คํานํา

ธรรมมีใจเป็นใหญ่ ใจเป็นประธาน สําเร็จลงแล้วด้วยใจ พุทธธรรมบทนี้ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตานํามาตอบในหนังสือทําใจให้ดีไว้อย่างชัดเจน เข้าใจง่าย สารธรรมมีประโยชน์มาก เป็นกําลังใจให้กับผู้ประสบปัญหาทั้งทางโลกและทางธรรมได้เป็นอย่างดี

ด้วยการภาวนายากอยู่ ๒ คราว คือ คราวเริ่มต้นและสิ้นสุด การเริ่มต้นย่อมมีการล้มลุกคลุกคลาน ท่านให้ยึดหลัก ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ให้รักษาเหตุ ให้รักษาสติ ให้บริกรรมพุทโธ ไม่ให้ทิ้งพุทโธ ให้มีทั้งพรสวรรค์ พรแสวง ให้ยึดกาลามสูตร มีพระรัตนตรัยเป็นที่พึ่ง และให้เชื่อผลกรรม กรรมเป็นอจินไตย ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว

การปฏิบัติต้องเป็นปัจจัตตัง ต้องรู้จริง ต้องรู้ชัด และเป็นอริยสัจ เป็นความจริงขึ้นมา มิฉะนั้นจะเป็นรูปเงา เป็นเรื่องของอาการความรู้สึกเป็นเรื่องของโลก หากพิจารณาซํ้าๆ ต่อเนื่องแล้วปล่อยวางจะรู้จริงรู้ชัด ใจจะดีขึ้น ใจผลัดใบ ผลัดกิเลสอวิชชาออกจากใจ เป็นพระอริยเจ้าที่มีสติสมบูรณ์ ป่วยก็ป่วยแต่กาย แต่ใจไม่ป่วย จิตไม่เสื่อม ใจจึงมีคุณค่ามาก สมดังโอวาทหลวงปู่มั่น “ได้ใจแล้วคือได้ธรรม เห็นใจแล้วคือเห็นธรรม รู้ใจตนแล้ว คือรู้ธรรมทั้งมวล ถึงใจตนแล้ว คือถึงพระนิพพาน”

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มกราคม ๒๕๖๒

๑

ใจไม่ป่วย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ควรทําอย่างไรดี”

เพื่อนพี่ชายผม เดิมจบปริญญาเอกเป็นศาสตราจารย์อยู่มหาวิทยาลัยหลายมหาวิทยาลัย แกมีนิสัยใจเร็ว อีโก้สูง เมื่อ ๓ ปีก่อนแกมีปัญหากับเพื่อนร่วมงานก็เลยมาคุยธรรมะกับผม

ผมฟังๆ ดู แกมักจะพูดเรื่องดูจิต และเป็นไปแนวทางของพระองค์หนึ่ง ผมเลยบอกแกไปว่า ขอให้ดูจิตตามแบบหลวงปู่ดูลย์เท่านั้น แล้วก็ไม่ได้เจอกันอีกเลย จนกระทั่งทราบว่าหลังจากที่คุยกันประมาณ ๓ เดือน แกไปบวชที่วัดหลวงปู่ลี ไม่บอกเพื่อนเลย ใจเด็ดมากๆ ผมก็ได้แต่อนุโมทนาพระท่าน

เมื่อวานนี้ท่านได้ติดต่อพี่ชายผมว่ากําลังจะไปธุดงค์ที่อุ้มผางองค์เดียว โดยได้รับอนุญาตจากครูบาอาจารย์ที่วัดแล้ว เพราะเห็นว่าท่านมีความเพียรมาก สมควรไปหาความรู้ด้วยตัวเองได้ แม้ว่าจะเพิ่งบวชได้ ๓ ปี แต่ท่านคุยกับพี่ชายผมว่าจิตเด็กเหมือนจิตพระอรหันต์ ทําให้ผมคาใจว่าหากผมได้พบท่าน ผมควรบอกท่านเรื่องนี้หรือไม่ เพราะฐานะตอนนี้ท่านเป็นผู้ปฏิบัติจริงจังมาก ผมกลัวว่าถ้าบอกท่านจะทําให้เกิดเป็นสัญญากับท่านหรือไม่ หรือควรปล่อยให้ท่านได้พิจารณาผ่านไปเอง เพราะว่าถ้าบอกไปก็เป็นความจําที่ผมจําหลวงพ่อและหลวงตามา ผมก็อายที่จะบอกท่านว่าจิตเด็กกับจิตพระอรหันต์ไม่เหมือนกัน แต่กลัวท่านจะหลง ผมควรจะทําอย่างไรดีครับ ผมลุ้นท่านมากตอนนี้

ตอบ : ผมลุ้นท่านมากเพราะว่าเขามีความตั้งใจมาก แล้วเขาบวชมา ๓ ปี แล้วเขาออกประพฤติปฏิบัติ แต่เวลาความเห็นนะ ความเห็นนี่เป็นคําพูด คําพูด ถ้าคําพูดของคน บางทีกลอนมันพาไป คําว่า “มันบอกว่าจิตพระอรหันต์เหมือนไร้เดียงสา จิตพระอรหันต์เหมือนจิตเด็กๆ” นี่มีคนพูดกันไปแบบนั้น ฉะนั้น มีคนพูดไปแบบนั้นเพราะอะไร เพราะมันเป็นทางวิชาการ

ถ้าทางวิชาการ พวกเราจะเห็นว่าจิตเด็กๆ เราเห็นความไร้เดียงสาของเด็กไง พอความไร้เดียงสาของเด็ก มีครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติหลายองค์มากที่ท่านเป็นครูบาอาจารย์มีชื่อเสียงนะ นั่นไม่ใช่ความเห็นผิด ท่านพูดเองเลยว่าจิตพระอรหันต์เหมือนจิตเด็กไร้เดียงสา เขาพูดอย่างนั้น

ถ้าพูดอย่างนั้นตรงๆ ใช้ไม่ได้เลย ถ้าจิตพระอรหันต์เหมือนจิตเด็กไร้เดียงสา อย่างนั้นถ้าจิตพระอรหันต์เหมือนจิตเด็กไร้เดียงสา จิตเด็กไร้เดียงสาเกิดมาทุกคนก็เป็นพระอรหันต์หมดน่ะสิ เพราะทุกคนผ่านจากเด็กมาก่อน ไม่ใช่ นั่นพูดถึงเวลาพระที่เห็นผิดนะ

แต่ถ้าเขาเป็นแบบกลอนพาไป คือคําพูดมันพาไป เวลาจิตเราว่าความไร้เดียงสาเหมือนจิตพระอรหันต์ ถ้าจิตพระอรหันต์คือว่าไม่ยึดมั่นถือมั่น ความไม่ยึดมั่นถือมั่นมันไม่มีตัวตน ไม่มีภวาสวะ ไม่มีภพ ไม่มีสถานที่ให้ยึดมั่นถือมั่น

แต่ถ้าจิตไร้เดียงสามันมี มันมีตัวตน มันมีตัวตน แต่มันเป็นเพราะความไร้เดียงสา ความแสดงออกไร้เดียงสา แต่มีตัวตน ถ้าไม่มีตัวตนมันไม่ร้องไห้หรอก ไม่มีตัวตนมันไม่ตีโพยตีพายจะเอาอะไรหรอก มันมีตัวตนของมัน ถ้ามีตัวตนของมัน ฉะนั้น เพียงแต่ว่ามันเป็นวัย มันผ่านวัยไป

ฉะนั้น พอมันผ่านวัยไป จิตพระอรหันต์กับจิตเด็กไร้เดียงสาไม่เหมือนกัน แต่ความจริงเวลาเขาพูด คนที่เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก็พูดทํานองนั้นไงว่า ความไร้เดียงสา ความสะอาดบริสุทธิ์ก็เปรียบเทียบ เป็นธรรมะเปรียบเทียบ ถ้าเปรียบเทียบ เขามีความเห็นแบบนั้น เพราะอะไร เพราะเขาจบปริญญาเอก เขาจบปริญญาเอกด้วย แล้วเขาสอนมหาวิทยาลัยตั้งหลายมหาวิทยาลัย ฉะนั้นแสดงว่าเขาต้องมีความรู้ ถ้าเขามีความรู้แล้วเขาก็มีทิฏฐิ พอมีทิฏฐิแล้ว อย่างที่ว่าอีโก้สูงมาก อีโก้สูงมากก็ต้องให้เขารู้ของเขา เขาปฏิบัติของเขา แล้วกรณีอย่างนี้มันเป็นความเห็นว่าจิตพระอรหันต์เหมือนจิตไร้เดียงสา มันเป็นความเห็น มันยังไม่เป็นความจริง

ถ้าเขาจะติด เขาจะอย่างไรก็แล้วแต่ ถ้าเขาทําสมาธิมาได้ ถ้าจิตเขามีสติมีปัญญาไปได้ เขาพิจารณาของเขาไปได้เป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป เดี๋ยวเขารู้ของเขาเอง ถ้าเขารู้ของเขาเอง เป็นไปได้ แต่ถ้าเราไปคุยตอนนี้ เหมือนเราหญ้าปากคอก เราเริ่มปฏิบัติกันใหม่ แล้วเราก็บอกว่านิพพานจะเป็นอย่างนั้นๆ ทั้งๆ ที่ยังทําอะไรไม่เป็นเลย

ตอนนี้นะ เราเริ่มทํามาหากินกัน เริ่มสมัครงาน เริ่มทํางานได้ ห่วงว่าไม่มีตู้เซฟเก็บสตางค์ไง ไม่ต้องห่วง ทํางานไปก่อน ประเดี๋ยวมีเงินมีทองขึ้นมา ที่เก็บเยอะแยะไป

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน พอบวชแล้วกลัวเขาติด กลัวเขาอย่างนู้น ไม่ต้องกลัว ปล่อยให้เขาปฏิบัติไป มีสติมีปัญญาขึ้นไป มันจะเลาะ มันจะคอยเลาะ คอยเคลียร์ทิฏฐิมานะความเห็นผิดของเราไปเรื่อยๆ เรามีจุดมุ่งหมาย มีความมุ่งหมาย มีความมุ่งมั่น ว่านิพพานจะเป็นอย่างนั้น พระอรหันต์จะเป็นอย่างนั้น นี่เป็นความมุ่งมั่นของเรา ถ้าความมุ่งมั่นของเรามันมีความเห็นอย่างนี้ มันก็คิดของมันอย่างนี้

แต่เวลาเราปฏิบัติไป ความมุ่งมั่นของเรามันมีประสบการณ์แล้ว คนมีประสบการณ์ทํางาน คนมีประสบการณ์ในหน้าที่การงาน เขาผ่านงานเขามา เขาจะ อ๋อ! เราเข้าใจผิดหมดเลย ใช่ ทางทฤษฎีว่าอย่างนั้น เราต้องทําอย่างนั้นๆๆ แต่เวลาไปหน้างานแล้ว อู้ฮู! มันมีอุปสรรค มันร้อยแปดพันเก้าเลย มันต้องไปแก้ไขเอาที่หน้างานนั้น

เวลาปฏิบัติไปก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติไป จิตมันจะลงไม่ลง จิตลงแล้วมันภาวนาไม่ได้ มันจะใช้ปัญญาได้หรือไม่ได้ จิตลงแล้วมันไปติด จิตลงแล้วมันไม่มีกําลัง จิตลงแล้ว อู๋ย! ร้อยแปดเลย แล้วออกปัญญาไปก็เตลิดเปิดเปิงไปเลย ไม่ยอมกลับมาทําความสงบของใจเลย มันจะไปไม่มีเขตมีแดนเลย แล้วพอปฏิบัติไปมันก็ล้มลุกคลุกคลานไป จนมันสมดุลของมัน มันเป็นของมันไป นี่ถ้านักปฏิบัติจะเป็นแบบนี้

ฉะนั้นเขาบอกว่า ผมเป็นห่วงมาก ผมเป็นห่วงว่าท่านจะติดของท่าน

เออ! ถ้าเขาปฏิบัติของเขา ถ้าเขาจะติดของเขา ถ้าเขามีอํานาจวาสนาของเขา เขาไปฟังเทศน์ครูบาอาจารย์องค์ใดแล้วไปสะกิดใจเขา เขาจะปล่อยของเขาได้ แต่ถ้าเราจะไปบอกกันตอนนี้มันแบบว่า ธรรมดาวัยรุ่นมองหน้ากัน เดี๋ยวก็ได้เสีย ไอ้นี่จะคุยกัน เดี๋ยวก็ได้เสียเหมือนกัน

ฉะนั้น เพราะเขาจบปริญญาเอก เป็นอาจารย์สอนมหาวิทยาลัยมาแล้วด้วย แล้วบวชมาแล้วถึง ๓ ปี อยู่กับหลวงปู่ลีมา ๓ ปี มีอาจารย์อยู่แล้ว โอ้โฮ! อีโก้มันเต็มที่เลย ทั้งสถานะการศึกษา ทั้งตําแหน่งหน้าที่การงาน ทั้งได้บวชเป็นพระภิกษุ พระนะ พระ พระนี่ประเสริฐมาก ทั้งมีครูบาอาจารย์หนุนหลัง อู้ฮู! กิเลสมันตัวเท่ากับช้าง แต่ถ้าปฏิบัติไปๆ เดี๋ยวเขารู้ของเขาเอง ประสบการณ์ของเขา นี่พูดถึงว่าจะทําอย่างไรดี

ทําอย่างไรดี เราก็ปรารถนาดีอยู่แล้ว อย่างเช่นว่า เราก็อนุโมทนาไปกับความมุมานะของท่าน ท่านได้บวชจริง ท่านทิ้งสถานะของความเป็นอาจารย์มา ท่านทิ้งสถานะที่ท่านได้เรียนมาถึงจบปริญญาเอก แล้วท่านมาบวชของท่าน แล้วท่านมุมานะของท่าน อันนี้เราก็ต้องอนุโมทนาไปกับท่าน แล้วถ้าท่านทําได้จริงขึ้นมา เราก็ยิ่งอนุโมทนาไปกับท่านมากขึ้นไปอีก

ฉะนั้น ให้เขาพิสูจน์ตัวเขา ความสะอาดบริสุทธิ์มันเป็นความรู้เฉพาะตน ไม่มีใครการันตีความสะอาดบริสุทธิ์ให้คนอื่นได้ เขาจบถึงดอกเตอร์ แล้วเขาเป็นอาจารย์มหาวิทยาลัยมา แล้วเขาปฏิบัติของเขาเอง เขาผ่านงานมาขนาดนั้น ถ้าเขาจะให้กิเลสเขาหลอก ก็สาธุ หลอกไปเถอะ จบมาขนาดนี้ยังโง่ ก็ให้มันหลอกไป แต่ถ้าเขาทําของเขาประสบความสําเร็จ เราก็อนุโมทนาไปกับเขา นี่พูดถึงจะทําอย่างไรดีไง เพราะป่านนี้เขาก็ธุดงค์ไปแล้ว เราก็นั่งวิตกอยู่ที่บ้าน ก็ดูใจเราก็แล้วกันเนาะ

ถาม : เรื่อง “เมื่อปฏิบัติธรรมถึงระดับพระอริยะแม้ขั้นต้นๆ แล้ว โอกาสที่จะเกิดอาการสมองเสื่อม หลงลืม มีหรือไม่”

กราบนมัสการพระอาจารย์ที่เคารพอย่างสูง กราบขอโอกาสพระอาจารย์ ขออนุญาตถามคําถามเพื่อเป็นความรู้และวิทยาทานแก่ผู้ที่ยังขาดความเข้าใจ เพื่อนําไปเป็นหลักปฏิบัติให้ถูกต้องเป็นธรรมดังนี้

๑. นักปฏิบัติธรรมมานานพอสมควร ถึงขั้นเป็นพระอริยะในระดับต้นๆ แล้ว โอกาสที่จะเกิดสภาวะสมองเสื่อม หลงลืม ขาดสติควบคุมตนเองไม่ได้ มีหรือไม่ เช่น ในบางครั้งเผลอฆ่ามด แมลง ยุง สัตว์ตัวเล็กตัวน้อย หรือเกิดอุปาทานมีความรู้สึกว่ามีมดตัวใหญ่มาไต่ตามตัวและขึ้นบนเตียงเต็มไปหมด เป็นต้น

๒. เคยได้ฟังมาว่า คนที่ใกล้ตาย หากมีกรรมมานิมิตให้เห็น เช่น คนที่มีอาชีพเคยฆ่าไก่ ฆ่าหมู ฆ่าวัว ฆ่าควายในโรงงานฆ่าสัตว์เพื่อขาย เมื่อใกล้ตายจะเกิดอุปาทานว่ามีสัตว์เหล่านั้นมาหาหรือมาร้องทวงชีวิต หรือมักจะฝันถึงญาติที่ตายไปนานแล้วบ่อยๆ เช่น พ่อแม่หรือญาติพี่น้องคนใกล้ชิด ดังนี้เป็นต้น อาการเช่นนี้แสดงถึงภพภูมิที่เขาจะไปหรือไม่ ขอความเมตตาจากพระอาจารย์โปรดพิจารณาให้ความกระจ่างในเรื่องนี้ด้วยค่ะ หลายๆ คนกําลังฟังคําตอบที่ชัดเจน

๓. เราจะสังเกตได้อย่างไรว่าผู้ที่อยู่วัดปฏิบัติธรรมอย่างจริงจังมานาน ได้อริยภูมิขั้นนั้นขั้นนี้แล้ว สิ่งที่จะบ่งบอกว่าเขามีภูมิธรรมจริง ก้าวหน้าในธรรม ผ่านเข้าถึงธรรมขั้นสูงขึ้นแล้ว เราจะมีข้อสังเกตง่ายๆ ได้อย่างไร เพื่อจะได้ระมัดระวังตัวไม่ไปประมาทล่วงเกินให้เกิดบาปกรรมแก่ตนต่อไป

๔. การที่เป็นคนวัดมาทํางานให้วัด รับใช้ครูบาอาจารย์ และมักจะเก็บรวบรวมสะสมสิ่งของและนําของจากวัด เช่น อาหารบ้าง ของใช้ประจําวันบ้าง ไปฝากลูกหลาน ฝากคนในครอบครัวของตน โดยอาจจะขอจากผู้มีหน้าที่ดูแลบ้างหรืออาจจะไม่ได้ขอบ้าง แต่ถือวิสาสะหยิบรวบรวมเอาเอง โดยถือตนว่าเป็นคนวัดคงไม่เป็นไร เช่นนี้เป็นโทษอย่างไรหรือไม่ การทําเช่นนี้ที่ถูกควรปฏิบัติอย่างไร ควรขออนุญาตจากท่านใด เจ้าอาวาสหรือเพียงผู้ดูแลห้องเก็บของอนุญาตก็เพียงพอแล้ว ใคร่ขอวิธีการปฏิบัติที่ถูกต้องและเป็นธรรม เพื่อไม่ให้เกิดบาปแก่ตนเองและผู้เกี่ยวข้องด้วยจะเป็นพระคุณยิ่ง

๕. กรณีที่เข้าใจว่าตนเองบรรลุธรรมขั้นสูงสุด และได้บอกกล่าวกับพ่อแม่หรือญาติพี่น้องเพื่อนสนิทมิตรสหายไปแล้วว่าตนหลุดพ้นแล้ว และทุกคนก็พากันชื่นชมอนุโมทนา แต่ในความเป็นจริงอาจจะเป็นเพียงจิตหลง เช่นนี้จะทําให้ญาติพี่น้องเกิดบาปด้วยหรือไม่ ที่ได้ไปบอกกล่าวหรือโฆษณาว่าญาติตนเองบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์แล้ว จึงชักชวนเพื่อนฝูงญาติมิตรมาทําบุญ เช่นนี้จะเป็นการหลอกทั้งตัวเองและผู้อื่นหรือไม่ กราบขอบพระคุณพระอาจารย์อย่างสูง

ตอบ : โอ้! คําถามเยอะเนาะ ไอ้คําถามท้ายๆ มันเป็นปัญหาสังคม แต่คําถามคําแรกๆ เออ! อันนี้มันเป็นเรื่องมรรคผล ที่ว่า “๑. นักปฏิบัติธรรมนานพอสมควร ถึงขั้นเป็นพระอริยะในระดับต้นๆ แล้ว มีโอกาสจะเกิดสภาวะสมองเสื่อม หลงลืม ขาดสติ ควบคุมตนเองไม่ได้ มีหรือไม่ เช่น ในบางครั้งมีมดมีปลวกอะไรมา”

ในการปฏิบัติ มนุษย์เกิดมามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ธาตุ ๔ คือร่างกาย ขันธ์ ๕ เป็นความคิด แต่มันมีพลังงานตัวจิตอีกตัวหนึ่ง ฉะนั้น ปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิตที่ว่าระลึกอดีตชาติๆ กัน เพราะเราเข้าไม่ถึงตัวนี้กัน เราเข้าได้แต่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ คือรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อารมณ์ความรู้สึกเรานี่แหละ นี่ขันธ์

แต่เวลาจิตถ้ามันสงบแล้วมันเข้าไปสู่ปฏิสนธิจิตคือฐีติจิต คือจิตเดิมแท้ ถ้าจิตเดิมแท้ ตัวนั้นน่ะตัวจิตเดิมแท้เป็นตัวซับ ตัวเก็บข้อมูล ถ้าคอมพิวเตอร์นะ มันเป็นโปรแกรม ตัวนี้มันจะเก็บไว้หมดเลย พอเก็บไว้หมดใช่ไหม ถ้าจิตเราสงบเข้าไปถึงจุดนี้ อย่างเช่นว่าฤๅษีชีไพรเวลาเขาทําฌานสมาบัติ เขาทําสมาธิเข้าไป เขาระลึกอดีตชาติได้ นี่เขาระลึกอดีตชาติได้ พอเข้าไปถึงข้อมูลของเขา เขาจะย้อนได้

นี่ไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณ บุพเพนิวาสานุสติญาณคือญาณที่ระลึกอดีตชาติ ไม่มีที่สิ้นสุด แล้วพระพุทธเจ้าก็ดึงกลับมา เวลาไปมันไปอนาคต จุตูปปาตญาณไปอนาคต นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ได้ตรัสรู้ธรรมนะ ฉะนั้น พอดึงกลับมา ถ้าอาสวักขยญาณ อริยสัจ อาสวักขยญาณ อาสวักขัย อาสวักกิเลส เราทําตรงนี้มันถึงจะเข้าถึงมรรคผล

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า ถ้ากายกับใจ คนเราเกิดมามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ มีกายกับใจ ร่างกายนี้มันแปรสภาพ มันเปลี่ยนแปลง มันชราครํ่าคร่า เจ็บไข้ได้ป่วยได้ ผู้ที่ปฏิบัติเจ็บไข้ได้ป่วยได้ ได้ทั้งนั้นน่ะ เช่นที่ว่าเป็นพระอริยเจ้าแล้ว เป็นอะไรแล้ว สมองเสื่อมได้ไหม ได้ ได้แน่นอน สมองเสื่อมได้ ร่างกายเจ็บไข้ได้ป่วยได้ตลอด เหมือนกัน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีหมอชีวกเป็นหมอรักษา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเจ็บไข้ได้ป่วยหลายที เป็นโรคลม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีหมอชีวกเป็นผู้รักษา นี้กรณีหนึ่งนะ นี่พูดถึงกรณีเจ็บไข้ได้ป่วยของกายก่อนนะ

แต่ถ้าเป็นพระอริยเจ้าแล้ว ไอ้เรื่องสมองเสื่อมมันเป็นเรื่องสมองเสื่อม แต่จิตมันไม่เสื่อม เป็นพระอริยเจ้าแล้วจิตไม่เสื่อม หลวงตาท่านพูด เห็นไหม หลวงตาท่านบอกว่า ดูสิ ดูหลวงตาสิ หลวงตาท่านอายุ ๙๐ กว่า ท่านจะหลงลืม

พระอรหันต์หลงลืมในอะไร หลงลืมในสมมุติบัญญัติ นี้อยู่ในมิลินทปัญหา พระอรหันต์จะหลงลืม หลงลืมในสมมุติบัญญัติ สมมุติอย่างเช่นถนนสายนี้ชื่อถนน ก แล้วพอถึงคราวหนึ่งเขาก็เปลี่ยนถนน ก เป็นถนน ข แต่เราเคยรับทราบว่าถนนสายนี้ชื่อ ก แล้วทางเทศบัญญัติเขาเปลี่ยนชื่อถนนใหม่ อย่างนี้สมมุติมันเปลี่ยนไปแล้ว อย่างนี้พระอรหันต์จะหลงลืมเรื่องอย่างนี้ เรื่องสมมุติบัญญัติ

แต่พระอรหันต์ไม่หลงลืมในเรื่องอริยสัจ ไม่หลงลืมในความเป็นพระโสดาบัน ในความเป็นพระสกิทาคามี ในความเป็นพระอนาคามี ในความเป็นพระอรหันต์

ในการเป็นพระอรหันต์คืออริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคญาณมันชําระล้างกิเลส อันนี้ตายตัว อกุปปธรรมไม่มีหลง ไม่มี แต่หลงในสมมุติบัญญัติ คือข้อมูลที่เปลี่ยนแปลง เขาเปลี่ยนชื่อ เขาอะไร เราไม่รู้ได้ แต่อริยสัจชัดเจนมาก ไม่มีหลง

หลวงตา ถ้าไปถาม ดูสิ เวลาท่านบอกว่าท่านออกจากกุฏิแล้วกลับกุฏิไม่ได้เลย แต่ใครไปถามเรื่องภาวนาสิ ตอบได้ฉับๆๆ เลย ถ้าเรื่องภาวนา เรื่องของใจ ตอบได้ตลอดเวลา ไม่มีหลง แต่ร่างกายเสื่อมสภาพได้ เสื่อมสภาพได้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เป็นพระอริยบุคคลชั้นต้นแล้ว เกิดสภาวะสมองเสื่อม หลงลืมได้ไหม

หลงลืมได้ หลงลืมได้ด้วยสมมุติบัญญัติ หลงลืมได้ด้วยทฤษฎีหลงลืมได้ แต่ความรู้จริงหลงลืมไม่ได้ ความรู้จริงในใจนั้นคงที่ตายตัว ถ้าไม่คงที่ตายตัว มันไม่เป็นอกุปปธรรมไง มันไม่คงที่ตายตัว

เป็นพระโสดาบันคงที่ตายตัว เป็นพระสกิทาคามีคงที่ตายตัว เป็นพระอนาคามีคงที่ตายตัว เป็นพระอรหันต์ยิ่งคงที่ตายตัวใหญ่

แล้วถ้าคงที่ตายตัวไม่เป็นอัตตาหรือ อ้าว! มันก็เป็นอัตตาสิ มันคงที่ตายตัว มันคงที่ตายตัวได้อย่างไร พระพุทธเจ้าสอนอนัตตา แล้วนี่มันเป็นอัตตาหรือ

อนัตตาคือ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา นี่กุปปธรรม อกุปปธรรม ไอ้นั่นกรณีนั้นนะ เพราะมันพูดกรณีที่ว่าสมองเสื่อมแล้วหลงลืม แล้วพระอริยบุคคลชั้นต้นจะหลงลืมได้ไหม มันต้องดูตรงนี้ไง เพราะตรงนี้มันถึงบอกว่าคําถามถามว่า แล้วจะได้ศึกษา แล้วจะได้ปฏิบัติใช้จะได้ไม่ผิดพลาด จะได้ไม่เป็นบาปเป็นกรรม

ทีนี้มันเป็นกรรมๆ ทีนี้ความเห็นของเรา ความเห็นของโลกไง ความเห็นของเราความเห็นเป็นโลก วิทยาศาสตร์เป็นโลก คงที่ตายตัวทางทฤษฎี แต่ถ้าคงที่ตายตัวทางทฤษฎีเขาเอาไว้ทําไม สิ่งที่ทฤษฎี เราศึกษาไว้ทําไม

ศึกษาไว้เพื่อวิชาชีพ ศึกษาไว้เพื่อไปทํางานให้มันสําเร็จขึ้นมา ถ้ามันสําเร็จขึ้นมา ผลงานกับทฤษฎีอันนั้น ผลงานที่เกิดขึ้น อย่างเช่นทางวิศวะเราเขียนแบบเขียนต่างๆ แล้วเราจะสร้างบ้าน นี่ด้วยทฤษฎี แต่เวลาสําเร็จรูปมาแล้วมันเป็นบ้าน ทฤษฎีเป็นทฤษฎี

โลกก็เหมือนกัน คงที่ตายตัวแบบโลกมันเป็นแบบนี้ แต่ถ้าคงที่ตายตัวแบบธรรม เห็นไหม มันสําเร็จเป็นบ้าน สําเร็จเป็นธรรม สําเร็จเป็นความสําเร็จในหัวใจ มันไม่ใช่คงที่ตายตัวแบบทฤษฎี มันคงที่ตายตัวเพราะผลมันสําเร็จแล้ว ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราจะศึกษาเพื่อรู้มันถึงจะรู้ได้ยาก

ฉะนั้นบอกว่า “นักปฏิบัติธรรมพอสมควรแล้ว พอถึงขั้นพระอริยะในระดับต้นๆ เกิดมีอาการสมองเสื่อมได้ไหม”

สมองเสื่อมนี่ได้ สภาวะร่างกายมันเสื่อมสภาพได้ แต่สมองเสื่อม ร่างกายเสื่อม แต่ใจไม่เสื่อม ถ้าเป็นพระอริยะจริงนะ แต่ถ้ามันเป็นไม่จริงน่ะสิ แล้วมันจริงแล้วมันมหัศจรรย์มากด้วย มหัศจรรย์มากนะ

ถ้ามีหลักมีธรรม มีคุณธรรมในหัวใจ ร่างกาย สภาพร่างกายเสื่อมไปแล้ว แต่ยังคงชีวิตอยู่ได้ ธรรมโอสถ ร่างกายเสื่อมสภาพไป มีโรคภัยไข้เจ็บ สามารถเอาจิตฟอกให้ร่างกายนี้กลับมาแข็งแรงสมบูรณ์ได้ด้วย ถ้าเป็นความจริงนะ มีครูบาอาจารย์ทําได้จริงๆ อย่างเช่นหลวงปู่มั่น หลวงตา หลวงปู่มั่นท่านจะนิพพาน ท่านจะออกมาจากหนองผือ เราตายที่นี่ไม่ได้ เราตายที่นี่ไม่ได้ เพราะเราตายที่นี่แล้วสัตว์มันจะตายเพราะเราเป็นต้นเหตุอีกมหาศาลเลย ให้เราตายที่นี่ไม่ได้ เราต้องออกไปตายที่วัดป่าสุทธาวาส เพราะวัดป่าสุทธาวาสมันอยู่ในจังหวัดสกลฯ มันมีตลาดร้านค้าที่นั่น

สัตว์ที่มันจะตายอย่างนั้นเพราะว่าผู้ทําธุรกิจของเขา เขาทําวิชาชีพของเขา เขาฆ่าเป็ดฆ่าไก่ขายก็เรื่องของเขา เราจะไปตายที่นั่น เพราะสิ่งนั้นเขาตายของเขาด้วยโลกอยู่แล้ว แต่ถ้าเราตายที่หนองผือ มันไม่มีตลาด ประชาชนที่นั่นเขาต้องไปขวนขวายหาวัวหาควายมาเพื่อเลี้ยงดูคนที่มางาน เราจะตายที่นี่ไม่ได้เพราะจะเป็นต้นเหตุให้สัตว์อื่นตายกับเราไปด้วย ต้องออกไปตายที่วัดป่าสุทธาวาส

ก็หามกันมา หามกันมาด้วยวุฒิภาวะของลูกศิษย์ไม่เท่าทันครูบาอาจารย์ ก็คิดว่าท่านยังสบายดีอยู่ ท่านยังแข็งแรงอยู่ ก็ยังไม่ให้ท่านไป ก็ไปพักไว้ที่วัดบ้านภู่ หลวงตาท่านเล่าให้ฟังนะ ท่านบอกว่าให้เอาไปเดี๋ยวนี้ๆ

นี่จะบอกว่า คน ถ้าพูดถึงมันตายไปแล้ว แต่ท่านยังรั้งของท่านไว้ แล้วบอกหลวงตาให้ทําเป็นคติเลย เอาเราลุกขึ้นนั่ง เพราะรั้งไว้ไง ถ้านอนมันจะตาย มันจะไปเลย เหมือนเราเป็นลม นอนก็วูบไปเลย

เอาเรานั่งไว้ แล้วหันหน้าเราไปทางวัดป่าสุทธาวาส

ท่านทําถึงขนาดนั้น ทําให้นิมิตหมาย ให้คนรู้ได้ไงว่าเอาเราไปๆ เรารั้งใจเราไว้ เรารั้งไว้ มันจะไปอยู่แล้ว นี่เรารั้งไว้ แต่ก็ไม่มีใครรู้

หลวงตาท่านว่า นี่ถ้าเวลาจิตที่มันดี เห็นไหม จิตที่มันพัฒนาแล้ว จิตที่เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา แม้แต่จะตายก็ยังรั้งไว้ๆ จนสุดท้ายแล้วก็ด้วยเทวดา ว่าอย่างนั้นเลย ด้วยเทวดาไปดลใจให้โยมที่จังหวัดสกลนคร อยู่ที่สกลฯ เขาก็เอารถมารับเลย มันต้องมีคนไปดลใจมา พอดลใจ หลวงตาท่านสงสัย “อันนี้มากันได้อย่างไรล่ะ”

“ก็นึกอยากมาก็มาอย่างนั้นน่ะ มาก็เอารถมารับ”

หลวงปู่มั่นยังถามเลย “พระเยอะ จะไปได้อย่างไรล่ะ”

“ถ้าพระเยอะจะไปไม่หมดก็จะขนทั้งวันให้จนหมด แล้วอย่างไรก็ต้องเอาหลวงปู่มั่นไปเที่ยวแรก”

พอจะไปเที่ยวแรกปั๊บ ก็ให้หมอฉีดยา ฉีดยาเพื่อให้วางยาสลบ เอาขึ้นรถไป พอไปถึงวัดป่าสุทธาวาส ยามันหมดฤทธิ์ ท่านก็ลืมตาขึ้น มองซ้ายมองขวาว่าที่นี่วัดป่าสุทธาวาสแน่นอน กุฏินี้ เพราะกุฏิของท่านเอง สุดท้ายแล้วท่านก็ปล่อยหมด นอนนิ่ง นิ่ง นิ่ง จนไปเลย นี่จิตที่ดีมันรั้งไว้ได้ จิตที่ดี

ฉะนั้นว่า พระอริยบุคคลแล้วสมองเสื่อม

สมองส่วนสมอง สมองเสื่อมมันก็เรื่องความจําพื้นๆ จากชีวิตประจําวัน แต่เรื่องอริยสัจ ไม่มีทาง เรื่องอริยสัจความจริงคงที่ตายตัว

ฉะนั้นว่า “พระอริยบุคคลชั้นต้นๆ มีโอกาสมองเสื่อมแล้วหลงลืมได้ไหม”

สมองเสื่อมได้ แต่ไม่หลงลืม ตรงนี้ เราจะตอบตรงนี้ ไอ้ที่ว่าลืมก็ลืมในขันธ์ เพราะขันธ์มันไม่ใช่จิต สัญญา สังขารไม่ใช่จิต ไม่ใช่

จิตเป็นภวาสวะ จิตเป็นภพ แล้วมันทําลายแม้แต่ขันธ์ แล้วมันทําลายจิตอีก แล้วมันจะหลงลืมไปไหน แต่มันหลงลืม หลงลืมเรื่องข้างนอก

หลงลืมไหม

ไม่

สมองเสื่อมได้ไหม สภาพร่างกายเสื่อมได้ไหม

เสื่อม เสื่อม พระพุทธเจ้ายังนิพพานเลย ชราภาพแล้วพระพุทธเจ้ายังต้องทิ้งร่างกายนี้ไป เสื่อม แต่หลงลืม หลงลืมในเรื่องโลก หลงลืมในเรื่องสมมุติบัญญัติ แต่ไม่หลงลืมในอริยสัจเด็ดขาด คงที่ตายตัว ไม่มีหลงลืม

“ขาดสติควบคุมตนเองไม่ได้ เช่น บางครั้งเผลอฆ่ามด แมลง ยุง สัตว์ตัวเล็กตัวน้อย หรือเกิดอุปาทาน”

ตรงนี้ชัดเจนมากเลย “หรือเกิดอุปาทาน มีความรู้สึกว่ามีมดตัวใหญ่มาไต่ตามตัว” ไอ้นี่อุปาทานแล้ว มีมดนี่แสดงว่าหลุดแล้ว อันนี้พระอรหันต์ของกิเลส กิเลสทําให้เป็นอรหันต์ อรหันต์ของมัน อรหันต์กิเลสมันหลอกไง มันถึงได้มีอุปาทาน มีมดตัวใหญ่ มดตัวใหญ่มาไต่มาตอม จบแล้ว มันไม่มี

สติสมบูรณ์มาก เราไม่อยากจะพูดนะ เวลาหลวงตาท่านพูดถึง ให้ดูตัวท่าน เวลาท่านแสดงธรรมท่านบอกว่าให้ดูตัวท่านสิ อย่างไรก็แล้วแต่ สติของท่านจะสมบูรณ์ ท่านจะเจ็บไข้ได้ป่วยอย่างไรท่านก็สมบูรณ์ของท่าน แต่ถ้าเป็นการศึกษานะ มันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ท่านให้เปรียบเทียบเอา ให้ดูไงว่าถ้าเป็น ๙ ประโยค ๑๐ ประโยค เวลามันชราภาพมันเป็นอย่างนั้น สัญญาคือจํา สัญญาคือวิชาการที่จํามา วิชาการ สัญญา สังขารที่ศึกษามา เวลามันเจ็บไข้ได้ป่วยมันอยู่ข้างนอก มันช่วยเหลือเราแทบไม่ได้เลย

แต่เวลาเราปฏิบัติ อริยสัจมันอยู่ที่จิต จิตมันเป็นเอง จิตมันทําเอง จิตมันเป็นเอง จิตมันทําเอง จิตมันรู้เอง แล้วเวลามันชราครํ่าคร่า จิตมันก็รับรู้ของมันเอง มันก็ควบคุมได้ สติมันสมบูรณ์อย่างนี้ไง แต่ถ้าเป็นการศึกษานะ มันเป็นสังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง มันศึกษามา เวลามันคิดปรุงแต่งเรื่องธรรมพระพุทธเจ้า แต่เวลาเราทุกข์ มันแก้ไขอะไรไม่ได้ เหมือนยาเอาไว้ในตู้ เวลาป่วย กูป่วย กูเป็นทุกข์เป็นยากอยู่นี่ แต่ยาอยู่ในตู้เอามากินไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน แต่ถ้าของเรามันเกิดขึ้นมาเองเลย นี่มันเป็นอย่างนี้มันถึงไม่มีอุปาทานไง

คําว่า “อุปาทาน” อย่างนี้ชัดมาก “หรือบางทีมีอุปาทาน มีมดตัวใหญ่มาไต่มาตอม” จบแล้ว ถ้าอย่างนี้จบเลย ฉะนั้น มันไม่เกี่ยวกับภาวะสมองเสื่อมแล้ว สภาวะสมองเสื่อม เรื่องร่างกายเสื่อมสภาพได้ แต่เรื่องจิตไม่มีทาง จิตคงที่ นี่พูดถึงความคิดว่าพระอริยบุคคลมีคุณสมบัติอย่างไร

“๒. เคยฟังมาว่าเมื่อคนใกล้ตายแล้วมีกรรมนิมิต”

ถ้ามีกรรมนิมิตนะ ส่วนที่มีกรรมนิมิต ถ้ามีภพมีภูมิ เราไม่ต้องไปคิด มันผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะ เวลาเกิด เกิดดีเกิดชั่ว เวลาตายไป ไปดีไปชั่ว ฉะนั้น กรณีที่ว่า คนที่เขามีอาชีพอย่างนั้น อย่างอาชีพที่ฆ่าสัตว์ขายนี่มี มีหลายกรณีมาก เพราะแบบว่ามีลูกหลานของเขา เขามาเล่าถึงญาติของเขาให้เราฟัง ก็มีสภาวะแบบนี้เหมือนกัน

บอกว่า แต่เดิมอาชีพเขาอาชีพฆ่าเป็ดฆ่าไก่มาก่อน แต่สุดท้ายแล้วเขาทําธุรกิจของเขามา เขาก็เปลี่ยนอาชีพไปเรื่อยๆ ลูกหลานมาก็มารองรับ มารับช่วงต่อ แล้วพอปู่ย่าตายายเขาเคยทํามาอย่างนั้น เขาก็คิดถึงปู่ย่าตายายของเขา เขาพยายามจะเอาเทศน์ครูบาอาจารย์เปิดให้ฟัง

เวลาใกล้จะตายเขามีอาการแบบนี้ เขารู้ของเขา เขาเห็นของเขา แต่เวลาคนทั่วไป คนที่ทําไม่มากขนาดนั้น ไม่ใช่ว่าคนทําแล้วจะเป็นอย่างนี้ทุกคน คนทํา เวลาทําด้วยความมุมานะ ทําด้วยความจริงจัง มันฝังใจมาก แล้วฝังใจมาก เวลามีมันจะมีอย่างนี้ มีสภาพที่ว่าไปรู้ไปเห็นอะไรต่างๆ กรรมนิมิต ถ้ากรรมนิมิตมา เขานิมิตอย่างนั้นปั๊บ เรื่องนี้มันจากอดีต เราแก้อดีตได้ไหม ถ้าเราแก้อดีตไม่ได้ เราก็ต้องแก้ปัจจุบันนี้ เราก็ต้องพยายามทําอย่างดีที่สุดเพื่อจะให้ผ่อนหนักเป็นเบา

เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ถ้าเวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เราก็ทําบุญกุศล อุทิศส่วนกุศลให้เวรกรรมมันน้อยลง ให้มันเบาลง เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร แต่ผู้ที่จองเวร ผู้ที่จองเวรจองกรรมเขายึดมั่นของเขา เราก็ต้องใช้กรรมกันไป ถ้าใช้กรรมกันไป เราต้องอุทิศส่วนกุศลไป เพราะกรณีนี้มันอยู่ในสุตตันตปิฎก เห็นไหม ดูสิ ที่ว่าเป็นแม่ไก่ เป็นอะไรที่เอาลูกมากินกัน ไอ้อย่างนี้ พออย่างนี้ปั๊บ มันก็เหมือนกับในโลกปัจจุบันนี้ อย่างเช่นสัตว์นักล่า อาหารของเขา เขาไม่รู้เรื่องหรอก เขาก็แสวงหาอาหารของเขา แต่อาหารของเขาก็ชีวิตชีวิตหนึ่ง ถ้าชีวิตหนึ่ง เขาเป็นสัตว์นักล่า แล้วเขาบอกว่าทําไมเขาต้องเกิดมาเป็นสัตว์นักล่าล่ะ

อ้าว! ก็กรรมอีกแหละ ทําไมเขาต้องไปเกิดเป็นสัตว์อย่างนั้นล่ะ ทําไมเขาไม่เกิดเป็นสัตว์กินพืชล่ะ ทําไมเขาเป็นสัตว์กินเนื้อล่ะ สัตว์กินเนื้อเขาก็ต้องล่าของเขา ทีนี้เราเป็นคน เราเป็นคน เห็นไหม เวลาเรากินอาหารกัน ผู้ที่กินมังสวิรัติเขาก็ไม่กินเนื้อสัตว์ ไอ้พวกกินเนื้อสัตว์ก็อยากกินเนื้อสัตว์ มันมีตลาด มีต่างๆ คนเขาอยากมั่งมี อยากมีอาชีพ อยู่ที่เราเลือกไง สัมมาอาชีวะ ถ้าสัมมาอาชีวะ นี่พูดถึงสัมมาอาชีวะนะ

ถ้าพูดอย่างนี้ “หลวงพ่อ พรุ่งนี้ฉันมังสวิรัตินะ”

หลวงพ่อนี่ฉันได้ทุกอย่างเลย ฉันข้าวเปล่าๆ ก็ได้ มันอยู่ที่คนจะเลือก มันอยู่ที่เลือกนะ เพราะเวลาวันพระ เห็นไหม เขาบอกว่า บาปอยู่ที่คนทํา กรรมอยู่ที่คนกิน พระนี่ตัวกินดีเลย พระนี่บาปเต็มตัวเลย พระนี่กินทุกวันเลย แต่ไม่ได้ทําเลย พระนี่ตัวดีเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกถึงเนื้อที่บริสุทธิ์ เนื้อสามส่วน เราไม่ได้เห็นหนึ่ง เราไม่ได้ยินดีหนึ่ง เราไม่ได้สั่งฆ่า เราไม่ได้เห็น เราไม่ได้ยินดี เนื้อที่บริสุทธิ์ เนื้อที่บริสุทธิ์ฉันได้

แต่ถ้าบอกว่า “โยมๆ หลวงพ่ออยากกินแกงไก่”

สั่ง สั่ง สั่งเขา สัตว์นั้นตายเพราะพระองค์นี้สั่ง ฉันไม่ได้ ฉันเป็นอาบัติปาจิตตีย์ทุกคํากลืน ฉะนั้น เขาไปนิมนต์พระเขาถึงไม่บอกถึงเรื่องเนื้อสัตว์ เพราะมันมีความสะอาดบริสุทธิ์ เพราะว่าเรื่องเวรเรื่องกรรมมันซับซ้อนมาก เป็นอจินไตย เพราะในสมัยพุทธกาลนะ มีสัตว์ เวลามันโดนล่า โดนคนอื่นล่า แต่สัตว์มันมีวุฒิภาวะ มันไปเข้านิมิตของครูบาอาจารย์ของพระสมัยพุทธกาลเลย บอกว่าเกิดเป็นสัตว์แสนทุกข์แสนยาก ไม่มีอะไรเป็นสมบัติเลย มีก็มีแต่เนื้อหนังมังสา แล้วนี่ก็ตายเสียแล้วเพราะความเผอเรอของเรา แล้วพรุ่งนี้ถ้ามีคนทําอาหาร เอาเนื้อมาถวาย ขอให้ฉันให้หน่อย ขอให้ฉันเนื้อหน่อยหนึ่ง เพราะอยากได้บุญมาก อยากเกิดเป็นมนุษย์ เพราะมนุษย์มีกฎหมายคุ้มครอง เกิดเป็นสัตว์ไม่มีอะไรคุ้มครองเลย สัตว์มันมีความคิดอย่างนี้ สัตว์มันปรารถนาบุญของมันน่ะ

ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ “พระเห็นแก่ตัว พระอยากกินถึงพูดอย่างนี้”

ไม่ใช่พระอยากกิน จิตวิญญาณของคนที่มันคิดดี จิตวิญญาณของคนที่มีความคิดดีเขาอยากได้ผลดีของเขา แต่จิตวิญญาณของสัตว์ที่มันไม่อยากตายแล้วคนไปฆ่ามัน มันก็ดิ้นรนของมัน มันก็ไม่อยากตายเหมือนกัน ฉะนั้น ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกว่า ชีวิตมีค่าเท่ากัน ชีวิตเสมอกัน อย่าทําร้ายกัน อย่าเบียดเบียนกัน

แต่นี้มันเป็นเรื่องผลของวัฏฏะ มันเป็นเรื่องของสังคม มันมีตลาด มันมีอย่างนั้นอยู่ ฉะนั้น พระอาศัยสังคมอยู่ พระไม่เรื่องมาก พระไม่เรียกร้อง พระไม่ต้องการ ใครจะหาสิ่งใดมา พระรับได้หมด แต่พระไม่ใช่ว่าพระจะไปจํ้าจี้จํ้าไชจะเอาตามใจของพระ

“พระ ฉันไม่ฉันเนื้อสัตว์ ฉันแต่มังสวิรัติ” ใครเอาอะไรมาก็ไม่ยอม จะมังสวิรัติๆ อันนี้มันก็เป็นทิฏฐิอันหนึ่ง พระพุทธเจ้าไม่ให้มีทิฏฐินะ

ถ้าพูดอย่างนี้ไป เพราะอะไร เพราะพระได้ เพราะพระฉันเนื้อสัตว์ พระก็ชมแต่เนื้อสัตว์ใหญ่เลย แต่พระเห็นใจความรู้สึกของสัตว์ ความรู้สึกของคน ความรู้สึกอันนั้นมีค่าที่สุด หลวงตาบอกใจของคนสําคัญที่สุด จิตนั้นมันมีความสุขความทุกข์ จิตนั้นมันลําบากลําบน จิตนั้นมันดิ้นรน

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลากรรมนิมิตๆ มันไม่เป็นอย่างนี้ทุกคน ไม่ใช่คนทําเสมอกัน คนทํานะ คนทํานี่เหตุการณ์เดียวกัน บาปไม่เหมือนกัน เพราะคนคนหนึ่งทําด้วยอาฆาตมาดร้าย คนคนหนึ่งทําด้วยความจําเป็น คนคนหนึ่งทําด้วยความไม่รู้ ทําในหน้าที่การงานเดียวกัน ผลของเวรของกรรมยังให้ไม่เสมอกันเลย

แล้วเวลาทําอย่างนี้ “ทําแล้วต้องเหมือนกันๆ” วิทยาศาสตร์ไง คิดแบบวิทยาศาสตร์ ทฤษฎีที่คงที่ตายตัวไง แต่เรื่องเวรเรื่องกรรมมันมีเรื่องทิฏฐิมานะ เรื่องความผูกโกรธ เรื่อง โอ้โฮ! อีกร้อยแปดเลย ฉะนั้น ผลมันแตกต่างกัน

บอกว่า “อาการเช่นนี้แสดงถึงภพภูมิที่เขาจะไปหรือไม่ ขอความเมตตาหลวงพ่อโปรดพิจารณาให้ความกระจ่าง”

ให้ความกระจ่างนะ ให้ความกระจ่าง รักษาใจเรา ให้ความกระจ่าง สิ่งใดทําแต่คุณงามความดี ที่ในวันมาฆบูชา โอวาทปาฏิโมกข์ ไม่ทําความชั่วใดๆ ทั้งสิ้น ทําแต่คุณงามความดี แล้วทําจิตใจให้ผ่องแผ้ว นี่จุดหลักเลย จุดหลักของเราเลย

แต่ไอ้เรื่องกรณีอย่างนี้มันเป็นกรณีปลีกย่อย มันเป็นกรณีหรือวัฒนธรรม ภูมิประเทศ สังคมความเป็นอยู่ สิ่งนี้มันเป็นสภาวะแวดล้อม เป็นวัฒนธรรมที่อยู่แถวชายทะเล สิ่งต่างๆ ความเป็นอยู่ของเขาอีกเรื่องหนึ่ง

วัฒนธรรมของชนเผ่าอยู่บนภูเขา เพราะว่าไปธุดงค์ในป่า เวลาเมื่อก่อนชนเผ่าเขาคุยกันนะ “แหม! ถ้าฉันมีฐานะขึ้นมานะ ฉันจะกินปลาทูเค็มทุกวันเลย ปลาทูเค็มนี่ ฉันจะกินปลาทูกับนํ้าผึ้งทุกวันเลย”

นํ้าผึ้งกับปลาทูเค็มเป็นอาหารที่สุดยอดของชนเผ่าในนั้นนะ เพราะสิ่งนี้กว่าจะไปถึงมันยากมาก เห็นไหม มันอยู่ตรงนี้ด้วยไง อยู่ที่วัฒนธรรม ภูมิประเทศต่างๆ มันมีส่วนประกอบ แล้วเรานี่ เรามีสติปัญญาแค่ไหน เราจะทําอย่างไรของเรา

นี่พูดถึงเรื่องศาสนานะ เรื่องธรรมนะ ไม่ใช่ว่าซื่อบื้อๆ แล้วก็ถือไม้บรรทัดวัดเลยนะ ผิดอย่างนี้ๆ เที่ยวเอาไม้บรรทัดไปวัดคนอื่นนะ แต่ไม่วัดหัวใจตัว ต้องวัดที่หัวใจตัว ทําใจตัวของเราให้ดีขึ้น ทําใจตัวของเราให้มั่นคงขึ้น กรรมนิมิตมันมีต่อเมื่อคนทําอย่างนั้นแล้วผูกมัดอย่างนั้น มันก็เป็นแบบนั้น เราทําแต่เรื่องความดีของเรา ทําคุณงามความดีของเรา จะเป็นคุณงามความดีของเรา

เรื่องกรรมนิมิตมันจะมีนิมิตตามนั้น ไม่ใช่กรรมนิมิตแล้วเราจะต้องเปิดช่อง ๓ ช่อง ๔ ต้องออกมาอย่างนี้เลย แล้วเปิดช่อง ๔ เลย ไอ้นั่นเปิดช่อง ๓ เลย...ไม่ใช่

จิตของคนไม่เหมือนกัน ผลลัพธ์ไม่เหมือนกัน วาสนาคนไม่เหมือนกัน นี่เราถึงบอก เราใช้คําว่า “พันธุกรรมของจิต” จิตของคนไม่เหมือนกัน แม้แต่การภาวนา พระอรหันต์นี่ไม่มีเหมือนกันเลย แต่มีความสะอาดบริสุทธิ์เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน แต่ผลของการปฏิบัติให้เป็นพระอรหันต์ไม่มีเหมือนกันเลย ถ้ามีเหมือนกันนะ ซ้อน วิทยานิพนธ์ซ้อนกัน ก็อปปี้มา ไม่ใช่ ไม่ใช่ ไม่มี

พระอรหันต์ตั้งแต่สมัยพุทธกาลมาจนปัจจุบัน พระอรหันต์แต่ละองค์ที่เป็นพระอรหันต์ไม่มีเหมือนกันเลย แต่เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน ไม่เหมือนกันเลยด้วยวิธีการปฏิบัติ ไม่เหมือนกันโดยอํานาจวาสนา ไม่เหมือนกันโดยพันธุกรรมของจิต แต่สะอาดบริสุทธิ์เหมือนกัน อริยสัจมีหนึ่งเดียว

“๓. จะสังเกตได้อย่างไรว่าผู้ที่ปฏิบัติธรรมมาอย่างจริงจัง นาน ได้อริยภูมิขั้นนี้ๆ แล้ว สิ่งที่บ่งบอกว่าเขามีภูมิธรรม เจริญก้าวหน้าในธรรม ผ่านมาถึงธรรมขั้นสูงขึ้นแล้ว เราจะมีข้อสังเกตง่ายๆ ได้อย่างไร เพื่อจะให้ระมัดระวังตัวไม่ประมาทล่วงเกินให้เกิดบาปกรรม”

ไม่เกิดบาปกรรม เราก็รักษาใจของเราไว้ ใครปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ได้คุณธรรมก็สาธุ แต่ถ้าประสาเรานะ เราก็ต้องรักษาใจเรา เห็นไหม ที่เขาบอก ที่ว่าล่วงเกินพระอริยเจ้าเป็นบาปเป็นกรรม ถ้าล่วงเกิน คือว่าพอเราสงสัยแล้ว เราเทียบเคียง เราใช้ปัญญา แต่เราใช้ปัญญาโดยที่เราไม่ได้ติเตียน ไม่ผิดหรอก ติเตียนพระอริยเจ้าเป็นบาปเป็นกรรม แต่เราไม่ได้ติเตียน เราไม่ได้ติเตียน เราอยากรู้ เราอยากรู้นี่พิจารณา เพราะกาลามสูตร พระพุทธเจ้ายังไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น ไม่ให้เชื่อแม้แต่อาจารย์ของเรา ไม่ให้เชื่อแม้แต่ที่เราเห็นซึ่งๆ หน้าว่าท่านดี เรายังไม่ให้เชื่อ แต่เราฟังที่ท่านพูด ดูที่ท่านทํา แล้วเรามาปฏิบัติตามว่าจริงหรือไม่จริง ถ้าเราปฏิบัติได้จริงหรือเราทําได้จริง เรารู้ได้จริง

พระพุทธเจ้าไม่ให้เชื่อนะ พระพุทธเจ้า กาลามสูตร ไม่ให้เชื่ออะไรทั้งสิ้น เพราะถ้าเชื่อไป นี่เขาว่าเขาปฏิบัติธรรมแล้วเขามีภูมิธรรม ภูมิธรรมแล้วก็ชักลากกันไป

นี่ไง ที่ว่า คนนู้นได้โสดาบัน คนนี้ได้...ได้อะไร ความสะอาดบริสุทธิ์นี่ชี้ให้หรือ โยมโตขึ้นมา โยมโตขึ้นมาเพราะอะไร โยมโตขึ้นมาเพราะอะไร เพราะกินอาหารใช่ไหม เพราะดํารงชีวิตขึ้นมาใช่ไหม แล้วมันโตเพราะอะไร เพราะปากเรานี่เองไง เพราะอาหารเข้าปากนี่กูถึงโตมา ใครทําให้กูโตได้ถ้ากูไม่กิน

นี่ก็เหมือนกัน ความสงบของใจมันก็เป็นของมันจริง ใครจะการันตีให้ใคร ถ้าเขาเป็นจริงของเขา เขาเป็นจริงของเขา แล้วเราเห็นได้ เขาแสดงออก มันมีเหตุมีผล แต่ถ้าไม่มีเหตุมีผล เชื่อไม่ได้หรอก

มีอริยภูมิขั้นไหน แล้วมีอย่างไร สิ่งที่มี เพราะอะไร เพราะมันใกล้เคียงกัน มันใกล้เคียงกัน แบบว่าฌานโลกีย์ พวกฌานสมาบัติกับเรื่องความเป็นไป ความว่าง ว่างนอก ว่างใน ว่างในตัวมันเอง ว่างนอก ไม่ว่างใน ถ้าว่างนอกแล้วว่างใน แล้ววางหรือเปล่า

หลวงตาพูดบ่อย “ว่างแล้ววาง”

ว่าง อ้าว! ว่าง เราก็ว่าง ใครก็ว่าง อะไรก็ว่างหมด แล้วใครว่างล่ะ ว่างตรงไหนล่ะ แล้วใครเป็นเจ้าของความว่าง ไม่มี เพราะมันไม่ได้วาง

ว่างแล้วต้องวาง วางทุกอย่าง แล้ววางแล้วใครเป็นคนวาง วางแล้วเหลืออะไร ไม่เป็นหรอก เราอยู่กับครูบาอาจารย์มานะ เวลาไปรายงานผล “แล้วเป็นอย่างไร แล้วเหลืออะไร” เราก็จําตํารามานะ “โอ๋ย! มันปล่อยหมดเลย โอ๋ย! มันยอดเยี่ยมเลย”

“แล้วมันเป็นอย่างไรล่ะ”

งง งง

อ้าว! แต่ถ้าเป็นหลวงตาท่านบอกนะ กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ จิตมันรวมลง จิตมันรวมลงนี่สําคัญ จิตมันรวมลงเพราะมันปล่อยไง มันปล่อยกาย กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันปล่อยหมด แล้วมันปล่อยมาถึงตัวมัน เพราะมันเป็นคนปล่อย ปล่อยแล้วมันเป็นอย่างไร แล้วมันเหลืออะไร แล้วใครเป็นคนปล่อย นี่มันอย่างนี้

เดี๋ยวนี้มันเป็นอย่างนี้เยอะ เราเห็นมาเยอะ แล้วคนมาถามปัญหานี้เยอะมาก บอกว่า เราจะสังเกตอย่างไร

สังเกตว่า ถ้าคนมีคุณธรรมนะ พูดตรงไปตรงมา พูดนะ ไม่มีเล่ห์มีเหลี่ยม พูดเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุด อันเดียวกัน เห็นอย่างไรพูดอย่างนั้น พูดอย่างไรทําอย่างนั้น ทําอย่างใดพูดอย่างนั้น นี่สัจจะนี้เลย เห็นชัดๆ พอเข้าใกล้มันรู้ได้

คิดดูสิ ไม้หลักปักขี้ควาย หัวใจมันเรรวนขนาดไหน แล้วก็ปักผลัวะ “ฉันมีธรรม” เดี๋ยวก็คลอนไป เดี๋ยวก็แคลนมา มันจะเป็นไปได้อย่างไร ไม้หลักปักขี้ควายอยู่ไหม เดี๋ยวมันก็ล้ม นี่ก็เหมือนกัน ฉันได้อริยภูมินะ แล้วขั้นไหนล่ะ ขั้นหลงนี่ไง ขั้นจะล้มอยู่นี่ วันแรกก็แหม! สติดี ถามปัญหา ตอบชัดเจนมากเลย พอพรุ่งนี้ถามไปถามมาชักงงเว้ย ตอบชักไม่ได้ นี่ไง มันเป็นไปไม่ได้หรอก เพราะอะไร เบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุด มันไม่ตรงกัน ถ้าเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดตรงกันนี่ใช่ ถ้าเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดไม่ตรงกัน ยาก ยากมาก ฉะนั้น สังเกตอย่างไรล่ะ

มันต้องผู้รู้จริงไง ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านพูดถึงในสังคมปฏิบัติ ท่านพูดบ่อยเมื่อก่อนนะ เพราะเมื่อก่อนมีคนพูดมากว่านรกสวรรค์ไม่มี สรรพสิ่งไม่มี

ท่านบอกผู้รู้จริงมีนะ ผู้รู้จริงเห็นจริงมี แล้วผู้รู้จริงเห็นจริงเขาเห็นตับไตไส้พุงเราหมดนะ ผู้รู้จริงเห็นจริงมี ไอ้ผู้พูดโกหกมดเท็จ คนรู้จริงเขาทันหมด เพียงแต่ว่า เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร คือท่านไม่พูดออกมา หลวงตาท่านมองสังคมท่านรู้หมด ท่านไม่พูดออกมา พอไม่พูดออกมา ไอ้คนที่ว่าตัวเองขี่หลังเสือ โอ๋ย! อวดเก่ง ไอ้พวกหมาห่มหนังเสือไง

หมามันห่มหนังเสือ เสือมันคํารามกับหมามันเห่า มันต่างกันไหม เสือมันคําราม ใครๆ ก็กลัวนะ แต่หมามันเห่า มันเอาหนังเสือมาห่ม มันคิดว่าเป็นเสือแล้วก็เห่าออกมา เห่าคือเทศน์ไง มันเห่าออกมามันจะคํารามเหมือนเสือได้ไหม ไม่มีทาง เป็นไปไม่ได้หรอก สังเกตเอา สังเกตอย่างไร

“๔. การที่เป็นคนวัดมาทํางานวัด รับใช้ครูบาอาจารย์ มักจะเก็บรวบรวมสะสมสิ่งของนําจากวัด เช่น อาหารบ้าง ของใช้ประจําวันบ้าง ไปฝากลูกหลาน ฝากคนในครอบครัวตนเอง โดยอาจจะขอจากผู้มีหน้าที่ดูแลบ้าง หรืออาจจะไม่ได้ขอบ้าง แต่ถือวิสาสะหยิบรวบรวมเอาเอง ถือตนว่าเป็นคนวัดคงไม่เป็นไร เช่นนี้เป็นโทษอย่างไร การทําเช่นนี้ที่ถูกควรทําอย่างใด ขออนุญาตจากเจ้าอาวาสหรือใครเนาะ”

ไอ้กรณีอย่างนี้เขาเรียกว่าศาสนสงเคราะห์ เวลาในทางปกครองของสงฆ์เขาจะถามว่า มีการศึกษา เผยแพร่การศึกษา แล้วมีศาสนสงเคราะห์ อย่างเช่นเจ็บไข้ได้ป่วย พวกเราไปวัดในทั่วๆ ไป เราบอกว่าวัดต้องมีโรงพยาบาลในวัด ส่วนใหญ่เขาจะสร้างโรงพยาบาลกัน เพื่ออะไร เพื่อดูแลประชาชน นี่เขาเรียกว่าศาสนสงเคราะห์ ศาสนานี่สามารถสงเคราะห์บริษัท ๔ ได้ ศาสนา ครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านมีอํานาจวาสนา ถ้าท่านทําเพื่อสงเคราะห์ ดูสิ พระหลายๆ องค์สร้างโรงพยาบาล ส่วนใหญ่แล้วไปสร้างโรงพยาบาลจากพระองค์นั้นๆ เช่น หลวงปู่แหวนก็สร้างไว้ที่โรงพยาบาลเชียงใหม่ ตึกหลวงปู่แหวน นี่ศาสนสงเคราะห์มันมีได้

ทีนี้ศาสนสงเคราะห์มีได้ เขาทําเพื่อสังคม ฉะนั้น เวลาเราเป็นคนวัด แม้แต่ศาสนสงเคราะห์นี่สงเคราะห์คนอื่นได้ แล้วคนวัดมาทํางานวัด วัดไม่สามารถจะให้อาหารไปกินได้หรือ ในเมื่อเขาเอามาให้วัดนั้นนะ วัดใช้จ่ายในวัด แล้วพระก็ได้ฉันแล้ว ได้แล้ว แล้วคนมาทํางานวัดเขาต้องมีอาชีพใช่ไหม เขาก็ต้องมีอาหารเหมือนกันใช่ไหม ในเมื่อถ้าเราเอาไปโดยที่เป็นศาสนสงเคราะห์ ไม่เสียหาย แต่ถ้าเป็นธุรกิจ นี่เป็นของวัด แล้วก็รวบรวมไป ไปแล้วก็ไปซื้อไปขายกัน อย่างนี้สงเคราะห์ไหม มันอยู่ใกล้ๆ กันไง ถ้าทําเป็นสัมมาทิฏฐิ ทําความเห็นถูกต้องดีงามมันก็ถูก แต่ถ้าอาศัยตรงนี้ด้วยความโลภ ด้วยความเห็นแก่ตัว

ด้วยเอาไป เอาไปก็ไปเลี้ยงลูก เลี้ยงครอบครัว อย่างนี้ถูก เลี้ยงได้ เพราะเขาก็มีอาชีพ เขาก็มีครอบครัวของเขา แล้วเขาเสียสละมาช่วยงานวัด เขาควรจะมีอาหารเพื่อดํารงชีพของเขา นี่ศาสนสงเคราะห์ ถูก แล้วจะขอใครล่ะ ก็ขอเจ้าอาวาส

ถ้าเจ้าอาวาสที่ดี อย่างเช่นหลวงตา ดูสิ รถเขาไปขน ขนเสบียงไปวัดนั้นๆ ท่านก็มีคลังไว้เพื่อศาสนสงเคราะห์ เพื่อสงเคราะห์นักปฏิบัติด้วยกัน คนที่อยู่ป่าอยู่เขา เขาไม่ต้องวิตกกังวล เขาต้องมีอาหารดํารงชีวิตของเขา แล้วให้เขาปฏิบัติของเขา ที่บ้านตาดเขาก็มีคลังไว้ แล้ววัดไหนที่ขาดแคลนก็มาเอา แล้วท่านก็อนุญาต ท่านบอกท่านเปิดโล่งอยู่แล้ว นี่คือว่าท่านอนุญาตอยู่แล้ว คือไม่มีเวรไม่มีกรรม เพราะเจ้าของเขาให้ อย่างเช่นที่ว่า เห็นไหม ว่าคนเราเขาไปในป่าในเขา เขาหิวกระหาย เขาอยากได้ เขาขอ เขาไปขอไว้ เขาขอได้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าขออนุญาตแล้วจบนะ

แต่ของของสงฆ์ เวลาไปเอามาโดยที่ไม่ได้ขออนุญาต อันนั้นน่ะที่ว่าของของสงฆ์มันสําคัญนะ ของของสงฆ์คือของสาธารณะ เอาของสาธารณะเป็นของส่วนบุคคล มันมีกรรมอยู่ แต่ถ้าเป็นของของสงฆ์ ของสาธารณะ แต่พวกสาธารณะได้ใช้ได้สอยแล้ว แล้วศาสนสงเคราะห์คือศาสนาสงเคราะห์ สิ่งที่สงเคราะห์ชีวิตเรา เรามาวัดมาวาช่วยทํางานของเรา เราต้องมีอาหาร

อ้าว! รถไปส่งหลวงพ่อหน่อย หลวงพ่อจะไปกรุงเทพฯ แล้วรถไม่มีนํ้ามันไปอย่างไรล่ะ หลวงพ่อเข็นรถไปไง หลวงพ่อจะเข็นรถนี้ไปกรุงเทพฯ

ไม่ใช่ อยากให้เอารถมารับไปกรุงเทพฯ ถ้าเอารถไปกรุงเทพฯก็ต้องจ่ายค่านํ้ามันสิ อ้าว! นี่สงเคราะห์ เห็นไหม อ้าว! ถ้าจะมารับเรา เราก็เติมนํ้ามันให้ มันก็ไปได้ใช่ไหม

อ้าว! เอารถมารับฉัน แล้วฉันจะไปกรุงเทพฯ แล้วทําอย่างไร เข็นไป เพราะไม่มีนํ้ามัน เอาคนมาใช้งาน เอาคนมาใช้งานแล้วจะให้เขากินไหม ถ้าไม่ให้เขากิน เขาจะทํางานอย่างไร นี่พูดถึงถ้ามันเป็นธรรมนะ แต่ถ้ามันไม่เป็นธรรมมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

“แล้วจะมีวิธีปฏิบัติอย่างไร”

เราก็ขอซะ บอกเขา แล้วบอกนะ บอกเจ้าอาวาสที่ดี บอกพระที่ดี เขาก็จะให้ ถ้าไปเจอเจ้าอาวาสที่ตระหนี่นะ ไม่ให้ๆ เก็บไว้ให้เน่า เก็บกองไว้ ไปดูตามวัดสิ เครื่องสังฆทานเก็บไว้เต็มเลยนะ ไม่แจกใคร ถ้าไปเจออย่างนั้นก็ปวดหัวเหมือนกัน อย่าว่าแต่โยมมาเอาของวัดไปเลย เจ้าอาวาสที่ดี เจ้าอาวาสที่ดูแลวัด ถ้าเขาเป็นธรรมนะ ไม่ต้องใครมาขอ ของที่ได้มามันเก็บไว้ มันหมดอายุ เดี๋ยวมันก็เสีย ถ้ามันยังดีอยู่ ควรให้คนอื่นได้ใช้ได้สอย ถ้าที่ไหนมีประโยชน์ ควรให้

เห็นไหม ครูบาอาจารย์เราท่านจะไปตามโรงเรียน โรงพยาบาลใช่ไหม เอาของไปแจกๆ ของมันยังกินได้ ยังใช้ได้ ควรให้เขาใช้สอย อย่าตระหนี่เก็บไว้ พอมันเน่าแล้วไม่มีใครเอานะ ให้ใครดี ให้ใครดี มันเน่าแล้ว มันไม่มีใครเอาแล้ว จะให้เขา เพราะตัวเองใช้ไม่ได้แล้วไง แต่ถ้ามันยังดีอยู่นี่ของฉันๆ ไม่ให้ใคร แต่พอมันเน่าแล้วจะให้คนอื่น คนอื่นก็ไม่เอาเหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน นี่พูดถึงว่าจะดูแลอย่างไร ถ้ามันเป็นธรรมๆ นะ กรณีอย่างนี้มันเป็นเรื่องเวรเรื่องกรรม วุฒิภาวะของใจ ถ้าใจที่มันสูงส่ง ใจที่มันดีนะ ไม่เป็นปัญหาเลย แต่ถ้าจิตใจที่มันเรรวน จิตใจที่ไม่มีหลักมีเกณฑ์ เรื่องนี้จะเป็นปัญหาไปหมด ฉะนั้น มันก็อยู่ที่ว่าอํานาจวาสนาไปเจอกับใคร ถ้าไปเจอครูบาอาจารย์ที่ดี เราก็ดีด้วย ไปเจอครูบาอาจารย์ที่จะพากันเข้ารกเข้าพง มันก็เข้ารกเข้าพงหมดแหละ อันนี้เป็นหลัก สังเกตอย่างไร เพื่อประโยชน์อย่างไร นี่ข้อที่ ๔

“๕. กรณีที่เข้าใจว่าตนเองบรรลุธรรมขั้นสูงสุด แล้วได้บอกกล่าวกับพ่อแม่หรือญาติพี่น้องเพื่อนสนิทมิตรสหายไปแล้วว่าตนหลุดพ้นแล้ว และคนอื่นก็พากันชื่นชมอนุโมทนา แต่ในความเป็นจริงเป็นเพียงแค่จิตหลง เช่นนี้ทําให้ญาติพี่น้องเกิดบาปหรือไม่ ที่ได้บอกกล่าวและโฆษณาว่าญาติของตนบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์แล้ว จึงได้ชักชวนเพื่อนฝูงญาติพี่น้องมาทําบุญ เช่นนี้จะเป็นการหลอกตนเองและผู้อื่นหรือไม่”

แน่นอน แน่นอนเพราะอะไร เพราะถ้าพูดถึงว่า ถ้าญาติพี่น้องของเราเขาปฏิบัติแล้วเขาบรรลุเป็นพระอรหันต์ แล้วเขามาบอกเรา เราก็รับรู้ได้ เราก็ตื่นเต้นดีใจเป็นเรื่องธรรมดา ทีนี้พอเป็นธรรมดาแล้ว เพราะตอนนั้นเราไม่รู้ว่าเป็นพระอรหันต์หรือไม่อรหันต์ เขาบอกอรหันต์ เราก็อรหันต์ด้วยใช่ไหมล่ะ แต่พออยู่ด้วยกันมันเห็นน่ะ พระอรหันต์อะไรมันขี้โลภ พระอรหันต์อะไรมันด่ากูทุกวันเลย พระอรหันต์ทําไมมันเป็นอย่างนี้

ถ้าเรารู้แล้วใช่ไหม เราก็ต้องบอกเขาสิว่าไม่ใช่ ถ้าเราเข้าใจอย่างนั้น เราพูดไปนะ เราพูดไปด้วย นี่ไง เขาเรียกว่าการกระทําผิดไม่มีเจตนา เราไม่ได้มีเจตนาหลอกลวงใคร เราเข้าใจว่าเขาเป็นพระอรหันต์ เราก็บอกว่าเป็นพระอรหันต์ แต่พอเราเห็นว่าพระอรหันต์มันจะฆ่ากู มันไม่ใช่พระอรหันต์แล้ว กูบอกว่ามันไม่ใช่พระอรหันต์ แต่ส่วนใหญ่แล้วคนไม่กล้าพูด พอบอกว่าเป็นพระอรหันต์ไปแล้วนะ ไม่กล้าบอกว่าไม่ใช่พระอรหันต์อีกแล้ว

นี่ไง ที่หลวงตาบอก อรหันต์นกหวีด เวลาพระเขาไปธุดงค์ด้วยกัน ตอนกลางคืนเป่านกหวีดปี๊ดๆ เลยนะ วิ่งไปเลย นึกว่ามีเหตุร้าย

“ทําไมล่ะ”

“อ้าว! ก็เป็นพระอรหันต์ เพิ่งสําเร็จ”

“ทําไมถึงสําเร็จล่ะ”

“ก็ภาวนาสําเร็จ”

“แล้วทําไมต้องเป่านกหวีดด้วย”

“อ้าว! ก็มาด้วยกันก็ต้องบอก”

โอ้โฮ! ไอ้คนที่ไปฟังงงเลย พระอรหันต์อะไรมันบ้าอย่างนี้ กลับมาก็มาเดินจงกรมอยู่ ๒-๓ วันนะ เอาอีกแล้ว ปี๊ดๆ อีกแล้ว ไม่อยากไปเลย แต่ด้วยสุภาพบุรุษไง มาด้วยกัน คนเราทุกข์ยากด้วยกัน เป่าปี๊ดๆ เดินคอตกมาเลย วันนี้กูจะเจออะไรก็ไม่รู้ พอขึ้นไปนะ

“อ้าว! วันนี้เป่าทําไมล่ะ”

“อ้าว! ก็เป่าบอกว่าไม่เป็นพระอรหันต์ไง”

“อ้าว! ทําไมต้องเป่าล่ะ”

“อ้าว! ก็เมื่อ ๒ คืนก่อนเป่าปี๊ดๆ มาว่าเป็นพระอรหันต์ก็บอกว่าเป็นพระอรหันต์ ตอนนี้พอมันพิจารณาไป ๒-๓ วันแล้วมันไม่ใช่”

พอมันไม่ใช่มันสํานึกผิดไง มันก็เป่าอีกปี๊ดๆ นี่ก็ไป ๒ คน ไปถึง “เป็นอย่างไรล่ะ ทําไมถึงเป่านกหวีดล่ะ”

“อ้าว! ก็เป่ามาบอกไง”

“บอกว่าอย่างไร”

“บอกว่าไม่เป็นพระอรหันต์”

“โอ๋ย! บอกวันหลังก็ได้ ทําไมต้องเป่านกหวีดกลางคืนล่ะ กลางคืนมันเดินมันลําบาก”

“อ้าว! ก็ต้องเป่าบอกสิ ก็เวลาเป็นพระอรหันต์ยังบอกว่าเป็นพระอรหันต์ นี่ก็บอกว่าไม่เป็นพระอรหันต์”

หลวงตาท่านชมว่า อย่างไรเขาจะเซ่อขนาดไหน แต่เขาก็ยังซื่อตรง

เขาบอกว่าพระนี่เซ่อมาก เข้าใจว่าเป็นพระอรหันต์ก็เป่าปี๊ดๆ เก็บไว้ก็ได้ เดี๋ยวบอกพรุ่งนี้เช้าก็ได้ พอบิณฑบาตก็ไปเจอกันอยู่แล้ว ทําไมต้องบอกให้มา พอบอกมาว่าเป็นพระอรหันต์ เขาไม่เชื่ออยู่แล้ว เขาไม่เชื่อหรอก แต่ด้วยความเซ่อของตัวนะ ก็ยังพิจารณาอยู่ ๒-๓ วัน พอพิจารณาอยู่ ๒-๓ วันเสร็จแล้วนะ มันรู้ว่าไม่ใช่พระอรหันต์แล้ว ก็เป่าอีกปี๊ดๆ ปี๊ดมาอีกแล้ว

“อ้าว! เป่าทําไมล่ะ”

“ก็มาบอกว่าไม่ใช่พระอรหันต์”

ด้วยความเซ่อนะ แต่เขาก็ยังถือนํ้าใจว่า เข้าใจว่าเป็นพระอรหันต์ก็ประกาศตนว่าเป็นพระอรหันต์ พอเข้าใจตนเองว่าไม่ใช่ก็ประกาศตนเองว่าไม่ใช่ นี่สุภาพบุรุษ เขาซื่อของเขา มันต้องทําอย่างนี้

นี่ก็เหมือนกัน ญาติของตนเป็นพระอรหันต์ โอ้โฮ! บรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ สาธุ สาธุไปหมดเลย แล้วก็ไปบอกชาวบ้านเขาทั่วไปหมดเลย แล้วพอเข้าใจว่าเขาไม่ใช่แล้วทําอย่างไรล่ะ

ก็บอกเขาสิว่าไม่ใช่ ก็เวลาเอ็งบอกเขาว่าเป็นพระอรหันต์ เอ็งยังกล้าบอกเลย เวลาบอกไม่ใช่พระอรหันต์ ทําไมเอ็งไม่กล้าบอกล่ะ เอ็งก็บอกเขาไปสิว่าไม่ใช่

เวลาเอ็งบอกเขาว่าเป็นพระอรหันต์ แหม! ตีฆ้องร้องป่าวเชียว เวลาจะบอกว่าไม่ใช่นี่ไม่กล้าพูด อย่างนี้มันไม่ซื่อตรง ถ้ามันไม่ซื่อตรง แล้วเป็นบาปไหมล่ะ

“จะเป็นการหลอกตนเองหรือเปล่า”

หลอกแน่นอน ถ้าหลอกอย่างนี้ทุจริต สุจริตชน ถ้ามันทุจริตขึ้นมา ถ้าเราจะเป็นนักปฏิบัติ ศีล ไม่โป้ปดมดเท็จ คนที่โป้ปดมดเท็จพูดโกหกอยู่ จะทําความชั่วอย่างอื่นอีก ทําไม่ได้ ไม่มีเลย ถ้าลองโป้ปดมดเท็จ ความชั่วสิ่งใดๆ ก็ทําได้ ถ้าเราไม่โป้ปดมดเท็จ ทําชั่วอย่างที่มากกว่านี้ เราจะไม่ทําอีกเลย ถ้าอย่างนี้เขารู้ๆ กันอยู่

นี่ถามมาไง แล้วกรณีนี้บรรลุธรรมแล้ว แล้วบอกเขาไปแล้ว แล้วเขาชื่นชมไปหมด แต่มารู้ทีหลัง อ้าว! รู้ทีหลังก็ต้องบอกเขาสิ บอกเขาซะ ไม่ก็หลบหลีกไป ถ้าทําอย่างนี้นะ เพราะอะไรรู้ไหม เรามีบาดแผลนะ ถ้าเราไม่รักษา มันจะเน่าไปเรื่อยๆ นี่ก็เหมือนกัน ไปประกาศตนว่าอย่างนั้น แล้วพฤติกรรมความเป็นอยู่มันจะแสดงออกเรื่อยๆ เขาต้องรู้ต้องเห็นสักวันหนึ่ง เขาต้องรู้ต้องเห็น ถ้าเขาต้องรู้ต้องเห็น เราไปบอกเขาแล้วเราถลําไป เราบอกเขาซะไม่ดีหรือว่ามันไม่ใช่ ให้จบกันไปซะ แล้วผิดถูกอย่างไรเราก็ขออภัยต่อกันก็จบ แต่ถ้าเราปกปิดไว้นะ ไปตลอด แล้วจะเสียหายไปตลอด แล้วเสียหายไปตลอด แล้วไปถึงตอนนั้นแล้วแก้ไขกันเอาเองเนาะ อันนี้พูดถึงว่าคําถาม ๕ ข้อ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “เมื่อปฏิบัติธรรมถึงระดับพระอริยะขั้นต้นแล้ว โอกาสที่จะเกิดสมองเสื่อมมีหรือไม่” นี่พูดถึงสมองเสื่อม

ไอ้ข้อต้นๆ มันเป็นเรื่องอรรถเรื่องธรรม เราพูดให้ชัดเจน ให้เห็น ให้แยกให้แยะว่าสิ่งใดเป็นธรรม สิ่งใดไม่เป็นธรรม แล้วสังคมมันอยู่กันแบบนี้ เห็นไหม ไม่มีของจริงก็ไม่มีของปลอม เพราะมีของจริง ของปลอมถึงเกิดขึ้น มีครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติได้จริงจนสังคมเขาเชื่อถือศรัทธา ไอ้ของปลอมมันก็เกิดขึ้น

ทีนี้ของปลอม ของเทียมมันทําดีกว่าของจริงอีก ไปซื้อของเทียมสวยกว่าของจริงอีก ของจริงสู้ของเทียมไม่ได้ แล้วเราจะดูกันด้วยวิธีใด เห็นไหม เราจะดูกันอย่างไร

ฉะนั้น กาลามสูตร อย่าเพิ่งเชื่อใดๆ ทั้งสิ้น ยับยั้งชั่งใจไว้ก่อน พิจารณาของเราก่อน ให้เห็นความเป็นจริงแล้วเราค่อยเชื่อทีหลัง เอวัง

๒

ทําใจให้ดี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๗ ธันวาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขอวิธีแก้อาการตกภวังค์ หรืออาการซึมหลับในด้วยค่ะ”

กราบนมัสการพระอาจารย์ที่เคารพ กราบขอโอกาส ขอวิธีการแก้อาการตกภวังค์หรืออาการซึมหลับในด้วยค่ะ

๑. เวลานั่งสมาธิแล้วสังเกตได้ว่ามีอาการคอตก คอพับ กายน้อมลง รู้สึกตัวก็ยืดขึ้น แต่อีกไม่นานก็ก้มอีก ก็พยายามขึงคอไว้ให้กายตรง คอตรง แต่ก็ไม่หาย จึงปล่อยให้นั่งก้มกายน้อมตํ่าอยู่อย่างนั้น แสดงว่าขาดสติใช่หรือไม่คะ ขอวิธีแก้ไขให้ผลถาวรด้วยค่ะ

๒. การที่เราทําความเพียรมาก ปฏิบัติมาก มีเวลาพักผ่อนน้อย นอนน้อย นอนดึกตื่นเช้า นอน ๔ ทุ่ม ๕ ทุ่ม ตื่นตี ๒ เพื่อลุกขึ้นมาเดินจงกรม นั่งสมาธิ ส่งผลให้เวลานั่งสมาธิมีอาการซึมหลับในใช่หรือไม่ มีวิธีแก้อย่างไร

๓. เมื่อปฏิบัติธรรมเข้าถึงระดับต้นๆ แล้ว ยังมีนิวรณ์เข้ามาครอบงําได้อยู่อีกหรือไม่ ข้อนี้ขอคําตอบชัดๆ ค่ะ

ตอบ : คําตอบชัดๆ เอาตั้งแต่ข้อที่ ๑ พื้นฐานโดยการนั่งสมาธินี่เราศึกษามา เราศึกษาแล้วเราเห็นผลนะ เราเห็นผล เพราะในปัจจุบันนี้สังคมโลก ทางวิทยาศาสตร์เริ่มเข้าใจแล้วว่าคนเรามันจะสุขมันจะทุกข์ มันอยู่ที่ใจ ถ้ามันสุขมันทุกข์อยู่ที่ใจ เขาเริ่มแสวงหากัน ในทางตะวันตกเขา เขามาศึกษาพระพุทธศาสนากัน เขาต้องการสมาธิ ต้องการทําความสงบของใจ

แล้วต้องการสมาธิ ดูสิ ดูทางโยคีเขาไปเผยแผ่ในทางตะวันตก เขาไปทําสมาธิกันๆ แล้วพระเราก็ไปเผยแผ่ซํ้าเขา ก็บอกว่าศาสนาพุทธจะทําสมาธิ ศาสนาพุทธต่างๆ แต่เขาลืมไป ลืมไปว่าศาสนาพุทธ ศีล สมาธิ ปัญญา มันมีสมาธิแล้วเราจะฝึกหัดใช้ปัญญาต่อไปข้างหน้า ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาต่อไปข้างหน้า ปัญญาอันนั้นมันจะทําให้หลุดพ้นจากกิเลสไปได้เลย

ฉะนั้น คนเราถ้าไม่มีพื้นฐานในการปฏิบัติ ไม่มีพื้นฐานในการว่าเห็นคุณสมบัติของมัน ถ้าคนที่มีพื้นฐานการปฏิบัตินะ ดูสิ ดูอย่างโค้ชนักกีฬาที่เขามีความสามารถมากๆ เขาจะเริ่มต้นจากพื้นฐานก่อนเลย พื้นฐานว่าเด็กคนนั้นจะมีพื้นฐานมาไหม มีพรสวรรค์ไหม ถ้ามีพรสวรรค์แล้ว เขามีโอกาสแล้ว เขาจะวางรากฐานให้อย่างไร เด็กคนนั้นจะไปได้ไกลมากเลย

ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัตินะ ท่านก็จะย้อนกลับมาตรงนี้ ตรงที่เราจะทําความสงบของใจให้ได้อย่างไร เราทําสมาธิให้เป็นพื้นฐาน ให้มีคุณสมบัติได้อย่างไร

แต่โดยที่ว่า อย่างโยคีเขาไปเผยแผ่ไว้ว่า “คนเรามีความทุกข์เพราะขาดสมาธิ ถ้าทําสมาธิแล้วจะมีความสุข” พอพระไปเผยแผ่ซํ้าก็ไปสอนสมาธิซํ้าเข้าไปอีกว่า “นี่ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ทําสมาธิอย่างนี้จะได้เป็นปัญญาอย่างนี้ๆ” นี่ไปซํ้ากับเขาไง

แต่ถ้ามันเป็นพระพุทธศาสนานะ โดยพื้นฐานคนเรามีความรู้สึกนึกคิด โดยพื้นฐานคนเรามีการศึกษา โดยพื้นฐานคนเรามีอาชีพ การที่เราคลุกคลีอยู่กับความสามัญสํานึกอย่างนี้จนเคยตัว จนเคยตัว จนมันเป็นสัจจะมันเป็นความจริง เพราะมนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ฉะนั้น พอเราทําความสงบของใจเข้ามา เราก็จะไปสร้างภาพว่า ถ้าทําความสงบของใจ เพราะเรามีปัญญาเรารู้ได้ เรารู้โจทย์ได้ เราก็พยายามจะกดทับ จะทําให้มันเป็นแบบนั้น มันก็เลยไม่เป็นไง ถ้ามันไม่เป็น มันก็เลยไม่เป็น พอมันไม่เป็น มันก็เลยไม่เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าไม่เป็นสัมมาสมาธิ เวลาเขาไป ตอนที่ว่าพวกโยคีเขาสอนกัน เขาว่าเดินฝึกสติ เดินฝึกสติ เดินทําความสงบ เขาเดินของเขา ย่องกันไปย่องกันมาไง สงสัยเศษสตางค์หาย มันเดินหาเศษสตางค์กัน มันเลยหาเศษสตางค์ไม่เจอ

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราสอนนะ เห็นไหม เขาบอกว่าปฏิบัติธรรมแบบชีวิตประจําวัน ชีวิตประจําวันแล้วมีสติมีปัญญาอยู่กับชีวิตประจําวัน อยู่กับความเคลื่อนไหวของเราอยู่ในชีวิตประจําวัน นี่สติมันอยู่กับเรานะ พอสติมันอยู่กับเรา การทําสิ่งใด เรื่องที่ขาดตกบกพร่องน้อยลงแล้ว เพราะเรามีสติ ดูสิ คนขับรถ ถ้าเขามีสติปัญญาสมบูรณ์ของเขา รถจะไม่มีอุบัติเหตุ หรือจะมีอุบัติเหตุก็น้อยมาก แต่ถ้าคนเผอเรอ คนที่ไม่มีสติปัญญา เขาจะมีอุบัติเหตุเป็นประจําของเขา

นี่ก็เหมือนกัน ในชีวิตประจําวัน การเคลื่อนไหวเรามีสติปัญญา เพราะหลวงปู่มั่นพูดไว้ในมุตโตทัย การเหยียด การคู้ การดื่ม การกิน ให้มีสติอยู่ตลอดเวลา มีสติอยู่กับมัน ถ้ามีสติอยู่กับมัน มีสติอย่างนี้เป็นพื้นฐาน

หลวงตาบอกว่า เราจะหาตัวโค เราจะตามรอยโคนั้นไป เราตามรอยโคนั้นไป พอไปเจอตัวโคแล้วรอยนั้นจะไม่สําคัญ เจอตัวโคแล้ว รอยโคนั้น เพราะเราเดินตามรอยเท้าโคนั้นไป ไปถึงตัวโคแล้วเราต้องไปที่รอยเท้าโคอีกไหม

ฝึกหัดในชีวิตประจําวัน การเคลื่อนไหวในชีวิตประจําวัน เราต้องมีสติสัมปชัญญะตลอดไป นี้คือร่องรอยของมันเท่านั้นเอง เราไปอยู่ที่ร่องรอยของมัน ฤๅษีชีไพรเขาสอนอยู่กับร่องรอยนั้น ร่องรอยนั้นจะเป็นโคขึ้นมา ร่องรอยนั้นจะเป็นความจริงขึ้นมา อยู่กับร่องรอย เดินตามรอยไปเจอตัวโค...ไอ้นี่มันรอยเท้าโค มันไม่ใช่ตัวโค แล้วก็อยู่กับร่องรอย ย่องกันอยู่อย่างนั้นน่ะ หาเศษสตางค์อยู่นั่นน่ะ เขาปฏิบัติเพื่อจิตสงบ เขาไม่ได้หาเศษสตางค์

ถ้าไปถึงตัวโคแล้วนะ ถึงตัวโค เห็นไหม ชีวิตประจําวัน การเคลื่อนไหวในชีวิตประจําวัน แต่พอจิตมันละเอียดขึ้นๆ มันรู้เท่าการเคลื่อนไหวของเรา รู้เท่าทันความเป็นอยู่ของเรา รู้เท่าทันความคิดของเรา มันก็ไม่คิดนอกเรื่องนอกราว คิดเฉพาะเรื่องของงาน พอจบเรื่องงานมันก็พัก พอจบเรื่องงานก็พัก แล้วพักแล้วทําอย่างไรต่อไป

ถ้าพัก เราเริ่มมีปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าพัก เราพุทโธต่อเนื่องกันไป พุทโธต่อเนื่องไป มีสติปัญญาต่อเนื่องไป ถ้ามันมีสติพร้อมนะ เวลาเป็นสมาธิจริงๆ มันมหัศจรรย์มาก แม้แต่สมาธินี้มหัศจรรย์มาก มันปล่อยนะ มีความสุข สมาธิคือตัวสมาธิ สมาธิให้ผลเป็นความสุข ความสุขคือใครปฏิบัติสมความปรารถนา

เราทําหน้าที่การงาน งานเสร็จ ทุกคนก็พอใจ แค่ทํางานเสร็จ เราก็อุ่นใจแล้ว งานเราเสร็จแล้ว สบาย ถ้างานไม่เสร็จนะ มันต้องละล้าละลังนะ งานยังไม่เสร็จนะ เราต้องมาทําใหม่นะ เห็นไหม แค่งานเสร็จมันก็จบแล้ว แต่นี่มันพุทโธๆ จนมันปล่อยวางของมัน มันยิ่งกว่างานเสร็จอีก ฉะนั้น มันจะมีผลของมันไง

นี่พูดถึงว่า ถ้าเราไม่ตามฤๅษีชีไพรว่า ทําความสงบของใจ ใจมันสงบไป แล้วพอสงบแล้วถ้าเราไม่มีสติปัญญา โดยพื้นฐานที่อ่อนแอ พอโดยพื้นฐานที่อ่อนแอ มันจะตกภวังค์ เห็นไหม พอเรากําหนดไปว่างๆ ว่างๆ แล้วไม่บริกรรมต่อไป ไม่บริกรรมต่อไปคือไม่เอาจิตเกาะสิ่งใดไว้ นํ้านะ ดูนํ้าในหยดนํ้า โดยธรรมชาติของมัน มันต้องซึมไปในดิน ไม่ก็ระเหยไป จิตนี้ก็เป็นนามธรรม จิตนี้เป็นนามธรรม ถ้าไม่มีสติดูแลไป มันก็กระจายออกเหมือนกัน เหมือนกัน

แต่ถ้าเรามีสติ นํ้าอยู่ในภาชนะ ภาชนะเราปิดฝาไว้ ถ้ามันจะระเหยของมัน มันก็อยู่ในภาชนะนั้น ถ้าเรามีสติดูแลจิตใจเราไว้ นี่ไง พอดูแลจิตใจเราไว้ ถ้าพอเราพิจารณาไปหรือเราใช้สติปัญญาไป มันปล่อยวางอย่างไร เราพุทโธต่อเนื่องไป อย่าทิ้ง

ถ้าพุทโธต่อเนื่องไป เพราะมันรู้ว่างๆ อยู่ ยังรู้อยู่ ยังมีสติปัญญาอยู่ แต่ถ้าสักพักหนึ่ง ถ้าต่อไปเรื่อยๆ นะ เพราะมันไม่มีที่เกาะไง นํ้าต้องระเหยแน่นอน จิตมันต้องส่งออกไป โดยธรรมชาติเขาเป็นแบบนั้นอยู่แล้ว แต่เพราะมีสติมีปัญญา

ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า ถ้ามีสติ ความเพียรนั้นถึงเป็นความเพียร ถ้าขาดสตินั้นเป็นมิจฉาหมด ไม่มีความเพียร

เราทํามาจนมันว่างๆ ว่างๆ นี่ว่างๆ เห็นไหม เขาถามว่า แก้ตกภวังค์อย่างไร เวลาเรานั่งสมาธิไปแล้วสังเกตได้ว่ามีอาการคอพับ นั่งน้อมไปข้างหน้า พอรู้สึกตัวขึ้นมาก็ยืดขึ้น แล้วอีกไม่นานก็น้อมไปอีก ก็พยายามจะขึงไว้เพื่อให้มันกายตรง แต่ก็ไม่หาย จึงปล่อยให้นั่งกายน้อมตํ่าไป แสดงว่าขาดสติใช่ไหม

นี่แสดงว่าขาดสติ ถ้ามีสตินะ มีสติ แล้วสติอยู่ที่ไหน สตินะ กายน้อมไป เรามีสติฝืนได้ ถ้ามันน้อมเอียงไป เราฝืนให้มันนั่งตรง เพราะถ้าท่านั่งที่นั่งตรงมันทําให้เลือดลมในร่างกายของเรามันผ่อนคลายที่สุด การนั่งท่าสมาธิคือการนั่งที่ได้นานที่สุด เราถึงว่าท่านี้เป็นท่ามาตรฐาน ถ้าท่ามาตรฐานของเรา ถ้ามันจะเอียง มันจะน้อมไป ถ้าจิตมันจะลง เราไม่ต้องไปกังวลกับมัน ไม่ต้องกังวลกับมัน เพราะเรานั่งสมาธิ เราทําใจเราให้ดี เราตั้งใจทํา เราต้องการเอาหัวใจ เราไม่ต้องการเอาร่างกาย เราไม่ต้องการเอาร่างกาย

ถ้านั่งตัวตรง แกะหุ่นยนต์ไว้หุ่นหนึ่ง ปั้นหุ่นก็ได้ แล้วตั้งไว้ มันไม่ขยับเลย อันนั้นก็เป็นดิน เราปั้นหุ่นขึ้นมาก็เป็นดิน มันไม่มีชีวิต แต่นี่เรามีชีวิตจิตใจ จิตใจของเราอยู่ในร่างกายนี้ เราจะบอกว่า ถ้ามันจะคอพับ คออ่อน ถ้าสติเราดี เราอยู่กับใจของเรา ปล่อยมันไป ไม่ต้องไปรับรู้มัน ปล่อยมันไป แต่ถ้าเรายังมีสติอยู่ มันกังวล คนเรามันมีความกังวล แล้วอย่างว่าเนาะ ถ้านั่งท่านี้แล้วเดี๋ยวจะผิด นั่งท่านี้แล้วเดี๋ยวมันจะไม่ดี นั่งท่านี้แล้วมันจะไม่ถูกต้อง นั่งท่านี้ มันเลยไปวิตกกังวลอยู่กับท่านั่ง มันก็เลยไม่จริงจังอยู่กับใจของเรา

เรานั่งสมาธิเพื่อให้ใจสงบ เรานั่งสมาธิเพื่อเอาหัวใจของเรา เราไม่ได้นั่งสมาธิเพื่อจะไปประกวดว่าใครนั่งสวยกว่าใคร เราไม่ต้องวิตกกังวลตรงนั้น ถ้าไม่วิตกกังวลตรงนั้น เรื่องนี้ก็เลยเป็นเรื่องปลีกย่อยไปเลย

เรื่องที่ว่าร่างกายเราถ้ามันจะก้ม การก้ม ถ้าก้มไปแล้ว มันนั่งไปแล้วมันแบบว่าเส้นเลือดมันกดทับอะไรต่างๆ เราก็ให้มันขึ้นมาตรงได้ บอกว่าไม่ต้อง ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ไง แต่ก็ไม่ใช่ว่าจะปล่อยให้มันล้มลุกคลุกคลานไปอย่างนั้น ให้มันพอดี

“แสดงว่าขาดสติ”

สติถ้ามันอยู่ที่ใจนะ สติเราพร้อม ทุกอย่างมันพร้อม มันพอได้ สติ เพราะทุกอย่างถ้าเราไม่คิดก่อน เราทําอะไรไม่ได้เลย เพราะความคิดทําให้เรามีการกระทํา

ถ้ามโนกรรม มโนกรรมถ้ามันมีสติมีปัญญาของมัน มันก็อยู่ของมัน เห็นไหม ร่างกายก็ส่วนร่างกาย ถ้ามันทําได้มันก็ทําแบบนั้น นี่พูดถึงว่าถ้ามันจะคอพับคออ่อนไป ปล่อยไป ปล่อยไป เรานั่งของเราไว้

ฉะนั้น ข้อที่ ๒ “การที่เราทําความเพียรมาก ปฏิบัติมาก มีเวลาพักผ่อนน้อย นอนดึกตื่นเช้า นอน ๔-๕ ทุ่ม ตื่นตี ๒ ลุกขึ้นเดินจงกรม นั่งสมาธิ ส่งผลให้นั่งสมาธิมีอาการซึมหลับในใช่หรือไม่ มีวิธีการแก้อย่างใด”

เรานั่ง ความเพียรของเรา ถ้าเราทําต่อเนื่องของเราไปแล้วนะ สิ่งที่ว่าอาการซึมเพราะมันนั่งมากแล้ว แบบว่าทําให้ตกภวังค์นี่ไม่ใช่ เพราะเรานั่งนะ คนเรา คนที่เวลานอนพักผ่อนนอนหลับไม่ลึก นอนหลับไม่เต็มที่ นอนแล้วก็เหมือนไม่ได้นอน บางคนพักผ่อนนะ พักผ่อนไม่เต็มที่ พักผ่อนแล้วก็เหมือนไม่ได้พักผ่อน แต่ถ้าใครนอนหลับลึกๆ หลับทีเดียวนะ อู้ฮู! สดชื่นมาก

จิต จิตถ้ามันลงสมาธิ นั่ง จิตมันลงสมาธิ มันปล่อยวางเฉยๆ เท่านั้นน่ะ พอมันปล่อยวางนี่มันสดชื่นมาก มันไม่หลับใน มันไม่ซึม ไม่ต่างๆ ทั้งสิ้น แต่ถ้ามันซึม แสดงว่ามันไม่ได้หลับ ไม่ได้พักผ่อนเลย ถ้าไม่ได้พักผ่อนเลย

ฉะนั้นที่ว่า “เพราะเรามีความเพียรมาก เราปฏิบัติมาก” ถ้าเราเพียรมาก เราปฏิบัติมาก แล้วทําไมผลมันไม่เป็นไปตามนั้น ผลมันไม่เป็นไปตามนั้นเพราะเราวิตกกังวล เห็นไหม เรานั่งเพื่อปล่อยวาง นั่งเพื่อไม่ต้องการเอากิเลส นั่งไม่ต้องการเอาเวลา ไม่ต้องการเอาการนั่งไปอวดกับใครว่าใครนั่งได้มากนั่งได้น้อย

คนนั่งน้อย ถ้าจิตเขาสงบ เขาได้ประโยชน์มากกว่า แต่คนที่นั่งได้มาก ถ้าจิตมันสงบยิ่งดีกว่า การนั่งมากก็เหมือนนักกีฬา นักกีฬาถ้าเขามีเวลามากกว่า เขาทําโอกาสได้มากกว่า นักกีฬาเวลาเขาแข่งขันกัน เวลาต้องเท่ากัน เท่ากันเพราะแพ้ชนะอยู่ในเวลานั้น

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรานั่งมาก เวลาเราได้มากกว่า เราได้เปรียบอยู่แล้ว ทําความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ เวลานี่เราต้องการมาก เราต้องการมากเราปฏิบัติของเราไป ทีนี้พูดถึงนั่งมากนั่งน้อยมันเป็นเรื่องหนึ่ง ผลจากการนั่งมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ฉะนั้น ถ้ามันนั่งมากแล้ว ถ้ามันเป็นความจริง อาการอย่างที่ว่าจะไม่มี

แต่อาการซึม อาการที่หลับใน คําว่า “หลับใน” เราคิดของเราอย่างไร ถ้าคําว่า “หลับใน” ข้างในมันไม่รับรู้เลยหรือ ถ้าข้างในไม่รับรู้ เราต้องรื้อเลย รื้อหัวใจของเราแล้วเริ่มต้นใหม่ วางให้หมด เพราะทําไปแล้วมันเป็นอย่างนี้ ทําไปแล้วทําไมไม่สดชื่น ทําแล้วอย่างนี้ วางให้หมดเลย แสดงว่าวิธีการทํานี้ถูกต้องหรือเปล่า แสดงว่าเราตั้งสติ สติเป็นสติจริงหรือเปล่า ไม่ใช่เราบอกเราตั้งสติ พอนึกว่าสติขึ้นมานะ เราก็ปล่อยเผลอไปหมดเลย แล้วก็บอกว่า “หลวงพ่อ หนูก็ตั้งสติแล้วนะ” อ้าว! ก็ตั้งตอนเริ่มต้นไง พอผ่านไปแล้วสติเป็นอย่างไรก็ไม่รู้

ถ้าเราตั้งสติแล้ว สติคือความระลึกรู้ คือรู้สึกตัว ถ้ารู้สึกตัว ถ้ามันรู้สึกตัวอยู่ พุทโธมันรู้สึกตัวอยู่ อายตนะมันรู้สึกตัวอยู่ แล้วทําต่อเนื่องไป พอต่อเนื่องไป เดี๋ยวสติมันก็อ่อนลง อ่อนลง เราก็พยายามฝึกของเรา ระยะเวลาของเรา ถ้าเราทําของเราไปอย่างนี้ ถ้าจิตมันพักได้นะ อาการซึม อาการหลับในต่างๆ นี้จะไม่มี อาการซึม นิวรณธรรม นี่ข้อต่อไป อาการซึม อาการนิวรณธรรมมันมีของมันอยู่แล้ว นี่พูดถึงว่าการปฏิบัติใหม่นะ

เพราะว่าเราจะพูดอย่างนี้ พูดว่า ศีล สมาธิ ปัญญา สมาธินี้เป็นที่พักของใจ เราไม่ใช่เอาสมาธินี้เป็นเป้าหมาย แต่ถ้าหัวใจของเรา ถ้าเราไม่มีสมาธิ เราไม่มีกําลังของเรา เราจะทําสิ่งใดไม่ได้ ฉะนั้น ถ้าเอาสมาธิเป็นเป้าหมาย แล้วก็ยํ้าคิดยํ้าทําอยู่กับตรงนั้นๆ แล้วหัวใจวิตกกังวลไปทําไม

เราจะบอกอย่างนี้สิ เงิน เราทําสมาธิ เราทํางานหาเงินกันมา เงินเอามาทําไม เงินเอามาแลกเปลี่ยนเป็นปัจจัยดํารงชีวิต เงินเอามาเป็นปัจจัยสร้างบ้านสร้างเรือน เงินเอามาเป็นปัจจัยในการศึกษาวิชาชีพเพื่อให้มีปัญญามากขึ้น เงินเราหามาเพื่อประโยชน์กับเรา

สมาธิก็เหมือนกัน สมาธิเป็นพื้นฐาน สมาธิเป็นสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน สมาธิเราทําให้ใจเราเข้มแข็ง ทําใจให้ร่มเย็นเป็นสุข แล้วเราจะฝึกหัดใช้ปัญญาต่อไปข้างหน้า เราจะทําประโยชน์กับเรา เราจะวิปัสสนาของเรา ให้หัวใจดวงนี้ ไอ้ที่มันไม่เข้าใจ มันไม่รู้ มันไม่รู้คืออวิชชา คือมันมีอวิชชาของมันอยู่ ให้มันได้ถอดได้ถอนสิ่งนี้ขึ้นมา ถ้าเราคิดต่อเนื่องกันไปอย่างนี้ ครบวงจร วงจรการปฏิบัติของจิตมันยังก้าวต่อเนื่องไป ไม่ใช่ว่าเราทําสมาธิแล้วมันก็ต้องเป็นอย่างนี้ๆ

ฉะนั้น หลวงตาท่านบอกว่า การปฏิบัติมันยากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น คราวเริ่มต้นล้มลุกคลุกคลาน เหมือนคนทํางานฝึกหัด คนฝึกงาน คนฝึกงานยังทํางานไม่ได้ พอฝึกงานเป็นแล้วมันจะก้าวหน้าของมันไป แล้วก็ยากอีกคราวหนึ่งคือคราวจบ คนฝึกงานฝึกงานก็แหม! ทําอะไรก็ผิดไปหมดเลย แต่พอชํานาญๆ แล้วมันไปได้แล้ว แต่ทํางานไปได้แล้วผลตอบแทนจะได้หรือเปล่าล่ะตอนจบ นี่มันยากอยู่ ๒ คราว การปฏิบัติมันยากอยู่ ๒ คราว คราวเริ่มต้นเราทําของเราแบบนี้

ที่พูดนี้พูดเพื่อให้กําลังใจ แล้วที่มันซึม มันหลับใน หลับในแสดงว่ามันขาดสติ หลับในแปลว่ามันตกภวังค์ไปแล้ว เพราะข้างในมันหลับ ถ้าหลับในแล้วเราก็วางไว้ เพราะคนหลับในแล้วนะ มันจะเคยตัว การตกภวังค์เริ่มต้นก็เล็กน้อย คราวนี้หลับ ๕ นาที คราวต่อไปนะ เดือนหน้ามันจะเป็น ๑๐ นาทีแล้ว ถ้าปีนี้ยังไม่ได้แก้ไขนะ มันจะหลับทีหนึ่งครึ่งชั่วโมง แล้วถ้าไม่แก้ไขต่อไป มันจะหลับทีหนึ่งเป็นชั่วโมงๆ แล้วเวลาจะแก้ยิ่งแก้ยาก เหมือนคนเจ็บไข้ได้ป่วยที่มันฝังเข้าไปในใจ

ฉะนั้น ถ้าเราแก้ คือไม่ให้หลับ พุทโธๆ ไว้ชัดๆ ชัดๆ พุทโธชัดๆ หรือกําหนดลมหายใจชัดๆ ชัดๆ นี่คือไม่หลับ พอไม่หลับ เห็นไหม เริ่มต้น ท่ามกลาง ที่สุด ถ้าไม่หลับนะ เดี๋ยวผลมันมา

ไอ้นี่พอไม่หลับแล้วนะ “โอ๋ย! มันหยาบไง มันต้องให้ละเอียด ละเอียดคือมันจะเคลิ้มๆ”...นั่นล่ะมันจะลงหลับตรงนั้นน่ะ เราเองเข้าใจผิดไง “โอ๋ย! ไอ้พุทโธชัดๆ นี่มันหยาบ มันต้องละเอียดสิ”...เออ! ละเอียดก็เอาหมอนมาไว้ข้างๆ ละเอียดเดี๋ยวมันก็จะหลับ

พุทโธชัดๆ นะ เวลามันลงนะ โอ้โฮ! มันตื่นเต้น มันมหัศจรรย์มาก จิตนี้มหัศจรรย์มากถ้าคนทําได้จริงนะ เอาชัดๆ แบบนี้ พูดเพื่อให้กําลังใจนะ

“๓. เมื่อปฏิบัติธรรมเข้าถึงระดับต้นๆ แล้วยังมีนิวรณ์มาครอบงําอยู่อีกหรือไม่ ข้อนี้ขอให้ตอบชัดๆ ครับ”

มี นิวรณ์อย่างหยาบ นิวรณ์อย่างละเอียด นิวรณ์มีเพราะอะไร เพราะพระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรฟังธรรมพระอัสสชิได้เป็นพระโสดาบัน พระสารีบุตรไปบอกพระโมคคัลลานะ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้แก้ที่เหตุนั้น พระสารีบุตรฟังธรรมของพระอัสสชิมาเป็นพระโสดาบัน ไปบอกพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลานะเป็นพระโสดาบัน

พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะชักชวนหมู่คณะจากสัญชัยไปบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้กรรมฐาน พระโมคคัลลานะรีบปฏิบัติใหญ่เลย นั่งพิจารณากายใหญ่เลย แล้วก็นั่งโงกง่วง นี่ไง มีนิวรณธรรมไหม

พระโมคคัลลานะเป็นพระโสดาบัน ยังนั่งหลับ นั่งโงกง่วง พระพุทธเจ้าไปโดยฤทธิ์ โดยฤทธิ์หมายความว่ายื้อแขนออกไป หดแขนเข้ามา นี่ไปแค่นี้ถึงแล้ว ไปโดยฤทธิ์ ไปต่อหน้าพระโมคคัลลานะ “โมคคัลลานะ ถ้าเธอง่วงเหงาหาวนอนให้ตรึกในธรรม ให้ตรึกในธรรมนะ ให้เอานํ้าลูบหน้า ให้แหงนดูดาว” นี่ก็แก้นิวรณ์ไง แก้นิวรณ์ของพระโมคคัลลานะ

“แล้วถ้าเธอทํา ๔ อย่างแล้วมันยังง่วงนอนอยู่ โมคคัลลานะ เธอจงนอนเสีย นอนพักผ่อนก่อน พักผ่อนเสร็จแล้วเดี๋ยวค่อยมาปฏิบัติใหม่”

นิวรณ์นะ ถ้านิวรณธรรมมันมีความสงสัย สงสัยตลอดไปตั้งแต่ขั้นเริ่มต้น ท่ามกลาง ที่สุด ท่ามกลางก็สงสัยเรื่องท่ามกลาง ที่สุดก็สงสัยเรื่องที่สุด ความลังเลสงสัย เพราะเกิดความลังเลสงสัยถึงได้เกิดยํ้าคิดยํ้าทํา เพราะความลังเลสงสัยทําให้เราวิตกกังวล เพราะความลังเลสงสัยทําให้เกิดนิวรณ์ นิวรณ์ก็เกิดไง ทีนี้พอเกิด

ฉะนั้น พอปฏิบัติเริ่มต้น นี่เราไปคิด นี่วิทยาศาสตร์ เห็นไหม เรามีความสกปรกที่มือ เราล้างแล้วก็สะอาดเลย หมดแล้ว ความสกปรกนี้หมดไปแล้ว นี่ก็เหมือนกัน เรามีนิวรณ์ เรามีความสงสัย แล้วเราศึกษาธรรม เราเข้าใจแล้ว จบแล้ว นิวรณ์ไม่มี ไปคิดแบบวิทยาศาสตร์ไง วิทยาศาสตร์เป็นแบบนี้ไง ทําอะไรทําจบแล้วคือจบ

ถ้ามันทําแล้วจบแล้วคือจบนะ เวลาเราโกรธใครนะ แล้วเราคิดได้ว่าเราเข้าใจผิดแล้วอย่าไปโกรธเขาอีกนะ เดี๋ยวมันก็โกรธอีก อ้าว! ก็เข้าใจแล้วทําไมโกรธอีกล่ะ มันก็ยังโกรธอยู่อย่างนั้นน่ะ อ้าว! เรื่องนี้รู้หมดแล้วทําไมยังโกรธอยู่ล่ะ ก็โกรธอยู่อย่างนั้น เพราะอาหารเก่าอาหารใหม่ไง อารมณ์ถ้ามันสดๆ ร้อนๆ มันก็ทําให้เราโกรธมาก แต่ถ้าอารมณ์มันเคยผ่านมาแล้วนะ พอเดี๋ยวมันผ่านไป ถ้าไปคิดใหม่ขึ้นมา ถ้ามันสดๆ ร้อนๆ ก็โกรธอีก นี่มันก็มีอารมณ์ความรู้สึกอีก นิวรณธรรม

ฉะนั้นบอกว่า “เมื่อปฏิบัติธรรมถึงระดับต้นๆ แล้ว นิวรณธรรมจะครอบงําได้อยู่อีกหรือไม่”

ได้ ถ้าเราปฏิบัติธรรมแบบต้นๆ แล้ว ถ้าเรามีสติปัญญา ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเหตุมันดี นิวรณ์ไม่มี บอกว่าสมาธิ สมาธิเป็นอนิจจัง สมาธิเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป สมาธิเกิดกับใจดวงไหน เดี๋ยวมันก็เสื่อมไป แล้วถ้าเรามีสติมีปัญญา ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเรารักษาเหตุของเราไว้ เรามีสติ เรากําหนดพุทโธไว้ เรามีอานาปานสติไว้ สมาธิมันจะเสื่อมไหม มันไม่เสื่อม ไม่เสื่อมเพราะอะไร ไม่เสื่อมเพราะมีสติมีปัญญา ไม่เสื่อมเพราะมีคําบริกรรม

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าบอกว่า เรามาปฏิบัติเริ่มต้นแล้วเรามีความสว่างกระจ่างแจ้งในใจแล้ว ถ้าเรามีความกระจ่างแจ้งในใจแล้วนะ ถ้าเราใช้ปัญญารักษาไว้ แล้วให้มันมีปัญญาค้นคว้าไว้ไปตลอด เพราะมันสว่างกระจ่างแจ้งเรื่องนี้ แต่เรื่องที่ยังสงสัยอยู่ เรื่องที่ยังไม่เข้าใจมันยังมีอีกเยอะแยะเลย

เข้าใจเรื่องนี้ อ้าว! เข้าใจเรื่องข้าว ปลูกข้าว สีข้าว หุงข้าว ข้าวสุกในจาน แล้วกับข้าวล่ะ เออ! แกงอย่างไรล่ะ อ้าว! ไปเรื่องแกง แล้วผัดอย่างไรล่ะ มันมีไปหมด เพราะสิ่งที่ยังไม่เข้าใจนั่นแหละมันจะทําให้เกิดนิวรณ์ สิ่งที่เรายังสงสัยอยู่ทําให้เกิดนิวรณ์

ฉะนั้น ตอบให้ชัดๆ ชัดๆ นะ มีไปตลอด เพียงแต่ว่าพอปฏิบัติไปแล้วนะ นี่เพียงแต่ว่าแล้วนะ นี่มันจะออกตัวแล้ว ปฏิบัติไปแล้วนะ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค พออนาคามิมรรคนี่มหาสติมหาปัญญา มหาสติมหาปัญญามันชัดเจนมาก

ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบอกว่าเวลาไปติดอยู่ ๕ ปี เวลาหลวงปู่มั่นให้เอาออกแล้วนะ ออกไปเจออสุภะ พออสุภะแล้ว เห็นไหม “มันติดอยู่นี่ตั้ง ๕ ปี สมาธิมันแก้กิเลสไม่ได้ ต้องใช้ปัญญา”

ก็ใช้ปัญญาต่อเนื่องไป พอใช้ปัญญาต่อเนื่องไป มันสว่างกระจ่างแจ้ง นี่ใช้ปัญญา นํ้าป่า มหาสติมหาปัญญามันรุนแรงมาก รุนแรงมากจนไม่ได้พักไม่ได้ผ่อน นี่มันเกิดนิวรณ์ไหม

ถ้านิวรณ์มันก็ต้องง่วงเหงาหาวนอนใช่ไหม ง่วงนอนมันต้องคอพับคออ่อนใช่ไหม ไอ้นี่มันเต็มที่เลย มันจะเอาอย่างเดียว มันเต็มที่ไปเลย เสร็จแล้วมันไม่ไหวแล้ว ตัวเองแก้ปัญหานี้ไม่ได้ ก็ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น “บอกให้ออกใช้ปัญญาๆ ตอนนี้ก็ใช้ปัญญาแล้วนะ ใช้ปัญญาจนไม่ได้หลับไม่ได้นอน”

หลวงปู่มั่นบอกว่า “นั่นน่ะสมบัติบ้า”

“อ้าว! ถ้าไม่ใช้ปัญญามันก็แก้กิเลสไม่ได้”

“นั่นล่ะสมบัติบ้า”

นิวรณ์ไหม พอไปขั้นของมหาสติมหาปัญญา ขั้นของปัญญาอัตโนมัติมันไปอีกเรื่องหนึ่งเลย มันไปอีกเรื่อง เห็นไหม เวลาภาวนาไม่ได้ โอ้โฮ! ล้มลุกคลุกคลานเลย พยายามจะส่งให้มันขึ้นไป พอมันขึ้นไป พอจุดไฟติดแล้วนะ ไฟป่ามันติดแล้ว ไฟป่ามันเผาหมดเลย เผาบ้านเผาเรือน เผาทุกอย่างเลย ต้องดับไฟป่าให้ได้ ไฟป่าเผาเฉพาะสิ่งที่เป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่ไม่ให้เผาบ้านเผาเรือน ไม่ให้เผาสิ่งที่ดีงาม แล้วทําอย่างไรล่ะ

นี่ที่พูดถึงว่า ปฏิบัติต่อไปข้างหน้าเอาชัดๆ ชัดๆ ไว้อย่างนี้ ชัดๆ บอกว่า ถ้ามันเป็นนิวรณ์ มันมีของมัน แต่ถ้ามันละเอียดขึ้นไปล่ะ เห็นไหม ที่ว่าอุทธัจจะกุกกุจจะ สังโยชน์เบื้องตํ่า สังโยชน์เบื้องสูง อุทธัจจะกุกกุจจะ นิวรณธรรม รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา นี่ไง อุทธัจจะกุกกุจจะ นิวรณธรรม รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา นั่นไปอีกเรื่องหนึ่ง มันไปอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น ธรรมะขั้นเริ่มต้นพื้นฐาน เราพยายามศึกษาให้เข้าใจก่อน ไอ้ธรรมะชั้นสูงไว้กันทีหลัง ถ้าพูดไป หนูปฏิบัติอย่างนี้หนูยังคอพับคออ่อนเลย แล้วหลวงพ่อจะให้ไปสู้กับเสือด้วยมือเปล่าๆ ยิ่งยุ่งเข้าไปใหญ่ ฉะนั้น เพียงแต่เขาถามว่า “เมื่อปฏิบัติธรรมเข้าถึงระดับต้นๆ แล้วยังมีนิวรณ์เข้ามาครอบงําได้อยู่หรือไม่ ข้อนี้ขอให้ชัดๆ”

นิวรณ์มันก็มีแต่เริ่มต้นเท่านั้นน่ะ นิวรณ์ เรานิวรณ์อย่างนี้ แต่ปฏิบัติไปแล้วมันมีความสงสัย มีอะไรอีกเรื่องหนึ่ง อันนั้นพูดถึงว่าเราพูดให้กําลังใจให้จบข้อนั้นไป

ถาม : เรื่อง “กรรมให้ผล”

หลวงพ่อ : อันนี้น่าสงสารมาก แล้วมันเป็นเรื่องที่ว่าทุกคนเจออย่างนี้หมดนะ

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อที่ศรัทธายิ่ง หนูมีคําถามสงสัย รบกวนหลวงพ่อเจ้าค่ะ

๑. หนูขอสอบถามเรื่องแม่ของหนู ตลอดชีวิตของท่านพบแต่ความยากลําบาก หนูไม่เคยเห็นท่านมีความสุขเลยแม้แต่น้อย ตั้งแต่หนูเห็นมา (ไม่ได้ต้องการเอาบิดามารดามานินทานะเจ้าคะ)

แม่โดนพ่อทุบตีเกือบ ๑๐ กว่าปี จากนั้นก็มีอาการทางจิต กลัวคนมาทําร้าย และบั้นปลายของแม่ก็ประสบอุบัติเหตุ ท่านนอนนิทรามา ๔ ปี และเสียชีวิตในที่สุด ที่หนูสงสัยคือว่า ยามที่แม่หนูมีชีวิตอยู่ ท่านเป็นคนดีมากๆ ไม่เคยทําให้ใครเดือดร้อน ทั้งยังช่วยคนตกยาก มีคนมาขอเงินท่าน ท่านสงเคราะห์ให้เสมอ ทําไมบุญที่ท่านสร้างไม่มาส่งผลเลยเจ้าคะ หนูคิดถึงท่านแล้วนํ้าตาไหล ทําไมบุญที่ทําแล้วไม่มีผลในชาตินี้ มีแต่กรรมประดังเข้ามามากมายจนแทบรับไม่ไหวเจ้าคะ แล้วชาติหน้า กรรมที่ได้รับจะหมดไปหรือว่าต้องรับผลของกรรมเป็นโรคจิตอีกไหม หนูเป็นห่วงท่านมาก พยายามทําบุญแผ่เมตตาให้ท่านอย่างมากมาย จะพอช่วยได้ไหมเจ้าคะ หนูไม่อยากให้แม่ลําบาก เพราะท่านเป็นคนดีจริงๆ เจ้าค่ะ แต่กรรมประดังเข้ามาตลอดชีวิตท่านจนรับไม่ไหวเจ้าค่ะ

ข้อที่ ๒ คนที่พูดว่าจะบวชแล้วไม่ได้ทํา จะทําอะไรไม่เจริญรุ่งเรือง ทําอะไรไม่ประสบความสําเร็จจริงหรือเปล่าเจ้าคะ

ตอบ : แล้วเขาก็มีข้อนั่นอีกข้อหนึ่ง ข้อเหตุผลที่ว่าบวชไม่บวช เอาข้อแรกนี้ก่อน เอาข้อแรกก่อนที่ว่า ชีวิตคู่นะ ชีวิตคู่มันมีคู่เวรคู่กรรม คู่สร้างคู่สม ถ้าเป็นคู่สร้างคู่สม เกิดมาจะมีความสุข เกิดมาแล้วทําสิ่งใดจะมีนํ้าใจต่อกัน ทําสิ่งใดแล้วจะมีความสุขในครอบครัวนั้น นี่คู่สร้างคู่สม

คู่เวรคู่กรรม ถ้าคู่เวรคู่กรรม เกิดมา เห็นไหม คู่เวรคู่กรรมนี้ไม่ใช่ฝ่ายหญิงหรือฝ่ายชายนะ ฝ่ายหญิงก็ได้ ฝ่ายชายก็ได้ นี่พูดถึงเรื่องแม่ แม่โดนพ่อทําร้ายร่างกายมาเป็นสิบๆ ปี เราก็เห็นของเรา นี่ครอบครัวที่มีความรุนแรง พ่อเป็นฝ่ายทุบตีเป็นสิบๆ ปี แต่ถ้ามันเป็นบางครอบครัว ถ้าผู้ชายที่มีคุณธรรม เขาโดนฝ่ายผู้หญิงทําร้ายเหมือนกัน นี่คู่เวรคู่กรรมมันมีเวรมีกรรมต่อกันมา

ฉะนั้น มีเวรมีกรรมต่อกันมา สิ่งนี้เราเป็นลูก เราเกิดมาแล้วเราก็สังเวช ทุกคนก็สังเวช ถ้าสังเวชขึ้นมา ถ้าสังเวชนะ เรามีสติมีปัญญานะ เราเอง ชีวิตเรา เราก็ต้องตั้งสติ แต่ถ้าเราสังเวช บางคนสังเวช มันเป็นปมในใจเลยล่ะ ถ้าเป็นปมในใจมันก็ทําให้เราสะเทือนนะ เห็นไหม นี่ผลของวัฏฏะ ผลของการเกิดการตาย ผลของการเวียนว่ายตายเกิด ถ้าเวียนว่ายตายเกิด

ฉะนั้น คําถาม “เห็นว่าท่านเป็นคนดีจริงๆ” เราเป็นลูก เราเห็นอยู่ว่าแม่ของเราดีจริงๆ แม่ของเราทําทุกอย่างจริงๆ แล้วทําไมแม่ทําบุญขนาดนี้ แม่ก็ยังสงเคราะห์ ทําไมบุญไม่ช่วยแม่เลยล่ะ ทําไมบุญไม่ช่วยแม่เราเลย แม่เรามีความทุกข์อย่างนี้ทําไมบุญไม่ช่วยแม่เราเลย

บุญนะ บุญเป็นเรื่องของปัจจุบัน บุญเป็นเรื่องของมีสติปัญญา มีสติปัญญารักษาชีวิตนี้ให้ไม่ทุกข์จนเกินไปนัก ฉะนั้น สิ่งที่เกิดมาคือวิบาก ถ้าวิบาก ได้สถานะมา นี่คู่เวรคู่กรรม คู่สร้างคู่สม สิ่งนี้เป็นวิบาก วิบากมันก็เหมือนเราติดคุก ติดคุกกี่ปี ติดคุก ๓ ปี ติดคุก ๕ ปี ติดคุก ๑๐ ปี ถ้าติดคุก ก็เวลาของการติดคุกนั้น ถ้าติดคุกนั้นนะ เริ่มต้นไง เริ่มต้นของภพชาติไง เริ่มต้นของภพชาติเรามีภพชาติอย่างนี้ วิบากกรรมมันเป็นแบบนี้ ถ้าเป็นแบบนี้ แต่เรายังมีสติปัญญา นักโทษในเรือนจํา บางคนก็ทําคุณงามความดี บางคนเป็นนักโทษชั้นดี บางคนเป็นนักโทษแล้วก็ยังเกเร บางคนเป็นนักโทษแล้วยังมีปัญหา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าแม่ของเราเป็นคนดี แม่ของเราเป็นคนดี เราทําความดี นักโทษที่ดีก็ทําสิ่งที่ดีๆ เขาก็จะได้เป็นนักโทษชั้นดี เขาจะได้มีการให้อภัยโทษต่างๆ อันนี้มันมีในตัวของมันเองอยู่แล้ว แต่สถานะ สถานะที่ว่าระหว่างครอบครัวสามีภรรยา ชีวิตนี้ทั้งชีวิตมีความเห็น ทิฏฐิมานะของคนเป็นแบบนั้น ถ้าเป็นแบบนั้น เราทําความดี ทําดีนี่นักโทษชั้นดี นักโทษชั้นดีเขาทําแต่สิ่งที่ดีๆ นั้นเปรียบนักโทษชั้นดี

อย่างนั้นมนุษย์ล่ะ แล้วเราเกิดมาภพชาติมันก็ได้ภพชาติหนึ่ง ถ้าภพชาติหนึ่งมันได้ผลมาจากไหน ก็วิบาก คําว่า “วิบากกรรม” ถ้าวิบากมา ทีนี้วิบากมาแล้ว สิ่งที่มาเจอ เจอก็ส่วนเจอไป แล้วทําบุญล่ะ ทําบุญก็สิ่งที่ดี

เราเป็นทุกข์นะ เราสงสารแม่มาก คิดทีไรนํ้าตาไหลทุกทีเลย แต่แม่เขาก็รู้สถานะของเขา เขารับสถานะ ทําความดีก็เพื่อปลอบใจแม่ เพราะแม่ไม่มีบุญกุศลนี้พึ่งพาอาศัย แม่ก็จะทุกข์กว่านี้

“มีความทุกข์มาตลอดชีวิต บั้นปลายชีวิตยังประสบอุบัติเหตุอีก เป็นนิทราอีก”

ถ้าอย่างนี้ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะบอกเลย ที่มาที่ไป กรรมนี้เป็นอจินไตย คือมาจากไหน ทําอย่างใดถึงได้ผลแบบนี้ แต่นี้พวกเราพวกคนตาบอดก็ตอบได้แค่นี้ ตอบได้ที่ว่าสิ่งที่ผลที่เป็นอย่างนี้เป็นวิบาก คือตอบโดยอริยสัจ ตอบโดยสัจจะ ตอบโดยอริยสัจ เห็นไหม ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ตอบโดยอริยสัจจะ สัจจะมันเป็นแบบนี้ ฉะนั้น มันเป็นแบบนี้แล้ว แล้วบุญล่ะ แม่ทําอย่างนี้มาแล้วได้บุญมากน้อยแค่ไหน แล้วต่อไปแม่จะเป็นอย่างนี้อีกไหม

หมดจากนี้ไปแล้วก็จบ พอผลจากวัฏฏะ ผลการเกิดใหม่ ภพชาติใหม่ สิ่งที่ทํามา ทําบุญกันมา ได้ใช้เวรใช้กรรมแล้ว สิ่งที่เกิดขึ้นมามันจะเป็นผลดีก็ได้ ถ้าเราทําคุณงามความดีของเรานะ ถ้าคุณงามความดี เราทําของเรา อย่างแม่ที่ทําแล้ว ไปเรื่องแม่แล้ว

ฉะนั้น ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าพ่อแม่เราเสียไปแล้ว ถ้าเราคิดสิ่งใด คิดถึง ระลึกถึง อุทิศส่วนกุศลระลึกถึงพ่อถึงแม่ของเรา เจ้ากรรมนายเวร ผู้มีบุญมีคุณกับเรา เป็นแม่ของเรา ให้ชีวิตกับเรามา เราระลึกถึงได้ นึกถึงได้ ถ้านึกถึงแล้ว แต่นึกถึงแล้วต้องให้เห็นโทษของวัฏฏะ เห็นโทษว่าการเวียนว่ายตายเกิด แล้วเราล่ะ แล้วเรา เราจะหาที่พึ่งสิ่งใด

ถ้าหาที่พึ่งสิ่งใดนะ เราทําคุณงามความดีแล้วอุทิศส่วนกุศลให้พ่อแม่ ให้เจ้ากรรมนายเวร แล้วทําคุณงามความดีเพื่อเรา ทําคุณงามความดีเพื่อเรา มีสติมีปัญญา อย่าใช้ชีวิตไปโดยที่ไม่มีต้นสายปลายเหตุ เราจะใช้ชีวิตของเราด้วยคุณงามความดีไป มีหน้าที่การงานก็ทําหน้าที่การงานสิ่งที่ดีไป

คิดถึงพ่อถึงแม่ คิดถึงพ่อถึงแม่ได้ แต่ถ้าคิดถึงพ่อถึงแม่แล้วนํ้าตาไหล มันมีความเสียใจต่างๆ อันนี้ให้เป็นคติธรรมไง เห็นไหม ธรรมสังเวช ให้สลดสังเวชถึงชีวิต ให้สลดสังเวชกับการเวียนว่ายตายเกิด ให้สลดสังเวช พอสลดสังเวชแล้วมันจะไม่ไปทางอื่น

เวลาคําบริกรรม นักปฏิบัติ มรณานุสติ คิดถึงความตาย มันไม่คิดนอกเรื่องนอกราวจนเกินไปนัก ถ้าเราไม่คิดถึงเรื่องนี้ มันคิดไปร้อยแปดพันเก้าเลย มรณานุสติก็คิดเหตุนี้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราเห็นชีวิตของพ่อแม่เป็นคติธรรม ให้คิดในแง่บวก คิดในคติธรรม นี่สิ ความรักความผูกพันของพ่อของแม่ ถ้าไม่มีความรักกันจะแต่งงานกันทําไม แล้วเวลาแต่งงานกันแล้วใช้ชีวิตคู่ ทําไมใช้ชีวิตคู่กันแบบนั้น

แล้วเราก็เกิดมาเป็นลูกอยู่ในครอบครัวนี้ เราได้เห็นสิ่งนี้มา ให้เป็นธรรมสังเวช ให้มันสะเทือนหัวใจของเราเพื่อประโยชน์กับชีวิตของเรา ถ้าประโยชน์กับชีวิตของเรานะ

แล้วเราก็เป็นห่วงนะว่าแม่จะลําบากๆ

แม่ทําคุณงามความดีของแม่ แล้วแม่ก็เสียชีวิตไปแล้ว ถ้าเสียชีวิตไปแล้ว ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว สิ่งนั้นจะต้องให้ผลตามผลนั้น แล้วเราอุทิศส่วนกุศลในการกระทําของเรา เอามาเป็นชีวิตของเรา ถ้าประโยชน์ตรงนี้มันเป็นแบบนี้

เขาบอกว่า ทําไมผลบุญมันไม่ให้เลย

เราว่าให้ ให้แม่ในหัวใจนั้นมีเครื่องอยู่ ให้เป็นไปได้ เพราะเรายังช่วยเหลือเขา ถ้ามีสติปัญญาที่ยังช่วยเหลือเขาได้ แต่ในเมื่อมันบีบคั้นมาจนเป็นขนาดนี้ น่าเห็นใจนะ สิ่งนี้เห็นใจ กรรมเป็นอจินไตย กรรมเป็นอจินไตยมาตั้งแต่คราวไหน นี่พูดถึงข้อที่ ๑

ข้อที่ ๒ “คนที่พูดว่าจะบวชแล้วไม่ได้ทํา จะทําอะไรไม่เจริญรุ่งเรือง จะทําอะไรไม่ประสบความสําเร็จจริงหรือไม่เจ้าคะ”

เขาก็พูดถึงว่า สิ่งที่ว่าเขาเคยไปที่วัดสํานักหนึ่งแล้วบอกว่าต้องบวช แล้วไม่ได้บวช เขาบอกว่าจะมีเวรมีกรรม เพราะวิญญาณที่จะรับบุญจากที่เราบวชนั้นไม่ได้ ไม่ได้สิ่งนั้น อันนี้เป็นความคิดของเขา

ถ้าเราคิดอย่างนั้น เราตั้งใจทําดี เราตั้งใจทําดี เห็นไหม มีคนคิดมากเลย บอกว่านัดกันพรุ่งนี้ไปทําบุญนะ แล้วไม่ไป แสดงว่าถ้าไปทําบุญ วิญญาณนั้นเขาจะได้บุญ แสดงว่าเราก็มีกรรมเหมือนกันน่ะสิ

อ้าว! เราคิดว่าจะทําความดีแล้วเราไม่ได้ทํา เราไม่ได้ทํา พอเราคิดถึงความดี เขาอนุโมทนารออยู่แล้ว แล้วเราไม่ได้ทํา เราเป็นกรรมไหม มันก็เป็นกรรม

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เราคิดว่าเราจะบวช แล้วเราไม่ได้บวช ทําอะไรแล้วจะไม่เจริญรุ่งเรือง

เราไม่ได้บวช ถ้าเราคิดว่าจะบวชแล้วเราไม่ได้บวช แต่เราทําสิ่งใดทําด้วยความจริงจังของเรานะ มันก็มีความเจริญรุ่งเรืองเหมือนกัน ถ้าเราจะบวช ถ้าเราบวชแล้วเราได้บวชจริงมันก็ดี ได้บวชเพราะอะไร บวชเข้าไปศึกษา ได้บวชแล้วก็จบ แต่ถ้าไม่ได้บวช ไม่ได้บวชก็ทํา เพราะเดี๋ยวนี้นะ เขาบวชใจกัน บวชใจ บวชใจไม่ต้องมาบวชเป็นนักบวช บวชใจเลย อยู่ที่สถานะไหนก็ได้ พยายามปฏิบัติหัวใจของเราให้เป็นจริงขึ้นมา ถ้าเป็นจริงขึ้นมา

ดูนางวิสาขาไม่ได้เป็นนักบวช เป็นพระโสดาบัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังเชื่อมั่นในนางวิสาขา ถ้ามีสิ่งใดเกิดขึ้นให้นางวิสาขาเป็นผู้วินิจฉัย เห็นไหม เขาไม่ใช่นักบวช เขาเป็นพระโสดาบัน เขาก็บวชใจของเขา

ไอ้เราว่าเราจะบวช บวชมาแล้วยังทําใจของเราไม่ได้เลย พอบวชมาแล้วก็ยังวิตกกังวลหมดเลย เราจะบอกว่า สิ่งที่เขาพูด เราไม่เชื่อว่าจะมีผล ถ้าเราบอกว่าจะบวช เพราะกรณีอย่างนี้มันมีกรณีที่ว่า อย่างเรา เราจะเอาใครบวชเราก็ไปพูดกับเขาว่าให้บวช ให้เขารับปาก จะเอาชีวิตของเขาทั้งชีวิตเลยมาเป็นเครื่องมือหาผลประโยชน์กับตัว มี มีบางที่จะเอาพระมาบวช พระมาบวชแล้วก็กักไว้ เหมือนกับฟาร์มเลี้ยงพระ เอาพระมาทําฟาร์ม

ฉะนั้น หลวงปู่มั่นนะ จะมีใครไปอยู่กับท่านนะ ท่านให้อยู่ห่างๆ ให้อยู่ข้างๆ แล้วจะบอกว่าให้ไปอยู่ที่นั่นๆ หลวงปู่มั่นไม่เอาพระไว้ข้างตัวท่านเลย ให้ไปประพฤติปฏิบัติ พอปฏิบัติแล้วถ้าใครมีปัญหาขึ้นมาให้มาหาท่าน ท่านจะแก้

เรามารวมกันเหมือนปลากระป๋อง อัดไว้ในกระป๋องเลย เวลาเปิดกระป๋อง ได้กินปลากระป๋องนั้น เอาพระมาอัดกันไว้ อัดไว้ในวัดเยอะๆ แล้วพระก็อัดแน่นไปหมดเลย จะเดินจงกรมก็ไม่ได้ หัวมันจะชนกัน จะนั่งฉันอาหารก็หัวจะทิ่มกัน แล้วพระมันจะเป็นพระขึ้นมาไหม

แต่พระนะ พอบวชแล้วนะ อ้าว! ไปอยู่ที่นั่น ไปอยู่ที่นี่ แล้วปฏิบัตินะ ถ้ามันมีปัญหามาถาม มีปัญหามาแก้ไขกันไป นี่ครูบาอาจารย์ท่านอย่างนั้น

ไอ้นี่เหมือนกัน มี มีสํานักหลายที่ที่พระไปบวชแล้ว อู้ฮู! เหมือนกับทาส ทั้งๆ ที่ว่าการบวชเขาบวชมาเพื่อความอิสระ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า นักบวชเหมือนนกมีปีกกับหาง มีบริขาร ๘ ธุดงค์ไป บิณฑบาตฉันแล้วบิน เหมือนนกเก็บบริขารแล้วบินไป ไม่ติด ไม่ติดข้องที่ไหน ไม่ยึดติดสิ่งใดทั้งสิ้น ให้เป็นอิสระ

แต่นี้พอบวชมาแล้ว โอ้โฮ! ต้องลงทะเบียนนะ เหมือนโคเลย ต้องตีตราว่าคอกไหนไง คอกไหน พันธุ์ไหนเลยนะ นี่โคพันธุ์นี้อยู่คอกนี้ นี่เขาก็คิดกันอย่างนั้น มี เราเห็นเขาทํากันอยู่ ถ้าทําอย่างนั้นแล้ว คําถามมันตรงนี้ไง “คนที่เคยพูดว่าจะบวช แล้วทําไม่ได้ ไม่ได้ทํา จะไม่เจริญ มันจะมีโทษไหม ไม่ประสบความสําเร็จในชีวิต”

อันนี้เหมือนกับทางโลกเขาว่านะ นรกสวรรค์ไม่มี เขาบอกนรกสวรรค์เขาเขียนเสือให้วัวกลัว นรกสวรรค์ไม่มีจริงนะ แต่เขาบอกว่าผู้ที่ไม่เชื่อไง เขาบอกว่านรกสวรรค์เขาเขียนเสือให้วัวกลัว คือเอานรกสวรรค์มาขู่ มาขู่ให้กลัว

แต่ถ้าเราเชื่อ เราเชื่อของเราด้วยเรามีครูบาอาจารย์ เรามีศาสดา มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่ามี นรกสวรรค์มีจริง เพราะนรกสวรรค์เป็นผลของวัฏฏะ จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ นรกสวรรค์ตั้งแต่พรหมลงมา จิตนี้เวียนตายเวียนเกิด มันมีของมันอยู่จริง ถ้ามันมีอยู่จริง ทําดีก็ได้ดี ทําชั่วก็ได้ชั่ว ทําดีก็ไปเกิดบนสวรรค์ ได้มาเกิดเป็นมนุษย์ ทําชั่วก็เกิดในนรก นรกมันมีจริง แต่เขาบอกว่าเอานรกสวรรค์มาขู่ เขียนเสือให้วัวกลัว

มันมีอยู่จริง คนทําดีต้องได้ดี คนทําชั่วต้องได้ชั่ว มันมีอยู่จริง ไอ้นี่การบวชก็เหมือนกัน ถ้าการบวช ถ้าเราบวชมาแล้ว เราบวชของเรา เราทําคุณงามความดีของเรา เราบวชมาจริง มันก็เป็นความดี

แต่ถ้าเราไม่ได้บวชเพราะเรามีความจําเป็น หรือเรามีความจําเป็น แต่ยังไม่ถึงเวลาที่จะบวช เราจะบวชอนาคตข้างหน้าก็ได้ เราบอกว่าเราจะบวช แต่ตอนนี้เรายังมีภรรยาอยู่ เราจะบวชข้างหน้าก็ได้ ทําไมต้องเอาเรื่องความประสบความสําเร็จมาขู่กัน ไอ้นี่เขาถือว่าขู่ แต่นรกสวรรค์ เขาเอานรกสวรรค์มาขู่ มันมีจริงนะ เขาเอามาขู่

นี่ก็เหมือนกัน มันก็มีจริงเหมือนกัน มันจะไม่ประสบความสําเร็จ มันมีเวรมีกรรม เพราะมีจิตวิญญาณ อันนั้นเอามาขู่กัน เอามาขู่กัน

เราไม่บวช แต่เราปฏิบัติดีกว่านักบวชก็ได้ เราไม่บวช เราทําคุณงามความดี จิตสงบแล้วอุทิศส่วนกุศลดีกว่านักบวชอีก เราไม่บวช วิญญาณที่เขาจะขอส่วนบุญ เรานั่งสมาธิ เราอุทิศส่วนบุญนี้ให้วิญญาณ วิญญาณนั้นเขาบอก สาธุ ท่านไม่บวชนี่ดี๊ดีเลย เพราะท่านไม่บวชแล้วท่านทําสมาธิได้ ท่านส่งมาให้มันมากกว่านักบวชให้มาตั้งเยอะเลย อ้าว! เอามุมกลับเลย มันมุมกลับก็ได้

มันไม่เป็นอย่างนั้นหรอก มันไม่เป็นอย่างที่เขาว่า ว่าถ้าไม่ได้บวชแล้วมันจะมีปัญหามากเพราะเราเคยพูดว่าจะบวช

ทุกคนคิดว่าจะทําดี แล้วทําความผิดกันเยอะแยะเลย ทุกคนบอกว่าจะทําแต่คุณงามความดี แต่ก็ยังทําผิดกันมหาศาลเลย แล้วอันนั้นเวรกรรมจะให้ผลมากไปกว่านั้นอีกไหม

ฉะนั้น ที่ว่า “คนที่เคยพูดว่าจะบวชแล้วทําไม่ได้ จะทําอะไรก็ไม่เจริญรุ่งเรือง จะทําอะไรก็ไม่ประสบความสําเร็จจริงหรือไม่”

ถ้าไม่เจริญรุ่งเรือง ไม่ประสบความสําเร็จเพราะเราขาดสติ ไม่เจริญรุ่งเรือง ไม่ประสบความสําเร็จเพราะเราประมาท ไม่เจริญรุ่งเรือง ไม่ประสบความสําเร็จเพราะเราไม่ใช้ปัญญาให้รอบคอบ

เราใช้ปัญญาให้รอบคอบ เรามุมานะทําความจริงของเรา ถ้าทําได้ ทําความจริงของเรา มันอยู่ที่อํานาจวาสนาเหมือนกัน อํานาจวาสนาโดยส่วนหนึ่ง อํานาจวาสนาเขาเรียกว่าพรสวรรค์ พรสวรรค์กับพรแสวง พรสวรรค์เราต้องขยันหมั่นเพียร มีพรสวรรค์ไม่ทําอะไรเลย พรสวรรค์ช่วยอะไรไม่ได้หรอก

พรสวรรค์ก็คือพรสวรรค์ พรสวรรค์คือบุญอันหนึ่ง แต่ถ้ามีความขยันหมั่นเพียร มีการกระทํา พรสวรรค์นั้นก็ช่วยส่งเสริมด้วย กรรมเก่ากรรมใหม่ กรรมใหม่นี่สําคัญ กรรมปัจจุบันนี้สําคัญ ฉะนั้น ถ้าเราทําของเรานะ พิสูจน์สิ โยมพิสูจน์เลย ตอนนี้ทําให้มั่นคงแข็งแรง ทําให้ดีจริงเลย แล้วทําให้ประสบความสําเร็จเลย แล้วโยมกลับไปบอกสํานักที่บอกว่าจะเป็นอย่างนั้น ไปบอกเขาเลยว่า นี่ไง ฉันไม่ได้บวช ฉันรวยขนาดนี้ ฉันไม่ได้บวช ฉันประสบความสําเร็จขนาดนี้...ทําได้ ฉะนั้น สิ่งที่ประสบความสําเร็จไม่ประสบความสําเร็จนั้นมันเรื่องโลกๆ

ทีนี้คําว่า “บวช” บวชแล้วถ้าประพฤติปฏิบัติได้ตามความเป็นจริง มรรคผล อัตตสมบัติมันสําคัญ มันเป็นความสําคัญ แต่ชีวิตของคน แต่ผลของวัฏฏะแต่ละคนมันไม่เหมือนกัน ถ้าไม่เหมือนกัน มันอยู่ที่จังหวะและโอกาสของคนคนนั้นทําได้มากได้น้อยแค่ไหน ถ้าได้มากได้น้อยแค่ไหน มันก็เป็นผลอย่างนั้น

แต่ชีวิตของเรา เรามีสติมีปัญญา เรามีรัตนตรัย มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง เราอย่าให้ใครมาขู่ เราอย่าให้ใครเอาเรื่องบุญเรื่องกุศลมาขู่เรา อย่าให้ใครเอาเรื่องบุญเรื่องกุศลมาข่มมาขู่ อย่าให้เขามาขู่ มาหลอกลวง

เรามีสติปัญญา กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อ ไม่ต้องไปเชื่อใครทั้งสิ้น ทําคุณงามความดีของเราเพื่อประโยชน์ของเรา ถ้าเป็นความจริงของเรา เราทําได้นะ มันเป็นความจริงของเรา เราทําจริง เห็นไหม ทําเพื่อประโยชน์ เพื่อประโยชน์กับตัวตน เพื่อเป็นความจริงของเรา ทําใจเราให้ดี

ปฏิบัติก็ปฏิบัติเพื่อใจ ทําคุณงามความดีก็ทําความดีเพื่อใจ เพราะใจเป็นใหญ่ ใจเป็นประธาน ใจทําให้เราเกิดมา เรามีหัวใจในร่างกายนี้ เวลาปฏิบัติขึ้นมา ถ้าไม่มีหัวใจเป็นคนรับผล บุญกุศลมันตกที่ไหน ถ้าไม่มีใจให้รับผล โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ มันเกิดที่ไหน มันเป็นอย่างใด อะไรรองรับมรรคผลอันนี้ อะไรเป็นคนรองรับอัตตสมบัติอันนี้

มันมีอยู่จริง ใจเราก็มีอยู่จริง สรรพสิ่งก็มีอยู่จริง แต่โลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ สรรเสริญนินทามันกรอกหูทุกวัน ธรรมะเก่าแก่ เราจะไปเชื่ออะไรกับโลกธรรม ๘ สรรเสริญนินทา นินทากาเล การนินทากาเลกัน การกล่าวร้าย การให้ร้ายมันมีประโยชน์อะไร

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา การกล่าวร้าย การให้ร้าย ใครว่าสิ่งใด เราเอาสิ่งนี้มาเป็นคติ เอาสิ่งนี้มาแยกแยะว่าเขาพูดมา เอามาเสริมกําลังใจ ใครพูดสิ่งใดเอามาหนุนเรา เอามาให้เรามีกําลังใจ ให้ชีวิตเรามีกําลัง มีการกระทํา การกล่าวร้ายเอามาทําเพื่อประโยชน์ อย่าเอามาเป็นโทษ

ไอ้นี่มันเป็นเรื่องโทษ มันเรื่องโลกธรรม มันไม่ได้ทําจริงๆ ถ้าทําจริงๆ นะ เขาจะเห็นใจเรา เขาจะช่วยส่งเสริมเรา เขาจะแก้ไขให้เรา อ้าว! ถ้าบวชได้ก็บวช อ้าว! ถ้าบวชไม่ได้ บวชไม่ได้ก็บวชใจ

ครูบาอาจารย์ที่ดีท่านจะเป็นหลักชัยที่ดี ท่านจะคอยส่งเสริมเราที่ดี ท่านจะทําให้ชีวิตเราดีๆ ท่านทําแต่สิ่งที่ดีให้เรา ท่านไม่มาขู่มาเข็ญอย่างนี้ ดูสิ พ่อแม่ก็ทุกข์ยากขนาดนี้ ตัวเองก็ทุกข์ยากขนาดนี้ แล้วยังมาขู่อีกว่าถ้าไม่บวชแล้วจะไม่ประสบความสําเร็จ ไอ้เราก็ไปทุกข์อยู่ในหัวใจ

ไม่ต้องทุกข์ ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําดีเพื่อความดีของเรา เอวัง

๓

ใจผลัดใบ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๘ ธันวาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ปัญหาการนอน”

กราบนมัสการหลวงพ่อค่ะ หนูมีคําถามเกี่ยวกับการจัดการการนอนค่ะ หนูไม่มีปัญหาเรื่องการนั่งสมาธิค่ะ หนูคิดว่าพอทําไปได้ค่ะ คือหนูพอจะกําหนดรู้ลมหายใจ เวทนา จิตได้บ้างค่ะ ที่ผ่านมาหนูก็เห็นแสงบ้าง สีบ้าง ภาพบ้าง ความคิดที่ผุดขึ้นเมื่อจิตสงบแล้วบ้าง เป็นบทสวดมนต์บ้าง เสียงเหมือนคนคุยกันบ้าง เสียงถามตอบกันบ้าง เหมือนมากระซิบที่ข้างหูบ้าง บางครั้งเสียงต่างกันมากระทบหูคนละข้างบ้าง ทั้งขวาและซ้ายพร้อมกัน และมีเสียงเดียวกันชัดๆ มากระทบหูข้างเดียวบ้าง ข้างขวา เสียงสวดมนต์บ้าง หนูพอจะกําหนดได้ทันนะคะ ก็เห็นว่ามันต่างก็เกิดดับของมันเอง มันไม่ใช่เรา และเราก็ไม่ใช่มัน มันผ่านมาแล้วก็ผ่านไป ก็พอเข้าใจตรงนี้ได้บ้าง แบบนี้ค่ะ ปัญหาของหนู นอนไม่ได้ค่ะ

๑. ถ้าหนูนั่งสมาธิก่อนนอน เมื่อก่อนหนูจะนอนไม่หลับค่ะ ตานอกมันหลับ แต่ตาในมันกลับตื่นค่ะ มันใสปิ๊งขึ้นมาแทนที่

๒. ตอนนี้หนูหันมานั่งสมาธิตอนกลางวันแทน ประมาณ ๑ ชั่วโมง แล้วแต่โอกาสค่ะ ผลคือหลับได้บ้างในช่วงกลางคืนค่ะ แต่ไม่นานจิตมันมักจะตื่นขึ้นมาเร็วแทน รู้สึกตัวตอนตี ๑ บ้าง ตี ๒ บ้าง ตี ๓ บ้าง ตี ๔ บ้าง มันอยากจะนั่งสมาธิค่ะ แต่หนูก็พยายามฝึกให้หลับค่ะ ทําอย่างไรก็ไม่หลับ แต่ก็ไม่ไปนั่งสมาธิ พยายามจะทําวิปัสสนาต่อบนที่นอน ทําได้บ้างไม่ได้บ้าง แต่นอนหลับต่อไปไม่ได้ค่ะ เหมือนความคิดอะไรต่อมิอะไรจะโถมเข้ามามากค่ะ เอาไม่อยู่ เปลี่ยนแปลงเร็วมาก ตามทันบ้าง ไม่ทันบ้าง เมื่อเห็นสภาพตอนนั้นแล้วท้อแท้เลยนะคะ เพราะมันเป็นแบบนี้ทุกคืน แล้วเหมือนมันเหนื่อยค่ะ รู้สึกว่าตอนที่เราเหนื่อยนั้นมันเป็นช่วงที่เราอ่อนแอ ทําให้จิตมันเหมือนถูกสังขารและกิเลสรุมมั่วไปหมด ไม่รู้จะทําอย่างไรค่ะ

๓. ภารกิจหลัก แล้วคือเราต้องกําหนดจิตตลอดเวลาใช่หรือไม่คะ ไม่มีการขอเวลานอกใช่ไหมคะ หนูควรทําอย่างไรดีคะ

ตอบ : นี่คือคําถามนะ คําถามนี่เวลาถาม ถามถึงเรื่องการนอนไม่หลับ ถึงการนอนไม่หลับมันเป็นผล แต่เป็นผลนะ เวลาอ่านนิยามคําถามตั้งแต่ทีแรก เออ! อันนี้ใช่ อันนี้เป็นคนมีปัญญา “หนูพอจะกําหนดรู้ลมหายใจ เวทนา จิตได้บ้างค่ะ ที่ผ่านมาหนูเห็นแสงสีเขียว เห็นภาพ เห็นความคิด ได้ยินเสียง ได้ยินข้างหูทั้งข้างซ้ายข้างขวา และหนูกําหนดได้ทันนะคะ ก็เห็นว่ามันก็ต่างเกิดดับเอง มันไม่ใช่เรา แล้วเราก็ไม่ใช่มัน มันผ่านมาแล้วก็ผ่านไป ตรงนี้ พอเข้าใจตรงนี้บ้างค่ะ”

นี่ไง หลักมันอยู่ตรงนี้ไง ตรงที่พอจิตเรานะ จิตของคนนะ เวลานั่งสมาธิกัน เวลาเรานั่งสมาธิกัน ใครนั่งสมาธิเขาจะมาเล่าให้ฟังว่าคนนั้นเห็นไอ้นั่น คนนี้เห็นไอ้นี่ เราก็ตื่นเต้นไปกับเขา เราตื่นเต้นไปกับเขาทําไม ไอ้สิ่งที่เขาเห็นนั่นคือจริตนิสัยของเขา เขาได้สร้างบุญกุศลอย่างนั้นมา อย่างเช่นคนถนัดเขียนข้างซ้ายก็ถนัดเรื่องเขียนข้างซ้าย คนถนัดเขียนมือขวาก็เขียนมือขวา จิตใจของเขา เขาสร้างบุญกุศลมาอย่างไร เวลาถ้าเขาเป็นสมาธิ จิตเขาลง เขาจะรู้เขาจะเห็นของเขาตามจริตนิสัยของเขา ถ้าตามจริตนิสัยของเขา ถ้าเขามีสติมีปัญญา เขามีครูบาอาจารย์ที่ดีบอก นั้นมันเป็นนิมิต มันเป็นเสียงกระทบ

เวลาคนไม่ปฏิบัตินะ คนไม่ปฏิบัติมันก็ล้มลุกคลุกคลาน ไม่มีสิ่งใดเป็นสมบัติของตนเลย เวลาเราจะปฏิบัติธรรมขึ้นมามันก็ควรจะได้สมาธิ ได้ความสงบของใจ เวลาพอใจมันสงบขึ้นมา สิ่งที่เป็นขวากหนาม สิ่งที่เป็นอุปสรรคก็คือว่าสิ่งที่ไปรู้ไง นี่มันไปรู้ไปเห็นของมัน ถ้ารู้เห็นของมัน วางสิ่งนั้นได้ มันก็จะเข้าสู่ความสงบไง

ฉะนั้น คนที่เขามีสิ่งกระทบอย่างนี้ บางคนเขาก็ติดใจอย่างนี้ แล้วถ้าไปเจอครูบาอาจารย์ที่ไม่มีหลักมีเกณฑ์ เพราะโดยปกติของเราก็โดยสามัญสํานึกของเรานี่ เวลาจิตภาวนาไปแล้วจะไปรู้ไอ้นั่น จะไปเห็นไอ้นี่ ขั้นตอนอย่างนั้นเหมือนเขาเล่นกําถั่วเลย แทงช้างก็ได้ช้าง แทงช้าง ถ้าเปิดมาช้างก็ได้ถูกใช่ไหม แทงม้า ออกม้าก็ถูกใช่ไหม นี่ก็เหมือนกัน ถ้าใครมีนิมิตว่าช้าง ถ้าใครภาวนามาถึงตรงช้าง เออ! นี่ใช่ ถ้าใครนิมิตว่าม้า เวลาใครมาถึงม้า เออ! นี่ใช่ ไอ้นี่มันแทงถั่ว เขาแทงโปกันนะ มันไม่ใช่ภาวนา

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันสงบ มันไปรู้ไปเห็นอะไร มันแค่เป็นทางผ่านเท่านั้นน่ะ ถ้าเป็นทางผ่าน เราวางไว้นะ ถ้าไปเจอครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นครูบาอาจารย์ ท่านเป็นพระพุทธศาสนา ท่านเป็นชาวพุทธ ไม่ใช่ชาวฤๅษีชีไพร ถ้าชาวฤๅษีชีไพรเขาไปรู้ไปเห็นอะไร เขาบอกสิ่งนั้นเป็นผลของการปฏิบัติ ไอ้ผลของการปฏิบัติ ศาสนาพุทธ ศีล สมาธิ ปัญญา ความสงบของใจ เราปรารถนาความสงบของใจ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา มันมีหลักมีเกณฑ์แล้ว เราค่อยออกฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาอย่างนั้นจะเป็นปัญญาในพระพุทธศาสนา

เขาบอกพระพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา แต่เป็นภาวนามยปัญญา ไม่ใช่เป็นปัญญาทางวิทยาศาสตร์ ไม่ใช่เป็นปัญญาจากวิชาการ ปัญญาวิชาการนี่เขาเรียกว่าสุตมยปัญญา ปัญญาการศึกษาโดยพื้นฐานของโลก

ทางโลกเขาเจริญกันด้วยปัญญา เขาต้องมีการศึกษา เขาถึงมีปัญญาของเขา องค์ความรู้ของเขา เขาเอามาเป็นวิชาชีพของเขา เขาทําเป็นวิชาชีพมาเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง เลี้ยงชาติเลี้ยงตระกูลของเขา แต่เขาก็ต้องเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ

แต่นี้โดยธรรมชาติของมนุษย์ มนุษย์ถ้ามีการศึกษา การศึกษาก็เอามาศึกษาธรรมะด้วย เอามาศึกษาธรรมะนี่เป็นสุตมยปัญญา ศึกษาแนวทาง ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นธรรม เป็นธรรมเป็นวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นแนวทาง เป็นองค์ความรู้

เป็นองค์ความรู้แล้ว หลวงตาท่านศึกษามาจนเป็นมหา ท่านตั้งใจว่าถ้าเป็นมหาแล้วท่านจะออกประพฤติปฏิบัติ เวลาเป็นมหาแล้วก็จะออกปฏิบัติ เวลาออกปฏิบัติ เพราะศึกษามามาก รู้มามาก องค์ความรู้ในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วกิเลสมันก็ถามขึ้นมาว่า ถ้าเราจะออกปฏิบัติ มรรคผลมันยังมีอยู่จริงหรือเปล่า ถ้าเราออกปฏิบัติไปแล้ว ถ้าเกิดไม่มีมรรคไม่มีผลจริง เราก็จะเสียเวลาชีวิตทั้งชีวิตนี้ไปแสวงหาสิ่งที่ไม่มีอยู่จริง ฉะนั้นจึงตั้งจิตอธิษฐานขึ้นมาว่า ถ้ามีครูบาอาจารย์องค์ใดบอกชี้ทางให้เราได้จริงว่ามีมรรคมีผล เราจะฝากชีวิตของเราไว้กับอาจารย์องค์นั้นเลย

นี่ไง ท่านจบถึงมหา คําว่า “มหา” คือศึกษาธรรมวินัย ศึกษาเรื่องปริยัติ ศึกษาเรื่องบาลีมาพอสมควร ก็แสวงหาครูบาอาจารย์ แต่จิตใจมันปักลงแล้วแหละว่าต้องไปหาหลวงปู่มั่น เพราะหลวงปู่มั่น ชื่อเสียงท่านรํ่าลือมาก เวลาไปหาหลวงปู่มั่นครั้งแรก

“มหา มหานะ เรียนมาถึงขั้นมหา”

คําว่า “เรียนถึงขั้นมหา” ก็เหมือนเรา เราเป็นนักปราชญ์ เราเป็นผู้ที่มีปัญญา มีองค์ความรู้ เรียนจบดอกเตอร์มาทางโลก แล้วจะไปฝึกหัดกับชาวนา ชาวไร่ชาวนาเขาทําไร่ไถนาของเขา เขาไม่ได้จบการศึกษาอะไรมา แต่เขาปฏิบัติ เขาทําไร่ไถนามาตั้งแต่เด็ก เขามีประสบการณ์ของเขามาก เราจะไปฝึกทําไร่ไถนากับเขา แล้วเรามีความรู้จบถึงดอกเตอร์ แล้วเขาไม่มีความรู้ เราจะไปศึกษากับเขาอย่างไร

แต่ชาวนาเขาบอกว่า ไอ้ดอกเตอร์นั่นน่ะแขวนเอาไว้ก่อนนะ ดอกเตอร์เก็บเอาไว้ก่อนนะ ทํานามันไม่ใช่เอาดอกเตอร์ทําหรอก มันต้องใช้ไถใช้คราดทํา ใช้จอบทํา

นี่ก็เหมือนกัน หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า สิ่งที่มหาเรียนมา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทิดใส่ศีรษะไว้ ไม่ใช่ดูถูกเหยียดหยาม ไม่ใช่บอกว่าความรู้นั้นใช้ไม่ได้ ไม่ใช่บอกความรู้นั้นไม่ดี ความรู้นั้นดีมาก ใช้ได้มาก แต่มารมันเอาสิ่งนั้นมาใช้ทําลายเรา มารของเราเองนี่แหละมันเอาสิ่งที่เป็นความรู้นั่นน่ะให้เกิดทิฏฐิมานะ เกิดอหังการ เกิดถือตัวตนว่าเป็นผู้รู้

ความรู้นั้นไม่เสียหายหรอก การศึกษาการเล่าเรียนมันไม่เสียหาย ไม่เสียหายเลย แต่กิเลสของเรามันพาให้เสียหาย มารของเราน่ะ ฉะนั้น หลวงปู่มั่นท่านถึงบอกกับหลวงตาว่า สิ่งที่มหาเรียนมาจนถึงเป็นมหานะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทิดใส่ศีรษะไว้ แล้วเอาเข้าไปไว้ในลิ้นชัก ลั่นลิ้นชักนั้นไว้ อย่าให้มันออกมา แล้วปฏิบัติไป นี่ปฏิบัติไป

ศึกษากับชาวนา ชาวนาชาวไร่เขาทําอย่างไร เราศึกษากับเขา เราหาประสบการณ์กับเขา วิชาการนั่นก็เป็นเรื่องหนึ่ง แต่ประสบการณ์การกระทําด้วยฝีมือของเขาอีกเรื่องหนึ่ง เราทําของเราให้เป็นความจริงขึ้นมา

พอทําความจริงขึ้นมา เห็นไหม ถ้ามหาปฏิบัติไปแล้ว ถ้าถึงที่สุดแล้ว ความจริงอันนั้นกับองค์ความรู้ที่เราเรียนมานั้นมันจะเป็นอันเดียวกัน เพราะการปฏิบัตินั้นมันได้เริ่มทําลาย ทําลายอวิชชา ทําลายมาร เพราะถ้าไม่มีสติไม่มีปัญญา มันทําให้จิตสงบไม่ได้ จิตสงบนั่นคือมารมันเริ่มเบาตัวลงแล้ว มารมันเริ่มโดนสติ โดนสมาธิ นี่สติธรรม สมาธิธรรมเข้ามาเริ่มเบียดเบียน เบียดเอาเนื้อที่ในใจ ถ้าเบียดเอาเนื้อที่ มันก็หลบซ่อน หลบซ่อนมันก็เป็นสมาธิ พอเป็นสมาธิชั่วคราว แล้วเกิดถ้าใช้ปัญญา ปัญญาที่การภาวนามยปัญญา ปัญญาในพระพุทธศาสนา ถ้าภาวนามยปัญญา

หลวงตาท่านพูดว่า ถ้าคนไม่เห็นภาวนามยปัญญา จะพูดเรื่องภาวนามยปัญญาไม่ถูก คนไม่เคยรู้จักภาวนามยปัญญา ไม่รู้ธรรมจักรมันเคลื่อน ถ้าไม่เห็นจักรมันเคลื่อน พูดไม่ถูก

ฉะนั้น พอปัญญามันเกิด ปัญญาที่เราศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญามันใช้ขึ้นมา มันแยกแยะขึ้นมา มันชําระล้างเข้าไป มันถอดถอน ตทังคปหาน สมุจเฉทปหาน ฆ่าเป็นชั้นเป็นตอนๆ เข้าไป นี้ต่างหาก นี่ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญามันอยู่ตรงนี้ต่างหาก ถ้าปัญญาตรงนี้เกิดขึ้นมา มันจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าความจริงขึ้นมาอย่างนี้มันจะเป็นประโยชน์แล้ว ถ้าเป็นประโยชน์ นี่การศึกษา นี้พูดถึงการศึกษาต่างๆ

ฉะนั้น สิ่งที่เป็นสมาธิ ที่เวลาเราทําของเราขึ้นมา เห็นแสงบ้าง เห็นเสียงบ้าง อะไรต่างๆ เป็นชาวพุทธหรือเปล่า ถ้าครูบาอาจารย์ของเราเป็นพระพุทธศาสนานะ พระพุทธศาสนาจะสอนให้วางๆๆ

ฉะนั้น นิยามคําถามเวลาพูดมาว่า “หนูกําหนดลมหายใจ รู้เท่าลมหายใจ รู้จักเวทนา รู้เท่าจิต”

อันนี้ทําให้เราดีใจมาก ทําให้เราพอใจมาก พอใจมากว่า มันเป็นขวากเป็นหนาม เริ่มต้นมาเราไม่ติด เราสามารถ เห็นไหม “หนูกําหนดได้ทันค่ะ ก็เห็นว่ามันก็ต่างเกิดดับนั่นเอง มันไม่ใช่เรา และเราก็ไม่ใช่มัน และมันก็ผ่านมาแล้วก็ผ่านไป ก็เข้าใจตรงนี้แบบนี้ค่ะ”

แล้วอาการนอนหลับ อาการนอนไม่หลับ มันก็เป็นแบบนี้ค่ะ มันก็แบบเหมือนแสงสีเสียง เวลาแสง เห็นแสงเห็นสีเห็นเสียงเรายังวางได้ เรายังเข้าใจมันได้ แล้วเวลาจะนอน ถ้าเราจิตเป็นสมาธินะ จิตเป็นสมาธินี่จิตจะสดชื่นมาก จิตจะมีกําลังมาก

เรานะ เราเหน็ดเหนื่อยมาขนาดไหน เราเข้าสมาธิไปพัก แล้วสมาธิออกมานี่จะสดชื่นมาก ถ้าจิตเราทําความสงบของเราได้ มันวางแสงสีเสียงมาได้ มันจะสดชื่นมาก คนสดชื่นมันทําสิ่งใดมันก็ทําด้วยสมาธิแล้วเกิดปัญญา มีสมาธิจะทําสิ่งใด จะฝึกหัดใช้ปัญญา จิตมันมีกําลังของมัน มันทําอะไรประสบความสําเร็จของมัน ถ้าประสบความสําเร็จของมัน มันก็เป็นความดีหมดเลย แต่นี้ทําไมมันนอนไม่หลับล่ะ

การนอนไม่หลับ แล้วนอนฟั่นเฝือ เห็นไหม ดูสิ เวลาหลับตาแล้ว “ถ้าหนูนั่งสมาธิก่อนนอน หนูนอนไม่หลับค่ะ” นี่ตานอกมันหลับ แต่ตาในมันตื่น มันใสปิ๊งอยู่อย่างนั้นน่ะ

ถ้าตาในมันตื่น เราก็ไม่ต้องนอน ถ้าตาในมันตื่น เราก็ลุกทํางานเลย เพราะจิตมันได้พักแล้ว มีกําลังแล้ว มันก็ไม่เสียหายอะไร ถ้ามันไม่เสียหายอะไร มันยิ่งดีด้วยเพราะมันไปพักมาแล้ว เวลาเราออกมาทํางานของเรา ถึงเวลาวันรุ่งขึ้น ถ้ามันเพลียมันก็นอนหลับ ถ้านอนไม่หลับ

การนอนหลับกับการนอนไม่หลับมันก็เหมือนกับการเห็นแสงสีเสียงนี้เหมือนกัน การเห็นแสงเห็นสีเห็นเสียง เรายังปล่อยวางมันมาได้ เพราะมันก็ไม่ใช่เรา เราก็ไม่ใช่มัน อ้าว! หนูเข้าใจค่ะ หนูก็ปล่อยวางได้

อ้าว! แล้วเวลาหนูปฏิบัติ แล้วเวลานอน สิ่งที่ว่าใส ความใสนั้นมันก็เหมือนกับแสงอันนั้น จิตในที่มันใสปิ๊ง มันทําให้นอนไม่หลับ เออ! แล้วมันก็ไม่ใช่เรา เราก็ไม่ใช่มัน แล้วทําไมมันใสอยู่อย่างนั้น ทําไมเรานอนไม่หลับล่ะ เออ! ถ้ามันนอนไม่หลับ เราก็ต้องมาค้นตรงนี้ไง เราก็ต้องมาใช้ปัญญาตรงนี้ เราใช้ปัญญาว่า สิ่งที่เราทําสมาธิ เราทําความสงบ เราปฏิบัติก็ปฏิบัติเพื่อความดีงาม ปฏิบัติเพื่อความสุข

ถ้าปฏิบัติเพื่อความสุข เหมือนต้นไม้ ต้นไม้ถึงฤดูกาลมันก็ผลัดใบของมัน พอผลัดใบของมัน มันก็โตขึ้น จิตของเรา ความรู้สึกนึกคิด อาภรณ์ของใจ ศีล ศีลเป็นอาภรณ์ของใจ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณก็เป็นอาภรณ์ของใจ ความรู้สึกนึกคิดก็เป็นอาภรณ์ของใจ เป็นใบไม้ของใจ แล้วถึงฤดูกาลใบไม้นั้นก็หลุดร่วงไป เราก็มีใบไม้ใหม่ขึ้นมา นี่เห็นแสงเห็นสีเห็นเสียงก็ใบไม้ใหม่ ใจมันผลัดใบ พอใจมันผลัดใบใจมันก็มั่นคงขึ้น แข็งแรงขึ้น ดีงามขึ้น

ไอ้ความนอนหลับนอนไม่หลับ มันเป็นใบไม้ที่มันแห้งกรอบอยู่กับต้นไม้นั้น มันไม่ผลัดใบ มันไม่สลัดใบทิ้ง ก็ทําให้เรางงอยู่นี่ไง แต่ถ้ามันสลัดใบทิ้ง มันก็จะมีใบไม้ใหม่ขึ้นมา ใบไม้ใหม่ขึ้นมา เพราะต้นไม้มันต้องมีใบไม้เพื่อสังเคราะห์แสง เพื่อรับแสงเพื่อสังเคราะห์อาหารให้มัน

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเรา เราภาวนาขึ้นไปด้วยสติปัญญา เราสลัดทิ้ง เราสลัดทิ้งขึ้นมา นี่ความที่เกิดขึ้น ใบไม้ใหม่เกิดขึ้นคือปัญญา ปัญญาที่ละเอียดขึ้นเกิดขึ้น ปัญญาที่ละเอียดเกิดขึ้นมันจะทําให้เราชัดเจน ทําให้เราปฏิบัติดีขึ้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันใสปิ๊ง เราไปติดข้องมันไง นี่โยมบอกเองว่าโยมเข้าใจค่ะ แสงสีเสียง เสียงต่างๆ ที่มันเกิดขึ้น มันผ่านมาแล้วมันก็ผ่านไป หนูเข้าใจหมดค่ะ เรื่องนี้ไม่เป็นปัญหากับหนูค่ะ แต่เวลาเรื่องนอนมันผ่านมา แต่มันไม่ผ่านไป มันยึดไว้ มันก็เลยทุกข์อยู่นี่ไง

มันผ่านมา อาการของใจทั้งนั้น เวลาแสงสีเสียงมันผ่านมาแล้วมันก็ผ่านไป เห็นไหม ฤดูกาลผ่านมา ใบไม้เกิดขึ้น พอใบไม้แก่ มันก็ทิ้งใบมัน มันก็ผ่านไป นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ใสปิ๊ง ใสปิ๊ง มันผ่านมาแต่มันไม่ผ่านไป มันไม่ผ่านไป มันก็ทําให้นอนไม่หลับ สิ่งต่างๆ อันนี้ข้อที่ ๑ นะ

ข้อที่ ๒ เราพยายามแก้ไข เห็นไหม หนูนะ จากที่ว่าเราภาวนากลางคืนแล้วมันนอนไม่ได้ ก็มาภาวนากลางวันแทน บางครั้งก็นอนได้ บางครั้งก็นอนไม่ได้

ทีนี้เราจะพูดอย่างนี้นะ การพิจารณากายของครูบาอาจารย์เรา เวลาพิจารณากายครั้งแรกเขาเรียกกายนอก เวลาพิจารณากายนอก พิจารณาถึงที่สุดแล้วถ้ามันละกายได้ สักกายทิฏฐิ ละกายได้จริง พิจารณากายขั้นต่อไปมันจะเป็นกายใน ถ้ากายในพิจารณาไปมันจะเป็นธาตุเป็นขันธ์ของมัน ถ้ามันละได้จริง สมุจเฉทปหานจริง มันจะเป็นสกิทาคามี

สกิทาคามี ถ้ามันออกรู้อีกทีหนึ่งมันจะเป็นอสุภะ อสุภะ พิจารณากายเหมือนกัน ถ้ากายนอก กายใน กายในกาย พิจารณาอสุภะ พิจารณาแยกแยะไปถึงที่สุดแล้ว ถ้ามันทิ้งอสุภะได้ มันกําจัดอสุภะได้จริง กําจัดที่ใจของมันได้จริง ทิ้งกายทั้งหมดเลย พอทิ้งกายทั้งหมด แล้วจิต ตัวจิตมันเป็นจิตเดิมแท้ แล้วมันจะพิจารณากายอย่างไร เห็นไหม ถ้าคนพิจารณากายมา พิจารณากายต่อเนื่องกันไป

ครูบาอาจารย์ อย่างหลวงตาท่านบอกเป็นจุดและต่อม ของหลวงปู่ขาวท่านเปรียบ จิตนี้เปรียบเหมือนเมล็ดข้าว หลวงปู่บัวท่านบอกว่าจิตของท่าน เวลามันขาดเหมือนขางคานขาด

แล้วถ้าพิจารณากาย กายนอก กายใน กายในกาย แล้วกายละเอียดเข้าไปมันเป็นอย่างไร แล้วถ้าพิจารณาถึงที่สุดแล้ว มีคนมาถามกันนะ บอกว่า อ้าว! หลวงพ่อ พิจารณาแล้ว ถ้าที่ไหนมีจิต ที่นั่นมีภพ แล้วพิจารณากายมันจะไปละจิตได้อย่างไร ก็ตัวจิตมันละเอียด ถ้ามันละเอียด ละเอียดอย่างไร

อันนี้เรายกตัวอย่างนี้ขึ้นมาให้มาเปรียบเทียบ เปรียบเทียบว่า เรานอนกลางคืนไม่ได้ เราก็มานอนกลางวัน เราเปลี่ยนเวลาของเราไง นี่กายนอก กายใน กายในกาย แล้วเราบอกว่า สิ่งที่เราละแสงสีเสียงได้มันก็เรื่องหยาบๆ เราก็มาติด ติดเรื่องใสปิ๊งในใจ พอติดเรื่องใสปิ๊งในใจ เราก็เปลี่ยน เปลี่ยนมาว่าเราจะมาภาวนาตอนกลางวัน ถ้าภาวนากลางวันแล้ว กลางคืนก็พอนอนได้ แต่พอเดี๋ยวมันทัน ตอนนี้ก็นอนไม่ได้ พอนอนไม่ได้ เห็นไหม “เหนื่อยมาก ท้อแท้” นี่กิเลสมันถาโถมเข้าใส่

เราจะบอกว่า ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันมีหลานกิเลส ลูกกิเลส พ่อกิเลส ปู่กิเลส กิเลสมันมีชั้นตอนของมัน ในการปฏิบัติของเราก็เหมือนกัน ถ้ามันเรื่องหยาบๆ เราก็พอต่อสู้กับมันได้ พอเราทิ้งหยาบๆ ไป มันละเอียดเข้ามา พอละเอียดเข้ามา งงนะ จับต้นชนปลายไม่ถูก หันซ้ายหันขวาแล้วงงหมดเลย นี่กิเลสมันละเอียดขึ้น

เราไม่เคยได้สมบัติสิ่งใดมาเลย พอเราได้สมบัติชิ้นแรกมา เราจะภูมิใจมาก แต่เราทําหน้าที่การงานไป เราได้สมบัติมากขึ้นๆ สมบัติของเราที่ได้มากขึ้น ราคามันสูงมาก ราคามันมากกว่าชิ้นแรกทั้งนั้นเลย แต่ความฝังใจชิ้นแรกทําไมมันผูกพันล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน กิเลส พอมันจากนั้นมา เราจะบอกว่า ตั้งสติไว้ แล้วทําต่อเนื่อง ทําต่อเนื่องไปเรื่อยๆ ทําต่อเนื่องไปเรื่อยๆ แล้วให้พิจารณาอย่างนี้ ถ้าคิดอย่างนี้แล้วมันเป็นวิทยาศาสตร์ หมายถึงว่ามันมีสิ่งใดเราทิ้งแล้วมันจะจบไป...มันไม่ใช่ มันเป็นนามธรรมไง สิ่งที่เคยรับรู้อย่างนี้ มันมีอารมณ์อย่างนี้ พอมันวางได้ เดี๋ยวออกมามันก็มีความรู้สึกอีก แต่มันละเอียดขึ้น มันหลอกให้แนบเนียนขึ้น ไอ้เราก็หันรีหันขวางเลย

เราต้องทิ้งให้หมด อยู่กับสติ อยู่กับคําบริกรรม อยู่กับสมาธิ ทําอย่างนี้ต่อเนื่องๆ ไป ไอ้ที่ว่านอนหลับนอนไม่หลับ เดี๋ยวเราแก้ไขของเราเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป นี่ข้อที่ ๒

เราจะบอกว่า กิเลสหยาบ กิเลสละเอียดไง กิเลสอย่างหยาบ เวลาภาวนาเข้าไป อย่างกายนอก กายใน กายในกาย เห็นไหม มีหยาบมีละเอียดเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป ไอ้เราพิจารณาไปแล้ว ทิ้งกายนอกแล้วก็คือจบไง แล้วสาวเข้าไปเจออะไรล่ะ อ้าว! เจอกายใน อ้าว! กายใน พอจบแล้วไปเจออะไรอีกล่ะ ไปเจออสุภะ อสุภะจบแล้วจะไปเจอตอของจิตอย่างไรล่ะ มันเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไปนะ ทีนี้เป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป เราจะบอกว่ามันจะมีละเอียดลึกซึ้งกว่านี้ไปเรื่อยๆ

คนทําคุณงามความดี ความดีที่ยิ่งกว่านี้ยังมีอยู่ ความดีที่ยิ่งกว่านี้ยังมีอยู่ ไอ้ที่มันจะหลอกเราละเอียดกว่านี้ยังมีอยู่ เดี๋ยวจะหันรีหันขวางเลย ถ้าไม่หันรีหันขวาง ทําไมหลวงตาท่านต้องกลับไปหาหลวงปู่มั่นตลอด ทําไมครูบาอาจารย์ของเราปฏิบัติแล้วทําไมต้องหาครูบาอาจารย์ตลอด

ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติมา เวลาไปเจออะไรที่ละเอียดๆ ไปไม่ถูกนะ พอไปไม่ถูกนี่หันรีหันขวางเลย แล้วใครจะสอนเราล่ะ ถ้าไม่มีผู้รู้จริง ถ้าไม่มีผู้รู้จริงมันก็ดึงกันไปนู่นน่ะ เราจะไปถามเรื่องปัญหาธรรมะนะ เขาจะพาออกทะเลไปเลย คนภาวนาเป็นแล้วจะรู้เลยล่ะ เพราะเรามีจุดยืนในหัวใจ พอไปถามครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ทําไมชักนําเราไปให้ไม่มีจุดยืน เอ๊ะ! มันเป็นไปได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้ พอเป็นไปไม่ได้ปั๊บ มันไม่ฟังแล้ว มันจะหาของจริงแล้ว นี่ภาวนาไปมันจะรู้ของมันอย่างนี้ดีขึ้นเรื่อยๆ

“๓. ภารกิจหลัก แล้วคือเราต้องกําหนดจิตตลอดเวลาใช่หรือไม่คะ ไม่มีเวลาพัก ไม่มีการขอเวลานอกใช่ไหมคะ หนูควรทําอย่างใด”

ถ้าเราทําได้ดีขึ้น เราจะบอกว่าอย่างนี้นะ ภารกิจหลัก ถ้าภารกิจหลัก ภารกิจหลักของเรา ถ้าคนเรานะ เด็ก ถ้าเราเรียนอยู่เราก็ต้องเรียนหนังสือของเรา พอพ้นจากการเรียนหนังสือนั้น เราก็มีเวลาภาวนาทันที ถ้าเรียนหนังสือ เวลาว่างเรากําหนดภารกิจหลักเราทันที ขณะที่เราจะดํารงชีวิตประจําวัน

แต่ถ้าเราทําหน้าที่การงานแล้ว เวลาทํางาน เราก็อยู่กับงานนั้น ไม่ให้เสียงานนั้น เว้นจากเสร็จงานแล้วเราก็ต้องเข้าสู่ภารกิจหลักทันที เข้าสู่ภารกิจทันที

ถ้าเราเป็นแม่บ้าน เราอยู่ในบ้าน หน้าที่การงาน เราทํางานไปด้วย ถ้างานมันไม่ละเอียดนัก เราก็กําหนดลมหายใจได้ กําหนดพุทโธได้ แต่ถ้างานละเอียดนัก เราก็ดูแลงานให้เสร็จสิ้นไปเสียก่อน เห็นไหม งานนั้นเสร็จสิ้นแล้วเราก็มาภาวนาของเรา

เพราะงานนั้นมันไม่มีวันจบหรอก ดูโลกนี้สิ สมัยโบราณ ตั้งแต่สมัยโบราณ ตั้งแต่สมัยแว่นแคว้นต่างๆ สมัยโบราณเขารบทัพจับศึกกันมาตลอด สมัยปัจจุบันนี้ในเมื่อกฎหมายระหว่างประเทศ กฎหมายต่างๆ เขายอมรับกันแล้ว มันก็ไม่มีเรื่องสิ่งนั้น ไม่มีเรื่องการรบราฆ่าฟัน ต้องย้ายถิ่นกันตลอดเวลา

ถ้าชีวิตประจําวัน เราก็ต้องดูแลหน้าที่การงานของเราไป เสร็จจากนั้นเราถึงทําภารกิจหลักของเรา เราทําภารกิจของเราขึ้นมาเพื่อดูแลใจของเรา รักษาใจของเรา เพราะว่าจะอยู่ที่ไหน จะชนชาติใดก็แล้วแต่ มันก็เกิด ตั้งอยู่ และดับไป คือเกิดขึ้นมา ดํารงชีวิตของเรา หมดอายุขัยก็ตายไป ทุกคนเหมือนกันหมดเลย สมมุติสัจจะเป็นเหมือนกันหมดเลย

แต่เราเกิดเป็นชาวพุทธ เราเกิดมามีการศึกษา เราเกิดมามีหน้าที่การงาน เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราเห็นสภาวะแบบนั้นแล้วเรามาศึกษาในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกไป องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นมนุษย์ ในสัตว์ ๒ เท้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด เป็นผู้ชําระล้างกิเลสออกไปเป็นองค์แรก แล้ววางหลักวินัยที่เราศึกษากัน เราปฏิบัติ ในเมื่อมันมีช่องทาง มีผู้ชี้นํา มีทางหาทางออกได้ ทําไมเราจะไม่ทําล่ะ

ฉะนั้น ภารกิจของเรา เราทําของเราอย่างนี้ จะบอกว่า ถ้าภารกิจหลักของเราแล้วทําอย่างนี้ปั๊บ ถ้ามีครอบครัว มีพ่อ มีแม่ มีหมู่คณะ เขาจะบอกว่า “เห็นแก่ตัว งานการก็ไม่ทํา วันๆ ก็เอาแต่หลับตา” เดี๋ยวมีปัญหา “งานการทําสิ ไม่ทํางานเลย มาหลับตามันจะเอาที่ไหนอยู่ที่ไหนกินล่ะ อู๋ย! ทําอย่างนี้ได้อย่างไร” เห็นไหม มันก็มีการขัดแย้งกัน

ถ้ามีการขัดแย้งกัน เราก็ทํางานของเราให้เสร็จสิ้นก่อน งานมีอะไร เราก็ทําของเราไป เสร็จแล้วเวลาเรากําหนดลมหายใจเข้าออก เรากําหนดพุทโธ ไม่มีใครรู้กับเราหรอก ไม่มีใครรู้กับเรา เราเท่านั้น มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เราทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา

ถ้าทําของเราได้อย่างนี้แล้ว สิ่งที่ทํามาๆ เริ่มต้น คําถามเริ่มต้นนี่แหม! อันนี้พอใจมากนะ เห็นสีเห็นแสงเห็นเสียงต่างๆ อะไร หนูวางได้หมดเลย...อืม! ถูกใจ แต่พอนอนไม่หลับ เอ๊ะ! มันขัดกัน มันทิ้งมาตั้งแต่ทีแรก ทีแรกทําไมทิ้งได้ล่ะ

ไอ้พอมันใสปิ๊งอยู่นี่ ใสปิ๊งมันก็แสง เห็นไหม “แสงสีเสียง หนูทิ้งได้หมดเลย จะภาพใดสีใด หนูวางได้หมดเลย” แล้วไอ้ใสๆ มันก็แสงเหมือนกัน เอ๊ะ! ทําไมมันวางไม่ได้

มันก็กิเลสอย่างหยาบ กิเลสอย่างละเอียดไง อะไรที่หยาบๆ เราก็พอวางได้ อะไรที่ละเอียดขึ้นมา เราก็งงๆ อยู่ งงๆ อยู่นี้ก็กลับไปตั้งต้นใหม่เนาะ เราปฏิบัติใหม่ ทําใหม่ ให้เป็นปกติขึ้นมา จบ

ถาม : เรื่อง “ปัญญาอบรมสมาธิ”

กราบหลวงพ่อ ช่วยอธิบายการปฏิบัติแบบปัญญาอบรมสมาธิหน่อยค่ะ แบบที่หลวงพ่อเคยเล่าว่า ฝึกพุทโธอยู่ ๒ ปีแล้วไม่ก้าวหน้า พอมาฝึกปัญญาอบรมสมาธิแล้วไปได้ดีมาก กราบหลวงพ่อช่วยสอนด้วยค่ะ

ตอบ : โดยหลักนะ โดยหลักในการภาวนา หลวงปู่มั่นท่านสอนพุทโธ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนให้กําหนดพุทโธ เพราะพุทโธมันเหมือนกับกําปั้นทุบดิน ของที่มันชัดเจนมาก เพราะหัวใจของคนเป็นนามธรรม จะพูดว่าเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาธรรมของครูบาอาจารย์มาบอกว่าคนเรามีกายกับใจๆ ทุกคนก็พยายามจะค้นคว้าหาหัวใจของตัว

หัวใจเป็นนามธรรม ถ้าหัวใจเป็นนามธรรม แล้วครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติจนชํานาญแล้ว พุทโธเป็นคําบริกรรมนะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านชํานาญๆ มาก ท่านกําหนดของท่านเข้าได้ทันทีเลย คือชํานาญในวสีเรื่องนี้ เพราะอะไร เพราะกําหนดพุทโธมันเป็นบาทฐานรากฐาน พุทโธๆ เพราะถึงที่สุดแล้วพอเป็นอัปปนาสมาธิมันทิ้งพุทโธหมด พุทโธนี่ก็ต้องทิ้งนะ ถึงที่สุดแล้วพุทโธก็ต้องทิ้ง แต่พุทโธต้องทิ้งโดยสัจจะ โดยข้อเท็จจริงของมันที่มันจะทิ้งของมันเอง

แต่โดยทั่วไป “พอพุทโธๆ ไปแล้วเดี๋ยวมันจะละเอียดนะ มันละเอียดแล้วจิตมันจะเข้าสมาธินะ” เราก็พยายามจะนอนหลับ พุทโธๆๆ พุทโธแล้วหลับไปเลยนะ

แล้วบอก “ให้พุทโธชัดๆ สิ”

“ไม่ได้ มันหยาบ ไม่ได้ มันหยาบ”

มันชัดเจนของมัน แล้วมันละเอียด ละเอียดของมัน ละเอียดชัดๆ นั่นน่ะ แล้วมันเริ่มจางลงชัดๆ จางขนาดไหน สตินี่ชัดเจนมาก จางจนขนาดที่ว่ามันนึกไม่ได้เลย มันก็ชัดของมันอยู่อย่างนั้น นึกไม่ได้เลย มันหนึ่งเดียว มันไม่เป็นสอง มันกระทบไม่ได้ เห็นไหม มันกระทบไม่ได้ มันเป็นอันเดียวของมัน มันตั้งมั่น นี่อัปปนาสมาธิ ฉะนั้น ถ้ามันชัด มันชัดของมันอย่างนี้ไง

ฉะนั้น โดยพื้นฐาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กรรมฐาน ๔๐ ห้อง คําว่า “กรรมฐาน ๔๐ ห้อง” คือฝึกหัดทําความสงบของใจให้ได้ทุกๆ คน ถ้าใจสงบแล้ว คนนั้นบ้านเรือนสะอาดเรียบร้อยแล้ว เราถึงทําหน้าที่การงานกัน

คนที่บ้านเรือนสกปรกรกรุงรัง แล้วบอกว่า “บ้านฉันสะอาด ฉันจะเป็นพระอรหันต์ ฉันจะสร้างขึ้นมา”...มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ เหมือนกับเวลาเราเข้าห้องผ่าตัด เข้าห้องผ่าตัดต้องปลอดเชื้อ แล้วเข้าห้องผ่าตัด เรานี่นะ ขี้หมูราขี้หมาแห้งเต็มตัวเลย “หมอผ่า หมอผ่าเลย ของหนูสบายมาก”

“ผ่าไม่ได้ มันต้องทําความสะอาดก่อน”

“ไม่ต้อง ของฉันพิเศษ” มันไม่มีในโลกไง ในโลกจะเข้าห้องผ่าตัด เขาต้องทําความสะอาด เขาต้องฆ่าเชื้อ เขาต้องปลอดเชื้อนะ แล้วเขาถึงมาผ่าตัด

นี่ก็เหมือนกัน เราพุทโธๆ เพื่อความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วเราออกฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะเป็นภาวนามยปัญญา มันจะเป็นหลักพระพุทธศาสนา ตอนนี้มันฟั่นเฝือกันไปจนบอกว่าความคิดนี้เป็นปัญญานะ คนที่มีปัญญาเป็นปัญญา นั่นโลกียปัญญา ปัญญาของโลก

เราจะบอกว่า พุทโธคือพุทธานุสติ ถ้าพุทธานุสติ พุทโธๆ เห็นไหม “หลวงพ่อบอกว่าหลวงพ่อกําหนดพุทโธอยู่ ๒ ปีแล้วไม่ได้เรื่องเลย”

เพราะว่าพวกดูจิตเขาบอกว่าพุทโธไม่ได้ พุทโธไม่ดี แล้วเราเองนะ เราฟังแล้วเราสะเทือนใจมาก เพราะพุทโธคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทโธคือพุทธะ พุทธะคือองค์ศาสดา แล้วบอกว่าพุทโธผิด มันเป็นไปได้อย่างไร แต่พอดูจิตๆ ดูจิต วิทยาศาสตร์ก็ดูได้ กล้องวงจรปิดมันก็ดูได้ แต่กล้องวงจรปิดมันไม่เป็นประโยชน์อะไรเลย คนไปเอาข้อมูลมาใช้

ฉะนั้น คําว่า “พุทโธๆ” สิ่งนี้มันเป็นกรรมฐาน ๔๐ ห้องโดยหลัก เราทําอยู่ ๒ ปี ปีแรกๆ ดีมากๆ ดีสุดๆ เลย พอดีสุดๆ ดีเพราะอะไร ดีเพราะพอมันพุทโธรักษาใจแล้วมันสุขมันสบาย มันอยู่ได้ดีมาก แล้วตอนนั้นเป็นพระบวชใหม่ฝึกด้วยตัวเอง ครูบาอาจารย์ก็อยู่แบบว่าไม่เป็นด้วยกัน อยู่กับครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นด้วยกัน

พอจิตมันสงบ โอ๋ย! มันนํ้าไหลไฟดับนะ ธรรมมันไหล มันจะเทศน์ มันจะสอน มันจะบอกเขาทั่วไปหมดเลย อู๋ย! สุดยอดๆ นี่พูดถึงพุทโธอยู่นะ แล้วมันก็เสื่อมไป แล้วมันก็เสื่อมหมดเลย

พอมันเสื่อมไป ทุกข์มาก แบกบริขารไป ธุดงค์ไปเพื่อจะหาใจตัวเอง เลือดซิบๆ เลยล่ะบ่านี่ ทุกข์สุดๆ เลย แล้วฟื้นแล้วก็ฟื้นไม่ได้ ฟื้นอย่างไรก็ฟื้นไม่ได้ แล้วก็ค้นคว้ากันไป เขาก็บอกว่าถ้าอวิชชาดับคือพระอรหันต์ ไอ้เราก็พยายามกดไว้ มันก็ไม่มีความคิด คือว่าตัวเองว่าไม่มีอวิชชา จนไปเจอหลวงปู่จวน

ถ้าไม่มีอวิชชาต้องเป็นพระอรหันต์สิ ทําไมนี่มันไม่เป็นพระอรหันต์ล่ะ มันทุกข์อยู่นี่ อวิชชาก็ไม่มี แต่มันทุกข์น่าดูเลย แล้วพระอรหันต์อยู่ที่ไหนล่ะ

“อวิชชาอย่างหยาบท่านสงบตัวลง อวิชชาอย่างกลางในหัวใจท่านอีกมหาศาล อวิชชาอย่างละเอียดในหัวใจท่าน ท่านยังไม่เคยรู้เคยเห็นมันเลย”

โอ้โฮ! ช็อกเลย เพราะอะไร เพราะเวลาจิตมันเสื่อมแล้วมันก็ไปยึดเอาแต่หลักธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หลักธรรมของครูบาอาจารย์ที่ท่านอ้างอิง แล้วก็พยายามจะให้ใจเราเป็นแบบนั้น แล้วมันไม่เป็น ทุกข์มาก ทุกข์สุดๆ เลย

ทีนี้พอทุกข์สุดๆ แล้วมันไปไม่รอดไง พอไปไม่รอดปั๊บ เราก็ใช้สติตามความคิด นี่มันจะเข้าสู่ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเข้าสู่ปัญญาอบรมสมาธินะ พอไล่ตามมันไปๆ สติตามมันไป พอตามมันไป ตามมันเต็มที่ ตามมันไป มันก็หยุดได้ มันก็แปลกใจนะ เพราะคนมันทุกข์อยู่ พอมันหยุดได้ก็เริ่มปรึกษากับพระแล้ว เฮ้ย! จิตมันเป็นนามธรรมมันต้องไม่มีสิ

โดยสามัญสํานึกของคนทั่วไปว่าสิ่งที่เป็นนามธรรมคือมันจับต้องไม่ได้ แต่พอจิตมันหยุดแล้วมันไปเห็นตัวจิตไง โอ้โฮ! เฮ้ย! เฮ้ย! จิตมันมีนี่หว่า นามธรรมมันมี ไหนว่ามันไม่มีวะ ก็ขึ้นไปหาอาจารย์

“ไหนบอกว่านามธรรมมันไม่มีตัวตนไง”

“แล้วใครบอกมึงว่าไม่มีล่ะ” ก็เราอนุโลมคิดขึ้นมาเองไง

“ใครบอกเอ็งว่าไม่มีล่ะ”

คือมันไปรู้เองเห็นเอง มันไปเห็นตัวจิต เห็นตัวจิตมันเป็นนามธรรม แต่สติมันทัน สติมันชัดเจนมาก เห็นชัดเจนเลย เฮ้ย! นี่ตัวจิตมี พอตัวจิตมีก็ขึ้นไปหาพระว่า ไหนว่าในทฤษฎีทั้งหมดบอกว่าจิตนี้เป็นนามธรรม จิตนี้เป็นนามธรรมที่เหมือนกับว่าเราจับต้องกันแทบจะไม่ได้เลย แต่คนที่เขาเป็นเขาจับต้องได้ นี่ไง สัมมาสมาธิไง พอจับต้องได้ พอจับต้องได้ปั๊บ ไล่ไปเรื่อยๆ ไล่ไปเรื่อยๆ จนมันมีกําลังของมัน

ทีนี้พอมันเสวย นี่ไง ที่ว่าหลวงปู่ดูลย์พูด เราถึงชัดเจนมาก จิตเห็นอาการของจิต จิตสงบเข้ามาจนมันเป็นตัวตน จิตเห็นอาการของจิต มันกระทบ มันเสวยในขันธ์ ๕ ไง รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ พอมันจับได้ นี่ไง พอมันจับได้อย่างนี้ปั๊บ มันก็เริ่มต้นจากวิปัสสนา วิปัสสนาเพราะจิตเห็นอาการของจิต

จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลการส่งออกเป็นทุกข์ จิตเห็นจิตเป็นมรรค ผลของการที่จิตเห็นจิต ผลของการพิจารณาจิตนั้นเป็นนิโรธ ชัดๆ นี่ทําอย่างนี้

ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธิหมายความว่า เริ่มต้นเราพุทโธ พุทโธนี่นะ ครูบาอาจารย์ท่านสอนพุทโธ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนพุทโธ เริ่มต้นจะสอน เด็กจะหัดทํางาน เริ่มต้นนะ อย่างคนที่อยากจะปฏิบัติ เราจะเริ่มต้นกันอย่างไร ทุกคนปฏิบัติ ใครมาปฏิบัติใหม่

“หลวงพ่อ ผมปฏิบัติใหม่ทําอย่างไรครับ” ใครมาก็ “ผมปฏิบัติใหม่ ทําอย่างไรครับ”

ทีนี้คนปฏิบัติใหม่ ดูสิ คนจะทํานาไม่มีที่นาให้ทํา จะไปทํากันที่ไหน คนจะทํานานะ เอ็งก็ต้องหาซื้อที่สิ หรือไม่มีที่ เอ็งก็ต้องเช่าที่เขาก่อนสิ เช่าที่เขาแล้วเราถึงมาไถมาถาก มาทํานากัน

นี่ก็เหมือนกัน “กําหนดอย่างไรครับ” ทั้งๆ ที่มีที่นา มีร่างกาย มีจิตใจนี่แหละ แต่ทําอะไรไม่เป็น ก็ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า อ้าว! ในเมื่อมีที่นาแล้วไม่รู้จักที่นาของตัวนะ ท่านก็จับมือเรา นี่นาของเอ็งนะ เพราะเวลากําหนดพุทโธ ลมหายใจมาอยู่ที่ปลายจมูกของเรานะ พุทนะ เวลาออกให้โธนะ นี่เวลาฝึกหัดเขาฝึกหัดกันอย่างนี้

ฉะนั้นบอกว่า พุทโธ กําหนดพุทโธ ลมหายใจเข้าออก มันไว้กับชาวพุทธที่เริ่มต้นฝึกหัดใหม่ การที่ฝึกหัดใหม่มันต้องเป็นรูปธรรม สิ่งใดที่จับต้องได้ชัดเจน เราต้องฝึกหัดกันโดยมีหลักมีเกณฑ์ ไม่ใช่เร่ร่อน

การปฏิบัติเริ่มต้นมานะ “ไม่ต้องทําอะไรเลย อยู่เฉยๆ นี่แหละ เดี๋ยวพุทโธมันมาเอง โอ๋ย! พุทโธมันมีอยู่แล้ว สมาธิมันมีอยู่แล้ว ธรรมะมันมีอยู่แล้ว เอ็งสํามะเลเทเมาอย่างไรก็ได้ เดี๋ยวเอ็งได้เป็นพระอรหันต์”...สอนกันอย่างนี้ทั้งนั้นเลย สอนกันอย่างนี้ เพราะสอนกันแบบคนที่ไม่รู้ คนที่ไม่เป็น

หลวงตา ใครไปอยู่กับหลวงตา ถ้าเดินจงกรมนะ ถ้าเดินไม่สงบเสงี่ยม ไม่ระวังตัวนะ ท่านบอกขวางตามาก หลวงตาเดินจงกรมก็ต้องแหม! ท่านบอกสติมันแตก ต้องให้ระวังไว้

คนเป็นครูบาอาจารย์นะ ท่านเห็นเริ่มต้นของพวกเรา เริ่มต้นนะ ดูสิ เด็กอนุบาลจะให้เรียนหนังสือ บอกไม่ต้องเรียน เดี๋ยวเข้ามหาวิทยาลัยเลย พอถึงมหาวิทยาลัยก็ให้มันเข้าไปเลย แล้วมันเข้าได้ไหม ถ้าพื้นฐานวางที่อนุบาลมันมีหลักวิชาการที่ดี มันเรียนที่ดีนะ จิตใจมันดี เดี๋ยวมันพัฒนาขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน เริ่มต้นลมหายใจเข้าให้นึกพุท ลมหายใจออกให้นึกโธ ทําให้มันชัดเจนขึ้นไป แล้วพอมันดีขึ้นมา เดี๋ยวข้างหน้าภาวนามันจะต่อเนื่องกันไป

พอไปเจอครูบาอาจารย์รุ่นใหม่ “ไม่ต้องทํา ไม่ต้องๆ ไม่ต้องทําอะไรเลย เพราะพุทโธมันมีอยู่แล้ว เพราะเรามีใจอยู่แล้วก็มีพุทโธอยู่แล้วไง เพราะเรามีสมาธิอยู่แล้ว เพราะเรามีปัญญาอยู่แล้ว เข้าไปถึงปั๊บมันก็เป็นปัญญาเลย” เขาว่ากันไปนะ

โอ้โฮ! ฟังแล้วเศร้ามาก เศร้ามาก เศร้ามากหมายความว่า ถ้าลองเริ่มต้นกันอย่างนี้ มันตัดรากถอนโคนการปฏิบัติเลย มันตัดรากถอนโคนของนักปฏิบัติไปเลย

แล้วนักปฏิบัติยังมีตัวตนอยู่ เพราะยังมีครูบาอาจารย์ยังอยู่ร่วมสมัย เราก็อ้างอิงกันไปว่าเรามีคุณธรรมร่วมกับครูบาอาจารย์ของเราไป ถ้าวันใดครูบาอาจารย์ของเราล่วงไปแล้วนะ ไอ้พวกที่ตัดรากถอนโคนจะเร่ร่อนหมดเลย จะเร่ร่อนไม่มีหลักเกณฑ์เลย ไม่มีรากเหง้า เพราะเขาไม่มีรากเหง้าสืบต่อเข้าไปในใจของเขา เขาไม่มีคุณธรรมสืบต่อเข้าไปในใจของเขา เพราะเขาเริ่มต้นจากการปฏิเสธ จากการไม่รับผิดชอบ จากการไม่กระทํา นี่มันเสียหายตั้งแต่ตอนนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เราพูดนี่เราพูดเพราะอะไรรู้ไหม เราพูดเพราะเราต้องการให้ยึดหลัก สดมภ์หลักไว้ก่อนว่าพุทโธนี้เป็นเจโตวิมุตติ พุทโธๆๆ จิตสงบไปเรื่อยๆ เจโตวิมุตติหมายถึงจิตสงบแล้วเห็นกาย

เห็นกายนะ จิตสงบแล้ว พอน้อมไปเห็นกาย เห็นกายมันจะเห็นกายเป็นนิมิต เห็นกายเป็นรูป เป็นภาพเลย สิ่งใดก็ได้ในร่างกาย นี่เขาเรียกเจโตวิมุตติ เพราะจิตสงบแล้วเห็น ทีนี้การเห็นก็แตกต่างหลากหลาย เช่น หลวงปู่คําดี หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่ชอบ พิจารณากายเหมือนกันทั้งหมดเลย แต่ก็แตกต่างหลากหลายไป

แล้วถ้าเป็นปัญญาวิมุตติแบบเป็นทางพระสารีบุตร พระสารีบุตรเป็นผู้ที่มีปัญญามาก เวลาปัญญาวิมุตติเอาปัญญานํา ถ้าปัญญานํา เห็นไหม ยืนถวายการพัดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ แล้วหลานเข้าไปหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะไปต่อว่าว่าเอาตระกูลของพระสารีบุตรมาบวชหมดเลย ไม่พอใจไอ้นั่น เลี่ยงๆ พูดเลี่ยงๆ ไม่พอใจคือจะว่าพระพุทธเจ้าก็ไม่กล้า

พระพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าเธอไม่พอใจสิ่งต่างๆ เธอต้องไม่พอใจอารมณ์ที่เธอไม่พอใจ อารมณ์ที่เธอกระฟัดกระเฟียดอยู่นี่ อารมณ์ที่เธอไม่พอใจนั้นด้วย เพราะอารมณ์ของเธอก็เปรียบเหมือนวัตถุอันหนึ่ง ถ้าเธอไม่พอใจเธอก็เห็นคนนั้นเป็นอย่างนี้ คนนี้เป็นอย่างนี้ แต่อารมณ์เราก็เป็นแบบนั้นเหมือนกัน

พระสารีบุตรยืนถวายการพัดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ ปัญญามันหมุนตาม ปิ๊ง! เป็นพระอรหันต์เลย นี่ปัญญาวิมุตติ

ปัญญาวิมุตติอย่างที่หลวงปู่ดูลย์ท่านสอน จิตเห็นอาการของจิต เห็นกาย เห็นกายโดยที่ไม่ต้องเห็นกาย เห็นกายโดยไม่เห็นภาพ มันใช้ปัญญา เพราะปัญญา จิตมันสงบแล้ว พอสงบแล้วมันใช้ปัญญาเปรียบเทียบไป ถ้าปัญญาเปรียบเทียบ มันจะพิจารณาของมันไป

นี่พูดถึงว่า เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติก่อน เพราะว่าปัญญาอบรมสมาธิ เขาบอกปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเราพูดข้างเดียวมันก็เหมือนกับว่าข้างนู้นผิดไง

ว่า “พุทโธทําแล้วก็ไม่ได้ พุทโธแล้วทําไม่ดี”

โธ่! เมื่อก่อนพุทโธอยู่ ๒ ปีนี่สุดยอดเลย จะเทศน์นํ้าไหลไฟดับเลย จะเทศน์สอนคนอื่นเลย แต่ตัวเองจะตายไง พุทโธอยู่ ๒ ปีนี่ดีมากๆ เลย แต่วิปัสสนาไปแล้วมันไม่ไป มันไม่ไปคือว่ามันจืด มันทําแล้วมันล้มลุกคลุกคลาน แต่พอมาใช้ปัญญาเข้าไปมันเห็นไง พอมันเห็นแล้วมันก็มีครูบาอาจารย์คอยชี้คอยแนะ โอ้โฮ! มันไปลิ่วๆๆ เลย นี้ไปลิ่วๆ

ปัญญาอบรมสมาธิหมายความว่า หลวงตาท่านเปรียบอย่างนี้นะ ว่าถ้าพุทโธๆๆ เหมือนเราโค่นต้นไม้ ต้นไม้ใหญ่ เราฟันที่โคนเลย เราเริ่มฟันที่โคน เวลาต้นไม้ใหญ่มันล้ม มันจะล้มดัง ตึ้ม! นั่นแหละสมาธิ เพราะถ้าเราพุทโธๆ แล้วเวลาจิตมันลง วื้ด! โอ้โฮ! มันมีอารมณ์ มันมีความสุข โอ้โฮ! มันมีผลกระทบ มันได้ผลมหาศาลเลย ถ้าจิตมันลงนะ ถ้าพุทโธๆ ถ้าจิตมันลง

แต่ถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธินะ ต้นไม้ใหญ่มากเลย ฉะนั้น มันโค่นไม่ได้ เพราะมันมีสิ่งกีดขวางไว้มาก มันต้องส่งคนขึ้นไปบนต้น ตัดทีละกิ่งแล้วเอาเชือกหย่อนลงมา ตัดทีละกิ่งแล้วเอาเชือกหย่อนลงมา แล้วก็ตัดที่ต้นมัน แล้วก็เอาเชือกหย่อนลงมา จนถึงโคนต้น พอโคนต้นมันก็ไม่ล้ม คืออารมณ์ที่จิตมันดิ่งลงมันไม่มีไง

ฉะนั้น เวลาไปตัดกิ่งนั้นที ตัดกิ่งนี้ที เพราะต้นไม้ใช่ไหม ก็ขึ้นไปแล้วตัด แล้วก็ผูกเชือกหย่อนลงมา หย่อนลงมาจนถึงโคนต้น พอถึงโคนต้น มันก็โค่นต้นไม้เหมือนกัน

ปัญญาอบรมสมาธิ เวลาเรามีความรู้สึกนึกคิด สติตามทัน นั่นกิ่งหนึ่ง จับกิ่งจับใบ จับกิ่งจับใบให้มันทัน เลาะกิ่งเลาะใบเข้ามาเรื่อยๆ เลาะกิ่งเลาะใบ อารมณ์ความรู้สึก เราตามความคิดนั้นไป มีสติปัญญาตามความคิดนั้นไป เลาะกิ่งนั้นทิ้ง เลาะกิ่งนี้ทิ้ง เลาะกิ่งนั้นทิ้ง เลาะไปเรื่อยๆ จนกว่ามันจะล้มต้นไม้นั้น ล้มต้นไม้ก็คือล้มสมุทัย ล้มความเห็นผิดนั้น จิตมันก็เป็นเรื่องปกติ มันก็กลับมาที่สมาธิ

ปัญญาอบรมสมาธิตามความคิดไป มีสติปัญญาตามความคิดไป ฉะนั้น สิ่งนี้ครูบาอาจารย์ส่วนใหญ่ท่านไม่ค่อยสอน แล้วเราเมื่อก่อนก็พูดเปรียบเทียบให้เห็น แต่ไม่ค่อยพูดมาก เพราะมันมีกรณีดูจิต เราถึงหลบเลย เพราะพูดแล้วมันจะเข้าทางเขาหมด เพราะการดูจิตมันไปอาศัยประสบการณ์ของครูบาอาจารย์มาอ้างอิง แต่ตัวความเป็นจริงของเขา เขาไม่มีประสบการณ์จริง ถ้าเขามีประสบการณ์จริง เขาต้องพูดแบบเดียวกับหลวงปู่ดูลย์

หลวงปู่ดูลย์ท่านพูดเป็นความจริง แต่คนที่เอาคําพูดของหลวงปู่ดูลย์มาใช้ไม่รู้จริง อ้างอิงคําพูดหลวงปู่ดูลย์ แต่กิริยา กิริยาคือความหมายของเขาพูดไม่เหมือนกัน ความหมายของเขาพูด ความหมายของเขาคือก็อปปี้ คือการกดทับ

แต่ถ้าเป็นของหลวงปู่ดูลย์ ท่านเหมือนต้นไม้ ท่านละกิ่งละก้านเข้ามา เหมือนกัน เพราะมันเป็นหลัก ปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติ มันมีหลักของมันอยู่แล้ว หลักความจริงมันมี อริยสัจมันมีอยู่แล้ว ความจริงมันมีอยู่แล้ว แต่คนที่ไปอธิบายมันจริงหรือไม่จริงเท่านั้นเอง ถ้าคนที่อธิบายจริง มันจะเป็นจริง

ฉะนั้น เขาบอกว่า “หลวงพ่อสอนหน่อยว่าปัญญาอบรมสมาธิทําแล้วให้ดีมากๆ ทําอย่างใด”

ทําอย่างไร มันอยู่ที่จริตนิสัย เพราะอย่างเช่นเรากําหนดพุทโธๆ ๒ ปีแรก จิตเราสงบนะ เวลาสงบแล้วมันเห็นก้อนเนื้อกลิ้งเข้ามาทับเราเลยนะ ขนาดนั่งสมาธินี่ผงะเลยล่ะ ก็มั่นใจมากว่าฉันพิจารณากาย ก็ลุยอยู่เต็มที่เลย ลุยอยู่ ๒ ปี ไม่เหลือเลย เกลี้ยง ไม่เหลือ มีแต่ทุกข์กับทุกข์ ปฏิบัติเริ่มต้นก็ทุกข์ เวลาจิตเสื่อมยิ่งทุกข์เข้าไปใหญ่ มีแต่ทุกข์กับทุกข์ แล้วมันก็ดิ้นรนหาทางออกเอง

พอดิ้นรนหาทางออกเอง พอมันดิ้นรนมาอย่างนี้ปั๊บ พอมันมาใช้ปัญญาแล้วแบบว่ามันคล่องตัว คือมันทะลุปรุโปร่งไปเรื่อยๆ มันไปได้เรื่อย พอไปได้เรื่อยปั๊บ ไม่อยากจะพูดเลยนะ พอจิตมันสงบแล้วหลวงปู่มั่นท่านมาในนิมิตเลยล่ะ “นั่นแหละทางของเอ็ง นั่นแหละทางของเอ็ง”

โอ้โฮ! กว่าเราจะเจอทางนะ ๒-๓ ปี เกือบตาย เกือบตาย แล้วพอเจอไปแล้ว ทีนี้ก็ลุยเต็มที่เลย มันก็ไปได้เรื่อยๆ ไปได้เรื่อยๆ เพราะว่ามันต่อเนื่อง แล้วระวังมาก ระวังมากเพราะอะไร โยมไม่เหมือนเรา ไม่เคยทุกข์ไม่เคยยาก ไม่เคยจิตเสื่อม ไม่เคยเอาหัวทิ่มบ่อ โยมจะประมาทมาก คนใดก็แล้วแต่เคยทุกข์เคยยาก เคยเสี่ยงภัยมานะ เขาจะระวังตัวเขามาก

จิตใจของเรา เราเคยล้มลุกคลุกคลานมา ๒-๓ ปีแรกทุกข์ ทุกข์มหาศาล ทุกข์จนแทบไม่มีทางออก แต่ด้วยจิตใจที่เข้มแข็งก็ดันไปเต็มที่ แล้ววาสนาจริงๆ นะ ไปเจอหลวงปู่จวนก่อน พอหลวงปู่จวนเครื่องบินตก อู้ฮู! มันเคว้งเลยนะ ก็เลยหันหัวเข้าบ้านตาด เพราะเห็นภัยของการที่ไม่มีครูบาอาจารย์

๒-๓ ปีแรกปฏิบัติโดยที่ว่าอาศัยตํารา จะเข้าบ้านตาดตอนนั้นก็ยังไม่กล้า กลัวเข้าไปแล้วจะเสียโอกาส เพราะว่าข้อวัตรยังไม่แน่น ก็ไปทั่ว ไปโดนเขาหลอก โดนคนไม่เป็นสอน แล้วเราเองก็ไม่เป็น คนที่ไม่เป็นฟังคนที่ไม่เป็นมันก็เชื่อ มันไม่รู้หรอก

แต่พอเราฝึกหัดจนเราพอมีหลักมีเกณฑ์ พอมันเป็นแล้วนะ อย่ามาพูดให้ฟัง หนวกหู ไอ้พวกสํามะเลเทเมา อย่ามาใกล้เลย ตั้งแต่บัดนั้นนะ ไม่เคยเข้าวัดใครอีกเลย ไม่เคยเข้าวัดใคร ไม่เคยเข้าไปหาใคร ถ้ามีก็มีแต่วิเวก แล้วก็ไปพักกับครูบาอาจารย์ที่ไว้ใจได้ ไม่เคยเข้าวัดใครอีกเลย เพราะเห็นการที่เขาโกหกมดเท็จ

คําว่า “โกหกมดเท็จ” เขาพูดโดยที่เขาไม่รู้ตัวว่าเขาโกหกนะ แต่คนที่ฟังรู้ แล้วเราภาวนามาเราก็รู้ด้วย คนที่โกหก เอ็งพูดออกมาด้วยความมั่นใจของเอ็ง เอ็งแน่ใจหรือ พูดมาด้วยความมั่นใจ มั่นใจเพราะว่ากิเลส แต่ถามจริงๆ ว่ามั่นใจหรือเปล่า ก็ไม่มั่นใจ เพราะมันสงสัย

คนที่ภาวนานะ มันจะเกิดความสงสัยทุกเรื่อง จะเป็นสมาธิก็ เอ๊! เป็นสมาธิจริงหรือเปล่า พอเป็นปัญญา เอ๊ะ! ปัญญานี้ถูกหรือไม่ถูก โดยธรรมชาติของคนมันสงสัย ถ้ายังมีสงสัยอยู่ ไม่ใช่ แล้วถ้ามีความสงสัยอยู่ เอ็งสอนทําไม มีความสงสัยอยู่ มึงบอกเขาทําไม ถ้ามึงจะบอกเขา มึงต้องมั่นใจสิ ต้องไม่มีความสงสัยสิ

นี้พูดด้วยประสบการณ์ที่ไปโดนหลอกมานะ เดี๋ยวจะหาว่า “หลวงพ่อ หลวงพ่อจะเล่นใครน่ะ”

เราโดนหลอกมาเยอะ โดนหลอกมาเพราะตอนนั้นเราเองเราก็ยังไม่รู้ แต่พอรู้แล้วอ๋อ! มันถึงอ๋อ! ไง อ๋อ! เพราะเราเคยได้ยินอย่างนี้มา เราเคยไปโดนหลอกมาอย่างนี้ๆ แล้วพอเราภาวนาแล้วเราถึงว่า อ๋อ! แล้วพออ๋อ! แล้ว เดี๋ยวนี้เขาก็ยังเป็นอย่างนั้นกันอยู่ เขาก็ยังหลอกกันอยู่อย่างนั้น แล้วเราจะไปวัดไหน จะไปหาใคร ไปทําไม ในเมื่อสังคมเขายังหลอกกันอยู่อย่างนั้น แต่ถ้าคนเป็นจริงแล้วมันจบนะ

นี่พูดถึงปัญญาอบรมสมาธิ “หลวงพ่อสอนปัญญาอบรมสมาธิหน่อยสิ” แหม! ตอนนี้สอนไปสอนมามันเลยล่อเขาเต็มที่เลย เพราะเขาถามเอง “แล้วหลวงพ่อทําอย่างไร”

ที่ทํามามันมีเหตุมีปัจจัย มันมีเหตุว่ามีอย่างนี้ๆ มา มันถึงพิจารณาอย่างนี้ ฉะนั้น เราจะสรุปว่า ถ้ามันปฏิบัตินะ มันก็อย่างที่ว่า ใจมันดีขึ้น มันจะผลัดใบ ผลัดเรื่องกิเลส ผลัดเรื่องความเศร้าหมอง ผลัดเรื่องนั้นออกไป ใจมันจะดีขึ้น ปัญญาอบรมสมาธิก็เหมือนกัน ปัญญาอบรมสมาธินะ แล้วถ้าปัญญาอบรมสมาธิแล้ว พอต่อเนื่องขึ้นไปมันจะเป็นปัญญาวิมุตติ

ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติมันจะไม่เหมือนกับเจโตวิมุตติ เจโตวิมุตติเขาจะเห็นของเขา จะรู้ของเขา จะเป็นนิมิตของเขา มันเป็นแนวทางของเจโตวิมุตติ

แต่ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ ถ้ามันพิจารณากายโดยไม่เห็นกาย ก็งงอีกนะ “อ้าว! ก็พิจารณากายแล้วไม่เห็นกาย”

เห็นไม่เห็นมันไม่สําคัญ สําคัญที่ว่าจิตมันจับได้จริงหรือเปล่า ถ้าจิตจับได้จริง มันผลัดใบของมัน คือมันผลัดเรื่องอวิชชา ผลัดเรื่องกิเลส ผลัดเรื่องความไม่รู้ออกไปจากใจๆ มันผลัดใบ ผลัดกิเลสออกไป นี่มันถูกต้องตรงนี้

ฉะนั้น คนที่เป็นเขาฟังออกไง เขาฟังรู้ว่าเวลาจิตมันสงบแล้วเห็นจิต จิตเห็นจิต เห็นขันธ์ เห็นรูป เห็นความรู้สึก ถ้ามันจับได้ มันพิจารณาแล้วมันปล่อยวางอย่างไร อย่างเช่นเวลาหลวงตาท่านคุยกับอาจารย์สิงห์ทอง อาจารย์สิงห์ทองท่านพิจารณาไป มันถูกต้องหมดๆ มันถูกต้องเพราะอะไรล่ะ

เพราะคนเป็นกับคนเป็นเขาพูดกันด้วยเหตุผล เขาไม่ได้พูดกันด้วยว่าเป็นนิมิตหรือไม่เป็นนิมิต เห็นหรือไม่เห็น มันไม่เกี่ยว ถ้ามันเป็นนิมิตมันก็เป็นแผนกหนึ่ง เป็นช่องทางหนึ่งของเจโตวิมุตติ ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติมันไม่มีนิมิต ไม่มีอะไรทั้งสิ้น แต่มันถอดมันถอน มันละของมัน คนเป็นกับคนเป็นเขารู้กัน เขาฟังตรงนั้น

อริยสัจมันมีหนึ่งเดียว เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ ถ้ากําหนดพุทโธก็เป็นเจโตวิมุตติ ถ้าใช้ปัญญามันก็เป็นปัญญาวิมุตติ ปัญญาอบรมสมาธิก็เป็นปัญญาวิมุตติ ถ้าพิจารณาไป ขอให้ทําไปเถอะ เดี๋ยวจะรู้ ฉะนั้น ให้มันเป็นจริงขึ้นมา ถ้าจิตมันจะผลัดใบ ผลัดต่างๆ ขึ้นไปก็ประโยชน์กับการภาวนาเนาะ

เขาให้ตอบเต็มที่เลยนะ นี้ตอบแค่นี้ก่อนเนาะ แล้วถ้าไม่เข้าใจค่อยถามมาใหม่เนาะ ถามมาให้ด่ารอบสองไง จะได้ด่าเขาอีก เอวัง

๔

รูป-เงา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๔ ธันวาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สงสัยในการภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมมีข้อสงสัยกราบเรียนถามดังนี้ คือว่าเมื่อผมพิจารณาความไม่พอใจ เมื่อผมแยกแยะออกจนหมด ผมเกิดความรับรู้หรือเห็นได้ถึงอาการไม่พอใจที่สลายตัวลงแล้วหายไป เปรียบเหมือนกระจกที่แตกออกจากกัน และเมื่อผมลองเอาอาการที่แยกออกจากกันนั้นนํามารวมกันเพื่อสร้างให้กลับมาเป็นอารมณ์เก่าก็ไม่สามารถทําได้ ผมจึงมีความสงสัยและเรียนถามดังนี้ครับ

๑. ทําไมเราไม่สามารถสร้างอารมณ์ความรู้สึกเดิมจากสิ่งที่เราได้พิจารณาแยกแยะออกจนหมดให้กลับมาเป็นอย่างเก่าได้ครับ ทั้งๆ ที่ข้อมูลเดิมหรือตัวสัญญาก็ยังคงมีอยู่ ไม่ได้สลายหรือหายไปเหมือนกับอารมณ์ความรู้สึกที่ผมพิจารณา

๒. ขณะที่ผมพิจารณา ผมสังเกตเห็นว่า ตัวสังขารเองก็อาศัยข้อมูลเดิมหรือตัวสัญญาในตัวมันเองในการปรุงแต่งสิ่งต่างๆ ให้เกิดขึ้น ผมจึงอยากรู้ว่าความเห็นของผมถูกต้องหรือเปล่าครับ ขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : อันนี้ข้อ ๑ ข้อ ๒ นะ ฉะนั้น เอาอารัมภบทก่อน อารัมภบทที่ว่า “เวลาเราพิจารณาความไม่พอใจจนมันสลายตัว มันสลายออกไปเปรียบเหมือนกระจกแตก และเมื่อผมลองเอาอาการที่แยกออกจากกันมารวมกันเพื่อสร้างให้กลับขึ้นมาเหมือนอารมณ์เก่าก็ไม่สามารถทําได้ ผมจึงสงสัย ขอเรียนถาม”

สิ่งที่มันจะเอาขึ้นมาเหมือนเก่าๆ มันก็เป็นสัญญา นี่ไง ถ้าเป็นสัญญา มันก็เหมือนกับเป็นทฤษฎี เป็นความเชื่อ เป็นวิทยาศาสตร์ ถ้าความเชื่อวิทยาศาสตร์ มันก็ต้องของสิ่งนั้นก็ต้องคือสิ่งนั้น อารมณ์ที่เคยเกิดขึ้นมา แล้วเราพิจารณาไปแล้วมันแตกออกไป แล้วเราก็จะไปเอาอารมณ์สิ่งนั้นประกอบขึ้นมาเป็นอารมณ์อีก นี่เพราะมันเป็นวิทยาศาสตร์ไง แต่โดยนามธรรม โดยความรู้สึก โดยนามธรรมมันไม่ได้ มันไม่ได้เพราะอะไร เพราะรสชาติมันไม่เหมือนกัน

รสชาติเราเจอครั้งแรกเราตื่นเต้นมาก แล้วเราจะไปสร้างอารมณ์อย่างนั้นอีกมันไม่ได้ ถ้ามันมาอีก ภาพต้องพร่ามัวไป ภาพต้องไม่ชัดเจน รสชาติความรู้สึกแตกต่างกันไป เห็นไหม มันเป็นอย่างนั้นอีกไม่ได้

มันเป็นอย่างนั้นอีกไม่ได้เพราะว่ามันจะให้คงที่เหมือนเดิมไม่ได้ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา มันเป็นอนิจจัง เห็นไหม มันเป็นอนิจจังมันถึงไม่พอใจ มันถึงเป็นทุกข์ ถ้าเป็นทุกข์นี้เราพิจารณา เราพิจารณาโดยธรรม มันเหมือนกระจกแตก อารมณ์นี้แตกสลายไปหมดเลย อารมณ์แตกสลายไปหมด ปล่อยวางหมดเลย นี่ไง อนัตตา มันแปรสภาพ

ทีนี้เป็นอนัตตา “เป็นอนัตตาแล้วผมก็ต้องเป็นพระอรหันต์สิ เพราะผมพิจารณาแล้วมันเป็นอนัตตาหมดเลย”

อนัตตาของใครล่ะ อนัตตาของเด็กหัดใหม่ อนัตตาของขั้นโสดาบัน อนัตตาของสกิทาคามี อนัตตาของอนาคามี อนัตตาของอรหัตตมรรค มันแตกต่างกันไป ความละเอียดมันแตกต่างกันไป

ฉะนั้น สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา เราใช้ความรู้สึกนึกคิดเราก็ใช้ได้ว่ามันเป็นอนัตตา มันแปรสภาพ อนัตตาคือว่าเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป มันแปรสภาพ มันมีอยู่จริง แล้วมันก็แปรสภาพจริงๆ แล้วมันสลายไปจริงๆ ก็แค่นั้น แล้วใจล่ะ ใจมันรับรู้สิ่งใด

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราพิจารณาแล้วมันเหมือนกระจกแตกไปหมดเลย แล้วเราจะเอาขึ้นมาใหม่

ถ้าพูดถึงนักภาวนา ถ้าภาวนาจนจับต้นชนปลายได้คือว่ามีหลักมีเกณฑ์ จะคุยกันเรื่องอย่างนี้ คุยแล้วเข้าใจได้ แต่ถ้าคนที่ภาวนาไม่เป็น หรือคนภาวนาเริ่มต้น หรือจิตใจเขาอ่อนแอ พอจิตใจเขาอ่อนแอ เขาสร้างภาพ เขานึกเอา สร้างภาพ นึกเอา มันจินตนาการ

พอจินตนาการไป เห็นไหม พวกอภิธรรม พวกหลักทางวิชาการในการศึกษาในพระพุทธศาสนา เขาจะบอกพวกนักปฏิบัติว่าเหมือนการทรงเจ้าเข้าผี มันไม่น่าเชื่อถือ มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นอารมณ์ความรู้สึก มันไม่มีอยู่จริง ถ้ามีอยู่จริงมันต้องเป็นอย่างนี้ มันเป็นขั้นตอนของทางทฤษฎี มันต้องเป็นทางทฤษฎีของเขา แล้วไอ้พวกนี้ทําไปนี่จินตนาการเอา มันไม่เป็นความจริง พวกนี้พวกหลง เพราะอะไร เพราะไม่มีการศึกษา เพราะไม่ศึกษาพระพุทธศาสนาก่อน ถ้าศึกษาพระพุทธศาสนา เข้าใจพระพุทธศาสนาแล้วจะไม่ยึดติดสิ่งนี้เลย นี่เขาว่าของเขาไปนะ

แล้วเวลาเขาไปปฏิบัติแล้วก็เป็นวิทยาศาสตร์ ทฤษฎีคงที่ตายตัว เหยียบให้มันรู้เท่าทันให้ไม่มีสิ่งใดเกิดขึ้นเลย รู้เท่าทันให้กดทับไว้ จนรู้เท่าทันหมดเลย เพราะไปรู้เท่าทัน ไปศึกษาธรรมะของพระพุทธเจ้า แต่จิตใจมันเกิดความรู้สึก มันมีความเฉา มีความเหงาหงอย มีความดีใจเสียใจ จิตใจมันมีกิเลส นี่กดมันไว้ รู้เท่าทันหมดเลย รู้ทันศาสนาหมดเลย

แล้วเวลาผู้ที่ปฏิบัติตามความเป็นจริง เห็นไหม ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วให้ฝึกหัด ให้พิจารณา ทีนี้พอพิจารณามันก็จะพิจารณาอาการเกิดดับ สิ่งที่เกิดขึ้น การเกิดครั้งแรก การเกิดครั้งที่สอง การเกิดบ่อยครั้งเข้า การเกิดแต่ละครั้งแตกต่างหลากหลายกัน

เขาก็บอกไอ้นี่มันจินตนาการนะ ไอ้นี่มันเป็นการสร้างภาพนะ ไอ้นี่ผู้ปฏิบัติมันจะหลงใหลอย่างนี้ เพราะอะไร เพราะขาดการศึกษา นี่เขาว่านะ ขาดการศึกษา

การศึกษาเป็นทฤษฎี การศึกษา ศึกษามาเป็นทฤษฎี นี่เป็นสัญญา แต่เวลาปฏิบัติ เห็นไหม ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ ทีนี้ในการปฏิบัติมันจะต้องเข้าไปเผชิญกับความเป็นจริงในใจของเรา เข้าไปเผชิญกับความเป็นจริงที่ว่ามันมีอยู่จริง แต่เราไปศึกษาทางทฤษฎี พอศึกษาทางทฤษฎีแล้วเราก็เอาทฤษฎี ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์วางไว้ ทฤษฎีนั้นตามความเป็นจริง แล้วเราก็เอาทางทฤษฎีนั้นมากดทับ มาขึงพืดความรู้สึกของเรา มันก็เลยไม่เป็นความเป็นจริง แล้วมันแสดงออกตามความเป็นจริงก็ไม่ได้

ถ้ามันไม่แสดงออกตามความเป็นจริง เราจะรู้ได้อย่างไรว่าเรามีกิเลสหยาบ กิเลสหนา กิเลสบางอย่างไร เราจะรู้ได้อย่างไรว่ากิเลสตัวไหนเราได้ชําระแล้ว กิเลสตัวไหนยังมีอยู่ กิเลสตัวไหนที่มันเข้ามาหลอกล่อเรา เราจะไม่รู้สิ่งใดเลย แต่เรารู้ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วก็มาขึงพืดใจไว้ นี่ไง วิทยาศาสตร์สูตรสําเร็จ ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติปั๊บ ฝ่ายปริยัติหรือทางทฤษฎีเขาจะบอกว่า พวกปฏิบัติเพ้อเจ้อ ปฏิบัติไปแล้วจะรู้จริงไม่รู้จริง

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่น พระมหาปิ่น น้องของหลวงปู่สิงห์ นั่น ๕ ประโยค นี่ครูบาอาจารย์ที่ท่านศึกษามาๆ เวลาไปอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นเวลาพูดขึ้นมา พวกที่มีการศึกษานี่ “แหม! เราศึกษามาระดับ ๙ ประโยค ๑๐ ประโยค พระอยู่ในป่าไม่ได้ทําอะไรเลยจะรู้จริงได้อย่างไร” มันเกิดทิฏฐิไง

จนหลวงปู่มั่นเวลาเทศน์แทงเข้าไปในหัวใจ แทงเข้าไปในหัวใจจนหลายที จนยอมรับ แล้วพอยอมรับ เริ่มปฏิบัติแล้ว วางทฤษฎี วางธรรมที่ศึกษามาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทางสัญญาวางไว้ แล้วพยายามปฏิบัติให้เป็นความจริงขึ้นมา

ถ้าเป็นความจริงขึ้นมาจะเข้ามาการปฏิบัติเรานี่ ถ้าเป็นความจริงขึ้นมามันจะรู้เห็นอย่างนี้ ถ้ารู้เห็นอย่างนี้นะ คนที่จิตใจอ่อนแอ ความรู้เห็นอย่างนี้เขาจะกําหนดพุทโธไว้

หลวงปู่มั่นสั่งหลวงตาไว้ ถ้าปฏิบัตินะ ให้มีสติอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ จะไม่เสียหาย

ผู้รู้ ความรู้สึกของเรานี่ผู้รู้ พุทโธของเรา สติของเรา ถ้ามันสงบหรือว่ามันออกรับรู้ มันไปรับรู้สิ่งใด รับรู้สิ่งใด เห็นไหม รับรู้สิ่งใดนี่มันหยาบละเอียด เริ่มต้นพิจารณามันก็เรื่องหยาบๆ ทั้งนั้นน่ะ มันเริ่มรู้ สิ่งที่รู้เห็นนี่รู้จริงไหม จริง แต่ความรู้เห็นนั้นจริงหรือยัง ไม่จริง แต่รู้เห็นจริงๆ แต่มันไม่จริง

นี่เราพิจารณาอารมณ์ของเรา พิจารณาอารมณ์เปรียบเหมือนเลยล่ะ เราพิจารณามันสลายตัวลง เปรียบเหมือนกระจกที่มันแตกออกไปหมดเลย อาการที่มันแยกออกมารู้เท่าทันหมดเลย มันแยกหมดไปแล้ว พอแยกไปแล้วมันเริ่มฝึกหัดพิจารณาเป็นอย่างนี้ แล้วผมก็จะเอารวมขึ้นมาอย่างเดิม มันไม่มาแล้วล่ะ แล้วรวมขึ้นมาอย่างเดิม เห็นไหม นักปฏิบัติเวลาผิดพลาดผิดพลาดตรงนี้ ผิดพลาดเพราะอะไร เพราะเรามีทิฏฐิ เรามีสัญชาตญาณว่ามันต้องเป็นอย่างนั้น เพราะเราเคยเห็นอย่างนั้น แต่เวลามันเกิดขึ้น เป็นอย่างนั้นก็ได้ เป็นละเอียดกว่านั้นก็ได้ เป็นหยาบกว่านั้นก็ได้

ฉะนั้น เวลาถ้ามันพิจารณาไปแล้ว มันปล่อยแล้ว เรากลับมาทําความสงบของใจ สงบไว้ แล้วเราก็น้อมไปพิจารณากาย น้อมไปที่อารมณ์ ถ้ามันจับอารมณ์นี้ได้ เราก็จับอารมณ์ใหม่ขึ้นมา ถ้าเราจับอารมณ์นะ

อารมณ์นี่ขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ถ้าไม่มีรูป รูปคืออารมณ์ รูปคือสิ่งที่จับต้องได้ เวทนาคือว่าดีใจเสียใจ สัญญาคือข้อมูล สังขารคือปรุงแต่ง วิญญาณรับรู้ มันมีครบของมัน มันถึงเป็นอารมณ์ที่เราจับอารมณ์ได้ๆ จิตเห็นอาการของจิต พวกนี้เป็นอาการทั้งหมด มันเป็นเงา เห็นไหม มันเป็นเงา เป็นอาการ มันไม่ใช่ตัวจริง แต่เงาเกิดขึ้นมาได้อย่างไร เงามันจะเกิดขึ้นมาต้องมีภวาสวะ มีภพ มีตัวตน มีจิต มันถึงเกิด

รูป เงา ถ้ามันเป็นเงาขึ้นมา พิจารณาไปแล้วมันปล่อยเงาๆ ปล่อยเงาขึ้นมา รูปมันจะชัดเจนขึ้น เพราะมันปล่อยเงามันมา ถ้าปล่อยขึ้นมา เดี๋ยวพอเราน้อมไป มันไปจับได้ จับอารมณ์ได้อีก มันก็พิจารณาไป เพราะอารมณ์ของเราแตกต่างหลากหลาย อารมณ์โลภ อารมณ์โกรธ อารมณ์หลง อารมณ์รัก อารมณ์ชัง อารมณ์พอใจไม่พอใจ มันมีแตกต่าง อารมณ์อันเดียวนี่ แต่ที่มาแตกต่างกัน ที่มาคือว่าความโลภมันก็อยากได้อยากดี ความโกรธก็มีกระทบแล้วก็โกรธ ความหลง หลงก็ไม่เข้าใจตัวเอง เห็นไหม ที่มามันแตกต่างหลากหลาย แต่มาจากจิตทั้งหมด

ถ้ามันปล่อยวางอารมณ์สิ่งใดสิ่งหนึ่งไปแล้วเราก็จับ จับความรู้สึกนี่ ความรู้สึกคืออารมณ์ ความรู้สึกคือรูป รูป เราจับความรู้สึกเลย ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ มันปล่อยแล้วจับรูป แล้วจับแล้วมันจะเป็นอาการแบบใดก็ให้มันเป็นไปสิ แต่นี่ไม่ได้ ถ้ามันจับแล้วมันไม่เป็นอย่างเก่า มันไม่ใช่อารมณ์ มันจะเอาอารมณ์เดิมไง เห็นไหม บอกว่า “ผมจะสร้างมันขึ้นมา”

ก็สร้างขึ้นมาเลย มันจะเป็นอะไรก็เป็นอย่างนั้นน่ะ สร้างขึ้นมา ดูสิ เขาวาดรูป เสือ สิงโต วัว งู เห็นไหม วาดเหมือนกัน แต่มันวาดออกมาเป็นรูปอะไร สมมุติว่าเป็นรูปเสือ รูปช้าง รูปม้า รูปวัว รูปควาย

นี่ก็เหมือนกัน อารมณ์ความรู้สึก อารมณ์มันเกิดขึ้น อารมณ์เดียวนั่นแหละ แต่มันเป็นเสือ เป็นวัว เป็นควาย เป็นงู เป็นเป็ด เป็นไก่ มันคิดของมันไปไง มันก็คืออันเดียวกันนั่นแหละ มันก็คือขันธ์ ๕ นี่แหละ นี่ก็เหมือนกัน ทีนี้เพียงแต่เราจะเอาอารมณ์เก่าไง คือว่าคราวนี้วาดรูปเสือ คราวต่อไปมันก็ต้องเป็นรูปเสือ แล้วเอ็งวาดเสือทุกวันๆ เอ็งไม่เบื่อรูปเสือหรือ เอ็งก็เบื่อรูปเสือ เอ็งวาดรูปเสือ คราวหน้ามันก็วาดรูปวัว วาดรูปต่อไป

การวาด เห็นไหม เงา รูป-เงา ถ้าอย่างนั้นแล้วมันไม่เป็นเหมือนเดิมอีกหรอก ถ้ามันเป็นเหมือนเดิม มันก็ไม่ใช่ปัจจัตตัง มันไม่ใช่เป็นปัจจุบัน มันไม่เป็นปัจจุบัน

ปัจจุบันที่เรารู้มันเป็นปัจจุบัน เพราะรูปที่ผ่านมา อารมณ์ที่ผ่านมามันก็ผ่านไปแล้ว แล้วเวลามันเกิดอารมณ์ อารมณ์ก็จับอีก รสชาติหรือรูปแบบมันก็แตกต่างกันไป นี่เขาให้พิจารณาอย่างนี้ ไม่ต้องไปว่ามันจะต้องเป็นรูปเดิม

เพราะเราไปยึดมั่นว่ามันต้องเป็นรูปเดิม จะสร้างภาพขึ้นมาเพราะพอใจ เพราะเคยพิจารณามาตั้งมากมายมหาศาล มันไม่ปล่อย แต่พอพิจารณารูปนี้ เวลามันปล่อย ก็อยากจะพิจารณารูปนี้ซํ้าๆ ซากๆ ถ้าพิจารณารูปนี้ซํ้าซาก พิจารณาครั้งที่ ๒ เป็นสัญญาแล้ว

ถ้าพิจารณาครั้งที่ ๑ มันปล่อย ครั้งที่ ๒ จะเกิดเป็นรูปสิ่งใดก็แล้วแต่ พิจารณา มันปล่อยอีก นั่นน่ะปล่อยครั้งที่ ๒ แล้วมันจะจับอีก พอมันพิจารณาซํ้าไป มันปล่อยครั้งที่ ๓ มันปล่อยครั้งที่ ๔

แต่ถ้ามันปล่อยครั้งที่ ๑ แล้วเราก็จะเอาแบบครั้งที่ ๑ เลย นั่นล่ะมันเป็นอดีตไปแล้ว มันทําอย่างนั้นไม่ได้แล้ว ทําอย่างนั้นไม่ได้ ถ้ามันจะเกิดขึ้นมา ถ้ามันวาดรูปเสือ แล้วรูปเสือซํ้าครั้งที่ ๒ มันชัดเจนขึ้น ชัดเจนขึ้นมันก็เป็นปัจจุบัน ถ้าเป็นปัจจุบันนี่ใช้ได้

ฉะนั้นจะบอกว่า แล้วจะสร้างมันกลับขึ้นมาอีก ทําไมมันไม่กลับล่ะ

ก็สร้างขึ้นมา ก็แบบคอมพิวเตอร์ไง เขากดแล้วรูปก็จะมาอีกไง มันก็เป็นเทคโนโลยี มันไม่ใช่เป็นใจ มันไม่ใช่เป็นอาการ ไม่เป็นอารมณ์ ไม่เป็นความรู้สึก มันไม่เป็นเรื่องนามธรรม ไม่ได้เป็นเรื่องเป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมแล้วมันจะเป็นปัจจุบันตลอด แล้วอะไรจะเกิดขึ้นให้เป็นปัจจุบันไว้ๆ นี่พูดถึงอารัมภบทนะ

นี่คําถาม “๑. ทําไมเราจึงไม่สามารถสร้างอารมณ์ความรู้สึกเดิมจากสิ่งที่เราได้พิจารณาแยกแยะออกจนหมดให้กลับมาเป็นอย่างเก่าได้ครับ ทั้งๆ ที่ข้อมูลก็ข้อมูลเดิม สัญญาก็สัญญาเดิม ก็ยังคงมีอยู่ แต่ไม่ได้สลายไปหรือหายไปเหมือนกับอารมณ์ความรู้สึกที่ผมพิจารณา”

ที่บอกว่ามันสลายไป มันสลายไปคือมันพิจารณาตามความเป็นจริง แต่ตัวสัญญา ตัวสัญญาก็สัญญาเดิม ข้อมูลก็ข้อมูลเดิม ข้อมูลเดิมมันบอกชัดเจนมากว่าเราพิจารณา เราปล่อยแล้ว เราปล่อย ปล่อยวางนี่ตทังคปหาน คือชั่วคราว ฉะนั้น ข้อมูลก็ยังอยู่เดิม สัญญาก็ยังอยู่เดิม กิเลสก็ยังเท่าเดิม ไม่มีอะไรยุบยอบไปเลย แต่พิจารณาปล่อยวางไปแล้ว เห็นไหม การปล่อยวางนี่การฝึกหัด การฝึกหัดการพิจารณา การฝึกหัดใช้ปัญญา

ปัญญาหยาบๆ ก็พิจารณาให้มันเข้มข้นขึ้น พิจารณาให้ละเอียดขึ้น นี่ปัญญาที่ดีขึ้น ถ้าปัญญาอย่างนี้ ปัญญาอย่างนี้พิจารณาซํ้าๆ เข้าไป ที่ว่าใครถามปัญหาหลวงตาไป บอกว่าถูกไหม

ถูก

ให้ทําอย่างไรต่อไป

คือพิจารณาซํ้าเข้าไปๆ ซํ้าเข้าไปมันก็ละเอียดขึ้นไป ชํานาญมากขึ้น แล้วไอ้สัญญาตัวเดิม สัญญาก็คือสัญญา สัญญาตัวเดิม แต่มันสร้างภาพได้ สังขารมันปรุงแต่งเป็นอย่างอื่นก็ได้ ข้อมูลข้อมูลเดิมนี่แหละ เพราะข้อมูลเดิมยังอยู่ ความรู้สึกนึกคิดอันเดิมยังอยู่ แต่พิจารณาปล่อย มันปล่อยวางไปแล้วเป็นครั้งเป็นคราว

ฉะนั้นบอกว่า ทําไมมันจะสร้างให้กลับมาเป็นเหมือนเก่าไม่ได้

สร้างมาเป็นเหมือนเก่า แต่อารมณ์มันไม่เหมือนเก่า มันไม่ดูดดื่มเหมือนเก่า มันไม่เจ็บชํ้าเหมือนเก่า ถ้าพิจารณาอารมณ์อย่างนี้มันเจ็บชํ้าอยู่ พอพิจารณาด้วยเหตุด้วยผลมันปล่อยวางแล้ว ปล่อยวางก็คือมันคลาย คลายความยึดมั่นถือมั่นออกไปเป็นบางส่วน พอพิจารณาอารมณ์เก่าขึ้นมา ความเจ็บชํ้าไม่เท่าเก่าแล้ว เพราะความเจ็บชํ้า เราเคยพิจารณามาแล้ว เรารู้เท่าทันแล้ว ถ้ามันขึ้นมาอีก เราพิจารณา ความเจ็บชํ้ามันก็น้อยลง ความเจ็บชํ้ามันรู้เท่า

ถ้าความเจ็บชํ้ามันไม่มีปัญญา มันก็ยึดมั่นถือมั่นมาก ยึดมากเท่าไร ทิฏฐิมากเท่าไร มันก็เจ็บปวดมากเท่านั้น แต่ถ้าพิจารณาไปแล้วทิฏฐิมันเบาลง ทิฏฐิความเห็นผิดมันเบาลง พอเบาลง อารมณ์ความรู้สึกมันก็เบาลง มันเบาลง เห็นไหม มันเป็นแบบนี้มันถึงว่ามันไม่เหมือนเก่า

ถ้าเหมือนเก่านะ มีแต่ว่าเวลาจิตเสื่อม จิตมันเสื่อมไปแล้ว เวลาพิจารณามันยิ่งกว่าเก่าอีก เพราะอะไร เพราะเวลาจิตมันเสื่อม มันทุกข์มาก มันเสียใจมาก เวลาไปจับได้แล้วมันคับแค้นมาก มันยิ่งทําให้จริงจังมาก เห็นไหม มันมีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ มันถึงแตกต่างกันไป

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่าทําไมมันไม่เหมือนเก่า

มันเป็นแบบนี้ การภาวนา มรรคหยาบ มรรคละเอียด เราพิจารณาแล้วจะให้เหมือนเดิมๆ อยู่ มันไม่เป็นแบบนั้น นี่พูดถึงการภาวนานะ

ฉะนั้น บอกว่า ถ้ามันไม่เหมือนเดิม ไม่เหมือนเดิม เราก็ไม่จําเป็นจะต้องให้เหมือนเดิม เพราะถ้าเหมือนเดิมมันก็เท่ากับคงที่ตายตัว แล้วมันก็เท่าเดิม แต่ถ้าเราพิจารณาแล้วมันดีกว่าเดิม เหมือนมนุษย์ อายุมากขึ้น ร่างกายโตขึ้น อายุขัยมากขึ้น มันเป็นคนเก่าอยู่ไม่ได้หรอก วันคืนล่วงไป ร่างกายเดิม หัวใจเดิม แต่มันมีประสบการณ์ มันเจริญเติบโตขึ้นไป จิตใจมันมีหลักมีเกณฑ์มากขึ้นไป มันพัฒนาของมันไป มันไม่อยู่แบบเดิม

สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา เวลามันเปลี่ยนแปลงตลอด ไม่มีอะไรคงที่ ฉะนั้น มันไม่เหมือนเดิม ไม่เหมือนเดิม มันเป็นความจริงอยู่แล้ว แต่เราอยากจะให้เหมือนเดิม อยากจะให้ปฏิบัติแล้วคงเส้นคงวา เหมือนเดิมแล้วเจริญงอกงามไปแบบนี้ นี่ความเห็นผิดของเราเอง

“๒. ขณะพิจารณา ผมสังเกตเห็นว่าตัวสังขารเองก็อาศัยข้อมูลเดิมคือสัญญาในตัวมันเองในการปรุงแต่งสิ่งต่างๆ ให้เกิดขึ้น ผมจึงอยากรู้ว่าความเห็นของผมถูกต้องไหม”

สัญญา สัญญากับสังขาร สังขารคือความปรุง สัญญาคือข้อมูลเดิม สัญญา นี่พูดถึงตัวสัญญา หลวงตาบอกสัญญาละเอียดมาก อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ ตัวสัญญา ตัวข้อมูลมันเก็บซับไว้แต่ละภพแต่ละชาติ จนเวลาถ้าจิตสงบแล้วคนมีอํานาจวาสนาย้อนอดีตชาติไป เพราะสัญญา สัญญาในขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ สัญญาในภพชาติปัจจุบันนี้ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ ปัจจยาการอันนั้นมันอยู่กับจิต จิตเดิมแท้มันอยู่กับปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิตเป็นตัวเวียนตายเวียนเกิด ปฏิสนธิจิตเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ปฏิสนธิจิตมันถึงสืบต่อ สืบต่อกับผลบุญผลกรรมของจิตแต่ละดวงมาตลอด

ฉะนั้น พระโพธิสัตว์สร้างบุญสร้างกรรมมามหาศาล บุญกุศลนั้นมันถึงสะสมมากับจิตดวงนั้น ถ้าภพชาติมันตัดกันไปแล้ว พระโพธิสัตว์ที่สร้างมาเป็นพระเวสสันดรแล้วมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ มันเป็นมาอย่างไร พระเวสสันดรบริจาคนางมัทรี บริจาคกัณหา ชาลี ช้างอะไรบริจาคหมดเลย แล้วจิตดวงนั้นมันสร้างบุญกุศลขนาดไหน แล้วพอดับขันธ์จากนั้นปั๊บ ขึ้นไปบนสวรรค์ ไปรออยู่จนได้จุติมาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ นี้อยู่ในวิชชา ๓ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฉะนั้น สัญญาตัวละเอียด ปฏิจจสมุปบาท อันนั้นละเอียดกว่า

ฉะนั้นว่า มันก็มีสัญญาอยู่เดิม

เขาถามบ่อยนะว่า โดยปกติคนเราเวลานอนมันฝัน มันฝันไปไม่รู้ไม่ชี้ ฝันไป นั่นคืออะไร อันนั้นมันก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ นั่นถึงว่าสัญญา ทีนี้สัญญา สัญญาหยาบ สัญญาละเอียด สัญญามันลึกซึ้ง ถ้าสัญญาของแต่ละบุคคล สัญญาเพราะมีตัวสัญญา ที่ว่าพันธุกรรมของจิตๆ จิตได้สร้างมากสร้างน้อยมามันเป็นอย่างนั้น ฉะนั้น ตัวสัญญา

ทีนี้เวลาเราพิจารณาของเรา เราพิจารณาของเราใช่ไหมว่ามันปล่อย ปัญญาที่มันเกิดขึ้นมันปรุงเหมือนสัญญา สังขารมันปรุงมาจริงไหม

พิจารณาไป มันเป็นสมบัติส่วนตน ถ้าใครพิจารณาได้มากน้อยแค่ไหน มันจะเป็นสมบัติของคนคนนั้น ถ้าพิจารณา ถ้าจับแล้ว อารมณ์นี่จับได้ ถ้าจับอารมณ์ได้แล้วพิจารณาไป เวลาพิจารณาไปแล้วนะ เวลาปฏิบัติมันเป็นสมบัติส่วนตน คือธรรมะส่วนบุคคล ธรรมะส่วนบุคคล เราเกิดขึ้นกับเรา แล้วเราพิจารณาของเรา

ฉะนั้น เวลาเราไปศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง นั่นเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วพอเราปฏิบัติแล้ว เราไปศึกษาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่ว่ามันจะขัดแย้งกัน มันกลับชัดเจน กลับชัดเจน กลับซาบซึ้ง กลับเข้าใจมาก

แต่ถ้าเราปฏิบัติยังไม่มีหลักมีเกณฑ์ เราไปศึกษานะ เพราะเราคิดแบบสมมุติ คิดแบบโลก คิดแบบวิทยาศาสตร์ “ทําไมมันเป็นอย่างนั้น มันน่าจะเป็นอย่างนั้น ถ้าเป็นอย่างนั้นมันเทียบได้กับอย่างนี้ อย่างนี้เทียบได้กับอย่างนั้น” นี่มันก็ทําให้งงๆ เหมือนกัน แต่ถ้าปฏิบัติแล้ว พอมันรู้มันเห็นมันจะชัดเจนมาก

ฉะนั้นเขาถามว่า ที่ผมปฏิบัติมานี่ถูกหรือเปล่าครับ

ถูก ถูกแล้วทําอย่างไรต่อไป ถูกแล้วก็ต้องปฏิบัติให้มากขึ้น ถูกแล้วทําอย่างไรต่อไป ถูกแล้วก็จะเอาประกาศแล้วไปแขวนไว้ที่บ้าน ผมปฏิบัติมาถูกแล้ว ๑ หน

กระดาษไม่มีประโยชน์อะไรหรอก กระดาษถ้าเป็นแบงก์ยังไปซื้อของได้ นี่เหมือนกัน ถ้าปฏิบัติอย่างนี้ถูกไหม ถูก แล้วทําอย่างไรต่อไป ปฏิบัติให้มากขึ้น ถูกหมายความว่าเราเริ่มต้นถูก แล้วเรายังต้องก้าวเดินไปอีกมหาศาลเลย ฉะนั้น สิ่งที่รู้ที่เห็นนั้นเป็นเรื่องหนึ่งนะ นั่นพูดถึงว่าสงสัยในการภาวนา

ภาวนาไป มันเป็นเงา รูป-เงาต่างๆ แล้วพอเราเห็นว่ามันเป็นเรื่องจริงนะ เรื่องจริงหมายถึงมันจับต้องได้ตลอด พิจารณาไปตลอด นี่พิจารณารูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ แล้วพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม จับต้องสิ่งใดแล้วพิจารณาซํ้าเข้าไปๆ

เวลาสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เวลาปฏิบัติปัจจุบันอยู่ เอาอันนั้นน่ะ เวลามันขาดนะ เวลามันขาดมันจะรู้เลยว่าสังโยชน์ขาดอย่างไร เวลากิเลสขาดมันเห็นชัดๆ เลยล่ะ ถ้าขาดอย่างนั้นมันจะเป็นประโยชน์กับเรา มันต้องขยันหมั่นเพียรขึ้นไป

สิ่งที่เป็นมันเป็นเงา เงาของใจ อาการของใจทั้งหมด รูป-เงา แล้วเราทําให้ถูกต้องมันก็เป็นความดีของเรา จบ

ถาม : เรื่อง “พระปัจเจกพุทธเจ้า”

หลวงพ่อช่วยพยากรณ์อนาคตให้ผมหน่อยว่า อนาคตผมจะได้เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าหรือไม่ครับ

ตอบ : โฮ้!

คําว่า “ความปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์” คือเป็นพระพุทธเจ้า ความปรารถนาว่าอยากเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าคือความปรารถนา ความปรารถนา เราปรารถนา เราสร้างบุญกุศลไป แล้วสร้างบุญกุศลไป เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์แล้ว นั่นน่ะกลับไม่ได้ หมายความว่าเราจะมีจุดมุ่งหมายว่าอนาคตกาลเราจะได้เป็นพระพุทธเจ้าหรือพระปัจเจกพุทธเจ้าข้างหน้า แต่ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่พยากรณ์ว่า อนาคตกาล บุคคลคนนี้จะได้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชื่อนี้ๆ ในกาลนั้น ถ้ายังไม่ได้พยากรณ์เราจะกลับได้

อย่างเช่นในปัจจุบันนี้ หลวงปู่มั่นท่านบอกว่าท่านเคยปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ คือท่านปรารถนาจะเป็นพระพุทธเจ้าไปในอนาคต หลวงปู่เสาร์ท่านก็มีความปรารถนาว่าจะเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าไปในอนาคต แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ใดยังไม่ได้พยากรณ์ ฉะนั้น พอในปัจจุบัน หลวงปู่มั่นท่านมาเกิดเป็นหลวงปู่มั่น ท่านก็จะสร้างอํานาจวาสนาต่อไปข้างหน้า แต่ทีนี้ด้วยบุญญาธิการ ด้วยปัญญาของท่าน เราจะบอกว่ามันเป็นการพยากรณ์ของพระพุทธเจ้าด้วยแหละว่า กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง

คําว่า “ศาสนาจะเจริญ” มันต้องมีผู้มีบุญมาประพฤติปฏิบัติจนมีจิตใจนี้เป็นธรรม แล้วเผยแผ่ธรรมให้คนเชื่อมั่นศรัทธา ศาสนาถึงจะเจริญ เหมือนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ขึ้นมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วเผยแผ่ธรรมขึ้นมา ในสมัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังมีพระชนม์ชีพอยู่ รื้อสัตว์ขนสัตว์นะ เทศนาว่าการ อู๋ย! พระอรหันต์เต็มไปหมดเลย เพราะอะไร เพราะว่าด้วยอํานาจวาสนาบารมี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งสอนด้วยพระโอษฐ์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง

ในกึ่งพุทธกาล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง ฉะนั้น เราถึงมั่นใจว่า เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมาเกิดในกึ่งพุทธกาลนี้ แล้วท่านก็รู้ หลวงปู่มั่นท่านก็รู้ เพราะว่าท่านพิจารณาของท่านไป พอพิจารณาของท่านไป มันไปตันตลอด ไปตันตลอด พระโพธิสัตว์จะได้ฌานโลกีย์ จะได้ฌานโลกีย์เพื่อจะสร้างสมอํานาจวาสนาบารมีไปเท่านั้น

ฉะนั้น ท่านถึงพิจารณาของท่านเองไงว่า ถ้าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน ถ้าในปัจจุบันนี้ ถ้าเราขวนขวายประพฤติปฏิบัติถึงตามความเป็นจริง มันสิ้นกิเลสไปก็เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน แต่มันแตกต่างกันด้วยอํานาจวาสนาบารมีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับสาวกสาวกะเท่านั้น หลวงปู่มั่นท่านถึงได้สละ ท่านถึงได้ลาโพธิสัตว์ของท่าน

แล้วพอท่านลาพระโพธิสัตว์ของท่านแล้ว ท่านปฏิบัติของท่านไป ท่านก็ไปแก้หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่เสาร์ถ้าไม่ได้แก้นะ เพราะหลวงปู่เสาร์ปรารถนาเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า การว่าปรารถนาเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าก็ต้องสร้างอํานาจวาสนาบารมีไป สร้างสมบุญญาธิการไป ไปบรรลุธรรมเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าในอนาคต ฉะนั้น หลวงปู่มั่นท่านมีวาสนา ท่านถึงมาแก้ของท่าน อันนี้พูดถึงว่าการประพฤติปฏิบัติที่มีคุณสมบัติที่ท่านมีอํานาจวาสนาตามความเป็นจริง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “หลวงพ่อช่วยพยากรณ์อนาคตว่าผมจะได้เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าหรือเปล่า”

ไม่มีใครสามารถพยากรณ์ให้ได้ ไม่มีใครสามารถพยากรณ์ให้ได้ มันอยู่ที่เรากระทํา อยู่ที่ผู้ที่ปรารถนาจะเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าก็สร้างอํานาจวาสนา ทําคุณงามความดี ช่วยเหลือเจือจาน ขนไง

ดูสิ ในพระไตรปิฎก พระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์คือว่าพุทธภูมิ ปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นหัวหน้าสัตว์ เห็นไหม เป็นหัวหน้าสัตว์ เป็นจักรพรรดิ เป็นต่างๆ ทําแต่คุณงามความดีทั้งนั้นน่ะ ทําคุณงามความดีให้กับโลก ให้สังคม สร้างอํานาจวาสนาไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป พอมันยิ่งเข้าใกล้มากขึ้น บารมีจะใหญ่ขึ้น ผู้ที่บารมีใหญ่จะสร้างสมทุกอย่างได้ประสบความสําเร็จ จะทําอะไรก็ประสบความสําเร็จ ใหญ่โตมาก ใหญ่โต

การปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ แล้วไปเจอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ใดพระองค์หนึ่งในร่วมสมัย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะพยากรณ์ ถ้าพยากรณ์อย่างนั้นปั๊บ ไม่มีสิทธิ์จะกลับแล้ว จะต้องสร้างคุณงามความดีไปอีกมหาศาลเลย จนบารมีเต็ม ชาติสุดท้ายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกๆ พระองค์ ต้องสละลูก สละเมีย สละทุกๆ อย่างหมดเลย การสละนั้นสละเพื่อโพธิญาณ นี่พูดถึงพระปัจเจกพุทธเจ้ากับพระพุทธเจ้าอนาคตนะ

ฉะนั้น ให้พยากรณ์ ใครจะพยากรณ์ได้ มันเป็นเจตนาของคนคนนั้น มันเป็นเจตนาของจิตดวงนั้น มันเป็นเจตนาที่เราจะสร้างคุณงามความดีของเรา ถ้าเราปรารถนาอย่างนั้น คนปรารถนาอย่างนั้นน่ะ โดยธรรมชาตินะ เราจะบอกว่า ทุกคนปรารถนาจะเป็นคนดี ทุกคนปรารถนาจะสร้างบุญญาธิการ คือเราจะบอกว่า ทุกๆ คนก็ปรารถนาจะเป็นถึงที่สุด ว่าอย่างนั้นเถอะ แต่พอไปๆ แล้วมันจะมีอํานาจวาสนาแค่ไหน แล้วจะมีสติปัญญาแค่ไหน ถ้าจะมีอํานาจวาสนาก็ไป

ฝ่ายมหายานเขาจะบอก บอกว่าจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ให้หมดโลกเลย แล้วตัวเองจะสําเร็จเป็นคนสุดท้าย

เราบอก อื้อหืม! ที่มันคิดแล้วมันเป็นไปได้ยาก ได้ยากตรงไหน ตรงที่ว่าจะให้มนุษย์เป็นพระอรหันต์ให้หมดเลย ไม่เหลือสักคนเดียว แล้วเราเป็นคนสุดท้าย มนุษย์คนไหนจะเป็นพระอรหันต์ทั้งหมด มันคงจะยาก

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา จนทอดธุระว่าจะสอนใครได้หนอ เพราะมันละเอียดลึกซึ้ง ละเอียดลึกซึ้งมาก ฉะนั้น ท่านก็สร้างมาเพื่อจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ ถึงสุดท้ายแล้วท่านก็มีความปรารถนาอย่างนั้น แล้วในพระไตรปิฎกก็พรหมมานิมนต์ด้วย

พอพรหมนิมนต์ ปัญญามันก็เกิดขึ้นว่า คนดีก็มีอยู่ คนที่ประพฤติปฏิบัติได้ก็มีอยู่ ทีนี้คนประพฤติปฏิบัติได้ยังมีอยู่ เห็นไหม นี่ขนาดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ จะต้องมีบารมีธรรม คือจิตใจของเขาสมควรที่จะบรรลุธรรม ถึงพูดธรรมะกันเข้าใจ ถ้าจิตใจของเขา เขามีความใฝ่ฝัน จิตใจของเขามันดื้อด้าน ว่าอย่างนั้นเลย จิตใจเขาดื้อด้าน เราจะไปพูดเรื่องคุณงามความดี เขาจะบอกว่า เอ๊! สงสัยเรานี่เสียสติ เพราะเขาคิดแต่ของเขา คิดแต่ผลประโยชน์ของเขา

เราจะบอกว่าทําคุณงามความดีอย่างนั้น เขาจะบอกว่าคนที่สอนนี่เสียสติ เห็นไหม ถ้าจิตใจเขาดื้อด้าน เราไม่มีสิทธิที่จะให้เขาเข้าใจได้เลย เพราะมันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก คือต้องจิตใจของเขาเป็นคนที่รู้เอง

ฉะนั้น ถ้าเขาดื้อด้าน จะบอกให้เขารู้ บอกธรรมะเขาฟังแล้วเขายังฟังไม่เข้าใจ เขายังบอกว่าเราเป็นคนเสียสติ แล้วเขาจะเข้าใจเรื่องธรรมะ มันเป็นได้อย่างไร มันเป็นไปไม่ได้ ฉะนั้นว่า จะรื้อสัตว์ขนสัตว์ให้สําเร็จไปทั้งโลกเลย แล้วเราจะเป็นคนสุดท้าย มันเป็นเรื่องที่แปลกมาก

แต่ถ้าเป็นการขวนขวายเอาตัวรอดก่อน เอาตัวรอดให้ได้ก่อน แล้วช่วยเหลือคนอื่นเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ใครมีวาสนา ช่วยได้ก็ช่วย ใครไม่มีวาสนามันก็กรรมของสัตว์ มันเรื่องของเขา เพราะจิตใจดื้อด้าน เราจะพูดให้เขาเข้าใจแบบเรามันเป็นไปไม่ได้

ถ้าจิตใจเขาพอสมควร จิตใจเขามีคุณงามความดีอยู่บ้าง พูดถึงคุณงามความดี เขาจะเข้าใจของเขาได้ อย่างนี้มีโอกาส ถ้ามีโอกาส ท่านก็จะเทศนาว่าการเอาพวกนี้พ้นทุกข์ไปเลย

นี่พูดถึงว่า “หลวงพ่อช่วยพยากรณ์อนาคตให้ผมหน่อยว่าอนาคตผมจะได้เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าหรือเปล่า”

ถ้าจะได้เป็นก็เราได้เป็น เอ็งไม่ได้เป็นหรอก เพราะกูเป็นคนพยากรณ์ แต่ถ้าเอ็งจะได้เป็น เอ็งต้องทําเอง แต่ถามว่าเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าหรือเป็นพระพุทธเจ้า เอ็งต้องสร้างเอง ทําเอง คนที่พยากรณ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพยากรณ์ พยากรณ์ถึงได้เป็น

เวลาศึกษาพระไตรปิฎกแล้วก็เข้าใจกันไปอย่างนั้นไง แต่ถ้าเป็นความจริงแล้วจะเข้าใจอีกเรื่องหนึ่ง ศึกษาพระไตรปิฎกแล้ว ศึกษาแล้วพิจารณา มันเป็นไปได้หรือเป็นไปไม่ได้ แล้วจะเข้าใจเรื่องนี้ คงคิดว่าถ้าใครพยากรณ์แล้วมันจะเป็นจริงไง

พยากรณ์ เพราะคิดว่าพยากรณ์จะเป็นจริง เดี๋ยวนี้ถึงมีพยากรณ์ เห็นไหม โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี เต็มประเทศไทยเลย พยากรณ์กันเต็มเลย คนนั้นเป็นไอ้นี่ คนนี้เป็นไอ้นั่น แล้วเป็นจริงไหม ไปถามคนที่โดนพยากรณ์สิ “หนูไม่รู้เรื่องเลย แล้วเขาว่าหนูเป็นโสดาบัน หนูไม่รู้เรื่องเลย”

“นั่นแหละเป็น เป็นเพราะเอ็งไม่รู้เรื่องนั่นแหละถึงจะเป็น ถ้าเอ็งรู้เรื่อง มันมีความอยาก เอ็งเลยไม่ได้เป็นไง ถ้าเอ็งไม่มีความอยาก เอ็งไม่รู้เรื่อง นั่นน่ะเอ็งเป็นโสดาบัน”

แต่ไอ้คนเป็นโสดาบันบอก “หนูไม่รู้เรื่องเลยว่าเป็นโสดาบัน”

เอ๊! โสดาบันนี่ไม่รู้เรื่อง นี่เป็นโสดาบันได้ก็แปลกเนาะ

แต่ถ้าเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะเป็นปัจจัตตัง รู้จําเพาะ ความสะอาดบริสุทธิ์ของคน รู้โดยตัวเอง ไม่มีใครประกันความสะอาดบริสุทธิ์ของคนอื่นได้

นี่ก็เหมือนกัน จะให้เราพยากรณ์ เราก็พยากรณ์ของเราสิ พรุ่งนี้บิณฑบาตจะได้ฉันอะไรบ้างก็ไม่รู้ พยากรณ์เลยว่าออกบิณฑบาตพรุ่งนี้ มันไม่ไปพยากรณ์ใครหรอก มันพยากรณ์ตัวเองว่าพรุ่งนี้ไปบิณฑบาตเขาจะใส่บาตรหรือเปล่า เอ๊! เขาใส่บาตรเขาจะใส่อะไรหรือเปล่า เพราะหน้าที่ของตัวเองรู้แค่นี้ไง แต่หน้าที่ของคนอื่น หน้าที่ของเรา เราต้องทําเอง

ฉะนั้น พยากรณ์มันต้องเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าพยากรณ์นั่นคือพยากรณ์ว่าจะได้เป็นจริงๆ แล้ว แล้วไม่มีสิทธิ์กลับ อย่างนั้นต้องไปถึงที่สุด

แต่ถ้าพระพุทธเจ้ายังไม่พยากรณ์ ทุกคนมีความปรารถนาดี ทุกคนอยากเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า ทุกคนอยากเป็นพระพุทธเจ้า ทุกคนก็สร้างคุณงามความดีไป พอคุณงามความดีมันพอสมควรที่จะบรรลุธรรมได้ ถ้ามีสติมีปัญญา เพราะว่าในพระไตรปิฎกบอกว่า คนที่ปรารถนาเป็นล้านๆๆ เลย แต่เวลาไปถึงจริงๆ มีสักหนึ่งหรือเปล่า อย่างมากมีหนึ่ง มีสองเท่านั้นน่ะ นอกนั้นกลับหมด ถึงเวลาแล้วกลับหมด จะไปถึงที่สุดยากมาก

ขนาดที่ว่าสร้างบุญญาธิการแล้วปฏิบัติให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์นี่สุดยอดแล้ว แต่โดยธรรมชาติของคน ทุกคนก็ปรารถนา ปรารถนาให้ถึงที่สุด เราถึงจะบอกว่า โดยสามัญสํานึกของประชาชนทั้งหมด ทุกคนปรารถนาถึงที่สุด ทุกคนปรารถนาเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า ทุกคนปรารถนาเป็นพระพุทธเจ้าไปอนาคต แต่จะทําได้หรือไม่ได้นั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง โดยธรรมชาติของความคิดเป็นแบบนั้น ฉะนั้น เป็นแบบนั้น พอไปถึงระหว่าง ๒๕ เปอร์เซ็นต์ ๕๐ เปอร์เซ็นต์ ๗๕ เปอร์เซ็นต์แล้วกลับ

ถ้า ๒๕ เปอร์เซ็นต์ก็พอประมาณ ๕๐ เปอร์เซ็นต์มีอํานาจวาสนาบารมี คือเป็นครูบาอาจารย์ เป็นผู้นําที่ดีแล้ว ถ้า ๗๕ เปอร์เซ็นต์ โอ้โฮ! จะลูกศิษย์ลูกหาเยอะมาก จะพูดสิ่งใดแล้วคนเข้าใจ แต่ถ้ามันพอเอาตัวรอดได้ก็เอาแล้วแหละ

นี่พูดถึงว่า เราพยากรณ์ไม่ได้ เราไม่รู้หรอก เรารู้แต่พรุ่งนี้ใครจะใส่บาตรไม่ใส่บาตร ไอ้นี่มันเป็นหน้าที่ของพระพุทธเจ้า ไม่เกี่ยวกับพระสงบ ไม่เกี่ยวกับเรา แต่นี้ถามมา เพียงแต่เอามาอธิบายให้เข้าใจว่า สถานะของใคร ความเป็นไปของจิตดวงใดสูงตํ่าอย่างใด แต่คนที่จะทําได้เขาทําของเขาได้ แต่คนที่จะทําไม่ได้ คนที่ทําไม่ได้ต้องบอกว่าไม่ได้ ไม่ใช่ว่าใครจะทําอะไรได้ทุกคน เป็นไปไม่ได้ ไม่มีใครจะทําอะไรได้ทุกๆ อย่าง มีแต่คนมีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน เขาจะทําได้แต่อํานาจวาสนาของเขา ไม่ใช่ว่ามนุษย์ทุกคนจะทําได้เหมือนกันทุกคน ไม่มี ไม่มี

ถาม : เรื่อง “นิโรธสมาบัติ”

นิโรธสมาบัติคืออะไรคะ ทําเพื่ออะไร ถ้าลืมตาอยู่นี่ทําได้ไหมคะ

ตอบ : นิโรธสมาบัติมันมีมาอยู่โดยดั้งเดิม ธรรมะเก่าแก่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกธรรมะเก่าแก่คือโลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ ติฉินนินทา เห็นไหม มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ สรรเสริญนินทา โลกธรรม ๘ สิ่งนี้มันธรรมะเก่าแก่ คือมันมีอยู่แล้วโดยธรรมชาติ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ มีสรรเสริญ มีนินทา มันมีอยู่โดยประจํา เพราะโลกนี้มันลุ่มๆ ดอนๆ มันเป็นอยู่อย่างนี้

นิโรธสมาบัตินะ เรื่องสมาบัติมันเป็นเรื่องของฤๅษีชีไพร ในเรื่องฤๅษีชีไพรก่อนสมัยพุทธกาล สมัยไหนก็แล้วแต่ ลองมีจิต ลองมีคนมีจิต มีร่างกายและจิตใจ จิตใจนี้เป็นความมหัศจรรย์ จิตใจของใครถ้าทําสมาธิ ใครทําฌานสมาบัติ ฌานสมาบัติมันก็สงบระงับได้ สงบระงับได้มันก็สงบระงับได้ในเรื่องของฌานโลกีย์ ของโลก มันไม่เกี่ยวกับอริยสัจ

พอไม่เกี่ยวกับอริยสัจ พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับอุทกดาบส อาฬารดาบส ก็ได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ได้มาแล้ว ถ้าได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ก็เอาสมาบัติเป็นพื้นฐาน มันก็บรรลุธรรมได้เลยสิ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้หมดเลย วางเรื่องนิโรธสมาบัติ แล้วระลึกถึงโคนต้นหว้าตอนที่เป็นราชกุมารที่พ่อเอาไปแรกนาขวัญ นี่เป็นสมาธิ เพราะจิตสงบแล้วเป็นสมาธิ เพราะสมาธิเป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิมันจะออกทํางานได้

ถ้าสมาบัติ สมาบัติ ฌานสมาบัติมันเป็นอภิญญา ถ้าเป็นอภิญญา พอเป็นสมาบัติ ถ้าจิตใจของใครมันมีอํานาจวาสนา พอเป็นสมาบัติแล้วมันลึก มันลึกมันจะรู้วาระจิต มันจะรู้ความคิดของคน มันจะรู้ไปหมดเลย แต่รู้ก็รู้ ถ้าในสมัยปัจจุบันนี้มันก็เป็นแบบคอมพิวเตอร์ คอมพิวเตอร์มันสร้างภาพได้ มันทําสิ่งใดได้ มันก็เป็นแค่นั้น มันก็เป็นเรื่องที่เดี๋ยวนี้วิทยาศาสตร์เขาพิสูจน์ได้

ฉะนั้น สิ่งที่เป็นฌานสมาบัติ พอมันเป็นแล้วมันมีฤทธิ์มีเดช มีต่างๆ ไป มันก็เข้าใจว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ เพราะมันมีอํานาจวาสนา แล้ววางสิ่งนี้ไม่ได้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าศึกษาแล้ววางไว้ พอวางไว้ กลับมาทําสมาธิ พอสมาธิ ศีล-สมาธิ-ปัญญา ไม่มีศีล-สมาบัติ-ปัญญา ไม่มี มีแต่ศีล-สมาธิ-ปัญญา ศีล-สมาบัติ-ปัญญาไม่มี เพราะสมาบัติ คนที่ทําเป็นนะ นิโรธสมาบัติมันคืออะไร สมาบัตินะ ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ มันรูปฌาน อรูปฌาน ถ้ารูปฌาน อรูปฌาน ถ้าคนทําได้ขนาดไหนมันก็ได้แค่นั้นใช่ไหม

ดูสิ เวลาอุทกดาบสได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๖ ก็อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ แต่อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะไม่ได้ ถ้าสมาบัติ ๘ มันได้ ถ้าสมาบัติ ๘ ได้ สมาบัติมันมีระดับชั้นของมัน นี่รูปฌาน ๔ อรูปฌาน ๔ หนึ่ง สอง สาม สี่ ว่าหนึ่ง สอง สาม สี่ อารมณ์มันแตกต่างกัน ความละเอียดความหยาบมันแตกต่างกัน

อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ มันก็แตกต่างกัน มันเป็นอรูปฌาน นี่รูปฌาน อรูปฌาน ทีนี้มันก็เป็นสมาบัติ ถ้าสมาบัติ พอเข้ารูปฌาน สิ่งที่ขึ้น มันถอย มันเข้าถอยมันแบบว่า หนึ่ง สอง สาม สี่ แล้วก็สี่ ห้า หก เจ็ด แปด แล้วก็ร่นลงมา ขึ้นมา มันมีการพัฒนาของมัน มันมีกําลังของมัน มันจะออกรู้สิ่งต่างๆ ของมัน ถ้าเขาทําของเขาได้ แล้วมันจะเข้ามาสู่มรรคไหม

ฉะนั้น นิโรธสมาบัติมันคืออะไร

มันก็คือฌานสมาบัติ สมาบัติก็คือสมาบัติ

นิโรธสมาบัติคืออะไร

นิโรธสมาบัติ สมาบัติก็สมาบัติ ๘ รูปฌาน อรูปฌาน จบ ถ้าเป็นสมาธิก็สมาธิ

ทําเพื่ออะไร สมาบัติทําเพื่ออะไร

ทําเพื่อหลงไง ทีแรกก็ทําได้ ทําเพื่ออะไร ทําเพื่อหลง ทําเพื่อให้ตัวเองสําคัญตนว่าเป็นผู้วิเศษ ว่าตัวเองมีความรู้มีความสามารถอย่างนี้ ทําได้อย่างนี้ แต่มันไม่ใช่มรรค นี่ทําเพื่ออะไร ทําเพื่อให้หลง หลงใหลไปแล้วเดี๋ยวมันก็เสื่อม แต่ถ้าเป็นพระพุทธศาสนาสอนอีกเรื่องหนึ่ง

“ถ้าลืมตาอยู่ทําได้ไหมคะ”

ถ้าลืมตาอยู่ ลืมตาหรือหลับตา ลืมตาหลับตามันไม่เกี่ยวกับจิตสงบ ถ้าลืมตา ถ้าจิตมันทํา อย่างเดินจงกรม เดินจงกรมลืมตาไหม ลืมตาค่ะ เดินจงกรมก็ลืมตา ลืมตาทําสมาธิได้ไหม ได้ค่ะ ลืมตาทําสมาบัติได้ไหม ได้ค่ะ หลับตาทําได้ไหม ได้ค่ะ

ลืมตาหลับตาไม่เกี่ยวกับการกระทํา ลืมตาหลับตา มันก็ส่วนลืมตา เพราะว่าลืมตาทําสมาธิได้ยาก เพราะอะไร เพราะตามันเห็น มันรับรู้ จิตมันวอกแวกอยู่แล้ว พอตากระทบอะไรมันก็จะไปตามนั้น ถ้าหลับตา หลับตามันก็ทําให้เราไม่เห็นรูปต่างๆ จิตใจมันก็รักษาได้ง่ายขึ้น ลืมตาก็ทําได้ หลับตาก็ทําได้ อยู่ที่ว่าจิตใจใครเข้มแข็งใครอ่อนแอแค่ไหน

ฉะนั้น ลืมตาหลับตามันไม่เกี่ยวกับการทําสมาบัติได้หรือไม่ได้ มันเกี่ยวกับคนทําได้หรือไม่ได้ ไม่เกี่ยวกับลืมตาหรือหลับตา แต่ถ้าหลับตา หลับตามันเหมือนกับคนรู้จักประหยัดมัธยัสถ์ คนนั้นก็ต้องเป็นคนที่ใช้จ่ายฟุ่มเฟือย คนที่ประหยัดมัธยัสถ์คือคนหลับตา ไม่เห็นอารมณ์กระทบ การทําจิตใจให้สงบมันก็ทําได้ง่ายขึ้น แต่ถ้ามันลืมตา ถ้าลืมตาทําได้ มันทําได้ บอกว่าถ้าอยู่ที่หลับตาลืมตามันไม่เกี่ยวกับว่าจะทําได้หรือไม่ได้ มันเกี่ยวกับว่าจิตใจของคนมีกําลังมากน้อยแค่ไหน

นี่พูดถึงว่า “นิโรธสมาบัติคืออะไรคะ”

นิโรธสมาบัติมันก็เป็นสิ่งที่มีอยู่ มันเป็นอาการของใจ มันเป็นฌานโลกีย์ มันเป็นเรื่องของฌานโลกีย์ เพราะฌานโลกีย์ เพราะมีเรื่องสมาบัติ มันจะออกรู้ มันมีกําลังของมัน มันจะออกรู้ มีความสุขไหม มี มีกําลังไหม แล้วมันออกไป

ถ้าเป็นสมาธิล่ะ สมาธิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ถ้าสมาธิมันมีสติควบคุม แล้วสมาธิมีสติควบคุมเพราะสัมมา ถ้ามิจฉา มิจฉาก็ออกไปทางนิโรธสมาบัติ เพราะมันสงบแล้วมันรู้อย่างอื่น พอมันสงบแล้วมันก็ออกรู้ใช่ไหม อย่างเช่นใครนั่งสมาธิ “เสียงดนตรีขับกล่อมมา มีใครมาอนุโมทนา” นั่นน่ะมันไปแล้ว มันจะออกไปแล้ว แล้วทําไมต้องไปรู้มันล่ะ เอ็งนั่งสมาธิ ถ้าเอ็งอยากฟังเสียงดนตรี เอ็งก็ไปฟังดนตรีไทยสิ ดนตรีไทยเขาตีทุกวันเลย เอ็งซื้อแผ่นเสียงดนตรีไทยมาฟังนะ โอ๋ย! เอ็งก็เก่งน่ะสิ

มันไม่เกี่ยวกันเลย นั่งสมาธิเพื่อความสงบของใจ แต่ได้ยินเสียงสิ่งใด เราก็กําหนดพุทโธชัดๆ กําหนดผู้รู้ไว้มันก็กลับมา เพราะเสียงดนตรีมันอยู่กลางอากาศ สิ่งต่างๆ จิตมันไม่ออกไปรับรู้จะมีอะไร เรานั่งอยู่นี่ เสียง เห็นไหม โทรศัพท์เขาโทรกันทั่วโลกเลย ดาวเทียมมันส่งคลื่นมาเต็มไปหมดเลย เรานั่งกันอยู่นี่เราไม่รู้เรื่องเลย แต่ถ้าโทรศัพท์เอ็งเปิด เอ็งก็รู้

จิตก็เหมือนกัน เราไปรับรู้อะไร มันมีอยู่แล้ว เสียงมันมีอยู่แล้ว สรรพสิ่งมันมีอยู่แล้ว แล้วเราไปรับรู้มาทําไม เรานั่งสมาธิเพื่อความสงบ ถ้าสงบ สงบเพื่ออะไร สงบเพื่อรู้จักตัวเรา สงบขึ้นมาเพื่อจะรักษาภายใน

ถ้าเป็นศีล สมาธิ ปัญญา เป็นเรื่องหนึ่ง สมาบัติเป็นอีกเรื่องหนึ่ง สมาบัติคือการส่งออก ว่าอย่างนั้นเลย สมาบัติมันออกมาจากจิต แล้วจิตมันออกไปรู้ ออกไปรู้แล้วควบคุมของเรา ตั้งแต่ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ยกขึ้นสู่อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ

แล้วเขาบอกเข้านิโรธสมาบัติ ถ้าใครเข้านิโรธสมาบัติได้แสดงว่ามีภูมิธรรม เขาว่าของเขาไปนู่น

ถ้าเราเข้าของเรา เราก็ถอยออกมา มันทําได้ คนทําได้จะเข้าใจเรื่องนี้ นิโรธสมาบัติมันเป็นเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้น ใครบอกว่า คนที่กําหนดพุทโธแล้วได้ฌาน ๒ ฌาน ๓ เห็นไหม ฌานที่ ๑ ปฐมฌาน ทุติยฌานคือฌานที่ ๒ ตติยฌานคือฌานที่ ๓ จตุตถฌานคือฌานที่ ๔ บอกคนนั้นได้ฌาน ๒ ได้ฌาน ๓ ได้ฌาน ๔

เราจะบอกว่า ไอ้คนที่พูดมันรู้จักฌานหรือเปล่า เอ็งรู้จักจริงหรือ คนรู้จักฌาน รูปฌานมันเป็นอย่างไร แล้วเอ็งว่าได้ฌาน ๒ ฌาน ๒ นี่มันตัวเลขใช่ไหม เขียนเอาใช่ไหม ฌ กระเชอ สระอา น หนู แล้วก็เลข ๒ หรือ อันนั้นคือฌาน ๒ หรือ...อันนั้นมันทฤษฎี นั่นมันชื่อของฌาน แล้วตัวของฌานล่ะ ตัวของฌาน ฌานมันเป็นอย่างไร ฌานมันเป็นอย่างไร

ฉะนั้น เวลาเขาว่า ฌาน ๑ ฌาน ๒ ฌาน ๓ คนทําทําได้ ครูบาอาจารย์ทําได้ อย่างเช่นหลวงปู่ขาว หลวงปู่แหวน คนที่จิตใจเป็นธรรมแล้วทําได้ทั้งนั้นน่ะ เพียงแต่ทําหรือไม่ทํา เพราะอะไร เพราะว่าหลวงปู่ขาว ตอนที่หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านบอกว่า ตอนอยู่กับหลวงปู่ขาว มีพวกฝรั่ง พวกจีไอ พวกขับเครื่องบินไปทิ้งระเบิดที่เวียดนาม เขาขึ้นไปบนอากาศ เขาเห็นพระองค์หนึ่ง เขาขับเครื่องบินกลับมาเห็นพระองค์หนึ่ง เสร็จแล้วเขาก็ตามหาไง ตามหาพระองค์นั้นไม่เจอ สุดท้ายแล้วหลวงปู่เจี๊ยะอยู่กับหลวงปู่ขาว เขาให้เมียเขา คนที่อุดรฯ พาไปหาหลวงปู่ขาว

พอเขาบอก องค์นี้ๆ

หลวงปู่เจี๊ยะถามเลย พอเขากลับแล้ว ตกเย็นหลวงปู่เจี๊ยะไปอุปัฏฐากที่กุฏิหลวงปู่ขาว

“ครูจารย์ๆ เหาะได้อีหลีบ่”

“ได้”

“ครูจารย์เหาะอย่างไร” นี่ไง “ครูจารย์เหาะอย่างไร”

ท่านก็บอก

แล้วหลวงปู่เจี๊ยะก็ถามว่า “แล้วยังเฮ็ดได้อยู่บ่” คือปัจจุบันยังเหาะอยู่ไหม ยังทําได้ไหม

ท่านบอกว่า “มันเฒ่าแล้วว่ะ”

พอมันเฒ่า มันทําจิตเข้าฌานสมาบัติ มันต้องใช้กําลัง มันต้องใช้สติปัญญาพอสมควร

นี่คนทําได้เขารู้ คนทําได้เขามี คนทําได้ เข้าฌานสมาบัติทําเรื่องอย่างนี้ได้ เรื่องอย่างนี้ได้ก็เป็นเรื่องของโลกใช่ไหม เรื่องของฝรั่งจีไอ มันขับเครื่องบินมันยังช็อกเลย มันยังตามหาตัวเลย มันขับเครื่องเหาะอยู่ มันไปเห็นพระอยู่กลางอากาศ เรื่องนี้มันเป็นเรื่องในประวัติครูบาอาจารย์มี

ฉะนั้น เรื่องฌานสมาบัติ นิโรธสมาบัติ เป็นเรื่องหนึ่ง ถ้าอย่างนี้มันเป็นธรรมะเก่าแก่เหมือนโลกธรรม ๘ ของมีอยู่ดั้งเดิม ถ้ามีจิต จิตของคนมันสร้างสมบุญญาธิการมาแตกต่างมาก แล้วถ้าจิตของคนถ้าไม่มีครูบาอาจารย์หรือปฏิบัติไม่เข้าสู่สัจธรรม มันก็ไม่ได้ชําระล้างกิเลส แต่คุณสมบัติที่มันทําอย่างนี้ได้ มี มี แล้วมีก็มีเรื่องโลกๆ ไง เหมือนคนเกิดมาจน คนเกิดมารวย

นี่ก็เหมือนกัน จิตเกิดมามีคุณธรรมอย่างนี้ จิตเกิดมามีคุณสมบัติอย่างนี้ มันก็เท่านั้นน่ะ แต่ถ้าไม่ได้เข้าสู่อริยสัจ อริยสัจมีหนึ่งเดียว ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามรรค มรรค ๘ มีศีล มีสมาธิ มีปัญญา นี่เข้าสู่อริยสัจ เข้าสู่ความจริง นี่ต่างหาก พระพุทธศาสนาสอนที่นี่ แล้วสอนให้กลับมาที่นี่ มาชําระล้างกิเลสที่นี่ มันจะเป็นอยู่ที่นี่ มันเป็นสมบัติของเรา เป็นสมบัติของชาวพุทธ ไม่ใช่เป็นสมบัติของชาวผี

นิโรธสมาบัติ เรื่องฤๅษีชีไพรเป็นเรื่องของผี เรื่องของโลก ไม่ใช่เรื่องของธรรม ถ้าธรรม เห็นไหม จิตวิญญาณมันเป็นอะไร จิตวิญญาณถ้ามันเดินสู่มรรค มัคโค ทางอันเอก ทางให้จิตนี้ก้าวเดิน จิตนี้ก้าวเดินตามมัคโค จิตนี้กลั่นออกจากอริยสัจ กลั่นมาจากอริยสัจ กลั่นมาจากทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค กลั่นออกมามันก็เป็นการชําระล้าง เป็นการทําให้จิตสะอาด เป็นการทําให้จิตนี้พ้นไปเป็นธรรมธาตุ เป็นประโยชน์กับเรา อันนี้ต่างหากเป็นพระพุทธศาสนา

นิโรธสมาบัติก็เป็นนิโรธสมาบัติ เป็นธรรมะเก่าแก่ ในพระไตรปิฎก พระพุทธเจ้าพูดเรื่องนี้ไว้เยอะมาก เพราะมันมีพวกฤๅษีชีไพรมาถามเรื่องอย่างนี้ แล้วมีพระโมคคัลลานะ มีครูบาอาจารย์ทําได้แบบนี้ ทําได้มากกว่าเขา ทําได้ดีกว่าเขา เวลาทํามัคโค ทําทางอันเอกเกิดขึ้นมาแล้วมันจะทําได้มากกว่านี้ เข้าใจเรื่องอย่างนี้หมด

ฉะนั้น นี่มันเป็นเรื่องโลกๆ มันสิ่งที่มีอยู่โดยดั้งเดิม แต่ธรรมะสูงส่งกว่า ธรรมะมีความมหัศจรรย์กว่า ธรรมะ เพราะพระโมคคัลลานะมีฤทธิ์มากกว่านี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เจ้าลัทธิต่างๆ เวลายมกอภินิหารของพระพุทธเจ้าทําได้มากกว่านี้ ดีกว่านี้ ถ้าดีกว่านี้แล้ว เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้เป็นสัจจะ แต่ถ้าโลกทําได้แค่นี้ มีขอบเขตแค่นี้ เรื่องฌานสมาบัติ

นิโรธสมาบัติเป็นเรื่องของเขา ในพระไตรปิฎกก็มีเยอะ พระพุทธเจ้าพูดถึง แล้วพระพุทธเจ้าพูดถึงก็พูดเปรียบเทียบ พูดแยกแยะ แต่พวกเราไม่เข้าใจเรื่องอริยสัจ ไม่เข้าใจเรื่องธรรมะ พอพูดถึงนิโรธสมาบัติ เรื่องฤทธิ์เรื่องเดช ชอบ แต่เรื่องธรรมะ เรื่องเสียสละ เรื่องการชําระล้าง เรื่องเอากิเลสออก ฟังไม่รู้ ฟังไม่เข้าใจ

แต่ถ้านิโรธสมาบัตินี่เก่งมากนะ แต่บอกอริยสัจชําระกิเลส เฮ้ย! ทําอย่างไร อ๋อ! ไปหาเจ้าพรมนํ้ามนต์ใช่ไหม อ้าว! ไปนู่นเลย มันไม่เข้าใจว่าอริยสัจอยู่ที่ไหน ความจริงอยู่ที่ไหน

ถ้าความจริงมันถึงเป็นความจริง ไม่อย่างนั้นมันจะเป็นรูป-เงา เป็นเงา เป็นเรื่องของเงา เป็นเรื่องของอาการ เป็นเรื่องของความรู้สึก เป็นเรื่องของโลก ไม่เกี่ยวกับธรรมะเลย เอวัง

๕

ต้องรู้จริง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๕ ธันวาคม ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “งงสภาวะครับ”

กราบเรียนเรื่องการภาวนาครับ ก่อนหน้านั้น

หลวงพ่อ : ก่อนหน้านั้นเขาถามมาแล้วไง

ถาม : ก่อนหน้านั้นมันเคลื่อนจากตรงอกขึ้นมา ถ้าอยู่ในสภาวะปกติมันจะรับทราบจุดนี้เป็นแค่ความรู้สึกทางกายที่กลางดั้งจมูก เมื่อไรก็ตามถ้าทําสมาธิไปแล้วเริ่มชาที่หน้า แล้วกายหายไป เหลือเพียงความรู้สึกอันเดียว คือความรับรู้ทางกายได้ ณ จุดนั้น มันวิ่งวนตรงใบหน้าขึ้นไปที่กลางกะโหลก กลับมาที่เปลือกตา เต้นถี่ๆ ความรู้นี้ไปปรากฏ ณ จุดใด การรับรู้ผ่านทางกายจะทราบได้ ณ จุดนั้นที่เดียว

หลังจากที่ผมกําหนดดูว่านี่อะไร ไล่ต้อนไปแล้ว เข้าไปเพ่งมัน มันก็จะย้อนมาที่กลางดั้งจมูก เหมือนปลาติดเบ็ดแล้วตึงไปหมดที่ศีรษะ ผมพยายามกําหนดดูสภาวะ โดยรอบมันเป็นแสงสว่างไม่โตมาก ตรงกลางเป็นจุดสีดํา บางทีเหมือนสายฟ้าแลบออกมาจากตรงจุดสีดํานั้น ผมพยายามไล่ต้อนมาแล้วเข้าไปดู ๓ ถึง ๔ ครั้ง จึงเกิดความวิตกขึ้นว่าควรจะเข้าไปดูหรือไม่ควร ผมจึงตัดสินใจเข้ามาได้เพราะกําหนดพุทโธ ก็เลยกลับไปกําหนดพุทโธใหม่ ทําอย่างนี้จิตก็ถอนออกมา กายก็กลับมารับทราบเหมือนเดิม ผมวิตกแล้วกลับมาพุทโธ แล้วหยุดออกมา เป็นอยู่ ๓ รอบ แล้วก็งงๆ ทุกครั้งครับ กามราคะผมไม่ขาดเลยนะครับ

คําถามครับ

๑. ควรจะทําอย่างไรต่อไป ณ จุดที่เข้าไปนั้นจะพิจารณากายก็ไม่ได้เพราะไม่เห็นกาย เพราะมีแต่ความรู้อันนั้น

๒. ผมอุปาทานไปเองหรือไม่ครับ เพราะตอนแรกผมนึกถึงมันเป็นเพียงแค่เลือดมันวิ่ง หรือกล้ามเนื้อมันตึงเพื่อตัดความติดใจ แต่ตอนนี้มันวิ่งพล่านเหมือนปลาว่ายอยู่ในสระนํ้าเลยครับ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : นี่การภาวนาไง การภาวนา การกําหนดพุทโธ เขาบอกว่า กําหนดพุทโธนี่ทําสมถะ พอทําสมถะแล้วเดี๋ยวมันจะเกิดนิมิต เดี๋ยวมันจะเกิดความรับรู้ มันจะเกิดอุปาทาน มันจะหลงไป มันจะปฏิบัติไม่ได้ ต้องใช้ปัญญา การใช้ปัญญาเขาจะรู้ตัวทั่วพร้อมเพื่อมีปัญญารู้เท่าทัน อย่างนี้เขาบอกว่าเป็นการปฏิบัติ

แต่ถ้ากําหนดพุทโธเป็นสมถะแล้วมันจะเกิดอย่างนี้ มันจะเกิดนิมิต เกิดความรู้ความเห็น แล้วมันจะผิดพลาดไป แล้วปฏิบัติแล้วจะไม่ได้ผล ปฏิบัติไปแล้วก็มีแต่ความหลงใหลกันไป ปฏิบัติไปแล้วก็มีแต่ความได้ปลื้ม ปฏิบัติไปแล้วก็มีแต่ครูบาอาจารย์ยกย่องกันไป มันจะไม่มีผลตามความเป็นจริงไง

แต่ถ้าความเป็นจริงนะ การปฏิบัติ เราเข้าไปเผชิญความเป็นจริง จิตของคน เราเปรียบเหมือนลายนิ้วมือของคนมันไม่เหมือนกัน จิตของคนก็ไม่เหมือนกัน พันธุกรรมของจิตก็ไม่เหมือนกัน การสร้างบุญวาสนามาก็ไม่เหมือนกัน ฉะนั้น เวลาจิตสงบเข้าไปมันก็แตกต่างหลากหลาย

ฉะนั้น ในอจินไตย ๔ พุทธวิสัย ปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากว้างขวางมาก เป็นอจินไตยที่เราจะคาดคิดไม่ได้เลย นี่เรื่องของกรรม กรรมมันซับซ้อนมาก เป็นเรื่องอจินไตยเลย แล้วเรื่องของโลก ความเปลี่ยนแปลงของโลกเป็นอจินไตย เพราะเป็นอจินไตยคือมันจะซํ้าซากอยู่อย่างนี้

แล้วเรื่องของฌาน เรื่องของฌานคือความสงบ มันเป็นอจินไตยเชียวนะ ความอจินไตยคือมันหลากหลายไง ความรู้สึกของคน การปฏิบัติของคนมันแตกต่างหลากหลายกันไป เพราะว่าจริตนิสัยของคนมันไม่เหมือนกัน การสร้างบุญญาธิการมาแต่ละคนมันแตกต่างกัน ทีนี้แตกต่างกัน แต่มันมีจุดอันเดียวที่เหมือนกันคือเวลามันสงบ

เวลาจิตมันสงบขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา ใครจะปฏิบัติไปทางไหนก็แล้วแต่ ถ้าจิตมันสงบ มันสงบเหมือนกัน ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ถ้าไม่มีความสงบระงับขึ้นมา เวลาเกิดปัญญาขึ้นมามันจะเกิดปัญญาขึ้นมาได้อย่างไร

การเกิดปัญญาเป็นภาวนามยปัญญา ครูบาอาจารย์เราปรารถนาอย่างนั้น คําว่า “ครูบาอาจารย์เรา” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาอย่างนั้น แต่ปรารถนาอย่างนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ แล้วเราศึกษากันมา ดูสิ แนวทางปฏิบัติมันมีเป็นกลุ่มเป็นก้อน มันหลากหลายไปหมดเลย ครูบาอาจารย์องค์ใดปฏิบัติอย่างไร ท่านพอใจอย่างไรท่านก็สอนแบบนั้น เราใช้คําว่า “พอใจ” ไม่ใช่ความจริง

แต่เวลาถ้าเป็นความจริง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่านตามความเป็นจริงของท่าน ตามความเป็นจริงตรงไหน ตามความเป็นจริงที่ว่าท่านปฏิบัติของท่านสมความปรารถนาของท่านแล้ว ท่านมาวางหลักข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมาแล้วให้ลูกศิษย์ลูกหาปฏิบัติตาม ลูกศิษย์ลูกหา เช่น หลวงปู่แหวน หลวงปู่ขาว หลวงปู่ฝั้น ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติกันไป มันหลอกกันไม่ได้ไง เช่น ถ้าเราปฏิบัติไม่เป็น แล้วเราก็พยายามวางหลักเกณฑ์ของเราแล้วให้คนอื่นปฏิบัติตาม แล้วพอปฏิบัติไปแล้ว เวลาความเห็นภายในเวลามาพูดมันเหมือนกันไหมล่ะ ถ้าพูดไม่เหมือนกันแสดงว่ามันขัดแย้งกัน แต่ถ้าเวลาปฏิบัติไปแล้ว ถ้าความเห็นภายในมันเหมือนกัน มันไปทางเดียวกัน ธรรมะทางเดียวกัน ถ้าทางเดียวกันมันก็ถูกต้อง

ฉะนั้น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่านสมความปรารถนาของท่านแล้ว ท่านถึงได้วางข้อวัตรไว้ เช่น กําหนดพุทโธ ปัญญาอบรมสมาธิ อานาปานสติ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้ว ถ้าออกฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าปัญญามันก้าวเดินไป ถ้ามันก้าวเดินไป มันสํารอกมันคายกิเลสออกเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่ฝั้น หลวงปู่ขาว หลวงปู่แหวน เวลาท่านไปหาหลวงปู่มั่น เวลาท่านมีปัญหาในใจของท่าน หลวงปู่มั่นท่านแก้ให้ๆ พอแก้ให้ขึ้นมา พอมันมีปัญญาขึ้นมา มันเหมือนกัน มันทันกันไง เราจะบอกว่ามันทันกัน

ที่ว่า ตามความชอบของตน เป็นกลุ่มเป็นก้อนตามความชอบ ใครมีความชอบใจอย่างนั้นก็เสนอแนวทางการปฏิบัติอย่างนั้น แล้วเราปฏิบัติตามกลุ่มตามก้อนอย่างนั้นเราก็เชื่อตามกันไป แต่ความจริงจากข้างใน ความจริงจากข้างในมันอันเดียวกันหรือเปล่า

แต่ถ้าเป็นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เป็นครูบาอาจารย์เรามันเป็นอันเดียวกัน อันเดียวกันหมายความว่า หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติไปแล้ว แล้วท่านสั่งสอนครูบาอาจารย์ของเรา อย่างเช่นเวลาหลวงตาท่านไปปฏิบัติกับหลวงปู่มั่น ท่านแก้กันภายใน ท่านแก้กัน คนที่เห็นตามความเป็นจริงจากภายใน แล้วคนที่จะแก้ ถ้าไม่รู้ความจริงมันจะแก้ได้ไหม

เวลาผิดพลาดไป เวลาหลวงตาท่านไปถามหลวงปู่มั่น “บอกให้ใช้ปัญญาๆ ตอนนี้ก็ใช้ปัญญาแล้วนะ ไม่ได้หลับได้นอนเลย ตอนนี้มันนอนไม่ได้เลย เวลาไม่ออกก็ว่าติดสมาธิ พอออกจากสมาธิใช้ปัญญาแล้ว ตอนนี้มันนอนไม่ได้เลย”

ถ้าคนที่ไม่มีภูมิ ไม่มีความรู้จากภายในก็งงๆ เหมือนกัน บอกเขาไปแล้วเขาเกิดประสบการณ์ของจิต จิตมันเป็นไป เราจะแก้อย่างไร

ก็บอกว่า “อันนั้นสมบัติบ้า สมบัติบ้า ต้องกลับมาทําความสงบของใจ”

“สมบัติบ้าได้อย่างไร ก็ติดสมาธิอยู่นี่ ก็ว่าอันนั้นมันไม่ใช้ปัญญา นี่มันใช้ปัญญา สมบัติบ้าได้อย่างไร ถ้าไม่ใช้ปัญญามันจะชําระกิเลสได้อย่างไร”

ท่านบอกว่า “ถ้ามันจะใช้ปัญญามันก็ต้องมีสมาธิ มันต้องมีกําลังของมัน กําลังของมันมี มันมีหลักใจ หลักใจมันพิจารณาไป เพราะสิ่งที่เป็นธรรมะมันจะเข้ามาชําระล้างไอ้หลักใจนี่แหละให้มันดีขึ้น” นี่สิ่งที่มันเป็นความจริงมันมีอย่างนี้ไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าปฏิบัติไปแล้วมันเป็นกลุ่มเป็นก้อน เป็นต่างๆ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านนิพพานไปแล้ว ท่านก็วางธรรมวินัยนี้ไว้ ทีนี้เราไปศึกษา เราไม่มีครูบาอาจารย์

ครูบาอาจารย์คือหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านคอยชี้นํา คอยประคับประคอง คอยกระตุก คอยบังคับให้เราเข้าทาง ถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ชักนําตรงนี้ เราก็จะเข้าสู่สัจจะ

แต่ถ้าเราศึกษาของเราเอง มันเป็นกลุ่มเป็นก้อน เราเชื่อมั่นของเราอย่างนั้น พอเราไปแล้วจิตมันเป็นอย่างนั้นก็เลยบอกว่า ถ้าทําสมถะไปแล้วมันจะเกิดนิมิต มันจะเกิดความหลงใหล

กรรมฐานเราก็ต้องให้ปฏิบัติ ให้ทําความจริงขึ้นไป ใครเกิดนิมิตก็แก้กันตามนิมิตนั้น ถ้าใครไม่เกิด สงบไปโดยระงับไป อันนั้นก็วาสนาของเขา มันก็เป็นความดีของเขา อันนี้พูดถึงตามความเป็นจริงนะ ทีนี้ความจริงมันเป็นแบบนั้น ฉะนั้น เวลาปฏิบัติมันต้องจําเพาะตน

จิตนี้มันจําเพาะดวงใครดวงมันนะ จิตของใคร ดวงใจของใคร มันก็เฉพาะคนคนนั้น เวลาปฏิบัติไป ใครจะมีอุปสรรคสิ่งใดก็เฉพาะของเขา แม้แต่ปฏิบัติมาร่วมสํานักครูบาอาจารย์เดียวกันมันก็ยังแตกต่างหลากหลายกันไป ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ต้องเฉพาะตนๆ ให้แก้เฉพาะคนคนนั้น ฉะนั้น สิ่งอย่างนี้มันถึงแนวทางปฏิบัติมันเป็นแบบนี้ ถ้าครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติแล้ว

ย้อนกลับมาที่คําถาม คําถามว่า เวลามันกําหนดแล้วมันมีความรู้ มันเป็นจุดของความรู้ ความรู้มันไปรู้ที่กาย มันไปรู้ที่กลางดั้งจมูก แล้วมันก็วิ่งไปวนไปเวียนมา

กําหนดพุทโธ เขาบอกว่าเขาได้สติขึ้นมา สิ่งที่เขาทําเขาบอกมันได้เพราะพุทโธ ได้เพราะพุทโธ เขาก็กลับมาพุทโธ มันก็ถอนหมดเลย คําว่า “ถอนหมดเลย” แสดงว่าลงไปมีสติไหม ถ้ามีสตินะ สิ่งที่รู้ที่เห็น เราก็รู้ก็เห็น

หลวงปู่ดูลย์ท่านบอก เวลาเห็น เห็นจริงไหม จริง แต่ความเห็นนั้นจริงไม่จริง ไม่จริง

ความเห็นจริงไหม จริง รู้เห็นจริงๆ นี่แหละ แต่มันไม่จริง นี่ก็เหมือนกัน พอจิตถ้าโดยปกติมันก็คิด มันก็จินตนาการของมันไป ถ้าเราพุทโธๆ จิตมันปล่อยวางเข้ามา ถ้ามันเป็นจริตนิสัยมันก็ไปรู้นั่นรู้นี่ แล้วรู้ไปทําไม ทําไมไม่รู้พุทโธล่ะ

รู้พุทโธกับไอ้รู้ที่วิ่งไปวิ่งมาก็อันเดียวกันนั่นน่ะ เราปล่อยพุทโธแล้วก็ไปอยู่ตรงนั้น มันวิ่งไปวิ่งมานั่นน่ะ วิ่งไปวิ่งมายังดี มันไม่ตกภวังค์ ไม่หลับไป ถ้าวิ่งไปวิ่งมา วิ่งจนหายไปเลย แล้วก็วูบหายไปเลย แล้วก็หลับไปเลย หลับไปทีหนึ่ง ๕ ชั่วโมง ๖ ชั่วโมง

อย่างนี้จะบอกว่า ถ้ามันกําหนดพุทโธแล้วจะมีโทษอย่างนี้หรือ

ไม่ใช่ คนที่พุทโธๆ แล้วสงบไปเฉยๆ ก็มี คนที่พุทโธๆ แล้วดิ่งลงลึกๆ ก็มี พุทโธแล้วเอาไม่อยู่ เขาต้องใช้ปัญญาก็มี แล้วบางครั้งการพุทโธ เพราะกิเลสถ้ามันรู้ทันแล้วมันก็พลิกแพลงของมันไป

ฉะนั้น ถ้าเราพุทโธๆ จิตพุทโธๆ พุทโธนี่พุทธานุสติ จิตมันเกาะอยู่จนมันมีกําลังของมัน แล้วมันขาดสติมันก็ไปรู้นั่นน่ะ รู้วิ่งไปวิ่งมา ไปรู้ทําไม รู้วิ่งไปวิ่งมามันจะมีประโยชน์อะไร เราก็กลับมาที่พุทโธมันก็จบ

แต่นี่บอกว่า วิ่งไปที่พุทโธ มันวิ่งไปพุทโธ มันเหมือนกับว่า พอมันวิ่งไปที่ความรู้ ความรู้ไปทั่ว ร่างกายมันจะตึง

แมงป่องมันกัดมันก็ตึงนะ ตะขาบกัดมันก็ตึง เวลาสัตว์มันต่อยมันก็ตึง ผึ้งต่อยมันก็ตึง แล้วเวลาพุทโธๆ มันตึงแล้วมันทําไมล่ะ

เราไปสนใจเอง เราไปสนใจใคร่รู้ อยากรู้นั่นรู้นี่ เขาให้รู้ที่พุทโธเฉยๆ เวลาหลวงตาท่านพูด เวลาคนที่ปฏิบัติยังไม่เป็น ท่านบอกว่า ให้กําหนดพุทโธนะ ให้มีเรากับพุทโธเท่านั้น โลกธาตุมันจะแตกสลายไปก็ช่างมัน ให้เราอยู่กับพุทโธ

ไอ้นี่ไม่อย่างนั้นน่ะ พุทโธไว้นะ แต่ความคิดมันคอยระวังเลยนะ อู๋ย! จะรู้เรื่องนั้น จะรู้เรื่องนี้ ไอ้พุทโธก็เลยเป็นแค่เสี้ยวเดียว ไปรู้เรื่องอื่นหมดเลย มันไม่มีประโยชน์

ถ้าพุทโธชัดๆ ถ้าพุทโธชัดๆ มันก็รวมไง เลเซอร์มันไม่กระจาย มันเฉพาะของมัน เฉพาะของมัน มันก็เป็น เขาเรียกเอกภาพ พอจิตพุทโธๆ มันอยู่กับพุทโธ กําหนดพุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธไปเรื่อยๆ เพราะพุทโธนี่พุทธานุสติ ระลึกถึงพุทโธ พุทธะ พุทโธๆ มันไม่เป็นอย่างอื่น

ถ้าจิตมันเกาะไปเรื่อยๆ ถ้ามันละเอียดขึ้นมา ถ้ากิเลสมันมีนะพุทโธก็ชัดเจน แต่มันไม่ลง ก็พุทโธกันอยู่อย่างนั้นน่ะ เพราะจิตมันกระด้าง แต่ถ้าเรามีสตินะ พุทโธๆ พุทโธไปเรื่อยๆ มันจะกระด้างก็กล่อมมันไปเรื่อยๆ พุทโธๆ

แล้วถ้ามันเห็นโทษของมันนะ พุทโธ พุทธานุสติ แล้วไอ้ความกระด้างของจิตมันอ่อนลง อ่อนลง จิตมันก็ละเอียดเข้ามา คําพุทโธก็จะละเอียดเข้ามาๆ พุทโธ คําว่า “ละเอียด” คือมันชัดเจน แต่มันไม่กระด้าง พอมันไม่กระด้าง ความต่อต้านของใจมันก็ไม่มี

ความต่อต้านของใจ เพราะมันพุทโธแล้วมันกระด้าง พอกระด้าง มันขัดขืน พอมันขัดขืน พุทโธก็ยาก พุทโธก็ไม่ได้ พุทโธก็วุ่นวาย แต่เพราะเราพุทโธกล่อมไปเรื่อยๆ เพราะมันอยู่ที่นิสัยของจิต ถ้าจิตบางดวงนะ พุทโธแล้วมันชอบ

อนาถบิณฑิกเศรษฐีไปเยี่ยมเพื่อน ตอนนั้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพิ่งตรัสรู้ พอตรัสรู้ อนาถบิณฑิกเศรษฐีไปเยี่ยมเพื่อน เห็นเพื่อนทําอาหารกันมากมายมหาศาล ถามเพื่อนว่า “นี่มีงานอะไรกัน มีงานอะไรกัน”

“อู๋ย! พรุ่งนี้นิมนต์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาฉัน ไม่รู้อีกหรือว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว”

ได้ยินคําว่า “พุทธะ” อนาถบิณฑิกเศรษฐีนอนไม่ได้เลยคืนนั้นน่ะ ใจมันพองหมด ใจมันฟูหมดเลย อยากพบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก เดินจงกรมทั้งคืนเลย ก่อนรุ่งอรุณไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมาฉัน ได้ยินว่าพุทโธไม่ได้เลย คนมีอํานาจวาสนาขนาดนั้นนะ ไอ้ของเรา พุทโธ พุทธะ ก็บอกว่ามันเป็นสมถะ

ถ้าเราเคารพบูชาของเรา เราพุทโธ ถ้าจิตของคนมันกระด้าง มันต่อต้าน อันนั้นคือวาสนาของเรา เราสร้างมาแค่นี้ แต่จิตของคนมันนิ่มนวล มันฝักใฝ่ มันอยากรู้ มันอยากมีที่พึ่ง มันแสวงหา พอคําว่า “พุทโธ” มันพอใจ มันพอใจ มันอยากทํา นี่เราทําไป นี่เราพูดถึงอํานาจวาสนาของใจนะ

พุทโธเป็นพุทโธ เป็นคําบริกรรมเฉยๆ พุทธานุสติ แต่จิตใจของคนที่หยาบ ที่กระด้าง ที่ปานกลาง ที่มันละเอียดลึกซึ้ง มันยังมีเป็นอีกชั้นหนึ่ง แล้วมากําหนดพุทโธเหมือนกัน มันจะรู้เหมือนกันได้ไหม

กําหนดพุทโธด้วยกัน บางคนพุทโธแล้วดี บางคนพุทโธแล้วมันต่อต้าน ต่อต้านมันก็ไปธัมโม ธัมโมไม่ได้ก็ไปสังโฆ สังโฆไม่ได้ก็ไปมรณานุสติ ไประลึกถึงความตาย นี่เขามีอุบายไง เขามีอุบายเพื่อว่าไอ้ที่ต่อต้านในใจ เรามีอุบายเข้าไปเพื่อรู้ทันมัน ถ้ารู้ทันมัน มันก็จะละเอียดเข้ามา มันก็ปล่อย มันละเอียดเข้ามา

ทีนี้จะไปรู้ไปเห็นสิ่งใด อันนี้มันรู้เห็น มันเป็นกิเลสรู้เห็น ความรู้เห็น จะเกิดสิ่งใด รู้จริงไหม จริง เห็นจริงไหม จริง แต่ความเห็นอย่างนี้ ถ้าเราไม่พุทโธ มันก็ระลึกเรื่องอื่น คิดเรื่องอื่น มีความเห็นเรื่องอื่น เพราะมันเป็นพลังงาน มันเป็นจริตนิสัยที่มันชอบใฝ่คิด ธาตุ ธรรมชาติที่มันจะรู้ ธรรมชาติของมันเป็นแบบนั้น ธรรมชาติมันรับรู้ไปเรื่อย มันก็แปะไปเรื่อย ถ้ามีตัณหามันก็เกาะเกี่ยวไปเรื่อย แต่นี้ไปพุทโธแล้วมันก็ยังดีดดิ้นของมัน เพราะมันไม่มีวาสนา ไม่มีวาสนา เห็นไหม

เขาบอกว่าเขาดูสภาวะเวลามันวิ่งไปวิ่งมา มันเป็นกะโหลกศีรษะอะไรไป

ไปอยากรู้มัน มันก็หลอกเอาน่ะสิ เออ! มันไปอยู่ที่กะโหลกศีรษะมันจะเป็นอย่างไรเนาะ ในกะโหลกศีรษะมันมีสมองนะ มันมีเส้นเลือดด้วย มันมีเลือดไปหล่อเลี้ยงด้วย มันมีออกซิเจนด้วย นี่มันไปเลย

ถ้าเราพุทโธ มันจะไปไหนไม่เกี่ยว ยังไม่ถึงเวลาจะให้มันออกรู้ เราก็ดึงของเราไว้ มันจะเต้น มันจะถี่อย่างไร พุทโธไว้ พอพุทโธ จิตมันกลับมาที่พุทโธ ไอ้ที่มันเต้น ไอ้ที่มันถี่ ไอ้ที่มันวิ่งไปรอบสมอง มันไปอยู่ที่พุทโธหมด มันไปอยู่ที่ธาตุรู้หมด มันไปอยู่ที่ตัวมันเองหมด มันจะเป็นสมาธิ ไอ้นี่มันส่งไปรับรู้ เวลาจะออกภาวนา ออกใช้ปัญญามันคนละเรื่องกันนี้นะ มันคนละเรื่องกับที่เป็นนี่เลย

ฉะนั้น พอเขาบอกเขาคิดได้ว่าสิ่งที่มันเกิดขึ้นเพราะเขากําหนดพุทโธ มันตัดสินใจกลับมาที่พุทโธ มันเลยถอนออกมา

มันไม่ได้ถอนหรอก เราคิดเอาเองว่าสิ่งที่เรารู้เราเห็น เหมือนฝัน เวลาเราฝันไป อู้ฮู! เราฝัน จินตนาการไปทั่วเลย พอตื่นนอน โอ้! เราฝันเนาะ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลามันไป เราจะบอกว่า ไอ้ที่ว่ามันถอนขึ้นมา มันไม่ได้ถอนหรอก มันไม่มีอะไรหรอก เราเคลิบเคลิ้มไปเอง พอเราพุทโธชัดๆ มันก็กลับมารับรู้ รับรู้แล้วมันก็เป็นปกติ เราก็ดูของเราอยู่อย่างนี้ ถ้าเป็นสมาธิมันเป็นอีกอย่างหนึ่ง ถ้าเป็นสมาธินะ จิตมันสงบเข้ามา พอสงบเข้ามาแล้วเราจะใช้ปัญญาอย่างไร

ข้อที่ ๑ “ควรทําอย่างไรต่อ ณ จุดที่เข้าไปนั้นจะพิจารณากายก็ไม่ได้เพราะไม่เห็นกาย เพราะมีแต่ความรู้อันนั้น”

นี่เพราะคําถาม เราก็สงสัยใช่ไหม บอกว่า การวิปัสสนา คนปฏิบัติแล้วอยากจะก้าวหน้า พออยากจะก้าวหน้า การปฏิบัติ แล้วก็ต้องใช้ปัญญา การใช้ปัญญา เขาบอกว่าถ้าใช้ปัญญาอย่างนี้เป็นโลกียปัญญา เราก็ต้องทําความสงบของเราก่อน พอจิตมันอุปาทาน มันไปรู้ไปเห็นอย่างนั้นก็ว่าอันนั้นเป็นสมาธิ อันนั้นมีปัญญาแล้ว แล้วเราจะพิจารณากาย แล้วเวลามันไปเห็นเป็นจุดเป็นต่อม มันไปเห็นมันวิ่งเต้นนั้น มันก็ไม่เป็นกายเสียอีก อ้าว! แล้วพิจารณากาย พิจารณากายไม่ได้

“ผมควรทําอย่างไรต่อครับ เพราะผมพิจารณากายไม่ได้ เพราะผมไม่เห็นกาย”

ก็ไม่เห็นน่ะสิ เพราะมันยังไม่เห็น แต่ถ้าตรงนี้นะ ถ้าอยากให้เห็นนะ จินตนาการก็เห็น เห็นแบบจินตนาการ เห็นแบบจินตนาการมันก็เห็นแบบโลกไง เห็นจินตนาการมันก็เป็นแบบนั้น เรานึกภาพกายมันก็เห็นกาย แต่จิตไม่สงบนึกภาพกายแล้วมันก็เรื่องจินตนาการเฉยๆ

แต่ถ้าเราทําพุทโธต่อเนื่องให้จิตมันสงบก่อน ถ้าจิตสงบก่อนแล้วรําพึงไป ก็คือนึกนั่นแหละ นึกไปที่กาย ถ้าจิตสงบ นึกไปที่กาย พอเห็นกาย มันขนพองสยองเกล้า คนที่เห็นกายตามความเป็นจริงนะ มันสะเทือนหัวใจมาก เหมือนคนที่ซ่อนสิ่งใดไว้ในจิตใต้สํานึก แล้วพอไปรู้ถึงความเลวทรามของเรานะ ความเลวทรามของเราคือทิฏฐิมานะที่มันไปยึดมั่นถือมั่น พอเราไปรู้ความเลวทรามในจิตใต้สํานึกนะ โอ้โฮ! มันสะอิดสะเอียน ถ้าเห็นกายเห็นอย่างนั้น ถ้าคนเห็นกายนะ

แต่ไอ้ที่เราเห็นๆ กันนี่มันเห็นโดยที่ใครๆ ก็เห็นได้ ใครๆ ก็รู้ได้ นี่เขาเรียกโลก มันเห็นแบบพื้นฐานของโลก มันไม่ใช่เห็นโดยสติปัฏฐาน ๔ ถ้าเห็นโดยสติปัฏฐาน ๔ จิตมันสงบก่อน เห็นไหม ที่บอกว่า ย้อนกลับไปที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น

ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน พอใจสงบแล้ว จิตมันสงบแล้ว เวลามันรําพึงขึ้นมา พอไปเห็นกายมันเห็นโดยจิตใต้สํานึก เห็นโดยตัวจิต เห็นโดยจิต ไม่ใช่เห็นโดยสมอง เห็นโดยจินตนาการ ถ้าเห็นอย่างนั้นมันถึงเป็นการพิจารณากาย

แล้วการพิจารณากาย ถ้าเราปฏิบัตินะ ผู้ถามเวลาปฏิบัติ กลับไปพุทโธให้ชัดๆ แล้วถ้ามันไม่เห็นกายนะ นั่งพุทโธต่อเนื่องไป ถ้าจิตสงบแล้วมันจะเกิดอาการความรู้สึก นี่คือเวทนาที่มันเกิด จับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรม สิ่งใดสิ่งหนึ่งในสติปัฏฐาน ๔ ไม่ต้องว่าเราจะต้องเห็นกาย บังคับจะให้เห็นกาย

เวลาเราบังคับว่าจะให้เห็นกาย เหมือนไปตลาดไปซื้อเนื้อ ไปซื้อเนื้อสัตว์ เนื้อสัตว์เขาไม่มี เขามีแต่ปลา บอกไม่เอา จะเอาเนื้อสัตว์ เราไปตลาด ถ้ามีเนื้อสัตว์ เราก็ซื้อเนื้อสัตว์ วันนี้วันพระ เขาไม่ฆ่าเนื้อ เขามีอย่างอื่น เราก็ซื้ออย่างอื่น เราซื้ออย่างอื่นได้ เราพลิกแพลงจะซื้อสิ่งใดมาเป็นอาหารของเราได้

ในการที่จิตสงบแล้ว เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง อย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อจะใช้วิปัสสนาไป ถ้าอย่างใดอย่างหนึ่งจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ ถ้าอย่างนั้นมันถึงจะเห็นกาย ถ้าการเห็นกายต้องจิตสงบก่อน ถ้าจิตสงบแล้วถึงเห็นกาย

ถ้าจิตยังไม่สงบ เราก็ทําความสงบของใจเพื่อเป็นการบํารุงรักษาจิตใจของเรา จิตใจของเรามันฟุ้งซ่าน มันมีแต่ความเดือดร้อน มีแต่ความเร่าร้อน ถ้าเราพุทโธๆ จิตมันปล่อย มันสงบระงับเข้ามามันก็เป็นความสุข เพราะมันปล่อยความเดือดร้อนเข้ามา ถ้าเราภาวนาอย่างนี้เราก็ภาวนาเพื่อบํารุงหัวใจของเรา

หัวใจของเรามันทุกข์มันยาก หัวใจของเรามันไม่มีหลักมีเกณฑ์ พอมันสงบระงับเข้ามา มันจะมีสติปัญญาเลยนะว่า ชีวิตเราก็เป็นแค่นี้ แล้วเราจะตื่นเต้นอะไรกับโลก เราจะฟุ้งซ่านไปทําไม เราจะไปแบกรับทําไม พอสงบแล้วมีสติปัญญา มีสติปัญญา ชีวิตนี้มันก็ไม่ลุ่มๆ ดอนๆ แล้ว ชีวิตนี้มันก็มั่นคงแล้ว แล้วถ้ามั่นคง ชีวิตนี้ชีวิตในปัจจุบันนี้ไง

แล้วถ้าทําความสงบมากขึ้น เพราะจิตมันเริ่มละเอียดอ่อน จิตมันไม่กระด้าง จิตมันไม่ต่อต้านนัก เราก็ทําพุทโธของเราต่อเนื่องไปๆ พอจิตสงบระงับมากขึ้นไปแล้วค่อยรําพึงไปเห็นกาย นี่มันเป็นขั้นเป็นตอนของมันขึ้นมา

ครูบาอาจารย์เราที่ปฏิบัติมาแล้วท่านฉลาด ท่านวางข้อวัตรปฏิบัติของเรา ท่านผ่านทุกข์ยากมาก่อน ท่านจะให้พวกเราปฏิบัติสะดวกสบายขึ้นมา อันนี้เราทําต่อเนื่องขึ้นไป ฉะนั้น สิ่งที่ยังงงๆ ก็งงๆ คนปฏิบัติใหม่เป็นแบบนี้

เราปกป้องนะ ปกป้องคนที่ปฏิบัติ เวลาไปเห็นนิมิต เวลาพุทโธแล้วเขาบอกว่า มันเป็นสมถะ มันจะเกิดนิมิต มันจะเกิดความหลงใหล

เราปกป้องตรงนี้มาก เราปกป้องให้คนที่ปฏิบัติให้จิตทุกดวงเข้าไปสู่ความเป็นจริงของจิตดวงนั้น จิตของมนุษย์เรา จิตทุกดวงมันมีความทุกข์ความยากทุกดวงใจ ให้ดวงใจดวงนั้นได้ประพฤติปฏิบัติให้เข้าไปสู่จิตของตัว ฉะนั้น เขาบอกว่าต้องทําอย่างนั้นๆ...เราปกป้องตรงนี้

แต่เวลาเข้าไปเห็นอย่างนี้ปั๊บ เห็นว่าเห็นนู้นแล้วมันต้องเป็นอย่างนั้น ต้องเป็นอย่างนี้ อันนี้จินตนาการหมดเลย ปล่อยให้หมด เราพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิเพื่อความสงบของใจ ไม่ใช่รู้ว่าใจมันจะวิ่งไปไหน มันจะไปตึงที่ไหน มันจะไปหย่อนที่ไหน ไร้สาระ มันจะตึงมันจะหย่อนขนาดไหน ทางโลกเขาก็เป็นกัน ทางอื่นเขาก็เป็นกัน โลกเขาเป็นกันอยู่แล้ว คนเจ็บไข้ได้ป่วย ร่างมันบวม บวมนํ้า บวมอะไรร้อยแปด ไม่เป็นเรื่องแปลกประหลาดเลย

แต่เพราะเราเป็นนักภาวนาใช่ไหม เวลาภาวนาหน่อยขึ้นไป ไปรู้เข้า มันแปลกประหลาด เพราะเราภาวนาไง เราภาวนาแล้วเราเก่ง เรารู้ว่ามันตึง เรารู้ว่าเราเก่งแล้วก็เลยหลงไง ไม่มีประโยชน์อะไรหรอก เราภาวนาเพื่อจิตสงบ ภาวนาเพื่อความสงบระงับ แล้วถ้ามันจะรู้จะเห็น เห็นสติปัฏฐาน ๔ นั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

นี่เขาบอกว่า ทําไมมันถึงไม่เห็นกาย

ไม่เห็นกายเพราะว่าจิตเราสงบกําลังไม่พอ กําลังเราไม่ดีพอ แล้วถ้ากําลังไม่ดีพอ พิจารณากายได้ไหม การพิจารณากาย ถ้ากําลังเราไม่ดีพอ เราพิจารณากายโดยมรณานุสติ การพิจารณากายของเราโดยสามัญสํานึกว่าร่างกายนี้มันต้องผุพังเป็นธรรมดาต่างๆ พิจารณาอย่างนี้มันก็ไม่ผิด พิจารณาอย่างนี้เขาเรียกว่าปัญญาอบรมสมาธิ พิจารณาอย่างนี้มันเป็นสมถะ ถ้าจิตมันสงบแล้ว ถ้ามันเห็นกาย มันเห็นคนละเรื่องกัน อย่างเช่นเราพิจารณาร่างกายว่ามันชราครํ่าคร่าเป็นธรรมดา เราพิจารณาอย่างนี้มรณานุสติ พิจารณาให้มันสงบระงับ แต่พอจิตสงบแล้วเราเห็นกายนะ เดี๋ยวจะรู้ เราจะเห็นความแตกต่างระหว่างสมถะกับวิปัสสนามันแตกต่างกันอย่างไร

การเห็นกายเหมือนกัน แล้วเห็นไม่เหมือนกันอย่างไร การเห็นกายเหมือนกัน แต่ไม่เหมือนกัน เพราะคุณภาพของจิตมันไม่เหมือนกัน คุณภาพของจิตมันละเอียดกว่า ไม่ใช่คุณภาพของจิตที่เป็นสามัญสํานึกที่เป็นโลกมนุษย์นี้

จิตมันสงบ มันมีสิ พอปฏิบัติไปแล้วมันจะรู้ว่าโลกกับธรรมมันแตกต่างกันอย่างไร สมาธิกับไม่สมาธิมันแตกต่างกันอย่างไร มันแตกต่างสิ ไม่แตกต่างมันจะเป็นอย่างนั้นหรือ แต่ถ้าคนเป็นจะรู้ นี่พูดถึงผู้ที่ปฏิบัตินะ

“๒. ผมอุปาทานไปเองหรือไม่ครับ เพราะตอนแรกผมนึกถึงมันเป็นเพียงแค่เลือดวิ่งไปตามกล้ามเนื้อมันตึงเพื่อตัดความติดใจ แต่ตอนนี้มันวิ่งพล่านไปเหมือนปลาอยู่ในสระเลย”

มันวิ่งพล่านไปเพราะความติดใจไง เห็นไหม เวลาเขาบอกว่า “ผมเป็นอุปาทานไปหรือเปล่า แล้วผมใช้ปัญญาแล้วผมคิด เราต้องตัด เพื่อตัดความติดใจในความรู้อย่างนั้น”

ความติดใจ เห็นไหม นี่ยังดี มีสติว่าความติดใจ ติดใจคือเราชอบอารมณ์นั้น ถ้าเราพอใจอารมณ์นั้น อารมณ์นั้นจะอยู่กับเรา หลวงตาท่านสอนว่า อย่าเสียดายอารมณ์ อย่าเสียดายความพอใจ

อย่าเสียดายว่ามันวิ่งพล่าน อย่าเสียดายว่ามันวิ่งเหมือนปลาอยู่ในสระนํ้านี้เลย เหมือนจิตมันวิ่งอยู่นี่ไร้สาระ ไร้สาระ เราไม่ต้องการจิตวิ่ง เราต้องการจิตหนึ่ง เราต้องการจิตที่มันนิ่ง มันเป็นเอกัคคตารมณ์ มันตั้งมั่น เราต้องการความตั้งมั่น ความมั่นคงของจิต เราไม่ต้องการการไปรู้ ปลามันอยู่ในสระนํ้า เขายังไปเอาปลานั้นมาเป็นอาหาร ไอ้นี่จิตมันวิ่งเหมือนปลาเลย เราไม่ใช่ปลา เราก็จะให้เป็นเหมือนปลาเลย

เราเป็นคน เราเป็นคน เราเป็นนักปฏิบัติด้วย นี่เป็นลูกศิษย์พระพุทธเจ้าด้วย กําลังปฏิบัติพุทโธ กําลังจะปฏิบัติขึ้นมา แล้วบอกมันเหมือนปลาเลย ปฏิบัติแล้วจะไปเป็นปลา เราไม่เป็นปลาสิ เราตัดความติดใจ ความติดใจคือกิเลส ความติดใจคือโดยปกติคนภาวนาแล้ว ถ้าไม่มีมรรคมีผล ไม่มีสิ่งใดเลยก็ถวิลหา ปฏิบัติแล้วไม่ได้อะไรสิ่งใดเลย ทีนี้พอปฏิบัติไปแล้ว พอจิตมันสงบ จิตมันลง จิตมันละเอียดนิดหน่อย แล้วมันก็ไปรู้ จิตไปรู้นั่นรู้นี่ วิ่งไป

คนเราพอไม่มีเงินทองก็แสวงหา พอมีเงินมีทองเล็กน้อยก็ใช้จ่ายฟุ่มเฟือย ไม่รู้จักเก็บรักษา จิตเวลามันทุกข์มันยากก็วิ่งหามัน พอมาหัดภาวนาเข้าหน่อยจะเป็นปลา เป็นตึง เป็นจิตมันไปตั้งบนจมูก มีเล็กมีน้อย ทําไมมันฟุ้งซ่านขนาดนั้นน่ะ

พุทโธให้ชัดๆ ทําความสงบของใจอย่างเดียว บังคับเลย แล้วบังคับแล้ว ถ้าให้มันนิ่ง ให้มันมีกําลังพอ แล้วเดี๋ยวจะเห็นเองว่าเวลาออกพิจารณาแล้วมันจะมีคุณสมบัติอย่างใด

นี่พูดถึงว่า “มันเป็นอุปาทานหรือเปล่าครับ”

แน่นอน แน่นอน ตัวอุปาทาน ตัวอุปาทานคือมันชักลากใจไป แล้วเราก็วิ่งตามมันไป แล้วพอไปรู้อะไรปั๊บ พออุปาทานไปยึดมั่นก็ยิ่งชัดเจน แต่ถ้าเราปล่อย เรามีสตินะ เราพุทโธไว้ สิ่งที่เป็นอุปาทาน สิ่งที่อยากรู้มันวางแล้วนะ ไม่มีค่าเลย หลอกเราไม่ได้เลย

ไอ้นี่พอไปรู้ไปเห็นเข้า ยึดมั่นเลยว่า อู๋ย! เก่ง แน่นอน เมื่อก่อนไม่ได้ปฏิบัติเป็นคนเลวทรามมาก เดี๋ยวนี้ปฏิบัติเป็นเทวดาแล้ว เทวดานี่รู้ไปหมดเลย แล้วก็งงๆ งงๆ

ปฏิบัติมันก็เป็นแบบนี้ มันน่าเห็นใจ หลวงตาท่านพูดประจํา การปฏิบัติยากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น อีกคราวหนึ่งคือคราวที่สิ้นสุด คราวเริ่มต้นนี่แสนยาก ฉะนั้น นักปฏิบัติของเรามาปฏิบัติกันเยอะแยะมาก แล้วก็จางไป น้อยไป น้อยไป จางไป เพราะคราวเริ่มต้นมันล้มลุกคลุกคลาน กว่าจะทํางานเป็น กว่าจะทํางานได้แสนยาก พอทํางานแล้วทํางานไม่ได้ดั่งใจก็เลิกล้มกันไป พอเลิกล้มกันไป แล้วบอกว่า อยากได้ธรรม อยากจะพ้นจากทุกข์ อยากจะเอาทุกๆ อย่าง แต่พอเจออุปสรรคแล้วก็เลิกล้มกันไปๆ

คราวเริ่มต้นมันแสนยาก มันแสนยากเพราะมันเริ่มต้นนี่มันแสนยาก แต่ถ้าทํางานเป็นแล้ว ทําได้แล้วนะ มันจะก้าวเดินไปเรื่อยๆ นี่พูดถึงการปฏิบัตินะ

ถาม : เรื่อง “กราบหลวงพ่อ ขอเรียนถามข้อความสงสัย”

เมื่อนั่งสมาธิจนสงบเป็นสมาธิ มีเวทนาจิต ผู้รู้ก็รู้ พิจารณาดูไป พอเวทนากายมาอย่างรุนแรงก็พิจารณาดูไป เผชิญกับของจริงไป แต่ที่มาแปลกคือขณะเวทนากายรุนแรงสุดๆ มันจะสติเข้มมาก พบว่ามีเหมือนจิตอีกดวงซ้อนอยู่หลังผู้รู้ มันสงบไม่แปรเปลี่ยน นิ่มนวล สบาย สังเกตหลายครั้งหลายหนแล้ว แต่ผู้รู้ไม่ได้ไปไหน ก็รู้ตลอดเวลา รู้จนเวทนากายดับ กลับมาปกติ บางครั้งก็ไปเจอมัน ต้องมีสติดีๆ จึงจะจับได้ เรียนถามอาจารย์ มันแยกได้อย่างไร มันคืออะไร หรือจิตมันเร็วจนมันก็คือเวทนาจิตนั่นเอง ขอบพระคุณ

ตอบ : ฉะนั้น เวลาภาวนา ภาวนาไปอย่างนี้ ถ้าภาวนา ถ้าจิตมันสงบนะ เวลาภาวนาไปเป็นสมาธิขึ้นมา เวทนาจิตที่รู้ ผู้รู้พิจารณาดูไปเรื่อยๆ ถ้าไปเรื่อยๆ พอเวทนากายมันดับ ถ้าเราต่อสู้กับเวทนา ถ้าพูดถึงว่าเราทําสมาธิแล้วเรากําหนดดู เป็นสมาธิ เราดูเวทนาไป ถ้าดูเวทนาไป ถ้าจับเวทนาได้ก็พิจารณาเวทนาของเราไป ถ้าพิจารณาไปมันรุนแรงมาก ถ้าพิจารณามันรุนแรง แล้วรุนแรง เวลามันมากขึ้น ความเจ็บปวดมันมากขึ้น ถ้าสติไม่พอนะ คนจิตใจที่ไม่เข้มแข็งจะท้อถอยเลย จะลุกจะหนีมัน

“เผชิญกับความจริงไปเรื่อย แต่ก็แปลก ขณะที่เวทนากายมันรุนแรงสุดๆ มันจะมีสติเข้ม”

คําว่า “สติเข้ม” มันอยู่ที่จริตไง อยู่ที่วาสนาของคน จริตของคน ถ้าจิตใจเข้มแข็ง จิตใจเข้มแข็ง เวทนามันจะรุนแรงขนาดไหน ถ้าเรามีสติมีปัญญาต่อสู้กับมันไป ถึงที่สุดเวทนานี้เป็นนามธรรม คําว่า “นามธรรม” คือว่ามันไม่ใช่วัตถุ มันเกิดขึ้นจากจิตที่ไปยึดมัน จากจิตที่ไปยอมรับมัน ถ้ามันพิจารณาของมันไปถึงที่สุด เวทนามันรุนแรงขนาดไหน มันมีสติมันเข้ม แล้วเวทนา ถ้าสติมันพอ กําลังมันพอ มันปล่อยได้ พอมันปล่อยได้ขึ้นมามันถึงแปลก แล้วมหัศจรรย์ สติเข้มแข็งมาก ถ้าเข้มแข็งมาก สิ่งนี้เราทําของเราไป

ฉะนั้น มันมีปัญหาอีกปัญหาหนึ่ง ปัญหาว่า “พอมันมีสติ มันเหมือนจะมีจิตอีกดวงหนึ่งมาซ้อนอยู่หลังผู้รู้”

ถ้ามีจิตอีกดวงหนึ่งมาซ้อนอยู่หลังผู้รู้ เหมือนกับมีจิตซ้อนจิต เราเห็นภาพซ้อนกันอยู่ ถ้าเห็นภาพซ้อนกันอยู่ ถ้ามันเป็นจิต ถ้าพูดถึงมันเป็นจิต ถ้าเราพิจารณาไป เราพิจารณาเวทนาของเราไป ถ้ามันปล่อยไป มันมีแต่ผู้รู้ เพราะผู้รู้มันฉลาดแล้ว ผู้รู้มันก็ไม่เสวยเวทนา ผู้รู้มันก็ไม่เสวยคือมันไม่ไปยึด มันไม่ไปยึดมันก็ปล่อย ถ้ามันปล่อยขึ้นมาแล้ว

ทีนี้ปล่อย เห็นไหม ทําไมผู้รู้มันซ้อนกับผู้รู้ล่ะ มันเหมือนมีจิตอีกดวงมันซ้อนอยู่

ถ้ามันซ้อนอยู่ เห็นไหม ถ้าการภาวนาไปของคนมันไม่เหมือนกัน ถ้าจิต ดูที่หลวงปู่ดูลย์ท่านพูด ดูจิต ดูจิตไปจนจิตเห็นอาการของจิต

ถ้าจิตมันปล่อย มันปล่อยเวทนามา พอมันปล่อยเวทนามา มันปล่อยมา จิตเห็นอาการของจิต คือจิตมันก็เห็นรูป เห็นเวทนา เห็นสัญญา เห็นสังขาร เห็นวิญญาณ แต่ถ้ามันเห็นจิตซ้อนอยู่ล่ะ เห็นไหม กายนอก กายใน กายในกาย ถ้าเราซ้อนอยู่ เราก็ต้องเคลียร์ตรงนี้ ถ้ามันซ้อนอยู่

ถ้ามันซ้อนอยู่ แต่เขาบอกว่า “มันซ้อนอยู่นี่มันแปลก มันนิ่มนวล เพราะมันปล่อยมา มันสงบ มันแปรปรวน มันนิ่มนวล มันสบาย สังเกตแล้วหลายหน แต่ไม่รู้ไปไหน ก็รู้ตลอดจนเวทนากายมันดับ กลับมาเป็นปกติ บางครั้งก็เจอตอนเมื่อสติดีๆ”

ถ้าสติดี มันเป็นเหมือนกับกิเลสของใครกิเลสของมัน ถ้ากิเลสของเรานะ กิเลสของเรามันหยาบอย่างไร เราก็พิจารณา จับสิ่งนั้นแล้วพิจารณาของเราไป แต่ทีนี้มันพิจารณาเวทนาถึงดับได้ เวทนาดับได้ มันปล่อยได้ พอปล่อยได้ จิตมันสงบ พอมันปล่อยวางเข้ามาเห็นจิตซ้อนอยู่ ถ้าจิตซ้อนอยู่ จิตทั้งที่ภาพแรกและภาพที่มันซ้อนกัน ถ้าภาพแรก เราจับอันนั้น เราจับอันนั้นแล้วพิจารณา ถ้าพิจารณา นี่จิตนอก จิตใน

ถ้ามันซ้อนอยู่ เราจะให้อุบาย เรียกชื่อมันว่า จิตภายนอก จิตภายใน มันมีนอกกับมีใน เห็นไหม เวลาอารมณ์ความรู้สึก เราคิดถึงอารมณ์ความรู้สึก ผลกระทบจากภายนอก ภายนอกคือว่าสิ่งใดกระทบใจเรา สิ่งนั้นเราก็ขุ่นมัวใช่ไหม ถ้าสิ่งนั้นมันจบไปแล้ว พอสิ่งนั้นจบไปแล้ว เราคิดถึงสภาวะเดิมอีก สภาวะที่กระทบ มันเก็บข้อมูลของมันไว้ ถ้าจากภายนอก จากภายนอก ถ้าจิตมันเป็นภายนอก เราก็จับรูปภายนอก ถ้าเป็นจิตก็คือรูป ถ้าจิตนอก จิตนอกมันประกอบไปด้วยอะไร รูปนี่มันเป็นอย่างไร เพราะเราเห็นจิตมันซ้อนกันอยู่ ถ้าจิตซ้อนกันอยู่ มันต้องเป็นรูป ถ้ามันเป็นรูป พอเราจับมันต้องมีอารมณ์ความรู้สึก มันมีอารมณ์ความรู้สึก มันมีความรับรู้ ถ้ามีความรับรู้ ความรับรู้นี้ประกอบไปด้วยอะไร ถ้ามันจับได้ ถ้ามันจับไม่ได้ เราก็ทําความสงบของใจให้มากขึ้น

ถ้ามันจับได้ ถ้าเราเห็น เราก็จับได้ ถ้าเราไม่เห็นใช่ไหม มันไม่เห็น เขาบอกว่า “สิ่งที่มันจะเห็นมันต้องทําสมาธิดีๆ มันถึงจะจับได้ ถ้าสมาธิไม่ดีมันก็จับไม่ได้”

ถ้าสมาธิดีๆ เราทําสมาธิดีๆ แล้วเราจับสิ่งนี้ จับสิ่งนี้ เราแยกแยะ จิตนอก จิตใน ถ้าจิตภายนอก เราจับของเราเอง ถ้าพิจารณาอย่างนี้ ถ้าไม่พิจารณาอย่างนี้ พิจารณาเวทนาก็ได้ เวทนากาย เวทนาจิต

เวทนากายคือความเจ็บปวดของร่างกาย ความรับรู้ของร่างกาย เวทนาจิตคือความรับรู้ ความรู้สึก ความดีใจเสียใจเป็นเวทนาของจิต มันไม่ต้องอาศัยร่างกาย มันไม่พอใจ มันคับแค้นสิ่งใดมันก็มีเวทนาของมัน นี่เวทนานอก เวทนาใน เวทนากาย เวทนาจิต ถ้ามันมีจิตนอก จิตใน อันนี้เป็นอุบายนะ พอพูดอย่างนี้ปั๊บ ถ้าผู้ที่มีการศึกษาในอภิธรรม “โอ้โฮ! หลวงพ่อนี่หลุดไปไกลเลยนะ ยังเอามาจิตนอก จิตใน ยังเอาจิตมาแบ่งแยกอีกหรือ”

ตําราคือตํารา เวลาสิ่งที่มันเกิดขึ้นกับเรา เช่น อาการคนเจ็บป่วย เป็นโรคอะไร จะรักษาด้วยวิธีการใด นี่เหมือนกัน ถ้าเมื่อจิตมันเห็นว่ามันซ้อนกันอยู่ เราก็ต้องจับอาการของเรา จับรูปแบบของเรา จับความเป็นไปของเรา แล้วมาพิจารณาแยกแยะของเรา แต่ถ้าคนอื่นเขาไม่เห็นอย่างนี้ เขาไม่รู้อย่างนี้ เขาเป็นโรคอย่างอื่น เขาไม่เป็นอย่างนี้ มันก็เรื่องของจิตดวงนั้น

ฉะนั้น ถ้าเราจับของเรา เพราะเราตั้งชื่อของเราเองว่าจิตมันซ้อนกัน ในเมื่อคนเห็นคนรู้เอง เห็นไหม เรารู้จักคนนี้ เราเป็นหนี้ เรามีหนี้ มีความผูกพันกับคนนี้ เราก็ต้องเคลียร์กับคนคนนี้ให้จบ ต้องใช้หนี้เขา ต้องดูแลกัน เคลียร์กันจนเรื่องนี้สงบไป

จิตเหมือนกัน จิตถ้าใครไปรู้ไปเห็นสิ่งใด มันยึดแล้ว มันมีปมของมันแล้วว่ามันรู้มันเห็นสิ่งใดแล้วมันยึดของมันไว้ แล้วยึดของมันไว้ ถ้าอย่างนั้นเราต้องจับประเด็นนี้แล้วพิจารณาแยกแยะประเด็นนี้ให้ประเด็นนี้ให้มันปล่อยวาง ถ้ามันปล่อยวางขึ้นมา เห็นไหม

ครูบาอาจารย์ท่านจะสั่งสอน ท่านจะสั่งสอนแต่ละบุคคลไม่เหมือนกันอย่างนี้ เฉพาะบุคคล ถ้าบุคคลคนนั้นมีจริตนิสัยอย่างนี้ แล้วไปรู้เห็นตามความจริงอย่างนี้ ก็ต้องแก้ไขไปตามจริตนั้น ครูบาอาจารย์ท่านจะให้อุบายเฉยๆ นี่ให้อุบาย

อย่างนี้ถ้าภาวนาไปนะ มันจะมีปัญหา มีปัญหาเพราะว่า ถ้าเราพิจารณาเวทนาไปแล้วมันปล่อยมาแล้ว พอมันปล่อยแล้ว ปล่อยมาแล้วมันก็ต้องเหลือจิตดวงเดียว เหลือเฉพาะความสงบระงับ แต่นี้พอมันปล่อยมาแล้วมันจิตซ้อนกัน มันมีจิตซ้อนกันอยู่ ๒ ดวง มันเหมือนกับมีหน้ามีหลัง มีหลังผู้รู้ มีผู้รู้อีกผู้รู้หนึ่ง ถ้ามีหลังผู้รู้ มีอีกผู้รู้หนึ่ง มันก็เป็นวาสนาของเราเอง ทําไมมันเป็นแบบนี้ เป็นแบบนี้ก็ต้องเคลียร์เอง

ถ้ามันปล่อยเวทนาเข้ามาแล้ว ถ้ามันเป็นไปได้ จิตจับเลย พิจารณา ถ้ามันไม่เป็นความจริงมันก็จะเป็นไตรลักษณ์ คือมันจะใช้ปัญญาคลี่คลาย พอคลี่คลายแล้ว จากที่ว่า จิตนอก จิตใน พอปัญญารู้ทัน เคลียร์หมด มันก็เหลือหนึ่งเดียว มันมีของมันหนึ่งเดียว ภวาสวะ มีภพ ปฏิสนธิจิต เพราะพลังงานของเรามันมีของมัน ถ้ามีของมัน ถ้ามันพิจารณาได้มันจะย้อนกลับมาที่นี่

จับ จับแล้วเคลียร์ของเรา เฉพาะของเรา ถ้ามันเคลียร์ได้มันก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้ามันยังเคลียร์ไม่ได้ ถ้ามันพิจารณาเวทนาได้มันก็พิจารณาเวทนาต่อเนื่องกันไป เพราะที่เราปฏิบัติขึ้นมา มันละเอียดขึ้นมาเป็นชั้นๆ ขึ้นมา แต่เดิมเราก็พิจารณาของเราโดยความเข้าใจว่าถ้าพิจารณาอย่างนั้นแล้วเป็นปัญญา ถ้าเป็นปัญญาแล้วมันไม่ปล่อย

พอไม่ปล่อย เราทําสมาธิมากขึ้น ถ้าทําสมาธิมากขึ้น เวทนามันเกิดขึ้น พอเกิดขึ้น สติมันเข้มข้นขึ้น มันพิจารณาขึ้น มันปล่อยวางเข้ามา ปล่อยวางเข้ามา ปล่อยวางเข้ามามันถึงมาซ้อนเข้ามาเห็นจิตซ้อนกัน เราก็จับ จับจิต ถ้าจับจิตซ้อนจากภายนอกก็พิจารณา ถ้ามันพิจารณา มันก็จะปล่อย มันก็จะพลิกมาเป็นตัวใน ก็มาจับตัวใน

เวลากรณีนี้กิเลสมันสร้างสถานการณ์ให้คนที่ปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานไง เวลาอย่างนั้นมันเหมือนกับเขาเล่นซ่อนหา เวลาหลบที่นั่น หลบที่นี่ หลบที่นั่น กิเลสมันมีชีวิตนะ มันอยู่หลังความรู้สึกของเรา เราทําสิ่งใดมันจะสร้างภาพ มันจะหลบหลีก ถ้าเราจับจิตตัวนอก จับจิตตัวนอกพิจารณา ถ้าพิจารณา มันปล่อยวาง ถ้ามันพลิกมาเป็นตัวในก็จับตัวในพิจารณา ถ้ามันเป็นแบบนั้น แต่โดยทั่วไปเขามีหนึ่งเดียว

แต่นี้ถ้ามันซ้อนกัน ซ้อนกัน เราก็พูดตามคนที่ซ้อนกันไป เราพูดตามผู้ที่เห็นว่ามันมีซ้อนกันอยู่ ถ้าซ้อนกันอยู่ มันเป็นปัญหาของเราคนเดียว แต่คนอื่นจะไม่เป็นแบบนี้ ถ้าเราทําของเราอย่างนี้ ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา เราพิจารณาแล้วมันจะดีขึ้นเรื่อยๆ

มันดีขึ้นเรื่อยๆ หมายความว่า คนที่ปฏิบัตินะ แล้วมีเหตุมีผล คือปฏิบัติแล้วมันมีมรรคมีผลในใจ เรารู้เลยว่าเราทําแล้วมันเหลือสิ่งใดตกค้างในใจ จากคนที่ปฏิบัติไม่มีต้นไม่มีปลาย มันจะไม่มีสิ่งใดตกค้างในใจเลย มันมีแต่สัญญา มีแต่ความรับรู้จากการศึกษา รับรู้จากสมอง เวลาสัญญาจําได้ก็ว่าดี เวลามันลืมไปก็ว่าจบ มันไม่มีอะไรเป็นสมบัติส่วนตน ไม่มีอะไรตกค้างในใจเลย

แต่คนที่ปฏิบัติพอจิตสงบเข้ามาแล้วมันมีความสงบ มันมีรากฐานของใจ เราเคยสงบ เราเคยทําได้ มันมีสิ่งตกค้างในใจ ตกค้างในใจคือหลักใจของเรา แต่ถ้าเราปฏิบัติไปแล้ว พอจิตมันพิจารณาเวทนาเข้ามาแล้ว เวลามันพิจารณาถึงที่สุด สติมันเข้มข้นมาก เวลามันพิจารณาจนเวทนามันดับได้ นี่มันมีความตกค้างในใจของเรา

แล้วเวลาจิตมันสงบเข้ามาแล้ว เห็นจิตมันเหมือนกับ เพราะเราเห็นเอง เหมือนจิตมันมีผู้รู้ซ้อนอยู่ภายหลัง ถ้ามีผู้รู้ซ้อนอยู่ภายหลัง ข้างหน้าคือตัวปลอม ถ้าข้างหน้าคือตัวปลอม เราจับของเรา เราพิจารณาของเรา ถ้ามันซ้อนกันอยู่ จิตมีสองได้อย่างไร จิตมีหนึ่งเดียวเท่านั้น แต่ทําไมของเรามีสองล่ะ มีสองนี่มันสร้างภาพ มันสร้างเงาขึ้นมาหลอกเราไง ถ้าหลอกเราแล้วเราก็งงอยู่นี่

ถ้าหลอกเรา เราว่าจิตมันหลอกเรา แต่คนที่เห็น “มันไม่ได้หลอกนะหลวงพ่อ มันเห็นจริงๆ มันมีจริงๆ นะ” ไอ้คนเห็นมันน่าสงสารตรงนี้ มันเห็นจริงๆ นะ ไม่ใช่หลอกหรอก มันมีจริงๆ แล้วมันก็แก้ไขไม่ได้จริงๆ ไม่ได้จริงๆ

ทําความสงบของใจเข้ามา จับแล้วพิจารณาจิตนอก จิตใน พอพิจารณาจิตนอก จิตใน มันปล่อยแล้ว เดี๋ยวเราจะรู้ของเรา มันจะเป็นปัจจัตตัง มันต้องรู้จริงไง ต้องรู้จริง ต้องรู้ชัด

ต้องรู้จริง ต้องรู้ชัด แล้วภาวนาต่อเนื่องไป แล้วให้อุบายเท่านี้ ให้อุบายเท่านี้ก่อน แล้วถ้าปฏิบัติต่อเนื่องกันไปแล้วมีปัญหาอย่างใด มีปัญหาอย่างใดค่อยมาถามกันต่อ นี่พูดถึงจิตซ้อนจิตเนาะ เอวัง