คํานํา

ธุดงค์ หรือ ธุดงควัตร คือ เครื่องขัดเกลากิเลส เป็นธรรมประจําอยู่คู่เคียงพระพุทธศาสนา เป็นธรรมจําเป็นและสําคัญที่พระพุทธเจ้าทรงประทานไว้ให้พระสงฆ์สาวกที่มุ่งต่อความหลุดพ้นได้ดําเนินตามรอย โดยพระอริยเจ้าทุกๆ องค์ล้วนต้องผ่านธุดงค์มา

ธุดงค์เพื่อ เป็นหนังสือที่ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ได้ตอบแสดงนัยที่แท้จริงของ “ธุดงค์” และตอกยํ้าการภาวนาจําเป็นต้องมีครูบาอาจารย์ที่รู้จริงคอยชี้แนะ ทั้งตอบปัญหาการภาวนาอย่างผู้รู้จริง

ด้วยชีวิตเกิดมา ใจมีคุณค่ามาก คําเทศน์ “เราทําหน้าที่การงานก็เพื่อหาเลี้ยงชีพ เราภาวนาเพื่อหาเลี้ยงใจ” เตือนใจชาวพุทธให้ปฏิบัติบูชาได้เป็นอย่างดี ด้วยงานภาวนาแสนยาก สิ่งที่ทําผิดพลาดมา เป็นตะกอนตกค้างในใจ ให้ถือว่าผิดเป็นครู ไม่ไปกวนให้ตะกอนไหว ให้ฝึกหัดภาวนาโดยทําความสงบใจก่อน ให้ใจเป็นศีล โดยบริกรรมพุทโธ หรือปัญญาอบรมสมาธิ เมื่อใจสงบให้ใช้ปัญญาฝึกหัดพิจารณา

หากเห็นนิมิตเป็นการเห็นเฉพาะตน ซึ่งมีทั้งถูกและผิด ให้ฝึกแยกแยะ รับรู้แล้วให้ละวาง ไม่ให้ไปยึดมั่นถือมั่น ทั้งสอนวิธีแก้นิมิต และหากรู้เห็นสิ่งใด ครุ่นคิดสิ่งใด ยิ่งปฏิบัติก็ยิ่งเกิดความสงสัย เกิดแล้วไม่ดับ เป็นเพราะกิเลส แต่ธรรมของพระพุทธเจ้าเกิดแล้วดับ ก็ให้เพียรพยายามปฏิบัติให้รู้ธรรมตามความเป็นจริงขึ้นมา ให้สมดังบทธรรม สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นต้องดับไปเป็นธรรมดา

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มกราคม ๒๕๖๒

๑

ตะกอนไหว

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กราบขอบพระคุณมาก”

กราบเท้าหลวงพ่อครับ กราบขอบพระคุณมากที่หลวงพ่อเมตตาตอบคําถามผมในเทศน์ “ผิดเป็นครู” มันล้างข้อข้องใจออกไปเลยครับ ผมได้ฟังตั้งแต่วันแรกที่หลวงพ่อเมตตาตอบไว้แล้ว แต่ยังไม่ได้เขียนมาขอบคุณ เพราะตั้งใจจะทําให้มันเป็นสมาธิก่อน คืออยากมีผลงานมาอวดครูบาอาจารย์บ้าง สุดท้ายก็ยังไม่ได้ จึงเขียนมาก่อน เดี๋ยวมันจะนานครับ

มันมีคําเทศน์ของหลวงพ่อที่เล่าเรื่องเมื่อครั้งที่อยู่กับหลวงปู่ที่บ้านตาดที่ฝังใจผมว่า “หลวงตาท่านอยู่บนกุฏิ มึงทําให้ได้ผล แล้วเอาคําถามไปถามท่านสิ”

จากนี้ไปผมจะตั้งใจปฏิบัติให้มันได้ผล เมื่อติดขัดจะได้มีคําถามที่เป็นสาระมาถามหลวงพ่อบ้าง

ตอบ : กราบขอบพระคุณเนาะ กราบขอบคุณ ขอบคุณสิ่งที่เป็นสัจธรรมๆ เพราะคําถาม “ผิดเป็นครู” เพราะว่าเราปฏิบัติไปแล้วมันคาใจไง เขามีสิ่งที่คาใจอยู่ พอปฏิบัติคาใจอยู่ พอปฏิบัติไปแล้ว คนเรามันมีกิเลส เวลากิเลสไหวๆ กิเลสมันมีอยู่กับเราแล้วแหละ แต่เราไม่เข้าใจว่ากิเลสมันคืออะไร เวลาเราไปศึกษาธรรมะของพระพุทธเจ้า เวลาศึกษาธรรมะครูบาอาจารย์ เราก็ว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ เราลืมไป ลืมไปว่าใจเรามีกิเลส

สิ่งนั้นเป็นธรรม เป็นธรรมของครูบาอาจารย์ พอธรรมของครูบาอาจารย์ เราพยายามไปปฏิบัติ พอไปปฏิบัติแล้วมันก็เหมือนเทียบเคียง พอเทียบเคียง มันจะเป็นอย่างนั้น มันจะใช่อย่างนี้ มันจะเป็นอย่างนั้น แล้วเราก็มั่นใจของเราว่าจะต้องเป็นอย่างนั้น ต้องดีงามอย่างนั้น แต่ปฏิบัติไปแล้วมันก็ไม่เป็นอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างนั้นเพราะเรามีอวิชชาอยู่ในหัวใจ แต่ธรรมะเราพยายามปฏิบัติขึ้นมา

ทีนี้พอปฏิบัติขึ้นมา สิ่งนี้มันเป็นความทุกข์ยากของเราอันหนึ่งแล้ว ฉะนั้น พอเรามีสิ่งใดที่มันตกตะกอนค้างอยู่ในใจ ตกตะกอนค้างอยู่ในใจ พอเราปฏิบัติไปนะ แล้วพอมันไม่ได้ผล มันจะอ้างอิงตรงนั้นแล้ว เพราะไอ้นั่น เพราะไอ้นี่ เพราะอย่างนั้น เพราะอย่างนี้

เหมือนเรา ถ้าเราทําสิ่งใดที่ผิดพลาดไว้ เป็นอาบัติไว้ หรือเราทํากรรมสิ่งใดไว้ เช่น เมื่อก่อนพวกเราตอนเด็กๆ เคยไปขัดใจพ่อแม่ เคยไปทําสิ่งใดไว้แล้วมันฝังใจ พอมันฝังใจ พอไปทําอะไรผิดพลาดนะ เพราะเหตุนั้นๆ เราจะอ้างตรงนั้นเลย เราเคยทําอะไรผิดพลาดไว้ไง พอเราทําอะไรผิดพลาด เราก็ว่า เพราะเหตุนี้ เพราะเราเคยทําอย่างนี้ไว้ กรรมนั้นเลยตามมา เราเลยทําอะไรไม่ได้เลย เราเลยทุกข์เลยยากอยู่อย่างนี้ นี่ตะกอนในใจ

ถ้าคนมีตะกอนในใจ ตะกอนมันไหว ถ้าตะกอนไหวขึ้นมา ทําสิ่งใดมันก็ล้มลุกคลุกคลาน ทั้งๆ ที่การต่อสู้กับกิเลสโดยซึ่งๆ หน้ามันก็เป็นของยากอยู่แล้ว เราจะเอาใจเราให้สงบมันก็เป็นเรื่องยากอยู่แล้ว เรื่องยากอยู่แล้วเพราะอะไร เรื่องยากอยู่แล้ว เรารู้ทันทุกๆ คน เรารู้ทันคนหมด เรารู้ทางวิชาการหมด แต่เราไม่รู้ทันกิเลสเรา เราไม่รู้ทันหรอกว่าใจเราทําไมมันถึงเป็นแบบนี้ แต่เรารู้ทุกเรื่องนะ เรารู้ทุกเรื่องเลย ทีนี้พอเรากําหนดพุทโธๆๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันก็เป็นเหยื่อ เป็นเครื่องล่อ พุทธานุสติ ให้จิตมันเกาะไว้ๆ แต่ตัวมันเองไม่รู้เรื่องหรอก แล้วเราจะไปจํ้าจี้จํ้าไชให้คนเขารู้กับเรา จิตให้มันรู้ สมาธิเป็นอย่างนี้ ธรรมะเป็นแบบนี้ เราจํ้าจี้จํ้าไชขนาดไหนมันก็ไม่รู้หรอก แต่มันจะรู้ขึ้นมาได้ด้วยการศึกษา พอศึกษามานี่เป็นปริยัติ ศึกษานี้เป็นแนวทาง

การศึกษาสําคัญไหม ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ การศึกษานี้สําคัญนะ แต่ศึกษามาแล้ว หลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น เป็นมหามา “มหา มหาเรียนมาจนเป็นถึงมหานะ ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสุดยอดมากเลย สูงส่งมาก เทิดใส่ศีรษะไว้ แล้วใส่ลิ้นชัก ลั่นกุญแจมันไว้ก่อน อย่าให้ออกมา แล้วให้ประพฤติปฏิบัติไป” การประพฤติปฏิบัติ นี่ปริยัติแล้วปฏิบัติ การปฏิบัติมันจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมาแล้วมันจะเป็นอันเดียวกัน เป็นอันเดียวกันกับการที่ศึกษามา

แต่ถ้าปฏิบัติยังไม่ได้ มันจะเตะมันจะถีบกัน มันจะขัดมันจะแย้งกัน เพราะตามธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันเป็นข้อเท็จจริง ของจริงๆ จากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เรามีอวิชชา เรามีความไม่รู้ในหัวใจของเรา เราก็เทียบเคียง การเทียบเคียงเอา การอนุมานเอา ผู้ใดปฏิบัติธรรมด้นเดา คาดหมาย มันจะได้ธรรมะที่คาดหมาย ด้นเดา มันไม่เป็นความจริงหรอก ฉะนั้น เวลาปฏิบัติขึ้นมามันเทียบเคียง เห็นไหม นี่ตะกอนมันไหว กิเลสมันไหว พอมันไหวขึ้นมามันก็เทียบเคียง เทียบเคียงอยากได้ อยากเป็น อยากดี แล้วพอไม่ได้ขึ้นมา ตะกอนมันไหวแล้วมันก็ไปเอาตะกอนให้ขุ่นขึ้นมา ให้นํ้าขุ่นไปหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน พอปฏิบัติไป เห็นไหม ถึงบอกว่าผิดเป็นครู สิ่งที่ผิดพลาดมาแล้วเราก็เสียใจ กรรมที่ได้ทํามาแล้วเป็นกรรมทั้งนั้นน่ะ กรรมดี กรรมชั่ว กรรมคือการกระทํา ทําดีก็กรรมดี ทําชั่วก็กรรมชั่ว กรรมคือการกระทํา เราได้กระทํามาแล้ว มันเป็นอดีตมาแล้ว สิ่งที่เป็นอดีตมาแล้ว ถ้าเรามีสติปัญญานะ เราก็วางไว้ อดีตเราก็รับรู้ เราก็เสียใจ แต่ในปัจจุบันนี้เราจะทําคุณงามความดีของเรา เราก็ตั้งใจของเรา ตั้งสติของเรา เราทําได้มากได้น้อยแค่ไหน เราก็จงใจตั้งใจทําของเรา อย่างนี้ตะกอนมันจะไม่ไหว

คือกิเลสมันรุนแรงอยู่แล้ว กิเลสมันเป็นศัตรูกับเราอยู่แล้ว พญามารมันเหยียบยํ่าเราอยู่แล้ว แล้วไม่ต้องไปกวนให้มันขุ่นขึ้นมาอีกหรอก ปฏิบัติมันก็แสนยากอยู่แล้ว แล้วเรายังไปกวนสิ่งที่มันอยู่ในหัวใจของเรา สิ่งที่มันมีความผิดพลาดมา สิ่งที่เราพลั้งเผลอมา พอพลั้งเผลอ ตั้งสติได้ อันนี้เขาเรียกว่าเป็นบัณฑิตแล้วล่ะ บัณฑิต นี่อริยประเพณี

ผู้ใดทําความผิด แล้วยอมรับผิด สารภาพผิด นั้นเป็นอริยประเพณี ถ้าเป็นประสาโลกก็แบบว่าใครทําผิดแล้วรู้ทัน ใครทําความผิดพลาดแล้วรู้ว่าผิดพลาด แล้วยอมรับ เขาว่าเป็นสุภาพบุรุษ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีความผิดพลาดในใจ ทีนี้เป็นสุภาพบุรุษแล้ว เป็นสุภาพบุรุษมันก็จบไง นี้เป็นสุภาพบุรุษแล้วกิเลสมันก็กระทืบซํ้าเลย กระทืบซํ้า เห็นไหม นี่ผิดเป็นครู

มันไปเอาความผิดพลาดนั่นน่ะ เป็นเพราะเหตุนั้นๆ มันมาทําลายเราไง มันทําลายความตั้งใจเรา ทําให้เราทุกข์ยากไปอีก นี่กิเลสมันจังหวะสอง จังหวะหนึ่งมันก็ล่อเราไปแล้วทีหนึ่ง มันยังมีจังหวะสองซํ้าอีกทีหนึ่ง จังหวะแรกก็คือว่ามันก็ขุ่นมัวในใจเราอยู่แล้ว มันก็ทําให้เราทุกข์ยากอยู่แล้ว นี่จังหวะหนึ่ง พอจังหวะหนึ่งมันสําเร็จโทษแล้ว มันมีจังหวะสองซํ้ามาอีกทีหนึ่ง เพราะไอ้นั่น เพราะไอ้นี่ ก็ไปคว้ามาให้ทุกข์ยากเข้าไปอีกชั้นหนึ่ง ถึงบอกว่าผิดเป็นครู วางไว้ วางไว้แล้วเราปฏิบัติของเรา

การปฏิบัติมันก็ทุกข์ยากพอแรงอยู่แล้วแหละ ฉะนั้น สิ่งที่จะปฏิบัติให้มันมุมานะ นี่เราเห็นว่า สิ่งที่เราตกตะกอนในใจ ที่เรายังคาใจอยู่ แล้วเราเอาสิ่งนั้นมาปิดบังความเพียรของเรา เอามาปิดบังความที่มันจะเป็นไปได้จริง

เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอน ตัณหาซ้อนตัณหา ตัณหาจริงๆ จิตใต้สํานึกคนก็อยากได้ดิบได้ดีทั้งนั้นน่ะ เวลามาทําแล้วมันก็คาดหมายอีก นี่ตัณหาซ้อนตัณหา

ตัณหา เขาบอกว่า มีกิเลสปฏิบัติไม่ได้ มีตัณหาปฏิบัติไม่ได้

ก็มันเป็นกิเลส มันเป็นอนุสัย มันเป็นอวิชชาที่ความไม่รู้ ไม่รู้ว่ามันอยู่ไหน แล้วจะไม่มีได้อย่างไรล่ะ มันก็มีของมันอย่างนั้นน่ะ แต่เราก็ตั้งสติพุทโธของเราไป ปัญญาอบรมสมาธิของเราไป

เราพยายามพุทโธๆ ให้จิตมันเกาะ ปัญญาอบรมสมาธิทําของมัน เพราะเดี๋ยวมันมีปัญญา มันแยกแยะ มันจะละเอียดเข้ามา ใครจะได้ไม่ได้มันจะรู้ของมันตามความเป็นจริง

ตัณหาซ้อนตัณหา ตัณหา คือจริงๆ ทุกคนใฝ่ดี ใฝ่ดีที่ว่ามันเป็นกิเลสๆ สิ่งที่เป็นกิเลส แต่ถ้ามันเป็นมรรคล่ะ ความอยากมันก็เป็นมรรค อยากหลุดพ้น อยากเป็นอริยบุคคล อยากปฏิบัติให้สิ้นทุกข์ นี่ก็กิเลส อ้าว! ความอยากเป็นกิเลสไหม เป็นกิเลส แต่หลวงตาบอกว่ามันเป็นมรรค มันเป็นมรรคคือเป้าหมาย อธิษฐานบารมี เราตั้งเป้าหมายไว้ แล้วขวนขวายไปสู่ที่เป้าหมายนั้น นี่บารมีสิบทัศขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ ปรารถนาเป็นพระพุทธเจ้า ก็มีความปรารถนา เป็นกิเลสไหม ก็เป็น แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็พยายามบําเพ็ญเพียรมา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย บากบั่นพากเพียรไปจนกว่ามันจะถึง มันเป็นความอยากไหม เป็น แต่ถึงที่สุดแล้วก็พ้นทุกข์

นี่ก็เหมือนกัน แล้วมีตัณหาความทะยานอยากไหม มี เรามีของเราอยู่แล้วแหละ แต่เราบริกรรมพุทโธให้มันสงบเข้ามาๆ มันสงบได้ มันเป็นเกลือจิ้มเกลือ มันเป็นกิเลสแก้กิเลส

บอกว่า กิเลสแก้กิเลสได้หรือ เขาบอกต้องทํานะ มันแก้กิเลส

มันเป็นมรรค คําว่า “เป็นมรรค” เป็นเป้าหมาย เป็นความหมั่นเพียรให้เรามุมานะ แต่ถ้ามันไม่มีตรงนี้ เราก็ไม่มีความมุมานะเหมือนกัน ฉะนั้น สิ่งที่ว่าตัณหาซ้อนตัณหา คือว่ากิเลสมันก็มีอยู่แล้ว แล้วตะกอนมันไหวขึ้นมา กิเลสมันซ้อนมา จังหวะสองกระทืบซํ้า ฉะนั้น เราก็แนะนําให้วางไว้ ถ้ากิเลสซึ่งหน้าก็สู้กับมัน จังหวะหนึ่ง จังหวะแรก สู้กับกิเลส แล้วถ้ามันผิดพลาดพลั้งไปอย่างไรเราก็แก้ไขไป อย่าให้กิเลสมันซํ้าสองซํ้าสาม อย่าให้ตะกอนมันไหวขึ้นมาให้ขุ่นมัวไปหมด อันนั้นเป็นเรื่องที่ว่าใน “ผิดเป็นครู” หนึ่ง

สอง ที่บอกว่า หลวงพ่อบอกว่าอยู่กับหลวงตา อยู่กับหลวงตาบอกว่า หลวงตาท่านอยู่บนกุฏิ มึงทําให้ได้ผลสิ แล้วเอาคําถามนี้ไปถามท่าน

เพราะตอนนั้นตอนที่ประพฤติปฏิบัติใหม่ ออกปฏิบัติใหม่ ทุกคนมันก็มีความรู้เท่าหางอึ่งทุกคนน่ะ ความรู้ทางโลกก็อวดเก่ง รู้ไปหมด แต่ความรู้ทางธรรมไม่มีใครรู้หรอก แล้วพอไปเจอคนนู้นสอนคนนี้สอน มันก็เชื่อเขาไง เราเห็นครูบาอาจารย์ท่านมีพรรษาแล้วท่านปฏิบัติ ดูกิริยาท่าทางจากสายตา ท่านก็เป็นอาจารย์ได้ ก็ไปศึกษากับเขา เขาสอนมา เขาบอกมา แล้วพอเราปฏิบัติไปมันผิดพลาดทั้งนั้นน่ะ ถามว่าไปไหนมา สามวาสองศอก ถามวัว มันตอบช้าง ถามช้าง มันตอบม้า ถามม้า มันตอบงู มันไปเรื่อยล่ะ มันทุกข์ยากอย่างนั้นมา

มันทุกข์ยากอย่างนั้นมาจนไปเที่ยวภูทอก ไปเจอหลวงปู่จวน “เห็นไหม อวิชชาอย่างหยาบของท่านสงบตัวลง อวิชชาอย่างกลางในหัวใจท่านอีกมหาศาลเลย อวิชชาอย่างละเอียดในใจท่านท่วมหัวเลย”

โอ้โฮ! จริงเว้ย

เมื่อก่อนไปถามใคร ตอบไม่รู้เรื่องหรอก ถามช้าง ตอบม้า ถามม้า ตอบควาย มันมั่วไปหมด เพราะมันผิดพลาดอย่างนั้นมา มันทุกข์ยากมา ทุกข์ยากมาเพราะปฏิบัติมา หาครูบาอาจารย์มา ท่านไม่รู้ท่านก็ตอบประสาไม่รู้ แต่ท่านอวดว่าเป็นอาจารย์ ไอ้เราก็ไม่รู้ เราก็เชื่อเขา พอปฏิบัติไปมันก็งูๆ ปลาๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ พอไปเจออาจารย์จวนทุบหัวทีเดียว ปลามันโดนทุบหัวมันตายเลย มันดิ้นตายเลย กิเลสมันโดนทุบทีเดียวมันสะอึกเลย ตั้งแต่นั้นมามันถึงเห็นโทษของการขาดอาจารย์ แล้วก็พยายามปฏิบัติเต็มที่

พอเครื่องบินตก เครื่องบินตก อาจารย์จวนท่านเสีย โอ๋ย! มันแบบว่าเคว้งคว้าง มันไปไหนไม่ได้ ทีนี้พอเข้าไปอยู่บ้านตาดมันก็คิดอย่างนี้ คิดอย่างนี้เพราะอะไร เพราะมันมีทุนเดิมมาไง ทุนเดิมโดนคนหลอกมาสะเปะสะปะ โดนคนหลอกมามหาศาล แล้วเวลามีครูบาอาจารย์ที่แท้จริงท่านก็นิพพานไปแล้ว พอเข้าไปบ้านตาดมันถึงเร่งตัวเอง มันจะเร่งตัวเอง กําหนดตัวเอง นี่ไง เอ็งห่วงว่าจะไม่มีคนสอนไง เมื่อก่อนเที่ยวมา คนสอนก็สอนแต่ผิดๆ พลาดๆ ตอนนี้หลวงตาท่านอยู่บนกุฏิไง เอ็งมีอะไรจะไปถาม เอ็งกลัวจะไม่มีอาจารย์สอนเอ็ง เอ็งก็เต็มที่สิ นี่มันกระตุ้นตัวเองอย่างนี้ มันเร่งความเพียรมากเลย

เพราะเราเป็นห่วงใช่ไหม เหมือนเราเจ็บไข้ได้ป่วยไม่มีหมอรักษา ไอ้นี่หมอมีอยู่ แต่เอ็งไม่ป่วย เอ็งไม่ป่วย เวลาป่วยก็กลัวจะไม่มีใครรักษา หมอก็นั่งอยู่นี่ เพราะเมื่อก่อนเราไปหาหมอมาก็หมอสัพเพเหระ เราก็ยังไม่ให้เขารักษามา แต่คราวนี้หมอจริงๆ เลย หมอแท้ๆ เลย เพราะว่าเราก็ได้ศึกษากับท่าน มันก็เต็มที่อยู่แล้ว ฉะนั้น มันถึงท้าทายตัวเองเลยนะ นี่ไง ท่านอยู่บนกุฏินี่ไง เอ็งมีอะไรเอ็งทําขึ้นมาสิ ทําขึ้นมา ขึ้นไปถามเลยๆ

เมื่อก่อนปฏิบัติมาแล้วไม่มีทางออก ปฏิบัติมาเวลาไม่มีทางออกมันอัดอั้นตันใจ ไปเที่ยวแสวงหาครูบาอาจารย์ให้สอน ท่านก็ชักจูงให้ไปทางที่ผิดทั้งหมด เวลาไปหาใคร ใครก็ชักจูงกันไป ถามม้า ตอบช้าง ถามช้าง ตอบม้า ไม่เป็น ไม่เป็นก็คือไม่เป็น ทีนี้พอไม่เป็น แต่เราก็ไม่เป็น มันก็เชื่อเขา เขาไม่เป็น แต่เราก็ไม่เป็น แล้วเอาอะไรไปจับเขาล่ะ ก็เชื่อเขาไปก่อน แต่พอมาปฏิบัติ พอมีร่องมีรอย เฮ้ย! นี่มันหลอกนี่หว่า หลอกทั้งนั้น แล้วพอมันรู้ว่าอะไรหลอกอะไรจริง พอเจอของจริงมันก็พยายามมุมานะ พอมุมานะขึ้นมามันก็คิดอย่างนี้ ฉะนั้น คํานี้เราพูดเอง “นี่ไง หลวงตาท่านอยู่บนกุฏิไง เอ็งมีอะไรขึ้นไปถามล่ะ เอ็งทําขึ้นมาให้จริงสิ จริงแล้วขึ้นไปถามท่าน”

เวลาไม่มีมันก็ละล้าละลังนะ แต่เวลามันมีจริงขึ้นมา เราก็ไม่มีอะไรจะไปถามท่านอีก ฉะนั้น มันถึงท้าทายตัวเอง แล้วก็โอ้โฮ! พยายามเต็มที่ ฉะนั้น นี่คําพูดเราเอง เขาเอามาพูดต่อ เราถึงพูดอธิบายถึงเหตุผลไงว่าทําไมคิดแบบนั้น ทุกข์ยากนะ

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านพูด อาจารย์สําคัญมาก ผู้นําสําคัญมาก แล้วเราเองเราไม่มีวุฒิภาวะ แล้วเรารู้ได้อย่างไรว่าอาจารย์องค์ไหนจริงหรือปลอม แต่เวลาปฏิบัติไปแล้ว อ้าว! พอจิตมันเป็นไปนะ อ้าว! ไอ้ที่รับรู้มานั่นมันเท็จทั้งนั้นนี่นา พออย่างนั้นปั๊บมันก็ยิ่งแสวงหา แสวงหามาก็เข้ามานี่ ฉะนั้น พอเขาขอบคุณมา ขอบคุณมานี่เราก็ตอบ นี่เราตอบไปแล้วนะ

ถาม : เรื่อง “ลูกอยากรายงานการปฏิบัติและขอคําแนะนําจากหลวงพ่อ”

ช่วงเข้าพรรษาอธิษฐานจิตไว้ว่าจะไม่นอนในวันพระ จะนั่งสมาธิจนถึงตี ๕ ที่ตั้งจิตเพราะได้กําลังใจจากหลวงพ่อที่หลวงพ่อว่าลองทําดู แล้วก็ทําได้ตลอดพรรษาตามที่ตั้งใจ ผลของการปฏิบัติ พอทําสมาธิจะได้แค่ระดับกลางๆ ไม่เคยดิ่งจนดับ จะอยู่กับสมาธิและผู้รู้ตลอด โดยอาศัยลมหายใจนํา พอนั่งได้ประมาณ ๒ ชั่วโมงจะมีเวทนาปวดแบบค่อยๆ รุนแรงขึ้น ทรมานมากๆ ปวดแสบปวดร้อนจนอยากจะขยับ จึงพยายามสังเกตการเปลี่ยนแปลง และใช้ความอดทนเพ่งดูจนความปวดเริ่มเปลี่ยนจากความรู้สึกแตกต่างเรื่อยๆ และหายไปกลับสู่สภาวะสมาธิปกติ เป็นอยู่หลายครั้ง หลายวัน จนช่วงหลังไม่มีมา แต่ผู้รู้ก็รับรู้ได้ตลอดว่าร่างกายมีความหนักหน่วงตลอดเวลา สบายน้อย มาก ขึ้นอยู่กับการเปลี่ยนแปลงของสติและสมาธิ

ช่วงหลังพอนั่งได้ ๑ หรือ ๒ ชั่วโมง จะมีสัญญามาเป็นระยะ ให้ดูก็ดูมันไป มันจะมาไปเป็นระยะ และถ้าสติอ่อนมาก เริ่มล้า มันจะมาบ่อยๆ และลูกก็จะลืมตาและขยับตัวแล้วค่อยเริ่มใหม่ ในคืนหนึ่งจะขยับแบบนี้ ๓-๔ ครั้ง เพราะสติเริ่มอ่อนค่ะ

ในชีวิตประจําวัน ปัจจุบันจิตมีความรับรู้ ความรู้สึกที่เข้ามาทําลายความสงบเป็นระยะ มันมากับความคิดและสัญญา เมื่อเข้ามาต้องกําหนดทําความสงบทันทีก่อนมันจะลุกลามและอยู่นานจนจิตเสื่อม และรับรู้ร่างกายที่หนัก อึดอัดแทบจะตลอดเวลา อันนี้คือความทุกข์ที่ละเอียดลึกๆ ของหนูค่ะ ขอเมตตาหลวงพ่อแนะนําที่เห็นสมควร และหนูถวายตัวเป็นลูกศิษย์หลวงพ่อค่ะ

ตอบ : “ช่วงเข้าพรรษาอธิษฐานจิตไว้ว่าจะไม่นอนในวันพระ และจะนั่งสมาธิถึงตี ๕”

ที่ตั้งใจทําให้ได้พรรษา ถ้าได้พรรษาแล้ว เห็นไหม เหมือนพระ เวลาพระจะเข้าพรรษา เขาเรียกอธิษฐานธุดงค์ ถ้าอธิษฐานธุดงค์ เราจะธุดงค์เป็นวัตร เราจะเนสัชชิกวันไหนเป็นวันๆ ไป หรือเราจะไม่นอนทั้งพรรษาเลย นี่เขาตั้งจิตอธิษฐาน พอตั้งจิตอธิษฐาน พอครบออกพรรษา เราทําได้ครบสมบูรณ์ เราก็ถือว่าเราทําได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราตั้งอธิษฐานของเราไว้ พระเขาทําของเขา ครบพรรษาได้อานิสงส์ นี่ของเรา เราก็อธิษฐานจิตของเราว่าในพรรษาเราจะไม่นอนทุกวันพระ แล้วนั่งสมาธิถึงตี ๕ นี่ถือเนสัชชิก เห็นไหม เราทําของเราได้ ถ้าเราทําของเราได้ มันก็เป็นสิ่งที่ว่า ข้อวัตรปฏิบัติของพระเพื่อให้พระมีข้อวัตรปฏิบัติเพื่อรักษาใจ

นี่ก็เหมือนกัน เราอธิษฐานของเราแล้วเราปฏิบัติของเรา สิ่งที่เราอธิษฐานไว้ เราปฏิบัติขึ้นมาเพื่อเป็นขอบเขตให้หัวใจเราเร่งความเพียร ถ้าเร่งความเพียร ออกพรรษาแล้วเราทําได้เราก็ภูมิใจ พอเราภูมิใจ แต่เวลาผลของการปฏิบัติ รายงานผลการปฏิบัติ มันไม่เคยได้สมาธิถึงกับดิ่งลง มันได้ระดับกลางๆ

ระดับกลางๆ ถ้าพุทโธ เราพุทโธต่อเนื่องกันไปๆ แล้วถ้าเราไม่ปล่อยๆ ถ้าพุทโธๆ ไปนะ เราเกาะพุทโธไป ถ้ากําหนดลมหายใจ เรากําหนดลมหายใจ ถ้าเป็นกลางๆ กลางๆ มันยังรับรู้อยู่ มันรับรู้เสียงได้ รับรู้ได้ จิตเป็นสมาธิ อุปจารสมาธิมันรับรู้ได้ ตรงนี้เป็นตรงที่วิปัสสนา แต่ถ้ามันจะดิ่งลงนะ พุทโธๆ ต่อไป หรือกําหนดลมหายใจเข้าออกตลอดไป ลมหายใจจะละเอียดขึ้นๆ จนลมหายใจมันไม่มี แต่รู้อยู่ จิตรู้อยู่ สงบอยู่ อันนั้นดิ่งลง ถ้ามันดิ่งลงมันก็คือดิ่งลง ถ้ามันไม่ดิ่งลง มันก็ไม่จําเป็นจะต้องดิ่งลง ก็เหมือนเรามีสถานะแบบใด เราก็ยอมรับสถานะแบบนั้น เรามีสถานะแบบนี้ เราอยากได้สถานะอื่น มันก็เป็นไปไม่ได้

แต่ถ้าเรามีสถานะแบบนี้ ถ้าเรานั่งจนถึงตี ๕ ได้ เรารับรู้ของเราได้ รับรู้ได้ จิตมันมีความเจ็บปวด เจ็บปวดรุนแรงมาก มันทรมานมาก

ถ้าทรมานมาก เรากําหนด ถ้ามันปล่อยแล้วมันทรมานมาก เราก็จับมันสิ จิตถ้ามันเป็นเวทนาที่เจ็บปวด ถ้าพอสงบลงแล้ว พอมันออกรู้ ที่อุปจาระนี่จับเลย จับที่ความเจ็บปวด เห็นไหม

ดูหลวงตาท่านนั่งตลอดรุ่งก็เหมือนกัน ท่านบอกว่า ๒-๓ ชั่วโมง ลูกเวทนามันมา ๔-๕ ชั่วโมงไป พ่อมันจะมา แล้ว ๗-๘ ชั่วโมงไป ปู่มันจะมา เวทนามันมาแตกต่างกัน แต่มาแตกต่างกัน มันมาแล้วเราจับมันพิจารณาได้ มันจับพิจารณา เหมือนกัน ทุกคนทําธุรกิจ ทําการค้า ก็อยากมีลูกค้า อยากมีผู้สั่งสินค้านั้นไป แล้วเขาได้จ่ายเงินเรามา เราก็จะประสบความสําเร็จของเรา

นี่ก็เหมือนกัน จิตสงบแล้ว จิตนี้เป็นตัวประธาน จิตนี้เป็นตัวตั้ง ถ้ามันจะวิปัสสนา มันจะวิปัสสนาในสิ่งใด มันก็วิปัสสนาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม มันเป็นลูกค้าไง มันเป็นสิ่งที่เราจะแลกเปลี่ยนสินค้า มันเป็นสิ่งที่เราจะวิปัสสนา ธุรกิจมันจะประสบความสําเร็จได้มันต้องมีทั้งผู้ขายและผู้ซื้อ ถ้าผู้ซื้อมีการซื้อขายแลกเปลี่ยนกันมันก็จบขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันสงบแล้ว ถ้ามีเวทนา เราจับที่เวทนานั่นไง จับที่เวทนา ทีนี้เวทนามันปวดนัก เวทนามันปวดแล้วมันรุนแรงมาก พอรุนแรงมากมันก็ฝังใจ ก็ไม่อยากจะเจอ ไม่อยากจะมี ถ้าไม่อยากจะมีก็ไม่อยากจะไปคุ้ยเขี่ยดูมัน ถ้าไม่คุ้ยเขี่ยดูมัน เราทําสินค้าแล้วเราไม่มีลูกค้ารับซื้อไป สินค้ามันก็จะกองอยู่นั่น แต่ถ้าเป็นสมาธิ เราทําสมาธิ เราทําความสงบของใจ ใจมันสงบแล้ว เวลามันเสื่อมมามันก็หมดไป มันไม่มีสินค้าเหลือไว้ให้เราดู มีแต่ประสบการณ์ไง

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเรากําหนดพุทโธ อัปปนาสมาธิทั้งคืน เรามีเหตุขึ้นมา จิตมันก็สงบขึ้นมาได้ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ นี่เหตุมันเกิดขึ้นมา พอมันมีเหตุขึ้นมามันก็เกิดผลขึ้นมา ผลคือสมาธิ พอสมาธินี้เป็นนามธรรม มันเป็นกิริยาของจิต มันเป็นอาการอาการหนึ่ง เวลามันเสื่อมไปแล้วสมาธิอยู่ไหน สมาธิมันก็หายไป

แต่ถ้าการทําสินค้า สินค้าถ้าเราทําสินค้าสิ่งใด สินค้าต้องมีคลังเก็บสินค้า ถ้าคลังเก็บสินค้า มันต้องมีต้นทุนอีก มันก็เสื่อมสภาพไปเป็นธรรมดา แต่จิตมันเสื่อมไปมันก็หมดไป ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสมาธิ ถ้าเจอเวทนาก็จับเวทนา ถ้าจับเวทนาแล้วพิจารณาต่อไปไง นี่กรณีผลไง

ทีนี้เขาบอกว่า มันมีความเปลี่ยนแปลงไป มันสงบไป มันมีผู้รู้ มันมีความหนักหน่วงของใจ

มันมีความหนักหน่วงก็พิจารณาต่อไป ทําต่อไปเรื่อยๆ ถ้าทําต่อไปเรื่อยๆ มันอยู่ที่เชาวน์ปัญญา อยู่ที่เชาวน์ปัญญาที่ว่าจิตสงบแล้วเราจะจับสิ่งใดได้ ถ้าจับสิ่งใดได้มันก็เป็นผลงานของเรา

ถ้ามันจับสิ่งใดไม่ได้ มันก็ทําสมาธิเพื่อความสงบ สมาธิเพื่อพัฒนา สมาธิเพื่อให้จิตใจเข้มแข็ง ให้จิตใจมีเครื่องอยู่ นี่มีสมาธิเป็นเครื่องอยู่ ถ้าสมาธิเป็นเครื่องอยู่แล้ว ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าปัญญามันเกิดขึ้นมันก็จะออกไป

ทีนี้สิ่งที่ว่าเรารักษาสมาธิ พอสมาธิ ถ้ารักษาสมาธิ ถ้าทําได้ เราฝึกหัดใช้ปัญญาไปเลย จับเวทนานี่แหละ ฉะนั้น เพียงแต่ว่า เพราะธรรมดาเขาจับเวทนาอยู่แล้ว ผู้ถามเขาเป็นลูกศิษย์ เขาเคยมาหาบ่อยๆ ว่าเขาเคยใช้ปัญญาไป เขาก็บอกว่า ทําไมผลมันไม่เกิด

เราบอกขาดสมาธิ ถ้าขาดสมาธิ พอสมาธิเป็นอย่างนี้ คําว่า “ขาดสมาธิ” ขาดสมาธิหมายความว่าจิตมันไม่ละเอียดพอ จิตไม่ละเอียดพอ สิ่งที่พิจารณามันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันก็ปล่อยมา

ถ้าจิตมันเป็นสมาธิแล้วเราก็พิจารณาไป ถ้าเป็นสมาธิ สมาธิเป็นมรรค เป็นองค์มรรค ๑ ในมรรค ๘ ถ้า ๑ ในมรรค ๘ มันก็เหมือนกับสมมุติเราจะทําอาหาร เราขาดเกลือ เราก็ไปเอาสิบล้อขนเกลือมาเลย ขนเกลือมามันก็เป็นเกลือในสิบล้อนั้น ฉะนั้น ได้เกลือมา เกลือนี้เราจะมาทําอาหาร เราใช้เฉพาะจําเป็นที่ใช้กับอาหาร อาหารสิ่งใดให้รสเข้มข้น เราก็ใช้เกลือมากนิดหนึ่ง แต่ไม่ใช่ใส่ทั้งสิบล้อ เขาใส่นิดเดียว

สมาธิในองค์มรรค ๘ มันมีสติ มีสมาธิ มีงานชอบ เพียรชอบ มีความชอบธรรม เขาใส่พอดี เขาใส่พอดี ฉะนั้น ความเข้าใจ พอเราบอกขาดสมาธิ ทีนี้ก็เลยทําสมาธิให้เต็มที่เลย

สมาธิก็เหมือนเกลือใส่เต็มรถสิบล้อเลย มันก็อยู่บนรถสิบล้อนั่นน่ะ เขาใช้ประโยชน์ต่อเมื่อเวลาศีล สมาธิ ปัญญา พอมีสมาธิแล้วเราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาๆ เห็นไหม มรรคสามัคคี ความสมดุลของมัน เขาว่าทางสายกลางๆ ความพอดีของปัญญาที่มันหมุนไป ถ้าความพอดีของปัญญาที่มันหมุนไป มันสมดุลต่อมัน มันก็ตทังคปหาน จะปล่อยของมันๆ ถ้ามันไม่ปล่อย ฝึกหัดตรงนี้ ฝึกหัดตรงนี้ ถ้ามันเป็นขึ้นไปมันก็เป็นประโยชน์ขึ้นมา

ฉะนั้น ชีวิตประจําวัน เขาว่า ชีวิตประจําวันเขาจะรู้สึกตลอดเวลา ทําความสงบของใจ มีความคิดขึ้นมาก็พยายามจะแยกแยะมันไม่ให้มันลุกลาม อย่างนี้ก็เป็นเครื่องอยู่ สิ่งนี้เป็นประโยชน์ เรารู้เท่าทัน สิ่งใดที่ลุกลามมา เราจะตัด ใช้ปัญญาตัดแล้วรักษาใจไป แต่รักษาใจไป ถ้าจิตมันต้องก้าวเดินไปเป็นชั้นเป็นตอน

อย่างเช่นที่ว่า ถ้าในพรรษา กลางคืนดีมากๆ เลย เพราะเวลากลางวัน หน้าที่การงานเราก็ทําของเราไป แล้วใช้ตรงนั้นไป อันนั้นมันเป็นชีวิตประจําวัน แต่เวลาถ้านั่งกลางคืน ขณะที่จิตมันสงบกลางๆ นั่นน่ะ ถ้ามันสบายใจแล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญาเลย แล้วตรงนั้นจะเห็นเลยว่า ถ้าเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาที่มันแยกแยะความเห็นถูกเห็นผิดของกิเลสกับธรรม อันนั้นน่ะมันจะดูดดื่มมาก

ถ้าบอกว่าในพรรษา ทีนี้มันออกพรรษาไปแล้ว ขอพรรษาหน้าเนาะ

ไม่ต้องพรรษาหน้า ปัจจุบันนี้ทุกวันพระ กลางคืนวันพระให้นั่งภาวนา ถ้านั่งภาวนา พอนั่งภาวนาไปสัก ๒-๓ ชั่วโมง ถ้าจิตมันสงบกลางๆ ใช้ปัญญาไปเลย แล้วเอามาเทียบกันว่า ปัญญาขณะที่มันเป็นสมาธิแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญา กับปัญญาที่เคยมาเล่าให้ฟังว่าเวลาทํางานแล้วเราก็ใช้ปัญญาไป ให้มาดูว่าปัญญาขณะอยู่ในสมาธิที่เราแยกแยะมันจะมีรสชาติอย่างใด มันจะเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกอย่างใด กับปัญญาที่บอกว่าเวลาเราใช้ชีวิตประจําวัน เราทําหน้าที่การงานมา สิ่งใดมากระทบเราก็ปล่อยได้ๆ อันนี้มันเป็นปัญญาโลกียปัญญา

กลางคืน เวลานั่งกลางคืน นั่งตลอดรุ่งทุกคืน ถึงตี ๔ ตี ๕ เรานั่งตอนนั้นน่ะ ขณะที่นั่งสมาธิ ใช้ตอนนั้นน่ะ ถ้ามันสงบแล้วใช้ตอนนั้นน่ะ แล้วพิจารณาไป แล้วเราจะเห็นว่าภาวนามยปัญญา กับปัญญาที่เราใช้อยู่นี่ เพราะอะไรรู้ไหม เพราะว่าถ้าผู้ปฏิบัติรู้เองเห็นเองมันจะซาบซึ้ง ไอ้นี่ถามหลวงพ่อ ให้หลวงพ่อบอก หลวงพ่อบอกมาทีไรหนูไม่รู้สักที หนูไม่รู้สักที

ก็คนพูดกับเจ้าของเรื่องมันคนละคน ไอ้คนถามก็มีความเห็นอันหนึ่ง ไอ้คนตอบก็มีความเห็นอันหนึ่ง แล้วก็ถามกันไป ไอ้คนตอบก็ไม่เข้าใจเสียที

ตอนกลางคืน ตอนปฏิบัติ ถ้าจิตมันสงบแล้วเป็นกลางๆ ถึงมันจะไม่ดิ่งลง ถ้ามันมีสติปัญญาพอ จับพวกนี้มาแยกแยะ จับให้ได้ ถ้ามีเวทนา จับเวทนาเลย ถ้าจับเวทนา เวทนาไม่ใช่เรา เพราะเราจับเวทนาได้ แต่ที่มันเจ็บปวดรุนแรงนั่นมันเป็นเรา เวทนากับเราเป็นเนื้อเดียวกัน

แต่ถ้าจิตสงบแล้วนะ พอมันแยก มันปล่อยแล้วนะ มันจับเวทนานะ เราจับเวทนา เวทนาไม่ใช่เรา เหมือนกับว่าไข่ในจาน เห็นไหม จานก็คือจาน ไข่ก็คือไข่ แต่มันอยู่ในจานนั้น ไข่อยู่ในจานนั้น เราใส่ไข่ไว้ในจานนั้น นี่ถ้าจับได้ พิจารณาอย่างนี้ มันจะเป็นประโยชน์ตรงนี้ อันนี้รายงานผลปฏิบัติเนาะ

ทีนี้คําถามต่อไป

ถาม : พ่อของหนูเชื่อคําสอนของพระองค์หนึ่งที่ว่า ตายแล้วสูญ ไม่มีนรกสวรรค์ หนูเคยอ่านหนังสือของท่าน คิดว่าท่านเป็นพระอริยบุคคล แต่ไม่ทราบว่าคําสอนดังกล่าวของท่านสอนแบบนั้นจริงหรือไม่ คุณพ่อของหนูมีความเชื่อ หนูจะบอกพ่ออย่างไรดี หนูปฏิบัติไม่ได้เรื่องเสียที ท้อมาก หนูขี้เกียจเองใช่ไหมคะ หนูจะสําเร็จไหมในการกระทําต่อไปในชาตินี้

ตอบ : ฉะนั้น เวลาเขาบอกว่า นรกไม่มี สวรรค์ไม่มี เขาพูดอยู่ เขาก็พูดอย่างนั้น พระองค์นี้ท่านพูดอย่างนั้นว่านรกสวรรค์ไม่มี มันจะมีก็มีสวรรค์ในอก นรกในใจ เป้าหมายของเขา เขาเห็นสังคมไงว่าสังคมไปเชื่อ ไปเชื่อเรื่องนรกสวรรค์ แล้วนรกสวรรค์มันมีอยู่จริง สังคมเชื่อส่วนสังคมเชื่อ แต่ไอ้พวกที่มาใช้ประโยชน์กับนรกสวรรค์นี่ไง เอานรกสวรรค์มาเป็นสินค้าไง

เราก็เห็นว่าในสํานักต่างๆ ต้องเอานรกสวรรค์เป็นสินค้า ทําอย่างนั้นจะเป็นอย่างนั้นๆ แล้วมันเป็นจริงหรือเปล่า ฉะนั้น พออย่างนั้นปั๊บ พระองค์นี้ก็เลยมีแนวคิด แล้วพยายามจะหาทางออก หาทางออกในเรื่องพระพุทธศาสนา ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนว่าสวรรค์ในอก นรกในใจ นรกสวรรค์ไม่มี

มันเป็นไปไม่ได้ มันไม่มีได้อย่างไร ถ้ามันไม่มี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์ แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะลงมาตรัสรู้ อยู่ในชั้นดุสิตใช่ไหม แล้วมันไม่มีได้อย่างไรล่ะ ก็องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าก่อนที่ท่านจะจุติมาเกิด ท่านก็อยู่ชั้นดุสิต พระพุทธเจ้าก็พูดไว้ชัดๆ แล้วมันจะไม่มีได้อย่างไรล่ะ ก็ก่อนที่ท่านจะลงมาท่านก็ไปรอให้ถึงเวลา จากดุสิตก็มาเกิดกับนางมหามายา ก็มาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แล้วเวลาให้พระโมคคัลลานะ เห็นไหม อยู่ที่ราชคฤห์ พระโมคคัลลานะไปนรกสวรรค์มา “ตระกูลนี้เกิดแล้วไปอยู่ที่นั่น” มาบอกพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอกใช่ ใช่

นรกสวรรค์มี ทีนี้เพียงแต่นรกสวรรค์มีก็มีในสถานะ มันก็เหมือนกับว่า ดวงจันทร์มีไหม พระอาทิตย์มีไหม โลกมีไหม มันก็มี แต่นี่เราเห็นได้โดยวิทยาศาสตร์ไง แต่ถ้าเป็นนรกสวรรค์มันเป็นมิติ พอมันเป็นมิติ ทีนี้ผลของวัฏฏะๆ จิตเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ ถ้าจิตเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลยว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเคยตกนรก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม นี่เป็น เราเคยเป็น จิตดวงนี้มันเคยเป็น จิตดวงนี้มันเคยไป พอจิตดวงนี้เคยไป พอมันสิ้นอายุขัยจากภพชาติใดมันก็จะไปเกิดอีก เห็นไหม

จิตไม่เคยตายๆ มันจะเวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ มันจะเวียนตายเวียนเกิดในภพชาตินี้ ทําดีก็ไปเกิดดี ทําชั่วก็ไปเกิดชั่ว แต่คนเราทําทั้งดีทั้งชั่ว บางทีเทวดาบางองค์ กลางคืนอยู่บนสวรรค์ กลางวันอยู่ในนรก มันก็ยังมีขนาดนั้น โดยหลักมันเป็นแบบนี้ แต่มันมีโดยข้อยกเว้น จิตบางดวงมันมียกเว้นที่แปลกประหลาดมหัศจรรย์ แต่กรณีอย่างนี้มันมีน้อย แต่โดยธรรมดาจิตเราเวียนตายเวียนเกิดแบบนี้ นรกสวรรค์มีแน่นอน แต่มีอย่างไรล่ะ มันมีต่อเมื่อเราหมดอายุขัย เราก็จะไปอยู่สถานะอย่างนั้น มันมีอยู่อย่างนั้น มันไม่ใช่ว่าใครจะไปสร้างขึ้น

ดูอย่างพระจันทร์ ดูอย่างดวงอาทิตย์ ดูอย่างโลก มันยังเป็นยุคเป็นคราว กาแล็กซีต่างๆ มันจะเปลี่ยนแปลง มันเป็นอจินไตยมันก็จะมีของมันอยู่อย่างนี้ พระพุทธเจ้าบอกว่าเป็นอจินไตย แต่มันจะเปลี่ยนแปลงของมันไป

วัฏฏะมันก็เหมือนดวงอาทิตย์ เหมือนพระจันทร์ เหมือนโลก มันมีของมันอยู่อย่างนั้น ไม่มีใครไปสร้าง ไม่มีใครสร้างได้ ไม่มีใครสร้างได้เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ภัทรกัปนี้เป็นองค์ที่ ๔ พระพุทธเจ้าเป็นองค์ที่ ๔ แล้วพระศรีอริยเมตไตรยจะมาตรัสรู้ไปข้างหน้า ใครจะมาสร้างไว้ล่ะ ไม่มีใครมาสร้าง มันมีของมันอยู่ใช่ไหม แต่พระพุทธเจ้ามาอุบัติขึ้น มาปฏิบัติขึ้น มันมีของมันอยู่อย่างนั้น แล้วเอาสิ่งนี้มาเตือน มาบอกชาวพุทธว่า ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําดีก็ไปสวรรค์ ทําชั่วก็ไปตกนรก แล้วถ้าคนทั้งทําดีและทําชั่ว อันนี้มันเป็นของสัจจะความจริงที่มีอยู่ ถ้ามีอยู่ปั๊บ ฉะนั้น เรื่องของส่วนบุคคลล่ะ

เรื่องของส่วนบุคคลปั๊บ มันก็มาอยู่ที่ใจ ใครระลึกชาติได้ ระลึกเพราะจิตมันเคยเป็น เคยอยู่เคยเป็น นี่บุพเพนิวาสานุสติญาณ ระลึกชาติได้ว่าเคยเป็นสิ่งใดมา ระลึกชาติได้ จุตูปปาตญาณ อนาคตจะไปเกิดที่ไหน อาสวักขยญาณ อันนี้มันเป็นเรื่องเฉพาะ อันนี้มันเป็นเรื่องเฉพาะอํานาจวาสนาของจิตแต่ละดวง จิตดวงใดที่มีอํานาจวาสนา ใครที่มีอํานาจวาสนาก็ปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์เป็นพระอรหันต์ไป ถ้าใครมีอํานาจวาสนาอย่างนางวิสาขา นางวิสาขาเป็นพระโสดาบัน ปรารถนามาแค่นั้น แต่พระอานนท์เป็นพระโสดาบันสมัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีชีวิตอยู่

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก “อานนท์ เรานิพพานไปแล้ว ๓ เดือน เขาจะมีการสังคายนา” นี่อนาคตังสญาณรู้อนาคต “เธอจะเป็นพระอรหันต์วันนั้น”

พระโสดาบันบางคนปรารถนาเท่านั้น อย่างนางวิสาขาปรารถนาเป็นพระโสดาบัน เป็นมหาอุบาสิกา ก็ได้แค่โสดาบัน ปฏิบัติมาขนาดนั้น แต่พระอานนท์ถึงเป็นพระโสดาบัน เวลาพระพุทธเจ้าจะนิพพานยังเสียใจ อยากให้พระพุทธเจ้าสอนต่อ พระพุทธเจ้าบอกว่า “อีก ๓ เดือนข้างหน้า เธอจะได้เป็นพระอรหันต์” ฉะนั้น ถ้าเป็นพระอรหันต์ ปฏิบัติไปมันก็สิ้นสุดแห่งทุกข์ ถ้าสิ้นสุดแห่งทุกข์มันจะเข้าใจเรื่องนี้หมดเลย

นรกสวรรค์มันมี คนชั่ว คนชั่วตกนรก ทีนี้คนชั่วตายแล้วไปไหนล่ะ ตายสูญ

อ้าว! ถ้าตายสูญนะ ถ้าตายสูญมันก็เหมือนเราบอกเลย เราเปรียบเทียบมาจากพระไตรปิฎก เราเปรียบเทียบว่า โตโยต้าสายการผลิตรุ่นใดก็แล้วแต่ โตโยต้าก็เป็นโตโยต้าหมด อ้าว! โตโยต้า นิสสัน ฮอนด้า สายการผลิตรุ่นใดก็แล้วแต่ โรงงานผลิตนั้นเปี๊ยะเลย เห็นไหม รุ่นใดล่ะ พ่อแม่คนเดียวกันก็สายการผลิตหนึ่ง ลูกออกมาทําไมไม่เหมือนกัน ถ้าโตโยต้านะ ออกมาจากโรงงานผลิต สายการผลิตนั้นมันก็เป็นโตโยต้ารุ่นนั้นๆ มีคุณสมบัติอย่างนั้นๆ พ่อกับแม่คนเดียวกัน ลูก ๒ คน ๓ คน ทําไมไม่เหมือนกัน นี่ไง ถ้ามันสูญไง

อ้าว! โตโยต้า เครื่องก็ประกอบจากเครื่องของโตโยต้า เครื่องอุปกรณ์แต่ละรุ่น แม่พิมพ์มันปั๊มมาอย่างนั้น พ่อกับแม่ก็คนเดียวกัน ก็แม่พิมพ์เดียวกันน่ะ อ้าว! พ่อก็คนนี้ แม่ก็คนนี้ ลูกออกมา ๒ คนก็ไม่เหมือนกัน นิสัยไม่เหมือนกัน ลูกออกมา ๓ คนไม่เหมือนกัน มันแตกต่างกับโตโยต้าแล้ว โตโยต้ามันเป็นวัตถุ แต่นี้จิต จิต เห็นไหม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ชั้นดุสิต เวลาปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จุติลงมาสู่นางมหามายา เป็นพุทธมารดา พอประสูติองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ตาย เพราะไม่มีใครมีบุญจะได้เกิดในครรภ์นี้อีก ครรภ์นี้เกิดเฉพาะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคนเดียว

นี่ไง สายการผลิต ถ้าพูดถึงสูญไง ถ้าพูดถึงว่า สูญ เราก็ต้องเปรียบเทียบแบบสูญ อย่างโตโยต้า เวลาโรงงานมันเจ๊ง เลิก หมด โตโยต้าไม่มี ถ้าโตโยต้าเขาเลิกผลิตก็คือเลิกผลิตใช่ไหม เพราะมันเป็นวัตถุ แต่จิตมันไม่มีวันหยุด มันแตกต่างกัน แล้วพอไม่มีวันหยุดปั๊บ ถ้ามันสูญ มันจะอยู่ที่ไหน ถ้ามันไม่อยู่ในมนุษย์นี้ มันมีที่ให้อยู่ไง คือสวรรค์ คือพรหมไง สวรรค์ พรหม ให้จิตนี้ไปพักไง เพราะของมันมีอยู่

ฉะนั้น ของมันมีอยู่ นรกสวรรค์มันมีของมันจริงอยู่ แล้วเวลาเราเห็นสังคม สังคมมีความเชื่อที่เขาแตกต่างหลากหลาย เราก็ไปคาดคั้นว่านรกสวรรค์ไม่มี แล้วเราจะบอกว่า ถ้านรกในพระไตรปิฎกมีอยู่จริง เขียนไว้อยู่จริง ก็บอกว่าเป็นสวรรค์ในอก นรกในใจ

ถ้าสวรรค์ในอก นรกในใจ นักปฏิบัติยิ่งรู้เข้าไปใหญ่ พระปฏิบัติรู้เลยว่าสวรรค์ในอก นรกในใจเป็นอย่างไร เวลาภาวนาไม่ลง นั่งสมาธิไม่ได้ นั่นน่ะนรกชัดๆ เวลาจิตเสื่อม ภาวนาดีแล้ว แล้วมันเสื่อม นั่นน่ะขุมนรกเลย นั่นน่ะขุมนรก แล้วเวลาภาวนาไป แล้วเวลามันพิจารณาไปแล้วมันติดขัด นั่นก็ขุมนรก

แล้วเวลาภาวนา พุทโธๆ ปัญญาอบรมสมาธิแล้วมันลง นั่นน่ะสวรรค์ โอ๋ย! มันปล่อยหมด มันว่างหมด โอ๋ย! มันดีไปหมดเลย แล้วถ้าวิปัสสนาไป เกิดภาวนามยปัญญา นั่นก็สวรรค์ แล้วนรกสวรรค์ เห็นไหม กิเลสกับธรรม แล้วเวลามันพ้นไปล่ะ

สวรรค์ในอก นรกในใจ นักปฏิบัติยิ่งรู้ดีกว่า กรรมดีทําอยู่ที่นี่ แล้วถ้ามันดับลงเดี๋ยวนี้ จิตเราเข้าสู่ฌานสมาบัติ ถ้ามันดับลงเดี๋ยวนี้ พรหมชัดๆ เลย มันหนึ่งเดียว ขันธ์เดียว พรหมนี่ขันธ์เดียว เทวดาขันธ์ ๔ มนุษย์นี่ขันธ์ ๕ จิตเป็นหนึ่ง จิตเข้าสัมมาสมาธิ จิตตั้งมั่น มันหนึ่งเดียว มันจะไปไหนล่ะ นี่สวรรค์ในอก นักปฏิบัติรู้เลย ถ้าทําสมาธิอยู่ ถ้ามันดับเดี๋ยวนี้เป็นพรหม เกิดบนพรหม ถ้ามันมีบุญกุศล มันได้ทิพย์ มันได้ทิพย์สมบัติ มันไปเกิดบนสวรรค์

แล้วถ้ามันทุกข์ยาก เทวทัต ดูสิ ธรณีสูบสดๆ เลย เทวทัตนี่ธรณีสูบลงไปสดๆ เลย สวรรค์ไม่มีหรือ นรกสวรรค์ไม่มีใช่ไหม แล้วตายแล้วสูญ สูญแล้วเทวทัต องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเทวทัตลงอเวจี พ้นจากอเวจีขึ้นมา ต่อมาเทวทัตจะได้เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า ถ้ามันสูญ เทวทัตจะมาเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า

นักปฏิบัติพอปฏิบัติจริงมันมีข้อมูลในใจด้วยไง พระไตรปิฎกก็เขียนไว้ ตําราเขียนไว้ วางไว้เป็นแนวทาง แล้วการไปศึกษามันศึกษาจากมุมมองของใคร แต่พระองค์นี้เขาใช้ทางปริยัติไง ศึกษาตามตําราไง แต่ในทางปฏิบัติเราไม่เชื่อ อย่างที่บอกว่า ”หนูเข้าใจว่าท่านจะเป็นอริยบุคคล”

ไม่มี ไม่เชื่อ ถ้าเป็นอริยบุคคลนะ เห็นกัน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะเป็นพระโสดาบัน “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับไปเป็นธรรมดา”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปล่งอุทาน อุทานเพราะว่ามันปลื้มใจ เพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประพฤติปฏิบัติมา เทศนาว่าการธัมมจักฯ ครั้งแรก ได้สงฆ์องค์แรกคือพระอัญญาโกณฑัญญะ เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะเห็นตามความเป็นจริงในสัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอุทานว่า “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” มันมีพยานยืนยันไงว่านรกสวรรค์มีจริงหรือเปล่า มรรคผลมีจริงหรือเปล่า เห็นจริงหรือเปล่า ถ้าเป็นพระอริยบุคคลมันเห็นแบบพระอัญญาโกณฑัญญะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปล่งอุทานปลื้มใจเลย แล้วคนที่เห็นมุมมองเดียวกันมันจะปฏิเสธอย่างนี้ได้อย่างไร

ถ้าคนที่ยังปฏิเสธอยู่อย่างนี้ มุมมองไม่เหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เขาว่าเขารู้เหมือนพระพุทธเจ้า ไอ้พวกที่ว่านรกสวรรค์มี รู้ไม่เหมือนพระพุทธเจ้า แล้วจะเป็นอริยบุคคลได้ไหม ไม่ได้ ถ้ามันไม่ได้แล้ว ฉะนั้น ยกท่านไว้ ความเห็นของท่าน เรื่องส่วนบุคคล นี่เราพูดกันด้วยสัจจะ เป็นไปไม่ได้ ไอ้ที่ว่าท่านเป็นอริยบุคคลน่ะ ไม่เป็น ไม่เป็น

ถ้าคนเป็นอริยบุคคล ธรรมะของพระพุทธเจ้า ถ้าใครแสดงก็แล้วแต่ มันจะเป็นช่องเป็นทางเดียวกัน ไม่มีการขัดการแย้งกัน ถ้ามีการขัดการแย้งกันนะ ผิดคนหนึ่ง ผิดคนหนึ่ง คนหนึ่งถูก คนหนึ่งผิด แล้วเรื่องนรกสวรรค์ ตั้งแต่หลวงปู่มั่น เราเชื่อไหมว่าหลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ แล้วเทวดามาฟังเทศน์หลวงปู่มั่นเยอะแยะเลย เชื่อไหม อ้าว! แล้วไม่มีได้อย่างไรล่ะ แล้วเทวดาอยู่ที่ไหนล่ะ ก็อยู่บนสวรรค์ อ้าว! พรหมก็มา แล้วเขาบอกไม่มี ขัดและแย้งกันไหม ขัดและแย้งกัน ถ้าขัดและแย้งกัน ต้องมีคนผิดคนหนึ่ง ฉะนั้น ถ้ามีคนผิดคนหนึ่ง อ้าว! จะว่าใครถูกใครผิดล่ะ

อันนั้นว่าถูกว่าผิดเพราะว่าเราใช้ปัญญาไตร่ตรองนะ แต่ถ้าเวลาจริงแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกาลามสูตร อย่าเพิ่งเชื่อ ให้ทําจริงขึ้นมา ถ้าเราทําจริงขึ้นมานะ เรื่องอย่างนี้ ปัญหานี้ไม่มีเลย

ปัญหานี้มันมีเพราะอะไรรู้ไหม ปัญหามันมีเพราะว่า พระองค์นี้เป็นนักปราชญ์ในเมืองไทยเลย แล้วประชาชนเชื่อถือศรัทธา แล้วคนที่เชื่อถือศรัทธามีศักยภาพทางสังคม ทุกคนฮือฮามาก

แต่เวลาหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเรา คนที่เชื่อถือเป็นบ้านนอกคอกนา เป็นชาวไร่ชาวนา เป็นพวกสัทธาจริต ทางภาคอีสานเชื่อหลวงปู่มั่นมาก เคารพบูชากันมาก ศักยภาพทางสังคมมันไม่ค่อยเหมือนกัน แล้วเวลาพวกเราเชื่อด้วยหัวใจ มันไม่เป็นวิทยาศาสตร์ คือเราไม่ใช่ปัญญาชนที่จะมาอธิบายกัน

แต่พระองค์นี้ส่วนใหญ่แล้วปัญญาชนทั้งนั้น เพราะปัญญาชนแล้วเวลาพูดออกมาก็เลยเล่านิทานไง สุตตันตปิฎกไง เล่านิทาน มันไม่เป็นเหมือนหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านไม่ได้เล่านิทาน ท่านเอาความจริงออกมาจากหัวอกของท่าน เอาความจริงพูดออกมา พวกเราฟังแล้วเชื่อถือศรัทธา แล้วประพฤติปฏิบัติตาม นี่เวลาประพฤติปฏิบัติตาม

การศึกษา ใครจบดอกเตอร์ แล้วก็เป็นศาสตราจารย์ ดูสิ เยอะแยะเลย คนจบดอกเตอร์ เดี๋ยวมันก็จบดอกเตอร์ จะบอกว่าการศึกษามันทันกันได้ ดอกเตอร์นี่ส่งเรียนแล้วให้มีความขยันหมั่นเพียร จบแน่นอน จบดอกเตอร์แล้วมาทําทางวิชาการ มันได้ศาสตราจารย์แน่นอน มันได้ มันทันกันได้

แต่ในการปฏิบัติ ถ้ามันทันกัน มันก็เป็นพระอริยบุคคลเหมือนกัน ถ้ามันสิ้นทุกข์เหมือนกัน มันจะรู้ทันกัน การปฏิบัติมันทันกันได้ จะบอกว่า อาจารย์องค์ไหนพูดอะไรก็แล้วแต่ เราทําของเราไปมันทันได้ มันทําทันได้

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่า พ่อหนูเชื่อแบบนี้

ถ้าพ่อหนูเชื่อแบบนี้ มันเป็นกระแสสังคม อย่างเรา บางทีเราก็ลังเลใจนะ เฮ้ย! กูก็ไม่เชื่อนะ เฮ้ย! แต่สังคมเขาเชื่อกันหมดเลย แล้วเพื่อนกูนี่เชื่อหมดเลย แล้วถ้าอยู่ในมหาวิทยาลัยนะ ถ้าทั้งมหาวิทยาลัยเขาก็เชื่อกัน เฮ้ย! กูไม่เชื่ออยู่คนเดียวไม่ได้ กูต้องเชื่อด้วย อย่างนี้ก็มี ส่วนใหญ่เชื่อไปตามกระแสไง ไม่มีหลักไม่มีเกณฑ์ไง แต่ถ้าคนมีหลักมีเกณฑ์ ศึกษาเสียหน่อย แล้วค้นคว้าเสียหน่อย มันจะเป็นอย่างนั้นจริงหรือเปล่า ถ้ามันไม่เป็นจริง มันจะเป็นจริงขึ้นมา

นี่พูดถึงว่าในความเชื่อเรื่องนรกสวรรค์นะ ถ้าพูดไปแล้วมันยาวมาก พูดได้ทั้งวัน อันนี้มันเป็นเรื่องโลก ฉะนั้น นรกสวรรค์มันจะรู้จริงหรือไม่จริง ทําสมาธิเข้ามา ถ้าจิตเป็นสมาธิ จิตเป็นสมาธิเห็นตัวตนของตัว มันก็เห็นที่มาแล้ว แล้วถ้าพิจารณาไป ปฏิบัติไปนะ ถ้าล้างตรงนี้ไม่ได้ เป็นพระโสดาบันไม่ได้

เพราะจิตนี้มีค่าเท่ากัน คนเราเกิดมานี่เกิดตายเหมือนกัน พอเกิดตายเหมือนกัน มันไปเส้นทางเดียวกันไง คือไปตามกรรม นรกสวรรค์ แต่พอเป็นพระโสดาบันนะ เวลาปฏิบัติไปมันถอนสังโยชน์แล้ว มันไม่ไปตามวัฏฏะ เพราะพระโสดาบันเกิดอย่างมากอีก ๗ ชาติ แต่จิตปกติมันไม่มีต้นไม่มีปลาย มันไม่มีกําหนดว่ามันจะเกิดกี่ชาตินะ มึงเกิดเวียนอยู่นั่นแหละ มึงเกิดอยู่นั่นแหละ ไม่มีจบหรอก จิตไม่เคยตาย แต่พอเป็นพระโสดาบันอย่างมากอีก ๗ ชาติ

แล้วถ้าทําไปเป็นพระสกิทาคามี เป็นพระอนาคามี ไม่เกิดในกามภพแล้ว แล้วเอ็งคิดสิ คนที่จะต้องเกิดอีกแล้วมันไม่เกิด ทําไมมันถึงไม่เกิด อ้าว! เมล็ดพืชลงไปที่ดินมันต้องงอก แล้วทําไมมันไม่งอก อ้าว! จิตที่มันเวียนตายเวียนเกิดมันต้องเกิด แล้วเป็นพระอนาคามีมันไม่เกิดในกามภพแล้ว ไปเกิดบนพรหม แล้วเวลาล้างหมดเลย พรหมมันก็ไม่ไปแล้ว มันจบแล้วมันเป็นอย่างไร

เมล็ดพืช ข้าวหว่านไปที่นาต้องขึ้นหมด ถ้าดินนํ้ามี แล้วมีเมล็ดข้าวอะไรที่มันทิ้งไปในนาแล้วมันไม่เกิด มีไหม แต่หลวงปู่ขาวมี หลวงปู่ขาวบอกว่า ถ้าเมล็ดข้าว ถ้ามันตกลงที่นา มันต้องเกิดอีก เมล็ดข้าวนั้นได้สีแล้ว ได้หุงสุกแล้ว เมล็ดข้าวนั้นสุกแล้ว ได้ต้มสุกแล้ว มันจะเกิดอีกไม่ได้ นี่หลวงปู่ขาว มันมีความจริงไง ปฏิบัติมันมีความจริงอย่างนี้ นี่พูดถึงเรื่องนรกสวรรค์นะ

“๒. หนูปฏิบัติไม่ได้เรื่องเสียที จนท้อมาก หนูขี้เกียจเองใช่ไหมคะ หนูจะสําเร็จได้ไหมคะในชาตินี้”

สําเร็จในชาตินี้มันก็อยู่ที่อํานาจวาสนาของเรา แต่ในการทําบุญกุศลนะ ทําทานร้อยหนพันหนไม่เท่ากับถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง ถือศีลบริสุทธิ์ร้อยหนพันหนไม่เท่ากับทําสมาธิได้หนหนึ่ง ทําสมาธิร้อยหนพันหนไม่เท่ากับเกิดภาวนามยปัญญาที่ชําระล้างกิเลสได้หนหนึ่ง

เห็นไหม ทําทานร้อยหนพันหนไม่เท่ากับถือศีล แล้วถ้าศีลร้อยหนพันหนก็เป็นหมื่นแล้ว ถ้าศีล มันจะลงสมาธิ แล้วถ้าทําสมาธิเท่ากับเราทําทานเป็นหมื่นๆ หน ก็ทําสมาธิหนหนึ่ง เราจะบอกว่า นั่งสมาธิ เราทําบุญกุศลมันมีค่ามหาศาลไง ถ้ามันมีค่ามหาศาลเหมือนกับทําทานเป็นพันๆ ครั้ง กับเรานั่งสมาธิ แล้วเกิดสมาธิแล้วเกิดปัญญาขึ้นมา

บอกว่า ชาตินี้จะปฏิบัติได้หรือไม่ได้

สิ่งที่เราทําอยู่นี้มันเป็นสุดยอด สุดยอดของการทําตบะธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งสอนพวกเรา เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “อานนท์ เธอบอกเขานะ” เวลาคนเข้ามา คนเขามาถวาย พวกโยม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะนิพพาน เขามีดอกไม้ธูปเทียนมาบูชาเต็มเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ “อานนท์ เธอบอกเขานะว่า อย่าบูชาเราด้วยอามิสเลย ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด”

แล้วเราปฏิบัติกันอยู่นี่เราบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหรือเปล่า

เราจะทําได้หรือไม่ได้ก็แล้วแต่ เราจะบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ รัตนตรัยของเราด้วยการทําความเพียรของเรา ถ้าเราทําความเพียรของเรา มันจะสําเร็จไม่สําเร็จ เราได้บูชา ได้บูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หนึ่ง การปฏิบัติบูชา ผลมันมากกว่าการทําอามิสบูชา เราบูชาด้วยอย่างนี้ มันจะทุกข์มันจะยาก เราก็สู้ทน

อ้าว! เราหาเงินหาทองมาซื้อมาทําบุญปันผลมันเป็นเงินเท่าไร กับเราปฏิบัติบูชา เราลงทุนลงแรงด้วยสติ ด้วยความเพียรของเรา มันทุกข์ไหม ก็ทุกข์ แล้วถ้ามันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้เพราะว่ามันไม่มัชฌิมาปฏิปทา ไม่ถูกต้องชอบธรรม

เราก็หาเหตุหาผลของเราสิ ใช้ปัญญาเดินสมาธิแล้วเป็นอย่างนี้ มันเป็นเพราะอะไร นั่งสมาธิแล้วมันไม่ได้เพราะอะไร ดูพระเรา พระเราถ้ามันไม่ได้ เราก็ใช้อุบายวิธีการหลบหลีกหาทางไปให้ได้ นี่ครูบาอาจารย์ท่านสอนอย่างนี้ ท่านสอนอย่างนี้ เราก็ทําของเราอย่างนี้

ทีนี้เพียงแต่เรายืนยันไม่ได้ไงว่าปฏิบัติแล้ว เออ! ถ้าเอ็งปฏิบัติชาตินี้แล้วเอ็งเป็นพระอรหันต์เลย ไอ้นี่มันเป็นการชี้นํา แต่ความจริงมันอยู่ที่การปฏิบัติ

ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ความบริสุทธิ์มันเป็นเรื่องของเฉพาะตน ไม่มีใครการันตีความบริสุทธิ์ของคนอื่นได้

ความสะอาดบริสุทธิ์ของจิตแต่ละดวงมันเป็นความรู้เฉพาะตน มันสะอาดบริสุทธิ์หรือมันเศร้าหมองก็เฉพาะจิตนั้น มันเป็นเรื่องเฉพาะตน แล้วถ้าเฉพาะตน ตนทําได้ตามความเป็นจริง เออ! แล้วถ้าเราจริงแล้ว ไปหาครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านรู้จริง เออ! ท่านบอกว่าใช่ เป็นจริงตามนั้น

ความสะอาดบริสุทธิ์ มันไม่มีใครจะบอกว่าต้องเป็นอย่างนั้น แต่มันอยู่ที่การกระทําของเราต่างหากว่าจะเป็นหรือไม่เป็น ถ้ามันเป็นของเรา เราทําได้จริงมันก็เป็นความจริงของเรา ถ้าเป็นความจริงของเรา มันก็ถูกต้องชอบธรรม มันก็เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกของเรา ฉะนั้น ปฏิบัตินี่สุดยอดอยู่แล้ว

เวลาคนที่เขาไม่ได้ศึกษาธรรมะเขาก็เสียดาย เพราะเขาไม่ได้ศึกษา เขาไม่เสียดาย เขาไม่รู้เรื่องของเรา แต่พอเขามารู้เรื่อง พอเขาศึกษาแล้วเขาจะเสียดายเลยว่า ถ้าเขาไม่ได้ศึกษา เขาเสียดาย เห็นไหม ถ้ารู้แล้ว รู้แล้วมันจะรู้ ถ้าไม่รู้มันก็ไม่สนใจ ถ้ารู้แล้วนะ โอ้โฮ! เสียดายมากเลย อู๋ย! มันสุดยอดๆ ไปมากเลย

ปฏิบัติก็เหมือนกัน พอปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติยังไม่รู้ มันก็เป็นเรื่องหนึ่ง พอปฏิบัติมันรู้ มันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้ามันรู้แล้วมันจะมุมานะ ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านเป็นจริง ความเพียรท่านสุดยอดมาก ครูบาอาจารย์ของเราแต่ละองค์ที่เป็นจริง ความเพียรท่านเสมอต้นเสมอปลาย แล้วปฏิบัติโดยชอบธรรม แล้วจะเป็นหลักชัยของพวกเรา

ฉะนั้น เราไม่ต้องไปหวั่นไหว เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า สัตว์โลกจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ เราทําของเราได้เพื่อประโยชน์กับเรา เอวัง

๒

เห็นเฉพาะตน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กระบวนการดับอารมณ์”

กราบเรียนพระอาจารย์ จากการที่ได้ปฏิบัติภาวนาพุทโธตามที่พระอาจารย์สอน ตอนนี้เกิดข้อสงสัยที่อยากทราบ กล่าวคือ เมื่อมีสิ่งกระทบ เช่น เจอผู้หญิงสวย มีอารมณ์โกรธ จะรู้สึกถึงความอึดอัดกระจุกตัวอยู่เป็นก้อนบริเวณกลางหน้าอก เมื่อกําหนดให้เกิดพุทโธ มีตัวก้อนนั้น สักพักก็เห็นเป็นลูกกลมๆ สีส้ม มีคราบสีดําเคลือบอยู่บางๆ จึงกําหนดทําลายคราบนั้น ทําให้ลูกกลมๆ สีส้มนั้นสว่างไสวขึ้นมาทันที อารมณ์ที่เกิดจากสิ่งกระทบนั้นก็ดับลง

ผมทดสอบทําหลายครั้ง ยอมรับว่ามีสัญญาเกิดขึ้น แต่ก็จะดูว่ามีสติหรือไม่ อยู่ในสมาธิหรือไม่ เมื่อได้ทดลองทําบ่อยครั้งขึ้น ความรู้สึกที่ได้รับรู้คือรู้ทันอารมณ์และดับอารมณ์นั้นได้เร็วขึ้น ตามที่ได้กล่าวมานี้ ผมมีข้อสงสัยดังนี้ครับ

๑. ลูกกลมๆ สีส้มนั้นคืออะไร มีความสําคัญมากน้อยเพียงใดครับ

๒. การทําลายคราบสีดําๆ บางๆ นั้นถูกต้องหรือไม่ครับ

๓. นั่งสมาธิก่อนนอน เมื่อเจอลูกสีส้มนี้อีก ผมควรทําอย่างไรต่อไป ต้องรบกวนถามท่านอาจารย์ครับ

ตอบ : ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ๑ ๒ ๓ เดี๋ยวจะตอบเนาะ แต่จะบอกถึงอาการที่เกิดขึ้น

เห็นไหม เวลาเราภาวนาไป เวลามันเกิดนิมิต เกิดความรู้ต่างๆ ขึ้น พอเกิดนิมิต เกิดความรู้ต่างๆ ขึ้น นี่มันเห็นเฉพาะตน การเห็นเฉพาะตน จิตของคน คนที่เห็นก็มี คนที่ไม่เห็น เขาไม่เห็นก็มีนะ ส่วนใหญ่แล้วไม่เห็น ถ้าฟุ้งซ่านก็ฟุ้งซ่านทําให้ตนรําคาญเท่านั้น แต่ถ้ามันสงบก็สงบลงเฉยๆ ความสงบลงเฉยๆ อย่างนี้โดยทั่วไปเป็นอย่างนั้น อย่างเช่นแบบปัญหาสังคม รากหญ้าคือคนส่วนใหญ่ คนชั้นกลาง จากรากหญ้าทํามาหากินขึ้นมา พอมีอยู่มีกินขึ้นมาก็เป็นคนชั้นกลาง แต่คนชั้นสูงมันมีส่วนน้อยเพราะว่าต้องประสบความสําเร็จมาก

จิตของคนโดยธรรมชาติ โดยธรรมชาติของคน การเวียนว่ายตายเกิด จิตของคนในระดับรากหญ้าเยอะมาก แม้แต่ว่าการเกิดเป็นมนุษย์นี้แสนยาก แต่เวลาเกิดเป็นมนุษย์นี้มีบุญญาธิการแล้ว แต่ด้วยบุญกุศลที่สร้างมา ส่วนใหญ่แล้วจะระดับรากหญ้าเยอะ แล้วชนชั้นกลางต้องพัฒนาตัวเองขึ้นมาเป็นชนชั้นกลางหรือชนชั้นสูง

จิตของคนก็เหมือนกัน จิตของคนเวลาปฏิบัติมา ส่วนใหญ่แล้วมันจะเครียด มันจะมีความกดดันในหัวใจ มันจะมีความทุกข์ความยาก นี่จิตแบบรากหญ้า จิตแบบรากหญ้าส่วนใหญ่จะเยอะมาก มีโดยทั่วไป แต่ชนชั้นกลาง คนที่ปฏิบัติไปรู้นั้นรู้นี้นี่ส่วนน้อย แต่คนชั้นสูงนะ คนชั้นสูงหมายถึงว่าคนที่มีบารมี

คนชั้นสูงนี้เราเปรียบเทียบแบบเป็นบุคลาธิษฐาน จิตมันไม่มีชนชั้นหรอก จิตไม่มีขั้นไม่มีตอน จิตไม่มีรูปไม่มีนาม จิตไม่มีอายุ จิตไม่มีอะไร แต่อํานาจวาสนาของจิตไง ชนชั้นกลาง ชนชั้นรากหญ้า ชนชั้นกลาง ชนชั้นสูง อํานาจวาสนาของจิต ถ้าอํานาจวาสนาของจิตที่เขาสร้างขึ้นมา เขาทําสิ่งใดก็ประสบความสําเร็จ อย่างเช่นคนมีบุญ ทําอะไรก็โอกาสจังหวะประจวบเหมาะ ทําอะไรก็ประสบความสําเร็จ ไอ้พวกเราทําแล้วลุ่มๆ ดอนๆ ทุกข์ๆ ยากๆ คนอย่างนี้มีเยอะ

ฉะนั้น จิตนี้เสมอภาค มันเสมอภาคโดยธรรมชาติของมัน มันแตกต่าง มันแตกต่างโดยอํานาจวาสนา ถ้ามันแตกต่างโดยอํานาจวาสนา เวลาภาวนาไป คนหัดภาวนาส่วนใหญ่แล้วเขาจะสงบก็สงบไปเฉยๆ แต่ส่วนใหญ่แล้วไม่สงบ ส่วนใหญ่แล้วเป็นมิจฉาสมาธิ มิจฉาคือความรู้ผิด เห็นผิด ความหลงผิด ความเข้าใจผิด ความเข้าใจผิดว่าเป็นสมาธิ สมาธิเป็นความว่าง ความว่างก็สร้างอารมณ์ว่าว่าง ความว่างก็ปฏิเสธไม่รู้ก็ว่าว่าง มันปฏิเสธอารมณ์ มันไม่ใช่เป็นความจริง พอไม่เป็นความจริง สิ่งนั้นมันถึงเป็นมิจฉา พอเป็นมิจฉาก็เข้าใจเอาเองว่าเป็นสมาธิ พอเข้าใจเอาเองว่าเป็นสมาธิ ก็ไปนอนจมอยู่กับสิ่งนั้น เขาเรียกว่าติด ติดในอารมณ์ตัวเอง ติดในความรู้ของตัวเอง ติดในความคาดหมายของตัวเอง แล้วก็คาดหมายไปว่าสิ่งนี้เป็นสมาธิ

แต่ถ้าเป็นสมาธินะ อย่างเช่นเรากินข้าว เราจะกินข้าวให้หมดโต๊ะเลยได้ไหม อาหารบนโต๊ะเต็มโต๊ะ กินให้หมดเลย ไม่ได้หรอก เวลาอิ่มแล้วมันอิ่ม กินไม่ลงหรอก จิตพุทโธๆๆ ถ้าเวลาเป็นสมาธิขึ้นมามันอิ่ม คําว่า “อิ่ม” เห็นไหม

คนทุกข์ คนหิว คนกระหาย นี่ทุกข์อย่างหนึ่ง คนทุกข์ คนกระหายแล้วพอมากินข้าวกินอาหารแล้ว พอมันอิ่มหนําสําราญขึ้นมานี่มีความสุขอย่างหนึ่ง แต่นี้เวลาคนกินข้าว เห็นเขากินข้าวกันแล้วก็นั่งมองเขากินข้าว อู้ฮู! อาหารมันเยอะมาก อาหาร ดูสิ คนเขากินกันมูมมามมาก กินเข้าไปแล้วไม่รู้จะเป็นอย่างไร มันนั่งมองเขาไง แล้วมันก็บอกว่าอิ่ม

นี่ไง เวลาภาวนาไปมันไม่ได้พุทโธ จิตมันไม่ลงสมาธิ มันปฏิเสธ พุทโธๆ แล้วก็หายไป เวลาปัญญาอบรมสมาธิ ทําไปๆ แล้วก็เร่ร่อนไป แล้วก็ดูเขาทํา เห็นไหม ดูเขาทําคือคนเขากินอาหารของเขา เขากินอาหาร เขามีรสมีชาติของเขา เขามีความรู้สึกของเขา เวลาเผ็ด เขารู้สึกว่าเผ็ด เวลาหวาน เขาก็ว่าหวาน เวลาอร่อย เขาก็มีความสุขของเขา เวลาเขาเผ็ด เขาต้องหานํ้ากิน เราเห็นเขา โอ๋ย! พวกนี้ภาวนาไม่เป็น พวกนี้ทําอะไรไม่รู้ ของเราสิ ปฏิเสธ ไม่ต้องทําอะไรเลย เฉย แล้วก็บอกว่ามันอิ่ม นี่มิจฉาสมาธิ รากหญ้าเวลาหลงตัวเอง หลงความรู้สึกของตัวเองเป็นแบบนั้น

แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ เวลาเป็นความจริง เวลาภาวนาไป พุทโธๆๆ ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันสงบเข้ามา โดยส่วนใหญ่คนรากหญ้าเป็นแบบนั้น จิตที่มีบารมีอย่างนั้นน่ะ ถ้ามันสงบเข้ามามันรู้ คนหิวกระหายแล้วอิ่มมันแตกต่างกันมาก จิตที่มันฟุ้งซ่าน จิตที่มีความทุกข์ความยาก จิตที่มันบีบคั้นตัวเอง เวลามันปล่อยวาง เป็นสัมมาสมาธิ มันจะมีความสุขมาก แล้วทําได้ยากมาก แล้วรักษาอย่างนี้รักษายาก ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเกิดสมาธิแล้วจะเกิดปัญญาต่อเนื่องกันไป

แต่โดยภาวนาไป โดยความเป็นสมาธิๆ ปฏิเสธอารมณ์นี่เขาว่าเป็นสมาธิ...ไม่ใช่ นี่ไปกําหนดทับไว้ว่านี่กําหนดหนอๆ ให้มันถึงอย่างนั้นก็ไม่ใช่ ไม่ใช่ทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้ามันเป็นของมันเองนะ คนกินข้าวอิ่มแล้ว พออิ่มแล้วมันจะอยู่กับเราตลอดไปได้ไหม กินข้าวอิ่มมื้อนี้แล้ว ชาตินี้ไม่กินข้าวอีกแล้ว มันจะโตไปข้างหน้า ไม่มีทาง พรุ่งนี้ก็หิวตายห่า

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเป็นสมาธิแล้วเดี๋ยวมันก็เปลี่ยนแปลง สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง ทุกอย่างนี้เป็นอนิจจังหมด ไม่มีอะไรอยู่คงที่หรอก แต่เราต้องฝึกหัดทําเป็นของเรา ถ้าเป็นของเรานะ สมาธิมันตั้งมั่น ตั้งมั่น พอใช้ปัญญาไปมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง นี่พูดถึงสมาธินะ

นี่พูดถึงคนรากหญ้า มันปฏิบัติไปแล้วมันจะเรียบไป คือว่าไม่รู้ไม่เห็นอะไร แต่ถ้าคนรู้เห็น คนรู้คนเห็น ถ้ามันเห็นสมาธิ รู้จําเพาะตนๆ พอเป็นสมาธิแล้วเห็นนิมิต ไปรู้สิ่งต่างๆ นี่รู้จําเพาะตน ถ้ารู้จําเพาะตนมันก็อยู่ที่จริตนิสัย บางคนให้กําหนดมรณานุสตินี่กําหนดไม่ได้เลย พอกําหนดแล้วเท้าอ่อนหมด ทําอะไรไม่ได้เลย กําหนดแล้วไม่ตรงกับจริต บางคนกําหนดมรณานุสติแล้วดี บางคนต่างๆ แล้วบางคนพอสงบแล้วไปเห็นนิมิต เห็นจําเพาะตน

ถ้าเห็นจําเพาะตนนะ วาสนามันมาแบบนี้ ลายนิ้วมือ จริตนิสัยของจิต ใครทําสิ่งใดมันมีอย่างนั้นน่ะ แต่ถ้ามันมีมาแล้วมันแก้ไขได้ไง ถ้าเห็นนิมิตแล้วนะ เราก็กําหนดถามว่านิมิตมันคืออะไร ถ้าเห็นนิมิตแล้วนะ กลับมาที่พุทโธ นิมิตก็หายไป

ถ้าเห็นนิมิตแล้ว นิมิตนี้มันจริงหรือเปล่า นิมิตก็เป็นอนิจจัง ที่หลวงปู่ดูลย์พูด เห็นนิมิตจริงไหม จริง แต่ความเห็นนั้นไม่จริง ไม่จริงเพราะอะไร ไม่จริงเพราะมีอวิชชา ไม่จริงเพราะมีกิเลสครอบงําหัวใจ ถ้าเห็นก็คือเห็น นี่ไง จากคนรากหญ้าจะเป็นคนชั้นกลาง คนชั้นกลางจะไปรู้ไปเห็น คนชั้นกลางจะถอยรถเบนซ์ คนชั้นกลางจะซื้อหุ้น คนชั้นกลาง

ซื้อหุ้นหรือทําอะไรก็แล้วแต่ นี้มันเป็นธุรกิจ มันเป็นผลประโยชน์ นี่ไง เห็นนิมิตๆ เห็นผิดเห็นถูก ซื้อหุ้นเดี๋ยวก็หมดตัว ถอยรถเบนซ์มา รถเบนซ์หมดรุ่นนี้แล้วไม่มีอะไหล่ รถเบนซ์นี้เขาเลิกใช้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเห็นนิมิตแล้ว ถ้ามันสอบถามอย่างนี้มันก็ไม่เสียหายไง ถ้าเห็นจําเพาะตน เห็นจําเพาะตนแล้วมันก็ต้องเอามาแยกแยะว่าความเห็นนั้นถูกหรือไม่ถูก ความเห็นนั้นควรเป็นหรือไม่ควรเป็น ถ้ามันเป็นความจริง คนชั้นกลาง

เราถอยรถเบนซ์ เราซื้อหุ้น หุ้นมันขึ้นน่าดูเลย ถอยรถเบนซ์มา เขาให้รางวัลอีกคันหนึ่ง เขาบอกว่าซื้อพอดีครบคันที่ ๑,๐๐๐ เขาแถมให้อีกคันหนึ่ง ซื้อรถเบนซ์ ได้รถเบนซ์ ๒ คัน เห็นนิมิตที่มันถูกต้อง เห็นนิมิตที่ดีงาม เห็นนิมิตแล้วเราแยกแยะของมันเป็นไป พอแยกแยะเป็นไป นิมิตคือการฝึกจิต เพราะเห็นกาย การเห็นไม่ใช่ผิดทั้งหมด และก็ไม่ใช่ถูกทั้งหมด เห็นผิดมาก เห็นผิดเยอะมาก เพราะคนรากหญ้า รากหญ้าเอ็งก็ขี่โตโยต้าแล้วกัน เอ็งอย่าเอารถเบนซ์ รถเบนซ์เอ็งผ่อนไม่ไหวหรอก เอ็งเอาโตโยต้านะ เอาโตโยต้าไป

นี่ก็เหมือนกัน ขอให้ได้เถอะ ถ้าไม่ได้โตโยต้านะ ขี่รถเมล์ก็ได้ ฉันไปรถเมล์ก็ได้ ไปรถอะไรก็ได้ถ้าจิตใจมันมั่นคง ถ้ามั่นคงมันไม่เสียหาย เราจะบอกว่าเห็นเฉพาะตน คําว่า “เห็นเฉพาะตน” นะ มันเป็นแบบนี้

ทีนี้บอกว่า พอภาวนาแล้วจะไม่รู้ไม่เห็นอะไรเลย

ถ้าคนชั้นสูงนะ หลวงปู่มั่นเวลาจิตท่านลงนะ พอพุทโธๆ จิตลง จิตสงบปั๊บ ตัวท่านเองจะไปเดินจงกรมอยู่บนก้อนเมฆ ท่านเห็นตัวท่านลอยอยู่บนอากาศ เวลาเห็นแล้วมันรู้ว่าผิด ดึงออกมา พอกําหนดจิต เราระลึกให้ดึงความรู้สึกกลับมา มันเข้ามาถึงตัวแล้วมันทะลุลงไปในนรกเลย ทะลุลงไปบาดาลเลย เห็นไหม จิตคนชั้นสูง จิตคนชั้นสูงคือสร้างอํานาจวาสนาบารมีมามาก ถ้าเราสร้างอํานาจวาสนาบารมีมามาก ทําสิ่งใดผลตอบแทนมันมหาศาล แต่ต้องคุมเป็นนะ ต้องดูแล ต้องรักษา ถ้าคุมเป็นมันจะเป็นประโยชน์ ถ้าคุมไม่เป็น อํานาจวาสนาบารมีมันก็เป็นเรื่องของชาตินี้ใช่ไหม ถ้าเราใช้อํานาจวาสนาบารมีหมดแล้ว แล้วชาติต่อไปเราทําอย่างใด นี่ไง ภพชาติมันยังมีอยู่ไง

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์คุมเป็นนะ สิ่งที่เป็นอํานาจวาสนา เราเอามาใช้เป็นประโยชน์ให้เป็นสัมมา ให้เป็นเครื่องหนุน เครื่องหนุนให้จิตสงบมา จิตสงบแล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญาในวิปัสสนา ไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม แล้วแยกแยะใช้ปัญญา มันจะเป็นธรรมจักร มันจะเป็นมรรค มรรค ๘

เทฺวเม ภิกฺขเว ทางสองส่วนที่เธอไม่ควรเสพ ทางส่วนหนึ่ง เวลาไปรู้ไปเห็นสิ่งต่างๆ กามสุขัลลิกานุโยค ความสุข ความดีงาม เวลาปฏิบัติไปล้มลุกคลุกคลาน มีแต่ความทุกข์ความยาก นั่นอัตตกิลมถานุโยค

ทางสองส่วนที่เธอไม่ควรเสพ อันหนึ่งเป็นอัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค ให้เป็นมัชฌิมาปฏิปทา ความสมดุล ความถูกต้องดีงามกับจิตที่ยกขึ้นสู่วิปัสสนา

วิปัสสนา วิปัสสนาในมรรค ถ้าเดินมรรคเป็น ธรรมจักรมันก็หมุน พอหมุนไป ปัญญามันเริ่มก้าวเดินไป สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา มันรู้มันเห็นของมัน มันเป็นมรรคเป็นผลขึ้นไป นี่ถ้าเป็นมัชฌิมาปฏิปทา สิ่งที่เป็นทางที่ถูกต้อง ถ้าทางที่ถูกต้องมันก็เป็นไป

อันนี้เราพูดยาวเหยียดเลย เพราะให้เห็นว่า ถ้าเห็นนิมิตๆ มันเห็นเฉพาะตน ถ้าเห็นเฉพาะตนแล้วจะให้ใครมีหรือไม่มีเหมือนเราไม่ได้ ถ้าเขาไม่มี เขาก็ไม่มีของเขาไป ถ้าเขามี เขาก็มีของเขาไป ของเรามีบ้างไม่มีบ้างก็เป็นของเรา ถ้าเป็นของเรา เราก็ตั้งสติขึ้นมา

ให้ย้อนกลับมาคําถาม “เจอผู้หญิงสวย มีอารมณ์โกรธ มีความรู้สึกอึดอัด มันก็กระจุกตัวอยู่ที่หน้าอก”

อันนี้มันเป็นผลการปฏิบัติ ถ้าเป็นผลการปฏิบัตินะ ถ้าพูดถึง ถ้าเราไม่ปฏิบัติ เราไม่มีสติระลึกรู้อยู่ ไอ้ผู้หญิงสวย สวยก็สวยเป็นของเรา เราก็อยากได้ไปกับเขา ไอ้โกรธ โกรธก็เราจะไปทําลายเขา โกรธเป็นเราไง ผู้หญิงสวยก็เป็นเรา สรรพสิ่งก็เป็นเรา มันเป็นสิ่งเดียวกัน มันเป็นสิ่งเดียวกัน เราก็ไม่รู้ไม่เห็น แต่พอเรามา “ผมปฏิบัติภาวนาตามที่หลวงพ่อสอน แล้วมันเป็นแบบนี้ หลวงพ่อต้องแก้มา”

พอแก้มา ไปรู้ไปเห็น ถ้ารู้ว่าผู้หญิงสวย เรามีสติ เห็นไหม ผู้หญิงสวย ผู้หญิงไม่ใช่เรา รูป รส กลิ่น เสียง รูป รสอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส กิเลสตัณหาความทะยานอยากของเราเป็นกิเลส ผู้หญิงสวยก็เป็นเรื่องของผู้หญิงเขาสิ แล้วมันเกี่ยวอะไรกับเราล่ะ ถ้าเรามีสติปัญญา เราก็รู้เท่า เห็นไหม อารมณ์โกรธเกิดขึ้น อารมณ์โกรธเกิดขึ้นถ้ามีสติปัญญา เอ็งโกรธแล้วนะ ถ้าเอ็งโกรธแล้ว สิ่งนี้โกรธ มันเป็นขี้ ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง ตอนนี้เอ็งกําลังจะกินขี้แล้วล่ะ ถ้าเอ็งโกรธนะ คือเอ็งกินขี้ ขี้โกรธ เอ็งจะกินเข้าไปเต็มปากเต็มคําเลย ถ้าเอ็งมีสติปัญญานะ อ้าว! โกรธ วางไว้ข้างนอก เราไม่กินขี้ ไม่กินขี้โกรธ ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง เห็นไหม สติปัญญามันทัน ถ้ารู้สึกว่ามันกระจุก มันอึดอัด มันกระจุกขึ้นมา สิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่เรารับรู้แล้ววาง

เวลาเราไม่ปฏิบัติเลย เราก็จะไม่รู้อะไรเลย เวลาเราเป็นสิ่งใด เราเป็นร่วมไปกับเขา เวลาโกรธก็โกรธไปกับเขา เวลาทุกข์ก็ทุกข์ไปกับเขา เวลามีสติปัญญานะ อ้าว! ทุกข์เป็นอันนี้ เห็นไหม ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ทุกข์เพราะความเผลอของเรา เราเผลอ เราไปยึดไปมั่นขึ้นมาก็เป็นทุกข์ ทุกข์ ทุกข์ควรกําหนด

ถ้ากําหนดทุกข์ สมุทัยควรละ ละที่เหตุ ทุกข์มันเกิดขึ้นเพราะอะไร เพราะเราไปยึดมั่นถือมั่น เราไม่รู้ เราหลงไป เราถึงไปยึดมันเลยเป็นทุกข์ ทุกข์ควรกําหนด ถ้ากําหนดทุกข์ ย้อนกลับไปที่สมุทัย ไปดับกันที่เหตุ ถ้าดับแล้วมันก็เป็นอย่างนี้

ฉะนั้น พอทําไปแล้วมันเกิดแสงสว่าง มันเกิดเป็นแสงสว่าง เป็นก้อน เป็นกลม แล้วเราใช้ปัญญา เราใช้ปัญญาไปกําหนดอย่างนั้น แสงสว่างนั้นมันหายไปทันที มันดับลงทันที ถูกต้อง

นิมิตที่มันเกิดขึ้น ถ้านิมิตมันเกิดขึ้น เราถามสิ เราถามได้นะ ถ้าคนมีสติเขาเห็นนิมิต “นั้นคืออะไร มันเป็นจริงไหม” แต่ไม่เป็นอย่างนั้นน่ะสิ ถ้าเห็นนิมิตนะ โอ๋ย! เราเห็นนิมิต นิมิตเป็นอย่างนั้นนะ โม้ไปอีกเดือนหนึ่ง ไปโม้ใหญ่เลย โอ้โฮ! นั่งภาวนาแล้วเห็นอย่างนั้นๆ

เห็นเฉพาะตน เอ็งเห็นแล้วคนอื่นเขาได้อะไรกับเอ็งล่ะ เอ็งรู้เอ็งเห็นแล้วเป็นประโยชน์อะไรกับใครล่ะ เรารู้เราเห็นก็เป็นประโยชน์กับจิตดวงนั้นน่ะ แต่รู้เห็นแล้วมันเป็นบวกหรือเป็นลบ ถ้ามันเป็นบวก เห็นนะ เราเห็นโดยอํานาจวาสนาของเรา เห็นโดยความเป็นจริง เราก็วางไว้ เพราะเราไม่ต้องการตรงนี้ เราภาวนาเพื่อความสงบระงับของใจ ถ้าใจสงบระงับแล้ว ถ้าจิตมันสงบแล้วถ้ามันจะเห็น ถ้าเห็นกาย ถ้าเห็นกายก็ภาวนาไม่เป็นอีก เห็นกายก็หลุดมือไปอีก

เห็นกายนะ เราก็พิจารณากายของเรา ถ้ามันไม่เห็น เราก็พยายามให้ดูจิต ถ้าดูจิตขึ้นมามันก็จะเห็นสิ่งที่เกิดจากจิต เกิดจากจิตก็คืออารมณ์ คือขันธ์ ถ้าจับได้มันก็จับได้ ถ้าจับไม่ได้ มันสว่าง พอพิจารณามันก็ปล่อย พอปล่อย มันดับหมด

“ผมทดลองทําหลายครั้ง ยอมรับว่ามีสัญญาเกิดขึ้น”

เห็นไหม ยอมรับว่ามีสัญญาเกิดขึ้น คําว่า “ยอมรับว่ามีสัญญาเกิดขึ้น” มันเป็นความจริงอยู่แล้ว สัญญาคือความจํา สิ่งที่เรารู้สิ่งใดแล้ว ถ้าเราระลึกถึงมันคือสัญญาทั้งนั้นน่ะ

ดูสิ เด็กที่มันเรียน ครูบาอาจารย์ท่านสอนนะ ให้ท่องสูตรต่างๆ นั่นน่ะคือสัญญา คือจํา มันต้องมีสูตรที่จําแล้ว แล้วไปวิเคราะห์อย่างอื่นต่อเนื่อง ทีนี้มันเป็นสัญญา เป็นสัญญาก็เป็นอดีตอนาคต เราถึงต้องทําความสงบเพื่อให้เป็นปัจจุบัน

ถ้าความสงบของใจ ใจสงบแล้วมันเป็นปัจจุบัน ถ้ามันจับสิ่งใดได้ขึ้นมา มันพิจารณาโดยตัวของมันเอง มันไม่ได้พิจารณาโดยสัญญา แต่ก็ต้องมีสัญญา เพราะธรรมชาติของมนุษย์ สมมุติมันมี ทุกอย่างมันมี ถ้ามันมี ฝึกหัดไปอย่างนี้

ถ้าฝึกหัด ฝึกหัด ถ้าทําไม่เป็น ฝึกหัดไม่ได้ ผลมันก็เป็นลบ เป็นลบ เราก็ทุกข์ พอเป็นทุกข์ขึ้นมาคือว่ามันไม่ประสบความสําเร็จ เราก็เสียใจ ความเสียใจบ่อยครั้งเข้าๆ แล้วเราจะทําให้มันถูกใจ ทําให้มันถูกต้อง เราก็ต้องแก้ไข พอแก้ไขขึ้นมาคือมาแก้อารมณ์อย่างนี้ คือมันต้องเป็นเอง มันต้องเป็นเอง รู้เอง กระทบเอง เจ็บชํ้าเอง เจ็บปวดเอง มันถึงว่า อ๋อ! อย่างนี้เจ็บ อ๋อ! อย่างนี้เองที่ว่าเจ็บ ไม่ใช่สัญญา เจ็บจริงๆ อ๋อ! อย่างนี้ผิด อ๋อ! ถ้าอ๋อ! ขึ้นมาปั๊บ มันจะเริ่มระวัง

ถ้ายังไม่อ๋อ! มันไม่ระวัง ถ้าอ๋อ! ปั๊บ มันจะระวัง อ๋อ! อย่างนี้เป็นสัญญา ถ้าสัญญามันเป็นเรื่องของสมุทัย ถ้ามันเป็นปัจจุบัน มันใช้ปัญญา อ๋อ! ปัญญามันเป็นอย่างนี้เอง มันเป็นเพราะมันพิจารณาแล้วมันปล่อย มันเป็นแล้วมันวาง อ๋อ! ก็ไปทางถูกสิ พอไปทางถูกบ่อยครั้งเข้า กิเลสมันละเอียดขึ้นไป มันก็หลอกไปเรื่อย

สิ่งที่ว่ามีสัญญาขึ้นมารับรู้กับเรา ถ้าพิจารณาไป อารมณ์มันดับ สิ่งที่มันดับ เรารู้เราเห็นได้ ถ้ามันดับ มันเร็วมาก เราต้องฝึกหัดของเราไป มันจะเป็นประสบการณ์ไง

“พอพิจารณาไปมันจะรู้เท่า แล้วมันดับอารมณ์นั้นได้เร็วขึ้น ตามที่กล่าวมา ผมมีข้อสงสัยดังนี้ ๑. ลูกกลมๆ สีส้มนั้นคืออะไร มีความสําคัญมากน้อยเพียงใดครับ”

ลูกกลมๆ สีส้มนี่รู้จําเพาะตน เวลาคนอื่นเขาไปเห็น เขาไปเห็นเป็นควันไฟ เป็นควันสีเทาๆ เป็นอะไร อันนี้คือนิมิต คือไปรู้ไปเห็น แต่จริงๆ แล้วมันคือสัญญาอารมณ์ คืออารมณ์ของตัว

ถ้าจิตสงบแล้ว จิตที่สงบใช่ไหม นํ้า ถ้านํ้าใส เราผสมสีมากน้อย สีจะเข้มข้นแตกต่างกัน จิตของคนโดยธรรมชาติของมัน จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตธรรมดาของคน ธรรมชาติที่รู้ มันเป็นธรรมชาติที่รู้ของมัน แต่เวลาคนคิด ถ้าคิดเข้มข้น เวลาความคิดที่มันชัดเจนเข้มข้นมันก็เจ็บปวดมากขึ้น ถ้าคิดกลางๆ เราคิดเป็นธรรมชาติของความคิด ถ้าคิดแบบว่าเบาบาง นี่ความคิดมันแตกต่างกัน

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า สีที่เรารู้ บางคนภาวนาไปแล้ว ความที่เห็นมันแตกต่างกัน ทีนี้เห็นว่าแตกต่างกันนี่คือนิมิต แต่นิมิตมันเป็นภาพ มันเป็นรูปไง รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ สิ่งที่จะเป็นภาพเกิดขึ้น ภาพมันจะเกิดขึ้นได้อย่างไรถ้าไม่มีฐีติจิต ภาพมันจะเกิดขึ้นได้อย่างไรถ้าไม่มีผู้รับรู้ แล้วไอ้สีส้ม ใครเป็นคนไปรู้มัน ใครรู้ว่าสีส้ม แล้วถ้าเป็นรูปส้ม รูปบอลสีส้ม มันอยู่ข้างนอก มันเกี่ยวอะไรกับเราล่ะ อ้าว! เวลาสีส้มอยู่ข้างนอกมันเกี่ยวอะไรกับเราล่ะ

แต่เวลาจิตเราสงบแล้ว จิตเรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ จิตมันสงบเข้ามาแล้ว มันสงบเข้ามา แล้วถ้ามันเห็นนิมิต เห็นสีส้ม มันเห็นโดยเห็นจําเพาะตน รู้จําเพาะตน ถ้ารู้จําเพาะตน เราวางก็ได้ พอเราเห็น เราจะวางก็ได้

ถ้ามันไม่วาง มันเป็นจริตของคน ไม่วาง เราก็พิจารณามัน สีส้มมันคืออะไร พิจารณาไปแล้วนะ มันเป็นนามธรรม มันไม่มีอะไรหรอก คนที่ไม่มีนิมิตเขาไม่เห็นอะไรเลย แต่ถ้าเราเห็นของเรา สีส้มมันคืออะไร อารมณ์ความรู้สึก อารมณ์ของเรา อารมณ์ที่มันเป็นสัมมาสมาธิ สุขอื่นใดเท่าจิตสงบไม่มี พอจิตสงบเข้ามาแล้วมันมีอาการ มีเครื่องเคียง สิ่งที่รู้ที่เห็น ถ้าไปรู้ไปเห็นนะ

หลวงตาท่านบอกว่า เวลาจิตท่านสงบนะ ท่านเห็นจิตของท่านเป็นไฟพะเนียง มันพุ่งออก ท่านก็อยากรู้ว่าไฟพะเนียงมันคืออะไร ท่านบอกว่าท่านตามไฟพะเนียงพุ่งออกไปเลย ตามไปเรื่อย ท่านบอกตามไปเรื่อย ไม่จบหรอก ตามไปจนไม่จบ คือว่าอยากพิสูจน์

เรารู้ทางทฤษฎี ธรรมและวินัยพระพุทธเจ้ามีอยู่แล้ว แต่พอจิตสงบแล้วมันเห็นเป็นไฟพะเนียง ไฟมันพุ่งขึ้นมาจากจิต อยากรู้ไง อยากพิสูจน์ ตามไป ท่านบอกตามไปๆ ตามไปจนไปจักรวาลไหนมันก็ยังไป เพราะมันเป็นนามธรรม มันเป็นนามธรรม มันรู้มันเห็นของมัน จนท่านบอกว่าตามไม่มีที่สิ้นสุด ท่านปล่อย แล้วพุทโธ พุทโธคือตั้งสติ ดึงความรู้สึกกลับมาที่ใจ ดับหมด ดับหมด เห็นไหม นี่พูดถึงเป็นไฟพะเนียงนะ เป็นแสงสว่าง เป็นลูกไฟกลมๆ เป็นลูกไฟที่วิ่งเข้ามาชนเรา เป็นสิ่งที่เรารู้เราเห็น นิมิตทั้งนั้น

นิมิตมันจะเกิดขึ้นได้ต่อเมื่อจิตมันมีกําลัง จิตมันสงบมันถึงเห็น แต่พอเวลาคนเห็นแล้ว เห็นไหม ความดีเล็กน้อยก็ไปติดมัน แต่ถ้าความดีเล็กน้อย เราไม่ติดนะ สิ่งที่รู้ที่เห็นมันเป็นอาการ คนจะเข้าบ้าน มันมีสวนหน้าบ้านเอาไว้หลอกเรา เขาทําสวนหน้าบ้านเอาไว้นั่งพักผ่อน ตอนเย็นก็จะนั่งพักผ่อนที่สวนนะ เขามีสวนหน้าบ้าน

ทีนี้เป้าหมายของเราคือเข้าบ้าน เป้าหมายเราไม่ไปที่สวน แต่ก่อนจะเข้าบ้านมันต้องผ่านสวน พอมันผ่านสวน เอ็งจะนอนที่สวนหรือเอ็งจะเข้าบ้านล่ะ ถ้าเอ็งจะเข้าบ้าน เอ็งก็ผ่านนั้นไป

“นี่ลูกกลมๆ นั้นมันคืออะไรครับ”

ลูกกลมๆ ถ้าเราจะพูดเป็นวิทยาศาสตร์ ต้องเป็นทางเคมีเลยว่ามันคืออะไร เออ! มันคืออะไร มันก็คือที่เราเห็นไง มันเห็นจําเพาะตน เห็นนะ พอจิตถ้าสงบแล้วนะ ถ้าดีขึ้นนะ เดี๋ยวมันจะเห็นเป็นรูปดําๆ ต่อไปมันจะเห็นเป็นรูปเทาๆ ต่อไปมันจะไม่มีอะไรเลย มันเป็นอนิจจัง เห็นแต่ละครั้งแต่ละคราวก็ไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น สิ่งที่เห็นเป็นอะไร เห็นเป็นเครื่องหมายบอกว่าจิตมีอยู่ จิตเรากระทบได้ จิตกระทบสิ่งใดแล้ววาง วางแล้วเราทําละเอียดให้มากขึ้น เพราะเราต้องการความสงบ เราต้องการมรรค เราไม่ต้องการแสงสีเสียง

รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ถ้าเป็นบ่วงของมารมันล่อ ล่อหลอกให้เราสนใจมัน แล้วมันก็รัดคอตาย ถ้าเป็นพวงดอกไม้นะ ภาวนาเก่ง ภาวนาดี คนนี้ภาวนาดี๊ดี นี่พวงดอกไม้มันล่อลวงให้เราเสียหาย รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

นี้เราเห็นว่ามันเป็นวิธีการของมาร เราไม่ต้องการ เราก็กําหนดพุทโธให้ชัดขึ้น กําหนดอานาปานสติ กําหนดสิ่งใดให้มันชัดขึ้น เดี๋ยวละเอียดเข้ามา สิ่งนั้นจะหายไปเอง คนปฏิบัติใหม่พอไปรู้ไปเห็นมันตื่นเต้นไง เหมือนว่าเราต้องเก็บทรัพย์สมบัติให้หมดทุกอย่าง อยากจะเอาให้หมดเลย แต่ความจริงไม่ใช่ เสียสละมากเท่าไร คนนั้นก็ได้มากเท่านั้น

ทางโลกเขาหาวัตถุกันนะ จํานวนมากเท่าไร เขาได้สมบัติมากเท่านั้น ในการปฏิบัติ ละได้มากเท่าไร วางได้มากเท่าไร ได้มากขนาดนั้น การได้ของการปฏิบัติคือการละการวางต่างหาก ไม่ใช่การไปยึดมั่นถือมั่นเป็นการรับรู้ สิ่งที่รับรู้ รับรู้เพราะจิตมันรู้มันเห็นแล้วมันวาง

ถ้าไม่รู้ ไม่รู้ไม่เห็นจะวางอะไร ไม่รู้ไม่เห็นแล้วว่าวาง นี่ปฏิเสธไง คือการปฏิเสธอารมณ์ ปฏิเสธว่าฉันไม่มี ฉันเป็นพระอรหันต์ ฉันไม่มีอะไรเลย ฉันว่างหมดเลย

ไม่มี ไม่มีแต่มี มี อยากไม่มีไง มันไม่เห็นมันก็เลยไม่ได้ละไม่ได้วาง เราไปรู้ไปเห็นแล้วเราละเราวางถึงจะถูกต้อง

เขาถามว่า “สีส้มๆ นั้นคืออะไร”

นั้นคือนิมิต คือความรับรู้แล้ววาง

“๒. การทําลายคราบสีดําบางๆ นั้นถูกต้องหรือไม่ครับ”

ถูกต้อง เจอสิ่งใดต้องทําลายทุกอย่าง การทําลายคือการทําให้เป็นไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์คือการทําลาย เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป ไตรลักษณญาณ เห็นไหม

การทําลายนี่ถูกต้อง ยิ่งทําลายยิ่งแวววาว ยิ่งทําลายยิ่งสวยงาม ยิ่งทําลายยิ่งสุดยอด ในการปฏิบัติต้องทําลายทุกๆ อย่าง การทําลาย สิ่งที่เป็นวัตถุทําลายแล้วมันเสียหาย ทําลายแล้วไม่มีสิ่งใดเลย

แต่สิ่งที่เป็นนามธรรม ยิ่งทําลาย เพราะสิ่งที่เป็นนามธรรม ยิ่งทําลาย การทําลายคือการซักฟอก การทําลายไตรลักษณ์คือการทําความสะอาด การทําลายคือการทําให้มันสะอาดบริสุทธิ์ การทําลายคือความถูกต้อง

แต่โดยส่วนใหญ่แล้วไปทะนุถนอมไง ไปเช็ดไปถู กลัวไม่แวววาว เช็ดใหญ่เลย เช็ดแล้วก็เก็บ เก็บแล้วก็เช็ด เช็ดแล้วก็เก็บ เปรต เปรตมันไปอยู่ที่ศาลา ไปเห็นคนนอนหัวไม่เท่ากัน มันก็จัดหัวให้เท่ากัน แล้วก็ไปดูที่ปลายเท้า เอ๊ะ! ปลายเท้าไม่เท่ากัน มันก็ดึงให้เท่ากัน นี่เปรต เปรตมันจะจัดให้คนนอนเท่ากัน ไม่มีเท่าหรอก

นี่ก็เหมือนกัน เช็ดใหญ่เลย เช็ดใหญ่เลย ไม่มีทาง ทําลายอย่างเดียว ทําลายถูกไหม ทําลายนะ พยายามทําลายคราบนั้น เจอสิ่งใดนะ ตั้งจิตกําหนด กําหนดเลย ให้มันแปรสภาพ นั่นคือการทําลาย ยิ่งทําลายยิ่งแวววาว ถ้าทําลายไม่ได้ กลับมาพุทโธให้มันสงบเข้ามา นี่พูดถึงข้อ ๒

“๓. การนั่งสมาธิก่อนนอน เมื่อเจอลูกสีส้มนี้ ผมควรทําอย่างไรต่อไปครับ”

ถ้าเจอลูกสีส้ม กลับมาที่พุทโธ ลูกสีส้ม สิ่งนี้มันเป็นว่าจิตสงบแล้วมันถึงรู้ถึงเห็น แล้วลูกสีส้มมันเป็นเครื่องล่อ ถ้าปกติเริ่มต้น ถ้าจิตสงบแล้วมันถึงเห็น มันเป็นสิ่งที่ถูกต้อง เป็นแง่บวก แต่พอเราไปติดมัน เป็นแง่ลบ เพราะมันล่อ ถ้าลูกสีส้ม เราก็จะอยู่กับสีส้มอย่างนี้ตลอดไป เรากําหนดพุทโธๆ ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ ถ้าลูกสีส้มเกิดขึ้น สีส้มมันคืออะไร เวลาไม่ภาวนา ทําไมมันไม่มี

เวลาเราเกิดเวทนา เวลาเรานั่งนานๆ ก็ปวด เวลาเราเปลี่ยนอิริยาบถ มันก็ไม่มี แล้วเวทนามันคืออะไร แล้วนี่ก็เหมือนกัน เวลาภาวนา สีส้มมันมาจากไหน สีส้มมันก็มาเป็นเครื่องล่อ มาทําให้เราเสียเวลาไง

เราไม่ต้องการสิ่งใดทั้งสิ้น เราต้องการความสงบของใจ ต้องการพักให้สงบ สงบแล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญาคือสมถะ วิปัสสนา ความสงบของใจคือสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ไม่มีจิต ไม่มีผู้ปฏิบัติ มันไม่มีคนทํางาน จิตสงบระงับแล้ว สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน งานอะไร งานในการชําระล้าง งานในการซักฟอก งานในการทําความสงบของใจ คือวิปัสสนา สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน มันจะเกิดขึ้นต่อจิตที่เราสงบแล้วเราทําต่อเนื่องไป ทําอย่างนี้ถูกต้อง

ฉะนั้นว่า “ถ้ามาเจอลูกสีส้มจะทําอย่างไร”

ไม่ต้องไปยุ่งกับมัน บอกกูไม่เอา ไม่สนใจ กูต้องการความสงบของใจ แล้วทําความสงบ ถ้ามันมาอีก ใช้ปัญญาพิจารณา แล้วถ้าไม่สนใจ มันก็จะไม่มาเอง

แต่เราไประแวงไง เอ๊! มันคืออะไร เอ๊! ถ้าเราไม่ทําแล้วมันจะเสียหายไหม เอ๊ะ! ถ้าเราไม่ทําแล้วเราจะภาวนาดีหรือเปล่า เอ๊ะ! เอ๊ะ! สีส้มมันยิ่งชัดใหญ่เลย เพราะอะไร เพราะมันหลอกได้แล้ว พอมันหลอกได้นะ มันหลอกได้ เราก็หลงมันไปไง

แต่ถ้าเรามีสตินะ สีส้มก็คือสีส้ม สีส้มมันมีอยู่ทั่วโลก สีส้มมันมีอยู่ทั่วโลกธาตุ สีส้มมันไม่เกี่ยวกับเรานะ มันหลอกไม่ได้นะ มันอาย เดี๋ยวมันก็ไป มันไม่อยู่กับเราหรอก แต่ถ้าไปสนใจนะ มันจะเยอะขึ้นๆ ให้ทําแบบนี้ ภาวนาอย่างนี้มันจะต่อเนื่องไป

ถาม : เรื่อง “ขอบพระคุณหลวงพ่อ”

งวดนี้หลวงพ่อเมตตาตอบปัญหาเร็วมาก ฟังคําตอบวันละหลายครั้ง หลายๆ วันมาแล้วก็แปลกใจตัวเอง มองภาพอสุภะไม่สวยงาม แต่ใจกลับเย็นขึ้นๆ เรียนรู้ร่างกายเพิ่มขึ้นว่าเป็นแบบนี้หนอ เป็นสิ่งที่จริงที่ทุกชีวิตจะต้องเจอ มีอยู่ในกายนี้

ตอนนี้ส่วนใหญ่จะอยู่บ้านฟังธรรมผ่านเว็บไซต์ พยายามปฏิบัติตามแนวทางหลวงพ่อแนะนํา จิตก็เย็นขึ้น เมื่อสิ่งภายนอกกระทบก็ปล่อยวางได้เร็วขึ้น กราบขอบพระคุณ

ตอบ : ถามเรื่องอสุภะมา ทีนี้บอกอสุภะ ถ้าเราพิจารณาของเรานะ อสุภะ ถ้าจิตใจสงบแล้วพิจารณาอสุภะ เห็นไหม “มันไม่สวยงาม แต่ใจก็กลับเย็นขึ้น”

แต่ส่วนใหญ่คนที่พิจารณาอสุภะแล้ว ทุกคนว่าเวลาไปเห็นกายก็บอกว่า พิจารณากายไม่ได้เพราะกลัวผี ไม่อยากเห็นกาย พิจารณาอย่างอื่นได้ไหม

การพิจารณาที่ว่าเห็นกายๆ ในหนังทีวี ในหนังต่างๆ ที่เขาสร้างภาพกันขึ้นมา อันนั้นน่ะเห็นผีคือเห็นจิตวิญญาณ เห็นจิตวิญญาณดวงอื่น เห็นสิ่งที่ว่า ดูสิ ดูอย่างไสยศาสตร์เขาเล่นคุณไสยกัน สิ่งนั้นมันเป็นเรื่องภายนอก

แต่เวลาเราเห็นกายของเรา เห็นกาย ถ้าจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เพราะจิตมันสงบ มันมีสติปัญญามันถึงได้เห็น แล้วเห็นแล้วไม่เป็นแบบนั้น เห็นแล้วนะ มันสํารอก มันสะเทือนหัวใจ สะเทือนหัวใจมันคือสะเทือนกิเลส แต่ถ้าไปเห็นผี มันเป็นของคู่ มันเป็นบุคคลคนอื่นที่มีเวรมีกรรมต่อกัน

แต่ขณะที่จิตของเรา เรามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากครอบงําหัวใจเรา ถ้ามีกิเลสตัณหาความทะยานอยากครอบงําหัวใจเรา เราหลงผิด เราหลงผิดในรูปของเรา หลงผิดในกายของเรา ว่าสิ่งนี้เป็นของเรา สิ่งนี้เป็นความคงทน สิ่งนี้เป็นความคงที่ ฉะนั้น พอจิตเราสงบแล้ว จิตสงบแล้วมันเห็นอสุภะ เห็นกาย

การเห็นกายมันจะสํารอกคายสักกายทิฏฐิความเห็นผิด ถ้าความเห็นผิด มันไม่คงทน ร่างกายนี้ไม่คงทน สรรพสิ่งในโลกนี้ไม่คงทน สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สรรพสิ่งในโลกนี้ไม่มีสิ่งใดคงที่ สรรพสิ่งในโลกนี้มันแปรสภาพอยู่แล้ว แต่เพราะเราไม่มีสติ เราไม่มีปัญญา เราทําสิ่งใดไม่ได้

แต่พอจิตเราสงบไปแล้ว จิตสงบแล้วมันไปรู้ไปเห็นกายตามความเป็นจริงของมัน มันรู้มันเห็นของมัน ถ้ามันรู้มันเห็นของมัน มันใช้ปัญญาของมันไป นี่ไง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ตรงนี้ไง นี่ภาวนามยปัญญา ปัญญามันเกิดตรงนี้ไง ถ้าปัญญามันเกิดตรงนี้ นี่ปัญญามันเกิด

แต่ถ้าคนบอกว่า คนเราคิดโดยจิตใต้สํานึกไง โอ๋ย! ถ้าไปเห็นกายก็ไปเห็นผีๆ...ไม่ใช่ เห็นผีส่วนเห็นผี ถ้าเห็นกาย เห็นกายเป็นส่วนของเรา ทีนี้ถ้าเห็นกาย เราเห็นกายแล้วใช่ไหม ถ้าเห็นกายแล้วเราพิจารณาเป็นอสุภะ เห็นไหม “มันไม่สวยงาม แต่ใจกลับเย็นขึ้น”

มันไม่สวยงามเลย เดี๋ยวนี้มันแปลกใจว่าเห็นภาพอสุภะแล้วมันไม่สวยงาม แต่ใจมันเย็นขึ้น ใจมันเย็นขึ้น ใจมันดีขึ้น แล้วมันมีความรู้ขึ้นมา ร่างกายว่า มันเป็นแบบนี้หนอ มันเป็นแบบนี้ มันไม่ตื่นเต้นไปไง

ถ้าคนเราไม่ตื่นเต้น ไม่ตื่นเต้นไป ความตื่นเต้นคือตัณหา ตัณหา วิภวตัณหา สิ่งต่างๆ มันไปยึดของมัน มันไปยึดของมันโดยจิตใต้สํานึก แต่จิตใต้สํานึกแล้ว ถ้าคิดอย่างนี้แล้วบอกว่า อ้าว! ถ้าอย่างนั้นก็ปล่อยทิ้งเลย คนบ้ากลางถนนมันไม่รักษาดูแลกายมันเลย มันต้องเป็นพระอรหันต์ นั่นมันก็ไม่ใช่

เห็นคนบ้าไหม คนบ้ามันไม่เคยอาบนํ้าเลย ร่างกายเหม็นหมดเลย มันไม่ติดกายมันไหม อย่างนั้นไม่ติดกายไหม อย่างนั้นก็ไม่ใช่ นี่ไง อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค อย่างนั้นคือว่าเขาไม่มีสติปัญญารับผิดชอบกายของเขา

แต่ของเรา เราแก้กิเลส คือความผูกพัน คือสังโยชน์ คือเครื่องร้อยรัด ถ้าพิจารณาไปแล้ว เวลามันพิจารณา มันเห็นของมันไป มันไปถอดถอน มันไปตัดเครื่องร้อยรัด มันไปตัดสังโยชน์ สักกายทิฏฐิ ความเห็นผิด ถ้ามันตัดสักกายทิฏฐิ ความเห็นผิด มันถอดถอนกิเลสไปแล้ว ร่างกายนี้เขายิ่งถนอมใหญ่เลย เขาไม่ได้ถนอมแบบคนตาบอด คนตาบอดคือว่ามันถนอมเพราะมันไปหวง ไปห่วงของมัน

ไอ้นี่พอความหวง ความห่วง ความหึง ความหวงมันโดนทําลายไปโดยสังโยชน์มันขาด พอมันขาดไปแล้ว เขารักษาร่างกายไว้เพราะให้จิตใจอาศัย จิตใจอาศัยไว้ อาศัยไว้ทําไม อาศัยไว้เพื่อปฏิบัติต่อเนื่อง ปฏิบัติต่อเนื่องให้เห็นธรรมที่ลึกซึ้งขึ้นไป ถ้าเห็นธรรมลึกซึ้งขึ้นไป เพื่อจะให้ใจนี้มันถอดถอน ให้ใจนี้มันพ้นจากกิเลสไป ไม่ใช่เห็นกายแล้วจะทําลาย

ทําลายด้วยมรรคญาณ ไม่ใช่ทําลายด้วยวัตถุ ไม่ใช่ทําลายด้วย เห็นไหม เขาบอกว่าเวลาพิจารณากายก็ทําลายมัน อย่างนี้ก็เอาร่างกายนี้บดเข้าไปในเครื่องบดอาหารเลย มันจะได้ทําลายหมดเลย เราจะได้เป็นพระอรหันต์ มันไม่เป็นหรอก ไม่เป็นหรอก การทําลาย ทําลายด้วยมรรคญาณ

นี่ไง “เห็นภาพอสุภะมันไม่สวยไม่งาม แต่จิตใจมันกลับเย็น”

จิตใจมันกลับเย็นขึ้น จิตใจมันกลับปลอดโปร่งขึ้น จิตใจมันก็ดีงามขึ้น ดีงามขึ้น พอพิจารณาไปซํ้าๆ ซากๆ เวลามันทําลายหมดนะ พอมันทําลาย จิตเป็นจิต กายเป็นกาย ทุกข์เป็นทุกข์แล้ว จะรักษาร่างกายไว้ตามความเป็นจริง จิตใจมันไม่มีตัณหาความทะยานอยาก มันไม่มีสิ่งใดไปกดถ่วง รักษาไว้ตามความเป็นจริง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ ๕ เป็นภาระอย่างยิ่ง แต่ก็เป็นภาระดูแลไป เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไปนิพพานนะ “อานนท์ เรากระหายนํ้าเหลือเกิน ตักนํ้ามาเถอะ”

ร่างกายมันมีธาตุ ๔ ดิน นํ้า ลม ไฟ ในเมื่อร่างกายเหงื่อไคลมันออก นํ้าระเหยออกไปจากร่างกาย เราปัสสาวะ เราต่างๆ เสียนํ้าไป เราก็เอานํ้าเข้าไปเติม เอานํ้าเข้าไปเติมเพื่อความสมดุลของมัน เพื่อจะให้ร่างกายพาจิตใจนี้เพื่อไปที่จะไปนิพพาน รักษาไง ถ้ามันรักษา เราก็ต้องรักษาอย่างนั้น

ฉะนั้น ถ้าพูดถึงว่า เราเห็นกายไปแล้วเราเข้าใจ

ความเข้าใจของเรา เข้าใจโดยตัณหาความทะยานอยาก เข้าใจผิดหมด แต่ถ้าเราพิจารณาของเรานะ ถ้าจิตสงบแล้วเราพิจารณาของเราไป ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมาจะเข้าใจหมดนะ เพราะมันเรื่องกิเลสกับธรรมๆ

เวลากิเลสบอกว่า ร่างกายนี้มันไม่ใช่ของเรา สรรพสิ่งนี้ไม่ใช่ของเรา เขาก็ประชดประชันกันไง ประชดประชันกันต้องทําอย่างนั้นๆ ไอ้นั่นทําแบบกิเลส ทําแบบโลก ยิ่งทําแล้วมันจะชําระล้างกิเลสไม่ได้

แต่ถ้าเราพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันสงบแล้วถ้ามันเห็นกาย มันเห็นแตกต่างจากเห็นจิตวิญญาณ เห็นกายคือเห็นอริยสัจ เห็นกายคือเห็นสัจจะความจริง เห็นสัจจะความจริงแล้ว ถ้าเราพิจารณาเป็นอสุภะ พิจารณาต่างๆ ยิ่งพิจารณาไปมันกลับเย็นขึ้น ดีขึ้น พัฒนาขึ้นๆ ถ้าไม่ปฏิบัติมันจะพัฒนาไม่ได้ มันไม่รู้จริงเห็นจริงของมัน ถ้าพัฒนาขึ้นจะเป็นประโยชน์กับเรา

“ตอนนี้ส่วนใหญ่อยู่บ้านฟังธรรมเว็บไซต์ของหลวงพ่อ ตามแนวทางที่หลวงพ่อแนะนํา จิตก็เย็นขึ้น สิ่งภายนอกกระทบก็ปล่อยวางได้เร็วขึ้น”

ให้ปฏิบัติให้มากขึ้น ปฏิบัติมากขึ้นให้เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรานะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานไปแล้ว ๒,๐๐๐ กว่าปี ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม หลวงปู่มั่น หลวงตา ท่านปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ ท่านกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กราบแล้วกราบเล่าๆ

ฉะนั้น เราประพฤติปฏิบัติกัน ถ้าถึงที่สุด เราภาวนาขึ้นมามีคุณธรรมในหัวใจของเรา เราจะซาบซึ้งพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราจะมีแก้วสารพัดนึก เราจะมีไตรสรณคมน์ในหัวใจของเรา เราจะมีหลักมีเกณฑ์ในใจของเรา เรามีคุณค่ากันที่นี่ เราไม่มีคุณค่ากับสิ่งที่เป็นโลกภายนอก โลกภายนอกเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยดํารงชีวิตเท่านั้น เอวัง

๓

ใจเป็นศีล

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๔ พฤศจิกายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ชีวิตนี้เกิดมาทําไม”

รู้แล้วค่ะ แต่ไม่รู้ถูกหรือไม่ ชีวิตเกิดมาเพื่อใช้กรรมทางความคิด มิน่าพ่อแม่ครูอาจารย์ถึงให้พุทโธเพื่อหยุดความคิด

ตอบ : นี่คําถามไง เพราะเขาถามมาบ่อย แล้วเขาปฏิบัติอยู่ แล้วปฏิบัติไปแล้วมันก็ใช้ปัญญาไปแล้ว ถ้าปัญญาหยาบๆ มันก็เป็นเรื่องหนึ่ง ปัญญาหยาบๆ หมายถึงโลกียปัญญา ปัญญาของเราเอง ปัญญาที่เราศึกษามา ปัญญาที่เรามีข้อมูลมา นี้คือปัญญา โลกียะคือโลก โลกคือปฏิสนธิวิญญาณ ปฏิสนธิวิญญาณนั้นคือโลก เพราะมีปฏิสนธิ มีที่อยู่ มีสถานที่ มีภพ ฉะนั้น ปัญญาเกิดที่นั่น

นี่บอกว่า ถ้าใช้ความคิด ใช้ต่างๆ มันก็เป็นโลกียปัญญา แต่ถ้ามันเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่มันเกิดขึ้น มันจะรู้มันจะเห็นของมัน มันจะดีขึ้นของมัน ถ้าดีขึ้นของมัน มันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา ถ้าเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา

ทีนี้เขาบอกว่า คําถามถามว่า “ชีวิตนี้เกิดมาทําไม รู้แล้วค่ะ แต่ไม่รู้ว่าถูกหรือไม่ ชีวิตเกิดมาเพื่อใช้กรรมทางความคิด มิน่าพ่อแม่ครูอาจารย์ถึงให้พุทโธเพื่อหยุดความคิด”

ถ้าเพื่อหยุดความคิดมันก็เข้าไปสู่สัมมาสมาธิ ถ้ามันหยุดได้ เพราะหยุดความคิด หยุดความคิดแล้วยังเหลือจิตอยู่ แต่ถ้าเป็นสิ่งที่ว่าเป็นมิจฉา เวลาบอกว่าทําทุกอย่างให้ว่างหมด มันหยุดความคิดแล้วก็ไม่มีใครเป็นผู้รับผิดชอบ ไม่มีสติ ไม่มีผู้รับรู้ ไม่มีเจ้าของ อันนั้นเป็นมิจฉา มิจฉาคือว่าว่างๆ ว่างๆ ว่างๆ แบบปฏิเสธ ว่างๆ แบบไม่มีสิ่งใดเลย นี่ดูให้มันหายไป ทําอย่างไรก็ได้ให้มันหายไป พอหายไปก็ไม่มีใครเลย ไม่มีสิ่งใดเลย มันก็เป็นมิจฉา แต่ถ้าเป็นสัมมานะ

“มิน่าพ่อแม่ครูอาจารย์ถึงให้พุทโธเพื่อหยุดความคิด”

หยุดความคิดนี้เราเป็นคนหยุด เราเป็นคนหยุดความคิด แต่ยังมีเราอยู่ มีคนหยุดความคิด แต่มีสติ มีธาตุรู้ ธาตุรู้ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ถ้ามีอย่างนี้อยู่ สิ่งนี้เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิมันก็เป็นประโยชน์ถ้ารู้จักออกใช้ปัญญา ถ้าใช้ปัญญาไปมันจะเกิดภาวนามยปัญญา

ฉะนั้น สิ่งที่เขาว่า “รู้แล้วค่ะ” คือว่าเขารู้ด้วยวุฒิภาวะ รู้ด้วยความเห็นของตัว “แต่ไม่รู้ว่าถูกหรือไม่ ชีวิตเกิดมาเพื่อใช้กรรมทางความคิด”

ชีวิตเกิดมาทําไม ชีวิตเกิดมาทําไม คําถามอย่างนี้มันก็เหมือน มรณานุสติ คิดถึงความตายๆ คนคิดถึงความตายมันจะย้อนกลับมาที่ตัวเราเพราะเราต้องตาย พอเราต้องตาย เราต้องเคลื่อนไป จิตนี้ต้องเสวยภพเสวยชาติ ถ้าเราจะตาย เราจะตายดีตายชั่ว เพราะเราคิดถึงมรณานุสติ ชีวิตนี้คืออะไร ชีวิตนี้เกิดมาทําไม ถ้าชีวิตนี้เกิดมาทําไม มันจะเห็นคุณค่าเรื่องจิตไง

หลวงตาบอกว่า ท่านไปไหนท่านเห็นนํ้าใจของคนๆ สิ่งที่ว่าชีวิตนี้คืออะไร ถ้ามันเข้ามาสู่ใจ นํ้าใจมันสําคัญที่สุด ถ้านํ้าใจสําคัญที่สุด ชีวิตนี้คืออะไร ชีวิตนี้ก็คือธาตุรู้ ธาตุของเรา จิตวิญญาณของเรา ชีวิตนี้คือนี่ ชีวิตนี้คือว่าจิต ธาตุรู้ตั้งอยู่บนไออุ่น ไออุ่นตั้งอยู่บนกาลเวลา มันตั้งอยู่บนกาลเวลา เวลามันสืบต่อไปมันก็เป็นชีวิต นี่ถ้ามีชีวิตอยู่ แล้วมีไว้ทําไมล่ะ ถ้ามีไว้ทําไม มีไว้ทํามาหากินไง มีไว้เพื่อประโยชน์กับโลกไง มีไว้อย่างนั้น

แต่ถ้าเรามีสตินะ ชีวิตนี้มาจากไหน ปฏิสนธิเวลาเกิด เกิดอย่างไร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิด เกิดในไข่ เกิดในครรภ์ เกิดในนํ้าครํา เกิดในโอปปาติกะ มันเกิดอย่างไร เกิดมาแล้วเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม เป็นมนุษย์ เป็นสัตว์ ชีวิตนี้เกิดมาทําไม เกิดมาทําไม

ถ้ามีสติปัญญา มันก็เหมือนมรณานุสติให้ระลึกถึงตัวเรา ให้ระลึกถึงสิ่งที่มีค่าที่สุดคือตัวใจของเรา ถ้าใจ ธาตุรู้ของเรามีค่าที่สุด เพราะธาตุรู้ของเรามีค่าที่สุด ถ้าเราทําสัมมาสมาธิขึ้นมาเข้าสู่ตัวมัน เข้าสู่ตัวธาตุรู้นี้ เข้าสู่ฐีติจิต เข้าสู่บ้านของเรา แล้วเรามาแก้ไขทําบ้านของเราให้ดีขึ้น ถ้าทําบ้านของเราให้ดีขึ้น

ถ้าสัมมาสมาธิ ถ้าจิตเราตั้งมั่น ถ้ามันดับที่นี่มันก็ไปเกิดบนพรหม แต่ถ้าเรามีสติปัญญาของเรา พอเข้ามาถึงบ้านของเรา เราทําความสะอาดของเรา มันละสังโยชน์ ๓ ไป มันเป็นอกุปปธรรม อกุปปธรรมก็ไม่เวียนตายเวียนเกิดไปไม่มีต้นไม่มีปลายแล้ว มันก็เกิดอีก ๗ ชาติ แล้วถ้าพิจารณาทําความสะอาดในบ้านของเราให้ดีขึ้นมันก็เกิดชาติเดียว เกิดบนพรหม แล้วถ้าพิจารณาถึงสิ้น สิ้นหมดเลย ชีวิตนี้คืออะไร ชีวิตนี้เกิดมาทําไม มันจะรู้มันจะเห็นของมัน รู้เห็นของมันเป็นความจริงของมัน เห็นไหม ชีวิตนี้เกิดมาเพื่ออย่างนี้

ไม่ใช่ว่าชีวิตนี้เกิดมาเพื่อใช้กรรมค่ะ แล้วกรรมดีหรือกรรมชั่วล่ะ เขาว่าเขารู้แล้ว ชีวิตนี้เกิดมาใช้กรรม ใช้กรรมคือใช้กรรมทางความคิด

ความคิด คิดดีๆ คิดดีๆ ก็เข้าสู่ศีลธรรม ถ้ามีสัมมาสมาธิ ใช้ปัญญาดีๆ ปัญญาดีๆ มันก็ชําระล้างกิเลสด้วยปัญญา ปัญญานั้น บ้านของเรา ทําสะสางบ้านของเราให้สะอาด ทําสะสางบ้านของเราให้ดี ถ้าทําสะสางบ้านของเราให้ดี เห็นไหม นี่ก็เป็นความคิดเหมือนกัน แต่ความคิดมีสัมมาสมาธิรองรับ เพราะความคิดเป็นสังขาร

สังขาร ความคิดเป็นสังขาร พอความคิดเป็นสังขาร ปัญญามันก็เป็นความคิดนี่แหละ ความคิดนี่ปัญญาอย่างหยาบ ปัญญาอย่างกลาง ปัญญาอย่างละเอียด ถ้าปัญญาอย่างละเอียดสุดเป็นความคิดไม่ได้เลย เป็นปัญญาญาณ มันมหัศจรรย์กว่านี้เยอะ

นี่ความคิด ความคิดของคน เห็นไหม เขาบอกอยู่คนเดียวให้ระวังความคิด ความคิดของเรา ถ้าเรามีพุทโธๆ ไม่ให้มันคิดของมันไป ให้มันอยู่กับพุทโธ ถ้าอยู่กับพุทโธมันจะเป็นประโยชน์กับเรา

ฉะนั้นเขาบอกว่า “ชีวิตเกิดมาเพื่อใช้กรรมทางความคิด” ถ้าคิดได้แค่นี้มันก็เป็นปัญญาของเรา ถ้าถามเราให้เราตอบว่าถูกไหมหลวงพ่อ

เราก็จะตอบว่าถูก ถูกแล้วทําอย่างไรต่อ ถ้าตอบว่าถูกนะ ถูกแล้วเราคิดได้แค่นี้เราก็ดีแล้วไง แต่ถ้าให้เป็นความจริง ชีวิตนี้เกิดมาเพื่ออะไร ชีวิตนี้เกิดมาเพื่ออะไร ถ้าใช้กรรมๆ เราชดใช้กรรม เราก็ไหลไปตามนํ้า แต่ถ้าเราจะทวนนํ้าล่ะ

ชีวิตนี้เป็นของเรา ชีวิตนี้อยู่ในกํามือของเรา แล้วเราจะใช้ชีวิตอย่างไร เราจะทําใจของเราให้เป็นประโยชน์ได้มากน้อยขนาดไหน แต่ถ้าเราไม่มีแผนที่เครื่องดําเนิน คือไม่มีธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็ใช้ชีวิตของเราไปตามประสาของเรา

แต่ถ้าเรามีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรม ธรรมเป็นถนนหนทางที่จะให้เราก้าวเดินไป เราก้าวเดินไปในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมของเรายังไม่มี แต่พอเรามีสติ มีสมาธิ มีปัญญาขึ้นมา นี่จะเป็นหนทางของเรา จิตก้าวเดินไปตามมรรคอย่างนี้ จิตมันก้าวเดินไปตามมรรค ก้าวเดินในอริยสัจ แล้วพอมันชําระล้างเป็นชั้นเป็นตอน เป็นอกุปปธรรม อกุปปธรรมคืออฐานะที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลง มันจะเป็นสมบัติของเรา แล้วเราจะรู้เลย

ใช้กรรม แต่ถ้าใช้กรรมทางความคิด ถ้าเราคิดอย่างนี้ปั๊บ คิดอย่างนี้มันก็เป็นประโยชน์ แต่พอเป็นประโยชน์ปั๊บ พอคิดแล้วสติมันก็อ่อนลง เดี๋ยวพอกิเลสมันมีกําลังมากขึ้นมันก็ไหลแล้ว ใช้ความคิด ความคิดก็อยากทําไอ้นู่น ความคิดก็อยากทําไอ้นี่ เราตามความคิดไป เราก็เสียหาย

แต่ถ้าเราดับทั้งหมด เห็นไหม “พ่อแม่ครูอาจารย์ถึงให้พุทโธเพื่อหยุดคิด” พอหยุดคิดแล้ว หยุดคิดนั่นน่ะถ้ามีสติมีปัญญา เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าออกใช้ปัญญาแล้วมันจะเป็นปัญญา ถ้าปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้นมา

ชีวิตทางโลกเขาก็ใช้ชีวิตแบบของเขาอย่างนั้น คนเราอํานาจวาสนาบารมีได้แค่ไหน แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญานะ ในสัตว์ ๒ เท้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด นี่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ในบรรดาสัตว์ ๒ เท้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด

ในบรรดาสัตว์ ๒ เท้า เกิดมาเขาใช้ชีวิตของเขาอย่างใด ในบรรดาสัตว์ ๒ เท้า แล้วเราก็เป็นสัตว์ ๒ เท้า เราจะใช้ชีวิตของเราอย่างใด ถ้าเราใช้ชีวิตของเราในทางโลกมันก็ได้ผลประโยชน์ตอบสนองทางโลก ถ้าเราใช้ชีวิตทางธรรม แล้วทําใจของเราให้เป็นธรรม ถ้าเป็นธรรมขึ้นมา ในบรรดาสัตว์ ๒ เท้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด แล้วเราจะเดินตามใคร ถ้าเดินตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปฏิบัติ เราก็ได้ประโยชน์กับเรา

ถาม : เรื่อง “แก้นิมิตอย่างไร”

กราบนมัสการหลวงพ่อค่ะ หนูเป็นคนเดียวกับที่ส่งปัญหาเรื่อง “โปรแกรมของจิต” ค่ะ กาย ใจ สติกลับมาปกติแล้วค่ะ แต่มีปัญหาว่ามันยังติดเห็นนิมิตที่แขนข้างขวาและแผ่นหลังค่ะ หนูขอเรียกนิมิตไปก่อนค่ะ ตรงแขนรู้สึกกล้ามเนื้อตึงค่ะ แต่มันจะเหมือนมองเห็นด้วยว่าตรงตําแหน่งที่ตึงมีรูปร่างของความตึง มีนํ้าหนัก บางครั้งที่หลังรู้สึกยุบยับ เห็นรูปร่างของความรู้สึกยุบยับ เดี๋ยวตึงที่แขน เดี๋ยวยุบยับที่หลัง บางครั้งเกิดปวดหลังค่ะ ก็เห็นรูปร่างความปวดค่ะ หนูจะแก้นิมิตนี้อย่างไรคะ มันจะเป็นมากเวลาหนูนิ่งค่ะ หนูเลยนั่งสมาธิไม่ได้ รู้สึกกล้ามเนื้อมันตึงไหล่และหลังค่ะ กราบนมัสการค่ะ

ตอบ : ถ้าเคยถามปัญหามา เราก็ตอบปัญหามาตลอด เห็นไหม เวลาคนเขาไปหาหมอใช่ไหม หมอรักษาอาการนั้นหายจากเจ็บไข้ได้ป่วย เขาก็กลับบ้านเขาไป เวลาเขาเจ็บไข้ได้ป่วยเขาก็ไปหาหมออีก ถ้าหาหมออีก หมอก็รักษาไปตามอาการนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาถามปัญหามา ตอบปัญหาไปแล้วถ้าจิตใจมันดีขึ้น “กายกับจิตกลับมาเป็นปกติแล้วค่ะ” ถ้าเป็นปกติแล้วค่ะ แสดงว่าจิตใจของเรากลับมาเป็นปกติ ถ้าเวลาเป็นปกติแล้วค่ะ แต่มันเกิดอาการยุบยับๆ ทั้งหมด เวลามันทํา เวลายิ่งนิ่งมันยิ่งเกิดอาการมากขึ้น ถ้ายิ่งนิ่งยิ่งเกิดอาการมากขึ้น หนูเลยนั่งสมาธิไม่ได้ค่ะ

ถ้าหนูนั่งสมาธิไม่ได้นะ เราก็ไม่ต้องนั่งสมาธิ เราทําจิตใจของเราให้ปลอดโปร่ง เดินจงกรมก็ได้ ใช้ชีวิตประจําวันนี่แหละ ใช้ชีวิตประจําวัน มีสติอยู่กับชีวิตประจําวัน ถ้าเราพุทโธได้ เรากําหนดลมหายใจได้ คือให้กายกับใจของเรามันเป็นปกติ ถ้าเป็นปกติ หนูก็สบายใช่ไหมคะ

แต่ถ้าจิตเราไม่ปกติ เราก็เจ็บไข้ได้ป่วย พอเจ็บไข้ได้ป่วยแล้ว อาการที่เกิดขึ้น เพราะว่าเวลามันตึงมันเครียดต่างๆ เราก็ไม่ชอบ พอไม่ชอบขึ้นมา แต่จิตใจของเรามันมีสัญญา สัญญามันมีตัณหาความทะยานอยากครอบงํามันอยู่ ถ้าตัณหาความทะยานอยากครอบงํามันอยู่ เวลามันมีสิ่งใดรู้สึกเกิดขึ้น เช่น ตึงหลัง เช่น หลังมันตึง เวลาแขนกล้ามเนื้อมันตึง นี่ความฝังใจ ความฝังใจว่าตรงไหนก็แล้วแต่ที่มันเป็นจุดเด่น พอเป็นจุดเด่น จิตมันก็ซับสิ่งนั้นไว้ พอจิตซับสิ่งนั้นไว้ เวลาเราจะทําสิ่งใด หัวใจมันคอยคิดแต่เรื่องอย่างนั้นไง เวลาคิดแต่เรื่องอย่างนั้นมันก็เลยเกิดเป็นนิมิตขึ้นมา เกิดเป็นนิมิตขึ้นมา เกิดเป็นกล้ามเนื้อขึ้นมา มองเห็นอาการปวดขึ้นมา ต่างๆ ขึ้นมา

แต่ถ้าเราวางให้หมด เราวางให้หมดใช่ไหม เราต้องให้กายใจของเรากลับมาเป็นปกติ พอกายใจเราเป็นปกติ กาย กล้ามเนื้อแขน แผ่นหลัง กล้ามเนื้อสิ่งใดก็แล้วแต่ มันเป็นกาย อาการของกาย ถ้ากายเป็นปกติแล้วมันก็เป็นปกติ มันก็ไม่มีอาการตึง ไม่มีอาการต่างๆ แต่จิตของใจของเรามันมีความรับรู้อยู่ มันอยากรู้อยากเห็น มันสงสัยไง มันเคยตึงที่แขน ทั้งๆ ที่กายกับใจเราเป็นปกติ แต่เวลาจะทําอะไรปั๊บ จิตนิ่งๆ นิ่งๆ คือมันไม่คิดอะไรไง ถ้ามันคิดเรื่องอื่นอยู่ ถ้ามันทํางานอยู่ มันก็มาคิดเรื่องแผ่นหลังแล้ว มันก็ไม่ต้องคิดเรื่องกล้ามเนื้อ แต่ถ้ามันนิ่งๆ มันก็จะกลับมาคิดเรื่องกล้ามเนื้อ พอกล้ามเนื้อ ก็เลยปวดขึ้นมา เห็นไหม จิตเราไปเกาะไปเกี่ยวมันเองไง

เห็นไหม บอกว่า “กายกับจิตกลับมาเป็นปกติแล้วค่ะ”

ถ้าเป็นปกติมันไม่เกิดนิมิตหรอก มันไม่เกิดอาการตึง อาการปวดนี้หรอก อาการตึงมันไม่ปกติ มันไปรับรู้ มันจะปกติได้อย่างไรล่ะ

แต่ถ้ามันเป็นปกติ มันก็ทรงตัวมันโดยเอกเทศ จิตที่เป็นปกติเขาอยู่ของเขาโดยเอกเทศ โดยมีสติ มีคําบริกรรม มีปัญญาอบรมสมาธิ นี่เป็นปกติ จิตเป็นปกติ ถ้าจิตเป็นปกติ มันก็ทรงตัวด้วยความสงบ ด้วยสุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี กายก็เป็นปกติ ใจก็เป็นปกติ มันก็เป็นเรื่องปกติ

ศีลคือความปกติของใจ ถ้าใจมันเป็นศีลนะ ศีลเป็นความปกติของใจ ถ้าใจปกติ แต่ถ้าใจมันทุศีล ศีลมันเป็นศีลขาด ศีลด่างพร้อย ศีลทะลุ แต่มันไม่ได้ขาด ศีลไม่ได้ขาด แต่มันด่างมันพร้อย มันด่างมันพร้อยมันก็ไปคิด ไปฝังใจ

แต่ถ้าเราพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้ใจเป็นศีล ใจเป็นศีลคือใจเป็นปกติ ถ้าใจเป็นปกติ มันก็ไม่ไปเสวยอารมณ์ ไม่ไปรับรู้ ไม่รับรู้อาการตึงที่แขน ไม่รับรู้ มันวางหมดไง แขนมันตึงก็ได้ ไม่ตึงก็ได้ เวลาเรานั่งอยู่ มดกัด ผึ้งต่อย บวมเป่งเลย มันตึงเลยน่ะ ไอ้นั่นมันเป็นเพราะพิษของแมลง แต่ไอ้นี่มันไม่มีอะไร มันไม่มีอะไรแล้วทําไมมันไปตึงล่ะ

ไปตึงเพราะจิตมันไปฝังใจ ถ้าจิตฝังใจ เรามาพุทโธ เรามาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ อยู่กับพุทโธ อยู่กับสมาธิให้จิตเป็นปกติ จิตเป็นศีล พอจิตเป็นศีล เรื่องนี้มันจะเบาลงๆ แล้วมันจะผ่อนคลายไป มันจะเบาไปไง พอมันเบาไปมันก็กลับมาเป็นปกติตามความเป็นจริง ถ้าเป็นความเป็นจริงมันก็กลับมาเป็นปกติ ถ้ากลับเป็นปกตินะ ฉะนั้น สิ่งที่มันเป็นนะ มันเป็นไปแล้ว เรากลับมาที่เราดีกว่า ธรรมโอสถ

ถ้าเราผิดปกติ ร่างกายเรามันเป็นปกติ มันเป็นไข้เป็นอะไร เราต้องหาหมอ หาหมอให้หมอให้ยามา ให้ยาเพื่ออะไร เพื่อความเป็นปกติของกาย แล้วถ้าใจของเรา เรากินยาของเราให้เป็นปกติของเรา พอเป็นปกติแล้ว

พอมันเป็นปกติ “มันนิ่งๆ แล้วทําสมาธิไม่ได้ เวลาอยู่นิ่งๆ มันยิ่งเป็น” ถ้าอยู่นิ่งๆ ยิ่งเป็น ทําไมถึงเป็นล่ะ ถ้าทําไมมันถึงเป็น เพราะใจเราไม่ปกติ ถ้าใจเราเป็นปกติมันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้

เราจะตั้งสติของเราไว้ แล้วพอตั้งสติของเราไว้ เด็กน้อย เวลาเรามีเด็กน้อย มีลูกของเรา ถ้าเราไม่มีเวลาดูแลเขา เราต้องจ้างพี่เลี้ยงดูแลเขา เราต้องจ้างพี่เลี้ยง จ้างคนดูแลลูกเรา เพราะเราต้องมีหน้าที่การงานรัดตัว เราต้องมีคนดูแล พอโตขึ้นมา เราจะดูแลเองก็ได้ หรือเราดูแลเอง เรารักษาของเราเอง

ใจของเรา เราฝึกหัดใหม่ ถ้ามันผิดปกติ มันดูแลตัวเองไม่ได้ พอดูแลตัวเองไม่ได้ เราจะให้ใครดูแล เราอาศัยยา อาศัยหมอเป็นผู้ดูแล ถ้าเราดูแลไม่ได้ แต่เพราะหมอ พี่เลี้ยงดูแลร่างกายจิตใจเราเป็นปกติ ถ้าเป็นปกติแล้ว หมอเป็นคนข้างนอก พี่เลี้ยงเป็นคนข้างนอก ฉะนั้น พอเป็นคนข้างนอก พอเราทรงตัวได้ พอโตขึ้นมา เราจะรักษาเราเอง

ใจของเรา ใครจะดูแลให้เรา ใจของเรา เราต้องดูแลของเราเอง ถ้าเราไม่เป็นปกติ เรามีอาการต่างๆ เราก็ไปหาหมอ ถ้าหาหมอด้วยยา ด้วยกายภาพบําบัด ด้วยความที่หมอให้ฟื้นฟูร่างกายมา เราทํางานเป็นปกติ พอเป็นปกติแล้ว สิ่งที่มันจะเป็นความจริงมันเป็นความจริงในใจของเรา เวลาทุกข์ เราเป็นคนทุกข์เอง หมอไม่ทุกข์กับเราหรอก ไปหาหมอ หมอได้สตางค์แล้วก็จบ พอไปหาหมอ พอวางบิลแล้ว แล้วเราก็ต้องกลับบ้านแล้ว เราก็ต้องมาดูแลตัวเราเองแล้ว แต่ถ้าเราช่วยตัวเองไม่ได้ เราก็ไปหาเขา

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราพุทโธๆ ก็เหมือนกัน พุทโธ คําบริกรรม พุทธานุสติเป็นพี่เลี้ยงดูแลใจของเรา แต่ถ้ามันพุทโธๆ จนจิตสงบ พุทโธๆ ปัญญาอบรมสมาธิจนจิตตั้งมั่นได้ เป็นปกติ ถ้าเป็นปกติแล้วอาการอย่างที่เกิดขึ้นมันจะไม่มี ยิ่งนิ่งๆ ยิ่งนิ่งมันยิ่งมีความสุขนะ นิ่งๆ ถ้าพุทโธได้ พุทโธไปเรื่อยๆ

เขาบอกว่า แต่ถ้านิ่งๆ พอยิ่งนิ่งมันยิ่งคิด พอนั่งสมาธิมันยิ่งเจ็บยิ่งปวด ยิ่งนั่งสมาธิไม่ได้เลย

เราต้องค่อยๆ แก้ไขไป นี่ไง ย้อนกลับมาเรื่องทําบุญ คนที่ทําบุญมาก คนที่ได้สร้างมา ในพระไตรปิฎกบอกว่า พระที่มีคนนับหน้าถือตา ที่มีลาภสักการะมากที่สุดคือพระสีวลี แล้วเวลาประวัติพระสีวลี ในอดีตชาติท่านทํามามหาศาลเลย ใครทําสิ่งใดมามันได้สิ่งนั้นน่ะ

ฉะนั้น ถ้าจิตใจของเรามันผิดปกติมาสิ่งใด เราทําของเรามาทั้งนั้นน่ะ เราไม่ต้องไปน้อยเนื้อตํ่าใจว่าคนโน้นดีกว่าเรา คนนี้ดีกว่าเรา

ดีกว่าเราก็เขาดี เขาทํามาดี เขาก็ได้ดี คนนั้นเลวกว่าเราๆ เขาทํามาเลวกว่าเรา เขาก็ได้เลวกว่าเรา แต่เราทํามาครึ่งๆ กลางๆ มันก็เลยเป็นคนครึ่งๆ กลางๆ อยู่นี่ ครึ่งๆ กลางๆ ก็ครึ่งๆ กลางๆ ของเรา ถ้าครึ่งๆ กลางๆ ของเรา เราก็ต้องฝืนทน เราก็ต้องทําความดีของเราเพื่อประโยชน์กับเรา ให้ใจมันเป็นปกติ ถ้าใจเป็นปกติแล้วมันก็จะดีขึ้นนะ ถ้าดีขึ้น มันก็จะเป็นประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงว่า แก้นิมิตไง นิมิตจะแก้อย่างไร

นิมิตจะแก้ก็วางนะ ถ้านิมิตมันจะเกิดขึ้น ถ้านิมิตเกิดขึ้น นิมิตจะไม่เกิดเลย บางคนที่เขาไม่เกิดเขาก็ไม่มีเลย แต่ถ้านิมิตของเรามีนะ เรามีสิ่งใดเรากลับมาที่พุทโธ เพราะนิมิต ภาพสิ่งใด นิมิตคือสัญลักษณ์ แล้วเราไปรู้ไปเห็นเข้า มันก็เป็นนิมิตขึ้นมา

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เราวางได้ เราวางได้ เราวางขึ้นมาให้จิตสงบมากขึ้น แล้วใช้ปัญญาของเราไป แต่ถ้านิมิตเห็นกายขึ้นมา ถ้าเห็นกายขึ้นมามันเห็นจริง เห็นจริงขึ้นมา เราแยกแยะของเราเพื่อประโยชน์กับเรา มันจะเป็นประโยชน์กับเรา อันนี้เป็นประโยชน์กับเรา

คนจะมีก็ต้องมี คนไม่มีจะให้มี มันไม่มี คนไม่เคยมี แต่เห็นเขามี ก็สงสัยว่านั่นเป็นอย่างใด ไอ้คนที่มี ทําไมเรามีจนวุ่นวายไปหมดเลย นี่มันเป็นจริตนิสัย มันเป็นการสร้างสมมา มันเป็นเวรเป็นกรรมของจิตดวงนั้น ถ้าจิตดวงนั้นมีเวรมีกรรมมาอย่างใด มันมีของมันอย่างนั้น

ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่วแน่นอน ใครสร้างสิ่งใดมา พันธุกรรมของจิตมันเป็นแบบนั้น แต่อริยสัจสัจจะความจริงเป็นเครื่องกรอง ก้าวออกมาจากอริยสัจ จิตนี้มันก้าวออกจากอริยสัจ ทําของเราขึ้นมาให้เป็นประโยชน์กับเราขึ้นมา แก้ไขไปให้มันเป็นปกติ ให้ใจมันเป็นศีล

ถาม : เรื่อง “สงสัย”

กระผมมีความสงสัยด้านวินัย มีพระท่านบอกว่า ถ้าพระอาจารย์เตือนเราเกิน ๓ หนจะเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ข้อภิกษุว่ายากสอนยากโดยอัตโนมัติ โดยไม่ต้องให้สงฆ์สวดครบ ๓ หน ขอโอกาสหลวงพ่ออธิบายด้วยครับผม

ตอบ : อันนี้มันเป็นปัญหาของสังคมพุทธเนาะ สังคมพุทธ เวลาพ่อแม่ พ่อแม่มีลูกชายก็อยากให้ลูกชายได้บวช ถ้าลูกชายได้บวชแล้วพ่อแม่ได้พึ่งชายจีวร พ่อแม่ได้พึ่งร่มกาสาวพัสตร์ เพราะลูกชายเราบวชให้ ลูกชายเราไปบวชในศาสนาพุทธ ไปคํ้าจุนศาสนา เพราะตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานมา มีพระสงฆ์บวชสืบต่อเนื่องมา เพราะเวลาจะบวชพระ อย่างน้อยชนบทประเทศต้องมีพระ ๕ องค์ขึ้น หรือ ๑๐ องค์ขึ้นไปถึงจะบวชพระได้ นี่การบวชพระ การบวชพระคือการสืบต่อพระพุทธศาสนา

ทีนี้การบวชพระคือการสืบต่อพระพุทธศาสนา สังคมชาวพุทธถ้าใครมีลูกชายก็อยากให้ลูกชายบวช เพราะพ่อแม่อยากได้บุญกับลูกชายนั้นด้วย ลูกชายไปบวช ลูกชายไปบวชแล้วพ่อแม่ก็ได้บุญด้วย ได้แทนคุณพ่อแม่ แต่เวลาบวชไปแล้ว เวลาศึกษาปฏิบัติธรรมขึ้นมา ถ้าได้รสของธรรมจะเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส

เวลาเป็นศากยบุตร เราบวชมานี่เป็นสมมุติสงฆ์ เวลาบวชมาแล้วประพฤติปฏิบัติเข้าไปตามความเป็นจริงจะได้เป็นพระโสดาบัน เป็นพระสกิทาคามี เป็นพระอนาคามี พระอรหันต์ จนสิ้นกิเลสไป แล้วเป็นศาสนทายาท ได้สืบต่อพระพุทธศาสนา สั่งสอนเป็นเนื้อนาบุญของสังคม เป็นประโยชน์กับชาวพุทธ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ฝากศาสนาไว้กับบริษัท ๔ “มารเอย เมื่อใด ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังไม่เข้มแข็ง สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ เราจะไม่ยอมนิพพาน”

จนถึงวันมาฆบูชา เห็นไหม “มารเอย บัดนี้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรา...” ของเรา ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “...ของเราเข้มแข็ง สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ อีก ๓ เดือนข้างหน้าเราจะนิพพาน”

นี่มันเป็นวัฒนธรรมของชาวพุทธไง ฉะนั้น เวลาเราบวชเข้ามา ถ้าบวชเป็นตามประเพณีขึ้นมา บวชขึ้นมาแล้วเรายังจับต้นชนปลายไม่ได้ เราบวชไปแล้วเราก็ยังสงสัยไง

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ เวลาพูดสิ่งใดมา ครูบาอาจารย์ท่านพูดอย่างไรไม่รู้ แต่เราฟังมา เราฟังมา เราเข้าใจอย่างนี้ ก็เลยเป็นคําถามมา คําถามว่า “มีพระท่านบอกว่าถ้าพระอาจารย์เตือนเรา ๓ หน จะเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ข้อภิกษุว่ายากสอนยาก”

ไม่มี ไม่มีหรอก ในวินัยไม่ได้บอกไว้ว่าอย่างนี้ ในสังฆาทิเสสมันมีแต่ว่า ภิกษุหัวดื้อ มีความเห็นผิด กล่าวตู่พุทธพจน์ กล่าวตู่พุทธพจน์คือเข้าใจพระพุทธศาสนาผิด แล้วเอาไปสั่งสอน แล้วยืนยันคําสอนของตัว ยืนยันไง คือยืนยันความเห็นในพระพุทธศาสนาผิดเพี้ยนไป แล้วมีพระตักเตือน ตักเตือนถึง ๓ หน ถ้าตักเตือนถึง ๓ หน เขายังไม่เชื่อฟัง แล้วพระต้องตั้งญัตติสวด สวดญัตติว่าได้เตือนพระองค์นี้ถึง ๓ ครั้งแล้วว่าพระองค์นี้มีความเห็นผิด กล่าวตู่คือไปเพิ่มเนื้อความในพระพุทธศาสนา หรือไปตัดทอนคําพูดของพระพุทธเจ้าในศาสนา ให้เขากลับความเห็นของเขาซะ ถ้าเขาไม่กลับความเห็นของเขา สิ้นสุดของการสวดญัตตินั้น พระองค์นั้นเป็นอาบัติสังฆาทิเสส

พระที่ว่าพระหัวดื้อ แต่เขาหัวดื้อเรื่องอะไรล่ะ หัวดื้อเรื่องอะไร แต่นี้ว่าภิกษุว่ายากสอนยาก

ภิกษุว่ายากสอนยาก ในพระไตรปิฎกบอกว่า ภิกษุบวชเมื่อเฒ่าเป็นผู้ที่ว่ากล่าวง่ายไม่มี ภิกษุบวชเมื่อเฒ่า คนที่มีอายุมาก คนผู้เฒ่าบวชแล้วว่ายากสอนยากเพราะว่าเขาถือทิฏฐิมานะของเขา

ภิกษุบวชใหม่ โทษของภิกษุบวชใหม่คือบวชใหม่ เราเป็นฆราวาสใช่ไหม ยิ่งในปัจจุบันนี้เรามีการศึกษามาใช่ไหม เรามีปัญญามาก เราว่าเรามีความรู้มาก แล้วพระนี่ไม่เคยไปไหนเลย อยู่แต่ในวัดจะรู้ได้อย่างไร นี่ทิฏฐิมันมี โดยธรรมชาติเลย โทษของภิกษุบวชใหม่คือภิกษุบวชใหม่ทนคําสอนไม่ได้ อยู่ในนวโกวาท นักธรรมตรี ใครบวชมาแล้วต้องเรียน

ภิกษุบวชใหม่ โทษของภิกษุบวชใหม่คือทนคําสอนไม่ได้ พอทนคําสอน พอคําสอน นู่นเรื่องอะไร นี่เรื่องอะไร โอ๋ย! ภิกษุยืนดื่มนํ้าก็ไม่ได้ ภิกษุจะฉันต้องนั่ง ภิกษุฉันอาหาร ถ้าไม่รับประเคน อู๋ย! มันยุ่งยาก มันวุ่นวายมาก จนพระในสมัยพุทธกาลบอกว่าสึก สึก ไปลาพระพุทธเจ้าสึกเลย

พระพุทธเจ้าถาม “ทําไมล่ะ”

“โอ้โฮ! มันยุ่งไปหมดเลย ทําอะไรก็ไม่ได้ เป็นอาบัติๆๆ”

พระพุทธเจ้าบอกว่า “ถือวินัยข้อเดียวได้ไหม”

“ได้ ถ้าถือวินัยข้อเดียวนะ ถ้าถือวินัยข้อเดียว ได้ อย่างนั้นบวชต่อ ไม่สึก” แล้วถามว่า “วินัยข้อเดียวคืออะไรล่ะ”

“รักษาใจ”

เจตนาการทําความชั่ว ถ้าเราไม่มีเจตนาทําความชั่ว แล้วเราศึกษา เราพยายามไม่ทําความชั่ว ถ้าเราไม่ทําความชั่ว สิ่งที่ข้อห้าม วินัยคือข้อห้าม ถ้าเราไม่ทําความผิดพ้นจากข้อห้ามนั้น มันจะเป็นอาบัติไหมล่ะ มันไม่เป็นอาบัติหรอก

ทีนี้มันไม่เป็นอาบัติแล้ว เวลาเราบวชมาแล้วเราก็ต้องศึกษา คําว่า “ศึกษา” ภิกษุห้ามทําอะไรบ้างล่ะ นํ้ามีตัวสัตว์ก็ห้ามใช้ ภิกษุห้ามพรากของเขียว

ของเขียว ดูฆราวาสเขาไปไหน สิ่งที่สกปรกนะ เขาแก้ ภิกษุพรากใบไม้หลุดจากขั้ว เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ภิกษุพูดความเท็จ ภิกษุพูดเรื่องไม่จริง ภิกษุฟังมา ฟังมาแล้วไม่รู้ ไปพูดต่อ เป็นอาบัติทั้งนั้นน่ะ แล้วเป็นอาบัติ ทีนี้พอเรารู้แล้วเราก็ไม่ต้องทําสิ เราไม่ทํา เราก็อยู่ของเรา เราอยู่ของเรา เราศึกษาของเรา มันจะมีความผิดอะไร มันไม่มีความผิดอะไรหรอก มันไม่มีความผิดอะไร

ฉะนั้น สิ่งที่พูดมา มันอยู่ที่ฟังมาไง การฟังมา ถ้าฟังมาอย่างนี้นะ แล้วถ้าพูดไปอย่างนี้นะ พระในประเทศไทยไม่มีเหลือเลยล่ะ เพราะอะไร ถ้าให้อาจารย์บอกถึง ๓ หนนะ มันเป็นร้อยหนเป็นพันหน หลวงปู่มั่นจิ้มเอาๆ ไม่รู้กี่รอบ ไล่ออกจากวัดด้วย ถ้าบอกว่า อาจารย์ว่าถึง ๓ หนเป็นสังฆาทิเสสนะ โอ๋ย! พระประเทศไทยไม่เหลือ เกลี้ยงเลย

เพราะเวลาปฏิบัตินะ คนไม่ปฏิบัติจะไม่เข้าใจ เวลาปฏิบัติขึ้นไปแล้วจิตใจมันเกิดทิฏฐิ หลวงปู่ดูลย์บอกว่า เวลาเราเห็นอะไรเห็นจริงไหม เห็นจริง แต่ความเห็นนั้นไม่จริง

ทีนี้ความเห็นจริง เราเห็นของเรา นิมิต เราสงบ เราเห็นจริง เราเห็นจริงนะ แต่ความเห็นนั้นไม่จริง ถ้าความเห็นไม่จริง คนมาบอกว่าความเห็นเราไม่จริง เราเชื่อไหม คนยังไม่เคยเห็นก็ไม่รู้หรอกว่าความเห็นนั้นเป็นอย่างไร เราไปเห็นมา ตาเราเห็นชัดๆ เลย แล้วอาจารย์บอกว่าไม่ใช่ เชื่อไหม ไม่เชื่อหรอก

ถ้าไม่เชื่อขึ้นมาแล้ว อุบายของอาจารย์จะชี้นําอย่างไรให้ลูกศิษย์เห็นว่าสิ่งที่เห็นนั้นเป็นความผิด ถ้าเป็นความผิดก็ต้องมีอุบาย ต้องมีอุบายนะ ต้องมีอุบายเทียบเคียง ต้องมีอุบายเสนอเหตุการณ์เพื่อให้พระนั้นได้พิจารณาว่าสิ่งนั้นถูกหรือผิด ถ้าสิ่งนั้นถูกหรือผิด นี้คือวิธีการแก้ไง ถ้าวิธีการแก้

แล้วบอกว่า เตือนเกิน ๓ หน...อู๋ย! เขาเตือนกันเป็นพันๆ หน เขาเตือนกันจนกว่ามันจะแก้ใจมันได้ เตือนจนกว่ามันจะพลิกมา ถ้าไม่พลิกมา ยังเตือนอยู่ๆ ฉะนั้นบอกว่า ถ้าเตือนเกิน ๓ หน...อืม! ความเห็นนี้มันแปลกเนาะ

ฉะนั้น ภิกษุว่ายากสอนยาก อันนี้ก็เห็นด้วยนะ ถ้ามันว่ายากสอนยาก เป็นคนหัวดื้อ เป็นคนอะไร ถ้าเป็นคนหัวดื้อ คนเชื่อง่ายมันก็เป็นคนหลงง่าย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการนะ อนุปุพพิกถา เทศน์เรื่องทาน ให้คนทําทาน ทําทานเสร็จแล้วได้ไปสวรรค์ พอสวรรค์แล้วให้เนกขัมมะ ให้เนกขัมมะให้ถือพรหมจรรย์ พอพรหมจรรย์ จิตพร้อมแล้วถึงเทศน์อริยสัจ เห็นไหม เขาต้องวางพื้นฐานไง

แล้วของเรา เดี๋ยวนี้นะ พระพุทธศาสนา นี่ยังดีนะ เพราะเดี๋ยวนี้กลับมาเรียนกันใหม่ เมื่อก่อนเรียนพระพุทธศาสนา บอกว่าไม่จําเป็น ต้องเรียนวิชาการเพื่อให้เด็กฉลาด พอเด็กฉลาดไปแล้วเด็กมันไม่มีศีลธรรม เด็กมันก้าวร้าว ตอนนี้ก็มาฟื้นฟูเรียนพระพุทธศาสนาใหม่ ถ้าเรียนพระพุทธศาสนาใหม่ เห็นไหม ศึกษามานี่ ชาวพุทธ แล้วเรียนมามันก็ยังรู้ว่า เรื่องอริยสัจท่องได้ ศีล ๕ ท่องได้ แต่พอบวชพระขึ้นมา มันก็เกิดว่าความเห็นของเราเป็นอย่างหนึ่ง

แล้วเวลาไปอยู่กับครูบาอาจารย์นะ เพราะเราอยู่กับครูบาอาจารย์มา ท่านบอกว่าสังฆะ สงฆ์ สงฆ์คือพระทั้งกลุ่มเหมือนร่างกายเดียวกัน เหมือนร่างกายเดียวกัน ร่างกายร่างกายหนึ่งจะเดินไปพร้อมกัน สงฆ์ในวัดเขาจะอยู่ด้วยกัน แล้วถ้าใครไปกีดขวาง มันก็เหมือนถ้าร่างกายเรา อย่างเช่นเท้ามันไปเหยียบหนาม การเดินเราผิดปกติแล้ว แล้วถ้าร่างกายของเราถ้ามีสิ่งใดที่มันพิกลพิการ เราจะเจ็บไข้ได้ป่วยแล้ว

สงฆ์ทั้งวัด การปฏิบัติ เห็นไหม เช้าขึ้นมาออกบิณฑบาตพร้อมกัน มาทําข้อวัตรพร้อมกัน ทําสิ่งใดพร้อมกัน แล้วเวลาทําเสร็จแล้วกลับไปภาวนา ก็ต่างคนต่างภาวนาด้วยความสงบด้วยความสงัด มันเห็นนํ้าใจต่อกัน ทุกคนต้องการวิเวก แล้วมีบุคคลคนหนึ่งมากีดมาขวาง สิ่งนั้นมันจะสะเทือนไปหมดเลย ถ้ามันสะเทือนไปหมด

สังฆะ สงฆ์เหมือนร่างกายเดียวกัน ถ้าร่างกายเดียวกัน ครูบาอาจารย์ที่ท่านปกครองดูแลอยู่ ท่านจะให้ขับเคลื่อนไปด้วยกัน ถ้าขับเคลื่อนไปด้วยกัน มีพวกหัวดื้อเข้ามา แล้วไปทํากีดขวาง ไปทําให้ร่างกายนั้นพิกลพิการ ครูบาอาจารย์ท่านจะต้องจัดการให้กลับมาราบเรียบเหมือนเดิม ถ้ากลับมาราบเรียบเหมือนเดิม นี่ไง ภิกษุว่ายากสอนยากไง ว่ายากสอนยากมันก็ต้องลงปฏักไง ถ้าลงปฏักไปแล้ว

ฉะนั้น เพียงแต่ว่าอันนี้จะเป็นอุบายหรือเปล่าไม่รู้เนาะ อาจจะเป็นอุบายขู่ว่าถ้าบอกถึง ๓ หนไม่เชื่อจะเป็นสังฆาทิเสส

ไอ้คนได้ยินมาฟังไม่ได้ศัพท์ไง ก็จับเอามาถามเราไง พอจับมาถามเรา เขาใช้ขึ้นต้นว่า “สงสัย” สงสัยก็ยังดี อย่าเพิ่งเชื่อไปก่อนนะ ถ้าเชื่อไปก่อน เหมือนคนบวชใหม่ พอบวชเข้ามาใหม่ ๗ วัน ๑๕ วัน ไปเจอพระทําอย่างใดแล้วก็เชื่อสิ่งนั้นฝังใจไปทั้งชีวิตเลย ไม่ได้ศึกษาค้นคว้าเลยว่าสิ่งนั้นจริงหรือเปล่า เพราะเวลาครูบาอาจารย์ถ้าท่านสอน ท่านมีอุบายไง พูดทีเล่นทีจริงก็ได้ พูดจริงๆ ก็ได้

พูดทีเล่นทีจริงเพราะอะไร เพราะว่าเรามันดื้อ เราไม่ศึกษา แล้วเรากีดขวาง เราไม่ค้นคว้าว่าเหตุผลมันเป็นอย่างใด เขาก็ใช้อุบายพูดให้เราเห็นโทษไง ถ้าพูดให้เห็นโทษ มันจะเป็นสังฆาทิเสสหรือเปล่าล่ะ

ถ้าเป็นสังฆาทิเสส มันมีแต่ภิกษุกล่าวตู่พุทธพจน์ กล่าวตู่พุทธพจน์ กล่าวตู่คือตัดตอน ตัดทอน หรือเพิ่มเติมธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ภิกษุเตือนถึง ๓ ครั้ง ถ้าเตือน ๓ ครั้งแล้วเขายังไม่แก้ไข เขายังไม่เปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของเขา ภิกษุให้ประชุมสงฆ์ แล้วสวดญัตติตั้งขึ้นว่าภิกษุนี้ได้เตือนแล้ว ได้บอกแล้ว ถ้าความเห็นนี้ไม่เปลี่ยนแปลง สิ้นคําสวดนั้นเป็นอาบัติสังฆาทิเสส

อาบัติสังฆาทิเสสคือห้ามเข้าร่วมอยู่กับหมู่สงฆ์ หมู่สงฆ์กีดกันพระองค์นี้ให้อยู่ร่วมนอกสังฆกรรมนั้น ถ้าอยู่ร่วมนอกสังฆกรรมนั้น ห้ามทําสามีจิกรรม ถ้าเขาจะกลับเข้ามาทําสามีจิกรรมในหมู่สงฆ์นั้น เขาต้องอยู่กรรม จนอยู่กรรมเสร็จแล้วต้องอยู่มานัต อยู่มานัตแล้วต้องมาขออัพภาน ขออัพภานคือยกสงฆ์นั้นกลับเข้ามาสู่สงฆ์อย่างเดิม

ภิกษุไม่ใช่ปกตัตตะภิกษุ คือภิกษุไม่ปกติ ถ้ามีความเห็นถูกต้องแล้ว เป็นภิกษุปกติแล้ว ยกสงฆ์ที่ไม่ปกตินั้นกลับเข้ามาสู่ความเป็นปกติของสงฆ์ ถ้าสู่ความเป็นปกติของสงฆ์ จะทําสามีจิกรรม คือร่วมสังฆกรรม ร่วมอุโบสถได้

ถ้าเป็นสังฆาทิเสส ห้ามร่วมสังฆกรรมกับสงฆ์ ถ้าเข้ามาอยู่ในหมู่สงฆ์ หมู่สงฆ์นั้นทําสังฆกรรมแล้วเป็นโมฆียะ เป็นโมฆะ ทําสิ่งใดแล้วไม่เป็นอันว่าทํา ถ้าเป็นสังฆาทิเสสนะ ฉะนั้น สังฆาทิเสสเป็นอาบัติหนัก

ฉะนั้นสิ่งที่ว่า อาจารย์สอนถึง ๓ หนแล้วไม่เชื่อ เป็นสังฆาทิเสส แค่ไม่เชื่อนะ มุสาเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ถ้าเป็นปาจิตตีย์ เป็นทุกกฏ เป็นปาจิตตีย์ สิ่งต่างๆ เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

นิสสัคคิยปาจิตตีย์ส่วนใหญ่แล้วเนื่องจากวัตถุ ต้องมีวัตถุ ต้องสละวัตถุนั้น แต่ถ้าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ เป็นสิ่งที่เราทําผิด ทําผิดทําพลาดเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ถ้าทําอย่างนี้มันก็เป็นอาบัติ

ฉะนั้น สงสัยก็ตอบแค่สงสัยเนาะ เพราะว่า หนึ่ง อาจารย์ที่ไม่รู้สอนให้ผิดพลาดก็มี พระที่ศึกษาไม่เข้าใจคําที่อาจารย์สอน มีความเข้าใจผิดก็มี ถ้ามีความเข้าใจผิด นี่ไง ในสังคมของสงฆ์ สังคมของชาวพุทธเขาถึงบอกว่าเราต้องศึกษาไง โลกจะเจริญได้ด้วยปัญญา นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติธรรม เราก็ต้องมีปัญญา

ถ้ามีปัญญา ปัญญาของโลกเขาเรียกโลกียปัญญา แต่โลกียปัญญา โลกียปัญญาศึกษามา ศึกษาทางปริยัตินี่โลกียปัญญา ถ้าศึกษาแล้วถ้าจะปฏิบัติ มันจะเกิดภาวนามยปัญญา ถ้าเกิดภาวนามยปัญญา เพราะพื้นฐานของศีล พื้นฐานของสมาธิมันจะเกิดปัญญา

ถ้าจิตมันสงบระงับ เพราะเราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เข้าใจวิธีการทั้งหมด แล้วเราพยายามประพฤติปฏิบัติให้มันเกิดความสงบของใจเข้ามา มันก็เป็นสัมมาสมาธิ แล้วพอมันเกิดปัญญาเข้ามา ปัญญาแบบที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิด เพราะเวลามันจะชําระล้างกิเลสมันต้องเป็นปัญญาของจิตดวงนั้น

จิตดวงนั้น เกิดจากฐีติจิตดวงนั้น ออกไปเป็นจิตดวงนั้น ทวนกระแสกลับเข้าไปทําลายอวิชชา กิเลสในจิตดวงนั้น ทําให้จิตดวงนั้นสะอาดบริสุทธิ์เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา จนถึงที่สุดมันพ้นจากกิเลสไปทั้งหมด เห็นไหม นั่นน่ะ สัจจะความจริงอันนั้นมันถึงเป็นอันเดียวกัน มันถึงเข้ากันได้ไง ถ้าเข้ากันได้

ฉะนั้น เวลาเราศึกษามา ศึกษาด้วยปัญญาๆ ศึกษาแล้วอย่าเพิ่งติด คําว่า “ติด” เพราะในกาลามสูตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้เอง อย่าเพิ่งเชื่อ อย่าเชื่อใดๆ ทั้งสิ้น ให้มันเป็นจริงของเราขึ้นมาก่อน อย่าเพิ่งเชื่อ กาลามสูตร อย่าเพิ่งเชื่อ

ถ้าอย่าเพิ่งเชื่อ มันอยู่ที่วุฒิภาวะ ถ้าวุฒิภาวะคนอ่อนๆ นะ แม้แต่สมาธิยังทําไม่ได้เลย แค่เวิ้งว้าง เวิ้งว้างด้วยความเหม่อลอย เขาว่านี่นิพพานแล้ว คือคนมันทุกข์ คนมันทุกข์มาก ถ้าพอมันวางความทุกข์ได้ มันบอกว่านี่นิพพานๆ...ยังอีกไกล ยังไม่ได้ทําอะไรเลย ยังไม่ได้ทําอะไรเลย

แต่พอถ้ามันทําความสงบของใจเข้ามา มันสงบด้วย รู้ตัวด้วย เห็นสงบด้วย เห็นเสื่อมด้วย เดี๋ยวจิตเป็นสมาธิ เดี๋ยวเสื่อมจากสมาธิ เวลาเข้าไปสมาธิดีมากเลย เวลาเสื่อมทุกข์ร้อนมาก เผาลนใจมาก คนมีแล้วกลับไปทุกข์ แล้วพยายามรักษาให้มั่นคง ให้เอกัคคตารมณ์ตั้งมั่นได้ พอตั้งมั่นได้ พอเริ่มใช้ปัญญาไป ใช้ปัญญาไป พอมันตทังคปหาน มันเห็นมันปล่อยวาง อู๋ย! ก็ตื่นเต้นอีก อู๋ย! ปล่อยวาง นี่เป็นพระอรหันต์ ปล่อยวางเป็นพระอรหันต์ พอมันเสื่อมไป หมดอีกแล้ว ถ้ามีอํานาจวาสนามันก็จะทําขึ้นมาให้ถึงจุดนี้ได้

แล้วพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ตทังคปหานมันปล่อยวางขนาดไหน อย่าประมาท อย่าเลินเล่อ พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันขาด มันจะเห็นไงว่าตทังคปหานเวลามันขาด ขาดชั่วคราวเป็นอย่างไร เวลามันสมุจเฉทปหาน เวลามันขาด ขาดจริงเป็นอย่างไร เวลามันขาดจริง สังโยชน์ขาดไป สิ่งที่เป็นกิเลสขาดไป มันขาดอย่างใด พอมันขาดไปแล้วมันเป็นอกุปปธรรม อฐานะที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลง

ดูสิ สิ่งที่เป็นของนุ่มนวล ของที่ไม่คงทน แป๊บเดียวมันก็เสื่อมสภาพแล้ว อย่างฟองสบู่ ฟองอากาศ โป๊ะ! แตกแล้ว เพชรนิลจินดากว่ามันจะเปลี่ยนสภาพมันนานมากนะ เพราะมันคงทน

นี่ก็เหมือนกัน กุปปธรรม อกุปปธรรม สิ่งที่มันเป็นเหมือนฟองอากาศ ปั๊บๆๆ มันเป็นอย่างไร แล้วสิ่งที่คงที่ อกุปปธรรม ธรรมะจริงๆ ธรรมะคงที่มันเป็นอย่างใด โอ๋ย! มันชัดมันเจนขึ้นไป ถ้าทําอย่างนี้ขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มันจะเป็นประโยชน์กับใจดวงนั้นน่ะ มันทําเป็นชั้นเป็นตอนๆ มันจะเห็นจริงไง

ฉะนั้น อย่าเพิ่งเชื่อ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกาลามสูตร เพราะเราเห็นปัญหานี้แล้วมันคิดนะ มันคิดว่า สังคมสงฆ์อ่อนแอ หรือสังคมผู้เข้ามาปฏิบัติอ่อนแอ ถึงไม่เข้าใจเรื่องการปกครอง เรื่องการดูแลกัน ฉะนั้น เวลาถามมามันถึงบอก อืม! สังคมใครล่ะ

ฉะนั้น สังคมกรรมฐาน สังคมครูบาอาจารย์เรา ท่านพยายามทําจริงทําจังขึ้นมาเพื่อประโยชน์นะ ทําจริงทําจังเพื่อประโยชน์ ประโยชน์กับสงฆ์ด้วย ประโยชน์กับผู้ที่ประพฤติปฏิบัติด้วย ถ้าเป็นความจริงมันจะเป็นความจริงขึ้นมา

นี้เขาว่าสงสัย ก็เลยตอบคําสงสัย เอวัง

๔

เกิดแล้วไม่ดับ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๐ พฤศจิกายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : กราบเรียนหลวงพ่อครับ อารมณ์สืบต่อ เช่น บางทีครุ่นคิดไตร่ตรองมากๆ แล้วกดไม่ลง แบบนี้เป็นกามอย่างหนึ่งไหมครับ ผมเรียกปัญญาอย่างนี้เป็นสมุทัยได้ไหมครับ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : ทีนี้คําว่า “เป็นกาม” เขาพูดถึงเรื่องของกาม ถ้าเป็นกามนะ มันมีวัตถุกาม วัตถุกามแบบของสวยๆ นี่ก็เป็นกาม เป็นกามเพราะอะไร เป็นกามเพราะอยากได้ วัตถุกาม ถ้าวัตถุกามมันก็เป็นกามคุณ ๕ รูป รส กลิ่น เสียงก็เป็นกาม ถ้าพูดถึงจะวินิจฉัยกัน คําว่า “กาม” อะไรเป็นกามไง กามคุณ กามราคะ กามต่างๆ

ฉะนั้นเขาถามว่า อารมณ์สืบต่อที่ครุ่นคิดแล้วไตร่ตรองไม่ลง กดไม่ลงนี่เป็นกามหรือเปล่า

ทีนี้เขาใช้ปัญญาไง ถ้าปัญญาอบรมสมาธิ เราพิจารณาแยกแยะของเราไป เราจะแยกแยะของเราไปด้วยปัญญาของเรามีมากน้อยขนาดไหน ถ้าปัญญาเรามีมาก เราจะคิดได้กว้างขวาง คิดได้ละเอียดลึกซึ้ง อันนั้นก็เป็นภูมิของเรา แต่คนที่ภูมิของเขาเป็นจริตนิสัยของเขา ภูมิของเขาก็บอกว่า “ไอ้นั่นมันเรื่องปลีกย่อย เรื่องภายนอก มันจะเป็นกามได้อย่างไรล่ะ กามก็ต้องมีแรงปรารถนาในใจของเราถึงจะเป็นกามสิ ถ้ามีความปรารถนา มีความต้องการในใจของเราถึงจะเป็นกาม”

ไอ้นั่นเป็นกามราคะ กามฉันทะ ความพอใจก็เป็นกาม กามฉันทะ ความพอใจ ความพอใจมันทําให้เกิดทุกๆ สิ่งเลย แต่พอมันพอใจแล้วมันแสวงหา มันปรารถนา แล้วมันวิ่งออกไปก็เป็นกามราคะ เพราะกามราคะมันก็เป็นเรื่องของกาม กามราคะ ถ้าเรื่องของวัตถุกามล่ะ วัตถุกาม ทีนี้เขาถามว่าเรื่องของกาม

สังคมมันกว้างขวางไง คนมีการศึกษามาก มีการศึกษาน้อย ถ้าเราวินิจฉัยว่าอย่างนี้เป็นเฉพาะอย่างนี้ มันทําให้คับแคบ แต่ถ้าเราวินิจฉัยออกไป คําว่า “กาม” กามคุณ วัตถุกาม กามราคะ กามมันก็มีหลากหลายไปแล้วแต่คนหยาบคนละเอียด

ถ้าคนหยาบๆ เห็นไหม คนหยาบๆ ทุกๆ สิ่งทําให้เราเป็นภาระแบกหาม พอความเป็นภาระแบกหาม คือใจมันแบกหาม ภาระแบกหามคือใจเข้าไปแบกไปหาม ไปยึดไปมั่น พอยึดมั่นมันก็เกิดทุกข์แล้ว

แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ อย่างนี้เป็นเรื่องปลีกย่อย เป็นเรื่องพื้นๆ แต่ถ้ามันเป็นเรื่องหนักหนาสาหัสสากรรจ์ เวลาเราจะข้ามภพข้ามชาติ เวลาละสังโยชน์ ๓ ตัว สักกายทิฏฐิ ถ้ามันกามราคะปฏิฆะอ่อนลง มันละสังโยชน์ ๓ ตัวเหมือนกัน แต่กามราคะปฏิฆะอ่อนลง

แต่พอละสังโยชน์ ๕ นี่ละกามราคะ พอละกามราคะไป สิ่งที่ต่อเนื่องขึ้นไปล่ะ สิ่งที่ต่อเนื่องขึ้นไป เห็นไหม สังโยชน์เบื้องบน รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา อันนี้มันเป็นนามธรรมหมดเลย หลวงตาท่านใช้คําว่า “ขันธ์ ๔” ขันธ์ ๔ ของท่านคือเป็นนามธรรมไง

ถ้าขันธ์ ๕ มีรูป เห็นไหม มีรูป รูปมันเป็นเรื่องที่จับต้อง รูปที่สัมผัสได้ แต่พอขันธ์ ๔ มันพ้นจากอสุภะ พ้นจากกามไปแล้ว ท่านใช้คําว่า “ขันธ์ ๔” เลยนะ ขันธ์อันละเอียด ขันธ์ ๔ มันก็เป็นปัจจยาการ

นี่เราพูดถึงว่าถ้าคนภาวนาขึ้นไปมันจะเป็นชั้นเป็นตอนๆ ขึ้นไป แต่ถ้าเป็นหยาบๆ จะบอกว่าเป็นกามได้ไหม ก็ได้

ทีนี้บอกว่า การศึกษาของคน ดูสิ คนถ้ามีการศึกษา อย่างเช่นศึกษาธรรมมากๆ เข้าไปมันจะละเอียดไป เหมือนมีองค์ความรู้ มันมีองค์ความรู้ เราวินิจฉัยสิ่งใดมันจะมีองค์ความรู้รองรับ แต่ถ้าอย่างเราโดยพื้นฐานเราเป็นฆราวาส เราเป็นชาวพุทธ ทีนี้การศึกษาทางศาสนาเราไม่ละเอียด เราไม่ละเอียด แต่เราอยากทําความสงบของใจ เราอยากจะได้มรรคได้ผล ถ้าการศึกษาไม่ละเอียดจะได้มรรคได้ผลได้อย่างไร

ถ้าการศึกษาของเรา การศึกษาออกไป ศึกษามาเพื่อปริยัติ ศึกษามาเพื่อเป็นบรรทัดฐาน ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ แต่ถ้าการศึกษามา ยึดว่าการศึกษาเป็นความรู้ของเรา นี่ความหลงในการศึกษา ยึดมั่นถือมั่น อันนั้นจะทําให้เรายึดมั่นถือมั่น ปล่อยความยึดมั่นถือมั่นของโลก มายึดมั่นถือมั่นในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วยึดมั่นถือมั่นโดยที่เราไม่มีความจริงขึ้นมา ถ้ามีความจริงขึ้นมามันจะเข้าใจเรื่องอย่างนี้ไง เรื่องที่ว่าเวลาภาวนาไปมันจะมีปัญหาแบบนี้ มันอยู่ที่ปัญญาของคน

เขาบอกว่า ความครุ่นคิดไตร่ตรองแล้วกดไม่ลงมันเป็นกามหรือเปล่า มันเป็นกามหรือเปล่า

ถ้ามันเป็นกามแบบหนึ่ง แต่ปัญญาของผู้ถามบอกว่า “ผมเรียกปัญญาอย่างนี้ว่าเป็นสมุทัย”

ปัญญาที่เป็นสมุทัย เป็นสมุทัย สมุทัยคือตัณหา วิภวตัณหา คือว่าสิ่งที่ไม่ต้องการจะผลักไส สิ่งที่ปรารถนาจะดึงเข้ามา สิ่งที่มันกลางๆ อยู่ มันก็ยังยึดของมัน นี่มันเป็นสมุทัย ถ้าเป็นสมุทัย มันถึงเกิดความยึดมั่นถือมั่น มีสมุทัยเพราะมีความเห็นของเรา มีต่างๆ เข้าไป มันก็ไม่เป็นภาวนามยปัญญา ถ้าภาวนามยปัญญาเกิดขึ้นมา ถ้ามันมีปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้น เราต้องพยายามทําความสงบของใจแล้ว ถ้าใจมันสงบขึ้นมาแล้วมันจะใช้ปัญญา อย่างที่ว่า “ผมเรียกปัญญาอย่างนี้ว่าสมุทัย”

เราจะเห็นเลยว่า สิ่งที่พอใจ ความผลักไส แรงปรารถนาดึง ความดึงเข้ามา ความผลักไส ความรับรู้ เป็นสมุทัยทั้งหมด เป็นสมุทัยทั้งหมดเลย ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ ถ้าเราจะละแรงปรารถนา แรงดึงเข้ามา แล้วแรงผลัก แรงผลัก แรงวิภวตัณหา แล้วแรงรับรู้ล่ะ ถ้าแรงรับรู้ แล้วถ้าทําอย่างนั้นจะภาวนาอย่างไร อู๋ย! ยิ่งยุ่งไปหมดเลย ทีนี้งงใหญ่เลย ยิ่งภาวนาไม่ถูก

ถ้าจะภาวนาของเรานะ สิ่งที่เกิดขึ้นเพราะมันมีสมุทัย เราทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วมันจะเห็นจริงนะ เห็นจริงนะ เวลาเห็นจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา แต่เวลาเรารู้ของเรา มันเกิดแล้วมันไม่ดับน่ะสิ เดี๋ยวก็ไปครุ่นคิด เดี๋ยวมันก็ไปเอากลับมาคิดอีกรอบหนึ่ง

เวลาผู้ที่เห็นจริง สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา เกิดแล้วมันดับไง การเกิดขึ้น เกิดแล้วดับ สิ่งในโลกนี้มันมีการเกิดและการดับ แต่ของเรามันเกิดแล้วมันไม่ดับ เพราะมันเกิดแล้วมันครุ่นคิดไตร่ตรอง กดไม่ลง

พอมันปล่อยวาง ปล่อยวางเพราะเลิกภาวนา ปล่อยวางเพราะเราวางแล้ว วางจากการภาวนา เดี๋ยวก็กลับมาคิดอีก เดี๋ยวก็กลับมา เกิดแล้วไม่ดับ มันไม่ดับก็นี่ไง ที่ว่าสมุทัยๆ ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ ถ้ามันละสมุทัย แรงปรารถนา แรงผลัก แรงรับรู้ ถ้าแรงปรารถนา แรงรับรู้ แรงต่างๆ นี่ควรละ แล้วละแล้วมันเกิดดับโดยที่ไม่มีความผูกพัน สังโยชน์มันไม่มี แต่ถ้าสังโยชน์มันมี แล้วถ้าแรงผลัก แรงปรารถนาไม่ต้องการ แล้วภาวนาอย่างไรล่ะ ภาวนาอย่างไร

การภาวนาของเรา เราก็ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน พอใจสงบเข้ามามันเป็นอิสระ แล้วเราฝึกหัดพิจารณาของเรา เราพิจารณาของเรา วิปัสสนาเพื่อจะกําจัดสมุทัย สมุทัยควรละๆ แรงปรารถนา แรงผลัก แรงรับรู้ นี่ถ้าเราเห็นความเป็นจริงแล้วมันขาดออกจากกัน ขาดออกจากกัน เห็นไหม

ดูอวกาศสิ ดูดวงจันทร์มันก็ลอยของมันอยู่โดยธรรมชาติของมัน โลกก็ลอยอยู่ในโลก แต่มันมีแรงดึงดูดของดวงอาทิตย์ แต่มันก็ลอยอยู่ของมัน มันลอยอยู่ของมัน นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพิจารณาไปแล้วเวลามันวิปัสสนา เวลามันขาด นี่เกิดแล้วดับ มันเป็นธรรมชาติของมัน มันเกิดมันดับ ธรรมชาติของมัน สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา แต่ของเรามันไม่ดับน่ะสิ มันเกิดแล้วมันไม่ดับ พอมันไม่ดับมันก็เลยกดกันอยู่นี่

ค่อยๆ ทํา เพราะเราทํานะ เราตั้งใจจงใจ ตั้งใจจงใจนี่ตัณหาซ้อนตัณหา เวลาคนไม่ภาวนาเลยก็ไม่ภาวนา เวลาคนภาวนาก็อยากได้มรรคได้ผล นี่ตัณหาซ้อนตัณหา

โดยธรรมชาติของคนมันมีสมุทัยอยู่แล้ว แรงปรารถนา แรงผลักมันมีอยู่แล้ว แต่พอเวลามาปฏิบัติแล้วเราก็เพ่งเล็งจะทําลายแรงปรารถนาแรงผลักนี้ให้ได้ การทําลายแรงปรารถนาแรงผลัก มันก็เลยกลายเป็นตัณหาซ้อนตัณหา มันยิ่งทําแล้วมันยิ่งสับสน ถ้าเรากําหนดพุทโธของเรา ใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรา ที่ว่า “ผมเรียกปัญญาอย่างนี้ว่าเป็นสมุทัย”

เราใช้ปัญญาใคร่ครวญของเรา พิจารณาของเรา แยกแยะของเราไป ถ้ามันแยกแยะของมันไป มันปล่อยๆ ปล่อยอย่างนี้เป็นสัมมาสมาธิ พอมันปล่อยแล้วเป็นสมถะ พอปล่อยแล้ว เป็นสมถะแล้ว เป็นสมถะ เป็นสมาธิ เป็นสมาธิเพราะปล่อยแล้วเรามีตัวตน ปล่อยแล้วเรารู้ว่าปล่อย พอรู้ว่าปล่อย มันเป็นสัมมาสมาธิ

สัมมาสมาธิก็เหมือนจักรวาล เหมือนพระจันทร์ เหมือนดวงดาว เหมือนดวงอาทิตย์ มันจะหมุนในตัวของมัน นี่ก็เหมือนกัน มันปล่อยของมัน แต่มันยังมีแรงดึงดูด มีแรงโน้มถ่วง มันยังมีของมันอยู่ ถ้าเราพิจารณาของเรา เราแยกแยะของเราไป เดี๋ยวเราเข้าใจของเรา

ศาสนามันเกิดขึ้นมาได้อย่างไรในโลกนี้ ความรู้สึกนึกคิดเราเกิดขึ้นมาได้อย่างไรในใจของเรา เห็นไหม มันมีของมันโดยธรรมชาติของมัน แต่มันไม่มีใครไปยึดมั่นถือมั่น แต่ของเรามีไง พอของเรามี มีเพราะอะไรล่ะ มีเพราะเรามี มีอวิชชา เรามีความไม่รู้ ถ้ามีความไม่รู้ เราก็พิจารณาของเราไป

นี่พูดถึงว่า กราบเรียนถามเรื่อง “กราบเรียนหลวงพ่อครับ อารมณ์สืบต่อ เช่น บางทีครุ่นคิดไตร่ตรองมากๆ แล้วกดไม่ลง แบบนี้เป็นกามอย่างหนึ่งไหมครับ ผมเรียกอย่างนี้ว่าเป็นสมุทัยได้ไหมครับ”

เป็นสมุทัยก็ได้ มันยังเป็นกิเลสอยู่ ถ้าจับได้ เราจับได้ เรายังมีงานทําอยู่ เราทําสิ่งใดก็ได้ ฝึกหัดใจให้ฉลาด เราภาวนาของเราเพื่ออัตตสมบัติ สมบัติของเราจริงๆ นะ สมบัติของใจเลย แต่ตอนนี้เป็นสมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษามา ลิขสิทธิ์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วท่านให้ใช้โดยไม่เรียกค่าลิขสิทธิ์ ให้เราใช้เทคโนโลยีของท่านคืออริยสัจสัจจะความจริง แล้วทําของเราให้เป็นความจริงของเรา เดี๋ยวเรารู้จริงขึ้นมาเป็นของเรา ไม่ใช่ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ของเรา

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า แม้แต่นั่งอยู่หน้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่ถาม เพราะมันเป็นอันเดียวกัน แต่ตอนนี้เราถาม เราถาม เราอยากรู้ เราอยากได้ อยากเป็นไป เราถามของเรา เราทําให้เป็นจริงขึ้นมา เป็นจริงขึ้นมามันจะเป็นสมบัติของเรา

นี่พูดถึงว่ามันเรียกว่าอะไร เราก็ว่าสมุทัยก็ถูกต้อง เราว่ามันเกิดแล้วมันไม่ดับ มันไม่ดับเพราะมันครุ่นคิด ไม่ดับ เดี๋ยวมันก็เกิดมาอีกรอบหนึ่ง พิจารณาซํ้าๆ ซากๆ ไป ทําของเราต่อเนื่องกันไป ถ้าทําต่อเนื่องไป เดี๋ยวจะรู้

แล้วจะเป็นกามไม่เป็นกาม วางไว้ เพราะวัตถุกามก็มี กามราคะ กามฉันทะ ความเป็นนามธรรมมันก็มีความยึดมั่นถือมั่น มันก็เป็นของมัน ถ้าเป็นของมัน มันอยู่ระดับของเรา เราภาวนาของเรา เอาประโยชน์กับเรา วางไว้ เพียงแต่ว่าเอามาเป็นประเด็นในการใช้ปัญญานี้ถูกต้อง แล้วทําต่อเนื่องเนาะ

ถาม : เรื่อง “ปริวาสกรรม”

หลวงพ่อ : คําถามนี่น่าสงสาร เขาเขียนคําถาม “พระขาดที่พึ่ง” นามปากกาของเขา “พระขาดที่พึ่ง” แล้วเขาเขียนถาม

ถาม : กระผมมีความสงสัยในเรื่องปริวาสกรรมครับ ขอกราบหลวงพ่ออธิบายให้หายสงสัยเพื่อจะได้ทําสังฆกรรมให้ถูกต้อง

๑. การสวดเพื่อเข้าปริวาส สามารถสวดเข้าทีละ ๓ รูปเหมือนตอนบวชได้ไหมครับ

๒. ตอนออกอัพภาน สามารถสวดออกทีละ ๓ รูปเหมือนตอนบวชได้ไหมครับ

ขอบพระคุณมาก

ตอบ : กรณีนี้เราต้องพูดโดยหลักก่อนนะ โดยหลักหมายถึงว่า ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่โดยสังคม สังคมที่เขาทํากัน ที่เขาอยู่ปริวาสกัน เขาสวดทีหนึ่งเขาสวดเป็นร้อยเป็นพันเลยล่ะ เพราะเวลาพระเข้ามาเขาก็สวดปริวาสด้วยกัน อะไรด้วยกัน เป็นหมู่เป็นคณะไป อยู่ที่เขาทํากันไป อันนั้นเขาทําเอาธรรมและวินัย เอาพิธีกรรมนั้นมาชักจูงสังคมว่าพระอยู่ปริวาสมันได้บุญกุศลอย่างนั้น แต่ธรรมวินัยไม่ใช่ พระที่อยู่ปริวาสเพราะว่าต้องมีความผิด ต้องมีความผิดนะ เราทําความผิดสิ่งใด ทําผิดแล้วสํานึกผิด

พอคนที่ทําความผิดเป็นอาบัติอย่างนี้แล้วเขาปกปิดกันไว้ เขาไม่รับรู้สิ่งใดๆ เขาก็บอกว่าเขาไม่เป็นความผิด เขาปกปิดเอง ผิด มันผิดโดยสัจจะ ผิดโดยความจริง เพราะว่าความลับไม่มีในโลก ผู้ใดทํา ผู้นั้นเป็นผู้รู้เอง แต่เวลาถ้าเขาทําแล้วเขาปกปิดไว้ เขาบอกว่าไม่มีใครรู้ใครเห็นกับเขา แต่จิตของเขารู้ จิตของเขาเวียนตายเวียนเกิด เขาจะมีเวรมีกรรมไปกับเขา ความลับไม่มีในโลกไง สิ่งนี้เป็นความจริง

แต่ถ้าเขามีหิริมีโอตตัปปะ เขาทําความผิดแล้วเขายอมรับผิดของเขา ถ้ายอมรับผิดของเขา เขาจะมาปลงอาบัติ เขาจะแก้ไขความผิดของเขา ถ้าแก้ไขความผิดของเขา เขาก็ต้องบอกกับพระไง พอบอกกับพระปั๊บ ความที่ปกปิดไว้มันไม่มี ความที่ปกปิดไว้ไม่มี การสืบต่อมันไม่มี

การสืบต่อ ถ้าเป็นอาบัติตั้งแต่วันใด ถ้าเป็นวันนี้ บอกในวันนี้ ปริวาสไม่ต้องอยู่กรรม ถ้าบอกว่าถ้าทําไว้แล้วปกปิดไว้ก่อน ๑ เดือน ยังไม่แน่ใจ ปกปิดไว้ ๒ เดือน ถ้าแน่ใจแล้วค่อยมาบอก ต้องอยู่ปริวาส ๒ เดือน ปกปิดไว้เท่าใดต้องอยู่เท่านั้น ถ้าอยู่เท่านั้น เพราะถ้าปกปิด เวลามันสืบต่อ เวลามันยังไม่หยุด

แต่ถ้าเราบอกกับพระเลยว่าเราสงสัยว่าเราเป็น เราเข้าใจว่าเราเป็นสังฆาทิเสสในสังฆาทิเสสข้อใด ถ้าบอกปั๊บ เวลาหยุด พอหยุดปั๊บ เราต้องอยู่ปริวาส อยู่ในเวลาที่ปกปิดไว้ แล้วถ้าปกปิดไว้ พออยู่ปริวาสครบจํานวนแล้ว ครบจํานวนแล้วเขาถึงไปอยู่มานัต อยู่มานัตนี่ไปอยู่รับใช้สงฆ์ ให้สงฆ์มองว่าหมดทิฏฐิมานะ เพราะการอยู่มานัตต้องไปอุปัฏฐากกับสงฆ์

อยู่ปริวาส อยู่โดยตัวแทนของสงฆ์ได้ อยู่มานัต ไม่ได้ ต้องอยู่ในสงฆ์ พออยู่ในสงฆ์เสร็จแล้วก็ต้องไปอัพภาน นี่พูดถึงว่าธรรมวินัยนะ

แต่เวลาทางโลกเขา เขาไปอยู่ปริวาสกัน อันนั้นมันเป็นการตลาด เวลาสวดปริวาส สวดเข้าทีหนึ่ง ๕ รูป ๑๐ รูป ๑๐๐ รูป เข้ามาพร้อมกัน อัพภานพร้อมกัน ทําเหมือนกัน เขาบอกมีเค้าลางของธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ทําเป็นการตลาดไม่ใช่ความจริง แล้วคนที่มาอยู่มันเป็นอาบัติจริงหรือเปล่า อย่างเช่นเราไม่ได้ทําความผิด เรายอมให้ทางฝ่ายรัฐลงโทษไหม เราไม่มีความผิด เราไม่ได้ทําอะไรผิด เราไม่ได้หลบหนีภาษี เราจะให้เสียภาษีย้อนหลัง เรายอมไหม อยู่ดีๆ เขาจะมาเก็บภาษีย้อนหลัง เรายอมไหม เราไม่ยอมหรอก เพราะเราไม่ได้ปกปิด เราเสียภาษีสมบูรณ์ครบถ้วน มีแต่เอาภาษีคืน เสียมากเกินไป เอาคืน นี่ถูกต้อง นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราไม่ได้เป็นอาบัติ ไปอยู่ปริวาสอย่างไร

อยู่ที่การตลาด เขาบอกว่า พระที่ไหนเขามาอยู่ปริวาสกัน นี่พูดถึงการตลาดนะ ทีนี้ถ้าพูดถึงการตลาด เพราะว่าคําตอบนี้มันจะไปขัดแย้งกับการกระทําการตลาดนั้น เพราะการตลาดนั้นมันไม่มีมูลไง มันไม่มีมูลหนี้ มันไม่มีสิ่งใดเลย แล้วก็มาใช้หนี้กัน มาเอาผลประโยชน์ต่อกัน มันไม่มีมูล เขาเรียกว่ามันบังคับใช้ไม่ได้ มันไม่มีสิ่งใดเป็นเหตุเป็นผล แต่ถ้าจะเอาเรื่องปริวาสนะ ถ้าเหตุผล เข้าตรงนี้แล้ว

“๑. การสวดเข้าปริวาสสามารถสวดเข้าทีละ ๓ รูปเหมือนตอนบวชได้หรือไม่ครับ”

ไม่ ไม่มีทาง มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้เพราะอะไร มันเป็นไปไม่ได้เพราะคนทําความผิดต่างข้อหา ต่างเวลา ต่างวัตถุ มันทําเหมือนกันไม่ได้หรอก คนจะเข้าปริวาสมันผิดข้อไหนล่ะ กล่าวตู่พุทธพจน์ สร้างกุฏิโดยที่ว่าสร้างเกินกว่ากําหนด นํ้าสุกกะเคลื่อน แล้วเวลานํ้าสุกกะเคลื่อน เวลาพระ เวลาสวดเข้าปริวาสมันอยู่ที่วัตถุไง เอ็งผิด เอ็งผิดจากอะไร อ้าว! เราไปฉ้อโกงเขามา แต่บอกว่าเราโดนลงโทษ เป็นโทษ บอกว่าเราผิดข้ออื่น มันเป็นไปไม่ได้ พอมันเป็นไปไม่ได้ การสวด การสวดปริวาสเข้าทีละ ๓ รูป ผิดเหมือนกันหรือ ผิดเหมือนกันหรือ

ฉะนั้น เวลาผิดไม่เหมือนกัน เวลาที่ครูบาอาจารย์ที่ท่านเดินตามรอยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านก็ต้องบอกว่าเอ็งผิดอะไร เอ็งทําอะไร ถ้านํ้าสุกกะเคลื่อน เคลื่อนอะไรล่ะ เคลื่อนอย่างไร ถ้านอนฝัน เว้นไว้แต่ฝัน ในธรรมวินัยบอก เพราะมันเป็นเรื่องธรรมชาติ เรื่องสุดวิสัย ในเมื่อมนุษย์ ความเป็นอยู่กินอิ่มนอนอุ่นมันมีของมัน มันฝันของมัน มันฝันโดยที่ไม่ได้ตั้งใจ เพราะคนนอนหลับแล้วฝันไป อย่างนี้ถือว่าไม่เป็นอาบัติ แต่เวลาฝันแล้วกํ้ากึ่ง สงสัยอยู่ แล้วไปจับต้อง อ้าว! กํ้ากึ่ง แล้วบางคนเขาตั้งใจทํา

วัตถุสิ่งเดียวกัน การกระทําแตกต่างกัน วัตถุเดียวกัน การกระทําแตกต่างกัน แล้วสวดทีละ ๓ รูปหรือ มันไม่มี มันไม่มีหมายความว่า เวลาครูบาอาจารย์ที่เป็นนะ เวลาจะเข้าปริวาสเขาจะถามว่า มันเป็นอาบัติข้อใด แล้ววัตถุ วัตถุอะไร ถ้าวัตถุมันไม่ถูกต้อง มันจะทําได้อย่างไรล่ะ

แล้วพระสวดเข้าทีละ ๓ องค์ เอ็งทํามาเหมือนกันเปี๊ยะเลยหรือ ไม่มีทาง มันเป็นไปไม่ได้ คือความผิดมันไม่เสมอกัน ความผิดไม่ใช่อันเดียวกัน ถ้าความผิดอันเดียวกัน แต่โทษ โทษสังฆาทิเสสเหมือนกัน แต่ทําผิดแตกต่างกัน แตกต่างเวลา แตกต่างวัตถุ แล้วทําผิด ผิดอย่างใด

ฉะนั้น เวลาจะสวดเข้า มันต้องเข้าอย่างนี้ ฉะนั้น เวลาสวดมันต้องว่าความผิดอย่างใด นี่พูดถึงตามวินัยนะ ถ้าเขาสวดทีละ ๑ เวลาสวดนะ เดี๋ยวอัพภานก็เหมือนกัน เวลาสวดแล้วยิ่งอัพภานยิ่งไม่ได้เลย ไม่ได้เพราะอะไร ไม่ได้ เขาจะบอกเลยนะว่า เขาสวดถึงว่าพระองค์นี้ชื่ออะไร อย่างเช่นบวช เราไปบวช เราได้ฉายาอะไร แล้วเราบอกว่าอุปัชฌาย์ชื่อนี้ เราจะบวชแล้วเราได้ชื่อนี้ นี่ก็เหมือนกัน เวลาอัพภานขึ้นมา ภิกษุชื่อนี้ๆ ได้สวด ได้อยู่ปริวาส แล้วอยู่ปริวาสสมบูรณ์แล้ว ภิกษุชื่อนี้ยกเข้าสู่หมู่ แล้วเขาต้องสวดระบุชื่อเลยนะเวลาสวดอัพภาน

ฉะนั้น อยู่ปริวาสสวดเข้าทีละ ๓ รูป ที่ว่าไม่ได้ ไม่ได้เพราะว่าความผิดแตกต่างกัน การกระทําแตกต่างกัน มันต้องพูดถึงความผิดอันเดียวกัน ความผิดแต่ละบุคคล ฉะนั้น สวดเข้า สวดทีละรูป เพราะความผิดของคนมันไม่เหมือนกัน ทีนี้ไอ้การบวชมันได้ เพราะการบวชเขาบวชกันอย่างนั้น แต่เวลาบางที่เขาก็บวชทีละองค์นะ แต่ไอ้สวดปริวาสยิ่งไปใหญ่เลย มันไม่ได้

ฉะนั้น ข้อที่ ๑ บอกว่า “การสวดเข้าปริวาส สวดเข้าทีละ ๓ รูปเหมือนตอนบวชได้ไหมครับ”

นี่เราบอกตามธรรมวินัยนะ แต่ที่เขาทํา เขาอยู่ปริวาสกันโดยการตลาด เขาสวดทีหนึ่งเป็นสิบเป็นร้อยเลย แล้วไม่รู้เขาสวดกันอย่างไร แล้วคน ๑๐๐ คนมันทําความผิดอันเดียวกัน เวลาเดียวกัน เหมือนกันหมดเลย ๑๐๐ คน ไม่รู้มันทํากันได้อย่างไร

แต่ถ้าเราจะเอาความสะอาดบริสุทธิ์ของบุคคลนะ แต่ถ้าเป็นเรื่องของการตลาดนั้น ที่จะบอกว่า เวลาพูดไปแล้ว เรื่องวินัยอย่างหนึ่ง เรื่องสังคมนั้นเป็นอีกอย่างหนึ่ง สังคมเขาทํากันอยู่อย่างนั้น แต่ถ้านี่ถามมา เพราะเขาบอกว่าพระขาดที่พึ่ง พระขาดที่พึ่ง ถ้าทําแล้วตั้งใจของเรา ปรึกษา มันต้องมีพระผู้ใหญ่ พระที่เคยผ่านมา เพียงแต่ว่าส่วนใหญ่แล้วเราจะมีความอาย ไม่กล้าปรึกษาใคร ไม่กล้าทําอะไร ปรึกษานะ

“๒. ตอนออกอัพภานสามารถออกทีเดียว ๓ รูปได้เหมือนตอนบวชไหมครับ”

ก็เหมือนกันอีกแหละ เหมือนกันหมายความว่า เวลาเขาอยู่ปริวาสโดยการตลาด เขาเข้าทีหนึ่งเป็นร้อยเป็นพันเลย แล้วก็อยู่กันไป พอเวลาออกเขาก็สวด มันทําเป็นพิธี ทําเป็นพิธี

แต่คนเขาไปทํามันไม่เป็นพิธีนะ อย่างเช่นเวลาพระเราบวช เวลาสึก เราไม่มีพยาน สิกฺขํ ปจฺจกฺขามิ ไม่ได้บอกพระองค์ใดเป็นพยาน สึกแล้วก็ถอดผ้าไปเองเลย มันพ้นจากการสึกไหมน่ะ มันสึกโดยเราถอดผ้าเหลืองไป แต่เราได้ญัตติขึ้นมาเป็นสงฆ์ แล้วก็ถอดผ้าเหลืองแล้วออกไปเลย แล้วก็ไปแล้ว เวรกรรมมันผูกพันไปกับชีวิตนั้นน่ะ ฉะนั้น เวลาจะสึก จะสึกก็ต้องมีพระเป็นพยาน ก็แค่ปฏิญาณตนเท่านั้นเอง สิกฺขํ ปจฺจกฺขามิ แต่ให้พระองค์ใดองค์หนึ่งรับรู้ได้ว่า จําไว้นะว่าข้าพเจ้าเป็นคฤหัสถ์แล้ว จําไว้นะ แค่นั้นเอง แต่มันต้องมีพยานไง แต่ถ้าคนไม่มีพยาน ละผ้าเหลืองไปเลย เวลาพยานๆ ให้พยานรับรู้ มันสึกออกไปมันก็จบใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาไปอยู่ปริวาสโดยสังคม เขาเป็นกันหรือเปล่า เขาได้เป็นอาบัติไหม อยู่ดีๆ ก็ไปรับสภาพตามกฎหมายว่าข้าพเจ้ามีโทษอย่างนี้

อ้าว! อยู่ดีๆ ก็ไปรับสภาพตามกฎหมายเนาะ ทําความผิดหรือไม่ทําความผิดไม่รู้ บางคนทําความผิดไม่กล้าบอก ก็อาศัยเวลาเขาอยู่ปริวาส ไปอยู่กับเขา ก็คิดว่าอาศัยเขาออกไป แต่มันก็ไม่ได้บอกเจาะจงว่าตัวเองผิดอะไร ทําอะไรมา

แต่ถ้าตามการอยู่ปริวาสเขาต้องสวด เขาสวดตามนั้นเลย เราเป็นอาบัติอะไร วัตถุอะไร ข้อไหน เป็นซ้อนไหม ซ้อนหมายถึงว่าเป็นสองหนสามหนในทีเดียวกัน เป็นหนหนึ่งนี่วัตถุหนึ่ง เป็นสองก็เป็นสองครั้ง เป็นสาม ฉะนั้น เขาต้องสวดว่า ๑ ครั้ง ๒ ครั้งหรือ ๓ ครั้ง เราผิดกี่หน ทํากี่หน มันอยู่นี่ คําสวดคือยอมรับสภาพตามความเป็นจริง นี่อยู่ปริวาส

แล้วอยู่ปริวาส เวลาสวดแล้วญัตติ สวดแล้วก็รับสภาพ เพราะมันสวดโดยสังฆาทิเสส สังฆาทิเสสคือสงฆ์นะ สงฆ์ตั้งญัตติ นี่อยู่ดีๆ ก็ไปรับสภาพกับเขา แล้วเวลาออก เวลาออกก็ต้องออกตามสภาพความเป็นจริง ก็ออกยกเข่งอีก เหมาเข่งเข้ามาเลย ปริวาส ออกก็ยกเข่งไปเลย แล้วมันออกจริงหรือเปล่าก็ไม่รู้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะออกอัพภาน ตอนออกอัพภาน คําว่า “อัพภาน” คืออัพภานยกเข้าสงฆ์ แล้วเราเป็นสงฆ์ใช่ไหม พอเราสวดปั๊บ ทีแรกเป็นสงฆ์เสมอกัน สงฆ์ศีล ๒๒๗ เหมือนกัน ลงอุโบสถ ทําสังฆกรรมได้ พอสวดปริวาส เข้าปริวาสปั๊บ ไม่ใช่ปกตัตตะภิกษุ มีสถานะตํ่ากว่าสงฆ์ เข้าทําสังฆกรรมไม่ได้ ทําสามีจิกรรมกับสงฆ์ไม่ได้ ถ้าเข้าไปทําสามีจิกรรมกับสงฆ์ กิจกรรมนั้นเป็นโมฆะ เข้าไม่ได้ เพราะมีสถานะตํ่ากว่าสงฆ์

ฉะนั้น พออยู่ปริวาสครบแล้ว อัพภาน อัพภานคือยกกลับเข้ามา ยกให้พระสงฆ์องค์นั้นให้มีสถานะเท่ากับสงฆ์ ให้เข้ากลับมาเป็นปกตัตตะภิกษุ คือเท่ากับสงฆ์ พอเท่ากับสงฆ์ก็ต้องอัพภานขึ้นมา ไม่ใช่ออกอัพภาน ยกเข้าสู่หมู่

ถ้ายกเข้าสู่หมู่ สวด ๓ องค์ได้ไหม

เออ! อันนี้ยิ่งชัดเจนนะ เพราะเวลาสวดเขาสวดระบุ ระบุชื่อ ระบุฉายา ภิกษุองค์นี้ชื่ออย่างนี้ ฉายาอย่างนี้ ได้อยู่ปริวาสมาครบแล้ว ได้อยู่มานัตมาสมบูรณ์แล้ว เห็นโทษของความเป็นโทษแล้ว สงฆ์เห็นสมควรยกเข้าหมู่ สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ

สุณาตุ เม ตั้งญัตติยกเข้ามา พอยกเข้ามา นี่พูดถึงตามธรรมวินัยนะ แต่ถ้าเป็นทางสังคม เราพูดแล้วมันสะเทือนกันเยอะเกินไป ถ้ามันสะเทือนเยอะเกินไป เขาถึงบอกว่า ย้อนกลับมาที่หลวงตาเลย หลวงตาบอกผู้นําสําคัญมาก เวลาอยู่กับหลวงตาท่านสร้างพระให้เป็นผู้นํา คือพยายามให้พระศึกษา พระเข้าใจตามความเป็นจริงนะ ถ้าศึกษาตามธรรมวินัยแล้วมันก็มีความเห็นต่าง

ความเห็นต่าง เห็นไหม ดูสังคมอื่นสิ เรื่องภิกษุณี เขาจะมีความเห็นต่าง บวชได้ บวชไม่ได้ มีความเห็นต่างไปหมด แต่ถ้าเราเถรวาท พระพุทธเจ้าบอกแล้ว เวลาโคตมีมาบวช ถ้ามาบวชแล้วเป็นภิกษุณีจะอยู่ได้กี่ปี ๕๐๐ ปีจะหมดไป พระพุทธเจ้าพูดไว้หมดแล้ว

ถ้าเราเชื่อ เราเชื่อตามความเป็นจริงก็เป็นอย่างหนึ่ง ถ้าเราเป็นทางสังคม แล้วก็บอกว่าเป็นสิทธิส่วนบุคคล เป็นสิทธิเสรีภาพในการนับถือศาสนา ถ้าไม่มีความเห็นด้วยก็จะไปฟ้องยูเอ็น

ไปฟ้องยูเอ็น กับพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ กับยูเอ็น ไม่รู้มันมีความเกี่ยวเนื่องกันอย่างไร ในศาสนาก็มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มีธรรมและวินัยนี้เป็นศาสดา ศาสดาคือตัวแทนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ยูเอ็นไม่รู้มันมีอะไรเกี่ยวข้องกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาใครไม่มีความพอใจ สิทธิส่วนบุคคลก็จะไปฟ้องยูเอ็นๆ อ้าว! ก็ไปฟ้องกัน

เวลาไปฟ้องยูเอ็นก็บอกว่า ให้ยูเอ็นออกกฎออกมาเลยว่า ถ้าใครมีกิเลส ให้ยูเอ็นปลดเปลื้องให้ ยูเอ็นจะการันตีเลยว่าพระองค์นี้ได้ปฏิบัติแล้ว พ้นจากกิเลสไป ยูเอ็นก็การันตี ตีตราให้เลยว่าพระองค์นี้เป็นพระที่บริสุทธิ์จากยูเอ็น

มันไม่ใช่จากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่พูดถึงสิทธิเสรีภาพ เวลาเขาอ้างสิทธิเสรีภาพกัน แต่เวลาเราอ้าง เราอ้างความจริงนะ อ้างความจริง อ้างความสะอาดบริสุทธิ์ของเรา อ้างความเห็นของเรา ถ้าของเราเป็นแบบนี้ได้ นี่พูดถึงว่าเรื่องอยู่ปริวาสเนาะ

ไม่ได้ ถ้าเอาความบริสุทธิ์นะ ถ้าเอาความบริสุทธิ์ เอาความออกอาบัติได้จริง ถ้าออกอาบัติได้จริง เพราะเขาสวดบุคคล สวดฉายา สวดระบุทุกอย่าง อัพภาน แล้วถ้าเหมาเข่ง คนทําความผิดแล้วยกขึ้นมาเป็นความบริสุทธิ์ แล้วเหมาเข่ง แล้วเรานี่ก็เทาๆ น่ะสิ เอ๊! เขาก็สวดเรายกอัพภานอยู่เหมือนกัน แต่เขาก็ไม่ได้ออกชื่อเรา เอ๊! เราจะออกหรือไม่ออกนะนี่ ต้องไปถามยูเอ็น

นี่พูดถึงตามธรรมวินัยเนาะ แต่ถ้าตามสังคม ตามที่เขาอยู่ปริวาสกัน อันนั้นเป็นเรื่องของตลาดเนาะ พูดไปมันอย่างว่าแหละ เดี๋ยวจะหาว่าหลวงพ่อหากินไม่ได้แล้วก็เที่ยวมาว่าเขา เขาหากินกันเอร็ดอร่อย หลวงพ่อไม่ทําเอง อิจฉาเขาอีกด้วย...อันนี้ยกให้สังคมเป็นผู้ตัดสิน ฉะนั้น อันต่อไป

ถาม : กราบเท้าหลวงพ่อครับ ผมนั่งสมาธิแล้วเปิดฟังเทศน์ของหลวงพ่อด้วย โดยตั้งใจว่าจะนั่งฟังเทศน์จนจบ นั่งไปสักระยะมันเริ่มปวดที่ขา และปวดมากขึ้นเรื่อยๆ พอปวดมากๆ ฟังเทศน์ไม่รู้เรื่องเลยครับ จึงท่องพุทโธสู้มัน แต่ก็ไม่ได้ผล เพราะมันไหลไปไหลมาระหว่างพุทโธและขาที่ปวด

ผมจึงปลุกใจตัวเองและทดลองไล่มันด้วยปัญญาที่จํามาจากครูบาอาจารย์ เจ็บปวดมาทีไรลุกหนีมันทุกครั้ง แพ้มันทุกที คราวนี้ก็จะแพ้มันอีกหรือ หลวงตาท่านนั่งตลอดรุ่ง ท่านอายุตั้ง ๙๐ กว่าก็ยังเดินได้ ขานี้มันจะปวดได้มากขนาดไหน เราขอดู ขอแลกกับธรรม

ไล่กันไปมา ความเจ็บปวดมันก็หายได้ มันดีใจ มันคึกคัก มันชนะเป็นเหมือนกัน เทศน์หลวงพ่อจบไปแล้วมันก็ไม่สนใจเลิกนั่ง ผมนั่งพุทโธไปได้สักระยะ แล้วมันสว่างวาบขึ้นมา ตรงนี้แหละครับที่มันโง่ ใจมันไปไหวกับแสงนั้น เพราะก่อนจะเริ่มนั่งสมาธิ ไฟฟ้ามันดับ ผมไม่ได้ปิดสวิตช์ พอมันสว่างวาบขึ้นมาก็สงสัยว่ามันเป็นไฟฟ้าติดหรือเราเห็นจริง จริงๆ ทนความสงสัยไม่ได้จึงลืมตาขึ้นดู ก็พบว่าไฟฟ้ายังไม่ติด

ตอนแรกนึกดีใจว่าเราเห็นแสงจริงๆ พอคิดไปคิดมาก็ได้รู้ว่าเรานี่โง่อีกแล้ว แทนที่จะพุทโธต่อให้มันละเอียดเข้าไปอีก ดันไปหลงแสงนั้น กราบขอบพระคุณ

ตอบ : นี่เวลาทําไป เวลาล้มลุกคลุกคลาน เราก็ล้มลุกคลุกคลาน เวลาเราเอาจริง เอาจริงก็ได้จริง ถ้าเราเอาไม่จริง เวลานั่งไปแล้วก็เจ็บปวดทุกที แต่นี่ปลุกใจตัวเอง ทดลองไล่มันด้วยสัญญา ด้วยสัญญา สิ่งที่เป็นสัญญา สัญญาถ้ามันไล่ไปๆ ถ้ามันตัดช่วงระยะ ถ้าจิตละเอียดเข้ามามันก็เป็นปัจจุบัน เป็นปัจจุบันมันก็เป็นความจริง ถ้าไม่เป็นความจริง สิ่งที่มันปวด หายไม่ได้

สิ่งที่เป็นความจริง เราปวดมาก เวลาเรานั่งไปมันจะมีความเจ็บปวดมาก เจ็บปวดมากเพราะอะไร เพราะมันเสวยอารมณ์ เหมือนรถมันเข้าเกียร์อยู่ วิ่งไปเต็มที่เลย ปลดเกียร์ว่างสิ ปลดเกียร์ว่างเหยียบเครื่อง มันบึ้มๆๆ มันไม่ถ่ายกําลังไปหรอก

นี่ก็เหมือนกัน ความรู้สึกกับเวทนามันถ่าย มันยึดกัน เวลาถ้าเราทันปั๊บ มันปล่อยหมด พอมันปล่อยหมด มันเข้าเกียร์ว่าง มันก็ปลดกัน ถ้ามันปลดกันได้จริงนะ อันนี้มันเป็นเรากําหนดพุทโธๆ จิตมันเป็นแบบนั้น พอเป็นแบบนั้นมันก็ว่าง มันก็หายปวด เห็นไหม

ความหายปวด มันหายได้ พอมันหายได้มันเป็นการยืนยันว่า สิ่งที่มันเจ็บมันปวดเพราะจิตมันไปเสวยอารมณ์เอง แต่ถ้ามันเป็นความจริงแล้ว พอมันเป็นจริง มันก็จะละเอียดขึ้นไป ละเอียดเข้าไป พอถึงเวลาเขาจะเอาอันนี้มาเป็นปัญญาอีก มันก็ไม่เป็น

กิเลสมันมากับเรา มันมีความรู้สึก มันอยู่หลังความคิดเรา เราคิดสิ่งใดกิเลสมันรู้ทันหมดแหละ แต่ถ้าเรามีสติปัญญาไล่ไปๆ ถ้ามันเป็นปัจจุบัน มันจะคิดหรือไม่คิดมันเป็นอันเดียวกัน มันไม่มีอดีตอนาคต มันเป็นปัจจุบัน เป็นความจริงมันก็ปล่อย พอปล่อยมันก็เป็นความจริงขึ้นมา เห็นไหม ความจริงเพราะเขาบอกว่าเขาเอาจริงเอาจัง

เราจะบอกว่า ถ้าทําจริงทําจังมันได้อย่างนี้ ทําจริงทําจังมันได้อย่างนี้ แต่ทําจริงทําจังขึ้นมา เพราะเอาชนะคนอื่น เรายังพอชนะได้ง่ายกว่าเอาชนะตนเอง เอาชนะตนเองคือเอาชนะความสงสัยนี่ไง ความสงสัยนะ พอมันปล่อยมันวางขึ้นไป มันคึกคัก มันมีความสุข มันนั่งไป นั่งต่อเนื่องไปจนเกิดแสง เกิดแสงสว่างวาบ

เกิดแสงสว่างวาบ แสงอะไรก็แล้วแต่ มันจะเกิดไม่เกิด บางคนก็เกิด บางคนก็ไม่เกิด ไม่สําคัญเลย แต่นี่พอมันเกิดขึ้นมา มันเกิดขึ้นมาเพื่อบอกว่าจิตของเรามันดีขึ้น แต่เราก็ไปติดอีก เราก็ยังสงสัย อยากรู้อยากเห็น มันก็เป็นไปอย่างนี้

เวลาภาวนาไม่ได้เลย มันก็จะไม่ได้สิ่งใดเลย เวลาภาวนาได้ขึ้นมา มันก็ยังมีกิเลสมาหลอกอีก ถ้ามาหลอกอีก มันก็ต้องตั้งสติแล้วทําให้ดีขึ้น อันนี้มันเป็นผลที่การปฏิบัติไง นี่เขารายงานผลการปฏิบัติ

ถ้ามันได้แล้ว มันพิสูจน์แล้ว ถ้ามันพิสูจน์แล้วมันก็เป็นประโยชน์กับเรา ประโยชน์กับเรามันก็เป็นประโยชน์กับเรา มันก็ใช้ได้ เพราะคําถามมันไม่มีสิ่งใด เพียงแต่รายงานผลเนาะ ถ้ารายงานผลแล้วเราก็พูดต่อ พูดต่อว่า สิ่งที่เวลาปฏิบัติไป มันรู้สิ่งใดแล้ว รู้แล้ววาง รู้แล้ววาง

เวลาเราจะเข้าบ้านนะ ถ้าเข้าสมาธิคือเข้าบ้านของตนเอง เข้าสมาธิคือเข้าไปสู่ฐีติจิต เข้าไปสู่จิตเดิมแท้ เข้าไปสู่ตัวตนที่เป็นจริงของเรา สิ่งต่างๆ ที่เป็นจริงๆ ตัวตนของเรา โลก กฎหมายต่างๆ ทุกอย่างต่างๆ เขาก็บัญญัติออกมาจากความเป็นจริง สิทธิของคน ความเป็นอยู่ของคน ทีนี้ความเป็นอยู่ของคนมันบัญญัติเป็นกฎหมายเพื่อให้สังคมร่มเย็นเป็นสุข

ฉะนั้น เวลาที่เราศึกษากันอยู่นี่ เราก็ศึกษาสิ่งนี้ ศึกษาว่า สิทธิของเราเป็นอย่างไร ตัวตนของเราเป็นอย่างไร สิ่งต่างๆ เป็นอย่างไร เราก็ศึกษา แต่เรายังไม่รู้จริงของเรา แต่ถ้าเราภาวนาของเราไป มันจะเข้าสู่จิตเดิมแท้ เข้าสู่จิตของเรา ถ้าเข้าไปสู่จิตของเรา มันจะเป็นแบบนี้ มันปล่อยหมด มันเป็นตัวตนของเราๆ

สิ่งที่ผลบังคับทางกฎหมายนั้นเขาเพื่อสังคม เพื่อสังคมโลก สิ่งที่เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมวินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางไว้มันก็เป็นเรื่องโลกียปัญญา เรื่องของโลกเหมือนกัน แต่เพราะเราเป็นโลก เราก็ศึกษาเรื่องของโลก ศึกษาเรื่องโลกเป็นปริยัติ แต่เราปฏิบัติเข้าไป เราจะเข้าสู่ความจริงของเรา ถ้าเข้าสู่ความจริงของเรา พอมันรู้จริงขึ้นมา เห็นไหม นี่รู้จริง ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิบัติมันก็เป็นความจริง

กฎหมายเขาบังคับไว้ บังคับไว้เพื่อสังคม สถานะต่างๆ เพื่อสังคม แต่ความเป็นจริงล่ะ สังคม เวลาถึงที่สุดแล้วเวลาคนตายจําหน่ายออก จําหน่าย คนนี้ตายแล้ว คัดออกจากทะเบียนบ้าน

เวลาคนตายจากโลกไป จิตนี้มันไม่ได้คัดออก จิตนี้เวียนตายเวียนเกิดในวัฏฏะ แต่ปฏิบัติธรรมๆ ทําความรู้จริงมันจะรู้ตรงนี้ไง จะมารู้ใจของตัว ถ้ารู้ใจของตัว เข้าไปสู่ใจของตัว เป็นความจริงของเรา

นี่ต่อเนื่อง ถ้ามันเข้าไป แต่มันก็ไปสงสัย ไปเห็นแสงอะไรก็ไปสงสัยมันอีก ถ้ามีสติปัญญามันจะเข้าตัวของมันได้ ถ้าเข้าตัวของมันได้มันเป็นประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงผลการปฏิบัติ ปริยัติ ปฏิบัติ ถ้าเห็นความจริง เวลาเกิดแล้วมันดับของมันตามความเป็นจริงของมัน

ถ้าเกิดไม่ดับเป็นอย่างนี้ เกิดแล้วไม่ดับ พอรู้สิ่งใดไปมันงงไปหมดเพราะมันเกิดแล้วไม่ดับ แม้แต่แสงขึ้นมามันยังหลอกได้ ความเห็นของเรามันหลอกหมดเลย เกิดแล้วไม่ดับ

แต่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดดับ สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นต้องดับไปเป็นธรรมดา เกิดแล้วมันดับ แต่นี้เกิดแล้วไม่ดับ มันยิ่งปฏิบัติมันก็ยิ่งสงสัย สงสัยอย่างไรมันต้องพยายามปฏิบัติเพื่อชนะตนเอง

ชนะคนอื่น ชนะใคร ชนะได้ง่าย ชนะตนเองชนะได้ยาก แล้วชําระกิเลสไม่มีใครทําให้ใครได้ แล้วเราต้องชําระของเราเอง เราต้องสํารอกคายของเราเอง เราต้องปฏิบัติตามความเป็นจริงของเราเอง อันนั้นเกิดแล้วมันถึงดับตามความเป็นจริง

ถ้าเกิดไม่ดับ กิเลสมันพาเกิดพาดับ มันยังงงอยู่นี่ แล้วถ้าทําความเป็นจริงแล้วนะ สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา เอวัง

๔

ธุดงค์เพื่อ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๐ พฤศจิกายน ๒๕๕๖

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เทียนกับการธุดงค์ของพระ”

กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ เวลาพระท่านเข้าป่าธุดงค์ ท่านพกเทียนเล่มเล็กหรือเล่มใหญ่ หรือพกตะเกียงไปใช้สําหรับการเดินจงกรมเจ้าคะ และถ้าเทียนหมด แต่ยังต้องธุดงค์หรือเดินจงกรมต่อ แล้วพระท่านจะทําอย่างไรเจ้าคะ

ตอบ : เวลาคนมาถามปัญหาส่วนใหญ่จะบอกว่า “หลวงพ่อ เล่าตอนธุดงค์ให้ฟังสิ” ทุกคนชอบไปธุดงค์ ชอบไปมีประสบการณ์ไง “หลวงพ่อเล่าตอนธุดงค์ให้ฟังสิ”

เวลาธุดงค์ไปนะ เราบวชใหม่ๆ มันก็ด้วยความอยาก ศึกษามาก่อน ศึกษามาก่อนว่าเราจะไปทางไหน แล้วพอบวชแล้วก็อยากจะไปธุดงค์ อยากจะได้มรรคได้ผล พยายามเที่ยวไป แต่เที่ยวไปด้วยความไม่รู้ เที่ยวไปด้วยความไม่รู้เพราะว่าเราไม่ได้ฝึกฝนมาแบบสมัยหลวงปู่มั่น

สมัยหลวงปู่มั่น ใครจะบวชเอาจริงเอาจัง ท่านจะให้เป็นปะขาวถึง ๓ ปี การเป็นปะขาวถึง ๓ ปี มันจะชํานาญในการสวดมนต์ ต้องได้ปาฏิโมกข์ ตัดเย็บผ้าได้ ท่านถึงให้บวช

แต่เราเวลาบวช เราบวชเลย พอบวชเลยมันก็ไม่รู้เหนือรู้ใต้หรอก แต่ก็ยังสําคัญตนว่าเป็นคนรู้นะ เพราะอ่านประวัติหลวงปู่มั่น อ่านประวัติครูบาอาจารย์มาแล้วก็คิดว่าตัวเองเก่ง เวลาออกไปธุดงค์ ด้วยความไม่รู้ไง มีความจําเป็นไปหมด เตรียมของเต็มไปหมดเลยนะ เวลาไปธุดงค์มันจะเอาสิบล้อทุกไปด้วยไง แบกไปด้วย เอารถสิบล้อทุกไปด้วย ฉันจะไปธุดงค์ มีความจําเป็นไปหมด มีสบู่เอย เทียนเอย ทุกอย่างขนไปหมดเลย จะไปธุดงค์

ไปจริงๆ เข้าแล้ว สบู่ก้อนหนึ่งใช้กี่เดือน เทียนเล่มหนึ่งถ้าใช้ประหยัดๆ ใช้ได้นานแค่ไหน แต่เราก็มีความจําเป็น มีความจําเป็น คิดวิตกวิจารณ์ไปหมด แล้วพอเดินไป เวลามันทุกข์มันยากขึ้นมา มันเหนื่อยล้าไปหมด แต่พอบวชมานานๆ เข้า เราอยู่กับวงการพระนะ เวลาเขาไปธุดงค์มีบริขาร ๘ เท่านั้นน่ะ มีบาตร มีผ้า มีสิ่งจําเป็นไปเท่านั้นน่ะ มีธมกรก ธมกรกนี่จําเป็นมาก

แล้วเวลาไปแล้วมันมีประสบการณ์ไง พอประสบการณ์แล้วมันดํารงชีวิตได้โดยที่ไม่ต้องเป็นพะวงว่าจะต้องเอาเทียนไปเท่าไร นี่ขนาดว่าต้องพกตะเกียงไปด้วยไหม แต่มันมีโคมนะ สมัยก่อนโคมนี่ฮิตมาก ต้องทําโคม แล้วก็เอาโคมไปด้วยไง แล้วก็จุดเทียนใส่ในโคมแล้วแขวนไว้ แต่ส่วนใหญ่แล้วไม่ค่อยได้ใช้ ไม่ค่อยได้ใช้

เวลาคนที่เขาไปธุดงค์แล้ว เวลาเขาแบบว่ามันไม่ใช่มือใหม่หัดขับ มีผู้ชํานาญแล้วนะ เวลาเดินจงกรม เดินในที่มืด พอเราอยู่ในที่มืดปั๊บ สายตาเราเห็นทางลางๆ ไม่ต้องใช้หรอก

เว้นไว้แต่เวลาไปอยู่วัดนะ อย่างเช่นไปอยู่บ้านตาด เวลาเดินจงกรม เพราะมันอยู่ในโคนต้นไม้ ใบไม้มันจะคลุมหมด แล้วก็จุดเทียน เพราะมันมีให้จุด แต่ถ้ามันไม่มี ไม่ต้องจุดเทียน เขาไม่ได้จุดเทียนหรอก จุดเทียน จุดเทียนไว้เวลาจะเก็บผ้า เวลาเอามุ้งลง เก็บมุ้ง เก็บอะไร จุดเทียน พอเก็บเสร็จแล้วรีบดับพับเลยถ้ามันขาดแคลน

แล้วเวลาธุดงค์ไป เวลาบ้านนอกนะ เวลาเขามาถวายจังหัน เขาจะมีเทียนมาด้วย เทียนเล่มเล็กๆ แล้วถ้าที่ไหนมันขาดแคลน เราเคยขาดแคลนขนาดที่ว่าเทียนได้มาห่อหนึ่ง ไป ๒ องค์ก็ต้องแบ่งคนละครึ่ง แม้แต่บางทีนะ เทียนเล่มหนึ่งต้องหารคนละครึ่งถ้ามันไม่มี ถ้ามันไม่มี ไม่มีก็ไม่มีความจําเป็นไง

เขาไม่มีความจําเป็น ถ้าธุดงค์แท้ๆ นะ เรื่องที่โยมถามไม่มีความจําเป็นเลย พระธุดงค์ขอแค่มีข้าวตกบาตรพอให้ได้ดํารงชีวิตเท่านั้นน่ะ แล้วพระธุดงค์เขาหาแบบนั้น เขาหาแบบที่ว่าไม่คลุกคลี ไม่ต้องปฏิสันถาร ไม่ต้องโยมมาแล้วคุยกันครึ่งวันค่อนวัน พระธุดงค์อะไรไปคุยกันครึ่งวันค่อนวัน ไม่มีหรอก

บิณฑบาตเสร็จแล้วไม่ต้องตามมา เพราะธุดงค์แล้ว ใส่บาตรแล้วก็จบ เรากลับไปที่พักของเราแล้ว เราฉันอาหารเสร็จแล้ว เศษข้าวที่เหลือก็เก็บไว้ให้สัตว์ ไปวางไว้ตามทางสัตว์แล้วล้างบาตร เช็ดบาตร เข้าทางจงกรมเลย แล้วถ้าเราจะเดินทางต่อ ล้างบาตร เช็ดบาตรเสร็จ ผึ่งผ้าให้พอเสร็จแล้วพับ พับเสร็จแล้วเก็บ เก็บบริขารเดินต่อไป

ไปธุดงค์ เขาไปธุดงค์เพื่ออะไร ถ้าไปธุดงค์เพื่อกําจัดกิเลส ไปธุดงค์แบบพระกรรมฐาน ครูบาอาจารย์สมัยก่อนนะ เวลาธุดงค์ท่านไปองค์เดียว ถ้าไปองค์เดียว เขาไปธุดงค์ ไปธุดงค์เพื่อคุณธรรม

แต่ถ้าในปัจจุบันนี้เขาไปธุดงค์เพื่ออะไร ธุดงค์เพื่อการตลาด ถ้าธุดงค์เพื่อการตลาดนะ คําว่า “ธุดงค์ๆ” มันน่าเห็นใจนะ มือใหม่หัดขับ อย่างเช่นมือใหม่หัดขับ เพราะเราก็เป็นมือใหม่หัดขับมาก่อน การเป็นมือใหม่หัดขับ ออกธุดงค์ไม่เป็น เราวิตกวิจารณ์ มีความจําเป็นไปหมด จะใช้เทียนเล่มเล็กเล่มใหญ่ จะต้องพกเทียนอะไรไป

เล่มเล็กก็ยังไม่อยากพกเลย จะไปพกอะไรเล่มใหญ่ ยิ่งตะเกียงไม่ต้องพูดถึง ใช้โคมไฟ โคมเทียนเขาจุดเทียนได้แล้วแขวนไว้ได้ แล้วอย่างเช่นเทียนมันมีความจําเป็นต้องใช้ เวลาจําเป็นต้องใช้ เล็กๆ น้อยๆ แต่เวลาเราไป เราไม่ใช่ไปหาความสว่าง

ถ้าหาความสว่าง เราก็อยู่ที่นี่ก็ได้ อยู่ในเมืองแสงไฟสว่างตลอด ยิ่งกลางวันพระอาทิตย์ขึ้น เทียนดวงใหญ่เลย พระอาทิตย์ สว่างไปหมด ถ้าอย่างนั้นแล้วมันไม่มีความวิตกกังวลไง ไปนี่เขาตัดปลิโพธ ความเป็นปลิโพธกังวล เขาตัดทิ้งหมดเวลาไปธุดงค์

แต่นี่ไม่อย่างนั้น เวลาไปธุดงค์กลับขนความปลิโพธกังวลไปหมดเลย มีพระบางชุดนะ เวลาธุดงค์ไป เขาเอาครัวไปตั้งไว้ข้างหน้าเลย เอาครัวไปตั้งไว้ก่อน เดินไป พอเดินอย่างนี้ปั๊บ ความปลิโพธกังวล ความวิตกกังวลมันเป็นอะไร มันเป็นเรื่องขันธ์ ๕ เรื่องขันธ์ เรื่องจิตวิญญาณ เรื่องกิเลส นี่ความวิตกกังวล แล้วเราก็มีความวิตกกังวล แล้วเราก็เอาความวิตกกังวลนั้นมาสนองมัน หาอะไรมาให้พร้อมๆ

ธุดงค์เพื่ออะไร ถ้าธุดงค์เพื่อธุดงค์ ธุดงควัตร หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านอยู่ในป่าในเขาทั้งชีวิตเลย แล้วท่านไม่เดือดร้อนเรื่องอย่างนี้

เราไปอยู่จนชํานาญ พออยู่จนชํานาญแล้วนะ เรื่องเทียน เทียนเล่มเล็กเล่มใหญ่นี่ไม่ต้อง ยิ่งตะเกียงนี่หมดเลย เขามีแต่โคม

แล้วถ้าเทียนหมดจะเดินธุดงค์ต่อไปทําอย่างไร

เราจะเดินจงกรมต่อไป ถ้าเดินจงกรมต่อไปนะ เวลาถ้าเราไม่มีครูบาอาจารย์นะ เราเคยเจอพระองค์หนึ่ง ไปอยู่ด้วยกัน ธุดงค์มา พอธุดงค์มาอยู่ด้วยกันเขาบอก โอ้โฮ! เขาภาวนาดีมากเลย แต่เขาอยู่ไม่ได้ เพราะอะไร เพราะเขาไม่ฉันเนื้อสัตว์ ชาวบ้านไม่ใส่บาตรให้เขา เราเห็นแล้วเราเศร้าใจมากนะ เขาไม่ฉันเนื้อสัตว์ ชาวบ้านไม่ใส่อาหารที่ถูกใจเขา เขาอยู่ไม่ได้

เราบอกถ้าพูดถึงเราไปถืออย่างนั้น ภิกษุเป็นผู้เลี้ยงง่าย ได้สิ่งใดมา ถ้ามันเป็นเนื้อที่บริสุทธิ์ มันเป็นสิ่งที่สะอาดบริสุทธิ์ ฉันได้ทั้งนั้นน่ะ แล้วเราภาวนาดี จิตมันดี พอภาวนาแล้วมันเป็นสมาธิได้ง่าย อยากอยู่ที่นี่ แต่อยู่ไม่ได้ เพราะว่าเรื่องอาหารไม่เป็นสัปปายะ

เราฟังเรื่องนี้แล้วมันฝังใจมาตลอด ฝังใจว่าด้วยความเห็นผิด ถ้าความเห็นผิด เราธุดงค์มาเอาเนื้อสัตว์ไม่เอาเนื้อสัตว์หรือ เราบวชมาเพื่อเอาเนื้อสัตว์ไม่เอาเนื้อสัตว์ใช่ไหม เราบวชมา ก็เราบวชมา บวชมาเพื่อธรรมวินัย ถ้าธรรมวินัยแล้วถ้าเราปฏิบัติขึ้นมาเอาความจริง ยิ่งออกมาธุดงค์ด้วย เราต้องการความสงบของใจ เราต้องเกิดภาวนามยปัญญา เราต้องชําระล้างกิเลส ธุดงค์นี้เป็นแค่พิธีการเท่านั้นเอง

ธุดงค์ ธุดงค์เพื่ออะไร ธุดงค์เพื่อแสวงหา ธุดงค์เพื่อความสงบของใจ แล้วถ้าจิตใจของคน มโนกรรม ถ้าจิตใจของคนนะ ใจที่มันเห็นคุณค่าธุดงควัตร เวลามันไปนะ มันไปเพื่อการขัดเกลากิเลส

แต่ถ้าคนธุดงค์เพื่อประชาสัมพันธ์ เพื่อความประกาศตน บางคนเข้าป่าไปพักหนึ่งออกมา “ฉันเป็นพระธุดงค์ ออกมาจากป่ากําลังขลังเลย” ธุดงค์มาอวดชาวบ้านหรือ

การธุดงค์ ธุดงค์เพื่อขัดเกลากิเลสนะ เราธุดงค์เพื่อตัวเรานะ ถ้าเราธุดงค์เพื่อตัวเรา สิ่งใดที่เป็นปัญหาๆ ไม่เป็นปัญหาเลย ไม่เป็นปัญหาเลย ยิ่งอย่างว่าถ้าเป็นมือใหม่หัดขับมันน่าเห็นใจ เพราะเราก็เป็นมือใหม่หัดขับมาก่อน พะรุงพะรังไปหมด มีแต่ความจําเป็นไปหมดเลย แล้วพอออกเดินไปแล้ว นํ้าหนักมันมาก มันกดถ่วง จะรู้เลยว่าจะได้ใช้มันหรือเปล่า

มันไม่เหมือนกับหลวงปู่ชอบเนาะ หลวงปู่ชอบเวลาท่านไปกับปะขาว แล้วชาวบ้านก็เป็นห่วงหลวงปู่ชอบมาก เขาตัดไม้ไผ่แล้วเอาปลาร้าใส่ไป แล้วให้ปะขาวสะพายไปด้วยว่า ถ้าที่ไหนมันมีความอัตคัดขาดแคลนก็เอานี่ทําให้สุกแล้วถวายหลวงปู่ชอบ เดินไปรอบประเทศไทยเลย กลับมาไม่ได้ใช้ปลาร้าแม้แต่นิดเดียว สะพายไปทั่วประเทศไทยเลย เพราะท่านประหยัดของท่านไง

ไอ้โยมก็เป็นห่วง ห่วงว่าหลวงปู่ชอบท่านจะอัตคัดขาดแคลน ก็อุตส่าห์ให้ปะขาวสะพายไปด้วย เผื่อถ้าที่ไหนอัตคัดขาดแคลนจะได้ทําถวายท่าน ก็สะพายไปรอบประเทศไทยเลย กลับมายังเหลือเท่าเก่า ไม่ได้ใช้เลย ไม่รู้แบกไปทําไม แบกรอบประเทศไทย ด้วยความเป็นห่วงของผู้ที่ศรัทธา แต่ตัวของพระเอาไปแล้วมันไม่ได้ใช้สอยเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามือใหม่หัดขับ นู่นก็จําเป็น นี่ก็จําเป็น มีความจําเป็นไปหมด เทียนก็จะเอาไปสัก ๒ ห่อ

แค่เล่มสองเล่มก็พอแล้ว ขนกันไปมันไม่มีความจําเป็น แล้วถ้าไปอยู่ตามชนบท เวลาเขามาจังหัน เขาจะมีเทียนมาด้วย เขามีสิ่งนี้มาด้วย พระธุดงค์นะ พระเวลาออกธุดงค์ ออกวิเวก เขาแค่ขอให้มีอาหารตกใส่บาตรเพื่อดํารงชีวิตเท่านั้น แล้วชอบความสงบสงัด เพราะที่ออกธุดงค์ก็ออกธุดงค์เพื่อความสงบสงัด เราอยู่วัดอยู่วามันมีหมู่มีคณะ เวลาปฏิบัติไปแล้วถึงเวลาจะออกวิเวก ออกวิเวกไปก็เพื่อความสงบสงัด ออกวิเวกไปไม่ใช่เพื่อการคลุกคลี แล้วจะไปห่วงอะไร

ทีนี้ไอ้พวกเราพวกศรัทธาใช่ไหม เพราะเดี๋ยวนี้โลกมันเจริญไง สาธารณูปโภคมันสมบูรณ์หมด นํ้าไฟทุกอย่างเราอยู่สมบูรณ์หมด ถ้าไฟดับนะ อยู่ไม่ได้เลย แล้วมันก็เป็นห่วงพระเนาะ แล้วพระจะอยู่อย่างไร เอ๊ะ! แล้วท่านจะอยู่อย่างไร เพราะเราอยู่สุขอยู่สบายไง เราก็เลยไปห่วงวิตกกังวลแทนท่านไง

เพราะท่านจะออกธุดงค์ ท่านทิ้งแล้ว ออกไปป่า ป่ามันจะมีอะไร ป่าไม่มีอะไรหรอก แล้วไปหาที่สงัดที่วิเวกด้วย ไปหาที่มีสัตว์มีเสือ ไปหาสิ่งที่เป็นอันตราย เป็นอันตรายเพื่อควบคุมใจไม่ให้มันคิดมากไง ถ้ามันกลัวผี มันไม่คิดไปนอกเรื่องนอกราวไง แล้วถ้ามันไปอยู่สิ่งใด เขาอาศัยสิ่งนั้นช่วยควบคุม ไอ้นี่จะขนกันไปนะ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าธุดงค์เพื่ออะไรนะ ธุดงค์เพื่อขัดเกลากิเลสเป็นเรื่องหนึ่ง ธุดงค์เพื่อประชาสัมพันธ์ตัวเองเป็นเรื่องหนึ่ง ธุดงค์เพื่อหลอกลวงชาวบ้านเป็นเรื่องหนึ่ง

ธุดงค์นะ เดี๋ยวนี้มันมีอีกอย่างหนึ่งนะ ธุดงค์คือธุดงค์นะ แต่ธรรมยาตราไม่ใช่ธุดงค์ ธรรมยาตรา เขาเดินธรรมยาตรากัน เดี๋ยวนี้พระเขาไปเดินธรรมยาตรา เราเห็นแล้วเราสลดสังเวชมากนะ ไปเดินธรรมยาตราแล้วก็บอกว่าอย่างนี้เป็นเหมือนธุดงค์ เพราะเขาไป มีโยมเขาไปแล้วมาเล่าให้เราฟัง บอกว่ามันดีไปหมดเลย โอ๋ย! คนเราไม่เคยเดินได้ก็เดินได้

ธรรมยาตราเขาเดิน มันมีสิ่งใดขึ้นมาเขาเดินประท้วง เดินเพื่อให้คนสนใจ เขาเดินปลุกระดม การธรรมยาตราเขาเดินปลุกระดมเพื่อให้คนมาสนใจปัญหาใดปัญหาหนึ่ง เขาปลุกระดมเรื่องอย่างนั้น นี่เป็นเรื่องของโลกเขา แต่พระไปเดินธรรมยาตรา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยเป็นศาสดา ต้องให้มีใครมาธรรมยาตรา มันมีของมันจริงอยู่แล้ว แต่ธุดงค์นี้ธุดงค์เพื่อหัวใจ ธุดงค์เพื่อตัวเรา ไม่ใช่ธุดงค์เพื่อประกาศตน ธุดงค์เพื่อประกาศตนก็ธุดงค์เพื่อให้กิเลสมันฟูน่ะสิ

ฉะนั้น ถ้าธุดงค์เพื่อกําจัดกิเลสนะ เขาไปในป่าในเขา เขาไม่เดินหรอกบนถนนหนทาง เว้นไว้แต่มือใหม่หัดขับมันก็ลองดูก่อน เดินไปตามทางรถไฟ เดินไปตามทางรถไฟตั้งแต่กรุงเทพฯ ไปถึงภาคใต้ เดินตามทางรถไฟไป มีก็พักตามข้างทางกันไป เพื่อให้ฝึกหัด

แต่พอมันจะเอาจริงเอาจัง เขาเข้าป่าแล้ว เพราะเข้าป่าไปมันมีที่สงบวิเวก มันมีที่สงบวิเวกแล้วมันเป็นการวัดค่าของใจว่าใจเรามีอํานาจวาสนาแค่ไหน ถ้ามีอํานาจวาสนานะ ครูบาอาจารย์ของเราสมัยหลวงปู่มั่น หลวงปู่สีทาที่อยู่กับหลวงปู่มั่นไง เดินจงกรมอยู่ เห็น เอ๊ะ! มันมีอะไรแปลกๆ อยู่ข้างทาง พอหันไป อู้ฮู! เสือตัวใหญ่มาก

เสือตัวใหญ่ๆ เสือตัวที่ผิดธรรมชาติของเสือส่วนใหญ่แล้วเป็นเสือเทพ มันจะมีเสือจากเทพ เสือจากสิ่งที่พวกเทพบันดาลให้มาเป็นอุบาย มาเป็นการเสริมบารมี ถ้าอยู่ในป่าในเขามันจะมีอย่างนี้

หลวงปู่ฝั้นท่านไปเจอที่ไหนมีแต่เสือนอนอยู่เต็มไปหมดเลย ไปเจออย่างนั้นน่ะ

ไอ้พวกเราไม่ต้องเสือหรอก แค่มันเสียงคําราม เราก็ขนหัวตั้งแล้ว ขนหัวตั้งก็เพื่ออะไรล่ะ นี่ไง เขาธุดงค์เพื่อสิ่งนี้ไง ธุดงค์เพื่อให้หัวใจของเราได้สัมผัส ได้กระทบสิ่งต่างๆ เพื่อหาประสบการณ์ หาประสบการณ์นะ เพราะเราธุดงค์เพื่อชําระล้างกิเลส ธุดงค์เพื่อให้หัวใจเข้มแข็ง ธุดงค์เพื่อให้พระเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส ให้เข้มแข็ง แม้แต่ไม่มีใครเลย เราก็อยู่ได้

พระที่ธุดงค์ๆ มานะ เคยธุดงค์ผ่านอุปสรรคต่างๆ มา พอมาอยู่วัดอยู่วามันอยู่สะดวกอยู่สบาย อู๋ย! มันพร้อมไปหมด มันเหมือนโรงแรม ๕ ดาวเลย มีทุกอย่างพร้อม บริการเสร็จ แต่ไปอยู่ในป่าไม่มีอะไรเลย ไม่มีสิ่งใดเลย แล้วเราต้องหาเอง เราต้องดํารงชีวิตอยู่ได้ เราดํารงชีวิตอย่างนั้นอยู่ได้เพื่อให้เห็นว่า แม้แต่มนุษย์บวชเป็นพระออกมาธุดงค์เพื่อดํารงชีวิต ชีวิตอย่างนี้มันอยู่ได้แล้วเราจะไปต้องการสิ่งใด เห็นไหม มันทําให้ตัณหาความทะยานอยาก มักมาก อยากใหญ่อยากโตมันเบาลง

เพราะคนเราอยู่ป่าอยู่เขา เราไม่ใช่อยู่แบบสัตว์นะ สัตว์มันอยู่โดยธรรมชาติของมัน แต่นี้เป็นมนุษย์มีปัญญา แล้วเป็นศากยบุตรด้วย บวชเป็นพระด้วย บวชเป็นผู้ประเสริฐด้วย แล้วเข้ามาอยู่ป่าอยู่เขาเพื่อดํารงชีวิต ถ้ามันดํารงชีวิตอยู่อย่างนี้ได้ มันจะมีอะไรอีก โลกนี้มันยังต้องการอะไรอีก โลกนี้มันขาดอะไรอีก มันก็เลยไม่ต้องขาดอะไรเลย ถ้าไม่ขาดอะไร ไม่ต้องการสิ่งใดเลย มันก็เป็นสุภาพบุรุษ เป็นเอกบุรุษ เป็นอาชาไนย ไม่ต้องพึ่งพาอาศัยใคร ไม่ต้องอาศัยชาวบ้าน ไม่ต้องให้ใครมาขี่คอ ไม่ต้องให้ใครมามีอํานาจ มันมีคุณธรรมในใจ

ถ้าพระที่ผ่านธุดงค์มาแล้วจะเป็นหลัก พระธุดงค์ขึ้นมาแล้วต้องมีธรรมด้วยนะ ไม่ใช่พระธุดงค์เพื่อประกาศตน เดินผ่านป่ามารอบหนึ่ง นี่ฉันพระธุดงค์นะ ออกจากป่ามากําลังจะขลังเลยล่ะ กําลังจะสร้างวัด อู๋ย! ใหญ่โต...นั่นธุดงค์เพื่อประชาสัมพันธ์ตัวเอง

แต่ถ้าธุดงค์ พระธุดงค์ด้วยความซื่อสัตย์เป็นสุภาพบุรุษ เขาธุดงค์มาเพื่อให้เห็นการดํารงชีวิต แล้วชีวิตที่มันดํารงมาได้แล้วมันจะไม่ฟูไปกับสังคม ไม่ต้องการสิ่งใดเลย ถ้ามีคุณธรรมจริงนะ นี่เขาธุดงค์เพื่อเหตุนี้

ฉะนั้นบอกว่า “ถ้าเทียนหมดแล้วยังธุดงค์ต่อไปหรือจะเดินจงกรมต่อไป ท่านจะทําอย่างไร”

เดี๋ยวนี้มันสะดวกมาก มันสะดวกมากเพราะว่ามันมี สมัยหลวงปู่มั่น สมัยหลวงตาท่านบอกว่าก้าวเท้าออกจากถนนไปก็เป็นป่าหมด สมัยเราเด็กๆ ๑๖ ล้านนะ มนุษย์มี ๑๖ ล้าน คนในเมืองไทยมี ๑๖ ล้าน สมัยเราเรียนน่ะ คน ๑๖ ล้าน แล้วคิดดูสิว่าเขาไม่ต้องทําอาชีพการเกษตร พื้นที่ในประเทศไทยมันจะเป็นป่าเท่าไร

สมัยครูบาอาจารย์เราท่านบอกเลยนะ ก้าวขาออกถนนไปมันก็เป็นป่าแล้ว มันไม่มีใครจับจอง มันเป็นป่าหมดเลย แล้วพวกสัตว์เสือมันอยู่ของมันด้วยความสุขสบายของมันเพราะมันมีอาหารของมันอุดมสมบูรณ์ แล้วเราไปวิเวกอย่างนั้นมันวิเวกได้

แต่ในปัจจุบันนี้นะ จะไปปักกลดที่ไหนก็ไม่ได้ แล้วเวลาปักกลดไป เมื่อก่อนกรุงเทพฯ เขาออกเทศกิจเลยนะ กรุงเทพฯ นี่พระห้ามปักกลด เมื่อก่อนธุดงค์ที่ไหนก็จะปักใช่ไหม เห็นสนามหญ้าหน้าบ้านใครก็จะปักกลด มันเป็นที่ว่างไง มันปักกลด แล้วปักกลดมันเป็นจริงไหมล่ะ

แต่ถ้าเป็นหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านจะอยู่ในป่าในเขาลึกๆ แล้วไม่มีใครรู้ใครเห็นกับท่าน คนจะไปหาท่านต้องขวนขวายไป นั่นของจริงเขาเป็นแบบนั้น ฉะนั้น ถ้าธุดงค์เพื่อขัดเกลากิเลสเป็นอย่างหนึ่ง แต่ถ้าธุดงค์เพื่อกิเลส เพื่อศักยภาพ

ฉะนั้นบอกว่า “ถ้าเทียนหมดแล้วท่านยังต้องธุดงค์ต่อไป จะทําอย่างไร”

ถ้าเทียนหมดแล้วเดี๋ยวก็มีคนมาถวาย ถ้าเทียนหมดแล้วนะ ถ้ามันเป็นศากยบุตรด้วยกัน เป็นภิกษุมาด้วยกัน เป็นบริษัท ๔ ด้วยกัน วัดเยอะแยะไป เรื่องเทียนน่ะ แต่ในสมัยปัจจุบันนี้เขาก็ใช้ไฟฟ้าหมดแล้วเนาะ เทียนก็มีน้อยหน่อยหนึ่ง แต่มันใช้ได้ เขาปรับตัวเขาได้ ไม่มีปัญหาเลย ของอย่างนี้ไม่มีปัญหาเลย

แต่มันมีปัญหาแต่ว่า เวลาเราอยู่บ้าน เวลาพระเขาเดินผ่านมาเขาจะบอกว่า “โยม อาตมาจะไปธุดงค์นะ อาตมายังขาดไอ้นี่ ขาดไอ้นั่น” มันเป็นปัญหาอยู่แค่นี้ มีปัญหาเดียว เวลาเขามาหาเรานะ ว่าเขาขาดอะไร

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นบอกว่า ถ้าเรายังมีลมหายใจเข้าและลมหายใจออก เราไม่ขาดอะไรเลย

ลมหายใจเข้าและลมหายใจออกนี้คืออานาปานสติ ลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ ถ้ายังมีลมหายใจเข้าและลมหายใจออกอยู่ เราไม่ขาดอะไรเลย

เรากําหนดอานาปานสติก็ได้ เรากําหนดพุทโธก็ได้ เรายังมีโอกาสได้ภาวนา ไม่ขาดอะไรเลย เพียงแต่ว่าที่ขาดๆ กันนั้นน่ะเขาตั้งใจให้ขาด ตั้งใจให้ขาด แล้วพอโฆษณาประชาสัมพันธ์มา พวกโยมก็ตื่นเต้น อู้ฮู! ได้ทําบุญกับพระธุดงค์นะ พระธุดงค์ขาดแคลนมาก อู๋ย! มาขอไอ้นั่น มาขอไอ้นี่ นั่นธุดงค์ออเซาะ ธุดงค์ออเซาะ ธุดงค์ฉอเลาะ มันไม่ใช่ธุดงควัตร

ถ้าธุดงควัตร เขาทําความดีเพื่อความดี เขาทําความดีเพื่อตัวของผู้ที่ธุดงค์นั้น เขาทําคุณงามความดีเพื่อชําระล้างกิเลสของเขา เขาทําคุณงามความดีเพื่อธรรมวินัย เขาไม่ใช่ธุดงค์ฉอเลาะ ไม่ใช่ธุดงค์ออเซาะ นี่พูดถึงว่าธุดงค์นะ นี่ถามเรื่องธุดงค์มา

ถาม : เรื่อง “หนังสือธรรมะแปลเป็นภาษาอังกฤษ และปัญหาภาวนาครับ”

กราบเท้าหลวงพ่อครับ

๑. ผมมีเพื่อนเป็นชาวต่างชาติมาถามเกี่ยวกับการทําสมาธิ ผมก็ตอบไปว่าผมท่องพุทโธ เขาก็อยากลองบ้าง แต่เขาเป็นคริสต์ ผมจึงบอกว่าอย่างนั้นก็ให้ท่องชื่อตัวเองจนท่องไม่ได้

พอแนะนําเขาไปแล้วมันก็เพิ่งคิดได้ครับ ไอ้เรามันความรู้หางอึ่ง ไปแนะนําเขาได้อย่างไร ผมไม่อยากเป็นพวกซื้อก่อนขายอย่างที่หลวงตาท่านว่าไว้ครับ ผมให้หนังสือเขาไป ๒ เล่ม เล่มหนึ่ง ถามตอบปัญหาเมื่อครั้งที่หลวงตาท่านมาลอนดอน ประเทศอังกฤษเมื่อปี ๒๕๑๗ และเล่มสอง “ปัญญาอบรมสมาธิ” ทั้ง ๒ เล่มนี้เป็นภาษาอังกฤษโดยอาจารย์ปัญญา

ให้เขาศึกษาเองจากหนังสือดีกว่า ถึงจะเคลื่อนไปบ้างเพราะการแปลและภูมิของผู้แปล แต่ดีกว่าผมแนะนําเขาเองแน่นอน ผิดถูกอย่างไรขอหลวงพ่อเมตตาด้วยครับ

๒. ช่วงนี้ภาวนาค่อนข้างดี ถึงจะไม่ดิ่งลงไป แต่ก็ถึงอาการตัวใหญ่ หน้าหนาทุกครั้ง บางครั้งผมเผลอไปกลืนนํ้าลาย หรือคิดเตือนตัวเองว่า เอาให้ดีนะ ใกล้แล้วๆ มันจะถอนอาการเหล่านี้ แต่เมื่อกลับมาพุทโธหรือดูลมชัดๆ ไม่นานอาการก็จะกลับมาอีก ผมลองไล่ข้อกระดูกที่นิ้วมือ พบว่าบางครั้งก็ชัด บางครั้งก็ไม่ชัด ผมพอจะยึดอาการตัวใหญ่ หน้าหนาเป็นเครื่องหมายสําหรับการออกเดินปัญญาได้ไหมครับ หรือควรจะให้ดิ่งลงเป็นสมาธิก่อน ขอความเมตตาหลวงพ่อด้วย

ตอบ : ๑. เรามีเพื่อนเป็นชาวต่างชาติ แล้วถ้าเขาอยากทําสมาธิ เห็นไหม เขาอยากทําสมาธิ แล้วเราบอกให้เขาท่องพุทโธ แล้วเราคิดได้ว่าเขาเป็นคริสต์ ให้เขาท่องแต่ชื่อของเขา นี่พูดถึงเป็นความคิดของเราไง

แต่ถ้าเราตั้งสติใหม่ เราตั้งสติใหม่ เขาเป็นคริสต์ใช่ไหม ถ้าเขาเป็นคริสต์ เขามีพระเจ้าของเขา เราเป็นพุทธ เราก็มีศาสดาของเรา ถ้าเรามีศาสดาของเรา เราคิดถึงพุทธานุสติ พุทธานุสติคือพุทโธๆ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ ถ้าบอกให้เขาพุทโธ ธัมโม สังโฆ มันก็แบบว่ามันจะขัดแย้งกัน ก็ให้เขากําหนดลมหายใจสิ ให้เขากําหนดลมหายใจก็ได้ ให้เขาทําสิ่งใดก็ได้ให้จิตของเขาไม่เร่ร่อน

ถ้าให้จิตของเขาไม่เร่ร่อนโดยที่เราไม่ต้องไปกังวลสิ่งใด เราบอกเขาไปว่าให้เขากําหนดลมหายใจเข้า ลมหายใจออกก็ได้ แล้วท่อง ๑ ๒ หรือท่องอะไรก็ได้ ท่องคําว่า “ก็ได้ๆ” เพราะคําบริกรรม

จิตนี้เป็นนามธรรม มันกระจายไปทั่ว มันส่งไปทั่ว มันแผ่ไปเหมือนเรดาร์ เห็นไหม คลื่นวิทยุมันแผ่ไปทั่ว ถ้าเราพยายามกําหนดให้มันเป็นที่เกาะที่หมายไป มันก็จะเป็นโอกาสของเขา แล้วถ้าเขาอยากทดสอบนะ ให้เขากําหนด

ฉะนั้นที่ว่าให้หนังสือเขาไป เล่มที่ว่าหลวงตาไปอังกฤษ ปัญญาอบรมสมาธิ ก็ให้เขาศึกษาไปก่อน ถ้าเขาศึกษาไปแล้ว ถ้าเขาจับแนวทางได้ พอศึกษาแล้วเขาจะมีปัญหาแล้ว เพราะเขาศึกษาแล้วเขาก็มีความคิดของเขา พอมีความคิดของเขา เขาก็จะมาถามเราร้อยแปดเลย ไอ้อย่างนี้เป็นอะไร อย่างนี้คืออะไร อย่างนั้นคืออะไร

ถ้าอย่างนี้คืออะไร อย่างนี้คืออะไร บอกให้วางไว้ก่อน อันนี้มันเป็นแนวทางการตอบปัญหา ปัญญาอบรมสมาธิก็บอกว่าจิตมันควรจะทําอย่างใด ฉะนั้น ถ้าเขาสงสัย เขาทําสิ่งใดมา บอกเลย บอกว่าให้วางไว้ก่อน อันนั้นเราบอกเป็นภาคทฤษฎี แล้วภาคปฏิบัติ

ภาคทฤษฎี ภาคทฤษฎีเราต้องศึกษา การศึกษา เราทําสิ่งใดต้องมีองค์ความรู้ องค์ความรู้เป็นภาคทฤษฎีที่เราศึกษามา แล้วเราจะปฏิบัติขึ้นมา มันจะมีความจริงขึ้นมาหรือไม่มีความจริงขึ้นมา เรารอตรงนี้ไง

ฉะนั้นบอกว่า ถ้าศึกษาสิ่งใดมา พอเขารู้แล้วบอกให้วางไว้ก่อน เขาก็บอกว่าจองไว้ก่อน แต่พอเขานั่งสมาธิมันก็วางไม่ได้ มันก็ผุดขึ้นมาหมดเลย

ถ้าผุดขึ้นมาหมดเลย ให้กําหนดลมหายใจก็ได้ ทําสิ่งใดก็ได้ ถ้าเขาทําของเขาไป เพราะเขาเป็นคริสต์ ให้เขาพิสูจน์ของเขาเอง แต่เราคิดได้ของเรา

มันเป็น ธมฺมสากจฺฉา ธมฺมสากจฺฉา เป็นมงคลชีวิต มงคลชีวิตคือการสนทนาธรรม การปรึกษากัน การสนทนาธรรม ใครประพฤติปฏิบัติได้สิ่งใดมา เราก็มาแชร์กัน มาคุยเผื่อแผ่กัน เผื่อแผ่กันก็เป็นจริตนิสัยของใคร นี่ธมฺมสากจฺฉา ธมฺมสากจฺฉาเพราะมีสติ เห็นไหม นั่นเป็นประสบการณ์ของเขา เป็นความรู้ของเขา เขาอุตส่าห์มาพูดให้เราฟัง เรามีสิ่งใดเราก็พูดให้เขาฟัง ด้วยสติด้วยปัญญา อย่าโต้แย้ง อย่าดูถูก อย่าเหยียดหยาม เราฟังด้วยเหตุด้วยผล ของใครเป็นประโยชน์ เราก็เอามาใช้ ถ้าของไม่เป็นประโยชน์ก็วางไว้ของเขา เพราะเป็นจริตเป็นนิสัยของเขา นี่ธมฺมสากจฺฉาเป็นมงคลชีวิต

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราสนทนากับเขา เขาเป็นคริสต์ เขามีความสนใจ เราสนทนาธรรมกัน แล้วเรามีสิ่งใดเราแนะนําเขา แล้ววางไว้ตามความเป็นจริงของเขา เขาจะมีปัญญารับรู้ได้มากน้อยแค่ไหนมันก็อํานาจวาสนาของเขา แล้วถ้าเป็นไปได้ก็อานาปานสติ

ถ้ายังเป็นเพื่อนกัน ยังจะต้องคุยกัน เพราะให้หนังสือไป ๒ เล่ม ก็ยังไม่จบ เดี๋ยวเขาอ่านจบเขามาคุยด้วย เดี๋ยวเขาต้องมาถามอีก ถ้าถามแล้วเราค่อยคุยกับเขา พูดกับเขาอย่างนี้ คือให้เขาวางไว้ก่อน แล้วเรากําหนดลมหายใจก็ได้

คําบริกรรม บางคนบอกว่า ถ้ายังบริกรรมอยู่ เราใช้ไม่ได้ ถ้าคนที่ไม่บริกรรมนั่นคือแบบว่าภาวนาไปได้ไกล

กลายเป็นขี้ลอยนํ้าไง กลายเป็นเรือไม่มีหางเสือ

เรือเขามีสมอ ยิ่งเรือลําใหญ่นะ เรือสินค้า เรือรบเขามีสมอนะ เวลาเขาจะไปทอดสมอที่ไหน เขาจอดเรือที่ไหนเขาจะมีสมอยึดเรือของเขา จิตถ้ามันมีหลักมีเกณฑ์ มีครูมีอาจารย์ รัตนตรัย แก้วสารพัดนึก พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นศาสดาของเรา เวลาหลวงตาท่านปฏิบัติไป พุทธ ธรรม สงฆ์รวมเป็นหนึ่งเดียว เวลาท่านปฏิบัติท่านยังกําหนดของท่าน ท่านยังดูแลจิตของท่าน วิหารธรรม

เขาบอกว่า ไอ้คนที่ยังมีคําบริกรรมอยู่มันตํ่าต้อย มันตํ่าต้อย มันไร้เดียงสา ฉันปฏิบัติไปไกลแล้วนะ ไกลไหน

ไกลขี้ลอยนํ้า วนอยู่นั่นน่ะ ไกล วนกลับมาที่ใจน่ะ มันไม่ไปไหนหรอก ลองไม่มีหลัก ไม่ไปไหนหรอก เรือไม่มีสมอจอดที่ไหนมีแต่เกยตื้น ชนหินโสโครก เรือมันจะไปไหนถ้าไม่มีสมอ เรืออะไรมันก็มีสมอทั้งนั้นน่ะ ยิ่งเรือใหญ่ขนาดไหน สมอเขายิ่ง ๒ ตัว ๓ ตัว ท้ายเรือ หัวเรือเลย สมอของเขา เขาจอดเรือของเขา

ฉะนั้น คําบริกรรมมันจะแบบว่า มันจะเป็นคนด้อยค่า มันจะไม่มีราคา มันจะโดนเขาเหยียดหยาม เราทําไปก่อน เดี๋ยวจะรู้ว่าคําบริกรรมมันสําคัญไม่สําคัญ แล้วสําคัญอย่างไร ควรไม่ควร เดี๋ยวจะรู้เอง นี่พูดถึงว่าให้เขาบริกรรมไปก่อน

เราได้ยินมา เขาบอกว่า “ไอ้ที่บริกรรมมันไร้สาระ คําบริกรรมคือมันอ่อนด้อย คือไร้เดียงสา ภาวนาไม่เป็นถึงต้องมีคําบริกรรม ฉันนี่นักภาวนาไม่ต้องใช้คําบริกรรม”...โอ้โฮ! เก่ง เก่งมาก

“๒. ช่วงนี้ภาวนาค่อนข้างดีครับ ถึงจะไม่ดิ่งลงไป แต่ก็ถึงอาการตัวใหญ่ หน้าหนาทุกครั้ง บางครั้งผมเผลอไปกลืนนํ้าลาย หรือคิดเตือนตัวเองว่าเอาให้ดีนะ ใกล้แล้วๆ มันก็ถอนออกมาเหล่านี้ กลับมารวมได้ชัดอีก”

ฉะนั้นบอกว่า ถ้าเราภาวนา ถ้าจิตสงบแล้ว จิตสงบนี่เราไว้พัก เอาไว้พักคลายเครียด เวลาคนเราเครียด มันตึงเครียดต่างๆ เราก็มาพัก เรามาพักด้วยการทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบ มันมีกําลังแล้วมันก็เอามาพิจารณาได้

เขาถามว่า บางทีพิจารณาไปแล้วอาการมันดีขึ้น แล้วก็มาดูกระดูกที่นิ้วมือ บางครั้งก็ชัด บางครั้งก็ไม่ชัด

ดูกระดูกก็ได้ ถ้ามันดูไม่ได้ เราใช้สติปัญญากับชีวิตประจําวันของเรานี่แหละว่าชีวิตนี้มันมาอย่างไร ให้มันสลดสังเวช สลดสังเวชแล้วจิตมันไม่คิดไปนอกเรื่องนอกราว มันจะอยู่กับเรา จิตของเราอยู่ในอํานาจของเรา เราดูแลรักษาง่าย

แต่ถ้าเราไม่มีสติปัญญานะ เวลาภาวนาดีนะ ดีก็อยู่กับเรานิ่งเลย เวลาภาวนาไม่ดีมันไปหมดเลยนะ มันดีดดิ้นในใจ มันกระทุ้งกลางหัวใจเลย เพราะอะไร เพราะเราไม่มีปัญญาควบคุม

ถ้าเรามีปัญญาควบคุม ชีวิตเราดีก็ได้ ร้ายก็ได้ เดี๋ยวก็ดี ดีก็คือเราดี เวลาร้ายก็กิเลสมันพาร้าย เดี๋ยวก็ดี เดี๋ยวก็ร้าย มันมีสติมีปัญญา มันไม่สะเทือนจนเกินไปนัก ถ้าสติปัญญามันมีอยู่ มันรักษาไว้อย่างนี้ไง

แล้วพอเราภาวนา ถ้าตัวมันใหญ่ หน้ามันหนาขึ้น ทุกอย่างมันมีอาการขึ้น นี่คือปีติ ถ้าปีติ มันมีปีติ แต่มันจะมาหรือไม่มา ปีติพอมันมี ต่อไปถ้าจิตมันสงบแล้วไม่มีก็ได้ ถ้าไม่มีก็ได้ ก็กลัวอีก ภาวนาแล้วหน้าไม่หนาสักที ตัวไม่พองสักที

มันจะพองนี่เป็นอาการ อาการมันรับรู้แล้ววางไว้ ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ จิตมันตั้งมั่น พุทโธต่อเนื่องไป หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิต่อเนื่องไป

แล้วเวลาบอกว่า พออาการดีขึ้นเขาก็มาดูที่กระดูกนิ้วมือ นี่ใช้ได้ หัดมาดูกระดูกที่นิ้วมือ

กระดูกนิ้วมือ เราดูเพื่อให้เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นสติปัฏฐาน ๔ แต่เราใช้สติปัญญาแยกแยะก็ได้นะ ในชีวิตประจําวัน เราดูของเรา เราใช้ปัญญาของเรา ถ้าเราใช้ปัญญาของเรา เห็นไหม

ฉะนั้น บางคนบอกว่า ถ้าใช้ปัญญาทีแรก ใช้ปัญญาไปแล้วมันล้มลุกคลุกคลาน ถ้าเราใช้ปัญญาจนฟั่นเฝือ เราไม่มีสมาธิ หรือไม่มีสติ ไม่มีสมาธิ ปัญญาที่ใช้ไปแล้ว เหมือนมีด ชักออกมาแล้วเก็บไม่เป็น เอามาทําให้เกิดบาดแผลกับตัวเองทั่วไปหมดเลย นี่ไง ใช้ปัญญาๆ แล้วปัญญานี้ก็พาไปล้มลุกคลุกคลานหมดเลย

แต่ถ้าเราฝึกหัดสติ เรามีสมาธิขึ้นมาแล้ว มีดเอามาใช้ก็ใช้ เวลาเก็บก็เก็บเข้าฝัก นี่ก็เหมือนกัน จิตถ้ามีสติ มีสมาธิ ฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาจะใช้ตอนไหนก็ได้ ถ้าปัญญามันใช้ตอนแรกก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้ามันมีสมาธิขึ้นมาแล้วใช้ปัญญาไปแล้ว มีดเราใช้แล้วเรารู้จักเก็บ รู้จักใช้ รู้จักรักษา นี่ก็เหมือนกัน พอมันมีปัญญาขึ้นมาแล้ว มันมีปัญญา มันเป็นอาวุธ เราใช้ประโยชน์ได้ เราใช้ประโยชน์ไปแล้วมันก็เข้ามาทําให้ทุกอย่าง ชีวิตนี้ดีขึ้น ทุกอย่างดีขึ้น การภาวนาดีขึ้น ทําต่อเนื่องกันไปแบบนี้

ทีนี้คนมันมีความน้อยใจ ต้องทําให้สมาธิเกิดนิ่งเลย ดีเลย แล้วเราใช้ปัญญา ถ้าสมาธิยังไม่เกิด ใช้ปัญญาไม่ได้

ก่อนที่ใช้ปัญญาก็ใช้ปัญญาแบบเอามีดออกมาแล้วเก็บไม่เป็น ก็ทําให้ตัวเองมีบาดแผล คือคิดนอกเรื่องนอกราว คิดจนมีความทุกข์ คิดจนแบกหาม คิดจนน้อยเนื้อตํ่าใจ คิดจนบอกฉันทําภาวนาไม่ได้ คิดจนไม่ภาวนาเลย

ทําปัญญามันเพื่อถากถางให้คนมันเจริญก้าวหน้า แต่นี่ความคิด คิดให้ตัวเองมีแต่อ่อนด้อย คิดให้ตัวเองมีแต่ความทุกข์ คิดให้ตัวเองมีแต่ความน้อยใจ ไอ้นี่มันเป็นปัญญาหรือ มันเป็นสัญญา มันเป็นสิ่งที่กิเลสเอาไปใช้ไง แต่เราทําความสงบของใจ พอมันมีหลักมีเกณฑ์แล้วใช้ปัญญาได้ แต่ให้รู้ว่าปัญญาอย่างนี้ทําเพื่อให้เราปฏิบัติง่ายขึ้น คือมีดชักออกมาใช้ก็ได้ เก็บให้เรียบร้อยก็ได้ ทําทุกอย่างดีขึ้นมา ใช้อย่างนี้ได้

ฉะนั้นบอกว่า ถ้าบางทีก็กลับมาดูลมชัดๆ แล้วบางทีทําของเรา พุทโธของเรา ถ้ามันดีขึ้นนะ มันทําแล้วพอมันใกล้ เดี๋ยวใกล้แล้ว ดีแล้ว

ไอ้อย่างนี้มันอยู่ที่นิสัยของคนเนาะ ถ้าใกล้แล้ว ดีแล้ว เราก็ทําของเราไปเรื่อยๆ ดูสิ เราทําหน้าที่การงานก็เพื่อหาเลี้ยงชีพ เราภาวนาเพื่อหาเลี้ยงใจ ถ้าใจมันได้ลิ้มรสของธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม ถ้ามันได้ลิ้มรสของธรรม มันก็พัฒนาของมันขึ้น

ฉะนั้นบอกใกล้แล้ว ดีแล้ว ก็เหมือนจะกินแล้วไม่กินสักที จะกินแล้วๆ เดี๋ยวก็ได้กิน ให้มันได้ตามความเป็นจริงไง ทําของเราไปเรื่อยๆ

นี่พูดถึงว่าการภาวนา งานการภาวนาแสนยาก งาน ทําหน้าที่การงานทางโลกนะ งานทางเอกสาร ถ้าทําไม่เสร็จมันก็กองอยู่นั่นน่ะ เห็นชัดๆ แล้วมันทําเสร็จก็จบ ไอ้ภาวนานี่เดี๋ยวก็เจริญ เดี๋ยวก็เสื่อม แล้วเดี๋ยวก็พลิกแพลงไป เดี๋ยวก็ตั้งใจทํา เดี๋ยวก็ไม่ตั้งใจทํา มันไม่ใช่เอกสาร ทําเสร็จแล้วเอกสารหาย พอมันเสื่อมแล้วไม่มีเหลือเลย พุทโธต้องเริ่มต้นใหม่ การภาวนามันเป็นแบบนี้ มันถึงเป็นงานแสนยาก มันไม่เหมือนงานทางโลก ทําไม่เสร็จ เดี๋ยวมาทําต่อ ไอ้นี่ทําไม่เสร็จแล้วมาเริ่มต้น แล้วเริ่มต้นใหม่ เว้นไว้แต่ผู้ที่ชํานาญ ชํานาญในวสี

พอเริ่มต้นกําหนดแล้วมันก็จะเข้าที่ พอชํานาญในวสี ดูแลสมาธิเรามั่นคงขึ้นมาได้ แล้วใช้ปัญญาขึ้นไป ล้มลุกคลุกคลานก็ต่อสู้กันไป แล้วมันจะเห็นเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป

พอเห็นเป็นขั้นตอนต่อไป เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส เป็นครูบาอาจารย์ของเรา ถึงเป็นหลักของในศาสนา เป็นหลักให้พวกเราได้พึ่งพาอาศัย ถ้าปฏิบัติไปมีความติดขัดติดข้องอย่างใด เราก็จะปรึกษาครูบาอาจารย์ของเรา ให้ครูบาอาจารย์ของเราคอยชี้คอยแนะ คอยบอกเรา สิ่งนี้สมควร

ฉะนั้น เขาถามว่า “เครื่องหมายสําหรับการออกเดินปัญญา เป็นอย่างนี้ถูกไหมครับ หรือควรจะให้มันดิ่งลงไปเป็นสมาธิก่อน”

ดิ่งลงไปเป็นสมาธิก่อน ดิ่งเป็นสมาธิไปพัก แล้วออกมาใช้ปัญญา พอดิ่งเป็นสมาธิพักแล้ว ถ้าเป็นสมาธิแล้วมันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงหรือไม่ พอดิ่งลงสมาธิแล้ว ออกมาแล้ว ออกมาแล้วมันก็เตลิดเปิดเปิงไปเลย

เวลาจิตลงสมาธิลงไปเพื่อพัก ลงไปเพื่อสร้างกําลัง เวลาออกมาแล้วมันก็ต้องมีวาสนา พอออกมานะ รําพึงไปที่กาย ที่เวทนา ที่จิต ที่ธรรม แล้วถ้ารําพึงไปแล้วมันจับต้องได้ พอลงสมาธิแล้ว พอมันคลายตัวออกมามันก็จับเลย

คนเรานะ ถ้ามันจับกิเลสได้ มันจับจําเลยได้ มันจับสังโยชน์ได้ เวลาจิตสงบแล้วออกมามันก็จับสิ่งนั้นพิจารณาต่อเนื่องกันไป พอพิจารณาไปแล้วถ้ามันเหนื่อยมันล้านัก มันก็วางงานไว้ กลับมาทําพุทโธๆ ให้มันดิ่งลง ให้ไปพัก พอพักเสร็จแล้วออกมามันก็ใช้ปัญญาต่อเนื่องกันไป ถ้าคนทําเป็นนะ

ถ้าคนทําไม่เป็น เวลาเข้าไปพัก พอดิ่งลงไปแล้วก็ดิ่งหายไปเลย ถ้ามันดิ่งลงอัปปนาสมาธิก็สักแต่ว่ารู้ เวลาออกมา ออกมามันก็เตลิดเปิดเปิงไปเลย นี่มันตรงนี้ เห็นไหม สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน สมถะยกขึ้นวิปัสสนา ตรงยกขึ้น ตรงยกขึ้นตอนทําเป็นไม่เป็น พอมันทําเป็นแล้ว มันชํานาญแล้วนะ เดี๋ยวมันคล่องตัว พอคล่องตัวไปแล้วมันจะเดินไป

คนเรามี ๒ เท้า ในการภาวนาก็มีสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน มนุษย์ไม่มีเท้าเดียว มนุษย์มี ๒ เท้า ถ้ามนุษย์มีเท้าเดียว เขาต้องมีขาเทียมมาใส่ มนุษย์ต้องมี ๒ เท้า การปฏิบัติภาวนามันก็มีสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐานเดินไปด้วยกัน จะไปอย่างใดอย่างหนึ่งมันก้าวเดินไปไม่ได้

จะบอกว่า “ฉันทําวิปัสสนา วิปัสสนาอย่างเดียว แน่นอน ก้าวไปเลย”...คนมีเท้าเดียว เอ็งจะวิ่งกระสอบใช่ไหม เอากระสอบมาใส่แล้ววิ่งไป

โดยธรรมชาติของคน คนก็มี ๒ เท้า เขาเดินของเขา เว้นไว้แต่คนพิการเขาก็มีวีลแชร์นั่ง เขาก็มีอะไร นั้นมันเป็นกรณียกเว้น นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติไป ถ้ามันจะออกใช้ปัญญาต้องควรให้ดิ่งลงสมาธิไหม

ดิ่งลงสมาธิไปพักเป็นครั้งเป็นคราว แล้วมันเป็นจริตเป็นนิสัย มันไม่มีอะไรตายตัว การภาวนาไม่มีสูตรสําเร็จ มันมีจริต มีนิสัย มีคนหยาบ คนหนา มีมรรคหยาบ มรรคละเอียด มีการกระทํา คนเรามันต้องพัฒนาของมันตลอดเวลา การพัฒนามันถึงไม่มีสูตรสําเร็จไง ฉะนั้น เวลาเราทํา ควรจะให้มันลงสมาธิไหม เราจะเดินปัญญาของเราอย่างใด

ฝึกหัดไป ถ้าจิตมันลงอย่างนี้ ที่ว่าอาการอย่างนี้เป็นปีติ ปีติแล้วเราก็ภาวนาของเรา ทําของเราต่อเนื่องไป ภาวนาไปให้มีเหตุมีผล แล้วกลับมาถามใหม่เนาะ แล้วก็รอฟังข่าวว่าเพื่อนที่เป็นคริสต์เขาจะว่าอย่างไรต่อ แนะนํากันไปเนาะ

เราเป็นสัตว์ร่วมโลก สพฺเพ สตฺตา สัตว์ทั้งหลาย เกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น จงเป็นสุขๆ เถิด อย่าได้เบียดเบียนซึ่งกันและกันเลย เราปรารถนาความดีกับมนุษย์ทั้งนั้น จะลัทธิศาสนาไหนนั้นเป็นความเชื่อของเขา แต่ถ้าเรามีหลักมีเกณฑ์ เราเห็นผลประโยชน์ของเรา เรามีเพื่อนมีฝูง เราจะคุยกันได้เป็นธมฺมสากจฺฉา คือการคุยกันด้วยเหตุด้วยผล ถ้าเขาไม่ฟัง เขาทิฏฐิมานะในความเห็นของเขา นั่นก็กรรมของสัตว์

กรรมของสัตว์ สัตว์มันมีทิฏฐิมีมานะแตกต่างกันไป เราอยู่กับโลก เราทําเพื่อโลก ทําเพื่อประโยชน์ ถ้าทําได้ก็ทํา เพราะเราเกิดเป็นมนุษย์ แต่ถ้าทําแล้วมันไม่เป็นประโยชน์ มันทําแล้วไม่เป็นคุณงามความดีสิ่งใดขึ้นมา เราก็ปล่อยวาง เราทําเพื่อประโยชน์กับเรา

หน้าที่ของเราได้ทําแล้ว มันเป็นหน้าที่ของเขาที่เขาจะค้นคว้า ที่เขาจะแสวงหาเพื่อประโยชน์กับเขา เราทําเพื่อประโยชน์ ไม่ต้องไปแบกรับภาระ ไม่ต้องไปแบบว่าทําแล้วต้องเป็นความทุกข์ความยาก ทําแล้วต้องไปวิตกกังวล

ทําแล้วจบ ทําดีคือดี ทําดีแล้วสุดสิ้นที่ความดีของเรา เท่านี้เป็นคุณงามความดีของเรา ไม่ต้องเดือดร้อน เอวัง