คํานํา

อย่าเชื่อ เป็นหนังสือธรรมะที่ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ตอบปัญหาธรรม เนื้อหาสาระมีประโยชน์มาก อ่านแล้วทําให้เกิดปัญญา ด้วยศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา เป็นศาสนาเดียวในโลกที่สอนถึง ที่สุดพระนิพพาน และเป็นศาสดาเดียวที่ปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ องค์พระบรมศาสดาทรงสอนอริยสัจ ศีล สมาธิ ปัญญา ธุดงควัตร และสอนกาลามสูตรให้เชื่อโดยการพิสูจน์ด้วยตนเอง หากเป็นชาวพุทธแท้ต้องมีปัญญารู้จักบุญแท้และการใช้ทรัพย์ตามหลักธรรม จะไม่ถูกหลอกให้ทําบุญปัญญาอ่อน เมื่อโลกธรรม ๘ มากระทบให้ดูพระพุทธเจ้าเป็นคติแบบอย่าง เพราะในโลกนี้ “ไม่มีใครโดนโลกธรรมเสียดสีแรงเท่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

ในการปฏิบัติโดยเนื้อหาสาระ ข้อเท็จจริง เมื่อมีสติสัมปชัญญะที่สมบูรณ์จะเกิดความสงบใจหรือสมาธิธรรม ผลคือความสุข ดังบทธรรม สุขอื่นใดยิ่งกว่าความสงบไม่มี จากนั้นให้พาจิตออกใช้ปัญญา และให้เจริญสมถะ – วิปัสสนาควบคู่กันไป จนเกิดปัญญาพุทธะ หรือปัญญาของผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน และในที่สุดเกิดภาวนามยปัญญาทําลายกิเลสอวิชชา ถึงพระนิพพาน อันเป็นเป้าหมายสูงสุดของพระพุทธศาสนา หากผู้ปฏิบัติ ยังมีอยู่ตราบใด พระนิพพานยังก้องกังวานท้าทายอยู่ตราบนั้น

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มกราคม ๒๕๖๒

๑

สมาธิธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : กราบนมัสการสวัสดี ขอเรียนถามสั้นๆ ครับ

ขณะเข้าสมาธิก็สงบตั้งได้ ตั้งอยู่ คือสงบ ปราศจากข้อกังวลใดๆ ก็พุทโธรักษาความสงบมาเรื่อยๆ ไม่รู้เวลา คือจะออกจากสมาธิ ตอนนั่งก็ไม่ได้ตั้งใจกะเกณฑ์เวลา แต่พอจะออก ได้ยินเสียง ธรรมรักษาธรรม ความสงบรักษาความสงบ อย่าเพิ่งออก

ผมพิจารณาสังเกตในขณะนั้นก็ยังสงบ พุทโธต่อได้เรื่อยๆ แต่ยังไม่มีกิจภายนอกที่จะทํา ก็พุทโธต่อจนรู้สึกว่าผ่อน มันคลาย คือสงบ แต่มันคลายแล้วไม่ได้สงบน้อยลง แต่ความรู้สึกมันคลาย (ไม่รู้จะอธิบายอย่างใด รู้แต่ว่ามันคลาย แต่ยังสงบ) ผมก็ออกจากสมาธิครับ จึงสงสัยขอเรียนถาม สงบใช่ธรรมไหมครับ ขอบคุณครับ

ตอบ : ครั้งที่แล้วเขาถามปัญหามาใช่ไหม เรื่องที่ว่าเขาเข้าสมาธิแล้วมันออกสมาธิไม่ได้ หนึ่ง เข้าสมาธิแล้วเขากําหนดเวลาไม่ได้ หนึ่ง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าทําความสงบแล้ว เป็นความสงบนี่เป็นธรรมไหม

เป็นสิ การทําความเพียรนะ ขาดสติ สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม เป็นธรรมไหม เป็น คําว่า “เป็นธรรม” ไง ทีนี้คําว่า “เป็นธรรม” สติ ถ้ามีสติคือความเพียร ความเพียรก็คือดําริชอบ นี่เป็นสัมมาทิฏฐิ ถ้ามิจฉาทิฏฐิมันขาดสติหรือทําอะไรโดยความพลั้งเผลอ นั่นเป็นความเพียรไหม เป็นความเพียร แต่เป็นมิจฉา ถ้าเป็นสัมมา สัมมามันจะมีความถูกต้องดีงามของมัน ฉะนั้น ความถูกต้องดีงามของมัน ความถูกต้องดีงามคือปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก คือความรู้ขึ้นมาในใจ ถ้าความรู้ขึ้นมาในใจ

คําถามถามว่า “ความสงบเป็นธรรมไหม”

คือว่ายังมั่นใจว่าสิ่งที่ทําอยู่นั้นคือความสงบ คือสมาธิ ใช่ไหม

ใช่ ถ้าเป็นสมาธิคือสมาธิ แต่ทําไมเราตอบครั้งนั้นเราตอบไปยืดยาวมาก ยืดยาวมากเพราะมันเป็นคติธรรมได้ มันเป็นคติธรรมได้ว่า คนเราเวลาทําความสงบแล้วอยากจะรู้ว่าเวลาเท่าไร เราก็พูดเพื่อเปรียบเทียบไงว่าเวลาเข้าสู่ความสงบ

คนเรานะ เวลาครูบาอาจารย์ท่านเข้าอัปปนาสมาธิ เวลาเข้ารวมใหญ่ รวมไป ๓ ชั่วโมง ๔ ชั่วโมง ๘ ชั่วโมง มันแล้วแต่ไง จิตเข้าได้มากได้น้อยแค่ไหน มันเข้าไปแล้ว หลวงตาท่านสอนว่า ถ้าจิตสงบแล้วอย่าไปกวนมัน อย่าไปดึงออก ปล่อยมันอยู่อย่างนั้น แล้วถ้ามันคลายตัวออกมา มันคลายออกมาแล้วเราค่อยทํางานอย่างอื่นต่อเนื่องไป แต่ถ้ามันยังสงบอยู่ เราอย่าไปกวน ถ้ากวนแล้ว พอไปดึงออกมา พอดึงออกมาหรือว่าพยายามถอยออกมา พอถอยออกมา ต่อไปมันเข้ายากออกยาก เพราะอะไร เพราะไปฝืนมัน ถ้าไปฝืนมันขึ้นมา ให้มันเป็นสัจจะ เป็นความจริงของมัน

มันคือใคร มันคือผล วิบากไง ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เพราะมันมีเหตุมีปัจจัยขึ้นมา เพราะมีเหตุมีปัจจัย เหตุปัจจัยคืออะไร คือสติ คือคําบริกรรม ถ้ามีเหตุมีปัจจัยขึ้นมา ผลของมันคือความสงบ แล้วความสงบมากสงบน้อยมันอยู่ที่เหตุ เหตุมาก เหตุน้อย เหตุมั่นคง เหตุคลอนแคลน เหตุคลอนแคลนมันเป็นสมาธิได้อย่างไร

เหตุคลอนแคลนเป็นสมาธิก็คือมันส้มหล่นไง ส้มหล่นก็คือฟลุกไง มันฟลุก มันเป็นไป แล้วแต่ คนเราพอมันส้มหล่น มันเป็นโดยที่เราไม่มีปัญญาควบคุม มันเข้าเหมือนกัน เข้าสมาธิเหมือนกัน มันเข้าของมัน แล้วมันก็ออกของมัน แล้วมันทําอย่างไรล่ะ

แต่ผู้ชํานาญในวสีนะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติท่านต้องรักษาใจของท่าน ท่านกําหนดบริกรรม กําหนดปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันสงบได้ เวลามันคลายตัวออกมา แล้วทําให้สงบเข้าไป เข้าไปแล้วพอมันคลายตัวออกมา ทําความสงบเข้าไป ถ้าสงบแล้วเรารักษาความสงบนั้น เรารักษาความสงบนั้นรักษาไว้ไม่ได้ รักษาไว้ไม่ได้เพราะมันขาดปัญญา

ปัญญาก็ออกมาใช้พิจารณา ออกไปพิจารณาต่างๆ พอพิจารณาไปแล้ว มันรู้เหตุรู้ผลขึ้นมา มันก็กลับมาบริกรรม กลับมาต่างๆ มันรู้ เพราะบริกรรมอย่างนี้ผิดอย่างนี้ เพราะกินอาหารอย่างนี้ ทําให้อืดอาดอย่างนี้ เพราะเร่งความเพียรจนไม่ได้พักผ่อน มันจะเป็นแบบนี้ นี่เขามีความชํานาญอย่างนี้มันก็เลยทําสมาธิได้ง่าย พอทําสมาธิได้ง่าย เขาเรียกว่ากัลยาณปุถุชน

ปุถุชนคนหนาด้วยกิเลส กัลยาณปุถุชน พอมันรู้เท่าทันอารมณ์ของตัวเอง รู้เท่าทันด้วยเหตุด้วยผลขึ้นมามันก็ทําสมาธิได้ง่าย เห็นไหม การทําสมาธิได้ง่าย กับคนทําสมาธิได้ยาก คนหนา คนแบกคนหาม คนหนามันทําสมาธิได้ยาก

ทีนี้ทําสมาธิได้ยาก เพียงแต่ว่าที่เราตอบปัญหาไป เราเข้าใจว่าเป็นสมาธิไหม เป็นธรรมไหม เป็น เป็นธรรม แต่ธรรม เห็นไหม เด็กขึ้นมา เวลาคนที่เขามีลูก ลูกของเขาเลี้ยงง่าย ลูกของเขาไม่กวน ลูกของเขาเป็นเด็กดี เป็นเด็กดีไหม เป็น แล้วทําอย่างไรต่อ

นี่ก็เหมือนกัน มันเป็นสมาธิ เป็นธรรมไหม เป็น ความสงบเป็นธรรมไหม เป็น เป็นธรรม แต่ธรรมนี้มันก็ผ่านไปแล้วไง ธรรมนี้มันผ่านไปแล้ว เราเคยทําสมาธิได้ เราก็ผูกพันกับสมาธิอันนั้น

พอกินหรือ มันพอกินไหม มันไม่พอกินนะ ในปัจจุบันนั้น ขณะนั้นมันพอกิน แต่พอเราทํามาแล้ว เราจะโตขึ้น คนโตขึ้นต้องมีบ้านมีเรือน เห็นไหม มีบ้านหลังแรก มีรถคันแรก มันมีค่าใช้จ่ายทั้งนั้นน่ะ นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันจะเจริญต่อไปมันก็ต้องเข้มแข็งมากไปกว่านี้ ที่เราพูดไปคราวที่แล้ว เราพูดเพราะเหตุนี้ไง

เหตุว่า หนึ่ง เราไม่ต้องไปวิตกกับกาลเวลา เขาบอกว่าเขาจําเวลาไม่ได้ว่าเขาเข้าเวลาเท่าไร แล้วออกเวลาเท่าไร เห็นไหม ตรงนี้มันเป็นประเด็น มันเป็นปมของนักปฏิบัติทั้งหลาย

นักปฏิบัติทั้งหลายเลยนะ ว่าเวลาเข้าแล้วก็ว่าจะเป็นเมื่อไหร่ จะเป็นเท่าไร อยากจะทําสถิติเอาไว้ไง อยากจะทําสถิติเอาไว้ อยากจะแบบว่าสมุดบันทึกประจําวันบันทึกไว้เลย เราภาวนาเท่านั้น เราภาวนาอย่างนี้ นี่มันเป็นประเด็นที่เราไปเหนี่ยวรั้งอดีต มันเป็นอดีตไปแล้ว สิ่งที่ถ้ามันผ่านไปแล้วก็คือผ่านไปแล้ว ที่มันยังไม่มาก็ยังมาไม่ถึง เราก็อยู่กับปัจจุบันของเราไป

ฉะนั้น ถ้ามันเข้าไปสงบแล้วเรามีสติ เห็นไหม หลวงปู่มั่นสอน สั่งไว้เลย “อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธไม่เสีย”

เราอยู่กับความรู้สึกเรานี่ อยู่กับผู้รู้ อยู่กับความรู้สึกเรา พุทโธอยู่นี่ อยู่กับผู้รู้ ถ้าผู้รู้มันสมบูรณ์ สิ่งอื่นที่จะเข้ามายั่วยวนให้มันวอกแวกวอแวมันเป็นไปไม่ได้เลย แต่ถ้าผู้รู้มันอ่อนแอ ผู้รู้นี้หวั่นไหว ไม่ต้องให้ใครมาหลอกหรอก มันหวั่นไหว มันโน้มไปหาเขาอยู่แล้ว ฉะนั้น เราอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธให้มันชัดเจนขึ้นมา

ฉะนั้น ชัดเจนขึ้นมา สิ่งที่ตอบปัญหาไปนั้น ตอบปัญหาไปเพื่ออนาคตไง ตอบปัญหาไปว่าเพื่อไม่ให้ติดในประเด็นนั้น แล้วเราทําต่อเนื่องขึ้นไป

สิ่งที่เรื่องประเด็นว่าเราจะเข้าเวลาได้เท่าไร

ฉะนั้น เวลาส่วนใหญ่แล้วเวลาเข้า เขาก็คุยกันอย่างนี้ทั้งนั้นน่ะ เวลาเรานั่งสมาธิ ๒ ชั่วโมง นั่งได้ประมาณ ๑๕ นาที ครึ่งชั่วโมง ๑ ชั่วโมง ชั่วโมงครึ่ง กี่ชั่วโมง เราก็ต้องคุยกันด้วยข้อเท็จจริง ด้วยสาระ มันก็ต้องเอามาพูดกันนี่แหละ แต่อย่าให้เป็นประเด็นในใจไง อย่าให้เป็นประเด็นในใจว่าจะต้องเป็นอย่างนั้นๆ มันกังวลน่ะ อย่าให้ใจมันกังวล

ที่เราพูดไปนี่เราจะตัดประเด็น ตัดความกังวลของนักปฏิบัติว่า ไม่ต้องไปห่วงหรอก ไอ้เรื่องที่ว่าจะออกมาลงบันทึกประจําวันว่าวันนี้เราได้ภาวนากี่หน ได้ภาวนา ไม่ต้องห่วงการลงบันทึกประจําวันนั้น เอาข้อเท็จจริง เอาหัวใจที่มันได้หรือไม่ได้ ตรงนี้สําคัญกว่า

ฉะนั้น พอสําคัญแล้ว แล้วออกมามันจะได้ไม่ได้ มันจะ ๕ นาที ๑๐ นาทีก็ช่างหัวมัน แต่มันได้ผลหรือเปล่าล่ะ มันสงบหรือเปล่าล่ะ มันเป็นจริงหรือเปล่าล่ะ เอาตรงนั้น นี่พูดถึงเวลาไง ฉะนั้น ไอ้นี่พูดถึงเป็นประเด็น

แต่ถ้าเราไม่เป็นประเด็น เออ! เราไม่เป็นประเด็นหรอก เพราะว่าเราไม่ได้ติดข้องตรงนั้น แต่ที่เราพูดเพราะว่า ในสังคมนักปฏิบัติเขาจะติดข้องกันตรงนั้น เขาจะเอาสิ่งนั้นมาสื่อสารกัน เวลาสื่อสารกันก็สื่อสารโดยข้อเท็จจริงนั่นแหละ แต่ไม่ให้เป็นประเด็นที่ว่าเราจะต้องทําอย่างนั้นให้มันเป็นความกังวลของใจ ถ้าใจกังวลแล้วมันทําสิ่งใดมันก็ทําได้ยาก

ฉะนั้น ถึงถามมาว่า ความสงบนั้นใช่ธรรมไหม ที่ทําไปมันสงบมันใช่ธรรมไหม แต่หลวงพ่อตอบซะไม่มีอะไรเหลือเลย ตอบซะ แหม! เหมือนกับเด็กไร้เดียงสาเลย

ก็เขาถามมาอย่างนั้น เปล่า มันขํา มันขําเพราะเราตอบไปอย่างนั้นจริงๆ คราวที่แล้วเราตอบแบบเล่นน่ะ ตอบแบบเล่น ตอบเป็นการหยอกล้อ เราตอบแบบหยอกล้อให้คนไม่มีความวิตกกังวล ให้สิ่งใดที่มันเป็นประเด็น ให้เราวางไว้ ให้มาทําคุณงามความดี เราตอบไปแบบนั้น ฉะนั้น สิ่งที่แบบนั้นเพื่อให้คนสะดวกในการปฏิบัติ ว่าอย่างนั้นเลย

ฉะนั้น พอเราตอบไปแล้ว หลวงพ่อได้ตอบคําถามผมหรือเปล่า หลวงพ่อตอบหรือหลวงพ่อกัดเอา จึงมีคําถามใหม่มา คําถามใหม่มา สงสัยที่ตอบไปนั้นตอบเล่นๆ หรือตอบจริง

ตอบจริงๆ นั่นแหละ แต่หยอกล้อ หยอกล้อด้วยความให้คนเข้าใจ ให้คนปล่อยวาง ให้คนไม่มีความกังวล ให้ไม่มีประเด็นในใจ แล้วเวลาปฏิบัติไปมันปฏิบัติไปก้าวหน้า

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า คําถามที่ถามมาว่า นับเวลาไม่ได้ มันออกจากสมาธิไม่ได้ เพราะนักปฏิบัติด้วยกันมีเยอะมากที่ติดตรงนี้ ติดว่าพอเข้าสมาธิแล้วออกไม่ได้ “โอ๋ย! หลวงพ่อ มันออกไม่ได้”

ออกไม่ได้ ทําไมเอ็งพูดกับกูได้ล่ะ ที่เอ็งพูดอยู่นี่มันออกไม่ได้ได้อย่างไร แต่ความคิดมันรู้ มันคิดบอก เข้าสมาธิแล้วออก “หลวงพ่อ ออกไม่ได้ช่วยที”

เราเจออย่างนี้บ่อย แล้วคําถามก็ถามมา เราถึงบอกว่าโดยทั่วไปเขาคิดกันอย่างนั้นไง โดยความมันเป็นอุปาทาน มันเป็นความอุปาทานในใจแล้วมันมีกิเลสอยู่ สังคมปฏิบัติมันเป็นแบบนั้น

ฉะนั้น คําถามมา แบบว่าเขาชงลูกมาให้ ชงลูกมาให้เราก็ตบ ก็คําถามมันชงมา โอ๋ย! ชงลอยมาเด่นเลย แล้วเราไม่ตบเราก็ไม่ใช่นักกีฬาสิ นักกีฬามืออาชีพนะ ถ้ามืออาชีพชงมามันตบอยู่แล้ว ฉะนั้น คําถามถามมาแบบนั้น ทีนี้คําถามแบบนั้น ถามว่าหลวงพ่อตอบคําถามผมหรือเปล่าน่ะ

ตอบ ตอบไปแล้ว ก็เลยมีคําถามใหม่มาว่าสิ่งที่ทํามาถูกไหม

เพราะมันเป็นความกังวลต่อเนื่องว่า ที่ทําไป ถามไป แล้วหลวงพ่อตอบอย่างนี้มันถูกต้องหรือเปล่า เราทําถูกหรือเปล่า คนปฏิบัติมันจะวิตกกังวลว่าเราปฏิบัติถูกหรือผิด ฉะนั้น ถ้าถามมาอีก ถามว่า “คําถามสั้นๆ ขณะที่เข้าสมาธิก็สงบอยู่ ก็สงบตั้งได้ ตั้งอยู่ คือสงบ”

ใช่ ตั้งได้ ตั้งอยู่ คือสงบ ถ้าตั้งได้ ตั้งอยู่ คือสงบ มันปราศจากข้อกังวลใดๆ ทั้งสิ้น

“ปราศจากข้อกังวลใดๆ ก็พุทโธรักษาความสงบเรื่อยๆ ไม่รู้เวลา จึงออกจากสมาธิ”

ไม่สําคัญ เอาความสงบของเรา ก็กาลเวลา เราเปรียบเทียบเวลาของพรหม เวลาของเทวดา เวลาของมนุษย์ มันแตกต่างกัน เวลาของแมลงวัน แมลงวันมัน ๗ วันตายนะ เวลาของสัตว์ อายุขัยของมันเท่าไร อายุขัยของสัตว์แต่ละชนิดมันก็ไม่เหมือนกัน ฉะนั้น มันไม่ต้องไปวิตกตรงนั้น ฉะนั้น ไม่ต้องวิตกตรงนั้นคือว่าเราไม่เอาสิ่งนั้นมาเปรียบเทียบ

แต่ถ้าเวลาเราปฏิบัติ ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด เรามีอายุขัย ๑๐๐ ปี อายุขัยของเราประมาณ ๑๐๐ ปี ๑๐๐ ปีนี้เราจะทําอย่างไร เราจะขวนขวายอย่างไร เอาอันนี้มาเป็นประเด็นในหัวใจเราถูกต้องดีกว่า

ฉะนั้น ถ้ามันไม่รู้จักเวลาออกจากสมาธิ ไม่สําคัญ ถ้าเป็นสมาธิมันตั้งได้ มันอยู่ได้ ถ้าอยู่ได้ ถ้ามันสงบได้ เราก็พุทโธต่อเนื่องไป เพราะมันยังพุทโธได้ ถ้าพุทโธได้ อย่างมากเป็นอุปจาระ ถ้าอุปจาระมันยังรับรู้ได้ พุทโธไปเรื่อยๆ ถ้าพุทโธจนมันละเอียดเข้าไป จนมันพุทโธไม่ได้เลย นั้นอัปปนา ถ้าเข้าอัปปนาแล้ว แล้วทําสมาธิทําไม ทําสมาธิไว้ทําไม เขาบอกสมาธิแก้กิเลสไม่ได้ ทําสมาธิทําไม

ทําสมาธิไว้พักผ่อน ทําสมาธิไว้พักร้อน ทําสมาธิไว้ผ่อนคลาย พอผ่อนคลายแล้ว คนที่ไม่ตึงเครียด คนที่ผ่อนคลาย จะไปทํางานสิ่งใดมันทําด้วยความสดชื่น มันทําด้วยข้อเท็จจริง

แต่คนเราอ่อนล้า คนเราอ่อนเพลีย คนเราแบกหามภาระทั้งนั้นเลย แล้วจะต้องมีงานต่อเนื่องไป ต้องมีงานใหม่เข้ามา นี่ไง มันถึงทําได้ยากไง ถึงต้องทําสมาธิเพื่อเหตุนี้ไง ทําสมาธิเพื่อผ่อนคลาย ทําสมาธิเพื่อพักผ่อน ทําสมาธิให้ใจสดชื่น ทําสมาธิไว้ แล้วสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิโดยแท้มันไม่มีสมุทัยเข้ามาเจือปน ถ้ามีสมุทัยเข้ามาเจือปนเป็นมิจฉาสมาธิ

สัมมาสมาธิคือสมาธิแท้ๆ สัมมาสมาธิคือจิตมันตั้งมั่น พอจิตตั้งมั่นมันไม่มีสมุทัยเข้ามาเจือปน เวลามันออกไปใช้ปัญญา สมุทัย สมุทัยคืออะไร สมุทัยคือตัณหา ภวตัณหา ตัณหาคืออยากได้ วิภวตัณหาคือผลัก อะไรที่ไม่พอใจ ผลักๆๆ นี่คือตัณหา ตัณหาคืออยากและไม่อยาก มันผลักมันดึงของมันในหัวใจของมัน นี่มันจะเข้ามาทําให้จิตใจของเราคลอนแคลน

ถ้าทําสัมมาสมาธิ สมาธิ สมุทัยมันไม่เข้ามาเจือปนหรอก สมาธิมันเป็นสัมมาสมาธิ แล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา มันไม่มีตัวผลัก ไม่มีตัวดึง มันจะไปของมันโดยสัจจะของมัน ถ้าสัจจะของมัน ถ้ามันไปเห็นจริงของมัน สมาธิต้องทําเหตุนี้ ไม่มีสมาธิ ภาวนามยปัญญาเกิดไม่ได้ ภาวนามยปัญญาเกิดบนสมาธิ เกิดบนสมถะ เกิดบนฐานที่ตั้ง ถ้าไม่มีฐานที่ตั้ง มันเลื่อนลอย

ทรัพย์สมบัติของคนอื่นทั่วโลกเยอะแยะไปหมดเลย แต่ไม่ใช่ทรัพย์สมบัติของเรา ทรัพย์สมบัติในโลกนี้มีมหาศาล ทรัพย์สมบัติของเศรษฐีในโลก ในประเทศไทย เป็นเศรษฐีระดับโลกเยอะแยะไปหมดเลย แต่ไม่ใช่ทรัพย์สมบัติของเรา ถ้าเราทําหน้าที่การงานของเรา เราหาเงินหาทองของเรา เป็นเงินทองของเรา นั้นจะเป็นทรัพย์สมบัติของเรา

เราทําสมาธิ สัมมาสมาธิ เราใช้สมาธิของเรา สมาธิเราสงบระงับขึ้นมา ถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญาเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดขึ้นจากสัมมาสมาธิจึงเป็นภาวนามยปัญญา มันจะเป็นทรัพย์สมบัติของใจดวงนั้น เพราะใจดวงนั้นเป็นสมาธิ ใจดวงนั้นเป็นสมาธิ ใจดวงนั้นออกค้นคว้า ใจดวงนั้นออกพิจารณาของมัน มันถึงมีทรัพย์สินขึ้นมาในใจดวงนั้น สัมมาสมาธิถึงสําคัญตรงนี้ไง

สัมมาสมาธิ เขาบอกว่ามันแก้กิเลสไม่ได้ แล้วทําไปทําไม

เพราะมันแก้กิเลสไม่ได้ แต่มันเป็นฐานที่ตั้ง มันเป็นต้นขั้ว มันเป็นจุดเริ่มต้น มันเป็นสิ่งที่พาให้ใจเวียนว่ายตายเกิด แล้วถ้าเราไม่เข้าไปสู่ใจของเรา เราใช้ปัญญาของเราโดยสามัญสํานึกอย่างนี้ มันก็เหมือนสามัญสํานึกว่า เราเป็นคนไทยใช่ไหม เราเป็นคนไทย เราเป็นส่วนหนึ่ง เรามีสิทธิในชาตินี้ ทรัพย์สมบัติ ดูสิ เงินคงคลัง เงินของประเทศไทยเราก็มีสิทธิเพราะเราเป็นคนไทย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราเป็นชาวพุทธใช่ไหม เราเป็นชาวพุทธ เราใช้ปัญญาใช่ไหม เราก็ใช้ปัญญาของเราไป เราก็มีสิทธิ์ของเรา เรามีสิทธิ์นะ เราเป็นชาวพุทธ พระพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้กับอุบาสก อุบาสิกา เราก็มีความคิด เราก็มีสิทธิเหมือนกันน่ะ แล้วทรัพย์สมบัติของเราล่ะ แต่ถ้ากลับมาสัมมาสมาธินะ เป็นของเรา แต่กว่าจะทําสมาธิได้มันก็มีปัญหาอย่างนี้

ฉะนั้น สมาธิแล้ว เป็นสมาธิ เขาบอกถ้ามันสงบ มันตั้งได้ มันอยู่ได้ มันสงบ

อันนั้นสงบก็คือความดีของเรา ความสงบคือความสุข ความสงบคือจิตมันไม่ฟุ้งซ่าน เห็นไหม เขาว่าวิมุตติสุขมันสุขอย่างไร สุขเวทนาเป็นความสุข เรารู้ได้ว่าเป็นความสุข แล้ววิมุตติสุขมันสุขอย่างไร

วิมุตติสุขมันสุขโดยเหนือโลก สุขโดยที่ไม่มีอะไรเข้าไปเจือปน นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันสงบ มีความสุข สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี จิตสงบมันก็มีความสุขของมัน มันตั้งมั่นของมัน อยู่ของมันได้ มันก็มีความสงบ ปราศจากสิ่งใดๆ ก็ดีแล้ว รักษาของเราไป รักษาใจของเราไป ถ้าทําได้มันก็เป็นสมาธิ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าความสงบเป็นธรรมไหม

สมาธิธรรม สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม นี้ธรรมนะ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมนี้เป็นอนัตตา สิ่งที่เราศึกษาค้นคว้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอนัตตา สอนความเปลี่ยนแปลง สอนอนัตตาที่มันแปรสภาพของมัน

ถ้ามันแปรสภาพของมัน เราเป็นคนเห็นใจของเรา เราเป็นคนเห็นใจของเรานะ เห็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของเรา แล้วเราพิจารณาให้มันเป็นความแปรสภาพ เป็นไตรลักษณ์ของมันไป เห็นไหม เป็นไตรลักษณ์ เป็นอนัตตา

พอเป็นอนัตตา เรารู้เราเห็น เรามีการเปลี่ยนแปลง มีการซักฟอก มีการกําหนด มีการคายมันออก ถ้าคายมันออก นี่สิ่งที่ว่าปัญญาธรรมๆ ไง นี่มันเป็น สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา

แต่เวลาถึงสัจธรรมแท้ๆ สัจธรรมแท้ๆ กลั่นออกมาจากอริยสัจ อริยสัจคืออะไร คือทุกข์ สมุทัย นิโรธ นิโรธคือการดับทุกข์ ด้วยมรรค นี่กลั่นออกมาจากอริยสัจ จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ

อริยสัจคือทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค แล้วจิตนี้มันกลั่นออกมา นิโรธมันดับทุกข์ได้จริง มันดับทุกข์ได้จริงเป็นอกุปปธรรม ธรรมอย่างนี้ไม่ใช่อนัตตา เพราะอนัตตามันแปรสภาพใช่ไหม อนัตตามันยังแปรสภาพของมัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้เรารู้เราเห็นตามความเป็นจริง แต่พอความเป็นจริง มันเห็นจริงแล้วมันจะแปรสภาพอีกไหม ถ้ามันเป็นความจริงแล้วมันจะแปรสภาพไหม

แต่ความที่เป็นอยู่ของเรามันแปรสภาพอยู่ แต่แปรสภาพนี่เราไม่รู้ไม่เห็นของมันตามความเป็นจริงไง แต่ถ้าเรารู้เห็นตามความเป็นจริง เราศึกษาเป็นความจริงแล้วเราสลัดทิ้งมันไป มันจะแปรสภาพอีกไหมล่ะ ถ้ามันไม่แปรสภาพมันก็เป็นอกุปปธรรมไง กุปปธรรม อกุปปธรรมไง ถ้าอกุปปธรรม

สิ่งนี้สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม มันเป็น สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา เป็นสัจธรรม เป็นวิธีการ เป็นสัจจะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ในธัมมจักฯ แต่เราปฏิบัติไปมันก็เป็นสภาวะแบบนั้นน่ะ แล้วผลที่มันได้รับล่ะ ที่เป็นอกุปปธรรม ที่มันได้แปรสภาพออกไป มันเป็นอย่างไร

ไอ้นี่พูดถึงว่าทําต่อเนื่องไป นี่พูดถึงว่าเวลาเข้าสมาธิ

“ออกจากสมาธิ ตอนนั่งก็ไม่ได้ตั้งใจจะกะเกณฑ์เวลา แต่พอได้ยินเสียง ได้ยินเสียง ธรรมรักษาธรรม ความสงบรักษาความสงบ อย่าเพิ่งออก ผมก็พิจารณาสังเกตในขณะนั้นก็ยังสงบอยู่ พุทโธต่อไปเรื่อยๆ และยังไม่มีภารกิจภายนอก ก็ทําพุทโธต่อจนรู้สึกว่ามันผ่อน ทําไมมันผ่อนคลาย”

มันเป็น ๒ ประเด็น ประเด็นคือผลของมัน ผลของมันที่มันผ่อน ผ่อนคือว่ามันวางไง เรารู้แล้ววาง ความที่รู้แล้ววางๆ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านสอนแบบนี้ การทําความสงบของใจ ใจมันสงบแล้วมันมีสติมีปัญญารักษาความสงบนั้นได้ ถ้าความสงบแล้ว เห็นไหม ธรรมชาติ ธรรมชาติรู้ ธรรมชาติที่มันต้องรู้ของมันอยู่ตลอดเวลา

สายตาของเรามีวัตถุสิ่งใดเข้ามาในคลองสายตา เราจะรู้ว่าวัตถุนั้นคืออะไร นี่ก็เหมือนกัน พอจิตมันสงบ พอจิตมันสงบใช่ไหม มันสงบ แล้วถ้ามันผ่อนคลาย มันวางล่ะ ถ้ามันวาง มันวางมันก็ละเอียดเข้ามา

แต่ถ้ามันไปรู้เห็นนิมิต เห็นต่างๆ เห็นความรับรู้ มันรู้ออกไป มันก็เหมือนสิ่งของที่มันเข้ามาคลองสายตาเราเห็นไง เราเห็นแล้วเราไปตื่นเต้นอะไรกับมันล่ะ เห็นแล้วอยากรู้ อยากเห็น อยากเป็น อยากไป อยากเข้าใจ คิดว่าสิ่งนั้นมันจะทําให้เกิดปัญญา แต่ความจริงมันไม่ใช่ สิ่งนั้นมันเป็นเรื่องสามัญสํานึก เป็นเรื่องของโลก เรื่องของธรรมชาติที่มันรู้ รู้แล้วได้อะไรล่ะ รู้แล้วได้อะไร แต่ถ้าเราไม่รู้ล่ะ ไม่รู้เราก็ไม่ได้ใช้จ่าย ไม่รู้เราก็รักษาใจให้มั่นคงขึ้นไปใช่ไหม

นิมิตรู้แล้ววาง เห็นไหม ครูบาอาจารย์ท่านสอนให้วาง สิ่งที่รู้เห็นจริงไหม จริง แต่สิ่งที่เห็นนั้นจริงหรือไม่จริง ไม่จริง รู้จริงเห็นจริง แต่ความเห็นนั้นไม่จริง สิ่งที่รู้นั้นไม่จริง ไม่จริงเพราะมันเป็นนามธรรม ถึงให้วางๆ ถ้าวางแล้ว รู้แล้ววางๆ พอรู้แล้ววางมันละเอียดเข้าไป รู้แล้ววาง ละเอียดเข้าไป

ถ้ารู้แล้วไม่วาง อยากรู้อยากเห็น รู้แล้วไม่วาง รู้แล้วรู้อย่างนั้น แล้วพอภาวนานะ คนที่จิตมันมีจริตนิสัยแบบนี้ พอรู้เห็นสิ่งใด สิ่งนั้นพอรู้แล้วมันสําคัญตนนะ เรารู้ คนนั้นคิดอย่างนั้น คนนี้คิดอย่างนี้ คนนู้นเป็นอย่างนี้ มันรู้ รู้ก็สําคัญ พอสําคัญปั๊บ ถ้าภาวนาต่อไป ถ้าไม่รู้ เราภาวนาไม่ดี ต้องให้รู้อย่างนั้น มันส่งออกไปเรื่อย ส่งออกไปเรื่อย เห็นไหม กรณีนี้เป็นกรณีแบบแม่ชีแก้ว

แม่ชีแก้วพูดกับหลวงตาว่า ถ้าภาวนาไม่รู้ ไม่ออกรับรู้สิ่งใดเลย เหมือนกับไม่ได้ภาวนา ถ้าภาวนาแล้วไปรู้เห็นต่างๆ อู้ฮู! เก่งมากเลย

หลวงตาท่านสอนนะ ให้รู้บ้างก็ได้ เพราะจริตนิสัย แล้วถ้ามันรั้งไว้ก็ได้ คือยังให้ ๕๐-๕๐ พยายามดึงไว้ คือเริ่มต้นสอน

ไม่ได้ อย่างนั้นมันไม่ใช่เหมือนภาวนา มันอึดอัด

ถ้าอย่างนั้นไล่เลย ไม่ต้องมาคุยธรรมะกันเลย เพราะมันไม่ใช่ทาง

เห็นไหม พอไม่รู้แล้ววาง ถ้ารู้แล้ววาง ยิ่งรู้แล้ววางยิ่งสะสมเข้าไป วางแล้วไปไหนล่ะ พอวางแล้วไปไหน มันก็เห็นความผิดของตัวสิ เพราะมันวางเข้ามา ในตัวมันก็สมบูรณ์ใช่ไหม ในจิตนั้นก็สมบูรณ์ใช่ไหม ถ้าในจิตสมบูรณ์ ถ้ามันจับต้องได้ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันเกิดวิปัสสนาขึ้นมา

ถ้าวิปัสสนาขึ้นมา การวิปัสสนาคือการสํารอก การคาย วิปัสสนาญาณให้รู้แจ้ง ความรู้แจ้งในใจของเรา ความรู้แจ้งในตัณหาความทะยานอยาก ความรู้แจ้งในอวิชชา มันจะรู้แจ้งไปตรงนั้น นี่พูดถึงว่าถ้ามันรู้แล้ววาง นี่ประเด็นหนึ่ง

อีกประเด็นหนึ่ง

“แต่พอจะออกได้ยินเสียง ธรรมรักษาธรรม ความสงบรักษาความสงบ อย่าเพิ่งออก ผมก็สังเกตในขณะนั้นมันก็สงบอยู่”

คนที่ไม่ภาวนา สิ่งที่ได้ยินได้เห็นร้อยแปดพันเก้า เวลานั่งสมาธิไป โอ๋ย! เสียงมโหรีมันขับกล่อมดังไปหมดเลย เทวดามาเล่นดนตรีทิพย์ให้ฟัง ว่าไปนู่นนะ นี่มันรู้มันเห็นของมัน

เสียงไง เสียงมันมีได้ร้อยแปด คําว่า “เสียง” เสียงมันมีได้ร้อยแปด ถ้าเป็นอภิญญาหูทิพย์ ถ้าหูทิพย์นะ กําหนดแสง กําหนดจิตมันสงบได้ ความสว่างของจิต จิตมันสว่างออกไปได้มากน้อยแค่ใด ตกลงที่ใด สิ่งที่เกิดขึ้นนั้นจะได้ยินหมด แม้แต่ได้ยิน นี่พูดถึงทิพย์นะ นี่พูดถึงสมาบัติ

แต่ถ้าเราไม่ได้หูทิพย์ เราหูหนังนี่แหละ หูเนื้อนี่แหละ แต่เวลาจิตเราสงบ เวลาจิตสงบมันได้ยินเสียง นี่เขาเรียกสภาวธรรม สภาวธรรมเพราะจิตรับรู้ อายตนะกระทบ ถ้าอายตนะกระทบนะ เสียงที่เกิดขึ้นนี่ธรรมเกิด ถ้าธรรมเกิด

ถ้าจิตใจของใครทําสมาธิแล้วจิตมันสงบลงมา มันรู้มันเห็นอะไร เวลาธรรมเกิด ที่หลวงปู่มั่นบอกกับสมเด็จฯ “ท่านมั่น เราอยู่กับตํารับตํารา เรายังต้องรื้อค้นตลอดเวลาเลย แล้วท่านอยู่ในป่าในเขา หนังสือไม่มีสักเล่มหนึ่ง แล้วท่านไปค้นคว้าเอาอย่างไร ท่านไปศึกษาเอากับใคร ท่านปฏิบัติได้อย่างไร”

โอ้โฮ! หลวงปู่มั่นท่านกราบนะ “เจ้าพระคุณ ข้าพเจ้านะ ฟังธรรมทั้งวันทั้งคืนเลย ฟังธรรมอยู่ตลอดเวลาเลยล่ะ”

เวลาธรรมมันเกิดนะ คนภาวนาไปเวลาธรรมมันเกิดนะ ถ้าคนไม่ภาวนาหรือคนไม่เชื่อนะ นักวิทยาศาสตร์กับธรรมะทะเลาะกันอยู่ตลอดเวลานี่ไง นักวิทยาศาสตร์ต้องเข้าห้องแล็บ แหม! พิสูจน์ใหญ่เลย

แต่ถ้านักปฏิบัติล่ะ ถ้านักปฏิบัตินะ ถ้าจิตมันสงบ ถ้าคนมีหลักนะ จิตสงบ เห็น ถาม เห็นนั่นคืออะไร ถามจิตเลย เห็นจริงหรือเปล่า

นี่ไง นักวิทยาศาสตร์ที่เขาทดสอบกันทางห้องแล็บ แต่นักธรรมะเขาทดสอบกันที่ใจไง ทดสอบมาเลย ถ้ามันรู้มันเห็น ถามมันว่านั่นอะไร

ทีนี้ส่วนใหญ่พวกเรา ใครนอนฝันนะ นอนฝันหรือภาวนาไปเห็นนิมิตนะ มาแล้ว ขับรถมาจากกรุงเทพฯ เลย มาถึง “หลวงพ่อๆ อันนี้มันคืออะไร”

อ้าว! ก็มึงฝันเอง มึงภาวนาเอง โอ๋ย! มึงขับรถมาถามกูถึงนี่เชียว เพราะอะไร เพราะถามไม่เป็น ถามไม่เป็น ตั้งสติไม่เป็น ทําความมั่นคงของใจตัวเองไม่ถูก

ถ้าทําความมั่นคงของใจตัวเองถูก เห็นไหม เด็กเล็กๆ น้อยๆ เอาไปทิ้งไว้กรุงเทพฯ มันกลับมาไม่เป็นหรอก แต่ถ้าเราเป็นผู้ใหญ่แล้ว เราเที่ยวมารอบโลก จะเอาเราไปทิ้งไว้ที่ไหนก็ได้ เอาไปทิ้งโลกพระจันทร์ยังกลับได้เลย จิตถ้ามันฝึกฝนดีแล้ว มันไปรู้ไปเห็นสิ่งใด มันไม่ตื่นเต้นไปกับอะไรทั้งสิ้น มันเข้าใจได้ทั้งหมดนะ

เด็ก เอาไปทิ้งไว้กรุงเทพฯ นะ เดี๋ยวเขาไปแจ้งโรงพักว่าเด็กหาย พ่อแม่มารับด่วน เด็กมันกลับบ้านไม่ได้ นี่ก็เหมือนกัน พอเราไปรู้ไปเห็น เด็กน้อย จิตใจที่ยังไม่มีวุฒิภาวะไปรู้ไปเห็นสิ่งใดมันก็ตื่นเต้นไปกับมันนั่นน่ะ เห็นไหม มันไม่วางไง

ต้องรู้แล้ววาง หนึ่ง ถ้าเสียงมันเกิด เสียงอะไร ถ้าเสียงมันเกิดแล้วมีสติ เสียงก็คือเสียง เวลาบาลีขึ้นเลยนะ หลวงปู่มั่นเวลานั่ง บาลีขึ้นเลย บาลีว่าอย่างนั้นๆๆ เลย แล้วบาลีต้องแปลเป็นไทยอีก แต่ถ้าผู้ที่ปฏิบัติเวลามันขึ้นเป็นภาษาไทย นี้พูดถึงคนที่จิตเป็นปกตินะ

แต่ในปัจจุบันนี้จิตของคนเราส่วนใหญ่แล้วมันบกพร่อง จิตเป็นจิตเภท จิตเภทคือจิตวิตกกังวล เอ็งไม่ต้องภาวนาเอ็งก็ได้ยินเสียงอยู่แล้ว

การได้ยินเสียงต้องได้ยินเสียงแบบสติสมบูรณ์ การได้ยินเสียงด้วยความเป็นปกตินะ ถ้าจิตผิดปกติมันจะได้ยินของมัน ถ้าได้ยินอย่างนั้นต้องไปหาหมอให้หมอให้ยา แล้วต้องกินยาด้วยนะ กินต่อเนื่อง เห็นไหม มันมี ถ้าความผิดปกติแล้วมันผิดปกติ มันไปรู้ไปเห็น ได้ยินอย่างนั้น ได้ยินแบบหูแว่ว ได้ยินอย่างนั้น ได้ยินอย่างนั้นต้องหยุด หยุดแล้วกลับมาพุทโธ กลับมาสร้างสติให้สมบูรณ์ พอสมบูรณ์แล้วจิตกลับมาเป็นปกติ

พอจิตเป็นปกติ ถ้าภาวนาไป ถ้ามันรู้เห็น เราเป็นปกติ เราเป็นผู้ใหญ่ เอากูไปทิ้งไว้ไหนก็ได้ เอากูไปปล่อยไว้ไหนก็ได้ เอากูไปปล่อยหมายความว่า จิตไปรู้ไปเห็นมันเห็นโดยธรรมชาติของมัน ไม่มีใครสามารถจะให้ธรรมชาติบังคับให้มันเป็นขึ้นมาโดยความคาดหมาย โดยความตั้งใจของเรา มันจะเป็นขึ้นมาด้วยอํานาจวาสนา มันเป็นขึ้นมาโดยจริตนิสัย มันเป็นโดยข้อเท็จจริงของใจ

ถ้าเป็นข้อเท็จจริงของใจ เราก็แก้เป็นเปลาะๆ สิ่งนั้นเข้ามา ถ้าแก้เป็นเปลาะสิ่งนั้นเข้ามา มันรู้มันเห็นอะไร มันไม่มีสิ่งใดน่าตื่นเต้นเลย มันเป็นสมุทัยทั้งนั้น สมุทัยคืออาการผลักและอาการดึง ตัณหา ภวตัณหาไง อยากได้ อยากได้กับไม่อยากได้ ไม่อยากได้ก็ผลัก อยากได้ก็ดึง อาการดึง อาการผลักอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วจิตเราล่ะ จิตเราติดข้องอยู่อย่างนั้นใช่ไหม

ฉะนั้น เสียงใดที่มันเกิดขึ้น คราวที่แล้วตอบไปก็เหมือนกับไม่ได้ตอบ ทีนี้ตอบอย่างนี้ก็หาว่าไม่ตอบอีก ไม่ตอบหมายความว่า สิ่งที่จะเป็นแบบนี้นะ จิตถ้ามันเริ่มต้นมันก็เป็นแบบที่ผู้ถามถามมาอย่างนี้แหละ คือเรารู้เราเห็นเราก็งง

นี่ไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมนะ “จะสอนใครได้ จะสอนใครได้ มันลึกลับซับซ้อนอย่างนี้จะไปสอนใคร สอนใคร”

เพราะเวลาเราคิด เราคิดแบบวิทยาศาสตร์ไง คิดแบบโดยสมอง เราคิดโดยโลกียปัญญา โลกเขาคิดกันได้แค่นี้ คิดแบบวิทยาศาสตร์ แล้วเวลามันเข้าไปเห็นตามความเป็นจริงมันเหนือโลก งง แล้วพองงขึ้นไปนะ

แล้วในปัจจุบันนี้มันก็มีที่ว่าจิตบกพร่อง ถ้าจิตบกพร่องอย่างนั้น อย่างนั้นบกพร่อง แล้วบกพร่องขึ้นมา พวกนี้พอปฏิบัติแล้วมันก็จะไปรู้ไปเห็น เสร็จแล้วเข้าโรงพยาบาลหมดเลย เขาบอกอย่าปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติไปเดี๋ยวบ้าทุกทีเลย ใครปฏิบัติแล้วบ้าหมดเลย

แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นไม่เห็นบ้า ครูบาอาจารย์เราไม่เห็นบ้า เป็นเอกบุรุษหมดเลย มันไปบ้าที่ไหนล่ะ เพราะปฏิบัติโดยสัมมาทิฏฐิ ปฏิบัติโดยความถูกต้องดีงาม มันบ้าที่ไหนล่ะ

ถ้าปฏิบัติไป เวลาจิตมันผิดปกติแล้วก็หลงไปตามมัน อุปาทานไปตามมัน แล้วจะเอาความจริงมาจากไหนล่ะ มันก็ไม่มีความจริงน่ะสิ แต่ถ้ามีความจริง มันมีความจริงขึ้นมา ถ้าจิตมีความจริง เวลาที่มันเริ่มต้น เสียงมา เสียงที่เกิดขึ้น ธรรมรักษาธรรม ความสงบรักษาความสงบ อย่าเพิ่งออก

นี่ธรรมเกิด ธรรมรักษาธรรม ธรรมคืออะไรล่ะ สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม รักษาอะไรล่ะ รักษาสัจธรรม รักษาสัจธรรมไง สิ่งที่ธรรมมันเกิดนะ เหตุมันเกิด รักษาสัจธรรม เห็นไหม วิบากคือผล ผลคืออะไรล่ะ ผลคือจิตเรากระทบนี่ไง ผลคือจิตเราที่เป็นสมาธินี่ไง ผลของจิตเราที่เป็นธรรมไง ถ้าไม่เอาธรรมรักษา เอาอะไรมารักษา

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะย่อมคุ้มครอง เห็นไหม คนถือศีล ๕ ผู้มีศีลมีธรรม ธรรมะย่อมคุ้มครอง คนที่มีศีลธรรม มีศีล ๕ เป็นคนมีเครดิตใช่ไหม คนนี้เป็นคนไม่พูดปด คนนี้เป็นคนไม่ลักทรัพย์ คนคนนี้มีเครดิต คนคนนี้ไปที่ไหนสังคมยอมรับ เห็นไหม ธรรมะคุ้มครองเขา ธรรมะคุ้มครองคนนั้น ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะจะคุ้มครองบุคคลคนนั้น

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมย่อมรักษาธรรม ความสงบย่อมรักษาความสงบ นี่ธรรมเกิด สอนเรา บอกเรา ที่พุทโธจนมันตั้งอยู่ มันตั้งได้ อยู่ได้ สงบได้ นี่ธรรมรักษาธรรม เพราะสติธรรม สมาธิธรรม พุทธานุสติ

นี่รักษาธรรม ธรรมรักษาธรรม นั่นคือสติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม รักษา พอเวลากําหนดขึ้นมาถึงที่สุดแล้วรักษาความสงบ มันตั้งได้ มันอยู่ได้ มันตั้งได้ มันอยู่ได้ มันก็เป็นสมบัติของเรา

แต่ถ้าเราทําให้มันชํานาญในวสี ชํานาญให้มันเข้าได้มากกว่านี้ แล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้ามันน้อมไป ฝึกหัดใช้ปัญญา ใช้ปัญญาย้อนกลับมาดูใจเรานี่แหละ ถ้าใจมันคิด ใจคิด เออ! แล้วใจมันคิดได้อย่างไรล่ะ แล้วมันคิดขึ้นมา ผลเป็นอย่างไร

คิดขึ้นมามันก็มีรูป มีเวทนา มีสัญญา มีสังขาร มีวิญญาณ มันมีของมัน มีขันธ์ ๕ มันถึงเป็นอารมณ์ได้ อารมณ์ความคิด อารมณ์นี้จับได้ จับอารมณ์ แล้วอารมณ์ประกอบไปด้วยอะไร

อารมณ์คือรูป รูปนี้เป็นสสาร สสารมันดีชั่ว มันรับรู้รสได้อย่างไร มันมีเวทนา อ้าว! เวทนา ทําไมรู้ว่าเวทนาล่ะ มันมีสัญญา สัญญามันจําได้ สัญญามันมาได้อย่างไรล่ะ สัญญามันมาแล้วมันก็มีสังขารปรุง สังขารปรุงมันรู้ตัวได้อย่างไร มันรู้อารมณ์ได้อย่างไรล่ะ มันก็มีวิญญาณในอารมณ์นั้น มีวิญญาณมันรับรู้ได้ มันจับได้ นี่ไง ถ้ามันจับได้ มันพิจารณาได้ มันก็จะเป็นสติปัฏฐาน ๔ ปฏิบัติตามสติปัฏฐาน ๔ นี่เขาว่าอย่างนั้นนะ นี่พูดถึงถ้าทําของเรา ทําจริงได้มันจะเป็นแบบนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ธรรมรักษาธรรม ความสงบรักษาความสงบ อันนี้ธรรมเกิด ธรรมเกิดคือเรานั่งสมาธิไปแล้วสัจธรรมความจริงมันมีอยู่ มันผุดขึ้นมา

แต่หลวงตาท่านสอนอย่างนี้ หลวงตาท่านบรรยายเยอะมาก ท่านบอกว่ากรณีอย่างนี้ คําว่า “ธรรมเกิด” มันอยู่ในบาลี อยู่ในธรรมบท มี ธรรมเกิด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเป็นกิริยาของใจมันเป็นแบบนี้

แต่ถ้านักปฏิบัติที่ชํ่าชอง หลวงตาท่านชํ่าชองมาก ท่านบอกว่ากิเลสมันเกิด เวลาความคิด หลวงตาท่านใช้คําว่า “กิเลสมันเกิด” แต่ในบาลีบอกธรรมเกิดนะ ธรรมคือสัจธรรมมันเกิด แต่ถ้าหลวงตาท่านบอกว่ากิเลสมันเกิด เกิดเพราะอะไร เพราะมันเกิดแล้วมันสงสัย เกิดแล้วมันก็วิตกกังวล ถ้าเกิดแล้วถ้าเป็นคุณงามความดี เกิดแล้วมันก็อยากได้อีก

จริงๆ คือธรรมเกิด แต่ธรรมมันเสวยแล้วมันก็ผ่านไป ธรรมเกิด เรารับรู้แล้วมันก็ผ่านไป สิ่งที่อยากได้อยากดีนั่นกิเลสเกิด ความชํ่าชองของหลวงตาท่านแยกได้เลย ท่านแยกได้เลยว่านี่กิเลสมันเกิด แต่ในข้อเท็จจริง ในสัจธรรม ในทฤษฎีเขาเรียกว่าธรรมเกิด

ชื่ออันนี้ ชื่อที่การผุดขึ้นมาเขาเรียกว่าธรรมเกิด แต่ความชํ่าชองของหลวงตาท่านบอกว่ากิเลสมันเกิด เพราะพอธรรมมันผ่านไปแล้ว ความอยากได้ อยากดี อยากเป็นนั่นน่ะกิเลส เห็นไหม ความชํ่าชองของผู้ที่ชํานาญจะเอาสิ่งที่เป็นมาอธิบายให้เราฟังได้ แล้วพอเราเป็นขึ้นมาแล้ว เป็น

ฉะนั้น เราตอบปัญหาเพื่อให้ผู้ถามนี้คลายความสงสัย ให้ผู้ถามปัญหานี้ไม่ต้องเครียด เดี๋ยวบอก “แหม! หลวงพ่อ หลวงพ่อหยอกเอาเจ็บๆ”

เพราะว่าเราเห็นประโยชน์ไง เราเห็นประโยชน์กับนักปฏิบัติทั้งหมด สิ่งที่คนเขาไปรู้ไปเห็นมันเป็นวิทยานิพนธ์ แม้แต่ชีวิต ชีวิตคนหนึ่งเวลาปฏิบัติมาทั้งชีวิตเลย แล้วเขาเขียนตํารา นั่นน่ะวิทยานิพนธ์ของเขา นักปฏิบัติแต่ละคน พอใครเข้าไปประสบ มันก็เหมือนวิทยานิพนธ์ คือเขาพยายามจะทํา พยายามจะทําวิทยานิพนธ์ ทําได้หรือทําไม่ได้ เห็นไหม การเขียนวิทยานิพนธ์ การจะสร้างวิทยานิพนธ์ จะสร้างโครงสร้างเรื่องอะไร ฉะนั้น ในการปฏิบัติ ใครประสบสิ่งใด เราเอาสิ่งนี้มาขยายความให้คนได้ยินได้ฟัง ให้คนเป็นคติธรรม ให้คนได้ปัญญา

ฉะนั้น คําถามที่แล้วเราถึงได้ตอบแยกแยะ เราตอบแยกแยะแจกแจงไปหลายเรื่องหลายราว เพื่อให้คนที่เป็นนักปฏิบัติจับประเด็นได้ ถ้าใครมีปัญหาอย่างนั้น ใครกําลังประสบอย่างนั้น อ๋อ! เหมือนเราๆ ก็จบไปเลย

ฉะนั้น แต่พอตอบไปแล้ว ไอ้คนถามเลยต้องถามมาใหม่ไง “ความสงบใช่ธรรมไหมครับ”

แสดงว่าที่ถามครั้งที่แล้ว ตอบจนคนฟัง เจ้าของคําถามไม่เข้าใจ ถึงถามมาใหม่ว่า “ความสงบใช่ธรรมไหมครับ ขอถามสั้นๆ ครับ”

เห็นใจนะ เห็นใจเพราะการประพฤติปฏิบัตินี้แสนยาก แสนยากนะ ทํามาหากินเราว่ายากอยู่แล้ว มาบังคับตัวเองนั่งเฉยๆ นั่งนิ่งๆ โอ๋ย! ทุกข์ยากกว่าเยอะเลย แล้วพยายามจะเอาใจไว้กับตัวมันยิ่งยากเข้าไปอีก ฉะนั้น การปฏิบัตินี้แสนยาก ทีนี้แสนยากขึ้นมา เวลาเราประสบสิ่งใดขึ้นมา เราถึงได้สงสัย สงสัยแล้วมีครูบาอาจารย์ เราก็ไม่อยากจะเสียเวลาใช่ไหมถึงได้ถามมา

เราเห็นเป็นประโยชน์ คราวที่แล้วเราตอบแยกแยะไปหลายแง่หลายมุมจนคนถามปัญหาเขางง ถึงต้องถามมาใหม่ว่า “ความสงบใช่ธรรมไหมครับ”

เราบอกใช่ สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม เอวัง

๒

บุญปัญญาอ่อน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การทําบุญ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่ศรัทธายิ่ง หนูรบกวนถามหลวงพ่อเรื่องการทําบุญเจ้าค่ะ

๑. การทําบุญปกติ หนูจะทําในสิ่งที่พอใจที่อยากทํา ทําตามกําลัง แต่หนูได้เจอเพื่อนคนหนึ่งเธอบอกบุญแทบไม่พัก ทั้งการเรี่ยไรทางอินเทอร์เน็ต เจอหน้าทุกครั้งบอกบุญทุกครั้ง และตามส่งข้อความมาทางอินเทอร์เน็ตอีก หนูก็ทําค่ะ

แต่พอบ่อยๆ เข้าเริ่มรู้สึกว่า นั้นเป็นการเบียดเบียนหรือเปล่าเจ้าคะ บางแห่ง บุญที่บอก หนูไม่รู้จักและไม่ศรัทธา แต่เพื่อนบอกว่า ท่านสําเร็จแล้ว ทํากับพระอรหันต์นี้บุญมาก

ด้วยสภาพเศรษฐกิจและภาระทางบ้านยังมี หนูสงสัยว่า การสละทรัพย์เพื่อทําบุญในโลกนี้ ทําไปได้รับแน่ๆ แต่การดํารงชีพก็ต้องมีค่าใช้จ่ายอยู่ หนูควรปฏิเสธบุญได้หรือไม่ เพื่อนบางคนบอกว่าทําไปเถอะ อย่างไรก็ได้บุญ แต่หนูรู้สึกเบียดเบียนตัวเอง ทําให้ต้องประหยัดมากขึ้น และไม่ค่อยเต็มใจทําเจ้าค่ะ แต่เสียไม่ได้

ขอถามหลวงพ่อค่ะ การเรี่ยไรบอกบุญในอินเทอร์เน็ต ควรหรือไม่อย่างไรเจ้าคะ บางครั้งเพื่อนบอกให้หนูลงประกาศกระจายข่าวค่ะ

๒. หนูได้สวดมนต์ทําวัตรเป็นประจํา แต่บางครั้งเวลามีน้อย หนูแผ่อุทิศส่วนกุศลเลย ไม่ได้นั่งสมาธิ จะมีบุญแผ่ได้หรือไม่ มีผู้ใหญ่บอกว่าแผ่ไม่ได้ ขาดทุน ยังไม่ได้ภาวนา ไม่มีอะไรจะแผ่ให้ จริงไหมคะ

ตอบ : อันนี้เรื่องแผ่บุญกุศลหนึ่งนะ เรื่องแรกนี่เอาข้อที่ ๑ เรื่องการทําบุญ

เรื่องการทําบุญ การทําบุญ เราบอกว่า ถ้าเป็นบุญนะ เป็นบุญ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านสอนไว้ก่อน สอนว่า พวกเราหาเงินมาได้ให้แบ่งเป็น ๔ ส่วน ส่วนหนึ่งเอาไว้ใช้จ่ายใช้สอย ส่วนหนึ่งเอาไว้ลงทุน ส่วนหนึ่งเอาไว้เลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ ส่วนที่เหลือค่อยทําบุญ นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ชัดเจนมาก

๑. เราต้องดํารงชีวิตอยู่แล้ว ส่วนหนึ่งเราต้องดํารงชีวิตของเราก่อน

๒. เราต้องทําธุรกิจของเรา เราทํามาค้าขายของเรา เอาไว้ลงทุน

๓. เราแบ่งส่วนหนึ่งไว้เลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ของเรา ดูแลพ่อแม่ของเรา เพราะพ่อแม่ของเราให้ชีวิตเรามา

ส่วนที่เหลือเราถึงทําบุญ

นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกอย่างนี้เลยนะ นี่พูดถึงการทําบุญนะ ฉะนั้น เพียงแต่ที่ว่า เวลาว่า “ตามปกติหนูก็ทําที่พอใจอยู่แล้ว”

ถูกต้อง เราทําที่พอใจ เราทําที่เข้าใจ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดอย่างนี้ เพราะเทวดามาถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเลยว่า “ควรทําบุญที่ใด”

“ควรทําบุญที่เธอพอใจนะ”

ที่เธอพอใจ อย่างเช่นเราศรัทธาที่ไหน เราเข้าใจที่ไหน เราทําที่นั่น ทําที่เธอพอใจ แล้วถ้าไม่พอใจล่ะ ไม่พอใจเราไม่ทําไง เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้เท่าทันกิเลสไง กิเลสนี้มันร้ายนัก ถ้าเราพอใจคือว่ามันพอใจ มันเปิดโอกาสให้เราได้ทํา ถ้าไม่พอใจ กิเลสมันปิด มันไม่พอใจ มันไม่พอใจก็ไม่อยากทํา

เธอทําที่เธอพอใจ เห็นไหม นี่ก็เหมือนกัน ปกติหนูทําบุญสิ่งที่พอใจ พอใจที่ไหนทําที่นั่น นี่ดีมากเลย ทําที่ไหน พอใจทําที่นั่น ถ้าไม่พอใจ กิเลสมันจะแย่งชิง กิเลสมันจะโต้แย้งในใจของเรา

ทีนี้เทวดาก็ถามต่อ แล้วถ้าเอาเหตุผลล่ะ เอาผลตอบแทนล่ะ

ถ้าผลตอบแทน ทําบุญเอาผลตอบแทนใช่ไหม ผลตอบแทน พระพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าเนื้อนาบุญ ทําที่พอใจนั้นส่วนหนึ่ง เพราะพอใจ เราพอใจนี่เราไม่รู้หรอกว่าเราพอใจนี่ถูกหรือผิด เราพอใจกับพระองค์นี้ พระองค์นี้จริงหรือไม่จริง นี่ความพอใจ

แต่ถ้าเอาข้อเท็จจริงล่ะ ข้อเท็จจริงมันก็ตามวิทยาศาสตร์ หนึ่งบวกหนึ่งเป็นสอง สองบวกสองเป็นสี่ ทําตามข้อเท็จจริงเลย ถ้าข้อเท็จจริง ถ้าอย่างนั้นมันถึงจะได้บุญมากได้บุญน้อยที่ตรงนั้น ที่ตรงนั้นนะ อันนี้โดยข้อเท็จจริง แต่ข้อเท็จจริงแล้ว เราทําแล้วมันปัญญาอ่อน ถ้าปัญญาอ่อน เราก็ต้องให้เขาลากไปอย่างนี้ใช่ไหม

ในสมัยพุทธกาลนะ มันมีพระออกเรี่ยไรมาก พอเรี่ยไรมากปั๊บ เวลาโยมเขาเข็ดไง เขาอยู่ในชุมชนของเขา เห็นวัวผ่านมา นี่อยู่ในธรรมบทนะ ในพระไตรปิฎกเลย เห็นวัวผ่านมา วัวมันสีเหลืองๆ เหมือนพระใช่ไหม วิ่งหนีเลยล่ะ จนกลัวขนาดนั้นน่ะ กรรมฐานขี้ขอ ไอ้พวกขี้ขอ จนเขากลัวนะ

ในพระไตรปิฎกก็มี มีพระหรือฤๅษีจําไม่ได้ ไปอยู่ในป่านะ แล้วไปเจอพญานาค ไปเจอพวกพญานาคเขาอยากได้บุญ เขามาแผ่พังพาน กลัวมาก พอกลัวมากก็ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บอกว่ากลัวสิ่งนี้มาก

พระพุทธเจ้าจะแก้นะ บอกให้ไปที่นั่น ให้ขอ ให้ขอ

ขอไปหมด มันมีเครื่องประดับของเขาไง ขอ ขอทีแรก พญานาครักนะ ขอ พญานาคมาแผ่พังพานช่วยไง ขอ ไปขอสร้อยสังวาลย์ สุดท้ายขอ ขอจนพญานาคเขาให้

พญานาครักมากเลย เพราะจะมาแผ่พังพานให้ร่มเย็นเป็นสุข แผ่พังพาน มาคุ้มครอง ทีนี้ไอ้คนที่คุ้มครองกลัวไง กลัวก็ไปเฝ้าพระพุทธเจ้า ไปให้พระพุทธเจ้าแก้ พระพุทธเจ้าบอกว่า ให้ไปอยู่ที่เดิมนะ ถ้าเขามาแล้วให้ขอ ได้อาหารมาก็ขอเขา ได้อะไรมาก็ขอเขา ขอไปขอมาจนขอสร้อยสังวาลย์

พญานาครักนะ ให้ของรักมันก็สะเทือนใจ ให้ได้ก็ให้เรื่อยๆ จนถึงที่สุดนะ ไม่เอาแล้ว โอ๋ย! ขอจนสร้อยสังวาลย์ ขอของรักเท่าชีวิต พญานาคเลยบอกว่า สมณะขี้ขอ ไปแล้ว ไม่มาคุ้มครอง ไม่มาดูแล ทั้งๆ ที่รักนะ รักมาก อยากมาคุ้มครองดูแล แต่ไปขอๆๆ ขอจนพญานาค คิดดูสิ เหมือนเรารักมากเลย แต่ทําให้เราเสียใจ ทําให้เราไป ความเสียใจคือการเบียดเบียนกัน การขอกัน การแย่งชิงกัน สิ่งนี้ไม่ดีเลย นี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเอง มันเป็นข้อเท็จจริงในเรื่องกิเลส ในเรื่องความรู้สึกของคน

ถ้าความรู้สึกของคนมันเป็นแบบนี้ปั๊บ สิ่งที่เราทํา ถ้าเราไม่ปัญญาอ่อน ไม่ปัญญาอ่อนตรงไหนล่ะ ไม่ปัญญาอ่อนที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน อย่างที่ว่าเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน กษัตริย์กุฎุมพีต่างๆ มาบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามากมายเลย พระพุทธเจ้าบอกให้พระอานนท์สั่งไว้เลย บอก “ให้บอกเขานะ ให้ปฏิบัติบูชาเถิด”

อย่างที่เรามาทํากันนี่เรามาปฏิบัติบูชา การปฏิบัติบูชานะ มีทานร้อยหนพันหนไม่เท่ากับถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง มีศีลร้อยหนพันหนไม่เท่ากับทําสมาธิได้หนหนึ่ง ทําสมาธิร้อยหนพันหนไม่เท่ากับเกิดปัญญาหนหนึ่ง แล้วเรามาฝึกอะไรกัน

มีทานร้อยหนพันหนนะ ถ้าเราทําสมาธิได้หนหนึ่ง มีทานร้อยหนพันหนไม่เท่ากับถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง ศีลบริสุทธิ์ ศีลบริสุทธิ์ร้อยหนพันหนไม่เท่ากับทําสมาธิหนหนึ่ง แล้วเรามาทําอะไรกัน ถ้าเราทําได้นะ เท่ากับเราเสียสละทานเป็นหมื่นๆ ครั้งเลย สิ่งที่เป็นหมื่นๆ ครั้ง

ทีนี้เราปฏิบัติอย่างนี้ ถ้าเราไม่ปัญญาอ่อน เราแสวงหาบุญของเรา เราแสวงหาสัจจะความจริงของเรา เราเป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะหาสัจจะความจริงของเราใช่ไหม ไอ้เรื่องการเสียสละนั้นมันเป็นปัญหาสังคม เป็นสังคมที่ความเป็นอยู่ของเรา ถ้าความเป็นอยู่ของเรา เราให้อภัยต่อกัน เราเสียสละต่อกัน สิ่งนั้นมันเป็นปัญหาสังคม ปัญหาที่สังคมร่มเย็นเป็นสุขใช่ไหม แต่หัวใจเราล่ะ หัวใจเราล่ะ ถ้าหัวใจเรายังมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากอยู่ แล้วทําอย่างไรล่ะ

เรามีศีล ศีลคือความปกติของใจ คือเราบังคับตัวเราเอง เราบังคับตัวเราเองด้วยศีลของเรา ด้วยความที่เราไม่ผิดพลาดของเรา แล้วถ้าเกิดทําสมาธิได้ขึ้นมา มันเกี่ยวอะไรกับบุญข้างนอกล่ะ การทําบุญกุศล บุญกุศลอย่างที่ว่ามันเป็นบุญกุศลที่ให้เขา เขาเรียกบารมี

เวลาอ้างพระไตรปิฎก ต่างคนต่างอ้างมุมที่ตัวเองชอบ การที่ว่า การสร้างบารมี การบอกบุญต่อกัน เขาว่าการสร้างบารมี ไปอยู่บนสวรรค์แล้วจะได้มีพรรคพวก มีพวกเพื่อนฝูงห้อมล้อม ไม่ใช่ไปอยู่เทวดา อยู่คนเดียว ไม่มีพรรคไม่มีพวก ทําบุญคนเดียวไง อันนี้มันก็มีส่วน เทวดาที่ไปอยู่บนสวรรค์เป็นอย่างนี้ พระพุทธเจ้าก็ว่าอย่างนี้ เราก็เลยบอกว่าจะต้องบอกบุญกันตลอดไป

การบอกบุญโดยความเจตนาบริสุทธิ์ เพื่อน เพื่อนบอกกัน เพื่อนชักจูงกันเป็นสิ่งที่ดีก็มี แต่คําว่า นี่เขาบอกเลยนะ “โดยปกติหนูทําตามที่พอใจ ทําตามกําลัง แต่หนูไปเจอเพื่อนคนหนึ่ง เธอมักบอกบุญแทบไม่พักเลย เรี่ยไรทางอินเทอร์เน็ตด้วย เจอหน้าก็บอกบุญ ยังไลน์มา บอกให้ทําบุญอีก แล้วยังสั่งให้ตัวเองไปเข้าอินเทอร์เน็ตมาบอกคนอื่นอีก”

อย่างที่ว่า แม้แต่กรรมฐานขี้ขอเขาก็กลัวแล้ว แล้วเราไปบอกบุญๆ ดูสิ เราก็ต้องมีความเป็นอยู่ของเรา มันเหมือนการเบียดเบียนกัน การเบียดเบียนกันก็บอกที่พระพุทธเจ้าพูดไว้แล้ว เราแสวงหาสิ่งใดมา เราต้องใช้จ่ายของเรา คือก็ต้องดํารงชีวิตของเรา หนึ่ง เก็บไว้เพื่อประกอบธุรกิจของเรา หนึ่ง เลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่ของเรา หนึ่ง สุดท้ายที่เหลือฝังดินไว้ คือทําบุญกุศลไว้

เราทําบุญ เขาไม่ได้วัดกันที่จํานวนตัวเลขว่าใครมากใครน้อย เขาวัดกันที่ค่านํ้าใจ ถ้าเราทําบุญด้วยความบริสุทธิ์ใจ ของเล็กน้อยก็มีค่ามาก

ทางโลกเขา เราทํา เขาเจอทีไรก็บอกบุญทุกทีเลย เจอทีไรก็บอกบุญทุกทีเลย เจอทีไรก็บอกตลอดเลย ถ้าทําบุญเอาหน้ามันจะได้อะไรล่ะ

เพราะกรณีนี้ที่บอกทําบุญทิ้งเหว โยนทิ้งเหวไปเลย เพราะเราเสียสละไปแล้วเราไม่หวังสิ่งตอบแทนใดๆ ทั้งสิ้น คนที่เขามีนํ้าใจสูงนะ ดูสิ เขาช่วยเหลือเจือจานสังคม เขาไม่หวังสิ่งตอบแทนใดๆ เลย นั่นน่ะบุญร้อยเปอร์เซ็นต์

แหม! พอทําบุญแล้วประกาศชื่อแล้วประกาศชื่ออีก ต้องประกาศชื่อผมนะ เดี๋ยวผมไม่ได้ทําบุญนะ

อ๋อ! บุญนี่มันอยู่ที่ประกาศเนาะ อ้าว! กูประกาศเอ็งเท่าไรก็ได้ แต่เอ็งไม่มีตัวเงินเลย เอ็งได้อะไรขึ้นมา แต่โลกเขาเป็นกันแบบนั้น ถ้าเป็นแบบนั้น เราไม่ทําแบบนั้น เราไม่ปัญญาอ่อนไง เราไม่ปัญญาอ่อนของเรา

ถ้าเราเป็นชาวพุทธแท้ เราทําของเราด้วยความเป็นจริงของเรา เราทําของเราด้วยนํ้าใจของเรา เราทําเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าทําบุญนะ ทําบุญมันมีการเสียสละ มันเป็นการแสดงออกของนํ้าใจ

บุญในพุทธกาลนะ ในพระไตรปิฎก แม้แต่เราหลีกทางให้กัน เราให้ทางกันนี่ก็เป็นบุญ เราให้ทาง เราเดินสวนทางมา เราหลีกให้เขาซะ ให้เขาไปก่อน นี่บุญเกิดแล้ว เราไม่ต้องเสียสละอะไรเลยนะ ไม่ใช่เสียสละให้ตระหนี่นะ คือว่าบางทีเรามีความจําเป็น เราไปไม่ทัน อนุโมทนาไปกับเขาก็ได้บุญแล้ว

เห็นเขาทําคุณงามความดีกัน เห็นเขาทําบุญนะ อนุโมทนา เออ! ดีใจ เออ! เราขออนุโมทนาด้วย เราเห็นชอบด้วย นี่ก็บุญนะ อนุโมทนาทาน เห็นเขาทําดีแล้วเรามีความดีใจกับเขา แค่นี้ บุญแค่นี้ต้องไปเสียอะไรอีก

ให้อภัยต่อกันก็เป็นบุญ อภัยทาน คนนั้นทําผิดพลาด เราให้อภัยเขา แต่ให้อภัยยาก ให้อภัยทาน โอ้โฮ! มันค้างใจนะ มันติดใจ เห็นไหม เขตอภัยทาน เขาไม่เบียดเบียนกัน เขาไม่ทําร้ายกัน เขตอภัยทาน แค่นี้มันก็ได้บุญแล้ว

แต่ถ้าบอกบุญกันทุกทีเลย เข้าอินเทอร์เน็ตบอกเลย

กรณีนี้เราเห็นเป็นอย่างนี้ เพราะเราอ่านพระไตรปิฎกมา ฉะนั้น โดยที่ว่ามันจะมีคําถามมาบ่อยมากเลย หลวงพ่อ เลขบัญชีเท่าไร วัดนี้เลขบัญชีเท่าไร เลขบัญชีหลวงพ่อเท่าไร

โทษนะ เราบอกว่าเสือก เพราะว่าค่าใช้จ่ายในวัดนี้ เราเป็นคนจัดการเอง กูเสือกหาเรื่องใส่ตัวกูเอง กูทําขึ้นมาเอง กูต้องรักษาของกูเอง แต่ถ้าใครจะมีแค่นํ้าใจต่างๆ นั่นอีกเรื่องหนึ่ง

โอ๋ย! จะเอาเลขบัญชีไปลงอินเทอร์เน็ตไง เขาก็ขอ มีคนขอมาเยอะมาก แต่เราเห็นถึงกรณีอย่างนี้ กรณีที่ว่าคนมองในแง่ดี เขาก็มองในแง่ดี คนมองในแง่ลบ เขาก็มองในแง่ลบ

ฉะนั้น เราเป็นศากยบุตร เราเป็นบุตรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราพยายามทําตามเนื้อผ้า ทําดีที่สุด แต่สิ่งใดถ้ามันเป็นการเปิดทางให้เขาติเตียนก็ได้ ถ้าคนที่เขามีนํ้าใจเขาก็ เออ! หลวงพ่อมีภาระเนาะ ช่วยหลวงพ่อหน่อยๆ

แล้วไอ้คนที่บอกว่า ก็หลวงพ่อหาเรื่องเอง แล้วมันจะกวนกูทําไมล่ะ

เวลาเขาไปบอกบุญใช่ไหม พอไปบอกบุญ เขาบอกว่า นี่ไง หลวงพ่อทําอย่างนั้นต้องมีค่าใช้จ่ายนะ

เขาจะถามว่า หลวงพ่อเอ็งเวลาว่างมากเกินไปใช่ไหม หลวงพ่อมึงไม่มีเรื่องทําใช่ไหมถึงทําให้มันเดือดร้อน แล้วก็มาเดือดร้อนกูด้วย

นี่ไปเรี่ยไรเขาไง เราถึงไม่ให้ มีคนขอมาเยอะมาก ขอเลขบัญชี

ไม่ให้ ไม่ให้

แล้วเวลาโยมมาวัด พอใครมา “มาทําไม”

“มาทําบุญ”

ถ้าเขามีเจตนา เขาอยากของเขา เจตนาของเขาพอใจของเขา ไอ้นี่มันเป็นทรัพย์ของเขา เราไม่สามารถปิดกั้นทรัพย์ของเขาได้ อริยทรัพย์ ฉะนั้น ใครทําก็เชิญตามสบาย แต่ไม่ต้องให้มาเบียดเบียนกัน

โยมนะ อุตส่าห์มาจากบ้าน ค่านํ้ามันรถมันก็เหลือเฟือแล้ว แล้วสิ่งที่มีค่าที่สุดคือนํ้าใจของโยม เพราะโยมต้องตั้งใจนะ พรุ่งนี้ไปหาหลวงพ่อเว้ย ต้องเตรียมตัวแล้ว ต้องมีเวลา ต้องเสียเวลาทํางานไป

แค่คิดจะมานะ มันมีค่าแล้ว คิดว่าจะไปทําบุญ เจตนาอันนั้นมีค่าแล้ว แล้วมาอีก แล้วมาแล้วต้องเอาเศษกระดาษมาถวายหลวงพ่ออีก เศษกระดาษนี้มันหายาก ฉะนั้นบอก ไม่ไปดีกว่า เพราะไม่มีเศษกระดาษ

ไม่ต้อง

นํ้าใจ นํ้าใจ คิดว่าจะมา เห็นไหม เพราะโยมจะมาเอง ปุ๊บปั๊บมาได้ไหม นัดกันตั้งแต่เมื่อวาน แล้วกว่าจะมา ค่านํ้าใจอันนี้สําคัญ นี่ตัวบุญ บุญอยู่ตรงนั้น

บุญไม่ใช่เบียดเบียนกัน เจอหน้าทุกครั้งบอกทุกครั้งเลย แล้วบอกยังไม่พออีก ยังบอกทางอินเทอร์เน็ตอีก แล้วพอบอกทางอินเทอร์เน็ตแล้วยังให้ตัวเองบอกต่ออีก นี่มันแชร์ลูกโซ่แล้ว มึงจะทําแชร์ลูกโซ่หรือ มันเดือดร้อนไง

ไม่เบียดเบียนตนและเบียดเบียนผู้อื่น แต่ถ้าพูดถึงเวลาคนที่เข้มแข็งนะ เวลาเรานั่งสมาธิ เราเบียดเบียนตนไหม ไม่เบียดเบียนตนทําไมมันเจ็บขาล่ะ ถ้าการเบียดเบียนอย่างนี้ ถึงเวลาไม่เบียดเบียนตนและไม่เบียดเบียนผู้อื่น เราก็เอาธรรมข้อนี้มาใช้กับเวลาปฏิบัติด้วยไม่ได้ เวลาปฏิบัติต้องมุมานะ ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ มันอีกเรื่องหนึ่งนะ

การเบียดเบียนก็เป็นเรื่องหนึ่งใช่ไหม เราไม่เบียดเบียนตนคือไม่เบียดเบียนทําให้เราเดือดร้อน แต่ขณะที่เราจะภาวนา กิเลสมันต่อต้าน มันไม่พอใจทั้งนั้นเลย ถ้าไม่พอใจทั้งนั้น อันนี้บอกว่า มันเป็นการเบียดเบียนตนนะ การปฏิบัติต้องไม่ให้ทุกข์นะ จะนอนห้องแอร์เลยนะ แล้วจะได้บรรลุเข้าสมาธิได้ แล้ว อู้ฮู! จะนอนบนฟูก ๕ ชั้นเลย แล้วก็จะบอกว่า อู้ฮู! บรรลุธรรมได้ มันก็ไม่มี เห็นไหม

มันต้องมีความเพียรชอบ ความวิริยะ ความอุตสาหะ อันนี้ไม่ใช่เบียดเบียนตน การเบียดเบียนตนคือทําให้ลําบากเปล่าโดยที่ไม่ได้ประโยชน์ตอบแทน แต่การมุมานะ ความเพียรชอบ ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ มันเป็นมรรค เป็นมรรค มีมรรคแล้วมีผล ถ้ามีผลมันก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าประโยชน์กับเรา อันนี้ไม่ใช่เบียดเบียนตน

การเบียดเบียนตน เบียดเบียนตนคือทําให้เราลําบากโดยที่ไม่ได้ผลตอบแทนสมค่าของมัน แต่การประพฤติปฏิบัติขึ้นมา การเบียดเบียนตนคือการเบียดเบียนกิเลส ในตนมีกิเลส เบียดเบียนกิเลสให้มันผ่อนคลายออกไป เหลือแต่คุณงามความดี เหลือแต่สัจธรรม เหลือสิ่งที่เป็นคุณธรรมของเรา เราทําอย่างนี้เพื่อประโยชน์กับเรา มรรคหยาบ มรรคละเอียดไง

เราบอกว่ามรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียด คนถามว่า “หลวงพ่อ มรรคนี้ไปฆ่ามันอย่างไร เอาปืนยิงมันเลยหรือ”

มรรคหยาบคือเหมือนกับว่า เรากําสิ่งใดอยู่ นี่มรรคหยาบๆ ถ้ามันฆ่ามรรคละเอียดคือว่ามันจะไปหยิบฉวยเอาสิ่งละเอียดลึกซึ้งไม่ได้ แต่ถ้าเราคายความหยาบนั้นออกไป มันจะเกิดมรรคละเอียด

นี่ก็เหมือนกัน ความคิด ความคิดที่ว่าเราเบียดเบียนตนๆ เราทําอะไรไม่ได้เลย มันไม่มัชฌิมาปฏิปทา มันไม่เป็นทางสายกลาง ทางสายกลางก็ซ้ายกับขวา แล้วก็ไม้บรรทัดวัดเลย เอาตรงกลาง...ไอ้นั่นมันแบ่งเอาเอง คิดเอาเอง สายกลางคิดเอาเองไง

แต่ถ้าสายกลางในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ความพอดี ความพอดีของเด็ก ความพอดีของผู้ใหญ่ ความพอดีของผู้เฒ่า เวลาผู้เฒ่าเข้ามา ไม่ต้องนั่งๆ ยืนก็ได้ ไม่เป็นไร เพราะว่าเข่าเขาเสื่อม เห็นไหม ความพอดีของผู้เฒ่า ผู้เฒ่าผู้แก่มันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ความพอดีมันก็มีหยาบมีละเอียดขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ถ้ามันคิดเป็น ไม่ใช่มรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียด มรรคหยาบเป็นความดี ถ้าละเอียดขึ้นไปก็ต้องทิ้งมรรคหยาบ ถ้าไม่ทิ้งมรรคหยาบมันจะเกิดละเอียดได้อย่างไร เห็นไหม การฆ่าคือมันเกิดขึ้นไม่ได้ไง เราไปติดในความคิดที่เป็นโลก ความคิดนี้มันจะไม่พัฒนาเป็นธรรมขึ้นมาได้ ถ้าเราทิ้งทางโลก มันก็เป็นธรรมขึ้นมาได้ ไปทางนั้นมันก็ละเอียดขึ้นมา เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา

ฉะนั้น สิ่งที่คําถาม บุญปัญญาอ่อนก็เป็นแบบนี้ ชาวพุทธปัญญาอ่อน ปัญญาอ่อน เราเห็นแต่เรื่องอย่างนั้น ทีนี้ทางโลกเขาคิดกันอย่างนั้น ทางโลกเขาพยายามพัฒนาให้ประชาชนเข้าถึงศีลธรรมเพื่อการปกครองจะได้ปกครองได้ง่าย อันนี้ก็เห็นด้วย ถ้าเข้าวัดเข้าวาก็เข้าวัดเข้าวาไปเพื่อบุญกุศลของเขา แต่ไม่ใช่เข้าวัดเข้าวาแล้วไปเจอเพื่อน เพื่อนมันไถแหลกเลย แล้วไปทําบุญ ทําบุญใหญ่เลย บุญอะไร บุญที่ไหน

ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต เวลาจะทําบุญ เราทําบุญ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แต่ถ้าเราพุทโธๆๆ พอจิตเราสงบเข้าไปเป็นอัปปนาสมาธิ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เราจะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากันเลยล่ะ

เวลาเขาทําบุญกัน เขาไปสังเวชนียสถานทั้ง ๔ พระพุทธเจ้าบอกไว้เอง พระอานนท์ถามว่า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานไปแล้ว จะระลึกถึง ให้ไปที่ไหน

ให้ไปที่สังเวชนียสถานทั้ง ๔ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเกิด ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ธัมมจักฯ ที่พระพุทธเจ้าปรินิพพาน

แต่ถ้าเราพุทโธๆ เราจะเฝ้าพระพุทธเจ้ากลางหัวใจเราเลยล่ะ พระพุทธเจ้าที่มีชีวิตด้วย พระพุทธเจ้า พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เราจะได้เฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากลางหัวอกเลย พุทโธๆ เห็นไหม เราปฏิบัติ เราภาวนา

ถ้าเราไม่ปัญญาอ่อนซะ ไม่มีใครจะมาตักตวงผลประโยชน์กับเราได้ เราทําบุญเราก็ทําบุญของเรา เราทําบุญของเรา บุญ ถ้าพูดถึงเวลาพูดปั๊บ มันจะบอก “โอ้โฮ! หลวงพ่อนี่สุดยอดเลยเนาะ ต่อไปนี้พวกผมจะไม่ทําบุญเลย พวกผมจะไม่ยอมเสียรู้ใครเลย โอ้โฮ! หลวงพ่อสุดยอดเลย” เห็นไหม นี่ดูกิเลสสิ เวลากิเลสมันอ้าง “ต่อไปนี้ผมจะไม่เสียรู้ใครเลย กูจะไม่ให้ใครเลย อยู่ในกระเป๋ากูนี่ กูไม่เปิดให้ใครเลย กูไม่เสียรู้ใครอีกแล้วเพราะหลวงพ่อสอน” นี่ไม่พอดี

มัชฌิมาปฏิปทาคือความพอดี พอดีถึงสถานะของเรา เราหาได้มากได้น้อย จิตใจเรามันหยาบละเอียด ถ้าหยาบๆ มันก็จะว่า “หลวงพ่อพูดถูกต้อง พูดถูกใจผมมากเลย ไม่ให้ใครเลย ถูกต้องเลย”

ถ้าจิตใจมันละเอียดขึ้นมา อืม! สิ่งนี้หามาแล้วเราก็ใช้สอยเพื่อผลประโยชน์ในปัจจุบัน แล้วประโยชน์อนาคตล่ะ ประโยชน์กับใจของเราล่ะ นี่ถ้าคนมันคิดได้ มันพอดีของมัน มันก็สละของมันได้ ถ้าสละ สละเพื่ออนาคตของเรา

อนาคตหมายถึงว่า กลิ่นของศีล กลิ่นของคุณงามความดี เราไม่เป็นคนตระหนี่ถี่เหนียว เราเป็นคนที่เห็นแก่นํ้าใจคน ก็ไม่ให้คนหลอกด้วย แล้วก็เห็นนํ้าใจคนด้วย ไม่ใช่ว่าไม่ตระหนี่ถี่เหนียว ให้ใครเขาหลอกก็ได้ ใครชักจูงก็ได้ ไม่ใช่ แต่เราก็ไม่หวงแหนจนว่าไม่ให้ใคร

เราพร้อมที่จะให้ แต่ให้ในสิ่งที่ถูกต้องดีงาม อ้าว! ไม่ปัญญาอ่อนไง ไม่ใช่ชาวพุทธปัญญาอ่อนไง ถ้าชาวพุทธปัญญาอ่อนมันก็ปัญญาอ่อนไปหมดน่ะสิ

แต่ชาวพุทธมีปัญญา ระดับของทาน ปัญญาก็มี ถ้าไม่มีปัญญาจะทําสมาธิได้อย่างไร ถ้าทําสมาธิแล้วมันจะเกิดปัญญาขึ้นมาได้อย่างไร มันจะเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปไง

คําถามถามอย่างนี้ใช่ไหม เขาบอก “เศรษฐกิจทางบ้านก็มีอยู่ หนูก็สงสัยว่าการเสียสละทรัพย์เป็นการทําบุญในโลกนี้ ทําไปได้รับแน่ๆ แต่การดํารงชีพก็ต้องมีความจําเป็นอยู่ หนูควรปฏิเสธบุญได้หรือไม่”

ได้ ได้ ใครมาพูดบอกว่า “ทําบุญไม่มีจะกิน จะทําอย่างไรล่ะ จะกินยังไม่มีเลย เอาอะไรทําล่ะ”

ทําไมจะไม่ได้ เพราะเขาบอกว่าบุญนี้ห้ามโต้แย้งหรือ เราปฏิเสธได้ไหม ได้ แต่ถ้าเรามีปัญญาของเรา เราอยากทํา เราทําของเราเอง ไม่จําเป็นจะต้องให้ใครมาชักนํา

คนจะเป็นจะตายอยู่แล้วจะทําบุญอะไรอีก คนที่ทําบุญเขาต้องพอของเขาแล้ว เขาพอของเขา เขาอยู่ของเขาได้แล้ว เขาจะทําบุญของเขา

พระ เวลาพระที่รับมาแล้วมันเป็นประโยชน์หรือไม่เป็นประโยชน์ล่ะ ถ้าเป็นประโยชน์ ดูสิ สอนคนนู้นคนนี้เสียสละหมดเลย แล้วมึงเสียสละบ้างหรือเปล่า ให้ทุกคนทําบุญหมดเลย แต่กูไม่ทําอะไรเลย กูเก็บไว้คนเดียว

ไม่มีทาง ดูหลวงตาท่านพูด เข้าเท่าไร ออกมากกว่านั้น แต่เวลาออกไม่มีใครรู้ไง เพราะว่าคนที่ฉลาดนะ คนที่มีฐานะเขาทําบุญ เขาแอบทํา เขาไม่อยากให้ใครรู้เพราะอะไร เพราะเขาทําแล้ว ถ้าสมมุติเรา เราบอกเลยนะ เราทําบุญครั้งนี้ร้อยล้าน ถ้าเรามีโทรศัพท์นะ พรุ่งนี้โทรศัพท์เราไม่ว่างเลย มันขอกันใหญ่เลย ทุกคนเขาขอกันอย่างนั้น

มีมาก เราอยู่ในวงการพระ เรารู้ คนที่เขามีสถานะเวลาเขาทํา เขาทําใต้ดิน เขาทําไม่ให้ใครรู้ เพราะว่าถ้ากระจายออกไปนั้นมันเป็นอันตราย อันตรายหมายความว่าคนจะไปกวนเขามาก

แต่ถ้าคนที่สถานะสังคมยังต้องการการเชิดชู เขาพยายามประกาศแล้วประกาศอีก แต่คนที่เขาเป็นธรรมเขาไม่ยอมประกาศ แล้วเขาไม่ให้ใครรู้ด้วย เวลาเขาทํา เขาทําของเขาโดยส่วนตัวของเขา

ฉะนั้นว่า “หนูควรปฏิเสธได้ไหม”

ถ้ามันเป็นภาระกับเราทางเศรษฐกิจ ทําไมเราปฏิเสธไม่ได้ แต่เพราะนี่สถานะสังคม พอเราปฏิเสธปั๊บ เขาจะถอนความเป็นพุทธของเราทิ้งเลยใช่ไหม ถ้าเราปฏิเสธปั๊บ เขาบอกคนนี้ไม่ใช่พระพุทธศาสนา แล้วอายใช่ไหม กลัวเขาบอกว่าเราจะไม่ใช่พระพุทธศาสนา เราไม่ใช่ชาวพุทธ พอบอกทําบุญกับเรา เราไม่กล้าปฏิเสธ เลยทําให้เราไม่เป็นชาวพุทธเลยหรือ

เราเป็นชาวพุทธโดยเนื้อแท้ ไม่ใช่เป็นชาวพุทธด้วยปัญญาอ่อน เวลาเขาเอาอะไรอ้าง เอานรกสวรรค์มาอ้างก็กลัวจนตัวสั่น แต่เวลาทําความชั่วในใจไม่เคยคิดว่าเป็นนรกสวรรค์เลย เขาเอานรกสวรรค์มาอ้างน่ะ

เราทําดี เราทําของเราอย่างนี้ มันจะไปตกนรกที่ไหนวะ กูไม่ได้ปล้นไม่ได้จี้ใครมา มันจะติดคุกได้อย่างไรวะ เออ! กูไปจี้ไปปล้นใครมาสิเว้ย เขาไม่บอกกูก็รู้ อู๋ย! กูปล้นเขามาเว้ย ไม่มีใครบอก กูก็ทุกข์ถ้ากูทําน่ะ ถ้ากูไม่ทํา ใครจะเอากูไปไหน

ปฏิเสธได้ ปฏิเสธเลย เรื่องอย่างนี้มันปฏิเสธได้ เพราะอะไรรู้ไหม เพราะอย่างนี้มันเป็นการแบบว่า จะบอกว่าทํานาบนหลังคน ขูดรีดเอากับชาวพุทธหรือ มึงไปขูดรีดเอากับชาวพุทธใช่ไหม ถ้าชาวพุทธต้องหามาส่งกูถึงจะเป็นชาวพุทธอย่างนั้นหรือ

ไม่ใช่ ปฏิเสธเลย ไม่ผิดกฎหมาย ปฏิเสธแล้วไม่มีตํารวจจับ ตํารวจที่ไหนจะมาจับ ไอ้คนที่ไม่ทําบุญ จับติดคุก ๕ ปี กูอยากดูนัก ปฏิเสธแล้วจับติดคุก ไม่มี แต่เพราะเราใจอ่อนแอกันเอง เราไม่กล้าปฏิเสธ ถ้าเราไม่กล้าปฏิเสธ เราจะเป็นเหยื่อเขาตลอดไป

ถ้าเรากล้าปฏิเสธแล้วนะ แล้วไม่ใช่ปฏิเสธโดยที่ไม่มีปัญญา ปฏิเสธบอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ปฏิบัติบูชา ฉันปฏิบัติบูชาทุกคืนเลย ฉันนั่งพุทโธทุกคืนเลย ทําไมฉันต้องทําบุญกับคุณ ตอบมันไปเลย เราละเอียดกว่ามันอีก พระพุทธเจ้าบอกให้ปฏิบัติบูชา เราก็ได้ปฏิบัติบูชาแล้ว

“ความรู้สึกเบียดเบียนตนเอง ต้องให้มากกว่านั้น แต่ไม่ค่อยเต็มใจเจ้าค่ะ” เขาถามว่า “หลวงพ่อ เรี่ยไรทางอินเทอร์เน็ตควรหรือไม่ควรเจ้าคะ บางครั้งให้หนูประกาศทางอินเทอร์เน็ตด้วย”

คือเขาทําแล้วเขาเป็นแชร์ลูกโซ่ เขาจะให้เราทําด้วย เราไม่ต้องไปทํากับเขา เราทําบุญด้วยความพอใจของเรา แล้วเราศึกษาของเรา ความซื่อตรงของเรา ประโยชน์ของเรา เราไม่ต้องเป็นเหยื่อของเขาจนมากเกินไปนัก นี่ข้อที่ ๑

ข้อที่ ๒ นะ “หนูได้สวดมนต์ทําวัตรเป็นประจํา บางครั้งเวลามีน้อย หนูแผ่อุทิศส่วนกุศลเลย ไม่ได้นั่งสมาธิ จะมีบุญแผ่หรือไม่ มีผู้ใหญ่บอกว่าแผ่ไม่ได้ มันขาดทุน เพราะยังไม่ได้ภาวนา”

ไอ้การแผ่ ไม่มีอะไรขาดทุนหรอก สมมุติว่า มีคนมาถามบ่อย ตักบาตรแล้ว ทําบุญแล้ว ยังไม่ได้กรวดนํ้า ลืมไป ๒ วัน ๓ วัน มากรวดนํ้า จะผิดไหม

ไม่ผิด การอุทิศส่วนกุศลอุทิศได้ตลอดเวลา ทีนี้การอุทิศส่วนกุศลอุทิศได้ตลอดเวลา อภัยทานก็คืออุทิศส่วนกุศลนี่แหละ ให้อภัยเป็นทานคือการอุทิศส่วนกุศล ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราสวดมนต์ นั่งสมาธิ แล้วแผ่ส่วนกุศลตลอด

“แต่บางทีเวลาน้อยก็แผ่ส่วนกุศล มีผู้ใหญ่บอกว่าไม่ได้ จะขาดทุน”

ความระลึกถึงกันนี่สําคัญมากนะ ค่านํ้าใจสําคัญมาก เราระลึกถึงกัน ความระลึกถึงกันมันขาดทุนตรงไหน แต่ถ้าบอกว่า เวลานั่งสมาธิไปแล้ว สมาธิที่ละเอียดลึกซึ้งมาก แล้วแผ่ส่วนกุศลไป ผลที่ได้มันมากมาย แต่ถ้าจิตใจของเรายังไม่มีหลักมีฐาน เราอุทิศออกไป ผลมันน้อย ไอ้นี่ผลน้อยผลมากมันเป็นอย่างนั้น แล้วขาดทุน เอาอะไรมาขาดทุน

สิ่งระลึกที่ดี อุทิศส่วนกุศล แผ่ส่วนกุศลให้คนอื่น แผ่ส่วนกุศลให้คนอื่นคือระลึกถึงความดีไง เป็นห่วงเป็นใย คิดถึง อันนี้ผิดไหม มันผิดตรงไหน แล้วมันขาดทุนตรงไหน มันไม่ขาดทุน

แต่เวลาบอกว่ามันทําไม่ได้ มันทําได้ มันเหมือนว่า ถ้าจิตใจเราไม่เป็นสมาธิ เราอ้างบ่อยมากนะ อยู่ในประวัติหลวงปู่จวน ท่านธุดงค์ไปที่ภูเกล้า อยู่ขอนแก่น แล้วท่านนั่งสมาธิไป กลิ่นมันจะมาก่อน พอกลิ่นมาก่อนปั๊บ มันจะมีเปรต เปรตเป็นผู้หญิง ๒ คนจะมากราบท่าน ท่านก็สงสาร ท่านก็แผ่เมตตา

ท่านถามว่า เปรต ๒ คนนั้นเขามาร้องเรียนบอกว่าทุกข์ยากมาก ขอให้หลวงปู่ช่วยแผ่เมตตา ช่วยอุทิศส่วนกุศลให้บ้าง เพราะทุกข์ยากมาก หลวงปู่จวนก็ถามในสมาธิ ถามที่ในนั้นว่าทําอะไรมาล่ะถึงเป็นแบบนี้

ที่ไม่อยากพูดก็ตรงนี้ สาวไหมไง ต้มไหม ทํามาเยอะ พอตายไปก็ไปเกิดอย่างนั้น พอเกิดอย่างนั้น หลวงปู่จวนท่านก็อุทิศส่วนกุศลให้ เพราะจิตของท่าน ท่านเป็นพระอริยบุคคล จิตของท่าน ท่านภาวนาของท่าน จิตใจของท่านสูงส่งมาก ท่านแผ่ส่วนกุศลให้

พอแผ่ส่วนกุศลให้ ท่านก็ภาวนาต่อวันรุ่งขึ้น ภาวนาต่อกลางคืน กลางคืน กลิ่นหอมมาก่อนเลย แล้วก็มีเทวดาเป็นผู้หญิง เขาเรียกว่าเทพธิดา เทพธิดา ๒ คนเข้ามากราบท่าน แล้วก็มาถามหลวงปู่จวนว่า “ท่านอาจารย์ ท่านอาจารย์จําหนูได้ไหมคะ”

หลวงปู่จวนถามว่า “เอ็งเป็นใครล่ะ”

“ก็ที่เมื่อวานที่มากราบท่านอาจารย์น่ะ”

ตอนมาเป็นเปรต ๒ คนมากราบท่าน แล้วท่านอุทิศส่วนกุศลให้ จากเปรตเกิดเป็นเทวดามากราบหลวงปู่จวน

“ท่านอาจารย์จําหนูได้ไหมคะ ท่านอาจารย์จําหนูได้ไหมคะ”

“เอ็งเป็นใครล่ะ”

“ก็เมื่อวานที่มากราบท่านอาจารย์น่ะ”

ในประวัติหลวงปู่จวน ไปอ่านได้ ที่ภูเกล้า ขอนแก่น หลวงปู่จวนอุทิศส่วนกุศล ถ้าพูดถึงจิตใจของคนที่มีคุณธรรมมันสูงส่งขนาดนี้ เหมือนกับหลวงปู่มั่นอยู่ที่เชียงใหม่ สามเณรน้อยกับแม่ชีสร้างเจดีย์ สร้างเจดีย์แล้วสร้างไม่เสร็จ ตายก่อน ความผูกพัน มาเกิดเป็นเปรตเฝ้าอยู่นั่นน่ะ

หลวงปู่มั่นธุดงค์ไปที่นั่น ไปเจอที่นั่น กลางคืนก็มาเดินรอบเจดีย์อยู่นั่นน่ะ ท่านก็นั่งภาวนา ก็ถาม คุยกันไง ถามว่าทําไมเป็นอย่างนี้ล่ะ

สร้างเจดีย์ อยากได้บุญกุศลมาก แต่มันยังไม่เสร็จ ตายเสียก่อน พอตายแล้ว ด้วยความผูกพันก็มาเกิดเป็นเปรตเฝ้าอยู่ที่นั่นน่ะ

กลางคืนมาก็เดินอยู่นั่นน่ะ หลวงปู่มั่นเทศน์บอกว่า “ความดีก็ได้ทําแล้ว สร้างกุศลก็ได้สร้างแล้ว แต่ด้วยวิบากกรรม มันทํายังไม่สําเร็จ เสียชีวิตเสียก่อน สิ่งที่ทําแล้วมันก็เป็นบุญกุศลแล้ว ทําไมมาติดพันมัน ทําไมมาผูกพันอยู่อย่างนี้ล่ะ สิ่งที่ทําแล้ว เราก็ทําแล้วไป สิ่งที่ทําไม่เสร็จก็ทิ้งไว้นี่ อย่าไปผูกพันกับมัน”

พอตัดใจได้ ตัดใจความผูกพันอันนั้นได้ ไปเลย บุญมันมีอยู่แล้วไง แต่เพราะเราไปผูกพันไง ความผูกพันของเรา นี่พูดถึงถ้าอุทิศส่วนกุศลแผ่เมตตาอย่างนี้ เพราะครูบาอาจารย์ท่านทําแบบนี้ ท่านทําได้ของท่านอย่างนี้ มันก็เป็นบุญกุศลไง

แต่ของเรา เราสวดมนต์ เราทําประจําวัน แต่ผู้ใหญ่บอกว่าแผ่ไม่ได้ มันขาดทุน มันยังไม่นั่งภาวนา

อันนั้นก็จริง จริงแบบนี้ จริงแบบว่า ถ้าเราทําแล้ว ทําได้แบบหลวงปู่มั่น ทําได้แบบหลวงปู่จวน โอ๋ย! เอ็งก็เก่งน่ะสิ แต่เราทําไม่ได้ขนาดนั้นใช่ไหม เราทําไม่ได้ขนาดนั้นมันก็ไม่เสียหาย

แต่บอกว่า โอ๋ย! ถ้าอุทิศส่วนกุศลแล้วจะแผ่อุทิศส่วนกุศลพวกเปรตพวกผีขึ้นเป็นเทวดาหมดเลย โอ้โฮ! สุดยอด เก่งมาก แต่เราก็ทําไม่ได้อย่างนั้น ถ้าทําไม่ได้ก็บอกขาดทุน

เรายังไม่มีทุนจะขาด เราไม่มีทุน เราก็เลยไม่ขาด ไอ้คนที่เขามีแล้วเขาขาดทุนนั่นเรื่องของเขา แต่เรายังไม่มีทุน เราไม่ขาดหรอก เราแผ่ส่วนกุศล เราว่ามันไม่ผิด นี่ผู้ใหญ่บอกว่า

กรณีอย่างนี้กรณีการศึกษาทางทฤษฎี พอศึกษาแล้วเราก็มาตีความกัน ฉะนั้น คนที่มีความสามารถอย่างเช่นหลวงปู่มั่น เช่น หลวงปู่จวนท่านทําของท่านได้ เพราะท่านมีคุณธรรมจริงในหัวใจของท่าน ท่านก็ทําของท่านด้วยสมเป้าหมายของท่าน

ของเรา เรายังล้มลุกคลุกคลานอยู่ เรายังเริ่มพยายามของเราอยู่ เราก็อุทิศของเรา เขาว่าผิด เขาว่ามันขาดทุนนั่นก็เรื่องของเขา เขาว่า เขาว่า มันจะจริงไม่จริง ไม่รู้ แต่เราทําความดีของเรา เราไม่ประมาท เราอุทิศของเรา

เรามีนํ้าใจ เรามีนํ้าใจกับเจ้ากรรมนายเวร เรามีนํ้าใจกับทุกๆ คน เรามีนํ้าใจกับเขา คนมีนํ้าใจนะ เรามองหน้ากันเราก็อบอุ่นนะ คนอาฆาตกันมันจะกิน โอ้โฮ! เจอนี่ตาเขียวเลย อย่างนี้ไม่ไหว คนมีนํ้าใจต่อกัน แล้วเรามีนํ้าใจ เราฝึก เราเป็นชาวพุทธ เขาบอกขาดทุน เราบอกว่าไม่มีทุนจะขาด เราไม่มีทุนจะขาด เราทําของเราไป

ฉะนั้น สิ่งที่ถามมา สังคมคิดกันอย่างนี้ เราจะบอกว่า ถ้าบุญปัญญาอ่อนมันก็เป็นแบบนี้ ถ้าสังคมปัญญาอ่อนก็เป็นเหยื่อของเขา ถ้าสังคมปัญญาอ่อน เราจะเป็นเหยื่อของเขา เราต้องฝึกฝน เราพยายามปฏิบัติของเรา อันนี้เป็นจริตนิสัย วัวใครเข้าคอกมัน จริตนิสัยของใครก็เป็นแบบนั้น เราฝึกของเราเพื่อประโยชน์กับเราเนาะ

ถาม : ขอนมัสการพระคุณเจ้า ดิฉันอยากทราบถึงสาเหตุที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติศีลข้อ ๖ เกี่ยวกับการห้ามรับประทานอาหารเที่ยงวันค่ะ

ตอบ : อันนี้เป็นศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗

ศีล ๕ ยังกินข้าวเย็นได้ แต่ศีล ๘ เพราะศีล ๘ เป็นนักพรต ศีล ๘ อยากจะประพฤติปฏิบัติ ศีลคือพื้นฐานไง อย่างเช่นเราอยากได้เงิน มีทองคํากองนี้ ๕ บาท ทองคํากองนี้ ๘ บาท ทองคํากองนี้ ๑๐ บาท ทองคํากองนี้ ๒๒๗ บาท ให้ทุกคนเลือกเอาทองคํากองไหน

ทุกคนเลือกเอาทองคํา ๕ บาทไหม ไม่เลย ทุกคนจะเลือก ๒๒๗ เพราะมันนํ้าหนักตั้ง ๒๒๗ บาท แต่เวลาศีล ศีลจะเอาศีล ๕ เอาน้อยๆ แต่ไม่เอาศีล ๒๒๗ เอาแค่ศีล ๕

ทีนี้ทองคํา ๕ บาท ทองคํา ๘ บาท ทองคํา ๑๐ บาท ทองคํา ๒๒๗ บาท ศีล ๕ ยังกินข้าวเย็นได้ ศีล ๘ วิกาลโภชนะ เว้นวิกาล วิกาลคือเว้นตั้งแต่เที่ยงวันไป ถ้าเว้นตั้งแต่เที่ยงวันไป นี่บัญญัติขึ้นมาตรงนี้ไง

เพราะเวลาคนที่ปฏิบัติจะรู้ คนที่มาปฏิบัติโดยทางสังคมเขาจะบอกว่า “หลวงพ่อ พุทโธแล้วไม่ได้ พุทโธไม่ลงเลย เวลาพุทโธนี่สัปหงกโงกง่วงเลย”

เราบอกว่า เอ็งผ่อนข้าวเย็นสิ เพราะทางการแพทย์ เวลากินข้าวเข้าไปแล้ว ๘ ชั่วโมงกว่ามันจะย่อย กินข้าวเย็น เสร็จแล้วพอหัวคํ่าก็พุทโธๆๆ ไอ้นํ้าย่อยมันก็บดใหญ่เลย ไอ้นี่ก็พุทโธๆๆ แล้วก็นั่งหลับ

แต่ถ้าไม่กินข้าวเย็นนะ เราก็กินนํ้า เรากินนํ้ากินต่างๆ ทดแทนไปก่อน ฝึกมันไง พอฝึกแล้ว เวลาเราพุทโธ กระเพาะมันไม่ย่อย กระเพาะมันไม่มีอาหารจะย่อย เพราะอาหารมันตั้งแต่กลางวันมามันเหลือน้อยแล้ว แต่ถ้าเรากินอาหาร นี่ทางวิทยาศาสตร์ไง เอามาเทียบกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้ตั้งแต่ ๒,๐๐๐ กว่าปีมาแล้ว

ฉะนั้น ศีล ๕ คือประชาชนทั่วไป ศีล ๘ คือผู้ที่เริ่มจะปฏิบัติแล้ว ฉะนั้น เวลาศีล ๘ ผู้ที่เริ่มจะปฏิบัติแล้ว พระพุทธเจ้าท่านวางหลักเอาไว้โดยที่เราไม่รู้เรื่องกันเลยนะ

ถ้าไม่กินข้าวเย็น หิวไหม ทางโลก หิว อู๋ย! หิวข้าวมาก หิวข้าวมาก แต่อยากได้สมาธิไหม อยากได้ ถ้าอยากได้นะ ความหิวมันไม่ตายหรอก ความหิวเพราะเป็นอุปาทาน ความหิวเพราะมันเป็นความเคยชิน พระฉันมื้อเดียวไม่เห็นหิวเลย ถึงหิวก็ไม่บอก หิวไหม หิว หิวก็ช่างมัน แต่ถ้ามันมีสติมีปัญญา มันจะเอาสิ่งที่ละเอียดกว่านั้นน่ะ มันได้ประโยชน์กว่านั้น เห็นไหม นี่พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ บัญญัติไว้กับพวกเรา แต่เรารู้ไม่รู้ไง

ทีนี้คนที่ไม่รู้ก็ “อ้าว! ทําไมต้องไม่กินข้าวเย็นด้วยล่ะ แล้วห้ามทําไมล่ะ เออ! ถ้าหลังเที่ยงทําไมห้ามกินข้าวล่ะ แล้วคนทํางานมันเหนื่อยนะ มันต้องกินนะ”

มันก็มีปัญญาไปเลย นี่เขาถามว่าทําไมพระพุทธเจ้าห้าม ห้ามด้วยศีล

พระพุทธเจ้านะ อนาคตังสญาณรู้ไปหมด แล้วรู้ไปหมดสอนคนไม่รู้ สอนพวกเรามืดบอด ถ้าบอกทุกอย่างมันก็จะสงสัยไปตลอดเลยไง ก็บัญญัติเป็นศีล

ศีล สมาธิ ปัญญา ฉะนั้น สิ่งที่ว่าพระพุทธเจ้าบัญญัติ ทําไม สาเหตุใดพระพุทธเจ้าเห็นถึงประโยชน์ เห็นถึงประโยชน์ในคนที่ทําได้ ประโยชน์ได้ มันจะเกิดประโยชน์มาก ถ้าเกิดประโยชน์มาก แล้วพอถึงศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ แล้วยังมีธุดงควัตร ศีลในศีล

คือธุดงควัตรถือก็ได้ ไม่ถือก็ได้ ไม่ปรับอาบัติ แต่ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ ผิดไม่ได้ ผิด ปรับอาบัติ ถ้าผิดเป็นอาบัติทันที อาบัติเล็กน้อยเป็นอาบัติ ต้องปลงอาบัติ ถ้าอาบัติหนักต้องอยู่ในสังฆาทิเสส อยู่ในสงฆ์ สงฆ์ควบคุม แล้วถ้าอาบัติหนัก ขาดเลย ขาดจากเป็นพระโดยธรรมชาติเลย ศีลบังคับตายตัว

ฉะนั้น พอธุดงควัตรล่ะ ทําไมไม่บังคับล่ะ

ไม่บังคับก็เพราะว่าพระพุทธเจ้าเห็นอีกแหละ โอ๋ย! พระพุทธเจ้าสุดยอด เห็นว่าจริตนิสัยของคนมันแตกต่างกัน เห็นว่าคนมุมานะ คนเข้มแข็งมันแตกต่างได้ คนที่นุ่มนวล คนที่อ่อนหวานเขาทําอย่างนั้นไม่ได้ แต่เขามีโอกาสในการปฏิบัติ พระพุทธเจ้าก็เปิดกว้างเลย

ไอ้ทําอย่างนี้ใครทําก็ได้ ใครไม่ทําก็ได้ แต่ศีลนี่ต้องแน่นอนนะ แต่ธุดงควัตร ไม่นอนเลยอย่างนี้ ไม่นอนเลย ฉันมื้อเดียว ฉันหนเดียว ต้องบิณฑบาตทุกวันอย่างนี้ ถ้าใครเข้มแข็ง ใครทําได้ เพราะทําได้เป็นเครื่องขัดเกลากิเลส

เพราะกิเลสมันอยากสุขอยากสบาย มันอยากกินอิ่มนอนอุ่น มันอยากไปหมดแหละ พอธุดงค์เข้าไปขัดเกลามันไง เอ็งขี้เกียจไม่ได้ เอ็งขี้เกียจ ไม่ได้กิน เอ็งจะกินตามใจเอ็งไม่ได้ เอ็งต้องกินในบาตร ทุกอย่างต้องรวมหมดเลย เห็นไหม ที่เอ็งอยากได้ ไม่ได้สักอย่างหนึ่งเลยล่ะ เพราะอะไร เพราะขัดเกลากิเลส ต่อสู้กับมัน แต่ยังไม่ได้ฆ่ากิเลส ขัดเกลา ทําความสงบของใจ ถ้าใจมันเกิดขึ้น มันเกิดปัญญา ปัญญาจะไปชําระล้างมัน

อันนี้เขาถามว่า ทําไมพระพุทธเจ้าถึงบัญญัติศีลข้อที่ ๖ ก็ไม่รู้

รู้ มันอยู่ที่นิยาม ไปเปิดพระไตรปิฎกสิ วินัยทุกข้อมีพระทําผิด พระทําผิด พระพุทธเจ้าถึงบัญญัติว่าผิดอย่างนี้ เป็นต้นบัญญัติยังไม่ผิด แล้วต่อไปห้ามๆๆ นี่พระไตรปิฎก

ถ้าอ่านพระไตรปิฎกจะเห็นเลย ก่อนที่จะเข้าวินัย เขาเรียกว่านิยามก่อน มีพระองค์นี้ได้ทําผิดอย่างนี้ๆๆ พระพุทธเจ้าเรียกมา เรียกมาแล้วถามว่าทําผิดอย่างนั้นจริงไหม

จริง

โมฆบุรุษ วันหลังอย่าทํานะ แล้วก็บัญญัติเลย ถ้าใครทําอย่างนี้ๆๆ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ทําอย่างนี้ๆๆ เป็นอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ ทําอย่างนี้ๆๆ เป็นสังฆาทิเสส ทําอย่างนี้ๆๆ เป็นปาราชิก นี้อยู่ในพระไตรปิฎก นี่พระพุทธเจ้าบัญญัติ แต่พูดถึงตอนนี้นึกไม่ทัน นึกไม่ออก แต่อยู่ในพระไตรปิฎก

ถามว่า ทําไมพระพุทธเจ้าถึงบัญญัติ

เดี๋ยวจะเอาพระไตรปิฎกมาตอบให้เนาะ แต่ตอนนี้ตอบโดยที่ว่าโดยองค์รวม โดยความคิดว่า เห็นประโยชน์อย่างไรพระพุทธเจ้าถึงบัญญัติศีล ๘ ห้ามกินตั้งแต่เที่ยงไป นี่พระพุทธเจ้าบัญญัตินะ

แต่ข้อวัตรปฏิบัติของกรรมฐานมันอยู่ในธุงควัตร ข้อวัตรปฏิบัติมันมีอยู่ หลวงตาท่านถึงพยายามฟื้นฟูตลอด บอกให้พระถือธุดงค์นะ ถ้าลูกศิษย์ของท่านวัดไหนไม่ถือธุดงค์ ท่านจะไม่เหยียบวัดนั้นเลย ท่านบอกว่าต่อไปมันจะเหลือแต่ทฤษฎี เหลือแต่ตัวอักษร แต่คนจะทํา ทําไม่ได้ เวลาทําอย่างนี้มันอยู่ที่ข้อวัตร อยู่ที่กติกาของสังคมนั้น อยู่ที่กติกาของวัดนั้น

แต่ถ้าเอาข้อเท็จจริงต้องเทียบไป เพราะเดี๋ยวจะบอกว่าเป็นชาวพุทธปัญญาอ่อนอีกแหละ ไปเจอวัดไหนทําก็ถูกอีกๆ เวลาไปเจอแล้วเอามาเทียบพระไตรปิฎกว่าที่วัดนั้นเขาทํามันเข้ากับพระไตรปิฎกตรงไหน มันเข้ากับข้อวัตรตรงไหน เอ๊ะ! พระองค์นี้คิดขึ้นมาเองหรือ ทําเองหรือ

แต่ถ้าเราไปแล้วเราไปค้นคว้าเลย แล้วเทียบเข้าไปในพระไตรปิฎก แล้วเทียบไปที่หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านทํามาอย่างไร นี่ไง อย่างนี้ถึงไม่ใช่เป็นชาวพุทธปัญญาอ่อน

บุญต้องบุญมีปัญญา ไม่ใช่บุญปัญญาอ่อน แล้วไม่ใช่ชาวพุทธปัญญาอ่อน เห็นเขาทําแล้วเชื่อไปหมดเลย เชื่อตามๆ กันมาไม่ได้ เห็นใครทํา ใครทําสิ่งใดแล้วตรวจสอบ เอามาตรวจสอบ ตรวจสอบเข้าไปในพระไตรปิฎก ตรวจสอบเข้ามาในที่ครูบาอาจารย์ทํา อย่าไปเชื่อ อย่าเห็นตามๆ แล้วเชื่อเขา เอวัง

๓

เนื้อหาสาระ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “คําบริกรรมและมรณานุสติ”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับ กระผมมีข้อสงสัยเกี่ยวกับคําบริกรรมในการภาวนาครับ เวลาผมเดินจงกรมก้าว ๑ ก้าว ปกติผมภาวนาว่า “พุทโธ” ทีแรกก็บริกรรมได้ชัดเจนดี ไม่คิดนอกเรื่อง แต่ส่วนใหญ่แล้วจิตจะชอบหยุดไปคิดเรื่องอื่น

มีอยู่วันหนึ่งผมอยากลองเปลี่ยนคําบริกรรมดูเป็น “เรามีความตายเป็นธรรมดา” ผมลองภาวนาอย่างนี้ทีละก้าว ตอนใช้ครั้งแรกรู้สึกจิตสงบพอควรครับ ท่องได้นานกว่าพุทโธ อาจจะเป็นเพราะพยางค์มันเยอะก็เป็นได้

ทั้ง ๒ วิธีนี้ ผมเคยบริกรรมจนจิตตื้นตันใจมากๆๆ ทั้งสิ้นหนเดียวครับ คือทดลองพุทโธ ก็ได้สัมผัสนั้นหนเดียว ท่องเรามีความตายเป็นธรรมดา ก็เจอจิตสงบแบบนั้นหนเดียวเหมือนกัน ผมเลยอยากขอคําชี้แจงจากหลวงพ่อครับ

๑. คําบริกรรมยาวเกินไปหรือไม่ มีผลดี ไม่ดีอย่างไร หรือคําบริกรรมควรจะสั้นๆ แต่ทําให้ชัดเจนดีกว่าครับ

๒. ถ้าในการทําความเพียรแต่ละครั้ง เราเปลี่ยนคําบริกรรมบ้างได้หรือไม่ จะทําให้จิตฟุ้งซ่านจับจดหรือไม่ครับ เช่น วันนี้ท่องพุทโธ พรุ่งนี้ท่องเรามีความตายเป็นธรรมดา อย่างนี้จิตรวมเป็นหนึ่งยากกว่าเดิมหรือเปล่าครับ

๓. รบกวนช่วยอธิบายมรณานุสติที่ถูกต้องให้กระผมหน่อยครับ กราบขอเมตตาหลวงพ่อ

ตอบ : อันนี้พูดถึงเขาถามถึงว่าคําบริกรรม มรณานุสติหรือคําบริกรรมต่างๆ มันเหมือนกัน คําว่า “เหมือนกัน” คือกรรมฐาน ๔๐ ห้อง พุทโธ ธัมโม สังโฆ เทวตานุสติ ธัมมานุสติ มรณานุสติ แล้วก็กสิณ กสิณ ๑๐ พวกนี้อยู่ในกรรมฐาน ๔๐ ห้อง

ทีนี้คําว่า “กรรมฐาน ๔๐ ห้อง” วิธีการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ ทีนี้วิธีการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ สิ่งใดที่ตรงจริตกับใคร คนนั้นจะได้ประโยชน์อย่างนั้น ฉะนั้น คําว่า “คนนั้นจะได้ประโยชน์แบบนั้น” ประโยชน์คืออะไร ประโยชน์คือจิตสงบ ถ้าจิตมีความสงบเข้ามา สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี

แต่ในปัจจุบันนี้ในการภาวนา จิตมันไม่สงบ นึกว่าสงบ คือคิดว่างๆ กันไง พยายามจินตนาการความว่างกัน เราจินตนาการความว่างเพราะเรามีเป้าหมายอยากจะให้มันปล่อยวาง จินตนาการความว่าง ที่ว่างๆ ว่างๆ จินตนาการทั้งนั้น

จินตนาการหมายความว่ามันยังมีเสวยอารมณ์อยู่ คือจิต จิตคือตัวพลังงาน ตัวพลังงานมันรับรู้ได้ รูป รส กลิ่น เสียง เสียงกระทบถึงได้รับรู้ รูปกระทบตาถึงได้รับรู้ มันกระทบผ่านอายตนะ จิตมันกระทบอารมณ์ความรู้สึก มันก็รับรู้

รับรู้อะไร รับรู้ รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร แต่เวลามันจินตนาการว่าว่าง นั่นก็รูป จินตนาการว่าว่างเพราะอะไร เพราะมันเป็นสอง ความรู้สึกกับจิต ความคิดกับจิตมันมีของมัน ความรู้สึกของมัน ก็จินตนาการว่างๆ ว่างๆ

ว่างๆ นั่นมันว่างอย่างนั้น แต่ถ้าพุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ที่เขาบอกว่า เขาเดินจงกรม เขานึกพุทโธ นึกพุทโธก้าวหนึ่งก็หนหนึ่ง นี่ก็ว่ากันไป คือนึกพุทโธทั้งซ้าย ขวา ซ้ายพุท ขวาโธ นี่แบบว่าวิธีการเวลาครูบาอาจารย์สอน

แต่คนภาวนาไปแล้วถ้าจิตมันสงบเข้ามานะ มันจะหดสั้นเข้ามาๆ ถ้าพูดถึงเดินจงกรมอยู่ ขณิกสมาธิเดินจงกรมได้ อุปจาระก็ยังพอรับรู้ได้ แต่ถ้ามันจะเป็นอัปปนานะ มันจะหดสั้นเข้ามา เดินไม่ได้ ต้องยืน ยืนบนทางจงกรมนะ รําพึง ถ้ายืนไม่ได้ต้องนั่งลงเลย นั่นคืออัปปนาสมาธิ สักแต่ว่ารู้

ถ้าสักแต่ว่ารู้ ถ้ายืนได้ บางคนยืนได้ ยืนปั๊บ มันจะดับ ดับหมดเลย ยืนอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าบางคน อย่างเรา เรายืนไม่ได้ เวลาพอมันจะเริ่มละเอียดเข้ามา มันยืนไม่ได้ เราต้องนั่งลงเลย นั่งลงทางจงกรมเลย พอนั่งลง พอมันละเอียดเข้าไป ละเอียดจนไม่รับรู้อะไรเลย เงียบหายไปเลย ๓-๔ ชั่วโมง ไม่ใช่เงียบหลับนะ สักแต่ว่ารู้คือมันรู้ของมันชัดเจนมาก เด่นชัดมาก แต่ไม่รับรู้เรื่องโลกเลย ไม่รับรู้สิ่งใดเลย ทีนี้ถ้าไม่รับรู้สิ่งใด ถ้ามันเป็นแบบนี้ เราทําเพื่อเหตุนี้ไง

เนื้อหาสาระของการภาวนา ฉะนั้น เขาว่าเนื้อหาสาระของการภาวนา เราต้องการ วิบากคือผลที่ได้รับ วิบากกรรม วิบากคือกรรม กรรมคือเดินจงกรม กรรมคือนั่งสมาธิ นี่คือการกระทํา กรรมคือการกระทํา ผลของมันคือวิบาก สิ่งที่จะเกิดขึ้นจากการกระทํานั้น

ถ้าสิ่งที่เกิดขึ้นจากการกระทํานั้น พุทโธๆ เราพุทโธไป ทีนี้พุทโธไปแล้ว เราคิดว่าพุทโธจะเป็นอย่างไร มันสงบอย่างไร ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านอธิบายเป็นนะ พุทโธๆ จนละเอียด ละเอียดจนจะนึกไม่ได้ แต่ยังได้อยู่ แล้วพอนึกไม่ได้จนนึกไม่ได้เลย พอนึกไม่ได้เลย เราก็คิดจินตนาการ นึกไม่ได้เลยคือว่าเรานึกให้มันว่างๆ นึกให้มันไม่มีอะไรเลย

เรานึกให้ไม่มีอะไรเลย มันเหมือนตัวอักษรนะ ตัวอักษร ก ไก่ ข ไข่ เราต้องศึกษา ต้องท่องตั้งแต่เด็ก ฝึกหัดเขียน ก ไก่ ได้หรือยัง อนุบาลไปโรงเรียนเขียนหนังสือได้หรือยัง เขียนแล้วผสมได้หรือยัง พอผสมแล้ว คํามันคืออะไร

พุทโธๆๆ ก ไก่ พุทโธมัน ก ไก่ แล้วก็พยายามทําของเราขึ้นมา แต่ความหมายไง ความหมายถ้าเราผสมคําได้ ความหมายมันคืออะไร ความจริงมันคืออะไร

นี่ก็เหมือนกัน กําหนดพุทโธหรือว่ามรณานุสติ สิ่งนี้ เราทําสิ่งใดก็แล้วแต่นะ เราทําเพื่อความสงบของใจ แล้วมันเป็นการยืนยัน โอปนยิโก เรียกร้องสัตว์ทั้งหลายมาดูธรรม

“ผมทําพุทโธ จิตก็ได้สงบหนหนึ่ง ผมมรณานุสติมันก็ได้สงบหนหนึ่ง คําบริกรรมมันสงบ ตื้นตันมาก”

คําว่า “มาก” นี่เขาเขียนยาวมาก เพราะมันซึ้งใจไง

“ผมเป็นได้อย่างละครั้ง ได้อย่างละครั้ง”

ไอ้ความเป็นอันนั้น พุทโธๆ มันชื่อ นาย ก นาย ข นาย ค มันชื่อ แต่ตัวเขาล่ะ นี่ก็เหมือนกัน ธาตุรู้ๆ เราพูดกันอยู่อย่างนี้ ธาตุรู้ สัญชาตญาณของมนุษย์ สัญชาตญาณมันรับรู้โดยอายตนะกระทบ รับรู้อย่างนี้ แล้วเวลามันปล่อยวางเข้ามา ปล่อยวางได้อย่างไร มันปล่อยวางเข้ามา

ฉะนั้นว่า สัมมาสมาธิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันสงบเข้ามา เอาอย่างนั้น ฉะนั้น สิ่งที่ว่าวิธีการ เราไม่วิจารณ์ เขาว่าเดินทีละก้าวจะเดินอย่างไร ย่องอย่างไร นั่นก็เรื่องของเขา

แต่ถ้าเราพุทโธของเรา เวลาเดินจงกรมนะ เราเดินจงกรม จะช้าจะเร็ว ปล่อยไปธรรมชาติเลย แต่เราพุทโธไว้ พุทโธไว้ เพราะสัญชาตญาณคือการก้าวไป เหมือนคนขับรถ เวลาขับรถไปมันจะขับของมันไปอย่างนั้นน่ะ แต่เราจะเอาปลายทาง เราก็เดินของเราด้วยความชํานาญ เดินของเราไป

ถ้าจิตมันรู้ จิตมันสงบเข้ามา เดี๋ยวมันจะรู้เข้ามา ถ้ารู้เข้ามา เป็นแบบนี้ ถ้าเป็นแบบนี้มันเป็นความจริง นี่พูดถึงอารัมภบทของเขานะว่าเขาเป็นของเขา

ฉะนั้น คําถาม “๑. คําบริกรรมยาวเกินไปหรือไม่ มีผลดีอย่างไร หรือคําบริกรรมนั้นควรสั้นๆ แต่ทําให้ชัดเจนดีกว่า”

คํายาวหรือคําสั้น อย่างเช่นในสมัยหลวงปู่มั่น เวลาพระทั่วไปส่วนใหญ่ท่านให้พุทโธ ให้พุทโธ แล้วเวลาหลวงปู่อ่อน ในประวัติหลวงปู่อ่อน เราจําภาษาบาลีไม่ได้ หลวงปู่มั่นสั่งเอง ให้ท่องเป็นบาลียาวมากเลย ทําไมทําอย่างนั้นล่ะ ทําไมทําอย่างนั้น แต่ละองค์ท่านให้ไม่เหมือนกัน ท่านดูจริต ดูจริตว่าถ้ามันพุทโธ มันสั้นเกินไป แล้วอาจจะนั่งหลับได้ง่าย คนบางทีมันยังนั่งหลับได้ง่าย

บางคนจะมาหาเรานะ “หลวงพ่อ พุทโธนับเลขได้ไหม” บางคนพุทโธหนึ่ง พุทโธสอง พุทโธสาม ถ้าพุทโธๆ มันเหมือนกันหมดเลย พอเหมือนกันหมดมันเบลอได้ ถ้าพุทโธหนึ่ง หนึ่งกับพุทโธสองมันคนละพุทโธ พุทโธสาม มันมีเลขเข้าไปด้วย พุทโธหนึ่ง พุทโธสอง พุทโธสาม เขาใช้อุบายอย่างนี้นะ แล้วเขาสงบได้ด้วย

อะไรก็ได้ อะไรก็ได้ถ้ามันทําแล้วมันเป็นประโยชน์ แต่คําว่า “บริกรรม” ต้องให้จิตมันมีการกระทํา มันจะมีเนื้อหาสาระ มันจะมีสาระธรรม มันจะมีความจริงของมัน

ฉะนั้น คํายาวหรือคําสั้น มันอยู่ที่เราใช้อุบาย เพราะว่าโดยปกตินะ บางวันอารมณ์จะรุนแรงมาก อารมณ์หมายความว่าโกรธ มีการกระทบ มันจะเอาไม่อยู่ เราจะให้ชัดเจน ให้ยาวหน่อยก็ได้ แต่ถ้าวันไหนอารมณ์เราดี อารมณ์ดีมันแบบว่ามันนุ่มนวล จิตมันนุ่มนวลมากนะ มันอยากจะสงบอยู่แล้ว ถ้าเราประคองมันก็ลงได้เลย ถ้าไม่ประคองมันก็ลอยอยู่อย่างนั้นน่ะ มันไม่ลงหรอก ประคองคําบริกรรมให้มันลงให้ได้ ถ้าลงแล้วนะ บางทีมันลงได้

ฉะนั้น สั้นหรือยาวมันก็อยู่ที่ว่าปัจจุบัน ปัจจุบันอารมณ์เรารุนแรงขนาดไหน อารมณ์เรารุนแรงคือว่ามันกระทบ วันนี้โดนติเตียนมา ถ้าวันไหนเขายกย่องมา เขาเยินยอมา วันนั้น แหม! อารมณ์ดีมากเลย แต่ก็ไม่ลงเหมือนกัน ไม่ลงเหมือนกัน แต่ถ้าเรามาพุทโธๆ มันภาวนาง่ายกว่า

ฉะนั้น ยาวหรือสั้น อย่างไรดีกว่ากัน

ทีนี้คําว่า “แต่ทําให้ชัดเจนดีกว่าใช่ไหมครับ”

ใช่

คําว่า “ชัดเจน” เราสรุปเอาเอง ถ้าชัดเจนหมายความว่าถ้าเรามีสติมันจะชัดเจนของเรา อย่างเช่นกําหนดพุทโธคําแรกชัดเจนมาก แต่พอสติมันอ่อน พุทโธจะเลือนรางๆ เลือนรางจนขาดไปเลย ขาดไปคือว่ามันตกภวังค์ไป ไม่ใช่ลงสมาธิ มันหายไป

พุทโธๆๆ จนว่าวพอเชือกมันขาด ว่าวมันก็ลอยของมันไป เรายังจับเชือกอยู่นะ เราก็ว่า เออ! ว่าวอยู่กับเรานะ ทีนี้ว่าวมันขาดไปแล้ว พุทโธๆๆ จนถ้าสติไม่ดีมันเชือกขาด คือลงภวังค์ไป มันไม่ชัดเจน

แต่ถ้าชัดเจน พุทโธๆๆ ว่าวนะ เวลาว่าวมันกินลม มันจะมีแรงหน่วง เรารู้ได้ จริงไหม เราจับเชือกว่าวอยู่ เราจะรู้ได้ นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ มันจะละเอียดจะหยาบ เราจับเชือกอยู่ เรารู้ได้ พุทโธๆ ละเอียดขนาดไหนเราก็รู้ได้ เพราะเราจับของเราอยู่ พุทโธๆ แล้วมันละเอียดขึ้นไป ถ้ามันละเอียด ละเอียดขนาดไหนนะ จนไม่ได้ ไม่ได้มันก็จับเชือกอยู่ เชือกคือสติ เรายังมีผู้รู้อยู่ เวลามันลงนะ มันรู้ของมัน ชัดเจน อย่างนี้ถึงเป็นสัมมาสมาธิ

แต่พุทโธๆๆ ถ้ามันมีแรงหน่วง มันมีลมแรง แรงดึงมันจะมีมาก พุทโธๆ กลัวมันจะหยาบเกินไปไง พุทโธๆๆ อยากจะเอามีดตัดเชือกซะ มันจะได้ไม่มีแรงหน่วง มันจะได้ลงสมาธิ ที่ไหนได้ มันลงภวังค์ไปเลย นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ แกล้งให้มันหายไง ส่วนใหญ่แกล้งให้มันหายโดยเจ้าตัวไม่รู้ พุทโธๆๆ จนมันหายไปเอง

แต่ถ้าเราแก้ไขตัวเราเองนะ ตอนเราตกภวังค์ เราจะบอกตัวเองว่าต้องพุทโธโดยไม่เอาสมาธิ คือไม่มีเจตนาอยากให้มันลงไง ไม่มีเจตนาอยากให้มันสงบไง แต่กูพุทโธของกูไป พุทโธๆ ทั้งวันทั้งคืน พุทโธๆ ไม่เกี่ยว ไม่ต้องการให้มันลง แก้ความตกภวังค์ แล้วก็หายจริงๆ พุทโธจนมันดิ่งลงนะ มันดิ่งของมันเอง ไม่เอา กูไม่เอา กูพุทโธอย่างเดียว ไม่ต้องการอะไร พุทโธอย่างเดียว พุทโธๆ จนจิตนี้หมุนควงลง ควงลงอย่างนี้เลย เวลามันจะลง พุทโธอยู่อย่างนั้นน่ะ เวลามันลงนะ ลงไปถึงฐาน กึ๊ก! เงียบ แต่รู้อยู่ มีแรงหน่วง สักแต่ว่ารู้ ฉะนั้น เวลาถ้ามันเป็น มันเป็นแบบนี้

แต่เราฟังส่วนใหญ่แล้ว “พุทโธๆๆ หลวงพ่อ ว่างหมดเลย ทําอย่างไรต่อ แล้วทําอย่างไร มันพุทโธไม่ได้เลย”

“สมมุติว่านึกพุทโธได้ไหม”

“ได้ครับ”

เราต้องใช้คําว่า “สมมุติ” เพราะกิเลสมันต่อต้าน ถ้าบอกว่าเอ็งนึกได้ไหม บอกได้ มันก็ผิดใช่ไหม แต่ด้วยความเชื่อของเราว่ามันไม่ได้ไง แต่ความจริงมันได้ เราถึงใช้คําว่า “สมมุติ” สมมุติว่านึกพุทโธได้ไหม ได้ครับ ใครมาบอกว่าถ้าสมมุติว่านึกพุทโธได้ไหม ได้ค่ะ ได้ทุกคน ถ้าได้

จริงๆ แล้วข้อเท็จจริงมันเป็นแบบนั้น แต่เราไปคาดหมายกันเองว่ามันนึกไม่ได้ แล้วถ้ามันนึกได้คือมันหยาบ คือมันไม่ดี ถ้ามันนึกไม่ได้ถึงจะดี ถ้ามันนึกได้ มันไม่ดี เพราะมันยังนึกพุทโธได้ มันต้องหายไปโดยที่ว่านึกไม่ได้ แล้วนึกไม่ได้มันต้องนึกไม่ได้ตามความเป็นจริง แต่นี่เรานึกให้มันนึกไม่ได้ แต่ถามว่าสมมุติว่านึกได้ไหม ได้ครับ ทั้งๆ ที่รู้อยู่นั่นน่ะ สมมุติว่านึกว่าพุทโธได้ไหม ได้ค่ะ เป็นอย่างนี้ทั้งนั้น

ฉะนั้น ถ้าเป็นอย่างนี้ปั๊บนะ จะสั้น ถ้าว่าชัดเจน เพราะเราใช้คําว่า “ต้องพุทโธชัดๆ” ชัดๆ เพราะคําว่า “ชัดๆ” มันนึกได้ นึกตลอดไป นึกไปเรื่อยๆ นึกจนกว่าพยายามนึกแล้วมันนึกไม่ได้ แล้วผลของมัน มันจะมี

อันนั้นพูดถึงเขาถามว่า “๑. คําบริกรรมยาวเกินไปหรือไม่ มีผลดี ไม่ดีอย่างไร หรือคําบริกรรมควรสั้น แต่ให้ชัดเจนดีกว่า”

ใช่ คําว่า “ชัดเจน” คือสติพร้อม หลวงตาท่านสอนประจํา การภาวนาถ้ามีสติ นั่นถือว่าความเพียร ถ้าขาดสติแล้วถือว่ามิจฉาหมด ขาดสติ ถ้าสติมันอยู่นะ ชัดเจน คําว่า “ชัดเจน” คือสติ

เราขี้เกียจอธิบายมาก เราเลยรวบรัดเอาว่า พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ

แล้วใครบอกว่า “มันต้องละเอียดจนนึกไม่ได้เลย ถ้ามันชัดๆ แล้วมันจะหยาบ”

เออ! ให้มันหยาบไป ไอ้หยาบละเอียด มึงให้ค่ามันเอง แต่ถ้ามันเป็นจริงมันจะเป็นของมันเลย นั่นแหละของแท้ ถ้าของแท้ เราต้องการของแท้ เวลาได้เงิน อยากได้เงินแท้ เราไม่ต้องการเงินปลอม สมาธิ เราก็อยากได้สมาธิของจริง ไม่ใช่สมาธิเป็นภวังค์ แต่เราคาดกันเอง หมายกันเอง แล้วมันก็เป็นแบบนั้น

“๒. ถ้าในการทําความเพียรแต่ละครั้ง เราเปลี่ยนคําบริกรรมบ้างได้หรือไม่ จะทําให้จิตฟุ้งซ่านจับจดหรือไม่ครับ เช่น วันนี้ท่องพุทโธ พรุ่งนี้ท่องเรามีความตายเป็นธรรมดา อย่างนี้จิตรวมยากไหมครับ”

ไม่ ไม่ มันคนละวาระ คนละวัน วันนี้ท่องพุทโธ พรุ่งนี้เราท่อง เขาเรียกว่าอุบายไง ถ้าเราพุทโธๆ ถ้าเราพุทโธได้ เราพุทโธไป คําว่า “อุบาย” อุบายเราใช้อุบายพิจารณาว่า การท่องพุทโธนี้มันมีคุณค่าอย่างไร การท่องพุทโธนี้เรานึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพื่อเหตุใด ถ้าเราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีเมตตาคุณ มีปัญญาคุณ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันกว้างขวาง ถ้าเรานึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นึกโดยหลัก สิ่งที่ตามมาก็คือคุณธรรม เห็นไหม ถ้าเราคิดอย่างนี้ปั๊บ เราก็อยากจะนึกพุทโธ

ส่วนใหญ่บอก “พุทโธ พุทโธทําไม พุทโธนี่กําปั้นทุบดิน พุทโธนี่ไม่มีปัญญา” เวลามันเบื่อ มันเป็นอย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้าเรามีปัญญา เราบอกพุทโธ เราระลึกถึงศาสดาของเรา เราระลึกถึงคุณงามความดีของเรา ให้คุ้มครองดูแลตัวเรา แล้วเรานึกพุทโธของเราไปเรื่อย พุทโธ มันออกจากจิตไปมันก็ไปกว้านเอาแต่ความโลภ ความโกรธ ความหลง เราอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราอยู่กับพุทโธ ถ้ามีปัญญาอย่างนี้ ปัญญานี้เขาเรียกว่าอุบาย

แต่อุบายแล้วถ้ามันคิดไม่ได้ อุบาย ความคิดมันจะคิดได้เป็นครั้งเป็นคราว แต่เราระลึกถึงพุทโธ คําบริกรรมนี่สําคัญ ต้องเกาะไว้เลย พุทโธๆๆ แต่ถ้ามันขี้เกียจ มันเบื่อหน่าย เรามีอุบายอย่างนี้เข้ามาเพื่อให้จิตใจมันเห็นว่าพุทโธเป็นศาสดา พุทโธเป็นพุทธานุสติให้จิตมันเกาะตรงนี้ไว้ พุทโธของเราไปเรื่อย นี่เป็นอุบาย

นี่ก็เหมือนกัน วันนี้เราท่องพุทโธใช่ไหม แล้วถ้าพุทโธ พอพุทโธไปแล้วมันชิน มันชินชา มันจืดชืด เราก็ใช้ว่าระลึกถึงความตาย ได้

“อย่างนี้จิตจะรวมยากกว่าเดิมหรือไม่”

รวมยาก รวมง่ายนี่นะ จิตจะเป็นสมาธิไม่เป็นสมาธิอยู่ที่กิเลสของคน โทสจริต โมหจริต ราคจริต จริตของคนมันไม่เหมือนกัน เราจะบอกว่า ที่มันไม่สงบ มันสงบยาก หรือมันทําได้ยาก เพราะกิเลสของเรา มันไม่ใช่เพราะพุทโธ ไม่ใช่เพราะวิธีการ มันเพราะกิเลสเราหนา กิเลสเราบาง วันนี้กิเลสเราฟู วันนี้กิเลสเราไม่ฟู มันอยู่ที่กิเลสมันมาต่อต้าน มันไม่ใช่อยู่ที่คําบริกรรม มันไม่ได้อยู่ที่วิธีการ มันอยู่ที่กิเลส ไม่ได้อยู่ที่วิธีการ

“หลวงพ่ออัดเขาเรื่อยเลย บอกว่า การภาวนาอย่างนั้นมันเกิดปัญญาไม่ได้”

ไอ้อย่างนั้นมันเป็นมิจฉาทิฏฐิเลย มันไม่ใช่วิธีการ มิจฉาทิฏฐิว่า “ไม่ต้องทําความสงบ ต้องใช้ปัญญาไปเลย ปัญญาอย่างนี้จะเป็นปัญญาในพระพุทธศาสนา” นั่นน่ะมิจฉาทิฏฐิ มิจฉาทิฏฐิเพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนถึงปัญญา ๓ สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา

ปัญญาอย่างที่เขาว่ากันมันเป็นสุตมยปัญญา ปัญญาอย่างนี้มันเป็นปัญญาของการศึกษา มันเป็นปริยัติ แล้วเวลาปฏิบัติขึ้นมามันจะเกิดจินตนาการ เกิดจินตมยปัญญาไปข้างหน้าก่อน แต่เวลามันเป็นจริงขึ้นมามันจะเป็นภาวนามยปัญญา แล้วคนที่เป็นภาวนามยปัญญาถ้าทําได้จริง มันไม่เป็นมิจฉาทิฏฐิ มันเป็นสัมมาทิฏฐิ มันมีความเห็นถูกต้อง มันดีงามขึ้นมา มันจะเป็นความจริงขึ้นมา

ฉะนั้น พอเขาเข้าใจ เขาเข้าใจว่าความคิด ปัญญาที่มันคิดกันอยู่นี่โดยโลกียปัญญา คือคิดจากเรา คิดจากเรานึกคิด นี่คือปัญญา เราบอกว่ามันเป็นมิจฉาทิฏฐิ ถ้ามิจฉาทิฏฐิขึ้นมาแล้ว ทําไปแล้ว ผลมันไม่มีหรอก ฉะนั้น ไม่ใช่วิธีการหรอก มันเป็นว่าไม่มีผลเราเลย

แต่ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงมันต้องเป็นศีล สมาธิ ปัญญา มันต้องเป็นมรรค เห็นไหม ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ศาสนาไหนไม่มีวิธีการที่ถูกต้อง มันจะเข้าไปถึงเป้าหมายนั้นได้อย่างไร

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้ามันทําอย่างนี้มันก็เป็นความจริง ฉะนั้น ความจริง วิธีการๆ มันก็เป็นวิธีการทําจิตให้สงบ แต่ที่มันไม่สงบ ไม่สงบมันเพราะกิเลสของเรา เป็นเพราะความเห็นของเรา เป็นเพราะกิเลสที่มันต่อต้าน

ถ้ามันต่อต้านแล้วเราไม่ได้มองว่ากิเลสมันต่อต้าน เราบอกว่า “พุทโธมันจะทําไม่ได้ ถ้าพุทโธไม่ได้มันก็ต้องเป็นมรณานุสติ มรณานุสติไม่ได้” นี่มันไปคุยกันที่วิธีการไง มันไปคุยที่วิธีการ มันไม่ได้คุยถึงกิเลสของเราไง มันไม่คุยถึงว่าไอ้ที่แรงต่อต้านไง

ถ้าแรงต่อต้าน พอมันต่อต้าน เราก็พยายามมีขันติธรรม มันมีขันติธรรมนะ ถ้าผู้ที่มีอํานาจเหนือกว่าสั่งสอนเราได้ เรายอมได้ นั่นเป็นขันติอย่างหยาบๆ ผู้ที่เสมอกัน เวลาเขาสั่งสอนเราได้ เขาบอกวิธีการเราได้ เราทนได้ อันนั้นเป็นขันติอย่างกลาง ไอ้ผู้ที่อ่อนด้อยกว่าเรา ไอ้ผู้ที่ไม่มีอํานาจวาสนาใดๆ เลย แล้วสามารถกล่าวติเตียนเราได้ สอนเราได้ นั่นน่ะขันติบารมีอย่างเอก

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าถ้ามันทําไม่ได้ เราต้องมีขันติธรรม เรามีขันติธรรมเพื่อจะกดข่มขี่กิเลสของเราลงไป แล้วเราใช้บริกรรมพุทโธๆ ให้จิตมันได้พัฒนาของมัน จิตมันได้สํารอกคาย คายความยึดมั่นถือมั่นในตัวของมัน พอมันปล่อยออกหมดมันก็จะลงสมาธิได้

ฉะนั้นบอกว่า “ถ้าอย่างนี้จิตมันจะรวมยากหรือไม่ยาก”

ความยากไม่ยากมันอยู่ที่อุบายของเรา อยู่ที่เราทําของเรา คําบริกรรม อย่างเช่นพุทธานุสติ พระกรรมฐานส่วนใหญ่สอนพุทโธ พุทโธเพราะว่ามันยิงตรง มันเป็นหนึ่ง อันดับหนึ่ง เราตรงต่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน แล้วมันเป็นกรรมฐาน ๔๐ ห้องที่มันเป็นพุทธภาษิต เป็นภาษิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนวิธีกรรมฐาน ๔๐ ห้อง เป็นพุทธภาษิต แต่ถ้าเราคิดวิธีการกันไปในปัจจุบันนี้มันเป็นสาวกภาษิต สาวกภาษิต เห็นไหม

พุทธภาษิตเป็นคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กรรมฐาน ๔๐ ห้อง เราก็ยึดตรงนี้ไว้ แล้วเราพยายามทําของเราให้มันได้จริง ถ้าทําได้จริงมันก็เป็นความจริงขึ้นมา นี่เนื้อหาสาระตามความเป็นจริง ไอ้ที่เราพูดกันอยู่นี่มันเป็นวิธีการ มีเนื้อหาสาระ เราต้องการเนื้อหาสาระ

ฉะนั้นบอกว่า “มันจะรวมยากไหม”

ไอ้ยากไม่ยากมันอยู่ที่กิเลสคนหยาบคนหนา คนที่สร้างอํานาจวาสนามา คนที่สร้างบารมีมามันก็ง่าย คนที่ได้ทํามา เราทํามาอย่างไรได้อย่างนั้น ปลูกพืชสิ่งใดจะได้ผลตอบแทนสิ่งนั้น แต่ของเราปลูกพืชสิ่งใด พืชของเรา จะปลูกอะไรก็แล้วแต่ มันไม่ออกดอกออกผลเลย แต่มันก็ไม่ตายนะ ปลูกผลไม้มันมีแต่ต้น ไม่เคยออกผลไม้เลย แต่มันก็ไม่ตาย รดนํ้า แต่ไม่เคยออกผลเลย แต่ของเขา ทําไมเขาปลูกอะไรก็ได้ผลหมด ปลูกเงาะได้เงาะ ปลูกทุเรียนก็ได้ทุเรียน ไอ้เราก็ปลูกทุเรียนนะ ต้นทุเรียนยังอยู่ แต่ไม่เคยออกลูกสักที ไม่เคยมีผลเลย นี่ปลูกสิ่งใดได้สิ่งนั้น

ทีนี้อยู่ที่จริตนิสัย อยู่ที่การสร้างมา อยู่ที่การกระทํามา อันนี้เราไม่ต้องไปขวนขวายไปค้นคว้าของใคร เพราะมันเป็นอดีต ในปัจจุบันนี้เรามีสติปัญญาอย่างนี้ แล้วเราพยายามทําให้ดีขึ้นไปกว่านี้ นี่คือประโยชน์กับเรา

“๓. รบกวนช่วยอธิบายมรณานุสติที่ถูกต้องให้กระผมหน่อยครับ”

มรณานุสติ ระลึกถึงความตาย ระลึกถึงความตายมันก็มีอุบายหลายอย่าง ระลึกถึงความตาย เราก็นึกถึงความตายเลยมันก็ไม่ชัดเจน ถ้าไปเที่ยวป่าช้า ไปเห็นซากศพเลย ก็ศพคนอื่น ไม่ใช่ศพเรา เออ! แต่ถ้าเป็นศพเราล่ะ

ศพเรา เรานั่งลงไปเราเห็นกาย เห็นศพเราเลย เห็นซากศพเลย มันอยู่ที่ละเอียดลึกซึ้ง มันละเอียดลึกซึ้งอย่างใด คนที่มีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน เห็นไหม บางคนระลึกได้ ระลึกนะ บางคนระลึกถึงความตาย ระลึกแล้วดีมากเลย ระลึกถึงความตายมันทําให้ไม่คิดฟุ้งซ่าน บางคนระลึกถึงความตาย อู๋ย! ชีวิตนี้ห่อเหี่ยวเลย ชีวิตนี้ทําอะไรไม่ได้ อย่างนี้ไม่ได้ประโยชน์

มันไม่ใช่ว่าการบริกรรมสิ่งใดหรือการทําสิ่งใดจะได้ประโยชน์ทุกๆ คน ไม่ใช่ มันเป็นเฉพาะตรงกับจริตคนคนนั้น บางคนบอกระลึกถึงความตายดีมากๆ เลย มันแบบที่มันคึกมันคะนอง มันคิดร้อยแปดพันเก้า มันสงบตัวได้ มันไม่คิดออกไปเลย แต่บางคนบอกนึกแล้วนะ “หลวงพ่อ นึกถึงความตายแล้วนะ มันไม่ก้าวเดินเลย ชีวิตนี้มันหงอยเหงาไปเลย” อย่างนี้ไม่เป็นประโยชน์กับคนคนนั้น

ฉะนั้น “รบกวนอธิบายเรื่องมรณานุสติ”

มรณานุสติ ถ้ามันเป็นพุทธภาษิต มรณานุสติ สติระลึกถึงความตาย แต่ถ้าอุบายของกรรมฐานนะ ท่านให้เที่ยวป่าช้า ในตําราก็เขียนไว้ การไปเที่ยวป่าช้าให้ไปเที่ยวอย่างไร ไปดูอย่างไร เพื่อประโยชน์อย่างไร

ฉะนั้น “รบกวนอธิบายที่ถูกต้อง”

ที่ถูกต้อง ระลึกถึงความตาย ระลึกถึงความตายมันเหมือนบริกรรมพุทโธ ระลึกถึงความตาย ไม่ใช่เราตาย พอบอกระลึกถึงความตาย มันจะเป็นอัปมงคล ชีวิตเราจะไม่รุ่งโรจน์ ชีวิตของเรามันจะเป็นความเศร้าหมอง อันนั้นเป็นความคิดของกิเลส

ถ้าเป็นความคิดของธรรม มรณานุสติ เพราะเกิด แก่ เจ็บ ตายเป็นเรื่องจริง ถ้าเราระลึกเรื่องจริง เราอยู่กับเรื่องจริง เราอยู่กับความเป็นจริง แต่ทีนี้เราอยู่กับโลกจอมปลอม ถ้าเราอยู่กับโลกจอมปลอม เราบอกว่าเราจะเป็นเศรษฐี เราจะประสบความสําเร็จ เราจะรุ่งโรจน์ คิดไปนู่น แล้วก็ลืมตัวลืมตนไป พอชราครํ่าคร่าขึ้นมา พอแก่เฒ่าขึ้นมาจะกลับมานึก นึกไม่ทันแล้ว

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้าเราระลึกถึงมรณานุสติ เราระลึกถึงนี่มันเรื่องสัจจะเรื่องความจริง ถ้าเรื่องความจริง เรามีศีลมีธรรมอยู่ในหัวใจ แล้วหน้าที่การงานเราก็ทําตามความเป็นจริงเรานี่แหละ ไม่ใช่ว่ามาระลึกถึงมรณานุสติแล้วทําอะไรไม่ได้เลย

มรณานุสติแล้วเรากลับมา ถ้ามันประสบความสําเร็จ มันก็เป็นสิ่งที่ดีงามไป ถ้ามันไม่ประสบความสําเร็จ มันก็เป็นอย่างนี้ ชีวิตเรายังมีค่ากว่านี้ มันคิดแล้วมันก็ไม่เศร้าหมองไปกับสิ่งที่กระทบอันนั้น ถ้ามันเป็นความจริงนะ

นี่พูดถึงว่า “รบกวนช่วยอธิบายมรณานุสติที่ถูกต้อง”

ที่ถูกต้อง ระลึกถึงความตาย แล้วถ้ามันจะให้ละเอียดขึ้น ถ้ามันไม่ได้ กลางคืนเราก็ไปเที่ยวป่าช้า ไปอะไร มันมีวิธีการของมันเพื่อพัฒนาให้ใจของเราดีขึ้น ถ้าใจเราดีขึ้น มันก็เป็นการทําความสงบของใจ การทําความสงบของใจให้มีเนื้อหาสาระ รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง เราได้ความจริงของเรา นี่พูดถึงคําถามคํานี้นะ อันนี้คําถามอันนี้ก่อน

ถาม : กราบเรียนถามหลวงพ่อเรื่องสภาวธรรมค่ะ ขณะที่โยมเดินจงกรมแล้วโยมพิจารณาธรรม โลกนี้มันเร่าร้อนนัก อยู่กับโลกโดยไม่ติดโลก แล้วจิตโยมก็แยกมาดูกายที่เดินจงกรม แต่โยมก็คิด เราจะเดินตรงได้อย่างไร แต่ช่างเถอะ โยมก็พิจารณาธรรมต่อไป จนสักพักใหญ่ เมื่อจิตย้อนกลับมาดูกาย จิตมันมีพลัง มีความมหัศจรรย์ นํ้าตาโยมก็ไหลออกมา แล้วเวทนาและความอ่อนเพลียจากการผ่อนอาหารมันหายไปหมด มีแต่ความแจ่มใสของจิต แล้วโยมก็เดินจงกรมต่อไป พิจารณาธรรมไปเรื่อยๆ

โยมขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะในการก้าวเดินของจิตและสภาวะนี้ เพราะการรักษาจิตมันยากมากในการประพฤติปฏิบัติในแต่ละครั้งเจ้าค่ะ กราบหลวงพ่อ

ตอบ : ไอ้นี่เขามาภาวนาอยู่ที่วัด แล้วอดอาหารด้วย พออดอาหาร จิตมันลง จิตมันเป็นไป เพราะเดินจงกรม พอเดินจงกรม จิตมันดีขึ้น แล้วมันก็มีความรู้สึกว่าเราจะเดินตรงได้อย่างใด เห็นไหม นี่เวลากิเลสมันสอดเข้ามา

เราเดินจงกรมอยู่นี่ จิตมันดีขึ้นมา เราก็เดินของเราอยู่อย่างนี้ แล้วพอจิตมันจะลง จิตจะลงคือมันไม่รับรู้สิ่งใด

“แล้วเราจะเดินตรงได้อย่างไร”

มันไปห่วงไง ไปห่วงอนาคต

แต่ถ้าเราปล่อยเลย “ช่างเถอะ” เราก็เดินของเราไป มันก็ดีขึ้น

สิ่งใดก็แล้วแต่มันจะมาคอยชักจูงเราออกนอกลู่นอกทาง เราทําของเราไป เราทําของเรา ถ้าเราอยู่ของเราไป มันจะพัฒนาของมันไป เวลาจิตมันลงแล้วมันมีพลัง มันมีพลังของมัน มันมีความมหัศจรรย์ของมัน มันย้อนกลับมาดูกาย

ถ้าย้อนกลับมาดูกาย เห็นไหม จนนํ้าตาไหล สิ่งที่นํ้าตาไหลนะ แล้วเวทนา เพราะเวลาเราเดินจงกรมมันเมื่อยใช่ไหม เราอดอาหาร เราหิวใช่ไหม ความอ่อนเพลีย ความหิว ความกระหาย มันหายหมดเลย นี่เวลามันปล่อยวาง เห็นไหม

เวลาเรายึดเรื่องทุกข์ มันก็ทุกข์เรื่องทุกข์ เวลาเรายึดเรื่องความอ่อนเพลีย เรายึดเรื่องเวทนา มันก็เรื่องเวทนา แต่จิตมันลง มันปล่อยหมด พอมันปล่อยหมด จิตมันแจ่มใส จิตมันแจ่มใส

“แล้วโยมก็เดินจงกรมต่อไป”

นี่คือวิบาก คือผลของมันที่มันได้ คือจิตมันลง จิตมันสงบ สงบด้วยคําบริกรรมคือพุทโธ จิตมันสงบด้วยปัญญาอบรมสมาธิ มันพิจารณาของมัน มันใช้ปัญญาของมันแยกแยะของมัน มันลงของมันได้ มันปล่อยวางได้ มันปล่อยวางมันก็เป็นอิสระได้

“แล้วโยมก็เดินจงกรมต่อไป”

นี่อยู่กับสุข

ทุกข์ควรกําหนด เวลาจิตมันสุข จิตมันปล่อยวาง เราก็อยู่กับมัน เราอยู่กับมันนะ แล้วถ้ามันคลายตัวออกมา เราก็กําหนดดูต่อไป นี้คือผลของสมาธิ

สมาธิคือปล่อยเข้ามา เราก็รู้รสของสมาธิ นี่มีสาระ มันมีเนื้อหาสาระ วิธีการเป็นวิธีการ เราแสวงหาเนื้อหาสาระกัน เราแสวงหาความจริงกัน จิตของใครเคยสงบ มันก็รู้ว่าสงบเป็นอย่างไร จิตของใครเคยออกฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะรู้เลยว่าการฝึกหัดใช้ปัญญามันจะเป็นประโยชน์อย่างใด แล้วพอเป็นประโยชน์อย่างใดแล้ว ถ้าใช้ปัญญาจนเพลิดเพลินกันไป เวลามันเพลิดเพลินไปแล้วมันก็เสื่อม มันก็คลายตัวออกมาเป็นปกติ ถ้าเราจะทําต่อไป ปัญญามันไม่เกิดแล้ว มันก็หงุดหงิด ทําไมเมื่อก่อนปัญญามันดีมาก ตอนนี้ปัญญาไปไม่ได้

ถ้ามีสติมันก็ย้อนกลับมาทําความสงบใหม่ พอทําความสงบเข้ามาแล้ว จิตสงบแล้ว มีกําลังแล้วไปใช้ปัญญา มันก็ดีขึ้นมาอีก เห็นไหม สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน มันต้องก้าวเดินไปคู่กัน

ถ้าไม่มีสมถกรรมฐาน วิปัสสนาเกิดไม่ได้หรอก ถ้าไม่มีสมถะ จิตไม่สงบ ปัญญาไม่เกิดหรอก ปัญญาที่เกิดเป็นโลกียะทั้งหมด ปัญญาที่เกิดเป็นสัญญาทั้งหมด ปัญญาที่เกิดเป็นจินตนาการทั้งหมด

แต่ถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญา นี่มันสาระ คือความเป็นข้อเท็จจริงของมัน คือมรรค คือจิตที่มันสร้าง จิตที่มันทําขึ้นมา มันมีมรรคของมัน อาโลโก อุทปาทิ ปญฺา อุทปาทิ มันมีความสว่างไสว มันมีความว่าง มีสัจธรรม มีเนื้อหาสาระของมัน เห็นไหม นี่สัมโพชฌงค์ มันเป็นไป มันวิเคราะห์มันวิจัยทําขึ้นไป มันจะเป็นประโยชน์กับมันขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน “ให้หลวงพ่อเมตตาแนะนําต่อไป”

แนะนําต่อไป ก็ภาวนาต่อเนื่องกันไป ถ้าสงบอย่างนี้ได้ก็ได้ไปพัก ได้ไปสัมผัส ได้ไปเจอความจริง เวลาคลายตัวออกมาก็ทําความสงบเข้าไปใหม่ ใช้ปัญญาของเราต่อเนื่องกันไป ต้องก้าวเดินไปแบบนี้ ก้าวเดินไปทั้ง ๒ เท้า เท้าซ้ายและเท้าขวา สมถกรรมฐานกับวิปัสสนากรรมฐานก้าวเดินด้วยกันต่อเนื่องกันไป

จริตนิสัยใครมีปัญญาทางไหน ค้นคว้าไปให้ตรงกับจริตของเรา ให้ทําแล้วเราได้ผลของเรา ทําแล้วจิตได้สัมผัสของเรา อันนี้จะเป็นประโยชน์กับการปฏิบัติ เห็นไหม ให้มันปฏิบัติโดยเนื้อหาสาระ ปฏิบัติโดยข้อเท็จจริง เอวัง

๔

ปัญญาพุทธะ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เสียงของหัวใจ”

กราบนมัสการพระอาจารย์ครับ ขอความเมตตาจากอาจารย์ดังนี้

๑. ระยะนี้ขณะนั่งภาวนา มักจะได้ยินเสียงหรือรับรู้การสะเทือนจากการเต้นของหัวใจทุกครั้ง เป็นระยะเวลาต่อเนื่องมาประมาณ ๒-๓ เดือนแล้วครับ บางครั้งได้ยินชัด บางครั้งได้ยินไม่ชัด ผมก็รู้ในสิ่งที่เกิดขึ้นนั้นและบริกรรมต่อไป บางครั้งก็ยังได้ยินอยู่ บางครั้งก็ดับไป เกิดๆ ดับๆ

และในเวลานอน ผมจะกําหนดสติดูลมหายใจจนหลับไปทุกครั้ง ในหลายๆ ครั้ง พอเริ่มนอนก็จะได้ยินเสียงหัวใจเต้น บางครั้งก็สะเทือนที่ริมฝีปากตามจังหวะของการเต้นของหัวใจ บางครั้งสะเทือนที่ผนังหน้าอกจนรับรู้ได้ชัด ทั้งหมดนี้เป็นทั้งเวลานั่งภาวนาและนอนภาวนาครับ

คําถามมีดังนี้ ที่ผ่านมาหากอาการนั้นๆ เกิดขึ้น ผมก็จะบริกรรมหรือดูลมไปโดยไม่สนใจกับเสียงและอาการนั้นๆ แต่อยากจะทราบว่า อาการต่างๆ ที่กล่าวมานั้นจะสามารถใช้ให้เกิดประโยชน์ในการภาวนา เจริญสมาธิ เจริญปัญญาได้หรือไม่ อย่างไรครับ

๒. ตามที่เคยกราบเล่าถวายพระอาจารย์ในเรื่องความตาย ความฝันมาแล้วนั้น ผมได้น้อมกายใจรับคําสั่งสอนและตั้งใจปฏิบัติตามคําสั่งสอนของท่านอาจารย์ครับ แต่ผมก็ฝันอีก ซึ่งในครั้งนี้ผมคาดคิดเองว่าน่าจะเป็นการเตือน หรืออุบายการภาวนาจากครูบาอาจารย์ครับ แต่แปลความหมายไม่ออก จึงกราบเรียนขอความเมตตาจากท่านอาจารย์ครับ

ตอบ : แล้วเขาก็เล่าเรื่องความฝันมา ๒ เรื่อง ๓ เรื่องน่ะ เรื่องครูบาอาจารย์ไปพบไปเห็นอะไรต่างๆ แต่อันนี้เราขอยกไว้ เพราะมันมีชื่อของครูบาอาจารย์ด้วย มันจะสะเทือนกัน ฉะนั้น อันนี้เป็นอันรับรู้กันระหว่างผู้ถามกับผู้ตอบ แต่เดี๋ยวเราจะตอบเป็นข้อๆ ไป

ข้อ ๑ “การนั่งภาวนาแล้วได้ยินเสียงและรับรู้การสั่นสะเทือนการเต้นของหัวใจทุกครั้ง”

มันจําแนกได้เป็น ๒ ประเภท อาการหนึ่งคืออาการที่ว่า ถ้าจิตใจมันดีขึ้น มันละเอียดขึ้น มันก็ได้ยินการเต้นเพราะจิตมันละเอียด ถ้าจิตมันละเอียดนะ ดูสิ พวกเรานักภาวนาอยู่ในป่า เรานั่งภาวนาอยู่ ใบไม้มันหลุดจากขั้วแล้วมันตกมาดังแป๊ะ! เสียงได้ยินหมดล่ะ ถ้าหูดีๆ นะ เสียงมันจะได้ยินเลย เพราะจิตเราดี เขาเรียกชวนดี

คนที่ภาวนาแล้ว คนที่ภาวนาเขาจะมีความหงุดหงิด เขาพูดเรื่องเสียงกระทบ เรื่องการนั่งอยู่ใกล้กันแล้วส่งเสียงกระทบ เพราะอะไร เพราะชวน คือสิ่งที่เขาปฏิบัติ จิตใจเขาผ่องใส พอจิตเขาผ่องใส อายตนะมันดีไปหมด ถ้าทางโลกเขาเรียกว่าหูหาเรื่อง มันจะหาเรื่องไปหมดล่ะ หูหาเรื่อง ใครทําอะไรสะกิดแล้วมันสะเทือน

แล้วคนภาวนาใหม่ๆ เพราะเราเคยเป็นมานะ มันนั่งน้อยใจ โอ้โฮ! ทําดีขนาดนี้ทําไมเขาไม่เห็นความดีเราเลย ทําไมไม่มีใครส่งเสริมให้เราทําความดีเลย มันคิดน้อยใจ

แต่ไอ้คนที่เขาส่งเสียงมาเขาไม่รู้หรอก เขาคิดว่าเสียงเบาๆ แหม! ก็มีความจําเป็นน่ะ คนมีความจําเป็น คนเคลื่อนไหวก็ต้องมีเสียง มันก็คิดแบบวิทยาศาสตร์ คิดแบบโลกไง สิทธิเสรีภาพของเขา

ไอ้คนนั่งภาวนามันก็เสียใจนะ โอ้โฮ! เราภาวนานะ กว่าจิตเราจะเป็นสมาธิได้เกือบเป็นเกือบตาย ทําไมคนข้างเคียงเขาไม่เมตตาเลยเนาะ ทําไมเขาไม่คิดถึงหัวอกเราเลยเนาะ ทําไมเขาทําเสียงกระทบเรานะ เราภาวนาใหม่ๆ เรามีความคิดอย่างนี้ เวลาเราภาวนา

ฉะนั้น เวลาถ้าจิตมันดีๆ จิตถ้ามันภาวนาดี ไอ้เรื่องเสียงที่ได้ยิน เสียงที่มากระทบต่างๆ มันจะชัดมาก สิ่งนี้มันจะชัด

ถ้าภาวนาแล้วได้ยินเสียงด้วยความสั่นสะเทือน ด้วยความเต้นของหัวใจ มันเป็นไปได้ ๒ ประเด็น ประเด็นหนึ่งถ้าจิตเราดี จิตเราพัฒนาขึ้น นี่พูดถึงคนที่ภาวนาดี

แต่โดยธรรมชาตินะ โดยทางโลก ความรู้สึกของคนไง โดยความรู้สึกของคน ปฏิภาณของคน แบบว่าวิสัยทัศน์ของคน ทัศนคติของคน มันเด่นชัดทางไหนล่ะ มันเด่นชัดทางไหน บางคนชอบทางไหนมันจะเด่นชัดทางนั้น นี่พูดถึงเรื่องโลก ถ้าเรื่องโลก พอเราภาวนาไป ใครมีจริตนิสัยอย่างใด เวลาภาวนาไป จิตมันจะเป็นแบบนั้น ถ้าจิตเป็นอย่างนั้นนะ อันนี้กิเลส กิเลสหมายความว่าอย่างไร

กิเลสหมายความว่า สิ่งที่มันเป็นนิสัยของเรา มันเป็นความถนัดของเรา พอเราทําสิ่งใดไป สิ่งนั้นจะเด่นชัดขึ้นมา พอเด่นชัดขึ้นมา มันเด่นชัด พอเด่นชัดขึ้นมา คําว่า “เด่นชัด” มันทําให้จิตมันรับรู้ไง จิตมันไม่ปล่อยวางเข้ามาไง ถ้าจิตมันปล่อยวาง แล้วทําไมถ้าจิตมันดี ชวนมันดี เสียงมันดี นั่นคือการภาวนา

ภาวนานะ มันเป็นโดยข้อเท็จจริง มันเป็นสัจจะ สัจจะ ถ้าหูตาเราพร่ามัว เราจะเห็นภาพนั้นไม่ชัดเจน ถ้าใครหูตาดี ภาพนั้นจะชัดเจนมาก จิต ถ้ามันรับรู้สิ่งใดๆ โดยธรรมชาติของมัน มันก็พร่ามัวของมัน แต่ถ้าจิตมันดีมันก็ชัดเจนของมัน ชัดเจนคือชวนมันดี นี่ชัดเจน นี่คือการภาวนา

แต่ถ้ามันเป็นจริตนิสัย นิสัยเราเป็นอย่างนี้ เรารับรู้สิ่งนี้ได้ชัดเจน พอชัดเจน มันก็รับรู้อยู่อย่างนั้น เห็นไหม อารมณ์สอง โดยธาตุรู้คือธรรมชาติที่รู้ ความคิด ความรู้สึกนึกคิด คิดแล้วเกิดอารมณ์ขึ้นมา กาย เวทนา จิต ธรรม ธรรมารมณ์นะ

ถ้าเรามีสัญญาอารมณ์มันไม่ใช่ธรรมารมณ์ มันเป็นสัญญาอารมณ์ แต่ถ้าจิตมันสงบ จิตเราสงบแล้วเราจับอารมณ์ของเราได้ นี่ธรรมารมณ์ จิตจับอารมณ์ได้ จิตจับกาย จิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม

จิตเห็นกายเห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา แล้วจับเวทนา ถ้าเวทนาเป็นเราล่ะ เวลาภาวนาไปแล้วเวทนาเป็นเรา นั่งไปเจ็บปวดไปหมดเลย โอ๋ย! ปวดๆ ถ้าเวทนากับจิตมันเป็นอันเดียวกัน มันรับรู้กัน มันเสวยอารมณ์ มันคลุกเคล้ากัน

แต่ถ้าจิตเราสงบ เราปล่อยเข้ามา เวทนา เราต่อสู้กับเวทนาจนปล่อยเวทนามา พอปล่อยเวทนา จิตมันก็ปล่อยวางเป็นเอกเทศของมัน นี่จิต จิตเห็นเวทนา พอจิตมันจับเวทนา เห็นไหม เหมือนกับโรงหลอม เวลาเขาหลอมเหล็ก ภาชนะเขาตักเหล็ก หลอมเหล็ก เขาจะหลอมเป็นรูปเหล็กอะไร นี่ด้วยอุณหภูมิของมัน

นี่ก็เหมือนกัน จิตมันปล่อยแล้วมันมีอุปกรณ์ไปจับเวทนา พอจับเวทนา มันจับเวทนา มันพิจารณาเวทนาได้ อ้าว! เวทนาไม่ใช่เรา ไอ้นั่นเวทนา ไอ้นี่เรา

แต่ถ้าโดยสามัญสํานึก โดยธรรมชาติของมัน พอเวทนาเป็นเราใช่ไหม มันเจ็บมันปวดไปหมด มันวิตกกังวล มันทุกข์มันยากไปทั้งนั้นน่ะ เพราะมันเป็นเรา แต่พอเราปล่อย เพราะเป็นสมาธิ พอมันปล่อยมันถึงเป็นสมาธิ พอเป็นสมาธิ จิต เห็นไหม จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม ธรรมารมณ์ อารมณ์ความรู้สึก

อารมณ์ความรู้สึก ถ้าจิตมันสงบแล้วมันเห็นอารมณ์ความรู้สึก นี่สติปัฏฐาน ๔ ถ้ามันจับของมันได้ มันพิจารณาของมันได้ ถ้าพิจารณาได้ มันไปของมันได้ ถ้ามันไปของมันได้ มันคนละระดับกัน

แต่ถ้าเริ่มต้น เพราะจิตเราได้ยินเสียง เวลานั่งไปแล้วมักจะได้ยินเสียงการสั่นสะเทือน รู้ต่างๆ ตามคําถามนี้ถูกต้อง คําว่า “ถูกต้อง” หมายความว่า เขาบอกเขาก็รู้ของเขา เขารู้ของเขา เขาพยายามกําหนดพุทโธของเขา

เราพยายามกําหนดพุทโธของเรา พุทโธของเราไปเรื่อย พุทโธๆ คําว่า “พุทโธ” มันเป็นเอกภาพ คําว่า “เอกภาพ” จิตทั้งหมด ความรู้สึกทั้งหมดระลึกถึงพุทโธ

จิตทั้งหมด ความรู้สึกทั้งหมดเรากําหนดพุทโธ เห็นไหม เริ่มต้นใหม่ๆ มันไม่เป็นเอกภาพ มันรู้พุทโธ นึกพุทโธนะ ยังไม่ได้ปิดไฟเลย นึกพุทโธนะ โอ๋ย! บ้านยังไม่ได้กวาด นึกพุทโธนะ มันไม่เป็นเอกภาพ มันนึกพุทโธด้วย มันแว็บไปคิดอย่างอื่นด้วย นี้เราก็ต้องบังคับ

หลวงตา ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นท่านบอกว่าต้องบังคับ บังคับเลย ห้าม ห้ามคิดเรื่องอื่น ให้คิดพุทโธอย่างเดียว ให้เป็นเอกภาพ พุทโธๆ ทีแรกมันแตกกระจายไปหมดเลย ยึดไปหมดเลย แล้วพอมันเป็นเอกภาพ เป็นหนึ่งเดียว พุทโธไปก่อน พุทโธ เออ! พุทโธชัด พุทโธดี พุทโธไป ดีคือว่ามันเริ่มเป็นเอกภาพ พุทโธๆๆ จนคําว่า “พุทโธ” กับ “ตัวเองเป็นพุทโธ” คนละเรื่องกัน

พุทโธ เรานึกพุทโธ เห็นไหม เรานึกพุทโธ สิ่งที่พอมันส่งออกคือมันรับรู้โดยอายตนะ รับรู้ทั้งหมด รับรู้ มันแผ่กระจายออกไป เราตั้งสติรับรู้ รับรู้พุทโธอย่างเดียว

ที่ว่าพุทโธชัดเจนๆ ชัดเจนเพราะสติมันบังคับ สติมันพร้อมมันก็ระลึกหนึ่งเดียว พุทโธๆ มันเป็นเอกภาพ มันเริ่มไม่รับรู้สิ่งอื่น มันเริ่มไม่คลอนแคลน เริ่มไม่ห่วงว่ายังไม่ได้ทํานู่น ยังไม่ได้ทํานี่ เดี๋ยวภาวนาเสร็จแล้วค่อยไปทําก็ได้ เดี๋ยวภาวนาเลิกแล้วค่อยไปทํา ตอนนี้ยังไม่ถึงเวลา อย่าไปคิดมัน พุทโธไปเรื่อยๆ

กรณีนี้แหละที่หลวงตาท่านจะบอกว่า ต้องบังคับ

แต่พวกเราบอกบังคับมันหยาบ บังคับไม่ได้

เด็ก เริ่มต้นจะฝึกให้เป็นเด็กดี พ่อแม่บางอย่างต้องบังคับ ต้องบอกด้วยเหตุด้วยผล บางอย่างเด็กไม่พอใจ เด็กไม่อยากทํา ต้องบังคับ แต่บังคับ พอเด็กมันทําของมันไปแล้ว พออนาคตต่อไปมันจะรู้เลยว่า อ๋อ! เราดีมาได้เพราะพ่อแม่บังคับ ถ้าพ่อแม่ไม่บังคับอาจจะเลวไปแล้ว

จิต มีสติบังคับมัน ต้องบังคับ แต่ถ้าจิตมันดีแล้วไม่ต้องบังคับ เด็กมันดี ไม่ต้องไปบังคับมัน เด็กมันดี เด็กเขาอยู่ในโอวาท เด็กเขาดีแล้ว บังคับทําไม เด็กเขาดีอยู่แล้วบังคับให้มันมีปัญหาขึ้นมาหรือ เด็กเขาดีแล้วก็อยู่โดยความดีของเขา เด็กถ้าดื้อ เด็กถ้าดื้อต้องบังคับ บังคับให้เด็กพยายามฝึกหัดให้เห็นโทษของมัน

พุทโธไปเรื่อย นี่เราระลึกพุทโธ เราระลึกพุทโธเป็นสอง อารมณ์ความรู้สึกเรา อารมณ์ที่เรารู้สึกกับความรู้สึก มันคนละอันกัน เขาเรียกอารมณ์สอง มันเป็นสอง

ทีนี้เราพุทโธๆ เรากําหนดพุทโธไปเรื่อยๆ นี่อารมณ์สอง ถ้ามันพุทโธๆๆ จนมันละเอียดเข้ามา เราอยู่กับพุทโธ มันก็อยู่ในอารมณ์สองอยู่ มันเริ่มละเอียดเข้ามา ถ้ามันพุทโธจนพุทโธไม่ได้ เห็นไหม หนึ่ง ไม่ใช่สอง เพราะมันไม่ส่งออกไปที่พุทโธ ตัวมันเป็นพุทโธ ถ้าตัวมันเป็นพุทโธ เห็นไหม อัปปนาสมาธิ แต่ถ้าเป็นอุปจาระมันก็เป็นสมาธิอยู่ แต่มันยังรับรู้ได้ ยังวิปัสสนาได้ นี่ถ้าสมาธิเป็นแบบนี้ นี่พูดถึงว่าถ้ามันเป็นหนึ่ง

แล้วบอกว่าบังคับให้มันอยู่กับพุทโธ แล้วเสียง ความเต้นของหัวใจ สิ่งต่างๆ เขาถามว่า สิ่งที่เกิดขึ้นมา เขาก็ดูลมมา เขาก็เข้าใจแล้วแหละ เข้าใจแล้ว แต่ที่อยากถาม เขาถามว่า “มันสามารถใช้ให้เกิดประโยชน์ในการภาวนาในการทําสมาธิ เจริญปัญญาได้หรือไม่ครับ

ถ้ามีสติปัญญา เราพยายามฝึกหัดไป มันทําได้ ถ้าเรามีสติมีปัญญานะ มีสติ มันต้องฝึกหัดไปทั้งนั้นน่ะ เขาเรียกว่าปัจจัตตัง ปัจจัตตังคือรู้จําเพาะตน รู้ในหัวใจของตน ถ้าเรารู้ได้มากรู้ได้น้อย

ทีนี้เพียงแต่ว่าที่เราพยายามจะแยกแยะให้เห็นว่า ความได้ยินเสียงมันเป็นประโยชน์หรือเป็นโทษ ถ้าจิตมันละเอียดเข้ามา สิ่งนี้มันเป็นเครื่องยืนยัน เราจะเปรียบบ่อยมากว่าเวลารถมันวิ่ง เข็มไมล์ของรถมันจะขยับ ความเร็วของรถ เข็มไมล์มาตรวัดมันก็จะว่า วิ่งได้ระยะความเร็วเท่าไร

จิตใจของคนนะ ถ้ามันเป็นสมาธิ ถ้ามันออกรับรู้ มันเป็นมาตรวัดอันหนึ่งได้ เป็นมาตรวัดอันหนึ่งได้ว่า จิตของเรา โดยสามัญสํานึก โดยเราเห็นด้วยตา เว้นไว้แต่เราสติไม่ดี ถ้าเราสติไม่ดีนะ เราไปรู้สิ่งใด เราไปเห็นสิ่งใด สติเราไม่ดี เราก็จะเกิดอุปาทาน แต่ถ้าสติเราดี เรารับรู้สิ่งใดมันจะเห็นสิ่งนั้น เห็นสิ่งนั้นเป็นความดีสิ่งนั้น

ฉะนั้น ถ้าสติเราดี มันจะเป็นประโยชน์กับภาวนาไหม มันจะเป็นประโยชน์ ภาวนาเราจะดีขึ้นๆ ถ้าเราดีขึ้นของเราไป ถ้ามันดีขึ้นนะ สิ่งที่เสียงที่กระทบ เขาว่าเวลานั่งไปมันจะมีเสียงการเต้น มีความรู้ต่างๆ มันจะกระทบของมัน

อันนี้เราวางไว้ เราฝึกหัดของเราเพื่อความสงบของใจ นี่ข้อที่ ๑

ข้อที่ ๒ ตามที่เคยเล่าถวายท่านอาจารย์ เขาบอกว่าเขาเคยถามมาเรื่อง “ความตายกับความฝัน”

เขาบอกความฝัน เราอธิบายไปว่า ความฝันกับการปฏิบัติตามความเป็นจริง ถ้าความฝันนะ เราใช้คําว่า “ฝันเป็นมงคล” ฝันเป็นมงคลคือว่าเราฝัน ฝันถึงว่าการดํารงชีวิตของเรา ฝันว่าเราจะได้รู้สิ่งใด ฝันเป็นมงคลก็มี

ทีนี้ความฝัน แต่การปฏิบัติมันไม่ใช่ความฝัน การปฏิบัติมันไม่ใช่ความฝัน มันเป็นความจริง มันสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ เราตั้งสติสมบูรณ์จนจิตเราเป็นสมาธิ

พอเป็นสมาธิแล้ว ตัวจิตของเราถ้าออกใช้วิปัสสนาไม่เป็น ถ้าเราใช้ปัญญาไม่เป็น มันอยู่แค่นั้นน่ะ แต่ถ้ามันใช้ปัญญาของมันเป็น ถ้าใช้ปัญญาเป็นมันจะเป็นภาวนามยปัญญา มันจะเริ่มเลาะเข้ามา มันจะรู้ของมันตามความเป็นจริง มันไม่ใช่ความฝัน ฉะนั้น มันไม่ใช่ความฝัน

ฉะนั้น สิ่งที่เราเคยบอกไป เขาก็เอาสิ่งนั้นมาเป็นบรรทัดฐาน แต่ในปัจจุบันนี้ฝันอีกเหมือนกัน ฝันเห็นว่ามีพระมาสอน มีการสนทนาธรรม มีต่างๆ สิ่งนี้ถ้ามันเป็นโดยปกติ โดยปกติถ้าธรรมมันเกิด ธรรมมันเกิด สิ่งที่เป็นความฝัน ความฝันมันก็เป็นมงคล เป็นมงคลก็เอามาเป็นคติธรรม เอามาเป็นการเตือนตัวเอง เอามาเป็นสิ่งนี้ได้

ฉะนั้น เขาบอกว่าเขาสังเกต ความสังเกตว่า “ความฝันทั้ง ๒ ครั้ง เป็นครูบาอาจารย์ทั้ง ๒ ท่าน เจตนาในการปฏิบัติดังกล่าวให้ผมเห็น สงสัยเป็นอุบายหรือคําเตือนดังที่เล่ามาในใจหรือเปล่า”

มันเป็นกิเลสของคน ถ้ากิเลสของคน ดูสิ โทสจริต คนมีแต่ความโกรธเป็นตัวนํา มีสิ่งใดมีแต่ความโกรธไปหมด ฉะนั้น เวลาความฝันจะฝันว่าให้เราทําสิ่งใด ฉะนั้น ถ้าฝันอย่างนี้ จิตใจเราหมกมุ่นอย่างนี้หรือเปล่า จิตใจเราหมกมุ่นแต่เรื่องอย่างนี้

ถ้าเป็นการฝันว่า สิ่งนี้มันเป็นเรื่องธรรมดา มันเป็นเรื่องธรรมชาติ มันเป็นเรื่องธรรมดา เป็นธรรมชาติของคน แล้วถ้าเราเห็นว่า คนที่ภาวนาถึงที่สุดแล้วมันไม่เป็นโทษ

เขาบอกว่า ฝันเห็นว่ามันเป็นเรื่องเจตนา เป็นการแสดงธรรม เป็นสิ่งต่างๆ

การฝันมันเป็นการบอก เป็นคติ เป็นคติธรรมกับเราได้ แล้วมันอยู่ที่จริตนิสัยของคน คําเตือนเตือนแล้วมันจะเป็นอย่างไร มันเป็นประโยชน์กับใครล่ะ

ถ้ามันเป็นประโยชน์นะ สิ่งนั้นวางไว้ เพราะวางไว้ คําว่า “วางไว้” คือว่ามันเป็นอดีตอนาคต สิ่งนี้มันผ่านมาแล้ว เวลามันผ่านมาแล้ว ฝันสิ่งใดแล้วก็วางไว้ แม้แต่ความฝันนะ ความฝันกับนิมิต

เวลานิมิต นิมิตถ้ามันขาดสติ นิมิตมันจะบอกสิ่งใดเรา แต่ถ้าเรามีสติปัญญา พอเกิดนิมิต ถามนิมิตเลย นี่คืออะไร มาเพื่อเหตุใด นั่นอีกอย่างหนึ่ง แต่ถ้าเป็นอริยสัจไม่ใช่เป็นอย่างนี้

เวลาเป็นอริยสัจนะ พอจิตสงบแล้วเห็นกาย พอเห็นกาย พิจารณาไป กายมันจะแปรสภาพ เห็นไหม นี่เป็นไตรลักษณ์ นิมิตนั้น ภาพที่เห็นอย่างนั้นมันแปรสภาพ มันแปรสภาพของมันไป มันแปรสภาพไปพร้อมกับสติสัมปชัญญะ เห็นๆ อยู่อย่างนี้ เอ๊อะ! มันแปรให้เห็นๆ นะ พอไปเห็น มันเกิดธรรมสังเวช เกิดธรรมสังเวชนะ เกิดสภาวะที่สั่งสอนตัวเอง พอสั่งสอนตัวเอง มันสํารอก

มันสํารอก สํารอกอะไร สํารอกความเห็นผิดไง มันสํารอกความเห็นผิด มันจะมีสติปัญญาอีกมหาศาลเลย ถ้าสติปัญญาอย่างนั้นมันไปอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าสติปัญญาอย่างนี้มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงว่าความฝัน ถ้าพูดถึงความฝัน ความฝันถึงครูบาอาจารย์ท่านมาสั่งมาสอน คําว่า “มาสั่งมาสอน” เราฟังบ่อย อย่างเช่นเวลาบอกว่าหลวงปู่มั่นมาสอนๆ หลวงปู่มั่นมาสอนมันอยู่ที่วุฒิภาวะ เช่น หลวงปู่ขาว

หลวงปู่ขาวท่านเล่าให้หลวงตาฟังนะ เวลาท่านออกวิเวกไป หรือเวลาอยู่ในป่าในเขา ทําสิ่งใด ข้อวัตร ถ้าวางบาตรผิดนะ คืนนั้นฝันเลย หลวงปู่มั่นมาเลยนะ “ต่อไปข้างหน้าจะเป็นพระผู้ใหญ่ ต่อไปข้างหน้าจะเป็นแบบอย่าง แล้วทําอย่างนี้แล้วจะไปสอนใครได้”

ใน “ปฏิปทาฯ” มันจะเป็นเรื่องของหลวงปู่ขาวกับหลวงปู่ชอบเป็นส่วนใหญ่ แล้วหลวงปู่ขาวกับหลวงปู่ชอบ ครูบาอาจารย์ท่านภาวนาของท่าน ดูชื่อเสียง ดูเกียรติศัพท์เกียรติคุณของหลวงปู่ขาว หลวงปู่ชอบ หลวงปู่แหวน ครูบาอาจารย์ชั้นผู้ใหญ่ของเราสิ ท่านมีคุณธรรมของท่าน พอท่านมีคุณธรรมของท่าน มันจะเป็นคติแก่สังคม ถ้าเป็นคติแก่สังคม หลวงปู่มั่นท่านมา ท่านมาคอยบอก คอยชี้ คอยแนะเลยว่า ไม่ควรทําอย่างนี้ ควรทําอย่างนี้ สิ่งที่ควรทํา ควรทําอย่างนี้ สิ่งนี้ไม่ควรทํา สิ่งนี้ไม่ควรทําๆ เพราะอะไรไม่ควรทํา เพราะมันไม่มีโทษกับบุคคลคนนั้น

เพราะบุคคลคนนั้นเวลาภาวนาไป เพราะหลวงปู่มั่นท่านเป็นคนการันตีไว้เอง บอกกับครูบาอาจารย์ไว้ทุกๆ คนบอกว่า “จําชื่อของท่านหลวงปู่ขาวไว้นะ เพราะหลวงปู่ขาวได้สนทนาธรรมกับเราแล้ว หลวงปู่ขาวท่านเป็นหลักชัยไปข้างหน้า”

เห็นไหม หลวงปู่มั่นท่านได้สนทนาธรรมกับหลวงปู่ขาวจนรู้ตามความเป็นจริงแล้วว่าสิ้นกิเลสไปหมดแล้วแหละ ทีนี้คําว่า “สิ้นกิเลสไปหมดแล้ว” เป็นพระอรหันต์ ต้องมาสอนกันไหม ไม่ต้องมาสอนหรอก ต้องมาสอนอะไรกับพระอรหันต์อีก แต่เป็นคติธรรมกับบุคคลอื่น บุคคลที่มาดูการดํารงชีวิตของพระอรหันต์ว่าควรทําอย่างไรๆ

หลวงปู่ขาวท่านบอกว่า เวลากลับกุฏิแล้วเวลาเอาบาตรเข้าไป ถ้าวางผิดตําแหน่ง คืนนั้นได้เสีย

“ไม่ควรทําอย่างนี้ ทําอย่างนี้ไม่ได้”

นี่พูดถึงความฝันนะ แต่ความฝันว่าถ้าหลวงปู่มั่นมาสอน สอนใคร แต่ถ้าอย่างเรา อย่างเรายังสัพเพเหระอยู่เลย กินซะเต็มท้องเลย เต็มที่เลย พอเดี๋ยวนอนนะ ฝันแล้ว กินอิ่มนอนอุ่นมันก็ฝันดีไง พอฝันมา เป็นหมู หมูมันนอนหลับ หมูมันนอนหลับมันก็ฝัน พอฝัน อ้าว! หลวงปู่มั่นมาสอนแล้ว “เกิดเป็นคนนะ แล้วบวชเป็นพระแล้วด้วย ยังมากินแบบหมูได้อย่างไร ถ้ากินแบบหมูมันไม่สมควรกับความเป็นพระหรอก”

เห็นไหม สอนใครล่ะ สอนสัพเพเหระแบบเรา ถ้าเราเป็นคนสัพเพเหระ เวลาเราฝัน เราฝันว่าหลวงปู่มั่นเหมือนกัน แต่มาสอนเรื่องอะไร สอนเรื่องความกิน ความเป็น ความอยู่ กินเหมือนหมูเลย กินเสร็จแล้วก็นอนเหมือนหมูเลย ไม่เห็นภาวนาเลย ถ้าภาวนามันถึงจะเป็นคนดี

วุฒิภาวะของใจมันคนละระดับกัน ฉะนั้น เวลาว่าหลวงปู่มั่นมาสอน เวลาใครถามปัญหามาว่าครูบาอาจารย์มา ฝันว่าครูบาอาจารย์มาสอนอย่างนั้น เราก็ฟัง มันเป็นคติธรรม มันเป็นคุณประโยชน์กับผู้ฝันนั้น เราได้ฝันถึงครูบาอาจารย์ เราได้ฝันถึงพระ มันก็ประเสริฐแล้วล่ะ

เราได้ฝันถึงพระ ดีกว่าเราไปฝันเห็นโจร เห็นภัย เห็นสิ่งต่างๆ มาทําให้จิตใจเราเศร้าหมอง เราฝันเห็นครูบาอาจารย์ของเรามันก็เป็นมงคลแล้วแหละ แต่ว่าวุฒิภาวะของเรา เรามีคุณสมบัติมากน้อยแค่ไหน

ถ้าเรามีคุณสมบัติที่ดี อย่างเช่นเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาท่านเทศน์อนุปุพพิกถา เทศน์ให้เราทําทานก่อน พอเราทําทานแล้ว จิตใจเราเป็นสาธารณะแล้ว พวกที่ทําบุญกุศลจะไปเกิดบนสวรรค์ พอไปบนสวรรค์แล้วมันก็เป็นทิพย์ เป็นทิพย์ก็อย่าให้เพลิดเพลิน ให้ถือเนกขัมมะ เวลาจิตใจสมควรแล้วท่านถึงเทศน์อริยสัจ

นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสอน สอนให้เราเสียสละก่อน สอนให้เราเตรียมความพร้อมของตัวเองก่อน พอเราเตรียมความพร้อมของตัวเองแล้ว ถ้าจิตใจเราพร้อมแล้วท่านถึงจะหัดให้เราพิจารณาอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ให้เราพิจารณาให้จิตใจเรามันก้าวเดินไป เหมือนคนเจ็บคนป่วย คนเจ็บคนป่วยเขาจะรักษา เขาต้องฟื้นฟูร่างกายก่อน ให้ร่างกายแข็งแรงก่อน เพื่อหมอจะรักษาได้ง่าย คนเราเจ็บไข้ได้ป่วยแล้วมันก็ทุกข์ยากอยู่อย่างนี้ แล้วจะฟื้นฟูกันอย่างไร

มันอยู่ที่วุฒิภาวะ เห็นไหม ความฝัน ฉะนั้น เขาบอกว่า สิ่งที่เขาฝันมันเป็นประโยชน์ไหม แล้วอีกอย่างหนึ่ง ถึงที่สุดแล้ว มันฝันแล้วมันก็ฝันแล้วฝันอีก คนมันจริตนิสัยแบบนี้ ถ้าเราฝันแล้วเราก็วางไว้ แต่นี้เวลาฝันแล้วเราไปกระทบเอง เราไปเห็นเอง มันก็ต้องทําจิตใจให้เราฟูเป็นธรรมดา ถ้าเราไม่รู้ไม่เห็นอะไรเลยมันก็เป็นเรื่องปกติใช่ไหม ถ้าไปรู้ไปเห็นมันแล้ว อ้าว! รู้เห็นแล้ว จิตใจมันก็รับรู้แล้ว แล้วรับรู้ที่ไหน รับรู้ที่หัวใจของเรา

ฉะนั้น เวลาไปถามหลวงปู่ดูลย์ เห็นนิมิต ฝันนี้จริงไหม

จริง เห็นจริงๆ แต่ความเห็นนั้นไม่จริง

ถ้าฝันของเรา เรายังมีกิเลสอยู่ เรายังไม่มีหลักมีเกณฑ์ ความฝัน ฝันได้แล้ววางไว้ อย่าให้ฟู อย่าไปตื่นเต้นกับมัน วางไว้ มันไม่จริง มันไม่จริงเพราะอะไร ไม่จริงเพราะมารในหัวใจของเรา ไม่จริงเพราะมีความไม่รู้ อวิชชาในใจของเรา สิ่งนี้เรายังไม่เข้าใจ เราวางไว้ ไม่จําเป็นจะต้องรู้ ไม่จําเป็นจะต้องเคลียร์ ไม่จําเป็น วางไว้ วางไว้แล้วกลับมาพุทโธ

เขาบอก ผมนะ พุทโธ สิ่งที่รู้ที่เห็นมันเป็นทั้งเวลานั่งภาวนาด้วย และนอนภาวนาด้วย เขาบอกว่าเขาพุทโธอยู่แล้ว

พุทโธอยู่แล้วให้พุทโธชัดๆ พุทโธให้จิตสงบเข้ามา พอพุทโธแล้วนะ มันจะได้ยินข้างนอก ได้ยินข้างใน เราอยู่กับพุทโธไว้ให้เป็นเอกภาพ อย่าออกไปรับรู้แตกต่าง จิตเราก็พุทโธไป แล้วก็ไปรับรู้สิ่งนั้นๆ มันไม่เป็นเอกภาพ

ให้เป็นเอกภาพไว้ แล้วถ้ามันพุทโธจนตัวเองเป็นพุทโธ มันวางพุทโธขึ้นมา นั่นชัดเจนของมัน แล้วฝึกหัดใช้ปัญญา พอใช้ปัญญาไปนะ เราเห็นอริยสัจ เราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงมันจะมาเปรียบเทียบกับความฝันที่เราฝันเลย อ๋อ! ฝันนี้ควบคุมไม่ได้ ฝันนี้ขณะที่ฝันไม่มีสติ ถ้ามีสติมันไม่ฝัน ถ้าขณะที่ฝันมันขาดสติ แล้วมันเป็นของมันเป็นอย่างนี้

แต่ขณะที่เราทํา ถ้าเราทําได้ ถ้าทําไม่ได้นะ มันก็จะล้มลุกคลุกคลาน ถ้าจิตสงบแล้วทําได้ มันเห็นของมันจริงๆ เห็นภาพจริงๆ เห็นกายนี่เห็นเลยถ้าเป็นเจโตวิมุตติ

เห็นกายแล้วถ้ากําลังพอ รําพึงให้มันแปรสภาพให้ดู รําพึงให้มันย่อยสลายไป รําพึงให้มันเน่า ให้มันพุพองไป พอรําพึง เพราะจิตกําลังมันพอ รําพึงคือนึก รําพึงคือนึกในสมาธิ นึก ผลัวะ! ผลัวะ! ผลัวะ! ถ้าสมาธิดีนะ มันจะเป็นอย่างที่เราตั้งประเด็น คือเรารําพึงไป แต่มันจะเป็นโดยสัจจะ มันจะเป็นโดยข้อเท็จจริง

เพราะว่าถ้ารําพึงแล้วมันจะเป็นอย่างที่เรานึก อย่างที่เราให้เป็น นั่นมันเป็นสัญญา พอเรารําพึงไปมันจะแปรสภาพให้เราดู นั่นล่ะคือไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์คืออะไร ไตรลักษณ์คือการแปรสภาพ

สิ่งที่รู้ที่เห็นมันเป็นทิพย์ มันเป็นสมบัติ มันเป็นนามธรรมอยู่แล้ว ถ้ามันแปรสภาพให้เราดูอีก นามธรรมกับนามธรรมมันแก้กัน พอแก้กัน พอมันเห็น มันสํารอกมันคายของมัน โอ๋ย! มันชัดเจนมากนะ ถ้ามันชัดเจนอย่างนั้นมันเป็นประโยชน์แล้ว

นี่พูดถึงว่า ถ้าจิตสงบแล้วถ้าทําอย่างนี้ปั๊บ เราจะมาเทียบเคียงได้ ผู้ที่เป็นปัจจัตตังเทียบเคียงเองไงว่า สิ่งที่มันเป็นจริงเป็นอย่างไร แล้วสิ่งที่เป็นความฝัน ความฝันเป็นอย่างไร

ฉะนั้น ฝัน เพราะเป็นความฝันแล้วแบบว่ามันก็ยึดเนาะ สงสัยเป็นอุบายคําเตือน คําเตือนเราเอง

พอมันฝันแล้วมันยิ่งทําให้เรางง

๑. เรางง

๒. ก็นี่คือการภาวนา

ถ้าภาวนาแล้ว เหมือนคนเจ็บไข้ได้ป่วย ใจเราป่วย แล้วเราพยายามจะรักษาใจ เราจะแก้ไขใจให้มันเป็นปกติ แล้วเราจะแก้อย่างไรล่ะ

คนเรานะ ทุกคนเกิดมามีอวิชชาคือป่วยทุกคน จิตใจของคนมันมีโรคประจําตัวอยู่ในหัวใจ แล้วถ้าคนคนหนึ่งมีสามัญสํานึกแล้วพยายามจะรักษาหัวใจของเรา แล้วเวลาทําไปแล้วมันล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ มันงงไปหมด เราจะทําอย่างไร มันจะทําอย่างไร ถ้าทําอย่างไรแล้ว เราพยายามฟื้นฟูใจของเรา

ถ้ามันป่วยหมายความว่า มันไปรู้ไปเห็น ไม่ภาวนาก็ไม่รู้อะไรเลย ภาวนาไปมันมีปัญหาไปหมดเลย มีปัญหาแล้วเราจะทําอย่างไร

เพราะมันเป็นอริยทรัพย์ ทรัพย์จากภายนอก หน้าที่การงานเขาตรวจสอบกันได้ มันเป็นผลประโยชน์ได้ แต่การภาวนามันเป็นปัจจัตตัง แต่นี้ถ้ามันจะแก้ มันก็มีครูบาอาจารย์เป็นคนคอยแก้ ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ ใครจะแก้ให้

ถ้ามีครูบาอาจารย์ ทีนี้เวลาครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะแก้ ครูบาอาจารย์ต้องจิตที่สูงกว่า จิตที่สูงกว่าถ้าบอกตรงๆ นะ

“มันไม่น่าจะเป็นอย่างนั้นนะ ก็เห็นชัดๆ อยู่อย่างนี้ มันไม่ใช่ได้อย่างไร”

ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านไม่พูดตรงๆ หรอก ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านต้องบอกว่า สิ่งที่รู้ที่เห็นนั้นรู้ไว้ แล้วเราพยายามทําใจของเรา ปฏิบัติให้มันเป็นความจริง แล้วมาเทียบเคียงกันเอง

คือคนที่หลงนั่นล่ะมันจะต้องพัฒนาจนรู้เอง คนที่ผิดพลาดนั่นน่ะ ผิดพลาดไปแล้ว สิ่งที่เป็นความผิดพลาด เราบอกว่านี่คือผิดพลาด แล้วเวลามันจะไป มันจะทิ้งจากผิดพลาดมาถูกได้อย่างไร

แต่ถ้าผิดพลาดแล้ววางไว้ก่อน แล้วเราพยายามทําของเราให้มันเป็นอริยสัจ ให้มันเป็นความจริง ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันถูกแล้วนะ เดี๋ยว อ๋อ! ความถูกมันเป็นแบบนี้ ความผิดเป็นอย่างนี้ มันทิ้งมาเอง มันทิ้งมาเอง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันจะฝัน เพราะมันห้ามไม่ได้ มันจะฝัน ฝันแล้ววางไว้ ไม่เอาความฝันเป็นประเด็น ไม่เอาความฝันเป็นหลัก เราจะเอาการภาวนาของเราเป็นหลัก เราจะเอาความจริงของเราเป็นหลัก

ถ้ามันฝัน ฝันก็คือฝัน วางไว้ก่อน แล้วเรามาปฏิบัติของเรา มาทําความจริงของเราให้มันเกิดปัญญาความจริงของเรา เห็นไหม พุทธปัญญา พุทธิปัญญา ปัญญาของพุทธะ ปัญญาของพระพุทธศาสนา ไม่ใช่สัญญา ไม่ใช่ไปจําของใครมา ถ้าเป็นพุทธปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาอย่างนี้มันจะแยกแยะ ถ้าปัญญามันรู้จริง

เวลาพูด คนพูดมันรู้ อธิบายใหญ่เลย แต่ไอ้คนฟังยิ่งฟังแล้วยิ่งงงใหญ่เลย “หลวงพ่อเอาตรงๆ สิ ถามมาหลายทีแล้ว หลวงพ่อตอบเลี่ยงไปเลี่ยงมา ไม่ตรงสักที”

ไม่ตรงอะไร ไม่ตรงกับความเห็นของตัว ไม่ตรงกับกิเลสที่มันหลอกล่อไว้ เห็นไหม กิเลสมันฉ้อฉล กิเลสมันไม่ให้ใครภาวนาแล้วประสบความสําเร็จหรอก

ไอ้เวลาภาวนา ทุกคนภาวนา “แหม! ภาวนาทีไรทําไมมันยากขนาดนั้น มันปฏิบัติธรรมทําไมมันยุ่งยากขนาดนี้”

ธรรมะไม่ยุ่งยาก “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย” เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกับบริษัท ๔ เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีบุคคลเป็นที่พึ่ง อย่ามีสถานที่เป็นที่พึ่ง อย่ามีสิ่งใดเป็นที่พึ่งเลย

“แล้วเราปฏิบัติธรรมทําไมมันยุ่งยากขนาดนี้”

ไม่ กิเลสต่างหากมันยุ่งยาก ความลังเลสงสัยของเรา ความไม่รู้จริงของเรา กิเลสต่างหากมันทําให้ยุ่งยาก มันยุ่งยากเพราะว่าสงสัย มันยุ่งยากเพราะล้มลุกคลุกคลาน มันยุ่งยากเพราะมันฉ้อฉล มันยุ่งยาก นี่ปัญญาของกิเลส แล้วพอปัญญาของกิเลสมันก็สร้างปัญหาให้เราตลอดเวลา

ทีนี้พุทธปัญญา ปัญญาของพุทธะ ทําความสงบของใจเข้ามา พุทโธ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ปัญญาพุทธะ ถ้าปัญญาพุทธะออกมา มีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ เห็นไหม สติ แล้วเวลาภาวนาขึ้นไปจนสูงขึ้นไปมันจะเป็นมหาสติ มหาสติ สติใหญ่มาก

สติยังล้มลุกคลุกคลานเลย เพราะมีสติมีปัญญามันถึงจะสมบูรณ์ขึ้นมา แล้วเวลาพัฒนาขึ้นไป บุคคลคู่ที่ ๑ บุคคลคู่ที่ ๒ บุคคลจะขึ้นคู่ที่ ๓ ต้องเป็นมหาสติแล้ว ถ้าไม่เป็นมหาสติ กิเลสขนาดนั้นนะ กิเลสที่ละเอียดกว่านั้นเราตามไม่ทันหรอก

ถ้ากิเลสละเอียดขนาดนั้นเป็นมหาสติ แล้วมันก็จะเป็นมหาปัญญา ปัญญาใหญ่ ปัญญาโต ปัญญากว้างขวางเลย นี่ปัญญาข้างหน้า นี่พูดถึงเวลาปฏิบัติไปข้างหน้ามันยังละเอียดกว่านี้ มันจะมีปัญหามากกว่านี้ ถ้าละเอียด ปัญหามากกว่านี้ นั้นเป็นพุทธปัญญา เป็นปัญญาของพุทธะ เป็นปัญญาของผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

แต่ขณะที่งงๆ อยู่นี่ “ถามหลวงพ่อมา ผมงงๆ หลวงพ่อตอบแล้วผมยิ่งงงใหญ่เลย งง”

เขาเรียกว่าตรรกะ ปัญญาของโลก จินตนาการไป มันไปของมันโดยธรรมชาติของมัน แต่ภาวนามยปัญญามีหนึ่งเดียว เห็นไหม แสงเลเซอร์เวลามันรวมตัวแล้วมันยิงเข้าไปถึงตรงไหนนะ ตรงนั้นต้องหลุด ต้องขาดไปเลย เวลาเราใช้ปัญญาของเราไปแล้ว เวลาเป็นอริยสัจนะ มรรคสามัคคี

ดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบ สติชอบ ระลึกชอบ ความชอบธรรมของมัน แล้วสามัคคี สามัคคีรวมลงแล้วสมุจเฉทปหาน เวลาภาวนาเป็นอย่างนั้น

ว่ามัชฌิมาปฏิปทา มัชฌิมาปฏิปทาคือความสมดุล ความพอดี ฉะนั้น กิเลสของคนมันมีกิเลสหยาบ กิเลสหนา กิเลสปานกลาง กิเลสของคนมันไม่เหมือนกัน ฉะนั้น ความสมดุลของใจดวงนั้น ความสมดุลของกิเลสที่ว่าธรรมะที่มันมีกําลังขึ้นมาจะชําระล้างกิเลสในใจดวงนั้นพอดีของมัน เห็นไหม มัชฌิมาปฏิปทา ความสมดุลของมัน นี่ปัญญาพุทธะ ถ้าปัญญาพุทธะมันอันเดียวกันไง อันเดียวกันคืออริยสัจมันมีหนึ่งเดียวไง

แต่จริตนิสัยของคนมันแตกต่างกันไง ความหยาบละเอียดแตกต่างกัน ทีนี้การปฏิบัติมันถึงล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ไง แต่ขณะที่ล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ เวลาปฏิบัติขึ้นมามันก็ยังเป็นการยืนยัน ยืนยันว่าเราได้ปฏิบัติ ยืนยันว่าเราเกิดมาเป็นมนุษย์ไม่เสียชาติเกิด

เกิดมาเป็นมนุษย์มีหน้าที่การงานเป็นเรื่องปกติ หน้าที่การงานของคนทุกคนต้องมีอยู่แล้ว แต่เวลาประพฤติปฏิบัติเป็นสมบัติส่วนตน เป็นสมบัติของใจ เห็นไหม คนจะมีสติปัญญาคือฝึกหัดภาวนา การทําศีล สมาธิ ปัญญา ทําให้เราฉลาด ทําให้เรามีสติปัญญา

แต่ถ้าทางโลก มีสติปัญญาแบบนั้นมันเป็นสติปัญญาที่เขาใช้ตรรกะของเขา ใช้ปัญญาของเขาไตร่ตรองของเขา ใช้การวิจัยของเขา อันนั้นเป็นปัญญาของโลก แล้วก็มีที่ปรึกษา มีบริษัทต่างๆ ส่งต่อเนื่องกันมา แล้วเราเป็นผู้บริหารผู้จัดการเท่านั้น

ฉะนั้น เวลาทําของเราขึ้นมาให้มันเป็นแบบนี้ เขาถามเรื่องความฝัน แล้วความฝันจะเป็นประโยชน์ไหม ความฝัน ถ้าฝันเป็นมงคลมันเป็นประโยชน์

ทีนี้ที่เราห่วง เราห่วงว่า เอาความฝันกับความจริง เราอยากได้อริยสัจ แล้วมันจะปล่อยวางตรงนี้ เว้นไว้แต่ถ้าจริตนิสัยเราเป็นแบบนี้ จริตนิสัยหมายความว่าจิตคึกคะนอง จิตมันมีอํานาจวาสนานะ ถ้าจิตมันมีอํานาจวาสนา สิ่งที่รู้ที่เห็น เวลาเราภาวนาไปแล้วถ้ามันรู้จริงขึ้นมาแล้ว อันนี้มันจะเป็นบารมีธรรม เป็นเครื่องมือของใจดวงนั้น ถ้าใจดวงนั้นนะ มันมีกําลัง มีปัญญา มันจะเป็นประโยชน์ไง มันจะรู้มันจะเห็นอะไรมหัศจรรย์ของมันไป แต่ขณะที่ปฏิบัติเริ่มต้น สิ่งนี้มันเป็นตัวรั้ง เพราะมันรู้มากเกินไป แล้วจิตกําลังไม่พอ มันแบกรับภาระ การภาวนาเลยไม่ก้าวหน้า

สิ่งที่เป็นประโยชน์ต่อเมื่อภาวนาจบสิ้นแล้วมันจะเป็นประโยชน์มาก แต่ขณะที่ภาวนา สิ่งที่เป็นประโยชน์จะเป็นตัวรั้ง จะเป็นตัวที่เหนี่ยวรั้งให้เราล้มลุกคลุกคลาน เพราะมันต้องแก้ปัญหาเยอะไง

ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า คนบ้านใหญ่ คนบ้านใหญ่ต้องเช็ดถูทําความสะอาดบ้านหลังใหญ่ เหนื่อยมาก คนบ้านหลังเล็ก ยิ่งเรามีกระต๊อบหลังเดียว โอ๋ย! เราดูแลรักษาง่ายเลย เพราะมีแต่กระต๊อบ อยากนอนก็กางที่นอน เก็บก็จบแล้ว แต่ถ้าบ้านหลังใหญ่มันต้องเช็ดล้างมาก ต้องเหนื่อยยากมาก ต้องลําบากมาก แต่บ้านหลังใหญ่ เสร็จแล้วคนอาศัยได้เยอะ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเป็นจริตอย่างนี้ การภาวนามันบ้านหลังใหญ่ มันก็เป็นตัวถ่วงตัวหน่วงให้เราต้องดูแลทําความสะอาดมาก ถ้ามันเป็นจริงนะ มันถึงยุ่งยาก แต่ถ้าบ้านหลังเล็ก เรามีแต่กระต๊อบ โอ๋ย! ยิ่งสบายเลย กวาดๆๆ เสร็จหมดแล้ว แค่กระต๊อบ ดูแลรักษาง่าย แต่เวลาจบแล้วก็อยู่คนเดียวนะ กระต๊อบมันแคบ คนอื่นมาอาศัยด้วยไม่ได้ นี่พูดถึงวาสนาของคน เราทําของเราไป

นี่พูดถึงความฝัน เสียงของหัวใจ

พุทโธไว้ พุทโธไว้ จะบ้านหลังเล็ก บ้านหลังใหญ่ เราพุทโธของเราไว้ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิไว้ รักษาใจของเรา ถ้าจิตเป็นสมาธิ มันไม่แบกหาม ไม่ทุกข์ยากจนเกินไป

จิตเป็นสมาธิแล้วพยายามหาหนทางของเราไป คือพาจิตออกใช้ปัญญา ถ้าใช้ปัญญาได้เป็นปัญญาพุทธะ แล้วเราจะปฏิบัติได้สมกับความปรารถนาของเรา ถ้าเรามั่นคง เราพยายามของเรา เราจะทําได้ของเราเพื่อประโยชน์กับตัวของเราเอง เอวัง

๕

อย่าเชื่อ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑ มีนาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “หวังดี”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับ ผมมีเรื่องอยากขอคําชี้แจงจากหลวงพ่อดังนี้ ตัวผมเองเป็นผู้ที่ปฏิบัติใหม่ และชื่นชอบในคําสั่งสอนของหลวงพ่อสงบมากครับ ผมไม่มีข้อสงสัยในธรรมของหลวงพ่อเลย ด้วยเหตุนี้ผมจึงอยากให้พ่อแม่และพี่สาวของผมได้มากราบไหว้หลวงพ่อบ้างครับ ที่ผ่านมาแม่ของผมก็เคยมาใส่บาตรหลวงพ่อ และได้ฟังเทศน์อยู่ครั้งสองครั้ง ส่วนพ่อและพี่สาวไม่เคยมา

เหตุมีอยู่ว่า ไม่นานมานี้แม่ของผมได้คุยกับเพื่อนของแม่ ซึ่งเพื่อนคนนี้เขาบอกว่าเขาเป็นลูกศิษย์ของหลวงตามหาบัวที่วัดป่าบ้านตาดมานานมากครับ

เขาบอกคุณแม่ว่า เดี๋ยวนี้มีทั้งพระ ทั้งฆราวาส อ้างชื่อหลวงตามหาบัวเป็นจํานวนมากเพื่อชื่อเสียงและผลประโยชน์ส่วนตน เพื่อนของแม่ผมคนนี้จึงแนะให้แม่ผม แม้แต่ตัวผมเองฟังธรรมของหลวงตามหาบัวเท่านั้น เพราะหลวงตาคือของแท้ ซึ่งผมก็สาธุครับ แต่เขาพูดในเชิงว่า หลวงพ่อสงบเอง เขาไม่รู้ว่าเป็นอย่างไร แต่บางคําพูดของเขาอาจจะทําให้คุณแม่ของผมไม่อยากมาวัดหลวงพ่ออีกครับ ซึ่งผมเข้าใจว่าเพื่อนของแม่ผมคนนี้หวังดี กลัวว่าแม่ผมหรือแม้แต่ผมจะไม่เจอของแท้

(ผมขอขมาหลวงพ่ออย่างสูงครับที่พูดเช่นนี้ แต่ตัวผมนั้นไม่หวั่นไหวในคนเขาพูดครับ แต่สาธุเรื่องของหลวงตาด้วย เพียงแต่กังวลว่า แม่ผมหรือพ่อและพี่สาวจะไม่อยากมาทําบุญกับหลวงพ่อ เพราะผมอยากให้ครอบครัวผมได้บุญครับ)

ผมควรจะพูดกับแม่หรือครอบครัวผมอย่างไรดีครับ เพื่อให้เขาได้ให้โอกาสตัวเองมาฟังธรรมหลวงพ่อ หรือผมควรจะปล่อยให้เป็นกรรมของสัตว์ เพราะอีกใจหนึ่งผมคิดว่า ลําพังงานของใจผมก็ลําบากพอแล้ว ยังต้องมาเป็นกังวลเรื่องรื้อขนครอบครัวอีก ผมจึงอยากให้หลวงพ่อแนะนําผมทีครับ

ป.ล. หลวงพ่อไม่จําเป็นต้องตอบก็ได้ครับ เพราะผมเองไม่ต้องการให้หลวงพ่อต้องมานั่งยืนยันธรรมของหลวงพ่อ หรือผมกับใครทั้งสิ้นครับ ด้วยความเคารพอย่างสูง

ตอบ : นี่คําถามเนาะ ฉะนั้น เวลาคําถาม สิ่งที่เขาถามมามันเป็นเรื่องพ่อแม่ คําว่า “เรื่องพ่อ เรื่องแม่ เรื่องพี่สาว” อย่างนี้มันเป็นเรื่องของเขา คําว่า “เรื่องของเขา” หมายความว่าเรื่องศรัทธา ศรัทธาที่จะมาหรือไม่มา เราไม่วิตกกังวลเรื่องนี้เลย เพราะขณะที่มาแล้ว ใครมาก็แล้วแต่ ถ้าทําผิดกติกา เราไล่ออกหมด เราไล่ออกนะ แม้แต่มาแล้วเราก็ไล่ออก ไม่ให้เข้า ไม่ให้เข้ามาเพราะอะไร ไม่ให้เข้ามาเพราะว่ามันจะมาทําส่วนใหญ่ให้เสียหาย

คําว่า “ส่วนใหญ่ให้เสียหาย” คนที่มาเขาต้องการปรารถนามาประพฤติปฏิบัติ คนที่ปรารถนามาประพฤติปฏิบัติทุกคนต่างมีเป้าหมาย เป้าหมายว่าอย่างน้อยก็ให้ได้สมาธิ อย่างน้อยก็ต้องให้เกิดปัญญาขึ้นมา

ถ้าอย่างน้อยต้องให้ได้สมาธิ ให้ได้สัมผัสธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เกิดปัญญาขึ้นมา เขาขวนขวาย เขาทิ้งหน้าที่การงานของเขามา เขาทิ้งภาระรับผิดชอบเขามาเพื่อมาวัดมาทําบุญกุศล แล้วจะมาประพฤติปฏิบัติให้ได้ตามความเป็นจริง

แต่เวลาคนที่มาแล้วมาส่งเสียงดัง มาเอาแต่ใจของตัว มาเอาแต่ความสะดวกสบาย ไม่เกรงใจคนอื่น กรณีนี้เราไล่ออกหมดล่ะ แม้แต่มาวัดเรายังไล่ออกเลย ฉะนั้น คนที่เคยมานี่ไม่ต้องห่วง

เพราะเขาว่า “พี่สาวผมไม่เคยมาเลย”

ไม่ต้องห่วง ไม่ต้องห่วง ไม่เคยมานี่ไม่โดนไล่ แต่มาแล้วยังไล่ ฉะนั้น เรื่องนี้ไม่มีผลประโยชน์กับเรา ไม่มีผลประโยชน์กับใครทั้งสิ้น ฉะนั้น ไม่มีผลประโยชน์กับใครทั้งสิ้น แต่คําถามนี้เราอยากพูด เราอยากพูดไง เพราะอะไร เพราะสังคมมันเป็นแบบนี้

เราก็มีความคิดเหมือนกับเพื่อนของแม่โยมเหมือนกัน ที่บอกว่าให้ฟังเทศน์เฉพาะหลวงตา หลวงตาเป็นของแท้

เราเห็นด้วยนะ เพราะถ้าใครมาที่นี่ ใครมาปฏิบัติที่นี่ จะได้รับยืมวิทยุคนละ ๑ เครื่อง วิทยุนี้จะได้เปิดสถานีเสียงธรรมของหลวงตา ๑๐๓.๒๕ ของวัดเรา ๒๔ ชั่วโมง เราแจกวิทยุเลย เราให้ยืมวิทยุไปเลย เราก็ให้ฟังเทศน์หลวงตาเหมือนกัน เพราะเทศน์หลวงตาสุดยอด

เพราะเราจะเป็นผู้เป็นคนขึ้นมาได้ เราก็ได้รับการอบรมสั่งสอนมาจากท่าน ฉะนั้น การได้รับการอบรมสั่งสอนมาจากท่าน แล้วเราจะเห็นว่าสิ่งนั้นเป็นคุณหรือเป็นประโยชน์ เพราะเราได้ประโยชน์จากนั้นมาก่อน เราได้เคยกินอาหารชนิดนี้มา เราได้กินอาหารชนิดนี้แล้วอาหารชนิดนี้ทําให้เราสดชื่น ทําให้เรามีชีวิตชีวาขึ้นมา อาหารชนิดนี้เราพยายามเสนอให้ทุกคนได้กินทั้งนั้นน่ะ เสนอเพื่อประโยชน์ไง ฉะนั้น เราก็มีความเห็นแบบเพื่อนของแม่โยมเหมือนกัน

แต่อาหารกินแล้วมันเป็นประโยชน์ กับอาหารที่กินแล้วเป็นโทษ ถ้ากินแล้วเป็นโทษ คนคนนั้นจะต้องไปหาหมอ คนคนนั้นกินอาหารเสร็จแล้วมันมีโทษมีภัย ต้องไปหาหมอ ทั้งๆ ที่อาหารนั้นไม่เป็นโทษหรอก แต่เพราะคนกินกินไม่เป็น คนกินกินไม่เป็น คนใช้ใช้ไม่เป็น มันกลับเป็นโทษ เห็นไหม

ฉะนั้น ย้อนกลับมาที่ปัญหา ถามปัญหา “เหตุที่ว่ามานี้ แม่ของผมได้คุยกับเพื่อนของแม่ ซึ่งเพื่อนของเขาบอกว่าเขาเป็นลูกศิษย์ของหลวงตามหาบัวที่วัดป่าบ้านตาดมานานเต็มทีแล้ว เขาบอกแม่ผมว่า เดี๋ยวนี้มีทั้งพระและฆราวาสอ้างชื่อ อ้างชื่อนะ อ้างชื่อหลวงตามหาบัวเป็นจํานวนมากเพื่อชื่อเสียง เพื่อผลประโยชน์ส่วนตน เพื่อนของแม่ผมนี้ก็แนะนําให้แม่ผมและตัวผมฟังธรรมของหลวงตามหาบัวเท่านั้น เพราะหลวงตาคือของแท้”

แน่นอน เป็นของแท้ หลวงตาเป็นของแท้มาก ถ้าเป็นของแท้แล้ว ดูสิ อย่างที่เราพูดไว้ใน “เสียงธรรมหลวงตา” เราพูดไว้ในเสียงธรรมหลวงตาเลยว่า คําเทศน์ของหลวงตา

“คิดถึงพ่อ พ่ออยู่กับเจ้า คิดถึงหลวงตา หลวงตาอยู่กับเรา”

คําสั่งคําสอนนั่นน่ะอยู่กับเรา แล้วถ้าคําสั่งคําสอนอยู่กับเราแล้ว ถ้าทุกคนฟังธรรมแล้วไม่เข้าใจในธรรมนั้น ให้แขวนไว้ก่อน ในเสียงธรรมหลวงตา เราพูดไว้ ให้แขวนไว้ก่อน อย่าเพิ่งตีความ อย่าเพิ่งตีความ อย่าเพิ่งดึงฟ้าตํ่า อย่าเพิ่งไปจําแนกแจก เพราะธรรมของหลวงตามันสูงมาก มันสูงหมายถึงว่า ถ้ามันปฏิบัติไปแล้วมันจะเข้าใจ แล้วมันจะซาบซึ้งในธรรมนั้น

แต่คนถ้ามันไม่เข้าใจ คนถ้าไม่เข้าใจมันบอกว่าหลวงตาพูดผิด ฟังธรรมหลวงตาแล้ว หลวงตาพูดนี่นะ มันยังไม่ละเอียดลึกซึ้งพอ ตัวเองจะต้องขยายความ ตัวเองจะต้องไปตีความ ไอ้พวกตีความขยายความนั่นล่ะ นี่ฟังธรรมหลวงตาเหมือนกัน แต่ฟังธรรมแล้วเอามาใช้ประโยชน์ ฟังธรรมแล้วเราซาบซึ้งไหม

หลวงตาท่านพูดว่าท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น เวลาอยู่ใกล้ชิดกับหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่มั่นเหมือนพ่อเลย สนิทคุ้นเคยกันมาก แต่เวลาพูดธรรมะนี่ไม่ได้เลย พอขึ้นธรรมะนะ ทันทีเลย สัจจะคือสัจจะ ความจริงคือความจริง ความคุ้นเคยส่วนตัวเป็นความคุ้นเคยส่วนตัว แต่สัจธรรมอันนั้นเป็นสัจธรรมอันนั้น

ถ้าสัจธรรมนั้นเป็นจริงนะ แล้วเราใช้ความเป็นจริง ถ้าพูดถึงธรรมะของหลวงตาสุดยอดนั่นน่ะ ผู้ใดที่ปฏิบัติธรรม ผู้ใดที่ฟังธรรม ทั้งพระ ทั้งฆราวาส อ้างชื่อหลวงตาทั้งนั้นน่ะ เป็นจํานวนมาก เพื่อชื่อเสียง เพื่อประโยชน์

ถ้าเขาเพื่อชื่อเสียง เพื่อประโยชน์ นั่นเป้าหมายก็ผิดแล้ว เขาเอาธรรมะของหลวงตาไปเป็นสินค้า เอาธรรมะของหลวงตาไปแอบอ้าง เอาธรรมะหลวงตาเป็นหน้าฉาก แต่เขามีผลประโยชน์ทับซ้อน ถ้าเขามีผลประโยชน์ทับซ้อน มันก็เหมือนเรา เรานะ ถ้าไปทําผิดกับใคร แล้วเขาจะถามว่าเอ็งลูกใคร แล้วถ้าลูกใคร แล้วถ้าทําผิดกับใคร เขาจะบอกว่าพ่อแม่มึงไม่สั่งสอน พ่อแม่สั่งสอนมาแล้วลูกมันไปทําผิดกับใคร

นี่ก็เหมือนกัน บอกฟังเทศน์หลวงตาๆ เอ็งทําตัวอย่างไร เอ็งทําตัวอย่างใดกัน ถ้าเอ็งฟังเทศน์หลวงตาใช่ไหม เอ็งซาบซึ้งขึ้นมา เอ็งทํานอกศีลนอกธรรมไม่ได้ ถ้าเอ็งไม่ทํานอกศีลนอกธรรม เอ็งทําแต่คุณงามความดี นั่นน่ะถึงสมประโยชน์ว่าฟังเทศน์หลวงตาแล้วได้ประโยชน์กับเทศน์หลวงตาที่ท่านเทศน์สอนเรามา

เรามีพ่อมีแม่นะ เรามีครูมีอาจารย์ใช่ไหม ทุกคนอยากมีครูมีอาจารย์ ทุกคนอยากมีที่มาที่ไป มีรากเหง้า ถ้ามีรากเหง้า มันทําความดีก็คือทําความดี ความดีมันเป็นความจริงแบบนี้ นี่พูดถึงว่า เขาต้องการให้ฟังเทศน์อย่างนั้น

ฟังเทศน์แล้ว ใช่ เราก็ฟัง ในปัจจุบันนี้ใครมาวัดเรา แจกวิทยุ ใครมาพักจะได้วิทยุเครื่องหนึ่ง เพราะอะไร เพราะเขาเดินจงกรมทั้งวันทั้งคืน เพราะนักปฏิบัติมันจะรู้หัวใจนักปฏิบัติ ๒๔ ชั่วโมงนะ

เวลาอยู่บ้านนะ ใครทํางานที่บ้านนะ แหม! อยากมีเวลาภาวนา อิจฉาพระมากเลย พระภาวนาทั้งวันเลย อยากจะไปวัดภาวนา พอมันลางานมานะ มันก็ไปวัด พอไปวัดมาเดินจงกรมสักครึ่งชั่วโมง โอ๋ย! ทําไมเวลามันเดินช้าเหลือเกิน ทําไมเวลามันเหลือเยอะมาก ฉะนั้น ถึงได้แจกวิทยุคนละเครื่อง ถ้าเอ็งเหงา ถ้าเอ็งไม่มีที่พึ่งนะ เอ็งเปิดฟังหลวงตา มีหลวงตาเป็นเพื่อน มีหลวงตาคอยกล่อม

คนภาวนามันรู้ เวลาจะภาวนานะ จุดธูปไว้ดอกหนึ่ง เดินจงกรมจนหมดธูปดอกนี้ แล้วเวลาเดินจงกรมไป ธูปมันไม่ไหม้สักที เดินไปทําไมธูปนี้มันอยู่นาน เอ๊ะ! มันผิดปกติ คนภาวนามันรู้ เพราะคนเคยผ่านมา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เราแจกวิทยุให้ฟังเทศน์หลวงตาอยู่แล้ว เพราะเข้าใจหัวอกคนภาวนา แล้วถ้าภาวนาได้นะ การอ้างไง อ้างมาเพื่อผลประโยชน์ ดึงฟ้าตํ่า ถ้าทําให้เสียหาย

แต่ถ้าเราไม่ได้อ้าง ไม่ได้ดึงฟ้าตํ่า เราทําตัวของเราให้อยู่ในกฎกติกาที่หลวงตาท่านสอน ข้อวัตรปฏิบัติที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านวางไว้ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านวางไว้ให้สงบ ให้สงัด ให้วิเวก ให้ต่างคนต่างอยู่ มีนํ้าใจต่อกัน พึ่งพาอาศัยกันด้วยความคิดถึงกัน แต่ไม่คลุกคลีกัน ไม่ให้เป็นภาระให้คนอื่นต้องแบกรับ พยายามทําของตัวเองให้ยืนขึ้นมาได้ นี้คือข้อวัตรปฏิบัติที่หลวงตาท่านสั่งสอน

แล้วถ้าใครเป็นลูกศิษย์หลวงตา ใครเป็นคนที่หลวงตาสั่งสอน จะไม่กวนบ้านกวนเมือง จะไม่ทําให้คนอื่นเดือดร้อน เพราะธรรมะนี้ไม่ทําให้ใครอื่นเดือดร้อน ไม่ทําให้ใครเดือดร้อนหรอก มีแต่ทําให้กิเลสในหัวใจเราเดือดร้อน กิเลสในหัวใจ ศีล สมาธิ ปัญญา มันจะทําให้กิเลสในหัวใจเราเดือดร้อน

แต่ถ้าอ้างธรรมะหลวงตาแล้วยังไปกวนบ้านกวนเมือง ยังไปทําให้คนอื่นเดือดร้อนน่ะ พ่อแม่ไม่สั่งสอน เพราะพ่อแม่สั่งสอนอยู่ตลอด มันไปทําอย่างนั้น เพราะพ่อแม่ไม่ให้ทําแบบนั้น

นี่พูดถึงเวลาเขาว่านะ “แต่เขาพูดในเชิงว่า หลวงพ่อสงบเอง เขาไม่รู้ว่าเป็นอย่างไร แต่บางคําพูดของเขาอาจทําให้คุณแม่ผมไม่อยากมาวัดหลวงพ่ออีกเลย”

คนรักเท่าผืนหนัง คนชังเท่าผืนเสื่อ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรม นางอะไรที่จ้างคนมาด่าพระพุทธเจ้า จําชื่อไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเผยแผ่ธรรมนะ โดนมาก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการนะ “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกเธอโดนโลกธรรมที่เบียดเบียน คือการนินทากาเลที่เบียดเบียนพวกเธอ เธออย่าเสียใจ เธออย่าน้อยใจ เธอให้มองเราเป็นตัวอย่าง”

ให้มององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นตัวอย่าง ในโลกนี้นะ บรรดาสัตว์ ๒ เท้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด ในบรรดาสัตว์ ๒ เท้า แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ในบรรดาโลกธรรม ๘ ที่เสียดสี ไม่มีใครโดนโลกธรรมเสียดสีแรงเท่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เทวทัตปล่อยให้ช้างออกมาชน จะฆ่า เทวทัตกลิ้งหินลงมาจะทับนะ เทวทัตไปจ้างนักแม่นธนูให้มายิงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วไปจ้างนักแม่นธนูมาฆ่าคนที่จะไปยิงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือตัดตอน ให้ ๑ คนไปฆ่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้อีก ๒ คนไปฆ่าคนที่ฆ่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้อีก ๔ คนไปฆ่า ตัดตอนถึง ๔ รอบ

ฉะนั้น ถึงเวลาใช่ไหม ไอ้คนที่ไปฆ่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเขาก็ใช้ไปก่อน ไอ้คนที่จะไปฆ่าก็ยังไม่เห็นสักที ก็ตามไป ไอ้คนที่จะมาฆ่าตัดตอนก็ตามไป เพราะคนจะฆ่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คนแรกเข้าไปถึง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการจนวางคันธนูเข้าไปบวช

ไอ้คนที่จะฆ่ามันยังไม่เห็นมาสักที เอ๊ะ! สงสัย มันก็ตามไป พอตามไป ไปเห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการจนบวชอีก ไอ้คนอีก ๔ คนมันจะฆ่า ก็ตามไป คนที่จะไปฆ่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการจนบวชเป็นพระหมด สําเร็จด้วย

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้เอง ถ้าเธอโดนโลกธรรม ๘ ที่เสียดสี อย่าเสียใจ อย่าน้อยใจ เพราะที่เอ็งโดนน่ะจิ๊บๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามหาศาลมากมายกว่านี้นัก

ฉะนั้น สิ่งที่เขาบอกว่า “เขาพูดในเชิงว่าหลวงพ่อสงบเอง เขาว่าเป็นอย่างไรก็ไม่รู้ แต่บางคําพูดเขาอาจจะทําให้คุณแม่ผมไม่ไปหาหลวงพ่ออีกเลย”

มาก็โดนไล่ ถ้ามาแล้วมา เรื่องนี้มันเรื่องมารยาสาไถย พรหมจรรย์นี้ปฏิบัติเพื่อพรหมจรรย์ พรหมจรรย์นี้ไม่ได้ปฏิบัติเพื่อใคร เพียงแต่ว่าผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต ถ้าใครประพฤติปฏิบัติเข้าไปสัจจะความจริงอันนี้แล้วมันควรจะเผื่อแผ่ มันควรจะเผื่อแผ่ให้คนที่เขาอยากได้ อยากรู้ไง เพราะอะไร

เพราะคนที่ประพฤติปฏิบัติมา หลวงตานะ ท่านเรียนจบจนถึงเป็นมหา ท่านบอกเวลาจะออกปฏิบัติขึ้นมา มหาก็เรียนจบแล้ว นิพพงนิพพานรู้หมด แต่เอาเข้าจริง นิพพานมันมีจริงหรือเปล่า เพราะจิตลึกๆ มันสงสัย

นี่ก็เหมือนกัน ไอ้คนที่ประพฤติปฏิบัติทุกคนสงสัยทั้งนั้นน่ะ แม้แต่ตัวเรา เราก็โดนหลอกมา พรรษา ๑ พรรษา ๒ เราธุดงค์ไป โดนพระหลอกเยอะมาก สอนพิสดาร ไอ้เราปฏิบัติใหม่เนาะ พอมันฟังเข้ามันก็ทึ่ง อู้ฮู! ทางดีๆ พอทําไปแล้วนะ พอทําไปปฏิบัติไปมันไม่ใช่เลย แล้วมาย้อนถึงอดีตแล้วมันเศร้า เศร้ามากนะ มันเศร้าเพราะอะไร

เพราะเราเพิ่งบวชใหม่ใช่ไหม คนบวชใหม่ไฟแรงอยากแสวงหา คนที่บวชใหม่ไฟแรง คนที่ไฟแรงอยากจะทํางานให้ประสบความสําเร็จ แล้วมีช่องทางก็อยากจะทําให้ได้ แล้วไปเจอคนสอนมันสอนไม่เป็นน่ะ ร้อยแปดพันเก้า ๒ ปีทุกข์เกือบตาย เจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ มันไปไม่ได้หรอก จนไปเจอหลวงปู่จวนน่ะ

ไปเจอหลวงปู่จวนนะ เพราะมันยังสงสัยในใจไง หลวงปู่จวนบอกว่า อวิชชาอย่างหยาบ อวิชชาคือความสงสัย คือความคิดเล็กๆ น้อยๆ ความคิดหยาบๆ ในใจของเอ็งสงบตัวลง อวิชชาอย่างกลางๆ ในหัวใจเอ็งยังเต็มเลย อวิชชาอย่างละเอียดในหัวใจมหาศาลเลย

โอ้โฮ! ตาแทบถลน เอ๊อะ! ใช่ คือมันเถียงไม่ออก แต่ตอนนั้นแค่ไอ้ความฟุ้งซ่าน แค่ไอ้ความวิตกกังวล เราพอมีสติปัญญารู้เท่า ก็ว่างๆ พอว่างๆ ก็ว่าไม่มีอวิชชาเพราะมันว่างๆ เพราะมันไม่มีสิ่งใดมากวนใจไง เออ! ถ้ามันว่างๆ ในตําราก็บอกว่า ถ้าอวิชชามันดับก็เป็นพระอรหันต์ ไอ้ว่างๆ ก็แสดงว่าไม่มีอวิชชา คิดเอาเอง พ่อแม่ไม่สั่งสอน

มันคิดเอาเองไงว่าความสงบระงับคือไม่มีอวิชชา มันก็บอก เอ๊ะ! ไม่มีอวิชชา ทําไมไม่เป็นพระอรหันต์ล่ะ มันก็มีความวิตกกังวลอย่างนี้ เอ๊ะ! เราก็ทําดี เอ๊ะ! ทําไมมันไม่มีผล เอ๊ะๆๆ

ไปเจอหลวงปู่จวน “อวิชชาอย่างหยาบของท่านสงบตัวลง อวิชชาอย่างกลางในหัวใจท่านมหาศาลเลย อวิชชาอย่างละเอียดเต็มไปหมดเลย”

เถียงอย่างไรล่ะ นั่นน่ะเริ่มต้นจากตรงนั้นน่ะ วางหมดเลย วางคําสอนของทุกๆ ลัทธิ วางคําสอนของทุกๆ คนที่เคยสอนกูมา หลอกกูมาจนกูหัวปักหัวปํา วางหมดเลย ทฤษฎีที่รับรู้ๆ มา วางหมดเลย แล้วเริ่มต้นใหม่ เอาจนมีหลักมีเกณฑ์ เอาจนได้หลัก พอได้หลัก เครื่องบินตก หลวงปู่จวนเสีย

มันทุกข์ยากมาตั้งแต่ไปโดนเขาหลอก เขาหลอกมาจนหัวปั่น พอมาเจอคนที่สอนได้จริง ท่านก็มาจากเราไปอีก โอ้โฮ! ใจมันแตกสลายนะ หักหัวเข้าบ้านตาด เพราะอะไร เพราะกูโดนเขาหลอกมาพอแรงแล้ว นี่พ่อแม่สั่งสอน แล้วสั่งสอนแล้วทําตามพ่อแม่ด้วย ไม่ใช่พ่อแม่ไม่สั่งสอน

“พระสงบมันเป็นอย่างไรก็ไม่รู้ เพื่อนแม่ผมพูดจนแม่ผมจะไม่ไปวัดหลวงพ่ออีกแล้ว”

ไม่ไปน่ะดี เพราะไปแล้วจะต้องมาโอ๋คนคนเดียว ไม่มีเวลา ถ้าจิตใจเอ็งจะเชื่อใคร มันเป็นกรรมของสัตว์ ความเชื่อ เห็นไหม ความเชื่อไม่ใช่ความจริง

เวลาหลวงตาท่านพูดนะ “นี่คืออะไรเนี่ย”

ก็ถามว่านี่คืออะไร เพราะไม่รู้ อย่างเช่นเอานํ้าปานะถวายท่าน ท่านบอกว่า “ไอ้ผู้พิพากษามันก็อยู่นี่ ไปถามใครอยู่”

ผู้พิพากษาก็คือลิ้นไง ลิ้น ลิ้นน่ะ เวลาจิบเข้าไปมันก็รู้ว่ารสชาติอะไรใช่ไหม จะต้องไปถามคนนู้นถามคนนี้

ท่านบอก “นี่อะไร” เอานํ้าปานะไปถวายไง ท่านบอกว่า “นี่อะไรเนี่ย”

เราก็ตอบไม่ถูก ถามใครไปถามใครมาท่านบอกว่า “แหม! ผู้พิพากษาก็อยู่กับเรานี่ เที่ยวไปถามคนอื่น” ผู้พิพากษาก็คือลิ้นเราเองนี่ไง ถ้ามันจิบเข้าไปมันก็รู้ว่านี่คืออะไร ทําไมต้องไปถามคนนู้นถามคนนี้ล่ะ

อันนี้ก็เหมือนกัน เราจะเที่ยวไปถามคนอื่นก็สาธุ ตามสบาย

ฉะนั้น เพียงแต่คําถามเขาต่อมานะ “เพียงแต่กังวลว่าแม่ผมหรือพ่อและพี่สาวจะไม่อยากไปทําบุญกับหลวงพ่ออีก ผมอยากให้ครอบครัวได้บุญครับ”

อันนี้เป็นกรรมของสัตว์นะ ทําบุญที่ไหนก็ทําได้ ทําบุญทําไปได้ ฉะนั้น เพียงแต่ว่า ถ้าเพื่อนของครอบครัว คนรักเท่าผืนหนัง คนชังเท่าผืนเสื่อ เขาไม่ชอบขี้หน้าเรา ถ้าเขาไม่ชอบขี้หน้าเรา เขาชอบที่ไหน เราทําบุญที่ไหนได้ประโยชน์ก็ทํา

แต่เวลาเราจะปฏิบัติ เราจะปฏิบัติ เราเอาสิ่งนั้นมาพิสูจน์ว่าปฏิบัติแล้วมันจริงหรือไม่จริง ถ้ามันไม่จริงนะ ถ้ามันจริง พ่อแม่สั่งสอน พ่อแม่สั่งสอนคืออริยสัจมีหนึ่งเดียว มันมาแนวทางเดียวกัน แต่ถ้าพ่อแม่ไม่สั่งสอน เพราะพ่อแม่ของเราท่านเข้าสู่สัจจะความจริง ถ้าเราปฏิบัติแล้วมันเข้าสู่สัจจะอันนั้นน่ะ เข้าสู่สัจจะอันเดียวกันน่ะ

ถ้าพ่อแม่สั่งสอนนะ พฤติกรรมของพระ พฤติกรรมของฆราวาส พฤติกรรมของพ่อของแม่ไม่เป็นแบบนั้นหรอก ไม่เป็นแบบนั้น ถ้าเป็นแบบนั้น ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงมันมีหนึ่งเดียว คนทําดีก็ต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่ว ดีก็คือดี ชั่วก็คือชั่ว ไม่มีแตกต่างหรอก จะเป็นใครก็แล้วแต่ จะเป็นเด็ก จะเป็นผู้ใหญ่ จะเป็นผู้เฒ่า ดีก็คือดี

พระผู้เฒ่าไปบวชแล้วได้เป็นพระอรหันต์ สามเณรอายุ ๗ ขวบ ลูกศิษย์พระสารีบุตรก็เป็นพระอรหันต์ ๗ ขวบก็เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน อายุพรรษามากก็เป็นพระอรหันต์ ถ้าเป็นอริยสัจ อริยสัจคืออันเดียวกันน่ะ

ฉะนั้น สิ่งนี้ไม่ต้องวิตกกังวลเลย มันก็เป็นที่ว่ากรรมของสัตว์ เราเกิดในสังคมใด ถ้าเกิดในสังคมใด ถ้าเขามีอํานาจวาสนานะ เวลาเขาฟังแล้ว เขาหาเหตุผลแล้วเขาไม่เชื่อ เขาก็แสวงหาของเขา ถ้าแสวงหาของเขามันก็ได้ของเขา อันนี้พูดถึงความเชื่อเนาะ

อย่าเชื่อ เพราะกาลามสูตรไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนกาลามสูตร ไม่ให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น แล้วพิสูจน์ของเราเอง ถ้าพิสูจน์ได้ก็คือพิสูจน์ได้

ทีนี้เพียงแต่ว่า ไม่ใช่ว่าแม่ของเพื่อนโยมเขาพูดอย่างนั้นนะ เราเองเราก็พูดอย่างนั้น เราเห็นพฤติกรรมของลูกศิษย์หลวงตา เราก็รับไม่ได้ เพราะเรารับไม่ได้ เราถึงไม่ไปสุงสิงกับใคร เพราะไม่ไปสุงสิงกับใคร เขาถึงบอกว่าเราเป็นหมาหางด้วน

เราไม่เกี่ยวกับใคร ไม่เกี่ยวกับใคร แต่เราเกี่ยวกับคําสั่งคําสอน เพราะเราไปเทศน์ที่บ้านตาดเอง เราเป็นคนพูดเอง คําสั่งคําสอนของหลวงตานั้นน่ะคือมรดกตกทอดมาถึงเรา คําสั่งคําสอน คําที่ท่านบอกพวกเรา ที่ท่านเทศนาว่าการไว้ให้พวกเรา นั่นล่ะ นั่นล่ะคือทรัพย์ นั่นล่ะมรดก นั่นล่ะมีค่า ไอ้ชื่อเสียง ไอ้แก้วแหวนเงินทองไร้สาระ ไร้สาระ

เราเป็นคนพูดเอง แล้วคํานี้ ไอ้คําพูดเรา เขาก็ถามเรามาเอง เลยบอกว่า เออ! สงสัยเราเป็นคนที่พ่อแม่ไม่ได้สั่งสอน เราเลยเป็นคนหัวดื้อ แต่จริงๆ แล้วเราเอาของเราตามความเป็นจริง

ให้พิสูจน์เอา ถ้าพ่อแม่สั่งสอน มันจะเชื่อฟัง ทําอยู่ในกติกา ถ้าพ่อแม่ไม่สั่งสอน มันจะหัวดื้อ แล้วมันจะอย่างที่ว่า มีพระ มีฆราวาสอ้างชื่อเสียงของหลวงตา อ้างหลวงตาเพื่อชื่อเสียง เพื่อลาภ เพื่อสักการะ นี่เขาว่าอย่างนั้นนะ

เพราะเราก็เห็นอย่างนั้น เราถึงไม่ให้ใครเข้ามายุ่ง เราไม่ต้องการลาภไม่ต้องการสักการะ ข้าวปลาอาหารเราบิณฑบาตมาเหลือเฟือ ความเป็นอยู่ของเราเหลือล้น แค่นี้พอแล้ว

ฉะนั้น ถ้าวิตกกังวลเรื่องพ่อ เรื่องพี่สาว สาธุ วัดเยอะแยะทั่วประเทศไทย พระยิ่งเยอะใหญ่ หาเอาเอง หาเอาที่ถูกใจ พูดนี่ไม่ได้ประชดนะ เพราะเราสงสาร เพราะเขาบอกว่า “หลวงพ่อ ผมก็เป็นลูกศิษย์หลวงพ่อนะ หลวงพ่อว่าผมหรือ”

ไม่ได้ว่าเอ็งหรอก แต่เอ็งไปวิตกกังวลสิ่งที่มันเป็นปัญหาสังคม ปัญหาสังคมไม่มีวันจบหรอก ปัญหาของคนมันมีมาก่อนสมัยพุทธกาล สมัยพุทธกาล สมัยปัจจุบันนี้ อนาคตมันก็ยังมีต่อไป ไม่จบหรอก ภาระสังคม เอ็งไปแบกรับไม่มีวันจบหรอก ฉะนั้น สิ่งที่ต้องให้สังคมดีก่อน แล้วเราค่อยปฏิบัติ เอ็งตายเปล่า

แต่ถ้าเราปฏิบัติของเรา เราเชื่อผู้พิพากษา เชื่อลิ้นของเรา เชื่อประสบการณ์ของเรา เชื่อสิ่งที่ว่ากาลามสูตร เราไม่ให้เชื่อสิ่งใดเลย แล้วเราพิสูจน์เอาว่าจริงหรือไม่จริง เราเชื่อตรงนั้น

ถาม : เรื่อง “ถามเรื่องดูกายครับ”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพเป็นอย่างสูง การน้อมดูกาย การเห็นกายตามความเป็นจริง ท่านผู้ชํานาญสามารถน้อมดูเมื่อไหร่ก็ได้ หรือว่าต้องเข้าสมาธิก่อน แล้วภาพทางตาจะค่อยปรากฏครับ เป็นบางครั้ง ไม่ใช่ตาเนื้อ แต่เป็นตาในนิมิตที่มีการปรุงแต่งเองสารพัดเรื่องจังหวะครับ

ควรน้อมใจเข้าไปหากาย อธิษฐานดูปรุงแต่งแต่กายเป็นอสุภะ หรือจะเกิดอสุภะที่ให้ใจสัมผัสเพื่อฆ่ากามราคะ หรือประคองอยู่เฉยแม้ไม่ปรากฏลม (ไม่วิตก แต่วิตกได้ วิจารได้) ก็ทําเสมือนว่ามีการกําหนดลมนั้นอยู่ครับ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : การดูกาย เราพิจารณา มันมีกายนอก กายใน กายนอกหมายถึงว่าเรานึกเอาขึ้นมาก่อน เรานึกขึ้นมามันเป็นกายนอก คือเป็นสัญญาที่เรานึกภาพขึ้นมา ถ้าจิตยังไม่สงบ ความเห็นกายอย่างนี้มันทําให้เราไม่คิดออกนอกลู่นอกทาง การเห็นกายคือการเห็นซากศพ เห็นต่างๆ จิตใจเรามันไม่ฟุ้งซ่านจนเกินไป นี่เป็นกายนอก

แต่ถ้าเราพิจารณากายนอกจนจิตมันสงบระงับ มันไม่คิดฟุ้งซ่านไป จิตมันสงบเข้ามา ถ้าจิตสงบเข้ามา ถ้ามันเห็นกายจากภายใน เห็นกายจากภายในคือมันเห็นนิมิตขึ้นมา มันขนพองสยองเกล้า เพราะมันสะเทือนกิเลส มันสะเทือนหัวใจ

ฉะนั้น เวลาบอกว่า “ต้องทําให้จิตเป็นสมาธิก่อนหรือเปล่าครับ”

ที่เราทํากันอยู่นี่ สมาธิเราจะไปเช่าไปซื้อเอามาจากใครมันไม่มี สมาธิเราต้องทําขึ้นมา สมาธิยังไม่มีขึ้นมา จิตเราไม่ตั้งมั่น เราพิจารณากายโดยกายนอก โดยคิดว่าเป็นอสุภะที่เป็นซากศพ พิจารณาก็ได้ พุทโธก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ แล้วถ้าจิตมันสงบเข้ามา จิตสงบเข้ามาแล้วถ้ามันน้อมไปเห็นกาย อันนั้นเป็นกายใน

กายในมันกายเกิดจากจิต เกิดจากจิตมันรู้ จิตมันสัมผัส พอจิตมันรู้ จิตมันสัมผัส จิตมันจะสะเทือนมาก จิตมันจะหวั่นไหวมาก แต่ถ้าเห็นกายนอกเห็นแล้วมันสลดสังเวชเฉยๆ กายนอกเรารู้แล้วเราก็สลดสังเวช เราสังเวชกับชีวิต สังเวชว่า เกิด แก่ เจ็บ ตาย มันสังเวช นี่เป็นกายนอกให้จิตมันสงบระงับเข้ามา

ถ้าสงบเข้ามาแล้วมันเห็น จิตเป็นสมาธิแล้วมันเห็นกายใน พอเห็นกายในมันสะเทือนหัวใจ โอ๋ย! มันสะเทือนมากนะ มันสั่นไหวไปหมดเลย แล้วพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่ามันจะสํารอกคายออกไปเรื่อยๆ

ฉะนั้น เขาบอกว่า “ต้องเป็นผู้ที่ชํานาญเท่านั้นใช่ไหมถึงจะดูเมื่อไหร่ก็ได้”

จะดูเมื่อไหร่ก็ได้ ถ้าจิตมันดีก็ได้ ถ้าจิตมันไม่สงบก็ต้องทําความสงบของใจ ถ้าผู้ชํานาญเขาจะรู้ว่าเมื่อใดควรทําให้สงบ เมื่อใดควรทําสมาธิ เมื่อใดควรจะพิจารณากาย นี่ถ้าผู้ที่ชํานาญ

ถ้าผู้ที่ไม่ชํานาญ ทําสิ่งใดทําหน้าเดียว แล้วหน้าเดียวทําแล้วก็ล้มลุกคลุกคลาน มันจะไม่ได้ประโยชน์ นี่มันจะเป็นอยู่อย่างนี้ ถ้าเราทําไป ความชํานาญก็ชํานาญเฉพาะตน เราก็ต้องทําของเราขึ้นมา

ฉะนั้น เขาถามว่าทําอย่างนี้ถูกไหม แล้วจังหวะควรที่อธิษฐานดูเอาเมื่อไหร่

อธิษฐานเอา ปรุงแต่งเอาขึ้นมา จะไม่มีเลยก็ไม่ใช่ มันไม่มีเลย เพราะถ้าเราจิตสงบแล้วเราอยากจะเห็น มันไม่มีประเด็น จิตมันก็ไม่เป็นไป แต่ถ้าคนมีอํานาจวาสนานะ เวลาจิตสงบแล้วมันจะเห็นเลย นี่บุญที่ทํามา

บุญที่ทํามา คนแต่ละคนมันแตกต่างกัน ถ้าแตกต่างกัน มันอยู่ที่บุญ อยู่ที่บุญของคน อยู่ที่อํานาจวาสนาของคน วิธีการพิจารณา วิธีการปฏิบัติแตกต่างหลากหลายมาก ไม่มีสูตรสําเร็จหรอก

ไม่มีสูตรสําเร็จคือว่าจิตของคนมันไม่เสมอภาคกัน จิตของคนแต่ละดวงมันสร้างบุญญาธิการมาแตกต่างกัน แม้แต่พิจารณากายเหมือนกัน หลวงปู่ชอบ หลวงปู่คําดี หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่บัว พิจารณากายทั้งนั้นน่ะ แต่พิจารณากายโดยไม่เหมือนกัน พิจารณากายไม่เหมือนกันเพราะอะไร ไม่เหมือนกันเพราะมันเกิดจากอํานาจวาสนาของจิตแต่ละครูบาอาจารย์แต่ละองค์มันไม่เท่ากัน

ความไม่เท่ากัน ความรู้ความเห็น ปัญญา เหมือนเรา เราเรียนมาด้วยกัน อยู่ห้องเดียวกัน ปัญญาไม่เท่ากันหรอก ความถนัดก็ไม่เท่ากัน ความชอบก็ไม่เท่ากัน แต่จบมาด้วยกัน นี่ก็เหมือนกัน พิจารณากายไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น กรณีนี้บอกว่า “หลวงพ่อ ถูกหรือผิด”

ประสบการณ์ของเรา เราทําของเราขึ้นมา ที่ทํามานะ เราทําความสงบเข้ามา กําหนดพุทโธก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ แล้วถ้าจิตสงบเข้ามาแล้ว ถ้าเห็นกาย พิจารณากายได้ก็ได้

ฉะนั้นเขาบอกว่า “ถ้าผู้ที่มีความชํานาญแล้วดูเมื่อไหร่ก็ได้ใช่ไหม”

ผู้ที่มีความชํานาญ ผู้ที่มีความชํานาญก็พลาดได้ ผู้ที่มีสติปัญญา ๔ ขายังรู้พลาด ๔ ขามันยังล้ม ชํานาญขนาดไหนมันก็ต้องมีสติ ถ้ามันขาดสติ เดี๋ยวมันก็เสื่อม จะชํานาญไม่ชํานาญ อันนี้พูดถึงว่าเราทําของเรา เขาถามว่าถูกหรือไม่ถูก นี่การพิจารณากาย

อันนี้สิ อันนี้ยาวนิดหนึ่ง ตอบอันนี้ไว้ก่อน เพราะอันนี้ถามปัญหาเยอะมาก

ถาม : เรื่อง “ปัญญาอบรมสมาธิหรือไม่”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับ กระผมได้ทดลองใช้อุบายอย่างหนึ่งในการนั่งสมาธิดู คือว่าโดยปกติแล้วเวลากระผมนั่งสมาธิ ใจมักจะคิดฟุ้งซ่านไปนอกเรื่องนอกราว เผอเรอบ่อยๆ อยู่กับพุทโธไม่ค่อยจะได้ เวลาลองจับลมหายใจก็มักจะเจอช่วงที่ลมหายใจตีบตัน อึดอัด หายใจไม่ออก จึงหาวิธีแก้ไขอยู่ครับ

กระผมเคยคิดว่า อ้าว! ถ้าอย่างนั้นจิตเรามันชอบคิด ก็ลองให้มันคิดเสียเลย แต่ให้จดจ่อกับความคิดเพียงแค่เรื่องเดียว ถ้าคิดเรื่องใดเรื่องหนึ่งอยู่ ให้คิดเรื่องนั้นจนกว่าจะจบ ห้ามไปคิดนอกเรื่องหรือเรื่องอื่นจนกว่าเรื่องเก่าจะจบ แล้วในที่สุดวันที่ภาวนานั้นมีเรื่องที่บ้านผมเข้ามาให้คิดพอดี จึงตัดสินใจหยิบเรื่องนี้ขึ้นมาพิจารณา

หลังจากที่ได้ทดลองวิธีการนี้ ผลลัพธ์ที่ได้คือระหว่างที่คิดไปเรื่อยๆ จะมีบางช่วงที่จิตเราเหมือนดิ่งลง ลึกลงไปขณะที่คิดอยู่นั่นเอง บางช่วงก็เป็น บางช่วงก็นิ่งๆ แต่ยังคงจดจ่ออยู่กับเรื่องเดียวกันนี้อยู่ครับ

จนกระทั่งถึงที่จุดสุดท้ายที่ผมได้บทสรุปความคิดนั้นแล้ว ผมเกิดอาการรู้สึกตัวเองดิ่งลงวูบเลย เป็นการดิ่งที่หนักหน่วงและชัดเจนมาก มากกว่าตอนขณะคิดอีก รู้สึกเหมือนจะตีลังกาไปเลย และรู้สึกมันเงียบสงบมาก ทั้งๆ ที่ผมยังได้ยินเสียงรถภายนอกที่แล่นอยู่ แปลกมากครับ ผมเลยพิจารณาความเงียบตรงนั้นว่าจะอยู่นานแค่ไหน มันอยู่สักพักมันจึงจางคลายไปครับ

ผมเลยหยิบเรื่องที่สองมาคิดต่อ เพราะมันเกี่ยวเนื่องกับเรื่องแรก เพียงแต่คนละประเด็น คราวนี้เกิดอาการคิดไปได้ไม่ไกลครับ เหมือนความคิดมันตีบตัน วนเวียน ไม่เหมือนครั้งแรกเลย คิดเท่าไรก็คิดไม่ลื่น เหมือนกับเหนื่อยเลยครับ ผมเลยถอยกลับมาท่องพุทโธ แล้วก็ดูอาการของจิตขณะนั้นมันโล่งๆ แต่ไม่เหมือนกับความเงียบตอนนั้น พุทโธก็ไม่ค่อยชัดเจน สุดท้ายผมเลยคลายจากสมาธิ นั่งไปราวๆ หนึ่งชั่วโมงนิดๆ

กระผมเลยอยากเรียนถามหลวงพ่อว่า การภาวนาอย่างนี้ถูกหรือผิด หรือผิดทั้งหมดตั้งแต่ต้นครับ ขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยอธิบายหน่อย

ตอบ : อธิบายปัญญาอบรมสมาธิ การที่อธิบายปัญญาอบรมสมาธิคือเราใช้ความคิด ถ้าพุทโธๆ คือพุทธานุสติ นี่คือสมาธิอบรมปัญญา ทําสมาธิให้เกิดขึ้นแล้วเราจะอบรมปัญญา สร้างสมปัญญา ฝึกหัดภาวนาให้เกิดปัญญาขึ้นมา

ฉะนั้น ถ้าเวลาจิตมันศรัทธามันไม่มั่นคง พุทโธๆ แล้วไม่ได้ประโยชน์ พุทโธแล้วมันมีปัญหา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอบรมสมาธิคือความคิด ความคิดอย่างนี้ที่ว่าทําอย่างนี้ถูกต้อง ทําเรื่องใดเรื่องหนึ่ง คิดของเราไปเรื่อย มีสติกํากับดูความคิดนั้นไป

ปัญญา คือปัญญาความคิด การแสดงออกของจิตแล้วมีปัญญาควบคุมไป พอปัญญาควบคุมไป มันรู้เห็นผิดชอบชั่วดี แล้วพอผิดชอบชั่วดี มันคิดหนึ่งเดียว คิดหนึ่งเดียว มันเหมือนพุทโธนี่แหละ แต่ว่ามันเป็นความคิด

แล้วถ้าความคิด ถ้าคิดหลายเรื่องมันมีอารมณ์ มีความรู้สึก อารมณ์นั้นมันก็ซาบซึ้งกับอารมณ์นั้น แต่คิดเรื่องใดเรื่องหนึ่ง มีสติควบคุมไป ให้จิตมันทํางานให้ถึงเต็มที่ของมัน ถ้าเต็มที่ของมันแล้ว ถึงที่สุดแล้วก็สมบัติบ้าทั้งนั้นน่ะ เพราะความคิดมันคือปรุงแต่งมาจากใจ มันสมบัติบ้า เอ็งเป็นคนบ้า พอเห็นว่าเป็นคนบ้า มันรู้ เออ! รู้ว่ากูบ้ากูก็ปล่อยไง กูหายบ้า หายบ้ามันก็ดิ่ง หายบ้ามันก็ปล่อย นี่คือสมาธิ นี่คือปัญญาอบรมสมาธิ

พูดถึงว่า ถูกไหม

ถูก

แล้วคิดเรื่องที่ ๑ มันดีมากเลย คิดแล้วมันปล่อยวาง มันวูบ พอจะมาคิดเรื่องที่ ๒ คิดช่วงที่ ๒ มันไม่เห็นดีเลย มันตื้อไปหมดเลย

คิดเรื่องที่ ๑ มันทําด้วยเนื้อหาสาระข้อเท็จจริง มันทําโดยวิทยาศาสตร์ ทําโดยพุทธศาสน์ ทําโดยข้อเท็จจริงมันก็เป็นอย่างนั้นน่ะ พอเรื่องที่ ๒ มันติดใจเรื่องที่ ๑ ไง โอ้โฮ! เมื่อกี้นี้มันดีมากเลย มันวูบนะ โอ้โฮ! มันสดชื่นมากเลย พอคิดครั้งที่ ๒ มันจะเอาอีกไง อดเลย มันตีบตันเลย เห็นไหม นี่กิเลสมันเข้ามาแทรก

ทําไป พอรู้ว่ากิเลสมันแทรกก็วางไว้ เดี๋ยวทําใหม่

นี่ถามว่า การภาวนาอย่างนี้ถูกหรือไม่

ถูก

การภาวนานี้ผิดหรือถูก

ถูก

ถูกแล้วทําไมครั้งที่ ๒ มันทําไม่ได้ล่ะ

มันถูก ถูกโดยที่ว่ามันวางใจเป็นกลางได้มันก็ถูก พอสิ่งที่ทํามาถูกไหม ถูก แต่กิเลสมันเข้ามาแทรก มันเลยทําให้ผิด

หรือผิดทั้งหมด

ถูก ถูก มีสติปัญญาไล่ไปอย่างนี้

แต่ทําไมครั้งที่ ๒ ไม่เหมือนครั้งที่ ๑

ครั้งที่ ๒ เพราะมันรู้ผลลัพธ์แล้ว มันอยากให้ดีมากกว่านั้น คนอยากได้อยากดี ตัณหาซ้อนตัณหา แต่เวลาเราพิจารณาไป เราพิจารณาโดยข้อเท็จจริง วิทยาศาสตร์ เราทําหน้าที่การงานของเรา มันจะเป็นอย่างไรให้มันเป็นอย่างนั้น มันจะได้ก็ได้ มันไม่ได้ก็ไม่เป็นไร ไม่ได้ก็คือความเพียร ปฏิบัติของเราไป

นี่ถูก ถ้าทําอย่างนี้ถูก นี่คือปัญญาอบรมสมาธิ นี่แหละปัญญาอบรมสมาธิ แต่ถ้าถูก มันก็เหมือนประเด็นแรก แต่ถ้ากิเลสเข้ามาแทรก มันก็เหมือนประเด็นที่สอง

ความคิดครั้งแรกมันดี นี่ถูกต้อง เพราะคนเรามันยังไม่รู้ว่าทําแล้วมันจะถูกหรือผิด มันทําไปโดยข้อเท็จจริง แต่ครั้งที่สองมันรู้แล้ว ครั้งแรกมันเคยได้ ครั้งที่สองมันก็เลยแทรกเข้ามา ก็เลยตีบตันหมดเลย

เอ๊ะ! ถ้ามันถูก ทําไมครั้งแรกมันทําได้ ถ้าถูก ครั้งที่สองทําไมมันทําไม่ได้ล่ะ

กิเลสมันร้ายนัก กิเลสมันร้ายอย่างนี้ ฉะนั้น ให้ทําไป ฉะนั้น ตอบแค่นี้ ยังมีปัญหาข้างหน้าอีกเยอะแยะมากเลย เพราะถามแล้วถามต่อเนื่องไป

ถูกแล้วแหละ ถูก แต่ค่อยๆ ทําไปเพื่อประโยชน์กับการประพฤติปฏิบัติ

ฉะนั้น กาลามสูตร อย่าเชื่อแม้แต่คําถามแรก ความหวังดีนั่นก็อย่าเชื่อ เราต้องพิสูจน์ด้วยผู้พิพากษา ด้วยลิ้น

คําถามที่สอง เรื่องการดูกาย การดูกาย ถ้าชํานาญไม่ชํานาญ นี่ก็เป็นความเชื่อของเรา มันไม่ใช่เป็นความจริงของเรา ก็อย่าเชื่อ

ปัญญาอบรมสมาธิจริงหรือไม่จริง ก็อย่าเพิ่งเชื่อ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องกาลามสูตร อย่าให้เชื่อแม้แต่อาจารย์ของเรา อย่าให้เชื่อว่าอนุมานเอาว่าได้ อย่าให้เชื่อว่าเราเคยปฏิบัติได้ แล้วเราปฏิบัติตามความเป็นจริง ถ้ามันรู้จริงขึ้นมา กาลามสูตร อย่าให้เชื่อ แต่ให้ได้รับสัมผัสผลอันนั้น ผลอันนั้นจะเป็นประโยชน์กับหัวใจของเรา เอวัง