คํานํา

ธรรมะอยู่ฟากตาย พระพุทธเจ้า พระอรหันตสาวก ตลอดครูบาอาจารย์สายหลวงปู่มั่นทุกองค์กว่าจะได้ธรรมมาเผยแผ่ ล้วนเป็นนักรบธรรมเดนตาย ต้องสละตาย สละชีวิตเข้าแลก ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบให้ธรรมเป็นทาน อุปมา แบบธรรมแท้ กับ แบบโลก ให้มุมมองที่ชัดเจนเป็นประโยชน์มาก

ธรรมทานเลิศกว่าทานทั้งปวง การให้ธรรมแท้ตามพุทธประสงค์ต้องการให้รู้ธรรม โดยเทศนาธรรม หรือแจกหนังสือธรรมะเป็นทาน ดังองค์หลวงตาพระมหาบัวทําเป็นตัวอย่าง แต่มีคนไปลดคุณค่าธรรมะนําไปซื้อขายเป็นบาปกรรม สําหรับปริยัติ พระไตรปิฎก ต้องศึกษาเพื่อปฏิบัติ แต่ต้องวางไว้ ให้ปฏิบัติตามความเป็นจริง ให้เกิดคุณธรรมในใจขึ้นมา ดังคํา ภาษาบาลีจะเป็นกุญแจไขตู้พระไตรปิฎก แต่ศีล สมาธิ ปัญญา จะไขหัวใจ จะไขกิเลส จะเอากิเลสออกจากใจ

เมื่อเกิดมาแล้วชีวิตมีทางเลือก ควรเลือกทําความดี ส่วนเรื่องการทําแท้งเป็นกรรม เลือกไม่ทําได้ การอยู่ทางโลกและได้ปฏิบัติธรรม เมื่อมีปัญหา ธรรมก็จะบรรเทาทุกข์ การชักนําพ่อแม่แสนยาก พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก ลูกต้องทําเป็นตัวอย่าง ประพฤติตัวให้ดี กรณีพระอาบัติผิดศีล สึกแล้วจะขอบวชใหม่ เป็นคติให้ผู้บวชใหม่ เพราะบุญบวชอานิสงส์มาก เพื่อไม่ให้เหยียบหัวพระพุทธเจ้า ควรเสาะหาครูบาอาจารย์ที่ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงพระศาสนา และให้ธรรมแท้เป็นทานได้

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มกราคม ๒๕๖๔

ถ้าเป็นหลวงตา
เป็นครูบาอาจารย์ของเราท่านเผยแผ่ทางธรรม
ท่านจะไม่ให้มีธุรกิจเข้ามาแอบแฝงเลย มีมากมีน้อย
เราหามา หามานี่ เราจะทําเพื่อประโยชน์
เราทําประโยชน์ให้หมดไปเลย ไม่มีการแลกเปลี่ยน
ให้คือให้ ให้ด้วยความสะอาดบริสุทธิ์
ให้คือให้ ไม่มีก็ไม่ต้องให้ เพราะมันไม่มี มีก็ให้ ให้แล้วจบ
นี่ให้ธรรมเป็นทานแบบพระ แบบครูบาอาจารย์ของเรา

๑

ให้ธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๘ ธันวาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การเผยแผ่สื่อธรรมะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ขอสอบถามเกี่ยวกับการเผยแผ่สื่อธรรมะในปัจจุบันนี้ครับ กรณีที่ทํางานเกี่ยวกับรายการโทรทัศน์ ซึ่งรายการเป็นเนื้อหาเกี่ยวกับธรรมะ ทั้งจากพระไตรปิฎกและของครูบาอาจารย์ แล้วเราทําการขอสปอนเซอร์โฆษณา รายได้ส่วนหนึ่งก็เอาไว้จ่ายเงินเดือนพนักงานและค่าใช้จ่ายต่างๆ ของทีมงาน ส่วนหนึ่งก็เพื่อให้รายการได้ดําเนินการต่อไปได้ ส่วนที่เป็นกําไรก็เก็บสะสมไว้ทําบุญบ้าง ใช้จ่ายบ้าง

ไม่ทราบว่าในทางธรรมจะถือว่าผิดหรือไม่ครับ เพราะว่ากําไรที่เกิดขึ้นนั้นก็ไม่ได้มอบให้กับพระพุทธศาสนา ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ครับ แล้วเราควรเผยแผ่อย่างไรให้เกิดความสมดุลทั้งทางโลกทางธรรมครับ กราบขอบพระคุณอย่างสูง

ตอบ : นี่ขอคําตอบ การเผยแผ่ธรรมะ เห็นไหม การเผยแผ่ธรรมะโดยสัจธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ เพราะอะไร เพราะว่าเวลาคนที่ปฏิบัติ ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ที่ตามความเป็นจริง

เพราะโดยปกติคนเกิดมามีอวิชชา คนเกิดมามีความทุกข์โดยสัจจะโดยความจริง นี่โดยสัจจะโดยความจริง ความทุกข์มันเผาลนในหัวใจอยู่แล้ว ทั้งๆ ที่เราคิดดี เราปรารถนาดี

พระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์พยายามจะสร้างคุณงามความดี สร้างคุณงามความดีไป การสร้างคุณงามความดีนั้น พระโพธิสัตว์สร้างคุณงามความดีมันก็มีมาร มีมารคือฝ่ายตรงข้าม มีฝ่ายโต้แย้ง มีต่างๆ มันมีความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ จะทําคุณงามความดีมันมีความทุกข์ มีความทุกข์เกี่ยวเนื่องกันไปตลอด

ฉะนั้น เวลาความทุกข์อยู่ในหัวใจอย่างนั้น แล้วเวลามาประพฤติปฏิบัติ เวลาทําความจริงขึ้นมา ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา จากทุกข์สุดๆ นะ เวลานางพิมพานอนอยู่ เวลาจะออกบวช ไม่กล้าเข้าไปลา เพราะตัดใจจากลูกไม่ได้ กลัวติด มันทุกข์อยู่เต็มหัวใจนั่นน่ะ ทุกข์สุดๆ เลย แล้วไปทําทุกรกิริยา ๖ ปี เวลามันเผชิญกับทุกรกิริยา ความทุกข์อันนั้นมันฝังใจ

แต่พอเรามาปฏิบัติ เวลาปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ ถึงที่สุดแห่งทุกข์ มันเห็นความต่าง ระหว่างจิตที่มันมีความทุกข์ครอบงําในหัวใจ กับจิตที่พ้นจากกิเลสไป จิตที่พ้นจากกิเลสเป็นธรรมธาตุ เป็นพระอรหันต์

ถ้าเป็นพระอรหันต์ ความปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ ความปรารถนาอยากให้สาวกสาวกะ อยากให้ผู้ที่ได้ยินได้ฟังให้รู้ธรรมๆ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วทอดธุระเลยล่ะ มันจะสอนได้อย่างไร เขาจะเข้าใจได้อย่างไร

คําว่า “เขาเข้าใจได้อย่างไร” เพราะว่าตัวเองเข้าไปเผชิญ รู้ถึงความหยาบความละเอียด เพราะเวลามันหยาบ เวลามันครอบงํา เรารู้ได้เต็มหัวใจใช่ไหม เวลามันสํารอกมันคายของมัน มันละเอียดขนาดไหนล่ะ แล้วเราจะไปบอกเขา ใครจะมีวุฒิภาวะรู้ได้อย่างไร จนทอดธุระนะ

เราจะให้เห็นความต่างว่าระหว่างโลกกับธรรมมันแตกต่างกันอย่างไรไง เราให้เห็นความต่างว่าเวลาธรรมะจริงๆ แล้วมันเป็นอย่างไร แล้วเวลาความเป็นทางโลกมันเป็นอย่างไร

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วถึงได้ประทานเอาไว้เอง เห็นไหม การทําทานที่สูงที่สุดคือการให้ธรรมเป็นทาน

ให้ธรรมเป็นทานก็เหมือนในหลวง ในหลวง โครงการราชดําริ ทีแรกยังเริ่มต้นอยู่ก็ไปแจกอาหาร ไปให้เขามีอยู่มีกิน แต่สุดท้ายแล้วนะ ฝึกวิชาชีพเขา การให้ธรรมเป็นทานคือให้อาชีพ ธรรมก็คือปัญญาไง การให้ธรรมเป็นทานๆ คือให้เขารู้ให้เขาเห็น พยายามทําให้เขาหูตาสว่าง นี่การให้ธรรมเป็นทานใช่ไหม

ทีนี้เราบอกการให้ธรรมเป็นทาน เราก็ตีความกัน ให้ธรรมเป็นทานก็ให้ธรรมะ ให้ธรรมะคือให้พระไตรปิฎก พระไตรปิฎกก็พิมพ์เลย พิมพ์พระไตรปิฎกแจก ให้ธรรมเป็นทานหรือเปล่า...เป็น

แต่ในความปรารถนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การให้ธรรมเป็นทาน ต้องการให้เขาบรรลุธรรม ต้องการให้เขารู้ธรรม ถ้าต้องการให้เขารู้ธรรม ทําวิธีการอย่างไรถึงให้เขารู้ธรรม ให้ธรรมเป็นทาน

เวลาเราได้รับแจกหนังสือ เราบวชใหม่ๆ เราได้รับแจกหนังสือต่างๆ เราก็ดีใจทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาเราปฏิบัติไปแล้วเราติดขัด เวลาขึ้นไปหาหลวงตานี่หงายท้อง ตกกุฏิเลยล่ะ ท่านอัดทีเดียวหงายท้องเลย แต่ตัวไม่ได้หงาย นั่งอยู่นั่นแหละ แต่ความรู้สึกเรามันเหมือนหงายท้องเลย โดนเข้าไปคําเดียวหงายหลังเลย เพราะมันไม่มีการโต้แย้งไง เออ! อย่างนี้แบบว่ามันเป็นการได้เสียกันเลย เป็นการเผชิญหน้ากัน ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ กําลังสนทนาธรรมกัน สิ่งนั้นนั่นน่ะให้ธรรมเป็นทาน

ทีนี้คําว่า “ให้ธรรมเป็นทาน” ให้ธรรมเป็นทานประเสริฐที่สุด เพราะอะไร เพราะมันจะทําให้คนที่ติดข้อง คนที่มีความทุกข์มันหลุดพ้นเลยนะ เวลามันกระเทือนในหัวใจ ถ้ามันสว่างโพลง เราปฏิบัติกันแทบเป็นแทบตายนะ ปฏิบัติ อู้ฮู! นั่งสมาธิกันนะ ดูสิ หลวงปู่ตื้อ ๗ วัน ๗ คืน หลวงปู่มั่นท่านทรมานขนาดไหน แต่เวลามันจะรู้นะ ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น แพล็บ! แพล็บ! จบเลยนะ แต่กว่าจะจบนะ อู้ฮู! สร้างกันมานะ สร้างฐานกันมา

ฉะนั้นบอกว่า “ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้น ปฏิบัติง่ายๆ แค่ช้างกระดิกหูแป๊บเดียวก็จบ”...จริงหรือ

เวลามรรคสามัคคี เวลามันลงมันเป็นอย่างนั้นจริงๆ ช้างกระดิกหู งูแลบลิ้นนะ แต่เราจะได้สถานะอย่างนั้น กว่าเราจะสร้างความพร้อมของใจขึ้นมาได้ขนาดนั้น แสนทุกข์แสนยาก ธรรมะอยู่ฟากตาย ฟากตายคือเราปรับ เหมือนกับทางธุรกิจ เราทําสินค้ามาเกือบตายเลย แต่เวลามันสําเร็จ สําเร็จตรงเก็บสตางค์นั่นน่ะ ก็จ่ายสตางค์มาก็จบ แต่เขาไม่มีสินค้า เขาจะจ่ายสตางค์ไหม

ไม่มีศีล สมาธิ ปัญญา ไม่มีมรรคไม่มีผล ไม่มีการประพฤติปฏิบัติขึ้นไป มันจะเป็นช้างกระดิกหูไหม ช้างกระดิกหูมันก็ช้างในสวนสัตว์ไง มันกระดิกทั้งวันนั่นน่ะ แต่มันก็ยังเป็นช้างอยู่นั่น มันยังไม่เป็นคน มันเป็นคนยังเป็นไม่ได้เลย มันกระดิกหูทุกวันน่ะ

มันเป็นบุคลาธิษฐาน มันเป็นการเปรียบเทียบ มันเป็นการบอกให้เราเห็นภาพ ให้เป็นรูปธรรมให้เรารู้เราเห็น แต่ความจริงมันทุกข์ยากขนาดนั้นน่ะ

นี่พูดถึงว่าให้ธรรมเป็นทานๆ ไง ฉะนั้น ให้ธรรมเป็นทาน สิ่งที่ว่าให้ธรรมเป็นทาน มันให้ธรรมเป็นทานแบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้ธรรมเป็นทานแบบหลวงตา ครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ให้ธรรมเป็นทาน ท่านพยายามสั่งสอน พยายามทําเป็นตัวอย่าง ท่านพยายามจะคอยบอกคอยเตือนนะ แล้วถ้าใครจิตใจที่เป็นธรรมนะ มันรับได้ไง

หลวงตาท่านพูดนะ อยู่กับหลวงปู่มั่นน่ะ กลัวก็กลัวนะ รักก็รัก ทั้งรัก ทั้งกลัว กลัวมาก เพราะท่านคอยบอกคอยชี้ แล้วความผิดของเรา โอ้โฮ! เหมือนกับเราเป็นนักโทษ ผู้คุมมาคุมนี่กลัวไหม ทําอะไรผิด ท่านรู้หมด

บอกกลัวก็กลัว แต่รัก รักมาก รักมากเพราะอะไร เพราะมันไม่มีใครบอกอย่างนี้ได้ มันไม่มีใครรู้จริง หลวงตาท่านพูดว่า ทั้งรัก ทั้งกลัว รักมาก แต่ก็กลัวมาก นี่เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์เป็นอย่างนั้น

แต่ถ้ามันรับไม่ได้มันก็บอกว่า “โอ้โฮ! ดุ อะไรก็คอยจับผิด อู๋ย! ผิดอะไรเล็กๆ น้อยๆ ก็ไม่ได้”

ก็เล็กๆ น้อยๆ มันทําให้เสียคน แล้วเวลาท่านคอยบอก เพียงแต่ว่าเรารับได้ไหม แล้วครูบาอาจารย์ท่านคอยว่าเด็กมันโตขึ้นมาหรือยัง มันจะรับนํ้าหนักได้มากน้อยแค่ไหน ท่านก็ค่อยๆ บอกมานั่นแหละ นี่พูดถึงว่าให้ธรรมเป็นทานนะ

ฉะนั้น ย้อนกลับมาที่ปัญหา ปัญหาเขาบอกว่า เขาทํางานเกี่ยวกับรายการโทรทัศน์ ซึ่งเป็นรายการเนื้อหาเกี่ยวกับธรรมะ ทั้งจากพระไตรปิฎกและจากครูบาอาจารย์ แล้วเราก็ขอสปอนเซอร์โฆษณา

ไอ้นี่เราจะบอกว่า ถ้าเป็นรายการโทรทัศน์ รายการโทรทัศน์เป็นบริษัท ทีนี้บริษัท บริษัทที่เขาทําธุรกิจเขาเป็นเรื่องโลกเลย เขาหาแต่ผลประโยชน์ของเขา

แต่ถ้าบริษัทใดมีธรรมาภิบาล เขาทําสิ่งใดแล้วเพื่อประโยชน์สังคม เพราะเขาได้จากการตลาด ตลาดก็คือมนุษย์ มนุษย์ก็เป็นสังคมขึ้นมา ในเมื่อธุรกิจของเขาอยู่ในตลาด ตลาดนั้นเพื่อประโยชน์กับเขา เขายังมีนํ้าใจของเขาตอบแทนสังคม เขามีนํ้าใจของเขาตอบแทนสังคม มีธรรมาภิบาล แล้วบริษัทนั้นนะ ดูสิ ผู้ที่ใช้บริการนั้นเขาก็เห็นว่าบริษัทนี้ไม่เอารัดเอาเปรียบ บริษัทนั้นก็ยั่งยืน นี่พูดถึงว่าถ้าบริษัทนั้นที่มีธรรม นี่พูดถึงเขาทําธุรกิจทางโลกนะ

แต่ถ้าเป็นรายการโทรทัศน์ที่เกี่ยวกับสื่อ ดูสิ รายการโทรทัศน์ รายการที่เขาออกเป็นละครนํ้าเน่า เขาทําให้คนนํ้าตาไหล ทําให้คนมีความทุกข์ความยาก อันนั้นก็เป็นเรื่องโลกใช่ไหม แต่รายการโทรทัศน์ของเรา เราเกี่ยวกับเรื่องธรรมะ เกี่ยวกับเรื่องพระไตรปิฎก เกี่ยวกับเรื่องให้ประชาชนมีสติมีปัญญาเกี่ยวกับเรื่องความรู้ชีวิต อันนี้ให้ธรรมเป็นทานหรือเปล่า

เราจะบอกว่า ให้ธรรมเป็นทานในทางโลกไง เพราะรายการโทรทัศน์ รายการที่ดีๆ รายการสารคดีสอนให้คนมีสติ สอนให้คนมีปัญญา รายการอย่างนั้นมันก็เพื่อประโยชน์กับสังคม อย่างนั้นถ้าไม่ใช่รายการธรรมะมันก็เหมือนเป็นธรรมะ เพราะเขาให้ปัญญาคน เขาให้ปัญญาคน

แต่รายการไหนเขาให้แต่ความบันเทิง รายการบางรายการ ดูสิ สินค้าพวกแชร์ลูกโซ่ เขาหลอกลวงด้วย หลอกลวงให้คนตื่นไปกับเขา อันนั้นเป็นเรื่องโลกเลย

เวลาประพฤติปฏิบัติ เรานี่นะ เวลาปฏิบัติแล้วเราหลง เราก็เสียเวลาเราแล้ว เราหลง เราหลงด้วย แล้วเราเห็นผิดด้วย แต่เวลาเราหลง เราเห็นผิดแล้ว เราไปสอนให้คนอื่นหลงเห็นผิด โทษมันมากกว่าอีก เพราะตัวของเรา ผิดถูกก็เป็นตัวของเราใช่ไหม แต่เราไปชักนําให้คนอื่นเสียหาย นั่นน่ะบาปกรรม

นี่ก็เหมือนกัน รายการที่เขาไปให้ทางโลกเสียหายใช่ไหม แต่ถ้าเราเป็นรายการโทรทัศน์ แล้วรายการของเราเกี่ยวกับเรื่องธรรมะ เกี่ยวกับเรื่องธรรมะแล้วเกี่ยวกับเรื่องพระไตรปิฎก แต่เวลาเราทําแล้วเราก็ไปหาสปอนเซอร์ เราก็ไปหานะ

อันนั้นเราจะบอกว่า ต้องดูที่มาไง โยมเป็นฆราวาส เป็นทางคฤหัสถ์ ถ้าโยมมีความคิดอย่างนี้ มีความคิดถึง แบบว่ามีสามัญสํานึกว่าถูกผิด อันนี้เราก็ชมเชยแล้วนะ แต่ถ้าทางโลก เราก็ว่าอย่างนี้ให้ธรรมเป็นทานไหม มันก็เป็นเรื่องธุรกิจของโลก เราจะบอกว่า เผยแผ่ธรรมทางโลก

แต่ถ้าเป็นหลวงตา เป็นครูบาอาจารย์ของเราท่านเผยแผ่ทางธรรม ท่านจะไม่ให้มีธุรกิจเข้ามาแอบแฝงเลย มีมากมีน้อย เราหามา หามานี่ เราจะทําเพื่อประโยชน์ เราทําประโยชน์ให้หมดไปเลย ไม่มีการแลกเปลี่ยน ให้คือให้ ให้ด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ ให้คือให้ ไม่มีก็ไม่ต้องให้ เพราะมันไม่มี มีก็ให้ ให้แล้วจบ นี่ให้ธรรมเป็นทานแบบพระ แบบครูบาอาจารย์ของเรา

แต่ตอนนี้มันไปหมดแล้ว ดูสิ เวลาโยมพูด พูดอย่างนี้ ขนาดเขาเป็นโยมนะ เขาบอกเขาทํารายการโทรทัศน์ เวลาเขาไปหาสปอนเซอร์ เขามีการโฆษณาแล้วเขามีรายได้ เขาก็จ่ายลูกน้องต่างๆ เขายังมีความละอายใจ แล้วเวลาพระทําธุรกิจนี่อายเขาไหม เวลาพระที่ทําๆ กันในโลกนี้อายเขาไหม นี่ไง มันอยู่ที่นํ้าใจไง ใจของคนมันสูงมันตํ่ามันอยู่ตรงนี้ เวลาพระทําธุรกิจนี่อายเขาไหม

เราเคยไปเห็นทีหนึ่งนะ โอ้โฮ! เราช็อกเลยนะ มันโฆษณาไปทางหนังสือพิมพ์ เขาบอกว่าเป็นรายการทําบุญ ทําบุญเสร็จแล้วเขาก็แจกใบอนุโมทนา มันมีต้นขั้วไง ต้นขั้วใบอนุโมทนา เขาเอาไปจับฉลากได้โตโยต้าคันหนึ่ง ทําบุญมันเหมือนกับเล่นหวยเลย เวลาโยมมาทําบุญมันก็มีใบอนุโมทนาใช่ไหม มันก็มีขั้วไง แล้วเขาก็ไปจับที่ขั้ว จับเบอร์ จับเบอร์แล้วแจกโตโยต้า ไอ้อย่างนี้มันก็เท่ากับซื้อบัตรแล้ว นี่พูดถึงพระทําไง

นี่เรายกมาเปรียบเทียบว่าโยมคิดอย่างนี้ เรายังคิดว่าโยมคิดดี โยมคิดดี แม้แต่ว่าเราเป็นบริษัท เพราะเขาบอกว่ารายการโทรทัศน์มันก็เป็นบริษัททางโลกอยู่แล้ว รายการโทรทัศน์เขาทํารายการอะไรก็ได้ รายการเด็กก็ได้ รายการบันเทิงก็ได้ รายการอะไรเขาก็ทําได้ แต่เขามาทํารายการธรรมะ

เออ! เราก็เออ! คิดอย่างนี้เราก็ว่าถ้าโยมคิดได้อย่างนี้ โยมก็ดีแล้วล่ะ ดีประสาโยม แต่ถ้าพูดถึงว่าให้ธรรมเป็นทานๆ จะให้บริสุทธิ์

เพราะเวลาเขาศึกษาไง รายการส่วนหนึ่งมีรายจ่ายให้พนักงาน เสร็จแล้วค่าใช้จ่ายต่างๆ เป็นทีม ตรงนี้มันสําคัญ ตรงที่ว่าเก็บไว้ดําเนินการต่อไป แล้วในทางธรรมล่ะ อย่างนี้ถือว่าผิดหรือไม่ครับ

เพราะรายการโทรทัศน์มันเป็นรายการโลกอยู่แล้ว รายการโลกอยู่แล้ว เราบอกว่าเผยแผ่ทางโลก เพราะเผยแผ่ทางโลก เขาคิดแบบทุนนิยม ทุนนิยมมันต้องมีต้นทุน มีต่างๆ แต่ถ้าเป็นทางพระ ทางพระที่ว่าไม่มีจุดยืน ทางพระที่ว่าอยากจะต่อเนื่อง เขาก็คิดของเขาอย่างนั้น

แต่ถ้าเป็นหลวงตา ท่านไม่คิดอย่างนั้น ท่านมีเท่าไรท่านให้หมด ถ้าให้แล้ว เท่าที่มี จบแล้วคือจบ แล้วถ้ามีอีกก็ให้อีก ถ้าไม่มีก็จบ แต่ทีนี้เพียงแต่คนทําดีอย่างนั้นมันมีประโยชน์นะ

เวลาเราอยู่กับหลวงตาสมัยนั้น สมัยที่หลวงตาท่านพิมพ์หนังสือใหม่ๆ นะ แล้วเวลามีคนที่เขาเห็นดีเห็นงามด้วย เอ่ยชื่อเลยก็ได้ ดอกเตอร์เชาวน์กับคุณหญิงนงเยาว์ เขาบอกว่าให้หลวงตาสั่งพิมพ์ได้ตามสบายใจ สั่งพิมพ์ได้ตามแต่ต้องการปรารถนา แล้วสองคนนั้นเขาเป็นคนจ่ายสตางค์ ฉะนั้น หนังสือที่แจกๆ มา เงินทุนก็เงินทุนของดอกเตอร์เชาวน์กับคุณหญิงนงเยาว์ สุดท้ายแล้วพอหนังสือมันอิ่มเต็มแล้ว ท่านก็สั่งหยุดเอง

แล้วมาตอนหลัง มาตอนโครงการช่วยชาติฯ มันพิมพ์กันด้วยพวกเราเตี้ยอุ้มค่อม คือใครจะพิมพ์ทีก็เรี่ยไรกันทีหนึ่ง กลุ่มใครกลุ่มมัน แล้วเวลากลุ่มใครกลุ่มมันแล้ว แล้วก็ยังเสนอความเห็นของตัว เพราะตัวเองเป็นคนหาทุน ตัวเองก็เอามุมมอง เอาทัศนคติบวกธรรมะเข้าไป ก็เลยไปกันใหญ่ เลยไปกันใหญ่เพราะมันเป็นโลกไปหมดแล้วไง เพราะหลวงตาออกมาช่วยโลก มันก็เลยแจกธรรมะไปในทางโลก

แต่ถ้าเป็นทางธรรมๆ เพราะเขาถามว่า “ไม่ทราบว่าในทางธรรม สิ่งนี้ผิดหรือไม่ครับ”

ในทางธรรม มันอยู่ที่ใจสูงใจตํ่า ถ้าใจมันสูงนะ เรามีการแลกเปลี่ยน เรามีอย่างนี้มันก็เหมือนกับถือศีล ๕ หรือศีล ๘ ถือศีล ๘ ถือพรหมจรรย์ ถือพรหมจรรย์ เขาไม่นอนในที่สูง เขาไม่ใช้เครื่องหอมใช่ไหม เราถือศีล ๘ ถ้าบริสุทธิ์ เขาก็ไม่ใช้กัน ทีนี้พอไม่ใช้กัน มันอยู่ที่นี่ เขาโดนแดด แดดมันเผา โอ้โฮ! เกรียมหมดเลยนะ

เราบอกว่า ยากันแดด เราถือว่าเป็นยาเว้ย ทาได้ ครีมกันแดดทาได้ ไม่ใช่ครีมบํารุงผิว มันเป็นยาป้องกัน ทาได้

เพราะเขาไม่ทาไง เขามานะ ดูสิ อยู่บ้าน อู้ฮู! ประทินผิวกันเต็มที่เลย พอมาที่นี่ อู้ฮู! แดดเปรี้ยงๆ เลย เพราะเดี๋ยวผิดศีล ไม่กล้าทา โอ๋ย! ลอกเป็นแผ่นๆ เลย หน้านี้ลอกเป็นแผ่นๆ เลย

เราเห็นเข้า เราบอกว่า ถ้าเรามีเจตนาที่บริสุทธิ์ กันแดด ครีมกันแดดมันเป็นการประทินผิวหรือมันเป็นกันแดด เห็นไหม จิตใจที่สูง จิตใจที่ตํ่า ถ้าจิตใจที่สูง แม้แต่ศีล ๕ ศีล ๘ คนถือเคร่ง คนถือเคร่งก็ว่า โอ้โฮ! นั่นเคร่งเกินไป ฉะนั้น สิ่งนี้มันเป็นจริตเป็นนิสัยของคน

ฉะนั้นบอกว่า “ถ้าในทางธรรมถือว่าผิดไหม”

ถ้าในทางธรรมแบบโลกที่เราพูดถึงโยม ไม่ผิด

แต่ถ้าในทางธรรมแบบครูบาอาจารย์ที่ใจใสสะอาด ใจที่เป็นธรรม ผิด

ผิดเพราะว่าอะไร ผิดเพราะว่าต้องแลกเปลี่ยนไง ถ้าแลกเปลี่ยน เดี๋ยวนี้ไม่ต้องแลกเปลี่ยน เราให้อย่างเดียว แล้วแต่เขาจะทําบุญ เพราะอะไร เพราะใจของคนเขาอยาก คนที่เขาใจเป็นธรรมนะ เขาเอาไปเขาไม่สบายใจ เขาก็อยากจะตอบแทน ถ้าอย่างนั้น กรณีนี้มันสุดวิสัย มันต้องให้เขา

เพราะว่าหลวงตาเวลาท่านไปไหนท่านพูดอย่างนี้นะ ที่ท่านพยายามไปไหนมา ท่านไม่ไปเอาอะไรเลย ท่านไปเอาหัวใจคน ฉะนั้น คนที่เขาได้สิ่งของที่เขาพอใจไปแล้ว เขาจะแสดงออกนํ้าใจของเขา เราจะไปปิดกั้นเขาได้อย่างไร

เวลาเรา เรายังแสดงนํ้าใจเลย แล้วเวลาเขาได้ของเราไป เขาจะแสดงนํ้าใจบ้างไม่ได้หรือ ถ้าเขาแสดงนํ้าใจ มันก็เป็นเรื่องการแสดงนํ้าใจของเขา ถ้าใจเราสะอาดนะ เพราะเราไม่ได้ปรารถนาว่าฉันแสดงนํ้าใจ ๒ บาท เธอต้องแสดงนํ้าใจกลับมา ๔ บาท แสดงนํ้าใจอย่างนี้มันแสดงนํ้าใจด้วยเจตนา มันเจตนาเริ่มต้นแสดงนํ้าใจไป มันเริ่มต้นแล้ว

แต่ถ้าแสดงนํ้าใจทิ้งเหว ทําบุญทิ้งเหวตั้งแต่ต้น แล้วเขาแสดงนํ้าใจ มันเป็นเรื่องคุณงามความดีทั้งนั้น เป็นเรื่องความดี ความดีกับความดีมันเข้ากัน อันนี้พูดถึงว่าให้ธรรมเป็นทาน

ให้ธรรมนะ ถ้าว่าทางศาสนาผิดไหม มันก็อยู่ที่ใจสูงใจตํ่า ใจสูงขึ้นมามันทําด้วยหัวใจที่เป็นธรรม มันจะไม่มีสิ่งใดเข้ามาขัดแย้ง แต่ถ้าใจมันไม่เสมอกัน มันเถียงกันไม่จบนะ มันเถียงกันไม่จบ เพียงแต่เป็นวุฒิภาวะคนมาจากตํ่า ถ้าเขาพัฒนาขึ้นมาแล้วเขาเป็นของเขาเอง

เมื่อก่อนเราทําอย่างนี้ พอโตขึ้นมาแล้วเราจะทําดีขึ้น สิ่งที่เราเคยทํามาผิดพลาดไปแล้ว ผิดพลาดไปแล้วก็โอเค ผิดพลาดไปแล้วก็ไม่เอาอดีตมาเหยียบยํ่าหัวใจของเรา ผิดพลาดไปแล้วก็วาง

ตอนนั้นยังโง่อยู่ ยังไม่เข้าใจ ก็ได้ทําไปแล้ว แต่ตอนนี้หัวใจเราดีขึ้นมา เราเข้าใจแล้ว เราทําดีขึ้น แล้วถ้ามันดีขึ้นไปอีก ดีขึ้นไปอีก ดีขึ้นไปจนถึงครูบาอาจารย์ของเรานะ

เราจะสรุปตรงนี้เลยล่ะ เวลาครูบาอาจารย์ของเรา ท่านเสียสละชีวิตเพื่อรักษาธรรม เวลาจะภาวนากัน เวลากิเลสมันหลอก มันหลอกเอาตายนะ หลวงตาท่านเล่าอยู่ มีพระองค์หนึ่งเวลานั่งภาวนาไปแล้วมันเห็นเป็นดวงแก้วเลย ดวงแก้วลอยขึ้นไป ลอยไป ท่านก็เดินตามไป ขนาดลุกเดินแล้วยังไม่ออกจากสมาธิเลย

เดินตามไปนะ ดวงนี้มันลอยสูงขึ้น พระองค์นั้นปีนต้นไม้ขึ้นไปเลยนะ ปีนขึ้นไป ออกกําลังมาก พอไปถึงที่สุดแล้วดวงแก้วนั้นหายแว็บไปเลยล่ะ พอหายแว็บไป ร้องไห้ ลงไม่ได้ คนต้องไปช่วยเอาลงมานะ

ท่านบอกว่าดวงนี้นะ ถ้ามันไปหน้าผา แล้วมันเดินไป มันจะตกไหม

นี่ไง เวลาภาวนาไป เวลาที่ว่าเสียสละชีวิตเพื่อรักษาธรรมๆ เวลามันหลอก เวลามันหลอกให้พระปฏิบัตินี่ถึงตายได้เลยล่ะ เวลามันหลอกนะ เวลามันสร้างภาพขึ้นมา ในวงปฏิบัติจะมีมาก เราเจอพระองค์หนึ่งเขาบอกว่ามันภาวนาไปแล้วนะ เขาบอกว่าถ้าวันไหนเขาเผาตัวตาย วันนั้นเขาจะได้เป็นพระอรหันต์ แล้วเขาก็พยายามจะเผาตัวตายนะ

นี่เรื่องจริงนะ ไม่ได้พูดเล่น มีพระองค์หนึ่ง กิเลสมันหลอกขึ้นมาอย่างไรไม่รู้ มันบอกว่า ถ้าวันไหนมันได้เผา เหมือนเราเอานํ้ามันราดตัวแล้วเผา ถ้าวันไหนเผาตัวตาย จะได้เป็นพระอรหันต์ไปพร้อมกับการตายนั้น แล้วมันก็ทําอย่างนั้นอยู่ ๒ หน ๓ หน แล้วพระเขาก็พยายามจะคอยระวังกัน สุดท้ายเผลอ ก็เผาจนได้จริงๆ ตาย

เสียสละชีวิตเพื่อรักษาธรรม เวลาภาวนาไป ไอ้คนที่ไม่เคยภาวนาก็ยังไม่รู้อย่างนี้หรอก อยู่ในวงกรรมฐานมันจะรู้ เพราะว่าเรานักปฏิบัติทั้งหมด ทุกคนจะมีอุปสรรคทั้งหมด ทุกคนจะมีกิเลสมันหลอกทั้งหมด แล้วเวลามาคุยกัน มาปรึกษากัน ใครมีสิ่งใดก็จะมาคุยกัน นี่ธมฺมสากจฺฉา ในวงกรรมฐานจะมีเรื่องอย่างนี้มาคุยกัน มาคุยกัน เอ็งมีประสบการณ์อย่างไร มีปัญหาอย่างไรก็จะมาคุยกัน

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไป เวลาอดอาหาร เวลาต่างๆ มันหลอกให้ถึงกับตายได้เลยล่ะ แล้วถ้าเรามีสติปัญญา หาทางพลิกแพลง มันหลุดพ้นไปได้ แล้วหลุดพ้นไปได้ แล้วพ้นกิเลสไปได้ เห็นไหม

ธรรมะอยู่ฟากตายๆ แม้แต่เสียสละชีวิต พระกรรมฐานที่เขาว่าให้ธรรมเป็นทานๆ แม้แต่ชีวิตเขายังสละกันเลย สละเพื่ออยากได้มรรคได้ผล แล้วนับประสาอะไรกับสิ่งที่ว่าเป็นธุรกิจ ฉะนั้น เป็นธุรกิจแล้ว เห็นแล้วก็ใช้ปัญญาเอา คิดเอาเนาะ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้าให้ธรรมเป็นทานในทางพระที่เราพูดนี่ แต่ให้ธรรมเป็นโยม เราพูดเองเลยว่า ถ้าเป็นบริษัททางธุรกิจมาตั้งแต่ต้น แล้วเป็นคฤหัสถ์ ถ้ามีอาชีพ เราว่าไม่ผิด เพราะเขาไม่ใช่พระ เขาเป็นโยม แล้วเขาต้องมีอาชีพเลี้ยงชีพเขา นั่นเรื่องของเขา นั่นเรื่องของโลก เพียงแต่เขามาทํารายการทางธรรมะ อันนี้เป็นอย่างนั้นไป

นี่พูดถึงว่าให้ธรรมเป็นทานเนาะ ให้ธรรมเป็นทาน อย่างไรถูก อย่างไรผิด แล้วเราเองเราก็พิจารณาเอา จิตใจใครสูงใครตํ่าขนาดไหน มันก็เป็นมุมมอง มุมมองของจิตใจที่สูงส่งก็มุมมองว่า “อืม! หลวงพ่อพูดดี”

ไอ้จิตใจที่มันตํ่า “โอ้โฮ! หลวงพ่อ พูดอย่างนี้แล้วมันอยู่กันได้อย่างไรล่ะ แสดงว่าต้องบวชเป็นพระกันหมดเลยใช่ไหม แล้วเช้าก็มีบาตรใบหนึ่งเที่ยวบิณฑบาต”

นั่นมันอยู่ที่มุมมองของคน มุมมองใครสูงใครตํ่า อันนี้พูดถึงว่าให้ธรรมเป็นทานนะ

ถาม : เรื่อง “ฟังเทศน์หลวงพ่อแล้วซาบซึ้งกินใจและฮึกเหิม”

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพยิ่ง กราบขอโอกาสเรียกแทนตัวเองว่าลูกค่ะ ลูกเป็นผู้สนใจใฝ่ปฏิบัติธรรมอยู่ที่ขอนแก่น มีโอกาสได้ทําบุญกับหลวงพ่ออยู่หลายครั้ง ตอนนี้ลูกฟังเทศน์ของหลวงตาพระมหาบัว และฟังเทศน์ของหลวงพ่อเป็นประจํา ควบคู่กับการฝึกปฏิบัติค่ะ แต่ยังปฏิบัติได้ไม่ค่อยต่อเนื่องนัก และยังล้มลุกคลุกคลานอยู่ แต่จะสู้ไม่ถอยค่ะ จะพยายามทําเหตุให้เต็มที่ตามกําลังมีค่ะ (ทางของฆราวาสนั้นคับแคบดังเช่นที่พระพุทธองค์และหลวงพ่อได้กล่าวไว้จริงๆ ค่ะ)

การฟังเทศน์และฟังการตอบปัญหาของหลวงพ่อในระยะหลัง ลูกฟังแล้วมีความเข้าใจมากขึ้น ฟังแล้วซาบซึ้งกินใจ ฟังแล้วฮึกเหิม ฟังแล้วอยากจะปฏิบัติให้ยิ่งขึ้น ฟังแล้วมีความเพียรมากขึ้นค่ะ จึงอยากจะเขียนมาเพื่อกราบขอบพระคุณหลวงพ่อเป็นที่สุด ที่เมตตาสั่งสอนชี้นําทางดําเนินอันถูกต้อง เมตตาต่อลูกหลานผู้สนใจต่ออรรถธรรมและสรรพสัตว์ทั้งหลายอย่างไม่มีประมาณ ลูกขอกราบขอบพระคุณหลวงพ่ออย่างสูงค่ะ และขอนอบน้อมถวายปัจจัยเป็นพุทธบูชา ธรรมบูชา สังฆบูชาแก่หลวงพ่อ

ตอบ : เขาบอกว่าเขาได้โอนเงินมาเข้ามูลนิธิ เป็นวันเกิดของพ่อเขา เขาโอนปัจจัยมาให้ แล้วก็กราบขอบพระคุณอย่างสูง

ไอ้นี่เพียงแต่ว่ารายงานผลไง รายงานผลว่าได้ทําบุญกับหลวงพ่อหลายหน ได้ฟังเทศน์บ่อยๆ เข้า ถ้าฟังเทศน์บ่อยๆ เข้า พอฟังแล้วมันมีความเข้าใจมากขึ้น มันก็ดีขึ้น

แต่ถ้าฟังไม่เข้าใจ เห็นไหม เพราะมีผู้ที่มาหาเราเยอะมากนะ ที่มาหานี่แสดงว่าเขาลงใจแล้ว ถ้ายังไม่ลงใจ เขาไม่มาหรอก

เวลาเขาลงใจแล้วเขาจะบอกเลย เขาบอกว่า เมื่อก่อนนะ เขาเป็นพระ เขาบอกว่าเขาอยู่ทางเหนือ ทางวัดนั้นเขาเอาซีดีเราไปเปิดไง เขาคิดในใจเลย “เอ๊! เอามาเปิดได้อย่างไรวะ มันพูดเร็วขนาดนี้ ไม่รู้เรื่อง เอามาเปิดได้อย่างไร” เขาติน่าดูเลย แต่เพราะว่าเขาเป็นพระลูกวัดในวัดนั้น เขาหลีกหนีไม่ได้ เขาก็ต้องทนฟัง เขาต้องทนฟัง แต่เขาตินะ “เฮ้ย! ไปเอาอะไรมาเปิดวะ โอ๋ย! พูดเร็วมาก ไม่รู้เรื่องเลย” นี่เขาพูดเอง แล้วเขาเป็นลูกวัด เขาหนีไม่ได้ เขาต้องทนฟังไป

ฟังไปๆ มันดีขึ้น เอ๊อะ! พูดแปลก ชักดีขึ้น เพราะมันจับประเด็นได้ พูดแปลก ฟังไปๆ ติด พอติด วันที่มา เขาเอามาให้เห็นด้วย เขาก็ไปซื้อของเขา แล้วเขาไปโหลดเอาจากเว็บไซต์ เขาบอกว่าฟังทั้งวันทั้งคืนเลย เขามา เขาก็ทําให้ดู เขาเสียบหูมาด้วย เขาบอกว่าเขาไปเอามาจากเว็บไซต์แล้วเสียบหูไว้เลย แต่เริ่มต้นเวลาฟังทีแรก “มันเอาอะไรมาเปิด”

เราจะบอกว่ากรณีนี้เจอบ่อยมาก เวลาใครมานะ เพราะเราก็เข้าใจ มันเป็นนิสัยของเราไง ถ้าให้พูดช้าๆ เนิบๆ มันไม่ออก พูดช้าๆ เนิบๆ มันเหมือนนํ้าไม่ไหล มันขาดๆ ช่วงๆ แต่ถ้าเป็นอย่างนี้พูดได้ ให้ไหลพรืดๆ อย่างนี้พูดได้ แต่ถ้าให้พูดช้าๆ เนิบๆ นะ เสร็จเลย คนพูดก็พูดไม่ได้ มันไม่ต่อเนื่อง ฉะนั้น พอมันต่อเนื่องไป เพราะครูบาอาจารย์ท่านบอกมันเป็นจริตนิสัยของคน ถ้าจริตนิสัยอย่างนี้ มันเป็นอย่างนี้ มันก็เป็นอย่างนี้

ฉะนั้น เวลาเขาฟังไปๆ มันได้ประโยชน์แล้วมันฮึกเหิม ถ้ามันฮึกเหิมนะ

ไอ้กรณีนี้มันเป็นกรณีในพระไตรปิฎกนะ ในพระไตรปิฎก หลวงตาท่านพูดบ่อย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเดินธุดงค์ไป แล้วไปเจอชาวบ้านเขาหาบผลไม้มาไง เขาเดินผ่านพระพุทธเจ้าไปเฉยเลย

พระอนุรุทธะถามว่า ทําไมเขาไม่เคารพพระพุทธเจ้าเลยหรือ

ก็บอกว่า ไม่ใช่ลูกศิษย์เรา

เรานั่งรอกันอยู่นี่ ท่านให้พระอานนท์ปูผ้าไว้เลย รอนี่ รอกิน เดี๋ยวมันมาเอง

แล้วแม่ค้าเขาก็หาบไปนะ หาบไปเจอพระกัสสปะหรือไปเจอพระอะไรจําไม่ได้ เป็นลูกศิษย์ ไปถวายพระกัสสปะ พระกัสสปะต้องเรียกเขากลับมาถวายพระพุทธเจ้า นี่ไง นี่อยู่ในพระไตรปิฎก ในพระไตรปิฎกก็มีอย่างนี้

เราจะบอกว่า คน จริตนิสัยมันชอบ นิสัยมันเข้ากันได้มันก็เข้ากัน ถ้านิสัยเข้ากันไม่ได้ เราพูดขนาดไหนเขาก็ไม่เข้าใจ พูดดีขนาดไหนนะ เขาก็ไม่เข้าใจ แล้วเขาฟังแล้วมันไม่เข้าใจเขา แต่ถ้าเขาถูกจริตนะ เขาเข้าใจของเขา

ฉะนั้น หลวงตาถึงบอกว่าสายบุญสายกรรม

คําว่า “สายบุญสายกรรม” เราทําบุญๆ กัน เราถึงบอกว่าทําบุญกับใคร ถ้าครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรม เราทํากับครูบาอาจารย์ นี่สายบุญสายกรรม ต่อไปเราจะมีเวรมีกรรมผูกพันกันไป ถ้าเราไปทําบุญกับที่เราพอใจๆ เขาจะอีลุ่ยฉุยแฉกอย่างไร เราก็ไปกับเขา ต่อไปสายบุญสายกรรมมันก็พาเราไปทางนั้นน่ะ พาเราไปทางนั้น ฉะนั้น เวลาทําบุญ เราต้องมีปัญญา เราทําบุญของเรา เราจะทําบุญที่ไหน เราจะทําอย่างไร

มันเป็นสายบุญสายกรรม ถ้าเป็นสายบุญสายกรรมมันจะเป็นอย่างนั้น

ไอ้นี่พูดถึงธรรมะ ธรรมะเวลาฟังแล้ว ถ้าฟังใหม่ๆ มันไม่เข้าใจ ไม่เข้าใจ แล้วเวลาฟังธรรมๆ นะ เราฟังธรรมหลวงตาตลอด ถ้าอยู่คนเดียว เปิดวิทยุหลวงตาเลย เพราะวิทยุเราอยู่ข้างบน เปิดเลย แล้วฟังเป็นคําๆ บางคําพอฟัง เออ!

ทั้งหมด เอาคําเดียว แล้วพอครั้งต่อไปนะ ฟังม้วนเก่านี่แหละ ฟังเทศน์เก่านี่แหละ มันไปได้ตรงอื่น

แล้วคนก็จะมาถามบ่อยเลย เอาเทศน์หลวงพ่อไปฟัง คราวนี้มันได้ยินตรงนี้ มันกินใจมากเลย แล้วพอมาเปิดซํ้า ทําไมตรงนั้นมันดีกว่าตรงนี้ ตรงนี้มันดีกว่าตรงนั้นล่ะ

มันเป็นที่ว่าบางคราว กัณฑ์เดียวนั่นแหละ บางทีมันปิ๊งคํานี้ ถ้าได้คําเดียว มันเหมือนกับเราได้ชุ่มชื่นแล้ว มันได้สิ่งที่กระทบแล้ว เอาแค่นี้ ฟังธรรมๆ แค่นี้

เราฟังธรรมๆ ก็ฟังธรรม เหมือนรดนํ้าพรวนดินนั่นแหละ ถ้ารดนํ้า ต้นไม้มันได้นํ้าได้ปุ๋ยมันจะงอกงาม จิตใจของเรา เวลาคําเทศน์ คุณธรรม ถ้ามันสะเทือนหัวใจนะ อู้ฮู! มันพองหมดเลย เห็นไหม เอาคําเดียว นํ้าขันเดียวรดต้นไม้นั่นน่ะ เอาวันละขันพอ แล้วพอต้นไม้มันเติบโตขึ้นมา เดี๋ยวมันขึ้นมา ฟังธรรมๆ ฟังธรรมเพื่อเหตุนี้

เวลาฟังธรรม กําหนดไว้เฉยๆ สิ่งนั้นจะเข้ามากระทบเราเอง แล้วเวลากระทบ มันอยู่ที่ว่าอะไรมันโดนใจ คํานี้มันฝังใจ คํานี้มันสะเทือนใจ มันเป็นประโยชน์ตรงนี้ นี่การฟังธรรม

การฟังนี้สําคัญมาก เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ เทวดา อินทร์ พรหมสําเร็จเป็นแสนๆ เวลาเทศนาว่าการทีหนึ่ง ชฎิล ๓ พี่น้อง ๑,๐๐๓ คน เทศน์ทีหนึ่งพระอรหันต์เป็นพันเลย เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ นี่เวลาเทศน์

นี่ก็เหมือนกัน หลวงตาท่านบอกท่านฟังเทศน์หลวงปู่มั่น เวลาเทศน์ไป นิพพานหยิบเอาได้เลย นิพพาน เพราะหลวงปู่มั่นท่านอธิบายเรื่องนิพพาน เราไม่รู้จักนิพพาน แต่หลวงปู่มั่นอธิบาย เพราะใจท่านเป็น ทีนี้ใจท่านเป็น เราก็จินตนาการ หยิบเอาได้เลยนะ

หลวงตาพูดอย่างนี้ เวลาหลวงปู่มั่นเทศน์ โอ้โฮ! นิพพานนี่หยิบจับเอาได้เลย พอหลวงปู่มั่นเทศน์จบ นิพพานก็ปิด ปิดหมดเลย เพราะมันไม่มีคนบอกไม่มีคนชี้นํา เอ็งนึกไม่ออก เอ็งนึกไม่ได้หรอก

แต่เวลาคนเป็นเขาพูด หลวงปู่มั่นท่านพูดถึงมรรคถึงผล พูดถึงวิธีการ โอ้โฮ! หยิบเอาได้เลย แหม! กูก็รู้ สุดยอดๆ พอคนเทศน์จบ ฟ้าปิด ฟ้าปิด มืดเลย

ฟังธรรมๆ ถ้ากรรมฐานฟังธรรม เพราะจิตใจครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมท่านอธิบาย หลวงตาท่านบอกเวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์เหมือนเครื่องบิน มันแท็กซี่แล้วมันขึ้นเลยนะ ตั้งแต่ทําสมาธิ พอทําสมาธิ ปุถุชน กัลยาณปุถุชน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ เหินขึ้นไปเลยนะ แต่ท่านไม่บอกชื่อ แต่ท่านบอกวิธีการ คนปฏิบัติรู้ คนไม่ปฏิบัติไม่รู้เรื่องหรอก คนไม่ปฏิบัติไม่รู้เรื่องนะ

แต่คนที่ปฏิบัติรู้เลย เทศน์ทีหนึ่งมันก็เหมือนกับเครื่องบินขึ้นหนหนึ่ง ขึ้นเลย จากสนามบินนี่ขึ้นเลย ขึ้นสู่นิพพานเลย แล้วก็จบ แล้วเทศน์ต่อไปก็เป็นอย่างนี้ เพียงแต่ว่าเครื่องบินอะไร คือว่าอุบายวิธีการมันเปลี่ยนแปลงไปตลอด อริยสัจมีหนึ่งเดียว

แต่อุบายวิธีการ อุบายของคน จริตของคน ท่านจะเปลี่ยนไปเรื่อยๆ เปลี่ยนไปเรื่อยๆ เพราะคนจริตมันไม่เหมือนกัน ความรู้สึกคนไม่เหมือนกัน ไปดูหนังสิ เริ่มต้นตั้งแต่เด็ก โตขึ้นมาแล้ว พระเอก นางเอกก็ได้กัน จบ ทุกเรื่อง

ดูหนัง เริ่มต้นมาแล้ว ตั้งแต่เด็กมาเลย พระเอกนะ กว่าจะโตนะ เสร็จแล้วพอพระเอกกับนางเอกรักกัน แต่งงานกัน จบ ทุกเรื่อง แต่ก็ดูกันมาตั้งแต่กี่สิบปีแล้ว ก็ดูกันอยู่อย่างนี้

อริยสัจ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล เหมือนกัน จบเหมือนกัน แต่คนฟังเป็น คนเป็นด้วยกันนี่จบ แต่คนไม่เป็นฟังแล้วก็ อืม! คราวนี้ดี คราวนี้ไม่ดี คราวนั้นเป็นอย่างนั้น คราวนี้เป็นอย่างนี้

ฉะนั้น เวลาเราอยู่บ้านตาด เวลาหลวงตาท่านเทศน์จบ หลวงตาท่านเป็นพระอรหันต์ หลวงปู่ลีก็เป็นพระอรหันต์ เวลาอยู่ที่บ้านตาด เรานั่งฟังอยู่ด้วย เวลาท่านเทศน์จบนะ เพราะถ้ามีพระที่มีคุณธรรม เราพยายามแอบเก็บหมดแหละ เก็บคุณงามความดีของท่าน

หลวงตาท่านเทศน์จบแล้วท่านจะหันไปหาหลวงปู่ลี “ลีเนาะ ลีเนาะ”

คือที่เราพูดมาคือพระอรหันต์พูด แล้วก็พระอรหันต์ฟัง ถ้ามันผิด มันมีการบกพร่อง หลวงปู่ลีต้องรู้ เพราะหลวงปู่ลีก็เป็นพระอรหันต์ ทั้งๆ ที่หลวงปู่ลีเป็นลูกศิษย์ของหลวงตา

หลวงตาเป็นพระอรหันต์ ฝึกหัดหลวงปู่ลีขึ้นมาจนเป็นพระอรหันต์ แล้วพระอรหันต์เวลาเทศน์ธรรมะ พระอรหันต์ก็ต้องรู้มรรค ๔ ผล ๔ เหมือนกันหมด

เวลาท่านเทศน์จบ ท่านพูดคํานี้ เรานั่งฟังอยู่ แล้วเราเห็นกับตาเลยล่ะ “ลีเนาะ” เทศน์จบนะ “ลีเนาะ ถูกไหม ถูกต้องหรือเปล่า มีอะไรขัดแย้งหรือเปล่า”

แต่คนอื่นฟังจะคิดอย่างไรก็แล้วแต่ แต่เราคิดของเราอย่างนี้ เรานั่งอยู่บนศาลา เวลาท่านเทศน์จบ ท่านถามหลวงปู่ลีเลยนะ “ลีเนาะ ที่ธรรมะนี่เนาะ”

หลวงปู่ลี นิสัยท่าน ท่านก็เงียบเฉยอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่นี่เป็นการยืนยันไง เราก็นั่งฟังอยู่ มันอยู่ที่ว่าคนมีวุฒิภาวะมากน้อยแค่ไหน อยู่ในเหตุการณ์รู้เลยว่าอะไรเกิดขึ้น อะไรไม่เกิดขึ้น คนไม่รู้มันก็ภาชนะควํ่า ภาชนะมันควํ่าไว้ ไม่รู้เรื่องอะไรหรอก แต่ถ้าภาชนะมันหงายขึ้นมา มันจะรับมันจะรู้ มันจะได้ประโยชน์ทั้งนั้นน่ะ

นี่พูดถึงว่าเวลาฟังธรรมแล้วมันฮึกเหิม ถ้ามันฮึกเหิมนะ มันจับประเด็นได้ ค่อยๆ ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มันเป็นประโยชน์กับเรา

การฟังธรรมๆ เวลาที่เราปฏิบัติอยู่ เวลามันเฉา เวลามันเหงามันหงอย จะเข้าไปหาหลวงตา ไปทําไมรู้ไหม ไปชาร์จไฟ ถ้าภาษาโลกก็ไปให้โดนด่า เข้าไปนี่โดนอยู่แล้ว เข้าไป ทั้งหมัดซ้ายหมัดขวา โอ้โฮ! กลิ้งเลยล่ะ แต่ไปชาร์จไฟ มันตื่นตัว ไม่อย่างนั้นมันเสียหายหมด

เวลาเราอยู่กับท่าน มีปัญหาขึ้นมาต้องให้ท่านคอยให้ธรรม นี่พูดถึงว่าจิตใจคนที่เป็นธรรม สิ่งใดที่ท่านพูดมาเป็นธรรมหมด แต่ถ้าจิตใจไม่เป็นธรรมนะ “จับผิดอีกแล้ว โดนอีกแล้ว ทําไมว่าแต่ฉันคนเดียว ทําไมคนอื่นไม่ว่า”

ก็คนอื่นมันไม่เอาไหน คนอื่นมันทองก้นเบ้า มันไม่มีประโยชน์ พูดไปก็ไม่มีประโยชน์อะไร แต่ถ้าคนมีประโยชน์ ท่านจะส่งเสริม ท่านจะคอยส่งเสริม ท่านจะคอยบอกคอยแนะ ถ้าพระที่ดีนะ แล้วพระที่ดีได้รับสิ่งนั้นแล้วชี้ขุมทรัพย์ ชี้อริยสัจสัจจะความจริง ท่านจะพอใจมาก แต่ถ้าเราไม่มี เราก็คิดของเราไปอย่างนั้น

นี่พูดถึงให้ธรรม การให้ธรรมเป็นทานเนาะ การให้ธรรมแบบโลกก็อย่างหนึ่ง การให้ธรรมแบบธรรม ทีนี้เวลาพระบวชมาแล้ว ถ้าใจเขายังเป็นโลกอยู่ มันก็แค่สมมุติสงฆ์ แค่ว่าได้สถานะของความเป็นพระ แต่จิตใจเป็นโลกก็ให้ธรรมในประสาโลกๆ

แต่พระหรือครูบาอาจารย์ของเราถ้าจิตใจเป็นธรรม ท่านให้โดยความเป็นธรรมนะ แล้วพอให้โดยความเป็นธรรมๆ เราก็คิดของเราเองไงว่าเราผิดหรือเปล่าๆ

มันอยู่ที่เหตุและปัจจัย ถ้าเหตุและปัจจัย สถานะเราต้องมีการดํารงชีพอย่างนี้ เราก็ทําของเราไป เราถึงบอกว่าเป็นทางโลก

แต่ถ้าเป็นทางธรรม ถ้าทางธรรม เราเสียสละหมด เสียสละแม้แต่อาชีพ เสียสละแม้แต่ครอบครัวมาบวชเป็นพระ แล้วประพฤติปฏิบัติจบเลย ถ้าอย่างนั้นมันถึงจะเป็นธรรม นี่ธรรมแท้ๆ เอวัง

เจตนาของเขา เขาให้กันด้วยนํ้าใจ
หนังสือเขาแจกไป แจกไปเพื่อจะไปบํารุงสมองของคน
จะไปบํารุงหัวใจของคน ให้หัวใจของคนที่มันล้มเหลว
ให้หัวใจของคนที่ไม่มีทางออก ให้หัวใจคนที่มันอั้นตู้
ให้มันได้เข็มทิศทางเดินออก
เขาแจกเพื่อนํ้าใจของคน เขาแจกเพื่อเป็นธรรม
เขาไม่ได้ให้เอาไปแจกเป็นการแลกเปลี่ยน
ถ้าเป็นการแลกเปลี่ยน มันทําได้หลายทางทั้งนั้นน่ะ เขาไม่ทํา
เขาไม่ทําเพราะว่าอะไร
เพราะมันลดคุณค่าไง มันลดคุณค่าของธรรมะ

๒

ชีวิตทางเลือก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๐ มกราคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ความสงสัย”

ผู้หญิงตั้งครรภ์ประมาณ ๑ เดือน แต่ตัวอ่อนไม่สมบูรณ์ จึงแท้งโดยธรรมชาติ อยากเรียนถามหลวงพ่อว่า ตัวอ่อนมีวิญญาณหรือไม่เจ้าคะ กราบขอบพระคุณหลวงพ่อที่เมตตาตอบคําถามด้วย

ตอบ : เขาว่า ผู้หญิงตั้งครรภ์ ๑ เดือนมันมีวิญญาณหรือไม่

มี มีแน่นอน ปฏิสนธิปั๊บนี่เกิดแล้วแหละ เวลาเกิดขึ้นมาแล้ว สิ่งที่เกิด ทีนี้สิ่งที่เกิด ทีนี้ตัวอ่อนไม่สมบูรณ์ ถ้าตัวอ่อนไม่สมบูรณ์ เกิด เกิดแล้วไม่ตลอดรอดฝั่ง

ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาปฏิสนธิแล้ว อยู่ในครรภ์ตลอด คลอดออกมาก็ได้ ตายคาในครรภ์ก็ได้ แล้วเกิดมาแล้วจะตายตอนเกิดใหม่ก็ได้ ตายตั้งแต่เป็นเด็กก็ได้ ตายตั้งแต่เป็นผู้ใหญ่ก็ได้ ตายเป็นผู้เฒ่าก็ได้ นี่การตาย

ฉะนั้นบอกว่า “ผู้หญิงตั้งครรภ์ ๑ เดือน ตัวอ่อนไม่สมบูรณ์ จึงได้แท้งโดยธรรมชาติ กราบเรียนถามหลวงพ่อว่า ตัวอ่อนนี้มีวิญญาณหรือไม่”

พอบอกว่ามีวิญญาณปั๊บ มันก็บอกว่าเป็นเวรเป็นกรรมแล้ว เป็นบาป เราทําบาปแล้ว

มีคนมาทําบุญที่นี่เยอะนะ เวลาทําบุญเสร็จแล้วบอกว่า ทําบุญให้กับว่า บางทีเขามีความไม่พร้อม เขาไปทําแท้ง หรือว่าเขาประสบอุบัติเหตุแล้วแท้ง ทีนี้คนไปคิดเองว่าเป็นกรรมของเราหมดเลยไง พอมันมีสิ่งใดแล้วก็เป็นความผิดของเราคนเดียว แต่ผู้ที่มาเกิดเขาก็มีกรรมของเขา ผู้ที่มาเกิดเขามีกรรมของเขา เพราะนี่ไง

เขาบอกว่า ตัวอ่อนไม่สมบูรณ์ จึงแท้งโดยธรรมชาติ

แท้งโดยธรรมชาติ เขาก็แท้งโดยธรรมชาติ ธรรมชาติเขาแท้งไป เราไม่ได้ทําอะไรเลย เราก็พยายามดูแลของเรา แต่มันแท้งโดยธรรมชาติ ถ้าแท้งโดยธรรมชาติ สิ่งนั้นแท้งโดยธรรมชาติ เขามีวิญญาณหรือไม่

ถ้าบอกว่ามีปั๊บ เราก็บอกว่าอย่างนี้เราก็มีเวรมีกรรม

ใช่ เราก็มีเวรมีกรรมอยู่แล้ว เพราะมีการเกิด เกิดอยู่ในครรภ์ของเรา เกิดในครรภ์ของมนุษย์แล้วแท้งไป การมาเกิดอยู่กับเรามันได้มีความสัมพันธ์กันไหม มันมีความสัมพันธ์อยู่แล้ว มันอยู่ในร่างกาย มันมีอยู่แล้ว ฉะนั้น ในความสัมพันธ์นี้มันมีอยู่แล้ว

ฉะนั้นบอกว่า ถ้ามันแท้งโดยธรรมชาติ ธรรมชาติก็จบกันไป มันก็มีความกระเทือนใจเราด้วยแหละ ทุกคน คนที่มีลูกยาก คนที่อยากจะมีลูก คนที่อยากมีลูกเขาต้องทํากิฟต์ เขาต้องแสวงหา เขาหมดเงินหมดทองมากเลย เพื่ออยากจะมีลูก

แต่คนที่ไม่ต้องการมีลูก ดูสิ เราไปส่งของทางสาขานี้เยอะมาก ไปแล้วเห็นทุกทีนะ แม่เดินหน้า ลูกเดินเป็นแถวอย่างกับลูกเป็ดเลย เขาไม่มีการวางแผนครอบครัว พวกกะเหรี่ยงเขาไม่มีการวางแผนครอบครัว ลูกเยอะมาก ไปเถอะ ลูกนี่เยอะมากเลย

เวลาคนต้องการนะ เราอยากมีลูก มีลูกยาก คนที่เขาไม่ต้องการ คือว่าเขาไม่อยากให้มีมากจนเกินไป แต่มันก็มีโดยธรรมชาติ เพราะเขาดํารงชีวิตแบบนั้น ถ้าดํารงชีวิตแบบนั้น สิ่งนี้มันเป็นเรื่องถ้าเรามีการศึกษา เรามีต่างๆ เราพิจารณาของเรา แต่ถ้ามันสุดวิสัย มันก็เป็นเรื่องเวรเรื่องกรรม

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลาเขาแท้งโดยธรรมชาติ มันจบนะ

ทีนี้เราจะพูดเรื่องทางโลก เรื่องความเห็น เรื่องความเห็นเวลาทําแท้ง เวลาทําแท้งมันมีกรรมไหม ถ้าเราตั้งใจเจตนาทํา มันมีกรรมอยู่แล้ว แต่ถ้ามันเรื่องธรรมชาติ เรื่องธรรมชาติมันสุดวิสัย พอสุดวิสัย มันก็ต้องมีความกระเทือนใจ มันมีความกระเทือนใจ ความกระเทือนใจของเรามันก็บอกอย่างนี้ นี่ผลของวัฏฏะ การเวียนว่ายตายเกิดมันเป็นทุกข์อย่างนี้

เวลามันสะเทือนใจ เรามีความทุกข์ใจ เราระลึกถึงธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย การเวียนว่ายตายเกิดมันมีทุกข์อย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอก เกิดมาแล้ว เกิดมาเป็นชาวพุทธ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ถ้าเรามีความสามารถ เราประพฤติปฏิบัติของเรา เราจะพ้นจากทุกข์ไปเลย ถ้าพ้นจากทุกข์ไปเลย นี่มันเป็นวิมุตติสุข ถ้าวิมุตติสุข มันสุขอย่างไร

แต่นี่เรามีความสุข สุขโดยขันธ์ โดยสมมุติ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อุเบกขาเวทนา มันมีความสุขความทุกข์ มันสับปนกันไป ถ้าจิตใจคนมีปัญญามันระลึกได้ เราก็มีจุดยืนของเรา มีสิ่งใดที่กระทบกระเทือน เพราะเราทําบุญกุศล เราไม่ใช่ทําบุญกุศลเพื่อเรา เราทําบุญกุศลเพื่อสร้างบารมี แต่บุญกุศล อุทิศส่วนกุศล เจ้ากรรมนายเวร ถ้ามีแต่ภพใดชาติใด เจ้ากรรมนายเวรต่างๆ มา อุทิศส่วนกุศล อุทิศส่วนกุศลไป

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันมีผลกระทบกระเทือนต่อกัน เราระลึกถึงกัน เราทําคุณงามความดีถึงกัน สพฺเพ สตฺตา สัตว์ทั้งหลายเป็นเพื่อนเกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น

เวลาเขามากําเนิด เขาจะมาเกิด เพื่อนเกิด แก่ เจ็บ ตายด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น ขอจงมีความสุขๆ เถิด อย่าได้เบียดเบียนซึ่งกันและกันเลย ความเบียดเบียนซึ่งกันและกันก็เบียดเบียนหัวใจไง เบียดเบียนหัวใจ ทําให้จิตใจเรากระทบกระเทือนไง

แต่ถ้าเราก็มีความรู้สึก เรามีชีวิต เราก็มีความรู้สึก แต่เราทําความรู้สึกโดยตามธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนไง ให้ทําความดีถึงกัน ให้ระลึกถึงกัน มีผลกระทบกันแล้วก็ให้อภัยต่อกัน ให้มันผ่านๆ ไปไง เราก็ทําคุณงามความดีของเราไป

นี่พูดถึงว่าถ้ามันแท้งโดยธรรมชาติ

ถ้าทําแท้งโดยเจตนา เห็นไหม ถ้าเจตนา เขาเป็นกรรมหรือไม่เป็นกรรม มันเป็นกรรมไหม

เป็นแน่นอน แต่มันไม่มีผลตามกฎหมาย ถ้าผลตามกฎหมาย ดูสิ การฆ่าคน ถ้าการฆ่าคนมีผลทางกฎหมายนะ

ทีนี้เวลาทําแท้งนี่ฆ่าคนไหม ทีนี้มันยังไม่มีผลตามกฎหมาย แต่มันมีผลของกรรม กรรมมันให้ผลอยู่แล้ว

ถ้ากรรมมันให้ผล เราไม่เจตนาทํา

ทีนี้คนเจตนาทํา บางคนมันมีความจําเป็น บางคนมีความไม่พร้อมต่างๆ ถ้าทําสิ่งนั้นไป นั่นมันเป็นเรื่องของเขา นั่นเป็นเรื่องของเขานะ เพราะว่านี่มันเป็นทางเลือก เป็นทางเลือกของคน

คนจะมีทางเลือกอย่างไรเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าประโยชน์กับเรา มันเป็นทางเลือก มันเป็นเรื่องของกรรม เรื่องของกฎหมาย เรื่องความเห็น โดยความเห็นโดยปกติในปัจจุบันนี้ ถ้าเด็กมันไม่สมบูรณ์ มันควรทําหรือไม่ควรทํา ไอ้นี่มันความเห็นของทางการแพทย์เขา ถ้าการแพทย์เขาเตือนแล้ว บางคนมีพ่อแม่ เขาบอกเลยว่า ทางการแพทย์เขาเตือนแล้วว่าเด็กเกิดมาแล้วมันผิดปกติ แต่ด้วยความผูกพัน เขาก็รักษาของเขา เขาดูแลของเขา แต่เรามาดูแลแล้ว มันเป็นเรื่องที่ว่ามันสุดวิสัย เรื่องของกรรม เรื่องของกฎหมาย เรื่องทางวิชาการ อันนั้นเป็นเรื่องสังคมหมดเลย แต่เรื่องจริงๆ คือเรื่องหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเรา

เขาเขียนมาว่ามีความสงสัย ถ้าสงสัยอย่างนี้ มันมีวิญญาณหรือไม่

มี เพราะเขาเกิดแล้ว แล้วเขาเกิดโดยไม่สมบูรณ์ เขาเกิดโดยคลอดออกมาไม่ได้ เขาก็สิ้นชีวิตของเขาไป นี่เกิดในวัฏฏะ ถ้าเกิดในวัฏฏะ เวลาเกิดในวัฏฏะลุ่มๆ ดอนๆ ความลุ่มๆ ดอนๆ ของเรามันมีอยู่ด้วยเวรด้วยกรรม อย่างเราเกิด เราเกิดมาเป็นพ่อเป็นแม่เป็นลูกกัน นี่พันธุกรรม

เวลาพันธุกรรม เราได้พันธุกรรมจากพ่อจากแม่มา เราได้พันธุกรรมจากพ่อจากแม่มา แต่นิสัยใจคอนี่ของเรา จิตใจนี้เป็นของเรา แต่เราเกิดมาด้วยพันธุกรรมของพ่อของแม่ อันนี้มันก็จํากัดแล้ว จํากัดว่านี่ผลของวัฏฏะ เพราะเรามีเวรมีกรรมต่อกัน เรามาเกิดร่วมกันไง

เรามาเกิดร่วมกัน พันธุกรรมมันได้มา ได้พันธุกรรมของพ่อของแม่มา แล้วถ้าพันธุกรรม ดูสิ คนที่พันธุกรรมอย่างนั้นมันก็จะมีโรคภัยไข้เจ็บไปข้างหน้า แต่ถ้าคนแข็งแรงมันก็ไปแข็งแรงของมันไป แต่ถ้าพันธุกรรมของเขาเป็นอย่างนั้น แต่จิตใจของเขาเข้มแข็ง จิตใจเขาทําสิ่งใดได้

สิ่งนี้วิทยาศาสตร์มันเจริญขึ้นมา เขาคัดเลือกได้ เขาคัดเลือกแยกเพศได้ เขาแยกได้ต่างๆ เลยนะ แต่ทําอย่างนั้น ทําอย่างนั้นมันก็ต้องมีผลกระทบมาก แต่ถ้าโดยธรรมชาติมันก็เกิดโดยเวรโดยกรรม เกิดโดยผลของวัฏฏะ

แต่อันนี้เขาบอกว่ามันแท้งโดยธรรมชาติ พอแท้งโดยธรรมชาติ มันมีวิญญาณ ตัวอ่อนมีวิญญาณหรือไม่

เพราะเขาตายแล้ว ตายแล้วถึงตกเลือด แล้วร่างกายขับออกมา ถ้าเป็นธรรมชาตินะ นี่มีวิญญาณหรือไม่ เพราะว่าถ้ามันมีวิญญาณ เราจะไปเห็นหรือไม่ เราจะไปเจอหรือไม่

กรณีนี้เป็นกรณีสมัยพุทธกาล กษัตริย์เขาไม่เชื่อว่ามีภพมีชาติ เวลาเขาจะฆ่านักโทษนะ เขาเอาแก้วครอบไว้ เขาจะดูวิญญาณออกไง แล้วพอเขาหาไม่ได้ เขาพิสูจน์ไม่ได้ เขาก็เอานักโทษประหาร บอกประหารนะ ถ้าเอ็งไปสวรรค์ เอ็งกลับมาบอกข้าด้วย ถ้าเอ็งไปนรก เอ็งบอกข้าด้วย แล้วเขารอคนมาบอก ไม่มาบอกสักที เขาก็เลยเชื่อว่า นรกสวรรค์ไม่มี ไม่มีภพไม่มีชาติ

จนสุดท้ายแล้วพระสารีบุตรหรือพระกัสสปะ จําไม่ได้ ไปทรมานเอา ไปทรมานเอาบอกว่ามันมีอยู่จริง

ถ้าเขาไปสวรรค์ ทําไมไม่มาบอกเขาล่ะ

ก็บอกว่า ถ้าเขาไปสวรรค์แล้ว สวรรค์มันเป็นสิ่งที่สะอาดบริสุทธิ์ใช่ไหม เขาไม่กลับลงมาคลุกขี้หรอก

ถ้าเขาไปนรกล่ะ

นรกเขาโดนกักขังอยู่ เขามาไม่ได้

พอพูดจนกษัตริย์เขามีความโน้มเอียง ความเชื่อ เพราะอาจารย์เขาสอน เขาบอกว่า เออ! เขายอมเชื่อว่านรกสวรรค์มี พอเขายอมเชื่อแล้วเขาบอกให้ประกาศว่านรกสวรรค์มี เขาต้องให้กษัตริย์ประกาศออกมา มันจะได้เป็นความมั่นคงของศาสนา

เขาไม่ยอม เขาบอกเขาเชื่อแล้ว แต่เขาประกาศไม่ได้ นี่ทิฏฐิของคนไง แต่ก็ได้ทรมานให้เขามีความเห็นถูก

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราบอกว่ามันมีวิญญาณหรือไม่

เราพูดนี่เราห่วงไง เราห่วงจิตใจของคน

ถ้ามีวิญญาณอยู่หรือไม่ มันจะกระทบกระเทือนเราหรือไม่ มันจะมีความผูกพันหรือไม่

มันเป็นการกดดันตัวเอง มันเป็นการกดดันหัวใจเราเองว่ามันจะเป็นโทษของเราหมดเลย ทั้งๆ ที่มันแท้งโดยธรรมชาติ เราก็จะบอกว่าจะเสียหายไปหมดเลย แต่มีอย่างเดียว มีอย่างเดียวว่า หนึ่ง ถ้าเราอยากมีบุตร แล้วมันไม่มี เราก็เสียใจ บางคนมีบุตรยาก เขาอยากมีบุตรมากจริงๆ

ไอ้กรณีนี้ต้องศึกษาธรรมะ แล้วมีธรรมเป็นที่พึ่ง เราเกิดในวัฏฏะ จิตวิญญาณนี้เกิดในวัฏฏะเหมือนกัน เกิดในวัฏฏะเหมือนกัน ถ้าเกิด ขอให้ผู้ที่มีบุญมีกุศลมาเกิดกับเรา ขอให้มีความสุขไง

แต่ถ้ามันมีผลกระทบอย่างนี้แล้วมันก็ต้องเป็นแบบผลของวัฏฏะ คือเป็นผลของเวรของกรรม ผลของเวรของกรรม แล้วถ้าปรารถนาอย่างไรก็ทําอย่างนั้นต่อไป นี่มันเป็นธรรมชาตินะ จบ

ทีนี้มันมาอีกอันหนึ่งสิ

ถาม : เรื่อง “พบการขายหนังสือประวัติหลวงปู่มั่น”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ครั้งนี้กระผมไม่ได้สอบถามเรื่องธรรมะ แต่อยากกราบเรียนหลวงพ่อเพื่อทราบ เพื่อจะได้พิจารณาต่อไปครับ ซึ่งหลวงพ่อจะตอบหรือไม่นั้น ให้เป็นไปตามอัธยาศัยของหลวงพ่อครับ

กระผมเข้าวัดหลวงพ่อบ่อยๆ มีหนังสือธรรมะจากวัดหลายเล่ม โดยเล่มที่กระผมสนใจก็จะขอมาอ่าน และเมื่ออ่านเสร็จแล้วก็จะมอบให้กับผู้ที่สนใจที่อยากได้ต่อไปครับ ส่วนเล่มที่กระผมอ่านเสร็จแล้ว และอ่านทบทวนประจํา กระผมจะเก็บไว้ครับ เช่น ปลูกดอกบัวที่ใจ เล่มนี้ผมชอบมาก ประวัติหลวงปู่มั่น เป็นต้น

วันหนึ่งผมเดินไปที่ร้านหนังสือกับเพื่อนเพื่อหาหนังสือสวดมนต์ ผมเห็นที่ชั้นหนังสือของทางร้านเป็นหนังสือประวัติหลวงปู่มั่น ฉบับที่หลวงพ่อแจกอยู่ที่วัด ปะปนกับหนังสือเล่มอื่นอยู่

ผมรู้สึกสลดหดหู่มาก และเพื่อนที่ไปด้วยกันก็เห็นกําลังอ้าปาก ผมเลยส่งสัญญาณให้พูดเบาๆ จึงขอกราบเรียนหลวงพ่อมาเพื่อทราบครับ ไม่รู้ว่าร้านอื่นจะเอาไปขายหรือเปล่าไม่รู้ครับ และขายเล่มอื่นๆ นอกจากหนังสือประวัติหลวงปู่มั่นหรือเปล่าครับ นมัสการหลวงพ่อด้วย

ตอบ : อันนี้มันเป็นความปรารถนาดีของคน เขาไปเห็น คนที่จิตใจเป็นธรรม สิ่งที่ว่าเราเป็นชาวพุทธ เวลาเราพูดถึงการทําบุญกุศล ให้ธรรมเป็นทานๆ ประเสริฐกว่าการให้ทั้งปวง ให้ธรรมเป็นทานคือให้ปัญญา ให้การศึกษา นี่พอให้ธรรมเป็นทานปั๊บ เราก็พยายามจะพิมพ์หนังสือแจกกัน

ทุกคนให้ธรรมเป็นทาน เวลาที่ไหนมีการพิมพ์หนังสือธรรมะ เราจะร่วมด้วยๆ เพราะเราอยากได้บุญกุศลไง ทีนี้การร่วมด้วยๆ ถ้าร่วมด้วย ถ้ามีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรม เราก็สมควร ทําที่เป็นประโยชน์ ถ้าทําที่เป็นประโยชน์

หนังสือนั้นมันเป็นโทษหรือเป็นคุณ

หนังสือนั้น บางทีถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านยังไม่รู้รอบ เวลาทําสิ่งใดไปมันมีการขาดตกบกพร่อง การชี้นําที่ผิด ถ้าเราส่งเสริมไป มันก็ให้ธรรมเป็นทานที่ไม่สะอาดบริสุทธิ์

ฉะนั้น เวลาให้ธรรมเป็นทานนะ เวลาครูบาอาจารย์ของเรา หลวงตาท่านทําเป็นตัวอย่าง ท่านให้ธรรมเป็นทาน ท่านอยากให้ธรรมเป็นทานแล้วให้เป็นตัวอย่างด้วย ให้เป็นความสะอาดบริสุทธิ์ เวลาท่านให้ ท่านให้เขาไปเลย เรามีปัญญาเท่าไร เราก็ให้เท่านั้น ให้เพื่อประโยชน์ไง

แต่ถ้าเป็นทางโลก เวลาเขาให้ เขามีต้นทุนของเขา เขาให้แล้วเพื่อจะได้พิมพ์หนังสือต่อเนื่องไป เขาก็ต้องมีการแลกเปลี่ยน

หลวงตาท่านบอก อย่างนั้นมันให้ด้วยความไม่สมบูรณ์ มันมีการแลกเปลี่ยน ท่านบอกว่า ศาสนาพุทธ พระพุทธศาสนา ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันไม่ควรมีการแลกเปลี่ยน มันควรมีการเสียสละทาน

เพราะทาน สมัยโบราณนะ สมัยโบราณเรา เรื่องการแลกเปลี่ยนนี่เขารังเกียจนะ เพราะอะไร เพราะพระ ในวินัยของพระห้ามซื้อขายแลกเปลี่ยน พระห้ามต่อรองราคา ถ้าการต่อรองราคาต่างๆ เป็นอาบัติหมดนะ เว้นไว้แต่วิสาสะ วิสาสะพระกับพระ เราแลกบริขารกัน เวลาพระไปซื้อไปขายไม่ได้ทั้งนั้นน่ะ

ทีนี้เพียงแต่ว่าเวลาเรามาบวชพระ คนมาบวชพระ พระก็ต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย โยมก็ต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย พอมีปัจจัยเครื่องอาศัย ไปคุ้นชิน พอคุ้นชินขึ้นไป พอใช้ชีวิตทางโลก บวชเป็นพระแล้วก็ยังไปซื้อของ ยังไปต่อรองราคา นึกว่าตัวเองยังเป็นคฤหัสถ์อยู่ไง นึกว่าเรายังเป็นคฤหัสถ์ ยังไปต่อรองราคากับเขา

ทีนี้พระ ถ้าพระที่ครูบาอาจารย์ท่านไปทําอย่างนั้น ดูสิ ถ้าพระเราอยู่ในหลักในเกณฑ์เขาจะมีการกสงฆ์ทําการแทน มีไวยาวัจกร ไวยาวัจกรเป็นผู้ไปหาให้ เป็นผู้แลกเปลี่ยนมาให้ พระเราจะไม่ลงไปทําขนาดนั้น ถ้าพระที่ยังมีความสํานึกว่าตัวเองเป็นพระไง แต่พระที่ไม่มีความสํานึก ว่ามันมีความจําเป็น เราต้องมีความจําเป็น เราต้องใช้อย่างนั้น นั่นมีการแลกเปลี่ยน

นี่ก็เหมือนกัน หลวงตาท่านบอกว่า เวลาเป็นธรรมะๆ ถ้าเราทําได้ เราควรจะให้ทาน ไม่มีการแลกเปลี่ยน พอไม่มีการแลกเปลี่ยน การให้

ทีนี้พอการให้ ทีนี้พอสังคม สังคมสมัยที่ครูบาอาจารย์ท่านยังมีชีวิตอยู่ ท่านทําของท่าน ทุกคนก็เชื่อฟังไง แต่พอเวลาสังคม มันเรื่องระบบไง ดูสิ ระบบของทุนนิยม ระบบต่างๆ เข้ามา มันก็มีการซื้อขาย แล้วก็เข้ามาเป็นพุทธพาณิชย์ เข้ามาในศาสนา เวลาเราไปเจออย่างนั้น เราเห็นพระที่ทําธุรกิจการค้า พระที่เห็นแก่ตัว เราเห็น เรารับไม่ได้กันน่ะ

แต่เวลามีพระดีๆ พระดีๆ หลวงตาท่านทํา หลวงตาเมื่อก่อนท่านพิมพ์หนังสือแจกนะ แล้วสุดท้ายท่านเป็นคนระงับเอง ระงับ บอกว่าหนังสือมันอิ่มตัว เพราะหนังสือท่านมันเข้าไปอยู่ในร้านหนังสือเก่าเยอะ มีคนเอาไปร้านหนังสือเก่า ท่านเลยบอกว่ามันอิ่มตัว ท่านเลยระงับการพิมพ์มาอยู่ช่วงหนึ่ง

ตอนที่สมัยเรายังอยู่กับท่าน ท่านพิมพ์หนังสือแจกอยู่พักหนึ่ง แล้วท่านบอกว่าหยุดแล้ว เพราะว่ามันแจกอิ่มตัว อิ่มตัวคือคนได้กันส่วนใหญ่แล้ว พอได้ไปมันก็ไปเข้าร้านหนังสือ ท่านก็เลยหยุดพิมพ์ หลวงตาที่หยุดพิมพ์หนังสือครั้งก่อนนั้นน่ะ ก็เพราะเรื่องนี้แหละ เรื่องที่หนังสือเข้าไปอยู่ในร้านหนังสือนี่แหละ

ทีนี้บอก หลวงพ่อ ผมไปร้านหนังสือแล้วเห็นหนังสือประวัติหลวงปู่มั่นที่หลวงพ่อแจกเลย แล้วอย่างนี้เลยบอกหลวงพ่อมา หลวงพ่อจะตอบก็ได้ ไม่ตอบก็ได้

ทีนี้ขณะว่าจะตอบก็ได้ ไม่ตอบก็ได้ เพราะโยมไปเอง โยมยังสลดใจใช่ไหม เขาบอกว่า ผมจะไปหาหนังสือ ก็ไปร้านหนังสือเก่า ไปถึงแล้วเห็นหนังสือหลวงพ่อวางอยู่บนชั้นของเขา ผมรู้สึกสลดหดหู่หัวใจมาก

คนที่มีความคิดเขารู้สึกสลดหดหู่ หดหู่เพราะอะไร หดหู่เพราะรู้ไง รู้ที่มาที่ไปใช่ไหม รู้ที่มาที่ไปว่าหนังสือนี้ ประวัติหลวงปู่มั่น หลวงตาท่านเป็นคนเขียนไว้ เป็นคนที่หาประสบการณ์มา หลวงตาท่านไปหาครูบาอาจารย์สมัยที่หลวงปู่มั่นเวลาท่านไม่ได้อยู่เอง ท่านไปหามาจนถึงปีที่ว่าท่านอยู่มาชนถึงปีที่ท่านไปอยู่กับหลวงปู่มั่น ท่านบอกสบายใจได้แล้ว เพราะว่า ๘ ปีนี้เราอยู่กับท่าน เราเห็นหมด ท่านก็เขียนออกมา กว่ามันจะได้ประวัติของครูบาอาจารย์มาโดยที่เป็นข้อเท็จจริง เป็นเนื้อหาสาระ เป็นธรรม เป็นธรรมคือว่าเป็นคติธรรม เป็นสิ่งที่เตือนใจเราได้

ไม่ใช่ประวัติหลวงปู่มั่นที่เขียนโดยจินตนาการ ไม่ใช่ประวัติหลวงปู่มั่นเขียนเพื่อมีผลประโยชน์ทับซ้อน ไม่ใช่ประวัติหลวงปู่มั่นเขียนเพื่อจะยัดเยียดความเห็นความคิดของตัวโดยคิดว่าเป็นหลวงปู่มั่น แล้วแจกกันไป

กว่ามันจะได้มาด้วยความสะอาดบริสุทธิ์มันได้มาด้วยยาก แล้วได้มาแล้ว เวลาท่านพิมพ์ท่านก็พิมพ์แจก พิมพ์แจกๆ เพราะให้ธรรมเป็นทาน เพราะหลวงปู่มั่น ชีวิตของท่านมันขาวสะอาดบริสุทธิ์มา ฉะนั้น พอมาถึงหลวงตา ท่านก็ทําให้มันสะอาดบริสุทธิ์มา มันสะอาดมาตั้งแต่เริ่มต้น สว่างมาตั้งแต่เริ่มต้น สว่างท่ามกลาง แล้วสว่างถึงที่สุด

นี่ก็เหมือนกัน มันสะอาดมา เราก็ทําความสะอาด ทําความสะอาดมา ฉะนั้น ประวัติหลวงปู่มั่นท่านถึงพิมพ์แจก แล้วพอพิมพ์แจก พอท่านไม่อยู่แล้ว ทุกคนก็มีสิทธิ์ไง เพราะหลวงปู่มั่นเป็นบุคคลสาธารณะ ทุกคนก็คิดว่าจะทําได้ๆ

ฉะนั้น เราก็เห็นเหตุการณ์อย่างนี้ เราก็ถึงพิมพ์ประวัติหลวงปู่มั่นบ้าง เราก็มีความตั้งใจจะพิมพ์ประวัติหลวงปู่มั่นเพื่อแจกเป็นทานต่อไป พอแจกเป็นทานต่อไป เราพิมพ์แจก พอพิมพ์แล้วเราก็แจก พอแจกไป คนที่เอาไปแล้วถ้าเอาไปขาย นั้นคือความเห็นแก่ตัวของเขา ความเห็นแก่ตัวของเขา เห็นไหม

สิ่งที่ว่าคําถามแรกเขาบอกว่า “ผู้หญิงตั้งครรภ์ ๑ เดือน ตัวอ่อนยังไม่สมบูรณ์ แล้วจึงแท้งโดยธรรมชาติ อยากทราบว่าเขามีวิญญาณหรือไม่”

วิญญาณไง ชีวิตไง ชีวิตเรา ถ้าเราเกิดมา ชีวิตเรา เรามีสติปัญญา ชีวิตเราเลือกได้ ชีวิตเราเลือกได้ แต่นี้เวลาการเกิด การเกิดนะ กําเนิด ๔ เราเลือกได้ไหม นี่มันเป็นเวรเป็นกรรมไง เป็นเวรกรรม

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อให้ธรรมเป็นทาน ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเกิดเป็นมนุษย์ขึ้นมาแล้วเรามีสติปัญญา เราจะเลือกทางไหนล่ะ

เวลาคนที่เขาไปเห็นใช่ไหม เราไม่ได้ทํานะ ผู้ถามไม่ได้ทํา พอไปเห็นร้านหนังสือเก่า เราเห็นเรายังสลดหดหู่เลย แล้วค่าของนํ้าใจมันมีค่ากว่าเงินทอง

แต่คนที่เอาไปขายเขาบอกเลย มีคนมาฟ้องเราแล้ว บอกเขาไปขายเล่มละ ๒๐๐ แล้วมีลูกศิษย์เราเข้าไปถามที่ร้านหนังสือ บอกว่าหนังสือนี้มาจากไหน

เขาบอกว่า เอามาจากที่วัดนั่นแหละ

แล้วมาได้อย่างไรล่ะ

ก็ขนมาขายเล่มละ ๒๐๐

แล้วทางร้านขายเท่าไร

ขาย ๔๐๐-๖๐๐

เขาก็พูดอย่างนี้

นี่ไง แต่เวลาเราเข้าไป เราเห็นแล้วเราหดหู่ แต่เขาเห็นแก่เงิน ๒๐๐ มันก็วัดค่า นี่เขาเลือกเอา ก็เรื่องเวรเรื่องกรรม ก็เลือกเอา พวกเราตั้งใจทําดี พวกเราทําเพื่อประโยชน์

แต่เขา อย่างผู้ถามเขาบอกว่า ผมเคยไปวัดหลวงพ่อบ่อยๆ แล้วผมก็มีหนังสือหลวงพ่อเยอะมาก แล้วเล่มไหนที่ผมอ่านเสร็จแล้วผมก็แจกต่อเขาไป ถ้าเล่มไหนมันเป็นประโยชน์ เช่น “ปลูกดอกบัวที่ใจ” ประวัติหลวงปู่มั่น ชอบมาก ก็เลยเก็บไว้อ่านทบทวนบ่อยๆ

เราเก็บไว้มันเป็นประโยชน์ นี่ให้ธรรมเป็นทาน ถ้าให้ธรรมเป็นทาน เขาได้ประโยชน์ แล้วถ้าเขาให้ต่อไป มันก็ได้ประโยชน์ต่อไป นี่ให้ธรรมเป็นทาน

ถ้าหัวใจ ชีวิตทางเลือก เราเลือกสิ่งที่ดี เราก็ทํากรรมดีไง มโนกรรม

แต่เขามาวัด แล้วเขาเอาหนังสือไป เห็นไหม เขามาวัด แต่เขาเอาหนังสือไปเพื่อเงิน ๒๐๐ นี่เขาเลือก ๒๐๐ เขาเลือก ๒๐๐ แต่ผลที่เขาทําล่ะ ผลที่เขาทํา เห็นไหม

นี่ไง บอกว่า “ทําบุญแล้วได้บุญๆ เป็นคนทําดี” ทุกคนเวลาพูดนะ “โอ๋ย! ทําดีทั้งนั้นเลยล่ะ แล้วทําไมผลดีมันไม่มี ทําไมคนอื่นเขาทําดีแล้วได้ดี ทําไมฉันทําดีแล้วไม่ได้ดี”

แล้วความดีคืออะไรล่ะ อ้าว! ความดีคืออะไร ถ้าความดีคือ ๒๐๐ กับความดีของคนที่เห็นแล้วมันสลดหดหู่ ความดีของคนที่เขาไปอ่านแล้วเขาซาบซึ้ง คนที่ไปอ่านนะ เขาอ่านแล้วหัวใจเขาเบิกบาน เขาอ่านแล้วหัวใจเขาดีงาม

อ้าว! นี่ไป ๒๐๐ คนมาซื้อ ๒๐๐ เขาไปอ่านต่อเหมือนกัน คนที่เขาซื้อไปเขาก็เบิกบานเหมือนกัน

เวลาคิด เห็นไหม ชีวิตนี้เป็นทางเลือก เราจะเลือกเดินเอา เราจะเลือกเอาเวรเอากรรม เราจะเลือกเอาประโยชน์หรือไม่เลือกเอาประโยชน์ ถ้าเลือกเอาประโยชน์นะ

เราจะบอกว่า ในเมื่อเราเกิดมามันอยู่ในสังคม อยู่ในโลก นี่ผลของวัฏฏะ คําว่า “ผลของวัฏฏะ” วัฏฏะคือมันอนิจจัง มันแปรสภาพ มันเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา การเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา เราควบคุมไม่ได้ เราควบคุมสิ่งนี้ไม่ได้หรอก แต่เราก็พยายามจะดูแลให้มันดีที่สุด เพราะเราทําความดีกันไง คนทําความดีต้องมีปัญญานะ

คนทําความดีต้องมีปัญญา ดูสิ ทางโลกเขาจะทําทาน เขาต้องมีปัญญา ถือศีล เขาต้องมีปัญญา แล้วเราภาวนา ภาวนาเพื่อจะเอาชนะตนเอง ปัญญาเรามันจะต้องเป็นปัญญาเหนือโลก ปัญญาที่ไม่ใช่ปัญญาแบบเป็นวิชาชีพอย่างนี้

นี่เป็นแค่วิชาชีพ เรายังต้องมีปัญญา ดูสิ ตอนนี้คนจะตั้งบริษัท เขาจ้างบริษัทที่ปรึกษา เขาทําวิจัยตลาด เขาคิดสินค้าขึ้นมาแล้วเขาไปจ้างโรงงานผลิต โรงงานผลิตเสร็จแล้วเขาก็เอามาจ้างเซลไปขาย เขาแค่บริหาร เขาแค่บริหารอย่างนั้น เขาคิดของเขา เขาดูแลของเขา นี่ปัญญาทางวิชาชีพ

แล้วเวลาเรามีปัญญาๆ เวลาเรามีปัญญา พอเรามีปัญญา เราจะภาวนาของเรา ถ้าเรามีปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราจะกําหนดพุทโธ แล้วเกิดถ้าเรามีปัญญา ตั้งแต่สุตมยปัญญา ตั้งแต่จินตมยปัญญา มันจะเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่มันละเอียดลึกซึ้งเข้าไป นี่พูดถึงถ้ามันไม่ไปติดกับนะ ไม่ไปติดเหยื่อของกิเลสนะ

แต่ถ้ามันไปติดเหยื่อของกิเลส เวลาเราคิดถึงธรรมะ เราก็เอาโลกมาสวม “อ้าว! ก็ผมเอาหนังสือหลวงพ่อมา ผมไปขาย ๒๐๐ หนังสือหลวงพ่อก็แจกต่อไป ผมทําความดีนะ ผมเอาหนังสือไปขยายให้กว้างขวางนะ ผมจะมีกรรมตรงไหน ผมทําดีทั้งนั้นน่ะ”

นี่มันปัญญาของเขาไง เขาบอกว่าเขาช่วยส่งเสริม แหม! อุตส่าห์มาเอาหนังสือไปแจก อุตส่าห์เอาหนังสือไปขายเล่มละ ๒๐๐ โอ๋ย! ยังว่าผิดได้อย่างไร โอ๋ย! ทําดีขนาดนี้ ไอ้คนที่มันเอาไปมันไม่เอาไปแจก มันเอาไปเก็บ ของผมเอาไปแจกเลย แจกหนังสือเก่า ขาย ๒๐๐ ขายต่อ เป็นความดีๆ แล้วก็จะมาทวงเอาคุณงามความดี

แต่เวลากรรมมันให้ผล มันจะไปอุทธรณ์กับใครไม่ได้ เวลาเวรกรรมมันมาถึงตัวนะ มันจะไปอุทธรณ์กับใครไม่ได้เลยล่ะ แล้วถ้ามันอุทธรณ์กับใครไม่ได้ เพราะว่าอะไร เพราะมันผิดเจตนาไง

เจตนาของเขา เขาให้กันด้วยนํ้าใจ หนังสือเขาแจกไป แจกไปเพื่อจะไปบํารุงสมองของคน จะไปบํารุงหัวใจของคน ให้หัวใจของคนที่มันล้มเหลว ให้หัวใจของคนที่ไม่มีทางออก ให้หัวใจคนที่มันอั้นตู้ ให้มันได้เข็มทิศทางเดินออก เขาแจกเพื่อนํ้าใจของคน เขาแจกเพื่อเป็นธรรม เขาไม่ได้ให้เอาไปแจกเป็นการแลกเปลี่ยน ถ้าเป็นการแลกเปลี่ยน มันทําได้หลายทางทั้งนั้นน่ะ เขาไม่ทํา เขาไม่ทําเพราะว่าอะไร เพราะมันลดคุณค่าไง มันลดคุณค่าของธรรมะ เห็นไหม

ถ้าธรรมะที่มันได้มาด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ เริ่มต้นที่มันสะอาดบริสุทธิ์ มันจะให้ผลเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ไง

เริ่มต้นมามันเศร้าหมอง เริ่มต้นของมันมีการแลกเปลี่ยน เริ่มต้นของมันมีการได้มีการเสีย เริ่มต้น เห็นไหม แล้วบอกว่าเป็นธรรมะ ธรรมะเพื่อประโยชน์ๆ ไง

ธรรมะอย่างนั้น เพราะถ้าธรรมะอย่างนั้น เวลาคนธรรมะอย่างนั้นมันต้องคิดถึงผลประโยชน์ของตัว ถ้าใครเขียนก็ต้องเขียนถึงอีโก้ของตัว เขียนถึงความเห็นของตัว เขียนถึงสิ่งที่ว่าตัวตนของตัวยิ่งใหญ่ ยิ่งใหญ่เหนือทุกๆ อย่างไง แล้วเผื่อแผ่ไง จะไปดึงจักรวาลมาอยู่กับเราหมดไง ถ้ามันเริ่มต้นคิดอย่างนั้นมันก็เป็นอย่างนั้นไง

แต่ถ้าเริ่มต้นมันไม่มีสิ่งใดเป็นของบุคคลใด มันเป็นสัจจะมันเป็นความจริงทั้งนั้น ถ้าเป็นความจริงทั้งนั้น เราก็ช่วยเหลือเจือจานกัน นี่พูดถึงความเห็นนะ พูดถึงว่าเจตนาของเริ่มต้น ความเริ่มต้นเป็นอย่างนี้ ถ้าเริ่มต้นเป็นอย่างนี้

เรื่องที่บอกว่าเอาไปซื้อขายแล้วเพื่อความกว้างขวางน่ะ

มันเป็นความคิดแบบโลก มันเริ่มต้นด้วยความไม่สะอาดบริสุทธิ์

ถ้าเป็นความคิดแบบธรรมะ เห็นไหม ฉะนั้น เขาบอกว่าเวลาเขาไปเห็นแล้วมันสลดหดหู่มาก ผมเลยเตือนเพื่อน พอเห็นเขาอ้าปากจะพูด คนที่ไปเห็นร่วมกัน เราก็เตือนเขา

ขณะที่เราเห็นแล้วเราสลดหดหู่ ทําไมโยมไม่เอะอะมะเทิ่งกับเขาเลยล่ะ

มันเอะอะมะเทิ่งไม่ได้ เพราะในปัจจุบัน ผลของวัฏฏะ คือเรามีเวรมีกรรมร่วมกัน แต่เราจะเอาผิดกับเขาโดยแง่ของกฎหมายไม่ได้ ในแง่ของกฎหมายไม่ได้เพราะอะไร เพราะว่าคําว่า “ร้านหนังสือเก่า” ร้านหนังสือเก่าเขาก็รับซื้อหนังสือเก่าอยู่แล้ว แต่หนังสือเก่าโดยทั่วไปมันเรื่องหนึ่ง

แต่นี่ทางวัดเขาไม่ได้พิมพ์ให้ไปขายหนังสือเก่า เขาไม่ได้แจกหนังสือเก่า เขาแจกคน เขาแจกคน แจกผู้ที่มีความสนใจ แต่ไอ้คนที่เอาไปเขาเอาไปด้วยเจตนาที่ไม่บริสุทธิ์ เขาเจตนาเอาไป เขาเจตนาเห็นแก่ตัว การเห็นแก่ตัว เห็นแก่ตัว เห็นแก่ประโยชน์ของส่วนตน เขาไม่ได้เห็นแก่สังคม เขาถึงทํากันอย่างนั้น แต่พอเราไปเห็นแล้วเราก็สลดหดหู่นะ

แต่ถ้าผลทางกฎหมายล่ะ ผลทางกฎหมาย เพราะว่าเขาไม่ได้ฉ้อโกง เขาไม่ได้ไปพิมพ์ขึ้นมา เขาไม่ได้ลักขโมยขึ้นมา แต่เขาก็ทําธุรกิจของเขา แต่มันก็ไม่สะอาด

สัมมาอาชีวะ สัมมาอาชีวะเลี้ยงชีพด้วยความชอบธรรม มันถึงต้องทําได้ยาก แต่ถ้ามันเลี้ยงชีพโดยชอบธรรมของเขา นี่เป็นความชอบธรรมเพราะเขาก็ตั้งของเขา

เราจะบอกว่า แง่กฎหมายมันทําเขาได้ไหม แล้วเราทําไปแล้วมันคุ้มค่าไหม ฉะนั้น มันเป็นเรื่องของระบบ ระบบการตลาดในโลกเขามีอย่างนั้น ถ้ามีอย่างนั้นแล้ว เพียงแต่เราก็รักษาสมบัติของเรา เราก็ไม่ให้มันออกไปเป็นอย่างนั้น ฉะนั้น นี่เราพูดถึงความถูกผิดทางกฎหมาย

แต่เวลาโยมพูดว่าเพื่อนจะพูด โยมยังสะกิดเลย “เฮ้ย! พูดเบาๆ” เพราะมันมุมมอง ถ้าพูดอย่างนี้ต้องบอกมุมมองเลย เขามองว่าดี แต่เรามองว่าเสีย แล้วเขามองว่าดี มองว่ามันจะกว้างขวาง มันจะไปได้ไกล มันจะทําประโยชน์มาก แต่เรามองแล้วเขาจะได้ประโยชน์ เขาจะได้ประโยชน์มาก เพราะประโยชน์ของเขา เขาได้ประโยชน์

ประโยชน์ของเรานะ ดูสิ เวลาเราแข่งขันกัน เราแข่งขันกันเรื่องอะไร ถ้าเราแข่งขันคุณงามความดีนะ เวลาแข่งขันคุณงามความดี เราทําบุญกุศล ทุกคนอยากได้ดี เวลาเป็นบุญๆ บุญนี้เป็นนามธรรม มันเก็บสะสมในหัวใจไม่มีขอบเขต แต่ถ้าเป็นวัตถุต่างๆ มันต้องมีที่เก็บที่อะไร มันมีค่าใช้จ่ายทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น เวลาเป็นเรื่องของความดี เราแข่งขันเรื่องความดี ความดี เวลาเราประพฤติปฏิบัติ เราพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

เวลาจิตใจมันสงบเข้ามา เวลาหลวงตาท่านบอกเลย หลวงตาท่านบอกว่า เวลาผู้ที่ชําระล้างกิเลส จิตใจพ้นจากกิเลสไป มันกว้างขวาง มันครอบ ๓ โลกธาตุ ท่านบอกจิตใจนี้เหมือนพญามังกร มันไปในอากาศไม่มีที่สิ้นสุดเลย มันกว้าง มันเวิ้งว้างไปหมด ดูสิ มันยิ่งใหญ่ขนาดไหน ถ้าผลเป็นบุญความจริง มันกว้างขวาง มันไม่มีขอบเขตเลย

แต่ถ้ามันเป็นการแข่งขัน การแข่งขันที่ว่าเราแข่งขันเพื่อประโยชน์กับเรา แข่งต่างๆ ไอ้อย่างนี้มันวัดกัน ๒๐๐, ๖๐๐, ๘๐๐

ตอนนี้เขามาบอกเลย ตามรอยศาสดา มันไปขายเล่มละ ๑,๒๐๐ ขนาดเราคุมขนาดนี้ มันก็แปลกนะ นั่งอยู่นี่ รู้ไปหมด มีคนมารายงานหมด ไปเห็นไง บอกว่าประวัติหลวงปู่มั่นขาย ๔๐๐-๖๐๐ แต่ตามรอยศาสดาขายเล่มละ ๑,๒๐๐ ขนาดเราพยายามจะแจกโดยถึงมือนะ ไม่มาวางให้หยิบเอง มันยังไปเลยนะ

ฉะนั้น มันวัดค่าของใจมันวัดยากเนาะ นํ้าทะเลมันยังวัดได้ว่าลึกตื้นขนาดไหน แต่นํ้าใจของคนมันวัดไม่ได้ เพียงแต่พวกเราก็ยังปรารถนาดีกันอยู่ ยังจะพิมพ์แจกต่อไป ยังไม่หมดกําลังใจหรอก ยังจะพิมพ์แจกต่อไป

แต่ทีนี้โยมที่ถามมานี่นะ มันมีโยมที่เขาไปเจอ ไปเจอแล้วเขามีสติ เขาเข้าไปคุยกับเขาโดยแบบว่าเป็นมิตร ถามเขาจริงๆ เลยล่ะ เขาบอกหมด เขาบอกซื้อเล่มละ ๒๐๐ ประวัติหลวงปู่มั่น แล้วเขาขาย ๔๐๐-๖๐๐ แต่เล่มตามรอยศาสดาเขาไปเจอเลยว่าเขาตั้งไว้ ๑,๒๐๐ แต่เขาไม่ได้ถาม เขาผ่านมา นี่เขามารายงานหมด

ฉะนั้น เวลาเขาไปเห็นเขายังสลดหดหู่ คําว่า “สลดหดหู่” เราก็เตือนใจเราไง เราเตือนสติเรา เห็นไหม ทําความดี เราทําความดีกับสังคม ความดีกับโลก เขาเข้าใจเจตนาความดีของพวกเราไหม ความดีของเขา เขาก็มองแบบของเขาไง เขามองแบบของเขา ฉะนั้น พอมองแบบของเขาก็บอกว่าความดี

ที่นี่ เวลาใครมาหาเรานะ เขาบอกว่าพระดี คําว่า “พระดี” เราไปวัดเลย เขาบอกว่า “ไปหาหลวงพ่อสิ หลวงพ่อเป็นพระดี” แล้วพอมาเจอหลวงพ่อ หลวงพ่อด่าทันทีเลย “เอ๊! พระดีทําไมเป็นแบบนี้”

คําว่า “ดี” มันดีอย่างไรล่ะ

ถ้าคําว่า “ดีของเรา” ดีของเราก็มีคุณธรรม ดีของเรา ท่านมีปัญญาสั่งสอนเราได้ ดีของเราคือท่านเป็นแบบอย่างให้เราประพฤติปฏิบัติตามได้

แต่ถ้าความดีของโลกเขาคิดนะ ถ้าความดีนะ ท่านต้องเอาใจเรา ถ้าเป็นความดีนะ ไปแล้วท่านต้องโอ๋เราน่าดูเลย ถ้าเป็นความดีนะ ท่านจะบริการเต็มที่

มันตีความต่างกันไหม

ฉะนั้นบอกว่า “ไปหาหลวงพ่อสิ หลวงพ่อเป็นพระดี”

“เอ๊! มันดีอย่างไรวะ”

ถ้าเขามา เขาอยู่ในกรอบนะ เออ! แสดงว่าเขาดีเหมือนกัน ดีของโยมกับดีของเราตรงกัน

แต่ถ้าดีของคนอื่นนะ “อ๋อ! ถ้าดีหลวงพ่อ หลวงพ่อต้องแจกนู่น หลวงพ่อต้องให้ทุกอย่าง หลวงพ่อถึงเป็นพระดี”

เออ! อย่างนี้กูไม่ดี เพราะไม่มีจะให้

คําว่า “ดี” เราตีความได้เยอะแยะเลย

ทีนี้ย้อนมาที่หนังสือ หนังสือ ถ้าเขาทําอย่างนั้น ก็อยู่ที่มุมมองหัวใจของเขา คือเราจะบอกว่า เราเกิดมาในโลกนี้มีคนดีและคนไม่ดีอยู่ร่วมกัน เราจะให้คนทุกคนเป็นคนดี เอาที่ไหนเป็นคนดี หัวใจเราเองมันยังพลิกแพลงตลอดเวลา แต่ถ้าเขามีมุมมองอย่างนั้น เขาคิดอย่างนั้น เราไม่ทําแบบนั้นนะ

ถ้าบอกว่า “เฮ้ย! เขาเป็นอย่างนั้น ถ้าหลวงพ่อบอกว่าได้ ผมก็เอาบ้าง เล่มละสองร้อย ผมก็จะเอาบ้าง เดี๋ยวผมมา ผมก็เอาไปสองร้อยๆ ๕ เล่มก็ได้พันหนึ่ง”

ก็บอกแล้วว่ามันมีกรรม ทําแล้วมันมีผลตอบสนองทั้งนั้นน่ะ กรรมดี กรรมชั่ว แล้วของเขาทําเพื่ออะไร เขาทําเพื่อแจก เขาทําเพื่อเป็นธรรมทาน แล้วเราเอาไป เราไปซื้อขายแลกเปลี่ยน เราเอาประโยชน์กับเขา มันเสียหาย

เราไม่เคยเห็นว่าเป็นความดี แต่ขนาดว่าเราจะไปตามเช็ดตามล้างทุกอย่าง คือเราจะไปควบคุมโลกมันเป็นไปไม่ได้หรอก เราต้องควบคุมหัวใจของเราไง เราเจตนาดี เราทําคุณงามความดี แต่เขาตีความดีเราผิดพลาดไป เขาตีความดีเราบิดเบือนไป เขาตีความดีโดยความเห็นของเขา กรรมของสัตว์ สัตว์มันทําอย่างนั้นมันเป็นเวรเป็นกรรมของสัตว์ แต่พวกเรายังทําความดีต่อไป เราจะทําความดีของเราต่อไป

กรรมของสัตว์ สัตว์คิดได้แค่นั้น สัตว์ทําอย่างนั้น มันเป็นกรรมของสัตว์ แต่มันมีเวรมีกรรมแน่นอน กรรมคือการกระทํา เขาทําแล้วเขาต้องได้รับผลของเขา เขาทําแล้ว แต่เราไม่อยากพูดว่ามันจะได้ผลอย่างไรไง เดี๋ยวจะบอก “โอ้โฮ! หลวงพ่อนี่อาฆาต หลวงพ่อนี่แหม! บอกไม่เอาเขานี่อาฆาตใหญ่เลยนะ”

คือเขาทําแล้ว เราจะทําอย่างไรล่ะ ของที่มันทําแล้วมันมีเหตุมีปัจจัย แล้วเราจะไปห้ามได้อย่างไรล่ะ มันก็ต้องเป็นผลตามนั้นน่ะ ในเมื่อเขาทําด้วยเหตุด้วยปัจจัย เหตุปัจจัยนั้นมันก็ต้องให้ผลตามเหตุและปัจจัยนั้น

ถ้าทําคุณงามความดี ความดีมันก็ให้ผลเป็นดี เป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ดีนั้นไป ถ้าใครทําอย่างนั้นมันก็มีเหตุมีปัจจัยไปอย่างนั้น มันก็ต้องเป็นไปตามเวรตามกรรมของเขา แต่เราก็ยังทําความดีของเราต่อไป เราทําความดีต่อไป

ชีวิตทางเลือก เห็นไหม เกิดมาในท้องเดือนเดียว ชีวิตเขามีอายุเดือนเดียวนะ ชีวิตบางคน ๙ เดือน ชีวิตบางคนคลอดออกมาแล้วยังอีกยาวไกล แล้วคลอดมาแล้ว เราเกิดมาแล้วเราจะเลือกของเรา เราจะเลือกทําความดี เราจะเลือกทําอย่างไร ชีวิตทางเลือก เลือกเอา เอวัง

ทําดีต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่ว
มันเป็นการที่เราทํามา
แล้วเราจะปฏิเสธว่าไม่มีหรือปฏิเสธไม่ยอมรับไม่ได้
เพียงแต่ว่าถ้ามันเป็นอย่างนั้น เราศึกษาธรรมะนี่ไง
ศึกษาธรรมะ แล้วเอาหลักธรรมะชโลมหัวใจไว้
นํ้าตาไหลก็ไม่เป็นไร
นํ้าตาไหลก็เพราะเราทํามา เราโง่มาก่อน
ตอนนี้ฉลาดแล้ว ฉลาดแล้วก็พยายามยับยั้ง
ยับยั้งความคิดตัว อย่าให้ไปทําสะเทือนใคร
เพราะทําสะเทือนใคร มันก็จะกลับมาสะเทือนเราอย่างนี้

๓

ต้องศึกษา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๗ มกราคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ปฏิบัติ ปริยัติ”

ขอความเมตตาหลวงพ่อสอนแนะนําลูกในการปฏิบัติธรรม ทําสมาธิ คําถามคือ เราจําเป็นต้องอ่านพระไตรปิฎกคู่ไปกับการปฏิบัติหรือไม่

ถ้าลูกไม่รู้เรื่องปริยัติ ไม่เคยอ่านพระไตรปิฎก ไม่ได้ศัพท์บาลี อาศัยอ่านจากหนังสือหลวงพ่อ ฟังเทศน์หลวงพ่อ หลวงตามหาบัว เพียงพอไหมคะ ขอบพระคุณค่ะ

ตอบ : “เพียงพอไหมคะ” นี่พูดถึงว่าโดยหลักการโดยทางโลก โดยทางโลก โลกจะเจริญต้องด้วยปัญญา ทุกอย่างเจริญด้วยปัญญาทั้งหมด ฉะนั้น เวลาการศึกษามีความจําเป็นไหม มีความจําเป็น

มีการศึกษา เพราะคนเรามีการศึกษา เพราะคนเรามีปัญญา มันถึงมีอาชีพ มีปัญญาเอาตัวรอดได้ คนเราจะเอาตัวรอดได้หรือไม่ได้มันอยู่ที่ปัญญาของคน ถ้าปัญญาของคน สิ่งสําคัญที่สุดคือปัญญา ทีนี้ปัญญาทางโลกเขาไม่ได้แบ่งออกเป็นโลกียปัญญากับโลกุตตรปัญญา

โลกียปัญญา ปัญญาของโลก นี่คือโลกียปัญญา ปัญญาทางวิทยาศาสตร์ ปัญญาทางวิชาชีพ นี่โลกียปัญญา โลกียปัญญาเพราะอะไร เห็นไหม เราคิดว่าโลกก็คือโลกเรานี่

แต่ถ้าเป็นธรรมะนะ โลกคือโลกทัศน์ โลกคือภวาสวะ โลกคือภพ ภพคืออะไร ภพคือหัวใจ ความคิดเกิดจากโลกคือความคิดเกิดจากหัวใจ เกิดจากหัวใจที่มีอวิชชา เกิดจากหัวใจที่มีกิเลส ความคิดอย่างนี้เขาเรียกโลกียปัญญา โลกียปัญญามันเกิดดับ มันเกิดก็ได้ มันดับก็ได้ แล้วมันเกิดแล้วมันอนิจจังด้วย เกิดแล้วมันยังแปรปรวนด้วย ฉะนั้น การศึกษา ถ้าปัญญาทางโลก โลกียปัญญา เขาเรียกว่าปัญญาทางโลก

แล้วโลกุตตรปัญญา ปัญญาจะออกจากโลก ปัญญาจะพ้นจากโลก ปัญญาจะทําลายกิเลส เขาเรียกโลกุตตรปัญญา

ถ้าโลกุตตรปัญญา ปัญญาอย่างนี้มันเกิดจากการภาวนา ปัญญาอย่างนี้ไม่เกิดออกมาจากตํารับตํารา ไม่เกิดออกมาจากใดๆ ทั้งสิ้น ปัญญาอย่างนี้เกิดจากการประพฤติปฏิบัติ ปัญญาอย่างนี้เกิดจากประสบการณ์ ปัญญาอย่างนี้เกิดจากการฝึกหัด ปัญญาอย่างนี้เกิดขึ้นมาถึงเป็นสมบัติส่วนตน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน พระอานนท์ครํ่าครวญมาก พระอานนท์เป็นพระโสดาบัน อยากให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนตลอดไปไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “อานนท์ เราบอกเธอแล้วไม่ใช่หรือ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับไปเป็นธรรมดา แม้แต่ตถาคตก็ต้องตายในคืนนี้”

เวลาเราตายไป เราเอาแต่สมบัติของเราไปเท่านั้น แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตายไปแล้ว เราจะมีครูบาอาจารย์ที่ไหน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ธรรมและวินัยที่เราได้บัญญัติไว้ดีแล้ว ธรรมและวินัยคือวิชาการที่เราได้บอกไว้ นั่นคือธรรมและวินัยที่เราบอกไว้ๆ วิธีการเราบอกไว้ นั่นน่ะเป็นวิทยาศาสตร์ นั่นเป็นความจริง มันเป็นพุทธศาสน์ มันเป็นการปฏิบัติขึ้นมาให้มันรู้แจ้ง ถ้าธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเธอ ถ้าเธอปฏิบัติไป เห็นไหม

ฉะนั้น พอปฏิบัติไป พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ ครูบาอาจารย์ต่างๆ ท่านเป็นพระอรหันต์ เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะมาลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “ให้เห็นสมควรแก่เวลาของเธอเถิด” คือให้สมควร คือว่าให้เป็นเรื่องส่วนตัว

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานไป เวลาครูบาอาจารย์นิพพานไป เอาสมบัติของส่วนตัวไป ไม่ได้เอาของใครไปเลย นี่ภาวนามยปัญญามันเกิดอย่างนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่เวลาว่าเราจะต้องศึกษาไหม ต้องอ่านพระไตรปิฎกไหม ต้องศึกษาไหม

ถ้าต้องศึกษาไหม ต้อง ต้องศึกษา เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเป็นศาสดาๆ ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาของเธอ ธรรมและวินัย เห็นไหม เวลาหลวงตาท่านพูด เหยียบหัวพระพุทธเจ้าไปแล้วแสดงธรรม

คนก็ถามมาใหญ่เลย เออ! เหยียบหัวพระพุทธเจ้าไป ทําอย่างไร อะไรถึงเรียกเหยียบหัวพระพุทธเจ้าไป

เหยียบหัวพระพุทธเจ้าก็อาบัติไง ลบหลู่ไง ไม่เชื่อฟังไง ไม่น้อมใจลงเชื่อไง ไม่น้อมใจลงเชื่อธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือทําตัวเองเน่าใน แล้วก็แสดงธรรม นี่ทําตัวเอง หลวงตาถึงใช้คําว่า “เหยียบหัวพระพุทธเจ้า” คือเหยียบธรรมและวินัย แล้วแสดงธรรม

นี่ไง คนถามบอกอะไรคือเหยียบหัวพระพุทธเจ้า อะไรคือเหยียบหัวพระพุทธเจ้า เหยียบหัวพระพุทธเจ้าได้อย่างไร พระพุทธเจ้านิพพานไปตั้ง ๒,๐๐๐ กว่าปีแล้ว ไม่เจอกัน แล้วจะไปเหยียบหัวได้อย่างไร

ก็ธรรมและวินัยนี่ไง นี่คือตัวแทนศาสดาไง ถ้าเราทําตัวเน่าใน ทําตัวผิดพลาด แล้วก็แสดงธรรมๆ ถ้าแสดงธรรม

นี่ว่าเราต้องศึกษาพระไตรปิฎกไหม

ต้อง ต้องศึกษาพระไตรปิฎก เพราะการศึกษา การศึกษาเป็นภาคปริยัติ เวลาสังคมนะ ศาสนาจะมั่นคง มั่นคงเพราะการศึกษา ศึกษาเพราะอะไร ศึกษาแล้วมันทําให้คนรู้ทางวิชาการ ถ้าคนรู้ทางวิชาการ เวลามองหน้ากันมันก็รู้ว่า เอ็งก็รู้ ข้าก็รู้ ศึกษามาด้วยกันน่ะ อ้าว! พระไตรปิฎกก็เรียนมาด้วยกัน เรียนมาด้วยกัน เจอหน้ากันก็รู้ว่าเรียนมาด้วยกัน แล้วเอ็งทําผิดหรือเปล่า ทําผิดหรือเปล่าล่ะ

ทําผิดโดยที่เขาทําผิดโดยความพลั้งเผลอ ทําผิดโดยที่ว่าเขาทนกิเลสของเขาไม่ได้ หนึ่ง ทําผิดเพราะว่าเขาทําตัวเองเขาไม่ได้ หนึ่ง ฉะนั้น เวลาเขาทําผิด ศึกษามาเป็นความรู้เพื่อความมั่นคง

เขาบอกว่า เถรวาทเราที่การศึกษามา ศาสนาสืบต่อมาเพราะมีความรู้ มีการศึกษามา

มันก็ใช่ ฉะนั้น เวลาใช่ มันถูกต้องอยู่แล้วแหละ ฉะนั้น เวลาที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่งนะ กึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง

กึ่งพุทธกาล แล้วมันเจริญที่ไหนล่ะ

เราก็ว่าเจริญในภาคปริยัติใช่ไหม ถ้าเจริญ ภาคปริยัติ พอศึกษามาแล้วมันก็ยังสงสัยอยู่ใช่ไหม ศึกษามาขนาดไหนก็สงสัย

แต่เวลามาภาคปฏิบัติสิ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านแก้ความสงสัยของท่าน ท่านแก้ความสงสัยของท่านในใจของท่าน ท่านก็ใช้ เพราะอะไร เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น กึ่งพุทธกาลมันมีตําราอยู่แล้ว แต่ศึกษามามันก็ยังงงๆ อยู่ ยังไม่เข้าใจอยู่ ยังงงๆ อยู่ ถึงไปปรึกษากับเจ้าคุณอุบาลีฯ เจ้าคุณอุบาลีฯ ท่านชํานาญในทางปริยัติมาก เพราะท่านเป็นคนวางรากฐานการศึกษาในเมืองไทยเลย

ฉะนั้น เวลาภาคปริยัติเริ่มต้น เริ่มต้นภาคปริยัติ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติท่านยังสงสัย ท่านยังไม่ลงใจ เวลาปฏิบัติไปแล้ว ความรู้ความเห็นของตัวมันยังมีกิเลสอยู่ มันมีกิเลสอยู่ มันมีความสงสัยอยู่ ปฏิบัติไปแล้วมันเห็นอะไร เห็นนิมิต เห็นความเป็นไป เห็นแล้วมันก็แก้กิเลสไม่ได้ เห็นแล้วมันก็ยังชําระล้างอะไรไม่ได้ ก็มาปรึกษาเจ้าคุณอุบาลีฯ เจ้าคุณอุบาลีฯ ท่านทางวิชาการ ถ้าทางวิชาการ พยายามหาช่องทางให้ได้ๆ

เราปฏิบัติแล้ว ในประสบการณ์ แล้วก็มาเทียบทางธรรมวินัย เทียบทางทฤษฎี เทียบแล้วกลับไปปฏิบัติ เทียบแล้ว เห็นไหม คําว่า “เทียบ” คือกําลังแสวงหา กําลังค้นหา

แต่เวลาปฏิบัติคือการทดสอบ การทดสอบ ทดสอบๆ ทดสอบจนหลวงปู่มั่นท่านผ่านไปๆ สุดท้ายหลวงปู่มั่นท่านมาแก้เจ้าคุณอุบาลีฯ

เริ่มต้นปริยัติ ปริยัตินี่พื้นฐาน เราปฏิบัติไปแล้วเราไปไม่ได้ เราไปไม่ได้ เราก็มี จะไปเปิดตู้พระไตรปิฎก มันก็เข้าข้างตัวเอง “โอ๋ย! เหมือนกันเลย เหมือนกันๆ” มันจะเข้าข้างตัวเองตลอดไป

แต่ไปเจอเจ้าคุณอุบาลีฯ ใช่ไหม เจ้าคุณอุบาลีฯ ท่านเป็นนักปราชญ์ เพราะนักปราชญ์มันมีแง่มุม เวลาสนทนาธรรมมันมีแง่มุม มันมีสิ่งใดที่พยายามกระตุก กระทุ้งให้ได้คิด แล้วได้คิด เอ๊อะ! ได้คิด แต่ไม่ใช่ธรรม

หลวงปู่มั่นท่านก็กลับเข้าป่าไป กลับเข้าป่าไปปฏิบัติของท่าน ไปค้นคว้าของท่าน จากที่เวลาตัวเองไปเจอ มันไปไม่ได้เลย ไปไม่ได้เลย ปัญญาของตัวเองขนาดไหน พยายามสร้างมาขนาดไหน พยายามปฏิบัติ แต่มันก็ยังทะลุไปไม่ได้ ทะลุไปไม่ได้ก็กลับมาปรึกษา กลับมาขอธรรมะจากเจ้าคุณอุบาลีฯ

เจ้าคุณอุบาลีฯ ท่านก็ให้แง่มุม เพราะนักปราชญ์กับนักปราชญ์ด้วยกัน พอมันได้ช่อง ได้ช่องก็กลับไปปฏิบัติต่อ ไปปฏิบัติต่อ พอมันผ่านเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ผ่านเลยนะ พอผ่านขึ้นไป

นักปราชญ์ นักวิชาการก็ศึกษาอยู่ เขามีความรู้ไหม ลูกศิษย์มาถาม ถามนี่ตอบเขาได้ ตอบเขาได้ ตอบอะไร ตอบด้วยประสบการณ์ ด้วยการค้นคว้าในการศึกษาในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เราก็ยังงงอยู่

ทีนี้เวลาพองงอยู่ พอเรางงอยู่ เรายังสงสัยอยู่ สงสัยอยู่ แต่ตอบได้ ตอบได้เพราะอะไร เพราะแง่มุม เพราะเชาวน์ปัญญา เชาวน์ปัญญานี่ตอบไป พอตอบไป หลวงปู่มั่นท่านฟังแล้วท่านได้คิด ท่านเข้าป่าของท่านไป ท่านไปค้นคว้าของท่าน พอค้นคว้าของท่าน ท่านว่ามันทะลุไป ทะลุไป

เวลาทะลุไป กลับมา กลับมา เวลามาคุยธรรมะ มาคุยธรรมะ เราก็ศึกษามา เราก็สงสัย แต่เราตอบได้ด้วยเชาวน์ปัญญา แต่เวลาเจ้าคุณอุบาลีฯ แก้หลวงปู่มั่น เวลาแก้หลวงปู่มั่น เวลาแก้ แก้ด้วยเชาวน์ปัญญา เชาวน์ปัญญาจากการศึกษาจากพระไตรปิฎก

เวลาหลวงปู่มั่นท่านไปประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านได้ประสบความสําเร็จของท่าน ท่านกลับมาคุยธรรมะกัน เวลาท่านแสดงธรรมมา เจ้าคุณอุบาลีฯ ชักงงแล้วล่ะ อ้าว! กลับงงนะ “อ้าว! ทําไมมันมีแง่มุมอย่างนั้นออกไปได้อย่างไร” เพราะงงอย่างนั้นไงถึงได้ยอม

เวลาหลวงปู่มั่นท่านให้อุบายอะไร อุบาย เห็นไหม เราบอกว่า จิตใจที่สูงกว่า เชาวน์ปัญญาที่ดีกว่า มันจะชักนําขึ้นมาได้ พอชักนําขึ้นมาได้ ก็มาแก้เจ้าคุณอุบาลีฯ

นี่พูดถึงว่า ในพระไตรปิฎกนะ ต้องศึกษาไหม

ศึกษา ศึกษามันก็เป็นปริยัติ

ทีนี้ว่า “ต้องอ่านพระไตรปิฎกคู่กับการปฏิบัติไปหรือไม่”

เวลาปฏิบัติไป เวลาอ่านพระไตรปิฎกแล้วพร้อมกับค้นคว้าพระไตรปิฎก มันจะเป็นประเด็น มันจะเป็นประเด็นเพราะอะไร

ดูอย่างเช่นหลวงปู่มั่น เวลาหลวงตาท่านศึกษาจนจบมหา แล้วท่านจะไปปฏิบัติใช่ไหม ท่านก็ยังสงสัยว่ามันจะมีจริงหรือเปล่า ทั้งๆ ที่ว่าตั้งใจจริง สร้างอํานาจวาสนามามาก เพราะคนมีปัญญามาก มันก็ค้นคว้ามาก เพราะคนมีปัญญามาก มันก็ต้องให้ละเอียดรอบคอบ เพราะคนมีปัญญามาก มันก็เลยยิ่งระแวงมาก ก็เลยว่า ถ้ามีใครชี้ได้ว่ามรรคผลนิพพานมีอยู่จริง จะมอบชีวิตให้กับองค์นั้นเลย

พอไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นอธิบายเลย นิพพานมันคืออะไร นิพพานอยู่ที่ไหน นิพพานไม่ได้อยู่ในกระดาษ นิพพานไม่ได้อยู่ในพระไตรปิฎก นิพพานไม่ได้อยู่ที่ไหนทั้งสิ้น นิพพานอยู่ในหัวใจของคน

เพราะท่านค้นคว้ามาหมดแล้ว พอหลวงปู่มั่นแก้ปั๊บ ลงเลย พอลงก็เลยปฏิบัติ ทีนี้เวลาจะปฏิบัตินะ หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า “มหา การศึกษานะ เราศึกษาพระไตรปิฎกมาจนได้เป็นมหา ต้องศึกษาไหม ต้อง แต่ถ้าเวลาจะปฏิบัตินะ เวลาจะปฏิบัติไปพร้อมกัน มันจะเตะมันจะถีบกัน” คือมันจะขัดแย้งกัน ขัดแย้งกันคือเรารู้โจทย์ก่อน เราศึกษามาแล้วเราจะสร้างภาพ ทีนี้พอสร้างภาพไป เวลาปฏิบัติไปมันจวนเจียนเข้าด้ายเข้าเข็ม มันจะสร้างภาพให้เราไขว้เขว ตรงนี้สําคัญมาก

หลวงปู่มั่นท่านถึงบอกว่า การศึกษามา เราศึกษามาใช่ไหม ศึกษามา จบมาแล้ว เพราะได้ใบประกาศมาแล้ว สอบผ่านแล้ว ท่านบอกว่า การศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจไว้ด้วยนะ อย่าให้มันอออกมา คืออย่าเอาความคิดเดิมออกมา ที่เราศึกษามาแล้วอย่าเอาออกมา วางไว้ก่อน แล้วให้ประพฤติปฏิบัติไป แล้วถ้าปฏิบัติไป เพราะมันเป็นจริง มันจะเป็นอันเดียวกัน มันจะเป็นจริง

ดูสิ เวลาท่านสงสัย ท่านไปปรึกษาเจ้าคุณอุบาลีฯ แล้วท่านก็ไปปฏิบัติ ท่านไปปรึกษาเจ้าคุณอุบาลีฯ แล้วท่านก็เข้าไปปฏิบัติ สงสัย เข้ามากรุงเทพฯ เข้ามาค้นคว้ากับเจ้าคุณอุบาลีฯ ค้นคว้าเสร็จ เข้าป่าไป ไปอยู่ในป่า งง อั้นตู้ ตัน กลับมา เข้ากรุงเทพฯ มาหาเจ้าคุณอุบาลีฯ ค้นคว้า โต้เถียง โต้แย้ง สรุปให้ได้ สรุปเสร็จแล้ว ไม่จบหรอก สรุปเสร็จทางวิชาการ สรุปเสร็จคือเราตกลงโครงการกันได้ แต่เอ็งยังไม่ได้ทําอะไรเลย สรุปเสร็จ เข้าป่าไป ไปทําโครงการให้เกิดขึ้นให้ได้

เราจะบอกว่า ประสบการณ์ของท่านมี ท่านถึงเอาประสบการณ์ของท่านมาสอนหลวงตา บอกว่า ถ้าปฏิบัติไปพร้อมกันนะ นี่เพราะท่านไม่ได้เรียนมา ท่านปฏิบัติของท่าน แต่ท่านมาปรึกษาเจ้าคุณอุบาลีฯ

แต่ถ้าหลวงตา ถ้าเราศึกษามา ๙ ประโยค ๑๐ ประโยค แล้วเราปฏิบัตินะ จินตนาการทั้งนั้นน่ะ สร้างภาพทั้งนั้น นิพพานอยู่แค่เอื้อม...เอ็งนั่งไปเถอะ นิพพานมันลอยมาสวมให้เลย มงกุฎสวมมับ! เสร็จ เพราะมันรู้หมดแล้ว หลอกหมด กิเลสหลอกหมด

ท่านถึงบอกว่าให้วางไว้ แล้วใส่ลิ้นชักไว้ ลั่นกุญแจไว้ด้วยนะ แล้วปฏิบัติไป ถ้าไม่อย่างนั้นมันจะเตะมันจะถีบ คือมันจะสร้างภาพ มันจะสร้างจินตนาการ

แล้วอีกอย่างหนึ่ง มันสําคัญ ตรงนี้สําคัญมาก สําคัญที่ว่า เราสร้างจินตนาการ เราก็ไม่รู้ว่าเราสร้างจินตนาการ คนจะรู้ว่าสร้างจินตนาการต่อเมื่อคนเคยผ่านมันมา คนเคยประสบการณ์อันนั้นถึงจะรู้ แล้วคนจะรู้คือหลวงปู่มั่น

แล้วคนที่ไม่รู้นะ เราไปอยู่กับคนที่ไม่รู้ เรียบร้อย สังคมนั้นชักกันอยู่อย่างนั้นน่ะ เป็นนิพพานเฉพาะกลุ่ม กลุ่มนั้นก็มีนิพพานอยู่อย่างนั้นน่ะ เขาสร้างนิพพานของเขาขึ้นมา แล้วก็นิพพานของเขาอยู่อย่างนั้นน่ะ วนอยู่ในกลุ่มนั้นแหละ แล้วถ้ากลุ่มนั้นตายหมดแล้ว นิพพานนั้นก็จะหายไป ถ้ากลุ่มนี้ยังอยู่ ก็นิพพานยังอยู่อย่างนั้นน่ะ เพราะนิพพานสร้างขึ้น นิพพานกลุ่มของเขา ถ้าเข้าไปเจอกลุ่มนั้น

นี่พูดถึงว่า ต้องอ่านพระไตรปิฎกไหม หรืออ่านควบคู่ไปกับการปฏิบัติ

ต้องอ่านพระไตรปิฎก ต้องค้นคว้า ต้องศึกษาให้มีปัญญา แต่พออ่านเสร็จแล้ว เวลาจะปฏิบัติต้องลั่นกุญแจมันไว้นะ ลั่นไว้เลย แล้วปฏิบัติให้ขึ้นมาตามความเป็นจริง แล้วถ้ามันเป็นขึ้นมาตามความเป็นจริงนะ มันแตกต่าง ในภาคปฏิบัติในปัจจุบันนี้มาถึงก็ว่างๆ ว่างๆ นี่เพราะอะไร เพราะรู้แล้ว ความว่างเป็นความสุข ความว่างเป็นสิ่งที่เราปรารถนา เราก็พยายามจะสร้างภาพความว่างกันขึ้นมา แต่ไม่เป็นความจริง แต่ถ้าเราวางไว้ก่อน แล้วเราไปพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ แค่ปัญญาอบรมสมาธินี่งงแล้ว

ปัญญาอบรมสมาธินะ เราใช้ปัญญาไล่ความคิดเราไป เวลาความคิดเกิดขึ้น ตั้งสติตามความคิดไปเลย ความคิดคืออะไร ความคิดมาจากไหน ถ้าสติมันทันนะ มันหยุดเลย ถ้ายังไม่ทันนะ ความคิดมันแฉลบไป คือมันคิดเรื่องอื่นต่อ เรายังตามมันไป มันจะตามไปเลย เพราะความคิดมันเกิด นี่คือปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้ามันหยุดปั๊บ เอ๊อะ! ก็เหมือนเราไล่จับขโมย พอเราจับได้ เรากอดอยู่กับขโมย กับเราวิ่งตามขโมย มันต่างกันไหม ทีนี้พอมันหยุดปั๊บ เอ๊อะ! นี่คือสมาธิ

คือสมาธิมันไม่เหมือนในตําราหรอก ในตําราเขียนอย่างหนึ่ง ถ้าไปเจอความจริงอย่างหนึ่ง แล้วถ้าพุทโธๆๆ ละเอียดเข้ามาๆ ถ้ามันเป็นสมาธินะ โอ้โฮ!

ถ้าคนได้สมาธินะ คนคนนั้นจะมีสํานึกตัวดีขึ้นเยอะมาก เพราะอะไรรู้ไหม เพราะสิ่งที่มีค่าที่สุด เราไม่เคยเห็นสมบัติที่มีค่าขนาดนี้ แล้วพอเราไปเห็นสมบัติที่มีค่า คือเราไปเห็นใจของเราเองไง เห็นสมาธิคือเห็นจิตเดิมแท้ สมาธิคือตัวตนของเรา สมาธิคือตัวตน เขาเรียกสมาธิคือสารตั้งต้น สมาธิคือสารตั้งต้นของจิต เราจะไปเห็นสารตั้งต้นของจิตเลยล่ะ เอ๊อะ!

กับที่ว่าว่างๆ ว่างๆ เราไม่รู้ว่าสารตั้งต้นมาอย่างไร เราไม่รู้ว่ามันมาอย่างไร แต่กูว่าง กูว่างๆ ว่างๆ เดี๋ยวนี้นะ ทําสมาธิยังทํากันไม่เป็นเลย ถ้าทําสมาธิไม่เป็น มันจะมีศีล มีสมาธิ มีปัญญาได้อย่างไร

ถ้ามีสมาธิ ตัวสมาธิเป็นตัวพื้นฐานที่จะให้เกิดภาวนามยปัญญา ตัวสมาธิมันจะเกิดโลกุตตรปัญญา

ไม่มีสมาธิ มันจะเกิดปัญญาวิทยาศาสตร์ ปัญญาตัวตนไง อีโก้ ถ้าไม่มีสมาธิจะเป็นอีโก้หมด ตัวตนของเรา ตัวสมาธินี่แหละ แล้วถ้าเป็นสมาธิแล้วมันขึ้นปัญญาไม่เป็นหรอก ไม่เป็น

สารตั้งต้น คําว่า “สารตั้งต้น” มันยังไม่ได้ทํา สารตั้งต้นนี้เป็นตัวเหตุ แล้วเราจะทําอย่างไรให้เป็นสมาธิ นี่ครูบาอาจารย์สําคัญตรงนี้ นี่พูดถึงภาคปฏิบัตินะ

เขาบอกว่า จะต้องอ่านพระไตรปิฎกคู่กับการปฏิบัติไปหรือไม่ ต้องศึกษาไหม

ต้อง แล้วเวลามาปฏิบัติ นี่ก็คือการศึกษาในภาคปฏิบัติ การศึกษาในภาควิชาการนั้นเป็นเรื่องหนึ่งทางทฤษฎี การศึกษาต้องศึกษาไหม ต้อง ถ้าไม่ศึกษานะ เราจะเอาอะไรเป็นพื้นฐาน เวลาปฏิบัติไป ศีล สมาธิ คืออะไร ถ้าศีล สมาธิ เวลาปฏิบัติไปแล้ว นี่เป็นภาคทฤษฎี

ฉะนั้น เวลาเราไปตรวจงานใช่ไหม เวลาเขาทํางาน ทํางานขึ้นมาแล้ว ทํางานขึ้นมา ศีล สมาธิ เป็นอย่างไร เวลาถ้ามันเป็นตัวจริงปั๊บ คิดดูสิ งานนั้นเป็นเนื้องานเนื้อจริง ถ้าเราไปมองเนื้องานนั้นโดยทางทฤษฎี มันจะเห็นสมบูรณ์ไหม ทฤษฎีเรายังไม่เห็นเนื้องาน พอเรามีทฤษฎีแล้วไปเห็นเนื้องาน โอ้โฮ! มันเป็นอย่างนี้ มันเป็นอย่างนี้ มันเข้ากันหมดเลย

แต่ถ้าเราศึกษาๆ ได้ทฤษฎีหมดเลย แล้วก็จะไปจี้เขา ต้องทําอย่างนี้ๆ ไอ้คนทํางานมันปวดหัวตายห่า ไอ้คนทํางาน หน้างาน การทํางาน คนทํางานเป็น เขาเรียกคนทํางานเป็นกับคนทํางานไม่เป็น

คนทํางานเป็น งานของเขา เทคนิค ถ้ามันมีเทคนิคทําให้งานมันจบ แต่มันก็เป็นงาน มันมีเทคนิคของมัน แต่ถ้าเราบอกว่าต้องอย่างนี้ๆ เหมือนคนทํางานไม่เป็น คนทํางานไม่เป็นนะ มันเอาสีข้างถูไปเรื่อย จะให้งานเสร็จ มันไม่เสร็จหรอก

ปริยัติ ปฏิบัติ ทีนี้เวลาปฏิบัติขึ้นมา เราปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริง เห็นไหม ต้องศึกษาไหม ต้อง ศึกษาแล้ววางไว้

เขาบอกว่า เขาต้องเรียนพระไตรปิฎกคู่กับการปฏิบัติไปด้วยหรือไม่ ต้องเรียนพระไตรปิฎกไหม

ต้อง แต่เวลาปฏิบัติ วางไว้ ตรงนี้สําคัญมาก สําคัญที่ว่า ถ้าปฏิบัติแล้วมันต้องมีครูบาอาจารย์ด้วย ถ้าครูบาอาจารย์เป็นนะ จะแก้เรื่องอย่างนี้ได้

“ถ้าลูกไม่รู้เรื่องปริยัติ ไม่เคยอ่านพระไตรปิฎก ไม่ได้ศัพท์บาลี แต่อ่านหนังสือหลวงพ่อ หนังสือหลวงตา เพียงพอไหมคะ”

มันเกินพอด้วย มันไม่ใช่เพียงพอหรอก มันล้น มันล้นไป

ภาคปฏิบัตินี่นะ ภาคปฏิบัติ เวลาปฏิบัตินั่นคือประสบการณ์ เราจะบอกว่า ส่วนใหญ่เราพูดถึงครูบาอาจารย์นะ เราจะบอกว่าคนปฏิบัติจริง ถ้าคนรู้จริงเหมือนคนจบปริญญาเอก คนจบปริญญาเอกต้องมีวิทยานิพนธ์ แล้วเขาจะดูวิทยานิพนธ์ของแต่ละคน คนที่จบปริญญาเอกนะ แล้วถ้าใครเขียนวิทยานิพนธ์ไว้ที่ว่ามีคุณค่ามาก วิทยานิพนธ์นั้น ทางรัฐบาล ทางโลก เขาจะเอาวิทยานิพนธ์มาขยายความเพื่อความเจริญของโลก

คนที่ปฏิบัติได้จริงมันจะมีวิทยานิพนธ์ทุกคนเหมือนคนจบปริญญาเอก แต่วิทยานิพนธ์ของแต่ละคนไม่เหมือนกัน เพราะวิทยานิพนธ์บางคนเขียนเพื่อแค่จบ บางคนเขียนแล้วเป็นประโยชน์ บางคนเขียนแล้วเป็นสิ่งที่โลกนี้ทึ่งมากเลยว่าทําไมเขียนวิทยานิพนธ์ได้ขนาดนี้ เอาความรู้มาจากไหน ทําไมเขียนออกมาได้ขนาดนี้ แล้วเขาจะเอาวิทยานิพนธ์นั้นมาขยายความเพื่อความเจริญของโลก

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าภาคปฏิบัติ อย่างเช่นประวัติหลวงปู่มั่น ประวัติของครูบาอาจารย์เรา นั่นน่ะวิทยานิพนธ์ของท่าน เวลาคนที่จะมาสอนก็สอนจากประสบการณ์อันนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์ก็เทศน์มาจากใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะเทศน์ก็เทศน์ออกมาจากใจของพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็เทศน์ออกมาจากใจของท่าน ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงท่านจะมีวิทยานิพนธ์ แล้ววิทยานิพนธ์นี้ซ้อนกันไม่ได้ เหมือนกันไม่ได้ ถ้าเหมือนกันคือผิด

แต่ของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ของท่านไม่เหมือนกัน เพราะหลวงตาท่านเป็นผู้ที่มีบารมีมาก ท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น แล้วเวลาลูกศิษย์แต่ละองค์ไปหาหลวงปู่มั่น หลวงตาท่านนั่งอยู่ด้วย วิทยานิพนธ์ของใคร หลวงตารู้หมด เพราะได้อยู่ร่วมตรวจวิทยานิพนธ์นั้นด้วย ได้ร่วมฟังด้วย ฉะนั้น ใครมาโกหก ใครมาทําอย่างไร จะรู้เลยว่าอันนั้นไปลักวิทยานิพนธ์ของใครมา

อันนี้มันก็เข้ากับว่า ต้องอ่านพระไตรปิฎกไหม ต้องอ่านพระไตรปิฎกคู่กับการปฏิบัติไปหรือไม่

นี่เหมือนกัน วิทยานิพนธ์ของครูบาอาจารย์ก็เป็นของครูบาอาจารย์ เราได้ยินมาเป็นคติธรรม ได้ยินมาเป็นแนวทาง แต่เวลาปฏิบัติต้องเป็นของเรา จะไปซ้อนไม่ได้ มันก็เหมือนกับทางวิชาการหรือทางศิลปะเขาบอกว่าได้อิทธิพลมาจากใคร เวลาไปดูภาพ ไปดูสิ่งที่เขาทํา แล้วเรามาสร้าง เราก็อปปี้เขามาไง แต่ถ้าเราไม่ก็อปปี้ เราพยายามทําเอง แต่มันก็ได้อิทธิพลมา

คําว่า “ได้อิทธิพลมา” ก็คือการฟังไง การฟัง การรู้ การศึกษา เราได้อิทธิพลมา ถ้าได้อิทธิพลมา มันยังมีของเขา มันยังไม่จริงของเรา ต้องซํ้าๆๆ จนกว่าเราจะทําของเราขึ้นมาโดยผลงานของเรา

มันได้อิทธิพลมา ใช่ เราได้อิทธิพลมาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาพระไตรปิฎก อิทธิพลพระพุทธเจ้าทั้งนั้นน่ะ แล้วเราพยายามทําของเราขึ้นมาให้เป็นของเราให้ได้ แต่ถ้าเราไปศึกษาแล้วเราปฏิบัติคู่ไปด้วยนะ มันก็อปปี้ไปจนตาย ปั้นได้แต่พระพุทธรูป ปั้นได้แต่พระพุทธเจ้า ปั้นรูปตัวเองไม่ได้ แต่ถ้ามันทําได้มันจะเป็นของมันได้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลาวิทยานิพนธ์ของใครมันจะเป็นประโยชน์กับใคร ฉะนั้น เวลาคนเรียนจบปริญญาเอกจะต้องมีวิทยานิพนธ์ ใครปฏิบัติได้จริงจะมีวิทยานิพนธ์ แล้ววิทยานิพนธ์มันต้องจบด้วย มันต้องมีกรรมการสอบวิทยานิพนธ์เขาเห็นว่ามีคุณค่า เขาถึงให้ผ่าน แต่ถ้าเขาไม่เห็นคุณค่า เขาไม่ให้ผ่านหรอก นี้กรรมการสอบนะ

แต่เวลาปฏิบัตินะ จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค จิตนี้กลั่นมาจากอริยสัจ จิตนี้กลั่นออกมาจากธรรม ไม่มีกรรมการคนไหนลําเอียง ไม่มีศีลสมาธิอันไหนลําเอียงเข้าข้าง ปิดกั้น ไม่มี ศีล สมาธิ ปัญญา มัคโค ทางอันเอก เราพยายามทําให้มันสะอาดบริสุทธิ์ ทําให้มันเป็นจริงขึ้นมา ถ้าเป็นจริงขึ้นมา จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ พระอรหันต์ทุกองค์ต้องผ่าน

พระอรหันต์ทุกองค์ ถ้าไม่ผ่าน หรือพระอรหันต์ทุกองค์พูดตรงนี้ไม่ถูก ไม่มี ไม่มีพระอรหันต์อยู่จริง พระอรหันต์ต้องมีตรงนี้

ฉะนั้นที่ว่า อ่านหนังสือหลวงพ่อ อ่านหนังสือหลวงตาเพียงพอไหม

เราพูดถึงอ่านหนังสือหลวงตาแล้วกัน หนังสือหลวงพ่อเอาไว้ก่อน เดี๋ยวอย่างว่า เขาเรียกว่าเขียนเอง ตรวจสอบเอง รับประกันเอง มันไม่มีค่า

อ้าว! เราเขียนเอง แล้วเราให้คะแนนเอง แล้วเราก็ให้ผ่านเอง โอ๋ย! หนังสือจะมีค่าได้อย่างไร มันไม่มีค่าหรอก หนังสือมันจะมีค่าต่อเมื่อมีคนเขาให้คะแนน มันถึงจะมีค่า ของเราให้ราคาเอง ไม่มีค่าหรอก

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าอ่านหนังสือหลวงพ่อ

เออ! อันนี้แขวนไว้

แต่ถ้าอ่านหนังสือหลวงตาด้วย เหลือพอ เหลือ เกินพอด้วย แต่ทําไมต้องอ่านหนังสือพระไตรปิฎกด้วย

เพราะหนังสือพระไตรปิฎกมันเป็นสากล มันเป็นศาสดา เป็นกลาง แล้วถ้าเราสื่อสารโดยผ่านพระไตรปิฎก แม้แต่ไปลังกา ชาวพุทธด้วยกันสื่อสารผ่านพระไตรปิฎก สื่อสาร ศัพท์บาลี แล้วบาลีเราไม่ได้ ทําอย่างไร เราก็ไม่ได้ แล้วถ้าพูดถึงบาลีได้นะ เราบอกเลยนะ คนที่ศึกษามาแล้ว แล้วปฏิบัติ ที่ศึกษาแล้วปฏิบัติได้ผล ที่เรายอมรับนะ มีหลวงตา เจ้าคุณเขียน มหาปิ่น

แล้วคนที่ศึกษามา ๙ ประโยค ๑๐ ประโยค เต็มประเทศไทย แล้วเขาปฏิบัติ ทําไมปฏิบัติแล้วในความเห็นสังคมเชื่อ ใครเชื่อก็แล้วแต่ แต่เราไม่เชื่อ เราไม่เชื่อเลย นั่นเขาได้บาลีทั้งนั้นเลยนะ

ได้บาลี เรายอมรับที่ว่าปฏิบัติแล้วเราเห็นด้วย หลวงตาเป็นพระมหา เจ้าคุณเขียน ๙ ประโยค แล้วก็มหาปิ่น น้องหลวงปู่สิงห์นั้น ๕ ประโยค

แต่ที่ไม่ได้เรียน ไม่ได้บาลี หลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่คําดี หลวงปู่ฝั้น อาจารย์สิงห์ทอง หลวงปู่ลี หลวงปู่จวน หลวงปู่ผาง หลวงปู่เยอะแยะเลย หลวงปู่ตื้อไม่ได้บาลี ไม่ได้บาลี ผ่านหมดเลย

แล้วได้บาลีนะ ที่ได้บาลีนะ เรายอมรับหลวงตา ๓ ประโยค หลวงปู่เขียน ๙ ประโยค หลวงปู่มหาปิ่น น้องหลวงปู่สิงห์นะ ต้องยํ้าๆ เพราะมันมีชื่อซํ้าๆ กันเยอะ

ได้บาลี ได้บาลีมันก็อันเดียวกับที่ว่าปฏิบัติแล้วต้องอ่านพระไตรปิฎกไหม

ได้บาลี ปัญญามันเยอะ ยากนะ การแก้ไขนี่แก้ไขยากมาก

ฉะนั้น เราไม่ได้บาลี แต่คําว่า “ไม่ได้บาลี” เขาเรียกว่าได้อรรถกับได้พยัญชนะ ได้พยัญชนะกับได้อรรถมันต่างกันไหม อรรถคือเนื้อความ หลวงปู่มั่นไม่ได้บาลี แต่เวลาหลวงตาท่านได้บาลี

หลวงปู่มั่นเวลาแปลบาลีนะ เพราะของอย่างนี้มันอยู่ที่ผู้ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติ เวลาธรรมเกิด ธรรมเกิดคืออํานาจวาสนาบารมี คือสัจจะเวลาเกิดจากใจ หลวงตาท่านบอกท่านเกิดเป็นภาษาไทย หลวงปู่มั่นท่านเกิดเป็นภาษาบาลี เวลาหลวงปู่จวนเกิดเป็นบาลี พระที่เกิดเป็นบาลี มันเกิดเป็นภาษาบาลี เวลาแปลขยายความมันจะกว้างมาก แต่หลวงตาเวลาท่านผุดขึ้นมาเป็นภาษาไทย หลายองค์มากเวลาขึ้น เวลาขึ้นมา

ทีนี้เวลาขึ้นมา หลวงปู่มั่นท่านขึ้นมาเป็นบาลีเลย แล้วบาลีเวลาแปลออกมา หลวงตาบอกว่าไม่เคยได้ยินเลยในภาคปริยัติที่จะแปลแล้วมันกินใจความ แล้วมันกินใจมากเท่ากับหลวงปู่มั่นแปล เวลาแปลมันแปลจากประสบการณ์ แปลจากของแท้ไง

แต่ว่าได้ภาษาบาลีมาก็ได้อิทัปปัจจยตา มันได้ศัพท์ แล้วพอได้ศัพท์ พอเวลาจะแปลมันกลัวผิด มันกลัวผิดศัพท์ผิดแสง แต่มันไม่กลัวผิดเนื้อความ นี่พูดถึงว่าได้บาลีไง

ได้บาลีดีไหม ดี ดีสิ ได้ภาษาทําไมจะไม่ดี ตอนนี้เราได้ ๓ ภาษา ๔ ภาษา เก่ง เห็นไหม เด็กคนไหนได้ ๓ ภาษานี่โอ้โฮ! เขาให้เหรียญทอง ได้ภาษาบาลีก็ได้อีกภาษาหนึ่ง ก็ได้ภาษาอังกฤษ

ทีนี้ได้ภาษาบาลีมันก็ไปขยายความ เขาบอกว่า ภาษาบาลีจะเป็นกุญแจไขตู้พระไตรปิฎก

ใช่ ไขตู้พระไตรปิฎกก็ไขภาษา แต่ศีล สมาธิ ปัญญา มันจะไขหัวใจ มันจะไขกิเลส มันจะเอากิเลสออกจากใจ ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไปแล้ว ตรงนี้ไม่มีปัญหา ไม่มีปัญหา

นี่เพียงแต่ว่าเขาเขียนมา อ่านเต็มๆ เลยนะ “คําถามคือเราจําเป็นต้องอ่านพระไตรปิฎกคู่ไปกับการปฏิบัติหรือไม่ ถ้าลูกไม่รู้เรื่องปริยัติ ไม่เคยอ่านพระไตรปิฎก ไม่ได้ศัพท์บาลี อ่านหนังสือหลวงพ่อกับหลวงตาเพียงพอไหมคะ” เห็นไหม ไม่รู้ปริยัติ ไม่เคยอ่านพระไตรปิฎก

พระไตรปิฎกฉบับประชาชน ใครก็อ่านได้ ฉบับประชาชนเล่มเดียว หลวงปู่มั่นท่านค้นคว้าพระไตรปิฎกหลายรอบ แล้วเวลานิมิตท่านเห็นตู้พระไตรปิฎกด้วย หลวงตาท่านค้นคว้า เป็นมหา

เราได้ยินว่าครูบาอาจารย์ท่านค้นคว้า เราก็ค้นคว้า พระไตรปิฎกเราดู ๒ รอบ ทั้งตู้นี่เราดู ๒ รอบ แต่มาดูตอนหลังนะ มาดูตอนปฏิบัติแล้ว แล้วค่อยไปดู เพราะว่าตอนปฏิบัติใหม่ๆ ไปอ่านอย่างนี้ อ่านประวัติครูบาอาจารย์ อ่านแล้วเพื่อเป็นแนวทางปฏิบัติ แล้วพอมาปฏิบัติจนได้หลักแล้วไปอ่านพระไตรปิฎก โอ้โฮ! มันซาบซึ้งนะ มันซาบซึ้งกับตัวเอง ถ้าเอ็งไม่ปฏิบัติมาก่อน อ่านอย่างไรก็ไม่รู้ ไม่รู้หรอก ยิ่งอ่านยิ่งงง แต่พอปฏิบัติมีพื้นฐาน พอไปอ่านนะ โอ้โฮ! ตาพองเลยนะ

แต่ตาพองคนเดียว เพราะอ่านคนเดียว ไม่มีใครเห็น ตานี้พองเลยนะ เพราะมันสะเทือนใจ เพราะไปอ่านเจอไง สอุปาทิเสสนิพพาน อนุปาทิเสสนิพพาน ท่านอธิบายมันจะเป็นหัวข้อเฉยๆ

แล้ว “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส”

แล้วตอนนั้นเขาก็เถียงกันว่า จิตเดิมแท้นี้เป็นพระอรหันต์ จิตเดิมแท้นี้เป็นนิพพาน

พอเราอ่านเจอนะ เอ๊! ไอ้คนเถียงทําไมมันไม่ใช่สุภาพบุรุษ ทําไมมันไม่อ่านให้เต็มเนื้อความ “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส” นี่ท่านพูดถึงจิตแท้ๆ ในพระไตรปิฎก

แล้วมันก็อีกตอนหนึ่ง “จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้เป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส”

ถ้าเป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส แสดงว่ามันยังมีกิเลสอยู่ใช่ไหม จิตเดิมแท้ยังมีกิเลสอยู่ เพราะมันเป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส อยู่ในพระไตรปิฎกนี่ เราไปอ่านดู มันไม่มีอะไรผิดเลย มันไม่มีอะไรโต้แย้งเลย ทําไมพระมันแบ่งเป็น ๒ ก๊กแล้วเถียงกัน มันอะไรของมันวะ แล้วพอไปอ่านแล้วเจออย่างนี้เยอะ เจอประเด็นสังคมที่พระเราโต้แย้งกันเรื่องธรรมะเยอะแยะไปหมดเลย แล้วเราก็ไปอ่านพระไตรปิฎก เอ๊! มันไม่น่าให้โต้แย้งเลย พระพุทธเจ้าพูดไว้จบหมดแล้ว

มโนมยิทธิในพระไตรปิฎกก็มี เราก็ไปเจออยู่ในพระไตรปิฎก ในมโนมยิทธิ มโนมยิทธิมันก็เป็นวิธีการปฏิบัติอันหนึ่ง แล้วทําไมเอามโนมยิทธิมาโต้แย้งกัน มาเชิดชู มโนมยิทธิมันก็เหมือนฌานสมาบัติ มันก็อันเดียวกัน

เราไปเปิดพระไตรปิฎกอ่านนะ อ่านเพราะมันมีหลักแล้วไง นี่ถึงบอก พอไปอ่านเจอเข้า ตาพองเลย ประเด็นสังคมที่เกิดๆ มันไม่มีประเด็นอะไรเลย เพียงแต่พระที่ไปอ่านแล้วถือทิฏฐิของตัว ตีความเข้าข้างตัว ใครมีทิฏฐิอันใดก็ตีความอย่างนั้น แล้วก็เอาทิฏฐินั้นมาโต้แย้งกัน ต่างคนต่างอ้างพระไตรปิฎก มันก็พระไตรปิฎกจริงๆ นั่นแหละ แต่มันบวกด้วยทิฏฐิของพวกเอ็งไง

ฉะนั้น เวลาเถียงพวกนี้เราจะบอกว่า ยกพระไตรปิฎกไว้ก่อนนะ แล้วเอ็งกับข้าเจอกัน ยกพระไตรปิฎกวางไว้ แล้วเอาความเห็นมึงออกมา

นี่ความเห็นของตัว เอาพระไตรปิฎกบังไว้ แล้วก็ว่าพระไตรปิฎกว่าอย่างนั้น พระไตรปิฎกว่าอย่างนั้น

พระไตรปิฎกมีชีวิตหรือ พระไตรปิฎกร้องทุกข์ได้หรือเปล่า มึงอ้าง แต่ถ้าเอาจริง เราเคารพนะ จบเลย

นี่พูดถึงว่า ได้ศัพท์บาลีแล้วมันจะเป็นจริงไม่จริง

มีครูบาอาจารย์แก้ตรงนี้ได้ ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์ ประสาเรานะ ในสังคมทุกสังคมมีคนดีและคนเลวปนกัน เราจะหวังให้คนคิดดีทุกคนไม่ได้ แล้วจะคิดว่าไม่มีคนคิดดีเลยก็ไม่มี จะหวังว่าทุกคนจะคิดดีหมด มันก็ไม่มี แล้วว่าคนจะเลวหมดที่ไม่มีคนดีเลย มันก็ไม่มีเหมือนกัน มันก็มีคนดีเหมือนกัน มันก็อยู่ที่วาสนาพวกเรานี่แหละ เอ็งเกิดมาแล้วเจอใคร

อย่างเราภูมิใจมากนะ เราพูดกับพวกโยมตลอด ตอนมาอยู่โพธารามใหม่ๆ ตอนเราออกมาจากป่าใหม่ๆ บอกว่า เราภูมิใจมากที่เกิดมาเจอหลวงตา เกิดมาเจอหลวงปู่เจี๊ยะ ถ้าไม่เจอหลวงตา ไม่เจอหลวงปู่เจี๊ยะนะ กูก็บ้าคนหนึ่งเหมือนกันน่ะ มันก็ต้องมีทิฏฐิเหมือนกัน

ทีนี้หลวงตากับหลวงปู่เจี๊ยะท่านกระทืบหัว เหยียบจนลง หลวงตานี่ ขึ้นไป ไม้หน้าสามผัวะเดียว ไม้หน้าสามคือคําพูดนะ ไม่ใช่มีไม้หน้าสามจริง ไม้หน้าสามคือคําพูดของท่าน โอ้โฮ! มันแรง เวลาพูด ขึ้นไปนะ ผัวะเดียวหงายท้องลงมาเลย เจออย่างนี้ตลอด

หลวงปู่เจี๊ยะ คําพูดของท่านมันคม คําพูดของท่านคม ลึก แล้วไม่มีสิทธิ์โต้แย้ง

กรรมฐานเขาสอนกันอย่างนี้ เขาสอนคําเดียว คือเชือดเลย เชือดปึ๊ด! ตายแล้ว มันยังไม่รู้ตัวว่าตาย ยังเถียงอยู่นะ มันไม่รู้ว่ามันตายแล้วนะ นี่ครูบาอาจารย์ของเรา นี่วงกรรมฐาน ขึ้นไปทีไรนะ ไม้หน้าสามฟาดทีเดียวหงายท้องทุกทีเลย แล้วมันก็ได้มาอย่างนี้

พอฟาดมาทีหนึ่ง โอ้โฮ! งงเลยนะ เหมือนไก่โดนหักคอ มันไปไม่เป็น แต่นี่พอโดนผัวะ! กลับไปทางจงกรม กลับไปทางจงกรมเลยนะ ที่ท่านพูดนั่นคืออะไรวะ ที่ท่านว่านั่นคืออะไร ไปเรียบเรียงมานะ พอเรียบเรียงได้นะ โอ้โฮ! อยากจะกราบร้อยหน อยากจะกราบพันหน มันอยากจะกราบ อยากจะกราบๆ

แต่ตอนขึ้นไป งงเลยนะ ลงมานี่ไปไม่ถูกเลย เข้าทางจงกรม ไปเรียบเรียง ไล่ให้ทัน เรียบเรียงๆ นี่คือประสบการณ์ ได้มาจากครูบาอาจารย์ ถึงมาพูดกับพวกโยมเรา

ตอนมาใหม่ๆ นะ บอกว่าภูมิใจฉิบหายเลย เกิดมาเจอหลวงตา ไม่เกิดมาเจอหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น แต่ได้อิทธิพล ฟังจากหลวงตากับหลวงปู่เจี๊ยะท่านพูดถึงหลวงปู่มั่น พูดทีไร ท่านนํ้าตาไหล เราก็นํ้าตาไหล มันซาบซึ้ง ถึงว่าชีวิตเรามีค่าไง

ถ้าเราเกิดมาไม่เจอล่ะ ไปเรียนกับพระองค์อื่นสิ มันก็ชักเข้าป่าไปหมดแหละ มันก็อ้างพระไตรปิฎก เราก็เชื่อนะ เราบวชใหม่มา เราเจอปัญหานี้ เขาอ้างตํารับตํารา เชื่อหมดแหละ แต่พอมาศึกษา มาปฏิบัติ เฮ้ย! มันไม่ใช่ มันไม่ใช่ มันไม่ใช่ก็คือโกหกน่ะสิ

เขาก็โกหกอยู่แล้ว เราไม่รู้เอง แต่พอรู้แล้ว เฮ้ย! มันโกหก แล้วพอมาปฏิบัติกับครูบาอาจารย์เราแล้วนะ คนรู้จริงมันมีกี่คน หลวงตาใช้คําว่า “ขนโคกับเขาโค” ขนโคมันมีเต็มไปหมด แต่เขาโคมีอยู่ ๒ เขา พระปฏิบัติเต็มไปหมด แต่ผู้รู้จริงมีกี่คน

แล้วมันเสียหายตรงไหนรู้ไหม เสียหายตรงที่ว่าพวกเรามันไม่รู้ไง พวกเรามันไม่รู้ เวลาคนรู้จริงพูด เราเลยฟังไม่ออก เวลาคนรู้ไม่จริงพูด เราฟังออก

ไอ้คนรู้ไม่จริงพูด ฟังออกหมดเลย เพราะอะไร เพราะมันเป็นภาษาสมมุติ ภาษาสมมุติคือตรรกะ คือปรัชญา ปรัชญาที่เราสามารถตีความได้ สังเกตได้ เวลาอ่านหนังสือสิ โอ้โฮ! มันซาบซึ้ง ปรัชญาทั้งนั้นน่ะ อ่านแล้วซาบซึ้งมาก

แต่พอไปเจอธรรมะของจริงนะ เฮ้ย! ไม่รู้เรื่อง ไม่รู้ ไม่รู้

ไม่รู้แล้วอย่าทิ้ง อย่าสลัดทิ้ง เก็บไว้ก่อน แล้วพยายามค้นคว้า พอรู้ขึ้นมาอย่างที่ว่า อยากกราบร้อยหน อยากกราบพันหน เพราะอะไร เพราะมันเสียเวลานะ ค้นคว้าเองทั้งชีวิตยังไม่รู้ แล้วนี่มีคนชี้ทางบอกให้ เข็มทิศเนาะ มีคนชี้ทางบอกให้

มึงไปค้นคว้าเอง มึงไปเถอะ กว่ามึงจะได้ แล้วนี่มีคนชี้มีคนบอก โอ้โฮ! อยากจะกราบร้อยหน อยากจะกราบพันหน โอ้โฮ! นี่พูดถึงความจริงนะ

ฉะนั้น เวลาเขาถามมา ถึงบอกว่าต้องอ่านไหม

ต้อง แต่เขาอ่านไว้เป็นทฤษฎี อ่านไว้เป็นปัญญา แล้วเวลาปฏิบัติต้องวางไว้ก่อน แล้วทําให้ได้จริง

แต่ถ้าไปทํารวมกันนะ เละนะ ถ้าภาษาจะให้พูดเต็มๆ ปากนะ ถ้าอ่านพระไตรปิฎกคู่กับปฏิบัติไปนะ ถ้าให้พูดเต็มๆ ปากก็ “ฉิบหายน่ะสิ” ฉิบหายเลยนะ หมดโอกาส ว่าอย่างนั้นเลย เพราะอะไรรู้ไหม เพราะกิเลสมันร้าย เพราะกิเลสเรามันร้าย มันจะเอาพระไตรปิฎกมาสร้างภาพเป็นสมบัติของเรา มันจะเอาธรรมะอันนั้นน่ะมาทําให้เป็นของเรา แล้วเราก็จะไม่ได้อะไรเลย มันร้ายขนาดนั้นน่ะ

ไม่ใช่พระไตรปิฎกร้ายนะ กิเลสเราร้าย กิเลสคนปฏิบัติน่ะร้าย ร้ายนัก แล้วคนจะรู้เท่ามันคือคนที่เคยผ่านแล้ว หลวงตา หลวงปู่มั่นผ่านแล้วท่านบอกไว้

ต้องศึกษาไหม

ต้อง

แล้วคู่กับปฏิบัติไหม

ไม่ ศึกษาอย่างเดียว แล้วปฏิบัติไม่เกี่ยวกับการศึกษา ปฏิบัติมันต้องเกี่ยวกับประสบการณ์ ประสบการณ์ทําให้ได้จริง

แล้วที่ว่าไม่รู้ปริยัติเลย

ไม่รู้ปริยัติเลย เวลาเป็นมันจะรู้ขึ้นมากลางหัวใจ ถ้ามันของจริงนะ ของจริง หลวงตาบอกว่านํ้าอมตธรรม นํ้าอมฤตอยู่กลางหัวใจ ตักไม่มีวันหมด ถ้ารู้จริงแล้วนะ ดูสิ อกุปปธรรม เป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์ อกุปปธรรม

มันมีกุปปธรรมกับอกุปปธรรม

กุปปธรรมคือ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา

อกุปปธรรมไม่ใช่อนัตตา แล้วมันคงที่ตายตัว ฝังอยู่กลางหัวใจนั่นน่ะ คนที่มีสมบัติอย่างนั้นมันจะไปเผลอไหม มันจะหลงไหม มันจะไม่เข้าใจไหม

แล้วทําไมถึงบอกว่าหนูไม่รู้เรื่อง

มันจะรู้ขึ้นมาถ้าเป็นความจริง

ไม่รู้ปริยัติเลย ไม่เคยอ่านพระไตรปิฎกเลย ไม่รู้ศัพท์บาลีเลย

ถ้าคนไม่ได้ภาษาอังกฤษ แสดงว่าคนนั้นไม่ประสบความสําเร็จในชีวิตใช่ไหม คนไม่รู้ภาษาอังกฤษเขาก็ประสบความสําเร็จในชีวิตเหมือนกันใช่ไหม คนไม่ได้บาลีเลย รู้ธรรมก็มีเยอะแยะไป

คนไม่ได้บาลี ครูบาอาจารย์เราส่วนใหญ่ท่านไม่ได้เรียน ประสบความสําเร็จเยอะมาก แล้วในสังคมไทยมันเรียนอยู่เท่าไร ปีๆ หนึ่งเขาจบกันเท่าไร

มันยังงงๆ กันอยู่นะ มันกําลังจะสร้างสํานักปฏิบัติกันอยู่ เพราะอะไรรู้ไหม เรียนปริยัติมาแล้วมันต้องปฏิบัติไง เขากําลังจะสร้างสํานักปฏิบัติกันอยู่ แล้วดูซิมันจะได้ไหม อันนี้พูดถึงปริยัติ ปฏิบัติเนาะ

เอาคําถามนี้

ถาม : ทําอย่างไรให้พ่อแม่ฟังและคิดสิ่งที่เรารู้เราเห็น และเชื่ออย่างที่เราเชื่อบ้างครับ (ในทางที่ดีนะครับ ในการถือศีล ในการคบมิตร รวมถึงการทําธุรกิจ) และถ้าท่านด่าเรากลับมา เราควรทําใจอย่างไร ประพฤติตัวอย่างไรให้ครอบครัวเดินหน้าต่อไปอย่างมีความสุขครับ

ตอบ : อยากมีความสุขนะ เรานี่ ธรรมดาพ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูกนะ เราต้องตั้งประเด็นนี้ไว้ก่อน พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก ถ้าเป็นพ่อแม่ที่ดี เป็นสัมมาทิฏฐิ เราจะภูมิใจมาก เพราะเราเกิดในประเทศอันสมควร เกิดจากพ่อแม่ที่ดี

ถ้าพ่อแม่ของเราเป็นมิจฉาทิฏฐิ อย่างเช่นนับถือศาสนาอื่น เราเกิดมา เราเกิดในครอบครัวนั้น พ่อแม่เป็นมิจฉาทิฏฐิ เราจะมาวัดนี่ลําบากมากเลย มีมานั่งอยู่ที่นี่เป็นคริสต์ เป็นอิสลาม มานั่งอยู่ที่นี่เยอะ แม้แต่เขาเป็นคริสต์ด้วยนะ เขามาคนเดียว แล้วเขาไปเอาแม่เขามา เอาพ่อแม่เขามา แม่เขาก็พยายามดึงลูกเขากลับ ไอ้เขาก็พยายามดึงแม่มาเป็นพุทธ กรณีนี้มี นี่พูดถึงว่าถ้าเราเกิดในครอบครัวอย่างนั้น เราจะมีความทุกข์มากกว่านี้

ฉะนั้น เวลาต้องตั้งประเด็นไว้ก่อนว่าพ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก คือเราได้ชีวิตนี้มาจากพ่อแม่นะ เราตรวจดีเอ็นเอ พันธุกรรมของพ่อแม่หมด แต่เวรกรรมของเรา จิตนี้ของเรา แต่ร่างกายมาจากพ่อแม่หมด ต้องมีเวรมีกรรมต่อกันถึงมาเกิดร่วมกัน ถ้ามาเกิดร่วมกัน ทีนี้พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูกคือเขาเป็นเจ้าของชีวิตเรา ว่าอย่างนั้นเลย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าพ่อแม่มีความเห็นอย่างใด ถ้าเราเป็นคนดี เรามีหลักเกณฑ์ไว้ เราก็ยืนของเราไว้ การที่จะชักนําพ่อแม่นี่แสนยาก แสนยาก เพราะพ่อแม่เขาบอกว่ากูเลี้ยงมึงมา จะไปบอกอะไร ก็ว่ากูเลี้ยงมึงมา กูอาบนํ้าร้อนก่อนมึง ไม่ฟังหรอก

ถ้าจะได้ผลนะ ท่านพูดอะไร เราก็รับฟังไว้เฉยๆ แต่เราต้องมีจุดยืนของเรา แล้วทําตัวเราให้ดี พ่อแม่จะสงสัยมาก เมื่อเช้าไม่ได้พูดเนาะ เมื่อก่อนนะ เรามีลูกศิษย์ไอ้เด็กๆ อย่างนี้ เขามาวัด แล้วเราก็แจกขนม แล้วมันก็ฟัง เพราะเด็กมันสอนง่ายนะ เวลากลับไปบ้านนะ พอทําอะไรผิด

“ไม่ได้นะ หลวงพ่อว่า”

พอทําอะไรผิด ใครทําผิด

“ไม่ได้นะ หลวงพ่อว่า”

จนพ่อแม่พี่น้องต้องมาดูว่าหลวงพ่อคนไหนวะ ปู่ย่าตายายมากันนะ ไอ้พี พอไปทําผิดที่บ้าน “ไม่ได้นะ” พ่อแม่สอนยังไม่ฟัง พ่อแม่ว่าลูกผิดๆ ไม่ฟังหรอก แต่เวลามันทําอะไรผิดนะ “ไม่ได้ เดี๋ยวหลวงพ่อว่า”

ถ้าพ่อแม่เห็นอย่างนี้ เห็นความเปลี่ยนแปลงของลูก พ่อแม่ทึ่งนะ ฉะนั้น เราจะสอนพ่อแม่ ทําตัวเราให้ดี ให้อยู่ในหลักเกณฑ์ พ่อแม่จะพูดอย่างไรอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าเราทําความดี เขาเห็นความดี

พ่อแม่อาบนํ้าร้อนมาก่อนเราแน่นอนอยู่แล้ว ถ้าเราทําตัวเราดี เขาจะเอ๊ะ! ทําไมลูกเราเดี๋ยวนี้มันดีขึ้นตั้งเยอะ มันดีเพราะอะไร เขาต้องหา สงสัยมันคบเพื่อน เพื่อนมันคงพาไปทําอะไรไม่รู้ สืบหาซิ เพื่อนคนไหนวะ นี่เขาต้องรู้

นี่พูดถึงเขาบอกจะแก้พ่อแม่อย่างไร

ยาก จะแก้พ่อแม่ เราต้องวัดด้วยคุณภาพของเราว่าเราดีขึ้น เราดีขึ้นๆ แต่ถ้าบอกว่าอย่างนี้ดีกว่า มันไม่มีสิ่งใดพิสูจน์ไง

ฉะนั้น อยากดึงมาให้ถือศีล

เรานี่แหละดีที่สุด เราทําของเรา ทําเป็นตัวอย่างก่อน ถ้าทําเป็นตัวอย่าง แล้วถ้ามันดีขึ้น แต่ถ้าอย่างนี้ แล้วถ้าท่านด่าล่ะ

อ้าว! ด่า ก็ถ้าจะไปบังคับให้เขาทําดีตามเราไง “นี่ดีกว่านะ นี่ดีกว่า” เถียงอย่างไรก็โดนด่าอยู่แล้ว

ถ้าพ่อแม่ด่าล่ะ

ถ้าพ่อแม่ด่าก็ให้พรไง ตั้งสติให้ดีนะ นี่พูดต่อเมื่อบวชพระแล้ว ไม่บวชก็เถียงพ่อแม่เหมือนกัน เพราะยังโง่อยู่ไง ตอนนั้นยังโง่อยู่ มันก็เถียง เพราะสติปัญญาเราไม่พอหรอก แต่ที่พูดนี้เพราะว่าประสบการณ์อย่างนี้ก่อนบวชเรามีมา แล้วเราหักมานะ พ่อช็อกเลย เข้าโรงพยาบาลเลยตอนบวช เพราะพ่อแม่ก็ไม่อยากให้บวช

พ่อแม่ ลูกคนไหนพ่อแม่เลี้ยงมา ลูกคนไหนมีแวว เขารู้ แล้วพ่อแม่เขาก็หวังเรามากว่าจะให้อยู่ทางโลกช่วยสืบต่อ แต่เราจะมาทางนี้ แล้วหักกัน

ทีนี้เวลาไปบวช พ่อแม่ไม่อนุญาต บวชไม่ได้ใช่ไหม เราก็หัก คือเราก็ประชด คือว่าทํางาน แต่ไม่ใช้สอยในบ้าน จนเขาทนไม่ไหวไง “มึงจะไปไหนก็ไปซะ” เราเอาคํานี้บอกว่าอนุญาตแล้ว

เวลาท่านโกรธมากไง “มึงจะไปไหนก็ไปซะ”

ไปวัดเลย พ่ออนุญาตแล้ว

บวชมาช็อกเลย คือว่าหัวใจมันหลุดไปเลยนะ เราปฏิบัติแล้วเราถึงมาเข้าใจ เราปฏิบัติแล้วเรามาถึงหัวใจ เราถึงย้อนกลับได้ว่าของรักของหวง ของสิ่งที่จะให้สืบทอด แล้วมันพรากจากไป ช็อกเลย เข้าโรงพยาบาลซานคามิลโล แล้วเขาพยายามจะให้เรามาเยี่ยม เราก็จะไม่ยอมมาเหมือนกัน

ระหว่างพ่อแม่กับลูกรักกันโดยสายเลือด แต่จะเถียงกันด้วยความใกล้ชิด รักกันโดยสายเลือด พ่อแม่ลูกรักกันแน่นอน ความรักของพ่อแม่สะอาดบริสุทธิ์ ไม่มีสิ่งใดเจือปน ความรัก รักโดยสายเลือด แต่จะเถียงกันมากเพราะความใกล้ชิด

เพราะความใกล้ชิด เพราะความคิดว่าเป็นสมบัติของตัว อยากให้สมความปรารถนาของตัว ตัวเองคิดอย่างใดก็อยากให้คนอื่นเป็นอย่างที่เราคิด มันถึงมีการกระทบกระเทือนกัน นี่บวชแล้ว ปฏิบัติแล้วย้อนกลับ

แต่ที่มาได้ พ่อแม่เจ็บปวดมาก เจ็บปวดสุดๆ เพราะเราอยู่ในบ้าน เรารู้ว่าพี่น้องเราเป็นอย่างไร ถ้าจะยกหางก็ว่าทั้งบ้านเก่งและดีอยู่คนเดียว ว่าอย่างนั้นเลย แล้วคนที่ดีที่สุดมันหนีไป มันตัดช่องน้อยแต่พอตัว นี่ความคิดทางโลก ตอนนั้นเขาคิดกันอย่างนั้นไง

แต่ของเรา เราบวชแล้ว เราปฏิบัติแล้ว ไม่ใช่ เราสร้างมาอย่างนี้ มันเป็นเวรกรรมที่เราทํามาอย่างนี้ มันเป็นไปโดยตามกรรม โดยสัจจะ เวรกรรมที่มันทํามาอย่างนี้มันจะให้ผลไปตามอย่างนั้น เพียงแต่เราจะส่งเสริมมันขึ้นไปหรือเปล่า

เราสร้างบารมีมา เราสร้างคุณงามความดีมา แต่เรางอมืองอเท้า เราจะไม่ได้อะไรเหมือนกัน

เราได้สร้างบารมีมา แต่เราต้องเข้มแข็ง เราต้องมีความเข้มแข็ง เราต้องมีการกระทําต่อเนื่องขึ้นไปให้สมกับที่เราได้ทํามา

นี่พูดถึงเรื่องพ่อแม่ไง จะบอกว่า “โอ๋ย! หลวงพ่อก็พูดดีน่ะสิ หลวงพ่อบวชไปแล้ว ผมยังทุกข์อยู่น่ะ”

เจอมาก่อนแล้ว คนเจอมาทั้งนั้น เพราะคนเกิดจากพ่อจากแม่ เราพูดบ่อยนะ มีคนบางคนเห็นแก่ตัว เราบอกว่า เฮ้ย! เอ็งไม่ใช่เกิดมาจากกระบอกไม้ไผ่นะมึง ทุกคนเกิดจากพ่อจากแม่ ใครบ้างเกิดจากกระบอกไม้ไผ่ที่ไม่คิดถึงพ่อคิดถึงแม่

วัยรุ่นไม่เคยคิดถึงหรอก มันยังเป็นวัยรุ่นอยู่ แต่วันไหนมันมีลูก วันไหนมันมีลูก ความผูกพันเกิดขึ้น มันจะรู้ทันที แต่ถ้ามันยังไม่มี มันนึกไม่ถึงหรอก บอกกันไม่ได้ แต่วันไหนถ้ามันไปมีลูกนะ อ๋อ! พ่อแม่รักกูอย่างนี้เอง แต่ถ้ามันยังไม่มี มันยังไม่มีหรอก

ทีนี้เพียงแต่ว่า เวลาท่านด่ามาล่ะ จะแก้อย่างไร

ของอย่างนี้นะ มันแบบว่าเป็นเวรเป็นกรรม ถ้ามันเวรกรรมที่ดี ทําที่ดี มันจะประสบความสําเร็จได้ ถ้ามันเป็นเวรเป็นกรรม คําว่า “กรรม” อภิชาตบุตร บุตรที่ดีกว่าพ่อแม่ไง แต่ถ้ามันมีเวรมีกรรมต่อกันมันจะมาไฟต์กันนะ พ่อแม่กับลูกมันจะมีปัญหากระทบกระเทือนกันมาก ถ้าลูกที่ดีๆ จะไปดีมากเลย

แต่ลูกที่บางทีมันมาเกเร เกเรเพราะอะไรล่ะ ก็ทําให้พ่อแม่เจ็บปวดไง ก็ทําให้พ่อแม่นํ้าตาไหล มาเพื่อทําให้นํ้าตาไหล กับมาเพื่อส่งเสริม แล้วเราก็โดนเหมือนกัน เราก็นํ้าตาไหล

ทําดีต้องได้ดี ทําชั่วต้องได้ชั่ว มันเป็นการที่เราทํามา แล้วเราจะปฏิเสธว่าไม่มีหรือปฏิเสธไม่ยอมรับไม่ได้ เพียงแต่ว่าถ้ามันเป็นอย่างนั้น เราศึกษาธรรมะนี่ไง ศึกษาธรรมะ แล้วเอาหลักธรรมะชโลมหัวใจไว้ นํ้าตาไหลก็ไม่เป็นไร นํ้าตาไหลก็เพราะเราทํามา เราโง่มาก่อน ตอนนี้ฉลาดแล้ว ฉลาดแล้วก็พยายามยับยั้ง ยับยั้งความคิดตัว อย่าให้ไปทําสะเทือนใคร เพราะทําสะเทือนใคร มันก็จะกลับมาสะเทือนเราอย่างนี้

นี่พูดถึงว่าวิธีแก้นะ วิธีแก้ วิธีแก้คือเราทําตัวเราดี แล้วถ้าทําดีแล้วท่านจะสนใจ ท่านจะศึกษา

แต่ถ้าเราจะไปเถียงกันด้วยเหตุผลปลีกย่อยอย่างนั้นน่ะ เหตุผลก็เพื่อแค่กลับบ้านไม่กลับบ้าน ทํางานไม่ทํางาน มันเป็นเรื่องอาชีพ

เราหวังธรรมะกันน่ะ เราหวังที่พึ่งทางใจ เราหวังมากกว่านั้น ถ้าหวังมากกว่านั้น เราทําตัวเราดีๆ อย่าไปห่วงว่ามันจะประสบความสําเร็จ อันนั้นปัญหาดํารงชีพ โทษนะ สัตว์มันก็มี วัวควายมันก็กินหญ้า วัวควายมันก็ต้องดํารงชีวิตมัน เราเป็นคน เราก็ดํารงชีวิตของเรา แต่เราหวังมากกว่านั้นไง เราหวังเรื่องความดีของเรา

นี่พูดถึงว่า ถ้าโดนด่ามา เราจะทําใจอย่างไร ประพฤติตัวอย่างไรให้เดินหน้าต่อไป

พูดตั้งยาวแล้วเนาะ ถ้าอ่านแล้วเดี๋ยวมันจะตอบอีกรอบหนึ่ง เอวัง

ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง
แต่ทุกข์นี้ไม่แผดเผาเราจนเกินไปนัก
เพราะเราได้ศึกษาธรรมะ
สัจธรรมมันช่วยชโลมหัวใจของเรา
ผ่อนคลายให้หัวใจเราไม่ทุกข์จนเกินไป
แล้วถ้าปฏิบัติจริงจังๆ ขึ้นมานะ
เราได้อริยทรัพย์ นั่นน่ะทรัพย์จริงๆ เลย
นั่นน่ะมันไม่เสื่อม ไม่แปรสภาพ

๔

ศึกษาทําไม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๘ มกราคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พุทโธไม่ได้เลยค่ะ”

เมื่อวานงานบริษัทมีปัญหาเกี่ยวกับยื่นภาษีผิด ค่อนข้างหนักทีเดียว ปัญหาที่เกิด พนักงานปล่อยปละหน้าที่ หนูไม่เข้มแข็ง คือเจอปัญหาเกิดแล้วหนูบอกพวกเขาว่า รู้ปัญหาเกิดขึ้นแล้ว ล้วนเป็นเพราะเราไม่ตั้งใจ ไม่ระวัง เราประมาท ซึ่งถ้าเราตั้งใจแล้ว ปัญหาเหล่านี้จะไม่เกิดเลย แล้วปล่อยให้พวกเขาปรับปรุงแก้ไขพฤติกรรมของตนเอง

ปัญหาเมื่อวานก็ไม่ใช่เพิ่งเกิดเมื่อวาน คือมีปัญหามาตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน ๒๕๕๗ มีคนในบริษัทรู้ปัญหาตั้งแต่เนิ่นๆ แล้ว ตอนนั้นเห็นปัญหาอย่างนี้ก็คิดว่าทุกอย่างมีทางแก้ พอมาแก้อีกที ผิดหนักจนแก้ยากเสียแล้ว ตกใจ กังวลไม่น้อยเลย

ตอนเช้าตื่นมาประมาณตีสี่สิบนาที ก็คิดจะปฏิบัติธรรมด้วยการสวดมนต์ เดินจงกรม นั่งสมาธิ และอธิษฐานจิต แต่ปรากฏว่าสมาธิหาย เดินจงกรมท่องพุทโธจากใจไม่ได้เลยค่ะ หนูนั่งท่องพุทโธก็ไม่ได้ แล้วหนูก็นอน ให้พิจารณาว่าตอนนี้เป็นเวลาปฏิบัติธรรม จึงปล่อยวางทุกเรื่องให้จิตว่าง

เดือนกันยายน ๒๕๕๗ ได้ฟังเทศน์หลวงพ่อ ที่หลวงพ่อสอนว่า พุทโธไม่ได้ ก็ธัมโมก็ได้ สังโฆก็ได้ และหนูก็เอามาประกอบใช้กับหลวงปู่จันทร์เรียนที่สอนว่า ก่อนทํา ให้ตั้งจิตว่าปล่อยวาง จิตว่าง พุทโธ แล้วใจมันสงบนิ่ง พอดีหลวงพ่อกับหลวงปู่สอนไล่เลี่ยกัน

ช่วงแรกปฏิบัติเพลิดเพลินมาก พอทํามา ๑ เดือนเศษๆ ก็เริ่มเสื่อม หนูก็ไม่สนใจ เพราะช่วงนี้ฟังธรรมหลวงพ่อเยอะ หลวงพ่อบอกว่าพุทโธไป อย่างอื่นไม่ต้องสนใจ ก็บังคับให้ได้ แต่วันนี้บังคับใจตัวเองไม่อยู่ พุทโธไม่ออกเลย

แล้วด้วยประสบการณ์ปฏิบัติ หนูรู้ว่าพุทโธจากใจกับพุทโธแค่ปากมันคนละเรื่องกัน พุทโธจากใจคือแค่นึก มันจะพุทโธนับไม่ถ้วนเลย แต่ถ้าแค่บังคับปากให้พุทโธ มันจะออกมาคํานึง อาจใช้ ๑ วินาที หรือนานกว่านั้นก็เป็นได้ เพราะไม่ใช่ออกจากใจ เพียงแต่ฝึกบังคับตัวเองว่า ไม่ได้ก็ไม่เป็นไร อย่าทิ้งพุทโธก็แล้วกัน

รบกวนหลวงพ่อช่วยแก้ปัญหาให้หน่อยค่ะ พยายามปล่อยวางแล้วไม่ได้ผล กราบขอบพระคุณพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เทวดา อินทร์ พรหม กัลยาณมิตร สัตว์โลกทั้งหลาย รวมถึงเจ้ากรรมนายเวรที่นําพาหนูมีวันนี้ ทําให้จิตใจหนูในวันนี้ไม่มีอาการโกรธแค้นอาฆาตต่อคนอื่น สัตว์ร่วมโลก เห็นเขาดีกว่าเรา ก็อนุโมทนาบุญกับเขาด้วย เห็นเขาหลงอยู่ในอาการโลภ โกรธ หลง ก็สงสารพวกเขา ไม่ได้รังเกียจแต่อย่างใด และที่สําคัญ หนูรู้ว่าหนูเป็นคนโชคดีที่สุดที่เกิดมาเจอพระพุทธศาสนา

หลวงพ่อ : เขาเขียนยกย่อง มันกระดาก มันไม่กล้าอ่าน

ถาม : หนูโชคดีที่สุด ถ้าเจอปัญหา ถ้าใจมันมีธรรมะแล้ว ปัญหาทางโลกก็กลายเป็นน้อยนิด ใหญ่แค่ไหนก็ไม่สําคัญ แต่ปัญหาครั้งนี้อาจจะโดนปรับเงินเป็นแสนเป็นล้าน หรือโดนปิดบริษัทเลย ก็พยายามให้เข้าใจธรรมะให้ได้ แล้วก็กราบหลวงพ่อ ซาบซึ้งบุญคุณ

ตอบ : อันนี้พูดถึงบุญคุณนะ นี่เราพูดถึงว่าปัญหามันเกิด ปัญหามันเกิดมี ๒ ประเด็น หนึ่ง ปัญหาทางโลกกับปัญหาทางธรรม

ปัญหาทางโลกคือบริษัทของตัวไง เราเห็นอยู่แล้ว บริษัทมันมีปัญหาเรื่องบัญชี เขาบอกเขาเห็นมาก่อนหน้านั้นแล้ว แต่ก็คิดว่ามันจะแก้ไขได้ ก็วางใจไง วางใจปล่อยมาๆ แต่พอตอนนี้จะมาแก้ เขาบอกมันแก้ยากแล้ว

ถ้ามันจะแก้ยาก เวลาคําว่า “แก้ยาก” เพราะเราไปเห็นปัญหาไง แต่จริงๆ แล้วปัญหาทุกปัญหาแก้ได้ ปัญหาแก้ได้ เพราะปัญหาแก้ได้ มันก็แก้ไปตามสรรพากรมันจะว่านั่นน่ะ แล้วเราจะแก้ไขอย่างไร นี่พูดถึงปัญหาทางบริษัทนะ ถ้าปัญหาทางบริษัท มันเป็นปัญหาที่เราอยู่กับทางโลก การประกอบสัมมาอาชีวะมันก็มีขึ้นมีลงทั้งนั้นน่ะ คนเราเกิดมามันมีปัญหาทั้งนั้น มันมีปัญหา ถ้าปัญหา เราค่อยแก้ไขของเราไป นี่พูดถึงปัญหาทางโลกนะ

แต่ปัญหาทางโลกมันจะหนักหรือมันจะเบา มันอยู่ที่ปัญหาทางธรรมด้วย ปัญหาทางธรรมคือว่าจิตใจไง ถ้าจิตใจมันไม่วิตกกังวล จิตใจมันมีที่พึ่งอาศัย ปัญหานั้นเป็นปัญหาเล็กน้อย มันไปมองปัญหานั้น มันจะแก้ปัญหานั้นได้ แต่ถ้าจิตใจมันไม่เป็นธรรมนะ จิตใจไม่เป็นธรรม

เขาบอกเลย เวลาจิตใจเขาเป็นธรรม เขาบอกว่าเขาไม่โกรธแค้นใคร เขาไม่โกรธเกลียดใคร เพราะปัญหาที่มันเกิดขึ้นคือพนักงานในบริษัทมันทําไง ถ้ามันทําแล้วมันผิดพลาดขึ้นมา ถ้าเราไปโทษคนอื่น เราไปโทษอยู่ตลอดไป มันก็ไม่จบ

เห็นไหม ถ้าจิตใจเราดี เราไม่โกรธแค้นใคร เราไม่ผูกพยาบาทใคร ไม่อาฆาตใคร ปัญหามีขึ้นมาแล้วเราก็แก้ตามปัญหานั้นไป ถ้าปัญหาอย่างนี้ จิตใจเราเป็นธรรมอย่างนี้ เขาก็บอกว่าเป็นคนโง่ ในเมื่อมีคนทําผิดแล้ว คนทําผิดนั้นรับผิดชอบ คนทําผิดนั้นต้องเข้ามาแก้ไข ไอ้อย่างนี้มันพูดอย่างนี้มันก็พูดได้

แต่ถ้าจิตใจมันเป็นธรรม จิตใจที่เป็นธรรม ปัญหาที่มันใหญ่โตขนาดไหนก็เป็นปัญหาที่เล็กน้อย ปัญหาที่พอแก้ไขได้ ถ้าแก้ไขได้ มันต้องแก้ไขได้ อย่างไรก็ต้องแก้ไขได้ เพราะเรายังมีชีวิตอยู่ เรามีชีวิตอยู่ ชีวิตเราต้องดําเนินไป ถ้าชีวิตเราดําเนินไป สิ่งใดที่เกิดขึ้น เราต้องแก้ไขอยู่แล้ว เพราะว่าชีวิตมันต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย เพราะมีปัจจัยเครื่องอาศัย มันถึงมีชีวิตนี้อยู่ แล้วถ้ามีชีวิตอยู่ ชีวิตก็ต้องอาศัยกัน อาศัยปัจจัย ปัจจัยต้องอาศัยผู้ที่บริหาร เราเป็นผู้บริหาร ถ้าจิตใจเราดี ปัญหานี้เป็นปัญหาเล็กน้อยเลย ปัญหามันเบาบางลงเพราะเรามีธรรมเป็นที่พึ่ง

ถ้าเรามีธรรมเป็นที่พึ่ง เห็นไหม ดูสิ อย่างเมื่อวานเขาถามว่าจะต้องศึกษาธรรมะไหม จะต้องปฏิบัติไหม นี่เวลาบอกว่าต้องศึกษาๆ

นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษา ศึกษามาแล้วเราใช้ประโยชน์มันหรือเปล่า

เราว่าเป็นชาวพุทธทั้งนั้นน่ะ เรามีครูมีอาจารย์ ลูกศิษย์กรรมฐานทั้งนั้นน่ะ เรามีความรู้หมดแหละ แต่เวลามันเกิดปัญหาขึ้นมา ธรรมะอยู่ไหนล่ะ เอามันมาใช้หรือเปล่าล่ะ

เราศึกษาธรรมะมา เราต้องเอาธรรมะมาใช้สิ เรามียา เวลาเจ็บไข้ได้ป่วย เราก็ต้องเอายามาใช้สิ เรามีหมอใช่ไหม หมอก็ต้องรักษาให้โรคนี้หายสิ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเวลาจิตใจเรามีปัญหาขึ้นมา ถ้าเรามีธรรมะ ศึกษาธรรมะมาทําไม ศึกษาธรรมะเพื่อผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคตไง ศึกษามีคุณธรรมในใจไง ถ้ามีคุณธรรมนะ ธรรมโอสถไง ถ้าธรรมโอสถ มันก็รักษาใจเราได้ ถ้ามันรักษาใจเราได้ ศึกษาธรรมะมาเพื่อประพฤติปฏิบัติ ศึกษาธรรมะมาเพื่อให้มีคุณธรรม ถ้ามีคุณธรรม มันจะประกาศตัวมันเองตอนเจอปัญหา

พอเจอปัญหา ถ้ามันมีคุณธรรม มันทําให้ใจเราร่มเย็น ทําให้ใจเราไม่เดือดร้อนจนเกินไป แต่ปัญหานั้นก็ต้องแก้ ไม่ใช่ว่าใจเราร่มเย็นแล้ว ปัญหามันจะหายไปเอง มันก็ไม่หายหรอก ปัญหาต้องแก้ แต่เราแก้ด้วยสติด้วยปัญญา ด้วยคุณธรรมอย่างหนึ่ง

ถ้าปัญหาที่เราต้องแก้ ดูสิ เวลาเขามีความขัดแย้งกัน เขาแก้ เขาจ้างมือปืนเก็บกัน ฆ่ากัน เขาแก้อย่างนั้น แก้อย่างนั้นไม่ถูกต้อง

เพราะคนเรามันมีเวรมีกรรมต่อกัน เห็นไหม เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เราไม่จองเวรจองกรรมต่อใคร แต่เราก็ไม่ใช่คนไม่มีหูมีตาไง คนที่เขาฉลาดเขามีหูมีตา เขาเข้าใจทุกอย่างนะ เข้าใจแล้วเขาเก็บไว้ในใจ เขาเก็บไว้ในใจแล้วเขาพิจารณาแก้ไขไปด้วยสติปัญญาของเขา

ไม่ใช่ว่า โอ๋ย! คนมีคุณธรรมนะ ตบแก้มซ้าย แล้วก็ให้แก้มขวาให้เขาตบอีก ตบแก้มซ้ายมาก็ตั้งท่าแล้ว เข้ามาก็สวนแล้ว แหม! ตบแก้มซ้ายแล้วก็ยื่นแก้มขวาให้เขาตบอีกนี่มันไม่ใช่ โดนตบมันไม่รู้ตัวหรือ เออ! เราก็รู้ตัวแล้วนะ แก้มขวาไม่ยอมให้ตบแน่ๆ ไม่มีทาง หลบเลย แหม! ตบแก้มซ้ายแล้วก็เอียงแก้มขวาให้เขาตบ มันไม่มีหรอก ถ้าเรามีปัญญา เราก็แก้ของเราได้

ถ้ามีปัญญา เห็นไหม เรามีปัญญาแล้วไม่ใช่ว่าเราไม่รับรู้อะไรเลย นี่เขาบอกว่า คนที่ปฏิบัติธรรมแล้วปล่อยวางๆ

เขาปล่อยวาง ปล่อยวางทิฏฐิมานะ ปล่อยวางความเจ็บปวดในใจ แต่ของอย่างนั้นเขาไม่ได้ปล่อยวางหรอก เขาต้องใช้ต้องสอยของเขา แล้วเขาใช้สอยของเขา ใช้สอยด้วยความประหยัดมัธยัสถ์ ครูบาอาจารย์ที่เป็นคุณธรรมนะ ท่านจะประหยัดมัธยัสถ์มาก ความประหยัด ความกตัญญูกตเวทีเป็นเครื่องหมายของคนดี ความประหยัดมัธยัสถ์เป็นเครื่องหมายของปัญญาชน เป็นเครื่องหมายของคนที่มีคุณธรรม

ไอ้ที่ใช้จ่ายฟุ่มเฟือย ไอ้ที่ใช้จ่ายอวดเขาว่าฉันมีมาก ใช้จ่ายโดยสุรุ่ยสุร่าย นั่นกิเลสทั้งนั้นน่ะ การทําอย่างนั้นเป็นเรื่องของกิเลส กิเลสมันจะอวดกัน มันจะให้คนยอมรับมัน กิเลสน่ะ

แต่คุณธรรมเขาไม่ต้องการให้ใครยอมรับ เพราะอะไร เพราะเขารู้ เห็นไหม อย่างปัญหาที่เกิดขึ้น คนที่มีคุณธรรมเขารู้เขาเห็น เขาแก้ไข เขารับรู้ เขาไม่ใช่ว่าคนที่ปฏิบัติธรรมแล้วต้องไม่รู้สึกอะไรเลย เป็นขอนไม้ อะไรเกิดขึ้นมาก็ไม่รับรู้ เพราะปล่อยวางๆ...มิจฉาทิฏฐิ

ศึกษาธรรมะไว้ เขาศึกษาไว้เพื่อเป็นประโยชน์กับเรา ศึกษาให้ฉลาด ฉลาดทั้งข้างนอกด้วย ฉลาดทั้งข้างในด้วย

ฉลาดทั้งข้างนอก เห็นไหม หลบหลีก เราปฏิบัติใช่ไหม ที่ไหนเขาไม่ปฏิบัติ เราก็หลบหลีกใช่ไหม ถ้าเขาไม่ภาวนา เราก็ไปหาภาวนาที่สงบร่มเย็นของเรา ถ้าเขามากวน เราก็หนีไปหาที่สงบ

ถ้าเขามากวนเรา เราก็จะทะเลาะกับเขาเลย พอทะเลาะแล้วจิตใจมันก็ฟุ้งซ่าน แล้วก็จะไปนั่งพุทโธ มันเสียเวลาใช่ไหม เราจะหาที่สงบสงัด เขามาก่อกวน เราก็หนีของเราไป เราไม่ชวนใครทะเลาะ

แล้วก็กรรมของสัตว์ เขาไม่เห็นถึงคุณสมบัติ เขาไม่เห็นถึงความวิเวก แต่ถ้าเมื่อใดเขาซาบซึ้งในศาสนา แล้วเขาจะมาประพฤติปฏิบัติ เขาก็จะต้องการความวิเวกอย่างนี้เหมือนกัน แต่ในปัจจุบันนี้เขาเป็นคนพาล เขาไม่รู้จักความวิเวกมันมีคุณประโยชน์อย่างไร สัปปายะ ๔ เขาไม่เห็นว่าความเป็นสัปปายะเป็นการส่งเสริมคุณธรรม

เราประพฤติปฏิบัติอยู่ เราต้องการความสงัด ความวิเวก ถ้าเขาไม่เห็นดีเห็นงามด้วย เขามาก่อกวน เราหนีๆ ต่อไปถ้าจิตใจเขาเจริญขึ้นมา จิตใจเขาอยากจะประพฤติปฏิบัติ เขาจะปฏิบัติ เขาก็ต้องการสิ่งที่เขาไปทําลายคนอื่น เวลาเขาคิดได้อย่างนั้น เขาจะเสียใจของเขา แล้วเวลาเขาจะไปปฏิบัติ มันจะมีเวรมีกรรมมาก่อกวนเขาโดยที่เราไม่ต้องไปทําอะไรเลย นี่เวรกรรมมันให้ผลแบบนั้นน่ะ

ฉะนั้น ถ้าเราว่าเรานักปฏิบัติ เราต้องการที่สงัดที่วิเวก แล้วไปเจอสิ่งใดที่ไม่ถูกใจ เราก็จะไปโต้ตอบๆ

การโต้ตอบ มันเป็นสถานที่ สถานที่ที่ใดมีหัวหน้า มีผู้ที่ดูแลรักษา เขาให้แจ้งผู้นั้น เพราะผู้นั้นเขามีหน้าที่ เหมือนเจ้าหน้าที่ เจ้าหน้าที่ต้องปฏิบัติหน้าที่ ถ้าเจ้าหน้าที่เขาปฏิบัติหน้าที่ แต่คนไม่มีหน้าที่ไปปฏิบัติหน้าที่ มันเสียหายไง มันไม่มีกฎหมายรองรับ แต่ถ้าคนมีหน้าที่ไม่ปฏิบัติหน้าที่ เขาก็เสียหายเหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีเจ้าหน้าที่ เราต้องบอกเจ้าหน้าที่เขา ให้เจ้าหน้าที่เขาไปจัดการ เราไม่ควรจะไปทําให้มันมีปัญหาขึ้นมา นี้ผู้ที่มีปัญญา จะบอกว่าถ้ามีปัญญา เขามีปัญญาอย่างนี้ ไม่ใช่ตบแก้มซ้ายแล้วก็เอียงแก้มขวาให้เขาตบ ไม่ใช่ เขาจะตบแก้มซ้าย เราหนีแล้ว กูจะไปบอกเจ้าหน้าที่จัดการให้จบ แล้วจัดการให้จบนะ

เราก็อยากจะประพฤติปฏิบัติของเรา แต่ถ้าไม่มีเจ้าหน้าที่ เราไปวิเวกของเราคนเดียวนะ พระเราเวลาวิเวกไป มันเป็นวาระ ที่นี่มันเป็นฤดูกาล ฤดูกาลที่เวลามันแห้งแล้ง มันก็สงบสงัดไปอย่างหนึ่ง ถ้าฤดูกาลของฤดูฝน พืชพรรณธัญญาหารมันสมบูรณ์ มันมีผลไม้ มันมีอะไร สัตว์มันก็จะมากิน เห็นไหม มันอยู่ที่ฤดูกาลนะ มันอยู่ที่วาระ วาระที่ไหนมันสมควรแก่การปฏิบัติ อันนี้อันหนึ่งนะ

นี่พูดถึงว่าทางโลกไง ว่าบริษัทมันมีปัญหา ถ้าบริษัทมีปัญหา แล้วเราจะแก้อย่างไร เขาจะปรับ ปรับเป็นแสน หรือถึงปิดบริษัทไปได้เลย

ไอ้อย่างนี้มันก็อยู่ที่เวรที่กรรม คําว่า “เวรกรรม” ไม่ใช่งอมืองอเท้านะ คําว่า “เวรกรรม”

“ทุกอย่างหลวงพ่อยกให้เวรกรรมหมดเลย”

มันมีที่มาที่ไป มีเหตุมีปัจจัย มันมีที่มาที่ไป ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ พระพุทธเจ้าสอนให้กลับไปแก้ที่เหตุนั้น เหตุมันเกิดที่ไหน ต้องไปดับที่นั่น เหตุอะไรมันเกิดขึ้น แล้วสาวหาปัญหา แล้วดับที่ปัญหา จบ

เหตุมันเกิดขึ้นแล้ววิ่งหนี ไปเถอะ อีก ๑๐๐ ชาติก็แก้ไม่ได้

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ นี่ก็เหมือนกัน เหตุมันเกิดขึ้นมา เราแก้ไข แก้ไข เราต้องหาที่มาที่ไป แล้วดับซะ ดับซะคือว่ามีสิ่งใดผิดก็ทําให้มันถูกต้องก็จบ นี่พูดถึงมันจบ

ทีนี้มันต้องมีค่าปรับ มีความเสียหายเท่าไร

อันนั้นก็อยู่ที่ความผิดมากความผิดน้อย ในเมื่อมันผิดแล้ว เราก็ต้องยอมรับความผิดนั้น เราแก้ไขสิ่งนั้นมันก็จบกันไป นี่พูดถึงเรื่องบริษัทนะ

ทีนี้กลับมาเรื่องว่าศึกษามาทําไม ศึกษามาปฏิบัติ เขาบอกว่า สิ่งที่เวลาตอนที่มีปัญหาก็คิดมากจนมันมีความวิตกกังวล มีความวิตกกังวล ตื่นมาตี ๔ เคยนั่งภาวนา สวดมนต์ นั่งสมาธิภาวนา ตอนนี้สมาธิมันหายหมดเลย

สมาธิมันหายอยู่แล้ว สมาธิมันหายอยู่แล้วเพราะอะไร เพราะสรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง ความคิดของเรามันเกิดดับ

ทีนี้คนเราคิดว่าทําสมาธิได้แล้วสมาธิอยู่กับเรา หาเงินได้บาทหนึ่งเก็บไว้ บาทมันอยู่อย่างนี้ ถ้ามันจะลดค่าเสื่อมค่า เงินบาทก็ยังเป็นเงินบาท เงินเฟื้อง เงินสตางค์สมัยโบราณก็ยังมีค่าเท่าเฟื้อง เท่าสตางค์ แต่สมัยปัจจุบันนี้เขาใช้เป็นเงินบาทกันแล้ว เงินเฟื้อง เงินสตางค์เขาไม่ใช้กันแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน ว่าเป็นสมาธิ เคยได้สมาธิ

สมาธิเป็นอนิจจัง สมาธิอยู่กับเรา สมาธิมันเกิดขึ้นมา เราทําดีมันก็เป็นสมาธิ พอมันผ่านไปแล้ว สมาธิมันก็จางไป จิตมันก็คลายออกมาเป็นปกติ ถ้าจิตคลายเป็นปกตินะ เราจะทําขึ้นมา เราก็ต้องกําหนดพุทโธ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าเหตุมันสมควร จิตมันก็ลงสมาธิ

ทีนี้จิตมันลงสมาธิ ถ้าจิตใจเราดี เรากําหนดพุทโธมันก็กําหนดพุทโธได้เลย แต่ถ้าเราต้องบริหารจัดการใช่ไหม พอเราออกไปบริหารจัดการบริษัท บริษัทมีปัญหาขึ้นมา สมาธิหายหมดเลย ถ้าผลกระทบมันรุนแรง

เวลาปฏิบัติ ถ้าจิตใจเราดีนะ เรากําหนดพุทโธก็ได้ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ มันภาวนาง่าย แต่ถ้าเรากระทบรุนแรง เราก็ต้องตั้งสติมากกว่านั้น เราต้องทําให้มากกว่านั้น

นี่สมาธิหายหมดเลย มันทําสิ่งใดก็ไม่ได้เลย

ไม่ได้ก็คือไม่ได้อยู่แล้ว เพราะเวลาเราไปนอนที่กลางแจ้ง ถ้าบรรยากาศดี ไปนอนกลางแจ้ง กางเต็นท์นอนมันก็ดี ถ้าลมพายุมันมา นอนไม่ได้นะ มันพัดเอาเต็นท์นี้หลุดหมดเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตใจเราไปกระทบรุนแรง มันพัดเอาหัวใจนี้หวั่นไหวหมดเลย ถ้ามันพัดเอาหัวใจหวั่นไหว มันก็เสื่อมหมด แล้วค่อยๆ ตั้งสมาธิของเราใหม่

นี่พูดถึงว่า สมาธิทําไม่ได้เลย สมาธิหายหมดเลย แล้วก็เลยพิจารณาให้มันเป็นความว่างต่างๆ

ถ้าอย่างนี้เราใช้ปัญญาของเรา แก้ไขของเรา ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ ศึกษามาแล้วทําของเราให้ได้ ถ้าทําของเราให้ได้นะ แค่จิตสงบ หาที่พึ่งที่อาศัย ถ้าจิตสงบ เหมือนกับคนเราไร้บ้านไม่มีที่พึ่งที่อาศัย เราต้องนอนกลางดินกินกลางทราย แต่ถ้าเรามีฐานะขึ้นมา เราสร้างบ้านได้ ๑ หลัง เราจะมีที่นอนที่สะดวกสบายของเรา เราจะนอนด้วยความอบอุ่น เวลาหน้าหนาวเรานอนในบ้าน เราก็มีความอบอุ่น มีพายุ มีฝน เราก็มีความอบอุ่น

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราทําสมาธิของเราได้ เราทําความสงบของใจได้ ใจมันก็มีที่พึ่งที่อาศัย ถ้าใจมีที่พึ่งที่อาศัยแล้ว ถ้ามันมีวาสนายกขึ้นวิปัสสนา มันก็จะใช้มันเป็นอริยทรัพย์ ทรัพย์ภายในของเรา

แต่ในเมื่อเราทําหน้าที่การงานนี้ก็เป็นหน้าที่การงานนี้ มันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยกับการดํารงชีวิตนี้ ชีวิตนี้มีที่พึ่งที่อาศัย พระ เช้าต้องออกบิณฑบาต เวลาบ่ายก็ฉันนํ้าร้อน ทําข้อวัตรปฏิบัติ พระก็ยังมีหน้าที่ เพราะอะไร

พระก็เป็นมนุษย์คนหนึ่ง พระก็เป็นสิ่งมีชีวิต สิ่งมีชีวิต ดูสิ เวลาของประเคนไม่ประเคน ล่วงลําคอ ของไม่ประเคน กลืนล่วงลําคอทุกคํากลืน ถ้าของประเคนแล้ว มันก็มีกติกาทั้งนั้นน่ะ

ทีนี้บริษัท ๔ วางธรรมวินัยไว้ บริษัท ๔ ให้เกื้อหนุนกัน มันส่งเสริมกัน มันเจริญขึ้นไป ศาสนาก็เจริญ สังคมก็เจริญ มนุษย์อยู่ในสังคมนั้นก็มีความสุข ถ้ามีความสุขนะ ทีนี้ความสุข เรามีสติมีปัญญา เรารักษาสิ่งนี้

นี่พูดถึงว่า กําหนดพุทโธไม่ได้เลย สมาธิมันหายหมดเลย แล้วเวลาปฏิบัติ เวลาปฏิบัติธรรม ถึงเวลาเขาว่าปฏิบัติธรรมแล้วต้องปฏิบัติ

เราปฏิบัติก็เพื่อธรรมโอสถ เพื่อใจของเรา

ฉะนั้น เขาบอกว่าย้อนกลับ ย้อนกลับไปเดือนกันยายนตั้งแต่ปี ๒๕๕๗ นั่นน่ะ ฟังเทศน์หลวงพ่อ เวลามันภาวนาไม่ได้ หลวงพ่อบอกให้ธัมโม สังโฆ

เวลาพุทโธไม่ได้ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ เวลาภาวนาไม่ลงมันคือไม่ลงนะ ถ้าไม่ลง เราก็เปลี่ยนของเรา เห็นไหม

ศึกษามาทําไม

ศึกษามาทําไม เวลาศึกษาธรรมะ ศึกษาปริยัติ ปริยัติเขาศึกษามาให้ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติขึ้นมา ไม่ปฏิบัตินะ คนเราพอศึกษามานะ ฉันรู้หมดเลย ถ้าไปภาวนา พรุ่งนี้ฉันเป็นพระอรหันต์แล้ว

เพราะมันรู้ก่อนไง แต่เวลาไปภาวนาจริงๆ ภาวนาไม่ได้

โอ๋ย! มันรู้แนวทางหมดแหละ อ่านหนังสือนี่เข้าใจหมดเลย ทฤษฎีนี่รู้หมดเลย แล้วก็บอกว่า ถ้าปฏิบัติ ฉันก็ทําได้ ครูบาอาจารย์ปฏิบัติมา ฉันก็ทําได้

พอไปทําจริงมันทําได้หรือเปล่า มันทําไม่ได้ มันทําไม่ได้ มันมีอุปสรรคแล้ว ถ้าทําไม่ได้

นี่เขาเรียกปริยัติ ศึกษามาแล้วให้ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติก็ต้องวางปริยัติไว้ก่อน ถ้าไม่วางปริยัติ ขนาดว่าไม่ศึกษาก็งง ศึกษามาแล้วเราจะเอาสิ่งนั้นมาเป็นแนวทางแล้วปฏิบัติตามนั้น มันก็เป็นจินตนาการ พอจินตนาการขึ้นมาแล้วมันก็เคลิบเคลิ้มหลงใหลไปตามมัน แล้วตอนนี้ศาสนาเป็นอย่างนั้น มันก็เลยแบ่งเป็นกลุ่มเป็นก้อน กลุ่มก้อนนี้สอนอย่างนี้ กลุ่มก้อนนั้นสอนอย่างนั้น กลุ่มก้อนๆ

แต่เวลาปฏิบัติไปแล้ว ความจริงคือความจริงอันเดียวกัน

ถ้าความจริงอันเดียวกันนะ ไอ้กลุ่มก้อนนั้นสลายไปหมดเลย เพราะหลวงปู่มั่นบอกเลย ไก่มันยังมีชื่อ เขายังตั้งให้เลย สุนัขมันยังมีชื่อ นี่ก็ไปตั้งชื่อให้มัน แบ่งเป็นกลุ่มเป็นก้อน พวกใครพวกมัน แต่สัจธรรมอยู่ไหน

หลวงปู่มั่นท่านเอาสัจธรรม ท่านเอาคุณธรรม ดูสิ เวลาพระมาปฏิบัติกับท่าน องค์ไหนควรให้ญัตติ ท่านให้ญัตติ องค์ไหนไม่ญัตติ ท่านไม่ให้ญัตติ ท่านบอกไม่ต้องญัตติ เพื่อกลุ่มก้อนของท่าน เพื่อประโยชน์กับกลุ่มก้อนนั้น เพราะเวลาท่านปฏิบัติแล้วท่านได้คุณงามความดีแล้วท่านต้องกลับไปอยู่ในชุมชนนั้น ชุมชนนั้นจะได้ประโยชน์กับท่าน

หลวงปู่มั่นท่านคิดอย่างนั้นน่ะ ท่านไม่เคยแบ่งแยกเลย กลุ่มก้อนใด พวกใคร ไม่แบ่งแยกเลย ขออย่างเดียว ขอให้มึงทําได้จริง เพราะถ้าทําได้จริงแล้ว ในเมื่อสังคมใดมันมียาใช่ไหม มีธรรมโอสถใช่ไหม สังคมนั้นเจ็บไข้ได้ป่วย สังคมนั้นเขาจะดูแลกัน สังคมไหนเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา ไม่มีสิ่งใดดูแลเลย ต้องวิ่งไปหาสังคมอื่น ให้สังคมอื่นช่วยดูแล

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าเวลาปฏิบัติ ถ้ามันแยกเป็นกลุ่มเป็นก้อนขึ้นมา นี่ปริยัติ ปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติขึ้นมา ถ้าถึงความจริงแล้วนะ มันละคลายตรงนี้หมดเลย แล้วมันซาบซึ้งนะ ซาบซึ้ง ดูเวลาหลวงตาสิ หลวงตาเวลาท่านบรรลุธรรม ท่านกราบแล้ว กราบเล่า ท่านกราบซาบซึ้งในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา รู้ได้อย่างไร แล้วเวลารู้ได้อย่างไร แต่ท่านกระเสือกกระสนมาด้วยการปลุกปั้นมา ด้วยการชักนําของหลวงปู่มั่นมา เวลาท่านเข้าไปถึง ท่านกราบแล้วกราบเล่าๆ ทําไม ๒,๐๐๐ กว่าปีมันยังซาบซึ้งขนาดนั้น นี่ไง ถ้าเข้าไปถึงธรรมแล้วมันเป็นแบบนั้นน่ะ มันไม่มีกลุ่มมีก้อน

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สาวกสาวกะด้วยกัน ศึกษามาด้วยกัน ปฏิบัติถึงธรรมแล้วมันก็ถึงธรรมเหมือนกัน แล้วถ้าถึงธรรมแล้วมันไม่มีอะไรขัดแย้งกันเลย

ที่มันขัดแย้ง ขัดแย้งเพราะว่าทิฏฐิมานะ แบ่งกลุ่มแบ่งก้อน ศึกษามา ศึกษามาแล้วก็ตีความกัน พอตีความ กลุ่มใครเห็นด้วย กลุ่มใครเห็นดีงามด้วย ก็ยึดกลุ่มนั้นกันไป แล้วเป็นความจริงไหมล่ะ

ถ้าความจริง มันทําลายหมด ทําลายทิฏฐิมานะหมด ถ้าทําลายทิฏฐิมานะหมดแล้ว แล้ววิธีทําลายนั้นน่ะสําคัญ วิธีทําลายนั้นเอามาสอนกัน เอามาสอนให้ผู้ที่ปฏิบัติตามไง

เขาบอกว่า เมื่อก่อนเวลาปฏิบัติพุทโธไม่ได้ ฟังเทศน์หลวงพ่อ หลวงพ่อบอกให้ธัมโมก็ได้ สังโฆก็ได้ ช่วงที่ปฏิบัติดีมันก็ดีขึ้นมา ถ้าช่วงปฏิบัติไม่ดี

การปฏิบัติดีหรือปฏิบัติไม่ดีมันเป็นประสบการณ์

เขาบอกว่า ถ้าพุทโธจากใจ

เวลาปฏิบัติขึ้นไปแล้วมันพุทโธจากใจนะ มันไม่ต้องพุทโธเลย มันไหลไปเลย สติมันพร้อม แต่เวลาพุทโธจากปาก พยายามให้มันท่อง ท่องทีหนึ่งมันแฉลบแล้ว ท่องทีหนึ่งมันแฉลบ

ถ้าพุทโธจากใจ พุทโธๆ มันไหล คือว่ามันคิดอย่างอื่นไม่ได้ ใจมันยึดพุทโธไว้อย่างเดียวเลย เพราะธรรมชาติของมือหยิบของได้ทีละชิ้น ธรรมชาติของจิตมันคิดได้ทีละความคิด ทีนี้มันคิดเรื่องเดียวกันไหลไปเลย มันก็อยู่ในคําบริกรรม มันเป็นคําบริกรรม นี่มันมีที่พึ่ง มันไม่แฉลบ

แต่ถ้ามันคิด เวลาบังคับพุทโธที่ปาก ที่ปากพุทโธ แต่ใจมันยังไปหยิบอย่างอื่น มันแฉลบไปคิดอย่างอื่น มันไม่ต่อเนื่อง

เวลาปฏิบัติไป พอคนปฏิบัติมันจะรู้อย่างนี้ มันจะเข้าใจ แล้วมันจะซาบซึ้ง ซาบซึ้งถึงคําบริกรรม ซาบซึ้งถึงว่าธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่สอนมา ยิ่งพระปฏิบัตินะ ยิ่งซาบซึ้งถึงข้อวัตรปฏิบัติ มันเป็นเครื่องอยู่

จิตของเรามันเป็นนามธรรมแล้วมันเร็วมาก เวลามันไปไหน ถ้าเราไม่มีอะไรให้มันอาศัยเลย ปล่อยปละละเลย เด็ก ลูกเรา เราปล่อยตามใจมัน แล้ววันหลังจะสั่งให้มันอยู่ในอํานาจเรา มันจะฟังเราไหม

สัตว์ที่เราเลี้ยงไว้ เราไม่เคยฝึกมันเลย เราปล่อยให้มันไปตามกําลังของมันเลย สักวันหนึ่งบอกว่า เฮ้ย! เอ็งมาเข้าคอก เอ็งมาอยู่ดีๆ สัตว์ตัวไหนมันจะฟังเอ็ง ไม่มีหรอก

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราไม่มีข้อวัตรปฏิบัติ ไม่มีเครื่องอยู่ ใจของเรา พระที่มีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ที่ดี ข้อวัตรปฏิบัติในวัด ถึงเวลาทําพร้อมกัน

อยู่กับหลวงตา หลวงตาท่านบอกเลยนะ เวลาทํา ไม่มีการเคาะระฆัง ไม่มีการบอก พระต้องสํานึกรู้เหมือนกัน โตแล้ว เวลาจะรวมเทศน์ บอกเทศน์ รวมพระ พระทั้งวัดเลยมารวมที่ศาลา ท่านลงมาก็เทศน์เลย ทําอะไรมันจะฉับไวมาก ทําอะไร สติสัมปชัญญะพร้อมมาก

นั้นมันเป็นการบอกว่าวัดปฏิบัติเป็นอย่างนั้นน่ะ วัดปฏิบัติ เพราะอะไร เขามีสติ เขามีสติ เขามีความพร้อมเพรียง เขาหมั่นประชุมกันเนืองนิตย์ มาประชุมพร้อมกัน เลิกประชุมพร้อมกัน นั่นล่ะมันเป็นเครื่องบอกเลยว่า ถ้ายังมีการกระทําแบบนี้ สังคมสงฆ์จะเจริญรุ่งเรืองไง สังคมสงฆ์จะมีความสามัคคีไง สังคมสงฆ์ ในการปฏิบัติมันมีเครื่องอยู่อย่างนี้ จิตใจมันไม่เร่ร่อน มันจะดี

แต่ถ้าสังคมไหนนะ ในวัดนั้นมีแต่เจ้าพ่อ นั่นก็เจ้าพ่อหนึ่ง นี่ก็เจ้าพ่อหนึ่ง เวลาจะประชุม แหม! เจ้าพ่อมาถึงต้องมีลูกศิษย์ลูกหายกขบวนกันมาเลย หลายเจ้าพ่อมารวมกันในสังฆกรรม มันก็เลยเป็นก๊กเป็นเหล่า

อันนั้นมันเป็นที่ว่าหลวงตาท่านพูด มีคนถามไง บอกว่า หลวงตาบอกว่าเหยียบหัวพระพุทธเจ้าไปแล้วแสดงธรรม

ถ้าอย่างนั้นน่ะ มันเป็นอย่างนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะไม่เคารพธรรมวินัย ถ้าเคารพธรรมวินัยนะ มันไม่มีเจ้าพ่อ เคารพกันด้วยอาวุโสภันเต ผู้ใดบวชก่อน ตามสิทธิของเขา แม้แต่การฉัน การเข้าไปนั่งในพื้นที่ ถ้าอาวุโส ต้องให้อาวุโสนั่งหน้า ภันเตนะ อาวุโสไม่อนุญาต ไปนั่งหน้า เป็นอาบัติทุกกฏ อาบัติปรับทันทีเลย เว้นไว้แต่พระอาวุโสนั้นอนุญาต แบบว่านิมนต์ให้ท่านนั่งตรงนั้น แต่ถ้าพระอาวุโสไม่ได้บอก เราไปนั่งหน้าที่สูงกว่า นั่งข้างหน้า ปรับอาบัติทันที

ถ้าไม่เหยียบหัวพระพุทธเจ้าไป มันจะไม่มีการแบ่งแยกอย่างนั้น มันจะเคารพกันเป็นชั้นเป็นตอน มันเคารพกันตามธรรมวินัย ตามสิทธิ์ ศาลปกครอง ศาลปกครองตามการปกครองเลย ธรรมวินัยนี้ปกครองเลย แล้วทุกคนศึกษามาด้วยกัน ทุกคนเคารพเหมือนกัน มันต้องมาเถียงกันไหม มันจะมีกลุ่มมีก้อนไหม นี่พูดถึงเวลาปฏิบัตินะ

ฉะนั้น เวลาปริยัติก็ส่วนปริยัติ เวลาปฏิบัติ ที่ศึกษามา ที่ท่องมานั่นน่ะ เขาถือหมด เขาเชื่อหมด แล้วเขาทําตามหมด แล้วมันเลยไม่มีกลุ่มมีก้อนไง มันเป็นก้อนเดียวกันไง มันเป็นลูกศิษย์พระพุทธเจ้าด้วยกันหมดไง มันไม่มีกลุ่มมีก้อนไง

ถ้าไม่มีกลุ่มมีก้อน ก็บอกว่า “แล้วเวลาลงอุโบสถ ลงอุโบสถกันไม่ได้ มันเป็นพระนานาสังวาส”

อันนั้นมันก็เป็นนานาสังวาสจริงๆ นานาสังวาส มันก็ถือศีลต่างกัน มันก็เป็นนานาสังวาส นานาสังวาส พระพุทธเจ้าก็ให้ปฏิบัติตามนั้น นานาสังวาส ให้ต่างคนต่างลงอุโบสถ มันก็ลงอุโบสถเหมือนกัน อาวุโสภันเตก็อาวุโสภันเตเหมือนกัน

นี่พูดถึงถ้ามันมีธรรมวินัยเป็นศาสดา มันไม่มีอะไรขัดแย้ง มันทําตามนั้นแล้วจบ

แต่นี่ก็ขัดแย้งอีก “อ้าว! นานาสังวาสต้องรวมกันสิ รวมกัน”

นั่นก็จะไปลบหลู่ธรรมะพระพุทธเจ้า ก็นานาสังวาสมันอยู่ในธรรมวินัย นานาสังวาสมันก็มี เพราะนานาสังวาสบังคับไว้อย่างนั้น ก็วินัยมันบังคับไว้อย่างนั้น เราก็จะไปฝืน เวลาบังคับก็จะไปฝืน เวลาเขาไม่ให้ทําก็จะทํา นี่ไง เหยียบหัวพระพุทธเจ้าไป

แต่ถ้าไม่เหยียบล่ะ ถ้าไม่เหยียบนะ เราเคารพ นี่เครื่องหมายของคนดี กตัญญูกตเวที ความสามัคคี นี่พูดถึงความสามัคคีนะ

ฉะนั้น เขาบอกว่า เมื่อเดือนกันยายนตอนปี ๒๕๕๗ ช่วงแรกๆ ปฏิบัติเพลิดเพลินมาก โอ้โฮ! ปฏิบัติแล้วดีไง แล้วตอนนี้พอเดือนเศษๆ มันเสื่อมหมดเลย

มันเสื่อมหมดเลย สมาธิมันไม่มี คําว่า “เจริญแล้วเสื่อม” เวลาเราปฏิบัตินะ จิตใจเรามันสามัญสํานึกของมนุษย์ เวลาปฏิบัติขึ้นไปแล้วยกขึ้นสู่สมาธิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิแล้ว ความสุขสงบระงับแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา นี่ปัญญาการรู้แจ้ง การรู้แจ้งคือโลกุตตรปัญญา ถ้าปัญญารู้แจ้ง

ถ้าเราไม่รู้จักบํารุงรักษา มันเสื่อมหมดแหละ มันต้องเจริญแล้วเสื่อม เพราะมันเป็นสพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา สภาวะที่เป็นอนัตตาคือสภาวะที่แปรปรวน

ส่วนชีวิตเรา ความเป็นไปของเรา มันก็อยู่ในวงอนัตตาอยู่แล้ว แล้วเราเวลาปฏิบัติไป ความปฏิบัติเราก็เป็นอนัตตา ทีนี้ความเป็นอนัตตามันจะคงที่ตายตัว มันเป็นไปไม่ได้ แต่มันจะเป็นไปได้ด้วยความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะ การระวังรักษา

ระวังรักษา ฉะนั้น เวลาพระปฏิบัติเรา ถ้าเวลาคนไปเห็นนะ บอกว่าหน้าบึ้งเลย แหม! ระวังตัวเต็มที่เลย

นั่นน่ะพระที่ดี พระที่เขาระวังตัวของเขา พระที่เห็นภัยไง ดูสัตว์สิ สัตว์ป่าเวลามันรักษาชีวิตมัน มันระวังนะ มันไม่ให้คนเห็นตัวมัน ถ้าเห็นตัวมันนะ มันโดนล่าทันที

นี่ก็เหมือนกัน เรามีสติมีปัญญารักษาดูแลใจของเรา ในเมื่อมันเป็นสพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา มันยังไม่เป็นอกุปปธรรม มันไม่เป็นธรรมแท้ ธรรมแท้ที่ไม่เสื่อมสภาพ เราก็ต้องดูแลรักษา ถ้าเราดูแลรักษา เวลามันเสื่อมมันก็ต้องหาเหตุหาผล

มันเสื่อม เจริญแล้วต้องเสื่อม ถ้ามันเจริญ คนเราส่วนใหญ่เข้าใจว่าได้สมาธิแล้วเหมือนมีเงินหนึ่งบาท เงินหนึ่งบาทจะอยู่กับเราตลอดไปเลย เงินหนึ่งบาทจะไม่ใช้เลยใช่ไหม เงินหนึ่งบาทซื้อนํ้าแข็งเปล่าก็หมดแล้ว เงินหนึ่งบาทมันแทบไม่มีค่าเลยตอนนี้

ทีนี้พอเงินหนึ่งบาทนะ เรามีหนึ่งบาทใช่ไหม เราเก็บบาทที่สอง สองบาท สามบาท สี่บาท ห้าบาท หกบาท เจ็ดบาท เราก็มีเงินร้อยบาท เออ! เก็บสองร้อย สามร้อย สี่ร้อย ก็มีหนึ่งพัน หนึ่งพัน สองพัน สามพัน ก็มีหนึ่งหมื่น อ้าว! สองหมื่น สามหมื่น ก็มีหนึ่งแสน นี่ไง สมาธิมันทําอย่างนี้ไง มันสะสม มันดูแล สมาธิถึงจะอยู่กับเรา

แต่ถ้าเราบอกเรามีสมาธิแล้วนะ เราก็เร่ร่อนของเรา เราก็คิดร้อยแปดไป เงินหนึ่งบาทวางไว้ เด็กมันลักไปแล้ว เงินหนึ่งบาททําตกหายไปไม่มีสักสลึง แล้วสมาธิก็หายไปแล้ว หายแน่นอน โดยธรรมชาติสมาธิเป็นแบบนี้ มันอยู่ อยู่เพราะมีเหตุปัจจัย หายไปเพราะรักษาไม่เป็น แล้วถ้ารักษาเป็น รักษาเป็นก็หาเหตุหาผล แล้วพยายามรักษาของเรา

นี่ศึกษามาทําไม ศึกษามาทําไม

ศึกษามาปฏิบัติไง ถ้าปฏิบัติขึ้นมาแล้ว ที่ว่าเมื่อก่อนมันดีมาก เดี๋ยวนี้มันเสื่อมไปหมดเลย เราก็พุทโธใหม่ ถ้าพุทโธใหม่ แล้วถ้าไม่ได้ก็ปัญญาอบรมสมาธิ เราพยายามฝึกฝนของเรา ถ้าเราฝึกฝนของเราได้ มันก็เป็นของเราไปได้ ถ้าเป็นไปได้

นี่บอกว่า เวลาทางโลก หน้าที่การงานของเรา บริษัทของเรา เราก็ดูแลรักษาเพื่อบริษัทของเรา แต่เราก็รักษาใจเราเพื่อให้ใจเราร่มเย็นเป็นสุข มันจะไปแก้ไขที่บริษัทนั้นได้ง่ายขึ้น แล้วเวลาจะมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันงานละเอียด มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นงานส่วนตนไง

เวลาบริษัทเรามีลูกน้อง มีพนักงานหมดเลย เราก็ต้องบริหารจัดการใช่ไหม นี่เป็นบริษัท เพราะว่ามันเป็นสังคม เป็นชุมชน

แต่เวลาปฏิบัติ อารมณ์มันเกิดขึ้นร้อยแปดพันเก้าเลย เราต้องบริหารความคิดเราหมด เราทําของเราคนเดียว เราพุทโธของเราคนเดียว รักษาหัวใจของเราคนเดียว เวลามันสะอาดบริสุทธิ์มันสะอาดบริสุทธิ์ในหัวใจของเรา หัวใจนี้มันสําคัญ

เห็นไหม ระหว่างศึกษามาเพื่อประพฤติปฏิบัติ แต่ในเมื่อเรามีหน้าที่การงานทางโลก เราก็ทําหน้าที่การงานทางโลกของเราไป แล้วถ้าเราปฏิบัติก็ปฏิบัติแบบนี้ นี้ปฏิบัติของเราเพื่อประโยชน์ไง เพื่อประโยชน์ เห็นไหม

ฉะนั้น พอประโยชน์ เพราะว่าคําถามถามมาอย่างนี้ แล้วพอตอนหลังถามมาแล้วก็บอกว่า สิ่งที่ว่าเขามาได้ขนาดนี้เพราะว่าเขามีบุญกุศล ได้มีครูมีอาจารย์

มีครูมีอาจารย์ก็เป็นประโยชน์กับเรา ฉะนั้น สิ่งที่เป็นประโยชน์แล้วก็คือเป็นประโยชน์ ฉะนั้น เวลาคนเกิดมา ดูพระอรหันต์ในสมัยพุทธกาลสิ เอตทัคคะแต่ละองค์มีความชํานาญแต่ละองค์ ความชํานาญของพระแต่ละองค์ใช่ไหม ความชํานาญ แล้วอุปสรรคของพระปฏิบัติแต่ละองค์ล่ะ อุปสรรคที่แต่ละองค์มันมาแตกต่างกัน

นี่ก็เหมือนกัน เพราะเขาบอกว่า ในเมื่อเขาเกิดมาแล้วเขามาพบพระพุทธศาสนา เขามีบุญมาก

ถ้าคําว่า “มีบุญมาก” ตอนนี้มันเป็นประโยชน์กับเราแล้ว แต่ในเมื่อเราดําเนินชีวิตทางโลก เราก็ต้องทําหน้าที่การงานของเรา นี่ยังดีมากนะ เพราะยังมีธรรมเป็นที่พึ่ง ถ้าไม่มีธรรมเป็นที่พึ่ง เวลาเกิดปัญหานี้ขึ้นมา มันกระทบกระเทือนกันไป มันจะทุกข์มากกว่านี้

นี่ก็ทุกข์ ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง แต่ทุกข์นี้ไม่แผดเผาเราจนเกินไปนัก เพราะเราได้ศึกษาธรรมะ สัจธรรมมันช่วยชโลมหัวใจของเรา ผ่อนคลายให้หัวใจเราไม่ทุกข์จนเกินไป แล้วถ้าปฏิบัติจริงจังๆ ขึ้นมานะ เราได้อริยทรัพย์ นั่นน่ะทรัพย์จริงๆ เลย นั่นน่ะมันไม่เสื่อม ไม่แปรสภาพ อันนั้นน่ะที่เราแสวงหากัน

แต่ในเมื่อเราอยู่ทางโลกใช่ไหม เราปฏิบัติอยู่ เราปฏิบัติเพื่อบรรเทาทุกข์ แล้วปฏิบัติ เราทําหน้าที่การงาน อันนั้นเป็นการดํารงชีวิต นี้คือผลของวัฏฏะ ผลของวัฏฏะคือการเกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ นี้ผลของวัฏฏะ

มนุษย์มีปัจจัยเครื่องอาศัย เทวดามีปัจจัยเครื่องอาศัยแบบเทวดา พรหมมีปัจจัยเครื่องอาศัยแบบพรหม ดํารงชีวิตอย่างไร อยู่ภพชาติอย่างนั้น กินอาหารอะไร อยู่อย่างใด นี่ในผลของวัฏฏะไง

ฉะนั้น เราเกิดเป็นมนุษย์มันเป็นผลของวัฏฏะ สถานะของมนุษย์ เราจะบอกว่า เรามาไกลมากแล้วนะ เราได้มาเกิดเป็นมนุษย์ แล้วเรามองย้อนกลับไปในสังคมมนุษย์สิ เขาสนใจแบบเราไหม เขาขวนขวายแบบเราไหม แล้วเขาก็ทะนงตนนะว่าเขามีความสุข เขาจะบอกเขามีความสุขมากเลย เขาทะนงตนของเขานะ แต่ถ้าวันไหนเขาคิดได้นะ เขาคอตกเลย

แต่ของเรา เราพยายามของเรา ขวนขวายของเรา เรามาไกลแล้ว มาไกลคือว่าเราเปิดตาสองข้าง หลวงตาท่านใช้คําว่า “เปิดตาสองข้าง” ข้างหนึ่งคือทางโลก ข้างหนึ่งเราเปิดตาทางธรรม

แต่ทางโลกเขาเปิดตาข้างเดียว เขาพยายามขวนขวายชีวิตของเขา แต่เขาไม่เปิดตานี้ไง ตานี้คือตาใจ พยายามเปิดหัวใจของเรา หาที่พึ่งกับใจของเรา มันจะทุกข์ มันจะลําบาก เวลาโยมว่าทุกข์ๆ นะ ไปดูพระสิ พระออกพรรษา พระหายไปครึ่งวัด ไปป่าไปเขากัน เขาทุกข์ไหม เขาแบกบริขารเข้าป่าๆ ไป อยู่นี่อยู่สุขอยู่สบาย เขาเข้าไปทําไม

พระหายไปครึ่งหนึ่ง ตอนนี้อยู่ในป่าหมด ป่าเมืองกาญจน์ ไปหมดเลย แล้วโยมมาวัดนี่ทุกข์ไหม แล้วพระเราเวลาออกธุดงค์ทุกข์ไหม แล้วเขาทําอะไรกัน

เขาแสวงหาสัจธรรมไง เขาแสวงหาความจริงไง

ไม่ใช่ว่าโยมมาวัดนี่ทุกข์นะ อู้ฮู! ต้องขวนขวายมา

พระเราอยู่นี่เขาเข้าป่าไปนู่น ก็ไปแสวงหาเหมือนโยมที่มาวัดนี่แหละ แต่โยมมาวัดมาหาบุญ มาประพฤติปฏิบัติ ไอ้พระเราหาคุณธรรม นู่นน่ะเข้าป่าไปเลย ใกล้เข้าพรรษามันจะวนกลับมาหรือไม่วนกลับมา เรื่องของมัน บางทีไปเจอที่อื่นดีก็ไปอยู่นู่นเลย

ถ้ามันวนกลับมา เห็นไหม นี่ไง แสวงหาเหมือนกัน เขาก็แสวงหา เราก็แสวงหา เรามาไกลมากแล้ว เรามาไกลมากแล้ว เราต้องมั่นใจของเราเพื่อประโยชน์กับเรา เพื่อคุณธรรมของเรา เอวัง

เวลาศึกษามา มีครูบาอาจารย์ที่ดี ท่านจะพาไปสิ่งที่ดี
ถ้าพาไปสิ่งที่ดี นี่บุญบวช
เวลาบวชได้บุญจริงๆ แต่บวชแล้ว บุญบวช
บุญบวชก็ประเพณี
แต่เวลาเราบวชแล้วเราประพฤติปฏิบัติ
เราจะเอาอริยสัจ เราจะเกิดสัจจะความจริง
เราจะชําระล้างกิเลส

๕

บุญบวช

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๔ มกราคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อาบัติติดตัว”

กราบพระอาจารย์ที่เคารพอย่างสูง ผมมีข้อสงสัยในเรื่องการบวชเรียนครับ คนที่บวชครั้งที่ ๒ ควรปฏิบัติอย่างไร ถ้าตอนบวชครั้งแรก แล้วถ้าการบวชครั้งแรกเคยมีอาบัติ แล้วไม่ได้ปลงอาบัติขณะที่บวชอยู่ครั้งแรกครับ กราบขอพระอาจารย์เมตตาให้ความกระจ่างด้วยครับ

๑. ถ้าบวชครั้งแรกทําอาบัติปาราชิก ซึ่งความผิดนี้มีแค่ ๔ ข้อเอง มันไม่ซับซ้อนเท่าไร ถ้าพระทําผิดใน ๔ ข้อนั้นแล้วปาราชิก ก็ไม่สามารถกลับมาบวชใหม่ได้ หมายถึงไม่มีวัดไหนรับบวชให้ แต่ถ้าคนนั้นสํานึกผิดจริงๆ แล้วอยากบวชใหม่จริงๆ จะทําได้ไหมครับ มีทางออกให้ผู้สํานึกผิดเหล่านั้นไหมครับ

๒. สําหรับสังฆาทิเสส มีหลายข้อมากมาย จําไม่หวาดไม่ไหว บางทีเล็กๆ น้อยๆ ก็อาบัติสังฆาทิเสสแล้ว พระบวชใหม่ในปัจจุบันบวชตามประเพณี ๗ วันบ้าง ๑๕ วันบ้าง แน่นอน ไม่รู้ศีลครบ ๒๒๗ ข้อแน่ๆ ครับ ถ้าบวชครั้งแรกแล้วเกิดพลาดไปทําอาบัติสังฆาทิเสส สึกแล้วก็ยังมีอาบัติติดตัวโดยไม่ได้ตั้งใจ นั้นเพราะตอนบวชนั้นไม่รู้จริงๆ ว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสส

แต่เมื่อต้องการมาบวชใหม่ครั้งที่ ๒ จึงได้ศึกษาอย่างจริงจังมากขึ้น เพราะกลัวความผิดพลาด กลัวความไม่บริสุทธิ์ ถ้าบวชใหม่แล้วอาบัติจะยังคงอาบัติเช่นเดิมอยู่ไหมครับ ถ้าเป็นเช่นนั้น พระบวชครั้งที่ ๒ แล้วจะมีอาบัติสังฆาทิเสสเก่าค้างอยู่ที่จะต้องปลงอาบัติใช่ไหมครับ ดังนั้นในการบวชครั้งที่ ๒ ควรจะต้องมีพิธีกรรมในการปลงอาบัติเก่าๆ ในครั้งที่บวชครั้งแรกเลยใช่ไหมครับ สําหรับอาบัติเล็กน้อยอื่นๆ ที่ตํ่ากว่าสังฆาทิเสส ไม่ขอกล่าวถึงครับ

๓. บ้างก็ว่าอาบัตินี้จะมีกรรมนั้นกรรมนี้ติดตัว มีผลต่อมรรคผลนิพพาน มีผลต่อการภาวนา แต่ผมเชื่อว่า ถ้าอาบัติไม่ถึงปาราชิกแล้วยังพอปล่อยวางความยึดผิดในใจได้ครับ แต่จะปล่อยวางความยึด คลายความกลัวความกังวลใจได้ ต้องกราบขอเมตตาพระอาจารย์ครับ ช่วยชี้ทางให้คลายความยึดด้วยครับ

ป.ล. ตามที่เคยฟังเทศน์พระอาจารย์มา พระที่ธุดงค์ตามป่าต้องมีศีลบริสุทธิ์ ไม่อย่างนั้นสัตว์ป่าหรือผีสางอาจทําร้ายถึงตายได้ จึงเป็นเหตุให้ต้องถาม เพราะวันข้างหน้าถ้าหมดภาระทางสังคม ก็จะบวชอีกเป็นครั้งที่ ๒ เพื่อภาวนาหามรรคผลนิพพานให้ได้ภายในชาตินี้ครับ กราบนมัสการ

ตอบ : นี่พูดถึงว่าคําถาม พูดถึงว่ามันเป็นเรื่องใกล้ตัว เรื่องสังคมไทย เรื่องการบวชการเรียน

เรื่องการบวชการเรียน เวลาบวชเรียนได้บุญมากนะ ได้บุญมากจริงๆ เพราะการบวชการเรียนมันเริ่มต้นตั้งแต่พระเจ้าอโศกมหาราช พระเจ้าอโศกมหาราช พระพุทธเจ้านิพพานไป ๒๐๐ กว่าปี พระเจ้าอโศกมหาราชเป็นผู้ที่ศรัทธาในพระพุทธศาสนามาก สร้างวัด ๘๐,๐๐๐ กว่าวัด ศรัทธามากนะ ตามไปถึงที่พระพุทธเจ้าเกิด พระพุทธเจ้าตรัสรู้ พระพุทธเจ้าปฐมเทศนา พระพุทธเจ้าปรินิพพาน ไปสร้างเสาอโศกไว้

ไอ้ที่เขาไปกราบๆ กัน ที่ว่าพระเจ้าอโศกไปทําอนุสาวรีย์ไว้ให้ตั้งแต่สมัยที่ว่าท่านยังดํารงชีพอยู่ ๒,๐๐๐ กว่าปีมาแล้ว ท่านศรัทธามาก แล้วสร้างวัด สร้างวัดฟื้นฟูศาสนา ดูแลพระสงฆ์มหาศาลเลย รับผิดชอบหมด เพราะว่าท่านมีอํานาจมาก

เพราะก่อนที่ท่านจะมานับถือพระพุทธศาสนา ท่านนับถือศาสนาอื่นมาก่อน แล้วท่านพยายามเผยแผ่อิทธิพลของท่าน รบทัพจับศึกขยายอาณาเขตไปมหาศาล แล้วพอไปเห็นการรบทัพจับศึกแล้วมันเห็นคนตายมาก มันสะท้อนใจไง พอสะท้อนใจปั๊บ ก็เลยมาศึกษาค้นคว้า ก็มาศึกษา เชื่อในพระพุทธศาสนา ตั้งแต่นั้นมาท่านเผยแผ่โดยธรรม นี่เผยแผ่ ไปสร้างคุณงามความดี ไปสร้างวัดสร้างวา ไปให้เขาให้บวชให้เรียน เผยแผ่ธรรมน่ะ

แต่ก่อนรบด้วยอาวุธ รบโดยสงคราม แต่พอท่านมาคิดได้ปั๊บ ท่านมาเผยแผ่ทางศาสนา เผยแผ่ไป มันมีแต่ความร่มเย็นเป็นสุขไปหมด แล้วก็ทํามาจน อู้ฮู! ดีใจมาก ก็ไปถามอาจารย์ของตัว พระติสสะ บอกว่า “เป็นญาติศาสนาหรือยัง”

ท่านบอก “ยัง”

“แล้วถ้าเป็นญาติศาสนา ทําอย่างไร”

“ต้องเอาสายเลือดมาบวช”

ก็เลยไปขอร้องลูกสาวลูกชาย พระมหินท์กับนางสังฆมิตตาที่เผยแผ่มา ขอให้ลูกมาบวช ๒ คน ลูกก็มาบวชให้จริงๆ แล้วพอบวชเสร็จแล้วลูกสําเร็จเป็นพระอรหันต์ด้วย

นี่ไง การบวช ถ้าเอาลูกมาบวช เอาลูกมาบวชมาสืบทอด เอาสายเลือดไง เวลาบอกว่าบวชนี่นะ พ่อแม่ได้บุญ ๑๖ กัป ทําไมมันจะไม่ได้ เอาเลือดเนื้อเชื้อไข ดูสิ สมัยโบราณนะ กว่าจะอุ้มท้องมา ๙ เดือน พออุ้มท้องมา ๙ เดือน เสร็จแล้วพอคลอดออกมาแล้วยังกินนม กินนมกินเลือด กินเลือดในอก นี่ก็เลือดเนื้อเชื้อไขเราทั้งนั้นน่ะไปคํ้าจุนศาสนา คํ้าจุนศาสนาตรงไหน คํ้าจุนศาสนาตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานมาตั้งแต่ ๒,๐๐๐ กว่าปี ศาสนาไม่เคยขาดพระสงฆ์เลย

ถ้าการขาดพระสงฆ์คือบวชเรียนกันต่อมาไม่ได้ คือการบวชต้องมีพระครบ ๑๐ องค์บวชมา แล้วพระต้องบวชต่อเนื่องกันมา ถ้าขาด ไม่มีพระบวช ไม่ได้

ทีนี้การคํ้าจุนศาสนา คือพระบวชมาแล้วมาศึกษาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วถ้ามีอํานาจวาสนาก็ได้เป็นอุปัชฌาย์ เป็นอาจารย์ ได้บวชกุลบุตรสุดท้ายภายหลัง แล้วก็มีการศึกษา มีการสั่งสอน ก็มีวิชาการ ก็ต่อเนื่องกันมา นี่สืบทอดศาสนามา คํ้าจุนศาสนา

ฉะนั้น ลูกมาบวช พ่อแม่ได้ ๑๖ กัป จะรู้หรือไม่รู้ พ่อแม่ได้แน่นอน เพราะว่ามันเป็นไปโดยเวรโดยกรรม โดยข้อเท็จจริง เพราะลูกมาบวช สายเลือดมาบวช สายเลือด เลือดเนื้อเชื้อไขเข้ามาคํ้าจุนศาสนา นี่พ่อแม่ได้ ๑๖ กัป ได้บุญแน่นอน ฉะนั้น นี่เลยเป็นประเพณีของชาวพุทธไง

ถ้าเป็นมหายาน ถ้ามีลูกชาย ลูกคนโตต้องไปบวช แถวทิเบต แถวมหายาน ในครอบครัวหนึ่งต้องมาบวชคนหนึ่งตามประเพณีของเขา ในฝ่ายมหายานนะ ในบ้านถ้ามีผู้ชายหลายคน ก็ตกลงกันมาคนหนึ่ง ต้องมาบวช

ฉะนั้น ดูพระสิ พระทิเบตเยอะไปหมดเลย เพราะทุกบ้านต้องส่งมาหนึ่งคนมาบวชเป็นประเพณี ถ้าไม่บวช เหมือนเราเข้าอยู่ประเพณีนั้นไม่ได้ แต่พอมาเถรวาทเรา มาบวช บวชแล้วสึก บวชเป็นประเพณี

ถ้าบวชเป็นประเพณี นี่บุญบวช บุญบวช เราบวชประเพณี พ่อแม่อยากให้ลูกบวชมาก เพราะขอให้ได้พึ่งชายผ้าเหลืองจากลูกชาย ถ้าลูกชายไปบวช พ่อแม่จะได้บุญกุศล แบบว่าเป็นสิ่งที่เชิดชู เป็นสิ่งที่ทําให้พ่อแม่มีความอบอุ่นใจ เกิดมาแล้วก็ยังได้บุญได้กุศลจากพระพุทธศาสนา ฉะนั้น บุญบวชนี่ได้มากๆ เลย ๑๖ กัป พ่อแม่ได้ ๑๖ กัปแน่นอน ฉะนั้น พอบวชเสร็จแล้ว พ่อแม่ได้จนบวชเสร็จจบ จบเลย เพราะเอาลูกเข้าไปอยู่ในศาสนาแล้ว ต่อไปนี้อยู่ที่ลูกแล้ว ถ้าลูกปฏิบัติดี ปฏิบัติดี เห็นไหม “โอ๋ย! นี่ลูกใครเนี่ย”

ดูสิ ดูเวลาครูบาอาจารย์เราท่านเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา เขาไปหาพ่อหาแม่ ลูกมาบวชจนสําเร็จเป็นพระอรหันต์ ลูกมาบวชแล้วได้มีคุณธรรม พ่อแม่เป็นที่เชิดชูขึ้นมาอีก นี่ถ้าบวชแล้ว แล้วศึกษาเล่าเรียนแล้วทําความดี

แต่ถ้าบวชแล้วเราโดนกิเลสครอบงําหัวใจ แล้วทําแต่บาปแต่กรรม สร้างแต่บาปแต่กรรมนะ มันก็เป็นบาปกรรมของผู้บวชนั้น เป็นบาปเป็นกรรมของผู้บวชนั้น เพราะเจ้าหน้าที่ เวลาเราทําความผิดพลาด เวลาทําผิด เราก็มีผลตามกฎหมายใช่ไหม แต่ถ้าเจ้าหน้าที่ทําผิด เขาต้องมีสองเท่า นี้พระสั่งสอนศีลธรรมเขา แล้วพระมาผิดเสียเอง พระมาทําผิดเสียเอง มันก็มีเวรมีกรรมมากขึ้น

ฉะนั้น มีเวรมีกรรมมากขึ้น มันจะเข้าสู่คําถามนี้ไง คําถามว่า มันเป็นอาบัติๆ เขาบอกเลย คําถาม ผู้ที่มาบวชประเพณี ๗ วัน ๑๕ วัน เขาไม่รู้หรอก ถ้าเขาไม่รู้นะ

แต่ถ้าคนมีอํานาจวาสนานะ ในเมื่อเราไม่รู้ มาบวช ๕ วัน ๑๐ วัน ถ้าไม่รู้ก็ถาม ถามเสียดีกว่า แล้วก็ดูพระผู้ใหญ่เขาทํา ดูพระพี่เลี้ยงเขาทําว่าเขาทําอย่างไร ถ้าเราไม่รู้ อย่าไปฝืนทํา เพราะอาบัตินี้ ผิดเพราะไม่รู้ ผิดเพราะทําผิด ผิดเพราะสงสัย

ไม่รู้ก็ผิด ผิดแน่นอน มีกรรมอยู่แล้ว ไม่รู้ก็ผิด เพราะไม่รู้ มันจะไปยกเว้นวินัยได้อย่างไรล่ะ ยกเว้นข้อห้ามได้อย่างไร ไม่รู้ อ้างว่าไม่รู้ไม่ได้ ไม่รู้ก็ผิด สงสัยก็ผิด ทําผิดก็ผิด ฉะนั้น เวลาบวช เขาต้องศึกษาไง

ทีนี้กรรมฐานเราเวลาจะบวชขึ้นมา เขาต้องไปเป็นปะขาวก่อนเพื่อมาศึกษา เพื่อทําความเข้าใจ ถ้าความเข้าใจ ถ้าความเข้าใจแล้วมันจะเป็นโอกาสไง ฉะนั้น ความเข้าใจ เวลาบวช พิธีกรรมบวช ญัตติจตุตถกรรมมันเป็นภาษาบาลี แล้วบวชแล้วเขาก็บวช แล้วยิ่งคนรุ่นใหม่ด้วย นรกสวรรค์ก็ไม่เชื่อ อะไรก็ไม่เชื่อ มันเป็นวิทยาศาสตร์หมด ฉะนั้น เวลาจิตใจของคนมันหยาบ มันก็ทําตามแต่ความพอใจของตัว แล้วก็ไม่เชื่อ แล้วพอสึกออกไป แล้วไปทําสิ่งใดแล้ว เวลาเราทําสิ่งใดก็ไม่ประสบความสําเร็จ ทําสิ่งใดก็มีความผิดพลาด มันก็คิดหาเหตุผลแล้ว

ในสมัยปัจจุบันนี้ไปหาหมอดูกัน ไปให้คนทาย พยากรณ์กันตลอด แต่ในพระพุทธศาสนาไม่ได้สอนอย่างนั้นน่ะ ในพระพุทธศาสนาสอนนะ สอนให้เชื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เท่านั้น พระธรรม สัจธรรม ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําไมจะต้องไปให้คนนู้นทาย คนนี้ทาย

ทีนี้พอเวลาเราผิดพลาดขึ้นมา เราเองเราก็หวั่นไหวอยู่แล้ว พอหวั่นไหวอยู่แล้ว พอคิด เราก็ทบทวนจะหาความผิดแล้ว พอมารู้ว่าตัวเองผิด เคยทําผิดไว้ที่ไหน คอตกไง เพราะมันเป็นอดีตไปแล้ว มันเป็นอดีตไปแล้วจะแก้อย่างไร

ฉะนั้น มันต้องศึกษามาตั้งแต่ตอนนี้ เวลาศึกษามา มีครูบาอาจารย์ที่ดี ท่านจะพาไปสิ่งที่ดี ถ้าพาไปสิ่งที่ดี นี่บุญบวช เวลาบวชได้บุญจริงๆ แต่บวชแล้ว บุญบวช บุญบวชก็ประเพณี แต่เวลาเราบวชแล้วเราประพฤติปฏิบัติ เราจะเอาอริยสัจ เราจะเกิดสัจจะความจริง เราจะชําระล้างกิเลส มันเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลย

นี่พูดถึงว่าบุญบวชนะ ฉะนั้น เวลาบวชมันได้บุญ แต่บวชให้ถูกต้อง บวชให้ดีงาม บวชแล้วเราประพฤติปฏิบัติตามความจริงขึ้นไป ถ้าความจริงขึ้นไป มันจะเป็นความดีของเราไง แต่ถ้ามันไม่เป็นความจริง เราเป็นวิทยาศาสตร์ เราก็คิดของเราไปอย่างนั้นน่ะ

ฉะนั้น เข้าคําถาม “๑. การบวชครั้งแรกทําอาบัติปาราชิกที่มีความผิดมีเพียงแค่ ๔ ข้อเอง แต่ไม่ได้ซับซ้อนเลย ถ้าพระทําผิดใน ๔ ข้อนั้นแล้วปาราชิก ไม่สามารถกลับมาบวชใหม่ได้ หมายถึงไม่มีวัดไหนให้บวช แต่ถ้าคนคนนั้นสํานึกผิดแล้วอยากบวชใหม่ จะทําได้ไหมครับ และมีทางออกอย่างใด”

ถ้าทําปาราชิก ปาราชิก ๔ ฆ่าคนตาย ลักทรัพย์เกิน ๑ บาท อวดอุตตริมนุสสธรรม แล้วก็เสพเมถุน นี่ปาราชิก ๔ ถ้าปาราชิก ๔ มันตาลยอดด้วน บวชอีกก็ไม่ใช่เป็นพระ เวลาไปบวช บวชชาตินี้บวชแล้วมันไม่เป็นพระหรอก เพราะมันขาดไปโดยธรรมวินัย ขาดไปโดยอัตโนมัติไง มันไม่ต้องมีใครตัดสิน มันขาดโดยการกระทํานั้นน่ะ การกระทํานั้นจบสิ้น จบแล้ว อาบัติอยู่ในตัวเขาแล้ว ทีนี้พอเขาสึกไปหรือเขาไม่ได้สึก แล้วเขาจะไปบวชใหม่ ไปบวชที่ไหน ถ้าเขาไม่บอก วัดอื่นจะรู้ไหม

เราจะบอกว่า พิธีกรรมบวช เขาบวชให้ ไปบวชที่อื่น ไปบวชที่วัดที่เขาไม่รู้ เขาบวชกันอยู่ ใครไปปาราชิกแล้ว เวลาขาดจากพระไปแล้ว โดนจับได้ก็สึกไป แล้วถ้าไม่มีชื่อเสียงใช่ไหม ก็ไปบวชที่อื่น ไปบวชแต่ละภาค อุปัชฌาย์ที่ไม่รู้เขาก็บวชให้ บวชให้แล้วเป็นพระหรือเปล่าล่ะ มันเป็นพระหรือเปล่า

ทีนี้มันเป็นพระหรือเปล่า เป็น เพราะอะไร เพราะบวชแล้วมันต้องเข้าอุโบสถ มันต้องทําสามีจิกรรม มันก็เป็นพระ แต่เขาไม่สมบูรณ์หรอก มันบวชไม่ได้ คําว่า “บวชไม่ได้” คือว่ามันบวชให้เป็นอริยบุคคลขึ้นมาไม่ได้ มันบวชขึ้นมาให้เป็นพระจริงๆ ไม่ได้

แต่ไอ้พระปลอมๆ พระสมมุติ ไอ้พระที่ว่าคนนู้นบวชให้ คนนี้บวชให้ ไอ้อย่างนี้มันทํามันเหมือนเป็นสมมุติไง สมมุติก็เหมือนกับการแสดง การแสดงเป็นสมมุตินะ ดูสิ การแสดงเขาเล่นได้ดี การแสดงยังเป็นอาชีพเขาเลย

ทีนี้มาบวชเป็นพระ พระโดยสมมุติ สมมุติ แต่เขาห้ามบวชอยู่แล้ว เพราะว่ามันบวชไม่ได้ แต่คําว่า “ห้ามบวช” ทีนี้ทางโลกคําว่า “สมมุติ” มันมีพรรคมีพวก มีการช่วยเหลือเจือจาน อันนั้นอีกเรื่องหนึ่ง

เขาบอกว่า “แล้วถ้ามีคนสํานึกผิด อยากบวชจริงๆ จะทําได้ไหมครับ มีทางออกอย่างใด”

อยากบวชจริงๆ เราไม่ต้องบวช ถ้าพูดถึงคนที่เคยทําผิดมาแล้ว เพราะว่าผู้ที่ทําเป็นอาบัติปาราชิก ห้ามมรรคห้ามผล นี่ตามธรรมวินัยนะ แต่ไม่ได้ห้ามสวรรค์ ไม่ได้ห้ามสวรรค์ ไม่ได้ห้ามคุณงามความดี เราก็ทําคุณงามความดีไปสิ ไม่ใช่ว่าเราเป็นปาราชิกแล้วเราจะน้อยใจ...

ไม่ใช่เรา เราไม่ได้เป็น

คนที่เป็นปาราชิกแล้ว ขณะที่เป็นมันขาดสติ มันทําไปแล้ว แต่คนที่สํานึกได้ คนที่สํานึกได้ สํานึกความผิดจริงๆ แล้วอยากบวชใหม่ อยากทํา ทําได้ไหม

บวชมันก็บวชเป็นพิธีกรรมนั่นน่ะ แต่มันเป็นความจริงไหมล่ะ เพราะว่ามันขาดตั้งแต่ความจริง มันรู้อยู่แก่ใจ เวลาเขาสํานึกผิดแล้วเขาจะทําได้อย่างไร เขาจะบวชใหม่ได้ไหม

ไอ้บวชใหม่มันอีกเรื่องหนึ่งนะ แต่เวลามันเป็นเวรเป็นกรรม คําว่า “เวรกรรม” เวรกรรมมันมีไง ดูสิ เวลาพระเราเป็นอาบัติ เวลาปลงอาบัติ กรรมมันมีไหม ผิดศีลแล้วปลงอาบัติ

คําว่า “ปลงอาบัติ” คือสํานึกผิด สํานึกผิดแล้วเราจะระมัดระวัง เราจะทําคุณงามความดีของเรา เราจะตั้งสติของเรา เราจะทําคุณงามความดี นี่เขาสํานึกผิด แล้วเขาประจานตนเอง แล้วเขาก็ปลงอาบัติ ปลงอาบัติ สิ่งที่ผ่านไปแล้ว เหมือนกับสารภาพ สุภาพชนสารภาพต่างๆ แล้วสํานึกผิด แล้วตั้งใจว่าจะทําคุณงามความดี แล้วทําต่อเนื่องไป มันก็ทําให้ตัดนิวรณธรรม นิวรณธรรมคือกางกั้นมรรคผลใช่ไหม นี่มันตัดนิวรณ์แล้ว เราเคยผิด แล้วเราสารภาพแล้ว เราตั้งใจแล้ว นี่เริ่มต้นใหม่ เริ่มต้นใหม่ทําดีต่อไป

แต่ถ้ามันไม่ได้ปลงอาบัติมันเกิดนิวรณ์ มันลังเลสงสัย มันขุ่นข้องหมองใจ มันทําสมาธิไม่ได้ มันเจริญก้าวหน้าได้ยาก ฉะนั้น เวลาปลงอาบัติแล้ว นี่ปลงอาบัติ แต่เวรกรรมมันก็ยังมีอยู่

นี่ก็เหมือนกัน นี่ปาราชิก ถ้าปาราชิกแล้ว เวรกรรมอันนี้มันฝังอยู่กับใจ

ฉะนั้น เวลาที่ว่าสํานึกผิด สํานึกผิดก็สํานึก ก็ดีแล้วแหละ แล้วจะบวชใหม่ ไปบวชใหม่ที่ไม่รู้ เขาก็บวชให้ ถ้าบวชแล้ว เราก็ภาวนาของเราไป มันก็เป็นโอกาสของคน ว่าอย่างนั้นเถอะ มันแบบว่าเป็นสิทธิ์ เป็นสิทธิ์ของคน แต่เวลาจะเชื่อไม่เชื่อนั่นมันอีกเรื่องหนึ่งนะ

ทีนี้พูดถึงว่าเรื่องอาบัติเรื่องหนึ่ง เรื่องเวรเรื่องกรรมเรื่องหนึ่ง นี่เรื่องเวรเรื่องกรรมนะ ฉะนั้น สิ่งที่ว่าภาวนา เดี๋ยวมันมีคําถามต่อไปข้างหน้า

“๒. สําหรับสังฆาทิเสสมีหลายข้อมากมาย จําไม่หวาดไม่ไหว บางทีเล็กๆ น้อยๆ ก็อาบัติสังฆาทิเสสแล้ว พระบวชใหม่ในปัจจุบันนี้บวชตามประเพณี ๗ วัน ๑๕ วัน แน่นอน ไม่รู้ศีลครบ ๒๒๗ แน่นอน” ฉะนั้น นี่เขาว่าอย่างนั้นนะ

ทีนี้คําว่า “สังฆาทิเสสต่างๆ” มันยังแก้ไขได้ อย่างเช่นทุกกฏ ปาจิตตีย์ นิสสัคคิยปาจิตตีย์ อนิยต ๒ แล้วสังฆาทิเสส เพราะคนเวลาประพฤติปฏิบัติ ไอ้เรื่องไม่ทําความผิดมันไม่มีอยู่แล้ว ฉะนั้น เพียงแต่ว่าในเมื่อพระทําผิดแล้วเป็นอาบัติ โลกเขาติเตียน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็บัญญัติเป็นวินัยห้ามๆๆ ไว้

ถ้าห้ามไว้ เวลาเราเป็นพระใหม่แล้วเราจะไม่ทําความผิดพลาด ให้รักษาศีลข้อหนึ่งคือข้อที่ว่ารักษาใจของเรา เราจะไม่ทําสิ่งใด เราศึกษาค้นคว้า เวลาบวชแล้วเราศึกษาธรรมวินัย ถ้ามีเวลาปฏิบัติ เราปฏิบัติของเรา ถ้าเราปฏิบัติได้ใช่ไหม เราไม่ไปทําความผิดพลาดอย่างนั้น เราพยายามทําความดีของเรา มันก็จะว่าศีลที่มันมากมายนักมันก็รักษาใจของตัว ศีลเขาขีดไว้เพื่อจะรักษาใจของตัว ถ้ารักษาใจแล้วมันก็เข้ามาที่ว่าจะ ๗ วัน ๑๕ วัน

เรามาเอาบุญน่ะ หนึ่ง มาเอาบุญ แล้วเรามาบวช จริงๆ แล้วบวชเพื่อตัวเรานะ ทิด บัณฑิต คนที่มาบวชแล้วเป็นบัณฑิต เป็นผู้ที่ศึกษาธรรมวินัยเพื่อจะเอานี้เป็นเครื่องดํารงชีวิต แต่ในปัจจุบันนี้บวชเพื่อพ่อแม่ บวชให้พ่อให้แม่ นี่เวลามันคิดกันไปอย่างนั้นไง

ใช่ เราบวชแล้วพ่อแม่ได้แน่นอน แต่บวชก็บวชมาเพื่อให้เราศึกษาไง คํ้าจุนศาสนา เห็นไหม บวชแล้วเราก็ศึกษา ศึกษาธรรมวินัย ศึกษาต่างๆ แล้วเราเข้าใจ ใครพูดผิดพูดถูก เราสามารถแก้ไขได้

บวชมาเพื่อเป็นบัณฑิต บวชมาเพื่อศึกษา บวชมาเพื่อชีวิตเรา ชีวิตเราเข้าใจเรื่องชีวิต เข้าใจเรื่องบาปเรื่องบุญ ชีวิตเราจะไม่หลงไปในทางตํ่า บวชเพื่อเรา ไม่ใช่บวชเพื่อพ่อแม่ ทีนี้พ่อแม่ได้โดยอัตโนมัติ

ทีนี้ว่าถ้าบวชให้พ่อแม่ บวชแล้วก็เป็นของพ่อของแม่ ไอ้เราก็ไม่ทําอะไรเลย ไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย

บวชเพื่อเรา บวชเพื่อเป็นบัณฑิต แต่พ่อแม่ได้บุญกุศลแน่นอน นี่พูดถึงธรรมวินัยนะ

ฉะนั้นบอกว่า “ถ้าบวชครั้งแรกเกิดผิดพลาดเป็นอาบัติสังฆาทิเสสแล้วสึกไป อาบัติได้ติดตัวไปโดยไม่ตั้งใจ นั่นเพราะตอนบวชนั้นไม่รู้จริงๆ ว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสส แต่เมื่อการบวชครั้งที่ ๒ จึงได้ศึกษาอย่างจริงจัง กลัวความผิดพลาดนั้น กลัวความไม่บริสุทธิ์ ถ้าบวชใหม่แล้วอาบัติยังคงเดิมอยู่ใช่หรือไม่ครับ”

ใช่ ถ้าใครเป็นอาบัติ เป็นอาบัติอะไรก็แล้วแต่ แล้วเราคิดว่าเราจะหนี เราสึกไปโดยไม่ปลงอาบัติ นี่เป็นอาบัติสังฆาทิเสส ยังไม่ได้อยู่กรรม อาบัตินี้มันจะติดตัวไป พอติดตัวไปแล้ว ไปทําอะไร ถ้ามันมีบุญกุศลมากๆ มันก็เป็นไปได้

ถ้ามีสิ่งใดแล้ว คําว่า “กรรม” คนเรานะ เราทําโดยตัวเราอิสระ เรายังทํางานได้ เราทําแล้วยังมีตัวถ่วงอย่างนี้ เราเสียเปรียบเขานะ เหมือนนักกีฬาที่เขาฝึกซ้อม เขาเอายางผูกไว้แล้วเขาวิ่ง วิ่งด้วยตัวคนเดียวมันก็เหนื่อยอยู่แล้ว ยังเอายางผูกไว้อีก แล้วก็วิ่งลากล้อยางไปอีก นั่นน่ะมันตัวถ่วง

นี่ก็เหมือนกัน เวรกรรมมันเป็นตัวถ่วง ถ้าเราตัดซะ ตัดยางนั้นออก เราไม่ลากอันนั้นไป เราก็สะดวกขึ้น

นี่ก็เหมือนกัน อาบัติที่ติดตัวๆ ไป มันเป็นเวรเป็นกรรม ทีนี้ถ้าเราหนีไป มันก็มีบ่วงนั้นน่ะผูกติดตัวเราไป

ถ้าเราบวชใหม่ อาบัติยังอยู่ไหม

อยู่

แล้วทําอย่างไรล่ะ

ก็ปลงอาบัติไง ทีนี้การปลงอาบัตินะ อาบัติสังฆาทิเสส ปิดไว้เท่าไรก็ต้องอยู่กรรมเท่านั้น ฉะนั้น ถ้าอยู่กรรม เคยบวชเมื่อ ๑๐ ปีที่แล้ว เคยบวชเมื่อ ๒๐ ปีที่แล้ว ต้องอยู่กรรมถึง ๒๐ ปีเชียวหรือ

มันก็อยู่ที่ว่าสังฆาทิเสสที่สงฆ์เป็นใหญ่ เราเคยได้ฟังเทศน์ของหลวงปู่หล้า หลวงปู่หล้าท่านบอกว่า เวลาปลงอาบัตินี่นะ ถ้ามันอยู่กรรมอย่างนี้ สงฆ์สามารถกําหนดให้ได้ แต่ไม่ใช่ผู้อยู่ต้องการนะ เพราะสังฆาทิเสส สงฆ์เป็นใหญ่ สังฆะ ความผิดจากสงฆ์ คือทําลายสงฆ์ ทําลายองค์กร คณะสงฆ์นั้นสามารถ ถ้า ๒๐ ปี บวชเมื่อ ๒๐ ปีที่แล้วเป็นสังฆาทิเสส แล้วตอนนี้มาบวชใหม่ ก็ต้องนับ ๒๐ ปี ก็ปิดมา ๒๐ ปีไง

คําว่า “ปิด” คือว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสสแล้วไม่ได้บอก บอกคือการประจาน ถ้าบอกประจานปั๊บ เวลาหยุดทันที สมมุติใครเป็นสังฆาทิเสส ถ้ายังไม่แน่ใจ ยังเก็บไว้ ๒ วัน ๕ วัน ๑๐ วัน ถ้าแน่ใจ วันที่ ๑๐ แน่ใจ แน่ใจก็บอกพระเลย บอกว่าผมเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ถ้าเป็นอาบัติสังฆาทิเสสปั๊บ ต้องอยู่กรรม ๑๐ วัน ๑๐ วันที่ปิดไว้ แต่ถ้าไม่บอก เวลามันจะทบไปเรื่อยๆ ตั้งแต่วันที่ปิด

ฉะนั้น เวลาพอบอกปั๊บ ถ้ามันนับวันได้ หรือสามารถที่จะอยู่กรรมได้ เขาต้องให้อยู่กรรม ต้องอยู่กรรมก่อน อยู่ปริวาสก่อน พออยู่ปริวาสจบแล้ว ชดใช้จบแล้วถึงไปอยู่มานัต มานัตคือต้องอยู่กับสงฆ์ ต้องให้ควบคุมโดยสงฆ์ว่าเขามีพฤติกรรมดีขึ้นไหม เพราะอยู่มานัตอีก ๗ วัน เสร็จแล้วถึงอัพภาน

อัพภานคือยกจากสงฆ์ที่ไม่ปกติ ถ้าเป็นอาบัติสังฆาทิเสสเขาเรียกว่าไม่ปกติภิกษุ ยกขึ้นมาสู่ปกตัตตะภิกษุ ยกขึ้นมาสู่สงฆ์เสมอกัน ถ้ายกขึ้นมาสู่สงฆ์เสมอกัน พร้อมกัน

ฉะนั้น ที่ปิดไว้มันก็จะมีปัญหาอย่างนี้ แต่ส่วนใหญ่แล้วคนที่ไม่รู้แล้วทําไป เราจะบอกว่า เวลาอาบัติเป็นสังฆาทิเสส เวลาครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติท่านว่า ปิดมรรคปิดผล กั้นมรรคกั้นผล คนปฏิบัติมันเลยปฏิบัติยาก

ฉะนั้น เราเคยเจอ ธรรมดาเรื่องของพระมันก็อยู่ในวงการพระ มันเป็นตํานานเล่าๆ กันมา เห็นว่าคนที่เป็นอาบัติแล้วออกไปประกอบสัมมาอาชีวะมันจะขัดสน มันจะอะไร เขามาบวชเพื่อมาอยู่กรรม แล้วมาปลงอาบัติ แล้วออกไปทํามาหากินใหม่ เขาก็ดีขึ้น

กรณีนี้เพราะว่าอะไร เพราะพระพุทธศาสนาในเมืองไทย ๗๐๐ กว่าปี ตั้งแต่สมัยสุโขทัยมา ๗๐๐ กว่าปี แล้วศาสนามัน ๒,๐๐๐ กว่าปีใช่ไหม จากสุโขทัย จากสุโขทัยเอามานครศรีธรรมราช นครศรีธรรมราชมาจากลังกา ลังกามาจากอินเดีย มันส่งต่อกันมา ฉะนั้น เรื่องวัฒนธรรมมันยาวไกล มันถึงมีตํานานเรื่องนี้เยอะมาก

ทีนี้เวลาพูดไปมันก็เหมือนกับว่าหลวงพ่อจะเขียนเสือให้วัวกลัวอีกแล้ว

นี้เราพูดแต่เรื่องจริง

ฉะนั้น สิ่งที่เราผิดพลาดไปแล้ว คนผิดใช่ไหม แล้วมาบวชใหม่ มันมีโอกาส เราก็ปลงอาบัติซะ คืออยู่กรรม อยู่กรรมโดยให้สงฆ์ท่านวินิจฉัยให้ว่าเราควรอยู่กรรมเท่าไร แล้วอยู่กรรมเท่าไรเสร็จแล้ว สงฆ์เป็นผู้วินิจฉัยให้ สังฆาทิเสส คือเรามีความผิดพลาดกับสงฆ์ แล้วสงฆ์นี้เป็นผู้วินิจฉัยให้มันจบที่นั่นไง มันไม่ใช่เราวินิจฉัย เพราะเราทําผิดกับคณะสงฆ์ คณะสงฆ์เป็นผู้วินิจฉัย วินิจฉัยให้อยู่กรรมเท่าไร เราอยู่กรรมเสร็จแล้วเราก็ขึ้นมานัต อยู่มานัตเสร็จแล้วเราก็อัพภาน ก็จบเรื่องสังฆาทิเสส

แต่เรื่องกรรมเก่า เราควรทําไหม

ยิ่งกว่าควรอีก

กรณีนี้มันมีกรณีที่ว่าปิดมรรคปิดผลนะ แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านมีกําลังใจที่เข้มแข็ง ท่านพูดถึงพระฉันนะ พระฉันนะ ตอนที่พระพุทธเจ้าออกบวช เป็นคนที่ขี่ม้ากัณฐกะออกมาบวช แล้วเขาถือตัวถือตนว่ามีพระพุทธเจ้าเพราะมีเขา เขาจะมีทิฏฐิมานะมาก แล้วเขาก็จะมาคอยกีดกันเวลาใครเข้าไปหาพระพุทธเจ้า ตอนหลังเขามาบวชตามพระพุทธเจ้า แล้วมันก็มีปัญหามาก

พระอานนท์ถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานว่า ถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว พระฉันนะนี่จะทําอย่างไร

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้ลงพรหมทัณฑ์ ลงพรหมทัณฑ์คือปรับเหมือนสังฆาทิเสส พอลงพรหมทัณฑ์ปั๊บ ไม่ให้ใครคบ เพราะสังฆาทิเสส ไม่ให้พระเข้าไปยุ่งนะ ถ้าเป็นสังฆาทิเสสแล้วพระจะอยู่ด้วยไม่ได้ เขาต้องอยู่ด้วยตัวเขาเอง เพราะเหมือนกับเขาไม่ใช่พระ เขาตํ่ากว่าพระ พระจะกินกับเขาไม่ได้ จะอยู่กับเขาไม่ได้

พอพระอานนท์ลงพรหมทัณฑ์พระฉันนะ พระฉันนะเสียใจมาก เข้าป่าไปเลย ไปภาวนาอย่างจริงจังเลย

เพราะว่าพอพระอานนท์ลงพรหมทัณฑ์ ลงพรหมทัณฑ์เสร็จ ถ้าเขาสํานึกได้ เขาต้องสํานึกตัว แล้วเขาต้องมาขอขมาคณะสงฆ์ไง

พระฉันนะรับไม่ได้ เข้าป่าไปเลย เสียใจมาก แล้วก็ไปมุมานะในการปฏิบัติจนสําเร็จเป็นพระอรหันต์ ย้อนกลับมา เพราะพระอรหันต์ไม่มีทิฏฐิแล้วใช่ไหม พอเป็นพระอรหันต์ ย้อนกลับมาหาพระอานนท์ บอกว่าจะมาปลงอาบัติ อาบัติสังฆาทิเสส

พระอานนท์บอกว่าปลงอะไร เป็นพระอรหันต์ อาบัติก็จบแล้ว เพราะเป็นพระอรหันต์ไปแล้ว พระอรหันต์นี้เป็นสติวินัย พ้นจากการเป็นอาบัติทั้งหมด เพราะเป็นพระอรหันต์

ครูบาอาจารย์ที่ท่านเข้มแข็งท่านอ้างข้อนี้ไงว่าสังฆาทิเสสว่าปิดมรรคปิดผล ทําไมพระฉันนะไปได้ นี่พูดถึงนะ

แต่ถ้ามีเวรมีกรรม ในพระพุทธศาสนา ตํานานเรื่องอย่างนี้มันมี แต่ถ้าเราจะบวชครั้งที่ ๒ ต้องทําเลยล่ะ ไม่ใช่ว่าควรทํา ต้องทําเลย เพราะเรามีบาดแผล เรามีโทษอยู่ แล้วเราบวชครั้งที่ ๒ แล้วไม่ทํา โอ๋ย! แย่มาก

เรามีความบกพร่องใช่ไหม แล้วเราบวชครั้งที่ ๒ เราควรจะทําให้มันดีขึ้นไหม

ต้องทํา ทําเลย ถ้าทําก็จบ

ฉะนั้นบอกว่า ถ้าบวชครั้งที่ ๒ แล้วเขาจะปลงอาบัติ เพราะว่าบวชครั้งที่ ๒ ควรจะต้องมีพิธีกรรมปลงอาบัติเก่าๆ ในครั้งที่บวชครั้งแรกใช่ไหมครับ สําหรับอาบัติเล็กน้อยไม่ต้องพูดถึง เพราะอาบัติเล็กน้อยมันปลงได้

เราเป็นพระอยู่ ต้องปลงอาบัติ เห็นไหม เวลาพระเขาจะสึก เขาปลงอาบัติก่อน เขาขอขมาลาโทษ แล้วเขาก็สึกไป เพราะอะไร คนที่ไม่ศรัทธาไม่มีความเชื่อ เขาก็ว่ามันไม่มีผล แต่ถ้าคนเขามีศรัทธา เขาเชื่อมากนะ

ถ้าเขาเชื่อ เขาพยายามเอาแต่ความเป็นมงคลชีวิตเขาไป เพราะเขาเชื่อเขาศรัทธาของเขา เขาจะสึก เขาปลงอาบัติก่อน แล้วเขาก็ขอขมาลาโทษ แล้วเขาสึกไปแล้ว สิ่งใดที่เขาใช้สอยในวัด เขาก็มาบํารุงรักษาใช้คืน นี่ก็เพื่อมงคลชีวิตของเขา นี่ถ้าคนเชื่อคนศรัทธาเขาคิดอย่างนั้น

ไอ้คนไม่เชื่อ ดูสิ ของในวัดทั่วไป ขโมยมันยังเข้าไปลักเลย จีวรตากไว้ มันเอาไม้เกี่ยวไปเลย นั่นเขาคิดไปอีกอย่างหนึ่ง นานาจิตตัง ถ้าเชื่อไปอย่างหนึ่ง ไม่เชื่อไปอีกอย่างหนึ่ง

“๓. บ้างก็ว่าอาบัติแบบนี้จะมีกรรมนั้นกรรมนี้ติดตัว มีผลต่อมรรคผลนิพพาน มีผลต่อการภาวนา แต่ผมเชื่อว่าอาบัติไม่ถึงปาราชิกแล้ว ถ้าพอปล่อยวางได้ ไม่ยึดติดในใจ”

มันได้ ข้อนี้ว่าได้ มันก็เหมือนที่ว่าไปแล้ว พระฉันนะนั่นน่ะ นั่นเขาทําได้

แต่ถ้ามันเป็นความจริง ทุกคนปฏิบัติก็อยากจะสะดวกใช่ไหม ทุกคนปฏิบัติ ดูสิ เราปฏิบัติล้มลุกคลุกคลาน ถ้าปฏิบัติแล้วมันได้มรรคได้ผล เราก็ต้องการตรงนั้น ใครปฏิบัติก็อยากทางสะดวกทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น ถ้ามันเป็นขวากหนาม เป็นการปิดกั้นการปฏิบัติ เราก็จะหลีกเลี่ยงอยู่แล้ว

แล้วบอกว่าถ้ามันมีมรรค มันมีของมัน ถ้ามันมีอาบัติ มันมีผลต่อการภาวนา

มี มีแน่นอน มีแน่นอนในชาติปัจจุบันนี้ไง อย่างเช่นปาราชิก ปาราชิกมันก็ชาตินี้ ชาติต่อไป ไอ้ที่ว่าตาลยอดด้วนจบแล้วนะ เพราะเวลามันหมดอายุขัย มันหมดชีวิตนี้ไป มันไปเกิดใหม่ พอการเกิดใหม่ อย่างที่เราเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แต่ละภพแต่ละชาติเราทํามามากน้อยขนาดไหน ถ้าทํามามากน้อยขนาดไหน ดูสิ พระในสมัยพุทธกาลฟังพระพุทธเจ้าปั๊บ เป็นพระอรหันต์เลย

พระก็งง เราอยู่กับพระพุทธเจ้าตั้งนาน ไม่เห็นได้อะไรเลย คนอื่นมาฟังพระพุทธเจ้าทีเดียวเป็นพระอรหันต์เลย ก็ถามพระพุทธเจ้า ทําไมเป็นแบบนั้น

พระพุทธเจ้าจะบอกเลยว่า เมื่อชาตินั้นๆ เขาเคยบําเพ็ญเพียรมากับพระพุทธเจ้า ชาตินั้นพระพุทธเจ้าบอกว่า เราเป็นกษัตริย์ พวกนี้เขาเป็นผู้ที่มาด้วยกัน เมื่อชาตินั้นเราเป็นไอ้นั่น เมื่อชาตินี้เราเป็นไอ้นี่ แล้วพวกนี้เขาปฏิบัติของเขามา เขาทําของเขามา

ทีนี้เวลามาชาติปัจจุบันนี้ พอฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทีเดียวเขาสําเร็จเป็นพระอรหันต์เลย บางคนไปอยู่กับพระพุทธเจ้า อย่างเทวทัตไปอยู่กับพระพุทธเจ้ายังจะขอปกครองสงฆ์ ยังพยายามจะชิงการนําจากพระพุทธเจ้า เขาเป็นชูชก เขาก็เป็นคู่แข่งพระพุทธเจ้ามาตลอด

นี่ก็เหมือนกัน เวลาภพชาตินี้เป็นภพชาตินี้ แล้วเวลาที่ว่าถ้าทําความผิด ตาลยอดด้วนมันปิด แต่ชาติต่อไป ได้

ฉะนั้น เพียงแต่ว่าในชาติปัจจุบันนี้ ในชาติปัจจุบันถ้าเรามีความผิด เขาบอกว่ากรรมนี้มีผลต่อการภาวนา มันมีกรรมติดตัวไป ปิดกั้นมรรคปิดกั้นผล ถ้าเรายังมีโอกาสแก้ไข เราแก้ไข แต่ถ้าเราไม่มีโอกาสแก้ไข เราวางไว้

แล้วอย่างที่คําถามถามมานี่ ในเมื่อเราสํานึกผิด เราอยากทําคุณงามความดี ทุกคนเวลาทําผิดพลาดไป มันทําผิดไปแล้ว แต่ขณะที่เรามีสติมีปัญญาแล้วเรารู้สํานึกถูกสํานึกผิด เราก็พยายามทําคุณงามความดีของเรา แล้วเราก็พยายามภาวนาของเรา

คําว่า “ที่มันมีผลๆ” เพราะเรารู้ไง พอเรารู้ มันเกิดนิวรณ์ เกิดนิวรณ์มันก็กางกั้นอยู่แล้ว แล้วเวลาปฏิบัติไป เวลาคนที่ปฏิบัติไป เราอยู่ในวงการนะ เวลาพระเราปฏิบัติไป จิตมันจะลง มันจะดีดออกเลย ปื๊ด ปื๊ดเลยนะ บางคนไม่เคยลงนะ

เราเคยมีหมู่คณะ มีเพื่อน เขาสงสัยมาก เวลาจิตเขาจะลง มันเด้งออกเลยนะ เขาอดอาหาร เขาพยายามเต็มที่เลย เขาทําของเขาเต็มที่เลย แล้วทําไมมันเป็นอย่างนั้นน่ะ

สุดท้ายแล้วเขาสงสัยในตัวอุปัชฌาย์ของเขา มันน่าจะมีผลต่อการบวช ตอนบวชอุปัชฌาย์ เราไม่แน่ใจว่าอุปัชฌาย์เป็นพระหรือเปล่า สุดท้ายเขาเลยทําทัฬหีกรรม คือไปบวชซํ้า ไปบวชซํ้า ไม่สึก บวชซํ้าอีกทีหนึ่งเพื่อว่า ถ้าบวชครั้งแรกมันผิด ก็มีอุปัชฌาย์องค์เดียว มาบวชซํ้า เขาเรียกว่าทําทัฬหีกรรม บวชซํ้าครั้งที่สอง เวลาในการปฏิบัติมันมีปัญหาขึ้นมา เขาจะแก้ไขของเขา ถ้าแก้ไขของเขานะ

ไอ้อย่างที่ว่ามันจะมีผลต่อการปฏิบัติไหม

มันมี มันมีเพราะเรารู้ หนึ่ง ขณะว่าอารมณ์เรากระทบรุนแรง เรายังภาวนายากเลย แต่ถ้าอารมณ์มันไม่กระทบนะ เห็นไหม เวลาบอกว่าบุญบวช เวลาบวชนี่ได้บุญมาก แต่เวลาคนที่มีโอกาสแล้ว มาเป็นพระแล้วทําผิด มันก็ทําผิดมาก เวลาผิด มันมีผลมากนะ เวลาทําดีได้ดีมาก เวลาทําผิดก็มีผิดมาก

นี่พูดถึงว่าถ้ามันมีผลในการปฏิบัติ มีผลในการปฏิบัติ เพราะในความเชื่อของกรรมฐานบอกว่า ถ้าสังฆาทิเสสปิดกั้นมรรคผลเลยล่ะ เพราะว่าสังฆาทิเสส เวลาใครเป็นสังฆาทิเสส ถ้ามีสํานึกนะ ถ้าปิดไว้ การอยู่กรรม เวลาก็เดินไป แต่ถ้าสารภาพ จบ

ถ้าสารภาพปั๊บ เข้าร่วมสามีจิกรรมไม่ได้ คือเข้าร่วมอุโบสถไม่ได้ เข้าร่วมทําสังฆกรรมไม่ได้ ร่วมฉันกับพระปกติไม่ได้ ต้องแยกไปเลย นี่ถ้ามันสํานึกปั๊บ มันจะเป็นอย่างนั้นเลย พอเป็นอย่างนั้นปั๊บ เราก็ต้องปรับปรุงแก้ไขขึ้นมาให้เป็นปกตัตตะภิกษุ ถ้าไม่เป็นปกตัตตะภิกษุเข้าร่วมสามีจิกรรมไม่ได้

ขณะถ้าร่วมสามีจิกรรมไม่ได้ ก็เลยมีความเชื่อ มีความเชื่อกันว่า ถ้าปฏิบัติแล้วมันจะกั้น เพราะมันไม่เสมอ มันเหมือนเราถ้าเป็นบุคคลธรรมดา ไอ้นี่มันลดลงไป มันตํ่ากว่าบุคคลธรรมดา แล้วมันจะทําได้ไหม นี่ความเชื่อของกรรมฐาน

แต่ถ้าเรามีความมั่นใจว่า ถ้าไม่ถึงปาราชิก เราทําได้

อันนี้เราชมนํ้าใจ เอาเลย ถ้าทําได้ เอาเลย

อันนี้พูดถึงว่ามันมีผลทางการปฏิบัติหรือไม่มีผลกับการปฏิบัตินะ

ทีนี้ “ป.ล. เคยฟังเทศน์ท่านอาจารย์ว่า พระธุดงค์ตามป่าต้องมีศีลบริสุทธิ์ ไม่อย่างนั้นสัตว์ป่า หรือผีป่า หรือสิ่งชั่วร้าย จะทําอันตรายได้”

มันมีข้อเท็จจริงไง มันมีข้อเท็จจริงที่หลวงปู่มั่นท่านจะขึ้นไปถํ้าสาริกาครั้งแรก พอไปถึงหมู่บ้านนั้น สมัยก่อนแถวนั้นมันยังเป็นป่ารกชัฏอยู่นะ หลวงปู่มั่นไปครั้งแรก ชาวบ้านบอกว่า ท่านอย่าขึ้นไปเลย พระขึ้นไปตายมาแล้ว ๓ องค์ ๔ องค์ ท่านจะขึ้นไปทําไม

หลวงปู่มั่นบอกว่า “โอ๋ย! ถ้ามีคนตายอยู่มันก็น่ากลัว แต่อาตมาก็มาแล้ว ขอขึ้นไปดูนิดหนึ่ง” ก็ขอร้องให้ชาวบ้านเขาไปส่ง

ชาวบ้านไปส่ง พอไปส่ง ขึ้นไปบนถํ้าแล้วก็บอกชาวบ้านว่าให้ชาวบ้านกลับไปเถอะ จะขออยู่ แล้วขออยู่ พอหลวงปู่มั่นขึ้นไปพักบนถํ้าสาริกา นี้อยู่ในประวัติหลวงปู่มั่น ท่านก็กําหนดจิตภาวนา เพราะหลวงปู่มั่นท่านมีญาณของท่าน ท่านมีปรมัตถ์วิชาของท่าน กําหนดจิตดูว่าพระที่มาอยู่ที่ถํ้าทําไมถึงตาย ตายเพราะเหตุใด

ในประวัติหรือในปฏิปทาฯ ไปดูได้ หลวงปู่มั่นก็กําหนดดู ย้อนไปดูว่าเขาเป็นอะไรถึงตาย ถึงได้ไปเห็นว่าพระที่ไปอยู่นั่นน่ะเขาออกไปบิณฑบาต หมู่บ้านมันห่างไกล พอบิณฑบาตกลับมาแล้ว ธรรมดาพระเราบิณฑบาตกลับมาต้องฉัน เขาเรียกกาล ฉันในกาล ยาวชีวิก สัตตาหกาลิก มันอยู่ในกาลไง อาหารนี้ฉันได้ถึงก่อนเพล ถ้าเป็นนํ้าตาล นํ้าอ้อย ได้ ๗ วัน สิ่งที่เป็นยาได้ตลอดชีวิต

ฉะนั้น พอเขาบิณฑบาตมาฉัน ฉันมื้อนี้ มันฉันวันนี้ใช่ไหม แล้วสิ่งของแห้งๆ เขาเก็บ ของแห้งนี่แหละเก็บไว้ เก็บไว้ไปฉันรุ่งขึ้น วันรุ่งขึ้นเขาฉันซํ้าไง ถ้าฉันซํ้าเขาเรียกนิสสัคคิยปาจิตตีย์ ภิกษุได้สิ่งนี้มาแล้วเก็บไว้แรมคืน เก็บไว้ สะสมไว้ แล้วรุ่งขึ้นไปฉัน เป็นอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ แค่นี้

พวกเจ้าที่ที่นั่นน่ะทําจนตาย ตายเพราะอาบัติข้อนี้ ตายเพราะบิณฑบาตมา แล้วอาหารมันมีมาก มีของแห้ง วันนี้ฉันเฉพาะอาหารสด อาหารแห้งเก็บไว้ฉันวันรุ่งขึ้น อาบัติอย่างนี้ทําให้ถึงกับเสียชีวิต พระไปตายที่นั่น ๓ องค์ ชาวบ้านที่นั่นเขาเห็นกันหมด แต่ตายด้วยอะไรไม่รู้ แต่หลวงปู่มั่นบอกตายเพราะว่าผิดศีล

ฉะนั้นถึงบอกว่า ฟังที่หลวงพ่อบอกว่าพระที่ธุดงค์ในป่า ศีลต้องบริสุทธิ์ ถ้าไม่อย่างนั้นผีจะทํา

เวลาเขาทํา เราไม่รู้ตัวหรอก แล้วเขาทํานี่เขาทําอะไร ถ้าเราไปทําคุณงามความดีล่ะ หลวงปู่มั่นไปอยู่ในป่านะ เวลาไปอยู่ในป่า เจ้าที่แรง หลวงปู่มั่นรู้ว่าเจ้าที่นี่แรง เดินจงกรมก็ระวังไง เดินแบบสํารวมระวัง ผีมันคิดในใจ หลวงปู่มั่นรู้นะ ผีมันติไง เวลาเริ่มต้น หลวงปู่มั่นท่านเดินปกติก่อน

ผีมันติในใจนะ “พระอะไรเดินจงกรมวิ่งอย่างกับม้าแข่ง” เหมือนกับม้าแข่ง ไม่สํารวมน่ะ

หลวงปู่มั่นก็รู้ในใจว่าเขาคิดไม่ดีแล้ว ก็เลยสํารวมระวัง เดินจงกรมเรียบร้อยนะ

“พระอะไรมาเดินจงกรมย่องๆ เหมือนคนป่วย”

เวลาคนพาลมันคิดอย่างนั้นน่ะ เวลาเดินปกติมันก็บอกว่าวิ่ง เดินจงกรมอย่างกับม้าแข่งเลย เดินกระฉับกระเฉงไง เดินเร็ว เขาเดินจงกรม เขาไม่ใช่มาแข่งม้า นี่เขาติในใจ

หลวงปู่มั่นรู้แล้วก็สํารวมระวังนิดหนึ่ง เขาก็ติอีกแล้ว “พระอะไรมาเดินจงกรมอย่างกับคนป่วย เดินย่องๆ อย่างกับคนป่วย”

หลวงปู่มั่นก็ทําดี ก็ทําต่อไปเรื่อยๆ พอทําถึง ทําอะไรเขาก็ติหมดเลย

หลวงปู่มั่นทําสมาธิ พอจิตลงสมาธิแล้วเทศน์ให้เขาฟัง เทศน์เลยนะ บอกว่า “ผมนะ ก็เป็นคน ผมจะทําอะไรมันก็สุดวิสัย เพราะคนทําได้แค่นี้ ผมก็ระวังทุกอย่างทําให้อยู่ในศีลในธรรม ท่านต่างหากคอยจับผิดเขา ท่านต่างหากคอยจับผิดสมณะ สมณะนี้เป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ สมณะเป็นผู้มีศีลนะ สมณะเป็นผู้ที่ละแล้ววางแล้วนะ ท่านเองจะมีบาปมีกรรมนะ” เทศน์จนเขาลง เทศน์จนเข้าใจ

นี่ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาว่า หลวงพ่อบอกว่าพระธุดงค์ต้องมีศีลบริสุทธิ์ ต้องมีต่างๆ

ไอ้นี่มันคุ้มครองตัวเรานะ เพราะเรามั่นใจไง เราธุดงค์มาอยู่ในป่าในเขา เราไปเจอมาอย่างนี้เหมือนกัน เราไปเจอพวกสัตว์ร้ายเหมือนกัน เราไปเจอเหมือนกัน แล้วเราไม่ใช่ไปเจอคนเดียวนะ เวลาไป พระมีไปหลายองค์ ถ้าเราไปคนเดียว เราจะพูดอย่างไรก็ได้ เราจะไปเจออะไรก็ได้ แต่เราธุดงค์ไป เรามีพระไปด้วย แล้วพระไปด้วย ไปเจอมาด้วยกัน มันยืนยันได้ ถ้ายืนยันได้แล้ว พอยืนยันได้ เราอยู่ได้อย่างไรล่ะ

เรามีศีลไง เรามีศีลด้วยความอบอุ่นของเราไง ถ้าคนที่ไม่มีศีลหรือศีลเขาไม่แน่ใจของเขา เขาต้องปลงอาบัติ เย็นๆ มาปลงอาบัติแล้ว

นี่พูดถึงว่าสิ่งที่เรามองไม่เห็นไง

แล้วเรื่องสัตว์ร้าย

สัตว์ร้าย เราไปเจอช้าง เราไปเจอเสือ เราเจอนะ เจอช้าง เจอเสือในป่า ไม่ใช่เจอช้างในกรง ไม่ใช่เจอเสือในกรง ไม่ใช่ เจอเสือมันมีแม่ลูกอ่อนด้วย เราไปเจออยู่ในป่า ถ้าเจออยู่ในป่า มันคํารามใส่อย่างนี้ คิดดูสิว่าจะทําอย่างไร แต่ถ้าคนมีศีล นี่พูดถึงเวลาคนปฏิบัติ

แต่ในปัจจุบันนี้ป่าเขามันเริ่มลดน้อยลง แล้วสัตว์ป่า ในอุทยานแห่งชาติ เสือยังมี สัตว์ป่ายังมี แล้วพระเราไปเสียชีวิตกับสัตว์ป่าก็มี พระเราไปเสียชีวิต ไปเสียสติกับพวกสิ่งที่มองไม่เห็นก็มี เพียงแต่ว่าเราจะเห็นหรือเปล่า

แล้วทําไมเราต้องไปทรมานตัวอย่างนั้นน่ะ

เราจะปราบปรามกิเลสไง เราอยากชนะกิเลส เราไปธุดงค์เพื่อจิตใจไง เพื่อทําสมาธิของเราไง เพื่อเกิดปัญญาของเราไง ฉะนั้น อยู่ในปกติ อยู่ในสังคม มันนอนใจ มันไม่จริงจัง เวลาออกไปอยู่สภาพแบบนั้นมันเป็นสภาพที่เราจะเอาชนะตนเอง มันไปอยู่ในสภาพที่เราจะรื้อค้นกิเลส จะเห็นหน้ากิเลส จะต่อสู้กับกิเลส

ฉะนั้น จะต่อสู้กับกิเลส เห็นไหม ในวัฏฏะการเวียนว่ายตายเกิดมันก็มีสิ่งที่เกิดซ้อนกันมา ทีนี้มันไปปฏิบัติ คนที่ส่งเสริมก็มี คนที่มาทําลายก็มี ทีนี้เพียงแต่เราจะปฏิบัติแล้วเราก็เอาจริงเอาจังของเรา แล้วทําเพื่อประโยชน์กับเรา

ในการปฏิบัติ เราปฏิบัติเพื่อชําระกิเลส เราไม่ได้ปฏิบัติเพื่อจะให้ใครยอมรับ เราไม่ใช่อยากปฏิบัติไว้โฆษณาเป็นประวัติไง เข้าป่า ๒ วัน ออกมาจะเขียนประวัติเที่ยวป่า ๒ วันนั้นเพื่อจะเอาชื่อเสียงของตัว ถ้าคนคิดอย่างนั้นมันก็คิดส่งเสริมกิเลส แต่ถ้าเราเข้าป่าไปเพื่อจะชนะตนเอง เข้าป่าไปเพื่อจะกําราบปราบปรามกิเลส เพื่อประโยชน์กับเรา อันนั้นจะเป็นประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงว่าพระธุดงค์ไง เพราะธุดงค์มันธุดงค์จริงๆ แต่ในปัจจุบันนี้มันธุดงค์กันด้วย เดี๋ยวนี้ธุดงค์รอบโลก มันมีตั๋วเครื่องบินไปทั่วเลย จะไปธุดงค์เยอรมัน จะไปธุดงค์เมืองจีน โอ้โฮ! ธุดงค์กันเต็มที่เลย ถ้าเขาธุดงค์กันอย่างนั้นมันเป็นเรื่องของว่าศาสนาเจริญรุ่งเรือง แล้วพระลืมตัว พระลืมตัว โยมก็ส่งเสริมแล้วพระลืมตัว

แต่ถ้าพระไม่ลืมตัวนะ เรามีเท้า เราเดินเข้าป่าเข้าเขาไป เราไปค้นหาหัวใจของเรา มันเป็นประโยชน์กับเราไง กิเลสเกิดกับเรา เราจะแก้ไขหัวใจของเราเพื่อชําระกิเลสของเรา เราต้องทําของเรา

คนที่เขาจะส่งเสริม เขาส่งเสริมให้ส่งเสริมอยู่ในศีลในธรรม ส่งเสริมเพื่อไม่ทําให้พระเสียนิสัย ส่งเสริมไม่ทําให้พระนี้ถึงกับว่าหลุดออกไปจากความเป็นสมณะ เอวัง