คํานํา

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบคําถามธรรมะอันเป็นสารัตถธรรมที่มีประโยชน์ไว้มากมาย ทั้งชัดเจน สมบูรณ์ครบถ้วน มีเหตุผล ทั้งยกตัวอย่างจริงของวงกรรมฐานสายหลวงปู่มั่นให้เข้าใจง่าย เพื่อผู้เข้ามาศึกษาปฏิบัติธรรมจะได้มีแนวทาง และมีหลักมีเกณฑ์

เพราะสัจธรรมนี้ละเอียด ลึกซึ้ง และเข้าถึงได้ยาก ฉะนั้น กว่าจะเป็นพระอรหันต์จึงแสนทุกข์ยาก ภาคปริยัติไม่มีทางเข้าถึง ศึกษามาก รู้มาก แต่ไม่รู้จักตัวเอง แล้วคิดแบบโลกๆ แบบวิทยาศาสตร์ สันนิษฐานคาดเดาเอา จึงแก้กิเลสไม่ได้ มีภาคปฏิบัติเท่านั้นทําให้รู้จักตัวตนของเรา แก้กิเลสและเข้าถึงได้ ในการปฏิบัติเพื่อมรรคผลนิพพานแล้ว ต้องทําความสงบใจหรือสัมมาสมาธิก่อน ทุกข์ควรกําหนด และให้พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม เท่านั้น ไม่ให้ส่งออกไปเห็นนิมิต เห็นเทวดา ให้กิเลสหลอกตนแล้วจะไปหลอกใคร ภาวนาก็ไม่ก้าวหน้า ส่วนการวัดผลและตรวจสอบอริยธรรม ผลจะต้องเป็นอันเดียวกันและไม่ขัดแย้งกัน

การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ทุกดวงใจว้าเหว่และมีความทุกข์ การครองเรือนแสนยาก การละกามต้องละด้วยการปฏิบัติ ไม่ใช่ละด้วยการศึกษา ส่วนปัญหาในใจเราให้แก้ที่ใจเรา เกาให้ถูกที่คัน ให้หมั่นเพียรปฏิบัติให้เป็นจริงขึ้นมา สัจธรรมความจริงย่อมเกิดในใจเรา

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต

มิถุนายน ๒๕๖๓

จิตมีกําลังแล้วจับ จี้เข้าไป ทุกข์ควรกําหนด
คือจับตรงนั้น จับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรม
จับแล้วพิจารณา ถ้าพิจารณาไปแล้ว ถ้าสู้ไม่ได้ กําลังไม่มีนะ
มันก็จับไฟ โอ้โฮ! มันทุกข์มันยาก
ถ้ามันทุกข์มันยาก วางไว้ แล้วพยายามพุทโธให้ได้
ให้จิตสงบมีกําลังขึ้นไป แล้วเข้าไปจับ
จับแล้วพิจารณาอย่างนี้
ถ้าพิจารณาไปแล้วมันก็รู้เท่า
ถ้ารู้เท่า มันมั่นใจ มั่นใจในตัวเอง
มั่นใจในผลของการปฏิบัติ
แล้วถ้ามั่นใจอย่างนี้แล้ว คราวหน้าจะต่อสู้ไป

๑

ทุกข์ควรกําหนด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๘ มิถุนายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กามราคะ อนิจจัง อนัตตา”

หลวงพ่อ : นี่หัวข้อคําถามนะ ไม่ได้พูดเองนะ เขาถามมาเลยแหละ “กามราคะ อนิจจัง อนัตตา”

ถาม : กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูงครับ สภาวะมีสติรู้อยู่ ซึ่งกามราคะกําเริบ กําเริบแล้วยับยั้งไม่ได้ เพราะการพิจารณายังไม่ชัด บัดนี้ได้พิจารณาซํ้าๆ ลงไปอีกว่า กระดูกก็เรียงรายกันอยู่อย่างนั้น สายเลือดก็ดี เส้นเอ็นก็ดี ข้อกระดูกก็ดี นํ้ามูตรคูถก็ดี เป็นต้น ก็มีอยู่อย่างนั้น ที่มันเกิดมาได้ก็เพราะอาศัยการปรุงแต่งเป็นอนิจจัง อนัตตา พอพิจารณาอยู่อย่างนี้ซํ้าๆ เข้าไป เวทนาก็คลายไปได้บ้าง กามราคะก็เหมือนกัน พิจารณาได้ดังนี้ กามราคะยังไม่กําเริบ

กระผมก็พิจารณาต่อว่ามันจะกําเริบด้วยเหตุอันใด ก็มันเป็นของปรุงแต่ง อนิจจัง อนัตตา เป็นของมันอยู่อย่างนี้ พอพิจารณาผ่านไปได้ ๒-๓ วัน มั่นใจว่า นี่แหละเหตุกําเริบและไม่กําเริบ (กามราคะ) นี่แหละปัจจัยควรละ โดยมักคิดชอบ สมาธิชอบ รู้ชอบ ตั้งใจชอบ การงานชอบ กาย วาจา ใจชอบ สงบอยู่ พอพิจารณาสงบแล้วมันสบาย ไม่หวงติดรูป ไม่ปรุงแต่งเหมือนแต่ก่อน ถึงปรุงแต่งก็รู้ทันว่าเป็นของปรุงแต่ง ทีนี้การพิจารณาก็บันเทิงภายในอยู่ตลอดเวลาที่มีสติ คิดนอกคิดในเป็นธรรมไปหมด อนิจจัง อนัตตา

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพครับ การรู้ การเห็น เป็นอยู่ของมัน ขอหลวงพ่อเมตตาช่วยเตือนสติผมด้วยครับ

ตอบ : อันนี้มันเป็นวาสนา วาสนาของการประพฤติปฏิบัติ เพราะว่าปัญหานี้ที่เขาถามมา ก่อนหน้าเขาถามมาหลายทีแล้ว แล้วเวลาเราตอบปัญหาไป เห็นไหม บอกว่าให้ทําความสงบของใจ เพราะเวลาเขาพูด เขาพูดเรื่องการเกิดดับ พูดเรื่องการรู้เท่าความคิด เราก็บอกว่าขาดสมาธิ

พอขาดสมาธิ พอเขาเขียนถามมาใหม่ว่า “หลวงพ่อ ผมนั่งสมาธิเพชรนะ ผมนั่งสมาธิเพชรนะ” สมาธิเพชรคือมันไขว้กัน มันนั่งยาก เขาจะบอกว่าเขามีสมาธิ

ฉะนั้น เวลาเขามีความรู้ความเห็นต่างๆ เวลาถามมา เราก็ปฏิเสธ เราก็บอกว่าต้องทําซํ้าๆ ซํ้าๆ เข้าไป คือต้องมีความชํานาญเข้าไป

เวลาที่ถามมาก่อนหน้านั้น ถามมาจนน้อยใจนะ จนบอกว่า “หลวงพ่อนี่ อะไรก็ผิดๆ” ถามมาจนน้อยใจ คนถามนี่ถามมาบ่อยมาก แล้วก็น้อยใจว่าทําไปแล้วก็ไม่ประสบความสําเร็จ ทําไปแล้วก็มีแต่ความทุกข์ความยาก น้อยใจมาก

คําว่า “น้อยใจตอนนั้น” เพราะว่าอะไร เพราะวุฒิภาวะของเรายังอ่อนด้อย เราปฏิบัติใหม่มันก็เป็นแบบนั้นน่ะ แต่ด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ เราทําความเพียรกัน เรามีสติปัญญากัน ทําความเพียรเข้าไป มีความขยันหมั่นเพียร คนจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร พอทําความเพียรเข้าไป ทําความเป็นจริง ทําซํ้าๆๆ เข้าไป ผลมันเกิด เวลาผลมันเกิด

เห็นไหม ทุกข์ควรกําหนด เวลากําหนดนะ ทุกข์ควรกําหนด เรากําหนดที่อะไรล่ะ

เวลากามราคะมา กามราคะมันก็ฝ่ายตรงข้ามระหว่างหญิงกับชาย เวลาหญิง เพศตรงข้ามมันก็ทําให้กระตุ้นกามราคะ ฝ่ายชาย เพศหญิงก็เป็นเพศตรงข้าม ฝ่ายเพศตรงข้ามทั้งสองฝ่าย ถ้าเพศตรงข้ามทั้งสองฝ่าย เวลาทางโลก กามคุณ ๕

เวลาศีล ๕ นะ ผู้ที่เป็นคู่ครองกัน กามคุณ ๕ คู่ครองกันไม่ผิดศีล คําว่า “กามคุณ ๕” คือมันไม่ผิดศีล ๕ ไง ศีล ๕ คู่ครองของตนมันไม่ผิด ไม่เสียหายหรอก แต่ศีล ๘ ไม่ได้แล้ว พรหมจรรย์ ต้องแยกแล้ว ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ นี่ไปเลย จบเลย พรหมจรรย์ไปข้างหน้า

ฉะนั้น กามคุณ ๕ ทางโลกเขาเป็นคุณ แต่เวลาปฏิบัติ กามราคะมันเป็นโทษ เป็นโทษเพราะอะไร เป็นโทษเพราะมันยึดไว้ไง สิ่งในโลกนี้ที่แสวงหากันอยู่นี้มันมาจบลงตรงนี้ มันมาจบลงตรงระหว่างเพศตรงข้ามกัน มันไม่ไปจบที่ไหนหรอก

แต่ถ้าจิตใจมันเป็นธรรมๆ นะ เวลาทําสมาธิขึ้นมามันมีเพศไหม เวลาจิตสงบขึ้นมามันมีเพศหญิงเพศชายไหม เวลาปัญญามันเกิด มันมีเพศไหม ความรู้สึกมันมีเพศไหม มันไม่มีหรอก มันมีเพศต่อเมื่อเราเกิดมา เพศหญิง เพศชาย สมณเพศ สมณสารูป เรามาเกิด เกิดประพฤติพรหมจรรย์ ถ้าเราทําของเราไป ปฏิบัติไปต่อหน้า

เริ่มต้นมันก็เป็นแบบนี้ กามคุณ ๕ มันเป็นคุณของโลกเขา โลกเขา เขาอยู่กันด้วยกามคุณ กามคุณคือสิ่งที่เป็นคุณ เป็นคุณกับชีวิต ชีวิตของเขามีความร่มเย็นเป็นสุข ชีวิตของเขาติดไปว่ารสชาติของเขา เขาติดของเขา นั่นเป็นกามคุณ ๕ นี่กามเป็นคุณ

แต่กามเป็นโทษ กามเป็นโทษของเรา นี่กามเป็นโทษ ถ้ากามเป็นโทษ ทีนี้มันฝืนนี่ เขาว่าธรรมะเป็นธรรมชาติๆ...ธรรมชาติเขาก็กามคุณ ๕ ไง มันธรรมชาติของสัตว์ ธรรมชาติของสิ่งมีชีวิตมันต้องผสมพันธุ์ ธรรมชาติของสิ่งมีชีวิตไง นี่กามคุณ ๕ นี่ธรรมะเป็นธรรมชาติไง ว่าธรรมชาติ ธรรมชาติก็กามคุณ ๕ ไง

แต่ถ้าจะฝืนธรรมชาติล่ะ เห็นไหม เขาบอกว่าทําอย่างนี้มันฝืนธรรมชาติ เพราะธรรมชาติของสิ่งมีชีวิตต้องมีการผสมพันธุ์ แล้วถ้าสิ่งมีชีวิตมันไม่ผสมพันธุ์ มันก็ฝืนธรรมชาติน่ะสิ

ฝืนธรรมชาติ นี่ไง ธรรมะเหนือโลกไง มันไม่ได้ฝืนธรรมชาติ มันจะเหนือธรรมชาติ มันจะรู้เท่าสัจจะความจริง ความรู้เท่าอันนี้มันเกิดมาจากไหนล่ะ

โดยสัญชาตญาณ โดยความเป็นจริง ทางการแพทย์เขาบอกว่า สิ่งนี้เป็นสัญชาตญาณของมนุษย์ มันเป็นธรรมชาติ ถ้าอยู่ในศีลในธรรมมันไม่เสียหาย นั่นพูดถึงทางโลก

แต่ถ้าเป็นทางธรรมล่ะ เห็นไหม กามราคะ สิ่งที่จะละได้มันละได้ยากมาก ถ้ามันละได้จริงนะ จะเป็นพระอนาคามี พระอนาคามีไม่ติดในกามภพ แต่พวกเรายังไม่ถึงพระอนาคามี สิ่งนี้มันยังไว้ใจไม่ได้ ถ้าไว้ใจไม่ได้ เราก็ต้องสงวนต้องรักษา รักษาสิ่งที่เราปฏิบัติมา

ปฏิบัติมาอย่างนี้ เห็นไหม ก่อนหน้านั้นน้อยใจ “หลวงพ่อไม่เคยให้กําลังใจเลย หลวงพ่อมีแต่ว่าผิดๆๆ เลย”

วันนี้เวลาเขียนมา มันปฏิบัติแล้ว มันพิจารณาแล้วมันก็มีแต่ความบันเทิง มีความบันเทิงอยู่ภายในตลอดเวลา มีสติคิดนอกคิดในเป็นธรรมไปหมดเลย

ปฏิบัติไปแล้ว เวลาผลมันเป็นอย่างนี้ เวลาผลมันได้จริงต้องมีใครบอก ต้องหลวงพ่อบอกไหม ไอ้นี่หลวงพ่อรู้ทีหลัง เพราะคนปฏิบัติบันเทิงในใจแล้วถึงเขียนมาบอก ไอ้เรารู้ต่อเมื่อเขาเล่าให้ฟัง แต่ไอ้คนที่ปฏิบัติได้มันมีความบันเทิงในใจ มีความสุขในใจ แล้วความสุขนี้มันเกิดจากไหนล่ะ มันเกิดมาจากไหน เกิดจากว่าเราปฏิบัติชอบ เราทําถูกต้องดีงาม

กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา ไง ทําคุณงามความดีมา ทําความถูกต้องมา กุสลา ธมฺมา ทําดีมา อกุสลา ธมฺมา ทําความผิด ทําความไม่ดีมา มันจะให้ผลไง กุสลา ธมฺมา ทําความดีมามันก็ถูกต้องดีงาม ถ้าถูกต้องดีงาม ให้ต่อเนื่องไป

ฉะนั้น สิ่งที่เขาถามมาว่า จะเรียนหลวงพ่อที่เคารพ อยากให้หลวงพ่อ การรู้เป็นธรรมอย่างนี้ต้องให้หลวงพ่อเมตตาธรรมด้วย

การเมตตาธรรม เราจะบอกว่า สิ่งที่ทําถูกต้อง เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นไป เวลาถามหลวงตาไป สิ่งนี้ทํามาถูกไหม หลวงตาจะบอกว่าถูก

แล้วทําอย่างไรต่อไป

ท่านใช้คําว่า “ซํ้า”

คําว่า “ซํ้า” เพราะทําซํ้า เพราะเรามีสติปัญญา เราไม่ใช่คนขี้ตื่น จะทําอะไรไปแล้วเชื่อแต่ข่าวลือ เห็นสิ่งใดแล้วคิดว่าสิ่งนั้นเป็นธรรมๆ เวลาทําพอสบายใจๆ อันนั้นมันเป็นแค่พื้นฐาน เริ่มต้นพื้นฐานของคนมีความสุขความทุกข์ในใจมันเป็นพื้นฐาน แต่เวลาปฏิบัติธรรม จิตที่สูงกว่าจะดึงจิตใจที่ตํ่ากว่าให้สูงขึ้นๆ

เราปฏิบัติไป ปฏิบัติของเราต่อเนื่องไป ถ้ามันทําเสร็จแล้ว ทําซํ้าทําซาก หาความชํานาญของเรา ไอ้ปฏิบัติซํ้า เวลาหลวงตาท่านบอกว่าให้ปฏิบัติซํ้าเข้าไป ปฏิบัติซํ้าเข้าไป ซํ้าเข้าไปเพื่อให้มีประสบการณ์ ซํ้าเข้าไปเพื่อเป็นการเรารักษาจิตของเรา

ถ้าเรารักษาจิตของเราได้มันก็ดีขึ้นไป แล้วพอซํ้าขึ้นไป จิตใจมันดีขึ้น พอจิตใจดีขึ้น มันมีกําลัง พอจิตมีกําลัง จิตเป็นสัมมาสมาธิ จิตมีกําลังขึ้นมาแล้ว เวลาเขาพิจารณาไป กระดูกมันเรียงรายไปหมดเลยนะ เส้นเลือดก็ดี เส้นเอ็นก็ดี ต่างๆ ก็ดี เห็นไหม

มันเกิดขึ้นของมันมาเพราะอาศัยการปรุงแต่ง อาศัยการปรุงแต่งเพราะสติปัญญามันทัน ถ้าสติปัญญาทันมันจะมีความคิดอย่างนี้ ถ้าสติปัญญามันทัน ความคิดของตัวเองนะ มันเกิดเพราะเราไม่ดี เกิดเพราะความปรุงแต่ง เกิดเพราะจิตไปยึดเขาเอง เกิดเพราะว่าเราลุ่มหลงไปเอง มันโทษแต่เรา

เวลาถ้าคนภาวนาดีนะ มันโทษแต่เหตุที่มันจะไปหยิบไปจับ เหตุหัวใจที่มันจะไปยึดไปเกาะ ถ้ามันโทษตรงนี้ปั๊บ มันไม่มีอะไรไปยึดไปเกาะ มันจะเกิดเหตุการณ์อะไรขึ้นมาไหม มันก็ไม่เกิด

แต่ถ้าจิตมันไม่ดี จิตไม่มีกําลังนะ พอจิตเราไม่มีกําลังใช่ไหม เราปฏิบัติแล้วเราโทษคนอื่นหมดเลย มันเป็นเพราะกายน่ะ มันเป็นเพราะเวทนาน่ะ มันเป็นเพราะจิตน่ะ มันเป็นเพราะธรรม มันเป็นเพราะคนอื่นหมดเลย แล้วไอ้ตัวนี้มันก็ไม่ดูแลไง พอไม่ดูแล มันก็ไปยึดไปจับ ไปจับเขาหมดเลย มันไม่โทษใคร นี่ถ้าไม่มีกําลัง ไม่มีสติ ไม่มีสมาธิ มันจะไปโทษคนอื่น

แต่ถ้ามีสมาธินะ มันจะโทษตัวมันเอง โทษตัวจิต จิตมันโง่ เพราะจิตมันโง่...จิตไม่โง่ มันไปหยิบทําไม ไฟ ไปจับทําไม ของร้อน ไปจับทําไม มันออกไปยุ่งกับเขาทําไม ถ้าออกไปยุ่งกับเขาก็เพราะขาดสติไง เพราะขาดสติ เพราะไม่มีกําลัง มันถึงไม่โทษตัวเอง ไปโทษคนอื่น

แต่ถ้ามีสติ ปฏิบัติซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ไปเห็น เห็นไหม พิจารณา สิ่งนั้นคืออะไร พิจารณาไปแล้วมันก็เป็นอย่างนั้นน่ะ อย่างที่เขาเขียนมานี่ มันกระดูกเลย นํ้ามูตรนํ้าคูถต่างๆ มันก็เป็นของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ มันเกิดได้เพราะมีการปรุงแต่ง สิ่งไม่มีชีวิตมันปรุงแต่งไม่ได้ ธาตุมันปรุงแต่งไม่ได้ คนที่ปรุงแต่งคือใจ เพราะขาดสติมันถึงปรุงแต่ง มันปรุงแต่ง

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา เวลามันจะปรุงแต่ง มันปรุงแต่งจากใจ พอมันแว็บจะไปคิด มันทันไง มันเห็น แอ๊ะ! จะปรุงแต่งอีกแล้ว จะไปหยิบเขาอีกแล้ว ผิดอีกแล้ว ตัวเองผิด สติปัญญามันทัน ตัวเองผิดๆๆ ตัวเองมันก็ปล่อย เห็นไหม มันรื่นเริง มันบันเทิง เขาเขียนมานี่พอใจมากเลยนะ บอกว่ามันบันเทิง เพราะก่อนหน้านั้นเขียนมาทีไร โอ๋ย! หลวงพ่อเอ็ดทุกทีเลย โอ๋ย! หลวงพ่อไม่ให้กําลังใจเลย

ให้กําลังใจ แต่ตรงนั้นแหละมันเป็นสิ่งที่ติด เราทําความดีแค่ ๒ เปอร์เซ็นต์ แล้วเราบอกว่าเราเป็นคนดีแล้ว มันขาดอีก ๙๘ เปอร์เซ็นต์ที่เราจะต้องดีขึ้นไปอีก เราทําดีแค่ ๒ เปอร์เซ็นต์ใช่ไหม ทําต่อเนื่องไปก็เป็น ๓ เป็น ๕ เป็น ๘ เป็น ๑๐ แล้วยังทําต่อเนื่องไปก็เป็น ๑๕, ๒๐, ๓๐ ทําต่อเนื่องไป พอมันถึง ๕๐ แล้ว เอาแล้ว พอถึง ๕๐ นะ เพราะเกินจาก ๕๐ ไปมันเป็นกําไรแล้ว เกินจาก ๕๐ ไปคือโลกกับธรรมไง

โลก โลกคือสัญชาตญาณ ความรู้สึกเรา ๕๐ เปอร์เซ็นต์ สิ่งที่เลยจาก ๕๐ เปอร์เซ็นต์นี้ไปมันจะเป็นคุณธรรม ถ้าเป็นคุณธรรม พอเลยขึ้นไป ตอนนั้นมา ที่ถามมา ได้ ๒ เปอร์เซ็นต์ ๓ เปอร์เซ็นต์ “หลวงพ่อ นี่ใช่ธรรมะไหม” ถ้าบอกว่าใช่ คนมี ๒ เปอร์เซ็นต์ มันก็บอกว่าพออยู่พอกิน

พออยู่พอกินที่ไหน มันยังไม่ถึง ๕๐ เปอร์เซ็นต์เลย ถ้ามันถึง ๕๐ ไปแล้ว เกิน ๕๑-๕๒ ไป อันนั้นล่ะมันจะเริ่มดีขึ้น มันจะเริ่มมั่นคงขึ้น แล้ว ๕๐, ๖๐, ๗๐, ๘๐ ถ้าไปครบ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ สมุจเฉทปหาน สะอาดบริสุทธิ์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ถ้าถึงตรงนั้นแล้ว นั่นน่ะจบ

แต่ถ้ายังไม่ถึงตอนนั้นนะ ระหว่างนี้ ระหว่าง ๑-๑๐๐ เราต้องรักษา เราต้องดูแล เราต้องหมั่นเพียรของเรา ฉะนั้น ถ้าปฏิบัติ คนถ้าไม่เข้ามา ๑ เปอร์เซ็นต์เลย เขายังไม่เข้าถึงเขตนี้เลย เราก็ไม่พูดแบบนี้ ถ้าผู้ที่ไม่เคยปฏิบัติเลย มาวัด แค่มาวัดมันก็เป็นความทุกข์สาหัสสากรรจ์อยู่แล้ว แค่มาวัดนี่พ่อแม่ก็ไม่ให้มา ญาติพี่น้องก็บอกว่าไปไม่ได้ เงินทองหามาก็ลําบาก แค่ไปวัดมันเป็นเรื่องใหญ่ถึงกับต้องสละชีวิตกันเลยแหละ แล้วจะมาเริ่มปฏิบัติ ไม่ต้องไปพูดถึงมันเลย

ฉะนั้น เวลาคนจะมาวัดที่ว่าเขาทุกข์เขายากนั่นมันก็คุยอีกเรื่องหนึ่ง แต่เวลาคนที่มาปฏิบัตินะ คนที่มาปฏิบัติมันเป็นการชําระล้างตัวเองให้สะอาดบริสุทธิ์ มันเป็นการชําระล้างใจของเรา ถ้าเป็นการชําระล้างใจของเรา มันต้องทํามากกว่านั้นไง ทาน ศีล ภาวนา การภาวนามันต้องลงทุน ต้องทุ่มเทกัน พอทุ่มเทขึ้นมา แต่เวลาได้ผลขึ้นมา อริยทรัพย์

ทรัพย์ทางโลกกับทรัพย์ทางธรรม

ทรัพย์ทางโลก เห็นไหม อ้าว! ถ้าใครขาดตกบกพร่อง เราก็ช่วยเหลือเจือจานกันก็ได้ อ้าว! ใครขาดตกบกพร่องก็ให้หยิบยืมกันก็ได้ แต่สติ สมาธิ ปัญญา หยิบยืมจากใครไม่ได้ เวลาเราปฏิบัติแล้วล้มลุกคลุกคลานมันมีความทุกข์ใจ เวลาเจอหน้ากันเขาก็ปลอบใจ “ทําไปเถอะ เดี๋ยวก็ได้ ทําไปเถอะ” มันก็ได้แค่นี้ ได้แค่ปลอบใจกัน พูดให้กําลังใจเท่านั้นน่ะ เขาทําให้เราไม่ได้หรอก เวลาปฏิบัติมันต้องช่วยตัวเองใช่ไหม ฉะนั้น มันถึงเอาจริงเอาจังอย่างนี้ ถ้าปฏิบัติแล้วถ้ามันได้ผล ได้

ฉะนั้นบอกว่า เพราะเราทําบ่อยครั้งเข้า ทําซํ้าๆ สติมันมีกําลัง จิตมีกําลัง พอมีกําลังขึ้นมา มันพิจารณาไปมันจะรู้มันจะเห็นของมัน เห็นไหม ว่าแม้แต่กระดูกก็ดี เส้นเลือดก็ดี นํ้ามูตรคูถต่างๆ ก็ดี มันเกิดจากการปรุงแต่ง แล้วพิจารณาต่อเนื่องไป เวทนามันคลาย เวลาเวทนาคลาย กามราคะก็เหมือนกัน

ถ้าเวทนามันคลาย คําว่า “เวทนา” สุขเวทนา ทุกขเวทนา ถ้าทุกขเวทนามันเป็นความทุกข์ ทุกขเวทนาคือความขัดข้องหมองใจ สุขเวทนา เขาบอกกามก็เหมือนกัน มันก็เป็นกามราคะได้ ก็กามคุณ สุขเวทนา ทุกขเวทนา สุขเกิดจากอะไร ถ้ามันรู้เท่า เวทนามันคลายลง ทุกอย่างอ่อนลง ถูกต้อง ถูกต้องแล้ว ถูกต้องแล้วทําต่อเนื่องไป

“การพิจารณา ถ้ากามราคะยังไม่กําเริบ กระผมก็พิจารณาต่อว่ามันจะกําเริบเพราะเหตุใด”

เห็นไหม มันอยู่ที่เหตุ มันกําเริบเพราะเหตุใด ถ้าเราพิจารณาที่เหตุ เหตุคือใจทั้งนั้น เหตุคือความลุ่มหลงทั้งนั้น เหตุคือความเห็นผิดทั้งนั้น แต่ความเห็นผิด ถ้าเราขาดสติ ความเห็นผิดเป็นเรา เรากับความเห็นผิดเป็นอันเดียวกัน มันก็ว่าถูก ถ้าไม่ถูก ไม่ถูกก็ยังเอาชนะไม่ได้ ก็คิดอย่างนี้ไปก่อน มันอ้างเล่ห์ไปหมดล่ะ แต่ถ้าเราพิจารณาไป เวลาสติปัญญามันดี มันคิดอย่างนี้ มันเห็นอย่างนี้ แต่เวลาสมาธิเสื่อมไป มันคิดอีกแบบหนึ่งนะ

ถ้าพูดอย่างนี้ไปเดี๋ยวเสียกําลังใจ เพราะวันนี้จะชม วันนี้ไม่ว่า วันนี้จะมีแต่ชม ชมเพราะอะไร เพราะพอใจ พอใจ เขาบอกว่าเขาบันเทิง เขามีความสุข

น้อยคนนักนะที่เขียนมาบอกว่าเวลาปฏิบัติแล้วมีความสุข ทุกคนเขียนมาถามว่า หลวงพ่อ มันทุกข์แสนเข็ญ ทุกคนจะเขียนมามีแต่ความทุกข์ แต่ผู้เขียนเขาเคยเขียนมาเยอะ ก่อนหน้านั้นเขาทุกข์เหมือนกัน แต่วันนี้เขาเขียนมา อื้อหืม! เขาเขียนมาเพราะอะไรรู้ไหม เพราะพวกเราไม่ประมาท

ถ้าพวกเราประมาทนะ อย่างเช่นเราปฏิบัติมาครั้งแรก เราจะอยู่แค่นั้น แต่นี้เพราะเราไม่ประมาท เราถึงขวนขวาย การขวนขวายของใจ ใจมันขวนขวายนะ มันพยายามของมัน มันพยายามสร้างสมของมัน มันพยายามเพิ่มเติมกําลังของมัน มันฝึกหัดใช้ปัญญาให้มันแกล้วกล้าขึ้น มันถึงเป็นผลอย่างนี้ไง เพราะเรามีการพัฒนาต่อเนื่องขึ้นไปมันถึงเป็นอย่างนี้

ฉะนั้นบอกว่า “ถ้ากามราคะมันยังไม่กําเริบ ผมก็พิจารณาต่อว่ามันกําเริบเพราะเหตุใด ถ้ามันจะปรุงแต่งมันเป็นอนิจจัง มันเป็นอนัตตา มันอยู่ของมันอย่างนี้ เวลาผ่านไป ๒ วัน ๓ วัน มั่นใจ”

คําว่า “มั่นใจ” ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก มันอยู่ตรงนี้ ตรงที่ “มั่นใจว่า นี่แหละเหตุกําเริบ ถ้าไม่กําเริบ เหตุกําเริบและไม่กําเริบ”

นี่แหละคือสมุทัย เขาบอกว่า “นี่แหละคือปัจจัย”

นี่แหละคือสมุทัย ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ ทุกข์ควรกําหนด ก็จี้เข้าไปเลย ตรงไหนเป็นทุกข์ จับ จี้เข้าไปเลย

อย่างเช่นเวทนา เวลาเวทนามันเกิด ถ้าเวทนา เราจับเวทนาได้ เพราะจิตมันสงบได้ จับเวทนาได้ แต่ถ้าจิตมันไม่สงบ เวทนาเป็นไฟ เข้าไป เวทนาเพิ่มเป็น ๒ เท่า ๓ เท่า สู้ไม่ได้ กลับมาที่พุทโธ กลับมา

แต่ถ้าจิตมีกําลังแล้วจับ จี้เข้าไป ทุกข์ควรกําหนด คือจับตรงนั้น จับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรม จับแล้วพิจารณา ถ้าพิจารณาไปแล้ว ถ้าสู้ไม่ได้ กําลังไม่มีนะ มันก็จับไฟ โอ้โฮ! มันทุกข์มันยาก ถ้ามันทุกข์มันยาก วางไว้ แล้วพยายามพุทโธให้ได้ ให้จิตสงบมีกําลังขึ้นไป แล้วเข้าไปจับ จับแล้วพิจารณาอย่างนี้ ถ้าพิจารณาไปแล้วมันก็รู้เท่า ถ้ารู้เท่า มันมั่นใจ มั่นใจในตัวเอง มั่นใจในผลของการปฏิบัติ แล้วถ้ามั่นใจอย่างนี้แล้ว คราวหน้าจะต่อสู้ไป

มันเป็นความปฏิบัติที่ถูกต้องดีงาม พอปฏิบัติถูกต้องดีงาม มันจะมีความสุข มันจะมีความสงบ มันจะมีความระงับ ถ้ายังไม่เห็นสัจธรรมมันก็เห็นร่องรอยของธรรม เห็นวิธีการที่จะทํา มันมั่นใจของมัน แล้วจะทําได้ มั่นใจแล้วเดินไป ถ้าจิตมันเจริญก้าวหน้า มันก็เจริญก้าวหน้าไป ถ้าจิตมันจะเสื่อม มันก็เป็นอย่างนี้ ในเมื่อเรากินอาหารแล้ว พอเวลาอิ่มแล้ว พอมันย่อยอาหารไปหมดแล้วมันก็หิวเป็นธรรมดา ถ้าเวลาจิตเราปฏิบัติแล้วมันสมความปรารถนา มันก็จะมีความสุข มีความบันเทิงอย่างนี้ แล้วความสุข ความบันเทิง มันก็เป็นอนิจจัง

นี่เขาบอกว่า “สรรพสิ่งเป็นอนิจจัง มันเป็นอนัตตา”

สรรพสิ่งเวลาปฏิบัติ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา เหมือนกัน การปฏิบัติได้ผลมันก็เป็นอนัตตาเหมือนกัน มันก็อยู่กับเราด้วยกําลังของเรา ด้วยสติปัญญาของเรา แต่กิเลสมันซุ่มอยู่ในหัวใจนะ พอกิเลสซุ่มอยู่ในหัวใจ พอสติ เราขาดสติ เราไม่ดูแลรักษา ไอ้กิเลสตัวนี้มันก็จะพุ่งออกมา แล้วมันก็จะมาขัดแย้ง มันจะมาทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน แต่เราก็ต้องกลับไปสู้มันใหม่ เพราะเวลาสมุจเฉทปหานฆ่าหลานของมัน ฆ่าลูก ฆ่าพ่อ ฆ่าปู่

หลานของมันก็สักกายทิฏฐิ ลูกของมันก็ธาตุ ๔ ถ้าพ่อแม่ของมันก็กามราคะ ถ้าปู่ย่าก็อวิชชา นี่ไง กิเลสมันมีครอบครัวของมัน มันมีปู่มีย่า มันมีลูกมีหลานของมัน เราก็ต่อสู้ ถ้ามันยังฆ่ามันไม่ได้ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ตัดป่าทําลายป่า ไม่ได้ตัดต้นไม้แต่ต้นเดียว

การชําระล้างกิเลส เวลาเราสมุจเฉทปหาน เวลากิเลสมันตาย การชําระล้าง การเบียดเบียน การทําร้ายกัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไม่ให้ทําทั้งนั้น แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสรรเสริญในการฆ่ากิเลส การฆ่ากิเลส การฆ่าประเภทเดียวที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสรรเสริญคือการฆ่ากิเลส ฆ่าตัณหาความทะยานอยากในใจของเรา แต่การเบียดเบียนกัน การทําลายกัน การเห็นแก่ตัว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าติเตียนหมดเลย

ฉะนั้น สิ่งที่เราทําต่อเนื่องไป เขาบอกว่าให้เราเสริมต่อไง

ถ้าอย่างนี้ ตอนนี้มันบันเทิง มันมีความสุข มันมีความสบาย นี่ถูกต้อง ผลของมันเวลาปฏิบัติเป็นอย่างนี้ ถ้าเราพิจารณาแล้ว เราพิจารณาแล้ว ปล่อยอย่างนี้เขาเรียกตทังคปหาน คือปล่อยวางชั่วคราว นี่ขนาดชั่วคราวนะ ชั่วคราว แต่มันจะเห็นร่องเห็นรอยก็ชั่วคราว ก็ปฏิบัติแล้วมันก็ปล่อยชั่วคราวอย่างนี้ ชั่วคราว แต่มันแนบแน่นขึ้น ชั่วคราว มันละเอียดขึ้น ชั่วคราว รอบคอบขึ้น ชั่วคราว มันแยกแยะขึ้น ชั่วคราวๆ ชั่วคราวต่อเนื่องขึ้นไปจนกว่ามันจะถึงที่สุด

คําว่า “ชั่วคราวๆ” มันชํานาญขึ้น ทุกคนชํานาญ แต่มันยังสรุปไม่ได้ จบงานไม่ได้ แต่ถ้าถึงที่สุดเวลามันขาดนะ นั่นแหละอกุปปธรรม ไม่ใช่ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา

คําว่า “อนัตตา” คือชั่วคราว คือมันยังแปรสภาพ มันยังเจริญแล้วเสื่อมไง ถ้ามันไปถึงที่สุด มันอกุปปธรรมนะ จบนะ อันนั้นอกุปปธรรม ความคงที่ไม่มีการชั่วคราว ของคงที่ตายตัว อันนั้นถ้าปฏิบัติ ทําอย่างนี้ต่อเนื่องไป

เราจะบอกว่า สิ่งที่ทํามานี่ถูก คําว่า “ถูกของเขา” มีความบันเทิง มีความสุข มีความมั่นใจ ความมั่นใจเพราะอะไร เพราะเราได้ลิ้มรสของธรรม เราจะมีความมั่นใจ เราจะมีความองอาจมีความกล้าหาญ

แต่ถ้าเวลาปฏิบัติไป ปฏิบัติไป พอกิเลส คําว่า “กิเลส” มันมีเชื้อไข คนเจ็บไข้ได้ป่วย รักษาโรคยังไม่หาย มันบรรเทาก็มีความสุขชั่วคราว เวลาถ้ามันกินของแสลง เวลาความเจ็บไข้ได้ป่วยมันรุนแรงขึ้น เราก็จะมีความทุกข์ยากขึ้นมาอีก

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อเราพิจารณามันปล่อยวางชั่วคราวๆ เวลาถ้าเราไม่ดูแลรักษา เดี๋ยวพอมันของแสลงก็กามราคะนี่แหละ ของแสลงก็เพศตรงข้ามนี่แหละ ตอนนี้พิจารณาเพศตรงข้ามจนเห็นโทษ เดี๋ยวพอจิตมันอ่อนแอลง สมาธิมันเสื่อมลง ไอ้เพศตรงข้ามนั่นแหละมันจะเป็นของแสลง เวลาของแสลงแล้วมันก็จะทําให้จิตนี้ฟุ้งซ่านขึ้นมาอีก

พอฟุ้งซ่านขึ้นมาอีกก็ต้องสู้กันอย่างนี้ คือในเมื่อถ้ามันกําเริบมา เราก็ต้องมียา ธรรมโอสถเข้าไปปราบไปทําลาย ทําจนมีความชํานาญบ่อยครั้งเข้าๆ จนถึงที่สุดอย่างที่ว่า มันต้องขาด การตัดทําลายป่าโดยไม่ได้ตัดต้นไม้แม้แต่ต้นเดียว การชําระล้างจนถึงที่สุด แล้วมันขาดเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มรรค ๔ ผล ๔ ให้ทําต่อเนื่องขึ้นไป ทําอย่างนี้ถูกต้อง ทําให้ถูกต้อง

คําว่า “ถูกต้อง” นี่นะ ถ้าเราทําต่อเนื่องไป ทางข้างหน้าก็ถูกต้องเหมือนกัน กําหนดเหมือนกัน ทุกอย่างเหมือนกัน แต่มันอยู่ที่สมาธิ มันอยู่ที่จิตสงบไม่สงบ จิตมีกําลังหรือจิตไม่มีกําลัง

เรากําหนดที่เดียวกัน เหมือนกัน แต่จิตไม่มีกําลังนะ ความเห็นแตกต่างกัน ถ้าเวลาความชอบธรรม สมาธิชอบ ความคิดชอบ ความรู้ชอบ ถ้าความชอบธรรมมันสมดุล มันก็จะเป็นอย่างที่เป็น แต่ถ้าสมาธิมันไม่ชอบธรรม สมาธิมันอ่อนด้อย สมาธิมันคลอนแคลน สมาธิไม่มั่นคง พาอย่างอื่นคลอนแคลนไปหมดเลย

แต่ถ้าสมาธิมันมั่นคง แม้แต่ปัญญามันยังไม่มั่นคง ทุกอย่าง สติ งานไม่ชอบธรรม แต่สมาธิตัวชอบธรรม ตัวกําลังตัวชอบธรรม ทําบ่อยครั้งเข้าๆ มันก็จะสรุปลงอย่างนี้ สรุปลงที่การปล่อยวาง

แต่ถ้าสมาธิมันคลอนแคลนนะ มันทําให้ปัญญาคลอนแคลน ทุกอย่างคลอนแคลนไปหมดเลย ฉะนั้น ถ้ามันคลอนแคลนแล้ววาง แล้วกลับมาที่สมาธิ นี้เราพูดดักหน้าไว้เลย มันจะเกิดอย่างที่เราพูดนี่ ไม่ใช่พูดจบ พรุ่งนี้เขียนมาแล้ว “หลวงพ่อ ที่เขียนไปแล้วมันเขียนไปก่อนหน้านั้น ตอนนี้มันเป็นแบบที่หลวงพ่อพูดหมดเลย”

มันจะเป็นแบบนี้ แต่เราก็ต้องขยันหมั่นเพียร เพราะมันเป็นระหว่างที่เราจะก้าวเดิน ระหว่างที่จิตมันจะพัฒนา เราต้องมุมานะของเรา เห็นไหม ทุกคนจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร มันต้องเป็นความเพียร เป็นความวิริยะ ความอุตสาหะของเรา ฉะนั้น ให้หมั่นเพียร ให้ทํา ให้ทํา มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นการยืนยันจากผู้ปฏิบัติเองไง

ก่อนหน้านั้นเขาเขียนมาจนน้อยใจ ถามอะไรมาหลวงพ่อปฏิเสธหมดเลย ถามอะไรหลวงพ่อก็เอ็ดหมดเลย วันนี้เขาเขียนมาเองเลย เห็นไหม ก็ปฏิเสธเพราะมันยังต้องก้าวเดินต่อไป ปฏิเสธเพราะเราต้องโตขึ้น เราไม่ใช่เด็กๆ เป็นเด็กๆ แล้วจะอยู่เป็นเด็กๆ ทั้งชาติ มันเป็นไปไม่ได้ มันต้องโตขึ้น จิตมันภาวนาแล้วมันต้องเป็นผู้ใหญ่ขึ้นมา มันจะเป็นผู้ใหญ่ขึ้นมา เป็นผู้เฒ่าผู้แก่ที่มีประสบการณ์ มันต้องเจริญงอกงามขึ้นมา ไม่ใช่ว่าเป็นแค่นั้น ๒ เปอร์เซ็นต์แล้วก็จะอยู่อย่างนั้นน่ะ คน ๒ เปอร์เซ็นต์ เออ! ๕ เปอร์เซ็นต์ ๑๐ เปอร์เซ็นต์ขึ้นมา พัฒนาไปเรื่อยๆ จนกว่า ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์คือมรรคผล

โลกนี้ทองคํามี ๙๙.๙๙ เขาไม่มีกล้าบอกว่า ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ แต่ธรรมะ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ เราทําของเราไป แล้ว ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ในใจด้วย ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เป็นสันทิฏฐิโกด้วย ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เพราะการปฏิบัติของเราด้วย ให้หมั่นเพียรต่อไปแบบนี้นะ จบ

ถาม : เรื่อง “ผมอยากได้หนังสือธรรมะสัก ๒ ชุดจึงส่งที่อยู่มาด้วย”

ตอบ : อันนี้เราต้องพิจารณาดูก่อนเนาะ เดี๋ยวเราจะให้เจ้าหน้าที่เขาจัดการ ให้เจ้าหน้าที่เขาจัดการว่ามันเป็นอย่างไร เพราะหนังสือเราให้อยู่ แล้วเขาให้กันอยู่แล้ว เพียงแต่ว่า อย่างว่า คนที่สนใจจริงก็มี คนที่ไม่ได้สนใจจริง เห็นเขา เห่อตามเขา เห็นเขาแจก เห็นเขาไอ้นั่นก็เอาตามกันไป อันนี้อันหนึ่ง แต่ถ้าเป็นประโยชน์ เดี๋ยวเราจะให้เจ้าหน้าที่เขาจัดการเนาะ เรื่องขอหนังสือ

อ้าว! จบ เอวัง

นี่สันนิษฐานเอา
สันนิษฐานคือเดา นี่คือการคาดเดา
ผู้ใดปฏิบัติธรรมคาดเดาก็ได้ธรรมะคาดเดา
ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม
มันเป็นอันเดียวกัน มันเป็นอันเดียวกัน
ถ้าอันเดียวกันแล้วมันจะไม่มีการโต้แย้ง
ไม่มีขัดแย้งกัน

๒

นี่สันนิษฐานเอา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๕ กรกฎาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กราบเรียนผลการปฏิบัติ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ครั้งนี้ผมขอกราบเรียนผลการปฏิบัติทั้งหมดที่ผมได้พิจารณามาครับ คําถามนี้ผมขออนุญาตหลวงพ่อไม่ต้องตอบคําถามนะครับ เพราะผมเพียงต้องการรายงานผลการปฏิบัติเท่านั้นครับ

๑. ในการพิจารณาเบื้องต้นที่ผมสามารถแยกกาย จิต และเวทนาได้ มันเกิดขึ้นคนละทีครับ คือว่ามันไม่ได้รู้พร้อมกันหมดเลยในทีเดียว ดังนั้นผมจึงเพียงแต่รู้ว่าทั้ง ๓ ส่วนนั้นแยกกันต่างหาก จนเมื่อผมนําทั้ง ๓ ส่วนนั้นมาพิจารณารวมกันจนเกิดความเข้าใจขึ้นว่า ทั้ง ๓ ส่วนนั้นแท้จริงมีลักษณะเหมือนกันคือมันไม่เที่ยง เพราะมันยังแปรสภาพได้อยู่

๒. ในขณะที่ผมกําลังกินข้าว ผมได้พิจารณาส้มตําที่กําลังกินอยู่ว่า เมื่อผมกินเข้าไปแล้วมันจะกลายเป็นอย่างไร เมื่อผมลองไล่ดู ผลปรากฏว่าสุดท้ายมันจะกลายเป็นขี้ ผมจึงพิจารณาว่าเมื่อขี้สลายลงแล้ว กลายเป็นอะไร ผมจึงได้คําตอบว่า เมื่อกลายเป็นขี้ก็จะกลายเป็นดินและนํ้า ผมจึงคิดต่อว่า ในเมื่อมันเป็นดินกับนํ้า ทําไมจึงเรียกมันว่าขี้ ผมจึงเกิดความเข้าใจว่า เพราะว่ามันรวมตัวกันอยู่ในขณะนั้น เราจึงเรียกมันว่าขี้ และเมื่อผมลองไล่ย้อนกลับมาจนถึงเหตุที่ทําไมทําให้เกิดขี้ มันก็คือส้มตํา และเมื่อผมได้แยกส้มตําออกดูก็เห็นว่ามีลักษณะเหมือนกัน คือเกิดจากรวมตัวกันในขณะนั้นๆ เราจึงตั้งชื่อเรียกในขณะที่เราเห็นตอนนั้นว่ามันชื่ออะไร ผมจึงเกิดความเข้าใจขึ้นว่า ทุกอย่างมันเป็นสมมุติ มันเป็นเพียงชื่อเรียก แต่สภาพตามความเป็นจริงแล้วทุกอย่างมันเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไปตลอดเวลา

๓. เมื่อผมนําสมมุติมาคิดต่อ ผมจึงความเข้าใจขึ้นว่า สภาพที่ผมเป็นอยู่คือความเป็นมนุษย์นี้ก็เป็นสมมุติอย่างหนึ่ง เพราะเหตุที่ทําให้เป็นสมมุตินั้นเนื่องจากมนุษย์เองก็ยังต้องเวียนว่ายตายเกิดอยู่ดี

๔. ผมจึงนําความรู้ความเข้าใจทั้งหมดที่ผ่านมา มาคิดต่อ ผมจึงเกิดความเข้าใจขึ้นว่า เหตุเพราะว่าเราเข้าไปรับรู้ความไม่รู้ จึงทําให้เราเกิดความสงสัยตามมา ผมจึงคิดต่อว่า ความไม่รู้มันเป็นอย่างไร ผมจึงเกิดความเข้าใจว่า ความไม่รู้ก็เป็นสภาวธรรมอย่างหนึ่งมันอนัตตา เพราะแม้แต่อนัตตาก็ยังเป็นอนัตตา สาเหตุที่ผมพิจารณาความไม่รู้จนเกิดความเข้าใจผิดคิดว่าอวิชชาคือความไม่รู้ ผมเลยเสียเวลาหลงไปพิจารณาความไม่รู้แทนที่จะพิจารณาผู้รู้

๕. ในการพิจารณาผู้รู้ ผมพิจารณาดังนี้ครับ ในขณะนั้นผมเข้าใจว่า เมื่อผมรู้จักความไม่รู้ และได้ทําลายความไม่รู้แล้ว ผมคิดว่าผมในขณะนี้อยู่ในระดับอรหัตตผล อันนี้เป็นความคิดของผมเองนะครับ เพราะมันเป็นความรู้ที่เกิดขึ้นมาเองขณะทําลายความไม่รู้ลง ส่วนข้อเท็จจริงจะเป็นอย่างนั้นหรือเปล่า ผมไม่ทราบครับ ต่อมาผมจึงได้นําความคิดที่ว่าตัวเองเป็นอรหัตตผลมาพิจารณา ผมจึงเกิดความสงสัยว่า ตัวอรหัตตผลก็น่าจะยังเปลี่ยนแปลงได้ เพราะว่าผมยังรับรู้ถึงความเป็นตัวตนของผมได้เองอยู่

ผมจึงพิจารณาต่อว่า ถ้าเป็นอย่างนั้นตัวอรหัตตผลเองก็น่าจะเป็นอนัตตา เหตุเพราะว่ามีแต่นิพพานเท่านั้นจึงจะคงที่ได้ ผมจึงคิดต่อว่า ทําไมอรหัตตผลจึงเป็นอนัตตา เหตุที่เป็นอนัตตาเพราะว่ามันไม่เที่ยง เมื่อมันไม่เที่ยง มันจึงยังต้องเปลี่ยนแปลง อะไรที่มันยังเปลี่ยนแปลงได้นั้นมันก็เป็นอนัตตา ด้วยเหตุนี้อรหัตตผลก็เป็นอนัตตาเหมือนกัน ผมจึงเกิดความคิดในใจขึ้นว่า ที่เรียกว่านิพพานเที่ยงก็เพราะว่ามันไม่เปลี่ยนแปลงอีกแล้วนั่นเอง

นี่คือผลการปฏิบัติของผมครับ และตอนนี้ผมก็เชื่อในสิ่งที่ผมรู้ครับ แต่ถ้าหากว่าความรู้ของผมมันเปลี่ยนในวันไหน ผมพร้อมเสมอครับที่จะเข้าไปกราบเรียนถามการปฏิบัติกับหลวงพ่อใหม่อีกครั้ง กราบขอบพระคุณ

ตอบ : อันนี้คําถามมาตั้งแต่ต้น แล้วคําถามเขาก็เชื่อมั่นว่าเขามีคุณธรรม แล้วถ้ามีคุณธรรม วันนั้นเขามาหาเราแล้ว เราบอกว่า กาลเวลาจะพิสูจน์ อกาลิโก ธรรมะไม่มีกาลไม่มีเวลา ถึงเวลา เวลาจะพิสูจน์เอง เราบอกให้เวลาพิสูจน์เอง แล้วเขาจะถามเหตุผล เราบอกเราไม่ฟัง นี้เขาเลยเขียนมา พอเขียนมา เขาบอกว่า “คําถามนี้ขออนุญาตหลวงพ่อไม่ต้องตอบคําถามนะครับ”

ถ้าไม่ต้องตอบคําถาม ก็ไม่ต้องเขียนมา มันก็ไม่ต้องตอบ แต่นี่มันเขียนมา เขาเขียนมา เขียนมาให้เรารับรู้ ไอ้นี่มันก็ตีหัวเข้าบ้านไง แล้วเวลาปฏิบัติไปแล้ว ถ้าตัวเองไม่มั่นใจก็บอกว่า “อ้าว! ก็ได้ถามหลวงพ่อไปแล้ว หลวงพ่อก็ไม่เห็นว่าอะไร” มันก็เหมือนกับว่าเราก็ต้องเห็นด้วยไง

เวลาปฏิบัติไปแล้วมันก็สงสัย ถ้ามันสงสัยมันก็ไม่ใช่อยู่แล้วแหละ แต่นี่มันสงสัยแล้ว มันสงสัยแล้วเขาถึงถามมา ถ้าไม่สงสัยก็ไม่ต้องถามมา ไอ้นี่บอกว่าถามมา แต่ห้ามตอบนะครับ ห้ามตอบ

เพราะถามมามันถึงมีเหตุผลไง แต่เวลาที่ปฏิบัติมา เราถึงบอกว่า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมนี่นะ เผยแผ่ธรรม อนุปุพพิกถา ทําให้คนมีศรัทธา ศรัทธาไทยไง ภิกษุทําศรัทธาไทยให้ตกล่วงเป็นอาบัติปาจิตตีย์นะ

แต่คนที่เขามีศรัทธามีความเชื่ออยู่แล้ว พระไปพูดให้เขาคลอนแคลน พระไปทําให้เขาหมดความเชื่อถือในศาสนา พระเป็นอาบัติทันทีเลย เพราะพระ การเผยแผ่ก็เพื่อให้มีความศรัทธามีความเชื่อในพระพุทธศาสนา ให้คนประพฤติปฏิบัติ ฉะนั้น สิ่งที่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมก็เพื่อศรัทธาเพื่อความเชื่อ เพื่อความมั่นคงของศาสนา

ทีนี้เพื่อความมั่นคง สิ่งที่เราศรัทธามีความเชื่อนั่นก็เป็นเรื่องหนึ่ง แล้วเวลาการประพฤติปฏิบัติ เริ่มต้นในการปฏิบัติ เวลาปฏิบัติแล้วเราปฏิบัติด้วยความเห็นของเราไง ถ้าเราปฏิบัติด้วยความเห็นของเรา ถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะคอยชี้นํา จะคอยชักนําขึ้นมา ถ้าชักนําขึ้นมา มันก็เป็นความจริง ถ้าครูบาอาจารย์นั้น ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ ถ้าเห็นตามความเป็นจริง

แต่นี้เวลาปฏิบัติไปแล้วเราเห็นของเรา ฉะนั้น เราเห็นของเรา เราปฏิบัติ เราถึงว่า เวลาใครถามปัญหามา เริ่มต้นการปฏิบัติถูกต้องทั้งนั้นน่ะ ถูกต้องเพราะอะไร เพราะคนยังไม่เคยปฏิบัติเลยมันก็ยังไม่มีความผิดพลาด ถ้ามีความผิดพลาดมันก็แก้ไขตามความจริงอันนั้น ถ้าคนมีอํานาจวาสนาบารมีมันจะรู้จริงของมัน แต่ถ้ามันไม่มีอํานาจวาสนาบารมีก็ปฏิบัติไปเพื่อให้ภพชาติมันสั้นเข้า คือพยายามปฏิบัติเพื่อประโยชน์กับตนน่ะ

ฉะนั้น สิ่งที่ปฏิบัติไป เวลาบอกว่า ถ้าเราปฏิบัติแล้วมันแบบว่าอกาลิโก สิ่งที่เป็นสัจธรรมมันเป็นอันเดียวกัน จะพูดเมื่อไหร่จะทําเมื่อไหร่มันเหมือนกันทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันเหมือนกัน ถ้ามันเป็นความจริงแล้วมันก็เป็นความจริงของเรา

แต่ถ้าบอกว่าเราไม่สงสัย ไม่สงสัย เขียนถามมา ถ้าถามมาแล้วไม่ให้ตอบ ไม่ให้ตอบมันก็แบบว่ายอมรับ เป็นการยอมรับว่าเรายอมรับว่าอันนั้นเป็นความจริง แล้วจะทําให้คนที่ปฏิบัติมันก็ติดอยู่อย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้ามันไม่ยอมรับ สิ่งที่ไม่ยอมรับเพราะอะไร เพราะที่เขียนมานี่มันผิดหมด มันผิดหมดเลย มันผิดที่ตรงไหนล่ะ มันผิดเพราะความเข้าใจเป็นภาคปริยัติ เป็นทางทฤษฎี มันก็เชื่อมั่นตามนี้ แต่ถ้าปฏิบัติมันผิดทั้งนั้นน่ะ มันผิดหมดเลย มันผิดหมดที่ไหน มันผิดหมด เวลาหลวงตาท่านจะออกประพฤติปฏิบัติใหม่ๆ ท่านไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกเลยนะ “มหา มหาเรียนมาจนเป็นถึงมหา สิ่งที่มหาเรียนมา ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสิ่งนี้สูงส่งมาก เราเทิดใส่ศีรษะไว้”

เพราะไม่มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ไม่มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่มีพระพุทธศาสนา ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ตรัสรู้ธรรมก็ไม่เป็นพระพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรม พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรมก็เป็นสงฆ์องค์แรกของโลก พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นรัตนตรัยของเรา

ฉะนั้น เวลาที่หลวงตาท่านศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทิดใส่ศีรษะไว้ เราเคารพบูชาเทิดใส่ศีรษะไว้ แล้วเอาความรู้ความเห็นของการเรียนมาใส่ลิ้นชักไว้ แล้วก็ลั่นกุญแจมันไว้ อย่าให้มันออกมา แล้วเราประพฤติปฏิบัติของเราไป ถ้ามันเป็นความจริงนะ มันจะเป็นอันเดียวกัน อันเดียวกัน

แต่ถ้ายังไม่เป็นความจริง เวลาปฏิบัติไป หลวงปู่มั่นท่านใช้คําว่า “มันจะเตะมันจะถีบ” คือมันจะสร้างภาพ มันจะเกิดจินตนาการ มันจะเกิดการที่ว่าเรารู้ไปก่อน แล้วเวลาปฏิบัติไป ความรู้จริงมันก็มีของเรา แต่ไอ้การสร้างภาพนั้นมันก็มาดักหน้าไว้

ทีนี้การปฏิบัติมันจะลุ่มๆ ดอนๆ มันจะทุกข์มันจะยากมาก เพราะคนปฏิบัติแล้วทุกคนเวลาทุกข์เวลายากมันก็อยากได้ผลใช่ไหม ทุกคนทํางานต้องการประสบความสําเร็จ ทีนี้การปฏิบัติมันก็อยากได้ผล ทีนี้พอปฏิบัติไป มันรู้ของมันอยู่แล้ว มันก็ทุกข์ยากอยู่แล้ว มันก็ว่าใช่ มันก็สร้างภาพ จินตนาการสร้างภาพ พอสร้างภาพ มันจะเตะมันจะถีบ

มันจะเตะมันจะถีบคือว่ามันจะไม่ได้ความจริง ว่าอย่างนั้นเถอะ มันจะล้มลุกคลุกคลาน จะจริงก็ไม่จริง ไอ้จะว่าไม่จริงก็จริง ไอ้จะไม่จริงก็มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไอ้จะว่าไม่จริง มันก็ว่างๆ ไอ้ว่าจะไม่จริง ทําแล้วมันก็ดี ไอ้จะว่าจริง จริงก็สงสัย มันจะว่าจริงก็ไม่ใช่ ไอ้ว่าจะไม่จริงหรือ มันก็จะจริงอยู่ สิ่งนี้มันจะเตะมันจะถีบกัน นี้หลวงปู่มั่นท่านว่าอย่างนั้น ฉะนั้น เวลาทําความเป็นจริงมันต้องทําความสงบของใจเข้ามา

ฉะนั้นถึงว่า สิ่งที่ว่ามันเป็นความผิด ความผิดตรงไหน ไอ้นี่มันเป็นอย่างที่ว่าทางโลกเขา เขาสันนิษฐานกันไง เวลานักวิชาการ เวลาเขาจะพูดอะไร เขาจะไม่รับผิดชอบ เขาบอกว่า นี่สันนิษฐานเอา สันนิษฐานๆ

นี่ก็สันนิษฐานเอา สันนิษฐานโดยกิเลส สันนิษฐานตามความเห็นของตัว

แต่ถ้าเป็นวงกรรมฐานนะ เขาจะรู้เลย เพราะคําพูดคําแรกมันก็ผิดอยู่แล้ว มันผิดอยู่แล้ว

“๑. ในการพิจารณาเบื้องต้นผมสามารถแยกกาย แยกจิต และเวทนาได้ มันเกิดกันคนละที คือมันไม่ได้รู้พร้อมกันทั้งหมดเลยทีเดียว ดังนั้นผมจึงมาเรียง ผมจึงเพียงแต่เอา ๓ ส่วนนั้นมาแยกเหมือนกัน ผมจึงเอามาเรียงต่อกัน เอา ๓ ส่วนนั้นมาพิจารณารวมกันจนเกิดความเข้าใจว่า”

ในวงกรรมฐานนะ ในการปฏิบัติ แม้แต่สิ่งที่เป็นอดีต เราเคยนั่งสมาธิได้ แล้วสิ่งที่เป็นสมาธินี้ก็ฝังใจ แล้วพอมันฝังใจปั๊บ จะนั่ง จะเอาสมาธิอย่างนั้น สมาธิอย่างนั้นนั่นอดีตไง แล้วไม่ได้หรอก ทําอย่างนั้นไม่ได้หรอก จนท้อใจ จนท้อใจ เออ! วางเถอะ ปล่อยมันเถอะ เราทําประสาเรา พอทําประสาเรา มันได้อีกแล้ว พอได้แล้ว ติดใจอีก ติดใจก็ฝังใจอีก จะเอาอย่างนี้ๆๆ มันก็ไม่ได้ นี่แม้แต่สมาธิยังไม่ได้เลย

แต่นี่เขาบอกว่า เขาแยกกายได้ แยกจิตได้ แยกเวทนาได้ แต่คนละคราว แล้วก็เอามาคิดไง เอามาเรียงกัน เอามาคิดเอา...มันสัญญาทั้งนั้นน่ะ คําพูดมันฟ้องชัดๆ เลยว่ามันไม่เป็นปัจจุบัน ถ้าไม่เป็นปัจจุบันคือมันไม่เกิดตามความเป็นจริง มันเกิดจากอดีตอนาคต

มันจะอดีตมา เกิดจากอดีต อดีตเคยแยกได้ เคยแยกได้ก็คือความเข้าใจ ความเข้าใจพิจารณาแล้วมันแยกได้ มันแยกได้คือความเข้าใจมันปล่อยได้ มันปล่อยทีละคราว แล้วก็เอา ๓ อย่างมารวมกัน แล้วมานั่งพิจารณา มันสัญญาทั้งนั้นน่ะ ถ้าอย่างนี้แล้วเขาเรียกว่าทางโลกทางวิทยาศาสตร์เป็นอย่างนี้แหละ ใครทําอะไรได้แล้ว ใครสร้างบ้านแล้วบ้านเราต้องสําเร็จตลอดไป ใครทําอะไรเสร็จแล้วมันก็จะเสร็จอย่างนั้นน่ะ แต่มันก็เสื่อมสภาพนะ นี่ก็เหมือนกัน เราเคยภาวนาได้ เราก็คิดว่าจะได้

ไอ้ที่ได้มันคืออดีต มันเป็นอดีตไปแล้ว แล้วปัจจุบันยังไม่มีหรอก ถ้าปัจจุบันต้องเป็นปัจจุบัน แล้วปัจจุบันทรงตัวไว้ไม่ได้ เป็นสมาธิแล้วมันใช้ปัญญาเดี๋ยวนั้น อะไรเดี๋ยวนั้น มันจะเป็นความจริง

อันนี้มันผิดตั้งแต่ต้น มันผิดตั้งแต่ต้นเพราะว่า แยกกายได้ แยกจิตได้ แยกเวทนาได้...ก็ได้ แล้วทําไม แยกได้ก็คือได้ เราเกิดมา เรานั่งอยู่นี่ เคยดื่มนํ้านมแม่มาทั้งนั้นน่ะ แล้วดื่มนํ้านมแม่แล้วทําไม ก็ดื่มนํ้านมแม่มาถึงมีชีวิตนี้มาไง พอโตขึ้นมาก็กินอาหารอ่อน พอโตขึ้นมา เราก็กินอาหารปกติ แต่ตอนเล็กๆ ดื่มนํ้านมแม่ทั้งนั้นน่ะ เลือดในอก ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เริ่มต้นแยกกายได้ ก็เริ่มต้นภาวนาพื้นฐานไง แล้วโตขึ้นไปทําอย่างไรต่อ อ้าว! แยกได้ก็คือแยกได้ แล้วทําอย่างไรต่อ

คนที่เขาภาวนาแล้วเขาจะเข้าใจว่า สิ่งที่ผ่านมาแล้วก็คือผ่านมาแล้ว แต่เวลาพอผ่านมาแล้วเราคิดว่าเป็นสมบัติของเราตลอดไป อ้าว! ก็เราเกิดมาอย่างไรเราก็ไม่ยอมพัฒนา ก็อยู่อย่างนั้น มันก็เป็นอย่างนั้น

อันนี้มันก็ไม่ใช่แล้ว ไม่ใช่เพราะอะไร ไม่ใช่เพราะว่า “จนผมนํา ๓ ส่วนนั้นมาพิจารณารวมกัน”

“นํา ๓ ส่วนนั้นมาพิจารณารวมกัน” ถ้าเป็นการปฏิบัติจริงนะ เราพิจารณาในปัจจุบันมันจะเกิดตามความเป็นจริงเป็นปัจจุบัน มันจะเกิดหรือไม่เกิด หรือเกิดแล้วมันเกิดแตกต่างกัน

ทีนี้ถ้า “ผมนํา ๓ ส่วนนั้นมาพิจารณารวมกัน”...อดีต คือสัญญาทั้งหมด

“จนเกิดความเข้าใจว่าทั้ง ๓ ส่วนนั้นแท้จริงแล้วมันก็มีลักษณะเหมือนกัน”

อ้าว! เราก็แยกสิ มนุษย์ผู้หญิงก็เป็นมนุษย์ผู้หญิง มนุษย์ผู้ชายก็เป็นผู้ชายเหมือนกัน มนุษย์ผู้หญิงก็ต้องเป็นผู้หญิงตลอดไป มนุษย์ผู้ชายก็เป็นผู้ชายตลอดไป

อ้าว! เวลาเขาตัดอวัยวะเป็นเฉพาะส่วนเอามาปนกัน มันไม่ได้บอกถึงหญิงชาย แล้วมันเป็นอะไรล่ะ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันลักษณะเหมือนกัน “ลักษณะ ๓ ส่วนที่แท้จริงแล้วมันลักษณะเหมือนกัน”

มันเหมือนกันอย่างไร พิจารณากาย กายมันย่อยสลายอย่างไร มันย่อยสลายแต่ละครั้งมันก็ย่อยสลายไม่เหมือนกัน ความเข้าใจของปัญญา ปัญญามีหยาบ มีกลาง มีละเอียด เวลาพิจารณาไปมันแตกต่างกัน แต่สิ่งที่ผ่านมาแล้วมันก็เป็นประสบการณ์ คนมีประสบการณ์มันก็แตกต่างกันไป อันนั้นพูดถึงการพิจารณานะ

ไอ้พิจารณาอย่างนี้ เอาทุกอย่างมารวมกันมันใช้ไม่ได้ มันเป็นสัญญา มันเป็นความเห็นของตัว ไม่เป็นความจริงหรอก แค่โจทย์มันก็ผิดแล้ว

ฉะนั้น “๒. เวลาผมกินข้าว ผมกินข้าวผมพิจารณาไป”

อันนี้โดยพื้นฐาน ใช่ เพราะอะไร เพราะเวลาพระจะฉันอาหาร พระยังต้องปฏิสังขาโย ถ้าพระนะ เวลาฉันอาหารไม่ปฏิสังขาโย เป็นอาบัติทุกกฏ พระบิณฑบาต ใช้ปัจจัย เวลาห่มผ้า ห่มผ้าเพื่ออะไร ห่มผ้าเพื่อกันความหนาว ห่มผ้าเพื่อกันริ้นกันยุง ไม่ได้ห่มเพราะสวยงาม จะฉันอาหาร ฉันของมูตรเน่า เก็บไว้มูตรเน่า ถ้าพระไปฉันอาหารนะ ไม่พิจารณาปฏิสังขาโยก่อน เป็นอาบัติทุกกฏ เพราะการฉันอาหาร เวลาพิจารณาไปมันจะได้ปัญญา มันจะได้ประโยชน์มหาศาลเลย

ฉะนั้น เวลาเรากินข้าว เรากินข้าว เราคิดถึงขี้ ว่ากินแล้วก็เป็นขี้ มันก็ถูก พระก็ทํา มันก็ถูก อ้าว! ถูกแล้วอย่างไรต่อ นี่ไง มันเบสิก มันเป็นเรื่องพื้นฐานน่ะ พื้นฐานทําให้คนมีปัญญาขึ้นมา พระยังต้องทํา พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้เลย ปฏิสังขาโย การใช้สอยปัจจัย ๔ ต้องมีสติตลอด ต้องพิจารณา ถ้าการพิจารณา ถ้าเราพิจารณาด้วยมันก็ถูก มันก็ถูก เห็นไหม เด็กก็ต้องกินข้าว ผู้ใหญ่ก็ต้องกินข้าว ทุกคนก็ต้องกินข้าว กินข้าวก็ถูก แล้วทําอย่างไรต่อ กินข้าวเพื่อดํารงชีวิตไง แต่ถ้ามันเป็นความจริงล่ะ

“พอพิจารณาไปแล้วว่าเป็นขี้ทุกอย่างแล้ว ผมถึงเข้าใจว่ามันก็เป็นสมมุติทั้งหมด มันเป็นสมมุติ”

ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์เป็นธรรมะนะ ท่านบอกมนุษย์กินขี้ อ้าว! ผักก็คือขี้ ไอ้กรณีนี้ถ้าอยู่ในวงกรรมฐานมันเป็นเบสิก มันเป็นพื้นฐาน พื้นฐานเลย

ทีนี้คนเราเวลาถ้ามันติด เวลากิเลสมันท่วมหัว มันจะกินแต่ของประณีต ของอะไร แต่สรรพสิ่งในโลกนี้มันก็เกิดมาจากดิน มันเกิดมาจากดิน ทุกคนก็กินดินทั้งนั้นน่ะ มันเกิดมาจากดิน การเพาะปลูกต่างๆ มันก็เกิดมาจากดิน เกิดมาจากสสาร เกิดจากแร่ธาตุ มันก็กลับไปสู่แร่ธาตุ ไอ้นี่มันเป็นวิทยาศาสตร์ ทุกอย่างมันก็เข้าใจได้ ถ้าเข้าใจได้ มันก็ถึงว่า “ผมก็เห็นว่ามันเป็นสมมุติ”...น่า! เห็นว่าเป็นสมมุติ ทุกอย่างเป็นสมมุติหมดเลย

กรณีอย่างนี้ คนที่ปฏิบัตินะ เวลาธรรมมันเกิด เวลาธรรมมันเกิดมันจะเข้าใจอย่างนี้ แล้วก็มีความมั่นคง จิตใจจะอาจหาญมาก สุดท้ายแล้วนะ เวลาวันเวลามันก็เสื่อมคลายไป มันก็เสื่อมคลายของมันไป ฉะนั้น เวลาการปฏิบัติ ในการปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ ถ้าจิตใจอย่างนี้มันเริ่มต้นแล้ว ท่านจะคอยดูแล ท่านจะคอยให้มันเจริญงอกงามขึ้นไป ถ้ามันเจริญงอกงามขึ้นไป

สิ่งที่ทํามาๆ ใช่ พื้นฐานนี่ใช่ แต่คําว่า “ใช่” แล้ว มันจะต้องพยายามประพฤติปฏิบัติให้เข้าสู่โลกุตตรธรรม อันนี้มันสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา มันเกิดจินตนาการ โดยพื้นฐาน โดยเบสิก แล้วจินตนาการไป

แล้วพอจินตนาการไป ดูสิ เวลาคนเขาอาบเหงื่อต่างนํ้า เขามีความทุกข์ยากมาก แต่คนถ้าเขามีสติมีปัญญานะ เขาก็ทําของเขาแล้วเขาวางของเขาได้ เขาก็ทํางานโดยไม่เป็นความทุกข์ความยาก

คนที่ทํางานด้วยความทุกข์ความยากคือทําด้วยความทิฏฐิมานะ ทําด้วยอัตตา มันจมอยู่กับงาน ทุกข์น่าดูเลย แต่คนที่มีจิตใจที่เป็นธรรมเขาก็ทํางานเหมือนกันนะ ทํางานเขาทําตามหน้าที่ จิตใจรักษาไว้ ทําตามหน้าที่ เขาก็ทํางานโดยไม่ทุกข์ไม่ยาก

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่เราประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราใช้ปัญญาของเรา ถ้ามันเห็นจริงๆ มันก็เป็นงาน เป็นงาน เราก็วาง แล้ววางแล้วทําอย่างไรต่อไปล่ะ วางงานอย่างนั้น แต่จิตมันจะหมุนกลับมาข้างในไง กลับมาก็มาเป็นประโยชน์ไง

ทีนี้ “ผมเข้าใจว่าสิ่งนี้เป็นสมมุติทั้งหมด เพียงแต่เราให้ชื่อมัน”

มันก็เข้าใจ มันเป็นเบสิก มันเป็นพื้นฐานน่ะ ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า มนุษย์เกิดมากินดิน กินขี้ มันก็อย่างนี้ ปุ๋ยก็ขี้ ดูสิ ดูปุ๋ยคอก ก็ขี้ทั้งนั้นน่ะ แต่ให้เป็นประโยชน์กับผักหญ้า มันสวยงาม โอ้โฮ! มันงอกงาม น่ากินมาก เรากินเข้าไปแล้วก็เหมือนกัน ไอ้นี่มันเป็นเบสิก มันเป็นพื้นฐาน พื้นฐานให้ใจคนอยู่ในกรอบไง

ฉะนั้น พอถึงข้อที่ ๓ “เมื่อผมนําสมมุติคิดต่อ มันจึงเกิดความเข้าใจขึ้นว่า สภาพที่ผมเป็นอยู่ก็คือความเป็นมนุษย์นี้ก็เป็นสมมุติอย่างหนึ่ง เพราะเหตุที่ทําให้เป็นสมมุตินั้นเนื่องจากมนุษย์เองก็ยังเวียนว่ายตายเกิด มนุษย์เป็นสมมุติอย่างหนึ่ง”

อันนี้มันจินตนาการไปหมดเลย ประสาเรานะ มันไม่เจอเป้าจริง ถ้าเจอเป้าจริง ทุกอย่างนี้เป็นสมมุติ มนุษย์ก็เวียนว่ายตายเกิด อาหารมันก็แปรสภาพ มันเป็นอนิจจัง มนุษย์ก็เป็นอนิจจัง มนุษย์เป็นสมมุติอันหนึ่ง มันเป็นปัญญาพื้นๆ น่ะ มันเป็นปัญญาพื้นๆ

แต่ถ้าคนเขาเห็นนะ เวลาจิตมันเห็นของมัน เวลามันเห็นกาย มันสะเทือนกิเลส ถ้าเห็นกายตามความเป็นจริง เพราะจิตมันสงบก่อน เราทําสมาธิกันให้จิตมันสงบ พอจิตมันสงบแล้วจิตมันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นโดยจิต ไม่ใช่เห็นโดยจินตนาการ ไม่ใช่เห็นโดยคาดคิด ไม่ใช่เห็นโดยคาดหมาย

ไอ้นี่ผมเอามาคิด ผมเอามาปะติดปะต่อ...ไอ้นี่สัญญาทั้งหมด อย่างนี้ในวงกรรมฐาน ตรงนี้เขากลัวกันมาก เขากลัวว่ามันจะเป็นสัญญา

ดูสิ เวลาหลวงปู่มั่น หลวงตาเวลาท่านเทศน์ เวลาหลวงตาท่านเทศน์ เวลาเข้าถึงไคลแมกซ์ ถึงสิ่งที่มันจําเป็น ท่านบอกตรงนี้สําคัญ ท่านข้ามเลย เพราะท่านกลัวเราไปจําไง พอเราจํา เราจะสร้างภาพไง ยิ่งหลวงปู่มั่นเวลาท่านเทศน์นะ ท่านเทศน์แต่เหตุเลย หลวงปู่มั่น หลวงตาบอก ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยประกาศตัวเองว่าท่านเป็นพระอริยบุคคลอะไรเลย

หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยบอกว่าท่านมีคุณธรรมอะไรเลย แต่พระทั้งหมด พระทั้งประเทศ ทั้งทั่วโลก เชื่อว่าหลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ เพราะท่านไม่ได้บอกว่าท่านเป็นอะไรเลย แต่ท่านพูดถึงเหตุ เหตุอันนั้นมันจะบอกเลย ถ้าคนไม่มีคุณธรรมจะพูดถึงเหตุอย่างนั้นไม่ถูก ถ้าคนที่มีคุณธรรมเขาพูดถึงเหตุ

อย่างหมอ หมอเขาแนะนําเลย ยาอย่างนี้จะรักษาอย่างนั้น ใครเป็นโรคอะไรมา อ้าว! เอายาอันนี้ไป ไม่บอกว่าเป็นโรคอะไร แต่ให้ยาชนิดนี้มา รู้เลยว่าไอ้นี่เป็นโรคอะไร โรคอันนี้ต้องรักษาด้วยยาชนิดนี้

นี่ไง หลวงปู่มั่นท่านบอกจะให้ยาอย่างนั้นๆ ไอ้คนที่เป็นหมอเขารู้เลย อ๋อ! ถ้าให้โรคอย่างนี้ แสดงว่าอันนี้เป็นไข้ ถ้าให้ยาอย่างนี้ อ๋อ! ไอ้นั่นเป็นโรคชนิดหนึ่งที่ยามันจะเข้าไปให้ผลกับอย่างนั้น นี่ท่านพูดแต่เรื่องเหตุ ท่านไม่พูดเรื่องผลเลย เพราะเรื่องผลแล้ว คนเรามันจะเอาไปเป็นสัญญา

แล้วพอเป็นสัญญาขึ้นมาแล้วก็เหมือนเรา ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์นะ คนบ้านเล็กทําความสะอาดบ้านง่ายๆ คนบ้านใหญ่ทําความสะอาดบ้านยาก เพราะมันมีห้องมีหับเยอะมาก คนมีการศึกษา คนมีความรู้มากเป็นอย่างนี้ แต่ถ้าคนเราไม่มีการศึกษา เราศึกษามาแต่การดํารงชีวิต แต่ปัญญาเราศึกษาธรรม เรารักษาได้ง่าย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาศึกษา ศึกษาทางภาคปริยัติ ศึกษา ศึกษามา ยิ่งบ้านหลังใหญ่ ศึกษามากรู้มาก เวลาปฏิบัติ ไอ้นั่นก็รู้แล้ว ไอ้นี่ก็รู้แล้ว ทุกอย่างรู้หมดเลย แต่ไม่รู้จักตัวเอง เพราะไม่เคยทําจิตให้สงบ ไม่รู้จักจิตของตัวเอง

รู้จักกิริยา รู้จักทางทฤษฎีที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอธิบายไว้ ทฤษฎีรู้หมดเลย แต่ตัวเองไม่รู้จัก ถ้าตัวเองไม่รู้จัก เราจะไปเอาทฤษฎีนั้นเป็นของเราได้ไหม

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ารู้จักตัวเราเอง ตัวเราเองฝึกหัดทฤษฎีนั้น ตัวเองฝึกหัดให้มันเป็นจริงขึ้นมา ถ้าฝึกหัดเป็นจริงขึ้นมามันจะเป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงนะ สิ่งที่ถามมานี่จะอายเลยล่ะ สิ่งที่ถามมานี่มันเบสิก มันพื้น โอ้โฮ! มันเป็นความจําทั้งนั้นเลย

“ผมจึงเอาสมมุตินั้นมาคิดต่อ”

โอ้โฮ! นี่ตายเลยนะ เพราะว่าเวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ท่านยังไม่ให้จําเลย ยิ่งหลวงตาเทศน์นะ อะไรที่สําคัญนะ ท่านบอกว่า “พูดแค่นี้ เดี๋ยวมันจํา” ท่านไม่บอกเลย

แต่นี่ไปเอาสมมุติมาคิดต่อ “ผมจึงมีความเข้าใจขึ้นมาว่า”

โอ้โฮ! ตายเลย

มันก็เหมือนเราจะรักษา ตอนนี้อีโบลา เขาต้องคาดปาก เขาต้องไม่ให้เชื้อไวรัสนี้สูดเข้าไปในร่างกายเลย แต่นี้บอกว่าไปเอาเชื้ออีโบลาเข้ามาพิจารณา เชื้อโรคไง สัญญาไง ผมก็เลยเอาอีโบลาเข้ามาป้ายจมูกเลย แล้วผมก็เอาเชื้ออีโบลากลืนเข้าไปเลย พิจารณาดูว่ามันจะติดโรคหรือเปล่า ก็ผมเอาสมมุติมาคิดต่อ สมมุติมาคิดต่อ เพราะว่าเขาคิดว่าสิ่งนั้นเป็นสมมุติใช่ไหม แล้วผมก็เอาสมมุติมาคิดต่อ

แต่ถ้าเป็นการปฏิบัตินะ เรารู้ตามสมมุติแล้วเราก็สลดสังเวช แล้วทําใจให้สงบ คือสร้างร่างกายให้แข็งแรง เชื้ออีโบลามันทําให้คนตาย แล้วตอนนี้เขากําลังจะป้องกันแล้ว ไวรัสมันจะไปทั่วโลก เขาจะต้องป้องกันไม่ให้เข้าถึงตัวเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจะปฏิบัตินะ เราก็ต้องทําร่างกายให้แข็งแรง เห็นไหม พุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ให้เกิดสมาธิ ให้ร่างกายแข็งแรง พอแข็งแรง ป้องกัน ป้องกันเชื้ออีโบลาคือกิเลส แล้วถ้าจิตสงบแล้วเราค่อยจับ เชื้ออีโบลามันแพร่มาจากอะไร แล้วมันจะเข้าสู่ร่างกายเราอย่างไร มันจะเข้าร่างกายคนอย่างไร นี่จะป้องกัน

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเกิดปัญญาขึ้นมา หนึ่ง ต้องให้ร่างกายแข็งแรงก่อน แล้วต้องป้องกันตัวเองด้วย ป้องกันตัวเองด้วยสติ ป้องกันตัวเองไม่ให้เชื้อโรคเข้ามา

แต่นี่บอก “ผมไปเอาสมมุติมาคิดต่อ” ไปเอาเชื้ออีโบลากลืนเข้าไปเลย ไวรัสหรือ สูดเข้าไปเยอะๆ แล้วจะพิจารณามันเข้าปอดหรือเปล่า เออ! แล้วก็บอกว่า “ผมก็เลยเข้าใจว่าการเกิดการตาย ผมเข้าใจไปหมดเลย”

มันเกิดจากเริ่มต้นผิด สิ่งที่เราเอามาคิดต่อ คําว่า “คิดต่อ” ก็คือโลก คือสัญญา “จนผมเข้าใจว่า” ถ้าเข้าใจว่า เข้าใจว่าอย่างไรล่ะ “เข้าใจว่า” มันก็มีสมุทัย “เพราะผมเข้าใจว่า” ผมกับความเข้าใจก็คนละเรื่องแล้ว

“สิ่งที่ว่าสภาพอย่างนี้มันเป็นมนุษย์ มนุษย์ก็เป็นสมมุติอย่างหนึ่ง เพราะเหตุนี้มนุษย์ก็ยังเวียนว่ายตายเกิดอยู่ ก็เป็นสมมุติอันหนึ่ง”

เวลาแร่ธาตุมันแปรสภาพไป มันทุกข์มันยากไหม หินมันย่อยสลายไป บ้านเรือนเวลาเราสร้างขึ้นมา คนที่มีความสุขใจก็คือเจ้าของบ้าน เวลาไฟไหม้บ้าน ไอ้คนเจ้าของบ้านทุกข์ใจมากเลย

อันนี้ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าเรากินอาหาร มันเป็นสมมุติอันหนึ่ง ทุกอย่างเป็นสมมุติอันหนึ่ง แล้วบอกว่าชีวิตเราก็เป็นสมมุติอันหนึ่ง แต่มันมีชีวิต มันมีความรู้สึก ชีวิตเรามีความรู้สึกนะ เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป เกิดขึ้นมาก็อยากดีอยากเด่น ตั้งอยู่ก็ตั้งอยู่อยากประสบความสําเร็จ เวลาตายไปก็ตีโพยตีพาย แต่อาหารเวลาเคี้ยวกิน มันไม่ร้องไห้ด้วย ส้มตํามันไม่ร้องไห้เลย ส้มตําเอามาบดมันก็ยังเฉยๆ เลย มันไม่เห็นเสียใจเลย

เราบอกว่า สิ่งที่ว่าสมมุติอันหนึ่งที่เราพิจารณามา กับสมมุติอันหนึ่งในชีวิตมันแตกต่างกันแล้ว เห็นไหม แต่เราก็ไปว่ามันเหมือนกันไง ก็มีค่าเท่ากันไง เหมือนกันไง เพราะว่าเราคิดประสาเรา คิดแบบวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์แก้กิเลสไม่ได้

แต่ถ้าจะให้แก้กิเลสได้ เราต้องทําใจให้สงบก่อน รู้จักตัวตนของเรา มันมีหยาบมีละเอียด สิ่งที่เป็นแร่ธาตุก็คือเป็นแร่ธาตุ ร่างกายนี้มันทุกข์ไม่ได้ ร่างกายนี้ ร่างกายไม่มีชีวิต มันเป็นธาตุ ๔ สิ่งที่มีสุขมีทุกข์ก็คือใจของเรา ใจเป็นนามธรรม อู๋ย! มันอีกชั้นหนึ่ง

ไอ้นี่มันเป็นแบบเหมือนนักวิทยาศาสตร์ ที่ไอน์สไตน์มันบอก ถ้าให้เลือกนับถือศาสนาได้ จะเลือกนับถือศาสนาพุทธ แต่ตอนที่เขาเป็นยิว เขาก็ถือพระเจ้าของเขา เขาก็ตายไปแล้ว เขาบอกถ้าเขามีโอกาสเลือกได้ เขาจะเลือกนับถือศาสนาพุทธ แต่เขาเป็นยิว เขาก็นับถือพระเจ้าของเขา เขาก็ตายไปแล้ว

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราว่าเป็นสมมุติ เราคิดของเราได้ เราคิดมันก็เป็นโลก เป็นแบบไอน์สไตน์ ไอน์สไตน์มันตายไปแล้ว มันบอกเลย มันอยากนับถือศาสนาพุทธด้วย แล้วมันก็ตายไปแล้ว ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เข้าใจแล้ว รู้แล้ว มันก็รู้แบบวิทยาศาสตร์ รู้แบบแร่ธาตุ มันไม่รู้แบบชีวิต ไม่ได้รู้แบบความรู้สึกจากจิตวิญญาณ มันเป็นอย่างนี้ ข้อที่ ๓

ความผิดมันมีทุกข้อเลย คือมันคิดแบบโลก คิดแบบวิทยาศาสตร์ไง มันไม่ได้คิดแบบธรรมเลย เพียงแต่ว่าถามปัญหาเรา แล้วเราตอบปัญหาไป มันก็ล้อกันมาตลอด

“๔. ผมได้นําความรู้ความเข้าใจทั้งหมดที่ผ่านมาคิดต่อ”

มาคิดต่ออีกแล้ว

“ผมจึงเกิดความเข้าใจขึ้นมาว่า เหตุเพราะว่าเราเข้าไปรับรู้ความไม่รู้ จึงทําให้เราเกิดความสงสัย ผมจึงคิดว่า”

ไอ้ความรู้ความไม่รู้ ตัวเองยังเป็นสองอยู่ ถ้าเป็นยังเป็นสองอยู่ มีรู้กับไม่รู้ แล้วก็คิดของเราไปตลอด มันก็มีปัญหาไปตลอด

ทีแรกก็บอกว่าพิจารณาจนเป็นความไม่รู้ คือมันเงียบหายหมด คือไม่รู้อะไรเลย

ก็บอกว่า ถ้าไม่รู้คืออวิชชา

ก็พิจารณาผู้รู้ พอพิจารณาผู้รู้เสร็จแล้วทุกข์กลับเป็นของเราอย่างเก่า

เออ! เพราะอะไร เพราะมันผิดมาตั้งแต่ต้น มันสับสนมาตั้งแต่ต้น เห็นไหม “ผมจึงเกิดความเข้าใจว่า ความไม่รู้มันเป็นสภาวธรรมอย่างหนึ่ง เป็นอนัตตา ความไม่รู้เป็นอนัตตา”

อ้าว! ความไม่รู้เป็นอนัตตาได้อย่างไร ความไม่รู้ อนัตตาก็เป็นอนัตตา

“แล้วความไม่รู้เป็นอนัตตา เพราะแม้แต่อนัตตามันก็ยังเป็นอนัตตา”

อืม! ไปใหญ่เลยนะ ไปใหญ่ไปเลย

“พิจารณาความไม่รู้ พิจารณาผู้รู้จนเป็นไม่รู้”

มันสับสนน่ะ มันสับสน นี่พูดถึงนะ เรามีการศึกษาทางโลก แต่นักบวช ดูพระเขาจบ ๙ ประโยค เขาเข้าใจเรื่องบาลี คําสอนในพระไตรปิฎกมันจะมีขั้นตอนของมัน

แล้วเรากรรมฐานไง เรากรรมฐาน เราจะประพฤติปฏิบัติ เราจะเอาความจริง เอาความจริงมาถกแถลงกันเพื่อเข้าสู่ความจริง ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราภาคปฏิบัติ ภาคปฏิบัติจะเอาความจริง คือเอาประสบการณ์จริงมาคุยกัน

ทีนี้ประสบการณ์จริงมาคุยกัน มันก็เป็นประสบการณ์จริงมาคุยกัน ทีนี้เวลาคุยกันในสาธารณะ เราคุยกันสาธารณะ ผู้ที่เขามีความรู้เขาฟังแล้วเขาหัวเราะ อะไรเดี๋ยวก็ไม่รู้ เดี๋ยวก็ผู้รู้ ไอ้ผู้ถูกรู้ เอ๊ะ! เขาบอกอย่างนี้มันเป็นโวหาร พวกนี้พวกเล่นลิ้น

แต่ถ้าปฏิบัติจริง เขารู้จริงของเขา พอรู้จริง มันมีองค์ความรู้ มีองค์ความรู้ เขาจะอธิบายเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป เขาไม่สับสนน่ะ เขาไม่สับสน มันจะเริ่มต้นจากอะไรใช่ไหม แล้วเข้าไปสู่ความรู้จริงมันเป็นอย่างไร

ไอ้นี่เดี๋ยวพลิกไปพลิกมา พลิกมาพลิกไป พลิกมาพลิกไป

ผู้ที่เขาศึกษาทางทฤษฎี ผู้ที่เขาศึกษาทางบาลีเขาหัวเราะ เขาหัวเราะนะ พวกพระปฏิบัติไม่มีการศึกษา ไม่มีการศึกษาก็ไม่มีองค์ความรู้ ไม่มีองค์ความรู้แล้วก็มาพูดธรรมะ พอพูดธรรมะก็เฉไฉกันอยู่อย่างนี้ นี่ความเห็นของผู้ที่ศึกษาทางบาลี

แต่ในทางปฏิบัติ บาลีมันเป็นธรรมวินัย มันเป็นการชี้นํา บอกเข้ามาสู่ความรู้สึกอันนี้ ถ้าเราปฏิบัติเข้ามาความรู้สึกอันนี้ มันเข้าใจหมดเลย แล้วมันเข้าใจหมด ถ้าเข้าใจหมดนะ สิ่งที่ไม่รู้ก็คือไม่รู้ แล้วถ้ามันรู้ มันไม่เป็นอย่างนี้

ถ้ามันรู้ จิตถ้ามีสัมมาสมาธิ จิตมันแข็งแรง ไม่เอาเชื้ออีโบลาเข้ามา ต้องป้องกันมันไว้ แล้วทําจิตให้มั่นคง พอจิตมั่นคง พอมันจับกาย จับเวทนา จับจิต จับธรรม มันก็จับไวรัสแล้วพิจารณา พิจารณาแยกแยะว่า ไวรัสมันมีผลอย่างไร มันจะมียาสิ่งใดไปต่อต้านมัน แล้วมันจะทําอย่างไรให้สร้างวัคซีนขึ้นมา วัคซีนเวลาฉีดเข้าไปแล้วป้องกันไม่ให้เชื้ออีโบลาเกิดขึ้นมากับเรา ถ้าเชื้ออีโบลาเกิดขึ้นมาแล้ว เราจะรักษาป้องกันมันอย่างไร เขาจะคิดยาของเขาได้ ยาของเขาจะปราบเชื้ออีโบลา เขาจะฆ่าเชื้ออีโบลาให้มันตายไป มันก็จบ เห็นไหม พอมันจบขึ้นมา มันไม่เป็นอนัตตาแล้ว

“ก็มันเป็นอนัตตา ในอนัตตาก็เป็นอนัตตา”

สับสน อนัตตามันเป็นอนัตตา กุปปธรรม อกุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา แต่พอพิจารณาจบสิ้นไปแล้ว เชื้ออีโบลาก็ได้ทําลายมันแล้ว วัคซีนที่ป้องกันเชื้ออีโบลา เราก็ได้สร้างขึ้นมาแล้ว แล้วเราป้องกันให้ร่างกายแข็งแรงขึ้นมา ร่างกายก็ป้องกัน แข็งแรงขึ้นมาแล้ว เราพ้นจากเชื้ออีโบลามาแล้วมันก็คงที่ของมัน นี่สิ่งนี้เป็นธรรม ไม่ใช่อนัตตา ไม่ใช่ ไม่ใช่

อนัตตามันเป็นความแปรสภาพของมัน มันต้องผ่านการแปรสภาพ พระพุทธเจ้าสอนเรื่องอนัตตา พระพุทธเจ้าสอนเรื่องกระบวนการ กระบวนการของจิต กระบวนการที่มันพัฒนา จิตที่มีกิเลส มันทําความสงบของใจเข้ามาได้อย่างไร พอใจสงบ สัมมาสมาธิ มันใช้ปัญญา เห็นไหม งานชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ความชอบธรรม ๘ อย่าง ความชอบธรรม ๘ อย่างมันพร้อมกันโดยอารมณ์เดียว เพราะอารมณ์เดียวมันถึงมรรคสามัคคี มรรคสามัคคีคือความสมดุลของมัน ความสมดุลของกิ่งก้านสาขาขึ้นมาสมดุลของมัน แล้วมันสมุจเฉทปหาน มันเป็นความจริง มันไม่ใช่ผู้รู้ สิ่งที่ถูกรู้

มันมีกระบวนการ มีกระบวนการของมรรค จับเหตุ เห็นไหม ทุกข์ควรกําหนด จับตัวทุกข์พิจารณาแยกแยะ ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ สมุทัยคือเชื้อโรค สมุทัยคือกิเลส พอมันแยกแยะขึ้นไป มันสํารอกมันคายสมุทัย คายตัณหาความทะยานอยากด้วยมรรค พอด้วยมรรค มรรคทําลายสิ้นสุดไปแล้วเกิดนิโรธ นิโรธะ ดับหมด รู้หมด รู้หมดมันก็เป็น ดับหมด ดับอะไร

ไม่ใช่ดับแบบไม่รู้ ดับแบบผู้รู้ ไม่ใช่

ชัดเจน ถ้าเป็นอกุปปธรรม อันนั้นสมบูรณ์ของมัน กระบวนการมันเป็นแบบนี้

นี่มันแบบว่ามันพูดของมันไปเรื่อยไง

“๕. การพิจารณาผู้รู้” เขาพูดมาเรื่อย เขาบอกว่า หลวงพ่อห้ามตอบนะ หลวงพ่ออย่าประจานผมนะ ผมนี่นักปฏิบัติมาก หลวงพ่ออย่าประจาน

ถ้าอย่าประจานก็ไม่ต้องเขียนมา เพราะบอกแล้วว่าไม่ต้องเขียนมา ให้ปฏิบัติให้รู้จริงมา ไม่ให้เขียนมา วันนั้นมาก็ให้กลับ ให้กลับก็เลยเขียนมา เขียนมาบอกหลวงพ่อต้องรับรู้ ผมปฏิบัติแล้ว หลวงพ่อรับรู้แล้ว ฉะนั้น ถ้าผมไปที่ไหนมาผมบอกว่าพระสงบรับประกันผมแล้ว

ฉะนั้น เขียนมาแล้ว ถ้าไม่ให้ตอบก็ไม่ต้องเขียนมา ถ้าเขียนมา เขียนมามันเป็นประเด็นแล้ว

สันนิษฐานเอา นี่สันนิษฐานเอา สันนิษฐานคือเดา นี่คือการคาดเดา ผู้ใดปฏิบัติธรรมคาดเดาก็ได้ธรรมะคาดเดา ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มันเป็นอันเดียวกัน มันเป็นอันเดียวกัน ถ้าอันเดียวกันแล้วมันจะไม่มีการโต้แย้ง ไม่มีขัดแย้งกัน แต่ถ้ามันไม่เหมือนกันมันก็เป็นอย่างนี้

“๕. ในเมื่อพิจารณาผู้รู้ พิจารณาดังนี้ ในขณะที่ผมเข้าใจ เมื่อผมรู้จักความไม่รู้และทําลายความไม่รู้แล้ว ผมคิดว่า ในขณะที่อยู่ในลําดับของพระอรหัตตผล อันนี้มันเป็นความคิดของผมเอง มันเกิดความรู้ความเข้าใจ ผู้รู้ทําลายความไม่รู้แล้วเป็นอรหัตตผล”

มันไม่มี มันไม่มี เห็นไหม

หลวงตาท่านไปถามหลวงปู่แหวน เวลาถามหลวงปู่แหวนว่า เริ่มต้นการพิจารณา พิจารณาอย่างไร หลวงปู่แหวนท่านตอบเลย พอตอบเสร็จ มันเข้าทางแล้ว พอเข้าทาง ท่านก็ถามต่อเลย ถามต่อ หลวงปู่แหวนตอบอีก ๔๕ นาที ตอบถึงอวิชชา ตอบถึงจบสิ้นเลย เห็นไหม ตอบจบเลย

แล้วเวลาหลวงปู่แหวนท่านพูดจบแล้ว ท่านบอกหลวงตานะ “มหา มหามีอะไรโต้แย้งขัดแย้ง โต้แย้งมาเลย” นี่ ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ

หลวงตาท่านเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่น ท่านก็เห็นหลวงปู่แหวนเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่น ท่านมีชื่อเสียง แต่ท่านยังไม่เคยได้คุยกับหลวงปู่แหวน ท่านก็อยากจะรู้ภูมิว่ามันเป็นจริงหรือเปล่า

เวลาไปสนทนาธรรม มันเป็นธมฺมสากจฺฉา คือว่ามันเป็นธรรม เป็นธรรมคือว่าผู้ที่มีคุณธรรมด้วยกันสนทนาธรรมกัน ทีนี้พอสนทนาธรรมเสร็จแล้ว หลวงปู่แหวนท่านไม่เกิดทิฏฐิมานะ ท่านไม่เกิดว่าท่านเป็นพระผู้ใหญ่ มหาเป็นพระผู้น้อย ถ้าพระผู้น้อยมาถามพระผู้ใหญ่ มันแบบว่ามันไม่ให้เกียรติกัน หลวงปู่แหวนท่านไม่ได้คิดอย่างนั้นเลย หลวงปู่แหวนท่านพูดเลย “มหา มหาสงสัยอะไรไหม มหามีอะไรโต้แย้งไหม ถ้ามีอะไรโต้แย้งให้โต้แย้งมานะ เพื่อความสะอาดบริสุทธิ์ของธรรม”

ไม่ใช่ว่า โอ๋ย! พอมหามาถามแล้ว พอเราตอบเสร็จแล้ว “มหา มหานี่มาถามได้อย่างไร ฉันเป็นพระผู้ใหญ่ โอ๋ย! มหาเป็นพระผู้น้อย มาถามพระผู้ใหญ่ได้อย่างไร”...ไม่มีเลย

“มหา มหามีอะไรไหม มหามีความสงสัยไหม มีความคิดเห็นต่างไหม ถ้ามีความคิดเห็นต่างให้โต้แย้งมา”

หลวงตาท่านเป็นธรรมนะ ท่านกราบ เพราะว่าท่านเป็นพระผู้ใหญ่ เคารพด้วยอาวุโส ภันเต กราบหลวงปู่แหวน “ผมไม่โต้แย้งหรอกครับ ผมไม่มีความสงสัยหรอกครับ แต่ผมอยากหาฟังธรรมแบบนี้ ผมอยากฟังธรรม อยากเห็นของจริง อยากได้รื่นเริงในธรรม” กราบหลวงปู่แหวน แล้ว ๒ คนก็หัวเราะด้วยกันคึกคัก

นี่ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ มันไม่มีความโต้แย้งเลย ธรรมก็คือธรรม ไม่มีอาวุโส ไม่มีภันเต ไม่มีสูง ไม่มีใหญ่ ไม่มีเล็ก ไม่มีโต ไม่มีเลย ธรรมก็คือธรรม มีความเสมอภาคกันด้วยความเป็นธรรม พอเป็นธรรม พอจิตใจเป็นธรรมแล้วมันไม่มีการลบหลู่ในใจตั้งแต่ต้น มันไม่มีการทดสอบ ไม่มีการทดลองทั้งสิ้น แต่ในเมื่อธรรม อยากฟังธรรม มันก็จบ ถ้าเป็นธรรมมันเป็นแบบนั้น

แต่ถ้าเราคิดของเราเอง เราพิจารณาของเราเอง มันก็เลยเป็นโลกๆ อย่างนี้ ถ้าเป็นโลกๆ อย่างนี้มันก็มีผลไง “ผมก็คิดว่า ผมทําลาย ผมพิจารณาผู้รู้ ผู้ไม่รู้แล้ว ผมก็เข้าใจว่าสิ่งนี้มันเป็นอรหัตตผล ผมเข้าใจว่า ในขณะนี้ผมอยู่ในอรหัตตผล และผมก็ยังมั่นใจว่าสิ่งที่ผมไม่มีความสงสัยในอรหัตตผลของผมเลย”

แล้วก็บอกว่าไม่ให้ตอบด้วยนะ ไม่ให้ตอบ

แล้วเขาว่า “ด้วยเหตุนี้อรหัตตผลมันก็ยังเป็นอนัตตา”

ถ้าด้วยเหตุผลว่าอรหัตตผลของผมยังเป็นอนัตตา เพราะว่าเขาว่าเขาได้อรหัตตผลแล้ว แต่มันก็ยังมีการเปลี่ยนแปลง

คําพูดของเขามันขัดแย้งกันเอง เขาว่าเขาได้อรหัตตผล แต่พิจารณาไปแล้ว อรหัตตผลมันก็ยังมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ พออรหัตตผลมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ มันก็ไปเข้ากันว่าอรหัตตผลก็เป็นอนัตตา

ถ้าอรหัตตผลเป็นอนัตตา มันไม่ต้องคิดอะไรมากเลยถ้าคนมีเชาวน์หน่อยเดียว เพราะก่อนหน้านี้มันมีการโต้แย้งกันว่า นิพพานเป็นอัตตาหรือนิพพานเป็นอนัตตา สังคมโลกเขาโต้แย้งกันมาตลอด

มีนักปฏิบัติกลุ่มหนึ่งเขาบอกว่านิพพานเป็นอัตตา แล้วมีพวกปริยัติที่เขาศึกษาบาลีมาแล้ว ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า สพฺเพ ธมฺมา เป็น อนตฺตา ก็มีการโต้แย้งกันระหว่าง ๒ ทฤษฎีว่า นิพพานเป็นอัตตาหรือเป็นอนัตตา แล้วโต้แย้งกันไปโต้แย้งกันมาด้วยทฤษฎีด้วยมุมมอง

มันไม่จบหรอก ปรัชญามันไม่จบหรอก นักปราชญ์กับนักปราชญ์ ปัญญามันมาก พอปัญญามันมาก มันก็หาเหตุหาผลมาขัดแย้งกันตลอด ไม่มีวันจบหรอก

ทีนี้มีคนมาถามหลวงตา หลวงตาท่านมีภูมิของท่านนะ ท่านก็แสดงความจริงของท่านบอกว่า นิพพานไม่เป็นทั้งอนัตตาและอัตตา

เพราะว่าอนัตตามันก็เป็นอนัตตาสมบูรณ์ในตัวมันเองอยู่แล้ว เพราะ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา กิริยา สรรพสิ่งในโลกนี้มันเป็นอนัตตา อัตตา อัตตาก็อัตตาตัวตน เพราะมีอัตตา เพราะมีภพ เพราะมีอัตตาถึงมีเรา เพราะอัตตามันถึงมีภพ เพราะภพเป็นอัตตา มันก็เวียนว่ายตายเกิดไง เพราะมีอยู่ มันก็ไปของมันไง

แต่เวลานิพพานไม่มีทั้งอัตตาและไม่มีทั้งอนัตตา เพราะนิพพานก็คือนิพพาน เพราะนิพพานก็คือนิพพาน อัตตาก็คืออัตตา อนัตตาก็คืออนัตตา ทําไมนิพพานต้องไปเข้าอัตตา นิพพานต้องไปเข้าอนัตตาด้วยล่ะ

อ้าว! มันคนละเรื่องกัน อนัตตาคือสัจธรรมที่มันแปรสภาพ มันมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลาอยู่แล้ว อัตตา อัตตาคนก็มีทิฏฐิมานะ ทิฏฐินี่อัตตา คนมีความรู้ความเห็นนี่คืออัตตาของมัน อ้าว! มันก็มีของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ คือมันคนละชื่อคนละเสียง มันคนละความหมายกันอยู่แล้ว นิพพาน นิพพานก็คือนิพพาน อ้าว! นิพพานก็คือนิพพาน ก็จบไง

นี่บอกว่า “อรหัตตผลมันก็ยังเป็นอนัตตาเหมือนกัน”

ไม่ต้องถามเราเลย ไปเก็บตกเอาที่เขาโต้แย้งกันน่ะ เก็บตกที่สังคมเขาแบ่งฝักแบ่งฝ่ายแล้วโต้แย้งกันน่ะ แล้วไปจับคําพูดของเขามาไตร่ตรอง มันก็จะเข้าใจได้แล้วว่าสิ่งนี้จริงหรือไม่จริง เพราะสิ่งนี้จริงหรือไม่จริง เขาถึงได้ถามกลับมาไง

“นี่คือผลการปฏิบัติของผม ตอนนี้ผมก็ยังเชื่อในสิ่งที่ผมรู้ครับ ผมก็ยังเชื่อว่านิพพานมันเป็นอนัตตา อรหัตตผลมันเป็นอนัตตา”

เขายังเชื่อของเขา ถ้ามันเชื่อของเขาก็จบไง

ทีนี้เพียงแต่ว่า “คําถามนี้ขออนุญาตหลวงพ่อไม่ต้องตอบครับ”

เพราะเขามีความเชื่อของเขาอย่างนั้น แล้วถ้าเขียนมาอย่างนี้ปั๊บ ก็ให้เราอ่านปั๊บ แล้วเราก็เก็บไว้ แล้วเขาอยู่ที่บ้านเขาคิดว่า โอ๋ย! หลวงพ่อก็อ่านแล้วเนาะ หลวงพ่อก็มีความเห็นเหมือนเรานะ มันก็จะเป็นนิพพานเป็นอนัตตาอย่างนี้ตลอดไป แล้วก็ยังเชื่อมั่นว่าเราเป็นพระอรหันต์ตลอดไป

ถ้ามันเป็นพระอรหันต์จริงนะ โอ้โฮ! กว่าพระอรหันต์จะเกิดแต่ละองค์มันแสนทุกข์แสนยาก ถ้ามันเป็นได้จริง เราก็ภูมิใจมากถ้ามันเป็นได้จริง

แต่นี้มันไม่จริง เพราะอะไรรู้ไหม เพราะที่มามันก็ไม่จริง เขาเรียกโจทย์ ที่มาคือโจทย์ ถ้าโจทย์มันผิด คําถามมันตั้งไว้ผิด คําตอบมันจะถูกได้อย่างไร นี่ก็เหมือนกัน เริ่มต้นจิตใจมันไปค้นคว้ามาสิ่งที่ผิด แล้วมันจะถูกได้อย่างไร นี่ถึงว่า สันนิษฐานเอา

คําว่า “สันนิษฐาน” สันนิษฐานโดยกิเลสนะ สันนิษฐานโดยกิเลส เพราะว่าเราไม่มีเบสิกทางนี้ ผู้เขียนไม่มีเบสิกศึกษาในทางธรรม แต่ถ้าศึกษาทางโลกก็เรื่องของเขา

แต่สําหรับเรา เบสิกของเรา เบสิกของเราก็คือเราหลงมาเยอะ เพราะการปฏิบัติเริ่มต้นทุกคนก็ล้มลุกคลุกคลานมาทั้งนั้นน่ะ เพราะการปฏิบัติของคน การปฏิบัติของคนก็คนมีกิเลสทั้งนั้นน่ะ มันต้องมีความผิดพลาดเป็นธรรมดา แล้วจิตใจของคนหยาบละเอียดมันจะยอมรับเหตุรับผลหรือไม่ ถ้ายอมรับเหตุและผล มันฉุกคิด

อย่างที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีใครมายกยอปอปั้นท่านขนาดไหนท่านก็ไม่สนใจ ท่านก็ยังมีความทุกข์อยู่ จนท่านมาประพฤติปฏิบัติของท่านเอง เวลากิเลสมันออกไปจากใจของท่านเอง ท่านถึงยอมรับความเป็นจริง ตรัสรู้เองโดยชอบ ไม่มีครูมีอาจารย์

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราปฏิบัติเรายังมีความสงสัยอย่างนี้ มีความสงสัยอย่างนี้มหาศาลเลย แสดงว่า มีวาสนาก็มีวาสนาอยากปฏิบัตินะ แต่มันก็ยังมีความสงสัย สงสัยอย่างนั้น

คําว่า “สงสัย” นี่นะ กิเลสทั้งนั้นเลย ถ้ายังสงสัย เขาไม่เอามาเป็นผลหรอก ในวงปฏิบัติเขามีกัน ในวงปฏิบัติ เพราะว่าในวงปฏิบัติเวลาโต้แย้งกัน เวลาหลวงตาท่านไปคุยกับหลวงปู่ขาวอย่างนี้ อาจารย์สิงห์ทองกับหลวงตาคุยกันอย่างนี้ หลวงตาคุยกับหลวงปู่คําดีอย่างนี้ พระอรหันต์กับพระอรหันต์คุยกัน เวลาเขาคุยกันด้วยธรรมะ เขาถกกันเต็มที่เลย เพื่อจะให้ความสะอาดบริสุทธิ์

ไอ้นี่ไม่ต้องถกหรอก ตัวเองบอก นั่นผมก็สงสัย ผมสงสัยแล้วผมก็พิจารณาต่อ แล้วผมก็เอาความสงสัยนั้นมาพิจารณา

มันไม่ใช่ ถ้ามันไม่ใช่ มันก็เป็นความเห็นของเขา ถ้าความเห็นของเขา แล้วมันอยู่ที่วาสนาของคนเนาะ ฉะนั้น สิ่งนี้ถึงว่า ถ้าสันนิษฐานโดยกิเลสเป็นแบบนี้ นี่สันนิษฐานโดยกิเลส แล้วถ้าเขามีสังคม ถ้าสังคมของเขาเชื่อนั่นก็โอเค เรื่องของสังคม วุฒิภาวะของเขา

แต่โดยกรรมฐาน โดยครูบาอาจารย์ของเรา โดยที่เราปฏิบัติ ถ้าผู้ปฏิบัตินะ เริ่มต้น เห็นใจทั้งนั้นน่ะ ใครปฏิบัติแล้วทุกข์แล้วยากก็พยายามจะให้กําลังใจ พยายามจะดูแลกัน

แต่ถ้าเขาปฏิบัติ เขาถึงอรหัตตผล อรหัตตผลของเขายังเป็นอนัตตาอยู่ เขายังมีความเชื่อมั่นของเขา ไอ้นี่มันก็เป็นความเห็น เป็นมุมมองของเขา ถ้าใครมีทิฏฐิมานะอย่างใดมันก็เรื่องของเขา ถ้าใครมีอํานาจวาสนาสามารถแก้ได้ มันก็เพื่อประโยชน์ ถ้าไม่สามารถแก้ได้ มันเป็นกรรมของสัตว์

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะรื้อสัตว์ขนสัตว์ คนที่คัดค้านคัดง้างกับธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเยอะแยะไป เพราะว่านิสัยวาสนา

เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะไปหาสัญชัยไง “ในโลกนี้คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก” นี่สัญชัยถามพระสารีบุตร

พระสารีบุตรบอกว่า “ในโลกนี้คนโง่มาก”

“ฉะนั้น เธอไปอยู่กับคนฉลาดเถิด คนฉลาดก็กลุ่มเดียว ลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะอยู่กับคนโง่” คนโง่คือมันไม่มีหลักมีเกณฑ์ พูดสิ่งใดก็เชื่อไปอย่างนั้น

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าย้อนกลับมาที่เราปฏิบัติ ในสังคมของเรา ถ้าเขาบอกอรหัตตผลนี้ยังเป็นอนัตตาอยู่ ถ้าในกลุ่มชนที่เขาเชื่อ นั่นเป็นคนโง่หรือคนฉลาด

แต่ถ้าเป็นคนฉลาด ไม่ต้องให้ใครเลย ตัวเราเองคนเดียว ถ้าเราฉลาด เราจะทําให้ชีวิตนี้ไม่หลงใหลไปกับอวิชชา ไม่หลงใหลไปกับจินตมยปัญญา ไม่หลงใหลไปให้กิเลสอวิชชาพาสันนิษฐานธรรม สันนิษฐานนะ เราประพฤติปฏิบัติขึ้นไปแล้ว สันนิษฐานว่าเป็นแบบนี้ ผู้ใดปฏิบัติธรรมไม่สมควรแก่ธรรม

ถ้าผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มันถึงจะได้เป็นความจริงขึ้นมา ถ้าปฏิบัติไม่สมควรแก่ธรรม ไม่สมควรแก่ธรรมก็พยายามจะตีความสันนิษฐาน ตีความคือสันนิษฐาน ตีความเอาๆ นึกเอา ตีความเอา มันก็แล้วแต่กรรมของสัตว์ เอวัง

เราวัดผล
จิตใจเราเจริญขึ้นมาไหม
ถ้าจิตเราเจริญขึ้นมา สิ่งที่ผลกระทบมันเป็นที่ว่า
ในเมื่อวุฒิภาวะเราแค่นี้ วัดผล
เราก็วัดผลได้แค่นี้ใช่ไหม
แต่ถ้าเราปฏิบัติตามความเป็นจริง
ตามหลักเกณฑ์ของกรรมฐาน
ตามหลักเกณฑ์ของครูบาอาจารย์นะ
ปุถุชน กัลยาณปุถุชน
โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล
สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล
อนาคามิมรรค อนาคามิผล
อรหัตตมรรค อรหัตตผล
นี่วัดผล

๓

จะวัดผล

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๖ กรกฎาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “นั่งสมาธิกําหนดดูลมหายใจไปด้วย ฟังธรรมไปด้วย จะปฏิบัติเจริญก้าวหน้าหรือไม่”

๑. ขณะที่นั่งสมาธิกําหนดดูลมหายใจไปด้วย ฟังธรรมไปด้วย กับนั่งดูลมเฉยๆ อย่างไรจะทําให้ธรรมะเจริญก้าวหน้าได้เร็วกว่ากันคะ

๒. ขอแนวทางการวัดความเจริญก้าวหน้าด้วยตนเอง เราจะวัดจากอะไรคะ ปฏิบัติภาวนามาพอสมควร เมื่อมีแรงกระทบ เช่น ถูกว่ากล่าวแรงๆ ต่อหน้าคนมากๆ หรือมีเหตุการณ์อะไรมากระทบจิต แต่จิตไม่หวั่นไหว ไม่ทําให้จิตเกิดความยินดียินร้าย จิตนิ่งเฉยเป็นอุเบกขา อย่างนี้ถือว่าผลการปฏิบัติก้าวหน้าได้หรือยังคะ

ขอความเมตตาจากพระอาจารย์โปรดพิจารณาอธิบายให้ด้วยค่ะ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : ให้อธิบายนะ สิ่งนี้อธิบายทุกวัน สิ่งที่อธิบายนี่อธิบายทุกวัน เพราะพื้นฐาน พื้นฐานของการปฏิบัติ เราต้องมีพื้นฐาน ถ้าไม่มีพื้นฐานการปฏิบัติ เราจะปฏิบัติไปโดยสามัญสํานึก

ในโลกปัจจุบันนี้เขาบอกว่า เราเป็นชาวพุทธ การปฏิบัติเป็นปฏิบัติธรรมะในชีวิตประจําวัน ทุกคนก็คิดนะ ทุกคนก็ว่าเราปฏิบัติในชีวิตประจําวันมันก็ดี แต่ถ้าปฏิบัติจริงจัง เราต้องหาเวลา เราต้องปลีกวิเวกไป มันเป็นเรื่องที่ว่าเราแทบไม่มีโอกาสเลย

แต่ถ้าเราปฏิบัติในชีวิตประจําวัน มันเป็นโอกาสที่เราปฏิบัติได้ แล้วธรรมะมันเป็นสาธารณะ ทุกคนมีสิทธิ์ แล้วทุกคนมีสิทธิ์ ทุกคนก็ต้องสามารถปฏิบัติได้ ฉะนั้น เรามีอาชีพ เรามีหน้าที่การงานชีวิตประจําวัน เราปฏิบัติไปพร้อมกับชีวิตประจําวัน อันนี้มันเป็นประโยชน์กับเรา นี่เขาคิดกันอย่างนั้นนะ

แล้วถ้าไปปฏิบัติ จะหาความสงบสงัดไป เราวิเวกไป ปฏิบัติเอาจริงเอาจัง ไอ้อย่างนั้นมันต้องเป็นนักบวช ต้องเป็นนักพรต เป็นผู้ที่ใฝ่พ้นทุกข์เขาถึงปฏิบัติแบบนั้น แล้วเราถ้าปฏิบัติเป็นแนวทางชีวิตประจําวัน อย่างนี้ถูกต้อง ถ้าพูดถึงความถูกต้อง ถูกต้องไหม มันก็ถูกต้อง แต่ถ้าหวังผลล่ะ เขาว่าถ้าวัดผลๆ

ถ้าวัดผล ในการปฏิบัติในชีวิตประจําวันมันเป็นการผ่อนคลาย เห็นไหม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเผยแผ่ธรรมไปได้ทุกชนชั้น ในแสงเดือนแสงตะวันเวลาสาดส่องมา ไม่ลําเอียงว่าบ้านเรือนของใคร สาดส่องไปทุกบ้านทุกเรือน เสมอภาคหมด จะมีคนจน คนรวย คนทุกข์ คนยาก สาดส่องไป แสงสว่างของพระจันทร์สาดส่องไปทุกบ้านทุกเรือนเลย

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เหมือนกัน จะรื้อสัตว์ขนสัตว์ แม้แต่มนุษย์ แม้แต่เทวดา อินทร์ พรหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไปโปรดไง โปรดสัตว์ได้หมด ถ้าโปรดสัตว์ได้หมด เพียงแต่เขาจะสนใจหรือไม่สนใจเท่านั้นเอง ฉะนั้น เขาจะสนใจหรือไม่สนใจเท่านั้นเอง

ฉะนั้น การปฏิบัติของเรา การปฏิบัติในชีวิตประจําวัน อันนี้มันเป็นการปฏิบัติเพื่อความผ่อนคลาย การผ่อนคลาย เห็นไหม ดูสิ ทางราชการเขาบอกว่า ต้องมีการอบรมพนักงาน มีการประพฤติปฏิบัติธรรม เพื่ออะไร เพื่อต้นทุนของเขา เวลาเขามีองค์กรของเขา ทรัพยากรของเขามีความขยันหมั่นเพียร ทรัพยากรของเขามีความซื่อสัตย์ ทรัพยากรของเขา มันลดต้นทุนน่ะ แล้วงานก็เจริญงอกงาม ทุกอย่างมีประโยชน์มากเลย นี่ประโยชน์อย่างนี้ประโยชน์กับโลก

แม้แต่บริษัท ถ้าพนักงานในบริษัทนั้นมีคุณธรรม พนักงานในบริษัทนั้นเป็นคนขยันหมั่นเพียร บริษัทนั้นก็มีกําไร มีผลประโยชน์มหาศาลเลย แล้วบริษัทนั้นเป็นนิพพานไหม บริษัทนั้นจะได้มรรคผลไหม...ไม่ได้ บริษัทนั้นได้ผลกําไร ได้ตัวเลข นั่นคือบริษัท

อันนี้ก็เหมือนกัน ในการปฏิบัติในชีวิตประจําวันๆ มันก็เป็นการผ่อนคลายทรัพยากรมนุษย์ เป็นการผ่อนคลาย เราได้ธรรมะแค่นี้ ถ้าได้ธรรมะแค่นี้มันเป็นประโยชน์ไหม มันก็เป็นประโยชน์กับว่าให้คนมีการผ่อนคลาย ให้คนมีความสุข อันนี้ปฏิบัติถูกต้องไหม ถูก

แต่ถ้าจะวัดผล เอามรรคเอาผลล่ะ

ถ้าเอามรรคเอาผล สิ่งนี้ แม้แต่คนจะมาปฏิบัติเขายังไม่อยากปฏิบัติเลย แม้แต่คนทําทานก็ทําทานได้ยาก แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เราจะเสียสละของเรา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าในชีวิตประจําวันเราจะปฏิบัติก็ถูกต้อง ในชีวิตประจําวัน เห็นไหม เพราะเวลาครูบาอาจารย์ท่านสอนนะ ให้เรามีสติในทุกเมื่อ ในการปฏิบัติต้องมีสติ ถ้ามีสติ ความผิดพลาดก็ไม่มีแล้ว ชีวิตของเรามันก็ไม่สํามะเลเทเมา มันถูกต้องดีงามแล้วล่ะ นี่ถ้าเรามีสติ ถ้ามีสติ เราประพฤติปฏิบัติของเราไป ถ้าเรามีความสามารถขนาดไหน มันเป็นประโยชน์กับเราทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้าเอาจริงเอาจัง เรื่องเอามรรคเอาผล มันคนละเรื่องกันเลยนะ ถ้าเอามรรคเอาผลมันเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย

อีกเรื่องหนึ่งคือว่า เวลาสัมมาสมาธิ สมาธิที่ถูกต้อง สัมมาปัญญา เป็นสัมมาทิฏฐิ ถ้ามันเป็นมิจฉาทิฏฐิล่ะ ในการประพฤติปฏิบัตินี้ไม่ใช่ยกตนข่มท่านหรือแบ่งแยกนะ ในการปฏิบัติในชีวิตประจําวันมันก็หน้าที่การงาน เราทํางานของเรา แต่เอาธรรมะ ธรรมโอสถมาเป็นการบรรเทา เป็นการผ่อนคลาย แต่เราก็ดํารงชีวิตมนุษย์

แต่ถ้ามันจะปฏิบัติจริง มันจะลึกกว่านั้น มันจะทําได้มากกว่านั้น คือถ้าทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วมันจะเป็นโลกุตตรปัญญา ถ้าโลกุตตรปัญญานี่เป็นภาวนามยปัญญา มันเป็นอีกขั้นตอนหนึ่ง

ฉะนั้น เป็นอีกขั้นตอนหนึ่งปั๊บ ทีนี้เราจะย้อนกลับมาทางโลก ถ้าทางโลกเขาทําอย่างนั้นถูกไหม ในการปฏิบัติธรรมในชีวิตประจําวัน ถ้าเขาทําอย่างนั้นได้มันก็เป็นทรัพยากรมนุษย์ที่ดี มันเป็นชาวพุทธ เป็นคฤหัสถ์ เป็นชาวพุทธที่มีแก่นสาร มันก็เป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์ ถ้าเป็นประโยชน์อย่างนั้น เพียงแต่ว่ามันจะก้าวเดินอย่างไรล่ะ

ในการศึกษานะ นักเรียน ในการศึกษา ถ้าเขามีพื้นฐานมาเข้มแข็ง เวลาเขาศึกษาเจริญเติบโตขึ้นไป เขาจะไปได้ง่ายกว่า แต่ถ้าพื้นฐานของเราอ่อนแอ ทําสิ่งใดมันอ่อนแอ เวลาจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา ล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นน่ะ

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเราจะเอาความจริงขึ้นมา สัมมาสมาธิ เราทําความสงบของใจ ทําอย่างไร ถ้าจิตมันสงบไม่สงบ ถ้าจิตสงบแล้ว เรามีพื้นฐานแล้ว ถ้ามันเกิดปัญญา มันชัดเจนแจ่มแจ้งแล้วมันไม่ลังเลสงสัย

แต่ในปัจจุบันนี้เราล้มลุกคลุกคลานกันหมด แล้วทําอะไรๆ ก็ห่วงหน้าพะวงหลัง สิ่งต่างๆ โลกก็คือโลก หน้าที่การงานก็ต้องมีอยู่แล้ว ถ้ามีอยู่แล้ว เราก็ทําของเรา เขาปฏิบัติในชีวิตประจําวันก็เรื่องของเขา แต่เราตั้งสติไว้

เวลาตั้งสติไว้ มันก็เหมือนกับที่หลวงตาสอนว่า โคผูกไว้กับโคปล่อย ถ้าโคผูกไว้นะ ถึงเวลาปั๊บ เขาจะเอามาใช้งานได้เลย เพราะเราผูกเอาไว้ ถ้าโคปล่อย เราจะใช้งานต้องแสวงหา

ถ้ามีสติ ปฏิบัติธรรมในชีวิตประจําวัน เรามีสติของเราไว้ ในวันหนึ่ง เราก็ผูกหัวใจของเราไว้กับธรรมะ เวลาเราทําวัตรสวดมนต์ เราทําหน้าที่การงานเสร็จแล้ว เราจะนอน เราสวดมนต์แล้ว เราจะนั่งสมาธิภาวนา เราจะเอาโคมาใช้แล้ว ถ้าเราเอาโคมาใช้ เรากําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันลงสมาธิไป ถ้ามันเกิดปัญญา เราใช้งาน ใช้งานจิตแล้ว โคคือจิต

ตามรอยโค ตามรอยโค ตามรอยโคไป พุทโธๆ ตามรอยโคไป จนถึงเป็นตัวโคกับคําบริกรรมเป็นอันเดียวกัน ไม่ใช่ตามรอย เป็นตัวมันเลย พุทโธๆๆ จิตมันสงบเลย พอจิตสงบแล้วถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาได้ ปัญญาคราวนี้แหละเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่มันถอดมันถอน นี่ปัญญาของเราแล้ว สิ่งนี้มันจะเป็นความสําคัญไง

นี่พูดถึงว่า แนวทางปฏิบัติ การนั่งสมาธิ ดูลมหายใจ และการฟังธรรมไปด้วยเจริญหรือไม่เจริญ

เพราะคนเรามีหน้าที่การงาน เราถึงพูดว่า กระแสสังคมเป็นแบบนี้ แล้วเราก็อยู่ในกระแสสังคม ฉะนั้น อยู่ในกระแสสังคม เราจะประพฤติปฏิบัติ เราจะได้มรรคผลแค่ไหน นี่มันเป็นผลประโยชน์ของเรา

ฉะนั้น จะเข้าคําถาม คําถามว่า “๑. ขณะที่นั่งสมาธิกําหนดดูลมหายใจไปด้วยกับฟังธรรมไปด้วย กับนั่งดูลมเฉยๆ อย่างใดจะได้ธรรมะเจริญมากกว่ากัน”

เวลาเรานั่งสมาธิกําหนดดูลมหายใจก็ส่วนหนึ่งนะ แล้วถ้าฟังธรรมไปด้วยมันไม่ชัดเจนไง ถ้าเรานั่งสมาธิจะฟังธรรม เราก็นั่งสมาธิฟังธรรมเลย

เวลานั่งสมาธินะ การฟังธรรม หลวงตาท่านสอนว่า ในการประพฤติปฏิบัติ สิ่งที่สําคัญที่สุดคือฟังเทศน์ คือฟังธรรม ฟังธรรม เวลาหลวงปู่มั่นเทศน์ เวลาหลวงตาเทศน์ เวลาพระฟัง หลวงปู่มั่นเทศน์ ๔ ชั่วโมง นั่งนี่ตัวแข็งเลย มันฟัง โอ้โฮ! มันมีที่เกาะ มันรื่นเริง เหมือนกับคน ทารก เวลาทารกเห็นแม่ จะได้ดื่มนํ้านมจากแม่ โอ๋ย! ทารกมันจะดีใจมาก เวลาทารกมันอยู่ของมันเอง มันหิวมันกระหาย มันดิ้นรน มันอยากกินนม มันไม่มีนมจะกิน เวลาเห็นแม่มัน มันจะได้ดื่มนํ้านมจากหัวอกแม่ มันชื่นใจมาก

พระก็เหมือนกัน วันทั้งวันภาวนาของเราเอง พยายามประพฤติปฏิบัติของเราเองมันกระเสือกกระสนไป แต่เวลาครูบาอาจารย์จะเทศน์ นี่ได้ดื่มนํ้านมไง ดื่มสัจธรรมอย่างนั้นไง

เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ ท่านเทศน์ถึงการประพฤติปฏิบัติมาตั้งแต่สมาธิ ตั้งแต่เริ่มต้นเป็นโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล เราฟังไป เห็นไหม ได้ดื่มสัจธรรม ดื่มสัจธรรมจากคนที่รู้จริงที่แสดงธรรมขึ้นมา มันเหมือนกับเรามีช่องทางไปได้เลย

หลวงตาท่านบอกว่า เวลาหลวงปู่มั่นเทศน์นี่นะ มรรคผลนิพพานนี่หยิบเอาได้เลยนะ จับหยิบเอาได้เลยเวลาหลวงปู่มั่นเทศน์ เพราะคนรู้จริงเทศน์ใช่ไหม คนรู้จริงบอกทางใช่ไหม เราก็เห็นช่องทางไปด้วยเลย พอหลวงปู่มั่นเทศน์จบปั๊บ ฟ้าปิดหมดเลย นิพพานหายหมดเลย เพราะมันไม่มีคนชักนํา เห็นไหม ฉะนั้น การฟังธรรมสําคัญมาก แต่การฟังธรรมจากครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงนี่สําคัญมาก เพราะคนรู้จริงพาเราก้าวเดิน

แต่ถ้าไป ฟังธรรม ดูสิ ในเทศน์ปริยัติเขาก็แสดงธรรมๆ โดยจารมาจากพระไตรปิฎก เขาก็เอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาอ่าน เราก็ได้ประโยชน์เหมือนกัน บางทีเราได้คติ ไอ้คนที่อ่านยังไม่รู้เรื่องเลย อ่านเป็นตามหน้าที่ ไอ้คนฟังอยู่นี่ แหม! ซาบซึ้งๆ นะ คนอ่านก็อ่านไปตามหน้าที่เพราะอะไร เพราะอ่านธรรมของพระพุทธเจ้า ไม่ใช่ใจของตัวเอง

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราเทศน์นะ เทศน์มาจากใจ มันบอกถึงวิธีการ เพราะใจจะรู้ได้ต้องมีวิธีการอันนั้น ต้องผ่านประสบการณ์อย่างนั้น ถึงเอาประสบการณ์ที่เราเคยล้มลุกคลุกคลานมา แล้วมันผิดมาอย่างไร แล้วถูกอย่างไร เวลาถูกแล้ว เวลาเข้าสู่ความจริง ความจริงเป็นอย่างไร เป็นชั้นเป็นตอน เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

การฟังธรรมสําคัญมาก หลวงตาบอกว่า ในภาคปฏิบัติ การฟังธรรมสําคัญที่สุด แต่ต้องฟังธรรมจากครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงนะ ถ้าฟังจากครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็นจริง เห็นไหม เครื่องยนต์กลไกที่มันชํารุด มันติดไม่ได้ อะไรมันเสียแล้ว อะไหล่ตัวใดเสีย เครื่องยนต์นั้นติดไม่ได้

เราทําสติ สมาธิ ปัญญา งานชอบ เพียรชอบ มรรค ๘ สิ่งใดสิ่งหนึ่งชํารุด เครื่องยนต์มันไปไม่ได้หรอก ถ้าอะไหล่มันชํารุด เครื่องยนต์นั้นมันจะติดไม่ได้ แล้วมันจะไม่เป็นพลังงานขึ้นมา

แต่ถ้าเราฝึกหัดของเรา เครื่องยนต์มันไม่ดี เราก็ซ่อม เอามาดูแล สติเป็นอย่างไร สมาธิเป็นอย่างไร งานน่ะ งานภายนอก งานภายใน งานโลกียปัญญา งานโลกุตตรปัญญา งานมันมีมหาศาลเลย งานชอบ ก็ฝึกหัดขึ้นไป พยายามปฏิบัติขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มันจะทําของมันได้ ถ้าทําได้ มันเป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์ สิ่งนี้ถ้าผู้ที่ปฏิบัติเป็นเขาจะบอกวิธีการของเขา ทําได้จริงไง ทําได้จริงมันเป็นประโยชน์ ถ้าฟังธรรมๆ ฟังจากคนที่รู้จริง

ทีนี้การฟังธรรมเป็นประโยชน์มาก ทีนี้พอการฟังธรรมเป็นประโยชน์มาก เป็นประโยชน์ ฉะนั้น เวลาฟังธรรม กําหนดดูลมหายใจพร้อมกับฟังธรรมมันจะเจริญไหม

ดูลมหายใจของเรา เราตั้งใจนะ กําหนดลมหายใจไว้ แล้วเราก็ฟังธรรมด้วย เวลาหลวงตาท่านสอน คนที่ปฏิบัติเป็น ท่านจะสอนอย่างนี้ ถ้าจะฟังธรรมนะ กําหนดจิตไว้เฉยๆ แล้วฟังเสียงที่มากระทบ ฟังเสียงนั้นมา แล้วไม่ต้องคิดว่าจะจําทุกคํา กลัวว่า โอ๋ย! อาจารย์ท่านเทศน์มันเป็นคุณประโยชน์มาก เหมือนเทปเลย อัดทุกคําเลย มันเป็นไปไม่ได้

เราทําใจเราให้สงบ แล้วกําหนดฟังเสียงนั้น ถ้าเสียงนั้นมันมานะ ถ้าคําใดคําหนึ่งเวลามันตรงกับจริตนะ มันทิ่มเข้าไปในความรู้สึกนะ ฟังคํานั้นน่ะขนลุกเลย ขนนี่ลุกเลย ขนพองเลย คํานั้นน่ะมันจะจําไปตลอดชีวิตเลย เขาฟังธรรมอย่างนี้ ถ้าขนลุกขนพอง จิตมันสลดมันสังเวช ฟังธรรมนี่มันสงบต่อหน้าได้เลย

หลวงตาท่านบอกว่า ท่านฟังธรรมหลวงปู่มั่น เวลาจิตสงบ จิตดับถึง ๓ วัน คือว่า ดับถึง ๓ วัน มันสงบนิ่งอยู่ ๓ วัน โอ้โฮ! มันมีความสุข เดินไปไหนเหมือนลอยไปตลอดเลย ถึง ๓ วันน่ะ จิตดับถึง ๓ วันคือมันไม่ออกไปยึดมั่นถือมั่น นี่ฟังธรรม

ฉะนั้น เวลาขณะนั่งสมาธิ ดูลมหายใจไปด้วยกับฟังธรรมไปด้วย กับนั่งดูลมเฉยๆ อย่างใดจะได้ธรรมะเจริญมากกว่ากัน

คําว่า “เจริญ” มันก็อยู่ที่ความสงบไง คําว่า “เจริญ” คือจิตมันพัฒนา เห็นไหม เด็กๆ มันก็มีความรู้แบบเด็กๆ คนที่อ่อนแอก็ยกของได้น้อย คนที่โตขึ้นมา เด็กมันฉลาดขึ้น มันโตขึ้น มันก็ทันคน กําลังหัวใจที่มันมีกําลังขึ้นมามันก็มีกําลังของมัน

นี่ก็เหมือนกัน ที่มันเจริญ เจริญตรงนี้ไง เจริญที่ว่า หนึ่ง ทําสมาธิได้ง่าย สิ่งใดเข้ามากระทบกระเทือนแล้ววางได้ง่าย วางได้ง่าย ไม่ใช่ไม่รับรู้นะ วางได้ง่าย เพราะมันมีปัญญารู้ทันไง อะไรที่กระทบกระเทือนมันจะทําลายเราแล้ว จิตใจดวงนี้อุตส่าห์รักษามาขนาดนี้ ลงทุนลงแรงมาขนาดนี้ แล้วจะไปกระทบกระเทือนหรือว่าไปรับรู้สิ่งใด ไปสัมผัสใดๆ เล็กๆ น้อยๆ แล้วให้มันเสื่อมไป อู๋ย! ไม่เอาๆๆ เห็นไหม มันฉลาดไง มันรู้เลยว่าอะไรจะกระเทือนใจ อะไรจะทําให้หัวใจนี้มันล้มลุกคลุกคลาน มันจะวาง มันจะหลบมันจะหลีกของมันไป นี่มันเป็นประโยชน์ทั้งนั้นน่ะ ถ้าวัด วัดตรงนี้

ถ้าพูดถึงว่า ดูลมหายใจไปด้วยกับฟังธรรมไปด้วย สิ่งใดจะเจริญมากกว่ากัน

ถ้าฟังธรรมนะ ถ้ามีโอกาสฟังธรรมนะ ต่อไปนี้ถ้าเปิดวิทยุหลวงตาฟังนะ แล้วเรากําหนดจิตฟังเฉยๆ แต่เวลาเราไม่ได้ฟังธรรม เราอยู่ของเราตัวคนเดียว เราปฏิบัติของเรา เราฟังธรรม เหมือนกับคนพิการ คนตาบอดเขาต้องมีไม้เท้านํา ฟังธรรมก็มีธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีของครูบาอาจารย์เป็นผู้นํา แต่บางทีเราก็ต้องทดสอบด้วยตัวเราเอง คือเราจะเดินด้วยตัวเราเอง ไม่ต้องมีไม้เท้านํา เราก็กําหนดลมหายใจ ถ้าเราปฏิบัติด้วยตัวเราเอง

ถ้าเราฟังธรรมได้ เราก็ฟังธรรม เอาสิ่งนั้นน่ะ ฟังธรรมไม่ต้องกําหนดลมหายใจ ไม่ต้องพุทโธ ฟังธรรมเฉยๆ ฟังธรรมคือฟังธรรม อันนี้จะเอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งแขนงเดียวชัดๆ

แต่เวลาเราไม่ได้ฟังธรรม เราไม่ได้ฟังธรรมอยู่ เรากําหนดลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ หรือลมหายใจเฉยๆ หรือพุทโธเฉยๆ อันนี้ต้องมีคําบริกรรม

ถ้าฟังธรรม จิตมันเกาะ จิตมันไม่เร่ร่อน จิตมันเกาะ มันมีที่เกาะ แต่เวลาเรากําหนดพุทโธๆ จิตมันก็มีที่เกาะ เกาะพุทโธไว้ เกาะพุทโธไว้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ใช้ปัญญาควบคุมดูแลจิตไว้ มันต้องมีที่เกาะ มันไม่มีที่เกาะ มันเหลวไหล ไม่มีที่เกาะ เดี๋ยวมันก็หายมันไป แล้วถ้าไปๆ มันตกภวังค์ไปเลย มันจะเสียหายไง

ฉะนั้น ขณะที่ฟังธรรม กําหนดดูลมหายใจกับนั่งสมาธิไปด้วย หรือนั่งสมาธิดูลมหายใจเฉยๆ

คําว่า “เฉยๆ” เราขีดเส้นไว้เลย คําว่า “เฉยๆ” ไม่ได้นะ ถ้าดูลมก็ต้องมีสติ ถ้าไปดูเฉยๆ คําว่า “เฉยๆ” มันดูสักแต่ว่าไง ทําแบบว่าทําพอเป็นพิธีไม่ได้ คําว่า “เฉยๆ” ไม่ได้ ต้องชัดเจน แล้วชัดเจนของเรา พุทโธชัดเจน ชัดเจนก็คือกิริยาชัดเจน ไม่ใช่ชัดเจนแล้วต้องลุกขึ้นมาชัดเจน ไม่ใช่

ชัดเจนคือความรู้สึกนี้มันชัดเจนไว้ ชัดเจนไว้ ถ้าละเอียด มันจะละเอียดเข้ามา ถ้ามันพุทโธๆ ถ้ามันละเอียด มันจะรู้ของมัน

แล้วถ้าความเจริญ เจริญก็คือมันสะดวกสบายใจ ความเจริญคือความโล่งโถง การทําสมาธิถ้ามันเจริญนะ มันจะโล่งโถง มันจะมีความเบาของมัน มันจะมีความพอใจของมัน นี่คือความเจริญ วัดได้

วัดได้ที่ว่า ถ้ามันเจริญแล้ว กรณีอย่างนี้นะ ถ้าพูดถึงเราคิดแล้วว่า ทางวิทยาศาสตร์นะ เราทํางานจบแล้วก็คือจบ แต่ถ้าทางปฏิบัตินะ วันนี้ภาวนาดี ทําแล้วดี คําว่า “ดีวันนี้” พรุ่งนี้จะให้ดีนะ พรุ่งนี้เหลวไหลเลย ภาวนาอย่างไรก็ไม่ลง ทําไมคําว่า “ดี” มันไม่ดีต่อเนื่องไปล่ะ

ทางโลกนะ ทําสิ่งใด เราทําเสร็จแล้วเราก็เสร็จ ทําต่อไป เราต้องทําให้ดีกว่านี้ด้วย เพราะเราเคยทํามาแล้ว แต่เรื่องของการปฏิบัติมันมีกิเลสของเรา วันนี้อารมณ์ดี วันนี้มีสิ่งใดกระทบ ภาวนานี่ดี พรุ่งนี้จะเอาอีก อู้ฮู! วันนี้สุดยอดเลย พอพรุ่งนี้ ไปเลย ออกทะเลเลย ไม่ได้เรื่องเลย เห็นไหม เพราะเวลาเราภาวนา คนมีกิเลส กิเลสมันกลัวธรรมะ แล้วเราปฏิบัติธรรม เราจะมีหลักยึด กิเลสมันกลัวธรรมะมันจะได้คะแนนในใจ เวลาผ่านไปแล้วมันจะหาข้อต่อรอง หาสิ่งต่างๆ ทําให้เราเหลวไหล แล้วเราก็ไม่อยากเหลวไหล เรานักปฏิบัติ เราอยากได้ความดีทั้งนั้นน่ะ แต่ทําไมทําแล้วมันเหลวไหลล่ะ กิเลสมันแทรกมา เห็นไหม เวลาปฏิบัติมันมีตรงนี้ ฉะนั้น ถ้าปฏิบัติมีตรงนี้ปั๊บ เราต้องมีสติ เราต้องมีการรักษา ต้องดูแลของเรา ฉะนั้น เฉยๆ ไม่ได้ ต้องมีสติชัดเจน แล้วดูแลของเรา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่านะ การทําสมาธิดูลมหายใจพร้อมกับฟังธรรมไปด้วย

ถ้าทํามาแล้วได้ผลขนาดไหนนั่นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าจะเอาจริงนะ ดูลมหายใจก็ลมหายใจชัดๆ ถ้าขณะฟังธรรม เราก็ฟังธรรมอย่างเดียวชัดๆ เอาตรงนี้ให้ชัดเจนไปในการปฏิบัติ

มันก็เริ่มต้นไปแบบผู้ที่ว่า เขาดูลมหายใจไปแล้วเขามาฟังธรรม เหมือนกับคนที่ยังไม่เคยทํา ทําแล้วมันไม่ถนัด นั่นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ทําๆ ไป เพราะคนถนัด เห็นไหม เหมือนนักกีฬา นักกีฬา เบสิกเขาพยายามฝึกให้ดีเลย แล้วใหม่ๆ ให้ดี เพราะถ้าเล่นกีฬาไปแล้วเบสิกดี เดี๋ยวข้างหน้ามันจะดี เวลาเริ่มต้นเลย เบสิกเราไม่ดี พื้นฐานเราไม่ดี

นี่ก็เหมือนกัน ดูลมหายใจ ลมหายใจชัดๆ ถ้าฟังธรรมชัดๆ เบสิกให้มันแน่น เบสิกให้มันดีนะ แล้วต่อไปข้างหน้ามันจะดี นี่พูดถึงสมาธินะ

“๒. ในแนวทางการวัดความเจริญก้าวหน้าด้วยตัวเอง เราจะวัดจากอะไรคะ ปฏิบัติภาวนามานานพอสมควร เมื่อมีแรงกระทบ เช่น ถูกว่ากล่าวแรงๆ ต่อหน้าคนมากๆ หรือมีเหตุการณ์อะไรมากระทบ จิตไม่ค่อยหวั่นไหวค่ะ ไม่ทําให้จิตยินดียินร้าย จิตนิ่งเฉย มีอุเบกขา อย่างนี้ถือว่าเป็นการปฏิบัติก้าวหน้าหรือไม่คะ”

การปฏิบัติก้าวหน้า เราต้องมีสติปัญญาดูใจของเรา อย่างที่ว่า เวลาเขาวัด เขาวัดอย่างนี้เขาวัดแบบโลก เพราะอะไร เราทําหน้าที่การงานใช่ไหม เราทํางานอยู่ มันก็มีสังคมใช่ไหม เวลาเราโดนคนต่อว่าต่อหน้ารุนแรง เราก็ไม่โกรธ อันนี้มันเป็นอานิสงส์

ถ้าว่าเป็นบุญใช่ไหม เป็นบุญแล้วมันมีอานิสงส์ อานิสงส์ของนักปฏิบัติ นักปฏิบัติมันจะมีสติ พอมีสติ มีอะไรสิ่งใดกระทบ สติตัวนี้มันจะจับสิ่งนี้มาพิจารณา แต่ถ้าอานิสงส์ของมันใช่ไหม เราไม่มีสติใช่ไหม เวลาเราโดนใครว่าต่อหน้ามันก็โกรธเป็นธรรมดา เพราะเขาไม่ให้เกียรติเรา เราก็ต้องรักษาเกียรติ เราก็ต้องโต้แย้งเขาไป

แต่ถ้าเรานักปฏิบัติธรรมมันมีอานิสงส์ อานิสงส์ว่า แรงกระทบอย่างนี้ แรงกระทบ กระทบนี่เป็นส่วนหนึ่ง จิตใจของเรามันจะฟูหรือมันจะแฟบเป็นส่วนหนึ่ง เรามีสติ นี่อานิสงส์ คนที่ปฏิบัติเขาจะมีอานิสงส์อย่างนี้

แล้วเขาจะเข้าใจว่า สิ่งที่กระทบแล้วเราไม่มีความหวั่นไหว ไม่ยินดียินร้าย อย่างนี้วัดผลได้ไหม

อ้าว! มันเป็นอานิสงส์ก็วัดได้ วัดได้ระดับหนึ่ง แต่ถ้าเวลาปฏิบัติไปแล้ว เวลาปฏิบัติถ้าจิตมันเป็นจริงขึ้นมามันละเอียดกว่านี้ไง ฉะนั้น อันนี้วัดได้ระดับหนึ่งนะ แต่สิ่งที่ว่าไม่ได้เลยคือว่า จิตมันนิ่งเฉย มันเป็นอุเบกขา มันเป็นอุเบกขาไปเลย

ความเป็นอุเบกขา อันนี้มันเป็นการเข้าข้างตัวเอง ถ้าเป็นอุเบกขา อุเบกขาคือวางเฉย วางเฉยได้ แต่ถ้าอุเบกขา พออุเบกขามันไม่มีเหตุมีผลนะ เราวางแล้วเราจะไม่คิดอะไรเลยหรือ เราวางแล้ว สิ่งที่เราโดนกระทบมันเป็นจริงหรือเปล่า ถ้ามันเป็นจริง แล้วถ้าเราทํางานผิดพลาด เราก็ต้องแก้ไข แต่ถ้าเราทํางานไม่ผิดพลาด มันเป็นเพราะว่าเขาอิจฉาตาร้อนเรา อันนั้นมันเป็นผลของกิเลสของเขา มันก็ต้องมีปัญญาสิว่าเหตุที่มันเกิดมันเกิดเพราะอะไร แล้วถ้ามันเกิด เกิดมาทําไม

ถ้าอุเบกขา มันเหมือนก้อนหินน่ะ วันหลังก็ทําอะไรก็ได้ แล้วเราไม่พัฒนาอะไรเลยหรือ อันนี้อันหนึ่งนะ

ฉะนั้น สิ่งที่จะวัดผลไง เราจะวัดผล ถ้าเราจะวัดผล เราวัดผล จิตใจเราเจริญขึ้นมาไหม ถ้าจิตเราเจริญขึ้นมา สิ่งที่ผลกระทบมันเป็นที่ว่า ในเมื่อวุฒิภาวะเราแค่นี้ วัดผล เราก็วัดผลได้แค่นี้ใช่ไหม

แต่ถ้าเราปฏิบัติตามความเป็นจริง ตามหลักเกณฑ์ของกรรมฐาน ตามหลักเกณฑ์ของครูบาอาจารย์นะ ปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล นี่วัดผล

วัดผลเป็นอะไร

วัดผลว่า ถ้าเป็นปุถุชนคนหนา มันควบคุมอะไรไม่ได้หรอก เดี๋ยวมันก็เจริญ เดี๋ยวมันก็เสื่อมอยู่อย่างนี้ แต่ถ้าเราพิจารณาของเราไปเรื่อย ใช้ปัญญาอบรมสมาธิไปเรื่อย เวลามันรู้เท่าทัน สิ่งที่ว่าผลกระทบ รูป รส กลิ่น เสียง ผลกระทบมันเป็นสังคมใช่ไหม คําพูดมันก็เป็นรูปหนึ่ง ถ้ามันกระทบ ถ้าเรามีสติปัญญา รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร มันตัดขาด พอมันตัดขาดขึ้นมา เหมือนกับผู้ใหญ่คุยกับเด็กเลย

เด็กมันเล่นสนุกของมันใช่ไหม แต่ผู้ใหญ่เห็นเลย เด็กมันเล่นโดยสมมุติ มันทําอะไรประสบความสําเร็จทั้งหมดเพราะมันเขียนบทมาตั้งแต่ก่อนที่มันจะเล่นแล้ว ไอ้คนนี้เล่นเป็นแม่ค้า ไอ้คนนี้เล่นเป็นคนขายของ มันเขียนบทตั้งแต่ก่อนที่มันจะเล่น มันก็ประสบความสําเร็จตลอด

แต่ถ้าเราเป็นผู้ใหญ่ เราเห็นเราก็เข้าใจ เด็กมันทําอะไร มันเขียนบทตั้งแต่ก่อนที่มันจะเล่น คนไหนเล่นเป็นอะไรก็เขียนบทตั้งแต่เล่นใช่ไหม เขาก็เล่นอย่างนั้นตั้งแต่ต้นจนจบ แต่ถ้าเราเป็นผู้ใหญ่ไปมอง เออ! เด็กมันเขียนบทตั้งแต่เล่น มันเป็นอย่างนั้น เพราะเป็นโลกของเด็ก เป็นโลกของจินตนาการของเขา เป็นโลกของความไร้เดียงสา

จิตของเราก็เหมือนกัน เวลามันมีผลกระทบ ปุถุชนมันเหมือนโลกเด็กๆ มันไม่รู้ต้นชนปลายใดๆ ทั้งสิ้น มันไปกับเขา แต่ถ้าเรามีปัญญาพิจารณาของเรา ใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรานะ เวลาสติมันทันแล้ว เวลามันขาดนะ รูป รส กลิ่น เสียง มันเป็นอยู่อย่างนั้น มันเป็นเพราะว่าเราไปยึดไปถือ เราๆๆ ไอ้ตัวเรานี้สําคัญมากเลย เรา เรา ถ้าเราตัดตรงนี้ได้ เพราะเราตัดเอง พอเราตัดเอง เราก็ควบคุมได้เอง

แต่เราตัดไม่ได้ เราตัดเราได้ เรารู้ไม่ได้ เรารู้ไม่ได้ เราก็ไปรู้เรื่อง รูป รส กลิ่น เสียงไง เราไปรู้สิ่งที่ผลกระทบไง แต่เราไม่รู้ถึงตัณหาไง เราไม่รู้ถึงข้อเท็จจริงที่ยางเหนียวที่มันไปเกาะไง มันถึงตัดไม่ได้ ถ้าพุทโธๆ พุทโธบ่อยครั้งเข้ามันจะเห็นตรงนี้ไง

ถ้าเห็นตรงนี้ใช่ไหม เรา เราต่างหาก รูปอันวิจิตรไม่ใช่กิเลส ตัณหาความทะยานอยากของคนต่างหาก ความพอใจและความไม่พอใจต่างหาก อย่างเช่นสิ่งกระทบจากสังคม ถ้าเราเข้าใจผิด เขาติฉินนินทาเรา แต่เราเข้าใจว่าเขาชมเรา เราก็ดีใจเนาะ เขาเสียดสีเรา เราก็ อู๋ย! ภูมิใจเนาะ เขายกย่องเรา เขายกย่องเรา เห็นไหม เราเข้าใจผิด เรา เรา ตัณหาความทะยานอยาก เราเข้าใจผิดเข้าใจถูก เราทั้งนั้นเลย เพราะเราเข้าใจผิดใช่ไหม เขาพูดจาดูถูก แต่เราเข้าใจความหมายไม่ได้ เราคิดว่าเขามาชม ใจเราก็ฟูนะ ใจเราก็ฟู เห็นไหม เรา เราทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้ามันตัดตรงเราๆ ความเข้าใจ เข้าใจผิด เข้าใจถูก มันเข้าใจได้หมด รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร

วัดผล ถ้าจะวัดผลตามมรรคตามผล คําว่า “ผล” ตรงนี้ ถ้าปุถุชนคนหนา ทําสมาธิ “หนูปฏิบัติมานานพอสมควร มีแรงผลกระทบที่ถูกว่าเช่นนี้มันวัดผลได้ไหม”

มันวัดผลได้ มันเป็นอานิสงส์ วัดผลได้ วัดผลทางโลกๆ แต่ถ้าจะวัดผลในการปฏิบัติ อย่างเช่น ยกทุกวันว่า หลวงตาไปคุยกับหลวงปู่แหวน หลวงตาไปคุยกับหลวงปู่ขาว เขาวัดผลกัน วัดผลกันด้วยการสนทนาธรรม นักปราชญ์กับนักปราชญ์เขาวัดผลกัน เวลาวัดผล จริงจังเลย ความจริงเลย

ทีนี้สิ่งนั้นวัดผล นี่ของจริง แต่อารมณ์ สมาธิเจริญแล้วเสื่อม มันวัดผลกันตรงไหนล่ะ ถ้ามันวัดผลมันก็วัดผลที่ว่าเราทําแล้วดีขึ้นไม่ดีขึ้น แล้วทําแล้วมันก็เป็นอานิสงส์ อย่างที่ว่าเป็นอานิสงส์ที่ให้เรามีสติมีปัญญา เรารู้เท่าทันของเรา มันเป็นอานิสงส์ มันเป็นอานิสงส์ แต่มันอยู่ในอนิจจังไง สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา มันยังเวียนว่ายตายเกิดอยู่ มันเป็นอนัตตาอยู่ มันก็เป็นสัจธรรม สัจธรรมเป็นเครื่องบรรเทา

แต่ถ้าจะเอาอกุปปธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มันจะวัดผลอย่างนี้ มันก็อย่างที่ว่า ปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อันนี้มันเป็นอริยสัจ มันเป็นสัจจะ มันเป็นความจริง แล้วมีหนึ่งเดียว ใครปฏิบัติเข้ามาถึงมันต้องเป็นอย่างนี้ ถ้าคนที่ปฏิบัติไม่เข้ามาเป็นอย่างนี้มันก็อยู่ในวงนอก อยู่ในการสร้างสมบารมี อยู่ในการปฏิบัติ ปฏิบัติบูชา มันก็อยู่ของมันอย่างนี้ นี่วัดผล วัดผลตามความเป็นจริง

แต่วัดผลทางโลก วัดผลทางโลกที่เขาบอกว่า โอ้โฮ! เขาเป็นครูบาอาจารย์ มีคนนับหน้าถือตามาก อันนี้วัดผล วัดผลกันจํานวนหัวของลูกศิษย์ วัดผลกันที่คนเขาเชื่อถือศรัทธา อันนั้นวัดผลไม่ได้ สิ่งนั้นวัดผลไม่ได้ สิ่งนั้นมันเป็นกระแสสังคม

พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นสงฆ์องค์แรกของโลก เวลาฟังธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์แล้ว ไปเอาพระมันตานีบุตร หลานของพระอัญญาโกณฑัญญะองค์เดียวเป็นพระอรหันต์ แล้วเข้าป่าเข้าเขาอยู่ตลอดเลย อยู่คนเดียวเลย อยู่องค์เดียวอยู่ในป่าตลอดชีวิตเลย แล้วจะนิพพาน มาลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีคนไปยุ่งด้วยเลย องค์เดียวเลย สงฆ์องค์แรกของโลก ไม่ได้วัดผลด้วยจํานวนหัวของลูกศิษย์ ไม่ได้วัดผลด้วยมีลูกศิษย์ลูกหามาก ไม่ได้วัดผล

ดูสิ แม้แต่พระห่มผ้ามา ใช้ผ้าบังสุกุลย้อมด้วยสีหิน สีลูกรัง อยู่ในป่าเพราะมันไม่มีสี ไม่มีอะไรเลย ไม่มีลูกศิษย์ องค์เดียว ใช้ผ้าชุบกับสีหิน สีหินแดงๆ หินลูกรัง ใช้ชุบสี แล้วห่มผ้าสีนี้ เวลาจะนิพพานมาลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระแตกตื่นกันหมดเลย เพราะพระเขาอยู่วัดมีคนอุปัฏฐาก ได้สีย้อมนํ้าฝาด ได้สีเหลืองทอง แหม! สีมันแวววาว มันมีศักยภาพ

เวลาพระอัญญาโกณฑัญญะมาลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระเณรแตกตื่นเลย เอ๊ะ! นั่นใครน่ะ นั่นใคร ไม่มีใครรู้จัก มาลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กลับไปก็ไปนิพพาน แต่พระก็ถามว่านั่นใครน่ะ

พี่ชายใหญ่ เป็นสงฆ์องค์แรกของโลก เป็นพระอรหันต์องค์แรกของโลก ไม่มีลูกศิษย์เลย ไม่มีคนไปหาเลย ไม่มีใครไปนับหน้าถือตาเลย แต่ด้วยคุณงามความดีของท่าน กลิ่นของศีลหอมทวนลม มีจดจารึกอยู่ในพระไตรปิฎก ๒,๐๐๐ กว่าปี ชื่อเสียงของพระอัญญาโกณฑัญญะก็ยังฟุ้งกระจายไปติดปากนักเทศน์ชาวพุทธหมดเลย ใครเทศน์ก็ต้องพระอัญญาโกณฑัญญะ ใครพูดก็พระอัญญาโกณฑัญญะ ชื่อเสียงของพระอัญญาโกณฑัญญะ จนปัจจุบันนี้พระก็ยังเอาชื่อของท่านมาแสดงธรรมกันอยู่

นี่ไง วัดผลไง ถ้าวัดผลของธรรมมันวัดผลกันที่นี่ วัดผลของการมีคุณธรรมในหัวใจ ไม่ใช่วัดผลกันทางโลกๆ วัดผลกันจํานวนหัวของลูกศิษย์ วัดผลกันจํานวนสิ่งที่ทําประโยชน์กับโลก

ทําประโยชน์กับโลก หลวงตาทําเยอะแยะ ท่านทํามหาศาล แล้วท่านก็นิพพานไปแล้ว หลวงปู่มั่นท่านได้สร้างศากยบุตรไว้มาก อันนี้พูดถึงการวัดผลนะ

เพราะโยมถามมา เราเป็นพระ เวลาพูดออกไปมันมีคนฟังเยอะ ทั้งฆราวาสก็พวกญาติโยมฟัง การวัดผลก็แค่ความสงบของใจ แค่ให้ใจมีความรื่นเริง ให้ใจเรามีความสุข ให้ใจเราไม่ทุกข์ยาก มันก็เป็นคนที่ไม่กระเสือกกระสน ก็วัดผลของโยม

วัดผลของนักปฏิบัติ นักปฏิบัติเขามีเป้าหมาย เกิดนี้เกิดมาจากไหน เกิดมาแสนทุกข์แสนยาก เกิดมาทําไม แล้วการเกิดมันทุกข์ยากมาก แล้วเกิดมาแล้วเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วกึ่งกลางพระพุทธศาสนา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านบุกเบิกมา มันเหมือนคนไข้มียา ยาคือธรรมโอสถในปัจจุบันนี้ ฉะนั้น สิ่งที่ผู้ที่อยากประพฤติปฏิบัติเขาก็ต้องมีเป้าหมายของเขา

ฉะนั้น เวลาเรื่องของญาติโยม ญาติโยมก็แค่มีธรรมโอสถเป็นที่บรรเทา เป็นที่ผ่อนคลาย อันนี้ก็เป็นสิ่งที่ใครแสวงหาได้ขนาดนี้ ชีวิตเขาก็ไม่ทุกข์ยากจนเกินไป

แต่ถ้าจะปฏิบัติให้ได้มรรคได้ผล มันจะลงลึกกว่านี้ไง ลงลึกกว่านี้หมายความว่า เราต้องทําความสงบของใจ จากปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน จากกัลยาณปุถุชน ฝึกหัดจิตสงบแล้วให้ออกเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง ตามความเป็นจริงเพราะจิตมันสงบเป็นจิตจริงๆ

แต่ถ้ามันยังไม่สงบ มีสมุทัย คือมีตัณหาความทะยานอยากมันคละเคล้ากัน คนเราเกิดมามีอวิชชา มีกิเลสมันคละเคล้ากันอยู่กับหัวใจ เราทําสิ่งใดเดี๋ยวก็คิดดีเดี๋ยวก็คิดร้าย เวลาคิดร้าย มันคิด เราก็หักห้ามมัน แต่เราพยายามคิดดี คิดดี เราทําไป พอคิดดีไปแล้ว เดี๋ยวสิ่งที่กิเลสมันก็เหนี่ยวรั้ง มันล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนี้ เพราะอะไร เพราะมันยังมีอวิชชาอยู่ในหัวใจไง

แต่พยายามทําความสงบของใจ พุทโธๆ ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา พอจิตมันสงบขึ้นมาแล้ว จิตมันจริงแล้ว ถ้าจิตมันจริงเพราะอะไร เพราะมันไม่มีสมุทัย ไม่มีสิ่งใดเข้ามาครอบงํา นี่จิตมันจริง พอจิตมันจริง เราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้าจิตมันจริง เห็นจริง มันก็เกิดวิปัสสนา วิปัสสนา นี่มันเป็นมรรค เป็นมรรคเพราะอะไร เป็นมรรคเพราะว่าดําริชอบ งานชอบ เพียรชอบที่ว่าเป็นมรรคๆ เพราะมันมีสมาธิชอบ

เป็นมรรค พอมันเห็นกายจริง เพราะจิตมันจริง มันเห็นจริง เห็นจริงมันก็เป็นโสดาปัตติมรรค เห็นไหม ถ้าโสดาปัตติมรรคมันพิจารณาของมันไป ถ้าพิจารณามันก็ปล่อยวาง มีความมุมานะ เวลามันขาดไปก็เป็นโสดาปัตติผล นี่ตามความเป็นจริงมันเป็นอย่างนี้ มีความขยันมีความหมั่นเพียรพิจารณาไป จากโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล

นี่เขาพูดถึงการวัดผลไง ถ้าการวัดผลปั๊บ เราบอกว่า โยมปฏิบัติอย่างนี้ มีสิ่งใดกระทบ มีคนมาว่าต่อหน้า เราก็ไม่หวั่นไหว เราก็นิ่งเฉย เราก็อุเบกขาเลย อย่างนี้จะเป็นอะไร

มันก็เป็นอานิสงส์ อานิสงส์ที่เราปฏิบัติมา เราได้ประพฤติปฏิบัติมา เราได้ฝึกหัดมา เหมือนเราก็มีร่องมีรอย เหมือนเราลูกศิษย์กรรมฐาน เราลูกศิษย์กรรมฐาน เรามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ก็ฝึกฝนมา เรามาฝึกหัดข้อวัตร เราก็รู้ประเพณีวัฒนธรรมของพระกรรมฐาน ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เราก็มีร่องมีรอย

กรรมฐานเขาปฏิบัติในป่าในเขา ในที่สงบสงัด เขาพยายามไม่มีการกระทบกัน เราได้นิสัยมา เราได้นิสัยมา เราได้สภาวะแวดล้อมมา แล้วเราจะมาปฏิบัติ เราก็ปฏิบัติดีขึ้น เพราะมันเป็นการได้นิสัยมา ในการกระทํามา ถ้าเราปฏิบัติจริงขึ้นไป มันก็จะเป็นการวัดผลของที่ว่าจะเข้าสู่สัจธรรมแล้ว ถ้าสัจธรรมอันนี้เป็นความจริง

นี่พูดถึงการวัดผล แล้วการวัดผล “ขอความเมตตาหลวงพ่อพิจารณาอธิบายด้วยค่ะ”

นี่อธิบายแล้ว อธิบายให้เห็นว่า การทําอย่างนี้ การปฏิบัติมันอยู่ที่อํานาจวาสนา ถ้ามีอํานาจวาสนา เราพยายามขวนขวายของเรา ได้มากได้น้อย เราก็เก็บหอมรอมริบ ถ้าพูดถึงเก็บหอมรอมริบนะ เราจะคิดถึงหลวงตาท่านพูดบ่อย ท่านพูดว่า หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอะไร หลวงปู่มั่นน่ะ ในลูกศิษย์ลูกหาเชื่อมั่นว่าท่านเป็นพระอรหันต์ แต่ตัวท่านเองท่านไม่เคยบอกว่าท่านเป็นอะไรเลย

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น ท่านบอกว่าหลวงปู่มั่นก็เป็นพระอรหันต์ เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา หลวงตาท่านพยายามจะอุปัฏฐาก อะไรผู้เฒ่าผู้แก่ คนแก่แล้ว สมบุกสมบันมากับป่าเขามาก ท่านจะอุปัฏฐากให้พออยู่ได้ อะไรที่พอบรรเทาเรื่องความกระหาย หลวงปู่มั่นท่านไม่เอาเลย

แล้วหลวงตาท่านบอกว่า ก็ทําไมจะไม่ได้ล่ะ

ท่านบอกว่าไม่ได้หรอก ตาดําๆ มันมองอยู่

ตาดําๆ คือพระบวชใหม่ เห็นไหม เวลาพระบวชใหม่ พระเข้าไปอาศัยครูบาอาจารย์ก็ต้องบอกครูบาอาจารย์ของเราต้องสุดยอด ถ้าไปทําอะไรที่มันเห็นว่าอ่อนแอ พระบวชใหม่มันก็ไม่มีจุดยืน ท่านถึงบอกว่าไม่ได้หรอก ไอ้ตาดําๆ มันมองอยู่ ตาดําๆ คือพระบวชใหม่ พระที่อาศัยท่านมองอยู่ ท่านถึงเสียสละ ท่านถึงทําของท่านนะ

หลวงตาท่านบอกว่า ท่านเก็บหอมรอมริบ หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอะไร ท่านเป็นพระอรหันต์ พระอรหันต์โดยวินัยเขาเรียกสติวินัย

สติวินัย คนมีสติพร้อม เรื่องเจตนาทําความผิดมันไม่มี ถ้าเจตนาทําความผิดไม่มี สติวินัยนี่ยกเว้นนะ การทําความผิด การทําความผิดโดยไม่มีเจตนา การทําความผิดโดยไม่อะไร ถือว่าไม่ผิด มันมีอยู่ท้ายปาฏิโมกข์ สมฺมุขาวินโย ทาตพฺโพ สติวินโย ทาตพฺโพ อมูฬฺห คือว่า ในเมื่อเกิดอธิกรณ์ แล้วได้เคลียร์ด้วย อมูฬฺห ด้วยการเคลียร์กัน ด้วยการพูดจา สติวินัยมันมีอยู่ในพระไตรปิฎกว่า ๗ กรณีนี้ไม่เป็นอาบัติ ฉะนั้น พระอรหันต์ยกเว้นเลยว่า ถ้าเป็นอาบัติมันเลยปาปมุต สิ่งที่ว่าไม่เป็นอาบัติ

คําว่า “ไม่เป็นอาบัติ” คือต้องไม่ทําอะไรเลย นี่เขาว่าอย่างนั้น ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านบอกว่า เป็นผู้ที่เก็บหอมรอมริบเล็กน้อย ทําอะไรก็ทําเป็นคติตัวอย่าง ท่านเก็บหอมรอมริบของท่านมา ท่านทําของท่านมาเพื่อประโยชน์กับพวกเรา เพื่อประโยชน์เป็นตัวอย่าง ฉะนั้น เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เราเห็นครูบาอาจารย์ทําแบบนั้น เราก็พยายามทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา

ฉะนั้น นี่พูดถึงวัดผลนะ เขาเขียนมาเอง เขาบอกว่า ให้วัดผล จะทําอย่างไร วัดผลด้วยตัวเอง ความเข้าใจด้วยตัวเองไง

ความเข้าใจด้วยตัวเอง ตัวเองมีวุฒิภาวะแค่นี้ เราก็ดูที่ความสงบของเรา ดูความสงบของเรา ดูอานิสงส์ของเรา ดูชีวิตของเรา ชีวิตของเราดีขึ้น ชีวิตของเราไม่ทุกข์ยากจนเกินไป อย่างอื่นไม่เกี่ยว อย่างอื่นนะ อย่างอื่นมันเป็นเรื่องโลกๆ ถ้าธรรมะๆ ธรรมะเข้ากับหัวใจ ธรรมะเข้ากับความรู้สึก ถ้าชีวิตเราทุกข์น้อยลง ชีวิตเราดีขึ้น ดีขึ้นที่ความสบายใจ ดีขึ้น ไอ้ปัจจัยเครื่องอาศัยมันมาทีหลัง ปัจจัยเครื่องอาศัยอยู่ที่เราแสวงหา

ไม่ใช่ดีขึ้น ดีขึ้นที่ว่า ถ้าชีวิตเราดีขึ้น คือใจเราดีขึ้น ทุกอย่างดีขึ้น แล้วถ้าทรัพย์สมบัติมันมาด้วยก็ดี ถ้าพูดถึงถ้าเราดีขึ้น จิตใจเราดีขึ้น อย่างอื่นมันยังขาดแคลนอยู่ เราทําได้ดีขึ้น ไปแสวงหามันก็แสวงหาได้ง่าย มันมีสติมีปัญญา มันไม่ทุกข์ร้อนจนเกินไป

ฉะนั้น ถ้าว่าชีวิตดีขึ้นไม่ดีขึ้น ปฏิบัติวัดผล วัดผลที่นี่ เพราะปัจจัยเครื่องอาศัยเพื่อดํารงชีวิตร่างกาย จิตใจนี้อาศัยธรรมะ ธรรมโอสถเป็นที่พึ่งอาศัยของหัวใจ ฉะนั้น วัดผล วัดผลที่ใจ

เวลาหลวงตาท่านไปไหน ท่านบอกไปเอาใจคน เอาใจคนคือจิตใจให้ผ่องแผ้ว จิตใจให้มีที่เกาะที่ยึด จิตใจให้มีธรรมะเป็นที่พึ่ง มีรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง ถ้ามีที่พึ่งแล้ว อย่างอื่นตามมาทีหลัง อย่างอื่นตามมาทีหลัง จิตใจของคนประเสริฐ จิตใจของคนมีหลักมีเกณฑ์ อย่างอื่นจะตามมาด้วยความไม่ทุกข์ไม่ร้อนจนเกินไป ฉะนั้น วัดผลที่หัวใจ เอวัง

เวลาเราภาวนากัน
เราภาวนาให้เห็นสภาพเป็นไตรลักษณะ
เป็นอนัตตา ให้มันเห็นจริง ให้จิตมันคายมันทิ้ง
เพราะมันคายมันทิ้ง มันก็ทิ้งหมดทั้งโลก
ทิ้งหมดทั้ง ๓ โลกธาตุ ทิ้งหมดเลย
แล้วกลับมาทําลายตัวมันเอง
กลับมาทําลายภวาสวะ กลับมาทําลายภพชาติ
สิ่งที่มันจะไปเสวยภพ เสวยชาติ ทําลายทิ้งหมด
จบ
นี่พูดถึงพระพุทธศาสนา
พระพุทธศาสนามันมีธรรม มีความจริง

๔

จะหลอกใคร

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๒ กรกฎาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เกิดเป็นเทวดา”

หลวงพ่อ : เขาว่ามีเทวดามาหาเขา เขาคุยกับเทวดา นี่อารัมภบทมา จบ ไม่พูด

ถาม : ส่วนเรื่องภาวนาของผมมันอยู่กับที่ มันไม่ก้าวหน้า จะเข้าไปถอนหนามออกจากจิตอีก มันทําไม่ได้แล้วครับ ไม่รู้มันเป็นเพราะอะไร กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง

ตอบ : เขาบอกเขาเป็นพระ เขาบอกว่ามันมีเทวดา เกิดเป็นเทวดา มีเทวดามาคุยกับเขา แล้วมีเทวดามาคุย เขาคุยกับเทวดา แล้วเขาถามว่าสิ่งนี้มันมหัศจรรย์

มันจะเป็นความมหัศจรรย์ที่ไหน แล้วสิ่งนั้น เพราะว่าผลของวัฏฏะๆ กามภพ รูปภพ อรูปภพ เพราะเวลาการภาวนา ครูบาอาจารย์ท่านภาวนา เวลาเป็นพระโสดาบันไม่เกิดแบบไม่มีต้นไม่มีปลาย พระโสดาบันเกิดอีก ๗ ชาติ เวลาภาวนาเป็นสกิทาคามีนี่ ๓ ชาติ แล้วเวลาภาวนาไปถึงพระอนาคามีมันละกามภพ ละกามภพคือละตั้งแต่เทวดาลงมา เพราะพระอนาคามีไปเกิดบนพรหม ไปเกิดบนพรหมนะ ถ้ายังไม่สิ้นกิเลสไปเกิดบนพรหม แล้วไปเกิดบนพรหมก็ไปสุกเอาข้างหน้า หมายถึงว่า ถ้าเกิดเป็นพรหมแล้วมันจะสุกไปข้างหน้า มันไม่กลับมาเกิดอีก เพราะมันไม่กลับมาเกิดในกามภพตั้งแต่เทวดาลงมา แล้วถ้าภาวนาไปถึงที่สุดถ้าเป็นพระอนาคามีไปเกิดบนพรหม แล้วถ้าสิ้นสุดแห่งทุกข์ไป ลบล้างหมดเลย ลบหมด ลบหมด ๓ โลกธาตุ ครอบคลุมหมดเลย นั่นคือสิ้นสุดแห่งทุกข์

ฉะนั้น สิ่งที่มันมีมา กามภพ รูปภพ วัฏฏะ ผลของมันมีอยู่ ถ้าผลของมันมีอยู่ เราปฏิบัติกัน เราปฏิบัติไปรู้จักเทวดาหรือ ไปเห็นเทวดาหรือ ไปปฏิสันถารเทวดาหรือ จะไปคุยกับเทวดาหรือ ทําให้มันเนิ่นช้าไง

เทวดา จะบอกว่าเทวดามันไม่มีหรือ มันก็มีของมัน แล้วก็เห็นเทวดา แล้วเห็นอย่างไร แล้วเทวดาจริงเทวดาปลอม นี่มันหลอกตัวเอง ถ้ามันหลอกตัวเอง คนที่เขารู้จริงเขาไม่พูดอย่างนี้ คนที่เขารู้จริงเขารู้ของเขาอยู่ภายใน

ถ้ารู้จริงของเขา เห็นไหม หลวงปู่ชอบ เทวดามาใส่บาตร เทวดาใส่บาตร ไปอยู่พม่า แล้วอยู่พม่าแล้วมันสงครามโลก เพราะว่าประเทศไทยเข้ากับญี่ปุ่น ทางพม่าเขามันเข้ากับสัมพันธมิตร เขาจะจับคนไทยๆ ไง เขาพยายามจะเอาหลวงปู่ชอบมาส่ง ก็ชี้ทางมาให้เดินข้ามมา

ทีนี้หลวงปู่ชอบ หลวงปู่ชอบหมายความว่า ท่านภาวนาของท่าน สิ่งนี้มันเป็นเรื่องปกติของท่านเลย เรื่องภพ เรื่องชาติ เรื่องเทวดาที่จะมาอุปัฏฐากหลวงปู่ชอบเป็นเรื่องธรรมดาเลย

ฉะนั้น เวลาท่านกลับมาจากพม่าอย่างนี้ ๓ วันยังไม่ได้กินข้าว เดิน ๓ วัน ๓ คืน เพราะมันจะหนีตายมา สมัยโบราณ ป่ามันยังทึบมาก ทีนี้พอคนมันทําเองใช่ไหม คนเราทําเองมันรู้อยู่แก่ใจไง พอเดินมาถึง ๓ วัน ๓ คืน รําพึงขึ้นมาเลย เวลาปกติเทวดาก็มาฟังเทศน์ เทวดาก็มาอุปัฏฐากตลอดเวลา ปัจจุบันนี้เดินมา ๓ วันแล้วนะ ข้าวก็ยังไม่ได้กินเลย เวลาทุกข์เวลายากไม่มีใครดูแลเลย

เวลาเขาสงสัยในธรรม เขาสงสัยสิ่งใดๆ เขาก็มาถามหลวงปู่ชอบ หลวงปู่ชอบได้ปฏิสันถาร ได้สนทนาธรรมกับเขา เขาได้ประโยชน์กับหลวงปู่ชอบมหาศาล แต่ในปัจจุบันนี้กําลังจะตายแล้วนะ เวลาวิกฤติขึ้นมา จะตายขึ้นมา ไม่เห็นมีใครคิดถึงเลย ไม่มีใครดูแล นี่มันรําพึงขึ้นมาจากใจเพราะอะไร เพราะเป็นคนทําเอง เราเป็นคนทําเอง เรารู้ใช่ไหม ความลับไม่มีในโลก ใครทําสิ่งใดก็รู้อย่างนั้นน่ะ

พอรําพึงขึ้นมาอย่างนั้นปั๊บ ท่านบอกว่าท่านเดินมา อยู่ในประวัติหลวงปู่ชอบด้วย หลวงตาท่านเล่าให้ฟังด้วย เวลาท่านเดินมาสักพักหนึ่ง เดินไปข้างหน้า อ้าว! เห็นคนผู้ชายจะมาใส่บาตร โอ้โฮ! ด้วยความหิวตาลาย รีบปลดบาตรลง เอาบาตรมารับบาตร พอเข้าไปรับบาตร เข้าไปใกล้ๆ ก็สงสัยนะ

“โยมมาจากไหน”

เขาบอก “อืม” เขาชี้ไป ก็ยังไม่รู้นะ นึกไม่ถึง

“โยมมาจากไหน”

“อืม”

แล้วพอเขาใส่บาตร พอใส่บาตร มันแปลก ท่านบอกมันแปลกว่ากลิ่นหอม กลิ่นมันแปลกกว่าอาหารที่เคยเห็นมา เอ๊ะ! มันก็ชักแปลกใจ พอแปลกใจก็เริ่มมองเขาแล้ว จะลงฉัน ว่าเขาจะไปไหน เขาก็ลา บอกเขาจะลา พอลาไป เขาเดินเข้าไปในต้นไม้ใหญ่ มันลับต้นไม้แล้วหายไปเลย พอลับต้นไม้ปั๊บ ท่านก็มองไปข้างหน้า ลับต้นไม้ต้องไปออกอีกข้างหนึ่งใช่ไหม ออกอีกข้างก็ไม่เจอ ไปหาก็ไม่เจอ แต่ไม่เจอก็ไม่เป็นไรหรอก กําลังหิว ขอฉันอาหารก่อน พอฉันขึ้นไปแล้วมันพอดีหมด เห็นไหม

นี่เขารําพัน คนที่เขารู้เขาเห็นเขาเก็บไว้ในใจ แล้วสิ่งนี้มันไม่ใช่อริยสัจ มันไม่ใช่มรรค มันไม่ใช่ทางเดินไง ดูสิ เรามีตากันใช่ไหม เราเห็นเครื่องบินไหม เครื่องบินมันบินไปบินมา เราก็เห็นใช่ไหม ดูก้อนเมฆสิ เมฆเวลามันก่อตัวขึ้นมา เราก็เห็นเมฆ เวลาเมฆมันเคลื่อนไปแล้วมันมีไหม มันก็มีอยู่จริงไง แล้วมีอยู่จริง แต่มันเป็นอะไร มันรู้มันเห็นไง

นี่บอกเทวดาๆ ได้เทวดามาดูแลพระ เทวดา

เทวดาก็ส่วนเทวดา ไม่ปฏิเสธว่าเทวดาไม่มี แต่ปฏิเสธไอ้คนหลงน่ะ หลอกตนเอง จะหลอกตนเองมันมีประโยชน์อะไร ถ้าเราหลอกตนเองมันจะมีประโยชน์อะไร ถ้าเราจะรู้จะเห็นสิ่งใด ทําสมาธิเป็นหรือเปล่า สมาธิได้หรือเปล่า

ถ้าทําสมาธิได้ ถ้ามันมีสติมีปัญญาขึ้นมา มรรคมันอยู่ที่นี่ นี่งานของพระๆ อัตตสมบัติ งานของพระมีศีลมีธรรม งานของพระมีศีล สมาธิ ปัญญา สมบัติของพระ สมบัติของพระที่นี่

เทวดาเขาก็หาบุญกุศลของเขา เขาก็ภพชาติของเขา เขาทําบุญกุศลของเขา เขาไปเกิดเป็นเทวดา เขาก็ต้องหมดอายุขัยเหมือนกัน เทวดาก็ต้องตายเหมือนกัน

เทวดา เราจะบอกว่า เราเปรียบเทียบนะ เปรียบเทียบโดยตรรกะ ดูสิ ถ้าพูดถึงเป็นเทวดาก็เหมือนพวกเราเกิดมามั่งมีศรีสุข เป็นคนมั่งมีศรีสุข คนมี เวลาตกนรกอเวจีก็คนทุคตะเข็ญใจนั่นน่ะ มันก็เหมือนกันน่ะ มันก็ฐานะไง เทวดาเขาเป็นทิพย์สมบัติ สิ่งใดเขาก็เป็นทิพย์ ในเทวดาเขายังมีชนชั้น ชนชั้นเทวดาที่มีบุญมากกว่าบุญน้อยกว่า สมบัติของเขาก็แตกต่างกัน แล้วอายุขัยเขาสั้นหรือยาว ก็เหมือนกันน่ะ มันเหมือนกัน พรหมก็เหมือนกัน

จะเป็นเทวดา อินทร์ พรหม เขาจะมีความสุขขนาดไหน คนมีความสุข เวลาจะตาย ทุกข์ไหม คนมีความสุข เวลามันเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา ทุกข์ไหม เหมือนกัน แล้วมันจะไปตื่นเต้นอะไร เทวดาก็เทวดา เทวดาก็ภพชาติหนึ่ง จิตมันก็ภพชาติหนึ่ง แล้วเวลาหมดอายุขัยมันก็ต้องตายมา แล้วเราไปชื่นชม เราไปหลงใหลกับเทวดาหรือ เขาเป็นเทวดา แล้วชื่นชมอะไรกับเขา นักปฏิบัติเราไม่ต้องการอย่างนั้น ต้องการสิ้นสุดทุกข์ที่นี่ในปัจจุบันนี้

นี่พูดถึงว่าการเห็นเทวดา ถ้าเห็นเทวดา ให้รับรอง แล้วเราจะไปหลอกใครล่ะ นี่เขาเรียกว่าส่งออก ในการปฏิบัตินี่นะ แม้แต่จิตสงบแล้วเห็นนิมิต เขาจะให้ดึงไว้เลย ถ้าเห็นนิมิต นิมิตมันเป็นบารมีของจิต ถ้าจิตมันมี มันรู้มันเห็นของมัน ก็รู้ก็เห็น หลวงปู่มั่นรู้เห็นไปหมดล่ะ แล้วมันเป็นประโยชน์ไม่เป็นประโยชน์ด้วย รู้แล้วจะไปบอกเขา เขาไม่เชื่อ แล้วเป็นทุกข์กับเขาด้วย มันมีประสบการณ์นะ มีประสบการณ์ในเรื่องเวรเรื่องกรรมของคน แล้วเราไปบอกเขา เขาจะเชื่อหรือไม่เชื่อ แล้วถ้าไปบอกเขา ถ้าเขาร้อนตัวขึ้นมา เขาไม่มีความสุขอะไรเลย

จะบอกเขามันต้องใช้อุบายไง ต้องใช้อุบายว่า บ้านนี้มีพฤติกรรมอย่างนี้หรือเปล่า บ้านนี้ควรจะแก้ไขอย่างนี้หรือเปล่า เวลาเขาบอกเขาต้องใช้อุบายนะ ถ้าคนเขาเป็นน่ะ ถ้าไม่เป็นไปบอก มันมีแต่ผลกระทบ มีแต่ความเสียหายทั้งนั้นน่ะ นี่พูดถึงผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะคือสภาพความเป็นอยู่

แล้วเรามาบวชเป็นพระ เราจะมาปฏิบัติ ไม่ใช่ปฏิเสธว่าเทวดา อินทร์ พรหมไม่มี แต่ถ้ามี มันมีอยู่ในสถานะใด อยู่อย่างไร แล้วเราเป็นพระ เขามาสนทนาธรรม เขามาฟังธรรม เรามีอะไรบอกเขา เทวดาเขาไม่อยากมาใกล้มนุษย์ กลิ่นคาวของมนุษย์คาวมาก เขามีความสะอาดยิ่งกว่าเรา กลิ่นคาวของมนุษย์นี่เขาไม่อยากเข้าใกล้เลย เหมือนกับเรา ดูสิ ไอ้พวกสภาวะแวดล้อมที่เสียหาย นํ้าเสีย ใครอยากเข้าไปใกล้บ้าง นํ้าที่เป็นสารพิษ มีใครอยากเข้าไปใกล้บ้าง ไม่มีใครอยากเข้าไปใกล้เลย

มนุษย์ก็เหมือนกัน เขาไม่อยากเข้ามาใกล้หรอก เขาเหม็น แต่ที่เขาจะเข้ามาใกล้ เขาเข้ามาใกล้ครูบาอาจารย์ที่มีคุณธรรมต่างหากล่ะ ครูบาอาจารย์ที่มีคุณธรรมมันหอมกลิ่นของศีลกลิ่นของธรรมมันหอมทวนลม มันสะอาดบริสุทธิ์ อันนั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ถ้ากลิ่นของครูบาอาจารย์ท่านมีศีลมีธรรมในหัวใจ ท่านไม่เพ้อเจ้ออย่างนี้ หลอกตัวเองแล้วจะไปหลอกใครก็ไม่รู้น่ะ

ฉะนั้น สิ่งที่เป็นเทวดา ไปรู้ไปเห็นเทวดา ไปพูดกับเทวดา ไร้สาระ เพราะเรื่องอย่างนี้มันเป็นเรื่องฤๅษีชีไพรเขาก็ทําได้ ทุกคนเขาก็ทําได้ถ้าจิตเขามีสติสัมปชัญญะ ไอ้นั่นเป็นเรื่องของเขา

ฉะนั้น รับรู้เทวดา ผมรับรู้เรื่องเทวดา ไปเรื่องเทวดา แต่พอมาถามปัญหา เห็นไหม “ส่วนเรื่องภาวนาของผม ตอนนี้มันอยู่กับที่ครับ ไม่ก้าวหน้าเลย”

มันจะก้าวหน้าไปไหนล่ะ ก็มันหลอกตัวเอง ทิ้งตัวเองไป ไปอยู่กับเทวดา เอาใจไปแขวนไว้กับเทวดา เอาใจไปฝากไว้กับคนอื่นไง เอาใจไปฝากไว้กับเทวดา แล้วตัวเองได้อะไรล่ะ

แต่ถ้าทําความสงบของใจนะ เวลาทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบเข้ามาเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิ ฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา ใช้ปัญญา

ที่ว่าเขาจะไปถอนหนามของจิต

จะถอนหนามของจิต ไอ้นี่มันเป็นบุคลาธิษฐานทั้งนั้นน่ะ กิเลสมันเป็นหนามหรือ เวลาเขายกให้เห็นไง กิเลสนี้เป็นนามธรรมใช่ไหม เวลามันทุกข์มันยากขึ้นมา คนเราเจ็บไข้ได้ป่วยหาหมอ หมอก็ต้องวินิจฉัยว่าเราเป็นโรคอะไร

นี่ก็เหมือนกัน คําว่า “มีกิเลส” คนเรามีกิเลส ถ้ามีกิเลสขึ้นมา เขาเปรียบเทียบ เปรียบเทียบว่า เหมือนฝ่าเท้าเวลาไปเหยียบหนามแล้วมันมีความเจ็บปวด มันเจ็บเพราะหนามมันปักเข้าไปในฝ่าเท้า

นี่เหมือนกัน กิเลสมันปักเข้ามากลางอก ปักกลางหัวใจใช่ไหม เขาก็อุปมาอุปไมยเปรียบเทียบบุคลาธิษฐานว่า ถ้าเราถอนหัวหนาม ถอนหัวหนามก็ถอนหัวหนามจากใจ ก็ถอนอวิชชา แล้วถอนอวิชชา แล้วจะไปถอนอะไรล่ะ

เขาบอกเขาถอนหนามของจิตต่างๆ

มันเป็นคําอุปมาอุปไมย เวลาพูดธรรมะ สิ่งที่เวลาครูบาอาจารย์ที่ถึงที่สุดแห่งทุกข์ท่านบอกว่าให้อธิบายถึงนิพพานนะ ท่านจะลุกขึ้นยืน แล้วก็เม้มปากแน่นๆ แล้วก็นั่งลง ท่านไม่พูดหรอก พูดคือสมมุติ กิริยาทั้งนั้น

นี่ก็เหมือนกัน หนามของจิตๆ มันเป็นคําอุปมาอุปไมยให้เราเห็นเป็นบุคลาธิษฐาน ให้เราเห็นไงว่า กิเลสมันเหมือนกับหนาม แล้วมันปักลงในใจ แล้วจะถอนมันอย่างไร

พอบอกว่าหนามของจิต แล้วมันก็ไปหาหนามไง จะไปบ่งกันใหญ่เลย หาเข็มมาว่าจะบ่งหนาม

มันเป็นอุปมาอุปไมย มัคโค ทางอันเอก สมาธิชอบ เพียรชอบ งานชอบ สติชอบ ปัญญาชอบ ความชอบธรรม แล้วเวลามรรคญาณมันเคลื่อน มันหมุนเข้าไป มันทําลายอวิชชาเข้าไป มันทําลายอย่างไร นั้นมันเป็นอุปมาอุปไมย

ที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมๆ แสดงธรรมมันหลากหลายนัก แสดงธรรมกับใคร แสดงธรรมกับคนที่มีปัญญา แสดงธรรมกับพวกพราหมณ์ พวกปัญญาชน เขามีเหตุมีผล เราต้องมีเหตุมีผลกับเขา

ดูสิ พราหมณ์เวลาเขามาต่อว่าพระพุทธเจ้า ว่าพระพุทธเจ้าเป็นผู้น้อย คืออายุยังน้อย ทําไมไม่เคารพบูชาผู้ใหญ่ นี่เขามาติเตียนพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าก็นั่งฟัง นั่งฟังเฉย

พอเสร็จ เขาจะลากลับนะ พระพุทธเจ้าถาม “พราหมณ์ โดยธรรมชาติ คนเราเอาสํารับอาหารไปให้แขกรับประทาน ถ้าแขกเขาไม่รับประทาน อาหารจะเป็นของใคร”

“ก็เป็นของผู้ที่เอามา”

“คําพูดของพราหมณ์ทั้งหมดที่พราหมณ์พูด เราไม่รับ ให้พราหมณ์เอากลับไป”

โอ๋ย! พราหมณ์นั้นช็อกเลย คนที่มีปัญญา ปัญญาชนสมัยพุทธกาลที่เขามาหาพระพุทธเจ้ามันร้อยแปดพันเก้า นักปราชญ์เยอะแยะไปหมดล่ะ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสนทนากับใคร พูดกับใคร

ทีนี้พอเราไป “พุทธพจน์ๆ” คนนู้นก็อ้างพุทธพจน์ คนนี้ก็อ้างพุทธพจน์

เราไม่คัดค้านพุทธพจน์ แต่เราคัดค้านคนจําพุทธพจน์แล้วใช้ถูกต้องหรือเปล่า เราใช้ถูกต้องหรือเปล่า ถ้าใช้ถูกต้อง เรามีสมาธิไหม เรารู้จักใจของเราไหม เรามีสัมมาสมาธิไหม เรามีปัญญาภาวนามยปัญญาที่มันจะถอดถอนหัวหนาม มีไหม ถ้ามันมีนะ มันจะไม่ส่งออกไปเห็นเทวดาอย่างนี้หรอก

สิ่งที่บอกว่ามันไม่ก้าวหน้าเลย มันจะก้าวหน้าไปไหนล่ะ ก็โยนหัวใจตัวเองทิ้งไปแล้ว แล้วไปชื่นชมเทวดา ไปตื่นเต้นกับเทวดาน่ะ แล้วมันจะก้าวหน้าไปไหนล่ะ นี่เราไม่มีหลักไมล์เลย หลักไมล์คือตัวจิต ตัวจิตนี่คือตัวหลักไมล์ ตัวศูนย์เลย แล้วออกก้าวเดินไป ออกเป็นเมตรที่แรกเลย คนเราไม่มีหลักไมล์เลย มันจะก้าวเดินไปจากที่ไหน คนเราไม่มีสัมมาสมาธิ ไม่มีจุดยืนเลย มันจะก้าวไปจากไหน ถ้าตัวเองไม่มีหลักไมล์ มันจะก้าวเดินไปจากไหน

ฉะนั้นบอกว่า ส่วนภาวนาของผม

ไม่ต้องพูดถึงภาวนาของผม เพราะภาวนามันไปอยู่ที่เทวดาหมดแล้ว มันส่งออกหมดแล้ว มันส่งไปข้างนอกหมดแล้ว เห็นไหม ส่งออกนอก แต่ถ้ามันไม่ส่งออกนอก มันทําอย่างไรมันถึงไม่ส่งออกนอกล่ะ

ไม่ส่งออกนอก พุทโธ ปัญญาอบรมสมาธิ กลับเข้ามาสู่ใจ แล้วถ้าใจมันเห็นนะ ขนาดในพระไตรปิฎก พระไปภาวนาอยู่ในป่า แล้วเวลากลัวพวกภูตผีปีศาจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้ระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วให้ภาวนาไป

ถ้าคนมีอํานาจวาสนา เวลาไปอยู่ในป่าในเขา จิต ถ้าพระองค์ใดปฏิบัติ จิตสงบ เทวดาจะคุ้มครอง เทวดาคุ้มครองเลยนะ คุ้มครองเพราะเทวดาเขาอยากได้บุญ แม้แต่คนทําสมาธิได้ เทวดาก็สาธุแล้ว

ดูสิ ในประวัติหลวงปู่มั่นบอกว่า เทวดาเขาเป็นคนตรง พูดง่าย เข้าใจง่าย ไม่เหมือนมนุษย์ มนุษย์ปลิ้นปล้อน พูดอย่าง ทําอย่าง คิดอย่าง ความคิดอย่างหนึ่ง พูดอย่างหนึ่ง ทําอย่างหนึ่ง มนุษย์น่ะ มนุษย์นี่ปลิ้นปล้อน

แล้วมนุษย์ ความปลิ้นปล้อนไปศึกษาธรรมะ ไปศึกษาธรรมะก็ไปพลิกแพลงธรรมะให้ตัวเองพอใจ เอากิเลสไปพลิกแพลงธรรมะไง

นี่ไง คุยกับเทวดา พูดกับเทวดา หลวงปู่มั่นท่านสอนเทวดา เทวดามาคุยกับหลวงปู่มั่น เรื่องนี้เยอะแยะไปหมดเลยในประวัติหลวงปู่มั่น

แต่สําหรับเราคิดว่าเทวดามันจะมาหาหรือ อย่างพวกเรานี่เทวดาจะเข้ามาใกล้หรือ เข้าส้วมก็เหม็น ขนาดเหม็นคลุ้งไปทั่วอย่างนี้เทวดาจะเข้ามาใกล้หรือ แล้วถ้าเทวดาไม่เข้ามาใกล้ ทําไมเราไม่ทําสมาธิ

ถ้าทําสมาธิ เราทําความเหม็นคลุ้งของใจให้มันมีกลิ่นของศีล ให้มันมีกลิ่นของธรรม ถ้าเรามีความซื่อสัตย์ มีความกตัญญู มีความซื่อสัตย์กับใจของเรา ซื่อสัตย์กับธรรมวินัย เราภาวนาของเรา แล้วถ้าภาวนาของเรา การภาวนามันจะก้าวหน้าที่นี่

ถ้าก้าวหน้าที่นี่แล้ว ถ้าใจมันเป็นธรรมแล้วนะ ไม่ต้องห่วงว่าใครจะมาหรือใครจะไม่มาหรอก กลิ่นของศีลหอมทวนลม กลิ่นของศีลกลิ่นของธรรมมันไป มันฟุ้งขจรไปไกลมาก แล้วคนที่เขาปรารถนา ปรารถนาความดีงาม ปรารถนาความถูกต้องนี่มหาศาล ไม่ต้องห่วง ไม่ต้องห่วงเลย

นี่ไปเรื่องนอกโลกหมด ไปเรื่องเทวดา แล้วยังกลับมาพูดอีกนะว่าการภาวนาของผมไม่ก้าวหน้า

มันจะก้าวหน้าได้อย่างไรล่ะ มันกลับหัวกลับหางกัน มันจะเอาอะไรมาก้าวหน้า คนที่เขาภาวนาจริงเขามีความสํารวม เขามีความระวัง เขามีความไม่คลุกคลีในหมู่ในคณะ สัปปายะ ๔ หมู่คณะเป็นสัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ สถานที่เป็นสัปปายะ ครูบาอาจารย์เป็นสัปปายะ ไอ้นี่ตัวเองจะไปเป็นสัปปายะกับเทวดา

ให้มันจบสิ้นเถอะ ถ้าใครประพฤติปฏิบัติรู้เห็นสิ่งใดเป็นความจริง สาธุ มันเป็นคุณสมบัติของเขา เป็นคุณงามความดีของเขา เก็บไว้ในใจ ไม่ต้องเอามาเปรียบเทียบ

แล้วนี่มาพูดถึงการภาวนา ถ้าพูดถึงการภาวนา เขาจะไม่ถามย่อหน้าแรก ย่อหน้าแรกพูดถึงเทวดานี่ไร้สาระ นี่มันหลอกตนแล้วจะหลอกใคร จะหลอกใคร จะไปหลอกใคร หลอกใครล่ะ ให้กิเลสมันหลอกตัวเองแล้วเราจะไปหลอกใครอีก มันส่งออกไปมันจะหลอกใคร

เห็นนิมิตขึ้นมา นิมิตมันเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง ถ้าเห็นเทวดา เทวดาจริง เห็นก้อนเมฆ ก้อนเมฆใครก็เห็น มันลอยมา ยิ่งหน้าฝนก้อนเมฆเต็มไปหมด แล้วก้อนเมฆมันแปรสภาพของมันตลอด แล้วเป็นอย่างไรล่ะ ถ้ามันดีก็เป็นฝนไง ถ้ามันตกเป็นฝนก็ตกเป็นฝนไง ถ้าความชื้นไม่พอ มันก็ลอยไปที่อื่นไง นี่ก็เหมือนกัน แล้วได้อะไรล่ะ พื้นที่ของตัวมันได้ชุ่มนํ้าไหม มันได้ทําการเกษตรไหม มันเป็นสิ่งมีชีวิตไหม นี่ก็เหมือนกัน ปล่อยมันไป ความเป็นจริง ความจริงมันอยู่ที่เรา

นี่ภาวนาของผม ภาวนาของผม

ถ้าพูดถึงคําถามย่อหน้าที่สองมันฟ้องหมด ไม่ต้องบอกว่าภาวนาเป็นไม่เป็นหรอก ภาวนาดีไม่ดีหรอก ภาวนานี่จบ เพราะมันส่งออกหมด

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปศึกษามากับอาฬารดาบส อุทกดาบส ฤๅษีชีไพร ศึกษามาหมดแล้ว จบ เพราะมันไม่มีใครมีความเป็นจริง เพราะอะไร เพราะสรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สรรพสิ่งในโลกนี้มันไม่มีอะไรคงที่ มันแปรสภาพหมดเลย แล้วเราจะไปเอาของที่แปรสภาพเป็นที่พึ่งได้ไหม

สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา แล้วเวลาเราภาวนากัน เราภาวนาให้เห็นสภาพเป็นไตรลักษณะ เป็นอนัตตา ให้มันเห็นจริง ให้จิตมันคายมันทิ้ง เพราะมันคายมันทิ้ง มันก็ทิ้งหมดทั้งโลก ทิ้งหมดทั้ง ๓ โลกธาตุ ทิ้งหมดเลย แล้วกลับมาทําลายตัวมันเอง กลับมาทําลายภวาสวะ กลับมาทําลายภพชาติ สิ่งที่มันจะไปเสวยภพ เสวยชาติ ทําลายทิ้งหมด จบ นี่พูดถึงพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนามันมีธรรม มีความจริง

ฉะนั้น สิ่งที่จิตใจของเรามันไม่จริงมันก็ได้ผลมาอย่างนี้ เหลวไหล

ฉะนั้น เรื่องที่ว่าผมภาวนาไม่ก้าวหน้า จบ ไม่ก้าวหน้าก็เพราะเราหลงไปเอง ออกนอกเรื่องนอกราวไป มันก็เลยจบไปไง อันนี้จบ

ถาม : เรื่อง “ถามเกี่ยวกับเรื่องทํากัปปิยะครับ”

กราบนมัสการคณะสงฆ์ ผมอยากจะขอรบกวนถามคําถามเกี่ยวกับการทํากัปปิยะสักเล็กน้อยนะครับ เพราะว่าตัวผมใกล้จะบวชแล้วนะครับ อยากจะทําตามพระวินัยอย่างเคร่งครัด จริงๆ แล้วก็ยังมีข้อสงสัยอยู่ จึงอยากกราบเรียนถามครับผม

๑. ผลไม้และผักที่ยังมีส่วนที่นําไปปลูกได้ต่อ ก่อนพระสงฆ์จะฉันได้ จะต้องผ่านการทํากัปปิยะ คือจี้ด้วยไฟ ฟันด้วยศาสตรา จิกด้วยเล็บ และปล้อนเมล็ดออก วิธีใดวิธีหนึ่ง โดยพระสงฆ์กล่าวว่า “กัปปิยัง กโรหิ” และอนุปสัมบันทํากัปปิยะวิธีใดก็ได้ดังกล่าว โดยสิ่งที่ทํากัปปิยะสามารถนํามากองรวมกันและทําทีเดียว ไม่ต้องทําทีละใบ/ผล พร้อมกับกล่าวว่า “กัปปิยัง ภันเต” วิธีนี้ไม่ทราบว่าถูกต้องหรือเปล่าครับ

๒. พืชผักที่ผ่านการทําอาหารด้วยความร้อนแล้ว (ต้ม ลวก ทอด) งอกไม่ได้แล้ว ก็ไม่ถูกนับว่าเป็นภูตคาม พืชคามอีก พระสามารถฉันได้เลย ถูกต้องหรือเปล่าครับ

๓. ในกรณีที่ญาติโยมถวายผลไม้ เช่น มะม่วงที่ตัดเป็นชิ้นแล้วไม่มีเม็ดเหลือแล้ว แตงโมที่ตัดเป็นชิ้นๆ แต่ยังมีเม็ดอยู่ในชิ้นแตงโมนั้น ทั้ง ๒ กรณีนี้ถือว่าผลไม้ทั้ง ๒ เป็นกัปปิยะในตัวแล้ว เพราะถูกฟันด้วยศาสตราแล้วหรือเปล่าครับ พระสงฆ์จําต้องถามว่า “กัปปิยัง กโรหิ” กับผู้ถวายอีกหรือเปล่าครับ

๔. ในกรณีที่ญาติโยมถวายส้มตํา และมีพริกปนอยู่ในส้มตํา ด้วยต้องการทํากัปปิยะก่อน แต่ถ้าพริกถูกทําจนเละป่นไปโดยส้มตํา จะให้ญาติโยมแทงลงไปในพริกทีละเม็ดก็ไม่ได้ ไม่ทราบว่าถ้าให้ญาติโยมเอามีดและส้อมแทงลงไปในส้มตํานั้น จะเป็นการทํากัปปิยะที่ถูกต้องหรือเปล่า ขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : อันนี้อยากบวช พออยากบวชขึ้นมาก็อยากจะทําความถูกต้องทั้งนั้นน่ะ อยากทําถูกต้อง เราก็ศึกษามา กรณีนี้กรณีที่ว่า ดูฝ่ายมหายาน มหายานเขาให้เชื่อตามอาจารย์กันมา สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้บางอย่างให้ยกเลิกได้ ฉะนั้น เวลาฝ่ายเถรวาท เถรวาทเวลาทําสังคายนา พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ถามพระอานนท์ พระอานนท์เป็นคนพูดขึ้นมาเองบอก “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า อนาคตกาลถ้าวินัยเล็กน้อย ถ้าจะยกเลิกบ้างก็ได้”

พระทั้งหมด พระอรหันต์ ๔๙๙ องค์ก็ถามพระอานนท์ พระอรหันต์องค์ที่ ๕๐๐ ว่า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ว่าความเล็กน้อยมันแค่ไหน”

พระอานนท์บอกว่า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้ว่าของเล็กน้อย แต่ไม่รู้ว่าเล็กน้อยแค่ไหน”

ฉะนั้น มันวัดเล็กน้อยแค่ไหนไม่ได้ บางคนก็บอกแค่นี้ก็เล็กน้อย บางคนบอกนี่มันยังมากเกินไป มันตกลงกันไม่ได้ พระกัสสปะเลยขอมติในสงฆ์ว่า ถ้าสิ่งที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าของเล็กน้อยให้ยกเลิกก็ได้นั้น ให้ลงมติกันว่า เพราะพระกัสสปะพูดขึ้นมาว่า เพราะว่าถ้าของเล็กน้อยแล้วยกเลิกๆ แบบว่ายกเลิกไป ศาสนาลัทธิอื่นจะบอกว่า แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพอสิ้นพระชนม์ไป พอล่วงไม่กี่ปีเลย พระภิกษุในสัทธิวิหาริกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็จะรักษาธรรมวินัยไม่ได้ ก็เลยให้ลงมติกันไว้ว่า เถรวาทจะไม่ยกเลิกๆ ก็เลยถืออย่างนี้ต่อๆ กันมา ถ้าถืออย่างนี้ต่อๆ กันมา

ทีนี้เวลาที่ศาสนาต่อไปข้างหน้า ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง แล้วต่อไป ๕,๐๐๐ ปีขึ้นไปแล้ว ภิกษุก็จะมีแค่ผ้าเหลืองห้อยคอไว้เท่านั้นก็เป็นพระภิกษุ นี่ความเชื่อความมั่นคงของสังคมมันจะเจือจางมาตลอดเวลา

ฉะนั้น สิ่งที่สังคมมันเป็นมา ๒,๕๐๐ กว่าปี สมัยหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เวลาท่านบวชมาแล้ว ธรรมวินัยที่เราเห็นว่าเคร่งครัด ที่เห็นว่าความถูกต้องดีงาม มันอยู่ในพระไตรปิฎกมาไม่ได้คลาดเคลื่อนเลยมาตั้งแต่สมัยพุทธกาล

แต่พระที่ต่อๆ กันมาเขาก็ทําเหลวไหลกันไป พระที่ไม่ทําเขาก็เห็นว่าของเล็กน้อย บางที่ก็ทํา บางที่ก็ปล่อยปละละเลยกันมา จนหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมารื้อฟื้น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นมารื้อฟื้น ดูสิ เรื่องไม้แทะฟัน ไม้จิ้มฟัน นํ้าที่ควรเคนและนํ้าที่ไม่ควรเคน มันมีมาแต่โดยดั้งเดิม แต่ไม่มีใครดูแลรักษา

ทีนี้พอครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา คนที่จะทําความสงบของใจ คนที่อยากจะพ้นจากทุกข์ แล้วถ้ามันผิดศีล ผิดกติกา คนมันก็ไม่สบายใจเป็นเรื่องธรรมดา เห็นไหม

พระจอมเกล้าฯ เวลาท่านศึกษาของท่าน พระไตรปิฎกก็ว่าอย่างหนึ่ง พฤติกรรมของพระก็เป็นอย่างหนึ่ง ท่านถึงพยายามจะทําตัวเองของท่านให้เข้าไปใกล้ชิด ท่านถึงพยายามสร้างขึ้นมา มันก็เลยกลายเป็นคณะธรรมยุตขึ้นมา พอคณะธรรมยุตขึ้นมา แต่การกระทํานั้น จิตใจของคนยังไม่สิ้นสุดแห่งทุกข์มันก็มีความสงสัย พระจอมเกล้าฯ มีการกระทําซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ พยายามพิสูจน์ให้มันชัดเจนกับพระไตรปิฎก แต่ก็ทํามาเรื่อยๆๆ

แต่พอหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมาปฏิบัติ ท่านก็มีความสงสัยอยู่เหมือนกัน มีความสงสัยอยู่เหมือนกัน แต่เพราะครูบาอาจารย์ท่านมีคุณธรรมของท่าน ท่านกําหนดของท่านด้วยคุณสมบัติของท่าน ในประวัติหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเยอะแยะมากเลย ว่าพระอรหันต์สมัยพุทธกาลมาแสดงธรรม มาแสดงธรรม ควรทําอย่างไร ควรทําอย่างไร การกระทํามันถึงเกิดขึ้นมา

เราย้อนกลับมา กัปปิยัง กโรหิไง กัปปิยัง กโรหิ กัปปิยะ ภันเต กว่าจะได้มา ผ้านิสีทนะ ผ้าปูนั่ง ผ้าต่างๆ ผ้าปูนอน เมื่อก่อนมีการกระทํากันไหม เราดูพระโดยทั่วๆ ไปสิ ที่พฤติกรรมของพระ ความเป็นอยู่ของเขา เขาคิดถึงเรื่องอย่างนี้ไหม แล้วของที่ทําอยู่นี่ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หรือครูบาอาจารย์ท่านอวดอุตตริมาจากไหน มีใครอวดอุตตริบ้าง มีใครเอาความคิดของตนว่าตัวเองเป็นใหญ่ ความคิดเราถูกต้องดีงามบ้าง...ไม่มี ไม่มี ไม่มีเลย

ไปรื้อค้นอยู่ในตํารับตํารา อยู่ในธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ท่านบัญญัติไว้เมื่อ ๒,๐๐๐ กว่าปีแล้ว แล้วมันไม่มีใครทํา มันปล่อยปละละเลยกันมา อยู่กันไปอย่างนั้นน่ะ อยู่กันไปโดยความเป็นอยู่ อยู่กันไปโดยเป็นพิธีกรรมเท่านั้นน่ะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมารื้อค้นของท่าน คนรื้อค้นขึ้นมา คนไม่เคยเห็น กาลเวลามันห่างกันมา ๒,๐๐๐ กว่าปี ใครคิดว่าใครจะทําถูก แต่มันมีอยู่ในจารึก มันอยู่ในบาลี มันมีของมันน่ะ แล้วทําอย่างไร งงไหม เพราะถ้าทําอย่างไรก็ทําไม่ได้

เพราะทําเข้าไปแล้ว ดูสิ ใครเป็นผู้ทํางานนะ เราเป็นเด็กเข้าไปฝึกงานหรือเข้าไปในองค์กรใดก็แล้วแต่ ผู้อํานวยการ ผู้ที่มีอํานาจอยู่ในองค์กรนั้นเขามีอํานาจอยู่ เขาทําตามความพอใจของเขา เรามีความเห็นแปลกๆ เรามีความเห็นอยากให้ถูกต้อง เราไปทําได้ไหม...ตายครับ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านโดนเรื่องอย่างนี้รุนแรงมาก

กัปปิยัง กโรหิ กัปปิยะ ภันเต มาได้เพราะหลวงปู่ฝั้น หลวงปู่ฝั้นมาได้ที่วัดป่าสาลวัน ไปบอกกับสมเด็จฯ เปิดพระไตรปิฎกให้ดูเลย มันต้องเป็นอย่างนี้ๆ

ชั่วอายุของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทํามาแล้วมันก็เป็นความเชื่อของกลุ่มหนึ่ง กลุ่มของกรรมฐานที่มีความเชื่อมั่นทํากันมา เพราะมีความเชื่อมั่น เพราะเราเชื่อมั่นอาจารย์ของเรา เราเชื่อมั่นว่าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านทําของท่านได้ ท่านรู้จริงของท่าน เพราะเราเคารพเราบูชา เห็นไหม

ว่า อาวุโส ภันเต หลวงตาท่านบอกว่า อาวุโส ภันเต มันต้องมีคุณธรรมด้วย อายุ ๑๐๐ ปียังโง่ๆ เซ่อๆ อยู่นี่ มันจะพากันไปไหนล่ะ

อายุจะกี่พรรษาก็แล้วแต่ ถ้ามีปัญญา มีคุณธรรม เราเชื่อกันตรงนั้น ถ้าเราเชื่อตรงนั้น มันทํามา กว่าจะได้สิ่งนี้มา ทีนี้พอได้สิ่งนี้มาแล้ว ดาบมันมีสองคมไง ทีนี้พอได้สิ่งนี้มา มันเป็นสิ่งที่ว่ามันมีอยู่ในธรรมอยู่ในวินัย แต่มันไม่มีใครทํา

จะมีใครทํา พระฝ่ายปกครองใหม่ๆ เขาก็บอกว่ากรรมฐานมันจะลํ้าหน้าแล้วนะ มันธรรมดาของคนยังมีทิฏฐิ อาศัยอย่างนี้มาเป็นชั่วอายุคน กว่าสังคมจะยอมรับ

พอสังคมยอมรับ นี่มาเข้าคําถามแล้ว “อย่างที่ว่าสิ่งที่เป็น กัปปิยัง กโรหิ กัปปิยะ ภันเต ที่ทําอย่างนี้ถูกต้องไหม”

ก็ถูกต้อง เพราะมันเป็นวินัยกรรม มันเป็นวินัยกรรม ความถูกต้อง ทีนี้ความถูกต้อง ถูกต้องที่ไหนล่ะ ถูกต้อง แล้วสังคมที่เขาไม่ทําล่ะ

ทีนี้มันอยู่ที่ว่า เขาบอกเขาใกล้บวชแล้วเขาถึงจะศึกษา

เวลาบวชแล้วมันก็ต้องหาครูบาอาจารย์ หาหมู่คณะที่มีความเห็นเหมือนๆ กัน ถ้าความเห็นเหมือนๆ กัน เรื่องนี้เขาถือว่าของเล็กน้อย เรื่องอาบัติ เรื่องต่างๆ เขาว่าเดี๋ยวปลงก็หาย เขาไม่ได้คิดของเขา แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเราเก็บเล็กผสมน้อยนี่ทํามา

อย่างข้อที่ ๑ ผลไม้ที่มันต้อง กัปปิยัง กโรหิ กัปปิยะ ภันเต ถูกต้องไหม

ถูก

ข้อที่ ๒ ก็เหมือนกัน ที่มันลวกมันต้มแล้วถูกไหม

ก็ถูก

ถ้ามันถูกแล้ว สิ่งที่ถูก แต่มันทิฏฐิของคน ทิฏฐิของคน ทิฏฐิของความเห็นของหมู่ชน ถ้าความเห็นของหมู่ชน เรามีความรู้อย่างหนึ่ง เรามีความเห็นสะอาดบริสุทธิ์ ถ้าหมู่ชนเขาเป็นอย่างนั้นน่ะ เขาเรียกว่า ถ้าอย่างนี้ถ้าพูดถึงทางวิทยาศาสตร์โดยเถรตรงเขาบอกว่า หลวงพ่อต้องพูดธรรมะให้ชัดเจนสิ ผิดเป็นผิด ถูกเป็นถูกไปสิ

ไอ้ผิดเป็นผิด ถูกเป็นถูก มันแน่นอน แต่ทิฏฐิของหมู่ชนเขามีความเห็นอย่างนั้น ถ้าเขามีความเห็นอย่างนั้นน่ะ มันผิดหรือเปล่าล่ะ

ถ้ามันผิด เห็นไหม หลวงตาท่านพูดนะ เปรียบเทียบ นี่หลวงตา ท่านประสบการณ์ของท่านนะ ท่านบอกท่านจําบ้านไม่ได้ ที่บอกท่านไปธุดงค์ไง แล้วไปบิณฑบาตกลับมา โยมเขาถาม เขาศรัทธามากนะ เขาขอดูบาตรว่ามีอะไรไหม มันมีแต่ข้าวเปล่าๆ

เขาบอก อู๋ย! อย่างนี้มันจะกินได้อย่างไร เขาก็เรียกลูกหลานเขาไปตําปลาร้าดิบไง ไปเปิดปลาร้าใหญ่ ตําๆๆ

หลวงตาท่านก็ยืนดูอยู่ ก็เห็นเขาไปเปิดไหปลาร้า แล้วเขาก็เอาปลาร้าที่อยู่ในไหเอามาตํา ตําเสร็จแล้วก็เอามาใส่บาตร ท่านก็รับไว้

หมู่ชน หมู่ชน ท่านบอกว่า รับไว้แล้วก็ฉันไม่ได้ นํ้าใจของเขา เอาใจเขา นํ้าใจของเขา เขาห่วงพระ พระบิณฑบาตมาไม่ได้อะไรมาเลย เขาก็ให้ลูกหลานเขารีบไปตําปลาร้า เพราะเขามีปลาร้าประจําครัวเขา ทีนี้ปลาร้าเป็นปลาร้าดิบ มันไม่ได้ทําให้สุกด้วยไฟ ของดิบ พระฉันไม่ได้ เขาตําๆๆ อย่างดีเลยนะ ห่ออย่างดีแล้วมาใส่บาตร เขาภูมิใจนะ วันนี้พระได้ฉันอิ่มหนําสําราญเลย แต่หลวงตาท่านกลับไปถึง ท่านเอาปลาร้าไปวางไว้ให้พวกกระรอกกระแต ท่านก็ฉันข้าวเปล่าอย่างเดิม

หมู่ชน เราจะไปบอกเขา ไปจี้เขา “อู๋ย! ไม่ได้ ต้องเอาปลาร้านี่นะ ห่อใบตองนะ แล้วก็ไปปิ้งไฟให้มันสุกก่อนนะ สุกแล้วค่อยมาตํานะ” เลยกลายเป็นพ่อครัวใหญ่ไง จะไปบิณฑบาต ไม่ใช่ไปเป็นพ่อครัว พ่อครัวไปบอกเขาในครัวเลย มันไม่สมกาลเทศะ

นี่พูดถึงว่า วินัยก็เป็นวินัย ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ “อู้ฮู! ต้องพูดชัดเจนถูกต้อง”

คําว่า “ชัดเจนถูกต้อง” มันถูกต้อง ทีนี้เราจะบอกว่า สิ่งที่ว่าถูกต้องไหม ถูกต้อง เขาเรียกวินัยกรรม วินัยกรรมต้องทําต่อหน้า แต่เวลาเราบวชแล้วเราไม่เห็นแก่ปากแก่ท้อง

เรามาอยู่ที่นี่ใหม่ๆ เมื่อก่อนพวกองุ่นอเงิ่นไม่เคยกัปปิยะเลย บิณฑบาตมา เขามาถวาย เราไม่เคยกัปปิยะเลย แล้วก็ไม่เคยฉันด้วย เราวางไว้นั่นน่ะ มันไม่จําเป็นน่ะ คนเขามาใส่บาตรเขาก็ไปแล้ว แล้วก็บอกว่า มาถึง โยม ฉันไม่ได้ ต้องกัปปิยะเลยนะ กัปปิยะเสร็จแล้วเดี๋ยวอาตมาจะฉันให้ได้บุญเยอะมากเลย

เราไม่พูดหรอก เราก็วางไว้ ไม่เคยฉัน ไม่แตะเลย ใส่ไว้ในบาตรแล้วก็วางไว้ เราไม่ไปแตะ มันก็ไม่มีอาบัติ บิณฑบาตมาแล้วก็จบ เขาใส่มาแล้วก็ใส่มา แต่เราไม่ไปฉัน

มันเป็นอาบัติต่อเมื่อเราขบให้มันแตก อย่างมันเกิดที่ข้อ เราเคี้ยว เราก็เป็นอาบัติปาจิตตีย์ แต่ถ้าเราบิณฑบาตมา เราไม่ได้แตะเลย เราวางไว้อย่างนั้นเลย พอฉันเสร็จแล้วก็ไปวางไว้ให้สัตว์ ให้กระรอกให้กระแตก็จบ นี่เขาเรียกว่ามีปัญญาเอาตัวรอดไง

ไม่ใช่ว่า ฉันจะทําถูกนะ สังคมจะต้องถูกหมดเลย ฉันจะถูกอยู่คนเดียว ฉันจะไปไล่จี้ทุกคนเลย เหมือนเปรตไง เปรตมันไปอยู่ที่ศาลา แล้วมันเห็นคนนอน มันนอนแล้วหัวไม่ตรงกัน มันก็จับหัวให้ตรงกันหมดเลย เปรตน่ะ มันดึงให้คนนอนหัวตรงกันเลย แล้วมันก็ไปดูที่เท้า เฮ้ย! เท้าก็ยังไม่ตรงอีกแล้ว มันก็ไปจัดเท้าให้ตรงนะ จัดเท้าคนนอนที่ศาลาให้ตรงหมดเลย พอเท้าคนนอนที่ศาลาตรงหมดเลย มันก็กลับไปดูทางหัว อ้าว! หัวไม่ตรงอีกแล้ว มันก็ไปจัดทางหัวอีก

คําเปรียบเทียบจะมาเปรียบเทียบกับ กัปปิยัง กโรหิ เราทําถูกต้อง แต่มีใครเห็นกับเรา มีคนเห็นด้วย มีคนส่งเสริมมากน้อยแค่ไหน คนที่เห็นประโยชน์กับธรรมวินัยนี้เขาก็จะส่งเสริมเรา เราพูดสิ่งใดเขาก็เชื่อถือ เขาก็จะทําตามเรา ช่วยเราให้มันพ้นจากอาบัติ

แต่ถ้าเขาไม่เชื่อเรา “พระองค์นี้เรื่องมาก ใส่บาตรให้แล้วยังต้องมากัปปิกัปเปอะอะไรก็ไม่รู้ ยังต้องตามไปวัดอีกนะ ไปทําให้มันถูกให้ได้อีก” นี่พูดถึงประสบการณ์ของพระ

แต่ถ้ากลุ่มชนเขามีทิฏฐิ มีความเห็นเหมือนเรา เรื่องอย่างนี้เขาทําให้เราได้ เราบอกเขาได้ เราสอนเขาได้ นี่ไง เวลาเราไปอยู่กับครูบาอาจารย์ เขาเรียกว่าฝึกหัด คนจะอุปัฏฐากพระต้องศึกษาเรื่องนี้ แล้วศึกษาแล้ว “โยม กัปปิ”

“กะปิไม่ได้เอามา มันอยู่ที่บ้าน”

เขาไม่ได้เอากะปิ เขาให้กัปปิยัง กโรหิ

กรณีนี้มันเป็นมุกให้คุยกันไม่มีวันจบ ตั้งแต่สมัยครูบาอาจารย์มาจนป่านนี้ อนาคตก็มี เพราะคนไม่รู้มันเข้ามาทุกวัน คนไม่รู้ คนอยู่ทางโลก ชาวพุทธนี่แหละไม่รู้ แล้วเข้ามาทุกวัน แล้วบอกว่า “โยม กัปปิให้หน่อย”

“โอ๋ย! กะปิไม่ได้เอามา”

บางคนจะบอก “โอ๋ย! พระอะไรจะฉันแต่กะปิ กะปิมันกลิ่นไม่ดี ฉันแต่กะปิ”

เขาไม่ได้ฉันกะปิ เขาให้กัปปิยัง กโรหิ แปลเป็นภาษาไทยว่า สิ่งนี้สมควรแก่ภิกษุหรือไม่

กัปปิยัง กโรหิ ของนี้สมควรกับภิกษุหรือไม่

กัปปิยะ ภันเต ของเป็นกัปปิยภัณฑ์ ของนี้สมควรแก่ภิกษุ

เรื่องนี้มันเกิดขึ้นมาในสมัยพุทธกาล พระไปฉัน ในพระไตรปิฎก โยมเขาถวายถั่วเขียวต้มนํ้าตาล แล้วท่านฉันแล้ว แล้วท่านไปถ่าย แล้วถั่วเขียวมันงอก เม็ดยังงอก

สุดท้ายแล้วโยมนั้นเขาใส่อีก พระรับแล้ว อย่างที่ว่ารับแล้วไม่ฉัน โยมเขาเสียใจ ไปฟ้ององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าพระรับของเขาไปแล้วไม่ฉัน

ก็เรียกพระองค์นั้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเรียกพระองค์นั้นมาว่า ทําไมเธอทําแบบนั้น

ท่านบอกว่าท่านรังเกียจ เพราะของมันมีชีวิต แม้แต่ฉันไปแล้วถ่ายออกมามันยังเกิดได้อีก

ฉะนั้น พระพุทธเจ้าถึงบัญญัติวินัยข้อนี้ขึ้นมาว่า ถ้าเธอรังเกียจ เธอรังเกียจ เพราะสิทธิ นี่เป็นสมบัติของเรา เป็นสิทธิ์ของเรา เราหามาด้วยนํ้าพักนํ้าแรงของเรา เราถวายพระ มันถูกต้องดีงามหมดนะ มันถูกต้องชอบธรรม แต่สิทธิของพืชมันไปเกิดได้ พระพุทธเจ้าถึงบอกว่าให้ทําซํ้า คือว่า กัปปิยัง กโรหิ ของนี้สมควรแก่ภิกษุ

คือว่าเขาหามาด้วยความถูกต้องชอบธรรมอยู่แล้ว แล้วพอสิทธิถูกต้องดีงาม เขาประเคน แล้วทีนี้สิทธิของพืชที่มันจะเกิดได้ เจ้าของสิทธิ์ถึงถามว่า ของนี้สมควรแก่ภิกษุ แม้แต่ว่ามันจะเกิดได้ แต่ก็สมควรให้ภิกษุได้ฉัน ให้ทําอีกชั้นหนึ่ง เป็น ๒ ชั้นขึ้นมา พอ ๒ ชั้นขึ้นมา มันเลยเป็นวินัยกรรม วินัยกรรมมันต้องทําต่อหน้า

ทีนี้มาเข้าคําถามไง คําถามว่า ตอนนี้พอโยมลูกศิษย์กรรมฐานเยอะ รู้ธรรมวินัยหมดเลย พอเช้าขึ้นมา เอาส้มมาก็ปาดหัวไว้ก่อนเลย บอกว่านี่ได้กัปปิยะแล้ว

มันทําเบื้องหลัง มันไม่ได้ทําต่อหน้า เพราะว่าของสิ่งนี้เขาทําเพื่อที่ว่าความรังเกียจใช่ไหม เพราะว่าฉันแล้วมันยังไปเกิดอีก ก็มันมีชีวิตไง มันเกิดได้ มันก็มีสิทธิ์ของมันน่ะ พระเลยไม่อยากไปล่วงสิทธิ์ของสิ่งที่ชีวิตที่มันจะเกิดอีก เขาเรียกภูตคาม

ทีนี้พอเขาไปปาด เพราะความรังเกียจ เราไม่รู้ใช่ไหม อย่างโยม โยมรู้วินัย เช้าขึ้นมาจะใส่บาตร ก็ปาดส้มไว้เลย แล้วก็ใส่บาตรพระไป อย่างนี้เป็นกัปปิยัง กโรหิหรือยัง

ยัง ยังเพราะอะไร เพราะทําลับหลัง ไม่ได้ทําต่อหน้า เพราะการทํานี้มันทําต่อหน้า ทําเพื่อให้ตัวเองรับรู้ แต่เราไม่รับรู้ มาทําเบื้องหลังไง ด้วยความปรารถนาดี ด้วยความปรารถนาดี

คําถามว่า เวลาบิณฑบาตไป เช่น ผลไม้ที่เขาตัดแล้ว เขาเปลี่ยนแล้ว

มันก็อันเดียวกันน่ะ ฉะนั้น กรณีนี้มันเป็นกรณีธรรมวินัย ธรรมวินัยที่มันเหมือนกรณีเชิงของกฎหมาย แต่ถ้าเป็นธรรมๆ เป็นธรรมที่ว่าเป็นสิทธิ เป็นที่ว่าเรามีความรังเกียจ เรายังมีความไม่ลงใจ ก็ไม่ต้องฉัน ก็จบ ไม่ต้องไปเป็นเปรตจัดหัวจัดเท้าเขาอยู่ตลอดเวลา จัดหัวใจของตัว

หลวงตาสอนอย่างนี้ หลวงตาสอนให้ดูใจเราว่ะ

เวลาโครงการช่วยชาติ เขาเสียดสี ทําทุกอย่าง หลวงตาบอกว่า ใครจะติฉินนินทาอย่างไรก็เรื่องของเขา เราจะทําคุณงามความดีกัน เราจะทําคุณงามความดีกัน เราเสียสละเพื่อสังคมกัน กลุ่มชนเราแม้จะกลุ่มน้อย เราก็พยายามเหนียวแน่น แล้วทําคุณงามความดีกัน ทําคุณงามความดีจนสังคมเขายอมรับ เขาเห็นถึงคุณงามความดี เห็นไหม

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเราเห็นว่าเป็นกัปปิยังหรือยัง เป็นกัปปิยัง กโรหิ หรือไม่เป็น ถ้าสงสัย ในอาบัติ เห็นไหม สงสัยฝืนทําก็เป็นอาบัติ เป็นอาบัติ ทําผิดถึงเป็นอาบัติ สงสัยในพฤติกรรมนั้นแล้วทํา เป็นอาบัติ ถ้าสงสัยแล้วทํา เป็นอาบัติทันที

ถ้าสงสัยแล้วห้ามทํา ถ้าสงสัยแล้ววางไว้ อย่าไปแตะต้อง วางไว้ บุญของเขาได้สมบูรณ์ของเขาแล้ว เราได้ของเขามา เราได้ธรรมะอีกชั้นหนึ่งด้วย ถ้ามันอดมันอยาก มันเห็นแล้วมันก็อยาก โอ๋ย! เห็นแล้วหิวนะ อดอยาก เช้าขึ้นมา เห็นแล้วแหม! แล้วกินไม่ได้

แต่ถ้าเรามีสติปัญญาไล่ทันนะ เราได้ธรรมะอีกชั้นหนึ่ง มันภูมิใจไง อยากกิน แต่ไม่กิน อยากกิน แต่ไม่กิน เพราะมันกินไม่ได้ มันกินแล้วเป็นอาบัติ เห็นไหม เราได้ธรรมะอีกชั้นหนึ่ง ถ้าเรามีปัญญา มีปัญญา เราใช้ปัญญาของเรา เป็นประโยชน์กับเราเอง

ฉะนั้น แต่ถ้าจะให้คนอื่นๆ เห็นเหมือนเรา แบกโลก ทุกข์นะ แบกโลกหลังหัก หลวงตาใช้คํานี้บ่อย ว่าแบกโลกนี่หลังหักนะ คืออยากจะให้คนทุกๆ คนมีความรู้ความเห็นเหมือนเรา อยากให้คนมีมุมมองเหมือนเรา มันไม่มีในโลกนี้ มันไม่มี เอาตัวรอด

ฉะนั้น คําถาม เราเห็นแล้ว ของเล็กน้อยนี่แหละ แต่เพราะคนบวชใหม่ใช่ไหม พวกไฟแรงใช่ไหม พอไฟแรงขึ้นมา ถูกต้องดีงามหมด ยึดมั่นเลย แล้วตอนนี้จะทุกข์แล้ว เพราะคนอื่นจะบอกว่า เอ๊! พระองค์นี้สงสัยจะติงต๊อง

ไอ้เราก็ แหม! เราเคร่งนะ เราทําถูกต้องหมดเลยนะ

ไอ้คนเขายืนมอง เอ๊! สงสัยติงต๊อง

ทําดีขนาดนี้เขายังไม่เห็นชมเลย นี่แบกโลกมันหลังหักอย่างนี้ไง แต่ถ้ามีสติมีปัญญา พูดเหมือนเรา แค่เรื่องกัปปิยัง กโรหิอย่างเดียวนะ มันเป็นปัญหาสังคม มันเป็นปัญหานานาสังวาส พระแบ่งแยกเป็น ๒ ฝ่าย ๓ ฝ่ายก็เพราะการถือศีลต่างกัน ถือศีล ทิฏฐิความเห็นต่างกัน กลายเป็นนานาสังวาส ลงสังฆกรรมร่วมกันไม่ได้ ร่วมกิน ร่วมนอนด้วยกันไม่ได้ ของเล็กน้อยนี่แหละ

แต่ทีนี้ถ้าเราเห็นเหมือนกัน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเห็นของท่าน แต่ท่านก็ไม่ขวางโลก ท่านปล่อยวันเวลามา จนหลวงปู่ฝั้น กัปปิยัง กโรหิ มาได้ที่วัดสาลวัน สมเด็จมหาวีรวงศ์มาก็บอก เปิดพระไตรปิฎกให้ดูเลย หลวงปู่ฝั้น หลวงปู่ลี วัดอโศฯ มีบารมี เพราะว่าสมัยหลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เป็นสมเด็จ เป็นผู้ปกครอง ท่านไม่ค่อยเห็นด้วย อันนี้เป็นเรื่องของสงฆ์เนาะ เอามาพูดเดี๋ยวเขาจะปรับอาบัติพระสงบ

แต่เราจะบอกว่า กว่าจะได้ความเห็นที่ตรงกันนะ ได้ความเห็นที่มันบาลานซ์ให้สังคมเห็นด้วยด้วยกัน คนต้องมีบารมีมาก คนไม่มีบารมีทําอะไรไม่ได้หรอก ครูบาอาจารย์ของเรามีบารมีฟื้นฟูมา แต่พวกเราไม่ได้มองตรงนี้ไง พวกเราไปมองกันเรื่องญาติโยม เรื่องศรัทธา...ไม่ใช่ เรื่องหลักใจ เรื่องหลักเกณฑ์ที่ครูบาอาจารย์สร้างสมบุญอย่างนี้มา

ศึกษาประวัติศาสตร์สิ ศึกษาก่อนนี้ไป ๒ ช่วงอายุคนสิว่าสังคมสงฆ์มันเป็นอย่างไร แล้วสมัยหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ท่านฟื้นฟูมา มันเป็นแบบใด สงฆ์เมืองไทยวิวัฒนาการพัฒนาขึ้นมาเป็นแบบใด ไปศึกษาดู ถ้าศึกษาอย่างนี้มันถึงเห็นว่า บารมี

เราพูดทุกวันนะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เพราะเราซาบซึ้งถึงบุญญาธิการของท่าน ท่านบุกเบิกมาจนสังคม สังคมทั้งประเทศ ทั้งภาค เชื่อถือศรัทธา มันมาจากไหน แล้วครูบาอาจารย์เราท่านสืบต่อมาๆ

ฉะนั้น เวลาเขาถามเรื่องกัปปิยัง เรื่องเล็กน้อยนี่แหละ แต่มันทําให้มีมุมมองต่าง ทําให้มุมมองแตกต่างกันมหาศาลเลย

ฉะนั้น ถามว่า อย่างนี้ถูกต้องไหม อย่างนี้ถูกต้องไหม

เลือกเอา ถ้าเราถือเถรตรงของเรา บวชขึ้นมาแล้วเราจะเป็นพระดีๆ นะ เขาจะบอกว่า เอ๊! พระองค์นี้ติงต๊องหรือเปล่า แต่ถ้าเราทําดี อยู่ในสังคม ในหมู่ชน ในสังคมอย่างนี้ เห็นแล้วมันจะถูกต้องดีงามเหมือนกันหมด

ฉะนั้น ให้บวช เขาว่า ผมกําลังจะบวชครับ

บวชไปก่อน บวชแล้วปรับความเห็นความสมดุลของเราให้มันถูกต้องดีงาม กาลามสูตร อย่าให้เชื่อใคร ไม่ต้องเชื่อแม้แต่เราพูดด้วย เราพูดนี่ไม่ต้องเชื่อเลย ประสบการณ์ชีวิตมันจะสอน เข้าไปปฏิบัติมันจะสอนเลย สังคมมันจะบีบคั้น สังคมมันจะกดดัน แล้วมันจะรู้เลยว่ามันจะออกทางไหน

แล้วเวลาปฏิบัติไป เวลากิเลสมันบีบคั้น บีบคั้นน่ะ แล้วมันต่อสู้กับกิเลสจนผ่านทะลุกิเลสไป มันจะรู้เลยว่าอะไรควรไม่ควร เป็นไม่เป็น ดีไม่ดี มันจะรู้ของมันเอง มันจะเป็นประโยชน์กับผู้ปฏิบัติ มันจะเป็นประโยชน์กับสังคมสงฆ์ เอวัง

ไม่มีการละกามได้ด้วยการศึกษา
ไม่มีการละกามได้ด้วยจินตนาการ ไม่มีการละกามได้
เห็นคนอื่นทําได้ กูอยากจะทําตามเขา
ไม่มีทาง
เห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์
องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านปล่อยวางได้
เราก็อยากจะเป็นอย่างนั้น เราก็อยากจะละกามได้
ศึกษาจะละให้ได้
ศึกษาจะละให้ได้...ไม่มีทาง

๕

เกาที่คัน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๓ กรกฎาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อยากเข้าถึงกามโทษ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมขอหลวงพ่อเมตตาแนะวิธีการให้ไปปฏิบัติดังนี้ครับ

๑. ทําอย่างไรจึงจะเตือนตนให้เห็นกามโทษ ละกามคุณได้อย่างแท้จริงแบบไม่ลูบหน้าปะจมูก ผมทําได้เพียงเข้าใจว่ากามมีโทษ แต่ก็เข้าไม่ถึงโทษนั้น ใจจึงสาละวนกับกามคุณ เช่น ยังคงมองหญิงที่มีรูปร่างหน้าตาถูกสเปก ยังหาของอร่อยกิน ยังไม่เว้นกาม ยังไม่เว้นขาดการเสพเมถุนกับภรรยาตน แม้จะถือศีล ๕ ได้ แต่ใจยังไม่มุ่งมั่นในการภาวนาอย่างเต็มที่อย่างที่ตั้งใจ ใช้เวลาส่วนตัวไปกับเรื่องไร้สาระ และพบว่าการภาวนาถดถอยครับ

คือผมจะลองศึกษาวิธีการละกามจากพระไตรปิฎกที่ว่า “อาสวะความเร่าร้อนคับแค้นจากกามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก นั้นพึงจะละได้ด้วยความบรรเทา และอาสวะความเร่าร้อนคับแค้นจากสัมผัสทางทวาร ๖ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ พึงละได้ด้วยการสังวร สํารวมอารมณ์ ความรู้สึก” แต่ก็ได้เพียงความเข้าใจครับ พยายามด่าตัวเองว่า ละกามยังทําไม่ได้ แล้วจะไปถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้อย่างไร ขายหน้าครูบาอาจารย์ที่มีศิษย์เยี่ยงนี้

พยายามบอกตนให้เห็นกามโทษตามกล่าวในพระไตรปิฎกที่ว่า “กามโทษคือเกิดทุกข์ และคับแค้นจากกามเพราะเสพไม่เคยอิ่ม มีผู้อื่นจ้องแย่งชิง เสพแล้วย่อมเดือดร้อน เป็นเพียงความฝัน เป็นสิ่งยืมมาชั่วคราว บัณฑิตรู้แล้วย่อมปล่อยวาง เบื่อหน่ายคลายกําหนัดจากกาม” ซึ่งใจก็เห็นด้วยกับคํากล่าวนี้ แต่ก็ไม่ละกามครับ ไม่รู้จะบรรเทากามวิตก สังวรสํารวมอารมณ์จากสัมผัสทางทวาร ๖ เตือนให้เห็นโทษเพื่อปล่อยวาง ก็ไม่คืบหน้ามากนัก ไม่มากเท่าที่ตามต้องการ

๒. จะบอกแม่อย่างไรให้ท่านเลิกดูละคร แล้วใช้เวลาไปภาวนาแทน แม่ดูทุกวันครับ บางทีดูมากกว่า ๑ ช่อง สลับไปมา และบอกผมว่า ดูผ่านจบแล้วจบ ไม่เอามาเป็นอารมณ์ ภาวนาเวลาอื่นได้ปกติ ซึ่งผมก็เห็นว่าไม่มีทางเป็นไปได้ เพราะดูทีวี ดูละคร จิตก็ฟุ้ง รับขยะเข้ามา สงบยาก ภาวนาไม่ก้าวหน้า แต่ท่านไม่เชื่อครับ แม้ถึงขั้นเตือนแม่ว่า เวลาแม่เหลือน้อยแล้ว ต่อไปไม่รู้จะไปเกิดเป็นอะไร ก็ยังไม่ได้ผลครับ

ตอบ : นี่คําถาม ๒ ข้อ ข้อ ๑ เป็นเรื่องของตัว ข้อที่ ๒ เป็นเรื่องของแม่

เรื่องของตัว เห็นไหม เรื่องของตัว บอกว่าตัวเองจะให้เห็นกามโทษ ให้เห็นโทษเป็นกาม ไปศึกษาเอาจากพระไตรปิฎก

พระไตรปิฎกก็บอกไว้แล้ว พระไตรปิฎกพูดไว้ชัดเจนมากบอกว่า การเสพกามเหมือนกับป้อนงูเห่า เหมือนกับตกไปในหลุมถ่านเพลิง เหมือนทุกๆ อย่าง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดชัดเจนมาก

เวลาพูดถึงชีวิตการครองเรือนนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ชีวิตการครองเรือนเหมือนวิดทะเลทั้งทะเลเลย ทะเล มหาสมุทร วิดมาเลย วิดไปเลย วิดมันให้แห้งเลย ค้นหาอะไร ค้นหาปลาเล็กๆ ตัวหนึ่ง ปลาเล็กๆ ตัวเดียว ชีวิตการครองเรือน

นี่ก็เหมือนกัน บอกว่าเวลาเรื่องของการเสพกาม บอกว่าหลุมถ่านเพลิง เราตกไปในหลุมถ่านเพลิง เหมือนกับป้อนงูเห่า ท่านพูดไว้ชัดเจนมาก ชัดเจนมากเพราะคนเห็นโทษจริง คนเห็นโทษจริงเวลาเปรียบเทียบมา นี่สิ่งเปรียบเทียบ

แต่เวลาเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นจริง ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นความจริง แต่เราไปศึกษา เราศึกษาทางวิชาการมา เราศึกษามา เราศึกษาให้เห็นอย่างนั้น

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้อย่างนั้น เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจิตใจพ้นจากโลก พอพ้นจากโลก เห็นเรื่องของโลก แม้แต่ในผลของวัฏฏะ เทวดาที่เวลาเขาคุยกัน เขาบอกว่าเขาเบื่อมนุษย์มากเลย เขาไม่อยากมาเข้าใกล้มนุษย์เพราะมนุษย์มีกลิ่นกาย กลิ่นกายของมนุษย์นี่กลิ่นคาวมาก

เวลาเราไปซื้อสัตว์นํ้าว่ามันคาวๆ เราคาวเพราะอะไร เพราะเรารู้ว่าเป็นกลิ่นคาวของมัน แต่เวลาเทวดา อินทร์ พรหมเข้าใกล้มนุษย์ เขาก็กลิ่นคาว เหมือนเราเข้าไปใกล้ปลาทะเล พวกปลามันเหม็นคาว มนุษย์ก็เป็นแบบนั้น

นี่ขนาดเทวดาเขาก็เสพกามนะ กามเขาเป็นทิพย์ ขนาดกามเขาเป็นทิพย์ เขาเห็นมนุษย์เขายังเบื่อหน่ายเลย เขาไม่อยากเข้าใกล้ เขาเหม็น เข้ามาก็อุดจมูก เหม็น เหม็นมากๆ นี้เขาไม่เข้ามาใกล้หรอก

ทีนี้เวลาเขามาใกล้ เขามาใกล้คนมีบุญ คนมีบุญ ครูบาอาจารย์ท่านถือพรหมจรรย์ ท่านถือศีลของท่าน ท่านถือพรหมจรรย์ๆ กลิ่นของศีลหอมทวนลม เวลาถือพรหมจรรย์ ใจเป็นพรหมจรรย์ ใจสะอาดบริสุทธิ์ มันทําให้ร่างกายสะอาดบริสุทธิ์ไปด้วย

เวลาดูพระอรหันต์สิ พระอรหันต์ เวลาจิตใจที่เป็นพระอรหันต์แล้ว ท่านทรงธาตุขันธ์ไว้ เวลาท่านละธาตุขันธ์ไป เวลาท่านตายไป ทําไมร่างกายของท่านเวลาไปเผา ทําไมกระดูกเป็นพระธาตุล่ะ กระดูกเป็นพระธาตุเพราะอะไร เพราะจิตใจที่สะอาดไง ธรรมธาตุมันฟอกอยู่ไง กลิ่นร่างกายมนุษย์มันถึงไม่เข้าไปเจือปนอันนั้นไง พอไม่เจือปน เทวดา อินทร์ พรหมเขาสรรเสริญ เขาเชิดชูกัน

แต่ของเรามนุษย์ ขนาดเสพกาม ดูสิ เทวดาเขายังปิดจมูกเลย ฮึม! เบื่อๆ ไม่เข้าใกล้ แม้แต่ในโลกของกาม กามภพด้วยกันมันยังมีชนชั้น ยังมีมิติที่เขามองเห็น ถ้าเขามองเห็น เขามองเห็นอย่างนั้น

แต่ของเรา เราไปศึกษาไง เขาบอกว่าสมมุติเทพ เราเป็นเทวดาโดยสมมุติ มนุสสติรัจฉาโน นี่เป็นสัตว์เดรัจฉาน มนุสสเทโว เราเป็นมนุษย์ แต่จิตใจเราเป็นเทวดา จิตใจเรามีเมตตา เขาเรียกว่ามนุสสเทโว ร่างกายเป็นมนุษย์ แต่จิตใจเป็นเทวดา ร่างกายเป็นมนุษย์ จิตใจเป็นสัตว์เดรัจฉาน ร่างกายเป็นมนุษย์ จิตใจเป็นเปรต

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทียบไว้ เราจะมองแง่มุมไหนล่ะ ถ้าเรามองแง่มุมธรรมะ มนุสสเทโว มนุสสติรัจฉาโน มนุสสเปโต อ้าว! มนุษย์อะไรล่ะ มนุษย์อะไร ถ้าเป็นมนุษย์ ถ้าจิตใจที่หยาบละเอียดเขามองออกอย่างนั้น ถ้ามองออกอย่างนั้น

เราจะบอกว่า จิตใจคนที่สูงที่ตํ่า แล้วมาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็มุมมองแตกต่างกันไป เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านพูดเป็นความจริงของท่าน ถ้าครูบาอาจารย์ท่านไปศึกษาพระไตรปิฎกนะ ท่านศึกษาแล้วท่านซาบซึ้งมาก เพราะมันมีมุมมองตรงกัน มุมมองอันเดียวกัน เห็นแล้วมันซาบซึ้ง แหม! มันดูดดื่ม

แต่ไอ้เรา เรามีกิเลสเต็มหัวใจ แล้วไปศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เห็นมันก็ซาบซึ้ง แต่มุมมองมันคนละมุมมองไง เวลากอดหนังสือไว้ก็เห็นหมดน่ะ กามเป็นโทษหมด

เขาบอกว่า “เวลาถือศีล ๕ ยังละการเสพเมถุนจากภรรยาไม่ได้”

อ้าว! ก็นอนอยู่ด้วยกัน มุมมองเดียวกัน นอนอยู่ด้วยกัน คนนอนอยู่ด้วยกัน มันทิฏฐิเสมอกัน มันเหมือนกัน มันก็อยู่ด้วยกัน แต่ถ้าคนเขาสูงกว่า เขาแยกออกไป เขาอยู่พรหมจรรย์ของเขา เขาดูแลของเขา นั่นมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าดูแลใจของเขา มันก็มีปัญหาในครอบครัว

ถ้าในครอบครัว เรามีครอบครัว เห็นไหม การครองเรือน ครองหัวใจ การครองเรือน การครองเรือนของโลก เขาต้องครอบครัว ลูกเต้าเหย้าเรือน การครองเรือน หัวใจของเราก็ครองยากอยู่แล้ว เรายังต้องไปปันหัวใจ แบ่งหัวใจให้กับคู่ครอง ยังต้องไปดูแลหัวใจของลูกของหลาน ลูกแต่ละคนมันเกิดมามันก็ตีโพยตีพายจะเอาแต่ตามใจมันน่ะ

การครองเรือนคือการรักษาหัวใจ คือการสั่งสอน การสอนศีลธรรมไง การครองเรือนคือการสอนศีลสอนธรรมให้คนในครัวเรือนของเรามีจิตใจเสมอกัน มีความเห็นเหมือนกัน นี่การครองเรือน ทุกข์น่าดูเลย จะบอกว่า ทุกข์ฉิบหายเลยล่ะ

พูดไปก็อย่างว่า หลวงพ่อนี่พูดหยาบ ว่าทุกข์น่าดูเลย แต่ให้พูดจริงๆ ทุกข์ฉิบหายเลย

แต่ก็ชอบ ทุกข์ฉิบหายเลย แต่มันไม่มีหรอก ไม่มีใครออกมาได้ คนในอยากออก คนนอกอยากเข้า มันอยากเข้าไปทั้งนั้นน่ะ แล้วเข้าไปแล้วเป็นอย่างไรล่ะ พอถ้าเข้าไปเป็นอย่างไร

มาบวชนะ หรือมาปฏิบัตินะ หัวใจเราหัวใจเดียวนี่แหละ เวลานั่งไปนี่นะ โอ้โฮ! มันคิดร้อยแปดเลย มันเห็นเขาเดินมาคู่กัน แหม! มันอยากเลยนะ โอ้โฮ! เขามีความสุข เห็นเขาเดินมาคู่กัน อู๋ย! เขามีความสุข เขามีความสุข มันคิด เพราะมันไม่เคย มันอยาก มันอยากลอง

ถ้าอยากลอง มันก็ต้องไล่แล้ว มันจะเห็นโทษแล้ว เอ็งคิดอย่างไรว่าเขามีความสุข เมื่อกี้เขาเพิ่งทะเลาะกันมาเมื่อกี้นี้ เงินทองชักหน้าไม่ถึงหลัง ยังทะเลาะกันเมื่อกี้ ออกจากบ้านมายังทะเลาะกันมาเลย แต่ตอนนี้มานี่มาเดินคู่กัน แหม! เขามีความสุข เอ็งรู้ได้อย่างไร นี่ถ้ามีปัญญาไล่ขึ้นมา ถ้ามีปัญญาไล่ขึ้นมา มันมีปัญญาไล่

นี่พูดถึงว่าการครองเรือนมันแสนทุกข์แสนยาก พระรู้ได้อย่างไร

พระรู้ได้ก็พระครองใจ หัวใจมันไม่ดีดดิ้น ที่ไหนมันมี หัวใจทุกดวงใจมันดีดดิ้นทั้งนั้นน่ะ แล้วเมื่อกี้เห็นเขาเดินมาจู๋จี๋ๆ มา โอ้โฮ! มันบอกเขามีความสุขๆ ไม่รู้หรอกว่ามันเพิ่งทะเลาะกันมาเมื่อกี้นี้ มันจะไปกู้เงินใช้หนี้ มันยังใช้หนี้เขาไม่หมดเลย เอ็งรู้ได้อย่างไร

ถ้ารู้ได้อย่างไร เราบอกว่าต้องมีปัญญาไง ต้องมีปัญญารู้เท่าทันความคิดของตัวไง มันต้องมีปัญญารู้เท่าทันหัวใจของตัว ถ้ามีปัญญารู้เท่าทันหัวใจของตัว ที่เขามีความสุขๆ มันเปลือกนอก มันผิวเผิน มันมีความสุขไปไม่ได้ เพราะธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ทุกดวงใจว้าเหว่

ทุกดวงใจ ทุกดวงใจว้าเหว่ ทุกดวงใจมีความทุกข์ ทุกดวงใจๆ มันมีความทุกข์ ทุกดวงใจมันว้าเหว่ แล้วเอาดวงใจ ๒ ดวงใจมาผูกติดกันให้ไฟมันเผาไหม้ลนกัน ๒ ดวงใจ มันจะเอาความสุขมาจากไหน แม้แต่ดวงใจเดียวมันก็ยังทุกข์อยู่แล้ว แล้วเอาดวงใจ ๒ ดวงใจมาผูกติดกันให้มันทะเลาะเบาะแว้งกัน ให้มันขบกัดกันอยู่นั่นน่ะ มันจะเอาความสุขมาจากไหน มันเป็นความสุขไปไม่ได้หรอก ถ้าพูดถึงคนที่มีปัญญา คนมีปัญญามันมีปัญญาเท่าทันอย่างนี้ ถ้ามีปัญญาขึ้นมามันก็รู้เท่าทัน

ถ้าไม่รู้เท่าทัน เห็นไหม แต่นี้เราไปศึกษาในพระไตรปิฎก ถ้าพระไตรปิฎกก็เป็นมุมมองขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นมุมมองของพระอรหันต์ เป็นมุมมองของศาสดา มันซาบซึ้งอยู่แล้ว มันชัดเจนอยู่แล้ว แต่จิตใจของเรามันตํ่าต้อย จิตใจของเรามันคิดเอง แล้วไปศึกษา มันก็เหมือนกับปีนบันไดขึ้นไปน่ะ ปีนบันได พาดบันไดพิงก้อนเมฆเลย แล้วก็ปีนขึ้นไปก้อนเมฆ จะไปหยิบก้อนเมฆ แล้วก้อนเมฆมันเคลื่อนตัวตลอดเวลา แล้วบันไดมึงจะทรงไว้อย่างไรล่ะ เอาบันไดไปพิงก้อนเมฆไว้ จะปีนบันไดขึ้นไปเอาก้อนเมฆ

นี่ก็เหมือนกัน ศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สัจธรรม อริยสัจเป็นความจริง แต่สมมุติในใจของเราเป็นสมมุติ เราก็ปีนไว้ เอาบันไดคือเอาเจตนาของเราพาดเข้าไปว่าจะให้มันเหมือนให้มันเป็น แล้วมันเป็นไหม มันเป็นไหม เอาบันไดพาดก้อนเมฆ มันพาดได้ไหม พาดก้อนเมฆ ก้อนเมฆเคลื่อนตัวตลอดเวลา บันไดมึงจะไปพาดก้อนเมฆได้อย่างไร ปีนขึ้นไปเดี๋ยวก็ล้ม เดี๋ยวก้อนเมฆมันเคลื่อนไป เดี๋ยวบันไดมันก็ตก

นี่ก็เหมือนกัน เวลาศึกษาธรรมะของพระพุทธเจ้าซาบซึ้ง พระไตรปิฎกนี่แหม! พระพุทธเจ้าบอกไว้ถูกหมดเลย แต่ใจเรามันไม่ถูก ใจเรามันดิ้น ใจเรานี่

ฉะนั้น เวลาจะเอาความจริง เขาบอกว่า เขาศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เห็นกามเป็นโทษๆ มันไม่เห็นสักที

ถ้าเห็นกามเป็นโทษๆ เราเอาเป้าหมายไง เวลาฟังพระปฏิบัติก็อยากเป็นพระอรหันต์เลย แต่เวลาหลวงปู่มั่นท่านสอนบอกไม่ใช่ ทําสมาธิ ทําสมาธิ ทําสมาธิก่อน ทําความสงบของใจก่อน ถ้าใจสงบ ปรับพื้นที่ของใจของตัวเองให้ได้ กรรมฐานเรานี่ จะละกามโทษๆ เอ็งทําความสงบของใจได้ไหม ถ้าเอ็งทําความสงบของใจได้ ถ้าใจเอ็งสงบระงับเข้ามามันไม่มีกามหรอก

ถ้ามันมีกาม สงบได้ไหม อ้าว! คนคิดถึงกาม คนที่ฝักใฝ่อยู่นี่ จิตใจมันจะสงบไหม จิตใจมันจะคิดแต่เรื่องนั้นเรื่องเดียวแหละ จะทําอย่างไรมันก็คิดแต่เรื่องนั้นน่ะ มันสงบลงไม่ได้หรอก

แต่ถ้าพุทโธๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันสงบตัวมามันก็สงบจากกามนั่นแหละ ถ้าสงบตัวลง เพราะมันละ มันปล่อยวาง มันถึงสงบก็ได้ ถ้าสงบได้ก็เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิ เป็นสมาธิแล้วออกพิจารณาเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม พิจารณาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มันจะไปละกามที่นั่น ละกามเด็ดขาดโดยปัญญาญาณ ละกามเด็ดขาดด้วยมรรคญาณ

ไม่มีการละกามได้ด้วยการศึกษา ไม่มีการละกามได้ด้วยจินตนาการ ไม่มีการละกามได้ เห็นคนอื่นทําได้ กูอยากจะทําตามเขา ไม่มีทาง เห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านปล่อยวางได้ เราก็อยากจะเป็นอย่างนั้น เราก็อยากจะละกามได้ ศึกษาจะละให้ได้ ศึกษาจะละให้ได้ ไม่มีทาง ถ้าศึกษาจะละอย่างนี้ กูอ่านตํารา กูเป็นเศรษฐีโลกหมดแหละ เพราะกูดูประวัติเศรษฐีโลกเยอะแยะเลย เศรษฐีโลกคนไหน กูก็อ่านประวัติเขา แล้วกูอ่านจบแล้วด้วย กูไม่เห็นเป็นเศรษฐีโลกเลย เพราะกูทําอะไรไม่ได้

เป็นเศรษฐีโลก เอ็งก็ต้องมีธุรกิจมีการค้า เอ็งมีธุรกิจของเอ็งจนเอ็งมีเงินสะสม จนสถาบันตรวจสอบเขามาตรวจสอบว่าเอ็งมีเงินมากขนาดนั้น เขาถึงยกย่องเอ็งเป็นเศรษฐีโลก แต่เอ็งไม่มีเงินเป็นสิทธิของเอ็งเลย เอ็งได้ศึกษาแต่ทางวิชาการของเขา แล้วบอกเอ็งจะเป็นเศรษฐีโลก ก็เอ็งคิดเอาเองไง เอ็งไม่ได้เป็นจริงไง

นี่ก็เหมือนกัน จะละกามโทษๆ เอ็งจะละอย่างไร ละอย่างไร แล้วก็น้อยใจด้วยนะ พยายามด่าตัวเองว่าละกามไม่ได้ ทําแบบนี้เสียชื่อครูบาอาจารย์หมด

ครูบาอาจารย์องค์ไหน ครูบาอาจารย์องค์ไหน ครูบาอาจารย์ท่านก็เป็นครูบาอาจารย์ เราเองต่างหากที่ทําไม่ได้ ถ้าทําไม่ได้ เราจะไปโทษใคร ก็ต้องโทษตัวเอง แล้วโทษตัวเอง ทําความสงบของใจเข้ามา จะละกามๆ พิจารณาของเรา

ทีนี้มันทําความสงบไม่ได้ เพราะไปเห็นผู้หญิง เห็นต่างๆ เห็นตามสเปก มันก็คิดออกไป แล้วมันจะไปทําพุทโธที่ไหน จิตมันจะสงบที่ไหนล่ะ

ถ้าจิตสงบ เราก็พยายามเข้มข้นของเราขึ้นมา กามละไม่ได้ มันละไม่ได้ที่ไหน มันละไม่ได้ที่ว่ามันปฏิฆะ กามราคะ ปฏิฆะ กามราคะ ดูสิ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส กามราคะ ปฏิฆะอ่อนลง เวลาอนาคามีมันจะไปละกามราคะ ปฏิฆะ ปฏิฆะคือข้อมูล สเปก สเปกคือข้อมูล ให้เอาสิ่งที่ตรงข้ามที่เราไม่ชอบเลย เอามาให้เรา เราก็ไม่ชอบใจ แต่ถ้าสิ่งที่ชอบใจ ไม่ต้องเอามาให้หรอก มันคิดเอง นี่ไง ปฏิฆะ

สิ่งที่ปฏิฆะคือความปรารถนา คือข้อมูล คือสันดาน

แล้วกามราคะ เพราะมันมีสันดาน สันดานที่ถูกใจ มันถึงเกิดกามราคะ ถ้ามันไม่ถูกใจ มันเกิดก็ยังได้ แต่เกิดแล้วมันก็ไม่ถูกใจเต็มที่

กามราคะ ปฏิฆะจะขาด สังโยชน์มันจะขาด ถ้าสังโยชน์มันขาด พระอนาคามีเท่านั้นถึงจะละกามราคะได้เด็ดขาด พระอนาคามี เพราะละกามราคะได้เด็ดขาดถึงไม่เกิดกามภพ กามภพตั้งแต่เทวดาลงมา

แต่ถ้ายังมีกามอยู่ มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ถ้ามันเป็นพระโสดาบันมันก็ไม่เกินอีก ๗ ชาติ มันไม่เกิดเลยอีก ๗ ชาติ นี่ถ้าพูดถึงปฏิบัติจริงไง ถ้าปฏิบัติจริงเป็นอย่างนั้น

นี่พูดถึงเวลาน้อยเนื้อตํ่าใจเรื่องการปฏิบัติเรื่องหนึ่ง แต่นี่บอกว่า ไปศึกษามาจากพระไตรปิฎก พระพุทธเจ้าพูดอย่างนั้น

ถูกต้อง ศึกษามาจากพระไตรปิฎก พระไตรปิฎก ธรรมวินัย พระไตรปิฎกเป็นศาสดาของเรา พระไตรปิฎกเป็นศาสดา ธรรมวินัยเป็นศาสดา เราเคารพบูชา เราเคารพบูชาแล้วเทิดใส่ศีรษะไว้ หลวงปู่มั่นบอกเทิดใส่ศีรษะไว้ แล้วแขวนไว้ก่อน แล้วปฏิบัติให้ได้จริง

ทีนี้เราบอกว่า เราเคารพบูชา เราบอกเป็นของกูๆ

ก็นกไง มันยึดว่าของกูๆ แต่ไม่มีอะไรของกูเลย เพราะไม่ใช่สมบัติของมัน เดี๋ยวมันก็บินไปแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าฝากไว้ “มารเอย เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา อุบาสก อุบาสิกาของเรา ของเรา ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่เข้มแข็ง ยังไม่สามารถกล่าวแก้คําติเตียนของลัทธิต่างๆ ได้ เราจะไม่ยอมนิพพาน”

ท่านเผยแผ่ธรรมมา ๔๕ ปี จนวันสุดท้ายวันมาฆบูชา เวลามารดลใจๆ ตลอด

“มารเอย บัดนี้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเราเข้มแข็ง” คือมีข้อมูลจริง คือรู้จริง คือเผยแผ่ศาสนาจนมั่นคง “บัดนี้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเราเข้มแข็ง สามารถกล่าวแก้คําจวบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้” คือปกป้องดูแลรักษาศาสนาต่อไปได้ “อีก ๓ เดือนข้างหน้าเราจะนิพพาน” นี่พระพุทธเจ้าฝากเราไว้ไง

ทีนี้ภิกษุ ภิกษุณีถึงเป็นเจ้าของ พระพุทธเจ้าฝากไว้ ฝากศาสนาไว้กับบริษัท ๔ อุบาสก อุบาสิกาเป็นเจ้าของศาสนา เป็นเจ้าของ เจ้าของก็มีสิทธิ์ มีสิทธิ์ แต่ยังไม่เป็นผู้รู้จริง

ถ้าเป็นผู้รู้จริง ผู้รู้จริงปฏิบัติไปมันก็จะไปละกามโทษอย่างที่ว่านี่ ถ้าละได้มันก็จบ ถ้าละไม่ได้ พระไตรปิฎก คือสัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็สาธุ ก็เป็นความจริงอันหนึ่ง อันนี้พูดถึงว่าการศึกษาพระไตรปิฎก แล้วเห็นพระไตรปิฎก แต่ถ้าเราทําจริง เราต้องทําความสงบของใจเข้ามาตอนนี้ ถ้าตอนนี้ทําได้ก็ทําได้

“๒. จะบอกแม่อย่างไรให้เลิกดูละคร ให้ภาวนาเสียที แล้วแม่ก็บอกว่าดูแล้วจบก็จบกันไป”

อันนี้ก็เป็นมุมมองของแม่ ถ้าแม่ถ้าดูแล้ว ถ้าเขาดูของเขา เราบอกว่าดูแล้วมันขาดศีล ๘ ศีล ๘ เขาห้ามดูการฟ้อนการรํา แต่ถ้าแม่เขาจะดู เขาพอใจของเขา ถ้าเขาปฏิบัติได้ มันก็เป็นความสุขของเขาอันหนึ่ง ถ้าความสุขอันหนึ่ง ถ้าเขาภาวนาไม่ดีของเขา

เราจะบอกว่า ถ้าแม่ยังสนใจ ยังใฝ่ในเรื่องศาสนา ใฝ่เรื่องสัจธรรม มันก็ยังเป็นโชคดีของเรา เพราะอะไร เพราะอย่างนี้เขาเรียกว่าเกิดในตระกูลเป็นสัมมาทิฏฐิ

ถ้าเราเกิดในตระกูลเป็นมิจฉาทิฏฐิ ถ้าพ่อแม่เขาไม่สนใจเรื่องอย่างนี้ เราบอกว่า เราจะปฏิบัติธรรม เราจะนั่งภาวนานะ พ่อแม่จะทุกข์มากเลย ลูกของเราเป็นคนที่ไม่ฉลาด ลูกของเราถ้าเป็นคนฉลาดแล้ว ลูกของเราต้องเข้มแข็ง ลูกของเราต้องทําธุรกิจการค้า ลูกของเราต้องประสบความสําเร็จในชีวิต เขาอยากให้ประสบความสําเร็จในชีวิตทางโลก

เวลาจะมาปฏิบัติ ในครอบครัวของเรานะ มันจะมีความเห็นที่ขัดแย้งกัน คนหนึ่งมีความเห็นมุมมองหนึ่งๆ การที่จะประพฤติปฏิบัติ การไปวัดไปวาเป็นเรื่องแสนยากเลย ถ้าให้ครอบครัวใดมีความคิดเหมือนกันเสมอกัน เห็นอย่างเดียวกันนี่แสนยาก

แล้วทีนี้พอพ่อแม่มีความรู้สึกนึกคิดแบบนี้ ก็คิดว่าเราเกิดในตระกูลเป็นสัมมาทิฏฐิ เกิดในประเทศอันสมควร ถ้ามีพ่อมีแม่กับลูกมีความเห็นเสมอกัน มีความเห็นคล้ายๆ กัน

แต่นี่เราเป็นลูกใช่ไหม เราบอกว่า ไม่ให้แม่ดูทีวีเลย ไม่ให้ดูละครเลย ให้แม่ภาวนาตลอดเลย แม่ก็บอกว่า แม่ก็ภาวนาทั้งวันอยู่แล้ว ถึงเวลาละครจะมา แม่ก็อยากจะดูนิดหนึ่ง เพราะอะไร เพราะบรรเทา นั่งมาทั้งวันแล้วมันไม่ลง ถึงบทละครไง ถึง ๓ ทุ่มใช่ไหม ไม่เคยดูเหมือนกัน ละครมันมากี่ทุ่มไม่รู้ พอถึงเวลาก็จะเปิดดูละครแล้ว ก็คิดอยู่ มันก็เป็นความสุขเล็กๆ น้อยๆ เพียงแต่ว่ามีมุมมองส่วนใหญ่ที่คล้ายคลึงกัน มีมุมมองส่วนใหญ่ที่ไปด้วยกันได้ อันนี้ถือว่าเป็นบุญนะ เป็นบุญที่ครอบครัวไม่มีความกระทบกระเทือนกันจนเกินไป แล้วต่างคนต่างทําคุณงามความดีต่อกัน

เราจะบอกว่า ผ่อนผันให้แม่ไปเถอะ ถ้าอยากดู แม่ก็ดูเลย ถ้าแม่ดูไม่เบื่อ เดี๋ยวหนูจะไปซื้อดีวีดีมาให้ดูใช่ไหม ซื้อซีดี พูดผิดพูดถูก เพราะไม่เคย ถ้าทางโลกไม่เคยเลย อยู่แต่ในวัด ถ้าแม่อยากดู เดี๋ยวหนูไปซื้อมาให้ดูให้ชุ่มปอดเลย แล้วถึงเวลาแม่ปฏิบัติ

จะตกเบ็ด มันก็ต้องมีเหยื่อล่อ จะตกปลา จะเอาเบ็ดเปล่าๆ ไป ปลามันไม่กินหรอก จะตกปลา มันต้องมีเหยื่อบ้าง จะทําคุณงามความดี มันต้องมีเครื่องจูงใจ มีสิ่งจูงใจ มีสิ่งชักนําเพื่อจะทําคุณงามความดีกัน

นี่เรื่องของแม่นะ เราจะบอกว่า แม่ก็พูด ดูแล้วจบก็คือจบลูก แม่ก็ภาวนาเหมือนกัน

โอ้โฮ! อันนี้เราฟัง เออ! แม่ยังรู้สึกว่ามีทัศนะดีกว่า ดูละครจบก็คือจบไง แล้วจะไปภาวนาต่อ ถ้าอย่างนี้แล้วนะ ถ้ายังใฝ่ภาวนาอยู่ ยังทําคุณงามความดีอยู่

เห็นไหม เวลาพูดถึงทางโลกนะ ทางโลกทางคับแคบ เพราะเวลามันไม่มี ต้องทํามาหากิน เวลาจะปฏิบัติก็ต้องมานั่งตอนเช้าตอนเย็น เวลาพระนี่ทางกว้างขวาง กว้างขวาง ๒๔ ชั่วโมง ฉันแล้ว พระไปปฏิบัติแล้ว วัดของเราจะมีเวลาก็บ่ายโมงทําข้อวัตรพร้อมกัน นอกนั้นนะ ถ้าคนที่ไม่รับผิดชอบอะไร ๒๔ ชั่วโมงให้ปฏิบัติทั้งวันทั้งคืนเลย

ทีนี้พอปฏิบัติไป ไม่ต้อง ๒๔ ชั่วโมงหรอก ๒ ชั่วโมงก็เบื่อแล้ว ๒-๓ ชั่วโมงก็ อืม! จะเอาอย่างไรดีใช่ไหม นี่ขนาดทางกว้างขวางนะ ทาง ๒๔ ชั่วโมงที่ปฏิบัติ ถ้าจิตมันไม่ลง ถ้าปฏิบัติแล้วมันอั้นตู้ เวลานี่ อู้ฮู! ทําไมมันเดิน นาฬิกาจะทุบทิ้งเลย ทําไมเดินช้ามาก วันหนึ่งอย่างกับ ๒ ปี วันหนึ่งอย่างกับ ๒ ปีน่ะ โอ๋ย! มันช้านะ ไปช้ามากเลย นาฬิกานี่ นี่ขนาดทางกว้างขวางนะ

ทางกว้างขวาง มุมมองของพระพุทธเจ้าว่า ผู้ที่ ๒๔ ชั่วโมงปฏิบัติ ทางกว้างขวาง คือมีโอกาสได้มหาศาลเลย

แต่ทางของฆราวาสเขาทํามาหากินทั้งวันเลย อยากปฏิบัติมาก อู้ฮู! เป็นทุกข์เป็นร้อน อู้ฮู! ไม่มีเวลาเลยนะ เวลาปฏิบัตินู่นน่ะ ๓-๔ ทุ่ม ทําวัตรสวดมนต์แล้วก็จะนั่ง นั่ง ๒ นาที นอนแล้ว ดูสิ นี่ทางคับแคบไง ทางคับแคบคือทางที่โอกาสคับแคบ ทางของพระนักปฏิบัติมันกว้างขวาง

ทีนี้กว้างขวาง เวลาปฏิบัติไปแล้ว ปฏิบัติมันจะรู้ เพราะอะไร เพราะครูบาอาจารย์ของเราปฏิบัติ ดูสิ ครูบาอาจารย์ที่นั่งสมาธิทั้งวันทั้งคืน โอ้โฮ! สุดยอดๆ ถ้าสุดยอด ทําได้อย่างนี้ พระเราจะดูได้เลยว่าพระองค์นั้นอยู่ในร่องในรอย อยู่ที่การทําความเพียรของเขา อยู่ที่การนั่งสมาธิการภาวนาของเขา การเหยียด การเดิน การคู้ มีสติหรือเปล่า มองกันออกเลย

ฉะนั้น สิ่งนี้เกาให้ถูกที่คัน ถ้าหัวใจของเราก็ดูที่หัวใจของเรา ถ้าหัวใจของแม่นะ ถ้าแม่เห็นอย่างนี้ เราเห็นด้วย นี่ความเห็นของลูก ถ้าของแม่ เดี๋ยวจะหาว่าเข้าข้างแม่ “หลวงพ่อหวังอะไรจากแม่ เข้าข้างแม่เลย”...ไม่หวัง ไม่เคยเห็นหน้า ไม่รู้จัก จบ

มาดูตรงข้ามนะ อันนี้ตรงข้ามเลย

ถาม : เรื่อง “ไม่สามารถทําลายความรู้สึกอาฆาตมาดร้าย และความรู้สึกกิเลสตัณหาราคะ”

กราบเท้าพระคุณเจ้าผู้ทรงศีล ผู้บริสุทธิ์ ภาวนามาสักระยะหนึ่งแล้ว โดยฟังจากเว็บไซต์ พยายามนั่งสมาธิทําความสงบก็ทําไม่ได้ เมื่อมีอารมณ์โกรธมากระทบก็รู้สึกรุนแรง ควบคุมตัวเองไม่ได้ และความรู้สึกกิเลสตัณหาราคะเปรียบเหมือนเสือร้าย คอยแต่จะตะปบรบกวนความรู้สึกบ่อยๆ ใช้ปัญญาอบรมตนเองก็แล้ว เตือนตนเองก็แล้ว เสือร้ายตัวนี้เป็นอนิจจัง เป็นอนัตตา เป็นมายาก็แล้ว นั่งสมาธิภาวนาพยายามรําพึง เห็นกะโหลกศีรษะหลุดออกจากโครงกระดูกกายก็แล้ว ทําให้รู้สึกหงุดหงิดตลอดเวลา ท้อและเหนื่อย ภาวนาก็ไม่ก้าวหน้า ถอยหลังมีแต่ภัยของวัฏฏะ กราบขอเมตตาพระคุณเจ้าช่วยชี้แนะด้วยเจ้าค่ะ

ตอบ : เมื่อกี้นี้บอกว่าเขาภาวนาจะละกามโทษ แล้วไปศึกษาเอาจากพระไตรปิฎกให้เป็นคติ การศึกษาไม่ใช่เสียหายนะ การศึกษานี้เป็นภาคทฤษฎี ภาคปริยัติ อันนั้นเป็นขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเห็นว่ามันสูงส่ง เราเห็นว่ามันถูกต้องดีงามไง ศึกษาจากพระไตรปิฎกนี่ถูกต้องดีงามทั้งนั้นน่ะ แต่มันเป็นมุมมองของพระอรหันต์ เป็นมุมมองของศาสดา ไอ้พวกเราขี้เท่อ กิเลสเต็มหัว เราไปศึกษามาแล้วมันก็เลยไม่ได้ผลตามนั้น

ทีนี้ข้อนี้ ข้อนี้เขาบอกว่า ภาวนามาสักระยะหนึ่งแล้ว เวลาภาวนาไปแล้วความโกรธมันกระทบ มันรุนแรงมาก ควบคุมตัวเองไม่ได้เลย เราพิจารณาของเราไป เห็นไหม พิจารณา เห็นอารมณ์โกรธ อารมณ์ต่างๆ เป็นเสือร้าย เป็นสิ่งที่ตะปบรบกวนเรา แล้วก็พยายามฝึกหัดภาวนา มันเป็นอนิจจัง มันเป็นอนัตตา มันเป็นมายา พิจารณาไปแล้ว ภาวนาไป พยายามรําพึงให้เห็นกะโหลกศีรษะหลุดออกไปจากโครงร่างของร่างกาย พิจารณาจนเห็นกาย พิจารณาจนเห็นโครงศีรษะ แล้วพิจารณาจนมันหลุดออกไป

มันหลุดจริงหรือเปล่า สิ่งที่ทํานี่มันทําได้ เวลาเราพิจารณาไป เราจินตนาการ มันเป็นจินตมยปัญญา ถ้าจินตนาการให้เป็นโครงกระดูก แล้วพิจารณาไป ให้มันย่อยสลายไป ให้มันขาดไป ให้มันเป็นไป แต่มันเป็นไปโดยจินตนาการ เป็นไปโดยการคาดหมาย มันไม่เป็นความจริง

ถ้ามันเป็นความจริง คําถามนี่มันจะบอกเองเลย ถ้ามันจะเป็นความจริงนะ คนที่ภาวนา พอพิจารณาไป พิจารณาเห็นกาย พิจารณาเป็นความจริง เวลามันพิจารณา มันขาดไป มันจะโล่ง มันจะหลุดไปเลย มันจะพร้อมกับการปล่อยวางไปเลย ถ้าการปล่อยวาง เพราะความจริงมันมีผลไง รสของธรรมไง ถ้าผู้ที่มีความจริง รสของธรรมมันจะชัดเจนไง

แต่ถ้าพูดถึงมันไม่เป็นความจริง เห็นไหม รสของการเปรียบเทียบ รสของจินตนาการ มันเป็นอย่างนี้ ถ้ารสของการเปรียบเทียบ รสของจินตนาการ มันผิดไหม ไม่ผิด

แหม! บอกว่าไม่ผิดเลย ไม่ผิดเพราะอะไร เพราะคนฝึกหัดใหม่ก็ต้องทําแบบนี้ คนเราฝึกหัดใหม่มา เรายังไม่รู้สิ่งใดเลย เราก็ต้องมีการเปรียบเทียบ เราก็ต้องมีการให้มันเกิดขึ้นมา ถ้าเกิดขึ้นมาแล้วเราพยายามฝึกหัด ฝึกหัดแล้วมันแบบว่า พิจารณาจนศีรษะหลุดออกไปจากโครงร่างกายเลย ทําให้มันหงุดหงิดตลอดเวลา มันทั้งท้อทั้งเหนื่อย

ทําซํ้า มันก็ต้องทําซํ้านะ การพิจารณา การฝึกหัด เขาทําบ่อยครั้งเข้า ฝึกหัดให้มันชํานาญ

การทําอาหาร คนทําอาหารทีแรกครั้งแรกทําไม่เป็นก็ทําเคอะๆ เขินๆ ทําออกมารสชาติใช้ไม่ได้เลย แต่ก็พยายามฝืนกิน เราทําเอง ต้องกิน ทําต่อไปๆ เออ! ชักรสดีขึ้น เพราะอะไร เพราะมันเข็ด ถ้าไม่อร่อย เรากินไม่ลง ถ้ากินไม่ลง ก็พยายามทําให้ดีขึ้น ทําให้ดีขึ้น ทําอีก ทําต่อๆ ไปจนชํานาญ โอ้โฮ! เดี๋ยวนี้ทําอาหาร ใครมาถามว่าอาหารนี้ใครทํา ไม่กล้าบอกเลยว่าฉันทํา เดี๋ยวเขาขอร้องให้ทําให้กิน เพราะมันอร่อยเกินไป เห็นไหม เพราะทําจนชํานาญๆ

นี่ก็เหมือนกัน เราพิจารณาจนร่างกายกะโหลกศีรษะมันหลุดออกไป หลุดออกไปก็ไปแล้ว ทําตอนนี้ทํามาแล้วอาหารกินแทบไม่ได้เลย เพราะว่าใส่เครื่องปรุงมากเกินไป โอ้โฮ! รสเค็มปี๋เลย รสขมเลย กินไม่ได้เลย แต่ก็ฝืนกินเพราะทําเอง แต่ต่อไปๆ ลดลงมา อ๋อ! อันนี้ใส่มากเกินไป อันนี้ใส่น้อยเกินไป ปรับปรุง ปรับปรุงให้ดีขึ้น โอ้โฮ! รสชาติดีขึ้นเรื่อยๆ รสชาติดีขึ้นเรื่อยๆ มันต้องทําแบบนี้ การปฏิบัติต้องทําแบบนี้ไง ฝึกหัดของเรา เราทําต่อเนื่องไป

ทีแรกเวลากะโหลกศีรษะมันหลุดไป ฝึกหัด มันเริ่มทําครั้งแรก อย่าเพิ่งท้อแท้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสลบถึง ๓ หน ครูบาอาจารย์ท่านฟากตายทั้งนั้นน่ะ

ทีนี้ของเรา “อ้าว! หลวงพ่อ หนูก็ทุกข์ หนูก็ต้องมีงานทํา หนูรับผิดชอบไปทุกอย่าง มันเครียดไปหมดเลย”

แล้วถ้าไม่ทํา มันเครียดกว่านี้ไหม แล้วถ้าไม่รู้จักธรรมะเลย มันจะเครียดไหม แล้วถ้าไม่เคยเห็นธรรมะเลย เวลามันอัดอั้นตันใจจะหาทางออกอย่างไร ธรรมะเป็นทางระบายนะ เป็นทางระบายออกของทุกข์นะ แล้วถ้าธรรมะ ถ้ามันมีสัจธรรมขึ้นมา เดี๋ยวมันจะประหัตประหาร มันจะฆ่าทิ้งเลย ฆ่าไม่ให้ทุกข์เกิดขึ้นเลยถ้าทําได้จริง อันนี้แหละเป็นทางออก ทางออกของเรา จิตใจมันต้องการคนช่วยเหลือ จิตใจของคนต้องการธรรมโอสถ จิตใจของคนต้องการระบาย

ทีนี้พอมันระบายขึ้นมา เวลาระบายขึ้นมา กิเลสซ้อนกิเลสไง พอมันรู้ว่าเราเข้ามาช่องทางนี้ถูกช่องทางปั๊บ มันหาทางเลย หาทางกระทืบซํ้าเลย กิเลสซ้อนกิเลสไง อยากให้ทําๆ อยากจนเต็มที่เลย อยากแล้วไม่ได้อีก โอ๋ย! ทุกข์ ๒ ชั้น ๓ ชั้นนะ เวลาฝืนทนก็ยากอยู่แล้ว พอทําเสร็จแล้ว ทําเสร็จแล้วผิดพลาดอีก ทุกข์เข้าไปอีก พอทําไปแล้วนะ โอ้โฮ! ร่างกายเจ็บไข้ได้ป่วยอีก อู๋ย! ทุกข์เข้าไปอีก ทุกข์จนไม่กล้าสู้

ทุกข์ขนาดไหน เวลาต่อสู้เข้าไป ถึงที่สุดเวลามันปล่อยวางหมด พับ! เด่นชัดขึ้นมาเลยนะ จิตผ่องใส จิตเด่นชัดขึ้นมาเลย ต่อสู้กับทุกข์จนถึงที่สุดพลิกฟ้าควํ่าดิน ทําลายทุกข์ จิตมันเด่นขึ้นมาเลยล่ะ

แต่ก่อนที่จะเด่นขึ้นมามันโดนกระทืบแล้วกระทืบอีก มันโดนเหยียบยํ่าแล้วเหยียบยํ่าอีก เพราะกิเลสเป็นแก่นของกิเลส มันเป็นพญามาร คําว่า “พญา” มันใหญ่ พญามารมันครอบงําในหัวใจของสัตว์โลก มันไม่ปล่อยให้สัตว์โลกดวงใดก็แล้วแต่เป็นอิสระ เพราะมันเป็นที่อยู่อาศัยของมัน

เวลาบ้านเราโดนไฟไหม้ เราจะเสียใจขนาดไหน เพราะบ้านเป็นที่อยู่อาศัยของเรา เวลาไฟไหม้บ้านไหม้เรือนแล้วเราจะไม่มีที่อยู่อาศัย เรายังไม่พอใจเลย ทั้งๆ ที่บ้านมันสร้างได้ บ้านยังซ่อมแซมได้ แต่จิตใจที่มันภาวนาไปแล้ว เวลามันพ้นจากทุกข์ไปแล้ว มันจะจบสิ้น มันจะไม่มีโอกาสจะได้ครอบงําอีกเลย มันจะยอมไหม

ไฟไหม้บ้านเรือนมันไหม้วัตถุ ไหม้สิ่งก่อสร้าง มันต้องไหม้ของมันโดยเชื้อไฟ แต่กิเลสมันเป็นนามธรรม มันครอบงําจิตใจอยู่นี่ แล้วใครจะไปรู้ไปเห็นมัน ใครจะไปต่อสู้กับมัน ฉะนั้น เล่ห์กลของมันถึงร้อยสันพันคม

คนที่ภาวนาไปแล้วนะ พูดถึงกิเลสนะ โอ้โฮ! เข่าอ่อนเลยนะ เพราะกิเลสมันลึกลับซับซ้อนขนาดนี้เชียวหรือ กิเลสมันลึกลับซับซ้อนมาก แต่พวกเราประมาท นึกว่ากิเลสเป็นตุ๊กตา ตบหัวเล่นได้

ยังไม่เคยภาวนาหรอก นึกว่ากิเลสนี่ตุ๊กตา เอาไว้ประดับบ้านไง ไม่พอใจก็โยนทิ้ง มันเป็นไปอย่างนั้นไหม กิเลสมันจะเป็นอย่างนั้นไหม คนไม่เคยเห็นกิเลส มันไม่รู้จักกิเลสมันหรอก ถ้าใครเข้าไปเจอกิเลส มันจะรู้จักว่า โอ้โฮ! กิเลสมันแก่นของกิเลส

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเย้ยมันนะ “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา”

เกิดจากความดําริ ความดําริเป็นความคิดไหม เกิดจากความดําริของเรา

“มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้าอีก เราจะไม่ดําริถึงเจ้าอีก เจ้าจะเกิดอีกไม่ได้เลย”

มารจะเกิดบนใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้เลย เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เคยดําริไปถึงมันเลย ความคิด ความคิดเราดําริ เรามีความดําริ เราถึงมีความคิด แล้วมารมันอยู่หลัง “มารเอย เธอเกิดจากความดําริ” เกิดจากความดําริ เกิดจากเริ่มต้นของความคิด ยังไม่ได้คิด แล้วมารมันเกิดแล้ว แล้วความคิดมันจะรอดพ้นจากมารไหม ไม่มีทาง แล้วเราปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วเราบอกว่าเราปฏิบัติแล้วเราจะได้ดั่งเจตนา ได้ดั่งความหมาย

โยมไม่คิดนี่ ไม่คิดถึงไปดูประวัติหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านบอกท่านเคยปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์มาก่อน ไปดูประวัติหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่เสาร์ท่านปรารถนาเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้ามาก่อน คําว่า “ปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ พระปัจเจกพุทธเจ้า” เขาต้องสร้างบารมีมาเยอะขนาดไหน ฉะนั้น เวลามาเกิดเป็นหลวงปู่มั่น มาเกิดเป็นหลวงปู่เสาร์ เวลาท่านปฏิบัติขึ้นมา เพราะท่านสร้างบารมีของท่านมา ท่านถึงต้องมีเชาวน์ปัญญา พอมีเชาวน์ปัญญา ปฏิบัติแล้วยังล้มลุกคลุกคลาน ประวัติหลวงปู่มั่นท่านล้มลุกคลุกคลานขนาดไหน หลวงปู่เสาร์ท่านต่อสู้เต็มที่ขนาดไหน

ไอ้พวกเราขี้ตีน ไม่รู้ว่าเกิดมาจากไหน พอเกิดมานึกว่าตัวเองใหญ่ นึกว่าเป็นพระโพธิสัตว์มาเกิด บารมีเยอะ...มันเป็นไปไม่ได้ ถ้ามันเป็นไปไม่ได้ ถ้าคิดอย่างเราคิด นี่เราคิดไง แต่ที่โยมคิดนี่โยมก็น้อยใจ โยมก็คอตก ทํานู่นก็ไม่ได้ ทํานี่ก็ไม่ได้ โอ๋ย! มันทุกข์มาก มันทุกข์มาก

ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง แล้วอย่างที่ว่า พันธุกรรมๆ ใครสร้างบุญสร้างกรรมมามากน้อยขนาดไหน มันอยู่ที่มุมมอง ครูบาอาจารย์บางองค์นะ มันมีหลวงปู่บัวหรืออย่างไรที่ครูบาอาจารย์เล่า พอโกนผมเป็นพระโสดาบันเลย มันเหมือนสมัยพุทธกาลนะ สมัยพุทธกาลเวลาใครมาบวช โกนศีรษะ ผมตกมา พิจารณาผม เป็นพระโสดาบันขณะโกนศีรษะ ในวงกรรมฐานเราก็มีหลวงปู่บัว ถ้าเราจําไม่ผิด หลวงปู่บัวเวลาโกนศีรษะ ผมตกมานี่เป็นพระโสดาบันเลย นี่วาสนาของคน

แล้วของพวกเราใครมีบ้างล่ะ เราบวช ๗ หน ๘ หน โกนแล้วโกนอีกๆ ผมตกทุกวันเลย เวลาปักษ์โกนหัวทุกๆ เดือนเลย ผมตก มันไม่เห็นเป็นอะไรเลย ก็โกนศีรษะ แต่คนมีบารมี นี่เรายกให้เห็นว่า ถ้าคนมีบารมี คนสร้างของเขามา เขาก็ทุกข์เหมือนกัน แต่เขาไม่ทุกข์เหมือนพวกเราไง อย่างพวกเรา เราสร้างของเรามาอย่างนี้ มันก็ต้องทุกข์ยากหน่อย

ถ้าทุกข์ยาก คําว่า “ทุกข์ยากหน่อย” ทุกข์ยากหน่อย แหม! พอทุกข์ยากหน่อยก็ว่าทุกข์นิยมหรือ...ไม่ใช่ สัจนิยม สัจนิยม คําว่า “ทุกข์นิยม” คนสร้างบุญสร้างบาปมามากมาน้อย มันก็เผชิญกับทุกข์ของตัวเอง

แต่สัจนิยมๆ ต้องการสัจจะ เพราะทุกข์เป็นสัจจะ ทุกข์เป็นความจริง เพราะทุกคนมันมีความทุกข์ ทุกคนเผชิญกับทุกข์แล้วมันมีความทุกข์ เราพยายามจะแยกแยะมัน เราจะไปละกันที่สมุทัยคือตัณหาความทะยานอยาก คืออยากให้ทุกข์หาย อยากให้ไม่มีทุกข์เลย นี่อยากตัณหา ตัณหาอยากไม่ให้มีทุกข์ ตัณหาอยากให้ทุกข์หมดไป ตัณหาอยากไม่ให้ทุกข์เกิดเลย นี่คือตัณหา เพราะมีตัณหามันถึงได้ทุกข์ไง

พอจับทุกข์แล้วก็ย้อนพิจารณาไป มันสิ้นสุดกันที่สมุทัย ตัณหาความทะยานอยากมันต้องทําลายลง พอทําลายลง ทุกข์มันสักแต่ว่า ทุกข์เป็นความจริง ทุกข์เป็นความจริงของมัน จิตเป็นความจริงของมัน ธรรมเป็นความจริงของมัน ต่างอันต่างจริง ไม่เกี่ยวกัน ต่างคนต่างอยู่ ไม่ยุ่งกัน เออ! ต่างคนต่างอยู่ จิตสุดยอดแล้ว นี่เวลาปฏิบัติไป

ฉะนั้น สิ่งที่ทํามา ถ้ามันทําแล้ว พิจารณากระดูกก็แล้ว ต่างๆ ก็แล้ว เขาขอไง “ขอเมตตาพระคุณเจ้าช่วยชี้แนะด้วยค่ะ”

สิ่งที่ทํามา ดูเขาพิจารณา อย่างเสือร้าย มันเป็นอนิจจัง มันเป็นอนัตตา มันเป็นมายา มันเป็นต่างๆ อันนี้มันเป็นปัญญาเทียบเคียง

แต่ถ้าจิตเราสงบแล้ว เราพิจารณาของเรา มันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง ถ้าจิตมันจริง พิจารณาจริงๆ แล้ว เดี๋ยวมันจะเห็นอริยสัจ สัจจะจริงๆ ถ้าสัจจะจริงๆ มันจะเห็น จิตใจมันจะผ่องแผ้ว จิตใจมันจะเด่นเลย จิตใจจะเด่นดวง ธรรมะนี่มันจะเหนือทุกๆ อย่างเลย

เหนือทุกอย่างหมายความว่า เหนือความคิด เหนือความทุกข์ เหนือความจินตนาการ เหนือทุกอย่างเลย แล้วมันเข้าใจหมดแล้วนะ “เมื่อก่อนนี้ถามหลวงพ่อก็ไม่บอก เดี๋ยวนี้รู้แล้ว ไม่ต้องถามใคร” นี่ถ้ามันรู้แล้วมันชัดเจนของมัน ถ้ามันชัดเจนของมันแล้ว ถึงตอนนั้นเราจะเห็นจริงเลย ถ้าเป็นความจริงอันนี้มันถึงจะเป็นความจริง

ให้หมั่นเพียร อย่าท้อแท้ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดเป็นมนุษย์มีกายกับใจ เวลาทําหน้าที่การงานก็เพื่อศักยภาพทางสังคม ศักยภาพของร่างกาย แต่จิตใจนี้ต้องการธรรมะ ธรรมะนี้ เราศึกษาธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาจากครูบาอาจารย์ มันจะเกิดขึ้นจากความวิริยะ ความอุตสาหะ มีการกระทําของเรา เราทําความจริงของเราให้เกิดขึ้นเป็นสัจธรรมของเรา มันจะเป็นความจริงของเรา

เกาให้ถูกที่คัน ถ้าเกาให้ถูกที่คัน ทําความสําเร็จขึ้นมาแล้วมันจะเป็นสัจจะเป็นความจริงในใจของเรา เอวัง