คํานํา

จิตรักษายาก การรักษาจิตนี้ พระพุทธเจ้าทรงวางธรรมวินัย ธุดงควัตรให้พุทธบริษัท และหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น วางข้อวัตรปฏิบัติให้พระศิษย์ ท่านสอนไม่ให้คลุกคลีกัน ให้รักษากัน แล้วให้พยายามปฏิบัติกันขึ้นมา ดังหลวงปู่มั่นขณะอาพาธใกล้มรณภาพพูดกับพระศิษย์ว่า “หมู่คณะให้ปฏิบัติมานะ แก้จิตมันแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ”

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ท่านรู้จริง การตอบปัญหาจิตตภาวนาและเล่ห์กลกิเลส จึงถูกต้องชัดเจน เพราะกิเลสนี้ร้ายนัก คอยยุแหย่ก่อกวน หลอกลวง สร้างภาพ และการปฏิบัติต้องทุกข์ยากลําบากมาก ทั้งในธรรมทุกขั้นติดและหลงได้ จึงจําเป็นต้องพึ่งครูบาอาจารย์ที่รู้จริงสั่งสอน ทั้งแก้ให้ถูก ทั้งให้กําลังใจ ดังคติธรรมอันลํ้าค่าในการสร้างศาสนทายาทธรรมของหลวงปู่มั่นที่แก้ไขให้กําลังใจองค์หลวงตาพระมหาบัวมาตลอด ทั้งสั่งเสียไว้ “เวลาผมตายแล้วนะ ถ้าไม่มีที่พึ่ง ให้พุทโธ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธจะไม่เสีย”

ถ้าใครภาวนา เช่น เดินจงกรมแล้วไม่เหน็ดเหนื่อย เพราะใจร่วมเดิน ใจกับกายเป็นหนึ่งเดียวกัน ถ้าใครทําสมาธิได้เหมือนมีบ้านมีเรือนได้อาศัย ถ้าใครไม่มีสมาธิ ใครทําสมาธิไม่ได้เหมือนคนไร้บ้าน และถ้าใครปรับทัศนคติโลกที่ปฏิบัติโดยไม่มีเหตุผล เป็นคติธรรมที่มีเหตุผล จากมิจฉาเป็นสัมมา ย่อมได้รับผลจริง เพราะธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ดังที่องค์หลวงตาฯ เมตตาสอนไว้ประจํา “ให้มีสติ ให้มีคําบริกรรม เราอยู่กับเหตุ เหตุสมควรแล้ว ผลมันต้องเป็นจริงๆ”

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
สิงหาคม ๒๕๖๔

แก้ภาวนาไง
เราบอกว่าเราจะแก้ให้ถูก
ถ้าแก้ให้ถูก สิ่งที่ทํามานั้นถูกไหม โดยพื้นฐานทํามาถูกไหม
ถูก
ถูกแล้วทําอย่างไรต่อ
ถูกแล้วพยายามหาประสบการณ์

๑

แก้ให้ถูก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑ มีนาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “แก้ภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ต้องขอบพระคุณพระอาจารย์เป็นอย่างยิ่งที่ได้กรุณาตอบคําถามในคําตอบที่ชื่อว่า “นอกใจ” ผมได้ฟังแล้วขนลุกทุกครั้งที่พระอาจารย์กรุณากระแทก จนรู้สึกว่าตัวเองนี้โง่เขลานัก แต่ที่โง่มากกว่านั้นก็คือยังเกิดความไม่กระจ่างในการดูจิต ขอความกรุณาพระอาจารย์ตอบคําถามดังนี้ครับ

๑. เมื่อจิตสงบแล้ว เมื่อมีสิ่งใดที่เห็นได้เด่นชัด ก็ยกสิ่งนั้นขึ้นมาพิจารณาใช่ไหมครับ

๒. เมื่อพิจารณาไปแล้วมันยังไม่กระจ่างแจ้ง แต่จิตมันถอนออกจากการพิจารณา เรียกว่ากําลังจิตอ่อน ให้กลับมาพุทโธเพื่อสะสมกําลังก่อน แล้วกลับไปพิจารณาใหม่ ถูกต้องไหมครับ

ขอแค่ ๒ คําถามก่อน ระยะทางยังอีกไกล ค่อยเป็นค่อยไปครับ ขอความกรุณาหลวงพ่อด้วย

ปล. ตั้งแต่ภาวนามา ชีวิตครอบครัวและหน้าที่การงานดีขึ้น (หมายถึงทํางานผิดพลาดน้อยลง) ดําเนินชีวิตด้วยความมีสติ มีความสุขในการปฏิบัติภาวนาครับ ขอบพระคุณพระอาจารย์มากครับ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามอารัมภบทว่า ถูกใจมากที่หลวงพ่อตอบเรื่อง “นอกใจ”

คําว่า “นอกใจ” คือเวลาปฏิบัติแล้วมันส่งออก มันอยู่นอกจากใจ นอกจากหัวใจไง ถ้านอกจากหัวใจ มันเป็นปกติ มันเป็นข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงของคน มันมีความคิด ความคิดมันส่งออก

คําว่า “ส่งออก” นี้เป็นศัพท์ของกรรมฐาน ศัพท์ของกรรมฐานว่าจิตส่งออก ความคิดนี้มันส่งออก คําว่า “ส่งออก” เป็นศัพท์ของกรรมฐาน แต่ถ้าเป็นทางโลก การส่งออกคือส่งสินค้าข้ามประเทศ การส่งออก ส่งไป เราส่งยานอวกาศไปดวงจันทร์ นี่การส่งออก

“แต่นี้ไม่ได้ส่ง ก็มันอยู่ที่ความคิดฉัน”

คําว่า “ส่งออก” นี้เป็นศัพท์ของกรรมฐานไง เวลามันแว็บออกนี่เขาเรียกว่าส่งออกแล้ว นี่คนที่เขาไวไง แต่คําว่า “ส่งออก” เราก็คิดไง ส่งออกใช่ไหม ส่งออกก็ต้องระบบขนส่ง จะส่งออก จะด่านไหน จะไปมาเลเซียต้องด่านสะเดา ถ้าจะไปลาวก็ต้องหนองคาย ถ้าจะไปพม่าก็ไปแม่สอด เราจะส่งไปไหนล่ะ จะส่งออกไปไหน

เวลาคิดกันมันอยู่ที่มาตรฐานของหัวใจ อยู่ที่ความคิดของคน ถ้าความคิดของคนพัฒนา ความคิด ลูกศิษย์กรรมฐาน คําว่า “ส่งออก” ก็เข้าใจ ทีนี้พอเข้าใจปั๊บ เวลาเราปฏิบัติแล้วถามปัญหามา ถ้าถามปัญหามาบอกว่า เวลาภาวนาไปแล้วรู้อย่างนั้นๆ มันถูกต้องหรือไม่

ถ้ามันถูกต้องหรือไม่ เราถึงบอกว่ามันนอกหัวใจ นอกหัวใจคือว่าถ้ามันเกิดนิมิตการออกไปมันนอกหัวใจ เราจะต้องกลับมาพุทโธๆ เข้ามาในใจของเรา ถ้าเข้ามาในใจของเรา เข้าไปแล้วงงนะ

เวลาเราปลูกบ้านนะ เราสร้างบ้านของเราเอง เรื่องในบ้านของเรา เราไม่ค่อยเข้าใจหรอก แต่ถ้าเรื่องของสังคมนี่เก่งมากเลย เวลาไปร้านกาแฟ ไปเจอเพื่อน ถ้าเพื่อนถามอะไร ตอบได้ทุกเรื่องเลย แต่เรื่องในบ้านตัวเองยังแก้ไม่ตก ยังแก้เรื่องของตัวเองไม่ได้เลย แต่ถ้าลองไปร้านกาแฟ ไปนั่งคุยกัน เพื่อนถามทุกปัญหาได้หมด ตอบได้หมด เคลียร์ปัญหาให้คนอื่นได้หมดเลย แต่ปัญหาของตัวเคลียร์ไม่ได้ ทุกข์อยู่คนเดียวไง นี่ไง นอกใจ นอกใจเรื่องของคนอื่นไง เรื่องของคนอื่น เราเข้าใจหมด เรารู้หมด แต่เรื่องของตัว เราไม่รู้

แต่ถ้าในใจ บ้านของเรา ทําไมเราจะไม่รู้ เป็นคนออกแบบเอง ช่างจะสร้าง บอกให้สร้างตามที่เราพอใจ แล้วตรงไหนที่จะใช้งานอย่างไร เราสั่งไว้เอง เราเป็นคนบอกไว้เอง แล้วเราทําของเราเอง นี่ในใจ ในใจมันจะเข้าใจไง มันจะเข้าใจเรื่องตรงนี้ไง

ฉะนั้น คําว่า “นอกใจ” คือนอก ออก ส่งนอก พอส่งนอกไป พอส่งนอก มันเถียง นักปฏิบัติจะเถียงว่า “หลวงพ่อคอยจับผิดแต่คนอื่นนะ อะไรก็ผิดไปหมดเลย ส่งออกๆ มันจะส่งออกที่ไหน ก็คิดอยู่คนเดียว มันส่งออกไปไหน โอ๋ย! หลวงพ่อนี่ใช้ไม่ได้เลย” นี่วุฒิภาวะคนยังไม่เท่ากัน แต่พอวุฒิภาวะคนเท่ากันนะ เรื่องนี้มันจะซาบซึ้งมาก

ฉะนั้น เวลาคนมาถามปัญหาไง ทุกคนจะถามปัญหา “หลวงพ่อ อย่างนี้ๆ ถูกไหม”

ถูก พอถูก เขาว่าได้โสดาบันเลย ทุกคนออกจากเราไปนะ “อ้าว! ก็หลวงพ่อบอกว่าถูกไง”

คําว่า “ถูก” ถูกหมายถึงว่า พื้นฐานถูกไหม แม้แต่โยมเข้าวัด ก้าวเข้ามาในวัดนี่ถูกไหม ถูก เพราะโยมมาถูกวัดเรา แต่ถ้าโยมไม่ก้าวเข้ามาในวัดเลย โยมก็จะก้าวไปเรื่องโลก ก้าวไปสุมหัวใจ ก้าวไปเอาความเร่าร้อนมาเผาหัวใจ ถ้าอย่างนั้นน่ะไม่ถูก แค่เดินเข้าวัด เดินออกจากความเร่าร้อนนั้นมาเข้าสู่ความสงบ มาเข้าสู่ความสงบระงับ อย่างนี้ถูกไหม ถูก

โยมเพิ่งก้าวเข้ามาในวัดนะ ถูกแล้วโยมได้อะไร ก้าวเข้ามาในวัด ไม่รู้หรือ เดินเข้ามาในวัดยังหลงเลย ไปไม่ถูกหรอก เพราะไม่เคยเข้าวัดนั้นน่ะ

นี่ถูกไหม ถูก เข้าวัดมาถูกไหม ถูก แต่โยมรู้ไหมว่าในวัดมันมีตรอกซอกซอยไปตรงไหน กุฏิร้านเขาแบ่งกันอย่างไร โยมรู้ไหม แล้วโยมก็ยังไม่รู้เลย แล้วบอกถูก...ถูกก็เข้าวัดมาถูกไง

นี่ไง จะบอกว่า แก้ภาวนาไง เราบอกว่าเราจะแก้ให้ถูก ถ้าแก้ให้ถูก สิ่งที่ทํามานั้นถูกไหม โดยพื้นฐานทํามาถูกไหม ถูก ถูกแล้วทําอย่างไรต่อ ถูกแล้วพยายามหาประสบการณ์

ถ้าเราภาวนาไปแล้วมันถูกมันผิด เห็นไหม มันถูกมันผิด ถ้ามันผิด เรารู้ว่าผิดพลาดแล้วเราก็จะละวางมัน แล้วทําให้มันถูกต้องขึ้นไป พอถูกต้องขึ้นไป พอสูงขึ้นไป มันก็มีผิดดักอยู่ข้างหน้าอีกแล้ว มันมีความผิด ความที่เราไม่เข้าใจดักอยู่ข้างหน้าเลย แต่ถ้ามันยังมาไม่ถึง ไม่ต้องไปห่วง ไม่ต้องกังวลไง เราถึงบอกว่าถูกไง

เราบอกว่าถูก แต่สิ่งที่เอ็งจะเผชิญ สิ่งที่เอ็งจะได้พบข้างหน้านั้นยังอีกมหาศาลเลยนะ แต่ถ้าอีกมหาศาล วางไว้ก่อน

เวลาพูด เวลาเราอยู่กับครูบาอาจารย์มานะ เวลาหลวงตาท่านกลับไปหาหลวงปู่มั่น ท่านบอกว่าออกไปวันสองวันก็กลับแล้ว เพราะไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านให้กําลังใจ เวลาท่านพูด มันฮึกมันเหิม ไปอยู่คนเดียวนะ คิดเองไม่ได้ ทําเองไม่ได้ คอตกนะ ท่านก็พยายามจะกลับไปหาหลวงปู่มั่นเพื่อให้หลวงปู่มั่นได้เทศน์ให้ฟัง เขาเรียกว่าไปชาร์จไฟ นี่ก็เหมือนกัน เราไปอยู่กับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านพยายามจะให้กําลังใจ

อันนี้ก็เหมือนกัน เวลามาถามปัญหา ไอ้เราก็อยากจะให้กําลัง อยากจะให้ความชุ่มชื่น อยากให้คนอาจหาญ อยากให้คนมีกําลัง

“ถูกไหม”

“ถูกๆๆ”

ถูกตรงนี้ คําว่า “ถูก” เพราะมันมา จะว่าผิดได้อย่างไร ไม่ผิด เขาจะมีประสบการณ์อะไรมาถามเรา เขาปฏิบัติมาอย่างนี้ถูกไหม ถูก แล้วข้างหน้าต่อไปอย่างไรล่ะ แล้วถ้าถูกนะ ข้างหน้าต่อไป ถ้าถูกแล้ว ถ้าเรากําหนดพุทโธต่อเนื่องขึ้นไป แล้วเราใช้สติปัญญามากขึ้นไป เห็นไหม

เขาว่าแก้ให้ถูกไง แก้ให้ถูกแล้วถูกอย่างไรล่ะ แก้ให้ถูกแล้วถูกอย่างไรล่ะ

เราเปรียบนะ เปรียบเหมือนคนทอดแห เวลาคนทอดแห เราจะสอนให้คนทอดแห เห็นไหม ต้องจับให้ดีนะ แล้วพอเราเหวี่ยงออกไป แหมันจะกางออกนะ เพื่อทอดเอาปลานะ แล้วเราทอดแห เราทําของเราเต็มที่ เวลาเราเหวี่ยงออกไป โอ้โฮ! แหมันบานเต็มที่เลย แต่มันไม่มีปลา เวลาสาวขึ้นมา แหเปล่าๆ ไม่มีปลาเลย นี่ไง ทอดแหถูกไหม ถูก แต่ได้ปลาหรือเปล่า ยัง

นี่ก็เหมือนกัน เราทําถูกไหม ถูก แต่เราทํานี่มันต้องมีประสบการณ์ ทําแล้วมันต้องมีสติ มันต้องมีสมาธิ มีสมาธิคือความอบอุ่น แล้วถ้าเกิดจับกิเลสได้ จับกิเลสได้คือเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันจับกิเลสได้ นั้นน่ะมันเป็นแหล่งที่ว่ามีปลา ยังไม่ได้ปลานะ มันเป็นแหล่งที่มีปลา เราเห็นสติปัฏฐาน ๔ เราจับกิเลสได้ แต่ถ้าเราพิจารณาไป เวลามันปล่อย เราได้ปลาซิวปลาสร้อย แต่เราพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า เวลามันขาด นั่นน่ะเราได้ปลาบึกเลย ตัวใหญ่ๆ เลย นี่ไง เวลาถูก มันถูกมาแต่ละขั้นตอนไง

แก้ให้ถูกๆ ฉะนั้น สิ่งที่แก้ก็แก้ให้ถูก ทําให้มันถูก แล้วทุกคนจะทําถูกหมดหรือ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๖ ปี ไปศึกษากับเขา เขาก็ยังชักนํากันไป แต่ก็พยายามจะแก้ไขขึ้นมาให้มันถูก เห็นไหม แก้ให้ถูกๆ ถ้าแก้ให้ถูก มันค่อยดําเนินการขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

คําว่า “ถูก” เวลาโยมมาถามปัญหานะ พอเจอหน้าครั้งแรกเลย บอกผิด ผิดหมดเลยนะ แล้วโยมจะทําอย่างไรกันล่ะ

แล้วบอกว่าถูกไหม ถูก ถูกเพราะได้ทํามา ถูกเพราะได้ทอดแห แหมันกางออกไป แต่ได้ปลาไม่ได้ปลา มันยังไม่ได้ ถ้ายังไม่ได้ เราก็ต้องพยายามทอดต่อไป ทอดต่อเนื่องต่อไป ทีนี้จะได้ปลาไม่ได้ปลา มันก็อยู่ที่อํานาจวาสนาของคนนะ ถ้าอํานาจวาสนาดี มันไปที่ปลาชุกชุม ไปที่เขตอภัยทานหน้าวัด ลองทอดไปสิ หน้าวัด เขตอภัยทาน เขาเลี้ยงปลาไว้ ให้คนไปเลี้ยงปลา เหวี่ยงไปเลย นั่นน่ะ เขตนั้นน่ะเขตที่มันจะได้ปลา บารมีของคน แต่ของเรามันอยู่ที่แห้งแล้ง มันไม่ได้ปลาเลย

ฉะนั้น คําถามนะ “๑. เมื่อจิตสงบแล้ว เมื่อมีสิ่งใดที่เห็นเด่นชัด ก็ยกสิ่งนั้นขึ้นมาพิจารณาใช่ไหม”

ใช่ เริ่มต้นคําว่า “จิตสงบ” ครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านบอกทําความสงบของใจให้ได้ก่อน ทําความสงบของใจให้ได้ก่อน ทําความสงบของใจนี่นะ มันมีผลมหาศาลเลย

ผลมหาศาล หมายความว่า เวลาเราบวชพระมาแล้ว จิตใจเรายังฟุ้งซ่านอยู่ มันคิดออกไปนอกเรื่องนอกราว มันร้อน มันร้อน มันมีแต่ความทุกข์ความยาก มันแบกโลก คนแบกโลกไว้ทั้งใบเลยนะ เพราะมันคิดจินตนาการไปได้หมด คนแบกโลก โลกมันหนักนะ มันทับเอาตัวแทบแบนเลย แต่พุทโธๆๆ จนมันสงบ คนไม่แบกโลก มันสามารถสละโลกได้ คนที่สามารถสละโลกได้ มันจะมีความสุขขนาดไหน

ทําจิตให้สงบ ทําจิตให้สงบเพื่อให้พระเป็นพระที่ดีไง ถ้าพระ ถ้าจิตสงบแล้ว พระอยู่ในศีลในธรรม ถึงเป็นพระ พระที่ดี ถึงจะเป็นสมมุติสงฆ์ เป็นปุถุชน แต่เป็นพระที่ดี ถ้าเป็นพระที่ดี มันมีความสงบร่มเย็นแล้ว

ฉะนั้น ทําความสงบของใจให้ได้ก่อน ทําความสงบของใจให้ได้ก่อน

หนึ่ง จิตใจมันสงบ พระนั้นมันจะมีที่อยู่ ที่อยู่ในชีวิต ชีวิตพระไม่เดือดร้อน แล้วเวลาอยู่ในสังคมของพระ สังคมของพระด้วยกันเป็นหมู่คณะ ถ้าสังคมของพระ ๔ องค์ ๕ องค์ ๖ องค์ ๗ องค์ ๑๐ องค์ขึ้นไป มันอยู่กันด้วยความยิ้มแย้มแจ่มใส มันอยู่กันด้วยความไว้วางใจ มันไม่ได้อยู่ด้วยความหวาดระแวง ถ้าอยู่ด้วยความหวาดระแวง เราจะไปภาวนาอะไรล่ะ

นิวรณธรรมมันกางกั้นสมาธิ เราระแวงไปหมดเลย เราภาวนาจะผิดหรือถูก เราอยู่นี่ เราทําข้อวัตรหรือยัง พระองค์อื่นเขาจะมองเราว่าอย่างไร เราทําไปแล้วจะสะเทือนพระองค์นั้นไหม พระองค์นั้นเขาอยู่แล้วเขาจะคิดอะไรกับเรา...โอ้โฮ! ตายเลย แบกโลกๆ

เราจะวางโลก เห็นไหม ถ้าจิตสงบ มันสงบได้ มันวางหมดนะ พระเราก็เป็นสหธรรมิก เป็นศากยบุตรด้วยกัน เป็นพระด้วยกัน เราถือธรรมวินัย เราทําตามธรรมวินัย แล้วมีครูบาอาจารย์ทําเป็นแบบอย่าง เราจะเน้นคําว่า “เมื่อจิตสงบแล้ว” ครูบาอาจารย์ของเราท่านมองตรงนี้

ที่เราทําความสงบของใจกัน ที่ว่าทําสมาธิๆ...ไม่ใช่

ทําสมาธิ ทํามาเพื่อทําความสงบ แต่ศาสนาพุทธสอนเรื่องธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรม สัจธรรมคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้สอนเรื่องทําสมาธิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้เป็นคนดี สอนให้สัมมาทิฏฐิ ถ้าเป็นสมาธิก็เป็นสัมมาสมาธิ ถ้าเป็นปัญญาก็เป็นสัมมาปัญญา

สัมมาๆ สัมมาปัญญา ปฏิบัติเพื่อปัญญา ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาจะรู้แจ้งจะแทงทะลุปรุโปร่งไป พระพุทธศาสนาสอนไปนู่น แต่มันก็ต้องอาศัยพื้นฐานนี้ อาศัยจิตสงบ จิตสงบเพราะจิตมันเป็นคนทําไง

ทีนี้ไอ้พระที่ภาวนาก็ “ทําสมาธิๆ”

เขาทําความสงบของใจ เขาทําใจให้สงบ ทําให้มีความสุข ทําให้สงบระงับ แล้วเอาความสงบระงับแล้ว ค้นคว้าหาการงานของเรา หาวิปัสสนาของเรา ทําหน้าที่การงานของเราต่อไป ไม่ใช่สมาธิเป็นเป้าหมาย สมาธิเป็นความสงบของใจ ทําสมาธิ ทําเพื่อความสงบระงับ ความสงบระงับแล้วเราจะใช้ปัญญาต่อเนื่องกันไป

ฉะนั้น ถ้าจิตสงบแล้ว เพราะเราทําจิตสงบแล้ว สงบจริงหรือเปล่า แล้วบอกทําจิตสงบแล้ว แต่จิตสงบแล้วกับหลวงพ่อพูดคนละเรื่องเลย หลวงพ่อพูดจิตสงบแล้วมันสงบอย่างไร แต่เขาสงบแล้ว สงบแล้วถ้าเห็นอะไร เขาบอกว่า “ถ้าจิตสงบแล้วเห็นสิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นปัจจุบัน”

คําว่า “เห็นสิ่งใดสิ่งหนึ่ง” นี่เวลาถาม ภาวนาถูกไหม ถูก แล้วข้างหน้าต่อไปอย่างไร เพราะเวลาเห็นสิ่งใดสิ่งหนึ่งมันเป็นปัจจุบัน ถ้าเห็นสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เห็น ดูสิ เวลาคนเห็นนิมิต เห็นเทวดา อินทร์ พรหม เห็นส่งออก แล้วเวลาคนเห็นกายเหมือนกัน เห็นนิมิตเหมือนกัน เห็นกาย ทําไมมันถูกล่ะ ทําไมคนคนหนึ่งเห็นผิดล่ะ ทําไมคนคนหนึ่งเห็นถูกล่ะ แล้วคนคนเดียวกัน บางทีก็เห็นผิด บางทีก็เห็นถูก

ถ้าเห็นถูก เห็นไหม เห็นถูก จิตสงบแล้วจิตมีกําลัง พอจิตมีกําลังมันเห็นอะไร มันก็เหมือนเราสดชื่น กําลังสดชื่น มีกําลัง ทําอะไรก็โอ้โฮ! คล่องตัวไปหมดเลย แต่ตอนนี้ป่วยจนลุกไม่ได้แล้ว เราเห็นแล้วทําอะไรล่ะ จิตไม่สงบไง

เรานอนแบะอยู่บนเตียงเลย กล้ามเนื้ออ่อนแรง ยกมือก็ไม่ได้ แม้แต่ยกนํ้าดื่มเองก็ไม่ได้ แล้วให้ทําอะไรล่ะ เห็นอยู่นี่ แก้วนํ้าตั้งอยู่นี่ แก้วนํ้าก็ตั้งอยู่นี่ กล้ามเนื้ออ่อนแรง หยิบไม่ได้ กระหาย อยากกินนํ้ามาก กดออด กดก็ไม่ได้ ยกมือไปไม่ได้ กดออดเรียกพยาบาลป้อนที นี่เห็นถูกหรือเห็นผิด

ฉะนั้น เวลาเห็น นี่ไง สมาธิ มิจฉาสมาธิ สัมมาสมาธิ เวลาปัญญา มิจฉาปัญญาหรือสัมมาปัญญา ถ้ามิจฉาๆ สมุทัยมันแทรก มิจฉาก็เห็นแก่ตัว มิจฉาคืออยากได้ธรรมะของพระพุทธเจ้า มิจฉาคือพูดธรรมะพระพุทธเจ้าด้วย แต่ตัวเองไม่รู้ แต่พูดธรรมะของคนอื่นไง

เขาถามปัญหา เดี๋ยวจะหาว่าหลวงพ่อแรงอีกแล้ว

มันไม่ใช่แรงหรอก ที่เวลาพูด มันพูดเปรียบเทียบไง เวลาโยมถามปัญหามา เราได้อาศัยว่าเราได้ทํางานตอบโยม แต่เวลาเราตอบปัญหาไปแล้วมันเข้าเว็บไซต์ไป สังคมได้ประโยชน์ แล้วสังคม ตอนนี้สังคม ดูสิ สังคมเป็นเหยื่อ ทุกคนก็มาหาเหยื่อจากสังคมนี้ แล้วเรา เวลาเราพูด เราพูดเพื่อใคร ที่เห็นถูกเห็นผิด เราพูดเพื่อใคร เพราะอะไร

เพราะว่าประสาเรา เราคิดว่าเรามีปัญญาพอที่จะไม่เป็นเหยื่อใคร เราคิดว่ากูเอาตัวรอดได้ แต่กูพูดเพื่อใครล่ะ กูไม่ได้พูดเพื่อกูนะ ฉะนั้น เวลามีปัญหามา เราทําหน้าที่คือเราตอบผู้ถามปัญหาด้วย แล้วเราพูดออกไปแล้วมันเพื่อสังคมได้ประโยชน์ด้วยไง ฉะนั้น สังคมได้ประโยชน์ เวลาถ้าจิตสงบแล้ว เวลามันเห็น เห็นอย่างไร เห็นถูกเห็นผิด ถ้าเห็นถูกเห็นผิดนะ ถ้าเห็นถูก เขาว่าถามหลวงพ่อ หลวงพ่อก็ว่าถูกสิ ถ้าเราเห็นผิดล่ะ เห็นผิด หลวงพ่อก็บอกว่าถูก เห็นผิด หลวงพ่อบอกว่าถูก เห็นผิด

เห็นผิดก็เอ็งเห็นน่ะ ถูก ถูกคือเอ็งทํามา เอ็งถึงได้เห็นอย่างนั้นไง ถ้าเห็นแล้ว ถ้าเห็นผิด

คําว่า “ถูก” ถูกคือทํามาจนเห็น แต่ถ้าเห็นนี้มันผิด ผิด ต้องแก้ไข ผิด มันไปไม่ได้หรอก ถ้าผิดนะ เราไปตามนั้นนะ มันจะลงมิจฉาไปเรื่อย ถ้ามันผิดไปแล้วนะ มันจะขึ้นมาเห็นอีกไม่ได้ มันจะรู้อย่างนั้นอีกไม่ได้ ต่อไปมันจะไม่เห็นเลย

ถ้าเห็นแล้วนะ เราทํา เราเห็นกาย เราเห็นอะไรที่มันผิด แล้วเราเดินตามไป เราแก้ไปนะ จิตนี้มันจะออกห่างจากธรรมะไปเรื่อยๆ ออกห่างจากธรรมะไป ออกห่างจากธรรมะไป ออกห่างจากสัจธรรมไป มันจะได้อะไรมา มันจะได้แต่ความร้อน มันจะได้แต่ความทุกข์ความยาก เดี๋ยวมันก็เลิกภาวนา พอถึงที่สุดแล้ว อ๋อ! ภาวนาเป็นอย่างนี้เองหรือ ภาวนาแล้วครอบครัวก็แตกแยก เงินทองก็ไม่มี ร่างกายก็ทุพพลภาพ โอ๋ย! เลิกดีกว่า เพราะอะไร เพราะมันเห็นผิด

ถ้ามันเห็นถูก

“แล้วเห็นผิด หลวงพ่อว่าถูกได้อย่างไร”

อ้าว! ที่เอ็งเห็น เอ็งเห็น เอ็งแก้ไข แต่ถ้ามันถูกต้องล่ะ ถูกต้อง มันเป็นสัมมาไง เพราะเป็นสัมมานะ เวลาพิจารณาไปแล้ว ถ้าเห็นผิด มันพิจารณาไปแล้วมันมีแต่ทําให้จิตใจเสื่อม จิตใจมันออกจากธรรมะไป

ถ้าเห็นถูก เห็นถูก วิปัสสนาไปแล้วมันปล่อย กําลังมันเกิดขึ้น ปัญญามันเกิดขึ้น คําว่า “มันเกิดขึ้น” มันเป็นอะไร มันเป็นสัจธรรมไง ถ้าเห็นถูกนะ เห็นถูก เวลาสํารอกมันคายออกไป เข้าสู่สัจธรรม เข้าสู่กระแส ถ้าถึงที่สุดมันพาดกระแสเลย ถ้าเห็นถูกมันเป็นแบบนี้ นี่แก้ให้ถูก มันจะถูกมาเรื่อยๆ ไง

แต่ไม่ใช่แก้ให้ผิด ถ้าคนไม่เป็นมันแก้ให้ผิดไง เพราะแก้ให้ผิด มันเป็นตรรกะ มันจินตนาการได้ พูดไปเรื่อย แต่ผิดถูก ไอ้คนทําได้รับผล จะบอกว่าไอ้คนทําน่ะซวย ซวยไอ้คนทําได้รับผลเพราะมันเห็นผิด แล้วไอ้คนแก้ไม่มีวุฒิภาวะ มันก็พูดไปตามตํารา ไอ้คนเห็นผิดมันก็ทําไปเรื่อย แล้วผลที่ตกขึ้นมาคือไอ้คนทําเสื่อม แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์ ท่านจะมาถูก สอนให้ถูก ลากมาให้ถูก

ถ้ามันผิด มันผิดอยู่แล้ว มันผิดอยู่แล้วเพราะอะไร เพราะจิตมันไม่สงบไง ถ้าจิตมันสงบนะ มีสิ่งใด จิตสงบ ขนาดว่าเราเห็นนิมิตใช่ไหม เวลาจิตสงบแล้วเห็นนิมิต เราเข้ามาสู่จิต นิมิตนั้นดับ ถ้าเราเห็นนิมิต เราตามนิมิตนั้นไป นิมิตนี้มันจะหลอกมากขึ้น เห็นไหม เวลาเห็นผิด

ขณะที่ว่าส่งออกเห็นนิมิตผิดไหม ผิด แล้วถ้าจะแก้ กลับมาที่พุทโธ กลับมาที่พุทโธ เพราะพุทโธมันไม่ส่งออก นิมิตนั้นก็ดับ นี่ง่ายๆ เวลาหลักการมันง่ายๆ แต่คนทํามันไม่ง่ายน่ะสิ เพราะตัณหามันยุแหย่ มันไม่ง่ายเพราะตัณหา ถ้าตัณหาเป็นเรา มันไปเลย ถ้าแก้ให้ถูก จบตรงนี้

“ถ้าจิตสงบแล้ว เมื่อเห็นสิ่งใดที่เห็นเด่นชัด ยกสิ่งนั้นขึ้นวิปัสสนาใช่หรือไม่ครับ”

ใช่ วิปัสสนา แล้วถ้ามันเห็นถูกนะ จิตสงบแล้วใช้ปัญญา ถ้ามันเห็นผิด มันจะแยกแยะได้เลย ถ้าเห็นผิดนะ ถ้าเห็นถูก มันจะเป็นไตรลักษณ์ คําว่า “เป็นไตรลักษณ์” มันจะแปรสภาพให้เราเห็น ชัดๆ เลย มันเป็นไตรลักษณ์นะ มันจะย่อยสลายเลย มันจะเหลือแต่ความเวิ้งว้างเลย นี่ถ้าเห็นถูกนะ ถ้าเป็นมรรคนะ

ถ้าเห็นผิด เห็นผิด เห็นเทวดา เทวดาจะชวนไปเที่ยวสวรรค์ เทวดาจะชวน จะชวนไปเห็นนางฟ้า ถ้าเห็นผิดมันต่อเนื่อง มันเกี่ยวเนื่องไป ถ้าเห็นถูกมันเป็นไตรลักษณ์ พิจารณาแล้วมันย่อยสลาย มันเป็นแบบนี้ นี่เห็นถูก

แล้วมันพิจารณาอย่างนี้ใช่ไหม

ใช่ หัดทําอย่างนี้เรื่อยๆ ไป นี่ข้อที่ ๑. ใช่ไหม

“๒. เมื่อพิจารณาไปแล้วมันยังไม่กระจ่างแจ้ง แต่จิตมันถอนออกจากการพิจารณา เรียกว่าจิตอ่อน ให้กลับมาพุทโธ และสะสมขึ้นมาใช่หรือไม่”

ใช่ การพิจารณาไปแล้ว เมื่อมันไม่กระจ่างแจ้ง เวลาพิจารณาไปแล้วมันปล่อย ถ้ามันเห็นถูกนะ พิจารณาไปแล้วมันปล่อย กําลังมันไม่พอ พิจารณาซํ้าพิจารณาซาก พิจารณาไปแล้วมันไม่กระจ่างแจ้ง มันไม่กระจ่างแจ้ง แต่ครั้งที่แล้วบอกว่าพิจารณาไปแล้วยังสงสัยว่ายังมีอยู่

เพราะมันไม่กระจ่างแจ้ง เพราะมันยังมีสงสัย มันมีสมุทัยแฝงอยู่ ถ้ามันพิจารณาไปบ่อยครั้ง พอมันสมดุล มันจะไม่มีความสงสัย ไม่มีสิ่งใด แล้วไม่มีจุดต่อมที่ว่ายังสงสัยอยู่

สงสัยนั้นคือภวาสวะ สงสัยนั้นคือภพ ฉะนั้น เวลามันไม่กระจ่างแจ้ง พิจารณาไปแล้วมันไม่กระจ่างแจ้ง ถ้ากําลังไม่พอ วางเลย ไม่ต้องพิจารณา กลับมาพุทโธ กลับมาพุทโธให้มีกําลัง มีกําลังแล้วมันถึงพิจารณาได้ ถ้าไม่มีกําลัง พิจารณาไปแล้วมันไม่กระจ่างแจ้ง พิจารณาต่อเนื่องไปมันก็เสื่อมไปเรื่อยๆ สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน มันจะก้าวเดินไปพร้อมกัน เริ่มต้นจากพยายามทําความสงบ

เขาบอกทําสมาธิๆ

ไม่ใช่ ใช้ปัญญาทําความสงบของใจ ถ้ามันได้สมาธิก็ได้สมาธิ เพราะเราไม่ได้ทําฌาน

ฌาน ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ฌานมันขึ้นลง รูปฌาน อรูปฌาน แต่สมาธิ ทําสมาธิ ทําศีล สมาธิ ปัญญา เราต้องการพื้นฐานของความสงบเพื่อจะเจริญปัญญา ถ้าเจริญปัญญา

เวลาพิจารณาไปแล้วมันไม่กระจ่างแจ้ง มันไม่กระจ่างแจ้ง เราก็ถอนกลับมา หรือว่าถ้าพิจารณาไปแล้ว เวลาจิตมันถอนออกจากการพิจารณา

ถ้าจิตมันไม่สงบ มันถอนเองเลยนะ เพราะคนมันไม่มีกําลัง คนไม่มีกําลังแล้วก็ฝืนให้มันไปทํา มันไม่ไหว มันก็ถอยน่ะสิ มันถอยยังดี หลวงตาใช้คํานี้นะ คํานี้เราจําแม่นเลย แล้วมันฝังใจมาก ท่านบอกว่า การทําความสงบ พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนสมาธิ จะบอกทําสมาธิไม่ได้ ต้องบอกทําความสงบ เวลาทําความสงบ เวลาทําสมาธิ พอจิตมันสงบแล้วอย่าไปดึงมันออก อย่าไปกวน ท่านบอกว่า ถ้าจิตมันสงบแล้วปล่อยให้มันสงบ แล้วให้มันคลายตัวออกมาเอง แต่บางทีเราใจร้อน พอจิตสงบแล้วเราอยากจะดึงออกมาทํางานไง ท่านบอกว่าจิตสงบแล้วนะ แล้วเรากระตุ้นให้มันออกมา ดึงออกมา ท่านบอกต่อไปจะทําสมาธิยาก ต่อไปจะเข้าไม่ได้อีกเลย

นี่ไง นี่ก็เหมือนกัน เวลาคนทําสมาธิ คนทําความสงบของใจมันจะรู้เลยว่ามันเข้าไปแล้วมันไปพักอย่างไร แล้วมันคลายตัวออก คลายตัวออกมาอย่างไร แล้วบางคนใจร้อน ดึงมันออกมา หรือไปทําให้มันออกมา แล้วต่อไปทําไม่ได้อีกเลย ต่อไปเข้าไม่ได้อีกเลย

ครูบาอาจารย์ที่ท่านชํานาญนะ ท่านทํามานะ อุปสรรคมันเยอะ เพราะอะไร เพราะคนไม่รู้แล้วทํา คนไม่รู้ไปทํา อุปสรรคมันเยอะเลย แต่เพราะไม่รู้แล้วทํามันถึงมีอุปสรรค แต่ก็ต่อสู้มา แก้ไขมาจนมันผ่านมาได้ ในเมื่อเป็นอาจารย์ เป็นอาจารย์ เป็นผู้ที่ห่วงใย ผู้ที่ปฏิบัติ ท่านบอกไว้ก่อน

ฉะนั้น ถ้ามันบอกมันพิจารณาแล้วมันถอนเอง

จิตมันไม่มีกําลัง มันถอนเอง มันดีอยู่แล้ว พอถอนก็กลับมาที่พุทโธ แล้วมีกําลังแล้วจับมาพิจารณาใหม่ กลับไปพิจารณาใหม่ พิจารณาอยู่แล้ว เพราะมันเป็นหน้าที่การงานของเรา เราเกิดมาชาติหนึ่ง เรากินอาหารมาไม่รู้กี่หมื่นมื้อ เราจําเป็นจะต้องกินไปอีกเรื่อยๆ ไม่ต้องห่วงว่ากินมื้อนี้แล้วเดี๋ยวมื้อหน้ากินไม่อร่อย เดี๋ยวมื้อหน้าไม่กิน ไม่เป็นไร ทําแล้ว ปล่อยแล้ว ซํ้าๆ ทําซํ้าๆ นี่คือประสบการณ์ ทําอย่างนี้ต่อเนื่องๆ ไป

จากที่มันผิด แก้ให้มันถูก แก้ให้มันถูก ทําให้มันถูกทางขึ้นมา แล้วทําให้ถูกทางขึ้นไปแล้วยังมีทางต่อเนื่องไป ยังทําของเราต่อเนื่องขึ้นไป ไม่ต้องห่วง ทําของเราต่อเนื่องไป

พูดถึงข้อที่ ๒. “เมื่อพิจารณาแล้วมันไม่กระจ่างแจ้ง และจิตมันถอนออกมาจากการพิจารณา เรียกว่าจิตอ่อนใช่ไหม”

ใช่ จิตมันอ่อนด้วย มันต้องเหนื่อย คนเราถึงจิตเข้มแข็งขนาดไหน มันก็ต้องพัก มันเหนื่อยมันล้าไง เราออกใช้ปัญญาคือการทํางาน คนทํางานแล้วมันต้องพักผ่อน คนทํางานเกิดมาไม่ต้องกินไม่ต้องนอน ทํางานทั้งชาติเลย มันไม่มีหรอก คนเกิดมาทํางานเขาต้องพักต้องผ่อน ต้องร้อยแปด นี่ก็เหมือนกัน ทํามันยังมีเทคนิคอีกเยอะนัก ปฏิบัติไปมันจะรู้ของมัน

นี้เขาว่า “อย่างนี้ถูกต้องไหม”

ถูก แก้ให้ถูก

ขอแค่ ๒ คําถามเนาะ เพราะระยะทางยังอีกไกล ยังต้องภาวนาไปอีกเยอะมาก แล้ว “ปล. ภาวนาแล้วครอบครัวดีขึ้น การทํางานมันมีสติมากขึ้น”

พระพุทธศาสนาสอนที่นี่แหละ พระพุทธศาสนาสอน อย่างน้อยก็เป็นที่พัก เวลาคนทําสมาธิได้นะ เหมือนคนเดินอยู่บนถนนแห่งชีวิต แล้วมีบ้านเรือนให้พัก แต่คนถ้าทําสมาธิไม่ได้ มันเหมือนคนเดินบนถนนแห่งชีวิต แล้วเป็นคนไร้บ้าน ทุกข์มาก แต่ถ้าคนปฏิบัตินะ มันมีบ้านมีเรือนไว้ ถนนแห่งชีวิตนี้มีที่พักที่อาศัย

นี่เหมือนกัน ทีนี้เวลาปฏิบัติแล้วครอบครัวดีขึ้น การทํางานมีสติมากขึ้น นี่แหละผลของศาสนา มนุษย์เรามีศาสนาเป็นที่พึ่งที่อาศัย หลวงตาพูดบ่อย ถ้าไม่มีศาสนา เราจะทุกข์ร้อนกันมากกว่านี้นัก แล้วคนที่นับถือศาสนาพุทธเป็นคนที่มีบุญมาก มีบุญมาก มีบุญมากเพราะศาสนาพุทธให้อิสรภาพมาก ลองไปนับถือศาสนาอื่นสิ เขามีกติกาบังคับ ต้องทําตามนั้นๆ แล้วถ้าไม่ทํานะ เขามีตํารวจศาสนา เขาจับ เขาทํารุนแรงนะ

พระพุทธศาสนานี้ปล่อยอิสรภาพมาก แล้วให้สติปัญญาเราคิดค้นเอง เชื่อเอง แต่ก็เชื่ออย่างนี้ อย่าเชื่อเป็นเหยื่อ สังคมอ่อนแอเป็นเหยื่อทั้งนั้นเลย แต่เพราะศาสนาเปิดกว้างเพื่อให้คนมีปัญญาได้เข้าถึงธรรม มันก็ต้องเปิดกว้างอย่างนี้ จบ

ถาม : เรื่อง “ขอฟังธรรม”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ลูกขอกราบขอบพระคุณหลวงพ่อที่ให้สติลูกค่ะ ลูกขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะสอนลูกอีกสักนิดเกี่ยวกับเรื่องการเคลื่อนไปของจิตได้ไหมคะ ลูกมีปัญหาปวดขา นั่งสมาธิไม่ได้ แต่ตอนนี้ก็พยายามจะเรียนรู้วิธีการเดินจงกรมเสริมแทน ลูกไม่ได้นั่งสมาธิ แต่ลูกสังเกตเห็นว่า ปกติแล้วเหมือนมันมีลักษณะคล้ายๆ พลังงานเล็กๆ ที่กําลังหมุนไป กําลังเคลื่อนไปก่อนที่ความคิดจะเกิดขึ้นมาเสมอ กราบขอบพระคุณมากค่ะ

ตอบ : พลังเล็กๆ หรือจะพลังสิ่งใดก็แล้วแต่ เวลาคนเรามันเฉลียวคิดนะ เวลาคนเรา เราคิดโดยสามัญสํานึก เราคิดตลอด เราคิดตลอด แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ เรามาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านจะบอกว่าคนเราทุกข์เพราะความคิด

เพราะมึงคิดมันถึงได้ทุกข์ พอเราคิดเราถึงได้ทุกข์ เราศึกษาปั๊บ เราก็จะหยุดความคิด พอหยุดความคิด มันจะเกิดคําถามนี้ “ลูกรู้สึกว่ามันมีพลังงานคล้ายๆ กับมันหมุนเคลื่อนที่”

ไอ้กรณีอย่างนี้เขาเรียกอะไรนะ เวลากินยา ผลข้างเคียง เวลาปฏิบัติธรรม ผลข้างเคียงมันเยอะมาก นี่ก็เหมือนกัน เราพยายามจะรู้ทันตัวเราเอง ถ้ามันจะเกิดอะไรขึ้นก็ไม่ต้องไปสนใจผลข้างเคียงไง

ทางการแพทย์นะ เวลารักษา เขาห่วงผลข้างเคียงมาก ถ้ารักษาโรคนี้มันจะเกิดผลข้างเคียงโรคต่อๆ ไป แต่นี้ของเรา เราจะปฏิบัติภาวนาใช่ไหม คนเราทุกข์เพราะความคิด ทุกข์เพราะตัณหาความทะยานอยาก เราก็จะหยุดยั้งมัน พอจะหยุดยั้งมัน มันเริ่มต้นใส่ใจ ใส่ใจ มันมีผลข้างเคียง มีรูป เวลาภาวนาไปจะเห็นนิมิตเห็นอะไร ผลข้างเคียงทั้งนั้นน่ะ

เราต้องทําความสงบของใจ เราต้องทําความสงบของใจ เราอยากให้ใจเราสงบ เราจะทิ้งโลก เราไม่อยากแบกโลก นี่ก็เหมือนกัน เราแบกความคิด ความคิดทําให้เราทุกข์ แต่เรามีสติปัญญา เราก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิไล่เข้ามา มันจะรู้จะเห็นสิ่งใด ผลข้างเคียง อย่าไปสนใจมัน แล้วเราตั้งใจ ตั้งใจทําของเรา ตั้งใจทําของเรา

ไอ้ที่หมุนๆๆ มันเหมือนกับกลืนนํ้าลาย นั่งแล้วเหงื่อแตก มันมีร้อยแปด ผลข้างเคียงเยอะมาก ผลข้างเคียงเพราะอะไร เพราะโดยความคิดของเรา เราคิดวันหนึ่ง คิดจนเอาความคิดมาเรียงไม่ถูกว่าเราคิดอะไรบ้าง แล้วเวลาจะคิดอะไรปั๊บ กิเลสมันก็ยุแหย่เลย กิเลสมันก็แหย่เลย

ทีนี้พอมีสติจะรู้ทันความคิด มันก็มีผลข้างเคียง มีลักษณะพลังงานอะไรก็แล้วแต่ พลังงานก็คือความคิด มีอะไรจะเกิดขึ้น วาง แม้แต่โลกเขายังไม่แบกมันเลย ไอ้นี่ความคิดเราก็ไม่แบกมัน อะไรจะเกิดขึ้น เราก็ไม่แบกมัน เราไม่แบก เราจะวาง เราวางแล้วมีสติด้วย วางแล้วมีสติ สติของเรา จิตของเรา เราวางทุกอย่าง แต่เราเหลือตรงนี้ไว้ไง

ไม่ใช่ว่าวางหมดเลย แล้วก็นู่น จับหนูส่งโรงพยาบาล ก็คนบ้าไง คนบ้ามันขาดสติไง มันวางจนไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอันเลยหรือ

เราวาง วางความคิด แต่เรามีความรู้สึก ความรู้สึกนี้มีสติไว้ ทุกอย่างมีไว้ ไอ้พลังงานๆ จะน้อยไป ไอ้เรื่องที่ว่าปวดขงปวดขา

เวลาเวทนามันเกิด ถ้าเวทนามันเกิดก็ส่วนเวทนานะ ไอ้เวทนามันเกิด คนเรามันอยู่ที่บาปกรรม คนทําเวรกรรมสิ่งใดมา ขณะที่ทําเวรกรรมสิ่งใดมาแล้ววางไว้ ตอนนี้เราจะตั้งใจปฏิบัติ ถ้าเราจะตั้งใจปฏิบัติ สิ่งอะไรเกิดขึ้น เราตั้งสติของเราไว้ แล้วเราผ่านอันนี้ไป เดินจงกรมก็ได้ นั่งสมาธิก็ได้

แต่นี่ไม่ได้ พออะไรมันผ่านมา ความจริงมันแค่ผ่านมาแล้วมันจะผ่านไป พอมันผ่านมา จิตมันไปยึดไว้ไง อารมณ์อย่างนี้ยึดไว้ แล้วอารมณ์นี้จะฝังใจไปตลอดชีวิตเลย อารมณ์ดีๆ ผ่านมาเยอะแยะเลย มันไม่เคยยึดสิ่งที่ดีๆ เลย เวลาอารมณ์อะไรไม่ดีมา ยึดไว้ แล้วเวลาคิดก็คิดแต่สิ่งที่ไม่ดี สิ่งที่ไม่ดีมันคิดบ่อยเลย แต่สิ่งดีๆ มันไม่ค่อยเคยคิดเลย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ไอ้เวทนา ความรู้สึกมันมีทั้งนั้นน่ะ ถ้าเราไม่ไปข้องแวะกับมัน เวลาเราจะนั่ง เราพุทโธของเราชัดๆ ไปเลย ใช้ปัญญาอบรมสมาธิไปเลย แล้วถ้ามันเกิดขึ้น เราก็เปลี่ยนแปลงของเราไป ถ้ามันไม่ได้ ไม่ได้ก็วาสนาของเราไง เวลาเพลิดเพลินกับชีวิตทั้งชีวิตเลย ไม่เห็นเป็นอะไร เวลานั่งสมาธิ ๒ นาที ปวดแล้ว

มันเป็นบาปกรรมของใคร บาปกรรมของคนมันก็เจออุปสรรคอย่างนั้น แล้วอุปสรรคมีทุกคน แต่อุปสรรคของคนมันมีมากหรือน้อย บางคนนี้มีอุปสรรคมหาศาลเลยนะ แต่จิตใจเขาเข้มแข็ง เขาดูว่าเป็นของเล็กน้อย เขาผ่านได้หมดเลย ไอ้เราเกิดมาอาการ ๓๒ ครบ ทุกอย่างก็ครบ เสร็จแล้วอะไรหน่อยก็น้อยใจ อะไรหน่อยก็น้อยใจไปฝัง

ตอนนี้มันมีใช่ไหม คนพิการที่เขาเอามาปลุกเร้าให้คนมีกําลังใจ เห็นไหม เขาพิการนะ เขายังมาให้กําลังใจคนสมบูรณ์เลย เขาพิการนะ เขายังทําอะไรประสบความสําเร็จในชีวิตเขา เขาโด่งดังไปทั่วโลกเลย เอ็งอาการ ๓๒ เต็มตัวเลย โอ๋ย! ปวดขา ปวดๆ

เขาพิการ เขายังผ่านไปได้เลย ถ้าคิดอย่างนี้ปั๊บ ไอ้ที่เวทนงเวทนานะ มันจางไป เพราะเราไม่ให้ค่ามัน เราไม่ให้ค่ามัน มันเกิดมาในใจเราไม่ได้หรอก แต่นี่เราไปให้ค่ามันไง เวทนาเล็กน้อย เราก็ให้ค่ามันเสียใหญ่โต เหยียบยํ่าหัวใจ แล้วก็มาถาม “หลวงพ่อๆ”

เราสอนให้คนไม่แบกโลกนะ แต่กูต้องแบกพวกมึงนี่ โอ้โฮ! ใครๆ ก็ต้อง...สอนไม่ให้แบกโลก แล้วเอ็งไปแบกใครล่ะ

ไม่ต้องแบกใครหรอก ให้คิดอย่างนี้ เวลาคิด มันพัฒนาขึ้น เดี๋ยวใจเข้มแข็งขึ้นนะ ไอ้เวทนานี้ก็เล็กน้อย ทุกอย่างเล็กน้อยหมด ถ้ามันเล็กน้อยมันก็จบไง คําว่า “จบ” เอาที่นี่ ถ้าเราเอาที่นี่นะ เราดูแลเรา เรารักษาใจของเรา แล้วภาวนาไป

ไอ้ปัญหานี้ ปัญหานี้มันเกิดขึ้น แล้วเราจะพูดนะ ถ้าภาวนาแล้วเป็นขึ้นมานะ ไอ้ปัญหาที่ถามหลวงพ่อ พอนึกถึงแล้วจะอายเลยล่ะ เพราะมันไม่ใช่ปัญหา แต่เวลามันอ่อนแอ มันเลยเป็นปัญหา แต่ถ้าภาวนาไปแล้วนะ นี่ไม่ใช่ปัญหาหรอก แล้วมาคิดถึงตอนนั้นนะ เขินๆ เลย แต่ตอนนี้ โอ้โฮ! “หลวงพ่อๆ”

ตั้งสติไว้ วุฒิภาวะของใจ เวลามันปฏิบัติขึ้น มันเจริญขึ้น ดีขึ้น คนเรามันต้องเจริญขึ้นสิ ทุกคน เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อสัตว์ขนสัตว์ เผยแผ่ธรรมก็เพื่อนี้ไง ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา วันมาฆบูชา ๒ วันนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเย้ยมาร เวลาปลงอายุสังขาร “มารเอย เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังไม่เข้มแข็ง ไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ ไม่ยอมนิพพาน ไม่ยอมนิพพาน ไม่ยอมนิพพาน” มารก็ดลใจมาตลอด ดลใจมาตลอด จนมาฆะอีก ๒ วันนี้ พระพุทธเจ้าปลงอายุสังขารเลย “อ้าว! อีก ๓ เดือนจะตาย” โอ้โฮ! โลกธาตุนี้ไหวหมด พระอานนท์นี่เซ่อเลย

นี่ไง ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาเข้มแข็ง สามารถกล่าวแก้ กล่าวแก้ความสงสัย กล่าวแก้คือว่าถอดถอนมันน่ะ กล่าวแก้ได้ทุกๆ อย่าง พอกล่าวแก้ได้ อีก ๓ เดือนจะนิพพาน แล้วในหัวใจเรา ถ้าเราพัฒนาขึ้นมามันก็จะเป็นแบบนี้ มันจะเข้มแข็ง มันจะดีขึ้น มันจะพัฒนาขึ้น เราเอาที่หัวใจของเรา ศาสนาสําคัญตรงนี้ สําคัญที่ให้ใจทุกคน อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ใจดวงนั้นพัฒนาขึ้น ใจดวงนั้นดีขึ้น ใจดวงนั้น สาวกสาวกะ ศากยบุตรพุทธชิโนรส จากที่อ่อนแอๆ มันเข้มแข็งขึ้นมา ภาวนาขึ้นมา พอภาวนาขึ้นมาแล้ว ร่มโพธิ์ร่มไทร

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านภาวนาแล้วเป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของเรา หลวงตา ครูบาอาจารย์ของเราเป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของเรา แล้วเราภาวนาขึ้นมา เราก็เป็นร่มโพธิ์ร่มไทรในตัวเราเองก่อน เพราะเรารู้แจ้ง

รู้แจ้งแล้ว ไอ้กิเลสเล็กๆ น้อยๆ อย่างนี้ที่มันมายุมาแหย่ มันเข้ามาไม่ได้หรอก ไม่แบกโลก ไม่แบกความคิด ไม่แบกตัณหาความทะยานอยาก ไม่แบกครอบครัวมาร ละทิ้งมันหมด เอวัง

หลวงปู่มั่นพูดประจํา แล้วมันก็กินใจเรามาก
จิตมันแก้ยากนะ จิตมันแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ
การแก้จิต จิตมันเป็นได้หลายหลาก
จิตเป็นความมหัศจรรย์มากนะ จิตนี้เป็นได้ทุกๆ อย่างนะ
จิตเป็นได้ทุกอย่าง เป็นมนุสสเปโต มนุสสเทโว
เป็นเทวดา เป็นพรหม เป็นได้หมดเลย
เป็นเดรัจฉาน เป็นเปรต เป็นผี เป็นได้หมดเลย
จิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก จิตนี้เป็นได้ทุกอย่าง
แล้วเราจะแก้ว่ะ เราจะแก้ว่ะ

๒

จิตรักษายาก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๗ มีนาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การห่างครูบาอาจารย์ มีผลต่อการปฏิบัติจริงๆ”

กราบเท้าครูอาจารย์ที่เคารพอย่างยิ่ง ช่วงหลังหนูปฏิบัติไม่สมํ่าเสมอ ละเลยไปบ้าง และก็ผลที่ออกมาคือทําความสงบได้ยาก ทําให้ถอยหลังลงคลอง มาสํานึกได้ว่าเสื่อมลงมากก็ตอนเกิดปัญหาที่ทํางานที่เป็นปัญหาระดับกลาง แต่ทําไมทุกข์เกินเหตุ

พอมาทําความสงบจึงชัดเจนว่า ธรรมเราอ่อนแอ กิเลสนําหน้านั่นเอง จะคลายทุกข์ได้ต้องมาทําความสงบทุกครั้ง แล้วก็ดีขึ้นเพราะมีธรรมมาสอน แต่พอห่างจากการทําความสงบ เรื่องที่ทุกข์ก็ผุดขึ้นอีก จึงสํานึกผิดที่ห่างการปฏิบัติ ไม่อย่างนั้นคงไม่แพ้ขนาดนี้ ตอนนี้มาทํา มันดีขึ้น แต่ก็ป่วยเสียแล้ว ลูกก็คงต้องเยียวยาตัวเองต่อไป และขอกําลังใจครูบาอาจารย์ด้วยนะคะ ที่พึ่งที่ดีของลูกที่สุด

ตอบ : นี่พูดถึงว่าเขาปฏิบัติ แล้วพอตอนนี้จิตมันเริ่มถอย พอจิตเริ่มถอย เห็นทุกข์ เพราะก่อนหน้านั้นมา เขาจะมาหาบ่อย มาหาบ่อยแล้วมาถามเรื่องภาวนา เพราะมันเจริญก้าวหน้า เจริญก้าวหน้าจนแบบว่าเขาก็กระหยิ่มยิ้มย่องนะ เหมือนมรรคผลจะหยิบเอาได้ เขากระหยิ่มยิ้มย่องมากว่าเขาทําได้ เขาจะหยิบเอามรรคผลได้

แล้วเราก็พยายามจะบอกเขา บอกเขาว่าต้องทําความสงบ เขาจะไปมากน้อยขนาดไหนต้องกลับมาที่ทําความสงบเพื่อจะเดินไปข้างหน้า

เขากระหยิ่มยิ้มย่องมาก แล้วเขาคิดว่าเขามั่นคงไง แต่วันนี้สารภาพมาเองเลย วันนี้สารภาพมาเลย สารภาพมาเพราะอะไร เพราะมันทุกข์ ถ้าคนไม่ทุกข์ แบบว่าความทุกข์ สวรรค์ในอก นรกในใจ

เวลามันมีความสุขนะ มันมีสวรรค์ในอก มันเหมือนขึ้นสวรรค์ทั้งเป็นเลย แล้วเวลามันตกนรก เวลาตกนรก ถ้าตกนรกมันทุกข์ยากมาก แล้วมันตกนรกแล้ว นรกในใจ ใครจะรู้อะไรกับเราล่ะ นรกในใจ เรานี่รู้เอง เห็นไหม ปัจจัตตัง ของมันรู้เอง สวรรค์ในอก นรกในใจ

ทีนี้สวรรค์ในอก นรกในใจ เพราะเรายังมีชีวิตนะ เพราะเรายังมีชีวิตอยู่ เราแก้ไขได้ ถ้าเรามีความสุขเหมือนเราขึ้นสวรรค์ ถ้าเรามีความทุกข์ เราเหมือนตกนรก ไอ้นี่สวรรค์ในอก นรกในใจ

แต่เวลาคนตาย เวลาหมดอายุขัยเป็นอะไรตายไป นั่นน่ะนรกสวรรค์ในวัฏฏะ นรกสวรรค์ในวัฏฏะคือว่ามันเสวยภพในโอปปาติกะ ไปเกิดบนสวรรค์ เกิดในโอปปาติกะ เกิดในนรกอเวจี เห็นไหม กําเนิด ๔ กําเนิดในครรภ์ ในไข่ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ

เรากําเนิดในไข่ เกิดในไข่ เกิดในไข่ด้วย เกิดในครรภ์ด้วย แล้วเวลาสัตว์มันเกิดในนํ้าครํา พวกสัตว์ แล้วเกิดโอปปาติกะ พวกโอปปาติกะ นั่นน่ะสวรรค์แท้ๆ นรกแท้ๆ แต่เวลาเรายังมีชีวิตอยู่ นี่มนุษย์สมบัติ มนุษย์สมบัติมันมีประโยชน์ ประโยชน์ตรงนี้

ถ้ามีครูบาอาจารย์คอยชี้แนะคอยบอก สวรรค์ในอก นรกในใจ มันเทียบเคียงได้เลย แล้วมันเทียบเคียงได้เลยเพราะมันเป็นข้อมูล ความลับไม่มีในโลก เราเป็นคนทํา ถ้านรกในใจ เวลาตายตอนนั้นมันก็ลงนรกแน่ๆ แล้วถ้ามันสวรรค์ในใจ เวลามันไป มันไปสวรรค์แน่ๆ

แล้วเวลาไปสวรรค์ คนเราทํามันก็มีบาปมีบุญทํามาร่วมกัน เวลาเราเสวยอารมณ์ใด เสวยภพใด ภพในปัจจุบัน เวลาตายไปมันก็ได้ภพในวัฏฏะอย่างนั้น แต่เวลาภพในวัฏฏะอย่างนั้น สิ่งที่มันทําบาปไว้มันก็อยู่ในนั้นน่ะ มันอยู่ในนั้น เวลาหมดโอกาสนั้นมันก็เวียนลงมา นี่ผลของวัฏฏะ เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

แต่ในการปฏิบัติ เราทุกข์ยากขนาดนี้ การทุกข์ยากขนาดนี้ นี่พูดถึงว่าถ้าเห็นทุกข์ยากขนาดนี้ เราจะย้อนกลับไปนํ้าใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น นํ้าใจหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น นํ้าใจของครูบาอาจารย์เราท่านวางข้อวัตรไว้

เราไปมองไง วัดนั้นเคร่ง วัดนั้นมีกฎกติกา วัดนั้นทําให้จู้จี้จุกจิก วัดนั้นไม่มีประโยชน์ นี่ไง สิ่งนั้นเขาป้องกันตรงนี้ไง สิ่งที่ว่าเขาเคร่งครัด เขาดูแล เขาก็ป้องกันเวลาจิตมันจะเสื่อมนี่ไง ดูนํ้าใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นสิ เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านเคยล้มลุกคลุกคลานมาก่อน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้นางพิมพามาเป็นมเหสี เจ้าชายสิทธัตถะมีสามเณรราหุลเป็นบุตร นี่คืออะไรล่ะ นี่มันก็มาจากปุถุชนทั้งนั้นน่ะ

แล้วหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมาจากไหนล่ะ ท่านก็มาจากชาวอุบลฯ ท่านก็มาจากปุถุชน ท่านมาแบบเรานี่แหละ ท่านไม่ใช่เป็นพระอรหันต์มาจากที่ไหน ท่านไม่ได้เป็นพระอรหันต์มาตั้งแต่เกิด ไม่มีคนไหนเป็นพระอรหันต์มาตั้งแต่เกิดเลย ทุกคนเกิดมาก็เป็นปุถุชนเหมือนเรานี่แหละ ถ้าเป็นปุถุชนเหมือนเรา มันก็ต้องอาบเหงื่อต่างนํ้า ต้องปฏิบัติเหมือนเรานี่แหละ

ทีนี้เวลาปฏิบัติเหมือนเรา ท่านมีบารมี คําว่า “ท่านมีบารมี” หมายความว่า เวลาทุกข์เวลายากขึ้นมา ท่านก็พยายามจะขวนขวายหาทางออก มีครูบาอาจารย์ที่ไหน มีคนชี้แนะที่ไหน ท่านก็พยายามขวนขวายไปหาอาจารย์ของท่านเพื่อจะหาทางออก แต่อาจารย์ของท่านก็ไม่มีวุฒิภาวะจะสอนได้ นี่สําคัญมาก

ถ้าสอนมา ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบอก จิตของท่านดื้อนัก คําว่า “ดื้อนัก” คือท่านมีเหตุผล ท่านเรียนมา ท่านมีอํานาจวาสนามา ถ้าใครที่มาพูดไม่มีเหตุมีผล แล้วมันจะเป็นอาจารย์เรา มันจะยอมลงได้อย่างไร อย่างพวกเรานี่นะ มีคนที่ไม่รู้แล้วมาบอกกล่าวเรา ชี้แนะเราไปถูลู่ถูกัง เรายอมฟังเขาไหม เราไม่ฟังเขาหรอก

นี่ก็เหมือนกัน เวลาหลวงปู่มั่นท่านเสีย ท่านไปนั่งอยู่ปลายเท้านะ ร้องไห้นะ เวลาหลวงตาท่านเป็นคนที่องอาจมาก ท่านเป็นสุภาพบุรุษ ท่านเป็นคนที่องอาจกล้าหาญมาก เวลาต่อหน้าใครก็ไม่กล้าทําไง

เวลาหลวงปู่มั่นท่านเสีย นั่งล้อมวงกันเต็มเลย ก็อยู่นั่นน่ะ เวลาเขาทําธุระเสร็จแล้วเขาหลบไป ท่านองค์เดียวไปนั่งอยู่ปลายเท้าหลวงปู่มั่น แล้วไปนั่งร้องไห้ที่นั่นน่ะ ร้องไห้เพราะอะไรล่ะ ร้องไห้เพราะอะไร เหมือนเรา เรานะ ถ้าเราทําอะไรผิดพลาดแล้วมีใครมาชักนําให้เราไปทางที่ถูก เราเห็นบุญคุณเขาไหม

แล้วหลวงปู่มั่นท่านเป็นอาจารย์ใช่ไหม แล้วดูสิ ท่านบอกว่าท่านจิตเสื่อม มาอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นก็สอนนะ จิตนี้เหมือนเด็กน้อย เด็กน้อยต้องมีพ่อแม่เลี้ยงดูมัน เด็กน้อยมันต้องการอาหาร เด็กน้อยมันก็เที่ยวเล่นไปประสาเด็กน้อยไป เราไม่ต้องไปห่วงมัน เราเตรียมอาหารไว้ เดี๋ยวเด็กน้อยมันหิวกระหาย มันต้องกลับมา แล้วให้กําหนดระลึกพุทโธๆ ไว้ พุทโธคืออาหารของใจ ท่านกําหนดพุทโธๆ ไว้ แล้วมันก็กลับมาจริงๆ

จากจิตเสื่อมนะ จากจิตที่มันจิตเสื่อม พอจิตเสื่อม พอมันดีขึ้นมา ท่านก็ภาวนาขึ้นมา มีปัญหาก็ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่นตลอด สุดท้ายแล้วเวลาท่านว่าท่านอยากได้อีก เวลาพิจารณาไปแล้วกายกับใจมันแยกออกจากกันโดยสัจจะโดยข้อเท็จจริงเลย มันมีความสุขมาก มีความสุขมากก็ไปรายงานท่าน แล้วพอปฏิบัติแล้วมันไม่ได้ความสุขอย่างนั้นก็ขึ้นไปหาท่านอีก บอกอยากได้อย่างนั้นอีก

“มันจะบ้าหรือ มันก็หนเดียวเท่านั้นน่ะ เวลามันขาดก็ขาดหนเดียว มันจะมาขาดซํ้าสองซํ้าสาม คนมันตาย ตายครั้งเดียว ตายสองหนสามหนไม่มีหรอก”

ติดอยู่ ๕ ปี คําว่า “ติดอยู่ ๕ ปี” คําว่า “ติดแล้ว” คิดดูสิ คําพูดของท่านเอง เพราะความเคารพบูชา เคารพบูชาหลวงปู่มั่นมาก ทีนี้เคารพบูชามาก ท่านพูดสิ่งใดมันก็ต้องเป็นจริงหมดไง

พอท่านพูดแล้ว ความเป็นจริงของหลวงปู่มั่นก็อย่างหนึ่ง ความจริงในใจท่านก็อย่างหนึ่ง ความจริงมันคนละระดับกัน มันก็ไปยึดมั่นว่าเป็นความจริงไง ติดอยู่ ๕ ปี

เราทําอย่างไรมันจะเอาออกมา โอ้โฮ! ต้องสับต้องโขกกัน โอ้โฮ! ทํากันเต็มที่ สัมปยุตกันตลอดเวลาเพื่อแก้ไขให้ได้ เพื่อดึงออกมาให้ได้ เพื่อแก้ทิฏฐิ เพื่อความเห็นให้เห็นถูกต้อง แล้วเวลาท่านออกมาได้ โอ้โฮ! มันไปใหญ่เลย

สมาธิแก้กิเลสไม่ได้ เวลาปัญญา ปัญญาก็เตลิดเปิดเปิง พอปัญญาเตลิดเปิดเปิง ขึ้นไปหาท่าน บอกว่า “ให้ออกใช้ปัญญาๆ ตอนนี้ก็ออกใช้แล้วนะ ออกใช้จนไม่ได้หลับไม่ได้นอนเลย โอ้โฮ! นอนไม่ได้เลย”

“นั่นแหละไอ้บ้าสังขาร”

ก็ยังจะเถียงนะ แต่เถียงแล้วมาระลึกได้ไง อ๋อ! เดี๋ยวก็เหมือน ๕ ปีอีกแหละ มันแหยงไง มันไม่กล้า พอจะเถียงไปมันก็แหยงแล้ว เพราะอะไร เพราะมันผิดพลาดมาเยอะ มันผิดพลาดมาเยอะ แต่คําว่า “ผิดพลาด” ผิดพลาดมันมีธรรมะที่ปฏิบัติมา กายกับใจแยกออกจากกัน มันมีคุณธรรมหนุนอยู่ไง พอมีคุณธรรมอุ้มอยู่ มันก็คิดว่านี่คือนิพพาน มันไม่ใช่ผิดพลาดลงมาจนเป็นปุถุชนอย่างเราจนทุกข์ยากขนาดนี้ มันผิดพลาดมาขนาดไหน มันมีธรรมะขั้นสองรับไว้ มันก็ว่านี่นิพพานๆ แล้วใครมันจะสามารถแก้ไขได้ สามารถที่จะเอาออกมาได้

ทีนี้พอเอาออกมาได้ มันระลึกถึงบุญคุณไง แล้วพอออกมาการใช้ปัญญาๆ หลวงปู่มั่นท่านก็ป่วยหนัก แล้วท่านก็เสียไป แล้วใครจะแก้เราล่ะ ไปร้องไห้ ไปนั่งร้องไห้อยู่ปลายเท้านะ ท่านเล่าเอง ไปนั่งร้องไห้ เราฟังท่านพูดทีไรเราก็นํ้าตาจะไหลทุกที

นํ้าตาจะไหลเพราะมันคิดถึงหัวใจ คิดถึงของคนที่มันไม่มีที่พึ่ง คิดถึงหัวใจที่มันบ้านแตกสาแหรกขาด ครูบาอาจารย์เราเพิ่งนิพพานไป แล้วมันไม่มีทางไป หลวงปู่มั่นท่านก็นิพพานของท่านไป ท่านก็เหนี่ยวรั้งธาตุขันธ์ของท่านไว้เพื่ออายุ ๘๐ นะ ไม่เกิน ๘๐ นะ ไม่เกิน ๘๐ นะ ท่านก็เหนี่ยวรั้งชีวิตของท่านไว้เพื่อจะสร้างศาสนทายาท ท่านพูดกับพระนะ “หมู่คณะให้ปฏิบัติมานะ แก้จิตมันแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ”

ท่านรักษาชีวิตมาเพื่อจะแก้หัวใจ แก้ลูกศิษย์ที่ปฏิบัติติดข้อง ท่านอยากจะแก้ ท่านเหนี่ยวรั้งชีวิตไว้ก็เพื่อแก้ไข เพื่อเป็นผู้ชี้นํา แล้วถึงเวลาที่สุดแล้วมันเหนี่ยวรั้งไว้ไม่ได้ หมดอายุขัย ท่านก็ต้องนิพพานไป

คนที่นิพพานไป คนที่รู้อยู่ว่าลูกศิษย์เรายังติดอยู่ แล้วลูกศิษย์เรามันจะสร้างประโยชน์กับโลกมาก เพราะท่านเป็นคนพยากรณ์เอง “ต่อไปนะ หมู่คณะให้พึ่งมหานะ มหาดีทั้งนอกทั้งในนะ จะได้ประโยชน์นอก คือว่าสังคมจะได้ประโยชน์จากมหานี้มาก ใน ในคือธรรมะ ผู้ที่จะอาศัยจะได้พึ่งจากมหานี้มาก มหาดีทั้งนอกทั้งใน หมู่คณะจําไว้นะ ถ้าผมตายไปแล้วให้พึ่งมหานะ มหาดีทั้งนอกทั้งใน”

แล้วคนที่จะให้คนอื่นพึ่งมันต้องมีวุฒิภาวะ มีคุณสมบัติพร้อม แล้วพยายาม ผู้ที่จะปลุกปั้น ฟังสิ หัวใจของคนที่จะปลุกปั้นคนมาเป็นผู้นําของคน แล้วท่านต้องนิพพานไปก่อน คิดดูซิว่าในใจคิดอย่างไร นี่พูดถึงในใจคิดแบบเรานะ

แต่เขาก็เถียงนะ เวลาพูดไปอย่างนี้ “หลวงพ่ออย่าอวดดี หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ พระอรหันต์ท่านไม่ติดอะไรหรอก ท่านนิพพานไปด้วยความสุขสงบ หลวงพ่อเจ้ากี้เจ้าการไปเองคนเดียว หลวงพ่อนี่ยุ่งมากเลย พระอรหันต์นิพพานไป ท่านก็มีความสุขของท่านไปแล้ว แล้วมันเกี่ยวอะไรกับผู้นําๆ”

ก็คิดแบบโลกไง ถ้าคิดแบบธรรม เห็นไหม เราคิดแบบธรรม เพราะเราฟังเวลาท่านพูดว่าท่านไปนั่งร้องไห้ที่ปลายเท้าหลวงปู่มั่น แล้วคิดดูสิ เวลาเราฟังประวัติครูบาอาจารย์มา ท่านทุกข์ท่านยากมาขนาดไหน เวลาท่านทุกข์ท่านยากมาขนาดไหน แล้วหลวงตาท่านพูดนะ ตอนที่ท่านจะไปอยู่กับหลวงปู่มั่น เวลาไป ท่านเนตรๆ ท่านบอกว่า ที่ว่าไปถามว่ามาจากไหน

“มาจากหลวงปู่มั่น”

“อู๋ย! หลวงปู่มั่นท่านดุนะ ท่านไล่ออกเลยนะ ท่านไม่ให้ใครอยู่นะ”

ท่านคิดขึ้นมาในใจเลย ท่านอยากไปดูกับตา ไอ้เสียงรํ่าลือก็เป็นเสียงรํ่าลือ เห็นไหม โลกธรรม ๘ เสียงรํ่าลือ จะไปเห็นกับตา พระอรหันต์ที่จะทําร้ายคน พระอรหันต์ที่จะลําเอียง พระอรหันต์ที่จะไปจับผิดคนอื่น มันเป็นไปไม่ได้ อยากจะไปดูว่าพระอรหันต์ท่านวินิจฉัยอย่างไร ก็เข้าไปหาท่าน พอเข้าไปก็ปึ๊ง! หงายท้องเลย ผมหงายท้องเลย

แต่หงายท้อง มันก็กลับไปแง่บวก หงายท้องด้วยเหตุด้วยผล หงายท้องโดยที่ไม่มีสิ่งใดโต้แย้งได้ว่าสิ่งที่พูดออกมานี้เป็นมารยาสาไถย ท่านพูดออกมาเป็นข้อเท็จจริงทุกคํา หลวงปู่มั่นพูดออกมาเป็นข้อเท็จจริงทุกคํา

แต่เพราะความบกพร่องของเรา เราอยู่กับสังคมที่พูดโดยสามัญสํานึก พูดโดยมารยา พูดโดยการเอาอกเอาใจกัน แต่พอเราไปเจอพระอรหันต์พูด ท่านพูดตรงๆ เวลาไปเจอหลวงปู่มั่น ท่านคิดบวกเลย มันเป็นข้อเท็จจริง มันไม่มีสิ่งใดโต้แย้ง เห็นไหม กลับเคารพกลับบูชา

นี่ไง เวลาเราไปเจอครูบาอาจารย์ที่ท่านโขกท่านสับ ถ้ามันเป็นคุณประโยชน์ เขามีแต่เคารพ เขามีแต่บูชา เขาจะเห็นเป็นคุณงามความดี

ไอ้พวกเราไม่ใช่นะ โอ๋ย! ดุมาก ดุมาก ไปให้ไกลๆ เลย ไม่เข้าไปใกล้เลย นู่น ไปอีกซีกหนึ่งเลย แล้วก็นู่น พระอรหันต์อยู่นู่น เวลาตายไปแล้ว “อาจารย์ผมๆ ผมเคยศึกษากับท่านมา” พูดไปอีกอย่างหนึ่งเลย

เวลาท่านพูด เราจะพยายามจินตนาการถึงความรู้สึก ความรู้สึกของคนที่มันโหยหา แล้วมันต้องพลัดพราก แล้วตัวเองก็ยังไม่มีจิตใจที่สมบูรณ์พอ ไปนั่งครํ่าครวญอยู่ปลายเท้า สุดท้ายแล้วพยายามทบทวนคําสอนของท่าน ท่านสั่งไว้ว่า “เวลาผมตายแล้วนะ ถ้าไม่มีที่พึ่ง ให้พุทโธ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ จะไม่เสีย”

คําว่า “จะไม่เสีย” ถ้าเราไม่ยึดผู้รู้ ไม่ยึดพุทโธไว้ เวลากิเลสมันครอบงําแล้วมันจะจินตนาการไป นิพพานร้อยแปดพันเก้า นิพพานซํ้านิพพานซากอยู่อย่างนั้นน่ะ มันไม่มีข้อเท็จจริงไง ท่านถึงบอกว่า อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ อย่าทิ้งสามัญสํานึกของเรา อย่าทิ้งสิ่งที่เราจะสร้างสติขึ้นมา รักษาตรงนี้ไว้จะไม่เสีย

คําว่า “จะไม่เสียๆ” แต่มันก็ไม่เจริญ ถ้ามันไม่เสีย มันก็ไม่เสียหายไป แต่ถ้ามันจะเจริญ มันต้องมีปัญญา มันต้องมีศีล มีสมาธิ ปัญญาขึ้นไป แต่ในเมื่อจะไม่ได้อยู่คอยดูแลแล้ว ก็สั่งเสียไว้ “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ” แล้วไอ้ผู้ที่รับฟังมันก็เศร้าใจ

นี้เรารําพันมาซะไกลเลย เพราะเขาถามปัญหา เขาไม่ได้ถามเรื่องหลวงปู่มั่น แต่ปัญหานี้มันจะเกี่ยวเนื่องกันแบบนี้ เกี่ยวเนื่องกันที่วิธีการรักษาใจไง เราจะรักษาจิต จิตนี้รักษายาก หลวงปู่มั่นพูดประจํา แล้วมันก็กินใจเรามาก จิตมันแก้ยากนะ จิตมันแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ การแก้จิต จิตมันเป็นได้หลายหลาก จิตเป็นความมหัศจรรย์มากนะ จิตนี้เป็นได้ทุกๆ อย่างนะ จิตเป็นได้ทุกอย่าง เป็นมนุสสเปโต มนุสสเทโว เป็นเทวดา เป็นพรหม เป็นได้หมดเลย เป็นเดรัจฉาน เป็นเปรต เป็นผี เป็นได้หมดเลย จิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก จิตนี้เป็นได้ทุกอย่าง แล้วเราจะแก้ว่ะ เราจะแก้ว่ะ

แล้วคนแก้จิตที่ไหนล่ะ

ทีนี้พอจะแก้จิต เราแก้กันไม่ได้ เราแก้กันไม่ได้ เราภาวนาไป เราไม่มีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ที่ดี เราก็กลัวท่าน เราก็ไม่กล้าเข้าใกล้ท่าน เวลาเราปฏิบัติขึ้นมามันก็จะล้มลุกคลุกคลาน

เราจะบอกเลยว่า การแก้จิต การรักษาจิตนี่รักษายาก ถ้ารักษายาก ครูบาอาจารย์ท่านรักษา ท่านถึงต้องมีวิธีการของท่าน ท่านมีข้อวัตรของท่าน ท่านไม่ให้คลุกคลีกัน ท่านให้รักษากัน ถ้าไม่คลุกคลีกันแล้วพยายามปฏิบัติขึ้นมา

ถ้ามันปฏิบัติได้ จากทารกมันก็เป็นคนขึ้นมา เป็นวัยรุ่นขึ้นมา จากวัยรุ่นเป็นคนที่อารมณ์รุนแรง ถ้ามีประสบการณ์ขึ้นไปมันก็จะเป็นผู้เฒ่าผู้แก่ไป ผู้เฒ่าผู้แก่ผ่านประสบการณ์ชีวิตมามากเขาจะอ่านเกมออก เขาก็จะไม่เป็นเหยื่อของใคร จิตใจมันก็ต้องพัฒนามาอย่างนี้

ถ้าจิตใจมันพัฒนามาอย่างนี้ ถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านก็คอยรักษา ถ้าเรา กรรมฐานเราเรียกพ่อแม่ครูจารย์ เป็นทั้งพ่อทั้งแม่ เพราะเลี้ยงดูเรามา เป็นทั้งครูเป็นทั้งอาจารย์

พ่อแม่เราก็เลี้ยงเรามาเท่านั้นน่ะ แล้วก็ส่งไปเรียนโรงเรียน พ่อแม่ก็เลี้ยงแต่ตัวมา หัวใจเราต้องพัฒนาขึ้นมา

นี่เลี้ยงทั้งตัวนะ เลี้ยงทั้งอาหาร เลี้ยงทั้งวิชา จิตภาวนาผิดภาวนาถูก ดักหน้าดักหลัง ไปไม่รอดหรอก ต้องฟังท่านหมดแหละ ถ้าฟังท่านหมด มันก็จะเข้ามาตรงนี้ เข้ามาคําถาม

คําถามว่า “หนูปฏิบัติไม่สมํ่าเสมอ ปล่อยปละละเลย พอปล่อยปละละเลย ผลของมันเวลามันถอยหลังก็ยังไม่รู้ว่าถอยหลัง ต่อเมื่อมันเกิดปัญหา มันเกิดปัญหากระทบที่ทํางานถึงได้มาคิดได้ว่ามันทุกข์มากๆ”

แต่ถ้ามันมีสติมีปัญญา มันแยกได้ บอกว่าคนตั้งสติไว้ ถ้าทําสมาธิได้ ถ้าไปเห็นกาย เห็นกายเพราะจิตมันจริง เห็นกายมันก็เป็นวิปัสสนา

แต่คนเราไม่มีสติ สติเราก็ระลึกเอา สติเราก็เคลมเอาว่าเป็นสติ แล้วพอมันว่างๆ ก็ว่าเป็นสมาธิ พอไปนึกสติปัฏฐาน ๔ บอกว่าปฏิบัติแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ด้วยเกลียดตัวอยากกินไข่ ถ้าทําพุทโธไปแล้วมันจะเป็นสมาธิ จะเป็นสมถะ มันจะเกิดนิมิต มันจะไม่ได้ประโยชน์ เขาจะใช้ปัญญาไปเลย พอใช้ปัญญาไปเลย ปัญญามันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาจากสมอง ปัญญาจากประสบการณ์ ปัญญาจากปฏิภาณไหวพริบ

ปัญญาจากปฏิภาณ จากความรู้ของตัว มันก็ดี จิตมันเป็นได้หลากหลายนัก จิตนี้มหัศจรรย์นัก ถ้าคิดได้อย่างนั้นก็เป็นคนดี คนดีคิดดีๆ ทางโลกคนที่คิดดีทําดีก็เป็นคนดี

นี่ก็เหมือนกัน พอเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เราก็ตรึกในปัญญา มันก็เป็นโลกียปัญญา แต่มันมีจิต มีความรู้สึกไง จิตคือความรู้สึกมันหนุนขึ้นมา หนุนความคิด “โอ้โฮ! พระอรหันต์เป็นอย่างนี้เอง” เวลามันคิดขึ้นมานะ “โอ้โฮ! พระอรหันต์มีอารมณ์เป็นอย่างนี้เอง”...ก็อารมณ์ มันไปคิดในธรรมะของพระพุทธเจ้า นี่อารมณ์ ปฏิภาณไง

มันคิดไป มันตรึกในธรรมของพระพุทธเจ้า แล้วธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะมีอยู่แล้ว แต่ไม่ใช่ของเรา ถ้าเป็นของเรานะ มันจะเป็นประโยชน์กับเรา นี่มันเป็นของสาธารณะ เพราะเราเกิดมาในวัฏฏะก็เป็นสาธารณะเหมือนกัน

เราเกิดจากเวรจากกรรมมา เกิดเป็นมนุษย์ มนุษย์ก็เกิดเป็นมนุษย์ได้ มนุษย์ก็เกิดตายเหมือนกันหมด มนุษย์เป็นญาติกันโดยธรรม เกิดมามีกายกับใจ ต้องหาอยู่หากินเหมือนกัน นี่มันเท่ากันหมด แล้วธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เพื่อมนุษย์ทั้งหมด แล้วเราก็ไปศึกษามา แล้วเราจินตนาการมา มันก็เป็น “โอ้โฮ! พระอรหันต์เป็นอย่างนี้เอง” พอมันเสื่อม พอมันกระทบ อ๋อ! เราทุกข์ พอมันเสื่อม

พอมันเสื่อม ความเสื่อม จิตมันไม่มีหลัก พอจิตไม่มีหลัก ไปกระทบ มันไม่มีหลัก มันจะกระทบอะไรล่ะ ก็กระทบกิเลสไง มันก็กระทบกับตัณหา ตัณหาคือการคาดหวัง อยากได้ อยากให้มันเป็นอย่างที่เราตั้งใจ ทํางานแล้วก็ประสบความสําเร็จทั้งหมด ทําสิ่งใดแล้วก็ต้องหวังผลประโยชน์ทั้งสิ้น มันคิดของมันตลอด นี่คือกิเลส

ฉะนั้น พอจิตมันเสื่อม พอกิเลสมันไปกระทบ กระทบกับความหวัง ความจินตนาการ ความต้องการ ความอยากได้ของตัว แล้วไม่สมความปรารถนา ทุกข์ ทุกข์มากๆ

แต่ถ้าเราพยายามรักษาใจของเรา พุทโธๆ จิตมันสงบขึ้นมา ตัณหาความทะยานอยากมันโดนครอบคลุมครอบงําไว้ด้วยสติ กําหนดพุทโธๆ จิตมันสงบ พอจิตสงบนะ จิตมันเป็นธรรม สัมมาสมาธิมันเป็นธรรม สิ่งใดถ้ากระทบ ถ้ากระทบ สรรพสิ่งในโลกนี้เป็นอนิจจัง คําว่า “เป็นอนิจจัง” จะไม่มีสิ่งใดสมความปรารถนา เพราะมันเป็นอนิจจัง ถ้าทําได้ถูกต้อง มันก็เป็นผลตามความปรารถนา ถ้าทําแล้วมีความผิดพลาด มีสิ่งใดคลาดเคลื่อนไป อันนั้นมันก็เป็นเหตุเป็นผลของเขา มันมีสติ มันมีสมาธินะ มันกลั่นกรอง มันคัดแยก อารมณ์อย่างนี้มันไม่กระทบไง อารมณ์อย่างนี้มันไม่กระทบจิตรุนแรง ความทุกข์นั้นมันก็ไม่เกิดขึ้น

มันก็เกิดขึ้น คําว่า “เกิดขึ้น” คือเหตุการณ์มันเกิดขึ้น แต่มันไม่กระทบใจจนรุนแรงเกินไป เพราะเรามีสติ มีสมาธิเป็นเครื่องรองรับ แต่ถ้าพอสมาธิมันเสื่อมลง มันกระทบกับตัณหา กระทบกับสมุทัย กระทบกับความคิดเราไง มันไม่ได้กระทบกับธรรม ธรรมไม่สามารถเข้ามากันแรงกระแทกได้ ถ้าธรรมะไม่กันแรงกระแทก พอมันมากระแทกแล้วมันถึงได้ทุกข์ไง

ถ้ามันทุกข์ นี่ขนาดว่าตบะธรรมนะ บําเพ็ญเพียรตบะธรรม มันก็เป็นเครื่องอยู่เครื่องอาศัย เพราะธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าใครทําสมาธิได้ เหมือนมีบ้านมีเรือนได้อาศัย ถ้าใครไม่มีสมาธิ ใครทําสมาธิไม่ได้ เหมือนคนไร้บ้าน

คนไร้บ้านต้องนอนกลางดิน กินกลางทราย ต้องนอนกลางถนน ต้องนอนตากแดด อะไรกระทบก็รุนแรง จิตมันไม่มีสมาธิ มันก็ไม่มีบ้าน ไม่มีที่พัก อะไรกระทบมันก็กระทบรุนแรง มันก็ทุกข์อย่างนี้ไง

“พอจะรู้ตัวขึ้นมาก็ต่อเมื่อมันเสื่อมไปแล้ว แล้วพอจะกลับมาปฏิบัติ มันก็เจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมาอีก แล้วเวลามันไม่ปฏิบัติ อยู่ห่างธรรมะคําสอน ทุกข์มันจะผุดขึ้นมาเรื่อยๆ เลย ทุกข์มันจะผุดขึ้นมาเรื่อยๆ”

ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง ทุกข์คือความทนอยู่ไม่ได้ ถ้าทนได้ ทุกข์ก็ไม่มี ทุกข์เป็นความจริง ทุกข์มันมีอยู่แล้วนะ ความไม่พอใจ ความขัดใจนี่คือทุกข์ แต่ถ้ามันมีสมาธิ มันมีสมาธิ มันทนได้ ทุกข์มันก็ไม่มี

ทุกข์คือความทนอยู่ไม่ได้ พอทนอยู่ไม่ได้ มันก็กด มันก็กดทับ เพราะเราทนไม่ไหว ยิ่งทนไม่ไหวมันยิ่งกดทับ พอยิ่งกดทับ มันก็ยิ่งใหญ่ขึ้นโตขึ้น ยิ่งกดทับใหญ่เลย

แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง แต่เราไปละที่สมุทัยไง พอละที่สมุทัย ทุกข์มันเป็นอย่างนั้นเอง ทุกข์มันเกิดขึ้น ทุกข์เป็นอริยสัจ

คําว่า “ทุกข์เป็นอริยสัจ” หนึ่ง เกิดมาต้องหายใจไหม อยู่ในท้องพ่อท้องแม่ก็หายใจทางสายสะดือ พอคลอดออกมา หมอตบตูดเลย ผัวะ! แว้ๆ ร้องไห้ เออ! รอดแล้ว มันต้องหายใจด้วยตัวเองไง การที่หายใจด้วยตัวเอง

นี่ก็เหมือนกัน หายใจเป็นทุกข์ไหม เป็นหวัดเป็นไอเป็นทุกข์ไหม ทุกข์มันเป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง ในเมื่อมันมีผลกระทบ มันมีภพ ภวาสวะ มีภพ มีการรับรู้ มีทุกข์ทั้งนั้นน่ะ เพียงแต่คนมีปัญญาวางทุกข์ได้

คนมีปัญญา ทุกข์มันเป็นสัจจะ ทุกข์เป็นความจริง แต่ไม่มีสมุทัยไง ตัณหาไง ไม่มีตัณหาที่คาดการณ์คาดหมายไง หวังต้องการไง ถ้ามีหวังต้องการ นี่สมุทัย ถ้าติดสมุทัย ทุกข์ตัวเบ้อเริ่มเทิ่มเลย

แต่ถ้าเรา ทุกข์ควรกําหนด ทุกข์เป็นความจริง สมุทัยควรละ สมุทัยควรละก็ละตัณหาความทะยานอยาก ตัณหาคือกามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา เป็นสมุทัย ละที่สมุทัย ละที่ความคิดเราอยากได้อยากดี อยากให้เป็น ละ ละตรงนี้ ถ้าละตรงนี้ ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ นิโรธ เบาหมดเลย วางหมดถ้าเกิดนิโรธ

นี้เป็นปัญญาอบรมสมาธินะ ยังไม่ได้วิปัสสนาอะไรหรอก วิปัสสนาไปมันจะรู้จะแจ้ง พอวิปัสสนาไป มันเป็นอริยทรัพย์ อริยภูมิ ภูมิที่สูงส่งกว่านี้

อันนี้เราพูดกันสามัญสํานึกของมนุษย์ พูดกันถึงภพภูมิของมนุษย์ ไม่ได้คุยกันด้วยภพภูมิของพระอริยเจ้า พระอริยเจ้าจะไปมากกว่านี้ไง ถ้าไปมากกว่านี้ นี่มันเป็นความจริงขึ้นมาไง ถ้าความจริงขึ้นมานะ เรากลับมาปฏิบัติ

สิ่งที่ผู้ถาม เวลาถามมา คนถามมาส่วนใหญ่แล้วจะเสียดายเวลา เสียดายเวลา เสียดายสิ่งที่ล่วงมาแล้ว แต่ถ้ามาคิดได้นะ ชาติที่แล้วเราไม่รู้เราทําอะไรมา แล้วเกิดมากี่ภพกี่ชาติ

ถ้าบอกว่า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณ ไม่มีต้นไม่มีปลาย การเกิดการตายที่ผ่านมามันมากมายมหาศาล ฉะนั้น เวลาที่เราพลั้งเผลอไป เวลาที่เราผิดพลาดไปในชีวิตนี้มันแค่เล็กน้อย

แต่ถ้าเราคิดอย่างนี้ปั๊บ เราคิดว่า โอ้โฮ! ปฏิบัติมาจนป่านนี้ แล้วก็สิ้นไร้ไม้ตอก ไม่ได้อะไรเลย มีแต่ความทุกข์ความยาก เราเสียดายไง เราเสียดายความที่เราลงทุนลงแรง เราพยายามทํามาไง เพราะเราไปเสียดายตรงนี้ เห็นไหม เพราะคําว่า “เสียดายตรงนี้” มันก็ทําให้เราเข่าอ่อน ทําให้จิตใจเราอ่อนแอ ทําให้เรามีแต่ความทุกข์ความยาก อมทุกข์ต่อไปไง

แต่ถ้าเราคิด เราจะพูดให้เห็นว่า บุพเพนิวาสานุสติญาณ อดีตชาติ ชาติที่ทําอะไรมามันมากไปกว่านี้ไง ถ้าเราคิดได้อย่างนี้นะ มันก็เป็นสดๆ ร้อนๆ คือเป็นปัจจุบันขณะนี้ ถ้าเป็นปัจจุบันขณะนี้ เราจะเริ่มกลับมาฟื้นฟู กลับมาปฏิบัติมันก็ไม่น้อยใจไง มันทําได้ มันทําได้ ถ้ามันทําได้มันก็เป็นประโยชน์ได้

อย่าไปคิดน้อยใจว่าที่ทํามาแล้ว ลงทุนลงแรงมาเยอะ ปฏิบัติมานี่ ถ้าเอาเหงื่อใส่ปี๊บไว้มันคงหลายปี๊บแล้วล่ะ อู๋ย! เสียดายๆ...ไม่ต้องไปเสียดายมัน พระโพธิสัตว์ทํามามากกว่านี้ สิ่งที่ทํามาก็คือประสบการณ์นั่นแหละ อย่าไปเสียดายไง

ถ้าไปเสียดาย โอ้โฮ! ทํามาขนาดนี้แล้ว จะเอาตรงนั้นเป็นต้นทุนเลย แล้วก็ต้องเอามาทบดอกทบเบี้ย ดอกเบี้ยจะเอาให้ได้เดี๋ยวนั้นเลย...ทําอย่างนี้มันยิ่งทําให้เกิดตัณหาซ้อนตัณหา คือกิเลสซ้อนกิเลส ความอยากซ้อนความอยาก แล้วซ้อนไปซ้อนมา เราจะทําดี กลายเป็นว่าไปหลงกลกิเลสหมดเลย ไปหลงกลครอบครัวมารเลย

วางไว้ แล้วเราเริ่มต้นของเราใหม่ ทําของเราใหม่ไง ทําของเราใหม่ก็อยู่ที่วาสนาของเรา ถ้าทําได้นะ

เขาบอกว่าเวลาจะกลับมาปฏิบัติใหม่ เขาบอกว่า “เมื่อนึกได้ก็ห่างจากการปฏิบัติไปอย่างมาก ถ้าปฏิบัติอยู่ คงไม่แพ้ขนาดนี้ ตอนนี้มันจะดีขึ้น แต่ก็ป่วยเสียแล้ว ลูกก็ต้องเยียวยาตัวเองไปก่อน”

ไอ้คําว่า “เจ็บไข้ได้ป่วย” เวลาคนปฏิบัติจะมาถามว่าควรทําอย่างไร เวลาปฏิบัติไปแล้วมันมีสิ่งใดมันตกทุกข์ได้ยาก

เราบอกว่า ถ้าเอาความจริงกัน เวลาเราแนะนํา เราแนะนําด้วยข้อเท็จจริง คือแนะนําให้รู้เท่าทันกิเลสนะ บอกว่า ถ้าเราไม่แน่ใจว่าร่างกายเราสมบูรณ์ไม่สมบูรณ์ ไปหาหมอเลย ให้หมอเช็กหมดเลย บอกว่าสมบูรณ์ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ คราวนี้กิเลสอย่าหลอกกูนะ เพราะหมอบอกแล้วว่าไม่เป็นไร

ไม่อย่างนั้นมันงงไง พอจะนั่งทีไร โอ๋ย! จะปวดขาปวดแข้ง โอ๋ย! เดี๋ยวจะเป็นไอ้นั่นเดี๋ยวจะเป็นไอ้นี่ ถ้าไม่แน่ใจ ไปหาหมอเช็กร่างกายเลย พอเช็กร่างกายเสร็จแล้วจบแล้ว ร่างกายสมบูรณ์ กิเลส มึงอย่าหลอกกูนะ กิเลสอย่าหลอกกูนะ พอไปนั่ง ถ้ามันเจ็บ เจ็บก็ต้องสู้กัน เป็นอะไรก็สู้กัน เพราะเราไม่ได้เป็นอะไรเลย ร่างกายสมบูรณ์ๆ กิเลสอย่ามาหลอก

ถ้าไม่ไปให้หมอตรวจก่อนนะ “โอ้โฮ! น่าจะไม่สบายนะ พรุ่งนี้เช้าจะลุกไม่ไหว โอ๋ย! ถ้านั่งอย่างนี้ไป ขานี้พิการแน่ๆ เลย” มันยุอยู่วันยังคํ่าเลย แล้วคนก็มาหานะ “หลวงพ่อ เวลาปฏิบัติอย่างนี้เป็นอย่างนี้ๆ ทําอย่างไร”

ไปหาหมอๆ ไปหาหมอเลย

ถ้าเราพูดไป เราจะพูดเรื่องกิเลส กิเลสเป็นนามธรรม พอกิเลสเป็นนามธรรม พอเราคิดถึงกิเลสเป็นนามธรรม แต่เราจะคิดเป็นรูปธรรม คิดเป็นวิทยาศาสตร์ ถ้าวิทยาศาสตร์ มันก็โดยธรรมชาติของมัน คนถ้าลองนั่งแล้วเลือดลมมันเดินไม่สะดวก มันก็มีการมึนชาแน่นอน เรานั่งสมาธิหลายๆ ชั่วโมง มันเป็นไปได้อย่างไรที่มันจะไม่เจ็บไม่ปวด มันเป็นไปแน่นอนอยู่แล้ว ถ้าเป็นแน่นอนอยู่แล้ว มันเป็นโดยการนั่งสมาธิ มันไม่ได้เป็นไปด้วยการเจ็บไข้ได้ป่วย

แต่เราก็ไปคิดถึงการเจ็บไข้ได้ป่วยเอามาเทียบเคียงไง เราคิดทางวิทยาศาสตร์ด้วย คิดไปถึงธรรมะด้วย แล้วเวลาจะบอกให้เท่าทันกิเลสนะ “หลวงพ่อนี่พูดอะไรไม่มีเหตุผลเลย ไปหาหมอ หมอก็บอกแล้ว”

ในเมื่อเราทําตัวอย่างนี้มันก็ต้องเจ็บไข้ได้ป่วยอยู่แล้ว แล้วเขาให้ทําอย่างไรล่ะ เขาให้เข้าฟิตเนสไง เขาให้ทําให้ร่างกายแข็งแรง ร่างกายแข็งแรง จิตใจอ่อนแอหรือเปล่าล่ะ

นี่พูดถึงเวลาใครมาจะบอกว่าทําอย่างไร มันเจ็บไข้ได้ป่วย

เวลามันจะเจ็บจะปวดอะไรเพราะมันอ่อนแอ พอมันอ่อนแอ เราจะพูดเป็นนามธรรมก็จะว่า อู้ฮู! ตอนนี้นะ เวลาพูดถึงธรรมะ เขาจะพูดเป็นสองประเด็น ประเด็นหนึ่ง ถ้าคนเห็นว่าเป็นประโยชน์ เขาจะเห็นเป็นประโยชน์

แต่คนที่พอเห็นไม่เป็นประโยชน์เขาจะบอกว่า “อู้ฮู! กรรมฐานต้องปฏิบัติเข้มข้นขนาดนั้นเชียวหรือ อู๋ย! ถ้าอย่างนั้นเราไม่ปฏิบัติดีกว่า อู๋ย! ทุกข์ขนาดนี้ไม่กล้าสู้ กรรมฐานต้องปฏิบัติเข้มข้นอย่างนั้นหรือ เราปฏิบัติทางอื่นดีกว่า ไปนั่งอยู่ในห้องแอร์เลย เขาติดห้องแอร์ให้” คิดไป นี่กิเลสมันเข้ายุแหย่อย่างนี้เรื่อยเลย แต่คนโดยทั่วไปไม่รู้ว่านี่กิเลสมันยุแหย่นะ

แต่ว่าถ้าเป็นนักปฏิบัติธรรมเขาจะรู้เลยว่านี่กิเลสมันยุแหย่ แล้วสิ่งใดที่พูดแล้วกิเลสมันฟังแล้วปลื้มใจ กิเลสมันฟังแล้วมันชื่นชม นั่นน่ะเขาคุยกันเรื่องธรรมะอย่างนั้นน่ะ ธรรมะที่กิเลสมันตบมือให้ ธรรมะที่กิเลสมันโยนบ่วงให้ โยนบ่วงให้เลยว่าเอ็งคิดได้แค่นี้ เอ็งทําได้อย่างนี้ แล้วเอ็งว่าเอ็งเป็นการปฏิบัติธรรม แล้วเขาก็ชื่นชมกันนะ

แล้วพอเวลาบอกว่า “อู้ฮู! กรรมฐานจะปฏิบัติขนาดนั้นเชียวหรือ”...ไปหมดเลย ไปเกลี้ยงเลย แล้วไอ้ที่จะปฏิบัติจริงๆ เหลือสองคน เหลือสองคน ไอ้พวกนั้นไปเกลี้ยงเลย

ฉะนั้น เวลาจะพูดอะไรรุนแรงไป มันก็จะเข้าทางเขา “ต้องอย่างนั้นๆ นะ” ทุกคนรํ่าลือเลยนะ อู้ฮู! หลวงพ่อเคร่งครัดมาก เขามาหาเรานะ “อู้ฮู! เขาบอกหลวงพ่อนี่เคร่งครัดมาก”

หา? กูนี่นะเคร่งครัด ตอนนี้กูกําลังสํามะเลเทเมากับพวกมึง อย่างนี้เคร่งครัดหรือ เขาบอก “อู้ฮู! หลวงพ่อนี่เคร่งครัดมากเลย”

เพราะว่ามันพูดอะไรก็แล้วแต่นะ ถ้ากิเลสมันชอบ กิเลสมันชื่นชม มันจะไปทางนั้นหมดแหละ แล้วเราจะเอาจริงเอาจังขึ้นมามันก็บอกว่าอู้ฮูๆๆ เพราะกิเลสมันกลัว กิเลสมันกลัวโดนจํากัดวง กิเลสมันกลัวโดนตรวจสอบ กิเลสมันกลัวโดนคนเข้าไปเทียบเคียงมัน มันไม่ยอมให้ใครเข้าไปใกล้ตัวมันไง มันก็บอก “อู้ฮู! ต้องขนาดนั้นเชียวหรือ แต่ถ้าปฏิบัติแบบเรานี่ โอ๋ย! สบาย อย่างนี้ดี โอ้โฮ! นี่วิทยาศาสตร์ ไม่เจ็บไข้ได้ป่วย มีนํ้าเย็นคอยดื่มตลอด มีห้องแอร์ด้วย เดินกันก็มีเพื่อนฝูงทักทายกัน ปฏิบัติก็ โอ้โฮ! มีรถหวอนําหน้าเลย อู๋ย! สบายๆ ปฏิบัติอย่างนี้สุดยอดเลย โอ้โฮ! กรรมฐานมันลําบาก กรรมฐานปฏิบัติยุ่งมากเลย” นี่มันเข้าทางกิเลสหมดไง

มันเข้าทางกิเลส แล้วเวลามันจิตเสื่อม เวลาเราดีขึ้นมา เราก็รู้ใช่ไหม เวลาจิตเราดีขึ้นมา เราก็พอใจ เราก็มีความสุข สวรรค์ในอก นรกในใจ ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้จําเพาะในหัวใจนั้น

คนทุกข์คนยากมาก็รู้ว่าทุกข์ยากมาขนาดไหน คนที่ปฏิบัติมาเขาก็มีธรรมโอสถเข้าไปเจือจานในใจนั้น เรารู้ของเรา แล้วทําไมไปเชื่อสังคมให้สังคมเขาเป่าหูล่ะ อู้ฮู! เข่าอ่อนเลย พอร้อง อู้ฮู! ได้เพื่อนแล้ว กูมีเพื่อนแล้ว เพราะใจไม่สู้เหมือนกูนี่ เพราะใจกูก็ไม่เอาอยู่แล้ว พอมา อู้ฮู! ไปด้วยกัน ไปจิบนํ้าเย็นกันดีกว่า ให้หลวงพ่อตากแดดไป ไม่เกี่ยว

เอ็งจะเอาธรรมะ เอาสัจจะความจริง หรือจะเอาสิ่งที่กิเลสเชิดชู ถ้ากิเลสเชิดชูอย่างนั้น

นี่คําถามเวลาถามมา เพราะอะไร เพราะเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เพราะเวลาเขาปฏิบัติเขาเคยมาคุยกับเรานะ บอกว่า อู้ฮู! เขาเห็นกาย เขาพิจารณาแยกแยะ จนเขาพยายามจะให้เราโอเคไปกับเขา

เราบอกไม่ได้ ต้องตรวจสอบๆ ต่อไปเรื่อยๆ แล้วพอเวลามันเสื่อมขึ้นมา ผลของมันเป็นอย่างนี้ ครูบาอาจารย์ที่ท่านห่วงก็ห่วงตรงนี้ จิตเสื่อมนี้สําคัญมาก เพราะจิตเสื่อมแล้วจะแก้จิตเสื่อมนี่แก้ยาก ธรรมดาจิตแก้ยากอยู่แล้ว แล้วพอจิตเสื่อมขึ้นไปแล้ว ดูสิ ขนาดปฏิบัติธรรมดายังร้อง อู้ฮูๆ อยู่แล้วนะ ถ้าจิตเสื่อมไปแล้วไม่ต้องอู้ฮู! หรอก มันลุกไม่ขึ้น มันนอนแผ่สองสลึง ลุกไม่ได้เลย กล้ามเนื้ออ่อนแรง ต้องป้อนๆ พอจิตเสื่อม กล้ามเนื้ออ่อนแรง ยกแขนยกขาไม่ขึ้น แต่ถ้ามันมีสติปัญญานะ ฮึกเหิมขึ้นมานะ กล้ามเนื้อเป็นมัดๆ ขึ้นมาได้เลย

เวลาครูบาอาจารย์ของเรา อาจารย์สิงห์ทอง หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงตาชมมากๆ เดินจนทางจงกรมเป็นร่อง หลวงปู่ขาว ครูบาอาจารย์ท่านชื่นชมว่ามีทางจงกรม ๓ เส้น ทั้งๆ ที่ท่านเป็นพระอรหันต์นะ เช้าขึ้นมาเดินถวายพระพุทธเจ้า ตอนเย็นเดินถวายพระธรรม กลางคืน ใครไม่เห็น ไปเดินถวายพระสงฆ์ ท่านจะเดินจงกรมถึง ๓ เส้น ไอ้เราเส้นเดียว ขุดใหญ่เลย จะให้เป็นร่องไว้อวดเขา

หลวงปู่ขาวท่านมี ๓ เส้น อาจารย์สิงห์ทองเดินจงกรม หลวงตาท่านปฏิบัติเข้มข้น คนที่ไม่เข้มข้นกว่าท่าน ท่านจะไม่ชมหรอก หลวงปู่เจี๊ยะท่านปฏิบัติมาขนาดไหน ขนาดว่าเห็นชาวบ้านเขาปฏิบัติ ท่านบอกว่าเรากินข้าวเขาเสียข้าวสุก คนเฒ่าคนแก่เขาอยู่วัดเขายังปฏิบัติดีกว่าเรา เราเป็นพระหนุ่มๆ ทําไมเราทําไม่ได้ ทําไมเราทําไม่ได้ เห็นไหม ท่านพลิกแพลงด้วยปัญญาของท่านจนท่านกลับมาฮึกเหิม จนมาปฏิบัติจริง ถ้าปฏิบัติจริง ดูสิ เดินจงกรมจนทางเป็นร่องเลยล่ะ นี่เขามุมานะ

แล้วผลของมัน เห็นไหม อาจารย์สิงห์ทองท่านเสียไปแล้ว เผาแล้วเป็นพระธาตุ หลวงปู่เจี๊ยะท่านเผาไปแล้วเป็นพระธาตุ หลวงตาท่านเผาไปแล้ว ท่านไม่เผาก็เป็นพระธาตุอยู่แล้ว ตอนหลวงตาท่านเผาแล้วนะ พอออกมา หนังสือพิมพ์ลงว่าไม่เป็นพระธาตุๆ

ท่านมีชีวิตอยู่ยังเป็นเลย ท่านมีชีวิตอยู่นี่ เกสาของท่าน เล็บของท่าน ลูกศิษย์เอาไปเก็บไว้เป็นพระธาตุหมดล่ะ แล้วไปเผาทําไมมันจะไม่เป็น มันเป็นล้านเปอร์เซ็นต์ แต่ตอนนี้มันยังไม่เป็น มันไม่เป็นเพราะอะไร มันเป็นเฉพาะส่วน

ร่างกายของคน ดูสิ ไฟฟ้าเวลามันไป ไฟมันสมํ่าเสมอตรงไหน เวลาไฟ ส่วนที่จะเป็น กลางหัวอกจะเป็นก่อน ส่วนบนนี่จะเป็น แล้วส่วนล่าง มันเป็นระดับของมัน เพราะว่าธรรมะ ใจที่เป็นธรรมมันฟอก มันฟอกความเคลื่อนไหวของมัน มันฟอกไม่เท่ากัน มันจะไม่เป็นพรึบเหมือนกันหมดหรอก ไอ้เป็นพรึบเหมือนกันหมดนั่นมันพลาสติก

นี่มันเป็นด้วยคุณธรรม มันเป็นล้านเปอร์เซ็นต์ แต่มันจะเป็นตอนไหน แล้วพระธาตุนี้ อัฐิธาตุของท่านไปอยู่กับใคร คนที่มีบุญมันก็เป็นเร็วใช่ไหม ไอ้คนที่ตอนท่านมีชีวิตอยู่ โอ้โฮ! จาบจ้วงท่าน ทําร้ายท่าน แล้วจะให้เป็นพระธาตุ ไม่เป็นหรอก มันก็เป็นอัฐิอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าคนมีคุณธรรม คนมีความดี มันเป็นอยู่แล้ว

นี่พูดถึงว่าครูบาอาจารย์เราท่านชื่นชมคนที่ปฏิบัติจริงจัง แล้วมันจะได้ผลจริงไง แต่เพราะพวกเรา เราเป็นกระแสโลก กระแสโลกอ่อนแอ กระแสโลกเอาแต่ความสะดวกสบายกัน แต่ก็อยากปฏิบัตินะ อยากได้ๆ แต่อยากได้ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

ถ้าผู้ใดปฏิบัติธรรมไม่สมควร คือไม่สมควรมันอ่อนกว่า คุณสมบัติคุณค่ามันเข้ากันไม่ได้ มันไม่มีหรอก

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะจะสถิตในใจของใจดวงนั้น ผู้ใดปฏิบัติด้วยความคาดหมาย ด้วยความด้นเดา ด้วยความจินตนาการ ด้วยความอยากได้ กิเลสทั้งนั้น แต่คนเราปฏิบัติมันก็มีกิเลสมาด้วยทุกคนน่ะ ไอ้กิเลสนี้มันคอยทําให้เราผิดพลาด ให้เราได้รับรู้ แล้วเราก็จะแก้ไขของเราไป

ฉะนั้น เขาบอกว่า ถ้าเขาเจ็บไข้ได้ป่วย เพราะตัวเองก็เป็นหมออยู่แล้ว คนถามเป็นหมอเหมือนกัน เขาบอกว่า “ตอนนี้ลูกก็ต้องเยียวยาตัวเองไปก่อน”

อ้าว! ก็เป็นหมอ ก็ต้องรักษาตัว รักษาตัวเสร็จแล้วเราก็ปฏิบัติของเรา เราปฏิบัติของเราเพราะอะไรรู้ไหม เพราะคําถามนี้ คําถามนี้มันดีตรงไหน ดีเพราะว่าเขาเคยมาคุยกับเราบ่อยๆ เพราะว่าเวลาที่เขาภาวนาดี เขาฮึกเหิมมาก ฮึกเหิมจนดูคนอื่นปฏิบัติอ่อนแอหมดเลย เขาฮึกเหิมมากนะ แล้วเขาว่าเขาปฏิบัติได้ด้วย แล้วเขาพยายามจะให้เรารับรอง เราบอกว่าต้องทําให้มากกว่านี้

เขาพยายามจะให้เรารับรอง แล้วตอนนี้เราไม่ต้องรับรองเลย เขียนมาฟ้องเลย ตอนนี้ไม่ต้องรับรอง มันจริงๆ เลย ฉะนั้น ฟื้นฟูตัวขึ้นมา

ไอ้ที่พูดก็เพราะเขาว่า “ขอกําลังใจครูบาอาจารย์ด้วยนะคะ เพราะไม่มีที่พึ่ง”

เพราะคําถามแค่ถามมาว่าเคยทําได้ แล้วคิดว่ามันมั่นคง แล้วเวลามันเสื่อมไปแล้ว เสื่อมยังไม่รู้ตัวนะ แต่เวลาที่ทํางานมันมีผลแล้ว ที่ทํางานมันมีปัญหา พอทุกข์จากงานนั้นถึงได้รู้ว่าตัวเองจิตเสื่อม

เพราะมีผลกระทบให้จิตใจมันทุกข์ ถึงเข้าใจว่าจิตเสื่อมแล้วหลวงพ่อ แล้วหลวงพ่อทําอย่างไรล่ะ ขอกําลังใจหน่อย หลวงพ่อ ทําอย่างไร

ผลกระทบ พอมันกระทบแล้วมันถึงได้รู้ว่าเสื่อม แต่ตอนก่อนหน้านั้นยังคิดว่าไม่มีอะไรกระทบ คิดว่าเราทําได้ๆ ไง แต่เวลากระทบขึ้นมาแล้วรู้ตัว พอรู้ตัวขึ้นมา เสียใจ ถ้าเสียใจ อันนี้ขอคุยครั้งหนึ่ง เสียใจก็บอกว่า เมื่อก่อนจะให้หลวงพ่อรับรองไง แล้วถ้าเสียใจตอนนี้ ถ้ามันเป็นอย่างนี้ปั๊บ “โอ้โฮ! หลวงพ่อโกหก ไม่ไว้ใจหลวงพ่อแล้ว ก็หลวงพ่อรับรองว่าของฉันแน่นอนแล้วไง แล้วทําไมมันเสื่อมล่ะ ตอนนั้นจะมา หลวงพ่อต้องรับรองๆ”

ถ้ารับรองไป ตอนนี้ “เอ๊! หลวงพ่อก็ไม่รู้เหมือนกันเนาะ รับรองเราได้อย่างไร มันเสื่อมหมดแล้ว”

มันย้อนกลับมาไง ย้อนกลับมาที่เราวินิจฉัยมาแต่ต้น แต่เขาก็คิดไปอย่างหนึ่ง เราก็วินิจฉัยเป็นอย่างหนึ่ง วันนี้เขียนมาบอกเลย แล้วเราก็ให้กําลังใจอย่างนี้ ให้กําลังใจนะ เพราะว่าเวลาคิดถึงเรื่องนี้ต้องคิดถึงหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นเวลาท่านพูดกับหลวงตา “ให้พระใหม่ๆ มันขึ้นมา ให้มันมีข้อวัตรติดหัวมันไป” หลวงตาใช้คํานี้

แต่ถ้าเราวิเคราะห์แล้ว “ติดหัวใจไป” ติดหัวใจคือติดความจํา ติดในหัวใจ ติดในจิตใต้สํานึก เราจะได้เอาสิ่งนี้มาหล่อเลี้ยงใจเราได้ เราจะได้เอาอย่างนี้มาเป็นแนวทางปฏิบัติได้ เห็นไหม

“ให้พระใหม่ๆ มันขึ้นมา จะได้มีข้อวัตรติดหัวมันไป พระเก่าๆ ไม่ต้องขึ้นมา”

คํานี้มันเป็นการที่ท่านห่วงอนาคตของคณะสงฆ์ ท่านห่วงถึงอนาคต ท่านพูดอะไรไว้ ท่านวางข้อวัตรไว้ ท่านวางแนวทางไว้ อยากให้พระใหม่ๆ มันได้รับรู้ จะได้ติดหัวใจมันไป อนาคตมันจะได้มีแนวทางปฏิบัติของมันไป ท่านห่วงอนาคตของคณะสงฆ์ แล้วหลวงตาท่านมายํ้าๆ

หลวงตาท่านพูดอะไร เราก็ฟังนะ แล้วเราก็จินตนาการของเราไปไง เราถึงบอกว่าครูบาอาจารย์ท่านวางหลักเกณฑ์ไว้ก็เพราะตรงนี้ เพราะตอนที่ทําไปแล้วมันจะเสื่อม ทําไปแล้วมันจะมีปัญหา ท่านก็ห่วงอนาคต ห่วงนักปฏิบัติเราให้เราเข้มแข็ง

ฉะนั้น เวลาเสื่อมแล้ว ระลึกถึงครูบาอาจารย์แล้วมันจะซาบซึ้ง มันเป็นอย่างนี้เอง ท่านถึงได้เคร่งครัด มันเป็นอย่างนี้เอง ท่านถึงได้ด่าเรา ท่านด่าเราก็เพราะเหตุนี้แหละ เหตุกลัวเราเสื่อมนี่ ที่ท่านด่า ท่านดูท่านแล ก็เพราะมันเป็นอย่างนี้เอง มันเป็นอย่างนี้เอง เสื่อมแล้วจะได้รู้ถึงคุณของท่าน เอวัง

เวลาใจมันร่วมด้วย ทุกอย่างก็ดีงามไปหมด
เวลากิเลสมันเอามาแยกแยะ
แล้วกิเลสมันเอามาใช้ประโยชน์ของมัน
ล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นเลย
เราก็แก้ไขเอา

๓

ใจร่วมเดิน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๘ มีนาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การนั่งสมาธิและเดินจงกรม”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง ลูกได้มีโอกาสฟังเทศน์หลวงพ่อและเทศน์ตอบคําถามตั้งแต่เดือนที่แล้ว ก็ฟังมาเรื่อยๆ ทุกๆ วัน ใจเบิกบานมาก ได้ความรู้มาก ลูกขอกราบขอบพระคุณในความเมตตาของหลวงพ่อ ตัวลูกเองเป็นน้องใหม่ เพิ่งปฏิบัติได้ไม่นานก็ล้มลุกคลุกคลานในการปฏิบัติ พยายามปฏิบัติให้ต่อเนื่องทุกวัน

ลูกมีคําถามจากการปฏิบัติที่จะกราบขอความเมตตาหลวงพ่อชี้แนะด้วยเจ้าค่ะ

ลูกนั่งสมาธิแล้วฟุ้ง ส่วนหนึ่งเกิดจากเป็นคนคิดเยอะ (เพราะเป็นคนที่ทํางานด้านวิชาการ) อีกส่วนเพราะความตั้งใจมาก อันนี้พอรู้ ก็ค่อยๆ ผ่อน แต่ก็ฟุ้งอยู่ จึงอาศัยการเดินจงกรมเป็นหลัก บางวันก็เดินจงกรมอย่างเดียว บางวันก็เดินจนพอสงบแล้วค่อยมานั่งสมาธิต่อ

บางครั้งเวลาเดินจงกรมนานๆ ติดต่อกันเป็นชั่วโมงสองชั่วโมงก็เกิดเป็นสมาธิ ร่างกายบังคับไม่ได้ การเดินเป็นอัตโนมัติ ได้แต่เป็นผู้ดูอย่างเดียว จนสมาธิคลายไปจึงจะบังคับร่างกายให้เหมือนเดิม

ความรู้สึกตอนนั้นก็ไม่สนใจอะไร มุ่งอยู่แต่การเดิน ขาก็ก้าวไปเรื่อยๆ แต่ในบางครั้งการเดินจงกรมก็เป็นความรู้สึกเบาๆ สบายๆ รู้ตัว ใจมีความสุข นุ่มนวล แต่กล้าหาญ ร่างกายบังคับได้อยู่ แต่ก็ไม่อยากหยุดเดิน ยังคงเพลินไปกับการเดินไปเรื่อยๆ โดยอารมณ์ไม่มุ่งมั่นเหมือนแบบแรก การเดินแต่ละครั้ง ความรู้สึกและการเดินก็เปลี่ยนแปลง ก็ได้เรียนรู้ว่าร่างกายเราก็บังคับไม่ได้ สุดท้ายใจก็ยอมเป็นผู้ดู

คําถาม

๑. ในกรณีอย่างนี้ ในการเดินจงกรม ลูกปฏิบัติถูกหรือผิดเจ้าคะ หรือควรทําอย่างใด ขอความเมตตาหลวงพ่อชี้แนะด้วยเจ้าค่ะ

๒. ในการนั่งสมาธิ มีบางครั้งที่ลมหายใจหายไป แต่ก็ยังรู้สึกตัวตลอด มีความรู้สึกว่างๆ มีความสุข ได้ยินเสียงภายนอกก็ไม่สนใจ แต่ก็อยู่ว่างๆ อย่างนั้นจนสมาธิคลาย ไม่ทราบว่าทําถูกหรือผิดอย่างไร กราบขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะด้วย

ตอบ : นี่คําถามเนาะ ผู้หัดใหม่ การเดินจงกรม การนั่งสมาธิภาวนา โดยสามัญสํานึก เขาบอกว่าเพิ่งมาเจอในเว็บไซต์ เลยฟังมาเรื่อยๆ ได้ความรู้มาก มีความเบิกบานใจ

กรณีอย่างนี้เพราะคนแสวงหา เหมือนคนหิวกระหาย ถ้าไปเจอบ่อนํ้าที่ไหน นํ้าที่สะอาดควรใช้ประโยชน์ได้ เขาก็จะชุ่มชื่นของเขา แต่ถ้าเขากระหายแล้วเขาหาสิ่งใดเพื่อดํารงชีวิตเขาไม่ได้ เขาก็ทุกข์ยากกระเสือกกระสนกันไป

นี่ก็เหมือนกัน พอมาเจอเว็บไซต์ ฟังแล้วมันเบิกบาน มันมีความสุข มีความพอใจ สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์ไง สิ่งนั้น ดูสิ เวลาฟังธรรม อานิสงส์ของการฟังธรรม สิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง สิ่งที่ได้ยินได้ฟังแล้วตอกยํ้า แก้ความสงสัยของเรา สุดท้ายจิตมันผ่องแผ้ว ถ้ามันผ่องแผ้ว มันเป็นประโยชน์ไง ถ้าเป็นประโยชน์ เราฟังธรรม อานิสงส์ของการฟังธรรม แล้วฟังธรรมแล้วเราอยากประพฤติปฏิบัติ

ตอนนี้ก่อนประพฤติปฏิบัตินี่สําคัญ ถ้าประพฤติปฏิบัติสําคัญนะ ถ้าเราปฏิบัติของเราเอง เราก็ต้องขวนขวายของเราเองจริงไหม เช่น เราว่าหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมีอํานาจวาสนาของท่าน ท่านค้นคว้าของท่าน

แต่ของเรา เราเอง โดยสามัญสํานึกนะ คนทํางานไม่เป็น ดูสิ กรรมกรก่อสร้าง เวลาเขามาฝึกหัดงานเขาก็ต้องฝึกหัดจนกว่าเขาจะทํางานเป็น พอเขาทํางานเป็น เขาเป็นช่างปูน ช่างเหล็ก ช่างไม้ ค่าตัวของเขา ผลตอบแทนของเขาก็ต้องมากขึ้น

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะฝึกหัดใจของเรา เราจะฝึกหัดใจของเรา เราไม่เป็นสิ่งใดเลย เราไปฝึกหัด ขณะที่ฝึกหัด ทําไมเขาทําแล้วเขาได้หมดล่ะ ทําไมเราทําแล้วเราไม่ได้ คนที่เขาชํานาญแล้วเขาทํา เขาก็ได้ของเขา เพราะเขามีความชํานาญของเขา เขามีเทคนิคของเขา เขารู้ถึงองค์ประกอบว่าควรทําอย่างใด

แต่ของเรา เราประพฤติปฏิบัติใหม่ เวลาปฏิบัติใหม่ เราอยาก เราเข้าใจ เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเข้าใจ แต่เราปฏิบัติไปล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น เวลาผู้ปฏิบัติใหม่ เวลาฟังเทศน์แล้วเขาบอกว่า เขาเป็นคนคิดเยอะ เขาก็เลยมีความตั้งใจมากเกินไป มีความตั้งใจมาก

ถ้าพูดถึง ถ้ามันไม่มีธรรมะ ไม่ได้ฟังครูบาอาจารย์เป็นแนวทาง เราก็จะเผชิญหน้าอย่างเดียว เราก็จะสู้อย่างเดียวว่าเราจะต้องชนะ เราต้องเป็นไปได้ แต่ถ้าฟังเทศน์แล้วมันเป็นอย่างนั้น มันเข้าใจ คือมันมีปัญญา มันเข้าใจสิ่งนั้นแล้วมันวางได้ พอวางได้ สิ่งที่มันเป็นอุปสรรค พอเราวางได้ มันหายไปไหนล่ะ ถ้าเราวางไม่ได้ ทําไมอุปสรรคมันเยอะมากล่ะ

อ๋อ! มันก็เป็นที่ว่าเราทิฏฐิเอง เราทิฏฐิเอง เราคิดว่ามันเป็นอย่างนั้น “เราคิดว่า” เหมือนความเข้าใจผิด มีความเข้าใจผิดอยู่ พอมันเข้าใจถูกแล้ว สิ่งที่เข้าใจผิดมันก็จบไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลาเขาเดินจงกรมๆ เดินจงกรมแล้วมันดี ถ้าเดินจงกรม เวลาปฏิบัติไป ตรงนี้สําคัญ เขาถามว่า “๑. ในกรณีการเดินจงกรม ลูกปฏิบัติถูกหรือไม่เจ้าคะ แล้วควรทําอย่างไร ขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะด้วยค่ะ”

เห็นไหม เขาบอกเวลาเขาเดินจงกรมไปแล้ว เดินไปๆ ๑ ชั่วโมง ๒ ชั่วโมง รู้สึกว่ามันเกิดสมาธิ ร่างกายบังคับไม่ได้ การเดินเป็นอัตโนมัติ

เวลาเดินไปของมัน ใจมันร่วมเดิน เห็นไหม เวลาเราทํางานสิ่งใดเขาทําด้วยหัวใจ คนทําด้วยหัวใจเขาทําด้วยความมั่นคงของเขา เขาทําแล้วมันมีคุณค่า แต่คนสักแต่ว่าทําหรือทําโดยที่ความไม่เข้าใจ นี่ก็เหมือนกัน เวลาเดินจงกรม ร่างกายมันก็เดินไป

เวลาหลวงตาท่านพูดนะ “เวลาเดินจงกรม โง่อย่างกับหมาตาย”

คําว่า “โง่อย่างกับหมาตาย” หมามันตายแล้วมันจะมีความรู้สึกไหม เพราะหมามันตายแล้ว แต่เดินจงกรมสักแต่ว่าทํา มันเหมือนกับโง่อย่างกับหมาตาย คือว่ามันไม่มีความคิดดัดแปลงเลย มันไม่มีอุบายวิธีการอะไรเลยหรือ ซื่อบื้ออยู่อย่างนั้นน่ะ

มันเดินแล้วมันก็ชินชา พอเดินไปแล้วมันเบื่อหน่าย พอเดินไปแล้วมันเกิดแต่ความกดดัน เดินไปแล้วมันมีแต่ความเคร่งเครียด แต่พอเวลาเราทําใจเราสบายๆ เราพุทโธก็ได้ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ เวลาเดินๆ ไป เดินไปนะ พอใจมันร่วมด้วย เห็นไหม พอใจมันร่วมด้วย ใจมันร่วมเดินด้วย พอใจทุกอย่างมันรวมเป็นหนึ่ง มันรวมเป็นเอกภาพ พอรวมเป็นเอกภาพ

“รู้สึกว่าเป็นสมาธิ บังคับร่างกายนี้ไม่ได้ การเดินนี้เป็นอัตโนมัติ”

นี่มันเป็นสเต็ปของมัน สเต็ปของมัน เวลาเดินไป พอมันปล่อยวางหมด มันเป็นเอกเทศนะ มันเป็นเอกภาพของมันตัวเดียว ของมันอยู่ในใจ มันจะเป็นอย่างนี้ มันเดิน มันสบาย เดินแล้วมันทําอะไรก็ได้ แล้วถ้าอารมณ์อย่างนี้นะ บอกว่าอย่างนี้เดินทั้งชาติก็ได้ จะเดินอย่างนี้มีความสุขมาก เดินทั้งชาติก็ได้ เวลาคิด คิดอย่างนี้นะ แต่จริงๆ มันเป็นไปไม่ได้หรอก เดี๋ยวมันก็คลายออกมา

พอมันคลายออกมา เดี๋ยวหงุดหงิดอีกแล้ว หงุดหงิดอีกแล้ว เพราะใจ อารมณ์กับร่างกายมันแปลกแยกกันนะ มันมีความขัดแย้งกันแล้ว เดินก็เดินไม่สะดวก เวลาเดินไป ทุกอย่างเตะแข้งเตะขาตัวเอง

แต่ถ้ามันรวม มันเป็นเอกภาพ มันรวมเป็นหนึ่งหมด ใจมันร่วมด้วย ใจกับกายเป็นอันเดียวกัน การเดินจงกรมเดินไปโดยคล่องตัวมาก เดินไปเดินมา จิตใจดีมากเลย เห็นไหม เดินจงกรม เราทําอยู่อย่างนี้ แล้วจําอารมณ์อันนี้ไว้ เวลามันเป็นเพราะเหตุใด เราตั้งสติอย่างใด เรากําหนดอย่างใด เหตุ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ สิ่งที่มันสมดุล เดินแล้วมันสบายใจ เดินแล้วมันเป็นอัตโนมัติ เดินแล้วมันมีความสุขของมัน เดินอย่างนี้เป็นสมาธิ

ถ้าเป็นสมาธินะ เป็นสมาธิ เราเดินต่อเนื่องๆ ไป จนจิตมันหดสั้นเข้ามานะ ต้องยืนแล้ว ยืนรําพึง มันละเอียดเข้าๆ ในทางจงกรม มันเป็นได้ ถ้ามันเป็นได้นะ ทีนี้พอมันละเอียดเข้า ต้องยืนรําพึง ถ้ามันจะรวมนะ มันจะรวม เดินไม่ได้แล้ว ต้องนั่งลงเลย

อันนี้พูดถึงว่าเวลามันพัฒนานะ สมาธิก็คือสมาธิ เวลาสมาธิมันออกมา ออกจากความรู้สึกอันนี้แล้วมันคลายออกมาก็ฝึกหัดใช้ปัญญาไป แล้วทําของเราต่อเนื่องกันไป

นี่พูดถึงเขาถามว่า “๑. กรณีที่การเดินจงกรม ลูกปฏิบัติถูกหรือไม่ และควรทําอย่างใดต่อไป ขอความเมตตาหลวงพ่อชี้แนะด้วย”

การเดินของเรา เดินให้มันสุข ภาษาเรานะ ไม่เอาอะไรเลยน่ะมันได้ เราอยากได้อยากเอา นั่นแหละมันเป็นรูปธรรมที่จิตมันส่งออก เราพุทโธๆ พุทโธชัดๆ อยู่กับสติพร้อม แต่เราเอาพุทโธ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน จากพุทโธเป็นชื่อ จะได้พุทโธตัวจริง พุทโธตัวจริงคือความรู้สึก พุทโธที่ละเอียดมันอยู่ที่กลางหัวใจ แต่อาศัยพุทโธๆ แต่ไม่ได้เอาตัวพุทโธนั้น เอาสิ่งที่มันละเอียดกว่านั้น

ทําต่อเนื่องไป ปฏิบัติใหม่ เราจะว่าปฏิบัติใหม่มันปฏิบัติง่ายไง พอรู้ขึ้นมาแล้วเดี๋ยวมันจะกีดขวางไปหมดแหละ

นี่พูดถึงว่าการเดินถูกไหม ถูก การเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา เราทําเพื่อความสงบใจ เราทําเพื่อความสงบ เราทําเพื่อให้จิตสงบ จิตมีกําลัง แล้วเราจะเดินหน้าต่อไปด้วยการใช้ปัญญา

การใช้ปัญญานะ ถ้าจิตสงบแล้วจิตเป็นความจริง เวลาไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความจริง นั่นน่ะสติปัฏฐาน ๔ จะเริ่มต้นตรงนี้

ถ้าจิตยังไม่สงบ เขาก็บอกว่าเขาพิจารณากายของเขา เขาดูแลของเขา อันนั้นเป็นปัญญาอบรมสมาธิถ้ามันเป็นข้อเท็จจริง แต่ด้วยความเห็นของเขา เขาว่าสิ่งนั้นคือการใช้ปัญญา นั่นคือความเห็นของโลกเขานะ

ฉะนั้น เวลาเราเดินขึ้นมา จิตที่มันเดินแล้วมันมีความสงบ มีความว่าง มีความสุข จิตมันเบา มันเป็นอัตโนมัติในตัวมันเอง นั่นน่ะกายกับใจมันสามัคคีกัน ใจร่วมเดิน ใจร่วมทํางาน ทํางานเหมือนกัน เหมือนทางโลกเขา ทําด้วยหัวใจๆ คนทํางานด้วยหัวใจนะ มันทําแล้วจะประสบความสําเร็จ ทําแล้วจะมีความดีงาม นี่พูดถึงเดินจงกรมนะ

ทีนี้นั่งสมาธิมีปัญหานิดหน่อย “๒. การนั่งสมาธิมีบางครั้งที่ลมหายใจหายไป”

ตรงนี้เป็นปัญหา “การนั่งสมาธิบางครั้งลมหายใจหายไป แต่ก็ยังรู้สึกตัวตลอด มีความรู้สึกว่างๆ มีความสุข ได้ยินเสียงภายนอก แต่ไม่สนใจ แต่ก็อยู่ว่างๆ อย่างนั้นจนสมาธิคลาย ไม่ทราบว่าทําถูกหรือไม่”

เวลาลมหายใจ เวลาลมหายใจมันหายไป เราพยายามจะให้มันหายไป คําว่า “มันหายไป” มันหายไปด้วยวิธีการใด เวลาพุทโธๆ กําหนดลมหายใจ ถ้าลมหายใจมันชัดเจน มันชัดเจน มันอยู่กับลมหายใจนั้น จิตมันไปอยู่ที่ลมหายใจนั้น ถ้าลมหายใจนั้นละเอียดเข้ามาๆ ละเอียดแล้วส่วนใหญ่แล้วมันจะตกใจว่าถ้าลมหายใจขาดไปแล้วเราจะไม่ตายหรือ

ทีนี้ถ้าลมละเอียดเข้ามา มันก็ออกไปรับรู้ลมหายใจอีก รับรู้ลมหายใจจนละเอียดเข้ามา จนมันปล่อยลมหายใจ มันปล่อยลมหายใจเข้ามา มันเป็นสักแต่ว่ารู้ มันละเอียดมาก พอละเอียดมาก มันรู้ตัวมันเอง เหมือนกําหนดเดินจงกรม พุทโธๆ เรากําหนดพุทโธ พุทโธนี้เป็นพุทธานุสติ เราเป็นคําบริกรรม แต่พุทโธๆ เอาความรู้สึกเป็นตัวพุทโธ แล้วพุทโธๆ จนพุทโธไม่ได้เลย นั่นน่ะเป็นตัวพุทโธแท้

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน “เวลานั่งสมาธิ ลมหายใจหายไป แต่ยังรู้สึกตัวอยู่ รู้สึกว่าว่างๆ มีความสุข ได้ยินเสียงภายนอก แต่ไม่สนใจ”

คําว่า “ได้ยินเสียงภายนอก” ถ้าเรากําหนดลมหายใจ ถ้ามันละเอียดขึ้นมาเป็นอุปจารสมาธิ มันยังได้ยินเสียงอยู่ได้ แต่มันจะละเอียดเข้ามา แล้วเรามีสติ มีการกระทํา เพราะจิตมันบริกรรมพุทโธ จิตมันกําหนดลมหายใจ ตัวจิตมันอยู่

แต่ถ้ามันหายไป นั่นน่ะตกภวังค์แล้ว เวลาจิตมันหายไป จิตมันหายไป มันไม่ใช่สมาธิ มันหายไป ตรงนี้เราต้องระวัง “บางครั้งลมหายใจมันหายไป” แต่ถ้ากําหนดลมหายใจใช่ไหม กําหนดลมหายใจ เราอยู่กับลมหายใจ ลมหายใจมันหยาบ เราก็รู้ว่าลมหายใจมันหยาบ ลมหายใจละเอียด เราก็รู้ เรารู้ เราเกาะลมหายใจอยู่ แล้วถ้ามันละเอียดจนมันจะไม่รับรู้ลมหายใจเลย เราก็รู้ อย่างนี้ถึงเป็นข้อเท็จจริง อย่างนี้ถึงเป็นความจริง

แต่ถ้ามัน “บางครั้งลมหายใจมันหายไป”...นี่แหละทางจะลงไปสู่สมาธิหัวตอ ทางจะลงไปสู่ภวังค์ ถ้าทางลงไปสู่ภวังค์ อันนี้ต้องแก้ไขนิดหนึ่ง คือพยายาม ถ้ามันจะหายไป เรารับรู้เลยว่าตอนนี้เราบกพร่องแล้ว พอมันหายว้าบ มันหายไปนะ เรายังรู้ตัวอยู่ เพราะว่าเขาบอกว่า “ลมหายใจหายไป แต่ยังรู้สึกตัวอยู่ตลอด และมีความว่างๆ แล้วสุขมากด้วย”

“ว่างๆ แล้วสุขมาก” อันนี้กิเลสมันเอามาหลอก ว่างๆ คือขี้เกียจ ว่างๆ คือไม่ต้องกําหนดรู้ ว่างๆ คือไม่มีการกระทํา มีความสุขมาก มีความสุขมากเพราะไม่ต้องทําอะไร นั่งเฉยๆ ก็มีความสุขน่ะสิ นับสตางค์ก็ยังลําบากนะ เวลานับสตางค์ นับสตางค์ยังต้องขยับเลย อยู่เฉยๆ แล้วรู้ด้วยว่าสตางค์เท่าไรนี่ไม่ใช่ สตางค์ต้องนับ นับว่าถ้าจะเพิ่มตัวเลขก็ต้องกดปุ่มๆๆ

ฉะนั้นที่ว่า ถ้ามันอยู่เฉยๆ มันว่างๆ แล้วมีความสุข

อย่างนี้มันเป็นการคิดเข้าข้างตัวเอง เข้าข้างว่าเรายังทําถูกต้องดีงามอยู่ ตอนนี้ความผิดพลาดยังไม่เห็นชัดเจน มันจะเห็นชัดเจนต่อเมื่อมันเคยตัว เวลากําหนดลมหายใจปั๊บ มันจะเป็นอย่างนี้ตลอดไป พอกําหนดลมหายใจปั๊บ มันก็จะว่าง แล้วมันก็จะหายไปเลย เงียบเป็นชั่วโมงสองชั่วโมงแล้วก็สะดุ้งตื่น รู้ตัวออกมา แล้วถ้ายังไม่รู้สึกตัว พอกําหนดลมหายใจปั๊บ มันก็จะว่าง มีความสุขมาก หายไป ๓ ชั่วโมง แล้วก็สะดุ้งตื่นรู้สึกตัว โอ้โฮ! มีความสุขมาก แล้วยังไม่เข้าใจ พอนั่งๆ ไปมันก็จะเป็นอย่างนี้ แล้วก็ ๔ ชั่วโมง ๕ ชั่วโมง ก็อยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วก็สําคัญผิดว่าตัวเองภาวนาดี สําคัญผิดว่าตัวเองภาวนาแล้วได้ผล นั้นคือมิจฉาสมาธิ มันเป็นภวังค์ มันเป็นสมาธิหัวตอ

อันนี้ผู้ถามยังไม่ได้เป็น เราพูดล่วงหน้าไว้ก่อน เดี๋ยวจะบอก โอ้โฮ! หลวงพ่อ

เดินจงกรมถูก เพราะอะไร เพราะเดินจงกรมอยู่มันรู้ตัว มีสติพร้อม แต่เวลานั่ง เวลามันหายไป มันจะตกภวังค์ ถ้ามันตกภวังค์นะ ลุกเดินซะ ถ้าเดินจงกรมได้ให้เดินจงกรม ถ้านั่งแล้วต้องรู้ตัวตลอด ถ้ากําหนดลมหายใจ ลมหายใจละเอียดขึ้นๆ เรารู้ลมหายใจชัดเจน รู้ชัดเจน มันจะละเอียดขนาดไหน รู้ชัดเจน

แล้วถ้ามันจะละเอียดจนเรากําหนดไม่ได้ เรากําหนดไม่ได้ คําว่า “เรากําหนดไม่ได้” เราพยายามกําหนดอยู่ เรากําหนดไม่ได้ เหมือนพยายามจะนับสตางค์ แต่สตางค์มันมีมากจนมันไม่มีที่ว่างให้นับแล้ว แต่เราก็ยังจะนับของเราอยู่ เราพยายามนับสตางค์ๆ พุทโธหรือกําหนดลมหายใจ เราพยายามนับของเราอยู่ นับขนาดไหน มันแน่นไปหมด แล้วมันนับไม่ได้ เงินทองมันอัดแน่นไปด้วยเงินทองเลย นี่ก็เหมือนกัน กําหนดลมหายใจจนมันสักแต่ว่า มันทําไม่ได้เลย นั่นแหละของจริง

อันนี้พูดไว้เพื่อเป็นประโยชน์ไง ฉะนั้น เพียงแต่ผู้ถามยังไม่ได้เป็นระดับนี้ ไม่ต้องตกใจนะ ยังไม่เป็นระดับนี้ ไม่ต้องตกใจนะ ไม่ต้องตกใจว่า เวลาเดินจงกรม อันนี้เราชมนะ เดินจงกรมจนมันเป็นความว่าง มันเป็นอัตโนมัติเลย อันนี้จิตมันร่วมเดิน ร่วมเดินเพราะอะไร เพราะเขาบอกว่าเขาปฏิบัติแล้วเขามีความสุข มีความว่าง มีความสุข มีความพอใจ สาธุ แต่เวลาข้อที่ ๒. เวลานั่งสมาธิ บางครั้งลมหายใจหายไป

คําว่า “หายไป” เราค้านมาตลอด เมื่อก่อนมีพระมาถามองค์หนึ่ง เขาบอกว่าเวลาเขานั่ง พุทโธหรือลมหายใจต้องหายไป

เราบอกว่าห้ามหายไป เพราะคําว่า “หายไป” เราฟังจากครูบาอาจารย์ท่านพูด ท่านกําหนดพุทโธ ใช้กําหนดลมหายใจจนลมหายใจมันหายไปหมด แล้วของท่านถูกต้องเป็นสมาธิ

แต่เราจะเอาแบบอย่างไง เราก็บอกว่ามันต้องหายไป เราก็เลยสร้างภาพความหายไป พยายามปฏิเสธ พยายามไม่รับรู้ แล้วมันก็หายไปจริงๆ หายลงสู่ภวังค์

ตอนนี้คําเทศน์ของครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ถึงข้อเท็จจริง แต่ของเรา เราพยายามจะทําให้เหมือน แล้วพอทําแล้วมันไม่เหมือน แล้วมันตกสู่ภวังค์อีกด้วย ฉะนั้น เวลาตกสู่ภวังค์แล้ว เขาบอกว่ากําหนดพุทโธหรือกําหนดลมหายใจต้องหายไป เขาว่าอย่างนั้นเลย ต้องหายไป

ก็ครูบาอาจารย์ท่านหายไปโดยข้อเท็จจริงของท่าน หายไป แต่ผู้รู้ชัดเจน หายไป แต่สมาธิเด่นชัด หายไป การกระทํานั้นสมบูรณ์ หายไปเพราะว่ามันหายไปโดยข้อเท็จจริง

แต่ของเรามันหายไปโดยเราพลั้งเผลอ หายไปโดยเราเจตนาไม่รับรู้ แต่ความจริงมันมี แต่ไม่รับรู้ เหมือนคนเป็นหนี้ คนเป็นหนี้ เราไม่ได้ใช้หนี้เขา เราจะหายจากความเป็นหนี้ได้อย่างไร

กําหนดพุทโธๆๆ จนพุทโธมันไม่ได้ มันพ้นจากความเป็นหนี้

ไอ้นี่บอก “พุทโธๆ แล้ว ใช้เอ็งแล้วนะ เอ็งกลับไป ข้าไม่รับรู้เอ็งนะ”...มันไม่ใช่ มันไม่ใช่

มันเป็นความเข้าใจผิดไง เห็นไหม เทศน์เหมือนกัน ครูบาอาจารย์สอนเหมือนกัน แต่คนฟังแล้วเข้าใจแตกต่างกัน ถ้ามันเป็นตามข้อเท็จจริงนั้นๆ แล้วตามข้อเท็จจริงนั้นเขาต้องพูดอธิบายได้ถูกต้อง แต่ถ้าไม่เป็นข้อเท็จจริงนั้นมันจะเป็นอย่างนี้ มันหายไป มันไม่รับรู้สิ่งใด

อันนี้เป็นการเตือนไว้ การเตือนไว้เพื่อประโยชน์ไง

ฉะนั้นว่า “๒. การนั่งสมาธิมีบางครั้งที่ลมหายใจมันหายไป แต่ก็ยังรู้สึกตัวอยู่ตลอด มีความรู้สึกว่างๆ มีความสุข ได้ยินเสียงภายนอกก็ไม่สนใจ แต่ก็ว่างๆ อยู่อย่างนั้นจนสมาธิคลายออกมา ไม่ทราบว่าถูกหรือไม่”

ก็ว่างๆ อยู่อย่างนั้นจนสมาธิคลายออกมา คลายออกมาก็เป็นอารมณ์สามัญสํานึก ถ้ามันเข้าไปแล้ว มันเข้าไปได้ ฉะนั้น ถ้ามันเป็นสมาธิหัวตอ มันเป็นภวังค์ ก็เป็นอันหนึ่ง แต่ถ้ามันพุทโธต่อเนื่องไปๆ มันจะเป็นมากไปกว่านี้

แล้วสมาธินี้เขาทําไว้เพื่อศีล สมาธิ ปัญญา เวลาจิตมันมีกําลัง มันสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา ฝึกหัดใช้ปัญญาในชีวิตประจําวัน เห็นไหม ในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม ว่าชีวิตนี้เกิดมาทําไม อยู่เพื่ออะไร แล้วอยู่แล้วได้อะไร ถ้าตายแล้วมันไปไหน

เราพิจารณาของเราไปนะ เวลาปัญญามันเบิกกว้างไป มันจะเกิดข้อเท็จจริง มันจะเกิดธรรมะขึ้นมาในหัวใจ มันจะสว่างโพลงในใจนะ ใจมันสว่างโพลง มันจะเห็นคุณค่าของชีวิต เห็นคุณค่าของการเกิด เห็นคุณค่ามากเลย แล้วจิตมันได้สัมผัสธรรม มันเห็นคุณค่าของปัจจัตตัง โอ้โฮ! มันจะเห็นคุณค่า

บอกว่า คิดทําไม คิดแล้วมันจะได้อะไร

ลองคิดดู ลองใช้ปัญญาดู แล้วถ้าเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาในพระพุทธศาสนา เราจะเห็นจริงเลย อู้ฮู! ปัญญามันประเสริฐเลอเลิศขนาดนั้น มันจะเป็นประโยชน์กับเราไง นี่พูดถึงว่า ถ้าจิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องสัจธรรม เรื่องอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค พระพุทธเจ้าสอนที่นี่ สอนเรื่องอริยสัจ พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนเรื่องสมาธิ แต่เราต้องทําสมาธิเพื่อจิตสงบแล้วจะได้ค้นคว้า

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้วจะไปสอนอาฬารดาบส อุทกดาบส ก็ตายไปเสียแล้ว นี่จะไปสอนคนที่มีสมาธิแล้ว จะไปสอนคนที่มีอํานาจวาสนาบารมี แต่ถ้าคนไม่มีอํานาจวาสนาบารมี ไปพูดกับเขา คนละเรื่องเดียวกัน

ฉะนั้น เวลาเทศน์ปุถุชน เทศน์ฆราวาส จะเทศน์อนุปุพพิกถา เทศน์เรื่องทานก่อน เรื่องทาน เรื่องศีล เรื่องเนกขัมมะ เพื่อให้จิตใจเขาเปิดกว้าง ให้จิตใจเขาเข้าใจเรื่องศาสนา แล้วพอพูดภาษาเดียวกันแล้ว ท่านถึงจะเทศน์เรื่องอริยสัจ

นี่ก็เหมือนกัน เราทําสมาธิ ทําสมาธิเพื่อให้จิตมันสงบขึ้นมา เพื่อจะให้จิตของเราค้นคว้าในสัจจะ ค้นคว้าในอริยสัจ ค้นคว้าในเรื่องการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย ให้พ้นไปจากการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย พระพุทธเจ้าสอนที่นี่

นี่พูดถึงว่าเวลาฝึกหัดใช้ปัญญา ทําไมต้องฝึกหัดใช้ปัญญา ก็เราใช้ปัญญาอยู่แล้ว…ปัญญาอย่างนั้นปัญญาโลกๆ ถ้าเป็นปัญญาธรรมะต้องจิตสงบเข้ามามันถึงเป็นภาวนามยปัญญา ถ้าจิตไม่สงบเข้ามานี่เป็นโลกียปัญญา ปัญญาจากกิเลส ปัญญาจากสามัญสํานึก นี่ปัญญาของเรา

นี่พูดถึงว่าการถามปัญหาเรื่องนั่งสมาธิ เรื่องเดินจงกรม จบ

ถาม : เรื่อง “ภาวนาแล้วรู้สึกเศร้า”

กราบหลวงพ่อ หลังจากที่โยมเคยไปกราบหลวงพ่อ แล้วกลับมาภาวนาพุทโธ ภาวนาอยู่นานหลายเดือน มีอยู่วันหนึ่งรู้สึกลึกๆ เหมือนจะเศร้าๆ หรือตื้นตัน บอกไม่ถูก วันแรกๆ ก็เป็น วันต่อมาก็เป็น แล้วต่อมาก็นํ้าตาไหล ร้องไห้สะอึกสะอื้นเจ้าค่ะ นี่คืออย่างหนึ่งที่เกิดขึ้น

อีกเรื่องหนึ่งค่ะ มีอยู่ช่วงหนึ่งเวลากําหนดพุทโธแล้วรู้ว่ามีความคิดแทรกอยู่ตลอด ทําให้โมโหความคิด แบบโมโหมากจนเกือบร้องไห้ คิดไปว่าอย่างนี้จะสงบได้อย่างไร จะบรรลุธรรมได้อย่างไร คิดถึงขนาดจะบรรลุธรรมเลยเจ้าค่ะ ทําอย่างไรดีเจ้าคะ

ตอบ : นี่คําถาม ๒ คําถามเนาะ คําถามแรก “เวลามาหาหลวงพ่อแล้วกลับไป กลับไป ภาวนาพุทโธๆ หลายเดือน มีอยู่วันหนึ่งรู้สึกลึกๆ ว่ามันเศร้าใจ มันตื้นตันใจ”

ถ้าคําว่า “มันเศร้าใจ มันตื้นตันใจ วันต่อมานํ้าตาไหล” ถ้ามันเกิดธรรมะนะ เขาเรียกว่าธรรมสังเวช เวลาเราเกิดธรรมะนะ เราสะท้อนถึงชีวิตของเรา เราสะท้อนถึงว่าเกิดมานี่มันเป็นอะไร เกิดมามันมีสิ่งใด ธรรมะมันเกิดนะ พอธรรมะมันเกิด มันเกิดความสังเวช นํ้าตาไหลพรากเลยนะ ถ้านํ้าตาไหลพราก

ถ้ามันเศร้า มันเศร้าก็เหมือนกับต้องอยู่เอกเทศ ถ้ามันเศร้าแล้วเราไม่ไปคลุกคลีไง มันเศร้า มันไม่ไปไขว่คว้าเอาฟืนเอาไฟไง แต่ถ้ามันไม่เศร้า มันองอาจกล้าหาญ มันคิดเบียดเบียน มันคิดอะไร มันก็จะคิดไปให้กระทบกระเทือนเขา

แต่ถ้ามันคิดปล่อยวาง มันเห็นโทษ บางทีมันก็เกิดอาการแบบนี้ อาการที่ว่ามันเศร้า มันสังเวช ถ้าพูดถึงธรรมแล้วมันสังเวช เวลากรณีอย่างนี้มีคนมาถามบ่อย บอกว่า เมื่อก่อนไม่ได้ภาวนานะ มันก็ไม่ค่อยคิดอะไรมาก พอเดี๋ยวนี้ภาวนานะ มันฉุนเฉียวๆ มันฉุนเฉียวมากเลย

คําว่า “ฉุนเฉียว” เวลามันกระทบแล้วอารมณ์มันรุนแรงไง เราบอกว่าภาวนาใหม่ๆ มันจะมีอาการแบบนี้ เราคิดว่าพอภาวนาไปแล้วทุกอย่างมันจะไม่มีสิ่งใด มันจะสะอาดบริสุทธิ์ไปหมดเลย

มันอยู่ที่คน อยู่ที่เบื้องหลัง อยู่ที่คน คนที่สร้างบุญสร้างกุศลมาอย่างใด แต่ถ้าคนเราสร้างคุณงามความดีมา ทําสิ่งใดมา

เขาว่าเขาภาวนาเป็นเดือนๆ วันหนึ่งรู้สึกลึกๆ เหมือนมันจะเศร้าใจ มีความตื้นตันบอกไม่ถูก แล้ววันต่อมาก็เป็นอีก ต่อมาก็นํ้าตาไหล ร้องไห้สะอึกสะอื้น

แต่ร้องไห้สะอึกสะอื้นนี่มันเกินไป ร้องไห้สะอึกสะอื้น เราหยุดได้ไง เราไม่ต้องว่าเรามีธรรมสังเวช เรามีคุณธรรม ฉันจะร้องไห้ให้พวกเธอดู พวกเธอก็จงรู้ว่าฉันเกิดธรรมสังเวช แล้วก็ช่วยมาปลอบฉัน มันก็ไม่ใช่ขนาดนั้น เพราะมันเป็นปัจจัตตังไง ไม่ต้องร้องไห้สะอึกสะอื้นขนาดนั้น

ถ้ามันร้องไห้นะ กรณีนี้เวลาหลวงตาท่านพูดถึงท่านบรรลุธรรมทีไร นํ้าตาไหลพราก เราอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะนะ เวลาท่านพูดถึงหลวงปู่มั่นทีไรนะ นํ้าตาไหลทันทีนะ แล้วเวลาท่านพูดนะ ท่านพูดถึงเรื่องหลวงปู่มั่น เวลาถ้าสะดุดใจปั๊บ นํ้าตาคลอ นํ้าตาคลอเลยนะ นั่นคือความผูกพัน

หลวงตาเวลาท่านพูดถึงธรรมะลึกๆ พอจิตใจมันจะเข้าไปสัมผัสอารมณ์อย่างนี้ ท่านจะดึงความรู้สึกนั้นออก ถ้ามันปล่อยให้มันสัมผัสเข้าไปมันก็สะเทือน สะเทือน นํ้าตาก็ไหล นํ้าตาไหลมันเป็นธรรมสังเวช แล้วใครรู้ล่ะ จิตดวงนั้นรู้คนเดียว เพราะจิตดวงนั้นเป็นคนกระทํา จิตดวงนั้นผ่านประสบการณ์อย่างนั้นมา มันฝังใจกับจิตดวงนั้น คนอื่นเขาไม่รู้กับเราหรอก

แล้วอธิบายไปนะ ฉันร้องไห้แล้วนะ ฉันมีธรรมสังเวชนะ พวกเธอมีความรู้สึกอย่างไร...มันไม่ถึงขนาดนั้น เพราะมันเป็นสันทิฏฐิโกเฉพาะใจดวงนั้น ฉะนั้น เวลาเราเกิดสิ่งใด ถ้ามันจะสะอึกสะอื้น เราก็ระงับไว้ แต่ถ้ามันสังเวชน่ะมันดี

สังเวชก็เหมือนคน ตอนนี้มีโรคระบาด มีโรคระบาดแล้ว เรารู้ว่าโรคระบาดมันเกิดขึ้น เราก็พยายามจะหลบหลีกจากโรคระบาดนั้น เพราะเราไม่ต้องการเสียชีวิตกับโรคระบาดนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันสะอึกสะอื้น มันเศร้าใจ เห็นไหม ตอนนี้ความโลภ ความโกรธ ความหลง กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันครอบงําหัวใจของสัตว์โลก สัตว์โลกกําลังปีนป่าย สัตว์โลกกําลังขวนขวาย สัตว์โลกเขาขวนขวายของเขากันอยู่ ถ้าเราสลดสังเวช เรารักษาตัวเรา เราจะไม่ปีนป่ายไปกับเขา นี่เวลาสลดสังเวช เวลาธรรมสังเวชมันเกิดอย่างนี้ มันรู้เท่าสังคมไง มันวาง แต่เราก็อยู่กับสังคมนั่นแหละ

ทีนี้ถ้าจะว่ามันนํ้าตาไหลพราก จนมันสะอึกสะอื้น มันจะร้องไห้ เราก็ระงับไว้ เพราะไม่ต้องการให้คน คนถ้าเขาเข้าใจเขาก็บอกว่า เออ! คนคนนี้เขาภาวนาแล้วเขาสะเทือนใจ แต่ถ้าคนเขาไม่เข้าใจเขาว่าคนคนนี้จิตใจอ่อนแอ เจอสิ่งใดเข้าก็นํ้าตาไหล เจอสิ่งใดเข้าก็รักษาตัวเองไม่ได้ ถ้าเจอคนที่เขาคิดร้ายกว่านั้น เขาบอกคนคนนี้แสดงมายาภาพ เห็นไหม เราเกิดปฏิกิริยาอย่างนี้ โลกเขาตีความได้มากมายเลย แต่ใจของเราเป็นอะไร เรารู้

ฉะนั้น เวลามันเกิดสิ่งนี้ เรามีสติปัญญาไปกับเขา เวลามันเกิดขึ้นมา เพราะเราภาวนาแล้วมันเกิดความเศร้า มันเกิดความต่างๆ นี่ธรรมสังเวช

อย่างกรณีเมื่อกี้เราบอกว่า หัวใจมันร่วมเดินจงกรม มันถึงเกิดกิริยาอย่างนั้น นี่ก็เหมือนกัน หัวใจรับรู้ มันถึงรับรู้อย่างนี้

“อีกเรื่องหนึ่ง มีช่วงหนึ่งเวลาพุทโธไปแล้วมีความคิดแทรกขึ้นมา ทําให้โมโหความคิด แบบโมโหมากจนเกือบร้องไห้ คิดว่าอย่างนี้หรือจะสงบได้อย่างไร จะบรรลุธรรมได้อย่างไร คิดถึงขนาดจะบรรลุธรรมเชียวหรือ”

นี่เวลาความคิดมันโต้แย้งกัน ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ ของเรา มันมีความคิดแทรกอยู่ๆ เวลาปัญหาที่แล้ว ข้อที่ ๑. เวลาจิตมันสมดุลกัน มันก็มีความเศร้า มีความสังเวช เวลากิเลสมันเข้มแข็ง เวลาเราพุทโธ มันจะมีความคิดสอดเข้ามา มีความคิดแทรก คิดจนเราโมโห

โมโหทําไมล่ะ อ้าว! ก็ความคิดเราเอง เวลามือเราไปทําความผิด จะบอกว่าตัดมือไง มือเราทําความผิด ในลัทธิอื่น ขโมยของ เขาตัดมือทิ้งนะ มือไปหยิบของอะไร ทําความผิด ตีมือไว้เลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาความคิด เวลาจิตมันคิด มันโมโห ทําไมไม่ระงับล่ะ อ้าว! ถ้ามันระงับ ระงับด้วยอะไรล่ะ มันก็ระงับด้วยสติไง

“เวลาจิตมันคิดจนโมโห คิดมากจนเกือบร้องไห้”

เกือบร้องไห้นี่เราแพ้แล้ว พอเราแพ้ เพราะคิดจนเราสู้ไม่ได้ใช่ไหม เราก็เปลี่ยนอารมณ์สิ เวลาถ้ามันคิดอย่างนี้ปั๊บ เราเปลี่ยนเลย เปลี่ยนความคิดเลย เปลี่ยนไปเรื่องอื่นเลย ถ้าเปลี่ยนไปเรื่องอื่น เปลี่ยนอารมณ์ไป

อารมณ์ความคิด กิเลสมันสร้างภาพให้ พอกิเลสมันสร้างความคิดนี้ให้ แล้วเอาความคิดนี้ยัดเยียดให้เราคิด แล้วเราก็คิดตามมันไป เราแพ้เพราะอะไร เพราะเริ่มต้น นํ้าหนักนักมวยมันคนละชั้น กิเลสมันตัวอ้วนๆ กิเลสมันเตรียมพร้อมไว้แล้ว แต่ธรรมะยังไม่ตื่นนอนเลย แล้วจะไปสู้กับมันนะ ความคิดมันก็แทรกเข้ามา เราก็ล้มลุกคลุกคลานไง จนร้องไห้

แต่ถ้าบอกว่า อ้าว! เวทีนี้ไม่สู้ เวทีนี้พักไว้ก่อน เราเปรียบมวยใหม่ เราเอาธรรมะขึ้นนําก่อน เอาธรรมะที่มีกําลังมากกว่า เราคิดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราคิดถึงสิ่งใด อารมณ์นั้นก็ต้องดับไป แต่ถ้าเราคิดได้ แต่ถ้าเราไปต่อสู้อยู่อย่างนั้นเราก็แพ้ไง เพราะความคิดมันสอดมันแทรกเข้ามาจนโมโห

หลวงตาท่านสอนว่า อย่าเสียดายอารมณ์ไง

เราเคยพุทโธ เราเคยกําหนดอย่างนี้แล้วเราเคยสงบมา เราก็ติดใจ พอติดใจ เราจะคิดซํ้าซากอย่างนี้ พอกิเลสมันรู้ทัน มันมาอย่างนี้ มันก็สอดเข้ามา พอสอดเข้ามา ล้มลุกคลุกคลานเลย เราก็เปลี่ยนอารมณ์ เปลี่ยนไปเลย เปลี่ยนความคิดไปเลย เปลี่ยนเป็นอารมณ์อื่น พุทโธก็ได้ ธัมโมก็ได้ สังโฆก็ได้ มรณานุสติก็ได้ ถ้าสู้ไม่ได้ ตาย ตาย เอาตายมาสู้กัน

ไอ้นี่ไปคิดตามมันไง พอมันเอาเหยื่อมาล่ออย่างนี้ แล้วก็คิดตามมันไป พอคิดตามมันไป พอแพ้ก็ร้องไห้

“มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา” ดําริคือมาร มารมันคิดให้ พอมารมันคิดให้แล้วมันก็เอามาล่อ เอามาล่อแล้วเราก็ตามมันไป ตามมันไปก็สู้มันไม่ได้ พอสู้มันไม่ได้ มันก็เสียใจ มันก็พลิกแพลงไป

ถ้ามันพลิกได้นะ มันเป็นพุทโธ มันเป็นอะไร มันก็สงบลงได้ ถ้าสงบลงได้ มันก็จะแก้ไขกันไง นี่คือการแก้ แล้วถ้าแก้แล้ว ถ้าไม่ได้ มันมีวิธีการอีกเยอะมาก วิธีการ เห็นไหม เดินจงกรมก็ได้ นั่งสมาธิก็ได้ ยืนก็ได้ แล้วถ้าปฏิบัติไปแล้ว เราเปลี่ยนอารมณ์ก็ได้ คิดยาวๆ คิดต่างๆ

แต่นี้บางทีเวลากิเลสมันฟู แล้วเราเองกําลังเพลี่ยงพลํ้า จะทําอะไรก็แล้วแต่ เข้าทางมันทั้งนั้นเลย พอเข้าทาง ถ้าเป็นกรรมฐานก็กรรมฐานม้วนเสื่อ เลิกเลย

แต่ถ้าเราไม่ม้วนเสื่อ เราก็พลิกแพลง หยุดไว้ก่อน หยุดสิ่งนี้ไว้ แล้วมาทําข้อวัตร หยุดสิ่งนี้ไว้ แล้วมาอยู่ในอารมณ์ปกติ ให้กิเลสมันเผลอก่อน แล้วกลับไปภาวนาใหม่ กลับไปภาวนาใหม่

เวลาครูบาอาจารย์ของเราเวลาจิตเสื่อม จิตเสื่อมแล้ว เวลาจะแก้จิตเสื่อม แก้อย่างไร ถ้าจิตเสื่อมแล้ว พอจิตมันเสื่อม กําหนดพุทโธคําเดียวมันยังไม่ยอมเลย พอจะกําหนดพุทโธ มันต่อต้าน จะทําอะไรมันต่อต้านไปหมดเลย ไม่เข็ดอีกหรือ ไม่เข็ดอีกหรือ เราก็ทุกข์มากนะ เวลากิเลสมันฟูขึ้นมา มันปิดกั้นทั้งหมดเลย แล้วมันจะทําให้เราอยู่ในอํานาจของมัน

นี่พูดถึงว่า เวลามันคิดสอดคิดแทรก คิดเข้ามา

เวลาเราบอกว่าเราทําคุณงามความดีแล้วชีวิตเราจะโรยด้วยกลีบกุหลาบ ทุกอย่างมันจะสวยงามไปหมดเลย...ไม่มีหรอก

เราทําคุณงามความดี มันดีเพราะสติเพราะปัญญาของเรา กิเลสมันถึงหลบฉาก แต่ถ้าวันไหนเราพลั้งเผลอ กิเลสมันต่อต้านเลย ถ้ากิเลสมันต่อต้าน เราต้องพลิกแพลง

กิเลสเป็นนามธรรม ธรรมะก็เป็นนามธรรม สิ่งที่เป็นนามธรรม นามธรรมเป็นความรู้สึก เพราะจิตมันเป็นอย่างนี้ จิตนี้เป็นนามธรรม แต่ก็ต้องอาศัยมรรค อาศัยความวิริยะ ความอุตสาหะ ความหมั่นเพียร เพื่อต่อสู้กับมัน เพื่อประโยชน์กับเราไง ถ้าประโยชน์กับเรา มันแก้ไขตรงนี้ไง

เวลาจิต เห็นไหม ใจมันร่วมเป็นเอกภาพ ใจมันร่วมปฏิบัติด้วย มันก็สะดวกสบาย เวลากิเลสมันเข้ามาสอดแทรก กิเลสมันเอาใจนี้ไปเป็นขี้ข้ามัน แล้วก็สร้างแต่เรื่องของมาร เรื่องของกิเลส แล้วห่มมา ห่มในการประพฤติปฏิบัติของเรา เอามาทับถมในการปฏิบัติของเรา ก็ล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้

เวลาใจมันร่วมด้วย ทุกอย่างก็ดีงามไปหมด เวลากิเลสมันเอามาแยกแยะ แล้วกิเลสมันเอามาใช้ประโยชน์ของมัน ล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นเลย เราก็แก้ไขเอา

เขาบอกว่า ภาวนาแล้วรู้สึกเศร้า

การเศร้าหมองนั้นมันเป็นธรรมสังเวช แต่การที่กิเลสมันล้มโต๊ะเลย เราจะไม่มีโอกาสได้สู้มัน แต่ถ้ามีสติมีปัญญา เราพยายามขวนขวาย มีการกระทํา แล้วเราปฏิบัติของเราใหม่

ปฏิบัติใหม่ เห็นไหม ผู้ที่ปฏิบัติ คําถามนี้ถามแนวทางปฏิบัติ แต่ถ้าเราปฏิบัติแล้ว เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ผลที่เราได้ เราได้ศีล ได้สมาธิ ได้ปัญญา เราได้มรรคได้ผลเป็นประโยชน์กับเรา

นี่เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์ บอกให้บริษัท ๔ ปฏิบัติบูชาเราเถิด

เราก็พยายามจะปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จริงๆ แล้วเราก็จะปฏิบัติเพื่อหัวใจของเรา ปฏิบัติเพื่อหัวใจของเรา อุปัฏฐากดูแลหัวใจของเรา รักษาหัวใจของเรา ให้หัวใจของเรามีที่พึ่งที่อาศัย เอวัง

สิ่งที่ปฏิบัติที่เราล้มลุกคลุกคลานกันอยู่
เราจะบอกว่ามันเป็นเล่ห์กลของกิเลสของเรา
ไม่ใช่มีใครทําร้ายเรา ไม่มีใครกลั่นแกล้งเรา
อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน
ตนเท่านั้นเป็นคนที่ตั้งสติ ตนเท่านั้นเป็นผู้กําหนดลมหายใจ
ตนเท่านั้นเป็นผู้กําหนดพุทโธ ตนเท่านั้นเป็นผู้กระทํา
เห็นไหม ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน

๔

เล่ห์กลกิเลส

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๙ มีนาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “คําบริกรรมยาวๆ และอาการของขณิกสมาธิ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ กระผมได้ภาวนามาเรื่อยๆ โดยตลอด แต่ก็ยังไม่ได้ผลแต่อย่างใด ที่ได้มาในตอนนี้คือนิสัยที่ต้องนั่งสมาธิทุกวัน เช้าหลังตื่นนอนทุกวันไม่เว้นวันหยุดใดๆ จะต้องฟังเทศน์พ่อแม่ครูจารย์ผ่านทางเว็บไซต์ทุกครั้งที่มีโอกาส เช่น ขับรถคนเดียว ทํางานบ้านคนเดียว

กระผมขอความกรุณาจากพ่อแม่ครูจารย์ช่วยพิจารณาการภาวนาของผมว่าถูกต้องหรือไม่ และต้องแก้ไขปรับปรุงอย่างใดดังต่อไปนี้ครับ

๑. กระผมมักจะมีอาการง่วงนอนในตอนนั่งสมาธิตอนเช้าหลังตื่นนอน (ประมาณตี ๔ ตี ๕) กระผมพยายามใช้การสลับกันไปมาระหว่างบริกรรมพุทโธ กําหนดลมหายใจ และปัญญาอบรมสมาธิ ซึ่งหลายครั้งก็เอาไม่อยู่ วูบหลับไปทั้งสั้นๆ และยาวเป็นชั่วโมง กระผมเคยได้ฟังพ่อแม่ครูจารย์เทศน์เรื่องของหลวงปู่อ่อนว่า หลวงปู่มั่นท่านให้หลวงปู่อ่อนบริกรรมยาวๆ แทนพุทโธ เพื่อแก้อาการง่วงนอนในขณะนั่งสมาธิของหลวงปู่อ่อน ผมจึงได้ใช้คาถาที่ผมท่องว่า พุทธะ มะ อะ อุ นะโมพุทธายะ มาแทนคําบริกรรมพุทโธ ซึ่งก็ได้ผลดีพอสมควรครับ ผมอยากทราบว่าที่ผมนําคาถามาท่องแทนบริกรรมพุทโธ สามารถใช้แทนได้หรือไม่ครับ

๒. มีอยู่ครั้งหนึ่งผมกําลังบริกรรมพุทโธๆ อยู่ จู่ๆ ก็มีความรู้สึกว่าคําบริกรรมพุทโธนั้นเด่นชัดขึ้นเพียงหนึ่งเดียว ในความรับรู้ของผม ไม่มีความคิดอะไรเกิดขึ้นได้เลย มีแต่ความรู้สึกว่าโลกนี้มีแต่ตัวผมที่กําลังนั่งอยู่ในห้องพระกับคําบริกรรมพุทโธเท่านั้น แต่ว่าความรู้สึกนี้อยู่ได้แค่ประมาณ ๕ วินาทีเท่านั้น แล้วทุกอย่างก็กลับไปเหมือนเดิมที่มีความคิดต่างๆ มากมายแทรกซ้อนขึ้นมากับคําบริกรรมพุทโธ จนต้องสลับใช้ปัญญาอบรมสมาธิกับกําหนดลมหายใจแทน ผมอยากทราบว่า ความรู้สึกที่เกิดขึ้นในขณะชั่วขณะนั้นคือขณิกสมาธิใช่หรือไม่ครับ

ตอบ : “สุดท้ายนี้ขอให้พ่อแม่ครูจารย์...” เขาว่า

อันนี้เราพูดถึงการภาวนาก่อนเนาะ การภาวนา ทุกคนคิดว่าทําดี ทําดีคือดี ไอ้ดีอย่างนี้มันดีแบบวัตถุไง วัตถุ ไม้ก็คือไม้ เหล็กก็คือเหล็ก มันเป็นคุณสมบัติของตัวมันเอง ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราบอกความดี ความดีก็คือความดี คุณสมบัติของตัวมันเอง ในการภาวนาก็เหมือนกัน ถ้าในการภาวนา แล้วเราทําภาวนาคือเราทําคุณงามความดี คุณงามความดีก็ต้องส่งเสริมให้เป็นความดีขึ้นมาสิ แต่เวลาเราภาวนาไปแล้วทําไมเดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย

เวลาดีนะ คนเวลาทุกข์เวลายากมา เวลามาศึกษาพระพุทธศาสนา มันเหมือนคนใหม่ คนเรานะ เวลาตกทุกข์ได้ยาก เวลาจิตใจมันตรอมใจ ตรอมใจอยู่ในความทุกข์นั้น เวลาศึกษาธรรมะแล้ว มันศึกษาธรรมะ ธรรมโอสถเข้ามาชโลมในหัวใจ มันบอกนี่เป็นสัจธรรม นี่เป็นความจริง ไอ้ที่เราทุกข์ระทมอยู่นั้นมันไม่ใช่เป็นความจริง มันเป็นความคิด มันเป็นสมมุติที่เราไปยึดมั่นถือมั่นต่างหาก เวลาศึกษาธรรมะขึ้นมาแล้ว พอมันเข้าใจมันก็ปล่อย พอปล่อย มันเข้าใจขึ้นมาก็มีความสุข พอมีความสุข ความสุขอย่างนี้มันเกิดจากที่ว่าเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วเราซาบซึ้ง เราทําคุณงามความดีแล้วมันจะได้ดี นี่ถ้าเราศึกษาอย่างนี้ เวลามันปล่อยแล้วเราก็มีความสุขของเรา เราว่าเราทําคุณงามความดี

ทีนี้เวลาภาวนา เรามาภาวนา เวลาภาวนาขึ้นมา สัตว์ หลวงตาท่านเปรียบเทียบเหมือนสัตว์ สัตว์เลี้ยงเวลาเราเลี้ยงมันอยู่ มันก็อยู่กินของมันตามสะดวกสบาย แต่ถ้าสัตว์เลี้ยง เราจะเอามันไปเชือด เราจะเอามันไปฆ่า มันดิ้นรนเต็มที่เลย

แล้วเราเหมือนกัน เวลาเราชีวิตประจําวันเหมือนสัตว์เลี้ยง เราอยู่กันไปวันๆ หนึ่ง เราอยู่กันไปวันๆ หนึ่งเพราะเรายังไม่เผชิญกับความทุกข์ไง เวลาเราถึงความทุกข์ เวลาเราจะหมดชีวิต อันนั้นน่ะมันจะตื่นตัว แล้วมันจะมีความทุกข์ทรมาน ความทุกข์ตรอมใจ แต่มันหมดโอกาสแก้ไขไง

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เวลาเราจะปฏิบัติมันเหมือนกับเราจะเข้าไปต่อกรกับกิเลส ถ้าเราต่อกรกับกิเลส เราคิดว่ากิเลสมันเป็นนามธรรม กิเลสมันอยู่กับหัวใจของเรา มันเป็นความรู้สึก นี่มันพลิกแพลง มันพลิกแพลง เวลาทําคุณงามความดี เราจะประพฤติปฏิบัตินะ เล่ห์กลของกิเลส เราจะรู้จักเล่ห์กลของมัน

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติขึ้นไปแล้ว เวลาปฏิบัติมันถึงทําความจริงนะ เวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติแล้วมันยังมีขั้นตอนของมัน เห็นไหม สติ มหาสติ

ไอ้เราแค่สติอย่างเดียวเรายังตั้งไม่เป็นเลย ถ้ามีสติ เพราะมีสติคําเดียวนะ หลวงตาใช้คําว่า “สติเหมือนฝ่ามือ ฝ่ามือสามารถกั้นคลื่นทะเลได้” สึนามิมานี่สามารถกั้นได้ ฝ่ามือนี่กั้นได้ เราก็มหัศจรรย์ เห็นไหม

สติ เราสามารถ ถ้าเราฝึกฝนของเรา สติของเราเหมือนฝ่ามือ มันสามารถกั้นอารมณ์ที่รุนแรงที่ทับถมเราได้ถ้าเราฝึกหัด

อารมณ์ เวลาเราฉุนเฉียว อารมณ์ที่มันรุนแรงขึ้นมา อารมณ์ที่มันกระทบเรามันมาจากไหน มาจากเราเผลอไง เราปล่อยมันเคยตัวไง คลื่นสึนามิมันพัดมา พัดไปแล้วนะ พัดกวาดไปหมดเลย อารมณ์เราเวลาเกิดขึ้นมา เรามีแต่ความทุกข์ แล้วเราแสดงออกไป มันกวาดไปหมด คนรอบข้างหมดเลย แล้วยังสะใจ ฉันมีความสามารถ ฉันเป็นคนเก่ง ทั้งๆ ที่มันทําลายเขาไปหมดแล้ว

แต่ถ้าเราฝึกหัดสติ เรากั้นได้เลย อารมณ์นั้นน่ะ อารมณ์นั้นจะเกิดในใจเราไม่ได้ แล้วเราจะมีความสุข แล้วเราจะไม่ทําลายคนรอบข้างด้วย เราจะไม่ทําลายใครเลย นี่ด้วยสติตัวเดียว ฝ่ามือมันสามารถกั้นคลื่นในทะเลได้ นี่ถ้าเราฝึกหัด ถ้าเราฝึกหัดตามความเป็นจริง ถ้าความเป็นจริงมันเกิดขึ้นมาที่นี่

ทีนี้เราฝึกหัดขึ้นมา ถ้ามีสติ มหาสติขึ้นมา มันจะต่อกรกับกิเลสของเรา กิเลสก็คือความเคยใจ ความเคยใจก็คือนิสัย นิสัยใจคอของคน นิสัยใจคอของคนเคยคิดอย่างไร เคยทําอย่างไร มันก็ทําอย่างนั้นตลอดไป แต่ถ้าเราฝืน ฝึกหัดคนให้เป็นคนดี ถ้าฝึกหัดให้เป็นคนดี แต่เราฝึกหัดใจให้มันปล่อยวางเลย ถ้าฝึกหัดให้ปล่อยวาง เราจะฝึกสมาธิ เราจะทําสมาธิ

พอทําสมาธิก็เข้ามาตรงนี้แล้ว เข้ามาตรงคําถาม เวลาเขาทํามาแล้ว เขาทําสมาธิ เขาพยายามปฏิบัติมาแล้ว มันถูกต้องหรือไม่ถูกต้อง

เราจะบอกว่า เล่ห์กลของมันนะ เล่ห์กลของกิเลส ถ้ามันยังไม่ตื่นนอน เราทําอะไรเราก็มีโอกาสทําทั้งนั้นน่ะ แต่ถ้ามันตื่นนอนขึ้นมานะ ล้มลุกคลุกคลานหมดเลย เราล้มหมดน่ะ เราล้มลุกคลุกคลานหมดน่ะ ฉะนั้น เวลาปฏิบัติมันเป็นแบบนี้

เวลาปฏิบัตินะ เวลาใจของคน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปรียบเหมือนช้างสารที่ตกมัน เวลาช้างที่มันตกมัน มันตกมันเพราะอะไรล่ะ เพราะกามราคะครอบงําหัวใจของเขา เขาฟาดงวงฟาดงา เขาจะเอาแต่ใจของเขา

จิตใจของเรามันเหมือนช้างสารที่ตกมัน เราเอาไว้ในอํานาจของเราไม่ได้หรอก เราคิดดีๆ กับมันไม่รู้เรื่องหรอก เพราะอะไร เพราะขาดการฝึกฝน เห็นไหม ถ้ามันขาดการฝึกฝน เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราจะฝึกฝนใจของเรา

ทําไมต้องฝึกฝนล่ะ ทําไมต้องฝึกฝน เป็นคนก็คนดีอยู่แล้ว เรามีการศึกษาอยู่แล้ว เรามีปัญญาอยู่แล้ว

ปัญญาอย่างนี้มันเป็นวิชาชีพ ปัญญาทางโลก ปัญญาทางโลกศึกษาไว้เพื่อประกอบสัมมาอาชีวะ ประกอบสัมมาอาชีวะ จิตใจสูงส่ง วิชานั้นจะเป็นประโยชน์ ประโยชน์ทั้งตัวเราด้วย ประโยชน์กับสังคมด้วย ประโยชน์กับทุกๆ อย่างด้วย ถ้าปัญญาอันนั้น เราเป็นคนพาล กิเลสมันเป็นพาลชน กิเลสมันอยู่ในหัวใจของเรา มันเป็นพาลชน เวลาไปทําสิ่งใดที่มันทําไปมันทําลายตัวเองทั้งนั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะตัวเองเป็นคนกระทํา ถ้าตัวเองเป็นคนกระทํา เราทําไป ผลตอบเราไง กุศลมันจะสร้างสมให้เรามีอํานาจวาสนาบารมี อกุศลมันจะตัดทอนเรา

ถ้าพาลชน ปัญญาที่เราศึกษาว่าเรามีปัญญาๆ ปัญญานี้เป็นวิชาชีพ ปัญญานี้เป็นโลกียปัญญา ปัญญาของโลก โลกคืออะไร คือเกิดจากสมอง จากธาตุรู้ของเรา ธาตุรู้ของเรามันมีอวิชชาอยู่ไง

แต่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เราจะฝึกหัดศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเราฝึกหัดศีล สมาธิ ปัญญา มันถึงจะต้องปฏิบัติตามความเป็นจริง ถ้าตามความเป็นจริง

ปฏิบัติทางโลก อย่างที่เขาปฏิบัติกัน ทางโลกที่เขาปฏิบัติกัน ปฏิบัติพอเป็นพิธี ปฏิบัติพอเป็นพิธี ถ้าคนเรามีศีลมีธรรม คนนั้นเป็นคนที่น่าเชื่อถือ เราก็พยายามจะบอกว่าเรามีศีลมีธรรม เราเป็นนักปฏิบัติ ถ้านักปฏิบัติ เขาไม่ดูที่รูปลักษณ์ภายนอก เขาจะดูที่การเคลื่อนไหว ดูที่สติปัญญา ถ้าดูที่สติปัญญา ฉะนั้น ถ้าเราปฏิบัติพอเป็นพิธี กิเลสมันยิ้มเลย ทําอะไรก็ได้ สะดวกสบายไปหมด

แต่ถ้าเราจะเอาความจริง เราเอาความจริงนะ มันจะต้อง ถ้าพูดถึงศีล สมาธิ ปัญญา ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต ถ้าจิตมันสงบมันต้องสงบจริงๆ ถ้าจิตมันสงบขึ้นมา เพราะจิตมันสงบมันมีพลังงาน ดูสิ ที่ว่าเขามีอภิญญาๆ จิตสงบแล้ว ถ้าจิตมันสงบ มันรู้ถึงความคิดเราได้ รู้ถึงความคิดคนอื่นได้ รู้ถึงความรู้สึกนึกคิดของคนอื่นได้ อภิญญามันจะเกิดไง ถ้าจิตสงบนี่อภิญญาเกิด

อภิญญาเกิดนี่เป็นเรื่องโลกๆ มันเหมือนกับวิชาชีพเรานี่แหละ วิชาชีพถ้าเราศึกษามามันมีวิชาชีพใช่ไหม เรามีปัญญา ปัญญาเพื่อสัมมาอาชีวะ จิตมันสงบแล้ว พลังงานของจิต พลังงานก็คือพลังงาน

พลังงานก็คือพลังงาน แต่ถ้าเราจะฝึกหัดแล้ว เราจะยกขึ้นสู่วิปัสสนา พลังงานนั้นจะเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดที่ว่าเป็นโลกุตตรธรรม โลกุตตรปัญญา

โลกียปัญญาคือปัญญาทางโลก ปัญญาเกิดจากอวิชชา ปัญญาเกิดจากความไม่รู้ ความไม่รู้มันเกิดปัญญาได้อย่างไร ก็ปัญญาที่เอ็งศึกษามา เอ็งเล่าเรียนมา เอ็งสัญญามา เอ็งจําของเขามา เอ็งวิเคราะห์วิจัยตามเรื่องของเอ็งไง นั่นน่ะโลกียปัญญา

ถ้าโลกุตตรปัญญาล่ะ โลกุตตรปัญญา ถ้าจิตสงบแล้ว ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนารู้แจ้งแทงตลอด รู้แจ้งในหัวใจของตัว รู้แจ้งมันที่เกิดที่ตายไง รู้แจ้งที่เกิด อารมณ์เกิดอย่างไร ตั้งอยู่อย่างไร แล้วดับไปอย่างไร มันรู้มันเห็นของมัน แล้วมันเห็นโทษของมัน เวลามันปล่อยวาง ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ ความคิดไม่ใช่เราไง สัญญา สังขารคือความคิด ความปรุง ความแต่ง ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา

เออ! ไม่ใช่เรา มันเกิดจากไหนล่ะ มันเกิดอย่างไรล่ะ

ถ้ามันเกิดโลกุตตรธรรมมันก็จะเห็น เห็นไหม ถ้าเห็นธรรมอย่างนั้น นี่พูดถึงว่าถ้าปฏิบัติ เราจะปฏิบัติตามความเป็นจริง มันต้องรู้เท่าทันเล่ห์กลของมันไง

แต่ถ้าเราปฏิบัติตามมัน เดินตามเล่ห์กลของมัน ปฏิบัติไปแล้วล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้ ถ้าล้มลุกคลุกคลาน มันถึงต้องตั้งใจ

เล่ห์กลของกิเลสนะ ไม่ใช่ว่าเราทําดีแล้วนะ กิเลสมันจะหมอบราบคาบแก้วให้เราทําความดี ไม่มีทาง กิเลสมันร้ายนัก เวลาปฏิบัติ คนที่ทุกข์ที่ยากกันอยู่นี่เพราะกิเลสมันเข้ามาสอด กิเลสของเราน่ะ แล้วกิเลสของคน จริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน คนเราเคยยํ้าคิดยํ้าทําอย่างไรจะคิดแบบนั้น คนเราเกิดตายในวัฏฏะอย่างไร ทําความดีความชั่วมา มันจะส่งผลให้เป็นบารมีธรรมในใจ

ถ้าคนมีบารมีธรรมในใจขึ้นมา คิดแต่เรื่องดีๆ ทําแต่เรื่องดีๆ ดีๆ เพราะอะไร ดีเพราะว่าเขามีเป้าหมายที่สิ้นสุดแห่งทุกข์ แต่ถ้าเป็นพาลชน มันก็ทํามาอย่างนั้นมาตลอดไง ถ้าทํามาอย่างนั้นมันเป็นจริต พอมันเป็นจริตขึ้นมา ใครจะมาภาวนาก็ต้องเข้าเผชิญกับจริตของตัว เข้าไปเผชิญกับการกระทําของตัวที่ทํามา ใครทําสิ่งใดมา เราต้องชนะตัวเราเอง เราชนะตัวเราเอง ถึงควบคุมใจของเราได้ ถ้าควบคุมใจของเราได้ นี่เราทําสมาธิ สมาธิจะเป็นแบบนี้

ฉะนั้น จะเข้ามาคําถามแล้ว อารัมภบทมาตั้งเยอะเลย เราจะอารัมภบทให้เห็นว่า การปฏิบัติแล้ว ไม่ใช่กิเลสมันจะยอมจํานน ไม่ใช่ว่าเราแค่มีรูปแบบ ทําแล้วเราจะประสบความสําเร็จ เราแค่มีรูปแบบเฉยๆ เรายังไม่มีอะไรเป็นข้อเท็จจริงเลย

ทีนี้พอข้อเท็จจริง พอเรามีรูปแบบแล้ว วิธีการ รูปแบบที่ให้ทํา ท่านั่ง นั่งสมาธิ ท่าเดินจงกรม นี่รูปแบบ แต่เวลาเขาภาวนา เขาภาวนาเอาหัวใจ เพราะหัวใจมันสําคัญ

ปฏิสนธิจิตเกิดในไข่ เกิดในนํ้าครํา เกิดในโอปปาติกะ เกิดในครรภ์ กําเนิด ๔ จิตนี้มันกําเนิด ๔ มันต้องเวียนว่ายตายเกิดของมันอยู่อย่างนั้นเพราะมันมีแรงกรรม มันมีบาปกรรม มันถึงมีแรงขับไป แล้วเวลามันเกิดมาแล้ว มันเกิดมา เกิดมาเป็นเรา แล้วเรามีการศึกษา เรามีความเข้าใจ เรามีอํานาจวาสนาบารมี เราถึงจะทวนกระแสกลับเข้าไปดูใจของเรา

เกิดที่ไหนต้องดับที่นั่น ปฏิสนธิจิต ในครรภ์ ในไข่ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ มันเกิดที่ไหน ต้องดับที่นั่น ถ้าดับที่นั่นแล้วมันถึงเป็นประโยชน์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงสอนให้ทําสมาธิ คือเข้าไปสู่จิตเดิมแท้ของตัว เข้าไปสู่สัมมาสมาธิ

ทีนี้ถ้ามันเข้าสมาธิ นี้เข้าคําถามว่า “กระผมปฏิบัติมามีการง่วงเหงาหาวนอน ปฏิบัติมาแล้วมันได้อย่างเดียวคือได้นิสัย ได้นิสัยว่าต้องนั่งภาวนาทุกวัน เวลาตี ๔ ตี ๕ ก็ขึ้นมานั่งสมาธิเป็นปกติของเรา”

เวลาทํางาน เราทํางานขึ้นมาเพื่อประสบความสําเร็จในชีวิต ถ้าประสบความสําเร็จในชีวิต เรามีทรัพย์สินเงินทอง เวลาถ้าเราเป็นคน เวลานั่งสมาธิขึ้นมา จิตใจมันมีประสบการณ์ มันเป็นประสบการณ์ของใจดวงนั้น อัตตสมบัติของใจ ถ้าใครปฏิบัติได้มากได้น้อย มันจะมีประสบการณ์ของมัน

ถ้าปฏิบัติพอเป็นพิธี นั่นคือเอาพิธีการปฏิบัติมาวิเคราะห์วิจัยกัน นั่งสมาธิทําอย่างนั้น เดินจงกรมทําอย่างนั้น แต่ไม่พูดถึงหัวใจเลยนะ ไม่พูดถึงว่าผลของสมาธิเป็นอย่างไรเลย ไม่ได้พูดถึงเลยว่าใจนี้มันได้รับผลอะไรเลย ไม่พูดถึงตรงนี้เลย พูดถึงแต่วิธีการ แต่ถ้าพูดถึงผลของมันล่ะ เพราะปฏิบัติไม่เป็น มันถึงไม่มีผลไง ถ้าไม่มีผล เห็นไหม

นี่ไง เวลาปฏิบัติ ผมปฏิบัติแล้ว นั่งปฏิบัติแล้วมันมีวูบสั้นและวูบยาวๆ ถ้าวูบยาวๆ เป็นชั่วโมงๆ

ยังดีนะ ยังดีที่ว่าเราเป็นสุภาพบุรุษ ถ้ามันวูบ วูบสั้นๆ วูบยาวๆ เราก็รู้ว่าใจมันลงภวังค์ แต่ถ้าเราเอาสีข้างเข้าถูนะ เราเป็นคนที่คิดว่าความลับมีในโลกไง เราก็จะบอกว่าเราเป็นสมาธิ แล้วสมาธิคืออะไร สมาธิเป็นอย่างไรล่ะ สมาธิคือมันวูบหายไปไง ใครรู้อย่างไรมันก็พูดอย่างนั้นน่ะ พูดจากความรู้ของตัว ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ ถ้าคนที่มีวุฒิภาวะอ่อนแอเขาฟังแล้วเขาก็เชื่อ

แต่ครูบาอาจารย์ของเรา วูบนั่นคือการตกภวังค์ วูบนี่คือสมาธิหัวตอ แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ มันจะเด่นชัดตลอด ชัดเจนตลอดนะ จากหยาบ จากละเอียด ละเอียดสุด ชัดเจนมาก แล้วละเอียดสุด คิดดูสิ พอมันปล่อยหมด มันจะว่างหมด มันจะเวิ้งว้างหมด

ที่โยม ถ้าเราอยู่ทางโลกกัน เราหาความสุข ความสุขเพื่ออะไรล่ะ ความสุขให้เราพอใจคือมีความสุข เสพสิ่งใดแล้วพอใจนั่นคือความสุข แล้วเวลาจิตมันวางหมดทุกอย่างเลย แล้วมันเป็นอิสรภาพเลย มันมีความสุขในตัวมันเองที่ไม่ต้องกระทบสิ่งใดเลย นี่อัตตสมบัติ แล้วถ้ามันเป็นอย่างนี้มันเป็นอย่างไร ถ้าเป็นอย่างนี้ นี่แค่สัมมาสมาธินะ ถ้าแค่สัมมาสมาธิ มันเป็นประโยชน์

เราบอกว่า สิ่งที่ปฏิบัติที่เราล้มลุกคลุกคลานกันอยู่ เราจะบอกว่ามันเป็นเล่ห์กลของกิเลสของเรา ไม่ใช่มีใครทําร้ายเรา ไม่มีใครกลั่นแกล้งเรา อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ตนเท่านั้นเป็นคนที่ตั้งสติ ตนเท่านั้นเป็นผู้กําหนดลมหายใจ ตนเท่านั้นเป็นผู้กําหนดพุทโธ ตนเท่านั้นเป็นผู้กระทํา เห็นไหม ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติ เราต่อสู้กับตัวตนของเรา ทวนกระแสกลับเข้าไปสู่ในใจของเราเพื่อเข้าไปสู่สัมมาสมาธิ ฉะนั้น ไม่มีใครกลั่นแกล้งเราหรอก ไม่มีใครเขามาทําให้เราผิดพลาดหรอก เราเองเท่านั้น เราเองเท่านั้น

เว้นไว้แต่ไปอยู่ในสังคมไหนแล้วมันกระทบกระเทือน รูป รส กลิ่น เสียงภายนอกนั่นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้าเราอยู่ของเราคนเดียว เราปฏิบัติของเราคนเดียว สิ่งที่จะมีปัญหาก็เล่ห์กลของกิเลสของเรา ฉะนั้น พอเล่ห์กลของกิเลสของเรา เราศึกษาเรื่องกิเลสแล้ววางไว้ อย่างเช่นกิเลส หลานของมัน ลูกของมัน พ่อแม่ของมัน กิเลสยังไม่เกิดเลย ไปศึกษากิเลสก็อยากจะเจอหน้ากิเลส ให้กิเลสให้มันมาเผชิญหน้าเรา

ทําไมต้องให้มันมา เราทําความสงบของใจให้เราเข้มแข็งขึ้นมาก่อน ให้จิตเรามีกําลังขึ้นมาก่อน พอจิตมีกําลังแล้วเราค่อยไปค้นคว้าหามัน ถ้าค้นคว้าหามัน ไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นั่นน่ะวิปัสสนาจะเกิดตรงนั้น สติปัฏฐาน ๔ ไง

ในการฝึกฝน ในการปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ แล้วเขาบอกว่า “กาย เวทนา จิต ธรรม ก็ไปคิดเอา นึกภาพกายขึ้นมา ไปคิดเอา เวทนาก็รับรู้เอา” นี่มันเป็นสมมุติ เรานึกภาพ มันเป็นเป้าลวง มันเป็นการสร้างภาพ มันไม่เป็นความจริง

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา ใจมันสงบรําพึงไปเห็นกาย ถ้าเห็นจริงๆ เห็นจริงๆ ก็เหมือนกับเราประสบเอง เรารู้เอง เรากระทบกระเทือนเอง เราเจ็บชํ้าเอง มันสะเทือนใจมาก กับฟังเขาเล่าว่า ศึกษาธรรมะแล้วเป็นอย่างนั้นๆ แล้วคิดเอง นี่สร้างภาพ

ฉะนั้น คนสร้างภาพ ถ้าคนไม่รู้ทัน คนสร้างภาพนั้นน่าเชื่อถือนะ คนสร้างภาพ เพราะการสร้างภาพ ทุกคนเข้าใจได้ แต่ถ้าเป็นความจริง กลับเข้าใจไม่ได้นะ เป็นความจริง เออ! มันเป็นอย่างไร แต่ถ้าเป็นความจริง ครูบาอาจารย์ที่เป็นความจริงด้วยกันเขารู้

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติ ปฏิบัติตามความเป็นจริง ถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ ต้องให้เป็นปัจจัตตัง ให้มันสํารอกให้มันคายในใจของเราให้ได้ มันจะเป็นประโยชน์กับใจของเราดวงนี้

ฉะนั้น เขาบอกว่าถ้าเขาวูบสั้นวูบยาว

นั่นมันจะตกภวังค์ ก็ต้องแก้ไขไป แก้ไขของเราไปนะ

ฉะนั้นบอกว่า ที่เขาทํา แก้ไขก็ตั้งสติดีๆ ตั้งสติกําหนด หาอุบายเพื่อจะเอาชนะให้ได้ เขาบอกว่า เขาก็เลยมาใช้คําบริกรรมยาวๆ

ใช้คําบริกรรมยาวๆ ก็ได้ ลุกเดินจงกรมก็ได้ แล้วถ้าเราเปลี่ยน เราเปลี่ยนเป็นระลึกถึงความตาย ระลึกถึงความตาย

ระลึกถึงความตายนี้ไม่ใช่ว่าแช่งตัวเองนะ ระลึกถึงความตาย เราระลึกถึงความตายว่าชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด มันจะไม่เห่อเหิม ที่มันเห่อเหิมอยู่นี่เพราะมันไม่มีวันตายไง มันเห่อเหิม มันคิดว่ามันจะได้สมความปรารถนาทุกเรื่องไง พอมันบอกว่าคิดถึงความตาย เราต้องตาย พอต้องตาย เราก็จะใช้เท่าที่จําเป็น เราก็จะหาเท่าที่จําเป็น

ฉะนั้น สิ่งที่จําเป็นนี้มันเป็นหน้าที่ สิ่งที่จําเป็นมันเป็นสัจจะมันเป็นความจริงที่คนเกิดมาต้องมีสัมมาอาชีวะ คนเกิดมาต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัยตามความเป็นจริง แต่ถ้ามันกว้านมา กว้านมาสะสม กว้านมาจนขัดแย้งกับข้อเท็จจริง นั่นน่ะคือกิเลส

ระลึกถึงความตาย ระลึกต่างๆ แก้ไขไป นี่พูดถึงข้อที่ ๑.

“๒. มีครั้งหนึ่งกระผมนั่งบริกรรมพุทโธๆ อยู่ จู่ๆ ก็มีความรู้สึกว่าคําบริกรรมนั้นเด่นชัดขึ้นมาหนึ่งเดียว ในความรับรู้ของผมไม่มีสิ่งใดเกิดขึ้นมาเลย มีแต่ความรู้สึกว่าโลกนี้มีแต่ตัวผม”

เวลาถ้ามันเป็น มันเป็นอย่างนั้น แต่มันเป็นได้แค่ ๕ วินาทีเท่านั้น อย่างนี้มันใช่ขณิกสมาธิหรือไม่ ถ้าบอกว่าใช่ก็ได้ ถ้าบอกว่าใช่ ขณิกสมาธิคือเข้าเป็นสมาธิชั่วแว็บ ทีนี้คําว่า “ขณิกสมาธิ” คือว่ามันเป็นสมาธิ คือว่ามันตั้งมั่นแล้วมันไม่คิดแส่ส่ายก็เป็นสมาธิแล้ว ถ้าว่าเป็นสมาธิแล้วนะ พอเป็นสมาธิแล้ว จิตใจพอมันสงบเป็นสมาธิ เราฝึกหัดใช้ปัญญาได้แล้วแหละ

คําว่า “ใช้ปัญญาๆ” เมื่อก่อนเราโต้แย้งไว้ บอกว่า ถ้าไม่มีสมาธิ มันใช้ปัญญาไม่ได้ ถ้าใช้ปัญญาแล้วมันเป็นโลกียปัญญา

แต่คําถามเขาก็บอกเองว่า บางทีเขาก็ใช้บริกรรมพุทโธ บางทีเขาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

ปัญญาคือปัญญาอบรมสมาธิ เราทําสมาธิ เราทําความสงบของใจ นี่เราทําสมาธิ แต่เราบอกว่าพระพุทธเจ้าไม่ได้สอนสมาธิ พระพุทธเจ้าไม่สอนสมาธิหรอก แต่เป็นพื้นฐาน

พระอัญญาโกณฑัญญะอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ ๕ ปี เขาทําสมาธิของเขา จิตใจเขามั่นคง สมาธิคือความมั่นคงของใจ สมาธิคือไม่แส่ส่าย สมาธิคือจิตใจของเราไม่วอกแวกวอแว นี่เป็นสมาธิ แต่สมาธิสั้น สมาธิยาว มันมีพื้นฐาน เพราะฆราวาสเราศีล ๕ ศีล ๕ เราประพฤติปฏิบัติขึ้นไปแล้วเราเป็นพระโสดาบันได้ เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามีได้ ถึงที่สุดแห่งทุกข์เป็นพระอรหันต์ก็ได้ ถ้าเรามีศีล ๕ เพราะศีล ศีล ๕ เป็นพื้นฐาน ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗

ฉะนั้น เราทําเพื่อความสงบของใจให้มีกําลังไง พระพุทธเจ้าสอนเรื่องอริยสัจ เรื่องสัจจะ เรื่องความจริง แต่ต้องมีหัวใจที่เป็นความจริง หัวใจที่ไม่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากครอบงําไง

ไอ้นี่เราบอกว่าเรามีสมบูรณ์ทุกอย่าง เราเข้าข้างตัวเองหมดน่ะ แต่มันไม่เป็นข้อเท็จจริงไง

แต่ถ้าจิตเป็นสมาธิ จิตมีกําลัง จิตสงบแล้ว พอสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญาได้ ปัญญาอย่างนี้คือปัญญามาแยกแยะ ปัญญามาแยกแยะคิดพิจารณาดูของเราไง ถ้าพิจารณาไปแล้ว ถ้ามันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิก็มั่นคงขึ้น ถ้ามันมั่นคงขึ้น พอทําบ่อยครั้งเข้า เพราะกายนอก กายใน พอพิจารณาจับกายบ่อยๆ ครั้งเข้ามันไปสู่กายใน พอกายใน มันจะสะเทือนหัวใจมาก ถ้ามันสะเทือนหัวใจ พอสะเทือนหัวใจ ถ้าเราพิจารณาไป มันวางสักกายทิฏฐิ ทิฏฐิยึดมั่นว่าสิ่งนั้นเป็นตัวเป็นตนของเรา เราถึงไม่พัฒนา เราถึงไม่สูงขึ้นไง

แต่ถ้าเรามีปัญญาเห็นตามความเป็นจริง มันก็เป็นเราอยู่นี่แหละ เราเกิดมามันเป็นผลของวัฏฏะ มันเป็นผลของเรานี่แหละ เราเกิดเป็นมนุษย์นี่แหละ มันเป็นของเราแน่ๆ อยู่แล้วแหละ แต่มันเป็นของเราแค่ชีวิตนี้ แล้วชีวิตนี้เราต้องเดินหน้าต่อไป คือถ้าจิตมันหมดโอกาส หมดวาระ จิตนี้มันออกไป จิตมันมีอะไรเป็นสมบัติไปต่อหน้า แต่ถ้ามันเข้าใจตรงนี้แล้ว มันวางตั้งแต่ตรงนี้ไง ถ้าเป็นโสดาบัน มันก็ไม่ยึดว่ากายเป็นของเราแล้ว แต่อาศัยกันอยู่ แล้วดูแลรักษาด้วย แต่ไม่ใช่ว่าไม่ใช่ของเราแล้วเราก็จะทําลายเลย...ไม่ใช่ มันทําลายกันด้วยนามธรรม ทําลายด้วยความทิฏฐิ ความยึดมั่น ทําลายสังโยชน์ ทําลายที่ว่าเราเป็นทุกข์ๆ ทําลายที่เป็นปมในใจ พอมันทําลายแล้ว ในใจมันยิ่งสว่างไสว มันยิ่งพอใจ

นี่พูดถึงว่ามันใช้ปัญญาได้ พูดถึงว่าถ้ามันจะฝึกหัดใช้ปัญญาไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันเป็นแค่ ๕ วินาที แล้วสิ่งนี้มันเป็นขณิกสมาธิใช่หรือไม่

ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ คนถ้าปฏิบัติไปแล้วมันจะมีความชํานาญนะ เวลาเข้าขณิกสมาธินี่สงบชั่วคราว แล้วก็ออกมา แล้วก็กําหนดพุทโธต่อเนื่องไป มันก็เข้าสู่ขณิกสมาธิ แล้วถ้ามีสมาธิต่อเนื่องไปมันก็เป็นอุปจารสมาธิ แล้วถ้าเราต่อเนื่องไปมันเป็นอัปปนา

สมาธิก็เป็นสมาธิ สมาธิเป็นที่พัก ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าใครทําสมาธิได้ เหมือนคนไร้บ้านเขาจะต้องอาศัยอยู่อาศัยกินตามชายคาบ้านคนอื่น ตามที่พักแรม ถ้าคนไม่มีบ้าน แต่ถ้าใครมีบ้าน เราเวลาเดินทาง เราก็ไปพักที่ไหนก็ได้ แต่เรากลับบ้านเราก็มีความร่มเย็นเป็นสุขของเรา จิตที่มีสมาธิคือมันฝึกหัดจนเป็นสมาธิขึ้นมา มันมีที่พัก จิตมันมีที่พักนะ

เวลาที่อื่นเดือดร้อนนัก เรากลับบ้านเรา เวลาที่ไหนมันมีความเดือดร้อนนัก เราก็กลับบ้านเรา ที่ไหนมันมีความตึงเครียด เราก็กลับมาสมาธิไง กลับมาบ้านเรามีความสุข กลับมาบ้านเรานี่สบาย ถ้าออกไปข้างนอกแล้วมันมีแต่ความเร่าร้อน

ถ้าใครฝึกหัดสมาธิได้ มันอยู่ที่ไหนล่ะ มันอยู่ที่กลางหัวใจ เพราะใจมันทําเอง ใจมันมีเหตุมีผล มันก็มีที่พักไง แต่ถ้าคนยังทําไม่ได้ เหมือนคนไร้บ้าน คนยังทําไม่ได้มันก็ไม่มีใช่ไหม มันก็เร่ร่อน สมาธิเป็นอย่างไร แล้วตรงไหนเป็นสมาธิ แล้วตรงไหนเป็นที่เข้าเป็นที่ออก เห็นไหม ถ้าคนทําสมาธิเป็น ถ้าเขาชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าและการออก

การเข้าคืออะไร การเข้าคือตั้งสติไว้แล้วพุทโธๆ มันจะละเอียดเข้ามา มันทางเข้า เข้ามาแล้ว เรารู้ตลอดเวลาเลย แต่ถ้าเวลามันฟุ้งซ่าน เวลาพุทโธๆ มันต่อต้าน มันมีอะไรมันต่อต้าน มันยิ่งเครียด ตึงเครียดไปหมดเลย อันนั้นไม่ใช่ทางเข้าบ้าน อันนั้นทางแห่งไฟ ถ้าทางแห่งไฟ เราจะสงบระงับได้อย่างไรล่ะ

ถ้ามันชํานาญในวสีมันรู้จักฝึกหัดอย่างนี้ มันหลบหลีกได้ มันทําของมันได้ ถ้ามันทําของมันได้ มันก็เข้าพักของเราได้ นี่แค่สมาธินะ แล้วถ้าเกิดปัญญาขึ้นมาล่ะ

ฉะนั้น สิ่งที่เขาถามว่า อันนี้เป็นขณิกสมาธิหรือไม่ การทําของเขาถูกต้องหรือไม่

เพียงแต่ว่าถามปัญหามาไง ให้เราตอบปัญหา ตอบปัญหาถึงฝ่ายการปฏิบัตินะ เราถึงตอบปัญหา แล้วเราจะบอกว่า ปัญหานี้ถ้าเราไปยึดว่าเป็นปัญหา มันก็จะเป็นปัญหาตลอดไป แต่ถ้าเราวาง ไม่ใช่ปัญหา มันไม่ใช่ปัญหาหรอก

ลมหายใจเข้าและลมหายใจออก เราหายใจอยู่นี่เป็นปัญหาไหม ไม่เป็นหรอก มันเป็นธรรมชาติ คนเราต้องหายใจเข้าและหายใจออก แต่ถ้าคนเราไม่มีสติปัญญา ไม่มีสติปัญญานะ มันก็หายใจเข้าหายใจออกเพื่อฟอกเข้าปอด ฟอกเลือดไง เพื่อออกซิเจนเลี้ยงสมองไง มันก็เรื่องธรรมดา มันได้ประโยชน์กับร่างกายนี้ ถ้าร่างกายได้อากาศที่สะอาดบริสุทธิ์ ร่างกายก็สดชื่น

แต่ถ้าคนมีสติปัญญานะ เรามีความรู้สึกใช่ไหม เรามีจิตใช่ไหม จิตกําหนด กําหนดลมหายใจ มันก็เป็นอานาปานสติ ถ้าจิตกําหนดพุทโธ มันก็เป็นพุทธานุสติ ทั้งๆ ที่มันใช้อยู่ ของนี้มันใช้อยู่ ของนี้มันเป็นพื้นฐาน มันเป็นสิ่งที่มีชีวิต เขาก็เป็นอยู่อย่างนี้ เพียงแต่ว่าเรา จิตใจของเรา เราไม่เห็นความสําคัญของมันไง เราไม่รู้จักว่าสิ่งที่มีคุณค่า สิ่งที่มีความสําคัญอยู่กับตัวเรา เรามองไม่เห็น แต่เราไปรู้อะไรก็ไม่รู้ เราไปหาที่พึ่งที่อื่น

แต่ลมหายใจ ลมหายใจทางการแพทย์ก็บอกแล้ว ลมหายใจ ออกซิเจนมีประโยชน์กับร่างกาย แล้วต้องมีด้วย ไม่มี ชีวิตนี้อยู่ไม่ได้ นี่มันเป็นเรื่องธรรมดา มันเป็นเรื่องผลของวัฏฏะไง เรื่องสามัญสํานึกของมนุษย์ เรื่องสถานะของมนุษย์ต้องเป็นอย่างนี้ แต่เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเห็นภัยในวัฏสงสาร เห็นภัยว่าชีวิตนี้มันจะมีคุณค่าขึ้นมา เพราะในการค้นคว้า ค้นคว้าตัวเอง ค้นคว้าแยกแยะเพื่อประโยชน์กับหัวใจ

งานทางโลกงานเพื่อดํารงชีวิต งานเพื่อชาติ เพื่อตระกูล แต่ถ้างานของหัวใจเป็นงานทางธรรม ทางธรรม ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก เป็นดวงใจดวงนั้น ถ้าดวงใจดวงนั้นเห็นแล้วนะ ดวงใจดวงนั้นผ่องแผ้ว เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมานี่สุดยอดๆๆ สุดยอดเพราะอะไร เพราะบอกได้หมด แนะนําได้หมด ทุกคนได้หมด ธรรมโอสถ คนเจ็บไข้ได้ป่วยต้องการยา ธรรมโอสถมันสามารถเพื่อประโยชน์กับสังคมได้หมดเลย

แล้วพอเราศึกษาแล้ว อันนั้นมันเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะเป็นธรรมชาติ มันเป็นสาธารณะ เป็นสาธารณะ มันเป็นสมบัติสาธารณะ ชาวพุทธทุกคนมีสิทธิได้ใช้ได้สอย แต่ไม่ใช่สมบัติของตน เราถึงต้องมาปฏิบัติกันอยู่นี่ไง ถ้าเรามาปฏิบัติอยู่นี่ เราจะเอาเป็นสมบัติของเรา

สาธุ! ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานไปแล้ว สาธุ! สุดยอด ครูบาอาจารย์ที่ท่านนิพพานไปแล้ว สุดยอดก็เป็นของท่าน แต่ของเรายังทุกข์ยังยากอยู่นี่ ของเรากําลังเริ่มต้นอยู่นี่

เราจะหาให้ได้ เราจะทําให้ได้ ถ้าทําให้ได้ขึ้นมา เราทําความเป็นจริง พอทําให้ได้ปั๊บ ถ้าไม่ทํานะ “นี่เป็นสาธารณะ เรารู้หมด เราจะช่วยเหลือเจือจานคนอื่นได้หมดเลย แหม! จิตใจนี้มีคุณธรรมมาก” กิเลสมันยังไม่ได้เข้าไปต่อสู้กับมัน กิเลสมันก็เลยหลบซ่อนให้เราได้ชื่นชมกับธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

แต่ถ้าวันไหนเราระลึกได้ เราจะต้องกวาดบ้านเราให้สะอาดก่อน เราจะต้องเข้ามาดูใจเราก่อน วันนั้นเรามาปฏิบัติ เล่ห์กลของมันจะออกทันทีเลยล่ะ “เราเป็นคนอํานาจวาสนาน้อย เราเกิดมาแต่ทําบุญกุศลช่วยเหลือประชาชนนั่นก็สุดยอดแล้ว เราจะเอาอะไรอีก” เห็นไหม มันผลักไว้ไกลๆ มันไม่ให้เข้าไปหาตัวมันหรอก มันผลักไว้หมดล่ะ แล้วถ้าเข้าไปภาวนาก็เจออุปสรรคอย่างที่เป็นอยู่นี่

ถ้าเข้าไปภาวนาแล้ว ถ้าเราไม่ละเอียดรอบคอบพอ มันก็ตกภวังค์ไปซะ ทั้งๆ ที่มีคําบริกรรมเหมือนกัน ทั้งๆ ที่ตั้งใจปฏิบัติเหมือนกัน ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติท่านก็เจออุปสรรคอย่างนี้มาเหมือนกัน แล้วต้องแก้ไขมาเหมือนกัน

คนเรานะ จะสร้างบ้านสร้างเรือนมันต้องปรับพื้นที่ มันต้องมีที่มีทางของเราเองก่อน เราต้องปรับพื้นที่เพื่อประโยชน์ในการสร้างบ้านสร้างเรือน แล้วการก่อสร้างขึ้นมา สิ่งใดบ้างที่มันไม่มีอุปสรรคกีดขวางในการกระทํา...มีทั้งนั้น แล้วนี่เราสร้างหัวใจ อัตตสมบัติในใจ ทําแล้วไม่มีอุปสรรค ไม่มีหรอก

ขิปปาภิญญาที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย อันนั้นเขาสร้างมาเยอะ เขาทําของเขามามหาศาลเขาถึงได้เป็นอย่างนั้น ไปศึกษาประวัติพระสีวลีสิ ตั้งแต่ภพชาติใดก็แล้วแต่ เกิดมา ที่ไหนเขามีทําบุญกุศลนะ จะไปเชิญพระสีวลีเป็นหัวหน้า คําว่า “เป็นหัวหน้า” ก็ต้องออกมากที่สุดใช่ไหม คําว่า “เป็นหัวหน้า” ก็ต้องจัดการทั้งหมดใช่ไหม ทํามาอย่างนั้นตลอด พอสุดท้ายแล้วนะ เวลามาเป็นเอตทัคคะ เป็นผู้มีลาภมาก พระที่ว่าไม่เคยเป็นโรคภัยไข้เจ็บเลย เขาดูแลคนเจ็บคนป่วยมามหาศาล ไอ้นี่เขาทํามา

ทีนี้ประเพณีของคนจีน ชาวพุทธเหมือนกัน เก็บศพไร้ญาติ เก็บศพไร้ญาติก็ยสะ ยสะฟังพระพุทธเจ้า ๒ หนเป็นพระอรหันต์ ก็ถามว่าทําไมเป็นอย่างนั้นน่ะ

อดีตชาติเขาพาเพื่อนเขาคอยเก็บศพๆ เก็บศพไร้ญาติ

ใครทําบุญกุศลอย่างไรมันมีที่มาที่ไปทั้งหมดน่ะ ไอ้ที่ทําๆ กันอยู่นี่มันมาจากพระไตรปิฎกทั้งนั้นน่ะ นี่ก็เหมือนกัน คนที่เขาขิปปาภิญญา เขาทําของเขามา ไอ้เราทํามาแค่นี้ ทํามาแค่ที่มีสมอง แค่คิดได้ แค่คิดได้ว่าอยากจะทําดี แล้วแค่คิดได้ว่าจะประพฤติปฏิบัติ ฉะนั้น ตั้งสติ

สิ่งที่เราทํามา มันเหมือนนักกีฬา เราได้ขึ้นเวทีแล้วล่ะ ถ้าขึ้นเวที เราได้ฝึกมามากน้อยแค่ไหน ก็ทักษะเรามีแค่นี้ เราก็จะเผชิญกับกิเลสเต็มที่เลย เราเป็นนักมวยรุ่นนี้ นํ้าหนักเท่านี้ มีทักษะเท่านี้

นี่ก็เหมือนกัน เกิดมาเป็นคนไง แล้วตอนนี้เราต้องเป็นนักสู้ สู้กับกิเลสเราแล้ว เรามีทักษะเท่านี้ นํ้าหนักเท่านี้ มีโอกาสได้ชกเท่านี้ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจะต้องไม่มองว่า โอ้โฮ! ทําไมเขาชกเขาได้รางวัลมากกว่า เขาชกเขาได้อะไร อันนั้นเขาชกผ่านเวทีมาเยอะกว่าเรา เขาได้ชนะคู่ต่อสู้มาเยอะแล้วเขาถึงได้ผ่านไปอย่างนั้น ไอ้เรายังไม่ได้ทําสิ่งใด เราต้องตั้งใจของเรา

นี้พูดถึงว่า ไม่ให้น้อยเนื้อตํ่าใจ ไม่ให้ไปคิดเปรียบเทียบกับใคร วาสนาของคนเทียบกันไม่ได้ เพราะเขาทําของเขามา เราทําของเราแล้วเราประพฤติปฏิบัติของเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรานะ

นี่เขาถามเรื่องการภาวนาว่า เริ่มต้นคําบริกรรมยาวๆ ถูกไหม การแก้การวูบหลับสั้นๆ ยาวๆ แล้วเวลาพุทโธจนเป็นเอกเทศ พุทโธจนไม่มีสิ่งใด มีเรากับพุทโธเท่านั้น มันเบา มันมีความรู้สึก

อันนี้มันเป็นรางวัล เป็นรางวัลว่าปฏิบัติไง ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ เวลามันสุขล่ะ เวลาทําสมาธิไป จิตมันลงมันก็มีความสุขอย่างนี้ สุขอย่างนี้หาได้ในหัวใจของเราเอง ไม่ต้องไปหาจากที่อื่น

ครูบาอาจารย์ของเราอยู่โคนต้นไม้ อยู่ที่ไหน ทําไมท่านอยู่มีความสุขล่ะ บวชตั้งแต่เณรนะ บวชตั้งแต่เด็กๆ จนท่านนิพพานไป ท่านต้องมีความสุขของท่าน นี่ก็เหมือนกัน เราปฏิบัติของเรานะ เราหาความสุขได้ในหัวใจของเรา

สิ่งที่ทางโลกนี้เราอยู่กันโดยทางโลก โดยทางครอบครัว แต่ถ้าในบ้านเรา สิ่งใดก็แล้วแต่ เราพูดกันได้ เราคุยกันได้ ยิ้มแย้มแจ่มใสต่อกัน ความสุขไง ความสุขในบ้านนี้สําคัญมากนะ ถ้าสิ่งใดที่มันกระทบกระเทือนในใจเรา เราเก็บไว้ในใจ ถ้ามันคุยกันได้ก็คุยกันได้ ถ้าคุยกันไม่ได้ กลับบ้าน เราอยากเข้าบ้าน ถ้าบ้านเรามีความสุขมีความสงบ ทุกคนอยากเข้าบ้าน แต่ถ้ามันมีความขัดแย้ง ทุกคนไม่อยากไปบ้าน ไม่อยากกลับบ้าน แล้วไปไหนล่ะ

ฉะนั้น เราดูแลหัวใจของเรา อย่าให้กระทบกระเทือนคนอื่น เรารักษาของเราเพื่อประโยชน์กับเราเนาะ เอวัง

มนุษย์เราจะล่วงพ้นด้วยความเพียร
ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะของเรา
มันจะทําของเราให้ปัญญาแจ่มแจ้ง
แจ่มแจ้งขึ้นมาในการปฏิบัติ
นี่พูดถึงผลของปัญญา

๕

คติโลก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๔ เมษายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ทัศนคติในการภาวนา”

ผมมีปัญหา ขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะการบําเพ็ญภาวนาครับ คือผมใฝ่หาความรู้ทางธรรมมาหลายปีแล้วครับ และมุ่งมั่นขึ้นเรื่อยๆ ใน ๒-๓ ปีที่ผ่านมา ผมอายุ ๕๘ ปีแล้ว ผมมีแรงบันดาลใจเนื่องจากประมาณปี ๒๕๕๓ ผมคงจะส้มหล่น (สํานวนพระอาจารย์) จึงประหลาดใจ+ตื่นเต้นมาก เร่งอ่าน+เข้าหาแหล่งธรรมะ+มุ่งทําทาน จนปี ๒๕๕๗ ก็ตั้งใจถือศีล ๕ อย่างที่สุด (ไม่กล้าพูดเกิน กลัวผิด) จนตอนนี้ก็ทดลองถือศีล ๘ ในวาระสําคัญ พร้อมปฏิบัติให้มาก ในขณะเดียวกันผมก็จะชวน+คุยเรื่องธรรมะ (ฟุ้งธรรม) ตลอดจนเพื่อนฝูง+คนรอบข้างล้อ

ผมได้เข้าฝึกอานาปานสติ เน้นเวทนามาหลายรอบ ทําให้ได้ตามที่เขาสอนพอสมควร+อ่านพระไตรปิฎก (ไม่ทํางานแล้ว ว่างครับ)

ผมได้ไปค้างคืน ฟังท่านอาจารย์แสดงธรรมที่วัดเมื่อปลายปี ๒๕๕๗ ประทับใจในข้อวัตร+สถานที่ของวัดมากมาย และท่านอาจารย์ก็เมตตาสอน แถมบอกด้วยว่า “มึงทํามาแล้ว กูจะตบให้เข้าที่เอง”

หลวงพ่อ : นี่สํานวนใครไม่รู้

ถาม : ตอนนี้ผม+ภรรยาเร่งปฏิบัติด้วยกัน เวลาเริ่ม จะเปิดเสียงเทศน์ของพระอาจารย์ ไล่มาตั้งแต่ปี ๒๕๕๑ ทุกวัน พอฟังเทศน์จบก็จะทําความสงบต่ออีก ๑๐ หรือ ๑๕ นาที ผมไม่เดินจงกรม มีปัญหาข้อเท้าไม่ดี อยากจะบอกที่มาก่อนครับ

ขอถาม ผมคิดว่าการบําเพ็ญภาวนาต้องทําความสงบก่อน แล้วค่อยต่อด้วยมีสติรู้ปัจจุบัน เมื่อสงบแล้ว ผมไม่รู้ครับว่าใช้ปัญญาเป็นอย่างไร ผมจะทํากําหนดลม ลมผมไม่เคยขาด ไม่รู้ว่าละเอียดเป็นอย่างไร เรียวแหลมเป็นอย่างไร (ตอนแรกก็จินตนาการเอา ตอนหลังเลิก) รู้แต่ทําแบบที่พระอาจารย์สอนคือบุกอัดสู้กับลม พยายามหาอาการของจิต ผมรู้แต่ว่ามันอึดอัด เหนื่อย เหมือนทํางานขุดบ่อนํ้า ผมคิดเอาว่า สักวันต้องเจอนํ้า การภาวนาที่เป็นอย่างนี้ผิดหรือเปล่าครับ เพราะมีผู้รู้บอกว่า จิตต้องโปร่ง โล่ง สบาย คล่องแคล่ว ควรแก่การงาน

ผมสับสน แต่พอออกจากการทําความสงบ ผมก็รู้สึกดีทุกครั้ง เรื่องปีติผมมีตลอดครับ จนคิดว่าไม่อยากได้ กลัวกิเลสหลอกเอา ผมไม่คาดหวังจะเกิดอะไรขึ้น คิดอย่างเดียว จะเพิ่มศักยภาพให้ตัวเอง คิดถูกหรือคิดผิดครับ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามเขาเก็บเอามาๆ คําถามของเขาคือปรับทัศนคติเพื่อความจริงๆ ปรับทัศนคติเข้าสู่ธรรมไง เห็นไหม เขาบอกว่า เดี๋ยวนี้เป็นคนว่าง ไม่ได้ทํางานแล้ว

ปล่อยจากการงานจะพยายามหาสมบัติส่วนตนนะ ถ้าหาสมบัติส่วนตน เพราะได้ศึกษาธรรมะ พอศึกษาธรรมะขึ้นมามันก็มีแรงบันดาลใจ ถ้ามีแรงบันดาลใจขึ้นมา เขาว่าปรับทัศนคติ ปรับทัศนคติทางโลก

กรณีอย่างนี้มันก็เหมือนกับกรณีหลวงตา เวลากรณีหลวงตานะ ท่านศึกษาธรรมะมาจนเป็นมหา เวลาท่านจะปรับทัศนคติในการปฏิบัติ ท่านบอกถ้ามีใครชี้หนทางให้ได้ จะยึดองค์นั้นเป็นครูบาอาจารย์

เวลาไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า การศึกษามา ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐมากๆ

คําว่า “ประเสริฐมาก” มันไม่มีใครหรอกที่จะไปดูถูกดูแคลน แล้วไม่มีใครหรอกจะไปติฉินนินทาใคร ใครจะไปเสียดสีธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

หลวงปู่มั่นจะบอกว่า “ที่ศึกษามานี่ประเสริฐมากๆ ให้เทิดใส่ศีรษะไว้ คือเคารพบูชาไง แล้วให้เก็บใส่ลิ้นชักในสมองไว้ แล้วให้ลั่นกุญแจไว้ แล้วให้ประพฤติปฏิบัติไป” คํานี้เราจะพูดบ่อยครั้งๆ จะปรับทัศนคตินี่

พอเราปรับทัศนคติ เราศึกษาธรรมะ เราศึกษาๆ เราศึกษาด้วยวิทยาศาสตร์ ศึกษาด้วยกิเลสไง ศึกษาด้วยความรู้ ศึกษาด้วยจินตนาการของเรา ศึกษาด้วยความเห็นของเราไง แล้วเวลามาปฏิบัติ ปฏิบัติมันก็สร้างภาพ

เราจะบอกว่า หลวงปู่มั่นท่านเคยปฏิบัติมา ท่านทุกข์ยากมาก่อน ท่านห่วง ห่วงพวกเรานี่แหละ เวลาพวกเราปฏิบัติหันรีหันขวางกันอยู่นี่ ไปไหนก็หันรีหันขวางๆ แล้วพอปฏิบัติขึ้นไปแล้วมันสร้างภาพ

คําว่า “สร้างภาพ” เราก็ไม่รู้ตัวว่าสร้างภาพนะ คําว่า “สร้างภาพ” ต้องครูบาอาจารย์ที่ท่านผ่านมาแล้ว ท่านถึงรู้ว่ากิเลสมันพาสร้างภาพ กิเลสนี้มันร้าย กิเลสนี้มันพาสร้างภาพ ท่านถึงบอกตัดปัญหาให้เราไง

คือท่านตัดปัญหาให้เรา บอกว่า สิ่งที่เราศึกษามานี่เป็นจินตนาการความรับรู้ ให้ใส่ลิ้นชักในสมองไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ คือพยายามอย่าไปคิดถึงมัน เวลามันจะแลบออกมาก็ไม่เอาๆ เราจะเอาความจริง เอาความจริงในการปฏิบัติ เวลาเราปฏิบัติ เวลาปฏิบัติเอาอย่างนี้ เวลาปฏิบัติเสร็จแล้วเราค่อยเปิดลิ้นชักออกมา

พอเวลาปฏิบัติเสร็จแล้วเราก็จะเทียบเคียงธรรมะของพระพุทธเจ้าไง เวลาเราปฏิบัติเสร็จแล้วเราจะเทียบเคียง นั่นน่ะเป็นประโยชน์ มันจะเป็นประโยชน์ตอนนั้น เวลาเป็นประโยชน์ตอนนั้น เราตรวจสอบ เราเทียบเคียง เราตรวจสอบว่าจริงหรือเท็จ ตอนนั้นเป็นประโยชน์

แต่ขณะที่ปฏิบัติอยู่นี่ ขณะที่ปฏิบัติอยู่นี่มันต้องให้เป็นข้อเท็จจริง เวลาข้อเท็จจริง ท่านถึงช่วยเหลือ เห็นไหม หลวงปู่มั่นท่านถึงบอกว่า ให้ใส่ลิ้นชักไว้ แล้วลั่นกุญแจมันไว้ด้วยนะ อย่าให้มันออกมา แล้วเราไม่สร้างภาพ ไม่ต้องการให้มันเป็นจินตนาการ ไม่ต้องการให้มันเป็นกิเลสหลอก แล้วเราทําตามความเป็นจริงของเรา

ถ้าทําตามความเป็นจริงของเรา ความจริงที่มันเกิดขึ้นมา เขาถึงบอกว่า เขาบอกว่าเขามีปีติตลอด ปีติเขามีตลอด ความสุขของเขามีตลอด ถ้าเขามีตลอด แสดงว่าเขามีวาสนา เขามีวาสนานะ เพราะเวลาคนประพฤติปฏิบัติมันจะมีข้อโต้แย้ง มันจะมีร้อยแปดนะ แล้วเวลาที่เขาพูด เวลาเขาบอกว่า คุยฟุ้งธรรมะกับคนรอบข้าง นี่เวลาไปคุย

เวลาเราคุยธรรมะกัน ธมฺมสากจฺฉา คุยด้วยเหตุด้วยผล แล้วเราใช้เหตุใช้ผลนั้น ใครที่มีเหตุผลเหนือกว่า เราก็รับฟัง เราไม่ต้องเอาสีข้างเข้าถู ไม่ต้องเอาชนะคะคานกัน ถ้าเอาชนะคะคานกันมันไม่มีประโยชน์ มันก็เป็นเหมือนกับโต้วาที ก็เท่านั้นเอง มันไม่ได้เป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นการเราคุยธรรมะกันเพื่อแสวงหาหนทาง แต่เวลาปฏิบัติขึ้นมามันก็ต้องเป็นความจริงของเรา มันจะเป็นความจริงของเรา ถ้าเป็นความจริงของเรา

ฉะนั้น สิ่งที่เขาพูดมันต้องเป็นแบบนั้น เพราะอะไร เพราะเขาบอกว่า เมื่อ ๒-๓ ปีที่แล้วมันมีแรงบันดาลใจ เหมือนกับคนจะเป็นส้มหล่น เป็นสํานวนของหลวงพ่อไง ไอ้นี่สํานวน ไอ้นี่อันหนึ่งนะ

แล้วก็สํานวนนี้ต้องออกตัวก่อน ที่เขาบอกว่า เคยสอบถามหลวงพ่อ หลวงพ่อบอกว่า “มึงทําแล้ว กูจะตบให้มึงเข้าที่เอง”

ไอ้คําว่า “ถ้าเป็นภาษาพ่อขุน” แสดงว่าคุ้นเคย ถ้าไม่คุ้นเคยมันไม่ออกอย่างนี้ ถ้าไม่คุ้นเคย เราก็จะพูดให้มันนุ่มนวลหน่อย แต่ถ้าคุ้นเคย ถ้าพูดอย่างนี้แล้วมันพูดแบบจริงใจ ถ้าออกภาษาพ่อขุนแสดงว่า เออ! คุ้นเคย ถ้าไม่ออกภาษาพ่อขุนแสดงว่ามีระยะห่าง ต้องคุณโยม ต้องพูดให้นุ่มนวล แต่ถ้าพอคุ้นเคย เออ! ต้องภาษาพ่อขุนเลย ออกจากหัวใจ

ฉะนั้น ถ้าพูดอย่างนี้แสดงว่า มึงทําไปแล้ว ทําไปแล้วก็มึงทําเลย ปฏิบัติเลย ให้เป็นความจริงเลย แล้วกูจะตบให้เข้าที่เอง

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านพูดอย่างนี้ไง “แก้จิตแก้ยากนะ แก้จิตแก้ยากนะ” ตบเข้าที่ ดูสิ เวลาเขาแข่งรถกันน่ะ เวลาเขาควบคุมรถเขาไม่ได้ เขาแหกโค้ง รถเขาลงข้างทาง เวลาเขาขับรถแล้วมีคนคอยตบให้รถไม่แหกโค้งออกไป ไม่ตกข้างทาง ไม่พลิกควํ่า ไม่ทําลายตัวเอง มันของง่ายอยู่หรือ นี่ไง ตบเข้าทางๆ เวลาเขาแข่งรถ เวลาเข้าโค้ง มันหลุดโค้งไป มันก็แหลกหมดน่ะ ไอ้นี่ปฏิบัติก็เหมือนกัน เอ็งปฏิบัติไปเถอะ

ทีนี้บอกว่า กลัวไปหมดเลย สนามแข่งรถมันน่ากลัวมาก ไม่กล้าออกรถเลย อยากปฏิบัติมาก แต่ไม่กล้าทําอะไรเลย

มึงทําไปเลย เดี๋ยวกูควบคุมเอง ให้ทําไปเลย ในการปฏิบัติเป็นอย่างนี้ไง ครูบาอาจารย์ของเรานะ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านพยายามให้ประพฤติปฏิบัติ แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระอานนท์เลย “อานนท์ เธอบอกเขานะ บริษัท ๔ ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด ให้ปฏิบัติเถิด”

ถ้าคนปฏิบัติแล้วมันมีถูกมีผิด มันได้สัมผัส มันได้เข้าไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้จับกายพระพุทธเจ้าเลย พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ได้จับได้ต้องกันเลย ให้ปฏิบัติเถิด พอปฏิบัติแล้วถูกผิดค่อยว่ากัน

ไอ้ที่ไม่ปฏิบัติอะไรเลย ไม่กล้าทําอะไรเลย กลัวผิดไปหมด กลัวจะลําบากลําบนไปหมดเลย...ให้ปฏิบัติเถอะ ถ้ามีครูบาอาจารย์อยู่ เห็นไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะให้ปฏิบัติบูชาเลย แล้วหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็จะให้ปฏิบัติ แล้วเราปฏิบัติเพื่อเป็นความจริง เป็นข้อเท็จจริงในใจของเรา ถ้าเป็นข้อเท็จจริงแล้ว เอาอันนี้

ทีนี้พอโยมจะปฏิบัติ ปรับทัศนคติจะเริ่มประพฤติปฏิบัติ ฉะนั้น สิ่งที่ถามมา สิ่งที่เราพูดของเขามา สิ่งที่ประทับใจในสถานที่ ประทับใจสิ่งใด มันเป็นประโยชน์ทั้งนั้นน่ะ มันเป็นประโยชน์ เขาเรียกว่ามันเป็นสัปปายะ สถานที่เป็นสัปปายะ หมู่คณะเป็นสัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ แล้วครูบาอาจารย์เป็นสัปปายะ สัปปายะ ๔ สถานที่ควรแก่การประพฤติปฏิบัติ

ฉะนั้น ถ้ามันประทับใจ นี่เป็นสัปปายะ มันเป็นที่สงัดวิเวก สถานที่วิเวก กายวิเวก จิตยังไม่วิเวก ถ้าจะจิตวิเวก เราก็ต้องแสวงหาแล้ว เราต้องมีการกระทํา เห็นไหม ตั้งสติ สติมันไม่มีซื้อไม่มีขาย ครูบาอาจารย์ก็ให้ไม่ได้ ใครทําแทนเราไม่ได้ สติต้องฝึกเอง คําบริกรรม จิตก็ต้องกําหนดเอง จิตกําหนดเองเพราะมันเป็นปัจจัตตัง มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นประสบการณ์จริง เป็นการกระทําจริง

ถ้ากระทําจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา สิ่งที่เป็นจริงขึ้นมาแล้ว เวลาไปกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระสมัยพุทธกาล เวลาปฏิบัติแล้วไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะพยากรณ์ตามความเป็นจริงว่าเรามีความจริงแค่ไหน เรารู้จริงแค่ไหน ถ้ารู้จริง พยากรณ์ตามนั้น ถ้าพยากรณ์ตามนั้น นี่สัปปายะ สถานที่วิเวก หมู่คณะวิเวก หมู่คณะเป็นสัปปายะ อาหารเป็นสัปปายะ

อาหารเป็นสัปปายะคือว่ากินแล้วไม่ง่วงเหงาหาวนอน กินแล้ว มันปฏิบัติแล้วมันมีช่องทางไป ไม่ใช่ว่ากินอร่อย กินอร่อย กินที่พอใจเป็นสัปปายะ สัปปายะเพราะชอบ ถ้าไม่ชอบไม่เป็นสัปปายะ แต่ถ้าชอบแล้ว เวลามันกดทับธาตุขันธ์ เวลาภาวนาไปแล้วมันไม่สะดวก มันไม่เป็นสัปปายะ อาหารที่ไม่ถูกปาก อาหารที่อะไร

อาหารในพระไตรปิฎก อาหารอย่างหยาบคือเนื้อสัตว์ อาหารอย่างกลางคือผสม อาหารอย่างเบาคือผัก นี่อาหารอย่างหยาบ อาหารอย่างกลาง อาหารอย่างละเอียด นี่อย่างหนึ่งนะ ยังความสะอาดบริสุทธิ์อีกนะ ไม่รู้ไม่เห็น ไม่รู้ไม่เห็น ไม่ได้ตั้งใจ มันได้มาด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ เห็นไหม มันเป็นชั้นเป็นตอน

เราสะอาดบริสุทธิ์เราก็ต้องบอกว่ามันไม่มีอะไรเลย แต่สะอาดบริสุทธิ์ในมาตรฐานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีหลักวินัยนี้เป็นบรรทัดฐาน ถ้าเราเอาตรงนั้นเป็นตัวตั้ง ทีนี้เป็นตัวตั้ง มันต้องเป็นผู้ถือศีล พระก็มีธรรมวินัยนี้เป็นผู้บังคับ เราเป็นฆราวาส ฆราวาสมันไม่ได้บังคับ แต่ถ้าเราจะบังคับตัวเราเอง มันได้ทั้งนั้นน่ะ

ทีนี้เพียงแต่ว่าบังคับแล้ว ถ้าเป็นพระแล้วปฏิเสธไม่ได้เลย มันเป็นอย่างนั้น มันเป็นอย่างนั้นมันต้องทําอย่างนั้น แล้วผิดโดยไม่รู้ว่าเป็นอาบัติ ผิดโดยความผิดก็เป็นอาบัติ ผิดโดยความลังเลสงสัยเป็นอาบัติ เป็นอาบัติหมดน่ะ แล้วถ้าเป็นอาบัติแล้วทําไมมันยุ่งยากขนาดนั้นน่ะ

มันยุ่งยาก ยุ่งยาก รักษาใจตัวเองก็จบ ถ้ารักษาใจตัวเอง ไม่มีเจตนา เราไม่ทําสิ่งใดเลย ถ้ามันไม่รู้ ถ้ามีผู้รู้บอก ก็ปลงอาบัติ เพราะว่าถ้ารักษาจริงๆ แล้วเข้ามาสู่ที่ใจของตัวไง

ฉะนั้น พอเขาถามปรับทัศนคติว่าเวลาเขาจะปฏิบัติ ปฏิบัติอย่างไร

เราว่าตอนนี้เขาพร้อมแล้ว เขาพร้อมเวลาเขาปฏิบัติไปแล้ว ตอนนี้บอกว่าเวลาปฏิบัติแล้วเขาไม่ได้เดินจงกรมเพราะปัญหาที่ข้อเท้าไม่ดี

ฉะนั้น มันอยู่ที่คนที่เกิดมา เวลาคนพิการ คนพิการถ้าเขาเดินไม่ได้ ถ้าเขาไม่ได้ เขานอนภาวนาก็ได้ นั่งภาวนาก็ได้ แต่ถ้าคนสมบูรณ์ ยืน เดิน นั่ง นอน มันเป็นกิริยา มันเป็นโอกาสที่เราได้ผ่อนคลายได้ แต่ถ้าคนเขาทําสิ่งใดไม่ได้ สิ่งนั้นเขาขาดโอกาสนั้นไป

เราก็เหมือนกัน ถ้าข้อเท้าเราไม่ดี เรานั่งภาวนาไป เดี๋ยวนะ พอจิตใจมันดี จิตใจมันผ่อนคลาย จิตใจมันปล่อยวาง ร่างกายมันจะแก้ไขตัวมันเอง เพราะผู้ที่ปฏิบัติมีอย่างนี้ เวลาเดินจงกรม ใหม่ๆ เดินไม่ได้ เวลาพอนั่งสมาธิไป จิตใจมันดีขึ้นมา ตอนหลังเดินจงกรมแข็งแรง มันแข็งแรงทั้งร่างกายและจิตใจเลย จิตใจที่เข้มแข็ง จิตใจที่ปล่อยวาง มันจะไปปรับสภาวะของร่างกายให้กลับมาสมดุลได้ ถ้ากลับมาสมดุลได้ มันจะเป็นจริงไปได้

ทีนี้เราภาวนาอย่างนี้ เราปฏิบัติเพื่อต้องการธรรมะ เราไม่ได้ปฏิบัติเพื่อรักษาสมดุลของร่างกาย อันนี้มันผลพลอยได้ๆ เวลาผลพลอยได้มันเกิดขึ้นมา เราจะบอกว่า โอ๋ย! ปฏิบัติขึ้นมาก็ปฏิบัติมาเพื่อจะสุขภาพกายไง แล้วสุขภาพจิตล่ะ

แต่ถ้าสุขภาพจิตมันดี มันปรับดีไปหมดน่ะ แต่ที่มันไม่ดี ไม่ดีเพราะอะไรล่ะ ไม่ดีเพราะกิเลสมันยุแหย่ไง “ไม่ได้นะ เจ็บเท้า ไม่ได้นะ ถ้านั่งเดี๋ยวก้นพอง ไม่ได้นะ นอนภาวนานี้เดี๋ยวมันจะพุพอง”...อะไรไม่ได้สักอย่างเลย ทําอะไรก็ไม่ได้ นี่ถ้ามันไม่ได้นะ

แต่ถ้าพอมันภาวนาไป พอมันดีขึ้นมานะ มันหายหมดเลย พอมันหายหมดเลย เดินจงกรมก็ดี นั่งสมาธิก็ดี นอนภาวนาก็ดี มันดีไปหมดเลย ไอ้ตอนนั้น ไปถึงตอนนั้น นี่เวลาคนภาวนาไปมันจะรู้จะเห็นอย่างนั้น

แต่ตอนนี้มันมีอุปสรรคขวางหน้าก็ไม่เป็นไร ไม่เป็นไร เพราะยังดีไง ยังดีที่เราจะมีการใฝ่ใจอยากประพฤติปฏิบัติ ถ้าเรามีการใฝ่ใจประพฤติปฏิบัติ เป็นคนดีมาก เป็นคนดีไง เป็นคนดีคือในวัฒนธรรมของชาวพุทธนะ เกิดมาเป็นผู้ชายไม่ได้บวชไม่ได้เรียน เขาว่าเหยียบแผ่นดินผิด

นี่ไง ถ้าเราเกิดมา เกิดมาพบพระพุทธศาสนา การบวชการเรียน ทางของฆราวาสเป็นทางคับแคบ เช้าขึ้นมาทําหน้าที่การงานนะ ต้องดูแลทุกอย่างพร้อมเสร็จแล้วค่อยเข้าห้องพระนะ ได้ภาวนาก่อนนอนหน่อยหนึ่ง ตี ๕ ตื่นขึ้นมาได้นั่งภาวนาอีกนิดหนึ่ง รีบแล้ว ต้องรีบไปทํางาน ทํางานเสร็จแล้ว เห็นไหม ทางฆราวาสเป็นทางคับแคบ

ทางของภิกษุเป็นทางกว้างขวาง พระฉันเสร็จไปแล้ว ๒๔ ชั่วโมง ถ้าวัดใด ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่เป็นกรรมฐานนะ พระในวัดนั้นจะภาวนาได้ ๒๔ ชั่วโมง

เราอยู่บ้านตาดนะ เวลาอดอาหาร ไม่ต้องทําอะไรเลย ยกเว้นข้อวัตร ๒๔ ชั่วโมง เว้นไว้แต่ถ้าฉันอาหาร ฉันอาหารก็ต้องมีข้อวัตร ฉันอาหารก็ต้องบิณฑบาต บิณฑบาตเสร็จแล้วต้องเก็บต้องล้าง ต้องเข้าเวร ต้องอยู่เวร แต่ถ้าอดอาหารปั๊บ ยกเว้นเลย ไม่ต้องเข็นนํ้า ไม่ต้องล้างส้วม เพราะมันมีผู้ที่ทําอยู่แล้ว

๒๔ ชั่วโมง เวลาเราอดอาหารนะ ใส่เลย ๒๔ ชั่วโมง ๗ วัน ๗ คืน ซัดเข้าไปเต็มที่เลย ออกมาโรงนํ้าร้อนมาฉันแต่โกโก้เวลามันหิว เวลาบ่ายโมง รีบเลย เมื่อไหร่จะบ่ายโมงสักที จะได้ไปโรงนํ้าร้อนนะ มันจะมีใบสะเดา ใบอะไรลวกไว้ เพราะว่ามันเป็นยา

นี่อดอาหาร ทางของภิกษุกว้างขวาง กว้างขวาง ๒๔ ชั่วโมงไง ๒๔ ชั่วโมงคือเราขวนขวายในการกระทํา ถ้าจิตใจดีนะ ทําได้เต็มที่เลย

แต่ถ้าจิตใจ เวลาจิตมันเสื่อมนะ ๒๔ ชั่วโมงนี้มันแสนนาน ๒๔ ชั่วโมงนี้มันมีแต่ความทุกข์ ๒๔ ชั่วโมงนี้มันอึดอัดมาก เวลาจิตเสื่อมนะ จิตเสื่อมมีความรู้สึกไปอีกอย่างหนึ่ง จิตที่ภาวนาแล้วรุ่งเรือง มันมีความรู้สึกไปอีกอย่างหนึ่ง เห็นไหม จิตคนมันเปลี่ยนแปลงหลากหลายนัก

ฉะนั้น ถ้าเกิดมาได้บวช ได้บวชได้เรียน ไม่เหยียบแผ่นดินผิด แต่ของเรา เราจะบวชหัวใจ จะบวชหัวใจเลยนะ เราจะประพฤติปฏิบัติ ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติ เราทําความจริงของเรา

ฉะนั้น เขาบอกว่า ผมมีคําถามนะ ว่าผมต้องการบําเพ็ญ ต้องทําความสงบของใจเข้ามาก่อน แล้วต่อด้วยมีสติปัจจุบัน เมื่อสงบแล้ว ผมไม่รู้ครับว่าใช้ปัญญาเป็นอย่างไร

ถ้าคําว่า “ใช้ปัญญาเป็นอย่างไร” สิ่งที่คําถามที่ถามมานี้ก็คือการใช้ปัญญา การใช้ปัญญา ปัญญาเริ่มต้น ใครจะคิดมากขนาดไหนก็แล้วแต่ เรียกว่าโลกียปัญญา เพราะการคิดไง ขันธ์ ๕ สัญญา สังขาร

สัญญาคือความจําได้หมายรู้ สังขารคือความคิด ความปรุง ความแต่ง ความคิด ความปรุง ความแต่ง มันมีของมันอยู่แล้วไง แต่มันโดนกิเลสครอบงํา พอกิเลสครอบงํา คิดโดยตัณหาความทะยานอยาก คิดโดยความพอใจของตัว

เราพยายามทําความสงบของใจๆ เวลาจิตมันสงบแล้ว สมุทัยคือกิเลสมันไม่ครอบงํานะ มันก็เป็นสังขาร สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง แต่มันมีสัมมาสมาธิรองรับ ถ้ามีสัมมาสมาธิรองรับ ความคิดแตกต่างกัน ความคิดที่บางทีคิดแล้ว โอ้โฮ! ทําไมมันคิดแล้วมันสะอาดบริสุทธิ์ ทําไมมันคิดแล้วมันเวิ้งว้าง ทําไมความคิดอย่างนี้มันถอดถอนได้หมดเลย อันนั้นเพราะจิตสงบ จิตมีสมาธิ ถ้าจิตสงบเป็นสมาธิ นี่ปัญญาเกิดอย่างนี้

ฉะนั้น เราจะบอกว่า เขาบอกว่า ใช้ปัญญาอย่างไร ผมไม่รู้ ทําอย่างไร ผมทําไม่เป็น

ถ้าพูดถึงว่า ถ้าทําเป็นเดี๋ยวยุ่งเลย พอทําเป็นแล้วมันจะเอาแต่ปัญญาไง พอปัญญาปั๊บ อะไรก็จะสวมให้ปัญญาหมดเลยไง แต่เวลาถ้าไม่เป็นนะ มันเป็นปัญญาอยู่ก็ไม่รู้ว่ามันเป็นปัญญานะ

“ผมทําปัญญาไม่เป็น” เห็นไหม “ทําไม่เป็น ฟุ้งธรรม +เพื่อนฝูง+คนรอบข้าง+อานาปานสติ” นี่มันคืออะไร นี่ปัญญาทั้งนั้นน่ะ แต่เราจะบอกว่ามันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาโดยสามัญสํานึก

สัตว์มันยังมีความคิด สัตว์มันมีความคิดนะ เราก็มีความคิด ความคิดมันเป็นปัญญาไหม ความคิดมันเป็นปัญญา แต่มันเป็นปัญญาการเอาตัวรอด สัตว์มันมีปัญญาเอาตัวรอดนะ นั่นก็เป็นปัญญาของมัน สัญชาตญาณของมัน

นี่ก็เหมือนกัน เราก็มีปัญญาของเรา ปัญญาของเรานี่ปัญญาทางโลก เขาเรียกโลกียปัญญา แต่เราต้องการโลกุตตรปัญญา ปัญญาเหนือโลก ปัญญาเอาจิตนี้พ้นจากโลก ถ้าปัญญาพ้นจากโลก ต้องทําความสงบของใจ

อย่างที่โยมถามนี่แหละ “ผมเข้าใจว่าต้องทําความสงบก่อน พอทําความสงบก่อนแล้วผมต้องใช้ปัญญา แต่ผมใช้ปัญญาไม่เป็น”

ฝึกหัดไป ฝึกหัดไป ปัญญามันเกิด ปัญญามันเกิดแล้ว แต่เราไม่ได้ใส่ชื่อว่าปัญญาเท่านั้นเอง ปัญญามันเกิดคือว่า คําถามที่เขียนๆ มามันเกิดจากอะไรล่ะ ก็เกิดจากปัญญาของเรา นี่เกิดจากปัญญาของเรา แต่เวลาปฏิบัติไปแล้ว ตอนนี้ยังแยกไม่ออก ยังแยกไม่ชัดว่าโลกียปัญญา ปัญญาของโลก ปัญญาของโลกคือปัญญาจากสามัญสํานึก ปัญญาของเรานี่แหละปัญญาของโลก

ถ้าปัญญาของธรรม ภาวนามยปัญญา เวลามันเกิดสัมมาสมาธิ มันเป็นอิสรภาพ เวลามันเกิดปัญญาขึ้นมา โอ้โฮ! มันมหัศจรรย์ มหัศจรรย์ ภาวนามยปัญญา เห็นไหม ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาอย่างนี้ ปัญญาที่เกิดจากภาวนามยปัญญา

แต่ภาวนามยปัญญาจะเกิดขึ้น เกิดขึ้นจากพื้นฐาน เกิดขึ้นจากโลก เกิดขึ้นจากสมมุติ เกิดขึ้นจากภวาสวะ เกิดขึ้นจากตัวตนของเรานี่แหละ เพราะตัวตนของเรามันเกิดมาอย่างนี้ เกิดมาโดยอํานาจวาสนา เกิดมาเป็นอย่างนี้ใช่ไหม เกิดมาอย่างนี้ เราก็มีความคิดอย่างนี้ คนที่มีความคิดดี คนที่มีจิตใจดี เขานําพาชีวิตเขาไปร่มรื่นราบรื่น คนที่มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากมีความคิดแบบนี้ เขาพาชีวิตของเขาตกระกําลําบาก เขาพาชีวิตของเขาทุกข์ยาก ก็ปัญญาของเขาพาเขาไป

ถ้าเรามีสติปัญญา สติปัญญามันจะมาแยกแยะ มันจะทําให้ชีวิตของเราราบรื่นร่มรื่นไป แต่ร่มรื่นไปแล้วมันก็เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ นี่ไง กุศล อกุศล ก็ทําให้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แล้วเรามาฝึกหัดภาวนาๆ

เราเป็นชาวพุทธไง ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดขึ้นมาจากอาสวักขยญาณ ญาณหยั่งรู้ด้วยปัญญาญาณ ปัญญาญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําให้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา

ทีนี้เราปฏิบัติกัน ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญานี้เกิดจากภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากภาวนา ปัญญาไม่ใช่เกิดจากการจํามา ปัญญาไม่ใช่เกิดจากการศึกษามา ปัญญาไม่ใช่เกิดจากการค้นคว้ามา พวกนี้เป็นโลกียปัญญาหมด สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา เห็นไหม

ปัญญาจากการภาวนาสําคัญมาก ปัญญาอย่างนี้ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านบรรลุธรรมขึ้นมาด้วยปัญญาของท่าน ปัญญาของท่านมันเกิดเป็นมรรค เกิดเป็นมรรค สัมมาสมาธิ สัมมาสติ สัมมากัมมันโต งานชอบ เพียรชอบ มันเกิดจากความชอบธรรม เกิดจากธรรมจักร นี่ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญาอยู่ตรงนี้

แต่พวกเราไปตีความกันเอง ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ก็เอาสัญญานั่นล่ะ ใครมันจะคิดเก่งกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาบอกนะ บอกจะทําสังคายนา

มึงจะไปปรับปรุงความรู้พระพุทธเจ้าหรือ พระไตรปิฎกนี่เป็นจดจารึกของพระพุทธเจ้ามา มันจะถูกมันจะผิด มันอยู่ที่คนจดจารึก แต่ใครจะมีปัญญาไปแก้ไขดัดแปลง ใครมันจะเก่งไปกว่าพระพุทธเจ้า ไม่มีหรอก

ถ้ามันจะเก่ง มันต้องเก่งในหัวใจของตัว พยายามภาวนา ถ้ามันภาวนาขึ้น มันเกิดภาวนามยปัญญาขึ้นมา มันจะเป็นมรรคเป็นผล ถ้าเป็นมรรคเป็นผลขึ้นมานะ เราจะรู้

แต่ตอนนี้บอกว่าผมไม่รู้

ไม่รู้ก็ไม่เป็นไร ถ้าบอกให้รู้แล้วเดี๋ยวยุ่ง เดี๋ยวบอกให้รู้แล้วหลวงพ่อกับผมต้องเถียงกัน

ฉะนั้น ฝึกหัดให้เป็นขึ้นมา มันเป็นความจริงขึ้นมากลางหัวใจนะ ถ้าเป็นความจริงขึ้นมากลางหัวใจ เวลาเป็นขึ้นมาแล้ว เราเองมันจะมีความภูมิใจมาก แต่ความภูมิใจอันนั้น ถ้ามันยังไม่ผ่องแผ้ว ไม่สมบูรณ์ เราต้องขยันหมั่นเพียร

ฉะนั้น เวลาใครประพฤติปฏิบัติแล้ว ถ้ามีปัญหาไปถามหลวงตา หลวงตาจะบอกว่าถูกต้อง แล้วคนจะถามทันทีว่า “แล้วให้หนูทําอย่างไรคะ” หลวงตาท่านจะตอบว่า “ก็ให้ทําซํ้าเข้าไปอีกไง ทําซํ้า”

การทําซํ้าคือแบบฝึกหัดต่อไป แบบฝึกหัดต่อไป แบบฝึกหัดให้หัวใจมันฝึกหัดให้มันชํานาญขึ้น ให้มันคล่องแคล่วขึ้น ให้มันดีขึ้น แบบฝึกหัดมันจะละเอียดขึ้น ถ้าเห็นกายก็กายใสขึ้น กายละเอียดลึกซึ้งขึ้น ละเอียดลึกซึ้งขึ้นเพราะกิเลสมันละเอียดขึ้น ปัญญาเราก็ต้องรอบคอบมากขึ้น มันจะแยกแยะได้มากขึ้น แบบฝึกหัดซํ้าๆๆ ซํ้าจนมันสํารอกมันคายออกหมดเลย ถ้ามันคายอย่างไร มันต้องเป็นปัจจัตตังไง มันไม่มีซื้อขายไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ทําให้ไม่ได้ไง ต้องผู้ที่ประพฤติปฏิบัตินั้นขวนขวายพากเพียรทําขึ้นมาให้มันเป็นความจริง

มนุษย์เราจะล่วงพ้นด้วยความเพียร ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะของเรา มันจะทําของเราให้ปัญญาแจ่มแจ้ง แจ่มแจ้งขึ้นมาในการปฏิบัติ นี่พูดถึงผลของปัญญา

“ปัญญา ผมไม่รู้ว่าทําอย่างไร”

เราก็อธิบายว่าปัญญาเป็นแบบนี้ แต่ไม่ต้องไปค้นหา ไม่ต้องไปค้นคว้าอย่างไร ฝึกหัดนี่ กําหนดพุทโธ

เขาบอกว่า “ตอนนี้ผมกําหนดลมหายใจ ผมทําอานาปานสติ”

นี่ถูกต้องมากเลย เพราะเราไม่ทิ้งฐานของเรา หลวงปู่มั่นท่านสั่งหลวงตาไว้ ไม่ให้ทิ้งผู้รู้ ไม่ให้ทิ้งพุทโธ ใครจะไปไหนก็ไป เราอยู่กับพุทโธ เราอยู่กับผู้รู้ ผู้รู้มันแจ่มชัดขึ้น ผู้รู้มันผ่องแผ้วขึ้น ผู้รู้มันจะขวนขวาย ผู้รู้นี่จะสํารอก ผู้รู้จะคายออก แล้วผู้รู้นี่แหละมันจะรู้แจ้ง

ไอ้เขาจะไปรู้ที่ไหน ปล่อยเขาไป ให้เขาไปเลย เราอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ ไม่เสีย แล้วถ้าพอผู้รู้มันชัดเจนขึ้นมา เดี๋ยวปัญญามันมา เราจะอ๋อ! ภาวนามยปัญญามันเป็นอย่างนี้เอง พอมันเป็นอย่างนี้เอง เป็นอย่างนี้เองยังไม่รู้แจ้งก็ต่อเนื่องๆ ขึ้นไป จนมันละเอียดขึ้น มันสมบูรณ์ขึ้น

นี่พูดถึงว่า ผมไม่เข้าใจว่ามันละเอียดอย่างไร มันหยาบอย่างไร ผมไม่เข้าใจ

จะเข้าใจได้ต่อเมื่อประพฤติปฏิบัติ จะไม่เข้าใจโดยการฟัง การต่างๆ แต่การฟัง ฟังจากวิธีการ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์เทวดา อินทร์ พรหมสําเร็จมหาศาลเลย เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ นั่นน่ะเราฟัง เราฟังขึ้นมาให้สะเทือนใจ เวลามันฟังมันทิ่มเข้าไปกลางหัวใจเลย พอกลางหัวใจ มันเกิดมรรคเลย เกิดมรรคคือเกิดปฏิกิริยา เกิดปฏิกิริยามันจะแสวงหาของมัน นั่นล่ะปัญญาของเรา เวลาปัญญาของเรามันเกิด มันเกิดอย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้ามันไม่มีใครกระตุ้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าค้นคว้าเอง รื้อค้นเอง เราปฏิบัติ เราก็ต้องรื้อค้นเอง แต่เราฟังเทศน์ มันมีผู้ที่เคยผ่านมาแล้ว ท่านจะพูดถึงประสบการณ์ของท่าน

เวลาเราพูด ถ้าเราใกล้เคียงกัน จิตใจเราพยายามจะหาทางออก เดี๋ยวมันทิ่มเข้ามาเลย สะเทือนใจมาก พอสะเทือนใจมาก ปัญญามันฟุ้งเลย

สิ่งที่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาที่เขาคิชฌกูฏ หลานพระสารีบุตรไง “ไม่พอใจสิ่งนั้น ไม่พอใจ” พระสารีบุตรถวายการพัดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนากับหลานพระสารีบุตรนะ “ถ้าเธอไม่พอใจสิ่งต่างๆ เธอต้องไม่พอใจอารมณ์ความรู้สึกของเธอด้วย เพราะอารมณ์ความรู้สึกของเธอก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง”

ความคิดนี้เป็นวัตถุที่จิตละเอียดแล้วมันจับต้องได้เลยล่ะ “ถ้าเธอไม่พอใจสิ่งต่างๆ เธอก็ต้องไม่พอใจอารมณ์ด้วย” ถ้าเธอเอาอารมณ์ไปไม่พอใจเขา แต่อารมณ์ของตัวนี่ชอบ “ถ้าเธอไม่พอใจสิ่งต่างๆ เธอต้องไม่พอใจอารมณ์ความรู้สึกของเธอด้วย เพราะอารมณ์ความรู้สึกก็เป็นวัตถุอันหนึ่ง”

พระสารีบุตรถวายการพัดอยู่ ธรรมะข้อนี้มันแทงใจพระสารีบุตร พระสารีบุตรบรรลุเป็นพระอรหันต์เลย นี่ผลของฟังธรรม ฟังธรรมแล้วถ้ามันสะเทือนหัวใจ มันจะเกิดปัญญา เกิดปัญญาต่อเนื่อง ปัญญาอย่างนี้เราอาศัยครูบาอาจารย์ เห็นไหม จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่งไง นี่ฟังเทศน์ ฟังเทศน์สําคัญตรงนี้ แต่ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงก็เกิดขึ้นมาจากใจ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธัมมจักฯ พระอัญญาโกณฑัญญะเป็นสงฆ์องค์แรกของโลกก็จากการฟังธัมมจักฯ จิตใจนี้พร้อมอยู่แล้ว แต่ยังหาทางออกไม่ได้

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงถึงทางออก ปัญญามันหมุนตาม พอมันหมุนตาม มันแทงทะลุ “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นต้องดับเป็นธรรมดา” มันไม่มีอะไรเป็นความจริงเลย ไม่มีอะไรเป็นความจริงเลย แล้วมันเห็นจริงด้วย มันถึงเป็นความจริง แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนุโมทนาเลย “อัญญาโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ” มันมีพยานไง มันมีพยานรู้เห็นไง

ฉะนั้น นี่เป็นเรื่องของโลก เรื่องของโลกเป็นอย่างนั้น แต่ถ้าเป็นเรื่องของธรรม เรื่องคติธรรม คติโลก เราแสวงหาของเรา ถ้าเป็นคติธรรม เราจะประเสริฐ เราจะดีของเราขึ้นมา

ฉะนั้น เขาบอกว่า ถ้าเขาจะทํา เขาก็บอกว่า “ผมทําแบบที่ท่านอาจารย์สอน คือบุก อัด สู้กับลม พยายามหาอาการของจิต ผมรู้ว่ามันอึดอัด เหมือนทํางานการขุดบ่อนํ้า ผมคิดว่าสักวันหนึ่งต้องเจอนํ้า การภาวนานี้เป็นแบบนี้ผิดหรือเปล่า เพราะมีผู้รู้บอกว่าจิตต้องโล่ง สบาย คล่องแคล่ว ควรแก่การงาน”

โล่ง สบาย มันต้องโล่ง สบาย โดยสัจจะ โดยสัมมาสมาธิ โดยความเป็นจริง ถ้าโล่ง สบาย แบบมิจฉา แบบมิจฉานะ ถ้ากิเลสมันหลอกนะ มันจะไม่ทําอะไรเลย ไม่ทําอะไรเลยก็ว่างๆ ว่างๆ

ว่างๆ นี่มันไม่มีสตินะ แล้วถ้าเราไม่บุก ไม่อัด ไม่ดูแล ไม่อยู่กับผู้รู้ ไม่อยู่กับพุทโธ พอนานไปๆ ทุกดวงใจเลย มันจะตกสู่ภวังค์ หลวงตาท่านใช้คําว่า “สมาธิหัวตอ”

ว่างๆ ว่างๆ จนหายไปเลยนะ แล้วมันไม่รู้เหนือรู้ใต้ เวลามันจะมานี่เหมือนสะดุ้งตื่น เอ๊อะ! เออ! มาแล้ว ออกจากสมาธิแล้ว เวลาเข้าสมาธินี่หายไปเลย สมาธิหัวตอ นั่นน่ะอย่างนั้นโล่ง โปร่ง สบาย อย่างนั้นไม่ใช่

แต่ถ้าพุทโธๆ อึดอัดขัดข้องไปหมด ใหม่ๆ แต่ถ้ามันชํานาญแล้วนะ เวลามันอยู่ในสัมมาสมาธิ สมาธิคือจิตเป็นหนึ่ง ไม่พาดพิงถึงอารมณ์อะไรทั้งสิ้น เห็นนิมิตก็พาดพิงนิมิต ถ้าคิดเรื่องอะไรก็พาดพิงเรื่องนั้น มันพาดพิงมันถึงเกิดอารมณ์ ถ้าไม่พาดพิง มันเกิดเป็นหนึ่ง สมาธิคือจิตตั้งมั่น คือหนึ่งเดียว ไม่พาดพิงกับอะไรเลย เป็นเอกเทศ

แล้วเวลามันเป็นสัมมาสมาธิ เวลามันยกขึ้นสู่วิปัสสนา จิตเห็นอาการของจิต เห็นสิ่งใดแล้ววิปัสสนาไป นั่นคือเกิดปัญญา ปัญญาอย่างนั้นเกิดขึ้นมา ถ้าทําอย่างนี้มันเป็นสัมมาสมาธิ สัมมาคือมีเหตุมีผล มีที่มา ไม่ใช่มิจฉา มิจฉาคือโล่ง ว่าง โปร่ง สบาย ไม่ทําอะไรเลย เราเห็นโลกเขาทํากันแบบนั้น แล้วบอกสุขสบายมาก

เราจะบอกว่า เข้าข้างตัวเองนะ หลอกตัวเอง หลอกตัวเองว่าได้ปฏิบัติธรรม จริงๆ นะ ถ้าให้เราพูดจากหัวใจของเรานะ เราสงสารพวกนี้มาก

๑. เสียเวลาเปล่า

๒. ได้แต่ความเป็นพิษเป็นภัยเข้ามา

มิจฉาสมาธิมันเป็นผลบวกตรงไหน สมาธิหัวตอมันเป็นผลบวกตรงไหน นี่ไง พรหมลูกฟักไง เข้าไปนอนจมอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วเวลาออกมานะ โล่ง สบาย

สบายสิ ก็มันไปช่องทางเดียวกับกิเลสไง กิเลสคือมันเอาสะดวกสบาย คือมันไม่ทําอะไรไง คือไม่ต้องทําอะไรเลย แต่มันได้ผลน่ะ กิเลสมันก็ชอบน่ะสิ แล้วมันเป็นจริงขึ้นมาไหมล่ะ มันเป็นสมาธิหัวตอ เป็นพรหมลูกฟัก แล้วเขาบอกอย่างนั้นน่ะ “นี่ใช้ปัญญามาแล้ว ทุกอย่างมาแล้ว”...ไม่ใช่

แต่เวลาบอก เวลาปฏิบัติแล้วต้องโล่ง สบาย ต้องคล่องแคล่ว ควรแก่การงาน ไม่ใช่ตึงเครียด

เราไม่ตึงเครียด แต่เราจะบีบคั้นกิเลส บีบคั้นที่ว่าสิ่งที่มันแสวงหา ที่มันหลอกลวงเรามาตลอดไง ฉะนั้น อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ จะทําให้ไม่เสีย

ฉะนั้น เขาบอกว่า “เรื่องปีติมีตลอด ถ้าเรื่องปีติ จนคิดว่าไม่อยากได้ กลัวกิเลสหลอกเอา ผมไม่คาดหวังว่าจะเกิดขึ้น คิดอย่างเดียวว่าจะเพิ่มศักยภาพให้ตัวเอง ผมคิดถูกหรือเปล่าครับ”

ถูก ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ทุกคนอยากได้ผล แต่ไม่อยากได้เหตุ หลวงตาท่านสอนประจํา ให้มีสติ ให้มีคําบริกรรม เราอยู่กับเหตุ เหตุสมควรแล้ว ผลมันต้องเป็นจริงๆ

ไอ้นี่เหตุไม่ทํา นี่ไง มันต้องโล่ง ว่าง โปร่ง สบาย ไม่ทําอะไรเลย นี่มันไม่มีเหตุ แล้วจะเอาผลมาจากไหนล่ะ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เราสร้างเหตุของเรา ทําของเรา เพิ่มศักยภาพของตัวเราเอง เราทําของเราให้มันดีขึ้นไปเอง

สิ่งนี้เป็นคติธรรม คติธรรมมันต้องมีเหตุมีผล มีที่มาที่ไป ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาใครไปศึกษานะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะบอกไว้เอง ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่มีขัดไม่มีแย้งกัน ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไปในช่องทางเดียวกัน เว้นไว้แต่หยาบ กลาง ละเอียด มันจะพัฒนาของมันขึ้นไปเป็นชั้น แต่มันไม่มีขัดไม่มีแย้งกัน ถ้ามีขัดมีแย้งกัน ต้องมีความผิด ไม่ถูกต้อง

ฉะนั้น มันไม่มีการขัดการแย้งกัน เพียงแต่ว่าหยาบ กลาง ละเอียด มันจะพัฒนาของมันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป นี้คือธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ฉะนั้น เวลาเราศึกษาแล้ว เราศึกษาแล้วเราเทียบเคียงได้ กาลามสูตร อย่าเพิ่งเชื่อใครทั้งสิ้น ให้ประพฤติปฏิบัติ อย่าเชื่อใครทั้งสิ้น อย่าเชื่อแม้แต่เป็นอาจารย์ของเรา อย่าเชื่อ ฟังแล้วให้ไปไตร่ตรอง ให้ไปค้นคว้าให้มันเป็นความจริงขึ้นมา แล้วประพฤติปฏิบัติให้มันเป็นความจริง

เวลาความจริงแล้ว หลวงตาท่านบอกเลย ถ้าใครประพฤติปฏิบัติแล้วจะไปกราบศพท่าน กราบศพท่าน ถ้าปฏิบัติแล้วเป็นอันเดียวกันหมดน่ะ

ถ้าอันเดียวกัน อันเดียวกันเมื่อไหร่

กาลเวลามันต่างกัน ต่างกันคนที่บรรลุไปก่อน ท่านรู้ก่อน ไอ้เราตามหลังมา ขอให้เป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าไปถึงอันนั้นแล้วนะ ไม่มีการโต้ไม่มีการแย้งกัน เป็นอันเดียวกัน

แต่ถ้ายังมีการโต้การแย้งกัน อย่าว่าท่านผิดเลย เราผิดก่อน เราน่ะผิด แล้วหาทางให้พยายามปรับปรุงให้ใช้ได้ แล้วเราจะทําของเราได้ ให้เป็นคติธรรม คติของผู้ที่แสวงหา เพื่อประโยชน์แก่ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เอวัง