หลวงตาท่านตอบเลย

แล้วถ้าหลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา ถ้ามีความสงสัยขึ้นมา ท่านเอาก่อนเลย “ปฏิบัติแล้วเป็นอย่างนั้นๆๆ แล้วมันทําอย่างไรต่อๆ”

ทําอย่างไรต่อ มันก็มีเทคนิค มีอุบาย เพราะอะไร เพราะเวลาที่มันเห็นผิด เห็นผิดใช่ไหม แล้วเราก็ยึดความเห็นผิดของเรา เพราะเราเห็นน่ะ เวลาครูบาอาจารย์บอกว่าไม่ใช่ๆ ขึ้นมา โอ้โฮ! ทิฏฐิมานะมันกลับไปยึดความเห็นนั้นน่ะ เพราะเราไม่มีโจทย์อื่นให้ตอบ เราไม่มีความรู้เห็นอันอื่น เราเห็นเฉพาะอันนี้ไง เห็นไหม เวลามันรู้เห็นสิ่งใดแล้วมันก็ยึดความรู้ความเห็นของตน นี่ความยึดความรู้ความเห็นของตน

ถ้ามันยึดความรู้ความเห็นของตน ถ้าความเห็นของตนมันถูกต้องมันก็ต้องเจริญก้าวหน้าไปสิ ถ้าความเห็นของเรามันผิดพลาด ความเห็นของเรามันไม่จริง ความเห็นของเราทําให้เราหัวหมุนอยู่นี่ ความเห็นของเราทําให้เราเรรวนอยู่นี่ ทําไมเราไม่พิจารณาแนวทางอย่างใดที่มันจะเป็นแนวทางที่เราพอจะทําได้ นี่ไง มันมีวิธีการทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันมีครูบาอาจารย์ที่ดีนะ แล้วครูบาอาจารย์ท่านจะสอนกลับเข้ามาในหัวใจของสัตว์โลกนั้น

ในการประพฤติปฏิบัติเข้ามา พระพุทธศาสนา ปัญญาในพระพุทธศาสนาคือปัญญาทวนกระแสกลับ ปัญญาเข้าไปสู่จิตของตนๆ

ไอ้ส่งออกๆ หัวตอ สมาธิหัวตอ มันคอยรอไง คําว่า “หัวตอ” โอ้โฮ! มันเห็นพระจันทร์ มันอยู่นอกโลกนู่นน่ะ มันส่งไปนู่นน่ะ โอ้โฮ! มีกระต่ายด้วย มันมีผลประโยชน์ด้วยนะ มันทําให้นํ้าขึ้นนํ้าลงนะ มันเป็นเวลาที่สัตว์จะผสมพันธุ์

เวลาเดือนหงายนะ ในทะเล มันเป็นความเพาะพันธุ์ของสัตว์นํ้า มันถึงคราวของมัน โอ๋ย! ถ้าจะพรรณนาถึงความสําคัญ พรรณนาถึงผลประโยชน์ของดวงจันทร์ โอ้โฮ! พูดไม่จบๆ แต่เกี่ยวอะไรกับจิตมึงล่ะ เกี่ยวอะไรกับมรรค

นี่ไง สมาธิหัวตอ อวดรู้อวดเห็น โดยการครอบงําของกิเลส ความเห็นอย่างนั้นไม่ใช่มรรค นั่นน่ะสมาธิหัวตอ แล้วถ้าสมาธิมิจฉา มิจฉาคือหลงผิด มิจฉาคือทําให้ตัวเองออกนอก มันไม่สัมมาสมาธิ

ทําสัมมาสมาธิ เราทําความสงบของใจบ่อยครั้งๆ เราทําความสงบของใจเข้ามาให้ใจของเรามั่นคง ให้ใจของเรามีความสุข นี่ไง สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี แค่จิตสงบแล้ว ถ้าจิตสงบเป็นสัมมาสมาธิ มีสติปัญญานะ โอ๋ย! มันเชื่อมั่นในพระพุทธศาสนามาก นี่ไง พุทธะ พุทธะคือผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

ถ้ามันจะเป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน มันก็ต้องมีสติสัมปชัญญะ ถ้ามันมีสติสัมปชัญญะมันก็รู้ว่าจิตสงบ สงบแล้วจิตคลายออกจากความสงบนั้น

เวลาจิตสงบแล้ว เวลาเราเข้านั่งสมาธิ จิตมันก็สงบ ออกมา เราเลิกจากสมาธิออกมาแล้วมันก็ออกมาเป็นความปกติ ถ้ามีความปกติขึ้นมา กําลังของสมาธิที่มันหลงเหลืออยู่ มันก็ยังมีความสุขอยู่ไง มีความสุขอยู่ในใจของเรานะ

ใจของเรา เราจะทําสิ่งใดเราก็มีความสุข เราทําสิ่งใดเราก็พอใจเรา เพราะอะไร เพราะผลจากการได้ทําความสงบของใจ ใจมีความสงบ ใจมีเครื่องอยู่ แต่ถ้าใจมันเร่าร้อน ขวนขวายอยากได้คุณธรรม ตะเกียกตะกาย ทุกข์อยู่นั่นน่ะ เพราะใจมันไม่สงบ

ความปรารถนา ความต้องการ ทุกคนมีทั้งนั้นน่ะ ตัณหาซ้อนตัณหา โดยเป้าหมายคนที่ประพฤติปฏิบัติอยากจะพ้นจากทุกข์ทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาปฏิบัติต้องวางหมดเลย กิเลสแก้กิเลสไม่ได้ ต้องศีล สมาธิ ปัญญา ต้องเป็นธรรมเท่านั้นจะแก้กิเลสได้

ฉะนั้น เวลาจะปฏิบัติแล้ว อยากขนาดไหน มีความต้องการขนาดไหน วางหมดเลย เข้าทางจงกรม นั่งสมาธิภาวนาของเรา เราดูแลรักษาใจของเรา ถ้าเราดูแลรักษาใจของเรา เราทําของเราได้นะ มันก็มีความสุขความสงบของเรา

ถ้าเราดูแลรักษาไม่ได้ เดี๋ยวมันก็ฟุ้งซ่าน ความฟุ้งซ่าน เราทําของเราบ่อยครั้งเข้า ความทําของเราบ่อยครั้งเข้าให้เป็นสัจจะเป็นความจริง เป็นสัจจะเป็นความจริง ทําของเราๆ

พระที่ปฏิบัติมันมีการปฏิบัติต่อเนื่อง ทางที่กว้างขวาง เห็นไหม การดูแลรักษาขึ้นมามันจะพัฒนาเป็นชั้นๆ ขึ้นไป ถ้าพัฒนาเป็นชั้นขึ้นไป เจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ มันก็ก้าวเหยียบพลาดอยู่อย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้ามีสติปัญญาขึ้นมา สมาธิตั้งมั่นๆ สมาธิตั้งมั่นมันมีสติมีปัญญานะ ถ้าสมาธิตั้งมั่น เวลาคลายออกมาแล้ว เวลามันเสื่อมไปแล้ว ว่างเปล่า ไม่มีอะไรเลย ก็เหมือนมนุษย์ธรรมดา มันเป็นเพราะอะไรล่ะ เป็นเพราะว่าจิตสงบแล้วเราไม่ขวนขวาย เราไม่ค้นคว้าหากิเลส

เออ! อย่างนี้เอาใหม่ ทําความสงบของใจขึ้นมา ถ้าใจระงับขึ้นมา รักษาใจของตน น้อมไปหากาย

แล้วถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ ถ้าจิตสงบแล้วนะ จิตสงบ มันสงบเพราะอะไร เวลาพิจารณาไป เราใช้ความคิด เราใช้ความคิดดูความคิดด้วยสติด้วยปัญญา ถ้าความคิดมีสติมีปัญญา มีเหตุผลที่มากกว่า มันก็หยุดคิด หยุดคิดเพราะอะไร หยุดคิดเพราะมันโง่ไง เพราะไปคิด มันถึงโง่ เอาอารมณ์เข้ามาเผา ร้อนตัวเองไง

แต่ถ้ามีสติปัญญา เราใช้ความคิดด้วยเหตุด้วยผล ต่อต้านกับความคิด ต่อรองกับความคิดของตน ถ้ามันรู้เท่าๆ มันก็ปล่อยๆ ความปล่อยบ่อยครั้งเข้า นั่นน่ะมันจิตสงบ นั่นน่ะสัมมาสมาธิ เพราะอะไร เพราะเรามีสติเป็นคนคิดเอง เพราะเรามีสติ เราเห็นโทษเอง เราเห็นโทษนะ ถ้าเราเผลอ มันจะคิด ถ้ามันคิดแล้วมันจะมีความทุกข์

แต่ถ้าเราใช้ปัญญาของเราๆ เราคิดก่อนมัน เราใช้ความคิดก่อนมันเลย เอ็งก็คิดอย่างนี้ๆ ไง แล้วเป็นโทษอย่างนี้ๆ ไง ถ้ามันทันมันก็หยุด เราคิดก่อนๆ เป็นการหยุดนั้น แล้วเวลามันจะคิด มันจับมับ! นี่จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นความคิด

ไอ้นี่เราไม่เคยเห็น สัญญาอารมณ์ทั้งนั้น มิจฉาสมาธิทั้งนั้น สวมรอยทั้งหมด กล่าวอ้างทั้งหมด เพราะอะไร เพราะ “จิตเป็นสมาธิ เดี๋ยวปัญญามันจะเกิดเอง ทําสมาธิแล้วเกิดเอง”...มันไม่ทําอะไรเลย โง่ยิ่งกว่าหมาตาย หมาตายมันตายไปแล้ว โง่กว่ามันอีก

นักปฏิบัติโง่ยิ่งกว่าหมาตาย แล้วสวมรอยด้วยนะ “ทําสมาธิแล้วปัญญาจะเกิดเอง” มันไม่มีอยู่ในโลกหรอก มันไม่มีอยู่ในอริยสัจ มันไม่ได้อยู่ในความเป็นจริง

ถ้ามันจะเป็นความจริงขึ้นมานะ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิต เกิดความมหัศจรรย์ เพราะเราไม่เคยเห็นอาการแบบนี้ การที่เห็นอาการแบบนี้ การเห็น เรารู้ไปหมด เศรษฐีเขามีเงินมีทองทั้งนั้นน่ะ แต่วันไหนที่เรามีเงินมีทองขึ้นมาบ้าง เราก็ภูมิใจในตัวเรา

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ยกขึ้นสู่วิปัสสนา สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน การทําความสงบของใจเข้ามาเป็นสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ถ้าใครมีสติมีปัญญา มีความสามารถยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ นั่นน่ะมันจะเป็นสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน เดินควบคู่กันไปเป็นอริยสัจ

นี่ก็เหมือนกัน เราไม่เคยรู้เคยเห็น เราก็ได้ยินมาทั้งนั้นน่ะ เศรษฐีมีเงินมีทอง คนนู้นก็รํ่ารวย คนนี้ก็รวยมีเงินมีทอง แต่ถ้าวันไหนเรามีเงินมีทองของเราขึ้นมาเองล่ะ เรามีเงินมีทอง คนที่ไม่มีเงินไม่มีทอง คนที่เป็นหนี้เป็นสิน กับคนที่มีเงินมีทอง อารมณ์แตกต่างกัน

นี่ก็เหมือนกัน มันทุกข์มันยาก เราเกิดมาด้วยหนี้เวรหนี้กรรม เราเกิดมาด้วยอวิชชา เราเกิดมาด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เราเกิดมาด้วยกรรมทั้งนั้นน่ะ เราอยู่โดยสามัญสํานึก เราอยู่โดยกิเลส ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราพยายามรักษาของเรา ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามา สงบระงับเข้ามาโดยธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราพยายามทําของเราให้มันถูกต้องดีงาม คําว่า “ถูกต้องดีงาม” คือสัมมาสมาธิ

คําว่า “สัมมาสมาธิ” มันก็จะเป็นสัมมาสติ สัมมาปัญญา มันจะเป็นสัมมาของมัน ถ้าความเป็นสัมมาของมัน เวลาเราพิจารณาแล้วมีสติปัญญาขึ้นมา จิตเห็นอาการของจิต เห็นความคิด ถ้าจิตมันเห็นความคิด มันมีความแตกต่างตรงนี้ ถ้ามันมีความแตกต่างตรงนี้ มันถึงจะเห็นว่ามันเป็นไปไม่ได้ที่มันจะรู้เอง มันเป็นไปไม่ได้ ถ้ามันรู้มันเห็นของมัน มันจับต้องได้ มันถึงเป็นวิปัสสนา

เวลาขี้โม้กันน่ะ “แนวทางสติปัฏฐาน ๔ แนวทางสติปัฏฐาน ๔” นกแก้วนกขุนทองแจ้วๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ นี่ไง ไอ้พวกสวมรอย ไอ้พวกหัวตอ มันไม่เป็นสัมมาสมาธิสักคน

ถ้าเป็นสัมมาสมาธิขึ้นมาตามความเป็นจริงขึ้นมา นี่ไง ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา จิตเห็นอาการของจิต ต้องเห็นตามความเป็นจริงอันนั้น ถ้าเห็นตามความเป็นจริงอันนั้น แล้วใครไปทําให้เห็นได้ล่ะ มันก็มีครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมาแล้วเป็นการยืนยัน แล้วถ้าใครเห็น โอ้โฮ!

โดยธรรมชาติ อวิชชาคือความไม่รู้ในใจ เรามีความไม่รู้เรื่องธรรมะเป็นพื้นฐาน การศึกษานั้นคือความจําทั้งหมด การศึกษา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหมด แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติไปก็ประพฤติปฏิบัติโดยความเห็นผิดของตน

ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบเข้ามา เราก็รู้ได้ว่าสงบเป็นอย่างไร แล้วถ้ามันเสื่อมหรือมันไม่สงบเป็นอย่างไรเราก็รู้

แล้วถ้าเป็นสมาธิขึ้นมา มันเป็นสมาธิโดยการสวมรอย โดยการแอบอ้าง โดยความเป็นมิจฉา เป็นมิจฉานี่มันเหลวแหลก มันหลงใหลไปหมดล่ะ ถ้ามันเป็นมิจฉาสมาธิ มันสร้างภาพหลอกลวงปลิ้นปล้อนให้เราหลงในตัวเราเองมหาศาล โดยที่คิดว่าตัวเองเป็นจริง นี่มันจะเป็นพื้นฐานอย่างนี้อยู่แล้วโดยกิเลส

แต่พอเราทําความสงบของใจเข้ามาๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิๆ เวลาทําสมาธิ เราทํามาเรื่อยด้วยความถูกต้องดีงาม ด้วยการกระทําของเรา เห็นไหม

เวลาเด็กๆ มันไปฝึกอานาปานสติมันยังรู้เลยว่าเดี๋ยวนี้โกรธแล้วหายโกรธ เดี๋ยวนี้ไอ้ที่เคร่งเครียดแล้วหายเครียด แล้วฟังทุกวันนะ นักปฏิบัติ “โอ๋ย! เมื่อก่อนเป็นคนโกรธมาก เดี๋ยวนี้หายโกรธแล้ว” แล้วเอ็งได้อะไรล่ะ หายโกรธแล้วทําไมล่ะ มันพูดไปเป็นกระแสสังคม ไม่มีความเป็นจริงในหัวใจเลย

แต่ถ้ามันมีความจริงนะ เวลาจิตมันสงบ พอจิตสงบแล้ว ถ้าจิตเห็นอาการของจิต คือจิตเห็นความคิดเป็นรูปเลย จะเป็นเวทนาก็ได้ จะเป็นสังขารก็ได้ จะเป็นสิ่งใดก็ได้ ถ้ามันจับได้ พอมันจับได้ สิ่งที่มันจับได้ จิตเห็นอาการของจิต มันเกิดความมหัศจรรย์ เกิดการกระเทือน นั่นคือการเห็นกิเลส ถ้าเห็นนะ เห็นแล้วยังทําไม่ได้ด้วย เห็นแล้วหลุดมือไปเลย เห็นแล้วพิจารณาต่อไปไม่ได้ เพราะอะไร เพราะกําลังมันไม่พอ มันขับเคลื่อนไปไม่ได้ ถ้ามันขับเคลื่อนไปไม่ได้ก็กลับมาพิจารณาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ นี่พูดถึงปัญญาวิมุตตินะ

ถ้าเป็นเจโตวิมุตติ ถ้าจิตสงบแล้ว ถ้ามันไปเห็นดวงจันทร์ เห็นกระต่าย ไอ้นั่นหัวตอทั้งนั้นน่ะ เอ็งเห็นอะไร เห็นเทวดา เห็นอินทร์ เห็นพรหม แล้วส่วนใหญ่จะรู้วาระจิต ถ้าเศรษฐีมา อ๋อ! อดีตชาติเรามีความสัมพันธ์กันมา ถ้าขอทานมานี่ไม่รู้จัก มันจะไปเกี่ยวกับคนมีฐานะทั้งนั้นน่ะ

การมีฐานะหรือจะเป็นคนทุกข์คนจน เขาก็มีกายกับใจนะ มนุษย์เกิดมาเป็นมนุษย์โดยเสรีภาพ เป็นภราดรภาพ มีความเสมอกันโดยความเป็นมนุษย์ นี่ไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนทุคตะเข็ญใจ คนจนที่ไม่มีอาหารแม้แต่จะใส่บาตรพระ ถามพระสารีบุตรเลย “ทุคตะเข็ญใจนี้เคยมีบุญคุณกับใคร”

พระสารีบุตรยกมือเลย “เคยมีบุญคุณกับผมครับ”

“มีบุญคุณอะไร”

“เคยใส่ข้าวทัพพีเดียว”

โอ้โฮ! สั่งสอนจนเป็นพระอรหันต์น่ะ เห็นไหม จะคนจน คนทุกข์จนเข็ญใจ เขาก็มีกายกับใจนะ ไอ้คนรํ่ารวยมีทรัพย์สมบัตินั่นน่ะ เขาจะยึดติดยึดมั่นในทรัพย์สมบัติของเขา

แต่ไอ้พวกหัวตอ โอ๋ย! เห็นคนมั่งคนมี เห็นไหม โมฆบุรุษตายเพราะลาภ พวกโมฆบุรุษว่างเปล่า ไม่มีสิ่งใดเป็นสมบัติ “โอ๋ย! อดีตชาติ โอ๋ย! รู้ มีความสัมพันธ์กัน” นี่เป็นธรรมะหรือ เป็นความจริงหรือ

แล้วถ้ามันเห็นจริง เวลาจิตมันสงบแล้วนี่นะ ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ดี ถ้าเอ็งจิตสงบได้ เอ็งไม่ต้องว่านํ้าใสแล้วเห็นตัวปลา ไม่ต้องให้มะม่วงออกลูก ไม่ต้องให้ผลไม้มันออกลูก แล้วมันหลุดออกจากขั้วตกใส่ศีรษะมันถึงจะเห็นกาย ไม่มี ไม่มีหรอก ไม่มีกิเลสหลุดจากขั้วแล้วตกใส่หัว แล้วรู้ตัวขึ้นมา อู๋ย! พิจารณาใหญ่เลย ไม่มี กิเลสมันหลอก

แต่ถ้าเป็นจริง จิตสงบแล้ว ถ้าโดยอํานาจวาสนานะ คนที่มีอํานาจวาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้ว “จะสอนใครได้หนอๆ”

มันอยู่ที่วาสนา พูดกันไม่รู้เรื่อง เขาไม่ต้องการ สังเกตชาวพุทธสิ ไปวัดไหนก็จะเอาหวยทั้งนั้นน่ะ ต้องการรํ่ารวยอย่างเดียว ทุกคนอยากมีตังค์ การมีตังค์นะ การรํ่ารวยมันยังอยู่ที่วาสนาของเขาทําได้ทําไม่ได้นะ คนที่มีสติมีปัญญาของเขา เขามีธุรกิจของเขา เขาประสบความสําเร็จของเขา ไอ้คนที่ปัญญาขี้เท่อก็เป็นแรงงานไปตลอดนั่นน่ะ

แม้แต่การหาเงินหาทองมันยังใช้ปัญญาเลย แล้วเวลาจิตสงบขึ้นมา เวลาถ้ามันเป็นหัวตอ หัวตอมันส่งออก เห็นพระจันทร์นู่น เห็นกระต่าย แล้วพรรณนาไปเลยแหละ “มันมีผลกับโลก มันเป็นอุทกศาสตร์ มันมีผลต่อฤดูกาล”...เป็นธรรมหรือ มันเกี่ยวอะไรกับการฆ่ากิเลส ไอ้นี่มันเป็นความเป็นอยู่ของโลก ถ้ามันจะเป็นความจริงนะ จิตสงบแล้วถ้าไม่มีวาสนา เป็นอย่างนี้

ถ้ามีวาสนานะ มีวาสนาจะเห็นเลย เวลาจิตสงบแล้วเห็นกายมาเลยนะ เห็นเป็นรูปของกายมาเลย ถ้าจิตสงบแล้วถ้ามันเป็นเวทนาก็จับเวทนาได้ พิจารณาเวทนาได้

แล้วพอกายมา มันก็มีความมหัศจรรย์แล้วล่ะ เห็นกาย นั่นคืออะไร เห็นใหม่ๆ กายเขาหรือกายเรา เอ๊ะ! นี่ก้อนเนื้อของใครวะ เออ! ก็ของเอ็งนั่นแหละ เอ็งโง่ ไม่รู้หรอก ตื่นเต้น

เราจะบอกถึงความมหัศจรรย์ว่า ระหว่างที่ว่าถ้าเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาสมาธิมันมีสติมีปัญญา ถ้ามันรู้มันเห็นของมัน นั่นล่ะคือเห็นกิเลส การเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงเพราะจิตมันสงบแล้วมันเห็น

ถ้าจิตสงบระงับแล้ว ถ้าจิตมีกําลัง เห็นสติปัฏฐาน ๔ แต่ส่วนใหญ่แล้วไม่เห็น ถ้ามันเห็นมันก็เห็นแบบไม่สมบูรณ์ คําว่า “เห็นไม่สมบูรณ์” คือว่าเห็นแบบธรรมเกิด ถ้าธรรมเกิด เราไม่มีสัมมาสมาธิ ไม่มีสัมมาสติ

สติที่เป็นสัมมาสมาธิ ถ้ามันรู้มันเห็น มันเหมือนเราจับต้อง ในทางการแพทย์ เวลาคนผ่าตัด มันจะมีความคม ต้องมีความแน่นอน มันต้องมีความชัดเจนของมัน เขาถึงผ่าตัด เวลาเขาผ่าตัดขึ้นมา เขาจะคมกริบ เขาต้องการอย่างนั้น

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาถ้ามันจะรู้มันจะเห็น จิตมันสงบขนาดไหน จิตมันเป็นอย่างไร ถ้ามันจะรู้จะเห็นขึ้นมา มันมหัศจรรย์ขนาดไหน มันยิ่งกว่าแพทย์อีก เพราะแพทย์เขาผ่าตัดทุกวันเลย เห็นกายทุกวันเลย เปลี่ยนหัวใจด้วย เปลี่ยนตับ เปลี่ยนไต เปลี่ยนปอด เปลี่ยนได้ทุกอย่างเลย แต่เขาก็เป็นวิชาชีพ เขายังต้องมีความชัดเจนอย่างนั้น

แล้วนี่การปฏิบัติ การฆ่ากิเลส การฆ่ากิเลสนะ เพราะอะไร เพราะจิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ การที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ถ้าเราแก้จิตของเราแล้วเราเป็นวิวัฏฏะออกจากกามภพ รูปภพ อรูปภพ ถ้ามันเป็นความจริงๆ มันมีผลมหาศาล ดับทุกข์ๆ การชําระล้างกิเลส สํารอกคายกิเลสออกมาจากใจ มันมีความมหัศจรรย์ขนาดไหน

แล้วการทํากันน่ะ สํามะเลเทเมาทํากันโดยให้กิเลสมันสวมรอย ให้กิเลสมันครอบงํา เพียงแต่กรรมฐานเรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติมาเป็นแนวทาง มันมีความน่าเชื่อถือ ถ้าความน่าเชื่อ มันจะโกหกใครดีไปกว่าคนน่าเชื่อถือล่ะ

คนที่เชื่อถืออยู่เขาโกหกง่ายไง ดูสิ ไอ้พวกคนโกหกเชื่อถือมันก็โกหกในหมู่ญาติหมู่เพื่อนนั่นน่ะ ไอ้เพื่อนโกหกเพื่อนนั่นน่ะ เวลาเพื่อนที่โดนโกหกเสียใจ เป็นเพื่อนกันไม่น่าทํากันเลย เสียใจ ก็คนอื่นโกหกมันก็ไม่เชื่อไง ถ้าเพื่อนโกหกก็เชื่อไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาสวมรอยๆ มีครูบาอาจารย์ทําให้มั่นคง ทําให้น่าเชื่อถือ แล้วเวลาเขามาก็อ้างอิงอย่างนั้นน่ะ อ้างอิงขึ้นมา แต่คนรู้เขามี หลวงตาท่านพูดประจํา ผู้รู้มีนะ ผู้รู้มี แต่มันน้อย

ผู้รู้ ส่วนใหญ่ผู้รู้ เพราะว่าการแสดงธรรมไม่พูดเพื่อกระทบกระเทียบ ไม่พูดต่างๆ นี่ไง มันไปสะเทือนกันไง ความสะเทือน มันก็อยู่ที่กรรมของสัตว์แล้วล่ะ ถ้าสัตว์มันมืดบอด สัตว์มันเชื่อถือ ฉะนั้น เวลาเขาสวมรอย เขาก็สวมรอยในสังคมที่น่าเชื่อถือ นี่ถ้าน่าเชื่อถือ

วงกรรมฐานก่อนที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านแสดงธรรมๆ ท่านก็ต้องประพฤติปฏิบัติของท่านมาก่อน แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาสังคมที่เขายังไม่มั่นคง ยังไม่เชื่อถือ หลวงปู่เสาร์ท่านไปไหน เห็นไหม ประวัติหลวงปู่เสาร์นั่นน่ะ ครอบครัวนี้ย้ายไปไหน เขาทั้งเสียดสี เขาทั้งดูถูก เขาไม่สนใจทั้งสิ้น เขาสนใจแต่ยศถาบรรดาศักดิ์กัน แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านทําของท่านมา ทําของท่านมาโดยที่สังคมเสียดสี สังคมไม่ต้องการ นี่พูดถึงสังคมนะ

แต่เวลาบรรดาครูบาอาจารย์ท่านบอกว่าไม่ต้องพรรณนา เพราะท่านไม่สนใจเรื่องอย่างนั้นอยู่แล้ว ท่านไม่สนใจเรื่องกระแสสังคมหรอก ท่านไม่สนใจเรื่องกระแสของโลก เพราะท่านต้องการแก้กิเลสของท่าน นี่เวลาเทศนาว่าการ นั่นเรื่องโลกๆ โลกไม่มีความหมาย โลกไม่มีความจําเป็น นี่สัจธรรมทั้งนั้นในหัวใจของเรา

นี่ก็เหมือนกัน คนที่เขามีสัจจะมีความเป็นจริงเขาไม่มาปลิ้นปล้อนแบบพวกสวมรอย แบบพวกหัวตอนี้หรอก มันถึงทําให้เสื่อมเกียรติของกรรมฐานไง เพราะมันไม่มีความรู้จริง ทําให้กรรมฐานเสื่อมเกียรติ

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ธรรมทายาทๆ สัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิขึ้นมาแล้ว เวลาพิจารณาของเรา ปัญญาอบรมสมาธิขึ้นมา จิตถ้ามันมีสติปัญญานะ จิตมีสติปัญญาแล้วก็ต้องมีอํานาจวาสนา

คําว่า “มีอํานาจวาสนา” พระสารีบุตร เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมกับหลานของท่าน ทําไมท่านฟังแล้วท่านเก็บประโยชน์ของท่าน ท่านเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาได้

เวลาพระโมคคัลลานะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ง่วงเหงาหาวนอน พระพุทธเจ้าไปโดยฤทธิ์เลย เอานํ้าลูบหน้า ให้แหงนดูดาว สอน สอนจนด้วยอํานาจวาสนาของตนมันจับประเด็นได้ แต่ของเราฟังจนหูฉีก

หลวงตาท่านพูดประจํา เวลาฟัง ฟังจนจิตด้าน จิตด้าน ฟังธรรมๆ จิตมันดื้อด้าน แต่คนถ้ามีสติมีปัญญา เขาหาของเขา แล้วถ้ามีสติปัญญามันจะเข้ากับใจของตน

พระในสมัยพุทธกาลจะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะถามปัญหาไง แล้วเวลาฝนมันตก มันเป็นจุดเป็นต่อม เพราะอะไร เพราะว่ามีสัมมาสมาธิ จิตเป็นสัมมาสมาธิ จิตมีสติมีปัญญาของเรา พิจารณาในงานชอบของตน ถ้าพิจารณาในงานชอบของตน

การพิจารณาอยู่ ปัญญาที่มันพร้อม สิ่งที่ต่างๆ ที่มันพร้อมอยู่แล้ว แต่มันยังไม่มีอํานาจวาสนาที่สามารถชําระกิเลสได้ จะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ไปถึงกุฎี ฝนมันตกลงมานะ ก็ยืนรอด้วยความเคารพ ด้วยความบูชา

คนที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมานะ เวลาปฏิบัติขึ้นมามันแสนทุกข์แสนยากขึ้นมา ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ดี มันเคารพบูชาในหัวใจ เวลาจะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แค่ฝนตกลงมา ท่านก็ยืนรออยู่ก่อน รอก่อน ฝนก็ตกกระหนํ่ามาเต็มที่จนนํ้านองไปหมดเลย พอนํ้านองไปหมด มันก็มีฝนตกมาจากชายคา พอเวลามันตก นํ้ากระทบลงเป็นจุดเป็นต่อมเป็นฟองขึ้นมา ท่านก็ยืนพิจารณาของท่าน นี่ท่านกําลังใช้ปัญญาของท่าน ท่านมีสติปัญญาของท่าน

พอพิจารณาไปแล้ว พอฝนตก อู้ฮู! มันเกิดคุณธรรมขึ้นในใจ หยุดตก กลับเลย ไม่ขึ้นไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กลับ กลับเพราะอะไร กลับเพราะรู้ธรรม กลับเพราะมีคุณธรรม กลับเพราะมีความจริงในใจ นี่ไง ถ้าเป็นความจริงๆ มันต้องเป็นอย่างนั้น มันไม่ใช่โมฆบุรุษตายเพราะลาภ เพราะอะไร

เพราะเราเชื่อมั่นว่าคนที่ไม่จริงมันจะมีความรู้สึกในใจอยู่ว่าสิ่งที่ตัวเองรู้ไม่สมบูรณ์ มันขาดมันแคลนเพราะมันมีความสงสัย กิเลสอยู่ในใจแล้วมันมีความสงสัยทั้งนั้น แต่ด้วยความหน้าด้าน หน้าด้านก็ว่า “ทําสมาธิแล้วปัญญาจะเกิดเอง” สิ่งที่ทําความสงบของใจเป็นหัวตอแล้ว “เดี๋ยวนํ้าใสจะเห็นตัวปลา”

ถ้าเห็นตัวปลาก็แสดงว่ายังไม่ได้พิจารณาอะไรทั้งสิ้น ถ้ารอมะม่วงมันสุก รอมะม่วงมันมาก่อน มันก็ยังไม่มีการวิปัสสนาทั้งสิ้น แล้วเอ็งแสดงธรรมอะไรถ้ามันไม่มีวิปัสสนา มันไม่มีปัญญา

ก็เอ็งบอกเอ็งรอไง รอมะม่วงมันหล่นใส่หัวไง แล้วเวลาส่งออกก็ออกไปเห็นดวงจันทร์ไง เห็นดวงจันทร์ เห็นดาวพฤหัสนู่น มันส่งออกไปหมดล่ะ ส่งออกนะ ส่งออกจากใจไปไกลขนาดนั้น มันจะมีมรรคมีผลตรงไหน ไม่มีหรอก ไม่มี เห็นไหม เพราะความไม่มีอย่างนั้น แต่ยังพูดธรรมะไป เขารู้อยู่ ที่เราพูดว่าหน้าด้าน เพราะเขารู้ตัวทั้งนั้นน่ะ

แต่เพราะไม่มีวาสนา ถ้าเป็นกิเลสสวมรอย เขาก็เข้าใจได้แค่นั้น แต่จะเข้าใจได้แค่ไหนก็แล้วแต่ เรานั่งกันอยู่นี่ชั่วโมงเดียวเราก็มีเวทนาใช่ไหม เราก็มีความทุกข์ความยากใช่ไหม ไอ้คนที่มันจมอยู่กับกิเลสอย่างนั้นเขาไม่มีความฉุกคิดเลยหรือว่าอันนั้นมันเป็นกิเลส ไม่ใช่ธรรม ไม่มีใครฉุกคิดเลยหรือ แต่ขี่หลังเสือ ขี่หลังเสือแล้วมีวุฒิภาวะแค่นี้ก็พยายามพูดไปตามนั้น หมาห่มหนังเสือมันก็เห่าหอน แต่ไม่มีความจริง ไม่มี

ถ้ามีความจริงๆ ความจริงที่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ท่านมีสัจจะความจริงขึ้นมา สิ่งที่ว่า เวลาทําความสงบของใจเข้ามาก็ทําบ่อยครั้งเข้าๆ การทําความสงบของใจบ่อยครั้งเข้าๆ ให้ใจมันมีเครื่องอยู่ ให้ใจมันมีความสุข เห็นไหม สุขอื่นใดเท่าจิตสงบไม่มี แล้วพยายามรักษาของเราให้มันตั้งมั่นๆ ถ้าตั้งมั่นก็เป็นสมาธิขึ้นมา ถ้ามีสมาธิมีความตั้งมั่นขึ้นมา จิตตั้งมั่นแล้ว จิตตั้งมั่น จิตมั่นคงแล้ว จิตแข็งแรงแล้ว จิตมันจะทํางานของมันได้

ถ้าจิตทํางานของมันได้ ถ้ามันเป็นปัญญาวิมุตติ จิตเห็นอาการของจิต จะเห็นอะไรก็แล้วแต่ เห็นด้วยปัญญา มันไม่ได้เห็นด้วยสัมมาสมาธิ ไม่ได้เห็นด้วยสมาธิที่มั่นคง มันจะใช้ปัญญา นี่ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ

ถ้ามันเป็นเจโตวิมุตติ มันเห็นโดยตาของจิตเลย เพราะอะไร เพราะจิตเป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิเวลามันเห็นกายขึ้นมาแล้วมันพยายามโน้มไป โน้มไปให้เป็นไตรลักษณ์ โน้มไปให้มันแปรสภาพ การแปรสภาพนั้น นั่นน่ะเป็นไตรลักษณ์

ความเป็นไตรลักษณ์ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค สิ่งที่สัจธรรม สัจธรรมที่เกิดขึ้นมาจากมรรค จากการกระทําของเรา จากภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา ถ้าปัญญามันเกิดจากการภาวนา มันเกิดไตรลักษณ์ขึ้นมา ความเป็นไตรลักษณ์ขึ้นมา มันคลายตัวของมันขึ้นมา

นี่ไง ทางสองส่วนที่เธอไม่ควรเสพ อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค ทางสายกลางๆ คือมัชฌิมาปฏิปทา มัชฌิมาปฏิปทาคือมรรค ๘ งานชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ความเพียรชอบ

งานชอบๆ ถ้ามันทําถูกต้องชอบธรรมมันก็เป็นงานชอบไง แต่ที่การประพฤติปฏิบัติของเขาด้วยมิจฉาสมาธิ ด้วยสมาธิหัวตอ มันงานไม่ชอบ มันงานของกิเลส งานของกิเลสที่มันครอบงํามันเลยไม่เห็นความมหัศจรรย์ระหว่างกิเลสกับธรรม

คนเราถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ เห็นไหม เป็นสมาธิ มันเป็นเรื่องโลกๆ นะ เราก็มีความสุข เราก็เห็นความมหัศจรรย์อยู่นะ ถ้าจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงมันมีความมหัศจรรย์ คําว่า “ความมหัศจรรย์” มันแตกต่าง แตกต่างกับความเป็นโลก แตกต่างกับเป็นสมาธิแล้วปัญญาจะเกิดเอง แตกต่างกับรอกิเลสมันตกใส่หัว เลยไม่เคยเห็นอะไรเลย เป็นมิจฉา เป็นหัวตอ ไม่เป็นความมุ่งมั่นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ความมุ่งมั่นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทําสัมมาสมาธิ ศีล สมาธิ ปัญญา คําว่า “ศีล สมาธิ ปัญญา” ในมรรค ๘ เพราะมันต้องเป็นสัมมาสมาธิ แล้วสัมมาสติ แล้วเวลาเพียรชอบ ความเพียรชอบธรรม มันจะต้องเป็นความชอบธรรมทั้งนั้น ถ้าเป็นมิจฉาขึ้นมาแล้วมันไม่ชอบธรรม เป็นมิจฉาเพราะอะไร เพราะกิเลสมันครอบหัว มันไม่เป็นความจริงไง

ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา พอจิตสงบแล้วพิจารณาของเราไป มันจะไปแล้ว ถ้าจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิ มันพิจารณาไปนะ พอพิจารณาไป มันเกิดความมหัศจรรย์

หนึ่ง เวลาพิจารณาไปนะ ถ้าจิตมันสัมมาสมาธิ จิตมีกําลัง มันพิจารณาไปมันปล่อย มันโอ้โฮ! มันมหัศจรรย์ คําว่า “มหัศจรรย์ๆ” นี่แหม! อยากจะพูดล้านๆ ครั้ง แล้วมหัศจรรย์ที่ไหน

มหัศจรรย์จากปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล ความมหัศจรรย์มันเกิดมหาศาลเลย เพราะบุคคล ๔ คู่ ใจต้องพัฒนาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

แล้วระหว่างบุคคล ๔ คู่ เวลาภาวนาไป หลวงตาท่านบอกไง ถ้าเป็นสมาธิแล้วปัญญาเราจะเกิดเอง เราติดสมาธิอยู่ ๕ ปีได้อย่างไร

คําว่า “ติดสมาธิอยู่ ๕ ปี” เวลามันหลุดจากสมาธิ เวลาหลวงปู่มั่นท่านลากออกจากสมาธิได้ แล้วท่านพิจารณาของท่านไปแล้ว ท่านยังกลับมาติด “สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ มันต้องปัญญาต่างหาก” เวลาไปแล้วใช้ปัญญาอย่างมหาศาล ไม่ได้หลับไม่ได้นอนเต็มที่เลย แล้วมันใช้ปัญญามากขึ้นมามันก็เอียงข้าง นี่อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค

กลับไปหาหลวงปู่มั่นอีก “บอกให้ออกใช้ปัญญาๆ ใช้ปัญญาจนไม่ได้หลับไม่ได้นอนแล้วนะ”

“นั่นน่ะสมบัติบ้า สมบัติบ้า”

“แล้วให้ทําอย่างไรล่ะ”

“นั่นแหละสมบัติบ้า”

ต้องทําเอง เห็นไหม นี่เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นแล้วท่านพยายามจะชักนําให้เข้าสู่มัชฌิมาปฏิปทา ให้เข้าสู่สัมมาสมาธิ สัมมาสติ สัมมากัมมันโต งานชอบนี่สําคัญมากเลย เพราะมันชอบธรรม มันเป็นงานไง

แต่งานไม่ชอบ งานทุจริต งานการคาดหมาย คาดหมายว่าจะให้กิเลสหล่นใส่หัว คาดหมายว่าธรรมะจะเกิดเอง มันเป็นการคาดหมาย มันเป็นไปไม่ได้เลย แล้วมันก็เป็นกันอยู่อย่างนั้น มันเลยเป็นมิจฉาสมาธิ มิจฉาคือความหลงผิด

ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิคือยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ สัมมาสมาธิคือมีสติมีปัญญา มีสติสัมปชัญญะ ถ้ามีสติสัมปชัญญะควบคุมดูแลมา ไม่ตื่นเต้น ไม่ให้กิเลสยุแหย่ ไม่ให้หลงทางกิเลส แล้วเราพยายามรักษาของเรา

ด้วยอํานาจวาสนาของคน คนมีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน คนที่มีอํานาจวาสนามันก็ยํ้าคิดยํ้าทํา ทําจนเจริญงอกงามขึ้นมาได้ คนถ้าไม่มีอํานาจวาสนาทําแล้วก็พัก

ได้ตอบคําถามโยมเยอะมากเมื่อ ๕ ปีที่แล้ว เมื่อ ๑๐ ปีที่แล้ว พอมันทําเต็มที่แล้วมันก็เลิกไป แล้วพอไปทุกข์ไปยากก็กลับมาทําใหม่อยู่อย่างนั้น นี่ไง ไม่ทําให้ต่อเนื่องไง ทําต่อไปไม่ได้ไง พอทําต่อไปไม่ได้มันก็ไม่มีทางไป ลองออกไปแล้วเดี๋ยวก็กลับมาทําใหม่ เพราะอะไร เพราะมันยังระลึกถึงอยู่ได้ไง นี่มันทําไปไม่ได้

แต่ถ้ามันมีวาสนานะ มันก็จะดูแลรักษามีการกระทําของเรา ถ้ามีการกระทําของเรานะ เราทําต่อเนื่องไปๆ ให้มันเป็นสัมมาสมาธิ ให้มันเป็นสัมมาปฏิบัติ ให้มันถูกต้องดีงาม แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติของเราไป

ไอ้ที่ว่าให้กิเลสตกใส่หัว ไอ้รู้วาระจิต รู้นู่นรู้นี่ ไร้สาระ พระพุทธเจ้ารู้มากกว่านั้น ใบไม้ในป่ากับใบไม้ในมือ สิ่งใดที่เป็นความจริงมันมีอยู่จริงๆ ทั้งนั้นน่ะวัฏฏะนี้ แต่ไม่เป็นประโยชน์กับการปฏิบัติ ท่านไม่เอามาพูดนะ

ขนาดที่ว่าพระโมคคัลลานะลงจากเขาคิชฌกูฏเห็นเปรต ท่านบอก โอ้! เห็นมาตั้งนานแล้ว แต่เราไม่พูด พระโมคคัลลานะไปเห็นเปรตทีไร พระพุทธเจ้าเห็นหมดล่ะ ท่านเห็นอยู่ตําตา แต่เป็นประโยชน์กับใครล่ะ

แต่พระโมคคัลลานะลงจากเขาคิชฌกูฏเห็นเปรต ท่านยิ้มๆ ลูกศิษย์ถาม “อาจารย์ยิ้มอะไร”

“ยังไม่พูด ไปพูดต่อหน้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

พอไปพูดต่อหน้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เห็นเปรตมันลอยมา ขนหลุดออกมากลายเป็นเข็มทิ่มกลับไป ร้องโอดโอยอยู่นั่น”

พระพุทธเจ้าบอก “เราเห็นมานานแล้วแหละ แต่เราไม่พูด”

สิ่งที่รู้ที่เห็นไร้สาระ มันมีของมันอยู่อย่างนั้น มันมีของมันอยู่อย่างนั้น มีแต่กรรมของสัตว์ สัตว์มันทํากรรมอย่างนั้นมันก็ไปเสวยกรรมของมัน แล้วเกี่ยวอะไรกับเอ็งวะ เอ็งยังไม่เห็นอริยสัจ เอ็งไม่เห็นกิเลสของเอ็ง

ไอ้พวกหัวตอนั่นน่ะ อวดรู้ แต่ไม่รู้จักกิเลสของตน ไม่รู้จักสัมมาสมาธิ มันเป็นสมาธิหัวตอ ไอ้พวกสวมรอยๆ นั่นน่ะ นั่นก็มิจฉาสมาธิ นี่ฝึกสัมมาสมาธิ สมาธิยังทําไม่เป็นเลย แล้วเวลาเป็นขึ้นมาก็เป็นมิจฉาอีกต่างหาก

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราสอนทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบจนตั้งมั่นเป็นสมาธิ ยกขึ้นสู่วิปัสสนา พระพุทธศาสนาสอนเรื่องมรรค ๘ พระพุทธศาสนาสอนเรื่องภาวนามยปัญญา ปัญญาการชําระล้างกิเลส ปัญญาเป็นโลกุตตรปัญญา ปัญญาที่ฆ่ากิเลส ไม่ใช่โลกียปัญญา ปัญญาประจําโลกนั้น

พระพุทธศาสนาเลอเลิศยอดเยี่ยม แต่อยู่ที่ในหัวใจของใคร อยู่ในหัวใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น อยู่ในหัวใจของครูบาอาจารย์ของเรา นั้นเป็นที่พึ่งที่อาศัยที่เราพยายามจะแสวงหา

ถ้าอยู่ในใจของพวกหน้าด้าน โมฆบุรุษ สมาธิหัวตอ มิจฉาสมาธิ มันจะเกิดเองไปทั้งหมด หยําเป ไม่เป็นประโยชน์กับใครเลย เขาเองก็หลง เขาเองก็ทําลายตัวเอง แล้วยังชักนําให้สังคมหลงใหล ชักนําให้คนอื่นผิด

เห็นไหม ตัวเองผิดก็พอสมควรอยู่แล้ว ชักนําให้สังคมผิดอีก ตัวเองผิดก็ตกนรกอเวจี ยังให้คนอื่นไปตกนรกอเวจีด้วย ใจดํา ไม่สํานึกตน ไม่เป็นความจริงแบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ เอวัง

๒

อุปโลกน์ธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๒ ตุลาคม ๒๕๖๑

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรม เพราะเรามาแสวงหาสัจจะความจริงในหัวใจของเรา แต่ทุกคนยังหาหัวใจของตนไม่เจอ ถ้าหาหัวใจของตนเจอนะ มันจะมีความสุข มันจะมีความสุขนะ

เพราะคนเราเกิดมามีกายกับใจๆ เราใช้แต่ร่างกายนี้ทํามาหากิน เราใช้แต่ร่างกายนี้เผชิญกับโลก แต่เราไม่เอาหัวใจออกมาตีแผ่เลย เราไม่เคยเห็นหัวใจของเรา เราไม่เคยเอาใจของเรามาทําหน้าที่การงานเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมา

ถ้ามันจะทําหน้าที่การงานเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมานะ มันจะเป็นสมบัติของเราๆ ถ้าเป็นสมบัติของเรานะ เราจะไม่สงสัยสิ่งใดๆ ในโลกนี้เลย

แต่นี่เวลาเราอยู่กับโลกๆ เราเอาร่างกายของเรานี้ทําหน้าที่การงาน เวลาคิดงานๆ ก็คิดงานจากสมองนี่ไง ถ้าคิดงานจากสมอง มันเป็นอํานาจวาสนานะ เป็นอํานาจวาสนาเพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา

พอเราเกิดมาเป็นมนุษย์ มนุษย์มีกายกับใจๆ เวลามีกายกับใจ สิ่งที่ว่าเป็นสมอง ทางโลกเขา เวลาคลื่นสมอง ใช้สมองทํางาน มันก็ใช้สมองทํางานจริงๆ นั่นแหละ ทําจริงๆ นั่นแหละ แต่จริงๆ เพราะมันจริงตามสมมุติไง มันจริงตามสมมุติ จริงตามวัฏฏะ เราเกิดเป็นมนุษย์ไง

แล้วถ้าเทวดา อินทร์ พรหมเขามีสมองไหมล่ะ เขามีร่างกายไหมล่ะ เขาไม่มีร่างกาย ไม่มีรูปร่างกายอย่างเราไง เขามีรูปร่างกายเป็นทิพย์ๆ เป็นทิพย์ของเขา เขาไม่มีสมองอย่างเราหรอก เพราะร่างเขาเป็นทิพย์ทั้งหมดไง

แต่นี่เราเกิดมาเรามีกายกับใจๆ ถ้ากายกับใจ เวลาเราทําหน้าที่การงานของเรา เราก็ใช้สมองของเรา เราเอาร่างกายของเราทํางานไง แต่มันก็ต้องใช้หัวใจ ต้องใช้จิต ถ้ามันมีจิตอยู่ในร่างกายนี้มันก็เป็นสิ่งที่มีชีวิตไง

แต่ถ้าคนตายไปแล้ว คนตายจิตออกจากร่างนี้ไปแล้ว สมองก็มีอยู่อย่างนั้นแหละ แต่มันคิดงานไม่ได้แล้วแหละ มันรอแต่เอาฟืนจะเผามันนั่นน่ะ

เวลาเราไปส่งคนตาย ไปส่งที่เชิงตะกอน แต่เราไม่เคยเห็นจิตวิญญาณของคน แล้วจิตวิญญาณของคน ดูสิ คนที่อํานาจวาสนาตํ่าต้อย กลัวนู่นกลัวนี่ กลัวไปหมดล่ะ นี่มันเป็นธรรมชาติของมนุษย์ กลัวไปทุกๆ เรื่อง ถ้าเป็นโบราณเขาถือผีถือสางกัน เขาถือผี เขากราบไหว้บูชาทั้งนั้นน่ะ เขากลัวผิดผี

แต่เวลาถ้าเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กลัวผิดธรรม สัจธรรม สัจธรรมที่เราจะประพฤติปฏิบัติ ที่เราแสวงหากันอยู่นี้ไง สิ่งที่เราแสวงหากันอยู่นี้ เราแสวงหาธรรมที่เหนือโลก ธรรมที่เหนือโลกเหนือวัฏฏะนี้ ในวัฏฏะนี้ไม่มี

ในวัฏฏะนี้มีแต่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ผลของวัฏฏะๆ ไง คนจะมีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหนก็เสวยผลบุญของตน ผลกรรมของตนที่ทํามาๆ

แต่เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีอํานาจวาสนานะ ถ้าเรามีอํานาจวาสนา เรามีสติมีปัญญาของเรา เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แม้แต่การศึกษาตามโบราณเรา ศึกษาตามโบราณ ศึกษาตามประเพณีวัฒนธรรม พ่อแม่ก็พาลูกไปวัดไปวาก็ซึมซับ ซึมซับสิ่งที่วัฒนธรรมในวัด วัฒนธรรมในพระพุทธศาสนา ซึมซับสิ่งนั้นมามันก็มีความเชื่อฝังใจมาๆ

เวลาคนเกิดมา เกิดมามีอํานาจวาสนา เขาก็มีบุญกุศลของเขา เขาก็ประสบความสําเร็จในชีวิตของเขา เขาทําสิ่งใดเขาก็ประสบความสําเร็จของเขา คนเราเกิดมาทุกคน คนเกิดมาทุกข์มายาก เกิดมาปากกัดตีนถีบมาตั้งแต่เล็กแต่น้อย เวลาโตขึ้นมาทําสิ่งใดก็ไม่ประสบความสําเร็จ มันมีแต่ความทุกข์ความยากไปตลอด นี่ไง อํานาจวาสนาของคนไง

ถ้าคนไม่มีสติไม่มีปัญญา สิ่งนี้มันบีบคั้นหัวใจมาก เวลามันทุกข์มันยากขึ้นมา ทุกข์ยากจนเจียนตาย ทุกข์ยากจนคนถ้าขาดสติขึ้นมา ทําร้ายตัวเองถึงสิ้นชีวิตนี้ไป เพราะมันทุกข์มันยาก มันจนตรอก มันไม่มีทางไป มันเครียดจนถึงกับทําลายตัวเองไง คิดว่าจะพ้นทุกข์ๆ ไป นี่ไง เพราะว่าเขาไม่มีอํานาจวาสนาของเขา เขาไม่ได้ศึกษาพระพุทธศาสนา

พระพุทธศาสนาสอนไม่ให้ทําลายตัวเองๆ ให้ทําลายกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของเราต่างหาก กิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของเรามันบีบคั้นมันทําลายเรา มันทําลายให้เราทุกข์เรายากนะ ทุกข์เจียนตายๆ

แต่เพราะมีอํานาจวาสนาขึ้นมา เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา เราจะแสวงหาความจริงของเรา ถ้าเราแสวงหาความจริงของเรา คนที่มีอํานาจวาสนาขึ้นมาเขาก็จะมาประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงในพระพุทธศาสนา ไม่ใช่ว่าถือผีถือสางกันมา แล้วเวลาจะมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็ตามแต่ฤๅษีชีไพร

มีมากมาย ผู้ที่บวชเป็นพระ บวชเป็นพระแล้วมีการศึกษา ศึกษาแล้วเวลาสิกขาลาเพศไป ไปเป็นฤๅษีชีไพรนะ เพราะอะไร เพราะถ้าเป็นพระมันมีธรรมและวินัย วัฒนธรรมของเรา เห็นไหม มันตรวจสอบได้

อุตตริมนุสสธรรม ถ้ามันอุตริสิ่งที่เกินสัจจะความจริง เกินน่าเชื่อถือ นั่นขาดจากพระๆ เวลาสึกจากพระไปแล้วจะทําอะไรก็ได้ จะสอนอย่างไรก็ได้ตามความเชื่อของฉัน นี่ไง สิ่งต่างๆ ตามฤๅษีชีไพรไง

แล้วเวลาจะประพฤติปฏิบัติ เราจะปฏิบัติอย่างนั้นใช่ไหม เราจะปฏิบัติแบบฤๅษีชีไพร เราจะปฏิบัติแต่ความพอใจของเรา เราจะปฏิบัติอย่างนั้นหรือ ถ้าปฏิบัติอย่างนั้นก็นี่ไง คนที่ไม่มีวาสนาไง ถ้าคนที่มีอํานาจวาสนานะ เขาจะไม่เชื่อสิ่งใดง่ายๆ

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนตั้งแต่เรื่องอนุปุพพิกถา ให้เรื่องทําทาน ให้เรื่องรักษาศีล ให้เรื่องประพฤติปฏิบัติขึ้นมาไง แต่เวลาจะอนุปุพพิกถามันต้องมีศรัทธามีความเชื่อ เพื่ออะไร เพื่อพาให้ชีวิตเรามีคุณค่าขึ้นมา

ถ้าชีวิตเราไม่มีคุณค่าขึ้นมา มันก็สํามะเลเทเมาไปตามกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่ถ้ามาเริ่มได้ทําทาน ใกล้ชิดพระรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ก็มีการศึกษา มีวัฒนธรรมของเราขึ้นมา พอมันใกล้ชิดขึ้นมา ถ้ามันศึกษาขึ้นมามันจะค้นคว้าของมัน มันจะค้นหาความจริงในใจของตน ถ้าค้นหาความจริงในใจของตน เห็นไหม

เริ่มต้นจากการศึกษา การจํามาทั้งนั้นน่ะ เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อแล้ว ถ้าคนมีอํานาจวาสนาเขาจะมีอํานาจวาสนาตรงนี้ เขาไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น

เวลาเราจะไปอยู่สํานักไหนก็แล้วแต่ เรามีครูบาอาจารย์องค์ใดที่เป็นที่ยึดเหนี่ยวก็แล้วแต่ ท่านจะสอนสิ่งใดเราก็ฟัง แล้วเราก็ต้องประพฤติปฏิบัติ เราต้องค้นคว้า ต้องเปรียบเทียบให้มันได้ความจริงขึ้นมา ถ้ามันไม่ได้ความจริงขึ้นมา เราไม่เชื่อ เราไม่เชื่อทั้งนั้นน่ะ เวลากาลามสูตร ไม่ให้เชื่อแม้แต่อาจารย์ของตน ไม่ให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น ให้เชื่อแต่ผลของการประพฤติปฏิบัติ

แต่ถ้าผลของการประพฤติปฏิบัติของเรามันปฏิบัติแล้วมันไม่เป็นชิ้นเป็นอันอะไรขึ้นมา ถ้ามันไม่เป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมา ดูทางวัฒนธรรมของเราๆ เวลาคนที่เขามีศรัทธามีความเชื่อไปทอดผ้าป่า เวลาไปทอดผ้าป่า เขามีอะไรสิ่งใดจะไปทอดผ้าป่าล่ะ ทอดผ้าป่าเขาก็ต้องมีกิ่งไม้ มีปัจจัยดํารงชีพ ผูกตามกิ่งไม้ไปทอดผ้าป่า มีผ้าไปทอดผ้าป่า แล้วถ้ามีพระชักผ้าบังสุกุล เขาต้องอุปโลกน์ผ้าป่านั้น อุปโลกน์ๆ เขาต้องทําให้มันถูกต้องตามธรรมวินัยไง มันต้องมีการอุปโลกน์

แล้วถ้ามีพระเรา ถ้าพระจําพรรษาครบ ๕ องค์ เขามีการทอดกฐินๆ เวลาเขาทอดกฐินเขาต้องมีอะไรล่ะ ทอดกฐินเขาต้องมีผ้าของเขา มีผ้า พอมีผ้าของเขา เขาอุปโลกน์กฐินนั้น ถ้าการอุปโลกน์กฐินนั้น อุปโลกน์กฐินนั้นให้ผู้ใดเป็นผู้ที่จะครองกฐินนั้น เป็นผู้ที่ฉลาด ต้องรู้จักการตัด การเย็บ การเนา การย้อม ย้อมเสร็จแล้ว มาติกา ๘ ถึงจะเป็นกฐินขึ้นมาได้

อุปโลกน์ เขาจะอุปโลกน์ผ้าป่า อุปโลกน์กฐิน เขาก็ต้องมีสิ่งที่จะมาอุปโลกน์เป็นพิธีกรรมๆ นี่ไง ถ้าคําว่า “อุปโลกน์ๆ”

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันเป็นสมบัติของเราบ้าง เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจะเอาอะไรเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมา ถ้าไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมามันก็จะอุปโลกน์ธรรมไง

อุปโลกน์ธรรมๆ มันมีสิ่งใดเอามาอุปโลกน์ล่ะ มันไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมามันจะอุปโลกน์สิ่งใดขึ้นมาให้มันเป็นธรรมล่ะ อุปโลกน์เป็นธรรมมันก็คิดเอาเอง จินตนาการเอาเอง คิดของมันไป มันจะอุปโลกน์ธรรมๆ ไอ้นี่เป็นศีล ไอ้นี่เป็นสมาธิ ไอ้นี่เป็นปัญญา

ไอ้นั่นเราศึกษามาจากธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเราศึกษาขึ้นมาแล้วเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงของเรา มันสดๆ ร้อนๆ นะ มันมีรสมีชาติ รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง

แต่นี่มันไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมาเลย อุปโลกน์ธรรม อุปโลกน์ธรรมมันก็จินตนาการของมันไปไง มันจินตนาการของมันไป มันไม่มีรสไม่มีชาติ คําว่า “ไม่มีรสไม่มีชาติ” รสของกิเลสไง กิเลสมันหลอกมันหลอนไง พอกิเลสมันหลอกมันหลอนขึ้นมา ทําสิ่งใดขึ้นไปแล้วก็ตามแต่การสร้างภาพ

การสร้างภาพทางโลกเขา ถ้าคนดีเขาเสมอต้นเสมอปลาย ของเขา เขาทําสิ่งใดทําจริงจังของเขา เขาไม่ใช่คนสร้างภาพ คนสร้างภาพ เวลาต่อหน้ามันก็สร้างภาพว่าดีงามทั้งนั้นน่ะ ลับหลังคนมันไปอีกอย่างหนึ่งเลย นั่นการสร้างภาพ

แล้วนี่การประพฤติปฏิบัติธรรมขึ้นมา เราคิดจินตนาการของเราไป มันจะอุปโลกน์ธรรมไง มันไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน อุปโลกน์ขึ้นมาให้มันเป็นไป

แต่เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาท่านจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ๆ ท่านเล็งญาณนะ พุทธกิจ ๕ เช้าเล็งญาณ ใครจะมีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน แล้วชีวิตเขาสั้น เขาจะมีโอกาส ไปเอาคนนั้นก่อน ไปเอาคนนั้นก่อนเพราะอะไร เพราะงานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามหาศาล ทั้งๆ ที่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ”

“จะสอนใครได้หนอ” คนที่มีอํานาจวาสนาที่จะคุยเรื่องธรรมะที่เขาจะเข้าใจสัจธรรมอันนี้มันจะมีมากน้อยแค่ไหน มันหาได้ยาก หาได้ยากไง จนทอดธุระไง

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย การสร้างมาคือความพร้อมที่จะมารื้อสัตว์ขนสัตว์ ถ้าจะมารื้อสัตว์ขนสัตว์ ผู้ที่มารื้อสัตว์ขนสัตว์เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ผู้ที่ได้สร้างสมบุญญาธิการมาด้วยกันๆ เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะปรารถนาเป็นอัครสาวก เวลาจะมาบวช “นั่นไง อัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวาเรามาแล้ว”

ท่านสร้างมาด้วยกัน อนาคตังสญาณรู้ทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาความลึกซึ้งของธรรมะที่มันมีคุณค่าสูงส่งขึ้นมา “จะสอนใครได้หนอ จะสอนใครได้หนอ”

แต่เวลาตั้งใจโปรดจะสั่งสอน พุทธกิจ ๕ กิจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คนที่มีอํานาจวาสนาไม่ใช่ทุกคนมันจะได้ไปหมดหรอก

มีในพระไตรปิฎกนะ ในเชตวันต่างๆ วัดต่างๆ ข้างวัดน่ะ พระโมคคัลลานะ จนไปอุทธรณ์กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บอกองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเล็งญาณไปสอนคนนู้นสอนคนนี้ แล้วคนหน้าวัดทําไมไม่สอนบ้างล่ะ แถววัด ข้างวัดเต็มไปหมดเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า เขาไม่เอา จะสอนอย่างไร เหมือนภาชนะมันควํ่าไว้ พูดเท่าไรมันก็ไม่เชื่อหรอก

พระโมคคัลลานะไม่เชื่อนะ พระโมคคัลลานะทดสอบ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกลองไปสอนสิ

เวลาพระโมคคัลลานะจะทดสอบว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดจริงหรือไม่ เวลาไปหาเขา เขาไม่สนใจ เขาไม่สนใจ พูดอย่างไรเขาก็ไม่สนใจ นี่พูดถึงคนที่ไม่สนใจ คนที่ไม่มีอํานาจวาสนา อยู่ข้างวัดนั่นแหละ แต่เขาไม่สนใจ เขาไม่รับรู้

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อสัตว์ขนสัตว์ เล็งญาณน่ะ ไปนะ ดูสิ ดูอย่างองคุลิมาล องคุลิมาลเป็นสัญลักษณ์ที่ชัดเจนมาก มันเป็นการเฉียดฉิวที่ว่า ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้ไปเทศน์โปรดวันนั้นก็จะฆ่าแม่ของตน ถ้าฆ่าแม่ของตน อนันตริยกรรม มันก็จะไม่มีโอกาสจะได้บรรลุธรรมอีกเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเอาๆ แล้วเอาได้ด้วย

เวลาคนที่มีอํานาจวาสนาเขาได้สร้างบุญกุศลของเขามา เวลาพูดสิ่งใดไปแล้วมันสะเทือนใจไปทั้งนั้นน่ะ ดูสิ ขนาดว่าการฆ่าด้วยจิตใจที่อํามหิต อํามหิตคือมันก็ทําแล้วทําเล่าๆ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม

“สมณะหยุดก่อน สมณะหยุดก่อน”

“เราหยุดแล้ว เธอต่างหากไม่หยุด”

“หยุดอะไร”

“หยุดการจะฆ่าไง หยุดการทําลายล้าง ทําลายล้างชีวิตคนอื่น”

แล้วสิ่งที่ประเสริฐ ประเสริฐตรงไหน ประเสริฐ ประเสริฐที่ว่าให้หยุดการทําลายล้างอันนั้นน่ะ หยุดการที่จะแสวงหาจากภายนอก นี่วางดาบ ขอบวชๆ

เวลาเล็งญาณ เล็งญาณไปผู้ที่มีอํานาจวาสนา ถ้าเขามีอํานาจวาสนา พูดสิ่งใดทําสิ่งใดเขาเชื่อฟัง เขาเชื่อ เขาเปิดหัวใจของเขาไง

แต่คนที่มันมืดบอด อยู่ข้างวัดนั่นแหละ ไม่มีทาง เป็นไปไม่ได้ ถ้ามันเป็นไปได้ ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม ผู้ที่อยู่ในชนบทประเทศ ปฏิบัติเหมือนเรา ทําเหมือนเรา นั่นน่ะอยู่ใกล้เรา อยู่ใกล้เราคืออยู่ใกล้ธรรมวินัยไง อยู่ใกล้ศาสดาไง

ผู้ที่อยู่ข้างเรา จับชายจีวรเราไว้ ดูเทวทัตสิ เทวทัตเป็นทั้งญาติด้วย บวชมาแล้วมาอยู่ข้างกาย เวลาทําสิ่งใดเชื่อฟังไหม ไม่ใช่ไม่เชื่อฟังธรรมดานะ จะขอปกครองสงฆ์อีกต่างหาก

“เทวทัต แม้แต่สารีบุตร โมคคัลลานะ เรายังไม่ให้ปกครองสงฆ์ แล้วเราจะให้เธอได้อย่างไร”

แต่ก็คิดไปเองไง

อยู่ใกล้เรา จับชายจีวรเราไว้ แต่ไม่ทําตามเรา ถ้าทําตามเราๆ ถ้ามันเชื่อธรรมวินัย มันเชื่อศาสดา มันทําตามนั้น เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาแสดงธรรมๆ มันมีคุณค่าทั้งนั้นน่ะ ถ้าเราได้คิดได้พิจารณา โอ้โฮ! มันซาบซึ้งๆ ความซาบซึ้งนั่นน่ะคุณธรรม คุณธรรม หัวใจควรแก่การงาน ถ้าหัวใจควรแก่การงาน สิ่งใดที่มันมีคุณธรรมแล้ว นั่นน่ะอาวุธ

เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เราน้อยเนื้อตํ่าใจกันอยู่นี่ไง ว่าไม่มีคนสอนๆ มันจะไปสอนใครล่ะ หัวใจมันดื้อด้านจะไปสอนอะไรล่ะ

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม พระไตรปิฎก นั่นน่ะสอนแล้ว แต่หัวใจมันเปิดหรือไม่ ถ้าหัวใจมันเปิด มันเห็นคุณค่า

แต่ถ้าหัวใจมันปิดกั้นนะ มันบอก “ของเล็กน้อย ไม่มีค่า ถ้ามีค่าก็ต้องศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีค่าขึ้นมาก็ฉันจะประพฤติปฏิบัติ แล้วสิ่งนั้นไม่มีค่า”

นั่นหรือไม่มีค่า นั่นล่ะมีค่าทั้งนั้นน่ะ แล้วปฏิบัติ ปฏิบัติจากอะไร ปฏิบัติจากหัวใจของเอ็งนั่นแหละ ถ้าหัวใจของเอ็งมันมีค่า มันฟังธรรมๆ มันก็มีคุณค่า ถ้ามีคุณค่าขึ้นมา ถ้ามีสติมีปัญญามันก็มีคุณค่าที่นั่น ถ้ามันมีคุณค่าที่นั่น นี่ไง รสของธรรม รสของความรู้สึกไง รสของหัวใจไง หัวใจที่มันทุกข์มันยาก ที่มันเดือดร้อน ดูสิ คนทุกข์คนยาก เจียนตาย ทุกข์เจียนตายๆ

เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา อารมณ์ความรู้สึกที่ทุกข์ยากมันก็เป็นอนิจจัง ถ้ามีสติมีปัญญา มีสติมีปัญญาเท่าทันมันแล้วมันก็จะเปลี่ยนแปลงไป ความเปลี่ยนแปลงไป ความเปลี่ยนแปลงทั้งหลายเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา

เวลามันศึกษาธรรมะ ศึกษาธรรมะขึ้นมา ถ้ามันศึกษาแล้วมันมีความเข้าใจ มันก็ปล่อยวางทุกข์เจียนตายๆ อันนั้นมา ถ้าทุกข์เจียนตายๆ นั้นมันก็เป็นเรื่องโลกๆ ไง

เราเกิดมา เกิดมานี่ผลของวัฏฏะ เกิดมาเป็นสมมุติโลก จริงตามสมมุติ ชีวิตนี้มีจริงๆ แต่จริงตามสมมุติไง เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาก็เอาไว้บนหิ้ง พระพุทธศาสนาก็เอาไว้ให้ผู้ประพฤติปฏิบัติ ไอ้เราจะลุยแต่ความทุกข์ความยากในหัวใจของเรา ลุยตามกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ไอ้ตัณหาความทะยานอยากในหัวใจมันปลุกเร้าในใจของเรา เราก็เชื่อมัน เราก็จะไปตามนั้นไง

แต่ถ้ามันมีสติมีปัญญาขึ้นมา มันวาง สิ่งใดในโลกนี้มันมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา ต้องดับเป็นธรรมดา ความรู้สึก ธรรมชาติของมันเป็นอย่างนั้น แต่ไม่มีใครรู้เห็น สิ่งที่ว่ารู้เห็นๆ นี่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอามาท่องกันปากเปียกปากแฉะไง เห็นไหม มันจะอุปโลกน์เอา ธรรมะ มันจะอุปโลกน์เอาไง

กฐินผ้าป่าเขาจะอุปโลกน์ เขาจะทอดผ้าป่า ทอดกฐินของเขา เขายังต้องมีผ้า เขายังต้องมีปัจจัยของเขาเพื่อจะทอดกฐินของเขา ถ้าทอดกฐินของเขาแล้ว พระก็ต้องอุปโลกน์ อุปโลกน์ให้มันถูกต้องตามธรรมวินัย ถ้าถูกต้องตามธรรมวินัย อุปโลกน์กฐินผ้าป่า อุปโลกน์ได้ มันเป็นประเพณีวัฒนธรรม มันเป็นเรื่องระดับของทาน มันเป็นเรื่องของวัตถุไง

แต่ถ้าการประพฤติปฏิบัติอุปโลกน์เอา มันก็คิดเอา มันก็จินตนาการเอา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามามันยิ่งสร้างภาพให้เป็นอย่างนั้นๆ แล้วเป็นจริงหรือไม่

ถ้ามันเป็นจริง มันจะมีข้อเท็จจริงในหัวใจนั้น ถ้ามีข้อเท็จจริงในหัวใจนั้น การประพฤติปฏิบัติ การแสดงออก เห็นไหม เวลาในวงกรรมฐาน เวลาครูบาอาจารย์ของเราที่เป็นธรรมๆ ท่านมีลูกศิษย์ลูกหานะ ลูกศิษย์ลูกหาจะเคารพบูชามาก การเคารพบูชานั้นเคารพบูชามาจากไหน เคารพบูชามาจากหัวใจไง เคารพบูชามาจากความรู้สึกอันนั้นไง ถ้าความรู้สึกอันนั้นมันเป็นความจริงจากในหัวใจนั้น แต่หัวใจของเรามันก็มีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นเป็นพระอะไร ทุกคนก็ว่าเป็นพระอรหันต์ๆ เวลาท่านอุปัฏฐากอยู่น่ะ เวลาหลวงปู่มั่นท่านเจ็บไข้ได้ป่วย เวลาท่านถอนหายใจ หลวงตาท่านเล่าเอง เวลาหลวงปู่มั่นท่านถอนหายใจนะ “เฮ้อ!”

นี่มันยังคิดนะ พระอรหันต์มีวันเผลอหรือเปล่า พระอรหันต์มีวันเผลอหรือเปล่า

ไอ้เผลอไม่เผลอมันหยาบเกินไป มันอยู่ข้างนอก ธรรมธาตุๆ มันเหนือโลกไปแล้วมันจะมีสิ่งใด ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ เป็นภาระ เป็นภาระที่จะต้องเข็นกันไปจนถึงกาลอวสานของชีวิต

แต่ธรรมธาตุ ธรรมธาตุนั้นมันพ้นจากกิเลสไปแล้ว แต่ถ้าคนมันยังไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์ มันรู้ไม่ได้หรอก นี่ไง ธรรมเหนือโลกๆ มันเหนือโลกธาตุ เหนือวัฏฏะ ถ้าเหนือวัฏฏะมันเหนืออย่างไรล่ะ ก็มันเหนือกิเลสในใจดวงนั้นไง เหนือพญามารที่มันครอบงําใจดวงนั้น

แต่ใจของเรามันอยู่ใต้พญามาร พญามาร ครอบครัวของมารมันบีบบี้สีไฟไง แต่เราก็สร้างภาพ จะอุปโลกน์ธรรมๆ กิเลสร้ายนัก

ที่เราประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี้ เราต้องการเข้าไปหาหัวใจของเรา ถ้าเราเข้าไปหาหัวใจของเราแล้ว ถ้าได้ใจของเราแล้วมีความสุข มีความสงบ มีความระงับแล้ว เราจะยกขึ้นสู่วิปัสสนา

การยกขึ้นสู่วิปัสสนาคือการแยกแยะ การทําลายกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน ถ้าการทําลายกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน มันจะยกใจของตนขึ้นสู่ เห็นไหม วุฒิภาวะของจิตๆ ไง

ถ้าเป็นโสดาบันฆ่ากิเลสไป ๒๕ เปอร์เซ็นต์ กิเลสอีก ๗๕ เปอร์เซ็นต์ ถ้าเป็นสกิทาคามีฆ่ากิเลสไป ๕๐ เปอร์เซ็นต์ กิเลสอีก ๕๐ เปอร์เซ็นต์ ถ้าเป็นพระอนาคามีฆ่ากิเลสไป ๗๕ เปอร์เซ็นต์ ยังเหลืออีก ๒๕ เปอร์เซ็นต์ เวลาเป็นพระอรหันต์ กิเลสหมดสิ้นไปจากใจ นี่มันเป็นชั้นๆ ขึ้นไป ถ้ามันเป็นชั้นๆ ขึ้นไป มันมีมรรคมีผล มีการกระทํา

คนที่มีมรรคมีผลนะ คนที่เป็นเศรษฐีเขาทําหน้าที่การงานของเขามา เขามีเงินมีทอง เขาไม่สงสัยในความเป็นเศรษฐีของเขาเลย

แต่ไอ้ของเราอ่านจากประวัติศาสตร์ของเศรษฐีแล้วว่า ฉันก็ทําได้ ฉันก็มี ฉันก็เป็นไปหมด...จินตนาการทั้งนั้นน่ะ แล้วชีวิตมันมีแต่ทุกข์ยาก มันไม่มีอะไรเป็นจริงในใจของเขาเลย

ถ้าจะเป็นจริงในใจของเขา ถ้าเขาจะทํา เขาจะไม่อุปโลกน์ธรรม เขาจะทํา เขาจะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงในใจของเขา ถ้าเขาจะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงในใจของเขา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน

ถ้ายังหาสถานที่ทํางานของตนไม่เจอ มันจะไม่มีงานสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมาจากใจดวงนั้นเลย สิ่งที่ทําๆ กันอยู่นี่ เห็นไหม ในพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ แต่ในพระพุทธศาสนามีบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา

อุบาสก อุบาสิกา ผู้ที่เกิดใหม่ ผู้ที่เริ่มมาให้เป็นพุทธมามกะ ให้ถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันจะมีผู้มาใหม่อยู่ตลอดเวลา ถ้ามีผู้มาใหม่อยู่ตลอดเวลา การฝึกฝนมันก็ต้องฝึกฝนจากอํานาจวาสนา

ถ้ามันมีจริงหรือไม่ ถ้าไม่มีความจริงในหัวใจของตน เขาก็พยายามอบรมสั่งสอนๆ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ปฏิบัติบูชาเราเถิด ปฏิบัติบูชาเราเถิด”

เวลาในพระพุทธศาสนาก็ต้องมีแก่นของพระพุทธศาสนา ถ้าแก่นของพระพุทธศาสนาก็การปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่การปฏิบัติบูชา

ชาวพุทธๆ เขาก็แสวงหาบุญกุศลของเขาด้วยทานของเขา ด้วยการแสวงหาคุณงามความดีของเขา ผู้ที่จะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาปฏิบัติที่ไหน ปฏิบัติขึ้นมาก็ต้องปฏิบัติในหัวใจของตน นั่งสมาธิภาวนาก็เพื่อค้นคว้าหาใจของตน ถ้าค้นหาใจของตน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านถึงบอกว่า ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน

ทําความสงบของใจเข้ามา เพราะสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน เราจะมีสถานที่ทํางานของเรา เราจะมีสถานที่ค้นคว้าธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยหัวใจของเรานะ

เวลามันค้น ปฏิบัติธรรมะบูชาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ค้นคว้าในใจของตนเพื่อให้มีคุณธรรมในใจของตน โอ๋ย! มันมหัศจรรย์ๆ มันเป็นความมหัศจรรย์ของมนุษย์ มนุษย์ที่มีหัวใจ หัวใจนี้สําคัญมาก

ในทางธรรมะกับทางวิทยาศาสตร์มันจะมีการล้อกันไปตลอด ถ้าเป็นวิทยาศาสตร์ เป็นวิทยาศาสตร์ก็ต้องพิสูจน์ตรวจสอบๆ ไอ้เราเป็นนักปฏิบัติใช่ไหม เราเป็นปัญญาชน เราก็ต้องพิสูจน์ตรวจสอบๆ แต่มันเป็นพุทธศาสน์ เวลามันเป็นจริงขึ้นมามันละเอียดลึกซึ้งกว่าวิทยาศาสตร์

วิทยาศาสตร์มันเป็นโลก วิทยาศาสตร์มันเป็นการยืนยันในโลกนี้ แล้วศึกษาแล้วก็จะยืนยันกันทางวิทยาศาสตร์ๆ แต่เวลาเป็นพุทธศาสน์ เวลาทําสมาธิเข้ามา มีพระฝรั่งมาบวชมากมายมหาศาล เวลาเขาทําสมาธิแล้วเขาก็ไม่เชื่อของเขา

มันจะเขียนอย่างไร มันจะทําอย่างไร สมาธิก็เขียนว่าสมาธิ แต่สมาธินะ เวลามันสงบระงับเข้ามา ถ้าปัญญาอบรมสมาธิมันก็สงบเข้ามา สงบเข้ามาโดยจิตสงบเข้ามา มีสติสัมปชัญญะพร้อม

ถ้ามันเป็นพุทโธๆ เป็นอานาปานสติ เวลาจิตมันสงบ มันรวมลง มันแตกต่าง มันแตกต่างเพราะมันมีสติ มันมีผลของผู้รู้ ผู้รู้มันละเอียดเข้ามาเป็นชั้นๆ เข้ามา เป็นชั้นๆ เข้ามา เห็นไหม แล้วมันละเอียดแล้วมันรู้เห็นสิ่งใดนะ อันนั้นมันก็เป็นจริตนิสัย คําว่า “จริตนิสัย” คือว่ามันไม่เหมือนกัน

จิตจะให้เหมือนกันทุกๆ ดวง เป็นไปไม่ได้ อํานาจวาสนาของคนไม่เหมือนกัน สิ่งที่ไม่เหมือนกัน แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติแล้วท่านจะรู้ถึงว่า สมาธิก็คือสมาธิ แต่สมาธิที่มันออกรู้ออกเห็นต่างๆ นั้น สมาธินั้นมันเป็นการส่งออก ถ้ามันส่งออกเพราะอะไร ส่งออกเพราะถ้าจิตมันไม่สงบมันก็เห็นสิ่งนั้นไม่ได้ เพราะอะไร เพราะมันรู้ด้วยใจไง

ตา หู จมูก ลิ้น กาย โดยธรรมชาติของมนุษย์ เห็นไหม ตา ใหญ่ในเรื่องของการเห็น หู ใหญ่ในเรื่องการได้ยิน ผิวหนัง ใหญ่ในการสัมผัส นี่ไง ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ มันมีความยิ่งใหญ่ในแต่ละหน้าที่ๆ

แต่เวลาเรานั่งสมาธิภาวนา เราหลับตา หลับตาลงแล้วหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เอาความรู้สึกของใจเท่านั้น ถ้าเอาความรู้สึกของใจเท่านั้น มันกําหนดอานาปานสติ กําหนดลมหายใจเข้าออก หรือมีคําบริกรรมพุทโธๆ ใจมันจะเป็นใหญ่ในตัวของมัน

แต่มันยังใหญ่ในตัวของมันไม่ได้เพราะอะไร เพราะมันมีกิเลสครอบงํามันอยู่ กิเลสมันครอบงํามันคืออะไร รูป รส กลิ่น เสียง

รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มารมันอยู่ที่ไหน มารมันก็อาศัยหัวใจนี้ อาศัยภวาสวะ อาศัยใจเป็นที่อยู่อาศัย เวลาที่อยู่อาศัย เห็นไหม ใจเป็นใหญ่ๆ ถ้ามันเป็นเบี้ยล่างของมารมันก็อาศัยรูป รส กลิ่น เสียงออกไปหาเหยื่อ

เรามีคําบริกรรมพุทโธๆ ให้จิตมันเป็นอิสระเข้ามา ถ้าจิตมันเป็นอิสระเข้ามา นี่สัมมาสมาธิๆ ถ้าสัมมาสมาธิ เราไม่ได้อุปโลกน์เอา

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ธรรมและวินัย ธรรมและวินัยเป็นศาสดา ชี้ ชี้ทางให้เราๆ ไอ้เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จะเอาความจริงขึ้นมา

เวลาคน คนที่มีการศึกษานะ เขาจะออกสํารวจ เวลาเขาเข้าป่าเข้าเขาไป เขาหลงป่า เวลาคนหลงป่าๆ มันหลงป่ามันจะดํารงชีพอย่างไร คนหลงป่าถ้าไม่มีทางออกนะ มันก็ตายอยู่ในป่านั้นนะ

แต่ถ้าคนที่เขามีปัญญาของเขา ถ้าเขาหลงป่าๆ ถ้าเจอลําธาร ให้เดินตามลําธารนั้นไป นี่ไง เพราะนํ้าจะไหลออกจากป่าได้ ถ้ามันเดินไป เดินตามทางสายนั้นไป ถ้ามันไปแล้วถ้ามันไปตกเหวล่ะ นี่เวลาคนหลงป่าๆ มันจะหาทางออกอย่างไร

แต่ของเรา เวลาเราหลงอยู่ในกิเลสตัณหาความทะยานอยากของเรา ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติอยู่ในอํานาจของมารๆ รูป รส กลิ่น เสียง เป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร แล้วเราจะประพฤติปฏิบัติก็ปฏิบัติไปโดยมาร แล้วว่าธรรมะๆ ก็มีการศึกษามีความรู้ ก็จะอุปโลกน์เอาไง

ถ้าอุปโลกน์ธรรมมันก็เป็นการสร้างภาพ การสร้างภาพ การจินตนาการ การต้องการให้ได้ดั่งใจของตน...ไม่ได้หรอก ไม่ได้ ประพฤติปฏิบัติไปก็ประพฤติปฏิบัติไปด้วยวาสนาของตน วาสนาแค่นั้นได้ปฏิบัติ

พอได้ปฏิบัติแล้ว รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง รสของธรรม มันไม่ได้รสของธรรม ถ้ามันไม่ได้รสของธรรม มันก็อยู่ที่สติปัญญาของตน สติปัญญาของตน เห็นไหม สีข้างก็ถูไปเรื่อยล่ะ กิเลสมันทําอย่างนั้นน่ะ กิเลสมันเคยครอบงําหัวใจของใครแล้วมันไม่ปล่อยไปง่ายๆ หรอก

แต่ถ้าคนที่มีวาสนา มันจะมีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน เราจะปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าๆ ถ้าปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ถ้ามันสงบระงับเข้ามา นี่ผลของความสงบ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี

สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตสงบคือจิตสงบนะ ถ้าจิตสงบ ถ้าครูบาอาจารย์ที่ไม่มีอํานาจวาสนา จิตสงบก็คือสงบไง พอจิตสงบแล้วมันก็สิ้นสุดการปฏิบัติไง พอจิตสงบแล้ว นั่นก็มรรคก็ผลไง...มรรคผลมันเป็นอย่างนั้นหรือ เป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้หรอก

มรรคผลมันต้องรู้ตัวมันเองโดยสัจจะโดยความจริง ถ้าจิตสงบก็คือสงบ ถ้าจิตสงบนะ คนที่อ่อนแอ พอจิตสงบ “อ๋อ! นิพพานเป็นเช่นนี้เอง สงบเย็น ใสสะอาด สว่าง สงบ นิพพานเป็นเช่นนั้นเอง”...ไร้สาระ นี่ไง มันอุปโลกน์เอาไง มันไม่มีที่มาที่ไป มันไม่มีเหตุมีผล

ดูสิ เวลาคนทุกข์คนยากก็ทุกข์เจียนตายๆ คนทุกข์เจียนตายเพราะมันมืดบอด คนที่มีสติปัญญาเขาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใคร่ครวญขึ้นมาแล้ว ชีวิตของคน เห็นไหม มันผลของวัฏฏะ เกิดตามเวรตามกรรม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เชื่อเรื่องกรรม กรรมคือการกระทํา ถ้าเราไม่เคยทําสิ่งใดเลย เราจะไม่ได้พบสิ่งนั้น ถ้าทําสิ่งใดมามากน้อยแค่ไหน คนเราทําทั้งดีและชั่วมา ถ้าเราเกิดมาเรามีความทุกข์ความยากของเรา ความทุกข์ความยากมันก็เป็นเพราะจิตใจมันอ่อนแอ ถ้าจิตใจมันเข้มแข็งขึ้นมามันจะมีสิ่งใดทุกข์ยากนัก

เศรษฐีมหาเศรษฐีเขาทํางาน ๑๘ ชั่วโมง ทํางาน ๒๔ ชั่วโมง เขาทํางานทั้งวันทั้งคืน ทําไมเขาไม่ทุกข์ไม่ยากล่ะ สิ่งที่เราเห็นว่าเขาประสบความสําเร็จมา เขามีที่มาที่ไปอย่างไร เพราะเขามีสติปัญญาของเขา เขาหวังผลของเขา เขาทําด้วยความจริงจังของเขา ไอ้เราทําไปมีแต่ความท้อแท้ มีแต่ความทุกข์ความยากขึ้นมา

ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้ามันมีสติปัญญาขึ้นมามันเท่าทันของมัน เห็นไหม ทุกข์เจียนตาย ทุกข์เจียนตายมันยังวางได้เลย ถ้ามันวางได้ มันวางได้ด้วยสติปัญญาภายนอก มันวางได้ด้วยอารมณ์ความรู้สึก มันวางได้เพราะการยึดมั่นถือมั่นโดยอารมณ์ความรู้สึก ทิฏฐิมานะไง

แต่ถ้าจะประพฤติปฏิบัติตามธรรม ถ้าจิตมันสงบ สงบเข้ามา สงบอย่างไร ถ้ามันค้นหาจิต จิตที่มันสงบขึ้นมาแล้ว ที่ว่า จิตสงบมันสว่าง มันสะอาด มันสงบ สว่าง

สว่างก็พระอาทิตย์ไง ถ้ามันสงบ สงบก็ความสงบนิ่งเงียบไง แล้วมันมีอะไรต่อไปล่ะ แล้วนิพพานเป็นอย่างนั้นหรือ นี่ไง ถ้ามันอุปโลกน์เอามันไม่มีเหตุมีผล

แต่ถ้าเป็นจริงๆ ขึ้นมา เรามีสติปัญญามากน้อยแค่ไหน ถ้ามีสติปัญญามากน้อยแค่ไหนนะ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบระงับแล้ว สงบคือความสุข ความสุขแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาๆ

ฝึกหัดใช้ปัญญา เห็นไหม น้อมไป ถ้าใครที่ไม่มีวาสนาน้อมไปให้เห็นกาย น้อมไปเรื่อย พอจิตมันสงบระงับแล้ว มีความสุขแล้ว คนเราเกิดมาทําไม คนเรามีสิ่งใดเป็นเนื้อหาสาระ คนเราเกิดมาก็มีกายกับใจๆ ถ้าไม่เห็นสิ่งใดก็ให้เห็นร่างกายนี้

ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้ว ค้นคว้า มันขัดข้องในหัวใจ ถ้ามันขัดข้องในหัวใจ เวทนากาย เวทนาจิต

ถ้าเวทนาของกาย เวลาสงบแล้ว เวลาคลายตัวมันก็มีความเจ็บปวดเหมือนกัน ถ้าความเจ็บปวดมันจับต้องของมันได้ เห็นไหม นี่ถ้ามันจับต้องของมันได้ เวทนาก็สักแต่ว่าเวทนา ถ้ามันจับต้องไม่ได้ เวทนาเป็นเรา มันก็ทับถมหัวใจของเรา มันก็เหยียบยํ่าหัวใจของเรา

ถ้าจิตใจของเรา ถ้ามันสงบแล้ว ถ้ามันจับเวทนาได้ ถ้ามันพิจารณาจิตก็ได้ พิจารณาธรรมก็ได้ การพิจารณาถ้ามันทําของมันได้ ถ้าทําของมันได้ นี่ฝึกหัดใจ ฝึกหัดให้หัวใจมันฝึกหัดทํางาน ถ้าฝึกหัดทํางาน นี่ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ แต่ส่วนใหญ่ไม่เป็นอย่างนั้น

ส่วนใหญ่ “ถ้าจิตสงบแล้วเดี๋ยวปัญญามันจะเกิดเอง”

ปัญญามันเกิดอยู่แล้ว ความคิดของคนไม่ใช่คนตาย คนเป็นมันคิดอยู่แล้ว แต่มันคิดอย่างนี้มันคิดแบบกิเลส มันคิดแบบกระแสโลกไง โลกียปัญญาๆ

ความคิดเกิดจากจิตๆ คนไม่ตายมันคิดเป็นอยู่แล้ว แต่ความคิดอย่างนี้ความคิดที่กิเลสมันหลอกใช้ กิเลสมันหลอกใช้นะ แล้วจินตนาการ จินตมยปัญญา จินตนาการธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โอ๋ย! มันยิ่งเฟื่องฟูในหัวใจเลย ความคิด โอ้โฮ! ร้อยแปด...สมุทัย นี่สมุทัยไง

ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์มันคืออะไรล่ะ ก็คือความเพ้อเจ้อนี่ไง นี่ไง ความเพ้อเจ้อ ตัณหา วิภวตัณหาไง อยากได้ อยากผลัก ไม่ได้ก็พยายามผลักไสมันไป เวลามันผลักไสไปโดยที่ไม่มีสิ่งใดเป็นปัญญา เป็นการใคร่ครวญ เป็นการไตร่ตรองเลยหรือ เราไม่รู้เหตุรู้ผล ไม่รู้ถูกรู้ผิดอะไรเลยหรือ

คนเรา ดูสิ คนมีปัญญาเขารู้ผิดชอบชั่วดีนะ คนเราถ้ามีปัญญาแล้วไม่รู้จักผิดชอบชั่วดี นี่ไง คนเรียนสูงๆ มีอํานาจวาสนาแล้วทําลายชาติเยอะแยะไป

ที่ว่ามีการศึกษาๆ มีการศึกษามาแล้วทําไมไม่เอามาใช้กับชีวิตประจําวันของตน ถ้ามีการศึกษามา การศึกษานั้นทําไมไม่เพื่อประโยชน์กับครอบครัวของตน ทําไมไม่ทําให้ชีวิตของตนดีขึ้น ทําไมเอาการศึกษานั้นมาแสวงหาแต่บาปแต่กรรม ทําไมเอาการศึกษานั้นน่ะ ถ้ามันรู้จักผิดชอบชั่วดี การไม่รู้จักผิดชอบชั่วดีนั่นน่ะคือกิเลส นั่นน่ะคือตัณหาความทะยานอยาก

คนที่เขามีคุณธรรมขึ้นมา เขามีการศึกษา ศึกษาขึ้นมา เขาเป็นรัฐบุรุษด้วย เขาช่วยเหลือเจือจานโลกด้วย นั่นการศึกษานะ

แต่ถ้ามันเป็นปัญญา ปัญญาภาวนามยปัญญาไม่เป็นอย่างนั้น ภาวนามยปัญญามันรื้อค้นเข้ามาจากภายใน นี่ไง ธรรมะไม่ใช่อุปโลกน์เอา

ถ้าอุปโลกน์เอามันเป็นพิธีกรรม มันเป็นพิธีการปฏิบัติ กฐินผ้าป่าเขายังต้องมีเหตุมีปัจจัย นี่มันเป็นวินัย เป็นวินัยกรรมตามการกระทํานั้น แล้วดูสิ เวลาสมัยพุทธกาล เวลาพระไปฉันอาหารจากนางที่เป็นนางกลางเมือง สวยมาก เขาได้โสดาบันด้วยนะ เวลาถึงเวลาแล้วไปเห็นเข้า โอ้โฮ! ช็อกเลย ฉันข้าวไม่ได้เลย แล้ววันนั้นกลับมาเขาก็ตาย

พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกอย่าเพิ่งเผานะ ให้เก็บไว้อย่างนั้น ๗ วันก่อน เวลาบอกว่าท่านจะไปชักผ้าบังสุกุล เอาพระที่ชอบนั้นไปด้วย ท่านถึงประกาศเลย นางที่ตายแล้วเป็นนางกลางเมืองนั้น คืนหนึ่ง ๑,๐๐๐ กหาปณะ พอตายไปแล้ว พระพุทธเจ้าประกาศเลย อ้าว! คืนหนึ่ง ๑,๐๐๐ กหาปณะ ตอนนี้ลดเหลือ ๕๐๐ มีใครเอาไหม ไม่มีเลย อ้าว! ลดเหลือ ๑๐ กหาปณะก็ไม่มี ๑ กหาปณะก็ไม่มีใครเอา

ให้พระนั้นไปชักผ้าบังสุกุล เพราะว่าเขารักมาก เห็นแล้วช็อกเลย สุดท้ายแล้วให้ไปชักผ้าบังสุกุล ไปพิจารณานะ ไอ้ที่รักแสนรัก รักแสนรักนั่นน่ะ โอ้โฮ! มันเน่าเฟะ ๗-๘ วันไปแล้ว ไปชักผ้าบังสุกุลนั่นแหละ พิจารณาน่ะ จากที่รักแสนรักกลายเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาได้ นั่นน่ะประเพณีชักผ้า ชักผ้าบังสุกุลน่ะ

การไปชักผ้าบังสุกุลเขาก็ยังมีเคล็ดของเขา ไอ้ชักผ้าบังสุกุลไม่ใช่ไปชักผ้าบังสุกุลมาเพื่อเป็นลาภสักการะ เพื่อรับซองขาวหรอก การชักผ้าบังสุกุลเขาให้ไปพิจารณาซากศพ พิจารณาอสุภะ พิจารณาถึงร่างกายของคน นี่อุปโลกน์เอาหรือ

ไอ้ชักผ้าๆ ชักผ้าบังสุกุล สมัยพุทธกาลผ้ามันหายาก เขาก็ไปชักผ้า การชักผ้า หนึ่ง เอาผ้านั้นมาซัก เอาผ้านั้นมาย้อม เอาผ้ามาตัดจีวร เอาผ้านั้นมาตัดบริขารเอาไว้ใช้สอย ให้พระได้เอาไว้ใช้สอย

แล้วถ้ามีสติปัญญาขึ้นมา ชักผ้าบังสุกุล ดูสิ พันศพไว้ นํ้าเหลืองนํ้าหนองทั้งนั้นน่ะ เอาไม้คํ้าไว้รัดเข้ามา เอามาแล้วต้องเอามาซักก่อน แล้วตากให้แห้ง เสร็จแล้วพอครบจนตัดจีวรได้ ตัดสบงได้

ชักผ้าบังสุกุล เขาก็ให้พิจารณา ให้พิจารณาซากศพ ให้พิจารณาอสุภะนั้น ไอ้การกระทําเพื่ออะไร ถ้าไม่มีสติปัญญาการพิจารณา ไม่มีสติปัญญาการค้นคว้า สิ่งที่มันฝังหัวใจอยู่นี่ มันจะเท่าทันมันได้อย่างไร

นี่ไง เวลาพระไปฉันบ้านเขานั่นน่ะ ไปเห็นเขา รักเลย รักแล้วกินข้าวไม่ได้ สุดท้ายเขาตาย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพาไปชักผ้าบังสุกุล นี่เหตุที่ให้มีการชักผ้าบังสุกุลๆ ฉะนั้น สิ่งที่ทําๆ มันไม่ใช่อุปโลกน์เอา ไม่ใช่พิธีกรรมเท่านั้น ในพิธีกรรมนั้นเขาแฝงไว้ด้วยสติด้วยปัญญา ด้วยการค้นคว้า

ไอ้นี่ทําให้มันครบพิธี พิธีการครบพิธี ปฏิบัติเป็นพิธีๆ แล้วเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ในวงกรรมฐานมีมาก เวลาภาวนาโหมกันเต็มที่เลย แต่สุดท้ายแล้วก็ไฟไหม้ฟาง จบ

ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี อย่างน้อยพระอนาคามี

สมควรแก่ธรรมคือความเหมาะสม ความเหมาะสม มัชฌิมาปฏิปทา ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ ความเหมาะสมคือความชอบธรรม ความชอบธรรมคือสัมมาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิในการประพฤติปฏิบัติ สัมมาทิฏฐิในการกระทํา ถ้าสัมมาทิฏฐิในการประพฤติปฏิบัติ ในการกระทํา มันค้นเข้ามาที่ใจ เข้าถึงใจหรือไม่ ถ้ากิเลสมันใส่เสื้อเกราะไว้ เข้าไม่ถึง กิเลสมันใส่เสื้อเกราะไว้ มันอยู่รอบๆ นั่นน่ะ

แล้วมีฝ่ายปฏิบัตินี้มาก “ทําสมาธิ เดี๋ยวปัญญาจะเกิดเอง ปัญญาจะเกิดเอง ปัญญาจะมาเอง ยิ่งสมาธิดีงาม ปัญญายิ่งงอกงาม”...เป็นไปไม่ได้ ไม่มี

สมาธิเป็นสมาธิ แต่ถ้าไม่มีสมาธิ ไม่มีวิปัสสนา ถ้าไม่มีสมาธิมันเป็นโลกียปัญญาทั้งหมด ถ้าขาดสมาธิ เพราะอะไร เพราะมรรค ๘ ไง ชอบธรรมไง ถ้าไม่มีสมาธิไม่ชอบธรรม ไม่ชอบธรรมเพราะอะไร ไม่ชอบธรรมเพราะสมุทัย ตัณหา วิภวตัณหา

ตัณหาคือความอยากได้ อยากเป็น อยากดี วิภวตัณหาไง อ๋อ! ไอ้นี่กิเลส ไอ้นี่กิเลส ผลักๆๆ...ไม่มีทาง เป็นไปไม่ได้ เพราะไม่ใช่ความเพียรชอบ

ความเพียรชอบ งานชอบ ระลึกชอบ ความชอบธรรม มรรคผลมันจะเกิดจากความชอบธรรม มันไม่ใช่เกิดจากการอุปโลกน์เอา

นี่จะอุปโลกน์ธรรม รู้หมด เข้าใจหมด ๙ ประโยค ๙ ประโยคเยอะมาก รู้หมด เข้าใจหมด แต่เขาทําสมาธิไม่เป็น เขาค้นคว้าหาหัวใจของเขาไม่ได้ แล้วในการศึกษา ศึกษามาเกิดมานะ เกิดทิฏฐิมานะในใจของตน “โอ้! แค่สมถะ หินทับหญ้า หินทับหญ้า ยกหินขึ้น หญ้ามันก็ขึ้น โอ้! ต้องปัญญาๆ ปัญญาอย่างเรานี่” นี่ไง อุปโลกน์ธรรมน่ะ มันจะอุปโลกน์เอา คิดเอา จินตนาการเอา คาดหมายเอา

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติด้วยการคาดการหมาย ด้วยการจินตนาการ มันก็ได้ผลการจินตนาการ การจินตนาการนั้นถ้ามีสติมีปัญญาขึ้นมา มันจินตนาการแล้วมันก็มีความสุข ความสงบระงับชั่วครั้งชั่วคราว

คําว่า “ชั่วครั้งชั่วคราว” เวลาทําสมถะๆ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ จะเป็นสมถะ หินทับหญ้าๆ ไอ้ที่ใช้จินตนาการ ใช้อุปโลกน์เอาอย่างนั้นน่ะ มันก็ยิ่งกว่าหินทับหญ้า เพราะกิเลสมันบังเงา มันบังเงานะ “เป็นมรรคเป็นผลไง”

นี่ไง คําพูดมันฟ้องถึงความรู้จริงหรือรู้เท็จ “ถ้าจิตสงบแล้วปัญญาจะเกิดเอง” มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้เพราะอะไร มันเป็นไปไม่ได้เพราะเวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ เวลาถ้าสมาธิมันไม่มีกําลัง มันคิดอย่างไร พิจารณาอย่างไร มันเป็นโลก มันเป็นเรื่องโลกๆ มันเป็นความคิดจากสมอง ความคิดจากความจํา ความคิดจากกิเลสมันป้อนให้

กิเลสมันป้อนให้เลยนะ มันถางทางโล่งไว้ให้เลย ไปไหน หลงป่า เดินไปตามลําธารแล้วจะไปตกเหวตายไง มันทําไว้ให้โล่งแจ้งเลย ลงไปถึงเหวแล้วตะไคร่นํ้าไหลพรืด! ลื่นปื๊ด! ไปเลย หายเลย ตกไปหัวฟาดก้อนหินตายอยู่นั่น นี่ไง เวลากิเลสมันบังเงา กิเลสมันสร้างภาพ ถ้าอุปโลกน์เอาเพราะว่าวุฒิภาวะมันอ่อนแอ

แต่ถ้ามันเป็นจริงนะ ครูบาอาจารย์เราเป็นจริง หลงป่า เราหลงใหลไปในชีวิต หลงใหลไปในความไม่เข้าใจ อวิชชามันทําให้เราผิดพลาดไปทั้งนั้นน่ะ ความผิดพลาดอันนั้นมันเป็นเรื่องธรรมดาของคนที่จะประพฤติปฏิบัติ

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเวลาท่านประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ ประวัติหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านออกป่าออกประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ มันไม่มีครูบาอาจารย์คอยบอก มันไม่มีใครรู้จริงจะบอกได้อย่างไร มันล้มลุกคลุกคลานมาทั้งนั้นน่ะ

คนที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ล้มลุกคลุกคลานเพราะอะไร เพราะมันเข้าสู่ใจได้ยาก ถ้ามันเข้าสู่ใจได้ยาก อย่างนี้มันมีแต่ความฟุ้งซ่าน พอความฟุ้งซ่านขึ้นมา สติปัญญามันเท่าทันแล้วความฟุ้งซ่านมันสงบตัวลงเท่านั้นน่ะ สมาธิยังเข้าไม่ได้เลย

พอความฟุ้งซ่าน ความบีบคั้นในใจมันเบาบางลงเท่านั้นน่ะ “โอ้โฮ! สุดยอด เมื่อก่อนเป็นคนขี้โกรธ เดี๋ยวนี้ไม่โกรธแล้ว เมื่อก่อนเป็นคนหลงใหล เดี๋ยวนี้ไม่หลงแล้ว” นี่เพราะความฟุ้งซ่านมันสงบตัวลงเท่านั้นเอง

แต่ถ้าทําต่อเนื่องไปๆ เพราะมันไม่มีกําลัง ถ้ามันจะมีกําลังของมันนะ จิตมันสงบแล้ว สงบแล้วเดี๋ยวก็คลายออก แล้วเราก็ทําความสงบของเราบ่อยครั้งเข้าจนชํานาญในวสี ถ้าสงบแล้ว เวลาประพฤติปฏิบัติไปโดยธรรมชาติ ความจําเจ ความคุ้นเคย ความเคยชินต่างๆ มันทําให้การประพฤติปฏิบัติมันไม่ก้าวหน้า ไม่ก้าวหน้า

เวลาเราสงบแล้ว มันมีกําลังแล้ว เราฝึกหัดใช้ปัญญาได้ ปัญญานี่ฝึกหัดใช้ แต่การใช้ปัญญาอย่างนี้มันเป็นปัญญาการฝึกหัด เวลาถ้าปัญญาการฝึกหัดอย่างนี้ หลวงตาพระมหาบัวท่านบอกว่า “วิปัสสนาอ่อนๆ”

ท่านพูดนะ คนที่ปฏิบัติมามันจะผ่านการประพฤติปฏิบัติเป็นวรรคเป็นตอนขึ้นมา ท่านบอกว่า “เวลาจิตมันสงบแล้วฝึกหัด มันเป็นวิปัสสนาอ่อนๆ”

การวิปัสสนาอ่อนๆ ก็ไร้เดียงสาไง ทารกไง ดูทารกสิ ถ้าไม่เลี้ยงมัน มันตายหมดล่ะ สัตว์บางชนิดนะ พ่อแม่ไม่เลี้ยงมันยังอยู่ได้ ทารก พ่อแม่ไม่เลี้ยง ตายหมด มันหากินไม่เป็นหรอก

นี่ก็เหมือนกัน จิตมันฝึกหัดขึ้นมา พอมันยืนตัวขึ้นมาได้ เห็นไหม “วิปัสสนาอ่อนๆ” นี้คําพูดของหลวงตาพระมหาบัว

“วิปัสสนาอ่อนๆ” นี่ไง เราฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญาก็วิปัสสนาอ่อนๆ ก็ฝึกหัดใช้ไป ถ้ามันวิปัสสนาอ่อนๆ แล้วพอมันฟุ้งซ่านมันก็ไม่อ่อนแล้วแหละ มันก็ฟุ้งซ่านไปก็กลับมาพุทโธใหม่ กลับมาพุทโธๆ ให้มันสงบระงับเข้ามา จนจิตมันตั้งมั่น จิตมันมีกําลังขึ้นมา ถ้าจิตมีกําลังขึ้นมานะ วิปัสสนาอ่อนๆ ฝึกหัดไป จากวิปัสสนาอ่อนๆ มันก็มีความกล้าแข็งขึ้นมา การกล้าแข็งขึ้นมา

แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาแล้วนะ เวลาท่านทําความสงบของใจเข้ามา พอใจสงบแล้วก็มีความสุข ถ้าความสุขแล้วมันยกขึ้นไม่ได้ มันหันรีหันขวางนะ มันก็เสื่อมไป เสื่อมไปก็ทําความสงบของเราเข้ามาใหม่ ทําความสงบเข้ามา ทําได้มากได้น้อยแค่ไหน

ในวงกรรมฐานเรา เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัตินะ มีพระมากที่ว่าทําความสงบแล้วมันไปรู้ไปเห็น มันโดนกิเลสบังเงา กิเลสมันถางทางไว้ให้ เชื่อมันไป หลงมันไป พอสุดท้ายแล้วนะ เสื่อมหมด เวลาในวงกรรมฐานเขาเรียกว่ากรรมฐานม้วนเสื่อ

เวลาพอจิตมันทําความสงบของใจได้บ้าง มันไปรู้ไปเห็นอะไรแล้วอาจหาญ ทําเก่งกล้าโดยไม่รักษาดูแลนะ เวลามันไปแล้วนะ มันไถลลื่นตกเหวตายเลย ความเพียรตาย การประพฤติปฏิบัติตาย ตายจากความเพียร ตายจากสติ ตายจากปัญญา จนตกเข้าไปอยู่ในหลุมมูตรหลุมคูถของกิเลส ก็เลยฟื้นขึ้นมาไม่ได้ เด้นๆ ด้านๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ ไปไหนก็ไม่รอด ไปก็ไม่ได้ ถอยก็ไม่ได้ อยู่อย่างนั้นน่ะ นี่พูดถึงว่าเวลากิเลสมันครอบงํา ในวงกรรมฐานเขาเห็นกันมากมาย

แต่ถ้ามันเป็นความจริงๆ นะ มันจะฟื้นขึ้นมาได้ จิตเสื่อมแล้วเขาพยายามทําความสงบของใจเข้ามาให้ได้ ต้องทําความสงบของใจของเรา ถ้าจิตมันสงบแล้วมันฟื้นฟู ฟื้นฟูศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าจิตมันสงบแล้วมันจะรักษาศีลของมัน มันจะหวงแหนศีลของมัน เพราะศีลมันจะเป็นพื้นฐาน คําว่า “พื้นฐาน” ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันมีศีลขึ้นมาแล้วมันจะเป็นสัมมาสมาธิ

ถ้ามันทุศีลๆ เวลามันสงบแล้วมันจะแหกคอก แหกคอกออกไปตามกําลังของกิเลสที่มันจะพาแหกคอกไป ถ้าพาแหกคอกไป “โอ๋ย! เห็นจิตออกไปรู้เห็นวาระจิต ออกไปเห็นเทวดา”...นี่มันจะพาแหกคอกออกจากมรรค ออกจากธรรมและวินัย โดยกิเลสมันพาไป นี่ไง อุปโลกน์ธรรมๆ เพราะมันจะอุปโลกน์เอาไง อุปโลกน์ให้เราทําแค่พิธีไง แล้วมันก็รอให้พญามาร ครอบครัวของมารชักนําไปไง แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ท่านพยายามดึงกลับมา

เวลาหลวงปู่มั่นท่านสั่งหลวงตาไว้ เพราะหลวงตา เวลาหลวงปู่มั่นท่านจะสิ้นชีวิต หลวงตาท่านกําลังเข้าด้ายเข้าเข็ม แล้วเวลาเข้าด้ายเข้าเข็ม กิเลสกับธรรมมันจะต่อสู้กันในหัวใจรุนแรงมาก

คนที่ประพฤติปฏิบัตินะ สงครามระหว่างกิเลสกับธรรม กิเลสคือพญามาร ครอบครัวของมารมันจะยึดครองหัวใจนี้เป็นที่อยู่ของมัน ให้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะอยู่ในอํานาจของมัน

ในการประพฤติปฏิบัติ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยถ้าเราได้สร้างขึ้น เราได้มีการกระทําขึ้น นี่คืออาวุธ นี่คือธรรมาวุธที่เข้าไปปะทะประหัตประหารกับกิเลส

คนที่ประพฤติปฏิบัติกําลังเข้าด้ายเข้าเข็มระหว่างกองทัพกิเลสกับกองทัพธรรม มันจะต่อสู้กันบนสัมมาสมาธิ ต่อสู้กันกลางหัวใจ

คนที่ฝึกหัดวิปัสสนาจะเห็นเวลาปัญญาระหว่างกองทัพของธรรมที่มันเข้าไปประหัตประหารกับกองทัพของกิเลส มันจะปะทะกันในกลางหัวใจ เห็นไหม เวลาวิปัสสนาจะรู้จะเห็น นี่ไง เวลาที่มันเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดขึ้นจากการภาวนา ไม่ใช่ปัญญาเกิดขึ้นมาจากการศึกษา จากสัญญาการจํามา จากกิเลสที่มันสร้างให้คืออุปโลกน์เอา คือสร้างภาพเอา นั้นเป็นมิจฉา เป็นสิ่งที่กิเลสมันสร้างภาพ กิเลสมันเอาสิ่งนั้นมาล่อลวง ทําให้การประพฤติปฏิบัติของผู้นั้นล้มเหลว

แต่ถ้ามันเป็นจริงๆ ทําความสงบของใจเข้ามา ใจสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าเป็นวิปัสสนาอ่อนๆ ก็ฝึกหัดใช้ของเราไป ถ้ามันอ่อนๆ มันมีสัมมาสมาธิ มันพิจารณาได้ มันก็เป็นวิปัสสนาอ่อนๆ ฝึกหัดใช้ปัญญา

เวลาอ่อนๆ สมาธิมันเบาบางลง วิปัสสนาอ่อนๆ ก็กลายเป็นสัญญาหมดเลย กลายเป็นภาพความจํา กลายเป็นการจินตนาการหมด เราต้องกลับไปทําความสงบของใจให้มันมีกําลังขึ้นมา

ถ้าจิตมันมีสัมมาสมาธิขึ้นมามันจะเป็นวิปัสสนาอ่อนๆ แล้ววิปัสสนาอ่อนๆ ฝึกหัดใช้ พอมันเสื่อม มันมีการเสื่อมไป เสื่อมไปคือมันพิจารณาไปแล้วมันไม่ได้ มันพิจารณาไปแล้วมันทุกข์มันยาก

ทําความสงบของใจก็มีความทุกข์อย่างหนึ่ง เวลาใช้ปัญญาๆ มันใช้ทั้งสติ ใช้ทั้งสมาธิ ใช้ทั้งปัญญา มันใช้ลงทุนลงแรง มันลงกําลังมาก มันจะเหนื่อยมาก มันจะทุกข์ มันจะมีภาระมาก การปฏิบัติมันจะรู้เลย

ฉะนั้น เวลาพิจารณาไปแล้วถ้ามันมีสมาธิขึ้นมามันจะเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่มันเป็นวิปัสสนาขึ้นมา ถ้ามันปฏิบัติ มันมีกําลังของมัน มันไม่ใช่อุปโลกน์เอาหรอก มันมีที่มาที่ไปทั้งนั้นน่ะ

ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา ถ้ามันมีที่มาที่ไป มันมีรสของธรรม มันมีการกระทําขึ้นมา ถ้าทําอย่างนี้ นี่ระหว่างสงครามธาตุกับสงครามขันธ์

ถ้าสงครามธาตุสงครามขันธ์เกิดขึ้นมา สิ่งนี้เพราะหลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติมาก่อน ท่านถึงเป็นห่วงมาก ฉะนั้น ท่านสั่งเอาไว้เลย “ถ้าเราไม่อยู่แล้ว ถ้าประพฤติปฏิบัติไปมีปัญหา อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ถ้าออกไปรู้เห็นสิ่งใดแล้วมันเป็นสิ่งที่ว่าเราแก้ไขไม่ได้ ให้กลับเข้ามาที่หัวใจ ให้กลับเข้ามาที่หัวใจ กลับมาที่ผู้รู้นั้น”

เพราะการรู้การเห็นต่างๆ ถ้าไม่มีผู้รู้ ไม่มีหัวใจออกไปรู้ มันจะคืออะไรล่ะ ไม่มีหรอก สิ่งที่มีเพราะหัวใจมันไปรู้ สิ่งที่มีทั้งหมดเพราะใจมันรู้ แล้วถ้าใจมันไม่ไปรู้ มันจะมีไหม

แต่มันโง่ มันออกไปรู้ข้างนอกแล้วบอก “อู้ฮู! สุดยอด จิตทําความสงบแล้วปัญญาจะเกิดเอง” ก็มันหลอกให้ไปรู้ไง “ปัญญามันจะเกิดเอง” เกิดยักษ์ เกิดผี เกิดเปรต เกิดมาร ตื่นเต้นตกใจ ไม่เกิดธรรม ธรรมเกิดไม่ได้

ธรรมจะเกิดได้ กลับมาที่ผู้รู้ กลับมาที่พุทโธ หลวงปู่มั่นท่านสั่งหลวงตาพระมหาบัวเอาไว้ สั่งไว้ชัดๆ เลย ถ้าเราตายไปแล้ว ถ้าปฏิบัติไป ถ้ามันมีสิ่งใดเป็นอุปสรรค ให้กลับไปที่พุทโธ ให้กลับไปที่ผู้รู้ กลับไปที่พุทโธ อย่าส่งออก ไม่ส่งออก ไม่เสีย ถ้าส่งออก เสียหมด เสียหมด เพราะสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน งานที่จะรื้อภพรื้อชาติ งานที่การชําระล้างกิเลสมันต้องชําระกันที่หัวใจ เห็นไหม

จิตนี้ไม่เคยตายๆ จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเพราะอะไร เพราะมันมีอวิชชา มันไม่รู้ มันถึงเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เวลาเรามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็พยายามจะมาเพิกมาถอนให้กิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของเราออกไป

ถ้าเอากิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจออกไป เห็นไหม บุคคล ๔ คู่ ถ้าเป็นโสดาบัน กิเลสโดนทําลายไป ๒๕ เปอร์เซ็นต์ ถ้าเป็นสกิทาคามีนะ กิเลสโดนทําลายไป ๕๐ เปอร์เซ็นต์ ถ้าเป็นพระอนาคามี กิเลสโดนทําลายไป ๗๕ เปอร์เซ็นต์ ถ้าเป็นพระอรหันต์ กิเลสตายหมดเลย ตายทั้งคอก ตายหมดเลย ตายไปด้วยอะไร ตายไปด้วยมรรคด้วยผล ตายด้วยมรรค ๘ ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ความชอบธรรมๆ

แล้วความชอบธรรมในหัวใจที่มันเกิดขึ้นมาแล้วมันชอบธรรมในหัวใจดวงนั้น ถ้ามันชอบธรรมในหัวใจดวงนั้น ความเป็นจริงในหัวใจดวงนั้นที่มันสร้างขึ้นมา มันสร้างขึ้นมา ทําขึ้นมาๆ จนมันละเอียดลึกซึ้ง ละเอียดจนละเอียดสุดเข้าไปชําระล้างกิเลส มันถอดมันถอน มันสํารอกมันคายมันออก ถ้ามันไม่มีการสํารอก ไม่มีการถอดถอน ไม่คายมันออก มันจะเอาอะไรไปฆ่ากิเลส มันก็เป็นกิเลสตัวเก่านั่นแหละ พลิกไปพลิกมา หลอกไปหลอกมา เห็นไหม กิเลสมันบังเงาไง มันไม่จริง

แต่ถ้ามันเป็นจริงๆ วิปัสสนาอ่อนๆ ก่อน วิปัสสนาอ่อนๆ ถ้าไม่วิปัสสนาอ่อนๆ มันจะไปเกิดภาวนามยปัญญาได้อย่างไร มันไม่มีการฝึกหัด ไม่มีการเริ่มต้น

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาปลูกต้นไม้ เขารดที่โคน รดที่โคนต้น รดนํ้าพรวนดินที่โคนต้น เวลาผล ผลออกที่ปลายนะ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจะเอามรรคเอาผลนะ จะเอามรรคผลจากข้างนอก แต่ข้างในทําไม่ได้ มันไม่รดที่โคน

รดที่โคน รดที่หัวใจนี้สิ ถ้ามันเป็นจริงๆ นะ

เวลาคนไม่เป็นมันไม่เป็น มันมีนะ มีคนเคยมาเล่าให้ฟังบอกว่า เขาขึ้นเครื่องบิน เห็นการบินไทยเขาเสิร์ฟอาหาร เขาใช้มังคุด เขานั่งอยู่ เขาเห็นแล้วตกใจนะ ฝรั่งมันเอามังคุดมาเคี้ยว มันกัดเลย มันกินมังคุดไม่เป็น มันกัดเปลือกเลยนะ นี่คนไม่เป็น

ทุเรียนกินที่เปลือกได้ไหม ทุเรียนถ้าคนปอกไม่เป็นก็ปอกไม่ได้นะ คนปอกเป็นฉีกปื๊ดๆๆ เลย ทุเรียนน่ะ นี่เหมือนกัน ถ้าปฏิบัติเป็นนะ มังคุด ใครไปเคี้ยวเปลือกมันล่ะ มังคุด เปลือกมันขมขนาดนั้นน่ะ

เขาแกะเปลือกแล้วเขากินที่เนื้อมัน แต่คนที่ไม่รู้นะ เขาไม่รู้โดยธรรมชาติของเขา เขากัดเลยนะ เขากัดที่ลูกมังคุด คนไทยไปเห็นเข้า โอ้โฮ! เพราะเขาไม่รู้

นี่เหมือนกัน ถ้ามันไม่เป็นก็คือมันไม่เป็น มังคุด มันกินที่เปลือก มันกัดที่เปลือก แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านฉลาด มังคุดเป็นยอดของผลไม้ เวลากิน แกะเปลือกออก กินเนื้อมัน ถ้ากินเนื้อมัน เนื้อมันหวาน เนื้อมันชุ่มฉํ่า เนื้อมันมีรสชาติ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติมา เปลือกมันขม เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาทุกข์ยากทั้งนั้นน่ะ แต่ความทุกข์ยากขึ้นมา ผลไม้ที่มันมีคุณค่า การรักษาการดูแลมันรักษายากนะ มังคุดน่ะ ดูแลรักษาจนกว่ามันจะออก ต้องดูแลรักษาจนกว่ามันจะแก่ แล้วสุดท้ายแล้วถึงเก็บมาขาย เก็บมาเป็นอาหาร นี่ก็เหมือนกัน หัวใจของเรา หัวใจของเราที่จะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาไม่ใช่อุปโลกน์เอา เอาจริงเอาจังขึ้นมา

อุปโลกน์แบบนั้นมันก็เป็นพิธีกรรม มันเป็นเรื่องของโลกๆ มันเป็นเรื่องพิธีกรรม พิธีกรรมมันก็วินัยกรรมนะ มันก็เป็นเรื่องของศาสนา วัฒนธรรม

แต่เวลาจะเอาชนะกิเลสๆ มันเป็นเรื่องผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต เห็นร่องเห็นรอยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วซาบซึ้งมาก ซาบซึ้งๆ นะ ถ้าไม่มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ไม่มีศาสนา เราจะเอาอะไรมาปฏิบัติ

เวลาเราปฏิบัติขึ้นมา เราปฏิบัติตามธรรมวินัย แต่เราต้องการสัจจะความจริง ต้องการรสของธรรม ไม่ใช่ต้องการพิธีกรรมอันนั้น แต่เราก็ต้องทําตามพิธีกรรมอันนั้น ต้องเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เพื่อพยายามอิริยาบถ ๔ เพื่อค้นคว้าหาใจของตน

คนนอนภาวนาก็มีนะ สมัยพุทธกาลมี แต่สมัยปัจจุบันนี้น้อย แล้วไม่ต้องไปทําหรอก เอาจริงเอาจังของเราขึ้นมา จะทําสิ่งใดแล้วก็กลัวเป็นกลัวตายทั้งนั้นน่ะ จะเอาแต่ความสะดวกสบายขึ้นมา แล้วเอาความสะดวกสบายขึ้นมาก็เข้าทางกิเลสไง

ถ้าจะเอาความจริงๆ เห็นไหม เราพอใจ เวลาพอใจนะ ดูสิ เวลาเราดูชีวิตทางโลก ทุกข์เจียนตาย ทุกข์เจียนตายมันก็ต้องทุกข์อยู่อย่างนั้นน่ะ ทุกข์เจียนตายมันก็ไม่มีทางออกไง แต่ของเรา พอเรามีศรัทธามีความเชื่อของเรา เราจะพ้นจากทุกข์ของเรา ถ้าเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาขนาดไหน มันจะทุกข์เจียนตายให้มันตายไป อะไรมันตายก่อน

เวลากิเลสมันพลิกมันแพลงขึ้นมา เวลาทุกข์เจียนตายไม่เห็นว่าเป็นโทษ เวลาเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาเพื่อจะฆ่ากิเลส มันไปเห็นว่าเป็นโทษ มันเจียนตายๆ

เจียนตาย เอาอะไรมาตาย นี่กิเลสมันก็พลิกมาเป็นประโยชน์กับมันทั้งนั้นน่ะ กิเลสมันก็พลิกขึ้นมาเพื่อจะทําลายความเพียรของเรา ความชอบธรรมของเรา นี่ความชอบธรรมของเรา

เราจะฆ่ามันอยู่นี่ ไม่ใช่ให้มันเอาสัญญาอารมณ์มาพลิกแพลง มาทําร้ายเราๆ ถ้าเราคิดได้ เรามีปัญญาของเราได้ เราแก้ไขของเราได้ คนมีสติมีปัญญาแก้ไขๆ แก้ไขก็แก้กิเลสของเรานั่นแหละ

แก้ไขว่า สิ่งที่กิเลสมันเอามาหลอกนั่นน่ะ ใช้ปัญญาพลิกแพลง พลิกแพลงเอาชนะมัน พอเอาชนะขึ้นมา พอถ้ามีสติปัญญา ถ้ามีสติแล้วมีสมาธินะ เวลาพิจารณาเอาชนะมันได้นี่โล่งหมดเลย ไอ้กิเลสหน้าด้านที่มันหลอกๆ มันหลบหน้าไปเลย

แต่ถ้ามันอ่อนแอ เวลามันคิดอย่างนั้นน่ะ ล้มเลย “ใช่ มนุษย์ต้องมีอาหาร มนุษย์ต้องมีการพักผ่อน มนุษย์จะทําความเพียรเกินกําลังของร่างกายทนไม่ได้ ไม่ได้” มันคิดไปนู่นน่ะ เวลากิเลสมันเติมเชื้อเพลิงเชื้อไฟ เราเชื่อมันเลย

แต่ถ้าคนที่มีสติมีปัญญานะ สิ่งใดที่มันจะเอามาทําร้าย เอามาทําลายเรา เรามีสติปัญญาใคร่ครวญ สติปัญญา ถ้ามีสติใคร่ครวญ ถ้ามีกําลังพอ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันอยู่ที่เชาวน์ปัญญา คําว่า “เชาวน์ปัญญาๆ” ปฏิภาณไหวพริบ นี่วาสนาของคน

วาสนาของคนถ้ามีความคิดดีๆ มีหลักการที่ดีๆ นะ เขามีจุดยืนของเขา เขาพยายามของเขา เขาทําของเขา มันไม่ได้ก็ไม่เป็นไร ไม่ได้ก็แล้วกันไป สู้อยู่อย่างนั้นน่ะ ทําอยู่อย่างนั้นน่ะ

ครูบาอาจารย์ที่ท่านประสบความสําเร็จๆ ส่วนใหญ่แล้วท่านมีจุดยืนของท่าน คําว่า “จุดยืนของท่าน” นี่ได้สร้างของท่านมา ถ้าสร้างของท่านมา สิ่งใดที่เป็นเรื่องโลก สิ่งใดที่เป็นความสะดวกสบายของโลก ยกให้คนอื่นเขาไป ถ้ามันเป็นประโยชน์กับใคร เชิญ แต่มันไม่เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าประโยชน์กับเรา เราขวนขวาย เรามีการกระทํา ถ้ามีการกระทําขึ้นมา ฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าได้มังคุดมาก็ปอกเปลือก

แต่คนโดยทั่วไปถ้ามันศึกษา มันรู้มันเห็นขึ้นมาแล้ว ไม่มีใครหรอกเอาความขื่นความขมเข้าปากของตน คนทุกคนก็ต้องเอาแต่ความเอร็ดอร่อยเข้าปากของตนทั้งนั้นน่ะ แต่ที่เขาไม่รู้ๆ เพราะอวิชชา เห็นไหม แต่คนที่มีวิชชา คนที่รู้แล้ว รู้แล้วสิ่งที่ได้มามันจะได้มาอย่างไร ถ้าได้มาอย่างไร

สิ่งที่ยังไม่ได้มา เราก็ต้องรักษาของเรา เราต้องขวนขวายของเรา ถ้าขวนขวายของเรา ถ้ามีสติ ทําสิ่งใดถ้ามีสติขึ้นมามันเป็นความเพียรชอบ

ถ้าขาดสติ ขาดจากการกระทํา ดูสิ เดินจงกรม นั่งสมาธิทั้งวันเลย ไม่ได้อะไรเลย ไม่ได้อะไร ก็เหม่อลอยทั้งวันมันจะได้อะไรล่ะ

แต่ถ้ามันมีสติปัญญาขึ้นมา มันตั้งใจทําของมัน เดินจงกรมก็รู้ว่าเดินจงกรม วันเวลาไม่เกี่ยว เราค้นคว้าหาจิตของเรา ถ้าค้นคว้าหาจิตของเราเจอ ถ้ามันสงบขึ้นมาก็สงบของเรา

แล้วเวลาทําขึ้นมาแล้ว คนเราภาวนามาแล้วจะสูงส่งขนาดไหน มันต้องอาศัยสมาธิตลอดไป ถ้าอาศัยสมาธิตลอดไปนะ เขาก็ต้องทําความสงบของเขาต่อเนื่องกันไป ไม่ใช่ว่าทําความสงบของใจเข้ามา เสร็จแล้วพอภาวนาเป็นแล้วสมาธิไม่จําเป็น ไม่มี

สมาธิเป็นที่พักผ่อน ทุกข์ควรกําหนด แล้วสุขล่ะ เวลาเป็นสมาธิขึ้นมามันมีความสุขความสงบของมัน เวลาถ้ามันเข้าไปเผชิญกับกิเลส เข้าไปต่อสู้กับกิเลส มันทั้งเหนื่อย ทั้งกระหาย ทั้งหิวโหย ร้อยแปดเลย

แต่ถ้ามันกลับมาพุทโธ กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลาสงบ หมดเลย ไอ้หิว ไอ้กระหาย ไอ้อ่อนเพลียต่างๆ โล่งหมดเลย แล้วเวลามันโล่ง ถ้าโล่งแล้ว ถ้ามีกําลังแล้วกลับมาใช้ปัญญา ถ้ากลับมาใช้ปัญญาขึ้นมามันพิจารณาไป เพราะอะไร เพราะวิปัสสนาอ่อนๆ มันก็ปล่อยวางอ่อนๆ ไป วางไปๆ วิปัสสนาอ่อนๆ พอมันวิปัสสนาอีก มันก็วิปัสสนาให้มันเข้มแข็งขึ้นมา

ถ้าพิจารณากายแล้ว พิจารณากายขนาดไหน ถ้ามันปล่อยวางได้ ปล่อยวางได้เดี๋ยวก็พิจารณากายใหม่ เพราะมันพิจารณาๆ ไป ถ้ามันพิจารณา วิปัสสนาอ่อนๆ ถ้ามันเข้มแข็งขึ้นมานะ มันต่อเนื่องไปก็เป็นตทังคปหาน คือชั่วคราวๆ คือปล่อยวางชั่วคราวๆ

การว่าปล่อยวางชั่วคราว ปล่อยวางชั่วคราวมันก็เหมือนสามัญสํานึก มันรับรู้ได้แค่นี้ แต่เวลาถ้ามันสมุจเฉทปหานน่ะ กังวานกลางหัวใจเลย

จากปุถุชน เวลานักวิทยาศาสตร์ทางโลกเขายังคิดว่าจิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะจริงหรือ จริงหรือ มันมีชาตินี้ชาติหน้าจริงหรือ มันมีจริงๆ หรือ ทางวิทยาศาสตร์เขาพิจารณากันแล้วนะ วิทยาศาสตร์เขาวินิจฉัยแล้วด้วย บอกว่ามีชาติเดียว ไม่มีชาติหน้า ไม่มี เพราะอะไร เพราะสสารในร่างกายนี้มันจดจําไปชาติหน้าไม่ได้ มีชาติเดียว

แต่ถ้าวิปัสสนา วิปัสสนาถ้ามันเป็นความจริง ถ้าเวลามันตทังคปหานชั่วคราวๆ มันก็ได้แค่นี้ มันก็ยังงงๆ อยู่ ถ้าวิทยาศาสตร์พูดอย่างนี้ เออ! มันก็จริง เพราะเขาพิสูจน์ได้ แต่ของเรายังพิสูจน์ไม่ได้

แต่พิจารณาแล้วพิจารณาเล่าๆ เวลาสมุจเฉทปหานมันขาด สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เวลาสักกายทิฏฐิ ทิฏฐิความเห็นผิด ทิฏฐิความเห็นผิดในกาย สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิในกายนี้ ความเห็นว่ากายของเราเป็นของเรา จิตเป็นของเรา เรายึดมั่นในตัวของเรา ถ้ามันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ โดยตทังคปหานก็ปล่อยมาๆ ปล่อยก็คือกําลังมันปล่อย กําลังของปัญญา ปัญญาพิจารณาของมันไป แต่มันไม่ถึงที่สุด มันไม่สามารถละสังโยชน์ได้ แต่เวลามันขาด กังวานกลางหัวใจนะ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

คําว่า “สีลัพพตปรามาส” มันลูบๆ คลําๆ วิจิกิจฉาคือสงสัย เวลามันขาด พระโสดาบัน รู้ทันทีเลย เกิดอีก ๗ ชาติ มันรู้ได้อย่างไรล่ะ มันรู้ได้อย่างไร

โดยสัจจะโดยความเป็นจริงนะ พระโสดาบันละกิเลสได้ ๒๕ เปอร์เซ็นต์ ถ้าเวลาถ้าสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ถ้าสังโยชน์มันขาด เวลามันขาดนี่พาดกระแส นี่พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม

“อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นพระโสดาบัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนุโมทนา

ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่อนุโมทนา พระอัญญาโกณฑัญญะรู้ รู้อะไร มีดวงตาเห็นธรรม เห็นอย่างไร เห็นอะไร นี่เวลามันขาด รู้ทันทีว่าอีก ๗ ชาติ

เพราะบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ บุพเพนิวาสานุสติญาณ ย้อนอดีตชาติไปไม่มีที่สิ้นสุด จุตูปปาตญาณ มันจะเกิดไปไม่มีที่สิ้นสุด อาสวักขยญาณ ชําระล้างกิเลส จบ

แล้วสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส มันพาดกระแส มันพาดกระแส พาดอะไร อะไรพาด เอาอะไรไปพาดกระแส แล้วกระแสอะไร แล้วอะไรรู้ว่าเกิดหรือไม่เกิด

ถ้าไม่อุปโลกน์ ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงตามข้อเท็จจริงอันนี้ มันยืนยันตามธรรมธาตุ ธาตุของธรรม ธรรมเหนือโลกๆ ไง

ไอ้ที่ว่าเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย ผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะคือเวียนว่ายตายเกิดนี่ไง แล้วเวลามันพาดกระแสแล้วมันรู้ได้อย่างไร

อีก ๗ ชาติเท่านั้นนะ โดยข้อเท็จจริง แต่ถ้าพระโสดาบันมันก็มีหลายประเภท ประเภทนั้นน่ะ ๓ ชาติ หรือว่าอย่างพระอานนท์ จากเป็นพระโสดาบัน พระสกิทาคามี พระอนาคามี สิ้นกิเลสไป นี่เป็นพระโสดาบัน แต่ก็ประพฤติปฏิบัติจนถึงสิ้นกิเลสไป แต่ต้องเป็นตามข้อเท็จจริงนะ ไม่ใช่ธรรมะอุปโลกน์นะ ไม่ใช่โสดาบันอุปโลกน์ ชักบังสุกุลเอาไง อุปโลกน์เอาเลย

แม้แต่กฐินผ้าป่าเขายังต้องมีไทยทานเพื่อเป็นองค์ผ้าป่า องค์กฐิน ประพฤติปฏิบัติธรรมจะอุปโลกน์เอา คิดเอาเอง ทําเอาเอง คาดหมายเอาเอง อ้างคนนู้น อ้างคนนี้ อ้างเขาไปทั่ว ไม่มีความจริงในหัวใจเลยหรือ เป็นพระโสดาบันได้อย่างไร

พระโสดาบันเขามีคุณธรรมในใจ อกุปปธรรมๆ อฐานะที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลง ถ้ามันสมุจเฉทปหานตามความเป็นจริง เอวัง

๓

ไฟสุมขอน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๙ ตุลาคม ๒๕๖๑

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรม ตั้งใจฟังธรรมเพื่อชีวิตของเรา เห็นไหม คนเราเกิดมา กําเนิด ๔ กําเนิด ๔ เกิดมาแตกต่างกัน เกิดในครรภ์ เกิดในไข่ เกิดในนํ้าครํา เกิดในโอปปาติกะ แต่ตายเหมือนกัน

เกิด เกิดแตกต่างกันมา เพราะเกิดมาด้วยเวรด้วยกรรม ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ใครทํากรรมสิ่งใดมาได้เกิดตามกรรมนั้น เวลาเกิดมาแล้ว เกิดมานี่ผลของวัฏฏะๆ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาสร้างสมบุญญาธิการๆ ก็เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะนี้เหมือนกัน แต่การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะนี้ การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเพื่อสร้างคุณงามความดี สร้างอํานาจวาสนาบารมีจนบารมีเต็ม พอบารมีเต็มก็มาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เวลาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะออกประพฤติปฏิบัติจนถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ๆ ถึงเข้าใจสัจธรรมนี้ตลอดรอดฝั่ง

แต่ของเรา เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เกิดมาด้วยทิฏฐิมานะของตน เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษามาแล้ว ศึกษามาว่าเป็นสมบัติของตนๆ การศึกษามา ศึกษามาเป็นประเพณีวัฒนธรรม เป็นประเพณีวัฒนธรรมเพราะว่าให้เรามีสติมีปัญญา มีสติมีปัญญาพาชีวิตของเราให้ประสบความสําเร็จในชีวิตนี้ ให้ชีวิตของเราไม่ทุกข์ไม่ร้อนจนเกินไป แต่มันก็เป็นความทุกข์วันยังคํ่าน่ะ เป็นความทุกข์วันยังคํ่าเพราะอะไร เพราะทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง ทุกข์คือสิ่งที่ทนอยู่ไม่ได้ ถ้าสิ่งที่ทนอยู่ไม่ได้ ทนอยู่ไม่ได้แล้วอยู่เพื่ออะไรล่ะ นี่ไง ก็อยู่ด้วยการดํารงชีวิตนี้ไปไง

ชีวิตของเรา เราเกิดมาแล้ว เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ แต่ก่อนที่จะสิ้นสุดแห่งทุกข์นั้น คนต้องมีอํานาจวาสนาบารมี เขาถึงพยายามกระทําของเขาถึงที่สุดแห่งทุกข์นั้นได้

แต่ของเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มันเกิดเป็นโลกียปัญญาๆ ปัญญาของโลกๆ ไง เราเกิดมากับโลกนี้ เกิดมาด้วยทิฏฐิมานะของตน เวลาทิฏฐิมานะของตน สําคัญตนว่าตัวเองมีอํานาจวาสนา สําคัญตนว่าตัวเองมีปัญญา สําคัญตนว่าตัวเองเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ยิ่งใหญ่เพราะอะไรน่ะ กิเลสมันหลอกทั้งนั้น กิเลสในใจของคน ทิฏฐิมานะของคน นั่นน่ะตัวร้าย

แต่ถ้าคนมีคุณธรรมขึ้นมา เห็นไหม โดยสัญชาตญาณของมนุษย์ จิตใต้สํานึกของมนุษย์มันถือตัวถือตนทั้งนั้นน่ะ การถือตัวถือตนมันมีทิฏฐิมานะในใจของตน การมีทิฏฐิมีมานะในใจของตน แต่ถ้ามันเป็นคุณงามความดี ถ้าคุณงามความดีนะ เขาสงสัยสนเท่ห์ในชีวิตนี้ไง ชีวิตนี้เกิดมาทําไมๆ คนที่เขามีสติปัญญาเท่านั้น แต่ด้วยคนที่มีอํานาจวาสนาเกิดมามั่งมีศรีสุขขึ้นมา มีพ่อมีแม่ มีผู้คุ้มครองดูแล เขาก็คุ้มครองดูแลไปให้มีสติมีปัญญา มีการศึกษา มีการบ่มเพาะเพื่อให้เป็นคนดีๆ แต่มันจะเป็นคนดีตลอดรอดฝั่งไปหรือไม่

การว่าเป็นคนดีตลอดรอดฝั่งไป เห็นไหม ในทางโลก ธุรกิจเวลาเขาบอกเขาส่งทอดกันอย่างมากก็ ๓ รุ่น สุดท้ายไปแล้ว ในปัจจุบันนี้เร็วกว่านั้นมากเลย เร็วกว่านั้นมากเพราะโลกมันหมุนไปเร็วมากไง ถ้าโลกหมุนไปเร็วมาก เห็นไหม

เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา สิ่งที่อํานาจวาสนานี้ในโลกนี้ๆ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมนะ บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ นี่วิชชา ๓ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

คนมันมามันต้องมีอดีตชาติมา มันต้องมีที่มาที่ไปทั้งนั้นน่ะ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันไม่มีสิ่งใดลอยมาจากฟ้าหรอก มันมีการกระทํา เห็นไหม บุพเพนิวาสานุสติญาณ สิ่งที่เราสร้างสมมา เรามาเกิดเป็นมนุษย์นี่ จุตูปปาตญาณ ถ้าเราเชื่อมั่นในพระพุทธศาสนา เราทําคุณงามความดีของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติของเราได้มากได้น้อยขนาดไหน ถ้ามันยังไม่สิ้นกิเลสมันต้องไปเกิดเอาข้างหน้าแน่นอน เพราะอะไร เพราะมันมีภวาสวะ มีภพ

จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะด้วยคุณงามความดีได้มาเกิดเป็นมนุษย์นี่ พอได้เกิดเป็นมนุษย์มีสติมีปัญญา ได้ศึกษาค้นคว้า ค้นคว้าในสิ่งใด ค้นคว้าในพระพุทธศาสนา

พระพุทธศาสนาสอนถึงพุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ถ้ามันจะเบิกบาน เวลาเราศึกษามันมีความทุกข์ความยากทั้งนั้นน่ะ นี่พูดถึงถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามันมีสติมีปัญญาขึ้นมา ถ้ายังไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์ มันไปเกิดเอาข้างหน้าแน่นอน สิ่งนี้มันเป็นสัจจะเป็นความจริงในตัวของมันเอง ใครจะเชื่ออย่างไร ใครจะมีความรู้ความเห็นอย่างไร นั่นเป็นสิทธิ์ของแต่ละบุคคล

คําว่า “สิทธิ์ของแต่ละบุคคล” นั้นมันก็บวกด้วยอํานาจวาสนาของคนนั้นด้วย ถ้าอํานาจวาสนาของคนคนนั้นเขามีอํานาจวาสนาขึ้นมา เขาตรวจสอบของเขา เขาพิจารณาของเขา มันเป็นความจริงหรือไม่เป็นความจริงไง

ถ้ามันไม่เป็นความจริง เขาขวนขวายของเขา แก้ไขของเขา เขาพัฒนาของเขาเพื่อหัวใจของเขา เพราะเขาเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วเขามีอํานาจของเขา เขาไม่ใช่คนโง่ๆ เซ่อๆ

โง่ๆ เซ่อๆ เห็นไหม ไปยอมจํานนกับกิเลสของตน ไปยอมจํานนกับกิเลสของตนก็ทิฏฐิมานะของตนนั่นไง แต่ไม่มีการค้นคว้า ไม่มีการตรวจสอบในใจของตน นี่ไง ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันเป็นปัจจัตตังจริงหรือ รู้แจ้งจริงหรือ ถ้ามันไม่จริง เห็นไหม

ถ้ามันจะเป็นจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนกลับมาหมด อาสวักขยญาณ ญาณหยั่งรู้ในหัวใจของตน ญาณหยั่งรู้ในจิตที่ละเอียดลึกซึ้งเข้าไปเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป เวลามันสํารอก สํารอกด้วยอํานาจวาสนา นี่ไง มัชฌิมาปฏิปทา มัชฌิมาปฏิปทา ความที่ละเอียดอ่อนลึกซึ้ง

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติอยู่ เทวดามาดีดพิณ ๓ สาย สายที่ตึงไปก็ขาด สายที่หย่อนไปก็ไม่ดัง ถ้าพอดีๆ นั่นน่ะพอดี

นั่นน่ะ “ทางสายกลางๆ” นั่นสายกลางก็สายกลางของกิเลสไง แล้วแต่คนจะคาดหมาย ถ้าเป็นความจริงไม่เป็นความจริงหรอก

ถ้าเป็นความจริงนะ สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ สัจธรรมอันนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบรรลุธรรม มีรัตนะ ๒ มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับพระธรรม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมๆ พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม นั่นน่ะสงฆ์องค์แรกของโลกเกิดขึ้น พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เวลาหลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติ เห็นไหม “พุทธ ธรรม สงฆ์รวมลงเป็นหนึ่งเดียวในหัวใจนั้น” ในหัวใจที่เป็นพุทธะนั่นน่ะ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์รวมลงในหัวใจของตน มันสว่างกระจ่างแจ้งขึ้นมาในใจของตน ครอบโลกธาตุ ๓ โลกธาตุ หัวใจนี้ครอบหมด ครอบหมดแล้วมันยิ่งใหญ่ขนาดนั้นไง

ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ คุณธรรมมีคุณค่าขนาดนั้น แต่ในปัจจุบันนี้เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา หัวใจของเราโดนกิเลสมันครอบงําอยู่ กิเลสมันบีบบี้สีไฟจนไม่มีสิ่งใดมีคุณค่า

เวลาคนทุกข์คนยากทางโลกนี้นะ เวลาเขาไปทําร้ายเขา ทําร้ายร่างกายจนสิ้นชีวิตไปเพื่อจะพ้นจากทุกข์ไง เวลาทุกข์มันบีบคั้นขึ้นมาไม่มีทางออก ฆ่าตัวตายๆ นั่นน่ะคนที่มันจนตรอก เวลาคนจนตรอกจะหาทางออก หาทางออกไม่ได้ บีบคั้นจนทําลายตัวเอง

ไอ้ของเรา เราถ้ามีสติมีปัญญาขึ้นมา เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ้นกิเลสไป ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติไป จิตใจนี้ครอบ ๓ โลกธาตุ กามภพ รูปภพ อรูปภพ จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะใน ๓ โลกธาตุ เวลาจิตที่มันพ้นไปแล้วมันมหัศจรรย์ขนาดนั้นน่ะ สิ่งที่มหัศจรรย์ขนาดนั้น ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงในพระพุทธศาสนานะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาแสดงธรรม “พระอัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” เวลาพระโมคคัลลานะไปเห็นสิ่งมหัศจรรย์สิ่งใดๆ “อู๋ย! เรารู้เราเห็นมาทั้งนั้นน่ะ แต่เราไม่พูด” เพราะอะไร เพราะมันไม่มีประโยชน์ เห็นนรกสวรรค์ เห็นเปรตเห็นผี เห็นทั้งนั้นน่ะ มันปิดตาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้หรอก มันปิดตาของผู้ที่สิ้นกิเลสไปไม่ได้หรอก มันรู้มันเห็นไปทั้งนั้นน่ะ แต่มันมีประโยชน์ไหม นี่ไง ถ้ามันไม่เป็นประโยชน์ พอพูดไปมันก็เป็นสิ่งที่ว่ามันออกนอกลู่นอกทาง ผู้วิเศษๆ ไง อภิญญา ๖ อภิญญาสิ่งต่างๆ ที่รู้ได้ รู้ได้แล้วมีคุณค่าอะไร

ถ้าใจเป็นธรรม เขาไม่ตื่นไม่เต้นกับเรื่องอย่างนั้นหรอก สิ่งที่เป็นจริงๆ ขึ้นมาเขาจะย้อนกลับมาสู่อริยสัจ ย้อนมาสู่ความจริงของตน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนกลับมา ทําความสงบของใจเข้ามา ศีล สมาธิ ปัญญา

ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าใครมีอํานาจวาสนาขึ้นมา เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา คนที่มีอํานาจวาสนาเขาจะย้อนกลับเข้ามาที่ใจของตน เข้ามาต้นเหตุ เหตุที่พาให้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

สิ่งที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีการกระทําทั้งนั้น กรรมดี กรรมชั่ว จิตดวงใดที่ไม่มีการกระทํา มีการกระทํามาทั้งสิ้น เวลาทําสิ่งใดมา เห็นไหม วาระที่เราเกิดเป็นมนุษย์ เวลาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน ชีวิตนี้ ๑๐๐ ปีแป๊บเดียว

เวลาในพระไตรปิฎกนะ นางฟ้าเขาไปเก็บดอกไม้กันน่ะ นางฟ้าเขาหายไปพักหนึ่ง เวลาเขาเก็บดอกไม้ยังไม่ทันเสร็จ จะกลับ เขาโผล่ไปเป็นนางฟ้าอย่างเดิมอีกแล้ว

“เธอไปไหนมา”

“ไปเกิดเป็นมนุษย์ชาติหนึ่ง”

๑๐๐ ปีของเราเท่ากับของเขา ๑ วัน คําว่า “๑ วัน” ๑ วันที่เขาไปเก็บดอกไม้ยังไม่ทันกลับน่ะ นางฟ้าลงมาเกิดเป็นมนุษย์ชาติหนึ่งแล้ว

แล้วเวลาเทวดาเขาอวยพรกัน เวลาจะหมดอายุขัย “ขอให้ได้เกิดเป็นมนุษย์เถิด เกิดแล้วได้สร้างบุญกุศลให้เกิดเป็นนางฟ้าอย่างเดิม ให้มาเกิดเป็นเทวดาอย่างเดิม” นี่ไง ผลของวัฏฏะๆ ไง

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาสิ้นกิเลสไปแล้วครอบ ๓ โลกธาตุ ตั้งแต่กามภพ รูปภพ อรูปภพ กามภพ เทวดานี่กามภพ เวลาพรหมนี่รูปภพ อรูปภพ นี่ ๓ โลกธาตุ มันยิ่งใหญ่ขนาดนั้นน่ะ ถ้ามันยิ่งใหญ่ขนาดนั้นน่ะ ดวงใจดวงนี้ที่มันเป็นได้ เป็นได้เพราะอะไร เป็นได้ด้วยการที่เรามีสติมีปัญญา เราค้นคว้าในใจของตนให้มันเกิดคุณธรรมของเราขึ้นมาตามความเป็นจริง ถ้าค้นคว้าตามความเป็นจริงนะ

ที่เรามาวัดมาวา เรามาประพฤติปฏิบัติกันอยู่นี่ เราก็มาค้นคว้าหาใจของตนๆ ถ้าจะค้นคว้าหาใจของตน เราทําความสงบของใจเข้ามา เวลาลูกศิษย์กรรมฐานๆ เขาให้รักษาใจของตนๆ แล้วค้นคว้าหาใจของตน

เวลาศึกษาทางโลกมา ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ปริยัติก็ศึกษามา มันต้องมีการศึกษาทั้งนั้นน่ะ คนเรามันโง่มันฉลาดมันก็มีประสบการณ์ของชีวิตนั่นแหละ ศึกษาในห้องเรียน ศึกษาตลอดชีวิต เวลาศึกษาขึ้นมา เวลาประสบการณ์ของตน นี่เวลาศึกษามา ศึกษามาเพื่อประโยชน์ คนอะไรมันจะโง่เง่าเต่าตุ่นขนาดที่ไม่รู้สิ่งใดๆ เลยหรือ มันก็รู้มาทั้งนั้นน่ะ

เวลารู้มาแล้วทั้งนั้น เวลาจะมาประพฤติปฏิบัติ ทําความสงบของใจเข้ามาก่อนๆ ให้มันสงบระงับเข้ามาให้ได้ ถ้ามันสงบระงับเข้ามา สงบระงับได้มากได้น้อยแค่ไหนมันก็เป็นอํานาจวาสนาของคนแล้ว

เน้นยํ้าว่า “อํานาจวาสนา” อํานาจวาสนาคือการกระทํา มันเหมือนผลไม้ เมล็ดพันธุ์พืชทุเรียนก็เป็นทุเรียน ส้มก็เป็นส้ม เงาะก็เป็นเงาะ แล้วแต่สายพันธุ์ของมัน นี่ก็เหมือนกัน หัวใจของคนอยู่ที่สายพันธุ์ คือเวรคือกรรมที่สร้างมา เวรกรรมของแต่ละคนมันสร้างมาไม่เหมือนกันหรอก เวลาสร้างมาไม่เหมือนกัน เวลามีการกระทํา มุมมองก็แตกต่างกันไป แต่มุมมองแตกต่างกันไป เวลาจะประพฤติปฏิบัติเข้ามามันก็เข้าสู่อริยสัจ มันจะเข้าสู่อริยสัจหรือไม่เข้าสู่อริยสัจ มันอยู่ที่วาสนาของคนแล้ว

เวลาทําความสงบของใจเข้ามาๆ ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามา เห็นไหม ถ้ามันสงบระงับเข้ามามันจะมีความสุขของมันๆ แล้วมันก็เป็นทางโลก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อนประพฤติปฏิบัติไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ มา เวลาเจ้าลัทธิต่างๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเรียนกับอุทกดาบส อาฬารดาบส ได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘

คําว่า “สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘” ไปเรียนกับเขามาก็ทําได้ ฤๅษีชีไพรเขาก็ทําของเขาได้ ถ้าทําของเขาได้ ความสงบระงับเข้ามาเขาทําของเขามาอยู่แล้ว เวลาเกิดอภิญญาๆ เขาก็เกิดได้

เวลาเทวทัตเป็นลูกศิษย์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทวทัตขึ้นมา อํานาจวาสนาเทวทัต เห็นไหม ชูชกกับพระเวสสันดร ตั้งแต่ย้อนไปอดีตชาติได้สร้างกันมาเป็นคู่กันมาตลอด ทําลายล้างหํ้าหั่นกันมาตลอด

การสร้างสมๆ ขึ้นมา เวลามาเกิดเป็นเทวทัต เกิดเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นมา บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีสติปัญญานะว่ามันไม่ใช่ มันไม่ใช่ก็ดึงกลับมาๆ เวลาลงสู่มัชฌิมาปฏิปทา ลงสู่ความสมดุลของมัน อาสวักขยญาณขึ้นมา ทําลายอวิชชา ครอบครัวของมารในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ้นไป

เทวทัต เทวทัตได้สร้างบุญกุศลมา นี่วาสนาๆ ได้เป็นคู่กันมา การกระทําเป็นคู่ต่อกรกันมาตลอด เวลาทําความสงบของใจเข้ามาก็ได้อภิญญา แปลงร่างไปเป็นพญานาค ไปเป็นงูบนหัวอชาตศัตรูได้ นี่อภิญญาๆ

วาสนาเหมือนกัน ทําได้เหมือนกัน แต่อันหนึ่งมันเข้าสู่มรรค อันหนึ่งเข้าสู่อริยสัจ อีกอันหนึ่งมันเข้าสู่กิเลส เข้าสู่อภิญญา เข้าสู่การมักมาก เข้าสู่การอยากใหญ่ เข้าไปสู่เรื่องโลก มันจะเข้าสู่อริยสัจหรือไม่ มันไม่เข้าสู่อริยสัจเพราะอะไร นี่ไง วาสนาของคนไง

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ เห็นไหม หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเน้นยํ้าเลย เน้นยํ้าตลอด “แก้จิตแก้ยากนะ แก้จิตแก้ยากนะ”

คนมันไม่เคยมีประสบการณ์ หัวใจมันไม่เข้าสู่อริยสัจ มันจะรู้ได้อย่างไร มันรู้ไม่ได้หรอก มันส่งออกทั้งนั้น เวลามันส่งออก มันส่งออกไปไหน ส่งออกไปสร้างทิฏฐิมานะของตนไง สร้างแต่ความยึดมั่นถือมั่นในใจว่าอหังการไง มันไม่เข้าสู่ความสงบ ไม่เข้าสู่สัมมาสมาธิ

ถ้ามันเข้าสู่สัมมาสมาธินะ ครูบาอาจารย์ท่านสอน เห็นไหม พวกเราเหมือนชาวนาชาวไร่ ชาวนาชาวไร่เขาก็พยายามทํานาทําไร่ของเขาเพื่อหาผลประโยชน์ของเขา

นี่ก็เหมือนกัน หลวงปู่มั่นท่านสอนนะ ชาวนาทํานาก็ทํานาลงพื้นดินของเขาทุกปีนั่นแหละ ชาวไร่เขาก็ทําอยู่ที่ดินของเขาทุกปีๆ นั่นแหละ นี่ก็เหมือนกัน เราชาวนาชาวไร่ เราจะหาความสงบของใจของเราเข้ามา เราจะหาหัวใจของเรา เราจะหาสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน งานมีการกระทําของเราขึ้นมาบนหัวใจของเรา บนหัวใจของเรา

แต่มีการศึกษา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การศึกษามาคือการทรงจําธรรมวินัย การทรงจําธรรมวินัยไว้เป็นแนวทางในการประพฤติปฏิบัติ ไม่ใช่ไปทรงจําธรรมวินัยแล้ว นี่ไง เวลาใจมันทุกข์ระทมมันบีบบี้สีไฟเหมือนไฟเผาหัวใจเลย ไฟเผาหัวใจ เวลาไฟเผา ความคิดความฟุ้งซ่านขึ้นมา เห็นไหม ก็ทําความสงบของใจเข้ามาๆ ดับฟืนดับไฟอันนั้นให้ได้ ถ้าดับฟืนดับไฟอันนั้นให้ได้มันก็เป็นความสงบเข้ามา ถ้ามันสงบ นี่ไง ธรรมาธิษฐาน

เวลาไฟมันเผามันผลาญ ไฟมันลุกมันลามขึ้นมา มันมีแต่ความทุกข์ความร้อนทั้งนั้นน่ะ ดูสิ เวลาไฟมันเผามันผลาญ พนักงานดับไฟ พนักงานป่าไม้ดับไฟป่าๆ เวลาไฟมันเกิด ไฟป่ามันเผามันผลาญขึ้นมา เขาต้องดับไฟป่า การดับไฟป่า พนักงานดับไฟเขาทําทางกันไฟ เขาจุดไฟเพื่อดับไฟ

นี่ไง นี่ก็เหมือนกัน เวลาความคิดความฟุ้งซ่านมันฟุ้งมันซ่านในหัวใจของมัน มันเกิดฟืนเกิดไฟทั้งนั้นน่ะ แล้วทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจเข้ามาให้มันสงบระงับเข้ามาให้มีความสุขเข้ามา

เราก็เป็นพนักงานป่าไม้ใช่ไหม นี่ไง เป็นพนักงานป่าไม้ เป็นพนักงานดับไฟ พวกพนักงานป่าไม้เขาก็ทําหน้าที่การงานของเขาเพื่อการยังชีพของเขา นี่มันเป็นเรื่องโลกๆ ไง มันเรื่องภายนอก

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเกิดขึ้นมามันเกิดเป็นฟืนเป็นไฟขึ้นมา เห็นไหม เวลาคนมีอํานาจวาสนา ปัญญาๆ นี้สําคัญมาก เวลาคนที่มีปัญญา ปัญญาเอาตัวรอดได้ทุกๆ อย่าง แก้ไขทุกอย่าง แก้ด้วยปัญญาๆ แต่ปัญญาโลกๆ มันก็แก้ไขได้เรื่องโลกๆ

ถ้าปัญญาทางธรรมนะ มันจะเข้าไปหากิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันจะไปฆ่ากิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันเห็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของมันนะ ถ้ามันเข้าไปเห็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก นี่มันเกิดวิปัสสนา เกิดปัญญาการรู้แจ้งในใจของตน อันนั้นน่ะมันเป็นความดีงาม มันเป็นการกระทํา

นี่ไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว เทวทัตพยายามจะยึดครอง พยายามจะปกครองสงฆ์

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “เทวทัต แม้แต่พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะเป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวา เรายังไม่ให้ปกครองเลย เราให้สงฆ์ปกครองสงฆ์กันเอง ให้ธรรมวินัยเป็นศาสดา ให้สิ่งที่เป็นการประพฤติปฏิบัติ”

นี่ก็เหมือนกัน ๒,๐๐๐ กว่าปีมาแล้ว ส่งต่อเป็นทอดๆ มาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใครจะปกครองใคร ใครจะมีอํานาจวาสนา นี่ไง มันเป็นยุคเป็นคราว ศาสนานี้ที่มันเจริญรุ่งเรืองในอินเดียพันกว่าปี แล้วก็หมดสิ้นไปเลย มาเจริญรุ่งเรืองอยู่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้นี้

รุ่งเรืองๆ มันเป็นยุคเป็นคราว เวลามันเสื่อมโทรม เสื่อมโทรมโดยทิฏฐิมานะ โดยโลกเป็นใหญ่ โลกเป็นใหญ่มันก็เอาความสะดวกเอาความสบาย เอาสถานะ เอาความสูงความตํ่ามาบีบบี้สีไฟกัน แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านขึ้นมา ท่านจะบีบบี้สีไฟกิเลสไง

เรื่องโลกก็เป็นเรื่องโลก เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราได้เสียสละความเป็นฆราวาสมาบวชเป็นนักรบ เป็นพระ ความเป็นพระแล้วไม่ถือตัวถือตนนะ พระเป็นผู้เลี้ยงง่าย พระอาศัยเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง มันอยู่ที่สังคมจะมองเห็นมากน้อยแค่ไหนมันเรื่องของเขา เรื่องของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติว่ะ เราจะขวนขวายหาความจริงในใจของเรา

เห็นไหม ถ้าสงฆ์ปกครองสงฆ์ สัจธรรมมันเป็นสัจธรรม ถ้าสัจธรรม ผู้ที่มีอํานาจวาสนาขึ้นมา เขาจะค้นหาสัจจะความจริงของเขาขึ้นมา ถ้าค้นหาสัจจะความจริงขึ้นมา มันจะค้นหาความจริงในใจของตนจริงๆ

ถ้าในใจของตน คนที่มีอํานาจวาสนา สิ่งรอบข้าง โลกธรรม ๘ เรื่องไร้สาระเลย มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ เราก็ได้เห็นมาตลอดแล้ว แล้วเวลามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันก็สร้างเป็นความหลอกลวงตนขึ้นมาว่านี่ใช้ปัญญาวิปัสสนา

วิปัสสนาอะไร ความฟุ้งซ่าน ถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธิมันก็แค่สงบเท่านั้น แล้วสงบยังไม่รู้ว่าสงบด้วย

เวลาเกิดไฟ เวลาปัญญาๆ ความรู้สึกของคน ความคิดของคนเกิดดับ มนุษย์เกิดมามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ เวลาขันธ์ทํางานๆ ขันธ์โดยธรรมชาติของมัน รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ความคิดไง ความคิดของคนมันมีของมันอยู่แล้วใช่ไหม แล้วความคิดของมัน คนเกิดมาด้วยอวิชชา ด้วยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก

ทีนี้คนเกิดมามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ตั้งอยู่บนอะไร ตั้งอยู่บนความไม่รู้ ตั้งอยู่บนอวิชชา เวลาศึกษาก็เอาสิ่งนี้ไปศึกษา เวลาศึกษาขึ้นมาแล้วก็ศึกษามาว่าเป็นสมบัติของตนๆ เป็นสมบัติของตนเพราะอะไร เพราะความเผอเรอ ความไม่รู้เท่าความเป็นจริง มันทรงจําธรรมวินัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วก็ให้กิเลสมันปลิ้นมันปล้อน ให้กิเลสมันพลิกมันแพลง ให้กิเลสมันหลอกมันลวง เวลากิเลสมันหลอกลวง เห็นไหม ถ้าใช้ปัญญาๆ ปัญญาของคนที่มีสติมีปัญญา สิ่งนั้นจะเป็นประโยชน์

คนเราเกิดมา ตั้งแต่สมัยโบราณ ตั้งแต่สมัยหิน สมัยยุคนํ้าแข็ง ไม่มีฟืนไม่มีไฟ แล้วเริ่มต้นจากรู้จักไฟ รู้จักไฟขึ้นมาก็เป็นประโยชน์ขึ้นมา นี่ก็เหมือนกัน คนเรามีสติมีปัญญา มีความคิดทั้งนั้นน่ะ ถ้าความคิดถ้ามันเป็นคุณธรรมมันก็เป็นประโยชน์ขึ้นมาทั้งนั้นน่ะ

ดูสิ อุตสาหกรรมเขาต้องใช้พลังงาน พลังงานเป็นประโยชน์ทั้งนั้นน่ะ นี่ก็เหมือนกัน แต่หัวใจเรามันเป็นพลังงานที่มันมีของมันอยู่แล้ว แต่คนไม่เข้าใจ เห็นไหม แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ เอาสิ่งนั้นมาเป็นสัจจะเป็นความจริง ย้อนกลับเข้ามา ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทวนกระแสกลับเข้ามาในใจของตน แต่ไม่มีใครเคยรู้เพราะธรรมชาติของมันส่งออก ธรรมชาติของจิตนี้มันส่งออกทั้งนั้น คนเกิดมามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ แล้วขันธ์ ๕ มันด้วยความเบาปัญญาของตน ไม่มีสติปัญญาของตน

สิ่งที่เป็นปัญญาๆ สิ่งที่เป็นประโยชน์ สิ่งที่เป็นไฟที่หุงหาอาหาร ทําการกสิกรรมต่างๆ เขาใช้พลังงานทั้งนั้นน่ะ ใช้ไฟทั้งนั้นน่ะ แต่ไฟนี้เขาเพื่อประโยชน์ไง ถ้ามันเป็นความจริงไง

แต่ถ้ามันไพล่ไป เวลาไฟไหม้บ้าน ไฟฟ้าลัดวงจร ไฟฟ้าลัดวงจรมันเผามันผลาญหมดล่ะ สิ่งที่เป็นประโยชน์ๆ ถ้ากิเลสมันพาใช้ล่ะ กิเลสมันพาใช้ทั้งนั้นน่ะ เวลาไป ไฟป่าๆ เวลาฟ้าผ่า ฟ้าผ่าลงมา ดูสิ เวลามันไหม้ ไฟป่า สัตว์ป่า สิ่งมีชีวิตตายหมด ทําลายหมด ต้องมีพนักงานดับไฟป่า เราก็ไปฝึกพนักงานดับไฟป่าไง

ศึกษาธรรมะๆ ก็ศึกษาธรรมะได้แค่นั้นแหละ เพราะอะไร เพราะมันเป็นสัจจะเป็นความจริง “ธรรมะเป็นธรรมชาติ รู้เห็นเป็นจริงทั้งนั้น สัจธรรมรู้แจ้ง” นี่ไง กิเลสหลอกทั้งนั้นน่ะ กิเลสมันหลอกให้ไปดูสิ่งอื่น กิเลสมันหลอกให้ไปดูข้างนอก มันไม่รู้จักตัวมันหรอก ถ้าคนไม่รู้จักกิเลส ไม่เห็นกิเลส มันจะฆ่ากิเลสได้อย่างไร กิเลสมันอยู่ที่ไหน

เวลาเป็นฟืนเป็นไฟ ทุกคนมันเห็นได้ แต่เวลาเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตนนะ ไฟสุมขอน ไฟสุมขอนนะ ดูสิ เวลาไฟไหม้ ไฟไหม้ใหญ่ เวลาพนักงานดับไฟดับไฟไปแล้ว เขาต้องฉีดนํ้าเลี้ยงไว้ เพราะอะไร เพราะเดี๋ยวมันปะทุขึ้นมาอีก ไฟสุมขอนมันดับไปแล้วมองไม่เห็น

นี่ไง สิ่งต่างๆ จะเห็นกิเลส เห็นอย่างไร จะรู้จักกิเลส รู้อย่างไร ไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น เห็นแต่ฟ้าผ่า ฟ้าผ่าสู่ป่า ป่าติดไฟป่า เผาไหม้ไปหมดเลย ตายหมดเลย

“เราคนเดียวเป็นคนรอดมา เรามีสติมีปัญญาวิปัสสนา”

พนักงานดับไฟป่าดีกว่าเอ็งอีก ไม่มีความจริงในใจ ถ้ามีความจริงในใจๆ เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ให้ทําความสงบของใจเข้ามา สิ่งที่เรามีการกระทํานั้นมันเป็นการทําความสงบ ความสงบนั้นเป็นสมถะ ดูถูกดูแคลน ดูถูกดูแคลนว่า “หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เป็นสมถะๆ มันไม่ใช่วิปัสสนา มันไม่ใช้ปัญญา”

ปัญญาอะไรของเอ็ง ปัญญานะ โลกียปัญญา โลกุตตรปัญญา ภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดอย่างไร แล้วถ้ามันเป็นโลกียะ โลกียะอย่างไร ถ้ามันเป็นโลกุตตระ โลกุตตระอย่างไร ไม่รู้จริง ไม่เห็นจริง มันแบ่งแยกกันไม่ได้ มันก็เหมารวมหมด พอเหมารวมหมดมันก็ว่านี่ธรรมาธิษฐาน

ธรรมาธิษฐาน ธรรมนี้ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้แยกให้แยะ ถ้าแยกแยะ คนมีวาสนานะ เขาจะตรวจสอบใจของเขา เขาจะพยายามค้นคว้าหาสัจจะความจริงให้ได้ ถ้ามันเป็นสัจจะความจริงขึ้นมา นั่นคือวาสนาของคน

ถ้าคนไม่มีอํานาจวาสนา เห็นไหม ซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ประพฤติปฏิบัติไปล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้นน่ะ เวลาหลวงตาท่านสอนไง “โง่ยิ่งกว่าหมาตาย”

โง่ยิ่งกว่าหมาตาย หมามันตาย หมาตายแล้วมันไม่มีชีวิต แล้วเราไปทํา ดูสิ สิ่งที่ไม่มีชีวิตมันขยับเขยื้อนไหม มันไม่ขยับเขยื้อนสิ่งใดเลย มันนอนรอแต่ความเน่าเปื่อยทั้งนั้นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ประพฤติปฏิบัติก็ซํ้าๆ ซากๆ อยู่นั่นน่ะ ไม่มีอุบายวิธีการพลิกแพลงใจของเราเลยใช่ไหม ถ้ามันมีอุบายวิธีการพลิกแพลงใจของเรา เราทําของเราซํ้านั่นแหละ แต่ถ้ามันทําซํ้าด้วยอํานาจวาสนาของคน มันจะแสดงตัวให้เห็นทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันแสดงตัวให้เห็น มันจะละเอียดไปเรื่อยๆ นี่มรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียดอีกแหละ มรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียด

สิ่งที่ทํามา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มรรค ๘ เลี้ยงชีพชอบ ทํางานชอบ ทุกอย่างชอบธรรมหมด แล้วก็บวกลบคูณหารเลย ชอบ ชอบทั้งนั้นน่ะ

เรื่องการส่งออก เป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ แต่มันเป็นวาสนาของคน ถ้าวาสนาของคนนะ มันทวนกระแสกลับได้ การทวนกระแสกลับมันทําซํ้าทําซากๆ จิตเห็นอาการของจิต ถ้าจิตมันพิจารณาของมัน มันเห็นอาการของจิตนะ เห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตโดยข้อเท็จจริง โดยข้อเท็จจริงถ้าจิตเห็นอาการของจิต มันสะเทือนใจของมันเอง

แต่นี่มันไม่เห็น มันไปหมดไง กิเลสเป็นเรา ความทุกข์ความยากเป็นเรา การประพฤติปฏิบัติเป็นเรา ถ้ามันเป็นเราๆ แล้ว ถ้ากิเลสเป็นเราแล้วมันทุกข์มันยากไปทั้งนั้น เวลามันทําทุกข์ยากไปขนาดไหนแล้ว เวลามันเผอเรอขึ้นมา “โอ้โฮ! ธรรมะเกิดๆ” กิเลสมันเผลอ พอกิเลสมันเผลอเท่านั้นแหละ “โอ๋ย! นี่บรรลุธรรมๆ”

เอาธรรมที่ไหนมาบรรลุ เอาธรรมที่ไหนมาบรรลุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรม เอ็งเอาธรรมที่ไหนมาบรรลุ ก็เผอเรอไง เวลากิเลสมันเผอเรอ เผอเรอขึ้นมา มันเข้าใจของมันว่าเป็นอย่างนั้นไง พนักงานดับไฟป่า

แต่ถ้าเป็นความจริงๆ ขึ้นมา สิ่งนั้น สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงไว้มันเป็นวิธีการทั้งนั้น แล้ววิธีการทั้งนั้น ถ้าเป็นปริยัติมันก็เป็นชื่อ มันเป็นทฤษฎี แล้วถ้ามันเป็นจริง มันเป็นจริงกับเรา ถ้าเป็นจริงกับเรานะ เราไม่สร้างภาพ

ถ้าไปสร้างภาพ ความขุ่นข้องหมองใจ ความโทสะ โมหะ มันเป็นกิเลส เราพยายามจะหลีกเลี่ยง เราพยายามจะไม่เผชิญหน้ากับมัน ไม่เผชิญหน้ากับมันนี่มันหงุดหงิด ของมันมีอยู่น่ะ ไฟสุมขอน ไฟสุมขอนมันเผาลน ถ้ามันเผาลนอยู่แล้วมันมีสิ่งใด

ลมพัด ไฟมันแดงขึ้นมาเลย แล้วลมพัดมันมีเศษใบไม้นะ ไฟลุกเลย นี่มันไฟสุมขอน มันมีของมันอยู่อย่างนั้นแหละ ถ้ามีอยู่อย่างนั้น แต่มันไปดับไฟป่าไง ไปดับสิ่งที่เรารู้เราเห็นนั้นไง แต่ไอ้ไฟสุมขอนมองไม่เห็นหรอก

แต่ถ้าเราจะเห็นไฟสุมขอน เห็นไหม เวลาไฟป่ามันเกิดขึ้น ถ้าลมมันรุนแรง มันพัด มันยิ่งได้เชื้อเพลิงที่ดี มันลุกลามมากมายเลย พอลุกลามมากมาย มันก็เหมือนกับชีวิตของเรานี่ไง เวลาเรามีความโลภ ความโกรธ ความหลงขึ้นมา คนเราตามืด ตาบอด ตาพร่ามัว ทําลายเขาไปทั้งนั้น ทําลายชีวิตของตนทั้งนั้นน่ะ เวลาทําสิ่งใดไปสร้างเวรสร้างกรรม จะได้มากได้น้อยขนาดไหน สร้างเวรสร้างกรรมทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าเราสงบระงับได้ เราไม่สร้างเวรสร้างกรรม เราทําแต่คุณงามความดี คําว่า “คุณงามความดี” เห็นไหม การเสียสละทางโลก ถ้ามันเป็นการประพฤติปฏิบัติก็การละการวาง การละการวางความเศร้าหมองในใจของตน

เวลาถ้ามันละความฟุ้งซ่าน ความฟุ้งซ่านก็เป็นกิเลสอย่างหนึ่ง ความเศร้าหมองก็เป็นกิเลสอย่างหนึ่ง ความกดดันใจของตนก็เป็นกิเลสอย่างหนึ่ง กิเลสๆๆ ทั้งนั้นน่ะ มันครอบครัวของมารน่ะ ปู่ย่าตายายของมันนี่กิเลสทั้งนั้น กิเลสทั้งนั้น แล้วถ้ามีสติสัมปชัญญะ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ คําว่า “ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ” มันใช้ปัญญาเพราะอะไร มันใช้ปัญญาเพราะเราพุทโธไม่ได้ คนที่พุทโธไม่ได้ก็คือพุทโธไม่ได้ พุทโธแล้วหลับทุกที พุทโธแล้วมันไปอั้นตู้อยู่นั่นน่ะ มันไปไม่ได้หรอก เพราะอะไร เพราะมันเป็นจริตนิสัยไง สัทธาจริต พุทธจริต จริตนิสัยของคน

ถ้าจริตนิสัยของคนนะ ถ้ามีอํานาจวาสนาขึ้นมา ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ มันปล่อยวางของมันเข้ามา มันปล่อยวางของมันเข้ามา เขามีสติปัญญาของเขา ปล่อยวางก็คือปล่อยวาง มีอะไรเกิดขึ้นล่ะ อ้าว! ไฟป่าๆ เราดับไฟป่าไง เราจะดับไฟป่า เห็นไหม เวลาคนที่เขาชํานาญของเขา พนักงานดับไฟป่าเวลาเขาทําทางกันไฟ เวลาไฟมา เขาจุดไฟก่อนเลย จุดไฟให้เข้าไปดับไฟ นี่ไง กิเลสมันฟูขึ้นมาก็ใช้ปัญญาพิจารณาไง พอไฟมันไปชนกับไฟมันก็ดับไง แล้วมีอะไรล่ะ ก็ดับไฟ แค่นั้นเอง แล้วมีอะไรต่อ นี่ไฟสุมขอน ไฟสุมขอนในใจของเอ็งมองไม่เห็นน่ะ

อํานาจวาสนาของคนนะ ถ้าอํานาจวาสนาของคน เพราะคนทําความสงบของใจมาก พระปฏิบัติมาเยอะมาก เวลาจิตสงบแล้วทําอย่างไรก็ไม่ได้ พอจิตสงบแล้วก็เสื่อม พอเสื่อมขึ้นไปแล้ว เพราะถ้าทําความสงบของใจเราได้บ้าง มันก็มีความสุขนะ มีความสุข มีความสงบ อํานาจวาสนาแค่นี้หรือ

แล้วถ้าจะทําต่อเนื่องไป มันอยู่ที่ต้นทุนเดิมน่ะ มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของคน เพราะ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย คนที่มีคุณธรรมขึ้นมาน่ะ ๑ แสนมหากัป ๑ แสนมหากัปขึ้นมา จิตมันมีกําลังของมัน จิตมันมีอํานาจวาสนาของมัน มันรื้อมันค้นของมัน นี่จิตนะ จิต ถ้าจิตมันเป็นอย่างนั้นขึ้นมาเพราะอะไรล่ะ นี่ไง คนเกิดมาเหมือนคน คนเกิดมาเท่ากับคน เทวดา อินทร์ พรหมมาฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

โดยความเชื่อของมนุษย์ เทวดา อินทร์ พรหมต้องสูงส่งกว่าเรา ทําไมเทวดา อินทร์ พรหมมาฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล่ะ นี่ไง แล้วทําไมเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคู่มากับเทวทัต ทําไมเทวทัตเข้ามาบวช มาบวชเป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เกิดมาเป็นญาติกันด้วย แต่อํานาจวาสนา มันอยู่ที่อํานาจวาสนา

แต่อํานาจวาสนาของคนมันจะมากน้อยแค่ไหนก็แล้วแต่ ถ้าเรามีสติมีปัญญาของเรา เราจะแก้ไขหัวใจของเรา เราจะแก้ไขหัวใจของเรามันไม่เกี่ยวกับใครทั้งสิ้น มันไม่เกี่ยวกับใครทั้งสิ้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “เราเป็นแค่คนชี้ทางเท่านั้น พวกเธอเป็นผู้ที่ก้าวเดินของเธอไปเอง”

แต่เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันดัดจริต มันดัดจริต มันสร้างภาพ สร้างทางเดินของตน ทั้งๆ ที่การประพฤติปฏิบัติมันก็เป็นการสร้างทางเดินของตนนะ อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนเท่านั้นเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ตนเท่านั้นที่เป็นผู้ที่แสวงหา ตนเท่านั้นเป็นผู้หมั่นเพียร ตนเท่านั้น ไม่มีใครทําให้ได้เลย แต่มันดัดจริต แหม! ต้องเป็นอย่างนั้นๆ พอมันดัดจริตมันก็ออกจากธรรมะ ออกจากสัจธรรม

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมไง เทฺวเม ภิกฺขเว ทางสองส่วนที่เธอไม่ควรเสพ อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค มัชฌิมาปฏิปทาเป็นทางสายกลาง ทางสายกลาง ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ ความชอบธรรม ถ้าความชอบธรรมมันก็ชอบธรรมในธรรม ไม่ใช่ดัดจริตชอบ ชอบในใจของตน แล้วดัดจริตแล้วก็สร้างภาพของตน มันไปไม่รอดหรอก มันเป็นไปไม่ได้

ถ้ามันจะเป็นจริงๆ ขึ้นมา มันเป็นจริง มัชฌิมาปฏิปทา งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ ความชอบธรรม ความชอบธรรมแล้วมันพิจารณาของมัน มันจะเข้าไปสู่ไฟสุมขอนนั่นน่ะ เข้าไปสู่ไฟสุมขอน เข้าไปสู่จิตของตน เข้าไปสู่กิเลสตัณหาความทะยานอยาก แล้วกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เวลามันพิจารณาขึ้นมา เห็นไหม

ตํารา เห็นไหม “พิจารณากายสิคะ จิตสงบแล้วพิจารณากายสิคะ แล้วก็พิจารณาของเราสิคะ” นี่เขาอุปาทานทั้งนั้น ถ้ามันไม่อุปาทานมันพูดอย่างนั้นไม่ได้

พิจารณากาย พิจารณากายอย่างไร การพิจารณากาย จิตมันสงบแล้วเห็นกายตามความเป็นจริง ถ้าเห็นกายตามความเป็นจริง มันจะเห็นอย่างไร เห็นกายจะเห็นอย่างไร

การเห็นกาย ถ้าตามความเป็นจริงมันสะเทือนกิเลส

ไอ้นี่ “พิจารณากายสิคะ พิจารณากายสิคะ”

พิจารณากายสิคะ มันก็อุปาทานสิคะ เพราะอะไร เพราะมันส่งออก นี่ไง ดับไฟป่าๆ ไฟป่าเกิดขึ้นก็จุดไฟดับไฟป่าไง ถ้าจุดไฟป่าดับไปแล้ว แล้วมีอะไรต่อ เดี๋ยวป่ามันก็ฟื้นฟูขึ้นมาใช่ไหม เราก็ไปเอาสัตว์ป่ามาอนุบาลแล้วเอาสัตว์ป่าไปคืนป่าไง นั่นมันเป็นระบบการบริหารจัดการของกรมป่าไม้

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็สอนแบบนั้น พระไตรปิฎกอ่านแล้ว ๙ ประโยค ๑๐ ประโยค อ่านแล้วเขาก็คิดแบบนั้น การคิดแบบนั้นมันเป็นโลกียปัญญา

การคิดแบบนั้นเพราะธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นสัจธรรมในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อสัตว์ขนสัตว์ก็ให้สัตตะผู้ข้อง ให้หัวใจที่มันติดข้อง ให้หัวใจของคนที่มีผลของวัฏฏะที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ให้พยายามประพฤติปฏิบัติ ให้ฝึกหัดขึ้นมาให้เป็นสัจจะเป็นความจริงในใจอันนั้น ถ้าฝึกหัดขึ้นมาให้เป็นสัจจะเป็นความจริงในใจอันนั้นนะ นี่ไง อริยสัจ สัจจะความจริง มันก็ต้องประพฤติปฏิบัติตามธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นแหละ

นี่ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ วางแนวทางไว้ เวลาวางแนวทางไว้แล้ว เราก็ทําตามแนวทางนั้น แล้วเราก็สร้างเรื่องของเราเองได้หมดเลย...มายา ปฏิบัติโดยมายา แล้วก็เอามายานั้นเป็นหลักเกณฑ์ของตน แล้วอ้างอิงธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ไฟสุมขอนในใจเต็มหัวใจ ไม่มีสัจจะความจริงเลย

ถ้ามีสัจจะความจริงขึ้นมา เห็นไหม สิ่งที่มันละมันวาง เวลาประพฤติปฏิบัติเริ่มต้น ถ้ามันเห็นกายนะ การเห็นกายโดยพื้นฐาน ถ้ามีจิตสงบมันถึงจะเห็นได้ แล้วถ้าเห็นกาย ถ้าพอมันใช้ปัญญาไม่เป็น มันไปไม่ได้หรอก

การเห็นกายๆ ดูสิ ถ้าไฟ พลังงานที่มันเสถียร เครื่องใช้ไฟฟ้าขึ้นมา เครื่องใช้ไฟฟ้าที่มันใช้งานอยู่มันก็เสถียร แต่ถ้าไฟไม่เสถียร เครื่องใช้ไฟฟ้านั้นเสถียรไม่ได้

สมาธิมึงเสถียรหรือ สมาธิที่ปฏิบัตินี้จริงหรือ ถ้ามันจริงขึ้นมา ความตั้งอยู่ ตั้งอยู่อย่างไร พอตั้งอยู่แล้ว รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ถ้าสมถธรรมมันจะมีความสุขของมัน

พอความสุขของมัน ความสุขนั้นเป็นพื้นฐาน สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ถ้าฐานที่ตั้งแห่งการงานยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ามันเห็นกายของมันน่ะ การเห็นกาย พลังงานที่ใช้ออกไป ถ้ามันเสถียร เสถียรอย่างไรก็แล้วแต่ มันใช้ไปแล้วมันเบาบางลง พอเบาบางลงมันจะทรงให้เห็นกายนั้นได้อย่างไร

ถ้าเห็นกายอย่างนั้นน่ะ ถ้ามันไม่มีกําลังขึ้นมา จะให้มันเป็นไตรลักษณ์ ให้มันพิจารณา ให้มันจากอุคคหนิมิตให้เป็นวิภาคะ วิภาคะคือแยกส่วนขยายส่วน แยกส่วนขยายส่วนเพื่อให้มันเป็นไตรลักษณ์ขึ้นมา

ถ้ามันไฟสุมขอน ไฟสุมขอนมันเผาไหม้เอง แล้วมันหลอกลวง มันพลิกแพลงอยู่ในหัวใจน่ะ เอ็งเห็นไฟสุมขอนอันนั้นหรือไม่ ถ้าไม่เห็นไฟสุมขอนอันนั้น เอ็งจะเข้าไปวิปัสสนาอย่างไร นี่พูดถึงไง พูดถึงเวลาเราว่าไฟๆ เราพูดถึงปัญญาๆ ปัญญาก็เปรียบเหมือนไฟ

ดูสิ ที่เราทุกข์กันอยู่นี่ ทุกข์เพราะอะไร เราไม่ใช่ทุกข์เพราะความคิดเราหรือ นี่เราทุกข์เพราะความคิดเรานะ แล้วถ้ามันละเอียดเข้าไป มันทุกข์เพราะอุปาทานนะ มันทุกข์เพราะกามราคะ มันทุกข์เพราะความบีบบี้สีไฟในหัวใจ มันทุกข์เพราะความเศร้าหมอง นี่ไง บุคคล ๔ คู่ เวลาปฏิบัติเข้าไป ไฟสุมขอนในใจมันละเอียดลึกซึ้งเข้าไปกว่านั้นอีกหลายร้อยเท่า ไอ้ที่พรํ่าเพ้อมานั่นน่ะ ไอ้นั่นมันเรื่องของกระแสสังคม

ตอนนี้กระแสสังคมนะ เพราะว่ามันเป็นไปโดยสังคม ถ้าสังคมไม่เชื่อถือ สังคมไม่มั่นใจก็ไม่เชื่อถือ หมดยุคหมดสมัย แต่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมาขวนขวายของท่าน ท่านมาปฏิบัติของท่านในความจริงของท่าน ประกาศสัจธรรมในใจของท่าน ใครจะเชื่อหรือไม่เชื่อ นั่นมันเป็นเรื่องของสังคม แต่เพราะการกระทําของท่านมันเป็นความจริง สังคมถึงได้เชื่อถือศรัทธาขึ้นมาอีกรอบหนึ่ง

พออีกรอบหนึ่ง เห็นไหม พอปฏิบัติไป ธรรมดาสังคมใหญ่ขึ้น มีคนมากขึ้น มันก็มีความเหลวไหลมากขึ้นเป็นเรื่องธรรมดา พอมีความเหลวไหลมากขึ้นเป็นธรรมดา พอมากขึ้นเป็นธรรมดา ตอนนี้สังคมมันสูงขึ้น ในสํานักปฏิบัติก็มากขึ้น พอมากขึ้น ผู้ที่หวังดีใฝ่ดี เขาก็พยายามอานาปานสติ เพื่อให้เด็ก ให้สังคมได้ประพฤติปฏิบัติ

เด็กๆ น้อยๆ มันไปประพฤติปฏิบัติกําหนดลมหายใจ ดีขึ้นๆ นั่นเขาดีขึ้นของเขาเพราะด้วยความไร้เดียงสา ความไร้เดียงสามันเป็นอย่างไรมันก็พูดของมันอย่างนั้นน่ะ ไอ้ของเรามันมีจริตจะก้าน “วิปัสสนาๆ” วิปัสสนามาจากไหน

จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ผลของวัฏฏะๆ แล้วผลของวัฏฏะมันเป็นอย่างไรล่ะ ชีวิตนี้เกิดมาทําไม เกิดมาทุกข์ๆ ยากๆ เกิดมาทําไม เวลาเกิดมา คนมีบุญเกิดมาแล้วประสบความสําเร็จทางโลก มีชื่อมีเสียง มีกิตติศัพท์มีกิตติคุณนะ มีทุกข์ไหม ทุกข์

เวลาคนทําหน้าที่การงานอย่างใดก็แล้วแต่ ถ้าประสบความสําเร็จก็ต้องประสบความสําเร็จมากขึ้นไปเรื่อยๆ มันมีความทุกข์ความยากทั้งนั้นน่ะ ความทุกข์ความยาก แต่เพราะมันชอบ กิเลสมันชอบ สังคมเขายอมนับหน้าถือตา สังคมเขาเชิดชู เก่ง ยอดเยี่ยม

แต่เวลาถ้าเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา เวลามรณานุสติ คนใกล้ตายขึ้นมา แล้วเราได้อะไรล่ะ เราได้อะไร นี่มันสมบัติสาธารณะทั้งนั้น มันต้องทิ้งไว้กับโลก นี่เราจะตายแล้ว เราจะต้องไปข้างหน้า แล้วข้างหน้าไปแล้วมันคืออะไร เวลาไปถึงมรณานุสติ ใกล้ตายขึ้นมา จะไปสังเวชที่นั่นน่ะ เราทําอะไร

ทุกคนมันก็อยากได้บุญอยากได้กุศล เอาหัวใจนี้ได้ของมันไป เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา บุคคล ๔ คู่ อกุปปธรรม ธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ กราบธรรมโดยข้อเท็จจริง ถ้าใจดวงนั้นมันมีคุณธรรมอย่างนั้นไปแล้วมันไปกับใจดวงนั้น เห็นไหม ๗ ชาติ ๓ ชาติ อนาคามีไม่มาเกิดบนกามภพ สิ้นกิเลสไป จบ จบแล้ว ฟ้าผ่ามาเลย

ฟ้าผ่านะ ดูสิ เวลาฟ้าผ่า เกิดไฟป่า ทุกคนเห็นแล้วมันตกใจ แต่คนที่เวลาสิ้นสุดแห่งทุกข์ไปแล้วนะ ฟ้าผ่าเป็นของขวัญจากฟ้า ฟ้าผ่าก็ผ่าโลกไง ฟ้าผ่าก็ปรากฏการณ์ธรรมชาติไง มันมีผลอะไร เป็นของขวัญ มันสวยงาม

เพราะว่าฟ้าผ่า ผ่าขึ้นมาเพื่อมีการเผาไหม้ เพื่อให้พืชพันธุ์มันได้เจริญงอกงาม มันเป็นการกระทําความอุดมสมบูรณ์ขึ้นมาจากป่า นี่ไง จิตใจถ้ามันพ้นจากทุกข์ เป็นของขวัญนะ เป็นของขวัญจากธรรมชาติ ธรรมชาติ ปรากฏการณ์ธรรมชาติไง นี่มันเป็นของขวัญ แต่ถ้ายังมีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เจ็บปวดแสบร้อนไปทั้งนั้น เพราะอะไร เพราะมันเสียหาย มันทําลายทรัพย์สินของเรา มันทําสิ่งมีชีวิตให้มันล่วงไป เสียหายทั้งนั้น เพราะอะไร เพราะไฟสุมขอนไง มันไม่เห็น มันไปเห็นปรากฏการณ์ธรรมชาติ โอ้โฮ! สุดยอด โอ๋ย! ดีเยี่ยม ดีงาม แต่ไอ้ความทุกข์ความยากในใจมหาศาล

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ทํา ความสงบของใจเข้ามา พอใจสงบระงับเข้ามาแล้ว ถ้ามีอํานาจวาสนา จิตสงบแล้วมันจะเห็นกาย เห็นต่างๆ ของมันนะ สิ่งที่เห็นๆ กันอยู่ พอจิตสงบแล้วไปเห็นนู่นเห็นนี่ เห็นอย่างนั้นหลอกทั้งนั้นน่ะ เห็นจริงไหม จริง แต่ความเห็นไม่จริง ไม่จริงหรอก

แต่ถ้าเห็นกาย เห็นกายของเราถ้ามันเห็นโดยสัจจะความจริงนะ ถ้าเห็นกาย ถ้าเราพิจารณาแล้วมันจะหายไป มันไม่อยู่กับเราหรอก ถ้าเราเห็นกายแล้วกายอยู่กับเราได้ แสดงว่าจิตเรามีกําลัง จิตมีกําลังนี้เป็นเรื่องใหญ่นะ

ปฏิบัติ ๒ วัน ทําอะไรแล้วเป็นมรรคเป็นผลไปหมดเลย แล้วดัดจริต วางแนวทางไว้เลย ต้องเป็นอย่างนั้น ๑ ๒ ๓ ๔ เพราะอะไร เพราะฟังธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามามาก แล้วก็สร้างภาพไปเลย นี่ไง มายา มายาของกิเลส กิเลสมันหลอก

แต่ถ้าเอาความจริงๆ ดูสิ ชาวนาทํานาที่นานั้นทุกปี ทํานาก็ต้องไถนา ไถนาขึ้นมา ชักนํ้าเข้า ทํากล้า ปักดํา ปักดําแล้วดูแลรักษาจนกว่าข้าวมันจะออกรวง เก็บเกี่ยวขึ้นมามันถึงได้ผลของมัน

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจะทําความจริงๆ ในใจของเราขึ้นมา มันจะเป็นผลประโยชน์กับเรา ผลประโยชน์คือสมบัติของเราไง ถ้าสมบัติของเราขึ้นมา ถ้าเป็นสมบัติของเรามันพิจารณาของมันได้

ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันเห็นกายๆ เห็นกายมันไหว ภาพมันไหว มันไม่จริง ความเห็นอันนั้นน่ะ แต่ถ้ามันฝึกหัดบ่อยครั้งเข้า มันเห็นแล้วเราก็พิจารณาของเราต่อเนื่อง ถ้ามันไม่เห็น พิจารณาไปแล้วมันขยับ ขยับแล้วมันหายหมดน่ะ แล้วเรากลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น ถ้าน้อมไปเห็นกาย

ถ้าไม่เห็นกาย ถ้ามันเป็นเวทนา เป็นความขุ่นข้องหมองใจ เราจับของเราพิจารณาของเราไปด้วย เราฝึกหัดใจของเราขึ้นมาไง ถ้ามันฝึกหัดคือการพิจารณาใช้ปัญญาของเราต่อเนื่องไป ถ้าใช้ปัญญาต่อเนื่องไปบ่อยครั้งเข้าๆ สิ่งนั้นมันละเอียดเข้ามาๆ มันจะเข้าไปสู่ไฟสุมขอนนั้น ถ้าเข้าไปสู่ไฟสุมขอนนั้นมันจะไปสะเทือนกิเลสนั้น ถ้าไปสะเทือนกิเลสนั้น พิจารณาเข้าไป มันจะถอดมันจะถอนในจิตใต้สํานึกนั้น ถ้าจิตใต้สํานึกนั้น นี่ไฟสุมขอนๆ ไม่ใช่ไฟป่า ไม่ใช่ปรากฏการณ์ธรรมชาติ

ปรากฏการณ์ธรรมชาติเพราะอะไร เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ไง เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ เรามีความคิดเป็นเรื่องธรรมดา เรามีความคิด เห็นไหม ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา สิ่งที่เป็นภาระหน้าที่ของผู้ที่สิ้นกิเลสไป

แต่ของเราขันธมารๆ ขันธ์นี้เป็นมารนะ ความคิดก็เป็นมาร สรรพสิ่งนี้เป็นมารทั้งนั้นน่ะ มารคือกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แล้วมารมันมาประพฤติปฏิบัติกับเราไง เวลาประพฤติปฏิบัติธรรมบอก “ปฏิบัติธรรมๆ” ปฏิบัติธรรมโดยมาร มารมันก็สร้างภาพให้เราอ้างอิงว่ามันบังเงา เอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาอ้างอิง อ้างอิงขึ้นมาแล้วว่าเป็นจริงๆ ในใจของเราไง นี่ผู้ที่ปฏิบัติที่เหลวแหลก เลวร้าย

แต่ผู้ที่ปฏิบัติเพื่อธรรมนะ เขาเคารพธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเคารพธรรม เขาจะมีศีล มีความซื่อสัตย์ มีการกระทํา ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมๆ เพราะท่านมีสัจจะ ท่านตั้งเป้าสิ่งใดแล้วต้องทําสิ่งนั้น ตั้งเป้าสิ่งใดทําสิ่งนั้น แล้วถ้ามันไม่ได้ผลก็เรื่องของบุญวาสนาของเรา

ถ้ามีบุญวาสนาของเรานะ เราเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาของเรา เราทําของเราต่อเนื่องไปๆ การทําต่อเนื่องนั่นน่ะ ถ้าทําต่อเนื่องจนจิตใจมันไม่วอกแวกวอแว ถ้ามันสมดุลของมัน มันก็ลงได้

สมาธิเป็นสมาธิ แล้วถ้าสมาธิแล้ว จิตตั้งมั่นๆ มันตั้งมั่นได้ยาก ตั้งมั่นได้ยากเพราะมันหวั่นไหว โลกธรรม ๘ มันเจาะมันไชจิตใจเราอยู่ตลอดเวลา กิเลสมันฟักตัวอยู่ในหัวใจของเรา ไอ้ไฟสุมขอนๆ นั่นน่ะ มันทําลายมาตลอดทั้งสิ้น

ไอ้ข้างนอกๆ ดูสิ “เมื่อก่อนมีความโกรธมาก เดี๋ยวนี้หายโกรธแล้ว” หายโกรธแล้วมีสติ เดี๋ยวเผลอมันก็โกรธอีก

ไอ้ความโลภ ความโกรธ ความหลง มันเป็นเรื่องธรรมดา แต่มันเป็นจริตนิสัยของเรา เราจะควบคุมดูแลอย่างไร ถ้าควบคุมดูแลของเรา เรามีสติของเราตลอดเวลา เราพยายามศึกษา พยายามค้นคว้า พยายามรักษาไว้ รักษาใจนี้ไว้

ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ของเราอดนอนผ่อนอาหารขนาดไหน เวลาถ้ามันผิดพลาดขึ้นมามันถอยกรูดๆ มันล้มลุกคลุกคลานขนาดไหน ถ้าล้มลุกคลุกคลานขนาดไหน ถ้ามันพ่ายแพ้ขึ้นมา มันก็ฟื้นตัวกลับมาต่อสู้กับมันใหม่ ต่อสู้กับมันๆ ถ้าเราจริงจังของเรานะ แต่ส่วนใหญ่แล้วเวลามันพ่ายแพ้แล้วมันยอมแพ้ มันไม่ต่อสู้โดยความเป็นจริงไง

ถ้ามันต่อสู้โดยความเป็นจริง ถ้าความเป็นจริงๆ นะ ความเป็นจริงคือศีล สมาธิ ปัญญา ความเป็นจริง เรามีศีลมีสัตย์ของเรา เรามีสมาธิของเรา ถ้าเป็นปัญญาๆ ปัญญาเกิดขึ้น เราค้นคว้าหาเหตุหาผลของเรา อย่าให้กิเลสอุปาทานมันมาสร้างภาพ การสร้างภาพนั้นมันไม่เป็นความจริง แต่เวลาจะประพฤติปฏิบัติ ไตรลักษณะ เวลาบอก “เป็นอนัตตาๆ”

ตาอะไร ตากอไผ่น่ะสิ ตาที่ไหน มันเป็นความหลอกลวงทั้งนั้นน่ะ

ถ้ามันเป็นความจริง โอ้โฮ! มันสลดสังเวช เวลาเห็นความจริงขึ้นมานะ มันสลดสังเวช ธรรมสังเวช ขนาดธรรมสังเวชเกิดขึ้นมามันยังเศร้าใจเลย ธรรมสังเวชนะ สังเวชโดยธรรม แต่ถ้ามันเป็นกิเลส มันไม่สังเวช มันจะตะครุบ มันอยากได้ อยากมีอํานาจ อยากใหญ่

แต่ถ้าเป็นจริงไม่ใช่อย่างนั้น ถ้าเป็นจริงนะ อ่อนน้อมถ่อมตน มันจะอ่อนน้อมถ่อมตน หาที่สงบสงัด หาที่ที่เราจะฆ่ากิเลส เราจะฆ่ามันๆ เพราะเห็นแล้วมันเศร้าใจ นี่ไง มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย เราเกิดตายๆ มาขนาดไหน ใครจะเชื่อ ใครจะไม่เชื่อ มันเรื่องของเขา

แต่เพราะเรามีอํานาจวาสนา เราถึงได้มีความเชื่อของเราแบบนี้ ความเชื่อไม่ใช่ความจริง แต่ความเชื่อก็เป็นวาสนา ถ้าไม่มีความเชื่อ มันจะลากเรามาประพฤติปฏิบัติหรือ ถ้าไม่ใช่ความเชื่อ มันจะลากเรามาทุกข์มายากหรือ คนเรามีกําลังใจนะ จะอดนอนผ่อนอาหารขนาดไหนมันก็สู้นะ

ทําไมเราต้องมาทุกข์มายากอย่างนี้ล่ะ เรามาทุกข์มายากแบบนี้เพราะกิเลสเราหนา กิเลสเรามันหนา ทําแบบสุกเอาเผากิน ทําแบบเอาสะดวกสบายไม่ได้ ทําเอาสะดวกสบาย ไปยอมจํานนกับมันตลอด ปฏิบัติมาตั้งแต่ต้น ปฏิบัติมา ล้มลุกคลุกคลานมาตลอด ถึงที่สุดแล้วกิเลสเอาไปกินหมดเลย มันไม่ลงสู่ความจริงสักอย่าง

ความสู่ความสงบ สงบตามความเป็นจริงนะ จิตมันสงบขึ้นมาแล้วมีสติสัมปชัญญะ สุขมาก ถ้าจิตมันสงบนะ เวลามันคลายตัวออกมา เราก็อยากได้อย่างนี้อีกๆ แล้วถ้ามันได้อย่างนี้ ถ้ามันมีพื้นฐาน มีความสงบอย่างนี้ ฝึกหัดใช้ปัญญาๆ ใช้ปัญญาแยกแยะ ถ้ามันเป็นไปได้จริง เพราะมันมีกําลังของสมาธิ กําลังของสมาธิคือกําลังของความสงบนี้ มันก็ฝึกหัดใช้ปัญญาของมันไป ถ้าพอมันใช้ปัญญามากขึ้นไปมันเป็นสัญญา คิดอะไรไม่ออก อั้นตู้ไปหมดเลย จะไปซ้ายไปขวา ปิดกั้นทั้งนั้น

กลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น แล้วกลับไปฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดอยู่อย่างนั้น แยกแยะอยู่อย่างนั้น เราทําซํ้าทําซากอย่างนั้นมันต้องมีประโยชน์กับเราขึ้นมาแน่นอน เราทําของเราขึ้นมาด้วยอํานาจวาสนามากน้อยขนาดไหนก็แล้วแต่ เราจะประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมาให้เป็นความจริงของเราขึ้นมา ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา มันจะเข้าสู่จิตใต้สํานึกนั้น นี่ไง ไฟสุมขอนๆ นั่นน่ะ

มันเป็นไฟสุมขอนอยู่ในจิตลึกๆ ไอ้ที่มันพูดกันอยู่นี่มันเป็นปลายเหตุ มันอยู่เปลือกนอก ความอยู่เปลือกนอกก็นี่ไง ปุถุชนไง สามัญสํานึกของเรานี่ไง ความรู้สึกนึกคิดของเรานี่ไง แล้วมันได้สิ่งใดมา ได้มาแต่ความทุกข์ ปฏิบัติก็ทุกข์ ชีวิตโลกก็ทุกข์ ทําสิ่งใดก็ทุกข์ไปหมดเลย ไม่มีทางออก นี่ไง มันอยู่เปลือกนอกไง

แล้วเข้าสู่สัจจะความจริงของเราล่ะ ทําไมต้องตั้งสติ ทําไมครูบาอาจารย์ สมัยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นนะ เวลาพระจะล้างบาตร ให้อมนํ้าไว้เลยนะ ไม่ให้พูดกัน ไม่ให้คุยกัน ให้ต่างคนต่างตั้งสติไว้ ดูใจของตน ถ้าวันไหนคุยกันมากๆ ให้อมนํ้าไว้ ไม่ให้คุยกัน นี่เขาฝึกหัดกันขนาดนั้น ฝึกหัดขนาดนั้นคือใคร นักรบนะ พระกรรมฐานนะ สู้กับกิเลสนะ

ไอ้ของเราไม่อย่างนั้น โอ้โฮ! ตาสัปปะรดเลย ส่งออกหมดเลย โอ้โฮ! ปฏิบัติยอดเยี่ยม พูดไปเถอะ ไม่มีใครเขาเชื่อหรอก

ถ้าเป็นความจริง มันเป็นความจริงในใจนี้ ถ้าความจริงในใจนี้ ตั้งสติไว้ ถ้าขาดสติแล้วนะ เริ่มต้นจากขาดสติ การกระทํานั้นเป็นมิจฉาหมด ถ้าไม่มีสติสัมปชัญญะทําสิ่งใด เราไม่อายตัวเองหรือ ดูสิ เราลืมของไว้ เราวางของไว้ผิดที่ พอเราไปเห็นเรายังติตัวเราเองได้เลยว่าเราขาดสติ เราทําสิ่งใดด้วยความพลั้งเผลอ นี่เรายังติตัวเราได้เลย แล้วอารมณ์ความรู้สึกมันเร็วขนาดไหน นี่เราฝึกหัดขนาดนั้นนะ ถ้ามันจะทําตามความเป็นจริงขึ้นมาให้ได้ ถ้าทําความจริงของเราขึ้นมาให้ได้ เราตั้งสติไว้ เราฝึกหัดของเราไว้

สิ่งที่ทํางานทางโลกเขาทําแล้วทําเล่าๆ เขาทําแล้วเขาสําเร็จของเขา ไอ้เราประพฤติปฏิบัติภพชาตินี้ ทําให้มันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีอํานาจวาสนาแล้ว เราได้กายกับใจนี้มาๆ ที่เราทําความสงบของใจเข้ามาก็เพื่อรักษาใจดวงนี้

แต่ทําความสงบไม่ได้ เราก็มีวิธีการใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิอบรมปัญญา วิธีการมันแยกแยะออกไป โดยอริยสัจ ๔ สัจจะความจริงในพระพุทธศาสนา อริยสัจ สัจจะความจริงๆ เราแสวงหาสิ่งนั้น

เราแสวงหาสิ่งนั้น แต่จิตใจเราเป็นสมมุติ จิตใจเรานี้เป็นโลก ถ้าเป็นโลกมันปลิ้นปล้อน มันมีพญามาร ครอบครัวของมาร มารมันมีลูกมีหลานนะ ดูสิ นางตัณหา นางอรดี เป็นลูกของพญามาร แล้วพญามาร ไอ้นี่มันเป็นสมมุติบัญญัติ สมมุติขึ้นมาว่าเป็นอย่างนั้น แต่เวลาปฏิบัติเป็นยิ่งกว่านั้นอีก

เวลาปฏิบัติ ตั้งแต่พิจารณา ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เวลาพิจารณา นั่นลูกหลานมันทั้งนั้นน่ะ ไอ้นี่แค่เด็กๆ เวลาแค่เด็กๆ พิจารณาแค่เด็กๆ เวลาสังโยชน์ เวลาที่มันร้อยรัดหัวใจนี้ไว้ ร้อยรัดหัวใจนี้ไว้อยู่ในอํานาจของมัน ถ้ามันอยู่ในอํานาจของมัน พิจารณาอย่างไรที่จะไปสู้กับมัน

นี่มันไม่เคยไปเห็นตัวมันเลย ไม่เคยเห็นจิตของตนตามความเป็นจริงเลย แล้วว่าจะไปต่อสู้กับกิเลสๆ ให้กิเลสมันเหยียบยํ่าทําลายอยู่อย่างนั้นน่ะ นี่ไง มันเป็นละครน่ะ ละครชีวิต เป็นละครชีวิต

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ใช่ละครชีวิตนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ สร้างสมบุญญาธิการมาขนาดไหน สละชีวิตมาไม่รู้กี่ภพกี่ชาติ สละมาหมด เป็นสัตว์ เห็นนายพรานเขาหลงป่า เขาหิวกระหาย นี่โดดเข้ากองไฟเอาชีวิตนี้เพื่อเอาเนื้อให้เขาดํารงชีวิตต่อไป นี่ท่านสร้างอํานาจวาสนามาขนาดนั้น

เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมา มันพิจารณาขึ้นมาเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา สิ่งที่การกระทํามาอย่างนี้มันเป็นความจริงขึ้นมาในหัวใจ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ในพระไตรปิฎก เห็นไหม เป็นนิทาน เป็นแต่ละภพแต่ละชาติที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสวยภพเสวยชาติ แล้วเวลาเสียสละ เสียสละมาเพื่อความเข้มแข็งของหัวใจ นี่ทํามาขนาดนั้น ถึงว่าเป็นพระโพธิสัตว์ๆ

เวลาปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ปรารถนามาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สร้างสมบุญญาธิการมาขนาดนั้น หัวใจมันเลยเข้มแข็ง หัวใจมันเลยมีสติปัญญาขึ้นมา เวลามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันเท่าทันกับมาร

แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันเป็นสมมุติไปหมดเลย ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นความจริง สมมุติบัญญัติ โลก โลกสมมุติ เวลาบัญญัติ บัญญัติมาเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาไปศึกษาบัญญัติบอกว่าฉันรู้ๆ

รู้อะไร สมมุติซ้อนสมมุติ โลกนี้โลกสมมุติทั้งนั้นน่ะ ภาษานี่สมมุติ ภาษาเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ทุกอย่างเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา

แล้วบัญญัติล่ะ บัญญัติ บาลี เพราะอะไร เพราะมันเป็นภาษาที่ตายแล้ว ไม่เคลื่อนไหว แล้วก็แปล แปลออกมาก็แปลเป็นภาษาไทย นี่เราแปลมา แต่หัวใจล่ะ แปลกิเลสไหม กิเลสในใจที่มันครอบงําอยู่นี่

พิจารณา ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วเราจะแปลกิเลส กําจัดกิเลส ด้วยมรรคด้วยผล ด้วยศีล ด้วยสมาธิ ด้วยปัญญาของเรา ถ้าปัญญาของเราเกิดขึ้นมา เราพิจารณาของเรา พิจารณา ฝึกหัดๆ ถ้าฝึกหัดเริ่มต้น ถ้าพูดถึงสมาธิอบรมปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าสมาธิอบรมปัญญา พุทโธๆๆ นี่สมาธิอบรมปัญญา ทําความสงบของใจเข้ามาให้เป็นสมาธิ ให้มันตั้งมั่นขึ้นมา ให้มีกําลังขึ้นมา แล้วถ้าพิจารณาได้ ฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา สมาธิเราทําไม่ได้ เพราะสมาธิเราไม่แข็งแรง ถ้าเราใช้ปัญญาๆ นี่ปัญญาอบรมสมาธิ

ปัญญาอบรมสมาธิก็ใช้ปัญญาไล่ต้อนเข้ามาๆ พิจารณาด้วยเหตุด้วยผลเข้ามา มันปล่อยวางเข้ามาๆ ถ้าปล่อยวางเข้ามาถึงหัวใจของตน เห็นไหม สิ่งที่มีการกระทํา ทําให้เป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา มันเห็นโทษ เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเขาถึงไปสู่ความสงบระงับ เห็นไหม

ตา หู จมูก ลิ้น กาย ปิดให้หมด เหลือแต่หัวใจนี้ไว้ แล้วเราพยายามทําความสงบของใจให้มากขึ้นๆ แล้วเราจะสงสารตัวเอง เราจะสงสารหัวใจเราเอง หัวใจที่มันทุกข์มันยาก หัวใจที่มันทุกข์มันยากนะ เกิดแต่ละภพแต่ละชาติ

แล้วเวลาถ้ามันใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันทันความคิด ความคิดเวลามันผุดขึ้นมาน่ะ ความคิดมันไวขนาดไหน แล้วเวลาที่มันตั้งมั่นๆ พอมันตั้งมั่นขึ้นมาแล้ว มันจะน้อมไปแล้ว ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมขึ้นมา นี่มรรคมันเกิด

ทีนี้มรรคมันไม่เกิด มรรคมันไม่เกิดขึ้นมา มันไม่เห็นตามความเป็นจริง ถ้าไม่เห็นตามความเป็นจริง สิ่งที่มันไม่เห็นตามความเป็นจริง มันก็เป็นเรื่องภาพลวงตา มันเป็นของภายนอกทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เห็นไหม ปิดตา หู จมูก ลิ้น กาย เหลือใจไว้ แล้วพยายามรักษาหัวใจขึ้นมาให้มั่นคงขึ้นมา ถ้ามันมั่นคงขึ้นมานะ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ถ้าจิตมันสงบระงับแล้ว มันฝึกหัดใช้ปัญญาต่อเนื่องไป ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา ฉะนั้น เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ครูบาอาจารย์เราในวงกรรมฐาน เห็นไหม ปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิอบรมปัญญา

ปัญญาอบรมสมาธิ ใช้ปัญญาไล่เข้ามาเลย ใช้ปัญญาไล่เข้ามาให้จิตมันตั้งมั่น

สมาธิอบรมปัญญา ถ้าเวลามันเกิดสมาธิแล้ว ปัญญาอันนั้นจะเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาการฆ่ากิเลส

ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิก็เหมือนพุทโธ เวลาพุทโธๆๆ นี่เราทําความสงบของใจเราเข้ามา ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีสมาธิขึ้นมาแล้วก็เกิดปัญญา มันจะเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาในการฆ่ากิเลส

แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เราใช้ปัญญาพยายามปลดเปลื้องความเกี่ยวข้องกับใจของเรา มันปลดเปลื้องๆๆ เข้ามา นี่มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ แล้วเป็นสมาธิขึ้นมาแล้ว ถ้ามันเกิดปัญญาขึ้นมาอีกชั้นหนึ่ง นั่นน่ะจะเป็นมรรค

ถ้ามันไม่เป็นมรรค มันก็เป็นกิเลส ถ้ามันเป็นกิเลส มันก็ซ้อนกิเลส เวลาเราประพฤติปฏิบัตินะ เราว่าเราจะฆ่ากิเลสๆ ให้มันเป็นความจริงๆ มันเลยกลายเป็นกิเลสซ้อนกิเลสไง กิเลสมันซ้อนกิเลส กิเลสมันหลอกมันลวง กิเลสมันทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน ถ้ามันล้มลุกคลุกคลานขึ้นมา นี่ความทุกข์ความยาก ความทุกข์ความยาก เห็นไหม

เราจะฆ่ามันนะ เราจะสํารอก เราจะคายกิเลสออกไป ถ้าเวลาปัญญาอบรมสมาธิๆ ใช้ปัญญาๆ ไล่ให้มันเท่าทันกิเลส ถ้ากิเลสสงบตัวลง นั่นน่ะเป็นสมาธิ นั่นมันปล่อยวางชั่วคราวๆ แล้วปล่อยวางชั่วคราว ถ้ามันใช้ปัญญาต่อไป มันจะเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนาๆ แล้วมันเกิดปัญญาขึ้นมา มันจะย้อนกลับเข้ามาในใจของตน ถ้ามันย้อนกลับเข้ามาในใจของตนได้มันจะเป็นมรรค

ที่เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ที่ว่าจะเข้าสู่มรรคๆ ถ้ามันเป็นสมุทัย สมุทัยก็เป็นตัณหาความทะยานอยาก คิดโดยสมุทัย สมุทัยคือกิเลส สมุทัยคือการทําให้เราเหลวไหล เวลาปฏิบัติเข้าไปมันก็เป็นภาพลวงตาทั้งสิ้น

แต่ถ้ามันเป็นมรรคๆ ขึ้นมา มันจะเป็นความจริงแล้ว ถ้าเป็นความจริงขึ้นมามันจะย้อนกลับเข้ามาข้างในใจของตน ถ้าเข้ามาในใจของตน มันจะเป็นความจริงขึ้นมาได้ ถ้าเป็นความจริงขึ้นมามันก็เป็นความจริงเพื่อหัวใจดวงนี้

เวลาเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะนะ จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย เราเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมาตลอด สิ่งที่ได้สร้างบุญกุศลขึ้นมาได้เกิดเป็นมนุษย์ เต่าตาบอดขึ้นมาจากนํ้า ถ้ามันเข้ามาในบ่วงนั้นจะได้เกิดเป็นมนุษย์

จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ สิ่งที่ว่าเวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา เกิดเป็นมนุษย์ต่อเนื่องกันมาก็ด้วยอํานาจมนุษย์สมบัติ มนุษย์สมบัติ การได้เกิดเป็นมนุษย์นี้มีคุณค่ามาก เพราะมนุษย์เท่านั้นที่มีโอกาสได้ประพฤติปฏิบัติ ถ้าเป็นเดรัจฉานไป จบแล้ว แล้วดูสิ เวลาสัตว์เกิด สัตว์เกิดมหาศาล แล้วเวลาคนเกิดก็มีจํานวนมากขึ้นมหาศาล มากขึ้นมหาศาลมันก็เป็นเวลาของเขา

ถ้ามันเป็นจริงๆ นี่เป็นเวลาของเรากึ่งพุทธกาล กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เจริญที่ไหนล่ะ ถ้ามันเจริญมันต้องเจริญในหัวใจของเรานี่ ถ้ามันเจริญในหัวใจของเรานี่ เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันต้องมีความเป็นจริงขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา มันเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา

สิ่งที่ถ้ามันไม่เป็นมรรคเป็นผล มันเป็นกิเลส กิเลสอ้างอิง เพราะเรามีการศึกษา เดี๋ยวนี้นะ เพราะว่าในคอมพิวเตอร์มีไปหมด เพราะพระไตรปิฎกแปลเข้าคอมพิวเตอร์หมด เวลาการศึกษาเป็นการศึกษา แต่ศึกษาแล้ว ศีล สมาธิ ปัญญา เวลาศึกษาแล้วต้องมาปฏิบัติ เวลาปฏิบัติจะเป็นความจริงไหม ถ้าเป็นความจริงขึ้นมามันก็จะแก้กิเลสได้

ถ้ามันแก้กิเลสของเราได้ มันแก้ด้วยความเป็นจริงนะ มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก แล้วเวลามันเป็นจริงขึ้นมา มันสํารอกมันคาย มันฆ่าเป็นชั้นๆ ขึ้นมานะ จากความลังเลสงสัย จากความไม่รู้เหนือรู้ใต้ แต่ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมานะ มันฆ่ากิเลสเป็นชั้นๆ เข้ามาเลย เวลาฆ่ากิเลสเป็นชั้นๆ ขึ้นมาตั้งแต่ลูกแต่หลานนะ เห็นไหม

สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

กามราคะ ปฏิฆะ อ่อนลง

กามราคะ ปฏิฆะ ขาดไป

รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา

เวลามันฆ่า มันฆ่าเป็นชั้นๆๆ เข้ามานะ นี่สังโยชน์ ๑๐

ถ้ามันเป็นความจริงๆ มันเห็นของมันจะจะ

ถ้ามันไม่เป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกตามความเป็นจริงขึ้นมา กิเลสมันตายอย่างไร เวลากิเลสมันตาย มันตายตรงไหน เวลากิเลสมันตายจากหัวใจของสัตว์โลก

แล้วเวลากิเลสมันตายนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบรรลุธรรม เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะบรรลุธรรม ถ้าบรรลุธรรมนะ ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านอนุโมทนานะ มันสะเทือนกันไปหมด เวลาสะเทือน ๓ โลกธาตุ มันสะเทือนที่ไหน สะเทือน ๓ โลกธาตุ โลกธาตุนี้หวั่นไหว ถ้ามันเป็นความจริง

แล้วพวกเราไม่ได้ยินหรอก พวกเราไม่รู้เรื่อง พวกเรามันนอนจมอยู่กับกิเลส แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เอากิเลสออกหน้า เอาความมักง่าย เอาความเห็นแก่ตัว เอาความสะดวกสบาย

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์นะ ท่านสมบุกสมบันมามาก เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านสมบุกสมบันของท่านมา สมบุกสมบันเพราะอะไร เพราะท่านเห็นกิเลสไวๆ เห็นกิเลสไวๆ การต่อสู้การชําระล้างมันเห็นชัดๆ มันจับตัวมันได้ มันพิจารณาได้

เวลามันสํารอกมันคาย ตทังคปหาน เวลาปหานชั่วคราวๆ ส่วนใหญ่คนที่รู้ที่เห็นนะ ด้วยอํานาจวาสนานะ ตทังคปหาน ของชั่วคราว มันแค่สลบ แล้วพอมันสลบแล้วนะ ถ้าเราไม่ต่อเนื่อง ไม่มีครูบาอาจารย์คอยแนะนํานะ เวลามันฟื้นขึ้นมาแล้ว การต่อสู้กับมัน จบ เพราะอะไร เพราะมันรู้ทาง

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเทศนาว่าการ ท่านไม่บอกถึงเวลามันขาดนะ ท่านบอกถึงวิธีการๆ ให้เรามีกําลังใจเท่านั้นน่ะ เวลามันขาดๆ มันต้องเกิดจากปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกของเราเอง ถ้าเราบอกแนวทางไว้นะ มันรู้หมด มันรู้ของมัน มันทําซํ้าแล้วมันจะให้เกิดอย่างนั้น แต่ไม่ใช่ ไม่ใช่

เวลามันใช่นะ สมุจเฉทปหาน เวลามันขาด ขาดตามความเป็นจริง ถ้าขาดตามความเป็นจริง เวลากิเลสมันขาดนะ มันฟื้นกลับขึ้นมาไม่ได้ ขาดแล้วขาดเลย อกุปปธรรม อฐานะที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลง แต่ของเรานี่กุปปธรรม ไหลไปไหลมา หลอกลวงกันไปหลอกลวงกันมา กุปปธรรม อกุปปธรรม

การประพฤติปฏิบัติของเรา เราตั้งสติของเราไว้ เราศึกษาค้นคว้าของเราไว้ เราย้อนกลับมาด้วยความละเอียดรอบคอบ ทําซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมานะ มันเป็นปัจจัตตังก้องกังวานกลางหัวใจ กิเลสตายโดยสิ้นซาก ไม่มีสิ่งใดอยู่บนใจดวงนั้น เอวัง

๔

ในสติปัฏฐานสี่มี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์บนศาลา วันที่ ๑๗ ตุลาคม ๒๕๖๑

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรมนะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แสดงธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงอาทิตตปริยายสูตร ชฎิล ๓ พี่น้องได้บรรลุเป็นพระอรหันต์

การประพฤติปฏิบัติธรรม การฟังธรรมมันมีคุณค่า มีคุณค่าที่ไหน มีคุณค่าที่ว่าธรรมที่เกิดจากหัวใจของครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมๆ ออกมาจากหัวใจที่เป็นธรรมนั้นมันจะมีคุณธรรม

ถ้าออกมาจากความจําๆ ก็อ่านหนังสือ เวลาหนังสือมีการท่องจํา นกแก้วนกขุนทอง สิ่งนั้นมันเป็นประเพณีวัฒนธรรม เป็นประเพณีวัฒนธรรมของชาวพุทธนะ ทางอีสาน เวลาวัดที่ไหนก็แล้วแต่ เวลาไม่มีพระไปอยู่นะ เขาจ้างให้พระไปอยู่จําพรรษา จ้างให้ไปอยู่เพื่อเขาจะได้สร้างบุญสร้างกุศลของเขา

นี่เขาขาดพระไม่ได้ เพราะว่าประเพณีวัฒนธรรมของเขา เขาต้องทําบุญกุศลของเขา เขาทําเพื่อความสุขใจของเขา ถ้าไม่มี ไม่มีเขาก็แสวงหา ถ้าแสวงหาอย่างนั้นมา สิ่งนั้นมันเป็นประเพณีวัฒนธรรม ถ้าวัฒนธรรมของเขาก็เป็นวัฒนธรรมของเขา

เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ศึกษามาก็นกแก้วนกขุนทอง เรามาท่องจํากันไง ถ้าท่องจํา ท่องจํานี่มีการส่งเสริมพระพุทธศาสนา ถ้าส่งเสริมพระพุทธศาสนา ส่งเสริมให้มีการศึกษา ศึกษามาเพื่อมาประพฤติปฏิบัติ ศึกษามาเพื่อเป็นการท่องจําไง

ท่องจํากันมาแล้วนะ ใครมีความรู้มากความรู้น้อย ถ้าความรู้มากความรู้น้อยก็มีกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ก็เอากิเลสของตนใส่เข้าไป เวลากิเลสของตนใส่เข้าไปก็ความชอบใจของตน พอความชอบใจของตนนะ มันปฏิบัติไป เวลาพูดไปแล้วก็มีการขัดแย้งกัน ถ้าขัดแย้งกันก็บอกของใครถูกของใครผิดไง

มันถูกมันผิด มันผิดที่กิเลสทั้งนั้นน่ะ ถ้าเป็นความถูกต้องดีงามมันเข้าสู่สัจธรรม ถ้าเข้าสู่สัจธรรมก็เข้าสู่หัวใจของตน ถ้าเข้าสู่หัวใจของตน เห็นไหม เรามีความอบอุ่น มีความองอาจมีความกล้าหาญนะ แต่ความกล้าหาญ กล้าหาญของผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ กล้าหาญกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากของตน กล้าหาญในการเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ในการใช้สติปัญญาของเรา กล้าหาญในการประพฤติปฏิบัติ ไม่ใช่กล้าหาญไปอวดใครหรอก

ไปอวดใครนั่นมันเรื่องกิเลสทั้งนั้นน่ะ การยกตนข่มท่าน การเหยียบยํ่าทําลายกัน มันเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่ถ้าเป็นความจริงๆ นะ มันย้อนกลับมาสู่หัวใจของตน

เวลารวงข้าว ข้าวมันออกแล้วมันน้อมลงตํ่า แต่จิตใจของคนที่มีธรรม จิตใจของคนที่มีธรรมเขาเอาไว้ในหัวใจของเขา เขาเห็นแล้ว หลวงตาท่านพูดไง ถังขยะ โลกเป็นถังขยะ มันเป็นที่น่าสะอิดสะเอียน มันน่าขยะแขยง แล้วไปยุ่งกับมันทําไม

แต่นี้เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เป็นมนุษย์ด้วยกันไง เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน เวลาถึงที่สุดแห่งทุกข์ มันจะไปพูดกับใคร เขาจะหาว่าเราบ้า หาว่าเราบ้าไง หาว่าเราบ้า บ้าเพราะมันพูดเรื่องนอกเหนือจากโลก โลก เรื่องของโลก เขาก็แสวงหาของเขาเพื่อความอุดมสมบูรณ์ของตน อุดมสมบูรณ์ของตนในความรู้สึกของเขาไง

แต่เวลาถ้าเป็นนักปฏิบัตินะ เขาแสวงหาที่สงบสงัด เขาแสวงหาที่วิเวก เขาแสวงหา แต่เวลาประพฤติปฏิบัติกัน วันเวลามันช่างเชื่องช้าเหลือเกิน ทําสิ่งใดแล้วไม่ประสบความสําเร็จ ทําสิ่งใดแล้วมันกระวนกระวายไง

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมานะ วันคืนล่วงไปเร็วมาก เดี๋ยววันๆๆ ทําไมมันเร็วไปขนาดนั้นน่ะ เพราะจิตใจมันอยู่กับข้อวัตรปฏิบัติไง จิตใจมันอยู่กับธรรมวินัยไง จิตใจมีสติยับยั้งดูแลมันไง ถ้ามีสติยับยั้งดูแลมัน มันมีแต่ความสุขทั้งนั้นน่ะ ถ้ามีความสุข วันเวลามันล่วงไปเร็วมากๆ

แต่ถ้าเวลาเราประพฤติปฏิบัตินะ วันเวลามันเชื่องช้ามาก มันมีแต่ความทุกข์ความยาก มันมีแต่ความบีบคั้นหัวใจ เมื่อไหร่จะหมดเวลาจริงๆ...หมดทําไม ปฏิบัติเอาคะแนนไง ปฏิบัติเท่านั้นชั่วโมง ปฏิบัติเท่านี้ชั่วโมง ปฏิบัติแล้วมันได้ความสุขความสงบ

จิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก จิตนี้เป็นได้หลากหลาย จิตนี้มหัศจรรย์นัก ถ้าจิตนี้มหัศจรรย์นักนะ ถ้าเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา นี่เป็นอริยทรัพย์เพราะเราเกิดมามีกายกับใจๆ ไง เพราะร่างกายนี้มันต้องบีบคั้น ร่างกายนี้มันต้องการอาหารของมัน ร่างกายต้องการความอบอุ่น ร่างกายต้องการพักผ่อน ร่างกายมีการกระทํา เห็นไหม

เวลาเราเกิดมา ร่างกายมันบีบคั้น เวลาเทวดาเขามีแต่กายทิพย์ๆ เขามีความสุขของเขานะ เขามีความสุขของเขา เขาไม่ต้องขี้ไม่ต้องเยี่ยว ไม่ต้องเช็ด ไม่ต้องคอยอาบนํ้าอาบท่า เขาไม่ต้องเลย เขาเป็นทิพย์สมบัติหมด

แต่ของเรามันมีภาระรับผิดชอบพะรุงพะรังไปทั้งนั้น ภาระรับผิดชอบ โรคประจําตัวของเราคือโรคหิว โรคหิวมันบีบคั้นขึ้นมา เวลาคนหิวคนกระหายขึ้นมาก็ต้องแสวงหาขึ้นมาปรนเปรอมัน ถ้าคนมีสติมีปัญญาเขาระลึกได้ไง เราเกิดมาทําไมๆ เกิดมา สิ่งที่มันบีบคั้น นี่ความสุขน้อยนิด แต่ความทุกข์มหาศาล

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เวลาเขาครองเรือนๆ ความสุขน้อยนิด แต่ความทุกข์ความยากมหาศาล เหมือนกับวิดทะเลทั้งทะเลเลย เพื่อเอาปลาตัวเดียว แต่ก็ครองเรือนกันทั้งโลก ไม่มีใครออกจากเรือน ไม่มีใครออกประพฤติปฏิบัติ เวลาออกไปประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็ทุกข์ๆ ยากๆ

เวลาประพฤติปฏิบัติ เราก็พยายามขวนขวายของเรา ถ้ามันประพฤติปฏิบัติ คนที่มีอํานาจวาสนา เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วจะประพฤติปฏิบัติ ออกบวชๆ เวลาออกบวชขึ้นมาแล้วจะแสวงหาครูบาอาจารย์ที่ดี เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อให้พ้นจากทุกข์ๆ ไง แนวทางปฏิบัติก็มหาศาลใช่ไหม

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านพยายามขวนขวายของท่านๆ ท่านไปแสวงหาที่ไหนก็แล้วแต่ เพราะคนที่มีอํานาจวาสนามันจะมีจุดยืนนะ เวลามีจุดยืนมันจะเทียบเคียงกับคําสั่งสอนของเขา พฤติกรรมของเขา การกระทําของเขา มันมีอยู่จริงหรือไม่ ถ้ามันไม่มีอยู่จริง เราทิ้งสละจากที่นั้นไป ไปหาที่ใหม่ๆ หาที่ไหนมีคนรู้แจ้ง คนรู้แจ้งมันหามาจากไหน มันหาไม่ได้ เห็นไหม ท่านถึงพยายามประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามข้อวัตร แล้วพยายามค้นคว้าขึ้นมา

เพราะมันเป็นยุคเป็นคราวนะ คําว่า “เป็นยุคเป็นคราว” เวลาคนมีบุญเกิด เวลาคนมีบุญเกิดนะ สังคมร่มเย็นเป็นสุข ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล การอยู่ของสังคมมันมีความสุข เวลามีแต่คนบาปเกิดนะ สังคมมีแต่ความทุกข์ความร้อน มีแต่ภัยแล้ง อาหารการกินก็ไม่มี ทุกอย่างทุกข์ยากไปหมด

เวลาคนมีบุญเกิด ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้ไว้ในพระไตรปิฎก ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง กึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง หลวงปู่มั่นท่านพูดไว้ว่า มันจะเจริญตั้งแต่สมัยพระจอมเกล้า ก่อน พ.ศ. ๒๕๐๐ กึ่งพุทธกาลนั่นน่ะ เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน มันมีแนวทาง สังคมมันซับซ้อนมาเพื่อจะให้ค้นคว้าไง เวลาค้นคว้าขึ้นมา แล้วใครรู้จริงล่ะ สัจธรรม สัจธรรมมันอยู่ที่ไหน

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเราๆ ก็ได้ศึกษามาเพื่อเป็นแนวทางกับเรา ศึกษามา ศึกษามาเพื่อประพฤติปฏิบัติไง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ โลกียปัญญา โลกุตตรปัญญา ก็แนวทางในพระพุทธศาสนามันมีอยู่แล้ว แต่ศึกษามาๆ ก็ไปหยิบฉวยมาประดับเกียรติของกิเลส กิเลสเอามาชูธง ชูธงว่า แนวทางปฏิบัติแนวทางนั้นดี ปฏิบัติไปแนวทางนี้ดี

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าชําระล้างกิเลส เห็นไหม รวงข้าว เวลาข้าวมันออกรวง มันแก่ มันน้อมลงตํ่า หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นไม่เคยไปทะเลาะเบาะแว้ง ไม่เคยไปโชว์ใครเลยว่าแนวทางไหนดี ท่านเก็บเนื้อเก็บตัวของท่าน ชื่อเสียงกิตติศัพท์กิตติคุณขจรขจายไปทั่วโลก คนที่จะประพฤติปฏิบัติต้องแสวงหา ต้องพยายามขวนขวายไปหาท่าน

พอไปหาท่าน ท่านไม่ให้อยู่ด้วย พระอยู่จําพรรษากัน ๔ องค์ ๕ องค์เท่านั้นอย่างมาก นอกนั้นให้อยู่ชายขอบ มีเวลาเข้ามาแล้วให้เข้ามาฟังธรรม เสร็จแล้วให้ออกไปประพฤติปฏิบัติ นี่ท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมา เห็นไหม สูงสุดสู่สามัญไง น้อมลงตํ่าๆ ไม่ชูธงว่า สิ่งนู้นดีอย่างนี้ สิ่งนี้ดีอย่างนั้น เวลาไปปฏิบัติก็ไปปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔

เวลาครูบาอาจารย์ “แล้วปฏิบัติอย่างไร”

“ก็ปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔ สิคะ”

“แล้วเอาอะไรปฏิบัติล่ะ”

“ก็ปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔ สิคะ”

แนวทางสติปัฏฐาน ๔ ก็ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ก็ท่องจํากันมาไง แล้วเอาอะไรปฏิบัติล่ะ

“ก็ปฏิบัติตามแนวทางสติปัฏฐาน ๔”

สติปัฏฐาน ๔ อย่างไร

“ก็แนวทางสติปัฏฐาน ๔”

ก็เอาบาลีมาถกเถียงกัน แล้วได้อะไรขึ้นมาล่ะ

แต่จิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก จิตนี้ เห็นไหม แค่ชาวพุทธเรามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา เราก็แสวงหาคุณงามความดีของเรา เราพยายามแสวงหาความดีของเรา เดี๋ยวกิเลสมันแทรกแซงมาก็พยายามใช้สติยับยั้งมัน เราปฏิบัติของเราไปมันก็ยังมีความร่มเย็นเป็นสุขไง เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติไปจะถูกต้องดีงามไม่ดีงามอย่างไร เขาก็พยายามขวนขวายของเขา พยายามหักห้ามความรู้สึกนึกคิดของเขา มันก็อยู่ในแนวทาง ก็แค่นั้น

“แนวทางสติปัฏฐาน ๔ สิคะ”

เวลาทําปฏิบัตินะ แล้วเวลาปฏิบัติไป เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติ นี่พูดถึงว่าในแนวทางที่เขายกย่องว่าเป็นปัญญา เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติด้วยกันหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เขาบอกไอ้นั่นเป็นสมถะ ไอ้นั่นมันเสียเวลาเปล่า ไอ้นั่นไม่เป็นวิปัสสนา

คนที่มีสติมีปัญญาก็พยายามขวนขวายของเขา เวลาขวนขวายของเขา เวลามันไปรู้ไปเห็นสิ่งต่างๆ ขึ้นมามันก็ว่านั่นคือการพิจารณา

มันจะไปพิจารณาอะไร โลกียปัญญา ถ้าโลกุตตรปัญญา โลกุตตระมันจะเกิดอย่างไร ถ้ามันยังไม่เกิด มันเป็นไปไม่ได้ มันก็เป็นไปไม่ได้ทั้งสิ้น ถ้าเป็นไปไม่ได้ เห็นไหม

เวลาเราเป็นนักปฏิบัตินะ เริ่มต้นจากการประพฤติปฏิบัติ เราก็มีความทุกข์ความยากมาในหัวใจทั้งนั้น เรามีเป้าหมายของเราว่าเราจะพ้นจากทุกข์ เราอยากประพฤติปฏิบัติให้ได้มรรคได้ผล ถ้าได้มรรคได้ผลขึ้นมา เราปฏิบัติของเรา ถ้าเราหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ทําความสงบของใจเราเข้ามา เราก็มีความสุข ความสงบระงับพอสมควร ถ้าพอสมควร ถ้ามันรู้มันเห็นสิ่งใด มันก็รู้เห็นของมันใช่ไหม ตามแต่ที่ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติแนวทางของใคร

แนวทางส่วนแนวทาง แต่ความจริงกับความเท็จอีกเรื่องหนึ่ง เห็นไหม ระหว่างกิเลสกับธรรมๆ ถ้ามันเป็นธรรมๆ ขึ้นมา มันก็จะเป็นอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด เป็นธรรมๆ ขึ้นมา ใจมันก็มีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมา มีหลักมีเกณฑ์ขึ้นมามันก็พัฒนาของมันขึ้นไป

ถ้ามันไม่เป็นธรรมๆ มันก็เป็นเรื่องวิปัสสนึก นึกเอาเอง นึกเอาเอง สร้างภาพเอง มันก็เป็นไปตามความเห็นของมันนั่นน่ะ

ถ้าประพฤติปฏิบัติ นี่ไง หลวงปู่มั่นท่านบอกไง จิตนี้เป็นได้หลากหลายนักๆ เริ่มต้นก็กิเลสของเรากิเลสอย่างหยาบๆ ความโลภ ความโกรธ ความหลง ความไม่พอใจต่างๆ เวลาถ้าทําความสงบของใจเข้ามา อุปกิเลส กิเลสอย่างละเอียด กิเลสอย่างละเอียดมันก็หลอกมันก็ล่อ เห็นไหม

เวลาครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นไง “จิตสงบแล้วก็พิจารณากายสิ จิตสงบแล้วก็พิจารณากายสิ”...กายอะไร

เวลาคําว่า “กาย” เวลาโดยพื้นฐาน โดยสามัญสํานึกของมนุษย์ โดยธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กาย เวทนา จิต ธรรม มันเป็นสัจจะเป็นความจริงทั้งนั้นน่ะ เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ

เวลากิเลสมันรุนแรงขึ้นมา หายใจเข้าพุท หายใจออกโธ มันก็หายใจไม่ได้ กําหนดคําบริกรรมก็ไม่ได้ เห็นไหม ให้กําหนดมรณานุสติ ระลึกถึงความตายๆ เวลาคนที่มันมีพื้นฐานที่หยาบช้า คนที่หัวใจที่มันดื้อด้าน เวลาหัวใจมันดื้อด้าน ครูบาอาจารย์ก็บอกว่าให้ไปเที่ยวป่าช้า ให้ไปอยู่กับซากศพ ให้ไปพิจารณา มันก็เป็นพื้นฐานเพื่อทําความสงบของใจทั้งสิ้น นี่โดยพื้นฐานๆ

นี่ไง มนุษย์เกิดมาจากไหน จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะๆ เวลามันเกิดมา มันเกิดมาเพราะอะไร มันเกิดมาเพราะเวรเพราะกรรมของมัน ถ้าเพราะเวรเพราะกรรมของมัน แต่มันได้มีบุญกุศล มันได้เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดเป็นมนุษย์ขึ้นมาแล้วถ้ามีสติมีปัญญา เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อคุ้มครองดูแลหัวใจของตน มันก็จะพยายามของมัน

ถ้ามีความพยายาม การพยายาม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันจะรู้เฉพาะตน มันเป็นสันทิฏฐิโกรู้เฉพาะหัวใจดวงนั้น ถ้าหัวใจดวงนั้นเป็นความจริงขึ้นมา มันมีอํานาจวาสนาขึ้นมา มันก็พยายามขวนขวายของมัน ถ้าขวนขวายของมันนะ ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา

“ปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔ สิคะ” มันก็มีแต่คารม มีแต่สัญญาอารมณ์ มีแต่การคาดหมายกันไป แต่ด้วยมารยาทสังคม ปฏิบัติแล้วมันก็นุ่มนวล นุ่มนวลก็ดูว่าเป็นจริงเป็นจัง

แต่เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คนที่ประพฤติปฏิบัตินะ ถ้ามันมีอํานาจวาสนาแล้วดูแลดีๆ เวลาจิตมันสงบระงับมันก็เป็นไปของมัน เวลาที่มันเสื่อม เวลาที่มันดื้อด้าน เวลามันดื้อมันด้าน มันฟาดงวงฟาดงา

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่ากิเลสเหมือนช้างสารที่ตกมันอยู่ในกลางหัวใจเรานี่ เวลาช้างตกมันก็กระฟัดกระเฟียดขนาดไหน ถ้ามันกระฟัดกระเฟียดขนาดไหน เวลาจิตที่มันประพฤติปฏิบัติถ้ามันดีงาม มันก็ดีงามของมัน

เวลามันกระฟัดกระเฟียด ดูผู้ที่ประพฤติปฏิบัติแล้วแหลกเหลวไปก็เพราะว่าเวลาจิตมันเสื่อม จิตมันตกตํ่า แล้วมันไม่มีการฟื้นฟู มันไม่มีการกระทําของมันขึ้นมาไง นี่เวลาถ้ามันไม่มีสติไม่มีปัญญา ครูบาอาจารย์ของเราท่านถึงบอกพยายามจะให้รักษา พยายามจะดูแลให้ดีขึ้นมา ถ้าดูแลให้ดีขึ้นมา เห็นไหม

ถ้าเป็นจริง ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบระงับแล้ว ถ้ามันเป็นจริงแล้วมันจะรู้เห็นตามความเป็นจริงของมัน ถ้ารู้เห็นตามความเป็นจริงของมัน

ดูสิ เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอน ศีล สมาธิ ปัญญา เรามีศีลหรือไม่ เรามีสมาธิหรือไม่ เรามีปัญญาหรือไม่ ถ้าเรามีศีล มีสมาธิ มีปัญญาขึ้นมา เราขวนขวายขึ้นมา มันจะเริ่มต้นในการวิปัสสนา ในการทําคุณงามความดีของเรา แต่มันไม่มี พอไม่มีขึ้นมา “กาย กายก็เป็นอริยสัจ เวทนาก็เป็นอริยสัจ จิตก็เป็นอริยสัจ ธรรมก็เป็นอริยสัจ”...มันจะเป็นอริยสัจไปได้อย่างไร ความที่เป็นอริยสัจนี้มันเป็นสามัญสํานึก มันเป็นปัญญาสามัญชน มันจะเป็นอริยสัจไปไหน มันเป็นอริยสัจไปไม่ได้

แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามีจิต ในสติปัฏฐาน ๔ มี ในสติปัฏฐาน ๔ มีกาย มีเวทนา มีจิต มีธรรม ถ้าในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา สุตมยปัญญาคือการศึกษามาๆ ก็ท่องจําทั้งนั้นน่ะ การท่องจํานกแก้วนกขุนทองมันไม่มีอยู่จริงหรอก

แต่ถ้ามันจะเป็นจริงๆ ขึ้นมา ในสติปัฏฐาน ๔ มีกาย เวทนา จิต ธรรม เห็นไหม ถ้ามันเปรียบเทียบ เหมือนกับอาหาร สิ่งที่มีอาหารขึ้นมา เขาจะแกงเทโพ เวลาแกงเทโพเขามีหมู มีพริกแกง เขาต้องมีผักบุ้ง เขามีต่างๆ เขาก็แกงขึ้นมา มันเป็นแกงเทโพ

แกงเทโพมีผักบุ้ง แต่ในผักบุ้งไม่มีแกงเทโพ ในผักบุ้งก็ผักบุ้ง ศีล สมาธิ ปัญญา เวลามีศีล มีสติ มีสมาธิ ถ้ามีศีล มีสติ มีสมาธิขึ้นมา เรามีวัตถุพร้อมแล้ว ถ้ามีวัตถุที่พร้อมแล้วเราจะแกงเทโพ มันก็จะเป็นแกงเทโพขึ้นมา

ถ้าผักบุ้งก็มี หมูก็มี พริกแกงก็มี ปล่อยไว้ให้มันเน่ามันเสีย แกงไม่เป็น แกงไม่เป็นก็ทิ้งไว้นั่น เห็นไหม แล้วพอแกงไม่เป็นขึ้นมา พอปฏิบัติไปมีอายุพรรษาขึ้นมา เวลาสั่งสอนนะ “กายก็คืออริยสัจ เวทนาก็คืออริยสัจ จิตก็เป็นอริยสัจ ธรรมก็เป็นอริยสัจ เป็นสติปัฏฐาน ๔”...สติปัฏฐาน ๔ อะไร

ในสติปัฏฐาน ๔ มีกาย มีเวทนา มีจิต มีธรรม

ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม ไม่มีสติปัฏฐาน ๔ ไม่มี

ในผักบุ้งไม่มีแกงเทโพ ในแกงเทโพมีผักบุ้ง

ถ้าเป็นผักบุ้ง ผักบุ้งคือผักบุ้ง กายก็เป็นกาย จิตก็เป็นจิต เวทนาก็เป็นเวทนา ธรรมก็เป็นธรรม

กาย ถ้ามันเป็นสติปัฏฐาน ๔ มันเป็นอริยสัจ คนตาย ซากศพเยอะแยะไปหมด นั่นคือกาย เวลาร่างกายของเรามันเจ็บไข้ได้ป่วย ร่างกายของเรามันเป็นอริยสัจไหม คนอยู่นอกศาสนา คนที่ไม่เชื่อในพระพุทธศาสนา เขาไม่เชื่อของเขา กายเป็นอริยสัจไหม กายไม่เป็นอริยสัจ

เวทนา เจ็บไข้ได้ป่วย ความทุกข์ความยาก เป็นอริยสัจไหม ถ้าเป็นอริยสัจ ทําไมเอ็งเจ็บปวดครํ่าครวญร้องไห้ ถ้าเป็นอริยสัจ ทําไมเอ็งไม่วิปัสสนา เอ็งไม่รู้แจ้งในเวทนานั้น

จิต ดูสิ คนคิดฟุ้งซ่าน คนคิดร้อยแปดไป มันเป็นอริยสัจไหม

เวลาอารมณ์ อารมณ์ความรู้สึก ธรรมารมณ์ๆ มันเป็นอริยสัจไหม มันไม่เป็น มันไม่เป็นอริยสัจ

กาย เวทนา จิต ธรรม ก็คือกาย เวทนา จิต ธรรม แนวทางสติปัฏฐาน ๔ แนวทางสติปัฏฐาน ๔ ในพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนแนวทางสติปัฏฐาน ๔

เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามาแล้ว นี่ใจสงบระงับมันยังยกขึ้นสู่วิปัสสนาไม่เป็น นี่ไง เวลาเรามีศีล มีสมาธิ ปัญญาวิปัสสนาไม่ได้ มีผักบุ้งพร้อม มีหมูพร้อม มีพริกแกงพร้อม ทิ้งไว้เน่าหมดเลย เจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ มันเอาแกงเทโพมาจากไหน

แกงเทโพมันก็อยู่ที่การประพฤติ อยู่ที่การฝึกหัด อยู่ที่การกระทํา ถ้าอยู่ที่การประพฤติ อยู่ที่การฝึกหัด อยู่ที่การกระทํา เห็นไหม เป็นพ่อครัวใหม่ เวลาเห็นเขาแกงก็แกงตามเขาไป มันจะเป็นแกงก็ไม่เป็นแกง ก็เป็นต้ม เวลาทําไม่เป็นขึ้นมา เขาแกงเทโพ ไอ้นี่มันเป็นแกงส้ม แกงส้มผักบุ้ง

เขาแกงเทโพ เขามีกะทิ เขาก็มีเครื่องแกงของเขา มันแกงเทโพ เราก็ทํากับเขา แต่เราใส่ไม่สมบูรณ์ของเรามันก็เป็นแกงส้ม แล้วผักบุ้ง ผักบุ้งมันจะไปผัดผักบุ้งไฟแดงนู่นน่ะ แล้วมันก็จะแถ “กายเป็นอย่างนั้น กายเป็นอย่างนี้ ผักบุ้งจะเป็นอะไรก็ได้ถ้าเราใช้สติปัญญาของเรา”

ผักบุ้งก็คือผักบุ้ง นี่เขาพูดถึงแกงเทโพ ผักบุ้งมันจะผัดผักบุ้งไฟแดงก็ได้ ผักบุ้งแกงส้มก็ได้ ผักบุ้งจิ้มนํ้าพริกก็ได้

นี่ก็เหมือนกัน “พิจารณากายสิคะ เวลาจิตสงบแล้วพิจารณากายสิ พิจารณากาย”

พิจารณาอย่างไร แล้วพิจารณาแล้วมันเป็นอย่างไร เคยกินแกงเทโพไหม เคยกินแกงส้มไหม เคยกินผักบุ้งไฟแดงหรือเปล่า มันต่างรสชาติ มันต่างสถานะ มันมีความแตกต่าง มันมีรสชาติไม่เหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันภาวนาเป็นนะ ในสติปัฏฐาน ๔ มีกาย มีเวทนา มีจิต มีธรรม ในสติปัฏฐาน ๔ นอกสติปัฏฐาน ๔ นี่ไง กายก็คือกาย มันเป็นเรื่องโลกๆ เวลาคนเกิดมา มนุษย์เกิดมามีกายกับใจๆ แล้วก็ตายหมด เกิดมาตายทิ้งเปล่าๆ ไม่มีสิ่งใดเป็นสมบัติเป็นชิ้นเป็นความดีของตนไปเลย แล้วเกิดมาแล้วยังทําความเลวทรามต่างๆ มันยิ่งได้เวรกรรมเพิ่มมากขึ้นไปอีก

เวลาเกิดมาแล้ว ตายแล้วอย่างน้อยให้ได้เกิดเป็นมนุษย์ มนุษย์สมบัติ ถ้าจะเป็นเทวดา อินทร์ พรหม สร้างคุณงามความดี เวลาตายแล้ว จิตตคหบดี เขาเอารถเทวดามารับ รถสวรรค์มารับเลย นี่ไง ถ้าจิตเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้เชื่อกรรม กรรมคือการกระทํา ทําดี ทําชั่ว ถ้าทําคุณงามความดี ทําคุณงามความดีทางโลก เราก็ได้สิ่งที่เป็นผลเป็นอามิส ถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะฝึกหัดใจของเราขึ้นมาให้เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมามันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก มันจะรู้ความจริงของมันขึ้นมาในหัวใจอันนั้น

ถ้าหัวใจอันนั้นนะ เวลาเราประพฤติปฏิบัติเริ่มต้น เวลาคนที่ปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นน่ะ เพราะว่าปุถุชน ปุถุชนคนหนา ถ้าปุถุชนคนหนา กิเลสมันยํ่ายีทั้งนั้นน่ะ ถ้าปุถุชนคนหนา กิเลส เจ้าวัฏจักรมันครอบครองหัวใจของสัตว์โลกตั้งแต่พรหมลงมาเลย มันครอบครองหมด เว้นไว้แต่พรหมที่เป็นอริยเจ้า ถ้าอริยเจ้ามันมีส่วนของพญามาร แต่ลูกหลานมัน เขารู้ทันมัน ควบคุมมันได้ นี่ถ้าเป็นจริงๆ นะ

แต่ถ้าไม่เป็นจริงนะ มืดบอด มืดบอดก็ไม่รู้หน้ารู้หลัง ไม่รู้สิ่งใดทั้งสิ้น เชื่อแต่ความเห็นของตน เชื่อแต่ความหยาบช้าของกิเลสที่มันเหยียบยํ่าทําลายหัวใจของตน แล้วถ้าคนไม่มีวาสนามันก็ไม่เชื่อสิ่งใดๆ เลย ถ้าคนมีวาสนาเวลาเชื่อขึ้นมาก็เชื่อโดยกิเลสที่มันบิดเบือน บิดเบือนให้อ้างอิง อ้างอิงไปไง

นี่ไง แต่ถ้าเป็นจริงๆ ขึ้นมา คนที่มีสัจจะมีความจริงขึ้นมา เขาต้องทดสอบใจของเขา ทดสอบใจของเขา ถ้าเป็นสมาธิ แค่เป็นสมาธินี่มหัศจรรย์แล้ว ส่วนใหญ่ที่ทํากันไม่ได้ ทําสมาธิไม่เป็น ทําสมาธิไม่เป็นแล้วกายยังเป็นอริยสัจอีก

ผักบุ้งไม่ใช่แกงเทโพ กายเป็นกาย กายมันจะเป็นไปได้ แนวทางสติปัฏฐาน ๔ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนแนวทางสติปัฏฐาน ๔ แต่ท่านสอนตามความเป็นจริง ตามความเป็นจริงเพราะคนเรามันอยู่ที่อํานาจวาสนา อยู่ที่อํานาจวาสนา เห็นไหม พันธุกรรมของจิตๆ ใครได้สร้างสมบุญญาธิการมามากน้อยขนาดไหน

ในเมื่อในดวงใจของใครที่สร้างสมบุญญาธิการมา เมล็ดพันธุ์ ใจดวงนี้เป็นเมล็ดพันธุ์เป็นทุเรียน มันก็ปลูกเป็นทุเรียนทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันเป็นส้มก็ปลูกเป็นส้ม ถ้ามันเป็นกล้วยมันก็ปลูกเป็นกล้วย

นี่ก็เหมือนกัน มันจะพิจารณาเป็นแนวทางอย่างใดมันอยู่ที่จริตนิสัย ถ้าจริตนิสัยขึ้นมา ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่นท่านสอน ท่านสอนเฉพาะๆ ทั้งสิ้น เวลาสอนเฉพาะๆ ที่ว่าองค์ที่มีความสามารถ องค์ที่ประพฤติปฏิบัติได้ ถ้าองค์ที่ไม่มีความประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ท่านก็ดูแลไว้เป็นอาจารย์กับลูกศิษย์ ก็เท่านั้น นี่มันเป็นเรื่องวาสนาของคน ถ้าเรื่องวาสนาของคน

ถ้ามันเป็นจริงๆ ขึ้นมา มันไม่เป็นโดยสูตรสําเร็จหรอก ปฏิบัติโดยสูตรสําเร็จ ไม่มี ปฏิบัติโดยการฝึกทหาร ไม่มี มันเป็นแม่เป็ด เป็ดเดินเป็นแถวๆ ไม่มี มันปฏิบัติ มันปฏิบัติตามความเป็นจริงอันนั้น ปฏิบัติตามความเป็นจริงในกิเลสของคน นั่นในกิเลสของคน เห็นไหม

ถ้าแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เวลาประพฤติปฏิบัติไปมันจะรู้จะเห็นสิ่งใดขึ้นมา มันเห็นสิ่งใดก็ได้ แล้วไม่จําเป็นต้องเห็นสิ่งใดอย่างหนึ่งตลอดไป มันจะพิจารณาของมัน ถ้ามันจับต้องสิ่งใดมันจะพิจารณาอย่างนั้น ถ้ามันมีสัจจะความจริงนะ ถ้ามีสัจจะความจริง มันจะเห็นคุณค่าของจิตที่สงบ

จิตที่สงบนะ เริ่มต้นการกระทํา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนประจํา ผู้ฝึกหัดใหม่ให้ทําความสงบของใจเข้ามา ผู้ที่ปฏิบัติฝึกหัดใหม่ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้วนะ ถ้าใจมันสงบระงับขึ้นมามันจะเห็นคุณค่าของพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

พระ ถ้ารักษาหัวใจของตนได้ มันจะมีคุณค่าในความเป็นพระ นี่ในความเป็นพระไง ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต ผู้ใดทําความสงบของใจเข้ามาได้นี่เห็นพุทธะ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานของหัวใจ ถ้าหัวใจมันตื่น มันเบิกบาน มันองอาจ มันกล้าหาญของมันนะ มันกล้าหาญ กล้าหาญในจริยธรรม กล้าหาญในการไม่ยอมให้หัวใจถูกกิเลสกดขี่ มันจะมีสติมีปัญญา ถ้าจิตมันสงบเข้ามา

แต่ถ้าจิตมันไม่สงบเข้ามา มันเป็นโลก คําว่า “เป็นโลก” เห็นไหม เราอยู่ในบ้าน แต่จิตใจเราไม่อยู่ในบ้านเลย มันร้อนรนคิดแต่ส่งออกไปนอกบ้านหมด พระ พระที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมา จิตใจไม่อยู่กับเนื้อกับตัวเลยเวลาจิตมันเสื่อม ถ้าจิตมันมีสติปัญญา ความคิดที่ส่งออกๆ ไป มันส่งออกไปจากภวาสวะ ส่งออกไปจากจิตของเรา

ซากศพคิดไม่เป็น ซากศพคิดไม่ได้ คนตายคิดไม่ได้ คนที่จะคิดได้ เฉพาะคนเป็นๆ เท่านั้น คนเป็นๆ มันมีจิตอยู่

จิต เวลาจิตนี้มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตนี้มาเกิดเป็นเราๆ ด้วยอํานาจวาสนาของเรา มันคิดได้ประสาเรา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ บุพเพนิวาสานุสติญาณ ย้อนอดีตชาติไปกว้างไกลขนาดไหน ไม่มีต้นไม่มีปลาย นี่ก็เหมือนกัน เราเกิดมาเราไม่มีความสงบระงับขึ้นมา เราไม่สามารถย้อนหรือสามารถดูได้เลยว่าเรานี้มันมาจากไหน เราไม่รู้หรอก ถ้าทําความสงบไม่เป็น เห็นไม่ได้

เวลาทําความสงบของใจเข้ามา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ไง เวลานั่งลงสู่โคนต้นโพธิ์นั้น “คืนนี้ถ้าไม่ตรัสรู้ เราจะไม่ลุกจากที่นี่” เริ่มกําหนดอานาปานสติ กําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ดูแต่ลมหายใจอย่างนั้น อย่างใดๆ ไม่สนใจทั้งสิ้น พอจิตมันสงบระงับเข้าไป พอจิตมันสงบเข้าไป นี่สัมมาสมาธิ ถ้าจิตมันสงบเข้าไปๆ บุพเพนิวาสานุสติญาณ ย้อนอดีตชาติได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตคนที่มันสงบระงับเข้ามา ถ้ามันรักษาตัวมันเองได้ มันมีอํานาจวาสนาบารมี มันสามารถรู้ได้ คําว่า “รู้ได้” แต่ถ้ามันโดยอ่อนด้อย พอมันไปรู้ไปเห็นสิ่งใด มันไปตื่นเต้นกับความรู้ความเห็นไง นี่ไง พอตื่นเต้นกับความรู้ความเห็น ในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เขาบอกว่า “กําหนดพุทโธ กําหนดลมหายใจเข้าออกมันจะไปเห็นนิมิต มันจะไปติดนิมิตนั้น นั่งหลับตาๆ มันเป็นฌาน มันต้องนั่งลืมตา”

หลับตาหรือลืมตา สมาธิก็คือสมาธิ ตาก็คือตา ตาไม่เกี่ยวกับสมาธิ สมาธิไม่เกี่ยวกับตา แต่ในวงกรรมฐาน การนั่งหลับตา หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ การนั่งสมาธิ การนั่งสมาธิเป็นสมาธิได้ง่าย แล้วก็จะเสื่อมง่าย

การเดินจงกรมก็คือการลืมตา การเดินจงกรม สมาธิเกิดในทางจงกรมเกิดได้ยาก เพราะเคลื่อนไหวแล้วสงบ เคลื่อนไหวคือเดินอยู่ แล้วจิตสงบ แต่ถ้ามันสงบแล้วมันจะเข้มแข็ง มันจะมีจุดยืนของมัน

สมาธิก็คือสมาธิ ไม่เกี่ยวกับหลับตาลืมตา นี่ไง แต่ความเข้าใจผิดว่า สมาธิหลับตานี่เป็นฌาน เป็นฌานโลกีย์ มันไม่ใช้ปัญญา ถ้าลืมตา ลืมตามันจะเป็นปัญญา แต่เวลาปิดใจมันไม่บอก ใจปิดกั้น ใจปฏิเสธ ใจไม่ยอมรับความจริง มันจะเป็นสมาธิไปได้อย่างไร

สมาธิมันก็คือสมาธิ สมาธิคือจิตตั้งมั่น จิตไม่วอกแวกวอแว จิตตั้งมั่นแล้วจิตมีกําลัง ถ้าจิตมีกําลัง ถ้ามันจะเห็นนิมิต ถ้ามันจะรู้สิ่งใด นั้นมันคือจริตนิสัย นั้นคือกรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน ผลของวัฏฏะๆ เพราะจิตดวงนี้เคยเวียนว่ายตายเกิดมาในวัฏฏะ เพราะจิตนี้มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันทําบุญทํากรรมสิ่งใดมา เวลาจิตสงบเข้าไปแล้วมันก็จะไปรู้ไปเห็นตามแต่อํานาจวาสนา ตามแต่กรรมของตน

ถ้ากรรมของตน คนมีกรรมๆ ถ้าคนมีกรรมเวลามันเห็นสิ่งใด เขาก็มีสติปัญญาคอยแยกแยะคอยแก้ไข ถ้าเห็นผีเห็นเปรต เห็นอดีตอนาคต เห็นคนโน้นจะไปหา คนนี้จะไปหา...ไร้สาระ ไร้สาระเพราะเราตั้งต้นตั้งแต่เริ่มปฏิบัติว่าเราจะนั่งสมาธิ เราไม่ได้ตั้งต้นว่าเราปฏิบัติแล้วเราจะไปรู้เห็นสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น

ถ้ารู้เห็นสิ่งใดๆ นะ สิ่งที่ว่าพวกฤๅษีชีไพร พวกหมอดู พวกทายโชคทายชะตา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิเสธทั้งนั้นน่ะ ปฏิเสธไม่ไปเกี่ยวข้องวอกแวกวอแวกับเขา เพราะมันไม่มีอยู่ในตําราพระพุทธศาสนา

ตําราในพระพุทธศาสนาสอนถึงศีล สมาธิ ปัญญา มรรค ๘ ความจะเป็นมรรค ๘ มันอยู่ที่วาสนาไง แล้วเราก็ตั้งใจแล้วว่า เราบวชมาหรือเรานักปฏิบัติมา เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นไปเข้าสู่สัจจะความจริงๆ

ถ้าเข้าสู่สัจจะความจริง ถ้าจิตมันสงบระงับเข้ามา แล้วถ้ามันรู้มันเห็นสิ่งใด ถ้าครูบาอาจารย์ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านบอก ทําความสงบของใจเข้ามา รู้เห็นสิ่งใดวางไว้ๆ สิ่งนั้นเห็นแล้ววางไว้ๆ เห็นแล้วไปตื่นเต้นทําไม เราไม่ต้องการสิ่งนั้น เราต้องการหัวใจของเรา เราต้องการฟื้นฟูหัวใจดวงนี้ ถ้าฟื้นฟูหัวใจดวงนี้ เห็นสิ่งใดก็วางไว้ๆ มันจะเข้มแข็งขึ้นมา

แต่คนที่มันอ่อนด้อยไปรู้เห็นสิ่งใด “อู้ฮู! ฉันมีกําลัง ฉันมีความรู้” นี่ไง ในผักบุ้งไม่มีแกงเทโพ แกงเทโพมีผักบุ้ง ในผักบุ้งไม่มีเทโพ จะเอาผักบุ้งไปทําอะไร จะรู้เห็นอะไร จะออกนอกไปไหน ผักบุ้งยังไม่มีหมู ยังไม่มีพริกแกง เพราะอะไร

เพราะการวิปัสสนา จิตสงบแล้วในสติปัฏฐาน ๔ มีกาย มีเวทนา มีจิต มีธรรม แต่ในนิมิต เห็นนิมิตในนิมิตนั้น มันเป็นไปโดยวาสนา มันเป็นไปโดยวาสนาว่าคนไปรู้ไปเห็น

๑. เป็นไปโดยวาสนา

๒. พอมีวาสนาแล้วมันเกิดอุปาทาน

เคยรู้เคยเห็นแล้วอยากรู้อยากเห็นให้ชัดๆ เคยเห็นสิ่งนี้แล้วอยากจะเห็นให้มันชัดเจน นี่มันหลอก ถ้ามันเป็นไปโดยข้อเท็จจริง มันจะเป็นไปโดยวาสนาของคน มันจะเป็นไปโดยจริต แต่โดยจริตคนที่มีอํานาจวาสนานะ โดยจริตถ้าจริตมันเข้มแข็งมันวางได้ เพราะไม่ต้องการ แต่คนที่อ่อนแออ่อนด้อยเห็นแล้วสําคัญว่าสิ่งนั้นเป็นจริง

ในผักบุ้งไม่มีแกงเทโพ ความรู้ความเห็นสิ่งนี้มันไม่ใช่สติปัฏฐาน ๔ มันไม่เข้าสู่แนวทางการประพฤติปฏิบัติ แต่มันก็เป็นเพราะด้วยอุปาทาน เพราะด้วยความอ่อนด้อย เพราะด้วยไม่มีวาสนา เพราะด้วยการกระทํามันอ่อนด้อยไป แล้วมันจะพาถูลู่ถูกังไป จนถึงที่สุด “เออ! ไม่เห็นได้อะไรเลย เออ! ปฏิบัติมาตั้งนาน เหนื่อยน่าดูเลย” ...ก็เอ็งโง่ไง ก็เอ็งโง่ เพราะเอ็งไม่มีครูบาอาจารย์คอยชี้แนะ

ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยชี้แนะ ทําไปเถอะ เห็นไปเถอะ เห็นจนเหนื่อย เห็นแล้วเห็นอีก เห็นแล้วได้อะไร เห็นแล้วพลังงานที่ส่งออกไปมันมีประโยชน์อะไร สิ่งที่เห็นๆ กล้องถ่ายรูปดีกว่าเอ็งอีก กล้องวงจรปิดมันจับภาพทั้งวันเลย แล้วมันได้อะไรขึ้นมา

ในผักบุ้งไม่มีแกงเทโพ กล้องมันก็คือกล้อง มันก็เห็น กล้องมันก็จับได้ ตาเราก็จับได้ แล้วเราจะลดค่าตัวเราไปเท่ากับกล้องวงจรปิดหรือ เรามีคุณค่ามากกว่านั้น เพราะเราเป็นคนไปติดตั้งมันขึ้นมาเอง ติดตั้งมันขึ้นมาเพื่อประโยชน์กับการรักษาความปลอดภัย แล้วจิตของเราไปรู้ไปเห็น เราเสียรู้ไป มันจะรักษาความปลอดภัยตรงไหน เราไม่รู้ไม่เห็นสิ่งใดเลยหรือ นี่ไง ถ้าจิตใจมันอ่อนด้อย

ถ้าจิตใจมันฉลาด เราไม่ดูก็ได้ เดี๋ยวเราไปเปิดกล้องดูทีหลัง นี่ไปรู้สิ่งใดมันก็วาง วางหมด นี่ไง ผักบุ้ง ต้องมีหมู ต้องมีพริกแกง ต้องมีเครื่องปรุง ต้องมีทุกอย่างพร้อม ทําความสงบของใจเข้ามาๆ ถ้าใจมันสงบแล้วของมันมีมากมายมหาศาล พอมีมากมายมหาศาล เราต้มเราแกงเป็นหรือไม่ ถ้าเราต้มเราแกงไม่ได้ ได้สิ่งใดมาก็สําคัญตน แล้วก็วางไว้ๆ มันเน่ามันเสียไปทั้งนั้นน่ะ

พระที่ประพฤติปฏิบัติที่ไม่ได้ผลก็เพราะตรงนี้ไง ได้สิ่งใดมาเพราะไม่มีวาสนา ไม่มีวาสนาเพราะอะไร เพราะดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ ดําริชอบ ดําริเพื่ออะไร ดําริเพื่อออกจากทุกข์ ไม่ใช่ดําริว่า ปฏิบัติเพื่อจะรู้เห็น เพื่อจะสําคัญตน เพื่อจะเก็บคะแนน

การเก็บคะแนน การสะสมนั้นคือกิเลสมันหลอกลวงไป การละ การวาง การเสียสละนั้นน่ะ ยิ่งละยิ่งวางได้มากเท่าไหน จิตใจยิ่งสะอาด จิตใจยิ่งเบาบาง จิตใจเบาบางเพราะอะไร เพราะได้ละได้วางๆ

เพราะจิตนี้เป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรมนั้นกิเลสมันพอกพูนขึ้นมาในหัวใจดวงนั้น มันถึงมันทุกข์มันยากของมันขนาดนั้น

ถ้ามันทุกข์มันยากขนาดนั้น เรามาปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่อละเพื่อวาง ไม่ปฏิบัติเพื่อจะได้มักมากอยากใหญ่ เพราะความมักมากอยากใหญ่ อยากรู้อยากเห็น มันเลยไม่รู้สิ่งใด กิเลสมันก็ทิ่มมันก็แทงให้เราได้ออกนอกลู่นอกทาง

แต่พอมีสติปัญญาขึ้นมา ย้อนกลับมา สติปัญญาย้อนกลับมา เฮ้อ! โดนหลอกอีกแล้ว พอโดนหลอกอีกแล้วก็กลับมาฟื้นฟู กลับมาฟื้นฟูไง ถ้ากลับมาฟื้นฟู ต้องมีสติ ถ้ามีสติสัมปชัญญะ สตินะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมีสติ แล้วต่อไปข้างหน้าจะมีมหาสติ สติมันจะลึกซึ้งเพราะอะไร

เพราะขณะที่ทุกคนประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ จะบอก โอ้โฮ! จิตนี้ไวมาก จิตนี้คิดเร็วมาก สิ่งที่ไวมาก คิดเร็วมาก เพราะมันเป็นนามธรรมที่มันมีความรวดเร็ว ถ้ามีความรวดเร็ว เวลาสติขึ้นมามันทันหมด แล้วพอมันทันหมดแล้วถ้ามันละเอียดขึ้นไปๆ นะ นี่สังโยชน์ สังโยชน์ ๑๐ เวลาขึ้นไป รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา

รูปราคะ อรูปราคะนะ ราคะคือความกําหนัดของตน รูปราคะ รูป อรูปภายใน โอ้โฮ! มันละเอียดกว่านั้นอีกเยอะมาก

นี่ไง “แนวทางสติปัฏฐาน ๔ สิคะ ปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔ สิคะ” ไอ้ไม่เป็นเลยก็วิปัสสนึก นึกไปเลย กาย เวทนา จิต ธรรม เป็นอริยสัจ มันเป็นตรงไหน มันเป็นอย่างไร ถ้ามันเป็นขึ้นมา ทําไมจับต้องสิ่งใดไม่ได้เป็นชิ้นเป็นอัน

ถ้ามันจับต้องสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมา เวลามันละมันวางขึ้นไป ยิ่งละยิ่งวาง ยิ่งแวววาว ยิ่งผ่องใส ถ้ามันละมันวาง แต่เพราะละวางไม่ได้ แล้วกลัวด้วย กลัวว่าละวางไปแล้วเราจะเสียความรู้สึก เราจะจับต้นชนปลายไม่ถูก เพราะเรากลัวเสียความรู้สึก เสียการรับรู้อันนั้น เราถึงยึดมั่น

ยิ่งยึดยิ่งไม่มี ยิ่งยึด กิเลสยิ่งพาหลงทาง พอละวางสัญญาอารมณ์ ความคิดเกิดจากจิต มันลากไปทั้งนั้นน่ะ เราละเราวาง เราก็จะไปอยู่กับจิตเรา ถ้าเราละเราวางสิ่งต่างๆ มันก็เข้มแข็งขึ้นมา การที่เข้มแข็งขึ้นมา สติกับความรู้ ความรู้กับสติ “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ” เป็นคําสั่งเสียของหลวงปู่มั่น

“อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ แล้วไม่เสีย”

ไม่ทิ้งผู้รู้คือไม่ทิ้งหัวใจของเรา ไม่ทิ้งจิตของเรา

อย่าทิ้งพุทโธ เพราะจิตของเรามันวอกแวกวอแว จิตของเรามันจะทรงตัวของมันอยู่ไม่ได้ ผู้รู้นี้ต้องกําหนดพุทโธ ผู้รู้นี้กําหนดพุทโธเพราะเราจะไปเฝ้าพุทธะ ถ้าผู้รู้นี้อยู่กับพุทโธ พุทโธๆๆ ของเราต่อเนื่องไปๆ ฟ้าดินจะถล่ม เรื่องของเขา ความรู้ความเห็นต่างๆ เรื่องของเขา อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ

มันจะแวววาว มันจะมีกําลังของมัน ถ้าแวววาว มีกําลังของมันนะ นี่ไง ถ้ามันเป็นจริงๆ เห็นไหม ในสติปัฏฐาน ๔ มีกาย เวทนา จิต ธรรม เราน้อมไปที่กาย ถ้ามันน้อมไปที่กายนะ คนที่พิจารณา เวลามันพิจารณาไปแล้ว นั่งภาวนาไป ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้าเวทนามันเกิดขึ้น ถ้ามันจับเวทนาได้ เวทนาสักแต่ว่าเวทนา เวทนา เราจับเวทนามาพิจารณาได้

แต่ถ้าเวทนาเป็นเรา เห็นไหม ในผักบุ้งไม่มีแกงเทโพ ถ้าเวทนากับเราเป็นอันเดียวกัน ไม่มีสติปัฏฐาน ๔ เวลาเวทนาเกิดขึ้นเจ็บปวดนัก นี่เวทนาล้วนๆ เวทนาเป็นเรา เราเป็นเวทนา มันเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตรงไหน มันจะเป็นจะตายอยู่นี่ ถ้ามันจะเป็นจะตายอยู่นี่ ถ้าจิตสงบเข้ามานะ แล้วมันจับต้องของมันได้ จิตสงบแล้วมันจับเวทนาได้ เวทนาก็เป็นเวทนา แล้วเวทนาขึ้นมา เวลาวิปัสสนาไปมันจะรู้มันจะเห็นของมัน มันแยกแยะของมัน เวทนานี้เป็นนามธรรม เวทนามันเกิดขึ้นมาเพราะเอ็งโง่ เพราะไปยึดมั่นถือมั่น เห็นไหม

เวลาเวทนามันเกิดขึ้น เกิดขึ้นในแข้งในขาของเรา เวลานั่งภาวนา เวลาพิจารณาไปๆ มันแยกมันแยะของมันนะ อะไรเป็นเวทนา เอาตัวมันมาสิ กระดูกเป็นเวทนา หนังเป็นเวทนา ขนเป็นเวทนา อะไรเป็นเวทนา ไม่มีสักอย่างที่เป็นเวทนา เวทนาเพราะอะไร เพราะจิตมันโง่มันถึงไปรับรู้ มันถึงเป็นเวทนาไง

แล้วมีเวทนากาย เวทนาจิต ถ้าเวทนาจิตน่ะ ความหงุดหงิด ความไม่พอใจ มันมาจากไหน มันมาจากกายหรือเปล่า ไม่เห็นมาจากกายเลย มันมาจากหัวใจทั้งนั้นน่ะ เวทนากาย เวทนาจิตไง

ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา มันวิปัสสนาขึ้นมา มันพิจารณาของมันขึ้นมา นี่ถ้าพิจารณา ในสติปัฏฐาน ๔ มี

นอกสติปัฏฐาน ๔ นี่ไง สติปัฏฐาน ๔ จอมปลอม ปลอมๆ ของปลอมๆ ของปลอมๆ คือของจํา ของจํามา ของเพ้อเจ้อ นี่ขนาดเพ้อเจ้อนะ เพ้อเจ้อมันยังมีความสุขเลย ขนาดเพ้อเจ้อเพราะอะไร เพราะท่องทรงจําธรรมวินัยไง ท่องธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วใคร่ครวญๆ

ถ้ามันเป็นจริงๆ เวลาถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิคือการตรึกในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติเริ่มต้นกันอย่างไร

นี่ไง เวลาคนที่ทํางานเขามีสถานที่ทํางานใช่ไหม เวลาปฏิบัติขึ้นมาเขาต้องมีสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน นี่สมถกรรมฐาน เวลาปัญญามันเกิด มันเกิดบนฐานนั้น เวลาปัญญามันเกิด มันเกิดบนภวาสวะ มันเกิดบนจิตนั้น มันจะแก้ มันจะถอดมันจะถอน มันจะสํารอกมันจะคายกิเลสจากจิตนั้น ถ้าคายกิเลสจากจิตนั้น

สิ่งที่การกระทํา สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ถ้าฐานที่ตั้งแห่งการงาน เราพยายามหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ แล้วถ้ามันทําไม่ได้ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิๆ ความคิดมันเกิดจากไหน ความคิดมันเกิดจากจิต ความคิดเกิดจากฐานนั้นน่ะ ความคิดของคนเกิดบนภวาสวะ เกิดบนภพ

ไม่มีสถานที่ที่ตั้ง ไม่มีสถานที่ ความคิดเกิดไม่ได้ คนตายไม่มีความคิด แม้แต่คนเป็นๆ นะ เวลามันเผอเรอมันยังไม่คิดเลย อายตนะไม่เกี่ยวเนื่องกัน ความสัมผัสระหว่างผิวหนังกับบรรยากาศ ถ้าจิตรับรู้ ลมพัด แต่ถ้ามันลมพัดเย็นๆ แต่จิต อายตนะไม่เกี่ยวกัน อายตนะภายนอกภายใน นี่ไง ความกระทบมันถึงรับรู้

แล้วเวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เรากําหนดก็ไม่ได้ เราทําอะไรก็ไม่ได้ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิคือตรึกในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรึกในธรรมๆ ที่ว่า “ปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔ สิคะ” เขาก็ตรึกในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่แหละ ตั้งจะเอาบาลีข้อไหน แล้วก็ใช้ปัญญาใคร่ครวญ ถ้ามันเป็นสัมมาทิฏฐิถูกต้องดีงาม มันจะเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” นี้คือการทําความสงบของใจ เพราะผลของมันคือสมาธิ ผลของการใช้ปัญญาคือสมาธิ เพราะเป็นปุถุชน เพราะเป็นคนหนา เพราะจิตใจเรายังหยาบ จิตใจเรายังกระด้าง จิตใจเรามันยังไม่สมควรแก่ธรรม

นี่ไง เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาแสดงธรรมๆ อนุปุพพิกถา ให้เขาทําทาน ให้เขามีศรัทธา ให้เขามีความเชื่อของเขา สุดท้ายแล้วให้ถือเนกขัมมะ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงแสดงอริยสัจ คําว่า “อริยสัจ” ไง อริยสัจ นี่ไง อริยสัจคือมรรค

แต่ถ้ามันเป็นความรู้สึกสามัญสํานึก มันเป็นโลกียปัญญา มันเป็นเรื่องโลก มันเป็นเรื่องสามัญสํานึก มันเป็นเรื่องความเป็นอยู่ของมนุษย์ ฉะนั้น เวลามนุษย์เรา เรามาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็ตรึกในธรรมๆ แบบที่เขาบอกว่า “ปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔ สิคะ”

แนวทางสติปัฏฐาน ๔ คือเขาตรึกในธรรม เขาเอาธรรมะของพระพุทธเจ้ามาใคร่ครวญ มาแยกแยะ เป็นคําร้อง เป็นกลอน เป็นการฝึกหัดปัญญา ถ้าเขาฝึกหัดปัญญาโดยความเป็นสัมมาสมาธิ โดยความเป็นสัมมาทิฏฐิ ความเห็นถูกต้องดีงาม ผลของมันคือสมถะ ผลของมันคือสมาธิ ผลของมันน่ะ แต่เขาไม่ยอม ไม่ยอมรับรู้ เขาบอกว่า “นี่เป็นแนวทางสติปัฏฐาน ๔”

เขาพยายามจะบังคับให้ผักบุ้งเป็นแกงเทโพแล้วกันแหละ “ก็มีพร้อม มีกาย มีเวทนา มีจิต มีธรรม”

กาย เวทนา จิต ธรรมก็นึกเอา ผักบุ้งไม่ใช่แกงเทโพ ผักบุ้งจะผัดผักบุ้งไฟแดงได้ ผักบุ้งจะจิ้มนํ้าพริกก็ได้ แต่ไม่ใช่แกงเทโพ มันไม่เข้าสู่อริยสัจหรอก

ถ้ามันจะเข้าสู่อริยสัจ เข้าสู่สัจจะความจริง มันต้องมีความสมบูรณ์พร้อม จากปุถุชน กัลยาณชน นี่ไง ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเป็นสัมมาทิฏฐินะ สัมมาทิฏฐิคือความเห็นถูกต้องดีงาม

แต่ถ้าเป็นมิจฉาทิฏฐิ มันเริ่มต้นตั้งแต่มิจฉาทิฏฐิด้วยความเห็นของตน “กายก็เป็นอริยสัจ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เป็นอริยสัจ”...อริยสัจตรงไหน อริยสัจตรงไหน เพราะอะไร เพราะด้วยความบกพร่อง เพราะคนภาวนาไม่เป็น เพราะคนไม่เคยเห็นสัจจะความจริง

การแสดงธรรม ถ้าแสดงธรรมมาจากหัวใจที่เป็นความเป็นจริง มันจะสมบูรณ์แบบของมัน ถ้ามันแสดงไม่เป็นความจริง มันไปจับเป็นชิ้นเป็นอัน จับตรงไหนก็แล้วแต่มาตั้งเป็นหัวข้อ แล้วหัวข้อนั้นก็ทําให้มีความผิดพลาด มีความผิดพลาดเพราะอะไร เพราะเอาหัวข้อนั้นเป็นอริยสัจ เอาหัวข้อนั้นเป็นความจริง มันเป็นความจริงขึ้นมาไม่ได้

ถ้ามันจะเป็นความจริงขึ้นมาได้ ปัญญาอบรมสมาธิๆ ต้องจิตนั้นเป็นสมาธิ จิตนั้นมันเป็นผู้เห็น ถ้าจิตนั้นเป็นผู้เห็นนะ ในสติปัฏฐาน ๔ มีกาย จิตมันรู้มันเห็นขึ้นมานะ อู้ฮู!

ขณะเป็นสมาธิมันก็เป็นสมาธินะ สมาธิ คนที่ทําสมาธิแล้วสมาธิเสื่อมไป สมาธิเสื่อมแล้วเราพยายามฝึกฝนขึ้นมา โดยธรรมชาติ โดยข้อเท็จจริง มันมีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ของครูบาอาจารย์ของเรา เวลาประพฤติปฏิบัติมีหนักมีเบา เวลาถ้ากิเลสมันหนา กิเลสมันหนาคือสมาธิเสื่อม คือกิเลสมันฟาดงวงฟาดงากับหัวใจ นั่นแหละเขาต้องเข้มข้น

การเข้มข้น การอดนอนผ่อนอาหาร การเผชิญหน้ากับความจริง มันจะเผชิญหน้า ทําไมต้องเผชิญหน้าล่ะ ถ้าเราไม่เผชิญหน้า ถ้ากิเลสมันเคยชนะเราหนหนึ่งนะ ต่อไปมันจะเอาเทคนิคอย่างนี้คอยบีบบี้สีไฟ การประพฤติปฏิบัติของเราจะเหลวแหลก

แต่ถ้าเราประพฤติปฏิบัติมาตามแนวทาง การปฏิบัติสมํ่าเสมอ การปฏิบัติต่อเนื่อง การรักษาหัวใจของเราให้มันมีมาตรฐาน เวลาถ้ามันเสื่อม เสื่อม เราก็ฟื้นฟูขึ้นมา ถ้ามันผิดพลาดขึ้นมา เราก็แก้ไขของเราตลอดไป รักษาให้มั่นคงๆ ขึ้นมา

แล้วถ้ามันน้อมไปสู่กาย น้อมไปสู่สติปัฏฐาน ๔ จิตสงบแล้วจิตตั้งมั่น จิตมีกําลัง ถ้ามันเห็นกาย มันสะเทือนกิเลสมาก ถ้ามันจับเวทนาได้ มันก็พิจารณาเวทนาเป็นชิ้นเป็นอัน ถ้ามันจับจิตของมันได้ แล้วถ้ามันจับธรรมารมณ์ อารมณ์ที่เกิดขึ้น มันพิจารณา

เพราะถ้าจับธรรมารมณ์ ธรรมารมณ์ อารมณ์คืออะไร อารมณ์ ถ้าอารมณ์มันสมบูรณ์แบบของมัน มันก็เป็นความคิด ความคิดมันเกิดขึ้นมาได้เพราะอะไร ความคิดมันเกิดขึ้นมาได้เพราะสัญญา สัญญาความจําได้หมายรู้

เด็กๆ เกิดมา นี่สีเขียว นี่สีแดง เด็กๆ ไม่รู้จักสีสันหรอก เราก็พยายามฝึกฝนให้เขามีการศึกษา ให้เขาจําได้ ให้เขาจําตัวอักษรได้ ให้เขาผสมคําได้ต่างๆ นี่คือสัญญาทั้งนั้นน่ะ สัญญาคือการศึกษา คือการศึกษาทางโลก

ทีนี้การศึกษาทางโลก สิ่งที่รู้ที่เห็นขึ้นมา รู้เห็นแต่สัญญา สัญญามันรับรู้ รับรู้ขึ้นมา สังขารก็ปรุง เวลาสังขารปรุงขึ้นมาแล้ว เวทนา ปรุงดีหรือชั่ว มันเกิดวิญญาณรับรู้ วิญญาณรับรู้มันก็เป็นรูปเป็นอารมณ์ขึ้นมา พอเป็นอารมณ์ขึ้นมา เห็นไหม

ถ้าเป็นสติปัฏฐาน ๔ มันจับแล้วมันแยกมันแยะได้นะ อารมณ์อารมณ์หนึ่งมันก็เหมือนวงจรหนึ่ง ถ้ามีสติปัญญาเข้าไปแยกวงจรนั้นออก ดับ อารมณ์นั้นดับ นี่ถ้าเป็นสติปัฏฐาน ๔

แต่ถ้าไม่เป็นสติปัฏฐาน ๔ ในผักบุ้งไม่ใช่แกงเทโพ ในความรู้สึกของเรา ความรู้ก็มีอารมณ์ มีโกรธ มีโลภ ไม่พอใจ ทุกข์ใจ อ้าว! ก็เราคิด เราดี เราเก่ง เราแน่ เรายอด มันก็ไปตามประสามัน นี่ไง มันไม่ใช่สติปัฏฐาน ๔ หรอก

ถ้ามีสติปัฏฐาน ๔ คือมันจะจับได้จริงๆ มันจับอารมณ์ของเราได้ จับสติปัฏฐาน ๔ คือธรรมารมณ์ จิตสงบแล้ว มีกําลังแล้วจับได้ พอจับได้ เพราะอารมณ์นี้ พญามาร ครอบครัวของมารมันได้ใช้อาศัยเพื่อสร้างเวรสร้างกรรมมากับชีวิตของเรามหาศาล แล้วชีวิตของเราก็อยู่ใต้อํานาจของมารที่ให้มันข่มขี่กันมาตลอด

ในผักบุ้งไม่ใช่แกงเทโพ ในความรู้สึกนึกคิดของเรามันเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ทําลายล้างเรามาตลอด ถ้ามันมีสติมีปัญญาจะสร้างคุณงามความดีขึ้นมาบ้าง มันก็ตีโพยตีพาย มันก็บอกว่า “ไม่มีความจําเป็น ไม่จําเป็นจะต้องทําตอนนี้ ไปทําตอนใกล้จะเสียชีวิตก็ได้ การภาวนา ภาวนาตอนไหนก็ได้ ตอนนี้สํามะเลเทเมากันไปก่อน”

นี่ไง ในผักบุ้งไม่มีแกงเทโพ ในความรู้สึกนึกคิดถ้ามันไม่มีความสงบของใจ แล้วไม่เห็นตามความเป็นจริง นี่ไง สติปัฏฐาน ๔ มันเกิดตรงไหน สติปัฏฐาน ๔ มันเป็นอย่างใด

เวลาจิตที่สงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นี่เป็นแนวทางสติปัฏฐาน ๔ คือจิตสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา

เวลาวิปัสสนาไปๆ คนเราวิปัสสนา คนเราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เราพิจารณาไปแล้ว ทีแรกพิจารณาไปแล้วมันก็แช่มชื่น พิจารณาไปแล้วมันก็ทะลุปรุโปร่ง พิจารณาไปแล้ว แหม! มันสุดยอด

การทํางานมันต้องพัก ถ้าการทํางานไม่พักแล้ว คน พอมันเหนื่อยจากงาน คนมันสมบุกสมบันแล้วมันจะเอากําลังที่ไหนไปทํางาน แต่ด้วยคนเราถ้ามันเป็นสมาธิๆ มันไม่ใช้ปัญญา เวลาสมาธิไม่ใช้ปัญญา ทําสมาธิเกือบเป็นเกือบตาย ตอนนี้พอใช้ปัญญาแล้วก็จะจ้วงจะฟัน จะเอาให้ได้มรรคได้ผลขึ้นมาไง พอมันใช้ไป สมาธิมันก็เสื่อมลง เวลาคิดไปมันเป็นสัญญาทั้งนั้นน่ะ เวลาใช้ปัญญาไปๆ

คนที่ภาวนาใหม่ๆ มันก็จะตกไปในสองฝ่าย อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค มันจะตกไปในสองส่วน มันตกขอบไปทั้งซ้ายและขวา

มัชฌิมาปฏิปทา ความสมดุลพอดี ความสมดุลพอดีมันต้องมีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน ถ้าสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน มันจะไม่ทําให้จิตเราตกขอบได้ทั้งสองด้าน ถ้าการตกขอบสองด้าน เวลามันภาวนาดี มันภาวนาใช้ได้ อู้ฮู! สุดยอดๆ นี่กามสุขัลลิกานุโยค มีความสุขมีความสงบของมันไป

แล้วทําสมาธิมาเกือบเป็นเกือบตาย สมาธิมันเป็นสมาธิเท่านั้นแหละ มันไม่ใช่เป็นปัญญา เวลาปัญญามันเกิดขึ้นมาแล้ว วิปัสสนา นี่แนวทางสติปัฏฐาน ๔ พอพิจารณาต่อเนื่องไป มัชฌิมาปฏิปทา มันเบาบางลง เพราะในมัชฌิมาปฏิปทา สมาธิชอบ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ ปัญญาชอบ ความชอบธรรมมันเกี่ยวเนื่องกันไป

ถ้าความชอบธรรมมันเกี่ยวเนื่องกันไป วิปัสสนาไป มันใช้ปัญญาไป มันสมดุลมันก็ปล่อยวาง การปล่อยวาง ปล่อยวางมันชั่วคราว พอชั่วคราว พอปล่อยวางแล้วกําลังมันใช้ไปขนาดไหนล่ะ กําลังใช้ไปขนาดไหน พอคราวต่อไปมันก็เป็นปัญญา ปัญญาที่กิเลสสมุทัยเจือมาแล้ว สมุทัยคือกิเลส ตัณหา วิภวตัณหา มันก็สอดเข้ามาแล้ว พอสอดเข้ามาแล้ว “อู๋ย! ภาวนาดี ภาวนาเก่ง ภาวนาเลย ปัญญายอดเยี่ยม โอ้! ภาวนาไป”...นี่กิเลสมันหลอก

พอไปถูลู่ถูกังไป สัญญาทั้งนั้น สัญญาคือเราเคยทําได้ เราคิดว่าเราทําอย่างนี้ก็จะได้ แต่ไปแล้วมันเป็นอดีตอนาคต สิ่งที่ทํามาแล้วคืออดีต สิ่งที่ยังไม่เป็นคืออนาคตคาดหมายว่าเราเคยทําอย่างนี้แล้วจะได้อย่างนี้

อดีตอนาคตนะ มันไม่เป็นปัจจุบัน มันเป็นปัจจุบันไปไม่ได้เพราะมันขาดสัมมาสมาธิ มันขาดพื้นฐานของความตั้งมั่นของจิต ถ้ามันขาดพื้นฐานขึ้นมา มันเป็นสัญญา คือเราเคยรู้เคยเห็นไง เคยเป็นไง นี่ไง เวลามันฉุดกระชากลากไปไง

ถ้าคนที่ประพฤติปฏิบัติใหม่มันก็จะไป เพราะว่ามันแตกต่าง คือผลตอบสนองมันมากกว่า คือปัญญามันทะลุทะลวงไป โอ้โฮ! มันสุดยอด แล้วพอมันได้ มันก็จะจ้วงจะฟัน จะเอาให้ได้ เอาให้ได้ นี่กิเลสมันพลิกแพลง

พอกิเลสพลิกแพลง สมุทัยเจือเข้ามา สมุทัยคือกิเลส ตัณหา ภวตัณหา คืออยากได้อยากดีนั่นแหละ มันเจือเข้ามา พอเจือเข้ามา แล้วถ้าเจือเข้ามา มันจะเป็นสัมมาทิฏฐิได้อย่างไร มันจะเป็นมัชฌิมาได้อย่างไร มันเป็นกิเลสแล้ว

ถ้าเป็นกิเลสแล้ว ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงนะ ท่านจะบอกเลย “เอาเลย เอาให้เต็มที่เลย” เต็มที่มันก็ถลําไปเลย พอถลําไปเลยนะ ผักบุ้งเน่าแล้ว หมูเหมอเน่าหมดแล้ว แล้วทําอย่างไรล่ะ

กลับมาหาใหม่ไง กลับไปเก็บผักบุ้งตามชายคลอง แล้วก็ไปหาใหม่ หาใหม่ก็ต้องกลับมาทําความสงบของใจเข้ามา บางคนทําได้ บางคนทําไม่ได้ บางคนน้อยเนื้อตํ่าใจ บางคนสละทิ้ง

การประพฤติปฏิบัติเริ่มต้นจากการขวนขวาย การมุมานะขึ้นมา แล้วพอทําๆ ไปแล้วนะ ทั้งไม่มีอุดมการณ์ ทั้งไม่มีจุดยืน ไม่มีสัจจะ ไม่มีกําลังของตน เห็นไหม ในหมู่พระที่ปฏิบัติเขาต้องมีครูมีอาจารย์ไง เวลามันท้อแท้ เวลามันสิ้นหวัง เอาครูบาอาจารย์เป็นที่ตั้ง

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเวลาท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านทุ่มเททั้งชีวิต แล้วทุ่มเททั้งชีวิต เวลาขาดตกบกพร่อง เอาใครเป็นตัวอย่าง เวลามันเหลวแหลก คนทํางานแล้วมันจะประสบความสําเร็จไปทุกทีๆ หรือ

การทํางานประสบความสําเร็จ ๕๐ เปอร์เซ็นต์ ล้มเหลวสัก ๕๐ เปอร์เซ็นต์ก็นับว่ายอดเยี่ยมแล้ว ถ้ามันประสบความสําเร็จ ๕๐ เปอร์เซ็นต์ อันนั้นคําว่า “ประสบความสําเร็จๆ” ในผลการปฏิบัติ ไม่ใช่ประสบความสําเร็จถึงการที่มันชําระล้างกิเลส

การชําระล้างกิเลส ขณะจิตสมุจเฉทปหาน การฆ่าการทําลายกิเลสชัดๆ ถ้าไม่มีการฆ่าการทําลาย อย่าหลอกตัวเอง การหลอกตัวเอง นั่นแหละมันเป็นผลร้ายของตัวเอง เป็นผลร้ายของการกระทําของเรา ถ้ามันเป็นผลร้ายเพราะอะไร เพราะว่ากิเลสมันก็ท่วมท้นในหัวใจอยู่แล้ว เรายังไปร่วมมือกับมันอีกใช่ไหม

เราจะฆ่าจะทําลายเขา เราไม่ใช่ไปร่วมมือกับเขา เราจะร่วมมือกับธรรมะ เราจะร่วมมือกับอริยสัจ เราจะร่วมฟื้นฟูหัวใจของเรา ถ้าเราจะฟื้นฟูหัวใจของเราเพื่อเป็นอริยสัจ เพื่อเป็นสัจจะเป็นความจริง เราต้องมีความหมั่นเพียร เพียรชอบ งานชอบ ความวิริยะ ความอุตสาหะ เป็นความหมั่นเพียร

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ปล่อยวาง สอนการละการวาง แต่การละการวางมันต้องการละวางแบบเศรษฐีธรรม เศรษฐีธรรม เวลาหลวงตาท่านชื่นชมหลวงปู่ลี เศรษฐีธรรมๆ

มันต้องเป็นเศรษฐีแล้วปล่อยวาง ไม่ใช่ขี้ครอก “ผมก็เป็นอริยสัจ ขนก็เป็นอริยสัจ” ไม่รู้อะไรเลย แล้วเป็นเศรษฐีได้อย่างไร ไม่รู้อะไรเป็นเศรษฐีธรรมได้อย่างไร

เศรษฐีธรรมคือเขาสร้างสมขึ้นมามากมายมหาศาล เริ่มต้นจากการใช้ปัญญาๆ คนที่ปฏิบัติไปเขาจะรู้ถึงตทังคปหาน คือการใช้ปัญญาด้วยความแยกแยะของเรา แล้วมันมีกําลังสมดุลของมัน มันปล่อยวาง เหมือนเลย เหมือนกิเลสตาย โอ้โฮ! โล่งโถงไปหมดเลย แต่มันไม่มีสิ่งบอกเหตุ ไม่ได้ชําระล้างกิเลส มันไม่มีสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดในกายของตน ความเห็นผิด ความเห็นคือจิต

สิ่งที่เกิดเป็นมนุษย์คือร่างกายนี้ กายกับใจๆ ที่บวกกันเป็นมนุษย์นี้ สิ่งที่เป็นสิทธิเสรีภาพ รัฐธรรมนูญรับรองการเกิดเป็นมนุษย์ การเกิดเป็นมนุษย์นี้มีกฎหมายรองรับ ห้ามทําลาย ห้ามเบียดเบียนกัน

แต่กิเลสที่มันครอบงําอยู่มันครอบงําหัวใจ มันทําลายล้างด้วยความทุกข์ความยาก เราใช้สติใช้ปัญญาการประพฤติปฏิบัติธรรมด้วยมรรคด้วยผล ด้วยมรรค ๘ ด้วยมัชฌิมาปฏิปทา ด้วยความสมดุลของตน เห็นไหม พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันจะปล่อยวางเป็นครั้งเป็นคราวๆ

คนที่ปล่อยวางนะ ปล่อยวางแล้วถ้าเผลอไผล ปล่อยวางแล้วสําคัญตน เสื่อมหมด เสื่อมเพราะอะไร เสื่อมเพราะสิ่งร้อยรัด สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส มันร้อยรัดจิตอยู่ สังโยชน์ร้อยรัดกิเลสกับจิตนี้เป็นอันเดียวกัน

การวิปัสสนา วิปัสสนาเพื่อผ่อนเพื่อคลาย การผ่อนการคลายนั้นคือปหานชั่วคราวๆ คําว่า “ชั่วคราวๆ”

ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ ถ้าท่านผิดพลาด เวลามันปล่อยวางแล้วมันมหัศจรรย์ ก็คิดว่าสิ่งนี้เป็นธรรม แล้วถ้าพลั้งเผลอหรือปล่อยปละละเลย เสื่อมหมด ถอยกรูดๆ ไปเลย แล้วกลับมายาก

แล้วถ้าครูบาอาจารย์องค์ไหนเคยผิดพลาด มันมีบทเรียน บทเรียนการประพฤติปฏิบัตินี้คือประสบการณ์ ประสบการณ์ของครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติมาแต่ละองค์ๆ ในสายของหลวงปู่มั่น มันมีวาสนามาแตกต่างกัน

แต่คนที่ประสบความสําเร็จ ครูบาอาจารย์ลูกศิษย์ของหลวงปู่มั่นที่ท่านประสบความสําเร็จที่หลวงตาท่านชื่นชม ชื่นชมว่าเป็นเพชรนํ้าหนึ่งๆ ท่านมีประสบการณ์อย่างนี้ แล้วประสบการณ์ของแต่ละองค์ๆ ไม่เหมือนกัน แตกต่างกันด้วยอํานาจวาสนา

คนเราเกิดมาแตกต่างกัน การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมาแตกต่างกัน แล้วเวลาท่านพิจารณาของท่าน สิ่งที่ท่านคุยกัน ธมฺมสากจฺฉา ในวงปฏิบัติเขาถึงรู้ของเขา ถ้าเขารู้ของเขาขึ้นมา เวลาที่มันปล่อยวางชั่วคราวๆ ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงๆ แบบนี้ ท่านเคยผิดพลาด เคยปล่อยวางแล้วชะล่าใจ เสื่อมไป ท่านก็ฟื้นฟูขึ้นมา ท่านก็พยายามขวนขวายของท่าน

ในสติปัฏฐาน ๔ มีกาย เวทนา จิต ธรรม พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ถ้าจะไปจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมขึ้นมาพิจารณาโดยจิต โดยสามัญสํานึก โดยโลกียปัญญา เป็นไปไม่ได้หรอก เป็นไปไม่ได้ เพราะไปอนาคตมันยังมีสติ มหาสติ ปัญญา มหาปัญญา มันมีปัญญาญาณ ปัญญารอบคอบ เพราะอะไร

เพราะบุคคล ๔ คู่ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล

ในสติปัฏฐาน ๔ มีกาย เวทนา จิต ธรรม

ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรมโดดๆ ไม่มีจิต จิตตภาวนาเข้าภาวนาร่วมด้วยไม่มี แล้วคนที่ไม่เป็นก็ไปจับวัตถุจิตโดดๆ ความโดดๆ นั้นมาบอกว่าเป็นอริยสัจ มันเป็นไปไม่ได้

หนึ่ง ผู้ที่ภาวนาไม่เป็น “จิตสงบแล้วก็พิจารณากายสิคะ”

แต่ครูบาอาจารย์ของเรา “พิจารณากายสิ พิจารณาอสุภะเลย พิจารณากายแยกแยะเลย เป็นไตรลักษณ์”

“มันจะเป็นอสุภะๆ” ภะไหน ภะอย่างไร มันไม่เป็น เพราะมันไม่เป็นถึงเหลวแหลก พอเป็นพิธี พอเป็นพิธีสมบูรณ์แบบแล้วว่าก็ใช่ พิธี ใครทําไม่ได้ พิธีกรรมเยอะแยะไปหมด ปฏิบัติพอเป็นพิธี แล้วสังคมชื่นชมกัน สังคมคือโลกไง โลกเป็นใหญ่ ไม่ใช่ธรรมเป็นใหญ่

ธรรมเป็นใหญ่นะ ครูบาอาจารย์ของเราอยู่ในป่าในเขา ท่านบรรลุธรรมองค์เดียว ท่านกังวานในใจของท่านองค์เดียว แล้วท่านเก็บเงียบ แล้วมีครูบาอาจารย์ที่ท่านใฝ่หาค้นคว้า ท่านถึงแสวงหาเข้าไปศึกษา เข้าไปศึกษาก็เริ่มต้นจากทําความสงบของใจเข้ามาก่อน พอใจสงบระงับแล้ว พอคนทําสัมมาสมาธิได้ จิตสงบระงับแล้วจะชื่นชม จิตนี้จะยอมรับในพระพุทธศาสนา

ไอ้ของเรายอมรับแต่ปาก ปากว่าเป็นชาวพุทธ อยากจะประพฤติปฏิบัติ แต่โลเล ไม่แน่ใจ หมดกาลหมดสมัย เวลาปฏิบัติแล้วจะได้ผลหรือไม่ ปฏิบัติไปไม่เหนื่อยเปล่าหรือ แล้วคนสอนสอนถูกหรือเปล่า เอ๊ะ! เขาจะพาเราไปไหนเนี่ย ร้อยแปด

แต่ถ้ามันมีครูบาอาจารย์นะ ท่านบอกว่าให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน พอใจสงบนะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานมันจะรู้แจ้งในใจของตน ความรู้แจ้งในใจของตนจะเชื่อมั่นในพระพุทธศาสนา ในพระพุทธศาสนา พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน นี่ไง ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน น้อมไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถึงเป็นแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ไม่ใช่แนวทางสติปัฏฐาน ๔ ด้วยโวหาร ด้วยคําพูด ด้วยพิธีกรรม ไม่มีอยู่จริง แต่มันมีอยู่ในพระพุทธศาสนา ในพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างนั้น สอนอย่างนั้น ให้คนทําอย่างนั้นจากหัวใจของเขา ไม่ใช่ให้ทําแบบนั้นโดยการพรํ่าเพ้อ โดยการนึกเอา โดยวิปัสสนึก มันไม่มีอยู่จริง

ถ้ามันเป็นจริง ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติมาก่อน ถ้ามันเป็นจริง เวลาตทังคปหาน มันใช้ปัญญาชั่วคราว ปัญญาชั่วคราวมันไม่ได้ถอนสังโยชน์ ถ้าไม่ได้ถอนสังโยชน์ ต้องทําซํ้าๆ การทําซํ้าๆ ก็เพื่อพิจารณาเพื่อถอดเพื่อถอน เพื่อแยกเพื่อแยะ ไตรลักษณ์นั่นแหละ ลักษณญาณ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลามันขาด เวลามันขาดนะ อะไรมันขาด สังโยชน์ขาด สักกายทิฏฐิ ถ้าสักกายทิฏฐิ ทิฏฐิ ทิฏฐิมานะขาด ความลังเลสงสัยมีได้อย่างไร การลูบคลําจะลูบคลําได้อย่างไร เพราะมันขาดไปแล้ว

พอมันขาดไปแล้วนะ ผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย วัฏฏะนี้รู้ได้ยากๆ แต่เป็นพระโสดาบันพาดกระแส การพาดกระแสมันไม่รู้จักวัฏฏะได้อย่างไร แค่พาดกระแส มันรู้จักวัฏฏะจากใจของมัน

ใจดวงนั้นเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลาย มืดบอด แต่เวลาพาดกระแสมันรู้เลยว่า ๗ ชาติ รู้ชัดๆ พระโสดาบันต้องรู้ ถ้าไม่รู้ ไม่ใช่พระโสดาบัน เพราะอะไร เพราะปุถุชนเขาก็ไม่รู้ไง ไม่มีใครรู้ผลของวัฏฏะ ไม่มีใครรู้ว่าเรามาจากไหน เราเกิดมาทําไม แล้วจะไปไหน ไม่มีใครรู้ แต่พูดธรรมะจ้อยๆๆ เลยนะ

ในแกงเทโพมีผักบุ้ง ในผักบุ้งไม่มีแกงเทโพ ในผู้ที่ไม่รู้ รู้ไม่ได้ ทําไม่ได้ ถ้ามันทําก็แกงส้ม แกงส้มผักบุ้ง ถ้ามันเอาไปผัดก็ผักบุ้งไฟแดง ไม่ใช่แกงเทโพ

ในสติปัฏฐาน ๔ เห็นไหม ในอริยสัจมีสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง แล้วมันต้องทําขึ้นมาจากข้อเท็จจริง เทฺวเม ภิกฺขเว ทางสองส่วนที่เธอไม่ควรเสพ มัชฌิมาปฏิปทา ทางสายกลาง ความเหมาะสมพอดีของความเพียร เพียรชอบ

งาน คืองานในการค้นคว้าต่อสู้กับกิเลสในใจของตน

สัมมาทิฏฐิ ทิฏฐิความเห็นที่ถูกต้องดีงาม ดีงามจากปัญญาญาณ ดีงามจากปัญญาของตน ดีจากความเห็น ความเห็นของจิต จิตที่มันแก้ไขตัวของมันเอง แล้วมันสว่างโพลงกลางหัวใจ ดอกบัวบานกลางหัวใจ มันจะไม่รู้ได้อย่างไร

แต่ที่แจ้วๆ กันอยู่นี่ มันไม่รู้ไม่เห็นอะไรเลย มันไม่มีสิ่งใดบานกลางหัวใจ มันถึงไม่รู้จักวัฏฏะ แล้วลูบๆ คลําๆ

แต่ถ้าเป็นจริงนะ อกุปปธรรม พระอรหันต์คือไม่หันไปไหนแล้ว “อะ” รอบตัว อกุปปธรรม เริ่มต้นตั้งแต่พระโสดาบัน อกุปปธรรมคือคงที่ตายตัวไม่เปลี่ยนแปลง เอวัง