คํานํา

พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา แห่งเหตุผล และเป็นศาสนาเดียวที่สอนถึงที่สุดความพ้นทุกข์ หากผู้ใดเกิดมาพบและได้ปฏิบัติตามหลักธรรม นับว่าไม่เสียชาติเกิดและเป็นบุญวาสนาอันประเสริฐสูงสุด เพราะภูมิมนุษย์เป็นภูมิที่เหมาะสมที่สุด สามารถบําเพ็ญทาน ศีล ภาวนา สมถ – วิปัสสนากรรมฐาน จนบรรลุอริยภูมิขั้นสูงสุด คือ อรหัตตภูมิ

หนังสือจะมีภูมิ ได้รวบรวมจากเทศนาตอบปัญหาภาวนาของท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ซึ่งท่านแสดงให้เห็นภัยในวัฏสงสาร ไม่ควรนิ่งนอนใจ ไม่ปล่อยเวลาให้ล่วงไปโดยเปล่าประโยชน์ เมื่อเริ่มปฏิบัติอุปมามือใหม่หัดขับ บางรายเกิดตัวตน สําคัญตน ให้ใช้สติปัญญาเป็นอุบายสอนตน บางรายจิตสงบจนเข้าใจว่าดับกามได้แล้ว ซึ่งเป็นเพียงการข่มไว้ ให้รื้อค้นกิเลสออกมาพิจารณาทําลาย บางรายมีความโกรธ โทสจริต ให้เมตตาตน บางรายแสวงหาทางปฏิบัติอยู่ไหน ให้ยึดมัคโค ทางอันเอก คือ พระธรรมวินัย สําหรับผู้ที่จะมีภูมิ คือ มีพละกําลังของจิต มีภูมิปัญญา ให้ปฏิบัติอย่างเอาจริงเอาจัง จดจ่อต่อเนื่อง และต้องตามความเป็นจริงเท่านั้น เมื่อมีภูมิ มีความสงบของจิต มีสัมมาสมาธิ ซึ่งเป็นพื้นฐานสําคัญแล้วให้ฝึกหัดใช้ปัญญาพิจารณา หากปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เมื่อถึงที่สุดก็จะทรงอริยจิต อริยภูมิ เช่นพระอริยเจ้าทั้งหลาย

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มกราคม ๒๕๖๔

ถ้าเราไม่เป็นคนดี เราจะไม่มาภาวนา
การภาวนาคือการทรมานตนนะ
การทรมานตนคือทรมานกิเลส
ถ้าเราไม่ทรมานกิเลสเลย มันก็คลุกเคล้าอยู่กับโลก
เกิดมานี่เกิดมาชาติหนึ่ง เราก็ใช้ชีวิตให้หมดไปกับชีวิตหนึ่ง
ที่ไหนมีการเกิด ที่นั่นต้องมีการดับเป็นธรรมดา
ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด
แต่ถ้าเราเป็นคนดี เรายังใฝ่ดีอยู่ เราฝึกหัดภาวนา
ฝึกหัดภาวนา ฝึกหัดค้นคว้าตัวตนของเรา
ฝึกหัดให้เห็นตัวตนของเรา

๑

ตัวตน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒ พฤศจิกายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “จิตมันหนัก”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ในการภาวนาไปแล้วมักมีโทสะเกิด โกรธโมโหไปหมด มันปรุงไม่หยุด ผมสังเกตดูมัน ตัวมันดี คนอื่นเลวหมด ยิ่งภาวนายิ่งเห็นชัด ผมใช้แนวสติปัฏฐานในการกําหนดรู้อารมณ์ขณะทํางานภารกิจต่างๆ ต้องแก้ไขอย่างไรครับ

ตอบ : นี่พูดถึงภาวนานะ เวลาภาวนา เราภาวนา เวลาจิตมันหนักๆ แล้วเวลาภาวนาไปแล้วมันมีโทสะ มีโมหะ มันปรุงแต่งไปหมดเลย แล้วคิดไง เราคิดเราเห็นของเรานะ ตัวเราดี ตัวมันดี คนอื่นเลวหมด ยิ่งภาวนายิ่งเห็นชัดไง ถ้าตัวเองดี

เวลาภาวนา ถ้าตัวเองดีนะ เวลามันเกิดมานะ เกิดทิฏฐิมานะขึ้นมา เราเสมอเขา สําคัญว่าเสมอเขา เราตํ่ากว่าเขา สําคัญว่าตํ่ากว่าเขา เราสูงกว่าเขา สําคัญว่าสูงกว่าเขา แม้แต่เราเสมอเขา เราสําคัญตน ความสําคัญตนเกิดทิฏฐิมานะ ถ้าเกิดทิฏฐิมานะขึ้นมามันก็ไปติดอยู่ตรงนั้นน่ะ

ฉะนั้น เวลาถ้ามันเกิดปัญญาขึ้นมา เราภาวนา ถ้าเราภาวนาของเรา เวลามันเกิดเห็นว่าตัวเองดีๆ ถ้าตัวเองดี เราก็ต้องทําสมาธิได้สิ ถ้าตัวเองดี เราก็ตั้งใจ เราต้องมีสติ เราต้องมีสมาธิ เราต้องมีปัญญา ถ้าเรามีปัญญาจริงขึ้นมา สิ่งที่ตัวเองดี ดีอย่างไร ถ้าตัวเองดี มีเหตุผลอะไรถึงว่าตัวเองดี

ถ้าตัวเองดี นั่งหลายๆ ชั่วโมงเลย เวลามันเกิดเวทนาขึ้นมา เวทนากับเรา ใครดีกว่ากัน คนนั่งภาวนาไปนะ เวลานั่งภาวนาไปแล้วมันสัปหงกโงกง่วง คนปฏิบัติใหม่ๆ เวลานั่งไปสัปหงกโงกง่วงทั้งนั้นน่ะ ถ้าสัปหงกโงกง่วง เราจะผ่านความง่วงนั้นไปอย่างไร

ถ้าเรานั่งไปแล้ว ถ้าตัวเองดี เพราะคนทุกคนภาวนามันจับต้นชนปลายไม่ได้ คือเริ่มต้นไม่ได้ พอเริ่มต้นไม่ได้ เราจะเริ่มต้นที่ไหน บางคนภาวนาบอกว่ามันจับอะไรไม่ได้เลย นี่ไง ก็ติดอีก มันไม่รู้ไม่เห็นอะไรเลย

ถ้าไม่รู้ไม่เห็นอะไรเลย พยายามนั่งต่อสู้เลย พอนั่งไปด้วยเวลา พอคนนั่งไปปั๊บ เวทนามันต้องเกิดแน่นอน ถ้าเวทนาต้องเกิด เพราะคนเวทนาเกิดนะ พอคนเวทนาเกิด ถ้ามันภาวนาไปแล้วก็เจอเวทนาอีก เจอเวทนาซํ้าแล้วซํ้าเล่ามันก็แหยง ถ้ามันแหยง เราจะหลบเวทนาอย่างไร

เวลาภาวนาไป ถ้ามันเกิดเหตุการณ์เฉพาะหน้า เราพิจารณาไปแล้วมันจะแก้ไขอย่างไร ถ้ามันแก้ไขไป พอมันผ่านตรงนี้ไปมันก็เข้าสู่สมาธิ ถ้านิวรณธรรมเป็นเครื่องกางกั้น มันกั้นไม่ให้เราลงสู่สมาธิ

ถ้าลงสู่สมาธิ ทั้งๆ ที่เวลาร่างกายเราสกปรก เราอาบนํ้าก็เพื่อความสะอาดของร่างกาย จิตมันเสวยอารมณ์อยู่ตลอด มันเป็นสิ่งที่มันคลุกเคล้าอยู่กับความโลภ ความโกรธ ความหลงตลอด ถ้ามันลงสู่สมาธิก็คือความสะอาดของมันไง ถ้ามันลงสู่สมาธิก็เหมือนกับเราอาบนํ้าชําระร่างกายให้มันสะอาดหนหนึ่ง จิตถ้าเป็นสมาธิมันก็ปล่อยวางอารมณ์ความรู้สึกหนหนึ่ง

แล้วมันปล่อยวางไม่ได้ มันปล่อยวางไม่ได้มันก็ไปเกาะ เห็นไหม ตัวเองดีกว่าเขา ตัวเองสําคัญตนว่าดีกว่าเขา สําคัญตน มีความโลภ ความโกรธ ความหลง มันก็คลุกคลีอยู่อย่างนั้นน่ะ มันก็คลุกกับความโลภ ความโกรธ ความหลงอย่างนั้น มันทําความสะอาดไม่ได้ ถ้ามันทําความสะอาดได้ มันก็ปล่อยมา ปล่อยมา ตัวมันเองก็สะอาด ตัวมันเองก็เป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิ ทําอย่างไรต่อ

ถ้าทําสมาธิ พอสู่สมาธิ ถ้าพุทโธได้ เราพุทโธต่อเนื่อง ถ้าพุทโธไม่ได้ เราตั้งสติไว้ พุทโธไม่ได้ ตั้งสติไว้ เดี๋ยวมันก็คลายตัวออกมา พุทโธต่อไป พุทโธต่อไป พอเข้าสู่สมาธิ เราก็อยู่ในสมาธิ พอเข้าสมาธิ มันคลายตัวออกมาแล้ว พอคลายตัวออกมาแล้วมันรับรู้ได้ คลายตัวออกมาแล้วมีความรู้สึก มันคิดได้ พอมันคิดได้ เราก็คิดฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้ามันคิดฝึกหัดใช้ปัญญา มันต่อเนื่องไม่ได้ กลับมาพุทโธ ก็กลับมาพุทโธอีก ทําความสงบของใจให้มากขึ้น ทําความมั่นคงให้มากขึ้น

ตัวตนสําคัญมาก เพราะมีตัวตนมันถึงวางไม่ได้ มันวางไม่ได้ มันก็เข้าสู่สมาธิไม่ได้ ถ้าวางไม่ได้ เห็นไหม นี่เขาบอกว่าเขาสังเกตดู สังเกตดูว่า เวลาเรานั่งดู ตัวเองจะว่าเราดีไปหมดเลย

ถ้าเราดีไปหมด ใช่ ถ้าเราไม่เป็นคนดี เราจะไม่มาภาวนา การภาวนาคือการทรมานตนนะ การทรมานตนคือทรมานกิเลส ถ้าเราไม่ทรมานกิเลสเลย มันก็คลุกเคล้าอยู่กับโลก เกิดมานี่เกิดมาชาติหนึ่ง เราก็ใช้ชีวิตให้หมดไปกับชีวิตหนึ่ง ที่ไหนมีการเกิด ที่นั่นต้องมีการดับเป็นธรรมดา ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด

แต่ถ้าเราเป็นคนดี เรายังใฝ่ดีอยู่ เราฝึกหัดภาวนา ฝึกหัดภาวนา ฝึกหัดค้นคว้าตัวตนของเรา ฝึกหัดให้เห็นตัวตนของเรา แต่พอเข้าไปเห็นตัวตนของเรา มันก็ถือตัวถือตน ถือตัวถือตน เราก็ต้องใช้สติปัญญา นี่สติปัญญา

การถือตัวถือตนมันดีอย่างหนึ่ง มันดีอย่างหนึ่ง ถ้าเราไม่ถือตัวถือตนนะ เราเป็นเหยื่อ เชื่อเขาไปหมด ไหลตามเขาไปหมด เพราะเราไม่มีหลัก พอเรามีหลักขึ้นมา อีโก้มันก็บอกว่าตัวตนเข้มแข็งขึ้นมา เข้มแข็งขึ้นมา เราก็ต้องพัฒนามากขึ้น สติปัญญาให้ดีขึ้น

สติปัญญาคือว่า ถ้าเราดีกว่าเขา ดีตรงไหน เออ! เราดีกว่าคนอื่น คนอื่นเขาเลวไปหมด ใช่ เขาเลวไปหมดเพราะเขาไม่ปฏิบัติ เขาเลวไปหมดเพราะเขาไม่สนใจ สิ่งที่เป็นอริยทรัพย์เขาไม่เอา เขาก็ต้องตํ่าต้อยกว่าอยู่แล้วเป็นเรื่องธรรมดา เราสูงกว่าเขา สําคัญว่าสูงกว่าเขา มันก็เกิดมานะ เกิดตัวตนเราขึ้นมา ถ้าเราสูงกว่าเขา เราได้อะไรล่ะ เราสูงกว่าเขาแล้วเรามีประโยชน์อะไรขึ้นมาล่ะ

ถ้าเรามีประโยชน์ขึ้นมา พุทโธให้ชัดๆ เดี๋ยวจะรู้ว่ามีประโยชน์กับตัวเราขึ้นมาไหม ถ้ามันเอาชนะตัวเราได้ มันสลัดความรู้สึกนึกคิดทั้งหมด มันเป็นอิสระ เราชําระล้างจิตใจเราให้สะอาด จิตเราสะอาดคือสมาธินั่นแหละ

สมาธิคือจิตสะอาด ถ้าจิตสะอาดแล้ว ถ้าสมาธิแก้กิเลสไม่ได้แล้วมันสะอาดเพื่ออะไรล่ะ ถ้าเป็นฤๅษีชีไพรเขาเข้าสู่สมาธิเหมือนกัน จิตเขาสะอาดไหม จิตเขาสะอาด แต่สะอาดขึ้นมาจากศีล

ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามาจากศีล ถ้าศีลคือความปกติของใจ ถ้าไม่มาจากศีล พอจิตมันสงบ มันเป็นสมาธิ เขาทําไสยศาสตร์ เขาทําต่างๆ เขาก็ใช้สมาธิเหมือนกัน แล้วถ้าทําไสยศาสตร์ ทําคุณไสย เขาทําขึ้นมาเพื่ออะไรล่ะ เขาทําขึ้นมามันผิดศีลไง เราไปทําลายเขา เราไปทําให้เขามีความแตกแยก มันผิดศีลไหม มันผิด นี่ไง มันถึงเป็นมิจฉาไง

แต่ถ้าเป็นสัมมาล่ะ สัมมา เรามีศีลของเราอยู่แล้ว ถ้าจิตสงบเข้ามามันสําคัญตนไหม ถ้าสําคัญตน เดี๋ยวมันก็เสื่อม สําคัญตน เดี๋ยวมันก็หนักหน่วงขึ้นมา มันก็คลายออก

แต่ถ้ามันเป็นสัมมาสมาธิ ถ้ามันมีศีล มันก็เป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิ ฝึกหัดใช้ปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา ต้องฝึกหัด แล้วพอปัญญามันเกิดขึ้นมา เราจะเห็นความสําคัญของจิตเลย

ที่หลวงปู่มั่นบอกไว้ จิตนี้มหัศจรรย์นัก มันเป็นได้หลากหลายนัก มันเป็นได้ร้อยแปด เป็นได้ทุกๆ อย่าง ถ้าดี มนุสสเทโว มันเป็นได้อย่างเทวดาเลย มนุสสติรัจฉาโน เวลามันคิดร้ายมันยิ่งกว่าสัตว์เดรัจฉาน มนุสสเปโต มันทําลายเขามากไปกว่านั้นอีก จิตนี้มันเป็นได้หมดแหละ มันเป็นไปได้หมด

ถ้าจิตมันเป็นได้หมด ถ้าจิตเราสงบแล้วใช้ปัญญา ความที่มันเป็นปัญญา มนุสสเทโว มนุษย์เทวดา แล้วเวลามนุษย์เทวดามันพลิกแพลงเข้าไป พิจารณาเข้าไป นี่ฝึกหัดใช้ปัญญาแบบนี้ ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาแบบนี้มันจะใช้ปัญญาแบบนี้ ฉะนั้น ถ้าใช้ปัญญาแบบนี้มันก็จะแก้ปัญหาของเราไง

เขาถามว่า “ผมก็ใช้แนวทางสติปัฏฐาน ๔ โดยกําหนดรู้อารมณ์ขณะที่ทํางานภารกิจต่างๆ เราต้องแก้ไขอย่างไร”

อยู่กับงาน ทํางานอยู่ที่หน้าที่การงาน เพราะทํางานก็ทํางานให้มันจบซะ จบซะแล้วค่อยมาภาวนา แล้วทํางานแล้ว งานมันเสร็จแล้ว แล้วเราว่าง นั่นก็ฝึกหัดภาวนาของเราไป เราไม่ให้เวลามันล่วงไปโดยเปล่าประโยชน์

หลวงปู่ฝั้นท่านบอกว่าหายใจทิ้งเปล่าๆ ไง หายใจเข้า หายใจออก ไม่ตั้งสติไว้ ไม่กําหนดตั้งสติไว้ ถ้ากําหนดสติรู้เท่าทันลมก็เป็นอานาปานสติ ถ้ากําหนดพุทโธก็เป็นพุทโธขึ้นมา เพราะการหายใจเป็นการหายใจเพื่อชีวิต ถ้าขาดอากาศหายใจ คนเราก็ตาย มันต้องหายใจของมันอยู่แล้วเพื่อดํารงชีวิต

แต่หลวงปู่ฝั้น โดยที่พระที่ท่านปฏิบัติมาท่านจะเห็นคุณค่าว่าไม่หายใจทิ้งเปล่าๆ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เป็นประโยชน์ ถ้าเราว่างต่อการทํางาน แล้วถ้าพ้นจากงานไปแล้วเราภาวนาจริงจังเลย ถ้าภาวนาจริงจัง

เพราะการภาวนา ภาระหน้าที่การงาน ภาวนาโดยชีวิตประจําวันมันก็เลยอยู่อย่างนั้นน่ะ ภาวนาชีวิตประจําวันก็หน้าที่การงานของเรา เราไม่วางมันก็ไม่จบ

นี่ก็เหมือนกัน หน้าที่ของใจ ใจมันคิดของมันตลอดเวลา ใจมันทํางานตลอดเวลา เราไม่วาง มันก็เข้าสมาธิไม่ได้ ถ้ามันอยู่อย่างนั้นมันก็เป็นความสบายใจเฉยๆ บรรเทาทุกข์ๆ ปฏิบัติแบบบรรเทาทุกข์ไง

แต่ถ้าปฏิบัติให้มากขึ้น ปฏิบัติให้มากขึ้นให้จิตมันสงบจริงๆ จิตสงบจริงๆ คําว่า “จิตสงบจริงๆ” มันต้องสงบของมัน สงบจากภายใน ถ้าภายในสงบปั๊บ โอ้โฮ! มันจะรู้เห็นคุณค่าของหัวใจ เห็นคุณค่ามาก แล้วจะฝังใจมาก แล้วจะทําต่อไป

เดี๋ยวปัญหาต่อไปจะตอบปัญหานี้ เขาภาวนาแล้วเขาเคยได้ไง แล้วเขาไม่ได้ เขาก็ถามมา

นี่พูดถึงบอกว่า ถ้ามันเห็นว่าเราดีกว่าเขา สําคัญตน เห็นคนอื่นเลวไปหมด

คนอื่นเลวไปหมด อันนี้เป็นความเห็นของกิเลสของตัวตนนะ แต่ถ้าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นครูบาอาจารย์ที่เป็นพระอรหันต์ ท่านไม่สําคัญตนว่าท่านดีกว่าใครหรอก ท่านเห็นว่าตัวท่านเองได้ชําระล้างเป็นชั้นเป็นตอน แล้วเห็นคนอื่นที่เขาประพฤติปฏิบัติอยู่หรือคนที่ไม่ปฏิบัติมันมีกิเลสพอกพูนมันอยู่ ท่านธรรมสังเวช ท่านสังเวช ท่านสงสาร ท่านไม่ใช่ว่าเราดีกว่าเขาๆ

เราก็มาจากมนุษย์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระโมคคัลลานะที่ว่าขอไปดู ขอไปดูโลกนี้ว่าคนที่มีกรรมหนักๆ มันขนาดไหน ไปเห็นว่าโทษของกามๆ ไง

“โมคคัลลานะ เธอพูดอย่างนั้นไม่ได้ เราก็เกิดจากกามนะ” องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เกิดจากกาม เกิดจากพ่อจากแม่เหมือนกัน เกิดจากโลกนี่แหละ ถ้าเกิดจากโลกแล้ว แต่มาประพฤติปฏิบัติจนเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าขึ้นมา

นี่ก็เหมือนกัน คนก็เกิดมาจากโลกนี่แหละ เกิดมาจากกาม เกิดมาด้วยกันนี่แหละ แล้วใครมันจะไปดูถูกเหยียดหยามใครว่าเราจะดีกว่าเขา เราจะสําคัญตนดีกว่าเขา ยิ่งเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา ท่านมีสติปัญญาขึ้นมา ท่านเห็นการชําระล้างกิเลสขึ้นมา แต่ท่านสังเวช สังเวชคนที่มืดบอดที่ไม่ทํา ท่านสังเวช สังเวชแล้วท่านพยายามจะให้โอกาส พยายามชี้นํา พยายามบอก ถ้าอย่างนี้ไม่ใช่สําคัญตน ไอ้นี่ไม่ใช่ว่าดีกว่าเขา เพียงแต่สังเวชอยากจะชักจูง อยากจะเสนอแนะ ให้ทางออก

เห็นไหม ถ้าเป็นกิเลส มันคิดข่มขี่ คิดเห็นแล้วมันดูถูกเหยียดหยามเขา ถ้าเป็นธรรม มันคิดแล้วสงสารเขา คิดแล้วอยากพัฒนาเขา แต่ไม่ใช่สําคัญตน ไม่ใช่เหยียบยํ่าใคร นี่ถ้าความคิดของคนเป็นธรรมนะ

จะบอกว่า เวลาคนมีกิเลสก็เที่ยวว่าเรามีตัวมีตน เราสําคัญตน

เวลาครูบาอาจารย์ท่านพูด ไอ้ที่ว่าท่านพูด ท่านพูดด้วยสตินะ เวลาท่านเทศน์ ครูบาอาจารย์เทศน์ เทศน์เต็มที่ “ซากศพเดินได้” เวลาพูด ท่านพูดให้ได้คิดไง ท่านพูดให้ได้คิดนะ พูดให้ได้ฉุกคิด อันนั้นน่ะสําคัญมาก นั่นน่ะอุบาย แล้วคน ใครจะมีอุบายได้ขนาดนั้น มันจะรู้ว่า

๑. อุบาย

๒. จังหวะที่จะใช้

ใช้ตอนไหน ใช้ตอนที่เขาต้องการไหม เขากําลังคิดได้ไหม ไปใช้ตอนที่เขามีทิฏฐิมากๆ ไปพูดประโยชน์อะไร พูดก็เกิดเวรเกิดกรรม เพราะพูดไปแล้วเขาจะเกิดการต่อต้าน ไม่มีประโยชน์อะไรเลย คนที่เป็นครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมท่านจะรู้ว่าควรพูดเมื่อไหร่ ควรพูดอย่างใด ถ้าไม่ควรก็อีกอย่างหนึ่ง

จะบอกว่า “โอ้โฮ! ถ้าสําคัญตนแล้ว เวลาพระกรรมฐาน เวลาเทศน์นี่ถากถางเขาไปทั่ว แล้วอย่างนี้มันจะ...”

อันนั้นเป็นอุบายนะ เป็นอุบาย ท่านเมตตานะ ท่านพูดเพื่อประโยชน์นะ ถ้าคิดได้ ถ้าคิดไม่ได้ก็คิดไปอีกอย่างหนึ่ง

นี่พูดถึงว่า ถ้าจิตมันหนักๆ เนาะ เวลาภาวนาไปแล้ว ถ้าไม่เคยภาวนาก็ไม่ภาวนาเลย พอภาวนาไปแล้ว โอ้โฮ! มันเกิดความโกรธ เกิดความโลภ เกิดโทสะหมดเลย แล้วถ้าสังเกตดูให้ดีมันจะถือว่าตัวมันดีกว่าเขา เห็นคนอื่นเลวไปหมดเลย ตัวเองประเสริฐไปหมด

ประเสริฐมันก็ประเสริฐจริงๆ นั่นแหละ แต่ประเสริฐจริงๆ ประเสริฐคือว่าเราเข้าสู่มรรคสู่ผล เราก็ประเสริฐอยู่ แต่เวลาประเสริฐแล้วกิเลสมันยังครอบหัวอยู่ ถ้ากิเลสครอบหัวอยู่ เราต้องใช้ปัญญาที่สูงขึ้น ปัญญาที่พัฒนาขึ้น เราต้องปลดให้ได้ เขาเรียกว่าติด มันจะติดไปหมด

ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกสวะ ถ้ามันติดที่ไหนมันก็ติดแค่นั้นน่ะ ถ้ามันปลดออกมาได้ แล้วมันต่อเนื่องไป มันต้องออกสู่ปากอ่าวแน่นอน มันจะเข้าสู่สัจธรรม เราเอาตรงนั้น หมั่นเพียรตรงนั้น

ถาม : เรื่อง “ขอคําชี้แนะค่ะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ลูกยังภาวนา ลูกยังพยายามนั่งสมาธิอยู่เหมือนเดิมนะคะ (หลวงพ่อเคยบอกว่า ลูกยังขับรถไม่เป็น แต่ลูกก็พยายามตั้งสติใหม่ ทํามาอยู่ค่ะ) ลูกขอให้หลวงพ่อเป็นครูอาจารย์ของลูก

ลูกกลับไปฟังเทปคําตอบหลวงพ่อที่ตอบคําถามลูกอีกหลายๆ รอบ คําแรกที่หลวงพ่อบอกและสะดุดใจคือหลวงพ่อพูดว่า “ความตาย” และหลวงพ่อบอกว่า “สามารถใช้คําว่า ‘ตายๆๆ’ บริกรรมได้” ขณะดําเนินชีวิตประจําวันนั้นลูกก็ใช้สิ่งนี้เป็นแนวทางนะคะ

แต่ได้ผลว่า เมื่อนึกถึงความตายบ่อยๆ ทําให้ลูกไม่อยากปล่อยจิตใจให้คิดเรื่อยเปื่อยเหมือนแต่ก่อนค่ะ แต่ลูกว่าไม่มีประโยชน์อะไรเมื่อรู้ว่าคิดไปแล้วก็กลับมาที่ลมหายใจค่ะ บางครั้งลูกบริกรรมตายๆๆ ก็พบว่ามันเป็นเหมือนกับใช้คําว่าพุทโธนะคะ

ลูกมีคําถาม ลูกต้องการคําชี้แนะจากหลวงพ่อค่ะ

๑. ตอนนี้เวลาลูกนั่งสมาธิ ลูกพบว่า ลูกจะมาตรงที่สภาวะสว่างโพลง โล่งๆ กว้างๆ สดใส ว่างๆ นะคะ เมื่อก่อนก็เป็น แต่ไม่บ่อยเหมือนตอนนี้ จนทําให้ลูกคิดว่าลูกอาจจะติดนะคะ มันเป็นช่วงที่รู้สึกเหมือนตื่นตัว บวกสงบ บวกปลอดโปร่งรวมกันนะคะ ไม่มีความคิดต่างๆ อยู่ระยะหนึ่ง ก่อนที่ความคิดต่างๆ จะเริ่มเกิดขึ้นอีกรอบหนึ่งนะคะ

เมื่อก่อนมันมีสภาวะที่เหมือนจิตมีกําลัง มันหมุนติ้วๆ อยู่ตรงกลางเฉพาะมัน จิตไม่เกาะแสง ไม่เกาะความคิดต่างๆ และความคิดต่างๆ ก็แทรกไม่ได้นะคะ ลูกคิดว่านั้นคงเป็นสภาวะจิตตั้งมั่นนะคะ แต่ลูกก็ไม่รู้จริงๆ ว่าใช่ไหม แต่ตอนนี้ไม่เป็นแบบนั้นแล้ว

แต่มันมักจะเป็นแบบนี้แทน ลูกก็ไปต่อไม่เป็นค่ะ ในความรู้สึกมันสุขสงบระงับ เพราะมันผ่านช่วงที่ปล่อยความคิดต่างๆ มา ลูกก็ใช้ช่วงนี้แผ่เมตตาแทน เมื่อหมดวาระนี้ ลูกก็พยายามเข้าสมาธิใหม่อีกรอบ มันก็มักเป็นแบบนี้ ลูกก็จะแผ่เมตตาอีก มันก็รู้เหมือนเป็นแพตเทิร์น อยู่อย่างนี้เรื่อยๆ ซึ่งไม่รู้ว่าทําถูกหรือทําผิดค่ะ (ดูลมหายใจ ลมหายใจละเอียด ปล่อยความคิดที่ผ่านเข้ามา สว่าง ว่าง สดใส ไม่มีความคิดใดๆ ความคิดเริ่มอีกรอบ)

๒. เมื่อ ๒ ปีก่อน ลูกรู้สึกมีความสุขมากๆ เมื่อจิตสงบครั้งแรก มันเป็นความสุขสงบที่นิ่มนวลอ่อนละมุนละไม หาสิ่งอื่นใดเปรียบเทียบไม่ได้นะคะ แต่ตั้งแต่นั้นมา ลูกไม่เคยมีสภาวะเช่นนี้เกิดขึ้นอีกเลยนะคะ ทั้งๆ ที่นั่งสมาธิคราวใด ลูกก็คิดว่าจิตใจก็สงบได้ดีในระดับหนึ่ง หรือว่ายังสงบไม่พอหรือคะหลวงพ่อ กราบขอบพระคุณด้วย

ตอบ : อันนี้พูดถึงประสบการณ์ ถ้าประสบการณ์ของคนเวลาภาวนาไปแล้วนี่นะ มันภาวนาไป เราภาวนาเพื่อภาวนา ทําความดีเพื่อความดี ไม่ใช่ทําความดีเพื่อเป็นสถิติ ทําความดีเพื่อจะมาจดจํา ทําความดีขึ้นมาสิ่งใดๆ ไอ้ความดีอันนั้นมันทําให้เราต้องคิดตลอดเวลา แต่ถ้าเป็นความดีของเรา เราปฏิบัติของเรามาตลอด

ฉะนั้น คําถามถามบอกว่า เมื่อก่อนที่ถามปัญหามาว่า เรายังขับรถไม่เป็น ลูกขับรถไม่เป็น ตอนนี้ก็พยายามจะตั้งสติใหม่ จะขับรถให้เป็น

คําว่า “ขับรถไม่เป็น” เพราะว่าสภาวะที่ถามมามันร้อยแปดเลย แล้วถ้าพูดถึงว่า เขาว่าส่งอารมณ์ๆ เวลาเขาส่งอารมณ์กันในการปฏิบัติแนวของเขา เราส่งอารมณ์อะไร

คําพูด กรรมฐานเขาพูดคําเดียวเท่านั้นน่ะ แต่เวลาคนที่ปฏิบัติขึ้นมามันปฏิบัติมาเป็นสิบๆ ปีจะได้อย่างนั้นหรือเปล่า อย่างเช่นทําความสงบของใจ ทําสมาธิให้ได้ ถ้าทําสมาธิได้ สมาธิก็คือสมาธิ ถ้าทําสมาธิไม่ได้ เราก็ขวนขวายใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ใช้ปัญญานําก็ได้ เราทําสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เราทําขึ้นมาเพื่อพัฒนาใจของเราไง ถ้าใจของเรา เราฝึกหัดภาวนาเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าประโยชน์กับเรา เห็นไหม

คนเกิดมาต้องมีหน้าที่การงาน เวลาคนไม่มีงานทําก็ขวนขวายหางานทํา ถ้าคนทํางานแล้วก็อยากจะรํ่าอยากจะรวย พออยากจะรวยขึ้นมาแล้ว รวยขึ้นมาทําไม รวยขึ้นมาแล้ว มีสมบัติขึ้นมาแล้ว ลูกมันก็ไม่เอาไหน จะให้ใครก็ไม่ได้ ไปติดสมบัติของตัวอีก

เห็นไหม เราเกิดมาเราก็อยากมีงานมีการทํา ทําแล้วเพื่อเป็นปัจจัยเครื่องอาศัยดํารงชีวิต ถ้าดํารงชีวิตแล้ว ชีวิตนี้คืออะไรต่อไป ถ้าจะปฏิบัติ จะหาหลักการของตัว นั้นเราก็มาปฏิบัติ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะมาปฏิบัติ ถ้าเราปฏิบัติ เราทําความดีเพื่อความดีไง คนเราเกิดมาต้องมีหน้าที่การงานเพื่อมีปัจจัยเครื่องอาศัยเพื่อดํารงชีวิต เราปฏิบัติธรรมก็เหมือนกัน เรามีสมาธิ เรามีปัญญาขึ้นมาเพื่อให้จิตมันมีกําลัง เพื่อให้จิตมันได้ฝึกหัด ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไปแล้ว เราก็ปฏิบัติตามความจริงของเรา

ถ้าความจริงของเรานะ เวลาถ้าเราขับรถไม่เป็น ขับรถไม่เป็นแบบว่า คนขับรถ คนฝึกหัดขับรถ เขาขับรถเขาเจออุบัติเหตุ ขับรถแล้วเขาเอารถของเขาไปถึงปลายทางไม่ได้ แต่คนมีความชํานาญนะ เขาเอานิ้วหมุนได้เลย เขาทําได้ตลอด นี้คนชํานาญ เห็นไหม

ชํานาญ เขาเรียกภาวนาเป็น เวลาครูบาอาจารย์ท่านฝึกหัดลูกศิษย์นะ ถ้าภาวนาเป็นแล้วครูบาอาจารย์ก็สบายใจ คือปล่อยได้แล้ว คือว่าไม่ต้องจํ้าจี้จํ้าไชเขาจนเกินไป เขาก็พัฒนาของเขาไป นี่ถ้าเขาภาวนาเป็น

คนภาวนาเป็นเหมือนคนขับรถเป็น คนขับรถเป็นแล้วเขาต้องประกอบอาชีวะ เขาต้องต่างๆ เขาต้องขับรถของเขาไป ไปจนกว่าจะถึงที่หมายของเขา นี่ก็เหมือนกัน นักปฏิบัติของเรา เราก็ปฏิบัติให้เราเป็นสิ

ขับรถไม่เป็น เราก็ขับรถไม่เป็นมาก่อน ครูบาอาจารย์ก็ขับรถไม่เป็นมาก่อนทั้งนั้นน่ะ เขาก็มาฝึกหัดเอา หลวงปู่เจี๊ยะท่านพูด อยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกว่า “เจี๊ยะเอ้ย! ให้หัดจักตอก”

ไอ้เราบวชมาจะภาวนานะ ไม่ใช่บวชมาฝึกหัดจักตอก จักตอกไปทําไม จักตอกก็พวกจักสานเขาทํามาเป็นอาชีพ

หลวงปู่มั่นบอกว่า “ไม่มีใครเป็นมาจากท้องพ่อท้องแม่หรอก เขาก็มาฝึกหัดเอาทั้งนั้นน่ะ” ก็ฝึกฝนให้จนหลวงปู่เจี๊ยะท่านก็จักตอกได้ จักตอกได้ก็มาทําไม้เจียได้ จักตอกได้ ของในวัดเสียหาย ท่านก็ซ่อมแซมบํารุงได้

เพราะสมัยก่อนเขาใช้ตะกร้าสานนะ สานเป็นตะกร้าแล้วก็ใช้รัก ใช้อะไรทาเพื่อเป็นกระป๋องโพรงนํ้า เป็นต่างๆ เราอยู่กันอย่างนั้นสมัยโบราณน่ะ สมัยกรรมฐานของครูบาอาจารย์นะ ท่านใช้พวกนี้สาน สานแล้วทา ทาด้วยรัก ทาด้วยต่างๆ แล้วเอาไปใช้ในชีวิตประจําวัน แล้วเขาฝึกหัดขึ้นมา เห็นไหม

แต่เวลาเราจะบอกว่า “อ้าว! ก็บวชมาปฏิบัตินะ เราจะปฏิบัติ เราจะเอามรรคเอาผลนะ”

แล้วมรรคผลมันอยู่ไหนล่ะ มรรคผลมันอยู่ที่ข้อวัตร เพราะจิตมันไม่มีเครื่องอาศัย ไม่มีที่อยู่อาศัย มันเกาะ ต้องให้เกาะ อย่างเช่นพุทโธๆ เราก็เกาะไว้

นี่ก็เหมือนกัน ไม่มีใครเป็นมาจากท้องพ่อท้องแม่ ไม่มีใครขับรถเป็นมาจากท้องพ่อท้องแม่ เพราะออกจากท้องแม่มามันไม่ได้เอารถมาด้วย เวลาเกิดจากท้องแม่มันก็มาแต่ตัว แล้วก็มาหาซื้อรถเอา แล้วก็มาฝึกหัดขับเอา

นี่ก็เหมือนกัน ไอ้ที่บอกว่า “หลวงพ่อบอกว่าโยมยังขับรถไม่เป็น ตอนนี้หนูจะหัดขับรถ”

ไอ้นี่มันเป็นอุบายไง เป็นบุคลาธิษฐานให้เห็นการประพฤติปฏิบัติมันต้องทํากันอย่างไร แล้วเราก็มาฝึกหัดขับรถ ขับสติ ขับสมาธิ ขับปัญญาของเราให้เป็น ถ้าเป็นขึ้นไป ปฏิบัติทําดีเพื่อดี ถ้าทําดีเพื่อดี

ไอ้ที่อธิบายมานี่ อู้ฮู! ร้อยแปดเลย อธิบายมามหาศาลเลย อธิบายมา ถ้าอธิบายมาที่ว่า คําถามว่า “๑. สิ่งที่ตอนนี้ที่ว่าลูกทําอยู่อย่างนี้ เวลาคิดถึงความตายๆๆ มันก็เหมือนกับพุทโธ”

ก็คําบริกรรม ระลึกถึงความตายมันเป็นคนที่ทําอะไร ปฏิบัติทางอื่นไปไม่รอด ให้คิดถึงความตายซะ มรณานุสติ เทวตานุสติ มรณานุสติ ระลึกถึงความตาย ถ้าคนเราระลึกถึงความตายนะ ถ้ามันทําได้มันจะสลดมันจะสังเวช ไอ้ที่คิดฟุ้งซ่านไป ไอ้ที่คิดที่ร้อยแปดไปมันจะหดเข้ามา เหมือนเรากําหนดพุทโธๆ

ถ้าใครทําอย่างอื่น ทําอย่างไรไม่ได้ ก็ให้ระลึกถึงความตาย ให้ระลึกถึงมรณานุสติ ถ้ามันยังไม่ได้ ให้เข้าไปเที่ยวป่าช้าเลย ให้ไปเห็นซากศพเลย เห็นไหม คนตายนอนอยู่นั่น คนเป็นยืนดูอยู่นี่ คนเป็นที่ยืนดูอยู่นี่ เดี๋ยวก็จะไปนอนตายอยู่นั่น มันคิดแล้วมันก็ไม่คิดฟุ้งซ่านออกไปไง ไอ้นี่มันเป็นอุบาย

แต่ถ้าเราบอกว่า เราระลึกถึงความตายแล้วมันก็เหมือนกับพุทโธ

อ้าว! ก็พุทโธไปก็จบ เพราะมันอยู่ที่รสชาติ รสชาติไง ถ้าระลึกถึงความตาย โอ้โฮ! รสชาติมันดูดดื่ม อื้อหืม! มันไม่ส่งออก แต่ถ้ามันจืดชืด รสชาติมันจืดชืด เพราะทําเคยชิน เขาก็ให้เปลี่ยนอุบาย เอารสชาติ อ้าว! วันนี้กินแกงส้ม พรุ่งนี้กินแกงเผ็ด วันนี้จะกินผัดกะเพรา ผัดกะเพราอร่อยนะ กินทุกวันๆ ไม่อร่อยหรอก นี่เขาอุบายของเขา อุบายให้เปลี่ยนแปลงไง

แต่ถ้ามันกําหนดมรณานุสติแล้วเหมือนพุทโธ

ก็กลับมาพุทโธก็จบ เพราะมันเป็นอุบาย เป็นอุบายให้เข้าไปสู่ความสงบ เป็นอุบายการภาวนา เห็นไหม เป็นอุบาย

เวลาในพระไตรปิฎกที่ว่าโปฐิละๆ จะไปฝึกหัด ไปฝึกหัดกับครูบาอาจารย์ ท่านเวลาลงใจแล้วบอกว่า ให้เปรียบร่างกายนี้เหมือนจอมปลวก มีรูอยู่ ๖ รู ปิดเสีย ๕ รู เปิดไว้รูหนึ่งคอยจับเหี้ยตัวนั้น ถ้าเหี้ยตัวนั้นออกมาแล้วจับให้ได้เลย นี่ไง ปิดตา หู จมูก ลิ้น กาย เปิดใจไว้ แล้วตั้งใจไว้ดูแลมัน จับมัน จับเหี้ยตัวนั้นให้ได้ จับหัวใจของตัวเองให้ได้

เรากําหนดพุทโธ ปัญญาอบรมสมาธิก็เพื่อเหตุนี้เท่านั้นน่ะ เพื่อเหตุนี้แหละ จับหัวใจตัวนี้ให้ได้ ถ้าจับหัวใจตัวนี้ได้ จิตมันสงบเข้ามาได้ มันจะเป็นประโยชน์ได้ ถ้าเป็นประโยชน์ได้ เห็นไหม มีคนขับรถแต่ยังไม่มีรถ

มีคนขับแล้ว เกิดจากท้องพ่อท้องแม่ไม่ได้เอารถมาด้วย ก็ต้องไปหาซื้อรถ ไม่ได้ซื้อรถก็ยืมคนอื่นขับก่อน นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบแล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะได้รถขับ

ที่ว่า กาย เวทนา จิต ธรรม แนวทางสติปัฏฐาน ๔

แนวทางสติปัฏฐาน ๔ ถ้ามีคนขับรถ มันก็เป็นแนวทางสติปัฏฐาน ๔ จริง ถ้าไม่มีคนขับรถ...อ้าว! แล้วใครจะขับล่ะ

“อ้าว! ก็นี่สติปัฏฐาน ๔ ไง ปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม”...พวกเราไม่มีรถขับ แต่นั่งรถสาธารณะได้นะ ขึ้นรถเมล์ ขึ้นรถเมล์ก็รถเหมือนกัน ขึ้นรถเมล์ นี่ก็เหมือนกัน “สติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔”

สติปัฏฐาน ๔ มันมีจริง มีปลอม มันมีคนขับรถได้ คนขับรถไม่ได้ ถ้าจิตไม่สงบ ไม่มีผู้ขับรถก็ไปนั่งรถเมล์ นั่งรถเมล์ให้คนอื่นเขาขับให้ โชเฟอร์เขาขับ แล้วเวลากดออด เขาไม่ให้ลงด้วย เขาเลย แถมให้เดินกลับ

ก็ไปนั่งรถเขา สติปัฏฐาน ๔ ไง สติปัฏฐาน ๔ คิดเอาเองไง คิดเลยเถิดไป คิดไม่ถึง ก็คิดร้อยแปดไง ก็แล้วแต่โชเฟอร์มันจะจอดให้ลงไม่จอดให้ลง ถ้ามันไม่จอดให้ลง มันพาไปเลย พาไปเลย เตลิดเปิดเปิงไปเลย ถ้ามันไปไม่ถึง มันจอดก่อน ให้ลง บอกมันยังไม่ถึง มันบอกว่านํ้ามันหมด รถก็วิ่งแค่นี้ ไม่ไปอีกแล้ว ไปไม่ได้ นี่พูดถึงว่า แนวทางสติปัฏฐาน ๔ รถสาธารณะ

แต่ถ้าเป็นรถของเรา ถ้าเราขับดีมันก็ไปถึงเป้าหมาย ถ้าขับไม่ดีมันก็ไม่ถึงเป้าหมายเหมือนกัน ฉะนั้น ขับรถเป็นขับอย่างนี้

แล้วถ้าในการภาวนา ถ้าเรากําหนดไอ้ที่ว่าความตายๆ ถ้ามันเป็นเหมือนพุทโธก็เอารสชาติ เอารสชาติ เอาความดูดดื่ม เอาความเป็นจริง คําถามข้อที่ ๑. ถ้ามันเป็นอย่างนี้นะ ถ้ามันเป็นโล่งๆ ลูกนั่งสมาธิมาตรงสภาวะ

ไอ้สภาวะต่างๆ ต่างๆ ไอ้ที่พูดนี่มันเป็นอารมณ์ เป็นความรู้สึก ที่ส่งอารมณ์ๆ กันน่ะ แล้วเอาอารมณ์อะไรมาส่ง อารมณ์ก็เป็นอดีต เพราะเราเคยได้อารมณ์สิ่งนั้นมา แล้วก็จําอดีตมาพูด แล้วถ้าพูดก็พยายามจะทําให้เหมือนอดีตนั้นอีก

แต่ถ้าเป็นสมาธิ สมาธิในปัจจุบัน สมาธิในปัจจุบันใช้ได้ประโยชน์ในปัจจุบันนั้น

ในปัจจุบันนี้เรามีธุระ มีความจําเป็น เราต้องเดินทาง เราก็ขึ้นรถ ขับรถออกไป ถ้าเราไม่มีธุระความจําเป็น เราจะขับรถออกไปให้เสียค่านํ้ามันเปล่าๆ หรือ เราจะขับรถไปทําไมให้รถมันสึกหรอ แล้วต้องมีค่าใช้จ่ายค่านํ้ามันอีก แต่ถ้ามีความจําเป็นนะ เราขึ้นรถ เราก็ขับออกไป นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบ ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญาตามความเป็นจริง

ไอ้นี่สภาวะอย่างนั้น สภาวะอย่างนี้ มันเป็นอดีต มันเป็นอดีตมาแล้ว วางไว้ เพราะเราปฏิบัติเพื่อการปฏิบัติ ทําดีเพื่อความดี อดีตถ้าเป็นความดี ความดีก็ดีในตัวมันเอง

แต่นี่เราทําความดี โลกที่มีปัญหากัน ทําความดีแล้ว “ทําบุญก็ไม่ได้บุญ ทําดีก็ไม่มีใครเห็นความดีเราเลย”

อ้าว! ต้องให้ใครเห็นล่ะ ก็เราเป็นคนทํา เราก็รู้อยู่แล้ว เราทําเสร็จก็เสร็จแล้ว เราทําเสร็จ มีอํานาจวาสนาบารมี แล้วถ้าจิตใจมันเข้มแข็งแก่กล้าขึ้นมา ต่อไปมันจะพัฒนาของมันไป นี่ทําอย่างนี้

ที่ว่า จะเป็นสภาวะอย่างนั้น จะเป็นสภาวะอย่างนี้

จบ ถ้าให้มันรู้จริงขึ้นมา เราเอาความจริงของเราขึ้นมา ถ้าเอาความจริง เราปฏิบัติเพื่อความจริง ถ้าเป็นสภาวะ ถ้าพูดออกไป ประเดี๋ยวมันจะมีสิ่งที่ว่ารูปแบบ แล้วให้คนคิดตามไปเรื่อย ต่อไปนะ มันจะออกไปเลย

นี่หลวงปู่มั่นเวลาท่านเทศนาว่าการท่านไม่บอกถึงผลเลย หลวงตาพูดบ่อยว่าหลวงปู่มั่นท่านไม่เคยว่าผลเป็นอย่างไรเลย แต่ท่านเทศน์ออกไป เวลาพระที่ปฏิบัติไปเชื่อมั่นมากว่าหลวงปู่มั่นเป็นพระอรหันต์ แต่สภาวะอย่างนู้นอย่างนี้ไม่มีหรอก เฉย เงียบ

ให้มันรู้จริงขึ้นมา ให้มันเป็นปัจจัตตัง

ทีนี้ว่ารู้จริง ที่บอกว่า มันเป็นสภาวะอย่างนั้น สภาวะอย่างนั้น ก็อยากให้หลวงพ่อรู้ไง ถ้าอยากให้หลวงพ่อรู้ หลวงพ่อก็เข้าใจ มันต้องความสว่างบวกด้วยความสงบ บวกด้วยความรู้สึก

ถ้าบอกคําเดียว ถ้าสว่าง สว่างก็พระอาทิตย์ไง ถ้าความว่าง ความว่างก็อวกาศไง ถ้าสงบก็ชื่อเราเองไง ก็เลยบวกมาพร้อมเลย ความสว่าง ความสงบ ความว่าง บวกมาพร้อมเลย อารมณ์มันเป็นแบบนี้

ถ้ามันเป็นก็จบ ใช้ได้ เพราะเราปฏิบัติเพื่อความสงบระงับ แล้วปฏิบัติของเราไป เราเอามรรคเอาผล

ฉะนั้น เพียงแต่ว่าที่เขียนมากลัวจะไม่จริง กลัวหลวงพ่อจะไม่เชื่อว่าเป็นความจริง

เงินของโยมนะ แล้วโยมหาเงินมาแล้ว ถ้าเป็นความจริง เงินของโยมก็ใช้ได้ถูกต้องตามกฎหมาย ถ้าโยมหาเงินมานะ ถ้าเงินนั้นได้รับเงินปลอมมา โยมเอาไปใช้ เขายึดเลย เราเป็นคนดูเฉยๆ เราไม่ได้ประโยชน์จากเงินของโยมหรอก

ฉะนั้น บอกให้เรารู้

ใช่ ลูกศิษย์กับอาจารย์ต้องสนทนาธรรมกัน บอกให้รู้ก็เข้าใจ แต่เข้าใจแล้วเราวางไว้ไง เพราะเราไม่มีส่วนได้ส่วนเสียกับเงินทองที่โยมหาได้ แต่เราเป็นคนบอก เราเป็นคนชักนํากันให้โยมทํางานเพื่อเงินทองของโยม โยมหาเงินหาทองได้มากขนาดไหนมันก็เป็นของโยม แต่โยมมาปรึกษาครูบาอาจารย์ โยมมาขอคําแนะนําจากครูบาอาจารย์ อันนี้ครูบาอาจารย์ให้ผลประโยชน์ตรงนี้ แต่เงินที่โยมได้ ของโยมทั้งนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าต้องการ ก็ต้องให้หลวงพ่อเข้าใจไงหลวงพ่อ

เข้าใจ ถ้าจิตสงบก็คือสงบ ทําความสงบของใจเข้ามาแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา แล้วฝึกหัดใช้ปัญญาไป

“แล้วเมื่อไหร่มันจะได้ผลล่ะ เมื่อไหร่มันจะได้ผล”

ได้ผลต่อเมื่อผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้าปฏิบัติสมควรแก่ธรรม ด้วยเหตุด้วยผลมันก็ลงสู่ความสงบ ด้วยเหตุผลการใช้ปัญญามันก็สู่วิปัสสนาการรู้แจ้ง ความรู้แจ้งมีมากน้อยขนาดไหน มันก็ทําให้ใจนี้รู้แจ้ง ถ้าใจรู้แจ้งมันก็เป็นปัจจัตตัง ถ้ามันพิจารณาไปถึงสมุจเฉทปหาน จิตใจมันก็ผ่องแผ้ว จิตใจมันก็สํารอกมันก็คายของมันออก มันก็เป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นผลประโยชน์ของผู้ปฏิบัติไง นี่พูดถึงข้อที่ ๑.

“๒. เมื่อ ๒ ปีก่อน...” อู้ฮู! มันไปไกล ๒ ปีก่อนนู่นน่ะ “เมื่อ ๒ ปีก่อน ใจของหนูมีความสุขมากๆ จิตสงบครั้งแรก มันเป็นความสุขสงบที่นุ่มนวลอ่อนละมุนละไม หาสิ่งใดเปรียบเทียบไม่ได้เลยนะคะ ตั้งแต่นั้นมา ลูกไม่เคยได้สภาวะนั้นอีกเลย ทั้งๆ ที่นั่งสมาธิ คราวใดลูกคิดถึงจิตที่มันเคยสงบแล้ว”

เห็นไหม มันคิดถึง ๒ ปีที่แล้วไง ๒ ปีที่แล้วนะ มันต้องถอยเวลาไป ถ้าถอยเวลาไปตอนนั้นปั๊บ ร่างกายเราก็สดชื่นกว่านี้ นี่เลยมา ๒ ปีแล้ว ร่างกายเราก็เสื่อมสภาพไปแล้ว มันจะถอยเวลาไปไม่ได้ กาลเวลามันผ่านไปแล้ว เราเรียกคืนมาไม่ได้ เราต้องตั้งสติแล้วระลึกถึงปัจจุบันนี้ เอาปัจจุบันนี้เป็นประโยชน์

แล้วถ้าปัจจุบันนี้เป็นประโยชน์ สิ่งที่มันล่วงไปแล้ววางไว้ เมื่อ ๒ ปีที่แล้ว จิตมันเคยสุข เคยสงบ เคยระงับขนาดนั้น มันเป็นบุญ สาธุ มันเป็นบุญ เป็นบุญให้เราได้ฝังใจ ชักนําให้ชีวิตของเราได้ค้นคว้าได้ขวนขวายมาปฏิบัติอยู่นี้

ถ้า ๒ ปีที่แล้วไม่เคยสงบขึ้นมาเลย มันก็ยังสงสัย ก็ยังลังเลอยู่ ก็ยังใช้ชีวิตอีลุ่ยฉุยแฉกอยู่โดยปกติ แต่เพราะเคยทําได้มีความสงบอย่างนั้น มันเลยเป็นบุญกุศลทําให้เรามีความจงใจความตั้งใจพยายามปฏิบัติมาอีก ๒ ปีถึงป่านนี้

แต่ ๒ ปียังไม่ได้อย่างนั้นเลย ไม่ได้อย่างนั้นเพราะมันมีความอยาก มีความต้องการอย่างนั้น ในเมื่อเวลามันผ่านมาแล้ว ๒ ปีที่แล้วเราทําอะไรผิดทําอะไรถูก เราพิจารณาได้ว่าอะไรผิดอะไรถูกเพราะมันผ่านมาแล้ว แต่ ๒ ปีข้างหน้า เรายังไม่รู้เลย อะไรจะเกิดขึ้น ๒ ปีข้างหน้าเรายังไม่รู้ว่าอะไรจะเกิดขึ้น แล้วเราจะแก้ไขอะไรที่จะเกิดขึ้นข้างหน้านั้น แต่ ๒ ปีที่ผ่านมา เรารู้แล้วว่าอะไรเกิดขึ้น แล้วเราคิดได้ไง

สิ่งที่คิดได้เอามาเปรียบเทียบ เอามาเปรียบเทียบว่าเราควรจะตัดสินใจอย่างไร เราควรทําอย่างใด แล้ว ๒ ปีที่ผ่านมา เสียดายเวลาไหมที่ภาวนา ๒ ปี เสียเวลาไป ๒ ปี เสียดายเวลาไหม

ถ้าไม่เสียดายเวลา ๒ ปี อีก ๒ ปีข้างหน้า ๖ ปีข้างหน้า ๑๐ ปีข้างหน้า เราจะทําอย่างไร แล้วชีวิตเราถึงขนาดนั้นไหม นี่พูดถึงเพราะอะไร เพราะว่ามันเคยสุขสงบอย่างนั้น เราก็ฝังใจ เราก็อยากได้ แล้วก็จะมารีดเอาจากหลวงพ่อนี่

หลวงพ่อไม่มีอะไรให้ใคร หลวงพ่อมีแต่ปาก จะมารีดเอาความสงบจากหลวงพ่อก็ไม่มี จะมารีดเอาปัญญาก็ไม่มี แต่ถ้ามาปรึกษาคุยกันได้ ฉะนั้น เราทําของเรา

สิ่งที่ว่า “๒. เมื่อ ๒ ปีก่อนลูกเคยมีความรู้สึกว่ามีความสุขมากๆ เมื่อจิตสงบครั้งแรก”

จบแล้ว จิตสงบครั้งแรก แล้วมันยังไม่สงบขนาดนั้น ไม่สงบขนาดนั้น เราก็ใช้ปัญญาของเราไป ใช้ปัญญาของเราไป ใช้สติปัญญา เราทําความสงบของใจของเราเข้ามา แล้วพิจารณาของเรา ฝึกหัดใช้ปัญญาของเราไป แล้วจะดูความสามารถของเราว่าเราจะปฏิบัติได้มากได้น้อยขนาดไหน

เราก็ยังปฏิบัติอยู่ไง เราปฏิบัติได้มากได้น้อยขนาดไหน สิ่งที่เป็นสภาวะต่างๆ สิ่งต่างๆ อยากจะให้มันชัดมันเจน เพราะเราพูดถึงคนเขาไปจินตนาการไง อย่างเช่นภาพวาดจิตรกรรมฝาผนัง มารจะเป็นอย่างนั้น อู๋ย! ภาพมารเป็นภาพยักษ์เลย ภาพของเทพเป็นอย่างไร แล้วภาพของนิพพานก็วงกลมไว้ มันเป็นสุญญากาศ มันเป็นความว่าง ถ้านิพพานก็วงกลมไว้เลย มันเป็นอย่างนั้น แล้วคนก็ไปติดไง ดูสิ มหายาน ถ้านิพพานแล้วยังไปสุขาวดี ไปอยู่ทางตะวันตกของนิพพาน ยิ่งใหญ่กว่า นี่จินตนาการกันไป

นิพพานมันมีชนชั้นหรือ นิพพานแล้วมันยังมีสุขาวดี มีใหญ่กว่านิพพานอีกหรือ นิพพานอย่างเล็ก นิพพานอย่างใหญ่ อย่างนั้นหรือ มันก็ไม่มี เห็นไหม แต่ในเมื่อมันเป็นบุคลาธิษฐาน พอเป็นบุคลาธิษฐานปั๊บ คนก็จินตนาการต่อเนื่องไป

ฉะนั้น ไอ้ที่ว่าเป็นสภาวะๆ เราไม่ค่อยพูดถึง

“แหม! หลวงพ่อไม่ค่อยพูดถึง แต่หลวงพ่อพูดบ่อยมากเลย”

เวลาพูดนะ พูดเป็นบุคลาธิษฐาน พูดเปรียบเทียบ พูดให้เห็นเป็นภาพ เป็นสิ่งที่เห็นจริงจัง เวลาเราพูด เราพูดเพื่อให้เห็นจริงเห็นจัง เห็นจริงจังก็กลายเป็นหนังใหญ่ กลายเป็นหนังตะลุงไปเลย แต่ความจริงพูดเปรียบเทียบให้เห็นภาพ

“หลวงพ่อว่าแต่คนอื่นหมดเลย แต่หลวงพ่อตัวดีเลย ชอบเปรียบเทียบ”

ก็เราเปรียบเทียบให้เห็นภาพไง ให้เห็นภาพ มันจะได้ทําให้ถูกไง แต่พอมันถูกก็ “อ๋อ! หลวงพ่อ ตรงนั้นไม่มีเลยเนาะ ว่างหมดเลย”

เออ! เป็นอย่างนั้น เวลาไปเห็นแล้วอ๋อ! เลยนะ แต่ยังไม่อ๋อ! ที่ว่าหลวงตาท่านบอกว่าเขาไปหาหนองอ้อของหลวงปู่มั่น ที่ว่าหนองอ้อของหลวงปู่มั่นที่เชียงใหม่ ไปหากันใหญ่เลย แต่ไม่รู้ว่าหลวงปู่มั่นท่านอ้อในหัวใจ อ๋อ! ไอ้คนเขาไปหาหนองอ้อกัน หนองอ้ออยู่นั่นๆ

นี่ก็เหมือนกัน สภาวะๆ เราไม่ให้คนอื่นพูด แต่เรานี่พูดเยอะที่สุดเลย แต่เราพูด เราพูดแล้วเราไม่ติดสภาวะของเราเองไง เพราะสภาวะ กูยกให้พวกมึงเห็น แต่ถ้ามึงเข้าไปรู้มันจะเป็นอีกอย่างหนึ่ง

ฉะนั้น ไอ้คนที่ฟังไปแล้วมันไปสร้างภาพกันเลยนะ โอ้โฮ! เป็นอย่างนั้นๆ แล้วสร้างภาพเสร็จก็กลับมาถามไง ก็สภาวะแบบที่ถามนี่

ฉะนั้น ให้ปฏิบัติให้เป็นความจริงของเราขึ้นมา แล้วจะเป็นประโยชน์กับเรา เอวัง

ข่มทุกข์ก็ได้ ข่มแล้วมีความสุขก็ได้
แต่ข่มแล้วทุกข์ ข่มแล้ว อื้อหืม! ทุกข์ยากมากเลย
นั่นเขาข่มไว้
แต่การประพฤติปฏิบัติมันไม่ใช่ข่มไว้
ต้องรื้อค้นออกมา
รื้อค้นออกมาแล้วประหัตประหารมันเป็นชั้นเป็นตอนๆ

๒

ข่มไว้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ดูอารมณ์”

กราบนมัสการหลวงพ่อ กระผมปฏิบัติภาวนาทุกวัน แต่ไม่ประสบความสําเร็จทุกวัน ซึ่งเป็นเรื่องธรรมดาใช่ไหมครับ

ที่ผ่านมาในขณะปฏิบัติงาน (ผมทํางานไปรษณีย์ครับ) ต้องพบเจอกับผู้คนหลากหลาย สามารถจับอารมณ์ได้แค่ผิวเผิน ไม่ชัดเจน ต่อมาเวลาจับอารมณ์ได้ทั้งดีและไม่ดี มีความรู้สึกถึงการเกิดของอารมณ์นั้นๆ ชัดเจนขึ้น แต่ไม่แจ่มแจ้ง (จะบอกว่ามองเห็นด้วยตัวรู้ก็ได้ครับ) ว่าอารมณ์เกิดจากจิต อาการของจิตแสดงออกมาทางอารมณ์ เมื่ออารมณ์ถูกจับได้โดยตัวรู้ อารมณ์นั้นก็ดับลง เป็นอย่างนี้เรื่อยไป ดูบ่อยๆ เข้าก็เริ่มชัดเจนขึ้น เร็วขึ้นตามลําดับ

แต่ก็มีอารมณ์อย่างหนึ่งที่ไม่สามารถดับได้โดยง่ายคือกามอารมณ์ (กระผมมีครอบครัวแล้วครับ) กับผู้หญิงอื่นไม่ใช่ภรรยานั้น สามารถดับอารมณ์ที่เกิดจากการมองเห็นไม่ให้เข้าไปสู่ความคิดได้ครับ แต่กับภรรยา บางครั้งเหมือนเป็นการทําหน้าที่

หลวงพ่อ : ขออนุญาตเล่าที่เขาหลับนอนกัน ยกเว้น ยกไว้

ถาม : อารมณ์แบบนี้คืออะไรครับ รบกวนพระอาจารย์กรุณาตอบด้วย

ตอบ : นี่ตอบปัญหานักปฏิบัตินะ เวลาเราตอบปัญหา ตอบปัญหากันเพื่อการประพฤติปฏิบัติ เพื่อแนวทางในการปฏิบัติ ถ้าแนวทางปฏิบัตินะ เพราะเราอยู่ในสังคม สังคมของนักปฏิบัติ ในสังคมของนักปฏิบัติเขาจะบอกว่า การปฏิบัติอย่างนั้นจะได้ผลและไม่ได้ผล การปฏิบัตินั้นจะได้ประโยชน์ไม่ได้ประโยชน์ ก็เอามาวิจัยกัน ทําวิจัยว่าสิ่งนั้นถูกสิ่งนั้นผิด ก็ว่ากันไปตามแต่สังคมปฏิบัติเขาคุยกัน

แล้วเวลาสังคมปฏิบัติเขาคุยกัน แล้วหลวงพ่อล่ะ หลวงพ่อก็เที่ยวแจงเหมือนกันว่าอันนั้นไม่ใช่ อันนั้นไม่ใช่ เราก็เที่ยวแจงเหมือนกัน คําว่า “ไม่ใช่ๆ” ไม่ใช่เพราะเขายึดไง

คําว่า “ไม่ใช่” ในการปฏิบัตินะ เริ่มต้นจากคนที่ปฏิบัติล้มลุกคลุกคลาน คือเริ่มต้นหญ้าปากคอก คําว่า “หญ้าปากคอก” เราต้องปล่อยให้เขาปฏิบัติตามความเป็นจริง ตามความเป็นจริงคือให้เขาถูกเขาผิด เหมือนเด็ก เด็กให้มันหัดเดิน ให้มันเดินให้ได้ ถ้ามันเดินได้นะ มันเดินได้ เดี๋ยวมันวิ่งได้ เดี๋ยวมันแข็งแรงได้ เดี๋ยวมันทําสัมมาอาชีวะ เดี๋ยวมันเป็นผู้ใหญ่ขึ้นมา

ในแนวทางปฏิบัติ ถ้าแนวทางปฏิบัติ ถ้าเขาปฏิบัติโดยหญ้าปากคอกคือเริ่มต้น เริ่มต้นเราจะทําเหมือนนายช่างใหญ่ นายช่างใหญ่เขามองด้วยประสบการณ์ของเขา เขาจะมองเลยว่าการก่อสร้างมันควรทําอย่างใด เพราะด้วยประสบการณ์ของเขา แต่ถ้าคนมันไม่เป็นล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนั้นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาแนวทางปฏิบัติ ถ้าเราปฏิบัติแล้วถ้ามีครูบาอาจารย์ ท่านมองออก ท่านจะวางแนวทางให้หรือพยายามจะชี้นํามา แต่เราเป็นผู้ฝึกหัดๆ เราคิดว่าเราเก่ง เราทําได้ เราทําได้เพราะเราไม่มีประสบการณ์ไง

ฉะนั้น ในแนวทางปฏิบัติที่บอกว่า อันนั้นใช้ได้ อันนั้นใช้ไม่ได้ อันนั้นถูก อันนั้นผิด

อันนั้นเพราะเขาบอกเรื่องผลไง เวลาเราพูดไป เรื่องผล ถ้าบอกว่า นี้เป็นแนวทางปฏิบัติ ถ้าใครฝึกหัดปฏิบัติมา แล้วถ้าเป็นจริงขึ้นมา เดี๋ยวจะรู้ แล้วถ้าเป็นครูบาอาจารย์ เวลาครูบาอาจารย์พูด มันต้องเป็นจริงตามนั้น

แต่นี่ไม่อย่างนั้นน่ะ ปฏิบัติก็ล้มลุกคลุกคลานแล้วบอกโสดาบัน ไปไหนมา สามวาสองศอก บอกโสดาบัน ไม่ได้ทําอะไรเลยบอกว่าโสดาบัน

คําว่า “โสดาบัน” คือผลใช่ไหม คือเป้าหมายใช่ไหม ถ้าเป้าหมาย ถ้าเอ็งพูดถึงเป้าหมาย เอ็งต้องบอกสิ อย่างเช่นเราศึกษากันในพื้นบ้าน เราศึกษาจากปากชาวบ้าน เราไปฝึกเขา ไปฝึกกับปากชาวบ้าน ทําอีเอ็ม มีการเพาะปลูกใช่ไหม ในการพันธุ์พืช เราไปทําฝึกหัดกับใครก็ได้ เขาไม่มีใบประกาศนียบัตร เขาฝึกอาชีพ เขาให้อาชีพไง

แต่นี่เวลาถ้ามันเป็นการศึกษา เวลาจบแล้วเขาต้องมีวุฒิ วุฒินั้นน่ะเขาสอบได้ จบ ป.๔ อ่านหนังสือไม่ออก อย่างนี้ใช้ไม่ได้ จบ ป.๔ จบมัธยม จะเข้าเรียนอุดมศึกษา พอเข้าไปแล้วสอบได้ สอบแล้วเรียนไม่จบ นี่มันมีวุฒิไง วุฒิมันยืนยันไง

นี่บอกว่าเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี...เป็นอะไรกัน ถ้าเป็นอย่างนั้นปั๊บ มันก็ต้องเทียบวุฒิแล้ว อ้าว! เทียบวุฒิเลย ก.พ. รับรองหรือเปล่า เขารับรองการศึกษาอันนี้หรือเปล่า การศึกษานี้ถูกต้องหรือเปล่า นี่ไง นี่พูดถึงเวลาบอกถึงผลไง ถ้าบอกถึงผล ถ้าบอกถึงผลนะ วัดผลได้เลย

ฉะนั้น เวลาที่ว่าหลวงตาท่านหาครูบาอาจารย์ ท่านไปฟังเทศน์ ท่านไปสนทนาธรรมกับหลวงปู่ขาว ไปสนทนาธรรมกับหลวงปู่ชอบ เวลาท่านปรึกษา เวลาสนทนาธรรมกับหลวงปู่คําดี นี่มันบอกถึงวุฒิ วุฒิภาวะเลย บอกถึงเลยว่ามีหรือไม่มี นี่พูดถึงว่าถ้าผิดถูกอยู่ตรงนี้

แต่เวลาปฏิบัติ บอกสังคมปฏิบัติเขาบอกว่า ทางนู้นว่าทางนู้นใช้ได้ นี้ใช้ไม่ได้

ใช้ได้ใช้ไม่ได้อยู่ที่สติ ถ้าสติมันดี เรามีสติ เรากําหนดพุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอเรารู้ขึ้นมา มันสงบหรือไม่สงบ เรารู้เอง เรารู้เลย จิตใจฟุ้งซ่าน จิตใจมีแต่ความทุกข์ แบกรับภาระไว้เต็มหัวใจเลย แล้วเวลามันปล่อยวาง โอ้โฮ! มันบอกเลย แล้วมันบอกเลย พอบอกเลย เราวุฒิภาวะอ่อนด้อยใช่ไหม พอมันปล่อยวาง ใช่แล้ว แนวทางนี้ถูกต้อง อันนี้ถูกแน่นอนเลย แล้วมันปล่อยวางแค่นั้นก็นอนอยู่นั่นน่ะ แล้วมันไม่ลุกขึ้นยืนเลย แล้วมันบอกว่าถูกต้อง

ถูกต้อง นอนอยู่นั่นน่ะ ถ้าถูกต้อง พอมันปล่อยวางก็ถูกต้อง ก็ถูก ก็มันสบาย เราทุกข์เรายาก เราปฏิบัติก็เพื่อดับความทุกข์ยาก แล้วทําอย่างไรต่อล่ะ มรรคผลมันมีแค่นั้นเองหรือ แนวทางในการปฏิบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีแค่นั้นใช่ไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาสอน สอนเรื่องอะไร เวลาสอน สอนเรื่องใช้ปัญญา ปัญญาขั้นไหน ปัญญาระดับไหน

เวลาบอกถึงสมาธิๆ บอกถึงสติ สติมันมีสติ มหาสติ สติอัตโนมัติ ถ้าบอกถึงปัญญา มันมีสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา แล้วปัญญาอย่างหยาบ ปัญญาอย่างกลาง ปัญญาอย่างละเอียด มรรค ๔ ผล ๔

มรรคทําไมต้องมี ๔ ล่ะ ทําไมมรรคไม่มี ๑ ล่ะ

อ้าว! มรรคมี ๑ มีมรรคเดียวก็ใช้ได้แล้ว เวลามีรถคันเดียวจะไปไหนก็ได้ ถ้ามีรถคันเดียวนะ เวลาลงนํ้า เขาใช้เรือแล้ว เวลาขึ้นอากาศ เขาใช้เครื่องบิน เวลาไปอวกาศ เขาใช้ยานอวกาศออกนอกโลกนู่นน่ะ เขาใช้รถคันเดียวที่ไหนล่ะ

รถมันก็คือรถ รถเขาเอาไว้เดินทางโดยที่มีถนนไง อยู่บนโลกนี้ไง แต่ถ้าพอมันไปลงนํ้า เขาก็ใช้เรือ แล้วขึ้นไปบนอากาศ เขาก็ใช้เครื่องบิน ถ้าจะไปดวงจันทร์ เขาใช้ยานอวกาศ มันมรรค ๔ ผล ๔ ไง นี่พูดถึงแนวทางปฏิบัติ ถ้ามีแนวทางปฏิบัติที่ถูกต้องดีงามมันปฏิบัติไป

เขาปฏิบัติไว้ฝึกคน ถ้าคนมันปฏิบัติได้แล้วโดยที่ไม่ยึดติด ไม่ยึดติดกับความรู้ของตัวนะ มันจะพัฒนาไปเรื่อยๆ แล้วมันพัฒนาขึ้นไปเรื่อยๆ เราจะรู้เลยว่าอาจารย์เราโกหกหรืออาจารย์เราจริง

ถ้าอาจารย์เราจริงนะ เพราะอาจารย์เราจริงแบบหลวงตา หลวงตานี่อาจารย์จริง เวลาท่านเทศน์ที่บนศาลา เวลาท่านพูดกับพระนะ หมู่คณะให้จําคําพูดของผมไว้นะ ให้จําคําสอนของท่าน ให้จําคําสอนของท่านไว้นะ แล้วให้ปฏิบัติไป ถ้าวันไหนรู้จริงนะ ถ้าท่านตายไปแล้วจะมากราบศพ ท่านท้าอย่างนี้ ท่านท้าอย่างนี้ทุกวันนะเวลาท่านเทศน์

หมู่คณะ หมู่คณะคือเราปัญญาชน เวลาคนที่บวชไปอยู่ที่บ้านตาด มีปริญญา ปริญญาโท ปริญญาเอกเยอะแยะไปหมด ปัญญาชนทั้งนั้นน่ะ “จําคําพูดของผมไว้นะ จําคําพูดของผมไว้นะ แล้วถ้าปฏิบัติได้นะ ถ้าปฏิบัติได้ถึงจะมากราบศพ” นี่ไง ยืนยันอย่างนี้ ยืนยันเลย นี่ถ้ามันเป็นจริงมันยืนยันอย่างนั้น

แต่เวลาถ้าเราพัฒนาขึ้นไป ถ้ามันเป็นความจริง ไปถึงตรงนั้นมันจะไปกราบศพเลย ถ้ามันไปกราบศพเพราะมันยืนยันกัน ยืนยันกันเวลาท่านตรัสรู้ธรรมขึ้นมา กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กราบแล้วกราบเล่า มันยืนยันกัน มันยืนยันกันในหัวใจ ถ้ามันยืนยันกันอย่างนั้นนั่นเป็นความจริง ถ้าความจริง แต่กว่าจะจริงขึ้นมามันจะพัฒนาขึ้นมา

ฉะนั้น เวลาว่าแนวทางปฏิบัติของใคร แนวทางปฏิบัติของใครนะ ถ้าเราทําโดยบริสุทธิ์ใจ แล้วพิสูจน์กันโดยสันทิฏฐิโกความเป็นจริง ความเป็นจริงในหัวใจ ถ้าเป็นจริงขึ้นมา เพียงแต่ว่า บารมี อินทรีย์แก่กล้าไม่แก่กล้า

ถ้าอินทรีย์อ่อน ใครพูดอะไรก็เชื่อไปหมด หลงไปกับเขา คล้อยตามเขาไปเรื่อย คล้อยตามเขาไปเรื่อย ถ้าคนไม่สนใจในศาสนาเลย มันก็อยู่ทางโลก หาแต่เงิน หาแต่ทอง หาแต่ลาภสักการะ ไม่เคยคิดถึงว่าหัวใจมันมีค่ามากกว่าวัตถุอย่างนั้น หัวใจมันมีค่ากับกระแสสังคมที่เขายกย่องสรรเสริญ

หัวใจมันมีค่ามากกว่านั้นเยอะนัก ถ้าหัวใจมีค่ามากกว่านั้น ถ้าย้อนกลับมา ย้อนกลับมาก็เข้ามาหาหัวใจของตัว ถ้ามาฝึกหัดภาวนา คนที่ไม่เชื่อมันก็อยู่กับทางโลกเลย เวลาไอ้คนที่เชื่อ เชื่อแล้ว เชื่อแล้วก็ให้เขาครอบงําไป

มันจะครอบงําไปอย่างไร เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้กาลามสูตรไง ไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้น ให้เชื่อในการประพฤติปฏิบัติ ไม่ศรัทธามันก็ไม่เชื่อ ไม่ศรัทธามันก็ไม่ค้นคว้า ไม่ศรัทธามันก็ไม่ทดสอบ มันก็ไม่สนใจ เวลาศรัทธาขึ้นมาก็ให้เขาครอบงําซะ ทําอย่างนั้นจะได้อย่างนั้น ทําอย่างนั้นจะได้อย่างนั้น...เขาได้ แต่เราไม่ได้ เอ็งบอกว่าได้อย่างนั้นๆๆ แต่กูไม่ได้ กูทุกข์อยู่นี่

มันเอาตรงนี้ต่างหากล่ะ ถ้าเอาที่นี่ปั๊บ ก็ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาว่า ในแนวทางปฏิบัติต่างๆ มันก็ปฏิบัติไป แต่ถ้าปฏิบัติแล้วมันต้องได้เนื้อหาสาระ ถ้าเนื้อหาสาระอย่างนี้

“กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมภาวนาทุกวันเลย แต่ไม่ประสบความสําเร็จทุกวัน เป็นเรื่องธรรมดาใช่หรือไม่ครับ”

อืม! ใช่ เห็นไหม คําถามนี้มันสุดยอดเลย “ผมภาวนาทุกวันเลย แต่มันก็ไม่เห็นได้อะไรเลย มันเป็นเรื่องธรรมดาใช่ไหม”

ใช่ มันเป็นเรื่องธรรมดา กินข้าวเสร็จแล้วนะ เวลาจะกินข้าว โอ้โฮ! คนที่เขามีเงินมีทองนะ เขาไปกินซีฟู้ด โอ้โฮ! เวลาเขายกมาแต่ละจานนี่แหม! สุดยอดทั้งนั้นเลยนะ เวลากินจบแล้วมันเหลือแต่จานเปล่าๆ เรากินจบแล้ว หมดแล้ว นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขายกมา โอ้โฮ! เข้าไปในร้านอาหารเขายกมาแต่ละเมนูนี่ อื้อหืม! สุดยอดเลย พอกินเสร็จแล้วเหลืออะไร เหลือแต่จาน

นี่ไง ภาวนาแล้ว อาหารกินทุกวันไง กินทุกวัน กินทุกมื้อ กินแล้วก็กินเล่า กินแล้วดํารงชีวิตไง นี่ก็เหมือนกัน “กระผมภาวนาทุกวันเลย แต่ไม่ประสบความสําเร็จทุกวันเลย เป็นเรื่องธรรมดาใช่ไหม”

ใช่ กินแล้วไง ก็เอ็งภาวนาแล้วไง ภาวนาไง เราภาวนา เราพุทโธ เราภาวนา ถ้าเราไม่ภาวนาล่ะ ถ้าเราไม่มีอาหารกินล่ะ คนไม่มีอาหารกินมันทุกข์นะ ดูสิ เขามีอาหารกินกัน เขามีความสุข เขากินแล้วเขาก็อิ่มหนําสําราญ ไอ้เราหิวกระหายนั่งมองเขากิน แล้วนั่งมองเขานะ เราไม่มีอาหาร นั่งมองเขาน่ะ โอ้โฮ! อร่อยไม่อร่อยไม่รู้ เห็นเขากินก็นึกรสตามเขาไป

นี่ก็เหมือนกัน ก็เขาไม่ทํา เขาไม่ทํา แต่เราทํา เรื่องธรรมดาใช่ไหม

ใช่

“ภาวนาทุกวันเลย แล้วไม่ประสบความสําเร็จทุกวันเลย เป็นเรื่องธรรมดาใช่ไหม”

ใช่ ใช่ แต่เราทุกข์ไหมล่ะ ถ้าทุกข์แบบทางโลกนะ ทุกข์โดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากนี่ทุกข์ยากมากนะ เวลาเราทุกข์นะ คนเราทุกข์ไม่มีทางออก มันไม่มีทางออกเลย

แต่ถ้าคนมันมีทางออก เราทําหน้าที่การงาน จะเหนื่อยยากในการทําหน้าที่การงาน นี้เป็นหน้าที่ของมนุษย์ เป็นหน้าที่ของคน คนต้องมีหน้าที่การงานเพื่อหาปัจจัยเครื่องอาศัยดํารงชีวิต ถึงจะเหนื่อยยากขนาดไหน มันเป็นหน้าที่ ก็ทําหน้าที่ของเรา นี่พูดถึงทางโลกนะ ทําหน้าที่เพื่อสัมมาอาชีวะเลี้ยงปากเลี้ยงท้องเท่านั้นน่ะ แล้วเวลามันทุกข์มันยาก มันทุกข์ยากที่ไหนล่ะ ก็มันทุกข์ยากที่ใจ

ใจมันต้องการอะไรล่ะ มีเงินล้นฟ้าแล้วมันมีความสุขไหม มีหน้าที่เป็นถึงนายกรัฐมนตรี คนด่าทั้งประเทศเลย มีความสุขไหมล่ะ มึงจะเป็นอะไรล่ะ เป็นอะไรมันก็โดนด่าทั้งนั้นน่ะ โลกธรรม ๘

แต่ถ้ามันรักษาหัวใจของเราล่ะ สัจธรรมมันอยู่ที่นี่ไง ถ้าหามาที่นี่ได้ มันก็มีความสุขไง ถ้ามีความสุขขึ้นมา เห็นไหม

เราปฏิบัติทุกวันเลย แล้วมันเรื่องธรรมดาใช่ไหม

ใช่ ไม่ประสบผลสําเร็จเป็นเรื่องธรรมดา แต่ทุกข์ไหมล่ะ มันแส่ส่ายเหมือนเก่าไหม มันไม่แส่ส่ายเหมือนเก่าแล้ว แต่เดิมไม่มีทางไปไหนเลย ทุกข์อยู่คนเดียว ไฟสุมขอนมันเผาลนอยู่ในใจ ไปปรึกษาใครมันก็ชวนไปเที่ยวยุโรปไง โอ๋ย! ถ้าทุกข์ ทุกข์ไปตุรกี มีแต่โบราณวัตถุ ทุกข์ก็ไปเที่ยวไง ไปปรึกษาคนอื่นเขามันก็พาไปเที่ยว ตอนนี้เขาจะซื้อตั๋วไปเที่ยวอวกาศกันแล้ว ถ้าไปปรึกษาเขาน่ะ

แต่ถ้ามาปรึกษาศาสนานะ มาปรึกษาครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงนะ ท่านบอกว่าให้นั่งลงในห้องพระ ให้นั่งลงในที่ประพฤติปฏิบัติของเรา แล้วกําหนดพุทโธให้ใจมันสงบเข้ามา “สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี”

เราจะไปตุรกี เราจะไปยุโรปที่ไหน คนที่นั่นมันก็บ่นทุกข์อยู่นะ คนที่ตุรกี คนที่รํ่ารวยก็มี คนที่ทุกข์ยากก็เยอะ ไม่มีจะกินก็มาก คนจรจัดเยอะแยะ ที่ไหนที่ว่าสูงส่ง ที่ไหนที่ว่าสวยงาม นั่นน่ะ คนจรจัดมีทั้งนั้นน่ะ คนไม่มีจะกินที่นั่นก็มี เราไปเห็นนะ เราว่าเขามีความสุข เขาไม่มีจะกินอยู่ที่นั่นน่ะ มีความสุขไหม เราไปแสวงหาอย่างนั้นน่ะ เราไม่แสวงหาหัวใจของเรา ถ้าเราแสวงหาหัวใจของเรา เราดับทุกข์ที่นี่

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติ ปฏิบัติทุกวันเลย แล้วไม่ประสบความสําเร็จทุกวันเลย เป็นเรื่องธรรมดาใช่ไหม

ใช่ ใช่เลยล่ะ คนจะพูดอย่างนี้ได้มันพูดโดยที่ว่าเราทําแล้วถึงพูดไง แต่ถ้าคนพูดอย่างนี้ไม่ได้นะ มันไม่พูดอย่างนี้ มันจะมาเรียกร้องเลย “นี่ทําแล้วๆๆ” มันจะมาเรียกร้อง มันจะมาปรับเลยล่ะ จะต้องเสียค่าป่วยการนะ “ปฏิบัติมา ๒ ปีแล้ว ถ้าไม่ปฏิบัติ หาเงินได้อีกกี่ล้านไม่รู้ หลวงพ่อจ่ายมา” มันจะมาเรียกค่าเสียหายเลย “แหม! บอกให้ปฏิบัติๆ เสียเวลามา ๒ ปี เห็นไหม ไม่ได้อะไรเลย” นั่นล่ะมันกลับทุกข์อีกอย่างหนึ่ง ทุกข์เพราะปฏิบัติคาดหมายแล้วไม่ได้สมความปรารถนา

ถ้าเราปฏิบัติแล้วเราคาดหมายว่าเราจะได้มรรคได้ผล แล้วเราไม่สมความปรารถนา ไม่สมความปรารถนามันเป็นตัณหาความทะยานอยาก ถ้าตัณหาความทะยานอยากอย่างนี้มันเป็นกิเลส

แต่ถ้าเราปฏิบัติของเราด้วยมรรค ความอยากที่เป็นมรรค ความอยากที่ขวนขวาย ความอยากที่ทําคุณงามความดี คุณงามความดี ความดีก็คือความดีในตัวมันเอง ถ้าความดีในตัวมันเอง เราสร้างบารมีของเรา เราพยายามประพฤติปฏิบัติของเรา

เราปฏิบัติของเรา หนึ่ง กลิ่นของศีลหอมทวนลม เรามีศีลมีธรรมในใจ เราไม่ทําความชั่วอยู่แล้ว คนที่ไม่ทําความชั่วเพราะอะไร คนปฏิบัติมันจะรู้ เพราะคนปฏิบัติมันมีเป้าหมายอยากได้มรรคได้ผล ฉะนั้น เรื่องผิดศีลมันไม่กล้าทําเลยล่ะ เพราะถ้าผิดศีล พอมันทําแล้วมันจะปฏิบัติไม่ได้ พอเวลาจะปฏิบัตินะ ไอ้ความที่เราทําผิดนั่นน่ะมันจะย้อนรอยกลับมา พอย้อนรอยกลับมา มันจะเป็นนิวรณธรรม มันจะมาหลอกมาหลอน

ฉะนั้น คนที่ปฏิบัติจริงๆ นะ เขาพยายามจะรักษาเพื่อไม่ให้มีความผิดของตัว ถ้าไม่มีความผิดของตัว คนที่รักษาศีล คนรักษาศีลแล้วคนปฏิบัติเขาจะมีคุณธรรมไหม เขามีคุณธรรมในความเป็นปกติสามัญสํานึกของปุถุชน มันไม่ทําความผิดไง มันมีคุณค่าตรงนี้ไง

ที่บอกว่า ปฏิบัติทุกวันแล้วมันไม่ประสบความสําเร็จเลย เป็นเรื่องธรรมดาใช่ไหม

ใช่ ก็ปฏิบัติเพื่อความสงบไง ปฏิบัติเพื่อเราไง ฉะนั้น สิ่งนี้ใช่

ฉะนั้น คําถามต่อไปนะ นี่อารัมภบทมา ทีนี้ที่ผ่านมาเขาทํางานไปรษณีย์ เขาต้องมีการพบเจอกับคนมากมาย ถ้าพบเจอคนมากมาย สิ่งที่มันเกิดขึ้น สิ่งที่มันเกิดขึ้นมันจะมีอารมณ์ความรู้สึก เขาใช้ปัญญาไล่ของเขาไป ถ้าปัญญาไล่ของเขาไป อารมณ์อย่างนี้เขารู้ทันได้ รู้ทันได้ เขาบอกว่า ถ้าพุทโธก็เป็นคําบริกรรม พุทโธเป็นสมาธิอบรมปัญญา แล้วถ้าใช้ปัญญาใคร่ครวญเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

เราทํา คําว่า “ทํา” เหมือนอาหาร เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดกับพราหมณ์ พราหมณ์เขามาต่อว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพราหมณ์หนุ่ม เขาเป็นผู้เฒ่า ทําไมไม่เคารพเขาตามธรรมเนียม ตามธรรมเนียม ผู้ที่ด้อยกว่า ผู้ที่อายุน้อยกว่าต้องเคารพผู้ใหญ่

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ เป็นศาสดา แต่เขาไม่รู้ เขาเป็นพราหมณ์ เขาถือประเพณีของพราหมณ์ แต่เขาไม่รู้ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพุทธะ เป็นผู้ที่ประเสริฐ เขาก็จะบังคับให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเคารพเขา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เคารพเขา ก็มาต่อว่าไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็นั่งฟังเฉย

พอเขาพูดจบ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามว่า “พราหมณ์ ถ้าพราหมณ์คนหนึ่งเอาอาหารไปเลี้ยงพราหมณ์คนหนึ่ง ถ้าพราหมณ์เขาไม่กิน อาหารจะเป็นของใคร”

“ก็เป็นของคนที่ยกมาต้องยกกลับไปสิ”

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าพราหมณ์มาติเตียนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตลอด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่รับ เอ็งเอากลับไป เอากลับไป

นี่ไง นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราใช้ปัญญาไง ถ้าเรามีปัญญาแล้ว เขานั่งต่อว่าทั้งวันเลย เออ! นั่งเฉย พอเขาพูดจบ อาหารที่เอ็งยกมา สัญญาอารมณ์ที่พรั่งพรูออกมาจากปาก ออกมาจากใคร ก็เอามาจากพราหมณ์นั้นน่ะ แล้วถ้าคนที่เขาฟังเขาไม่รับล่ะ มันจะเป็นของใคร ก็ของพราหมณ์นั้นเอากลับไป เพราะเราไม่รับ เพราะเราไม่รับ เราวางได้

แต่ถ้าเรารับ เราทุกข์นะ ถ้าเรารับนะ เราก็สั่นไหวไปกับสังคม สังคมจะมีสิ่งใด เราก็ต้องสั่นไหวไปกับเขาใช่ไหม ในนวโกวาท ที่ไหนมีมหรสพสมโภช ที่ไหนมีการฟ้อนรํา ที่ไหนมีการละเล่น เราไปที่นั่นหมดเลย ที่ไหนมีอะไร เราไปหมดเลย เราเป็นเหยื่อเขาใช่ไหม เราไม่มีหลักเลยใช่ไหม

ถ้าเรามีหลัก เรามีศีลมีธรรม เราถือศีล ๘ เราไม่ดูการละเล่น ไม่ดูการฟ้อนรํา ที่ไหนเป็นที่อโคจร เราไม่ไป พระเรา ที่อโคจรไม่ควรไป ไป ปรับอาบัติทุกกฏ ที่อโคจร แม้แต่ตลาด ตลาดสดนี่พระไปไม่ได้แล้ว เพราะตลาดสดมันเป็นที่อโคจรของพระ แต่มันเป็นที่แสวงหาผลกําไรของโยม

โยมเราต้องมีตลาดใช่ไหม เพื่อจะค้าขาย เพื่อจะผลประโยชน์ใช่ไหม เราต้องส่งสินค้าของเราไปที่ตลาดนั้น อันนั้นมันเป็นการประกอบธุรกิจของโยมเขา แต่พระเรา ตลาดสดเป็นที่อโคจรของพระนะ พระถ้าไปนี่ปรับอาบัติเลย เว้นไว้แต่พระจะซื้อของ พระต้องการสิ่งใด แต่ธรรมดาพระเราใช้ไวยาวัจกร

นี่พูดถึงว่า ถ้าเขาต้องพบเจอคน แล้วเขามีอารมณ์ เขาจับสิ่งที่อารมณ์ของเขาได้

เราทําของเราเข้ามา ทีนี้ทําเข้ามาปั๊บ เราต่อเนื่องขึ้นมา “เวลาจับอารมณ์ได้ทั้งดีและไม่ดี จะมีความรู้สึกว่าเกิดอารมณ์นั้นๆ อย่างชัดเจนแต่ไม่แจ่มแจ้ง จะบอกว่ามองเห็นจากตัวรู้ก็ได้ว่าอารมณ์เกิดจากจิต อาการของจิตแสดงออกมาทางอารมณ์เหมือนอารมณ์ถูกจับได้โดยตัวรู้ อารมณ์นั้นก็ดับลงอย่างนี้เรื่อยไป ดูบ่อยๆ เข้าจะชัดเจนขึ้น เร็วขึ้นตามลําดับ”

เห็นไหม เริ่มต้นตั้งแต่ว่า “ผมปฏิบัติทุกวันเลย แล้วสิ่งที่ไม่ประสบความสําเร็จเป็นเรื่องธรรมดาใช่ไหม”

ใช่ เห็นไหม ใช่ๆๆ

ทีนี้พอเราดูต่อเนื่องไป เราจับอารมณ์ได้แล้วเราใช้ปัญญาของเรา จนวงเล็บว่า “จะบอกว่ามองเห็นจากตัวรู้ก็ได้”

“จะมองเห็นจากตัวรู้ก็ได้” นี่มันชัดเจนขึ้น

ถ้าคนฝึกหัดแล้วถ้ามันชอบธรรม ความชอบธรรมคือสัมมาทิฏฐิ ความไม่ชอบธรรมคือมิจฉาทิฏฐิ การปฏิบัตินี่การปฏิบัติเหมือนกัน แต่การปฏิบัติโดยมิจฉาทิฏฐิคือความเห็นผิด ความหลงใหลได้ปลื้มไปกับอารมณ์ความรู้สึกโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยากเป็นมิจฉาทิฏฐิ

การปฏิบัติธรรมโดยสัจธรรม โดยข้อเท็จจริง โดยข้อเท็จจริงโดยความเป็นจริงขึ้นมา นี่โดยความชอบเป็นสัมมาทิฏฐิ ถ้าสัมมาทิฏฐิมันจะละเอียดขึ้น มันจะพัฒนาขึ้น มันจะดีของมันขึ้น ถ้ามันดีของมันขึ้น จนมองเห็นว่าเราเห็นจากตัวรู้เลย เพราะตัวรู้มันจะชัดเจนขึ้น

อารมณ์ความคิดมันเกิดดับๆ เราไม่ทันมันหรอก เวลาจะทันมันเพราะอะไร เพราะอวิชชาคือความพร่ามัวของจิต ความพร่ามัวของจิต ความคิดมันก็เกิดแล้ว เราก็ไปรู้ว่ามีความคิดขึ้นมา มีอารมณ์แล้ว เราก็ว่าอารมณ์เป็นความคิด เขาบอกว่าดูความคิดๆ ดูจิตๆ นั่นน่ะ เขาดูอารมณ์ ดูอารมณ์เพราะอะไร เพราะว่าคนเราส่วนใหญ่ก็รู้จักอารมณ์ของตัวเอง แต่มันไม่รู้จักตัวจิตหรอก

ทีนี้ไม่รู้จักตัวจิต เราดูของเราด้วย เราพัฒนาของเราด้วย เราภาวนาของเราเรื่อยๆ ภาวนาว่า เราภาวนาทุกวันเลย แต่ไม่ประสบความสําเร็จทุกวันเลยนี่ใช่ไหม

ใช่ พอมันใช่ขึ้นมา มันใช่ขึ้นมามันเป็นสัมมาทิฏฐิ มันถูกต้องชอบธรรมของมันขึ้นมา เพราะคนเราปฏิบัติ เราต้องยอมรับความเป็นอนุบาลของเรา เด็กเล็กเด็กน้อย จิตอ่อนแอ จิตที่ฝึกหัดปฏิบัติมันยังเล็กน้อยก็ต้องฝึกหัดมัน การฝึกหัดของเราโดยความชอบธรรมมันจะเป็นจริงอย่างนี้ หน่อของพุทธะมันจะงอกงามของมันขึ้นมา ถ้างอกงามขึ้นมา มันจะรู้มันจะเห็น รู้จากตัวรู้เลย ชัดเจนขึ้นมา มันชัดเจน

แล้วทําอย่างนี้ถูกต้องไหม

ถูก ก็ทําของเราไป ถูกต้อง มันชัดเจนเพราะพอเราทําด้วยสัมมาทิฏฐิ ด้วยความเห็นถูกต้องดีงาม มันก็จะชัดเจนขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา

นี้ว่าภาวนาถูกไหม

ถูก

“แต่มีอารมณ์อย่างหนึ่งที่ไม่สามารถดับได้โดยง่ายคือกามอารมณ์ กระผมควรจะทําอย่างไรครับ”

โอ้โฮ! โดยธรรมชาติของนักปฏิบัติเรา ทุกคนก็มีปัญหา ธรรมดาของสัตว์โลก กามคุณ ๕ เรื่องของกามคุณ ๕ สัตว์ ดูสัตว์เดรัจฉาน สัตว์ต่างๆ ดูมันผสมพันธุ์กันสิ โดยธรรมชาติของมัน ดูสิ่งมีชีวิต เกสรดอกไม้ต่างๆ มันผสมพันธุ์ของมัน นี่มันเป็นเรื่องของวัฏฏะ เป็นเรื่องของวัฏฏะ ทีนี้มนุษย์เกิดขึ้นมา มนุษย์เกิดมาจากโลก มนุษย์เกิดมาจากกาม สรรพสิ่งลงไปมันลงไปสู่กามทั้งนั้นน่ะ กามคุณ ๕ เพราะถือว่าเป็นคุณ เป็นการจรรโลงต่อไป แต่เวลามันเป็นจริงล่ะ

เวลาความเป็นจริงของมัน นั่นน่ะคือการเกิด การเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย มันจะทําให้มีการเกิด แล้วพอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเห็นการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย มันต้องมีฝ่ายตรงข้ามว่าไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย แล้วถ้าไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ใครเป็นคนไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย

ถ้าไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย สิ่งที่พิจารณามามันจะละสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉาขึ้นมา แล้วมันจะไปละกามราคะให้อ่อนลง แล้วมันจะเข้าสู่การไปละกามราคะปฏิฆะอันนั้น ถ้าละกามราคะปฏิฆะ มันถึงจะไปดับกามได้ตามความเป็นจริง

แล้วไอ้นี่เราเพิ่งปฏิบัติเลย แล้วทางโลกปฏิบัติทุกคนก็ว่าพิจารณาอสุภะ ทุกคนการปฏิบัติ เพราะเรื่องกามราคะมันเป็นเรื่องที่เข้าไปกวนหัวใจเยอะมาก เห็นไหม กามวัตถุ แม้แต่ของสวยของชอบ นี่ก็เป็นวัตถุกาม วัตถุกาม เราก็ชอบมัน

แล้วชอบมัน ถ้าเราพิจารณาไปด้วยศีลด้วยธรรมมันก็สงบระงับเข้ามาได้ เพราะว่าเราเห็นว่าสิ่งใดผิดสิ่งใดถูก เราก็จะไม่ไปยุ่งกับสิ่งนั้น มันก็เป็นวัตถุกาม

แต่ถ้ามันเป็นกามราคะจากภายใน สิ่งที่ว่าเวลาคนปฏิบัติจะมีปัญหาเรื่องนี้มาก ถ้ามีปัญหาเรื่องนี้มาก จะเข้าไปคลุกคลีกับมันอย่างไร จะไปแสวงหาอย่างไร จะดับมันอย่างไร ก็บอกว่าเป็นการพิจารณาอสุภะ พิจารณาอสุภะ ทุกคนพิจารณาอสุภะ

แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ มันเป็นความจริงนั้นมันเป็นเรื่องการพิจารณาโดยสามัญสํานึก ถ้าสามัญสํานึก สิ่งที่ว่าบางคนบอกว่า “เมื่อก่อนนั้นฉันเป็นคนที่มีความโกรธมาก เป็นที่หลงใหลในกามมาก เดี๋ยวนี้ฉันดับได้หมดแล้ว”...ไม่ใช่

คือข่มไว้ พวกนี้เขาข่มไว้เฉยๆ เขาข่มไว้ด้วยอะไร เขาข่มไว้ด้วยศีลไง ถ้ามีศีล มีศีลมีธรรมมันก็ข่มของมันไว้ คือกดไว้ ถ้าข่มไว้น่ะมันได้

แต่ถ้าบอกว่า จะดับมันอย่างไร จะฆ่ามันอย่างไร จะฆ่ามันอย่างไร

ถ้าจะฆ่ามันอย่างไรต้องกลับมาว่ากันตั้งแต่พื้นฐาน การจะภาวนามันจะภาวนาจากพื้นฐานไง ปุถุชน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกกับพระโมคคัลลานะ “โมคคัลลานะ เราเกิดมาจากกามนะ” การเกิดของโลกนี้เกิดมาจากกามทั้งนั้นน่ะ ทีนี้การเกิดมาจากกาม แล้วเราจะดับมันน่ะ เราจะดับมัน เราดับที่ไหนล่ะ

ดูสิ พ่อแม่เสพกาม พ่อแม่สมสู่ ปฏิสนธิจิตมันถึงเกิดในไข่ ถ้ามันเกิดในไข่ เราเกิดมาจากกาม เราเกิดมาจากกาม เวลาขึ้นมาแล้วสิ่งนี้มันเป็นสิ่งที่มันมีโดยสัญชาตญาณ มีโดยสามัญสํานึกของมนุษย์ ถ้ามนุษย์มีสามัญสํานึกอย่างนี้มันเข้าไปกระตุ้นในหัวใจ มันทําให้หัวใจสั่นไหว

ทีนี้นักปฏิบัติ พรหมจรรย์ๆ ผู้ที่ปฏิบัติเรื่องพรหมจรรย์มันถึงจะต้องมีพื้นฐานขึ้นมา มีพื้นฐานขึ้นมาให้เป็นความจริงขึ้นมา

ถ้าไม่มีพื้นฐานขึ้นมานะ การข่มไว้โดยความเห็นผิดนะ ทุกคนพอทําจิตสงบขึ้นมา ทุกคนพอทําความสงบระงับขึ้นมา “โอ้โฮ! ฉันนี่ดับกามได้หมดแล้วนะ โอ๋ย! ฉันนี่ควบคุมได้หมดเลย” มันควบคุมโดยชั่วคราว นี่ข่มไว้

เวลามันพรั่งพรูออกมานะ ผู้ที่ปฏิบัติที่เสียหายกันไปในทํานองนี้มีเยอะมากเลย เวลาข่มไว้ได้ก็คิดว่าตัวเองเอาชนะมันได้แล้ว นี่เวลาจิตมันมีกําลังไง แต่เวลามันเสื่อมนะ เวลามันพรั่งพรูออกมานะ มันเหมือนนํ้าป่า หลุดไปเลย เสียไปเลย อย่างนี้เยอะ

ฉะนั้น สิ่งที่โลกเขาบอกว่าเขาพิจารณาอสุภะ

เพราะเวลานักปฏิบัติเรา โดยพื้นฐานถ้าไม่มีครูบาอาจารย์คอยชี้แนะ ไม่มีครูบาอาจารย์บอกเรื่องความจริง เราก็เข้าใจเอาอย่างนี้ เพราะสิ่งนี้มันเกิดขึ้นเพราะมันกวนหัวใจ มันกวนความรู้สึกนึกคิดเรานะ เราต้องการพรหมจรรย์ ต้องการความสงบระงับ เราต้องการ แล้วทําไมมันเกิดความรู้สึกอย่างนี้ ก็เราหวังดี เราปรารถนาดี เราทําดี เฮ้ย! แล้วทําไมมันกระตุ้นหัวใจล่ะ ทําไมมันกระตุ้นล่ะ

แล้วพอกระตุ้นขึ้นมา เราก็เป็นชาวพุทธใช่ไหม กําปั้นทุบดินไง เราเป็นชาวพุทธ เราจะปฏิบัติใช่ไหม การปฏิบัติ ศึกษาธรรมะมาใช่ไหม กามราคะเขาแก้ด้วยอสุภะ ก็เพ่งอสุภะเลย พิจารณาอสุภะๆ นู่นก็เป็นอสุภะ

การพิจารณาเป็นอสุภะมันเป็นการแก้กัน เห็นไหม ความแก้กัน สิ่งที่ว่าเรารักสวยรักงาม คําว่า “รักสวยรักงาม” ปฏิฆะถึงการเกิดกามราคะ ถ้าเราไปเจอพวกเงาะป่าซาไกอย่างนี้ เราไปเจอคนอย่างนั้นน่ะ เราไม่มีกามราคะหรอก มันจะวิ่งหนีเลยล่ะ เพราะมันไม่ถูกสเปกไง ถ้าเราไปเจอสิ่งที่เรามองแล้วมัน นี่ไง เขาถึงให้ไปเที่ยวไปดูซากศพ ไปดูป่าช้า ไปดูสิ่งที่มันเน่าเปื่อย ทีนี้เรารู้ได้ เราก็ว่าเราพิจารณาอสุภะ นี่มันเป็นกําปั้นทุบดิน

แต่เขาถามว่า อารมณ์อย่างหนึ่งที่ไม่สามารถดับได้โดยง่ายคือกามอารมณ์ เวลาผู้หญิงที่ไม่ใช่ภรรยาก็สามารถจะดับได้ แต่ถ้าเป็นภรรยาของเรา เป็นภรรยาของเรามันก็มีสิทธิ เขาใช้คําว่า “ทําตามหน้าที่” แต่อารมณ์ความรู้สึกของเขาก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง

อันนั้นเพราะมันมีความละอาย มีหิริมีโอตตัปปะมันก็คิดอย่างหนึ่ง เวลาไอ้พวกคนป่าเถื่อน คนป่าเถื่อนเขาทําของเขา เขาทําด้วยสันดานดิบ อันนั้นเขาไม่มีความละอาย เขาทําของเขาด้วยความดิบของเขา ความดิบความเถื่อนของเขา นั้นเพราะคนไม่มีศาสนา คนไม่มีความละอาย คนไม่มีหลักใจ ไม่มีหลักใจ มันเหมือนสัตว์ เหมือนสัตว์เดรัจฉาน นั่นเรื่องของเขา

แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เขาจะเปรียบเทียบไงว่า “เวลาถ้าผู้หญิงที่ไม่ใช่ภรรยา ผมก็ระงับใจได้ แต่ถ้าเป็นหน้าที่ของผม ผมก็ทําของผมโดยหน้าที่”

โดยหน้าที่ อันนั้นมันเป็นเรื่องความเห็น นี่คําถาม คําถามเป็นอย่างนี้ ไม่ใช่ว่าเราอุตริพูด คําถามเป็นอย่างนี้ ฉะนั้น เราวางตรงนั้นไว้ เพราะมันเป็นหน้าที่ อย่างเช่นศีล ศีล ๕ กาเมสุมิจฉาจารฯ ถ้าไม่ใช่คู่ของตัว ผิดศีล ถ้าคู่ของตัวไม่ผิดศีลเพราะเราถือศีล ๕

แต่ถ้าศีล ๘ ศีล ๘ งดเว้น ศีล ๑๐ ศีล ๑๐ ก็งดเว้น ศีล ๒๒๗ ไม่ได้เลย แล้วไม่ได้ ถ้าเป็นพระ ภิกษุมีความกําหนัดอยู่ พูดจาเกี้ยวหญิง เป็นอาบัติสังฆาทิเสส เพราะมันมีความกําหนัดอยู่แล้ว แล้วความกําหนัดพูดไป

พูดอย่างนี้ เวลาเราอยู่กับหลวงปู่จวนท่านก็พูดเรื่องอสุภะๆ มีพวกพระบอกครูบาอาจารย์พยายามเทศน์ให้มันแบบว่าไม่ให้มันตรงตัวนัก เพราะตรงตัวแล้วมันไปกระตุ้นคนฟัง

เห็นไหม นี่ขนาดพูด พูดเพื่อให้เห็นโทษมันนะ ไอ้คนฟังมันฟังแล้วมันกลับไปกระตุ้นมันอีก มันถึงต้องมี หลวงปู่เจี๊ยะท่านสอนเรา ท่านบอกว่า เวลาเทศน์นะ เวลาจะเชือดไก่ เขาต้องใช้มีดเล็กๆ เวลาจะเชือดโคก็ต้องมีดใหญ่ ตั้งแต่เราตั้งสติไว้ ก็ปุถุชนเป็นกัลยาณปุถุชน เวลายกขึ้นสู่พิจารณากาย พิจารณากายพิจารณาให้เป็นไตรลักษณ์ มีดเชือดไก่ โสดาปัตติมรรคก็โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรคก็สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล เวลากิเลสตัวมันใหญ่ขึ้น ตัวมันเข้มแข็งขึ้น เวลาเราจะไปเชือด มีดก็ต้องคมกล้าขึ้น ต้องชัดเจนขึ้นเพื่อจะไปฆ่ากิเลสตัวที่ใหญ่ขึ้น มันก็ต้องมีชัดเจนของมันขึ้นมาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา

สิ่งที่เราทํามันต้องมีพื้นฐานขึ้นมา มันถึงจะเห็นว่าอารมณ์ เขาถามว่า ในเรื่องกามอารมณ์มันดับยากมาก

มันก็ยากน่ะสิ นางวิสาขาเป็นพระโสดาบัน นางวิสาขาเป็นพระโสดาบันตั้งแต่อายุ ๗ ขวบนะ เขายังมีครอบครัว ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ พวกเราจะเป็นโสดาบันหมดเลย แล้วก็มีครอบครัวทั้งประเทศเลย

อันนี้เราพูดถึงข้อเท็จจริง เพราะนางวิสาขาเขาปรารถนามาอย่างนั้น แต่ถ้าสมมุติว่าเราได้โสดาบัน เราจะไม่มีครอบครัว เพราะเราอยากได้สกิทาคามี เราอยากได้อนาคามี เราไม่อยากได้ครอบครัว

เออ! เป็นพระโสดาบันแล้วจะมีครอบครัว ว่านางวิสาขาก็เป็นพระโสดาบันมีครอบครัว เราก็เป็นพระโสดาบันมีครอบครัว เออ! เป็นพระโสดาบันหมดเลย

โสดาบันปรารถนาครอบครัว หรือโสดาบันปรารถนาสกิทาคามี อนาคามี อรหันต์ โสดาบันจะปรารถนาอะไร

ถ้าเป็นโสดาบันเขาปรารถนาสกิทาคามี ปรารถนาอนาคามี เขาปรารถนาพระอรหันต์นู่น ถ้าเขาปรารถนาอย่างนั้นเขายิ่งขวนขวายขึ้น ปฏิบัติขึ้น ขวนขวายขึ้นให้มันชัดเจนขึ้น ให้มันดีงามขึ้น เขายิ่งทําของเขาเพื่อประโยชน์ของเขา

เขาไม่ใช่เป็นโสดาบันแล้วปรารถนาครอบครัวจะตามแบบนางวิสาขา เขาจะตามแบบพระอานนท์ต่างหาก พระอานนท์ก็เป็นพระโสดาบัน พระพุทธเจ้าทํานายไว้เลย

พระโสดาบันร้องไห้ ถ้าบอกพระโสดาบันไม่มีค่าเลยหรือ

พระโสดาบันนี่สุดยอดนะ แต่พระโสดาบันต้องการคนชี้นํา เวลาอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ เป็นหน้าที่ เป็นหน้าที่ที่เราต้องทําให้สมบูรณ์ อุปัฏฐากดูแลองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เลยภาวนาได้น้อย

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะนิพพาน โอ้โฮ! ตัวเองยังเป็นพระโสดาบันอยู่เลย เสียใจมาก อยากให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ตลอดไป จะได้สอนให้เป็นพระอรหันต์

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “อานนท์ เราบอกเธอแล้วไม่ใช่หรือ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา แม้แต่ตถาคตเกิดขึ้นก็ต้องตายเป็นธรรมดา เธอไม่ต้องเสียใจไปเลย เธอได้ทําคุณงามความดีไว้มาก ในอนาคตกาล แม้จะมีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีผู้อุปัฏฐาก ก็จะไม่มีใครอุปัฏฐากได้เกินหน้าพระอานนท์ไปได้ พระอานนท์เป็นผู้ที่เลิศในการอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เธอได้ทํากุศลของเธอไว้มาก ในอนาคตกาล ๓ เดือนข้างหน้าที่เราปรินิพพานแล้ว เขาจะทําสังคายนากัน เธอจะได้เป็นพระอรหันต์ในวันนั้น”

นี่ไง พระโสดาบันปรารถนาเป็นพระอรหันต์ ปรารถนาก้าวหน้าไป ไม่ใช่ว่าเป็นพระโสดาบันแล้วปรารถนามีครอบครัว ไม่ใช่ ไม่ใช่ นี่พูดถึงว่าการปรารถนาของเขา

ฉะนั้นว่า การดับ เขาว่ามันดับยากไง

เราจะบอกว่า ไอ้ที่ทางโลกเขาพูดๆ กันไว้ เขาข่มไว้เฉยๆ เขาข่มไว้ด้วยศีลธรรม เวลานักปฏิบัติมันข่มไว้ มันยังไม่ได้ไปเห็นหน้ากามราคะ หน้ากิเลส นางตัณหา นางอรดีไง ความโลภ ความโกรธ ความหลง นั่นล่ะตัวกาม นั่นน่ะยังไม่ได้เห็นหน้ามัน แล้วยังไม่มีมีด ยังไม่มีอาวุธจะไปเชือดมันหรอก ยังไม่มี

แต่เราปฏิบัติ เห็นไหม ปฏิบัติ คําถาม “กระผมภาวนาทุกวันเลย ไม่ประสบความสําเร็จทุกวันเลย เป็นเรื่องธรรมดาใช่หรือไม่”

ใช่ ใช่ ถ้าใช่อย่างนี้ปั๊บ เราปฏิบัติมาเราก็เจริญงอกงามขึ้นมา ฉะนั้น สิ่งที่เรายังทําไม่ได้ เรายังทําไม่ได้ ยังดับไม่ได้เรื่องกามราคะ เราดับวัตถุกาม ดับสิ่งที่ผลกระทบกับชีวิตเรา แค่นี้ เราดับแค่นี้เราก็เป็นพุทธมามกะที่ดี เราเป็นชาวพุทธที่ดี แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นไปตามความเป็นจริงของเรา สิ่งใดที่เรายังทําไม่ได้ เราก็ไม่ต้องไปน้อยเนื้อตํ่าใจ เราทําได้ขนาดนี้ เห็นไหม

คําว่า “ทําได้ขนาดนี้” หมายความว่า เราเกิดเป็นคน แล้วเราก็มีสัมมาอาชีวะ เราก็เลี้ยงชีพได้ เราก็มีอาชีพแล้ว เรามีที่ยืนในสังคมแล้ว แล้วเราเป็นชาวพุทธ เกิดมาไม่เหยียบแผ่นดินผิดไง เรายังประพฤติปฏิบัติให้หัวใจของเราได้สัมผัสธรรม

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดนะ “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย”

เราจะพึ่งอะไรล่ะ พึ่งพ่อพึ่งแม่ พึ่งตําแหน่งหน้าที่การงาน พึ่งเงินพึ่งทอง มันพลัดพรากทั้งนั้นน่ะ เราไม่พลัดพรากจากเขา เขาก็ต้องพลัดพรากจากเรา

แต่ถ้าเรามีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด เรามีสติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม เรามีมรรคมีผลในใจ เรามีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด เพราะธรรมกับหัวใจมันจะเป็นเนื้อเดียวกัน มันจะอยู่ด้วยกัน มันจะอาศัยเจือจานกัน เราจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด เราไม่มีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย แต่ในปัจจุบันนี้เราอยู่กับสังคมโลก เราก็มีหน้าที่การงานของเราไป แต่ในการปฏิบัติขึ้นมามันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ที่พูดนี่พูดให้เห็นไง ให้เห็นว่า แนวคิดถูกต้องดีงามหมดแหละ ทีนี้พอแนวคิดตั้งแต่ปฏิบัติแล้วมันเป็นเรื่องธรรมดา ปฏิบัติแล้วเราเริ่มเห็นว่าไอ้ที่ความรู้อารมณ์มันรู้จากจิต รู้จากตัวรู้ แต่ไอ้กามราคะมันดับได้ยาก มันดับไม่ได้

มันไปดับที่ความรู้อย่างนี้ไม่ได้หรอก มันจะดับได้ตั้งแต่พิจารณากาย เห็นกายตามความเป็นจริง ละสักกายทิฏฐิตามความเป็นจริง เป็นพระโสดาบัน แล้วก็เห็นธาตุ เห็นกาย เห็นจิต เราละมันได้ โลกนี้ราบหมด เป็นสกิทาคามี แล้วเมื่อยกขึ้นสู่กาย สู่จิต มันจะเห็นอสุภะอสุภังที่นั่น แล้วถ้าไปรู้ไปเห็นที่นั่น พอพิจารณาไปถึงที่สุดแล้ว เวลามันสมุจเฉทปหาน มันขาด มันขาดเป็นสมดุลของมัน มรรคสามัคคี นั่นล่ะมันจะไปละได้ที่นั่น

มันยังจะต้องบุกป่าฝ่าดงขึ้นไป ยังต้องบุกป่าฝ่าดงกิเลส ดงหนามของกิเลส บุกป่าฝ่าดงกิเลสเข้าไปสู่ใจของเรา ไปชําระล้างเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป แล้วถึงตอนนั้นมันถึงจะชําระได้

มันไม่ใช่มานึกเอาเองแล้วคาดเอาเอง แล้วให้คนหนึ่งสั่งสอนไปแล้วก็ชําระ...ไอ้นั่นเขาข่มไว้ ข่มไว้ ข่มไว้เฉยๆ แล้วข่มได้จริงหรือไม่จริงนั่นอีกเรื่องหนึ่ง

ข่มทุกข์ก็ได้ ข่มแล้วมีความสุขก็ได้ แต่ข่มแล้วทุกข์ ข่มแล้ว อื้อหืม! ทุกข์ยากมากเลย นั่นเขาข่มไว้ แต่การประพฤติปฏิบัติมันไม่ใช่ข่มไว้ ต้องรื้อค้นออกมา รื้อค้นออกมาแล้วประหัตประหารมันเป็นชั้นเป็นตอนๆ จนถึงที่สุดแล้วนะ กามราคะขาดจากจิต จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส ผ่องใส อรหัตตมรรค จะขึ้นไปสู่อรหัตตมรรค แล้วถ้าอรหัตตมรรคสมดุลขึ้นมาแล้วนะ จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้นี้จะเป็นผู้ข้ามพ้นกิเลส เอวัง

คําว่า “ความโกรธมันเผาลนเรามาก”
ระยะการปฏิบัตินะ เขาให้เมตตาตน เมตตาเรา
ถ้าเราเมตตาตัวเราแล้วนะ เราเมตตาเราได้นะ จบเลย
แต่ส่วนใหญ่คนเราเมตตาเราไม่ค่อยได้ มันไปมองออกไง
เพราะเมตตาเรา เราคืออะไรล่ะ
เราไม่เห็นเราไง แต่ไปเห็นตัณหาความทะยานอยาก
อยากไปกว้านเอาทุกๆ สิ่งข้างนอก
แต่ไม่เห็นตนเองเลยว่าเอ็งมีความจําเป็นต้องใช้อย่างนั้นจริงหรือ
เอ็งมีความจําเป็นต้องไปกว้านโลกทั้งโลกนี้
เป็นของเอ็งคนเดียวนี่จริงหรือ
เวลามันไม่เห็นตัวมันหรอก
แต่ถ้าเมตตาตนนะ มันมีปัญญาขึ้นมานะ
เฮ้ย! เอ็งคนคนเดียวเนี่ยนะ
เอ็งจะเอาโลกทั้งโลกเป็นของเอ็งคนเดียวเชียวหรือ
มันสลดเลยนะ
ให้เมตตาตนนะ

๓

เมตตาตน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ไฟกับฟืน”

กราบหลวงพ่อ กราบขอบพระคุณหลวงพ่อที่เมตตาเสมอมา ผมขอเรียนถามวิธีการจับและพิจารณาความโกรธด้วยครับ ชีวิตทางโลก แม้จะพยายามหลบหลีกเพียงใดก็ไม่อาจหลบหลีกการกระทบกระทั่งกับคนอื่นได้

เมื่อก่อนนี้หลายครั้งที่ใจผมถูกกระทบจนโกรธ และเกิดเพลิงความโกรธเผาผลาญจิตใจ แม้รู้ว่าจิตใจตอนนั้นมันจะลงไปตํ่ากว่าภพของมนุษย์ แต่ก็หยุดยั้งไม่ค่อยได้ ปล่อยให้ไฟโกรธเผาลนจิตใจ แต่ก็ยังมีสติพอข่มใจไว้ไม่แสดงออกทั้งทางกายและวาจาให้ใครเห็น แต่ใจเรารู้ดีที่สุดคือความร้อนนี้ ถ้ากลับบ้านแล้วความโกรธยังอยู่กับผม จะเอาความโกรธตัวนี้มาพิจารณาก่อนนอนจนมันวาง หรือหากมันไม่วาง ก็ตามพิจารณาซํ้าวันต่อๆ ไป

ระยะหลังขณะที่ผมโกรธ เวลาผมเริ่มสัมผัสได้ถึงก้อนร้อนๆ ที่อยู่บริเวณหน้าอก มันจะรู้สึกกรุ่นๆ อยู่ภายใน และเริ่มจับได้ว่า ในช่วงที่ไฟมันกรุ่นๆ ในอกนี้หากเผลอไปคิด ไฟตัวนี้จะลามเข้าไปเหมือนไฟได้เชื้อ เผาไหม้ให้ใจเราร้อนรนทวีคูณ และความคิดที่ติดไฟนี้จะเป็นความคิดที่จูงไปสู่ทุคติภพทั้งหมด ถ้าไปตามมันคงไปลงนรกแน่ๆ แต่เวลานี้ผมยังได้แค่เฝ้าดูไม่ให้มันคิดโดยใช้สติหรือปัญญาอบรมสมาธิ แต่ยังไม่รู้วิธีดับไฟกรุ่นๆ อันนี้ ผมคิดว่า ถ้าเราดับไฟตัวนี้ได้จะดีกว่าไปตามเฝ้าไม่ให้เชื้อความคิดติดไฟ

ด้วยเหตุนี้จึงขอถามอุบายหลวงพ่อในการดับไฟความโกรธในทันทีที่เราจะจับได้ หรือหากหลวงพ่อมีอุบายอื่นในการสู้โทสัคคินานี้ ขอให้หลวงพ่อเมตตาสั่งสอนอบรมด้วย

ตอบ : นี่พูดถึงความโกรธ ความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นกิเลส เป็นแม่ทัพ มันมีจักรพรรดิคือพญามาร ลูกของมันคือนางตัณหา นางอรดี คือความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นแม่ทัพใหญ่ ความเป็นแม่ทัพใหญ่มันควบคุมหัวใจของสัตว์โลกอยู่ในอํานาจของมัน

ทีนี้อยู่ในอํานาจของมันนะ แล้วมันก็ไปมีลูก มีหลาน มีเหลนอีก มีลูก มีหลาน มีเหลนคือว่ามันออกมาเป็นสามัญสํานึก ออกมาเป็นความคิด ถ้าออกมาเป็นความคิด เราก็บอกเราเป็นคนคิดดี เราเป็นคนที่ปรารถนาดี เราเป็นคนหวังดี

ทุกคนก็คิดว่าปรารถนาดีหวังดี แต่หวังดี ดีในอะไรล่ะ ดีในกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่มันปรารถนาดีไง

แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา ถ้ามีสติปัญญาคอยฝึกหัด มันจะเริ่มเข้าไปเห็นไง เริ่มเข้าไปถากไปถาง ไปถากไปถางคือว่าไปปรับปรุงทัศนคติของลูกหลานมันก่อน จากหลานมัน ปรับปรุงทัศนคติจากหลาน แล้วปรับปรุงทัศนคติจากลูกมัน แล้วถ้าปรับปรุงเราขึ้นไปจนกว่าจะไปเห็นแม่ทัพใหญ่คือความโลภ ความโกรธ ความหลงไง

เราจะบอกว่าความโกรธ ความโกรธมันมาจากรากฐานของจริตนิสัย รากฐานของจริตนิสัยของคน โทสจริต โมหจริต ราคจริต จริตของคนมันแตกต่างหลากหลายไง ถ้าจริตของคนมันแตกต่างหลากหลาย มันไปกระทบกับตัวตนของตน ถ้าการไปกระทบตัวตนของตนมันจะแสดงออกมาโดยความพรั่งพรูออกมาโดยธรรมชาติของมันเลย

ฉะนั้น เวลาเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราบอกสิ่งนี้มันเป็นเรื่องของกิเลส ครอบครัวของมาร มันมีปู่ ปู่คือพญามาร คือเจ้าวัฏจักร มันมีพ่อ พ่อคือคนควบคุมในครอบครัวทั้งหมด แม่ทัพใหญ่ ความโลภ ความโกรธ ความหลง แล้วก็มีลูก ลูกก็กําลังวัยรุ่น นั่นน่ะความเห็นผิดในธาตุ ถ้ามีหลาน หลานก็ความคิดสามัญสํานึกนี่ไง ความคิดสามัญสํานึกเป็นหลานมัน

ลูกหลานของกิเลส ครอบครัวของมัน มันยึดครองหัวใจของสัตว์โลก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตรัสรู้ มาเห็นพฤติกรรมของมันอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงมาตีแผ่มันไง พอตีแผ่ ตีแผ่ออกมาเป็นทางวิชาการใช่ไหม เราก็ไปศึกษาทางวิชาการมา เราก็ว่าเราเข้าใจหมดแหละ กิเลสมันเป็นอย่างนั้นเป็นอย่างนี้ พอกิเลสเป็นอย่างนั้นปั๊บ เราก็เทียบอารมณ์ของเรา เทียบอารมณ์นี้เข้าไปสู่ทฤษฎีนั้นว่ากิเลสเป็นอย่างนี้ๆ...ไม่ใช่เลย อันนั้นไม่ใช่เลย อันนั้นชื่อมัน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาศึกษา ศึกษาชื่อของกิเลสไง แต่เวลาผลกระทบจากความคิดไง ถ้าผลกระทบจากความคิดมันก็เป็นแค่สามัญสํานึก เป็นสัญชาตญาณของมนุษย์เท่านั้นเอง ยังไม่ได้ทําอะไรกันเลย ยังไม่ได้ทําอะไรกันเลย

ฉะนั้น เรื่องความโกรธๆ มันว่าจะดับความโกรธ จะดับความโกรธ มันก็เป็นจริตนิสัยนะ นิสัยของโทสจริต โทสจริตนะ ส่วนใหญ่โทสจริตนี่ธาตุไฟ คนธาตุไฟ คนนี้คนที่มีเชาวน์ปัญญา แต่มันเผาลนตัวเองด้วย

ไฟ ไฟให้ประโยชน์นะ ให้ประโยชน์กับการประกอบอาหาร เป็นพลังงาน เป็นความร้อน มันให้เป็นต้นทุนในการทําธุรกิจ ทําอุตสาหกรรม พลังงาน ไฟเป็นพลังงาน ถ้าไฟ ตัวไฟ ถ้าคนมีตัวไฟมันจะคิดเร็ว คิดเร็ว คิดดี ความคิดนี่ธาตุไฟ

ธาตุดิน ธาตุดินพื้นฐานเป็นคนหนักแน่น เป็นคนหนักแน่น ถ้าพ่อแม่มีลูกอย่างนี้ก็บอก เข็นมันไม่เดิน ยุให้คิดมันก็ไม่คิด โอ๋ย! มันซื่อบื้อๆ อยู่อย่างนั้นน่ะธาตุดิน

ธาตุดิน ธาตุนํ้า ธาตุลม ธาตุไฟ เขาเรียกว่าธาตุ นี่มันเป็นวิชาการของหมอแผนไทย ธาตุ ๔ เขาดูธาตุ รักษาธาตุ ธาตุ ๔ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกธาตุ ๔ ดิน นํ้า ลม ไฟ ถ้าดิน นํ้า ลม ไฟ ธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ คือความรู้สึกนึกคิด มันเกี่ยวเนื่องไป เกี่ยวเนื่องไปถึงความคิด เกี่ยวเนื่องไปถึงจิตวิญญาณ เกี่ยวเนื่องไปถึงจิต เกี่ยวเนื่องไปถึงพญามาร นี่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ไป แต่เวลาเทียบไง เทียบมาเป็นหมอแผนไทย ธาตุ ๔ รักษาตามธาตุ

ถ้าเราเป็นโทสจริตมันมีประโยชน์ มันมีประโยชน์ที่ว่าเป็นคนความคิดไว เป็นคนที่มีความคิด เป็นคนที่มีปัญญา ว่าอย่างนั้นเถอะ แต่ปัญญาถ้ากิเลสมันเอาไปใช้มันก็เป็นอย่างนี้ มันมีผลกระทบ มีผลกระทบถึงตัวเราเลย ว่าเป็นคนที่ขี้โกรธ แต่เป็นคนขี้โกรธ ถ้าขี้โกรธ ขี้โกรธเพราะอะไร

อย่างเช่นเรา เสื้อผ้าเรา เด็กๆ มันนุ่งเสื้อผ้า มันเล่น อู้ฮู! ออกไปคลุกฝุ่นขนาดนั้นเลย พ่อแม่ปวดหัวเลย ต้องไปซัก แต่เด็กมันสนุกมันนะ เด็กมันครึกครื้น มันมีความสนุก กลับมามันยังให้พ่อแม่ชมนะ หนูเก่งๆ หนูไปคลุกฝุ่นมา หนูเก่งๆ แต่พ่อแม่ปวดหัวเลย โอ้โฮ! ซักผ้าน่าดูเลย

เด็กๆ หมายถึงว่า คนโดยทั่วไปเขาไม่รู้หรอกว่าเขามีแรงขับของกิเลส แรงขับของพญามารในหัวใจ เขาก็เพลิดเพลินเหมือนเด็กๆ ถ้าเพลิดเพลินเหมือนเด็กๆ เวลาเขาคิด เวลาเขามีผลกระทบกับชีวิตของเขา เหมือนเด็กๆ มันอิ่มเอม มันพอใจ มันได้ไปคลุกฝุ่น มันได้ไปทําความสกปรกกับเนื้อตัวของตัวเองมา มันยังมีความสนุกเพลิดเพลิน นี้คือคนที่เขาไม่สนใจในหลักธรรม คนที่ไม่ได้สนใจควบคุมใจตัวเอง คนที่ไม่ได้ภาวนา ว่าอย่างนั้นเลย

แต่นี้พอคนเรามาภาวนา มันก็พัฒนาใจขึ้นมา มันก็เป็นผู้ใหญ่ขึ้น เราไม่อยากไปคลุกฝุ่นอย่างนั้นอีกแล้ว เราไม่อยากลงไปคลุกกับความโลภ ความโกรธ เวลามีผลกระทบแล้วมันจะเกิดผลกระทบกับเรา เราจะเปรียบเทียบว่า ถ้าเป็นผู้ใหญ่เขาเห็นไง พอเขาเห็นปั๊บ ทีนี้พอเขาเห็นใช่ไหม พอเขาเห็นว่ามันเป็นความสกปรก แต่ในชีวิตประจําวันเรา คําถามบอกว่า ในเมื่อชีวิตในทางโลกพยายามหลบหลีกอย่างไร

มันหลบหลีกผลกระทบกับคนอื่นไม่ได้หรอก ทีนี้เราต้องประกอบสัมมาอาชีวะ เราต้องอยู่กับสังคม มันต้องมีการกระทบกระทั่งเป็นเรื่องธรรมดา ถ้ามีการกระทบกระทั่งเป็นเรื่องธรรมดา

แต่เวลาคนมันโทสจริต ถ้าเราไม่มีสติปัญญามันก็เหมือนเด็กๆ กระทบกระทั่งกัน เขากระทบกระเทือนเรามา เราก็เอาคืน เราก็ต้องรักษาศักดิ์ศรี รักษากิตติศัพท์กิตติคุณของเรา มันก็ต้องมีการกระทบกระเทือนกัน โลกก็มีกันอยู่อย่างนั้นน่ะ

แต่พอเรามาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เขามีเวรมีกรรม เขามีผลกระทบต่อเรา แต่เรามีสติปัญญารักษาหัวใจของเรา รักษาฟืนรักษาไฟนี้ไม่ให้มันเผาลนออกไป ไม่ให้มันลุกลามออกไป เราก็ระงับของเราไว้ พอระงับของเราไว้ เราก็เห็นเลย โอ้โฮ! มันโกรธ มันทุกข์มันยาก นี่มันโกรธ

ถ้ามันโกรธ มันมีผล มีผลกับว่า เราศึกษาธรรมะแล้วเรามาเปรียบเทียบ ธรรมโอสถ เราเอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาใช้ประโยชน์ เราใช้ประโยชน์ เราเปิดขวดยา แล้วเรากินยาด้วย แล้วเราพยายามจะรักษาเราด้วย มันถึงได้เห็นได้รู้ว่าโกรธนี่มันเผาลนเราไง ถ้าโกรธมันเผาลนเรา เวลาไข้ขึ้นเขาต้องเอาผ้าชุบนํ้าเย็นแล้วลูบ ลดอาการไข้ เวลาไข้ขึ้นเขาจะลดอาการไข้

นี่ก็เหมือนกัน พอมันโกรธขึ้นมา เรารู้เลย นี่อาการโกรธ อาการไข้ขึ้นแล้ว เราต้องลดอุณหภูมิลงแล้ว เราต้องลดอุณหภูมิลง มันก็เลยเป็นความทุกข์อย่างนี้ไง เห็นไหม เวลาปฏิบัติไปมันเข้าไปเผชิญกับความเจ็บไข้ได้ป่วย เผชิญกับกิเลส มันก็มีปัญหาทั้งนั้นน่ะ ถ้ามีปัญหา

ทีนี้คําว่า “มีปัญหา” การแก้ เวลาในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างหนึ่งนะ แต่เวลาอุบายของเรา เราก็ผลกระทบมันก็รุนแรง ยิ่งเราเป็นพระบวชใหม่ๆ มันมีผลกระทบไปหมดแหละ เพราะเป็นพระบวชใหม่มันก็อยู่ปลายแถว มันก็ตํ่าสุด ตํ่าสุดในสังคม เราก็ต้องอุปัฏฐาก เราก็ต้องดูแลหมด มันมีผลกระทบ มันมีผลกระทบ ใจเราสอนตัวเราเอง เราจะสอนตัวเราเองให้แผ่เมตตา เพราะไปอ่านในบุพพสิกขา อ่านในตํารา เขาบอกว่าต้องแผ่เมตตา แผ่เมตตาไว้ แผ่เมตตาไว้เพื่อให้เห็น ไม่ให้กิเลสมันหยิบฉวยไปเป็นประโยชน์กับมันไง

แต่ถ้าเราไม่แผ่เมตตาไว้นะ ผลกระทบแล้วมันรุนแรง เขากระทบเรานี่ อื้อหืม! แต่ถ้าบอกว่า เราแผ่เมตตา เป็นญาติ เป็นเพื่อน เป็นผู้ที่เขารู้เท่าไม่ถึงการณ์ เราแผ่เมตตาของเราไว้ แล้วเวลาแผ่เมตตา เราแผ่เมตตาเพื่ออะไร เราเมตตาตนก่อน

เราแผ่เมตตา เราบอกว่าเราแผ่เมตตา เราเป็นคนตํ่าต้อย ให้คนอื่นเขาเหยียบยํ่าแล้วเราทนได้ นี่วิทยาศาสตร์คิดอย่างนั้น

แต่ถ้าในทางธรรมนะ เราเมตตาตนเองต่างหาก เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เขามีเวรมีกรรม เขามีผลกระทบ

เวลาเขาบอกว่า “พระพุทธศาสนามีปัญหามากเลย อะไรก็กรรม อะไรก็กรรมไปหมดเลย ไม่เชื่อก็กรรม”...ไม่ใช่

ความจริงในพระพุทธศาสนามีอิสรภาพมาก ไม่ใช่บังคับให้ใครเชื่อ ไม่ได้บังคับ แต่เวลาเราไม่เชื่อแล้ว เวลาเราไม่เชื่อ อย่างเช่นบอกว่าติเตียนพระอริยเจ้า องค์นี้เป็นพระอริยเจ้า เราก็ว่าชาวบ้านเขาเชื่อกัน เราไปเห็นแล้ว โอ้โฮ! พระอริยเจ้าเป็นอย่างนี้หรือ เวลาหาเหตุผลน่ะ ติเตียนไง

คําว่า “ติเตียน” กับ “ความไม่เชื่อ” มันคนละเรื่องนะ ถ้าไม่เชื่อก็คือไม่เชื่อใช่ไหม แต่ไม่เชื่อ คนต้องหาเหตุผล ถ้าเหตุผลมันติเตียน พอติเตียน ติเตียนคือหาเหตุผล หาเหตุผลก็หาเหตุผลทางลบ นั่นน่ะมันจะเป็นเวรเป็นกรรม ฉะนั้น มันจะเป็นเวรเป็นกรรม

“ในพระพุทธศาสนามีปัญหามากเลย มีปัญหามาก”

ไม่มีปัญหาเลย พระพุทธศาสนาไม่มีปัญหาเลย เอ็งไม่เชื่อก็ได้ เอ็งทําตามอิสรภาพก็ได้ เอ็งทําอย่างไรก็ได้ แต่เวลาเอ็งเชื่อในพระพุทธศาสนานี่เป็นพุทธมามกะ ยอมตนเชื่อในพระพุทธศาสนา พุทธมามกะคือเชื่อในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

ทีนี้พระธรรม พระธรรมคือข้อห้ามไง ถ้าเราเชื่อแล้วเราก็ต้องปฏิบัติตัวตามนั้นไง ปฏิบัติตัวตามศีลตามธรรม เพื่อใครล่ะ ก็เพื่อความเจริญงอกงามของเราไง ทีนี้เวลาเราเชื่อแล้วเราปฏิบัติ เราก็ต้องบังคับตัวเราเอง

นี่บอกว่า “มีปัญหามากเลย มีปัญหามากเลย”

มีปัญหามากเพราะกิเลส มีปัญหามากเพราะว่าจับกิเลสมันผูกไว้ พอกิเลสไม่ผูกมันก็สบายใจของมัน มันทําอะไรก็ได้ไง เห็นไหม ไม่นั่งภาวนา ทุกคนบอกว่า “อย่างฉันนี่นะ ถ้าภาวนาเป็นพระอรหันต์แน่ๆ เลยล่ะ ฉันทําได้” ใครก็คิด “อย่างฉันนี่นะ ถ้าจะภาวนาเป็นพระอรหันต์แน่ๆ เลย” ทําได้หมดแหละ แล้วไปนั่งแล้วทําได้ไหม พอไปนั่งจริงๆ ก็ทําไม่ได้หรอก

นี่ก็เหมือนกัน มันคิดว่ามันทําได้หมด กิเลสถ้าปล่อยมันสบายใจ มันว่ามันทําได้หมด อะไรมันก็ทําได้ มันนั่งขึ้นมา เดี๋ยวมันจะเป็นพระอรหันต์เลย ถ้ามันนั่งขึ้นมาแล้วเดี๋ยวมันมีปัญญาเลยล่ะ มันจะเกิดวิปัสสนาเลย มันจะแทงทะลุเลย มันจะเป็นพระอรหันต์ขึ้นมาพรุ่งนี้เลย นี่เวลามันคิดนะ

แต่เวลาพอไปนั่งเข้า พอนั่งสมาธิ มันไม่ได้ดั่งใจมันแล้ว มันเริ่มต่อต้านแล้ว นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ เราต้องมีธุระ ว่านั่งแล้วจะเป็นพระอรหันต์เลย เอาไว้ก่อน เดี๋ยวไว้พรุ่งนี้ค่อยนั่งก็ได้ ไอ้ที่ว่าจะเป็นพระอรหันต์ๆ ขอผัดวันประกันพรุ่งไปแล้ว พอมันจะโดนผูกโดนมัดขึ้นมา มันดีดดิ้นเลย

เวลาปล่อยให้มันอิสระขึ้นมานี่ โอ๋ย! มันเหยียบยํ่าเลย แล้วมันดูถูกด้วย พอนั่งสมาธิไป พรุ่งนี้กูเป็นพระอรหันต์ ทําไมจะทําไม่ได้ โธ่! ใครทําได้ กูก็ทําได้ กูเก่งไปหมดล่ะ เอาเข้าจริงๆ พอเอาเข้าจริงๆ มันโดนผูกมัด มันแสดงออกแล้ว

นี่พูดถึงว่า เวลาถ้ามันไม่ทําสิ่งใดเลย มันก็สะดวกสบายของมัน กิเลสไม่ได้โดนผูกโดนมัดมันก็อยู่สุขสบาย แต่ถ้าเราเป็นพุทธมามกะ แล้วเราเป็นชาวพุทธ เราอยากจะปฏิบัติขึ้นมา พอจะเอาจริงขึ้นมา กิเลสมันดิ้นแล้ว

เราจะบอกว่า ที่เราทุกข์เรายากอยู่นี่ ลําบากอยู่นี่ ไม่ใช่ธรรมะ เรื่องกิเลสทั้งนั้น เวลากิเลสมันดีดมันดิ้น เราไม่บอกว่ากิเลสมันดีดมันดิ้นเลย เราบอกว่า “ปฏิบัติธรรมมันยุ่ง อู๋ย! คนปฏิบัติธรรมวุ่นวายมาก ยิ่งหลวงพ่อนี่ตัวร้ายเลย อะไรๆ ก็ไม่ได้ เสียงดังก็ไม่ได้ คลุกคลีก็ไม่ได้ อะไรก็ไม่ได้ หลวงพ่อนี่ตัวร้ายเลย”

อ้าว! นี่แหละเว้ยชาวสวน ชาวสวนเขาขุดร่อง เขาพรวนดิน เขาเตรียมดินของเขา เขาลงเมล็ดพันธุ์พืชแล้วเขาต้องดูแมลง เขาดูโรคของพืช เขาป้องกัน เขากันแมลงมันมากัดกินเมล็ดพันธุ์ ถ้ามันงอกขึ้นมาแล้วเขาก็มองสังเกตว่ามันมีเชื้อราไหม นี่ไง เขาดูสวนแปลงของเขา เขาผิดตรงไหน

หลวงพ่อเป็นเจ้าของสวน วัดนี้เป็นเจ้าของสวน ดูแลสวน แล้วคอยดู คอยดูแมลงมันจะมากัดมากินของมันน่ะ แล้วเอ็งยังไม่รู้ตัวเลยนะ เอ็งเป็นเมล็ดพันธุ์ ปลูกลงไปแล้วมึงจะให้แมลงมันมากัดกินใช่ไหม แล้วเวลาเขาไปคอยดู คอยดูแลก็บอกว่า “หลวงพ่อนี่ยุ่งน่าดูเลย หลวงพ่อนี่”

เออ! ยังไม่รู้ตัวหรอก ถ้าวันไหนรู้ตัวแล้วเอ็งจะรู้ เห็นไหม

นี่พูดถึงว่า ถ้าเราไม่ได้ประพฤติปฏิบัติก็อย่างหนึ่ง เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติก็ผูกโกรธ ความโกรธมันเผาลนเรามาก ความโกรธมันเผาลนเรามาก

คําว่า “ความโกรธมันเผาลนเรามาก” ระยะการปฏิบัตินะ เขาให้เมตตาตน เมตตาเรา ถ้าเราเมตตาตัวเราแล้วนะ เราเมตตาเราได้นะ จบเลย แต่ส่วนใหญ่คนเราเมตตาเราไม่ค่อยได้ มันไปมองออกไง เพราะเมตตาเรา เราคืออะไรล่ะ เราไม่เห็นเราไง แต่ไปเห็นตัณหาความทะยานอยาก อยากไปกว้านเอาทุกๆ สิ่งข้างนอก แต่ไม่เห็นตนเองเลยว่าเอ็งมีความจําเป็นต้องใช้อย่างนั้นจริงหรือ เอ็งมีความจําเป็นต้องไปกว้านโลกทั้งโลกนี้เป็นของเอ็งคนเดียวนี่จริงหรือ เวลามันไม่เห็นตัวมันหรอก

แต่ถ้าเมตตาตนนะ มันมีปัญญาขึ้นมานะ เฮ้ย! เอ็งคนคนเดียวเนี่ยนะ เอ็งจะเอาโลกทั้งโลกเป็นของเอ็งคนเดียวเชียวหรือ มันสลดเลยนะ ให้เมตตาตนนะ

ความโกรธก็เหมือนกัน ความโกรธมันเกิดมาจากไหนล่ะ เกิดมาเพราะขาดสติ คําว่า “ขาดสติ” ก็คือลืมตน เราจะบอกว่าลืมตัวเลยล่ะ คนลืมตัวมันเดินออกไปมันก็ลื่นล้ม เพราะมันไม่มีสติของมัน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาความโกรธเกิดขึ้น มันเกิดเพราะอะไรล่ะ เกิดเพราะเราได้ยินเสียงกระทบ แต่เราขาดสติมันถึงเกิดเป็นฟืนไฟขึ้นทันที แต่ถ้าเรามีสติ เราเมตตาตน เรารู้จักตน

ไอ้คําพูดมันอยู่ข้างนอก เห็นไหม มันจะพูดก็พูดอยู่ข้างนอก เพราะกูไม่เอา กูไม่ฟัง กูฟังก็สักแต่ว่าตกตรงนั้น เสียงสักแต่ว่าเสียง ไม่เกี่ยว มันจะว่าอะไรก็ว่าไป ว่าไปเถอะ ถ้าเราเมตตาตน เราเห็นตนนะ

แต่นี่ไม่เห็นตนไง เราเห็นแต่ในตํารา บอกว่าเมตตาตน เราก็คิดเอานึกเอาว่ากูนี่เมตตา ใครๆ ก็ว่ารักตัวเองหมดแหละ แต่พฤติกรรมมันไม่ใช่

ถ้าพฤติกรรมจะใช่นะ ความโกรธก็คือความโกรธไง ความโกรธก็คือความโกรธ แต่ความโกรธมันเกิดขึ้นจากอะไรล่ะ เกิดขึ้นมาจากเสียงกระทบใช่ไหม เกิดขึ้นมาจากเสียงกระทบ เกิดขึ้นจากความไม่พอใจของเราใช่ไหม ไม่มีอะไรกระทบเลย นั่งอยู่นี่ไม่พอใจ ไม่พอใจ นั่งอยู่นี่ไม่พอใจ แล้วไม่พอใจมันเกิดบนอะไรล่ะ เพราะเราลืมตนไง เพราะไม่รู้จักตน มันก็เกิดไง

แต่ถ้าเราเมตตาตน เรามีสติอยู่นะ อ้าว! ไม่พอใจอะไรล่ะ ไม่พอใจอะไร จะบ้าแล้วใช่ไหม อะไรก็ไม่พอใจ ไม่พอใจแม้แต่นั่งอยู่นี่ ไม่พอใจแม้แต่ความไม่พอใจ จะบ้าแล้วหรือ ถ้ามันทันตัวเราไง

เมตตาคนอื่นมาทั่วแล้ว เมตตาเขาหมดเลย แล้วเมตตาตนบ้างไหม เมตตาหัวใจเราบ้างหรือเปล่า ตัวเรานี่ เมตตามันบ้างหรือเปล่า

นี่โยมศรัทธาโยมก็เมตตา เพราะโยมเมตตา โยมถึงมาประพฤติปฏิบัติกันไง เพราะเราใฝ่ดี หวังดี อยากได้ดี นี่ก็เป็นพิธีกรรมไง หลวงตาท่านบอกว่าปฏิบัติพอเป็นพิธีกัน เดี๋ยวนี้กําลังเห่อมาก ปฏิบัติ ปฏิบัติพอเป็นพิธี มันไม่เอาจริงไง มันไม่เข้าสู่ความจริงไง ถ้าเข้าสู่ความจริงมันจะเห็นอย่างที่เราพูดนี่

ให้เมตตาตน ให้เมตตาตน บอกตัวเองเลย ฟืนไฟทั้งนั้นน่ะ ไปหยิบฉวยมาทําไม เราโกรธ มันโกรธมาจากไหนล่ะ

นี่พูดถึงเขาพูดเองไงว่า หลวงพ่อมีอะไรให้ช่วยบอกด้วย

เราจะบอกว่า สัจจะมันเป็นอย่างนี้ แต่เวลาคนที่อ่อนด้อย การอ่อนด้อยทางปัญญา การอ่อนด้อย พละคือกําลังของใจ ใจยังอ่อนด้อยอยู่นี่มันหาตัวตนไม่เจอหรอก ถ้ามันหาได้มันก็หาได้สภาวะแวดล้อมคือความคิด ความคิดเป็นเงานะ ความคิดเกิดจากจิต ไม่ใช่จิต ถ้าความคิดเป็นจิต จิตเป็นความคิดนะ เวลาเราหยุดคิดหรือเราไม่ได้คิดเรื่องอะไรเลย ทําไมจิตมันยังอยู่ล่ะ

ความคิดไม่ใช่จิตนะ แต่ความคิดเกิดจากจิต แล้วความคิดนี้เกิดจากจิตเท่านั้น เกิดจากพลังงานที่มีชีวิตนี้เท่านั้น ความคิดไม่ได้เกิดจากขอนไม้ ความคิดไม่ได้เกิดจากแร่ธาตุ แร่ธาตุคิดไม่ได้ แม้แต่สิ่งมีชีวิต ต้นไม้ไม่มีวิญญาณครอง มันยังมีความรู้สึก แต่มันไม่มีความคิด

ความคิดเกิดจากจิต ถ้าความคิดเกิดจากจิต ถ้าเราเห็นแค่ความคิดเรา เรารับรู้ได้แค่ความคิดเราไง เพราะอะไร เพราะเรายังไม่เคยทําสมาธิไง เรายังไม่เคยสงบเข้ามาถึงตัวเราไง ถ้าสงบเข้ามาถึงตัวเรา เราจะเห็นตัวเรา ถ้าเห็นตัวเรา พอเราเห็นตัวเรา เราเข้าใจแล้ว เข้าใจว่า อ๋อ! ตัวตนมันอยู่ตรงนี้เนาะ ถ้าสติมันทันตรงนี้

เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ สติเป็นอัตโนมัติ เพราะเวลาจะขยับ สติมันพร้อมไง ถ้าไม่ขยับมันก็อยู่ธรรมธาตุ นี่วิมุตติ มนสฺมึปิ นิพฺพินฺทติ เวลามันจะแสดงตนขึ้นมาไง จะแสดงตนต้องมีมโน ถ้าไม่มีมโน มันจะแสดงตนขึ้นมาไหม มโนสัญเจตนาหารไง อาหารที่ว่ามันจะเสวยไง ผู้ที่มีสติพร้อม เขาพร้อมอยู่นู่นน่ะ มันไม่ใช่สติเซ่อๆ อย่างเรานี่หรอก ตาแป๋วๆ บอกว่ามีสติพร้อม สติอะไรของมึง สตินู่น ถ้าเห็นอย่างนั้นนะ นี่พูดถึงถ้าผู้ที่ปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์

แต่ของเรา เราเห็นใจมากนะ เราเห็นใจมากว่า ชีวิตทั้งชีวิตนี้เราจะต้องเดินหน้าไปทั้งชีวิต แล้วมันจะมีผลกระทบกับชีวิตเราทั้งชีวิต ถ้ามีผลกระทบเราทั้งชีวิต ให้เมตตาตนให้มากๆ ถ้าเมตตาตน เมตตาตนแล้วตั้งสติไว้ ระลึกพุทโธไว้ พอมันเข้ามาสู่ความสงบ มันเหมือนเราเข้าไปพักในบ้านของเรา แล้วเราต้องออกมาเผชิญกับโลก เราต้องอยู่กับโลก ฝึกหัดอย่างนี้

แล้วเวลาสติมันดีนะ ถ้าวันไหนมีสติมีปัญญา อะไรมันก็คิดเป็นผลบวก สวยงามไปหมด แต่วันไหนจิตมันเสื่อม เขาพูดดีๆ ก็โกรธเขานะ เขาพูดชักชวนไปดีก็โกรธเขานะ เวลากําลังใจเราไม่ดี

เราจะบอกว่า มันมีดีมีเสื่อมไง มีดีมีเลว จิตใจเราเดี๋ยวมันก็ดีขึ้น เดี๋ยวมันก็เลวลง ถ้าจิตใจเลวลง ความโกรธมันก็เข้าง่าย จิตใจเราดีขึ้น ความโกรธมันก็เข้ามาไม่ถึงเรา แล้วเราก็หัดภาวนาของเราไป นี่พูดถึงความโกรธนะ

เวลามันมีความโกรธ เราหลีกเลี่ยงไม่ได้ในชีวิตประจําวัน แต่ปัจจุบันนี้เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลามันคิด มันเผาผลาญหัวใจของเรา เรารู้เลยว่ามันจะตกตํ่า ตกตํ่ากว่าภพของมนุษย์อีก

ตกตํ่า เพราะอะไร เพราะจิตใจมันหนัก ความโกรธมันเหมือนก้อนหิน แต่ถ้าเวลาเป็นบุญกุศล บุญกุศลมันเบา ความสุขมันเป็นความเบา มันจะลอยขึ้น แล้วถ้าเราใช้ปัญญาบ่อยๆ เข้า มันถึงเห็น

“ระยะหลังนี้เวลาความโกรธเกิดขึ้น มันรู้อยู่ที่บริเวณหน้าอก มันกรุ่นๆ”

ไอ้นี่มันพยายามหาเหตุผล วางเลย มันจะเป็นอะไรสิ่งใดก็แล้วแต่นะ มันเป็นนามธรรม เราวางได้ ถ้ามันแบบว่ากรุ่นๆ เราก็จะไปจับตรงกรุ่นๆ นั้นบอกว่าเพราะมันโกรธจากตรงนี้ เพราะมันโกรธจากตรงนี้ ก็พยายามจะทําตรงนี้ไม่ให้มี มันจะได้ไม่โกรธไง มันจะไม่โกรธ เห็นไหม เวลาเข้ามาพัก มันว่าง มันก็จะไม่โกรธ เดี๋ยวพอมันเสื่อม มันก็ไปโกรธอีก มันยังแก้ไม่จบหรอก ถ้ามันแก้จบ พระอนาคามีนู่น นี่แก้ไม่จบ

ทีนี้เพียงแต่ว่า เรามีสติปัญญารักษาของเราไว้ รักษาของเราไว้แล้วเดินหน้าปฏิบัติต่อเนื่องไปเรื่อยๆ แล้วมันจะเบาลง มันจะเบาบางลง เบาบางลงเพราะมันมีธรรมเป็นที่พึ่งอาศัยไง มันมีความสงบระงับเป็นที่พึ่งอาศัย มันมี เห็นไหม เวลาทําสมาธิขึ้นมามันมีบ้านมีเรือน มีที่พัก เวลาจิตเข้าไปพักไปผ่อนขึ้นมามีกําลังแล้ว เวลามันจะกระทบกับความโกรธมันก็วางได้ อืม! เอาไว้ก่อนๆ เอาไว้เวลาจิตใจเราเข้มแข็งแล้วนะ เดี๋ยวได้เผชิญหน้ากัน ถ้าเวลาจิตใจเข้มแข็งแล้วนะ เดี๋ยวจะปราบปรามกัน

เวลาจะปราบปรามกัน เวลาจะถอดถอนกัน มันต้องไปถอดถอนที่กามราคะปฏิฆะ ปฏิฆะคือข้อมูล คือความชอบและไม่ชอบ สเปกของใจ รูปแบบของใจ โครงสร้างของใจแต่ละคนไม่เหมือนกัน โครงสร้างของใคร โครงสร้างของมัน

จิตสงบแล้วเข้าไปถึงโครงสร้าง แล้วจะไปทําลายโครงสร้างอันนั้น ถ้าไปทําลายโครงสร้างอันนั้น นั่นแหละความโกรธจะจบลงตรงนั้น แล้วพอมันละเอียดเข้าไป มันก็จะเป็นผ่องใส เป็นผ่องใสเศร้าหมองมันก็เป็นไฟสุมขอน

จิตเดิมแท้นี้ผ่องใส จิตเดิมแท้หมองไปด้วยอุปกิเลส จิตเดิมแท้ผ่องใส จิตเดิมแท้ข้ามพ้นกิเลส มันจะไปเศร้าหมองไปผ่องใสกันอยู่นั่น ความโกรธมันก็จะเบาบางลง มันก็จะเป็นเรื่องความผ่องใสเศร้าหมองอยู่นั่น อันนี้ความทุกข์อันละเอียด

ฉะนั้น อันนี้ถ้ามันกรุ่นๆ อันนั้น วางไว้ พิจารณาของเราต่อเนื่องไป มันอยู่ที่ความถนัดใช่ไหม

“ฉะนั้น ในเวลานี้ผมเฝ้าดูอยู่ ไม่ให้มันคิดโดยใช้สติหรือปัญญาอบรมสมาธิ แต่ยังไม่รู้วิธีดับกรุ่นๆ อันนี้ ผมคิดว่าถ้าดับไฟตัวนี้ได้จะดีกว่าไปเฝ้ามองมัน”

การไปเฝ้ามองคือการใช้ปัญญานะ แล้วถ้าการดับ ดับอย่างไร เขาว่าเกิดดับๆ อะไรเกิด เวลาเกิดนี่ทุกข์ร้อนนัก เวลาดับ งง เงียบหายไปเลย อะไรเกิด อะไรดับ เราใช้ปัญญาใคร่ครวญของเราไป เอาตามความเป็นจริงไง เอาตามความเป็นจริง เอาความรู้จริง เอาความเห็นจริง เราพิจารณาของเราให้เห็นชัดเจนของเรา

เรื่องของความโกรธ เวลาเราไม่โกรธนะ มันก็เอาเครื่องมาล่อ เวลาเราตั้งท่าจะโกรธมัน มันก็หลบหลีก เห็นไหม มันยังไม่เผชิญกับความจริง ไม่ใช่เป็นอริยสัจ

ถ้าเป็นอริยสัจ การพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรมนั่นแหละ พิจารณาเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา โสดาบันพิจารณาแล้วทิ้งกายนอกเข้ามา พอทิ้งกาย มันสมุจเฉทปหาน ทิ้งกายนอกเข้ามา พิจารณากายซํ้าเข้าไปมันก็จะเป็นธาตุ ๔ เป็นธาตุเข้าสู่ธรรมชาติ เข้าสู่สภาวะเดิมของเขา เวลามันขาดเข้าไปแล้วเข้าไปถึงตัวจิต มันจะไปเกิดอสุภะที่นั่น ถ้าเกิดอสุภะที่นั่น นั่นน่ะสุภะ อสุภะ

สุภะคือความลุ่มหลง อสุภะ อสุภะคือคุณธรรม คุณธรรมเพราะอะไร คุณธรรมเพราะจิตมันสงบ จิตมันสงบแล้วมันมีคุณธรรม มันไปเห็นกายมันถึงไปเห็นอสุภะ เพราะอสุภะมันเป็นสัจจะ สัจจะเพราะอะไร

เพราะสรรพสิ่งในโลกนี้มันจะสวยสดงดงามขนาดไหนมันต้องเสื่อมสภาพ มันต้องแปรปรวน พอแปรปรวนก็เป็นอสุภะ อสุภะคือมันทําลายตัวมันเอง ถ้าเห็นอย่างนั้นได้เพราะอะไร เพราะมีคุณธรรม

ถ้าไม่มีคุณธรรมมันเห็นเป็นสุภะ เพราะสุภะนี่มันชอบอยู่แล้ว มันเป็นทางไหลลื่นของกามอยู่แล้ว มันว่าสุภะดีงามไปหมด ชอบไปหมด รื่นเริงไปหมด แล้วไม่มีอะไรจริงเลย นี่เป็นสุภะๆ ไปแก้กันที่นั่น ถ้าจบที่นั่น เห็นไหม นั่นน่ะมันถึงดับได้

ถ้ามันเกิดดับๆ มันเกิดดับอย่างไร

ฉะนั้น เขาบอกว่า ขออุบายวิธีการดับความโกรธ

ดับความโกรธก็เมตตาตน เมตตาไว้มากๆ เนาะ จะดับความโกรธ ดับชั่วคราว ดับอารมณ์น่ะ ดับอารมณ์ชั่วคราว มันไม่ได้ถอดถอนต้นเหตุ ต้นเหตุคือภวาสวะ คือภพ คือสถานที่เกิด ความคิดเกิดจากจิต แล้วถ้ามันไปทําลายมัน ไปทําลายที่จิต พอทําลายที่จิต มันทําลายโครงสร้างของมันหมดเลย ทําลายโครงสร้าง กิเลสมันออกหากินไม่ได้ เพราะกิเลสมันออกทางธาตุ ๔ ขันธ์ ๕ ไปเพื่อหาผลประโยชน์ของมันใช่ไหม พอมันทําลายโครงสร้างแล้ว จิตมันก็เก้อๆ เขินๆ มันไปไม่ได้

เราตัดถนนหนทางหมด เราตัดหมดเลย มันไปอยู่ในคูหาของใจ มันจะหดสั้นเข้าไปอยู่ที่ตัวมันเอง มันไปไม่ได้แล้ว เพราะเราตัดถนนหนทาง เราทําลายโครงสร้างหมดแล้ว แล้วเราก็ตะล่อมเข้าไปสู่ตัวมันไง แล้วพิจารณาถึงที่สุด ตรงนั้น ไปแก้กันที่นั่น นี่แก้กันโดยการปฏิบัติโดยแท้จริงนะ

แต่สําหรับผู้ที่ปฏิบัติ เราแก้ด้วยสติ ด้วยสติด้วยปัญญาของเรา เราดูแลรักษาของเราเพื่อประโยชน์กับเรา ดูแลรักษาก็คือการภาวนาไปนี่แหละ ระยะทางไง ระยะระหว่าง ระหว่างที่เราจะปฏิบัติ ระหว่างที่เราต่อสู้กับกิเลส มันมีระยะทาง เราต้องสู้กับมันนะ ใครสู้มากสู้น้อยได้ขนาดไหนจะเป็นสมบัติของคนคนนั้น

เราทําบุญกุศล เราสละไปเท่าไร มันเป็นทิพย์ เป็นทิพย์เพราะอะไร เพราะเราเป็นคนให้ เราเป็นคนสละออกไป เรารู้หมดเลย เราสละไปเท่าไร เราสละที่ไหน สละอย่างไร นี่มันเป็นทิพย์ เป็นทิพย์เพราะอะไร เพราะมันฝังอยู่ที่ใจเรา คนอื่นไม่รู้อะไรกับเราหรอก นี่เราสละ

ปฏิบัติก็เหมือนกัน ปฏิบัติ ถ้าเราถากเราถางได้มากน้อยขนาดไหน ปฏิบัติที่เราต่อสู้มามากน้อยขนาดไหน นั่นน่ะเป็นสมบัติของเราๆ ระหว่างที่เราต่อสู้ ระหว่างที่เราปฏิบัติ ระหว่างที่เรากําลังพิจารณาอยู่นี่ นี่สมบัติของเราๆ

สมบัติ ถ้าเป็นอกุปปธรรม เป็นโสดาบันก็เป็นสมบัติของเรา คนอื่นไม่รู้เรื่องกับเราหรอก เรารู้ของเราคนเดียว ถ้าปฏิบัติขึ้นไปเป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เรารู้ของเรา เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เว้นไว้แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติมาแล้ว ท่านเคยผ่านมาแล้วท่านรู้

เราเคยผ่านมาแล้ว เราเคยผ่านอําเภอนี้ตําบลนี้มาแล้ว เวลาเขาผ่านมาก็ผ่านอําเภอตําบลเดียวกับเรา ทําไมเราจะไม่รู้ เป็นเส้นทางเดียวกัน ถ้าเราปฏิบัติ

นี่พูดถึงว่า ผลการปฏิบัติเป็นผลของเรา เป็นประโยชน์กับเราไง ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา อันนี้เป็นประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงว่าการดับฟืนดับไฟ เขาถามมาเลยล่ะ “หลวงพ่อ มันเป็นฟืนเป็นไฟ แล้วจะดับมันอย่างไรล่ะ ทุกข์มากเลย”

ทุกข์มากก็แก้ไขอย่างนี้ ให้เมตตาตน ให้หาตัวเราเองได้ เราเมตตาเรานะ คุมที่ใจเรานะ จบหมดเลย ข้างนอกมันเก้อๆ เขินๆ มันอยู่ข้างนอก มันอยู่นอกบ้าน เราอยู่ในบ้าน เปิดแอร์ด้วย เย็นสบาย

มันอยู่ข้างนอกให้มันตากแดด ใครมาด่ามาว่า ใครจะมาเสียดสี ให้มันตากแดดอยู่ข้างนอกนู่น เราเข้าบ้านเปิดแอร์เย็นฉํ่า รักษาอย่างนี้ เย็นฉํ่ามันเย็นฉํ่าจนจิตมันดีนะ ถ้าจิตไม่ดีมันก็ร้อน ไอ้นี่พูดถึงว่าเราทําอย่างไรไง

ทีนี้คําถามสด

ถาม : ลูกของหนูอยากมีเงินไว้ทําบุญ แต่ไม่มีโอกาสได้เงินใดๆ เลย หนูจึงแนะนําลูกให้นั่งภาวนา และจะให้เงินเพื่อเอาไปทําบุญ จํานวนมากน้อยขึ้นอยู่กับระยะเวลาที่อดทนนั่งและสละเวลาอันมีค่าของลูก

ลูกหนูชอบนั่งภาวนาอยู่แล้ว แต่ไม่เป็นกิจจะลักษณะ และไม่สมํ่าเสมอทุกวัน เลยหวังจะได้บุญจากลูกภาวนาบ้าง แต่ลูกไม่ยอม เพราะคิดว่ามันไม่ดีค่ะ

ถ้าทําบุญช่วยเหลือญาติให้เขาหลุดจากการยึดติดและทุกข์ในใจในทรัพย์ แต่เป็นเงินเยอะมากสําหรับหนู ถ้าถือการทําบุญนี้ถวายพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ จะถือว่าเป็นบุญเท่ากับทําบุญศาสนาหรือไม่คะ

ตอบ : โอ้โฮ! ๒ ประเด็นเนาะ ประเด็นหนึ่ง เรื่องลูกก่อน

เรื่องลูก เด็กนะ โดยธรรมชาติของมัน เวลาถ้าจิตมันใสสะอาด เขาเรียกว่าไร้เดียงสา ถ้ามันมีบุญวาสนามา ถ้ามันนั่งของมันนะ มันลงสมาธิง่ายๆ เลยล่ะ เพราะมันไร้เดียงสาไง มันคิดโดยตรงๆ ถ้าทําได้จริงมันก็ได้จริงของมัน

แต่พอมันโตขึ้นมาปั๊บ มันอยู่กับเพื่อน เข้าสังคมแล้ว มันต้องเท่าทันสังคม มันก็เริ่มดินพอกหางหมูจิตแล้ว แล้วพอภาวนาไปมันจะยากขึ้นเรื่อยๆ ส่วนใหญ่เวลาดี ดีตอนเด็กๆ เพราะเราเคยเห็นเด็กภาวนาดีมากเลย แต่โตขึ้นมาแล้วนะ เขาก็ยังคบเพื่อนคบฝูงของเขาเป็นธรรมดา

เด็กๆ มาหาเรา เราจะแจกทอฟฟี่ แจกทุกๆ อย่างเลย เพื่อให้มันฝังใจมันไป เพราะระยะเวลามันโตขึ้นมามันต้องคบเพื่อนมัน มันต้องโตขึ้นมา มันจะอยู่กับเราไม่ได้ ถ้ามันอยู่กับเรานะ มันจะไม่มีปัญญา มันจะไม่ทันสังคม

เด็กทุกคน มนุษย์ทุกคนต้องมีการศึกษา ต้องมีปัญญาเพื่อไว้ประกอบสัมมาอาชีวะ ถ้าเขามีสัมมาอาชีวะเพื่อเลี้ยงชีพของเขา ชีพในปัจจุบันนี้สําคัญ แล้วถ้าเขาเลี้ยงชีพในปัจจุบันนี้ได้ แล้วถ้าเขาฝักใฝ่ในการประพฤติปฏิบัติ เขาฝักใฝ่โดยทรัพย์ของเขาโดยอีกชั้นหนึ่ง นั้นเป็นสมบัติ เป็นคุณประโยชน์กับเขามาก

เริ่มต้นต้องให้เขามีการศึกษา ต้องให้มีการเล่าเรียน ต้องให้เขาเอาตัวรอดของเขาได้ แล้วถ้าเราจะปลูกฝัง ปลูกฝัง ดูสิ ตอนนี้เขายังปลูกฝัง เขาพยายามจะดึงศีลธรรมจริยธรรมกลับมาสู่เด็ก เด็กสมัยปัจจุบันนี้ เขาพยายามจะปลูกฝังให้เด็กเป็นเด็กดี

แล้วเด็กมันร้องกันอยู่นี่ มันร้องอะไรนะ ไอ้คืนความสุข หนูอยากเห็นผู้ใหญ่ไม่ทะเลาะกัน หนูอยากเห็นน่ะ ผู้ใหญ่มันเป็นตัวอย่างไง เขาพยายามฝึกฝน เขาพยายามปลูกฝังศีลธรรมให้มันเข้าไปสู่ในใจ ถ้าเข้าสู่ในใจ สังคมจะร่มเย็นเป็นสุข ถ้าร่มเย็นเป็นสุข อันนั้นเพราะความปลูกฝังของผู้ใหญ่เรา

แต่เด็ก ถ้าเด็กของมันนะ มันก็ต้องทําของมันตามประสามัน ตามประสา ต้องตามประสา เพราะเด็กมันโตขึ้น เด็กมันโตขึ้นมันต้องมีเพื่อน แล้วพอมันมีเพื่อน อยู่กับพ่อกับแม่มันก็ด้วยสายเลือด มันก็อยู่ในโอวาท

ไปอยู่กับเพื่อน เพื่อนจะบอกเลย “มึงโง่ ไปฟังพ่อแม่อยู่ได้ พวกเราสิเว้ยฉลาด” เวลามันคุยกันนะ “พวกเราสิเว้ยฉลาด เฮ้ย! ไปเที่ยวด้วยกันดีกว่า อย่าไปเชื่อแม่มึง แม่มึงให้กลับบ้าน ไม่ดีหรอก” มันไปแล้ว

แต่เราก็ฝังใจของเราไว้ไง เขาบอกว่า เขาเลี้ยงลูกเป็นเพื่อน เพราะเพื่อนพูดอย่างนั้น แม่ก็พูดได้ แม่ก็พูดได้ มีเหตุผล แม่ก็พูดได้ ถ้าเราเป็นเพื่อนกับเขา เราสนิทคุ้นเคยกับเขา ให้ทุกอย่าง

อันนี้พูดถึงความหวังไง เราจะคาดหวังว่า อย่างที่พูดเมื่อกี้นี้ “โอ๋ย! ภาวนาหรือ ใครๆ ก็ทําได้ นั่งคืนนี้ พรุ่งนี้เป็นพระอรหันต์เลย” นี่ก็เหมือนกัน ก็คาดหวัง เรายังภาวนาไม่ได้เลย แต่จะให้ลูกเป็นพระอรหันต์ จะให้มันภาวนาให้ดี

มันก็วาสนาของคน ชีวิตของเขา เขาต้องเป็นอิสระของเขา ชีวิตของเรา เราก็อยากจะพ้นจากทุกข์ ชีวิตของเขา เราก็ดูแล เราเป็นแม่ ใครไม่อยากให้ลูกเป็นคนดี ทุกคนอยากให้เป็นคนดีหมดแหละ เราทุ่มเทเต็มที่ แต่ก็ไม่ใช่ว่าขีดเส้นให้เดิน เราไม่ใช่ขีดเส้นอย่างนี้ให้เดิน

เราก็หวัง ถ้าเขาโตขึ้นมา เขาปฏิบัติได้ เขามีความสุขได้ สาธุ แต่เราขีดเส้น พอขีดเส้นนะ พอมีเส้นปั๊บนะ มี ๒ ฝ่ายแล้ว เขากับเราแล้ว เดี๋ยวทะเลาะกันเรื่องเส้น

แต่เราไม่ขีดเส้น ยกเส้นทิ้งเลย ขอให้เป็นคนดีเนาะ ขอให้มีความสุข นี่ฝัง ปลูกฝังเขาให้เป็นคนดี แล้วถ้าเขาปฏิบัติได้ เรื่องของเขา นี่พูดถึงเรื่องการปฏิบัติ

เขาก็อยากปฏิบัติอยู่แล้ว เขาก็ปฏิบัติตามกําลังของเขา เราก็ส่งเสริมเขา แล้วถ้าเขาไปเจอของดีเอง โอ้โฮ! เขาขวนขวาย นี่พูดถึงการปฏิบัติ

พูดถึงเงิน เขาไม่มีรายได้ทางอื่นเลย

โอ้โฮ! เวลาให้สตางค์ไปกินขนม เด็กมันยังหยอดใส่กระปุกนะ แล้วมันก็แคะกระปุกมาถวายหลวงพ่อ ดีน่ามันให้เป็นกระปุกเลย นี่เงินส่วนตัวของมันเลยนะ เด็กๆ หลายคนมันแคะกระปุกมาถวายหลวงพ่อ เพราะอะไรรู้ไหม เวลาทําบุญ เด็กมันพูดนะ “เงินของหนู ไม่ใช่เงินของแม่”

เวลาทําบุญ ทําบุญแทนแม่ไง แม่ให้ทําบุญนะ มันก็ทําบุญ นี่เงินของแม่ อันนี้เงินของหนู เพราะแม่ให้หนูมาแล้ว หนูใส่ออมสิน แล้วหนูก็แคะของหนูมา เห็นไหม นี่บุญของเขา หลายคน

ถ้ามันโตขึ้นมา เขาบอกว่า เขาไม่มีเงินจะทําบุญเลย เขาอยากทําบุญ

คนทําบุญนะ ทําทานร้อยหนพันหนไม่เท่ากับถือศีลบริสุทธิ์หนหนึ่ง ถือศีลบริสุทธิ์ร้อยหนพันหนไม่เท่ากับทําสมาธิขึ้นมาได้หนหนึ่ง ทําสมาธิร้อยหนพันหนไม่เท่ากับเกิดปัญญาญาณขึ้นมาหนหนึ่ง นี่ในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แล้วการทําบุญต้องวัดกันด้วยเม็ดเงินหรือ ไม่ได้วัดกันด้วยการปฏิบัติบูชานี่บ้างหรือ

เราปฏิบัติบูชาของเราสิ เราปฏิบัติของเรา แล้วบุญหรือบาป ใจเรารู้อยู่แล้ว ทําไมต้องไปวัดบุญกันด้วยตัวเลขอันนั้นเชียวหรือ เพราะวัดบุญกันด้วยตัวเลข เอาสายสะพายกันไง ทางโลกเขาถึงได้มีการประชาสัมพันธ์ “ทําบุญแล้วเดี๋ยวเราจะทําเรื่องขอความดีความชอบให้”

ความดีความชอบอันนั้นกับบุญ เอ็งเอาอะไรวะ

ว่าทําบุญทิ้งเหวๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ทําบุญทิ้งเหว ทําแล้วจบ ทําแล้ว ทําบุญเพื่อสร้างบารมี สร้างความเข้มแข็งของใจ ถ้าใจเข้มแข็งนะ มานั่งภาวนา มันนั่งภาวนาได้

ถ้าเราไม่มีทานเป็นตัวหนุนนะ ทาน ศีล ภาวนา เวลามีสามเส้า เราตั้งหม้อไว้บนสามเส้านั้น เวลาหุงข้าวนะ มันจะสุก ถ้ามีสองเส้า บางคนขาดบารมี อยากภาวนานะ พอภาวนาไป มีลูกศิษย์มาหา เขาบอกว่า ทานไม่สําคัญ เพราะเขาศึกษาทางฝ่ายมหายานบอกทานนี่เรื่องเล็กๆ มาก เราปฏิบัติบูชาสุดยอดๆ

แล้วเขานั่งสมาธิไป พอนั่งสมาธิไปนะ เขาไปเห็นกามราคะ เขาบอกเขาสู้ไม่ได้ เขาเข้าไปให้กามราคะเหยียบยํ่า แล้วเขาก็มาหาเรา “หลวงพ่อ นั่งไปเจอกามนะ เหมือนกับเอาหน้าให้มันชก ยื่นหน้าไปให้มันชก สู้มันไม่ไหว”

เราก็ถามว่า แล้วไหนมึงบอกว่าทานไม่สําคัญไง ถ้าทาน มันเป็นสามเส้า ทาน ศีล ภาวนา

มันมีผู้ปฏิบัติคนหนึ่งเขาบอกว่า เขาหล่อพระพุทธรูป ๒ องค์ องค์หนึ่งเขาเอาไว้ทางภาคเหนือ องค์หนึ่งเขาเอาไว้ทางภาคใต้ แล้วเวลาเขาภาวนาไปนะ ปัญญาเขาเกิด เห็นพระพุทธรูปองค์นั้นมาช่วย มันมีนะ

ฉะนั้น พูดอย่างนี้ก็ไม่ใช่พูดให้ตั้งใจทําทานจนต้องควักกระเป๋า ฉีกกระเป๋า ควํ่ากระเป๋าถวายก็ไม่ใช่ เราต้องมีปัญญาสิ ไม่ใช่ว่าต้องควักกระเป๋า ควํ่ากระเป๋า ฉีกกระเป๋าเลย อู๋ย! จะสร้างบารมี พระพุทธเจ้าก็ไม่ได้สอน

พระพุทธเจ้าบอกว่า หาเงินได้แล้วเก็บไว้ทําทุนสลึงหนึ่ง เลี้ยงพ่อเลี้ยงแม่สลึงหนึ่ง เอาไว้ใช้จ่ายสลึงหนึ่ง ที่เหลือค่อยฝังดิน ที่เหลือๆ เขาให้ดํารงชีวิตนี้ให้มันสมฐานะให้ดํารงชีวิตนี้ได้ ดํารงชีวิตนี้ได้ คนมีปัญญาขึ้นมาเขาก็ภาวนาของเขา

คนที่ไม่เห็นการทําทานเลย พอปฏิบัติไปแล้ว อุปสรรค เขาก็มีอุปสรรค ไอ้คนที่ทําทานๆ เลย ทําทานจนไม่ภาวนาเลย ทําทานจนทานจะท่วมหัวอยู่แล้ว มันยังภาวนาไม่เป็นอยู่เลย อันนั้นก็เป็นอุปสรรค มัชฌิมาปฏิปทา เห็นไหม อะไรสมควรไม่สมควร

นี่พูดถึงการว่า ลูกหนูเขาอยากภาวนา แต่เขาไม่มีเงินทําบุญ

โอ้โฮ! ศาสดาองค์ใหม่ คิดเองเออเองหมดเลย ศาสดาคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อยู่ในตู้พระไตรปิฎก ไอ้นี่กูคิดเองหมดเลย แล้วขีดเส้นเดินให้เป็นอย่างนี้เลย มันไม่ใช่ ไม่ใช่

ทําด้วยความสมดุลเนาะ ลูกมันยังมีความคิดดีๆ เลย

อ้าว! ทีนี้ “ถ้าเราจะช่วยเหลือญาติให้เขาหลุดจากการยึดติดในทุกข์ในเรื่องทรัพย์ แต่เป็นเงินเยอะมากสําหรับหนู ถ้าถือว่าการทําบุญนี้ทําถวายพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถือว่าได้บุญเท่ากับทําบุญกับศาสนาหรือไม่คะ”

เวลาเราพูดถึงพ่อแม่นะ พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก ถ้าเป็นพ่อแม่นะ เราทําได้ เป็นพระอรหันต์ของลูก

ทําบุญกับศาสนา ศาสนาที่ไหนล่ะ ทําบุญจะได้บุญเท่าศาสนาไหม

ถ้าเป็นญาติเป็นโหติกา การช่วยเหลือเจือจานมันก็เป็นบุญ การช่วยเหลือเจือจานกัน

แล้วทําบุญกับศาสนาล่ะ

ทําบุญกับศาสนาก็ศาสนา ทําบุญกับศาสนา ดูสิ เวลาหลวงตาท่านปฏิบัติ พุทธ ธรรม สงฆ์ รวมลงที่ใจ ศาสนาก็คือพุทธะ คือกลางหัวใจ ถ้าเราทําที่นี่ เราภาวนาที่นี่ มันก็ได้ที่นี่

ไอ้นี่มันอยู่ที่ความสมดุล อยู่ที่สายบุญสายกรรม ถ้ามันมีบุญมีกรรมต่อกัน มันมีความปรารถนาดีต่อกัน มันช่วยเหลือกัน มันก็จบ ถ้ามันมีความปรารถนาดีต่อกัน แต่ก็ยังลังเลอยู่ ยังคิดร้อยแปดอยู่ นั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง

อย่างที่ว่า เงินเราจะช่วยเหลือใคร มันก็อยู่ที่สายบุญสายกรรม สายบุญสายกรรมนะ อดีตชาติใครทําสิ่งใดมา ใครมีเวรมีกรรมต่อกันมา ในชาติปัจจุบันนี้เกิดมาเป็นลูกเป็นหลาน เป็นอะไร เราก็ต้องชดใช้เขา ชดใช้เขา ในทางกรรมนะ แต่ในวิทยาศาสตร์ไม่ใช่ หน้าที่ อ้าว! ก็เราทํามันเกิดมา เราก็ต้องดูแล

มันซับซ้อนกัน ปัญหานี้ซับซ้อนหลายซับซ้อน เราจะมองในแง่มุมใดล่ะ แง่มุมทางวิทยาศาสตร์ แง่มุมศาสนา ถ้าศาสนามันก็มองอีกว่า ศาสนานี้ศรัทธาเข้มแข็งศรัทธาอ่อนแอมากน้อยขนาดไหน

ฉะนั้น จะพูดถึงประเด็นอะไรก็แล้วแต่ ลองพูดออกไปถึงสังคมแล้วต้องมีการถกเถียงกันเป็นเรื่องธรรมดา เพราะวุฒิภาวะของใจสูงตํ่าแตกต่างกัน คนหยาบคนละเอียดนี้มันแตกต่างกัน อยู่ที่คนจะเข้าถึงได้มากได้น้อยขนาดไหน แต่ถ้าเข้าได้สูงสุดแล้วมันจบ จบเลยนะ อย่างหลวงตาท่านสูงสุดแล้วก็จบ

ฉะนั้น อันนี้เราจะต้องเอามาพิจารณาโดยจริตของเรา จริตคือความชอบ ความชอบเกี่ยวกับสายบุญสายกรรม ความชอบ ความผูกพันกัน มันเกี่ยวเนื่องกันหมด แต่ถ้าพอเราปฏิบัติ มันก็ตัดตรงนี้หมดเหมือนกัน ตัดจนหมดเลย ตัดจนหมดจนเป็นอิสระ

พอเป็นอิสระ เหนือโลก เหนือโลก เหนือโลก

ถ้าอยู่ในโลกคือในวัฏฏะ ในการวนเวียน ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมชาติก็เปลี่ยนแปลง แต่ถ้าอกุปปธรรมนี่เหนือโลก สุดไปเลย แต่กลับมาเมตตาคํ้าจุนโลก นี่พูดถึงถ้าเป็นความจริงนะ

อันนี้มันเป็นแบบว่าบุญกรรมของคน คนเกิดมาในภพ ในสถานะใด พบอุปสรรคสิ่งใด นั้นคือการกระทํามาแต่ภพชาติใดก็แล้วแต่ แล้วในปัจจุบันนี้จะให้เป็นสุคโต คือว่าถ้ามันเป็นกรรมเก่ากรรมใหม่ก็แล้วแต่ ในปัจจุบันนี้ต้องพิจารณาด้วยปัญญาให้สมดุลด้วยเหตุด้วยผล เพราะมันจะจบลงที่ปัจจุบันนี้ไง มันจะจบลงที่สุคโตนี่ไง ถ้าปัจจุบันสุคโตคือทําถูกต้อง สุคโตคือถูกต้องดีงาม ถ้าตรงนี้สุคโต พรุ่งนี้สุคโต มะรืนสุคโต ต่อไปข้างหน้าสุคโตหมดเลย

แต่ถ้ามันไม่สุคโต คือว่าอยากสุคติ มีความสุข มันต้องสุขปัจจุบัน ต้องแก้กันตรงนี้ แก้ที่อดีตอนาคตไม่ได้ แก้กันปัจจุบันนี้ แล้วใช้สติปัญญาของเรา ด้วยอํานาจวาสนาบารมีของเรา ได้มากได้น้อยแค่ไหน แก้ตรงนี้ แล้วจบลงตรงนี้ เอวัง

ถ้าเรามีมรรคมีผลของเรา สร้างความเป็นจริงขึ้นมา
เราจะมีภูมิ มีภูมิ มีภูมิคือมีกําลัง มีพละกําลังของจิต
จิตจะมีภูมิ จิตจะมีกําลัง
จิตจะสามารถควบคุมดูแลตัวเองได้
จิตจะพัฒนาการขึ้นมาได้
แล้วถ้ามีมรรคมีผลขึ้นมา มันจะสร้างคุณธรรม
ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต

๔

จะมีภูมิ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ทางไปต่อ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ วันนี้ผมขออนุญาตเล่าเรื่องการปฏิบัติถวายหลวงพ่อ และหากหลวงพ่อมีความเห็นหรือคําแนะนําอย่างใด ผมก็ขอความเมตตาจากหลวงพ่อตามสมควรครับ

การนั่งสมาธิล่าสุดของผม ผมใช้วิธีกําหนดพุทโธแบบรัวๆ โดยไม่สนใจลมหายใจเข้าออกครับ ผมนั่งมาได้พักหนึ่ง ในขณะนั้นรู้สึกว่าได้ยินคําว่า “พุทโธ” แบบรัวๆ มาอยู่ที่บริเวณหน้าผาก (ผมเริ่มสับสนว่า สรุปผมพูดหรือนึกได้ยินคําว่า “พุทโธ” กันแน่)

จนกระทั่งผมเห็นเหมือนมีแสงบางอย่างปรากฏขึ้นต่อหน้า แสงนั้นเคลื่อนไหวเป็นวงกลมในลักษณะของการควงสว่าน เหมือนมันวนๆ ขึ้นมาหาผม และผมก็รู้สึกเหมือนถูกดูดไปในหาแสงนั้นเช่นกันครับ แต่มันก็แปลกที่แสงหรือตัวผมก็ไม่ชนกันสักที (ผมไม่รู้ว่าจะอธิบายลักษณะอย่างไรดีครับ เพราะผมไม่เคยเจออะไรแบบนี้มาก่อน แม้ตอนนี้ผมนึกถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นได้ไม่ชัดเจนนัก)

ผมมองแสงมันหมุนๆ มาหาผมขณะหนึ่ง แต่มันก็ไม่มีอะไรเกิดขึ้น ผมเลยเปลี่ยนมาพิจารณากายบริเวณแขนผมแทน ผมนึกในใจว่าคืนนี้สู้ไม่ถอย ผมนึกยังไม่ทันขาดคํา ผมก็ลืมตาเฉยเลยครับ เหมือนกับว่ามีความคิดอื่นมาแทรกการนั่งสมาธิของผม ผมเศร้าใจมากครับ เพราะผมกําลังจะสู้กับมันแท้ๆ แล้วมันดีดทีเดียว ผมก็ล้มไม่เป็นท่าเลย จากเหตุการณ์นี้ ผมขออนุญาตถามหลวงพ่อดังนี้ครับ

๑. แสงที่วนๆ ที่ปรากฏต่อหน้าของผมนั้นคืออะไรครับ มีประโยชน์ต่อการทําความสงบไหมครับ และผมควรจะทําอย่างไรในกรณีนี้ครับ หรือมันคือสิ่งที่ผมเพ้อจากการขาดสติไปเองครับ

๒. ผมยังคงหาวิธีการทําความสงบที่เหมาะสมกับผมอยู่ครับ ซึ่งผมใช้หลายๆ วิธีสลับกัน บางครั้งผมก็กําหนดคําบริกรรมยาวๆ บ้าง กําหนดพุทโธรัวๆ บ้าง หรือจินตนาการสร้างภาพกายบ้าง ผมทําแบบนี้ถูกไหมครับ หรือผมควรใช้วิธีใดวิธีหนึ่งตลอดครับ

๓. การทําสมาธิโดยการกําหนดพุทโธรัวๆ ของผมนั้น บ่อยครั้งผมรู้สึกว่า เมื่อกําหนดไปนานๆ จะเปลี่ยนจากคํากําหนดเองมาเป็นการได้ยินคําว่า “พุทโธ” รัวๆ แทน และผมก็สามารถย้ายคําว่า “พุทโธ” ให้มันวิ่งไปตามร่างกายของผมได้ด้วยครับ เช่น ในการกําหนดที่ขาหรือแขน ผมไม่แน่ใจว่าการทําแบบนี้ถูกต้องไหมครับ และมีทางต่อไปอย่างไรบ้างครับ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ แล้วเขาบอกว่า ตั้งแต่ปฏิบัติมามันก็มีปัญหา

คําว่า “มีปัญหา” มีปัญหาต่างๆ ถ้าปฏิบัติมีปัญหานะ มันมีปัญหาทุกคน ถ้ามีปัญหาทุกคน การปฏิบัติเริ่มต้นมันก็เป็นแบบนี้ ถ้าการปฏิบัติเริ่มต้น การปฏิบัติเริ่มต้นมันแบบว่าหญ้าปากคอก เรายังหาหนทางของเราไม่เจอ ถ้าเราหาหนทางของเราไม่เจอ เราพยายามขวนขวายของเรา เราตั้งใจปฏิบัติของเราเพื่ออริยทรัพย์ เพื่ออัตตสมบัติ เพื่อสมบัติของใจ เพื่อความเป็นจริงของเรา ให้ศาสนานี้มีมรรคมีผล ศาสนานี้มีสาระคุณ

โดยธรรมชาติ โดยปกติมันเป็นเรื่องโลกๆ คือว่างเปล่า แล้วก็ด้วยความเข้าใจผิด ด้วยความเข้าใจผิดว่า พระพุทธศาสนาสอนให้ปล่อยวาง มันจะเวิ้งว้างมันจะว่าง ว่างกายเลยไม่มีหลักเกณฑ์เลย

แต่ครูบาอาจารย์ท่านสอนให้มีหลักเกณฑ์นะ ให้มีหลักเกณฑ์ก่อน เราต้องมีสติมีปัญญา ถ้าเป็นทางโลก มีวัฒนธรรม เราก็ทําบุญกุศลกับเขา เรามีวัฒนธรรมประเพณี ถึงเวลาประเพณีก็ทําบุญกุศล อันนั้นเป็นวัฒนธรรมประเพณี เป็นเรื่องบุญกุศล

เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เราก็มีหลักมีเกณฑ์ ตั้งสติของเรา เราจะกําหนดพุทโธของเรา เราจะใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรา เราทําสิ่งใดมันต้องมีหลักมีเกณฑ์ มีหลักมีเกณฑ์ ทําจนเรามีคุณสมบัติ คือเรารู้จริงเห็นจริงตามความเป็นจริงขึ้นมา แล้วทําเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา ถ้าทําเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา มันต้องมีความจริงไปทุกขั้นตอนไง ถ้าความจริงทุกขั้นตอน

เวลาโดยประเพณีวัฒนธรรม เวลาทําบุญขึ้นมา คนเต็มศาลา คนเต็มไปหมดเลย คนทําบุญ เพราะการเสียสละ ทางโลกเขาว่า การเสียสละมันแสนยากนะ เพราะว่าความตระหนี่ถี่เหนียวของเขา แต่เวลาใจของเราเป็นบุญกุศล เราทําได้ง่ายๆ เห็นไหม แค่การเสียสละ การเสียสละสิ่งที่เป็นอามิส สิ่งนี้การเสียสละมันทําได้ง่าย ทําได้ง่าย ทําได้ง่ายของคนที่ใจเป็นธรรมไง

แต่เวลายกขึ้นสู่วิปัสสนา ยกขึ้นสู่การภาวนา มันทําแล้วมันจะเข้าไปเผชิญกับความจริงแล้ว ถ้าเข้าไปเผชิญกับความจริง มันอยู่ที่จิตใจของคน จิตใจของคนถ้ามีอํานาจวาสนา ขิปปาภิญญานี่พร้อมแล้ว ฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทีเดียวเป็นพระอรหันต์ไปเลย แต่ที่ยังไม่พร้อม ขนาดพระพุทธเจ้าไปทรมานยังไม่ฟังเลย มันเป็นว่าเขาสร้างบุญกุศลของใครมา

ฉะนั้น เวลาทําของเรา เราทําของเรานะ เราทําของเรา เราพยายามทําความจริงของเรา เราฝึกฝนของเรา แล้วมันเป็นการวัดบารมี เห็นไหม พละคือจิตใจที่มีกําลัง จิตใจที่มีศรัทธาความเชื่อมั่นคง จะทําอะไรทําต่อเนื่อง ทําต่อเนื่องมันก็จะได้ผลต่อเนื่องมา ผลต่อเนื่องมา มันจะดีขึ้นเรื่อยๆ ถ้าทําความเป็นจริง

เพราะว่าในการเราฝึกหัดภาวนามันเป็นเส้นทางเดินของใจ เส้นทางเดินของจิต จิตที่มีเส้นทางเดิน จิตเวลาเกิดมาในวัฏฏะ ดูเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์ ภพชาติหนึ่งนะ ทําความดีทั้งชาติๆ เลย แล้วสะสมมาไม่มีต้นไม่มีปลาย แต่ละภพแต่ละชาติ สร้างสมบุญญาธิการมา

แต่ในปัจจุบันนี้มันมีธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่แล้วใช่ไหม เราเกิดมาเรามีความคิดบวก ความคิดบวกคือความคิดว่าเราอยากจะเข้าถึงสัจธรรม ความคิดบวกว่ามันมีโอกาสที่เราจะผ่านพ้น เราจะปราบพญามารในใจได้ เราจะชําระล้างได้ เรามีโอกาสไง นี่เราคิดบวก พอเราคิดบวก เราคิดบวก เรามีโอกาส มันก็เป็นบุญกุศลของเราแล้ว

ฉะนั้น สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาเป็นพระโพธิสัตว์สร้างมาแต่ละภพแต่ละชาติมา สร้างสมบุญญาธิการมา เวลาชาติสุดท้ายเกิดที่สวนลุมพินีวัน นี่เพิ่งเกิด ตกฟากมา ยังเป็นเด็กอยู่เลย “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” มันยืนยันไง

อย่างเรา เรายังไม่มีอะไรเลย เราบอกเราจะรํ่าจะรวย มันก็แปลกๆ เนาะ แต่นี้เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมา มันบารมีเต็มมา เต็มมาแล้ว เวลาเกิดเป็นทารกเลย “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” แล้วก็มีครอบครัวไป สุดท้ายแล้วเวลาออกประพฤติปฏิบัติอยู่ ๖ ปี ยังต้องไปพิสูจน์กันอีก ๖ ปี

แต่เวลา “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” ตอนที่ไปวันเพ็ญเดือน ๖ นั่นน่ะ วันวิสาขะนั่นน่ะชาติสุดท้าย อันนั้นน่ะของจริง แต่เวลาเกิดมา อันนั้นด้วยอํานาจวาสนาบารมีไง อํานาจวาสนาบารมีส่งเสริมมาขนาดนั้นน่ะ

นั่นพูดถึงว่า เปรียบเทียบถึงว่าเวลาจะปฏิบัติ คนปฏิบัติแล้วมันจะมีถูกมีผิดอะไรต่างๆ ฉะนั้น ถ้าเรามีความสนใจอย่างนี้ เราทําของเราได้มันก็เป็นประโยชน์แล้ว

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเรากําหนดรัวๆ พุทโธไวๆ นี่ใช้ได้ เห็นไหม ลมหายใจอย่างใดอย่างหนึ่ง ถ้าพุทโธอย่างใดอย่างหนึ่งชัดๆ เลย

แต่เวลามันทําไปแล้วมันก็เกิดปัญหาไง มันมาเกิดปัญหาขึ้นมา มันเห็น คําถามว่า มันเห็นแสง มันมีแสง มันเป็นแสงสว่างควงเข้ามาหาตัวเอง แล้วมันก็จะพิสูจน์ เราก็ลองว่ามันจะชนกันไหม มันไม่ชนกันเสียที

เหมือนหลวงตามาที่โพธารามเลยเนาะ กระทิงแดงมันทําท่าจะชนกัน แต่มันไม่ชนกันสักที กระทิงแดง เอ๊! พระปฏิบัติมันจะชนกันหรือเปล่า

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน มันทําท่าจะชนกัน มันไม่ชนกันสักทีเลย เหมือนหลวงตามาที่โพธาราม กระทิงมันทําท่าจะชนกัน มันไม่ชนกัน พระก็เหมือนกัน ย้อนมาพระเลย พระทําท่าว่าเป็นนักปฏิบัติ มันจะปฏิบัติจริงหรือเปล่า มันเอาจริงหรือเปล่า

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันจะชนกัน มันไม่ชนหรอก เพราะอะไรรู้ไหม เพราะจิตมันส่งออกหมด เห็นแสง จิตก็ส่งออกไปแล้ว แล้วส่งออกไปแล้วมันเป็นนามธรรม มันจะไปชนอะไรล่ะ เว้นไว้แต่กําหนดให้มันชนกัน มันก็ชน ชนให้เราเห็น มันก็แตก แตกเป็นสิ่งที่มากขึ้นไปอีก

ฉะนั้น ถ้าพูดอย่างนี้ไปปั๊บ เขาบอกว่าติดนิมิต

โดยทั่วไปนะ ถ้าพูดถึงเขาบอกว่า เวลากําหนดพุทโธไปแล้วมันจะเกิดนิมิต มันจะรู้เห็นต่างๆ มันเป็นนิมิต ถ้าเป็นนิมิตมันจะติด สมถะติดแค่นิมิต ไปไหนไม่รอดหรอก นี่ความเห็นแนวทางปฏิบัติอันหนึ่ง

แต่ถ้าเป็นแนวทางของครูบาอาจารย์ของเรานะ ผู้ที่ปฏิบัติพุทโธมีนิมิตก็มี ไม่มีนิมิตก็มี ไม่มีนิมิตหรอก ถ้าจริตของเขาไม่มีก็คือไม่มี แล้วจริตของเขานะ ถ้าไม่มี เขาไปปฏิบัติไปแนวทางใดเขาก็ไม่มีนิมิต แต่ถ้าเขาปฏิบัติ จิตเขาสงบได้ เขาใช้ปัญญาได้ เขาถึงจะมีบาทฐาน บาทฐานการก้าวเดินไป แต่ถ้าจิตเขาไม่สงบนะ เขาปฏิบัติไม่ได้ เขาก็วัวพันหลักอยู่อย่างนั้นน่ะ จะไปปฏิบัติแนวทางไหนมันก็เป็นอย่างนั้นถ้าไม่มีนิมิตนะ

แล้วถ้ามีนิมิต คนมีนิมิตหมายถึงจริตนิสัย คือวาสนา คือพันธุกรรมของจิตมันสร้างมาอย่างนั้น ถ้าจะปฏิบัติพุทโธมันก็มีนิมิต ปฏิบัติแนวทางไหนมันก็มีนิมิต มีทุกอย่าง มีทั้งนั้น แต่มีนิมิตแล้ว พอเขากําหนดแนวทางอื่น เพราะเขาพยายามปฏิเสธ เขาพยายามหลบหลีก เขาถึงไม่มีนิมิต

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลากําหนดพุทโธๆ ถ้ามันเกิดนิมิต ถ้าเกิดนิมิตนะ เราก็กลับมาที่พุทโธ นิมิตมันก็หายหมด เพราะจิตมันออกไปรับรู้ นิมิตมันเกิดจากจิต ถ้าจิตไม่เข้ามาสู่ตัวมันเอง นิมิตมันจะเกิดขึ้นได้อย่างไร มันจะสูงส่งขนาดไหน ท่านก็ให้วาง ครูบาอาจารย์ท่านให้วางไว้ นิมิตท่านไม่ให้ส่งออก

เห็นไหม จิตส่งออกๆ มันเป็นหลักของการปฏิบัติเลยว่าไม่ให้ส่งจิตออกนอก ให้ส่งจิตสู่ภายใน ให้กําหนดพุทโธๆ ให้ปัญญาอบรมสมาธิ ให้กลับสู่ภายใน กลับสู่ภายในคือกลับสู่สัมมาสมาธิ ถ้าใครมีสัมมาสมาธิ นั่นน่ะบาทฐานของการปฏิบัติ สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน

ไม่มีบาทฐานให้ที่ทํางาน เป็นไปไม่ได้เรื่องการภาวนา เป็นไปไม่ได้ ภาวนาจะเป็นไปได้มันต้องมีบาทมีฐาน สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน สมถกรรมฐาน มันเกิดความสงบของใจเข้ามา มันยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันถึงมีฐาน ฐานคืออะไร ฐานก็คือตัวจิตเราไง ฐานคือจิตที่เวียนว่ายตายเกิด ฐานคือตัวนี้ ฉะนั้น ฐานตัวนี้สําคัญ

ฉะนั้น ถ้ามันจะเห็นนิมิต เห็นแสงต่างๆ มันเป็นการบอกกล่าว การบอกกล่าวว่าจิตของเราเริ่มต้นเปลี่ยนแปลงจากจิตที่เป็นสามัญสํานึกแล้ว มันจะเปลี่ยนแปลงมา ถ้ามันมีคุณสมบัติก็เป็นว่า เออ! เราผิดปกติ คนจะเป็นลม ลุกขึ้นมาจะล้ม ถ้าคนนั่งเฉยๆ มันไม่เป็นลม นี่ก็เหมือนกัน จิตมันมีปฏิกิริยามันจะรู้เลย อ๋อ! มันจะเปลี่ยนแปลง

แต่คนจะเป็นลมใช่ไหม เราก็ตั้งสติ ไม่เป็นลม ลุกขึ้นเดินได้ นี่ก็เหมือนกัน จิตมันเห็นนิมงนิมิต ดึงกลับมาหมดแหละ เพราะนิมิตนี้ยังไม่เป็นประโยชน์ เว้นไว้แต่การเห็นกาย ถ้าจิตสงบแล้วเราน้อมไปเห็นกายนั่นอีกเรื่องหนึ่ง

นี่พูดถึงว่า สิ่งที่ประสบการณ์ของใจไง ประสบการณ์ของใจ หนึ่ง

ที่เราพูดนี่เราพูดให้เป็นหลักไว้ ไม่ต้องไปฟังใคร เวลาคนที่ภาวนาไม่เป็นน่ะ เป็นอย่างนู้น เป็นอย่างนี้ๆ...มันภาวนาเป็นหรือ มันไม่รู้เรื่อง ถ้ามันไม่รู้เรื่อง มันมาบอกเรา คนหลงทางมันชวนกันไปหลงทาง

เราจะไปกรุงเทพฯ แล้วไปถามคนมันไม่รู้เรื่องมันก็ชี้ทั่วไปหมด เราก็เชื่อมันไป แล้วเมื่อไหร่จะเจอกรุงเทพฯ ล่ะ กางแผนที่ ธรรมและวินัย กางแผนที่ แล้วเราพยายามเข้าถึงให้ได้ กางแผนที่ แล้วแผนที่มันชี้ไปทางไหน เราพยายามไปให้ได้ ธรรมและวินัยชี้ไปทางไหน เราพยายามทําไปให้ได้

กรรมฐาน ๔๐ ห้อง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไว้แล้ว การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ ถ้าไม่ทําความสงบ ๔๐ วิธีการ มันจะเกิดโลกียปัญญา มันจะไม่เข้าสู่จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา มันจะไม่เกิดปัญญาอย่างนี้เด็ดขาด เห็นไหม เราไม่มีภูมิ ไม่มีวุฒิภาวะ ทําสิ่งใดไม่ได้ทั้งนั้น

ฉะนั้น เริ่มต้นทําอย่างนี้ถูกแล้ว ถูกแล้ว ทําความสงบของใจเข้ามา ทําความสงบของใจเข้ามาให้เป็นมนุษย์สมบูรณ์ อันนั้นก็เป็นคน มันหมุนอยู่นั่นน่ะ คนๆๆ คนไม่ทั่ว แล้วคนไปคนมามันไม่เข้ากันด้วย แต่เราไม่ใช่คน เราเป็นมนุษย์ ถ้าเป็นมนุษย์ให้สมบูรณ์ก่อน เป็นมนุษย์สมบูรณ์ก่อน เราก็พยายามทําความสงบของใจของเราเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วมันจะปล่อยวางทุกๆ อย่างเข้ามา มันจะปล่อยวางเข้ามา

ฉะนั้น สิ่งที่ปล่อยวางเข้ามาแล้ว เข้าสู่คําถาม “๑. แสงที่วนๆ ที่ปรากฏต่อหน้าผมนั้นมันคืออะไรครับ มีประโยชน์ต่อการทําความสงบไหมครับ และผมควรจะทําอย่างไรในกรณีนี้ครับ หรือมันเป็นสิ่งที่ผมเพ้อจากการขาดสติไปเองครับ”

ยังไม่แน่ใจว่าตัวเองเพ้อไปเลยนะ ถ้าตัวเองเพ้อ ถ้าขาดสติมันก็เป็นอย่างนั้นน่ะ ถ้าตัวเองเพ้อ สิ่งที่ว่าขาดสติ โดยปกติคนที่เป็นลมก็เห็นเดือนเห็นดาว เขาก็เห็นของเขาทั้งนั้นน่ะ แต่ทีนี้ว่า ถ้าเราพุทโธอยู่ ถ้ามันเห็นแสง เห็นแสง “แสงที่วนๆ ที่ปรากฏต่อหน้านั้นมันคืออะไรครับ”

จิตเวลามันเริ่มปล่อยวางสิ่งอะไรๆ เข้ามา ถ้าสติมันไม่สมบูรณ์มันจะเห็นอย่างนั้นน่ะ ถ้าสติมันสมบูรณ์ มันอยู่กับพุทโธ อยู่กับพุทโธ อยู่กับพุทโธชัดๆ แล้วพุทโธมันจะละเอียดขึ้นๆ อยู่กับพุทโธนั่นน่ะ แล้วถ้ามันสงบเข้ามาๆ ถ้ามันสงบเข้ามา แล้วถ้าสงบแล้ว ขณิกสมาธิ อุปจาระมันออกไปรู้ออกไปเห็น ก็พุทโธชัดๆ เข้าไปอีก พุทโธชัดๆ มันก็ย้อนกลับมาสู่คําบริกรรม สู่ตัวมันเอง มันจะเห็นแสงนั้นไม่ได้ แสงนี้ กําหนดพุทโธชัดๆ ด้วยสติปั๊บ หายหมด

เวลาส่งออกไปมันส่งออกไปรับรู้ ทีนี้เพียงแต่ว่าพวกเรา ภูมิ กําลังของจิตมันไม่เข้มแข็ง พอไม่เข้มแข็ง เวลาปฏิบัติมาแล้วเหมือนคนเหนื่อยอ่อน ดูสิ เวลาเขาฝึกทหารเขาจะฝึกให้เหนื่อยเต็มที่เลย แล้วเขายังสั่งอีกว่ามันยังอยู่ในวินัยหรือเปล่า

นี่ก็เหมือนกัน เราพุทโธๆ มา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิมา มันล้า พอมันล้า มันไปเห็นแสง สติเราไม่สมบูรณ์แล้วล่ะ พอเห็นแสงเห็นอะไรมันก็คล้อยตามไง

แต่ถ้าเราพุทโธๆ ชัดๆ นะ เห็นแสง แสงก็คือแสง เราพุทโธชัดๆ เดี๋ยวแสงมันก็จางลง มันก็กลับมาสู่ที่พุทโธ กลับมาสู่ที่ตัวจิต จิตก็มีกําลังมากขึ้น ดูสิ ที่เขาฝึกทหาร มันล้าหมดแล้ว พอมันเห็นอะไรมันก็ไปหมดไง

แต่ถ้าเราไม่ล้านะ เราเห็นอะไร เห็นนั้นก็ส่วนตากระทบ แต่ตอนนี้เราฝึกอยู่ เราฝึกอยู่ เราต้องการเทคนิค เราต้องการยุทธวิธี เราต้องการเรื่องทฤษฎีทางทหารให้เราฝึกฝน ให้เราเป็นขึ้นมา

เห็นไหม เรากําลังฝึกอยู่ เรากําลังฝึกทหารอยู่ แต่เวลามันเหนื่อยมันล้าขึ้นไป การฝึกทหารมันก็เห็นสิ่งรอบข้าง เห็นสภาวะแวดล้อม มันก็คิดไปหมดแหละ ตอนนี้ถ้ามีใครให้นํ้าสักขันหนึ่งก็ดีน่ะสิ ตอนนี้ถ้าใครมาเป่านกหวีดให้หยุดก่อนก็ดีน่ะสิ นี่มันคิดแฉลบไปหมด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราพุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ เราฝึกอยู่ เราฝึกอยู่ เราต้องการให้ภาคปฏิบัตินี้จบเป็นขั้นตอน เราจะได้พัก พุทโธๆๆ จนมันสงบเข้าไป ไอ้แสงนั้นน่ะไม่เข้ามายุ่ง

แต่ไอ้นี่มันล้าไง พุทโธๆ ไปเลย หรือรัวๆ ไป มันล้า แล้วมันก็ไป

นี่พูดถึงว่า “สิ่งที่วนๆ อยู่ ที่ปรากฏต่อหน้านี้มันคืออะไรครับ จิตมันรู้มันเห็น มันคืออะไรครับ”

ถ้าบอกว่ามันรู้มันเห็นนี่ถูกต้องดีงามไปหมด เขาก็บอกว่า “เออ! ไอ้พวกพุทโธเป็นอย่างนี้ เวลาปฏิบัติไปเป็นอย่างนี้ ไปรู้ไปเห็นอะไรแล้วก็ตีความกันไปเอง มันไม่จริง” เขาว่าอย่างนั้นนะ

มันไม่จริงเพราะมันยังไม่ถึงเวลา ไม่ถึงเวลา คนฝึกหัดใหม่ คนทําใหม่มันก็เป็นแบบนี้ แต่ไปรู้ไปเห็น เราวางไว้ เรากลับมาพุทโธชัดๆ พุทโธรัวๆ สิ่งนี้ได้

“สิ่งที่ปรากฏต่อหน้านั้นมันคืออะไรครับ”

มันคือว่าเราออกรู้ออกเห็นแสง

“มันมีประโยชน์ต่อการทําความสงบไหมครับ”

มันจะกวนไง มันจะกวนให้ไม่สงบ ถ้าเราปล่อย มันก็จะสงบ แต่ถ้าเราไปหามัน มันไม่สงบ มันจะออก

“มันเป็นประโยชน์ไหมครับ”

มันไม่เป็นประโยชน์ มันยังไม่เป็นประโยชน์ ถ้ามันจะเป็นประโยชน์ จิตสงบแล้วรําพึงไปเห็นกาย รําพึงไปสู่ความหงุดหงิดของใจ เวทนา รําพึงไปสู่ความผ่องใสของจิต รําพึงไปสู่ธรรมารมณ์ อารมณ์ความรู้สึกที่เกิดขึ้น ถ้าจิตสงบแล้วเรารําพึงไปที่สติปัฏฐาน ๔ ถ้าถึงตอนนั้นน่ะมันจะเป็นประโยชน์ แต่ตอนนี้ยังไม่เป็นประโยชน์ เวลายังไม่เป็นประโยชน์ ยังไม่เป็นประโยชน์ ต้องพักไว้ก่อน

หลวงปู่เสาร์ท่านจะสอนเลย ถ้ายังไม่เป็นประโยชน์ ยังไม่ถึงเวลา ไม่ควรทํา เราจะทําต่อเมื่อมันถึงเวลา

ยังไม่ถึงเวลานะ เราชิงสุกก่อนห่าม มันจะเสียกันไปหมดเลย จะเข้าสมาธิก็เข้าไม่ได้ หลวงตาท่านสอนนะ เวลาจิตสงบแล้วให้อยู่กับความสงบนั้น อย่าไปกวนมัน อย่าไปถอนมันออก เวลามันจะคลายตัวออกมา ให้ปล่อยมันคลายตัวออกมา เพราะถ้าไปถอนมันออก ไปรีบร้อน ไปกวนมัน วันหลังจะเข้าไม่ได้อีกเลย วันหลังจะเข้าได้ยาก เพราะอะไร เพราะมันเข็ด

แต่ถ้าพอมันเข้าไปพักแล้ว เวลามันพักนะ พุทโธๆๆ หรือเราพุทโธเร็วๆ พุทโธมันละเอียดเข้าไปๆ พอละเอียดเข้าไป สติมันพร้อมนะ ถ้าสติพร้อม ละเอียดเข้าไปจนมันนิ่ง เราอยู่กับมัน แล้วพอเดี๋ยวมันคลายตัวออกมาคือมันออกมารับรู้ มันแผ่ซ่านออกมา เวลามันคลายออกจากสมาธิคือมันแผ่ซ่านออกมา มันแผ่ซ่านออกมา อ๋อ! เราก็คิดตอนนั้น พิจารณาตอนนั้น แล้วถ้ามันเหนื่อยนัก เราก็กลับเข้ามาพักอีก

ฝึกหัดให้มันชํานาญ ฝึกหัดให้มันคล่องแคล่ว แล้วเวลามันได้แล้วหนหนึ่งนี่ติดใจมากเลย แล้วตอนหลังเข้าไม่ได้อีกเลย แล้วก็อยากได้อย่างนี้อีกเลย แล้วพอไม่ได้ก็เสียใจ นั่นน่ะตัณหาซ้อนตัณหา

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันอยู่ที่เรา การกระทําสมควรเหมาะสม ถ้าเหมาะสม มันลง เหมาะสมดีงาม มันต้องลงอย่างนั้นแน่นอน เพียงแต่เหมาะสมดีงามของใคร เพราะเหมาะสมของคนกิเลสหนามันก็ต้องรุนแรงหน่อย เหมาะสมของคนปานกลาง ปานกลางมันก็ลง เหมาะสมของคนที่นุ่มนวล จิตของเขามีคุณงามความดีมานุ่มนวล เขาเหมาะสม เขาก็ลงของเขา เห็นไหม มัชฌิมาปฏิปทา ความเหมาะสม ความเหมาะสมของใคร ความเหมาะสมของคนที่สร้างบุญสร้างกรรมมามากน้อยแค่ไหน นี่ความเหมาะสม

“แล้วผมควรทํากรณีนี้อย่างใด”

กรณีนี้นะ เราก็ใช้พุทโธรัวๆ ของเราตั้งสติไว้ ตั้งสติของเราไว้แล้วพุทโธเข้าไป เพราะตอนนี้เราต้องการทําความสงบ ถ้าสงบแล้ว พอสงบแล้ว “แล้วเมื่อไหร่ผมจะใช้ปัญญาล่ะ”

พอสงบแล้วพอมันคลายตัวออกมา เราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาก็ได้ ปัญญาก็ปัญญานี่ อันนี้มันคืออะไร ที่สงบนี่มันสงบจริงหรือเปล่า เราใคร่ครวญของเรา แล้วพอใคร่ครวญ พอเข้าใจแล้ว เราก็กลับมาพุทโธอีก ปัญญามันฝึกใช้ได้ มันฝึกหัดใช้ แต่มันใช้ในอะไร

ทีนี้ปัญญา สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา ฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาต้องฝึกหัด ถ้าจิตมันมีกําลังแล้วเราก็ฝึกหัดใช้ปัญญาได้ ปัญญาก็ไตร่ตรอง มาไตร่ตรองการปฏิบัติของเรา

ทีนี้เขาถามว่า “แล้วอย่างนี้ผมเพ้อไปหรือเปล่าครับ”

เออ! อาจจะเพ้อก็ได้ เพ้อคือว่า เพราะว่าของอย่างนี้มันไว ความคิดหรือความเห็นมันเร็วมาก ถ้าเราตั้งสติไว้ ความรู้ความเห็นเราพิสูจน์ได้

ว่าผมเพ้อไปหรือเปล่า

ถ้าไม่เพ้อ เราเห็นแล้ว เพราะเรารู้เราเห็นของเราเอง แล้วเราก็ปล่อยวาง เราวางไว้ แล้วเราทําของเราใหม่ นี่ข้อที่ ๑.

“๒. ผมยังคงหาวิธีการทําความสงบที่เหมาะสมกับผมอยู่ครับ ซึ่งผมใช้หลายๆ วิธีสลับกันครับ บางครั้งผมกําหนดคําบริกรรมยาวๆ บ้าง กําหนดพุทโธรัวๆ บ้าง หรือจินตนาการสร้างภาพกายบ้าง ผมทําแบบนี้ถูกไหมครับ หรือควรใช้วิธีใดวิธีหนึ่งตลอดไปครับ”

ใช้วิธีใดวิธีหนึ่งนี่ถูกต้อง ถูกต้องมากๆ เลย แต่เวลาใช้วิธีใดวิธีหนึ่งแล้วมันจืดชืด บางทีมันจืดชืด แล้วแบบว่ามันทําให้การปฏิบัติมันไม่ดูดดื่ม บางทีมันทําไปๆ แล้วมันเคยชิน พอเคยชินมันก็จืดชืด มันก็เบื่อหน่าย มันก็รําคาญ อย่างนี้เราก็ใช้อุบาย คือเปลี่ยนได้

แต่ถ้าพูดถึงว่าถ้ามันไม่จืดชืด ถ้าเราพุทโธ ถ้าเวลาภาวนาดีนะ ทําอย่างใดอย่างหนึ่ง ๒ วัน ๓ วัน มันชัดเจน แล้วมันทําดีมากเลย อย่างนี้ไม่ต้องเปลี่ยนเลย แน่วแน่แล้วทําให้เต็มที่เข้าไปเลย

แต่ถ้าเวลามันเบื่อไง เดินจงกรมก็เบื่อ นั่งสมาธิก็เบื่อ โอ๋ย! น่าเบื่อไปหมดเลย...อย่างนี้ใช้อุบายพลิกแพลงๆ

ที่ว่า “ผมใช้หลายๆ วิธีครับ ผมยังหาความเหมาะสมของผมไม่เจอครับ”

ความเหมาะสมนะ มีหยาบ มีกลาง มีละเอียด ตอนนี้เหมาะสม เวลาไปข้างหน้าไม่เหมาะสมแล้วล่ะ แล้วตอนนี้ไม่เหมาะสมเลย แต่ข้างหน้า ตรงนี้เหมาะสม ความเหมาะสมมันอยู่ที่อารมณ์กระทบไง

บางทีวันนี้ โอ้โฮ! โดนกระทบมารุนแรงเลยนะ มันก็ต้องรัวกันเต็มที่เลย แต่วันนี้นะ จิตใจเรานุ่มนวลมาก จิตใจเรา โอ้โฮ! มันชุ่มชื่นมาก อันนี้ไม่ต้องแรงๆ หรอก เบาๆ ก็ได้ เห็นไหม มันเหมาะสมที่ว่าอารมณ์ตอนนั้นน่ะ

สิ่งที่เราจะปฏิบัติ ถ้าวันนี้ โอ้โฮ! จิตใจมันดีมากเลย ยิ่งได้ฟังเทศน์หลวงตามาอย่างนี้ อู้ฮู! มันซาบซึ้งๆ เราก็ทํานุ่มนวลไปกับมัน ไม่ใช่มันซาบซึ้ง มันจะลงสมาธิอยู่แล้ว ก็ยังไปพุทโธไวๆ อยู่ มันก็ไม่ลงไง

ความเหมาะสมมันก็อยู่ที่มัชฌิมาปฏิปทา อยู่ที่ความเหมาะสมพอดีตอนนั้นๆ แล้วตอนนั้นกับตอนที่ปัจจุบัน ตอนนั้นๆ

เวลาตอนนี้ “หลวงพ่อครับ ผมเคยภาวนาสุดยอดเลย เป็นอย่างนั้นๆ ครับ”

แล้วยังเป็นได้อีกหรือเปล่า

“โอ๋ย! เดี๋ยวนี้ไม่เป็นแล้วครับ มันเป็นอดีตมา ๕ ปีที่แล้ว”...อย่างนี้ไม่เหมาะสมแล้ว อันนั้นมันเป็นอดีตมาไกลแล้ว

มันต้องปัจจุบัน เอาตรงปัจจุบันนี้ เอาเดี๋ยวนี้ แล้วทําของเราให้ดีตอนนี้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “กําลังหาอยู่ครับ กําลังหาวิธีการหลายๆ อย่าง แล้วบางทีก็ลองไปพิจารณาที่กาย”

ถูก อุบายวิธีการนี่นะ ถ้าเราไม่ทําอะไรเลย เราทําแบบซื่อบื้อๆ นะ ถือเคร่ง เถรส่องบาตร หลวงตาเวลาท่านพูดนะ โง่ยิ่งกว่าหมาตาย ภาวนาก็ไม่รู้จักใช้อุบายเลย

หมา อย่างว่า คนมีอุบายถึงจะเลี้ยงหมาได้ หมามันนอนตายอยู่นี่ แล้วยังโง่กว่ามันอีกนี่ เวลาภาวนาทําตัวโง่ยิ่งกว่าหมาตาย เดินจงกรมสักแต่ว่าเดิน เห็นไหม ท่านก็เหน็บเอาบ่อยๆ หลวงตา

ภาวนาโง่ยิ่งกว่าหมาตาย

คือหมาตายมันไม่ทําอะไรแล้ว ก็มันตายแล้วมันกระดุกกระดิกไม่ได้ ไอ้นี่ภาวนาก็ซื่อบื้ออยู่อย่างนั้นน่ะ อย่างกับหมาตายเลย เดินไปเป็นกิริยาเฉยๆ

มันก็ต้องใช้อุบาย แล้วใช้อุบายปั๊บ

“ผมยังหาความเหมาะสมกับผมไม่ได้ในการปฏิบัติ”

ความเหมาะสมมันไม่ใช่สูตรสําเร็จ โลกนี้คิดกันแบบวิทยาศาสตร์ ทําสิ่งใดแล้วก็ทําอยู่อย่างนั้น กิเลสมันมีชีวิต มันปลิ้นปล้อน มันพลิกแพลง มันคอยล่อลวงตลอด แล้วเราจะเอาสูตรสําเร็จไป มันหัวเราะเยาะเลย กิเลสมันปลิ้นปล้อนมันหลอกลวงตลอด ฉะนั้น ความเหมาะสมของเรามันอยู่ที่เหตุปัจจุบันนั้น เราต้องมีอุบายสู้กับมันไปตลอด ไอ้นี่การปฏิบัตินะ

ฉะนั้น สิ่งที่ทํามา “ควรทําอย่างใด ทําแบบนี้ถูกไหมครับ”

ถูก ถูกในระยะนี้ไง ถูกในระยะปัจจุบัน ปัจจุบันนี้ถ้าเรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิแล้วมันลงได้นี่ถูก แล้วคราวหน้าจะถูกอีกไหมล่ะ คราวหน้ากิเลสมันรู้ทันแล้วนะ คราวนี้พุทโธเกือบตาย ไม่ลงสักที

ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญาก็สู้มันเต็มที่ ปัญญาอบรมสมาธิมันก็มีหยาบ มีกลาง มีละเอียด พุทโธ พุทโธอย่างไร พุทโธของมัน แล้วถ้าพุทโธไม่ได้ พระเราก็ย้อนกลับมาแล้ว ถ้าทําสิ่งใดไม่ได้นะ ย้อนกลับมาผ่อนอาหารแล้ว ถ้ามันไม่ลง อดครับ ไม่กิน ไม่ลง กูก็ไม่กินหรอก กี่วัน สู้กัน พอมันสู้กันแล้วนะ พอมันจะตาย มันจะตาย มันสู้ไม่ได้มันก็ลง

อดนอนผ่อนอาหารมันไปต่อสู้กับพญามารเลยล่ะ ไปต่อรองกันเลยล่ะ ไปต่อรองกับกิเลสเลยล่ะ ระหว่างกิเลสกับธรรมมันจะต่อรองกัน มันจะเข้าไปถึงนู่นน่ะ มันไม่ใช่ผิวๆ อย่างนี้หรอก เวลาปฏิบัติไป เดี๋ยวเข้าไปแล้วมันจะไปต่อรองกันข้างในอีก อ้าว! แพ้หรือชนะ ลงได้หรือลงไม่ได้ เราตั้งสัจจะว่ากัน มันต้องไปพิสูจน์กันนู่น

พูดอย่างนี้ไป บอกว่า “หลวงพ่อ โอ้โฮ! ขนาดนั้นเชียวหรือ”

ยัง ค่อยๆ ทําไป ถูก

“๓. การทําสมาธิโดยกําหนดพุทโธรัวๆ ของผมนั้น บ่อยครั้งผมรู้สึกว่าเมื่อกําหนดไปนานๆ จะเปลี่ยนจากการกําหนดเองมาเป็นการได้ยินคําว่า “พุทโธ” รัวๆ แทน แล้วผมก็สามารถย้ายคําว่า “พุทโธ” ให้วิ่งไปที่ตามกายของผมได้ครับ เช่น กําหนดที่แขนขา ผมไม่แน่ใจว่า การทําแบบนี้ถูกต้องไหมครับ”

การกําหนดไปที่แขนขามันคนละเรื่องกันนะ ถ้ากําหนดพุทโธไวๆ พุทโธไวๆ จนได้ยินเสียงเลย เรากําหนดพุทโธ เรามีสติไปพร้อมกับมัน คือควบคุม ถ้ามีสติ สติคือการควบคุม ถ้ามีสติอยู่ หลวงตาบอกว่า ถ้ามีสติอยู่ การปฏิบัตินั้นเป็นการประพฤติปฏิบัติโดยสัมมาทิฏฐิ แต่ถ้าขาดสตินี่เป็นสมุทัยหมดเลย ถ้าขาดสตินะ

ทีนี้เราพุทโธๆ ถ้ามีสติอยู่ มันจะรัวขนาดไหน ถ้ามีสติอยู่ มันจะรัวไป มันจะได้ยินเสียง หรือว่ามันจะเป็นคําพูดเอง ไม่เป็นไร ตั้งสติไว้ แล้วรักษามันดีๆ

แต่เวลาที่ว่าเราเคลื่อนพุทโธไปไว้ตามแขนตามขา เราเคลื่อนพุทโธไปไว้ตามแขนตามขา

ตามแขนตามขา มันพุทโธได้อย่างไร เพราะแขนขามันไม่ใช่สิ่งมีชีวิต ทีนี้คําที่ว่า “เราเคลื่อนไปที่แขนขา” จิตมันสร้างได้ จิตมันทําได้ พอจิตมันทําได้ มันก็เคลื่อนไป

ฉะนั้น ที่ว่าเวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านบอกว่า เวลากําหนดตามข้อนิ้วมือ เวลากําหนดตามกระดูก อวัยวะ อันนั้นท่านกําหนดดู กําหนดดูกระดูก ดูหนัง ดูเนื้อ

แต่เราพุทโธๆ มันเป็นนามธรรมนะ กําหนดดูกระดูก ดูผิว ดูหนัง ดูเนื้อ มันเป็นรูปธรรม

ฉะนั้น สิ่งนี้ค่อยๆ หาความลงตัว ค่อยๆ หาจุดสมบูรณ์ของเรา หาจุดที่ว่าเราจะทําของเราได้ใช่ไหม

ทีนี้คําว่า “ย้าย” นั่นน่ะ ย้ายคําว่า “พุทโธ” ไปอยู่ที่นู่นที่นี่ เราไม่ต้องย้าย ถ้าเราจะลองกลับนะ เราไม่ต้องย้ายไปที่แขนที่ขา เพราะจิตมันส่งไปได้ จิตนี้มันเป็นไปได้ทั้งนั้นน่ะเวลาเราจะทําอะไรไง

ทีนี้เวลาเราจะปฏิบัติ สิ่งที่ย้าย

สิ่งที่ว่า คําถามคําแรกบอกว่า “ผมทําอย่างนี้ถูกไหม ผมใช้อุบายอย่างนี้ถูกไหม”

ถูก แต่ถ้าเวลาคําว่า “ถูก” ปั๊บ เวลาสมุทัยคือกิเลส คือตัณหาความทะยานอยากมันพลิกแพลง มันก็ถูกใช่ไหม ถูกก็พยายามจะทําให้เกินความจําเป็นน่ะ ถ้าเกินความจําเป็นไป มันออกไปในทางที่เราจะผิดพลาด ในทางที่เราจะควบคุมไม่ได้ ถ้าในทางที่ผิดพลาด ในทางที่ควบคุมไม่ได้ ผลสรุปของมันก็คือการไม่ได้ผลไง

แต่ถ้าเราไม่ย้ายตามมันไป ถ้ามันได้ยินรัวๆ มันก็ไม่เป็นไร ถ้าได้ยินพุทโธก็ไม่เป็นไร

แต่ถ้าย้ายไปตามแขนตามขา ถ้าย้ายตามแขนตามขา เราทิ้งเลย เราใช้ดูกระดูกดีกว่า ถ้าใช้กระดูก กระดูกก็คือกระดูก มันพิสูจน์กันได้ มันไม่ทําให้เราสับสนไง

แต่ถ้าเราพุทโธไว้ที่นั่น พุทโธไว้ที่นี่ เราย้ายไปย้ายมา เวลาคําที่ ๒ บอกว่าถูก ทําไมคําที่ ๓ บอกว่าไม่สมควรล่ะ

ไม่สมควรคือว่ามันจะเป็นทางเสียหายไง มันจะเป็นทางเสียหาย มันจะเป็นทางที่ว่าต่อไปจะจับต้นชนปลายอะไรไม่ได้เลย แล้วต่อไปเราจะควบคุมได้อย่างไร

ฉะนั้น จิตมันเป็นได้หลากหลาย เป็นได้หลายอย่างน่ะ ใช่ มันเป็นได้อย่างนั้นจริงๆ แต่ถ้าผลของมันที่เราทํามันเป็นได้หลายๆ อย่าง แต่เราก็ต้องการให้กลับสู่ตัวมันเอง คือกลับมาสู่ความสงบไง กลับมาสู่ตัวมันเอง

ถ้ากลับมาสู่ตัวมันเองแล้ว จิตสงบแล้ว ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญานั่นอีกเรื่องหนึ่ง เวลาใช้ปัญญานั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ แต่ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิสิ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิมันก็อีกเรื่องหนึ่ง มันใช้ปัญญาไป

แต่นี่มันเป็นพุทโธๆ ปัญญาอบรมสมาธิ พอมันใช้เหตุใช้ผลพิจารณากัน ต่อรองกับจิตจนจิตมันปล่อย แล้วทําอย่างไรต่อไป

ก็พุทโธไง พอจิตมันปล่อยแล้ว พุทโธมันเป็นคําบริกรรมที่จิตมันจะต่อเนื่องกันไปได้ คือมันส่งต่อไง จากปัญญาอบรมสมาธิ มันใช้ปัญญาจนมันหยุด หยุดแล้วมันยังไม่ละเอียดใช่ไหม มันนึกพุทโธได้ เราก็พุทโธต่อเนื่องกันไปไง แต่ถ้าพุทโธไปอยู่ตามแขนตามขามันจะทําให้ไขว้เขว เรากลับมาที่นี่ ถ้ากลับมาที่นี่ มันจะกลับมาทําของเรา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาย้ายได้อะไรได้...ไม่เอา ไม่เอา

บางอย่างเราทําแล้วถ้ามันไม่เสียหาย ได้ บางอย่างมันไปแล้วมันเสี่ยง เราไม่ควรทํา

ฉะนั้น เขาถามว่า “ผมควรทําอย่างไรต่อไป ขอให้หลวงพ่อช่วยแนะนําด้วย”

เราก็บอกว่า ถ้าเราปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ เราจะมีภูมิ เราจะมีภูมิความรู้ ถ้าเราจะมีความรู้ สิ่งที่กิเลสมันสร้างมา กิเลสมันมาต่อรองกับใจจะให้เราผิดพลาด ถ้าเรามีภูมิ เราจะมีภูมิ เราจะมีภูมิ เราแยกได้แล้ว อะไรควรไม่ควร เพราะเรามีภูมิ แต่ถ้าเราไม่มีภูมิ กิเลสมันมีภูมิเหนือกว่า ก็เลยทําให้เราสับสนไง

เราฝึกหัดของเรา ให้เรามีภูมิ ถ้ามีภูมิมันก็เป็นความจริงขึ้นมาได้ นี่ถ้าเป็นประโยชน์กับเรานะ

ฉะนั้น มันข้อต่อไป

ถาม : เรื่อง “ปัญญาอบรมสมาธิ”

กราบเรียนหลวงพ่อ ลูกอาศัยอยู่ต่างประเทศ ไม่มีครูอาจารย์สั่งสอน ได้แต่ฟังหลวงพ่อเทศน์ทุกวัน ระหว่างที่ฟังก็จะเดินจงกรมไปด้วย ปัญหาของลูกคือเดินไปคิดไปอยู่ตลอดเวลา จิตมันฟุ้งตลอด ถ้าเป็นความคิดเล็กๆ น้อยๆ เช่น วันนี้จะกินอะไรดี ลูกก็จะดึงกลับมาที่พุทโธ ถูกต้องไหมคะ

แต่ถ้าเป็นความคิดที่แรงกว่านั้น เช่น เกลียดคนคนหนึ่งก็นึกแต่ความเลวของเขา เมื่อดึงกลับมาที่พุทโธ มันเอาไม่อยู่ค่ะ ต้องใช้ธรรมะเข้าเตือนตัวเอง เช่น กรรมของใครก็เป็นของคนนั้น ถ้าไม่หยุดคิดอีกก็หาธรรมะมาเตือนตัวเองอีก ถูกต้องหรือเปล่าคะ

หลวงพ่อบอกให้ตามความคิดไป ลูกไม่เข้าใจค่ะ ลูกเข้าใจว่า ถ้าจิตคิดก็ปล่อยให้มันคิดไป แต่ก็ให้รู้ว่า “อ๋อ! คิดอีกแล้ว” หรือคะ

สรุปมี ๓ คําถาม

๑. ถ้าจิตคิดเล็กๆ น้อยๆ ให้ดึงมาที่พุทโธ ถูกไหมคะ

๒. ถ้าคิดแรงกว่านั้น ใช้ธรรมะช่วยเข้าเตือน ถูกต้องไหม เป็นปัญญาอบรมสมาธิไหม

๓. หลวงพ่อช่วยอธิบายการตามความคิด ยกตัวอย่างให้ลูกเข้าใจง่ายๆ ด้วยค่ะ เพราะลูกโง่เขลา

ตอบ : นี่พูดถึงคําถามนะ “๑. ถ้าจิตคิดเล็กๆ น้อยๆ ดึงมาที่พุทโธ ถูกไหมคะ”

ก็ตัวเองก็บอกว่าตัวเองทําได้แล้วไง ตัวเองคิดเล็กๆ น้อยๆ ก็ดึงกลับมาพุทโธ ก็ตัวเองทําจบแล้วยังมาถามหลวงพ่ออีก กินข้าวอิ่มแล้วก็มาถามว่า “หลวงพ่อ ข้าวอร่อยไหม”

ก็เอ็งกินแล้ว ก็อร่อยไม่อร่อย เอ็งก็รู้แล้วไง

ฉะนั้น คําว่า “คิดเล็กๆ น้อยๆ” กิเลสมันแค่ตัวเล็กๆ เป็นหลานมัน เป็นทารก เราก็ชนะมัน แต่พอมันคิดแรง มันเป็นวัยรุ่น สู้มันไม่ไหวแล้ว

ถ้ามันเป็นทารก มันไม่มีกําลังนะ เราก็ควบคุมมันได้ แต่พอมันเป็นวัยรุ่นขึ้นมามันควบคุมไม่ได้แล้ว เดี๋ยวไปเจอพ่อมัน มันยิ่งยุ่งใหญ่เลย ยิ่งไปเจอปู่มัน ไปไหนไม่รอดเลยล่ะ

ฉะนั้น ถ้ามันคิดเล็กๆ น้อยๆ ใช่ เราควบคุมใจได้ก็ดีแล้วล่ะ เราคิดเล็กๆ น้อยๆ เราก็ใช้พุทโธ ถ้าพุทโธหยุดได้ก็คือหยุด

แล้วเราจะบอกว่าอย่างนี้นะ เวลาถ้าสติมันดี สมาธิดี มันก็หยุดได้ แต่ถ้าสติไม่ดีนะ คิดเล็กๆ น้อยๆ มันก็ไปนะ ถ้าเราอ่อนแอ ความคิดมันฉุดกระชากลากไป แต่ถ้าเรามีสติปัญญา ความคิดเล็กๆ น้อยๆ พุทโธมันก็หยุด

แต่ถ้าไม่ได้หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันคิดแรงๆ ก็ใช้ธรรมะ ธรรมะนั่นน่ะคือปัญญาอบรมสมาธิ ที่เราคิดธรรมะนั่นน่ะคือปัญญา ปัญญาก็คือตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่ปัญญาอบรมสมาธิ

“ถ้าเราคิดแรงๆ ก็ใช้ธรรมะช่วยเตือน ถูกต้องไหมคะ เป็นปัญญาอบรมสมาธิไหมคะ”

ใช่ มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นปัญญาพิจารณาความถูกผิดไง พิจารณาของเราว่าอะไรถูก อะไรผิด อะไรควรไม่ควร เพราะเราเป็นคนเลือกเอง เราเป็นคนเลือกเอง เราเป็นคนจัดการของเราเอง ชีวิตของเรา เราก็ต้องดูแลเอง ถูกต้อง ฉะนั้น เราก็ฝึกหัดภาวนาของเราไป ฝึกหัดภาวนาเพื่อให้จิตใจเราเข้มแข็ง ให้จิตใจเรามีวุฒิภาวะ เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เราควรจะได้ศีลได้ธรรม

เวลาพระเขาบอก สมบัติของพระคืออัตตสมบัติ คือศีล สมาธิ ปัญญา

เราเป็นฆราวาส เราประพฤติปฏิบัติของเราขึ้นมา เราก็ควรได้มีทรัพย์สมบัติติดตัวติดใจของเราไป ถ้าเรามีทรัพย์ติดใจของเราไป เราก็ฝึกหัด เรามีสติ สติมันจะติดใจของเราไป มีสมาธิ มีปัญญา มันก็จะติดหัวใจของเราไป เราแสวงหาทรัพย์สมบัติของเรา แล้วเราฝึกหัดเป็นของเราเอง

คนอื่นเขาศึกษาธรรมะแล้วเขาไม่ได้ฝึกหัด เขาก็ได้แต่สุตมยปัญญาคือการศึกษาใคร่ครวญ แต่เราปฏิบัติของเรา เราได้หลักได้เกณฑ์ เราได้ประสบการณ์ เห็นไหม คิดเล็กๆ น้อยๆ พุทโธมันก็หยุด เวลาคิดแรงๆ เราใช้ธรรมะมาเยียวยามันก็หยุด นี่เราได้เนื้อหาสาระไง เราได้อัตตสมบัติ สมบัติคือประสบการณ์ของใจ ใจมันมีประสบการณ์ตามความเป็นจริง มันเป็นสมบัติของเรา มันเป็นว่าเราจะมีภูมิๆ เรามีภูมิปัญญาของเรา

ฉะนั้น “๓. หลวงพ่อช่วยอธิบายการตามความคิด ยกตัวอย่างให้ลูกเข้าใจด้วยค่ะ”

การตามความคิด เวลามีความคิด ความคิด คนเราส่วนใหญ่แล้วมันขาดสติ เวลาคิด เราก็คิดเลย โกรธเขามาก คิดร้อยแปดพันเก้า คิดแล้วก็ไม่รู้จะทําอย่างไร

ถ้าคนมีสติ เอ๊! เราคิดมันไม่ดี เราคิดนี่ไม่ดี ถ้าคนมีสตินะ

บางคนวุฒิภาวะไม่เหมือนกันไง บางคนคิดแล้ว คิดแล้วมีแต่ความทุกข์ ไปหาพระดีกว่า ต้องให้พระจัดการ ความคิดมันทุกข์มากเลย ไปหาพระ “หนูคิดมากเลย ทําอย่างไรคะ หนูคิดมาก” นี่เขาก็ไปหาพระ เพราะว่าวุฒิภาวะของเขา

แต่ถ้าเรามีวุฒิภาวะของเรา เราฝึกหัด เรามีความคิด เรายังมีคิดธรรมะ คิดเหตุคิดผลมาต่อสู้กับมันได้ นี่ความคิด

ฉะนั้น “หลวงพ่อช่วยอธิบายถึงว่าตามความคิด”

ตามความคิด เวลามันคิดแรงๆ เวลาเรามีสติมันก็ทําได้ คนเราเวลาแข็งแรงทําอะไรก็ได้ แต่เวลามันชราภาพ มันต่างๆ แล้วมันทําอะไรยากขึ้นเรื่อยๆ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตใจที่เวลาเราคิดแรงๆ เราใช้ธรรมะมายับยั้งได้ใช่ไหม แต่เวลามันคิดแรงกว่านี้ ไปเจอพ่อเจอแม่มัน เดี๋ยวมันคิดจนหอบเลยนะ คิดจนว่าเราจะไปกับมันน่ะ ตอนนั้นน่ะความคิดบางทีมันรุนแรงกว่า เราตามมันไปด้วยสติ เหมือนวัวเหมือนควาย วัวควายที่มันมีกําลังมากมันจะวิ่ง เราจับเชือกไว้ ตามมันไป ให้มันวิ่งจนมันหมดแรงเลย แล้วเราค่อยดึงมันกลับ

นี่ก็เหมือนกัน ตามความคิดไป เวลาความคิดที่มันรุนแรง ความคิด ความคิดที่มันรุนแรง แต่เราตามไปนะ ตามความคิด มันไม่มีพฤติกรรมการกระทําของร่างกายนะ เวลาตามความคิดไป เพราะความคิดมันร้อยแปดเลย เราตามความคิดไปด้วยสติ เดี๋ยวมันก็ต้องหยุด เหมือนวัวเหมือนควาย วัวควายนะ ดูช้างสิ ช้างมีกําลังขนาดไหนนะ ให้มันไปเถอะ ถึงที่สุดแล้วมันต้องหยุด มันไม่มีอาหารกิน มันต้องหยุด

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราตามความคิดไป ความคิด ความคิดถ้ามันแรงๆ ความคิด ถ้าเราเอาไม่อยู่ไง ถ้าความคิดแรงๆ เราใช้ธรรมะ มันยังหยุดใช่ไหม แต่ถ้าความคิดที่มันแรงๆ เราเอาไม่อยู่ใช่ไหม เรามีสติ เรามีสติตามมันไป ตามมันไป ตามรู้ตามเห็น ตามมันไป รู้เท่ารู้ทัน รู้แจ้งแทงตลอด

ตามรู้ตามเห็น ตามรู้ตามเห็นคือว่ารักษาไว้ไง ไม่ให้มันไปทํา ถ้าไม่ตามรู้ตามเห็นมันจะไปทํา ไปทําสร้างเวรสร้างกรรม

ตามรู้ตามเห็นมัน ถ้าตามรู้ตามเห็น มันไม่ทํา ถ้าถึงเวลามันหยุดมันพัก เรายังไม่ชนะมัน แต่ถ้าเราตามบ่อยๆ เข้า มันรู้เท่ารู้ทัน รู้เท่าทันมันรู้เท่าแล้ว รู้เท่ารู้ทันคือมีกําลังยับยั้งได้แล้ว รู้แจ้งแทงตลอดคือจบไง มันก็คือปัญญาอบรมสมาธินี่แหละ มันก็คือปัญญาอบรมสมาธิ

แต่ว่าตามความคิดไป คําว่า “ตามความคิดไป” เพราะถ้าความคิดที่มันแรงๆ นะ เราจะมีสติปัญญาตามไป คือรักษาใจเราไว้ได้ คือยังรักษาความเป็นมนุษย์ของเราอยู่ ไม่เป็นมนุสสติรัจฉาโน ไม่เป็นมนุษย์เดรัจฉานไง คือตัวเป็นมนุษย์ ใจเป็นสัตว์

แต่ถ้าเราตามไปๆ ดึงจากความเป็นเดรัจฉานให้เป็นมนุสสเทโว ให้กายนี้เป็นมนุษย์ แต่จิตใจเป็นเทวดา เป็นเทวดาด้วยสติด้วยปัญญา ตามมันไปๆ แล้วเปลี่ยนแปลงมันด้วยสติด้วยปัญญาอบรม ตามมันไปแล้วเปลี่ยนแปลงอบรมให้มันพัฒนาให้มันดีขึ้น จากมนุสสติรัจฉาโนเป็นมนุสสเทโว เห็นไหม เปลี่ยนแปลงมัน เปลี่ยนแปลงมันด้วยสติปัญญาของเรา เปลี่ยนแปลงมันได้

นี่ก็เหมือนกัน เปลี่ยนแปลงนี่ปัญญาอบรมสมาธินะ ยังไม่เข้าอริยสัจอะไรเลย

ถ้าเข้าอริยสัจ จิตมันสงบแล้วมันจะไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์

ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ มันจะเห็นเหตุ แล้วใช้มรรคดับ นี่วิธีการดับทุกข์ มรรคคือวิธีการดับทุกข์ นิโรธคือดับทุกข์

ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับ วิธีการดับทุกข์

วิธีการดับทุกข์ นิโรธคือดับทุกข์ เวลามันใช้มรรคของมัน เวลาวิธีการดับทุกข์ มรรคมันจะใคร่ครวญ มรรคมันจะใคร่ครวญได้ต่อเมื่อทําความสงบของใจก่อน จิตสงบ

ถ้าจิตไม่สงบไม่มีมรรค เพราะจิตไม่สงบไม่มีภวาสวะ ไม่มีสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน มันจะเกิดที่ไหนล่ะ

ถ้าจิตมันสงบมันมีภวาสวะ เพราะว่า มโนวิญญาณ ภวาสวะมันเป็นที่ภพ แล้วมันเกิดปัญญา เกิดมรรค เกิดมรรคที่ไหน เกิดมรรคบนภวาสวะ เกิดบนภพ บนสถานที่ บนสิ่งที่กิเลสมันอยู่ เห็นไหม แล้วมันมีสมาธิ มันเป็นสัมมาสมาธิ มีมรรค ๘ นี่วิธีการดับทุกข์ วิธีการดับทุกข์คือมรรค

ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล

แต่ถ้าเรามีมรรคมีผลของเรา สร้างความเป็นจริงขึ้นมา เราจะมีภูมิ มีภูมิ มีภูมิคือมีกําลัง มีพละกําลังของจิต จิตจะมีภูมิ จิตจะมีกําลัง จิตจะสามารถควบคุมดูแลตัวเองได้ จิตจะพัฒนาการขึ้นมาได้ แล้วถ้ามีมรรคมีผลขึ้นมา มันจะสร้างคุณธรรม ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต เอวัง

อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน
ตนต้องหาทางของตนให้เจอ
ถ้าตนหาทางของตนให้เจอ ตนก็จะเข้าไปสู่ฐีติจิต
มารมันอยู่ที่นั่น กิเลสมันอยู่ที่นั่น
ทุกคนประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็ต้องเข้าไปสู่กิเลสของตัว
ไปชําระล้างกิเลสของตัว ไปกําจัดกันที่นั่นไง
ทางของตัวมันอยู่ที่นี่

๕

ทางอยู่ไหน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เข้าฟังคําตอบปัญหาธรรมไม่ได้”

ตอบ : เขาบอกว่าเขาเข้าอินเทอร์เน็ตไม่ได้ ให้เจ้าหน้าที่จัดการด้วย นี่มันไม่ใช่คําถามที่มีเนื้อหาสาระ แต่เราจะยกให้เห็นว่า เข้าฟังคําถามคําตอบธรรมะไม่ได้ คือเข้าเว็บไซต์ไม่ได้ มันมีปัญหา ถ้ามีปัญหา ช่องทางของการเข้าสู่ธรรมะ ช่องทางของการเข้าสู่ธรรมะด้วยเทคโนโลยี เขายังต้องมีการเข้าช่องทางที่ถูกทาง ถ้าเข้าช่องทางไม่ถูกทางหรือว่ากดผิด มันก็เข้าไม่ได้ ถ้าเข้าไม่ได้ นี่ช่องทางของมัน

ทางอยู่ไหนๆ หนทางที่เราจะประพฤติปฏิบัติมันอยู่ที่ไหน หนทางที่เราจะเอาความจริงกัน เราจะเดินไปทางไหน นี่หนทาง ทางของไอที ทางของอินเทอร์เน็ต

ฉะนั้น คําถามต่อไป

ถาม : เรื่อง “กราบสอบถามคําแนะนําเพิ่มเติมเจ้าค่ะ”

กราบอาจารย์ ลูกสํานึกในความเมตตาของพระอาจารย์เสมอ น้อมนําคําสอนของพระอาจารย์มาปฏิบัติ คราวที่แล้วได้เรียนถาม ลูกได้รับคําตอบและน้อมนําไปปฏิบัติเสมอ ลูกจะไม่นําธรรมที่ลูกเข้าไม่ถึง ไม่นําคําพระอาจารย์ ไม่นําธรรมของพระพุทธเจ้ามาเป็นของลูก น่าจะเป็นปีกว่าแล้วที่ไม่ได้เรียนถามพระอาจารย์ ลูกยังปฏิบัติอย่างต่อเนื่องมากขึ้นเรื่อยๆ ขอรายงานผลการปฏิบัติ

หลวงพ่อ : ๔-๕ หน้าแน่ะ อ่านไม่ไหว แต่เราอ่านแล้วได้เนื้อหาสาระ ๔-๕ หน้าเลยนะ สุดท้ายเขาถามว่า

ถาม : ลูกควรปฏิบัติอย่างไร ที่เดินมาถูกต้องหรือไม่ ต้องทําเช่นไรเจ้าคะ ขอกราบเท้าอาจารย์ด้วยเคารพยิ่ง

ตอบ : นี่พูดถึงคําถามไง คําถามยาวมากๆ เลย

ยาวมากๆ หมายความว่า เขาเล่าถึงประสบการณ์ เพราะคําถามถามว่า “ขอคําแนะนําเพิ่มเติมเจ้าค่ะ” แล้วก็เล่าประสบการณ์การปฏิบัติมามหาศาลเลย แล้วการปฏิบัติมหาศาล คือว่าเขาไปรู้ไปเห็น ไปรู้เท่าทัน เห็นกิเลสความเกิดดับตัดฉับๆๆ ไป แล้วก็เจ็บไข้ได้ป่วย ไปรู้ไปเห็นถึงความไม่เสมอภาคของสัตว์ ของมนุษย์ ของต่างๆ นี่เวลาปัญญามันเกิด เวลาปัญญามันเกิด เขามีความรู้ความเห็นไปหมด แล้วเขาเศร้าใจ เขามีผลกระทบกับความรู้สึกต่างๆ อันนี้มันเป็นความเห็น แล้วก็คิดว่าเราปฏิบัติมาอย่างนี้มันจะถูกทาง คําว่า “ถูกทาง” เราปฏิบัติมาแล้วถูกทางแล้ว แล้วขอคําแนะนําจากอาจารย์ต่อว่า แล้วจะต้องปฏิบัติอย่างไรต่อไป แล้วถนนหนทางมันจะเป็นแบบใด

“ลูกควรจะปฏิบัติอย่างไรเพื่อเดินให้ถูกต้อง ไม่ให้ผิดเพี้ยนไป”

การปฏิบัติอย่างใดนะ การปฏิบัติ เริ่มต้นการปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านสอน ท่านสอนที่ถูกต้อง เวลาทางการศึกษา เวลาเขาสอนเด็ก เด็กมันต้องเรียนอนุบาลมาก่อน เรียนอนุบาลขึ้นมา เรียนประถม เรียนต่างๆ ขึ้นมา พอขึ้นไปเรียนทางวิชาชีพ วิชาชีพเขาต้องฝึกหัดของเขา ถ้าวิชาชีพมันมีพื้นฐานมันมา เขามีทั้งพื้นฐานของเขามา

ถ้าเราไม่มีพื้นฐานเรามา เราเป็นเด็กฝึกงาน เด็กฝึกงาน เราไม่ได้เรียนมาโดยตรง เราไปฝึกงาน เด็กฝึกงานมันฝึกงาน มันก็มีประสบการณ์ตามความเป็นจริงของเขา พื้นฐานทางวิชาการของเขาจะอ่อนกว่าเด็กที่มีพื้นฐานมา

เด็กมีพื้นฐานมามันเรียนของเขามา แล้วเขาเรียนมาทางวิชาชีพ เขาฝึกงานของเขามา เวลาเขาเรียนจบมา เขามีประสบการณ์การทํางานด้วย เขามีองค์ความรู้ที่รองรับเขาด้วย แต่เด็กที่ฝึกงานเขามีประสบการณ์ของเขา ถ้ามีประสบการณ์ของเขา แต่เขาไม่ได้เรียนพื้นฐานมา พื้นฐานทางองค์ความรู้ของเขาเรียนพื้นฐานมามันจะอ่อน แต่ว่าเขามีประสบการณ์ของเขา นี่การทํางานของเขา การฝึกของเขา

ในการปฏิบัติก็เหมือนกัน ทางปฏิบัติอยู่ไหน ทางอันเอก มัคโคอยู่ไหนๆ ถ้ามัคโคอยู่ไหน เวลาทางโลก ทางโลกที่เข้าทางไอที ทางเข้าอินเทอร์เน็ต แม้แต่มันชํารุดเสียหายต่างๆ มันก็เข้าไม่ได้แล้ว แล้วนี่ทางปฏิบัติ ทางเข้าสู่ใจ ทางเข้าสู่ธรรม ถ้าทางเข้าสู่ธรรมนะ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า มัคโค ทางอันเอกๆ ทางอันเอกมันความถูกต้อง

แต่นี้เวลาเราปฏิบัติไป ปีสองปีแล้วเราบอกว่า จะไม่เอาธรรมะของท่านอาจารย์ จะไม่เอาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเป็นของเรา แล้วเราปฏิบัติของเราตามความเป็นจริง

ถ้าตามความเป็นจริง แล้วทางมันอยู่ไหนล่ะ

เวลาเส้นทางนะ ทางปฏิบัติ ในทางปฏิบัติของเรามันต้องมีพื้นฐาน มีพื้นฐาน หมายความว่า เวลากรรมฐานของเราเริ่มต้น เวลาหลวงปู่มั่นท่านฝึกนะ หลวงปู่มั่นท่านฝึก เวลาใครจะมาบวช ท่านให้เป็นปะขาวก่อน เป็นปะขาวแล้วต้องฝึกหัด ฝึกหัดข้อวัตร ฝึกหัดตัดผ้า ฝึกหัดอุปัฏฐากพระ

เพราะคําว่า “อุปัฏฐากพระ” เพราะเดี๋ยวเขาบวชมาเขาจะเป็นพระ ถ้าเขาบวชเป็นพระ เราฝึกหัดอุปัฏฐาก อุปัฏฐากผิดถูก พระคอยบอก แล้วเวลาเราบวชเป็นพระแล้วเราจะรู้ว่าอะไรถูกอะไรผิด เพราะเราเคยอุปัฏฐากพระมา นี่ไง พื้นฐานๆ ในภาคปฏิบัติเขาจะให้ฝึกหัดข้อวัตรปฏิบัติ

เวลาฝึกหัดข้อวัตรปฏิบัติ พอมันฝึกเป็นแล้วให้หัดท่องขานนาค ท่องแล้วให้หัดสวดปาฏิโมกข์ สวดไปแล้วท่านถึงให้บวช ๓ ปี ๘ ปีนะ หลวงปู่มั่นท่านถึงจะให้บวช ถ้าจะบวชจริงๆ เว้นไว้แต่บวชประเพณี ท่านก็ให้บวชของท่าน

ถ้ามันมีพื้นฐานมา มีพื้นฐานมาแล้ว เวลาบวชมาแล้ว เวลาปฏิบัติ ทางอยู่ไหน

เวลาข้อวัตรปฏิบัติมันเป็นข้อวัตรปฏิบัติ มันเป็นรูปธรรมที่จับต้อง ที่ปฏิบัติกัน เวลาเราฝึกหัดหัวใจของเรา จิตนี้เป็นนักท่องเที่ยว เวลาจิตนี้เป็นนักท่องเที่ยว เวลาหลวงปู่มั่นท่านบอกจิตนี้เป็นนักท่องเที่ยว มันท่องเที่ยวในวัฏฏะ มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

แต่เวลาของเรา เราปุถุชน จิตเป็นนักท่องเที่ยว ท่องเที่ยวไปในอารมณ์ความรู้สึกไง ในความคิดไง มันคิดร้อยแปด จิตนี้เป็นนักท่องเที่ยว มันไปของมันเต็มที่ แล้วไปเต็มที่ แล้วเราจะหยุดมันอย่างไร เวลาเราจะหยุดมันแล้ว หยุดแล้วเราจะได้ประโยชน์จากจิตของเราไหม เวลามันหยุด มันหยุดอย่างไร

นี่ก็เหมือนกัน ถามว่า จะประพฤติปฏิบัติอย่างไรต่อไป แล้วเส้นทางมันอยู่ไหน

เส้นทางอยู่ไหน มันก็คิดไปประสาทางโลกไง เราจะบอกว่า สิ่งที่โยมทําๆ กันมามันต้องปรับพื้นฐานกันก่อน ถ้ามันยังไม่ได้ปรับพื้นฐานมาก่อน มันเป็นโลกียปัญญา

คําว่า “โลกียปัญญากับโลกุตตรปัญญา” คนไม่เคยปฏิบัติจะแยกไม่ออกหรอกว่าอะไรเป็นโลกียปัญญา อะไรเป็นโลกุตตรปัญญา แล้วก็เข้าใจ ผลของการปฏิบัติที่รายงานผลมา มันจะเป็นโลกียปัญญา มันจะเป็นจินตมยปัญญา มันจะเป็นของมันไป แล้วพอเป็นของมันไป มันผิดไหมล่ะ ทางอยู่ไหน มันผิดไหม

นี่ไง ดูสิ คนเราเกิดมามันเป็นทารกอยู่แล้ว แล้วเวลาเป็นทารก มันจะเติบโตขึ้นมา แล้วมันเติบโตขึ้นมา อยู่ที่พ่อแม่มีความอบอุ่น พ่อแม่ฝึกหัดขึ้นมา เด็กคนไหนมันเป็นเด็กที่ไม่มีปมด้อย เด็กต่างๆ ชีวิตมันก็เป็นปกติ

นี่ก็เหมือนกัน สิ่งที่ว่าโลกียปัญญากับโลกุตตรปัญญา สิ่งที่ว่าเป็นปัญญา สิ่งที่มันเกิดขึ้นมาเป็นโลกียปัญญา ถ้าโลกียปัญญา พอโลกียปัญญามันผิดไหม มันไม่ผิด ไม่ผิดตรงไหน ไม่ผิดที่ว่า มันก็เป็นแบบนี้ เพราะมันเป็นเรื่องโลก เห็นไหม ปุถุชน ปุถุชนมันก็คิดกันแบบนี้ แล้วเวลาปฏิบัติขึ้นมาก็บอกว่าเป็นนู่นเป็นนี่

เวลาเราฟังคําถามขึ้นมา เราก็รับฟังไง เรารับฟัง เราก็รู้ไง รู้ว่าเบสิกมันเป็นแบบนี้ นี่ไง ที่หลวงตาท่านบอกว่าเวลาปฏิบัติเริ่มต้นมันแสนยาก การปฏิบัติมียากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวฝึกหัดเริ่มต้นจะปฏิบัติให้มันทํางานเป็น เหมือนคนฝึกงาน คนทํางานไม่เป็นมันก็ต้องฝึกงานทํางานให้เป็น ทํางานให้เป็นมันถึงจะทํางานเป็นประโยชน์ขึ้นมา แล้วถ้าคนไม่ฝึกงานเลย คนทํางานไม่เป็นไม่ให้มันฝึกเลย มันก็ไม่เป็น ฉะนั้น เวลาคนฝึกงานมันก็ต้องฝึกอย่างนั้นน่ะ มันจะผิดจะถูกมันก็อยู่ที่อํานาจวาสนาของบุคคลคนนั้น

บุคคลคนนั้นเวลาปฏิบัติถูกปฏิบัติผิด เห็นไหม ทั้งๆ ที่บุคคลมีวาสนานะ ปฏิบัติครั้งแรก โอ้โฮ! จิตมันลงดีมาก จิตมันทําสิ่งใดมันคล้อยตามหมด มันประสบความสําเร็จ มันเป็นไปที่เป็นความสุขหมดเลย เวลามันเสื่อมนี่หมดเลย แล้วจะฟื้นฟูขึ้นมาได้อย่างไร พอฟื้นฟูก็ฟื้นฟูขึ้นมาไม่ได้ ทั้งๆ ที่เวลามันทํา เวลาครั้งแรกที่ทํามันถูกนะ

เราจะบอกว่า จิตนี้มันเป็นนามธรรม จิตนี้มันหลากหลายนัก เดี๋ยวมันก็ดี เดี๋ยวมันก็ร้าย คําว่า “เดี๋ยว” มันเป็นไปได้หลากหลาย มันเป็นไปได้ทุกๆ อย่าง แล้วมันเป็นไปได้ทุกๆ อย่าง แล้วจะควบคุมมันอย่างไร เวลาจะควบคุม จะควบคุมมันอย่างไร จะควบคุมดูแลอย่างไร

ทีนี้การจะควบคุมดูแล มันก็การฝึกหัดไง ถ้าการฝึกหัด ทางอยู่ไหนๆ ทางที่มันเป็นอยู่นี่ เวลาทางอยู่ไหน เวลาปฏิบัติล้มลุกคลุกคลานหมดเลย แล้วทุกข์ยากมาก แล้วเขาก็เสนอทางที่ปฏิบัติใหม่นะ รู้ตัวทั่วพร้อม ถ้ารู้ตัวทั่วพร้อม ทางอยู่ไหน มันปฏิเสธทางเลย มันปฏิเสธทางของจิต มันปฏิเสธทางของเรา มันปฏิเสธผลการกระทําของเรา แต่เวลาไปปฏิบัติ ไปใช้ทางสาธารณะ ทางด่วน เวลาขึ้นทางด่วน เขาต้องเสียค่าขึ้นทางด่วนนะ แล้วขึ้นทางด่วนมันต้องขึ้นที่ป้อมยามของทางด่วน ขึ้นที่ทางขึ้นทางด่วน นี่ทางด่วน ทางด่วนนี่ทางสาธารณะ

ถ้าเป็นทางสาธารณะเป็นทางขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทางด่วนคือธรรมและวินัย ธรรมและวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ทางสาธารณะ

พอทางสาธารณะ เราไปใช้ทางสาธารณะ ถ้าทางสาธารณะนะ ทางสาธารณะบางประเทศ ทางสาธารณะเขาไม่ให้ปลูกบ้านเรือนในริมทางสาธารณะนั้น เขาจะให้เป็นซอกเป็นซอยเข้าไปแยกออกจากทางสาธารณะ เขาถึงมีเทศบัญญัติ ถึงจะให้ปลูกบ้านเรือนขึ้นมาได้ แต่ถ้าทางสาธารณะเขาไม่ให้ปลูกบ้านเรือนขึ้นมาเลย เพราะมันจะเป็นอันตราย เขาจะไม่ให้ผู้คนอาศัยอยู่ที่ริมทางซูเปอร์ ไม่ให้อาศัย จะให้อาศัยตั้งแต่ตัดถนนแยกออกไป

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าทางสาธารณะเป็นทางขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาเราบอกว่ารู้ตัวทั่วพร้อมๆ แล้วพอรู้ตัวทั่วพร้อมมันรู้หมด แล้วว่างหมด เขาใช้คําว่า “ว่างหมด” มันจะไม่มีผลกระทบเลยเพราะรู้เท่าหมด แล้วปัญญารู้หมด แล้วได้อะไรต่อ เพราะอะไร เพราะเป็นทางสาธารณะ ทางสาธารณะมันเป็นทางขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราเอาสิ่งนั้นมาเป็นสูตรสําเร็จครอบใจเราไว้ แล้วมันเติบโตขึ้นมาได้ แล้วมันว่างไหม

ทีนี้เพียงแต่ว่าเวลาเราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราจะมีความทุกข์ความยากในใจ เวลาความทุกข์ความยาก เวลากิเลสมันเผาลนในใจมันมีความทุกข์มาก แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็บอกต้องให้ทําความสงบของใจเข้ามา ต้องหาทางของเราให้เจอ

ทางของเราคือจิตของเราสงบเข้ามาได้ มันปล่อยวางเข้ามาได้ ถ้าจิตเราปล่อยวางเข้ามาได้ เราก็ฝึกหัดของเราขึ้นไป มันจะเป็นทางส่วนบุคคล พระอรหันต์ ๑๐๐ องค์ก็ ๑๐๐ อย่าง พระอรหันต์แต่ละองค์จะมีมรรคมีผลในใจของพระอรหันต์องค์นั้นๆ แล้วมันก็เป็นความชํานาญขององค์นั้น

แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วมันจะเป็นอย่างไรล่ะ ทางอยู่ไหนๆ ล้มลุกคลุกคลานกันอยู่อย่างนี้ คําว่า “ล้มลุกคลุกคลาน” เพราะเราทําแล้วมันเป็นพื้นฐานไง

ในการประพฤติปฏิบัตินะ ดูสิ เราชาวพุทธ ชาวพุทธของเราในเมืองไทย ๖๐ กว่าล้านคน แล้วชาวพุทธที่นับถือพระพุทธศาสนาที่ใหญ่ที่สุดในโลกคือประเทศจีน ประเทศจีนมีพันกว่าล้าน แต่ศาสนาเขามีหลายศาสนา แต่เวลาประชากรเขามาก แล้วเขาถือพระพุทธศาสนา แต่พระพุทธศาสนานิกายอะไรนั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ นี่พูดถึงจํานวนชาวพุทธว่ามีมากมายขนาดไหน แล้วเวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไป ถ้าเป็นความจริงมันเหลือมากี่องค์ เหลือมากี่คน ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เป็นความจริงได้

ถ้าเป็นความจริงไม่ได้ เราปฏิบัติเป็นการบรรเทาทุกข์ไง เราปฏิบัติกันเพื่อบรรเทาทุกข์ ดูสิ เราทําบุญกุศลกัน ทําบุญกุศลเพื่อความสุข ทําบุญกุศลเพื่อผลบุญของเรา นี่ทําบุญกุศล ถ้าเวลาทําบุญแต่ละภพแต่ละชาติขึ้นไป สร้างอํานาจวาสนาบารมี ถ้าสร้างอํานาจวาสนาบารมี ผู้ที่มีปัญญานะ เขาไม่ได้สอนตัวเองเลย ครูพักลักจํา เขาสอนคนอื่นแท้ๆ ไปเก็บเกี่ยวมาเป็นผลประโยชน์ของเราหมดเลย ไอ้คนที่มันเบาปัญญานะ เขาสอนจํ้าจี้จํ้าไชเลย มันยังไม่ได้ประโยชน์เลย

แต่คนที่เขามีปัญญา ครูพักลักจํานะ เขาไม่ได้สอนเราเลย อย่างพระสารีบุตร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์สอนหลาน แต่พระสารีบุตรฟังอยู่ พระสารีบุตรเป็นพระอรหันต์เลย แต่เวลาพระพุทธเจ้าไปจํ้าจี้จํ้าไชกับพระทั่วๆ ไป ไม่ได้อะไรเลย มันอยู่อย่างนั้นน่ะ นี่พูดถึงอํานาจวาสนาที่เราทําบุญกุศลกันอยู่นี้ ทําเพื่อประโยชน์นี้

ฉะนั้น เวลาเราฝึกหัดปฏิบัติ เขาว่าทางอยู่ไหนๆ เราจะปฏิบัติอย่างไร การปฏิบัติของเรานะ เราปฏิบัติเพื่อประโยชน์กับเรา ทีนี้เพื่อประโยชน์กับเราแล้ว แล้วถูกต้องไหมล่ะ ถ้ามันถูกต้อง มันถูกต้อง คําว่า “ถูกต้อง” มันก็เจริญแล้วเสื่อม การถูกต้องไม่ใช่ถูกต้องแล้วมันจะเป็นวิทยาศาสตร์

เห็นไหม ทําสิ่งใด ตอนนี้การศึกษาไง เราเรียนมหาวิทยาลัยนี้ เวลาเราไปเรียนมหาวิทยาลัยอื่น เราก็โอนหน่วยกิตเราไปเลย ได้เรียนมาแล้ว เอาหน่วยกิตนี้มาว่าเราได้ผ่านแล้ว แล้วเวลาปฏิบัติล่ะ

สมาธิเดี๋ยวนี้นะ ทําสมาธิเดี๋ยวนี้ พอเวลามันเสื่อมไป หมดเลย แล้วทําอย่างไร แล้วทําต่อเนื่อง จิตเวลามันเจริญแล้วเสื่อมมันยิ่งลําบากกว่าคนปฏิบัติใหม่อีก ฉะนั้น เวลาเป็นนามธรรมแล้วมันไม่อยู่กับเราตลอดไป มันเจริญแล้วเสื่อมๆ ที่มันจะเหลืออยู่ เหลืออยู่ประสบการณ์ ประสบการณ์ว่าเราเคยทําได้อย่างนั้น ถ้าเราเคยทําได้อย่างนั้น ถ้าเรามั่นคง เราทําได้จริง มันก็จะเป็นอย่างนั้น ถ้าเราทําไม่ได้จริง มันก็ไม่เป็นอย่างนั้น

ฉะนั้น เขาก็เล่ามาเป็นฉากๆ มาเลย บอกว่าเวลาเขาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอมีความคิดอะไรเกิดขึ้นมาก็ตัดฉับๆๆ ไปเลยนะ ไม่มีการพิจารณาอย่างใด...นี่มันก็แบบว่าเราปฏิเสธ

เริ่มต้นการปฏิเสธ เขาว่าขันติธรรม ขันติธรรม การอดทนนะ เราทําสิ่งใดถ้ามันทําแล้วไม่ได้ผล ถ้าเราอ่อนแอ เราก็จะไม่ได้สิ่งใดเลย แต่ถ้าเรามีขันติ มีความมานะ มีความบากบั่น เราทําของเราไป เพราะอะไร เพราะว่าสิ่งที่ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ แล้วถ้ามันเกิดดับ ถ้าปัญญาเราไม่พอ เราก็ใคร่ครวญสิ่งใดไม่ได้หรอก เราใคร่ครวญสิ่งใดไม่ได้ เราก็ต้องใช้ขันติความอดทนต่อสู้

การตัดฉับๆๆ โดยไม่ใช้ปัญญามันก็ถูกส่วนหนึ่ง มันก็ถูก เวลาที่เราจะเอาประโยชน์กับความสงบ แต่เวลาถ้าเราใช้ปัญญา การตัดโดยที่ไม่พิจารณามันเป็นไปไม่ได้ ถ้าพิจารณา เอาอะไรพิจารณา ถ้าจะพิจารณา เพราะกําลังเราไม่มี ถ้ากําลังเรามีแล้วเราถึงพิจารณาได้

แล้วถ้าคนที่ไม่เคยทําสมาธิเลย เวลาพิจารณา เราพิจารณาได้อยู่แล้ว เพราะอะไร เพราะเริ่มต้นเราจะปฏิบัติ เราก็มีกําลังใจ เรายังสดชื่นอยู่ แล้วมันพิจารณาได้หมด มันตั้งปัญหาอะไรขึ้นมามันก็ขบคิดขบแตกได้หมด มันขบแตกได้หมด แล้วเป็นปัญญาอะไร

นี่ไง เราตั้งปัญหาขึ้นมา แล้วเราก็ใช้ปัญญาขบปัญหานั้น ปัญหานั้นจบ ปัญหานั้นจบแล้วมันเป็นอะไรล่ะ เพราะจิตเรายังไม่สงบอะไรขึ้นมา เห็นไหม

แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันพิจารณาของมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมาจนจิตมันสงบ จิตสงบ เรารับรู้ได้ รับรู้ได้ นี่ทางของเรา ไม่ใช่ทางสาธารณะ

ทางสาธารณะคือธรรมและวินัย คือเราชาวพุทธ สัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นสมบัติสาธารณะ ของที่เป็นอยู่มันเป็นของสาธารณะ แต่ไม่ใช่ของของเรา

ของของเรา เราจะต้องทําของเราขึ้นมาเป็นถนนส่วนบุคคล ถนนของเรา แล้วถนนของเราอยู่ไหน ถนนของเราอยู่ไหน ถ้าจิตเราไม่สงบ เราไม่เห็นถนนของเรา

เวลาเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ คือว่าเราเกิดมาในวัฏฏะ เราเกิดในวัฏฏะ เรามีสิทธิ์ในความเป็นมนุษย์ แต่เพราะเรานับถือพระพุทธศาสนา เราถึงมาใคร่ครวญในธรรมะของพระพุทธเจ้า นั่นทางสาธารณะ

ทางสาธารณะ เราก็ฝึกหัดสิ เพราะเรามีครูมีอาจารย์ไง เรามีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดาไง เราเป็นชาวพุทธไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากมรดกธรรมไว้กับเราไง ฝากมรดกธรรมไว้กับเรา แต่เรายังไม่ทําความเป็นจริงขึ้นมาไง เวลาเราใช้ เราก็เป็นเจ้าของศาสนา เราก็เป็นบริษัท ๔ เราก็มีสิทธิ เรามีสิทธิในพระพุทธศาสนา นี่ไง ปัญญาอบรมสมาธิ

เพราะเราก็ตรึกในธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ เราก็คิดของเราได้ไง มันเป็นธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เราฝึกหัดของเราขึ้นมา ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา เวลาเราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตสงบเข้ามา เวลาจิตมันเสวยมันถึงเห็นไง จิตเห็นอาการของจิต จิตเป็นผู้เห็นการเกิดดับ กับความรู้สึกนึกคิดเป็นผู้เห็นความเกิดดับ

เริ่มต้นขึ้นมา ความรู้สึกนึกคิด สามัญสํานึกไง เราก็รู้ว่ามันเกิดมันดับ เพราะความคิดเราก็รู้ ความคิดดับเราก็รู้ นี่โลกียปัญญา เพราะเป็นทางสาธารณะ ไม่ใช่เป็นทางส่วนบุคคล เป็นทางของเรา ถ้าทางของเรา เวลาจิตมันสงบแล้วมันถึงจะรู้จะเห็น ถ้าจะรู้จะเห็นขึ้นมา มันเห็นขึ้นมามันก็พิจารณาของมันเข้ามา

แล้วบอกว่า เขาทําสมาธิ ผลที่ลูกทําสมาธิมากขึ้น มันก็มีการเปลี่ยนแปลง ไปรู้ไปเห็นนิมิตร้อยแปดไปเลย

ถ้าผลของการทําสมาธิ เวลาสมาธิยังไม่เกิดขึ้น เวลาใช้ทางสาธารณะ ใช้ทางขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปได้เตลิดเปิดเปิงเลย พอเราทําสมาธิได้ พอเราจะมีถนนหนทาง มันใช้ทางตัวเองไม่เป็นอีก ไปรู้ไปเห็นสมาธิ ไปเห็นนิมิต ไปเห็นร้อยแปด เห็นสมาธิ

คนไม่มีถนนหนทางนะ ที่ตาบอด ไม่มีทางเข้าออก ลําบากนะ ที่ตาบอด บ้านเรามันไม่มีทางเข้าออก ลําบากมาก เพราะว่าจะเข้าจะออกมันลําบาก ต้องอาศัยคนอื่นตลอดเลย เวลาเราจะหาทางออก เราต้องไปเจรจา เราต้องหาหนทางออกจนได้

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ายังทําความสงบของใจไม่เป็นก็ไม่มีทางไปเหมือนกัน พอทําความสงบของใจได้ มันไปรู้ไปเห็นนิมิตต่างๆ ไปรู้ไปเห็นนิมิตต่างๆ รู้เห็นนิมิตแล้วได้ประโยชน์อะไรล่ะ รู้เห็นนิมิต ไปรู้ไปเห็นร้อยแปดพันเก้าเลย

ฉะนั้น เวลาอย่างนี้ เวลาฝ่ายแนวทางปฏิบัติที่เขารู้ตัวทั่วพร้อมเขาถึงบอกว่า “ไอ้พวกพุทโธ ไอ้พวกสมถะมันจะเกิดนิมิต”

จะเกิดนิมิตมันก็ต้องแก้ตามนิมิตไง มันต้องแก้ตามนั้นไง นี่มันทางของเราไง ทางของเรา

เพราะถนนหนทางของเรามันไม่มี บ้านเรือนบางที่นะ ดูสิ ถนนหนทางของเขา ๘ เลน ๑๐ เลน ถนนเขากว้างขวางมากเลย เขาก็สะดวกสบายของเขา เขาไม่มีนิมิตเลย เพราะถนนมันโล่ง มันไม่มีต้นไม้มาบังให้เกิดอุปาทานยึดมั่นถือมั่นสิ่งใด ถนนโล่งไปหมดเลย เขาไม่มีนิมิตหรอก เขาจะพุทโธก็ไม่มีนิมิต เขาทําอะไรก็ไม่มีนิมิต ทางของเขาจะโล่งโถง ทางของเขานี่ทางส่วนบุคคล ทางของเขาดี เขาก็ไม่ติด

ไอ้ทางของเรา หนึ่ง ที่ตาบอดอยู่แล้วไม่มีทางเข้าทางออก กว่าจะหาหนทางได้ พอหาหนทางได้ มันเป็นหลุมเป็นบ่อขึ้นมาก็บอกว่า นั่นน่ะเป็นสระเลี้ยงปลา นั่นน่ะเป็นสระว่ายนํ้า มันเกิดนิมิต

นิมิตมันไม่จริง ถนนเป็นหลุมเป็นบ่อมันเป็นสระที่ไหนล่ะ จิตมันไปรู้ไปเห็นนิมิตมันจะชักนําให้จิตมันไปน่ะ ถนนเขาเอาไว้ใช้สัญจร เขาเอาไว้ใช้เข้าออก เขาไม่ได้ไปทําสระนํ้า เขาไม่ได้ไปทําสระว่ายนํ้าไว้กลางถนนน่ะ แต่พอมันมีเป็นหลุมเป็นบ่อขึ้นมา สระว่ายนํ้า นั่นนิมิต

ถ้าเราเป็นคนปกติใช่ไหม เรารู้ว่าไอ้ถนนเป็นหลุมเป็นบ่อ เราก็ถมซะ ถนนเป็นหลุมเป็นบ่อ เราก็ปรับหน้าดิน มันก็จบ ถนนเราก็นิมิต นิมิตก็คือนิมิต ถนนเขาเอาไว้สัญจรไง สัญจรไปไหน สัญจรไปหาคุณธรรมไง เพราะสมาธิมันจะยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้าสู่วิปัสสนานะ มันก็เป็นอีกแบบหนึ่ง นี่พูดถึงถ้าเป็นอีกแบบหนึ่ง

ฉะนั้นว่า เวลาถ้าจิตเขาเป็นนิมิตแล้ว เขาใช้ปัญญาแล้ว เขาไปดูนู่นดูนี่ ว่าสิ่งนั้นมีการไม่เสมอภาค ไปเห็นสัตว์ เห็นคนแล้วไม่เสมอภาค

ก็ปัญญามันเกิด เกิดก็เกิด ปัญญาอบรมสมาธิมันก็เป็นรอบๆ หนึ่ง เวลาปัญญามันเกิดขึ้นมาบอกว่า เป็นผู้มีอุเบกขา เป็นผู้วาง

อุเบกขาเป็นธรรมหรือเปล่า อุเบกขาเป็นธรรมไหม สุขเวทนา ทุกขเวทนา อุเบกขาเวทนา ถ้าอุเบกขาเวทนา เพียงแต่ว่าเราเปรียบเทียบกัน เราเปรียบเทียบว่าสิ่งที่เป็นประโยชน์ไม่เป็นประโยชน์

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ สิ่งที่เป็นธรรมวินัย ที่เป็นบัญญัติที่เราคุยกันอยู่นี่ ที่ว่าสิ่งที่เราสื่อสารกันอยู่นี่ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางเป็นธรรมวินัย เราถึงมีบัญญัติ บัญญัติสิ่งที่พระพุทธเจ้าวางไว้แล้วเราสื่อสารกัน

แต่ถ้าพระปัจเจกพุทธเจ้าสอนได้เหมือนกัน แต่ท่านไม่ได้บัญญัติไว้ ท่านรู้ของท่าน ท่านรู้ของท่าน ท่านสอนได้เฉพาะของท่าน นี่พระปัจเจกพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัย ถ้าวางธรรมวินัย เราเองเราก็เปรียบเทียบ นี่ทางสาธารณะ อย่างนี้เป็นอุเบกขา อุเบกขา สิ่งที่มันเป็นอัตตา ก็ว่าไป

เราจะบอกว่า สิ่งที่ทํามามากน้อยขนาดไหนนะ ถ้ามันเป็นประสบการณ์ มันวางไว้ การประพฤติปฏิบัติมันต้องมีการลองผิดลองถูก แล้วจิตมันมีร้อยแปด จิตนี่นะ มันเป็นได้หลากหลาย จิตนี้มหัศจรรย์มาก มหัศจรรย์จริงๆ

เวลาจิตนี้ไปเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม เวลาเขาจะเป็นเทพบุตร เขาจะสื่อสารมา เขาสื่อสารมาไง จิตมันเป็นได้หลากหลายขนาดนั้นน่ะ มันมหัศจรรย์ แล้วเขาจะรู้ว่าคิดอย่างไร มีความเห็นอย่างไร โลกของเทวดา โลกของสิ่งที่เป็นทิพย์ กับโลกของเรา โลกสิ่งที่เป็นมนุษย์

มนุษย์ของเรา ตอนนี้สมัยปัจจุบันนี้เขามีทางจิตแพทย์ จิตวิทยาเขาพยายามจะขุดเข้าไปถึงความรู้สึกนึกคิดของมนุษย์ เรื่องจิตเภท เรื่องการรักษา นี่เรื่องของจิตไง ขนาดว่าหมอนะ หมอรักษาเรื่องความเจ็บไข้ได้ป่วยของมนุษย์ก็อย่างหนึ่ง ในปัจจุบันนี้คนเจ็บไข้ได้ป่วยทางความรู้สึก เจ็บไข้ได้ป่วยทางจิต เขาก็มีจิตแพทย์

แต่เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราประพฤติปฏิบัติ เราก็มีกายกับใจเหมือนกัน เวลาเราบวช เราเอาร่างกายมาบวช แต่จิตใจของเราล่ะ จิตใจของเรา เราบวชมาแล้วเป็นสมมุติสงฆ์ พระเราบวชมาแล้วเป็นสมมุติสงฆ์ บวชมาโดยญัตติจตุตถกรรม เป็นพระโดยสมบูรณ์ สมบูรณ์โดยสิทธิตามกฎหมายไง สิทธิตาม พระพุทธศาสนา สิทธิตามชาวพุทธที่ยอมรับ แล้วจิตใจมันเป็นพระจริงหรือเปล่าล่ะ

ความเป็นพระขึ้นมามันก็ต้องประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ต้องให้เป็นจริงขึ้นมา ให้ใจเป็นพระขึ้นมา ฉะนั้น เวลาปฏิบัติขึ้นมานี่เรื่องของจิตแล้ว

ทางโลกเขามีหมอ แพทย์เขารักษาทางร่างกาย แล้วก็แพทย์รักษาทางจิต เพราะอะไร เพราะต้องการให้คนสมบูรณ์ทั้งจิตและร่างกาย

ฉะนั้น เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราบวชขึ้นมา สิ่งที่เป็นรูปธรรมก็คือร่างกายของมนุษย์ มนุษย์มีศรัทธามีความเชื่อก็ไปบวชมาเป็นพระ บวชเป็นพระก็บวชที่ร่างกายไง มันยังไม่ได้บวชหัวใจไง ถ้ามันจะบวชหัวใจ นี่หนทางของใครล่ะ

ไปอยู่กับหลวงปู่มั่น พวกเราไปศึกษากับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมามีแนวทางของท่านแล้ว ท่านทําความเป็นจริงของท่าน นั่นเป็นทางของหลวงปู่มั่น ทางของหลวงปู่มั่นเป็นทางกว้างขวางด้วย เพราะทางของหลวงปู่มั่นท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์ เวลาหลวงปู่เสาร์ท่านปรารถนาเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ไปแก้พระปัจเจกพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ไปแก้พระโพธิสัตว์ เวลาหลวงปู่มั่นท่านไปแก้ ท่านต้องแก้ตัวท่านก่อนไง ท่านแก้ตัวท่าน ท่านถึงไปแก้คนอื่น

นี่พูดถึงหนทาง หนทางที่กว้างขวาง กว้างขวางเพราะท่านสร้างบารมีมา หนทางของท่านถึงกว้างขวางมาก ทางมันอยู่ที่ไหน แล้วนี่เวลาเราปฏิบัติ ทางอยู่ที่เรา เราเป็นชาวพุทธ เราก็ยึดถือศาสดาของเรา ครูเอกของโลก เราก็ระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราศึกษาพระไตรปิฎก แต่ศึกษาแล้วปัญญาของเรามันอ่อนด้อย ปัญญาของเราศึกษาแล้วมันหาหนทางไม่เจอ เพราะพระพุทธเจ้าสอนไว้มากมายมหาศาล พระพุทธเจ้า พุทธปัญญากว้างขวางมาก แล้วทางของเราอยู่ไหนล่ะ ทางของเรา

ทีนี้พอในยุคปัจจุบันนี้ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติของท่านด้วยความเป็นจริงของท่าน พวกเราถึงหาครูอาจารย์คอยชี้นําทาง แล้วพอชี้นําทาง ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงท่านชี้นําทาง ชี้นําทางเข้าสู่หัวใจ เข้าสู่หัวใจผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เพราะทุกหัวใจต้องหาทางของตัว

อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนต้องหาทางของตนให้เจอ ถ้าตนหาทางของตนให้เจอ ตนก็จะเข้าไปสู่ฐีติจิต มารมันอยู่ที่นั่น กิเลสมันอยู่ที่นั่น ทุกคนประพฤติปฏิบัติขึ้นมาก็ต้องเข้าไปสู่กิเลสของตัว ไปชําระล้างกิเลสของตัว ไปกําจัดกันที่นั่นไง ทางของตัวมันอยู่ที่นี่

ฉะนั้น ไอ้สิ่งที่ทํามามันเป็นประสบการณ์ ประสบการณ์ที่เขียนมานี่นะ มันน้อยนิด มันขี้เล็บเลยล่ะ มันขี้เล็บของหลวงปู่มั่น มันขี้เล็บของครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่นท่านตกระกําลําบากยิ่งกว่านี้ เพราะมันไม่มีครูบาอาจารย์

เพราะเวลาหลวงปู่มั่นเวลาท่านเล่าให้หลวงตาฟัง ท่านไปทั่วนะ ไปพม่า ตอนที่ท่านปฏิบัติ คนมันเอาจริง แล้วมันไม่มีใครสอน ไปถามใคร ใครก็ไม่รู้เรื่อง เปิดพระไตรปิฎกอ่านแล้วก็งง เข้าไปในพม่านะ เข้าไปในลาว เข้าไปในเขมร ไปหมด ไปจนทั่ว สุดท้ายต้องทําเอง สุดท้ายต้องกลับมาทําเองเหมือนกัน

เวลาทําเองขึ้นมา ทําเองแล้วก็ศึกษา ทําเองก็ไม่ทิ้งพระไตรปิฎก ไม่ทิ้งศาสดา ทําเองก็เทียบเคียงๆ ท่านทําของท่านมา แล้วท่านรู้ท่านเห็นมากกว่านี้เยอะ ท่านรู้ท่านเห็นมากกว่านี้เยอะ แล้วเห็นจริงๆ ด้วย พอเห็นจริงๆ ดูสิ อยู่ที่ถํ้าสาริกา สงสารนะ กําหนดจิตลงมาถึงหลวงตาที่ตีนเขา คิดถึงครอบครัว

ด้วยลงมาอยากจะเตือนเขา อยากจะให้เขาได้ฝืน ฝืนความคิดถึงครอบครัวไง ตอนเช้าก็ไปทัก “หลวงตา หลวงตาแต่งงานกับภรรยาคนเดิมเมื่อคืนกี่รอบ” คิดแต่เรื่องครอบครัวไง จนหลวงตานั้นสะอึกเลย เพราะทั้งคืนเลย คิดถึงแต่แม่อีหนูที่บ้านทั้งคืนเลย พอหลวงปู่มั่นพูดอย่างนั้นปั๊บ เช้าขึ้นมาเก็บข้าวเก็บของหนีไปเลย

นั่นน่ะ เพื่อจะเตือนเขา เพื่อจะบอกเขา แต่การบอกนั้น คนที่อ่อนด้อยมันรับไม่ได้ มันรับไม่ไหว ตั้งแต่นั้นมา ท่านรู้อะไรท่านค่อยๆ เลียบๆ เคียงๆ จะบอกใคร จะอะไรใคร เพราะคนที่จะรับฟังได้มันก็ต้องมีวุฒิภาวะ

คนที่มีวุฒิภาวะหมายความว่าคนที่ค้นหาความผิดของตัว แล้วใครชี้ถึงความผิดของตัวได้ คนนั้นเป็นอาจารย์ คนนั้นเป็นผู้ชี้อริยทรัพย์ให้

ใครชี้ความผิดของตัวได้ ความผิดของเราได้ ใครแนะนําเราได้ เขาชี้ขุมสมบัติ เขาชี้ขุมทรัพย์ให้เรา เราแสวงหาสิ่งนั้น แต่นี้ไปชี้ขุมทรัพย์ให้เขา แต่เขาตกใจ เขากลัว เขาเสียผลประโยชน์ของเขา

เวลาครูบาอาจารย์เรา ถนนหนทางที่กว้างใหญ่ ประสบการณ์จิตของท่าน หนึ่ง

สอง ท่านได้สร้างอํานาจวาสนาบารมีของท่านมา

แล้วสาม ท่านก็ยังมาสั่งสอนพวกเราอยู่

แล้วนี่เราปฏิบัติมา ล้มลุกคลุกคลานมาทั้งหมด

ฉะนั้นบอกว่า เวลาเขาทํากัน จิตเขาเป็นพุทธะ จิตคือพุทธะ จิตคือผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เวลาจิตเขาสงบนะ เสร็จแล้วเขาจะคิดอย่างไรของเขา

อันนี้จิตเวลาหุ้นมันขาขึ้น มันดีงามไปหมดแหละ แต่หุ้นเวลาขาลงนะ มันติดหุ้นอยู่ โอ๋ย! มันไปนอนทุกข์ยาก

นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันเป็นพุทธะ จิตมันเป็นต่างๆ เวลาปัญญามันเกิด โอ๋ย! มันดีงามไปหมดเลย แต่เวลามันเสื่อม เสื่อมจะไปไหนล่ะ เสื่อมมันก็เสื่อมหมด เสื่อมมันก็พยายามต้องสร้างขึ้นมานะ เวลาแต่ละวันๆ ที่ปฏิบัติไปมันเยอะกว่านี้นะ

เวลาคนไปศึกษามานะ มีความรู้มากน้อยขนาดไหน ความรู้มันไม่ใช่แบกใช่หาม มันไม่ใช่วัตถุ ถ้าเป็นวัตถุนะ มันต้องหาที่เก็บที่รักษานะ แต่ถ้าปัญญามันไม่มีวันจบวันสิ้น ถ้าไม่มีวันจบวันสิ้นนะ พอวันจบวันสิ้นมันก็วางสิ แล้วเวลามันขึ้นใหม่ มันมีมา มันเป็นไป มันก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าไม่มีมา หนทางมันอยู่ที่นี่ พอหนทาง หนทางมันอยู่ที่เรา เวลาคําตอบ เวลาธรรมะที่มันไหลออกมาจากจิต ธรรมะมันไหลออกมานะ ถ้าธรรมะของเรา ถ้าเรามีสติปัญญา ธรรมะของเราจะเป็นประโยชน์กับเรา

สังเกตคนบ้าที่โรงพยาบาลไหม ธรรมะเขาไหลทั้งวันเลย มันมีความคิดทั้งวัน มันนั่งพูดคนเดียวทั้งวันเลย อันนั้นเป็นธรรมะไหม เวลาคนขาดสติแล้วมันเพ้อเจ้ออยู่ทั้งวันๆ เป็นธรรมะไหม

แล้วเวลาที่ว่าเราธรรมะมันเกิดทั้งวันๆ เรามีสติไหม สิ่งที่เกิดขึ้นมาเป็นประโยชน์กับเราไหม ถ้าขาดสตินะ เดี๋ยวเขาส่งโรงพยาบาล เดี๋ยวจะได้เป็นพระอรหันต์ที่โรงพยาบาลศรีธัญญา ถ้าทางอย่างนั้นมันไม่ใช่ทาง

แต่ถ้าทางของเรา เราต้องมีสตินะ ถ้ามีสติแล้วฝึกของเราขึ้นมา กลับมาทําความสงบของใจของเรา ถ้าใจมันสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา

เขาบอกเขาเจ็บไข้ได้ป่วย เวลาเขาเจ็บไข้ได้ป่วย เขาเห็นโทษของการเจ็บไข้ได้ป่วย เขาสู้

ธรรมโอสถนะ ครูบาอาจารย์ของเราเวลาทุกข์เวลายาก มันอยู่ในป่าในเขา อยู่ในป่าในเขา ถ้าการศึกษาตําราพื้นบ้านเขามีสมุนไพรสิ่งใด เขาใช้ตามนั้น แต่ถ้าใช้แล้วมันไม่เป็นประโยชน์นะ ธรรมโอสถ กําหนดตายเลย กําหนดตาย

แล้วเวลามาลาเรียต่างๆ ขึ้นมา สมัยที่ครูบาอาจารย์ท่านเที่ยวอยู่ ยาสักเม็ดหนึ่งก็ไม่มี มาลาเรียขึ้น มาลาเรียมันมาจากไหนล่ะ มาลาเรียมันเป็นเชื้อ มาลาเรียมันเข้าสู่ร่างกายเรา ก็ต้องพุทโธจนกว่ามันจะหาย มันหายของมันไปเอง

แล้วเวลาหลวงปู่มั่นท่านพูด เวลาไข้มันเกิด มันเกิดมาจากไหน เวลาไข้มันหายไปแล้ว เราก็อยู่เหมือนเดิมอย่างนี้ มันมาจากไหน ต้องใช้ปัญญาไล่กับมัน นี่ธรรมโอสถ

สิ่งที่เวลาเจ็บไข้ได้ป่วย ไอ้ที่เราเจ็บไข้ได้ป่วย ใช่ คนไม่เจ็บไข้ได้ป่วยก็ไม่รู้ว่าเจ็บไข้ได้ป่วยมันทุกข์ยากขนาดไหน คนเราเจ็บไข้ได้ป่วย จิตใจมันว้าเหว่ จิตใจมันออกจากร่างไปเลย มันไม่มีกําลังใจ

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านปลุกปลอบให้มีกําลังใจขึ้นมา แล้วทําขึ้นมาก็เป็นประโยชน์ ฉะนั้น สิ่งที่ประสบการณ์ สิ่งที่เป็นมาที่เล่ามาให้ฟังทั้งหมด ครูบาอาจารย์ท่านผ่านมาเยอะกว่านี้หลายเท่า ถ้าผ่านมาเยอะกว่านี้หลายเท่า

เวลาเราประพฤติปฏิบัติอยู่ในป่า เราปฏิบัติอยู่ในป่า เราธุดงค์อยู่นะ เราก็พยายามประพฤติปฏิบัติของเรา เวลามันท้อแท้ เวลาปฏิบัตินะ เราก็ว่าเราก็คนจริงคนหนึ่ง เวลาอดนอนผ่อนอาหาร ๗ วัน ๗ คืน เดินจงกรมทั้งวัน เดินจงกรมตลอด แล้วถือเนสัชชิก กลางคืนก็ไม่ได้นอน แล้วจิตมันเอาไม่อยู่ จิตมันเอาไม่อยู่หมายความว่ามันไม่เจริญ มันไม่ถอย มันไม่ท้อแท้ แต่มันก็ไม่ดีขึ้น เมื่อไหร่มันจะได้ผล

เวลามันท้อแท้นะ เราคิดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราคิดถึงหลวงปู่มั่น แล้วที่เราปฏิบัติอยู่มันขี้เล็บ ขี้เล็บ เราขี้เล็บ

แต่ถ้าบอกว่า อู๋ย! เราปฏิบัติ เราจริงจังๆ โอ๋ย! กิเลสมันเหยียบตายเลย

พอเราเทียบเคียงกับครูบาอาจารย์ ไอ้พวกนี้มันขี้เล็บ พอขี้เล็บนะ มันก็กลับมาให้เราสดชื่น ให้เราได้ฟื้นฟู ให้เราปฏิบัติต่อไป

สิ่งที่เป็นทั้งหมดที่มันเห็นขึ้นมา จะเห็นกาย เห็นอะไรก็แล้วแต่ เห็นมันเป็นอดีตไปแล้ว เห็นมันเป็นอดีตไปแล้ว

ฉะนั้น เราจะบอกว่า ทางของเรา เราแสวงหาหนทางของเรา ถ้าแสวงหาทางของเรานะ จิตสงบก็รู้ว่าจิตสงบ จิตยกขึ้นสู่วิปัสสนาก็รู้ว่าจิตยกขึ้นสู่วิปัสสนา

เวลาจิตมันสงบนะ จิตสงบแล้วมันเสื่อม รู้ว่าจิตสงบ เวลาจิตมันเสื่อมก็รู้ว่ามันเสื่อม มันเสื่อม มันเข้าสมาธิไม่ได้ไง เวลามันเข้าสมาธิไม่ได้ เราก็ต้องหาอุบายวิธีการจนเข้าสมาธิได้ พอเข้าสมาธิได้แล้ว เราก็มีความชํานาญการเข้าและการออก พอมีความชํานาญในการเข้าและการออก พอมันชํานาญการเข้าออกแล้ว เรายกขึ้นวิปัสสนา เพราะมันชํานาญแล้ว มันมีทุน มันมีถนนหนทาง มันมีทางของเรา สัมมาสมาธิ สมถกรรมฐานยกขึ้นสู่วิปัสสนากรรมฐาน

ไม่มีสมถกรรมฐาน ใช้ถนนสาธารณะ ใช้ทางด่วน ต้องจ่ายค่าขึ้นทางด่วน เวลาลงไปแล้วนะ ไปซะ ถ้าขึ้นต้องจ่ายใหม่ ไม่ใช่ประโยชน์อะไรเราเลย เวลาขึ้นทางด่วน จ่ายสตางค์มา ลงไปแล้วไปซะ จะขึ้นใหม่ จ่ายสตางค์มาใหม่ จ่ายสตางค์มาใหม่ ทางด่วน

นี่ไง แต่ถ้าเราชํานาญในสัมมาสมาธิ ทางของเรา ไม่ได้จ่ายสตางค์ใคร เราพุทโธๆ เราสร้างทางของเราขึ้นมาเอง พุทโธๆๆ จิตสงบ ชํานาญในการเข้าและการออก ยกขึ้นสู่วิปัสสนา ทางของเรา ยกขึ้นเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง แล้วพิจารณาแยกแยะตามความเป็นจริงนั้น ทางของเราจะขึ้นเมื่อไหร่ก็ได้ จะลงเมื่อไหร่ก็ได้ ก็ทางของเรา ไม่ใช่ทางด่วน ไม่ต้องไปขึ้นทางด่วนเสียค่าบัตร

ทางของเรา เราสร้างเอง ก็ทางอยู่กับเรา ทางอยู่กับใจ ใจยกขึ้นสู่วิปัสสนา เห็นไหม ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา ใช้ปัญญา วิปัสสนาคือปัญญารู้แจ้ง รู้แจ้งในอะไรล่ะ รู้แจ้งในอะไร ถ้ามันรู้แจ้งแล้วนะ มันไม่ล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ไง ไอ้ที่เล่ามาให้ฟัง ๔-๕ หน้ากระดาษไง

๔-๕ หน้ากระดาษนะ คนเราคิดแค่วินาทีเดียวได้มากกว่านี้อีก จิตนี้มันเร็วมาก คิดได้ร้อยแปด แล้วมันคิดไปร้อยแปด สมบัติบ้า สมบัติบ้า แต่ถ้าเป็นมรรคล่ะ เป็นมรรคคิดแล้วมันย้อนกลับมา มันสํารอกมันคายของมัน นี่มันเป็นการฝึกฝนนะ มันเป็นการฝึกฝน

คําถามว่า “ลูกควรปฏิบัติอย่างไร ที่เดินมาถูกต้องหรือไม่ ต้องทําเช่นไรต่อไปคะ”

ที่ปฏิบัติมาถูกต้องไหม ถ้าถูกต้องก็ถูกต้องแบบว่าผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ผู้ที่ปฏิบัติมันลองผิดลองถูก นี่ถูกต้อง

แต่บอกให้ถูกต้อง แต่ไม่ลองผิดลองถูกเลย แล้วลองผิดไม่ได้ ต้องลองถูกอย่างเดียว ถ้ามันจะถูกอย่างเดียว ไม่มีผิดเลย เอามาจากไหน

ถ้าผิดก็คือผิด แต่เป็นการลองถูกลองผิด ลองถูกลองผิดนะ มรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียดด้วย

โสดาปัตติมรรค ถ้าโสดาปัตติมรรค ถ้าสมดุล มรรคสามัคคี มันก็ได้เป็นโสดาปัตติผล โสดาปัตติมรรคจะไปเห็นกิเลสของสกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผลไม่ได้ จะไปเห็นกิเลสของอนาคามิผลไม่ได้ จะไปเห็นกิเลสของขั้นพระอรหันต์ไม่ได้

โสดาปัตติมรรคมันจะชําระล้างกิเลสในขั้นของโสดาบัน มันจะได้เป็นโสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรคมันจะไปเห็นกิเลสของขั้นสกิทาคามี อนาคามิมรรคมันจะไปเห็นกิเลสของขั้นอนาคามี อรหัตตมรรคจะไปเห็นกิเลสของขั้นที่จะเป็นพระอรหันต์

มรรคหยาบมรรคละเอียดมันยังแตกต่างกันเลย พูดมรรคผิด เขายังไม่ฟังเลย มรรค มรรคหยาบ มรรคละเอียด มรรคหยาบมันจะละเอียดไปไม่ได้ มรรคหยาบก็คือโสดาปัตติมรรค เวลายกขึ้นสู่กาย เวทนา จิต ธรรมตามความเป็นจริง พิจารณาแยกแยะตามความเป็นจริง เวลามันขาด รู้เลย โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล บุคคล ๔ คู่ บุคคล ๘ มันต้องมีจริงของมัน แล้วถ้าเป็นจริงแล้วนะ โอ้โฮ!

ไอ้เรื่องที่อธิบายมานี่เพราะอะไร อธิบายมามันก็เป็นการลองผิดลองถูก หญ้าปากคอก ถ้าเป็นความจริงขึ้นมาแล้ว ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงแล้ว ความจริงแล้วจะไม่ถาม ถ้าถามแสดงว่ามันไม่จริง

แต่ถ้ามันยังถามมาขนาดนี้ ถามมาอย่างนี้นะ นี่พูดให้ฟัง อธิบายให้ฟัง เพราะว่าถ้าว่าที่ทํามานี้ถูกไหม ทํามานี่ผิดหมดเลยใช่ไหม

ทํามานี้เป็นประสบการณ์ ระยะทางของคน ถ้าระยะทางของคนที่ต้องเดินทางไกล ไอ้นี่ก็อีกเรื่องหนึ่ง ระยะทางของคนมันสั้น ระยะทางของคนมันมี หลวงตาบอกขุดนํ้า ขุดบ่อ ถ้าที่ดินของใครบ่อนํ้าตื้น มันก็ได้นํ้าเร็ว ถ้าที่ดินของใครบ่อนํ้าอยู่ในที่ดอนก็บ่อนํ้าลึก

นี่ก็เหมือนกัน ทางของใคร ที่ดินของใคร แหล่งนํ้าของใคร อํานาจวาสนาของใคร เราสร้างมา แต่สรุปนิดหนึ่ง เดี๋ยวจะน้อยใจ สรุปนิดหนึ่งว่า แต่คนเราก็มีวาสนานะ มีวาสนาเกิดเป็นชาวพุทธ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วขวนขวายหาประโยชน์ของตน ขวนขวายคือพยายามสร้างบุญกุศล คือพยายามประพฤติปฏิบัติเพื่อผลประโยชน์ของตน

ถ้าไม่สนใจเลย เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วเราไม่ขวนขวายเอาสมบัติส่วนตนเลย เป็นสมบัติสาธารณะ ภูมิอกภูมิใจว่าเราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งเหตุและผล ภูมิอกภูมิใจกับพระพุทธศาสนา แต่เราไม่ได้ประโยชน์ส่วนตนเลย

ประโยชน์ส่วนตนของเรา ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต เอวัง