คํานํา

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบยืนยันการปฏิบัติตามสติปัฏฐาน ๔ อันเป็นหัวใจพระพุทธศาสนา ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี อย่างสมํ่าเสมอบรรลุธรรมได้จริงๆ แต่ต้องเป็นภาคปฏิบัติเท่านั้น และขึ้นอยู่กับอํานาจวาสนาบารมีของผู้นั้น ซึ่งสังเกตได้จากเชาวน์ปัญญา ดังพระพาหิยะฟังธรรมพระพุทธเจ้าหนเดียวบรรลุธรรม และในปัจจุบันหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ตลอดพระศิษย์ทําได้จริงและยืนยันตลอดมา

การเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนามีคุณค่ามาก ทางฆราวาสคับแคบ ให้ปฏิบัติเพื่อหล่อเลี้ยงหัวใจ เพื่ออริยทรัพย์ เพื่อความพ้นทุกข์ ไม่ใช่เพื่อเทียบเคียงกับใคร โดยเริ่มต้นทําความสงบใจหรือทําสมาธิก่อน พระพุทธศาสนาสอนทําสมาธิเพื่อวิปัสสนา เพื่อพ้นทุกข์ ไม่ใช่ทําสมาธิเพื่อสมาธิ เพื่อออกรู้ เมื่อปฏิบัติไปแล้วร้องไห้สะเทือนใจ เกิดใจสังเวช ก็ให้ปล่อยวาง ให้ปฏิบัติเป็นปัจจุบัน ให้มีสัจธรรมเป็นเป้าหมาย การแก้ความง่วงอันเป็นจริตนิสัยและอุปสรรค ความง่วงคือเงา ให้อดอาหาร การฝึกมโนมยิทธิผิดๆ ออกรู้เห็นและมีกิริยาเหมือนสัตว์ ให้กลับมาทํากิริยาของธรรม กลับมาที่ผู้รู้ พุทโธ ให้พุทโธชัดๆ ก็จะหาย ส่วนคําตอบ พระดูแลพ่อแม่ชราไม่ผิด แต่พระอาพาธมีลูกสาวดูแลผิด มีการแจกแจงถูกหรือผิด โดยยึดธรรมวินัยองค์แทนพระบรมศาสดาเป็นสําคัญ

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มิถุนายน ๒๕๖๓

เราทําบุญกุศล เราอยากได้บุญๆ
บุญคือความสุขของใจ บุญคือความสบายใจ
บุญที่เราได้มานี่เป็นบุญ
แต่เราปฏิบัติขึ้นมา
ถ้าจิตเราได้สัมผัส ได้สัมผัสธรรมโอสถ
ได้สัมผัสเนื้อของธรรม
ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต
ผู้ใดเห็นสมาธิธรรม ได้เห็นเงา
เห็นเงาร่างขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
ผู้ใดมีมรรคมีผลขึ้นไป
ผู้ใดมีความละเอียดลึกซึ้งเข้าไป
ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต
จนเป็นพุทธะเสียเอง

๑

สมาธิเพื่อ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๓ กันยายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขณะใจสงบ ร่างกายได้รับการพักผ่อนเหมือนนอนหลับหรือไม่”

กราบนมัสการพระอาจารย์ คืนก่อนที่นั่งภาวนา ผมเริ่มด้วยการพุทโธเร็วๆ เลยครับ ช่วงแรกใจไม่สงบเลย ภาวนาเร็วๆ ได้เป็นพุทโธบ้าง หลุดเผลอภาวนาเป็นอะไรไปไม่รู้บ้างตามความฟุ้ง พอมีสติก็เน้นคําพุทโธให้ชัด ถึงจะภาวนาเป็นอะไรไม่รู้ แต่สติก็พยายามจะภาวนาแบบดื้อหัวชนฝา

พอภาวนาไปๆ ใจเริ่มเบา พุทโธเริ่มชัด บังคับได้ง่ายขึ้น ถึงกระนั้นกิเลสก็มากวนให้เราลุกไปนอนตลอดเวลา (เพราะผมนั่งภาวนาดึกมาก และต้องตื่นไปทํางานแต่เช้าด้วย) แต่ก็พอมีประสบการณ์แล้ว เลยพุทโธให้เร็วขึ้นๆ จนรัวเป็นพืดไปเลย เพื่อกันไม่ให้ความคิดนั้นมาหลอกเรา จนรู้สึกตัวเบาสบาย กายก็เบาสบาย ผ่อนคลายเหมือนคนตื่นจากการนอนหลับพักผ่อนยาวๆ มานาน มันสดชื่น สบายใจ สบายกาย บอกไม่ถูกจริงๆ ครับ

อาการแบบนี้ทําให้ผมอดคิดสงสัยไม่ได้ว่า การนั่งภาวนา เมื่อจิตสงบแล้ว ร่างกายก็จะได้พักผ่อนไปด้วยหรือเปล่าครับ ถ้าเป็นเช่นนั้น เราก็นั่งภาวนาทุกวันโดยไม่ต้องนอนก็ได้น่ะสิ อันนี้สงสัย ไม่แน่ใจเลยครับ เลยต้องเขียนมาขอความเมตตาจากพระอาจารย์ ถามเป็นข้อๆ ดังนี้ครับ

๑. ผมได้คิดไปถึงตอนที่ท่านอาจารย์ได้เทศน์หลายๆ ครั้งว่า พระอาจารย์ไม่ได้นอนช่วงเข้าพรรษา เป็นเพราะสมาธิหรือเปล่าครับ ที่ทําให้ผ่านวิกฤติแบบนั้นมาได้ครับ นั่นแสดงว่าเราสามารถพักผ่อนภายในสมาธิได้ใช่ไหมครับ ถ้าได้จริง เราก็สามารถนั่งภาวนาไปยาวๆ ข้ามคืนได้โดยร่างกายไม่อ่อนเพลีย และสามารถไปทํางานตอนเช้าได้ตามปกติ

๒. ต่อเนื่องจากข้อที่ ๑ ถ้าเราเอนกายนอน แต่เราภาวนาพุทโธไปเรื่อยๆ โดยบังคับให้ไม่นอน พุทโธไปตลอดวัน ตลอดคืน ตลอดเดือน โดยไม่ต้องหลับได้ไหมครับ กราบขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : นี่ให้ตอบปัญหา เห็นไหม เวลาปัญหา ปัญหานี่พื้นๆ แต่เราจะตอบให้มันพิสดาร ให้มันพิสดารว่า

คําว่า “เข้าสมาธิ ทําสมาธิ” ทําสมาธิมันคืออะไรล่ะ เพราะตอนนี้มีความเชื่อกัน “ทําสมาธิๆ ศาสนาพุทธสอนเรื่องสมาธิ”...อย่างนั้นจริงๆ หรือ อย่างนั้นจริงๆ หรือ

พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนอย่างนั้น พระพุทธเจ้าสอนเรื่องมรรค พระพุทธศาสนาสอนเรื่องมรรค ๘ มรรค ๘ มันมีปัญญา มีงานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ความชอบธรรมอันนั้นมันถึงเป็นมรรค พระพุทธศาสนาสอนที่นั่น

ถ้าทําสมาธิๆ พระพุทธเจ้าสอนเหนือกว่าสมาธิ เพราะสมาธิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเรียนกับอาฬารดาบส อุทกดาบสก็ได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ได้สมาธิ ได้ฌานโลกีย์ ได้ทุกอย่างมาพร้อมหมดแล้วแหละ แต่มันไม่ใช่พระพุทธศาสนา มันไม่ใช่

พระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาทําจิตสงบ เวลาไปศึกษามา เข้าฌานโลกีย์ เข้าต่างๆ เราบอกอภิญญา ๖ เขาว่าคนนั้นได้ฌาน ๒ ฌาน ๓ อะไร เขาพูดนะ แหม! ถ้าพุทโธๆ มันจะได้แค่ฌาน ๒...ว่ากันไปไง ก็เพราะว่านึกว่าสอนสมาธิไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนสมาธิหรือ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้พ้นจากทุกข์

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้สอนสมาธินะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้พ้นจากทุกข์ ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ ทุกข์ดับไป คนเกิด แก่ เจ็บ ตาย มีตรงข้าม ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย นี่สอนให้พ้นจากทุกข์ สอนให้พ้นจากการเกิดและการตาย ไม่ได้สอนสมาธิ

พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนสมาธินะ พระพุทธเจ้าสอนให้พ้นจากทุกข์ สอนให้ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย คนเกิด แก่ เจ็บ ตาย พระพุทธเจ้าสอนให้ประพฤติปฏิบัติให้ตรงข้าม ให้นิพพาน ให้พ้นจากการเกิด แก่ เจ็บ ตาย พระพุทธเจ้าสอนเรื่องเกิด แก่ เจ็บ ตาย ไม่ได้สอนเรื่องสมาธิ ไม่ใช่ ไม่ใช่ พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนสมาธิ

ถ้าสอนสมาธินะ ก็ไปเรียนกับฤๅษีสิ อ้าว! พวกฤๅษีก็สอนอยู่แล้ว ในสมัยพุทธกาลเขาสอนสมาธิกันอยู่แล้ว เขามีสมาธิอยู่แล้ว แล้วคนที่ภาวนาไปเขาบอกว่าเขาเป็นพระอรหันต์ ทุกคนประกาศว่าเป็นพระอรหันต์ พระพุทธเจ้าก็ไปศึกษามาหมดแล้ว ดูสัญชัยสิ นั่นก็ไม่ใช่ นี่ก็ไม่ใช่ พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะก็ไปศึกษากับเขามาก็ไม่ใช่

พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนอย่างนั้น พระพุทธเจ้าสอนเรื่องทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค พระพุทธเจ้าสอนมากกว่าสมาธิเยอะมาก พระพุทธเจ้าสอนอีกกว้างไกล โอ้โฮ! สอนอีกมหาศาลเลย แต่พวกเราเข้าใจกันว่าพระพุทธเจ้าสอนสมาธิ แล้วเราก็จะทําสมาธิ

พระพุทธเจ้าสอนเรื่องสัจจะ เรื่องเกิด แก่ เจ็บ ตาย ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย พระพุทธเจ้าสอนที่นั่น เป้าหมายของพระพุทธศาสนาสอนถึงพ้นจากทุกข์

เราปรารถนาพ้นจากทุกข์ แล้วพ้นจากทุกข์แล้ว การจะพ้นจากทุกข์ ใครจะพ้นจากทุกข์ล่ะ

การจะพ้นจากทุกข์ ต้องจิตนี้เป็นผู้พ้นจากทุกข์ ถ้าจิตพ้นจากทุกข์ เพราะจิตไม่เวียนว่ายตายเกิด

เพราะจิตเวียนว่ายตายเกิด พระพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณ คนที่เกิด เกิดมาจากไหน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาจากไหน อดีตชาติเริ่มตั้งแต่เจ้าชายสิทธัตถะ ก็เป็นเทวดาอยู่บนดุสิตก่อน จากดุสิตก็ลงมา เกิดบนดุสิต รอมาเกิดเป็นพระพุทธเจ้า ก็พระเวสสันดร พระเวสสันดรชาติไหน พระพุทธเจ้าเกิดมาจากไหน เวลาเกิด เราเกิดมาจากไหน จิตปฏิสนธิจิตมันเกิดมาจากไหน อะไรมันพาเกิด แล้วเวลาปัจจุบันแล้วรู้เท่าทันจิตตัวเองหรือเปล่า

ถ้ารู้เท่าทันจิตตัวเองแล้ว ถ้าเกิดมรรค เห็นไหม ดูสิ เวลาเทศน์ธัมมจักฯ ขึ้นมา พระพุทธเจ้าตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทศน์ธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม ดวงจิตนะ มีดวงจิตเห็นธรรม ถ้าพอเห็นธรรม สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นต้องดับเป็นธรรมดา อันนี้เป็นสมาธิหรือเปล่า อันนี้มันเป็นผลจากปัญญา ปัญญาที่มีสมาธิเป็นพื้นฐาน สมาธิเป็นพื้นฐาน

ดูนักกีฬานะ นักกีฬา พูดถึงนักกีฬาอาชีพ ดูสิ อาชีพเขาเป็นเงินเป็นทอง โอ้โฮ! เงินทองเขามีมหาศาล นักฟุตบอล อาทิตย์หนึ่งเป็นสิบๆ ล้าน เงินเดือนเขาน่ะ

ดูนักกีฬาที่ดีนะ เวลาเขามีความฟิตของเขา นักกีฬาเขามีทักษะของเขา เขาเล่นกีฬาของเขา ถ้าเขารักษาความฟิต นี่วิชาชีพ เวลาที่เขาหาเงินหาทองมันได้ยาวไกล ถ้าใครไม่รักษาร่างกาย เห็นไหม บางคนเป็นนักกีฬาอาชีพ ปีสองปีเขาหมดอาชีพเลย เพราะเขาพิการ เขาเจ็บไข้ได้ป่วย นี่เขาไม่รักษาชีวิตของเขา ไม่รักษาความฟิต ไม่รักษาร่างกายของเขา นักกีฬาอาชีพบางคนสุรุ่ยสุร่าย ใช้เงินจนเสียคน

ความฟิต ความฟิตของร่างกาย มันก็เหมือนทางจิตใจนี่ จิตใจ สมาธิก็คือความฟิตของจิตใจ ถ้าจิตใจมันมีสมาธิเป็นพื้นฐาน พื้นฐานแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา มันถึงเกิดมรรค การว่าเกิดมรรค พระพุทธเจ้าสอนที่นี่ ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล

ถ้าไม่มีมรรค มรรค ๘ ถ้าศาสนาไหนไม่มีมรรค ๘ ไม่มีมรรคในหัวใจ ไม่มีงานชอบ งานชอบคือวิปัสสนาญาณ ปัญญารู้แจ้ง ถ้าไม่มีอย่างนั้น ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ถ้าใครสอนสมาธิๆ มันก็แค่ฤๅษีชีไพร มันก็ติดสมาธิอยู่นั่นแหละ

พระพุทธเจ้าสอนมากกว่านั้น พระพุทธเจ้าสอนถึงอริยสัจ พระพุทธเจ้าสอนถึงเรื่องการพ้นทุกข์ พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนสมาธิ

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเทศนาว่าการกับบริษัท ๔ ถ้าไปเจอคฤหัสถ์ ท่านจะสอนเรื่องทาน อนุปุพพิกถา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะสอนใคร เวลาสอนคฤหัสถ์ สอนให้รู้จักเสียสละทานก่อน ก่อนที่จะมาศึกษาพระพุทธศาสนา ต้องให้รู้จักอกเขาอกเรา รู้จักนํ้าใจคน รู้จักการเสียสละ อย่าตระหนี่ถี่เหนียว อย่าเอารัดเอาเปรียบใคร อย่าเห็นแก่ตัว เห็นไหม พระพุทธเจ้าสอนการให้เสียสละทานเพื่อให้จิตใจกว้างขวาง ให้ยอมรับความเห็นต่าง ให้ยอมรับสังคม ให้ยอมรับ เราเกิดมามีพ่อมีแม่มีพี่มีน้อง เราต้องรักกัน เราต้องช่วยเหลือเจือจานกัน แล้วพอจิตใจมันสมควรแก่การงาน ท่านถึงสอนเรื่องอริยสัจ

ถ้าสอนอริยสัจนะ พอสอนอริยสัจ ท่านก็ต้องดูก่อนใช่ไหม จะบอกว่า ท่านไม่สอนสมาธิเลย ไปเทศน์ธัมมจักฯ ปัญจวัคคีย์ ก็ไม่ได้สอนสมาธิเลย

เพราะปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ ๖ ปี คนปฏิบัติมาด้วยกัน ๖ ปี เขาก็รู้อยู่แล้วว่ามีสมาธิ ทําไมต้องไปสอนสมาธิอีก สมาธินี้เป็นพื้นฐาน ถ้าใครมีสมาธิแล้ว ท่านก็สอนเรื่องปัญญา เรื่องอริยสัจไปเลย แต่ถ้ายังไม่มีสมาธิ ท่านก็สอนให้รู้จักการเสียสละ การเสียสละ จิตใจที่เป็นสาธารณะ มันจะทําสมาธิได้ง่าย ทําสมาธิ จิตใจตั้งมั่น จิตใจที่มีคุณธรรม

ทีนี้พวกที่จะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นบอกให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน

พอบอกว่า พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนเรื่องสมาธิ พระพุทธเจ้าสอนเรื่องอริยสัจ พวกเราก็ไปศึกษาธรรมะเลย ไปจํามาเลย มรรคคือเป็นอย่างนั้น ก็เลยบอกว่า มรรคมีกําลังเท่าไร ปัญญามีเท่าไร สมาธิจํานวนเท่าไร แล้วเราก็จะมารวมกันให้มรรคสามัคคีเลย เราก็จะเอามรรคมาวิเคราะห์ใช่ไหม มรรค ๘ ใช่ไหม ก็แยกเป็น ๘ ส่วนใช่ไหม นํ้าหนักเท่าไร มีกี่เปอร์เซ็นต์ อันนี้มันก็เป็นการวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์ไปอีก มันก็ไม่ใช่ มันไม่ใช่ทั้งนั้นเลย ถ้าคนปฏิบัติไม่ถูกทาง ทําอย่างไรมันก็ไม่ถูก

ฉะนั้น ถ้าคนถูกทางนะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ท่านถึงบอกว่าให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา ใจตั้งมั่น

นักกีฬาที่มีความฟิต ถ้านักกีฬามีความฟิต มีกําลัง นักกีฬาที่สมบูรณ์ เขาให้ลงแข่งขัน จะลงแข่งขันได้เขาก็ต้องมาฝึกทักษะ ฝึกจนเขาจะดูว่ามีปัญญาไหม ถ้าไม่ได้ก็เป็นตัวสํารองไปก่อน ตัวสํารองๆ ไม่ใช่ตัวจริง ถ้าฟิตมีกําลังแล้ว ทักษะใช้ได้ อ้าว! ได้ลงเป็นตัวสํารอง ลงไปแข่งขันได้กี่นาที ลองประสบการณ์ก่อน เห็นไหม มันจะมีเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นมา

นี่เราจะพูดถึงว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอะไร พระพุทธศาสนามีเป้าหมายสอนเรื่องอะไร พระพุทธศาสนาสอนเรื่องทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ พระพุทธเจ้าสอนที่นี่ แต่การดับทุกข์โดยความเป็นจริงในภาคปฏิบัติมันต้องจิตสงบ จิตมีสมาธิ มันถึงจะมีกําลังขึ้นมา ถ้าจิตยังไม่มีกําลังขึ้นมา มันเป็นโลกียปัญญา มันก็ปัญญาแบบโลกๆ ปัญญาแบบจินตนาการ ฉะนั้น มันถึงต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา

ทีนี้จะมาที่คําถามแล้ว เขาทําสมาธิเพื่ออะไร สมาธิ ครูบาอาจารย์ท่านสอนเพื่ออะไร

สมาธิ ครูบาอาจารย์ท่านสอนนะ สอนว่า ให้เราเข้าไปสู่ความจริง พระพุทธศาสนาต้องมีเนื้อหาสาระ มีข้อเท็จจริง ถ้ามีข้อเท็จจริง พระพุทธศาสนามันอยู่ที่ไหนล่ะ

เห็นไหม พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระพุทธก็ตัวแทน เราปั้นรูปพระพุทธเจ้าขึ้นมา พระธรรม พระธรรมก็พระไตรปิฎก พระสงฆ์ ก็พระสงฆ์เต็มบ้านเต็มเมืองอยู่นี่ไง พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราก็ว่าพระพุทธศาสนาสอนที่นั่น ตัวธรรมะอยู่ที่นั่น...ไม่ใช่

นี่คือบริษัท ๔ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้ต่างหาก ฝากศาสนาไว้กับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ฝากศาสนาไว้ แล้วเราก็ต้องรื้อค้นขึ้นมา รื้อค้นขึ้นมาให้เป็นความจริงของเรา ถ้าเป็นความจริงของเรา

เรามีศรัทธาความเชื่อ เราได้ทําบุญกุศล เราก็เป็นประเพณีวัฒนธรรม แต่พอเป็นประเพณีวัฒนธรรมแล้วเราเห็นว่าเวลาฟังธรรมๆ แล้วเราก็อยากจะมีคุณธรรม มีคุณธรรม อยากประพฤติปฏิบัติ ถ้าอยากประพฤติปฏิบัติ พระพุทธเจ้าและหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนว่า ให้ทําความสงบของใจเข้ามา คือทําสมาธิ

เห็นไหม พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนเรื่องสมาธิ พระพุทธเจ้าสอนเรื่องทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ แต่จะเห็นทุกข์ได้ ใครเป็นคนเห็นล่ะ ใครเป็นคนเห็นทุกข์ แล้วใครจะเห็นวิธีการดับทุกข์ แล้วมันจะดับด้วยวิธีใดล่ะ มันถึงทําความสงบของใจ

เราบอกว่า สมาธินี้เพื่อวิปัสสนา สมาธินี้เพื่อเป็นพื้นฐาน ถ้าเราทําสมาธิเพื่อเหตุนี้ เราจะเข้าใจว่าสมาธินี้เราทําแค่เป็นบาทเป็นฐานเพื่อเราจะเกิดปัญญา เกิดภาวนามยปัญญา

แต่ถ้าเราทําสมาธินะ เราทําสมาธิแล้วเราบอกว่า สมาธิเรามีความมหัศจรรย์มีอะไร นี่เราออกนอกทางแล้ว เพราะอะไร เพราะมันจะเป็นแบบว่าเราไปไหนไม่ได้ เราจะติดอยู่ตรงนี้ไง

ฉะนั้น ทําสมาธิ เพราะติดแค่นี้ เพราะวุฒิภาวะแค่นี้ เราถึงบอกว่า บางคนพอทําความสงบของใจ “ใจมันว่างๆ นิพพานเป็นอย่างนี้เอง อ๋อ! นี้มันเป็นความว่าง เดี๋ยวนี้ก็ได้ว่างแล้ว นี่มันก็คือนิพพาน”...ยังไม่ได้ทําอะไรกันเลย มันบอกมันนิพพานแล้ว

เพราะคําว่า “นิพพาน” ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคือพ้นจากทุกข์ นิพพานของเราคือว่างๆ นิพพานของเราคือความว่างหรือ ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ท่านรู้จริง ท่านเป็นจริง ท่านจะสอนให้เราสู่ความจริงได้

มันน่าเสียดาย ตอนนี้เรารู้สึกว่ามันสังเวชมาก สังเวชว่า พระพุทธศาสนาเรา หลวงตาท่านบอกว่า พระพุทธศาสนานี่นะ เหมือนกับห้างสรรพสินค้าใหญ่ๆ เลย ในห้างสรรพสินค้า เข้าไปสิ มันมีสินค้า อู้ฮู! เต็มไปหมดเลย แล้วเราจะอยากได้สินค้าอะไรล่ะ พระพุทธศาสนาสอนเรื่องทาน เรื่องให้อภัยต่อกัน เรื่องคุณงามความดี ใครได้ฌานสมาบัติ ได้ระลึกอดีตชาติได้ นี่มันยังไม่เข้าอริยสัจเลย ระลึกอดีตชาติได้ อนาคตังสญาณ รู้อนาคตได้ รู้ทายวาระจิตของคนได้ นั่นมันยังไม่เข้าพระพุทธศาสนาเลย นี่ถ้าจิตของคนสงบแล้ว ถ้ามันออกไปตามจริตนิสัย

แต่ถ้าจะเข้าสู่มรรคต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบเข้ามาแล้วมันจะยกขึ้นสู่มรรค ยกขึ้นสู่มรรค มันเห็นกาย เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ถ้าเป็นจริง วิปัสสนามันจะเกิดขึ้น มันจะเป็นปัญญาไป ถ้าปัญญาไป มันจะเข้าสู่มรรคสู่ผล นี่วิธีการปฏิบัติไง

พระพุทธศาสนา ที่ว่ามีมรรคมีผล ที่เป็นห้างสรรพสินค้าที่ใหญ่โตมาก มีมรรคมีผล มีคุณงามความดี มีคุณธรรมเยอะไปหมดเลย แล้วเราเข้าไปแล้วเราจะได้อะไรมา

แต่ตอนนี้สอนสมาธิ สอนพลังจิต สอนไปทําไมไม่รู้ สอนไปรู้เรื่องอะไรล่ะ สอนไปทําไม แล้วสอนอะไร สอนแล้วมันได้อะไร แต่ถ้าเป็นพื้นฐานนะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านให้ทําความสงบของใจเข้ามา เพราะถ้าใจสงบแล้ว ถ้าใจสงบ มันเป็นตามวิทยาศาสตร์ ตามข้อเท็จจริง

จิตคนถ้ามันฟุ้งซ่าน ถ้ามันแบกรับภาระอารมณ์พะรุงพะรัง มันก็เป็นความทุกข์ เป็นความเครียด เป็นความกดดันตัวเอง ทั้งๆ ที่เราอยากทํางาน อยากจะปลอดโปร่ง อยากจะมีความสุขทั้งนั้นน่ะ แต่ด้วยความอยาก ความตระหนี่ถี่เหนียวมันก็ไปกว้านมายึดไว้ แล้วมันก็เป็นความทุกข์ มันยึดไว้ ยึดไว้ทําไมล่ะ ยังไม่ได้ใช้ เอาไว้เวลาใช้สิ เครื่องครัวจะใช้ก็หยิบจับมา ใช้เสร็จก็วาง ทําไมเอามาแขวนไว้เต็มตัวเลย นี่มีด เขียง แขวนไว้เต็มคอเลย ของฉันมี ของฉันมี แล้วก็พะรุงพะรังไป มันก็เป็นความทุกข์

ท่านบอกให้ทําสมาธิ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้ารู้ วางอารมณ์ให้หมด วางอารมณ์ให้หมดมันก็สุขสงบเข้ามา ถ้าสงบแล้ว เราจะใช้นะ เราจะทําครัว เรามีความจําเป็นต้องใช้ เราก็เอามีด เอาเขียง เอาภาชนะนั้นมาใช้

นี่ก็เหมือนกัน ความคิด เวลาเราจะคิดเรื่องงาน ถึงเวลาเราก็คิด เวลาคิดเสร็จแล้วเราก็วางมัน เราอยากใช้สิ่งใด เรามีความจําเป็น เราก็เอามาใช้ ใช้เสร็จ เราก็วางมัน ท่านก็สอนอย่างนี้ เห็นไหม

ทําความสงบของใจเข้ามา ผลเป็นแบบนี้ ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นก็สอนให้ทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจให้เป็นสัมมาสมาธิ ไม่ใช่ทําความสงบของใจเข้ามาให้เป็นมิจฉาสมาธิ

ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ สมาธิเพื่อวิปัสสนา สมาธิเพื่อยกขึ้นสู่ปัญญา เราทําสมาธิเพื่อสิ่งใด นี่พระพุทธศาสนาสอนอย่างนี้ สอนที่ว่า เราทําสมาธิเพื่อยกใจขึ้นสู่วิปัสสนา ให้เกิดภาวนามยปัญญา ให้เกิดธรรมโอสถ ให้เกิดมรรคญาณ ให้เกิดสิ่งที่มาชําระล้างกิเลส เพื่อให้พ้นจากทุกข์ ให้เห็นทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ เกิดมรรค วิธีการดับทุกข์ เกิดนิโรธคือการดับทุกข์ ให้เป็นความจริง นี่พระพุทธศาสนาสอนอย่างนี้ ถ้าสอนอย่างนี้มันก็เป็นสเต็ปใช่ไหม ถ้าเกิดทําสมาธิ ทําสมาธิเพื่อวิปัสสนา ทําสมาธิมาเพื่อจะรื้อค้นให้พ้นจากทุกข์

แต่เราก็บอกว่า “เฮ้ย! มันจะรู้อะไรล่ะ เราไปรู้เรื่องความคิดคนอื่น เราไปรู้ทุกอย่าง โอ๋ย! นี่เก่ง ไปรู้เรื่องตัวเองมันจะเป็นประโยชน์อะไร”...กิเลสมันก็ไพล่ไปนู่น นี่ถ้าคนมันไม่เป็น “อ้าว! รู้เรื่องตัวเองจะมีอะไรเนาะ เรารู้เรื่องของเรามันมีอะไรล่ะ” ถ้าคนอื่นยกย่องเราเก่ง เออ! ชอบ คืออยากจะให้คนเขายกย่องนับถือศรัทธา แต่ไม่รู้จักศรัทธาตัวเองเลย ไม่รู้จักตัวเองมีคุณค่ามากน้อยแค่ไหนเลย

ถ้ามันรู้ตัวเองมีคุณค่ามากน้อยแค่ไหน มันจะเป็นสัมมาสมาธิไง สัมมาสมาธิมันสุขสงบ มันระงับ ทําความสงบของใจเพื่อตรงนี้ ถ้าทําความสงบเพื่อตรงนี้นะ ทําความสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา

แต่ทีนี้มันเป็นจริตนิสัยของจิต จิตบางดวง พอจิตมันสงบแล้วมันออกรู้ออกเห็นต่างๆ ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านมีสติปัญญา ท่านจะรั้งไว้ ดึงไว้ได้ไหม พยายามตั้งสติไว้ รั้งไว้ มันมีวิธีการแก้ไง

แต่ส่วนใหญ่แล้ว คนที่ปฏิบัติแล้วมันไม่แก้ มันอยากตามไป คือมันไปเห็นเป็นผู้วิเศษไง พอมันไปรู้ไปเห็นสิ่งใดมันก็ตื่นเต้นใช่ไหม มันไปเห็นอะไรมันก็ว่าสิ่งนั้นเป็นประโยชน์กับมันใช่ไหม เพราะคนมันไม่เคยรู้เคยเห็นไง

มันก็เหมือนเด็ก เด็กพอมันไปรู้ไปเห็นสิ่งใดมันก็ตกใจ มันก็ตื่นเต้นไปกับเขา แต่ผู้ใหญ่เขาเห็นทุกวัน ผู้ใหญ่เขา โอ๋ย! มันเป็นเรื่องอย่างนี้ มันเป็นธรรมดา มันเป็นเด็ก มันก็ต้องโตไปเป็นผู้ใหญ่ แต่เด็กมันเห็น โอ๋ย! มันไปฟ้อง แม่ๆ อย่างนั้น แม่ๆ อย่างนี้ มันไปฟ้องหมดแหละ จิตมันไม่เคยรู้เคยเห็นมันเป็นแบบนั้น ถ้ามีครูบาอาจารย์ ถ้าท่านเป็นจริงนะ ท่านก็ให้รั้งไว้

เราต้องมีการศึกษา มีการศึกษามาเพื่อวิชาชีพ ถ้าวิชาชีพแล้วเราต้องทําสัมมาอาชีวะเพื่อเลี้ยงชีพ ถ้าเลี้ยงชีพแล้ว เราจะทําคุณงามความดีมากขึ้นไป เราต้องทําของเรา เห็นไหม สมาธิเพื่อวิปัสสนา ฉะนั้น ถ้ามันเข้าใจอย่างนี้แล้วมันก็ทําได้

ฉะนั้น วิธีการทําสมาธิมันก็ยากอย่างที่ว่า จะเข้าสู่คําตอบ เห็นไหม เขาบอกว่า จะตอบเขาเป็นประเด็นๆ ไปเลย ประเด็นๆ ไปว่า ถ้าเขามีสมาธิก็พุทโธชัดๆ พยายามภาวนาให้รู้ขึ้นมา แต่สติมันพยายามขึ้นมา ภาวนาเข้าไป ดื้อแบบหัวชนฝา เพราะอะไร

เพราะว่าเราเคยผิดพลาดมาแล้วไง เพราะเราอยากทําความสงบของใจเข้ามาใช่ไหม ถ้าเราสงบไม่ได้ “ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ” ถ้าเราไม่มีเหตุ เราไม่ได้สร้างขึ้นมา มันเป็นสมาธิของใครล่ะ

เวลาพูดถึงสมาธิ สมาธิศึกษามา สมาธินี้มันเป็นตํารา มันก็เขียน ส-เสือ ม-ม้า สระอา ธ-ธง สระอิ สมาธิ นั่นมันชื่อ แล้วเราก็บอกเราทําว่างๆ ให้เป็นสมาธิ...มันเป็นชื่อ แต่เราไม่ได้ตัวมัน

แต่เราพยายามจะทําตัวมันขึ้นมามันก็เอาเรื่อง ถ้าจะเอาเรื่อง แม้แต่ทําสมาธิมันก็ยุ่งยากอยู่แล้ว ยุ่งยากพอสมควรแล้ว ทีนี้เราทําสมาธิขึ้นมาเพื่อบรรเทาทุกข์

ฉะนั้น คนถ้ามีจริตนิสัย พอตั้งสมาธิได้ พอทําได้ นั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าคนยังทําสมาธิไม่ได้ มันก็ต้องลงทุนลงแรงอย่างที่ว่า ดื้อหัวชนฝาเลย ทําให้จริงจังขึ้นมา อันนั้นถูกต้อง เราต้องพยายามทําของเราขึ้นมา ทําความเป็นจริงขึ้นมา

ทีนี้พอทําขึ้นมา พอทําจริงๆ ขึ้นมาเลยนะ มันก็เริ่มสู่มรรค ถ้าสู้จนเต็มที่ สมาธิไวๆ ทําพุทโธไวๆ ขึ้นมา ที่เป็นพืดไปเลย เราเอาจริงเอาจังขึ้นมา ผลของมัน เห็นไหม “จนรู้สึกว่ามันเบาสบาย กายก็เบาสบายผ่อนคลายเหมือนคนตื่นจากนอน” นี่ถ้าได้พักผ่อนยาวๆ มันเป็นแบบนี้ ถ้าจิตมันพักมันดีกว่าที่เราจะนอนหลับ

นอนหลับขึ้นมาแล้วนะ ถ้านอนหลับไม่สนิท ตื่นขึ้นมามันก็ยังงัวเงีย ถ้าวันไหนเรานอนหลับสนิท ตื่นขึ้นมา เออ! วันนั้นสดชื่น แต่ถ้าทําสมาธิมันสดชื่นตลอด แต่ทําสมาธิมันก็ทําสมาธิ เราทําสมาธิไม่ได้ตลอดไป เราก็ต้องพักผ่อนเป็นเรื่องธรรมดา

บอกว่า เราจะเข้าสมาธิตลอดไปเลย แล้วเราจะได้สดชื่นตลอดไปอย่างนี้ มันจะเป็นไปได้ไหม

เป็นไปได้อยู่แล้ว เป็นไปได้ แต่เรื่องของจิตมันไวมาก เราจะทําอย่างนั้นตลอดไปได้ไหมล่ะ

ฉะนั้น เขาถึงบอก “อดสงสัยไม่ได้ว่าการนั่ง จิตเพื่อให้สงบ ร่างกายนี้มันจะได้พักผ่อนได้หรือเปล่า ถ้าเช่นนั้นพุทโธทั้งวันเลยโดยไม่ต้องนอน มันก็ได้สิ” เขาว่าอย่างนั้นนะ

ก็ได้จริงๆ เพราะอะไรรู้ไหม เพราะเวลาพระเข้าฌานสมาบัติ เข้าตามความเป็นจริงนะ จะเข้าฌานสมาบัติได้ เขาทํา ๗ วัน นั่งอยู่เฉยๆ ๗ วัน นั่งนิ่งๆ ตัวแข็งเหมือนตุ๊กตา ๗ วันนี่นั่งได้ เขาทํากันมา มันมีอยู่แล้ว พระเราทํากันมาหมดแล้วแหละ แต่ทํามาแล้วมันก็ไม่เห็นมหัศจรรย์ตรงไหนเลย มันไม่ได้ตื่นเต้นอะไรเลย

เขาจะไปตื่นเต้นตอนที่ว่าใช้ปัญญา ตื่นเต้นตอนที่ว่า เวลามรรคญาณเวลามันหมุนตัว เวลามันสํารอก เขาไปตื่นเต้นตรงนั้น เขาไปตื่นเต้นว่า สักกายทิฏฐิ เวลามันสํารอกสังโยชน์ ๓ ตัว โสดาบัน ถ้ากามราคะปฏิฆะอ่อนไป เป็นสกิทาคามี แล้วถ้าถอนกามราคะปฏิฆะ นั่นอนาคามี ถอนสังโยชน์นะ รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา เกิดมานะทิฏฐิถอนหมดเลย ไอ้นั่นเขามหัศจรรย์ตอนนั้นน่ะ

เขาไม่มหัศจรรย์หรอก เขานั่งเฉยๆ ๗ วัน ๘ วัน เขาไม่มหัศจรรย์หรอก เพราะอะไร เพราะลัทธิศาสนาอื่นเขาก็ทําได้ ลัทธิศาสนาอื่นเขาไม่มีมรรคไม่มีผล เขาก็ทําได้ ถ้าเราไปตื่นเต้นอย่างนี้ ถ้าเขานั่งของเขา ๗ วัน ๘ วัน มันก็มีคุณวิเศษน่ะสิ มันไม่ใช่ มันไม่มีคุณวิเศษ เห็นไหม

นี่ไง ถึงบอกว่า พระพุทธเจ้าสอนเรื่องอะไร เรื่องทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ พระพุทธเจ้าสอนที่นี่ พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนเรื่องทําสมาธิ

ทีนี้พอทําสมาธิขึ้นมาก็บอก “อ้าว! สมาธิมันก็มีความสุขไง มันก็ทุกข์ดับแล้วไง” เออ! เขาบอกเลยนะ “ทําสมาธิแล้วมันสุขมาก ปัญญามันจะเกิดเอง มันจะไปของมัน”...มันเป็นไปไม่ได้ ถ้ามันเป็นไปได้นะ ครูบาอาจารย์เราไม่ติดสมาธิ ๕ ปีหรอก หลวงตาท่านบอก ถ้ามันเป็นไปได้นะ เป็นสมาธิแล้วมันก็เกิดปัญญา แล้วจะติดสมาธิได้อย่างไร แต่นี่มันติด มันรู้ว่ามันติด แล้วถ้ามันเป็นสมาธิแล้วมันเกิดปัญญาเป็นฤๅษีชีไพรก็เป็นพระอรหันต์ไปหมดแล้ว

ฤๅษีชีไพร ฤๅษีเต็มไปหมดเลย ในปัจจุบัน อินเดีย ไปดูสิ พราหมณ์เขาบวชอยู่เต็มไปหมดเลย ถ้ามันเป็นสมาธิแล้วมันจะเกิดปัญญาเอง พระอรหันต์มีมาเรื่อยๆ เลย แต่นี่ไม่ใช่สักอย่าง มันไม่ใช่

ฉะนั้นบอกว่า “พอเป็นสมาธิแล้วความทุกข์มันก็หายไป มันก็สุขเหมือนกัน”

ไม่ใช่ อันนั้นมันบรรเทาทุกข์ มันเรื่องโลกๆ แต่ถ้าเรื่องความจริงมันเป็นอีกอย่างหนึ่งเลย ถ้าอีกอย่างหนึ่งเลย มันต้องมีครูบาอาจารย์คอยชี้นําไง เห็นไหม สมาธิเพื่อวิปัสสนา สมาธิเพื่อมรรคเพื่อผล ไม่ใช่สมาธิเพื่อสมาธิ สมาธิเพื่อสมาธิมันก็แค่ฤๅษีชีไพรสอนกันแค่นั้นแหละ

“๑. ผมได้คิดในตอนที่ท่านอาจารย์ได้เทศน์หลายๆ ครั้งว่าท่านอาจารย์ไม่ได้นอนช่วงเข้าพรรษา เป็นเพราะสมาธิหรือเปล่า เป็นเพราะว่าผ่านวิกฤติอย่างนั้นมาได้”

ไอ้นี่ไปตื่นเต้น เห็นไหม ไอ้เราพูดนี่เราพูดเป็นแบบว่า ที่พูดนี่พูดให้เห็นว่า เวลาพูดเมื่อก่อนนะ พูดว่า ไอ้ที่ว่าอันนู้นไม่ใช่ อันนี้ไม่ใช่ แล้วใช่มันเป็นแบบใด ไม่ใช่เอามาอวดว่า อู้ฮู! เราไม่นอนในพรรษาแล้วเก่งมาก

มันมีนะ เขาไม่นอนกันเยอะแยะ เนสัชชิกเต็มไปหมด ในวงพระปฏิบัติ พวกโยมไม่ได้ปฏิบัติ แล้วเดี๋ยวนี้ปฏิบัติมันอ่อนแอไปไง สมัยเราปฏิบัตินะ ถ้าวันพระ วันโกน อยู่ในหมู่พระ วันพระ วันโกน ไม่เคยนอน เนสัชชิกตลอดเป็นเรื่องปกติ วันพระนี่คือไม่นอนแล้ว ปกติก็ภาวนาอยู่แล้ว

เห็นไหม ที่บอกว่าทางของภิกษุเป็นทางกว้างขวาง ๒๔ ชั่วโมง ทางของคฤหัสถ์เป็นทางคับแคบ คับแคบเพราะต้องไปทํางานไง เวลากลับมานะ กลับมาจากที่ทํางาน ทําความสะอาดบ้านเสร็จแล้ว ทําครัวเสร็จ กินอาหารเสร็จ สวดมนต์จะนอน ภาวนาแค่นี้ นี่ทางคับแคบ แค่นี้ แต่พระ ๒๔ ชั่วโมง

ทีนี้พระ ๒๔ ชั่วโมง พระเขาปฏิบัติกัน ในวงกรรมฐาน ในวงครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติ ๒๔ ชั่วโมง แล้วเวลา ๒๔ ชั่วโมงมันก็มีพักมีผ่อนมีนอนไง แต่ถ้าเป็นวันพระนี่ไม่นอนเลย เนสัชชิก ไม่นอนคือไม่ให้หลังติดพื้น ถ้าใครยังภาวนาไม่เป็น นั่งหลับก็นั่งไป หลับไป หลังไม่ติดพื้น แต่สัปหงกไป หัวทิ่มพื้นไป ก็ถือว่าไม่ได้นอน

เพราะคําว่า “นอน” มันมีกฎของมัน ถ้าคําว่า “นอน” หมายความว่าหลังติดพื้นคือท่านอน ถ้าหลังติดพื้นนั่นคือว่าขาด แต่ถ้าหลังไม่ติดพื้น อ้าว! ก็ถือว่ายังไม่ได้นอน แต่มันหลับไปแล้วก็ไม่เป็นไร มันไม่ได้นอน แต่มันหลับเพราะมันทนไม่ไหว แต่เขาก็ทนกันมา นี่พูดถึงว่า ถ้าในวงปฏิบัติมันเป็นเรื่องปกติ

ฉะนั้น พอพูดบอก “อู้ฮู! ท่านอาจารย์ไม่ได้นอนทั้งพรรษาเลย ท่านอาจารย์ทําอย่างไร โอ๋ย! มันวิกฤติ”

ของเด็กเล่น ของเด็กๆ เขาเพิ่งหัดกันน่ะ เพราะว่าเราบอกอันนู้นไม่ดี อันนี้ไม่ดี เราต้องบอกสิ เราเคยทํามา เราไม่ใช่อวดว่าเราไม่ได้นอนแล้วเก่ง

คนไม่นอนเยอะแยะ พระปฏิบัติไม่นอนนี่เต็มไปหมดเลย แต่ไม่นอนแล้วต่อไปทําถูกหรือผิดอีกนะ ไม่ใช่ไม่นอนแล้วมันจะถูก

เราก็วางยาสลบตัวเองเลย เดี๋ยวเป็นพระอรหันต์ ก็ไม่ได้นอนเลย สตัฟฟ์ไว้ก็ได้ สตัฟฟ์ไว้ ถ้าสตัฟฟ์แล้วเป็นพระอรหันต์ สตัฟฟ์เลย แล้วมันก็ไม่นอน

การไม่นอน ฉันน้อย นอนน้อย เป็นกลอุบายที่จะต่อสู้กับกิเลส ไม่ตามใจตัว กินแต่น้อย นอนแต่น้อย ปฏิบัติให้มาก นี้เป็นทางเดินของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น มันเป็นทางเดิน กินแต่น้อย นอนแต่น้อย ความเพียรให้มาก แล้วทําให้มาก

ฉะนั้น สิ่งที่ทํานั่นน่ะ ตอนนั้นน่ะ ตอนใหม่ๆ ตอนปฏิบัติใหม่ๆ ทุกคนทําสมาธิไม่ได้ คือเอาใจไว้กับตัวเองไม่ได้ ก็ต้องต่อสู้กับมันโดยกลอุบาย ถ้าทําอย่างไรแล้วมันก็สู้ไม่ได้ ก็ต้องให้เข้มข้นขึ้นจนไม่นอนเลย ไม่นอน ในพรรษา ๓ เดือนไม่นอน ทรมานมากๆ เพราะว่ายังภาวนาไม่เป็น

แล้วเขาก็ถาม ไม่นอนแล้วมันจะดีได้อย่างไร ไม่นอนแล้วมันจะสุขอย่างไร

ใหม่ๆ ก็ทรมาน แต่พอมันทําไปๆ พอจิตมันลงแล้วมันทําได้ คือเหมือนกับเรา ที่หลวงตาท่านพูด สู้เสือโดยเอามือเปล่าไปสู้เสือ สู้เสือโดยไม่มีอาวุธ

นี่ก็เหมือนกัน เราไม่มีอะไรไปต่อสู้กับกิเลสเลยไง เราก็ใช้การอดนอนผ่อนอาหาร ทรมานมาก แล้วพอมันได้อาวุธมา คือได้สติ ได้สมาธิมา มันได้อาวุธมา ได้สติ ได้สมาธิมา ก็เอาสติ เอาสมาธิ เอาปัญญาเข้าไปต่อสู้กับมัน

ที่ว่าอดนอนผ่อนอาหารก็เพื่ออยากได้อาวุธ อยากได้สติ อยากได้สมาธิ อยากได้ปัญญา แล้วพอมันสงบบ้าง มันก็ฝึกหัดได้สติ ได้สมาธิ ได้ปัญญา แล้วมันก็เสื่อม เสื่อมหมด พรรษา ๑ พรรษา ๒ เสื่อมหมด ได้มาแล้วก็เสื่อมไป อู้ฮู! อยากจะร้องไห้ ทรมาน

เพราะอะไรรู้ไหม เพราะว่าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงตา ครูบาอาจารย์ หลวงตาท่านบอกเลย พรรษาแรกที่เข้าป่าไป กิเลสมันเอาเสียหงายท้องเลย จนท่านนํ้าตาไหลนะ อ๋อ! มึงเอากูขนาดนี้นะ ถ้ากูสู้ได้กูจะเอาเต็มที่เลย

เห็นไหม ทุกคนมันเคยผ่านวิกฤติมาไง พระกรรมฐาน ครูบาอาจารย์ของเราท่านถึงไม่เชื่อว่า “ลัดสั้น ทําง่ายๆ โอ๋ย! ดูจิตมันไปได้หมด”...มันเป็นไปไม่ได้ มันไม่เคยมี มันไม่เคยมีหรอก

สิ่งที่มันมีอยู่คือขิปปาภิญญาที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย เขาปฏิบัติจริงจัง แต่เขารู้ง่าย

ไอ้ที่บอกว่ามานั่งลูบๆ คลําๆ กัน เผลอๆ แล้วก็เป็นพระอรหันต์น่ะ ไม่มีหรอก “เผลอปั๊บ สติมาเอง” มันไม่เคยมี ถ้าเผลอมันก็ตาย “เผลอปั๊บ สติมาเอง ถ้าตั้งใจทําสติ นั่นสติปลอม” มันไม่เคยมี ครูบาอาจารย์ที่ทําจริงมา อย่างนี้มันไม่เคยมี ในตํารับตํารามันก็ไม่เคยมี

แต่ถ้ามันจะเป็นความจริง ความจริงมันต้องสู้อย่างนี้ แล้วที่บอกว่า ไม่เคยนอน ไม่อะไร ก็สู้มาอย่างนี้ไง ก็สู้มาอย่างนี้ แต่สู้มาแล้วมันก็แค่เป็นบาทฐาน เป็นพื้นฐานที่คนเรามันมีความมุมานะ ถ้ามันเอาใจไว้ไม่ได้ มันก็มุมานะ คือว่าเหมือนกับว่าคนมันใฝ่ดี คนมันใฝ่ดีมันมุมานะเพื่อเอาชนะตนเอง

มันไม่ใช่ใฝ่ดีแล้วก็ไปเอาความดีของคนอื่นมาให้เรา ไปบอกฉันรู้อย่างนั้น...ไม่ใช่ มันอยากฝึกอยากฝน อยากให้รู้ขึ้นมาตามความเป็นจริง อยากปัจจัตตัง อยากสันทิฏฐิโก คือถ้าเป็นสมาธิก็ให้เป็นสมาธิจริงๆ ถ้ามันเกิดปัญญาก็ให้มันเกิดปัญญาขึ้นมา ถ้าปัญญาเกิดขึ้นมา มันเลยรู้จักมรรครู้จักผลขึ้นมาไง มันต้องทําอย่างนั้นไง

ฉะนั้นบอกว่า “อู้ฮู! ท่านอาจารย์ไม่ได้นอนในพรรษาเลย อู้ฮู! มันสุดยอด”...ไม่ใช่ เด็กเล่น เด็กๆ เล่นขายของ ยังภาวนาไม่เป็นเลย

แล้วพอทําสมาธิได้ก็ยังหลงอีกพักใหญ่ ตอนครูบาอาจารย์ หลวงตา หลวงปู่เจี๊ยะ ท่านกระทืบเอา มันถึงได้มาเป็นแบบนี้ ลองไม่มีหลวงตากระทืบนะ โอ้โฮ! มันยังคิดว่ามันเป็นเทวดาอยู่ ขึ้นไป โอ้โฮ! ไม้หน้าสาม ป๊อก! หงายท้องเลย ประจํา

เราจะบอกว่า นักกีฬาแต่ละคนกว่าจะฝึกฝนมาได้ มันไม่ใช่ของง่ายหรอก แล้วฝึกฝนมา ทักษะกว่าจะได้ แล้วทักษะกว่าจะได้ ทุกคนเข้าข้างตัวเองว่าเราเป็นนักกีฬา อู้ฮู! เราสุดยอดเลย ทําไมโค้ชเขาไม่ให้เราเล่น แปลก อิจฉา พวกนี้อิจฉา มันจะบอกอิจฉาๆ

โค้ชเขาเล่นเป็นทีม เขาก็ดูแล้วตัวไหนมันเป็นประโยชน์ แต่ของเรา เราบอก อู้ฮู! สุดยอดเลย ทําไมเขาไม่ให้กูเล่นสักที ทําไมเขาไม่ให้กูลงวะ

เพราะมันเข้าข้างตัวเองหมดน่ะ ทุกคนกิเลสมันเป็นแบบนี้ แล้วเราปฏิบัติมา เราก็คิดแบบนี้แหละ เราก็บอก โอ๋ย! เราก็สุดยอดคน แต่ทําไปแล้วนะ ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์เอาอยู่ หลวงตาท่านถึงบอกว่าท่านเคารพหลวงปู่มั่นมาก จิตดวงนี้มันดื้อนัก มันไม่เคยลงใครหรอก มันลงเฉพาะหลวงปู่มั่น แล้วหลวงปู่มั่นก็จะนิพพานไปแล้ว แล้วเราจะพึ่งใคร โอ๋ย! ท่านเสียใจมาก เพราะอะไร

เพราะคนอื่นมันไม่มีทักษะ คือไม่มีเทคนิค ไม่มีความรู้เหนือเรา ความรู้เหนือคือมันรู้เท่าหมด แล้วไปรู้ทางตําราก็รู้จํามาด้วยกันใช่ไหม ก็ตาบอดด้วยกัน เอ็งก็เถียงได้ ข้าก็เถียงได้ พระไตรปิฎก ข้าก็อ่านมา เอ็งก็อ่านมา พระไตรปิฎกมันมีอยู่ทั่วประเทศไทย ใครก็อ่านได้ ใครบ้างไม่อ่านพระไตรปิฎก ใครบ้างไม่รู้ในพระไตรปิฎก ก็รู้ทั้งนั้นน่ะ แล้วก็มานั่งเถียงกัน ก็ตาดําตาแดงเถียงกัน ไม่มีใครรู้จริงหรอก

แต่คนรู้จริงนะ ท่านเขกเอา ท่านไม่เถียงหรอก ผัวะ! นี่พระไตรปิฎกหรือ หงายท้องเลย พระไตรปิฎกก็พระไตรปิฎก กลิ้งโค่โล่ไปนู่นน่ะ พอลุกขึ้นมา อ๋อๆ ใช่ๆ โอ้โฮ! นึกได้ พอกลิ้งไปแล้ว ลุกขึ้นมา อ๋อ! เป็นอย่างนี้เอง แล้วก็ทํามา

ฉะนั้น สิ่งที่พูดนี่นะ คําถามนี้ทําให้เราได้คิดพอสมควร ไอ้ที่เราพูดๆ มามันเด็กๆ ทั้งนั้นน่ะ ของเด็กเล่น ไอ้ของจริงๆ เวลามันยกขึ้นวิปัสสนาอันนั้นน่ะสําคัญ แล้วมันจะก้าวเดินไป

สมาธิเพื่อภาวนา ไม่ใช่สมาธิเพื่อสมาธิ สมาธิเพื่อออกรู้ เวลาเข้าฌานสมาบัติ รู้วาระจิต รู้ต่างๆ อภิญญา ไอ้นั่นมันเรื่องของอภิญญา มันเป็นฌานโลกีย์ มันเป็นเรื่องของฤๅษีชีไพร ฤๅษีชีไพรเขาก็ทําได้ เรื่องระลึกรู้วาระจิตนี่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ได้ตรัสรู้ มันก็มีอยู่แล้ว ของอย่างนี้ ของใครๆ เขาก็ทําได้อยู่ แล้วมรรคมันไม่เป็นอย่างนี้ ไม่เป็น ถ้าไม่เป็น เห็นไหม

ฉะนั้นบอกว่า สิ่งที่พูดที่ว่า “โอ๋ย! หลวงพ่อไม่นอนทั้งคืน มันผ่านวิกฤติมาได้อย่างไร”

ก็ทนเอาเฉยๆ มันก็ผ่านได้ ไม่เห็นมีอะไรเลย ก็แค่อดทนเท่านั้นน่ะ ขันติมันก็ทนมาได้ ปัญญาก็ไม่เห็นมีอะไรเลย เพราะกูทํามา แล้วคนอื่นบอกจะเอาอย่างนี้เป็นเรื่องวิเศษ มันไม่วิเศษตรงไหนหรอก มันต้องยกขึ้นสู่วิปัสสนา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาบอกว่า ถ้าอย่างนั้นมันผ่านมาได้อย่างไร ถ้าเรามีความสามารถนั่งยาวๆ ข้ามคืน

นั่งยาวๆ ได้ นั่งยาวๆ ได้ มันเป็นไป นี่ข้อที่ ๑ ใช่ไหม

ทีนี้ข้อที่ ๒ “ต่อเนื่องจากข้อที่ ๑ ถ้าเราเอนกายนอน แล้วเราพุทโธไปเรื่อยๆ บังคับไม่ให้นอน พุทโธไปตลอดวัน ตลอดคืน ตลอดเดือน โดยไม่ต้องหลับ อย่างนี้ได้ไหม”

นี่เขาพูดนะ โดยที่ไม่ต้องหลับ ไม่มีทาง ถ้าจิตไม่ลง ไม่มีสิทธิ์

เวลาเข้าฌานสมาบัตินะ ปฐมฌานคือครบองค์ วิตก วิจาร คือพุทโธนี่วิตก ระลึกขึ้นนี่คือวิตก วิจาร คือพุทกับโธ ระลึกว่าพุทโธนี่วิตก วิตกคือถ้าใครไม่ระลึกคําบริกรรมก็ไม่มี ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร ไม่มีการกระทําของจิต

ถ้าเราระลึกขึ้นมานี่คือวิตก มีวิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ นี่องค์ของฌาน ถ้ามันมีครบ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ ความรู้สึกครบบริบูรณ์ นี่ปฐมฌาน เวลามันตัดวิตก วิจารไป นั่นน่ะทุติยฌาน ถ้าปีติมันขาดไป นั่นตติยฌาน ถ้ามันผ่านสุขไป เอกัคคตารมณ์ นั่นจตุตถฌาน เวลามันเข้าฌานมันเข้าอย่างไร นี่เวลาเข้าฌาน

นี่เราพูดถึงว่า ถ้าบอกว่า เราจะอยู่นานๆ ถ้าจิตมันลงไง ถ้าเข้าฌาน ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ เวลาเข้าฌานสมาบัติ เข้าแล้วถอย เข้าแล้วถอย เข้าสมาบัติ เข้านิโรธสมาบัติไง

เวลาเข้านิโรธสมาบัติ เข้านิโรธสมาบัตินั่งได้ ติ๊ง! ๗ วัน ๗ คืน จะอยู่อย่างไรก็ได้ มันไม่ใช่ว่าพุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธตลอดคืน พุทโธตลอดไป

พุทโธชั่วโมงหนึ่งมันก็จะออกแล้ว ไม่ต้องครึ่งวันหรอก มันจะรีบเลิก เพราะยังรู้สึกอยู่ แต่ถ้ามันเข้าที่บอกว่าเขาอยู่กัน ๗ วัน ๘ วัน เข้าฌานสมาบัติ นั่นเรื่องของฌานสมาบัตินะ

จะบอกว่า เรื่องฌานสมาบัติก็เข้าใจ มันเป็นไปได้ มันเป็นอย่างนี้ได้ เรื่องฌานสมาบัติมันเรื่องของฌานสมาบัติ เรื่องของมรรคมันเป็นเรื่องของมรรค เวลาโสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค เรื่องของมรรคมันก็เป็นเรื่องของมรรคนะ มรรค ๔ ผล ๔ เรื่องของฌาน เรื่องของสมาธิ มันก็เป็นเรื่องของสมาธินะ มันไม่เกี่ยวกันเลย แล้วคนที่เป็น ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นท่านฟังทีเดียวก็รู้ว่าสิ่งที่ทําอยู่นี่ทําอะไร ที่ทําสมาธิๆ ทําทําไม

ไอ้ที่ทําสมาธิ พอเขาว่า ทําสมาธิ สร้างพลังแล้วมันเกิดปัญญา มันจะเกิดดับทุกข์อะไร...ไอ้นั่นมันเพ้อเจ้อ

เราบอกว่า ถ้ามันไม่มี จิตใจไม่มีคุณธรรม ที่ว่าอยากดังๆ อยากดังก็เพราะอยากจะโชว์ความสามารถ แต่โชว์ออกมามันมีแต่สิ่งจอมปลอม ไม่มีอะไรเป็นความจริงเลย แล้วใครเป็นคนรู้ล่ะ อะไรปลอม อะไรจริง

มันจะรู้ได้ก็ต่อเมื่อคนที่ทําความเป็นจริงขึ้นมา เขาถึงรู้ว่าอันนั้นปลอม ถ้าคนปลอม เพราะเวลาปฏิบัติไป ทุกคนก็ต้องผิดพลาดมา ก็ปลอมกันทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาจะเข้าสู่ความจริงเพราะอะไร เพราะมีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เพราะมีครูบาอาจารย์คอยชี้นํา

ทีนี้มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเหมือนกัน แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นสอนเท่าไรเขาไม่เชื่อ หลวงปู่มั่นจํ้าจี้จํ้าไชเขายังไม่ฟัง แล้วเขาจะรู้ได้อย่างไรล่ะ

ก็หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเหมือนกัน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นสอนหลวงตา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นสอนหลวงปู่แหวน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นสอนหลวงปู่ขาว หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นสอนครูบาอาจารย์ท่านเป็นพระอรหันต์มาหมด

แล้วที่ไปอยู่กับหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเยอะแยะ หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ก็สอนเหมือนกัน แต่เขาก็ถือทิฏฐิของเขา เขาเก่งกว่าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นอีก เขาดีกว่าหลวงปู่มั่นอีก เขาว่าเขาเป็นคนอุปัฏฐาก เขาเป็นคนดูแลหลวงปู่มั่นน่ะ นั่นน่ะทําสมาธิ

แต่หลวงปู่มั่นท่านสอน สอนทําความสงบของใจเข้ามา อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธแล้วไม่เสีย ถ้าไม่เสียแล้วพยายามฝึกหัดของตัวขึ้นไป

ในเมื่อฝึกหัดของตัวขึ้นไป คนที่มีสติมีปัญญาเขาต้องขวนขวาย ขวนขวายไขว่คว้าหาความจริง ถ้าคนมีปัญญา แต่ถ้าคนเขามีปัญญาของเขา เขาทําของเขาได้ขนาดนั้นมันก็เป็นแค่การบรรเทาทุกข์

เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาสอนเรื่องกายกับใจ เรื่องมรรคเรื่องผล แต่เราพยายามปฏิบัติของเรา ถ้าเราไม่เข้าสู่มรรคสู่ผล เราก็ให้ใจของเราได้สัมผัสธรรมๆ

สัมผัสธรรมนะ เราทําบุญกุศล เราอยากได้บุญๆ บุญคือความสุขของใจ บุญคือความสบายใจ บุญที่เราได้มานี่เป็นบุญ แต่เราปฏิบัติขึ้นมา ถ้าจิตเราได้สัมผัส ได้สัมผัสธรรมโอสถ ได้สัมผัสเนื้อของธรรม ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต

ผู้ใดเห็นสมาธิธรรม ได้เห็นเงา เห็นเงาร่างขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ใดมีมรรคมีผลขึ้นไป ผู้ใดมีความละเอียดลึกซึ้งเข้าไป ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต จนเป็นพุทธะเสียเอง

ถ้าที่ไหนมีพุทธะ ต้องทําลายภวาสวะ ทําลายภพ ทําลายพุทธะนั้น ถ้าทําลายพุทธะนั้น ถึงจะสิ้นสุดจากวัฏฏะ ถ้ายังมีภวาสวะ ยังมีภพ มันยังเวียนว่ายตายเกิดตามอํานาจของภพนั้น ถ้าพูดถึงทําลายภพ ทําลายภวาสวะทั้งหมด มันถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์

พระพุทธศาสนาสอนเรื่องทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ สอนเรื่องการดับทุกข์ สอนเรื่องทําลายอวิชชา ทําลายกิเลส ไม่ได้สอนเรื่องทําสมาธิ พระพุทธศาสนาไม่ได้สอนเรื่องทําสมาธิ ไม่ใช่ พระพุทธศาสนาสอนเรื่องพ้นทุกข์ เรื่องพ้นจากทุกข์ ตั้งตรงนี้ไง ทําสมาธิเพื่อพ้นทุกข์ เอวัง

การปฏิบัติเขาปฏิบัติเพื่อเอาหัวใจเรา
เอาความรู้สึกของเรา
ไม่ใช่ปฏิบัติว่าเพื่อจะไปเทียบเคียงกับใคร
ใครทําอย่างนั้นดี ทําอย่างนี้ดี
เราจะต้องดีเหมือนเขา...ไม่ใช่
เอาหัวใจของเรา เอาหัวใจของเรา

๒

ถูกหรือผิด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๔ กันยายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ข้องใจว่าผิดไหม”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ลูกข้องใจเรื่องบิดาเป็นพระ แล้วลูกสาวมาแตะเนื้อต้องตัวพระผู้เป็นบิดาในตอนอาพาธ ลูกอยากทราบว่าผิดหรือเปล่าคะ และพระทํากับมารดาล่ะคะ

ตอบ : นี่พูดถึงคําถามนะ แล้วก็มีภาพมาให้ดูด้วย

สิ่งที่ทํานี่ สิ่งที่ทํา เวลาเราศึกษาศาสนา ศึกษาพระพุทธศาสนา ตอนนี้เขาให้มีการศึกษาเรื่องพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ เขาจะไปเรียนเรื่องนวโกวาท เรื่องพระควรทําและพระไม่ควรทํา เรื่องธรรมะในนวโกวาท เขาคัดลอกมาจากพระไตรปิฎก

ถ้าเรารู้เราเข้าใจบางอย่าง เรารู้เข้าใจความจริงขึ้นมามันก็จะเป็นความจริง แต่ถ้าเรายังไม่รู้ไม่เข้าใจ เวลาบอกว่าพระแตะเนื้อต้องตัวผู้หญิงไม่ได้ ไม่ได้

แต่เวลาพระเราธุดงค์ไปทางพม่า เขาให้ผู้หญิงหมอนวดมานวดให้พระ จนครูบาอาจารย์เราไป ท่านบอกว่าไม่ได้ๆ นี่มันเป็นวัฒนธรรม วัฒนธรรมของเขา แต่วัฒนธรรมของเราไม่ได้

ถ้าวัฒนธรรมของเรา เพราะอะไร เพราะเวลาของเรา เวลาเราศึกษากัน มหามกุฏ มหาจุฬา เขาศึกษาทางวิชาการ ถ้าศึกษาทางวิชาการแล้ว เวลามีข้อโต้แย้งปั๊บ เขาจะเสนอเรื่องนี้เข้าไปที่เถรสมาคม เถรสมาคมเวลาเขาตัดสินขึ้นมาว่าทําได้และทําไม่ได้ ฉะนั้น เวลาวินัย พระในเมืองไทยเรา บางอย่าง เห็นไหม บางอย่างเถรสมาคมเขาอนุญาต อนุญาตให้ทําได้ เช่นว่า พระส่วนใหญ่เขาฉันนมได้ เขาอะไรได้ เขาถือว่าอนุโลม เขาอนุโลมนะ

แต่คําว่า “อนุโลม” มันอนุโลมเพราะว่าในความเห็นของเถรสมาคมใช่ไหม เถรสมาคมเขาอนุโลมให้ทํา แต่เขาไม่สามารถไปแก้พระไตรปิฎกได้ พระไตรปิฎกบังคับไว้เลยว่าไม่ได้ สิ่งใดที่เลี้ยงทารกได้ สิ่งนั้นคืออาหาร ถ้าสิ่งใดเลี้ยงทารกได้ สิ่งนั้นเป็นอาหารนะ ฉะนั้น เวลาพระปฏิบัติเรา เราถึงไม่ฉันไง เราฉันไม่ได้ แต่พระทั่วไปเขาฉันได้ เขาฉันได้เพราะมันมีฝ่ายผู้ที่ปกครอง ผู้ที่บังคับใช้กฎหมายเขาอนุโลม

แต่พอเขาอนุโลม แต่พวกเรา เราสมัครใจใช่ไหม เราสมัครใจว่าเราไม่ทําแบบนั้น เพราะกฎหมายนี้ยังไม่ได้แก้ไข พระไตรปิฎกไม่ได้แก้ไข นี่อยู่ในพระไตรปิฎกนะ สิ่งใดที่เลี้ยงทารกได้ นมนี่เลี้ยงทารกได้ สิ่งใดเลี้ยงทารกได้ สิ่งนั้นคืออาหาร ฉะนั้น พอเป็นอาหาร อาหารเราไปฉันตอนเย็นมันก็ผิดศีลใช่ไหม เพราะว่ามันยามวิกาล ห้าม นี่พูดถึงว่าถ้าสิ่งใดอนุโลมหรือไม่อนุโลม

ฉะนั้น คําถามไง คําถามถามว่า “นมัสการหลวงพ่อ ลูกข้องใจว่า บิดาที่เป็นพระ แล้วลูกสาวที่มาแตะเนื้อต้องตัวพระผู้เป็นบิดาในตอนอาพาธ ลูกอยากทราบว่าเขาผิดหรือเปล่า แต่ทําไมพระทํากับมารดาได้”

พระทํากับมารดาได้เพราะอะไร เพราะมารดาให้ชีวิตนี้มา มารดา พระพุทธเจ้าอนุญาตนะ เราจําชื่อไม่ได้ ในพระไตรปิฎก พระบวชมาแล้ว ๑๐ กว่าพรรษา ลูกเศรษฐีเป็นลูกชายคนเดียว ไปปฏิบัติมาในป่าในเขานะ สมบุกสมบันมาเต็มที่เลย อยากจะหลุดพ้น อยากจะสิ้นกิเลส แต่มันก็มีความวิตกกังวล เพราะลูกชายคนเดียวใช่ไหม แล้วพ่อแม่ นี่อยู่ในพระไตรปิฎก พ่อแม่เป็นเศรษฐี แล้วก็เป็นห่วงพ่อห่วงแม่เหมือนกัน

แล้วพอไปปฏิบัติอยู่ในป่า พ่อแม่ชราภาพ พอพ่อแม่ชราภาพขึ้นมา พวกคนใช้โกงหมดเลย หลอกจนหมดเลย เศรษฐีนี้ เศรษฐี ๒ คนพ่อแม่ต้องไปเป็นขอทาน

พระไปปฏิบัติอยู่ในป่า ข่าวจากชาวบ้านมันก็มา อะไรมา มันภาวนาไม่ลง ภาวนาไม่ได้ ก็ตัดสินใจจะไปเยี่ยมพ่อเยี่ยมแม่ ไปถึงทางสองแพร่ง ตัดสินใจว่า ถ้าไปเยี่ยมพ่อเยี่ยมแม่ ใจคืออยากจะสึก อยากจะสึกเพราะสงสารพ่อสงสารแม่ คือจะไปเลี้ยงดูพ่อแม่ ว่าอย่างนั้นเถอะ ไปถึงทางสองแพร่งก็คิดว่าจะไปเฝ้าพระพุทธเจ้าก่อนหรือจะไปหาพ่อแม่ก่อนค่อยสึกไป

ก็ไปเฝ้าพระพุทธเจ้าก่อน ไปเฝ้าพระพุทธเจ้า ก็ไปพูดถึงเหตุผลให้พระพุทธเจ้าฟัง พระพุทธเจ้าบอกว่าเป็นพระก็เลี้ยงพ่อแม่ได้ ก็เลยเอาพ่อแม่มาเลี้ยง แล้วไปบิณฑบาต บิณฑบาตมาก็ให้พ่อแม่ได้ทานก่อน แล้วเสร็จแล้วพระถึงได้ฉัน

อู๋ย! พระนี่ติเตียนมาก พระติเตียนว่าศาสนาอย่างนี้ทําให้เสื่อมสิ เพราะศาสนานี้เขาใส่บาตรมาเพื่อพระ เขาไม่ได้ใส่บาตรมาเพื่อฆราวาส พระไปบิณฑบาตมาแล้วก็มาเลี้ยงคน เลี้ยงฆราวาส ทําให้ศาสนาเสื่อม ไปฟ้องพระพุทธเจ้า

พระพุทธเจ้าเรียกมาทั้งหมดเลย แล้วพระพุทธเจ้าบอกว่า ในเมื่อคนดีต้องมีความกตัญญูกตเวที พ่อแม่ให้ชีวิตลูกมา ฉะนั้น สิ่งที่ว่าพระที่มาประพฤติปฏิบัติก็หวังมรรคหวังผลใช่ไหม ถ้าหวังมรรคหวังผลก็คือความดีเหมือนกัน แต่ความดีที่ละเอียดที่ลึกซึ้งไปกว่ากัน แต่ความดีอย่างนี้ความดีแบบโลก พระที่จะพ้นจากทุกข์ ความดีของโลก เรื่องพ่อเรื่องแม่ ยังไม่เข้าใจเรื่องของพ่อของแม่ได้ ยังไม่รู้จักกตัญญูกตเวที มันจะทําความดีอย่างไร

นี่พระพุทธเจ้าอนุญาต การเลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่นี่อนุญาต การดูแลพ่อแม่นี่อนุญาตใช่ไหม แต่ทีนี้พอเลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่เพราะอะไร เพราะเราอุปัฏฐากพ่อแม่ เพราะพ่อแม่เป็นผู้มีคุณ

ทีนี้ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาเรื่องของปัญหา ปัญหานี้คือว่าลูกมาอุปัฏฐากพ่อที่เป็นพระ

อ้าว! ถ้าพระอุปัฏฐากพ่อแม่ แล้วลูกที่มาอุปัฏฐากพระ แล้วพระไปโรงพยาบาลก็มีคนอุปัฏฐากอยู่แล้ว มันต่างกันไง

ต่างกันว่า เราเป็นพระใช่ไหม เราแสดงออกถึงความกตัญญูกตเวทีจากพ่อแม่ของเรา ทีนี้เราบวชเป็นพระแล้ว เราเสียสละมาแล้ว เราเห็นภัยในวัฏสงสาร เราบวชมาเพื่อมรรคเพื่อผล นั่นลูกสาว ลูกสาวก็ลูกสาว ลูกสาวถ้าเห็นพ่อ ก็พ่อของเราเป็นพระ ถ้าเป็นพระที่ดี ลูกก็ต้องภูมิใจ อ้าว! ถ้าลูกห่วงพ่อว่าทุกข์ว่ายาก แล้วทุกข์ยากมันก็มีโรงพยาบาล มันก็มีบุรุษพยาบาล มันก็มีทุกอย่างพร้อม จะมาอ้างอย่างนั้นไม่ได้หรอก

เราจะบอกว่าผิด เพราะคําว่า “ผิด” พระ ไม่ใช่ญาติ ไม่ใช่ปวารณา เราขอไม่ได้นะ สิ่งใดที่เราได้มา ที่เราใช้เล่ห์กลใช้เล่ห์เหลี่ยมไปให้เขาทําบุญ สิ่งที่ได้มาเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ สิ่งที่ได้มา ของนั้นเป็นนิสสัคคีย์ ถ้าพระใช้เป็นปาจิตตีย์ สิ่งที่ได้มา ถ้าจะสละ ต้องสละของนั้นทิ้งก่อน ถึงปลงอาบัติถึงจะหาย ถ้าปลงอาบัติ ของยังอยู่ ยังปลงไม่หาย

เห็นไหม ไม่ใช่ญาติ ไม่ใช่ปวารณา ขอยังไม่ได้เลย ฉะนั้น บอกถ้าเป็น ๗ ชั่วโคตร พระบวชมาแล้ว พ่อแม่พี่น้อง ปู่ย่าตายาย ขอได้ ขอเลย บอกพระอยากได้อะไร ขอได้เลย ถ้าเป็นญาติ ญาติในสายเลือดนี่ขอได้ แต่ถ้าไม่ใช่สายเลือดนี่ขอไม่ได้ นี่ไง ไอ้นี่มันป้องกัน นิสสัคคิยปาจิตตีย์

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเป็นเรื่องสีกา เรื่องผู้หญิงกับพระ มันอนิยต ๒ อนิยต ๒ ถ้าพูดในที่ลับหูลับตา ที่ลับหู พูดกัน ๒ คน ภิกษุมีความกําหนัดอยู่ พูดจาเกี้ยวหญิง เป็นอาบัติสังฆาทิเสส ถ้ามีความกําหนัด แล้วมนุษย์มีความกําหนัดไหม พฤติกรรมที่ทํานั้นอย่างหนึ่งนะ แต่มันอยู่ที่กิเลสในใจมีหรือเปล่า

ถ้ากิเลสมีในใจ โดยธรรมชาติหญิงกับชาย พอมองไปแล้วมันมีความจิตใต้สํานึกมันรับรู้ไหม ว่าอย่างนั้นเลย กามราคะ ปฏิฆะ ถ้ามี ภิกษุมีความกําหนัดอยู่ ทุกคนมันมีความกําหนัด มีความกระสัน มีความยินดีอยู่จิตใต้สํานึก เพียงแต่มันจะโดนคุ้ยขึ้นมาหรือเปล่า แล้วมันมาเห็นหญิงเห็นชาย มันคุ้ยขึ้นมาไหม

ฉะนั้น ถ้ามันคุ้ยขึ้นมา ภิกษุมีความกําหนัดอยู่ พูดจาเกี้ยวหญิง ภิกษุมีความกําหนัดอยู่ ฉะนั้น จะลูกสาวหรือจะใครก็แล้วแต่จะมาจับ เรามีความกําหนัดหรือเปล่า คิดหรือเปล่า ถ้าคิด อนิยต ๒ ไง

อนิยต ๒ หมายความว่า ถ้าภิกษุกับผู้หญิงอยู่กันตัวต่อตัวลับหูลับตา ถ้ามีบุคคลที่เชื่อได้ อย่างเช่นนางวิสาขา ปรับอาบัติอย่างใด ให้เป็นอย่างนั้น ปรับอาบัติอย่างใด ให้เป็นอย่างนั้น ตั้งแต่ปาราชิกลงมาเลย ปาราชิกก็ได้ สังฆาทิเสสก็ได้ อนิยต ๒ ก็ได้ ปาจิตตีย์ก็ได้ ปรับอย่างไรก็ได้ ฉะนั้น ถ้าปรับ มันอยู่ในอนิยต ๒ ไง

ถึงบอกว่า มันจะบอกว่าผิดหรือไม่ผิดมันเป็นโลกวัชชะ โลกติเตียน ฉะนั้น สิ่งที่ธรรมดานะ ในสังคมไทย ผู้ที่บวชมาเป็นหลวงพ่อ หลวงตาก็มีลูกมีเต้ามาเยอะมาก ฉะนั้น เวลาเข้ามาเขาบอกว่าเป็นลูกเป็นเต้าอะไรกันมันเป็นที่น่าไว้ใจๆ

อันนี้มันป้องกันอาบัติ อาบัติเล็กน้อยนี่ได้ อย่างที่ว่าไม่ใช่ญาติ ไม่ใช่ปวารณา มันมีตั้งแต่ทุกกฏ ปาจิตตีย์ อนิยต ๒ สังฆาทิเสส ปาราชิก มันอาบัติเล็กน้อย เขากันไว้ มันป้องกันตรงนั้นน่ะได้ แต่ถ้าบอกว่าจะมาทําได้ๆ นี่กล่าวตู่พุทธพจน์

กล่าวตู่พุทธพจน์ หมายความว่า ธรรมและวินัย พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้แล้ว แล้วพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ ตอนสังคายนาตั้งญัตติขึ้นมาเลย เพราะเขาถามพระอานนท์ พระอานนท์บอกว่า “พระพุทธเจ้าสั่งไว้ว่า ต่อไปในอนาคตนะ วินัยเล็กน้อย ถ้าโลกเจริญแล้วมันอาจจะไม่สะดวก ให้ยกเลิกได้ ให้ยกเว้นได้”

พระก็ถามพระอานนท์ว่า “คําว่า ‘ยกเว้น’ มากน้อยแค่ไหน”

พระอานนท์บอก “ก็ไม่ได้ถามพระพุทธเจ้าว่าแค่ไหนที่ว่ามันเล็กน้อย”

ก็เลยตกลงตั้งญัตติกันว่า พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ที่ทําสังคายนาครั้งแรก ที่พระกัสสปะเป็นหัวหน้า เป็นผู้ทําสังคายนา ตั้งญัตติกันว่าเราจะไม่แก้ เราจะไม่แก้ หนึ่ง จะไม่แก้

ในพระไตรปิฎกมีอยู่ที่ว่ากล่าวตู่พุทธพจน์ ในสังฆาทิเสส มันมีพระหลายๆ องค์สมัยพุทธกาล สมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ ไม่เชื่อเรื่องนิพพาน นิพพานเป็นอัตตา นิพพานเป็นอนัตตา พระพุทธเจ้าปรับอาบัติทั้งนั้นน่ะ ถ้ายังกล่าวตู่พุทธพจน์ หมายถึงว่า ความเห็นนอกจากธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า ให้ทําพรหมทัณฑ์ ไม่ให้คบ ปรับแยกออกจากหมู่ นี่มันมีมาตั้งแต่สมัยพุทธกาลแล้ว ฉะนั้น กล่าวตู่พุทธพจน์คือเห็นผิดไปจากธรรมและวินัย

ฉะนั้น นี่ก็เหมือนกัน นี่บอกว่า ถ้าเป็นญาติ เป็นปวารณา ก็บอกว่าญาติ ปวารณา เขาก็ให้แค่ปวารณา ให้แค่ปวารณาใช่ไหม ขอสิ่งใดก็ได้ อะไรก็ได้ แต่บอกว่าให้มานวดมาเฟ้น มันไม่มี มันไม่มี จะบอกว่าผิดหรือไม่ผิดล่ะ

ทีนี้ผิดหรือไม่ผิดนี่เป็นเรื่องหนึ่งนะ แต่เรื่องที่มันมีปัญหาที่สุดก็คือเรื่องโลกวัชชะ โลกติเตียน ทําสิ่งใดที่โลกติเตียน พระพุทธเจ้าไม่ให้ทําอยู่แล้ว ทําสิ่งใดที่ให้โลกติเตียน แล้วโลกติเตียนไหม ถ้าโลกติเตียนมันก็ทําไม่ได้

ฉะนั้น นี่พูดถึงว่าถ้าบิดาเป็นพระ นี่อันหนึ่งนะ เพราะว่า ธรรมดาถ้าเป็นพระ พระในวัดเยอะแยะ ครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่มั่น โอ้โฮ! พระล้อมหน้าล้อมหลัง แล้วล้อมหลัง ท่านไม่ให้เข้ามาใกล้ด้วย เพราะอะไร เพราะว่าใครมันจะมารู้ใจเรายิ่งกว่าเรา ใครมันจะรู้ พระเขาต้องให้พระอุปัฏฐาก พระเขาต้องให้พระดูแล พระเขาไม่ให้คนนอกดูแลหรอก ถ้าให้คนนอกมาดูแลนี่มันแปลกแล้วล่ะ มันแปลก

แล้วบอกว่า อ้าว! ก็นี่เป็นญาติกัน เป็นอะไรกัน

การสงเคราะห์ญาตินี่นะ ดูสิ เวลาเอาพ่อแม่มาสงเคราะห์ สิ่งนี้พระพุทธเจ้าสรรเสริญ การสงเคราะห์ เพราะว่าเราเกิดจากพ่อจากแม่ ถ้าพ่อแม่ เราเป็นคนดูแล เป็นคนเช็ดขี้เช็ดเยี่ยวพ่อแม่ เราเป็นคนเช็ดเอง เช็ดขี้เช็ดเยี่ยวนี่

แต่นี่เราเป็นพระ แล้วลูก ถ้าลูกเคารพบูชา เคารพบูชานั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง เพราะกรณีนี้มันเป็นกรณีที่หลวงตาท่านพูดถึงหลวงปู่มั่นนะ ที่ว่าท่านบอกว่าไอ้พวกนี้มันไม่ถึงธรรม พอถึงธรรม เวลาหลวงปู่มั่นท่านชราภาพ เวลาท่านถ่ายที่ไหน หลวงตาท่านเอามือกอบเลยล่ะ ท่านไม่ต้องใช้อย่างอื่น ใช้เอามือกอบเลย เพราะท่านเคารพของท่านน่ะ นี่เวลามันเป็น พระมันดูแลกันได้

แต่ถ้าแบบว่า เป็นพระสังคม พระบ้าน เขาไม่ดูแลกัน เขาทอดทิ้งกัน ทอดทิ้งกัน นั่นก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง นั่นว่ากันไป แต่นี่พูดถึงโลกวัชชะ เราพูดถึงหลักเกณฑ์ ฉะนั้น สิ่งที่ว่า จะอ้างว่าใครก็แล้วแต่มาอย่างนี้ ถ้าเราบอกว่าผิด ถ้าเป็นความเห็นเรานะ

แต่ถ้าเป็นความเห็นสังคม ความเห็นของพระที่ว่าเป็นสิ่งที่เขาเห็นว่าในเมื่อมันมีสายเลือด มันถูกต้อง เราเชื่อพระพุทธเจ้า เราเชื่อสิ่งที่มันมีเหตุมีผล แต่เราไม่เชื่อว่าสังคมเขายอมรับว่าเป็นสายเลือดแล้วจะดูแลกันได้ เราไม่เชื่อ

ฉะนั้น ถ้าในความเห็นเรา ผิด

แล้วทําไมพ่อแม่ไม่ผิดล่ะ

ก็พ่อแม่ไม่ผิด ก็อธิบายมาแล้ว ถ้าเป็นพ่อเป็นแม่ เราเป็นลูก พ่อแม่ชราครํ่าคร่า พ่อแม่หนังเหี่ยวหนังย่น มีแต่เราไปเช็ดขี้เช็ดเยี่ยวให้ท่าน ไอ้นี่เป็นความกตัญญู แต่ถ้าเป็นตัวเรา เราอยากพ้นทุกข์ ก็เราบอกแล้วนี่ว่าเรามีคุณธรรม ถ้าเรามีคุณธรรม ของแค่นี้ ถ้าของแค่นี้แล้ว แล้วถ้ามีคุณธรรมนะ ใครๆ ก็อยากได้บุญ เขามาดูแลหมดแหละ ถ้าเขาดูแลหมด เห็นไหม มันไม่โลกวัชชะไง มันไม่มีใครติเตียนไง มันเปิดเผยไง

ผิด อย่างไรเราก็ว่าผิด เป็นไปไม่ได้ ทําไม่ได้ แต่เขาจะว่าทําได้อย่างไรเรื่องของเขา นั่นข้อที่ ๑ ไอ้นี่ปัญหาโลกแตก เพราะเรื่องนี้มันจะเกิดไปข้างหน้าอีกเยอะเลย เพราะถ้าคนหนึ่งทําได้นะ ประเดี๋ยวทํากันเป็นแถวเลย ปัญหาโลกแตก

นี่ปัญหาของเรา ปัญหาธรรมะดีกว่า ปัญหาธรรมะคือปัญหาปฏิบัตินะ

ถาม : เรื่อง “สอบถามเรื่องการปฏิบัติค่ะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ หนูฟังเทศน์หลวงพ่อเป็นประจํา และพยายามกําหนดพุทโธเป็นแนวทางค่ะ อยากสอบถามปัญหาค่ะ

๑. ตอนเดินและนั่งกําหนดพุทโธ และพิจารณาในกายแล้วเกิดทุกขเวทนาค่ะ กําหนดไปแล้วจิตมันเห็นความเจ็บมันแยกจากเราค่ะ คือเห็นว่ามันเกิดขึ้นของมันเอง แล้วมันก็เกิดแล้วก็ดับเรื่อยๆ พอสักพักสบายแล้วเดี๋ยวก็ปวดใหม่ ใจเลยไม่ได้สนใจ อยู่กับพุทโธเป็นหลัก อย่างนี้ถูกหรือเปล่าคะ หรือต้องบังคับใจให้เข้าไปสู่ความเจ็บปวดคะ

๒. เมื่อวานนั่งสมาธิแล้วเห็นว่า ความคิดมันเป็นความคิดแยกจากใจของเรา และเรากําหนดพุทโธอยู่ตลอด เวลานั่ง จิตมันอยู่กับการกําหนดพุทโธ และความรู้สึกก็รู้อยู่ในกาย แต่ส่วนของความคิดมันเกิดของมันเอง จิตเราเข้าไปยุ่งกับมัน มันเลยมีอารมณ์ร่วมกับมันตลอดเลยทุกข์ ที่ผ่านมาทุกข์กับความคิดตลอด เพราะใจเราไม่เคยรู้ คิดว่ามันเป็นเรา สิ่งที่ได้รู้นี้ถูกต้องหรือไม่คะ

๓. การกําหนดพุทโธจําเป็นต้องบังคับดูลมหายใจเข้าออกหรือไม่คะ หรือพิจารณาตามที่เราถนัด แต่แค่กําหนดพุทโธได้ตลอดไป

๔. เวลาง่วงนอนเป็นอุปสรรคในการภาวนามากค่ะ พอมีวิธีช่วยไหมคะ ขอคําแนะนําในการปฏิบัติต่อไปด้วยค่ะ

ตอบ : ในการปฏิบัติ เวลาเรามีความศรัทธามีความเชื่อ เราก็อยากจะประพฤติปฏิบัติ อยากจะพ้นจากทุกข์ แต่ถ้าเรามีศรัทธาความเชื่อแล้ว เราทําชีวิตประจําวันของเราให้มีคุณธรรมในใจนะ ถ้ามีคุณธรรมในใจ

เราตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โลกธรรม ๘ สิ่งที่เกิดขึ้น เห็นไหม ธรรมะมันเก่าแก่ มันมีของมันอยู่อย่างนั้น ชีวิตมันเป็นแบบนี้ แต่ของเราเวลามีความสุขแล้วเราก็อยากจะให้ความสุขความพอใจอยู่กับเรา สิ่งที่ขัดใจก็ไม่อยากจะให้อยู่กับเรา สิ่งนี้มันเป็นโลกธรรมเก่าแก่ คือมันมีของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่เพราะความลุ่มหลงของคน เพราะไม่เข้าใจอย่างนั้น เพราะความไม่เข้าใจ เหมือนกับน็อต เกลียวมันคนละเกลียว มันเข้ากันไม่ได้

สัจจะความจริงมันเวียนว่ายตายเกิด วัฏฏะมันเป็นอย่างนี้ แต่ชีวิตเราเกิดมา เกิดมาเวียนว่ายตายเกิด เกิด แก่ เจ็บ ตาย เป็นเรื่องธรรมดา เป็นเรื่องธรรมดา พอเราเกิดมาแล้ว เรามีความพอใจแล้ว เราปฏิเสธการชราครํ่าคร่า เราปฏิเสธความเป็นไปของวัฏฏะ เราอยากอยู่คงที่ของเราไง มันเป็นไปไม่ได้

สิ่งที่เกิดๆ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นแล้ว เวลาการเกิดนี่อริยทรัพย์ การเกิดเป็นมนุษย์นี้มีคุณค่ามาก มีคุณค่าเพราะอะไร เพราะมนุษย์มีสมอง ทําดีก็ได้ ทําชั่วก็ได้ แม้มนุษย์เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา สิ้นสุดแห่งทุกข์ก็ยังไปได้

“ในบรรดาสัตว์สองเท้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด”

นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้อย่างนั้น ถ้าเราศึกษาธรรมะ ธรรมะแบบนี้ทําให้ชีวิตของเราให้มันมีที่พึ่ง ให้มันไม่เหี่ยวแห้ง

ถ้าชีวิตของเรามันไม่มีที่พึ่ง มันเหี่ยวแห้งนะ มันว้าเหว่ มันก็คิดแต่ทางโลกไป พยายามปากกัดตีนถีบ พยายามจะทําหน้าที่การงานให้ประสบความสําเร็จ แล้วก็มีความเร่าร้อนทั้งนั้นน่ะ

เวลาทําหน้าที่การงาน ดูเครื่องยนต์เวลาเราใช้งานไปมันก็เกิดความร้อน เขาต้องดับเครื่อง เขาต้องพักผ่อนมัน ชีวิตของเรา เวลาเราพอใจสิ่งใด เราก็จะทําของเราให้เต็มที่เลย เวลาถ้ามันประสบความสําเร็จ เราก็มีความเพลิดเพลิน เรายิ่งทําให้มากขึ้นไปอีก มันก็อยากรํ่าอยากรวย อยากไป มันก็พยายามฟุ้งเฟ้อเห่อเหิมไปเรื่อย แต่ถ้าทําไม่ประสบความสําเร็จก็มีแต่ความทุกข์ความยาก มีแต่ความแผดเผาไปในหัวใจ

นี่ถ้าเราศึกษาธรรมแบบนี้ นี่มีธรรมะหล่อเลี้ยงหัวใจ หล่อเลี้ยงหัวใจนะ ธรรมะมันเป็นธรรมโอสถ ถ้าเราศึกษาแล้ว เราเข้าใจแล้ว มันมาผ่อนคลายบรรเทาทุกข์ๆ มันบรรเทาหัวใจของเรานี่ บรรเทา ธรรมะมีประโยชน์อย่างนี้

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันเป็นเครื่องบรรเทา บรรเทาหัวใจของเรา แต่เราอยากจะมีคุณธรรม เราอยากจะมีความสุข เราอยากวิมุตติสุข เราอยากจะพ้นจากทุกข์ เราต้องมาปฏิบัติ เราก็จะมาเริ่มกําหนดพุทโธ

ที่คําถามนี้ถามว่า “เวลากําหนดพุทโธ ฟังเทศน์หลวงพ่อประจําว่าให้กําหนดพุทโธๆ หนูพุทโธตลอดเวลา แล้วเวลามันเกิดเวทนาขึ้นมามันเจ็บมันปวด”

ถ้ามันเจ็บมันปวด ธรรมดามันมีของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่จิตใจเราไม่ได้สนใจ จิตใจเราไปเพลิดเพลินกับอย่างอื่นนะ แต่เวลาเราจะมาควบคุมใจปั๊บ ไอ้สิ่งที่มันอยู่ใกล้ตัวเรามันแสดงตัวมันชัดเจนไง อย่างเช่นเวทนา อย่างเช่นความขัดข้องหมองใจมันก็มีของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่มันไปเพลินเรื่องอื่น กิเลสมันไปเอาอย่างอื่นมาหลอกไง เออ! จะได้เงินร้อยล้าน จะได้ยศถาบรรดาศักดิ์ อู๋ย! มันเพลินนะ ทั้งๆ ที่ไอ้ที่เวทนงเวทนามันก็มีอยู่อย่างนี้

แต่พอเราไม่รับรู้สิ่งข้างนอก เราปล่อยวาง หมดหน้าที่การงานแล้ว เราจะปฏิบัติแล้ว พอมาเผชิญหน้ากับมันนะ เดินก็มีเวทนา ความปวดก็ปวดกับเรา

สิ่งที่มันเจ็บมันปวดมันมีของมันอยู่แล้วแหละ เพียงแต่ว่าคนไม่มาศึกษามัน ไม่มาค้นคว้ามัน มันก็มีอยู่กับเรา นี่มนุษย์สมบัติ มนุษย์เกิดมามีกายกับใจ มันมีกับเราอยู่แล้ว แต่เราไม่ศึกษา เราไม่ค้นคว้า เราอยากได้ยศถาบรรดาศักดิ์ อยากได้การยอมรับจากข้างนอก เราไม่ศึกษาตัวเราเอง

ไอ้นั่นเขาให้มีธรรมะเป็นเครื่องหล่อเลี้ยง เป็นเครื่องบรรเทาทุกข์ แต่เวลาเราจะเอาความจริง เราเผชิญกับทุกข์แล้ว เผชิญกับความจริง เผชิญกับทุกข์

ฉะนั้น เขาว่าเวลาเขากําหนดพุทโธ เวลากําหนดพุทโธ จิตมันเจ็บมาก พิจารณาไปแล้วมันแยก

เวลามันแยก มันเป็นไป พิจารณาไป เขาเรียกว่าส้มหล่นๆ มันมีนะ คนเราอยู่ที่วาสนา วาสนาบางคนทําอะไรแล้วมันพอดีไปหมดเลย แต่ถ้าเวลาวาสนามันไม่ทันอย่างนี้ ทําอะไรไปขาดตกบกพร่องไปหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าสิ่งใดที่มันทําแล้วมันพอดีๆ แต่มันเป็นการส้มหล่น คือมันพอดีของมันเอง เรายังไม่บริหารจัดการไง แต่พอเราจะบริหารจัดการนี่หมดเลยนะ กรณีนี้มันเป็นกรณีของท่านอาจารย์สิงห์ทอง ท่านบอกว่าเวลาท่านจะบวช ญาติพี่น้องบอกว่า “เป็นไปไม่ได้หรอก บวชได้พรรษาหนึ่งจะให้มาขี้ในที่นอนเลยล่ะ” ว่าอย่างนั้นเลยนะ เพราะเขาไม่เชื่อว่าอาจารย์สิงห์ทองจะบวชได้

ทีนี้พอท่านไปบวชเข้า ท่านบอกนะ นั่งสมาธิอย่างไรมันก็เป็นสมาธิ อู๋ย! ทําอะไรมันประสบความสําเร็จไปหมด แล้วมันมีความสุขมาก ท่านอธิษฐานเลยนะ เราจะบวชไม่สึก เราจะบวชไม่สึก

นี่ท่านเล่าเอง พอบวชไม่สึกเท่านั้นน่ะ ตอนนี้นะ นั่งสมาธิก็ไม่ได้ ทําอะไรก็ไม่ได้ โอ๋ย! มันไม่ได้สักอย่างเลย

เห็นไหม เวลาก่อนหน้านั้นเขาบอกว่าบวชไม่ได้หรอก แต่คนมันมีวาสนา ท่านบอกว่า สวดมนต์ก็เป็นสมาธินะ นะโม ตัสสะ ไม่ทัน นะโม ตัสสะเสร็จเลย จิตมันลงแล้ว ทําอะไรนี่มันดีไปหมดเลย โอ๋ย! มันสุขมาก โอ๋ย! ถ้ามันสุขอย่างนี้แล้วจะสึกทําไมล่ะ ถ้ามันสุขอย่างนี้ เราก็จะอยู่อย่างนี้ ก็เลยอธิษฐานไง บวชไม่สึก

พออธิษฐานแล้ว บวชไม่สึกเท่านั้นแหละ โอ้โฮ! กิเลสมันยกพลมานะ ทีนี้ภาวนาไม่ได้เลย โอ้โฮ! ล้มเหลวหมดทุกเรื่องเลย ทําอะไรก็ล้มลุกคลุกคลานเลย แต่ท่านก็พยายามของท่าน เพราะจิตใจท่านเด็ดขาด ท่านเป็นคนที่เข้มแข็งมาก

ทีนี้เพียงแต่นิสัยท่านสุดโต่งมาก ฉะนั้น พอตั้งสัจจะนะว่าบวชไม่สึกเท่านั้นน่ะ ภาวนาไม่ได้เลย ตอนนี้ โอ้โฮ! ร้อนเป็นไฟ แต่ท่านก็พยายามของท่าน ดับร้อนของท่าน แล้วพอมันเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมา เพราะว่าท่านเสียชีวิตไปแล้ว ได้ฌาปนกิจไปแล้ว พระธาตุของท่านนะ ธาตุของท่านเป็นพระธาตุหมด นี่ท่านอาจารย์สิงห์ทอง นี่เรายกตัวอย่าง เห็นไหม มันกลับกลอกตลอด ใจเราน่ะ

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาภาวนา สิ่งที่ว่าเวทนามันแยกเลย ทุกอย่างมันวางได้หมดเลย

สิ่งนี้มันเป็นที่วาสนา เรายังบริหารจัดการไม่ได้ การปฏิบัติของเราต้องมีสตินะ พุทโธๆ จนละเอียดเข้ามา เราเข้าใจได้ เราเห็นได้ เราบริหารจัดการได้ พอพุทโธๆ ละเอียด เราก็เห็นใช่ไหม พอขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ถ้ามันคลายออกมา เราก็เห็นว่าคลายออกมา แล้วถ้าเราย้อนไป เราย้อนไป จิตเห็นอาการของจิต คือเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง นั่นแหละจะเป็นวิปัสสนา นั่นแหละพระพุทธศาสนาสอนตรงนั้นน่ะ สอนวิปัสสนา วิปัสสนาคือปัญญาการรู้แจ้ง รู้แจ้งในความเห็นเรา รู้แจ้งในหัวใจของเราไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าพอมันปล่อยมันวาง มีความสุขใช่ไหม ทีนี้คําถามถามอย่างนี้สิ คําถามถามว่า พอมันสบาย พอมันปล่อยวางมันก็สบายใช่ไหม ใจเลยไม่ได้สนใจ อยู่กับพุทโธเป็นหลัก อย่างนี้ถูกต้องหรือไม่ หรือต้องบังคับ บังคับจิตใจให้อยู่กับความเจ็บปวด

ไม่ใช่ อยู่กับพุทโธนี่ถูก ไม่ใช่บังคับใจให้ไปอยู่ที่ความเจ็บปวด

ไอ้ที่เขาจะพิจารณาเวทนา เขาเห็นเวทนาของเขา เวลาจิตมันสงบแล้วจะไปจับเวทนาแล้วค่อยพิจารณา ไม่ใช่บังคับไปอยู่ที่ความเจ็บปวด ถ้าเราจะบังคับให้เราไปอยู่ที่ความเจ็บปวด มันเป็นขันติ ความอดทน

ถ้าเราบังคับไปอยู่ที่ความเจ็บปวด เราเจ็บปวดมากเลย แต่เรามีสตินะ จับเวทนา จับความเจ็บปวดแล้วพิจารณา เราไม่ใช่บังคับให้ไปอยู่เฉยๆ นะ เราต้องจับเขาให้ได้ จับเวทนาได้ว่า ไอ้สิ่งที่อย่างเช่นปวดหัวเข่า ปวดตรงไหนก็แล้วแต่ จับ เวทนามันคืออะไร ความเจ็บปวดนั้นมันคืออะไร ความเจ็บปวดมันมีเหตุมีผลอย่างไร ความเจ็บปวดนี้เกิดขึ้น และตั้งอยู่ แล้วมันจะดับไประหว่างที่มันเจ็บปวดได้อย่างใด

แล้วไม่ใช่บังคับไปอยู่กับมันนะ ต้องจิตสงบแล้วต้องจับให้ได้ การจับให้ได้คือการเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม จับเวทนาก็คือเห็นเวทนา เห็นสติปัฏฐาน ๔

แต่ถ้าเราไปบังคับว่าไปอยู่กับมัน คือว่าจิตใจของเรายังไม่เข้มแข็งพอ เรายังจับสิ่งใดไม่ได้ เราจะทําอะไรไม่ถูก ฉะนั้น ไม่ใช่ว่าบังคับให้ไปอยู่กับความเจ็บปวด แต่บังคับให้อยู่กับพุทโธ

ถ้าบังคับให้อยู่กับพุทโธ เพราะบังคับให้อยู่กับพุทโธ พุทโธๆ จิตมันจะมีคําบริกรรม มันจะรักษาตัวมันเองจนมีกําลัง มีกําลังมันถึงจับได้ ต้องใช้สติปัญญาจับ แล้วพิจารณา ไม่ใช่บังคับให้อยู่อย่างนั้น แล้วถ้าบังคับพุทโธนี่ถูก นี่ข้อที่ ๑

“๒. เมื่อวานนั่งสมาธิไปแล้ว ความคิดมันแยกจากใจของเรา กําลังพุทโธอยู่”

ไอ้กรณีนี้เราเพิ่งปฏิบัติใหม่ เวลาคนทํางานใหม่ๆ นะ เวลาคนเรียนจบมาทํางานได้เงินเดือนเดือนแรก อู้ฮู! ภูมิใจมากเลย เพราะอะไร เพราะเงินมันก้อนหนึ่งเลย แล้วพอทุกเดือนๆ เดี๋ยวเงินเดือนไม่พอใช้

เดือนแรกเลย ใครทํางานเดือนแรกนะ ได้เงินเดือนเดือนแรก ภูมิใจมากเลย โอ้โฮ! เดือนแรก โอ้โฮ! เงินเยอะมาก ชีวิตนี้คงจะราบรื่นแล้วล่ะ แต่พอต่อไปๆ นะ เขาเพิ่มเงินเดือนให้ด้วย เงินเดือนขึ้นตลอดเลย ชักหน้าไม่ถึงหลัง ต้องกู้เขาใช้เลยล่ะ

อันนี้ก็เหมือนกัน บอกว่า ถ้ามันนั่งสมาธิไปแล้ว ถ้าจิตมันแยกแล้ว เราจะเข้าใจอย่างไร

เวลาทํา ถ้ามันเห็นทีแรกมันก็ได้อย่างนั้น แต่ถ้าเราทําไปๆ นะ เราต้องพัฒนามากกว่านี้ เพราะข้อที่ ๒ ถามว่า “เวลาความคิดมันแยกจากใจแล้ว แล้วเราจะพุทโธไปอย่างไร”

พอมันแยก มันแยกแล้วนะ พอเราคิด พอเราทําอะไรเสร็จแล้วก็คือเสร็จ แต่ความจริง ใจ อารมณ์ของคนมันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา แล้ว โอ้โฮ! มันละเอียดมาก คือมันเร็วมาก เดี๋ยวก็แยก เดี๋ยวก็ยึด เดี๋ยวก็จับ พอแยกแล้วนะ มันก็คิดแต่ตอนแยก แต่ตอนที่มันเผลอไปจับ แล้วมันไปเจ็บปวดนี่ไม่ได้คิดเลย แต่พอมันแยก ภูมิใจนะ เราเคยแยกได้

เราเคยแยกได้มันเป็นอดีตไปแล้ว ไม่รู้ชาติไหน แต่ชาตินี้เดี๋ยวมันจะไปเจอกับความเจ็บปวด มันแยกแล้วก็วางไว้เพราะอารมณ์มันเร็วไง สิ่งที่ผิดพลาดเยอะแยะไปหมดเลย เราไม่เห็น พอมันส้มหล่น มันหลุดไปทีเดียว โอ๋ย! ยึดเลยว่าเราเคยแยกได้

เราเคยแยกได้ มันก็แยกไปแล้ว มันต้องให้อยู่ปัจจุบันไง สิ่งที่แยกแล้วมันก็เป็นการยืนยันว่าเราเคยรู้เคยเห็น นี่นักปฏิบัติใหม่

ฉะนั้น สิ่งที่เขาทําต่อไป มันต้องผ่านทุกข์ใช่ไหม ความคิดตลอดไป เพราะใจเราไม่เคยรู้ คิดว่ามันเป็นเรา เขาบอกว่าสิ่งใด

มันยังสับสนน่ะ ตอนนี้เริ่มต้นนะ พยายามทําความสงบของใจเข้ามาให้ใจมันสงบเข้ามาก่อน เพราะจิตสงบแล้วจะมีความสุข แล้วพอความสุขแล้ว ตั้งสติไว้ชัดๆ แล้วถ้ามันรู้เห็นเวทนา เห็นกาย เราจับอย่างนี้พิจารณาของเราไป ไอ้นี่มันจะเป็นวิปัสสนาของเรา คือมันจะเป็นการฝึกปัญญาของเราไง

“๓. การกําหนดพุทโธจําเป็นต้องบังคับให้ดูลมหายใจเข้าออกหรือไม่ หรือพิจารณาตามที่เราถนัด แต่ให้กํากับพุทโธไว้ตลอด”

กําหนดลมหายใจ เรากําหนดลมหายใจอย่างเดียวก็ได้ จะทําอะไรนะ แบบว่ามันสับสนไง ทั้งลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ

ใหม่ๆ ลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธนี่ดีมาก เพราะมันเป็นรูปธรรม เพราะคนทําใหม่ๆ มันเป็นนามธรรมที่เราจับอะไรไม่ได้เลย ถ้าลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ เออ! รู้สึกว่ามันเป็นตัวเป็นตนหน่อย เริ่มต้นพื้นฐานเขาฝึกกันอย่างนี้

แต่พอมันต่อๆ ไปแล้ว พอมันชํานาญขึ้น แหม! พุทโธมาหลายเดือนแล้ว กว่าจะพุททีหนึ่ง แล้วกว่าจะโธนี่ อู้ฮู! มันนานมาก อู๋ย! มันคิดมาก

นี่มันจะมีอุปสรรคไปข้างหน้านะ ก็วางอันใดอันหนึ่ง วางลมหายใจ พุทโธเร็วๆ พุทโธๆๆ ไป หรือวางพุทโธ อยู่แต่กับลมหายใจอย่างเดียว สติมันจะชัดเจน อย่างใดอย่างหนึ่งชัดๆ ชัดๆ เห็นไหม มันจะละเอียดเข้าไป ถ้าละเอียดเข้าไป

เอาอย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่ใช่ลมหายใจต้องพุทเข้า โธออก พุทเข้า โธออก เขาเอาไว้สอนคนหัดเริ่มต้น แต่ถ้าคนเวลาจะใช้ มันก็เหมือนรถเกียร์ ๑ รถเบาเขาออกเกียร์ ๒ กัน เขาไม่ออกเกียร์ ๑ หรอก แต่มันก็ต้องมีเกียร์ ๑ อยู่ใช่ไหม รถนี้เขาออกเกียร์ ๒ เลย แต่มันก็มีเกียร์ ๑ อยู่ ถ้ารถหนัก เขาก็ออกเกียร์ ๑ รถเบาๆ ก็ออกเกียร์ ๒

นี่ก็เหมือนกัน วันไหนอารมณ์ดีๆ นะ เราก็พุทโธอย่างเดียว หรือลมหายใจไปเลย แต่ถ้าวันไหนมันแย่ โอ้โฮ! วันนี้กระทบรุนแรง ออกเกียร์ ๑ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เอาชัดๆ ถ้าออกเกียร์ ๒ เดี๋ยวมันดับ ออกเกียร์ ๑ ออกเกียร์ ๑ เลย ชัดๆ เลย สูดแรงๆ พุท แล้วคลายออก โธ เอาให้อยู่ เอาให้อยู่ เอาใจไว้ให้อยู่

เพราะการปฏิบัติเขาปฏิบัติเพื่อเอาหัวใจเรา เอาความรู้สึกของเรา ไม่ใช่ปฏิบัติว่าเพื่อจะไปเทียบเคียงกับใคร ใครทําอย่างนั้นดี ทําอย่างนี้ดี เราจะต้องดีเหมือนเขา...ไม่ใช่

เอาหัวใจของเรา เอาหัวใจของเรา

ถ้าวันไหนรถหนักออกเกียร์ ๑ ถ้าวันไหนรถมันเบา ออกเกียร์ ๒ ได้ ลมหายใจอย่างเดียว พุทโธอย่างเดียว ชัดๆ ชัดๆ มันเป็นสเต็ปอย่างนี้ แล้วทําให้ดี ทําของเราไปให้ดี ทําไปให้ดี แล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเรา

“๔. เวลาง่วงนอนเป็นอุปสรรคในการภาวนามากค่ะ พอมีวิธีช่วยได้ไหมคะ”

เวลามันง่วงนอน พระโมคคัลลานะเป็นพระโสดาบัน เวลาไปเอาจริงเอาจังก็ยังง่วงนอน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปสอนนะ ให้ตรึกในธรรม ให้ตรึกในธรรมใช่ไหม ให้แหงนหน้าดูดาว ให้เอานํ้าลูบหน้า แล้วอีกข้อหนึ่ง แล้วข้อสุดท้าย ถ้ามันยังง่วงอยู่ ให้นอนซะ นอนเลย นอนตื่นแล้วค่อยทําใหม่

ทีนี้ถ้ามันง่วงนอน ทีนี้เพียงแต่ว่าถ้าเราไปนอน คนนี่แปลกนะ เวลาจะนอนให้หายง่วงนอน ยิ่งนอนยิ่งง่วง บางคนนอนทั้งวันนะ บางคนขี้เซาจะนอนตลอดเลย แล้วไม่กระฉับกระเฉง แล้วนอนอยู่อย่างนั้นน่ะ

เราจะบอกว่า นอนให้อิ่ม ไม่มีหรอก นอนให้เต็มที่แล้วหายง่วงนอน ไม่มีหรอก ยิ่งนอน เอ็งไปนอนดูสิ เพราะอะไรรู้ไหม เพราะมีคนมาถาม มาปรึกษาเราบ่อย พวกข้าราชการ “หลวงพ่อ หนูมันชอบนอน นอนแล้วนอนอีกมันก็ไม่เคยอิ่มสักที”

มีคนมาปรึกษาแก้เรื่องนอนเยอะนะ เขาบอกว่าเขาก็นอน คิดว่านอนแล้วมันจะหายง่วง หรือนอนต่อไปแล้วมันจะสดชื่น มันก็นอนอย่างนั้นน่ะ นอนไปนอนมา นอนเหมือนคนขี้เกียจ มักมากในการนอน คือจะนอนอยู่อย่างนั้นน่ะ

เราถึงได้เห็นนะว่า ไอ้ที่ว่าง่วงนอนแล้วจะนอนให้อิ่มๆ ไม่มีหรอก ยิ่งนอนไปกลายเป็นคนเกียจคร้าน กลายเป็นคนขี้เซา เป็นคนที่ไม่เอาไหน

แต่เวลาเราง่วงนอน เราจะภาวนา มันก็เป็นอุปสรรค ถ้าเป็นอุปสรรคนะ สู้กับมัน ถ้าคําว่า “สู้กับมัน” เวลาพระกรรมฐานจะสู้กับง่วงนอน เราอดอาหารนี่จบหมดนะ โอ้โฮ! ท้องมันร้องจ๊อกๆ จะไปง่วงนอนตรงไหน เวลามันหิวนี่ โอ๋ย! ท้องมันร้องจ๊อกๆ อยู่ เอ็งจะนอนหรือ นอนไปก็จ๊อกๆ อยู่นั่น แต่หิวไหม หิว มันต้องลงทุนไง

คําว่า “หิว” แต่เวลาใช้ปัญญาไล่เลย กระเพาะหิว ลําไส้หิว ปากหิว ปอดหิว ผิวหนังหิว มีอะไรหิว

ไม่มีอะไรหิวเลย กระเพาะมันหิวได้อย่างไร ลําไส้มันหิวได้อย่างไร มันไม่มีก็คือไม่มีธรรมชาติของมัน มันหิวเป็นหรือ กระเพาะมันมีชีวิตที่ไหน มันไม่มีความรู้ว่าหิวสักอย่างหนึ่ง พอมันไล่เข้าไป มันปล่อยหมดนะ มันอาย พอปล่อย ฟ้าบ! ว่างหมดเลย ความหิวก็ไม่มี ทุกอย่างหายหมดนะ นี่นักปฏิบัติเป็นอย่างนี้ เขาเคยทํามา ถ้านักปฏิบัติจริงๆ เขาทําของเขามา

แต่ไม่เคยปฏิบัติมันก็ยังบอกว่า “มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นวิทยาศาสตร์ มันไม่กินมันก็ต้องหิวเป็นธรรมดา”...นี่มันเข้าข้างกิเลสไง มันเข้าข้างฝ่ายแพ้ มันไม่เข้าข้างฝ่ายชนะหรอก พอฝ่ายแพ้ มันเข้าข้างเลย “อ้าว! คนมันก็ต้องกินข้าว คนไม่กินข้าวมันก็บ้าน่ะสิ”...แน่ะๆ มันออกไปนู่นน่ะ

เขาไม่ได้ถามว่ากินข้าวไม่กินข้าว เขาถามว่าง่วงนอนหรือไม่ง่วงนอน เขาถามว่ามีกิเลสหรือไม่มีกิเลส เขาไม่ได้ถามว่าหิวหรือไม่หิว แต่พวกเราไม่เคยภาวนา มันยังไม่ทําถึงที่สุด มันไม่เชื่อหรอก แล้วค้านในใจ

แต่ถ้าคนทําจบแล้วนะ เออ! จริงว่ะ เออ! จริงๆ เนาะ แต่กว่าจะจริงๆ นี่โอ้โฮ! ทุกข์เกือบตาย เพราะทิฏฐิของคนนะ ถ้ามันลองไม่เชื่อ มันสงสัยนะ มันจะมีเหตุผลอ้างอิงไปตลอด แล้วกว่ามันจะชนะได้นะ กว่าจะชนะทิฏฐิของตัวเองได้ โอ้โฮ! ทุ่มกันเต็มตัวเลยนะ ถึงที่สุดแล้วนะ พระพุทธเจ้าไม่เคยโกหกหรอก พระพุทธเจ้าพูดจริงทั้งนั้น กิเลสเราทั้งนั้นมันโกหก แล้วเชื่อด้วย

ฉะนั้น ที่ว่า ง่วงนอนมันเป็นอุปสรรคมากเลย

ง่วงนอนก็คือง่วงนอน เพราะว่าจริตนิสัยนะ บอกว่าคนที่นอนมากๆ นี่ตามตํารานะ เราไม่ได้ว่า คนที่ชอบนอนเป็นชีวิตจิตใจ เขาบอกว่าชาติที่แล้วเป็นงู เกิดมาจากงู ไอ้พวกนี้ ไอ้พวกมันนอนอยู่ในรูน่ะ มันไม่ไปไหนนะ

มันมีที่มาที่ไป บางคนเขาไม่นอน บางคนไม่ชอบ บางคน มันอยู่ที่จริตนิสัยของคน ถ้ามันย้อนไป มันมีไง แล้วพอมีขึ้นมาแล้วมันแก้ได้ไหม มันต้องมีที่มาที่ไปสิ นิสัยของคนมันมีที่มาที่ไป เดี๋ยวนี้เห็นคอมพิวเตอร์ไหม หุ่นยนต์ เขาพยายามสร้างหุ่นยนต์ให้มีชีวิต อยู่ที่อะไรล่ะ อยู่ที่โปรแกรม เขาสร้างโปรแกรมอย่างไรมันก็แสดงออกได้แค่นั้นน่ะ

ชีวิตเราก็เหมือนกัน ไอ้ที่นิสัยใจคอมันมาจากอดีตทั้งนั้นน่ะ พันธุกรรมๆ ไอ้ที่สร้างมามันทํามาทั้งนั้นน่ะ แล้วเราเป็นอะไรมา แล้วสิ่งที่เป็นมามันดีหรือไม่ดี ถ้ามันเจอธรรมะแล้ว จะดี เราก็แก้กันที่นี่ไง ถ้าแก้ที่นี่มันก็เป็นประโยชน์ไง

ฉะนั้น การง่วงนอนมันมีวิธีแก้ เพียงแต่ว่าใจถึงหรือเปล่า แล้วอีกอย่างพอจะแก้ ก็หนูยังต้องทํางาน อดอาหารได้อย่างไร ก็ต้องไปทํางานไง ทํางานก็อดได้ ถ้าเดี๋ยวเป็นลม เป็นลม เดี๋ยวก็ส่งโรงพยาบาลเอง ทํางาน เดี๋ยวมันเป็นลมไง

ไม่เป็นหรอก แหม! เราเป็นคนอดเอง ขนาดหิว มันไม่เป็นลม มันวิ่งเข้าหาอาหารก่อนแล้ว เดี๋ยวมันสั่งมากินแล้ว มันไม่ต้องเป็นลมหรอก

เวลาปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติ ถึงบอกว่าทางคฤหัสถ์เป็นทางคับแคบ เราต้องทําหน้าที่การงานอยู่ เราก็ปฏิบัติของเราเพื่อบรรเทาทุกข์ของเราไป แล้วถ้าถึงเวลาแล้วเราเอาจริงเอาจังขึ้นมา เราก็มีเวลาของเรา พักร้อน หรือเอาจริงเอาจังสักพักหนึ่ง พิสูจน์กันว่าความจริงมันก็มีอยู่ เรายังเข้าไม่ถึง

ไม่ใช่อย่างนี้ จับปลาสองมือ มือหนึ่งก็ยังอู้ฮู! ต้องตื่นเช้าไปทํางาน ต้องอะไร อีกมือหนึ่งก็จะเป็นพระอรหันต์ให้ได้เลย มันจับปลาสองมือก็เลยจับอะไรไม่ติดสักอย่าง เพียงแต่ว่าปฏิบัติธรรมเพื่อบรรเทาทุกข์ให้หัวใจไม่ทุกข์จนเกินไป ให้มีคุณธรรมหล่อเลี้ยงหัวใจ เราไม่ได้หวังมรรคหวังผลขนาดที่ว่าเราต้องหลุดพ้นไป ยังไม่ถึงเวลาใช่ไหม

ถ้าปฏิบัติไปๆ ถ้ามันดีขึ้นมา เดี๋ยวเราหวังผลเหมือนอาจารย์สิงห์ทอง เวลาท่านปฏิบัติพรรษาแรก ท่านพูดเองนะ จะทําอะไรมันจะลงสมาธิอย่างเดียวเลยนะ นะโม ตัสสะ นี่มันลงแล้ว จะทําอะไรเป็นสมาธิหมดเลย อู๋ย! มันสุขมากเลย อย่างนี้จะสึกทําไมล่ะ อธิษฐานเลย บวชตลอดชีวิต...หมดเลย ทําอะไรก็ไม่ได้ ดูกิเลสมันตลบหลังสิ กิเลสร้ายนัก

นี่ก็เหมือนกัน ปฏิบัติไปเถอะ ถ้ามันเป็นเพื่อหล่อเลี้ยงหัวใจ เกิดมาเป็นชาวพุทธ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ธรรมโอสถขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราได้โอกาส ได้ประโยชน์จากธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ไม่ใช่เกิดมาเป็นชาวพุทธแล้วก็ไปทุกข์ร้อนอยู่กับทางโลก เจ็บชํ้านํ้าใจอยู่กับทางโลก ไม่มีธรรมโอสถมาหล่อเลี้ยงหัวใจเลย เห็นไหม เราอยู่กับยา แต่เราไม่ใช้ยา เราเกิดมาอยู่กับธรรมะ แต่เราไม่ใช้ธรรมะของพระพุทธเจ้าเป็นประโยชน์กับเราเลย ไม่รู้ว่าใครโง่

พระพุทธเจ้าไม่โง่หรอก พระพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ วางธรรมวินัยนี้ไว้ เราน่ะโง่ อวดดี อวดว่าตัวเองมีปัญญา อวดว่าตัวเองฉลาด แล้วก็ทุกข์อยู่ในใจ ไม่รู้จักตัวเอง ฉะนั้น ปฏิบัติไป ให้ปฏิบัติสมควรแก่ธรรมเพื่อประโยชน์กับเรานะ

“๕. ขอคําแนะนําที่ต้องทําต่อไปด้วยค่ะ”

ขอคําแนะนําต่อไป ก็ชีวิตน่ะ ชีวิตเรา เราก็ปฏิบัติของเราไป คําแนะนํานะ มันชีวิตนักบวช เรานี่เป็นชีวิตนักบวช ถ้าชีวิตนักบวช สิ่งที่เป็นประโยชน์กับนักบวชคือการวิเวก อยู่ที่สงบสงัด วิเวกคือความจริง ความจริงนะ อยู่กับสัจจะความจริง

แต่ถ้าชีวิตทางคฤหัสถ์ ความจริงของเขา ก็อย่างที่ว่า มีพ่อมีแม่ต้องดูแล อยู่ในวงศ์ตระกูล อันนี้เราก็ต้องทําหน้าที่ของเราไป เพราะเป็นเครื่องหมายของคนดี

เราอยากเป็นคนดี มันมีเครื่องหมายบอกนะ เครื่องหมายของการทําดี นี่เครื่องหมายของคนดี

คนเลว คนเลวปฏิเสธทุกอย่าง ไม่รับผิดชอบอะไรเลย เอาแต่ได้ของตัวเอง นี่เครื่องหมายของคนเลว

เราอยากเป็นคนดี เรามีเครื่องหมายของคนดี เราทําประโยชน์กับเรา

แนะนําด้วย ทําอย่างไรต่อไปนะ

เราปฏิบัติของเรา ถ้าทําได้นะ ปฏิบัติคืออริยทรัพย์ ทรัพย์ที่เป็นทรัพย์แท้

ทรัพย์ของโลก ดูสิ เวลาเขาลดค่าเงิน ทรัพย์ที่อยู่กับเรามันลดค่าไปโดยที่เราไม่รู้เรื่องเลย

แต่ถ้าเป็นอริยทรัพย์ ไม่มีใครลดค่าได้ มันเป็นของเรา เราปฏิบัติของเรา เรารู้ของเรา เราเห็นของเรา เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นสมบัติส่วนตนของเรา เอวัง

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้นะ
คนเราเกิดมามีทุกข์มียาก
นํ้าตาไหลร้องไห้แต่ละภพแต่ละชาติ
ถ้าเอามารวมกันทุกภพทุกชาติ
นํ้าทะเลสู้ไม่ได้ นํ้าทะเลนี่
เราจะบอกว่า เราไม่ใช่ร้องไห้ชาตินี้หรอก
เราร้องไห้มาทุกภพทุกชาติ
แล้วชาตินี้ก็จะร้องไห้ต่อไป
ร้องไห้มันไม่ใช่คุณธรรมไง
ร้องไห้ไม่ใช่เป้าหมาย
เป้าหมายคือศีล สมาธิ ปัญญา
เป้าหมายคือมรรคญาณ
เป้าหมายคือสัจธรรม
เป้าหมายคือปัญญาของเรา

๓

ใจสังเวช

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๐ กันยายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “รายงานเพิ่มเติม”

กราบนมัสการหลวงพ่อ โยมขอขยายความเพิ่มเติมจากที่ได้รายงานไป

๑. ตอนที่โยมร้องไห้สะเทือนใจ มันสะเทือนใจมากกว่าครั้งแรกที่เห็นอาการของจิตตอนที่โยมเห็นเหตุมาจากความไม่พอใจ และคําเทศน์ของหลวงพ่อผุดขึ้นมา อารมณ์สะเทือนใจมันพุ่งออกมาเหมือนก๊อกแตก อยากร้องไห้ออกมาดังๆ แบบร้องไห้ให้บ้านแตก แต่ต้องเอามืออุดปากไว้ นํ้ามูกนํ้าตาไหล อนาถใจกับตัวเอง สลดสังเวชกับตัวเองว่า “เป็นเพียงแค่อารมณ์ ทําไมเราเป็นได้ขนาดนี้” เดินจงกรมไปต้องหยุดร้องไห้แล้วลงไปกองกับพื้นระเบียง สะเทือนใจ ซาบซึ้งใจ ก้มกราบพระพุทธเจ้า ขอบพระทัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ค้นพบความจริงแล้วนํามาบอก ขอบคุณหลวงพ่อที่สั่งสอน เตือนสติ เขียนไปก็ร้องไห้ไปค่ะ

ระหว่างวันที่ได้ส่งข้อความบอกเพื่อนกัลยาณธรรมถึงประสบการณ์ที่พบมา เล่าให้เขารู้ นํ้าตาจะไหล ต้องสะกดกั้นไว้ เกรงว่าเพื่อนร่วมงานจะตกใจ

๒. ตอนที่โยมฟังเทศน์หลวงพ่อระหว่างนั่งสมาธิ ตอนนั้นจากหลับๆ ตื่นๆ ตื่นเต็มตา ตัวชาเพราะความกลัวมากๆ แต่พอกลับมาฟังอีกครั้งในวันใหม่ กลับไม่เจอจุดที่สะเทือนใจและกลัว แถมยังไม่แน่ใจว่าฟังธรรมกัณฑ์ไหนระหว่าง ๒ กัณฑ์ที่ทําให้กลัวและสะเทือน

๓. ตอนที่โยมเขียนรายงานส่งหลวงพ่อเสร็จถึงได้หลับไป พอรู้สึกตัวตื่นแว็บ โยมเห็นเด็กผู้หญิงผูกผมจุก ๒ ข้างแสยะยิ้มให้กับโยม เห็นฟันสีเหมือนเหล็กแหลมคมเหมือนฟันปลา พอเห็นแว็บ จิตมันบอกพับ! ขึ้นมา “หลานกิเลส”

ตอนนั้นไม่ได้มีความรู้สึกกลัวเฉยๆ ระหว่างตื่นและทํากิจกรรมต่างๆ สังเกตตัวเองเหมือนเบาๆ ปล่อยอะไรได้ไปหนึ่งเปลาะ กังวลลึกๆ เพลาลงไป แต่ก็ยังไม่หมดไป

ถึงที่ทํางาน เริ่มทํางานได้ชั่วโมงกว่าๆ อยู่ๆ ความกลัวก็ผุดขึ้นมา โยมรู้ว่าจะเจอหลานกิเลสเล่นงานแล้ว แต่คนละตัวที่เจอไปครั้งก่อน ต้องตั้งสติคุยกับคนอื่นและทํางาน ท่องพุทโธสลับกับปลอบและขู่ไป ใช้ปัญญาไล่ทําให้มันสงบตัวลงได้บ้าง พอบ่ายๆ เผลอ มาอีกแล้ว ก็ท่องพุทโธๆ ไปเรื่อย ตั้งสติ แต่ตอนนั้นมันมีแว็บเข้ามา เริ่มรู้สึกสนุก ต้องรีบวางอารมณ์เป็นกลาง เกรงว่าเขาจะรู้ตัว เดี๋ยวจะเล่นงานเราหงายหลัง

ตอนนี้โยมใช้วิธีฟังเพื่อนร่วมงานพูด ก็จะท่องพุทโธในใจ หรือทํางานที่ไม่ต้องจดจ่อก็ท่องพุทโธ แต่ถ้าพิมพ์งาน หรืองานที่ต้องใช้ความคิด จะหยุดท่อง เอาสติจดจ่ออยู่กับงานแทน หากต้องคุยกับใคร พยายามตั้งสติระวังไม่ให้ตัวเองไหลตามอารมณ์ที่มากระทบ และพยายามวางอารมณ์เป็นกลาง รู้ตัวว่าเริ่มไม่สบอารมณ์ก็จะหยุด พยายามไม่จมไปอยู่กับอารมณ์นั้นๆ

ตอนนี้มีการเปลี่ยนแปลงภายในองค์กร งานมีปัญหา หัวหน้าก็มาปรึกษา โยมพยายามปลอบและบอกเขาว่าอย่ายึดติด อยู่ที่บ้านก็เจอกระทบ น้องชวนทะเลาะ โยมต้องควบคุมสติไม่ไปตอบโต้ ยอมๆ เขาไป ทั้งๆ ที่ใจมันไม่ยอม โยมต้องปลอบว่า ทะเลาะไปก็เท่านั้น ถ้าไปตอบโต้ เดี๋ยวก็ยิ่งฟุ้ง แล้วก็ยิ่งยุ่ง ช่างมัน โยมพยายามคิดอยู่เสมอ อะไรก็เกิดขึ้นได้ อย่าประมาท โยมทําแบบนี้ถูกต้องหรือเปล่าคะ หลวงพ่อเห็นว่าควรปรับปรุงอย่างใด

ตอบ : คําถามยาวเหยียดเลย เอาเริ่มต้นก่อน เริ่มต้นว่า “ตอนที่โยมสะเทือนใจร้องไห้ มันสะเทือนใจมากกว่าครั้งแรก เห็นอาการของจิต ตอนนี้โยมเริ่มเห็นว่ามาจากความไม่พอใจ เพราะฟังคําเทศน์หลวงพ่อผุดขึ้น อารมณ์สะเทือนใจมันพุ่งออกมาเหมือนอกแตก เหมือนก๊อกแตก อยากร้องไห้ มันสะเทือนใจมากกว่า”

เขาว่าอย่างนั้นนะ ความสะเทือนใจ เขาว่าเขาสะเทือนใจตอนที่ว่าพิจารณาไปๆ แล้วจิตเห็นอาการของจิต คือจิตจับได้ จิตจับเหตุจับผลได้ที่เราจะพิจารณาได้ มันสะเทือนใจมาก แล้วคราวนี้มันสะเทือนใจมากกว่าอีก สะเทือนใจมากกว่า แล้วทําให้ตกอกตกใจไปหมดเลย

จับสิ่งใดได้แล้วเราพิจารณาของเราไป การพิจารณาของเรานะ การรู้การเห็นต่างๆ ความที่ถ้ามันสะเทือนใจแล้ว จับสิ่งใดแล้วมันพิจารณาของมัน มันเป็นจริตนิสัยของคน

จริตนิสัยของคน เห็นไหม เวลาหลวงตาท่านพูดถึงอาจารย์สิงห์ทอง อาจารย์สิงห์ทองเวลาท่านทําของท่านไป เห็นไหม มันเงียบมันหายไปโดยที่ว่าไม่บอกขณะ ไม่บอกอะไรเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาที่มันบอกว่ามันสะเทือนใจ คราวนั้นมันสะเทือนใจ คราวนี้มันสะเทือนใจ นี่มันจริตของคน มันจริตของคนนะ เวลามันสังเวช ถ้ามันสังเวช มันสะเทือนใจ สิ่งที่สะเทือนใจมันก็เป็นประโยชน์กับเราแล้ว แล้วสะเทือนใจแล้วถ้าจับสิ่งนั้นน่ะ มันเป็นอาการที่ผ่านไปแล้ว

แล้วถ้าพูดถึงมันสะเทือนใจอีก ว่ามันสะเทือนใจ

สะเทือนใจ เวลามันพิจารณาไป มันจับสิ่งนั้นได้ พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าจับได้แล้วพิจารณาของเราไป ถ้าพิจารณาไปนะ สิ่งที่เราพิจารณา เราพิจารณาเพื่อให้เรารู้เท่า พิจารณาเพื่อให้เราปล่อยวาง พิจารณาเพื่อไม่ให้สิ่งนั้นมันเกิดขึ้นมาอีก

สิ่งที่ว่ากลัวๆๆ สิ่งที่กลัว ความกลัว ความต่างๆ มันฝังใจ ถ้าความฝังใจปั๊บ สิ่งนี้มันเป็นปมในใจ ถ้าปมในใจ เห็นไหม เหมือนกับรสของอาหาร รสของอาหาร บางรสอาหาร ดูต้มยํา ถ้ามันขาดพริก ขาดตะไคร้ ขาดอย่างใดอย่างหนึ่ง รสชาติมันก็ฟั่นเฝือ รสชาติมันไม่นั่นหรอก

แต่ถ้ามันเข้มข้น รสชาติมันจะเข้มข้น ความเข้มข้น เห็นไหม ถ้ารสของอาหาร รสมันเข้มข้น รสมันเจือจาง รสต่างๆ มันอยู่ที่ส่วนผสม อยู่ที่การกระทําของเรา ถ้าอยู่ที่การกระทําของเรา เราทําสิ่งใดให้มันสําเร็จเป็นอาหารมา ถ้าสําเร็จเป็นอาหารมา ถ้ามรรคมันสมบูรณ์ อาหารนั้นกลมกล่อม อาหารนั้นรสมันสมบูรณ์ แต่ถ้ามันขาดสิ่งใดไป มันจืดมันชืด มันต่างๆ ไอ้รสนี่มันแตกต่างกัน

ฉะนั้น เวลาถ้าพอมันสะเทือนใจๆ สิ่งที่มันรู้มันเห็น ไม่ต้องไปยึดมั่นถือมั่นมัน เพราะมันเป็นอดีตไปแล้ว สิ่งใดที่เป็นอดีตไปแล้ว เราปล่อย เพราะว่าการปฏิบัติมันต้องเป็นปัจจุบันนี้ใช่ไหม

ถ้าเราเป็นปัจจุบัน สิ่งที่ว่ามันจะนํ้าหูนํ้าตาไหล ไอ้นี่มันเป็นนิสัยของคน เขาเรียกว่าคนอ่อนไหว คนอ่อนไหวเป็นอย่างนี้ตลอดไป ถ้าคนเขาไม่อ่อนไหวนะ อารมณ์มันกระทบขนาดไหนเขาก็เข้มแข็งของเขา เขาก็ไม่อ่อนไหวจนนํ้าหูนํ้าตาไหลของเขา

ถ้าคนที่เข้มแข็งไปเจอคนอ่อนไหวนะ พอมีอะไรกระทบก็นํ้าตาไหล เขาบอก “เออ! สงสัยไอ้นี่มันไม่มีสติมั้ง” เขาคิดของเขาไป เห็นไหม คนเรากําลังใจของคนมันแตกต่างกัน

แต่ของเราสะเทือนใจ เราก็สะเทือนใจของเรา ถ้าเราสะเทือนใจแล้วให้มันผ่านไป คืออย่าไปติด อย่าไปยึดติด อย่างนี้ตายเลย คําว่า “ตายเลย” หมายความว่า เวลาเรามีฐานะ ทุกคนเวลาทํางานก็อยากมีบ้านมีรถเป็นของตัวเองใช่ไหม แล้วพอมีฐานะ เขาเริ่มมีบ้านหลังที่ ๒ แล้วพอมีบ้านหลังที่ ๒ จะมีคอนโดอีกนะ แล้วคนคนเดียวอยู่ตั้ง ๓ บ้าน ๔ บ้าน แล้วพะรุงพะรังไปหมด

เขามีไว้ลงทุน เขามีสมบัติไว้ แต่จิตใจมันไม่ไปแบกรับให้หนักหน่วงหัวใจไง เขามีบ้าน ๑๐ หลังเขายังวางได้เลย เขามีบ้าน ๑๐ หลัง ๒๐ หลัง พออยู่บ้านนี้ก็ชําระล้างบ้านนี้ อยู่บ้านนี้ ออกจากบ้านนี้ไปอยู่บ้านนั้นก็มานอนบ้านนี้ พอนอนบ้านนี้ พอออกจากบ้านนี้ไปนอนบ้านนั้นก็ไปนอนบ้านนั้น

ไอ้นี่จะนอนทีหนึ่ง ๑๐ หลังเลยนะ จะแบ่งตัวเองไปนอน ไปแบกรับภาระ ก็ตายน่ะสิ

วาง มีบ้าน ๑๐ หลัง มีบ้าน ๒ หลัง หรือไม่มีบ้านเลย เช่าเขาอยู่ก็อยู่ได้ นี่ก็เหมือนกัน อารมณ์ที่มันผ่านมาแล้ว มันสะเทือนใจแล้ว วางซะ มันผ่านมานี่มันเป็นคติธรรม คติธรรมตอนเราคิดไง เวลาเราออกมาเราก็คิดได้ใช่ไหมว่าเราเคยผ่านสิ่งใดมาได้ เราทบทวนได้นะ ถ้าเราไม่ทบทวนได้ มรรค ๔ ผล ๔ มันจะจบลงตรงไหนล่ะ

มรรค ๔ ผล ๔ นะ โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มันทบทวนได้ แล้วถ้ามันทบทวนได้แล้ว ทบทวนแล้ว เวลาไปรื้อพระไตรปิฎกมันเข้าใจ มันเพียะๆๆ เลย

แต่ถ้ามันทบทวนแล้วนะ “เอ๊! ของเรามันดีกว่า ของเราสุดยอดกว่า” อันนั้นแสดงว่ากิเลส

สังเกตได้ เราไปซื้อของสิ ของเทียมสวยกว่าของแท้อีก ของแท้ดูมันธรรมดาๆ ถ้าของเทียมนี่แวววาวน่าดูเลย ถ้าเราบอกว่าเราเก่งกว่า แสดงว่าของเทียมๆ “โอ้! ปัญญาเราเยอะกว่า ปัญญาเรากว้างขวางกว่า พระพุทธเจ้าสู้เราไม่ได้เลย อ่านพระไตรปิฎกแล้ว โอ้โฮ! ปัญญาเราสุดยอดกว่า ดีกว่า”...นั่นแหละของเทียม แวววาวเชียว

แต่ของแท้มันเรียบๆ แต่มันมีคุณภาพนะ ของแท้นี่ของจริง ของแท้ ถ้าเราพิจารณาแล้วเราไปเทียบ เราไปเทียบกับพระไตรปิฎก เราจะเก็บไว้เพื่อเทียบเคียง เพื่อว่าเราเคยรู้เคยเห็นสิ่งใดมา ถ้าเคยรู้เห็นสิ่งใดมา สิ่งนั้นถ้าธรรมะกับธรรมะมันเข้ากัน

ไอ้นี่สะเทือนใจแล้วก็สะเทือนใจ สะเทือนใจก็จะเอาสะเทือนใจ มาใส่สะเทือนใจ สะเทือนใจก็เกิดนํ้าตา มันก็ร้องไห้อยู่นั่นน่ะ มันก็ร้องไห้อยู่นั่นน่ะ ได้ตุ๊กตาทอง ดาราเจ้านํ้าตาไง ได้ออสการ์เลยล่ะ ได้ ๒ ตัว ๓ ตัว

เราไม่ได้ปฏิบัติเอาออสการ์ เราปฏิบัติเอาความสุข เราปฏิบัติเอาความจริง ปล่อย ปล่อยเลย วางไว้เลย

เห็นไหม เวลาใจมันสังเวช ใจมันสังเวช มันสังเวชใจนะ เวลาครูบาอาจารย์ของเรา เขาเรียกธรรมสังเวช เวลาหลวงตา นํ้าตาท่านไหลพรากไหลพรูเลย ถ้ามันสังเวช เขาเรียกขันธ์ทํางาน จิตใจนี้มันอยู่ในธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ เวลามันสะเทือนใจ หัวใจมันสะเทือนใจ

สะเทือนใจ เหมือนเรา เวลาเราสะเทือนใจ ขนลุกเลย ไอ้ขนลุกมันสะเทือนใจได้อย่างไร สะเทือนใจก็คือสะเทือนใจ สะเทือนใจทําไมขนมันลุกล่ะ เพราะมันสะเทือนใจใช่ไหม ใจมันสะเทือนใจ แต่ธาตุขันธ์ เพราะว่าใจมันอยู่ในธาตุขันธ์นี้ มันแสดงปฏิกิริยานี่ขนลุกเลย ขันธ์มันทํางาน

หลวงตาเวลานํ้าตาไหลนี่ขันธ์มันทํางาน ขันธ์มันทํางานแล้ว มันทํางานเพราะอะไร เพราะมันสะเทือนหัวใจ มันไม่ได้ทุกข์ไม่ได้ยาก มันสะเทือนหัวใจ อันนั้นมันเป็นสิ่งที่ว่าธรรมสังเวช มันเกิดความสังเวช มันเกิดความสะเทือนใจ

ถ้ามันเกิดธรรมสังเวช มันเกิดสะเทือนใจนะ เราสะอึกสะอื้นมันอีกเรื่องหนึ่ง แต่นี่บอกว่ามันสะเทือนใจ มันสะอึกสะอื้น

เราไปเอาความสะอึกสะอื้นเป็นเป้าหมาย เป็นตัวตั้ง แล้วใจเราไปอยู่ไหนล่ะ แล้วธรรมะมันอยู่ไหนล่ะ

ธรรมสังเวชไง เราวางไว้ แล้วเราทําของเราไป

นี่พูดถึงว่ามันสะเทือนใจนะ มันสะเทือนใจมาก จะบอกว่ามันสะเทือนใจมาก แล้วก็ว่าเอาสะเทือนใจนั้น มันจะร้องห่มร้องไห้ แล้วเราพยายามอดกลั้นไว้ เราอดกลั้นไว้

เราร้องไห้ก็ได้ เวลาเราอยู่คนเดียวไม่มีใครเห็น ร้องเลย แต่ร้องเบาๆ อย่าให้เสียงออกนอกบ้าน ร้องของเรานะ ให้มันเต็มที่เลย ให้มันสะใจเลย แล้วก็จบ

ไอ้นี่มันไปหยุดของมันนะ ร้องก็ร้อง ร้องไห้

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้นะ คนเราเกิดมามีทุกข์มียาก นํ้าตาไหลร้องไห้แต่ละภพแต่ละชาติ ถ้าเอามารวมกันทุกภพทุกชาติ นํ้าทะเลสู้ไม่ได้ นํ้าทะเลนี่

เราจะบอกว่า เราไม่ใช่ร้องไห้ชาตินี้หรอก เราร้องไห้มาทุกภพทุกชาติ แล้วชาตินี้ก็จะร้องไห้ต่อไป ร้องไห้มันไม่ใช่คุณธรรมไง ร้องไห้ไม่ใช่เป้าหมาย

เป้าหมายคือศีล สมาธิ ปัญญา เป้าหมายคือมรรคญาณ เป้าหมายคือสัจธรรม เป้าหมายคือปัญญาของเรา

แต่เวลามันสะเทือนใจแล้วมันก็ร้องไห้ มันสะเทือนใจเพราะเราใช้ปัญญาใคร่ครวญคลี่คลายออกแล้วมันสะเทือนใจ แล้วนํ้าตามันก็พรั่งพรูออกมา นํ้าตาพรั่งพรูออกมามันเป็นผลตอบรับภายหลัง มันผลเกิดจากการกระทบกระเทือนหัวใจ ถ้ามันกระทบกระเทือนหัวใจ เราเอาตรงนี้ เอาเป้าหมายตรงนี้ แล้วมาอยู่ที่นี่

ถ้ามันจะร้องไห้ มันจะรําพึงรําพัน ถ้าผลมันออกมาแล้วเป็นคติธรรม หรือเป็นสิ่งที่มันให้ความสะใจ มันก็ไม่เสียหาย แต่มันจะเกิดจากหัวใจ เกิดจากผลกระทบอันนี้ๆ

นี่พูดถึงถ้ามันสะเทือนใจ พูดถึงร้องไห้ นี่ข้อที่ ๑ สิ่งนี้วางไว้ นํ้าตามันจะไหล มันจะพรั่งพรูขนาดไหน นี่ธรรมสังเวช จบ

“๒. ตอนที่โยมฟังเทศน์หลวงพ่อระหว่างนั่งสมาธิ ตอนนั้นหลับๆ ตื่นๆ ตื่นเต็มตา ตัวชาเพราะความกลัวมากๆ แต่พอกลับมาฟังครั้งใหม่กลับไม่เจอจุดนั้น”

เหมือนกับร้องไห้ เวลาจิตมันสะเทือนใจมันร้องไห้ มันร้องไห้ก็จบไปแล้ว ไอ้นี่เวลาฟังเทศน์ ฟังเทศน์ จิตใจมันไม่มีสติควบคุมตัวเองได้ อาศัยฟังเทศน์นั้นเป็นที่เกาะ แล้วจิตใจมันมีกิเลสอยู่ คือมันมีสิ่งใดที่ฝังใจอยู่ มีปม แล้วพอไปฟังเทศน์มันสะเทือน มันถึงกลัว มันสะเทือน

เวลาครูบาอาจารย์ท่านฟังเทศน์นะ ฟังเทศน์ของครูบาอาจารย์ ถ้าจิตใจมันดี จิตใจนุ่มนวลนะ เวลาฟังมานี่ โอ้โฮ! มันสะเทือนใจมาก ขนลุกหมดเลย ฟังแล้วตัวนี่โป่ง ตัวนี่พองหมดเลยนะ โอ้โฮ! มันสะเทือนใจมาก มาฟังใหม่ ไม่เจอ มาฟังใหม่ เอ๊ะ! ตรงนี้มันอยู่ไหน หาไม่เจอ

ขณะที่มันเจอ มันเจอเพราะอะไร เจอเพราะใจ ใจเรามันมีสิ่งใดที่มันฝังใจอยู่ แล้วมีสิ่งใดที่มันเปิดรับอยู่ มันสะเทือนใจพอดี

แล้วฟังเทศน์นะ เวลาฟังเทศน์ มาเปิดเทปนี่ฟังเทศน์ โอ๋ย! ฟังเทศน์ ฟังไป อู้ฮู! ตรงนี้ดีมากเลย ม้วนนี้ก็ฟังแล้ว คราวหน้าฟังใหม่นะ มาเปิดอีก อู้ฮู! อันนี้ดีกว่าอีก ทําไมครั้งที่แล้วเราไม่ได้ยิน

จิตใจของคนเหมือนยา ให้ยาชิ้นนี้มันถูกโรค ถ้าครั้งต่อไปมันดื้อยา เขาให้ยาชนิดใหม่ ชนิดใหม่มันก็ถูกโรคอีก นี่ก็เหมือนกัน เวลาฟังเทศน์ ถ้ามันพอดี เพราะจิตใจมันไม่มีที่พึ่ง สิ่งนี้มามันดูดมันซึม อู้ฮู! ฝังใจมาก แล้วฟังใหม่จะเอาอารมณ์อย่างนั้นนะ ไม่ได้หรอก ไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าฟังเทศน์ ถ้ามันกลัว สิ่งที่กลัว เรากลัวอยู่แล้ว แต่ไม่มีที่พึ่ง มันก็เปิดเทปฟัง เปิดเทปฟังก็ฟังอย่างนั้น ฟังเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าเกาะอย่างนี้ใช้ได้

เวลาเราพุทโธๆ อยู่คนเดียวต้องพุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ไม่ปล่อยมันเร่ร่อน ถ้าปล่อยเร่ร่อนจะตกภวังค์หมด มันจะหายไปเลย เราพุทโธๆๆ ไว้ จะเกาะพุทโธไว้เลย ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันมีสติพร้อมไปตลอด เห็นไหม นี่เราเกาะพุทโธไว้

ฟังเทศน์ ฟังเทศน์ก็ความรู้สึก เสียงมันมากระทบ เห็นไหม เหมือนพุทโธ เวลาฟังเทศน์นี่วางหมดเลย ไม่ต้องพุทโธ ไม่ต้องพุทโธ ตั้งสติไว้เฉยๆ เสียงมากระทบเอง เสียงมากระทบเอง

เพราะถ้ามันจับอะไรมา ระหว่างพุทโธกับลมหายใจเข้าออก เกียร์ ๑ เวลารถมันออกไม่ได้ มันก็ต้องออกเกียร์ ๑ ถ้าเครื่องมันดีออกเกียร์ ๒ เกียร์ ๒ คือว่าเอาพุทโธก็ได้ เอาอารมณ์ก็ได้ อย่างใดอย่างหนึ่ง แต่เวลาออกเกียร์ ๑ เราต้องกําหนดพุทโธพร้อมลมหายใจ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาฟังเทศน์ๆ เวลาพุทโธๆๆ มันก็ระลึกพุทโธแล้ว ระลึกพุทโธด้วย แล้วฟังเทศน์ด้วย ตั้งสติด้วย โอ้โฮ! จับปลาทีหนึ่ง ๔ มือ ๕ มือ ไม่ได้อะไรเลย

ถ้าไม่ได้ฟังเทศน์ เราพุทโธของเราไป หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเราไป

แต่ถ้าเราฟังเทศน์ วางหมดเลย อยู่กับเทศน์ ฟังเทศน์เสียงนั้นกระทบเอง พอเสียงนั้นกระทบเอง เสียงนั้น ก็เกาะเสียงนั้นไป ถ้าเกาะเสียงนั้นไป นี่เกาะเสียงนั้นไป ถ้าจิตมันเริ่มวาง โอ้โฮ! คําเทศน์มาเพียะๆๆ โอ้โฮ! มันสะเทือนใจหมดแหละ

แต่ถ้าใจมันไม่ดีนะ ใจมันเหมือนกับนํ้าล้นถ้วย ชาล้นถ้วย นํ้าล้นแก้ว มันคิดอยู่เต็มหัวใจเลย คิดเรื่องนู้น คิดเรื่องนี้นะ เทศน์มาเถอะ มันล้นไปหมด ไม่ได้รับรู้อะไร มันล้นไป

แต่ถ้านํ้าในแก้วไม่มี เวลาเขาเทนํ้ามา โอ้โฮ! มันมีนํ้าสดชื่นแจ่มใส นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตใจถ้ามันปล่อยวาง เวลาสิ่งใดมามันก็สดชื่น มันก็ดูดดื่ม

แต่ถ้าเวลามันเครียด ความเครียดมันเต็มแก้วแล้ว ล้นแก้ว เวลาความทุกข์ความยากเรามันล้นแก้ว ล้นหัวใจไง อะไรมาก็ผ่านเฉยๆ ฟังก็สักแต่ว่าฟัง เสียงมันก็ผ่านไปเรื่อยๆ แต่ถ้านํ้าพร่องจากแก้วนะ พอเติมนํ้าไป โอ้โฮ! โอ้โฮ! นี่พูดถึงฟังเทศน์ไง มันเป็นอารมณ์ เป็นความรู้สึกของเรา

ฉะนั้นบอกว่า เวลาฟังเทศน์แล้วจะกลับไปฟังใหม่มันไม่ได้อย่างนั้น

มันไม่ได้อารมณ์อย่างนั้นอยู่แล้ว

ฉะนั้น ถ้าฟังเทศน์ ถ้ามันกลัว คําว่า “กลัว” ความกลัวมันเกิดดับ ถ้ากลัวนัก เราใช้สติปัญญาใคร่ครวญ ความกลัว มันกลัวอะไรล่ะ ส่วนใหญ่ความกลัวแท้ๆ คือกลัวตัวเอง

เวลาตัวเองกลัวแล้ว กลัวความมืด กลัวผี กลัวสาง ถ้ามันเข้าใจเข้ามานะ มันปล่อยวางเข้ามา มันก็เสียวยอกอยู่ในใจ ความกลัวมันคาอยู่หัวใจ ความกลัวเพราะอะไรล่ะ เพราะมันไม่รู้จักตัวมันเอง เพราะอวิชชา ความไม่รู้จักตัวเอง

แต่ถ้ามันเข้าไปสู่สัจจะความจริง มันรู้จักตัวเองหมดนะ เรารู้จักเรา เข้าใจเราหมดเลย แล้วใครจะมาหลอกล่ะ

ใครจะบอกว่าเราเป็นอย่างนั้น เราเป็นอย่างนี้ ใครจะมาใส่ความว่าเราเป็นอะไรก็แล้วแต่ เรื่องเขาใส่ความ เราเป็นอะไรเรารู้ เรามั่นใจของเราว่าเราเป็นอย่างนี้ เขาจะมาใส่ความอย่างไร เขาจะมาชักนําอย่างไรไม่ไป

นี่ความกลัว กลัวตัวเอง แต่เพราะพอกลัวตัวเองด้วย เขามาใส่ความด้วย ไปเลย “เออ! ทําอย่างนั้นจริงหรือ เราผิดอย่างนั้นจริงหรือ”...ไปเลย เห็นไหม

แต่ถ้าเราไม่กลัวตัวเอง เราเข้าใจตัวเราเอง ใครจะมาใส่ความอย่างไร ไม่สน ไม่สนโลกธรรม ๘ ติฉินนินทา แล้วเราจะไม่ทุกข์ยากอย่างนี้ ไม่ต้องระแวงในหัวใจอย่างนี้ ไม่ต้องระแวง ไม่ต้องตกใจอะไรทั้งสิ้น

มันไม่มีอะไรหรอก เห็นไหม ถ้ามันจะมีภูตผีปีศาจข้างนอก ไอ้ผีตัวแรกคือใจของเรา ภูตผีปีศาจคือจิตวิญญาณ เราก็มีจิตหนึ่ง จิตนี้เจ้าเรือน ในเมื่อผีเรือนมันมั่นคง ผีป่ามันจะเข้ามาได้อย่างไร

ไอ้ผีป่ามันไม่มีที่อาศัย มันก็จะหาที่อาศัย บ้านหลังไหนผีเรือนมันอ่อนแอ กูจะเข้าอาศัยในบ้านนั้น แล้วถ้าผีเรือนมันเข้มแข็ง ผีป่าที่ไหนมันจะเข้ามา

ไอ้ผีตัวนี้ ไอ้ผีนี่ เราก็ตั้งพุทโธๆ ให้ผีตัวนี้ ให้พุทโธเราเข้มแข็ง ไปกลัวใคร แหม! กลัวผี กูก็ผีเหมือนกัน อ้าว! มึงผีนอก มึงผีป่า กูผีเรือน มา เออ! ถ้าผีเรือนมันเข้มแข็ง ผีป่ามันเข้ามาได้อย่างไร ก็ผีเรือนกูคุมอยู่นี่

ไอ้ผีเรือนไม่สนใจตัวเอง แต่ไปกลัวผีป่า ไปกลัวแต่อารมณ์ภายนอก กลัวทุกอย่างไปหมดเลย แล้วไอ้ผีเรือนก็ปล่อยให้มันอ่อนแอ

ไอ้ผีเรือนทําให้มันเข้มแข็งขึ้นมา พุทโธๆ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ให้มันผ่องใส ผีเรือนมันเข้มแข็ง ผีเรือนมันเป็นเจ้าเรือน ผีป่าไหนมันจะเข้ามา มันกลัวตายเลย มันไม่กล้าเข้ามาหรอก

มันมีมาก็มาขอส่วนบุญหน่อยหนึ่ง ทุกข์ยาก เออ! ถ้าอย่างนั้นอุทิศให้เขาไปก็จบ เพราะเรา สพฺเพ สตฺตา สัตว์ทั้งหลายเป็นเพื่อนทุกข์ เกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น เราก็ไม่ไปเหยียบยํ่าเขาหรอก จิตหนึ่งเขาก็มีคุณค่าเหมือนกัน จิตเราก็มีคุณค่าของเราเหมือนกัน ทําไมเราต้องไปกลัวคนนู้นกลัวคนนี้ กลัวไปหมดเลยล่ะ ไปกลัวทําไมล่ะ ไปกลัวเพราะพวกเราบกพร่องน่ะสิ

เห็นไหม เราทําผิด ตํารวจมานี่เสียววูบเลย เราไม่ได้ทําอะไรผิด ตํารวจมา อ้าว! ตํารวจมาธุระอะไร แต่ถ้าทําผิดนะ โอ้โฮ! ตํารวจมานี่วูบวาบเลย

นี่ไง ผีเรือน ผีเรือนมันไม่ผิด ตํารวจมา อ้าว! ขอเชิญ ขอเชิญ ท่านมีธุระอะไร มาทําไม นี่ถ้าผีเรือนมันเข้มแข็งไง มันจะไปกลัวอะไรล่ะ

นี่พูดถึงว่าความกลัว เขากลัวมาก เขากลัวแล้วก็จะหาที่พึ่งๆ แล้วก็จะหาที่พึ่ง เวลาฟังเทศน์หลวงพ่อไป ด้วยความกลัว หาที่พึ่ง ฟังเทศน์ไปแล้วมันดี

ดีก็ดี ดีแล้วมันเป็นที่พึ่งที่อาศัยได้ ฉะนั้น ดีเพราะอารมณ์เราดี เขาแปลกใจไง เพราะว่าถ้าดีแล้วก็จะฟังเทศน์ตรงนี้ แล้วจะเอาคําพูดคํานี้เอามาแก้ไขเราได้ตลอดไป มันแก้ได้ตอนนั้น พอจิตใจเรา พอผีเรือนมันเข้มแข็ง แต่ผีป่ามันเยอะ ผีเรือนสู้ไม่ไหว ผีเรือนมันเหนื่อย ไอ้ผีป่ามันก็เข้ามาหลอกแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ฟังเทศน์คราวนี้ดีนะ ผีเรือนเข้มแข็งเลย คราวหน้าผีป่ามันเริ่มเจาะยางแล้ว เพื่อจะให้อ่อนแอ ก็จะมาฟังเทศน์หลวงพ่ออีก หาไม่เจอ

นี่ไง เพราะอาศัยพึ่งภายนอก แต่ก็พึ่งได้ ครูบาอาจารย์เป็นที่พึ่งแน่นอน แต่ที่พึ่งแล้วเราต้องเติบโตขึ้นมา ต้องเติบโตขึ้นมาให้เป็นประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงว่าข้อที่ ๒

“๓. ตอนที่โยมเขียนรายงานหลวงพ่อแล้วหลับไป รู้สึกตัวขึ้นมาแว็บหนึ่ง โยมเห็นเด็กผู้หญิงผูกจุก ๒ คนแสยะยิ้มฟันเป็นเหล็กเลย แหลมคมมาก พอเห็นแว็บ โยมมั่นใจขึ้นมาว่าเป็นหลานของกิเลส”

เฮ้ย! หลานกิเลสเป็นนามธรรมนะมึง หลานกิเลสไม่ใช่กุมารทองนะเว้ย

ปู่กิเลส พ่อกิเลส ตัวกิเลส ลูกกิเลส หลานกิเลส นี้เรียกว่าครอบครัวกิเลส หลวงตาท่านก็ใช้ คําว่า “ใช้” เพราะว่ากิเลส ปู่ของมันเป็นเจ้าวัฏจักร ลูกของเขา ตัวกิเลส ความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นแม่ทัพ แล้วลูกกิเลส ความอุปาทาน ความหลงผิด แล้วถ้าหลานกิเลส หลานของมัน ลูกก็ต้องมีหลาน หลานมันก็คือสักกายทิฏฐิความเห็นผิด อันนี้เป็นอุปมาอุปไมย เป็นบุคลาธิษฐาน เป็นบุคลาธิษฐานขึ้นมาให้เห็นว่ากิเลสมันไม่มีตัวตน แต่เราก็อุปมาอุปไมยเหมือนครอบครัวของกิเลส

ถ้าครอบครัวของกิเลส มันอาศัยภวาสวะ อาศัยภพ อาศัยหัวใจของสัตว์โลกเป็นที่อยู่อาศัย มันมีครอบครัวมันอาศัยบนหัวใจของสัตว์โลก ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการ บุคลาธิษฐาน เทศน์ธรรมะเพื่อให้เป็นรูปธรรม เพื่อให้จับต้องได้

ทีนี้การจับต้องได้ ตัวหลานกิเลสมันก็เป็นนามธรรม มันเป็นทิฏฐิความเห็นผิด มันไม่ใช่ว่ามันเป็นผมจุก มันมีฟันเป็นเหล็ก

ถ้าอย่างนี้ ไอ้ความเห็นนิมิตก็คือว่านิมิต ถ้าฝันไป ถ้าเราฝัน เราเห็นอย่างนั้น มันก็เป็นนิมิตที่รู้ที่เห็น

แต่ถ้าเป็นหลานกิเลส เราจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ใครจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมได้ นั่นน่ะคือที่อยู่ของหลานกิเลส

เพราะกิเลสเป็นนามธรรม กิเลสเหมือนนํ้า นํ้าปล่อยไว้มันก็ระเหยไป ระเหิดหมด นํ้าถ้าตั้งไว้กลางแดดมันระเหิดหมดเลย ถ้านํ้ามีจํานวนมากมันก็ท่วมคนตายหมด

นี่พูดถึงว่า มันเหมือนกับคําว่า “นํ้า” เห็นไหม นํ้ายังใช้ประโยชน์สิ่งใดได้ นํ้าทําโทษอะไรได้ เวลากิเลส นํ้าไปผสมกับสิ่งใด กิเลสเป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรม ทิฏฐิ ทิฏฐิคนไปยึดมันก็เกิดทิฏฐิขึ้นมา

ถ้าคนไม่ยึด ปล่อยวาง มันจะมีทิฏฐิไหม

มี ไม่ใช่ว่าปล่อยวางแล้วไม่มีทิฏฐิหรอก มี

ถ้ายึดทิฏฐิมันก็เป็นตัวเป็นตนขึ้นมา ถ้าไม่ยึดทิฏฐิ ไม่ยึดเลย ปล่อยเลย เราก็มีของเราอยู่ เพราะเรามีกิเลสอยู่ นี่ยึดก็มี ไม่ยึดก็มี

แต่เวลาเราพิจารณาแล้ว จิตสงบแล้วถ้าไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เพราะกิเลสนี้เหมือนนํ้า นํ้าไปใช้อะไรล่ะ ไฟฟ้า ไฟฟ้าไปใช้กับเครื่องใช้ไฟฟ้าอะไรล่ะ เครื่องใช้ไฟฟ้าอะไร เครื่องใช้ไฟฟ้า อย่างโทรศัพท์ทุกอย่าง เพราะมันมีไฟ มันมีถ่าน มันถึงทํางาน ถ่านหมดมันก็ทําอะไรไม่ได้

กิเลสก็เหมือนกัน มันอาศัยกาย อาศัยเวทนา อาศัยจิต อาศัยธรรมเพื่อออกมาหาผลประโยชน์ของมัน ถ้าเราจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรมได้ขึ้นมา นี่เราเห็นหลานของมัน เพราะมันมาจากไฟฟ้านั้น ถ้ามันพิจารณาต่อเนื่องไป มันก็กลับเข้าไปสู่ตัวกิเลส ถ้าตัวกิเลสมันเป็นแบบนั้น

ฉะนั้น เวลาจะพูดเพื่อให้เป็นนามธรรม เพื่อเป็นบุคลาธิษฐาน เพื่อให้ธรรมะเป็นตัวเป็นตน เป็นสิ่งที่ผู้ที่สื่อกับผู้ที่รับฟังมันเป็นประเด็นเดียวกัน คือเข้าใจร่วมกันถูกต้อง ความเข้าใจร่วมกันถูกต้อง ถึงบอกว่าหลานกิเลส

มันพูดมาเพื่อความเข้าใจ เพื่อความถูกต้อง เพื่อความเห็นอันเดียวกัน ฉะนั้น ถ้าหลานกิเลสมันเป็นแบบนี้ หลานกิเลสคือสักกายทิฏฐิ นี่หลานกิเลส ถ้าลูกกิเลส พ่อกิเลส ปู่กิเลส อวิชชา มันหยาบ โอ้โฮ! มันใหญ่โต

แต่ถ้าเป็นนิมิต เป็นนิมิตนะ นี่พูดจะบอกว่า “โยมเห็นเด็กผู้หญิงผมจุก ๒ คนมันแสยะยิ้ม”

อันนั้นเป็นนิมิตที่เรานอนไป เราตื่นขึ้นมา ถ้ามันจะรู้จะเห็นสิ่งใด อันนั้นเป็นเห็นอันหนึ่ง ถ้าบอกว่ามันเป็นกิเลสก็ได้

แต่ถ้าบอกว่าไอ้หลาน ๒ คนนั้นมันเป็นหลานกิเลสเลย เดี๋ยวต้องไปหาพ่อกิเลส ลูกกิเลส แล้วถ้าไม่เจอตัวมันล่ะ เพราะมันเป็นนามธรรมไง นี่เป็นนามธรรม ทีนี้เราพูดกันให้เป็นบุคลาธิษฐาน เป็นบุคลาธิษฐานให้สื่อความหมายเราเข้าใจกัน

ฉะนั้น ถ้าเห็นหลานกิเลส หลานกิเลสที่เห็นนี่นะ เวลาครั้งแรก เวลาอาการที่เห็นจิต โยมมีความเห็นจิตขึ้นมาแล้ว เวลามันสะเทือนใจที่มันพุ่งขึ้นมา นั่นน่ะหลานกิเลส ถ้าหลานกิเลส มันสะเทือนใจ เพราะเราจับสติปัฏฐาน ๔

เห็นไหม ปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ถ้าจิตมันสงบระงับแล้วมันไปจับกาย ใจเห็นอาการของใจ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิต จิตถ้ามันจับอาการของมันได้ จับความคิดได้ จับกายได้ จับจิตได้ จับธรรมได้ นั่นน่ะสติปัฏฐาน ๔ นั่นล่ะมันจะเห็นหลานของมัน จะเห็นร่องรอยของกิเลส แล้วถ้าจับได้ พิจารณาได้ มันจะเป็นความจริงของมัน อันนี้ต่างหากที่ว่าเป็นหลานกิเลส

หลานกิเลส ลูกกิเลส พ่อกิเลส ปู่กิเลส มันเป็นบุคลาธิษฐาน

แต่บอกว่ามันไม่มีตัวตนหรือ

ไม่มีตัวตน เรามีกิเลสไหม เออ! เรามีกิเลสหรือเปล่า แล้วเรามีกิเลสแล้วเราจะเป็นอย่างไรล่ะ

เห็นไหม นี่ธรรมะ ธรรมะมันกว้างขวาง ธรรมะนี้มันกระจายไปทั่ว ฉะนั้น สิ่งที่เห็นเป็นเด็กผู้หญิงผมจุก ๒ คนนั้นเอาวางไว้ นั้นเป็นที่เรารู้เราเห็นเป็นนิมิต ถ้าจะจับตัวมันน่ะ ต่อไปภาวนาต้องไปเอาไอ้เด็ก ๒ คนนี้มาถึงจะวิปัสสนาได้ ถ้าไม่เห็นเด็ก ๒ คนนี้ ยุ่งเลย แล้วกิเลสมันเกิดตลอดเวลา กิเลสมันอยู่กับเราตลอดเวลา แล้วไอ้ผมจุก ๒ คนนั้นมันอยู่ไหนล่ะ ไอ้ผมจุก ๒ คนนั้นน่ะ

ไอ้ผมจุก ๒ คนนั้น ถ้าใครรู้ใครเห็นนั้น วางไว้ นั่นเป็นนิมิต นิมิตส่วนนิมิตนะ อย่างเช่นเวลาเราภาวนา เวลาปัญญามันเกิด ปัญญาเราเกิดนะ มันแยกมันแยะของมันไป เวลามันปล่อย พอปล่อยแล้วไปเห็นไง

อย่างเช่นเวลาหลวงตาท่านขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น ท่านพิจารณาธาตุขันธ์มันแยกกลับนะ ดินเป็นดิน นํ้าเป็นนํ้า ลมเป็นลม ไฟเป็นไฟ มันแยกหมด รวมหมด ว่างหมดเลย สุขมาก ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอก “เออ! เหมือนเราที่ถํ้าสาริกาเลย”

ฉะนั้น เสร็จแล้วก็จะเอาอีกไง อารมณ์อย่างนั้นมันมีความสุขมาก ก็พิจารณาอีก ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นอีก จะเอาอย่างนั้นอีก

“จะบ้าหรือ มันก็มีหนเดียวเท่านั้นน่ะ”

นี่พูดถึงว่า เวลาเป็น “ของมหาเหมือนเราเลย เหมือนเราที่ถํ้าสาริกา แต่ของมหาไม่มียักษ์ เรามียักษ์”

เวลาหลวงตาท่านพิจารณาด้วยปัญญาของท่าน ท่านปล่อยวาง พิจารณาด้วยมรรค เวลาพิจารณาแล้วมันแยกมันแยะ มันว่างหมดเลย เห็นไหม นี่คือความจริง หลวงปู่มั่นท่านพิจารณาอย่างนี้ แต่ท่านพิจารณาถึงโรคเสียดอก โรคเจ็บท้องของท่าน ท่านมีโรคประจําตัว ท่านพิจารณาของท่านอย่างนี้ แล้วมันแยกหมดเลย พอแยกเสร็จแล้วนะ ท่านบอกว่า “ของมหานะ เวลามันปล่อยวางแล้วไม่มียักษ์ แต่ของเราปล่อยวางแล้วมียักษ์”

เห็นไหม มันไม่เหมือนกัน บารมีคนไม่เหมือนกัน ของมหาท่านปล่อย ปล่อยหมดเลย ปล่อยหมดเลย ปล่อยนี่ด้วยปัญญา แต่ไม่มียักษ์ แต่ของเรา เวลาเราปล่อยเสร็จแล้วเรายังมียักษ์ มียักษ์คือว่ามันมีนิมิตต่อเนื่องไป

ฉะนั้น เวลาผล เวลาเราปฏิบัติ จริงๆ แล้วมันอยู่ที่ปัญญานี่ อยู่ที่มรรคนี่ เวลาหลวงตาท่านปล่อยแล้ว นั่นน่ะสมบูรณ์แล้ว หลวงปู่มั่นท่านก็ปล่อยแล้ว สมบูรณ์แล้ว แต่ท่านยังเห็นยักษ์อีก มันยังออกไปอีก ออกไปเห็นนิมิตต่อเนื่อง มันยังมีผล มีบารมีธรรมที่มันมากกว่า มันก็เห็นของมันไปอย่างนั้น

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าเรารู้เราเห็น จริงๆ แล้วเราต้องเอาตรงนี้ไง เอาตรงที่ว่าใช้ปัญญาของเรา นี่คืออริยสัจ นี่คือมรรค นี่คือทางมัคโค พระพุทธเจ้าสอนตรงนี้ ปัญญา ภาวนามยปัญญา ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญามันอยู่ตรงนี้ ตรงที่ใช้ปัญญา ปัญญาคือมรรคญาณ ศีล สมาธิ ปัญญา

แล้วถ้าศีล สมาธิ ปัญญา แล้วถ้าจิตมันลงแล้วบางคนก็เห็น บางคนก็ไม่เห็น คนเดียวกันบางทีก็เห็น บางทีก็ไม่เห็น เห็นหมายความว่ามันสงบแล้วไปรู้ไปเห็น ถ้าสงบแล้วไม่รู้ไม่เห็นก็มี

เพราะหัวใจมันอยู่ตรงมรรค หัวใจมันอยู่ที่ปัญญานี่ หัวใจมันอยู่ที่ศีล สมาธิ ปัญญา หัวใจมันจะเห็นนิมิต

แต่ถ้าคนเห็นกาย เห็นกายโดยไม่เป็นนิมิต โอ๋ย! มันกว้างไปมากนะ มันจะกว้างไปมาก เอาสัจจะ เอาความจริง

ฉะนั้น อันนี้ว่าหลานกิเลส

วางไว้ก่อน เราไม่ยอมรับว่าไอ้เด็กผมจุกเป็นหลานกิเลส เราไม่เห็นด้วย เราไม่เห็นว่าไอ้ผมจุกนี่เป็นหลานกิเลส แต่เราเห็นว่าสิ่งที่รู้เห็นนี้รู้เห็นโดยจริตนิสัย แต่ถ้าเป็นหลานกิเลสมันจะจับของมันได้ อันนี้อันหนึ่ง

อันต่อไปเขาบอกว่า ที่ทํางานมันมีผลกระทบ

เวลาภาวนาก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ แล้วนี่ที่ทํางานก็ยังมีผลกระทบอีก ถ้าผลกระทบ เราก็บอกว่าหลบมาที่พุทโธ

ถ้ากรณีนี้มันก็เหมือนกับธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ทางของคฤหัสถ์เป็นทางคับแคบ ทางของนักบวชนักพรตมันกว้างขวาง

ทางของนักบวชนักพรต ๒๔ ชั่วโมง พระฉันเสร็จแล้ว ของเรามีแต่พระที่รับผิดชอบ เราจะให้ช่วยดูแลงาน แต่พระที่ไม่รับผิดชอบ เราให้ภาวนา ๒๔ ชั่วโมง เช่น วันนี้อดอาหารไปหลายองค์ วันนี้อดอาหารไป ๕-๖ องค์มั้ง เพราะพระ ๒๒ วันนี้บิณฑบาต ๑๖ หรือ ๑๗ วันนี้พระอดอาหารหลายองค์

ถ้าอดอาหารนี่ ๒๔ ชั่วโมง เขาไม่ต้องทําอะไร ข้อวัตรนี่ยกเว้นเลย ถ้ายกเว้น นี่ทางกว้างขวาง ทางกว้างขวางคือมีเวลาภาวนาอยู่ แล้วมีครูบาอาจารย์กันไว้ คือว่าอยู่คนเดียว อยู่ในที่ของตัวเป็นเอกเทศคนเดียวจะไม่มีใครเข้าไปยุ่ง ๒๔ ชั่วโมง

แต่ถ้าทางคฤหัสถ์เป็นทางคับแคบ เพราะว่าเวลาที่ทํางาน เวลาทํางานแล้วมีสิ่งใดก็ว่าทํางานไปก็กลับมาท่องพุทโธ พยายามหลบหลีกไม่กระทบกับใคร ถ้ากระทบแล้วมันก็ไปกระทบกระเทือนให้กิเลสเราฟูขึ้นมา

ถ้ามันฟูขึ้นมาอย่างนี้ เราต้องมีสติปัญญา มีสติปัญญาหมายความว่า ในเมื่อเรามีหน้าที่ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ต้องมีหน้าที่การงานเพื่อหาเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง เลี้ยงปากเลี้ยงท้องเพื่อเอาชีวิตนี้ไว้เพื่อประพฤติปฏิบัติ

พอปฏิบัติขึ้นมา จิตใจเดี๋ยวมันก็กลัวอย่างนั้น เดี๋ยวมันก็กลัวอย่างนี้ อุปสรรคมันเยอะ นี่ทางคับแคบ ทางคับแคบก็พยายามหาทางออกของตัว ถ้าทําได้มันก็เป็นประโยชน์ ถ้าทําไม่ได้ เดี๋ยวค่อยว่ากัน

มันต้องหลบหลีกไปเพราะว่าเราเป็นคฤหัสถ์ คฤหัสถ์คือว่าเรายังเป็นผู้ดํารงชีวิตทางโลก ตอนนี้เขาก็ว่าของเขาไป เห็นไหม เขาทําของเขามา เวลาพิมพ์งานต่างๆ มันเป็นที่ทํางานนะ อันนี้อันหนึ่ง อันต่อไปนี่สิ

“ตอนนี้มีการเปลี่ยนแปลงในองค์กร งานมีปัญหา หัวหน้างานก็มาปรึกษา โยมก็พยายามปลอบและบอกเขาว่าอย่ายึดติด อยู่ที่บ้านก็เจอกระทบกับน้อง น้องชวนทะเลาะ โยมต้องควบคุมสติไม่ให้ตอบโต้ ยอมๆ เขาไป ทั้งๆ ที่ใจมันไม่ยอม”

ถ้าทางโลกเขาบอกว่า “ยอมๆ เขาไป” ยอมๆ คือแบบว่า ยอมจํานน ลัทธิยอมจํานน ยอมแพ้เขาหมดเลย ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งผู้แพ้เลย

แต่พระพุทธเจ้าบอกไม่ใช่ แพ้เป็นพระ ชนะเป็นมาร แพ้เป็นพระ เราไม่ได้แพ้ เราเป็นพระ เป็นพระหมายความว่ามีสติมีปัญญา มีสติปัญญา พอมีสติปัญญา เห็นไหม ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ บอกว่า ถ้าคนเขาโกรธเรา เขากําลังด่าเรา ว่าอย่างนั้นเลย ถ้าเราด่าตอบนี่เราโง่กว่าเขา

เวลาคนเขามาโจมตีเรา ถ้าเราโต้ตอบไป เห็นคนโจมตีเราไหม โอ้โฮ! เขาหน้าดําครํ่าเครียดเลย โอ้โฮ! เลือดเต็มหน้าเลย เลือดแดงหมดเลย โอ้โฮ! ด่าใหญ่เลย มันเป็นตัวตลกไหม มันเป็นยักษ์เป็นผีไหม เป็นแน่นอน แล้วเราอยากเป็นยักษ์เป็นผีกับเขาไหม ไม่อยาก แต่เป็นทําไม อ้าว! เป็นเพราะอะไร เป็นเพราะว่าไม่ยอมไง

คําว่า “ยอม” ยอมคือว่ายอมจํานน คือเป็นลัทธิผู้แพ้ แต่ความจริงไม่ใช่ ชนะต่างหาก ชนะตน การชนะนี่ชนะยากนะ เพราะอะไร โลกธรรม ๘ เราขาดสติอยู่แล้ว เพราะเราไม่ได้ทําอะไรเลย อยู่ดีๆ เขาก็มาโจมตีเอาๆ เรารับไม่ได้หรอก แต่มันต้องมีเวรมีกรรมสิ เขาต้องเข้าใจผิดมา เขาต้องมีคนไปยุไปแหย่อะไรมา นี่มันเรื่องของเขา

เวลาเขามา ถ้าเขาขาดสติ เขาจะโจมตี เขาจะติฉินนินทา

อ้าว! ก็ให้เขาอารมณ์เบาๆ ก่อนแล้วค่อยคุยกับเขาก็ได้ ถ้าไม่คุยกับเขามันก็กรรมของสัตว์ คือว่าเราไม่ตอบโต้ไง

ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พราหมณ์เขามาติเตียนพระพุทธเจ้าไง ติเตียนพระพุทธเจ้าเลย “นี่เป็นผู้อาวุโสน้อย ยังเป็นเด็กอยู่ไม่ไหว้ผู้ใหญ่ อย่างนี้มันผิดประเพณี”

พระพุทธเจ้านั่งเฉย เขาพูดจนพอใจ พระพุทธเจ้าถามกลับคําเดียว “พราหมณ์ พราหมณ์เวลาเอาสํารับอาหารไปต้อนรับคนอื่น ถ้าเขาไม่กินอาหารนั้น พราหมณ์ต้องทําอย่างไร”

“ก็ต้องเอาสํารับกลับไง”

ฉะนั้น “เวลาพราหมณ์มาโจมตี มากล่าวโทษพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าไม่รับ ให้เอากลับไป ให้เอากลับไป” โอ๋ย! ยิ่งโกรธใหญ่ ๒ ชั้น ๓ ชั้นเลย

อันนี้ก็เหมือนกัน ในเมื่อมันมีการทะเลาะเบาะแว้ง ในเมื่อเขาว่าเข้าไปแล้วถ้ามันมีปัญหาไปมันยิ่งฟุ้งไป มันยิ่งยุ่งยากไป เราก็ยอมๆ ไป คําว่า “ยอมๆ” นี่มีสตินะ

ยอมโดยใจมันไม่ยอม แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เราเห็นแล้วเราสังเวชนะ อย่างนี้เขาไม่ใช่เรียกว่ายอม เขาเรียกว่าชนะตนเอง ชนะตนนะ

คนที่เขาทั้งโจมตี ทั้งกล่าวร้าย เราก็รู้มีความรู้สึก เราไม่ได้ทําเลย ความจริงมันก็ต้องโกรธ ๒ เท่าเนาะ ไอ้คนที่ทําผิดเขาจับได้มันก็ยังว่า เออ! เขาจับได้ ไอ้นี่ไม่ได้ทําแล้วเขามาโจมตี โอ้โฮ! มันโกรธ ๒ เท่า ๓ เท่าเลย

แต่ถ้าเรามีสติเราก็ยับยั้งไว้ จนเขามีสติแล้วค่อยบอกเขานะ โอ้โฮ! เขาจะขออภัย เขาจะขอโทษ ถ้าเขาขอได้

ถ้าเขาขอไม่ได้นะ คนที่เขาโลกธรรม ๘ เขาจะติฉินนินทา ก็เขาแกล้งไม่รู้อยู่แล้ว เขาก็รู้ว่าเราไม่ได้ทํา แต่เขาใส่ความใส่ไคล้เพื่อจะโจมตี เราจะพูดอย่างไร เราไม่มีเหตุผล ไม่มีเหตุหลักฐานที่จะเคลียร์ปัญหานี้ เขาก็ยิ่งบอกว่าเรายอมจํานน เขายิ่งไปโฆษณานะ “ใช่ เมื่อกี้เพิ่งไปว่าเขามา เขาเงียบเลย เขายอมรับ”...โอ้โฮ! พูดไปนู่นเลย

นี่เราชนะตนเองต่างหาก คําว่า “ชนะ” คือชนะใจเรา ถ้าเขามาแหย่แล้วเราเต้น นั่นน่ะเต้นตามเพลงเขาเลย เขาจะให้เราเล่นบทไหน เราก็กด เราก็ต้องเต้นตามนั้น เป็นตุ๊กตาไขลานเลย นั่นก็เป็นเรื่องอีกอย่าง

โลกธรรม ๘ เราอยู่กับโลกธรรม ๘ นะ ถ้ามองกระแสโลก “อู๋ย! ยอมแพ้เป็นคนที่สิ้นไร้ไม้ตอก”

แต่ถ้ามองในทางธรรมนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ชัดเจนมาก “อย่าดูถูกความนิ่งอยู่ของพระอริยเจ้า”

เพราะพระอริยเจ้าเขานิ่งอยู่ เพราะว่าได้รับผลกระทบ ใครไปติฉินนินทาก็รับรู้ รับรู้ทั้งนั้นน่ะ แต่ท่านมีสติปัญญายับยั้งของท่าน ท่านมีสติปัญญามีเหตุมีผลแยกแยะได้ แล้วท่านไม่โต้ตอบ ไม่พูด ไม่พูดเพราะอะไร ไม่พูดเพราะเขาไม่เข้าใจ พูดไปแล้วมันกระทบกระเทือนกันน่ะ

“อย่าดูถูกความนิ่งอยู่ของพระอริยเจ้า”

พระอริยเจ้า ที่ติฉินนินทา ที่ด่าเขา เขารู้หมดแหละ เขารู้ว่าด่าเรื่องอะไร แต่เขารู้ว่ามันไม่ถูก มันไม่จริง แล้วเขาก็ไม่พูดด้วย เพราะพูดไป ไอ้คนที่มาพูดมันใส่ไคล้ มันได้ความคิดชุดสําเร็จรูปมาจากคนที่เขาปั่นหัวมา พูดไปมันก็ไม่เข้าใจ ถ้าไม่เข้าใจ ท่านไม่พูดให้เสียเวลา ไม่พูดให้กระทบกระเทือน นี่พระอริยเจ้า ธรรมะของพระพุทธเจ้าเป็นอย่างนี้

แล้วบอกว่า เรายอมๆ ไป เรายอมจํานนทั้งๆ ที่ใจมันไม่ยอม

คํานี้เราฟังแล้ว ใช่ ถ้าพูดทางโลก ทางวิทยาศาสตร์ก็พูดอย่างนี้ว่าเรายอม แต่ความจริงแล้วเราไม่ใช้คําว่า “ยอม” เราใช้คําว่า “ชนะ”

แพ้เป็นพระ ชนะเป็นมาร

แพ้ เห็นไหม แพ้เป็นพระ เขาว่าเขาชนะ เขาเป็นมาร แต่ที่คําว่า “ชนะ” คือชนะใจตัวเอง ชนะใจตัวเอง ชนะกิเลส ชนะกิเลส ชนะความที่มันไม่ยอมลง ชนะไอ้สิ่งที่เขามาคุ้ยเขี่ย เขามาใส่ไฟ เขาเอานํ้ามันสาดเข้ามานี่ เพื่อให้เราลุกขึ้นมานี่ แล้วเราดับไฟได้

เขาเอานํ้ามันสาดเข้ามาเลย แล้วเราดับได้ นี่เราชนะ เราชนะตรงนี้ เราชนะมารของเรา ชนะกิเลสของเรา

แต่บอกยอมๆ กันไป...ไม่ใช่

ถ้าสู้ตรงนี้ได้มันก็จะสู้ได้เนาะ

ฉะนั้น เขาบอกว่า “หากหลวงพ่อเห็นควรว่าปรับปรุงอย่างใด โปรดเมตตาด้วย”

ปรับปรุงอย่างใด ก็พูดนี่ พูดตั้งแต่ต้นมาจนจบ ให้ปรับปรุงอย่างนี้ ให้ทําอย่างนี้เพื่อประโยชน์กับเราเนาะ

ฉะนั้น ไอ้เรื่องการภาวนา ไอ้เรื่องการกระทํา กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน ในเมื่อเราเกิดมาอย่างนี้ ใจของเรา เราเกิดมาเรายังมีสติปัญญารักษาตัวรอดมาขนาดนี้ แล้วมาศึกษาธรรมะขนาดนี้

แล้วปฏิบัติของเรานะ ปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติสํามะเลเทเมาที่เขาปฏิบัติกันไป ปฏิบัติตามแต่สัญญาอารมณ์นั่นเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าเราปฏิบัติตามความจริง เราพุทโธจริงๆ แล้วจิตเราสงบ จิตเรามีหลักมีเกณฑ์ แล้วเราเห็นความบกพร่องของเรา แล้วมันเกิดความสังเวช เกิดสังเวช เกิดนํ้าตาไหลพรากๆ ถ้าเราปฏิบัติอย่างนี้เรามีวาสนา

เกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา

แล้วอาชีพการงาน เกิดเป็นมนุษย์ทําหน้าที่การงานประสบความสําเร็จต่างๆ นี่เกิดเป็นมนุษย์

พบพระพุทธศาสนาแล้วไม่สนใจ พบพระพุทธศาสนาแล้ว เขาก็ทําของเขาแล้วเขาก็ตายเปล่า ตายไปโดยเกิดเป็นมนุษย์ชาติหนึ่ง

เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราก็ทําหน้าที่การงานของเรา แล้วเราปฏิบัติของเรา ปฏิบัติจนมันเข้าไปสะเทือนใจจนนํ้าหูนํ้าตาไหล จนไปเห็นมาร หลานของกิเลสเลยล่ะ ทําอย่างนี้ปั๊บ เราคิดถึงชีวิตของเราสิว่ามันมีคุณค่าไหม

เกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนาแล้วเราทําได้ขนาดนี้ เราก็เอาชีวิต มันก็มีคุณมีประโยชน์แล้ว มีประโยชน์กับจิตของเราเอง มีประโยชน์กับจิตใจของเราเอง

ใครจะมีความรู้สึกนึกคิดอย่างไรมันเรื่องของเขา ความเห็นของเขาไง เราจะเชื่อปากขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนศีล สมาธิ ปัญญา

นี่เราเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เชื่อปัญญาคุณ เชื่อเมตตาคุณ เชื่อความกรุณาคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราปฏิบัติของเรา เราเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราไม่เชื่อโลก เราไม่เชื่อสังคม เอวัง

จิตใจหยาบ จิตใจละเอียด
มันอยู่ที่จริตนิสัย
เราแก้ตรงนี้ไง
คําว่า “ง่วงนอน”
มันก็มีปัญหาของมัน
เราก็ค่อยๆ แก้ของเรา
เราเป็นนักปฏิบัตินะ นักปฏิบัติต้องเอาชนะตนเอง
ถ้าชนะตนเองได้ ชนะทั้งจิตเราเองด้วย
ชนะทั้งเงาเราด้วย

๔

ง่วงคือเงา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๑ กันยายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : “ง่วงนอนเป็นเวทนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพอย่างสูง

๑. ความง่วงเป็นเวทนาอย่างหนึ่งใช่ไหมคะ

๒. ขอให้หลวงพ่อเมตตาอธิบายการดูความง่วงขณะฝึกหัดภาวนา เมื่อคราวง่วงนอน ล้างหน้าก็แล้ว เปลี่ยนอิริยาบถก็แล้ว ก็ยังสู้ไม่ไหว สุดท้ายก็ยอมนอน

ถ้าจะดูมันไปเลย ไม่ทราบจะจับจุดที่ตรงไหนเจ้าคะ เคยได้ยินแต่ครูบาอาจารย์ท่านสอนให้ดูทุกขเวทนาในร่างกายเวลาภาวนา แต่ความง่วงนั้นลูกยังสงสัยอยู่ จึงกราบเรียนถามหลวงพ่อเพื่อเป็นความรู้ และฝึกหัดตนเองต่อไปเจ้าค่ะ

ตอบ : นี่นะ ความง่วง ความง่วงเป็นเวทนาอย่างหนึ่งหรือไม่ ถ้าพูดถึงโดยรวมนะ โดยรวมมันเป็นเวทนาไหม

ถ้าเป็นความรู้สึก มันก็เป็นเวทนา เพราะเวทนามันจะมีเวทนาอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด เห็นไหม เวทนากาย เวทนาจิต แต่ความง่วงมันก็เป็นความง่วง เพราะความง่วง มันไม่พอใจ หงุดหงิดก็เป็นเวทนา เวทนาสุข ทุกขเวทนา

“ความง่วงเป็นเวทนาอย่างหนึ่งหรือไม่”

เป็นความรับรู้นี่ มันมีเวทนารับรู้ มันถึงรู้ว่าง่วง แต่ถ้าไม่มีเวทนารับรู้นะ ง่วงเป็นเรา เราง่วง เราก็สัปหงกโงกง่วงอยู่นั่นน่ะ นั่นคือความง่วง ฉะนั้น ความง่วง เวลาภาวนาไปแล้ว ความง่วง มันเกี่ยวกับบางคนนะ บางคนเขาอดนอนได้นาน อย่างเช่นเราเดินทางบ่อย พวกโชเฟอร์ขับรถ เขาบอกเขาจะนั่งได้ ๒ วัน เขานั่งได้นะ พวกขับรถเขาจะฝึกหัด นั่งได้ ๒ วันเลย ๑ วัน ๑ คืน เขาจะนั่งได้ตลอดเวลาเลย แล้วก็ถามว่า แล้วทําอย่างนี้ได้อย่างไร

เขาบอกอยู่ที่การฝึก เขาจะฝึกหัดอย่างนั้น เพราะว่าเวลาเขาเดินทางไกล รถ เวลาเขาขับรถทางไกล เขาจะนั่งได้ ๑ วัน ๑ คืน นั่งได้สบายๆ เลย เขายังนั่งได้เลย เออ! เราก็ เออ! แต่เกิดจากการเขาฝึกนะ

แต่อย่างของเรา เวลาเราปกติ คนเราปกติบางคน บางคนก็ง่วงนอน บางคนก็ขี้เซา บางคน ไอ้กรณีเขาบอกว่า “ความง่วงเป็นเวทนาอย่างหนึ่งหรือไม่”

เราบอก ความง่วงมันเป็นจริตนิสัยของคน เพราะว่านักปฏิบัติเขาบอกว่า ไอ้พวกง่วงนอน ไอ้พวกนอนตัวยาวๆ เขาบอกว่าอดีตชาติเป็นงู เขาว่าอย่างนั้นนะ พวกงู พวกตะเข้ พวกนี้อดีตชาติเป็นอย่างนั้น มันถึงจะนอนอยู่อย่างเดียวนั่นน่ะ

อันนี้เราบอกว่า ถ้ามันเป็นจริตนิสัย คือว่าพันธุกรรมมันเป็นอย่างนั้น ถ้าพันธุกรรมเป็นอย่างนั้น ไอ้พวกง่วงเหงาหาวนอน พวกที่เขาเป็นอย่างนั้น เขาเคยเป็นอย่างนั้นใช่ไหม

แต่ถ้าเรา อดีตชาติเราเป็นเทวดา เราเป็นผู้ที่จิตใจดีงามมา มันกลับมาเกิดในชาติปัจจุบันนี้มันก็เป็นปกติ คําว่า “ปกติ” บางคนเกิดมาชาตินี้แล้ว แบบว่าตื่นตัวตลอดเวลา มีสติตลอดเวลา เขาให้ดูอย่างนี้ ให้ดูว่า เกิดมาจากภพข้างล่างกับเกิดมาจากภพข้างบน แล้วดูจริตนิสัย นี่เวลาเขาดูเรื่องการปฏิบัติ เขาดูกันตรงนั้น

ฉะนั้นถึงบอกว่า ไอ้ความง่วงนี่เป็นเวทนาอย่างหนึ่งหรือไม่

ถ้ามันเป็นกับเรา นิสัยเราเป็นแบบนั้น มันก็จะอยู่กับเราตลอดไป มันเหมือนคนน่ะ เวลาคนออกไปในที่มีแสงมันจะมีเงา ถ้ามีเงา เราหลบจากแสง เงาก็ไม่มี ถ้าเราออกไปกลางแสงแดด มันจะมีเงา

เราจะบอกว่า ความง่วงกับจิตมันก็มาด้วยกัน ความง่วงมันก็เป็นเงา ถ้าจิตของเรา อาการของใจมันก็เป็นเงา ไอ้ความง่วง ความง่วงก็คือเงา ถ้าเป็นเงา แล้วเงามันหายไปได้ไหม ได้

แล้วบอกความง่วงเป็นเวทนา

เราบอกว่า ง่วงก็คือเงา เงาของนามธรรม เงาของนามธรรมมันเกิดขึ้นมาแล้วมันก็ง่วงเหงาหาวนอนนี่แหละ แล้วเราจะแก้อย่างไร

ถ้าแก้ ถ้าเป็นพระปฏิบัติ ถ้าแก้ สูตรสําเร็จของเราเลย ของกรรมฐานเลย...อดนอนผ่อนอาหาร

อดนอนมันจะแก้ง่วงนอนได้อย่างไร

กรณีไอ้เรื่องนอน เราเคยตั้งแต่ก่อนบวช เรามีเพื่อน แม่ของเพื่อนเขาบอกว่า เขาทําราชการ เขาบอกเขาง่วง เขาชอบนอน แล้วเขานอน เขาจะนอนให้หายง่วงนอน เขาบอกเขาก็ลองดูนะ นอนอยู่อย่างนั้น นอนอย่างไร ยิ่งนอนมันก็นอนต่อไป

นี่พูดถึงว่า เวลาเราบวชแล้วเขาถามว่าเขาจะแก้อย่างไร เขาจะแก้อย่างไร

อ้อ! คนอย่างนั้นก็มี แต่ของเรานี่ไม่อย่างนั้น ของเรา เราตื่นตัวตลอดเวลา แต่เวลาตื่นตัวตลอดเวลา เวลาเรานั่งนานๆ ไป ที่บอกว่าเราตกภวังค์ ๗-๘ ชั่วโมง มันก็อยู่ของมันได้ แต่เวลาออกจากภาวนามานี่ โอ้! ทําไมจีวรเปียกๆ วะ ดมดู โอ้โฮ! กลิ่นนํ้าลาย แสดงว่าเอ็งหลับ

ทั้งๆ ที่มันยังอหังการว่าฉันนี่ภาวนาเก่งนะ อหังการมาก ฉันทําได้ แล้วพอทําได้ เพราะพอมันลงภวังค์ไปแล้วมันก็หายไปเลย พอหายไปเลย เราไม่รู้เรื่อง เวลาสะดุ้งตื่นขึ้นมา แล้วพอออกมามันก็ภูมิใจ มันภูมิใจนะ ความภูมิใจคือกิเลสมันบังเงา มันบอกว่ากิริยาที่เรานั่ง ๗-๘ ชั่วโมงเป็นคนเก่ง เราทําอะไรได้ทุกอย่าง เราเป็นคนเก่ง ความเก่งก็คืออหังการไง แล้วมันเป็นความจริงไหม

แล้วถ้ามันเป็นความจริง เวลาพอเรามาแก้ของเราเอง เราก็แก้ด้วยทีแรกก็ตรึกในธรรมนี่แหละ แล้วตรึกไม่ไหว ตรึกแล้วมันก็ยังหลับอยู่ สุดท้ายก็ฉันแต่น้อย แล้วก็อด ค่อยๆ ผ่อน ค่อยๆ ผ่อน จนมันละเอียดเข้ามา พอมันผ่านจากการตกภวังค์ นี่ตั้งแต่ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันถึงรู้จักอัปปนาสมาธิไง เวลามันละเอียดจนแบบว่ามันสักแต่ว่ารู้ มันไม่มีขาดช่วงขาดตอนเลยล่ะ มันเข้าไปนะ เข้าไปสักแต่ว่า นิ่งเฉยเลยนะ นิ่งเลย แต่รู้อยู่ตลอดเลย ชัดเจนมาก มันชัดเจนตรงไหนล่ะ ชัดเจนเพราะเราเคยตกภวังค์มาก่อน หายทีหนึ่งไป ๗ ชั่วโมง ๘ ชั่วโมง มันรู้หมดน่ะ มันเคยเป็นมา แต่พอมันลงอย่างนี้มันก็รู้เหมือนกันนะ มันเลยมาเทียบกันไงว่าตอนที่เป็นภวังค์เป็นแบบใด

เราเคยเป็นมาแล้ว อหังการมากว่าตัวเองนี่สุดยอด ตัวเองนี่เก่งไปหมด แต่ถ้าให้อธิบายนะ คนที่เขารู้เขาฟังออกหมดเลย แต่พอเราแก้ เพราะเรารู้ สํานึกตัวเองว่ามันไม่ใช่ ก็เลยมาแก้ พอแก้ขึ้นมาด้วยการผ่อนอาหาร ด้วยการอดอาหาร โอ๋ย! หิวมาก ร้องนะ ท้องนี่ร้อง จ๊อกๆๆ เลยนะ

ถ้าพูดถึง นี่ไง ที่บอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอดอาหาร ๔๙ วัน อดเฉยๆ ไง ถ้าเป็นการอดเฉยๆ อดแบบแอฟริกา อดแบบคนไม่มีจะกิน โอ๋ย! มันทุกข์นะ ทุกข์มากเลย

แต่นี่มันอดเพราะอะไร อดเพราะเราตกภวังค์มา เราทุกข์มาก อยากจะแก้มัน คือนี่มันเป็นยา เป็นวิธีการ เป็นความเพียร เป็นความเพียรที่จะย้อนศรเข้าไป มันก็มีความอดทนไง มันมีความอดทน มีความพอใจ พอมันมีความพอใจ พอเวลามันทําเข้าไป โอ๋ย! ท้องนี่ร้อง หิวมาก แต่พอกําหนดพุทโธๆ ละเอียดเข้าไปๆ พอมันสักแต่ว่า พอมันสักแต่ว่า แค่เข้าอุปจาระมันก็หมดแล้ว คือหมด คือจิตมันหดสั้นเข้ามา พอหด จิตมันหดเข้ามาตัวมันเอง มันไม่รับรู้อาการหิวหรอก อาการหิว อาการต่างๆ ที่ว่าจ๊อกๆ ไม่มีเลย ว่างหมด มีความสุขหมด

แล้วพอมันละเอียดเข้าไปๆ จนเป็นอัปปนาสมาธิ โอ้โฮ! มันสักแต่ว่ารู้ มันเข้าไประงับอยู่อย่างนั้นน่ะ จนกว่ามันจะคลายตัวของมันออกมาเอง บางครั้งนะ ๓ ชั่วโมง บางครั้ง ๔-๕ ชั่วโมง แล้วแต่ บางครั้งก็ครึ่งชั่วโมง ชั่วโมงหนึ่ง แล้วแต่จะเข้าไปตรงนี้ได้มากขนาดไหน

มันก็ย้อนกลับไปที่คําของหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านเคยบอก พุทโธๆๆ ไวๆ แล้วไม่ต้องการสมาธิ ถ้าสมมุติเราพุทโธ ๕ ชั่วโมง จะลงสมาธิได้ ๕ นาที ถ้า ๑๐ ชั่วโมง จะลงสมาธิ ๑๐ นาที นี่พุทโธมากเท่าไร ผลของสมาธิมันจะได้มากเท่านั้น

ฉะนั้น เราบอกพุทโธๆๆ มันก็เหมือนพอเราได้สักชั่วโมงหนึ่ง มันก็จะเข้าสมาธิ เราก็ตามมันไป เข้าไปจิ่มๆ มันก็ออก

แต่ถ้าเราไม่ให้มันลง เราก็พุทโธๆๆ มันจะลงอย่างไรเราก็รั้งไว้ พุทโธๆๆ ไปอย่างนั้นนะ เหตุมันเยอะเท่าไร ผลมันจะตอบมามากเท่านั้น นี่หลวงปู่เจี๊ยะเคยสอน เคยยืนยัน เราก็มาทดสอบตรงนี้ ที่ว่า เวลามันลงไปแล้วมากน้อยแค่ไหน ด้วยคําที่เราบริกรรมมายาวนานแค่ไหน

แต่เพราะพอพวกเรา เห็นไหม ไม่ต้องลงหรอก พอมันพุทโธๆ แล้วก็ทําลืมๆ จะให้พุทโธหายก่อนไง มันจะลง มันจะลงเอง มันจะให้ลงไง แล้วก็ลงจริงๆ ลงอะไร ลงภวังค์ มันก็พุทโธหายจริงๆ เพราะอะไร เพราะเราปล่อยมัน มันก็หาย เราไม่รับรู้มันก็หายนะ แต่มันหายแบบนั้นหายแบบไม่มีเหตุไม่มีผล

แต่พุทโธชัดๆ มันจะอย่างไร รั้งไว้ไม่ให้มันหาย รั้งไว้ๆ พุทโธชัดๆ อย่างนั้นน่ะ เวลามันจะหายนะ รั้งอย่างไรมันก็พุทโธๆๆ ไปเลย รั้งอย่างไรมันก็เป็น เพราะว่าเหตุผลมันสมดุลของมัน ลงไปเลย สักแต่ว่า แล้วมันคลายตัวออกมา เวลาคลายตัวออกมามันถึงรู้ของมัน

ฉะนั้น เวลาแก้ง่วง แก้ง่วง ถ้าจะบอกว่า เราผ่อนอาหาร ยิ่งตอนนี้ยิ่งเข้ายุคสมัยเลย สาวๆ ตอนนี้ต้องกินแต่น้อย กินแบบแมว กลัวจะเสียรูปทรง กินแต่น้อยๆ นี่เข้ากับภาวนาเลย กินวันละคําสองคําก็พอ เดี๋ยวมันอ้วน แล้วพอไม่มีพลังงานเหลือใช้ไง

แล้วเราก็ดูนะ ดูพระ ดูพระที่ว่าเวลาเข้มงวดในการปฏิบัติจะเพรียวมาก จะมีแต่หนังหุ้มกระดูก ไม่มีพลังงานเหลือเลย เพราะอะไร มันผ่อนอาหารหมด แล้วเวลาพระที่ว่า เวลาพระนักปฏิบัตินะ พุงนี่ยื่นเลยน่ะ นั่นน่ะ ไขมันมันเท่าไรน่ะ

เวลามันอดอาหารบ่อยๆ มันจะไปดึงไขมันมาใช้โดยธรรมชาติ มันไปดึงไขมันนั้นมาใช้ พอมันดึงไขมันมาใช้จนไม่มีไขมัน คิดดูซิว่ามันจะมีอะไรกดถ่วง

นี่ธาตุขันธ์ทับจิต ธาตุขันธ์ทับจิตนี่ชัดๆ เลย แล้วคนปฏิบัติมันเห็นชัดๆ เลย แต่พวกเราก็จินตนาการเฉยๆ มันก็ไม่ทําอะไรให้จริงจัง ถ้ามันจริงจังขึ้นมา อย่างว่า ง่วงนอนมันจะแก้อย่างไร นี่พูดถึงว่ามันใช่เวทนาอย่างหนึ่งหรือไม่

ถ้าเราบอกว่าเป็นทางวิชาการ เป็นการที่เราสื่อสารกันก็ว่าได้ แต่ถ้าพูดถึงจริงๆ แล้วมันก็คือง่วงนั่นแหละ ง่วงคือเงา คือมันเกิด แล้วเวลามันพิจารณาไปแล้วทั้งเงาทั้งง่วงหายหมด แล้วจิตนี่ชัดมาก นี่พูดถึงว่า เวลาที่ว่า ง่วงเป็นเวทนาหรือไม่

ข้อ ๒ นะ “ขอให้หลวงพ่อเมตตาอธิบายที่ว่า ความง่วงขณะฝึกหัดภาวนา ถึงคราวง่วงนอน ล้างหน้าก็แล้ว เปลี่ยนอิริยาบถก็แล้ว ก็ยังสู้ไม่ไหว สุดท้ายก็ยอมนอน จะดูมันไปเลย ไม่ทราบว่าจะจับที่ไหน”

จะดูมันไปเลย ไปดูมันไม่ได้หรอก ง่วง

สมมุติว่าเวลาเพื่อนมาชวนไปเที่ยว บอกว่าเราจะไม่ไปกับมัน แต่เราตามไปดูมันก่อน มันพาไปเที่ยวหมดล่ะ เวลาเพื่อนชวนนะ บอกฉันไม่อยากไป แต่ลองตามไปดูมันหน่อย กลับมาแล้ว เที่ยวกลับมาแล้วค่อยกลับ

นี่เหมือนกัน เวลามันง่วงมา นั่นมันง่วงแล้ว เวลาที่ว่าถ้าจะตามไปดูมันหรือไม่

ไม่ต้องตามอะไรไป พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ หลวงปู่มั่นสั่งไว้เลย จะไม่เสียหาย

มันจะง่วงเพราะพุทโธมันเจือจาง มันจะง่วงเพราะว่าเราขาดสติ ขาดพุทโธ มันก็ง่วง ถ้าพุทโธชัดๆ เพราะพุทโธชัดๆ คําบริกรรมไปเรื่อยๆ มันก็ง่วง เพราะมันจําเจ มันจําเจนะ เริ่มต้นก็ชัดเจนมาก พอพุทโธไปเรื่อยๆ ก็จางไปๆๆ จําเจ แล้วจะพุทโธมันไม่ฟื้น พอไม่ฟื้น มันไป จิตมันไปอยู่ที่นั่นแล้ว มันส่งออกไปแล้ว ฉะนั้น เวลาใครมาชวนไปไหน ไม่ต้องไปกับมัน

หลวงตาท่านบอกอยู่กับหลวงปู่มั่นใหม่ๆ ที่ว่าจิตเสื่อมๆ

“อ๋อ! จิตมันไปเที่ยว จิตมันเหมือนเด็กๆ จิตมันต้องกินอาหารเหมือนกัน ถ้ามันหิว มันต้องกลับมา ไม่ต้องไปตามมัน เราสร้างอาหารไว้ พุทโธๆ ไว้”

แล้วท่านก็ทํานะ พุทโธๆๆ มันก็กลับมาจริงๆ ท่านถึงรําพึงออกมาไง “โอ๋ย! สอนเหมือนสอนเด็กๆ เลย”

คนไม่เป็นนี่เหมือนเด็กๆ เลย เด็กๆ ทําอะไรมันผิดไปหมดล่ะ แล้วถ้าเชื่อ ถ้าเชื่อตามผู้ใหญ่ว่า อยู่กับพุทโธ อยู่กับผู้รู้ พุทโธชัดๆ นี่คืออาหารของมัน เราบริกรรมพุทโธๆๆ เวลาจิตมันไปเที่ยวไง พอไปเที่ยว พอถึงเวลามันหิวกระหาย มันไม่มีจะกิน มันก็ต้องกลับมา มันกลับมาก็กลับมา ก็จิตเราสงบไง ทั้งๆ ที่มันจริงๆ ก็จิตอยู่กับเรานี่แหละ มันส่งออกไป เราพุทโธๆ แล้วมันก็กลับมา กลับมามันก็สงบ

นี่ก็เหมือนกัน จะไปดูมันหรือ สุดท้ายเลย ก็ยอมนอน

ใช่ สุดท้ายก็ยอมนอน ถึงสุดวิสัยแล้วนอน ทีนี้พอนอนแล้ว นอนก็กะว่านอน เดี๋ยวจะตื่นขึ้นมาภาวนา นี่มาตื่นอีกทีเที่ยงวัน นอนแล้วจะตื่นมาภาวนา ทีนี้มันนอนแล้วมันไม่ตื่นน่ะสิ หรือตื่นขึ้นมาแล้วก็แถมอีกหน่อย นี่ธรรมชาติของกิเลสเป็นแบบนั้น

แต่นอน พระพุทธเจ้าสอนไว้ ไปสอนพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะเป็นพระโสดาบัน เพราะพระสารีบุตรไปฟังพระอัสสชิมา มาบอกพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะเป็นพระโสดาบัน แล้วไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมา พระโสดาบันยังโงกง่วงเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปด้วยฤทธิ์ เห็นไหม เธอจงดูดาว แหงนหน้าดูดาวเลย เอานํ้าลูบหน้า ตรึกในธรรม แล้วอีกอย่างหนึ่ง ถ้าทําทุกอย่างแล้วมันยังง่วงอยู่ นอนเสียก่อน นอนเลย พอนอนเสร็จแล้วตื่นขึ้นมาจะได้สดชื่น

นี่มันเป็นความจริง การนอน การพักผ่อน เป็นเรื่องจริงเรื่องหนึ่ง แต่เพราะว่าเรานอนแล้วเราคิดว่าเรานอนแล้วมันจะหาย นอนแล้วมันจะแก้ได้ ก็เลยนอนๆๆ เพราะนอนแล้วไม่ได้นอนตื่นมา ภาวนานี่นะ ถ้านอนตื่นมาภาวนามันก็จบ

ทีนี้อย่างที่ว่า เราก็ทําแล้ว อย่างที่ว่าง่วงนอนก็เอานํ้าล้างหน้า เอานํ้าลูบหน้า เปลี่ยนอิริยาบถ ก็ทําแบบนี้แหละ ถ้าทําแบบนี้ เพียงแต่เราอยากหาย เราอยากทําต่างๆ มันก็เลยยิ่งกดทับเข้าไปใหญ่ เห็นไหม ง่วงคือเงา เวลาไม่ง่วงมันไปไหนล่ะ แล้วเวลามันง่วง มันมาจากไหนล่ะ มันทับตายเลย เงาแท้ๆ นี่ตื่นเงา ตื่นเงาของตัวเอง ตื่นความง่วงไง

แล้วเวลาคนเล่นไพ่ ๗ วัน ๗ คืนเขาไม่ง่วงเลยนะ เวลาคนไปดูกีฬากําลังมัน โอ๋ย! ไม่มีง่วงเลย แต่เรามานั่งอยู่คนเดียวมันง่วงไง เพราะจิตสงบกับจิตที่ฟุ้งซ่าน จิตที่ออกไปเสวยอารมณ์ สิ่งที่เป็นโลกธรรมที่เขาอยู่ทางโลกมันตื่นตัว แต่เวลาเราจะพุทโธๆๆ มันละเอียด จิตมันละเอียด มันจะเข้าไปสู่คุณธรรมอันละเอียด ถ้าเข้าไปสู่คุณธรรมอันละเอียด เรายังเข้าไม่ได้ เราจะบอกว่า วุฒิภาวะของใจเราหยาบหรือละเอียด

ถ้าวุฒิภาวะของเราละเอียดนะ อยากอยู่ที่สงัด อยากอยู่ที่วิเวก ไม่อยากคลุกคลีกับใคร นี่จิตใจพวกนี้จิตใจอยากละเอียด จิตใจของเราไม่ได้หรอก ไปหาเพื่อน เพื่อนไม่มาก็โทรไปหาเขา เขาไม่มาก็น้อยใจว่าเขาไม่มาหาเรา เขาไม่มาหาเราก็ไปหาเขา ไอ้พวกนั้นน่ะมันต้องไปคลุกคลี ไอ้พวกนี้พวกภาวนาไม่ค่อยได้ เพราะพวกนี้เขาต้องทําบุญๆ เป็นขบวนไปเลย เออ! เขาชอบ แต่ให้อยู่คนเดียวอยู่เฉยๆ เหงา เห็นไหม จิตใจหยาบ จิตใจละเอียด มันอยู่ที่จริตนิสัย

เราแก้ตรงนี้ไง คําว่า “ง่วงนอน” มันก็มีปัญหาของมัน เราก็ค่อยๆ แก้ของเรา เราเป็นนักปฏิบัตินะ นักปฏิบัติต้องเอาชนะตนเอง ถ้าชนะตนเองได้ ชนะทั้งจิตเราเองด้วย ชนะทั้งเงาเราด้วย แล้วถ้าทําอย่างนั้นได้ก็ทํา

ฉะนั้น เขาบอกว่า “มีครูบาอาจารย์ท่านสอนให้ดูทุกขเวทนาในร่างกายเวลาภาวนา แต่ความง่วงนั้นลูกก็สงสัยอยู่ จึงอยากทราบว่า...”

ไอ้ดูทุกขเวทนาทางกาย พุทโธ ถ้ายังไม่เห็นไง ถ้าทุกขเวทนาทางกาย นั่งนานๆ มันทุกข์ เราก็พิจารณาได้ ร่างกายนี้ทําไมมันเจ็บมันปวด เวลาเดินจงกรม เวลามันเหนื่อยมันล้า ก็พิจารณาอย่างนี้ได้ ถ้าการพิจารณาคือใช้ปัญญา ถ้าพิจารณา พอปัญญาออกก้าวเดินปั๊บ ความง่วงก็หาย ก็กลับมาพุทโธใหม่

อันนี้พูดถึงว่า การแก้ความง่วงของเรานะ ค่อยๆ ทําไป จบ

ถาม : เรื่อง “กลุ้มใจเพราะนั่งสมาธิแปลกๆ”

หนูกลุ้มใจมากค่ะ ปกติหนูนั่งสมาธิแล้วพิจารณากาย หลวงปู่เจี๊ยะกับพุทโธตลอด ซึ่งก่อนนี้รู้สึกว่าจิตสงบดี ไม่ค่อยเหลือความคิดเลย แต่ปรากฏว่าพี่ชายลากไปทํามโนมยิทธิมา ๒ ครั้ง พระที่นั่นเอาผ้ามาครอบหัวแล้วท่องบริกรรม แต่ละคนพอนั่งสมาธิแล้วก็เกิดอาการแปลกๆ ตีตัวเอง กรีดร้อง ส่วนตัวหนูเองทําไปก็ดันเกิดอาการแสดงท่าทางเป็นสัตว์จําพวกต่างๆ ไม่สามารถควบคุมได้ หลังจากนั้นหนูก็ตกใจมาก ไม่กล้าไปอีกเลย ไม่ชอบวิธีการทําสมาธิแบบนี้ หนูกลัวเพี้ยน หนูชอบแนวหลวงปู่มั่นมากกว่าค่ะ

จึงขอเรียนถาม

๑. หลังจากหนูเลิกไปมาหลายปีแล้ว ไปแค่ครั้งนั้นครั้งเดียว ทําไมตอนนี้หนูทําสมาธิแล้วเกิดอาการแสดงท่าประหลาดๆ เป็นสัตว์อยู่ หนูกลัวมากเลย พระที่นั่นบอกว่าหนูได้ญาณระลึกชาติ เป็นเพราะตอนนั้นพระที่นั่งครอบหัวให้หนูหรือเปล่าคะ กลัวจริงๆ

๒. อาจารย์ช่วยพิจารณาอาการที่เกิดขึ้นได้ไหมคะว่า ทําไมจึงแสดงอาการท่าทางประหลาดๆ โดยห้ามไม่ได้ มันเป็นไปเอง

๓. จะแก้อย่างไรดีคะให้หาย หนูพยายามนึกถึงครูบาอาจารย์หลวงปู่มั่นก่อนทําสมาธิ ก็ยังแสดงหน้าตาท่าทางเป็นสัตว์อยู่

ขอบคุณค่ะ

ตอบ : นี่พูดถึงว่า เวลาเขาเริ่มต้น เห็นไหม บอกว่า เคยภาวนาแบบหลวงปู่เจี๊ยะ พุทโธเร็วๆ แล้วจิตเป็นสมาธิดี แต่พี่ชายมาลากไป พี่ชายมาลากไปทํามโนมยิทธิมา ๒ ครั้ง เขาเอาผ้าคลุม แล้วก็มีพระสวด หนูก็เลยกรี๊ดๆๆ เลย

ไม่ต้องไปมโนมยิทธิหรอก เรานี่ก่อนบวช เรามีเพื่อนเยอะมาก เพื่อนเราเขาก็ไปสักนํ้ามันมา สักนํ้ามัน สักอะไร สักจิ้งจก สักตุ๊กแก สักจระเข้ แล้วตอนนี้ธรรมดาวัยรุ่นเนาะ เวลาถึงเวลาก็ล้อมวงกินเหล้า เขากินเหล้ากัน เรานิสัยไม่กินเหล้า ไม่สูบบุหรี่มาตั้งแต่ไหนแต่ไร แต่ในก๊วนของเพื่อนนี่เยอะมาก กินเหล้าเมายากันทั้งนั้นน่ะ ทุกอย่างพร้อม เพราะวัยรุ่นธรรมดา

เรานี่มีหน้าที่ เวลาเขากินเหล้าปั๊บ ไอ้พวกที่สักๆ มา เวลามันกินเหล้าเข้าไปนะ ไอ้นั่นตุ๊กแกออกแล้ว พอตุ๊กแกออกแล้ว ไอ้นั่นจระเข้ออกแล้ว แล้วบางคน พอมันออกปั๊บ มันก็อื้ออ้า โอ๋ย! ตะกายใหญ่เลยนะ เราก็ต้องจับมันเอาหัวไปชนฝาไว้ ไอ้จระเข้ตัวนี้ให้เข้าข้างฝา มันก็ตะกายอยู่นั่นน่ะ ตะกายแกรกๆ ไอ้ตัวนี้หนุมานนะ อ้าว! เอ็งเข้าตรงนี้ไว้ แล้วไอ้พวกลิงลมเวลามันขึ้น เราก็ อ้าว! เอ็งเข้าตรงนี้ไว้ เรานี่เป็นคนแยกเลยนะ เพื่อนๆ นี่ ตอนนี้เพื่อนยังมีชีวิตอยู่ทั้งนั้นน่ะ ที่พูดถ้าเขาฟังอยู่เขาจะรู้

เวลากินเหล้าเป็นอย่างนี้หมดเลย เห็น โอ้โฮ! ตะเข้ อู้ฮู! ขึ้นใหญ่นะ ไอ้นั่นพรหมนะ ตบตุ้บตั้บๆ โอ้โฮ! ทุบใหญ่ แล้วกระโดดไปตีตุ้บตั้บๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ โอ๋ย! หน้าอกมันจะพัง เราก็ต้องจับมันไว้ นี่คือไสยศาสตร์ เวลาเขาทํากันน่ะ

เมื่อก่อนนี้ที่อําเภอดําเนินสะดวกมันมีอาจารย์อยู่ อาจารย์เป็นธง เขาสักที่หูจะเป็นธงชัย กับมีอีกอาจารย์หนึ่ง มี ๒ ก๊วนนี้ เจอกันไม่ได้ เจอกันจะต้องตีกัน ต้องเอามีดฟันกัน มันเป็นการพิสูจน์ มันเป็นการพิสูจน์สํานัก ที่ดําเนินสะดวกนี่ก็มี

นี่ก่อนบวชนะ เพราะก่อนบวช เราวัยรุ่นก็เที่ยวไปเรื่อย เพราะว่าธรรมดาวัยรุ่นก็อยากมีของเหนียว อยากยิงไม่เข้า ฟันไม่ออก ยิงก็ไม่เข้า ฟันก็ไม่ออก อยากเหมือนกัน ก็มีเหมือนกัน ไปไหนก็มีไปอย่างนี้

ฉะนั้น กรณีนี้เห็นมาแต่ไหนแต่ไร เห็นมาเยอะ ถ้าเห็นมาเยอะแล้วเราไม่แปลกประหลาดเลย ไม่มหัศจรรย์ตรงไหนเลย เพราะอะไร เพราะเพื่อนเราก็กินเหล้าเมายาทั้งนั้นน่ะ พอกินเหล้าเมายาแล้วมันก็แสดงอาการอย่างนี้ มันมีเยอะแยะไปหมด

แล้วนี่ ดูสิ โทษนะ เวลาเขาสวดภาณยักษ์ เขาสวดอะไรที่ว่า แหม! ออกกันใหญ่นะ เราก็เห็นอยู่ เราเห็นแล้วเราก็สังเวช เราสังเวชนะ เพราะว่า เวลานะ เราเป็นมนุษย์ใช่ไหม เราเป็นสัตว์ประเสริฐใช่ไหม เราเป็นสัตว์ประเสริฐ มนุษย์เท่านั้นที่จะมาภาวนากันได้ แล้วมนุษย์ทําไมไปเลือกเอาสัตว์มาสักใส่ตัวล่ะ ทําไมมนุษย์จะต้องไปทํากิริยาแบบสัตว์ล่ะ ทําไมต้องไปทําอย่างนั้นน่ะ

เราหลีกเลี่ยงภพชาติอย่างนั้นมาใช่ไหม เราไม่ต้องการเกิดเป็นไอ้พวกอบายภูมิใช่ไหม เราไม่อยากไปอยู่ในภพตํ่าๆ ใช่ไหม พวกเราไม่อยากจะอยู่ในภพตํ่าๆ หรอก เราอยากอยู่ในภพที่สูงขึ้น เราอยากจะทําคุณงามความดี จะทําให้เราพ้นจากทุกข์ แล้วทําไมความรู้สึกเราไปให้สิ่งที่ว่าเป็นสัตว์ เป็นสิ่งต่างๆ มาครอบงําล่ะ

นี่พูดถึงถ้าเราเป็นชาวพุทธแท้นะ ถ้าชาวพุทธแท้นะ ให้เชื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระธรรม สัจธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ไม่ไปเชื่อสิ่งนั้น ไอ้เชื่อสิ่งนี้พวกไสยศาสตร์ พวกอะไร มันมีอยู่แล้ว ศาสนาแรกของโลกคือศาสนาผี ทุกคนมีแต่ความวิตกกังวล ทุกคนมีแต่ความกลัว ก็นับถือๆ กราบภูเขา กราบพระอาทิตย์ กราบไฟ กราบต่างๆ

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว อทาสิ เม อกาสิ เม เธออย่าเสียใจ อย่าร้องไห้ อย่าครํ่าครวญ แต่เก่าคนยังโง่อยู่ ก็กราบภูเขา กราบก้อนหิน กราบพระอาทิตย์ แต่ปัจจุบันนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สัจธรรมเป็นความจริง ให้ระลึกถึงคุณงามความดีต่อกัน ให้ระลึกถึงคุณงามความดีนะ การทําคุณงามความดีแล้วอุทิศส่วนกุศล ทําคุณงามความดีแล้วระลึกถึงกัน เอาคุณงามความดีนี้เผื่อแผ่กัน ให้เขาคิดดี คิดดี ทําดี คิดดีเหมือนเรา

เรามีความคิดดีๆ เราอยากให้คนอื่นคิดดีๆ อย่างนี้ เราเอาความคิดดีๆ เผื่อแผ่เขา ระลึกถึงเขา ขอให้เขาคิดถึงแต่เรื่องดีๆ เรื่องที่ไม่ดี อย่าให้เขาไปคิดถึงเรื่องอย่างนี้ เรื่องที่ว่ามันเป็นความทุกข์ อย่าให้เขาคิดถึงอย่างนี้อีกเลย นี่สัจธรรม

แล้วเวลาเขาไปทํามโนมยิทธิกัน พระเอาผ้ามาคลุมแล้วก็มาสวด

เออ! มันก็เหมือนบังสุกุลเป็นบังสุกุลตายเนาะ กลัวตาย ก็ไปนอนในโลง บังสุกุลเป็น อยากให้มันอายุยืนๆ น่ะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนถึงความประมาทเลินเล่อในชีวิต ถ้าเรามีสติปัญญา ไม่ประมาทไม่เลินเล่อในชีวิต เราก็จะไม่มีอุบัติเหตุ เราก็ไม่มีสิ่งใด แต่ถ้าถึงเวลาถึงคราววาระของกรรมมันมาถึง ใครก็ช่วยใครไม่ได้หรอก

นี่พูดถึงว่าเขาไปทํามโนมยิทธิ อันนั้นเรื่องหนึ่ง

มโนมยิทธิมันเป็นวิธีการอันหนึ่งในการภาวนา ในพระไตรปิฎกมี แต่เขาไม่ได้มโนมยิทธิมาชวนกันไปรู้ไปเห็นอะไร ไม่ใช่อย่างนั้น มโนมยิทธิคือทําจิตให้เข้าฌานสมาบัติ แล้วระลึกเอาความสงบอันนี้ เหมือนอภิญญา ๖ ที่ว่าอภิญญา ๖ มันต้องมีมรรค คําว่า “มีมรรค” นะ อภิญญา ๕ แก้กิเลสไม่ได้ อภิญญาที่ ๖ รู้ว่าเราสิ้นจากกิเลส แล้วรู้อย่างไรล่ะ อภิญญา ๖

มโนมยิทธินั่นน่ะ อันนั้น เพราะในมโนมยิทธิบอกว่าเลยนะ เราเข้าฌานสมาบัติได้ด้วยขณะจะถ่าย ขณะจะกินอยู่นี่ ต้องเข้าได้ตลอด คล่องขนาดนั้นเลย แล้วคล่อง ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษากับอุทกดาบส อาฬารดาบส ได้สมาบัติ ๘ ก็แค่นั้นน่ะ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาฝึกหัดวิชชา ๓

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราจะเข้าฌานสมาบัติขนาดไหนมันก็เป็นฌานสมาบัติ แต่ถ้ามันรู้ความสิ้นสุดแห่งทุกข์ แล้วรู้อย่างไร รู้อย่างไร ที่สุดแห่งทุกข์รู้อย่างไร ถ้ามึงไม่เห็นทุกข์ มึงไม่รู้จักความจริง มึงจะสิ้นจากทุกข์ได้อย่างไร

ฉะนั้น มันชํานาญแล้วย้อนกลับมาพิจารณา ย้อนกลับมาสู่มรรค มันต้องกลับมาสู่มรรค ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ไม่มีหรอก ทํากันไป เชื่อกันไป มันก็ว่าแต่อย่างนั้นน่ะ

แต่นี้กลับมาที่คําถาม มันจะไปไกล

“๑. หลังจากหนูเลิกไปหลายปีแล้ว แค่ครั้งนั้นครั้งเดียว ทําไมตอนหนูทําสมาธิแล้วเกิดอาการแสดงท่าทางประหลาดๆ เหมือนสัตว์อยู่ หนูกลัวมากเลย พระที่นั่นบอกว่าหนูได้ญาณระลึกชาติ เพราะตอนนั้นพระที่นั่นครอบหัวหนูหรือเปล่าคะ”

ถ้าหนูมีญาณระลึกชาติได้ หนูก็คงไม่เขียนมาถามหลวงพ่อ เพราะระลึกได้ มันชัดๆ อยู่นี่

เขาบอกว่า พระที่นั่นบอกว่าหนูมีญาณระลึกอดีตชาติได้

ถ้าระลึกได้ก็คงไม่ได้เขียนมาวันนี้ ก็ระลึกได้มันก็รู้อยู่แล้ว ถ้าเอ็งระลึกได้ เอ็งก็รู้แล้วไง นี่เอ็งแสดงว่าเอ็งระลึกไม่ได้ เอ็งถึงเขียนมาถามไง นี่มันก็ชัดๆ อยู่แล้วว่าพระพูดจริงหรือว่าเป็นความจริง พระพูดจริงหรือว่าความจริงของเอ็งที่เอ็งรู้จริง พระเขาพูดจริงหรือพูดเท็จล่ะ เออ! พระเขาบอกว่าหนูระลึกอดีตชาติได้ แล้วเอ็งระลึกได้หรือเปล่าล่ะ ถ้าไม่ได้ แสดงว่าพระพูดปด เออ! เอ็งระลึกอดีตชาติได้จริงหรือเปล่า ก็ระลึกไม่ได้ ระลึกไม่ได้แล้วพระบอกว่าเอ็งระลึกได้ พระโกหกเอ็งหรือเปล่า เออ! ก็พระโกหก ถ้าพระโกหกแล้วก็จบแล้วไง แล้วไปฟังอะไรอีกล่ะ

ถ้าพระโกหก สิ่งที่คําพูดของเขาทุกคําที่เขาพูดกับเอ็งก็ไม่มีค่าไง ก็คนเขาโกหกเราแล้วยังเชื่อเขาอีกไหม ถ้าคนเขาโกหกเราแล้วก็จบจริงไหม ถ้าจบแล้ว ไอ้คําที่เขาพูดๆ ไว้ เอ็งไปเชื่อทําไม ก็จบไง ถ้าจบแล้ว

แต่หนูมานั่งภาวนาแล้วทําไมหนูยังทําอาการประหลาดๆ อยู่ล่ะ

อาการประหลาดๆ นี่นะ เวลาสังเกตได้ไหม ไปตามงานน่ะ จิ้ม ๕ ล้าง ๑๐ เขาเอามือไปจิ้มของเหม็นไว้แล้วล้างไม่ออก เวลาจิ้มนี่ ๕ บาท แต่เวลาล้างต้อง ๑๐ บาท เราล้างเองล้างไม่ออก จิตมันไปรับรู้ มันไปจิ้ม มันไปรับรู้สิ่งนี้ไว้ แล้วพอรับรู้แล้วมันก็แสดงอาการ นี่ไง

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านสอนนะ ท่านเวลาเทศน์นะ ท่านจะเทศน์ของท่าน เวลาที่สําคัญๆ ท่านจะข้ามๆ เพราะกลัว กลัวลูกศิษย์มันจะเป็นสัญญารับรู้สิ่งนั้นแล้วสร้างภาพ

ไอ้นี่จิต เห็นไหม ทั้งๆ ที่จิตนี้เป็นของเรา จิตนี้เป็นเราเอง แล้วเราก็เคยไปประสบสิ่งนั้นมา แล้วพอเดี๋ยวนี้จะนั่งสมาธินะ ออกอาการอย่างนั้น แล้วจะล้างอย่างไร

เหมือนกับเราเวลานั่งปกติก็ปกติ เวลาที่ถ้าตัวมันโยกตัวมันคลอน มันจะโยกอยู่อย่างนั้นน่ะ จะแก้อย่างไร เหมือนกัน เพียงแต่อันนี้มันหนักกว่า หนักกว่าเพราะอะไร เพราะไอ้นี่มันฝังสู่รากลึกเลย แล้วพอฝังสู่รากลึกแล้วก็ต้องภาวนาไปเรื่อยๆ

ถ้าวิธีการแก้นะ ภาวนาไป เรากลับมาพุทโธ กลับมาพุทโธ กลับมาผู้รู้ แล้วตั้งสติไว้ ถ้ามันจะแสดงอาการอะไรออกมา ตั้งสติไว้ แล้วพยายามระงับอาการนั้น มันจะค่อยๆ จางลงๆ จนหายไป เพราะมันไม่มีอยู่จริง มันไม่มีหรอก มันไม่มี แต่เราไปเชื่อเขา เพราะพระเขาบอกว่าหนูระลึกอดีตชาติได้ ก็เลยยังติดใจไง

เขาบอกว่าเราระลึกอดีตชาติได้ เราเป็นคนดีนี่ชอบ แต่ไอ้ที่แสดงกิริยาอย่างสัตว์นี่ไม่ชอบ แสดงกิริยาอย่างสัตว์ เวลาภาวนาไปแล้วไหลไปอย่างนี้ไม่ชอบ แล้วไม่ชอบ ไม่ชอบก็ต้องไม่ชอบทั้งหมด เพราะมันผิดมาตั้งแต่ต้น คําสอนก็ผิด เขาบอกก็ผิด เขาให้ผลว่าเรารู้ก็ผิด แล้วเราทําไมยังลังเลใจอยู่ล่ะ ถ้าเขาผิดก็เรื่องของเขาผิด เขาผิด ทําไมคนเขาเชื่อกัน คนเขาไปกันเยอะแยะล่ะ

อ้าว! ก็วุฒิภาวะของคนมีเท่านั้น คนมีความรู้เท่านั้น คนมีความรู้เท่านั้นพิสูจน์ด้วยตัวเองไม่ได้ ก็เชื่อเขาไป ถ้าเชื่อเขาไป ก็ต้องไปอยู่ในวังวนเขานั่นแหละ

แต่ถ้าเราจะออกจากวังวนนั้น เพราะเราเป็นชาวพุทธ เราเชื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สัจธรรม สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา

แล้วเวลาเขาโกหกเราไม่เห็นดับสักที ระลึกอดีตชาติได้นี่ แหม! มันผูกไว้ที่ใจเลยล่ะ แล้วเวลาแสดงกิริยาออกไป เวลาภาวนาทีไรไหลไปเลย มันก็เหมือนเวลาเราภาวนากัน โยกๆ คลอนๆ แล้วจิตมันไปผูกไว้ตรงนั้นน่ะ แล้วจะปลดอย่างไร

ถ้าจะปลดก็บอกว่า หลวงปู่มั่นไม่ได้สอนอย่างนั้น พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนอย่างนั้น คําสอนอย่างนี้เป็นมิจฉาทิฏฐิ คําสอนอย่างนี้เป็นคําสอนผิด เราไม่ฟัง เราเลิก จบ

แล้วตอนนี้เลิกแล้วเอาอะไรเป็นที่พึ่งล่ะ

อ้าว! ก็พระพุทธเจ้าไง ระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทํากิริยาอย่างนี้ไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาผ้าไปคลุมศีรษะใครไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้คนระลึกชาติได้หรือเปล่า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้พุทโธใช่ไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้รู้จักทุกข์ใช่ไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์ แล้วเราก็อยากจะเป็นอย่างนี้ ถ้าเราเชื่อพระพุทธเจ้า เราก็กลับมาที่นี่ กลับมาสัจจะ กลับมาที่มรรคก็จบ

แล้วสิ่งที่เราไปรับรู้มา ไปจํามา วางมัน ของมันมีอยู่ดั้งเดิม ศาสนาแรกของโลกคือศาสนาถือผี ของอย่างนี้มันมีอยู่แล้ว ความเชื่อถือของสังคม เราวาง เราเป็นชาวพุทธ เราเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วาง ถ้าวาง พอวางอย่างนั้นปั๊บ มันตัดเลย ตัดความสงสัย

ไม่ใช่สงสัย ยังแง้มประตู ยังอยากดูเขาอีกว่ามาอย่างไร อย่างนั้นแก้ไม่หายหรอก

ตัด ไม่ต้องแง้มประตูเลย ใครมาเคาะ ไม่แง้มประตูก็ดูช่อง เฮ้ย! ใครมา อยากจะเห็นหน้า อย่างนั้นมันก็เข้ามาเป็นกิริยาอย่างสัตว์อยู่อีก ไม่ต้องไปยุ่งกับมันเลยนี่จบ

“๒. อาจารย์ช่วยอธิบายอาการที่เกิดขึ้นได้ไหมคะว่าทําไมแสดงอาการแปลกๆ โดยห้ามไม่ได้ มันเป็นไปเอง”

ห้ามได้ ไม่เป็นไปเองหรอก ห้ามได้ทั้งนั้นน่ะ อาการที่เป็นอย่างนั้นก็เป็นอย่างนั้น โดยธรรมชาติของเรา จิตนี้เคยเวียนว่ายตายเกิดมาแล้ว อย่างที่ว่าเป็นจริตนิสัยอะไรมา มันมีมาของมันอยู่แล้ว มันมีอยู่แล้ว เพียงแต่ว่าครูบาอาจารย์ของเราท่านเพียงแต่ระงับ ท่านไม่ได้ห้าม เพราะต้องการให้ประเสริฐไง

ในบรรดาสัตว์สองเท้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก ในบรรดาสัตว์สองเท้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด

แล้วในบรรดาวัฏฏะนี้ใครจะประเสริฐที่สุดล่ะ แล้วประเสริฐอย่างเราแล้วเราทําไมต้องไปเลียนกิริยาแบบสัตว์ล่ะ สัตว์มันเดินสี่เท้า สัตว์มันคลานไป สัตว์มันไถตัวมันเองไป เรามาเดินสองเท้า เราทําไมต้องไปเลียนแบบไอ้กิริยาเดินสี่เท้า ถ้าเราไปเลียนแบบอย่างนั้นน่ะ อาการมันประหลาดตรงไหน มันไม่มีอาการอะไรประหลาดเลย ไส้เดือนมันไม่มีเท้า มันใช้ตัวมันไถไปนั่นน่ะ อาการแบบนั้นพระพุทธเจ้าไม่ได้สอนอยู่แล้ว

ฉะนั้น ในบรรดาสัตว์สองเท้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด เราก็กลับมายืนในกิริยาสองเท้าของเรา เรากลับมายืนในกิริยาของเรา เรากลับมาพุทโธของเรา ใช้ปัญญาของเรา

“อาการแบบนั้น ให้อธิบายอาการที่มันเกิด”

โอ๋ย! ร้อยแปด อย่างที่เราว่าน่ะ เพื่อนเขาไม่ได้บวชนะ วัยรุ่นด้วยกัน วัยรุ่นด้วยกันก็ประสาว่าอยากมีของดีอะไรน่ะ ก็ว่ากันไป ด้วยความไม่รู้ไง แต่เรานี่ดีอย่างหนึ่ง เขาชวนไปสัก ชวนไปทุกอย่าง เขามีทุกอย่าง เราไม่เอา เราเอาแต่พระพุทธรูป เราเอาแต่พระ เอาแต่เหรียญ เอาแต่ตะกรุด อย่างอื่นไม่เอา อย่างอื่นไม่เอา ขนาดเขาฝังเข็ม เขาฝังตะกรุด แบบนั้นเราก็ไม่เอา ไม่เอา อะไรที่ฝังเข้าตัวนี่ไม่เอาเลย แต่ก็ไปเห็นมา

นั่นเขาเป็นเครื่องรางของขลัง แต่ของเรา เครื่องรางของขลังเขาก็เรียกว่าไสยศาสตร์ แล้วของเราพุทธศาสน์ แล้วนี่เพียงแต่ว่าพี่ชายเชื่อ คนอื่นเขาเชื่อ เขาลากไป ด้วยความเชื่อ พอเขาเชื่อนะ เขาก็เอาความดีๆ เอาแต่ของดีๆ ให้น้อง แต่น้องพอไปเจออย่างนี้ น้องมันเป็นทางสองแพร่งไง แพร่งหนึ่งเคยปฏิบัติกับหลวงปู่เจี๊ยะมา แพร่งหนึ่งคือเรายังมีคุณสมบัติ มีคุณงามความดีของเรา อีกแพร่งหนึ่งเขาพาไปเจอมาแล้วงงๆ ไม่อยากได้ แต่มันก็ดีเนอะ ไม่อยากได้ เราก็แสดงอาการได้ อู๋ย! ดีดดิ้นเหมือนสัตว์เลย ไม่อยากได้ แต่มันก็เป็น แล้วพอถ้าเวลาเราจะแก้ล่ะ

เราจะแก้ เราก็พุทโธ กลับมาพุทโธ คําว่า “แก้” ถ้าอธิบายมันก็อธิบายเป็นสเต็ปว่า อาการจะเป็นอย่างนี้ มันมีเหตุมีผลเป็นอย่างนี้ แต่อธิบายก็เป็นทางทฤษฎี มันก็เหมือนตํารายา แต่ถ้าเวลาคนจะแก้ คนต้องกินยา คือว่าจิตของผู้เป็นต้องแก้เองไง จิตของผู้เป็นจะต้องกําหนดพุทโธเอง แล้วผ่อนคลายเอง ทํากลับมาให้เป็นปกติเอง นั่นคือการแก้ นั่นคือตัวยา ตัวยาคือศีล สมาธิ ปัญญา

ฉลากยา ให้หลวงพ่ออธิบาย ก็อธิบาย

“หลวงพ่อนี่พูดอะไรแจ้วๆ แต่มันไม่เป็นเหมือนหลวงพ่อสักอย่างหนึ่งเลย”

เวลาเอ็งทําไป เดี๋ยวเอ็งจะรู้ว่าเป็นหรือไม่เป็น ถ้าเป็น มันก็เห็นเป็นสเต็ป แล้วมันก็แก้ได้ไง

แต่นี่ยังงงๆ อยู่ไง เพราะงงๆ อยู่ อวิชชา ไม่รู้ มันก็เลยเป็นไปกันอย่างนั้น นี่พูดถึงว่าข้อที่ ๒

“๓. จะแก้อย่างไรดีคะให้หาย หนูพยายามนึกถึงครูบาอาจารย์หลวงปู่มั่นก่อนนั่งสมาธิ ก็ยังแสดงหน้าตาท่าทางเป็นสัตว์อยู่ ขอบคุณค่ะ”

ถ้ายังระลึกถึงหลวงปู่มั่นอยู่ ระลึกถึงครูบาอาจารย์อยู่นะ ระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เห็นไหม เราต้องมีที่พึ่งไง อย่างเช่นถ้าเราเป็นพุทธมามกะ เรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์อยู่ในหัวใจ อยู่ในหัวใจคือว่าเหมือนกับเรามีพ่อมีแม่ เราระลึกถึงพ่อแม่เรานี่ เราก็อบอุ่นใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นชาวพุทธ เราไม่มีอะไรเป็นที่พึ่งเลยหรือ เราเป็นชาวพุทธ เราต้องลอยอยู่กลางทะเลเลยหรือ เราเป็นชาวพุทธ เราไม่มีอะไรเป็นที่พึ่งกันเลยหรือ เราเป็นชาวพุทธ เราก็มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง ระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นแก้วสารพัดนึกนะ ใครมีความมั่นคงขนาดไหนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คนนั้นก็จะได้ผลมากเท่านั้น

นี่ก็เหมือนกัน เราระลึกถึงหลวงปู่มั่น ระลึกถึงครูบาอาจารย์ ระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย ระลึกถึง ระลึกถึงนะ พุทโธๆ นี่ก็ชื่อของท่านอยู่แล้ว พุทโธๆ ระลึกถึงแล้วทําตาม เอาสิ่งนี้เป็นที่พึ่ง แล้วพยายามเกาะนี้ไว้ ถ้าจิตมันเกาะพุทโธไว้ พุทโธๆ มันไม่เป็นอย่างนั้นหรอก อาการที่มันเป็นมันส่งออกแล้ว มันเป็นแล้ว ถ้าเราพุทโธๆ ฝืนมันเลยๆ หาย มันต้องหาย

มันไม่หายเพราะมันสงสัยว่าอยากเป็น มันเป็นอย่างไรๆ แล้วจะแก้อย่างไร เพราะไปแก้ตรงนั้นก็ไม่หายหรอก เราอยากจะแก้กิริยาอย่างสัตว์ แต่เราทํากิริยาอย่างสัตว์อยู่ มันจะแก้หายได้อย่างไร ถ้ากิริยาอย่างสัตว์ก็เป็นกิริยาอย่างสัตว์ แต่กิริยาอย่างนั้นเป็นกิริยาอย่างสัตว์

แต่กิริยาของพระ นั่งสมาธิ นั่ง เห็นไหม กิริยาของพระพุทธเจ้านั่งอยู่โคนต้นโพธิ์ เราทําท่ากิริยาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็เป็นพุทธะขึ้นมาแล้ว พุทโธๆๆ มันก็ไม่แสดงกิริยาอย่างสัตว์

ถ้าเราฝืนกลับมาอยู่กิริยาของธรรม กิริยาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็จบ เราดึงกลับมาที่นี่ พอกิริยามันไม่ไป จิตมันเริ่มสงบ มันก็หาย หายแล้วเราค่อยๆ แก้ ค่อยๆ แก้คือทําจิตเราให้สงบ จิตเราให้หายได้ หายจากอาการอย่างนั้น พุทโธ ตั้งสติไว้ แล้วไม่เป็นอย่างนั้น ฝืนๆๆ ฝืนจนจบ

ที่เราทําอยู่นี่เราฝืนกิเลส กิเลสมันจะพยายามให้สุขสบาย เราก็ฝืนมันกลับมาพุทโธ ฝืนมาภาวนา ฝืนกิเลสๆ จนมันเป็นธรรม

เป็นธรรมคือเป็นมรรค เป็นศีล เป็นสมาธิ เป็นปัญญา เป็นมรรค เป็นมรรคเป็นทางก้าวเดินของจิต จิตมันก้าวเดินมรรค จิตมันมีมรรค มันเป็นทางเดิน จิตมันเอามรรคญาณเข้ามาชําระล้างอวิชชา มันก็จบ

นี่ก็เหมือนกัน ฝืนมา ฝืนมา แก้ก็จบ ถ้าไปแก้ไปตามเขา ไม่มีวันจบหรอก แล้วไม่ต้องไปสงสัย แล้วไม่ต้องไปแก้ไข ไม่ต้องไปพูดถูกพูดผิด มันเรื่องของเขา

หลวงตาบอกว่า ในโลกคนโง่มากหรือคนฉลาดมาก

คนฉลาดมันต้องมีปัญญา แล้วคนฉลาดจะคุยกันนี่ยาก เห็นไหม เขาบอก “พระพุทธศาสนานี่ยุ่งมากเลย ศาสนาอื่นเขาอ้อนวอนก็จบ พระพุทธศาสนาต้องมีปัญญา ต้องเอาตัวรอด อู๋ย! มันยุ่งขนาดนี้เลย”

ก็เอาตัวรอด มันก็เอาตัวเองพ้นจากความไม่รู้ เอาตัวเองพ้นจากมาร ศาสนาพุทธที่ว่าประเสริฐ ประเสริฐอย่างนี้

แต่เราบอก “มันยุ่งมาก มันยุ่ง”

ถ้าเรามีปัญญาแล้วจะยุ่งไหม มีปัญญาแล้วมันก็ใคร่ครวญได้ออกหมด มันพิจารณาได้หมด มีปัญญาก็เอาตัวรอดได้ พอเอาตัวรอดได้ เห็นไหม เรามีปัญญา ศาสนทายาท เราเป็นคนที่มีคุณธรรม มันเป็นตัวอย่าง

แต่บอกว่าไม่ต้องไปยุ่งกับเขา ไม่ต้องไปแก้เขาหรอก เพราะอะไร เพราะคนโง่มากหรือคนฉลาดมาก มันก็ไหลกันไปแบบนั้นน่ะ แล้วไปพูดนะ มันก็เสียพลังงานมาก เว้นไว้แต่เป็นญาติเป็นพี่เป็นน้องกันก็อีกเรื่องหนึ่งนะ แต่ถ้าไม่ใช่จะทําอย่างไรล่ะ

เวลาหลวงตาท่านพูด หน้าที่ของท่าน ท่านแสดงธรรม ท่านเมตตามาก ท่านอยากจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ แต่สัตว์มันไม่เชื่อ สัตว์มันบอกอันนั้นง่าย อันนั้นมันดี มันต้องการอย่างนั้น มันก็เป็นกรรมของสัตว์ เอวัง

๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปีจริงไหม
จริง
แล้วจะทําได้จริง มี
หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นทําได้แล้ว
ครูบาอาจารย์ทําได้แล้ว
แต่ของเราอยู่ที่วาสนาของเรา
อยู่ที่ความมั่นคงของเรา อยู่ที่ความจริงของเรา
จะทําได้ทําไม่ได้มันอยู่ที่ความเพียร ความเพียรชอบ
ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ
จะทําให้เราพ้นกิเลสได้

๕

๗ วัน ๗ ปี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๗ กันยายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พระสูตร มหาสติปัฏฐานสูตร”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพเป็นอย่างสูง กระผมมีคําถามหนึ่งที่พอเป็นนิวรณ์สร้างความลังเลสงสัยต่อการเริ่มต้นประพฤติปฏิบัติของกระผม ซึ่งรบกวนจิตใจมานานพอสมควร คือเกี่ยวกับพระสูตรหนึ่งชื่อ “มหาสติปัฏฐานสูตร”

เนื่องจากอ่านพบบ่อยในหนังสือประวัติครูบาอาจารย์ เช่น ประวัติหลวงปู่มั่นในมุตโตทัย ในธรรมานุธรรมปฏิบัติก็มีการกล่าวถึงพระสูตรนี้ หรือในหลวงปู่ฝากไว้ (หลวงปู่ดูลย์ อตุโล) ในช่วงที่หลวงปู่ดูลย์ท่านทบทวนธรรมานุสติครั้งสุดท้าย ท่านก็ให้สวดมหาสติปัฏฐานสูตรให้ฟัง นั้นแสดงว่าพระสูตรนี้เป็นพระสูตรที่มีความสําคัญพระสูตรหนึ่ง จึงอยากเรียนถามหลวงพ่อดังนี้ คือ

๑. สําหรับผู้เริ่มปฏิบัติ จําเป็นหรือไม่ครับที่ต้องทําความเข้าใจพระสูตรนี้ก่อน

๒. พระสูตรนี้มีความจําเป็นมากหรือไม่ต่อการประพฤติปฏิบัติเพื่อบรรลุถึงพระนิพพาน

๓. ในตอนท้ายของพระสูตรมีการกล่าวอ้างถึงอยู่บ่อยๆ ว่าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติสมํ่าเสมอจะได้บรรลุธรรมภายใน ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี อย่างน้อยจะได้เป็นพระอนาคามี เป็นจริงไหมครับ

กราบขอบพระคุณอย่างสูงครับ

ตอบ : นี่พูดถึงเป็นนิวรณ์ ถ้าเป็นนิวรณ์ เห็นไหม เขาบอกว่ามันเป็นความลังเลสงสัย มันเป็นนิวรณ์อันหนึ่งที่ฝังใจมาตลอด เรื่องมหาสติปัฏฐานสูตร แล้วเวลาเราไปศึกษา เราไปอ่าน เขาบอกว่าอ่านพบในประวัติครูบาอาจารย์ต่างๆ สิ่งที่ครูบาอาจารย์ ประวัติหลวงปู่มั่น ในมุตโตทัย ในธรรมานุธรรมปฏิบัติของหลวงปู่มั่น

สิ่งนี้เวลาโดยทั่วไป โดยทั่วไปเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษาโดยว่าเรามีอวิชชา ว่าอย่างนั้นเลย เรามีอวิชชา เราศึกษาแล้วเราก็ไม่เข้าใจ เราไม่เข้าใจ เราอ่านออก ในภาษานี่เราพูดได้ แต่เราไม่เข้าใจความหมาย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็อ่านออก แต่เราไม่เข้าใจความหมาย แต่ไม่เข้าใจ เวลาเขาเรียนปริยัติกัน จะไม่เข้าใจความหมายได้อย่างไร เวลาบาลีเขาแยกแยะ เขาแยก เขาวิจัย เขาทําวิจัยในเรื่องธรรมะได้สว่างกระจ่างแจ้ง อันนี้เวลาเราคิดกันนะ

มันก็เหมือนกับเรามีการศึกษา เราศึกษาแล้ว เราศึกษา คนที่ศึกษาแล้วเขาต้องฝึกงาน ศึกษาทางวิชาชีพเขาจะมีการฝึกงาน ฝึกงานแล้วเขาจะส่งไปฝึกงานในสถานที่ต่างๆ แล้วถ้าเขาให้คะแนนมาแล้วถึงได้จบ ถ้าให้คะแนนก็จบ นี่เขาพยายามจะทําให้นักศึกษามีประสบการณ์ นักศึกษามีความรู้จริง

แต่ในภาคปฏิบัติมันไม่เป็นอย่างนั้น เราพยายามทํา ใช่ เราพยายามทํากัน พยายามเข้าใจกัน เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้เลย ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ เวลาปริยัติ ปริยัติคือการศึกษา ความเข้าใจ นี้เราปริยัติแล้ว เราศึกษาแล้ว เราก็พยายามจะฝึกงาน พยายามจะทําให้ได้

ในปัจจุบันเขาพยายามฝึกวิปัสสนาจารย์กัน เขาบอกว่ามีการศึกษาจบแล้วไม่รู้จะทําอะไรต่อ ก็มาศึกษาวิปัสสนาจารย์ วิปัสสนาก็ตามหลักสูตร หลักสูตรก็ ๖ เดือน ๘ เดือน พอจบแล้วก็เป็นวิปัสสนาจารย์ มันก็เป็นปริยัติ มันก็เป็นการไปฝึกหัด แต่มันฝึกหัดแล้วรู้จริงหรือเปล่า

ถ้าเป็นภาคปฏิบัติ ถ้ามันเป็นความจริง เพราะภาคปฏิบัติเป็นความจริงแล้วมันก็ย้อนกลับมาที่ว่า เวลาไปอ่านหนังสือในประวัติหลวงปู่มั่น ในมุตโตทัย ในธรรมปฏิบัติ ในหลวงปู่ดูลย์ฝากไว้ต่างๆ นั่นเป็นผู้ที่ปฏิบัติรู้จริงแล้วไง ถ้าปฏิบัติรู้จริงแล้ว ในมหาสติปัฏฐาน ๔ เขาเข้าใจแล้วทะลุปรุโปร่ง แล้วแนะนําได้ด้วย

ฉะนั้น เวลาภาคปฏิบัติเราบอกเลย ทุกคนจะอ้างว่า “ปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔ แนวทางสติปัฏฐาน ๔ แล้วพวกพุทโธๆ พวกทําสมถะไม่ใช่แนวทางสติปัฏฐาน ๔ เพราะไม่มีปัญญาไง พวกพุทโธไม่มีปัญญาหรอก พวกที่ปฏิบัติไม่มีปัญญาหรอก แต่ถ้าใช้ปัญญาอย่างเขาแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ถ้าพุทโธไม่ใช่แนวทางสติปัฏฐาน ๔”

แต่เวลาโยมถามมา เวลาไปอ่านในประวัติหลวงปู่มั่นในมุตโตทัย ในธรรมานุปฏิบัติ พระสูตรในหลวงปู่ดูลย์ฝากไว้ ทําไมท่านให้สวดมหาสติปัฏฐาน ๔ ให้ฟัง ทําไมหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ ท่านเทศน์มหาสติปัฏฐาน ๔ กายในกาย จิตในจิต เวลากาย กายนอก กายใน กายในกาย เวลาจิต เวทนานอก เวทนาใน เวทนาในเวทนา นี่เวลาอธิบายถึงสติปัฏฐาน ๔ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอธิบายไว้แล้ว

แล้วเวลาคนศึกษาเขายังบอกเลยนะ “กรรมฐานมีกายนอก กายใน มันจะมีจริงหรือเปล่า มันจะมีอยู่จริงหรือ กายนอกก็คือกายนี่ จะมีกายในอะไรอีกล่ะ”...ไม่เคยภาวนาไง

ถ้าภาวนาจะเห็นกาย ถ้าเห็นกาย เห็นกายโดยสัญญา เห็นกายโดยมรรค เห็นกายโดยสัจธรรม เวลาเห็นกาย พิจารณากายไปแล้ว พิจารณาแล้วมันเป็นสัญญา มันก็ไปเอาแต่ความจําไง คือทฤษฎีที่จําได้ ปฏิบัติที่เคยเป็น แล้วก็เอาสิ่งนั้นมาเป็นจินตนาการ นี่เวลาปฏิบัติไป จินตนาการไปก็เป็นสมุทัย สมุทัยก็กิเลสเข้ามาแทรก

เวลากิเลสแทรก เราจะพุทโธๆ ให้จิตสงบขึ้นมาเพื่อให้มันละวางสมุทัย ละวางสมุทัย เพราะจิตเป็นสมาธิมันก็วางสมุทัย สมุทัยแล้วมันก็เป็นธรรม เพราะมันมีสมุทัยมาเจือปน มันก็เป็นศีล สมาธิ ปัญญาโดยเนื้อแท้ เนื้อแท้ เวลาวิปัสสนาไปมันก็จะเข้าเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป นี่พูดถึงผู้ที่ปฏิบัติสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงไง ถ้าผู้ปฏิบัติสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

แต่ทางกระแสสังคม กระแสโลก เห็นไหม “พุทโธนี่เป็นสมถะ ไม่ใช่วิปัสสนา” ก็ว่ากันไป

แต่คนที่วิปัสสนาจริง วิปัสสนาจริงๆ ทําตามความเป็นจริงขึ้นมาแล้ว พอโยมไปอ่านแล้วโยมก็เห็นจริง พอเห็นจริงขึ้นมาแล้ว อันนี้ก็เป็นกังวลแล้วว่า มหาสติปัฏฐานสูตรสําคัญหรือไม่สําคัญ จะต้องศึกษาให้เข้าใจก่อนหรือเปล่า แล้วค่อยมาประพฤติปฏิบัติ แล้วถ้าปฏิบัติไปก่อน ถ้าไม่ได้ศึกษาเลยมันจะหลงหรือไม่หลง แล้วมันจะเป็นหรือไม่เป็นล่ะ นี่จะต้องไปศึกษาไหม

ศึกษาจนหัวทะลุเลย ศึกษาจนอ่านหนังสือจนหนังสือทะลุหมดเลย เข้าใจหมดเลย มันก็เป็นปริยัติ มันก็ได้แค่นั้นน่ะ

ศึกษาแล้ววาง นี่ไง เป็นกรณีที่เวลาหลวงตาท่านศึกษาจนเป็นมหานะ แล้วท่านบอกว่าท่านได้มหาแล้วท่านจะออกปฏิบัติ แต่ขณะที่ศึกษาเป็นมหา เวลาศึกษา ท่านเล่าให้ฟังเอง บวชใหม่ๆ พอศึกษาบอกว่า เทวดาเป็นทิพย์มีความสุขอย่างนั้น อู้ฮู! มีความประณีตอย่างนั้น อยากเกิดเป็นเทวดา อยากไปสวรรค์แล้ว พอศึกษาไปๆ เพราะมันศึกษาแล้วปัญญามันจะกว้างขวางไป พอถึงเป็นเทวดา โอ้โฮ! เป็นพรหม พรหมดีกว่าเทวดา แล้วพอศึกษาไป อ้าว! พรหมก็ต้องหมดอายุขัย เทวดาหมดอายุขัย ศึกษานิพพาน โอ้! จะไปนิพพานแล้ว จะไปนิพพานแล้ว

นี่ศึกษาไปแล้ว พอปัญญามันศึกษาไปแล้วอะไรที่ดีกว่าจะเอาสิ่งนั้นน่ะ แต่พอศึกษาตั้งใจไว้ว่า ถ้าเป็นมหาแล้วจะออกปฏิบัติ จะปฏิบัติขึ้นมา ศึกษาแล้วน่ะ แล้วถ้าเราปฏิบัติไปมันจะมีจริงหรือเปล่า แล้วใครจะบอกเราได้จริงหรือเปล่า นิพพานจะเป็นจริงไหม

ศึกษาแล้วนะ ศึกษาทางทฤษฎีเข้าใจหมด แยกแยะได้หมด สุดท้ายแล้วก็ต้องตั้งเป้าเลย จะต้องไปหาหลวงปู่มั่น เวลาไปไม่ทันหลวงปู่มั่น ก็ไปจําพรรษาที่จักราชก่อน หลวงปู่มั่นอยู่ที่บ้านผือ ที่หนองคาย ไปไม่ทัน หลวงปู่มั่นท่านไปสกลฯ ก่อน

สุดท้ายแล้วท่านตามไป พอเข้าไปเจอหลวงปู่มั่น เห็นไหม “มหา สิ่งที่มหาศึกษามาแล้วเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ประเสริฐ พวกเราศึกษา เราบวชมาก็มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ถึงได้บวช มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีรัตนตรัยถึงได้บวช บวชแล้ว ถ้าศึกษาแล้ว สิ่งนี้ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐมาก แต่ให้เก็บเข้าลิ้นชักไว้นะ เก็บใส่ลิ้นชักไว้แล้วใส่กุญแจมันไว้ด้วย แล้วเราประพฤติปฏิบัติของเราไปก่อน ถ้าปฏิบัติของเราไป พอถึงที่สุดแล้ว สิ่งที่เป็นสัจธรรมข้อเท็จจริง สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงในหัวใจ ถ้าเป็นจริงแล้วมันจะเข้าเป็นอันเดียวกันกับสติปัฏฐาน ๔ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

แต่ถ้าเรายังปฏิบัติของเรายังไม่รู้ตามความเป็นจริง สติปัฏฐานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กับการคาดการหมายของเรา การจินตนาการของเรามันจะขัดแย้งกัน คือว่ามันจะเป็นอนาคต มันจะจินตนาการ มันจะทําให้เราปฏิบัติได้ยากมาก เหมือนเราปฏิบัติละล้าละลังว่า ถ้าไม่รู้ก็บอกว่ารู้ เรียนจบแล้ว ไอ้ว่ารู้ รู้ก็งง อ้าว! ไอ้ไม่รู้หรือก็รู้ ไอ้ว่ารู้ รู้ก็สงสัย มันก็จะละล้าละลังไง

หลวงปู่มั่นบอกว่า ถ้าปฏิบัติโดยการจินตนาการไป ความรู้ความเห็นระหว่างกิเลสกับธรรมมันจะเตะมันจะถีบกัน คือมันไม่ลงความจริง มันจะขัด มันจะแย้ง มันจะสงสัย มันจะรู้ว่ามันรู้แล้ว แล้วมันพยายามจะเข้าข้างตัวเอง มันจะเข้าข้างตัวเองตลอด เห็นไหม ถึงต้องเอาสิ่งที่เรียนมาเข้าลิ้นชักไว้ ลิ้นชักในสมองนี่ เพราะมันมีอยู่แล้ว เดี๋ยวมันก็ออกมา แล้วใส่กุญแจมันไว้ แล้วมหาปฏิบัติไปนะ พอปฏิบัติไป ถ้าถึงที่สุดแล้ว ความจริงในพระไตรปิฎกกับความจริงในหัวใจมันจะเป็นอันเดียวกัน

แล้วหลวงตาท่านก็ทําแบบนั้น ท่านทําตามนั้น เพราะหลวงปู่มั่นท่านเป็นคนคอยชี้นําอยู่ พอทําไปแล้วนะ มันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ เป็นอย่างนั้นจริงๆ แต่เวลาปฏิบัติ เวลาเป็นอย่างนั้นจริงๆ แล้วคิดดูสิ ประวัติศาสตร์ของแต่ละบุคคล ประวัติของครูบาอาจารย์แต่ละองค์ แล้วเราจะเอาใครเป็นคติแบบอย่าง

ถ้าคติแบบอย่าง หลวงตาท่านก็ไปอย่างหนึ่ง หลวงปู่ฝั้นท่านก็ไปอย่างหนึ่ง หลวงปู่คําดีท่านก็ไปอย่างหนึ่ง หลวงปู่ชอบท่านก็ไปอย่างหนึ่ง หลวงปู่เจี๊ยะท่านก็ไปอย่างหนึ่ง ครูบาอาจารย์แต่ละองค์ท่านไปอย่างหนึ่งๆ อย่างหนึ่งเพราะอะไร เพราะจริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน แล้วเราจะเอาอะไรเป็นความจริงล่ะ

เราเอาความจริง เราก็ต้องเอามหาสติปัฏฐานสูตรเป็นที่ตั้ง เห็นไหม เพราะจริตนิสัยของคนมันไม่เหมือนกัน จริตนิสัยคน คนชอบ คนถนัดแตกต่างกัน ทีนี้คนชอบ คนถนัดแตกต่างกัน ถ้าเราศึกษาประวัติครูบาอาจารย์ ส่วนใหญ่แล้วเรานักปฏิบัติกัน เราจะก็อปปี้ หลวงปู่มั่นทําอย่างไร เราจะทําอย่างนั้นเลย หลวงปู่มั่นออกป่า เราก็ออกป่า เดี๋ยวหลวงปู่มั่นออกป่า เราก็ไปสร้างต้นไม้ไว้หลังบ้านให้เป็นป่า แล้วเราก็เดินตามว่าเราได้เข้าป่า คือเราจะทําให้เหมือน แต่ไม่เหมือน เราจะทําให้จริง แต่ไม่จริง ไม่จริงหรอก

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจะศึกษา ศึกษาขนาดไหน คติแบบอย่างครูบาอาจารย์นะ ท่านเป็นจริตนิสัย เราศึกษานี่ศึกษาได้ ศึกษาแล้วเอาเป็นตัวอย่าง เอาเป็นตัวอย่างเพราะอะไร เพราะว่าครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติแล้ว ทุกคนต้องผิดพลาด

คนขับรถไม่เป็น ตอนหัดขับรถมันจะมีอุบัติเหตุบ้างไหม มันจะผิดพลาดบ้างไหม มี มีทั้งนั้นน่ะ คนขับรถต้องหัดขับรถ พ่อแม่ก็สอนให้ลูกขับรถ ขับรถนี่ขับไม่ได้ พอขับแล้วเดี๋ยวมีความชํานาญขึ้นมา มันขับได้นะ มันบอกว่าอย่าเข้ามายุ่งนะ อย่าเข้ามายุ่งนะ มันจะไปเอง อย่าเข้ามายุ่งนะ แต่ถ้าไม่เป็น มันต้องการ

นี่ก็เหมือนกัน มีครูมีอาจารย์ท่านคอยชี้นําคอยบอก แต่เวลาความจริงแล้วเราก็ต้องขับให้ได้ เราต้องขับให้เป็น ถ้าขับเป็น มันจะเป็นความนั้น นี่พูดถึงว่า มันมีความสําคัญไหม หนึ่ง

สอง เราจะบอกว่า ในแนวทางปฏิบัติมันมีหลากหลายนัก แล้วต่างคนก็ต่างว่าของตัวเองถูก ของตัวเองดีทั้งนั้นน่ะ ถ้าของตัวเองถูก ของตัวเองดี ของคนอื่นก็ต้องไม่ถูกน่ะสิ ของคนอื่นก็ต้องไม่ดีน่ะสิ

แต่นี้มันจะของตัวเองถูกหรือของตัวเองดี มีสาระแก่นสารอะไรหรือไม่ แล้วของที่เขาไม่ถูก เขาไม่ดี เขามีสาระแก่นสารหรือไม่ ถ้าเขามีสาระแก่นสารของเขา เราเอาสาระแก่นสารเขามาเป็นประโยชน์ แล้วสิ่งที่มันไม่เป็นประโยชน์ ทิ้งไป อย่าไปยุ่งกับสิ่งนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า พุทโธมันไม่เป็นสติปัฏฐาน ๔ มันไม่มีปัญญา มันเป็นสมถะ มันไม่มีปัญญา

ถ้าไม่มีปัญญา มันทําสมาธิได้อย่างไร ไม่มีปัญญา มันจะเข้าไปสู่ศาสนาอย่างไร ไม่มีปัญญา มันจะมีหัวคิดทําคุณงามความดีได้อย่างไร มันก็มีปัญญาสิ มันถึงได้ทําอยู่นี่ แต่ปัญญามันมากน้อยแค่ไหน ปัญญามันจะดีแค่ไหน ถ้าปัญญามันดีมันก็ดีขึ้นมา

นี่พูดถึงว่า แหม! เพราะคําถามมันชงมาดี พูดถึงมหาสติปัฏฐานสูตรเลย มันมาเข้าทางไง มันก็เลยได้ระบายบ้าง ฉะนั้น มันได้ระบายบ้าง

ทีนี้เราจะบอกว่า เวลาเขาศึกษา เขาอยากรู้ แล้วพอเวลาอ่านไป อ่านประวัติหลวงปู่มั่น มันเป็นนิวรณ์ เราต้องศึกษา ต้องมีความเข้าใจไหม เพราะว่าไปอ่านประวัติหลวงปู่มั่น ไปอ่านมุตโตทัย ไปอ่านธรรมานุธรรมปฏิบัติเป็นของหลวงปู่มั่นท่านเขียนขึ้นมาเอง แล้วก็ไปอ่านที่ว่าหลวงปู่ฝากไว้ของหลวงปู่ดูลย์ หลวงปู่ดูลย์เวลาท่านพิจารณาธรรมครั้งสุดท้าย ท่านบอกว่าให้สวดมหาสติปัฏฐานสูตรให้ฟัง

นี่เพราะอะไร เพราะมันเป็นอันเดียวกันนั่นน่ะ อันเดียวกันแบบคนรู้จริงรู้แจ้ง มันอันเดียวกันมันต้องมีที่มาที่ไปก่อน เห็นไหม พวกเราอยากหัดขับรถๆ เราก็อยากขับรถเหมือนกัน แต่เราไม่มีรถ โยมมีรถคนละคันนะ มานี่ขับรถมาเต็มเลย เราไม่มีรถ เราจะขับอย่างไรวะ กูก็นึกเลย ขับรถ ขับรถ เราไม่มีรถจะขับ นี่ก็เหมือนกัน เราจะไปฝึก เราจะปฏิบัติในมหาสติปัฏฐานสูตร เราเอาอะไรไปปฏิบัติ

เราอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะนะ พวกนักปฏิบัตินามรูปเขามาถาม มาถามหลวงปู่เจี๊ยะ ถามปัญหา เพราะหลวงปู่เจี๊ยะถามว่า “แล้วพิจารณากันอย่างไรล่ะที่ว่ามหาสติปัฏฐานสูตร”

“ก็พิจารณากายสิคะ”

“แล้วพิจารณาอย่างไรล่ะ”

“ก็พิจารณากายสิคะ”

นี่มหาสติปัฏฐานสูตร กาย เวทนา จิต ธรรม พิจารณากายสิคะ

หลวงปู่เจี๊ยะท่านพูดขึ้นมานะ เฮ้ย! เขาต้องเอาจิตพิจารณานะ เขาต้องมีผู้พิจารณา แล้วเอ็งว่าพิจารณากายสิคะ พิจารณาสิคะ แล้วมันเอาอะไรพิจารณาล่ะ เอาอะไรไปพิจารณาอะไร เอาอะไรไปเริ่มต้นทําให้มันถูกต้อง ทํากันอย่างไร

ไอ้นี่มันสามัญสํานึกใช่ไหม ทางวิชาการ วิชาชีพ เราคิดเรื่องอะไรก็ได้ เราเรียนสิ่งใดมา เราก็คิดตามนั้นน่ะ ไอ้นี่พอเราไปเรียนธรรมะ เราก็คิดธรรมะ คิดธรรมะนี่มันเป็นโลกียปัญญา มันเป็นสามัญสํานึก ความคิดมันเกิดจากเรา เรามีความคิดอยู่แล้ว ความคิดเรามีอยู่แล้ว แล้วเราคิดเรื่องอะไรก็ได้

แต่ในทางธรรม ในทางธรรมนะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านบอกว่า “เฮ้ย! เขาต้องเอาจิตพิจารณานะ เขาต้องเอาจิตพิจารณา”

เพราะปฏิสนธิจิตมันมาเกิดเป็นมนุษย์อยู่นี่ ปฏิสนธิจิตมันไปเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม กําเนิด ๔ ของจิต จิตมันเวียนว่ายตายเกิดในกําเนิด ๔ นี้ แล้วเวลาจะถอนก็ต้องตัวมันถอน ตัวมันถอน ถอนพิษถอนไข้ ถอนอวิชชาออกไปแล้วมันถึงจะได้ไม่ไปเกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตายต่อไปข้างหน้า แต่ถ้ามันยังไม่ได้ถอนพิษไข้ของมัน ยังไม่ได้ถอนอวิชชาในจิตของมัน มันก็ต้องเวียนว่ายตายเกิดเป็นธรรมชาติของมัน

ฉะนั้น ก่อนที่จะไปพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ ที่ว่าใช้ปัญญา เขาต้องมีจิตไปพิจารณา

ถ้าจิตพิจารณา จิตมันคืออะไร จิตมันคืออะไร ทุกคนถามตัวเองว่าตัวเองคืออะไร เราอยู่ที่ไหน ตัวเราอยู่ที่ไหน ชี้มาสิ

ชี้ไปที่ไหนมันก็ไม่มีตัวตนนะ มันเป็นอวัยวะ แขนก็คือแขน ขาก็คือขา มันก็เป็นปอด เป็นไต เป็นตับ อ้าว! มึงชี้ไปสิ มึงชี้ไปตรงไหนเป็นอวัยวะ เป็นอวัยวะนะ เครื่องใน เครื่องในวัว เขาต้มเครื่องในวัวอร่อยตายห่าเลย มึงชี้มาสิ ตัวมึงอยู่ไหน

อ้าว! ก็บอกว่าก็ตัวเราก็อยู่ที่เรานี่ไง

อ้าว! แล้วเราอยู่ไหนล่ะ มึงชี้มาสิ

ดูสิ เกิดโดยเวรโดยกรรม เกิดจากไข่ของมารดา จากไข่ จากสเปิร์ม ออกมาแล้วมันเจริญเติบโตมา มาเป็นเรา สิ่งที่มันประกอบขึ้นมาเป็นเรา แล้วเราอยู่ไหนล่ะ

แต่ถ้าพุทโธๆๆ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านให้สอนพุทโธ สอนให้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตมันสงบแล้ว เออ! นี่ไง ถ้าจิตสงบนะ โอ้โฮ! มันนิ่งเลย เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น จิตเห็นจิต จิตรู้จักตัวมัน อื้อหืม! นี่สมาธิ

พอสมาธิ แล้วทีนี้มันออกไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นี่มหาสติปัฏฐาน ๔ มหาสติปัฏฐาน ๔ มาแล้ว

แต่ถ้ามันยังไม่มีตรงนี้ มันเป็นมหาสติปัฏฐาน ๔ ศึกษาทางวิชาการไง ศึกษาทางวิชาการ รัฐศาสตร์ นิติศาสตร์ มันก็ศึกษาทางวิชาการไง บริหารธุรกิจมันก็ศึกษาทางวิชาการไง มันก็ศึกษาไง ศึกษาไง ศึกษาก็วิชาชีพไง ศึกษาก็วิชาโลกไง

อ้าว! แต่ภาคปฏิบัติ ปริยัติ ปริยัติแล้วนี่ปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติ เห็นไหม ฉะนั้น มาที่คําถามก่อน เดี๋ยวจะไม่เข้าคําถามเขาเลย

“๑. สําหรับผู้เริ่มต้นปฏิบัติ จําเป็นหรือไม่ครับที่จะต้องทําความเข้าใจพระสูตรนี้ก่อน มีความจําเป็นไหมครับ”

ความจําเป็นน่ะ ในภาคปริยัติมันต้องศึกษา คําว่า “ศึกษา” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ การศึกษานี่สําคัญ สําคัญ ศึกษามานี่เรารู้หลักการ หลักการของศาสนา ถ้ารู้หลักการของศาสนาแล้ว ถ้าเราภาคปฏิบัติล่ะ รู้หลักการศาสนา รู้หลักการ แต่ตัวจริงมันได้หรือเปล่า

ฉะนั้นบอกว่า “สําหรับผู้ที่ประพฤติปฏิบัติจําเป็นต้องศึกษาไหม ต้องทําความเข้าใจไหม”

ทําความเข้าใจ ความเข้าใจนะ มันอยู่ที่เรา ถ้าเราจิตหยาบๆ นะ เราเข้าใจได้แค่นี้ เหมือนฟังเทศน์เลย ฟังเทศน์ไปนะ เวลาเปิดเทศน์ครูบาอาจารย์ไป พอฟังไป คําไหนที่สะดุดใจ อื้อหืม! สุดยอดเลย มันซึ้งใจมาก พอคราวหน้ามาเปิดอีก เฮ้ย! มันไปฟังคําอื่น คําอื่นดีกว่าอีก เห็นไหม

จิตของเราถ้ามันสงบ จิตของเรา ไม่ใช่ฟังเทศน์ทั้งกัณฑ์นะ ไม่ได้ฟังเทศน์ทั้งหมดเลย แต่เวลาฟังไปแล้วนะ อะไรที่มันสะดุดใจ อะไรที่มันทิ่มแทงใจ โอ้โฮ! มันจะซาบซึ้งมาก

อันนี้ก็เหมือนกัน บอกว่าเราจะไปศึกษา ศึกษาคราวนี้จิตมันรับรู้ได้แค่นี้ มันก็เข้าใจแค่นี้ พอเรามาค้นคว้า เรามาพิจารณาของเรา เราไปศึกษาใหม่ โอ้โฮ! ทําไมตรงนี้ครั้งที่แล้วเราไม่เห็นล่ะ โอ้โฮ! ทําไมตรงนี้มันลึกซึ้งกว่าน่ะ ไม่มีวันจบหรอก

ศึกษาทําความเข้าใจ ศึกษานี่เป็นแนวทาง ปริยัตินี่ศึกษาแล้ววางไว้ แล้วเรามาปฏิบัติ เวลาปฏิบัติเข้าไป ถ้าเป็นสมาธิก็เป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิแล้วถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม สติปัฏฐาน ๔ ถ้าตามความเป็นจริงนะ สติปัฏฐาน ๔ ความจริงต้องมีจิต จิตเป็นผู้วิปัสสนา จิตเป็นผู้รู้ผู้เห็น จิตเป็นผู้พิจารณา แล้วเวลาจิตมันสํารอก จิตมันคาย นี่วิปัสสนา วิปัสสนาคือปัญญารู้แจ้ง

ถ้าสมถะ คือพยายามหาจิต หาตัวเองให้เจอ ถ้าหาตัวเองเจอ ตัวเองนี่จะไปเป็นผู้วิปัสสนา ถ้าเราไม่มีตัวเรา ใครไปวิปัสสนาล่ะ ศึกษามาแล้ว ศึกษาแล้วก็ให้ใบประกาศนียบัตร ถ้าใครไม่ได้ประกาศนียบัตร ใครสอบไม่ผ่าน คนนั้นก็ไม่มีความรู้ แล้วกรรมฐานเรา ครูบาอาจารย์ของเราศึกษาทุกคน ครูบาอาจารย์เราศึกษา เราก็ศึกษา พระไตรปิฎกดูแล้วดูอีก เปิดแล้วเปิดอีก แต่เปิดแล้วไม่ไปสอบ ไม่เอากระดาษของใคร จะเอาความรู้ จะเอาความเป็นจริงของเรา

นี่ศึกษานะ เวลาปฏิบัติไปแล้วถ้ามีอะไรสงสัย เราก็มาเปิดเทียบเคียง ถามครูบาอาจารย์ด้วย ถามครูบาอาจารย์เสร็จแล้วก็เปิดพระไตรปิฎกเทียบเลยว่าอันไหนจริงไม่จริง พิจารณาของเรา แล้วเราก็มาปฏิบัติของเราต่อ เห็นไหม ปริยัติก็คือปริยัติ ศึกษามาเป็นแนวทาง แล้วปฏิบัติ

“สําหรับผู้ที่ปฏิบัติใหม่ มีความจําเป็นหรือไม่”

เราจะบอกว่า ศึกษาเท่าไรก็ไม่รู้ ศึกษาแล้วเป็นแนวทางแล้ววางไว้ ถ้าจะรู้ รู้ที่ปฏิบัตินี่ ถ้าจะรู้นะ ถ้าจะรู้ รู้ที่ปฏิบัตินี่ พอรู้ที่ปฏิบัติ อ๋อ! แล้วมันอ๋อ! แล้วมันเข้าใจนะ พอมันเข้าใจจะย้อนกลับเลย เพราะนี่เราพูดกับพระเราบ่อยว่า เรานี่โดนโกหกมาเยอะ เรานี่โดนหลอกมาเยอะนะ

บวชใหม่พรรษาแรก ใครบวชใหม่ๆ ไอ้พวกไฟแรงๆ วัยรุ่นจบใหม่ๆ อื้อหืม! คึกมากเลย บวชใหม่ๆ โอ้โฮ! คึกมาก ไม่นอนน่ะ ไม่นอนเลย ๓-๔ เดือนไม่นอน เนสัชชิกตลอด หาคนสอนๆ จิตมันจะเป็นอย่างไร ไปถามคนอื่น ไปไหนมา สามวาสองศอก ถามอย่าง มันตอบอย่าง เวลาไม่เจอของจริง พรรษา ๑ พรรษา ๒

พอพรรษา ๑ ไม่ไหวแล้ว สุดท้ายพอขึ้นไปอีสานไปเจอหลวงปู่จวน “อวิชชาอย่างหยาบของท่านสงบตัวลง”

เรามีความสามารถขนาดไหน เราก็พยายามทําความสงบของเราได้มากขนาดนี้ แต่เราจับต้นชนปลายไม่ถูก เหมือนรถเราออกตัวไม่ได้ เราติดเครื่องได้ ฮึม! ฮึม! เร่งคันเร่งอยู่นั่นน่ะ ฮึม! ฮึม! เครื่องจะพังอยู่แล้วมันยังไม่รู้ว่าเครื่องมันจะพัง

นี่ก็เหมือนกัน ทําความสงบได้หรือไม่ได้ก็อยู่อย่างนั้นน่ะ มันไปไหนไม่รอดหรอก มันไปไม่ได้ มันไม่เป็น แล้วไปถามใครก็ ไอ้นู่นจะเป็นไอ้นั่น ไอ้นั่นจะเป็นอย่างนี้ โอ๋ย! ตอนนั้นก็เชื่อเขานะ พอไปถามใคร ใครแนะนําอย่างไรก็พยายามทํากับเขา มันก็ไม่ใช่ ไม่ใช่คือไม่ก้าวหน้า คือรถยังออกไม่ได้อยู่ดี ฮึม! ฮึม! เครื่องนี่ติด เหยียบจน อู้ฮู! เครื่องจะพังอยู่แล้ว มันยังขยับไปไหนไม่ได้เลย

พอไปเจอหลวงปู่จวน “อวิชชาอย่างหยาบของท่านสงบตัวลง อวิชชาอย่างกลางในหัวใจอีกมหาศาล อวิชชาอย่างละเอียดที่มันนอนในก้นใจของท่านยังอีกเบ้อเร่อเท่อ อีกมากมายเลย”

อืม! จริงเนาะ เราก็แค่ทําความสงบได้ เราแค่หาเครื่องยนต์ได้ เราไปคว้ากุญแจใครมาแล้วก็ติดเครื่องได้ มันก็ ฮึม! ฮึม! อยู่นี่ แล้วไม่รู้คันเกียร์มันอยู่ไหน ส่วนประกอบมันอยู่ไหน มันไม่เป็นน่ะ

พอท่านเตือนปั๊บ มันย้อนกลับมา ทีแรกมันไปแล้วมันเรียกร้อง เห็นไหม เห็นเขาแข่งรถไหม เวลาเขาเหยียบเขาก็วิ่ง อู้ฮู! เวลาเขานี่ทําเวลาได้ดีมากเลย ไอ้เราก็เหยียบเครื่อง ฮึม! ฮึม! แต่มันไม่ไปเลย มันไม่วิ่งเลย เอ๊ะ! มันเป็นอย่างไรของมันน่ะ

นี่มันก็ย้อนกลับมาไง พอย้อนกลับมา พอเริ่มย้อนกลับมา เริ่มรักษาใจตัวเองให้ดี พอส่วนประกอบรถไม่ดี เครื่องยนต์ก็มีแล้ว เกียร์ก็มีแล้ว ทุกอย่างก็มีแล้ว ล้อก็มีแล้ว ต้องให้มันสมบูรณ์แล้ว แล้วฝึกหัดให้มันออกตัวได้ โอ๋ย! ถ้ามันออกตัวได้ อ๋อ! ถึงมาเจอของจริงไง

ก่อนหน้านั้นโกหกทั้งนั้นน่ะ ไปไหนมา สามวาสองศอก ถามอย่าง มันตอบอีกอย่าง ถามมัน มันบอกว่าอย่างนี้ไม่ถูก มันไม่เป็นน่ะ

นี่ให้เห็นว่า สิ่งที่เราจะปฏิบัติแล้วเป็นความจริง ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมา มันเข้าใจ เข้าใจเพราะว่าพอเราปฏิบัติผิด เราก็ไม่รู้เรื่อง คําว่า “ไม่รู้เรื่อง” หมายถึงว่า ใครพูดอย่างไรก็เชื่อนะ เราก็เชื่อมาก่อน ใครสอนอย่างไรก็เชื่อ เพราะคนมันทุกข์ คนมันทุกข์นะ เขายื่นอะไรให้ก็รับแล้ว มันจะจมนํ้าตายอยู่แล้ว ใครโยนอะไรมา กูก็เกาะ แต่เกาะไปแล้วนะ มันเป็นซากศพทุกที มันไม่ได้เกาะเรือ ยิ่งเกาะมันเหลวไหล

พอไปเจอของจริงเขาโยนห่วงยางมาให้ พอเกาะแล้วเราสามารถพาตัวเข้าฝั่งได้เลย เขาโยนห่วงยางมาให้เลย เขาไสเรือ ไสขอนไม้มาให้เราเกาะเข้าฝั่งได้เลย นี่ถ้าคนเป็นนะ ถ้าคนไม่เป็นนะ ไปไหนมา สามวาสองศอก

นี่เขาบอกว่า “มันจําเป็นหรือไม่”

คําว่า “จําเป็นหรือไม่” เพราะเราไม่เข้าใจ เราไปศึกษาเท่าไรนะ มันศึกษาแล้วมันก็วนอยู่นั่นน่ะ จะบอกว่าไม่ศึกษาเลย เราศึกษาแล้วก็วาง ไม่ต้องสงสัย แล้วเริ่มปฏิบัติแล้วมาเอาจริงเลย

“๒. พระสูตรนี้มีความจําเป็นมากหรือไม่ต่อการประพฤติปฏิบัติเพื่อบรรลุมรรคผลนิพพาน”

มันเป็นอริยสัจเลยล่ะ

“มันเป็นความจําเป็นหรือไม่”

มันเป็นหลักการเลยล่ะ ในหลักของพระพุทธศาสนา อริยสัจ ๔ สติปัฏฐาน ๔ นี่เป็นหัวใจของศาสนาเลย มรรค ๘ ฉะนั้น มหาสติปัฏฐาน ๔ มันเป็นหลักเลย คือเป็นถนนเลย คือเป็นทางที่ต้องเดิน ว่าอย่างนั้นเถอะ

จะเข้ากรุงเทพฯ ต้องไปเพชรเกษม ถ้าบอกว่าเพชรเกษมไม่สําคัญ อ้าว! เพชรเกษม ถ้าไปขวาก็ลงใต้นะ เพชรเกษมต้องซ้ายด้วย เพชรเกษมซ้ายนี่เข้ากรุงเทพฯ ถ้าเพชรเกษมขวานู่น หาดใหญ่ มาเลเซีย เพชรเกษมก็ต้องเพชรเกษมเลี้ยวขวาเข้ากรุงเทพฯ นะ มันเป็นหนทางเลย

เขาบอกว่า “พระสูตรนี้มีความจําเป็นหรือไม่ต่อการประพฤติปฏิบัติ”

มันจําเป็น จําเป็นที่ปฏิบัติให้รู้แจ้ง ไม่ใช่จําเป็นแล้ว ทุกคนนี่นะ โตแล้ว เราดูแผนที่ออกใช่ไหม เพชรเกษมใครก็รู้จัก แต่เราไม่ไปไหน เพชรเกษมก็คือเพชรเกษมไง เราใช้ทางหลวงชนบทอยู่นี่ เราไม่ได้ขึ้นเพชรเกษม เพชรเกษมก็คือเพชรเกษม เราก็ใช้ทางหลวงชนบทอยู่นี่ไง เราก็ไปไหนมาไหนได้ไง เราไม่ต้องขึ้นเพชรเกษม แต่ถ้าเราจะเข้าสู่กรุงเทพฯ ต้องขึ้นเพชรเกษม

นี่ก็เหมือนกัน เราจะเข้าสู่นิพพาน ถ้าไม่เข้าสู่สติปัฏฐาน ๔ ไม่พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม เพราะอะไร เราบอกว่าเราไม่ต้องการพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม เราต้องการพิจารณากิเลส เราต้องการการชําระกิเลส แล้วกิเลสมันอยู่ไหนล่ะ อวิชชามันอยู่ไหน ปู่กิเลส พ่อกิเลส ลูกกิเลส หลานกิเลส มันอยู่ไหน มันเป็นนามธรรม มันเป็นความรู้สึกใช่ไหม

นี่เขาไปเขียนไว้ไง เขาไปเขียนไว้ที่โบสถ์ เห็นไหม อวิชชาก็เป็นยักษ์ตัวใหญ่ๆ เลย พญามาร โอ้โฮ! มันน่ากลัวมาก นั้นบุคลาธิษฐานไงว่าสิ่งนี้มันมีอํานาจเหนือครอบครองหัวใจ

แต่กิเลสมันก็อยู่กลางหัวอกนี่ไง แล้วพอจะฆ่ากิเลส แล้วพิจารณาจะฆ่ากิเลส เราไม่ต้องการทํากาย กายก็รู้จัก หมอมันก็รักษาอยู่แล้ว เวทนา จิตแพทย์มันก็รู้อยู่แล้ว จิตแพทย์มันก็เข้าใจ แล้วธรรมารมณ์ๆ ปรัชญามันยิ่งรู้ใหญ่เลย แล้วต้องไปศึกษามันทําไม

เราต้องการฆ่ากิเลสๆ กิเลสเป็นนามธรรม กิเลสมันจะแสดงตัวได้ต่อเมื่อจะไปเสริมสวย นั่นแหละกิเลสมันบอกแล้วน่ะ สวยๆ สวยๆ จะไปเสริมสวย เวทนาก็อยากจะมีความสุขเยอะๆ นั่นล่ะกิเลสมันบอกแล้ว กิเลสมันอาศัยกาย อาศัยเวทนา อาศัยจิต อาศัยธรรมแสวงหาผลประโยชน์เพื่อบํารุงตัวมันอ้วนๆ เราก็ต้องเอากาย เอาเวทนา เอาจิต เอาธรรมค้นคว้า ถ้าค้นคว้าทําลายเป็นไตรลักษณ์ พอพิจารณากายเป็นไตรลักษณ์ มันแปรสภาพไปหมดเลย ถ้ากายมันไม่มีอะไรเลย แล้วกิเลสมันจะอาศัยอะไรล่ะ

เหมือนสายไฟ เวลาสายไฟ เขาต้องมีสายไฟเพื่อส่งไฟ สายส่งส่งไฟไปสู่เป้าหมาย กาย เวทนา จิต ธรรม กิเลสอาศัยสิ่งนี้ออกไปหากิเลสมาเพิ่มพูนกับมัน เราถึงจิตสงบแล้วเราก็พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม พิจารณาเข้าไป แยกแยะเป็นไตรลักษณ์ เราทําลายสายส่งทั้งหมด ทําลายทุกอย่างทั้งหมด แล้วไฟมันจะไปอย่างไรล่ะ เว้นไว้แต่ฟ้าผ่า ฟ้าผ่ามันไม่ต้องอาศัยสายส่งนะ มันเปรี้ยงใส่เลย ถ้าฟ้าผ่า นี่ไง

ฉะนั้นบอกว่า “มหาสติปัฏฐานสูตรสําคัญอย่างไร”

นี่แหละหนทางเลยล่ะ ถ้าอยากฆ่ากิเลสให้พิจารณากายซะ ถ้าอยากฆ่ากิเลสให้พิจารณาเวทนาซะ ถ้าอยากฆ่ากิเลสให้พิจารณาจิต ให้พิจารณาธรรม นี่พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม นั่นล่ะคือการฆ่ากิเลส ทําลายกิเลส เพราะทําลายมัน ทําลายมัน จะเห็นตัวมัน แล้วตัวมัน พอมันจะตาย มันไม่ยอมตาย มันก็พยายามจะสร้างสม พยายามจะเอาสิ่งที่มันอาศัยนั้นไว้ต่อสู้กับเรา แล้วเราก็พิจารณาต่อสู้ไปกับมัน ทําลายมันไป ทําลายไป ทําลายจนถึงเข้าตัวมัน มันต้องตายต่อหน้า

นี่พูดถึงความจําเป็นไหมไง มหาสติปัฏฐานสูตร

ถ้าตรงนี้มันจําเป็น แต่ค้นคว้าในภาคปฏิบัตินะ ค้นคว้าในกลางหัวใจ

ในตําราค้นคว้าได้แค่นั้นน่ะ ในตํารานะ ในตํารามหามกุฏ มหาจุฬา พระไตรปิฎกสํานวนของแต่ละมหาวิทยาลัยก็มีเยอะแยะ กดเอาก็ได้ในคอมพิวเตอร์ ออกหมดล่ะ เอ็งจะเอาสํานวนไหนล่ะ ในมหาสติปัฏฐาน ๔

อันนั้นเป็นทางวิชาการ อันนี้เป็นทฤษฎี เห็นไหม ชื่อของมัน ชื่อของมัน แผนที่ แต่ตัวมันยังไม่มี ขับรถเป็นมันถึงจะไปได้

ขับรถเป็น มีรถ ต้องมีจิต มีจิตพิจารณากาย มีจิตพิจารณาเวทนา มีจิตพิจารณาจิต มีจิตพิจารณาธรรม ต้องมีจิต ต้องมีผู้ขับรถ มีรถ ไม่มีคนขับรถ รถก็ไปไหนไม่ได้ ไม่มีรถเลย คนขับมันดีอยู่ คนขับมันอยากขับรถ แต่มันไม่มีรถให้ขับ มันก็ไปไหนไม่ได้ มีรถ ไม่มีคนขับ มันก็ไปไม่ได้ ทําความสงบของใจ ใจนี้คือผู้ขับ มหาสติปัฏฐาน ๔ เห็นไหม เส้นทาง มัคโค ทางอันเอก คนภาวนาเป็นเขารู้ของเขา เขาทําของเขา มันเป็นความจริงของเขา

“๓. ในตอนท้ายของพระสูตรมีการอ้างอยู่บ่อยๆ ว่า ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติสมํ่าเสมอจะได้บรรลุธรรมภายใน ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี อย่างน้อยจะได้พระอนาคามี เป็นจริงไหมครับ”

เออ! เป็นจริงไหมครับ เป็นจริงไม่เป็นจริงมันก็ดูที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นนี่ ครูบาอาจารย์เรานี่ ถ้าไม่เป็นจริงจะมีคนสอนจริงได้อย่างไร หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยปฏิญาณตน ไม่เคยอวด ไม่เคยอ้าง ไม่เคยคิดว่าท่านเป็นอะไรเลย หลวงปู่มั่น หลวงตา หลวงปู่เจี๊ยะ ครูบาอาจารย์ที่อยู่กับหลวงปู่มั่นมา ท่านพูดให้ฟังตลอด บอกว่า อยู่กับหลวงปู่มั่นมา หลวงปู่มั่นท่านไม่ได้บอกว่าฉันเป็นพระขั้นนั้นขั้นนี้ ท่านไม่เคยพูด ไม่เคยบอกอะไรทั้งสิ้น หลวงปู่มั่นไม่เคยพูดสิ่งใดเลย

แต่ของท่านเวลาท่านแสดงธรรม เวลาท่านแก้ไขความขัดข้องของคน ท่านมีธรรมแก้ไข แล้วคนที่ปฏิบัติมันรู้ขึ้นมา พอรู้ขึ้นมา เราไปเห็นที่ไหน แล้วคนที่บอกเราที่นั่นเขาก็ต้องมีความรู้เหมือนเราสิ เขาบอกว่าที่นั่นเป็นอย่างนั้นๆ พอเราเข้าไปเจอตรงนั้นปั๊บ เราก็รู้ จริงไหม เพราะเขาเป็นคนบอกเรา เราเข้าไปเห็นมันก็จริง

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่า ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปีจริงหรือเปล่า

เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านสอนนั่นน่ะจริงอยู่แล้ว หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติของท่านมาแล้ว มันเป็นความจริงอยู่แล้ว ฉะนั้น เวลาเป็นความจริงแล้วท่านจะบอกด้วย เวลาปฏิบัติท่านจะเน้นยํ้า เวลาคนเราอ่อนแอ คนเราไม่มีกําลัง ท่านบอกเลย ให้ปฏิบัติสมํ่าเสมอ เสมอต้นเสมอปลายในการพิจารณา

ในการพิจารณาตามความจริงนั่นเป็นมรรคนะ ถ้าในการพิจารณาโดยสีข้างเข้าถู โดยการพิจารณาโดยความเป็นของเรา จะพิจารณาให้มันครบ ๗ ปี ให้ ๗ ปีแล้วให้มันเป็นพระอรหันต์ขึ้นมามันไม่เป็นหรอก

มันจะเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาด้วยมรรคสมดุล เวลามรรคสามัคคี มรรคที่มันสมุจเฉทปหาน มันชําระกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา อันนั้นถึงจะเป็นความจริง

แต่ถ้ามันพยายามทําให้ได้เวลา ๗ ปี ไปขังตัวเองไว้ ๗ ปี แล้วออกมาจะเป็นพระอรหันต์ มันไม่เป็นหรอก ถ้าเป็นอย่างนั้น นักโทษมัน ๒๐ ปี นักโทษติดคุก ๒๐ ปีออกมาเป็นพระอรหันต์หมดเลย...ไม่ใช่

นักโทษมันทําผิดมันถึงติดคุก เวลามันพ้นโทษออกมาแล้ว มันพ้นโทษออกมามันก็เป็นนักโทษที่เพิ่งพ้นทุกข์ออกมา

แต่ของเราเวลาปฏิบัติมันต้องให้เป็นมรรค ให้เป็นมรรค ให้จิตเป็นผู้พิจารณา พิจารณาแล้วมันปล่อยวางอย่างไร นั่นตทังคปหาน เวลาพิจารณาซํ้าแล้วมีความชํานาญมากขึ้น สมดุลๆ เวลาสมดุลมีหนเดียว ขณะจิตที่เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์มีหนเดียว เพราะกิเลสมันขาดหนเดียว คนตายได้หนเดียว ไม่ได้ตายได้ ๒ หน ๓ หน กิเลสก็ตายได้หนเดียวเหมือนกัน

ไม่มีว่ากิเลสตายแล้ว พรุ่งนี้มาตายใหม่ ไม่มี กิเลสตายแล้วต้องตายเลย แต่ถ้ากิเลสยังไม่ตาย มันสลบไง เวลาสู้กันมันพิจารณาไปแล้วมันปล่อย มันหลบมันเลี่ยงไป มันสลบไสลไปเลย แต่มันยังไม่ตาย แล้วคนปฏิบัติไปแล้วมันชะล่าใจ เห็นมันนอนก็นึกว่ามันตาย พอมันฟื้นขึ้นมา โอ้โฮ! มันฟื้นขึ้นมาต้องสู้กับมันใหม่

ฉะนั้น เวลาพิจารณาไปแล้ว เวลาตทังคปหานมันสลบไสลไปแล้ว มันสู้ธรรมของเราไม่ได้ เราพิจารณาซํ้าไปๆๆ เวลามันขาด นั่นน่ะสมุจเฉทปหาน ขาดกลางหัวใจไปเลย นี่เป็นขั้นเป็นตอนขึ้นมา

๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี มีครูบาอาจารย์ทําเป็นตัวอย่างอยู่แล้ว มันก่อนหน้านั้น อย่างเช่นพาหิยะฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทีเดียวเป็นพระอรหันต์เลย นั่นน่ะแค่ฟังหนเดียวในวินาทีนั้นเลย

ครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่นท่านพูดถึง เวลาพิจารณาไป เวลาจะรู้จริงขึ้นมา ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น แพล็บ!

แต่กว่าช้างมันจะกระดิกหู คิดดูสิ ช้างท้อง ๒ ปีเนาะ เดี๋ยวจะพูดผิด กว่ามันจะคลอดออกมาจากท้องแม่มัน ๒ ปี แล้วมันออกมาแล้วมันต้องโตขึ้นมา กว่ามันจะกระดิกหูมันเป็น มันจะกระดิกหูโดยรู้ภาษานะ ช้างไร้สาระมันก็เล่นภาษามันน่ะ แต่ถ้าช้างที่มันเป็นหัวหน้าฝูงนะ มันเป็นหัวหน้าฝูง มันกระดิกหู มันชูชันขึ้นมา นั่นน่ะมันส่งสัญญาณฝูงของมัน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมา ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น แพล็บ! ทีเดียวเลย ขาดเลย

แต่กว่าจะเป็นอย่างนั้นได้ กว่าจะเป็นหัวหน้าฝูงผู้ที่ส่งสัญญาณกับฝูงของมัน ช้างกระดิกหู สิ่งต่างๆ มันส่งสัญญาณนะ ภัยมาแล้ว ภัยมาแล้วให้หลบๆ เวลามันกระดิกหู พวกในฝูงมันจะมองเป็นสัญญาณเลย มันเข้าใจกันเลย

ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้นมันเร็วมาก แต่มันเร็วมาก มันต้องฝึกหัดของมันขึ้นมา

ทีนี้เขาบอกว่า “พระสูตรนี้มีความสําคัญ แต่ถ้าปฏิบัติสมํ่าเสมอมันจะบรรลุอย่างน้อยเป็นอนาคามีภายใน ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปีจริงหรือไม่”

ครูบาอาจารย์เราท่านเป็นตัวอย่างอยู่แล้ว เรายืนยันว่าตามเป็นจริง แต่คนที่ประพฤติปฏิบัติเยอะมาก ไม่ใช่ ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปีหรอก ๗ ชาติมันก็ยังหมุนกันอยู่นั่นน่ะ ทําไมเป็นอย่างนั้นน่ะ

มันเป็นอย่างนั้น เห็นไหม ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในพระไตรปิฎก พระอรหันต์ต้องสร้างบุญญาธิการมาอย่างน้อยแสนกัป พระพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย เราจะรู้ว่าใครสร้างบุญสร้างกรรมมามากน้อยขนาดไหน

ถ้าเราไม่รู้ว่าใครสร้างบุญสร้างกรรมมามากน้อยขนาดไหน เชาวน์ปัญญานี่แหละมันจะบอก คนที่มีบุญมันจะมีเชาวน์มีปัญญานะ จะฉลาดมาก จะมีสิ่งที่วินิจฉัย ไม่เป็นเหยื่อของใคร คนที่มีเชาวน์ปัญญา นั่นเพราะเขาสร้างอํานาจวาสนาของเขามา

แต่พวกเราไอ้พวกขี้โลภ อยากเป็นนู่น อยากเป็นนี่ หลงใหลเขาไปทั่ว ไอ้นี่มันต้องให้เข้มแข็งหน่อย นี่ ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปีมันต้องอยู่ตรงนั้นด้วยไง อยู่ที่อํานาจวาสนาของจิตที่สร้างมา แต่เราสร้างมาอย่างไรก็แล้วแต่ ทําดีต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่ว เราพยายามสร้างคุณงามความดีของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติของเรา ทําได้

คําถามของคนเพิ่งปฏิบัติใหม่ แล้วตอนนี้กําลังสับสนไง อ่านหนังสือก็เยอะ ทุกอย่างก็เยอะ ต้องเป็นอย่างนั้นๆ

อ่านแล้ววางไว้ เวลาอ่านหนังสือนี่เขาเรียกปริยัติคือการศึกษา สุตมยปัญญา ศึกษาด้วยตํารับตํารานี่เขาเรียกสุตมยปัญญา หาข้อมูล เวลาคนจะปฏิบัติมันต้องวางข้อมูลไว้นะ แล้วเราทําจริง เราทําของเรา ผิดถูกแล้วออกมาค่อยทบทวน อย่าเอาของ ๒ อย่างนี้มาปนกัน ถ้ามาปนกันแล้วนะ อย่างที่หลวงปู่มั่นบอกหลวงตา มันจะเตะมันจะถีบ คือปฏิบัติก็ยาก ละล้าละลังไปหมดเลย

ศึกษานี่เป็นสุตมยปัญญา คือการค้นคว้าตํารับตําราแล้ววางไว้ เราจะปฏิบัติ วางไว้ ถอดปลั๊ก เสียบปลั๊กใหม่ พับ! เอาทางนี้เลย ถอดปลั๊กนี้ไว้ก่อน เสียบปลั๊กนี้ แล้วทําทางนี้ไป แล้วพอมันสงสัย ถอดปลั๊กนี้ กลับมาเสียบปลั๊กนี้ ถ้าทําอย่างนี้ได้ อย่างนี้จะภาวนาได้ จะก้าวหน้าได้

แต่ถ้าเอา ๒ ปลั๊กมาเสียบพร้อมกันเลยนะ เดี๋ยวมันลัดวงจร “ปฏิบัติแล้วก็ไม่ได้ ทําแล้วก็ทุกข์” นี่มันลัดวงจรแล้ว มันจะเผาไหม้ มันจะทําลายความเพียร มันจะทําลายเราหมด

ใส่ทีละปลั๊ก ใส่ปลั๊กนี้ เสียบปลั๊กนี้ แล้วศึกษาก็ศึกษา เวลาจะปฏิบัติ ถอดปลั๊กนี้เลย แล้วเสียบปลั๊กปฏิบัติเลย ปฏิบัติให้จริงให้จัง ทําของเราให้เป็นจริงเป็นจังอย่างนี้

เพราะผู้ปฏิบัติใหม่ เขาเขียนมาว่าเขาเป็นผู้ปฏิบัติใหม่ แล้วเขาจะเริ่มปฏิบัติ แล้วก็สงสัย นี่เขาเขียนมาถาม วันนี้ก็เลยได้อธิบาย อธิบายให้เห็นว่ามันสําคัญ แต่สําคัญในทางศึกษาก็ส่วนหนึ่ง ในทางประพฤติปฏิบัติก็ส่วนหนึ่ง ถ้ามันรู้แจ้งนะ เหมือนกับหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นที่ท่านรู้แจ้ง แล้วท่านเขียนในประวัติหลวงปู่มั่น ในมุตโตทัย ในธรรมานุธรรมปฏิบัติ ท่านรู้แจ้ง ท่านอธิบาย เราศึกษา เห็นไหม เราไปอ่านสิ อ่านที่เป็นภาคปริยัติ แล้วมาอ่านที่หลวงปู่มั่นเขียนสิ มันเหมือนจะไม่เหมือนกัน แต่ก็เหมือนกัน

คนที่ปฏิบัติจริงรู้จริงเขียนมันอีกอย่างหนึ่งนะ แต่ทางวิชาการเขาเขียนเลย อธิบายเลยนะ สติปัฏฐาน ๔ ต้องพิจารณาอย่างนั้นๆๆ นะ

ถามว่า แล้วทําอย่างไรล่ะ

เออ! ก็กําลังทําวิจัยอยู่นี่ ยังไม่รู้เลย

เวลาถามนะ มันถึงคนละปลั๊กไง ปลั๊กปริยัติกับปลั๊กปฏิบัติ เสียบเข้ามาสู่จิตอันเดียวกัน แล้วเราทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา นี่พูดถึงปฏิบัติใหม่

สําคัญไหม สําคัญ แล้ว ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปีจริงไหม จริง แล้วจะทําได้จริง มี หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นทําได้แล้ว ครูบาอาจารย์ทําได้แล้ว แต่ของเราอยู่ที่วาสนาของเรา อยู่ที่ความมั่นคงของเรา อยู่ที่ความจริงของเรา จะทําได้ทําไม่ได้มันอยู่ที่ความเพียร ความเพียรชอบ ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะจะทําให้เราพ้นกิเลสได้ เอวัง