คํานํา

ผู้ปฏิบัติธรรมย่อมปรารถนาความพ้นทุกข์เป็นที่สุด การแสวงหาครูบาอาจารย์ที่รู้จริงเห็นจริงภาคปฏิบัติหรือหาที่ลงใจ เพื่อสั่งสอนอบรมชี้มัคโคทางพ้นทุกข์ให้ จึงจําเป็นและสําคัญมาก แต่กลับหาได้ยากที่สุด ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ได้เมตาตอบโดยยกพระวินัย และยกหลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต สอนพระทุกองค์ให้ภาวนา ส่วนปริยัติที่ศึกษามาให้เก็บไว้ก่อน ท่านเน้นสอนทําสมถ–วิปัสสนาให้เป็นความจริงขึ้นมา

การภาวนาล้วนมีอุปสรรค ติดและหลงได้ตั้งแต่เริ่มฝึกหัดจนถึงที่สุดแห่งธรรม เช่น การตกภวังค์หรือตกหลุมอากาศ ซึ่งแก้มาทุกวิธีแล้ว ไม่สําเร็จ การภาวนาก็จะสูญเปล่า จึงจําเป็นต้องพึ่งครูบาอาจารย์ชี้แนะ เพราะธรรมะอยู่ฟากตาย วิบากกรรม คือ ผลของการกระทํา หากทําจริงจังอย่างมีสติปัญญาย่อมได้ผลจริง เป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺิโก จิตใจก็เข้มแข็งรองรับอารมณ์กระทบและปล่อยวางได้ดี ฉะนั้น นักภาวนาควรคบบัณฑิต โดยยึดคติ ล่วงทุกข์ด้วยความเพียร และยึดครูบาอาจารย์ที่ภาวนาจริงจัง จิตเจริญหรือเสื่อม ท่านสู้อย่างเดียว

นอกจากนี้ ท่านพระอาจารย์ยังเมตตาตอบปัญหาพระติดต่อสีกา ปัญหาครอบครัวเพื่อชักเข้าสู่ธรรม สิ่งใดทําแล้วเสียใจ สิ่งใดทําแล้วไม่ดี สิ่งนั้นไม่ควรทําเลย ให้แก้ด้วยศีล ด้วยธรรม อันเป็นทางสว่าง และที่สุดให้มาภาวนา สมดังบทธรรม บัณฑิตแม้ประสบทุกข์ก็ไม่ทิ้งธรรม

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มิถุนายน ๒๕๖๓

เราทําของเรา เราทําความเพียร
ทําด้วยศีลด้วยธรรม ด้วยความสุจริตชน
มันสุจริต
ต้องทําของเรา
ถ้าทําอย่างนี้ ไปตามทางสว่าง
ไปตามทางธรรมะ ไปตามทางธรรม

๑

ทางสว่าง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๔ กรกฎาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขอความอนุเคราะห์ครูบาอาจารย์เรื่องแนะความถูกต้อง และแก้ไขให้ลูกด้วยค่ะ”

ลูกได้ปฏิบัติต่อเนื่องมา ๘ วัน นั่งครั้งละ ๒-๓ ชั่วโมง พักเป็นช่วงๆ ทําทั้งวัน ช่วงปฏิบัติทําความสงบของใจได้ยากขึ้น ทั้งๆ ที่เคยทําได้ง่ายและชัดเจน สมาธิเคยแรงดีมากๆ ก็มีพอมีพอกิน พิจารณาดูแล้ว เมื่อก่อนคงเป็นฌาน แต่ตอนนี้ทําไม่ได้แล้ว ช่างมัน แต่ก็ฟังคําสอนที่ว่า ต้องซื่อตรงกับปัจจุบัน ทําต่อไป เพราะที่ผ่านมาหลวงพ่อบอกว่ามีสมุทัยซ้อนชัดๆ

ลูกทําอย่างตั้งใจ แต่ไม่ปรุงแต่งใดๆ แล้วปรากฏว่ามีเวทนา มีสัญญา และสังขารมา มันมีเวทนาจิตด้วย มันอยู่ติดกับจิตที่สุด แต่ไม่ใช่จิต อันอื่นๆ แยกห่างกันชัดเจนคนละมุมเลย ขันธ์มันมาแบบพร้อมกันบ้าง แล้วแต่อะไรชัดก็จับตัวนั้นพิจารณา

สิ่งที่จิตเรียนรู้พบว่า มันเป็นอนิจจัง เวทนากายพิจารณาจนหายปวด มันปล่อย แต่ไม่ขาด แต่ที่มันเปลี่ยนไปคือเมื่อปวด หายแบบขันติ มันไปด้วยกันกับจิต แต่ตอนนี้ปล่อยแบบไม่เกี่ยวกัน มันคนละส่วนกัน จิตมันสงบ และถ้าสติอ่อนเมื่อใด สัญญามันมาทีละหนึ่ง สอง สาม สี่อย่างมาพร้อมๆ กัน มันจุกและมึน เปรียบเหมือนโดนต่อยปากคอเจ่อ ต้องรีบเอาจับลมทันที เหมือนจะตาย เหนื่อยมาก สติอ่อนบ่อยๆ

แล้วถ้าพอแข็งแรง พิจารณาแต่กําลังดี จับได้ มันปล่อย หลายครั้งเรื่องสัญญา และก็มีกิเลสเกิด คนอื่นๆ เขามีธรรมเกิด ลูกมีกิเลสเกิด มันด่าขณะที่พิจารณาว่าเราเก๋าเจ๊ง

หลวงพ่อ : เขาว่านะ

ถาม : มันชัดมาก แล้วแปลทางความรู้สึกทันทีว่าอย่ามายุ่งกับกู กิเลสลูกร้ายมาก คาดว่าจัดกว่าคนอื่นแน่

แล้วมีครั้งหนึ่งช่วงพิจารณา จิตมันวูบดึงทุกอย่างลง สุดวูบ จิตก็กลับมาสงบมากกว่าเดิม เหมือนลูกรู้แล้วที่หลวงพ่อบอกว่าลูกมีสมุทัย คราวนี้ชัดเจนว่าแยกขันธ์กับจิต และจิตก็มีสิ่งปนในจิตที่แปรปรวนอยู่ ลูกยังขาดอยู่ แต่ปล่อยบ่อยพอสมควร ถ้าสติดีและเข้าใจสมุทัยที่หลวงพ่อสอน รีบมาเรียนเพราะกลัวว่าถ้าโง่อีก หลวงพ่อจะได้ตีมันกลับ กิเลสลูกร้ายกว่าใคร กลัวมันเลย กราบครูบาอาจารย์ถึงที่สุด เมตตาลูกด้วย

ตอบ : ไอ้นี่การภาวนามันก็ต้องภาวนาอย่างนี้ การภาวนามันเหมือนกับการฝึกฝน การภาวนา เห็นไหม ปริยัติคือศึกษามา ศึกษามาได้แนวทาง แล้วเวลาปฏิบัติ ปฏิบัติไปมันก็อยู่ที่จริตนิสัย จริตนิสัยหมายความว่า เวลาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ ในพระไตรปิฎกเหมือนใบไม้ในกํามือ

ถ้าใบไม้ในกํามือกับใบไม้ในป่า ในป่ามันจะมีใบไม้ไปทั่วโลกเลย ในป่าทั่วโลก ใบไม้มันเยอะแยะไปหมดเลย ใบไม้ในกํามือ คําว่า “ใบไม้ในกํามือ” คือสิ่งที่สัจจะที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอามาพูดมันเป็นแค่ใบไม้ในกํามือ

แต่เวลาเราปฏิบัติไป จริตนิสัยของเรามันมหาศาลเลยที่มันจะแตกแขนงแยกย่อยออกไปอีกมาก ถ้าอีกมาก เราทําอย่างไรก็แล้วแต่ โดยหลัก โดยหลักอริยสัจมันต้องทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มันต้องมีศีล สมาธิ ปัญญา โดยหลักเราเข้ามาที่นี่ แต่อาการที่เป็น โอ้โฮ! มันจะแตกไปอีกมหาศาลเลย

ทีนี้แตกไปมหาศาล ตรงนี้ถ้ามันแตกไปมหาศาล เรารับรู้ เห็นไหม มันเป็นรสไง พอแตกมหาศาล รู้ที่ว่าหลวงปู่ดูลย์ท่านพูด นิมิตนี้เห็นจริงไหม จริง เราเห็นจริงๆ เรารู้จริงๆ มันแตกแขนงไป เรารับรู้ทั้งนั้นน่ะ มันเป็นความจริงไหม เป็นความจริง เรารู้จริงๆ เราเห็นจริงๆ แต่มันเป็นอริยสัจไหม ไม่เป็น มันไม่เป็นเพราะอะไร เพราะมันมีสมุทัยไง

มันมีสมุทัยก็มีความเห็นของเรา มีความพอใจของเรา มีสรรพสิ่งของเรามันเจือปนไปด้วย แต่มันมีรสชาติไหม มีสิ มันมีรสชาติเพราะอะไร เพราะว่าเวลาจิตมันสงบ เห็นไหม เวลาจิตสงบมันก็ตื่นเต้นแล้ว แล้วพอมันฝึกหัดใช้ปัญญาไป มันยิ่งตื่นเต้นไปใหญ่ แต่มันมีสมุทัยเจือปนไปตลอดๆ มันถึงต้องกลับมาพุทโธ ต้องกลับมาทําความสงบของใจ เวลาภาวนาไปอย่างนี้มันภาวนาไปได้

มันก็เหมือนคนทํางานน่ะ คนคนหนึ่งมันมีทั้งดีและชั่ว คนจะดีตลอดทุกอย่าง หรือคนเลวตลอดทุกอย่าง ไม่มีหรอก ในคนคนหนึ่งจะมีดีมีเลวปนกัน ในการภาวนาเป็นอย่างนั้น มันก็มีธรรม ธรรมเวลาปฏิบัติมันเป็นธรรมก็เป็นขึ้นมา กิเลสใต้สํานึกมันมีอยู่ นี่สมุทัย มันสะอาดไปไม่ได้ไง มันจะมีขนาดไหนมันก็เป็นอย่างนี้ มันรู้ได้แค่นี้ แล้วถ้าเราไม่มีครูบาอาจารย์ที่ท่านแทงทะลุไปแล้ว ท่านรู้แจ้งไปแล้ว ท่านจะรู้เลยว่าต้องทําอย่างไร ก้าวเดินไปอย่างไร เพราะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ความสะอาดบริสุทธิ์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์

แต่ในโลกนี้ไม่มี ทองคําก็ไม่มี มี ๙๙.๙๙ มันไม่มี ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์หรอก ไม่มี แต่ว่าถ้าเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่มี ถ้ามี ต้องทําไปอย่างนี้ ถ้าทําอย่างนี้ปั๊บ เขาบอกว่าเขาเป็นทองคํา เราไม่ต้องหรอก เราเป็นนากก็ได้ เรามีนาก นากมันมีส่วนผสมของทอง ทองแดง ทองเหลือง มันก็มีส่วนผสมของทองเหมือนกัน เออ! เขาใส่ทองกัน อ้าว! เราใส่นาก ก็มีทองเป็นส่วนผสมนะ เออ! เหมือนกัน ก็มีทองอยู่ แต่มันไม่เหลืองๆ เหมือนเขาน่ะ มันออกแดงๆ เพราะมันมีส่วนผสมของทองแดง แต่มันก็มีส่วนของทอง

นี่ก็เหมือนกัน เราภาวนา เราก็มีความรู้ความเห็น มันมีส่วนผสมของทอง แต่มันก็มีส่วนผสมอย่างอื่นด้วย มันมีส่วนผสม มันไม่สะอาดบริสุทธิ์ไง ฉะนั้น เรารับรู้ได้ไหม คนที่เขาไม่มีอะไรเลย เขาไม่มีเครื่องประดับอะไรเลย เขาเอาใบไม้ใบหญ้า เอาเปลือกหอย เขาเอาไม้มาฉลุเป็นเครื่องประดับของเขา เพราะเขาไม่มี เขาไม่มีทอง เขาไม่มีเงินมีทองอย่างเรา แต่ของเรามี แต่เรามีมันก็ไม่บริสุทธิ์ ทําอย่างไรล่ะ เราก็มี แต่มันก็ไม่ใช่ทองคําแท้ มันมีส่วนผสมของอย่างอื่น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาภาวนาไป มันจะเป็นอะไรก็แล้วแต่ ใบไม้ในป่า คือความรู้ความเห็นของเรามันแตกแยกย่อยออกไป ไอ้อย่างนี้มันเป็นจริตนิสัย คือห้ามไม่ได้ เราจะบอกว่า ห้ามไม่ได้หรอก สิ่งที่มันจะเกิดกับเรา สิ่งที่ความรู้สึกจะเกิดกับเรา เราห้ามไม่ได้ แต่เราสามารถควบคุมได้ เราสามารถพัฒนาได้

สิ่งที่มันเกิดขึ้น มันบอกว่าจะห้ามไม่ให้เกิดขึ้น มันเป็นไปไม่ได้ มันมีของมัน แต่มันสามารถชําระล้าง สามารถผ่อนคลายมันได้ มันผ่อนคลายมันด้วยอะไร ผ่อนคลายมันด้วยสติ ผ่อนคลายมันด้วยสมาธิ ผ่อนคลายด้วยปัญญา เราพัฒนาของเรา เราทําของเราต่อเนื่องขึ้นมา

ฉะนั้น สิ่งที่มันเป็นจริง อย่างที่ว่า เมื่อก่อนบอกว่า มันเป็นสมาธิ สมาธิเราดีมาก

สมาธิเราดีมาก อันนี้มันต้นทุนเดิม ต้นทุนเก่า คนเรานะ บางทีคนเราสติดีๆ มันมีสติของมัน มันรับรู้อะไรต่างๆ ของเขาได้ แต่ปัจจุบันมันพัฒนาไหมล่ะ ถ้ามันพัฒนามันก็ต้องมาเข้านี่ เข้าศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าสมาธิมันดี ปัญญามันจะเกิดขึ้น อย่างเช่นที่ปฏิบัติ ครั้งหลังที่มันวูบลง มีอยู่ครั้งหนึ่งช่วงที่พิจารณาอยู่มันวูบ มันดึงทุกอย่างลง

นั่นน่ะมันจะลง ถ้ามันวูบ อาการที่วูบลงอย่างนี้ อาการที่ว่าจิตมันจะลงสมาธิ บางทีมันไหลจากที่สูง วูบๆๆ ไม่มีวันที่สิ้นสุด ถ้าเรายิ่งสงสัย ยิ่งสติเกาะมันอยู่นะ มันจะวูบอยู่ทั้งวันทั้งคืนเลย

แต่ถ้าเรามาพุทโธๆ เอ็งจะวูบก็วูบไปสิ เดี๋ยวมันหยุดเอง พอมันหยุดปึ๊ก มันเข้าไปสู่สมาธิเลย เข้าไปสู่ฐานของมันเลย

นี่ก็เหมือนกัน ที่จิตมันจะวูบๆ เพราะมันมีเหตุ ไอ้วูบลงอย่างนี้วูบโดยตกภวังค์ วูบแล้วไม่รู้ตัว วูบแล้วหายไปเลย รู้ตัวอีกทีเหมือนคนตื่นจากนอน ไอ้นั่นตกภวังค์

แต่ถ้ามันวูบๆ มีสติพร้อมไปนะ สติพร้อมมันไป พร้อมไปตลอด แล้วถ้ามันถึงที่สุด ให้มันถึงที่สุดเลย จะไปไหนให้ไป มันเป็นอาการ อาการที่คนจะได้ดี มันจะล่อ ไอ้นู่นดีกว่า ไอ้นี่ดีกว่าไง เหมือนคนจะไปเที่ยว จะไปทางไหนดีล่ะ ทางนู้นก็ดี ทางนี้ก็ดี ทางนู้นก็ดี ทางนี้ก็ดี มันแยกกันไปดี ไอ้นี่มันวูบๆ มันก็สงสัยอยู่นั่นน่ะ มันก็วูบอยู่นั่นน่ะ แต่ถ้าบอกว่า เราไม่ไปไหนเลย เราอยู่โดยตัวเรานี่ อาการนั้นดับหมด อาการวูบคืออาการ

ฉะนั้นบอกว่า อย่างนั้นถ้าลงสมาธิทุกคนต้องวูบใช่ไหม

ไม่ใช่ ไม่ใช่ มันจะเป็นจําเพาะบุคคล แล้วในบุคคลคนเดียวกันบางทีมันก็วูบซะแรงเลย แต่พอรู้เท่าแล้วมันไม่มีเลย อาการอย่างนี้ไม่เกิด แต่มันจะละเอียดเข้ามา ไอ้อาการที่ละเอียด จิตละเอียดมันจะรู้ทุกๆ คน เวลาพุทโธๆ มันจะละเอียดขึ้นมา มันจะละเอียดลึกซึ้งเข้ามา อย่างนี้ใช่

เพราะอาการวูบอย่างนี้มันลงสมาธิแล้ว ถ้าพ้นจากนี้มาแล้ว พอใช้ปัญญาไป ที่ว่านี่มันจะทะลุปรุโปร่งหมดเลย ทีนี้ให้มันทําอย่างนี้ไป มันเป็นหนทางของเราไง มันเป็นทางสว่าง ทางอริยสัจ ทางมรรค

แต่ถ้ามันเป็นทางของกิเลส มันลูบๆ คลําๆ แล้วทําไปแล้วมันมีความอหังการว่าฉันรู้ฉันเห็นไปหมดล่ะ แต่ให้พูดถึงธรรมะ พูดไม่ถูก พูดไม่ได้ พูดไม่จริง นี่มันเป็นทางของกิเลส แต่ถ้ามันเป็นทางของธรรม ทางของมรรคนะ เราพยายามทําของเรา

อย่างที่ว่า “เวลามันปรากฏ มันพิจารณาไปแล้วขันธ์มันเป็นขันธ์ มันจะเปลี่ยนแปลงอย่างไร”

ให้มันเปลี่ยนแปลงไป ถ้าเราศึกษาทฤษฎีมาแล้วมันจะเป็นอย่างนั้น เหมือนกับเราว่าเป็นอนัตตา มันต้องแปรสภาพอย่างนี้ แล้วเราต้องการให้มันเป็นแบบนี้ เรายึดว่าเส้นทางทางนี้ มันมีทางอ้อมก็ได้ เขาจะขุดอุโมงค์ไปก็ได้ เขาจะไปทางอากาศก็ได้ เขาขึ้นเครื่องบินไป

นี่ก็เหมือนกัน มันจะเกิดอะไรขึ้นให้มันเกิด ให้มันเป็นปัจจุบันไง เราทําอะไรก็แล้วแต่ ตอนนี้เราอยู่ที่ไหน เราอยู่ในสถานที่ที่ว่าไม่มีถนนหนทางเลย การคมนาคมเขาไปทางเครื่องบิน เราก็ต้องพยายามหาเครื่องบิน เพราะมันต้องยกขึ้นสูงพ้นจากป่านั้นไป แต่ถ้าเป็นหนทาง ดูสิ ดูทางรถไฟ พอเจอภูเขา เขาเจาะอุโมงค์ไปเลย เขาเข้าอุโมงค์ไปเลย

นี่ก็เหมือนกัน มันมีอุปสรรคอะไรข้างหน้า มันจะเป็นอย่างไรให้มันเป็นไปตามความเป็นจริง ไม่ต้องไปคาดหมาย เราอยู่ในพื้นที่ราบ ภาคกลางมันเป็นพื้นที่ราบ ถนนหนทางมันเชื่อมต่อกันหมดเลย เราก็ว่าทั่วโลกนี้มันจะเป็นแบบนี้ มันจะเป็นอย่างนี้ พอขึ้นไปทางภาคเหนือนะ ภาคเหนือบางทีเขาเจาะอุโมงค์ไป เขาต้องผ่านภูเขาไป อ้าว! ไม่กล้าเข้า เข้าอุโมงค์ไม่ได้ เดี๋ยวภูเขามันทับเอา

นี่เพราะเราไปจินตนาการ เราไปคาดหมายข้างหน้าไง แต่ถ้าเราปล่อยไปเลย เราทําโดยสัจจะความจริง สิ่งใดจะเกิดขึ้น ให้มันเกิดขึ้นในปัจจุบันนี้ ทําตามนั้นไป

เวลาขันธ์มันจะเกิด มันจับเวทนาได้ มันจะเป็นสัญญาอะไร ตั้งสติไว้ แล้วมันจะพัฒนาของมันขึ้นไป เราจะไปสู่ทางมรรค เราจะไปสู่ทางคุณงามความดีของเรา เราจะเพื่อประโยชน์กับเราเนาะ ค่อยๆ ทําไป

เวลาพิจารณาไปแล้ว ดูสิ เวลาขันธ์มันเกิด มันแยกคนละส่วน เมื่อก่อนนะ เวลามันดับไป เขาบอกว่า ถ้ามันพิจารณาไปแล้วถ้ามันเป็นขันติ เวลาพิจารณาไปแล้วมันหายไปเลย มันหายไปหมดเลย นี่จิตเดิมเป็นเรา แต่ตอนนี้พิจารณาไปแล้ว เวลาขันธ์มันหลุดออกไป พิจารณาไป รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมันดับ เหลือแต่ผู้รู้ มันคนละอันกัน อะไรไป อย่างนี้มันพัฒนาขึ้นไปแล้วมันจะรู้ มันจะพัฒนาของมันไป พัฒนาให้ดีขึ้น ทําให้ดีขึ้น ทําขยันหมั่นเพียรไป ถ้าขยันหมั่นเพียรไป

แต่ทีนี้ทําสิ่งใดก็แล้วแต่ ต้องกลับมาสัมมาสมาธิ กลับมาความสงบของใจ กลับมาที่ต้นทุนเดิม กลับมาผู้ที่จะเป็นหูตาสว่าง ทําด้วยหูตาสว่าง พิจารณาด้วยปัญญาที่หูตาสว่าง ไม่ใช่ใช้ปัญญาไปโดยที่หูตาพร่ามัว ใช้ปัญญาไป ถ้าเป็นการคาดเดา ผู้ใดปฏิบัติด้นเดาธรรม ได้ธรรมะด้นเดา ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มันจะได้สัจจะความจริง เราทําความจริงของเรา ทําของเราไป

เริ่มต้นก็คาดก็หมายไป นี่ธรรมะคาดหมาย มันก็เป็นโดยความคาดหมาย ถ้าธรรมะเป็นความจริง มันก็เป็นความจริง ให้ขยันหมั่นเพียรอย่างนี้ พิจารณาอย่างนี้ ปฏิบัติอย่างนี้ต่อเนื่องไป มันจะไปสู่หนทางสว่างเนาะ ไอ้นี่พูดถึงการปฏิบัติ ให้ปฏิบัติแบบนี้ จบ

ถาม : เรื่อง “ครอบครัวล้มเหลว”

หลวงพ่อ : นี่หัวข้อเขาเขียนมาอย่างนี้จริงๆ

ถาม : แต่งงานโดยที่สามีให้เป็นแม่บ้าน รอมีลูกและเลี้ยงลูก ไร้งาน ไร้อาชีพค่ะ ตลอดเวลาอยู่กับสามี เขาเอาแต่ใจ ใช้กําลังรุนแรง อารมณ์ร้าย เกรี้ยวกราด ไร้เหตุผลกับเรามานาน ระยะหลังเขาขอเราแยกไปเช่าคอนโด เพราะงานมากมาย ต้องติดต่องานเวลาดึกๆ ติดงาน ต้องใช้สมาธิ ขอมีพื้นที่ส่วนตัวอยู่ บวกกับด้วยเราคิดว่าเขาจะดีขึ้น เมื่อเขาคิดได้ว่าความรุนแรงไม่ควรมีในครอบครัว

แต่แล้วกลายเป็นว่าเขาได้ชีวิตโสด เที่ยวไปบอกใครว่าเราเลิกกันแล้ว ทั้งที่เรายังคิดว่านี่คือการถอยคนละก้าว และแยกกันอยู่มานาน ๒ ปีกว่า แฟนมีกลับมาขอโทษ วนเวียนแวะเยี่ยมเรา พอได้ทานข้าวนอกบ้านครั้งสุดท้ายก็ไปมีหญิงใหม่ ลงทุนซื้อคอนโดราคาแพงอยู่ด้วยกันโดยปิดบังเรา จู่ๆ มาบอกให้เราตาสว่าง เพราะเลิกกันกับเรานานแล้ว ปัจจุบันไม่มีลูกด้วยกัน จนวันนี้เวียนครบ ๑๑ ปีของเรา เหตุการณ์เช่นนี้คืออะไรหรือคะ เขาคิดเองเออเองข้างเดียว แบบนี้โยมไม่ทราบว่าความจริงที่เป็นสาเหตุเบื้องหลังคืออะไร เราไม่รู้สาเหตุที่แท้จริงของปัญหา เพราะเขาไม่เคยให้โอกาสเราได้พูดคุยไถ่ถามใดๆ

เวลานี้จิตใจเราคงคิดทบทวน เพราะเขาทิ้งภาระหนี้ผ่อนบ้านเรือนหอที่ซื้อด้วยกันไว้นี้หลายล้านบาท เราขอให้เขาช่วยรับผิดชอบหนี้ดังกล่าว ก็เลี่ยงบอกแค่ว่าไม่ได้อยู่ด้วยกันแล้ว จบกันนานแล้ว เราควรใช้วิธีทางโลกคือฟ้อง หรือวิธีแก้ปัญหาอย่างไรเจ้าคะ

ตอบ : นี่พูดถึงว่าเขาถามถึงปัญหาชีวิต

ความจริงเว็บไซต์นี้ตอบแต่ปัญหาธรรมะ เว็บไซต์ไม่ได้สร้างเพื่อตอบปัญหาชีวิต แต่ในเมื่อมันมีปัญหาชีวิต เราจะตอบให้มันเป็นปัญหาธรรมะ เพราะปัญหาธรรมะมันก็คือปัญหาในครอบครัว ปัญหาในหัวใจนั่นแหละ

ฉะนั้น ถ้าสิ่งที่เป็นธรรมนะ มันเริ่มต้นต้องมีปัญญาไง มีปัญญานะ มีปัญญาแล้วเราหาที่พึ่งอย่างนี้ เราจะไปในทางสว่าง

นี้ดีมาก คําว่า “ดีมาก” หมายความว่า ไม่หลงไปในทางมืดบอด ไม่หลงไปในทางอวิชชา ไม่หลงไปนะ ถ้าคนมีความทุกข์ความยากอย่างนี้ มันมีความกดดันอย่างนี้ ก็ไปหาหมอดู หาหมอทําคุณไสย หาหมอทําให้เขากลับมารักเรา อย่างนี้มันยิ่งทําให้หมดเนื้อหมดตัวไปข้างหน้า มันจะไปโดนหมอหลอก มันต้องมีค่าใช้จ่าย

ตัวเองก็มีความทุกข์พออยู่แล้ว ตัวเอง ความทุกข์ของเรามันก็ทับถมในหัวใจพออยู่แล้ว แล้วถ้าไปในทางมืดบอด ไปในทางสังคมโลก ไปในทางไสยศาสตร์ ไปทางที่เขาคิดว่าทางนั้นจะเป็นทางแก้ไขของเขา ถ้าไปทางมืดบอดนะ เราจะต้องเสียเงินเสียทอง เสียเวลา เสียอารมณ์ความรู้สึก แล้วพอสุดท้ายขึ้นมา สมมุติว่าเขากลับมา สมมุติสามีกลับมาคืนดีกับเรา โยมคิดว่าโยมจะไว้ใจได้ไหม สามีเขาจะกลับมาหาเรา ตอนนี้สามีมาง้อเลย บอกคิดได้แล้ว จะมาอยู่กับเราอีก โยมคิดว่าโยมทําใจได้ไหม แล้วโยมไว้ใจเขาได้ไหม

นี่เหมือนกัน ถ้าไปทําคุณไสย ไปทําสิ่งใด คิดว่าเขาจะกลับมา เขาจะเป็นคนดีขึ้นมา เราคิดว่าเขาจะดีจริงหรือเปล่า เราคิดว่ามันจะเป็นประโยชน์กับเราไหม นั้นเป็นทางมืดบอดไง

แต่ที่บอกว่าถ้าเป็นทางสว่าง ทางสว่าง เรายอมรับความจริง เรายอมรับความจริง ตอนนี้เหตุการณ์มันเกิดขึ้นมาแล้ว เขาบอกว่า เหตุการณ์นี้เกิดมาครบ ๑๑ ปีแล้ว แล้วเขาก็ไปมีภรรยาใหม่ แสดงว่าผู้หญิงคนนั้นมีดีกว่าเรา แล้วถ้ามีดีกว่าเรา เราขาดตกบกพร่องสิ่งใด เราขาดตกบกพร่องสิ่งใด

มันเป็นที่จุดเริ่มต้น เราคิดเป็นมุมกลับ เราเอากลับกัน เอากลับกันว่า โยมเวลาแต่งงานแล้ว โยมบอกว่าโยมจะออกไปทํางานนอกบ้าน โยมเป็นคนหาเลี้ยงครอบครัว แล้วให้สามีเป็นพ่อบ้าน โยมว่าเขายอมไหม เออ! อ้าว! กลับกัน กลับกันว่า โยมเป็นคนออกไปทํางานนอกบ้าน แล้วให้สามีเป็นพ่อบ้านอยู่กับบ้าน อยู่กับเหย้า เฝ้ากับเรือน เป็นคนทํางานบ้าน

เวลาอย่างนี้มันต้องคิดตั้งแต่ต้น ตั้งแต่ต้น ถ้ามีข้อตกลง มันมีหลายครอบครัวที่เขามีข้อตกลงอย่างนี้ แต่เขามีข้อตกลงอย่างนี้ต่อเมื่อเขามีบุตร ถ้าเรามีบุตร เรารักด้วยกัน มันเป็นโซ่ทองคล้องใจ มันเป็นโซ่ทองของหัวใจทั้งสองหัวใจ ทุกคนมันก็จะสละได้ใช่ไหมว่าคนใดคนหนึ่งอยู่บ้านเพื่อเลี้ยงดูลูกของเรา เพื่อให้ลูกของเราเป็นคนดี ให้ลูกของเรามีความสุข ถ้าอย่างนั้นมันก็สมเหตุสมผล

ไอ้นี่เริ่มต้นก็บอกว่า พอแต่งกับสามีก็ให้อยู่บ้าน รอเลี้ยงลูก ลูกยังไม่มีเลย จะให้รอเลี้ยงลูก แล้วเขาก็ออกไปข้างนอก แล้วก็ไม่มีเหตุมีผล

อันนี้เขาถามว่า แล้วสิ่งนี้มันคืออะไร มันคืออะไร เขาไม่มีเหตุผลที่ได้อธิบาย เขาไม่มีเหตุผลจะได้อธิบายเลย

เวลาพูดถึงทางสว่างนะ ในทางสว่างขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านบอกว่าเวรกรรม กรรมเก่า กรรมใหม่ ถ้ากรรมเก่า ขณะที่กรรมบังตา เขาพูดอะไรก็เชื่อ เขาทําอะไรด้วยเหตุผลมันไม่น่าฟังขึ้น มันก็ฟังขึ้น มันยอมเขาไปทั้งหมด แล้วพอยอมเขาไปหมด เพราะเราคาดหมายว่าเขาเป็นคนที่ใช้อารมณ์รุนแรง เขาเป็นคนเกรี้ยวกราด เขาเป็นคนที่มีความโหดร้าย เราคิดว่าถ้าเขาออกไปแล้วเขาจะเป็นคนอารมณ์ดีขึ้น หวังว่าเขาจะดีขึ้น หวังว่าเขาจะดีขึ้น

ถ้าหวังว่าเขาจะดีขึ้น มันก็ต้องตกลง ต้องคุยกัน ถ้าคุยกัน มันมีปัญหาอย่างใด เราก็แก้ไขกันด้วยหนทางสว่าง คือหนทางของวิทยาศาสตร์ หนทางของทางธรรมะ

เห็นไหม บอกว่าวิทยาศาสตร์แก้กิเลสไม่ได้ แต่เวลาเราพูดกันหนทางสว่าง คือหนทางทางวิทยาศาสตร์ หนทางทางเหตุทางผล ถ้าเป็นธรรมะ ธรรมะที่สะอาดเข้าไปมันแก้กิเลส กิเลสคือความเป็นตะกอนความขุ่นใจในใจของแต่ละบุคคล ถ้าในใจของบุคคลมันมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากอยู่ในหัวใจ เราจะมีปัญญาอย่างไรเข้าไปชําระล้างกิเลสอันนี้ อันนี้ธรรมะที่จะแก้กิเลส แต่วิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์มันเป็นสิ่งที่พิสูจน์ได้ ที่ทุกคนทําความเข้าใจได้ นี่หนทางสว่าง

เราคุยกันด้วยเหตุด้วยผลสิ ในเมื่อมันมีปัญหาขึ้นมา มันมีปัญหาขึ้นมา เขาผิดอยู่แล้วล่ะ เขาผิดอยู่แล้วเพราะเขาขอไปอยู่คอนโด แล้วเขาก็ไปซื้อคอนโดให้กับภรรยาน้อย นี่มันผิด มันผิดหลักครอบครัวไง ผิดเพราะเขามีเล็กมีน้อย ถ้าเขามีเล็กมีน้อย เขาผิดอยู่แล้ว

ถ้าเขาผิดอยู่แล้ว สิ่งที่ว่า หนทางสว่าง หนทางสว่างเพราะเขาถามว่า อย่างนี้ถ้าเราต้องการให้เขามารับผิดชอบเรื่องหนี้สินด้วย เพราะหนี้สินสร้างมาด้วยกัน แต่ตอนนี้หนี้สินยกให้เราคนเดียว แล้วเราจะทําอย่างไร

มันก็ต้องตามสิทธิ์ไง

เขาบอกว่า อย่างนี้ต้องฟ้องทนายไหม อย่างนี้ต้องอะไรไหม

มันต้องตามสิทธิ์ แต่ระวังให้ดี เขาจะต้องมีข้อมูล เขาต้องมีหลักฐานโต้แย้งเราอยู่แล้ว เวลาไป จะให้ตั้งทนายฟ้อง ทนายมันก็กินทั้งสองข้างเลยล่ะ ทนายที่ดีก็มี ทนายที่เขาหาผลประโยชน์ก็มี จะทําอะไรถ้าถลําไปแล้วมันมีแต่ผลเสียหายทั้งนั้นน่ะ แต่มันตามสิทธิ์ของเรา เราต้องรักษาสิทธิ์ของเรา เรารักษาสิทธิ์ของเรา เราทําตามความถูกต้องความดีงามของเรา มันเป็นธรรม แต่คําว่า “เป็นธรรม” ความเป็นธรรม แต่เพราะความไม่เท่าทันกัน เราก็จะเป็นเหยื่อเขาตลอดไป

แต่ถ้าพูดถึงตามสิทธิ์ เขาต้องมารับผิดชอบเรื่องความเป็นหนี้ อันนี้เราเห็นด้วย เขาต้องรับผิดชอบความเป็นหนี้ แต่เขาก็อ้างว่า เราไม่ได้อยู่ด้วยกันแล้ว สมบัตินั้นเป็นของเขาหรือของเราล่ะ นี่เราผ่อนบ้านจนจบนะ เดี๋ยวเกิดถ้าเขาโดนผู้หญิงคนนั้นเฉดหัวมานะ เขาจะมาขออยู่ด้วย เขาให้เราผ่อนบ้านจบ ผ่อนบ้านจบแล้วพอเขาได้ทุกข์ได้ยาก เขาจะมาอยู่กับเราอีก แล้วเราจะรับเขาได้ไหมล่ะ

คนเรานะ ถ้าจิตใจมันมีธรรม มันไม่ทําเสียหายอย่างนี้ มันต้องคิดถึงใจเขาใจเรา ตกลงด้วยกัน เป็นสามีภรรยากัน ซื้อบ้านด้วยกัน แต่งงานกัน แล้วอยู่ด้วยกัน แล้วเขาเอารัดเอาเปรียบอยู่ฝ่ายเดียว แล้วเวลาถึงที่สุดแล้วทิ้งปัญหาไว้ให้หมดเลย แล้วเราก็มาทุกข์มายากอยู่ แล้วอันนี้กรรมอะไรล่ะ

กรรมนะ มันเป็นกรรมเก่า แต่กรรมปัจจุบันนี้ ก็เราเลือกเองไง เราเลือกเอง เรายอมรับเขาเอง เราแต่งงานกับเขาเอง แล้วเราแต่งงานกับเขาเอง แล้วมันมีปัญหาขึ้นมา มันเป็นปัญหาครอบครัว ถ้าเป็นปัญหาครอบครัว

เราชมอยู่อันหนึ่งเท่านั้นน่ะ เราไม่ไปตามกระแสโลกนะ ถ้ากระแสโลก คนถ้ามีปัญหาขึ้นมาแล้วเขาจะไปหาหมอยา ไปหาหมอเสน่ห์ ไปหาคุณไสย แล้วก็ดูสังคมสิ ในปัจจุบันนี้เราก็ทุกข์อยู่แล้ว เรามีปัญหาครอบครัวเราเต็มที่อยู่แล้ว แล้วเราพอไปอย่างนั้นมันไปเพิ่มปัญหาใหม่ขึ้นมา ไปเพิ่มปัญหาที่ว่าเราจะต้องไปเจอพวกหมอน่ะ จิตใจเขาจะบริสุทธิ์ จิตใจเขาจะตักตวงผลประโยชน์จากเราอีกมหาศาลเลย

ถ้าเราไม่ไปทางมืดบอด เรามาทางสว่าง ถ้ามาทางสว่าง เราถึงตอบปัญหา เพราะที่นี่เขาตอบปัญหาภาวนา ไม่ได้ตอบปัญหาครอบครัว แต่เราเห็นปัญหาอย่างนี้มันเป็นปัญหาที่ว่ามันชักเข้าสู่ธรรมได้ ชักเข้าสู่ธรรมได้ ให้เห็นว่า เวลาเราบอกว่า สิ่งนี้มันกรรมอะไร

ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งใดทําแล้วเสียใจ สิ่งใดทําแล้วไม่ดี สิ่งนั้นไม่ควรทําเลย สิ่งนั้นไม่ควรทําเลย

แต่ภพชาตินี้มันยาวไกลนัก เราทําสิ่งใดมาก็ไม่รู้ เราถึงได้มาเจอผู้ชายคนนี้ เขาจะพูดสิ่งใด ทั้งๆ ที่ผู้ชายคนนี้ไปพูดกับใครก็ไม่มีใครเชื่อถือเลย แต่มาพูดกับเรา ทําไมเราเชื่อไปหมดเลย ทําไมเราเชื่อ เราเชื่อแต่ผู้ชายคนนี้ เรายอมเชื่อเขาไปหมดเลย แต่ทําไมเขาไปพูดกับคนอื่น คนอื่นเขาไม่คบเลย คนอื่นเขารู้ว่าคนนี้กะล่อน เขาไม่เชื่อถือเลย เอ๊! แต่ทําไมเรามันเชื่อล่ะ ทําไมจิตใจเรามันเห็นดีเห็นงามไปหมดเลย เห็นไหม

มันมี เวรกรรมของคนมันมี มันมี เราไปเชื่อถือเขาได้อย่างไร ถ้าเราจะเชื่อถือ เราก็เป็นคนที่มีปัญญา ถ้าเป็นคนที่มีปัญญา เราก็ต้องมีปัญญาใคร่ครวญ มันถูกหรือมันผิด มันจริงหรือมันไม่จริง ถ้ามันไม่จริง เราไปเชื่อเขาได้อย่างไร เราไม่ต้องไปเชื่อเขา ถ้าเราไม่เชื่อเขา ชีวิตเราก็เป็นอิสระใช่ไหม

แต่ถ้าชีวิตของเรา เราก็คิดว่า ชีวิตของเรา เราก็ต้องมีคู่ ชีวิตของเราก็ต้องเป็นฝั่งเป็นฝา เป็นฝั่งเป็นฝา เราก็หาเป็นฝาไม้ที่ดีสิ อย่าไปหาฝาผุๆ สิ ไอ้ฝาผุๆ ไอ้ฝามันจะพังอยู่แล้ว เอามาเป็นฝาของเราไม่ได้ ลมพัด ไม่ต้องลมพัดหรอก มันอยู่นี่มันจะผุ มันจะหลุดจากเสาอยู่แล้ว

จะเป็นฝั่งเป็นฝา มันสัญชาตญาณของมนุษย์เนาะ มนุษย์ก็ต้องมีคู่ครองเป็นเรื่องธรรมดา แต่มนุษย์ก็ต้องเลือก ต้องเห็นว่าเราพึ่งพาอาศัยกันได้จริงๆ ถ้าเราพึ่งพาอาศัยกันได้จริงๆ นะ บางคนนะ บางคนดีแต่ต้น น่าจะพึ่งพาอาศัยกันได้ แต่พอไปๆ แล้ว เขาไปติดการพนัน เขาไปเสียคนขึ้นมา มันก็เป็นเวรกรรมของเราเนาะ เวลาเลือก เลือกคนดี๊ดีนะ เวลาอยู่กันแล้วนะ ทําไมมันออกลายขนาดนี้ก็ไม่รู้

กาลเวลามันเปลี่ยนแปลงคนไปหมดเลย กาลเวลามันเปลี่ยนแปลงคนได้นะ เวลามันเปลี่ยนแปลงคนไป ถ้ามันเปลี่ยนแปลงไปอย่างนั้น เราก็เลือกแล้ว เราก็ทําแล้ว แต่นี้มันเริ่มต้นตั้งแต่ต้น เราถึงได้บอก สมมุติว่าให้กลับกัน ให้กลับกันว่า ให้เขาเป็นพ่อบ้านซะ เราออกไปทํางานข้างนอกล่ะ เขาอยู่ในบ้าน เขาก็เห็นเฉพาะในบ้าน ทําความสะอาดในบ้านนั้น เราก็ไปเจอกับสังคม แต่ก็ไว้ใจไม่ได้อีกแหละ เดี๋ยวนี้อยู่ในบ้าน ดูสิ เดี๋ยวนี้พวกแก๊งตกทองมันก็เข้าไปดูว่าบ้านนี้มีใครอยู่บ้าง มันมาหาถึงบ้านเลย

เดี๋ยวนี้โลกมันซับซ้อนขึ้นเยอะ ถ้ามันซับซ้อนขึ้นเยอะ มันต้องมีศีล ๕ ศีล ๕ กาเมสุมิจฉาจาร เราซื่อสัตย์ต่อกันในคู่ครองของตน เราซื่อสัตย์ต่อกัน ถ้าเราซื่อสัตย์ต่อกัน เห็นไหม จะไปทํางานที่ไหน จะไปรอบโลกที่ไหน มันก็ไว้ใจกันได้ไง แต่ถ้ามันไม่ซื่อสัตย์ต่อกัน ศีล ศีลและธรรมมันจะทําให้สังคมร่มเย็นเป็นสุข ศีลและธรรมทําให้ครอบครัวนี้มั่นคง จะทําให้ครอบครัวไว้วางใจกันได้

ถ้าครอบครัวมันไว้วางใจกันไม่ได้ ไอ้นี่พูดถึงโดยคําถาม มันส่อแววตั้งแต่ต้น ตั้งแต่ต้นก็บอกว่าให้เป็นแม่บ้าน พอเป็นแม่บ้าน พอเบื่อแล้วก็บอกว่ามีงานจําเป็นต้องไปเช่าคอนโดอยู่

มันเบื่อแล้ว มันเบื่อแล้วมันจะไปอยู่คนเดียว มันก็บอกว่าต้องมีงานมาก ต้องไปเช่าคอนโดอยู่ต่างหาก ไอ้เราก็ยังเชื่อเขาเนาะ อ้อ! เพื่อหวังว่าเขาจะดีขึ้น พอไปอยู่คอนโดคนเดียวมันก็เหมือนกับปล่อยจระเข้ลงนํ้า ไอ้เข้มันลงนํ้าไปแล้วมันก็ไปหาเหยื่อของมัน พอไอ้เข้มันได้เหยื่อมาแล้ว ตอนนี้มันก็ทิ้งหนี้ไว้ให้แล้ว

เราจะพูดว่า เวรย่อมระงับด้วยความไม่จองเวร ตั้งสติ ตั้งสติแล้วแก้ไขเหตุการณ์เฉพาะหน้าของเราไป แก้ไขเหตุการณ์เฉพาะหน้า เขาสร้างเวรสร้างกรรมของเขา เขาทําลายหัวใจของเรา สักวันหนึ่งถ้าคนทําลายหัวใจของเขา เหยียบยํ่าหัวใจของเขา เขาจะเจ็บชํ้านํ้าใจของเขา

ในปัจจุบันนี้เขาเหยียบยํ่าหัวใจของเรา เขาทําให้เราเจ็บชํ้า เขาเหยียบยํ่าหัวใจของเรา แต่เรามีสติมีปัญญา มีศีลมีธรรม เห็นไหม เวรย่อมระงับด้วยความไม่จองเวร

คําว่าไม่จองเวรนี้ไม่ใช่ไม่ทําอะไรเลยนะ คําว่า “ไม่จองเวร” คือเอาธรรมะชโลมหัวใจของเรา แต่ที่เราพูด ตามสิทธิ์ เราต้องหาช่องทางตามสิทธิ์ รักษาสิทธิ์ของเรา รักษาสิทธิ์ของเรา ถ้ารักษาสิทธิ์ของเรา เราต้องทํา ไม่ใช่ว่าเราจะงอมืองอเท้าไม่ทําอะไรเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนถึงความเพียรชอบ ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ การนั่งสมาธิภาวนาก็ต้องมีความเพียร มีความขยันหมั่นเพียร ชีวิตครองเรือนมันต้องมีอาชีพ ก็ต้องมีความขยันหมั่นเพียรทําเพื่อประโยชน์ของเรา

เราทําของเรา เราทําความเพียร ทําด้วยศีลด้วยธรรม ด้วยความสุจริตชน มันสุจริต ต้องทําของเรา ถ้าทําอย่างนี้ ไปตามทางสว่าง ไปตามทางธรรมะ ไปตามทางธรรม

ทางธรรมบอกว่า ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เราก็หาเหตุสิว่าเหตุมันเกิดเพราะอะไร ถ้าเหตุมันเกิดเพราะอะไร เราก็ต้องแก้ไขตามเหตุนั้น ถ้าแก้ไขไม่ได้ ก็เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เราก็อโหสิกับเขา เวรกรรมเราไม่ผูกโกรธกันไป เรารักษาตัวเรา รักษาหัวใจของเรา เราดูแลหัวใจของเรา แล้วเราดูแลหัวใจของเรา เราก็ไม่มีความอาฆาตมาดร้าย ไม่มีความทุกข์ยากจนเกินไป ทั้งๆ ที่ไม่มีมันก็ยากนะ เพราะเขาทํากับเราขนาดนี้ มันไม่มีมันก็ยาก

นี่เขาบอกว่ามัน ๑๑ ปีแล้วล่ะ ๑๑ ปีมันเป็นอดีตไปแล้ว เราแก้ปัจจุบันนี้ แล้วสิ่งที่มันเกิดขึ้นมันเกิดขึ้นมาแล้ว มันเกิดขึ้นเพราะผลของกรรม ผลของวัฏฏะ บางคนเขาเป็นคนโชคดี บางคนเขามีสามีที่แหม! เป็นที่ทะนุถนอม สามีเขาดูแลของเขา โอ้โฮ! เขามีความโชคดีมาก เขามีความโชคดี ความโชคดี เขาว่าโชคดีก็คือดวง ในพระพุทธศาสนาไม่สอนเรื่องดวง เขาสอนเรื่องผลของกรรม เรื่องผลของวัฏฏะ แต่คําว่า “โชคดี” เขาทําของเขามา เขาได้ผลของเขา แต่เขาก็ต้องทําต่อเนื่องไป

อันนี้ของเรา เราเคยทําคุณงามความดีมาขนาดไหน เราเคยโชคดีมามากมายแล้ว แต่ในชาติปัจจุบันนี้ ในปัจจุบันนี้เรากําลังเจอวิกฤติ เราเจอวิกฤติในชีวิต เราต้องหาเงินใช้หนี้ เราต้องหาเงินมาผ่อนบ้าน เราต้องหาเงินหาทองมา ต้องทํา ต้องทําเพื่อดํารงชีวิต เพื่อดํารงชีวิตนี้ไว้ แล้วสิ่งที่เกิดขึ้นมันเป็นคติธรรมสอนชีวิตเราได้ เห็นว่า การเวียนว่ายตายเกิด เกิดจากพ่อจากแม่มาก็ทุกข์ยากพอแรงอยู่แล้ว เวลาเราจะมีครอบครัว มีเหย้าเรือน มันก็ยังมาทุกข์ซํ้าทุกข์ซ้อนกับเราอีก

ฉะนั้น ตั้งสติไว้ ตั้งสติไว้ จะมีอะไรเกิดขึ้นข้างหน้า เราใช้ปัญญาของเราแยกแยะ ใช้ปัญญาของเรา เรามีประสบการณ์แล้วเราจะไม่เชื่อใครง่ายๆ เราจะเชื่อนํ้ามือของเรา เราจะทําคุณงามความดีของเรา เราจะทําเพื่อประโยชน์กับชีวิตของเรา เราจะทําเพื่อใช้หนี้ใช้สินอันนี้ให้หมด แล้วชีวิตนี้เลือกเดินเอา เลือกเดินเอา จะเดินทางโลกก็ได้ จะเดินทางธรรม เราก็ประพฤติปฏิบัติ ไม่ต้องบวชก็ปฏิบัติได้ อยู่ที่ไหนก็ปฏิบัติได้ ชีวิตมันอยู่ได้ ชีวิตมันก็แค่ข้าวมื้อหนึ่ง มีปากมีท้อง เลี้ยงปากเลี้ยงท้อง เพียงแต่คนเรามันติดที่ศักดิ์ศรีไง ติดที่เรายอมแพ้ไม่ได้ เราเสียหายไม่ได้ เราให้ใครเหยียบยํ่าไม่ได้ อันนี้มันเป็นความทุกข์ซํ้าทุกข์ซ้อนไง

อันนี้มันแล้วกันไป มันแล้วกันไปเพราะเราเลือกกันมาเอง แล้วเราเชื่อใจเขาเอง เขาให้อยู่บ้านก็อยู่ เขาให้ทําอะไรก็เชื่อ แล้วพอเขาทิ้งเราไป ตอนนี้ไม่เชื่อแล้ว ไม่เชื่อแล้ว เราจะมาเอาคืน

ก็เราเชื่อเขามาเอง เราเชื่อเขามาเอง ต้องโทษบอกว่า ทําไมเราเชื่อคนง่ายอย่างนี้ล่ะ ทําไมเราไม่มีเหตุผลต่อรองกับเขาเลยหรือ เราไม่ได้พูดอะไรกับเขาบ้างเลยหรือ แล้วพอเขาทิ้งภาระไว้ให้ ทิ้งภาระไว้ให้ แล้วก็อย่างว่า ถ้าจะฟ้องจะอะไรก็ว่ากันตามแต่หลักฐานเนาะ แต่เราห่วงว่าถ้าไปแล้วเขาจะบอกว่าสินสมรส อ้าว! ก็เรายกให้แล้ว มันไปสู้กัน มันเสียหายไปข้างหน้านะ แต่ถ้ามันเป็นสิทธิ์ที่เราจะแบ่งเบาภาระได้ อันนั้นเราเห็นด้วย แต่เห็นด้วย เราคิดว่าอย่าถลํา อย่าถลําไปให้มันทุกข์มากไปกว่านี้ ถ้าเรามีธรรมะไว้ชโลมหัวใจของเรา เรามีประโยชน์กับหัวใจของเรา

เราชมอันหนึ่ง เราชมอันหนึ่งว่า ไม่ไปทางมืด ไม่ไปทางมืดบอด ไม่ไปทางคุณไสย ไม่ไปทางทําเสน่ห์ยาแฝด ไม่ไปทําทางจะดึงให้เขาคืนมา เพราะเขาคืนมา เราจะไว้ใจเขาได้ไหม ถ้าทําเสน่ห์ยาแฝดกลับคืนมา เดี๋ยวต้องไปทําอีก ๒ ครั้ง ๓ ครั้ง เดี๋ยวมันไปอีก

แต่ถ้าคุณงามความดีของเรา เรารักษาที่นี่ เราไปทางสว่าง ไปทางธรรมะ ไปทางเหตุและผล หาเหตุหาผล รักษาตัวเรา รักษาหัวใจของเรา แล้วถ้าประพฤติปฏิบัติได้นะ มันทุกข์ ทุกข์อย่างนี้นะ หายใจเข้าให้นึกพุท หายใจออกให้นึกโธ ถ้ามีธรรมะในหัวใจ จะขอบคุณเลยนะ ขอบคุณสามีเลยนะ อุตส่าห์ทิ้งฉันไป เดี๋ยวนี้ฉันภาวนาเป็นแล้วนะ เมื่อก่อนมีสามีอยู่ ฉันภาวนาไม่เป็น ฉันทุกข์ฉันยากนะ เพราะสามีทําให้ฉันเจ็บชํ้านํ้าใจ เดี๋ยวนี้ฉันหันมาภาวนา เดี๋ยวนี้ฉันมีคุณธรรมในหัวใจนะ คิดถึงคุณสามีนะ กลับคิดถึงคุณเขาอีกนะ เห็นไหม เราจะไปทางสว่าง เราไม่ไปทางมืดบอด เอวัง

เราทําสมาธิ เรามีกําลังขึ้นมา
พอมีกําลังขึ้นมาแล้วจิตใจเข้มแข็ง
จิตใจมีกําลังแล้วใช้ปัญญาเป็นภาวนามยปัญญา
มันจะแยกแยะได้ แยกแยะอารมณ์ก็ได้
แยกแยะกายก็ได้ แยกแยะจิตก็ได้ แยกแยะธรรมก็ได้
แยกแยะด้วยศีล สมาธิ ปัญญา มันก็เกิดเป็นธรรมจักร
พอธรรมจักรก็เป็นทางอันเอก
เป็นมัคโค เป็นทางก้าวเดินของจิต จิตมันก้าวเดินอย่างนั้น
นี่ฝ่ายปฏิบัตินะ

๒

ศีล-ธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๙ กรกฎาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พระโทรศัพท์หาสีกา เล่นเฟซบุ๊กคุยกับสีกา”

๑. ผิดศีลหรือเปล่าครับ

๒. ถือว่าคุยในที่ลับตาหรือเปล่าครับ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ ถ้าคําถามเป็นอย่างนี้ คําถามอย่างนี้ตอบมาเยอะมาก ทีนี้เพียงแต่ว่าคนมาอ่านใหม่เขาไม่ไปดูในเว็บไซต์ที่เราตอบผ่านๆ มาแล้วไง ปัญหานี้เป็นปัญหาพื้นฐานที่คนถามมาเยอะมาก แล้วในปัจจุบันนี้มันมีโทรศัพท์ มีสิ่งต่างๆ

“พระโทรศัพท์หาสีกา เล่นเฟซบุ๊กคุยกับสีกา

๑. ผิดหรือเปล่า

๒. ถือว่าเป็นการคุยในที่ลับหรือเปล่า”

๑. ผิดหรือเปล่า โดยตามตัวอักษรมันผิดอยู่แล้ว ทีนี้พอผิดอยู่แล้ว โดยความสํานึกไง ถ้าความสํานึกโดยทางโลก เวลาพระอานนท์ถามพระพุทธเจ้าเอง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะนิพพานน่ะ ในโลกนี้มันมีผู้หญิงเข้ามาเกี่ยวข้องพระพุทธศาสนามากมายเลย เป็นพี่เป็นน้อง เป็นพ่อเป็นแม่ของพระ ให้พระทําอย่างไร

ถ้าไม่พูดไม่คุยด้วยนั่นแหละดี แต่ถ้ามีความจําเป็น มีความจําเป็น มีธุระปะปัง มีความจําเป็น ก็ให้ตั้งสติไว้แล้วคุยกับเขา ให้ตั้งสติไว้ ให้พูดไม่เกิน ๖ คํา แล้วถ้าพูดเสร็จธุระแล้วให้หลีกหนีไป

กรณีนี้มันย้อนกลับมาที่ว่า ถ้ามีความจําเป็น ถ้าคุยก็คุยว่าเป็นเรื่องงาน เป็นเรื่องงาน เป็นเรื่องเขาต้องเทศนาว่าการ เทศน์ผ่านเฟซบุ๊ก ว่าอย่างนั้นเลย

ไอ้นี่มันก็พูดไป ถ้าเทศน์ผ่าน เราก็เทศน์อยู่นี่ เทศน์เสร็จแล้วก็เข้าไป เข้าไปแล้วก็จบ เขาก็ฟังของเขาไปกันเอง แต่ถ้าเวลาจะถามปัญหา ถ้าถามปัญหาขึ้นมาก็ถามมาแบบนี้

แต่ถ้าโดยโทรศัพท์ ในวัดเราว่าจะไม่มี ก็มี บ้านตาดก็มีอยู่เครื่องหนึ่ง เป็นพระเลขา เพื่อประสานงาน เพราะโลกมันต้องมีการประสานงานไง ถ้าประสานงาน ถ้าเป็นเรื่องงาน เพราะเขาจะอ้างว่าเป็นเรื่องงาน ถ้าเรื่องงานนี่ผิดศีลหรือเปล่า ถ้าเป็นเรื่องงาน เราอนุโลมได้ไหม ถ้าอนุโลม แต่มันผิดไหม ลับหูลับตา ถ้าเป็นการลับหู

มันอยู่ที่ความสํานึก ถ้าสํานึกของพระ พระเขาไม่ทํากัน ถ้าพระเขาไม่ทํากัน เว้นไว้แต่ความจําเป็น จําเป็น เราก็รู้ได้ ความจําเป็น เห็นไหม ความจําเป็น อย่างเช่น ดูสิ พระอานนท์ถามพระพุทธเจ้า ในโลกนี้มีผู้หญิงมาเกี่ยวข้องพระพุทธศาสนามากเลย เป็นทั้งพี่หรือเป็นน้อง เป็นแม่ของพระ เป็นพี่เป็นน้อง เป็นแม่ เวลาเขาถามถึงความเป็นอยู่ต่างๆ ถ้าเป็นญาติมันก็อีกเรื่องหนึ่งใช่ไหม ไอ้อย่างนี้มันแบบว่าพออนุโลมได้ ถ้าแบบว่ามันเป็นเรื่องธุระ แต่ถ้าเป็นเรื่องอื่นน่ะ มันอยู่ที่พระมีความสํานึกว่าเราจะปิดโทรศัพท์หรือไม่ปิดโทรศัพท์ไง

กรณีนี้เมื่อก่อนหลวงตาท่านบอกว่า ก่อนหน้านั้นมีทางราชการเขาขอติดโทรศัพท์ที่วัดป่าบ้านตาดเพื่อเป็นการประสานงาน ท่านไม่อนุญาต ทางฝ่ายที่ไปติดต่อเขาถามว่า เหตุผล

เหตุผลบอกว่า ถ้ามันติดโทรศัพท์แล้วพระจะไม่มีเวลาว่างเลย จะมานั่งเฝ้าโทรศัพท์ คนนู้นจะโทรมา คนนี้จะโทรมา พระก็ต้องมานั่งรับโทรศัพท์ตลอดเวลา ท่านถึงไม่ให้มี ตอนนั้นท่านไม่ให้มี ตอนนั้นยังไม่ออกมาโครงการช่วยชาติ

แต่เวลาโครงการช่วยชาติแล้วนะ มี ๕๐ เครื่อง มีเยอะเลย แล้วเรียกพวกผู้สื่อข่าวมาให้สัมภาษณ์ ให้สัมภาษณ์เพราะอะไร เพราะต้องการให้เขารับรู้ถึงโครงการช่วยชาติว่าท่านจะไปเทศน์ที่ไหน

เห็นไหม เมื่อก่อนไม่ได้ ตอนเราอยู่กับท่านใหม่ๆ นะ นักข่งนักข่าว ท่านไม่ให้เข้าใกล้เลย แต่เวลาพอมันเป็นโครงการช่วยชาติ ท่านถามเลยว่าวันนี้มีนักข่าวมาไหม ถ้ามี ให้สัมภาษณ์เลย ถ้ามีกรณีเรื่องโครงการช่วยชาติมันมีสิ่งใด ท่านก็ใช้เป็นประโยชน์ นี่ถ้ามันเป็นประโยชน์

แต่พระ ถ้ามีความสํานึก เราจะปฏิบัติ คําว่า “จะปฏิบัติ” แม้แต่เราไม่มีเรื่องในใจ เวลานั่งกําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันยังไม่ลงเลย แล้วเราไปกว้านเอาสิ่งนั้นมาเผาหัวใจ แล้วก็ไปนั่งนะ ไปนั่งคอตกเลยนะ พุทโธๆ ก็เพิ่งคุยกันมาเมื่อกี้นี้ เรื่องอะไรไม่รู้มันเผาใจ แล้วก็จะไปนั่งพุทโธให้มันลง อันนี้มันเป็นความสํานึกของผู้ที่ปฏิบัติ ถ้าพระที่ปฏิบัติเขามีความสํานึก เรื่องนี้เขาเห็นว่าเป็นโทษ เห็นว่าเป็นโทษ เหมือนกับเชื้อโรค เรามีวัคซีนใช่ไหม เราป้องกันเชื้อโรค เราไม่ให้เชื้อโรคเข้ามาร่างกายเรา แต่นี้เวลาเราไปแสวงหาเอง แล้วก็บอกว่าเราอยากแข็งแรง เราไม่อยากเป็นโรค แล้วเราไปหาเอง มันอยู่ที่สามัญสํานึกของพระ

กรณีนี้เราบอกว่าผิดไหม เราว่าผิดไหม

ตามตัวอักษร ตามวินัยมันผิดอยู่แล้วล่ะ มันผิด มันผิดธรรมและวินัย ถ้ามันผิด ผิดต้องไม่ทําสิ ผิดต้องไม่ทํา ถ้าผิดต้องไม่ทํานะ พระในเมืองไทย ๔ แสนกว่าองค์นี่พระอรหันต์หมดเลยล่ะ พระในเมืองไทยเป็นพระอรหันต์หมดเลย ไปวัดไหนก็กราบแต่พระอรหันต์ทั้งนั้นเลย แต่นี่มันไม่มี เห็นไหม

กฎจราจรนะ ฝ่าไฟแดงเป็นความผิด แล้วดูสิ เขาก็ฝืนฝ่ากันตลอดเวลา มันก็ผิด แล้วทําไมขับรถฝ่าไฟแดงกันล่ะ มันผิดไหม มันก็ผิด แต่คนมันคิดว่าเล็กน้อย คิดว่าไม่จําเป็น คิดว่าเรามีธุระ มันจะรีบไป ถ้ารีบไป เขาก็มองข้ามไง แต่บอกว่าผิดไหม ผิด ผิดแน่นอน เพราะเทศบัญญัติหรือกฎจราจรเขาบัญญัติไว้แล้วว่าผิด ฝ่าไฟแดงนี่ผิดแน่นอน

นี่ก็เหมือนกัน พูดถึงว่า พระโทรศัพท์หาสีกา เล่นเฟซบุ๊กคุยกับสีกาผิดไหม

ผิด แต่ทีนี้พอผิดแล้ว ศีลกับธรรม ธรรม ก็สมมุติอย่างเช่นวัด แบบว่าพระห้ามถูกต้องเงินและทอง แต่ถ้าพระวัดไหนมีพระพุทธรูปทองคํา เขาสมมุติให้พระองค์ใดองค์หนึ่งเป็นผู้รักษา ผู้รักษาก็ต้องเช็ดต้องถู เขาสมมุติให้เป็น

นี่ก็เหมือนกัน เช่น ในวัดนี้เขาสมมุติให้เราเป็นผู้รับแขก ให้มีโทรศัพท์ อ้าว! โทรศัพท์ คนโทรมา เขาสมมุติให้ทําหน้าที่นี้ เห็นไหม ธรรมและวินัย แต่ถ้าไม่ได้สมมุติ คือเราไม่มีหน้าที่ มันก็ต้องถือว่าผิดหมด

ภิกษุหยิบต้องเงินและทองเป็นอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่สมมุติ ในวินัยมุขเขาจะบอกว่าเว้นไว้แต่สมมุติ สมมุติให้พระทําหน้าที่นั้น สมมุติให้พระทําหน้าที่นั้น นี่ก็เหมือนกัน สมมุติให้เป็นพระอุปัฏฐาก สมมุติ

ดูอย่างพระอานนท์ สงฆ์ตั้งให้เป็นผู้อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทีนี้ก็สมมุติให้ใครเป็นผู้ที่มีหน้าที่รับผิดชอบ เขาก็ต้องรับผิดชอบ นั่นเป็นหน้าที่ของเขา วินัย ถ้ากฎหมายผิดไหม ผิด แต่ถ้าเว้นไว้สมมุติคือว่าให้คนคนนี้ทําหน้าที่แบบนั้น ให้พระองค์นี้มีหน้าที่แบบนั้นในการรับโทรศัพท์

ถ้ารับโทรศัพท์แล้ว แต่มันก็ต้องมีความสํานึกไงว่า เราจะไม่พูดเกินไป เราจะพูดมีแต่ความจําเป็น ถ้าไม่มีความจําเป็นแล้วก็วาง เพราะว่า แบกโลกไม่ได้หรอก เรื่องโลกมันใหญ่โตนัก

ฉะนั้นบอกว่า “ผิดศีลหรือเปล่าครับ”

ถ้าตามวินัย ผิด

“ถือว่าเป็นการคุยที่ลับตาหรือเปล่าครับ”

ไอ้นี่เหมือนกัน ลับหูลับตา ถ้าลับหูลับตา ถ้าเรามีความสํานึก เราก็ไม่ไปยุ่งกับเขา คือว่าวินัยเขาไว้บังคับตัวเองไง ถ้าเรามีสํานึก แล้วถ้าเรามีสํานึกแล้วเราปรารถนา เรามีเป้าหมายที่เราจะภาวนา เรามีเป้าหมายที่จะพ้น

ศีล สมาธิ ปัญญา

ศีล สมาธิ ปัญญา แล้วถ้าศีลมันไม่สะอาดบริสุทธิ์ ศีลมันด่างพร้อย เราไปภาวนา ขนาดว่าศีลเราบริสุทธิ์แล้วนะ เราว่าศีลเราถูกต้อง ภาวนายังไม่ลงเลย แล้วศีลมันด่างพร้อย แล้วเราจะไปนั่งพุทโธๆ โอ้โฮ! กิเลสนี้มันร้ายนักนะ มันจะบอกเลยนะ โกหกตัวเอง เมื่อกี้ยังทําผิดอยู่เลย ไปปลงอาบัติก่อนไป

เพราะเราอยู่กับหมู่คณะ อยู่กับพระ เดี๋ยวคนนั้นก็มาปลงอาบัติ เดี๋ยวคนนี้ก็มาปลงอาบัติ ทําไมวะ ถ้าเขาสงสัย เขาปลงอาบัติทันทีเลย เพราะว่าถ้าไม่ปลงอาบัติ ไปเดินจงกรมอยู่ มันหาเหตุผลน่ะ เรื่องนั้นเรื่องนี้ เรื่องนี้เรื่องนั้น มันโต้แย้งกันอยู่ในใจ ไม่จบหรอก ปลงอาบัติซะ ปลงอาบัติซะ ปลงอาบัติ กรรมนั้นจะหาย ไม่หาย แต่ปลงอาบัติคือสํานึกผิด ปลงอาบัติคือสํานึกผิด สาธุ สุฏฺฐุ ข้าพเจ้าจะสํารวม ข้าพเจ้าจะระวังไปข้างหน้า สิ่งที่ผิดแล้วก็คือว่าผิด ยอมรับผิด คือสารภาพ สารภาพว่าผิด แล้วจะสํารวมระวังไป จะไม่ทําอย่างนี้อีก แล้วก็มาเริ่มต้นใหม่ นี่การปลงอาบัติ

ถ้านักปฏิบัตินะ ถ้ามีปัญหา เขาจะปลงอาบัติทันทีเลย ปลงอาบัติเพื่อตัดตอนกัน แล้วพอปลงอาบัติเสร็จแล้วเราก็จะมาภาวนาต่อ ไอ้นี่พูดถึงว่าถ้าเราจะภาวนานะ

ฉะนั้น กรณีนี้เวลาไปศึกษามาแล้ว แล้วเห็นพระเขาทําอย่างนั้น พระเขาโทรศัพท์คุยกันอย่างนี้ แล้วเราก็ว่ามันเป็นความผิด ก็มีคนเห็นอย่างนี้แล้วถามมาเยอะ เช่น ในกรุงเทพฯ พระไปเดินในที่อโคจร ทุกคนเห็นแล้วมันก็คิด

แต่นี้พระที่เขาไปแถวนั้นเขาบอกเขาเป็นนักศึกษา พระฝ่ายปริยัติเขาศึกษา เขาต้องไปหาอุปกรณ์การศึกษา เขาบอกเขาต้องไปหาอะไร เขาต้องไปซื้อของเขา เขาอ้างของเขาอย่างนั้นน่ะ แต่เราเห็นแล้วจริงไหมล่ะ

อ้าว! อย่างนี้อย่างพวกเรานี่นะ เราโตขึ้นมา พ่อแม่เป็นคนส่งเสียใช่ไหม พระพอไปอยู่วัด ถ้ามีครูบาอาจารย์ส่งเสียก็ส่งเสีย ถ้าไม่ส่งเสีย เขาต้องไปหาอุปกรณ์การศึกษา เพราะเราก็เป็นพระ เราก็คุยกับพวกพระว่าทําไมเขาทํากันอย่างนั้น พวกอาจารย์สอนน่ะ คนรู้จักสอนอยู่มหามกุฏต่างๆ เขาบอกว่า บางทีเขาต้องไปหาอุปกรณ์การศึกษา เขาก็ต้องไปคลองถม เขาต้องไปหา นี่เขาว่าอย่างนั้นนะ แต่เราไม่ได้ศึกษา เราก็ไม่รู้

ไอ้นี่เวลาเราถามเขาว่าทําไมเป็นอย่างนั้น ทําไมที่อโคจร ที่อโคจรคือที่พลุกพล่าน พระไม่สมควรไปแล้วล่ะ ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัตินะ เพราะในบุพพสิกขาบอกว่า แม้แต่เป็นท่ารถ เป็นท่าเรือ เป็นต้นไม้ที่มีผล ไม่ควรไปอยู่ที่นั่น เพราะเขาจะมาหา เราต้องหาความสงบสงัดขนาดนั้นน่ะ แต่นี่ที่อโคจร เราเข้าไปทําไม

ในการศึกษา เขาศึกษาจนอยู่กับโลก ศึกษามา พอจบแล้วเขามีความรู้ แต่ความรู้อย่างนั้นก็ต้องทบทวนตลอดเวลา

แต่ถ้าเวลาปฏิบัติขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงนะ ความรู้เกิดขึ้นมาจากใจ ความรู้เกิดขึ้นมาจากใจ เป็นอริยสัจ ไม่มีวันลืม

ถ้ามีวันลืมนะ ถ้ามันลืมนะ เวลาไปถามปัญหา ตอบไม่ได้หรอก ถ้าเป็นความจริงมันจะแจ่มแจ้งกลางหัวใจ ถามเมื่อไหร่ พูดเมื่อไหร่ ทันทีๆๆ เลย ไม่มีวันลืมเลย มันเป็นอริยสัจ มันเกิดขึ้นกลางหัวใจ

แต่ถ้าการศึกษาเป็นความจํา พอความจําขึ้นมา เราวิจัย เราก็ว่าเราปลอดโปร่งมาก เราเข้าใจหมดล่ะ พอสักปีสองปีมาทบทวน ลืมแล้วนะ ลืมแล้ว เราจะศึกษาต้องไปเปิดตํารา แต่ถ้าเวลาปฏิบัติแล้วไม่เป็นแบบนั้น นี่พูดถึงว่าเวลาคนจะปฏิบัตินะ

ที่ว่ามันเป็นการลับหูลับตาหรือเปล่า

เราเห็นไง เราจะบอกว่า มันเป็นความสํานึก ความสํานึกของผู้ที่ใฝ่ดี ความสํานึกของผู้ที่การกระทํา ถ้าเป็นความสํานึกนะ ฉะนั้นบอกว่า มันผิดหรือไม่ผิด สังคมมันใหญ่ไง แต่อย่างที่เราพูดนี่ ผิด ตามตัวอักษร ผิดเลย แต่ทีนี้เพียงแต่ว่าเขาพอใจหรือเปล่า

หลวงตาท่านไม่ให้ ท่านบอกเลยนะ เทวทัต ๔ อย่าง โทรทัศน์ วิดีโอ โทรศัพท์ ท่านบอกพวกนี้ฆ่าพระทั้งนั้นน่ะ ท่านถึงว่าไม่ให้มี ไม่ให้ถือ ไม่ให้มี ถ้าพระอยากปฏิบัติ เขาจะไม่มีของเขา

แต่ถ้าใครจะมีนะ เขาบอกว่ามันจําเป็นนะ มันเข้าเว็บไซต์ได้นะ เอาไว้ดูธรรมะ

เวลามันดีมันก็ว่าเอาไว้ดูธรรมะ เวลามันเสื่อมมันก็ว่าขอดูหน่อย อันนี้ไม่เคยดู พอดูๆ ไปแล้วมันเคยเลย

อันนี้มันอยู่ที่สํานึกของพระ แต่ถ้าผิดแล้วผิดเลย ถ้าสํานึกพระแล้ว ทางโลกเขาเรียกว่าเคร่งไง เขาบอกไอ้นี่เคร่งเกินไป ไอ้นี่ตึงเกินไป เดี๋ยวนี้มันต้องอย่างนี้ๆ...ไอ้นั่นเรื่องของเขา

ฉะนั้น เขียนว่า “พระโทรศัพท์หาสีกา เล่นเฟซบุ๊กคุยกับสีกา ผิดศีลหรือเปล่าครับ”

ผิด

“ถือว่าเป็นการคุยในที่ลับตาหรือเปล่าครับ”

ใช่ อันนี้ตามตัวอักษรนะ แต่ถ้ามันเป็นเรื่องธรรม เรื่องธรรมแบบว่า เขามีความจําเป็น เขาเป็นพี่เป็นน้อง เป็นญาติ อันนั้นอีกเรื่องหนึ่ง ก็ไม่รู้ว่าเป็นญาติไม่เป็นญาติ เพราะเราไม่รู้นี่ แต่ถ้าเขารู้ก็อีกเรื่องหนึ่งนะ จบไป

ถาม : เรื่อง “เมื่อปัญญาแยกแยะอารมณ์ไม่ได้”

กราบเท้าหลวงพ่อที่เมตตาเสมอมา ชีวิตฆราวาสในการทํางานแต่ละวันต้องเจอและพบปะผู้คนมากมาย ใจต้องได้รับความกระทบกระเทือนเสมอ ปกติผมกลับมาบ้านและทําสมาธิ เมื่อเริ่มนั่งก็พบว่าในใจว้าวุ่นมาก ผมใช้ปัญญาอบรมสมาธิที่หลวงพ่อสอนในการแก้ปัญหา พยายามจับความคิดแล้วพิจารณาจนไล่วางเรื่องที่ผุดมาทีละเรื่องจนใจสงบทุกๆ วัน โดยพยายามจับว่า ใจเราไปติดกับอะไร ไปให้ค่ากับอะไร ความคิดมันไหลออกมา ถ้าหาเจอแล้วสอนใจให้คลายความยึด มันจะปล่อย แต่หลายครั้งพบว่า ปัญญาไม่สามารถหาเหตุผลและปล่อยวางอารมณ์ลงได้ทุกครั้งไป หลายครั้งรู้ แต่วางไม่ได้ บางครั้งติดหลุมอารมณ์อยู่ถึง ๓-๔ วัน ทําให้ใจหมองและทุกข์เกิดเวทนาทางใจรบกวนตลอดเวลา จึงอยากเรียนถามหลวงพ่อดังนี้

๑. ในช่วงที่สติและปัญญาไม่คมกล้าพอจะจัดการกับก้อนอารมณ์ จิตใจต้องรับทุกข์จากอารมณ์อันนั้น นอกจากอดทนให้ก้อนอารมณ์นั้นสลายไปเอง สามารถทําอะไรได้บ้าง

๒. ในการพิจารณาความคิด ผมดูความคิดที่มันไหลออกมา ได้เกิดคําถามขึ้นว่า ความคิดนี้มันมาจากไหน ทําไมมันออกมาได้เรื่อยๆ ผมรู้แต่ว่า ถ้าเผลอไปยึด ไปพอใจหรือไม่พอใจมัน มันก็จะพัฒนาเป็นอารมณ์ทําให้เกิดความทุกข์ใจ แต่ผมไม่เห็นที่มาของมัน มันออกมาจากไหน ผมคิดว่า ถ้าผมสามารถเห็นว่ามันประกอบด้วยอะไร เกิดขึ้นมาได้อย่างไรตลอดทั้งกระบวนการ จะทําให้ผมสามารถควบคุมความคิดและควบคุมทุกข์ได้ อันนี้เป็นความเห็นที่ถูกต้องไหมครับ ควรพิจารณาในประเด็นนี้ต่อไปไหมครับ หรือไม่ควรเพราะจะทําให้เนิ่นช้าต่อการปฏิบัติ กราบขอบพระคุณหลวงพ่อ

ตอบ : เวลานักปฏิบัติจริงๆ จังๆ เราจะเอาความจริงกัน ทีนี้พอเอาความจริงขึ้นมา เวลาปฏิบัติไป ปริยัติ ปริยัติคือการศึกษา ศึกษามาแล้วเราก็ยึดว่าปริยัติเป็นความจริงอย่างนั้น แล้วเราปฏิบัติแล้วเราจะทําความเข้าใจอย่างนั้น นั้นเป็นโลกียปัญญานะ ปัญญาทางนี้เป็นปัญญาทางวิชาการ ทางวิชาการ เราแจ่มแจ้ง เราทําได้หมด เวลาสอบบาลีได้ ๗ ประโยค ๘ ประโยค ๙ ประโยค แปลบาลี แปลต่างๆ เข้าใจ ขยายความ แต่งความได้ทั้งนั้นน่ะ แต่เอาจริงๆ ไม่รู้ ไม่รู้

เพราะมี ๙ ประโยคเคยมาถามหลวงปู่ฝั้น นี่หลวงปู่ฝั้นท่านเล่าให้ฟัง พวก ๙ ประโยคมาถามว่า “ผมเข้าใจเรื่องธรรมะหมดเลย ผมศึกษาเข้าใจหมดเลยในพระไตรปิฎก แต่ผมปฏิบัติจะให้ผมเริ่มต้นที่ไหน”

เพราะเขาศึกษาจนจบแล้ว เขาจบ ๙ ประโยค เขาเข้าใจเรื่องธรรมะแจ่มแจ้งมาก แต่เขาจะปฏิบัติ เขาบอกว่าเขาจะเริ่มต้นอย่างไรดี ทั้งๆ ที่เขาเข้าใจหมดนะ เขาเรียนทุกๆ เรื่องเลย แล้วเขามาถามหลวงปู่ฝั้น บอกว่า “เรื่องธรรมะนี่ผมเข้าใจหมดเลย แต่จะให้ผมปฏิบัติอย่างไรล่ะ จะให้ผมปฏิบัติอย่างไร”

หลวงปู่ฝั้นก็ตอบ ตอบว่า “ทุกข์มันอยู่ที่ไหนล่ะ ทุกข์มันอยู่ที่ไหน”

เพราะเวลาท่านถามนะ เขาถาม เขาบอกเขารู้หมด รู้ว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนพระสารีบุตรอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนพระโมคคัลลานะอย่างนี้ เพราะทางวิชาการเขาจะมีของเขา เขารู้หมดนะ สอนโมฆราช เธอจงสักแต่ว่ารู้ จงสักแต่ว่าเห็น เธออย่าไปยึดมั่นถือมั่นมัน แล้วโมฆราชก็เป็นพระอรหันต์ไป เราก็ศึกษาไง เราก็เข้าใจแล้วก็ศึกษามา พระพุทธเจ้าสอนอย่างนี้ เขาเป็นพระอรหันต์ เราศึกษาจนจบ ๙ ประโยค เราตีความ ขยายความได้หมดเลย แต่ไม่รู้จะปฏิบัติอย่างไร

คนอื่นเขาฟังเป็นพระอรหันต์นะ ในสมัยพุทธกาลที่ฟังพระพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ แต่เขาจดจารึกขึ้นมาอยู่ในพระไตรปิฎก เราก็ไปศึกษามา พอศึกษามาแล้วรู้ คําสอนสอนให้โมฆราชเป็นพระอรหันต์ “เธอจงมองโลกสักว่าเป็นโลก เธอจงมองสรรพสิ่งทั้งโลกนี้เป็นของสักแต่ว่า เป็นสักแต่ว่า อย่าไปยุ่งกับมัน อย่าไปยึดมั่น อย่าไปถือมั่น” นี่สอนโมฆราช โมฆราชเป็นพระอรหันต์เลย

เทศน์ธัมมจักฯ “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นต้องดับเป็นธรรมดา” พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นพระโสดาบันเลย

นี่ก็ศึกษามาหมด เขาบอกหลวงปู่ฝั้นไง บอกว่า เขาก็ศึกษาหมด สอนคนนี้ก็ไปอย่างนี้ เขาพูดในทํานองที่ว่ามันไม่เป็นวิทยาศาสตร์ไง ถ้ามันเป็นวิทยาศาสตร์มันต้องสอนอันเดียวกัน แต่นี่สอนคนนี้ก็อย่างหนึ่ง สอนคนนู้นก็อย่างหนึ่ง ทําให้เราศึกษามาเยอะหมดเลย แนวทางปฏิบัติเยอะแยะไปหมดเลย แล้วก็ทําให้เราสับสนนะ อ้าว! แล้วทําอย่างไรล่ะ จะทําอย่างไร...นี่ไง ภาคทฤษฎีเป็นอย่างนี้

แต่ถ้าภาคปฏิบัติไม่เป็นอย่างนั้น ภาคปฏิบัติ จริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน ความชอบของคนไม่เหมือนกัน กิเลสของคนหยาบหนาแตกต่างกัน การทําสมาธิ บางคนก็ทําได้ บางคนก็ทําไม่ได้ ทําสมาธิแล้วบางคนวิปัสสนาได้ บางคนก็ล้มลุกคลุกคลาน มันอยู่ที่วาสนาของคน อยู่ที่วาสนา อยู่ที่บารมี อยู่ที่การสร้างมา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านอตีตังสญาณ ท่านรู้ ท่านรู้ว่าคนคนนี้เคยทําสิ่งใดมา

จูฬปันถก มหาปันถก พี่ชายเป็นมหาปันถก บอกเป็นพระอรหันต์ ให้ท่องคาถาคําเดียว พระอรหันต์สอนน้อง สอนไม่ได้ สอนไม่ได้ ให้น้องไปสึก

พระพุทธเจ้าไปดักอยู่หน้าวัดเลย “จูฬปันถกจะไปไหน”

“พี่ให้ไปสึก”

“ทําไมให้ไปสึกล่ะ”

“ก็ท่องคาถาคําเดียวท่องไม่ได้”

“อ้าว! มานี่ ไม่ต้องไปสึก เธอบวชเพื่อใคร”

“บวชเพื่อพระพุทธเจ้า ไม่ได้บวชเพื่อพี่ชาย บวชเพื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์”

“อ้าว! ถ้าบวชเพื่อพระพุทธเจ้า มานี่ เอาผ้าขาวนะ แล้วเธอลูบนะ ผ้าขาวหนอๆ”

พอลูบไปๆ ผ้าขาวมันก็ดํา...ปิ๊ง! เป็นพระอรหันต์เลย

แล้วเขาไปถาม ไปถามพระพุทธเจ้าว่าทําไมเป็นอย่างนั้นล่ะ

ท่านบอกว่า ตั้งแต่อดีตชาติ ชาติหนึ่งเคยเป็นกษัตริย์ เวลาขี่รถม้าตรวจพล ตรวจทหาร แล้วเอาผ้าเช็ดหน้าเช็ดหน้า ฝุ่นมันเลอะไง แล้วอันนั้นมันเป็นคติธรรมที่มันฝังใจมา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนาคตังสญาณ รู้ รู้ว่าจิตดวงใดสร้างสิ่งใดมา จิตดวงใดมีอํานาจวาสนามากน้อยแค่ไหน คําสอนนั้นน่ะมันจะเข้าไปจี้จุดใจดํา จี้จุดที่กิเลสมันฝังใจ ใครมีกิเลสอะไร ใครยึดมั่นอะไร ใครยึดติดสิ่งใด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะสอนให้เข้าไปทําลายตรงนั้น

แต่สาวกสาวกะมันไม่มีคุณสมบัติได้ขนาดนั้น ทีนี้ไม่ขนาดนั้น ยิ่งเดี๋ยวนี้เป็นวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์ ทฤษฎีต้องเป็นทฤษฎี ต้องชัดเจน ฉะนั้น เวลาพระพุทธเจ้าสอนก็เท่ากับพระพุทธเจ้าสอนคนนี้อย่างหนึ่ง พระพุทธเจ้าลําเอียง สอนคนนี้อย่างหนึ่ง สอนคนนี้อย่างหนึ่ง ทําไมพระพุทธเจ้าไม่สอนเป็นอันเดียวกันหมดล่ะ

อันเดียวกันหมดมันก็วิทยาศาสตร์ไง เถรตรงไง มันก็ไม่ได้ไง แต่ถ้ามันเป็นอย่างนั้น นี่เวลาเขาไปถามหลวงปู่ฝั้นว่า “ผมจบ ๙ ประโยค ผมอยากปฏิบัติ ผมรู้ธรรมะไปหมดเลย แต่ผมไม่รู้ว่าจะปฏิบัติอย่างไร ผมรู้ธรรมะไปหมดเลย ก็ผมศึกษามาหมดแล้ว เข้าใจหมดเลย แล้วจะให้ผมปฏิบัติอย่างไรล่ะ”

หลวงปู่ฝั้นท่านบอก ทุกข์อยู่ที่ไหนล่ะ กลับมากําหนดที่ทุกข์ของตัว กลับมาทําความสงบของใจ ถ้าทําความสงบของใจ มันก็ได้ประโยชน์ขึ้นมา

เรายกตัวอย่างนี้ขึ้นมาให้กับปัญหานี้ไง ปัญหาที่ว่า เขาเวลาเขาปฏิบัติไป ไปทํางาน กลับมาถึงบ้านมีความกระทบกระเทือน มีผลกระทบ ทําสมาธิ นั่งสมาธิไป มันมีความวุ่นวาย ถ้าสมาธิ ถ้ามันทัน ถ้าสติปัญญามันทัน มันก็วาง ถ้าสติปัญญาไม่ทัน มันก็ยึด ยึดก้อนอารมณ์ มีแต่ความทุกข์ความยาก

อันนี้มันก็เหมือนที่ว่า จิตใจแข็งแรง จิตใจอ่อนแอ ถ้าจิตใจแข็งแรงใช่ไหม เราดูแลรักษาหัวใจที่ดี หัวใจมันสดชื่น อะไรกระทบมันก็ตกหล่นไปหมด มันไม่เข้ามาสู่ใจ ถ้าจิตใจอ่อนแอนะ ไม่ต้องมากระทบหรอก มันวิ่งไปหาเขาเลย มาเลยๆ มันรับมาหมด

แต่ถ้าจิตใจแข็งแรงนะ มันเป็นปัญหาสังคม ปัญหาสังคมไม่มีวันจบหรอก อารมณ์ของคนมันสูงๆ ตํ่าๆ เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย อารมณ์ดีก็ แหม! คุยกันนุ่มนวลนะ เวลาเขาโกรธมา เขาระบายใส่เรา โอ๋ย! เจ็บชํ้าเลยล่ะ นี่อารมณ์ของคนมันแปรปรวนตลอด ถ้าอารมณ์ของคนมันแปรปรวนตลอด แล้วเราอยู่กับสังคม เราอยู่กับอารมณ์ของคน เราจะให้มันเจอแต่ความพอใจถูกใจทุกคนมันเป็นไปไม่ได้หรอก

ถ้าเป็นไปไม่ได้นะ เราก็รักษาใจเรา ถ้าเรารักษาใจเรา มันมีสติมีปัญญา เวลาอะไรมากระทบ อย่างที่ว่า ไปทํางานกลับมาแล้วมีสิ่งใดมันกระทบกระเทือนมา แล้วมันต้องกําหนดพุทโธ แล้วเวลามันเกิดขึ้นมา ความคิดมันไหลมาตลอดเวลา ความคิดมันมาจากไหน เวลาปฏิบัติจริงๆ มันจะรู้

ถ้าคนที่ทําสมาธิแล้วมีปัญญานะ รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ตรงนี้เราเน้นยํ้ามาก เพราะเราเคยปฏิบัติมา ถ้าเราไม่ทันตรงนี้นะ เป็นอย่างนี้ มันรุมเร้ามาตลอด แล้วเราไม่รู้ เราไม่รู้หรอก มันรุมเร้ามา ทุกอย่างมันมีรสมีชาติหมด ทุกอย่างเจ็บชํ้านํ้าใจไปหมด

แต่ถ้ามีสติปัญญานะ รูป รส กลิ่น เสียง เห็นไหม รูป รส กลิ่น เสียง เสียงก็คือเสียง รูปก็คือรูป รสก็คือรส อ้าว! แล้วทําไมล่ะ

รูป รส กลิ่น เสียง รูปอันวิจิตรมันไม่ใช่กิเลส เสียงเป็นกิเลสไหม เวลาเปิดมา เสียงมันร้องไห้ไหม ถึงเสียงครํ่าครวญอยู่ มันก็เป็นเสียงเฉยๆ มันไม่มีความรู้สึกหรอก แต่เราฟังเขาร้องไห้แล้ว อู้ฮู! สงสาร สงสารมาก ไอ้เสียงนั่นมันรู้ได้ไหม

ดูสิ พญาโศก เวลาเขาเล่นดนตรีพญาโศก เขาเล่นมานี่เสียงมันครํ่าครวญจน โอ้โฮ! แทงใจหมดเลย เสียงนั้นมันเจ็บปวดไหม ไม่หรอก แต่คนฟังเจ็บ คนฟัง โอ้โฮ! ขนลุกเลย คนฟัง เห็นไหม

รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

เป็นบ่วง เป็นพวงดอกไม้ ใครมายอนะ โอ้โฮ! พระสงบนี่เก่ง โอ้โฮ! ตูดนี่ลอยเลย ใครไปด่าไอ้หงบนี่รุนแรง โอ้โฮ! จะด่าเขาตอบทันทีเลย

นี่ไง สรรเสริญนินทา สรรเสริญนินทามันเป็นของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าเรามีสติปัญญา รูป รส กลิ่น เสียงมันสักแต่ว่า มันสักแต่ว่า เพียงแต่เรายึดมากยึดน้อย ถ้าจิตใจเราดี จิตใจเราดี เราก็เข้าใจ เราก็วางได้ ถ้าจิตใจเราอ่อนแอนะ อู้ฮู! เจ็บชํ้านํ้าใจไปกับเขา อู้ฮู! คนนี้น่าสงสาร อู้ฮู! ชีวิตเขาทุกข์มาก อู้ฮู! ไปกับเขาเลย แต่ถ้าบ่วง พวงดอกไม้เป็นบ่วง มันรัดคอ

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญานะ ถ้าทําตรงนี้เป็น มันจะเข้าใจตรงนี้ไง เข้าใจที่ว่าความคิดมันไหลมาตลอด มันไหลไม่มีวันจบวันสิ้นหรอก มันไหลมาตลอด

แต่ที่เขาบอกว่าดูจิตๆ ถ้าดูจิตจนเห็นอาการของจิต ก็เห็นการไหลไง ถ้าจิตเห็นอาการของจิต เห็นการเกิด จบครับ

หลวงปู่ดูลย์สอนไง ดูจิต เห็นไหม จิตส่งออกทั้งหมดเป็นสมุทัย ผลของสมุทัยเป็นทุกข์ จิตเห็นจิตเป็นมรรค ผลของการที่จิตเห็นจิต ผลของจิตเห็นจิตนั่นเป็นนิโรธ

ผลของการที่จิตเห็นจิต ผลของการเห็นความคิด นี่ไง ความคิดที่มันไหลออกมานี่ ความคิดที่มันไหลออกมา มันไหลมาจากไหน ความคิดมันเกิดมาจากไหน ถ้าจิตไม่สงบ ไม่เห็น แล้วจับไม่ได้ด้วย

นี่ไง มหา ๙ ประโยคไปถามหลวงปู่ฝั้นน่ะ “ให้ผมปฏิบัติตรงไหน” อ้าว! ก็ปฏิบัติตามตําราไง ท่องเอา ท่องให้รู้เลย ท่องไป ท่องให้รู้...ไม่มีสิทธิ์ แต่ถ้าทําความสงบของใจมันจะสงบเข้ามาได้

“ความคิดมันไหลออกมา”

มันไหลออกมาตลอด เห็นไหม

“ปัญญามันหาเหตุผลไม่ได้ วางอารมณ์ไม่ได้”

ถ้าสติปัญญามันทัน มันก็วางอารมณ์ได้ วางอารมณ์บ่อยๆ ครั้งเข้า ทําสมาธิจนมันสงบระงับ ถ้าสงบระงับแล้วตั้งใจให้ดี ถ้าตั้งใจให้ดี จิตเห็นอาการของจิต เห็นการเกิดไง เห็นที่มา เห็นที่การเกิดของความคิด ถ้ามันจับความคิดได้ มันจับได้ ถ้ามันจับได้นะ เพราะความคิดมันมีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ความคิดมันมีขันธ์ ๕ ถ้าไม่มีขันธ์ ๕ เป็นความคิดไม่ได้

แต่ที่ว่าความคิดๆ เราบอกว่า ความคิดมันเป็นนามธรรม ความคิดมันจับต้องอะไรไม่ได้

จับได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกหลานพระสารีบุตร “อารมณ์ความรู้สึกของเธอก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง”

อารมณ์ความรู้สึกของเธอ อารมณ์นี่จับต้องได้ แล้วแยกแยะได้ ถ้าแยกแยะได้ มันจะเห็นเลย กาย เวทนา จิต ธรรม มันจะรู้จะเห็นของมันตามความเป็นจริง แล้วพอมันเห็นอย่างนั้น มันจับได้ มันแยกแยะได้นะ มันจะไปข้างหน้า แต่ถ้ายังไม่ได้ก็เป็นแบบนี้ “จับอารมณ์ก็ไม่ได้ มันเกิดเอง”

ถ้าเห็นอารมณ์ได้ เขาว่านะ บางทีตกหลุมอารมณ์ถึง ๓-๔ วัน

อันนี้หลวงตาจะสอนบ่อย สอนว่า อย่าไปเสียดายอารมณ์ความรู้สึก สลัดมันทิ้ง คือเปลี่ยนเลยไง

เวลาหลวงตาท่านสอนนะ สมมุติเราไปเจออะไรที่ฝังใจ เราจะหาเหตุหาผล จะเอาชนะหรือจะเอาแพ้กันน่ะ มันชนะแพ้ไม่ไหว ท่านบอกให้เปลี่ยนไป คือเรามาตรึกในธรรมเลย เรามาพุทโธเลย สลัดอันนั้นทิ้งไป อย่าไปหลงตกในหลุมอารมณ์อันนั้น

ถ้าหลงตกในหลุมอารมณ์แล้วพยายามจะคิดพิจารณา เพราะจิตใจเราอ่อนแอไง จิตใจเรากําลังไม่พอไง กลับมาพุทโธซะ พุทโธถึงที่สุดแล้ว เดี๋ยวพอกําลังมันทันนะ ไอ้ที่ว่าหลุมอารมณ์กลายเป็นฟองอากาศ เพราะมันพิจารณา มันปล่อยหมด ถ้าฟองอากาศมันก็ได้

นี่พูดถึงอารัมภบทของเขานะ คําถามนะ “ในช่วงที่สติปัญญามันคมกล้า พอจะจัดการกับก้อนอารมณ์ จิตใจต้องรับทุกข์จากอารมณ์อันนั้น นอกจากอดทนให้ก้อนอารมณ์นั้นสลายไปเอง สามารถทําอย่างไรได้บ้าง”

ถ้าก้อนอารมณ์นั้นเอง ก้อนอารมณ์ เพราะมันเป็นอัตตา สิ่งใดที่เกิดขึ้นมา พอเวลาเจ็บชํ้านํ้าใจมันก็ยึดไว้

เวลาคนบอกเลย บอกว่าอยากจะมีความสุข แต่ใครนินทาไม่ได้นะ จําแม่น ไอ้เขานินทา ไอ้เขาว่านั่นน่ะเอามาทําร้ายตัวเองตลอดเวลา สิ่งที่เขาติเขาเตียนนี่ชอบ จําแม่นเลย เขาเคยบอกว่าเราเป็นคนดี จําไม่ได้หรอก จําไม่ได้ แต่ถ้าใครติเตียนนี่จําแม่น นี่ไง ก้อนอารมณ์ เราไปยึดมั่นไง

แต่ถ้าเราบอกว่านี่โลกธรรม ๘ เป็นของเก่าแก่ เขาพูดด้วยความไม่เข้าใจก็ได้ เขาจะชมว่าเราดี ถ้าเราไม่ดีจริง มันก็ไม่สมกับคําชมเขา เขาจะติฉินนินทาว่าเราเป็นคนเลว แต่เราไม่ได้เลวอย่างเขา ไอ้นั่นก็คําพูดของคน

นี่ก็เหมือนกัน ที่ว่า “ถ้าเราไม่มีสติปัญญา เราจะอดทนแก่อารมณ์อย่างนั้น จะมีทางแก้ไขอย่างใด”

ถ้าการแก้ไข วางเลย วางเลยนะ วางไว้ เพราะกําลังมันไม่พอ วางแล้วกลับมาพุทโธให้จิตสงบ พอจิตสงบ จะกลับไปหามันไม่เจอแล้ว ไม่มี

ถ้าจิตอ่อนแอ ก้อนอารมณ์นั้นทับถม พอจิตมันสงบแล้ว จิตมีกําลัง จะไปหามัน หาไม่เจอ หาไม่เจอ เพราะหาไม่เจอ เห็นไหม เวลาคนทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบแล้วนะ จะบอกให้เห็นกาย มันไม่เห็น จิตสงบก็สงบเฉยๆ ไอ้เห็นก็เห็นนิมิตเรื่องอื่น ไปเห็นเรื่องที่ไม่เป็นประโยชน์เลย

เขาต้องการเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าจิตสงบแล้วถ้าไปเห็นกาย มันจับกายได้ มันพิจารณากาย ถ้าจับกายไม่ได้ก็จับความรู้สึกให้มันเป็นกาย จับความรู้สึกมันก็เป็นความรู้สึก แล้วพิจารณาแยกแยะไป ถ้าจับความรู้สึกได้มันก็เป็นธรรม อารมณ์ความรู้สึกก็เป็นธรรม แยกแยะ จับ นี่จิตเห็นอาการของจิต

จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง จิตเห็นอาการของจิต ถ้าเห็นอาการของจิต เห็นที่เกิดไง

เขาบอกว่า “แล้วมันเกิดมาจากไหนล่ะ ความคิดมันเกิดมาจากไหน ความคิดมันเกิดมาจากไหน”

เพราะไม่เห็น มันถึงไม่รู้ไง ถ้าคนรู้เห็นมันชัดเจนมาก เวลาถามนะ เอ็งมาจากไหน ก็มาจากพ่อแม่ เรามาจากไหนล่ะ ก็บอกว่า พ่อแม่เราชื่อนี้ เราเกิดมาจากแม่ เกิดมาจากแม่ ก็พูดแบบโลกไง

นี่ก็เหมือนกัน ความคิดมาจากไหน ความคิด ความคิดก็เลื่อนลอย มันไม่มีของมัน มันไม่มีตัวตนของมัน แต่มันให้ผลความทุกข์ไว้

ฉะนั้น นอกจากอดทน คําว่า “อดทน” เห็นไหม อดทน หลวงตาท่านติมาก ท่านบอกว่า ถ้าเราไม่ใช้ปัญญา เวลาพิจารณาไป หลวงตาท่านพิจารณาของท่าน พิจารณาเวทนานะ แล้วท่านเหนื่อยมาก ท่านก็ทนไว้อย่างนี้ พอดีหลวงปู่มั่นท่านส่งจิตมาดูไง แล้วพอหลวงตาไปทําข้อวัตร “มหา มหาพิจารณาอย่างไร พิจารณาอย่างนั้นเหมือนหมากัดกัน”

หมากัดกัน เวลากัดกันแล้วมันไม่ปล่อย กรามมันล็อกอยู่อย่างนั้นน่ะ อดทนก็ทนอย่างนี้ การอดทนนี่นะ อดทนเป็นขันติธรรม ถ้าเราจะเอาความมั่นคงของเรา เราอดทนไว้ แต่เวลาพิจารณามันต้องใช้ปัญญา ถ้าใช้ปัญญา มันต่อสู้กัน ใช้ปัญญา เหนื่อยมาก เหนื่อยมาก

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าอดทนเฉยๆ นะ ถ้าเราไม่มีปัญญานะ เห็นไหม ทําเหมือนหมากัดกัน หลวงปู่มั่นท่านก็ติ ทุกคนก็ติ

ฉะนั้น การอดทนไว้ ถ้าเราทําอะไรไม่ได้เลย การอดทนนี้ก็เป็นขันติธรรม อดทนแล้วถูไถไป แต่ความจริงแล้วต้องใช้ปัญญา

วาง คือไม่ต้องไปเสียดายอารมณ์ ไม่ต้องเสียดายหลุมอารมณ์นี้ ไม่ต้องไปเสียดายมัน เพราะเดี๋ยวมันก็เกิดอีก ทีนี้เราคิดว่าอันนี้มันเป็นสมบัติ เหมือนกับเป็นสมบัติของเรา แล้วเราทิ้งไป เดี๋ยวมันจะไม่มีไง ก็จะเอามาถนอมไว้ๆ

เนื้อร้าย ถนอมไว้ได้ไหมล่ะ เขามีแต่ตัดทิ้ง เขาตัดแล้วโยนทิ้งเลย อารมณ์ที่มันเป็นโทษ ทิ้งมันไปเลย แล้วเดี๋ยวถ้าเราพิจารณา จิตสงบแล้วนะ ถ้าเราจับได้ มันจะเป็นเนื้อร้ายเนื้อไม่ร้ายต้องเข้าห้องแล็บ อารมณ์ความรู้สึกเป็นโทษหรือเป็นคุณ ต้องเข้าห้องแล็บแล้วพิจารณา เดี๋ยวมันจะเป็นประโยชน์ตรงนั้น ถ้าเป็นประโยชน์ตรงนั้น

มันจะแก้ได้อย่างไรว่าสามารถทําอย่างไรได้บ้าง

ร้อยแปดเลย ถ้าคนทํางานเป็นแล้วมันพลิกแพลงได้ทั้งนั้นน่ะ แต่ตอนนี้เรากลัวผิด หนึ่ง แล้วการปฏิบัติเริ่มต้นมันก็กลัวผิดพลาด มันก็ยํ้าคิดยํ้าทําอยู่อย่างนั้นน่ะ...ต้องหาอุบาย หาอุบายพลิกแพลงตลอดเวลา นี่ข้อที่ ๑

“๒. ในการพิจารณาความคิด ผมดูความคิดที่มันไหลออกมา ได้เกิดคําถามขึ้นมาว่า ความคิดนี้มันมาจากไหน ทําไมมันไหลออกมาได้เรื่อยๆ ผมรู้แต่ว่า ถ้าเผลอไปยึด ไม่พอใจหรือพอใจมัน มันก็จะพัฒนาเป็นอารมณ์ที่ทําให้เกิดความทุกข์ แต่ผมไม่เห็นว่ามันออกมาจากไหน”

คําถามอย่างนี้มันฟ้องถึงวุฒิภาวะของผู้ปฏิบัติ ถ้าผู้ปฏิบัตินะ ถ้าเขาเห็นกายนะ เห็นกาย จิตมันเห็น มันรู้ว่ามันมาจากไหน มันมาจากสมาธิ

แต่ถ้าจิตมันเห็นความคิดนะ มันจับความคิดได้ ความคิดมาจากไหน ความคิดมาจากจิต ถ้าจิตเห็นอาการของจิต ความคิดนี้เป็นอาการของจิต ความคิดนี้เป็นเงา เวลาคนยืนอยู่ มีแสง มันจะมีเงา ถ้าไม่มีแสง จะไม่มีเงา ถ้าไม่มีจิต มันจะมีเงาได้ไหม สมมุติไม่มีจิต ไม่มีตัวตน มีแสง ก็ไม่มีเงา ถ้าไม่มีตัวตนอยู่

ฉะนั้น ถ้ามีตัวตนอยู่ เวลามันมีแสง มันก็มีเงา มันมีจิตอยู่ มันก็มีความคิด แล้วความคิดมันเกิดจากไหนล่ะ

นี่ความคิดเกิดดับ เขาบอกความคิดมันเกิดดับ ทุกอย่างมันเกิดดับ

เกิดดับมันก็เป็นเงา ไม่ใช่ตัวอัตตา ไม่ใช่ตัวกิเลส แบบว่ามันตีกลับได้ไง แล้วมันพิจารณาแยกแยะได้ ถ้ามันเป็นเงาก็เป็นอาการ เป็นอาการ ถ้าจับอาการได้ก็เป็นอาการ แล้วความคิดมาจากไหน

พิจารณาซํ้าๆ ความคิดมาจากจิต แต่เพราะเราว่าไม่มีสติปัญญาจับต้องได้ จับความคิดสิ จับความคิดไว้แล้วแยกแยะอย่างที่ว่า แยกแยะ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันประกอบไปด้วยรูป มันเกิดพอใจไม่พอใจ มันเกิดข้อมูลถึงมีความคิด มันเกิดสังขารปรุงแต่ง มันถึงคิดต่อเนื่อง แล้วมันเกิดวิญญาณรับรู้ เพราะมันรับรู้มันถึงมีความคิด ไม่รับรู้จะมีความคิดได้อย่างไร ถ้ามีความคิด มันต้องมีขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ สมบูรณ์มันถึงเป็นอารมณ์ มันถึงเป็นความคิด

ความคิดพิจารณาแยกแยะไป ถ้าจับแยกแยะ พอแยกแยะไป มันปล่อย ปล่อยแล้วเหลืออะไร นี่พอมันเหลืออะไร มันจะรู้ตรงนั้นไง เพราะเหลือไอ้นั่น ก็เกิดจากตรงนั้นไง มันจะรู้มันจะเห็นของมัน ถ้าพิจารณาตรงนั้นได้ มันจะเป็นประโยชน์ตรงนั้น ถ้าเป็นประโยชน์ตรงนั้น มันจะชัดเจน ถ้าเราทําของเราได้นะ

ฉะนั้น เขาบอกว่า “ความคิดมันมาจากไหน มันออกมาได้เรื่อยๆ”

มันออกมาเรื่อยๆ ออกมาจนเราเหนื่อยนะ เหนื่อยมาก ถ้าจับแล้วพิจารณานะ ถ้าโดยมรรค มันจะปล่อย โอ้โฮ! โล่ง ว่างไปหมดเลย เดี๋ยวก็คิดอีก จับ พิจารณาไปซํ้าๆ ถ้ากําลังพอมันก็ปล่อย ถ้ากําลังไม่พอมันก็ยื้อกันอย่างนี้

วาง กลับไปที่ความสงบ แล้วจับต้องใหม่ พอสงบแล้ว กลับมาพิจารณาใหม่ พิจารณาซํ้าๆ ซากๆ

ทีนี้เพียงแต่ว่า เพราะโยมต้องทําหน้าที่การงาน การปฏิบัติมันถึงไม่ค่อยต่อเนื่อง แล้วปฏิบัติต่อเนื่อง จะปฏิบัติอย่างเดียวก็ไม่ได้เพราะเรามีงาน

อ้าว! ถ้ามีงานแล้วทํางานให้จบ ทํางานให้จบแล้วอย่ากังวล เวลาไปทํางาน ทํางานให้เต็มที่เลย ทํางานโดยความรับผิดชอบ กลับบ้าน จบแล้วมาปฏิบัติ เราค่อยมาพิจารณาของเรา เอาจริงเอาจังเลย แล้วพอเอาจริงจบแล้ว เราก็กลับไปทํางาน แบ่งให้มันชัดเจน ทําของมันอย่างนี้ให้มันดีขึ้นมา

เขาบอกว่า “แต่ผมไม่เห็นว่ามันออกมาจากไหน”

ถ้าคําอย่างนี้มันฟ้อง มันฟ้องถึงนักปฏิบัติ ถ้าผมไม่เห็นว่ามันมาจากไหน ก็ไม่รู้จักสมุฏฐานของโรค ไม่รู้จักที่มาที่ไป แล้วเราจะแก้ไขได้อย่างไร นักปฏิบัติเขาจะเห็นเลย เห็นเป็นไตรลักษณ์ แล้วมันดับไปแล้ว ดับไปอยู่ที่ไหน แล้วเหลืออะไร แล้วเกิดใหม่ เกิดอย่างไร นี่มันชัดเจน ต้องชัดเจนแบบนี้มันถึงจะชัดเจน แล้วชัดเจนมาก ทําต่อเนื่องไป

ฉะนั้น เขาบอกว่า “ผมมีความคิด ถ้าผมสามารถเห็นว่ามันประกอบไปด้วยอะไร”

ตรงนี้มันเป็นผล ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เพราะมีเหตุ เราพิจารณาแล้วมันถึงมีผล

“ผมคิดว่า ถ้าผมสามารถเห็นว่ามันประกอบไปด้วยอะไร เกิดขึ้นมาได้อย่างไรตลอดทั้งกระบวนการ จะทําให้ผมสามารถควบคุมความคิด และควบคุมทุกข์ได้”

ถ้ามันพิจารณาไปแล้ว เวลามันสํารอก มันปล่อยวางได้ พอมันปล่อยวางได้ มันจบหมด เห็นไหม ไม่ใช่ควบคุม มันทําลาย พอทําลายไปแล้ว ทําลายขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ถ้าขันธ์ ๕ มันทําลาย สักกายทิฏฐิ ๒๐ มันก็หลุดไป แล้วทุกข์มันจะไปไหนล่ะ ในเมื่อมันไม่มีเหตุ ทุกข์มันก็ไม่มี แต่นี้เพราะมันมีเหตุ ทุกข์มันถึงเหยียบยํ่าไง

ทีนี้พอเราไปเหยียบยํ่า เราจะบอกว่า ค่อยๆ ทําไป ค่อยๆ ทํานะ ค่อยๆ ทํา ถ้ามันรู้เหตุรู้ผล ก็การพิจารณาด้วยปัญญามันจะรู้เหตุรู้ผล ถ้ามันจับอารมณ์ความรู้สึก เวลามันพิจารณาไป รูปประกอบไปด้วยอะไร เวทนาประกอบไปด้วยอะไร สัญญาประกอบไปด้วยอะไร สังขารประกอบไปด้วยอะไร วิญญาณประกอบไปด้วยอะไร พิจารณาสิ่งใดสิ่งหนึ่ง แล้วถ้ามันพิจารณาขันธ์ ๕ หมดแล้ว มันเข้าใจหมดแล้ว มันปล่อยหมดแล้ว มันยังมีอารมณ์ความรู้สึกอีก ก็จับในขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ในขันธ์ ๕ ในรูปมันก็มีขันธ์ ๕ ในเวทนาก็มีขันธ์ ๕ ในสัญญาก็มี โอ๋ย! มันต้องทําต่อเนื่องตามเข้าไปอีก พอตามเข้าไป มันพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ การทําซํ้าแล้วซํ้าเล่ามันจะเข้าใจ มันจะสนุกนะ

เวลาภาวนานี่นะ เวลาใช้ปัญญาไปแล้วมันจะแยกแยะ มันจะพิจารณาของมันไป มันจะก้าวเดินของมันไป ถ้าบอกว่า มันเป็นการหนักหนา มันเป็นการเหนื่อยยากมาก มันก็ใช่ เวลาภาวนา เวลาถ้าใช้ปัญญาไปแล้วมันจะต่อสู้กัน มันจะหนักสาหัสสากรรจ์ ทุ่มเทมาก ต้องทุ่มเทเต็มที่

พอทุ่มเทเต็มที่ไปมันก็เหนื่อยมาก พอเหนื่อยขึ้นมา พอพิจารณาไปแล้วพอมันปล่อยวางก็คิดว่าสิ่งนั้นเป็นผลๆ...ยังไม่ใช่ ต่อเนื่องไป

เพราะเวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมา ท่านจะรู้ของท่านเป็นสเต็ป เป็นสเต็ปขึ้นมา เป็นชั้นๆ ขึ้นมาเลย ปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ แล้วระหว่างในโสดาปัตติมรรค อู้ฮู! กว่ามันจะเป็นโสดาปัตติผล มันสู้กันเกือบเป็นเกือบตาย ระหว่างสกิทาคามิมรรค กว่ามันจะจบสิ้นมันก็ต้องเต็มที่ ในอนาคามิมรรค อู้ฮู! มันเป็นนํ้าป่า มันเป็นมหาสติ มหาปัญญา มันต้องต่อสู้กันสุดๆ เลย แล้วยิ่งอรหัตตมรรคด้วย

ฉะนั้น ไอ้ที่พูดนี่พูดให้เห็นว่า ไอ้ที่ทํามันยังอนุบาลอยู่เลย มันยังเริ่มต้น ฉะนั้น เริ่มต้นแล้ว สิ่งที่ถามมา คําถามมันจะฟ้องถึงวุฒิภาวะของใจว่า ใจรู้ได้ระดับไหน ความเป็นจริงระดับไหน

ฉะนั้น เวลาถามไป “หลวงพ่อ หลวงพ่อฟังให้จบก่อนสิ ยังไม่ทันไรหลวงพ่อตอบทุกทีเลย หลวงพ่อฟังให้จบก่อน”

ก็ฟังอย่างนี้มา ฟังอย่างนี้มาเป็นหลายๆ ล้านครั้งแล้ว มันรู้ ฉะนั้น เห็นใจไง เห็นใจ ให้ขยันหมั่นเพียร เพียงแต่อธิบายมาตั้งแต่ต้น ถ้าว่าความคิดมันมาจากไหน ถ้าจับความคิดได้แล้ว จับความคิดแล้วก็แยกแยะมัน ถ้าแยกแยะได้นั่นคือใช้ปัญญา แยกแยะไม่ได้ก็ปล่อย ปล่อยเลย ปล่อยความคิดเลย แล้วกลับมาพุทโธ กลับมาทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วกลับไปจับใหม่ พิจารณาซํ้าๆ อย่างนี้เข้าไป มันจะพัฒนาขึ้นไป แล้วไอ้คําถามที่ถามๆ มานี่นะ มันจะแยกแยะหมดเลย มันจะเข้าใจหมดเลย แล้วมันจะปล่อยวางตามความเป็นจริงเลย อันนั้นเป็นสมบัติของการภาวนา

นี่เขาบอกว่า “เมื่อปัญญาแยกแยะอารมณ์ไม่ได้”

เมื่อปัญญาแยกแยะอารมณ์ไม่ได้ เพราะว่ากําลังมันอ่อน เพราะว่าความรอบคอบเราอ่อนแอ แต่ถ้าเราทําสมาธิ เรามีกําลังขึ้นมา พอมีกําลังขึ้นมาแล้วจิตใจเข้มแข็ง จิตใจมีกําลังแล้วใช้ปัญญาเป็นภาวนามยปัญญา มันจะแยกแยะได้ แยกแยะอารมณ์ก็ได้ แยกแยะกายก็ได้ แยกแยะจิตก็ได้ แยกแยะธรรมก็ได้ แยกแยะด้วยศีล สมาธิ ปัญญา มันก็เกิดเป็นธรรมจักร พอธรรมจักรก็เป็นทางอันเอก เป็นมัคโค เป็นทางก้าวเดินของจิต จิตมันก้าวเดินอย่างนั้น นี่ฝ่ายปฏิบัตินะ

ทํานี่ถูกต้องแล้วแหละ เพียงแต่ว่า ทําหน้าที่การงาน ๒ อย่าง อย่างหนึ่งคือทางโลก ทําหน้าที่การงานของโลก แล้วเอาเวลามาปฏิบัติเป็นเฉพาะเรามีโอกาสเท่านั้น ถ้าอย่างนี้แล้วเราทําของเราเพื่อเป็นสมบัติ สมบัติโลก สมบัติธรรม ทําของเราไป ทําของเราไป ทําได้เท่าที่จะมีความสามารถ

แต่เราอธิบายนี้เราอธิบายถึงว่า ความเป็นไปมันจะเป็นแบบนี้ ถ้ามันเป็นแบบนี้ ทําต่อเนื่องไป ทําเพื่อให้กําลังใจผู้ปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วใครได้มรรคได้ผลขนาดไหนก็เป็นสมบัติของคนคนนั้น เอวัง

เวลาบอกถึงคุณธรรม บอกถึงวิธีการปฏิบัติ
อันนี้สําคัญไง
ถ้าสําคัญ บอกถึงวิธีการปฏิบัติ
เวลาเราผิดพลาด เราจะมีคนแก้ไข นี่สําคัญนะ
แล้วถ้าครูบาอาจารย์ท่านไม่ชัดเจน
เราไปพูดน่ะ เราก็ไขว้เขวอยู่แล้ว เราก็สงสัยอยู่แล้ว
ไปเจอไอ้คนที่ลูบๆ คลําๆ สงสัย ตาบอดคลําช้าง
ไปใหญ่เลย
แต่ถ้าเราไปเจอของจริง ท่านพูดมานี่เรางงเลยนะ
คําเดียวนี่งง ไปไม่ถูกเลยล่ะ

๓

หาที่ลงใจ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ผู้ชี้ทาง”

กราบนมัสการพระอาจารย์ที่เคารพด้วยเศียรเกล้า ในการปฏิบัติเพื่อถึงที่สุดแห่งทุกข์นั้น นอกจาก อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ แล้ว ครูบาอาจารย์ผู้พาดําเนินถือเป็นเรื่องสําคัญไม่ยิ่งหย่อนกว่ากัน เพราะท่านย่อมรู้วิธีทรมานตีต้อนกิเลสของศิษย์ ทําให้ไม่เนิ่นช้าในการปฏิบัติ เกล้าจึงอยากเรียนถามท่านอาจารย์ว่า

๑. ตามที่ท่านอาจารย์เคยสัมผัสมา ครูบาอาจารย์ภาคอีสานที่ยังทรงธาตุขันธ์อยู่ นอกจากหลวงปู่ลี หลวงปู่จันทร์เรียน แล้วยังมีพระอาจารย์องค์ใดที่มีข้อวัตรปฏิบัติเป็นไปเพื่อความหลุดพ้นทุกข์โดยชอบ

๒. สําหรับผู้มุ่งหมายความหลุดพ้นในปัจจุบันชาติ จะมีข้อสังเกตและวิธีพิจารณาเลือกสํานักที่จะไปอยู่ศึกษาและปฏิบัติอย่างไรจึงจะสมกับความมุ่งหมาย กราบเรียนขอรบกวนท่านอาจารย์ช่วยชี้แนะด้วย

ตอบ : นี่พูดถึงนะ พูดถึงว่าความตั้งใจ เป้าหมายของเรา เวลาเราจะปฏิบัติ เราก็ห่วง อยากมีผู้ที่ชี้นําที่ดี กรณีนี้มันย้อนกลับไปได้ถึงกรณีของหลวงตาเลย ทีนี้หลวงตาเวลาท่านเรียนถึงมหา ท่านบอกท่านจบแล้วท่านจะออกปฏิบัติ เวลาปฏิบัติขึ้นมาแล้ว ท่านก็ยังกังวล

เวลาเราบอกว่า ธรรมและวินัย เวลาศึกษาแล้ว เวลาปฏิบัติ เราก็กลัวจะหลงทาง เราต้องมีการศึกษาก่อน พอศึกษาแล้วมันจะเข้าใจ มันจะมีวิชาการ มันจะมีช่องทางในการปฏิบัติ ในความเข้าใจ เราเข้าใจอย่างนั้น

แต่เวลาเราเอาเข้าจริงนะ เวลาเราศึกษามา ถ้าศึกษามาเพื่อปฏิบัตินะ อย่างเช่นกรรมฐานเรานี่ เขาบอกว่า เราพูดนี่เราพูดเหมือนกับเราต่อต้านการศึกษา

ไม่ใช่ เราไม่ได้ต่อต้านการศึกษา ไปดูสิ โรงนํ้าร้อนเราน่ะ ตู้พระไตรปิฎก ๒ ตู้ ๓ ตู้ แล้วในโรงนํ้าร้อนเรามีตู้หนังสือ ไปดูสิ ประวัติครูบาอาจารย์ของเราเต็มไปหมดเลย ไม่มีใครหรอกที่ว่าจะไปต่อต้านการศึกษา แต่การศึกษาของกรรมฐานเขาศึกษามาเพื่อเป็นความรู้เพื่อการปฏิบัติ เขาไม่ได้ศึกษามาเพื่อสอบเอาตําแหน่ง สอบเอาใบประกาศ สอบเอายศถาบรรดาศักดิ์

กรรมฐานเราศึกษา ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ปริยัติเขาศึกษาให้ปฏิบัติ เราไม่ได้ต่อต้านการศึกษา เราเห็นด้วยกับการศึกษา แต่การศึกษานี่ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ

เพราะการศึกษาในภาคปฏิบัติ ดูสิ อย่างครูบาอาจารย์เรา เวลาหลวงปู่มั่นท่านสงสัยในเรื่องผ้า ผ้าสมัยพุทธกาลเขาห่มกันอย่างไร ผ้านี่ผ้าสีอะไร การดํารงอย่างไร การเช็ดบาตร การล้างบาตร เวลาก่อนออกบิณฑบาตต้องประเคนบาตรไหม เพราะในวิสุทธิมรรค เวลาบิณฑบาตไปชายคาบ้านเขา ถ้านํ้าหยดจากชายคาลงสู่ในบาตร มันมีฝุ่นมีผง อันนั้นคือขาดประเคน เวลาออกบิณฑบาตต้องประเคนบาตรก่อนไหม ประเคนบาตร ถ้าไม่มีใครประเคน ให้ผ่านนํ้า เอานํ้าลงไปในบาตรแล้ววนให้นํ้าทําความสะอาดออกมา เพื่อให้สมกับความสะอาดบริสุทธิ์ นี่ในภาคปฏิบัติเขาฝึกเลย เขาฝึกมาจากการกระทํา

เราไม่ได้ต่อต้านการศึกษานะ ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ฉะนั้น เวลาศึกษามาแล้ว ทุกคนก็คิดว่าศึกษาแล้วมันจะเป็นแนวทางในการปฏิบัติ แต่มันเป็นดาบสองคมไง ถ้าศึกษามา ศึกษามาก็เป็นวัฒนธรรมใช่ไหม พ่อออกจารย์ พ่อออกจารย์คือครูบาอาจารย์ไง พวกที่เป็นมหาสึกไปเขาเรียกพ่อออกจารย์ พ่อออกจารย์ทางอีสาน ถ้าพ่อออกจารย์ คนนี้จะมีปัญญา ถ้ามีปัญญา มหาเก่าไง มหาเก่านี่รู้ไปหมด เรื่องวินัย เรื่องธรรมะ รู้ไปหมดเลย แต่รู้ ทําไมสึกจากการเป็นพระไปล่ะ สึกไปทําไม

พ่อออกจารย์ๆ ก็พ่อออก พ่อออกก็คือฆราวาส พ่อออกจารย์ก็อาจารย์ที่ผ่านการศึกษามา อ้าว! ศึกษามา ศึกษามีความรู้ ศึกษาต้องเอาตัวรอดสิ ถ้าศึกษามาแล้ว สึกออกไปเป็นพ่อออกจารย์ พ่อออกจารย์นะ นี่ไม่ใช่ดูถูกเหยียดหยาม นี่พูดถึงว่ากิเลสมันแหลมคมไง

ฉะนั้น เราก็ศึกษา เราศึกษามาเพื่อเป็นแนวทางในการปฏิบัติ ทีนี้หลวงตาท่านก็ศึกษาจนจบเป็นมหา เวลาจะปฏิบัติจริงๆ ขึ้นมา นิพพานจะมีจริงหรือเปล่า

เวลาเริ่มต้นศึกษา พอศึกษา คนที่ยังผ่านจากโลกมา มาศึกษาก็ อู้ฮู! เทวดา แหม! มันเป็นทิพย์ไปหมดเลย ก็อยากไปเกิดเป็นเทวดา พอศึกษาต่อไป พรหมมันดีกว่าเทวดา เออ! อยากไปพรหม พอศึกษาต่อไป พรหมยังกลับมาเกิดอีก อยากนิพพาน เห็นไหม พอศึกษานี่มันเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป เพราะตามวิชาการมันจะลึกซึ้งเข้าไป แต่พอถึงที่สุดแล้วอยากจะเป็นพระอรหันต์ อยากจะพ้นจากทุกข์ แล้วมีจริงหรือเปล่า

ท่านถึงตั้งสัจจะไง ถ้ามีใครคนหนึ่งชี้ความสงสัยอันนี้ได้ว่า มันยังมีอยู่จริง มันยังมีอยู่จริง สามารถเอามาเป็นแนวทางได้ ท่านถึงแสวงหา แสวงหาออกไป แล้วมันก็ไปเจอไง ไปเจอหลวงปู่มั่น ก็ไปเจอของจริงเข้า “นิพพานมันอยู่ที่ใจ มันไม่ได้อยู่ที่วัตถุธาตุ ไม่ได้อยู่สิ่งใดทั้งสิ้น” แล้วไปเจอของจริงเข้ามันก็เป็นประโยชน์ไง

อันนี้ก็เหมือนกัน ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาเราบอกว่า เราอยากจะมีผู้ชี้ทาง ผู้ดําเนิน ครูบาอาจารย์ก็สําคัญ

ใช่ สําคัญจริงๆ สําคัญ พอสําคัญขึ้นมาแล้ว ทีนี้คําถามข้อที่ ๑ ตามที่ท่านอาจารย์เคยสัมผัสครูบาอาจารย์ทางภาคอีสานมา ที่ยังมีธาตุขันธ์อยู่ เช่น หลวงปู่ลี หลวงปู่จันทร์เรียน แล้วยังมีใครอีกบ้างล่ะ

มีใครอีกบ้าง เช่น หลวงปู่ลี หลวงปู่จันทร์เรียน นี่มันเป็นครูบาอาจารย์ท่านสนทนาธรรมกันมา ไม่ใช่ว่าเราจะมีความสามารถจะไปรู้คนอื่นไปทั่วหมดหรอก แต่หลวงปู่ลี หลวงตาท่านคํ้าประกันมา เศรษฐีธรรมมาตั้งแต่ดึกดําบรรพ์น่ะ

หลวงปู่จันทร์เรียนท่านอยู่ของท่านด้วยครูบาอาจารย์ที่ท่านพูดปากต่อปากกันมา

มันไม่ใช่ว่าใครจะยอมรับไม่ยอมรับ ยอมรับแบบกระแสสังคม สังคมเห็นว่าคนนั้นมีคุณสมบัติที่น่าเชื่อถือก็ยอมรับกันไป แล้วยอมรับกันไป ถึงเวลาแล้วพ่อออกจารย์ๆ ก็พ่อออก ยอมรับไปๆ เดี๋ยวก็เป็นพ่อออกไง

แต่นี่เป็นความจริง เป็นความจริง พอความจริง ความจริงก็ดูพฤติกรรมของท่านสิ คนที่เป็นความจริงนะ มันเป็นความจริง ท่านจะปกป้อง เช่น หลวงปู่ลี ตอนนี้หลวงปู่ลี หลวงปู่จันทร์เรียน ท่านมีชื่อเสียงมาก ฉะนั้น พระที่วัดเราก็ไปอยู่กับหลวงปู่จันทร์เรียน ไปอยู่กับหลวงปู่ลีหลายองค์ พอไปแล้วก็พระเป็นร้อยเข้าไป พระเป็นร้อย เพราะใครๆ ก็มุ่งไป พอมุ่งไป เรื่องความสงัดวิเวกต่างๆ แล้วคิดดูสิ พระเป็นร้อย ทุกคนก็มีทิฏฐิมาเหนือฟ้าทั้งนั้นน่ะ เพราะนักปฏิบัติมีความจริงจังทุกคนน่ะ พอไปแล้ว ความเห็นใครก็ความเห็นมันไง

เราจะบอกว่า มันจะมีการกระทบกระทั่งกัน จากผู้ที่รู้และไม่รู้ไปอยู่อาศัยกับท่านนั่นน่ะ แต่ของท่านเอง ท่านอยากคุ้มครองดูแล แต่ทิฏฐิของคน มันเป็นจริตนิสัย นิสัย ถ้าเป็นหลวงตา หลวงตาเอาตายหมดล่ะ หลวงตาเวลาท่านเทศน์นะ ใครจะมีทิฏฐิจรดฟ้าขนาดไหน จะมีความรู้สูงส่งมาขนาดไหนนะ เก็บไว้ แบบว่าเขี้ยวเล็บให้เก็บซ่อนไว้ในตัว อย่าให้ออกมานะ ถ้ากางออกมา ท่านจะตัดให้ เวลาอยู่กับหลวงตา ท่านตัดเขี้ยวตัดเล็บเลย ไอ้พวกที่มากางเขี้ยวกางเล็บในวัด ทีนี้เพราะท่านมีคุณสมบัติที่จะทําได้ เพราะว่าเวลาหลวงปู่มั่นท่านชมนะ หลวงปู่มั่นท่านชมว่า เวลาพูดกับพระไงว่า “ต่อไปหมู่คณะ ถ้าเราตายไปแล้วจะไปอาศัยใครนะ ให้อาศัยมหานะ มหาดีทั้งข้างนอกและดีทั้งข้างใน”

หลวงปู่ลีท่านดีข้างในไง แต่เรื่องข้างนอกมันอยู่ที่จริตนิสัย คําว่า “ดีข้างนอก” มันสมณสารูป ใครจะมีการจรรโลงไว้ได้ แต่ดีข้างใน ข้างในมันต้องมีคุณธรรมในหัวใจจริงมันถึงดีจริง ถ้าดีจริงแล้วมันเป็นความจริงอันนั้น ฉะนั้น ถ้าดีข้างใน แต่ข้างนอกท่านเกรงอกเกรงใจข้างนอก เห็นไหม

แต่ถ้าบางคนข้างนอกก็ไม่ดี ข้างในก็ไม่ดี อู๋ย! ไปใหญ่เลย แต่ถ้ามันดีใน ถ้าดีใน ท่านเป็นคุณประโยชน์กับเราทั้งนั้นน่ะ เพียงแต่ว่าอยู่ที่เราจะได้มากน้อยแค่ไหน ครูบาอาจารย์ท่านผ่านอย่างนั้นมา นี่พูดถึงว่าถ้าเราหวังครูบาอาจารย์

ฉะนั้น หลวงปู่ลี หลวงปู่จันทร์เรียน...ใช่

แล้วองค์อื่นๆ ล่ะ

องค์อื่นมันก็ดู ดูพฤติกรรม หลวงปู่มั่นท่านบอกดีนอก ดีใน ถ้าดีนอก ดีนอกก็อยู่ในข้อวัตรปฏิบัติ อย่าพาลูกศิษย์ลูกหาไปสํามะเลเทเมา

เราก็อ้างกัน มีความเมตตาไง สงสารคฤหัสถ์เขา ฆราวาสเขา เขาอยากทําบุญกุศล ห่วงเขา เมตตาสัตว์ๆ สงเคราะห์สัตว์ เวลาจะไปสงเคราะห์สัตว์ แต่ไม่คิดสงเคราะห์สมณะเลย ไม่คิดสงเคราะห์พระเลย พากันไป พอพากันไป อ้าว! เราเป็นคนปฏิบัติ เราก็รู้ใช่ไหมว่าเราต้องการความสงัด เราต้องการกาลเวลาของเรา แล้วก็ถูลู่ถูกังกันไปอย่างนี้ แล้วพอไปฉันบ้านนู้น ไปฉันบ้านนี้ กลับมาทัศนศึกษา ไปเที่ยวรอบโลกนั่นน่ะ อย่างนั้นหรือ อย่างนั้นหรือกรรมฐาน หลวงตาถึงบอกกรรมฐานจรวด กรรมฐานดาวเทียม ไอ้พวกนี้มันจะเป็นดาวเทียม มันจะไปโลกพระจันทร์กันแล้ว

ฉะนั้น เมื่อก่อนหลวงตามาที่โพธาราม ท่านพูด เราจําแม่นจนมาป่านนี้ เวลาท่านมาใหม่ๆ นะ สมัยนั้นยังไม่ออกโครงการช่วยชาติด้วย ท่านบอกเลยนะ เวลานั่งรถจากอุดรฯ มากรุงเทพฯ ๗-๘ ชั่วโมง แหม! เหนื่อยมาก เครื่องบินก็มี ความจริงมาเครื่องบินก็ได้ แต่เราขึ้นเครื่องบินไม่ได้ เพราะท่านบอกตัวท่านเองนะ ท่านบอกท่านขึ้นเครื่องบินไม่ได้เพราะอะไร เพราะด่าเขาไว้เยอะ เพราะไปบอกเขาว่ากรรมฐานค้างคาวไง บินไปบินมาไง เวลาลูกศิษย์เป็นอย่างนั้นท่านจี้เอาเลยนะ เป็นค้างคาวหรือ เที่ยวบินไปนู่นบินไปนี่ กรรมฐานค้างคาวไง เพราะท่านพูดเองว่ากรรมฐานค้างคาว ท่านเลยไม่ยอมเป็นค้างคาว ท่านเลยไม่ยอมบิน ท่านต้องนั่งรถทนเอา

นี่เวลาท่านพูดกับเรานะ ท่านพูดเอง บอกว่า นั่งรถมาจากอุดรฯ ไปกรุงเทพฯ โอ้โฮ! ปวดเมื่อยไปหมดเลย เครื่องบินก็มี แต่ขึ้นไม่ได้

เราไม่ได้ถาม เราก็นั่งฟัง ท่านจะพูดต่ออย่างไร

บอกว่า ก็ด่าเขาไว้เยอะ กรรมฐานค้างคาว

นี่ครูบาอาจารย์ที่ว่าเราจะมีที่พึ่งๆ ท่านต้องทนทุกข์ทรมาน ทนทุกข์นะ ทั้งๆ ที่ท่านมาเครื่องบินก็ได้ ท่านจะเอาอะไรก็ได้ แต่ท่านไม่ทํา ท่านทนทุกข์ทรมานนั่งรถมาหลังขดหลังแข็ง มาเพื่อเอานํ้าใจของคนน่ะ เห็นไหม ท่านเสียสละ ทั้งๆ ที่ท่าน เขาบอกว่า อู๋ย! พวกนี้พวกไม่มีคนศรัทธา พวกที่ไม่ทําคือว่าเขาไม่มี ไอ้คนคิดอย่างนั้นมันไม่ดีทั้งข้างนอกและไม่ดีทั้งข้างในไง

แต่ถ้ามันดีข้างในนะ เขามีความสามารถ ลูกศิษย์ลูกหาเยอะแยะ เขาจะบริการอุปัฏฐากครูบาอาจารย์ได้ทั้งนั้นน่ะ แต่ท่านยังไปดุเขาอีกด้วย “ไม่ได้ๆ ทําอย่างนี้เสียหายหมด ทําอย่างนี้ใช้ไม่ได้ กรรมฐานมันจะแหลกเหลวไปหมด” นี่ทั้งๆ ที่คนจะอุปัฏฐากท่าน ท่านยังไปดุเขาอีก แต่ถ้ากรรมฐานค้างคาวมันบอกว่ามันจะต้องมีเครื่องบิน

อันนี้เวลาถามไง ถามว่า ที่เราสัมผัสมายังมีใครอีกไหม

ถ้ามีใคร ก็ให้ดูตรงนี้ ดูที่ว่า หนึ่ง เขาปกป้องดูแลลูกศิษย์ลูกหาไหม แล้วถ้าทําเป็นตัวอย่างนะ คําว่า “ทําเป็นตัวอย่าง” หลวงตาท่านพูดคํานี้ หลวงตาท่านพูดเลย เพราะว่าคนที่มีบารมีนะ ก็มีหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น แล้วก็มีหลวงตา คําว่า “มีบารมี” เพราะอะไร เพราะทําให้คนเชื่อถือศรัทธานี่มันแสนยาก ทําให้เชื่อถือศรัทธาโดยธรรมนะ โดยธรรมคือมันเป็นไปโดยธรรมความเป็นจริง ไม่ใช่ด้วยการประชาสัมพันธ์ ไม่ใช่การตลาด ไม่ใช่การโฆษณาชวนเชื่อ ไอ้อย่างนั้นน่ะนักการเมืองก็ทําได้ แต่ท่านอยู่ของท่านด้วยสัจจะด้วยความจริง คือเช้าก็บิณฑบาต อยู่ด้วยข้อวัตรปฏิบัติ ท่านไม่เคยแสดงออกอะไรเลย แต่มันเป็นจริงขึ้นมาจากคุณงามความดีของท่าน

ฉะนั้น คนที่มีบารมีไง คือหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น แล้วก็หลวงตา ฉะนั้น ขนาดคนมีบารมีขนาดนี้ หลวงตาท่านพูดเอง บอกว่า ใครก็แล้วแต่ที่จะทําให้ไม่ผิดธรรมวินัยเลย ให้มันอยู่ในหลักทั้งหมด มันเป็นไปได้ยาก มันเป็นไปได้ยาก นี่ท่านพูดกับพระเลย กลางศาลา มันทําไปได้ยากเพราะอะไร เพราะธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าละเอียดลึกซึ้งนัก

แต่ฉะนั้น ท่านพูดถึงตัวท่านเองไง บอก “เราพยายามจะทําผิดให้น้อยที่สุด” คือท่านพยายามจะทําความผิดพลาดให้น้อยที่สุด คําพูดคํานี้แสดงว่าท่านก็ต้องมีความผิด ถ้าคนอื่นจะจับผิด ท่านก็มีความผิด มีความผิดว่า เขามีความเห็นอย่างหนึ่ง แล้วก็เอาความเห็นนั้นไปวัดท่านก็อย่างหนึ่ง ท่านถึงบอกว่า ท่านพยายามจะทําผิดให้น้อยที่สุด แต่จะให้ถูกต้อง ถูกใจของคนทุกๆ คนไป มันเป็นไปไม่ได้ นี่ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม เห็นไหม

ไม่ใช่ว่า อู๋ย! เราทําถูกต้องดีงามไปหมด...ไม่ใช่หรอก เราจะทําผิดให้น้อยที่สุด ทําผิดธรรมวินัยกฎหมายที่พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ เราจะพยายามทําผิดให้น้อยที่สุด แต่เวลาทําไปแล้วมันก็มีความผิดพลาด ไอ้อย่างนี้มันไม่มีเจตนาไง ถ้าสติวินัย อันนี้ก็ยกไว้ว่ามันสติวินัย แต่ก็อีกแหละ พูดไปก็เหมือนกับยกย่องกันเอง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า จะมีใครบ้างไม่มีใครบ้าง เราก็ดูกันเอาเอง

“๒. สําหรับผู้ที่มุ่งหมายความหลุดพ้นในชาติปัจจุบัน จะมีข้อสังเกตวิธีการพิจารณาเลือกสํานักที่จะไปอยู่ศึกษาและปฏิบัติอย่างไร”

การจะเลือกไปอยู่สํานักใดก็แล้วแต่ เวลาในวินัยท่านบอกว่า ถ้าไปสํานักใดก็แล้วแต่ เขาต้องขอนิสัย ภิกษุที่บวชใหม่ต้องขอนิสัย คําว่า “ขอนิสัย” ไปอยู่ที่ไหนต้องขอนิสัยเพื่อจะให้มีคนคุ้มครอง ต้องให้ ๕ พรรษาขึ้นไป เป็นผู้ฉลาด ถึงพ้นนิสัย ไม่ต้องขอนิสัยก็ได้ แต่ถ้ายังตํ่ากว่า ๕ พรรษา ไปอยู่ที่ไหนต้องขอนิสัย

ฉะนั้น คําว่า “ขอนิสัย” ไปอยู่ที่ไหนนะ เราก็สังเกต การขอนิสัย ธรรมวินัยยังเปิดกว้างไว้ว่าให้สังเกตกัน ๗ วัน ถ้าว่า ๗ วันแล้วเรารับพฤติกรรม รับความเป็นอยู่อย่างนี้ไม่ได้ ให้เก็บบริขารออกไป แล้วให้เก็บบริขารออกไป เพราะว่าอยู่ใน ๗ วัน เรายังศึกษานิสัยกันอยู่ แต่ถ้าพ้น ๗ วันไปแล้วนะ ถ้าเราไม่ขอนิสัย ราตรีที่ ๗ เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ถ้าปาจิตตีย์ มันจะมีปัญหาทันทีเลย นี่การขอนิสัย นี่พูดถึงวินัย วินัยพระพุทธเจ้าเปิดกว้างไว้แล้วให้เราเลือก ทีนี้พอเราไปเลือกแล้วเราก็สังเกตสิว่ามันเป็นไปได้ไหม มันจะเข้าได้ไหม ถ้ามันเป็นไปได้ มันเข้าได้ เราก็อยู่กับท่าน

แล้วถ้าเราศึกษาไปแล้ว พอเรามีหูมีตา มันจะรู้ ศีลจะรู้ได้ตอนอยู่ด้วยกัน อยู่ด้วยกันจะเห็นว่าพฤติกรรมจะจริงหรือไม่จริง แล้วยิ่งเป็นธรรมนะ เราภาวนามา เรามีคุณธรรมขนาดไหน ท่านพูดมา ไปถามปัญหาธรรมทีไร ไปไหนมา สามวาสองศอก อันนั้นไม่ใช่แล้วล่ะ ถ้าไปไหนมา สามวาสองศอก แสดงว่าเราภาวนาผิด ไม่อย่างนั้นท่านก็ตอบผิด

ถ้าท่านตอบปัญหามา ไปไหนมา สามวาสองศอก เราก็มาพิจารณาว่าจริงหรือเปล่า ถ้าเราพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า ถ้ามันไม่จริง เราก็หาครูบาอาจารย์ที่ถูกต้องดีงาม อันนี้เป็นการที่เราจะเลือกหานะ ความจะเลือก เราจะเลือก มันเป็นจริตนิสัย เป็นความชอบไง ถ้าเป็นความชอบส่วนตน ถ้าความชอบส่วนตน อาศัยตรงนี้

หลวงตาท่านเคารพหลวงปู่มั่นมากนะ ท่านพูดเอง บอกหลวงปู่มั่นจะพูดอะไรก็แล้วแต่ ท่านเป็นมหา ท่านก็จับเลยว่าหลวงปู่มั่นพูดเรื่องวินัยอย่างไร แล้วท่านก็มาเปิดในพระไตรปิฎกว่ามันตรงกันไหม

เราก็เคารพอยู่แล้ว แต่พอไปเปิดมันตรงกันอีก โอ้โฮ! มันยิ่งเคารพเข้าไปใหญ่ไง ท่านพูดอะไรมันไม่ผิดไม่พลาด มันเพียะๆๆ เลยล่ะ นี่มันยิ่งเคารพ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราไปอยู่ที่ไหน ท่านพูดสิ่งใดแล้วเราค่อยเปิดของเราว่าจริงหรือไม่จริง แต่เปิด เราเคยเจอที่มีพระเหมือนกัน เขาก็ไปเปิดของเขา ที่ว่าพ่อออกจารย์แต่งกันไว้น่ะ แล้วเราพูดอะไร เขาบอกผิดหมด เราพูดอยู่นี่ เขาบอกว่า พอเราพูดอะไรปั๊บ เขาจะเอาหนังสือมากาง แต่ไม่กางกับเรานะ ไปกางกับพระ บอกว่าเราพูดผิด เราพูดผิด เรานี่พูดผิดไปหมดทุกเรื่องเลย แล้วเขาก็ไปกางกันอยู่ข้างหลังน่ะ

เราบอก เฮ้ย! มีอะไรมาคุยกันสิ เรามีอะไรมาคุยกัน เราก็เป็นสุภาพบุรุษเหมือนกัน เราก็ฟังเหตุผลเหมือนกัน ทําไมไม่คุยกับเรา

ไม่ มันคุยกันเอง มันคุยกันเองนะ แล้วมันก็เอาหนังสือมาเปิด มันบอกว่าเราพูดผิดหมด มันน่ะถูก มันไปเอาตํานาน เอาอะไร แล้วก็เอามาเปิดกัน ฉะนั้น หนังสืออย่างนี้ในวัดเราไม่ค่อยมี แต่ธรรมดาหนังสือมันจะแบบว่าให้ส่งกันมาได้ ให้อะไรได้ อันนี้อันหนึ่ง

มันอยู่ที่วาสนาของคนนะ เขาเรียกว่าธาตุ เข้ากันโดยธาตุ ลูกศิษย์พระสารีบุตรเป็นปัญญาทั้งหมด เป็นพุทธจริต เป็นผู้มีปัญญา ลูกศิษย์ของพระโมคคัลลานะชอบฤทธิ์ ถ้าใครชอบฤทธิ์ไปอยู่กับพระโมคคัลลานะจะสอนทางฤทธิ์ เขาจะเข้ากันโดยธาตุ ลูกศิษย์เทวทัตลามกทั้งหมด

อันนี้อยู่ในพระไตรปิฎกนะ เข้ากันโดยธาตุ ธาตุมันชอบ มันดูดดื่ม ถ้าธาตุมันชอบอย่างนี้ปั๊บ มันจะเข้ากันเลย ไอ้พวกลามกก็ชอบอันเดียวกัน ไอ้พวกที่ปัญญาคุยเรื่องปัญญาสนุกมาก ไอ้พวกฤทธิ์ เขาด้วยคุณสมบัติของจิตไง มันจะมีแต่ฤทธิ์ โอ้โฮ! ประลองฤทธิ์กัน มันก็มีความสนุก สังคมใดมันก็ชอบอย่างนั้นน่ะ นี่เข้ากันโดยธาตุ

เราก็เหมือนกัน เราแสวงหาอย่างนี้เพื่อประโยชน์กับเราเนาะ

ฉะนั้น จะถามว่า ครูบาอาจารย์ในภาคอีสานที่ยังมีชีวิตอยู่ ที่เราได้สัมผัสมามีองค์ไหนบ้าง

หลวงปู่ลี หลวงปู่จันทร์เรียน เราพูดบ่อย เพราะว่ามันเชื่อถือได้ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ แต่องค์อื่น เราก็รู้จัก เราก็สนิทคุ้นเคย ถ้าสนิทคุ้นเคย เพียงแต่ว่าเวลาทําไปแล้ว เวลาบอกถึงคุณธรรม บอกถึงวิธีการปฏิบัติ อันนี้สําคัญไง ถ้าสําคัญ บอกถึงวิธีการปฏิบัติ เวลาเราผิดพลาด เราจะมีคนแก้ไข นี่สําคัญนะ แล้วถ้าครูบาอาจารย์ท่านไม่ชัดเจน เราไปพูดน่ะ เราก็ไขว้เขวอยู่แล้ว เราก็สงสัยอยู่แล้ว ไปเจอไอ้คนที่ลูบๆ คลําๆ สงสัย ตาบอดคลําช้าง ไปใหญ่เลย

แต่ถ้าเราไปเจอของจริง ท่านพูดมานี่เรางงเลยนะ คําเดียวนี่งง ไปไม่ถูกเลยล่ะ แต่เถียงไม่ขึ้น แต่ถ้าตาบอดคลําช้าง เอ็งก็เถียงได้ ข้าก็เถียงได้ ต่างคนต่างเอาอารมณ์ใส่กัน แล้วไม่จบ แล้วอยู่อย่างนั้นน่ะ

ฉะนั้น เอาตรงนี้ ให้ค้นหา ให้กลับมาตัวเราเอง

ถาม : เรื่อง “หลวงตาครับ ในอริยสัจ ๔ ลูกไม่เข้าใจครับ นิโรธ หนทางแห่งการดับทุกข์”

กราบนมัสการหลวงพ่อ หลวงพ่อครับ ในอริยสัจ ๔ ลูกไม่เข้าใจครับ นิโรธ หนทางดับทุกข์ เราควรรู้ว่า ทุกข์ สมุทัย เป็นต้นเหตุของการดับทุกข์ นิโรธทําให้แจ้ง ตรงนี้ลูกว่าสําคัญ มรรคควรเจริญให้มาก คําว่า “กิเลส” นั้นมันสุดยอดจริงๆ หลวงพ่อครับ มันหลอกเราได้หมด ถ้าเราไม่พ้น ไม่บรรลุธรรมจริงๆ นิโรธ ๕ หมายถึงความดับกิเลส เราจะทําอย่างไรถึงจะดับกิเลสได้ การดับกิเลสก็มีเป็นชั้นเป็นตอนใช่ไหมครับ วิธีการทั้ง ๕ เราจะใช้วิธีไหนก็ได้ใช่ไหมครับ เราควรสะดวก เราควรใช้อย่างใด

วิธีเริ่มต้น ตอนนี้ลูกได้นั่งสมาธิ สวดมนต์ภาวนา กําหนดพุทโธ คิดว่าลูกก็คงใช้วิธีนี้ต่อไปจนถึงเวลาของมันจริง เพราะคิดว่าถูกกับจริตของลูกแล้ว ขั้นนี้ลูกคงละกิเลสได้ชั่วขณะเท่านั้น ถ้ามันถึงเวลาของธรรม มันจะเกิดขึ้นเองใช่ไหมครับ เราไม่ต้องใส่ใจกับปฐม ทุติยะ ก็คือกําหนดจิตใช้ปัญญาพิจารณาต่อไป แต่ลูกต้องการทําตามลําดับขั้นตอน นั่งสมาธิ สวดมนต์ภาวนา กําหนดจิต รู้จิต ภาวนาพุทโธไปจนถึงปฐมฌาน ทุติยฌานไป ในนี้ลูกจะต้องทําอย่างไรบ้างให้เป็นหนทางต่อไปโดยเร็วที่สุด ถึงจะไปปฐมฌาน ทุติยฌาน ศิษย์ไม่เข้าใจ

ตอบ : เขาว่าไม่เข้าใจหลวงพ่อเลย ศิษย์ไม่เข้าใจ เวลาพูดนี่ไม่เข้าใจเลย

ไม่เข้าใจหรอก เพราะคําถามมันเป็นคําถามของทางวิชาการ ถ้าทางวิชาการ ถ้าเข้าถึงฌานก็ต้องปฐมฌาน ทุติยฌาน ที่เขาบอกพุทโธๆ ได้ฌาน ๒ นี่เขาว่า เพราะมันเป็นปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ นี่สมาบัติ ๘

ถ้าสมาบัติ ๘ พระพุทธเจ้าทิ้งมาแล้ว ไปเรียนกับอาฬารดาบส อุทกดาบส เห็นไหม เขาบอกว่าพระพุทธเจ้าได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ เหมือนเรา มีความรู้เหมือนเรา อุทกดาบสเขารับประกันเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เอาเลย กลับมากําหนดอานาปานสติ

ทีนี้กําหนดอานาปานสติ เวลาจิตมันสงบเข้าไปแล้ว บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ นี่ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ฉะนั้น เวลาที่ว่าไม่เข้าใจหลวงพ่อเลย ไม่เข้าใจ

ไม่เข้าใจเพราะอะไร เพราะนี่มันตําราไง ศึกษามาแล้ว เวลาที่หลวงปู่มั่นท่านบอกกับหลวงตา หลวงตาเรียนจบถึงมหามา “การศึกษามา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ประเสริฐนัก เทิดใส่ศีรษะไว้ คือยกไว้สูงๆ แล้วเก็บไว้ในลิ้นชัก แล้วล็อกกุญแจไว้ แล้วเราปฏิบัติไป เวลาปฏิบัติถึงที่สุดแล้ว ความจริงกับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเป็นอันเดียวกัน”

อันเดียวกันต่อเมื่อเราปฏิบัติได้แล้วไง แต่ถ้ามันยังไม่เป็นอันเดียวกัน เราศึกษามาแล้วเราก็ยึดของเราว่าเรารู้ๆๆๆ พอเรารู้ ปฏิบัติไปมันเป็นดาบสองคมไง “อย่างนี้เป็นปฐมฌาน พอนึกๆ ขึ้นไป เออ! อย่างนี้เป็นทุติยฌาน มันนึกไปอีกหน่อย อย่างนี้เป็นจตุตถฌาน เฮ้ย! ไม่ใช่ นี่เป็นจตุตถฌาน”...มันคิดไปเอง มันคิดไปเองเพราะมันมีโจทย์ของมันอยู่แล้วไง นี่ไง ที่เวลาหลวงปู่มั่นบอกว่า มันจะมาเตะมาถีบกันอย่างนี้ไง

ถ้าเรายกปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ฌาน ๔ วางไว้ๆ วางไว้ในตําราไว้เลย ลั่นกุญแจไว้เลย พับ! แล้วเราก็มาพุทโธๆ ของเรา ถ้าจิตมันจะลงไม่ลงมันเรื่องของเราไง มันไม่ต้องว่า “อย่างนี้ปฐมฌาน เอ๊อะๆ อย่างนี้จตุตถฌาน เอ๊อะๆ”...นี่มันจะมาขัดแย้งกันไปอย่างนี้

ไม่เข้าใจหรอก เราจะบอกว่า อีกนาน โยมที่เขียนมาถึงจะเข้าใจเราได้ คือจะเข้าใจเราได้

หลวงตา เราไปอยู่กับหลวงตาใหม่ๆ เรางงนะ หลวงตาท่านพูดใหม่ๆ เราไปใหม่ๆ เลย ท่านบอกว่าคนนี้ฟังธรรมเป็น

เอ๊! เราก็งงนะ เอ๊! ฟังธรรมทําไมใครจะฟังไม่เป็น ใครๆ ก็ฟังได้ ฟังคนพูด ใครจะฟังไม่ได้ใช่ไหม ใครพูด เราก็ฟังได้

เขาบอกคนนี้ฟังธรรมเป็น

เอ๊! เราก็แปลกใจ เอ๊! มันฟังธรรมเป็นอย่างไรวะ คนฟังทุกคนมันก็ฟังเป็นหมด ใครบ้างมันฟังไม่เป็น มันฟังเป็นทั้งนั้นน่ะ แต่ฟังแล้วมันไม่เข้าใจไง

ถึงมารู้ทีหลัง อ๋อ! คนฟังธรรมเป็นเขาถึงรู้ว่า อ๋อ! นี่ท่านพูดเพื่อเหตุนี้ พูดอย่างนี้เพื่อเรื่องอย่างนี้ พูดอย่างนี้ๆ

แต่ถ้าฟังธรรมไม่เป็นนะ มันเหมารวม นี่เขาเรียกว่าฟังธรรมไม่เป็น ฟังธรรมไม่เป็นคือว่ามันไม่ได้ประโยชน์จากการฟังธรรม

ถ้าคนฟังธรรมเป็นนะ ท่านพูดอย่างนี้ พูดถึงสมาธิ พูดถึงวิปัสสนา อ้าว! พูดถึงมรรคพูดถึงผล ที่เวลาหลวงตาท่านบอก หลวงปู่มั่นเวลาท่านเทศน์ เทศน์เหมือนเครื่องบินเลย ตั้งแต่เครื่องบินจะขึ้น ขึ้นไปเลย จนถึงที่สุด

นี่ก็เหมือนกัน เขาบอกว่า “นิโรธคือการดับทุกข์ การดับทุกข์ ๕ วิธีการ ๑๐ วิธีการ”...ไปแล้ว

“นิโรธ ๕ หมายความว่า”...อ้าว!

นิโรธ ๕ นิโรธนะ กรณีนี้ที่ว่าหลวงปู่จวน เวลาหลวงปู่บัว ที่ท่านไปอยู่กับหลวงปู่จวน เข้านิโรธสมาบัติ แล้วก็บอกว่าตัวท่านจะหมดอายุขัยคือจะหมดชีวิต ให้หลวงปู่จวนทําโลงศพ สุดท้ายแล้วพอถึงวันแล้วไม่ตาย เพราะว่าหลวงปู่จวนท่านบอกว่าท่านก็ค้านไว้ในใจตลอดว่า นิโรธสมาบัติ นิโรธในอริยสัจ นิโรธคือการดับทุกข์ แต่นิโรธสมาบัติ นิโรธคือดับอารมณ์ มันไม่รู้อะไร แล้วมันไปรู้อะไร

ไอ้นี่นิโรธ ๕ เลย โอ๋ย! มันไปใหญ่เลย

ฉะนั้น หลวงปู่จวนท่านบอกว่า นิโรธของหลวงปู่มั่นไม่เป็นแบบนี้ คําว่า “นิโรธของหลวงปู่มั่น” หลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ไง นิโรธของหลวงปู่มั่นคือทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค นิโรธความจริง นิโรธคือการดับทุกข์ นิโรธคือผล ผล ผลมันเกิดจากมรรค

ถ้ามรรค มรรคญาณ มรรคมันใช้ปัญญา ศีล สมาธิ ปัญญา มันไปแยกแยะของมัน ผลของมันเป็นนิโรธ แล้วเราไปจับนิโรธมาเป็นเหตุไงว่านิโรธจะทําอย่างไร นิโรธมันจะดับอย่างไร นิโรธคือผล นิโรธคือมันดับ ดับแล้ว ข้าวสุกแล้ว ข้าวสุกแล้วเอ็งจะทําอะไรต่อ ข้าวสุกแล้วก็กินไง กิน ข้าวสุกก็เปิดสิ เอาจานมา ข้าวสุกแล้ว เอาจานมา

นี่ไง นิโรธคือการดับทุกข์ นิโรธคือการดับทุกข์

นี่บอก นิโรธหนทางดับทุกข์ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค การดับทุกข์ แล้วจะให้รู้แจ้ง พออย่างนี้มันก็พิจารณา พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม จะพิจารณาอริยสัจ ๔ พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ จะให้ครบเลย นี่ตําราเขาว่าไว้อย่างนั้น เพราะตามตํารา มันเป็นสูตรใช่ไหม สูตรทุกอย่างเขาเป็นสเต็ปอย่างนี้ๆๆ ขึ้นไป

แต่เวลาคนทํา เวลาคนทําคนถนัดอย่างนี้ การสร้างบ้าน สร้างเรือน เขาก็ต้องตีเข็ม ทําคานคอดินแล้วก็ยกขึ้นไปนะ แล้วเขาจะสร้างบ้านในทะเลล่ะ เขาใช้แท่นขุดเจาะล่ะ แล้วเขาจะสร้าง ดูโรงแรมเรือสิ เรือเดินทะเลเขาเอามาทําโรงแรม มันลอยอยู่กลางนํ้าน่ะ แล้วทําไมมันไม่มีเข็มล่ะ โรงแรมกลางทะเลมันลอยอยู่กลางทะเลน่ะ ทําไมมันไม่มีเข็ม ถ้าบอกไม่มีเข็มก็ผิดน่ะสิ อ้าว! ก็การสร้างบ้านมันก็ต้องมีเข็ม แล้วมันลอยอยู่กลางทะเล มันทําอย่างไรล่ะ

นี่จะพูดว่า ถ้าไม่เข้าใจก็ต้องไม่เข้าใจตลอดไป คําว่า “ฟังธรรมเป็น ฟังธรรมไม่เป็น” ฟังธรรมเป็น ทางวิชาการเราศึกษามา ศึกษามาแล้ววางไว้ ถ้าเราจะปฏิบัติ เราจะปฏิบัติตามความจริงของเรา

เวลาพูดถึงความสงสัย แล้วก็ไม่เข้าใจหลวงพ่อเลย แต่มันมาตรงนี้ไง มาตรงที่ว่า “วิธีเริ่มต้นตอนนี้ลูกได้นั่งสมาธิ สวดมนต์ภาวนา กําหนดพุทโธ คิดว่าลูกใช้วิธีนี้ต่อไปจนถึงเวลาของมันจริง และคิดว่าถูกกับจริตของลูก ขั้นนี้ลูกจะละกิเลสได้ชั่วคราว”

คําว่า “ชั่วคราว” ถ้าถึงเวลาของมัน คือกําหนดพุทโธๆ มันก็ปล่อยวางได้ชั่วคราว ถ้าปล่อยวางชั่วคราวมันยังไม่เกิดปัญญาไง ถ้ามันปล่อยวาง ถ้าอย่างนี้มันทําสมาธิ ถ้ามันจิตสงบได้มันก็สงบเข้ามา มันก็ละกิเลสได้ชั่วคราว มันได้ชั่วคราวเท่านั้นน่ะ ถ้าได้ชั่วคราว มันทําความสงบของใจเข้ามา มันรู้ว่าทําความสงบ สมาธิคือสมถะ เรายอมรับว่านี่เป็นสมถะ สมถะคือรู้ตัวตนของเรา

เวลาครูบาอาจารย์ท่านสอน สอนให้ทําสมาธิก่อน ให้เห็นตัวตนของเรา ถ้ามีตัวตนของเรา เราใช้ปัญญาไป ถ้าปัญญาไป มันก็เป็นวิปัสสนา วิปัสสนามันก็เป็นปัญญาไป แล้วถ้าปัญญาไป เวลามันปล่อย สิ่งที่ว่า ถ้ามันปล่อยมา ถ้าบอกเป็นเงาของนิโรธ ไม่ใช่นิโรธเพราะมันเป็นผลของการปฏิบัติ นิโรธคือผลของการปฏิบัติ

อันนี้บอกว่านิโรธ ๕ ว่ากันไปประสาเขาเลย

อันนี้มันเป็น ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ ถ้าเขาไปอ่านมาจากพระไตรปิฎกนะ เขาก็บอก “โอ้โฮ! หลวงพ่อนี่ แม้แต่พระพุทธเจ้าหลวงพ่อยังอัดเลย”

เฮ้ย! ไม่ใช่นะมึง เดี๋ยวบอก “อู้ฮู! หลวงพ่อ นี่มาจากพระไตรปิฎกนะ อู้ฮู! หลวงพ่อ”

มันก็ถูกต้อง มันก็ถูกต้องตามนั้น มันเป็นวิชาการ เรายังใช้ไม่เป็นน่ะ ดูสิ ดูพวกหัวหน้างานเขาจะคุมงาน เขาเห็นเลยว่าต้องทําอย่างไร ถึงเวลามันถึงไซต์หน้างานมันจะมีปัญหาไปหมดล่ะ

เราทําอย่างนั้นยังไม่มีปัญหาอะไรเกิดขึ้นเลย เอาปัญหามาก่อนแล้ว “โอ๋ย! มันต้องเป็นนิโรธ ๕ วิธีการดับ ๕ อย่าง”

แล้วดับอย่างไรล่ะ โอ้โฮ! ดับอย่างไร ไม่เข้าใจหรอก ไม่เข้าใจเพราะว่า เราเป็นลูกศิษย์กรรมฐาน เราอยู่กับครูบาอาจารย์มา เราฝึกข้อวัตรปฏิบัติมาด้วยการดํารงชีวิต ถ้าเอาความดํารงชีวิตมาเปรียบกับธรรมวินัย มันก็อยู่ในนักธรรมโท นักธรรมตรี นักธรรมเอกเยอะแยะเลย

เพราะในนักธรรมโทมันสอนถึงการตัดไตรจีวร เรามาเป็นปะขาว แค่เป็นปะขาว เขาก็ให้ท่องขานนาค ให้หัดตัดเย็บ หัดย้อมผ้า มันมีอยู่ในนักธรรมโทนะ ฉะนั้น ทางวิชาการเขาก็ศึกษานักธรรมโทนะ เขาสอบได้นักธรรมโท เขาสอบได้นักธรรมเอกนะ แต่ให้ตัดผ้า ตัดผ้าไม่เป็น แล้วหาที่ไหน นู่น เสาชิงช้า คหบดีจีวรเขามาถวาย ตัดไม่เป็นน่ะ แต่มันได้นักธรรมโทนะ แต่มันตัดไม่เป็น

แต่พวกเราพระกรรมฐานไม่ได้อะไรเลย เพราะไม่ใช่เรียนมาเพื่อสอบ แต่เรียนของจริง ทั้งตัด ทั้งเย็บ ทั้งย้อม ของใช้ของสอยนี่ทําหมด มันอยู่ในนักธรรมโท นักธรรมเอกนู่นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน วิธีการนี้ก็เหมือนกัน ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน มันเป็นการเรียงลําดับอารมณ์ เรียงลําดับแบบว่าวุฒิภาวะของจิตที่มันสูงมันตํ่า ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ สัญญาเวทยิตนิโรธ สมาบัติ ๘ เวลาเข้า เข้าอย่างไร เวลาออก ออกอย่างไร พระกรรมฐานไม่เคยเรียนเลย แต่พระกรรมฐานทําได้ หลวงตาบอกเลย รวมใหญ่ทําได้

เรียนเอากระดาษไง เออ! ได้กระดาษมา งง ไม่เข้าใจหลวงตา

ก็ไม่เข้าใจ เพราะเอ็งทําไม่เป็นก็ไม่เข้าใจไง เออ! ถ้าเอ็งทําเป็นนะ อ๋อ! ความจริงต้องเป็นแบบนี้ ปริยัติเขาเรียนมา เรียนมาไว้เพื่อเป็นแนวทาง แล้วถ้าปฏิบัติเป็นความจริงขึ้นมามันก็เป็นความจริงขึ้นมา เห็นไหม

นี่เขาบอกว่า เริ่มต้นเขายังพุทโธของเขาอยู่ เขาทําของเขาได้ ถึงเวลามันจะเป็นเองไหม

ไม่มีทาง

แล้วมันจะเกิดขึ้นเองใช่ไหม

ไม่ใช่

นี่เขาบอกว่า เขาปล่อยวางได้ชั่วคราว ต่อไปเวลามรรคผลมันจะเกิดขึ้นเองใช่ไหม

รอ รอไปเถอะ รอไป เพราะถ้าคนภาวนาไม่เป็น เห็นไหม “ทําสมาธิเลย ปัญญามันจะเกิดเองเลย ปัญญามันจะมาเลย มันจะแล่นมาเลย”...อ้าว! รอจนตาย ถ้าปัญญามันจะมาเอง ฤๅษีชีไพรเป็นพระอรหันต์ไปหมดแล้ว มันเป็นไปไม่ได้ มันไม่มีอยู่หรอก

ถ้ามันเป็นจริง ในทางตําราว่า ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญามันเกิดจากสมาธิ แล้วเกิดอย่างไรล่ะ นี่ไง ถ้าเกิดไม่ได้ ก็เหมือนเมื่อวาน ที่ว่าเกิดไม่ได้ ความคิดมันมาจากไหน...ไม่รู้ไม่เห็นหรอก รู้แต่ธรรมของพระพุทธเจ้า รู้แต่ศึกษามา แต่เวลามันจะเกิดขึ้นมานี่ไม่รู้

แต่ของเรา บ้านของเราใช่ไหม ในครัวของเราใช่ไหม หม้อไหเราทําเองใช่ไหม อาหารก็ทําเองใช่ไหม เราจะต้มจะแกงเมื่อไหร่ก็ได้ จะไม่ต้มไม่แกงก็ได้ เออ! ก็ของของเรา อ้าว! หม้อไหก็ของเรา ข้าวปลาอาหารก็ของเรา เราจะต้มจะหุงเมื่อไหร่ก็ได้ ไม่ต้มไม่หุงก็ได้

แต่ถ้ามันไม่เป็น มันไม่รู้หรอก ครัวก็ไม่มี หม้อไหก็ไม่มี ซื้อตามถุงข้างทาง ซื้อเอา แล้วก็บอก โอ้โฮ! เป็นเชฟใหญ่ นักทําอาหารอย่างเอก ซื้อเอาตามข้างทาง มันบอกว่ามันเก่งของมัน...ไม่มีทาง มันเป็นไปไม่ได้

ถ้ามันเป็นไปได้มันจะเป็นอย่างนี้ กรรมฐานเป็นแบบนี้ ถ้ากรรมฐานเป็นแบบนี้ ทําอย่างนี้แล้วนะ ฉะนั้น สิ่งที่มันเป็น มันเป็นอย่างนี้

ฉะนั้นบอกว่า “เราไม่ต้องใส่ใจกับ ปฐมฌาน ทุติยฌานใช่ไหม ปัญญาพิจารณาต่อไปแล้ว แต่ลูกต้องการลําดับชั้น”

การลําดับ ลําดับตรงไหนล่ะ ไอ้อย่างนี้ ถ้าลําดับอย่างนี้นะ ไปอภิธรรม อภิธรรมเขาสอนอย่างนี้ อภิธรรมเขาจะสอนเลย ให้กําหนดรู้เท่าทัน แล้วก็เรียงลําดับไป ๑ ๒ ๓ ๔ แล้วพอจบแล้วไง ทบทวน แล้วก็ ๑ ๒ ๓ ๔ แล้วทําอย่างไรต่อ ทบทวน ทําอยู่อย่างนั้นน่ะ อีกร้อยชาติก็ทบทวนอยู่นั่นน่ะ ทบทวนเพราะมันทําตามตําราไง ถ้าออกนอกตํารามันก็ไปไม่เป็นไง ถ้ามันทบทวนตามตําราไง ๑ ๒ ๓ ๔ เออ! แล้วทําจบแล้วทําอย่างไร ทบทวน เออ! ไปทบทวน ทบทวนก็ให้มันถูกต้องตามตําราไง ทบทวนก็ถูกต้องตามทฤษฎีไง แล้วจิตมึงไปไหนล่ะ จิตมึงไปอยู่ไหนล่ะ มันก็ทบทวนอยู่นั่นน่ะ

ถ้าจะเอาตาม เขาบอกว่าต้องการให้มันเป็นไปตามลําดับขั้น

ก็ไปฝึกหัดอภิธรรมน่ะ เขาจะบอก มันจะเป็นลําดับขั้น เขารู้ เขาบอกให้เลย แล้วบอกตามวิชาการเลย บอกตามตําราเลย แล้วพอจบแล้วทําอย่างไรต่อ ก็ทบทวน ทบทวน ทบทวนตามตําราไง อ้าว! ถ้ามันไม่ทบทวน มันออกนอกทางนะ ถ้าไม่ทบทวนนี่เดี๋ยวมันไหลไปเลย ถ้าทบทวน มันก็เกาะตําราไว้ใช่ไหม เกาะตําราไว้ ก็อยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วมรรคผลล่ะ

“พูดอย่างนี้ไม่ได้นะ ไม่ได้ พูดถึงมรรคผลไม่ได้ ต้องปฏิบัติไป พูดถึงมรรคผลไม่ได้”

แต่ของครูบาอาจารย์เรานะ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ หลวงตาไปคุยกับหลวงปู่ขาว ไปคุยกับหลวงปู่แหวน ไปคุยกับหลวงปู่คําดี ครูบาอาจารย์ของเรา ผู้ที่มีภูมิด้วยกัน เขาจะตรวจสอบกัน

การตรวจสอบของเรา เราไม่ใช่ว่าเราทําอะไรแล้วเราจะมาปิดบังกันว่าพวกฉันดี พวกเธอไม่ดี ไม่ใช่ เราจะตรวจสอบกันเพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ เพราะทุกคนแสวงหาความสะอาดบริสุทธิ์

แล้วพวกเรามีกิเลสท่วมหัว ไม่รู้หรอกอะไรสะอาดบริสุทธิ์และไม่สะอาดบริสุทธิ์ ต้องให้นักปราชญ์ ให้ผู้ที่มีคุณธรรมกับผู้ที่มีคุณธรรมเขาตรวจสอบกัน พอเขาตรวจสอบกัน แล้วเราเป็นลูกศิษย์ลูกหา เราก็เชื่อมั่นของเรา เพราะมันเป็นคณะ มันเป็นครูบาอาจารย์ของเราหลายๆ องค์ที่ตรวจสอบกัน ตรวจสอบกันมาตั้งแต่สมัยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นลงมาตลอด ฉะนั้น ไอ้อย่างนี้มันเป็นความจริง ความจริงอันนี้ต่างหาก

นี่ไง ถ้าบอกว่าไม่เข้าใจหลวงพ่อ

ก็ไม่เข้าใจ ไม่เป็นไร ไม่เข้าใจแล้วพยายามปีนบันได พยายามทําความเข้าใจ พยายามปีนบันได ถ้าปีนบันไดได้ก็ขึ้นก้อนเมฆ ขึ้นก้อนเมฆแล้วทําความเข้าใจ ถ้าทําความเข้าใจไม่ได้ มันก็เหมือนที่หลวงตาว่า ฟังธรรมไม่เป็น ถ้าฟังไม่เป็นก็เป็นแบบนั้น เห็นไหม

เขาบอกเขาต้องการลําดับชั้น “ลูกต้องทําอย่างไรบ้างให้เป็นหนทางให้เร็วที่สุดที่จะไปถึงปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ยังต้องการลําดับชั้น”

ไอ้กรณีปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ไอ้ฌานสมาบัติมันเป็นอภิญญา มันเป็นอภิญญา พระพุทธเจ้าสอนศีล สมาธิ ปัญญา ไม่ได้สอนศีล ฌาน ปัญญา ฌานมันส่งออก ฌานมันส่งออก

ศีล สมาธิ สมาธิคือความปกติของใจ แล้วมีกําลัง

แต่ถ้าฌานมันมีพลังงาน มันส่งออก มันส่งออก ส่งออกไปรู้ไปเห็นเรื่องข้างนอก ก็เหมือนเรา เรื่องในบ้านไม่ทํา ไปสนใจแต่เรื่องคนอื่น เรื่องนอกบ้านนี่เก่ง พอถามประเทศชาตินี่สุดยอดเลย แต่เรื่องในบ้านไม่สนใจเลย เรื่องในบ้าน ไม่มีจะกินในบ้านมันยังไม่มองเลยนะ แต่มันจะไปบริหารประเทศ

แต่พระพุทธเจ้าไม่ทําอย่างนั้น ศีล สมาธิ ปัญญาเรื่องในบ้าน

หลวงตาท่านสอนประจํา ใครจะดีใครจะชั่ว ช่างเขาว่ะ พวกเราจะทําความดี หรือเราจะทําความดี ใครจะดีใครจะชั่ว เรื่องของเขา หัวใจเราต่างหาก หัวใจเราต่างหาก ใครจะดีจะชั่ว เรื่องของเขา หัวใจเราต่างหาก

นี่ก็เหมือนกัน ศีล สมาธิ หัวใจเราน่ะ ถ้าฌานมันส่งออก มันไปยุ่งกับเรื่องคนอื่น ไปยุ่งเรื่องคนอื่น จะไปบริหารจัดการ จะไปครองโลกไง อู๋ย! ที่นู่นเขาพูด หูทิพย์ ได้ยินที่เขาคุยกัน ตาทิพย์ เห็นเขาทําความผิด หูทิพย์ ตาทิพย์ รู้ไปหมดเลย แต่หัวใจไม่ได้ดู หัวใจไม่ได้ดู เห็นไหม

พระพุทธเจ้าสอนอย่างนี้ ครูบาอาจารย์เราสอนอย่างนี้ แล้วถ้าสอนอย่างนี้ หัวใจมันเป็นจริงขึ้นมาแล้วนะ ไอ้อย่างที่บอกว่าจะไปรู้เรื่องคนอื่น ไอ้นั่นปิดไม่อยู่เลย

ถ้ามันรู้เรื่องใจของตัวเองแล้วนะ ใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจดวงหนึ่งถ้ามันรอบรู้ใจดวงหนึ่งแล้ว มันจะมีใจดวงไหนในโลกนี้ที่ปิดบังมันได้ ใจดวงหนึ่งที่สะอาดบริสุทธิ์ ใจดวงหนึ่งที่ทะลุปรุโปร่งแล้ว มันจะมีใจดวงไหนที่จะมาปิดบังใจดวงนี้ได้ เวลาเป็นความจริงขึ้นมาแล้วมันสุดยอด

แต่เวลาทําไม่จริงนั่นน่ะ นั่นล่ะถึงจะไปเรียนเป็นขั้นเป็นตอน ไปเรียนตามตํารา ทบทวนๆ ทบทวนให้พอแรง แล้วเราจะรู้ว่าอันใดจริงและอันใดไม่จริง

ถ้าว่าไม่เข้าใจ ต้องไม่เข้าใจอยู่แล้ว ไม่เข้าใจหรอก ไม่เข้าใจเพราะมันเป็นกรรมฐานไง เพราะกรรมฐานคือฝ่ายปฏิบัติ แต่ถ้าทางวิชาการเป็นฝ่ายปริยัติ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ

ปริยัติ ปฏิเวธ ก็ทบทวนๆ อยู่ไง ถ้าปฏิบัติแล้วปฏิเวธ นี่รู้จริง รู้จริงตามความเป็นจริง ไม่เข้าใจก็เก็บเอาไว้ทําความเข้าใจ แล้วพยายามทําความเข้าใจเพื่อประโยชน์กับตนนะ

ไม่ใช่ตอบปัญหาเพื่อจะมาแบ่งฝักแบ่งฝ่าย แล้วแบ่งแยก ตอนนี้เขาต้องการความสามัคคี ตอนนี้เขาต้องการความสามัคคี เราจะไม่พูดเพื่อความแตกแยก แต่เราพูดเพื่อเหตุผล เพื่อประโยชน์ เพื่อสัจจะ เพื่อความจริงของผู้ที่ปฏิบัติ เอวัง

วิบากกรรมคือผลของการกระทํา
ถ้าคนทําจริงได้ผลตามจริงๆ
ถ้าคนทําปานกลางมันก็ทําเพื่อดํารงชีวิต
ทําเพื่อผลบุญกุศล
ถ้าทําอ่อนแอมันจะไม่เชื่อเลยล่ะ
“หมดแล้วแหละ คงไม่มีแล้วล่ะ
ทํามาจนขนาดนี้มันก็ไม่ได้ คงไม่มีหรอก
มรรคผลไม่มีหรอก”
นี่ถ้าคนมันอ่อนแอ

๔

วิบาก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๗ กรกฎาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การเพ่ง การพิจารณากาย (เกิดอสุภะภายในองค์ความรู้)”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ขอเรียนถามหลวงพ่อว่า การนั่งสมาธิลืมตาโดยกําหนดการเพ่งส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกาย เช่น แขน ขา เป็นต้น พอกําหนดเพ่งแขนหรือขา การปรุงแต่งภายในแปรสภาพจากแขนปกติ แปรสภาพเป็นแขนขาตามสมาธิที่ให้เป็น เช่น แขนขาดํา เหี่ยวย่น ใหญ่ เล็ก แต่ยังไม่ถึงขั้นเนื้อหนังพอง เป็นหนอง ก็พิจารณาสลับกับเนื้อสวย ถ้าพิจารณาเนื้อสวยขาว เกิดราคะ ถ้าพิจารณาหนังดําเหี่ยวย่น ราคะก็พอสงบตัว

จุดประสงค์หลักของการเพ่งพิจารณาคือฝึกให้รู้จักตัวเอง และให้จิตรับรู้ถึงหลักความเป็นจริงแห่งสัจธรรม อนิจจัง เป็นทุกข์ อนัตตา นี่ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่นี่ ล้วนเป็นอนัตตา แต่คําว่า “จิตหรือตัวรู้” ก็ยังไม่ปล่อยวางง่ายๆ นะครับหลวงพ่อ การปฏิบัติ การเพ่งอย่างนี้ชักเข้าชักออก ลมหายใจเข้าออก รูปสวยชักออกเป็นรูปอสุภะ โดยกําหนดที่ร่างกายของตนเองนะครับ อย่างนี้เรียกว่าสมาธิทํางานชอบอย่างไรบ้างครับ และการปฏิบัติต่อไปจะวิปัสสนาได้อย่างไรครับ

ตอบ : การปฏิบัติเริ่มต้นมันก็ปฏิบัติแบบนี้ การปฏิบัติแบบนี้หมายความว่า เวลาเราศึกษาตามทางวิชาการ เราศึกษาตามพระไตรปิฎก ต้องพูดถึงตามพระไตรปิฎกก่อน พอพูดถึงตามพระไตรปิฎก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้สั่งสอนเอง แต่การสั่งสอนก็สั่งสอนบุคคล สั่งสอนคนที่วุฒิภาวะสูงส่ง อย่างพาหิยะที่ว่า “เธอจงพิจารณาโลกนี้เป็นของสักแต่ว่า” เพราะเขามีพื้นเพ เขามีกําลังของเขา แต่เวลาสอนคนที่ยังปฏิบัติเริ่มต้นก็บอกให้ทําความสงบของใจ นี่การสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหลากหลายนัก

ทีนี้คําว่า “หลากหลาย” ขึ้นมา พอใครชอบสิ่งใด ใครจริตนิสัยสิ่งใดก็ชอบสิ่งนั้น ถ้าชอบสิ่งนั้น ดูสิ เวลาหลวงตาท่านสอน เวลาก่อนเข้าพรรษา อธิษฐานพรรษากัน ท่านจะยกตัวอย่างของพระจักขุบาลเป็นประจํา พระกรรมฐานเราส่วนใหญ่จะยกตัวอย่างของพระจักขุบาล พระโสณะ

เพราะพระจักขุบาลนี่นะ เวลาภาวนาไปเป็นโรคตาอักเสบ แล้วหมอมาหยอดตา บอกถ้าไม่นอน ตาจะบอดๆ นี่ตาจะบอดก็ไม่กลัว สู้อย่างเดียวๆ พิจารณาอย่างเดียว จนถึงที่สุดตาบอดจริงๆ แต่หัวใจมันผ่องแผ้ว กิเลสมันขาด นี่เวลากิเลสมันขาด

พระโสณะเดินจงกรม เดินจงกรมจนฝ่าเท้าแตก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปตรวจกุฏิไง ไปตามวัด ไปตรวจกุฏิ เห็นเป็นรอยทางจงกรม เลือดนี่แดงไปหมดเลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอุทานขึ้นมานะ “ที่นี่เป็นที่เชือดโคของใคร” คือที่นี่เป็นที่เชือดอะไรมันถึงมีเลือดนองไปขนาดนี้ บอกไม่ใช่ นี่เป็นทางเดินจงกรมของพระโสณะ

พระโสณะเป็นผู้ที่มีฝ่าเท้าบางไง เวลาเดินไป ฝ่าเท้ามันจะลอก มันจะบางจนเลือดแดงไปทั้งทางจงกรมเลย พอเลือดแดง เดินไม่ได้ เดินไม่ได้ก็กลิ้งไป

หลวงตาหรือครูบาอาจารย์ของเรากรรมฐานส่วนใหญ่จะยกพระโสณะกับพระจักขุบาล เพราะเป็นผู้ที่เข้มแข็ง เวลาเจออุปสรรคสิ่งใดก็ยังฟันฝ่าอุปสรรคสิ่งนั้นไปได้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราพูดถึง ต้องศึกษาตามธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระไตรปิฎก เรายกเรื่องนี้ก่อน ทีนี้เวลาปฏิบัติไป เวลาปฏิบัติไป ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ เราก็จับทาง แล้วครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติได้ถูก ทีนี้เวลาปฏิบัติ ในวงกรรมฐานนี้เรื่องหนึ่งนะ ในวงของนักปฏิบัติ

ดูสิ ทั่วโลกเขาไปยุโรปกัน ไปดูเขาฝึกหัดสติ เขาเดินทอดน่องกัน แล้วก็ตื่นเต้นนะ ไปเห็นเขาเดินฝึกสติ แล้วก็ตื่นเต้นกัน เวลาไปเจอพวกฆราวาสสอนธรรม ไปเจอในยุโรป ไปเจอในอะไร

โธ่! ฤๅษีชีไพรเขาไปสอนในอเมริกา เขาขี่โรลส์รอยซ์ เขาคิดชั่วโมง เวลามาฝึกหัดนี่คิดเป็นชั่วโมง พอไปเจออย่างนั้น ตื่น อู๋ย! ตื่นเต้น อู๋ย! ตื่นเต้น แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน เวลาครูบาอาจารย์เราสอนไม่ได้สนใจ ไม่สนใจ มันก็ใกล้เกลือกินด่างไง ของมันพื้นเพไง เกิดมาก็เห็นวัดมาตั้งแต่เกิดไง แล้วพระที่พูดก็พูดจนชินหูไง ฟังทุกวัน ฟังจนเบลอ เอ๊อะ! เหมือนนกแก้วนกขุนทอง พูดกันไปอย่างนั้นน่ะ “แม่จ๋าๆ” แม่จ๋า มันก็นึกว่ากล้วย พอแม่จ๋า ก็กินกล้วยคําหนึ่ง

แม่จ๋าก็พ่อแม่เว้ย ไม่ใช่กล้วย แม่จ๋า ก็กล้วยคําหนึ่งนะ แม่จ๋า ก็ได้กินกล้วย นี่อะไร “แม่จ๋าๆ”...นกแก้วนกขุนทอง นี่เวลานกแก้วนกขุนทองในแนวทางปฏิบัติไง

เวลาเขาบอกว่าตามธรรมวินัยๆ ตามวินัย นั่นน่ะเป็นทฤษฎี เป็นการชี้เข้าไปสู่ใจ ทีนี้พอเข้าไปสู่ใจ ในวงปฏิบัติมันก็ร้อยแปดใช่ไหม มีการปฏิบัติแตกต่างหลากหลาย เราจะไม่พูดถึงลงรายละเอียดไปก็เดี๋ยวหาว่า แหม! เอาดีใส่ตัว เอาชั่วใส่คนอื่นตลอดเลย ถ้าเป็นดีๆ กรรมฐาน เวลาชั่วๆ ล่ะคนอื่นทั้งนั้นน่ะ

ไม่ใช่ชั่วๆ ไม่ใช่ดีหรือชั่ว ถูกหรือผิดต่างหาก ถ้ามันถูก มันต้องเข้าสู่สมาธิได้ ถ้ามันเป็นความจริง มันศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันถูกต้องดีงาม เหตุ เห็นไหม ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเหตุมันสมควรขึ้นมาแล้วมันก็ต้องเป็นผลมาแน่นอน ถ้าเหตุมันไม่สมควรขึ้นมามันก็พายเรือในอ่างอยู่อย่างนั้นน่ะ มันไปไหนไม่รอดหรอก ไปไหนไม่รอดเพราะอะไร เพราะผู้ชี้นําไม่รู้จักว่า อ่านทิศยังหลงทิศ ยังไม่รู้จักว่า เมื่อก่อนเขาดูดวงดาวนะ เดินเรือกัน ตอนมีเข็มทิศขึ้นมา เขาดูเข็มทิศ ตอนนี้เขาดูจีพีเอสแล้วไปตามนั้นเลย แต่ปฏิบัติมันยังไปไหนไม่รอดหรอก ถ้าไปไหนไม่รอด

ฉะนั้น ในการปฏิบัติ เวลาเขาบอกว่า กําหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก เวลาเรานั่งลืมตา ลืมตาแล้วการเพ่ง

การเพ่ง จะบอกว่าผิดก็ไม่ใช่ ถ้าบอกว่าผิด เวลาเพ่งกสิณน่ะ เวลาเพ่งกสิณนะ คนเราถ้ากําหนดพุทโธแล้วสงบไม่ได้ แต่ถ้าเพ่งกสิณ เพ่งเทียนเพ่งอะไร บางคนทําได้ ถ้าทําได้อย่างนั้นมันอันตราย คําว่า “อันตราย” พอเพ่งไปแล้วมันเหมือนฌาน พอฌานมันมีกําลัง มันส่งไป พอมันเพ่งไปแล้วมันจะมีความรับรู้เรื่องฌานโลกีย์ พอฌานโลกีย์มันไปรู้นู่นรู้นี่ มันจะออกไง

ถ้ามันจะออก ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นนะ เวลาเพ่ง ถ้าเพ่งฌาน เพ่งต่างๆ บางคนทําสมาธิทางนี้ได้ การทําสมาธิ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน สอน ๔๐ วิธีการ แล้วถ้าเพ่ง เพ่งกสิณเขียว กสิณขาว กสิณไฟ เพ่งอย่างนี้ กสิณไฟ กําหนดเพ่งไฟ มันเกิดความร้อน เพ่งไฟใส่ อีกฝ่ายหนึ่งได้รับรู้เลย แล้วอีกฝ่ายรับรู้

นี่พูดถึงการลืมตาไง ฉะนั้น การลืมตาของเรา เราไม่ได้เพ่งกสิณ เราเพ่งไปที่ส่วนหนึ่ง ส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกาย เพ่งไปที่ส่วนหนึ่งของร่างกาย แล้วว่าจะถูกไหม มันก็ถูก มันก็ไม่ผิดอะไร

เวลาเราบวชมา พระบวชขึ้นมา เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ เราท่องพุทโธๆ ก็ได้ ท่องเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจก็ได้ เนื้อ เอ็น กระดูก เราก็ท่องได้ อัฐิๆ เราก็ท่องได้ อัฐิๆ คือกระดูกไง คนเราก็มีกระดูกเป็นโครงสร้าง ถ้าอยู่กับกระดูกขึ้นมา อยู่กับแก่นแท้ของร่างกายเลย ถ้าอัฐิๆ มันก็เป็นสมาธิได้

แต่ถ้าเราไปเพ่งที่แขนขา ถ้าจิตมันเป็น จิตมันมีพื้นฐาน มันจะเป็นอย่างที่โยมถาม เวลาเพ่งแขนขาไป มันเหี่ยวมันย่น มันขยายใหญ่ขยายเล็ก มันเป็นได้อารมณ์ที่มันสมดุล แต่ถ้าพออยากได้อยากเป็น ไม่สมดุลแล้ว เพราะความอยากมันทําให้จิตกระเพื่อม พอจิตกระเพื่อมนะ พอเพ่งไปนะ โอ๋ย! มันเหี่ยวมันย่นนะ โอ๋ย! มันดีมากเลย มันต้องเหี่ยวมากกว่านี้...ไม่เหี่ยวแล้ว ไม่เหี่ยวแล้ว

แต่การที่มันเหี่ยว มันเหี่ยวเพราะอะไร เหี่ยวเพราะเราไม่มีตัวตนไง เราไม่ได้เข้าไปยุ่งกับมันนะ กําลังมันพอดีใช่ไหม อย่างเช่นลมพัดมา ลมพัดมาเย็นสบายดี ลมพัดมาอีกสิ ไม่มีลม ลมมันพัดมาเพราะอากาศมันสมดุล ความร้อนมันขึ้นไป ลมก็ถ่ายเท ลมก็พัดมา แล้วอยากให้มันพัดมาอีก มันพัดมาไหมล่ะ แต่ถ้าเราอยากหรือไม่อยากนั่นเรื่องหนึ่ง แต่โดยข้อเท็จจริงของอากาศ อากาศที่มันร้อน อากาศที่มันเปลี่ยนแปลง มันเกิดกระแสลมขึ้นมา มันเป็นข้อเท็จจริงของภูมิอากาศ ถ้าภูมิอากาศเป็นอย่างนั้นมันก็เป็นแบบนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเรากําหนดเพ่งอยู่ๆ ถ้าจิตมันสมดุลของมันก็เหมือนกับสภาวะของอุณหภูมิมันเป็นไปอย่างนั้น ถ้าเป็นไปอย่างนั้นนะ มันก็เป็นไง มันก็ทําให้แขนนี้มันเหี่ยวย่น มันเป็นไปสมดุลของมัน สมดุลอย่างนี้นี่สมดุลโดยส้มหล่น สมดุลโดยธรรมเกิด

แต่ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงพอเรากําหนดพุทโธ พอจิตเป็นสมาธิหรือกําหนดอัฐิ ถ้ารังเกียจพุทโธ อะไรก็ได้ ถ้ารังเกียจพุทโธ “อะไรๆ ก็พุทโธ เราก็รังเกียจ”...ไม่เป็นไร จะธัมโมก็ได้ จะสังโฆก็ได้ เทวตานุสติ มรณานุสติก็ได้ อะไรก็ได้ คําว่า “ก็ได้” ถ้าจิตมันสงบ เราควบคุมได้

พอจิตสงบแล้วเราน้อมไป ถ้าเห็นแขน เห็นแขนเห็นขา มันทรงไว้ได้ไหม ถ้าทรงได้ แสดงว่าสมาธิเราใช้ได้ ถ้ามันทรงไว้ไม่ได้ วางไว้เลย กลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น แล้วน้อมไปที่แขนนั้น มันทรงไว้ได้ไหม ถ้าทรงไว้ได้ ทรงไว้ได้ กําลังจิตของมันดี ถ้ากําลังจิตดี รําพึงแล้ว รําพึงว่าให้แขนเหี่ยวย่นตามแต่กําลังของเรา มันจะเหี่ยวมันจะย่น มันจะพุมันจะพอง มันจะทําลายตัวมันเอง มันคืนสภาพสู่ธรรมชาติของมัน มันสลายไป ไอ้นี่มันต้องมีกําลัง นี่พูดถึงว่า ถ้าการปฏิบัติต่อเนื่องไปไง มันอยู่ที่ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันอยู่ที่เหตุและผล

ทีนี้เพียงแต่ว่า เวลาถามมาอย่างนี้ถูกไหม ถูก เริ่มต้นพื้นฐาน เพราะสิ่งที่ในพระไตรปิฎก สิ่งที่เป็นธรรมวินัย คือว่าสิ่งที่เราพูดถึงอริยสัจ พูดถึงเรื่องต่างๆ มันมีชื่ออยู่แล้วไง มันมีทฤษฎีอยู่แล้วไง แล้วเราก็จับตัวนี้มาเป็นโจทย์ มาเป็นประเด็นไง ถ้าเป็นประเด็น ถ้าเราตีโจทย์แตก เราตีประเด็นแตก เราจะมีความรู้ แต่ถ้าเราท่องจํา ท่องจําทฤษฎีว่ามันจะต้องเป็นเกสา มันต้องเป็นโลมา มันต้องเป็นผม ขน เล็บ ฟัน หนัง มันเป็นอยู่อย่างนั้นหรือ มันเป็นอย่างนั้นมันก็ไม่เป็นไตรลักษณ์

ถ้ามันเป็นไตรลักษณ์มันก็แปรสภาพ ความแปรสภาพของมันคือไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์คือมันแปรปรวน นั่นคือไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์ ถ้าเราเห็นความเป็นจริงนะ

เวลามันปฏิบัติไป สิ่งนี้ถูกต้องไหม

เขาเรียกว่า ผลของการปฏิบัติ วิบากกรรม คําว่า “วิบากกรรม” วิบาก วิบากคือผล กรรมคือการกระทํา ทําแล้วได้ผลอย่างใดก็เป็นวิบากกรรม วิบากกรรมที่เราได้อยู่นี่ ทีนี้วิบากกรรมมันได้มากได้น้อยล่ะ ถ้ามันเป็นจริงขึ้นมานะ โอ้โฮ! มันจะมหัศจรรย์กว่านี้

ฉะนั้น เวลาที่เราปฏิบัติไป เราปฏิบัติ แต่เราไม่สามารถให้คะแนนตัวเองได้ เราไม่สามารถจะบอกว่า กิเลสจะขาดเมื่อนั้นเมื่อนี้ เราจะได้ผล

เวลาปฏิบัติไปเป็นทางโลกไง ทางโลก เห็นไหม ขนาดว่าเรียนอยู่มหาวิทยาลัยนี้ เรียนไม่จบ ย้ายมหาวิทยาลัย เอาหน่วยกิตนี้ไปส่งต่อมหาวิทยาลัยอื่น เออ! เอาหน่วยกิตนี้ เราเรียนมาแล้วกี่หน่วยกิต ก็เอาหน่วยกิตนี้มาเป็นฐานแล้วเรียนต่อ นี่ถือว่าเรียนแล้ว สอบแล้ว ผ่านแล้ว ได้หน่วยกิตแล้ว แต่ถ้าเป็นสมาธิ ไม่ใช่ เวลาเป็นสมาธิก็เป็นสมาธิ เวลาออกมาแล้วสมาธิก็หายหมด จิตรับรู้ว่าเคยมีเคยเป็น แต่ถ้าทําอีกก็ทําให้เกิดขึ้นมา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าทําได้แล้วๆ มันเป็นอดีตแล้วนะ สิ่งที่เราทําได้แล้วก็วางไว้ ไม่ต้องไปผูกมัด เพราะเราทุกข์ยากอยู่นี้ก็ไปผูกมัดกับความรู้เดิมไง เคยได้สมาธิแล้ว เคยได้ แล้วตอนนี้ล่ะ ตอนนี้ทุกข์ร้อนเป็นไฟเลย ตอนนี้ร้อนเป็นไฟเลย แล้วเป็นสมาธิไหม สมาธิร้อนเป็นไฟใช่ไหม

สมาธิไม่ร้อน สมาธิมันเย็น เคยได้สมาธิมา แต่ตอนนี้ร้อนเป็นไฟเลย แต่เคยได้สมาธิมา แล้วก็จะได้อย่างนั้น ไม่ใช่

นี่ถ้าเป็นธรรมเป็นแบบนี้ ไม่ใช่ทางโลกไง ทางโลกเราเคยได้สิ่งใดมา เราก็คือได้ ความได้ของเราก็คือได้แล้ว แต่ถ้าเป็นธรรมนะ ความได้ของเราคือประสบการณ์ ความได้ของเราคือเคยทําได้ การทําได้แบบนั้น จะทําอีก ต้องเอาการทําได้อย่างนั้นมาเริ่มต้น ต้องทําให้ได้อย่างนั้นเหมือนปัจจุบัน ทําให้ได้อย่างนั้น ถ้าทําได้อย่างนั้น นี่เขาเรียกว่าชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าออกสมาธิ แล้วชํานาญในการรักษา

ทางโลกเขาวัดกันด้วยปริมาณว่า สมบัติใครมาก สมบัติใครน้อย แต่ทางปฏิบัติเขาวัดด้วยอุณหภูมิ ด้วยความเป็นจริงในใจนี้ ไม่ใช่ว่าเราเคยได้

เราเคยได้ มันเป็นกุปปธรรม อกุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมะมันเป็นของชั่วคราวๆ ชั่วคราวทั้งนั้นน่ะ มันยังไม่เป็นจริง มันชั่วคราวเพราะอะไร ชั่วคราวเพราะมันพัฒนาได้ มันเจริญได้ ถ้ามันเจริญได้ การทําอย่างนี้ถูกไหม ถูก แต่ทําของเรา หมั่นเพียรของเรา ทําแล้วมันเป็นความจําเป็นไง ว่าเขากําหนดแล้ว เขาเพ่งสมาธิโดยการลืมตาแล้ว สิ่งที่เพ่งแขนขามันแปรสภาพของมันไป

การแปรสภาพของมันไปมันเป็นได้หลายหลาก มันเป็นได้ทั้งนั้นน่ะ พอมันเป็นได้ทั้งนั้น นักปฏิบัติเราถ้ายังไม่แน่ใจ เขายังไม่พูดออกไป ถ้าพูดออกไปแล้ว เพราะพูดออกไปแล้ว เราพูดอะไรก็แล้วแต่ ปริมาณมันเท่านี้ แต่ความจริงมันต้อง ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ฉะนั้น พอปริมาณเท่านี้ คนที่ฟังจะรู้เลยว่าวุฒิภาวะเราแค่นี้ ภูมิเราแค่นี้ แต่พอเราทําได้มากกว่านี้ เจริญกว่านี้ขึ้นไปล่ะ อ้าว! เรายังไม่ได้ทําทะเบียนหลักฐานว่าเราได้เท่าไร แต่ถ้าเราทําของเราไปเรื่อยๆ ถ้ามันยังไม่ชัดเจน เราก็ทําของเราต่อเนื่องไป ฉะนั้น ทําให้สงบเข้ามา

อย่างที่ว่า เวลาพิจารณาเห็นเป็นเนื้อ เห็นมันพุมันพองขึ้นไปนะ ถ้าพิจารณาสลับเนื้อสวย พอเนื้อสวยก็เกิดราคะ

มันกระตุ้นมันก็เกิดราคะอยู่แล้ว ถ้าไปสุภะมันก็เกิดราคะ อสุภะมันก็ปล่อยวาง วิราคะ มันพิจารณาไปแล้วนะ ทําแล้วถ้ามันไม่เจริญก้าวหน้า หรือทําแล้วมันทําอย่างไรต่อ ทุกคนคิดว่าทําแล้วทําอย่างไรต่อ ทําเสร็จแล้วเก็บเข้าลิ้นชักใช่ไหม ทํางานเสร็จแล้วเก็บเข้าลิ้นชัก แล้วก็ไปทํางานอื่นต่อไป เวลาจะกลับมาเปิดลิ้นชัก เปิดไม่ออก เราเคยทําอะไรไว้ ทําอย่างไร ทําไมมันทุกข์ขนาดนี้ ทําอะไรเสร็จแล้วก็เก็บเข้าลิ้นชักไว้

แต่ถ้าเป็นความจริง ทําอะไรแล้วนะ เราต้องพยายามทบทวนตลอด ต่อเนื่องตลอด ทําต่อเนื่องขึ้นไปมันจะเจริญงอกงามขึ้นไป แต่ในทางโลกไง เรามีหน้าที่การงาน เราปฏิบัติ ปฏิบัติธรรมในชีวิตประจําวัน ทําเป็นเครื่องอยู่ แต่ถ้าเราทําจริงๆ จังๆ นะ มันจะได้ประโยชน์กว่านี้

ถ้าถูกไหม

ถูก

ฉะนั้น “เวลาการปฏิบัติอย่างนี้ การชักลมเข้าและชักลมออกอย่างนี้ เป็นสุภะ โดยกําหนดร่างกาย อย่างนี้เรียกว่าเป็นสมาธิการงานชอบหรือไม่”

การงานชอบนะ มันเป็นสัมมาทิฏฐิ ทําถูกต้องดีงาม มันเป็นงานชอบ งานชอบ งานในสมถะ งานในสมาธิ ถ้าวิปัสสนา งานใช้ปัญญา นี่งานชอบ

ถ้างานชอบ ความถูกต้องชอบธรรม มันก็ปล่อยวาง ความถูกต้องชอบธรรม มันก็มีความสุข ความถูกต้องชอบธรรม แม้จะมีเล็กมีน้อย เราเก็บเล็กผสมน้อย ถ้าเรายังทําสิ่งใดไม่ได้ เราก็ฝึกหัดไป ทําสมาธิก็ให้มีสมาธิควบคุมดูแลตัวเองได้ เพราะมีสมาธิดูแลตัวเองได้แล้ว ถ้ามันออกฝึกหัดใช้ปัญญาไปแล้ว พอมันได้ประสบแล้ว เหมือนกับเราทานอาหารแล้วอิ่มหนําสําราญแล้วเราก็พักเก็บล้าง เดี๋ยวมันก็หิวอีก เพราะจิตใจเป็นแบบนี้ จิตใจเป็นแบบนี้ เราก็ทําต่อเนื่องๆ ไป

สิ่งที่ว่า อย่างนี้เป็นงานชอบไหม

ชอบ เป็นงานชอบ แต่งานชอบเป็นงานชอบชั่วคราว งานชอบชั่วคราว ทําต่อเนื่องๆ จนมันมั่นคงขึ้นไป เดี๋ยวถ้ามันเกิดปัญญาขึ้นมา มันจะพัฒนาไปนะ ถ้าพอพัฒนาไปแล้ว โยมย้อนกลับไป ย้อนกลับไปสิ่งที่เราเคยทํามา มันจะสลดสังเวชเลยล่ะ เมื่อก่อนทําไมเราไปยึดมั่นถือมั่นตรงนั้น คนเรายังไม่เห็นเราผิดเราบกพร่องขึ้นมา เราจะไม่รู้ว่าความผิดความบกพร่องเราเป็นแบบใดเลย พอเราทําสิ่งใดขึ้นมา เราก็พยายามจะเทียบเคียงกับตํารับตํารา เทียบเคียงให้ว่าเราถูกต้อง เราชัดเจน มันอยากให้มันถูกต้อง ฉะนั้น มันถูกต้อง กิเลสมันก็บังเงาๆ มาตลอดไง

แต่ถ้าเราปฏิบัติของเราไป มันจะถูกต้องไม่ถูกต้องก็เราปฏิบัติอยู่นี่ เราทดสอบอยู่นี่ แล้วถ้ามันดีขึ้นไป สิ่งที่ดีขึ้น ดีขึ้นเจริญขึ้น มันก็ต้องรู้สิ่งที่เราเคยผ่านมามันตํ่ากว่า มันตํ่ากว่า แต่การตํ่ากว่านั้น ที่ปฏิบัตินี่ถูกไหม มันก็ถูก ถูกในคนที่ไม่เคยทํามันก็จับต้นชนปลายไม่ได้

เราเคยนั่งสมาธินะ เรามาถึง เรานั่งสมาธิปั๊บเลย เราก็เริ่มต้นทําสมาธิทันทีเลย ไอ้คนไม่เคยทําสมาธิ พอมาถึงนะ ทําอย่างไรล่ะ ทําอย่างไร ก็ท่านั่งมันทําไม่เป็น ทํากันไม่เป็นหรอกไอ้ท่านั่งนี่ นั่งสมาธินี่ “แล้วนั่งอย่างไรล่ะ โอ๋ย! มันเอียงๆๆ โอ๋ย! นั่งแล้วมันไม่ได้”

ท่านั่งก็คือท่านั่ง รูปปั้น ปั้นรูปไว้ ตุ๊กตาเราวางที่ไหนก็ที่นั่นน่ะ แต่ใจของคนมันโลเล เวลาไม่ทํามันก็ไม่มีขอบเขต มันก็ไปอยู่สุขสบายของมัน เวลามันทํามันมีขอบเขต เอาแล้ว “นั่งอย่างไรล่ะ มันเอียง นั่งอย่างไร” นี่คนเริ่มต้นฝึกหัดใหม่ แต่ถ้าคนเคยทํา พอนั่งสมาธิปั๊บ นั่งลงไปก็กําหนดตั้งสติก็เป็นสมาธิแล้ว นั่งเป็นคําบริกรรมแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราฝึกหัดจนชํานาญแล้ว สิ่งที่ถามมา เวลาเพ่งไปที่แขนที่ขา มันมีอาการ มันดํา มันเขียว มันชํ้าอะไรนี่ ไอ้นี่มันเรื่องเป็นปัจจุบันที่เราพอใจ เราปฏิบัติแล้วเราได้ผล พอได้ผลแล้ว เดี๋ยวข้างหน้าต่อไปจะทําอย่างนี้อีกมันไม่เป็นอย่างนี้ เดี๋ยวมันจะไม่ขาวไม่ดําแล้ว มันจะออกสีม่วงๆ เดี๋ยวมันออกชํ้าเลือดชํ้าหนอง

พอออกจากนั่น “ไม่ใช่ ผิดอีกแล้ว มันต้องขาวๆ ดําๆ”...มันไม่ใช่ จะขาวๆ ดําๆ มันปัจจุบันก็ใช่ ถ้าปฏิบัติต่อไปข้างหน้ามันจะชํ้าเลือดชํ้าหนองก็ใช่ มันจะเป็นอย่างไรก็ใช่ แต่พอเราทําอะไรครั้งแรกปั๊บ มันจะเอาแต่ครั้งแรก อย่างนี้ไม่โตใช่ไหม เอ็งจะสตัฟฟ์ไว้เลยเนาะ เด็กเกิดมาก็สตัฟฟ์ ห้ามโต

จิตก็เหมือนกัน พอมันรู้มันเห็นเท่านั้นน่ะ เอ็งจะไม่รู้อะไรมากขึ้นไปกว่านี้หรือ เอ็งจะไม่ละเอียดไปมากกว่านี้หรือ ถ้ามันละเอียดมากขึ้นไป เปิดกว้างไว้ แล้วมันจะเป็นสิ่งใด มันจะเป็นมา ถ้าเป็นมามันก็เป็นความจริง

นี่บอกว่า วิบากกรรมคือผลของการกระทํา เราปฏิบัติถูกต้องดีงามมันก็จะเป็นผลของเรา ถ้าเราปฏิบัติกําลังขาดตกบกพร่อง มันก็ยังขาดตกบกพร่องไป แต่คําว่า “ขาดตกบกพร่อง” มันมีขาดตกบกพร่องอยู่แล้ว เพราะว่าเวลาอกุปปธรรม อฐานะที่มันจะไม่เปลี่ยนแปลง คือโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามีขึ้นไป มันจะชัดเจนของมันมาก ฉะนั้น ถ้าถึงตอนนั้นแล้วนะ จบเลยล่ะ ชัดเจน

ถ้ายังไม่ชัดเจน เราก็ปฏิบัติของเราไป ไม่ต้องเสียใจหรอก ไม่ต้องคิดว่า “หลวงพ่อนี่ แหม! อะไรก็ไม่ใช่ อะไรก็ไม่ใช่”

คําว่า “ไม่ใช่” ก็ต้องบอกของถูกกับผิด ถ้าของมันไม่ถูกแล้วบอกว่าถูก แล้วถ้าปฏิบัติไปข้างหน้าไปเจอของถูก ก็บอกว่าของถูกเป็นของผิดนะ

ถ้าถูกก็คือถูก ผิดก็คือผิด

“แต่เราปฏิบัติเหมือนกันมันผิดมันถูกตรงไหนล่ะ ก็พุทโธเหมือนกัน ก็ปฏิบัติเหมือนกัน ก็เห็นกายเหมือนกัน หลวงพ่อก็เห็นกาย ผมก็เห็นกาย มันผิดตรงไหนล่ะ อ้าว! ก็เหมือนกัน หลวงพ่อต้องยอมรับสิ”

อ้าว! เห็นเหมือนกัน แต่มันไม่เหมือนกันน่ะ เห็นเหมือนกันน่ะ เรานั่งอยู่นี่ เด็กมาหรือผู้ใหญ่มาก็เห็นเรานั่งกันอยู่อย่างนี้ แต่ภูมิความรู้เขาคิดแตกต่างกันไปทั้งนั้นน่ะ นี่ก็เหมือนกัน เห็นเหมือนกัน แต่ความชํานาญการมันแตกต่างกัน ถ้ามันแตกต่างกัน มันจะละเอียดไปมากกว่านี้ ฉะนั้น การเห็น ทุกคนเห็นได้ แต่เห็นแล้วก็อยู่ที่วุฒิภาวะเขาจะมีปัญญามากน้อยแค่ไหน

นี่เราเห็นของเราแล้ว เราก็เห็น แล้วรู้วุฒิภาวะมากน้อยแค่ไหนล่ะ ถ้ามันมาก มันคงไม่ถามมาหรอก ถ้ามันมากนะ มันจะนั่งยิ้มกริ่มเลยล่ะ อื้ม! อื้ม! ถ้ามันมากนะ ถ้ามันถามมาแสดงว่าไม่แน่ใจ

ปัจจัตตัง ปัจจัตตัง ทําให้ดีเถอะ ทําไป เราเป็นลูกศิษย์พระพุทธเจ้าด้วยกัน เราเป็นบริษัท ๔ ด้วยกันนะ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เราเป็นบริษัท ๔ เป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยกัน ฉะนั้น ปฏิบัติเถอะ ปฏิบัติไปถึงคุณงามความดี มันจะเป็นคุณงามความดีอันเดียวกัน ให้มั่นใจ ให้ทําด้วยสัมมาทิฏฐิความถูกต้องดีงาม ให้ทําไปเถอะ ทําแล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเรา

อ้าว! ต่อไป

ถาม : เรื่อง “จิตเป็นอสุภะเป็นอย่างไรครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ก่อนที่จิตจะลงสมาธิ จะมีภาพฟุ้งเรื่อยๆ (มันฟุ้งเอง ผมไม่ได้บังคับมัน ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์)

หลวงพ่อ : ต้องยืนยันด้วย

ถาม : และผมก็พยายามกลับมายึดลมกับพุทโธ พยายามไม่ไปตามภาพ และละเอียดลงไปจะเป็นเสียงจากสัญญา สังขารของผมเอง ออกมาเป็นคําๆ เหมือนเสียงจริงๆ (ส่วนใหญ่จําไม่ได้ว่ากล่าวว่าอะไร เหมือนรู้ แต่มันไม่จํา) แต่ถ้าทรงสติไว้อยู่ ไม่หลงประเด็น มันลงไปเข้าตรงส่วนสติที่เพ่งอยู่

ผมเองบางครั้งก็น้อมเห็นรูป กําหนดแปรสภาพจากสุภะเป็นอสุภะอยู่นะครับ แต่ตั้งให้อยู่นานๆ ยังทําไม่ได้ พอถอนออกมา ถ้าไม่ทําต่อเนื่อง สุภะมันก็ฟูขึ้นทีละน้อย และรู้ตัวอีกทีตอนมันมีกําลัง ทั้งๆ ที่การใช้ชีวิตปกตินี้เลี้ยงสติอ่อนๆ อยู่นะครับ

เคยฟังเทศน์ของหลวงตาที่ว่าจิตกลายเป็นอสุภะเสียเอง ทํานองนี้ ผมจําไม่ค่อยได้ หมายถึงอย่างไรครับ แม้ไม่ภาวนาก็ปรากฏอยู่ไหมครับ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : การปฏิบัตินะ ถ้าปฏิบัติ เรามีความฟุ้งอยู่เรื่อยๆ คิดถึงจิตที่เป็นสุภะเป็นอย่างไร จิตเป็นสุภะ เราปฏิบัติแล้ว พอจิตมันมีพื้นฐาน ถ้าเราไม่ปฏิบัตินะ มันก็มีความรู้สึกนึกคิดอยู่อย่างนี้ เวลาปฏิบัติไป เพียงแต่เรามีสติปัญญา มันไตร่ตรอง มันดูแลจิตของเรา มันถึงจะเห็นว่าจิตของเรามันแปลกประหลาด มันคิดเรื่องนู้นคิดเรื่องนี้ มันมีความทุกข์อย่างใด

แต่ถ้าเราไม่สนใจเรื่องศาสนาเลย เราก็ใช้ชีวิตประจําวันของเรา มันก็มีความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้ แต่ความรู้สึกนึกคิดนี้เราคิดเป็นวิทยาศาสตร์ คิดเป็นเรื่องหน้าที่การงาน คิดเป็นเรื่องโลก คิดเป็นอารมณ์ความรู้สึกของเรา สิ่งที่ละเอียดขึ้นมา เราก็ไม่ได้เห็นมัน

แต่พอเรามีสติปัญญา เราตั้งสติ เราทําความสงบของใจเข้ามา มันก็จะมารู้มาเห็นของมัน เห็นไหม รู้เห็นเรื่องเวลามันคิด มันคิดเรื่องหน้าที่การงานก็ทําหน้าที่การงานไป แต่ถ้ามีสติปัญญา เวลาจิตมันย้อนกลับเข้ามามันถึงมาเห็นตามภาพไง มาเห็นภาพ มาเห็นว่า เรามีเสียงคิดขึ้นมา เรามีความคิด เรามีสัจจะขึ้นมา มันรับรู้ได้

ทําของเราไปเรื่อยๆ ถ้าทําของเราไปเรื่อยๆ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้ว ถ้ามันไปเห็นภาพต่างๆ โดยคนที่ปรารถนาความสงบของใจเขาจะปล่อยวางภาพนั้น เขาละเขาวาง แต่ส่วนใหญ่ของเรา เราปฏิบัติไปแล้วเราอยากรู้อยากเห็น แล้วมันก็ชวนให้รู้ชวนให้เห็นด้วย

จิตใต้สํานึกทุกคนจะสงสัยว่า เรานั่งกันอยู่นี่ อดีตชาติเป็นอะไร ทุกคนคิดว่า อดีตชาติเป็นอะไร แหม! เรามีวาสนามากน้อยแค่ไหน โอ๋ย! มันอยากรู้ ใครๆ ก็อยากรู้ว่าตัวเองนี้มาจากไหน คุณภาพของจิตเรามีวาสนาแค่ไหน แล้วเขาบอกทําไปก็อยากจะรู้ แล้วกิเลสมันก็รู้ด้วยกับเรา เพราะเราอยากรู้ กิเลสมันก็อยากรู้ กิเลสมันก็เอานี่มาอ่อยเหยื่อ เวลานั่งไปมันก็โผล่มาให้นะ ชาติที่แล้วเป็นยอดหญ้า จิตสงบแล้วมันเห็นยอดหญ้าพลิ้วๆ มันก็อยากรู้ โอ้โฮ! ชาติที่แล้วคงเป็นยอดหญ้า อ้าว! มันก็อยากรู้ต่างไป พอกิเลสมันหลอกจนหัวปั่นเลยนะ พอจะรู้ทันมันนะ เดี๋ยวมันก็ให้เป็นเงา เป็นเงาของสัตว์ เป็นเงาของอะไรให้เรารับรู้ ชาติที่แล้วน่าจะเป็นแบบนี้ ตามไป...นี่มันภาวนาอะไร นี่มันภาวนาอะไร มันภาวนาวิ่งตามกิเลสอยู่นี่ มันภาวนาอะไร

เราภาวนานี้เราภาวนาเพื่อจะชําระล้างมัน เพื่อจะเป็นอิสระจากกิเลส ทําสมถะคือความเป็นอิสระจากกิเลส ถ้าเป็นอิสระ มันก็เป็นส่วนตัว เป็นส่วนตัว มันก็เป็นเอกภาพ พอเป็นเอกภาพก็คือเป็นสมาธิไง

แต่ถ้ามันมีกิเลสเจือปนอยู่ เห็นไหม ไม่คิดอะไรก็งงๆ คิดอะไรก็คาดหมายไป นี่กิเลสสมุทัยมันเจือปนมาตลอดความคิดเรา

เราต้องการความเป็นอิสระ เวลาเรามาภาวนา เราต้องการให้จิตเป็นอิสระ ถ้าจิตเป็นอิสระได้ อิสระโดยที่ไม่มีสมุทัยเจือปนมา นั่นคือสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิ ถ้ากิเลสกับจิตมันอาศัยมาด้วยกัน มันก็เอายอดหญ้ามาพลิ้วๆ เดี๋ยวก็ใบไม้ไหว ให้อยากรู้อยากเห็นไง แล้วเราก็บอกว่า มันเป็นสุภะหรือเป็นอสุภะล่ะ แล้วมันเป็นสุภะหรือเปล่า

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัตินะ เราพยายามกําหนดพุทโธ อานาปานสติ อะไรก็ได้ บริกรรมให้ชัดๆ ถ้าสติชัดๆ มันไม่ไปรู้ยอดหญ้า มันไม่ไปรับรู้สิ่งใด

ถ้ามันรู้สิ่งใดเห็นสิ่งใด รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มันเป็นพวงดอกไม้บูชาไง พอนั่งสมาธิไป “โอ้โฮ! ในโลกนี้ไม่มีใครนั่งสมาธิ สู้เราไม่ได้ เรานี่เป็นยอดคน” นี่พวงดอกไม้ไง มันหยอก มันหยอก “อู๋ย! เรานี่ยอดคนเลยนะ เกิดมาเป็นมนุษย์ด้วย มาประพฤติปฏิบัติด้วย กําลังจะเป็นพระอรหันต์อยู่แล้วแหละ” นี่มันยอๆ มันยอให้ลอย นี่พวงดอกไม้แห่งมาร

“เวลานั่งสมาธินะ อึดอัดขัดข้องไปหมดเลย อู้ฮู! มันยุ่งยากไปหมดเลย” นั่นน่ะบ่วงมันรัดคอ

เวลาปฏิบัติไป รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร แล้วเราจะชนะตนเองๆ สิ่งใดที่มันมีสิ่งใดมา จะมียอดหญ้า มีใบไม้ไหว มีสิ่งใด...ไม่เอา ยอดหญ้า ฟาร์มเขาเลี้ยงสัตว์ อู้ฮู! มันเป็นพันๆ ไร่ เขาไล่ต้อนวัวไปกิน เขากินหมดแล้ว ใบไม้ ใบไม้เขาเอามาทําเป็นอุตสาหกรรมเยอะแยะไปหมด ตอนนี้ไฟฟ้ามวลรวมเขาเอามาเป็นเชื้อเพลิง มันไปตื่นเต้นอะไรล่ะ ทางโลกเขายังเอามาเป็นธุรกิจเลย แล้วไปตื่นเต้นอะไร

ถ้ามีสติปัญญาอย่างนี้ เราภาวนาเพื่อความสงบไง เราภาวนาเพื่อความเป็นอิสระไง เราต้องการให้จิตเราเป็นอิสระ เราไม่ต้องการให้มีสมุทัยมาเจือปนน่ะ แล้วภาวนาไปก็ไปพร้อมกับมัน มันก็แหย่เรื่อย มันก็หลอกเรื่อย แล้วไปกับมันน่ะ แล้วมันจะเป็นสุภะหรืออสุภะล่ะ

เราภาวนาเพื่อจิตสงบ ถ้าจิตสงบแล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญานั้นมันเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ เราค่อยๆ ฝึกหัดใช้ เรายังไม่ต้องน้อยเนื้อตํ่าใจ ฉะนั้น สิ่งที่มันจะรู้มันจะเห็นต่างๆ มันเป็นเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้นบอกว่า พอเขาภาวนาแล้วเขาเห็นเป็นสุภะ เป็นสุภะ เป็นอสุภะ มันอยู่ได้นาน ไม่อยู่ได้นาน ถ้ามันเป็นอสุภะแล้วจิตใจมันก็สงบดีงาม ถ้าเป็นอสุภะมันก็เฟื่องฟูขึ้นมา...พอมีความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้มันเห็นประโยชน์ไง ทีนี้มันก็คิดว่าอย่างนี้เป็นสุภะ เป็นอสุภะไง แล้วตอนนี้เราเป็นชาวพุทธใช่ไหม เราฟังธรรม เขาบอกฟังธรรมนี้แสนยากๆ แต่ตอนนี้มันมีเสียงธรรมหลวงตา ก็เลยบอกว่าเคยฟังเทศน์หลวงตาบอกว่าจิตมันกลายเป็นอสุภะเสียเอง ทํานองนี้ มันคืออะไรผมจําไม่ได้

จิตมันเป็นอสุภะเสียเอง มันละเอียดไง จิตที่เป็นอสุภะเสียเอง เห็นไหม เวลาจิตมันสงบแล้ว เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม จิตเห็นจิต ถ้าว่าจิตนั้นเป็นอสุภะไม่ได้ อสุภะคือเป็นวัตถุที่เป็นอสุภะได้ เวลาพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ จิตเศร้าหมอง จิตผ่องใส สติปัฏฐาน ๔ มันก็มีจิตไง ถ้าจิตเป็นอสุภะเสียเอง ตัวเราเป็นจิต จิตเราพิจารณาเขา เราไปแยกแยะสิ่งอื่น แต่ตัวเราเองมันก็เป็นอสุภะเสียเอง ตัวเราเองก็ไม่แน่นอนไง ตัวเราเองมันก็เปลี่ยนแปลงไง ถ้าตัวมันเองเปลี่ยนแปลง มันก็เข้ามาสํารอก เข้ามาชําระล้างกันที่จิตไง เวลาสํารอกกิเลส มันสํารอกที่จิต มันไม่สํารอกออกที่กายไง

ฉะนั้น ไม่สํารอกออกที่กาย แล้วพิจารณากายมันจะสํารอกกิเลสได้อย่างไรล่ะ

อ้าว! ถ้าพิจารณากาย เพราะถ้าจิตไม่สงบ จิตมันไม่เห็นกาย เพราะกายนี้มันเกิดจากจิต ถ้าเกิดจากจิต มันก็สะเทือนกับจิต

ถ้าพิจารณาเวทนา เวทนา คนตายไม่มีเวทนา วัตถุธาตุไม่มีเวทนา มีเวทนาแต่สิ่งที่มีชีวิต เพราะสิ่งที่มีชีวิตมันถึงมีเวทนา ชีวิตมันคืออะไร ชีวิตก็คือปฏิสนธิจิต ถ้าปฏิสนธิจิต เพราะมันมีจิต มันถึงมีเวทนา ถ้าจับพิจารณาเวทนา มันก็สะเทือนถึงจิต เห็นไหม

ถ้าพิจารณาจิต จะพิจารณาจิต จิตมันเกิดจากจิตเอง จิตพิจารณาจิต จิตเห็นอาการของจิต

ถ้าพิจารณาธรรม ธรรมะเกิดจากจิต

นี่พูดถึงสติปัฏฐาน ๔ นะ

แต่เวลาถ้าพูดถึง ถ้าหลวงตาท่านบอกว่าจิตมันเป็นอสุภะเสียเอง อันนั้นท่านพิจารณาอสุภะ ถ้าอสุภะ จิตใจท่านมีรากฐานสูงส่งแล้ว เรายังไม่ต้องพิจารณาถึงขนาดนั้น แต่เวลาคําเทศนาว่าการของครูบาอาจารย์มันเป็นคติธรรมได้ ถ้ามันเป็นคติธรรมได้ เราเอาสิ่งนี้มาเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าสิ่งนี้เป็นประโยชน์กับเรา เราก็ทําได้

เพียงแต่คําถามเขาถามมา เพราะว่าเราพิจารณาอยู่ใช่ไหมว่าจิตของเรามันน้อมไปที่รูป พิจารณาไปแล้วเป็นสุภะ เป็นอสุภะ ถ้าเป็นสุภะ มันก็เกิดความฟูของใจ ถ้าเป็นอสุภะ มันก็ปล่อยวาง

เห็นไหม มันก็เหมือนยา ถ้ายากับของแสลง ถ้าของแสลง ยิ่งของแสลงเข้าไป โรคภัยไข้เจ็บมันก็รุนแรง ถ้ากินยา ยาก็เข้าไปสงบระงับ สุภะ อสุภะ นี่ไง ระหว่างกิเลสกับธรรม เราพิจารณา เราก็เห็นของเราเองตามความเป็นจริง แต่ทําไม่ได้ ทําแล้วมันทําอย่างไร มันพิจารณาไม่ได้ เพราะเราเพิ่งฝึกหัดใหม่ จิตใจเราก็อ่อนแอเป็นเรื่องธรรมดา เราถึงทําความสงบของใจให้มากขึ้น พิจารณาต่อเนื่องมากขึ้น เหมือนนักกีฬา นักกีฬาอาชีพ เขาเรียกว่ามืออาชีพ มืออาชีพเขารับผิดชอบนะ เขารับผิดชอบกับความดํารงชีวิตของเขา เพราะเขาเป็นนักกีฬา เขาต้องดูแลสุขภาพของเขา ไปไหนเขาจะดูแล เพราะเขาเป็นมืออาชีพ ไอ้พวกเรามือสมัครเล่น นักกีฬาก็จะเป็น เที่ยวเล่นก็จะเป็น นักเลงหัวไม้ก็จะเป็น เป็นทุกอย่างเลย มันก็เลยไม่รับผิดชอบอะไรเลย ปล่อยสํามะเลเทเมาไง

นี่ไง มันเหมือนกับการปฏิบัติ ถ้ามืออาชีพ เขามืออาชีพ เขารับผิดชอบ เพราะเขามืออาชีพ ไอ้เราไม่ใช่มืออาชีพแล้วยังล้มลุกคลุกคลานไง

มืออาชีพแบบครูบาอาจารย์ของเราท่านภาวนาจริงๆ ไง ๒๔ ชั่วโมง ล้มลุกคลุกคลานขนาดไหนก็สู้ เวลาจิตมันดี เวลามันดี มันดีสุดยอดเลย เวลามันเสื่อม เสื่อมอย่างไรก็สู้ สู้อย่างเดียว คนเราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ เราทําของเราอย่างนั้น

ที่ว่า “จิตที่กลายเป็นอสุภะเสียเอง”

อันนั้นความหมายของหลวงตาเป็นอีกกรณีหนึ่ง ความหมายของหลวงตา ท่านพิจารณาอสุภะ พิจารณาจนมันหายหมดเลย ท่านถึงเอาสุภะขึ้นมาเพื่อให้มันแสดงตัวออกมา เห็นไหม เวลาพิจารณาๆ มันหายหมด มันว่างหมด ไม่มีตัวตนเลย ท่านบอกไม่มีเหตุผลอย่างนี้ไม่เอาๆๆ นี่คนมีสติมีปัญญา

ถ้าเป็นพวกเรา ไม่ใช่ไม่เอาหรอก รีบตะครุบเลย ใครมาส่งเสริม โอ๋ย! สุดยอด คนนี้คนดี ให้ใบประกาศ ๕๐ ใบ มันจะติดรอบบ้านเลย

แต่ของท่าน ท่านไม่เอา เห็นไหม คนที่มีวุฒิภาวะ ถ้าสิ่งใดถ้าไม่มีเหตุมีผล ไม่เอา พอไม่เอาก็เอาสุภะมาพิจารณา พิจารณาซํ้าพิจารณาซากทั้งสุภะ อสุภะ พิจารณาระหว่าง ๒ ข้าง สุดท้ายแล้ว ไปทําลาย อ๋อ! จิตเป็นอสุภะเสียเอง มันอุทานน่ะ เวลามันเป็นจริงขึ้นมามันอุทานออกมาจากก้นบึ้งของใจเลยล่ะ อ๋อ! มันเป็นอย่างนี้เอง แต่ถ้าเรายังไม่อุทานนะ จําเขามาๆ จําเขามาหน่อยหนึ่งแล้วมาขยายความ

เราทําของเราอย่างนี้ไง เราบอกว่ามันเป็นวิบากกรรม วิบากกรรม กรรมคือการกระทํา วิบากคือผล วิบากกรรม ทําถูกต้องดีงามก็ได้ผลที่ดี ทําปานกลางมันก็ล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ ทําเหลวไหล ทําพอสักแต่ว่าทํา มันก็เลยบอกว่า “เอ๊! มรรคผลจะมีจริงหรือเปล่า บอกให้ทําก็ทําเต็มที่แล้ว เอ๊! มันน่าไม่มีหรอก”...นี่วิบากกรรม

กรรมของคนมันอ่อนแอมันก็ไปติฉินเขาทั่ว เขาลงทุนลงแรงกันจริงจัง ไอ้เราก็ทําของเราด้วยจิตใจมันอ่อนไง จับจดนิดๆ หน่อยๆ ก็บอก “โอ๋ย! ฉันทําเต็มที่แล้ว อู๋ย! ฉันสุดยอดเลย อู๋ย! มรรคผลไม่มีหรอก ทุ่มทั้งชีวิตแล้ว”

ไอ้คนที่จริงจังบอกว่าไอ้นั่นมันเดินเล่น มันเดินเล่นอยู่ มันบอกมรรคผลไม่มี แต่ถ้าคนจริงจังเขาทําจริงจังของเขานะ มันทําจริง

วิบากกรรมคือผลของการกระทํา ถ้าคนทําจริงได้ผลตามจริงๆ ถ้าคนทําปานกลางมันก็ทําเพื่อดํารงชีวิต ทําเพื่อผลบุญกุศล ถ้าทําอ่อนแอมันจะไม่เชื่อเลยล่ะ “หมดแล้วแหละ คงไม่มีแล้วล่ะ ทํามาจนขนาดนี้มันก็ไม่ได้ คงไม่มีหรอก มรรคผลไม่มีหรอก” นี่ถ้าคนมันอ่อนแอ คนอ่อนแอก็คิดอย่างนั้นเพราะจิตใจเขาอ่อนแอ

ถ้าจิตใจเข้มแข็งนะ กาลเวลามา ๒,๐๐๐ กว่าปี ถ้าศาสนามันไม่มีเหตุมีผล ทําไมผู้ที่ปฏิบัติเขายังปฏิบัติกันอยู่ แล้วคนทําจริงขึ้นมาทําไมเขาได้จริงล่ะ แล้วคนที่ปฏิบัติแต่ละคนเขาไม่มีสติปัญญาเลยหรือ คนที่ทําจริงๆ พวกนั้นเขาไม่มีสติปัญญาใช่ไหม ต้องให้เขาหลอกกันมาตลอดมา ๒,๐๐๐-๓,๐๐๐ ปียังหลอกกันได้อยู่อย่างนั้นจริงๆ หรือ

ถ้ามันเป็นจริง เราหาเหตุผลสิ ถ้าเหตุผลขึ้นมา เรามีปัญญามากกว่านักปราชญ์ใช่ไหม มีปัญญามากกว่าหลวงปู่มั่นใช่ไหม มีปัญญามากกว่าครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติมา เอ็งมีปัญญาอย่างนั้นจริงๆ เชียวหรือ มันไม่มี ไม่มีก็แสดงว่าเรานี่อ่อนด้อยมาก เราอ่อนแอมาก แล้วให้กิเลสมันท่วมหัว กิเลสมันสุมหัวหลอกลวงอยู่นี่ ทําให้จริง วิบากกรรมๆ การกระทํามันส่งผลเป็นความจริงของเรา ถ้าทําจริง มันเป็นจริง

ฉะนั้น จิตเป็นอสุภะเป็นอย่างไร

พิจารณาไปแล้วจะรู้จริง ถ้ารู้จริงขึ้นมาแล้วมาสอนด้วยเนาะ รู้จริงแล้วช่วยบอกที มันเป็นอย่างไรวะ

แต่ถ้าคนรู้จริงแล้วนะ โอ้โฮ! มันเป็นปัจจัตตัง มันเข้าเผชิญเต็มที่ เป็นปัจจัตตังนะ รู้จําเพาะตน แต่เป็นครูบาอาจารย์เราสอนได้นะ ไม่ใช่รู้จําเพาะตนแล้วพูดไม่ได้ ถ้ารู้จําเพาะตน หลวงปู่มั่นเทศน์อยู่นั่นคืออะไร รู้จําเพาะตน หลวงตาท่านสอนอยู่นั่นคืออะไร ก็รู้จําเพาะตนไง ท่านถึงมีหลักเกณฑ์ในใจไง ถึงบอกหลักความถูกต้องดีงาม ความผิดพลาดของการกระทํามาได้ถูกต้องไง นี่ไง รู้จําเพาะตน แต่รู้จริงๆ รู้จริงๆ เห็นจริงๆ เป็นคุณสมบัติจริงๆ แล้วมั่นคงจริงๆ ในหลักธรรมนั้น จะเป็นประโยชน์กับผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ

ฉะนั้น ทําให้จริงแล้วจะเป็นประโยชน์กับเรา เอวัง

เวลาภาวนาไป ถ้ามันตกภวังค์คือตกหลุมอากาศ
เวลาตกหลุมอากาศ
นักบินที่ดีเขาจะพาเครื่องบินนี้พ้นจากการตกหลุมอากาศ
เวลาภาวนา ถ้าจิตมันตกภวังค์ แล้วถ้าเราไม่มีปัญญาพอ
นักบินนี้ไม่มีปัญญาพอ มันจะพาเครื่องบินนี้ตกทั้งลํา
แม้แต่ผู้โดยสารก็ตาย กัปตันก็ตาย ตายกันหมดทั้งลํา
จิตถ้ามันตกภวังค์ ไม่มีสติไม่มีปัญญา
มันก็สูญเปล่าไง มันสูญเปล่า
แล้วถ้าสูญเปล่า เรามาปฏิบัติกันทําไม
เรามาปฏิบัติ เรามาปฏิบัติเพื่อมรรคเพื่อผล
แต่เราทําไมมาปฏิบัติให้มันสูญเปล่าล่ะ

๕

หลุมอากาศ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒ สิงหาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับการภาวนา และขอคําแนะนําเกี่ยวกับการใช้ปัญญาอบรมสมาธิครับ”

หลวงพ่อ : นี่หัวข้อคําถามนะ คําถามยาวเป็นรถไฟเลย

ถาม : กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง กระผมขอโอกาสขอความเมตตาจากหลวงพ่อช่วยแก้ไขปัญหา และชี้แนะแนวทางด้านการภาวนา โดยแบ่งเป็น ๒ ข้อ ดังนี้ครับ

๑. ช่วงนี้ผมประสบปัญหาตกภวังค์จากการนั่งสมาธิครับ ตกทุกครั้งที่นั่งเลยครับ ซึ่งก่อนหน้านี้ก็มีบางครั้ง แต่น้อย ผมพยายามแก้ไขปัญหาด้วยตัวเอง แต่ก็ยังไม่ดีขึ้นครับ ปกติแล้วผมก็กินข้าวมื้อเดียว ช่วงนี้พยายามกินให้น้อยลง และลดอาหารที่เป็นเนื้อสัตว์ และเปลี่ยนใช้วิธีเดินจงกรมก่อน ๒-๓ ชั่วโมงก่อนนอนและเช้ามืด แล้วสลับมานั่งสมาธิ แต่ทุกครั้งที่สลับมานั่งสมาธิ ก็มักจะตกภวังค์ทุกครั้งครับ

ผมเปลี่ยนจากการภาวนาพุทโธมาตรึกในธรรมก็แล้ว ตอนแรกเหมือนจะดีครับ แต่ตรึกไปตรึกมามันก็วูบหายไป สุดท้ายก็คือตกภวังค์อีกครับ ก่อนหน้านี้ตอนที่จิตดีๆ ผมเข้าสมาธิได้บ่อยมาก ส่วนใหญ่เป็นการเข้าสมาธิจากการนั่งครับ แต่ตอนนี้จิตเสื่อม เข้าสมาธิไม่ได้เลยครับ ผมเลยสันนิษฐานว่า สาเหตุหนึ่งที่ผมตกภวังค์ น่าจะมาจากการที่จิตเสื่อมนี่เอง อันนี้หลวงพ่อเห็นด้วยหรือไม่ครับ

ผมควรทําอย่างไร ต้องผ่อนอาหารให้มากกว่านี้ หรือจําเป็นต้องอดอาหารภาวนาต่อกันครับ เพราะผมเคยฟังเทศน์หลวงพ่อ เทศน์กัณฑ์เก่าๆ หลวงพ่อใช้วิธีกินข้าววันละคําเพื่อแก้อาการตกภวังค์เหมือนกัน

ผมเองมีภาระเรื่องงานอยู่ บางครั้งไม่สะดวกในการอดอาหารต่อกันหลายๆ วันครับ ทุกวันนี้ผมอดอาหารเฉพาะวันพระครับ จึงขอความเมตตาจากหลวงพ่อช่วยชี้แนะด้วย

๒. สืบเนื่องมาจากปัญหาการตกภวังค์ข้อที่ ๑ ผมจึงเปลี่ยนจากการบริกรรมพุทโธมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิเป็นหลัก คือพยายามตรึกในธรรม หรือไม่ก็คุยกับตัวเองบ่อยๆ ให้จิตมีการกระทําอยู่เสมอๆ ครับ ผมพบว่า เวลาตรึกในธรรมไปเรื่อยๆ บางครั้งเกิดความคิดหรือความรู้สึกแปลกๆ ขึ้นมา ซึ่งผลของมันคือ ใจมันตั้งมั่นขึ้นมากครับ แต่ไม่ได้รวมสงบลงเหมือนการใช้พุทโธ

ช่วงที่ผ่านมา ตอนฟุตบอลโลกนัดชิง ผมอยากดูฟุตบอลมาก แต่ก็ฝืนเดินจงกรมภาวนาไป อยู่ๆ ก็นึกขึ้นมาว่า เกมฟุตบอลนี้จะเหมือนการภาวนาบ้างไหม เลยลองเอามาเทียบดูครับ แปลกมาก แปลกมากครับหลวงพ่อ พอใช้ปัญญาไป มันมีอะไรที่เหมือนกันหลายอย่าง เช่น เวลาที่เรามีสติอยู่กับการภาวนา มันเหมือนทีมของเราครองฟุตบอลอยู่ แล้วการที่ผมคิดพิจารณาโดยมีสติประคองไปด้วย เหมือนเราส่งบอลให้เพื่อนร่วมทีมครับ และเมื่อสติสืบต่อกันมากเข้าจนใจตั้งมั่น นั่นเหมือนเราขึงเกมรุกในแดนคู่ต่อสู้แล้ว แต่เมื่อไรที่เราขาดสติ เหมือนเราโดนแย่งบอลไป แล้วเกมก็จะเปลี่ยนเป็นตรงกันข้ามทันทีครับ ผมจําได้คร่าวๆ ประมาณนี้ครับ

แต่ตอนนี้รู้สึกสนุกกับการใช้ปัญญาเทียบเคียงแบบนี้มาก แต่สงสัยว่ามันจะจบลงตรงไหน ผมจะทําประตูได้อย่างไร ปัญญาอบรมสมาธิจะจบลงด้วยวิธีการใช้ปัญญาเช่นนี้อย่างไร และหลวงพ่อว่าจริตผมเหมาะกับปัญญาอบรมสมาธิมากกว่าพุทโธหรือไม่ รบกวนหลวงพ่อให้คําแนะนําด้วยครับ ขอกราบขอบพระคุณ

ตอบ : คําถามยาวเหยียดเลย แต่เป็นประสบการณ์น่ะ เขาปฏิบัติแล้วมีประสบการณ์แล้ว ถ้ามีประสบการณ์ อย่างนี้มันจะถามมา ถ้าถามมาจะเป็นประโยชน์ไง แต่ถ้าไปอ่านตํารับตําราหรือฟัง มันเป็นความคิด มีความสงสัยแล้วถามมา อันนั้นมันเลื่อนลอย

แต่ถ้ามาปฏิบัติแล้ว เพราะอะไร เพราะเขาบอกว่า ผมกินข้าวมื้อเดียวนะ ผมอดอาหารด้วย แล้ววันพระนี่ผมอดเลย

เห็นไหม ถ้านักภาวนาแล้ว พูดเรื่องอย่างนี้มันพูดเป็นเรื่องปกติ มันพูดเรื่องธรรมดา เพราะในวงการปฏิบัติเรา เช่น วันพระ วันโกน เนสัชชิก ไม่นอน พระเราปฏิบัติ ไอ้เรื่องไม่นอน เรื่องอดอาหารเป็นเรื่องปกติ เป็นเรื่องพื้นๆ เป็นเรื่องการปฏิบัติ

แต่ถ้าเราไม่เคยปฏิบัติเลย อย่างเช่น อย่างเขาจะมาจําศีล มาอยู่วัด พอบอกว่าที่นี่ทานอาหารมื้อเดียวนะ “ผมเอาปิกนิกมาได้ไหม ผมมาตั้งโรงครัวที่นี่ได้หรือเปล่า ผมมีนะ”

มีคนมาอยากปฏิบัติเยอะ มาติดต่อนะ แล้วจะขอเอาครัวมาตั้งเองเลย นี่ในความคิดของเขา ความคิดของเขาคือปกป้อง กิเลสมันจะปกป้องตัวมันเอง

แต่ในวงการปฏิบัติ แม้แต่สํานักปฏิบัติเรา เราจะพยายามจะไม่ให้คนที่มาปฏิบัติมีภาระ มีภาระรับผิดชอบ เห็นไหม ฉะนั้น ทานอาหาร ให้โรงครัวทําให้ แล้วทานอาหารมาทานพร้อมกัน เพราะการไปเก็บ ไปล้าง ไปทํา มันจะแย่งเวลาเราไปหมดเลย แล้วพอไปทําเข้าแล้ว ในทางโลกมันสมศักดิ์ศรี “อ้าว! เรามาอยู่มากินของเราเอง เราไม่พึ่งพาอาศัยใคร เรามาเพื่อประโยชน์เราเอง” นี่เวลากิเลสมันคิดอย่างนั้นน่ะ “อ้าว! มันศักดิ์ศรีนะ ฉันทําเองไง ฉันหามาเองไง ฉันไม่ได้กินของใครนะ ฉันพึ่งลําแข้งตัวเอง” นั่นมันคิดแบบกิเลสไง คิดแบบวิทยาศาสตร์ นี่ว่าวิทยาศาสตร์

ถ้าคิดโดยธรรม ไอ้ที่เอ็งบอกว่าเป็นศักดิ์ศรีของเอ็งนั่นน่ะ นั่นล่ะกิเลสมันกินอิ่มแล้ว กิเลสมันเอาความคิด จิตเสวยอารมณ์ คิดว่า “ฉันมีศักดิ์ศรี ฉันเอามาเอง” มันแย่งเวลาเอ็งไปครึ่งวันน่ะ กว่าเอ็งจะเตรียมอาหาร กว่าเอ็งจะทําอาหาร แล้วกว่าเอ็งจะได้กิน กินเสร็จแล้วต้องเก็บล้าง แล้วเอ็งจะมาปฏิบัติ เอ็งเสียเวลาไปครึ่งวัน กิเลสมันกินอิ่มแล้ว ตัวเองยังไม่รู้ตัวว่ากิเลสมันกินหมดไส้หมดพุงไปแล้ว เหลือแต่โครงกระดูก

แต่ถ้าพูดถึง เรากันไว้หมดเลย มาอยู่ที่นี่ นักปฏิบัติด้วยกัน อเสวนา จ พาลานํ ปณฺฑิตานญฺจ เสวนา เราจะคบบัณฑิต คนบัณฑิตเขาแสวงหาความสงบสงัด แสวงหาสติ แสวงหาสมาธิ แสวงหาปัญญา เราต้องมีเวลาประพฤติปฏิบัติ มีเวลาต่อสู้กับมัน ไอ้สิ่งใดที่มันเป็นทางโลก สิ่งใดที่มันเป็นภาระรุงรัง ครูบาอาจารย์ท่านตัดให้หมดเลย ท่านกันไว้ให้

อยู่กับหลวงตา ท่านบอกเลย หลวงตาท่านจะคอยตีมือไว้ให้ มือจะหยิบอะไร ท่านจะคอยตีเพียะๆ เลย มือคืออะไร มือคือใจไง มันคิดเรื่องนู้น คิดเรื่องนี้ ท่านคอยตีไว้ พอมันจะคิดอะไรก็ ผัวะ! พอคิดอะไรก็ ผัวะ! เราก็บอกว่า โอ้โฮ! หลวงตานี่ดุน่าดูเลย แต่ความจริงท่านสอนทั้งนั้น นั่นน่ะประโยชน์ทั้งนั้นเลย แต่คนที่ยังภาวนาไม่เป็นไม่รู้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจะมาวัด มาวัดก็มาอยู่วัด ทุกอย่างเขาหาให้พร้อมแล้ว แต่กิเลสมันดิ้น จะเอาอย่างนั้น จะเอาอย่างนี้ ฉันทําได้ๆ...ทําได้ก็ทําบ้านมึง อยู่บ้านมึงก็ทําบ้านมึง ทําที่บ้าน ไอ้นี่มาที่วัด วัดเขามีคนควบคุมดูแลอยู่ ดูแลอยู่ เขาจะปราบกิเลสมึงน่ะ ฉะนั้น เวลาคิดทางโลกมันคิดแบบนั้นน่ะ

ถ้าคิดทางธรรมนะ ศักดิ์ศรี เวลาไปอยู่กับหลวงตานะ ใครก็แล้วแต่จะเข้ามาในวัด เขี้ยวเล็บเอ็งหักไว้ที่หน้าประตูนั่นน่ะ เขี้ยวเล็บเอ็งเก็บไว้ที่หน้าประตู ศักดิ์ศรีก็เก็บไว้บ้าน อย่าให้มันมาเพ่นพ่าน เราจะมาประพฤติปฏิบัติ เราต้องเอาจริง นี่พูดถึงเวลาที่เราจะประพฤติปฏิบัติ พอเราประพฤติปฏิบัติ ถ้าเป็นธรรมมันเป็นแบบนั้น ถ้าเป็นธรรม

นี่ก็เหมือนกัน เขาบอกว่า เวลาเขาปฏิบัติ เขากินมื้อเดียวนะ เขาฉันมื้อเดียว เขากินมื้อเดียว แล้วเขายังอดอาหารด้วย

ถ้าอดอาหารมันเป็นความพื้นๆ ไง คําว่า “พื้นๆ” สังคมปฏิบัติเขาทํากันอย่างนี้ เพราะอะไร เพราะนั่นน่ะธาตุขันธ์มันทับจิต ไอ้ความเห่อเหิมมันทับหัวใจ กินอิ่มนอนอุ่น ร่างกายมันแข็งแรง คนทุกข์คนยากเขาก็แสวงหาอาหารเพื่อดํารงชีวิต พอดํารงชีวิตแล้วต่อไปมันเรื่องอะไร ก็เรื่องเสพกามทั้งนั้นน่ะ กามคุณ ๕ ถ้ามันไม่กินอิ่มนอนอุ่น มันก็ไม่คิดเรื่องนี้หรอก ถ้ามันหิวมันกระหาย เวลาทุกข์มันก็หาปัจจัยเครื่องอาศัย พอเครื่องอาศัยมันมีอาศัยแล้วมันจะคิดเรื่องอะไร มันก็คิดเรื่องกาม มันจะเรื่องอะไร

แล้วตอนนี้เรานักปฏิบัติขึ้นมา เราตัดทอนตั้งแต่เริ่มต้นเลย อดนอนผ่อนอาหาร ตัดเลย ผ่อนมัน ตัดขามัน ไม่ให้มันอิ่มหนําสําราญจนเกินไป เห็นไหม ไขมันมันก็มีไม่มาก เวลานั่งสมาธิไปมันก็ไม่ตกภวังค์อย่างนี้ไง

ไอ้นี่ก็ฉันมื้อเดียวแล้ว มื้อเดียวก็เต็มบาตรเลย ฉันจนล้นออกจากคอเลย ย่อยกระเพาะ ๒ วันยังไม่จบนู่นน่ะ มื้อเดียวเท่ากับเขากิน ๒ วันนู่นน่ะ ก็นี่ไง ตามวิทยาศาสตร์ไง ก็มื้อเดียว ฉันมื้อเดียว ทําไม ฉันมื้อเดียวก็ขย้อนเอาจนเต็มคอนู่นน่ะ วันนี้คืนนี้มันยังย่อยไม่จบเลย ย่อยพรุ่งนี้ได้อีกวันหนึ่ง เห็นไหม นี่เราถือกันทางตัวอักษรไง ถือกันแบบวิทยาศาสตร์ไง

แต่ถ้าเป็นธรรม เราดํารงชีวิตได้ไหม อยู่กับหลวงตานะ พระบางองค์อยู่ที่บ้านตาดอดอาหารจนสลบไปเลย ต้องส่งโรงพยาบาล เวลากลับมานึกว่าท่านจะชมนะ ท่านด่าซํ้าเลย

การจะอดนอนผ่อนอาหารมันก็จะต้องคํานวณถึงกําลังของเรา คนปฏิบัติมันมีสติ มันมีความระลึกรู้อยู่ว่า ร่างกายเราทนทานได้แค่ไหน ถ้าร่างกายเราทนทานได้แค่ไหน เวลามันสุดสายป่านแล้ว เราก็ออกไปฉันเพื่อให้ร่างกายมันกลับมา มันฟื้นฟูกลับมา เสร็จแล้วเราก็อดอาหารของเราต่อเนื่องไป

การอดอาหารมันต้องมีปัญญา เห็นไหมว่าร่างกายของเรามันมีภูมิต้านทาน มันจะทนกับการผ่อนได้มากน้อยแค่ไหน ฉะนั้น คนที่อดอาหารเขาต้องมีสติ เขาต้องมีปัญญาของเขา แล้วไม่ใช่ซื่อบื้อ อู๋ย! อดอาหารเป็นเรื่องดีนะ ฉันอดอาหาร

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงได้บัญญัติไว้ว่าห้ามอดอาหารไง ถ้าบอกว่าอดอาหารนี้เป็นคุณๆ นะ โอ๋ย! ชาวพุทธนี่ตายค่อนชาวพุทธเลยล่ะ อดอยู่นั่นน่ะ “อ้าว! ก็อดอาหาร ฉันอดอาหารแล้วดี”...ตายหมด อดซื่อบื้ออย่างนี้ตายหมด

แต่เขาอดอาหาร เขาอดให้ร่างกายมันเบา ธาตุขันธ์มันไม่ทับจิต ขนาดธาตุขันธ์ไม่ทับจิต แต่กิเลสมันทับ เห็นไหม นี่กิเลสก็ทับจิต ธาตุขันธ์ก็ทับจิต ทุกอย่างก็กดถ่วงเข้าไป แล้วก็บอกว่า “ฉันจะภาวนา ฉันเป็นชาวพุทธ ฉันเป็นคนมีปัญญา ฉันภาวนาแล้วฉันจะได้เป็นพระอรหันต์” แต่พฤติกรรมมันมีแต่การกดถ่วง การกดถ่วงการกดทับ แล้วเราจะบอกให้มันผ่อนคลาย ให้มันดีขึ้นมา มันเป็นไปได้อย่างไร

คนภาวนามันจะรู้เรื่องอย่างนี้ มองกันก็มองออกว่าคนนี้มันมีจุดมุ่งหมายอะไร แล้วทําจริงทําจังมากน้อยแค่ไหน ถ้าทําจริงทําจังได้นะ ทําจริงทําจังมันต้องมีสติมีปัญญา มันถึงวาระไง บางคนอดอาหารแล้วดี บางคนอดไม่ดี บางคนอดได้ปานกลาง อยู่ที่กําลังของเขา เราไม่ใช่อดอาหารกันเพื่อมาอวดกันหรอก

ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบัญญัติว่าห้ามอดอาหาร แต่เรายกเว้นไว้ ถ้าใครอดอาหารเพื่อเป็นการประพฤติปฏิบัติ เราตถาคตอนุญาต ถ้าใครอดอาหารนะ เป็นวิธีการ เป็นวิธีการที่จะไปต่อรองไปต่อสู้กับกิเลส เราอนุญาต แต่ถ้าคนซื่อบื้อ เราไม่อนุญาต ไอ้พวกนี้มันอดตาย อดจนตาย อดตายยังไม่รู้ว่าอดไปทําไมนั่นน่ะ เห็นเขาทําก็ทําตามเขาไป ไอ้พวกนี้ห้าม เพราะคนเรามันต้องมีสติมีปัญญาไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้ามันตกภวังค์ การตกภวังค์ เราจะบอกเลยนะ ผู้ภาวนาไปบางคนก็ตกภวังค์ แล้วตกภวังค์มันจะตกบ่อยมาก ถ้าบางคนที่ไม่ตกภวังค์ ไม่รู้จักภวังค์เป็นแบบใด

๑. ไม่รู้จัก

๒. เวลาตกภวังค์ เขาไม่รู้ว่านี่คือภวังค์ เขาคิดว่านี่คือนิพพานนะ

เวลาคนไปตกภวังค์ มับ! หายเลย “อ๋อ! นิพพานเป็นอย่างนี้เอง โอ๋ย! นิพพานมันเวิ้งว้างอย่างนี้เอง” นี่ตกภวังค์แล้ว คนไม่เป็นไม่รู้หรอกว่าตกภวังค์เป็นอย่างไร แต่ถ้าคนมีจริตนิสัยตกภวังค์ เขาต้องแก้ไขของเขา แต่บางคนไม่เคยตกเลย มันทําอะไรไม่ได้มันก็เดือดร้อนกันไป

การตกภวังค์เหมือนกับการตกหลุมอากาศ

ทางการบิน ตอนนี้การคมนาคม การบิน มันเป็นที่ว่าโลว์คอสต์ มันทําให้ประหยัด มันประหยัดยิ่งกว่าไปรถไฟ ไปรถเมล์ ไปเครื่องบินมันประหยัดกว่า แล้วรวดเร็วกว่า แต่การบินการคมนาคมทางอากาศต่อไปนี้จะเป็นสิ่งที่ว่าโลกนี้จะเจริญ แล้วโลกนี้จะได้ประโยชน์จากการคมนาคมทางอากาศมากเลย แต่เวลาเครื่องบินไปบนอากาศ สิ่งที่เขากลัวมากเลยคือกลัวตกหลุมอากาศ

อากาศยังมีหลุมอีกหรือ

อ้าว! ไม่มีหลุมก็ถามนักบินสิ ถามนักบินว่ามันกลัวอะไร เวลามันตกหลุมอากาศ วูบเลยน่ะ เครื่องบินเสียการทรงตัวเลย ผู้โดยสารอาจจะล้มลุกคลุกคลานอยู่ในเครื่องบินนั้นเลย นี่คือการตกหลุมอากาศ

การภาวนาก็เหมือนกัน การตกภวังค์เหมือนการตกหลุมอากาศ การตกหลุมหัวใจ การตกหลุมจิตที่มันตกภวังค์ไปนั้น

แล้วการคมนาคมเขาไป เขาไปในอากาศ มันดูดอากาศ เครื่องบินไอพ่นมันดูดอากาศ มันถึงขับตัวเองเคลื่อนที่ไป ถ้ามันตกหลุมอากาศ เขาพยายามจะสะบัดให้หลุดออกมา แล้วพยายามประคองเครื่องบินนั้นไป

จิตก็เหมือนกัน เวลามันตกหลุม ตกหลุมภวังค์ มันตกวูบ มันวูบหายไป ถ้ามันวูบมันยังรู้ โอ๋ย! เวลาตกหลุมอากาศ เครื่องบินมันโคลงเคลงนะ โอ๋ย! นี่มันตกหลุมอากาศ ถ้ามันหายไปเลย มันตกสู่โลกเลย

ฉะนั้น ถ้ามันจะตกหลุมอากาศ มันเป็นการตกภวังค์ ถ้าการตกภวังค์ การตกภวังค์ถ้าคนมีสติ เราจะเข้าใจว่า คําถามเขาถาม เห็นไหม การนั่งสมาธิทุกครั้งที่มันตกภวังค์

ถ้าเรารู้ว่าตกภวังค์ แสดงว่า เรามีสติ เรามีปัญญา เราเข้าใจได้ แต่คนถ้าตกภวังค์แล้วไม่รู้จักภวังค์ คิดว่านี่เป็นสมาธิ เพราะเขาถามว่า หลวงพ่อเคยบอกว่าหลวงพ่อฉันอาหารวันละคําเดียวสู้กับมัน

เพราะเราเคยเป็นมาไง ก่อนหน้านั้น ก่อนหน้าที่จะรู้ตัวว่าตกภวังค์ มันมีความอหังการ มันคิดว่าตัวเองเก่ง ตอนนั้นเราคิดว่าตัวเราเองเก่งมาก นั่งสมาธิที ๗-๘ ชั่วโมง โอ้โฮ! สุดยอดๆ นั่งสมาธิด้วยกัน ใครก็นั่งสู้เราไม่ได้หรอก เขาลุกกันไปหมด เขาหนีไปหมด เรานี่นั่งนิ่งเลย อยู่อย่างนั้นน่ะ มันก็อหังการว่าตัวเองเก่ง โอ้โฮ! เก่งมาก ยอดมาก

นี่มันวาสนานะ มีอยู่วันหนึ่งนั่งเสร็จแล้ว นั่งอยู่ในศาลา มันไม่ใช่ที่โล่งแจ้ง แต่เวลามันออกจากสมาธิมา ทําไมผ้าจีวรมันเปียกๆ เอาขึ้นมาดม อะไรมันเปียกๆ นึกว่านํ้าอะไร นํ้าลาย นํ้าลาย มันรู้เดี๋ยวนั้นเลยว่า ไอ้ที่ว่าเอ็งเก่งๆ น่ะ ขี้หมา ที่ว่าเอ็งเก่งๆ น่ะ มิจฉาทิฏฐิ ที่เอ็งเก่งๆ นี่เลวทราม ที่เอ็งเก่งๆ นี่ใช้ไม่ได้ มันรู้ตัวขึ้นมาไง เอามาเทียบอารมณ์ก่อนหน้านั้น ก่อนหน้าที่ไม่รู้ว่าตกภวังค์ กับรู้ว่าตกภวังค์ อารมณ์เปลี่ยนไปเลย

ก่อนหน้านั้นก็คิดว่าตัวเองนี่แจ๋ว เพราะนักปฏิบัติมันก็ต้องแข่งกันด้วยความดี แข่งกันนั่งสมาธิ แข่งกันทําคุณงามความดี พระเรานี่อัตตสมบัติ สมบัติก็คือสมบัติของใจ ใจมันก็ศีล สมาธิ ปัญญา ใครจะมีมากมีน้อยกว่ากัน ใครจะทําได้มั่นคงกว่ากัน เราก็ทําความดีของเรานะ

มันก็จริงๆ นั่งสมาธิที ๗-๘ ชั่วโมงอย่างนี้ โอ้โฮ! นั่งทีไรได้เมื่อนั้น นั่งทีไรได้ทุกที กดปุ่มเลยล่ะ กดปุ่มเลย อ้าว! ชีวิตกดปุ่มได้ มีความสุขไหม ภาวนาอยู่ในกุฏิเกือบเป็นเกือบตาย แต่ชีวิตกดปุ่มได้นะ สมาธิกดปุ่มได้เลย จะเข้าอย่างไร จะออกอย่างไร สุดยอด กดปุ่มได้ อหังการมาก ตัวเองว่าตัวเองเก่ง แต่พอมาดมกลิ่นนํ้าลายที่หน้าอก โอ้โฮ! ไอ้นี่ไม่ใช่ นํ้าลาย แสดงว่าหลับจนนํ้าลายไหล เห็นไหม นี่วาสนาของคนนะ

อันนี้เราภาวนาผ่านมาแล้ว เราถึงย้อนกลับไปคิดว่า อืม! เป็นวาสนาหนึ่ง เพราะเราเป็นสุภาพบุรุษ ไม่เข้าข้างตัวเอง ถ้าเป็นคนอื่นก็บอก “ไม่ใช่ นํ้าลายนี่มันออกมา มันช่วยส่งเสริมให้สมาธิดีขึ้น” มันยังให้ลงมาอีกนะ ไอ้นี่มันพอนํ้าลายไหลบอกไอ้นี่หลับจนนํ้าลายไหล ใช้ไม่ได้ เราก็แก้มา เห็นไหม

ตกหลุมอากาศ การตกหลุมอากาศแล้วเราจะแก้ไขอย่างไรให้เครื่องบินเราไม่ตกสู่โลก ถ้าไม่ตกสู่โลก มันต้องมีปัญญาไง เพราะคําถาม เราอ่านแล้วเราสงสารไง เราสงสารว่า ถ้าเราปฏิบัติ ที่ถามมา เราจะแก้อย่างนั้น เราจะแก้ทุกๆ อย่าง แต่เราจะแก้อย่างไร

เพราะเราแก้ เราซื้อเทคโนโลยีเข้ามาไง โนว์ฮาว แล้วใช้ไม่เป็น เห็นไหม เราตั้งโรงงาน เราก็ซื้อเครื่องยนต์เข้ามา แล้วทําเป็นไหม นี่ก็เหมือนกัน เราก็เปรียบเทียบนี่แหละ แต่ถ้าเราประดิษฐ์ขึ้นมา เราเป็นคนประกอบเครื่องยนต์นั้นขึ้นมา เราเป็นคนประกอบเอง เราจะรู้เลยว่าเครื่องยนต์นั้นมันจะมีกําลังอย่างไร มันควรตั้งที่ไหน มันทําอย่างใด

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราจะบอกว่า สิ่งที่เราจะผ่านจากการตกหลุมอากาศ กัปตันเครื่องบินจะต้องฉลาด จะพาเครื่องบินนั้นให้พ้นจากการตกหลุมอากาศนั้นไปอย่างไร นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันตกภวังค์ จิตมันตกภวังค์ เราต้องมีปัญญาด้วย ฉะนั้น สิ่งที่คําถาม คําถามบอก “ข้อที่ ๑ ช่วงที่ประสบปัญหาการตกภวังค์ ตกทุกทีเลยครับ ก่อนหน้านี้มันมีน้อยครั้ง”

ก่อนหน้านั้นมีน้อยครั้ง เห็นไหม ถ้าปล่อยไว้ๆ จะเป็นแบบนี้ คนเราทํางานผิดพลาดแล้ว ถ้าเรายังแก้ไข ถ้าจิตแก้ไขไม่ได้มันลงร่องอย่างนี้ ลงร่องนี้

หลวงตาท่านสอนว่านะ เวลาเรามีอารมณ์มีความรู้สึกสิ่งใด ถ้าเราไปเสียดาย ให้เปลี่ยนอารมณ์นั้น

แต่พวกเราไม่ใช่ พอคิดเรื่องสิ่งใดก็จะแก้เรื่องนั้น แก้ให้จบ แก้ให้ได้

แก้ไม่ได้ แก้ไม่ได้ เปลี่ยนไปเลย เราคิดอยู่เรื่องนี้ใช่ไหม เราโยนทิ้งเลย แล้วไปกําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ไปคิดเรื่องอื่น แล้วค่อยพิจารณาให้กําลังมันแข็งแรงก่อน แต่เราจะแก้อย่างนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เราตกภวังค์แล้วเราจะแก้ จะแก้ก็ต้องหาวิธี แล้วต้องมีปัญญา ปัญญามันจะทําให้จิตพ้นจากการตกหลุมอากาศ

ฉะนั้น การอด โดยปกติแล้วเขากินข้าวมื้อเดียว งดอาหารที่เป็นเนื้อสัตว์ พยายามไม่ไปกินมัน นี่ถูกต้อง เพราะฟังเทศน์มากมันจะเข้าใจ เพราะอาหาร พระพุทธเจ้าสอนถึงอาหาร ๓ อย่าง อาหารหนักคือเนื้อสัตว์ สเต๊กนี่อาหารหนัก อาหารอย่างกลาง พวกเนื้อสัตว์พวกผักนี่ปนกัน อาหารอย่างเบา ผักหญ้า พวกมังสวิรัติ พวกนี้อาหารเบา ในพระพุทธศาสนานี้สอนไว้หมดเลย พระพุทธเจ้าฉลาดมาก แต่เราศึกษาแล้วเราศึกษาเพื่อประโยชน์นะ เราไม่ได้ศึกษามาเพื่อเอาประเด็นใดเพื่อจะไปพูดเถียงให้ชนะใคร ไม่ใช่หรอก

เราศึกษาแล้วเราเอามาเทียบเคียงนะ มองโลกให้กว้างๆ แล้วเอาคําสอนพระพุทธเจ้ามาเทียบเคียง พระพุทธเจ้านี่ แหม! ฉลาด แล้วกว้างขวาง เพียงแต่ว่ามันไม่เป็นประเด็นให้เราฉุกใจ ให้เราคิด เราก็เลยอ่านพระไตรปิฎกโดยข้ามๆ กันไป แต่ถ้าประเด็นใดมันฉุกใจเรานะ เราจะเอาประเด็นนั้นน่ะ พระพุทธเจ้าว่าอย่างนี้ๆๆ อันอื่นไม่มองเลยๆ เอาแต่อันถูกใจ ถ้าถูกใจ พระพุทธเจ้าว่าอย่างนี้ๆ อันอื่นไม่ใช่หมดเลย

แต่ความที่พระพุทธเจ้าครอบ ๓ โลกธาตุ ครอบงําไปหมดเลย แล้วเราเอามาใช้ประโยชน์ อย่างเช่นลดอาหารแล้ว สิ่งที่เป็นเนื้อสัตว์ เราก็พยายามจะหลีกเลี่ยง นี่อาหารหนัก พระฉันหรือกินแล้วมันจะสัปหงกโงกง่วง พลังงานมันเหลือใช้ อาหารอย่างกลางก็พวกผักพวกหญ้าปนๆ กัน พวกแกงพวกอะไร นี่อาหารอย่างกลางๆ ถ้าอาหารอย่างเบา พวกพืช พวกมังสวิรัติ นี่อาหารอย่างเบา พระพุทธเจ้าบอกไว้หมด แล้วเราก็เลือกของเรา เราต้องฉลาด เราต้องฉลาดของเรา

ไอ้นี่มันถูกต้อง เวลาบอกว่า เราเดินจงกรมก่อน วิธีแก้ มันแก้มาตลอด เราเดินจงกรมก่อน แล้วก่อนมานั่ง วิธีแก้ แก้หมดเลย แล้วแก้จบแล้ว แก้เสร็จแล้วมันก็ยังแก้ตกภวังค์ไม่ได้

แก้ตกภวังค์ไม่ได้ มันอยู่ที่ปัญญา ปัญญาเราจะดีขึ้นอย่างไร ฉะนั้น สิ่งที่ถามว่า แล้วเขาเปลี่ยนจากพุทโธมาเป็นตรึกในธรรม มันดีขึ้น

ดีขึ้น มันดีจริงๆ ถ้าดีขึ้นนะ เพราะมันแก้ได้ มันแก้ได้หมายความว่า มันมีสติพร้อมอยู่ตลอดเวลา แล้วเราไม่หลงไปตามร่องนั้น มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา มันจะเป็นประโยชน์มาก

ฉะนั้น เขาถามว่า “ผมสันนิษฐานว่า สาเหตุอย่างนี้เพราะจิตเสื่อม”

ถ้าจิตเสื่อม จิตมันเสื่อม มันเป็นเรื่องปกติธรรมดา การเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญเป็นเรื่องธรรมดา ถ้าจิตมันเสื่อม เราสันนิษฐานว่าจิตเสื่อม เราก็ทําจิตของเราให้กลับไปเจริญได้ ถ้าเรากลับไปเจริญได้ เราก็พยายามทําของเรา

ถ้าจิตมันกลับมาเจริญนะ ไอ้การตกภวังค์นี่ก็หายไป เพราะมันเจริญได้ มันต้องผ่านภวังค์นี้ไป แล้วผ่านภวังค์นี้ไปมันก็จบ แต่ถ้าไม่ผ่านภวังค์นี้ไป ถ้าเป็นการตกภวังค์ มันเป็นวิบาก คือผลแล้ว ผลนี้เกิดจากอะไร ผลนี้เกิดจากเราไม่มีปัญญาจะหาเหตุหาผลจนกว่าจิตจะเข้าสู่สมาธิได้ ถ้าเราหาเหตุหาผลจนจิตเข้าสู่สมาธิได้ ไอ้ภวังค์นี้ก็หายไป หายไป จิตมันก็หายเสื่อม จิตเสื่อมเพราะมันตกภวังค์นี่แหละ การตกภวังค์มันก็เป็นแบบนั้น แต่นี่มันเป็นอุปสรรค อุปสรรคกับทุกๆ คน

ฉะนั้น อย่างที่ว่า “หลวงพ่อเคยทําอย่างนั้น หลวงพ่อเคยกินข้าวมื้อเดียว กินข้าวคําเดียว”

อันนี้คือเป็นเทคนิคไง ตอนนั้นกําลังงงๆ โอ๋ย! หาช่องทางจะพาตัวเองรอด ทําทุกอย่าง ตรึกในธรรมนี่ก็ตรึกมาแล้วก็หลับ ก็คิดเองนี่แหละว่า พระโมคคัลลานะเวลาท่านสัปหงกโงกง่วง ท่านตกภวังค์ ทําอย่างไร พระพุทธเจ้าไปสอนให้ตรึกในธรรม เราก็ตรึก ตรึกก็ยังหลับอยู่ดี

ตรึกที่สุดแล้วนะ เพราะมันเหนื่อย พอตรึกแล้ว แล้วเราก็มาหาเหตุผล ทําไมยังตกภวังค์อยู่ เหมือนกับนกเขา นกเขาอยู่ในกรง ถ้าแมวมานะ ถ้านกเขามันอยู่เฉยๆ นะ แมวเอาไปกินไม่ได้หรอก แต่เวลาแมวมันมา นกเขามันก็ดิ้น มันกลัว มันก็บินไปบินมา ก็บินไปข้างๆ แมวมันก็ตะปบได้อีก นี่ก็เหมือนกัน ตรึกก็คือจิต จิตคือนกเขา นกเขามันก็ตรึกใหญ่เลย ตรึกไปตรึกมามันก็ตรึกไปให้แมวเอาไปกินหมดเลย ตกภวังค์อีกเหมือนเดิม

พอมันตกภวังค์ปั๊บ เราจะเอามาเทียบเคียง ทําไมเป็นแบบนี้ เวลาเราทําอะไรก็แล้วแต่ เราจะหาเหตุผลเลยว่า เราทําแล้วทําไมมันเป็นแบบนี้ หาเหตุผลจนยอมรับ อ้าว! ยอมรับเสร็จแล้วก็เปลี่ยนๆ เราหาวิธีการไปเรื่อยๆ

ถึงบอกว่า ที่พูดอยู่นี่เพราะเราเป็นมา ครูบาอาจารย์ส่วนใหญ่ปฏิบัติ ท่านเป็นมา แล้วท่านแก้ของท่านมา ถ้าไม่แก้ของท่านมานะ แล้วกว่ามันจะแก้ได้ มันถึงเวลาเห็นพวกเรา พวกเราปฏิบัติเหมือนคนประมาทเลินเล่อ ทําอะไรก็สักแต่ว่าทํา แล้วคนที่เขาทุกข์เขายากมา เขาก็พยายามจะช่วย จะดูแลก็ “หลวงพ่อเข้าข้างคนโน้น”

ไม่ได้เข้าข้างใครหรอก ก็มึงกําลังทําอยู่ มึงกําลังดีๆ กูจะบอกมึงไง ไอ้คนอื่นเขาภาวนาไม่เป็น กูไปบอกเขาทําไม

“ไม่ว่าคนอื่นเลย”

ก็มันภาวนาไม่เป็น ก็มันไม่ได้ภาวนา ไปบอกอะไรมัน ก็มันไม่รู้ อ้าว! ก็มึงภาวนา กูก็บอกมึง พอบอกมึง

“อ้าว! ไม่ว่าคนอื่น ว่าแต่หนู”

เออ! มันก็คิดไปนู่นเนอะ อ้าว! ก็กูจะว่ามึง ก็มึงกําลังจะได้จะเสียอยู่นี่ไง ไอ้คนอื่นเขาไม่ได้ไม่เสีย ไปบอกเขาทําไม ก็เขาไม่รู้

ไอ้นี่ก็ว่า “ว่าคนโน้นว่าคนนี้ เวลาหนู ว่าแต่หนู คนอื่นไม่เห็นว่าเลย”

อ้าว! ก็คนอื่นมันไม่ได้ผล คนอื่นมันภาวนาไม่เป็น ไปพูดอะไรกับมันน่ะ อ้าว! ก็มึงภาวนา มึงมาถามกู กูก็บอกมึงอยู่นี่ไง

นี่พูดถึงว่า ถ้าคนมีปัญญามันคิดได้ เราก็คิดเรื่องนี้นะ เราเคยคิด เพราะเราอยู่กับครูบาอาจารย์มา เราโดนสับมาจนไม่รู้เละขนาดไหน ถ้าไม่มีสติก็น้อยใจแหละ อยู่กับหลวงตา โดนด่าจนบางทีนั่งน้อยใจเลยล่ะ เอ๊! ทําไมด่าแต่เราเนาะ แจกอาหาร ขยันหมั่นเพียรมาก บนศาลานี่ โอ๋ย! เหงื่อไหลไคลย้อยกว่าจะได้กินข้าว โอ๋ย! รับผิดชอบหมดเลย ก็ยังโดนด่าอยู่ วันนั้นจะกินข้าวมันคิดอย่างนี้ขึ้นมานะ

พอจะกินปั๊บ ท่านยื่นขนมปังมาให้อันหนึ่ง รีบเข้าไปรับเลยล่ะ แล้วท่านก็เทศน์ “ถ้าเราไม่เอ็ดลูกศิษย์ เราจะไปเอ็ดใครล่ะ ก็เราเอ็ด เราเอ็ดลูกศิษย์เราไง ถ้าไม่เอ็ดลูกศิษย์ จะไปเอ็ดใคร”

โอ้โฮ! ใจอย่างกับภูเขา อ๋อ! ท่านยอมรับเป็นลูกศิษย์ ไม่อย่างนั้นมานั่งน้อยใจอยู่นะ จะกินข้าวยังนั่งคอตกเลย เสียใจ สักพัก ยื่นขนมปังให้อันหนึ่ง ท่านอยู่ชั้นบน เราอยู่ชั้นล่าง เข้าไปรับเลย แล้วท่านก็เทศน์ “อ้าว! ถ้าเราไม่เอ็ดลูกศิษย์เรา เราจะไปเอ็ดใคร ก็ลูกศิษย์ของเรา เราก็เอ็ดไง เราก็สอนลูกศิษย์เรา”

ทีแรกมันน้อยใจ น้อยใจมาก ทํา โอ๋ย! โดนด่า โดนด่าแล้วโดนด่าอีก โดนด่าจนเป็นเหมือนกับเขียงเลย แต่พอเวลาท่านพูดทีมันก็ใจโล่งหมด เห็นไหม เวลาคิด คิดได้หมด

เราจะเทียบให้เห็นว่าจิตเสื่อมไง เวลาจิตเสื่อมก็คิดแบบนี้ คิดน้อยเนื้อตํ่าใจ แต่เวลาท่านมาพูดถึง โอ้โฮ! พองขึ้นมาอย่างกับลูกโป่งเลย อันนั้นมันแก้มาได้ เห็นไหม

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าพูด มันแก้เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา นี่เราบอกถึงว่านี่วิธีการไง ข้อที่ ๑

นี่ข้อที่ ๒ จะอธิบายข้อที่ ๒ เยอะ “สืบเนื่องจากปัญหาการตกภวังค์ข้อที่ ๑ ผมจึงเปลี่ยนจากการบริกรรมพุทโธมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิเป็นหลัก คือพยายามตรึกในธรรม หรือไม่ก็คุยกับตัวเองบ่อยๆ ให้จิตมีการกระทําอยู่เสมอ ผมพบว่า เวลาตรึกในธรรมไปเรื่อยๆ บางครั้งเกิดความคิดความเห็นความรู้แปลกๆ ขึ้นมา ซึ่งผลของมันคือใจตั้งมั่นขึ้นมาครับ แต่ไม่ได้สงบรวมลงเหมือนการใช้พุทโธ”

แล้วก็ช่วงหนึ่งพูดถึงเวลาเขาพิจารณาว่า เวลาใช้ปัญญาอบรมสมาธิแล้วจิตมันดี ถ้าจิตมันไม่ดีนะ จิตมันไม่ดีจะไม่ได้ใช้ปัญญาอบรมสมาธิในคืนนั้น เพราะคืนนั้นมันเป็นนัดชิงชนะเลิศฟุตบอลโลก ถ้าเป็นนัดชิงชนะเลิศฟุตบอลโลก บอกว่า เก็บไว้ก่อน ดูฟุตบอลโลกก่อนก็ได้ เดี๋ยวค่อยภาวนา

แต่วันนั้นชนะ ถึงบอกว่า ไม่ดูฟุตบอลโลก ไม่ดูรอบชิงชนะเลิศ แต่มาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอใช้อบรมสมาธิ เราใช้เราตรึกไปเรื่องฟุตบอล ฟุตบอลมันจะมีเกมของมันอย่างนั้น มีการรุก มีการรับ มีเทคนิคของมัน เราพิจารณาของเราไป แล้วใช้ปัญญาอบรมสมาธิต่อเนื่องไปเรื่อยๆ ต่อเนื่องไปเรื่อยๆ ถ้าจิตมันปล่อยวางได้ จิตมันปล่อยวาง จิตเป็นเอกเทศได้ มันถึง โอ้โฮ! มันแปลกมากเลย เกมฟุตบอลกับการภาวนามันไปได้ด้วยกันเลยล่ะ โอ้โฮ! มันไปแล้วมันมีความสุข เห็นไหม ถ้าปัญญาอบรมสมาธิเป็นแบบนี้ คิดเรื่องอะไรก็ได้ถ้ามีสติ คิดเรื่องอะไรก็ได้

ถ้าไม่มีสติ เวลาคิดเรื่องสิ่งใดมันเป็นสัญญาอารมณ์ มันคิดแบบโลก คิดแบบโลก มันไปกว้านเอาจากความทุกข์มาเผาตัวเอง แต่ถ้าเรามีสติปัญญาขึ้นมา ความคิด เรามีสติปัญญาคิด มันคิด มันมีสติปัญญา นี่โลกียปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาอย่างนี้มันมีปัญญาขึ้นมา เกมฟุตบอลนั้นกับจิตนี้มันหมุนไปเลย โอ๋ย! มันดีมาก มันแปลกมาก มันมีความสุขมาก แล้วปัญญาอบรมสมาธิมันจะไปจบลงเมื่อไหร่ล่ะ เออ! คําถามนี่ไง ปัญญาอบรมสมาธิมันจะไปจบลงเมื่อไรล่ะ มันจะไปจบลงตรงไหน แล้วมันจบลงอย่างไร ปัญญาอบรมสมาธินี่

ปัญญาอบรมสมาธิกับสมาธิอบรมปัญญามันแตกต่างกัน เพราะเขาถามคําถาม คําถามว่า “บางครั้งมีความรู้แปลกๆ มันเกิดขึ้น ผลของมันที่เกิดขึ้น ใจตั้งมั่น แต่มันไม่รวมลงเหมือนการใช้พุทโธ”

ไม่เหมือนหรอก คนไม่ภาวนาก็ไม่รู้ไง สมาธิก็คือสมาธิ อ้าว! สมาธิก็ต้องรวมลงเหมือนสมาธิสิ แล้วสมาธิรวมลงเหมือนสมาธิ ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกถึงกรรมฐาน ๔๐ ห้องล่ะ การทําความสงบ ๔๐ วิธีการล่ะ แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเรียนกับอาฬารดาบส อุทกดาบส ได้สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ ถ้าสมาบัติมันเป็นแบบใด แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้สมาบัติ ขนาดอุทกดาบส อาฬารดาบสบอกเลย “เจ้าชายสิทธัตถะมีความรู้เหมือนเรา”

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมาภาวนาขึ้นมา กําหนดอานาปานสติ จิตเป็นสมาธิขึ้นมา บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ ทําไมมันไม่มีฌานสมาบัติ ไอ้เรื่องนี้มาเป็นฐานล่ะ เวลาไปปฏิบัติกับอุทกดาบส อาฬารดาบส ได้สมาบัติ ๘ สมาบัติ ๘ การเข้าสมาบัติเป็นฌานโลกีย์ ฌานโลกีย์มันเป็นแบบใด แล้วถ้าเกิดอานาปานสติ จิตมันสงบเข้ามา สงบเข้ามาอย่างไร ถ้าสงบเข้ามาแล้ว เวลามันเกิดภาวนามยปัญญาที่เป็นอาสวักขยญาณทําลายกิเลสล่ะ ฉะนั้น กําหนดพุทโธๆ นี่สมาธิ ถ้าสมาธิเป็นแบบนั้น

ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ ถอยเข้าถอยออก มันถอยเข้าถอยออก มันมีพลัง มันเพลิน แล้วมันอยากรู้อยากเห็น นี่ฌานโลกีย์ส่งออก

แต่พุทโธๆๆ เวลามันสงบเข้ามา พุทโธๆ จิตละเอียดเข้าไป ขณิกสมาธิ “โอ๋ย! สบาย ดีมากเลย หัวใจถ้าใครไม่ดูแล ไม่เหมือนเรา เราดูแลใจ ใจมันจะสุดยอดมาก” ขณิกสมาธิ ถ้ามันพุทโธต่อเนื่องเข้าไปแล้วเป็นอุปจาระ “โอ้โฮ! มันเห็นนิมิต มันรู้มันเห็น โอ้โฮ!” นี่อุปจาระ ถ้าพุทโธต่อเนื่องไป มันปล่อยวาง มันเป็นอัปปนา มันสักแต่ว่า สักแต่ว่า นี่อัปปนาสมาธิ กับเนวสัญญานาสัญญายตนะ มันแตกต่างหรือมันเหมือนกันอย่างไร

เนวสัญญานาสัญญา สมาบัติ ๘ อากาสานัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ วิญญาณัญจายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ แล้วอัปปนาสมาธิกับเนวสัญญานาสัญญายตนะ มันแตกต่างกันอย่างไร

นี่พูดถึงว่า เวลาพุทโธกับปัญญาอบรมสมาธิมันแตกต่างกันไง

ถ้าพุทโธๆ ถ้ามันลงอย่างนี้ เวลามันลง ถ้ามันลงอัปปนา มันจะละเอียด ถ้าพุทโธละเอียดเข้าไป จนลมหายใจหาย ลมหายใจนี้ขาดไป ความรับรู้กับอายตนะนี้หายไป ความรับรู้อายตนะ ตา หู จมูก ลิ้น หายหมด ไม่รับรู้หมด สักแต่ว่ารู้ เด่นชัดขึ้นมา ทิ้งร่างกายนี้เลย จิตใจอยู่กับร่างกาย แม้แต่ร่างกายนี้ยังไม่รับรู้ ในโลกนี้มันปล่อยหมดเลย นี้พูดถึงถ้าพุทโธ เห็นไหม

แล้วถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธิล่ะ มันไม่เหมือนกัน มันไม่เหมือนกันอยู่แล้ว ถ้ามันเหมือนกัน เขาจะไม่เรียกว่าปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิอบรมปัญญา ถ้ามันเหมือนกัน มันต้องตั้งชื่อให้เหมือนกัน เพราะชื่อมันก็ไม่เหมือนกันอยู่แล้ว ชื่อมันก็ไม่เหมือนกันอยู่แล้ว เห็นไหม ปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิอบรมปัญญา ชื่อมันก็ไม่เหมือนกันอยู่แล้ว การปฏิบัติก็ไม่เหมือนกันอยู่แล้ว แต่มันไปลงสมาธิเหมือนกัน ลงสมาธิเหมือนกันเพราะอะไร เพราะคนที่ชํานาญในสมาธิ อุปจารสมาธิ เข้ามาแล้วมันจะรู้ของมัน อุปจาระคือรู้โดยรอบของมัน

แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิล่ะ ที่บอกว่า “นี่มันแปลกมาก ผลของมันแปลกมาก ใจมันตั้งมั่น”

แล้วตั้งมั่น มันรับรู้ไหมล่ะ ตั้งมั่น รับรู้ไหม ตั้งมั่นนั่นแหละคือสมาธิ แต่สมาธิแบบนี้มันไม่ใช่สมาธิวูบลง สมาธิลึกแบบพุทโธ คําว่า “สมาธิๆ” ตอนนี้พอพูดแล้วมันชักกังวลขึ้นมา เดี๋ยวคนถามยิ่งงงใหญ่เลย อธิบายมากเกินไป หมอเก่งเกินไป คนไข้จะงง

นี้เพราะเขาถามมา เขาถามว่า มันไม่เหมือนกัน มันลงแล้วมันไม่เหมือนกัน

ไม่เหมือน เราไม่ต้องไปกังวล เราไม่ต้องไปกังวลสิว่า เราต้องเหมือนใคร หรือใครต้องเหมือนเรา เวลาเราปฏิบัติ เราไม่ต้องไปกังวลหรอกว่า เอ๊! เราไม่เหมือนคนโน้น ไม่เหมือนคนนี้ แล้วคนนี้ก็ไม่เหมือนเราเลย แล้วเราปฏิบัติแล้ว เดี๋ยวเอาปืนมายิงกันมั้ง มันจะเถียงกันอยู่นั่นน่ะ

ไม่เป็นไร เขาปฏิบัติก็ให้เขาปฏิบัติไป ใครปฏิบัติได้สมาธิได้ ใครทําปัญญาได้ก็สาธุ โอ้! สาธุ นักปฏิบัติด้วยกันเนาะ อนุโมทนา เราอยากได้บุญร่วมด้วย เอ็งทําดีก็อนุโมทนาไปด้วย

แต่ของเรา เราได้ไง ถ้าเราได้ เพราะอะไร ถ้าเราไม่ได้ เราสงสัย ถ้าเราทําไม่จริง เราสงสัย ถ้าสงสัยนั้นคือกิเลส ถ้าสงสัยคือมันไม่ถูกต้อง แล้วถ้าไม่ถูกต้อง เราทํามาเพื่ออะไร

เราจะทําความถูกต้องไง ถ้าความถูกต้องนะ เวลาเรากําหนดพุทโธๆ แล้วมันตกภวังค์ เราจะแก้มันอยู่ แก้มัน แก้มันไม่ได้ แก้อย่างไร ปัญญาเราไม่พอ ถ้าเรามาปัญญาอบรมสมาธิปั๊บ มันแปลก พอมันแปลก ไม่แปลกธรรมดา มันแปลกเพราะปัญญากับจิตมันสมดุลกัน มันถึงออกมาเป็นเกมฟุตบอลไง เพราะเกมฟุตบอล มันไม่มีเขาไม่มีเรา มันเป็นอันเดียวกัน มันไม่มีการโต้แย้ง มันเลยออกมาเป็นเกมฟุตบอล นี่ผลของมัน ทีนี้ผลของมันแล้ว แล้วมันจบลงเมื่อไหร่ล่ะ

มันจะจบลงด้วย ๓ อย่าง อย่างหนึ่งคือแพ้ แพ้คือจบลงโดยไม่ลงสมาธิ แพ้คือพิจารณาไปเต็มที่เลย แล้วมันก็ออกมาโดยที่ว่าเหนื่อยฟรี เหนื่อยฟรีๆ ออกมา นี่มันจบด้วย ๓ อย่าง อย่างหนึ่งพิจารณาไปแล้ว เหมือนกับเราทํางานเป็น เราได้ลงแข่งใช่ไหม เราได้ลงแข่งกีฬา แต่แข่งเสร็จแล้วแพ้ โดนยิงพรุนเลย วันที่แพ้ได้ประตูมาโหลหนึ่ง ๑๒ ลูก จบลงด้วยการพ่ายแพ้

จบลงด้วยการเสมอ พิจารณาไป ปัญญาอบรมสมาธิไป มันไม่ลง แต่มันก็ไม่แพ้

เวลาพิจารณาไปแล้วมันจะจบลงอย่างไร ผลของมันคือจบลงอย่างไร

ผลของมันคือถ้าจบลงโดยที่มันไม่สงบ ก็ผลของมัน เราได้กระทํา แต่เราได้กระทํา เหมือนกับพุทโธแล้วพุทโธไม่ได้สมาธิ นี่ใช้ปัญญาไปแล้ว ปัญญาไม่ถึงที่สุด ผลของมันก็คือพิจารณาไปแล้ว แล้วทําที่สุดแล้วก็ได้แค่นี้ ถ้ามันพิจารณาดีขึ้นมากขึ้น พอพิจารณาไปแล้วอย่างมากมันก็เสมอ คือว่าดีขึ้น แต่ก็ไม่ลงสมาธิ

แล้วถ้าเราพิจารณาด้วยปัญญาอบรมสมาธิที่มีสติดีขึ้น สมาธิดีขึ้น ปัญญาดีขึ้น ใช้สติใช้ปัญญาดีขึ้น พิจารณาความคิดนี้ไป ถึงที่สุดมันชนะ มันชนะนี่มันปล่อยหมดเลย พอมันชนะนะ ความคิดดับ ความคิดนี้หลุดหมด มีสติกับความรับรู้นี้เด่นมาก เหมือนกับสมาธิ แต่ไม่ได้วูบลง เห็นไหม มันไม่วูบไม่วาบ ไม่เป็นไป แต่มันรู้ของมัน นิ่งอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่เพราะมันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ สักเดี๋ยวเดียวมันก็เสวยอีก เดี๋ยวมันก็คิดอีก เพราะความคิดมันหยุดไม่ได้ ทําอย่างนี้บ่อยครั้งเข้าๆ นี่ปัญญาอบรมสมาธิ ผลของมันไง

เขาบอก แล้วผลจะจบลงตรงไหน

มันจบได้ ๓ อย่าง อย่างหนึ่งคือแพ้ อย่างหนึ่งคือเสมอกัน เสมอกันคือมันก็ไม่ลงสมาธิเหมือนกัน อีกอย่างหนึ่งคือลงสมาธิ คือชนะ เพราะก็ทําสมาธิไง ปัญญาอบรมสมาธิคือผลของสมาธิ ไม่ใช่ผลของปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิให้เป็นสมาธิขึ้นมา

ที่เขาสอนดูจิตๆ หลวงปู่ดูลย์ท่านสอนพุทโธเหมือนกัน แต่เพราะท่านได้พุทโธแล้วท่านเห็นอย่างนี้ ท่านถึงสอนว่าให้ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าปัญญาอบรมสมาธินะ ดูจิตๆ จนจิตเห็นอาการของจิต พอใช้ปัญญาอบรมสมาธิมันก็ปล่อย ปล่อยเป็นสมาธิไง ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้ามันเป็นพุทโธนะ พอจิตสงบแล้วรําพึงไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม นั้นเขาเรียกว่าเป็นเจโตวิมุตติ สมาธิเป็นฐาน สมาธิเป็นตัวนํา แล้วใช้ความเห็นของใจพิจารณา

แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เวลามันสงบแล้ว จิตสงบ จิตเห็นอาการของจิต หลวงปู่ดูลย์บอกว่าจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นความคิดไง ที่ความคิดมันครอบงําอยู่นี่ ความคิดมันครอบงําอยู่ ถ้าเราใช้ปัญญาเลาะๆๆ จนความคิดดับไป จนความคิดดับไป สรรพสิ่งดับไป เหลือแต่จิตล้วนๆ นี้คือสมาธิ

แล้วเพราะจิตเห็นอาการของจิต จิต เวลาความคิดมันจะเกิด มันจะเสวย ถ้าความคิดไม่เกิด เวลาคนเผลอๆ คนเหม่อๆ ความคิดมีไหม ไม่มี แล้วความคิดมันไปไหน เพราะไม่ภาวนาก็ไม่รู้เรื่อง แต่ถ้าจิตมันสงบ จิตมันสงบเวลามันจะเสวยอารมณ์ จิตเห็นอาการของจิต เพราะความคิดมันเกิด มันเห็น มับ! อ๋อ! นี่ต้นประตูแห่งมาร มารมันเดินรอยนี้ ถ้ามันจับได้ปั๊บ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตเป็นมรรค ผลของการพิจารณาจิตเห็นจิตนั้นเป็นนิโรธ

นี่คือปัญญาอบรมสมาธิ เพราะเขาถามว่า สมาธิจะไปจบลงที่ไหน ปัญญาอบรมสมาธิ แล้วมันจะไปจบลงที่ไหน แล้วมันจะจบลงอย่างไร อ้าว! หลวงพ่ออธิบายให้ฟังหน่อย มันจะจบลงอย่างไร

เวลาภาวนาไป ถ้ามันตกภวังค์คือตกหลุมอากาศ เวลาตกหลุมอากาศ นักบินที่ดีเขาจะพาเครื่องบินนี้พ้นจากการตกหลุมอากาศ เวลาภาวนา ถ้าจิตมันตกภวังค์ แล้วถ้าเราไม่มีปัญญาพอ นักบินนี้ไม่มีปัญญาพอ มันจะพาเครื่องบินนี้ตกทั้งลํา แม้แต่ผู้โดยสารก็ตาย กัปตันก็ตาย ตายกันหมดทั้งลํา

จิตถ้ามันตกภวังค์ ไม่มีสติไม่มีปัญญา มันก็สูญเปล่าไง มันสูญเปล่า แล้วถ้าสูญเปล่า เรามาปฏิบัติกันทําไม เรามาปฏิบัติ เรามาปฏิบัติเพื่อมรรคเพื่อผล แต่เราทําไมมาปฏิบัติให้มันสูญเปล่าล่ะ

ถ้าปฏิบัติแล้วสูญเปล่า มันจะสูญเปล่าไหมล่ะ เวลามันสูญเปล่า มันสูญเปล่าโดยมรรคโดยผลไง มรรคผลที่จะได้ปัจจุบันนี้มันสูญเปล่า แต่การปฏิบัตินี้มันเป็นการปฏิบัติเพื่อเพิ่มอํานาจวาสนาบารมี เพราะเราปฏิบัติบูชา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์นะ “อานนท์ เธอบอกประชาชนทั่วๆ ไปนะ ตอนพระพุทธเจ้าจะนิพพาน เขามาบูชาด้วยดอกไม้ธูปเทียนทั้งนั้นน่ะ บอกเขาเถิด บอกว่าให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด”

เพราะการปฏิบัติบูชา จิตนั้นได้การฝึกหัด จิตนั้นได้ปฏิบัติ จิตนั้นได้มีการเปลี่ยนแปลง แต่ในการอ้อนวอนขอ การบูชาด้วยดอกไม้ธูปเทียน การบูชากันด้วยวัตถุทาน มันเป็นการทําบุญกุศล มันเป็นอามิส แต่การปฏิบัติมันมีผิดมีถูกอยู่นี่ไง มันมีผิดมีถูกอยู่นี่ ถ้าผิด เราก็แก้ไข ถ้าถูก มันก็เป็นอํานาจวาสนาบารมีของเรา

แล้วถ้ามันผิด มันไม่ได้อะไร เราก็ปฏิบัติบูชาไง เราปฏิบัติบูชาให้มันรู้ถูกรู้ผิดไง ถ้ามันรู้ถูกรู้ผิด มันก็แก้ไข แก้ไขเพื่อตัวเรา แก้ไขเพื่อจิตดวงนี้ ถ้าจิตดวงนี้มันได้แก้ไข มันได้ปฏิบัติขึ้นไป มันก็จะเป็นประโยชน์กับใจของเราไง ฉะนั้น ปฏิบัติ

เขาถาม “หลวงพ่อแนะจริตของผมว่ามันเหมาะกับปัญญาอบรมสมาธิหรือพุทโธมากกว่ากัน”

หลวงตาท่านบอกนะ เราเทศน์เมื่อ ๒ วันนี้บอกพุทโธมันต้องการใช้ตั้งแต่เริ่มต้นการปฏิบัติจนถึงที่สุด เพราะพุทโธเป็นการพักจิตเป็นการพักใจ ปัญญาอบรมสมาธิก็เหมือนกัน ในการปฏิบัติ ปัญญาอบรมสมาธิเป็นการพักหัวใจ

หัวใจเวลาไปทํางานแล้วมันจะเหนื่อยมันจะล้ามาก แล้วถ้าเหนื่อยล้านะ ขาดสมาธิ มันจะฟั่นเฝือ พอฟั่นเฝือไป พอกิเลสมันซํ้าเติม มันก็บอก ปฏิบัติมาขนาดนี้ ลงทุนมาขนาดนี้ ปฏิบัติมาดีๆๆ แล้วมันก็ไม่ได้สักทีหนึ่ง เหมือนเข็นครกขึ้นภูเขา เข็นไปเข็นมามันล้มทับเราทุกทีเลย มันจะทําให้น้อยเนื้อตํ่าใจไปตลอด เวลาเราเผลอปั๊บ ครกมันจะไหลทับเราเลย แบนแต๊ดแต๋อยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วก็น้อยเนื้อตํ่าใจไปตลอดเลย แล้วอะไรมันจะดีกว่าอะไรล่ะ

ฉะนั้น สิ่งที่พุทโธ พุทโธมันต้องการใช้ตลอด เข็นครกขึ้นภูเขา ถ้าไม่ไหวใช่ไหม หาหินมาหนุนไว้ก่อน เข็นๆ ขึ้นไป เอาหินมาก้อนหนึ่ง หนุนครกไว้ๆ พักไว้ๆ พุทโธๆ ให้แข็งแรง พอมันชื่นใจ เข็นต่อๆ เห็นไหม พุทโธมันต้องใช้ตลอดทาง

ปัญญาอบรมสมาธิก็เหมือนกัน ปัญญาอบรมสมาธิ เวลาพิจารณาไป พอพิจารณาไปมันจะฟั่นเฝือ พิจารณาไปแล้วมันจะเหนื่อยล้ามาก ต้องปล่อย เวลาพิจารณาไป มันพิจารณา เห็นไหม เหมือนเกมฟุตบอล เราพิจารณาไปมันจะเป็นอย่างนั้นเลย แต่พอมันเหนื่อยปั๊บ วางเกมฟุตบอลเลย

เพราะเกมฟุตบอลนั้นน่ะ คือว่าจิต คําว่า “มัชฌิมาปฏิปทา” คือสมดุล ถ้าสมดุล มันจะได้มรรคได้ผล ถ้าไม่สมดุล มันเหมือนกับเราดูฟุตบอล ไม่ใช่เราเล่น เออ! ไอ้คนนั้นเล่นไม่ดี ไอ้คนนี้เล่นไม่ดี มันเห็นหมดนะ ติเขานี่เก่งมากเลย แต่ตัวเองไม่ได้เล่น คือจิตมันไม่เห็นอาการของจิต คือไม่เห็นมันก็จับต้องไม่ได้ พอจับต้องไม่ได้ เราก็กลับมาปัญญาอบรมสมาธิ พอกลับมาปัญญาอบรมสมาธิ ความคิดอะไรมันก็จับต้องได้ จับต้องได้ก็พิจารณาไป มันก็เหมือนพุทโธ

บอกว่า เวลาเราจะภาวนา ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่เป็นนะ ท่านอธิบายตรงนี้ เวลาเรื่องของสมาธิก็เรื่องของสมาธิล้วนๆ แต่ไม่มีสมาธิ ภาวนามยปัญญาไม่มี สิ่งที่เกิดขึ้น โลกียปัญญาทั้งหมด คือความคิดที่มันเกิด แต่ความคิดนี้ไปลอกเลียน ไปศึกษาไปจํามาจากพระไตรปิฎก ได้ยินได้ฟังครูบาอาจารย์พูดมา พูดมาคําหนึ่ง กูไปขยายความได้เยอะแยะเลย แต่ท่านไม่พูดมา กูก็คิดอะไรไม่ออกเหมือนกัน ถ้าใครพูดอะไรมา ปิ๊ง! เลยนะ โอ้โฮ! ไปขยายความได้หมดเลย...ไม่ใช่ของเรา

จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่งนะ จากใจของครูบาอาจารย์ของเรา แล้วเราดูดดื่มแล้วเราไปขยายความ มันก็ขยายความไปทั่ว แต่มันไม่ใช่ของเรา ถ้าของเราต้องเป็นปัจจุบัน ต้องเกิดเดี๋ยวนี้ เกิดในปัจจุบันนี้ ถ้าเกิดปัจจุบันนี้ เราเอาตรงนั้น

นี่พูดถึงว่า ถ้ามันตกหลุมอากาศ เราต้องแก้ไขของเราเป็นประโยชน์กับเรา

ฉะนั้น เวลาถ้าพูดถึงนะ ถ้าเป็นคนอื่น ไปถามคนอื่นนะ ตอบไม่ได้ ตอบไม่ได้ตรงไหนรู้ไหม ตอบไม่ได้เพราะคําถามนี้มันป้องกันตัวเองไว้หมดเลย กินอาหารก็กินมื้อเดียว อดอาหารก็อดอาหารแล้ว ภาวนาก็ภาวนาแล้ว มันเขียนคําถามมาโดยป้องกันตัวเองไว้ทุกเรื่องเลย แล้วไม่ให้มึงตอบ ถ้าไปถามคนอื่นนะ ตอบไม่ได้ อ้าว! จะตอบเรื่องอะไรล่ะ ตอบเรื่องอดอาหาร “ผมก็อดอาหารแล้วนะ ผมกินข้าววันละมื้อ วันพระผมอดอาหารเลย แล้วผมอดอาหารไปมากกว่านี้ไม่ได้เพราะผมทํางาน”

มันเขียนคําถามมาโดยที่มันป้องกันตัวมันไม่ให้ทางออกเลย แล้วก็บอกว่า “พุทโธ ผมก็ทําแล้ว ปัญญาอบรมสมาธิ ผมก็ทําแล้ว”

ปัญหานี้มันเขียนมาโดยมันป้องกันตัวไว้หมดเลย เพราะมันปฏิบัติมา พอปฏิบัติมา เหตุที่ป้องกันตัวคือทํามาแล้วมันไม่ได้ผล แล้วก็เอาคําที่เราทํามา แล้วก็บอกเลย “อย่างนี้ผมทํามาหมดแล้ว หลวงพ่อไม่ต้องตอบนะ หลวงพ่อต้องตอบที่ผมยังไม่ได้ทํา ผมจะได้หาทางออกได้”

คนมาหาเราจะถามอย่างนี้หมดเลย เวลาพูดอะไร “โอ๋ย! หลวงพ่อ ที่หลวงพ่อพูดๆ ผมฟังมาหมดแล้วแหละ ในเว็บไซต์หลวงพ่อ ผมฟังมาหมดเลย อ้าว! หลวงพ่อต้องตอบตรงๆ สิ ตรงๆ กับที่ของผมเลย ตอบตรงๆ”

ตอบตรงๆ ก็ขาดปัญญานี่ไง เวลาจิตมันตกหลุมอากาศ กัปตันต้องฉลาด กัปตันฉลาดต้องมีสติ ไม่ตกใจ ไม่ตื่นเต้น แล้วจะพาเครื่องบินนี้ให้หลุดจากหลุมอากาศนั้นออกไป ทีนี้ปฏิบัติต้องมีสติมีปัญญา สิ่งที่ทํามาถูกต้องแล้ว

เวลาเขาถามปัญหานี้กับหลวงตาไป “ผมทําอย่างนี้ถูกไหม”

หลวงตาจะบอกว่า “ถูก”

“พอถูกแล้ว แล้วให้ผมทําอย่างไรต่อไป”

หลวงตาจะบอกว่า “ซํ้าแบบเดิม ซํ้าลงไป”

เพราะเราทํามาถูกต้อง เพราะถูกต้องมันถึงเป็นสมาธิ ถูกต้องมันถึงปล่อยวาง ถูกต้อง แต่ต้องทําให้มากขึ้น ต้องชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าในการออก ชํานาญในการประกอบกิจการ เห็นไหม ประกอบกิจการจนสมเหตุสมผลคือสมดุล มัชฌิมาปฏิปทา

มัชฌิมาปฏิปทา เราใช้คําว่า “สมดุล” เพราะทางสายกลางๆ มันจะวัด กิเลสเอากลางตรงนี้ กลางกิเลสไง ทางสายกลางๆ เป็นที่หลบภัยของคนขี้ขลาด คนขี้ขลาด คนมักง่าย คนไม่เอาไหน มันอ้างคําว่า “สายกลาง” แล้วบังตัวมันไว้

แต่ถ้าสมดุล ความสมดุลความพอดีของจิต จิตดวงใดหยาบ ต้องรุนแรงกับมัน จิตดวงใดปานกลาง เราก็สู้มันพอสมควร จิตดวงใดละเอียดรอบคอบ เราก็ทําให้มันสมดุลกับมัน จิตละเอียด เราก็จะไปเอารุนแรงกับมัน มันก็ลงไม่ได้เหมือนกัน มันละเอียด มันต้องใช้คําละเอียดกับมัน มันถึงจะลงสมดุลของมัน เห็นไหม มัชฌิมาปฏิปทาคือความสมดุลและพอดีระหว่างเหตุและผล ให้มันสมดุลในตัวของมัน แล้วมันจะแก้ไขมันตรงนั้น

ฉะนั้นถามว่า แล้วให้ทําอย่างไร ทําอย่างไรๆ

หาประสบการณ์ หาประสบการณ์การทําของตัว ใช้สติปัญญา สติปัญญาจะทําให้จิตนี้หลุดออกมา หลุดออกมาแล้วทําแล้วมันสมดุลของมัน ทําสมดุลของมัน ทําอย่างนี้เพื่อประโยชน์กับจิตของเรา

เราปฏิบัติ ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนชี้ทาง เป็นคนบอกเท่านั้น จิตของเราๆ นี่ประสบการณ์มี ทํามา เรามี แล้วมันทุกข์อย่างนี้

ครูบาอาจารย์บอกว่าธรรมะอยู่ฟากตายๆ ถ้าไม่ตาย กิเลสมันหลอกอย่างนี้ จะได้จะดี จะได้จะเสีย แล้วก็น้อยใจ จะได้จะดี ก็ทําขนาดนี้ ครูบาอาจารย์ทําอย่างไร เราทํามากกว่า เราทําดีกว่า แต่ความสมดุลของใจ อารมณ์ระหว่างจิตมันไม่สมดุล

ถ้าสมดุลนะ “หลวงพ่อไม่ต้องบอก หลวงพ่อของหลวงพ่อ ไม่เกี่ยวกับผม หลวงพ่อไป” ถ้ามันสมดุลนะ ถ้าไม่สมดุลมันเขียนมาอย่างนี้ แล้วป้องกันตัวเองด้วย ป้องกันขนาดไหน คนภาวนาเป็นมันจะรู้ ถึงบอกมันขาดปัญญาเป็นปัจจุบันของเรา ถ้าปัจจุบันเป็นของเราจะเป็นประโยชน์กับเรา เอวัง