คํานํา

พุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา สอนอริยสัจ สอนถึงความพ้นทุกข์ พุทธปัญญา หรือ ปัญญาพุทธะ พุทธะ คือ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ปัญญาพุทธะ เกิดจากหัวใจของเรา จากการเดินจงกรมนั่งสมาธิภาวนาที่ล้มลุกคลุกคลานแสนทุกข์แสนยากมา จนจิตสงบเป็นสัมมาสมาธิและปัญญาก็เป็นภาวนามยปัญญา ออกค้นหากิเลส ค้นหาทุกข์ เมื่อเห็นทุกข์ก็วิปัสสนาถอดถอน ต่างกับปัญญาที่มีกิเลสแล้วหาทางลัด ดูฉลาดทํา แต่โง่กว่ากิเลส เพราะธรรมะพระพุทธเจ้าเป็นหนึ่งเดียวกัน ไม่ขัดแย้งกัน และเป็นขั้นเป็นตอน เป็นธรรมเหนือรู้ เหนือเหตุเหนือผล แต่รู้ได้เมื่อปฏิบัติจริงๆ ตามหลักมัชฌิมาปฏิปทาและกาลามสูตร เมื่อถึงที่สุดเข้าถึงสัจธรรม เข้าถึงธรรมธาตุเหมือนกัน ดังหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ฯลฯ

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบคําถามภาวนาแล้วยังตอบคําถามอื่นที่ได้ปัญญาสารธรรมมากมาย เช่น ธรรมะคืออะไร เรื่องนิกาย พระไตรปิฎกมาจากไหน พระทําไมห่มผ้าสีเหลืองโกนหัวโกนคิ้ว บาป บุญ นรก สวรรค์มีจริงไหม การใช้ธรรมดับความทุกข์อย่างไรถึงจะได้ผลที่สุด การนําธรรมมาแก้ไขปัญหาสังคมในปัจจุบัน พ่อตายแล้วเข้าบ้านไม่ได้ อาม่าเคยอยู่แต่โรงเจอยากให้ภาวนา อานิสงส์การปลูกป่า ฯลฯ หนังสือพุทธปัญญา สรุปที่ว่า “ศาสนาใดไม่มีปัญญา ศาสนานั้นฆ่ากิเลสไม่ได้ แต่ปัญญาต้องมีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน”

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
สิงหาคม ๒๕๖๔

วิปัสสนาญาณเข้าไปรู้ไปเห็นขึ้นมา
มันจะไปประหัตประหาร แล้วมันจะสํารอกมันจะคาย
ถ้าคายของใครก็คายตรงนั้นน่ะ
พอคายไปแล้วไม่ต้องถามพระพุทธเจ้าแล้ว
มันออกมาจากอริยสัจ ออกมาจากสัจจะความจริง

๑

ฉลาดทํา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๕ เมษายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สอบถามเกี่ยวกับการพิจารณาจิตครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพเป็นอย่างสูงครับ เนื่องจากกระผมได้ทดลองบริกรรมพุทโธๆ ได้สักระยะแล้ว แต่จิตก็ยังไม่สงบ ไม่รวมเป็นสมาธิ และบางครั้งรู้สึกปวดหัวมาก แต่กระผมก็ยังไม่ละความพยายาม

มีอยู่ครั้งหนึ่งในขณะกําลังนั่งสมาธิภาวนา กระผมได้ทดลองกลั้นลมหายใจ และนั่นเป็นครั้งแรกที่ทําให้ผมได้ค้นพบสภาวะนิ่งรู้ที่อยู่ตรงหน้า มีความรู้สึกเหมือนตัวผมที่แท้จริงหดไปอยู่ตรงจุดนี้ และรู้สึกเหมือนกายนี้เป็นแค่เปลือกนอกที่เหมือนตัวตนของผมนิ่งและรู้อยู่ภายใน

ลักษณะนิ่งรู้นี้เด่นชัดมากบริเวณกลางศีรษะ ซึ่งผมได้ทดลองซํ้าๆ กันหลายวัน และทดลองใช้คําบริกรรมประกอบคือ “พุทโธ-ผู้รู้” ซึ่งขณะนี้ผมไม่ต้องกลั้นหายใจแล้ว เพียงแต่ตั้งสติก็สามารถกลับมาสู่สภาวะนิ่งรู้ (ผู้รู้-พุทโธ) ได้อย่างรวดเร็วทันที

เมื่อผมกลับมาอยู่ตรงจุดนี้ได้สักระยะ ผมก็ออกพิจารณาอารมณ์ความรู้สึกแยกแยะขันธ์ที่ผ่านเข้ามา เพื่อไม่ให้หมุนเป็นอารมณ์ความรู้สึกได้ ซึ่งบางครั้งก็ปล่อยจนโล่ง ทําให้สภาวะนิ่งรู้นี้เด่นชัดมากขึ้นเรื่อยๆ ถึงแม้บางครั้งจะเกิดเป็นอารมณ์ความรู้สึกได้ แต่สภาวะนิ่งรู้นี้ก็ยังเด่นอยู่ ไม่ได้รวมกับอารมณ์ความรู้สึกนั้น แต่แยกออกเป็นคนละส่วนกัน อารมณ์ก็ส่วนหนึ่ง ตัวผู้รู้อารมณ์ก็ส่วนหนึ่ง

และเมื่อไม่นานมานี้ เพื่อนร่วมงานด่าว่าผมด้วยถ้อยคําหยาบคายอย่างรุนแรง ผมก็ตั้งสติและกลับมาอยู่ที่ตัวนิ่งรู้นี้ สิ่งที่เกิดขึ้นคือผมไม่รู้สึกทุกข์หรือโกรธเขาแม้แต่น้อย แต่สภาวะนิ่งรู้นี้เด่นชัดขึ้น และเกิดปีติตามมา โดยที่ความนิ่งรู้นี้ยังชัดและแยกออกเป็นคนละส่วนกับปีติที่เกิดขึ้น

กระผมมีคําถามอยากกราบเรียนหลวงพ่อดังนี้คือ

๑. สภาวะนิ่งรู้ที่ผมเข้าใจว่าเป็นตัวแท้ของผมคือจิตใช่หรือไม่ครับ

๒. วิธีการปฏิบัติที่ผมใช้ตัวรู้นี้ออกพิจารณาอารมณ์ความรู้สึก เป็นวิธีการปฏิบัติที่ถูกต้องหรือไม่ครับ และควรปฏิบัติอย่างไรเพื่อความก้าวหน้าต่อไปครับ กราบขอบพระคุณหลวงพ่อมาก

ตอบ : นี่คือคําถาม เห็นไหม คําถามสภาวะนิ่งรู้อยู่ สภาวะนิ่งรู้อยู่ สมัยนี้ สมัยในปัจจุบันนี้ เรานี่ปัญญาชน คนที่เข้าวัดนี่แปลกนะ สมัยก่อนเราเข้าวัดไปจะมีคนแก่คนเฒ่าเนาะ สมัยนี้คนเข้าวัดมา เขามาที่นี่เขาทึ่งนะว่า “โอ้โฮ! หลวงพ่อ เดี๋ยวนี้มีแต่วัยรุ่นเข้าวัด” เขาภูมิใจนะ เดี๋ยวนี้เขาภูมิใจกันมากว่าคนเข้าวัดอายุมันลดลง คือว่าเด็กๆ เขาเข้าวัดกันแล้ว

แต่ก่อนคนเข้าวัดต้องอายุมากแล้วถึงจะเข้าวัด เด็กๆ ไม่กล้าเข้าวัดนะ เข้าวัดไปแล้วเขาบอกว่า เออ! พวกนี้น่าจะมีปัญหาถึงได้มาวัด แต่เดี๋ยวนี้เพราะมีการศึกษา มีการศึกษา มีความเข้าใจขึ้น เห็นไหม เวลาเราเจ็บไข้ได้ป่วย เราไปโรงพยาบาล เจ็บไข้ได้ป่วยทางจิตก็ไปหาจิตแพทย์

แต่ความจริงในหลวงพูดเลยนะ จิตแพทย์คือพระ ในเมืองไทยมีพระเยอะแยะเลย เพราะพระเวลาศึกษาผ่านธรรมะ ธรรมะมันแก้ไข แก้ไขความบกพร่องของใจ นี่แหละจิตแพทย์ที่ดีที่สุดเลยล่ะ เพียงแต่ว่าพระที่บวชมาแล้วได้ประพฤติปฏิบัติ ได้รู้ความจริงบ้างหรือเปล่า ถ้ารู้ความจริงขึ้นมา มันเหมือนหมอ หมอสามารถดูแลคนไข้ได้ หมอสามารถวินิจฉัยโรคได้ หมอสามารถแก้ไขได้

นี่ก็เหมือนกัน เราปฏิบัติแล้ว คนไม่เคยเป็นสมาธิทําให้เป็นสมาธิได้ พอเป็นสมาธิแล้วมีความสุขได้อย่างไร คนที่ทําสมาธิล้มลุกคลุกคลานมาอย่างไร คนที่ทําสมาธิ พันธุกรรมของจิตของเขา ถ้าเขาปฏิบัติได้ง่ายรู้ง่าย คนคนนั้นเขามีอํานาจวาสนา บางคนปฏิบัติแล้วล้มลุกคลุกคลาน ปฏิบัติแล้วกระเสือกกระสน อันนี้คือถ้าบอกว่า โทษนะ เพราะเวรกรรมของเขา ทุกคนก็จะน้อยใจอีก โอ้โฮ! เวรกรรมเราน่าดูเลย เราลําบากน่าดูเลย...มันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ น่ะ มันเป็นเวรกรรมของเขา ถ้าเวรกรรมของเขา

แต่ถ้าพระที่ปฏิบัติแล้ว คําว่า “ปฏิบัติแล้วนะ” เป็นสมาธิไม่เป็นสมาธิมันรู้ได้ไง เพราะเป็นสมาธิ กว่าจะเป็นสมาธิมันจะปรับสภาพ มันมาอย่างไร ตอนที่ปรับสภาพ นั่นน่ะอาการของใจ ใจมันจะพัฒนาการของมัน ถ้าพัฒนาการของมัน จนมันไปสงบนิ่งรู้อยู่ นั่นน่ะคือสัมมาสมาธิ แล้วถ้าคนปฏิบัติ ถ้าพระที่ปฏิบัติแล้ว คนที่ยังไม่ปฏิบัติหรือคนที่เขาทุกข์ยากขึ้นมา เขาก็ทุกข์ยากอยู่ตรงนี้ แล้วเราจะสอนเขาอย่างไร

จะสอนเขา เหมือนกับคนจมนํ้า คนใกล้จมนํ้า เราก็โยนห่วงยางให้เขา เขาก็พยายามเกาะห่วงยางนั้นเพื่อเอาตัวพ้นจากการจมนํ้านั้น นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราเคยปฏิบัติแล้ว เราเคยว่ายนํ้าเป็น เราว่ายนํ้าได้ เราจะทําสมาธิได้ เราจะรู้เลยว่า ถ้าคนจมนํ้า ฉันจะไม่โดดลงไปเกาะแน่นอน ถ้าคนจมนํ้า

คนไม่เคยเห็นคนจมนํ้า มันโดดลงไปเลย มันจะไปช่วยเขา แล้วสุดท้ายมันก็กอดกันจมนํ้าตายอยู่นั่นน่ะ แต่ถ้าคนที่ว่ายนํ้าเป็นนะ เห็นคนกระเสือกกระสนนะ เขาจะรีบหาสิ่งใดโยนเลย แล้วพยายามประคองเขา ดึงเขาเข้ามาสู่ฝั่งโดยที่ว่าไม่ให้เป็นอันตราย

เว้นไว้แต่คนตกใจ คนตกใจ คนไม่ได้คิด เห็นคนจมนํ้าก็โดดลงไปเลย นึกว่าฉันว่ายนํ้าแข็งมาก ฉันจะพาเขาเข้าฝั่งได้ โอ้โฮ! ด้วยความกลัวของเขา เขากอดแน่นเลย แข็งขนาดไหนมันก็ว่ายนํ้าเข้าฝั่งไม่ได้ พากันตายทั้งคู่

นี่พูดถึงไง เวลาเขามีการศึกษาแล้ว เขาพัฒนาแล้ว ถ้ามีการศึกษา มีการพัฒนาแล้ว เขาจะเข้าวัดเข้าวาเพื่อประโยชน์กับเขา ถ้าประโยชน์กับเขา ฉะนั้น เวลาประโยชน์กับเขา เราจะบอกว่า เวลาในสมัยปัจจุบันนี้ทางวิทยาศาสตร์มันเจริญมาก ทางโลกนี้เจริญมาก เจริญเอาคนตกงานหมดน่ะ เพราะเขาใช้หุ่นยนต์ไง ตอนนี้เขาใช้หุ่นยนต์ คนจะไม่มีงานทํา เจริญจนคนไม่มีงานทําเลยแหละ เพราะโลกมันเจริญมาก เลยมีความทุกข์มาก โลกเจริญมาก มีความทุกข์มาก

จนเดี๋ยวนี้ทางยุโรปเขาเข้าใจได้เลยว่า สิ่งที่จะหาความสุขได้ หาความสุขได้จากการภาวนา หาความสุขได้จากความสงบของใจ สิ่งที่เป็นความเจริญของโลกเป็นคุณภาพชีวิตเพื่อดํารงชีวิตเท่านั้น ความสุขจริงๆ หาไม่ได้ ความสุขจริงๆ หาได้ในหัวใจนี้เท่านั้น เดี๋ยวนี้มีคนคิดได้ พอคิดได้ ทุกคนก็ย้อนกลับมา

นี่ฝรั่งมาบวชกันเยอะแยะเลย ฝรั่งมาบวชพระเยอะแยะ ฝรั่งเขาก็แสวงหา ไอ้เรากบเฝ้ากอบัว เป็นเจ้าของศาสนา กูต้องสนใจศาสนาบ้าง อายเขาไง อายเขา ฝรั่งมันยังมาศึกษาเลย แล้วเจ้าของศาสนาได้แต่มองตาปริบๆ ให้คนอื่นเข้ามาหาแต่คุณงามความดี เดี๋ยวนี้เลยเข้าวัดใหญ่เลย เพราะเห็นฝรั่งมาบวชไง ฝรั่งก็มาบวชพระเนาะ เราเป็นเจ้าของศาสนาเองเรายังมองข้ามเลย เลยเข้าวัดเข้าวา

ทีนี้เข้าวัดเข้าวาขึ้นมา ทีนี้พอเข้าวัดเข้าวามาแล้วมีการศึกษา พอมีการศึกษาแล้วมีการปฏิบัติ ถ้ามีการปฏิบัตินะ คนที่มีอํานาจวาสนานะ คนที่มีอํานาจวาสนา ดูสิ หลวงตาท่านมีอํานาจวาสนาของท่านมาก ท่านมีการศึกษามาจนเป็นมหา เวลาท่านจะประพฤติปฏิบัติ ท่านไปหาผู้รู้จริง ไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นก็พาสั่งพาสอน พาดูแลขึ้นมาจนท่านพ้นจากทุกข์ไปได้

แต่ในปัจจุบันเราจะมาปฏิบัติกัน เรามีการศึกษาไง พอมีการศึกษา เราก็ใช้ปัญญา ปัญญาที่กิเลสมันพาใช้มันก็แยกแยะหาทางออกของมันไง พอหาทางออกมันก็บอก นี่ไง ฉลาดทําไง ฉลาดทําก็จะมีทางนู้น จะมีทางนี้ จะลัดจะสั้น จะหาทางกันไป พระพุทธเจ้ารู้ ไอน์สไตน์เห็น ก็ว่ากันไปใหญ่เลย มันบ้าบอคอแตก มันไม่มีใครเก่งกว่าพระพุทธเจ้าหรอก

แล้วคนที่ปฏิบัติจริงได้ ดูมหายานนะ เวลาเขาถามลูกศิษย์เขา ถามเรื่องธรรมะ เขาจะลุกขึ้นยืน แล้วเม้มปาก แล้วนั่งลง อาจารย์เขาบอกนั่นล่ะของจริง ถูกต้อง ไอ้ขึ้นมาแล้วพล่ามๆๆ นั่นน่ะสมมุติทั้งนั้น

นี่ก็เหมือนกัน พอจะปฏิบัติ เพราะปัญญาเราเยอะไง พอปัญญาเยอะ ฉลาดไง พอฉลาดปั๊บ มันจะหาทางไปไง พอจะหาทางไป ไปติดกับหมดน่ะ พอไปติดกับนะ พอไปติดกับแล้ว ฉะนั้น พอไปติดกับแล้ว เวลาหลวงปู่มั่นท่านถึงสอนพระ ท่านเห็นโทษของมัน เห็นโทษของกิเลสไง ท่านบอกจิตนี้มันเป็นได้หลากหลายนัก จิตนี้เป็นได้ทุกอย่าง

ดูสิ เวลาคนนะ คนที่เป็นอาการทางจิตมันจินตนาการไป ดูคนเสพยาเสพติดสิ พอเสพยาเสพติด มันหลอน มันว่าคนจะมาฆ่ามัน มันนั่งอยู่นี่มันเห็นกองทัพทั้งกองทัพเลยจะฆ่ามัน มันเห็นไปหมด นี่จิตมหัศจรรย์นัก จิตมันร้ายกาจนัก แล้วมันเสริมด้วยกิเลสเข้าไป พอเสริมด้วยกิเลสก็เสริมด้วยปัญญาที่ศึกษาเข้าไป พอเสริมด้วยปัญญาที่ศึกษาเข้าไปมันก็ปฏิบัติของมัน โอ๋ย! แนวทางปฏิบัติเยอะมากเลย

แต่มีกลุ่มชนกลุ่มหนึ่งสายหลวงปู่มั่น ท่านซื่อสัตย์กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยความจริง เวลาท่านเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยความจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนกรรมฐาน ๔๐ ห้อง พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ อานาปานสติ วิธีการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ

ถ้าวิธีการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบระงับเข้ามา มันก็มีสัมมาสมาธิ มีความสุข มีความตั้งมั่น พอมีความตั้งมั่น ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงขึ้นมาท่านพยายามจะยกขึ้น ยกขึ้นสู่วิปัสสนา ให้เกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาการรู้แจ้งกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตัว ไม่ใช่ปัญญาจะไปรู้ส่งออกวิชาชีพที่เราเป็นกันอยู่ในปัจจุบันนี้

ฉะนั้น เวลาการปฏิบัติ ที่ว่าฉลาดทําๆ นั่นล่ะมันโง่กว่ากิเลส กิเลสมันฉลาดกว่า มันเลยทําฉลาดทําไง ฉะนั้น เวลาฉลาดทํา นี่เราพูดถึงแนวทางปฏิบัตินะ เราเชื่อได้อย่างไร

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกนะ เวลาจะประพฤติปฏิบัติ อย่าเชื่อใครทั้งสิ้น ให้กาลามสูตร ไม่ให้เชื่อแม้แต่ว่า “เออ! ท่านพูดเหมือนกับเราเลยเนาะ อืม! เราทําสมาธิได้อย่างที่ท่านพูด” นี่มันไปเชื่อเขาไง

เขาไม่ให้เชื่อ เวลาปฏิบัติไม่ให้เชื่อ ให้ปฏิบัติตามความจริง อย่าเชื่อว่าอาจารย์เรา อย่าเชื่อว่าอะไรทั้งสิ้น ถ้าไม่ให้เชื่อ ไม่ให้เชื่อแล้วทําอย่างไร ไม่ให้เชื่อแล้วไม่ให้เข้าวัดหรือ

เวลาเข้าวัดนี่เขาเรียกศรัทธา สัทธาจริตนะ พวกที่สัทธาจริตจะเชื่อได้ง่าย ถ้าสัทธาจริตนะ พุทโธๆ ได้ง่าย แต่ถ้าเป็นพุทธจริตคือผู้ที่มีปัญญา พอพุทโธมันกําปั้นทุบดิน กินไม่เข้า คายไม่ออกก็พุทโธ อะไรๆ ก็พุทโธ พุทโธอย่างเดียว น่าเบื่อ ปัญญามันเยอะ อย่างนี้เขาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ใช้ปัญญาแยกแยะ ตรึกในธรรมแบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปสอนพระโมคคัลลานะ

เวลาพระโมคคัลลานะเป็นพระโสดาบัน ฟังเทศน์จากพระสารีบุตร พระสารีบุตรฟังเทศน์มาจากพระอัสสชิ ได้เป็นพระโสดาบันแล้วนะ ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เอหิภิกขุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบวชให้ พอบวชเสร็จแล้วพระโมคคัลลานะรีบภาวนา นั่งสัปหงกโงกง่วง นั่งโงกง่วงเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปด้วยฤทธิ์ไง “ให้เอานํ้าลูบหน้า ให้ตรึกในธรรม”

ตรึกในธรรม ตรึกในธรรมคือตรึกในคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อย่าให้มันสงบลง อย่าให้มันหายไป อย่าให้มันเข้าข้างตัวเอง ให้ตรึกในธรรมไว้ การตรึกในธรรมไว้ มันบริหารจัดการ คือตัวมันมีการกระทําอยู่ มันจะไม่วูบหายไป

นี่ไง ทีนี้เวลาพุทธจริตก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ก็ตรึกในธรรม ตรึกในธรรมก็ตรึกในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรึกในชีวิตของเรา ตรึกในความเห็นของเรา ตรึกในความทุกข์ยากในใจของเรา นี่ตรึกในธรรม ตรึกในธรรมมันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิ ครูบาอาจารย์ของเรา กลุ่มชนหนึ่ง กลุ่มชนที่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นท่านอาจารย์ใหญ่ ท่านเป็นผู้นํามา ให้ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจเราสงบเข้ามามันก็จะเป็นข้อเท็จจริง

แล้วข้อเท็จจริง เรามีการศึกษาทางโลก แต่เวลาหลวงตาท่านไปศึกษา ท่านจบมหา แล้วท่านไปหาผู้ที่ชี้นําที่ถูกต้อง ไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกว่า ให้เอาปัญญา เอาความรู้สึกนึกคิดทั้งหมดกับความเห็นที่เราศึกษามาใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ อย่าให้มันออกมา เพราะออกมามันจะเตะมันจะถีบ คือมันจะสร้างภาพ มันสร้างภาพแล้วสร้างจินตนาการไป แล้วปฏิบัติไปล้มลุกคลุกคลาน ทุกข์น่าดูเลยนะ แต่ไอ้คนปฏิบัติก็แหม! เก่งมาก แหม! ขยันหมั่นเพียร แต่ไอ้คนที่เขาทํามาแล้วเขารู้ เขาช่วยปกป้องไว้ เห็นไหม นั่นให้วางไว้

ฉะนั้น เวลาทําจริงๆ แล้วมันถึงจะกําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ทําความสงบ ๔๐ วิธีการ แล้วมันจะสงบเข้ามาเป็นข้อเท็จจริง

นี่เขาถามมา เขาถามเรื่องการพิจารณาจิตของเขา แล้วหลวงพ่อไปไหน หลงทางไปไหน ไม่พูดเรื่องภาวนาเขาเลย

เราเห็นโลกมันเลอะเลือน โลกมันให้กิเลสครอบงํา แล้วมันก็จะถือเอาตัวตนเป็นใหญ่ ที่เราพูดนี่เพราะเราไม่ต้องการพูดเสียดสีใคร ไม่ต้องการพูดไปถึงกลุ่มชนใด ไม่ต้องการพูดวิธีการที่เขาปฏิบัติกันถูกหรือผิด เราไม่ต้องการพูดถึงบุคคล เราถึงพูดถึงกลุ่มของหลวงปู่มั่นที่ทําทางถูกต้องนี้เท่านั้น

แล้วคําถามเขาบอกว่า เวลาเขาปฏิบัติพุทโธๆ ก็ปฏิบัติไม่ได้ พุทโธไปแล้วมันก็ไม่สงบ แต่พอมากลั้นลมหายใจ มากลั้นลมหายใจ แล้วผมก็พุทโธบ้าง มันก็เข้าไปสู่สภาวะนิ่งรู้เลย

การกลั้นลมหายใจเหมือนรถ รถ ดูสิ เหมือนนํ้า เวลานํ้ามา เราจะรู้ว่ามีนํ้าหรือไม่มีนํ้า เราต้องกั้นฝายกั้นนํ้าไว้ มันจะมีนํ้าใช่ไหม ถ้ากั้นฝายกั้นนํ้าไว้แล้ว นํ้าก็ไหลมาไม่ได้ เราไปกลั้นลมหายใจ เราไปกั้นอารมณ์ความรู้สึกเรากลั้นไว้ไม่ให้มันไป มันไปได้ไหม มันก็ไปไม่ได้ แล้วมันไปไม่ได้แล้วมันเป็นสภาวะนิ่งรู้นี่มันก็แปลก

การกลั้นลมหายใจ มีครูบาอาจารย์หลายองค์ท่านสอน ท่านสอนว่าใครอยากจะรู้จิตของตัวเองให้กลั้นลมหายใจ พอกลั้นลมหายใจ มันคิดอะไรไม่ได้ มันอื้อ นั่นล่ะคือว่าตัวจิตแท้

การกลั้นลมหายใจ เราอยากพิสูจน์ว่าจิตเป็นอย่างไรไง คือเราอยากจะรู้สภาวะจิตของเรา เราไม่เคยเห็นสภาวะจิตของเราเลย เราภาวนาแล้วก็ล้มลุกคลุกคลาน เราทําสิ่งใดแล้วก็ไม่เป็นผลสักอย่างหนึ่งเลย เราอยากจะรู้จิตของเรา กลั้นลมหายใจซะ กลั้นลมหายใจแล้วตั้งสติไว้ พอกลั้นลมหายใจปั๊บ มันจะอั้นตู้ไปหมดเลย มันจะแน่นไปหมดเลย นั่นแหละคือตัวจิต แล้วมันจะกลั้นลมหายใจไว้ได้นานไหม ไม่ได้ เดี๋ยวมันขาดลมหายใจตาย เพียงแต่ว่าเรากลั้นลมหายใจได้นานหรือไม่นานเท่านั้นเอง

แต่พอเขากลั้นลมหายใจแล้วแบบว่ามันอยู่ในสภาวะนิ่งรู้

ถ้าพูดถึงเขาสภาวะนิ่งรู้ที่เขาปฏิบัติแล้ว ถ้าบอกว่ามีสภาวะนิ่งรู้แล้ว เขาก็มาใช้แยกแยะอารมณ์อะไร

อันนี้มันเป็นความเห็น มันเป็นความเห็นคือว่าสัญญาอารมณ์มันสร้างภาพ พอมันสร้างภาพแล้วมันเป็นอย่างไรล่ะ มันสร้างภาพเหมือนที่ผู้ถามถามมานี่ “พอผมกําหนดพุทโธด้วย แล้วผมกําหนดกลั้นลมหายใจด้วย แล้วจิตผมมันก็ปล่อยวาง มีสภาวะนิ่งรู้อยู่ แล้วผมก็ใช้พิจารณา จิตใจของผมมันพัฒนา”

ถ้ามันเป็นอย่างนี้ มันเป็นความเริ่มต้น จิตที่มันเป็นเบสิกเป็นพื้นฐาน ไอ้นี่มันก็เป็นความเห็นของตัวอย่างหนึ่ง มันก็เหมือนเรา เรามองอารมณ์สิ่งใดก็แล้วแต่ เราก็คิดว่าเราทําได้ทั้งนั้นน่ะ แต่พอเราเริ่มไปทํา ทําต่อไปมันจะพัฒนาขึ้นไปไม่ได้

เราจะบอกว่าพื้นฐานของจิตที่เป็นสมาธิมันไม่มั่นคง แล้วมันไม่มั่นคง มันไม่มีพื้นฐาน ไม่มีกําลัง ทําอะไรไปมันจะไปก้าวหน้าไม่ได้

แต่ตอนนี้ได้ ได้เพราะอะไร ได้เพราะว่าโดยปกติชีวิตของเรามันอยู่กับสังคม มันมีแต่ความบีบคั้น มันเบื่อหน่าย พอเรามาปฏิบัติปั๊บ มันปล่อยวางจากภาวะสังคม ภาวะความคิดทางสังคม แต่เรามาคิดเรื่องของตัวเราเอง มันก็อยู่ได้ พออยู่ได้มันก็ อืม! มหัศจรรย์ มันก็ดี มันเป็นเริ่มต้น เป็นพื้นฐานไง แต่ต่อไปข้างหน้ามันจะไปได้ไหมล่ะ มันไปไม่ได้ มันไปไม่ได้เพราะอะไร

มันไปไม่ได้เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าเป็นธรรมะแท้มันจะไม่ขัดมันจะไม่แย้งกัน มันจะเป็นศีล สมาธิ ปัญญา มันจะเกิดสุตมยปัญญา คือปัญญาการศึกษา ศึกษาแล้วประพฤติปฏิบัติมันจะเกิดจินตมยปัญญา พอมีสัมมาสมาธิที่เข้มแข็งขึ้นมันจะเกิดภาวนามยปัญญา

ปัญญามันมีหลายระดับไง สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา ปัญญามันจะพัฒนาของมันขึ้นไป เห็นไหม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่มีการขัดการแย้งกัน มันจะพัฒนาการเป็นชั้นๆๆ ขึ้นไปโดยถูกต้องดีงามทั้งหมด

แต่ทีนี้ในมุมมองในผู้ถามบอกว่า “ผมกลั้นลมหายใจไว้ กลั้นไว้บ่อยๆ ทําหลายๆ วัน แต่กลั้นแล้วผมก็ยังพุทโธด้วย มีผู้รู้ด้วย”

เพราะคําว่า “ผู้รู้กับพุทโธ” เราเน้นยํ้าตลอด ห้ามทิ้งผู้รู้ ห้ามทิ้งพุทโธ คือห้ามทิ้งสติ ห้ามทิ้งผู้รู้ของเรา มันจะเจอสิ่งใดก็แล้วแต่ เราอยู่กับตัวตนของเรา มันจะไม่เสียหายไง

คนที่จะเสียหายคือทิ้งผู้รู้ ทิ้งผู้รู้คือเวลาไปเจออารมณ์ก็ไปเกาะอารมณ์ซะ ไปเจอสิ่งใดที่เกิดขึ้น นิมิตมันก็ทิ้งตัวเองไปอยู่ที่นั่นซะ พอมันทิ้ง มันจะห่างตัวตนไปเรื่อยๆ แล้วจะขาดสติ แล้วจะมีความเสียหายในการปฏิบัติ

แต่ถ้าเราไม่ทิ้งผู้รู้ เราไม่ทิ้งพุทโธ มันจะมีสิ่งใด เราก็อยู่กับผู้รู้ของเรา อยู่กับพุทโธของเรา มันจะเจอสิ่งใด ตัวตนเราก็ยังมั่นคงอยู่ จะเห็นอะไร ตัวเราก็ยังอยู่ จะประสบอะไร เราก็ยังอยู่ เห็นไหม มันไม่เสียหาย

ฉะนั้นว่า ห้ามทิ้งผู้รู้ ห้ามทิ้งพุทโธ เราพยายามจําขี้ปากหลวงตามา หลวงตาบอกว่าหลวงปู่มั่นสั่งไว้ ห้ามทิ้งผู้รู้ ห้ามทิ้งพุทโธ เราก็จําขี้ปากมานี่แหละ แล้วก็ยํ้าๆๆ เพื่อให้คนที่ปฏิบัติไม่เสียหาย ไม่เสียหาย ถ้าเราไม่ได้อะไรข้างหน้า เราก็ไม่เสียหาย แต่ถ้าเราได้ข้างหน้า ผู้รู้จะชัดขึ้น มันจะเด่นชัดขึ้น

เราจะบอกว่า การกลั้นลมหายใจนั้นมันทําได้ชั่วคราว แต่ถ้าจะเอาจริง มันต้องพุทโธ จิตมันจะละเอียดเข้ามา มันจะวางเข้ามา

อย่างที่ว่า เวลาพุทโธแล้วเขาบอกว่าเขามีอุปสรรคว่า ถ้ากําหนดพุทโธแล้วมันปวดหัวๆ แต่ถ้ามากลั้นลมหายใจ แล้วก็ผู้รู้ด้วย มันนิ่ง หยุดนิ่งอยู่

อันนี้อยู่ที่การแก้ไข เพราะว่าอุบายการปฏิบัติมันร้อยแปดพันเก้า มันได้ทุกอย่าง แต่ต้องมีสติ แล้วเราพัฒนาของเราให้มันถูกต้องของเราขึ้นมา

แล้วพอจิตเขาดีแล้ว เขาบอกว่าเขาได้แยกแยะ แม้แต่เวลาผลกระทบในที่ทํางาน มีคนที่เขามาจาบจ้วงด้วยความหยาบคาย กระผมยังมีสภาวะนิ่งรู้อยู่ได้

อันนี้ก็เป็นอานิสงส์ อานิสงส์ในการปฏิบัติไง เห็นไหม ใครทานอาหารแล้วก็อิ่มหนําสําราญ ใครมีความเร่าร้อนก็อาบนํ้าแล้วก็จะมีความร่มเย็นเป็นสุข จิตใจที่เร่าร้อนได้ประพฤติปฏิบัติแล้วมันก็มีอานิสงส์ มีกําลัง พอเจอผลกระทบขึ้นมามันก็แบบว่าก็วางได้ เขาจะจาบจ้วงอย่างไร อืม! มีสติพร้อม วางได้

แต่ถ้าไม่ได้ปฏิบัติมา ไม่มีอานิสงส์ ใครอย่าว่าเลย มองหน้ามันยังไม่ยอม มองหน้ายังต้องมีเรื่อง แต่นี่ขนาดเขามาว่า เออ! มันมีอานิสงส์ อานิสงส์ของการปฏิบัติ

ไอ้เรื่องอานิสงส์ เรื่องจิตที่เป็น เราไม่ได้ปฏิเสธนะ คนปฏิบัติแล้วมันก็ต้องมีผลกระทบ มีอานิสงส์ มีความร่มเย็นเป็นสุข อย่างที่ถามมานี่เราเห็นด้วย ผู้ที่ปฏิบัติใหม่แค่นี้ก็ถือว่าเป็นผลงานของตัวเองดีแล้วแหละ แต่ที่เราพูดมาพรรณนามาตั้งแต่ต้น เราพรรณนามาในวงการปฏิบัติ

ในวงการปฏิบัติ เราปฏิบัติเพื่อสิ้นสุดแห่งทุกข์ ไม่ใช่ปฏิบัติเพื่อบูชาใคร ไม่ใช่ปฏิบัติเพื่อยอมจํานนกับคําสอนของใคร ไม่ใช่ให้ใครตั้งสํานักขึ้นมาประพฤติปฏิบัติ แล้วตั้งกติกาในการปฏิบัติ แล้วเราต้องไปยอมจํานนกับสํานักปฏิบัติใดก็แล้วแต่ เราไม่ใช่ปฏิบัติเพื่อยอมจํานนกับใคร เราปฏิบัติเพื่อพ้นจากทุกข์

ถ้าปฏิบัติเพื่อพ้นจากทุกข์ เรากําหนดกรรมฐาน ๔๐ ห้อง ในการกําหนดพุทโธให้จิตมันมีสัมมาสมาธิ แล้วยกขึ้นวิปัสสนาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มันจะพ้นจากทุกข์ แล้วถ้ามีครูบาอาจารย์เป็นคนชี้นําอยู่ด้วย มันพ้นจากทุกข์ได้ นี่พูดถึงปฏิบัติตามแนวขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปฏิบัติตามแนวทางของพระพุทธศาสนา

แต่ถ้ามันมีวิธีการสั่งสอนที่เขาสอน สํานักใด วิธีการเขาสอนสิ่งใดนั้น ไอ้นั่นเป็นความเห็นของเขา ความเห็นของเขา กาลามสูตร ไม่เชื่อ กาลามสูตร ไม่เชื่อ พระพุทธเจ้าสอนไม่ให้เชื่อ ไม่เชื่อๆๆ แล้วเราปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา ถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา นี่จะเข้าคําถาม

“๑. สภาวะนิ่งรู้ที่ผมเข้าใจว่าเป็นตัวผม คือจิตใช่ไหมครับ”

จิตคือตัวผู้รู้ ทีนี้จิตมันโดนครอบไปด้วยขันธ์ ๕ สัญญาอารมณ์ไง ความรู้สึกนึกคิดมันเป็นสัญชาตญาณ สัญชาตญาณคนเกิดมามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ ธาตุ ๔ คือร่างกาย นี่ธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ คือรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ สิ่งนี้มันมีอยู่ ธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ แม้แต่เวลาปฏิบัติสิ้นสุดแห่งทุกข์เป็นพระอรหันต์ พระอรหันต์ก็มีสอุปาทิเสสนิพพาน ธาตุ ๔ เป็นเศษทิ้ง เพราะธรรมธาตุ คือหัวใจที่บรรลุธรรมแล้วมันทิ้งหมดเลย มันไม่มีสังโยชน์ร้อยรัด มันเป็นอิสระต่อกัน มันไม่มีสิ่งใดเกี่ยวพันกัน เป็นอิสระต่อกัน แต่อยู่ด้วยกัน

ฉะนั้น เวลาขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ก็ไม่ใช่เรา เราก็ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ก็ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ก็ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ก็ไม่ใช่จิต จิตก็ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ไม่ใช่สิ่งใดทั้งสิ้น ต่างอันต่างจริง ต่างอันต่างอยู่ เป็นอิสรภาพกันทั้งหมด ไม่มีอะไรเป็นความผูกพันกันเลย

พระอรหันต์ก็ยังมีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ แต่เป็นภาระ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ที่เป็นภาระที่ต้องดูแลกันจนกว่าจะสิ้นอายุขัย

แต่ถ้าเป็นปุถุชนเขาเรียกขันธมาร มันไม่ใช่เป็นภาระ มันกดขี่ มันขันธมาร มารมันขี่หัวอยู่น่ะ เวทนาก็ไม่ชอบ ทุกข์ก็ไม่ชอบ อะไรไม่ดีไม่งามไปเสียหมดเลย ไม่มีอะไรถูกใจแม้แต่อย่างเดียว อย่างเดียวก็ไม่ถูกใจ มันเป็นมารๆๆ มารทั้งนั้นเลย แต่มันก็มีด้วยกัน เห็นไหม ปุถุชนก็มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ แต่มันเป็นขันธมาร มันเป็นของมาร มารมันข่มขี่ มารมันขี่หัวอยู่

แต่พระอรหันต์นะ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ทั้งหลายเป็นภาระดูแล ไม่เกี่ยวไม่ข้องกัน อยู่กันโดยอิสรภาพ ต่างคนต่างอยู่ ต่างคนต่างอาศัย อาศัยกันไปจนกว่าจะหมดอายุขัย พอหมดอายุขัยก็บ๊ายบาย ต่างคนต่างไป

ไอ้ของเรามันไม่บ๊ายบายหรอก อู้ฮู! ตายไปแล้ว ใครจะทําประวัติให้หรือเปล่าก็ไม่รู้ ประวัติทําความดีมาขนาดนี้ หนังสืองานศพกูจะดีขนาดไหน สมบัติได้แบ่งกันหรือยัง อู๋ย! มันคิดไปนู่น นี่เวลามันเป็น

ฉะนั้นบอกว่า ไอ้สิ่งที่ว่าภาระที่มันมีอยู่นี่มันมีอยู่แล้วไง แต่มันเป็นกิเลสหรือเป็นธรรมล่ะ ถ้าเป็นกิเลสก็เป็นของเรา ขันธมาร บีบบี้สีไฟอยู่อย่างนั้นน่ะ จิตของเราไง เขาบอกว่า “สภาวะนิ่งรู้นี้คือจิตของผมหรือเปล่า” นี่มันก็บีบบี้สีไฟอยู่อย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้ามันเป็นความจริง มันทิ้ง มันทิ้งหมด ทิ้งๆ แบบมีๆ นี่แหละ ทิ้งๆ แบบที่เห็นๆ นี่แหละ ทิ้งๆ แบบอยู่ด้วยกันนี่แหละ ทิ้งหมดเลย อยู่ด้วยกันก็ทิ้ง ไม่เกี่ยว ไม่เกี่ยวกัน แต่อยู่ด้วยกัน อยู่ด้วยกัน หายใจอยู่นี่ อยู่ด้วยกัน แต่ไม่เกี่ยวกันเลย นั่นน่ะของจริงเป็นแบบนั้น

แต่กว่าจะทิ้งได้ คนจะทิ้งได้มันต้องมีสติปัญญาพอสมควรมันถึงจะทิ้งสิ่งนี้ได้ นี่ไง วิปัสสนาญาณ ปัญญาการรู้แจ้ง รู้แจ้งในจิตของตัวเอง รู้แจ้งในสังโยชน์ รู้แจ้งในการชําระการคายออก แต่มันจะรู้แจ้งขึ้นมา เราถึงบอกว่า ถ้ากลั้นอยู่ มันเป็นอย่างนี้ไม่ได้ ถ้ากลั้นลมหายใจอยู่ มันเป็นอย่างนี้ไม่ได้ เพราะการกลั้นลมหายใจมันไม่อยู่ปกติ ดํารงชีวิตปกติไง แล้วมันจะก้าวหน้าไปได้อย่างไรล่ะ

แต่การกลั้นลมหายใจ เราไม่อยากเอ่ยชื่อพระที่แนะนําให้ทํา เราไม่อยากเอ่ยชื่อ นั่นใครจะแนะนําสิ่งใด มันเป็นประสบการณ์ของเขา เป็นประสบการณ์ของครูบาอาจารย์บางองค์ท่านมีจุดบอด คือว่าท่านมีจุดบอด ท่านนั่งหลับ ท่านก็พยายามเคลื่อนไหวซะ ถ้าคนที่ฟุ้งซ่านมาก ท่านก็มีคําบริกรรมของท่าน มันมีแต่ละองค์ ประสบการณ์ของแต่ละองค์ เพราะจิตมันไม่เหมือนกัน เราใช้คําว่า “พันธุกรรมของจิต” เหมือนกับลายนิ้วมือ เวลาไปโรงจํานํา กดโป้ ใช้ได้เลย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน จิต พันธุกรรมของมัน มันเหมือนกันมันไม่มีในโลก ฉะนั้น พระอรหันต์เหมือนกันไม่มี เพียงแต่ว่าเราจะต้องถือหลัก เราเป็นชาวพุทธใช่ไหม ถือหลักธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มาตรฐาน มาตรฐานคืออริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มาตรฐานของพระพุทธศาสนา มาตรฐานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเอามาตรฐานนี้ แล้วใครทําเสร็จแล้ว พอจบแล้วมันได้มาตรฐานนี้ก็ เออ! อันเดียวกัน แต่ถ้าไม่ได้มาตรฐานนี้ มันก็ฤๅษีชีไพรไง มันก็เจ้าสํานัก เจ้าสํานักเข้าทรง ทรงเจ้า

ตอนนี้ อู้ฮู! กําลังฮือฮากันมาก ตอนนี้ยิ่งนักท่องเที่ยวชาวจีนเข้ามา ชอบไอ้พวกเครื่องรางของขลัง กําลังขายดีมากเลย พระยังสู้ไม่ได้ พระยังหาตังค์ไม่ได้เท่ากับขายเครื่องรางของขลัง โอ๋ย! พระนี่หน้าแตก อายเขา ทั้งๆ ที่เจ้าของศาสนาหาผลประโยชน์ไม่ได้อย่างไอ้คนที่เข้ามาพึ่งพาอาศัย

นี่ตอบปัญหา ไปไหนแล้วก็ไม่รู้ ก็บอกอยู่ว่าจะไม่อยากเสียดสีใครไง เราไม่อยากจะระบุบุคคล เพราะว่าพูดไปแล้วเหมือนกับว่า ใครๆ ก็บอกว่าพระสงบอิจฉาคนทั้งโลกเลย อิจฉาเขาไปหมดเลย

ไม่ได้อิจฉาใครเลย พูดตามความเป็นจริง

ฉะนั้น เพราะว่า สิ่งที่บอกว่ากลั้นลมหายใจ แล้วทํามาอย่างนั้นน่ะ เราบอกว่า มันจะทําโดยปกติไม่ได้ไง การภาวนา ศีล สมาธิ ปัญญา มันจะเป็นปกติ แล้วมันจะพัฒนาของมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป การที่จะปฏิบัติมันต้องเป็นสัจจะ เป็นสัจจะอริยสัจจะ แล้วมันจะพัฒนาของมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

เราทําอะไรก็แล้วแต่ที่มันทําต่อเนื่องไปไม่ได้ เราจะพัฒนาไปได้ไหม คนเราจะปฏิบัติมันต้องปฏิบัติโดยข้อเท็จจริง แล้วมันจะต่อเนื่องไป ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่ขัดไม่แย้งกัน มันจะพัฒนาของมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ฉะนั้น เรากําหนดพุทโธๆ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ นี่ใช้ได้ อานาปานสติก็ได้ ระลึกถึงความตายก็ได้

แต่ถ้ากลั้นลมหายใจ กลั้นลมหายใจมันมีแต่เวลาจะเข้าอัปปนาสมาธิ เวลาลมหายใจมันจะขาด แต่ขาด มี ขาดที่หายใจอยู่ แต่มันไม่รับรู้ สักแต่ว่า เงียบ ดีกว่านี้เยอะเลย แต่อันนั้นคนที่เขาปฏิบัติได้จริง เขาคุยกันเขาเข้าใจไง

แต่ผู้ถาม “หลวงพ่อ ปีนบันไดไม่ไหวนะ เดี๋ยวตกก้อนเมฆ หลวงพ่อพูดอะไร ปีนบันไดฟังไม่ทันไง”

ถ้าคนทันกันเขาพูดคําเดียวเขารู้กันหมด แต่ถ้าวุฒิภาวะมันต่างกัน คนหนึ่งพูดนะ อีกคนหนึ่งนะ อีก ๑๐ ปียังไม่เข้าใจเลย พอภาวนาไปถึงนะ อีก ๑๐ ปีข้างหน้า อ๋อ! อย่างนี้เอง ๑๐ ปี กว่ามันจะทําได้

ฉะนั้น เขาบอกว่า “สภาวะนิ่งรู้นี้ ผมเข้าใจว่าเป็นตัวจิตของผมจริงใช่หรือไม่”

ถ้าพูดถึงว่าถ้าเป็นตัวจิตก็ใช่ ตัวจิตแล้วเป็นสมาธิหรือเปล่า ถ้าเป็นสมาธิแล้วก้าวเดินหรือเปล่า

อันนี้พูดภาษาเรานะ เพราะคําถามมันเหมือนกับเขียนมาให้ถามว่า “ผมเป็นคนถามใช่หรือไม่”...ก็ต้องใช่ ก็เอ็งถามมา

นี่ก็เหมือนกัน “จิตผมเป็นอย่างนี้ใช่หรือไม่”...ก็ใช่ ก็จิตเอ็ง ก็เขียนลอกมาให้ตอบอย่างนี้ เขียนลอกมาเลยนะ ห้ามตอบเป็นอย่างอื่นนะ ต้องตอบมาเลยอย่างนี้ใช่หรือไม่ใช่

“๒. วิธีการปฏิบัติ ผมใช้ตัวรู้นี้ออกพิจารณาอารมณ์ความรู้สึก เป็นวิธีการปฏิบัติที่ถูกต้องหรือไม่ครับ และควรปฏิบัติอย่างไรเพื่อความก้าวหน้าต่อไป”

ถ้าอารมณ์มันพิจารณาได้อย่างนี้ มันพิจารณาได้เพราะมีสติ พิจารณาได้เพราะมันทํา เดี๋ยวพอกิเลสมันแก่ขึ้นมากขึ้น มันก็จะพิจารณาไม่ได้ แม้แต่คนมีสมาธินะ เวลาสมาธิมันอ่อน มันยังพิจารณาไปไม่ได้เลย ต้องกลับมาตั้งสมาธิให้เข้มแข็งแล้วค่อยไปทํา พอปฏิบัติไปแล้วมันจะรู้

เหมือนมี ๒ เท้า คนเราถ้าจะเดินได้ต้องมี ๒ เท้า ถ้าใครมีเท้าเดียว ต้องมีไม้เท้าหรืออะไรถึงจะเดินไปได้ ไม่อย่างนั้นต้องกระโดดไป คนต้องมี ๒ เท้า ถึงจะก้าวซ้าย ขวา ซ้าย ขวา ซ้าย ขวาไป นี่ก็เหมือนกัน สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน มันต้องไปคู่กัน

เพราะกําลังก็คือเท้าหนึ่ง ปัญญาก็คือเท้าหนึ่ง ปัญญามี แต่ไม่มีกําลัง กําลังมันไม่พอ ปัญญามันจะไปพิจารณาอะไร มันพิจารณาไปไม่ได้หรอก ปัญญามันจะพิจารณาไปได้มันต้องมีกําลังช่วยหนุน

ไอ้กําลังอย่างเดียวก็ไปไม่ได้ ไอ้เรานี่พันธุ์กล้ามเนื้อ ใหญ่มาก แข็งแรงมาก แต่โง่เป็นควาย ทําอะไรก็ไม่เป็น พันธุ์กล้ามเนื้อนี่นะ กล้ามเนื้อเป็นมัดๆ เลย แต่ไม่มีปัญญา ทําอะไรได้ เอาไว้เชือด เชือดเอาเนื้อนี่กินอร่อย พันธุ์กล้ามเนื้อไง สมองไม่มี มีแต่กําลัง

กําลังอย่างเดียว ใช้ไปแล้วมันก็ไม่สมดุล ถ้าปัญญาอย่างเดียวก็ไม่ได้ กําลังอย่างเดียวก็ไม่ได้ แต่ต้องอาศัยกัน ๒ เท้า สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน มีกําลังด้วยแข็งแรงพอสมควร แล้วก็มีสมองด้วย ไม่ใช่มีแต่กําลัง แล้วไม่มีสมอง แล้วจะทําอะไร

มีแต่สมอง อู๋ย! สมองไบรต์มากเลย แต่นอนแหมะอยู่นี่ กล้ามเนื้ออ่อนแรง ลุกก็ไม่ได้ นั่งก็ไม่ได้ มีแต่มันสมอง เดี๋ยวนี้มีคอมพิวเตอร์ทํางานที่บ้านได้ ไอ้ทํางานที่บ้านมันก็อย่างว่า มันก็ทําไม่ได้หรอก นี่พูดถึงว่าเวลาปฏิบัติเป็นแบบนี้ไง

ฉะนั้น วิธีปฏิบัติของเขาถูกหรือไม่

ถ้าพิจารณาอารมณ์อย่างนั้น พิจารณาได้หมดน่ะ พิจารณาอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด พิจารณาอย่างหยาบๆ ก็พิจารณาได้ ถ้าพิจารณาอย่างกลางมันสะเทือนกิเลสไง อย่างกลางคือมันเห็น มันเห็นสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม นั้นเป็นเครื่องการแสดงออกของกิเลส

กิเลสเป็นนามธรรม มันอาศัยผ่านกาย ผ่านเวทนา ผ่านจิต ผ่านธรรมนี่แหละออกไปหาผลประโยชน์ของมัน ถ้าจิตสงบแล้วจับมันได้นะ พอจับมันได้ จิตเห็นอาการของจิต จิตมันเห็นอาการของมัน จิตเห็นปฏิกิริยาของมัน จิตเห็นการกระทําของมัน จิตเห็นร่องรอยที่จิตมันออกไปหาผลประโยชน์ของมัน แล้วพิจารณาตรงนั้นปั๊บ มันจะวิปัสสนา มันจะปล่อยเข้ามา พอปล่อยเข้ามามันจะละเอียดขึ้น

ทําไมต้องมีปัญญา มหาปัญญา ทําไมต้องมีสติ มหาสติ ทําไมมันมีกิเลสอย่างหยาบ กิเลสอย่างกลาง กิเลสอย่างละเอียด ละเอียดสุด

กิเลสมันมีหลายซับหลายซ้อน ทีนี้หลายซับหลายซ้อน โดยวิธีการการตอบปัญหา เราตอบปัญหาไว้เพื่อเวลาพัฒนาขึ้นไปแล้วมันจะไม่ขัดแย้งกันไง

ถ้าบอกว่า ใครทําแล้วถูกไหม ถูก พอถูก เขากลับไปเลยนะ เขาบอกว่าเขาเป็นพระอรหันต์แล้ว เพราะหลวงพ่อบอกว่าถูก

โอ้โฮ! คําว่า “ถูกของเรา” มันให้ค่าจนคนเป็นพระอรหันต์ได้ เออ! แปลกเว้ย กูพูดทุกวันเลย ถูกๆๆ พูดได้ทุกวันเลย สงสัยพระอรหันต์เต็มประเทศไทยเลย ถูกๆๆ

คําว่า “ถูก” คือว่าเขามาถูกทาง เขาทํามาถูกแล้วก็ถูก แต่คนทํามาถูกทาง อย่างเรา เรานิสัยดีไหม ดี ถ้าดีแล้วไม่ทํามาหากิน เราจะเอาอะไรกินล่ะ

อ้าว! ถูกไหม ถูก ถูกแล้วเอ็งจะทํามาหากินไหม เอ็งจะพัฒนาขึ้นไปอีกไหม เอ็งจะภาวนาไปอีกไหม ถ้าไปก็พัฒนาขึ้นไปสิ คําว่า “ถูก”

ไปถึงบอกผิดหมดเลย อะไรก็ผิดเลย แล้วจะทําอย่างไร แล้วจะเริ่มต้นกันอย่างไร

มันถูกไหม ถูก ถูกแล้วพิจารณาต่อไป

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าบอกว่าถูกไหม ถูก พิจารณาถูกเพราะอะไร ถูกเพราะว่าถ้าเราไม่ได้พิจารณาอย่างนี้ เราก็ไม่มีช่องทาง เราก็ไม่มีประเด็นให้ถามมานี่ ที่มีประเด็นให้ถามมาก็เพราะภาวนาอย่างนี้มาใช่ไหม เพราะว่าเราใช้อารมณ์ใช่ไหม เราจับอารมณ์ใช่ไหม เราพิจารณาแล้ว มีใครเขามาจาบจ้วงหยาบคาย เรายังทนได้ เรายังมีปีติเลย เรายังมีความสุขเลย ถูกไหม ถูก นี่อานิสงส์ของการปฏิบัติธรรม ธรรมโอสถเกิดจากใจของเรา เรามีอานิสงส์ในใจเรา ทําให้จิตใจเราไม่เร่าร้อน แล้วเราจะเอามรรคเอาผลล่ะ

เอามรรคเอาผล เราก็ปฏิบัติต่อเนื่องไป ปฏิบัติต่อเนื่องไป เดี๋ยวจิตเห็นอาการของจิตนะ จิตเห็นความบกพร่องของตัวเอง จิตเห็นสิ่งที่มันเข้ามาครอบงําตัวเอง แล้ววิปัสสนาให้เห็นโทษของมัน สักกายทิฏฐิ ทิฏฐิตัวตนที่ทิฏฐิมานะของเรายึดมั่นถือมั่นอะไร พันธุกรรมของมันชอบอะไรรักอะไร มันก็ยึดตรงนั้นแหละ แล้วไม่มีไปชําระล้างมันได้ ยกเว้นแต่วิปัสสนาญาณ

วิปัสสนาญาณเข้าไปรู้ไปเห็นขึ้นมา มันจะไปประหัตประหาร แล้วมันจะสํารอกมันจะคาย ถ้าคายของใครก็คายตรงนั้นน่ะ พอคายไปแล้วไม่ต้องถามพระพุทธเจ้าแล้ว มันออกมาจากอริยสัจ ออกมาจากสัจจะความจริง ออกมาจากมรรค

ศาสนาใดไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ศาสนาใดไม่มีปัญญา ศาสนานั้นฆ่ากิเลสไม่ได้ แต่ปัญญาต้องมีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐาน เห็นไหม เวลามันออกมา มาตรฐานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มาตรฐานเดียวกัน มันก็เป็นสัจจะความจริงอันเดียวกัน เอวัง

หลายนิกายเพราะความเชื่อ
เพราะความเชื่อ ความเข้าใจของเขา
แต่เวลาประพฤติปฏิบัติหลวงปู่มั่นบอกว่า
นิกายมันก็แค่ชื่อ แค่ชื่อ
ถ้าเราทําจริงๆ นะ เราพยายามทําให้ถึงสัจธรรม
ถ้าถึงสัจธรรม มันเข้าถึงสัจธรรมได้ด้วยกัน
ถ้าคนทําได้จริงนะ
ถ้าทําได้จริงแล้วมันไม่มีอะไรสิ่งใดขัดแย้งกัน

๒

เรื่องนิกาย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๗ เมษายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

หลวงพ่อ : เราจะเกริ่นๆ ธรรมะให้ฟังก่อน ธรรมะ ว่าธรรมะคืออะไร คําถามนี้ว่า

ถาม : ธรรมะคืออะไร ธรรมะมีประโยชน์กับชีวิตประจําวันอย่างใด

ตอบ : ธรรมะคือสัจธรรมนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดมาเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ถ้าเป็นกษัตริย์ ถ้าทางโลกคําว่า “จะเป็นกษัตริย์” สมบูรณ์ไหม ถ้าเป็นกษัตริย์ ชีวิตของเรา เราเป็นกษัตริย์ เป็นผู้ปกครอง ทุกอย่างเราสมบูรณ์มากเลย แต่ทําไมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงได้สะเทือนหัวใจ สะเทือนใจมากนะ สะเทือนใจมาก เพราะเวลาไปเที่ยวสวนไง มันเพียบพร้อมไปหมด แต่เวลาไปเที่ยวสวน เทวดามาทําเป็นตัวอย่างไง ให้เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย

ถ้าเราคิดถึงวิทยาศาสตร์นะ จนเจ้าชายสิทธัตถะมีสามเณรราหุล แล้วคนโตขนาดนี้ เราไม่รู้ได้อย่างไรว่าคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย คือไม่เห็นคนแก่ไง

พระเจ้าสุทโธทนะท่านสะเทือนใจมาก เพราะว่าเวลาเจ้าชายสิทธัตถะประสูติออกมา พวกพราหมณ์พยากรณ์ไง บอกว่าถ้าได้ออกบวชจะเป็นศาสดา แต่ถ้าได้อยู่ในทางโลกจะเป็นจักรพรรดิ จักรพรรดิคือการรวบรวมแว่นแคว้นในสมัยพุทธกาลอินเดียให้เป็นประเทศ ฉะนั้น ธรรมดาพ่อก็อยากให้ลูกอยู่อย่างนั้น ก็เลยดูแลไง เวลานางสนมนมในนะ เวลาเข้ามา พอมีอายุหน่อยก็เอาออก คือไม่เคยเห็นคนแก่ ชีวิตนี้สมบูรณ์มาก

แต่ด้วยบุญกุศลนะ ไปเที่ยวสวนไปเห็นคนเกิด คนแก่ คนเกิดคืออะไร เห็นทารก เอ๊ะ! ทําไมคนนั้นแก่ ถามมหาดเล็กที่พาไปด้วย คนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย เราก็ต้องเป็นเช่นนั้นหรือ เราก็ต้องเป็นเช่นนั้นหรือ มันสะเทือนใจไง มันสะเทือนใจเพราะท่านได้สร้างบารมีของท่านมา พอท่านสร้างบารมีของท่านมา

เราบอกว่า ถ้าความเพียบพร้อม ความสมบูรณ์ โลกมันสมบูรณ์แล้ว แล้วธรรมะมีความจําเป็นอย่างไร มีความจําเป็นอย่างไร

ถ้ามันยังต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตาย ยังต้องทนทุกข์ทรมาน เราก็ต้องเป็นเช่นนี้ใช่ไหม ถ้าเราจะเป็นกษัตริย์ เราเป็นจักรพรรดิ เราก็จะต้องตายไป ต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตาย ถ้ามันต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตาย มันต้องมีฝ่ายตรงข้ามด้วย

นักวิทยาศาสตร์ ถ้ามีการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย มันก็ต้องมีการไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตายจนได้ ถ้ามีการค้นคว้า มีการทําจริงไง มันก็เลยคิดแสวงหา สุดท้ายสละราชสมบัติออกไปเลย พอออกไปก็ไปแสวงหาอยู่ ๖ ปี ไปแสวงหาอยู่ ๖ ปี

เราดูนะ เราดูในปัจจุบันนี้ ดูความเชื่อของสังคมสิ ความเชื่อของสังคมนะ สัพเพเหระไปหมดเลย เจ้าชายสิทธัตถะ ในเมื่อท่านสละมา ท่านไปบวชใหม่ เขาอยู่ในสังคมอย่างนั้น เราอยู่ในสังคมของเขาก็ไปศึกษากับเขา ศึกษาขนาดไหนนะ มันก็จนตรอก มันจนตรอก มันไปไม่ได้ มันไปไม่ได้ มันไปไม่ได้ตรงไหน

มันไปไม่ได้นะ เวลาไปศึกษากับเจ้าลัทธิต่างๆ เขาก็บอกว่าเจ้าชายสิทธัตถะเป็นคนที่มีปัญญามาก เป็นผู้ที่ขวนขวายดีมาก เขามีการศึกษา เขาไปศึกษาจนหมดวิชาการของเขา แล้วเขาก็รับประกันด้วยว่าเจ้าชายสิทธัตถะมีความรู้เสมอเรา ความรู้เสมออาจารย์

แต่คนที่มีบุญญาธิการ เรามีความรู้เสมอเขา แต่เรายังมีความทุกข์อยู่ เรายังมีกิเลสอยู่ ก็เลยไม่สนใจ พยายามแสวงหาๆ แสวงหาจนท่านมาตรัสรู้เอง ท่านมาตรัสรู้เองนะ เวลาปฐมยาม บุพเพนิวาสานุสติญาณ จิตมันสงบแล้ว จิตของเราสงบแล้ว เราระลึกถึงเมื่อวานได้ไหม เราระลึกถึงเมื่อวานได้ เราระลึกถึงอย่างดีมากก็ระลึกถึงตอนเป็นเด็กได้ แต่เราไม่สามารถระลึกข้ามภพข้ามชาติได้ แต่เวลาจิตมันสงบไปแล้ว เพราะจิตนี้เวียนว่ายตายเกิด พอเวียนว่ายตายเกิด จิตมันย้อนกลับอดีตชาติของมันได้ บุพเพนิวาสานุสติญาณ มันยังไม่ชําระกิเลส เพราะเรารู้แล้วเราได้ประโยชน์อะไร รู้ถึงเมื่อวานนี้ เราได้อะไร ก็ดึงกลับมา

พอดึงกลับมา พอมันถึงจุตูปปาตญาณ มัชฌิมยาม ไปแล้ว ถ้าจิตมันยังไม่สิ้นสุด ที่ไปสวนเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย ถ้าไม่สิ้นสุดมันก็ต้องไปเกิดอีก เพราะมันมีเหตุมีปัจจัย มันมีแรงขับ มันมีเหตุมีผลของมันต้องไปเกิด นั่นจุตูปปาตญาณ

สุดท้ายแล้วท่านดึงกลับมา ดึงกลับมาถึงในหัวใจของท่าน ท่านชําระล้าง อาสวักขยญาณ ชําระล้างกิเลส มันพ้นจากการเกิด การแก่ การเจ็บ การตายได้ตามความเป็นจริง เป็นจริงตรงไหน

เป็นจริงนะ เวลาเราเกิดนะ เวลาเกิดมาพ่อแม่ตั้งชื่อให้ พ่อแม่เป็นคนบอกให้ เราไม่รู้หรอกว่าเราเกิดเมื่อไหร่ พ่อแม่เป็นคนบอกให้ นี่ก็เหมือนกัน เวลามันเกิดนะ พอมันเกิดมา การเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย แต่เวลามันชําระล้างหมดแล้ว มันไม่ไปอีกแล้ว มันไม่เกิด มันไม่เกิดมันก็ไม่มีแก่ มันไม่แก่มันก็ไม่มีเจ็บ มันไม่เจ็บมันก็ไม่มีตาย ฝั่งตรงข้ามที่ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย

เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคืออริยสัจสัจจะความจริง อันนั้นน่ะธรรมะจะมีประโยชน์กับโลกอะไร ธรรมะจะมีประโยชน์กับโลกมาก เพราะธรรมะจะทําให้เราไม่มีความทุกข์ ไอ้ความทุกข์ความตึงเครียดในหัวใจจะไม่มีในใจของพระอรหันต์เลย ไม่มีเลย ไม่มีเพราะอะไร ไม่มีเพราะว่าท่านได้ชําระล้างภวาสวะ ภพ คือสถานที่

ความคิดมันเกิดที่ไหน ความคิดนี้เกิดที่ไหน ชีวิตนี้คืออะไร ชีวิตนี้ เราก็ว่าชีวิตนี้ชีวะ ชีวะมันเกิดมาจากไหน ถ้าชีวิตเกิดมา ปฏิสนธิจิตมันเกิดในไข่ ในนํ้าครํา ในครรภ์ ในโอปปาติกะ ในกําเนิด ๔ แล้วถ้ามันทําลายภวาสวะ ทําลายภพหมดแล้ว มันไม่มีอะไรเลย แต่มันมีอยู่ มีธรรมธาตุ มีความรู้สึกอันนั้นอยู่ ถ้าสติมันตามทัน มันจะไม่มีความทุกข์เลย

เราพูดถึงว่าธรรมะมีประโยชน์กับโลกอย่างใด

ธรรมะมีประโยชน์กับโลกเพราะว่า กรรมฐาน พระปฏิบัติเขาต้องพูดถึงสัจจะความจริงเลย แต่เวลาไปสังคมนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเผยแผ่ธรรม อนุปุพพิกถา คือให้คนทําทาน เรื่องของทาน เรื่องของทานคือการเสียสละ เราจะบอกว่าธรรมะมันเริ่มอ่อนแล้ว เรื่องระดับของทานคือการเสียสละ คือการให้อภัยต่อกัน ทําประโยชน์ต่อกัน ถ้ามีอย่างนั้นปั๊บ เรื่องของทาน เรื่องของศีล เรื่องของสมาธิ เรื่องของปัญญา มันเป็นชั้นๆ เข้ามา แต่ถ้าธรรมะจริงๆ ตัวจริงๆ ของมันคือตัวอริยสัจ ตัวจริงๆ ของมันก็คือตัวปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติ เราจะบอกว่า สัจธรรม

ธรรมะมีประโยชน์กับโลกอย่างไร

แล้วเราเกิดมานะ เราเกิดมาโดยบุญ เวลาใครเกิดมาก็แล้วแต่ เวลาประพฤติปฏิบัติ ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ว่าเรามีบุญกุศลอย่างไร เรามีบาปอกุศลอย่างไร อยากให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้ทาง เพื่อเวลาประพฤติปฏิบัติมันได้ปฏิบัติได้ง่ายขึ้น

ฉะนั้น เวลาชี้ทาง เราเป็นเพื่อนกัน เรามาศึกษา เราเป็นเพื่อนกัน นิสัยใจคอจะไม่เหมือนกันสักคนหนึ่ง ทําไมมันไม่เหมือนกันล่ะ พันธุกรรมของจิต คือว่าการที่เวียนว่ายตายเกิดมันยํ้าคิดยํ้าทํามาจนเป็นจริตนิสัย เขาเรียกว่าจริตนิสัยมันฝังอยู่ในหัวใจนั้นมา

เวลาคนเรา ลายนิ้วมือ ลายนิ้วมือเวลาพิมพ์นิ้วมือมันจะไม่เหมือนกัน ความรู้สึกนึกคิดของคนจะไม่มีเหมือนกันเลย มันไม่เหมือนกันเพราะจิตมันเวียนว่ายตายเกิดมาในวัฏฏะไง ถ้าเวียนว่ายตายเกิดนะ เราบอกว่า ถ้าเรามีอํานาจวาสนามา เรามาเกิดเป็นบุญมาก เป็นบุญมากเพราะเราเกิดมาเป็นมนุษย์ มนุษย์เป็นภพกลาง ถ้าตกนรกอเวจีก็เหมือนติดคุก เวลาถ้าเราอยู่บนสวรรค์ก็เหมือนอยู่ในที่เขาเลี้ยงปาร์ตี้กันน่ะ แต่เดี๋ยวมันก็ต้องเลิกต้องจบ

แต่เราเป็นมนุษย์ มนุษย์ภพกลาง ทําความดีก็ได้ ทําความชั่วก็ได้ ถ้าทําความดีๆ เวลาทําความดี สังคมเขาบอกคนนี้เป็นคนโง่ ทําแต่คุณงามความดี โลกเขาต้องแสวงหากัน

อันนั้นมันเป็นประโยชน์ชั่วคราว ประโยชน์เฉพาะหน้า แต่ถ้ามันเป็นบุญกุศลนะ ประโยชน์เฉพาะหน้าด้วย แล้วประโยชน์อนาคตด้วย เพราะอนาคต เพื่อนเราเป็นคนนิสัยดี เพื่อนเรานิสัยดี เพื่อนเรามีจิตเมตตา เพื่อนเราดูแลเราตลอดเลย เราจะรักเพื่อนเราไหม เพื่อนเราเอาเปรียบเราตลอดเวลาเลย เราจะรักเพื่อนเราไหม

ถ้าเพื่อนเราเป็นคนดีกับเรา มิตรแท้ ถ้าใครบวชเรียน มิตรแท้นะ เวลาเพื่อนเราผิดพลาดสิ่งใด เราจะช่วยคุ้มครองดูแล แล้วมิตรแท้ เพื่อนเราโดนเขานินทา ถ้าเรารู้ข้อมูล เราจะแก้ไข มิตรแท้ มิตรเทียม คนเทียมมิตร นี้ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งนั้นเลย

ฉะนั้น เวลาเราเกิดมา เราเกิดมาเป็นมนุษย์นะ เรามีบุญมาก เพราะว่ากําเนิดต้องเกิดแน่นอน ถ้าไม่เกิด จิตมันไม่เกิด ไปเกิดเป็นสัตว์ ไปเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม ไปเกิดในนรกอเวจี มันต้องเกิด แต่พอเกิดมาแล้วปฏิเสธไม่ได้ เพราะเราเกิดมาแล้วมันเป็นเรา มันเป็นข้อเท็จจริง มันเป็นวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์คือว่าวัฏฏะไง ดูสิ มีพระอาทิตย์ มีพระจันทร์ มีโลก มีกามภพ รูปภพ อรูปภพ แต่เรามองไม่เห็น แต่จิตเห็น จิตเห็น

เพราะว่าผู้ที่บวชนะ ผู้ที่มาบวชในพระพุทธศาสนา คนมีปัญญาก็มาก ถ้าศาสนามีข้อบกพร่อง ผู้ที่บวชสามารถจะรู้ได้ ผู้ที่บวช เพราะเราบวชมาเราสละทั้งชีวิต แล้วเราเอาชีวิตมาค้นคว้า ถ้าค้นคว้า สิ่งที่เราคว้า สิ่งที่ไม่มี ค้นคว้าสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ เราจะหลอกเราไหม เราจะหลอกตัวเราเองไหม เราไม่หลอกตัวเราเองหรอก ถ้าเราไม่หลอกตัวเราเองปั๊บ เราก็ต้องแสวงหาครูบาอาจารย์ที่เป็นจริง

อย่างเช่นหลวงตาเวลาท่านแสวงหา ท่านเรียนถึงมหาก็เรียนธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจนเข้าใจแล้ว แต่เวลาจะปฏิบัติจริงๆ มันก็ยังงง ก็บอกว่า ถ้ามีครูบาอาจารย์องค์ไหนชี้เราได้ เราจะไปหาองค์นั้น

ท่านก็ไปหาหลวงปู่มั่นไง “มหา มหามาเพื่ออะไร มหาจะมาเพื่อมรรคผลนิพพานใช่ไหม มรรคผลนิพพานมันจะไม่อยู่ที่ใดเลย ไม่อยู่ในวัตถุธาตุสิ่งใดเลย ไม่อยู่ในอวกาศ ไม่อยู่ในอากาศ ไม่อยู่ในทุกสิ่ง มันจะอยู่ที่หัวใจของมนุษย์ มันอยู่ที่ความรู้สึก”

ฉะนั้น พอไปศึกษามามาก พอชี้เข้ามา ท่านถึงขวนขวาย แล้วท่านปฏิบัติของท่านมาก ท่านปฏิบัติเข้มข้นมาก ท่านทําของท่านมาก

เราจะบอกว่า การที่เราเกิดมาเรามีบุญแล้ว บุญในสถานะของความเป็นมนุษย์ แล้วเวลาเกิดมาแล้ว เรามาเป็นนักศึกษา ศึกษาเพื่อวิชาชีพ ถ้ามีอาชีพ อาชีพเพื่อใคร อาชีพเพื่อตัวเองหนึ่งนะ

แต่อาชีพของเรา อาชีพเพื่ออาชีพเราด้วย เพื่อความมั่นคงของชาติด้วย เรา เรามีโอกาสมากกว่าคนอื่นไง ถ้าเรามีโอกาสมากกว่าคนอื่น เราทําคุณงามความดีของเรา แข่งอํานาจวาสนาแข่งกันไม่ได้นะ ใครทําคุณงามความดีมามากขนาดไหน เขาเรียกว่าโอกาส จังหวะและโอกาสจะตกกับคนคนนั้น แต่เราทํามาด้วยกัน แต่โอกาสจังหวะของเรามันไม่ถึงเลย นี้เขาเรียกว่าอํานาจวาสนา แต่ความดีเป็นของเรา เราทําความดีของเรา

ครูบาอาจารย์ของเราถ้าเป็นพระที่ดีนะ ท่านจะประพฤติปฏิบัติของท่าน ปิดทองหลังพระๆ ทําความดีเพื่อความดี ทําความดีเพื่อความสบายใจ ฉันทําความดีแล้ว คิดเมื่อไหร่ฉันก็สบายใจ จะคิดถึงว่าเราไม่เคยทําสิ่งใดเพื่อเห็นแก่ตัว เราไม่เคยทําสิ่งใดเพื่อตัวเราเลย เราทําเพื่อประโยชน์ทั้งนั้นน่ะ แต่ผลก็กับตัวเรา เพราะเราทําเพื่อประโยชน์ใช่ไหม ประโยชน์ก็ของของเรานั่นแหละ เพราะเราก็เป็นหนึ่งในสังคม เป็นมนุษย์

เราจะบอกว่า การเกิดของเรา เกิดเป็นมนุษย์มีค่ามาก ถ้ามีค่ามาก มีค่ามากแล้ว สิ่งที่มีค่ามากเป็นโลก โลกคือสมมุติ คําว่า “สมมุติ” จริงตามสมมุตินะ ชีวิตนี้เราก็รู้ได้ใช่ไหมว่าเราเกิดแล้วเราต้องแก่ชราครํ่าคร่า แล้วเราก็ต้องตายไป คําว่า “สมมุติ” คือมันอนิจจัง มันแปรปรวน มันไม่แน่นอน

แต่ธรรมะของพระพุทธเจ้าสิ สัจจะ ไม่แปรปรวน แล้วไม่แปรปรวน เราเอาสิ่งใดไปค้นหา เราเอาสิ่งใดไปทําประโยชน์ ถ้าทําประโยชน์ตรงนั้นมันถึงจะเป็นประโยชน์นะ พูดถึงว่า ธรรมะ สัจธรรม สัจธรรมจะมีคุณค่ามาก

โลกกับธรรมๆ วิทยาศาสตร์เป็นโลก วิทยาศาสตร์วิชาชีพ สิ่งใดคนจะมีปัญญามากน้อยขนาดไหน เขาก็ต้องมีปฏิภาณของเขา อันนี้เป็นโลก เป็นโลกเพราะคิดเท่าไรก็แล้วแต่ มันมีการค้นคว้ามีการวิจัยตลอดไปไม่มีที่สิ้นสุด งานของโลก เราทําหน้าที่ เราเกษียณไปแล้ว คนอื่นก็มาสวมตําแหน่งเรา ต้องดูแลกันต่อไป ไม่จบหรอก

แต่ถ้าการปฏิบัติธรรมจบ จบ จบที่ไหนล่ะ จบที่การรักษาในหัวใจนี้ ถ้ามันจบแล้วนะ ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย นั่นคือจบ ถ้าจบแล้วมันจะเป็นประโยชน์ตรงนั้น

เราพูดถึงว่า เราเกิดมาเป็นมนุษย์ แล้วมีค่ามาก มีค่ามากแล้ว ถ้าเราฝักใฝ่อยู่กับทางโลก ทางโลกเราต้องแสวงหานะ เราบอกว่า “หลวงพ่อ เกิดมาทําหน้าที่การงานก็ทุกข์พอแรงแล้วแหละ เราจะเอาเวลาที่ไหนไปปฏิบัติ ไปหาสัจจะความจริง เกิดมาก็ทุกข์พอแรงแล้ว”

การเกิดมา หน้าที่การงาน นั่นน่ะทางโลก แล้วทางโลกแล้ว ถ้าเรามีสติปัญญา มันก็อยู่ด้วยกันนั่นแหละ มันก็เป็นทางธรรม ทําหน้าที่การงานนั่นแหละ แต่เราทําหน้าที่การงานแล้วเรามีสติปัญญาเท่าทันหัวใจของเรา หัวใจเราไม่ทุกข์ไม่ยากจนเกินไปไง

หน้าที่การงานก็ทําเพื่อดํารงชีวิต ดํารงชีวิตนะ ดํารงชีวิตไว้ด้วยสัจจะ ด้วยปัญญามันแยกแยะ มันแยกแยะแล้วมันไม่กดดันตัวเองไง มันไม่กดดัน มันไม่ทุกข์ไม่ยากจนมันทุกข์ยาก คนเราถ้าพ้นกรรมนะ เฮ้อ! พอมันคิดได้ มันเฮ้อ! มันปล่อย พอปล่อยแล้วสบายใจนะ งานก็อันเก่านั่นแหละ แต่มันปล่อยนะ เราทําด้วยไม่มีตัวตนของเรา เราอยู่กับงาน สบาย แต่ถ้ามันทุกข์ยากนะ ทํางานก็อู้ฮู! ทุกข์เต็มที่แล้ว แล้วก็บีบคั้นหัวใจอีก ทําด้วยความบีบคั้น

เขาบอกทําไมต้องปฏิบัติธรรม

ปฏิบัติธรรมก็ให้เห็นสัจธรรมไง เห็นสัจจะว่าชีวิตมันเป็นแบบนี้ แล้วถ้าเราเข้าใจเรื่องธรรม ธรรมะมันจะเลี้ยงหัวใจของเรา

ฉะนั้น พูดถึงว่าเริ่มต้นอารัมภบทเรื่องของธรรมะนะ ทีนี้ถ้าเวลาตอบคําถามนี้มันก็เป็นธรรมะอีกนั่นแหละ

ถาม : ทําไมศาสนาพุทธถึงมีหลายนิกาย

ตอบ : คําว่า “ศาสนาพุทธมีหลายนิกาย” นิกายคือความเชื่อ ความเชื่อนะ เริ่มต้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ ผู้ที่เอหิภิกขุบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธศาสนามีนิกายเดียว แต่พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาเผยแผ่ธรรมไป คนเข้ามาศึกษาเยอะมาก ทีนี้คนเข้ามาศึกษาเยอะมาก ความรู้ความเห็นของคนมันก็แตกต่างกันใช่ไหม

ฉะนั้น เวลาพระจุนทะไปเห็นศาสนาอื่น เวลาศาสดาเขาตายไป แล้วลูกศิษย์เขามีความขัดแย้งกัน ก็มาถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บอกว่า ในศาสนาเชนหรือศาสนาอะไร พอศาสดาเขาตายปั๊บ ลูกศิษย์ของเขาก็มีความคิดแตกต่าง แล้วเขามีการทะเลาะเบาะแว้งกัน เขามาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระจุนทะเป็นน้องชายของพระสารีบุตร ไปถามพระสารีบุตรเลยว่า ทําไมศาสนาอื่น พอศาสดาเขาตายแล้วเขาไม่มีความสามัคคีกันเหมือนเดิม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าเพราะขาดวินัย

พอขาดวินัยนะ พระจุนทะก็พยายามจะให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติวินัย

พระพุทธเจ้าบอกพระจุนทะบอกว่า เราบัญญัติไม่ได้หรอก พระพุทธเจ้าไม่พูดสิ่งใดที่ยังไม่เกิด ไม่มี ไม่เป็น พระพุทธเจ้าจะไม่พูด ฉะนั้น ถ้ามันมี มันเป็น พระพุทธเจ้าถึงจะพูด

ฉะนั้น พอพระจุนทะมาพยายามให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติวินัย คือบัญญัติกฎหมายนี่แหละ มันยังไม่มีการกระทําผิดก็ไม่บัญญัติ จนเริ่มมีไง พอพระเยอะขึ้นมันก็เริ่มมีความผิด พระสุทิน พระสุทินนะ บวชมาด้วยเป็นลูกชายคนเดียวมาบวชเป็นพระ ทีนี้พ่อแม่เขาก็อยากจะให้มีสืบสกุลไง เขาก็ไปหาผู้หญิงมาให้พระสุทินสืบสกุล

พระสุทิน ตอนนั้นยังไม่มีกฎหมาย ก็อยากได้มาก พระสุทินก็คิดว่าด้วยเจตนาไง เจตนาไม่เคยคิดเรื่องกาม แต่เจตนาเพื่อพ่อแม่ เจตนาเพื่อชาติตระกูล ก็มีเพศสัมพันธ์ไป มีเพศสัมพันธ์ไปแล้วท้องด้วย พอท้องแล้ว พระสุทินพอทําไปแล้วคิดได้ทีหลัง มันมาคิดไง คิดทบทวนดูแล้วมันก็เสียใจ พอเสียใจก็เริ่มซูบซีด

นี่พระสมัยพุทธกาลนะ เขาซื่อสัตย์ พอซูบซีด พระเพื่อนกันก็ถาม บอกว่า พระสุทินเมื่อก่อนก็เห็นเปล่งปลั่ง ตอนนี้พระสุทินเป็นอะไร

บอก ตรอมใจ

ตรอมใจเรื่องอะไร

ตรอมใจเพราะทําอย่างนี้ๆ

พอทําอย่างนี้ พระก็ไปฟ้องพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าประชุมสงฆ์ ประชุมสงฆ์บอกว่า “สุทิน เธอทําอย่างนั้นจริงๆ หรือ”

“จริงๆ ครับ”

“โมฆบุรุษทําอย่างนั้นได้อย่างไร พรหมจรรย์เขาไม่ทําอย่างนั้น”

พระสุทินเป็นตัวอย่าง แต่พระสุทินเป็นตัวอย่าง ไม่เป็นอาบัติ เพราะยังไม่มีกฎหมาย แล้วพระพุทธเจ้าก็บัญญัติปาราชิก ๔ ภิกษุห้ามๆๆ ถ้าทําอย่างนี้เป็นปาราชิกๆ มาเรื่อย มันก็เริ่มมีธรรมวินัยมา พอมีธรรมวินัยมาก็สืบต่อๆ กันมา

เพราะคําถามว่า “ทําไมพระพุทธศาสนาถึงมีหลายนิกาย”

ฉะนั้น พอพระพุทธเจ้าจะปรินิพพานไง พระพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ไว้นะ บอกอานนท์ พระอานนท์เป็นผู้ที่ฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้เยอะมาก พระอุบาลีเป็นผู้ที่จําข้อกฎหมายของพระพุทธเจ้าได้มาก แล้วศาสนามันมีการไม่สามัคคีกัน พอพระพุทธเจ้าจะนิพพาน นิพพานก็พยากรณ์ไว้เลย “อานนท์ อีก ๓ เดือนข้างหน้าเขาจะมีการสังคายนา เธอจะได้เป็นพระอรหันต์วันนั้น”

แล้วเวลาสังคายนา พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์จะสังคายนา แล้วพอพระพุทธเจ้าปรินิพพาน พระอานนท์ก็ครํ่าครวญมาตลอด เสียใจมาก เสียใจมากเพราะว่าคิดว่าเป็นความบกพร่องของตัวเองไง พระพุทธเจ้าทําให้พระอานนท์เห็น ให้เห็น ให้อาราธนาต่อไป เพื่อท่านจะมีชีวิตอยู่ต่อไปได้มากกว่านี้ไง ทําถึง ๑๖ หนน่ะ พระอานนท์ระลึกไม่ได้ เพราะมารมันดลใจ

พอสุดท้ายแล้ว พอมาฆบูชา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ปลงอายุสังขาร อีก ๓ เดือนข้างหน้าจะนิพพาน

ทีนี้พอปลงสังขาร โลกธาตุก็หวั่นไหว พระอานนท์พอเห็นโลกธาตุหวั่นไหวก็ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “สิ่งที่ไม่เคยเกิด ไม่เคยมี ได้มีแล้ว มันเป็นเพราะอะไร”

“อานนท์ มันเป็นอย่างนี้เอง หนึ่ง พระพุทธเจ้าเกิด พระพุทธเจ้าตรัสรู้ พระพุทธเจ้าปลงอายุสังขาร พระพุทธเจ้าปรินิพพาน”

พระอานนท์รู้ว่าพระพุทธเจ้าปลงอายุสังขารแล้ว ครํ่าครวญ ก็คิดว่าเป็นความบกพร่องของตัวมาตลอด ฉะนั้น พอพระพุทธเจ้าจะปรินิพพานก็มีความสะเทือนใจไปตลอดไง

พอพระพุทธเจ้านิพพานปั๊บ มีพระผู้เฒ่ามาเป็นลูกศิษย์พระกัสสปะ จะมาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นแหละ “พระพุทธเจ้าตายไปแล้วนั่นแหละดี จะได้ไม่มีคนคอยจํ้าจี้จํ้าไช พระพุทธเจ้าอยู่นี่ลําบากมาก ทําอะไรก็ไม่ได้ ทําอะไรก็ไม่ได้”

พระกัสสปะสะเทือนใจมาก พระพุทธเจ้าเพิ่งนิพพาน ทําไมพระผู้เฒ่าพูดอย่างนี้แล้ว ก็เลยคิดว่าจะทําสังคายนาไง พอทําสังคายนาเสร็จปั๊บ พอทําสังคายนา พอพระพุทธเจ้านิพพานแล้ว ถวายพระเพลิงแล้ว ทุกอย่างแล้ว ก็ทําสังคายนา พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์รวมทั้งพระอานนท์ด้วย ก็ทําสังคายนา

พอทําสังคายนาเสร็จปั๊บ ทีนี้พระมันเยอะ พระมันเยอะ มันจะนัดพร้อมกัน มันพร้อมกันไม่ได้ไง พอมันพร้อมกันไม่ได้ มีพระผู้อาวุโสองค์หนึ่ง เราจําชื่อไม่ได้นะ พระอานนท์ พระกัสสปะบอกว่า ขณะนี้เราได้ทําสังคายนากันแล้ว ให้ยึดมั่นอย่างนี้ ให้มันเป็นนิกายเดียวนี่แหละ เป็นอันเดียวกันมา

พระที่เป็นผู้อาวุโสบอกว่า “ถ้าพวกท่านทําอย่างนั้นก็ทําไปเถอะ แต่สิ่งที่เราได้ยินได้ฟังมาจากพระโอษฐ์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะยึดแนวทางของเราอย่างนี้”

แตกหรือยัง เป็นนิกายหรือยัง ความเห็นมันอย่างนี้มันก็แตกออก มันเป็นมหายาน มหายานคือว่าเผยแผ่ไปทางพื้นดินไง ออกไปทางทิเบต ไปทางจีน ส่วนใหญ่นี่จะเป็นมหายาน แต่ถ้าลงเรือมาลังกา ลงเรือมานะ มาลังกา มาทางเรา จะเป็นเถรวาท ถ้าเป็นเถรวาทเป็นอย่างนี้

อันนี้เราจะบอกว่า มันเป็นความเห็น คนเห็น คนมีความเห็นแล้วมีความชอบ มีความชอบปั๊บ เขาศรัทธา เขาเชื่อของเขาอย่างนั้น แล้วกลุ่มชนมากขึ้น มันก็แบ่งเป็นนิกาย

คําว่า “ทําไมศาสนาพุทธมันถึงมีหลายนิกาย”

หลายนิกายเพราะความเชื่อ เพราะความเชื่อ ความเข้าใจของเขา แต่เวลาประพฤติปฏิบัติหลวงปู่มั่นบอกว่า นิกายมันก็แค่ชื่อ แค่ชื่อ ถ้าเราทําจริงๆ นะ เราพยายามทําให้ถึงสัจธรรม ถ้าถึงสัจธรรม มันเข้าถึงสัจธรรมได้ด้วยกัน ถ้าคนทําได้จริงนะ ถ้าทําได้จริงแล้วมันไม่มีอะไรสิ่งใดขัดแย้งกัน

แต่อย่างนี้มันเป็น ๒,๐๐๐ กว่าปี ๒,๐๐๐ กว่าปีมันต้องมีความเห็นขัดแย้งกันแน่นอน ทีนี้ความเห็นขัดแย้งกันแน่นอน แต่ถ้าเขายังมุ่งดีหวังดีอยู่นั้น อันนี้ก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ

ถ้าบอกว่า “ทําไมศาสนาพุทธถึงมีหลายนิกาย”

เราจะบอกว่าเพราะเรื่องจริตนิสัย เรื่องความเห็นของคน ฉะนั้น ความเห็นของคน กลุ่มชน กลุ่มชนใด เราดูสิ ดูศาสนาทางภาคเหนือกับดูทางภาคใต้ ความเห็น พิธีกรรมยังไม่คล้ายกันเลย มันยังแตกต่างกัน

อันนี้พูดถึงว่า ศาสนาพุทธทําไมถึงหลายนิกาย

เรามอบให้กับว่า มันเป็นความเชื่อของสังคม แล้วสังคมเป็นความเชื่อ แต่ความจริงเป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ ความจริงที่เราประพฤติปฏิบัติอยู่นี่เป็นความจริง อันนี้หนึ่ง

ถาม :

๑. สวรรค์ นรก ภพ มีจริงหรือไม่

๒. ใครเป็นคนเขียนพระไตรปิฎก

ตอบ : “สวรรค์ นรก ภพ มีจริงหรือไม่”

ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมานะ สวรรค์ นรก ภพต่างๆ มันมีของมันอยู่อย่างนี้ ของมันมีอยู่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเห็นของที่มีอยู่ ถ้าของที่มีอยู่

“สวรรค์ นรก ภพ มีจริงหรือเปล่า”

ถ้ามันไม่มีจริง ภาษาเรานะ ภาษาเรา เราเป็นปัญญาชน ถ้าภาษาเราเป็นปัญญาชน เป็นวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์ปั๊บ สวรรค์ในอก นรกในใจ

ถ้าสวรรค์ในอก นรกในใจนะ

สวรรค์ สวรรค์คือความสุข ความดีใจของเรา ความสุข ความสงบระงับมันเป็นสวรรค์ คือความสุข

นรก นรกคือความบีบคั้น นรกคือความเจ็บชํ้านํ้าใจ นรก ถ้ามันมีนรก เราจะไปที่ต้นเหตุไง ถ้าต้นเหตุที่นี่ปั๊บ แล้วปลายเหตุที่อยู่ที่ไหนล่ะ

ปลายเหตุ ถ้าเรามีความบีบคั้น อย่างเรา ตอนนี้เราเจ็บไข้ได้ป่วยมากเลย แล้วเรามีปัญหากับหัวใจเรามากเลย เรามีแต่ความเจ็บชํ้า แล้วเราตายเดี๋ยวนี้ เราตายไปกับความทุกข์ แล้วไปไหนล่ะ ถ้านรกในใจ มันจะมีนรกข้างหน้ารออยู่เลย

แต่ถ้าเรามีความสุขมาก อู้ฮู! ทุกอย่างเราสมความปรารถนา เรามีความรื่นเริง ทุกอย่างเราได้แบ่งสันปันส่วนกันหมดแล้ว แล้วเราถึงอายุขัย เราจะต้องดับขันธ์ ต้องตาย เราตายไปด้วยความสุข เราตายไปด้วยความยิ้มแย้มแจ่มใส เราตายไปด้วยความชื่นชมของสังคม สังคมชื่นชมเราเต็มที่เลย แล้วเราต้องตาย ใจเราเป็นสวรรค์ เราไปสวรรค์

เราจะบอกว่า สวรรค์ในอก นรกในใจ มันเป็นคติธรรมที่เขาสอนเราไว้ แต่เรื่องจริง สวรรค์ นรก ภพ มีจริงหรือเปล่า

มีจริงๆ เพราะอะไร เพราะว่าวัตถุเราทําลายได้หมด วัตถุเราไม่ต้องการอะไร เราย่อยสลายได้หมดเลย ความคิดเราย่อยสลายมันได้ไหม ความคิดเราอยากย่อยสลาย แต่มันยิ่งคิดซํ้าคิดซาก ความคิดนี่

แล้วความคิดมันเป็นภพ ความคิด ความรู้สึก ความคิดเกิดจากใจ แล้วใจมันมีอยู่นี่ มันจะไปอยู่ที่ไหนล่ะ มันต้องมีที่อยู่ของมันสิ มันต้องมี เห็นไหม แล้วพอนรกสวรรค์ เขาไปอยู่นรกสวรรค์ของเขา พอหมดอายุขัยเขาก็เวียนมาที่เรานี่ไง มันถึงว่า กามภพ รูปภพ อรูปภพ จิตมันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ถ้าวัฏฏะ

“นรก สวรรค์ ภพ มีจริงหรือไม่”

บอกมีจริง เราว่ามีจริง มีจริง ฉะนั้น มีจริง

“๒. ใครเป็นคนเขียนพระไตรปิฎก”

ถ้ามีจริง เพราะว่าถ้ามีจริง เราอ้างอิงอะไร เราก็อ้างอิงในพระไตรปิฎกไง เวลาอ้างอิงพระไตรปิฎก พระไตรปิฎกนะ ถ้ามีคนเห็น คนที่เขาพอใจเขาบอกองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนเทศนาว่าการ แล้วพระอรหันต์ ๕๐๐ องค์เป็นคนสังคายนา พอสังคายนาก็ท่องจํากันมา ท่องจํากันมา ๒๐๐ ปี สังคายนาครั้งที่ ๒ วิวัฒนาการถึงได้มีการเขียนขึ้นมา มีใบลาน ถึงได้จดจารึกมา

ทีนี้พอจดจารึกมา พระไตรปิฎกใครเป็นคนเขียน

ทรงจํามาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบัญญัติไว้ แล้วเราทรงจํากันมา พอทรงจํากันมา ๒๐๐ ปี แล้วมาสังคายนา แล้วก็จดจารึกกันมา

แต่โลก ดูไทยกับพม่าสิ รบกันทีไรก็เผาหมด พอเผาหมดก็จารึกใหม่ มันมีความผิดพลาดได้ไง เวลากรุงศรีอยุธยา เราโดนเผาหมดเลย

การพิมพ์พระไตรปิฎกสําเร็จตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๕ รัชกาลที่ ๕ รวบรวมจนครบได้ กว่าจะพิมพ์ได้ เพราะมันโดนเผามันโดนทําลายกันมาตลอดไง เวลาเกิดศึกเกิดสงคราม พวกนี้มันจะแตกกระสานซ่านเซ็นไป

เราจะบอกว่า ถ้าแบบว่าจะไม่ให้มันผิดพลาดเลย เพราะมัน ๒,๐๐๐ กว่าปีมา มันมีการจดจารึกมาผิดพลาด แต่ว่าความผิดพลาดนั้นมันผิดพลาดเป็นตัวอักษร แต่ถ้าอย่างเช่นเราจะกินอาหาร ถ้าเราไม่เอาอาหารเข้าปาก เราจะรู้รสของอาหารไหม

ฉะนั้น จิตใจเราประพฤติปฏิบัติ ในเมื่อเราจะหาสัจธรรม ถ้าจิตใจเราทําถูกต้อง เราก็จะได้กินอาหารทางปาก แต่ถ้าบางคนเขาไม่เข้าใจนะ เขาเอาอาหารยัดเข้ารูจมูก ยัดเข้ารูหู มันจะเข้าปากได้ไหม มันจะมากรองว่าพระไตรปิฎกจริงหรือไม่จริงไง

ถ้าพระไตรปิฎกจริง เราปฏิบัติจริง เป็นความจริง มันจะเข้ากัน มันจะอันเดียวกัน แต่ถ้าพระไตรปิฎกเขียนไว้อย่างนี้ เราปฏิบัติไปแล้วนะ อืม! มันขัดแย้งกัน อืม! มันไม่ถูกอย่างนี้ มันอะไรผิดล่ะ นี่มันตรวจสอบกันอย่างนี้ไง ถ้าตรวจสอบอย่างนี้

“ใครเป็นคนเขียนพระไตรปิฎก”

พระไตรปิฎกนี้ทรงจํามาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฉะนั้น เวลาใครอ้างพระไตรปิฎกก็บอกว่านี่เป็นพุทธพจน์ๆ

พุทธพจน์ เราศึกษามานะ แต่ความจริงของเราล่ะ ความจริงของเรา ถ้ามีความจริง เขาเรียกว่าปริยัติคือการศึกษาวิชาการ ปฏิบัติคือจินตนาการ เวลาปฏิบัติถึงที่สุดแล้ว ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา ก็อ้างอิงพระไตรปิฎกนั่นแหละ แต่เวลามันเป็นจริงแล้วมันเป็นจริง อันนี้เป็นความเห็นนะ

“ใครเป็นคนเขียนพระไตรปิฎก”

คนเขียนครั้งแรกก็ที่มาสังคายนา พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ พระกัสสปะเป็นหัวหน้า พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์จํามา พอจํามาเสร็จแล้วก็ท่องบ่นกันมา แล้วพอ ๒๐๐ ปีแล้วถึงได้มาจดจารึก พอจดจารึกแล้วมันก็เผยแผ่ไป ดูมหาวิทยาลัยนาลันทา เขาเผา ๗-๘ วัน เผาไม่หมด ตําราน่ะ เผาแล้วเผาอีก เผาไม่มีวันหมด เวลาศาสนาเจริญรุ่งเรืองนะ

ดูสิ อัฟกานิสถานที่เขาระเบิดพระบามิยัน เมื่อก่อนเวลาศาสนาพุทธเจริญนะ มันเป็นไปทั้งชมพูทวีป พระติดเพชรติดพลอยไปหมด เวลามันเจริญนะ สังคมมันเจริญ แต่เวลามันเป็นยุคเป็นคราวไง ฉะนั้น เวลาเป็นยุคเป็นคราว

ฉะนั้น เวลาเราเกิดมา ตอนนี้เวลาเขาจะสืบทอดศาสนานะ เขาจะเอาของพระถังซัมจั๋งที่ว่าเดินธุดงค์ไปแล้วเขาจดจารึกไว้ ส่วนใหญ่จะเอาตรงนั้นเป็นรากฐาน แล้วค้นหาทางประวัติศาสตร์

เวลามันเจริญ เจริญมาก แต่ตอนนี้เราไม่เห็น เราเห็นตอนนี้ไง เราเห็นตอนนี้ เรามาเห็นตอนนี้มันก็แบบว่าคนมันดีขึ้น

ถาม :

๑. ธรรมะคืออะไร

๒. ทําไมพระสงฆ์จึงห่มจีวรสีเหลือง

๓. เพราะอะไรพระสงฆ์จึงต้องโกนหัว

ตอบ : อันนี้มันเป็นเรื่องที่เวลาพระพุทธเจ้าบอกว่าโลกกับธรรม เมื่อก่อนเวลาพระพุทธเจ้าจะบวชพระ ให้เอหิภิกขุ ใหม่ๆ ก็พระพุทธเจ้า มีองค์เดียว แล้วใครจะบวช “เธอจงเป็นภิกษุมาเถิด” ก็บวชมาเลย อันนี้พูดถึงว่าโกนหัว

เอาธรรมก่อน “ธรรมคืออะไร”

ธรรมคือสัจธรรม เวลาเราประกาศนะ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระธรรมๆ ธรรมะ เราบอกธรรมะเป็นธรรมชาติ เขาว่าธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ นี่สัจจะ มันเป็นวิทยาศาสตร์

แต่ถ้าเป็นธรรมนะ ธรรมเหนือธรรมชาติ มันเหนือธรรมชาติที่ไหนล่ะ มันเหนือธรรมชาติเพราะมันควบคุมอารมณ์ได้ เวลามีสติ เรายับยั้งได้ ธรรมนะ สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม ธรรม ชื่อของธรรมคือสัจธรรม ทีนี้สัจธรรมมันก็แตกแยกย่อยออกไป แยกย่อยว่า เรามีวุฒิภาวะแค่ไหน เราจะรู้ธรรมได้มากน้อยแค่ไหน

ฉะนั้น ธรรมคืออะไร

ธรรมคือศาสนธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นั่นคือธรรมโดยพื้นฐาน อริยสัจนี่เป็นธรรม ทีนี้เพียงแต่ว่าถ้าธรรมแท้ล่ะ

ธรรมแท้ก็คือว่า เรามีสติ ตัวสติจริงๆ เกิดกับใจปั๊บ พอเกิดกับใจ ใจเราก็จะมีสติควบคุม เราจะไม่ปล่อยให้จิตใจเราเรรวน จิตใจเราให้กิเลสมันครอบงําได้ นี่มีสติธรรม มีสมาธิธรรม สมาธิธรรมคือจิตมันสงบมากขึ้น ถ้ามีปัญญาธรรม ปัญญาคือภาวนามยปัญญา ปัญญามันถึงจะเกิดขึ้น

เราจะบอกว่า ถ้าธรรมมันคืออะไร ธรรมมันคืออะไร พอธรรมคืออะไรปั๊บ ก็ตั้งสิ่งนั้นเป็นเป้า แล้วก็จะไปกราบไหว้บูชากันไง เห็นไหม คนที่ไม่มีหลักการ ถ้าเป็นมะพร้าวออกตรงกลางต้นก็จะไปกราบแล้ว อันนั้นไม่ใช่ธรรม มันผิดธรรมชาติ มะพร้าวต้องไปอย่างหนึ่ง อันนั้นไม่ใช่ธรรม

ทีนี้เราบอกว่าถ้าธรรมเป็นอย่างไรปั๊บ เราก็จะไปตั้งเลยว่าเป็นอย่างนั้น ทีนี้ธรรมมันมีหยาบมีละเอียด มันจะละเอียดขึ้นไป

“๑. ธรรมะคืออะไร”

ธรรมะคือสัจธรรม สัจธรรมที่ใครไปสัมผัส ใครมีสติก็มีสติธรรม ใครมีสมาธิก็สมาธิธรรม ใครมีปัญญาก็ปัญญาธรรม แล้วถ้าใครวิปัสสนาไป มันเกิดคุณธรรมในหัวใจ เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์ โอ้โฮ! อันนั้นยิ่งสุดยอดใหญ่เลย แล้วตอนนี้ใครก็อ้างอย่างนี้ แล้วก็พูดอย่างนี้ แล้วมีอยู่จริงหรือเปล่าก็ไม่รู้ แล้วมีอยู่จริงไม่มีอยู่จริง อธิบายไม่ได้

แต่ครูบาอาจารย์เราอธิบายได้ คุณสมบัติของโสดาบัน อารมณ์ของโสดาบันเป็นอย่างไร คุณสมบัติของสกิทาคามี ความรู้สึกของพระสกิทาคามีเป็นอย่างไร ความรู้สึก สถานะของพระอนาคามี พระอนาคามีเป็นอย่างไร สถานะของพระอรหันต์ พระอรหันต์มีคุณสมบัติอย่างไรเป็นพระอรหันต์ เออ! ถ้าไม่อย่างนั้นจะมาสอนกันได้อย่างไร

อาจารย์สอนศิษย์ เวลาจะสั่งสอนลูกศิษย์ ลูกศิษย์บอกว่า แล้วโสดาบันเป็นอย่างไรล่ะ อาจารย์ก็แบ๊ะๆ แบ๊ะๆ แล้วมันจะโสดาบันอะไรล่ะ เออ! ถ้าบอกโสดาบัน โสดาบันเป็นอย่างนี้เว้ย สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสมันขาด นี่พูดถึงธรรมคืออะไร

“๒. ทําไมพระสงฆ์ถึงต้องห่มสีเหลือง”

คําว่า “ห่มสีเหลือง” มันก็ย้อนกลับไปในสมัยพุทธกาลอีกแหละ เวลาพระสงฆ์มากขึ้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้พระอานนท์เป็นคนออกแบบ ออกแบบผ้าจีวร พระอานนท์ก็เหาะขึ้นไปเลย ไปเห็นคันนาของชาวมคธ ไปเห็นคันนา แล้วก็เอาคันนานี่ตัดเย็บผ้า แล้วสมัยโบราณ ย้อมด้วยผ้าสีฝาด คือเอาเปลือกไม้มาย้อม พอเปลือกไม้ย้อม เห็นไหม

“ทําไมพระสงฆ์ต้องห่มสีเหลือง”

มันเป็นต้นแบบไง พระอานนท์เป็นคนออกแบบ พระพุทธเจ้าให้พระอานนท์เป็นคนออกแบบให้นักบวชกับโลกให้มันแตกต่างกัน นักบวชต้องเป็นแบบนี้ เห็นไหม โกนผม โกนคิ้ว โกนทุกอย่าง ไม่ให้เหมือนโลกเขา

เพราะสมัยโบราณเขาถือนะ เขาจะถือไว้ผมยาว เขาไม่ตัดผม ถ้าตัดผมนะ โทษนะ ถ้าทางสมัยปัจจุบันนี้เขาบอกว่าคนจัญไร คนไม่มีญาติ คือคนเศษเดนน่ะ ฉะนั้น เขาจะเกล้ามวยผมไว้ โบราณน่ะ แล้วถ้าใครตัดปั๊บ คือว่าตัดหางปล่อยวัด ไม่มีใครเอา

ฉะนั้น เราเป็นนักบวช นักบวชเราต้องทําตัวแบบนี้ ทําตัวไม่เหมือนเขา ทําตัวไม่อยู่กับโลก ไม่อยู่กับสังคม เขาถึงต้องห่มผ้าเหลืองไง ไม่ให้เหมือนเขา

“ทําไมพระสงฆ์ต้องห่มผ้าเหลือง”

พระสงฆ์ห่มผ้าเหลืองเพราะว่าเป็นธงชัยของพระอรหันต์ เป็นผ้ากาสาวพัสตร์ ถ้าพูดถึงคนเคารพ เขาเคารพมาก ถ้าคนศึกษาแล้วเขาจะเคารพของเขา แต่เรายังไม่เข้าใจ เราก็แปลกใจว่าทําไมพระต้องห่มผ้าสีเหลือง

พระเรานะ ไปเรียนที่อเมริกา เป็นพระ เขานึกว่าฮิปปี้นะ เขาก็นึกว่า เออ! คนก็มีนุ่งห่มสีนี้เหมือนกัน เพราะเขาเป็นชาวตะวันตก เขาไม่รู้หรอก พระเป็นอย่างไร แต่เวลาพระเราไปเรียนนะ ไปเรียนอังกฤษ ไปเรียน เขาก็ห่มผ้านี่แหละ แต่เวลาเขาไปเรียน เขาต้องดํารงตัวของเขา

อยู่ในวัฒนธรรมใดล่ะ ถ้าวัฒนธรรมนั้นเขาก็รู้ได้ แต่วัฒนธรรมของเรา เราไม่ได้ศึกษา เลยไม่เข้าใจ

“๓. เพราะอะไรพระสงฆ์ถึงต้องโกนหัว”

โกนหัว โกนคิ้ว ก็คือต่างจากความเป็นอยู่ของฆราวาส เพราะให้เห็นชัดไปเลยว่าพระกับโยมไม่เกี่ยวกัน พอบวชพระแล้วนะ เป็นผู้ไม่มีเรือน พระจริงๆ แล้วห้ามเข้าบ้าน ห้ามนอนในบ้าน เขาถึงมีวัด เขามีวัดไว้ให้พระอยู่วัด แต่สมัยนี้โลกมันเจริญไง พอโลกเจริญก็บอกว่าสิทธิมนุษยชน จะอยู่ไหนก็ได้ ก็ฉันเป็นพระ

แต่ถ้าเอ็งบวชพระแล้ว บวชพระ ประกาศตนว่าเป็นพระ พระเป็นผู้ไม่มีเรือนนะ ไม่มีเรือน ไม่มีอาชีพ ไม่มีอาชีพถึงได้ภิกขาจาร เพราะไม่มีอาชีพ พระพุทธเจ้าวางแนวทางไว้ บริษัท ๔ อุบาสก อุบาสิกาอยากได้บุญกุศล เช้าขึ้นมานะ หุงหาอาหารแล้ว สมัยโบราณเขาหุงหาอาหารแล้วก็ตักข้าวปากหม้อใส่บาตรพระไปก่อน แล้วที่เหลือแล้วถึงเป็นอาหารของเรา

พระเรา เราไม่มีอาชีพ ไม่มีอาชีพ เราบิณฑบาตเลี้ยงชีพด้วยปลีแข้ง ออกบิณฑบาตเป็นวัตร ก็ได้อาหารนั้นดํารงชีพ ได้อาหารนั้นดํารงชีพ ดํารงชีพมาเพื่อประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติทําไม

ปฏิบัติเพื่อค้นหาสัจธรรมอันนี้ไง ว่าธรรมะคืออะไร แล้วถ้ามันรู้ธรรมอันนี้จริง โอ้โฮ! สุดยอด สุดยอด สุดยอดเพราะอะไร มันรู้แจ้งหมดนะ รู้แจ้งใจของเรา รู้แจ้งโลกธาตุ โลกนอก โลกใน มันจะรู้แจ้งหมด ถ้ารู้แจ้งแล้วมันจะเป็นประโยชน์มาก ประโยชน์นะ หนึ่ง เราไม่มีความทุกข์ในหัวใจของเรา แล้วเรายังเผื่อแผ่เจือจานคนอื่นได้ด้วย แล้วมันจะรู้แจ้ง รู้ว่าอะไรจะเกิดขึ้นก่อน อนาคตังสญาณจะรู้อนาคต รู้อะไรต่างๆ แต่ท่านไม่พูด

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าท่านไม่พยากรณ์ ท่านจะพยากรณ์ต่อเมื่อเป็นประโยชน์ คือว่าเป็นประโยชน์กับคนนี้ คนนี้ถ้าเขาทําอย่างนี้แล้วเขาจะบรรลุธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงจะพูดให้เขาฟัง เพื่อให้เขาได้ฉุกคิด ให้เขาได้ค้นคว้า แล้วเขาจะเป็นจริง แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่พูดพรํ่าเพรื่อ ไม่เป็นประโยชน์ เพราะอะไร เพราะธรรมะมันเหนือทุกอย่าง ไอ้นี่เรื่องโลกมันไม่มีประโยชน์หรอก

นี่พูดถึงว่า ทําไมพระต้องโกนหัว

ต้องโกนหัว เพราะมันเป็นวินัยบังคับ วินัยบอกไว้เลย จะบวชพระต้องโกนผม โกนคิ้ว โกนหนวด แล้วห่มผ้ากาสาวพัสตร์ แล้วเข้าไปหาอุปัชฌาย์ ให้พระอุปัชฌาย์ยกเข้าหมู่เป็นพระสงฆ์ นี่ไง นิกายเดียวเลย ต้องเป็นอย่างนี้เลย ฉะนั้น พระสงฆ์ต้องเป็นอย่างนั้น

ถาม : กราบเรียนหลวงพ่อ

๑. บาป บุญ นรก สวรรค์ มีจริงหรือไม่

๒. ธรรมะในชีวิตประจําวัน

๓. อานิสงส์ของการปลูกป่ารักษาป่า มีอะไรครับ

ตอบ : บาปบุญคุณโทษมันมีอยู่แล้ว นรกสวรรค์มี ถ้าบาปบุญคุณโทษมี มันอยู่ที่สามัญสํานึกไง เราสํานึกถึงคุณงามความดี เราสํานึกถึงบาป ฉะนั้น คนเรานะ เราทําสิ่งใดเราก็โทษว่าให้กรรมๆ

เราจะบอกว่า มันมีกรรมเก่ากรรมใหม่นะ กรรมเก่า เวลาคนเกิดมา ดูสิ พ่อแม่เดียวกัน เวลาเกิดลูกคนแรก ลูกคนแรกนี่นะ เกิดมาพ่อแม่นี่เห่อมากเลย อะไรๆ ก็ให้หมดเลย พอคนที่ ๒ ก็ชักเบาๆ แล้ว พอคนที่ ๓ ก็อีกเรื่องหนึ่ง เห็นไหม เกิดจากพ่อแม่เดียวกันมันยังไม่เหมือนกันเลย นี่บาปบุญ

ถ้าบุญกุศลของเขา เขาเกิดมาเขาประสบความสําเร็จของเขา เขาเกิดมามีอํานาจวาสนา คาบช้อนเงินช้อนทองมา ไอ้พวกเราเกิดมาปากกัดตีนถีบทั้งนั้นน่ะ ดูเด็กกตัญญูสิ มันไปเรียนหนังสือแล้วมันต้องวิ่งกลับบ้านไปป้อนพ่อป้อนแม่มันนะ คนเหมือนกัน ทําไมเกิดมาไม่เหมือนกัน มันต้องมีที่มาที่ไป

ศาสนาพุทธเป็นวิทยาศาสตร์นะ ศาสนาพุทธมีที่มาที่ไปนะ ไม่ใช่ว่าทําไมมันเกิดมาอย่างนั้นน่ะ คนเหมือนกัน ทําไมเกิดมาไม่เหมือนกัน มันไม่เหมือนกันเพราะบุญกุศลของคนมันไม่เหมือนกัน

แล้วคนเกิดมามีบุญกุศลมากเลยนะ เกิดมาคาบช้อนเงินช้อนทองมาเลย พอไปๆ เขารักษาสมบัติของพ่อเขาไม่ได้ กลับไปเป็นยาจกเยอะแยะเลย ไอ้บางคนเกิดมานะ ทุกข์จนเข็ญใจเลย มันมีอํานาจวาสนา มันอาบเหงื่อต่างนํ้าจนเป็นเศรษฐีโลกขึ้นมา มันเพราะอะไรล่ะ เพราะความหมั่นเพียรของเขา

ฉะนั้นว่า บาปบุญมีไหม...มี นรกสวรรค์ก็มี

มันมีจริงไหม...จริงแน่นอน

ทีนี้บาปบุญ ถ้าเราเกิดทิฏฐิ มันมีคนคนหนึ่งเมื่อก่อนเคยมาหาเรา เขาคงจะมีฐานะมาก เขาบอกว่าเขาไม่เคยมีความทุกข์ เขายืนยันเลย เขาบอกไม่มีความทุกข์หรอก เขาไม่มีความทุกข์เพราะบ้านเขารวยมาก แล้วเขามากับแฟน มากันสองคนนะ วัยรุ่นทั้งคู่เลย กําลังรักกันมาก สงสัยโลกนี้กําลังสีชมพู สวยมาก เขาบอกว่าเขาไม่รู้จักทุกข์ ทุกข์ไม่มีๆ

เราบอกว่า เป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่ได้ เอ็งนั่งกันอยู่นี่เอ็งก็ทุกข์แล้ว เอ็งปวดเมื่อยน่ะ เอ็งนั่งอยู่นานๆ นี่ก็ทุกข์ ไม่ทุกข์หรือ ปวดท้องขี้ท้องเยี่ยว ไม่ขี้ไม่เยี่ยวก็ทุกข์ตายห่าแล้ว แต่นี่มันความรักกําลังสีชมพูไง โอ้โฮ!

เพราะว่าที่เขามาหา เขาจะมายืนยันกับเรา เพราะเพื่อนเขาคุยกันไง บอกพระพุทธเจ้าสอนเรื่องทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง เขาบอกว่าเขาไม่มีทุกข์ ทุกข์เขาไม่มี เพราะเขากําลังมีความสุข

มันเป็นไปไม่ได้หรอก ทุกข์คือความทนอยู่ไม่ได้ เราทนอะไรได้บ้าง ชีวิตนี้เราทนอะไรได้บ้าง ทุกข์คือความทนอยู่ไม่ได้ มันจําเจ มันจําเจซํ้าซากนั่นน่ะมันทุกข์ ทีนี้มันทุกข์ อริยสัจ ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ เขาทํามันที่นั่น แล้วบอกว่าไม่มีๆ

ไม่มี เอ็งมันดื้อแพ่งเฉยๆ ดื้อเฉยๆ นะ

ทุกข์มี บาปบุญคุณโทษ นรกสวรรค์มันมีของมันจริง ธรรมะในชีวิตประจําวันนะ ธรรมะในชีวิตประจําวัน ชีวิตของเรา เห็นไหม ระลึกถึงเลย คนแรกเลยนะ เครื่องหมายของคนดี กตัญญูกตเวที หนึ่ง ระลึกถึงพ่อถึงแม่ ระลึกถึงผู้มีบุญคุณไง

ชีวิตประจําวัน ธรรมะในชีวิตประจําวัน ระลึกถึงเรา แล้วทําคุณงามความดี ทีนี้คุณงามความดีมันอยู่ที่เราประหยัดมัธยัสถ์นะ ถ้าประหยัดมัธยัสถ์ เราก็ไม่ต้องเหนื่อยนักจนเกินไป แต่ถ้าเราไม่ประหยัดมัธยัสถ์ มันหาเช้ากินคํ่า มันตกทุกข์ได้ยาก ฉะนั้น ชีวิตประจําวัน มันมีคุณธรรมในหัวใจ มันเป็นไปได้ คือหนึ่ง ไม่รักษาหน้า ไม่ต้องไปห่วงใคร มันอยู่ของมันได้

“อานิสงส์ของการปลูกป่ารักษาป่า มีอะไรบ้าง”

อานิสงส์ของการปลูกป่า เราให้ชีวิตอยู่แล้ว เราให้ชีวิต ออกซิเจน เราปลูกป่าอยู่นี่ พวกป่าไม้มันมามองนะ มันมาดูเลย เราบอกว่าเราปลูกป่า เรารักป่า

เขาบอกว่า ไม่ใช่หรอก หลวงพ่อรักโลก เราปลูกป่า ปลูกเพื่อโลก

ขนาดเมืองหนาวนะ เขาเป็นทุกข์เป็นร้อนนะ จากซีกโลกนี้ เพราะซีกโลกนี้ทําลายป่าเยอะมาก การทําลายป่าไป เกิดภาวะโลกร้อน เกิดพายุ เกิดต่างๆ เดี๋ยวนี้เวลาฝนตก ตกหนักมาก เวลามีปัญหาขึ้นมา มีปัญหามาก เราปลูกป่าได้ประโยชน์กับโลกเลย

นรกสวรรค์มีไหม แล้วนี่โลกธาตุ โลกใบเดียว แล้วอย่างอื่นล่ะ

เพราะนักวิชาการทางซีกโลกตะวันตกนะ เขาเป็นห่วงมาก เขาเป็นห่วงมากว่าการทําลายป่าไม้ทางซีกโลกตะวันออก ทําลายเยอะมาก เขาคิดเป็นวันเลย คิดเป็นวัน คิดเป็นวินาทีเลยว่าป่าไม้โดนทําลายไปเท่าไร โลกเหลือความชุ่มชื้นเท่าไร ออกซิเจนเหลือเท่าไร คาร์บอน ต้นไม้มันดูดไว้ มันเป็นประโยชน์ขนาดไหน

เพียงแต่ว่า ถ้าปลูกป่าอย่างนี้ ชาวสวนชาวไร่มันก็ได้บุญน่ะสิ ก็มันทํานาเนาะ ต้นข้าวเยอะแยะเลย

อันนั้นอาชีพเขา นั่นอาชีพเขา แต่ของเราทํา เราทําด้วยเป้าหมายต่างกัน ดูในหลวงนะ ในหลวงเป็นกษัตริย์ ชีวิตของท่านสมบูรณ์ทั้งนั้นน่ะ ทําไมท่านพาประชาชนปลูกป่าล่ะ ทําไมท่านพาประชาชนทํา เพราะท่านห่วงลูกหลานไง ท่านห่วงลูกหลาน ท่านห่วงคนไทยมันจะมีอากาศให้หายใจหรือเปล่า

ฉะนั้น อานิสงส์ของมัน เราปลูกป่าอยู่นี่ เห็นไหม ที่เขาบอกว่าเด็ดดอกไม้สะเทือนถึงดวงดาว อันนี้ปลูกต้นไม้ต้นหนึ่ง คาร์บอนมันดูดเท่าไร ออกซิเจนมันให้เท่าไร มันให้ประโยชน์คนเท่าไร แล้วใครเป็นคนทํา เราเป็นคนทํากับมือ

นี่ไปปลูกป่า ไปปลูกไว้ แล้วก็ไม่ได้รดนํ้า ให้พระรด ปลูกป่าเสร็จแล้วก็กลับ อ้าว! พระเราต้องรดอยู่นู่นน่ะ เพราะพระเราจะเอา

นี่ไง แล้วว่าอานิสงส์มันได้อย่างไร

ถ้ามันไม่เห็น พระไม่พาทําหรอก พระทําเพราะอะไรรู้ไหม เพราะว่าเวลาเราไปอยู่ในห้องแอร์กันน่ะ ออกมามันร้อน ไปอยู่โคนไม้สิ อยู่โคนไม้ ลมพัดมามันเป็นธรรมชาติ มันจะมีความสุขขนาดไหน มันจะมีความดีขนาดไหน อันนี้เป็นความดีอันหนึ่งนะ นี่ปลูกป่าได้อะไรบ้าง

ถาม : ๑. วิธีการใช้ธรรมดับความทุกข์อย่างไรถึงจะได้ผลที่สุด

๒. วิธีการนําธรรมมาแก้ไขปัญหาสังคมในปัจจุบัน

๓. ในขณะทํางานอยู่ เกิดอาการเลื่อนลอย ไม่ค่อยมีสติ และไม่มีเวลานั่งสมาธิ แก้ไขอย่างไร

ตอบ : อันนี้เอาอันแรกก่อนเนาะ “วิธีการใช้ธรรมะดับความทุกข์อย่างไรจะได้ผลที่สุด”

เวลาทุกข์นะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาสอนวิธีการทําความสงบของใจ ๔๐ วิธีการ เวลาทุกข์ ทุกข์เพราะเราทิ้งรากฐานของตัวเอง เวลาเราทิ้งรากฐานของตัวเอง เราทุกข์เพราะอะไร ทุกข์เพราะจิตมันพาดพิงถึงอะไรล่ะ

พาดพิงถึงหนี้ พาดพิงถึงชื่อเสียง พาดพิงถึงศักดิ์ศรี พาดพิง มันไปพาดพิง สมมุติทั้งนั้น แต่หัวใจมันเป็นความจริง พอมันไปพาดพิง พอมันพาดพิง ไปพาดพิงเรื่องอะไร แล้วมันไปฟู ทําให้ใจฟูมากเลย มันทุกข์มากเลย แล้วจะแก้ เห็นไหม

“เราจะใช้วิธีดับความทุกข์อย่างไรถึงดีที่สุด”

ให้ตั้งสติ ทําความสงบของใจ ๔๐ วิธีการ แล้วถ้ามันทุกข์มากนะ คนมีสตินะ ระลึกถึงความตาย ระลึกถึงความตาย สมมุติเราเป็นอะไรก็แล้วแต่ ถ้าเราตายแล้วจบ ที่เหลือมันเป็นภาระ เป็นภาระคนที่รับผิดชอบต่อไป ถ้าระลึกถึงความตายนะ เพราะถ้าเราตายๆ แต่นี่มันไม่ตายน่ะสิ มันจะอยู่คํ้าฟ้า มันจะแบกทุกข์ไว้เยอะๆ เอาทุกข์มาถมหัวใจของมันไง

วิธีดับทุกข์ ระลึกถึงความตาย เราก็ต้องตาย อะไรมันจะเหนือความตาย อะไรมันเหนือความตาย สิ่งที่มันเหนือ อะไรบ้างที่มันจะมามีอํานาจขนาดนั้น ถ้าระลึกถึงความตายนะ

“วิธีที่ใช้ธรรมดับความทุกข์อย่างไรได้ผลที่สุด”

พระเราถึงไปเที่ยวป่าช้ากันไง ไอ้ที่ไปเที่ยวป่าช้า ไปดูศพข้างนอก แล้วไอ้ศพที่เดินได้ มันเดินมาดูเอ็ง ศพนี่เดินมาดูเอ็ง แต่ศพนี้ยังมีหัวใจอยู่ มันยังคิดเป็นไง เอาศพเดินมาดูศพ ดูศพที่นอนอยู่นี่ ไอ้ศพนี้เดี๋ยวก็จะนอนอยู่ตรงนี้

ถ้าเอามาดูนะ ถ้าเอาศพมาดูนะ ระลึกถึงความตายนะ รักสาว ยังหยุดเลย รักสาว ติดอะไรที่มันจะต้องไปนะ บอกถ้าตาย เพราะตายก็ไปไม่ได้อยู่แล้ว ดับหมด ถ้ามันดับมันก็จบไง

“วิธีการที่จะดับทุกข์ได้อย่างดีที่สุด”

ระลึกถึงความตาย ระลึกถึงตรงข้ามเลย

“๒. วิธีการนําธรรมะมาใช้แก้ปัญหาในสังคมปัจจุบัน”

ในสังคมปัจจุบัน มันต้องมีแนวคิดก่อน สังคมนี่นะ มันหลากหลาย ถ้าสังคมมันหลากหลาย เหมือนเด็กความคิดมันหลากหลาย พอความคิดหลากหลาย เราจะใช้อุบายวิธีการเดียวไม่ได้ อุบายของเรา เราใช้ได้กับเด็กที่มันมีวุฒิภาวะที่ดี เราคุยกับเขาด้วยความเข้าใจได้ง่าย เด็กที่มันคุยไม่เข้าใจ มันต้องมีอุบายอีกชั้นหนึ่ง

นี่ก็เหมือนกัน สังคม สังคมยิ่งหลากหลายไปใหญ่เลย ทีนี้สังคมหลากหลายไป ดูสิ ฝ่ายปกครองเขาต้องให้ผลประโยชน์ ถ้ามีผลประโยชน์แล้วเขาถึงจะชักนําคอนโทรลสังคมได้ ถ้าเขาไม่มีผลประโยชน์ เขาจะคอนโทรลสังคมอย่างไร

แต่เวลามาบวชเป็นพระ บวชเป็นพระ พระวางตัวทําตัวให้เขาเชื่อถือ พอเขาเชื่อถือ ถ้าเขาเชื่อในครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์จะน้อมนําอย่างไร นี่มันดึงสังคมได้ พระพูดกับสังคม สังคมจะฟังดีกว่าสังคมกับสังคมพูดกันเอง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราจะเอาธรรมะ เอาวิธีการอย่างไรแก้ปัญหาสังคมในปัจจุบัน

เราก็เป็นห่วงสังคมปัจจุบัน แต่เราห่วงตัวเราก่อน ตัวเรานี่ทําเป็นตัวอย่าง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาตัวท่านเป็นตัวอย่าง พระเรา ครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าท่านทําเป็นตัวอย่างได้ ถ้าเราเคารพเราศรัทธานะ เราเชื่อ เชื่อมั่น เพราะเราลงใจครูบาอาจารย์ปั๊บ เราเอาท่านเป็นตัวอย่าง แล้วเราทําตามนะ หรือว่าเราคอยฟังท่าน ท่านคอยชี้นํา นี่มันเป็นประโยชน์

นี่สังคมปัจจุบัน แต่บอกว่าจะให้สังคมปัจจุบันให้เหมือนดังเราพอใจ...ยาก เพราะอะไร เพราะเขาบอกว่ามันมีความเห็นต่าง ความคิดต่าง มันมีอยู่ตลอดเวลา ความเห็นต่าง ความคิดต่าง แต่เราทําของเรา ทําคุณงามความดี เวลาจะพิสูจน์กัน ความคิดเอ็งกับความคิดข้า แล้วต่างคนต่างทํา แล้วดูซิว่าใครจะถูก เวลามันพิสูจน์ทั้งนั้นน่ะ นี่พูดถึงแก้ปัญหาสังคมปัจจุบันนะ

“ในขณะที่ทํางานอยู่ เกิดอาการเลื่อนลอย ไม่ค่อยมีสติ และไม่มีเวลานั่งสมาธิ ใช้วิธีการอย่างใดแก้ไขคะ”

เวลาเลื่อนลอย เห็นไหม เลื่อนลอย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามพระอานนท์ “อานนท์ เธอระลึกถึงความตายวันละกี่หน”

“๒ หน ๓ หน”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “เธอต้องระลึกมากกว่านั้น ระลึกถึงความตายตลอดเวลา”

แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน บอกภิกษุไว้เลย “ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาสังขารด้วยความไม่ประมาทเถิด” เพราะเราประมาทเลินเล่อกันไง พอประมาทเลินเล่อมันก็เลื่อนลอย

มันอยู่ที่การฝึกฝน การฝึกฝนไม่ต้องนั่งสมาธิหรอก อยู่ที่เราก็ฝึกของเรา แล้วอีกอย่างหนึ่ง เราจะย้อนกลับว่ามันเป็นของเดิม เวลาคนง่วงนอน คนชอบนอน คนนอนนะ ครูบาอาจารย์บอกอดีตชาติเคยเป็นงู งูนอนทั้งวันเลย ถ้าเป็นอะไรมา นิสัยเดิมมันจะมา แต่บางคนจะตื่นตัวมาก

สันตกาย สันตกายนะ เขาจะสงบเสงี่ยมมาก เขาอยู่ในท่านิ่งมาก พระบอกว่าพระองค์นี้เป็นพระอรหันต์ พระพุทธเจ้าบอกไม่ใช่ เรียกมาเลย พอเรียกมาบอกว่า อดีตชาติเขาเคยเกิดเป็นสิงโต เป็นสิงโต ๕๐๐ ชาติ มันมีสติมากไง พอมีสติมาก เขาก็ดูสงบเสงี่ยม ดูนิ่งมาก พระพุทธเจ้าเลยเทศนาว่าการเรื่องกาย สันตกาย เรื่องการพิจารณากาย พิจารณา เพราะจิตเขาสงบอยู่แล้ว พิจารณากาย เขาเป็นพระอรหันต์เลย

แต่เวลาเราไปมอง มองถึงความสงบเสงี่ยมอันนั้นไง นี่มันมาจากว่าเขาเคยเป็นอย่างนั้นมา ถ้าเขาเคยเป็นอย่างนั้นมา จิตมันเคยเป็นอย่างนั้น

นี่ก็เหมือนกัน บอกเลื่อนลอยๆ เลื่อนลอยมันต้องมีที่มาที่ไปอย่างไร ถ้าที่มาที่ไป เราศึกษาธรรมะในปัจจุบันนี้ นั่นของเก่า นี่ของใหม่ ของใหม่คือตอนนี้จะทําให้เรามีสติ มีสติ งานการก็ไม่ผิดพลาด ไม่มีความพลั้งเผลอ แล้วไม่เป็นเหยื่อใครด้วย ไม่ให้ใครมาหลอกด้วย ไอ้ที่เป็นเหยื่อๆ อยู่นี่ก็เพราะโลภอยากได้ของเขา

เราอยู่กับตัวเรา เราอยู่กับตัวเรา ฝึกหัดตัวเรา อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน เราทําตนเพื่อเป็นประโยชน์กับเรา นี่ว่า แก้ปัญหาปัจจุบัน ถ้าปัจจุบันแก้ได้ก็เป็นแบบนี้

นี่พูดธรรมะ วันนี้พูดธรรมะ ให้มาฟังธรรมะ พอธรรมะเสร็จแล้ว เดี๋ยวก็จะมีกิจกรรมอย่างไร นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ เราพูดธรรมะเท่านี้เนาะ เอวัง

คําว่า “เหนือรู้”
ปริยัติ ปฏิบัติ เราจะศึกษาให้รู้ เป็นไปไม่ได้
แล้วเราปฏิบัติ เราปฏิบัติให้มันเป็นความจริง
แล้วไม่ต้องไปทุกข์ไปร้อน
คําว่า “เหนือรู้”
เหนือรู้คือเหนือการควบคุม มันเป็นสัจจะ มันเป็นความจริง
ถ้าเราทําความจริงมันต้องได้อย่างนั้น
ทําความจริงให้ได้อย่างนั้น
ถ้าได้อย่างนั้นแล้วมันก็เป็นความจริง

๓

เหนือรู้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๑ เมษายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พ่อเข้าบ้านไม่ได้”

หลวงพ่อ : เราก็คิดว่าเป็นปัญหาในครอบครัว พอไปดูตอนหลังมา ฟังนะ

ถาม : กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ พ่อของเพื่อน

หลวงพ่อ : คําว่า “ของเพื่อน” นี่หมดเลย ไม่ใช่ของมึง แล้วมึงยุ่งอะไรด้วยล่ะ

ถาม : พ่อของเพื่อนเพิ่งเสียชีวิต ตั้งศพ ๗ วันแล้วเผา ลูกหลานทําพิธีให้อย่างถูกต้องบริบูรณ์ทั้งไทย จีน อาทิโยนเหรียญระหว่างทางศพกลับจากโรงพยาบาล ตอนเอาอัฐิกลับเข้ามาบูชาที่บ้านก็ขอเจ้าที่เจ้าทางเรียบร้อยแล้ว เป็นต้น

คุณพ่อถือศีล ๕ เป็นประจํา และตอนเสียก็หลับไปเงียบๆ ลูกหลานก็คิดถึงและตั้งตารอว่าคุณพ่อจะมาหาที่บ้านเมื่อไหร่ ถึงขนาดมานอนรอที่ห้องท่าน รอตรงข้างเตียงนอนท่าน โดยทําต่อเนื่องตั้งแต่วันที่เสียติดต่อมาจนเผาศพแล้ว แต่ท่านก็ไม่เคยมาปรากฏแม้ในฝันหรือในนิมิต จนกระทั่ง ๗ วันหลังเผาศพท่านแล้ว มีคนข้างบ้านได้มาปรารภว่าเมื่อคืนคุณพ่อมาเข้าฝันบอกว่าฉันเข้าบ้านไม่ได้ ซึ่งมีคนข้างบ้านถึง ๒ คนที่มาบอกเรื่องราวแบบเดียวกัน

จึงขอโอกาสกราบเรียนถามหลวงพ่อว่าทําไมจึงเป็นเช่นนี้ ทําไมท่านจึงไม่มาปรากฏหรือมาฝันให้ลูกแท้ๆ แต่ดันไปบอกคนข้างบ้าน ตอนนี้ลูกหลานสับสนว่าได้ขาดตกบกพร่องพิธีกรรมใดๆ หรือไม่ และท่านจะไปภพภูมิที่ดีไหมครับ หรือยังวนเวียนอยู่ที่ภพภูมิใด เพราะในฝันท่านบอกว่าท่านเข้าบ้านไม่ได้ จึงกราบเรียนถามและขอคําแนะนํา พร้อมทั้งวิธีแก้ไขได้ หากทําในสิ่งที่ขาดตกบกพร่องครับ

ตอบ : อันนี้เขานมัสการนะ เราจะบอกว่ามันเป็นเรื่องไร้สาระมากเลย เรื่องไร้สาระ มันไม่เป็นสาระอะไรเลย แล้วก็ไม่ใช่เรื่องของคนเขียนด้วย มันเป็นเรื่องของคนข้างบ้าน มันเป็นเรื่องไร้สาระ

๑. เป็นเรื่องไร้สาระ

๒. อ่านอย่างนี้แล้วนะ มันเสียใจ

เสียใจว่า พระพุทธศาสนาในเมืองไทยตั้งแต่สร้างชาติมา แล้วพระพุทธศาสนาฝังมาในเลือดของชาวพุทธแล้ว ทําไมมีความคิดความเห็นอย่างนี้ ทําไมมีความคิดความเห็นอย่างนี้ นี่ความคิดความเห็น ถ้ามันมีความคิดความเห็นอย่างนี้ ไอ้นี่มันถือผี ถือผีถือสาง อ้อนวอนขอ มันเกี่ยวอะไรด้วยล่ะ

ถ้าเป็นพระพุทธศาสนานะ เห็นไหม พระอรหันต์ในบ้าน พ่อแม่ของเราได้ดูแลหรือยัง ไอ้นี่พ่อแม่ เราได้ดูแลพ่อแม่ไหม เวลาพ่อแม่ตายไปแล้วมานอนที่เตียงพ่อเตียงแม่ ให้พ่อแม่มาเข้าฝัน ให้พ่อแม่มาหาหรือ เวลาพ่อแม่อยู่ เราได้ดูแลหรือเปล่า

ถ้าเราได้ดูแลนะ เราได้ดูแล เราได้รักษาแล้ว ถึงเวลาพ่อแม่ตามอายุขัยที่เสียไป ถ้าพ่อแม่เป็นอายุขัยที่เสียไป อทาสิ เม อกาสิ เม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้แล้ว “เธออย่าเสียใจ อย่าครํ่าครวญ อย่าพิรํ่ารําไพ อย่าร้องไห้ๆ ให้ทําคุณงามความดีถึงกัน ให้ทําคุณงามความดี ให้ระลึกถึงกัน”

ระลึกถึงได้ไหม...ได้

ระลึกถึงพ่อแม่เราได้ไหม...ได้

แต่บอกว่าให้พ่อแม่มาเข้าฝัน ให้มารับรู้อย่างนี้ นี่มันเรื่องอะไร นี่มันข้ามภพข้ามชาตินะ มันเป็นเรื่องข้ามภพข้ามชาติ ไอ้เรื่องนี้มันเป็นเรื่องโหราศาสตร์ มันเป็นเรื่องความเชื่อ ถ้าเรื่องความเชื่อ เห็นไหม แล้วพอบอกว่า ไอ้ที่บอกไอ้คนข้างบ้านมาพูด ยิ่งแล้วใหญ่เลย ไอ้คนข้างบ้านน่ะ

กรณีนี้นะ กรณีบ้านใครก็แล้วแต่ ถ้าเกิดบ้านใครมีคนตาย มีอะไร ไอ้พวกที่จัดพิธีกรรมเขาจะมาหาเลย เอาชุดเล็ก เอาชุดใหญ่ จะเอาชุดไหน แล้วเดี๋ยวถ้าจัดไม่ถูกแล้วจะเป็นอย่างนั้นๆ...มันไม่ใช่หรอก

เราทําคุณงามความดีนะ จบแล้วก็คือจบ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไว้แล้วนะ การเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย และการไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ถ้าเราประพฤติปฏิบัติพ้นถึงที่สุดแห่งทุกข์นะ เราจะไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย

เรื่องเกิด แก่ เจ็บ ตายเป็นเรื่องธรรมดา เป็นเรื่องธรรมดา แต่ถ้าคนเรามันอยากเกิด แต่กลัวตาย เกิดนี่อยากนัก เวลาตายนี่ไม่อยากตาย แต่เวลาตายไปแล้วจะมาติดต่อกัน จะต้องมาเข้าฝันกัน

ถ้าการมาเข้าฝันนะ การมาเข้าฝัน การมาระลึกถึงกัน มันเป็นไปได้ ถ้ามันเป็นไปได้ มันก็เป็นความฝัน มันจะย้อนกลับมาเรื่องการปฏิบัติ เวลาการปฏิบัติ เขาเอาปฏิบัติความจริง เขาไม่เอาความฝัน

ในทางโลกเขาบอกเขามีความฝัน เขาจะตามหาความฝันของเขา ถ้าเขามีความฝัน เขามีเป้าหมาย แล้วเขาพยายามประกอบสัมมาอาชีวะของเขาให้ถึงเป้าหมายนั้น ไอ้นี่มันเป็นประโยชน์

แต่ไอ้นี่จะมาเข้าฝันแล้วบอกว่าทําไมมันสับสน

สับสนตั้งแต่คนถามมันสับสน สับสนที่คนคิดมันสับสนนี่ เวลาเรา ถ้าสมมุติเรา พ่อแม่เราเสีย เราก็จัดประเพณี จัดทําบุญกุศลให้จบก็คือจบ ไอ้นี่คําถามเขียนมานะ ไอ้ฟังนี่เราฟังแล้วมันเศร้า เวลาเขาว่า พ่อถือศีล ๕ เวลาตายไปแล้วลูกหลานก็ตั้งตารอ ไปนอนรอที่เตียงท่านเลย

นี่มันคิดอะไรกัน มันแปลก ไอ้นี่มันเป็นเรื่องโหราจารย์ โหราศาสตร์ ว่าไป

เราจะบอกว่า ถ้าเป็นชาวพุทธต้องถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา เป็นผู้มีคุณธรรม เป็นผู้ที่มีเมตตา เป็นผู้ที่มีปัญญา พระธรรม พระธรรมคือสัจธรรมที่คําสั่งสอนของท่านนั่นน่ะ พระสงฆ์ พระสงฆ์ก็ให้เป็นพระจริงๆ

เดี๋ยวนี้พระเข้าทรงเยอะแยะ ไอ้นี่มันเข้าทรงทรงเจ้า แล้วก็ไปนอกทาง เราบอกว่าไปนอกทางเลย

แล้วที่บอกว่า พิธีกรรมทําผิดหรือเปล่า ถ้าทําผิด ทําไมเข้าบ้านไม่ได้

เขาจะเข้าบ้านไหน เราเอาพ่อแม่ไว้ในบ้านเรากับเอาพ่อแม่อยู่บนวิมานบนสวรรค์ เอ็งจะให้พ่อแม่อยู่ที่ไหน

ถ้าพ่อแม่ เขาบอกว่า คุณพ่อถือศีล ๕ เป็นประจํา แล้วตอนที่ท่านเสีย ท่านก็เงียบหลับไป

นี่คนหมดอายุขัย ไม่เจ็บไม่ไข้ นอนหลับไป นี่ท่านไปดี คนนอนแล้วหลับไปเนาะ โอ้โฮ! พวกเราก็อยากให้เป็นอย่างนั้นเนาะ แล้วพ่อแม่เขาไปวิมานไปสวรรค์ชั้นฟ้าแล้ว มึงบอกว่าพ่อแม่เข้าบ้านไม่ได้

เอ็งว่าบ้านเอ็งกับสวรรค์ เอ็งว่าใครดีกว่ากัน อ้าว! ทําไมต้องมาเข้าบ้านเอ็งล่ะ เขาก็ทําความดีแล้วเขาก็ไปของเขา อ้าว! เขาถือศีล ๕ เป็นประจํา

มันจะบอกตอนนี้นะ คนจะตาย เขาเรียกกรรมนิมิต คนถ้ามีกรรมนะ เวลาจะตาย ดิ้นทุรนทุราย แต่ถ้าคนเจ็บไข้ได้ป่วยตายก็ไปอีกอย่างหนึ่ง คนถ้านอนตายนะ นอนตายโดยสงบนะ เขาหมดอายุขัยเขา เขาไปดีของเขา แล้วไปดีของเขาแล้วจะต้องมาเข้าฝันลูกอีกหรือ

ลูก ตอนอยู่ สอนมันยังไม่เชื่อเลย พูดจํ้าจี้จํ้าไชมันยังไม่ฟังเลย แล้วนี่มาเข้าฝันบอกมัน มันจะฟังมึงหรือ เขาไม่มาเข้าให้เสียเวลาหรอก เขาไปสวรรค์วิมานของเขาดีกว่า แล้วเขาไปสวรรค์วิมานแล้วต้องเข้าฝันเอ็งด้วยหรือ

แล้วไปเข้าฝันชาวบ้านก็ไม่ได้อีก ทําไมไม่มาเข้าฝันลูกหลาน ไปเข้าฝันข้างบ้าน

ถ้าคนข้างบ้านเขาไม่รู้ว่าบ้านนี้ตายนะ เขาจะไม่ฝันเลย แต่พอคนข้างบ้านเขารู้ว่าบ้านนี้ตายนะ เขาจะรีบเข้าฝันมาบอกเอ็งเลย เพราะอะไร เพราะเขารู้อยู่ว่ามีคนตายไง ถ้าเขาไม่รู้ว่ามีคนตาย เขาจะฝันไหม ถ้าเขาฝัน เขาฝันเขาก็ฝันแต่เรื่องอื่น

เราจะบอกว่า ความเพ้อเจ้อ ความเพ้อฝัน พระพุทธศาสนาไม่ได้สอนให้เชื่ออย่างนั้น พระพุทธศาสนาสอนให้เชื่อความจริง

เวลาพ่อแม่เราเสีย พ่อแม่เราตาย เราก็ทําบุญกุศลให้ตามประเพณีวัฒนธรรม แต่คุณงามความดีที่มันจะเป็นจริงก็เป็นจริงจากการกระทําของพ่อแม่เรานั่นแหละ ถ้าคนทําคุณงามความดี เวลาหมดอายุขัย เขาไปทันที มันไม่มีการเว้นวรรค จิตนี้จะไปทันที

แล้วบอกว่าทําพิธีกรรมผิดหรือเปล่าๆ

ถ้าเราทําพิธีกรรมเราถูก ลัทธิศาสนาอื่นเขาตายวันไหน เขาฝังวันนั้นเลย เขาไม่มีพระสวดเลย อ้าว! เขาได้บุญหรือเปล่า ถ้าคําว่า “พิธีกรรมผิด” อย่างนี้ศาสนาอื่นเขาก็ไม่มีบุญเลยสิ เขาไม่ได้ทําพิธีกรรมเหมือนเรา อ้าว! แล้วเราทําพิธีกรรมของเราแล้วมันผิด ผิดตรงไหน

เวลาหลวงตาท่านเสีย ท่านบอกว่า อย่าสวดให้เรานะ ไม่ต้องทําอะไรให้เราทั้งสิ้น เราทํามาพอแล้ว

เห็นไหม ไม่ต้องทําอะไรเลยนั่นแหละถูก ไอ้ทําอะไรเลยนี่มันรุ่มร่าม แต่คนเราก็ทนไม่ได้ พ่อแม่เราเสีย เราไม่ทําให้พ่อแม่เราได้อย่างไร ชาวบ้านเขาติฉินนินทาตายเลย เราก็ต้องทําให้ แต่บุญอย่างนี้กับบุญที่ท่านทําเองต่างกันไหม

ท่านทําของท่านเองมันชัดๆ อยู่แล้ว ท่านทําของท่านเอง อันนั้นน่ะชัดเจน ไอ้เรามันหน้าที่ของลูกหลาน ลูกหลานก็ทําให้ แล้วบอกว่าลูกหลานทําแล้วผิดหรือเปล่า พิธีกรรมทํานี้ผิดไหม แล้วพ่อบอกเข้าบ้านไม่ได้

เขาไปสวรรค์วิมานของเขา เขาไปถึงภพชาติใดเขาก็ไปของเขา บ้านนี้เป็นที่อยู่ของคนเป็น เราเป็นคนสร้างขึ้นมาเอง เราเป็นคนสร้างบ้านเรือนเราขึ้นมาเอง พอเราย้ายบ้านไป บ้านนี้ก็ไม่ใช่ของเราแล้ว ให้พ่อมาเข้าบ้านนี้ไว้ แล้วมึงไปซื้อคอนโดใหม่ มึงไปอยู่คอนโด มึงทิ้งพ่อมึงไว้บ้านหลังนั้นหรือ นี่มันไร้สาระ

อ่านปัญหาอย่างนี้แล้วมันเศร้าใจไง เศร้าใจว่าชาวพุทธคิดกันได้อย่างนี้หรือ ชาวพุทธคิดกันได้อย่างนี้ใช่ไหม ชาวพุทธมันต้องคิดเรื่องดีกว่านี้ นี่พูดถึงว่าปัญหาไร้สาระ แต่ก็ตอบไปแล้ว ตอบให้เห็นว่าเราคิดเพ้อเจ้อไปเอง

ถ้าเราเป็นชาวพุทธนะ ชาวพุทธแต่เดิมเวลาเสีย เราก็เข้าใจถึงการเวียนว่ายตายเกิด การเวียนว่ายตายเกิด เราก็ได้ตั้งต้นทํากันมาแล้ว การกระทํานั้นมันเป็นสัจจะเป็นความจริง เป็นสัจจะความจริง ฉะนั้น การเวียนว่ายตายเกิด เราทําคุณงามความดีของเรา แล้วพอเวียนว่ายตายเกิดมันก็ไปอย่างนั้น ไอ้นี่เป็นเรื่องของโลกจิตวิญญาณ มันคนละมิติ คนละภพคนละชาติ

เราเอาภพชาตินั้น แล้วในการประพฤติปฏิบัติเอาภพชาติเรานี่ เอาปัจจุบันนี้ แล้วทําคุณงามความดีนี้ เอาคุณงามความดีนี้ให้มันจบสิ้น

อันนี้เราถือว่าเป็นปัญหาที่ว่าไร้สาระสองอย่าง อย่างหนึ่งคือว่า ไอ้คนเขียนมาบอกว่านี่เรื่องของเพื่อนหมดเลย ไม่ใช่เรื่องอะไรของเราเลย แล้วเนื้อหาสาระมันก็ไปเชื่อกันเรื่องมงคลตื่นข่าวอีก มันไม่เชื่อเรื่องศาสนาเลย

ถ้าเรื่องศาสนานะ พ่อแม่เสีย ทุกคนก็ต้องเศร้าใจเป็นธรรมดา มันเกิดธรรมสังเวช คนเรานะ รักกันผูกพันกัน แล้วต้องพลัดพรากจากกัน มันก็เสียใจเป็นธรรมดา แต่การเสียใจนั้น เราก็มีหลักเกณฑ์ของเรา แต่คุณงามความดีที่เราทํา เราก็ทําให้แล้วทุกอย่างพร้อม แต่เราจะฝืนสัจจะความจริงไม่ได้

การเกิด การแก่ การเจ็บ การตายเป็นสัจจะ เป็นข้อเท็จจริง เป็นความจริงประจําโลก แล้วเราเกิดมาเป็นส่วนหนึ่งของสัจจะนี้ แล้วเรามาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษามาให้เราเกิดศีล สมาธิ ปัญญา ให้เกิดปัญญารู้แจ้งแทงทะลุสัจจะอันนี้ ถ้าแทงทะลุสัจจะอันนี้ มันจะเกิดสัจธรรมในใจของเรา นี่หัวใจของศาสนา

เราไม่ส่งออกไปอย่างนี้ ส่งออกไปอย่างนี้จบ บอกว่า “จึงกราบเรียนถามหลวงพ่อ พร้อมทั้งวิธีแก้ไขด้วย ทําสิ่งใดที่ขาดตกบกพร่อง”

ไม่ต้องแก้ไขอะไรเลย มันเป็นอดีตไปแล้ว แก้ไขก็แก้ไขหัวใจเรานี่ ให้เข้าใจสัจจะความจริง การเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย แล้วเราก็ได้ทําพิธีกรรมต่างๆ สมบูรณ์แบบแล้ว ต่อไปนี้พิธีกรรมของเราก็ทํามาหากินของเรา ระลึกถึงพ่อได้ ทําบุญกุศลอุทิศให้ท่านไป ถ้าอุทิศได้

อ้าว! ท่านไปแล้วไปอุทิศอะไร

อุทิศคือความผูกพัน คือความคิดถึง บุญกุศลอุทิศถึงกันได้ ความผูกพัน มันเหมือนกับชนชาติ มันมีที่มาที่ไป เราก็เหมือนกัน เรามีที่มาที่ไป เรามีพ่อมีแม่ถึงมาเกิดเป็นเรา เราถึงมีชาติมีตระกูล แล้วเราก็ดูแลชาติดูแลตระกูลของเรา เราทําของเราไป มันเป็นเรื่องปกติไง ไอ้นี่เป็นเรื่องของโลก ถ้าเรื่องของสัจธรรม เราก็ภาวนาของเราให้รู้แจ้ง พอรู้แจ้ง บอก “อืม! ไม่น่าถามหลวงพ่อเลย เรื่องแค่นี้รู้เองก็ได้” ถ้ารู้แจ้งนะ ถ้ารู้แล้วก็จบ

ถาม : เรื่อง “สงสัยถึงการวิปัสสนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ผมมีคําถามที่เกิดขึ้นจากการภาวนาของผมครับ ผมต้องขออภัยหากคําถามของผมไม่เหมาะสม หรือหากหลวงพ่อเคยเมตตาตอบคําถามลักษณะนี้มาหลายครั้งแล้ว แต่คําถามนี้เกิดขึ้นจากการภาวนาของผม ผมจึงขอความเมตตาและขอขมาหลวงพ่อมา ณ ที่นี้ด้วยครับ

ขอเล่าการภาวนา ผมเป็นคนหนึ่งที่พยายามจะยกจิตให้พ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดครับ แต่ด้วยวาสนาที่น้อยและกรรมเก่าที่หนัก ผมจึงต้องพบกับความลําบากยากเข็ญในการภาวนามาตลอด ผมเคยสัมผัสความสบายใจบ้าง แต่ผมก็ฟันธงไม่ได้ว่านี้คือความสงบ (เพราะผมไม่ทราบจริงๆ ครับว่าความสงบที่แท้จริงเป็นอย่างไร) รวมถึงการวิปัสสนาด้วยครับ

ผมพอทราบว่าการวิปัสสนาคือปัญญาที่จะเกิดขึ้นในสมาธิ (หากผมเข้าใจผิด หลวงพ่อโปรดเมตตาแก้ผมด้วยครับ) ผมสงสัยมาตลอดครับถึงการวิปัสสนา ว่าจะเกิดได้อย่างไร แล้วมันเป็นปัญญาของใคร หรือมันคือปัญญาที่ใครมาบอกในสมาธิ

เรื่องมีอยู่ว่า การภาวนาในวันนี้ของผมก็เริ่มจากเช่นเดิมครับ คือผมพยายามจะใช้คําบริกรรมข่มไม่ให้จิตส่งออกตามที่ครูบาอาจารย์เทศน์สอน หลังจากพยายามบริกรรมอยู่นานจนเหมือนกับว่าผมคงคว้านํ้าเหลวอีกครั้ง แต่ด้วยความแอบหวังว่าจะได้อะไรบ้างจากการภาวนา ผมจึงอดทนต่ออีกนิด (พอผมทราบว่าไม่ควรคาดเดาสิ่งใดจากการภาวนา คงเป็นกิเลสของผมที่แอบหวังมรรคผล) อยู่ๆ ผมก็เกิดความคิดผุดขึ้นมาในหัวครับว่า ความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตายคือสมบัติที่แท้จริงของเรา ทรัพย์สินเงินทอง ชื่อเสียงเป็นของโลก เราตายไปก็เอาอะไรไปไม่ได้

หลังจากนั้นผมก็เริ่มใช้ความคิดพยายามคุยกับตัวเองให้ละความยึดมั่น เมื่อผมไม่รู้จะพูดอะไรกับจิต ผมก็จะพักสมองด้วยการบริกรรมว่า เกิด แก่ เจ็บ ตาย ผมรู้สึกเพลินมากครับที่ได้คิดอะไรไปเรื่อย บางทีก็ยกคําพูดของครูบาอาจารย์เกี่ยวกับการละความยึดมั่นบ้าง คิดเองบ้าง จนสุดท้ายผมรู้สึกว่า ผมไม่รู้สึกถึงร่างกายของผม มีเพียงแต่ความรู้สึกของจิตที่กลางอก และคําพูดต่างๆ ที่เหมือนจะกลั่นออกมาจากส่วนหลังของสมอง (รู้สึกแบบนี้จริงๆ นะครับ) แต่ผมก็ยังรู้สึกถึงความปวดขาปวดเข่านะครับ ผมรู้สึกเหมือนถูกบีบ ถูกเหวี่ยงไปมาในขณะที่ผมพยายามใช้ความคิดสู้กับความปวด

คําถามที่ผมสงสัยคืออาการทั้งหมดนี้สื่อถึงการมาถูกทาง ในการภาวนาหรือไม่ครับ และปัญญานี้ถือว่าเป็นวิปัสสนาหรือเปล่าครับ หรือมันเป็นเพียงปัญญาของโลกและสัญญาเท่านั้น

อีกคําถามคือเราจะสอนจิตให้ละความยึดมั่นได้อย่างไรครับ เพราะเราก็รู้อยู่ตามทฤษฎีว่าทุกสิ่งไม่ใช่ของเรา เพราะเราก็รู้อยู่แก่ใจ แต่จะให้เข้าใจถึงจิตได้อย่างไรครับ ผมขอความเมตตาหลวงพ่อชี้ทางให้ด้วย ดวงจิตของลูกไม่มีหนทางเอาชนะกิเลสด้วยครับ

ตอบ : อันนี้พูดถึงการภาวนา ถามปัญหามายาว คําว่า “ยาว” เพราะเขาเคยเขียนมาเยอะ แล้วเราก็ตอบปัญหาไปทีแรกก็ดีขึ้น แต่สุดท้ายก็เขียนมา เราเคยเอ็ดไปไง เราเคยเอ็ดไปว่า จะถามให้รู้เป็นไปไม่ได้ มันต้องภาวนารู้ ฉะนั้น เวลาเขียนมาก็เลยกลัวๆ แต่ก็เขียนมา

คราวนี้มันเป็นประโยชน์ มันเป็นประโยชน์ที่ว่าเวลาเขาภาวนาไปแล้วมันทุกข์มันยาก มันทุกข์มันยาก ถ้าพูดถึงเวลาเราคุยกัน เราว่าเรามีความสามารถ เราเป็นคนเก่งคนหนึ่ง แต่เวลาวันนี้เขาเขียนมา “ผมเป็นคนที่มีอํานาจวาสนาน้อย ผมมีกรรมหนักหนา ผมมีแต่ความทุกข์ยาก”

เห็นไหม เวลาคนเราเวลามันทําจริงทําจังแล้ว เวลามันเข้าไปเผชิญกับความทุกข์ มันจะคิดอย่างนี้ แต่เวลาคิดแบบนี้ เวลาเผชิญกับความจริง แต่เวลาเราสนทนาธรรม เราก็ว่าเราจะมีปัญญานะ เราจะว่าธรรมะพระพุทธเจ้านี้เราเข้าใจ

เราเข้าใจ ถ้ามันเข้าใจนะ พวกที่จบ ๙ ประโยค เขาเข้าใจหมด เขาแต่งธรรมะได้ เขาแต่งได้ เขาแต่งบาลีได้ เขาเขียนบาลีได้ เขายกอิทัปปัจจยตาอะไรของเขา เขาทําได้หมดแหละ แต่จริงๆ แล้วเขาก็สงสัย เขาก็มีความทุกข์ในใจทั้งนั้นน่ะ ทีนี้เวลาศึกษามา เขาศึกษามาแนวทาง แต่เวลาปฏิบัติมันต้องมีครูบาอาจารย์ที่จริง แล้วเราต้องปฏิบัติจริง

แล้วเวลาเราปฏิบัติจริง เวลาเราทําขึ้นมา คนที่ปฏิบัติ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติตามความเป็นจริงของท่าน แล้วเวลามาบอกมาเล่าให้ลูกศิษย์ฟัง ลูกศิษย์ที่มีความมั่นคง ลูกศิษย์ที่มีความมุมานะ ฟังแล้วมันชื่นใจ ฟังแล้วมันมีครูบาอาจารย์เป็นแบบอย่าง

แต่ลูกศิษย์ที่จิตใจอ่อนแอ แล้วมันพยายามคิดว่า “โอ้โฮ! ต้องปฏิบัติขนาดนั้นหรือ ถ้าอย่างนั้นฉันก็ไม่ไปนิพพานแล้วล่ะ ฉันก็อยู่ของฉันอย่างนี้” แล้วมันก็มีการที่เสนอว่าทางลัดทางสั้น มีทางสะดวก เขาก็จะไปทางนั้นกันหมดไง

แต่ทางนั้นถ้าไปแล้วมันเป็นความจริง คําว่า “ไปทางนั้น” ถ้าทางนั้นมันมีอยู่จริง เราก็ยังว่า เออ! มันก็น่าจะไป แต่มันมีอยู่จริงหรือเปล่า มันไม่มีอยู่จริงน่ะสิ ถ้าไม่มีอยู่จริง เวลาปฏิบัติจริงๆ เราเผชิญกับกิเลสเรา มันก็เป็นอย่างนี้

ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมาแล้วท่านเผชิญมา ท่านต่อสู้มา ถ้าต่อสู้มา มันมีพัฒนาการของจิตไง

จิตเวลาไม่สนใจเรื่องศาสนานะ ก็ไปอีกเรื่องหนึ่ง เวลาสนใจศาสนาแล้วมันก็คิดว่ามันจะเอามรรคเอาผลให้ได้ เวลาปฏิบัติขึ้นมาแล้ว ปฏิบัติเอาความจริงขึ้นมา เพราะว่าเวลาปฏิบัติไปแล้ว ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มัชฌิมาปฏิปทา ความสมดุล ความพอดี ระหว่างความสมดุลกับความพอดี เห็นไหม

แต่ของเราส่วนใหญ่แล้วมันตกไปอัตตกิลมถานุโยค คือความเข้มข้น เข้มข้นจนตกไปอีกข้างหนึ่ง เวลาสะดวกสบายก็สะดวกสบายไปอีกข้างหนึ่ง พวกเรามันไม่สมดุล มันไม่พอดี คําว่า “สมดุลพอดี” สมดุลพอดีตรงไหนล่ะ

กิเลสเป็นนามธรรม พอกิเลสเป็นนามธรรม สัจจะความจริงมันต้องเข้าไปประหัตประหารกันด้วยสัจธรรม ทีนี้ด้วยสัจธรรม เวลาทําขึ้นมา แล้วสัจธรรมมันอยู่ที่ไหน สัจธรรมมันอยู่ที่ตําราไหม

สัจธรรมนะ เพราะหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่น ท่านสงสัยเรื่องนิพพาน ว่านิพพาน ศึกษามา ท่านเป็นมหามันรู้อยู่แล้วแหละ แต่ก็ยังสงสัยว่ามันอยู่ที่ไหนกันจริง

หลวงปู่มั่นถึงบอกว่า มันไม่อยู่ในตํารา ไม่อยู่ในสสาร ไม่อยู่ในแร่ธาตุ ไม่อยู่ในอะไรเลย มันอยู่ในหัวใจของสัตว์โลก มันอยู่ที่ความรู้สึกนั่นน่ะ แต่ความรู้สึกนั้นหาที่ไหน พอความรู้สึกหาที่ไหน มันถึงต้องทําความสงบของใจขึ้นมาไง

ถ้าทําความสงบของใจเข้ามาคือชนะตนเอง การชนะตนเอง เวลาปฏิบัติมันก็เลยลําบากอย่างนี้ เวลามันลําบากมันทุกข์มันยาก เราถึงจะบอกว่ามันเหนือรู้ เพราะคําว่า “รู้ของเรา” มันมีกิเลสอยู่ มันเหนือรู้นะ เหนือเหตุเหนือผล นํ้านิ่ง แต่มันไหลอยู่ มันนิ่ง นิ่งของมัน แต่มีพลังงานของมันไง

เราคิดว่าสมาธิคือเฉย เฉยคือความว่าง แต่ความว่าง นํ้าไหล นํ้านิ่ง แต่มันไหลอยู่ มันนิ่ง แต่มันมีพลังงาน มันนิ่ง แต่มันมีความมหัศจรรย์ มันนิ่ง แต่มันเป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิมันมหัศจรรย์ มหัศจรรย์ มันมีความสุขของมัน แล้วมีกําลังของมัน แล้วถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา มันจะไปอีกเรื่องหนึ่งเลย ฉะนั้น นี่พูดถึงว่า เวลามันเหนือรู้ เหนือรู้ เหนือความเข้าใจ แต่รู้ได้ รู้ได้ ถ้ารู้ไม่ได้ พระพุทธเจ้าไม่สอนพวกเราหรอก

พระพุทธเจ้าปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์ เราก็เป็นสัตตะเป็นผู้ข้องกับการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย พระพุทธเจ้าก็ปรารถนาจะมารื้อสัตว์ขนสัตว์ ก็รื้อหัวใจพวกเรานี่แหละ ถ้ารื้อหัวใจพวกเรา ท่านก็วางแนวทางไว้ให้เราศึกษา ให้เราประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราปฏิบัติ

มันจะเข้าสู่ปัญหา ปัญหาที่ว่าเวลาเขาปฏิบัติไป สิ่งที่ว่า “ผมไม่ทราบว่าการวิปัสสนาคือปัญญาที่เกิดจากสมาธิ ผมสงสัยมาตลอดว่าการวิปัสสนามันเกิดขึ้นอย่างไร แล้วมันเป็นปัญญาของใคร หรือมันเป็นปัญญาที่มีใครมาบอกในสมาธิ”

ใครมาบอกในสมาธิ เวลาสมาธิที่มันบอก เวลาที่เขาบอกว่า ที่เขาเป็นนี่ใช่ อยู่ๆ เขาภาวนาไป มันทุกข์ยากมาก ทุกข์มาก ลําบากมาก แต่อยู่ๆ ผมก็เกิดความคิดผุดขึ้นมาในหัวว่าการเกิด การแก่ การเจ็บ การตายคือสมบัติที่แท้จริง ทรัพย์สินเงินทอง ชื่อเสียง ความเป็นโลก ตายไปก็เอาไปไม่ได้

อยู่ๆ เห็นไหม เวลาทําสมาธิ เราทําสมาธิ เราทําความสงบของใจ ถ้าถึงเวลาธรรมมันผุด นี่เขาเรียกธรรมเกิด ธรรมมันผุด ในพระไตรปิฎกบอกธรรมเกิด แต่หลวงตาท่านบอกว่ากิเลสเกิด เพราะเวลาธรรมมันเกิดแล้วเราอยากได้อยากดี คืออยากเป็นอีกไง แล้วเวลามันเกิดแล้วคิดว่านี่คือสัจธรรมไง แต่ความจริงคือธรรมเกิด คือปัญญามันเกิด คือปฏิภาณมันเกิดขึ้นมาในระหว่างที่จิตสงบ เขาเรียกว่าธรรมเกิด

ธรรมเกิดนี่นะ เวลาภาวนาขึ้นไป มันจะมีธรรมะผุดขึ้นมา มันจะมีความรู้ปัญญาผุดขึ้นมา ผุดขึ้นมานี่ เราใช้คําว่า “ส้มหล่น” มันผุดขึ้นมาเอง มันไม่มีเหตุมีผลไง มันไม่มีเหตุมีผล มันไม่มีที่มาที่ไป แต่มันผุดขึ้นมาเอง บางคนมี บางคนไม่มี แต่โยมมี โยมมี ที่ว่า “อยู่ดีๆ ความคิดมันก็ผุดขึ้นมา” ความคิดผุดขึ้นมานี่มันเป็นธรรมเกิด

เวลาธรรมเกิด โยมบอกว่า เอาความคิดมาใช้อยู่นานเลย แล้วมีความสุขมาก มันมหัศจรรย์มาก แล้วอย่างนี้เป็นปัญญาหรือยัง

เวลามันเกิด เวลาธรรมเกิด เวลาธรรมเกิดนะ เวลาพูดทั่วไป ธรรมะเราคุยกันได้โดยทั่วไป แต่ใครที่ประพฤติปฏิบัติแล้วเกิดขึ้นกับจิตดวงนั้นน่ะ มันฝังใจ มันฝังใจ มันโหยหา มันอยากได้ มันอยากเป็น แล้วเวลาเป็นแล้วก็คิดว่าสิ่งนั้นเป็นสัจจะ

คําว่า “สัจจะ” เห็นไหม สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง สิ่งใดเป็นอนิจจัง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา คือมันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา มันเป็นอนิจจัง มันไม่คงที่กับเราหรอก แต่เราก็ฝึกฝน เราก็ค้นคว้าของเรา เวลามันเกิด มันเกิดมาบอกเพื่อเป็นอํานาจวาสนาบารมีของเรา

แต่ถ้ามันเป็นจริงนะ เราทําความสงบของใจเข้ามา สิ่งที่เกิดนี่ธรรมมันเกิดแล้ว ธรรมเกิด สัจธรรมมันเกิด มันชโลมหัวใจของผู้ที่เกิด ชโลมหัวใจผู้ที่เป็น มันมีความสุขนะ มีความสุข มีความพอใจ มีความสุขมาก

แต่ความสุขนั้น ทุกข์ควรกําหนด เวลาสุข มันก็สุขของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ ถ้ามีความสุขแล้ว เราก็อยู่กับความสุขนั้นไป ถ้าเราอยู่กับความสุขแล้ว เวลาเราออกจากความสุขนั้น เวลาเราออกมา เราก็ทําความสงบของใจให้มากขึ้น ทําความสงบของใจให้มากขึ้น แล้วเราพยายามน้อมใจไปที่กาย ให้เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ถ้ามันเห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริงนะ เวลามันเกิดปัญญา นั่นล่ะปัญญาเกิดตรงนั้นไง

เวลาบอกว่า ผมสงสัยเหลือเกินว่า คําว่า “วิปัสสนา” วิปัสสนาเกิดอย่างไร มันเป็นปัญญาของใคร หรือมันเป็นปัญญาที่มีใครมาบอกในสมาธิ

คําถามนี้ เพราะมีคําถาม มันถึงบอกถึงวุฒิภาวะของผู้ถามว่าเรามีความรู้ขนาดไหน เพราะเราไม่เคยเจอภาวนามยปัญญา เราเลยคิดว่ามันมาอย่างไร มันเป็นอย่างไร แต่คนที่เวลาเขาวิวัฒนาการของเขา เขาปฏิบัติของเขาจนมันเกิดเป็นภาวนามยปัญญา มันจะสะเทือนหัวใจมาก มันสะเทือนหัวใจแล้วมันสะเทือนกิเลส พอมันสะเทือนกิเลส มันจะรู้เลยว่ากิเลสกับธรรมมันต่อสู้กันอย่างไร เขาถึงเข้าใจ คนที่ใช้ปัญญาเป็นเขาเรียกว่าคนภาวนาเป็น

คนภาวนาเป็นเหมือนคนทํางานเป็น คนทํางานเป็นทําอะไรก็ได้ แต่คนทํางานยังไม่เป็นมันก็จับต้นชนปลายไม่ถูกสักอย่างหนึ่ง แต่ถ้าคนทํางานเป็น ไอ้คําถามนี้มันจะไม่มีเลย เพราะเรารู้แจ้งแล้ว

ฉะนั้น เขาบอกว่า ปัญญาที่คําว่า “เป็นวิปัสสนา” มันเป็นอย่างไร

คําว่า “วิปัสสนา” พอจิตมันสงบแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา เขาเรียกวิปัสสนาอ่อนๆ วิปัสสนาคือเราฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา มันเป็นวิปัสสนาอ่อนๆ

แต่ถ้ามันจะเป็นวิปัสสนา ถ้ามันชัดเจนขึ้นมา เห็นไหม จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม

อย่างเราเวลานั่งสมาธิไป มันเจ็บขา มันปวดขา มันมีเวทนาของมัน เห็นไหม เวทนาเป็นเรา เวลาจิตมันสงบแล้ว พอจิตมันสงบ เราไปจับเวทนา เวลาจับเวทนา จิตเห็นอาการของจิต เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม

ถ้าเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ถ้ามันจับต้องได้ จับต้องได้ มันก็เกิดการใช้ปัญญา เกิดวิปัสสนา วิปัสสนาในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ถ้ามันวิปัสสนาได้ ปัญญามันได้ มันก็วางได้ วางได้ มันจะมีความสุขมากกว่าเห็นความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตาย ไอ้ความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตายคือธรรมมันผุด ธรรมมันผุดคือมันมีสัจธรรมมันเกิดขึ้น

แต่เวลาวิปัสสนาไป มันใช้ปัญญาของเรา มันเกิดศีล สมาธิ ปัญญา มันเกิดมรรค เกิดธรรมจักร เกิดสัจธรรม เห็นไหม ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ถ้ามันมีมรรคมีผลของมัน มันจะเกิดขึ้นมา เราจะรู้ว่าปัญญามันเกิดอย่างใด

ฉะนั้นบอกว่า ที่เราคิดว่าปัญญามันเกิดอย่างใด ปัญญาเป็นปัญญาของใคร ปัญญาเกิดจากมีคนมาบอกในสมาธิหรือเปล่า...วางหมดเลย วางหมดเลยเพราะอะไร เพราะเรารู้แล้ว

ถ้าเรามีวิชชา อวิชชาคือความไม่รู้ก็หายไป แต่เรายังไม่มีวิชชาความรู้ เรายังไม่มีความเข้าใจ อวิชชาคือความไม่รู้มันก็ฝังใจเราอยู่ เพราะมีอวิชชาคือความไม่รู้ถึงได้เขียนถามมาอย่างนี้ แต่ถ้ามันรู้แจ้ง มันก็ไม่ถามอย่างนี้มา บอกว่ามันเหนือรู้ไง ถ้ามันเหนือรู้ เราค่อยๆ แก้ของเราไป

นี่พูดถึงว่า ปูพื้นเรื่องปัญญาก่อน เพราะว่าเขาเขียนอารัมภบทมาตั้งแต่ต้นนะ หลวงพ่ออย่าโกรธนะ หลวงพ่ออย่าโกรธนะ เพราะถามกันมาเยอะไง มันเลยต้องอธิบายกันเยอะ หลวงพ่ออย่าเพิ่งโกรธผมนะ

เพราะเขาสงสัย เขาก็ถามมาตรงๆ ทีแรกเราก็ธรรมดาใช่ไหม ทีแรกก็ให้กินลูกยอ เออ! ยอเลย ลูกยอ ไอ้นั่นก็ดี ไอ้นี่ก็ดี เพราะอยากจะให้คนปฏิบัติ แต่ถ้ามันยอไปแล้วมันหลงทางก็ต้องมีปฏัก ปฏักสับ พอสับเข้าไปก็ โอ้โฮ!

เวลายอขึ้นมา ใครๆ ก็ชอบ ทุกคนชอบกินลูกยอ ทุกคนชอบให้ยกยอปอปั้น เวลาเจอความจริงขึ้นมา โกรธไง

หลวงพ่ออย่าโกรธนะ หลวงพ่ออย่าโกรธนะ กลัวปฏักไง แต่ลูกยอนี่ชอบ เวลายกย่องนี่ชอบ เวลาเจอปฏักไม่ชอบ

อันนี้มันเป็นแนวทาง เขาเรียกว่า เราแสวงหาครูบาอาจารย์ที่ดี ครูบาอาจารย์ที่ดีจะชี้ขุมทรัพย์ให้เรา ชี้แนวทางให้เรา สิ่งที่ยกยอปอปั้นขึ้นมาก็เพื่อให้มีกําลังใจ ให้ฮึกเหิม ให้ทําจริงทําจัง แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วมันก็ต้องพยายามหาแนวทางให้ถูกต้อง

พยายามทําให้มันถูก ถ้าถูกขึ้นมามันก็ทําให้เราไม่เสียหาย ไม่เนิ่นช้า ไม่หลงทาง ผลมันมีมหาศาลเลย แต่เวลาเราโดนปฏักไปมันก็เจ็บ เจ็บทุกคนน่ะ เจ็บเพราะอะไรล่ะ

เจ็บเพราะว่าปฏักมันสับลงไปที่กิเลส พอสับไปที่กิเลส กิเลสมันไม่ต้องการให้ใครไปแตะต้องตัวมัน มันอยากจะครอบคลุมหัวใจของเรา แล้วไม่อยากให้ใครมาแตะต้องตัวมันด้วย แต่มันโดนคนรู้ทันลงปฏัก มันก็ไม่พอใจ ทั้งๆ ที่ความจริงมันเป็นกิเลส เห็นไหม เราต้องสละอันนั้นทิ้งไป พอสละทิ้งไป นี่ขุมทรัพย์ๆ เพราะเราได้สละสิ่งนั้นทิ้งไป ถ้าทิ้งไป แล้วสละจริงๆ สละจากการภาวนาของเรา

ฉะนั้น คําถาม “คําที่ผมสงสัยคืออาการทั้งหมดนี้สื่อถึงการมาถูกทางในการภาวนาหรือไม่ครับ และปัญญาที่เกิดขึ้นเป็นวิปัสสนาหรือเปล่าครับ หรือมันเป็นเพียงปัญญาของโลกและสัญญาเท่านั้น”

ในการปฏิบัติใช่ไหม ในการปฏิบัติ คนเราเวลาปฏิบัติมันก็ล้มลุกคลุกคลานมาเป็นเรื่องธรรมดา ฉะนั้น เขาบอกว่า ในการปฏิบัติอย่างที่เขาปฏิบัติมามันถูกทางหรือเปล่าครับ ปัญญาที่เกิดขึ้นใช่วิปัสสนาหรือเปล่าครับ

มาถูกทาง ถ้าไม่ถูกทาง จิตมันไม่สงบ ถ้าจิตสงบแล้วจิตมันมีพื้นฐาน ธรรมถึงผุดได้ ธรรมจะผุดได้ต่อเมื่อจิตมันได้เคลียร์พื้นที่ของมัน ธรรมถึงผุดได้ บอกว่ามันถูกทางไหม ก็ถูกทาง ถูกทางในการทําสมถะคือทําความสงบของใจเข้ามา สิ่งที่ผุดขึ้นมานั้นมันเป็นธรรมเกิด

แต่ธรรมเกิดอย่างที่ว่า อย่าไปดีใจ อย่าไปเสียใจกับสิ่งนั้น สิ่งนั้นเกิดจากเหตุ เกิดจากการภาวนาพุทโธ เกิดจากเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เพราะมันมีเหตุผลพอ มันถึงเกิดไง ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ สิ่งที่เราทํามันมาแต่เหตุ มาจากความขยันหมั่นเพียรของเรา มันถึงเกิดที่ว่าเห็นความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตายมันผุดขึ้น

ผุดขึ้นมาแล้วมันก็เป็นอดีตไปแล้ว วางไว้ นี่คือผลงานของเรา แล้วเราก็กลับมาทําพุทโธ กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิเหมือนเดิม แล้วทําความสงบของใจให้ได้ ถ้าใจสงบแล้ว เราดูแลรักษาได้ เราคิดไป รําพึงคือคิด รําพึงไปที่กาย ถ้ารําพึงที่กายนะ พอมันจับได้ ผู้ที่ปฏิบัติจะเห็นอาการ จะรู้ถึงว่า การจับผู้ร้าย การค้นหากิเลสในใจของเรา มันมีคุณประโยชน์อย่างใด

การค้นหากิเลสของเรานี่ ไอ้กิเลสที่มันนอนจมอยู่ในใจนี่ แล้วไม่มีใครเคยเข้าไปสัมผัสมัน มันก็คิดว่ามันหลบซ่อนอยู่ได้ มันก็อหังการ เวลาศีล สมาธิ ปัญญา เราเข้าไปเห็นมัน มันจะสะเทือนใจเราขนาดไหน เพราะถ้ามันสะเทือนใจแล้ว เรามีสติปัญญาแยกแยะ นั่นแหละจะเกิดวิปัสสนา

แล้วถ้าเกิดวิปัสสนาแล้ว โอ้โฮ! โยมจะกราบพระพุทธเจ้า กราบว่าพระพุทธเจ้าประเสริฐขนาดไหน พระพุทธเจ้ารู้สิ่งนี้มาแล้ววางแนวทางไว้ให้ชาวพุทธเราได้ขวนขวาย ถ้าเห็นสิ่งนั้นแล้วมันจะซาบซึ้งพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันจะซาบซึ้งมาก

พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นแก้วสารพัดนึก แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมาเป็นความจริงในใจเรามันจะมหัศจรรย์ แล้วมหัศจรรย์เกิดจากไหน เกิดจากความเพียรชอบ ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะไง

นี่เขาถามว่า สิ่งที่เขาทํามันถูกทางหรือไม่ มันเป็นปัญญา หรือเป็นปัญญาทางโลกหรือเป็นสัญญา

สัญญาคือความจํา ความจําสัญญา รสชาติมันจืดๆ ถ้าเป็นปัญญาทางโลก ทางโลกมันก็ไขว่คว้าหาเพื่อตัวตน แต่ถ้ามันเป็นปัญญาที่เห็นการเกิด การแก่ การเจ็บ การตายเป็นธรรมะ แต่ธรรมะนี้มันยังเป็นธรรมะแบบถูกหวย คือมันได้มาลอยๆ ธรรมเกิดคือมันลอยๆ มันไม่มีเหตุมีผล มันไม่มีคนบริหารจัดการ

ถ้าเป็นมรรค เป็นมรรค ศีล สมาธิ ปัญญา มันเกิดสติ เกิดความสงบของใจ เกิดปัญญา เกิดจากการบริหารจัดการ เกิดจากการกระทํา เหมือนเราทําครบวงจร เราจะทําได้ บริหารได้ มันเลยเป็นมรรค นี่เราค่อยๆ ฝึกหัดไป มันจะรู้ของมันไปเป็นชั้นเป็นตอนไง

“อีกคําถามหนึ่ง การจะสอนจิตให้ละความยึดมั่นได้อย่างไร เพราะเราก็รู้อยู่ตามทฤษฎีว่า ทุกสิ่งไม่ใช่ของเรา เพราะเราก็รู้อยู่แก่ใจ แต่จะให้เข้าใจถึงจิตได้อย่างไร ขอหลวงพ่อเมตตาด้วย”

นั่นแหละถึงว่าเป็นธรรมะของพระพุทธเจ้าไง ที่เรารู้อยู่แก่ใจเพราะเราฟังธรรมะของพระพุทธเจ้ามา มันไม่ใช่ของเรา

“อะไรก็ไม่ใช่ของเรา”...ไม่ใช่ของเรา ทํามาหากินอยู่ทําไม ไม่ใช่ของเรา ของหาย ร้องไห้เลย ไม่ใช่ของเรา ไม่ใช่ของเรา

รู้อยู่แก่ใจ มันก็ไม่ได้ดั่งที่คิดไง แต่เวลาฝึกหัด มันไปตัดกันที่สังโยชน์ มันไปตัดกันที่ร้อยรัด ของอยู่กับเรา แต่ไม่ใช่ของเรา พระอรหันต์นะ ร่างกายกับจิตใจอยู่ด้วยกัน มันยังวิหารธรรม มันยังต่างคนต่างอยู่เลย ความคิดคือขันธ์ ๕ กับจิต มันก็ยังไม่อยู่กับจิตเลย จิตนี้เป็นธรรมธาตุ

ของที่อยู่ด้วยกัน แต่ไม่ใช่ของสิ่งเดียวกัน มันอยู่กันอย่างไรล่ะ เวลาปฏิบัติไปมันจะรู้อย่างนั้นน่ะ ถ้ามันรู้อย่างนั้นแล้วนะ สิ่งที่ว่า ก็รู้อยู่แก่ใจ มันก็ไม่ใช่ของเรา ตามทฤษฎีเราก็รู้อยู่ แล้วจะทําอย่างไรจะให้เรารู้จริงล่ะ

เพราะอะไร เพราะศึกษาแล้วมันเป็นคุณภาพ คือเขาคนที่ขวนขวายอยากได้จริง อยากได้จริงแล้วต้องทําเหมือนไม่ได้ ถ้าอยากได้จริงแล้วพยายามขวนขวายนะ มันก็ตกไปอีกทางหนึ่งเลย

อยากได้จริง ทําเหมือนไม่อยากได้ แต่ทําจริงๆ แล้วมันจะเป็นจริง แต่เราทําอยากได้ พอทําอยากได้ ตัณหาซ้อนตัณหาไง คือเรารู้โจทย์ เราอยากได้โจทย์อย่างนั้นน่ะ

เวลาไปตลาดนะ กว้านหมดเลย รางวัลที่หนึ่ง เวลาประกาศออกมาไม่มีสักตัว อยากได้รางวัลที่หนึ่งนะ เหมาแผงๆ เลยนะ ไม่ได้รางวัลที่หนึ่งสักใบ อ้าว! ก็ซื้อหวยถูกรางวัลที่หนึ่ง แล้วถูกไหม ไม่ถูกสักใบ นี่ก็เหมือนกัน จะเอาให้ได้ๆ...ไม่ได้เลยแม้แต่ขี้กระพี้

แต่ปฏิบัติโดยที่ไม่อยากได้อะไรเลย ปฏิบัติโดยไม่อยากได้อะไรเลย แต่ปฏิบัติเกือบเป็นเกือบตาย แต่ไม่อยากได้อะไรเลย คือให้มันเป็นตามความจริง ถ้าได้ ให้มันได้ขึ้นมาจริงๆ ได้ ให้มันรู้จริงขึ้นมา อย่าไปอยากได้ อย่าไปอยากค้นคว้ามา

ซื้อทั้งแผง ออกมาแล้วไม่ถูกสักใบ หงายท้องเลย ก็เราไปคาดหมายว่าจะต้องมีไง จะต้องมี จะต้องรางวัลที่หนึ่ง แล้วมันไม่มี แต่คนอื่นเขามี เพราะในงวดนั้นต้องมีรางวัลที่หนึ่งใบหนึ่ง มันต้องมีอยู่แล้ว แต่อยู่กับใคร

แต่ถ้าเราทําจริงๆ นะ เราทําโดยไม่อยากได้เลย รางวัลมันออกมาจากหัวใจ หัวใจมันจะออกรางวัลมาเป็นของเรานะ

นี่พูดถึงว่ามันเหนือรู้ เพราะคําว่า “เหนือรู้” ปริยัติ ปฏิบัติ เราจะศึกษาให้รู้ เป็นไปไม่ได้ แล้วเราปฏิบัติ เราปฏิบัติให้มันเป็นความจริง แล้วไม่ต้องไปทุกข์ไปร้อน

คําว่า “เหนือรู้” เหนือรู้คือเหนือการควบคุม มันเป็นสัจจะ มันเป็นความจริง ถ้าเราทําความจริงมันต้องได้อย่างนั้น ทําความจริงให้ได้อย่างนั้น ถ้าได้อย่างนั้นแล้วมันก็เป็นความจริง อันนี้พูดถึงข้อเท็จจริงอันนี้นะ

อันนี้สดๆ

ถาม : อาม่าเคยอยู่แต่โรงเจ อยากให้ภาวนาอย่างไร หลวงพ่อช่วยแนะนําด้วย

ตอบ : การภาวนา อยู่โรงเจ เวลานับประคํามันก็เป็นการภาวนาได้ การนับประคํา หนึ่ง สอง สาม สี่ ห้า เราพุทโธหนึ่ง พุทโธสอง พุทโธสาม พุทโธสี่ มันก็เหมือนกัน

คําว่า “เรานับประคํา” คําว่า “นับ” มันคือคําบริกรรม ให้จิตอยู่กับคําบริกรรมนั้น เพราะเราต้องการเอาจิตของเรา เราต้องการเอาจิตของเรา เราทําอะไรก็ได้ให้จิตของเรามันแสดงตัวออกมา ถ้าจิตแสดงตัวออกมา มันวางสิ่งใดหมดเลย มันก็คือสัมมาสมาธิ แล้วถ้าสัมมาสมาธิแล้ว ถ้าคนมีปัญญานะ ถ้ามันเกิดวิปัสสนาขึ้นมา มันจะเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต มันจะต่อเนื่องไปเลย ถ้าคนมีอํานาจวาสนานะ

ถ้าคนไม่มีอํานาจวาสนา ให้นับประคําไป ถ้าไม่ก็พุทโธ กําหนดพุทโธ พุทโธกับนับประคํามันทดแทนกันได้ แล้วเรานับประคําก็ได้

กําหนดพุทโธ คนที่ภาวนาไม่ได้ ภาวนาแล้วมันเลอะเลือน พุทโธหนึ่ง พุทโธสอง พุทโธสาม พุทโธสี่ พุทโธห้า พุทโธหก เพราะพุทโธแล้วมันมีตัวเลขกํากับ มันมีตัวเลขกํากับมันก็ทําให้จิตเรามันชัดเจนขึ้นมา นับบริกรรม หนึ่ง สอง สาม สี่ ห้า มันก็นับไป ถ้าลืม นับใหม่ ลืม นับใหม่ วนอยู่อย่างนั้นน่ะ จิตมันอยู่ตรงนี้ จิตมันอยู่ตรงนี้มันก็แสดงตัวได้ แสดงตัวได้ เป็นสมาธิได้ ถ้าเป็นสมาธิได้ปั๊บ มันก็แตกต่าง

เพราะว่าเวลาเราภาวนาของเราคือเราอ้อนวอนขอ ตัวตนเราจะไม่ชัดเจน สมาธิเราจะไม่มี จิตเราไม่มี จิตเราไปส่งออกไปไว้ที่คนอื่นหมด ไปหวังพึ่งคนอื่นหมด จิตส่งออกไปอยู่กับที่เราหวังพึ่งว่าเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ มันก็เลยว้าเหว่ เลยไม่มีอยู่จริง แต่พอเรากลับมากําหนดพุทโธ เรากลับมานับบริกรรมของเรา เรานับ

จิตของเรามันมีค่าอยู่ในตัวมันเองอยู่แล้ว แต่เพราะว่าเราไม่เห็นความสําคัญของมัน เราถึงส่งออก เอาจิตเราส่งออกไปหวังพึ่งสิ่งศักดิ์สิทธิ์ภายนอก แต่พอมาคําบริกรรมของมันเอง มาตั้งตัวของมันเอง มันจะเด่นชัดของมันขึ้นมา ถ้าเด่นชัดขึ้นมานี่คือสัมมาสมาธิ

ฉะนั้น ให้ทําแบบนี้ กําหนดลมหายใจก็ได้ อานาปานสติก็ได้ พุทโธก็ได้ นับคําบริกรรมก็ได้ แต่ให้อยู่ตรงนี้ ให้จิตมันมีคําบริกรรมอยู่ ให้มันตั้งมั่นขึ้นมา ถ้าตั้งมั่นขึ้นมา มันก็เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริง มันก็เป็นความจริงของเรา

นี่พูดถึงว่า “อาม่าเคยอยู่แต่โรงเจ อยากให้ภาวนา จะทําอย่างไร”

อยากให้ภาวนานะ การภาวนาก็หาความสุขความสงบระงับในใจของตัว ไม่มีสิ่งใดมีคุณค่าเท่ากับความสงบ ไม่มีสิ่งใดมีคุณค่าเท่ากับชีวิต ฉะนั้น ถ้าเราเข้าไปหาตรงนี้ได้ อยู่ที่ไหนก็ได้ จะอยู่ที่บ้านที่เรือน จะอยู่ที่ไหนนะ ให้รักษาใจของตัว ใจของตัวถ้ามันสงบเข้ามา นั่นน่ะสุดยอด สุดยอดความปรารถนาของชาวพุทธเรา ถ้าสุดยอดปรารถนาแล้ว ตรงนั้นแหละสําคัญ

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่าไม่เคยภาวนา แล้วภาวนาไม่เป็น

ขอให้ภาวนาไป แล้วพอไปเจออะไรปั๊บ มันภาวนานะ ถ้ามันสงบหรือว่ามันมีความสัมผัส เขาจะตื่นเต้น เพราะมันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นของสดๆ ร้อนๆ

แล้วเรานั่งอยู่นี่ คนอื่นนะ ไม่ใช่ประมาทนะ ฟังก็ไม่รู้ เขาพูดจริงพูดปลอมก็ยังไม่รู้เลย แต่ถ้าคนเป็นฟังทีเดียวก็รู้ แล้วถ้าเป็นแล้ว เราอยู่นี่ เราจะบอกต่อเนื่องได้

แต่ถ้าบอกไปก่อนมันเหมือนว่าตุ๊กตาคนละตัวไง ของเรามันตุ๊กตาก้านกล้วย ของพวกโยมมันตุ๊กตาบาร์บี้ มันคนละอย่างกันเลยคุยกันไม่รู้เรื่องไง ของเรามันตุ๊กตาก้านกล้วย เรามันคนโบราณไง

ฉะนั้น ให้มันเป็นจริงขึ้นมา มีตุ๊กตาแล้วเรามาคุยกัน ตอนนี้ไม่มีตุ๊กตาสักตัวหนึ่ง ต่างคนต่างจินตนาการกันไป ของเราก้านกล้วยนะเว้ย ก้านกล้วยมันตัดที่ไหนก็ได้ ทีนี้ไอ้บาร์บี้เขาทําซะสวยเชียว มันคนละเรื่องกันเลย แล้วพอมาบอกมันก็คนละเรื่อง มันไม่มีตุ๊กตาไง

ฉะนั้น ให้ภาวนาไป ถ้ามีสิ่งใดค่อยมาคุยกันตรงนั้น เริ่มต้นเอาความสงบของใจ เอาตรงนี้ให้ได้ เอวัง

การค้นหาทุกข์
ถ้าในแนวทางประพฤติปฏิบัติเขาจะมีค้นหาของเขา
ค้นหากิเลส ค้นหาทุกข์คือค้นหากิเลส
ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติเป็นท่านบอกว่า
ไม่รู้จักกิเลส แก้กิเลสไม่ได้
ไม่รู้จักหน้ากิเลส ไม่เห็นหน้ากิเลส
เราไม่สามารถชําระล้างกิเลสได้

๔

ค้นหาทุกข์

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๒ เมษายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การนั่งสมาธิและฟังเทศน์”

หลวงพ่อ : คําถามนี้เป็นคําถามพื้นๆ แต่มันมีตลอด

ถาม : กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ขอถาม

๑. ในเรื่องการนั่งสมาธิและฟังเทศน์ (ทั้งการฟังเทศน์สดและฟังเทศน์ทางซีดี) ในขณะที่นั่งสมาธิ จิตของเราควรอยู่กับคําเทศน์ หรือจิตของเราควรอยู่กับการภาวนาพุทโธดีคะ เพราะบางครั้งก็ตั้งใจให้จิตจับอยู่กับพุทโธ แต่ก็จะฟังเทศน์ไม่ได้ใจความ คือจับใจความสําคัญไม่ได้ รู้สึกว่าการที่เราอยู่กับคําเทศน์สอนและให้ใจตั้งอยู่กับคําสอนจะทําให้ใจสงบและนิ่งกว่า แต่ก็ไม่แน่ใจว่าการปฏิบัติดังกล่าวถูกต้องหรือไม่

๒. ทุกครั้งที่มีความทุกข์หรือไม่สามารถหาหนทางในการแก้ไขปัญหาได้ เมื่อใดที่ได้ระลึกถึงครูบาอาจารย์ก็จะทําให้จิตใจรู้สึกเกิดความชุ่มเย็นและมีความสุข (ซึ่งไม่รู้จะอธิบายเป็นคําพูดได้อย่างไร) ความรู้สึกดังกล่าวจะช่วยให้เกิดเป็นสติขึ้นมา และหาหนทางในการแก้ปัญหาไปได้ ซึ่งสมัยก่อนไม่เคยเป็น อย่างนี้เรียกว่าเกิดอะไรขึ้นกับจิตของเราคะ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : นี่คําถามที่ ๑. ว่าการภาวนาพุทโธ เราควรจะฟังเทศน์ไปด้วย หรือเราจะกําหนดพุทโธ

ไอ้กรณีนี้มันเป็นกรณีหญ้าปากคอกที่ใครภาวนาใหม่แล้วติดขัดไปหมด ติดขัดไปหมดเพราะว่าเราทํา เราอยากได้ผล พอเราอยากได้ผลขึ้นมา เวลาถ้ากิเลสมันไม่ครอบงํานักมันก็จะได้ คือว่ามันก็จะว่างๆ มันก็จะพอเป็นไปได้

แต่ถ้าวันไหนกิเลสมันฟูขึ้นมา มันทําอะไรมันติดขัดไปหมด พอติดขัดไปหมด เราก็จะหาเหตุผลไงว่าที่ทํานี่คือผิดอะไร ที่ทํามันมีเหตุผลอย่างไรมันถึงเป็นแบบนี้ ก็จะหาเหตุหาผลเข้ามา พอหาเหตุหาผลเข้ามา มันไปทางไหนก็ไม่ถูกทั้งนั้นน่ะ คนปฏิบัติใหม่มันเป็นแบบนี้ ถ้าคนปฏิบัติใหม่มันเป็นแบบนี้นะ ถ้ามีวาสนา มีวาสนานะ เวลาส้มหล่น เวลาส้มหล่น จิตมันสงบได้ เห็นนิมิตได้ หรือว่าธรรมมันผุดขึ้นมาได้ ถ้าผุดขึ้นมาได้ปั๊บ เวลาขึ้นมาแล้ว ในทางอภิธรรมเขาบอกว่านี่ผิด เพราะทางอภิธรรมเขาหมายหัวไว้เลยว่าถ้าเป็นสมถะนี่ผิดหมด

เพราะในการปฏิบัติของเขา เขาปฏิบัติเพื่อปัญญา เขาไม่ได้ปฏิบัติเพื่อสมถะ เขาใช้คําว่า “สมถะเป็นสมาธิ” ถ้าสมาธิมันจะเกิดนิมิต ถ้าเกิดนิมิตขึ้นมามันจะติด แต่ถ้าเขาใช้ปัญญาไปเลยๆ ปัญญาของเขาคือปัญญาท่องจํา ถ้าปัญญาท่องจํา ท่องจําอย่างนั้น ใครก็ท่องได้ ถ้าท่องขึ้นมาแล้ว ทีนี้ท่องขึ้นมาแล้วมันมีเป้าหมาย มีเป้าหมายคือเราอยากพ้นทุกข์ พออยากพ้นทุกข์ขึ้นมา มันจินตนาการ จินตนาการไปหมด

ถ้าพูดถึง ถ้าการปฏิบัตินะ ถ้ามันได้ผลนะ มันจะเป็นปุถุชน ปุถุชนคือคนหนา ปุถุชนคือคนรักษาใจไว้ได้ยาก แต่ถ้าพอเรามีสติปัญญาขึ้นมา เขาเรียกกัลยาณปุถุชน กัลยาณปุถุชนคือว่าเราเท่าทันความคิดของเรา มันจะทําสมาธิได้ง่าย แล้วถ้าจิตมันสงบมีกําลัง มีหลักฐานแล้ว เขาถึงยกขึ้นสู่วิปัสสนา ยกขึ้นสู่วิปัสสนานั่นน่ะเพราะเขามีพื้นฐานเป็นสมาธิ

ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาในอะไร

ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม ในสติปัฏฐาน ๔

ฉะนั้น คําว่า “สติปัฏฐาน ๔” ในคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกในการปฏิบัติมันต้องปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔

ของเขา เขาก็คิดว่าของเขาเป็นแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เพราะเขาพิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรมโดยสามัญสํานึก โดยความคิดเขาเลย แต่ของเราทําสมถะกันอยู่นี่ “ทําสมถะๆ มันเสียเวลา ทําสมถะมันจะได้อะไร”

แต่ถ้าทําสมถะคือทําความสงบของใจ คือซื่อสัตย์ มีสัจจะ ซื่อสัตย์กับตัวเอง ตัวเองต้องเป็นคนรู้คนเห็น จิตสงบแล้วจิตเห็นกาย จิตเห็นเวทนา จิตเห็นจิต จิตเห็นธรรม นั้นถึงเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามเป้าหมายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แต่ในท่องบ่นของเขา ในการจําของเขา เขาก็เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมเหมือนกันโดยการเห็น โดยการจินตนาการ โดยการสร้างภาพ โดยความรู้ความเห็นอย่างนั้น แล้วเขาพูดได้นะ เขาจะพูดได้เจื้อยแจ้วเลย พูดได้เต็มเพราะอะไร เพราะว่าเขาเห็นในสัญญา ในทางจินตนาการของเขา

แต่เวลาคนเห็นจริงๆ นะ เวลาพระกรรมฐานหรือครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติ เวลาท่านทําความสงบของใจล้มลุกคลุกคลาน ทําได้ยากมาก แต่พอใจเขาสงบแล้ว เขายกขึ้นสู่วิปัสสนา มันเก้อๆ เขินๆ เลย ความจริงมันพูดยาก ความจริงมันพูดออกมาไม่ได้ แต่มันมีครูบาอาจารย์ของเรามาก่อนไง ครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นอย่างนี้มาก่อน ถ้าครูบาอาจารย์เป็นก่อน คนที่เป็นมาก่อน ลูกศิษย์ที่ปฏิบัติตามมา เวลาไปสนทนาธรรม ทําไมจะไม่เข้าใจ มันก็แจ่มแจ้งไง

ในวงปฏิบัติมันมีครูมีอาจารย์ชี้นํา แล้วผู้ที่ปฏิบัติเป็นความจริง มันจะเป็นความจริง ถ้าความจริงขึ้นมา มันจะมีโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ มันจะเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไปเลย ถ้ามีผู้รู้จริง แล้วมีผู้ปฏิบัติจริงตามความเป็นจริง มีความเห็นจริงขึ้นมาตามขั้นตอนขึ้นมา มันจะเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไปเลย แล้วมันมาจากไหนล่ะ

มันมาจาก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกสุภัททะไว้ “ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล”

แล้วมรรคมันเป็นอย่างไรล่ะ มรรค มรรค ๘ เป็นอย่างไรล่ะ โอ๋ย! มันก็ท่องได้ปากเปียกปากแฉะเหมือนกัน อธิบายมรรคเป็นคุ้งเป็นแควเลย แต่อธิบายอยู่นอกๆ วิทยาศาสตร์มันเป็นเรื่องโลก วิทยาศาสตร์ ความรู้ความเห็นจากข้างนอกมันเป็นเรื่องข้างนอก เรื่องจินตนาการ ใครพูดได้ทางวิชาการ อธิบายได้ ๕ ปีไม่จบ แต่ไม่มีข้อเท็จจริงแม้แต่กระพี้ริ้น

แต่ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมานะ มันเป็นความจริงขึ้นมา ศีล สมาธิ ปัญญา เป็นขึ้นมาจากใจ ปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิวิญญาณ ปฏิสนธิจิตนี้เกิดในไข่ เกิดในครรภ์ เกิดในนํ้าครํา เกิดในโอปปาติกะ แล้วเวลาจิตนี้สงบ ปฏิสนธิจิตสงบเข้ามาสู่ตัวจิตนี้ ตัวจิตนี้ยกขึ้นสู่วิปัสสนา เกิดมรรคเกิดผลกับตัวจิตนี้ ตัวจิตนี้เป็นตัวสํารอกตัวคายออก นี่ไง มรรคมันเกิดที่นี่ มรรคผลมันเกิดที่ปฏิสนธิจิตนี่ มันไม่ได้ไปเกิดบนสมอง มันไม่ได้ไปเกิดบนจินตนาการอย่างนั้น ไอ้นั่นมันเป็นปริยัติในภาคปฏิบัติน่ะ

แล้วในวงปฏิบัตินะ ในวงของครูบาอาจารย์เรา เวลาปฏิบัติมา เวลาอ่านพระไตรปิฎก ได้ข่าวว่าพระเรวตะสําเร็จที่นั่น ได้ข่าวว่าพระอัญญาโกณฑัญญะสําเร็จที่นั่น ได้ข่าวของพระอรหันต์สําเร็จที่ไหน มันมีที่มาที่ไปหมด

แล้วของเรา ในวงกรรมฐาน หลวงปู่มั่นท่านสําเร็จที่เชียงใหม่ หลวงปู่ขาว สําเร็จที่ไหน มันมีที่นั่นไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสําเร็จอยู่ที่โคนต้นโพธิ์ นี่ไง มันมีที่มาที่ไป ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านมีมรรคมีผล เห็นไหม

แต่อภิธรรมไม่เคยได้ยิน แล้วเขาบอกว่า “ถามไม่ได้นะ ห้ามถามเรื่องมรรคเรื่องผลนะ ห้ามถาม ปฏิบัติห้ามถามนะ” ห้ามถามก็เลยไม่มีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอัน ไม่มี

ถ้าเป็นชิ้นเป็นอัน เป็นอย่างใด อย่างเช่นหลวงตาเวลาท่านมีชีวิตอยู่ ท่านบอกให้ถามมา ถามมาเลย ถามมา เรื่องมรรคเรื่องผลนี่ถามมา ถ้าความจริงมันเป็นแบบนี้ มันมีที่มาที่ไป มันมีเหตุมีผล แต่ถ้ามันไม่มีเหตุมีผลมันก็เลื่อนลอย เลื่อนลอยก็แค่จําๆ กันมา

ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติกัน เราปฏิบัติเพื่อมรรคเพื่อผล เราปฏิบัติเพื่ออยากมีมรรคผล เราปฏิบัติเพื่อการพ้นทุกข์ แต่ทําไมต้องทําพุทโธด้วยล่ะ

อยากจะพ้นทุกข์ต้องพุทโธ ต้องพุทโธ ต้องใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ต้องรู้จักตัวตน ต้องซื่อสัตย์ ใครเป็นคนเกิดคนตาย จิตนี้เป็นคนเกิดคนตาย แล้วเวลาชําระมันต้องชําระที่จิตนี้

แต่เขาบอกว่า “มากําหนดพุทโธๆ แล้วเมื่อไหร่จะได้ปฏิบัติ เมื่อไหร่จะมีมรรคมีผล นี่มาปฏิบัติ”

เมื่อวานมีคนมาถามบอกว่า เขาอ่านกายานุปัสสนาสติปัฏฐานของหลวงตา แล้วเขาอ่านแล้วเขาท่องจําได้หมดเลย อย่างนี้เขาปฏิบัติถูกไหม

เราบอกว่า โยมก็ถามเองว่าโยมอ่านหมด โยมท่องจําได้หมด แล้วมันจะถูกไหมล่ะ มันก็ถูกในการอ่านหนังสือถูกไง แต่มันยังไม่ได้ปฏิบัติเลย อ่านหนังสือผิดตรงไหน ก็ถูก อ่านธรรมะผิดไหม ก็ไม่ผิด ก็ถูก ก็ถูก ก็การอ่าน อ้าว! แล้วการปฏิบัติล่ะ ก็อ่านให้รู้มันไม่มี ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ มันต้องปฏิบัติขึ้นมา แล้วปฏิบัติ ปฏิบัติอย่างไร

ฉะนั้น นี่เป็นพื้นฐานว่าทําไมจะต้องพุทโธ

แล้วเวลาคําถาม เวลาเขาถามว่า เวลาเขานั่งสมาธิ ฟังเทศน์ไปด้วย กับพุทโธ อะไรดีกว่ากัน

คําว่า “ดีกว่า” ส่วนใหญ่แล้วฟังเทศน์ มันก็อยู่กับเทศน์ แล้วเขาบอกว่าต้องมีคําสั่งคําสอน ต้องอยู่ในคําสอนนั้น อยู่ในเนื้อเทศน์นั้น…ไม่ต้อง กําหนดจิตไว้เฉยๆ เพราะว่าถ้าจิตเรานุ่มนวลนะ คําเทศน์นั้นจะสะเทือนใจ แล้วคํานั้นมันจะสะเทือนใจมาก แล้วเวลาฟังครั้งต่อไป คํานี้ไม่สะเทือนใจแล้ว ไปสะเทือนใจคําอื่น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าคําที่สะเทือนใจ มันก็เป็นที่จิตของเรา เป็นที่จิตของเรามันกระด้าง จิตของเรามันนุ่มนวลขนาดไหน สิ่งใดที่มันกระทบแล้วมันจะซาบซึ้ง ขนลุกขนพองเลย ฉะนั้น กําหนดจิตไว้เฉยๆ เวลาฟังเทศน์

แต่เวลาจะฟังซีดี จะฟังเทศน์ เรากําหนดจิตไว้เฉยๆ แต่ถ้าไม่ได้ฟัง เราต้องกําหนดพุทโธ เพราะจิตมันปล่อยไม่ได้ จิต ถ้ามันปล่อย มันก็ไปเป็นอากาศธาตุ หายไปหมดเลย แล้วก็ตกภวังค์ หายไปเลย แล้วก็บอกภาวนาดี๊ดี ไม่มีอะไรขัดขวางเลย นี่มันหลับมาอยู่ มันเพิ่งตื่น มันบอกภาวนาดี๊ดี

แต่ถ้าวันไหนมันนั่งสมาธินะ แล้วสติรอบรู้ตัว วันนี้ภาวนาไม่ดี ปวดมาก ทุกข์มาก ลําบากมาก ลําบากมากเพราะคนมันตื่น คนมีความรับรู้

เวลาคนมันนอนหลับ นอนหลับแล้วตื่นขึ้นมา วันนี้ภาวนาดี๊ดี เพราะมันหลับเพิ่งตื่น เพราะคนนอนหลับมันไม่มีอะไรมากระทบกระเทือนไง แต่ถ้าคนตื่นอยู่น่ะมันมี ฉะนั้น คําว่า “ตื่นอยู่” คําว่า “รู้อยู่” เราทําให้จิตสงบได้ นี่คือการปฏิบัติ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาทําอย่างนี้ถูกไหม

ถูกหรือไม่ถูกมันอยู่ที่จริตนิสัย แล้วเราพยายามทําของเราให้ดี นี่พูดถึงว่าข้อที่ ๑.

“๒. ทุกครั้งที่มีความทุกข์ หรือไม่สามารถหาหนทางแก้ไขปัญหาได้ เมื่อใดที่ระลึกถึงครูบาอาจารย์ก็จะเกิดจิตที่รู้สึกเป็นความชุ่มเย็น มีความสุข อธิบายไม่ได้” เขาว่านะ “ความรู้สึกดังกล่าวเกิดจากสติขึ้นมา แล้วมีความเข้าใจปัญหานั้น”

นี่พูดถึงเวลาถ้าปฏิบัติไป ผลมันจะมีอย่างนี้ นี่เราบอกว่ามีธรรมะเป็นเครื่องอยู่ ถ้ามีธรรมะเป็นเครื่องอยู่นะ ทําสิ่งใดมันจะดีขึ้น ถ้าไม่มีธรรมะเป็นเครื่องอยู่ ไม่มีธรรมะเป็นเครื่องอยู่ เราจะอยู่กับฟืนกับไฟ เราจะอยู่กับกิเลสร้อนๆ นี่ แต่เราพยายามกําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เรามีธรรมเป็นเครื่องอยู่

ธรรมคืออะไร ธรรมคือปัญญาไง ธรรม สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม ปัญญาคือมันแยกแยะอะไรถูกอะไรผิด ถ้าผิด เราก็อย่าไปจับไปต้อง เราก็วางไว้ เราจะไปทางถูกต้องของเรา

แล้วถ้าถูกต้องของเรานะ ถูกต้องแบบโลก เป็นคนดีก็ว่าดีแล้ว ถ้าถูกต้องของธรรม เราจะต้องทําจิตใจเราให้มีคุณธรรม เราพยายามทําใจเราให้สงบเข้ามาให้ได้ เราฝึกหัดใช้ปัญญาเราให้ได้ แล้วถ้ามันถอนกิเลสออกไปเป็นชั้นเป็นตอน นางวิสาขาเป็นพระโสดาบัน เป็นฆราวาสนี่เป็นพระโสดาบันได้เลย

แล้วเวลาพูดถึงอริยผลเป็นทางโลก มันสุดไกลเอื้อม มันสุดที่เราจะทําได้ แต่มันไม่คิดหรอกว่าใจเวลามันพลิกแล้วมันเป็นได้ทั้งนั้นน่ะ ใจเวลามันทําแล้วมันทําได้ ถ้าใจทําได้ เราถึงมาขวนขวายกันอยู่นี่ไง

ถึงอย่างใดก็แล้วแต่ เกิดมาชาตินี้ เกิดมาเป็นชาวพุทธ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา บุญกุศลก็ได้ทําแล้ว ถ้าได้ฝึกหัดภาวนาขึ้นมา ถ้ามันไม่ได้ ก็ถือว่าเราฝึกหัดแล้ว เราได้ทําแล้ว แต่ถ้ามันได้ขึ้นมา นี่เป็นสมบัติของเรา

ถ้ามันได้ก็ต้องให้มันได้จริงๆ ไม่ใช่มันได้แบบการรํ่าลือ เขาเล่าว่า แล้วก็เชื่อตามๆ กันไป แล้วก็ไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอันเลย

แต่ถ้าปฏิบัตินะ ปัจจัตตัง รู้จําเพาะตน แล้วโต้เถียงได้ ใครจะพูดอย่างไร สู้ได้ทั้งนั้นน่ะ เพราะมันมีข้อมูลความจริงในใจ อันนี้ถึงจะเป็นความจริง นี่พูดถึงแนวทางปฏิบัตินะ

ถาม : เรื่อง “กราบขอโอกาสเล่าถวายการปฏิบัติครับ”

กราบขอโอกาสหลวงพ่อ ขอเล่าการปฏิบัติครับ ในระหว่างเดินจงกรม เกิดความรู้สึกโล่งๆ ใจ เบาสบาย หายใจก็สะดวกดี มันมีความอิ่มเอม ผมเลยหยุดคิดเรื่องความตาย มันคืออะไรครับ หรือเป็นเพราะคิดเรื่องความตายวกไปวกมาซํ้าๆ จนเกิดความรู้สึกแบบนี้ มันเป็นไปได้ไหมครับ ความรู้สึกโล่งๆ สบายๆ นี้ จะนั่งหรือเดิน มันแจ่มชัดดี สบายๆ โล่งๆ เหมือนมีที่อยู่อาศัยให้จิตใจได้พัก

แต่บางคราวมันแปรสภาพเป็นบีบจิตใจให้เจ็บจี๊ดๆ เหมือนว่าทุกข์ใจอะไรก็ไม่รู้ครับ หาสาเหตุไม่ได้ว่าทุกข์จากอะไร ทุกข์นั้นเป็นทุกข์อะไรก็ไม่ทราบ แต่มันไม่ได้ทรมาน ดูชัดๆ มันก็คลายตัวของมันเอง ไม่มีความคิดใดๆ มันมีแต่ความรู้สึก (แต่ทีนี้ผมจําความรู้สึกมาเขียนครับ) มันคลายตัวลง แรกๆ ไม่ชัดเท่าไร แต่พอวันสองวันมันเริ่มชัดขึ้นเรื่อยๆ บางทีมันมีความง่วงแทรกมา แต่พอสติเพ่งไปที่ตรงง่วง ความง่วงก็ดับพรึบ! เสี้ยววินาทีที่เร็วมาก ตอนเป็นครั้งแรกมันก็ตื่นเต้นครับ แต่พอความง่วงเกิดบ่อยๆ ก็รู้ว่ามันง่วงแบบนี้บ่อยแล้วก็หาย ถ้ากําลังสติพอ แต่เวลาความง่วงหายไป ตาสว่างวาบโล่ง ใจสบาย สะดวกสบาย อย่างนี้มันคืออะไรครับ

(คราวก่อนหลวงพ่อบอกว่าให้ผมทําต่อไปแล้วจะดี ก็ไม่ทราบว่าจะดีเป็นอย่างไร แต่มันเร็วขึ้น คือไม่ปล่อยให้ความเกิดนามมันดับพรึบเลย แต่บางทีก็หลับในที่เดินแล้วค่อยหายง่วงครับ)

ส่วนที่มันเจ็บที่กลางอก เจ็บปวดจิตนี้มันเกิดขึ้นได้อย่างไรครับ ทั้งๆ ที่ไม่ได้คิดอะไรที่เป็นความทุกข์เลย แล้วมันก็คลายตัวเองให้บางครั้ง บางคราวสติเพ่งลงไปชัดๆ แต่คลายตัวไปหมดจนเหลือแต่ความโล่งๆ เบาๆ สังเกตเห็นว่า สติไม่เพ่งลงชัดๆ ที่ความรู้สึกนั้นก็คลายได้ แต่ช้ากว่า และคลายก็คลายไม่หมด มันเป็นอย่างนี้ มันเกิดอะไรครับ มันผิดเพี้ยนอะไรไหมครับ แล้วจะทําอย่างไรต่อไปครับ

ตอบ : นี่เวลาเราถามมา ถามมา ปฏิบัติอย่างคําถามเริ่มต้น ว่าพุทโธ เวลาพุทโธ ควรพุทโธอย่างไร เวลาภาวนา ควรภาวนาอย่างไร ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาปฏิบัติแล้วเขามีปัญหาปั๊บ เขาจะเขียนมาถาม เขียนมาถามว่า สิ่งใดที่มันเป็นอดีต คือสิ่งที่เราผ่านมาแล้ว เราไม่ควรไปใส่ใจ เราควรจะวาง วางแล้วเราก็พุทโธของเรา ปฏิบัติเป็นปัจจุบันต่อไปข้างหน้า

ถ้าปฏิบัติต่อไปข้างหน้า เห็นไหม ถึงเวลาเขาเขียนมาว่า คราวก่อนหลวงพ่อบอกว่าให้ปฏิบัติต่อเนื่อง หลวงพ่อบอกว่าปฏิบัติต่อไปมันจะดีเอง แล้วมันจะดีอย่างไรล่ะ ผมไม่รู้ว่ามันจะดีอย่างไร

ปฏิบัติไปมันก็เป็นประสบการณ์ บางคราวมันก็สงบได้ บางคราวมันก็สงบไม่ได้ แต่ถ้าเราอยู่กับความเพียรของเรา เราเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา มันมีกิจกรรม มันมีกิจกรรม จิตใจของเรามันมีเครื่องอยู่ ถ้ามันมีเครื่องอยู่ เราเกาะอยู่กับสิ่งนี้ เราเกาะอยู่กับความเป็นอยู่ของเรา เราทําสิ่งนี้ มันมีประสบการณ์ของมันไป ถ้ามันมีประสบการณ์ของมันไป มันไม่แส่ส่ายไปข้างนอก แล้วเวลาเราออกไปทํางานมันก็เรื่องหน้าที่ของเรา ไปทํางานก็ไปทํางานอย่างหนึ่ง เวลาเสร็จแล้ว ไม่มีอะไร เราก็กลับมาที่นี่ ที่นี่มันงานภายใน กับงานภายนอกไง งานภายนอกคืองานหาเลี้ยงชีพ งานภายในคือสมบัติของเรา

ถ้าเราปฏิบัติต่อเนื่อง หลวงพ่อบอกให้ทําต่อเนื่องไป

ถ้าใครมีความเพียร มนุษย์เราจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร เรามีความเพียร มีความวิริยะ มีความอุตสาหะ ถ้าเราปฏิบัติบ่อยครั้งเข้าๆ จิตใจของเรามันมีคนดูแล มันไม่ปล่อยทิ้ง

แต่ถ้าเราไม่ปฏิบัติ จิตใจของเรานี่ จิตใจของเราแท้ๆ นะ เหมือนกับไม่มีใครดูแลมัน ปล่อยทิ้งๆ ขว้างๆ มันจะไปไหนก็เรื่องของมัน ถึงเวลามีสติทีหนึ่งก็มาคิดถึงมันทีหนึ่ง

แต่ถ้าเราปฏิบัติ เหมือนเราผูกไว้ เราดูแลหัวใจเราไว้ แล้วถ้าจะมาภาวนามันก็ภาวนาง่ายขึ้น แล้วถ้ามันภาวนาง่ายนะ ภาวนาง่ายขึ้น คําว่า “ง่ายขึ้น” มันระหว่างจิตดวงนั้น ระหว่างที่ปฏิบัติยาก กับปฏิบัติแล้วมันมีแนวทาง หรือปฏิบัติพอใช้ได้ เห็นไหม มันง่ายขึ้น กับที่เราปล่อยเลย มันเปรียบเทียบได้ไง ถึงให้ปฏิบัติต่อเนื่อง ให้ปฏิบัติไป

ทีนี้พอปฏิบัติไปแล้ว คนปฏิบัตินะ พอจิตมันสงบได้ มันรักษาจิตได้ เวลามันจะค้นคว้า มันมีคําถามแบบนี้ ส่วนที่มันเจ็บกลางอก มันเจ็บ เจ็บปวดที่จิต มันเกิดได้อย่างไร แล้วมันคืออะไร มันเกิดได้อย่างไร

เราไปมองความทุกข์ ความทุกข์คืออารมณ์ อารมณ์กระทบอารมณ์นั้นเป็นความทุกข์ เราทําสิ่งใดไม่พอใจนั้นเป็นทุกข์ แต่เราไม่ได้มองเลยว่า ทุกข์กาย ทุกข์ใจ

เวลาทุกข์กาย กายมันทุกข์อยู่แล้ว เวลาทุกข์หัวใจล่ะ เวลาทุกข์หัวใจใช่ไหม ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ เราค้นหาทุกข์ๆ เราไม่เจอทุกข์ แต่ถ้าเราเจอทุกข์ มันเจอในปัจจุบันนะ ถ้าเราเจอทุกข์ ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ

แต่ที่เราเป็นกันอยู่นี่ เราทุกข์เพราะว่าเราเสพอารมณ์ เวลาเราคิดเรื่องสิ่งใด สังเกตได้ เวลาเราคิดอะไร เราไม่พอใจสิ่งใด แล้วพอมันคิดจบแล้วมันก็จะทุกข์ แล้วทุกข์ก็ทุกข์ซํ้า ก็คิดซํ้าอีก แล้วก็ทุกข์ซํ้าเข้าไปอีก มันเป็นอดีตอนาคตไง แต่มันไม่เป็นปัจจุบันไง

แต่ถ้าจิตเราสงบนะ เราทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบ ถ้ามันเห็นเดี๋ยวนั้น นี่ไง ที่ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่าค้นหาไง ค้นหามัน ค้นหากิเลส ค้นหาทุกข์ ถ้ามันค้นหา มันเจอทุกข์ มันจับได้ ทุกข์ มันทุกข์ในอะไร ทุกข์คือความทนอยู่ไม่ได้ จิตมันทนอยู่ไม่ได้

จะบอกว่า จิตนี้มันเจ็บมันปวด มันเจ็บแปล๊บๆ กลางหัวใจ มันคืออะไร มันคืออะไร

เราจับไม่ได้ไง นี่มันใกล้เคียงแล้วล่ะ มันใกล้เคียงหมายความว่า ในคําสอนหลวงปู่ดูลย์นะ จิตส่งออก คือความรู้สึกนึกคิดปกติของเรา เขาเรียกจิตส่งออก ความคิดเราที่มันคิดอยู่ธรรมดานี่มันส่งออก มันออกมาจากจิต นี่มันเป็นสมุทัย เป็นสมุทัยเพราะอะไร เป็นสมุทัยเพราะเรามีกิเลส เห็นไหม

ความคิดเราทั้งหมด ความคิดธรรมชาติ ความคิดเรื่องธรรมะ ที่อภิธรรมบอกเขาคิด เขาคิดอยู่นี่คิดโดยกิเลส ความคิดของเรา ความคิดของเราที่เราคิดอยู่นี่ นี่จิตส่งออกหมด

จิตส่งออกนี้เป็นสมุทัย ผลของมัน ผลของมันคิดถูกคิดผิด คิดใช่หรือไม่ใช่ คิดไปแล้ว คิดตอนนี้ดี แต่พอทบทวนแล้ว อืม! น่าสงสัย นี่ความคิด เห็นไหม

ความคิดทั้งหมด จิตส่งออกเป็นสมุทัย ผลของการส่งออกเป็นทุกข์

เป็นทุกข์ แต่ไม่รู้ไม่เห็น

จิตเห็นจิตเป็นมรรค ผลของการที่จิตเห็นจิตเป็นนิโรธ

จิตเห็นจิตเป็นมรรค จิตเห็นทุกข์นี่ไง ไอ้จิตที่มันเจ็บแปล๊บๆ แปล๊บๆ เมื่อก่อนไม่เคยเห็นนะ เมื่อก่อนใครทุกข์ล่ะ ทุกข์ก็หาไม่เจอ

ทุกข์ต่อเมื่อผลของสมุทัยเป็นทุกข์ ทุกข์ต่อเมื่อคิดเจ็บชํ้านํ้าใจ ทุกข์ต่อเมื่อคอตก ทุกข์ต่อเมื่อผิดหวัง ทุกข์ต่อเมื่อไม่พอใจ ไม่พอใจอะไรก็แล้วแต่ ผลมันเกิดเป็นทุกข์

ผลของสมุทัย เห็นไหม จิตส่งออกเป็นสมุทัย ผลของสมุทัยเป็นทุกข์ๆๆ แต่ไม่รู้ไม่เห็นไง แต่ถ้าเราภาวนาขึ้นมา ไอ้แปล๊บๆๆ นั่นน่ะ เพียงแต่มันยังไม่เห็น ถ้าเราฝึกฝนของเราบ่อยครั้งเข้าจนกว่ามันจะรู้มันจะเห็นไง ถ้ามันเห็นนะ มันจับได้ ถ้าเห็นก็คือเห็นจิต จิตเห็นจิต

เวลาพูดกันไป เวลาท่องจํา อ่านหนังสือท่องจํา เมื่อวานเขามาถาม ผมอ่านหนังสือของหลวงตาท่องจําได้หมดเลยนี่ถูกไหม

เราบอกว่าถูก ถ้าอ่านหนังสือ ถูก ถ้าปฏิบัติ ไร้สาระ เขาอ่านไว้เพื่อค้นคว้า อ่านไว้เป็นแนวทาง แล้วเราต้องค้นคว้าปฏิบัติให้เป็นสมบัติของเรา ไม่ใช่สมบัติของหลวงตา ของหลวงตาเป็นสมบัติของท่าน ท่านถึงเทศน์ออกมา แล้วเรามาศึกษา ถ้าศึกษาแล้วเราค้นคว้าเป็นของเรา

เขาบอกเขาอ่านแล้วถูกไหม

เราฟังแล้วเศร้า นี่หรือลูกศิษย์กรรมฐาน ลูกศิษย์กรรมฐานค้นคว้าศึกษามาอย่างนี้ แล้วถือว่านี่เป็นสมบัติของตน มันอ่อนด้อยมากไง มันอ่อนด้อยมาก

แต่ถ้ามันปฏิบัตินะ เราศึกษามา เราศึกษามาด้วยความเคารพบูชา จิตดวงหนึ่งสู่จิตดวงหนึ่ง จิตดวงหนึ่ง จิตหลวงปู่มั่น จิตดวงหนึ่ง จิตของหลวงตา แล้วท่านเทศนาว่าการนั้นไว้

จิตดวงหนึ่งส่งให้กับจิตอีกดวงหนึ่ง จิตดวงหนึ่งคือจิตโง่ๆ เซ่อๆ อย่างเรานี่ศึกษาค้นคว้า ศึกษาค้นคว้าแล้วพยายามประพฤติปฏิบัติ จากจิตดวงหนึ่ง จิตของครูบาอาจารย์ส่งเข้ามาในจิตของเรา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมาได้ตามความเป็นจริง จากจิตดวงหนึ่งสู่จิตดวงหนึ่ง จิตสู่จิต

แต่ถ้าเราไปศึกษาอย่างนั้น ไปศึกษา มันศึกษาผ่านสมอง ผ่านสายตา ศึกษาค้นคว้าตามตัวอักษร ศึกษาค้นคว้าเพื่อเอาความหมาย มันไม่ได้ศึกษาค้นคว้าเอาความรู้สึกจากภายใน แล้วความรู้สึก ถ้าเราอ่านแล้ว ศึกษามาด้วยความเชิดชูบูชา แล้วเราปฏิบัติขึ้นมา เปรียบเทียบได้ เปรียบเทียบได้

ฉะนั้น ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หลวงตาท่านบอกว่าเป็นบาทเป็นฐาน เป็นแนวทางแล้วให้เราปฏิบัติ ถ้าเราปฏิบัติ เราก็ปฏิบัติศีล สมาธิ ปัญญา ไม่ใช่ชื่อศีล ชื่อสมาธิ ชื่อปัญญาอยู่ในหนังสือ

ในหนังสือมันเขียนไว้แล้ว ศีล สมาธิ ปัญญา แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมานี่ตัวจริงๆๆ ศีลคือความปกติของใจ ใจมั่นคง สมาธิ สมาธิคือความอบอุ่น สมาธิคือจิตตั้งมั่น ปัญญา ปัญญาที่มันไอ้ปวดจี๊ดๆ แล้วมันจับได้ จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นอาการของจิตเป็นมรรค ผลจากจิตเห็นอาการของจิตเป็นนิโรธ มันจะเกิดขึ้นตอนไหนล่ะ

เวลาปฏิบัติมา ปฏิบัติมาตั้งแต่ต้น ล้มลุกคลุกคลาน แล้วก็เขียนมาหาหลวงพ่อ หลวงพ่อก็เอ็ดเอาบ่อยๆ เลย แต่เวลามันเป็น เวลาที่มันจะเป็น แต่เราก็ไม่รู้เท่า

“ส่วนที่เจ็บกลางหัวอก จิตเจ็บปวดจิตใจนี้ มันเกิดได้อย่างไรครับ”

เห็นไหม มันไม่มีใครทํามันนะ ไม่มีใครทํามัน ไม่มีใครรังแก ไม่มีใครวางยา ไม่มีใครกลั่นแกล้ง แล้วมันเจ็บได้อย่างไรล่ะ มันเจ็บได้อย่างไรล่ะ

จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส ไอ้เจ็บแปล๊บๆๆ นั่นน่ะ นี่พลังงานไง พลังงานที่มันมี เห็นไหม ค้นหาทุกข์

ถ้าค้นหาทุกข์ การค้นหาทุกข์ ถ้าในแนวทางประพฤติปฏิบัติเขาจะมีค้นหาของเขา ค้นหากิเลส ค้นหาทุกข์คือค้นหากิเลส ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติเป็นท่านบอกว่า ไม่รู้จักกิเลส แก้กิเลสไม่ได้ ไม่รู้จักหน้ากิเลส ไม่เห็นหน้ากิเลส เราไม่สามารถชําระล้างกิเลสได้

เราเป็นหนี้ เราไม่รู้จักใครเป็นเจ้าหนี้เรา เอ็งจะไปใช้หนี้ใคร เราเป็นลูกหนี้ เราเป็นหนี้เขา แต่ใครเป็นเจ้าหนี้เราล่ะ เราจะใช้หนี้ใคร หนี้ชีวิตนี้เราจะใช้กับใคร หนี้ชีวิตเรา เราจะใช้กับใคร ก็ไม่ต้องใช้ เพราะเราเกิดมาก็ตาย อ้าว! ถ้าเกิดมาไม่ต้องใช้ เกิดมาแล้วตาย มันก็จะเกิดตายต่อไป

แต่ถ้าเราหาเจ้าหนี้เจอ หาเจ้าหนี้เจอ เราเจอเจ้าหนี้ เราเจอทุกข์ แล้วเราจับทุกข์ได้ เราวิปัสสนาได้ เราเจอเจ้าหนี้ แล้วเราจะใช้หนี้เจ้าหนี้ ใช้เจ้าหนี้ กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันเป็นมาร พญามารมันครอบงําหัวใจ เราเห็นเจ้าหนี้ เราจะใช้หนี้เจ้าหนี้

เวลาพูดอย่างนี้ปั๊บ ผู้ฟังจะขนพองเลยนะ จะได้จะเสียแล้ว แล้วต่อไปมันจะจับไม่ได้เลย ฉะนั้น พูดไว้ให้เป็นแนวทาง แล้วเวลาปฏิบัติให้มันเป็นปัจจุบัน

ไอ้เจ็บแปล๊บๆๆ เจ็บลึกๆ ในใจ มันไม่มีเหตุมีผล ไม่มีใครไปทําร้ายมัน ไม่มีใครไปทําลายมัน แต่ที่มันเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมาเพราะเราปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานมาไง

ที่บอกว่า เดินจงกรมมาตลอด คิดถึงความตาย วนๆ ซํ้าๆ ทํามาตลอด เวลามันปล่อยวาง มันก็โล่ง มันก็สบาย เดี๋ยวมันก็แปรสภาพ มันก็ไม่มีอะไรอยู่จริง แล้วเขียนมาถามหลวงพ่อ หลวงพ่อก็ด่าเอาๆ เห็นไหม แต่ผลของมัน มันทํามาๆ

เราไม่ใช่ด่าเอาๆ นะ เราเห็นแต่ว่าเหตุผลฟังขึ้นไหม ถ้าเหตุผลมันฟังไม่ได้ มันจะแถออกนอกทางแล้วล่ะ มันจะแถออกนอกทางเพราะว่าตัณหาความทะยานอยาก พญามาร หรือความเห็นของเรามันยุมันแหย่ มันชักมันจูง มันอยากให้เราออกนอกลู่นอกทาง

ไอ้เราก็เคยเจอปัญหานี้มาเยอะ พอภาวนาเสร็จแล้วมันจะเป็นไอ้นั่น มันจะเป็นไอ้นี่ มันให้ค่าตัวเองตลอด มันให้คะแนนตัวเองมากมายมหาศาล แล้วเวลาไปเจออุปสรรคเข้าก็คอตก เกิดมามีแต่คนอาภัพ เกิดมาไม่มีใครคอยช่วยเหลือเจือจาน เวลามันคอพับนะ มันก็อับเฉา เวลามันภาวนาดีบ้างเล็กๆ น้อยๆ มันก็ให้คะแนนจนเราจะออกนอกทางไป

ถ้ามันจะชักเข้าทาง ชักเข้าทาง เราก็เข้าสู่พุทโธ เข้าสู่ปัญญาอบรมสมาธิ ทําความมั่นคงของใจเราให้มั่นคงไว้ อย่าให้มันแฉลบ แล้วพยายามค้นคว้า ถ้าค้นคว้านะ ให้รําพึงไปที่กาย รําพึงไปที่เวทนา รําพึงไปที่จิต รําพึงไปที่ธรรม ไอ้เจ็บแปล๊บๆๆ มันต้องมีต้นเหตุ มันต้องมีที่มาที่ไป

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีสิ่งใดเลื่อนลอย มันมีเหตุมีปัจจัย มันมีเหตุมันมีผล มันมีที่มาที่ไปทั้งนั้นน่ะ เพียงแต่ที่มาที่ไปมันลึกซึ้งหรือหยาบละเอียดแตกต่างกัน ถ้ามันลึกซึ้ง จิตใจต้องละเอียดลึกซึ้ง

อย่างเช่นเราจะปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ถ้าจิตของเราเป็นสมาธิ เรามีสมาธิขึ้นมา แล้วเราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันสะเทือนกิเลสเลยล่ะ กิเลสมันจะกลัวมาก กิเลสมันจะเห็นว่าจิตดวงนี้ได้ฝึกหัดสัจธรรมจนมีมรรคมีผลเข้ามาพบเห็นหน้าเราแล้ว

ธรรมดากิเลสมันซ่อนอยู่ในหัวใจของเรา แล้วมันไม่ให้เราเห็นหน้ามันเลย แล้วมันหลอกใช้เรา ข่มขี่บังคับใช้ชีวิตนี้มาไม่มีต้นไม่มีปลาย แต่เราประพฤติปฏิบัติธรรมขึ้นมาจนมีเหตุมีผล มีหลักเกณฑ์ เข้าไปได้พบหน้ามัน เห็นหน้ามันเท่านั้นน่ะ มันสะเทือนมาก แล้วพอสะเทือนมาก เราพยายามทําความสงบของใจเข้ามา แล้วออกไปวิปัสสนาเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ตามความเป็นจริง

คนที่ปฏิบัตินะ เวลาผิดมันรู้ว่าผิด เวลาถูกมันก็รู้ว่าถูก ถ้าปฏิบัติไปแล้ว พิจารณาไปแล้ว มันไม่มีเหตุมีผล เรากลับมาทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วกลับไปพิจารณาใหม่ ทําอยู่อย่างนี้ระหว่างสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน มันอิงต่อกัน แล้วมันก้าวเดินไป เราจะได้ประโยชน์จากตรงนี้ไง ถ้าได้ประโยชน์จากตรงนี้ จิตใจมันก็จะพัฒนาขึ้น

การค้นหาทุกข์ เริ่มต้นจากปฏิบัติมันต้องมีพื้นฐาน มีพื้นฐานแล้วเราก็ยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ายกได้ มันก็เห็นทุกข์ได้ เห็นทุกข์ได้ก็วิปัสสนาได้ วิปัสสนาได้ มันก็เป็นของจริง จิตจริง วิปัสสนาจริง จิตจริง ทําความเป็นจริง เราต้องการความจริง

เราอยู่กับโลกสมมุติ เราอยู่กับความสมมุติในโลก แล้วเราปฏิบัติมันเป็นสัจจะอริยสัจจะ เป็นอัตตสมบัติกับใจดวงนั้น เอวัง

ถ้าสมบัติแท้ของหัวใจนะ
ในหัวใจหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ในหัวใจของหลวงตา
ในหัวใจของครูบาอาจารย์เราท่านมีคุณธรรม
มันฝังอยู่กลางหัวใจนั้น
พูดเมื่อไหร่บอกเมื่อไหร่ได้ตลอดเวลา
อัตตสมบัติฝังอยู่กลางหัวใจ ฝังอยู่นะ มันเป็นธรรมธาตุ
สิ่งนั้นนั่นน่ะมันฝังอยู่กลางหัวใจ มันถึงเป็นปัญญาพุทธะไง
พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

๕

พุทธปัญญา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๓ เมษายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กิเลสหลอก”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ลูกขอกราบขอบพระคุณหลวงพ่อที่เมตตาตอบคําถามเกี่ยวกับการเดินจงกรมและนั่งสมาธิ (หัวข้อ “ใจร่วมเดิน”) ลูกได้กําลังใจและนําความกระจ่างในการปฏิบัติเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะการนั่งสมาธิเจ้าค่ะ

เมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมา ลูกได้ไปกราบและฟังเทศน์หลวงพ่อที่วัด รู้สึกว่าฟังเทศน์แบบสดๆ ยิ่งมีพลังต่อจิตใจมาก ลูกจะหาโอกาสไปกราบและฟังเทศน์หลวงพ่อที่วัดบ่อยๆ เจ้าค่ะ ครั้งนี้ลูกขอรายงานการปฏิบัติและกราบขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยแนะนําด้วยเจ้าค่ะ

๑. ลูกเดินจงกรมต่อเนื่องแล้วเกิดเป็นสมาธิ ตอนแรกเดินเร็ว บังคับควบคุมไม่ได้ จนสุดท้ายค่อยๆ เดินช้าลงจนยืนนิ่งๆ ก้าวต่อไม่ได้ ตอนนั้นใจมันก็คิดว่าร่างกายนี้ไม่ใช่เรา เราแค่มาอาศัยอยู่ สุดท้ายร่างนี้ก็ถูกกองทิ้งเหมือนขอนไม้ แล้วเราก็ไม่อาจรู้เลยว่าต่อไปเราจะไปอยู่ที่ไหน แบบไหน มันเสี่ยงและอันตรายเหลือเกิน คิดถึงตรงนี้มันก็เกิดความรู้สึกเศร้าและกลัวในวัฏสงสาร

จากนั้นพอสมาธิคลาย ก็ขยับนั่ง แต่ใจยังนึกต่อเนื่อง ใจยังนึกถึงความไม่แน่นอนของการเวียนว่ายตายเกิด เราเหมือนถูกปิดหูปิดตาให้มืดบอด ถูกกิเลสหลอกลวงคอยเอาขนมหวานมาล่อให้เราติดอยู่ ทําให้เวียนว่ายตายเกิดอยู่รํ่าไป หาทางออกไม่ได้ ตอนนั้นนํ้าตาก็ไหลด้วยความรู้สึกคับแค้นใจ เหมือนเราถูกกระทําอยู่ฝ่ายเดียวโดยที่ไม่มีทางต่อสู้ได้เลย ร้องไห้อยู่อย่างนั้นนาน

จนสักพักก็ได้ความคิดแว็บขึ้นมาว่า เราก็ไม่ได้สิ้นไร้ไม้ตอก เราก็เป็นลูกมีพ่อมีแม่ พระพุทธองค์ผู้เป็นศาสดาก็ได้สั่งสอนหนทางที่จะพ้นทุกข์ให้แล้ว พ่อแม่ครูอาจารย์ท่านก็ได้ทําให้ดูถึงการหลุดพ้นเป็นอิสระ เหลือแต่เราจะเดินตามทางที่ท่านวางไว้ให้เท่านั้น พอคิดถึงแค่นี้ นํ้าตาก็หยุดไหล ไม่เหลือความกลัว ความคับแค้นในใจอีกเลยเจ้าค่ะ แล้วก็ลุกขึ้นเดินต่อไป

๒. หลวงพ่อเมตตาสั่งสอนให้นั่งสมาธิโดยใช้พุทโธกํากับอยู่ตลอด ลูกก็ฝึกนั่งดูลมหายใจโดยใช้พุทโธกํากับ รู้สึกว่าลมหายใจเบาลงเรื่อยๆ จนถึงจุดหนึ่งที่กําหนดพุทโธ แต่ไม่รู้สึกว่ามีลมเข้าออก จึงกําหนดตามความรู้สึกที่เหมือนจะมีจังหวะการหายใจเข้าออก ก็นั่งอยู่อย่างนั้นอยู่นานจนรู้สึกว่าลมหายใจเริ่มชัดขึ้น แล้วก็คลายออกมา อันนี้ลูกกําหนดถูกหรือไม่อย่างไรเจ้าคะ (เกรงว่าจะเป็นการเข้าภวังค์อยู่ค่ะ) กราบขอบพระคุณหลวงพ่อมาก

ตอบ : นี่พูดถึงว่าคําถาม คําถามเกี่ยวกับว่าโดนกิเลสหลอก แต่ว่าคําว่า “โดนกิเลสหลอก” เวลาเขาโดนกิเลสหลอก ถ้ากิเลสหลอกมันก็จะหลอกว่าเราปฏิบัติแล้วประสบความสําเร็จ เราปฏิบัติแล้วมีความว่าง เราปฏิบัติแล้วจะมีความดีงามไปหมด นั่นกิเลสหลอกให้เราพลั้งเผลอ

เวลากิเลสมันหลอกนะ คนถ้ายังไม่ได้ปฏิบัติ หนึ่ง ไม่เคยเห็นหน้ากิเลสก็ไม่เข้าใจว่ากิเลสมันจะโหดร้ายขนาดไหน เรานึกว่ากิเลส ถ้าเจอมันแล้วมันก็เหมือนวัตถุสสารที่พอเจอมันแล้วมันก็จะหลบเลี่ยงหนีไป

แต่ความจริงกิเลสมันเป็นสิ่งที่มีชีวิต สิ่งที่มันต่อรองได้ ถ้าเรายังไม่ได้เห็นตัวมัน มันก็หลบซ่อนอยู่ให้เราองอาจกล้าหาญ ทําสิ่งใดประสบความสําเร็จ แต่พอมันเข้าไปชิดตัวมันนะ เวลามันจะหลอกนะ มันพลิกมันแพลง มันพลิกมันแพลงให้เราผิดพลาด ให้เราลุ่มหลง ให้เราหาทางไปไม่ได้

เวลามันจะหลอกนะ มันหลอกถึงว่าเราได้มรรคได้ผล แล้วมันไม่ได้ เวลากิเลสมันหลอก มันพลิกแพลงหลอกเราร้อยแปดพันเก้า เวลากิเลสนี่ เพราะกิเลส หนึ่ง มันไม่ให้เรารู้จักมัน มันไม่ให้เราเห็นตัวมันเลย แล้วพอไม่ให้เห็นตัวมันแล้ว ในเมื่อเข้าไปไม่ถึงตัวมัน มันก็พลิกแพลง เวลามันพลิกแพลงนะ กิเลสมันบังเงา

เวลากิเลสมันบังเงานะ เห็นไหม หมา สุนัขเวลามันเห่า มันก็เห่าแบบสุนัขใช่ไหม แต่เวลามันห่มหนังเสือนะ มันจะเห่าให้เป็นเสียงเสือไง เวลาเสือมันคํารามนะ โอ้โฮ! คํารามนี่เสียงลั่นเลย เสียงเสือ

เวลาหมามันเห่ามันไม่เหมือนเสือหรอก แต่เวลามันเอาหนังเสือมาครอบไว้นะ มันบอกจะเห่าให้เหมือนเสียงเสือ แล้วมันเห่า มันเข้าใจว่ามันเห่าแบบเสียงเสือ แต่มนุษย์เราฟังเสียงก็รู้ว่ามันเสียงหมา ไม่ใช่เสียงเสือ

เวลากิเลสมันจะหลอกเรานะ เวลาเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรารู้ไปทั่ว เราพูดธรรมะนี่แหม! มันน่าฟัง พูดธรรมะนี่ทุกคนเคลิบเคลิ้มเลยล่ะ อื้อหืม! ปัญญามันสุดยอดเลย แต่ถ้าคนเป็นนะ นั่นเสียงสุนัข ไม่ใช่เสียงเสือ

เสียงเสือนะ เสียงเสือ ถ้าเสือมันคําราม โดยธรรมชาติเลย เราเห็นเสือ ทุกคนก็กลัวแล้ว เวลาเราเห็นเสือนะ ถ้าเสือหลุดจากกรงมา ใครเห็นเสือ วิ่งหนี ไม่มีใครจะเดินเข้าไปหาเสือหรอก ไม่มีใคร ถ้าเห็นเสียงเสือนะ ถ้าเสือมันคําราม

ฉะนั้น เวลาการแสดงฤทธิ์ในพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าการบันลือสีหนาท การเทศนาว่าการมันปราบกิเลส กิเลสนี้หมอบเงียบ ถ้ามันคนรู้จริงนะ

แต่ถ้าคนไม่รู้จริงนะ เวลาสุนัขมานี่มันกระดิกหางแล้ว สุนัขมันห่มหนังเสือนะ มันวิ่งเข้ามาหาเรา มันกระดิกหางเลยล่ะ มันประจบ มันประจบ มันเข้าหาเลย ฉะนั้น ไม่ต้องไปหามันหรอก มันวิ่งเข้าหาเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลากิเลสมันมาหลอกไง เวลากิเลสมันหลอก มันอ้างธรรมะ อ้างทุกอย่าง แล้วเราก็เชื่อมัน ฉะนั้น คนไม่มีวุฒิภาวะก็คิดว่า เพราะคนจะพูดอย่างนี้บ่อยมาก ฉะนั้น ในเรื่องการเผยแผ่พระพุทธศาสนานะ มันก็มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เวลาเผยแผ่ธรรม พระสงฆ์เป็นธรรมทูต เพราะต้องศึกษา ศึกษาแล้ว ไปเผยแผ่ เวลาเผยแผ่ก็ธรรมะพระพุทธเจ้าทั้งนั้นน่ะเวลาพูดออกมา ธรรมะของพระพุทธเจ้า

แล้วเวลาไปเผยแผ่นะ ในทางตะวันตก จริงๆ เขาก็ศึกษาได้ แต่ที่เขาเห็นพระ เห็นชาวตะวันออกเขาอยากให้สอนสมาธิเขา เขาอยากปฏิบัติ โดยจริงๆ เขาอยากปฏิบัติ เขาอยากได้มรรคเขาอยากได้ผล แต่เวลาเราไป เราก็ไปอธิบายให้เขาฟังเรื่องธรรมะ ถ้าพูดถึงถ้าเป็นปริยัติมันก็ถูกต้อง แต่ถ้าเราเป็นฝ่ายปฏิบัติล่ะ ถ้าฝ่ายปฏิบัตินะ ถ้ากิเลสมันหลอกนะ มันพลิกแพลงว่านั่นของฉันไง

ในสมัยพุทธกาล เวลาชาวเมืองมคธเขาไปทอดแหได้ปลาทองคํามา พอได้ปลาทองคํามา เมืองแว่นแคว้นมันปกครองถึงกันหมดไง เขาเห็นว่าได้ปลาทองคํามาต้องเอาไปถวายพระเจ้าพิมพิสาร เอาเก็บไว้มันจะมีโทษ ไปถวายพระเจ้าพิมพิสาร พระเจ้าพิมพิสารเอามาไว้ท้องพระโรงไง เวลาเอาปลามาไว้ท้องพระโรง อู้ฮู! มันเป็นปลาตะเพียนทองคํา เวลามันอ้าปากมานี่ โอ้โฮ! ปากเหม็นมาก เหม็นไปทั้งราชวังเลย แล้วในราชวังนั้นก็ไม่มีใครรู้

พระเจ้าพิมพิสารเป็นพระโสดาบันนะ พระโสดาบันจะเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วจะเข้าใจว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนาคตังสญาณนี่สุดยอดมาก ตกเย็นก็ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าเหตุมันเกิดอย่างนี้ ชาวประมงเขาไปทอดได้ปลาตะเพียนทองคํามา แล้วเอามาถวายข้าพเจ้า เอามาอยู่ท้องพระโรง เวลามันอ้าปากขึ้นมา กลิ่นมันเหม็นไปทั่วไปหมดเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า เขาเคยบวชในพระพุทธศาสนา แล้วเวลาเขาบวชแล้วเขาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์ก่อน แล้วเขาได้เผยแผ่ธรรม มีลูกศิษย์ลูกหา มหาศาลเลย ด้วยความหลงตัวเองไง คิดว่าเขาศรัทธาตัวเอง ก็เริ่มเอาความเห็นตัวเองบวกเข้าไปไง พอตัวเองบวกเข้าไป มันก็ไม่ใช่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยแท้แล้ว ฉะนั้น เวลาตายไปตกนรกอเวจี

เห็นไหม เป็นผู้ที่เผยแผ่นะ มีลูกศิษย์ลูกหาเผยแผ่ศาสนา ตายไปตกนรกอเวจี พอตกนรกอเวจี พ้นจากเวรจากกรรมขึ้นมา ผ่อนเข้ามาๆ จนสุดท้ายเศษกรรมมาเกิดเป็นชาติสุดท้ายชาติที่เป็นปลา

พระพุทธเจ้าบอกว่า เวลาเขาบวชเป็นพระแล้วเขาเผยแผ่พระพุทธศาสนา เขาจรรโลงพระพุทธศาสนา บุญกุศลอันนั้นน่ะทําให้เกล็ดของเขาเป็นทองคํา นี่ผ้ากาสาวพัสตร์ เกล็ดเป็นทองคํา เวลาที่เขาอ้าปากขึ้นมาแล้วมันเหม็นไปหมด นั่นแหละกิเลสของเขา นั่นแหละความเห็นที่เขาบวกในพระพุทธศาสนาไปไง เขาบวกไป นี่อยู่ในพระไตรปิฎก

เวลาที่ว่า สิ่งที่ว่าเวลากิเลสมันหลอกๆ มันหลอกให้คนเสียหายขนาดนั้นน่ะ ฉะนั้น นี่พูดถึงว่ากิเลสหลอกนะ พอกิเลสหลอก ทั้งชีวิตเลย ไปกับมันหมด แล้วทําคุณงามความดีมากน้อยก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย นั่นเวลากิเลสมันหลอก

แต่เวลาย้อนกลับมาที่คําถาม คําถามว่า เวลาครั้งที่แล้วเขาบอกว่าเขาเขียนถามมาเรื่องการเดินจงกรม แล้วจิตใจมันร่มเย็นมาก

คําว่า “จิตใจร่มเย็นมาก” เราบอกว่าใจมันร่วมเดิน เราเดินจงกรมนี่ เราเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา มันแสนทุกข์แสนยาก เพื่อจะเอาใจเราไว้ไง เราตั้งใจจะเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เราตั้งใจทําคุณงามความดี เราอยู่ในทางจงกรม อยู่ในท่านั่งสมาธิภาวนา นี่เป็นการปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ทําไมเอาใจเราไว้ไม่ได้ล่ะ ทําไมใจมันเร่าร้อนล่ะ จิตใจของเรา นู่นก็ยังไม่ได้ทํา นี่ก็ยังไม่ได้ทํา มรรคผลมีจริงหรือเปล่า ปฏิบัติแล้วจะได้หรือไม่ได้ พุทโธก็พุทโธอยู่ แต่ความคิดมันแลบไปเรื่อย นี่ไง จิตใจมันไม่ร่วมเดินด้วยไง

เวลาจิตใจโดนกิเลสมันบังคับ ทั้งๆ ที่เรามีเจตนา เจตนาของเราเป็นอดีต ตั้งต้นเจตนาเป็นปัจจุบัน พอเข้าทางจงกรมไปแล้ว คิดเรื่องอื่นแล้ว เจตนาเป็นอดีตไปแล้ว มันคิดแต่เรื่องอื่น จิตใจมันไม่ร่วมมือด้วย การเดินจงกรมนั้นก็มีแต่ความทุกข์ยาก การเดินจงกรมนั้นมันก็เร่าร้อน

แต่ถ้าเราพุทโธๆ ตั้งสติแล้วบังคับจนจิตมันอยู่ในอํานาจ จิตมันอยู่กับเราไง เราพุทโธ จิตก็พุทโธด้วย เราเดินจงกรม จิตก็เดินจงกรมกับเราด้วย เรานั่งสมาธิ จิตก็นั่งอยู่ด้วย จิตมันไม่ไปข้างนอกไง จิตมันก็อยู่กับเรา เห็นไหม ถ้าจิตมันร่วมมือด้วย

จิตมันร่วมมือนะ โอ้โฮ! ภาวนาสะดวก ภาวนาดี ดีน่าดูเลยถ้าจิตมันร่วมมือ ถ้าจิตมันไม่ร่วมมือนะ เราตั้งใจ เราเจตนาแล้วเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา แต่มันคิดแฉลบไปข้างนอกหมดเลย มันไม่อยู่กับเราเลย

เห็นไหม อันนี้ถ้าจิตมันร่วมเดินด้วยมันก็เป็นแบบนั้น แต่ที่เราพูดนี่เราจะบอกว่า เวลาอาการอย่างนี้เป็นแบบนี้ แต่มันมีเจริญแล้วเสื่อม จิตเดี๋ยวมันก็ร่วมมือด้วย เดี๋ยวมันก็ต่อต้าน เดี๋ยวมันก็พลิกแพลง เดี๋ยวมันก็ขุดหลุมพราง มันขุดหลุมพรางเลยล่ะ มันขุดหลุมพรางให้เราตกเลยล่ะ

เวลามันขุดหลุมพรางก็เป็นหลุมพรางใช่ไหม เวลาเราคิดตามมันไปก็ตกไปในความคิดนั้น ตกไปในความยึดมั่นถือมั่นนั้น ตกลงไปบอกว่า นรกสวรรค์ไม่มี มรรคผลนิพพานก็ไม่มี แล้วปฏิบัติไปทําไม นี่มันขุดหลุมพราง แล้วเราก็ตกไปในหลุมพรางมัน แล้วเราก็เชื่อมัน เชื่อมันแล้วเราก็หมดโอกาส เพราะพอเชื่อมันแล้วเราก็ตามมันไปแล้ว

เวลาจิตมันเป็นได้หลากหลายนัก หลวงปู่มั่นท่านพูดไว้เอง เพราะหลวงปู่มั่นท่านเข้าไปเผชิญกับจิตของท่านเอง แล้วท่านแก้ไขจิตของท่านเอง ท่านถึงบอกว่าจิตนี้มันมหัศจรรย์ ดีนะ มนุสสเทโว เป็นมนุษย์อย่างกับเทวดาเลยล่ะ เวลามันร้าย มนุสสติรัจฉาโน ร่างกายเป็นมนุษย์ จิตใจเป็นสัตว์ ทําร้ายเขา ทําลายเขา มันเป็นได้หลากหลาย จิตนี้เป็นได้หลากหลาย เป็นได้ทุกอย่างเลย

ฉะนั้น ถ้าจิตมันร่วมเดินด้วย จิตมันอยู่กับเราด้วย การภาวนามันก็ดี แต่มันมีเจริญแล้วเสื่อมไง เวลาดีก็อยู่กับเรา เวลาเสื่อมไป ที่ภาวนาที่มันยาก มันยากตรงนี้ ยากตรงที่เราพยายามจะรักษาดูแล ชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าและการออก

ถ้าชํานาญในการเข้าและการออก เวลาเข้าสมาธิ จิตมันดีแล้ว สิ่งที่มีค่าที่สุดคือหัวใจของมนุษย์ แล้วหัวใจของมนุษย์ได้สัมผัสธรรมะนี่มันประเสริฐมาก

เราศึกษามา เราไปท่องไปจํามา มันอยู่ข้างนอก ข้างนอกหมายถึงว่าสัญญาคือความจํา เดี๋ยวก็จําได้ เดี๋ยวก็ลืม แต่ถ้าเราเดินจงกรม มันสงบหนเดียว ไม่ใช่ความจํา...ความจริง มันอยู่กับใจ

หนเดียวใช่ไหม แล้วทุกข์ร้อนทั้งวัน ทุกข์ร้อนเป็นเดือน มันเทียบได้ว่าเราเคยสงบ เราเคยว่าง เราเคยเห็นใจของเรา มันมีอยู่จริง เราทําได้จริง มันทําให้เรามั่นคง ทําให้ความเพียรเราเข้มแข็ง ทําให้เราทําของเราได้ เพราะเราเคยเห็น เราเคยเห็น เราเคยได้สัมผัส นี่ไง ผลของมันถ้าเราทําของเราได้

ฉะนั้น ถ้าทําได้ ว่าใจร่วมเดิน เขาถามว่าเราใจร่วมเดิน แล้วคราวนี้เขามุมานะ มุมานะทํามากขึ้น จนถึงคําถาม

“๑. ลูกเดินจงกรมต่อเนื่องแล้วเกิดเป็นสมาธิ ตอนแรกเดินเร็ว บังคับควบคุมไม่ได้ จนสุดท้ายค่อยๆ เดินช้าลงจนยืนนิ่งก้าวต่อไม่ได้ ตอนนั้นจิตมันก็คิดว่า ร่างกายนี้ไม่ใช่ของเรา เราแค่มาอาศัยอยู่ สุดท้ายแล้วร่างนี้เราก็ต้องทิ้งเหมือนขอนไม้ แล้วเราก็ไม่อาจรู้ได้เลยว่าต่อไปเราจะอยู่ที่ไหน แบบไหน มันเสี่ยงและอันตรายเหลือเกิน คิดถึงแล้วถึงตอนนี้มันเกิดความรู้สึกเศร้าและกลัวในวัฏสงสาร”

นี่เวลาเขาคิดไป เวลาเราบอกว่าความคิด ความคิดว่าร่างกายนี้ไม่ใช่ของเรา ร่างกายนี้เหมือนขอนไม้ เราฟังทุกวัน ใครบ้างคิดไม่ได้ ทุกคนก็คิดได้ทั้งนั้นน่ะ ทุกคนรู้สึกได้ทั้งนั้นน่ะ แต่ทําไมมันไม่ซาบซึ้งล่ะ แต่มันคิดแล้วทําไมมันไม่ซาบซึ้ง ทําไมมันไม่สังเวชล่ะ

แต่ถ้ามันซาบซึ้ง มันสังเวชนะ ถ้าจิตมันดีมันก็คิดได้ดีใช่ไหม ถ้าจิตมันเป็นสมาธิล่ะ เดินจงกรมจนจิตมันเป็นสมาธิ พอคิดได้ขึ้นมาอย่างนี้ เห็นไหม นํ้าตาไหลพรากเลยนะ นํ้าตาไหลพราก สิ่งนี้มันคืออะไรล่ะ

เราจะบอกว่า เวลาเกิดภาวนา เวลาเกิดปัญญา ปัญญามันมีหลากหลาย ปัญญาทางโลกเขาเรียกว่าโลกียปัญญา ปัญญาทางโลกนะ ถ้าการศึกษา สุตมยปัญญานี่ปัญญาทางโลก แล้วเวลาคิดขึ้นมามันเป็นโลกียปัญญา เพราะมันคิดจากจิตดิบๆ จิตของเรา สามัญสํานึกมันคิดอย่างนี้

แต่ถ้าเราทําสัมมาสมาธิ มันปล่อยๆๆ มันปล่อยขันธ์เข้ามา มันปล่อยสัญญาอารมณ์เข้ามาเป็นเอกเทศ พอมันเป็นเอกเทศ เป็นสมาธิ มันไม่มีสมุทัย สมุทัยคือตัวตน สมุทัยคือความบวกของเรา ความคิดบวก บวกด้วยความเห็น บวกด้วยความเห็นแก่ตัว บวกด้วยทิฏฐิมานะ บวกด้วยความไม่รู้ นี่คือสมุทัยหมดเลย แล้วความคิดมันเกิดท่ามกลางสิ่งที่ไม่สะอาดบริสุทธิ์ สิ่งนี้มันถึงเป็นโลกียปัญญาไง เราต้องทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบเข้ามามันจะเกิดพุทธปัญญา ปัญญาพุทธะ พุทธะเพราะว่าอะไร พุทธะเพราะจิตเป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน สมุทัยมันไม่เจือปนเข้ามา

สมุทัยมันเจือปนมาน้อย ถ้ามันมีเจือปน เจือปนมาน้อย แต่มันยังไม่สะอาดบริสุทธิ์ แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วความคิดอย่างนี้มันเกิดขึ้น ถ้าเกิดขึ้น ถ้ามันเป็นธรรม ธรรมมันก็ผุดขึ้นมา ธรรมมันผุดขึ้นมา แต่มันผุดขึ้นมาเพราะจิตมันสงบไง จิตมันมีสัมมาสมาธิไง ถ้าจิตเป็นสัมมาสมาธิ

ที่ว่าจําเป็นๆ ว่าทําไมนักปฏิบัติ ทําไมกรรมฐานเราทําไมต้องทําความสงบของใจก่อน ทําไมต้องทําความสงบของใจ

เพราะถ้าใจมันสงบ เวลามันเกิดปัญญา ตัวเองเกิดปัญญานะ มันสังเวช มันเห็นโทษของการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย แล้วมันยืนเลย ยืนอยู่ เห็นไหม แล้วเวลาสมาธิมันคลายตัวออกมา แล้วมันมานั่งต่อไป พิจารณาต่อไป นํ้าตามันไหล นํ้าตามันไหล นํ้าตาไหลพราก นํ้าตาไหลพราก

คําว่า “นํ้าตาไหลพราก” คําว่า “นํ้าตาไหล” มันสะเทือนหัวใจ เขาเรียกธรรมสังเวช คนเรานะ เกิดความสังเวชสะเทือนใจ เกิดความสังเวชสะเทือนใจมันก็สะเทือน พอมันสะเทือนใจ ถ้านํ้าตามันไหล คําว่า “นํ้าตาไหล” เวลาหลวงตาท่านพิจารณาของท่าน เวลาท่านถึงที่สุดแห่งทุกข์ ท่านนํ้าตาไหลพราก นํ้าตานั้นนํ้าตาชําระล้างภพชาติ

แต่ของเราเวลานํ้าตาไหล นํ้าตาไหลด้วยความเสียใจ เวลาทางโลก เวลาเขาทุกข์ใจ เจ็บชํ้านํ้าใจ ร้องไห้ๆ นํ้าตาอย่างนั้นนํ้าตาเพื่อสั่งสมภพชาติ แต่เวลาเราปฏิบัติไป มันเกิดธรรมสังเวช มันสะเทือนใจ ธรรมสังเวช ธรรมสังเวชมันยังไม่ชําระล้างภพชาติ

นํ้าตาไหลมันก็มีหลายระดับของมัน จิตใจมันสูงส่งขนาดไหน เวลานํ้าตาไหลมันก็ไหลจากคุณภาพของจิตนั่นน่ะ ถ้าคุณภาพของจิตมันสูง เวลานํ้าตามันสะเทือน มันสะเทือนเพราะว่าคุณธรรมเราสูง

แต่ถ้าจิตของเรายังไม่ถึงระดับนั้น เวลานํ้าตาเราไหลมันก็ไหลโดยธาตุขันธ์น่ะ เพราะธรรมดาร่างกายนี้มันขับเหงื่อขับไคลอยู่แล้ว นํ้าในร่างกายมัน ๗๐ เปอร์เซ็นต์อยู่แล้ว มันต้องขับออกอยู่แล้ว ขับสิ่งต่างๆ ไอ้นี่มันเป็นเรื่องของธาตุขันธ์

แต่เวลาจิตมันสงบแล้ว ถ้าเป็นธรรมสังเวช มันบวกความรู้สึกเข้าไปด้วย มันบวกความรู้สึกเพราะมันสะเทือนใจไง คําว่า “ธรรมสังเวช” ธรรมสังเวช นํ้าตาไหลพราก แต่นํ้าตาไหลพรากนี่ธรรมสังเวช ยังไม่ได้บรรลุธรรม ถ้าบรรลุธรรมมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ฉะนั้นที่ว่าปัญญาอย่างนี้มันเกิดขึ้นมา เขาถามไงว่าสิ่งนี้มันคืออะไร

เราจะบอกว่า ถ้ามันเป็นปัญญาพุทธะ ปัญญาเกิดจากจิตสงบ มันจะเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ปัญญาเกิดจากการท่องจํานั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ปัญญาเกิดจากสัญญานั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ปัญญามันมีหลายระดับ ฉะนั้น ปัญญาก็คือปัญญา

เวลาหลวงตาท่านพูดถึงปัญญา ท่านบอกว่าปัญญาไม่มีขอบเขต ไม่มีขอบเขตเพราะอะไร เพราะกิเลสมันซุกมันซ่อน มันพลิกมันแพลง ฉะนั้น กิเลสมันจะซุกมันจะซ่อน มันจะพลิกจะแพลง เราจะไม่เห็นมัน แล้วเราจะขุดคุ้ยหากิเลส

เราจะขุดคุ้ยหากิเลส เอาอะไรไปขุดคุ้ยล่ะ

เอากิเลสไปขุดคุ้ยหากิเลสใช่ไหม เอาความรู้สึกนึกคิดเราไปขุดคุ้ยแล้วเข้าข้างตัวเองไง กิเลสมันตัวสีดําๆ อ๋อ! กิเลสมันตัวสีแดงๆ อ้าว! กิเลสมันตัวสีขาวๆ มันว่าไปเรื่อยแหละ มันมั่นใจว่าอะไรเป็นกิเลส มันก็ว่าสีนั้นน่ะ แต่ความจริงไม่ใช่ ไม่มี

กิเลสมันก็คือกิเลส กิเลสเป็นนามธรรม กิเลสไม่มีสีไม่มีแสง แต่กิเลสเป็นความรู้สึก แล้วมันบวกอยู่กับใจมึงน่ะ แล้วมึงก็ไปตั้งชื่อมันเป็นอย่างนั้นน่ะ เพราะเราไปศึกษามาใช่ไหมว่าค้นหากิเลส มันก็บอกเลย อ๋อ! กิเลสเป็นอย่างนั้นๆ

มันเป็นอารมณ์อารมณ์หนึ่ง อารมณ์หนึ่งเอ็งผูกพันกับอะไร เอ็งก็ว่าสิ่งนั้นเป็นกิเลส แล้วถ้าเอ็งมีปัญญาทิ้ง อารมณ์นั้นมันทิ้งวัตถุสิ่งนั้นมาแล้ว เอ็งว่าเอ็งทิ้งกิเลสมาแล้วหรือ...ก็ไม่ใช่

กิเลสมันเกิดจากอารมณ์ อารมณ์ความผูกพันนั่นน่ะ กิเลสมันเกิดตรงนั้นน่ะ สมุทัยมันบวกเข้าไป แล้วเราไปจับสิ่งที่อารมณ์มันผูกพัน แล้วเราพิจารณา แล้วอารมณ์เราปล่อยจากสิ่งนั้น อารมณ์เราปล่อยจากสิ่งนั้น ปล่อยสิ่งนั้นแล้วเอ็งฆ่ากิเลสแล้วหรือ เพราะมันไปผูกพันกับสิ่งนั้น มันไม่ใช่ตัวมัน มันไปผูกพันกับสิ่งนั้น เราพิจารณาสิ่งนั้น พิจารณาสิ่งนั้นแล้วเราก็ปล่อยใช่ไหม

อย่างเช่นที่หลวงตาท่านพูด เราไปจับได้งู จับงูขึ้นมาก็นึกว่าปลาไหล เห็นไหม มันผูกพันว่าปลาไหล มันยกขึ้นมาเห็นแล้ว มันไม่ใช่ปลาไหล มันเป็นงู โอ๋ย! ทิ้งผัวะเลย มันไปอยู่ที่ปลาไหล เห็นไหม มันไม่ได้อยู่ที่ใจ แต่ถ้ามันอยู่ที่ใจล่ะ ฉะนั้น กิเลสมันสีอะไร กิเลสมันตัวเป็นอย่างไร

นี่ไง แต่ถ้ามันจิตสงบแล้ว จิตสงบแล้ว จิตส่งออกพาดพิงสิ่งใด จิตส่งออกพาดพิงสิ่งใด พาดพิงกับอารมณ์ สิ่งนั้นน่ะเป็นสมุทัย สิ่งใดเป็นสมุทัย ผลของมันคือทุกข์ ทําความสงบของใจเข้ามา

ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบ ใจมันสงบ ใจมันสงบ จิตเห็นอาการของจิต พอสงบแล้วมันจะขุดหากิเลส ถ้ามันหากิเลส มันขุดคุ้ยหากิเลส ถ้าหากิเลส มันเห็นกิเลส มันสะเทือน ถ้ามันสะเทือน มันพิจารณา นี่ภาวนามยปัญญา ปัญญาพุทธะ ถ้าปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้นมันก็เป็นประโยชน์

นี่พูดถึงว่า เวลาเขาพิจารณา แม้แต่ทําความสงบของใจ ทําจิตสงบแล้ว เวลามันคิดขึ้นมา ตอนนั้นใจมันคิดขึ้นมาว่าร่างกายนี้ไม่ใช่ของเรา เราแค่อาศัยมันอยู่เท่านั้นน่ะ สุดท้ายแล้วก็ต้องทิ้งมันเหมือนขอนไม้ ทิ้งมันเหมือนขอนไม้ ทิ้งมันไปเลยรู้ว่า ที่ว่าจิตมันเสี่ยงอันตรายเหลือเกิน คิดถึงตรงนี้แล้วมันรู้สึกเศร้าและกลัวในวัฏสงสาร แล้วเวลาคิดไป คิดจนถึงนํ้าตาไหลพราก นํ้าตาไหลพราก แล้วเวลาปัญญามันพลิกแพลง เห็นไหม เราก็ไม่ได้สักแต่ว่า เราก็ไม่ได้สิ้นไร้ไม้ตอก เราก็มีพ่อแม่ครูจารย์ เราก็มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาปัญญามันคิดลบ มันก็คิดลบไปได้ เวลามันคิดบวก มันก็คิดบวกไปได้ เห็นไหม ระหว่างบวกกับลบมันยังเกิดขึ้นในหัวใจของเรา แต่ถ้าเราพิจารณาของเราไปเรื่อย มันปล่อย มันปล่อย มันเข้าใจ มันปล่อย มันปล่อย มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงว่าเวลาปัญญามันเกิด ถ้าปัญญาเกิด ถ้ามีสัมมาสมาธิเป็นพื้นฐานนะ มันจะละเอียดมันจะลึกซึ้ง นี่พูดถึงแนวทางปฏิบัติ

แต่ของเราเวลามันเกิดขึ้นมามันก็ซาบซึ้งประสาที่ว่าวุฒิภาวะของเราทําได้ขนาดไหน ถ้ามันซาบซึ้งขนาดไหน มันปล่อยวางได้มากน้อยขนาดไหน นั้นเป็นผลงานของเรา นั้นเป็นการประพฤติปฏิบัติ แล้วให้ปฏิบัติซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ ซํ้าแล้วซํ้าเล่าคือฝึกหัวใจให้เข้มแข็งขึ้นมา ถ้าเข้มแข็งขึ้นมามันก็เป็นประโยชน์กับผู้ที่ปฏิบัตินั้น

นี่พูดถึงว่านี้มันคืออะไร

เวลาคิดถึงเวลามีแนวทางขึ้นมา มีแนวทางขึ้นมามันก็หายคับแค้นใจ แล้วมันลุกขึ้น แล้วจะเดินสมาธิต่อไป จะภาวนาต่อไป ถ้าเป็นภาวนาต่อไป มันจะเกิดให้ละเอียดขึ้น

“๒. หลวงพ่อเมตตาสอนให้นั่งสมาธิใช้คําว่า “พุทโธ” ตลอด ลูกก็กลับไปนั่งดูลมหายใจโดยใช้พุทโธกํากับ รู้สึกว่าลมหายใจมันเบาลงเรื่อยๆ จนถึงจุดหนึ่ง จนกําหนดพุทโธ แต่ไม่รู้สึกว่าลมเข้าออก”

นี่มันติดตรงนี้ เรามาติดตรงที่ว่า “แต่ไม่รู้สึกว่ามีลมเข้าออก จึงกําหนดตามความรู้สึกนั้นจนมีจังหวะการหายใจเข้าออก ก็นั่งอยู่แบบนั้นนานจนรู้สึกว่าลมหายใจเริ่มชัดขึ้น แล้วคลายออกมา อันนี้กําหนดถูกหรือไม่เจ้าคะ เพราะกลัวเป็นภวังค์”

ถ้ากลัวเป็นภวังค์นะ เวลาเราภาวนาไป การภาวนาไปมันเป็นเราทํางานชิ้นหนึ่ง จบงานชิ้นหนึ่งแล้วเวลาทําต่อไปมันก็ทํางานต่อไปอีกชิ้นหนึ่ง ภาวนาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ คือฝึกหัด แบบฝึกหัดทําต่อเนื่องขึ้นๆ จิตมันจะพัฒนามากขึ้น มันจะฉลาดมากขึ้น เหตุผลมันจะมากขึ้น กิเลสที่มันแสดงตัว ถ้าเราพิจารณา มันปล่อยวางแล้ว มันก็จะละเอียดขึ้น มันจะหลบเลี่ยงมากขึ้น มันจะมีการต่อต้านมากขึ้น ถ้ามีการต่อต้านมากขึ้น อุปสรรคจะมากขึ้น

ถ้าอุปสรรคมากขึ้นปั๊บ เราสู้มันไม่ได้ ปัญญาที่เราเคยใช้อย่างนี้ กิเลสมันละเอียดขึ้นไป ปัญญาระดับนี้ใช้กับกิเลสอย่างนี้ไม่ได้ เราต้องกลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น พอใจสงบมากขึ้นแล้วเราจะกลับไปสู้กับกิเลสใหม่ พอสู้กับกิเลสใหม่ ปัญญามันพัฒนามากขึ้น ฉะนั้น ปัญญาพัฒนามากขึ้น เวลาเราจะกลับมาพุทโธ เราจะกลับมาทําสมาธิให้เข้มแข็งขึ้นเพื่อจะให้เกิดปัญญามากขึ้น เราต้องกลับมาพุทโธ

พอกลับมาพุทโธ กลับมาพุทโธ เวลากลับมาพุทโธแล้ว ลมหายใจ ลมหายใจที่ว่ามันรู้สึกอยู่ มันเหมือนกับมันจับจังหวะไม่ได้ พุทโธแล้ว แต่ไม่รู้สึกว่าลมหายใจเข้าออก

ไอ้ตรงนี้มันแปลก ถ้าไม่จับลมหายใจเข้าออก เราตั้งสติไว้

คําถามเขียนมาเพื่อจะเรียบเรียงให้มันราบรื่น “ถึงจุดหนึ่งกําหนดพุทโธ แต่ไม่รู้สึกว่ามีลมหายใจเข้าออก จึงกําหนดตามความรู้สึกที่เหมือนยังมีจังหวะการหายใจเข้าออก นั่งแบบนั้นอยู่นานก็ยังดี”

เพราะว่ามันยังมีสติอยู่ รักษาอยู่ เราจะบอกว่า เวลาที่มันมีความผิดพลาด อารมณ์นี่นะ เราอธิบายไม่ได้ทั้งหมด แต่ถ้ามันเกิดขึ้นมา มันรับรู้แล้ว เราจะต้องตั้งสติแล้วหาจุดบกพร่อง พิจารณาคราวนี้ เวลามันผ่านไปแล้ว เรามาทบทวนว่าพิจารณาคราวนี้ราบรื่นมาตลอดไหม มีตรงไหนบ้างที่ผิดพลาด แล้วคราวหน้า ตรงนี้เราพยายามจะปิดช่องที่มันผิดพลาด แล้วเราภาวนาไป

ถ้ามันปิดช่องที่จะผิดพลาด แล้วเวลาพิจารณาไปแล้วมันข้ามพ้นมาได้ มันลึกเข้าไปได้ มันปล่อยเข้าไปได้ แสดงว่าเราปิดจุดที่ผิดพลาดนั้นได้ แล้วพอภาวนาต่อเนื่องไป เดี๋ยวมันก็มีจุดผิดพลาดข้างหน้าต่อเนื่องไป เพราะสติ มหาสติ ปัญญา มหาปัญญา ข้างหน้า กิเลสมันจะขุดหลุมพรางรอไว้เยอะ

ฉะนั้น กรณีนี้ที่หลวงตาท่านบอก เวลาปฏิบัติใหม่ๆ ว่าปฏิบัติไปแล้วมันจะสะดวก มันจะเวิ้งว้าง มันจะกว้างขวาง มันจะราบเรียบไปข้างหน้า แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วมันไม่เป็นอย่างนั้นน่ะ เพราะกิเลสมันละเอียดขึ้น ผู้มีอํานาจมีอํานาจมากขึ้น แล้วเราล้มล้างเราทําลายผู้ที่มีอํานาจน้อยกว่ามาเรื่อย แล้วพอลึกเข้าไป มันเป็นผู้มีอํานาจที่มากขึ้น

โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี กิเลสมันแตกต่างกัน ทีนี้พอเข้าไปมันก็ไปเจอแต่ผู้ที่มันละเอียดเข้าไป จนความคิดกับข้อเท็จจริงมันไม่เหมือนกัน แต่ก็ยังสู้อยู่ๆ จนถึงที่สุด พอมันพ้นไปแล้วจบหมด

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราพิจารณาไปแล้ว เราปิดจุดบกพร่องของเรา แล้วเราพิจารณาไปให้มันปล่อยก็คือปล่อย ถ้ามันไม่ปล่อย ปล่อยไม่ได้ เรากลับมาพุทโธ ทีนี้พุทโธกําหนดไป กําหนดลมหายใจ กําหนดพุทโธก็ได้ ลมหายใจก็ได้ ถ้ามันไม่รู้สึกลมเข้าออก ไม่รู้สึก แต่ยังมีสติอยู่ ยังมีสมาธิอยู่ มีสติอยู่ มีผู้รู้อยู่ กําหนดไว้

เสร็จแล้วเขาบอกว่ามันก็เป็นไปได้ มันคลายออก เวลามันคลายออกมา อันนี้ลูกกําหนดถูกหรือไม่เจ้าคะ จนรู้ว่าลมหายใจที่มันชัดขึ้น แล้วก็คลายออกมา

เวลาเข้าสมาธิ มันสงบเข้าไป ถ้าเป็นอัปปนาสมาธิ สักแต่ว่า ทํางานไม่ได้ พอมันคลายออก คลายออกมาจากอัปปนาสมาธิเป็นอุปจาระ อุปจาระมันจะรู้ได้ จับต้องได้ พอจับต้องได้ ตอนนี้พิจารณา

ฉะนั้นว่า พอมันคลายออกมา เขาว่าอย่างนี้ถูกไหม

ถูกหรือไม่ถูก ตอนอารมณ์นั้นถ้ามันไม่มีความผิดพลาด ถูก แต่ถ้ามันทํางานไม่ได้ ทํางานไม่ได้แสดงว่ามันไม่มีกําลัง ทํางานไม่ได้

ถ้าจิตสงบแล้วเรารําพึงไปที่ความคิด ความคิดที่ว่าความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตาย ความคิดต่างๆ จับได้ ถ้าจับได้ พิจารณาได้ แสดงว่าสมาธิเราชัดเจนมาก สมาธิเรามีกําลังมาก มันถึงได้สดชื่น แล้วทํางานได้ชัดเจนมาก

แต่ถ้าเรานั่งสมาธิ แล้วเวลาให้ไปทํางานมันงอแง มันงอแง มันไม่ไป แสดงว่าจิตไม่มีกําลัง ถ้าจิตไม่มีกําลัง กลับมาพุทโธ กลับมาทําให้สงบ ถ้าคนเรามันแช่มชื่น มันสดชื่น มันสนใจทํางานไง สนใจทํางานแล้วทํางานได้ดี

หลวงตาท่านบอกว่า เวลาท่านติดสมาธิอยู่หลายปี แล้วท่านออกไปพิจารณา พอพิจารณาไป ใช้ปัญญาไปมาก มันก็ฟั่นเฝือใช่ไหม ท่านบอกว่าท่านก็กลับมา กลับมาทําความสงบของใจ พอปล่อยปั๊บ มันพุ่งเข้าใส่เลย มันเคยไง คนเคยทํางาน คนเคยทํางานได้ มันจะคล่องตัวมาก คือมันจะทําแต่งานน่ะ พอจะทําแต่งาน แต่ทําไปก็ไม่ได้ ทําไป มันอ่อนล้า ทําไป มันไม่มีกําลัง มันทําไม่ได้ ถ้ามันทําไม่ได้ มันต้องดึงกลับมา

ทีนี้ดึงกลับมา คนมันดึงกลับมา ติดสมาธิมานาน มันเข็ด แต่ไม่เข้ามาสมาธิ มันไม่มีกําลัง ก็ต้องดึงกลับมา พอดึงกลับมา พอปล่อย ถ้าไม่ได้ขาดสตินะ พอปล่อย ปล่อยมันก็พุ่งเข้าใส่งานเลย พุ่งเข้าใส่งานก็พุ่งเข้าไปพิจารณาเลย

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราทําความสงบ แล้วพุทโธมันไม่ชัด พุทโธมันไม่หาย เราจะบอกว่า ความผิดพลาดของคนมันผิดพลาดได้ แต่ความผิดพลาดได้แล้ว ถ้าเราจะดูความต่อเนื่องของมันใช่ไหม ออกมาแล้วเราก็ใช้ปัญญา ส่งไปใช้ปัญญา ถ้ามันไปไม่ได้ แสดงว่ามันไม่มีกําลัง ถ้าไม่มีกําลังก็ภวังค์ไง

แต่ถ้าเป็นสมาธิ มันมีกําลัง ถ้าเป็นสมาธินะ มันมีกําลัง มีความสดชื่น มันมีความสุขของมัน แล้วไม่ต้องบอกให้ทํางาน มันพุ่งเข้าใส่เลย แต่ถ้ามันไม่ไป นั้นแสดงว่าภวังค์ แล้วเราแก้ไขตรงนี้ ฉะนั้น ถ้ามันแก้ไขได้ มันแก้ไขได้เพราะเราภาวนามา

ขณะที่ว่าภาวนาได้แค่นี้ ผู้เขียนเขาก็บอกว่ามันลึกลับ มันมหัศจรรย์ มันดีขนาดนี้ เพียงแต่เราบุกเบิกมาถูกทาง ธรรมโอสถ สัจธรรมมันสถิตในใจของผู้ปฏิบัติ มันแช่มชื่น มันองอาจกล้าหาญขนาดนี้ จะบอกว่าพุทธปัญญามันเป็นแบบนี้ พุทธปัญญาคือจากผู้รู้ไง ปัญญาจากพุทธะ ปัญญาจากหัวใจของเรา ปัญญาเกิดจากการภาวนา ปัญญาเกิดจากการเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาที่ล้มลุกคลุกคลานที่แสนทุกข์แสนยากนี่ เวลาผลมันเกิด มันเกิดอย่างนี้

เราทํางานกัน เวลาสิ้นเดือนเจ้านายจ่ายสตางค์ เจ้านายจ่ายเงินเดือน เจ้านายเขาให้ผลประโยชน์ แต่ผลของการภาวนาไง ผลของการภาวนา นั่งสมาธิ เดินจงกรม ผลของมันคือความสุข ผลของมันคืออัตตสมบัติ สมบัติที่เป็นสมบัติแท้ของหัวใจ

ถ้าสมบัติแท้ของหัวใจนะ ในหัวใจหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ในหัวใจของหลวงตา ในหัวใจของครูบาอาจารย์เราท่านมีคุณธรรม มันฝังอยู่กลางหัวใจนั้น พูดเมื่อไหร่บอกเมื่อไหร่ได้ตลอดเวลา อัตตสมบัติฝังอยู่กลางหัวใจ ฝังอยู่นะ มันเป็นธรรมธาตุ สิ่งนั้นนั่นน่ะมันฝังอยู่กลางหัวใจ มันถึงเป็นปัญญาพุทธะไง พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

แล้วปัญญาเกิดจากภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการเดินจงกรม ปัญญาเกิดจากการนั่งสมาธิ ใครนั่งสมาธิได้ ลองระลึกถึงสมาธิของตัวสิ สดๆ ร้อนๆ สดๆ ร้อนๆ ใครเคยคิดใช้ปัญญาที่ปัญญามันทะลุทะลวง ลองคิดถึงปัญญาอันนั้นสิ มันก็ยังสดๆ ร้อนๆ เห็นไหม มันอยู่กับเราตลอดไป

แต่ถ้าไปศึกษามา อย่างเช่นฟังเทศน์ ฟังครูบาอาจารย์มา ถ้ามันเข้าใจมันก็ซาบซึ้ง มันก็ซาบซึ้ง แต่ไม่ใช่ของเรา แต่ถ้าเป็นของเรา ไม่ต้องฟังใคร มันฝังอยู่กลางหัวใจ แล้วมันฝังอยู่กลางหัวใจนั้นมันถึงเป็นพุทธปัญญาอันหนึ่ง ฉะนั้น พุทธปัญญาต้องเกิดจากสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิ

ข้อที่ ๒. เขาถึงย้อนกลับมาไง ข้อแรกบอกว่า เวลาปัญญามันเคลื่อนไหวไป ปัญญามันเคลื่อนไหวไป นี้มันคืออะไร

ถ้ามันเป็นปัญญาพุทธะ ปัญญาเกิดจากภาวนา...ใช่ ปัญญามันเกิดจากธรรมเกิดก็ใช่ แต่ถ้ามันเป็นความจํา มันเป็นอย่างหนึ่ง อย่างนี้มันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นปัจจัตตังคือมันเป็นเฉพาะผู้ถามคนเดียว

คําว่า “ปัจจัตตัง” มันเกิดจากใจดวงนั้น เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโกกับใจดวงที่ปฏิบัติ พวกเราฟัง ฟังเป็นคติ ฟังเป็นคติ ฟังเป็นแบบอย่าง ถ้าเราทําขึ้นมา เราอาจดีกว่านี้ก็ได้ เราอาจจะชัดเจนกว่านี้ก็ได้ เห็นไหม มันเป็นที่จริตเป็นที่นิสัยของผู้ที่สร้างมา ใครสร้างมาแล้วขยันหมั่นเพียร ทําให้ตรงกับจริตของเรา มันจะเข้าไปสู่หัวใจของเรา แล้วจะเกิดคุณธรรม เกิดคุณธรรมมันก็เกิดเป็นอัตตสมบัติ มันถึงเป็นภาวนามยปัญญา เอวัง