คํานํา

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ยกธรรมบท เกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนาแล้วไม่ได้บวชเรียน เหยียบแผ่นดินผิด ไว้เตือนใจ การปฏิบัติจําเป็นต้องมีครูบาอาจารย์ผู้รู้จริงชี้นํา ซึ่งหาได้ยากแสนยาก ดังที่หลวงตาพระมหาบัวเทศน์ไว้ “พระสายหลวงปู่มั่นมีทั้งดีและเลว” เมื่อปฏิบัติก็ยิ่งทุกข์ยากแสนยาก เพราะจิตนี้รักษายาก ทําให้เจริญขึ้นมาก็แสนยาก รักษาไว้ก็ยิ่งยากกว่า ผู้ผิดหวังครูบาอาจารย์ที่สึกไป เลยเลิกปฏิบัติ ท่านให้คติล้มแล้วลุก ลุกขึ้นมาทําใหม่ ทําให้ได้ ทําให้จริง

จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มีอริยสัจเท่านั้นที่ชําระล้างได้ด้วยมัคโคทางอันเอก นรก สวรรค์ นิพพานเป็นของมีอยู่ ไม่ให้เชื่อ แต่ให้พิสูจน์ ปฏิบัติจริงจังก็จะรู้เห็น ผู้ฝึกหัดจิตแส่ส่ายเห็นพระพุทธรูป เห็นสิ่งสะเทือนใจ หรือฝันเห็นอสุภะ ฝันแก้กิเลสไม่ได้ ให้เอาของจริง ให้มีสติพุทโธชัดๆ และให้ยึดคําหลวงปู่มั่นที่สั่งหลวงตาฯ เป็นหลัก “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ แล้วมันจะไม่เสีย ถ้าสงสัยกลับมาที่พุทโธทันที” ผู้ที่เคยจิตสงบ ๓ หน เหมือนจะดี แต่จะลัดขั้นตอน เพราะธรรมเป็นขั้นเป็นตอน ให้สร้างสติ สมาธิ ปัญญา ส่วนผู้อายุน้อยหวังพ้นทุกข์จะปฏิบัติอย่างพระ เป็นความหวังดี แต่ไม่มีประสบการณ์ชีวิตจะตกเป็นเหยื่อ ให้ฉลาดรู้เท่าทัน ให้รักษาอุดมการณ์ และหากปฏิบัติถูกต้องดีงามก็บรรลุสัจธรรมได้เหมือนกัน

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มิถุนายน ๒๕๖๓

พระพุทธเจ้าบอกไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อ
แต่ให้เราประพฤติปฏิบัติสิ ให้เราพิสูจน์สิ
ถ้าพิสูจน์ มันมีจริงหรือเปล่านรกสวรรค์ มีจริงหรือเปล่า
นรกสวรรค์นะ
นรกสวรรค์ในวัฏฏะ กามภพ รูปภพ มันชัวร์ของมันอยู่แล้ว
พระอาทิตย์มีไหม พระจันทร์มีไหม
ดาวพฤหัสมีไหม ดวงจันทร์มีหรือเปล่า
โลก ดวงจันทร์ ทุกอย่างมันมีหมด
จักรวาลมีไหม ทางช้างเผือกมีหรือเปล่า
อ้าว! ก็มี มันมีอยู่ ของมันมีอยู่ไง
ของมันมีอยู่ แต่ใครไปรู้ไปเห็นเท่านั้นน่ะ

๑

ของมีอยู่

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓ สิงหาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “จิตแส่ส่าย”

กราบนมัสการหลวงพ่อครับ ผมมีข้อสงสัยที่เกิดขึ้นจากการภาวนาที่อยากจะเรียนถามหลวงพ่อครับ โดยปกติผมเป็นคนที่นั่งสมาธิแล้วจะง่วงนอน และมักจะแพ้ต่อนิวรณ์ทุกครั้งครับ ผมจึงหาวิธีการแก้ด้วยการเพิ่มการงานให้จิต โดยเพิ่มคําบริกรรมให้ยาวขึ้นครับ จากเดิมใช้พุทโธ มาเป็นคําบริกรรมว่า นิพฺพานํ ปรมํ สุญฺํ นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ ซึ่งทําให้ผมดํารงสติได้นานขึ้น

แล้วการภาวนาครั้งล่าสุดของผม ผมพยายามอบรมจิตโดยการนึกภาพร่างกายที่ผุพัง (ผมใช้จินตนาการนะครับ ไม่ได้เห็นด้วยสมาธิ) แต่ภาพที่ผมนึกนั้นก็กลับเป็นเพียงก้อนเนื้อแดงๆ เป็นชิ้นๆ ผมพยายามนึกภาพจากความเป็นจริงของร่างกายมนุษย์ครับ โดยนึกถึงตับ ไต หัวใจ สมอง แต่ภาพที่เห็นเด่นชัดก็เป็นก้อนเนื้อแดงๆ ที่ถูกควักออกจากพุงทีละชิ้นครับ

ผมเห็นภาพก้อนเนื้อคู่หนึ่ง ก็ปรากฏภาพพระพุทธรูปในปางต่างๆ งดงามมากครับ แต่ผมก็นึกขึ้นได้ว่า ผมพยายามนึกภาพกายอยู่ เลยพยายามดึงความคิดออกจากภาพพระพุทธรูปครับ (ซึ่งผมมั่นใจว่าผมไม่ได้พยายามนึกถึงภาพพระพุทธรูปเลยครับ แต่ผมพอจะเดาได้ว่า ภาพเหล่านี้เกิดจากสัญญาที่ผมได้เคยไปสักการะพระพุทธรูปในสถานที่ต่างๆ)

ในขณะนั้นความรู้สึกเหมือนจิตของผมแสดงภาพไวกว่าความคิดของผมครับ จนภาพที่ปรากฏนั้นตีกันมั่วไปหมด จนผมนึกถึงคําสอนของหลวงพ่อว่าให้กลับมานึกคําบริกรรม ภาพเหล่านั้นจึงหายไปครับ และผมก็ไม่ได้พยายามจะจินตนาการภาพใดๆ ขึ้นมาอีก ผมจึงอยากจะเรียนถามหลวงพ่อดังนี้ครับ

๑. การที่ผมพยายามนึกภาพความเน่าผุพังของร่างกายโดยที่ไม่ใช่เห็นด้วยจิตเอง นี้ผิดหรือเปล่าครับ และการที่ผมเห็นภาพพระพุทธรูปที่เคยไปสักการะมาผุดขึ้นมาในหัว เกิดจากอะไรครับ และผมควรปฏิบัติอย่างไรในสถานการณ์แบบนี้ครับ หากผมปฏิบัติผิดทาง กราบขอเมตตาหลวงพ่อชี้แนะผมทีครับ

๒. การที่ผมเลือกใช้คําบริกรรม นิพฺพานํ ปรมํ สุญฺํ นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ ในขณะที่นั่งสมาธิ แต่กําหนดพุทโธในเวลาอื่น เช่น การเดินจงกรม หรือในขณะที่ผมอยู่ที่บ้านคนเดียว อันนี้ผมสามารถทําได้ไหมครับ

ด้วยเหตุการณ์ทําให้ผมเห็นเลยครับว่า จิตของเราแส่ส่ายไปได้ทุกที่จนควบคุมได้ยาก และรู้สึกว่าความคิดเป็นนายของจิตเลยครับ ผมขอความเมตตาหลวงพ่อเท่านี้ก่อนครับ

ตอบ : นี่พูดถึงคําถามเนาะ จิตแส่ส่าย จิตแส่ส่าย เวลาเราภาวนา เราภาวนาสิ่งใดก็ได้ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง มรณานุสติ เทวดานุสติ สิ่งใดก็ได้ นี่ก็เหมือนกัน นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ ก็ได้ อะไรก็ได้ สิ่งต่างๆ คําว่า “ก็ได้ๆ” แต่ต้องมีสติ มีสติ มีคําบริกรรม ถ้ามีคําบริกรรม จิตมันจะเกาะสิ่งนี้ไป

ทีนี้พอจิตเกาะสิ่งนี้ไป สิ่งที่มันจะเป็นความจริงขึ้นมา เวลาจิตมันสงบลง คนคนเดียวกันนี่แหละ ไม่ต้องคนอื่นหรอก บางทีก็สงบลงเฉยๆ บางทีสงบลงแล้วมันอึดอัด คือไปคาอยู่ ไม่สงบ บางทีไปๆ แล้วก็อยู่แค่นี้ แล้วมันก็ไปไม่รอดอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่บางคนเวลาลงมันลงวูบไปเลยนะ บางคนมันจะลงไป มันรู้มันเห็นต่างๆ กรณีอย่างนี้เราเลือกไม่ได้ มันเป็นปัจจุบันไง มันเป็นปัจจุบัน มันจะเกิดขึ้นในขณะนั้น

ฉะนั้นว่าเราทําอย่างนี้จะได้ผลตอบอย่างนั้น เพราะเราศึกษาทฤษฎีไง ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าจิตสงบจะเป็นอย่างนั้น จะรู้อย่างนั้น แล้วเราก็ว่านี่เป็นหลัก

แต่พอจิตของเรามันจะสงบ มันไปเป็นธรรมชาติ มันเป็นสัจจะ มันรู้มันเห็นของมันตามความเป็นจริง เราก็กลับงงไง ฉะนั้น มันสงบนะ ถ้ามันจะไปออกรู้นิมิต ออกต่างๆ เราก็พุทโธไว้ หรือ ปรมํ สุขํ ไว้ ของเราไว้ เราทําของเราไปอย่างนี้

ฉะนั้น เวลามันสงบลงไปแล้ว ถ้ามันเป็นไปได้จริงนะ เป็นไปได้จริงอย่างที่ว่า เราไม่ได้ต้องการสิ่งใดเลย แต่เวลามันไปแล้วมันไปเห็นเป็นก้อนเนื้อ เห็นเป็นสิ่งที่ว่าเนื้อนี้ถูกควักออกมาจากพุงเลยล่ะ นี่ถ้ามันเห็น เพราะเราก็ไม่ได้คิดถึงเนื้อแดงๆ ไง เราก็ไม่ได้คิดถึงอะไรเลย แต่ถ้าจิตมันสงบ ถ้ามันเห็นอย่างนั้น

นี่เพราะว่าฟังที่เราตอบปัญหาไว้เยอะไง เพราะเราจะพูดไว้ประจําว่า จําไว้ เพราะหลวงปู่มั่นท่านเป็นคนสอนหลวงตาไว้ แล้วตอนหลวงปู่มั่นท่านเสียชีวิต หลวงตาท่านไปนั่งอยู่ปลายเท้า เพราะพอเสียชีวิตปั๊บ คนก็นั่งล้อมเต็มเลย พอเขาจัดศพเรียบร้อยแล้วทุกคนก็แยกไป ท่านกลับไปนั่งอยู่ที่ปลายเท้าคนเดียว รําพึงขึ้นมา จิตนี้มันดื้อนัก จิตนี้คือความรู้สึกของตัวเองจะรู้ว่าเราต้องมีเหตุมีผล คนที่ไม่มีเหตุมีผลพูดกับเรา เราไม่ฟังหรอก จิตนี้มันดื้อนัก ถ้ามันจะยอมลงก็ยอมลงหลวงปู่มั่นนี้เท่านั้นน่ะ ตอนนี้หลวงปู่มั่นก็นิพพานไปแล้ว แล้วตัวเองจะเอาใครเป็นคนสอน มันเสียใจ มันเสียใจ นั่งครํ่าครวญเลยล่ะ

คนเรานี่นะ ถ้าเราไม่หวังพึ่งใคร หรือเรากําลังแบบว่าคนจมนํ้าต้องการให้คนดึงขึ้นจากนํ้า หวังจากคนคนนั้นน่ะ แล้วคนคนนั้นไม่อยู่ มันทุกข์มาก มันทุกข์มากๆ

ก็รําพันไปๆ จนถึงระลึกขึ้นมาได้ว่า ท่านเคยสั่งสอนไว้ เพราะเวลาหลวงปู่มั่น เวลาท่านใกล้ช่วงปลายของชีวิต ท่านจะสั่งไว้บอกไว้ทุกๆ อย่างให้คนทรงข้อวัตร ทรงสิ่งที่ท่านวางรากฐานไว้ ทีนี้ท่านก็บอกไว้ไงว่า ถ้าจิตมันมีสิ่งใด ให้เกาะพุทโธไว้ ไม่ให้ทิ้งผู้รู้ ไม่ให้ทิ้งพุทโธ จะไม่เสียไง

เพราะจิตของเราเวลาออกไปรู้ ที่ไปออกรู้นู่นนี่ ถ้าออกไปรู้ มันออกไปโดยกําลังของมัน มันออกไปโดยจริตนิสัยของมัน มันออกไปโดยสัจจะ ว่าอย่างนั้นเถอะ แต่โดยสัจจะ สัจจะผิดก็ได้ เพราะคนเรามีกิเลสใช่ไหม คนเรามีกิเลส คนเรามีความเชื่อใจตัวเอง คนมีความมั่นใจ คนที่มีความรู้ความเห็นมันก็เห็นตามนั้นแหละ แต่ความเห็นของเรามีอวิชชาครอบงําอยู่ มันก็เห็นตามกิเลสนั่นน่ะ ถ้ามันเห็น ถ้าเรายังไม่มีสติ เราก็เพลิดเพลินไปกับมัน เราก็อาจจะ เออ! สงสัย ทํามาเกือบตาย หิวอาหารมากเลย พอมีสํารับหนึ่งมาตั้งข้างหน้า จะไม่ให้กินเลยมันก็ไม่ไหว ขอลองชิมสักคําสองคําก็ยังดี

นี่ก็เหมือนกัน พอไปรู้ไปเห็นไง เห็นนู่นเห็นนี่ก็อยากรู้อยากเห็นตามไป เออ! ถ้าชิมสักคําสองคํานี่ได้ แต่อย่ากินทั้งหมดนะ กินทั้งหมดเดี๋ยวนั่งหลับ นี่ก็เหมือนกัน พอไปรู้ไปเห็นอะไร ถ้ามันชิมสักคําหนึ่งคือรู้เห็นไป แต่ถ้ามันไม่ใช่แล้วล่ะ เพราะอาหาร อาหารเขาไว้เลี้ยงปาก เราต้องการสมาธิ เราต้องการสติ เราต้องการสมาธิ เราไม่ต้องการอาหาร เราไม่ต้องการนิมิต เราไม่ต้องการรู้เห็นอะไร เราต้องการความสงบ แต่เพราะความสงบแล้วจริตนิสัยมันให้เห็น เห็นเนื้อเป็นก้อนแดงๆ มีการควักเนื้อออกมาจากพุงเลย เป็นชิ้นแดงๆ ไม่ได้นึกเลย มันมาได้อย่างไร

มา มาตามจริตนิสัย แล้วอย่างที่เขาทํานี่ถูก “คิดถึงหลวงพ่อ หลวงพ่อบอกว่าถ้าเห็นอะไรให้กลับไปพุทโธ ผมเลยกลับไปพุทโธปั๊บ มันหายหมดเลย”

มันหายอยู่แล้ว นี่ถ้าคนมีสติ ไม่ทิ้งพุทโธ ไม่ทิ้งผู้รู้ มันไม่เสียนี่ไง หลวงปู่มั่นท่านสั่งไว้ แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญานะ พอสิ่งใดเกิดขึ้น เราจะใช้ประโยชน์จากสิ่งนั้น เราไปรู้วาระ รู้อะไร เรามีสติ เราส่งออก เรารู้ได้ ถ้าเราควบคุมตัวเองได้

ผู้ใหญ่ไปไหนก็ได้ ผู้ใหญ่จะไปติดต่อธุรกิจการค้า จะไปยุโรป ไปอเมริกา จะไปไหนไปได้หมด ผู้ใหญ่ไปได้เพราะเราไปทําธุรกิจของเรา

จิตของเรา จิตของเราถ้ามันมั่นคง มันมีคุณธรรม ไปรู้ไปเห็นอะไร มันใช้ประโยชน์ได้ทั้งนั้นน่ะ มันเป็นประโยชน์กับจิตดวงนั้น

แต่เด็กๆ ไปไหนไม่ได้นะ เดี๋ยวรถตู้มันมาจอด มันฉุดขึ้นรถนะ เด็กๆ ไปไหนต้องระวังตัว เดี๋ยวนี้ไอ้แก๊งลักเด็กมันจะเอาเด็กไปทําให้พิการ มันจะไปขอทานน่ะ เด็กๆ ไปไหน พ่อแม่ต้องดูแล

นี่ก็เหมือนกัน จิตมันเพิ่งฝึกหัดใหม่ มันยังเด็กๆ มันยังไม่แข็งแรง มันยังทําสิ่งใดไม่เป็น เกาะผู้รู้ไว้ เกาะพุทโธไว้ เกาะพุทโธไว้ เกาะพุทโธไว้ก่อน หาความป้องกันตัวไว้ หาป้องกันตัวไว้ นี่เป็นคําสอนของหลวงปู่มั่น

แล้วถ้าทําอย่างนั้น มันโดยสัจจะ จิตนี้รู้ได้หนึ่งเดียว

แต่พวกเรายังทําอะไรไม่เป็น หนึ่งเดียวได้อย่างไร คิดซับคิดซ้อนอยู่นี่ มันหนึ่งเดียวได้อย่างไรล่ะ เออ! ถ้ามันเอาไฟมาเผาตัวเอง มันเอาเยอะๆ

แต่ถ้ามันจะเอาพุทโธ มันได้หนึ่งเดียว ถ้าพุทโธหนึ่งเดียว พอมันไปอย่างอื่น ถ้าพุทโธชัดๆ ภาพนั้นจะหายไป อยู่ไม่ได้ อยู่ไม่ได้หรอก เพียงแต่พวกเราศึกษามา แต่ไม่มั่นใจ พอไม่มั่นใจ ทําอะไรก็ทําโลเล ทําอะไรก็ทําแต่สักแต่ว่า แต่จะเอาผลจริงๆ “พุทโธก็ชัดแล้วนะ ทําอะไรก็ทําดีแล้วนะ โอ๋ย! มันไม่ได้สักที”...นี่ทําสักแต่ว่าทํา แต่ผลจะเอาเต็มๆ ผลจะเอาให้ได้ทุกอย่างไง มันไม่จริงหรอก

แต่ถ้ามันจริง ปัจจัตตัง รู้จําเพาะตน รู้จริงเห็นจริง เป็นจริงๆ มันเป็นอย่างนั้นจริงๆ แต่เราจะทําของเราได้หรือไม่ได้นั่นอีกเรื่องหนึ่งใช่ไหม ฉะนั้น นี่มันเป็นแบบนี้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า มันไปเห็นเป็นก้อนเนื้อ พอเห็นเป็นก้อนเนื้อ เห็นเป็นพระพุทธรูป แล้วเป็นพระพุทธรูปขึ้นมาก็ไม่ได้นึกพระพุทธรูปเลย มันมาได้อย่างไรล่ะ มันมาได้อย่างไร ก็ไม่ได้นึกอะไรเลย นึกพุทโธ ก้อนเนื้อก็มา พอก้อนเนื้อมาก็เป็นรูปพระพุทธเจ้ามา

มันเป็นได้ทั้งนั้น จิตนี้เป็นได้หลายหลากนัก เป็นได้มหัศจรรย์นัก เป็นได้ทุกๆ อย่างถ้ามันเป็นนะ แต่เป็นถูกหรือผิด เป็นแล้วเป็นประโยชน์หรือไม่เป็นประโยชน์ เพราะจิต ธาตุรู้มันก็รู้อย่างนี้ รู้โดยสามัญสํานึกก็รู้ด้วยตานี่ ถ้าด้วยสมองด้วยความคิดก็รู้ได้อย่างนี้ แต่ถ้ามันพุทโธๆ จิตมันเป็นอิสระ มันรู้ของมัน มันก็รู้อย่างนั้นน่ะ รู้อย่างนั้นรู้โดยกิเลสไง

แต่ถ้าเราพุทโธ ได้ตั้งสติไว้ สงบเข้ามามันปล่อย ไม่ปล่อยก็บังคับให้มันปล่อย ยึดพุทโธไว้ มันจะไปให้มันรู้ไป ไปไม่ได้หรอก

แต่คนเรานี่ “ก็พุทโธแล้ว ก็มันยังเห็นน่ะ ก็พุทโธแล้ว”...ไอ้พุทโธที่ปาก เวลาใจ ใจมันเห็น เพราะอะไร เพราะจิตมันโน้มไปทางเห็น มันไม่โน้มไปพุทโธหรอก จิตมันโน้มไปที่มันชอบ มันโน้มไปที่มันรู้มันเห็น มันนึกว่าสิ่งนั้นดี แต่เวลาพุทโธๆ นี่เหนื่อย พุทโธมันไม่ดีเลย แล้วเขาบอกพุทโธ ก็พุทโธแล้ว

นี่พูดถึงความเป็นจริงนะว่าทําไมมันถึงทําได้ไง มันทําได้ ของมันเป็นอย่างนี้ มันเป็นสัจจะ มันเป็นแบบนี้ มันรู้ของมันอยู่

“๑. การที่ผมพยายามนึกภาพความเน่าผุพังของร่างกายโดยที่ไม่ใช่เห็นด้วยจิตเองนี่ผิดหรือเปล่า และการที่ผมเห็นภาพพระพุทธรูปที่เคยไปสักการะมาผุดขึ้นมาในหัว เกิดจากอะไรครับ และผมควรปฏิบัติอย่างไร สถานการณ์แบบนี้ครับ”

เวลาไม่เห็น ทุกคนก็ไม่เห็น เวลามันเห็น มันเห็นของมันเอง ถ้าเห็นของมันเอง เรานึกถึงภาพความผุพังของร่างกาย นึกถึงภาพความผุพังของร่างกาย นี่พิจารณากาย เอากายเป็นคําบริกรรม เอากายโดยการแยกแยะกาย

คนที่ไปเที่ยวป่าช้า เวลาเห็นกายมันเป็นอสุภะ กายเป็นต่างๆ เรานึกของเราไป พอจิตมันเป็นจริงมันก็อย่างที่ว่าเห็นเป็นก้อนเนื้อ นี่จิตมันดีขึ้น แล้วถ้ามันดีขึ้นนะ มันดีขึ้น ถ้าเราพิจารณาร่างกายไป ถ้ามันถึงที่สุดแล้วมันสลดสังเวช มันปล่อยเข้ามา มันก็เป็นสมาธิ เวลามันปล่อยขึ้นมา ถ้ามันไม่ปล่อยนะ มันไพล่ไปเห็นเป็นพระพุทธรูป

“แล้วสิ่งที่เห็นพระพุทธรูปขึ้นมาที่มันผุดขึ้นมาในหัว มันเกิดจากอะไรครับ”

มันก็เกิดจากจริตนิสัย เกิดจากจิตที่มันสร้างบารมีมาอย่างนี้ ถ้าสร้างบารมีมาอย่างนี้ ถ้าเห็น มันสร้างบารมี อย่างเช่นเรามีบารมี บารมีหมายถึงว่า เรามีเงินทองอยู่ก้อนหนึ่ง เรามีบารมีแล้วเราได้มา แต่ถ้าเราไม่รู้จักรักษา เราใช้จ่ายฟุ่มเฟือย เงินนี้ก็หายไป เราใช้หมด เงินนี้เราใช้หมดไป แล้วทําอย่างไรล่ะ ก็ต้องหาเงินใหม่ หาไม่ได้ก็กู้เขา กู้เขาก็มีดอกเบี้ย

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เป็นพระพุทธรูป สิ่งที่ต่างๆ มันเป็นปัจจุบันตอนนั้น ตอนนี้เป็นอดีตไปแล้ว ตอนนี้เป็นอดีตไปแล้วนะ บอกว่า เราเคยเห็นพระพุทธรูป แต่ตอนนี้ไม่เห็น ตอนนี้ไม่เห็นแล้วล่ะ การภาวนามันมาทีเดียวแล้วก็ไปแล้ว แล้วจะเอาให้ได้อย่างนี้อีก เป็นไปไม่ได้หรอก มันไม่เหมือนกับทางวัตถุ มีเงิน ๑๐๐ บาทแล้วไม่ใช้ เก็บไว้ ๑๐๐ บาทก็อยู่กับเราตลอดไป แต่มันเสื่อมค่าไปทุกวันน่ะ เพราะว่าเงินเฟ้อ

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เวลาเรารู้เราเห็นต่างๆ วางไว้ สิ่งที่รู้ที่เห็นมันเป็นจริตนิสัย มันเป็นให้เราได้รู้ได้ เรารู้แล้วก็วางไว้ เราวางไว้ แล้วทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าจิตสงบแล้วเห็นกายตามความเป็นจริง มันจะเห็นต่างกว่านี้ เห็นมาโดยที่ว่า คนถาม อู้ฮู! อู้ฮู! เลย แล้วรีบๆ ค่อยๆ ด้วยความรอบคอบ ค่อยๆ ทํา โอ้โฮ! มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

ถึงตอนนั้นนะ เหมือนกับคนทํางาน คนทํางานต้องการความสงบสงัด คนทํางานต้องการสถานที่ทํางาน คนทํางานไม่ต้องการให้ใครมาพูดให้หนวกหูข้างเคียง เวลามันจําเป็นตรงนั้นมันจะเป็นอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่า มันทําไมถึงเป็นแบบนี้ เราจะทําต่อเนื่องไปอย่างใด

“๒. การที่ผมเลือกใช้คําบริกรรม นิพฺพานํ ปรมํ สุญฺํ นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ ในขณะที่ทําสมาธิ แต่กําหนดพุทโธในเวลาอื่น เช่น เดินจงกรมในขณะที่ผมนั่งอยู่บ้านคนเดียว อันนี้สามารถทําได้ไหมครับ ด้วยเหตุการณ์ทําให้ผมเห็นเลยครับว่า จิตของเราแส่ส่ายไปทุกที่”

นี่จิตของเราแส่ส่าย เรามีสติปัญญา จิตของเราแส่ส่าย แส่ส่ายเพราะมีสติ มีสติมีปัญญา เรารู้ว่าจิตของเราแส่ส่าย ถ้าเราไม่มีสติไม่มีปัญญา มันแส่ส่ายนี่เป็นความดี แส่ส่ายก็มันสบายไง แส่ส่ายก็เป็นอิสระไง พอเราจะมาพุทโธ จะมาตั้งสติ โอ๋ย! ลําบาก อึดอัดขัดข้อง

แต่ถ้าเวลาเราฝึกหัดแล้ว เวลาเราได้ใช้สติใช้ปัญญาแล้ว ด้วยสติด้วยปัญญา ด้วยสติธรรม สมาธิธรรม ด้วยคุณธรรม ทําให้จิตใจเราพัฒนาขึ้น พอพัฒนาขึ้น มันก็เห็นความผิดของตัวไง จิตนี้มันแส่ส่าย จิตของเรามันร้ายกาจ จิตของเราให้โทษกับเราเอง เห็นไหม เพราะถ้าเรามีธรรมแล้วมันจะเห็นเลยว่า สิ่งที่เป็นโทษกับเราคือกิเลส สิ่งที่เป็นโทษในหัวใจเราคือกิเลสตัณหาความทะยานอยากของเรา ไม่มีใครทําโทษให้เราเลย ไม่มีเลย มีแต่คนปรารถนาดี มีแต่คนอยากให้เราเป็นคนดี แต่ใจของเรามันมีโทษกับเราเอง ถ้ามีสติมีปัญญามันจะรู้เห็นอย่างนี้ ถ้ารู้เห็นอย่างนี้ก็เป็นประโยชน์กับเราไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เราใช้คําบริกรรมว่า นิพฺพานํ ปรมํ สุญฺํ นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ ผิดไหม

ไม่ผิด ไม่ผิด เพราะว่าหลวงปู่มั่นท่านสอนหลวงปู่ชอบก็ใช้บริกรรมยาวๆ อย่างนี้ แต่ถ้าคนไหนภาวนาแล้วถ้ามันไม่ตกภวังค์ไม่อะไร ก็พุทโธ พุทโธมันสั้นๆ แต่หลวงปู่ชอบท่านให้ท่องบาลียาวๆ เลย

นี่ก็เหมือนกัน นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ นิพฺพานํ ปรมํ สุญฺํ ถ้ามีสติ นี้ก็เหมือนคําบริกรรม ใช้ได้หมด ใช้ได้หมด แต่ขอให้มีคําบริกรรม เพราะถ้ามีคําบริกรรม จิตมีการเคลื่อนไหว จิตมีการกระทํา จิตมันอยู่กับเรา

ถ้าไม่มีการกระทํา มันไปนะ นั่นก็เป็นเรา เราก็เป็นความว่าง ความว่างก็เป็นเรา เราก็เป็นกิเลส กิเลสก็เป็นเรา เราก็เป็นธรรม ธรรมก็เป็นเรา อะไรเป็นเราไปหมดเลย แล้วแยกไม่ถูก พอถึงเวลาให้แยก แยกไม่ถูก เพราะมันจับจด

แต่ถ้าพุทโธๆๆ ไป ไม่ใช่ อะไรจะเป็นเราไม่เป็นเรา ไม่เกี่ยว ตอนนี้กําลังพุทโธ เพราะมันกําลังบริกรรมอยู่ มันกําลังทําด้วยความจริงจัง จับให้มั่น คั้นให้ตาย เอาจริงเอาจัง พอเดี๋ยวมันละเอียดเข้ามาๆ อันนั้นจะเห็นผลเลย ถ้าเห็นผล อันนั้นจะเป็นความจริงของเรา

นี่พูดถึงว่า จิตมันแส่ส่ายนะ

ถาม : เรื่อง “ไม่ยึดถือเรื่องนรกสวรรค์”

ผมเป็นคนที่ไม่เชื่อในนรกสวรรค์ครับ คือแม้มีจริงก็ไม่ได้ถือเรื่องนี้ แต่เร็วๆ นี้ได้เข้าไปอ่านพบว่า พระสูตรที่เกี่ยวกับนรกสวรรค์ ในใจเกิดความขัดแย้ง โดยส่วนตัวคิดว่า ถ้าเราประพฤติดี ปฏิบัติแล้วไม่ต้องมีนรกสวรรค์มาเป็นตัวขู่ก็ไม่เป็นไร พิจารณาด้วยหลักที่ตรวจดูจิตใจว่าเรามั่นคงในสติ เรายึดมั่นในตัวตนเราหรือเปล่า ผมกลับคิดว่า นรกสวรรค์ทําให้เราเกิดการยึดมั่นด้วยซํ้า คือกลัวว่าตายไปจะตกนรก ทําความดีเพราะกลัวตัวเองไม่ประสบความสุข ไม่ได้ทําความดีเพราะจิตใจถูกขัดเกลามาจริงๆ แต่บางคนก็บอกว่าพระพุทธเจ้าสอนเรื่องนี้ เพราะมันเป็นทางหลุดพ้นได้เหมือนกัน และถ้าเราใช้กรรมในนรกแล้ว ทําไมยังต้องมาเวียนว่ายตายเกิดอีกครับ ทั้งๆ ที่เราก็โดนลงทัณฑ์ไปแล้ว

ตอบ : “ตกนรกแล้วก็ควรจบ ทําไมต้องมาเกิดอีก” เห็นไหม นี่บอกว่า “ผมเป็นคนที่ไม่เชื่อนรกสวรรค์ครับ”

โอ๋ย! สุดยอดเลย เราก็ไม่เชื่อ ทุกคนเขาก็ไม่เชื่อ เพราะเราเป็นลูกศิษย์พระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอกว่า กาลามสูตร อย่าให้เชื่อ อย่าเพิ่งเชื่ออะไรทั้งสิ้น นี่เป็นลูกศิษย์พระพุทธเจ้าจริงๆ พระพุทธเจ้าบอกไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อ แต่ให้เราประพฤติปฏิบัติสิ ให้เราพิสูจน์สิ ถ้าพิสูจน์ มันมีจริงหรือเปล่านรกสวรรค์ มีจริงหรือเปล่า

นรกสวรรค์นะ นรกสวรรค์ในวัฏฏะ กามภพ รูปภพ มันชัวร์ของมันอยู่แล้ว พระอาทิตย์มีไหม พระจันทร์มีไหม ดาวพฤหัสมีไหม ดวงจันทร์มีหรือเปล่า โลก ดวงจันทร์ ทุกอย่างมันมีหมด จักรวาลมีไหม ทางช้างเผือกมีหรือเปล่า อ้าว! ก็มี มันมีอยู่ ของมันมีอยู่ไง ของมันมีอยู่ แต่ใครไปรู้ไปเห็นเท่านั้นน่ะ ตอนนี้กําลังจะไปดาวอังคารกัน จะเอาแร่ธาตุมาใช้ในโลกไง นี่มันมีของมัน ของเขามีอยู่ แต่ของเขามีอยู่ของเขาอยู่อย่างนั้น

ฉะนั้น ที่ว่า เราเป็นคนไม่เชื่อนรกสวรรค์

อ้าว! ไม่เชื่อก็ไม่เชื่อ ไม่เชื่อนี่ดี เขาบอกว่า ที่ไม่เชื่อนรกสวรรค์ ถ้าเรื่องนรกสวรรค์ สิ่งที่นรกสวรรค์มันเป็นการถ้าเราจะทําคุณงามความดี ต้องประพฤติดีเพราะกลัวตกนรก เอานรกสวรรค์มาขู่

มันไม่ใช่มาขู่ อนาคตังสญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อนาคตังสญาณคือญาณหยั่งรู้ ญาณหยั่งรู้ว่าจิตดวงนี้มันจะเวียนว่ายตายเกิดอย่างใด พระโมคคัลลานะไปเที่ยวสวรรค์มา ที่ในพระไตรปิฎก อยู่ที่ราชคฤห์ พระโมคคัลลานะไปสวรรค์มา ชาวราชคฤห์บ้านนี้ตายไปเกิดที่นั่น บ้านนี้ตายไปเกิดที่นี่ ในเมื่อบ้านนี้ตายไปเกิดที่นั่น บ้านนี้ตายไปเกิดที่นี่ ไอ้บ้านนั้นคือว่าจิตดวงนั้นตายไปแล้วออกจากร่างไป มันมีของมันอยู่ไง เพราะมันมีของมัน มันถึงไปเกิดที่นั่นๆ แล้วพระโมคคัลลานะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมชาวราชคฤห์ แล้วพระโมคคัลลานะก็ถามปัญหาพระพุทธเจ้าต่อหน้าประชาชน พระพุทธเจ้าบอกเป็นอย่างนั้นๆๆ

นี่ไง มันเป็นอย่างนั้น มันมีอยู่จริงไง มันมีอยู่จริง แต่พระโมคคัลลานะไปพิสูจน์มาไง แล้วมาพูดกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง แต่ชาวราชคฤห์ไม่ได้ไป ไม่ได้ไป ไม่ได้ไปเห็นนรกสวรรค์มาหรอก ไม่ได้เห็น แต่พระโมคคัลลานะท่านถามปัญหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขึ้นมา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้วิสัชนาว่ามันเป็นอย่างนั้นๆ

มันเป็นของมันอยู่อย่างนั้นเพราะของเขามีอยู่ ฉะนั้น ของเขามีอยู่ มันเป็นอนาคตใช่ไหม เราทําคุณงามความดี ถ้าเราไม่สิ้นสุดแห่งทุกข์ เราก็มาเกิดเป็นมนุษย์หรือไปเกิดบนสวรรค์ หรือไปเกิดที่ไหน เพราะจิตมันต้องเกิด ถ้าจิตมันต้องเกิด ฉะนั้น นรก ของมันมีอยู่ไง ถ้าของเขามีอยู่อย่างนั้นน่ะ ทีนี้ว่าจะเชื่อไม่เชื่อมันก็เป็นแล้ว

พระที่ดี พระที่ดีเขาพยายามเตือน เตือนประชาชนทั่วไปว่าทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ชั่วปัจจุบันนะ ถ้าทําชั่ว จิตใจมันก็ทุกข์ มันนั่งทับสิ่งที่มันทําทุจริตไว้ ทําความดี มันสุจริต มันก็มีแต่ความสุข เห็นไหม ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว

แต่ถ้าทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว มันก็เป็นสัจจะไง มันเป็นสัจจะ พอเป็นสัจจะ เวลามันหมดอายุขัยไป คือคนเรามันต้องตายหรือเปล่า คนเรามันต้องตาย ตายแล้วจิตมันไปไหนล่ะ จิตมันไปไหน จิตมันก็ต้องไปตามสถานะของจิตไง ถ้าจิตมันดี มันก็ไปเกิดบนสวรรค์ หรือจะเกิดเป็นมนุษย์ก็ได้ ไม่ไปไหนก็ได้ แต่ถ้ามันเวียนว่ายตายเกิด เพราะจิตเราเป็นอย่างนี้ เราทําอย่างนี้ มันหมดวาระของความเป็นมนุษย์แล้วมันไปไหนล่ะ มันไปมันก็ไปสวรรค์ไปนรกนี่ไง แล้วใครเอามาขู่ล่ะ มันไม่มีใครเอามาขู่

แต่ถ้าพระที่เขาเอาเรื่องนรกสวรรค์มาเป็นธุรกิจ เออ! ถ้าอย่างนี้เขาเอานรกสวรรค์มาเป็นธุรกิจ อันนั้นนรกสวรรค์ซื้อได้ นรกตีค่าเป็นเงิน

พระเรามันก็มีพระที่เป็นพระที่ซื่อสัตย์ ซื่อสัตย์มีคุณธรรม เอาสัจจะความจริงมาตีแผ่ให้ชาวพุทธเราได้เห็น แต่พระเราถ้าไม่มีคุณธรรม ก็เอาสิ่งนี้มาทําเป็นเพื่อผลประโยชน์กับตัวเอง นรกสวรรค์ซื้อได้ ถ้าไม่อยากตกนรกก็ทําบุญให้เยอะๆ แล้วมันจะไม่ตกนรก ทําบุญเสร็จแล้วจะไปทําชั่วอย่างไรก็ไม่เป็นไร นรกนี่ซื้อได้ นรกนี่ลงทัณฑ์บนได้

นี่พูดถึงถ้าเราจะบอกว่านรกสวรรค์มีอยู่จริง แล้วต้องเป็นอย่างนั้นจริงๆ มันเป็นจริง แล้วทําไมพระผู้ที่สั่งสอนทําไมเขาทําอย่างนั้นน่ะ ทําไมเขาเอานรกสวรรค์มาตีค่าเป็นวัตถุ เป็นสินค้า แล้วมาทําอย่างนั้น มันก็เลยทําให้ความเชื่อของชาวพุทธ คนที่มีปัญญาเขาก็แปลกใจ เออ! นรกสวรรค์มันซื้อได้ นรกสวรรค์มันคอร์รัปชันได้ มันทุจริตได้ มันเปลี่ยนค่าได้ แต่ถ้าเป็นสัจธรรมไม่ใช่ ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทีนี้คําว่า “ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว” มันเป็นไปตามนั้น

ฉะนั้น เขาบอกว่า เขาเห็นว่า นรกสวรรค์ทําให้เกิดความยึดมั่นด้วยซํ้า แล้วทําให้การกลัวการตกนรก ทําความดีก็ทําความดีด้วยทุจริต คือไม่ได้ทําความดีด้วยสัจจะ ไม่ได้ทําความดีด้วยปัญญาของตัว ไม่ใช่ทําความดีเพราะเราเห็นว่าดี เราถึงทําความดี เราทําความดีเพราะเรากลัวนรก

โยมต้องคิดสิว่า มนุษย์คนคนหนึ่งเกิดมามันเป็นทารก พ่อแม่ไม่เลี้ยงก็ตาย กว่าทารกนั้นจะเลี้ยงมาจนมันจะเดินได้ กว่ามันจะยืนได้ เดินได้ กว่าจะมีการศึกษาขึ้นมา คนคนหนึ่งจะเป็นผู้ใหญ่มา มันผ่านชีวิตมายาวไกลเท่าไร จิตของสังคม สังคม เรื่องของสังคม สังคมที่อ่อนแอเขาไม่มีที่พึ่งอะไรเลย สังคมนะ คนที่มีปัญญา สังคมที่อ่อนแอ คนที่ด้อยวุฒิภาวะเป็นเหยื่อของสังคมตลอด เขาเอาเรื่องนรกสวรรค์มาหลอกก็ได้ เขาเอาเรื่องนรกสวรรค์มาขู่เข็ญก็ได้

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรม ในเมื่อเด็กมันเป็นทารก มันยังพึ่งพาอาศัยไม่ได้ ก็บอกว่า ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ก็นั่นแหละ แต่ถ้าทําไม่ดีมันตกนรก เห็นไหม มันก็ไม่อยากทํา ถ้ามันทําความดี มันได้ความดีของมันอยู่แล้ว แล้วมันได้ขึ้นสวรรค์ นี่มันเป็นการหล่อหลอมไง มันเป็นการหล่อหลอมให้คนมันวิวัฒนาการ พัฒนาการของมัน มันก็โต เหมือนทารกกลับโตมาเป็นวัยรุ่น โตมาเป็นผู้ใหญ่ พอวัยชราครํ่าคร่า หลอกกูไม่ได้แล้วล่ะ เพราะกูโดนหลอกมาเยอะ หลอกกูไม่ได้แล้วล่ะ เพราะกว่ากูจะโต กูโดนเขาหลอกมาเยอะเลย พอโดนหลอก มันรู้ขึ้นมา มันก็ให้ใครหลอกไม่ได้ใช่ไหม อันนี้พูดถึงปัญหาสังคม คือปัญหาเรื่องโลกๆ มีการทุจริต มีการคอร์รัปชัน มันมีอะไร มันมีไปหมด มันก็ทําให้นรกสวรรค์ค่ามันอ่อนลง

แต่ถ้าเป็นความจริง ความจริงของมันมีอยู่น่ะ ความจริงที่มีอยู่ ครูบาอาจารย์ที่ท่านบอกว่าท่านทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่วไง

นี่ไง บอกว่า “ถ้ามันเอามายึดมั่นต่างๆ มันก็ไม่ดี”

ถูกต้อง

ฉะนั้น มันจะเข้ามาตรงนี้ ไฮไลต์มันอยู่ตรงนี้ “และถ้าเราใช้กรรมในนรกแล้ว ทําไมยังต้องมาเวียนว่ายตายเกิดอีกครับ ทั้งๆ ที่เราก็โดนลงทัณฑ์มาแล้ว”

โดนลงทัณฑ์ เห็นไหม กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ กรรมเป็นเผ่าพันธุ์ กรรมเป็นที่พึ่งอาศัย กรรม การกระทํา เรามีกรรม การกระทํา กรรม เวลาทํากรรม กรรมสิ่งใดต้องให้ผลตามนั้น ถ้าให้ผลตามนั้น เราไปตกนรก เราโดนลงทัณฑ์มาแล้ว ทําไมต้องมาเกิดอีกล่ะ อ้าว! ก็เราโดนลงทัณฑ์ไปแล้ว

อ้าว! ต่อไปนี้นะ เวลาคนติดคุกนะ ติดคุกเสร็จแล้วห้ามออกจากคุก ขังมันตายไปเลย ห้ามออกจากคุก ทําไมมันต้องออกจากคุกล่ะ

ออกจากคุกเพราะเขามีบุคคลใช่ไหม มีนักโทษเข้าไปติดคุก แล้วนักโทษพ้นจากคุกก็ออกจากคุก

จิตเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตนี้มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ มันไปเกิดบนสวรรค์ มันได้ไปงานรื่นเริง หมดจากงานรื่นเริงแล้วมันก็ออกจากงานรื่นเริงนั้นมาเกิดใหม่

จิตนี้ไปตกนรก มันไปติดคุกติดตะราง พอมันหมดโทษแล้วมันจะไปไหนล่ะ จะขังมันไว้หรือ ก็มันหมดโทษแล้ว

“ทําไมคนเราเวียนว่ายตายเกิด ทั้งๆ ที่เราโดนลงโทษทัณฑ์แล้ว เราตกนรกแล้ว ทําไมต้องมาเกิดอีก”

อ้าว! ไม่เกิดก็ตกนรกตลอดไปหรือ นี่ไง มันไม่ใช่ ผลของวัฏฏะมันอนิจจังไง มันเวียนว่ายตายเกิดไง แล้วถ้าเราไปตกนรก พอเราลงทัณฑ์แล้ว หมดจากกรรมแล้ว แล้วจะไปไหนต่อล่ะ เราจะไปไหนต่อ

เพราะมันมีภวาสวะ เพราะมันมีภพ เพราะมันมีใจ เพราะมีใจ เพราะใจมันเวียนว่ายตายเกิด เพราะมีปฏิสนธิวิญญาณ วิญญาณมันมี เห็นไหม เราไม่สามารถทําลายได้ไง มันจะทําลายได้ด้วยมรรคญาณนี่ไง ถ้าเราจะทําลายตรงนี้ได้ ที่เรามาปฏิบัติธรรมๆ ก็ตรงนี้ไง

ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ถ้าเรามีศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญามันจะไปใคร่ครวญ มันจะไปละสังโยชน์ สักกายทิฏฐิ ความเห็นผิดของใจ ถ้าละสังโยชน์นะ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส เป็นพระโสดาบันเกิดอีก ๗ ชาติ

ถ้ามันพิจารณาต่อเนื่องไปๆ กามราคะ ปฏิฆะมันอ่อนลง มันอ่อนลง พออ่อนลง มันก็เกิดอีก ๓ ชาติ ถ้าเราพิจารณาต่อเนื่องๆ กันไป ถ้าจับต้องได้ พิจารณาปฏิฆะ กามราคะนี่ขาดไป กามราคะขาดไป นี่เสพกามๆ กามราคะขาดไป ไม่เกิดตั้งแต่สวรรค์ลงมา นี่กามภพ กามภพตั้งแต่สวรรค์ลงมา สวรรค์ลงมา มนุษย์ เกิดไม่ได้อีกแล้ว จะไปเกิดบนพรหม เพราะมันยังมีอยู่ เห็นไหม นี่ไง พอมันพ้นนรกแล้วจะไปไหนต่อ นี่ไปเกิดบนพรหมก็ยังไปอยู่บนพรหมอีกไง

แต่ถ้าเราพิจารณาต่อเนื่องไป พิจารณาภวาสวะ พิจารณาภพ เพราะมันพิจารณากามราคะมาแล้ว มันทําลายกามราคะทั้งหมดแล้ว มันก็เหลือแต่จิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส ภวาสวะ ตัวภพ ถ้ามันทําลายตัวภพ ทําลายตัวตน ทําลายบุคคล มันไม่มีบุคคลแล้วมันไปไหนล่ะทีนี้ เออ! มันไปไหน

แต่นี่มันมีบุคคลอยู่ไง ก็บอกว่า “ถ้าเราใช้กรรมในนรกแล้ว ทําไมเรายังต้องมาเวียนว่ายตายเกิดอีกครับ ทั้งๆ ที่เราก็โดนลงทัณฑ์มาแล้ว”

ก็เอ็งทําผิด เอ็งทํากรรม ก็สนองตามกรรมนั้น หมดจากกรรมนั้นมา ตัวจิตมันยังมี ตัวเรายังอยู่ เราทําผิด เขาก็ลงโทษตามนั้น เราทําดี เราก็ได้ผลตามนั้น นี่ผลของนรกสวรรค์ไง เวียนว่ายตายเกิดอย่างนี้ไง ผลของวัฏฏะไง จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไง ไม่มีสิ่งใดที่จะชําระล้างได้ มันต้องด้วยอริยสัจอย่างเดียว ด้วยมรรคอย่างเดียว มัคโค ทางอันเอกอย่างเดียว ถ้าอย่างเดียว เราก็ปฏิบัตินี่ไง ถ้าเราปฏิบัติของเรา ไอ้นี่มันจะเข้าใจหมด

มันเข้าใจเพราะอะไร เพราะอัตตสมบัติ สมบัติประจําหัวใจ เพราะเราทําเวรกรรมอย่างนี้ เราถึงเวียนว่ายตายเกิดอย่างนี้ ถ้าเราปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา เราชําระล้าง เราผ่อนคลายเป็นชั้นๆ

นรกสวรรค์ของเขามีอยู่ ของมีอยู่ ถ้าใครปฏิบัติแล้ว อย่างที่ว่า ตั้งแต่ปัญหาข้อแรก เขาไปเห็นพระพุทธรูป เห็นต่างๆ

ถ้าจิตของเรา ดูสิ ของพระโมคคัลลานะไปได้หมด พระมาลัยที่ว่าไปโปรดสัตว์ในนรก ที่อย่างนี้ เขาทําอย่างนี้กันได้มันเฉพาะบุคคล เฉพาะคนที่ทําอย่างนั้น เอตทัคคะมีหนึ่งเดียว ที่ทําเพราะว่าเขาได้สร้างของเขามา พระโมคคัลลานะเป็นผู้ที่มีฤทธิ์มีเดช เขาสร้างวาสนาของเขามา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์ เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อัครสาวกเบื้องซ้ายเบื้องขวาก็ต้องอธิษฐาน อธิษฐานแล้วก็พยายามสร้างสมบุญญาธิการมา เขาสร้างมาเป็นสมบัติของเขา

ไอ้ของเราไม่เชื่อมาๆ สร้างมา สร้างโดยความไม่เชื่อมา ในปัจจุบันนี้ก็ยังไม่เชื่ออยู่ แล้วก็ยังงงๆ อยู่นี่ ก็เราสร้างมาแบบนี้เหมือนกัน เราสร้างความไม่เชื่อ

เราจะบอกว่าเราเป็นคนพาลนะ เราพาลพาโลมาตลอด จิตมันเป็นพาล พอจิตมันเป็นพาล เราก็มีสมบัติของความเป็นพาลมา แล้วเกิดมาชาตินี้ก็จะมาพาลพาโล พาลกับตัวเองไม่พอ ยังจะมาพาลกับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเป็นหลวงตา หลวงตาบอกหมาบ้า หมาบ้ามันกัดพระไตรปิฎก หมาบ้ามันจะกัดธรรม มันกัดไปหมด

แต่นี่มันเป็นสัจจะ มันเป็นความจริง ของมันมีอยู่ แต่เราไม่เห็นเฉยๆ นรกสวรรค์นี่เป็นผลของวัฏฏะ มันก็เหมือนทวีป ไปอยู่ทวีปไหนก็ทวีปนั้น ของเขามีอยู่ แต่เราไม่รู้ไม่เห็นเท่านั้นเอง ถ้าไม่รู้ไม่เห็นก็ยกผลประโยชน์ให้กับความไม่เห็น ก็บอกว่ามันไม่มี เออ! ไม่มีก็ไม่มี อ้าว! ไม่เชื่อ ไม่เชื่อยิ่งดีใหญ่ เพราะพระพุทธเจ้าบอกกาลามสูตร ไม่ให้เชื่อ

แต่ถ้าคนไปรู้ไปเห็นมันพูดไม่ออกนะ คนไปรู้ไปเห็น เวลาพระพุทธเจ้าเปิดโลกธาตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ละพระองค์จะมีอํานาจวาสนาบารมีคนละครั้ง เพราะได้สร้างมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะมาเปิดโลกให้นรกสวรรค์กับโลกเราเห็นครั้งหนึ่งในบารมีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใครได้เห็นอย่างนั้นน่ะ ไม่ได้เห็นด้วยความสามารถของตัว เห็นเพราะด้วยบุญญาธิการขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าได้เห็นอย่างนั้นแล้วนะ มันจะเข้าใจ แล้วมันจะรู้จริง ถ้ายังไม่ได้เห็น ยังไม่ได้เห็น ยังไม่ได้รู้เห็น เก็บเอาไว้ก่อน แล้วปฏิบัติไป

ถึงรู้เห็นก็อย่างที่ว่า ลงนรกแล้ว ใช้เวรใช้กรรมหมดแล้ว มาเกิดอะไรอีกล่ะ

เพราะยังไม่เข้าใจเรื่องสัจจะ ไม่เข้าใจเรื่องธรรมะ ไม่เข้าใจเรื่องสังโยชน์ ไม่เข้าใจเรื่องการกระทํา ไม่เข้าใจการชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา ถ้าการชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา สวรรค์ในอก นรกในใจไง มันรู้ที่นี่หมด มันรู้ในใจนี่ มันชําระล้างหมด มันสํารอกมันคายหมดแล้ว แล้วมันจะไปนรกสวรรค์ที่ไหนอีกล่ะ ในเมื่อมันจบแล้วมันจะไปไหน มันไม่ตกนรกด้วย ไม่ไปสวรรค์ด้วย ไม่ไปใดๆ ทั้งสิ้น แล้วก็ไม่ไปมีข้างหน้า ไม่มีข้างหลัง แล้วไม่ไปไหนเลย มันจะอยู่ของมันอย่างนั้นน่ะ นี่สัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอวัง

มนุษย์ต่างจากสัตว์เพราะมีศีลธรรม
เราเข้าไปอยู่ศีลธรรมแล้วเราทิ้งมา
ทิ้งมาแล้วไปใช้ชีวิตแบบสัตว์ แบบสัตว์ เห็นไหม
มนุสสเปโต มนุสสติรัจฉาโน มนุสสเทโว
มนุษย์ใช้ชีวิตแบบสัตว์ ใช้ชีวิตแบบมนุษย์ ใช้ชีวิตแบบเทวดา
เราจะใช้ชีวิตแบบใด
การใช้ชีวิตนั้นด้วยสติด้วยปัญญา
นี่ถ้ามันคิดได้แล้วมันสังเวชเลย มันสลดสังเวชเลย
โอ้โฮ! ฟื้นมาได้ ล้มแล้วลุกขึ้นมา
ลุกขึ้นมาทําให้ได้ ทําให้จริงของตัวเอง
ทําให้ได้

๒

ล้มแล้วลุก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๙ สิงหาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ทุกข์จากจิตเสื่อม”

โยมเป็นลูกศิษย์ใหม่

หลวงพ่อ : เขาพูดเลยนะ ไม่เคยเจอกันเลย

ถาม : โยมเป็นลูกศิษย์ใหม่เจ้าค่ะ มีความทุกข์ยากแสนสาหัส โยมขอความเมตตาคําตอบโยมดังนี้เจ้าค่ะ

เมื่อราว ๑๒ ปีก่อน (พ.ศ. ๒๕๔๖) โยมได้ไปปฏิบัติธรรมที่วัดแห่งหนึ่ง มีพระอาจารย์เป็นผู้สอน โยมเคารพนับถือท่านมาก เมื่อมีข้อสงสัยติดขัดประการใดก็จะกราบเรียนถามท่านมาตลอด การภาวนาก้าวหน้าขึ้นไปเรื่อยๆ พอถึงปีที่ ๙ (พ.ศ. ๒๕๕๔) พระอาจารย์ท่านสึกไปมีครอบครัว ปาราชิก โยมตกใจมาก เสียใจ ผิดหวัง ท้อแท้ เคว้งคว้างมาก โยมคิดผิด

ได้ออกจากวัด ละทิ้งการภาวนาทั้งหมด แต่ยังรักษาศีล ๕ ยิ่งชีวิต หันกลับมาใช้ชีวิตแบบคนทางโลก ช็อปปิ้ง เที่ยว กิน ดูหนัง ละคร ทําแบบนี้อยู่ราวๆ ๑ ปี โยมเริ่มรู้สึกว่าไม่ใช่ทางที่โยมปรารถนาเสียแล้ว ไม่สนุก ไม่มีความสุขเลย จนสุดท้ายโยมตัดสินใจมาเริ่มภาวนาพุทโธอีกครั้งหนึ่ง ยากมาก เป็นสมาธิบ้าง ไม่เป็นบ้าง ขึ้นๆ ลงๆ เหมือนคนไม่เคยภาวนามาเลย โยมสู้ไม่ถอย แทบทุกครั้งความทรงจําเก่าๆ (สัญญา) ในเรื่องการภาวนาก็เข้ามารบกวนตลอด

โยมจะนําคําสอนของครูบาอาจารย์มาสอนใจตนว่า ให้อยู่กับปัจจุบัน อดีตคือสิ่งที่ผ่านไปแล้ว โยมพยายามแสวงหาครูอาจารย์มาตลอด จนได้รู้จักกับกัลยาณมิตร เขาได้แนะนําให้โยมไปกราบเรียนเล่าการภาวนาถวายท่านอาจารย์ โยมยังมีข้อลังเลสงสัยว่าควรเล่าถวายหรือไม่เจ้าค่ะ เพราะเป็นเรื่องในอดีต ซึ่งในปัจจุบันโยมก็ยังทําไม่ได้อย่างนั้น ควรจะทิ้งเรื่องไว้ในอดีต แล้วมาเริ่มต้นหัดภาวนาพุทโธใหม่ เพื่อให้อยู่กับปัจจุบัน โยมคิดอย่างนี้ถูกต้องหรือไม่เจ้าคะ

โยมเคยฟังเทศน์คําตอบท่านอาจารย์ และถ้าท่านอาจารย์ต้องการให้โยมเล่าอดีตเรื่องการภาวนา โยมก็จะเล่าถวายเจ้าค่ะ โยมขอความเมตตาเป็นที่พึ่งให้โยมด้วยเจ้าค่ะ โยมไม่มีครูบาอาจารย์เลย ว้าเหว่มาก

ตอบ : ไอ้เล่าถวายไม่เล่าถวาย การเล่าถวายส่วนใหญ่แล้วเขาจะเล่าถวายต่อเมื่อยังภาวนาอยู่ ยังต้องการความเจริญก้าวหน้า เพราะการเล่าถวายนั้นก็เหมือนกับว่าภูมิจิตเราอยู่แค่ไหน ครูบาอาจารย์ท่านจะอธิบายต่อเนื่องชักจูงขึ้นไป

แต่ในปัจจุบันนี้ จะว่าไม่ต้องเล่าถวายก็ได้ เดี๋ยวจะหาว่า โอ้โฮ! หลวงพ่อเล่นตัว...ไม่ใช่หรอก จะเล่าถวายไม่เล่าถวาย มันอยู่ที่จังหวะ จังหวะที่เราควรจะใช้อย่างใด เราควรจะเป็นอย่างใด เราทําตอนนั้น

ตอนนี้เล่าถวายไม่เล่าถวาย โยมก็ทุกข์อยู่อย่างนี้ เพราะใจโยมทุกข์ พอใจโยมทุกข์แล้ว โยมเล่าถวาย โยมก็เป็นทุกข์ แต่ถ้าโยมสงสัยสิ ภาวนาแล้วติดขัดสิ่งใดโยมก็ทําได้ แต่นี่โยมไม่สงสัย เพราะโยมบอกว่า โยมกลับมาภาวนาพุทโธใหม่ เริ่มต้นภาวนาใหม่ เพราะเราเคยภาวนามาแล้ว เราก็พยายามทําตรงนี้ให้ได้ประโยชน์กับเรา ถ้าได้ประโยชน์กับเราแล้ว สิ่งนี้มันจะฟื้นมา

ฉะนั้น ย้อนกลับมาที่อารัมภบทไง อารัมภบท เห็นไหม กรณีอย่างนี้เหมือนกรณีหลวงตาท่านพูด ตอนท่านพูดบ่อยๆ ตอนที่ว่าท่านพิมพ์ประวัติหลวงปู่มั่นออกมา แล้วใครมาอ่านประวัติหลวงปู่มั่นแล้วมีความศรัทธามีความเชื่อมาก มีความเชื่อมีความศรัทธามากเลย ก็ไปหาท่าน ไปหาท่าน ไปกราบท่านนะ บอกว่า เขาเป็นฆราวาส เขาศึกษาประวัติของหลวงปู่มั่นแล้วเขาศรัทธาพระปฏิบัติสายหลวงปู่มั่นมากๆ

หลวงตาท่านถึงพูดไงว่า ท่านมั่นใจว่า ในสายหลวงปู่มั่นพระกรรมฐานมีทั้งดีและเลว มีทั้งดีและเลว เลวก็มี ดีก็มี นี่ท่านพูดอย่างนี้

ท่านบอกเขาเพราะท่านสงสารเขา สงสารเขาว่า ถ้าเขามีศรัทธามีความเชื่อ มีความมั่นใจมากเลย แต่ถ้าวันไหนถ้าไปเจอพระที่มีปัญหาขึ้นมา เวลาเขาเสียใจขึ้นมา ท่านใช้คําว่า “หัวมันจะปัก” เหมือนกับนก นกหัวปักดิน มันตาย

ท่านบอกพระสายลูกศิษย์หลวงปู่มั่นดีก็มี เลวก็มี

ถ้าเลว คนเรา คําว่า “ดีและเลว” ทุกคนมันมีอยู่ในตัวทั้งนั้นน่ะ แต่ขณะที่เราปฏิบัติ เราพยายามจะกําจัดความเลวออกไปให้เหลือแต่คุณงามความดี แล้วเอาคุณงามความดี เปลี่ยนคุณงามความดีนี้ให้เป็นมรรค

ถ้าบอกว่า เป็นคุณงามความดีแล้วมันจะเป็นความดี...ความดีก็ตายไง เห็นไหม ถ้าเป็นความเลวนี่อกุศล อกุศลทําให้เราตกนรกอเวจี เป็นบาปอกุศล ถ้าทํากุศล กุศลเป็นความดี ความดีก็เกิดเป็นเทวดาไง

ทีนี้ถ้าเราเปลี่ยนความดีเป็นมรรค เห็นไหม เปลี่ยนความดีเป็นมรรค งงไหม ความดีก็คือความดี เพราะอะไร เพราะเวลาเราปฏิบัติไป เราข้ามพ้นความดีและความชั่ว ทั้งความดี เราก็พ้น ความชั่ว เราก็พ้น เราต้องข้ามพ้นไปดีและชั่วเลย ข้ามพ้นออกไป ทีนี้การข้ามพ้นออกไปมันเลยดีไป ทั้งดีและชั่ว เราข้ามพ้นไป ถ้าข้ามพ้นไปมันถึงหัก หักกิเลสได้ไง แต่ถ้ายังหักกิเลสไม่ได้มันดีและชั่วๆ

เปลี่ยนความดีเป็นมรรค ถ้าเป็นมรรคมันจะเจริญก้าวหน้าไป แต่ถ้ามันไม่เป็นมรรค เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ท่านอยู่ในสังคมมานาน

ฉะนั้น เวลาเป็นโยม โยมบอกว่า โยมมีความเชื่อมาก โยมไปปฏิบัติ ๑๒ ปี ๑๒ ปีตั้งแต่ปี ๒๕๔๖ นี่ ๑๒ ปี ปฏิบัติก้าวหน้า มีความศรัทธามีความเชื่อ มีต่างๆ

เราถึงบอกไง เวลาโยมมาวัดวันหนึ่งกี่นาที เราจะทําตัวเรานุ่มนวลขนาดไหน แนบเนียนขนาดไหนก็ได้ โยมมาวันละชั่วโมงใช่ไหม โยมกลับไปแล้วเรามีเวลาอีก ๒๓ ชั่วโมงแน่ะ ๒๓ ชั่วโมงนี้ลับหลังโยม เราจะทําอะไรก็ได้ เออ! เวลาต่อหน้าโยม มาเถอะ โยมมานี่เจริญพร ดูสิ เรียบร้อยขนาดนี้ พอโยมกลับไปแล้ว อีก ๒๓ ชั่วโมง เราจะออกลายอย่างไรก็ได้

เราถึงบอกว่า เวลาบอกว่าไปวัดแล้วเราจะเข้าใจไปทุกอย่างๆ มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้ ทีนี้เราเป็นไปไม่ได้ เราถึงบอกว่าเราต้องดึงหัวใจไว้ หัวใจของเรามาไว้กับเรา

เราไปหาครูบาอาจารย์นะ เวลาพูดถึงหาครูบาอาจารย์นี่ โอ้โฮ! แสนทุกข์แสนยาก หาครูบาอาจารย์นี่แสนทุกข์แสนยาก เราไปเจอครูบาอาจารย์แล้วถ้าไม่ตรงจริตตรงนิสัย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ เวลาพระถ้ายังไม่พ้นนิสัย เวลาออกปฏิบัติไปหาครูบาอาจารย์ อยู่กับอุปัชฌาย์ ถ้าแยกจากอุปัชฌาย์มาต้องมีครูบาอาจารย์ถ้ายังไม่พ้นนิสัย แล้วถ้าไปอยู่ที่ไหน ให้สังเกตครูบาอาจารย์อยู่ ๗ วัน สังเกต สังเกตถึงนิสัยว่าเราจะเข้ากันได้หรือไม่ได้อยู่ ๗ วัน แล้วถ้า ๗ วัน ถ้าเราเข้ากันไม่ได้ เราต้องเก็บบริขารของเรา เราไปหาที่ใหม่ของเรา แต่ถ้าเราไม่เก็บ เราอยากอยู่กับท่าน เราต้องขอนิสัย เพราะราตรีที่ ๗ เลย ๗ วันไป ถ้าเราไม่ขอนิสัย เป็นอาบัติปาจิตตีย์ นี่เป็นอาบัตินะ

ฉะนั้น ก่อนที่จะขอนิสัย ท่านให้สังเกตกันก่อน ให้สัมผัสกันว่าเราเข้ากันได้ไหม เราลงกันได้ไหม ถ้าลงกันได้ เราจะขอนิสัยอาจารย์องค์นี้เป็นอาจารย์ของเรา แล้วถ้าขอนิสัยแล้ว คําว่า “ขอนิสัย” ขอนิสัยก็พร้อมจะให้สั่งสอนไง พร้อมจะให้ดุให้ด่า ให้เฆี่ยนให้ตีไง

ฉะนั้น เวลาออกจากพรรษาแล้วมหาปวารณา เวลามหาปวารณานะ ถ้าเรามีความผิดความบกพร่องอย่างใดให้ตักเตือนกัน ให้บอกกัน นี่ขอนิสัย ฉะนั้น การขอนิสัย แม้แต่พระเขายังให้สังเกตให้ดูกัน ฉะนั้น สิ่งที่ให้ดูกัน เราให้ดูกัน ให้สังเกตว่าเข้ากันได้หรือเข้ากันไม่ได้

การหาครูหาอาจารย์นี้แสนยาก แม้แต่ครูบาอาจารย์ท่านเป็นของจริง ว่านี่พูดถึงครูบาอาจารย์ที่เป็นของจริงเลย แต่ถ้าจริตมันไม่ตรงกัน มันพูดออกไปมันเหมือนเวลาน็อต เกลียวมันไม่ลงกัน มันติดขัดไปหมดแหละ แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่มันลงกันนะ แหม! เกลียวนี่มันหมุนมันแน่น โอ๋ย! มันดูดมันดื่มนะ

เหมือนกับหลวงตา หลวงตาท่านบอกว่าท่านปฏิบัติ ท่านจะออกปฏิบัติ ท่านบอกการปฏิบัติในสังคมโลก ทุกคนบอกว่าต้องมีปัญญา ต้องมีการศึกษาก่อน ถ้าไม่ศึกษาแล้วเราจะผิดพลาดไป เราก็ศึกษาก่อน เราศึกษาเพื่อให้มีปัญญาเพื่อจะเป็นแนวทางในการปฏิบัติ เวลาจะปฏิบัติขึ้นมา ไอ้ที่ว่าศึกษาจะเป็นแนวทางปฏิบัติ มันก็ยังงงอยู่นั่นน่ะ มันก็ยังปฏิบัติไม่ได้อยู่ดีนั่นน่ะ ทีนี้พอไม่ได้อยู่ดี เราจะหาใครล่ะ

ท่านบอกว่าท่านก็ตั้งเป้าไว้ไปหาหลวงปู่มั่น ตั้งเป้าไว้เลย ถ้ามีครูบาอาจารย์องค์ใดชี้ทางเรา บอกได้ คอยแก้ความสงสัย ความบกพร่องของเรา คอยบอกคอยแนะว่าเรามีความสงสัยอย่างไร เรามีความบกพร่องอย่างไร ท่านคอยชี้คอยแนะเรา เราจะถืออาจารย์องค์นั้นเป็นอาจารย์ของเรา

แล้วท่านไปหาหลวงปู่มั่น มันก็ได้จริงๆ มันได้จริงๆ เวลาท่านชี้ท่านแนะ ท่านชี้ท่านแนะเพราะคนที่มันผ่านไปแล้วมันชี้มันแนะได้ มันบอกได้ มันบอกเลยนะ มันเป็นอย่างนั้นจริงๆ สิ่งที่เป็นวิธีการ วิธีการที่การปฏิบัติ ศีล สมาธิ ปัญญา เวลาทําสมาธิๆ ถ้าลงสมาธิไปแล้ว ถ้าคนมันสงบมันก็สงบลงด้วยความสงบ จิตสงบระงับด้วยความปกติสุข แต่ถ้าจิตมันสงบลงไปแล้ว มันไปรู้ไปเห็นต่างๆ รู้เห็นนะ เล่ห์กลมันเยอะแยะไปหมด มันรู้เห็น ทุกคนก็สงสัย ก็อยากรู้เห็น แล้วก็บอกว่ามันจะเห็นอย่างนั้น

บอกว่า เพราะจิตมันส่งออกเอง

เออ! มันก็เลยไม่ค่อยชัด นี่ถ้ามีคนพูดปั๊บ มันจะเริ่มสงสัยแล้ว

แต่ถ้าไม่มีคนพูดนะ บอกนี่จิตมันสงบนะ แล้วมันรู้มันเห็นอย่างนั้น มันว่าไป แล้วมันก็จะติดของมันไป นี่มันส่งออก เห็นไหม

ถ้ามีครูบาอาจารย์ รู้เลยว่าถ้ามันไม่พุทโธ จิตมันไม่มีกําลังเลย มันก็จะไม่รู้ไม่เห็นอะไร มันเป็นสามัญสํานึกสัญชาตญาณมันรู้อยู่อย่างนี้ แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตสงบมันจะเป็นอิสระ มันก็เหมือนประสาทสัมผัส ประสาทต่างๆ มันควบคุมให้จิตรับรู้อย่างนี้ตามอายตนะ แต่เวลาจิตมันปล่อยวางเข้ามา ปล่อยอายตนะของมันเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นมา

ตามอายตนะคือตามสายบังคับบัญชา ตาเห็นรูป หูได้ยินเสียง จมูกได้กลิ่น นี่ตามประสาทสัมผัสที่มันเป็นวิทยาศาสตร์เลย แล้วเวลาพุทโธๆๆ กัน มันปล่อยเข้ามา มันปล่อยอายตนะ มันปล่อยเข้ามา มันมีช่องว่าง พอช่องว่าง จิตก็รู้นู่นรู้นี่ๆ

แต่ถ้ามันสงบเข้ามาเฉยๆ สงบเข้ามาโดยสติปัญญาเข้ามา มันสงบเข้ามา เห็นไหม เวลาเราไป ถ้าเราปฏิบัติไปแล้วเราไม่รู้ พอมันเกิดอะไรขึ้น มันเกิดสิ่งต่างๆ ขึ้น เราก็ว่าใช่ เราก็ว่าของเราใช่ แล้วถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นจริง ท่านรู้หมดแล้วแหละ มันจะเป็นอย่างนี้ วิธีการ วิธีการคือว่าธรรมวินัยมันเป็นอย่างนี้ชัดๆ แล้วถ้าคนทําจริงมันจะเป็นอย่างนี้ เข้ามาเป็นอย่างนี้เลย แต่เวลาคนเข้ามาแล้วนะ ทําไมมันเฉไฉไปล่ะ อันนั้นมันไม่จริงแล้ว มันไม่จริงแล้ว ถ้ามันไม่จริงแล้วมันก็ออกนอกลู่นอกทาง นี่เราหาครูบาอาจารย์กันแบบนี้ ถ้าเราหาครูบาอาจารย์กันแบบนี้ ถ้ามันเป็นจริงนะ

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์เป็นแบบนี้ เวลาที่ว่าเราไปหาท่านแล้ว ถ้าท่านยังไม่เป็นความจริง ท่านก็ต้องไปตามวาระของท่าน เห็นไหม ถ้าตามวาระของท่าน “พอเข้าปีที่ ๙ ท่านอาจารย์ก็สึกไปมีครอบครัว โยมตกใจ เสียใจ ผิดหวัง ท้อแท้ เคว้งคว้าง”

นี่น่าเห็นใจ ตรงนี้มันน่าเห็นใจ น่าเห็นใจเพราะอะไร เพราะเราหวังพึ่งไง เราหวังพึ่งนะ นี่เวลามันเสียใจมันเสียไปแล้ว

เวลาหลวงตานะ เวลาหลวงปู่มั่นท่านเสียชีวิตของท่านน่ะ ท่านนั่งร้องไห้เลยล่ะ อันนั้นไม่ใช่เสียใจว่าท่านทําผิดพลาดอะไร ท่านสุดยอด สุดยอดของพระ สุดยอดของครูบาอาจารย์เราเลย แต่เป็นวาระที่ท่านต้องเสียชีวิตไป พอเสียชีวิตไป หลวงตาท่านยังไม่สําเร็จ เห็นไหม เหมือนพระอานนท์เลย พระอานนท์ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะนิพพาน ยืนร้องไห้ พระโสดาบันยืนร้องไห้ ไปยืนร้องไห้อยู่เลย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามหา “ภิกษุทั้งหลาย พระอานนท์ไปไหน”

“พระอานนท์ไปเกาะบานประตูร้องไห้อยู่นั่นเจ้าค่ะ”

“ไปเรียกอานนท์มา ไปเรียกอานนท์มา”

พอพระอานนท์มา “อานนท์ เธอร้องไห้ไปทําไม เธอร้องไห้เสียใจไปทําไม ความร้องไห้ ความเสียใจ เราแปลกแยกจากความจริงแล้ว”

ก็บอกว่า “ร้องไห้เพราะเป็นพระโสดาบันอยู่ ยังหวังพึ่ง หวังครูบาอาจารย์จะชี้นําอยู่”

“อานนท์ เราบอกเธอแล้วไม่ใช่หรือ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นต้องดับเป็นธรรมดา แม้แต่องค์ตถาคตก็ต้องตายเป็นธรรมดา เธอได้ทําบุญกุศลของเธอไว้เยอะมาก ต่อไปข้างหน้าอีก ๓ เดือน เขาจะทําสังคายนา เธอจะได้เป็นพระอรหันต์วันนั้น”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ รู้ว่าจะเป็นอย่างนั้น จะเป็นอย่างนั้นเลย แต่พระอานนท์ก็ยังเสียใจ ยังนั่นไป เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน เวลาหลวงตา หลวงปู่มั่นท่านล่วงไป ท่านก็เสียใจ โอ๋ย! นั่งร้องไห้เลย ท่านพูด นี่ขนาดคนที่กําลังพยายามประพฤติปฏิบัติ คนที่กระเสือกกระสนจะเอาตัวรอดให้ได้ แล้วมันก็เห็นช่องทางอยู่แล้ว เพราะหลวงตาตอนนั้นท่านเป็นพระอนาคามี ท่านยังมีความไม่รู้อยู่ข้างหน้า ท่านก็พยายามจะต่อสู้ของท่านไป

ทีนี้คนกําลังต่อสู้อยู่ ก็เหมือนกับเรา เราพยายามประกอบกิจการของเรา มันเกือบเสร็จ มันใกล้เสร็จ แต่มันไม่เสร็จ คิดดูสิ เวลาประกอบกิจการต่างๆ มา ทํามาตั้งแต่ทีแรก ก็เราทํามาเอง เราผิดพลาดมาเอง เวลาผิดไป เราก็มั่นใจของเราว่าเราผิดไปเอง แล้วก็คิดว่าความผิดนั้นถูกต้อง ก็ไปรายงานท่าน หลวงตาท่านไปรายงานหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านก็แก้ไข พอแก้ไข หลวงปู่มั่นก็พูดไปอย่างหนึ่ง หลวงปู่มั่นก็พูดของท่านตามความเป็นจริง

หลวงตาท่านบอกว่าท่านก็มีของท่าน คือท่านภาวนาของท่าน ท่านติดของท่าน ท่านก็ว่าของท่านมี ไม่ใช่ทิฏฐิมานะ ไม่ใช่ว่าจะลองของ เคารพมาก แต่เรามีประสบการณ์ไง เพราะเราทําของเรามา แล้วพอเราทําของเรามา เราก็ว่าของเราเป็นอย่างนี้ ท่านก็บอกว่าไอ้นั่นเป็นสมุทัย

ก็เถียงกัน เพราะของเรามี คือความสงสัยเรามี ความเห็นของเรามี คนเราไม่ใช่คนตาย ใครทําอะไรมันก็ต้องมีประสบการณ์มาทั้งนั้นน่ะ ทีนี้ประสบการณ์ของเราถูกหรือผิดล่ะ ประสบการณ์ของเราถูกหรือผิด แต่เราทําของเรามาเอง มันชัดเจนแจ่มแจ้งในใจเราใช่ไหม แต่มันมีสมุทัย มันยังไม่สะอาดบริสุทธิ์ เราก็เถียงไง เถียงคือว่าโต้ตอบกันด้วยธรรมะ ว่าอย่างนั้นเถอะ โต้ตอบกันๆ

เวลาเราทํามาๆ เราผิดพลาดมา คนมันเห็นนะ คนไม่เคยทําอะไรเลย ไม่เคยผิดพลาดอะไรเลย ไม่เคยโต้แย้งกับใครเลย มันไม่เคยทํางานเลย คนไม่เคยทํางานเลยก็ไม่มีความเคยผิดอะไรมาเลย คนทํางานมามันผิดมาตลอด มันผิดมาตลอด มันต้องผิดมาก่อนมันถึงจะมาถูก พอมันถูกขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอน ตั้งแต่เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี กว่าจะเป็นพระอนาคามี สู้กันมาตลอด แล้วคิดดูสิ งานของเราทํายังไม่เสร็จ จวนจะเสร็จ ยังไม่เสร็จ แล้วคนที่ประคองมา คนที่อุ้มชูมา คนที่คอยประคับประคองมาก็มาล่วงไปเสียแล้ว คิดดูสิ นั่งร้องไห้ นั่งร้องไห้เลย นั่งร้องไห้อยู่ปลายเท้านั่นน่ะ นั่งร้องไห้ มันสลดสังเวชตัวเองไง เพราะตัวเองมันทุกข์มา

คนไม่ปฏิบัติไม่รู้ คนไม่เคยทุกข์ยากมา คนไม่เคยสมบุกสมบันมาจะไม่รู้หรอกว่า เวลาเราติด เวลาเรามั่นใจของเรา มันจะมั่นใจขนาดไหน แล้วคนที่บอก ผิดทุกที ท่านพูดเอง เวลาได้ปะทะกัน หัวแตกทุกที ปะทะทีไร เลือดโซก ไม่เคยชนะเลย ปะทะทีไรเป็นแพ้ทุกที แต่มันก็มี เพราะถ้ามันไม่ทํามันก็ไม่รู้ว่าอะไรผิดอะไรถูก แต่พออย่างนั้น ท่านยังเสียใจขนาดนั้น นี่พูดถึงว่าครูบาอาจารย์เราที่เป็นธรรมนะ เป็นธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านนิพพานไปแล้ว

แต่สุดท้ายแล้วท่านนั่งอยู่ปลายเท้าหลวงปู่มั่นจนถึงที่สุด ท่านนึกได้ ระลึกได้ว่า คําสั่งหลวงปู่มั่นที่เป็นหมัดเด็ดมากเลย “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ แล้วมันจะไม่เสีย”

คําว่า “แล้วจะไม่เสีย” นี่สําคัญมาก เพราะเราปฏิบัติแล้วมันเสียหายไปหมดไง จิตมันจะลงบ้างไม่ลงบ้าง ปฏิบัติแล้วมีความสงสัย พอสงสัยนั่นคือกิเลส ความสงสัย วิจิกิจฉา ความลังเลความสงสัยชักให้เราหลงผิดมาตลอด จะทําเข้าด้ายเข้าเข็ม จะเข้าได้จะเข้าไม่ได้ มันก็เริ่มสงสัย พอสงสัยทีไรมันก็แฉลบออกทุกที แฉลบออกทุกที ที่เราเสียหาย เราเสียหายกันตรงนี้ตลอดมา เห็นไหม ทําอะไรไปแล้วจะจบ มันก็ไม่จบ ไอ้ไม่จบหรือ เราก็ทําได้ มันก็ครึ่งๆ กลางๆ อย่างนี้ เป็นอย่างนี้ทุกที เป็นอย่างนี้ทุกทีเพราะความลังเลสงสัย แล้วมีครูบาอาจารย์คอยชี้คอยนํา คอยประคองมาตลอด สุดท้ายแล้วท่านล่วงไปแล้ว แล้วคําสั่งเสียที่เด็ดขาด เห็นไหม

“อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ถ้าสงสัย กลับมาที่พุทโธทันที”

ถ้าสงสัยกลับมาที่พุทโธ เพราะสงสัย มันลังเลแล้ว มันเริ่มสงสัยแล้ว เริ่มลูบๆ คลําๆ แล้ว มันจะเสียแล้วล่ะ มันจะเสียเพราะอะไร เพราะว่าพอนํ้าขุ่น ปลามันมา นํ้าขุ่น จะจับปลา ยิ่งลงไปหาปลา นํ้ายิ่งขุ่นใหญ่ มันก็เลยจะขุ่นอยู่อย่างนั้นน่ะ

กลับมาพุทโธซะ พุทโธๆ จนนํ้าใส นํ้าใส นั่งอยู่ นํ้าใสๆ จะเห็นแล้ว เงา เดี๋ยวก็ชัดขึ้นแล้ว ไอ้นู่นปลาๆๆ นี่ไง กลับมาพุทโธ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ

แต่คนไปมองแปลกไง มองแบบว่า “มันไม่ได้เนื้อได้นํ้า มันไม่ได้ปลาเยอะๆ มันไม่ได้ปลาเป็นข้องๆ มันต้องได้เนื้อได้นํ้า ใช้ปัญญาไปเลย โอ้โฮ! มันได้ฟาดได้ฟัน โอ้โฮ! มันได้กอบโกยมา ประโยชน์ทั้งนั้นเลย”...เหลวไหล เหลวไหล

ฉะนั้น คําที่ว่า “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ” ท่านถือตรงนี้เป็นหลัก หลวงตาท่านถือตรงนี้เป็นหลัก แล้วก็มาสั่งสอนพวกเรา แล้วมันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ ด้วยนะ

นี้พูดถึงครูบาอาจารย์ที่ท่านเสียนะ ท่านทําคุณงามความดี แต่ของโยม ในเมื่อเขาทําของเขา เวรกรรมของเขามีของเขาอย่างนั้น ทําไมเราต้องไปทุกข์กับเขาล่ะ มันเวรกรรมของเขาทั้งนั้น สิ่งที่เขาสอนเรามา ถ้ามันเป็นประโยชน์ เราก็ระลึกตรงนั้นมา เพราะเราภาวนามา เขาบอกเลยว่า เขาปฏิบัติมา ๑๒ ปี เคารพครูบาอาจารย์มาก แล้วมีสิ่งใดนับถือท่านมาก มีข้อสงสัยสิ่งใดประกาศถามท่านทุกอย่าง ท่านตอบได้หมดทุกอย่างเลย โอ้โฮ! การภาวนาก้าวหน้ามากเลยน่ะ

เราก็เอาตรงนั้นสิ ไอ้นี่ก็ผลงานของเราไง เราก็เอาตรงนี้ ท่านล่วงไปแล้วก็จบ ถ้าท่านสึกออกไปก็เรื่องของท่าน หัวใจของเราก็เป็นของเราสิ หัวใจของเราก็เป็นของเรา แล้วหัวใจเรา เราก็ปฏิบัติของเราก็ได้ ทําที่ไหนก็ได้ ใจของเราน่ะ

โอ้โฮ! อย่างนั้นถ้าคนทําชั่วหมด เราก็ต้องไปชั่วตามเขาบ้าง อ้าว! มีแต่คนชั่วเว้ย กูก็ไม่ทําดีแล้ว...มันก็ไม่มี เห็นไหม อ้าว! มีแต่คนชั่ว กูก็ไม่ทําดีแล้วล่ะ

ถ้าเขาจะเป็นอย่างนั้นก็เรื่องของเขา ก็ตัวของเขา เรื่องของเขา เพียงแต่ว่า เพียงแต่เราไปผูกพันไว้กับเขาไง ทําดีมาตั้งมาก ทําไมมันผิดพลาดไปขนาดนั้น...นั่นก็เวรกรรมของสัตว์ ถ้าเวรกรรมของสัตว์ เรามีสติปัญญา เราไม่ไปตามนั้นนะ ถ้าไม่ไปตามนั้นนะ เรากลับมาภาวนาของเรา เรื่องของเขา เขาทําแล้วก็เรื่องของเขา เราทําคุณงามความดีของเรา เราไม่ผูกชีวิตไว้กับใคร แล้วกลับมาที่เรานี่ กลับมาที่เรา

เขาบอกว่า พอเขาไปใช้ชีวิตสํามะเลเทเมาอยู่เป็นปี จนนึกขึ้นมาได้

เห็นไหม นี่ยังมีบุญอยู่ ยังนึกขึ้นมาได้ เพราะในพระพุทธศาสนาบอกว่า เกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนาแล้วไม่ได้บวชเรียน เหยียบแผ่นดินผิด นี้อยู่ในธรรมของพระพุทธเจ้า เหยียบแผ่นดินผิดเชียว

แล้วนี่ของเรา เราปฏิบัติมาแล้ว แล้วเราก็ทิ้งไป แล้วนี่ก็จะกลับมาปฏิบัติใหม่ ถ้ากลับมาปฏิบัติใหม่นะ แต่มันยากแสนยาก...ธรรมดา ธรรมดา เพราะอะไร เพราะว่าเวลาจิตมันเสื่อม เวลาจิตมันเสื่อม ไม่เสื่อมธรรมดา ไอ้นี่จิตมันแบบว่า จิตที่มันเสียใจ ที่มันทอดทิ้ง มันทอดทิ้งนะ

ดูสิ เวลาเราสร้างบ้าน มันก็มีอิฐทรายหินปูนเหมือนกัน ไอ้นี่ปูนผสมแพลนท์มาเลย แล้วก็เททิ้งเลย สุดท้ายแล้วจะเอาปูนมาสร้างบ้านใหม่ มันแข็งอยู่นั่นน่ะ เอามาสร้าง จิตเราปล่อยทิ้งไว้อย่างนั้น รถปูนมาน่ะ เวลามันมา มันใช้ไม่ได้ เขาก็ล้างทิ้งเลย กองอยู่นั่น แล้วจะมาผสมให้มันเป็นปูนใหม่ขึ้นมา มันง่ายไหม

แต่เวลาเขาผสมปูน เขาสร้างบ้านสร้างเรือนขึ้นมา เขาฉาบเขาทาของเขาไป มันก็เป็นบ้านเป็นเรือนขึ้นไป ไอ้นี่ไปเททิ้งไว้ แล้วเสร็จแล้วก็จะเอามาผสมใหม่ ผสมให้มันดีขึ้น ไอ้นั่นเป็นปูนนะ มันทําไม่ได้ เว้นไว้แต่มันไปย่อยสลายให้มันเป็นส่วนผสมของเขา แต่จิตใจเราทําได้ แต่ทําได้มันก็ทุกข์ยาก “สุดท้ายโยมตัดสินใจกลับมาภาวนาใหม่”

มันจะยาก มันจะยากมันจะง่ายนะ ดูสิ เวลาเขาจะเผาถ่าน เขาต้องตัดฟืน เขาไปตัดต้นไม้ แล้วมาเผาถ่าน พอเป็นถ่านแล้วเขาเอามาทําเป็นเตาไฟ ใช้ฟืนใช้ไฟเพื่อหุงต้ม

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเราเวลามันเสื่อมไปแล้วเราก็พยายามทําของเรา ถ้าทําของเราขึ้นมา ถ้าทําขึ้นมาได้มันก็เป็นถ่าน เป็นพลังงานที่จะมาทําสิ่งใดก็ได้ ฉะนั้น สัญญาเก่าๆ สิ่งเก่าๆ มันเป็นกรรมของสัตว์ เราไปเจอสภาวะนี้เอง เราไปเจอสภาวะนี้เอง

เราบวชเป็นพระนะ เราก็โดนหลอกมาเยอะ ตอนบวชใหม่ๆ ไปอยู่กับใคร เราก็ไม่มีภูมิคุ้มกัน ใครพูดอะไรก็เชื่อหมด เพราะอะไร เพราะถือว่าพระนี่ อู้ฮู! อาจารย์ใหญ่เว้ย แหม! พูดจาน่าเชื่อถือเว้ย โอ้โฮ! เชื่อเขาไปหมด

แต่พอตัวเองภาวนาขึ้นมา เอ๊! มันไม่เป็นอย่างนั้นน่ะ พอไม่เป็นอย่างนั้น เราก็เริ่ม อ๋อ! วันหลังฟังพระนี่กูต้องฟังหูไว้หูแล้ว พระองค์ไหนจะพูดเก่งขนาดไหนก็สาธุ เรื่องของเอ็งเถอะ กูต้องใช้ปัญญาของกูเหมือนกัน

แต่เดิมยังไม่มีภูมิคุ้มกันไง แต่พอถ้ามีภูมิคุ้มกันแล้ว เห็นไหม เราล้มแล้วเราต้องลุกสิ พอมีภูมิคุ้มกันน่ะ มันเรื่องของท่าน เรื่องของท่านนะ เวลากรรมของสัตว์มันมาถึง ครูบาอาจารย์ที่มีชื่อเสียงสึกไปก็เยอะแยะ ครูบาอาจารย์ที่เรามองไม่เห็นว่าไม่มีค่าเลย ในนิทานเขาบอก เราอยากเจอพระอรหันต์ ไปถามอาจารย์ “อยากเจอพระอรหันต์ อยากเจอพระอรหันต์”

เอ๊! ก็เดินอยู่นั่นน่ะ อยากเจอพระอรหันต์ ไปหาไม่เจอหรอก ทั้งๆ ที่อาจารย์เป็นพระอรหันต์อยู่น่ะ เดินสวนอยู่ทุกวัน เดินสวนอยู่ นั่งอยู่นั่นพระอรหันต์ มันไม่รู้ว่านั่งอยู่กับพระอรหันต์นะ มันบอกมันอยากเจอพระอรหันต์ แล้วก็เที่ยวไปหาวัดนู้นวัดนี้ อู๋ย! ไปทั่วเลย กลับมาก็ปรึกษาอาจารย์ บอก “อาจารย์ วันนี้ไปหาพระอรหันต์ทั้งวันเลย ยังไม่เห็นเจอเลย” แล้วเดี๋ยวก็ไปอีก อยากเจอพระอรหันต์นะ วิ่งไปหาพระอรหันต์เต็มไปหมด แต่ไม่รู้ว่าที่ปรึกษาอยู่ ที่ถามอยู่นั่น พระอรหันต์นั่งอยู่กับมัน มันไม่รู้จัก

มันอยากเจอพระอรหันต์ไง อยากเจอพระอรหันต์ มันก็หาไปสิ หาของมึงไป เพราะมันเอาวุฒิภาวะอะไรไปจับล่ะ ใครพูดคล่องปาก ใครท่องจําได้แม่น ใครพูดได้ดีก็ชอบองค์นั้น ไอ้ใครที่เขาคอยจํ้าจี้จํ้าไชเรา เกลียดฉิบหายเลย อยากหาพระอรหันต์ แต่เกลียดฉิบหายเลย ชอบติ ชอบว่ากู เกลียดฉิบหายพระองค์นี้ แต่อยากหาพระอรหันต์นะ ไปหาไอ้คนที่พูดปากหวาน ไอ้พูดคล่องคอ ไปหานู่น แต่ไอ้คนที่อยู่ด้วยกันจํ้าจี้จํ้าไชอยู่นี่ มันเกลียด แต่มันบอกมันอยากหาพระอรหันต์ อยากเจอพระอรหันต์

อันนี้อยู่ในนิทาน นิทานของกรรมฐานเราเรื่องนี้เยอะ อยู่กับครูบาอาจารย์ ไม่รู้จัก เดินชนอยู่นั่นน่ะ มึงอยู่กับพระอรหันต์ มึงนั่งติดอยู่นั่นมึงยังไม่รู้จัก แล้วมึงก็เที่ยวไปหาพระอรหันต์ เที่ยวไปหาพระอรหันต์ มึงหาไปเถอะ หาที่มึงอยากได้ เพราะใจมันเป็นขี้เรื้อนไง เพราะใจมันไม่เป็น มันไม่รู้ของมันไง ถ้าใจมันเป็น มันจะเข้าใจของมัน

นี่พูดถึงล้มแล้วเราลุกนะ คนล้มแล้วต้องลุก ถ้าลุกขึ้นมา เราก็จะปฏิบัติของเราใหม่ เราทําของเราใหม่ ถ้าทําของเราใหม่ มันจะยากจะง่าย เพราะภาวนามา คนภาวนาจะรู้ว่าจิตนี้รักษายากนัก ทําให้มันเจริญขึ้นมาก็แสนยาก แล้วเวลาจะรักษาไว้อีก มันยิ่งยากกว่าอีก แต่ก็ต้องทํา เพราะไม่ทํา มันก็เวียนว่ายตายเกิดอย่างนี้ไง

เกิดมาเป็นชาวพุทธ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์ กว่าจะแสวงหานี้มา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย ถึงได้มาตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้าสร้างเพื่อตัวเอง ทํามา พอบารมีเต็ม ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าไปเลย แต่พระพุทธเจ้าก็เป็นเฉพาะตน

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องสร้างบารมีมาเพื่อจะเอาสัจธรรมนี้มาเผยแผ่ เพื่อเอาสัจธรรมมาเป็นหลักเกณฑ์อธิบายให้พวกเราสาวกสาวกะได้ประโยชน์จากหลักธรรมนี้ แต่พระปัจเจกพุทธเจ้าท่านจะได้ของท่าน แล้วท่านจะสอนในชีวิตของท่าน เวลาท่านนิพพานแล้วก็จบ

แต่พระพุทธเจ้าแสวงหามา ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย แล้วเราเกิดมาพบอย่างนี้ ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ พยายามแสวงหาขนาดไหน แล้วเราล่ะ เราล่ะ

ทีนี้บอก เวลาพูดอย่างนี้ เราไม่ต้องไปลงทุนลงแรงที่ไหนเลย เราไม่ต้องไปให้ใครหลอกลวงทั้งหมดเลย ไอ้ปลายจมูกนี่ ไอ้ลมหายใจเข้าและลมหายใจออก นี่อาวุธของเรา ใครจะว่าอย่างไร เรื่องของเขา เราทําตรงนี้

ฉะนั้นบอกว่า “ถ้าทําตรงนี้แล้วก็ต้อง อู้ฮู! อยากจะเจอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ต้องไป”...อันนั้นเป็นไสยศาสตร์ เป็นความเชื่อ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ให้ระลึกถึงพุทธะ พุทโธๆ ให้ระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธานุสติ

เราทําของเราที่นี่อยู่แล้ว เราปฏิบัติของเราอยู่แล้ว ไม่ต้องไปสร้างย้อนรอย ไอ้นั่นมันย้อนรอย อยากจะเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อยากจะเป็นพระโพธิสัตว์สร้างบุญกุศล

เราเอาตรงนี้ เราเกิดมาแล้ว เรามีบุญกุศลแล้ว เราถึงเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วลมหายใจมันมี เพราะเกิดมามีลมหายใจ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ พยายามทําตรงนี้ให้ชัดๆ แล้วถ้ามันดีขึ้นมาแล้วมันจะฟื้นตัวมา

พอฟื้นตัวมา ถ้าฟื้นฟูจิตใจขึ้นมาได้นะ จะสังเวชมากเลย เกือบไปแล้ว เกือบไปแล้วนะ เพราะอะไร เพราะถ้าใช้ชีวิตสัพเพเหระอย่างนี้ไป มนุษย์ต่างจากสัตว์เพราะมีศีลธรรม เราเข้าไปอยู่ศีลธรรมแล้วเราทิ้งมา ทิ้งมาแล้วไปใช้ชีวิตแบบสัตว์ แบบสัตว์ เห็นไหม มนุสสเปโต มนุสสติรัจฉาโน มนุสสเทโว มนุษย์ใช้ชีวิตแบบสัตว์ ใช้ชีวิตแบบมนุษย์ ใช้ชีวิตแบบเทวดา เราจะใช้ชีวิตแบบใด การใช้ชีวิตนั้นด้วยสติด้วยปัญญา นี่ถ้ามันคิดได้แล้วมันสังเวชเลย มันสลดสังเวชเลย โอ้โฮ! ฟื้นมาได้ ล้มแล้วลุกขึ้นมา ลุกขึ้นมาทําให้ได้ ทําให้จริงของตัวเอง ทําให้ได้

“แล้วเพื่อนบอกว่าให้ไปหาหลวงพ่อ แล้วเล่าให้หลวงพ่อฟัง”

ไม่ต้องเล่าหรอก ให้ปฏิบัติไป แล้วติดขัดสิ่งใดค่อยมาคุยกัน ไม่เจ็บไข้ได้ป่วยมันไม่ต้องการยา ไม่เจ็บไข้ได้ป่วยมันไม่ต้องกินยา กินเข้าไปไม่มีประโยชน์อะไร เจ็บไข้ได้ป่วยแล้วค่อยมาหาหมอ

นี่ก็เหมือนกัน สงสัยแล้ว สงสัยในความปฏิบัติของตน สงสัยในการกระทําของตน ตอนนั้นค่อยมาเล่าให้หลวงพ่อฟัง แต่ถ้ายังไม่สงสัย พุทโธไป พุทโธไป พุทโธให้ได้ ถึงเวลาแล้วค่อยมาหาตรงนั้น จบ

ถาม : เรื่อง “ทําอย่างไรต่อครับ”

จากการภาวนา ผมเห็นจังหวะที่ภาพหรือความรู้สึกกําลังเกิดขึ้นค่อนข้างชัด จากนั้นรู้เพียงคร่าวๆ ว่ากําลังจะขายความเป็นภาพนั้น ก็เกิดความสะดุดว่าจะตามไปดูกระบวนการนั้นต่อหรือหยุดครับ

ตอบ : นี่คือคําถามเนาะ

เวลาภาวนาไปแล้วถ้าจิตสงบลงโดยปกติ จิตสงบระงับ จิตสงบต้องมีสตินะ อย่าคิดว่าสงบ ส่วนใหญ่คิดว่าจิตสงบไง เวลามันพุทโธๆ ไปแล้วมันวูบหายไป แล้วมันทิ้งพุทโธไป มันไปแบบว่าไปเพลินอยู่ ไปเผลออยู่ ไปเผลออยู่กับความรู้สึกอันนั้นน่ะ แล้วมันก็ไม่ได้คิดอะไร มันเผลอไง ไปเผลออยู่ก็ “ว่างๆ ว่างๆ” อันนั้นไม่ใช่สมาธิ

แต่ถ้าเป็นการภาวนา ถ้าพุทโธๆ จิตมันสงบ จิตมันมีสติ มันพุทโธชัดๆ แล้วเวลามันลงนะ มันลงคือมันปล่อยวาง มันมีสติสัมปชัญญะพร้อมหมด อันนี้คือขณิกสมาธิ ถ้ามันต่อเนื่องไปคือเป็นอุปจาระไปเรื่อยๆ

ฉะนั้น เวลามันจะเป็น เห็นไหม “ผมภาวนาไปแล้วเห็นจังหวะที่ภาพและความรู้สึกมันจะเกิดขึ้น มันค่อนข้างชัด มันค่อนข้างชัด”...แต่ทีเดียว

เพราะส่วนใหญ่คนบอกว่ามันส่งออก มันไปรู้สิ่งต่างๆ

เราบอกกลับมาที่พุทโธสิ ถ้าพุทโธชัดๆ สิ่งนั้นก็จะหายไป

“อืม! มันก็เห็นจางๆ มันก็เห็นไม่แน่ชัด”

เวลาจะเอาจริงๆ ก็บอกไม่ชัด แต่เวลาบอกว่าให้พุทโธ มันบอกชัดๆ ชัดๆ คือพยายามจะพูดว่าการกระทําของตนมานั้นมันถูกต้อง การกระทําของตนมานั่นน่ะมันเป็นธรรม ว่าอย่างนั้นเลย แต่ความจริงมันไม่ใช่ เราพุทโธชัดๆ ไว้

ฉะนั้น เวลาภาวนาไปแล้ว จังหวะที่มันจะเห็นความรู้สึกนั้นมันจะเกิดแว็บๆ แว็บเดียว เวลาแว็บเดียว มันก็เริ่มสงสัยแล้ว สงสัยว่าจะไปทางไหนดี

ถ้าไปทางไหนดี เราภาวนาต่อเนื่อง ถ้ากําหนดอะไรก็ได้ ให้มีคําบริกรรมไว้ หรือปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ ทําต่อเนื่องไปๆ

“สิ่งที่มันเกิดขึ้น กําลังที่เกิดขึ้นมันค่อนข้างชัด”

ค่อนข้างชัดมันก็เป็นตอนนั้นน่ะ ค่อนข้างชัดเพราะจิตมันชัด ถ้าจิตมันไม่ชัด มันจะไม่รู้ว่าชัด แต่พอมันชัดแล้วก็วางไว้ เพราะอะไร เพราะเวลาชัด มันส่งออกไปรู้ว่าชัด แต่ถ้ามันวางไว้แล้วก็กลับมาพุทโธ กลับมาที่ความรู้สึกไง ไม่ใช่กลับไปที่ความรู้ชัดนั้น ความรู้ชัดคือจิตมันส่งออกไปอยู่ที่ภาพนั้น จิตมันไปรับรู้ภาพนั้นน่ะ คําว่า “ส่งออก” คือออกไปรับรู้ ถ้าออกไปรับรู้แล้วภาพนั้นก็ชัด

แต่ถ้าถอนความรู้นั้นมา ภาพนั้นก็หาย ถอนความรู้นั้นด้วยพุทโธไง มันจะถอนอย่างไรล่ะ สิ่งที่ความนึกคิดมันจะถอนมาอย่างไร ถ้าสติระลึกพุทโธ เพราะความรู้สึกนี้มันบริกรรมพุทโธ คือมันถอนมาอยู่ที่พุทโธ ถ้าถอนมาอยู่ที่พุทโธ มันไม่ส่งออกไปรับรู้ ภาพนั้นมันก็ไม่มีใช่ไหม มันก็จบกันไป

ฉะนั้น บอกว่า “ภาพหรือความรู้สึกกําลังเกิดขึ้นค่อนข้างชัด เพียงแต่คร่าวๆ กําลังจะขายภาพนั้น”

ขายภาพนั้น ถ้ามันไปรู้ภาพนั้นปั๊บ มันยึดเลยว่าเราภาวนาเห็นภาพอย่างนั้น พอเห็นภาพอย่างนั้นปั๊บ มันก็จะมาเทียบเคียงพระไตรปิฎกเลย พระพุทธเจ้าก็ว่าอย่างนั้น อาจารย์องค์นั้นก็ว่าอย่างนั้น เราก็ได้ภาพนั้น

มันเคยได้ มันเคยได้มาแต่อดีตไง แล้วมันก็จะเอาไปโม้ทั้งชีวิตเลย แล้วไปภาวนาก็ไม่ก้าวหน้า มันติดแต่ภาพนั้นน่ะ

แต่ถ้าภาพนั้นมันทิ้งปั๊บนะ มันจะได้ภาพใหม่ มันจะได้ภาพอสุภะ มันจะได้ภาพความที่มันเจริญก้าวหน้า พอเจริญก้าวหน้า พอมันพัฒนาไป มันก็ทิ้งภาพนั้น มันก็ได้ภาพใหม่ ภาพใหม่คือละเอียดขึ้น ดีขึ้น จิตพัฒนาขึ้น มันจะได้ภาพใหม่ไปเรื่อยๆ ภาพใหม่ๆ

ฉะนั้น พอมันยึดภาพนั้นปั๊บ มันก็ติดไง คาอยู่นั่นน่ะ สวะ ไปคาอยู่ซอกหิน แล้วมันไม่ไหลไปแล้ว แต่ถ้ามันสลัดตัวออกมาได้ มันไหลออกทะเล ถ้าออกทะเล มันก็เป็นไปได้จริง

ฉะนั้น “สิ่งที่มันจะขายภาพนั้น แล้วมันสะดุด ว่าจะตามไปดูกระบวนการนั้นต่อหรือหยุด”

กระบวนการนั้นไม่ต้องไปดู ไม่ต้องไปดูอะไรเลย แต่โดยทั่วไป ไม่ต้องไปดูอะไรเลยมันก็สงสัย พอมันสงสัยปั๊บ เพราะคําว่า “สงสัย” มันมีสมุทัย กิเลสมันรู้แล้วว่าไอ้นี่คัน เวลาคัน คนต้องเกาไง พอมันสงสัยแล้วมันก็เอาภาพมาล่อเรื่อยๆ ไง เออ! ถ้าไม่ชอบ ไม่ชอบเดี๋ยวจะมีภาพ เขาเรียกว่าตรงข้าม ถ้าเป็นหญิงก็เอาภาพผู้ชายมาให้ดู ถ้าผู้ชายก็เอาผู้หญิงมาให้ดู อ้าว! ถ้าไม่ชอบ ไม่ชอบก็ให้มันวับๆ แวมๆ อยากดูไหม มันจะล่อ มันจะล่อ ถ้ามันสงสัยไง

แต่ถ้าไม่สงสัย มันไม่เอามาให้ดูหรอก เพราะกูไม่สงสัย ไม่สงสัย ไม่อยากดู ไม่สนใจ อ้าว! มันก็เอามาล่อไม่ได้ ถ้าสงสัย สงสัยนะ เออ! วับๆ แวมๆ มาแล้ว สงสัย สงสัย นี่กิเลสมันเป็นแบบนี้

แต่ถ้าเรามาพุทโธชัดๆ เลย ไม่สงสัย ไม่สนใจ ไม่อยากรู้ พุทโธชัดๆ มันหลอกเราไม่ได้ มันหลอกเราไม่ได้ สิ่งที่ว่าเห็นต่างๆ กิเลสหลอกทั้งนั้น เพราะทําความสงบของใจคือพักใจ จิตสงบ กิเลสระงับตัวลง ยังไม่ได้ใช้ปัญญาอะไรเลย ยังไม่ได้วิปัสสนาอะไรเลย ยังไม่เคยรู้เห็นอะไรเลย เราเพิ่งอนุบาลน่ะ เริ่มต้นการเรียนรู้เพื่อเป็นหลักกับชีวิตเราเท่านั้นเอง เรายังไม่ได้ปฏิบัติอะไรเลย

เราทําความสงบของใจให้ได้ก่อน ไอ้ที่ภาพจะรู้จะเห็นขึ้นมา เดี๋ยวถ้าจิตสงบแล้ว ผู้ใหญ่ทําหน้าที่การงานได้ประสบความสําเร็จทั้งหมด เด็กๆ ให้มันทํา ให้มันเฝ้าบ้าน มันยังเอาของไปให้คนอื่นขโมยเลย มันเฝ้าบ้าน มีใครมาหลอกมัน มันเอาของไปให้เขาหมด นี่ก็เหมือนกัน จิตใจเรายังอ่อนแออยู่ ยังไม่มีหลักมีเกณฑ์ มันเหลวไหลทั้งนั้นน่ะ พยายามทําความสงบของใจเข้ามา

สิ่งที่ว่าเขาถามว่า “ต้องตามดูต่อไปหรือให้หยุด”

หยุด หยุดแน่นอน ถ้าหยุดปั๊บ เห็นไหม หลวงปู่ดูลย์บอกว่าต้องหยุดคิด หยุดแน่นอน ต้องหยุดคิด ต้องหยุดคิด แต่ก็ต้องใช้ความคิด

บอกพอหยุดเลย หยุดแล้วทําอย่างไรต่อ

หยุดก็พุทโธๆ ให้มันหยุด ก็ต้องใช้ความคิด ต้องใช้สติปัญญารักษาความหยุดอันนั้น ถ้ารักษาได้มันก็หยุดอยู่กับที่ ถ้าไม่รักษา พอหยุดแล้วมันก็เดินต่อแล้ว หยุดมันก็จะออกแล้ว หยุด พอหยุดแล้ว ถ้าหยุดแล้วจะกดไว้ไง กดไว้ หยุด ไม่ให้มีอะไรเลย ถ้ามีแล้วไม่ใช่การภาวนา แล้วมันจะเกิดปัญญาอย่างไรล่ะ

แต่เวลาเราหยุดแล้ว มีกําลังแล้ว มีกําลังขึ้นมา แล้วจิตมันออกรู้ จิตมันออกรู้ออกเห็น ออกรู้ ออกรู้คราวนี้เพราะมันเป็นผู้ใหญ่ มันมีกําลังแล้วมันออกรู้ ออกรู้ด้วยสติปัญญา จับสิ่งใดก็ใช้ปัญญา มันจะเกิดวิปัสสนา เราจะรู้เลยว่าปัญญาอย่างนี้มันแปลกประหลาดมหัศจรรย์ งงน่ะ ปัญญาอย่างนี้ไม่มีซื้อไม่มีขาย ไม่มีในท้องตลาด ไม่มีแม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะทําให้ใครได้ เราต้องฝึกหัดขึ้นมา มันเป็นการฝึกหัด

อย่างเช่นตอนนี้เขาบอกว่า เวลาเราท่องจําๆ กัน มันต้องเรียนรู้ มันต้องเรียนรู้ ต้องกิจกรรมเรียนรู้ให้เด็กมันมีความรับผิดชอบ ให้มันรู้จักคิด ให้มันมีการเรียนรู้

จิตก็เหมือนกัน ถ้ามันรู้มันเห็นขึ้นมา มันมีการเรียนรู้ มีการเรียนรู้ มีการรู้การเห็น มีการวิปัสสนา มีการแยกแยะ ให้มันเรียนรู้ ถ้ามันเรียนรู้ นั่นแหละคือการแก้กิเลส

แต่หยุดคิดมันไม่มีการเรียนรู้ แต่มันต้องให้หยุดก่อน ไม่หยุด มันจะมีกําลังได้อย่างไร ไม่หยุด มันจะเป็นอิสระได้อย่างไร พยายามพุทโธๆ ให้มันหยุด หยุดแล้ว พอวิปัสสนาให้มันเรียนรู้ วิปัสสนาให้มันเข้าใจ มันเรียนรู้ขึ้นมามันก็มีความรู้ มันทําเป็น มันมีความรู้ มันมีการทําเป็นของมัน นั่นวิปัสสนา

ฉะนั้น ต้องหยุดก่อนนะ เดี๋ยวพอหยุดขึ้นมาก็หยุดไว้เลยนะ “ก็หลวงพ่อบอกให้หยุด ผมก็หยุดแล้ว มันผิดตรงไหนล่ะ”

ตอนนี้ต้องให้หยุด มันถูก แต่ถ้าวิปัสสนานี่ผิด เพราะวิปัสสนาต้องเรียนรู้

อ้าว! เวลาถามมาอย่างนี้ถูกไหม

ถูก

แล้วพอไปถามอีกที “ก็บอกว่าถูก ทําไมว่าผิดอีกแล้วล่ะ”

ผิดต่อเมื่อมันไม่วิวัฒนาการ ไม่พัฒนาไง ถ้ามันผิดตรงนั้นนะ แต่ก่อนที่มันพัฒนา มันต้องแข็งแรงก่อนถึงพัฒนา ถ้ามันพัฒนาไปได้ มันก็จะเป็นไปได้

เขาถามว่า “แล้วจะทําอย่างไรต่อไป”

เวลาครูบาอาจารย์สอน หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์สอนนะ ให้ทําความสงบของใจคือทําสมาธิ พอทําสมาธิแข็งแรงแล้วก็ใช้วิปัสสนา คือให้มันเรียนรู้ ให้พัฒนา จิตพัฒนา ถ้ามันเป็นตทังคปหาน มันก็วางชั่วคราว พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ กลับมาทําความสงบของใจเข้มแข็งขึ้นมา เวลามันขาด เวลามันขาด นั่นไง วิปัสสนาถึงมันขาด อกุปปธรรม ผลอันนั้นน่ะ

เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะเห็นความสิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นต้องดับเป็นธรรมดา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอุทานเลย “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” สัจธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นขึ้นมาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะรู้จริงขึ้นมานี่เป็นพยานต่อกัน เห็นไหม อกุปปธรรมมันเป็นอย่างไร กับพระอัญญาโกณฑัญญะนี่เป็นพยาน

อกุปปธรรม ธรรมที่คงที่ตายตัวที่มีอยู่จริง ไม่มีการเวียนว่ายตายเกิด ไม่หมุนไปตามวัฏฏะ ไม่หมุนไปอีกแล้ว สัจธรรมอันนี้มันมาจากความโลเลของเรา มาจากหัวใจของเรา ใจเราทําให้ได้อย่างนี้ เพื่อสุข เพื่อความเป็นสมบัติ เพื่อเป็นอัตตสมบัติของใจของเรา เอวัง

ดีกับเรา
เราเป็นคนปฏิบัติเอง
เราเป็นคนควบคุมเอง เป็นคนรักษาเอง
เราเป็นคนที่จะชําระล้างกิเลสเอง
กิเลสกับเราต้องต่อสู้กันด้วยสัจจะความจริง
นี้คือภาคปฏิบัติ

๓

เหมือนจะดี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๑ สิงหาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขอคําแนะนําในการภาวนาละกามครับผม”

กราบนมัสการพระอาจารย์ครับผม กระผมเพิ่งบวชมาได้ ๑ พรรษา เริ่มปฏิบัติโดยใช้บริกรรมพุทโธ หรือตจปัญจกกรรมฐาน หรืออาการ ๓๒ แล้วแต่สถานการณ์ จนจิตสงบแล้วน้อมจิตไปพิจารณากายเป็นส่วนมาก หลังจากที่กระผมได้ทําตามวิธีข้างต้น ปรากฏว่าจิตรวมลงแบบแปลกๆ ๓ หน คือ

รอบที่ ๑ กระผมนั่งไปประมาณ ๒ ชั่วโมง แล้วพิจารณาแยกกาย เวทนา จิตออกจากกัน เหมือนที่องค์หลวงตาได้เขียนไว้ในปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐาน ตอนก่อนจะลงรู้สึกว่า กายเป็นส่วนหนึ่ง เวทนาเป็นสภาวะหนึ่ง จิตเป็นสภาวะหนึ่ง แล้วเวทนาค่อยๆ หมุน (เป็นความรู้สึกว่าหมุนแบบดูดๆ) คือเวทนาหมุนมาเข้าหาจิต พอเวทนาหมุนถึงจิตก็รวมลงพรึ่บ! แต่ไม่นานครับ ครั้งนี้เพียงแค่รู้สึกมั่นใจครับ

รอบที่ ๒ และ ๓ กระผมพิจารณากายโดยไล่ขึ้นมา ไล่ขึ้นลงไปทีละอาการในอาการ ๓๒ พอถึงอาหารใหม่และกระเพาะอาหาร จิตก็ลงอย่างไม่คาดฝัน แต่ในขณะจิตที่ลงนั้นเป็นขณะเดียว แต่ความรู้สึกหลายๆ อย่างเกิดขึ้นพร้อมๆ กัน คือผมรู้สึกว่าได้ลิ้มรสพระธรรม เกิดปีตินํ้าตาไหล รู้สึกขอบคุณพ่อแม่ ครูอาจารย์ พระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ คนใส่บาตร ทุกสิ่งที่มีคุณต่อเรา และเห็นความโง่ของตนที่มีต่อกายมาหลายภพหลายชาติ ของมีอยู่กับตัวแท้ๆ เพิ่งมารู้วันนี้เองหรือ โดยเป็นอย่างนี้ ๒ วันติดๆ

ต่อมา ต่อจากนั้นก็ภาวนาพิจารณามาเรื่อย แยบคายมาเรื่อย แต่ก็ไม่เคยลงอัศจรรย์แบบนั้นอีกเลย และปัจจุบันนี้มีผมมีความรู้เห็นว่า ทุกสิ่งภายนอก หากเป็นสภาวะของเขาอย่างนั้นโดยไม่ขึ้นอยู่กับผู้ใด ถ้าใจดวงนี้ไม่ไปรับมา (เป็นความรู้สึกว่า เข้าใจว่าสิ่งภายนอกเป็นเพียงวัตถุ ไม่มีความนึกคิดว่าเป็นโน้นเป็นนี้ แต่ใจเราเท่านั้นไปให้ความหมายและหลงความสําคัญของตนเอง)

การพิจารณาร่างกายก็มีความเห็นว่ามาติดอยู่กับสัญญาตัวเองล้วนๆ ถ้าพิจารณาแยกไปเรื่อยๆ ก็รู้สึกไม่ได้ความ ต้องตั้งภาพให้จิตเกิดความกําหนัดยินดีขึ้นมาก่อน แล้วก็ค้นส่วนที่จิตติดมากที่สุดมาทั้งแยก ทั้งระเบิด ทั้งทําลายลงสู่สภาวะตามเป็นจริง เพื่อสอนใจที่ปีนเกลียวกับหลักความจริง ใจจากกําหนัดก็สงบ แต่กําหนดภาพที่น่ายินดี ใจก็ยินดี กําหนดอสุภะ มันก็ลง จะว่าผิดที่ภาพก็ไม่ใช่ แต่ผิดที่คนดูภาพต่างหาก แต่ผมไม่รู้จะทําอย่างไรให้ใจดวงนี้มันยอมรับสภาวธรรมจริงๆ ไม่หลงกับภาพสุภะ อสุภะ เพราะเราก็รู้อยู่ว่าสิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งหนึ่งต่างหาก แต่ใจมันไม่ลงไปกับความเข้าใจนี้สิครับ มันรวดเร็วมาก เกล้ากระผมขอสอบถามว่าควรทําอย่างใดต่อไป

ตอบ : นี่เขาถามว่าทําอย่างไรต่อไปนะ คําถาม คําถามเวลาเขาปฏิบัติขึ้นมา ว่าเขาปฏิบัติไป ตั้งใจปฏิบัติแล้ว ศึกษาเอาจากหนังสือปฏิปทาพระธุดงคกรรมฐาน

นี่เวลาเขาตั้งใจปฏิบัติ เขาตั้งใจของเขา ถ้ามันเป็นจริงมันเป็นจริงอย่างนี้ มันเป็นจริงนะ มันเป็นจริงที่ว่า เวลาเขาพิจารณาไปแล้วจิตเขาวูบลง มันมีความมั่นใจ มีความสุข มีความพอใจ แล้วนึกถึงคุณ นึกถึงคนใส่บาตร นึกถึงคุณคนใส่บาตร นึกถึงคุณพ่อแม่ ครูอาจารย์ นึกถึงคุณพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ นึกถึงคุณเขาไปหมดเลยถ้าใจมันดี ถ้าใจมันดีขึ้นมามันเป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์ มันเป็นความจริง แล้วเป็นความจริง ความจริงคือปัจจัตตัง จิตมันสัมผัส จิตมันรู้ของมันเอง ต้องมีใครมาบอก

ต้องมีใครมาบอกใช่ไหม อย่างเรานี่อยากให้คนนี้เป็นคนดี ทั้งบังคับ ทั้งขู่เข็ญ มันไม่ดีสักที จิตนี้ เวลาเราศึกษา เรากําราบปราบปรามมัน จะเอาอะไรมาข่มขู่มัน เวลาไปเที่ยวป่าช้า ไปเที่ยวป่าช้า ไปดูซากศพ ก็จะขู่มันนี่แหละ จะขู่ไม่ให้มันดิ้นไง พอเข้าไปใหม่ๆ ไปเห็นทีแรกมันก็ตกใจ มันก็กลัวน่ะ พอไปเที่ยว ๒ เที่ยว ๓ มันรู้ทันแล้ว โอ๋ย! มันก็แค่ซากศพ โอ๋ย! สบายมาก นอนกับศพมันยังนอนได้เลย เห็นไหม เวลาขู่มันก็ขู่มันเพื่อให้กลัวไง

แต่ทีนี้เวลาเราปฏิบัติของเรา ถ้าจิตมันเป็นไปตามอย่างที่เขียนมา นี่มันมหัศจรรย์ ความมหัศจรรย์มันเป็นความจริง เป็นความจริง ความจริงมันเกิดขึ้น มหัศจรรย์มาก แล้วกิเลสมันก็บังเงาใช่ไหม อยากได้อยากเป็นอย่างนี้ อยากได้อยากเป็นอย่างนี้ แล้วมันก็ไม่เป็น ถ้ามันไม่เป็นนะ เวลาปฏิบัติไป เหมือนมันจะดี เหมือนมันจะดี แล้วมันดีจริงๆ ด้วย

เพราะโดยธรรมชาติ โดยการปฏิบัติของเรา ถ้าเราไม่สัมผัสสิ่งใดเลย เรามีแต่ศรัทธามีแต่ความเชื่อไง มีแต่ความเชื่อ ครูบาอาจารย์ท่านยืนยัน มีแต่ความเชื่อในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มีแต่ความเชื่อ ความเชื่อเพราะสังคมของเรายอมรับนับถือกันมา เรามีความเชื่อ มีความมั่นใจ มีความมั่นคงว่าจะทํา แต่มันไม่ได้สัมผัสไง จิตมันไม่รู้จริงไง จิตไม่รู้จริงมันก็เร่ร่อน เร่ร่อน แต่เวลาปฏิบัติไป เหมือนมันจะดี นี่เหมือนมันจะดี

ปฏิบัตินะ พิจารณาแล้ว กําหนดพุทโธๆ แล้ว หรือใช้ตจปัญจกกรรมฐาน พิจารณาอาการ ๓๒ มันลงได้ ๓ หน ความลงได้ ๓ หนมันฝังใจมาก มันลงได้ ๓ หน เวลามันลง เห็นไหม ถ้าเราเองไม่ได้สัมผัส เราจะเอาอะไรมาพูด แต่ที่เวลาสัมผัส มานั่งไปรอบที่ ๑ เวลานั่งไปประมาณ ๒ ชั่วโมง พิจารณาแยกไปแล้ว แยกกาย แยกเวทนา แยกจิต มันแยกกาย แยกเวทนา แยกจิต แยกของมันไป ถ้าแยกของมันไป เวลามันจะลง วงเล็บเขาบอกเลย “มันรู้สึกว่ามันหมุน แล้วมันดูด”

มันดูดก็มันมีความรู้สึกไง สัมปยุตเข้าไป วิปปยุตคลายออกมา เวลาสัมปยุตเข้าไป จิตมันสัมผัสกับอะไร เวลาเราปฏิบัติ เรารู้เห็นอย่างนี้ แต่เวลาเราคิด เราไม่รู้ไง สามัญสํานึกของปุถุชนเขาคิด เขาคิดกันแบบนี้ มันเสวยอารมณ์ไง

ถ้ามันไม่เสวย มันจะคิดได้อย่างไร อารมณ์ความรู้สึกนี้มันมาจากไหน เวลาจิตสงบแล้วมันแยกออก เวลาแยกออกไปแล้ว จิตสงบแล้วแยกออก จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นว่ามันจะคิดอย่างไร มันจะจับของมัน วิปัสสนามันเกิดตรงนี้ไง ถ้ามันเกิดตรงนี้ จิตมันเป็น ถ้าจิตมันเป็น

ถ้าจิตมันไม่เป็นนะ จิตมันยังไม่เป็น แล้วเวลาปฏิบัติไป เริ่มต้นเป็นแบบนี้ เป็นอย่างนี้เพราะมันสงบตัวเข้ามา เหมือนโค้ชฟุตบอลเลย โค้ชฟุตบอลเขาอ่านเกมทะลุ เขาเป็นคนวางแผนเลย แล้วเขาไปฝึกนักเตะ ไปฝึกผู้เล่นให้เล่นตามโค้ชที่จะสั่งให้เล่นตามนั้น โค้ชเขารู้ โค้ชเขาชํานาญ เขาสั่งให้ผู้เล่นต้องเล่นตามนั้น ไม่เล่นตามนั้น เปลี่ยนตัวออก เปลี่ยนตัวออกเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิต เวลาเราฝึกหัดใหม่ โค้ชคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นผู้ที่ชํ่าชอง เป็นผู้รู้วาระจิต เป็นผู้ที่ปฏิบัติมา เป็นผู้เข้าใจ เข้าใจสัจจะความจริง ไอ้เราผู้เล่นใหม่ไง เด็กฝึกใหม่ เด็กฝึกใหม่พยายามจะทําให้ได้ ทีนี้พอทําให้ได้ เรารับบอลได้ เราส่งบอลได้ เราก็เก่งแล้ว แหม! เก่งมาก นี่ไง เหมือนจะดี เหมือนจะดีไง เหมือนจะดีมันจะเป็นอย่างนี้ มันจะเป็นความดีของมัน

แต่ถ้าทําไปแล้ว สิ่งที่มันเป็นไปแล้วมันเป็นผลบุญ อํานาจวาสนาของเรา จิตมันยังไม่มีสิ่งใดมาเป็นเครื่องล่อ มันทําของมันไปโดยสัจจะ ถ้ามันถูก มันสมดุล มันก็เป็นของมันจริง ทีนี้เป็นของมันจริง พอมันรับรู้แล้ว พอรับรู้แล้วมันอยากได้อยากเป็น พออยากได้อยากเป็น มันจะเป็นอย่างนี้อีกเมื่อไหร่ มันจะเป็นอย่างนี้อีกไหม รอบที่ ๑ รอบที่ ๒ รอบที่ ๓ มันเป็นของมัน มันมหัศจรรย์ แล้วทีนี้เราจะทําต่อไปไง คําว่า “เหมือนจะดี” เหมือนจะดี มันจะเป็นคุณงามความดีของเราแล้ว

แต่ถ้าเราจะทําให้มันจริงล่ะ ถ้าทําให้มันจริงนะ มันต้องกลับไปทําความสงบนั่นแหละ กลับไปทําความสงบ

แต่เขาบอกว่าเขาทําไม่ได้ เขาทําไม่ได้เพราะอะไร เขาทําไม่ได้เพราะทําไปแล้วมันไม่ลง พอไม่ลงแล้วเขาต้องตั้งเป็นสิ่งที่ดูดดื่ม เขาบอกว่าเขาจะละกามอย่างไร

สิ่งที่ว่าเขาบอกว่าเขาต้องตั้งขึ้นมา ตั้งขึ้นมาให้เป็นสัญญา หรือว่าเป็นสัญญาก็แล้วแต่ เป็นการพิจารณาแยกแยะที่ว่าให้มันเป็นกาม เป็นความถูกใจ ให้เป็นความถูกใจ

เพราะความถูกใจ ใจมันรับรู้ใช่ไหม เพราะความถูกใจไง เอาภาพอะไรก็ได้ให้มันถูกใจ ถูกใจนี่เขาบอกว่าให้มันถูกใจ ถูกใจแล้วพิจารณาตามนั้น พอถูกใจแล้วพิจารณาแล้วมันถึงจะได้ผลที่เราปฏิบัติมา

ฉะนั้น เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติไปถามหลวงตาว่าการปฏิบัติมานี้ถูกไหม

ถูก

แล้วทําอย่างไรต่อ

ก็ซํ้า ก็ซํ้า ก็ซํ้า

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราทํามามันรวมได้ ๓ รอบ ปฏิบัติมามันลงได้แปลกๆ ถึง ๓ หน ถ้าลงได้แปลกๆ ถึง ๓ หนแล้ว แล้วผมจะทําอย่างไรต่อไป

ถ้าทําอย่างไรต่อไป มันก็กลับมานี่ไง กลับมาที่พุทโธ กลับมาที่พุทโธ กลับมาที่ว่า ถ้าเราพุทโธไม่ได้ อย่างที่ว่าเราใช้ปัญญา พุทโธ พุทโธให้จิตสงบก่อน ให้จิตสงบ จิตมีกําลังขึ้นมา แล้วมันถึงจะมาพิจารณาอย่างที่ว่านี่ การพิจารณา จิตของเรามันมีกําลัง พอมันพุทโธไปสักพักหนึ่งแล้วมันพิจารณาอาการ ๓๒ มันก็พิจารณาเหมือนกัน ถ้าพิจารณาของเรานะ ถ้าการพิจารณาของเรา ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ การพิจารณาอย่างนี้พิจารณาเพื่อให้มันสงบ พิจารณาเพื่อให้มันปล่อย

การพิจารณาเพื่อให้ปล่อย เริ่มต้นมันต้องมีสมถะ ฐานที่ตั้งแห่งการงาน พระกรรมฐานๆ ฐานที่ตั้งแห่งการงาน เราใช้พุทโธก็ได้ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้เพื่อให้จิตมันสงบเข้ามา ถ้าจิตสงบเข้ามานี่คือจิตจริง

อย่างเรา เราเป็นผู้ปฏิบัติใหม่ มาถึงเราก็พิจารณาอาการ ๓๒ เลย พิจารณาอาการ ๓๒ เลย มันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ เพราะอะไร เพราะจิตเราเป็นปุถุชน จิตเรามันยังครอบงําไว้ด้วยสมุทัย จิตของเรายังเป็นตัวตนของเรา ถึงบอกนี่เป็นโลกียปัญญา ถ้าโลกียปัญญา พิจารณาแล้วมันปล่อยมามันก็เป็นสมถะ มันปล่อยมามันก็เป็นสมถะ มันเป็นสมาธิ ถ้าปล่อยเป็นสมาธิ

ทีนี้ถ้าโดยวุฒิภาวะของเราว่า เราพิจารณาแล้ว เพราะเราได้อ่านหนังสือพระธุดงคกรรมฐานมาแล้ว ให้พิจารณากาย ให้พิจารณาแยกแยะ แล้วพอมันเป็นจริง เขาบอกว่า เวทนาเป็นส่วนหนึ่ง สิ่งนี้ร่างกายเป็นส่วนหนึ่ง เวทนาเป็นส่วนหนึ่ง สภาวะจิตเป็นส่วนหนึ่ง

คําว่า “เป็นส่วนหนึ่งๆ” มันเป็นผลที่ว่าหลวงตาท่านปฏิบัติแล้ว เวลามันแยกออกไปตามความเป็นจริง มันปล่อย อันนั้นเป็นส่วนหนึ่ง ส่วนหนึ่งเพราะอะไร เพราะจิตมันสงบแล้วมันเห็นตามความเป็นจริง มันก็เป็นส่วนอย่างนั้น

แต่ของเรา เพราะว่าความรู้สึก เราก็ว่ามันเป็นเวทนา เห็นไหม ความรับรู้เป็นรูป เราก็ว่ากาย ถ้าสภาวะจิตที่รับรู้ เราก็ว่าเป็นส่วนหนึ่ง

คําว่า “ส่วนหนึ่ง” ส่วนหนึ่งของผู้ใหญ่ ส่วนหนึ่งของผู้ปฏิบัติแล้วเป็นส่วนหนึ่ง แต่ของเรามันยังคลุกเคล้ากัน แต่เราแยกเป็นกองออกไปเอง มันเป็นเรื่องโลกไง เรื่องโลก

เราจะบอกว่า การปฏิบัตินะ ถ้าปฏิบัติ ถ้ามันเป็นสมาธิ มันก็พิจารณาแยกเหมือนกัน แยกเหมือนกัน แต่เวลาลง มันลงเป็นสมาธิ มันลงเป็นสมาธิ เป็นสมถะ สมถะทําบ่อยครั้งเข้าจนมีความชํานาญ ถ้ามีความชํานาญแล้วเขาเรียกว่าจิตตั้งมั่น จิตมีกําลังแล้ว จิตแท้ จิตจริง พอจิตจริง จิตจริง จิตไปพิจารณาสติปัฏฐาน ๔ มันก็เป็นวิปัสสนา มันก็เป็นวิปัสสนาจริง

แต่ถ้าจิตปลอม จิตปลอมหมายความว่า จิตปลอม จิตเราไม่เป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิก็สมาธิปุถุชน คือสมาธิของมนุษย์ มนุษย์ทุกคนมีสมาธิอยู่ ถ้าไม่มีสมาธิก็คือคนบ้า ถ้ามีสมาธิอยู่ สมาธิอย่างนี้เป็นสมาธิเพื่อทํางาน ทําหน้าที่การงาน เราก็มีสมาธิใช่ไหม ทํางาน เราก็ต้องมีสมาธิเหมือนกัน สมาธิอย่างนี้เป็นสมาธิของปุถุชน เห็นไหม

เวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติ ปุถชน กัลยาณปุถุชน ถ้ากัลยาณปุถุชนทําความสงบบ่อยครั้งเข้าๆ บ่อยครั้งเข้าจนเห็นรูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร นี่กัลยาณปุถุชน ทําสมาธิได้ชํานาญ ทําสมาธิได้ชํานาญคือว่าเป็นกัลยาณปุถุชน ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันจะเป็นวิปัสสนา เพราะอะไร เพราะเป็นกัลยาณปุถุชน

ถ้าเป็นปุถุชนคนหนา ปุถุชนคนหนามันมีสมุทัยเข้ามาเจือปนอยู่แล้ว เวลาเราคิดสิ่งใด เราพิจารณาเห็นว่า กายเป็นส่วนหนึ่ง เวทนาเป็นส่วนหนึ่ง จิตเป็นส่วนหนึ่ง แต่เป็นความเห็นของเรา เป็นความเห็นของเรา มันยังไม่มีค่าจริงตามความเห็นของผู้ที่ใช้วิปัสสนาไปอีกขั้นตอนหนึ่ง

ฉะนั้น สิ่งที่เรารู้เราเห็นมันเป็นตามหนังสือปฏิปทาธุดงคกรรมฐาน ใช่ เพราะว่ามันเป็นตัวอักษร อยู่ที่เราตีความ มันเหมือนกับพระไตรปิฎก พระไตรปิฎก ใครอ่านพระไตรปิฎกนี่พุทธพจน์ เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการไว้ พระอานนท์จําไว้ แล้วพระสงฆ์ ๕๐๐ องค์ พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์เป็นผู้สังคายนามา มา ๒๐๐ กว่าปีแล้วถึงมาจดจารึกกันมา

นี่มันเป็นพุทธพจน์ๆ ก็พุทธพจน์นี่ แต่ใครตีความล่ะ ตีความของปุถุชน ตีความของกัลยาณปุถุชน ตีความของผู้เดินโสดาปัตติมรรค ตีความตามความเห็นของผู้ที่ได้โสดาปัตติผล ตีความตามพระอรหันต์ที่รู้จริง โอ๋ย! มันละเอียดลึกซึ้งแตกต่างกันเยอะ ฉะนั้น วางไว้

เราจะบอกว่า ที่ทํามานี่มันไม่ผิด เหมือนจะดี มันดีจริงๆ นั่นแหละ เหมือนจะดี เหมือนจะดี ถ้าดีแล้วมันต้องดีขึ้นต่อเนื่องไป เหมือนจะดี เราเข้ามา เข้ามาปฏิบัติแล้วจิตเรารวมถึง ๓ หน จิตเราปล่อยวางถึง ๓ หน ถ้าปล่อยวางแล้ว ถ้าปล่อยวางแล้ว เราได้รสของธรรมแล้ว แล้วในการปฏิบัติเขาบอกว่าเขาปฏิบัติ ว่าเขาเข้าใจไง เข้าใจว่า เขาจะละกามอย่างไร คําว่า “ละกาม” เพราะว่าเขาต้องใช้ความดูดดื่ม ใช้ความดูดดื่มของใจ พิจารณาแล้วมันถึงปล่อยวาง ฉะนั้น ปล่อยวางแล้วเขาถึงบอกว่า สิ่งนี้มันเป็นอะไรนะ เวลาเขากําหนดนะ กําหนดว่าเขาติดสัญญาของตัวเองล้วนๆ ที่พิจารณาแยกแยะไป รู้สึกว่าไม่ได้ความ ต้องตั้งภาพให้จิตเกิดความกําหนัดยินดีขึ้นมาก่อน แล้วก็ค้นส่วนที่จิตติดมากที่สุดมาให้แยกแยะ ทั้งระเบิด ทั้งทําลาย

ทั้งระเบิด ทั้งทําลาย มันเป็นจินตนาการทั้งหมด ทั้งระเบิด ทั้งทําลาย แต่ถ้าเวลาจิตสงบแล้ว เวลามันทําลาย เอาระเบิดที่ไหนไปทําลาย

เวลาเรารําพึง คนที่พิจารณาจิตสงบแล้วเห็นกาย เวลารําพึงให้มันเป็นไปตามนั้น รําพึง รําพึงคืออะไร รําพึงคือความคิดในสมาธิ สมาธิมันมีความคิดอันละเอียดได้ เพราะความคิดอันละเอียดนั้นน่ะมันถึงจะเป็นปัญญาขึ้นมา

พอจิตมันสงบแล้วรําพึง รําพึงให้กายนี้ย่อยสลายไป ให้มันทําลายไปต่อหน้าเรา นี่มันรําพึงขึ้นมาได้ ถ้ารําพึงขึ้นมาได้ มรรคมันก็เดินได้ ถ้ามรรคเดินได้มันก็เป็นปัญญา อันนั้นเป็นข้อเท็จจริงนะ เป็นอริยสัจ เป็นมรรค

แต่ถ้าบอกว่า เราทั้งระเบิดเลย ทั้งทําลายไปเลย ไอ้นี่มันเป็นเรื่องโลก เพราะเราจินตนาการได้จากโลกใช่ไหม ภูเขาทั้งภูเขา เขาจะทําลาย เขาระเบิดทิ้ง เขาเจาะอุโมงค์ทํารถไฟความเร็วสูงผ่านอุโมงค์นั้นไป เขามีสว่านเจาะ เขาทําได้ทั้งนั้นน่ะ นี่เป็นเทคโนโลยีทางโลก แล้วเราเห็นมา เราเห็นมา จิตใจของเรามันเป็นรูป มันเป็นสิ่งที่มันเกาะเกี่ยวกัน เราก็จะระเบิดทิ้งเหมือนกัน

ระเบิดทิ้งมันไม่ใช่ปัญญา การทําลายมันมาแยกแยะ มันเป็นไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์คือแปรสภาพ แปรสภาพต่อหน้าให้จิตใจได้รู้ได้เห็น ให้จิตใจนี้มันสํารอกมันคาย อันนี้เป็นวิปัสสนา

แต่ขณะที่เขาถามว่า เขาระเบิด เขาทําลายให้สภาวะนั้นตามเป็นจริง แล้วจิตใจมันปีนเกลียวต่อกัน จะให้มันยอมรับต่อกัน

การยอมรับ เห็นไหม การยอมรับคือเอาขยะซุกเข้าใต้พรม เอาข้อเท็จจริงซุกใต้พรม แต่ในการวิปัสสนาต้องตีแผ่ทั้งหมด ที่ไหนมีหลืบมีที่ซ่อนของกิเลส ต้องขุดคุ้ยค้นคว้า นี่ไง ความสะอาด ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ความสะอาดบริสุทธิ์ของธรรมะที่ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ มันจะไม่มีจุดมีต่อม ไม่มีสิ่งใดสงสัยคาใจเลย ถ้ามันมีสิ่งใดคาใจ กิเลสมันอยู่ตรงนั้นน่ะ ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราจะทํา เราถึงจะต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้ว ถ้าจับสิ่งนี้

แต่คําถาม คําถามที่บอกเขาทําอย่างนี้ เพราะเขาบอกว่าต้องให้ใจมันดูดดื่ม พิจารณาเป็นกามราคะให้จิตใจมันดูดดื่มแล้วพิจารณาของมันไปให้มันปล่อยวาง ถ้าปล่อยวางก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ

๑. เป็นปัญญาอบรมสมาธิ

๒. ถ้าทําไม่ได้ วางไว้ทั้งหมด เพราะกําลังเราไม่พอใช่ไหม เราไปจับต้องสิ่งใด เราก็ยิ่งสงสัยมากขึ้น แต่ถ้าเราวางหมดเลย แล้วกลับมาพุทโธ พุทโธเป็นคําบริกรรม มันชัดเจนไง มันกําปั้นทุบดินเลย พุทโธๆๆ ไม่ต้องมาแยกมาแยะ

ถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันต้องแยกมันแยะ มันใช้แยกแยะ มันแยกแยะด้วยเหตุด้วยผล มันปล่อย แต่ถ้าเราแยกแยะ มันแยกแยะมันก็ไม่ได้ ทําอะไรก็ไม่ได้ แล้วเราจับต้นชนปลายไม่ได้...วาง วาง กลับไปพุทโธ วางเลย วางตรงนี้แล้วกลับไปพุทโธ ให้พุทโธมีกําลังขึ้นมา พุทโธมีกําลังขึ้นมา เดี๋ยวกลับมาใช้ปัญญา กลับมาใช้ปัญญามันก็จะทําได้ เพราะมันมีกําลังจากพุทโธมาเสริม แล้วถ้าพิจารณาไปได้ พิจารณาไปได้มันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ

แล้วถ้าจิตสงบแล้ว จิตสงบแล้วให้ฝึกหัดในการรักษาความสงบ คือว่าจะเข้าสมาธิอย่างไร เวลามันคลายตัวออกมาแล้วรับรู้อย่างไร ต่อไปก็ต้องเข้าทําสมาธิอีก นี่ให้มีความชํานาญ ชํานาญจนจิตมันมีกําลัง ถ้ามีกําลังขึ้นมาแล้ว

เพราะเขาถามว่า “เกล้ากระผมจะสอบถามว่าควรจะทําอย่างไรต่อไปจึงจะสามารถผ่านจุดนี้ไปได้”

ถ้าผ่านจุดนี้ไปได้ ก็เหมือนเราภาวนาไปแล้วมันติด เวลาพุทโธๆ ไปแล้ว พุทโธไปข้างหน้าก็ไม่ได้ ถอยหลังก็ไม่ได้ แล้วพุทโธๆ ไป สติมันก็ไม่พอนะ มันก็แบบก้อนหินน่ะ เหมือนจะรู้ เหมือนกับจะรู้ แต่ถ้าจะรู้ก็เหมือนกับไม่รับรู้ แล้วทําอย่างไรก็ไปไม่ได้

ถ้าไปไม่ได้ ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ท่านให้เข้มข้นแล้ว ให้กลับมาทบทวนศีลของเรา ศีลคือความดํารงชีวิตของเรา ทบทวนว่าเรามีอะไรผิดพลาดไหม ถ้าเราไม่มีอะไรผิดพลาดนะ อันนี้วางใจได้ ถ้าวางใจได้แล้ว เราเผชิญหน้ากับมันใช่ไหม เราจะเผชิญหน้ากับมัน

หลวงตาท่านบอกว่าจะสู้เสือกับมือเปล่า เวลาจะเข้าไปสู้เสือ เสือมันมีเขี้ยวมีเล็บ มันกัดเรา เราตาย แล้วเรามีอะไรไปสู้มัน เรามีอะไรไปสู้มัน

ถ้าเราจะมีอะไรไปสู้มัน เราต้องมีกําลังใช่ไหม เรามีกําลัง นี่เริ่มแล้ว เริ่มว่าจะต้องตั้งสติ จะต้องอดนอน

คําว่า “อดนอนผ่อนอาหาร” ทําไมต้องอดนอน อดนอนผ่อนอาหารมันจะมีกําลังได้อย่างไร คนจะมีกําลังต้องกินมากๆ สิ ต้องฟิตตัวดีๆ สิมันถึงจะมีกําลัง แล้วถ้าไปอดนอนผ่อนอาหารมันจะมีกําลังตรงไหนล่ะ

อดนอนนะ คนหิวนอน คนอดนอน อดนอนเพื่อให้มันสดชื่น อดนอนวันสองวันแรกนี่ โอ้โฮ! ง่วงนอนน่าดูเลย แต่ถ้าเราผ่านตรงนี้ไปได้ ถือเนสัชชิก ถ้าจิตมันสู้ได้ เห็นไหม

ถ้าผ่อนอาหาร ผ่อนอาหารเพราะอะไร ผ่อนอาหารเพราะกําลังมันเกิดจากจิต ทีนี้เวลาเราไม่ผ่อนอาหาร ธาตุขันธ์ กําลังของธาตุ พลังงาน ไขมันต่างๆ มันมีพลังงาน มันกดทับ เวลาเราอดอาหารไปๆ อดอาหารหลายวันเข้า มันจะดึงพลังงานสะสมนี้ออกมาใช้

แต่เดิมของคนไขมันเต็มตัวเลย คนอดอาหารนะ คนจะแกร่งมาก มันจะเหมือนกับหนังหุ้มกระดูกเลย ไขมันมันจะดึงมาใช้หมดเลย พอไขมันดึงมาใช้นะ พออดอาหารไป มันเหมือนกับคนป่วย ใครเคยไม่สบายแล้วเคยหายป่วย พอคนหายป่วย เขาจะต้องบํารุงใช่ไหม ให้ร่างกายแข็งแรง คนป่วยมันตัวเบา คนป่วยมันไม่มีกําลัง เพราะอะไร เพราะว่าร่างกายมันไม่มีพลังสะสมเลย นี่อดอาหารเพราะเหตุนี้ อดอาหารเพราะว่าไม่ให้สิ่งนี้ จิตนี้มันไวมาก แล้วถ้ามีพลังงานใดมีกําลังกดทับไว้ จิตมันทํางานไม่สะดวกของมัน ถ้าเราอดนอนผ่อนอาหาร คําว่า “อดนอนผ่อนอาหาร” ถ้าสิ่งนี้มันไม่มารบกวน ตอนนี้มันก็เป็นเรื่องของจิตล้วนๆ แล้ว จิตล้วนๆ แล้ว

ถ้าจิตล้วนๆ เราพุทโธ สู้กับมันด้วยพุทโธๆ เพราะอะไร เพราะมันไปไม่ได้นี่ จะเดินหน้าก็ไม่ได้ จะถอยหลังก็ไม่ได้ แล้วจะว่ารู้ก็ไม่รู้ ไอ้ว่าไม่รู้ มันก็ภาวนาอยู่นะ “เออ! ฉันก็ภาวนานะ แล้วฉันจะไปไหนล่ะ” นี่มันเป็นอย่างนี้

ฉะนั้น การอดนอนผ่อนอาหาร แล้วตั้งสติไว้ ไม่ใช่อดนอนผ่อนอาหารแบบคนเซ่อนะ ถ้าอดนอนผ่อนอาหารก็แอฟริกาไม่มีจะกิน ตายหมดเลย นั่นเขาไม่ได้ภาวนา ไอ้คนที่ไม่ได้ภาวนาอดนอนผ่อนอาหารนั่นเป็นโทษของเขา คนที่ไม่ภาวนาต้องกินต้องอยู่ เพราะคนเราเกิดมาต้องมีอาหาร ร่างกายต้องการอาหาร แล้วกินอยู่เพื่อดํารงชีวิต

แต่ของเรา เราต้องการจิต เราต้องการจิต การอดนอนผ่อนอาหารเป็นอุบาย เป็นอุบายผ่อนคลาย ผ่อนคลายให้กิเลสมันไม่เอาของที่มีอยู่ในเรามาเป็นประโยชน์กับมัน แล้วเอามาครอบงําจิตใจของเรา

อะไรที่กิเลสมันใช้ เห็นไหม อย่างเช่นพลังงานต่างๆ ที่เหลือใช้ กิเลสมันยิ้มเลย มันไม่ต้องทําอะไร มันเอาเท้าเขี่ย เขี่ยให้มันกดทับ เราก็ เอ๊อะ! ไปไม่รอดแล้ว พุทโธก็ไม่ได้ อะไรก็ไม่ได้ ไม่ได้สักอย่างเลย

เราก็มีสติสัมปชัญญะ อดนอนผ่อนอาหารไม่ให้สิ่งนี้ให้กิเลสมันเอาเท้าเขี่ยมากดทับเรา ถ้ามันไม่มี มันไม่มีอยู่ในตัวเรา มันก็ไม่มี อย่างเช่นเราบอกว่า นู่นก็ไม่ดี นี่ก็ไม่ดี เราไปดูมา สัญญา สัญญาอยู่กับเรา แต่เราเห็นภาพนั้นมา แล้วเราเก็บข้อมูลไว้ในใจเรา เวลาไม่พอใจมันก็เอาขึ้นมาใช้ ไอ้นู่นเขาว่าเรา ไอ้นี่เขาว่าเรา

ใครว่า เขาก็อยู่ข้างนอก เราไปรับรู้มาแล้วเราก็เป็นสัญญาคือเก็บข้อมูลไว้ไง แล้วพอวันดีคืนดี พอสติมันอ่อน มันก็เอาข้อมูลนี้ไปคุ้ยมันขึ้นมา ไปคุ้ยขึ้นมา มันก็กดหัวใจเรา ของมันมีอยู่มันถึงเอามาใช้

นี่ก็เหมือนกัน ร่างกายมันอยู่กับเราเลย พลังงานมันอยู่กับเราเลย แล้วกิเลสมันยิ้มเลย เพราะของมันอยู่กับเรา มันเอามาใช้ได้ตลอดเวลา แล้วมันก็กดทับ เห็นไหม ถ้าเราอดนอนผ่อนอาหาร สิ่งนี้มันไม่มี เราตีแผ่ เราพยายามกระจายมันออก มันไม่มี พอมันไม่มี กิเลสมันจะเอาอะไรมาใช้ พอกิเลสไม่เอามาใช้นะ เวลาอดนอนผ่อนอาหาร ท้องจะร้องจ๊อกๆ ตัวนี่เบา หิวมาก หิวนี้เพื่อจะต่อสู้กับมัน นี้คืออาวุธไง สู้เสือกับมือเปล่าไง เอามือเปล่าๆ ไปสู้กับเสือไง

แล้วนี่บอกเป็นอาวุธ อดนอนผ่อนอาหารนี่เป็นอาวุธนะ เป็นเขี้ยวเป็นเล็บ จะไปตะปบกับเสือ มันจะเป็นเขี้ยวเป็นเล็บไปต่อสู้กับเสือ ต่อสู้กับไอ้ที่ว่า นั่งไปก็ไม่ได้ มาก็ไม่ได้

มันหิว มันได้ไหม เออ! เวลาไม่ได้ ท้องมันร้องจ๊อกๆ มันได้ไหม มันนั่งหิวอยู่นี่ อ้าว! มันจะหลับไหม

พอมันหิวขึ้นมา ปัญญามันไล่ไง

๑. ปัญญามันทําให้เราไม่สัปหงกโงกง่วง พลังงานมันไม่กดทับจิต หนึ่งนะ

๒. เป็นอุบาย

คําว่า “เป็นอุบาย” พอเป็นอุบาย จิตมันเบาใช่ไหม เพราะมันไม่มีอะไรมากดถ่วง มันก็เบา พอเบาแล้วเราจะพุทโธชัดๆ ได้ไหมล่ะ ถ้าเบาแล้ว มันเป็นอุบาย เราจะส่งเสริมด้วยปัญญาไง ส่งเสริมด้วยสติด้วยปัญญา ถ้าด้วยสติด้วยปัญญา ภาวนาขึ้นไป จิตมันก็เป็นสมาธิได้ ถ้ามีสติมีปัญญา นี่คือเขี้ยวคือเล็บที่จะเข้าไปต่อสู้กับกิเลส เพราะกิเลสมันพยายามขับไส พยายามพลิกแพลงไม่ให้เราทําอะไรได้ แล้วพอกิเลสมันพลิกแพลงแล้วนะ ก็เชื่อมันด้วย “เราก็มีวาสนาแค่นี้แหละ ภาวนา เราก็ภาวนาถึงที่สุดแล้ว คนอื่นเขาทําของเขา เราทําแค่นี้เราก็เลิกเถอะ” นี่มันก็เข้าทางมันไง กิเลสมันเอาอย่างนี้มาต่อรอง

เสือ กิเลสมันคือเสือ มันตะปบเอา แล้วเราก็ไม่มีอะไรสู้มันเลย แล้วเวลาไปหาครูบาอาจารย์ก็ “อัตตกิลมถานุโยค สอนแต่ยุ่งๆ สอนแต่ลําบากๆ สอนง่ายๆ บ้างไม่ได้หรือ สอนที่มันนอนแล้วเป็นสมาธิ สอนที่มันทําอะไรแล้วเป็นสมาธิ สอนอย่างนั้นสิ ไอ้นี่สอนอะไรก็ไม่รู้ ต้องอดนอน ต้องผ่อนอาหาร โอ๋ย! มันวุ่นวายไปหมด” แต่ถ้าเขาปูพรมให้นอนเลยนะ “เออ! เอาอย่างนี้ๆ”...แล้วก็ไปไม่รอด ไปก็ไม่ได้ กลับก็ไม่ได้

เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า เราจะสู้เสือด้วยมือเปล่าหรือ จะเข้าไปต่อสู้กับเสือด้วยมือเปล่าใช่ไหม เสือโคร่ง เสือโคร่งคืออวิชชา มันตะปบ มันกัด มันฉีกหัวใจเรามาตลอด

ทีนี้เวลาภาวนาไปๆ อันนี้มันดีอย่างหนึ่ง เราอ่านแล้วมันดีอย่างหนึ่ง ดีอย่างที่ว่าเขาลงได้ ๓ หน อันนี้พอใจ ถ้าลงได้ ๓ หน มันเป็นการยืนยันว่าสัจจะธรรมะมันมีจริง ศีล สมาธิ ปัญญามีอยู่จริง ข้อเท็จจริงมันมีอยู่ แต่เวลาเราไปศึกษาไปค้นคว้าทางทฤษฎี ทางวิชาการ ทางวิชาการ ปริยัติเขาศึกษามาให้ปฏิบัติ แล้วเวลาปฏิบัติไปมันจะประสบสิ่งใด มันก็เป็นอํานาจวาสนาของเรา ถ้าอํานาจวาสนาของเรา เห็นไหม

นี่ธรรมะ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะนี้มาหล่อเลี้ยงหัวใจ หล่อเลี้ยงหัวใจ สงบ ๓ หนนี่มาหล่อเลี้ยงไว้ ถ้าสงบ ๓ หน ที่มันลง ๓ หนไม่หล่อเลี้ยงไว้ มันไม่เกิดความมหัศจรรย์ ไม่เกิดความมุมานะ ไม่เกิดการกระทําแบบนี้ ไม่เกิดความสนใจไง ไม่เกิดความสนใจ ไม่เกิดการกระทํา ถ้าไม่เกิดการกระทํามันก็ไม่มี

นี่มันเกิดการกระทําขึ้นมา จิตมันเกิดการกระทําขึ้นมา จิตมันถึงได้เป็น พอจิตได้เป็นแล้ว ตอนที่ทํามา กิเลสมันยังเผลออยู่ไง มันคงคิดว่า เออ! ไอ้พวกเสร่อนี้มันคงไม่ปฏิบัติหรอก มรรคผลมันไม่มี

พอเราไปศึกษา เรามาปฏิบัติ พอเราได้เข้าสัมผัสความสงบ ๓ หน กิเลสมันสะดุ้งเลย อ้าว! ไอ้นี่มันปฏิบัติเหมือนกันหรือ พอมันสะดุ้ง มันตื่นขึ้นมา มันก็จะมาหาทางป้องกันไว้แล้ว เสือมันจะกางเขี้ยวกางเล็บแล้ว ทีนี้ภาวนาไม่ลงแล้ว กิเลสมันต่อต้าน

หลวงตาท่านสอนอยู่ เวลาปฏิบัติไปบอกว่า ทําแล้วมันลําบากๆ ธรรมะให้แต่คุณประโยชน์ ให้คุณงามความดีทั้งนั้น สิ่งที่เป็นความลําบากคือกิเลสมันต่อต้านทั้งนั้นน่ะ มันเรื่องของกิเลส มันหน้าที่ของกิเลส กิเลสมันทําของมัน

ถ้าทําของมันปั๊บ ทีนี้เป็นปัญญาของเขา ปัญญาของเขา เขาก็บอกว่า ที่ทํามาแล้วมันทําไม่ได้อีกแล้ว เพราะมันเคยเป็นแล้วมันทําไม่ได้อีก แต่มาหาวิธีการ ให้คิดถึงความกําหนัดยินดี ถ้าคิดถึงความกําหนัดยินดีให้จิตมันได้สัมผัส มันถึงพิจารณาแล้วมันถึงจะเป็นไปได้ อันนี้ก็เป็นอุบายของเราไง ถ้าเป็นอุบายของเรา ฉะนั้น ถ้าเป็นอุบายของเรา เพราะเราสู้หน้าเดียว หมายถึงว่า เราคิดว่าเราใช้อุบาย ผู้ที่ปฏิบัติทางโลกเขาบอกว่าสิ่งที่เรามีอยู่แล้วจะมีอยู่กับเราตลอดไป มันไม่เหมือนวัตถุ

อย่างเช่นวัตถุ เราได้มาแล้ววางไว้ก็อยู่กับเราตลอดไปนี่แหละ แต่ถ้าเป็นสติ เป็นสมาธิ เป็นปัญญา มันมีเจริญแล้วเสื่อม เสื่อมแล้วเจริญ มันเจริญขึ้นมาแล้วเดี๋ยวมันก็วูบลง พอวูบลงแล้วทําดีๆ ก็ขึ้นมาอีก มันเป็นสิ่งมีชีวิตไง จิตเรามีชีวิตเพราะมันเป็นธาตุรู้ ธาตุที่มีชีวิต เดี๋ยวมันก็เจริญ เดี๋ยวมันก็เสื่อม ถ้าเวลามันเจริญขึ้นมามันก็ดี เวลามันเสื่อมลงแล้วเราไปไม่รอด เราก็ใช้อุบายของเรา

แล้วเราก็คิดไง เราคิดว่าเราเคยทํามาแล้ว จิตเราเคยเป็นสมาธิ ๓ หนแล้ว ถ้าต่อไปมันก็จะเป็นหนที่ ๔ หนที่ ๕ หนที่ ๖ ไป แต่ธรรมดามันเป็น ๓ หน ๔ หนแล้วมันก็เป็นของมันอยู่อย่างนั้นเป็นปัจจุบัน

แต่ถ้าเราฝึกหัด เราชํานาญในวสี เราชํานาญในเหตุ เราทําสมาธิได้ตลอดไปเพราะเรามีคําบริกรรม เรารักษาสติตลอดไป มันเหมือนกับที่หลวงตาเวลาจิตเสื่อม ไปฟ้องหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกว่า จิตนี้มันเหมือนเด็กๆ เด็กๆ มันต้องมีอาหารของมัน ฉะนั้น ถ้าเด็กมันดื้อ เด็กมันไปเที่ยวเล่นอยู่ ก็ไม่ต้องไปตามมันหรอก กําหนดพุทโธไว้ อาหารของมัน ถ้าเดี๋ยวมันไปเที่ยวเล่น พอมันหิวมันก็ต้องกลับมากินอาหาร พุทโธไว้เรื่อยๆ พุทโธไว้

พุทโธเอาเป็นเอาตาย สุดท้ายแล้วมันก็กลับมาเจริญ นี่ไง คนเป็นมันเป็นอย่างนั้น คนเป็นมันรู้ว่าจิตนี้มันดื้อด้านอย่างไร แล้วมันดื้อด้านไม่ดื้อด้าน มันไปพลิกแพลงเอาสิ่งที่เป็นโทษเป็นภัยว่าเป็นธรรมะหมดเลย ไอ้นี่ดีๆๆ ไปหมดเลย ที่เป็นภัย มันเอามาเป็นเหตุผลอ้างว่ามันดีหมดเลย แต่ไอ้ที่เป็นธรรมะที่เป็นธรรมโอสถที่จะเอาไปชําระล้างมัน มันบอกไม่ดีๆๆ มันผลักทิ้งหมดเลย นี่กิเลสเป็นอย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านรู้แล้ว เหมือนเด็กๆ มันไม่รู้เรื่องหรอก พุทโธไว้ ธรรมโอสถ พุทโธๆๆ พุทธานุสติไว้ สุดท้ายมันก็กลับมา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าสิ่งที่ผ่านมาแล้วก็ผ่านไปแล้ว เราเอาปัจจุบัน ใช้พุทโธก็ได้ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ เอาของเราให้กลับมา

ฉะนั้น เพียงแต่คําถามเขาเข้าใจผิดไง เข้าใจว่า กามคุณมันเป็นกามคุณ แล้วเราจะไปละอย่างไร กามคุณจะไปละอย่างไร

สิ่งนี้ความดูดดื่ม เวลาเราคิดถึงกามให้จิตใจมันสัมผัส ทีนี้เราใช้ปัญญาไป เวลามันปล่อยวางมันก็เป็นสมาธิไง แต่ถ้ามันไม่ดูดดื่มมันก็สักแต่ว่า เหมือนกับพุทโธๆ ถ้าพุทโธชัดๆ เวลามันสงบมันก็สงบลงเป็นสมาธิเลย สักแต่ว่าพุทโธไง ปากก็ว่าพุทโธไป จิตก็คิดไปเรื่องอื่น มันก็ไม่ลงสักที เพราะมันห่างกันไง ไอ้คําบริกรรมกับไอ้ตัวจิตมันห่างกันตั้งไกล

เราพุทโธๆๆ ต่อเนื่องไป พุทโธๆ จนจิตกับพุทโธเป็นอันเดียวกัน เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราพูดถึงความดูดดื่มของใจ ถ้าใจมันดูดดื่มสิ่งใดแล้วเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันก็รู้สึกมันปล่อยวาง แต่ถ้าเราไม่ดูดดื่ม เราพิจารณาไป มันก็ไปคิดเรื่องเลื่อนลอย มันไม่คิดเรื่องเกี่ยวกับความผิดชอบของใจด้วยไง

ทีนี้พอใจมันสัมผัสๆ เวลาเราพิจารณาไป ถ้าเราทําความสงบของใจให้ใจมันสงบ ถ้ามันไม่สงบ เราก็ตั้งใจของเรา เราทําของเรา มันทําเพื่อประโยชน์ใช่ไหม ถ้าทําเพื่อประโยชน์อย่างนี้มันก็เป็นระดับของมัน สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน แล้วถ้ามันจะละกายที่ว่าเป็นกามราคะ จะละกาม นั่นเป็นอนาคตข้างหน้า

ในปัจจุบันนี้ถ้าจิตสงบแล้วพิจารณากายก็พอ พิจารณากาย กาย เวทนา จิต ธรรม สติปัฏฐาน ๔ ถ้าเราพิจารณาของเราโดยตามสติปัฏฐาน ๔ มันก็เป็นอริยสัจ ๔ เป็นสัจจะความจริง ทําของเราไป

ฉะนั้น เขาบอกว่าทําแล้ว ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ มันคิดแบบนี้ คิดว่า ถ้าจิตมันดูดดื่ม มันเป็นกามราคะ แล้วถ้ากามราคะ แล้วความเข้าใจเรามันก็เป็นจริงว่ามันปีนเกลียวกัน กิเลสในใจเรากับธรรมะมันปีนเกลียวกัน มันไม่ยอมรับกัน ไม่ลงกันสักที ทําอย่างไรให้มันลงกัน ทําอย่างไรให้มันลงกัน

ให้ลงกัน มันก็เหมือนเรา ลิขสิทธิ์ของพระพุทธเจ้า แล้วเราก็บอกว่าเราจะทําให้ได้อย่างนั้น ลิขสิทธิ์ของพระพุทธเจ้านะ ธรรมะสัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนกับลิขสิทธิ์เป็นเจ้าของสินค้า แล้วเราก็พยายามจะลอกเลียนแบบ มันก็ทําได้ทั้งนั้นน่ะ เราไปเอาส่วนประกอบมา แล้วประกอบขึ้นมาก็เป็นวัตถุชิ้นนั้น

แต่ถ้าเราเป็นจริงของเรา เราต้องพิจารณาของเราเอง เวลาปัญญามันเกิดขึ้นมาเอง มันไม่เป็นสินค้าลอกเลียนแบบ เพราะมันเป็นการทดสอบของเรา เป็นการกระทําของเรา ทั้งๆ ที่พอทําเสร็จแล้วก็เป็นวัตถุอันเดียวกัน คือทําเสร็จแล้วมันก็ชําระล้างกิเลสเหมือนกัน

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เราจะต้องพิจารณากามๆ...เราวางไว้ก่อน

กาย เวทนา จิต ธรรม สิ่งใดสิ่งหนึ่ง จําคํานี้ให้ดี สิ่งใดสิ่งหนึ่ง ถ้าจิตสงบแล้วจับสิ่งใดก็ได้ให้พิจารณา

แต่ตอนนี้ถ้ามันบอกว่ามันเป็นการพิจารณากาม เพราะเขาบอกว่ามันพิจารณากามแล้วจิตใจมันไม่ยอมรับ จะใช้ปัญญาให้มันยอมรับ...ไม่ใช่

ใช้ปัญญาทําลาย ทําลายทั้งหมดให้จิตมันเห็น จิตมันรู้มันเห็นว่า สิ่งนั้นมันเป็นไตรลักษณ์ สิ่งนั้นมันไม่คงที่ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา สิ่งนี้เป็นวิธีการเท่านั้น เป็นการฝึกหัดใจเท่านั้น ถ้าใจฝึกหัด ทําของเราไปแล้วมันเห็นจริงตามนั้นแล้ว ถึงที่สุดเวลามันทิ้งแล้ว กุปปธรรม อกุปปธรรม เวลามันเป็นอกุปปธรรมแล้วมันเป็นเพราะอะไร วิบากกรรม วิบากคือผล ผลของการปฏิบัติ ผลของการทําจบสิ้นแล้วมันเป็นอย่างไร อันนั้นจะเป็นความจริง

แต่นี้ความเข้าใจบอกว่า จิตกับความรู้สึกมันปีนเกลียวกัน เราจะทําให้มันยอมรับต่อกันอย่างไร

ทําให้ยอมรับต่อกันอย่างไร เหมือนกับว่าเราอยากได้เงิน แล้วเราก็จะไปพิมพ์เงินมาเลย แต่เราอยากได้เงิน เราต้องทํางาน เราอยากได้เงิน เราต้องทํางาน ทํางานสิ้นเดือน เงินเดือนก็ออก นี่ก็เหมือนกัน เราปฏิบัติไป ถ้าจิตมันจะยอมรับไม่ยอมรับ วิปัสสนาไป วิปัสสนาไป ผลของมันคือสัจธรรม

ไอ้นี่อยากได้สัจธรรม คืออยากจะปั๊มแบงก์ ตํารวจจับนะมึง ปั๊มแบงก์นี่ตํารวจจับ แบงก์ชาติเขาปั๊ม ไอ้เราไม่มีทาง ไอ้เราได้แบงก์ต้องทํางาน เราทํางานถึงได้แบงก์มา นี่ก็เหมือนกัน จิตมันจะยอมรับๆ มันต้องใช้วิปัสสนา มันใช้ของมัน แล้วมันเป็นจริงขึ้นมา นั่นน่ะผลของมันจะเป็นแบบนั้น

เราปั๊มแบงก์ไม่ได้ แต่เราทํางานได้ งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ความชอบธรรมของเราคือใช้สติปัญญาแยกแยะของมัน แล้วธรรมะ ธรรมะที่มันจะได้มานั่นน่ะวิบากผลที่มันจะได้รับ ไม่ใช่ว่าจะให้ใจมันยอมรับไง

ความคิดของเราเป็นแบบนี้มันก็เลยขลุกขลักหน่อยหนึ่ง แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ เราพูดให้ฟัง จะว่าเป็นเบสิกก็ว่า “โอ้โฮ! หลวงพ่อ ผมภาวนาเป็นนะ เบสิกได้อย่างไร”

เป็นพื้นฐาน เอาตรงนี้เป็นหลักเกณฑ์ไว้ แล้วเราพยายามทําของเรา ถ้าทําได้มันก็จะเป็นความจริงของเรานะ

“เกล้ากระผมอยากสอบถามว่า ควรจะทําอย่างไรจึงจะสามารถผ่านจุดนี้ไปได้ครับ”

ผ่านจุดนี้ไปได้ก็คือเราทําความสงบ ทําความระลึกรู้ ถ้าจิตมันได้พัก แล้วถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าเป็นสมถะ จิตมันตั้งมั่นแล้ว เวลาวิปัสสนาไปแล้วมันจะเห็น วิปัสสนาคือภาวนามยปัญญา วิปัสสนาคือปัญญาแยกแยะ ปัญญาขุดคุ้ย ปัญญาขุดคุ้ยก็จะฝึกจิตให้รู้ให้เห็นตามความเป็นจริง

แต่เราไม่มีสติปัญญาพิจารณาแยกแยะให้มันรู้เห็นตามความเป็นจริง แล้วจะให้มันยอมรับ พอยอมรับก็ยอมรับทฤษฎีไง พุทธพจน์ไง พระพุทธเจ้าบอกไว้แล้วไง นี่ธรรมะพระพุทธเจ้าไง นั่นก็ของพระพุทธเจ้า ของพระพุทธเจ้า เราศึกษามา

ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ศึกษามาเพื่อรู้จริง ศึกษามาเพื่อปฏิบัติเพื่อจะชําระล้าง เพื่อจะผ่อนคลายเอากิเลสของเราออก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา อันนั้นสุดยอดแล้ว นั่นเป็นของท่าน แล้วท่านก็วางทฤษฎีเอาไว้ นี่ธรรมวินัย แล้วเราก็ศึกษาทฤษฎีมาแล้วเป็นของเราหรือ เขาศึกษามาเพื่อปฏิบัติ นี่ศึกษามาปฏิบัติอย่างนี้

“นี่ก็ปฏิบัติแล้วไง ปฏิบัติแล้วถึงถามหลวงพ่อมานี่ ปฏิบัติมา”

เพียงแต่พูดนี้พูดถึงทิฏฐิที่บอกว่าเราจะให้จิตใจรู้อย่างนั้นๆ อันนั้นมันเป็นการลัดขั้นตอนไง เราทําของเราไป เราทําของเราไป

เพราะถามมาว่า “แล้วผมจะผ่านจุดนี้ไปได้อย่างไร”

ผ่านจุดนี้ก็ต้องทําให้จิตใจเข้มแข็งขึ้นมาก่อน กลับมาทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วค่อยกลับไปใช้ปัญญา สิ่งที่ผ่านไปแล้ว มันเป็นอดีตไปแล้ว สิ่งที่เป็นนามธรรมมันเป็นอดีตไปแล้ว

เวลาคนปฏิบัติ เห็นไหม ผมเคยเป็นสมาธิมาก่อน อย่างเราปฏิบัติ ปฏิบัติเสร็จแล้วพอเบื่อก็เลิกไป ๒๐ ปี พอกลับมาใหม่ ผมเคยทํามาก่อน เมื่อ ๒๐ ปีที่แล้วผมเคยทําสมาธิได้

แล้วตอนนี้ล่ะ

ตอนนี้จิตร้อนเป็นไฟเลยครับ

แล้วทําอย่างไรล่ะ

อ้าว! ก็ผมนึกถึงเมื่อ ๒๐ ปีที่แล้ว แล้วผมจะเย็นได้ไหมล่ะ ก็ผมอยากเย็น ผมนึกถึง ๒๐ ปีที่แล้ว...ไม่ได้หรอก ถ้ามันเป็นไฟต้องดับตรงนี้ ต้องดับด้วยสติ เห็นไหม นํ้าดับไฟ ดับไฟให้ร่มเย็นก่อน ถ้าดับไฟร่มเย็นแล้วเราฝึกหัดของเราให้เป็นสมาธิได้ แล้วฝึกหัดปฏิบัติเริ่มต้น ต้องเริ่มต้นๆ เห็นไหม จิตเสื่อมแล้วพยายามทําขึ้นมาให้มันเข้มแข็งขึ้นมา ถ้าแค่นี้ ทําได้แค่นี้มันก็จะเป็นการเริ่มต้นของเรา

นี่พูดถึงว่า จะผ่านจุดนี้ได้อย่างไร

จะผ่านจุดนี้ก็ต้องมีสติ แล้วทําความสงบของใจให้เป็นสมาธิ แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาต่อไป แล้วมันจะก้าวเดินไปในความถูกต้อง

อันนี้ก้าวเดินไป ก้าวเดินไปโดยที่ว่าเราทําแบบส้มหล่น คือเหมือนจะดี เหมือนจะดีคือมันสงบ ๓ หน แล้วตอนนี้มันจะดีขึ้นต่อไปไหมล่ะ เหมือนจะดี แล้วกิเลสมันก็มาบังเงาซะ

ก่อนที่มันเหมือนจะดี เพราะว่ากิเลสมันตื่นไม่ทัน กิเลสมันตื่นไม่ทัน เราปฏิบัติมาสงบถึง ๓ หน ตอนนี้กิเลสมันตื่นแล้ว เหมือนจะดี ตอนนี้กิเลสมันแผดเผาแล้วล่ะ แล้วเราก็ต้องสู้กับมัน แล้วทําให้มันดีจริงๆ ไม่เหมือนจะดี ให้มันดีเลย ดีกับเรา

แล้วดีกับเรา เราเป็นคนปฏิบัติเอง เราเป็นคนควบคุมเอง เป็นคนรักษาเอง เราเป็นคนที่จะชําระล้างกิเลสเอง กิเลสกับเราต้องต่อสู้กันด้วยสัจจะความจริง นี้คือภาคปฏิบัติ จะผ่านจุดนี้ไปได้ด้วยการสร้างสติ การทําสมาธิ การทําปัญญาต่อเนื่องไป ก็จะผ่านจุดนี้ไปได้ เอวัง

เราบอกว่า
นี่เป็นความหวังดี เป็นเจตนาดี เป็นกุศลจิตที่ดี
แต่ความที่ดีเป็นที่ดีใช่ไหม ที่ดีเราต้องทําดี
ไม่ใช่ดีแล้วเราจะเป็นเหยื่อนะ
เพราะด้วยความคิดดีของเรา เราคิดว่าดีไง
แต่คนที่คิดไม่ดีเขาปรารถนาประโยชน์
เขาเอาความคิดว่าเราเป็นคนดีนี่เป็นเหยื่อเขาเลย

๔

หวังดี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๒ สิงหาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การปฏิบัติของฆราวาส”

ขอถามหลวงพ่อค่ะ ตอนนี้หนูอายุ ๒๓ แต่เห็นว่าชีวิตนี้มีภัยมาก ตอนนี้พยายามกําหนดพุทโธอยู่ พยายามทําทาน ถือศีล ๘ ทุกวัน อยากทราบว่า ถ้ายังอยู่ในสถานะของฆราวาสจะมีสิทธิ์บรรลุธรรมไหมคะ หรือจะต้องมีเวลาภาวนามากๆ แบบพระอย่างเดียว

ปล. ใช้ชีวิตประจําวันเป็นกุศลยากมาก พอจะมีทางบ้างไหมคะที่ไม่อยากเวียนว่ายตายเกิด ไม่อยากเวียนว่ายตายเกิดแล้ว

ตอบ : นี่คําถาม คําถามนี้เป็นคําถาม อายุ ๒๓ เพิ่งวัยทํางาน พอวัยทํางานขึ้นมา เห็นไหม “ชีวิตประจําวันเป็นกุศลได้ยากมาก”

ถ้าชีวิตประจําวันเป็นกุศลได้ยากมาก เหมือนกับเด็กๆ เวลาเด็กๆ ทําอะไร ครูบาอาจารย์จะยัดใส่เด็กทั้งนั้นน่ะ นู่นก็ไม่ดี นี่ก็ไม่ดี ยัดเยียดใส่เด็กหมดเลย แล้วโทษสังคมเลยนะ เวลาสังคมมีปัญหาขึ้นมาต้องไปแก้ที่ไหน ต้องไปแก้ที่เด็ก มีปัญหา ไปแก้ที่เด็ก จะไปอบรมเด็กก่อน เด็กมันก็รับอยู่คนเดียวนั่นน่ะ อะไรก็ไปโทษที่มัน อะไรก็ไปโทษที่มัน

นี่ก็เหมือนกัน เราอายุ ๒๓ ปี “ตอนนี้อายุ ๒๓ เห็นว่าชีวิตนี้มีภัยมาก”

ชีวิตนี้มีภัยมาก อายุ ๒๓ มันแบบว่ายังผ้าใสๆ อยู่ไง ยังผ้าใสๆ ยังแบบว่ายังมีไฟ คนมีไฟ คนอยากจะทําคุณงามความดี คนอยากจะพ้นจากทุกข์ ชีวิตใสๆ มันมองสิ่งใดมันมองด้วยความใสซื่อ ด้วยความไร้เดียงสา

แต่เวลาโตขึ้นมา ผู้เฒ่าผู้แก่ ในภาคอีสานนะ เขาเรียกผู้เฒ่าคือผู้ที่มีอายุยืน ผู้ที่ผ่านโลกมามาก มีสิ่งใดขัดแย้งกันในหมู่บ้านนั้น เขาจะให้ผู้เฒ่าเป็นคนตัดสิน เขายอมฟังผู้เฒ่าไง ให้เห็นว่าผู้เฒ่าเป็นผู้ที่ผ่านโลกมามาก จะวินิจฉัยสิ่งใดได้ถูกต้อง จะถามผู้เฒ่าๆ ผู้เฒ่านี้เหมือนกับรัฐบาลเลย เป็นทั้งฝ่ายปกครอง เป็นทั้งฝ่ายกฎหมาย เป็นผู้พิพากษา เป็นผู้ตัดสินในหมู่บ้านนั้นน่ะ นั่นเป็นผู้เฒ่า เพราะอะไร เพราะเขาผ่านชีวิตมามาก เขาเห็นโลกมามาก เห็นโลกมามากนะ เพราะโลกนี้มีมารยาสาไถย มันมีเล่ห์มีเหลี่ยม มีเล่ห์กลร้อยแปด เราผ่านโลกมามาก ชีวิตนี้ผ่านโลกมามาก ถ้าชีวิตนี้ผ่านโลกมามาก สิ่งใดที่จะวินิจฉัยๆ เพราะว่าคนมีปัญหาขัดแย้งกันมันจะมีข้อโต้แย้งกัน มีความเห็นแตกต่างกัน เขาจะวินิจฉัย

แต่นี่เรายังผ้าใสๆ ไร้เดียงสาก็มองโลกอย่างนี้ มองโลกว่า “ชีวิตนี้มีภัยมาก ชีวิตนี้จะสร้างกุศลได้ยาก แล้วอยากจะพ้นจากทุกข์ อยากจะพ้นทุกข์ เราจะต้องปฏิบัติภาวนามากๆ แบบพระอย่างเดียวใช่ไหม”

ถ้าภาวนาแบบพระอย่างเดียว พระเป็นพระอรหันต์หมดเลย พระภาวนากัน ๔ แสนองค์ พระภาวนา พระบวชมาแล้วก็มีเวลาภาวนา ๒๔ ชั่วโมง ถ้าภาวนามากๆ แบบพระอย่างเดียว พระอรหันต์เต็มประเทศไทยเลย แต่นี่เราแสวงหาครูบาอาจารย์กัน แสวงหาก็ยังไม่ได้

ปัญหาเมื่อ ๒ วันนี้ เห็นไหม ภาวนา ๑๒ ปี ไปอยู่กับพระ พระสอนมาอย่างไรเชื่อหมดเลย สุดท้ายแล้วพระปาราชิกสึกไปเลย จิตใจตัวเองตกหมดเลย ภาวนาแบบพระใช่ไหม

แล้วบอกว่า พระที่ดีก็มี พระที่ทําไม่ถูกต้องก็มี แล้วทําแบบพระแบบไหน ถ้าแบบพระเป็นสัมมาทิฏฐิ เป็นความถูกต้องดีงามหรือไม่ ถ้าความถูกต้องดีงาม ภาวนาอย่างไร

ถ้าภาวนาถูกต้องดีงามแล้ว เห็นไหม เวลาหลวงตาท่านเทศน์สอนพระๆ นะ เวลาเข้าพรรษา กรรมฐานเขาไปทําวัตรกัน เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ขึ้นมา ท่านจะเทศน์ถึงพระจักขุบาล พระโสณะ เป็นตัวยืนโรงเลย

เพราะพระจักขุบาลอธิษฐานเข้าพรรษา บอกว่าจะไม่นอนภายใน ๓ เดือน แล้วเป็นโรคตา หมอมารักษา หมอบอกว่า ถ้าไม่นอนหยอดตานี่ตาบอด

เวลาคนภาวนามันปฏิบัติจริงจัง ปฏิบัติอย่างที่ว่า ต้องภาวนาแบบพระมากๆ อย่างเดียวใช่ไหม ภาวนาแบบพระอย่างเดียวแล้วจะถูกต้องดีงามไหม

พระจักขุบาลยังมีความห่วงใยตาของตัวว่าชาตินี้ไม่อยากตาบอด อยากจะเป็นคนตาดี ถ้าเขาต้องนอนหยอดตา เขาต้องอะไร เพราะเขาไปรักษาธาตุขันธ์ใช่ไหม จิตใจ จิตใจมันโดนอย่างนี้ลากไป มันก็ทะลุไปไม่ได้ มันก็เป็นพระอรหันต์ไม่ได้ ก็ไปห่วง ไปติด ไปห่วงอาลัยอาวรณ์อยู่นั่น ไปติดพันอยู่นั่นน่ะ

ทีนี้ขนาดหมอนะ หมอเขามีชื่อเสียงมาก รักษาใครก็หายนะ หยอดตาทีเดียว หายหมดเลย ทุกคนหายหมด พอมารักษาพระจักขุบาลมันไม่หาย อยู่ในอรรถกถา มันรักษาอย่างไรก็ไม่หายเพราะว่ายาของเขาต้องนอนแล้วหยอด แต่พระจักขุบาลท่านถือเนสัชชิก พอถือเนสัชชิก หลังมันแตะพื้นไม่ได้ พอหลังแตะพื้นไม่ได้ เขาก็หยอดเหมือนกัน แต่นั่งหยอดอย่างนี้ แล้วหยอดแล้วหยอดอีกมันไม่หาย พอมันไม่หาย หมอก็เริ่มใจไม่ดี พอใจไม่ดี จะเสียชื่อเสียงเขา เขามาหาพระจักขุบาลนะ บอกว่า ต้องนอนหยอดตานะ ถ้าไม่นอนหยอดตานะ ถ้ามันไม่หาย ถ้าไม่นอนหยอดตา ขอพระคุณเจ้าจงบอกเขาว่าพระคุณเจ้ารักษาเอง ไม่ใช่รักษาด้วยหมอคนนั้น

หมอพูดอย่างนั้นเลยนะ หมอบอกเลย ถ้าอย่างนั้นให้พระคุณเจ้าบอกเขาเลยนะว่า พระคุณเจ้ารักษากันเอง ไม่ใช่เอาชื่อหมอมาอ้าง เพราะเขากลัวเสียชื่อเสียงเขา

พระจักขุบาลก็รับปากเขาบอกว่า ต่อไปนี้เราจะไม่พูดถึงหมอเลย เราจะรักษาเอง แล้วก็นั่งจะหยอดไม่หยอด สุดท้ายวันออกพรรษา เห็นไหม ตาบอดพร้อมกับหัวใจเบิกบาน

นี่ก็เหมือนกัน พระโสณะ พระโสณะเวลาเดินจงกรม พระโสณะเป็นผู้ที่มีชื่อเสียงมาก ฝ่าเท้าบาง มันมีขนไง ไปไหนเขาต้องใช้เสลี่ยงรับไป จนเลื่องลือ เลื่องลือไปถึงกษัตริย์ พระเจ้าพิมพิสาร เลื่องลือไปถึงกษัตริย์นะ เพราะกษัตริย์ เท้ายังไม่ประณีตขนาดนั้น ขอดู เชิญเข้ามาในราชวังมาขอดูฝ่าเท้า

ทีนี้ชีวิตของเขา เขาก็สุขสมบูรณ์เพราะเขาเป็นลูกมหาเศรษฐี สุดท้ายแล้วก็อยากบวช อยากพ้นทุกข์ไง เพราะว่ารําคาญน่ะ ชีวิตเป็นอย่างนี้ สุขขนาดไหนมันก็ยังมีความวิตกกังวลในใจ ก็มาบวชไง มาบวช เดินจงกรม คนฝ่าเท้านุ่มนวลอย่างนั้นมาเดินจงกรมมันจะเหลือหรือ หนังก็เปิดหมด

แล้วพระพุทธเจ้าเหมือนครูบาอาจารย์เรา ท่านจะเดินตรวจสอบพระ ดูว่าพระอยู่ในกรอบหรือเปล่า พอเดินไปถึงทางจงกรมของพระโสณะ นี่พระพุทธเจ้าอุทานนะ เราก็ไม่ได้ยินหรอก แต่มันอยู่ในอรรถกถา อยู่ในตําราที่เขียนกันมา พระพุทธเจ้าอุทานบอกว่า “ที่นี่ที่เชือดโคของใคร”

คําว่า “ที่นี่ที่เชือดโคของใคร” แสดงว่าเลือดมันต้องแดงไปหมด พระพุทธเจ้าอุทานเลยนะ เวลาไปเดินตรวจกุฏิ ไปเห็นทางจงกรม เดินจงกรมไป ฝ่าเท้าหนังมันเปิดหมด แล้วเลือดแดงๆ เดินไป ดูสิ ความเข้มแข็งของใจ เดินไป จนพระพุทธเจ้าอุทานนะ “ที่นี่ที่เชือดโคของใครเนี่ย เลือดมันแดงไปหมดอย่างนี้”

พระบอก “ไม่ใช่ ที่นี่เป็นที่เดินจงกรมของพระโสณะ”

นี่พระโสณะเดินจงกรมจนฝ่าเท้าแตกหมด พระพุทธเจ้าเลยบอกว่าให้เบา เดินจงกรมไม่ได้ เอาจริงเอาจัง จนพระโสณะนี่ก็เป็นพระอรหันต์ไป พระจักขุบาลตาบอดก็เป็นพระอรหันต์ไป

เวลาเราเป็นพระกรรมฐาน ก่อนเข้าพรรษา เราจะไปทําวัตรครูบาอาจารย์กัน ทีนี้พอทําวัตรครูบาอาจารย์ ไปทําวัตรคือไปขมาลาโทษ แล้วขมาลาโทษ ครูบาอาจารย์ของเรา นี่บอกว่า พระมีพ่อมีแม่ไหม พระมีพ่อมีแม่ ไปทําวัตรครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ก็เป็นห่วงใช่ไหม ครูบาอาจารย์ก็จะเทศน์ให้กําลังใจ ให้กําลังใจว่า ใน ๓ เดือนนี้ต้องมุมานะ ต้องทําจริง แล้วต้องมีสติปัญญา ต้องเป็นสัมมาทิฏฐิ ทําให้มันถูกต้องดีงาม อย่าเอาทิฏฐิมานะของตัวเอาสีข้างเข้าถู ฉันทําอย่างนี้ฉันดี ฉันทําอย่างนี้ฉันแน่ ฉันทําอย่างนี้ฉันถูก

พระไตรปิฎกบอกไว้นะ แล้วพอมันมีทิฏฐิผิดแล้วนะ มันก็อ้างเลย พุทธพจน์ว่าอย่างนั้น เพราะมันเข้าใจผิด พอมันเข้าใจผิดปั๊บ มันจะว่าตัวมันเข้าใจถูก มันก็พูดไม่ได้ พอเข้าใจผิดปั๊บ มันก็อ้างพระไตรปิฎกเลย อ้างว่า พุทธพจน์ว่าอย่างนั้น พุทธพจน์ว่าอย่างนี้ แต่ความจริงมันเข้าใจผิด มันตีความผิด พอตีความผิด มันก็แถออกไปข้างนอกน่ะสิ แล้วปฏิบัติจะปฏิบัติไปไหน แต่ถ้าเรามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านจะคอยเตือน

แล้วเราอยู่ทางภาคอีสาน เวลาไปทําวัตร เกือบทุกองค์เลย เวลาไปทําวัตรนะ จะได้ยินพระโสณะ พระจักขุบาลเป็นพื้นเลย เพราะว่าท่านเอาจริง ท่านทําจริง ไม่ใช่จริงข้างนอกนะ มันจริงในหัวใจน่ะ หัวใจเข้าสู่สัจธรรม เข้าสู่ความสมดุล เข้าสู่มัชฌิมาปฏิปทา มันถึงจะเป็นจริง

ถ้าเราเอาสีข้างเข้าถู เราคิดว่าเป็นอย่างนั้นๆ เพราะว่าอะไร เพราะว่ามี มีในพระไตรปิฎกเหมือนกัน มีพวกเดียรถีย์เขาถือวัตรเป็นหมา เขาถือวัตรเป็นหมา คือว่าเขาดํารงชีวิตเป็นหมาเลย กินแบบหมา อยู่แบบหมา เวลากินไม่ใช้มือ ใช้ปากกินเหมือนหมา ใช้ดํารงชีวิตเหมือนหมาเลย แล้วก็มาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บอกว่า เขาทําวัตรอย่างนี้เขาจะได้บุญมากอะไร

พระพุทธเจ้าบอกว่า อย่าให้เราพยากรณ์เลย อย่าให้พูดเถอะ

เขาขอร้องเป็นครั้งที่ ๒

พระพุทธเจ้า นี่เป็นประเพณีของคนโบราณเนาะ ถ้าถามครั้งแรก ถ้ามันไม่ดี ท่านจะไม่ตอบ ทีนี้ไอ้สีข้างเข้าถูยังไม่รู้ มันก็นึกว่ามันเก่งไง มันก็อ้อนวอนเป็นครั้งที่ ๒ ท่านก็บอกว่า อย่าให้เราพูดเลย เรายังไม่ตอบ

ก็อ้อนวอนอีกนะ ก็อ้อนวอนเป็นครั้งที่ ๓ อ้อนวอนว่า ข้าพเจ้าถือวัตรเข้มงวดมาก ถือวัตรแบบหมา อยู่แบบหมา กินแบบหมา ขี้แบบหมา นอนแบบหมา ทําแบบหมาหมดเลยนึกว่ามันดี

พออ้อนวอนครั้งที่ ๓ พระพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าเธอปฏิบัติเหมือนหมา เธอปฏิบัติเหมือนหมาในปัจจุบันใช่ไหม เธอปรารถนาว่าความเป็นหมาประเสริฐใช่ไหม เธอตายไปเธอก็เกิดเป็นหมาไง

ก็ยังไม่ตายมันก็อยากเป็นหมาอยู่แล้ว อ้าว! คนดีๆ ไปปฏิบัติวัตรเหมือนหมา อยากเป็นหมา แล้วตายไปมันจะไปไหนล่ะ ตายไปก็ไปเป็นหมาไง ร้องไห้เลยนะ

อ้าว! เป็นคนมันประเสริฐแล้วใช่ไหม แล้วไปปฏิบัติวัตรแบบหมา แล้วบอกว่า ฉันตายไปจะเป็นอะไร ฉันตายไปจะเป็นอะไร

เอ็งยังไม่ตายเลย เอ็งยังอยากเป็นหมา เป็นคน เอ็งยังใช้ชีวิตแบบหมาเลย แล้วตายไป เอ็งไปไหน เอ็งก็เป็นหมาน่ะสิ

เห็นไหม นี่เวลาเอาสีข้างเข้าถู ตัวเองผิด แต่ตัวเองนึกว่าถูก แล้วย้อนกลับไป ย้อนกลับไปองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาทําทุกรกิริยาก็อย่างนี้ ทําทุกรกิริยาไง อะไรที่มันเข้มงวด ที่โลกเขานับถือเลื่องลือ เอากับเขาหมดเลย

แล้วพอเราปฏิบัติกรรมฐานล่ะ กรรมฐานว่าแต่เขา เวลาปฏิบัตินี่อัตตกิลมถานุโยคทั้งนั้นน่ะ ทําตนให้ลําบากเปล่า อดนอนผ่อนอาหาร ทําเคร่ง

อดนอนผ่อนอาหารพวกเรานี่นะ ทําเพราะอะไรรู้ไหม ทําเพราะว่า จิตใจเรามันอ่อนด้อย จิตใจของพวกเรามันอ่อนแอ พอมันอ่อนแอ มันสู้สิ่งใดไม่ได้ มันเจออะไรมันก็ล้มลุกคลุกคลาน เจออะไรมันก็กระทืบ มันก็ล้มหมด ฉะนั้น อดนอนผ่อนอาหารฟื้นฟูมัน ฟื้นฟูให้มันแข็งแรง อดนอนน่ะ อดนอนจนมันตื่นโพลงภายใน มันตื่นโพลงภายใน เวลาอดอาหารให้ร่างกายมันเบา จิตใจมันมีกําลังขึ้นมา นี่มันเป็นอุบาย มันเป็นอุบายที่เราจะมาทําความสงบของใจ เราทําศีล สมาธิ ปัญญานี่แหละ แต่การอดนอน การผ่อนอาหาร การฟื้นฟูร่างกาย การฟื้นฟูหัวใจให้มันเข้มแข็ง ฟื้นฟูหัวใจให้มันเป็นเอกภาพ ใครทําเป็น

“แหม! นี่เวลาว่า ว่าแต่เขา เวลาตัวเองทํากัน แหม! ดี โอ๋ย! ดีงามน่ะ อัตตกิลมถานุโยคเหมือนกัน”...ไม่ใช่ มันอยู่ที่หัวหน้าเป็น ถ้าหัวหน้าเป็น ช่างที่ชํานาญเขาทําอะไรสมบูรณ์ไปหมดแหละ

ไอ้ช่างที่ไม่เป็นไปยืนเฝ้าเขาเลย ไปดูเขาเลย เวลาถอดออกมาเสร็จแล้วประกอบไม่ได้ ฝรั่งทําเกิน ประกอบไม่เสร็จ ไปยืนเฝ้า มันก็ทําไม่เป็น ถ้ามันไม่เป็น แต่ถ้ามันเป็น มันเป็นหมดแหละ

ฉะนั้น ที่บอกว่า ปฏิบัติแบบพระอย่างเดียว ต้องเป็นพระอย่างเดียวใช่ไหม

เราสังเวชนะ สังเวชที่ว่า เวลาเรา เราเป็นฆราวาส เรามีความเชื่อมั่นศรัทธากันเราถึงมาบวชเป็นพระ พอบวชเป็นพระ สงฆ์ยกเข้าหมู่ ญัตติจตุตถกรรม ยกเข้าหมู่เป็นพระมา พอเป็นพระมา ได้ห่มผ้ากาสาวพักตร์ ได้ห่มผ้าคือธงชัยของพระอรหันต์ การเป็นพระมันประเสริฐขนาดนั้นน่ะ แล้วคนก็หวังพึ่งว่า เพศของพระ เพศของพระต้องทําคุณงามความดี ต้องทําถูกต้องทั้งหมด

แล้วเวลาไอ้พระปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามันความถูกต้องดีงามขึ้นมา มันต้องรู้จักสิ สมาธิเป็นอย่างไร ถ้าไม่เป็นสมาธิ ไอ้กิเลสมันครอบงําอยู่ ไอ้กิเลสมันเหยียบยํ่าหัวใจอยู่ มันทุกข์ยากขนาดไหน เวลาทําล้มลุกคลุกคลานขนาดไหน แล้วถ้าเป็นสมาธิขึ้นมา ทําไมถึงเป็นสมาธิ แล้วเป็นสมาธิแล้ว ถ้าไม่มีสติปัญญา รักษาไม่เป็นก็เสื่อม ไม่เป็นสมาธิก็เกือบตาย ทําสมาธิขึ้นมาได้แล้วก็เสื่อม แล้วเสื่อมแล้วจะแก้ไขอย่างไร ถ้าแก้ไขไม่ได้นะ สึก แก้ไขไม่ได้ก็ตายไปเลย แก้ไขไม่ได้ก็สํามะเลเทเมาไปเลย

แก้ไขก็เป็นพระที่ว่านี่ เราเคยปฏิบัติได้ นี่ไง ปฏิบัติแบบพระอย่างเดียว ปฏิบัติอย่างไร ปฏิบัติขึ้นมามันยังไม่เข้าสู่สมถะเลย ถ้าเข้าสู่สมถะ ถ้ามันสงบแล้ว สงบแล้วถ้ามันเสื่อม เสื่อมแล้วเราจะฟื้นฟูอย่างไร ตรงนี้ ตรงที่มันเสื่อมแล้วจะฟื้นฟูอย่างไร

พอฟื้นฟู ถ้ามันเสื่อม เสื่อมเพราะอะไร เพราะมันรักษาไม่เป็น เสื่อมเพราะว่าไม่มีการดูแลรักษา เสื่อมเพราะเหตุปัจจัยมันผิดพลาด ถ้าปัจจัยผิดพลาด เราจะตั้งใจทํางาน เราจะตั้งใจทํางาน

ดูสิ เวลาทํางานในออฟฟิศของเรา เราไม่ต้องการให้ใครมากวนเลย เห็นไหม คนทํางาน แล้วให้ลูกมาร้องไห้พันแข้งพันขาอยู่ ทํางานได้ไหม คนจะทํางานอยู่ ให้เด็กมันมาคอยดึงความสนใจ ทํางานได้ไหม มันก็ทํางานไม่ได้ มันทํางานมันก็ต้องอยู่ในที่สมควรแก่การทํางาน

เวลาจิตมันเสื่อมแล้วๆ มันเสื่อมเพราะอะไร เสื่อมเพราะหัวใจไม่มีการดูแลรักษามัน เห็นไหม อดนอนผ่อนอาหารก็ตรงนั้นน่ะ ตรงที่ทําให้มันเข้มข้น ตรงที่ทําให้มันจงใจ ทําให้เป็นเอกภาพ ทําให้หัวใจมันมีงานหน้าเดียว มันจะต่อสู้กับกิเลสเพื่อจะฟื้นฟูสิ่งที่มันเสื่อมขึ้นมาให้มันเจริญขึ้นมา นี่ไง มันมีเหตุมีผลทั้งนั้นน่ะ ถ้าคนทําเป็น คนทําเป็นจะรู้เลย อะไรมันใช้กับประโยชน์อะไร อย่างเครื่องมือ เครื่องมืออะไรจะใช้กับอะไร ดูสิ เครื่องมืออย่างหยาบๆ เขาก็ใช้อย่างหยาบ ไอ้อย่างละเอียดมันต้องใช้เครื่องมืออย่างไร เดี๋ยวนี้ทํางาน ทํางานที่บ้านๆ ทํางานนี่กดอย่างเดียว แล้วผู้คิดนโยบายเขาต้องคิดนโยบาย ก็แค่สั่งอย่างเดียว เวลาทํางานทําอย่างไร

นี่บอกว่า ถ้าปฏิบัติอย่างพระอย่างเดียว

คํานี้เราอยากพูดไว้ว่า ปฏิบัติแบบพระอย่างเดียว เวลาอยู่กับพระนะ กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อแม้แต่อาจารย์ของเรา ไม่ให้เชื่อสิ่งใดทั้งสิ้น

เวลาหลวงตาท่านพูดถึง ท่านอยู่กับหลวงปู่มั่นนะ หลวงตาท่านเป็นมหามา ท่านเรียนมา ในพระไตรปิฎกมันแปลได้ มันรื้อค้นได้หมด แล้วเวลาไปอยู่กับหลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่มั่นท่านทําอย่างไร ท่านคิดอย่างไร ท่านก็เคารพอยู่ แล้วท่านยังมาเปิดพระไตรปิฎก พอเปิดพระไตรปิฎกมันตรงเพียะๆๆ เลย เพราะท่านบอกท่านทําอย่างนั้น ยิ่งครูบาอาจารย์เราทําอย่างใด แล้วเรามาตรวจเช็กของเราในตํารับตํารา มันยิ่งเข้ากันได้นะ โอ้โฮ! เรายิ่งเคารพมาก เรายิ่งเคารพมาก เห็นไหม ไม่ให้เชื่อแม้แต่อาจารย์ของเรา ไม่ให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น

ฉะนั้นบอกว่า ปฏิบัติแบบพระอย่างเดียว

นี่พูดไว้ก่อนไง พูดไว้ว่า ปฏิบัติแบบพระอย่างเดียว ดูพระปฏิบัติจริงหรือเปล่า แล้วพระปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติ เวลาท่านปฏิบัติขึ้นมา ท่านเป็นจริงนะ ท่านจะบอกเราว่า วิธีทําสมาธิทําอย่างไร ทําสมาธิแล้ว มันได้สมาธิแล้วมันเสื่อม มันแก้อย่างไร ถ้าแก้สมาธิเสื่อมขึ้นมาให้เป็นสมาธิได้ ให้มั่นคงได้ แล้วออกวิปัสสนา จิตเห็นจิตเป็นอย่างไร จิตเห็นกายเป็นอย่างไร จิตเห็นเวทนาเป็นอย่างไร จิตเห็นจิตเป็นอย่างไร จิตเห็นธรรมเป็นอย่างไร

ถ้าเห็นธรรมแล้ว เห็นธรรมแล้วก็ต้องเป็นธรรมสิ เห็นธรรม ทําไมไม่เป็นธรรม

เห็นธรรมเป็นธรรมารมณ์ ธรรมารมณ์คือสัจธรรม ธรรมะเป็นธรรมชาติไง ธรรมชาตินี่ธรรมารมณ์ ธรรมชาติ สรรพสิ่งที่มันมีอยู่นี่ธรรมชาติๆ แล้วธรรมชาติ ใครไปดูแลมัน ธรรมชาติ ใครไปแก้ไขมัน แล้วแก้ไขอย่างไรถึงจะพ้นจากมันไป

ถ้ามีครูบาอาจารย์ ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่ท่านทําจริง ท่านต้องแก้เราได้ แก้ได้เพราะอะไร แก้ได้เพราะท่านทําแล้ว ท่านทําแล้ว ท่านพิจารณาแล้ว ท่านผ่านมาแล้ว

คนจะผ่านไปได้มันต้องผิดก่อนใช่ไหม ผิดแล้วก็ทําให้มันถูก พอถูกแล้วถ้ามันยังปล่อยวางไม่ได้มันก็ไม่สมุจเฉทปหาน

นี่ทําถูกแล้ว เราบอกว่า เราก็มีทุกอย่างพร้อม สติก็มีพร้อม สมาธิก็มีพร้อม ปัญญาก็มีพร้อม ทุกอย่างมีพร้อมหมดเลย พร้อมเพราะอะไร พร้อมแบบเราคิดไง นี่ก็เหมือนกัน ทุกอย่างมีแล้วๆ มีแล้วใช้อะไร

นี่ไง เวลาจะประกอบอาหารก็ไปซื้อมา หมู เห็ด เป็ด ไก่ ซื้อมาพร้อมเลย แล้วทําอย่างไร อ้าว! ซื้อมาก็ตั้งอยู่นั่น ก็มีพร้อมแล้ว แล้วทําอย่างไรต่อ

อ้าว! ทําให้เป็นแกงขึ้นมาสิ ทําให้มันเป็นแกงขึ้นมา ทําให้มันเป็น จะทําอะไรก็ทําให้มันเป็นขึ้นมา จะต้ม จะแกง จะทํา ทํามาสิ อ้าว! ก็มีพร้อม มีพร้อมแล้วทําอย่างไรต่อ มีพร้อมแล้วกูทําไม่เป็นน่ะ เออ! มีพร้อมแล้วกูก็จะซื้อถุงมาไง อาหารก็ซื้อมาพร้อมแล้ว จะกิน ไปซื้ออาหารถุง เวลาไปหามา หมู เห็ด เป็ด ไก่มีเต็มเลย เวลาจะกิน ไปซื้อเอาจากแผงลอย มันกินไม่เป็น มันทําไม่เป็น

ปฏิบัติแบบพระอย่างเดียวก็ต้องดูก่อน ดูว่ามันเป็นจริงหรือไม่เป็นจริงนะ เราดู แต่มันอย่างว่าแหละ วุฒิภาวะโดยวัย ในเมื่อวุฒิภาวะเราแค่นี้เราดูไม่ออก เราดูไม่รู้หรอกว่าใครภาวนาได้หรือไม่ได้ แต่พอวุฒิภาวะเราดีขึ้น เราทําสมาธิได้ แล้วจะไปถามท่าน ท่านบอกว่าเราทําผิด สมาธิไม่เป็นแบบนี้ สมาธิเขานอนหลับเป็นสมาธิ สมาธิเขาว่าว่างๆ เผลอๆ นั่นสมาธิ ของเอ็งไม่ใช่หรอก เพราะของเอ็งมันรู้ชัดเกินไป ของเอ็งไม่เป็นสมาธิหรอก สมาธิของกูต้องเผลอๆ ไม่รู้ไม่ชี้นี่สมาธิ แต่ของเอ็งไม่ใช่ ไม่ใช่สมาธิ

พูดแค่นี้มันก็รู้แล้ว มึงสมาธิหรือไม่สมาธิ

เพราะว่านะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ชัดเจนมาก ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ จะเป็นขั้นเป็นตอน จะส่งเสริมกัน ไม่มีขัดไม่มีแย้ง สิ่งใดที่ขัดที่แย้งกันไม่ใช่ธรรม ถ้าขัดถ้าแย้งกับความเป็นจริงไม่ใช่ธรรม ธรรมะจะเป็นขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มันส่งเสริมกันตั้งแต่โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ไม่มีขัดไม่มีแย้งต่อกัน ถ้ามีขัดมีแย้งนั่นไม่ใช่ ถ้าไม่ใช่ เราต้องคิดแล้ว นี่พูดถึงปฏิบัติแบบพระอย่างเดียว

นี่คําถามเนาะ บอกว่า อยากจะปฏิบัติให้มาก อยากจะพ้นจากทุกข์ ชีวิตนี้พยายามพุทโธตลอด พยายามถือศีล ๘ ทุกวัน อยากทราบว่า ถ้ายังอยู่ในสถานะฆราวาสจะมีสิทธิ์บรรลุธรรมหรือไม่คะ

มีสิทธิ์แน่นอน สิทธิบรรลุธรรม ในสถานะของบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ทุกบริษัทมีสิทธิบรรลุธรรมได้ทุกคน มีสิทธิบรรลุธรรมได้ทุกคน คําว่า “ความเป็นสิทธิ์”

เราไม่อยากจะพูดคําว่า “ประชาธิปไตย” เพราะคําว่า “ประชาธิปไตย” เขาไปบิดเบือนใช้เพื่อผลประโยชน์ส่วนตัวกัน

เราใช้คําว่า “ธรรมาธิปไตย” นี่ธรรมาธิปไตยมันเป็นสิทธิ์ มันเป็นสิทธิ์ของใจทุกดวง มันเป็นสิทธิ์ประจําหัวใจ มันเป็นสิทธิ์ของใจ มันเป็นสิทธิ์ของผู้นั้น ถ้ามันเป็นสิทธิ์ เรามีสิทธิ์ไหม

มันเป็นสิทธิ์ตั้งแต่มีจิต มันเป็นสิทธิ์ของเรา แล้วทําไมจะบรรลุไม่ได้ มันเป็นสิทธิ์ ทีนี้มันเป็นสิทธิ์แล้ว เอ็งใช้สิทธิ์หรือเปล่าล่ะ มันเป็นสิทธิ์ แต่ไม่ใช้สิทธิ์ คือไม่ภาวนา มันเป็นสิทธิ์ มันเป็นสิทธิ์ของเรา

ฉะนั้น ถ้ามันเป็นสิทธิ์ของเรา เขาบอกว่า “อยากทราบว่า ผู้อยู่ในสถานะของฆราวาสจะมีสิทธิ์บรรลุธรรมได้หรือไม่”

ได้ ได้ แต่บรรลุอย่างไร เออ! ตรงนี้ต่างหากล่ะ เออ! แต่บรรลุอย่างไร ถ้าการบรรลุ เราต้องทําให้เป็นจริงขึ้นมามันถึงจะบรรลุ มันเป็นสิทธิ์ของเรา แต่เราใช้สิทธิ์ของเราไม่ถูกต้อง เราใช้สิทธิ์ของเราไม่เป็น มันจะบรรลุไหม เราใช้สิทธิ์ของเราไม่เป็น เราใช้สิทธิ์ของเราไม่ถูกต้อง หรือใช้สิทธิ์เขา ให้เขาจูงจมูกไปใช้สิทธิ์ด้วย ถ้าเขาจูงจมูกไปใช้สิทธิ์ เราไปใช้สิทธิ์ให้เขา จูงจมูกไป เขาต้องการคะแนนเสียง เขาต้องการสิทธิ เขาต้องการการยอมรับจากเรา

สังเกตได้ไหม เวลาหลวงปู่มั่น หลวงตา ท่านเคยจูงจมูกใครไหม ท่านเคยหวั่นไหวกับคนที่เชื่อหรือไม่เชื่อท่านไหม ถ้าเอ็งมีคุณธรรมในหัวใจ เอ็งยังต้องให้คนคล้อยตาม ให้คนยอมรับ ให้คนคอยเดินตามเอ็ง เฮ้ย! ไร้สาระว่ะ ไร้สาระ

ธรรมมันเหนือโลก มันเหนือทุกอย่าง เหนือการยอมรับ เหนือการเชิดชู เหนือประชาชนเฝ้ามองอยู่ เหนือ เหนือทั้งหมด ถ้าเหนือหมดแล้วมันต้องไปแคร์อะไร มันไม่เคยแคร์

ไอ้แคร์นั่นแสดงว่า นั่นแน่ะ มีวาระซ่อนเร้น ไอ้ที่แคร์คนนู้นแคร์คนนี้แสดงว่ามีผลประโยชน์ทับซ้อน หวังจะได้สิ่งใดอย่างหนึ่ง ถ้ายังแคร์นะ

ไม่มี ไม่มีหรอก มันจะมีอะไรที่มีค่ากว่าสัจธรรม ธรรมะนี่มีค่าสูงสุด ดูสิ เวลาหลวงตา หลวงปู่แหวน หลวงปู่ซามา พูดเหมือนกัน “ไอ้หลังลาย” ไอ้หลังลายนี่มาจากหลวงปู่ซามา

หลวงปู่ซามาท่านเห็นแบงก์ ท่านบอกไอ้หลังลาย ไอ้หลังลายคือกระดาษมันเปื้อนหมึก แล้วหลวงปู่แหวนก็ว่าไอ้หลังลาย หลวงตาก็ว่าไอ้หลังลาย เห็นไหม ถ้าจิตใจมันเป็นธรรม มันเหนือทุกๆ อย่าง แล้วในโลกนี้มันมีอะไรวะที่มันจะมาเทียบค่าได้

แล้วเราก็แปลกใจ ไปดูสิ ออกไปถนนน่ะ ไปดูคัทเอาท์ที่มันขึ้นป้ายกันน่ะ มันบ้าบอคอแตกอะไรของมันนั่นน่ะ นั่นน่ะมันต้องประกาศจับ ไอ้พวกอาชญากรไง ทําผิดไว้ไง เขาประกาศจับตามถนนเต็มไปหมดเลย มันบ้าอะไรของมันนั่นน่ะ มันบ้าได้ขนาดนั้นน่ะ แล้วมันทําทําไมนั่นน่ะ นี่ไง พูดถึงถ้าสัจธรรมเขาไม่ทํากันอย่างนั้น แล้วทําอย่างนั้นมันทําได้อย่างไร ถ้ามันทําอย่างนั้นเพราะนั่นไง

ที่บอกว่า ต้องปฏิบัติแบบพระอย่างเดียวใช่ไหม

พระเขาก็ขึ้นคัทเอาท์กันนั่นน่ะ เขาพยายาม คิดดูสิ บวชมาเป็นพระ แล้วกลับมาวุฒิภาวะอ่อนด้อยกว่าฆราวาสเขา แล้วจะบอกว่าเป็นผู้นําอีก

ถ้าเป็นผู้นํา เป็นผู้นํา การสอนอย่างสูงสุดนะ คือการไม่สอน การสอนที่สูงสุดคือไม่ต้องสอน ทําตัวเองให้เป็นตัวอย่าง ไม่ต้องสอน

หลวงปู่มั่นนะ เวลาท่านสอน ท่านสอนพระ ท่านจํ้าจี้จํ้าไชกับพระ แต่เวลากับพวกฆราวาส ท่านไม่ยุ่งกับใครหรอก มีแต่ฆราวาสเราไปซื้อนะ ซื้อคันนา ซื้ออะไรเข้าไป นั่งเกวียนกันเข้าไปหาท่าน

ไม่ต้องสอน ประชาชนญาติโยมก็แปลกใจนะ ทําไมท่านอยู่แต่ในป่า ทําไมท่านไม่ออกมาเลย เห็นไหม ท่านไม่ต้องสอนใครหรอก แต่คนคิดถึง คนที่รําพึงถึง คนที่ปรารถนา คนที่พยายามขวนขวายไปหาท่านเอง

นี่สอนโดยไม่ต้องสอน สอนโดยการดํารงชีวิตของท่าน หลวงตาท่านชม ทุกคนก็ชมมากว่าหลวงปู่มั่นท่านใช้ผ้าบังสุกุล ไอ้เราคหบดีจีวรคือผ้าที่โยมมาถวาย ของท่านไม่ใช้เลยนะ ทั้งชีวิตนะ หลวงปู่มั่นใช้ผ้าบังสุกุลนะ คหบดีจีวรไม่ใช้เลย หลวงตาบอกว่าเห็นอยู่อันเดียวเท่านั้นน่ะ เห็นอยู่ที่ใช้เป็นผ้าอังสะของเจ้าคุณจังหวัดกาฬสินธุ์อะไร ที่ว่าท่านทอกับมือเอง แล้วไปขอร้องท่านบอกว่านี่ทอกับมือเอง คือทอผ้าเอง เย็บเอง ตัดเย็บเองมาถวายท่าน

หลวงตาบอกที่เห็นอยู่ก็เห็นใช้ผ้า ๒ ผืนนั้นที่เป็นของถวาย ของถวายคือคหบดีจีวร เจ้าคณะจังหวัดกาฬสินธุ์หรืออย่างไรนี่แหละเป็นผู้มาถวาย ๒ ชิ้น นอกนั้นเก็บเอา เก็บผ้าบังสุกุล เก็บเอาของทิ้งของอะไร ท่านทําอย่างนั้น หลวงปู่มั่นน่ะ ท่านทําเป็นตัวอย่าง แล้วท่านทําเป็นตัวอย่าง ชีวิตของท่าน ท่านไม่ได้สอน แต่ท่านทําชีวิตของท่าน แล้วคนที่ไปดู คนที่ไปเห็น คนที่ต่างๆ จะศึกษาๆ นี่สอนโดยไม่ได้สอน

แล้วคิดดูสิ หลวงปู่มั่นท่านไม่ได้ไปจํ้าจี้จํ้าไช ออกมาขึ้นคัทเอาท์ ออกมาประกาศโฆษณาชวนเชื่อ ไม่มีเลย แต่ทําไมเขาเชื่อกันทั่วโลก

นี่พูดถึงปฏิบัติแบบพระนะ หนึ่ง ปฏิบัติแบบพระ

แล้วเราเป็นฆราวาส เราจะมีสิทธิ์บรรลุธรรมหรือไม่

ถ้าเรามีสิทธิ์บรรลุธรรม เรามีสิทธิ์บรรลุธรรมแน่นอน เรามีสิทธิ์บรรลุธรรม แต่วิธีการที่จะบรรลุธรรม เราต้องทําให้มันถูกต้องด้วย เพราะเราพูดบ่อยมากนะ เพราะมันสังเวช สามเณร ๗ ขวบเป็นพระอรหันต์น่ะ ในสมัยพุทธกาล ลูกศิษย์พระสารีบุตรเป็นพระอรหันต์ ๗ ขวบ โอ๋ย! ๗ ขวบมันฉลาดขนาดนั้นน่ะ ๗ ขวบมันใช้ภาวนามยปัญญา ปัญญาข้างใน ปัญญาของจิต มันใช้ได้อย่างไร มันเป็นอย่างไร

อ้าว! คนจะเป็นพระอรหันต์ต้องเป็นด้วยมรรคญาณ มันไม่ได้เป็นที่ใครแต่งตั้งให้ มันไม่ได้เป็นที่การศึกษา ไม่ได้เป็นที่จดจําของใครมา มันจดจํามาไม่ได้ เพราะจดจํานี่เป็นสัญญา สัญญาไม่ใช่ปัญญา ปัญญาที่มันเกิดขึ้นมันต้องเป็นภาวนามยปัญญา

แล้วสามเณร ๗ ขวบเป็นพระอรหันต์ แสดงว่าเขามีปัญญาของเขา เขามีมรรคของเขา เขาถึงได้ชําระล้างกิเลสของเขาได้ นี่สามเณร ๗ ขวบนะ แล้วพวกเรามันกี่ขวบ ไอ้เด็ก ๗ ขวบมันยังมีปัญญารู้ได้เลย เด็ก ๗ ขวบมันยังมีความสนใจนะ มันเป็นสามเณรของพระสารีบุตร เป็นผู้ถือบาตรตามพระสารีบุตรไปบิณฑบาต พอออกไปนะ เห็นชาวบ้านเขาชักนํ้าเข้านาไง สมัยโบราณเขาทํานากัน เขาชักนํ้าเข้านา เด็กมันไปด้วย เด็กมันคิดไง นี่มันมีปัญญานะ

เหมือนที่หลวงตาท่านพูด ในสมัยพุทธกาล พระปฏิบัติองค์หนึ่งมีปัญหาเยอะ ปฏิบัติไปแล้วมันเกิดการโต้แย้งกันภายใน นี่ภาวนามยปัญญา ก็จะไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทีนี้พอไปถึงกุฏิ ฝนมันตกแรง ฝนมันตกแรง นํ้าก็เจิ่งนองไปหมด แล้วเวลาฝนมันตกลงมามันเป็นฟองอากาศแตก พับ! พับ!

เพราะคนปัญญามันหมุนอยู่แล้ว ปัญญามันหมุนอยู่แล้ว พอไปเจอฟองมันแตก พับ!...เอ๊อะ! มันเป็นไตรลักษณ์

เห็นไหม นํ้าอยู่เป็นฟองขึ้นมา เป็นฟองอากาศขึ้นมา พอมันตก มันก็เป็นฟองอากาศขึ้นมา แล้วมันก็แตก พอแตกขึ้นมา เพราะปัญญามันหมุนแล้วมันปิ๊ง! เป็นพระอรหันต์เลย กลับกุฏิ ไม่ถามพระพุทธเจ้าเลย

นี่ก็เหมือนกัน สามเณรไปกับพระสารีบุตร เห็นชาวบ้านเขาชักนํ้าเข้านา ชักนํ้าเข้านา ดูสิ ที่เขาชักนํ้าเข้านา กังหันที่เขาชักนํ้าเข้านา โบราณเขาทํา เดินไป มันมีความคิดขึ้นนะ เด็กอายุ ๗ ขวบ ถามอาจารย์เลย “นํ้ามีชีวิตไหม” ก็เด็กมันต้องคิดใช่ไหม คนที่มีชีวิต คนดีถึงทําความดี แล้วนํ้ามีชีวิตหรือเปล่า นํ้าไหลเข้ามา ทํานา มันมีข้าวมีปลาให้กิน

ถามพระสารีบุตรว่า “ท่านอาจารย์ นํ้ามีชีวิตไหม”

พระสารีบุตรบอก “มันไม่มีชีวิต”

คิดเลยนะ มันไม่มีชีวิตมันยังเป็นประโยชน์ มันไม่มีชีวิต เขายังชักมันเข้ามา นํ้าเอามาดื่มกินก็ได้ เอามาบริโภคก็ได้ เอามาทําเกษตรกรรมก็ได้ โอ๋ย! นํ้ามีประโยชน์ขนาดนี้ พอปัญญามันหมุนปั๊บนะ ถือบาตรอยู่ ยื่นบาตรให้พระสารีบุตร บอกว่า “ท่านอาจารย์ ท่านอาจารย์เอาบาตรบิณฑบาตเองเนาะ ตอนนี้ข้างในมันกําลังปั่นป่วน” ให้รีบกลับกุฏิเลย ไปนั่งต่อ เพราะปัญญามันติดแล้ว ปัญญามันหมุนแล้ว นี่ธรรมจักร จักรมันเคลื่อนแล้ว กลับไปกุฏิก็ไปนั่งภาวนาต่อ ต่อจากนี้เสริมต่อขึ้นไป

พระสารีบุตรก็ไปบิณฑบาตนะ บิณฑบาตเสร็จก็กลับ กลับมา ฉันเสร็จแล้วก็เป็นห่วงเณรไง ก็จะเอาอาหารไปให้เณร พระพุทธเจ้ารู้นะ อนาคตังสญาณ พระพุทธเจ้ารู้ ไปดักหน้าพระสารีบุตรไว้ก่อน ชวนพระสารีบุตรคุย เพราะว่าถ้าพระสารีบุตรเข้าไปแล้ว เพราะเณรกําลังใช้ปัญญา ปัญญากําลังหมุนมาก ถ้าเข้าไปมันจะไปขัดจังหวะ ก็ไปดักหน้าพระสารีบุตร

ทีนี้การจะไปดักหน้า จะบอกว่าฉันไปดักหน้าเธอ มันก็ไม่ใช่นักปราชญ์ใช่ไหม ก็ชวน “สารีบุตร เธอจะไปไหน” ก็ชวนพระสารีบุตรคุย คุยไปเรื่อย ก็คุยไป แต่จิตก็มองดูเณร เณรกําลังเข้าด้ายเข้าเข็ม กําลังเต็มที่ไป ยังไม่สําเร็จ ก็ชวนพระสารีบุตรคุยต่อๆ คุยจนเณรสําเร็จ เพราะด้วยปัญญาญาณ พอปัญญาญาณเสร็จก็ปล่อยพระสารีบุตรให้เข้าไปหาเณร พอพระสารีบุตรเข้าไปก็ไปนิมนต์เณรฉันอาหาร พอฉันเสร็จ มันเที่ยง เพราะพระไม่ถึงเพล นี่อยู่ในพระไตรปิฎกหรืออรรถกถา พอฉันเสร็จ พอล้างบาตรเสร็จ พระอาทิตย์นู่น บ่ายไปแล้ว นี่ไง ด้วยฤทธิ์ด้วยเดชของครูบาอาจารย์

ที่มันฝังใจ ฝังใจตรงไหนรู้ไหม ฝังใจว่าเด็ก ๗ ขวบ เด็กอายุ ๗ ขวบมันยังมีความขยันหมั่นเพียรน่ะ มันยังมีคุณงามความดี มันยังทํามรรคญาณจนมันสําเร็จเป็นพระอรหันต์ได้ แล้วเราอายุกันเท่าไร มึงไม่อายเด็ก ๗ ขวบหรือ ถ้าอายเด็ก ๗ ขวบต้องขวนขวาย ต้องทําให้ดี ต้องมีสติปัญญา ทําได้

สามเณร ๗ ขวบเป็นพระอรหันต์ ตรงนี้มันฝังใจมาก ฝังใจที่ว่ายกย่องไง ๗ ขวบยอด ๗ ขวบ มึงยังเก่งกว่ากูอีก ๗ ขวบเป็นพระอรหันต์น่ะ โอ๋ย! ๗ ขวบนี่ใช้ได้เลย แล้วเรากี่ขวบ

เวลาอ่านหนังสือไป เราอ่านพระไตรปิฎก อ่านอะไรก็แล้วแต่นะ พอมันมีอะไรที่มันแทงใจ มันจําแม่น มันฝังใจมากนะ สิ่งใดที่ว่าคําไหนที่มันแทงใจ มันจําจนตาย แล้วพอจําจนตาย มันดูดดื่ม เอามาพูดบ่อย

นี่ก็เหมือนกัน ฉะนั้นบอกว่า เป็นฆราวาสมันจะสําเร็จได้ไหม

แน่นอน ฆราวาสในสมัยพุทธกาล พระเจ้าสุทโธทนะเป็นพระอรหันต์ นางวิสาขาเป็นพระโสดาบัน ในปัจจุบันนี้ฆราวาส ดูสิ ถ้าบอกเป็นฆราวาสก็เป็นแม่ชี แม่ชีแก้ว เป็นฆราวาสก็มี ฆราวาสสําเร็จได้ แต่ไปดูชีวิตสิ เราศึกษาประวัติชีวิตของเขา ถ้าเขาเป็นพระอรหันต์ เราศึกษาประวัติชีวิตของเขาว่าเขาทําตัวอย่างใด เขาภาวนาอย่างใด เขาทําตัวอย่างใดเขาถึงสําเร็จเป็นพระอรหันต์ เขาถึงมีคุณธรรม

พอเราศึกษาประวัติชีวิตเขาแล้วปั๊บ เราก็มาศึกษาว่ามรรคญาณ นั่นประวัติชีวิตของเขาคือประสบการณ์ของเขา คือบุญอํานาจวาสนาของเขาใช่ไหม แล้วนี่คือการดํารงชีวิตของเขา

แล้วเราล่ะ เรา เราก็จะมาศึกษา นี่ชีวิตของเรา เราพอใจ ชีวิตของเรา เราเป็นเจ้าของชีวิต เราจะใช้ชีวิตอย่างไร ถ้าเราอายุ ๒๓ กําลังทํางานเลย กําลังวัยใสๆ เลย มองโลกสวยงามไปหมดเลย การดํารงชีวิตนี้แสนยาก ชีวิตประจําวันนี้ทุกข์ยากมาก จะทํากุศล เพราะมันทําธุรกิจ มันทําหน้าที่การงาน มันถึงเวลา ถ้าเราไม่ได้ตั้งใจจะคดโกงใคร เขาเรียกว่าอุบาย

คําว่า “อุบาย” เหมือนเด็ก เด็กเวลามันจะผิดพลาดขึ้นมา ถ้าบอกมันตรงๆ มันไม่ฟัง เขาต้องใช้อุบาย “ตํารวจจับนะ” พอตํารวจจับ มันหยุดเลย แล้วตํารวจจะมาจับอะไรเด็ก เด็กมันทําอะไรผิด แต่เวลาผู้ใหญ่จะขู่นะ “ตํารวจจับนะ” ทุศีลไหม ศีลขาดหรือเปล่า โกหกหรือเปล่า แต่มันโกหก โกหกนี่อีกเรื่องหนึ่ง แต่ตํารวจจับนะ เราบอกไม่โกหกหรอก

ทีนี้ไอ้พวกเถรตรงบอกอย่างนี้ผิดศีล พ่อแม่อะไรโกหกลูก “ตํารวจจับๆ”

เขารักลูกเขา พอบอกตํารวจจับ มันดูการ์ตูน มันรู้ใช่ไหมว่าตํารวจจับ มันกลัว บอกตํารวจจับ มันหยุดเลย แต่จริงๆ ตํารวจไม่จับหรอก จะจับอะไร กฎหมายมันบังคับใช้เยาวชน ถ้าเยาวชนทําผิด กฎหมายยังไม่บังคับใช้เลย แล้วบอกว่าตํารวจจับ มันสะดุดกึ๊กเลย แบบนี้เขาเรียกว่าอุบาย อุบายการสั่งสอน อุบายการอบรมให้เด็กมันสํานึก เด็กมันเป็นคนดี อย่างนี้เป็นการโกหกไหม

อุบาย คําว่า “อุบาย” เรามีเจตนาดี เราปรารถนาดี เราอยากให้เขาเป็นคนดี แต่บอกเขาด้วยความซื่อตรง กิเลสมันครอบงํา มันต้องใช้อุบาย ต้องใช้อุบาย เราไม่ได้เจตนาทําให้เขาชั่วร้าย ไม่ได้เจตนาทําเสียหาย แต่เราเจตนาให้เขาเป็นคนดี แต่บอกเขาดีๆ กิเลสมันครอบงํา กิเลสมันไม่เชื่อ “ลูกอย่าทํานะ มันไม่ดีอย่างนั้นนะ” มึงพูดไป ๕ วันเลย มันนั่งยิ้มเฉย นั่งเล่นเฉยเลย มันไม่ฟังมึงเลย บอกตํารวจจับ มันปล่อยผัวะ! เลิกเลย แล้วเอ็งจะเอาอย่างไรล่ะ แล้วก็บอกว่าผิดศีล

นี่ไอ้ซื่อบื้อ เวลามันไปทําชั่ว มันบอกว่ามันเป็นความดี นี่ปฏิบัติธรรม เวลามันใช้อุบายจะบอกให้คนทําดี มันบอกว่าผิดศีล เห็นไหม คนมันมีมุมมองต่างกันไง

ของอย่างนี้เราบอกตั้งแต่ทีแรก ผู้เฒ่า ผู้เฒ่าประจําหมู่บ้านเขาผ่านโลกมามาก เขาจะให้ผู้เฒ่านั้นเป็นผู้พิพากษา เป็นทั้งตํารวจ เป็นทั้งนักปราชญ์ประจําหมู่บ้านเลย แต่ของเราอายุ ๒๓ มันยังไม่รู้เท่า มันก็เลยมองว่าโลกนี้ยุ่งไปหมดเลย แบบว่ามันเถรตรงเกินไปไง ความเถรตรง ความดํารงชีวิต มันก็มีของมันนะ

ฉะนั้นว่า ชีวิตเกิดมา ถ้ายังเป็นวัยใสอยู่ เพราะอะไร เพราะกรณีอย่างนี้มันต้องทบทวน ถ้าคนผ่านโลกมาแล้วมันจะเข้าใจเรื่องนี้

พระบวชใหม่ทุกองค์ เราบวชใหม่ๆ ก็อย่างนี้ บ้าบอคอแตกอย่างนี้ ซื่ออย่างนี้ เป็นอย่างนี้หมด เราก็เป็น บวชใหม่ๆ โดนพระเขาหลอกจนหัวปั่นเลย เพราะอะไร เพราะอยากศึกษา เขาก็บอกมาแต่ละเรื่อง เขาก็พูดของเขาไปตามความเข้าใจของเขา ไอ้เรามันคนเถรตรง เราก็พยายามทําจริงของเรา

สุดท้ายแล้วพอภาวนาเป็นนะ โอ้โฮ! กูนี่โดนหลอกมาหมดเลยนี่หว่า คือคนไม่เป็นมันสอน คนทําไม่เป็นแล้วมันสอน มันฟังต่อๆ กันมา มันฟังต่อๆ กันมา เล่าต่อๆ กันมา แล้วเราก็ฟังตามเขา แล้วเราก็ปฏิบัติ เวลามันเป็นจริงขึ้นมา พอมันเป็นจริงขึ้นมา โอ้โฮ! นี่ไง มันถึงทําให้เราพยายาม ที่พูดๆ อยู่นี่เรารู้ เพราะอะไรรู้ไหม เพราะเราโดนอย่างนี้

อายุ ๒๓ ชีวิตนี้อายุ ๒๓ เห็นว่าชีวิตนี้เป็นภัยมาก ตอนนี้พยายามกําหนดพุทโธอยู่ พยายามทําทานถือศีล ๘ ทุกวัน ถือศีล ๘ ทุกวัน

นี่มันเป็นวัยใส มันอยากดีทั้งนั้นน่ะ เราตอนบวชใหม่ก็เป็นอย่างนี้ เห็นอะไรมันดีไปหมด คิดว่าเขาคิดดีหมด คิดว่าผ้าขาว คิดว่าใครพูดอะไรมันดีหมด มันถูกหมด แต่จริงๆ เขาไม่รู้ นี่มันวุฒิภาวะไง

การศึกษาคือการเล่าต่อๆ กันมา คือฟังนิทานมา ฟังเขาว่า จริงไม่จริงยังไม่รู้ ฟังเขาว่า แล้วพูดต่อๆ กันมา แล้วเราก็ไปฟังต่อมา แล้วก็เชื่อ แล้วก็พยายามมุมานะ โอ๋ย! ทุกข์มาก โดนหลอกมาเยอะ แต่พอมันเข้าไปสู่ โอ้โฮ! อันนั้นโดนหลอก

นี่ไม่ใช่อวดนะ ตั้งแต่นั้นมานะ พอมันโตขึ้นมาหน่อย มันปฏิญาณในใจเลย กูต้องอยู่กับพระอรหันต์เท่านั้น กูไม่อยู่กับใครทั้งสิ้น ฉะนั้น เราถึงเข้าบ้านตาด ออกจากบ้านตาดไปอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ ไม่ได้หลวงปู่เจี๊ยะ กูก็ไปอยู่ป่าของกู ไปอยู่ในนั้น ถ้าไม่มีใคร กูไม่อยู่กับใคร ถ้ากูอยู่ กูต้องอยู่กับพระอรหันต์ อย่างน้อยๆ พระอรหันต์เจตนาทุจริตไม่มี กูไว้ใจได้ กูต้องอยู่กับพระอรหันต์เท่านั้น นี่เราปฏิญาณของเราเองเลยนะ กูต้องอยู่กับพระอรหันต์เท่านั้น นอกนั้นกูไม่อยู่ด้วย ไม่อยู่ด้วย เราก็ไปอยู่ของเราเอง

จนสุดท้าย พอดีเขาไปนิมนต์มาอยู่ที่โพธาราม เขาก็บอกเลย “ไอ้พระบวชเมื่อวานซืนมาสร้างวัด” เขาว่า “เพิ่งบวชนะ ปากยังไม่สิ้นกลิ่นนํ้านมเลย มันจะมาสร้างวัดกันแล้ว” มันก็ทํามาได้ขนาดนี้

นี่พูดถึงเขาถามไง เพราะมันเห็นใจ มันเห็นใจหลายเรื่อง เห็นใจหลายเรื่องเพราะอะไร เพราะเราเจอ ตัวเราเองเป็นอย่างนี้มาก่อน เราโดนหลอกมาเยอะ แล้วพอเราบวชมาแล้ว มันมีนะ พวกลูกศิษย์ ผู้หญิงด้วย เขาเรียนวิศวะ เขาบอกเขาเรียนจบแล้วเขาจะบวชภิกษุณีแล้วเข้าป่าไปเลย

โอ้โฮ! ใจเราหายวาบเลยนะ เราพยายามคุยกับเขาด้วยเหตุด้วยผลนะ เพราะเป็นผู้หญิง แล้วมันดันทุรังอย่างนี้ มันจะบวชภิกษุณีแล้วจะเข้าป่าไปเลย ก็ผ้าใสไง ก็คิดว่ากูเข้าไปแล้วกูเป็นพระอรหันต์ มึงเข้าไปสิ เข้าไป มึงจะซักผ้าที่ไหน มึงจะย้อมผ้าที่ไหน มึงจะหากินอย่างไร แล้วมึงก็เพิ่งบวชด้วย

เราเจออย่างนี้มาเยอะ หลายๆ คนถ้ามันเป็นแบบว่า เป็นผู้ที่หวังดี เจตนาดี ทุกอย่างดี แต่โลกนี้มันซับซ้อน เดี๋ยวนี้เขาบอกว่าโลกนี้มันซับซ้อน เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นมันมีความซับซ้อนมาก มันมีอะไรหลายซับหลายซ้อน เราจะเชื่อใคร จะอะไรใคร ยังเชื่อไม่ได้ พระพุทธเจ้าถึงสอนกาลามสูตร อย่าเพิ่งเชื่อ อย่าเพิ่งเชื่อใครทั้งสิ้น พยายามทําความจริงของเรา

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราบอกว่า นี่เป็นความหวังดี เป็นเจตนาดี เป็นกุศลจิตที่ดี แต่ความที่ดีเป็นที่ดีใช่ไหม ที่ดีเราต้องทําดี ไม่ใช่ดีแล้วเราจะเป็นเหยื่อนะ เพราะด้วยความคิดดีของเรา เราคิดว่าดีไง แต่คนที่คิดไม่ดีเขาปรารถนาประโยชน์ เขาเอาความคิดว่าเราเป็นคนดีนี่เป็นเหยื่อเขาเลย

แต่ถ้าเราปฏิบัติ เราปฏิบัติของเรา แล้วบอกว่า ถ้าบอกว่า เราเป็นฆราวาสจะบรรลุธรรมได้ไหม

ได้ ได้ แต่วิธีการ พอได้ปั๊บ ทีนี้ก็เอาแล้ว ก็หลวงพ่อว่าได้ ได้ก็ไปเลยนะ ใครจะหลอกอย่างไรก็ชอบ หลวงพ่อว่าได้นี่

ได้ มันได้อยู่ที่เป็นสัมมาทิฏฐิ วิธีการที่ถูกต้อง ถ้ามันมิจฉาทิฏฐิ มันความเห็นผิด มันจะได้ได้อย่างไรล่ะ มันก็เข้ารกเข้าพงไปน่ะสิ

มันได้ ได้ แต่ก็ต้องทําให้ถูกต้องดีงามด้วยมันถึงจะได้ ถ้าได้แล้วมันก็สํามะเลเทเมากันไป ไปล้มลุกคลุกคลานกันอยู่อย่างนั้นแล้วบอกว่าได้ มันก็ไม่ใช่

ได้ มันก็ต้องถูกต้องดีงามมันถึงจะได้ใช่ไหม คนบอกได้ ได้ ถ้ามันไม่ดีงาม มันไม่ถูกต้อง มันจะได้ได้อย่างไรล่ะ ถ้ามันได้ มันดีงามมันก็ได้ไง

ฉะนั้น “ป.ล. ชีวิตประจําวันนี้มันสร้างกุศลได้ยากมาก”

เขายากของเขา ถ้าเราทําของเรา มันก็ง่ายของเราไง

เราบอกว่า “ชีวิตประจําวันมันสร้างกุศลได้ยาก”

ยากเพราะอะไร เพราะสังคมมันซับซ้อน สังคมมันเห็นแก่ตัว สังคมมันเอารัดเอาเปรียบ มันก็ทําอกุศลกันอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วเราไปอยู่กับเขา เราจะไปกับเขา มันก็ยากใช่ไหม

แต่ถ้าทําให้เราง่ายใช่ไหม เขาอกุศล เขาทําแต่ประโยชน์ของเขา เราเป็นกุศล เราหวังดี เราทําของเรา ทําของเรา แต่มันอย่างที่ว่า สังคม ถ้าสังคมเขาทํากันอย่างนั้น เราไม่ทํา มันก็อยู่ยาก อยู่ยากก็ต้องหา หาวิธีการหลบหลีก จะทําความดี เราก็ทําของเรา ทําความดี เราก็ทําในใจก็ได้ ไม่ต้องทําความดีแล้วต้องบอกเขา อย่างฉันถือศีล ๕ สลักหน้าผากเลย คนคนนี้ถือศีล ๕ นะ...ไปแล้ว ไอ้นู่นก็กินไม่ได้ ไอ้นี่ก็ไม่ได้ เพราะฉันถือศีล ๕

โอ๋ย! ถือศีล ๕ ไว้ในใจก็ได้ ไม่ต้องสลักไว้ที่หน้าผากเลย ฉันถือศีล ๕ นะ ไปตลาดก็ปลาเป็นก็กินไม่ได้ ไอ้นู่นก็กินไม่ได้

ปลาในซองเยอะแยะ ในซอง ปลาแห้งก็มี ไปซื้อเอาที่ปลาแห้งก็ได้ ของในซองเยอะแยะ ไม่ต้องไปซื้อไอ้ตลาดสดหรอก มันอยู่ที่เราจะใช้ชีวิต

ทีนี้คนเรามันคิดอย่างนี้ไง ถ้าทําความดีแล้วทุกคนก็ต้องดีกับเราไง ทุกคนคิดอย่างนี้นะ คิดว่าเราทําความดีแล้วก็เชื่อว่าทุกคนจะดีหมดไง มองสังคมอย่างนั้นมันไร้เดียงสาเกินไป ถ้าเราไม่ไร้เดียงสาเกินไป

“ชีวิตประจําวันทํากุศลได้ยากมาก”

เขาทําของเขา ใครทําใครได้ เขากว้านฟืนกว้านไฟใส่ใจเขาก็เรื่องของเขา เราก็ทําดีของเรา แต่ทําดีของเรา เพราะเรามันจํานวนน้อย ยกทีไรก็แพ้เขาทุกที เขาชนะทุกที แต่เราจํานวนน้อยก็ต้องทนเอาสิ เราจํานวนน้อย กุศล คนดี เขาโคกับขนโค จํานวนเราน้อย แต่เราทําความดี

แต่ถ้าเราทนไม่ไหว จํานวนเราน้อย เราก็เลิก ไปอยู่จํานวนมากซะ แล้วก็บอกชีวิตประจําวันทํากุศลแสนยาก ตอนนี้มันง่ายแล้ว เพราะไปเป็นพวกเขาแล้ว พอไปเป็นพวกเขานี่ง่ายเลย ไปหมดเลย

นี่ไง ปลาเป็นว่ายทวนนํ้า การปฏิบัติคือการทวนกระแส แม้แต่ปกติมันก็ทุกข์ยากพอแรงแล้ว แล้วปฏิบัติยังทวนกระแส ทวนกิเลส ทวนทุกอย่าง มันทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ถ้าพูดถึงเรามาคิดว่าเป็นทุกข์

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราคิดว่าสิ่งนี้มันเป็นการสร้างกุศล ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว เราทําคุณงามความดีต้องเป็นความดีของเรา เราทําความดีของเรา ใครจะชั่วจะช้าอย่างไร ช่างเขา เราจะทําความดีของเรา ทําความดีของเรา ฝืนทําของเราไป ทําไปๆ จนอํานาจวาสนาบารมีเกิดขึ้น ทุกคนยอมรับ วันหลังมานะ เขาจะเตรียมให้พร้อมเลย คนนี้ต้องให้อยู่ในศีลธรรม เขาจะจัดไว้ให้เลย ถ้าเป็นเพื่อน เพื่อนก็บอกว่า คนนี้เขาจะใช้อย่างนี้ ทดลองกันมาหลายปีแล้ว เขาเป็นอย่างนี้ ฉะนั้น เพื่อนเขาจะจัดให้ ถ้ากินเลี้ยง เขาจะจัดของเราให้เลยต่างหาก ไอ้พวกนี้มันถือศีล ๕ มันไม่กินปลาเป็น มันกินปลาตาย เอาปลาตายให้มัน เขาจัดไว้ให้เลย เห็นไหม ถ้าเราทําจริงนะ ถ้าทําจริงมันทําได้ แต่กว่าจะได้ ต้องมีวาสนา นี่ไง เราถึงบอกวุฒิภาวะของใจ ใจมีวุฒิภาวะจะทําได้

ฉะนั้น อ่านคําถามคํานี้แล้วมันสงสารไง สงสารว่า หนึ่ง หนูอายุ ๒๓ เพิ่งทํางาน กําหนดพุทโธ

มันเป็นผ้าใสไง มันเป็นความไร้เดียงสาไง ความไร้เดียงสา แล้วมองสิ่งใดก็มองไป ความไร้เดียงสาแล้วปรารถนาดีหวังดี ก็ยังคิดว่าดี ฉะนั้น หวังดี คิดว่าดี มันต้องมีประสบการณ์ชีวิต เราประสบการณ์ชีวิตไป

ฉะนั้น ที่ว่า ถ้าเป็นฆราวาสบรรลุธรรมได้ไหม

ได้ แล้วถ้าปฏิบัติให้ถูกต้องดีงาม รักษาไว้ รักษาอุดมการณ์อันนี้ไว้ รักษาอุดมการณ์ รักษาความตั้งใจของเราอันนี้ เราสาธุอันนี้นะ แต่ว่าอุดมการณ์มันจะยกเลิกเมื่อไหร่ไม่รู้ อุดมการณ์ชีวิตนี้ เวลามันทุกข์ “เลิกเถอะ ไม่เอาแล้ว ทําดีไม่ได้ดี ทุกข์น่าดูเลย”

อุดมการณ์อันนี้ให้รักษาไว้ ดํารงไว้ ความหวังดีนี้ไว้ให้เป็นกุศลกับใจดวงนี้ เอวัง

เราต้องฉลาดทันโลก
เราอยู่กับโลก เราไม่ใช่เซ่อๆ ซ่าๆ อยู่กับโลกเขา
อยู่กับโลก เราก็ต้องฉลาดทันเขา
แต่เวลาจะภาวนาต้องปลงวางให้หมด
เรื่องโลกปลงวางไว้ แล้วเราจะเอาแก่นสาร
คือการเกิด แก่ เจ็บ ตาย
คือจิตของเราเกิด แก่ เจ็บ ตาย
เอาแก่นสาร
เราจะมาทําเอาแก่นสาร เอาเรื่องสัจธรรมของชีวิตเราเอง

๕

เอาของจริง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๖ สิงหาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ความฝัน”

กราบนมัสการท่านอาจารย์ค่ะ ขอบพระคุณท่านอาจารย์ที่เมตตาตอบคําถามเรื่องการปฏิบัติของฆราวาสไว้ วันนี้หนูอยากถามเรื่องการปฏิบัติที่ผ่านมา ๑ อาทิตย์ที่ผ่านมาว่าถูกต้องหรือไม่ค่ะ

๑. เริ่มภาวนาพุทโธ ๒ วันแรก ภาวนาไปแล้วไม่สบายเลย เลยคิดว่าต้องมีบางอย่างที่ทําผิด ซึ่งได้ค้นพบในวันที่ ๒ เมื่อฟังธรรมของท่านอาจารย์ว่า หนูพุทโธเพื่อไม่ให้จิตไปคิดอย่างอื่นเลยนั้นมันเป็นไปไม่ได้ ตั้งแต่นั้นมา เมื่อจิตคิดอะไรจึงเข้าไปรู้ พอรู้ปั๊บ หนูก็ใส่พุทโธเข้าไป ได้ผลคือเบาใจและสงบ อันนี้ทําถูกต้องหรือเปล่าคะ

๒. พอวันที่ ๓ กับวันที่ ๔ ลองตั้งใจเดินจงกรมและนั่งสมาธิแล้วกําหนดพุทโธไปด้วย ผลคือพุทโธถี่มากขึ้นในใจ และจิตก็เร็วมาก คือเห็นธรรมชาติของจิตมากขึ้นว่ามันเร็วมาก รู้ทั้งพุทโธ รู้ทั้งความคิดที่เข้ามาแทรก รู้ทั้งเวทนาที่เกิดสลับกันไป วันต่อมาที่ต้องใช้ชีวิตประจําวัน วันปกติก็พยายามกําหนดพุทโธ คราวนี้เวลาว่างๆ มันก็ขึ้นมาในใจโดยอัตโนมัติว่าพุทโธ แล้วเราก็กําหนดไปต่อตามที่มันขึ้นมา ให้ในชีวิตประจําวันเราอยู่กับพุทโธให้ได้มากที่สุดไม่ว่าจะทําอะไร อันนี้เข้าใจถูกต้องแล้วใช่ไหมคะ

๓. วันที่ ๘ นอนหลับตอนเช้าค่ะ แล้วฝันไป ในฝันก็ฝันว่ากําลังกําหนดพุทโธอยู่ กําลังจะไปล้างหน้าเปลี่ยนคอนแทคเลนส์ที่ตา พอส่งกระจกก็เห็นลูกตาเหลือแต่ตาดํา ส่องดีๆ ไม่เห็นตาขาว เห็นแต่เนื้อที่เป็นผิวของตัวเองค่ะ เห็นแล้วตกใจค่ะ มันกลัว มันไม่เหมือนหน้าดีๆ ของเรา แล้วก็ตื่นขึ้นมาแล้วจําได้ติดตา อยากทราบว่า

๓/๑. พุทโธในฝันได้ด้วยหรือคะ หรือว่าฟุ้งซ่านไปเอง

๓/๒. ทําไมถึงฝันแบบนี้คะ ไม่ได้ดูหนังสยองขวัญเลยนะคะ มันเกี่ยวกับการภาวนาหรือเปล่า แล้วต้องทําอย่างไรต่อไป

ตอบ : นี่คําถามนะ คําถามถามมาครั้งแรก เขาถามมา วันนั้นเขาถามมา ถามเรื่องภาวนา ถามเรื่องต่างๆ ก็ตอบไป แล้วบอกว่าคนเข้าใจผิด ถ้าเราจะกําหนดพุทโธๆ โดยที่ควบคุมจนมันมีปัญหากันไป

เราบอกว่า มันเป็นไปไม่ได้ ความคิดไม่ใช่จิต แต่ความคิดเกิดจากจิต ทุกคนเรามีความคิด แต่คนเราเวลาเราปล่อยตามแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันก็คิดแต่กําลังของมัน คิดแต่ความชอบของมัน คิดโดยตัณหาความทะยานอยาก คิดร้อยแปดไปกว้านเอามาเผาตัวเอง เห็นไหม

แต่คนถ้ามีสติมีปัญญา เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็คือความคิด ถ้าเรามีความคิดแล้วเราจะควบคุม เราก็กําหนดพุทโธของเรา กําหนดพุทโธ

พุทโธก็คือความคิด เพราะเวลามันคิด มันคิดเรื่องอื่นไง มันคิดโดยสัญชาตญาณ คิดโดยธรรมชาติของมันใช่ไหม เราก็มาคิดเรื่องพุทโธซะ เรามาคิดพุทโธ แล้วบังคับให้มันคิดพุทโธ

แต่ส่วนใหญ่แล้วมันไม่ยอมคิดพุทโธ เพราะมันคิดพุทโธแล้ว พุทธะ พุทโธ พุทธะมันวิตก วิจาร พุทโธๆๆ แต่ถ้ามันคิดเรื่องอื่นมันสบายใจ พอมันคิดเรื่องอื่น มันคิดด้วยความเหลวไหล คิดโดยตัณหาของตัว คิดโดยกิเลสมันหลอก คิดเรื่องอะไรก็ได้ คิดว่ามันจะเป็นจริง คิดว่ามันจะประสบความสําเร็จ คิดร้อยแปดเลย แล้วก็ไปกว้านเอาฟืนเอาไฟมา

แต่ถ้าเรามาคิดพุทโธๆ เราคิดพุทโธๆๆ จิตมันคิดพุทโธ พลังงาน พลังงานมันไม่แตกออกไป เพราะว่าพอความคิดมันคิดออกไปแล้ว มันไปคิดเรื่องกิเลสตัณหาความทะยานอยาก คิดแล้วมันมีอารมณ์ คิดแล้วมันมีความสุขความทุกข์ คิดแล้วนํ้าตาไหล คิดแล้วมันชํ้าใจ แต่เรามาคิดพุทโธมันไม่มัน คิดแล้วมันเฉยๆ คิดพุทโธ

แต่พุทโธคือพุทธะ พุทโธคือพุทธานุสติ พุทโธๆๆ ถ้าจิตมันอยู่กับพุทโธ พลังงานมันไม่มีอารมณ์คิดเรื่องอื่นไป มันแบบว่านาโน สิ่งที่ละเอียดที่สุด สิ่งที่เป็นความรู้สึก พุทโธๆๆ มันจะสะสมของมันไป แล้วถ้ามันเป็นสมาธิเข้ามา มันถึงบอกว่า แต่เดิมก็คิดว่าพุทโธของเราไป พุทโธมันเป็นไปไม่ได้ พยายามบังคับมันจนเกินไป แล้วมาฟังเทศน์หลวงพ่อ หลวงพ่อบอกว่ามันเป็นไปไม่ได้ เรื่องจะไม่ให้คิดเลยมันเป็นไปไม่ได้ มันต้องคิด แต่เราให้มันมาคิดในพุทโธไง พอปฏิบัติไปแล้วมันดีขึ้น จิตมันรู้สึกว่าดีขึ้น มันเบา มันสงบ

ถ้าเราทําไป ถ้ามันเบา มันสงบ มันถูกต้อง เพราะเราปฏิบัติเพื่อค้นหาหัวใจของเรา เพราะสิ่งที่มีค่าที่สุดคือนํ้าใจ ใจของคนมีค่าที่สุด เวลาเรามีนํ้าใจต่อกัน มันมีแต่ความอบอุ่น มันมีแต่ความรื่นเริง เพราะคนมีแต่นํ้าใจต่อกัน คนที่อาฆาตมาดร้ายต่อกันมันมีแต่ความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น ถ้าจิตมันเบา จิตมันสงบระงับ เราเข้าไปหาหัวใจของเรา ถ้าเราค้นหาหัวใจของเราเจอ สิ่งที่เราค้นคว้า ทั้งๆ ที่ใจเป็นเรา เกิดมาเป็นเรา แต่เวลาเราไปศึกษาแล้วเราส่งออกหมดเลย การส่งออก ส่งออกโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ส่งออกโดยทิฏฐิมานะว่าตัวเองมีความรู้ ถ้าเราไม่คิดก็ไม่รู้ เราไม่ศึกษา เราก็ไม่รู้ ถ้าเราไม่ทํา เราก็ไม่รู้ ไปกว้านเอาเป็นความรู้ของตัว เลยไม่รู้อะไรเลย

วางให้หมดเลย พุทโธๆๆ พอมันรู้ในตัวมันเองขึ้นมานะ ไอ้ความรู้ๆ ความจริงเขาก็รู้เพื่อจะให้รู้อย่างนี้ รู้เพื่อให้เรารู้จักตัวเองนี่แหละ

ไอ้ที่เราศึกษาทุกอย่าง เขาศึกษามามันเป็นอุบายให้เราทวนกระแสกลับมาให้รู้จักตัวเองนี่แหละ แต่พอเราไปศึกษาแล้วเรามีความรู้แล้วเราก็เตลิด เตลิดเลยนะ “โอ๋ย! พุทธะเป็นแบบนั้น” พุทธะเมื่อสมัยพุทธกาล ๒,๕๐๐ ปี มันศึกษาไปเมื่อ ๒,๕๐๐ ปีนู่นน่ะ แต่ไอ้เพิ่งเกิดมา ๑๐ ปี ๒๐ ปี มันไม่ได้พูดถึงเลยนะ มันไป ๒,๐๐๐-๓,๐๐๐ ปีนู่น มันไปอยู่นู่นน่ะ นี่เวลาศึกษาไป

แต่เราพุทโธๆ มันเป็นความจริง พุทโธๆ ถ้าจิตมันสงบเข้ามา เราค้นหาความจริง นี่ปริยัติ ปฏิบัติ ปริยัติศึกษาแล้ว ศึกษาไว้ให้ปฏิบัติ ศึกษามาให้ค้นคว้า ไม่ใช่ศึกษาแล้วบอกว่าเรารู้ เรารู้เราเข้าใจ นั่นล่ะมันส่งออก แต่การส่งออกนี้เป็นธรรมชาติของมนุษย์ ถ้ามนุษย์ไม่มีการส่งออก มันจะสื่อสารกันอย่างไร มันเป็นสถานะของมนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ นี่ไง

แต่ทวนกระแสกลับ พุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันทวนกระแสกลับ ถ้าทวนกระแสกลับมาก็ผลของมัน เห็นไหม “ใจเบา มันมีความสงบ พอว่างปุ๊บ หนูก็ใส่พุทโธเข้าไป แล้วใจมันเบา มันสงบ อันนี้ถูกต้องหรือเปล่าคะ”

มันถูกต้องตอนนี้ ถูกต้องตอนกิเลสมันเผลอนี่ ประเดี๋ยวกิเลสมันรู้ตัว ไม่ถูกแล้ว เพราะว่ามันอุบาย การกระทําของคน ชีวิตของคนคนหนึ่งมันเผชิญกับวิกฤติเยอะแยะไปหมด มันไม่ใช่เผชิญเฉพาะปัญหาปัญหาเดียว ปัญหาของชีวิตเรานี่นะ มันมีร้อยแปดเลย ปัญหาทํามาหากิน ปัญหาในครอบครัว ปัญหาส่วนตัว ปัญหาชอบไม่ชอบ ปัญหามีเยอะไปหมดเลยล่ะ

การภาวนาก็เหมือนกัน ตอนนี้พอเราพุทโธโดยที่มันสมดุล ตอนนี้มันก็เบามันก็สบาย ถูกหรือเปล่าคะ

ถูก แล้วพอถูกแล้วก็ยึดตรงนี้ไปเลยนะ ก็เลยบอกว่าพอถูกแล้วเราก็อยู่แค่นี้ ได้ ๕ บาท แล้วเขาให้ ๑๐ บาท ไม่เอา จะเอา ๕ บาท แล้วให้แบงก์ร้อยยิ่งไม่เอาใหญ่เลย ต้องเอา ๕ บาท ถ้าเอาแบงก์พันมานี่โกรธเขาตายเลย จะเอา ๕ บาท

๕ บาทก็ถูก ๑๐ บาทก็ถูก ๕๐ บาทก็ถูก ๑๐๐ บาทก็ถูก ๑,๐๐๐ บาทก็ถูก ๑๐๐,๐๐๐ บาทก็ถูก ถ้ามันถูกขึ้นไปเรื่อยๆ เราจะบอกว่า มันจะพัฒนาขึ้นไปเรื่อยๆ นะ มันจะมีค่ามากขึ้นเรื่อยๆ ถ้าเรารักษาดี เรารักษาเป็นไป

นี่ว่าถูกไหม

ถูก ถูกแล้วต้องพัฒนา ถูกแล้วเราต้องหาอุบายมากขึ้น เพราะกิเลสที่ละเอียดกว่านี้เดี๋ยวมันมานะ ล้มลุกคลุกคลานเลยล่ะ ฉะนั้น ถ้าถูกแล้ว เราทําถูกแล้วให้มันเป็นปัจจัตตัง คือว่าเรายืนยันว่าเราปฏิบัติ จิตมันเคยสงบได้ นี่ข้อที่ ๑

ข้อที่ ๒ พอวันที่ ๓ พอพุทโธไป พอวันที่ ๓ ที่ ๔ พอเดินจงกรมแล้ว นั่งสมาธิแล้ว พุทโธมันถี่มากขึ้น จิตมันเร็วขึ้น เห็นธรรมชาติของจิตที่มันว่า สิ่งที่มันรู้พุทโธมันเร็วขึ้นมา มันแทรกเข้ามา รู้ทั้งเวทนา รู้ทั้งจิต มันสลับกันไป นี่มันพุทโธแล้วมันดีขึ้น แล้วมันภาวนาต่อขึ้น เวลาเดินจงกรม เขาว่าอย่างนี้ถูกต้องหรือเปล่าคะ ถ้าทําอย่างนี้ ใช้ชีวิตประจําวันแล้วเราพุทโธของเราไปด้วย ทําถี่ขึ้น มันจะถูกหรือเปล่า

ถูก ถูกหมายความว่า ถ้าสติดี หลวงตาท่านบอกว่า ถ้ามีสติปฏิบัติอยู่ ถ้ามีสติ การทําความเพียรของเราถูกต้อง ถ้าขาดสติเมื่อไหร่ การทําความเพียรนั้นสักแต่ว่าทํา ทําสักแต่ว่าคือทําสักแต่ว่า ทําแบบไม่มีใครควบคุมดูแล มันสักแต่ว่าคือมันแทบไม่มีผลเลย แต่ถ้ามีสติขึ้นมานี่มันมีผล

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีสติอยู่ เรามีสติปัญญาอยู่ ทําแล้วรักษาใจได้ ใจมันก็สงบ มันก็เย็น มันก็เบา ก็ดี นั่งสมาธิก็พุทโธของเรา เดินจงกรม เห็นไหม มันรู้เวทนา มันเข้าใจ เพราะปัญญามีฐานของสมาธิเข้าไป มันมีปัญญาแบบที่โยมถาม แต่ถ้าไม่มีสมาธิขึ้นมา ปัญญานี้คือสัญญา มันเหมือนวิทยาศาสตร์ เป็นทฤษฎีที่ท่องมา แล้วความรู้มันไม่แตกฉาน มันไม่แยกแยะ

แต่ถ้าจิตเรามีสงบบ้าง เราพุทโธแล้วนะ เราใช้เดินจงกรม เวลามีสติมีปัญญา มันแทรกเข้ามา เห็นเวทนาเลย เวทนาเข้ามามันก็วางเวทนาได้ ทุกอย่างมันก็วางได้ เพราะว่าปัญญานี้มันมีสมาธิรองรับ สมาธิมันมีฐานรองรับ

แต่ถ้าไม่มีสมาธินะ เวทนาหมายความว่าเจ็บปวด ถ้าเจ็บปวดก็อย่างนี้ไง เจ็บๆ นี่ไง พอเจ็บขึ้นมาก็เจ็บสองเท่าสามเท่า โอ๋ย! ยิ่งเจ็บเข้าไปใหญ่เลย อ๋อ! นี่เขาเรียกเวทนาไง เพราะไม่มีฐานสมาธิรองรับ

ถ้ามีฐานของสมาธิรองรับคือใจมันรองรับนะ ถ้าเวทนาใช่ไหม อ้าว! เวทนาเกิดจากจิต เวทนาเกิดจากเรา เรามีสติปัญญาที่รู้เท่ามัน เห็นไหม เรารู้เท่า เราก็วางได้ เราเข้าใจมัน ถ้าปัญญามีฐานของสมาธิ มันจะละเอียดขึ้น แล้วดีขึ้น เขาเรียกศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีสมาธิ ปัญญามันจะเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาจะเป็นประโยชน์

ถ้ามันเป็นสัญญา แต่เราเข้าใจว่ามันเป็นปัญญาไง สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง แต่มันไม่มีสมาธิรองรับ ไม่มีสมาธิรองรับมันก็คิดโดยตัณหาความทะยานอยาก คิดโดยสมุทัย คิดโดยสัญชาตญาณ สัญชาตญาณก็คิดได้อย่างนั้น

แต่ถ้ามีสมาธิมันมีสติ เห็นไหม มีสติ เราเป็นคนคิด เราเป็นคนทํา เราเป็นคนบริหารจัดการ เราเป็นคนควบคุมดูแล เราจับต้องก็ได้ เราวางก็ได้ เราพลิกซ้ายพลิกขวาก็ได้ คือเราจับเวทนามาพิจารณาไง เวทนา เดี๋ยวมันก็เป็นอย่างนี้ เป็นอย่างนี้ ครั้งที่แล้วเวทนาเกิดขึ้น เรารู้เท่า คราวนี้เวทนามันจะหนักหน่วงกว่าเก่า แล้วเวทนามันหนักหน่วงกว่าเก่าเพราะอะไร เพราะว่าเรานั่งนานกว่าครั้งที่แล้ว นี่มันบริหารจัดการได้

แล้วถ้าพิจารณาเต็มที่ วงรอบของปัญญามันเกิดขึ้น ธรรมจักรมันเกิดขึ้นนะ พอธรรมจักรมันเกิดขึ้น เวทนา สิ่งที่เวทนา มันเพราะมีอารมณ์รับรู้สึกมันถึงมีเวทนา ถ้าจิตมันมีสติปัญญา มันวางซะ เวทนาก็ดับ พอเวทนาดับ จิตมันก็เด่นขึ้นมา เห็นไหม ยิ่งเด่นขึ้นมามันยิ่งปล่อยวาง มันยิ่งเด่นขึ้นมาใหญ่ ถ้ามีสติ มีสมาธิ แล้วบริหารจัดการใช้ปัญญาขึ้นมา มันจะยิ่งดีขึ้นๆ ไป

แล้วพอดีขึ้น คนเราทํางานเสร็จแล้วมันก็ต้องทํางานต่อเนื่องใช่ไหม นี่ก็เหมือนกัน เวลามันปล่อยวางไปแล้ว แล้วทําอย่างไรต่อ ไม่ใช่ว่าพอปล่อยเวทนาแล้วมันจบที่ไหนล่ะ ปล่อยเวทนาแล้วเราก็เสวยความสุข เพราะว่าเราทํางานเสร็จแล้วมันก็ปล่อยวาง มันก็มีความสุข พอมีความสุขแล้ว โดยปกติเดี๋ยวมันก็รับรู้อีกแหละ ก็พิจารณาต่อเนื่องไป

บอกว่าถ้าถูก ถูกไหม ถูก แต่เราทําต่อเนื่องขึ้นไป กิเลสของคนมันมีลูกมีหลาน มีพ่อมีแม่ มีปู่มีย่า ไอ้ลูกหลานมันแพ้ มันก็ไปชวนพ่อมันมาช่วย ถ้าพิจารณา พอพ่อมันแพ้ เดี๋ยวไปชวนปู่มันมา

นี่ก็เหมือนกัน เราพิจารณาของเรา ทําของเราต่อเนื่องๆ ไปเรื่อยๆ ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ บอกว่าครั้งหน้ามันยังมีความทุกข์รออยู่ข้างหน้า โอ๋ย! แหยงหมดนะ แต่มันจะไปเจอ จะไปเจอ เห็นไหม เพราะทําไมล่ะ

ก็เราไปทําลายลูกหลานมัน มันก็ไปชวนพ่อมันมา ไปฟ้องพ่อว่านักปฏิบัติเอาธรรมะมาข่มขี่มัน มันไปชวนพ่อมา พ่อมาต่อสู้ เราก็ฝึกฝนจนเราชํานาญมากขึ้น พ่อมันแพ้ มันก็ไปชวนปู่มันมา มันยังจะเกิดอีกไปเรื่อยๆ ไง เพราะถ้ามันยังไม่สมุจเฉทถ้ามันไม่ขาด ถ้ามันขาดสิ้นนะ มันตายหมดเลย คนตายฟื้นไม่ได้ กิเลสตายแล้วไม่มีฟื้นมาหรอก กิเลสตายไปแล้วตายสนิทเลย แต่ถ้ามันยังไม่ตายสิ มันจะมีอุปสรรค

บอกว่า คําว่า “ถูกไหมๆ” บอกว่าถูกๆ พอถูก ไปเจอข้างหน้า หลวงพ่อโกหก ถูกแล้วทําไมมันทุกข์ขนาดนี้ ครั้งหน้ายังเจออีก...ค่อยๆ ทําไป

นี่ข้อที่ ๓ วันที่ ๘ ตอนเช้าแล้วนอนฝันไป ในฝันไง พุทโธไปในฝัน ฝันว่าไปถอดคอนแทคเลนส์ในตา ฝันว่าไปเปิดออก พอเปิดออก มันเห็นเป็นในตาไม่มีตาขาว เห็นเป็นเนื้อ ตกใจขึ้นมา

การเห็นกาย ถ้าจิตเราสงบแล้วเห็น มันเห็นในปัจจุบันที่บริหารจัดการได้ แต่นี้ไปนอนหลับแล้วฝัน แต่ฝันก็เป็นฝันเรื่องภาวนา ฝันว่าเราไปถอดคอนแทคเลนส์แล้วไปเห็นลูกตา ก็เห็นตา เห็นกาย แต่เห็นในฝัน มันไม่ใช่เห็นในปัจจุบัน ถ้าเห็นในปัจจุบัน มันเป็นปัจจุบัน เราก็บริหารจัดการได้ นี่เป็นในฝันนะ ทีนี้พอในฝัน มันเป็นจริงหรือเปล่าล่ะ

การฝันนะ การฝันคือคนนอนหลับแล้วฝันไป คนนอนหลับแล้วฝันไป แต่เวลาคนที่นักปฏิบัตินะ เวลาเกิดนิมิต นั่งสมาธิ พุทโธๆ จิตสงบลงแล้วมันรู้มันเห็น ถ้ามันรู้มันเห็น จิตมันสงบแล้วมันไปเห็น ถ้าเห็น เราใช้สติปัญญาแยกแยะได้ ใช้สติปัญญาต่อเนื่องไปๆ ถ้าเราพิจารณาต่อเนื่องไม่ไหว เรากลับมาพุทโธ กลับมาความสงบ นี่เราบริหารจัดการได้ แต่ในฝันทําได้ไหม

ในฝัน ถ้าฝันดีนะ ถ้าพูดอย่างนี้ไป ในฝัน ฝันบอกพอเจอแล้วก็ตกใจมาก ตกใจมากก็กลับมาพุทโธอีก มันก็สงบมาอีก...ในฝันอย่างนี้ก็มี คนฝันนะ ทีนี้สิ่งที่มันฝันมันก็เป็นความฝัน ความฝันแก้กิเลสไม่ได้

ฉะนั้น เขาถามว่า “๓/๑. พุทโธในฝันด้วยหรือคะ หรือว่าเป็นความฟุ้งซ่านคะ”

มันเกี่ยวเนื่องกันนะ เวลาเราทําสิ่งใดก็แล้วแต่ ทําคุณงามความดีหรือทําสิ่งใด พอไปนอนหลับ มันฝัน ฝันถึงสิ่งที่เราเคยทํามา ตกใจนะ บางทีเราทําอะไรมาก็แล้วแต่ แล้วไปนอน แล้วฝันถึงสิ่งที่เราเคยทํามา เพราะเรารู้ว่าไม่ดี แต่ทําไมมาฝันล่ะ บางคนไปทําสิ่งดีๆ มา พอวางเสร็จแล้วมันนอนหลับ มันยังฝันอยู่อีก ทําไมเขาฝันได้

เพราะมันจิตดวงเดียวกันไง เวลาจิตปกติก็คือจิตของเรา เวลาไปนอนหลับก็จิตดวงนี้มันตกภวังค์มันถึงหลับ พอมันหลับ ถ้ามันฝันมาล่ะ

ความฝันก็คือความฝัน ความฝันคือสังขาร หลวงตาใช้คําว่า “ฝันดิบ ฝันสุก” ฝันดิบๆ คือความคิดเรานี่ ตอนนี้เราก็ฝัน ฝันแบบตื่นๆ เวลาความคิดที่มันคิดนี่เขาเรียกว่าฝันดิบ เวลาไปนอนหลับมันไปฝัน นั่นฝันสุก หลวงตาใช้คําว่า “ฝันสุก ฝันดิบ”

นี่มันเป็นสังขาร สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง แต่ถ้ามีสติปัญญา ถ้ามีสติปัญญาก็จบ อย่างเช่นถ้าเราจะนอน เราก็พุทโธไปเรื่อยจนหลับไป มันก็ไม่ฝัน เห็นไหม แต่ถ้ามันฝัน ฝันอย่างนี้มันยังฝันว่าเป็นเรื่องการภาวนา ทีนี้ฝันเรื่องภาวนา เขาก็ถามว่า “๓/๑. พุทโธในฝันด้วยหรือคะ”

ถ้าพุทโธในฝันด้วยหรือคะ จิตเรามันยังแบบว่า ในมิติ มิติที่ตื่นอยู่ แล้วมิติที่หลับไป มันคาบเกี่ยวกัน เราก็วางไว้ คือเราไม่ต้องไปสงสัย เราเป็นคนรู้คนเห็น คนที่ไม่ฝันเขาก็บอกว่าเราฝันนี่แปลกนะ ถ้าคนที่ไม่ฝันเขาก็ไม่ฝันอะไรเลย

ถ้าเราฝัน เราก็วางไว้ เราตั้งสติของเรา เราจะแก้ไขของเรา เพราะมันเป็นความเห็นของเรา นี่มันเป็นในฝัน มันก็ฝันว่าพุทโธ ฝันว่าได้ภาวนา ภาวนาโดยปกติแล้วก็ภาวนา มันดีขึ้น เดี๋ยวมันก็ไปฝันอีก เราเอาความจริง นั้นเป็นความฝัน จะเอาความจริง

“๓/๒. ทําไมฝันแบบนี้คะ ไม่ได้ดูหนังสยองขวัญเลยนะคะ มันเกี่ยวอะไรกับการภาวนาหรือเปล่า”

มันเกี่ยวกับการภาวนา เพราะว่า รากฐานการภาวนาเขาเห็นสุภะ อสุภะ สุภะคือกิเลสมันชอบความสวยความงาม กิเลสมันชอบความคงที่ กิเลสมันไม่ชอบการเปลี่ยนแปลง สิ่งใดที่ถูกใจมันจะยึดไว้ ถือมั่นไว้ตลอดไป มันเป็นนิจจัง

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอนิจจัง ว่าสรรพสิ่งในโลกนี้มันไม่มีอะไรคงที่ มันจะแปรสภาพของมันไปเป็นอนิจจัง ถ้าเรามีสติปัญญา เราพิจารณาไปให้มันเป็นอนัตตา อนัตตาคือว่ามันยิ่งแปรสภาพในขณะที่ภาวนาที่เห็นไง นี่คือคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เขาบอกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอนัตตา สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา ไม่มีสิ่งใดคงที่ มันแปรปรวนตลอด

แต่มันแปรปรวน แปรปรวนโดยทฤษฎี แปรปรวนโดยธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่เรามาประพฤติปฏิบัติกันนี้ให้จิตเราสงบขึ้นมา แล้วเราให้เห็นจากใจของเรา ใจเราเห็นเอง เราพิจารณาของเราเอง มันทําลายของมันเอง เห็นไหม มันทําลาย มันเห็นไตรลักษณ์เอง อันนี้มันจะถอดถอนกิเลส ถ้ามันเป็นความจริง

แต่ถ้ามันเป็นความฝัน “ทําไมถึงฝันแบบนี้คะ”

ฝันแบบนี้เพราะว่าเรากําลังดําเนินอยากมีคุณธรรม เรากําลังดําเนินอยู่ เราเริ่มหัดภาวนา ถ้าหัดภาวนา ถ้าคนทําคุณงามความดี แล้วไปเที่ยวไปที่ดีๆ มันก็ไปฝันต่อเนื่อง คนที่ไปทําอะไรผิดพลาดมาก็มาฝันอีก ฝันว่าเราทําอะไรผิดพลาดมา นั่นมันเป็นชีวิตประจําวันของเขา

แต่นี่เราจะภาวนา ถ้ามันฝันก็คือฝันน่ะ แต่ถ้ามันฝันแล้วเราวางไง เราตื่นมาแล้วเราไม่ไปติดใจ ถ้าเป็นความฝัน มันเกี่ยวเนื่องกันระหว่างที่เวลาตื่นอยู่กับการกระทํานี้ เวลาตกภวังค์ไปแล้วมันจะไปฝันต่อ ฝันต่อ เราก็กําหนดพุทโธ ทําสติของเราขึ้นมาให้ดีขึ้น

ฉะนั้น สิ่งที่ทํามานี่ถูกแล้ว ถูกแล้วจากเริ่มต้นที่เราปฏิบัติมา เราทําความสงบของใจเข้ามา ใจเราดี ใจเราเบาขึ้นมา นี่มันส่งต่อเนื่องกันนะ มันไม่ฝันทุกข์ฝันยาก อันนี้มันฝัน ถ้าฝัน ฝันเรื่องภาวนา ฝันเรื่องสุภะ อสุภะ สิ่งที่ว่า เห็นตาดําตาขาว เห็นเนื้อสีแดงๆ นี่ในฝัน แต่ถ้าเป็นความจริงดีกว่านี้

ถ้าเป็นความจริงนะ ความจริงคือเรานั่งภาวนาอยู่ เราเดินจงกรมอยู่ แล้วเรารู้เราเห็นขึ้นมา มันจะเป็นประโยชน์กับเรามากเลย แต่พอรู้ว่าเป็นความจริงขึ้นมามันก็จะไม่เกิดกับเราอีก เวลาเกิด เกิดเพราะไม่รู้ พอรู้ก็จะไม่เกิด

อันนี้พูดถึงว่า เราเอาความจริง เอาของจริง อันนั้นเป็นความฝัน ความฝันมันเป็นคนละมิติกัน เรารักษาได้อย่างไรก็รักษาของเราไป อันนี้จบ

ฉะนั้น มาคําถามนี้นะ คําถามนะ

ถาม : หนูมาภาวนา ๒-๓ ครั้งแล้วค่ะ แต่งวดนี้หนูมาภาวนาตั้งแต่วันที่ ๙-๑๗ หนูขอถามว่า คืนวันที่ ๑๔ หนูภาวนาเดินจงกรม เกิดเวทนา แล้วหนูก็พิจารณาดูที่จิตว่ามันเจ็บปวดตามเวทนาหรือเปล่า ดูไปๆ เรื่อยๆ ก็ไม่เจ็บไม่ปวดตามเวทนา จิตมีความสุข จิตเบาสบาย ไม่ร้อนรนตามที่บอกว่า จิตเป็นนาย กายเป็นบ่าว อันนี้ใช่หรือไม่คะ

ต่อมาในตอนเช้ามืดตอนตี ๓ ทนนั่งภาวนาพิจารณาร่างกาย กายไม่สวยไม่งามตั้งแต่ศีรษะ เห็นเป็นโครงกระดูกออกมาเลย อันนี้หนูขอถาม เมื่อภาวนาเกิดสมาธิ ให้เราดูจิตไปเรื่อยๆ หรือเปล่าคะ และภาวนานี้ถูกต้องหรือเปล่าคะ

ตอบ : นี่ไง คําว่า “ดูจิตๆ” บอกไม่ให้ดู มันก็จะบอกว่าขัดกับว่าเวลาเราจะใช้ประโยชน์จากมันไง

ฉะนั้น คําว่า “ดูจิตๆ” ไม่ใช่ว่าดูจิต หลวงปู่มั่นท่านสอนหลวงตาไว้ว่า อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งจิตของเรา เราอย่าทิ้ง อย่าทิ้ง ถ้าเราไปเห็นสิ่งใดตื่นตกใจ เรากลับมาที่ผู้รู้

เวลาที่เราจะเห็นสิ่งใด จะเห็นนิมิต จะรู้สิ่งใด จิตเป็นผู้รู้ เหมือนคนลืมตา พอลืมตาก็เห็นต่างๆ หลับตามันก็ไม่เห็นต่างๆ เวลาเราตกใจใช่ไหม เราเห็นภาพสิ่งใดแล้วตกใจขึ้นมา หลับตาซะ มันก็ไม่เห็น แต่โดยธรรมชาติ คนลืมตาเห็นสิ่งใด พอยิ่งเห็นมันก็ยิ่งดู ยิ่งหลับตา กลัวมันจะมาหักคอเอาน่ะ ต้องคอยลืมตาไว้

นี่ก็เหมือนกัน จิตจะรู้จิตจะเห็นต่างๆ จิตเป็นผู้รู้ จิตไปรู้ไปเห็นไง ถ้าจิตไปรู้ไปเห็น ถ้ามันตื่นตกใจหรือเห็นแล้วมันแก้ไขสิ่งใดไม่ได้ ให้กลับมาที่จิต ให้ระลึกถึงพุทโธ ให้กลับมาที่จิต ให้กลับมาที่จิต ไม่ใช่ดูจิต ให้กลับมาที่จิต ไม่ให้ทิ้งผู้รู้ ไม่ให้ทิ้งพุทโธของเรา

เราไปรู้ไปเห็นสิ่งใดแล้วเราตกใจ มันทิ้งผู้รู้ไง เพราะเราไปเห็น เพราะเราตกใจ เพราะเราจับสิ่งนั้น เราเห็นสิ่งนั้น แล้วเรายึดมั่นถือมั่นสิ่งนั้น เราถึงตกใจ พอตกใจ ยิ่งตกใจยิ่งเตลิดเลย พอเตลิดไปนะ จนขนาดที่ว่าเสียสติได้

แต่ถ้าเราไปเห็นสิ่งใด ถ้าเราตกใจ เห็นสิ่งใดที่มันสะเทือนใจนะ กลับมาที่ผู้รู้ กลับมาที่พุทโธ กลับมาที่ความรู้สึก แต่ส่วนใหญ่เวลาคนไปเห็นอะไรมันลืมความรู้สึกไง แต่มันไปเห็นภาพนั้น ไปเห็นภาพนั้น ไปรู้สิ่งนั้น แต่มันทิ้งผู้รู้ไปแล้วนะ เพราะมันไปเสวยอารมณ์ตรงนั้นไว้

ฉะนั้น คําว่า “ดูจิตๆ” ไม่ใช่อย่างนั้น อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ แต่นี้เราบอกว่า คําว่า “ดูจิต” ก็คิดว่าไม่ทิ้งผู้รู้ไง ก็ดูจิต ก็รักษาจิตไว้ ดูจิตมันก็ดูอีกอย่างหนึ่ง ถ้าผู้รู้มันเป็นอีกอย่างหนึ่งเลย

ฉะนั้นว่า หนูภาวนา ๒-๓ ครั้งแล้วค่ะ ฉะนั้น เวลาภาวนาไป ทนดูเวทนาไป แล้วพิจารณาไปดูที่จิตที่มันเจ็บปวด

ที่มันเจ็บปวด มันดูที่จิต ดูที่เวทนา เวลาเวทนามันเจ็บปวดนะ ถ้าเรามีเวทนาใช่ไหม เราไล่ถามไป ดูที่ความเจ็บความปวด ภาพมันเกิดที่จิต เราดูที่เวทนา จับที่เวทนา

คําว่า “จับที่กาย จับที่เวทนา จับที่จิต จับที่ธรรม” มันเป็นสติปัฏฐาน ๔ ถ้าจิตเราสงบแล้วเราจับได้ ถ้าจิตเราไม่สงบ เราจับนี่มันเป็นสมถะ มันเป็นสมถะคือว่าจิตเรามันยังไม่มีสมาธิ จิตเรายังไม่มีกําลังพอ เราก็จับสิ่งนี้ไว้ แล้วเราไล่ไปๆ พอมันไล่ไปอย่างนี้ มันสิ้นสุดก็คือสมถะ สิ้นสุดของมันคือการปล่อยวาง สิ้นสุดของมันคือสมาธิไง ถ้ามันมีสมาธิแล้ว พอจิตมันสงบแล้วเราก็จับเวทนาอีก

พอจับเวทนาอีก เห็นไหม ทีแรกเวทนาเกิดขึ้น เวทนานี้เจ็บปวดมาก เวทนานี้เจ็บปวดมาก ยิ่งดูเวทนา เวทนาเจ็บปวด ๒-๓ เท่าเลย เราก็หลบมาไง หลบมาพุทโธๆๆ ถ้ามันหลบมา ถ้ามีกําลังแล้ว เวทนา เราจับเวทนาได้แล้ว เพราะจิตมันสงบ จิตมันมีกําลัง

จิตมีกําลัง พอจับเวทนา เวทนานี้คืออะไร เวทนา ความรู้สึกนี้คืออะไร ความเจ็บปวดๆ มันเจ็บได้อย่างไร มันลอยมาจากไหน ความเจ็บปวดมันลอยมาจากไหน

ถ้าวิทยาศาสตร์ก็ อ้าว! ก็เรานั่งขัดสมาธิ เลือดลมไม่เดินมันก็เจ็บเป็นธรรมดา การนั่งทับซ้อน นั่งกดทับ มันก็เจ็บเป็นธรรมดา...นี่คิดแบบวิทยาศาสตร์ไง

แต่ถ้าคิดแบบธรรม ถ้าคิดแบบธรรม แล้วเอ็งนอนอยู่ทั้งคืนน่ะ เอ็งไม่เห็นปวดเลย นอนตั้งแต่ ๒ ทุ่ม ตื่นตี ๔ นอนตั้งกี่ชั่วโมง ไม่เห็นมันเจ็บมันปวดเลย นอนสบายเชียว อ้าว! ก็กดทับเหมือนกัน ทําไมมันไม่ปวดล่ะ นี่ถ้ามันมีปัญญามันไล่อย่างนี้ไง

ฉะนั้น ถ้ามันเจ็บมันปวด มันเจ็บมันปวดก็โง่ไง ก็ไปรับรู้ไง ก็มันต้องรับรู้เป็นธรรมดา อ้าว! รับรู้เป็นธรรมดาเพราะมันไม่มีสติไง ไม่มีสมาธิไง ถ้ามีสติ สมาธิ ความรับรู้ นี่ไง ไม่ทิ้งผู้รู้ ไม่ทิ้งพุทโธไง ถ้าผู้รู้มันปล่อย มันก็ฉลาดไง เวทนาก็หาย อ้าว! เวทนาเป็นอารมณ์ความรู้สึกเท่านั้น นี่มันไปยึดของมัน

ถ้าเวทนามันปล่อยแล้ว เขาบอกว่าเขาปล่อยแล้ว ดูเวทนาว่าความเจ็บความปวดมันหายไป จิตนี้มีความสุข มันเบา มันสบาย...นี่ถ้ามันปล่อยวางมันเป็นแบบนี้ เราฝึกหัดอย่างนี้บ่อยๆ เข้า ฝึกหัดอย่างนี้บ่อยๆ จนมันชํานาญ มันแข็งแรง ถ้าจิตมันแข็งแรงแล้วมันทําสิ่งใดก็ได้

ถ้าจิตมันยังอ่อนแอ หนึ่ง จิตอ่อนแอ จิตนี้ไม่มีความเชื่อมั่น ไม่กล้าเลยนะ จับอะไรไปนี่สะดุ้งหมด แต่ถ้าจิตเราฝึกหัดของเรา ถ้าฝึกหัดของเรา นี่งานอย่างนี้

การศึกษาเขาต้องมีตํารับตํารา เดี๋ยวนี้ทํางานโดยคอมพิวเตอร์ เขามีแป้นของเขา เขากดของเขา แต่นี่ทํางานที่จิต ไปที่ไหนก็ได้ อยู่ที่ไหนก็ได้ ทํางานได้ตลอดเวลา จะยืน เดิน นั่ง นอน ทําได้ตลอดเวลา ตลอดเวลา นี่รักษาตรงนี้ งานของเรา งานดูแลรักษาใจของเรา ถ้าทําได้มันก็จะดีขึ้น

นี่พูดถึงว่า เขาดูเวทนาไป

แสดงว่ามาภาวนา ๒-๓ หน ถ้ามันเกิดจับพิจารณาเวทนาได้ มันปล่อยวางได้ สิ่งนี้ที่เรามา ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าจิตมันสงบแล้วเราก็รู้ว่าจิตเราสงบ เราก็มีค่ามีราคาขึ้นมานะ

มาภาวนาก็ โอ๋ย! น่าเบื่อหน่าย มาภาวนาก็ไม่มีอะไรเป็นแก่นสาร ไม่มีสิ่งใด พอพุทโธๆ จิตมันสงบเข้า โอ้โฮ! มันอึ้งเลย เอ๊อะ! อ๋อ! พอมันอึ้ง เพราะมันจับใจของเราได้ ทําความสงบของใจได้ มันมีค่าไง มันมีค่ากว่าวัตถุทุกๆ อย่างทั้งหมดเลย ที่เราไปหาๆ กัน เราก็หาวัตถุเพื่อความมั่นคงของชีวิต เพราะมีวัตถุขึ้นมาใช่ไหม มันก็มั่นคงของชีวิต ชีวิตจะได้อาศัยมันไง

แต่เรามาภาวนา พอจิตเราจับของเราได้ มันสงบได้ มันรักษาตัวมันได้ สิ่งที่เป็นนามธรรมรักษานามธรรม มันไม่ต้องอาศัยวัตถุเลย ไม่ต้องอาศัยเขาเลย มันเป็นอิสระของมันน่ะ ไม่ต้องอาศัยเขาเลย มันสุขได้

แต่ของพวกเราจะมีสุขได้ต่อเมื่อต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัยสมบูรณ์ เราถึงมีความสุขได้ เราตั้งเป้าว่าปรารถนาสิ่งใด เราถึงมีความสุขได้ แล้วเราก็ต้องหามา หามาก็ต้องรักษา หามาดูแลรักษา

แต่ถ้าพอมันเข้ามาสุขที่นี่ขึ้นมา มันมีค่าที่นี่ ถ้ามีค่าที่นี่ มันจะสมบูรณ์ที่นี่ ถ้าพูดถึงว่า ถ้าพิจารณาเวทนาของเรานะ

“วันต่อมาตอนตี ๓ นั่งภาวนาพิจารณาร่างกายภายในมันไม่สวยไม่งาม ตั้งแต่ศีรษะ มันเป็นโครงกระดูกออกมาเลย อันนี้หนูขอถามว่า เมื่อภาวนาไปเกิดสมาธิ ให้เราดูจิตไปเรื่อยๆ หรือเปล่าคะ”

ถ้ามันเป็นโครงกระดูกออกมา ถ้าเห็นโครงกระดูกนะ ถ้าเห็นโครงกระดูกได้ จิตมันสงบแล้ว ถ้ามันเห็นกระดูกได้แสดงว่ามันเห็นกายได้ ถ้าเห็นกายได้นะ เห็นแล้วมันก็แป๊บ หายไปแล้ว เห็นแล้วจับต้องไม่ได้

วางไว้เลย สิ่งที่เห็นได้มันเห็นได้ เราก็กลับมาผู้รู้ กลับมาพุทโธ ถ้ามันหายไปแล้วกลับมาพุทโธไว้ พุทโธไว้ ถ้าจิตมันสงบอีก รําพึงไป รําพึงคือคิดถึงตรงนั้นแหละ ถ้ามันคิดถึงได้ ภาพมันจะเกิดขึ้น ถ้ามันคิดถึงได้นะ ถ้ามันคิดถึงไม่ได้ กลับมาพุทโธต่อ จําไว้ให้ดีเลย ถ้ามันจะเกิดขึ้นได้ มันเกิดขึ้นจากจิต

เวลาทุกข์ จิตทุกข์เกือบเป็นเกือบตาย เวลาภาวนา ถ้าจิตเป็นสมาธิ จิตมันก็มีความสุขทรงตัวมันได้ แล้วทรงตัวมันได้นะ ถ้าคนไม่มีอํานาจวาสนาบารมีก็คิดว่าแค่นี้พอ หรือทําแค่นี้ก็เกือบตายแล้ว มันไม่ก้าวเดินออกทางปัญญา แต่ถ้ามันจะก้าวเดินออกทางปัญญา มันจะเห็น เห็นโครงกระดูก เห็นต่างๆ ถ้ามันไปเห็น พอไปเห็น ถ้ามันไปเห็น เห็นไหม ถ้ามันเห็นใหม่ๆ เรายังไม่มั่นคง เห็นแว็บหาย แว็บหาย จับไม่ได้เลย แล้วก็เดินไปหน้าก็ไม่ได้ ถอยหลังหรือก็อยากจะภาวนา ไอ้จะเดินหน้ามันก็ไม่ไป

วางให้หมดเลย อย่าสงสัย เพราะนี่คือสงสัย วิจิกิจฉา วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส คือลูบๆ คลําๆ คนที่มันทุกข์มันยากอยู่นี่เพราะมันลูบๆ คลําๆ ทําอะไรก็ไม่จริงไม่จังสักอย่าง จะไปข้างหน้าก็ไปไม่ได้ จะถอยหลังหรือก็ไปไม่ได้

วางให้หมดเลย อย่าสงสัย อย่าสงสัย อย่าเกิดวิจิกิจฉา อย่าลูบๆ คลําๆ วาง พุทโธไป วาง พุทโธไป พอพุทโธ พอจิตมันดีขึ้นมา เดี๋ยวมันเป็นงานต่อ

แต่นี่พอมันสงสัยแล้วก็อยากได้ สงสัยแล้วก็ตะครุบ สงสัยแล้วก็ขวนขวาย ถ้าไม่ขวนขวายก็ไม่ใช่การภาวนา นี่นักภาวนา ขวนขวายใหญ่เลย...ขวนขวายยิ่งออกไปไกล ยิ่งขวนขวายยิ่งไปไกล ยิ่งดิ้นยิ่งออกนอกลู่นอกทาง

วาง วาง วาง เพราะจิตมันอยู่กับเรา จิตอยู่ที่กลางหน้าอก เห็นไหม ดิ้นรนๆ ไปไหน ดิ้นรนออกจากนอกบ้านนอกเรือนไปหรือ แต่ถ้าวางให้หมดเลย พุทโธ เพราะพุทโธเกิดจากจิต ถ้าจิตมันพุทโธได้ก็พุทโธอยู่นี่ไง พุทโธๆ จนมันละเอียดเข้ามา พอมันละเอียดเข้ามาแล้ว กลับมาแล้ว ฟื้นแล้ว พอฟื้นขึ้นมานะ แล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญาไป ตรงนี้ เพราะมันเป็นงานของใจ

แต่ส่วนใหญ่แล้วพอมันเสื่อม พอมันเสื่อม มันจับต้องอะไรไม่ได้ เตลิดเลยนะ เตลิดคืออะไร เตลิดคือเข้าใจผิดไง รู้เท่าไม่ถึงการณ์ไง นึกว่านั่นคือความขยัน นึกว่านั่นคือยิ่งทํายิ่งดีไง นึกว่า โอ้โฮ! เรามุมานะ

มุมานะ อันนั้นน่ะมันเตลิดไปไกลเลย มุมานะยิ่งไกล ไกลจากจิตไง วางให้หมด แล้วตั้งสตินี่ พุทโธ ถ้าระลึกพุทโธได้คือเราแล้ว เพราะใครเป็นคนระลึกพุทโธล่ะ จิตเป็นผู้ระลึกพุทโธ พุทโธๆๆ พอมันปล่อยวางหมด เรารําพึงปั๊บ มันเกิดอีกแล้ว

ถ้าเห็นโครงกระดูกนะ การเห็นโครงกระดูก เราพิจารณาโครงกระดูก แล้วถ้ามันไม่เห็น จําคํานี้ไว้ ถ้ามันไม่เห็นนะ พอจิตเราสงบ จิตเรามีกําลังแล้ว เราคิดถึงชีวิตเรานี่ ไม่ต้องคิดถึงเรื่องอื่นไกลๆ เลย คิดถึงชีวิตเรานี่ รําพึงชีวิตเรา ไอ้ความเกิด แก่ เจ็บ ตายเรานี่ แค่นี้นํ้าตาก็ไหลแล้ว มันไหลตรงไหนรู้ไหม มันไหลตรงจิตเราสงบ สมาธิมันคิดอะไรก็แล้วแต่ มันสะเทือนใจ

ถ้าไม่มีสมาธินะ มันไม่ได้คิดชีวิตเราหรอก ชีวิตคนอื่น คิดถึงชีวิตพ่อชีวิตแม่ด้วย ชีวิตจากกูเลย มันยังไม่เศร้าเลย

แต่ถ้ามันเป็นสมาธินะ คิดถึงชีวิตเรานี่แหละ ทีนี้ถ้ามันคิดถึงชีวิต เราจะเปรียบเทียบการเห็นกายไง การเห็นกาย เห็นสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม แต่เราคิดถึงชีวิต มันก็ธรรม สัจธรรม สัจธรรม คิดถึงชีวิตของเรา คิดถึงความเป็นอยู่ของเรา เกิดมาทุกข์ยากไหม การเกิด ดูสิ อยู่ในท้องแม่ ๙ เดือน ออกมานี่ไม่รู้ประสีประสา พ่อแม่เลี้ยงมาจนโตมา คิดแค่นี้

ไอ้นี่ไม่คิดน่ะสิ คิดแต่ว่า ตอนนี้ฉันจะทํางาน ตอนนี้ฉันจะรํ่าจะรวย...มันลืมไง ลืมพื้นเพของเราเองไง

คิดเรื่องชีวิตเรานี่ ตั้งแต่เกิดมาจนปัจจุบันนี้ ถามเลยว่า ได้อะไร ได้อะไร แล้วเวลาตายไปได้อะไร

ฉะนั้น พอพูดอย่างนี้ปั๊บ ทางโลกเขาบอกว่า “อ้าว! หลวงพ่อ เกิดมาก็ต้องทํามาหากิน”

ทํามาหากิน ออกจากสมาธิ เดี๋ยวเอ็งทําทั้งวันเลย เดี๋ยวออกจากสมาธิไปค่อยไปทํา ตอนนี้มันเป็นงานของใจ ตอนนี้มันเป็นธรรม ไอ้นั่นเป็นโลก เป็นโลก เราต้องฉลาดทันโลก เราอยู่กับโลก เราไม่ใช่เซ่อๆ ซ่าๆ อยู่กับโลกเขา อยู่กับโลก เราก็ต้องฉลาดทันเขา แต่เวลาจะภาวนาต้องปลงวางให้หมด เรื่องโลกปลงวางไว้ แล้วเราจะเอาแก่นสาร คือการเกิด แก่ เจ็บ ตาย คือจิตของเราเกิด แก่ เจ็บ ตาย เอาแก่นสาร เราจะมาทําเอาแก่นสาร เอาเรื่องสัจธรรมของชีวิตเราเอง

แต่เวลาเราออกมาเรื่องโลก ชีวิตเกิดมาเป็นมนุษย์ มนุษย์ก็ต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย มนุษย์ต้องมีหน้าที่การงาน ถ้าจะคิดเรื่องโลกๆ ไปคิดตอนนั้น แต่ตอนภาวนา เราวางเรื่องโลกแล้ว เพราะเราจะมาปฏิบัติ เราวางเรื่องโลกแล้ว

หลวงตาบอกว่า จะเข้าประตูวัดมา ถอดเขี้ยวถอดเล็บกองไว้ที่ประตู อย่าเอาเข้ามาด้วย

นี่ก็เหมือนกัน พอเราจะปฏิบัติ วางเรื่องโลกไง จะเข้าห้องพระ จะนั่งสมาธิ วางให้หมดเลย แต่วางไม่ได้ ยิ่งวางมันยิ่งวิ่งมาเลย

วางให้ได้ เวลาจะปฏิบัติ วางเลย แล้วพุทโธ พุทโธนี่เป็นหน้าที่ของเรา เป็นงานของเรา ไอ้หน้าที่การงานนั้นเป็นหน้าที่ของชาติของตระกูล ของครอบครัว เราหามาเพื่อครอบครัว เพื่อความมั่นคง เพื่อความเป็นอยู่ นั้นหน้าที่การงานของเรา ฉะนั้น เวลาคิดมันต้องคิดแบบนี้ ไม่อย่างนั้นมันจะมาวิจิกิจฉาไง ลูบๆ คลําๆ จะไปโลก จะไปธรรม นี่ลูบๆ คลําๆ

วางให้ได้ แล้วค่อยปฏิบัติ ถ้ามันทําได้จนมันชํานาญนะ มันวางได้ เหมือนคนเข้าบ้านออกบ้านเลย เวลาเข้าบ้านก็ทํางานในบ้าน ออกนอกบ้านก็ทํางานนอกบ้าน นี่ก็เหมือนกัน จิตถ้ามันทําได้ มันทําได้ ฝึกหัดจนมีความชํานาญ ฝึกหัดจนทําได้ มันจะทําได้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าภาวนาแล้วมันยังได้เห็นเวทนา ได้รู้เท่าทัน มีจิต มีสบาย อันนี้ใช้ได้ แล้วยิ่งเห็นโครงกระดูกนี่นะ เห็นโครงกระดูก เห็นได้หลากหลายนัก การเห็นกายเห็นได้หลากหลายมาก แต่เห็นได้หลากหลายมากขนาดไหนมันอยู่ที่วุฒิภาวะของจิตสูงตํ่า เพราะการเห็นกาย เห็นกายในโสดาบัน เห็นกายนี่สักกายทิฏฐิ ถ้ามันชําระล้างได้ เห็นกายในสกิทาคามี พิจารณาไปแล้วกายเป็นดิน นํ้า ลม ไฟ กลับสู่สถานะเดิมของเขา ถ้าเห็นกายในขั้นของอนาคามีเป็นอสุภะ อสุภะ กามราคะ การเห็นกายเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ฉะนั้น เราเห็นแล้ว เราเห็นว่าเป็นงานของใจ คือใจมันมีงานมีการทํา คนเรียนจบแล้วอยากมีหน้าที่การงานทํา คนภาวนามันไม่เห็นสติปัฏฐาน ๔ ไม่ได้ทํางาน มันเหมือนกับคนยังไม่มีงานทํา

แต่พอคนมีงานทํานะ คนมีงานทําพอทําแล้วเดี๋ยวมันเจริญก้าวหน้า หน้าที่การงานมันจะมั่นคงในชีวิตของเขา ภาวนาก็เหมือนกัน ถ้ามันทําของมันได้นะ มันทํางานเป็นนะ เดี๋ยวไปข้างหน้านะ มันจะประสบความสําเร็จข้างหน้า ให้ขยันหมั่นเพียรทําเพื่อสัจธรรม เอวัง