คํานํา

จิตตั้งมั่นได้จากการทําสมาธิ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาสอนให้บริกรรมพุทโธ ซึ่งง่ายกว่าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ หรือการดูจิต การตามให้ทันจิต ให้ทันความคิด เพราะการดูจิตต้องใช้สติปัญญามาก จิตส่งออก อันตรายกว่าการบริกรรมพุทโธ หลวงปู่มั่นจึงเน้นสอนพุทโธและสั่งไว้ ให้อยู่กับพุทโธ อยู่กับผู้รู้จะไม่เสีย เวลาปฏิบัติลับๆ ล่อๆ ให้กิเลสต่อรอง ทําไม่ได้จริง จิตมีอาการดิ่งวูบ หรือจิตส่งออกรู้เห็นภายนอก รู้วาระจิต ซึ่งไม่เข้าสู่อริยสัจ ให้กลับมาพุทโธ ด้วยสมาธิแก้กิเลสไม่ได้ แต่ไม่มีสมาธิก็ไม่มีภาวนามยปัญญา เมื่อเกิดสัมมาสมาธิ คือ จิตตั้งมั่นแล้วเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงให้ยกขึ้นสู่วิปัสสนา

ในการปฏิบัติต้องมีศีล สมาธิ ปัญญา พระที่ทําผิดปาราชิกเป็นตาลยอดด้วน มรรคผลนิพพานจะปิดกั้น เมื่อสึกออกไป สํานึกผิดแล้วทําความดี สวรรค์จะไม่ปิดกั้น ส่วนการถือพระรัตนตรัย เมื่อมีวัฒนธรรมมาเกี่ยวข้อง ผู้ที่ถือเคร่งครัดต้องมีอุดมการณ์ ต้องมีปัญญาไม่ให้กระทบครอบครัวและสังคม เมื่อปฏิบัติแล้วมีความคิดไม่ดีผุดขึ้นมา ให้ใช้สติปัญญาและให้ขอขมาพระรัตนตรัยก็จะค่อยหายไป ตามปรกติกิเลสจะสอดแทรกธรรมตลอด อุปมาสวะบนนํ้า ไม่ให้ประมาท ให้ตั้งสติ ตั้งใจปฏิบัติจริงจังโดยยึดกาลามสูตรจนจิตตั้งมั่นได้แล้ว จิตที่ฝึกดีแล้วนําสุขมาให้ ย่อมเกิดอจลศรัทธา มุ่งปฏิบัติเพื่อพระนิพพานบรมสุขต่อไป

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
สิงหาคม ๒๕๖๔

จิตของเราแท้ๆ เราใช้ธรรมะเข้าไปสอนมัน
มีสติปัญญาเข้าไปสั่งสอนมันว่าอะไรควรอะไรไม่ควร
เพราะเอ็งทําไม่ควรนะ กูถึงทุกข์อยู่นี่ไง
เพราะเอ็งทําไม่ควร ชีวิตกูถึงได้ทุกข์อยู่นี่
แล้วเอ็งควรทําให้ถูกต้อง ควรทําสิ่งที่ควรทํา เอ็งทําไมไม่ทํา

๑

ทันความคิด

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒ พฤษภาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การปฏิบัติเบื้องต้น”

กราบนมัสการหลวงพ่อ เป้าหมายของลูกตอนนี้ขอแค่ทําความสงบของใจให้ได้ ลูกใช้คําบริกรรมพุทโธ ธัมโม สังโฆ ในการเดินจงกรมและนั่งสมาธิ แต่กิเลสและความฟุ้งซ่านในใจมันมีมากกว่า การปฏิบัติเลยไปไม่ถึงไหน (ลูกฟังเทศน์หลวงพ่อทุกวัน เหมือนหลวงพ่อคอยสั่งสอนทุกวันว่า พุทโธแต่ปาก พุทโธสักแต่ว่า ทําไม่จริงจัง มันก็เลยไปไม่ถึงไหน) แต่ลูกก็ไม่ท้อค่ะ

ลูกเคยมาถามเรื่องปัญญาอบรมสมาธิ หลวงพ่อบอกให้ตามความคิดไป แต่ลูกไม่เข้าใจเรื่องการตามความคิดค่ะ จนเมื่อเช้าลูกปฏิบัติ พอเกิดความคิดไร้สาระ ลูกก็ด่ามันในใจ ด่าจนพอใจก็กลับมาพุทโธต่อ แต่พอมีความคิดขึ้นมา ลูกก็ทําแบบเดิมอีก บางทีเป็นความคิดถึงยายที่เพิ่งตายไป คราวนี้ลูกไม่ด่าค่ะ ลูกก็จะคิดว่า เกิด แก่ เจ็บ ตายเป็นของธรรมดา วันหนึ่งเราก็ต้องตายเหมือนกัน แล้วลูกก็ปิ๊งขึ้นมาในบัดนั้นว่า การใช้คําด่าความคิด และใช้ธรรมะสอนใจ เป็นปัญญาอบรมสมาธิแบบที่หลวงพ่อบอกให้ตามความคิด (ตามไปด่ามัน) กราบหลวงพ่อช่วยอธิบายด้วยค่ะ

ตอบ : อันนี้พูดถึงว่า เวลาเขาเคยมาถามปัญหา แล้วเราสอนเรื่องปัญญาอบรมสมาธิ แล้วเขาก็งงว่าปัญญาอบรมสมาธิคืออะไร แล้วความคิด จะไปด่าความคิด ไปด่ามันทําไม ความคิดต้องไปด่ามันทําไม

ไอ้คํานี้มันเป็นภาษาของเราเองไงว่าตามไปด่ามัน คือตามไปติเตียน ตามไปวิพากษ์ ตามไปวิพากษ์ความคิดเราเอง เวลาความคิดเราเกิดขึ้น ความคิดเราเกิดขึ้น ความคิดนี้มันมีกําลังเหนือกว่า มันใช้เราเป็นขี้ข้า ถ้าเรามีสติปัญญา เราจะตามไปทันมัน แล้ววิพากษ์มันได้ แต่ความจริงแล้วคนไม่มีสติปัญญาสามารถตามทัน เรื่องตามความคิดนี้เป็นเรื่องตามที่ยากมาก เราถึงสังเกตกรณีหลวงปู่ดูลย์ท่านสอนให้ดูจิตๆ ความจริงคําว่า “ดู” ของท่านคือตาม ตามให้ทัน คําว่า “ดู” ของท่านคือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ไม่ใช่ดูเฉยๆ แต่คนเวลาไปศึกษามาแล้วไม่เข้าใจไง ดูตามตัวอักษรไง ตามตัวอักษร ความหมาย ท่านมีความหมายมากกว่านั้น แต่เวลาเราไปเจอตัวอักษรว่าดูความคิด เราก็ใช้การเพ่ง การเพ่งคือการจ้องดู การจ้องดู เราจะมีสติปัญญาเท่าทันความคิดไหม

๑. เราไม่มีสติปัญญาเท่าทันความคิด

๒. เราก็จ้องดูไม่ได้ เพ่งดูไม่ได้ ไม่เห็น

เพียงแต่คําว่า “จ้องดู” เราสมมุติภาพขึ้นมาแล้วจ้องดู มันก็เลยกลายเป็นการหลงผิดกันไปไง แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ เวลาเรามีสติปัญญา เราตามความคิดทัน เราตามความคิดเราทัน ตามความคิดทัน ทันความคิด เรื่องนี้เป็นเรื่องแสนยาก

ฉะนั้น เราอยู่ในวงการ มีพระผู้ใหญ่ลูกศิษย์หลวงปู่ดูลย์เล่าให้เราฟัง เวลาหลวงปู่ดูลย์สอนบอกให้ดูจิต เขาก็ดูจิต มันเหมือนเซน ในญี่ปุ่น เราอ่านหนังสือของเขา มันมีทันตแพทย์คนหนึ่งเป็นลูกศิษย์ของเซน อาจารย์เขาให้โศลกไว้ว่า ให้ปัญหาไว้ว่าเสียงตบมือข้างเดียว เสียงมันเป็นอย่างใด แล้วเขาก็มีอาชีพเป็นทันตแพทย์ใช่ไหม เขาก็ทําฟัน ทําฟันไปเรื่อย พอได้ยินเสียงอะไรปั๊บ มันก็จะวูบ อ๋อ! เสียงตบมือข้างเดียวคือเสียงนี้ เช่น ได้ยินเสียงจั๊กจั่นก็บอกว่าเสียงตบมือข้างเดียวก็เหมือนเสียงจั๊กจั่น ก็วิ่งไปหาอาจารย์ของตัวเลย จะไปเอาคะแนน จะไปตอบไง ไปถึงบอก “อาจารย์ๆ กระผมรู้ครับ กระผมรู้แล้วครับ เสียงตบมือข้างเดียวคือเสียงจั๊กจั่น”

อาจารย์บอกว่า “ไม่ใช่”

ก็กลับมาอีก มาถอนฟันไปเรื่อย ทําไปเรื่อย พอมันจินตนาการไปถึงเสียงอะไร ก็คิดว่าจะเสียงนั้น เพราะอะไร เพราะมันอุปาทาน มันเป็นอุปาทาน มันเป็นตัวเองต้องหาคําตอบให้ได้ มันจะมีเสียงอะไรมาสะกิดใจ มีเสียงอะไรสะเทือน เสียงเล็กๆ น้อยๆ มันก็ว่าคือเสียงนั้น ครุ่นคิดอยู่อย่างนี้ ๑๗ ปี ๑๗ ปี จนสุดท้ายไปถามอาจารย์ของตัว อาจารย์ของตัวจะเฉลยไง

เวลาไปหาอาจารย์ของตัวจะเฉลย อาจารย์ของตัวบอกว่าเสียงตบมือข้างเดียวมันไม่มีเสียง ไม่มีหรอก เสียงตบมือข้างเดียวมันไม่มีเสียง แต่ที่ตั้งปัญหาขึ้นมาว่าเสียงตบมือข้างเดียวคือเสียงอะไร คือให้ตัวเองใช้ตรรกะ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิเพื่อให้จิตมันหยุดคิด แต่ตัวเองไม่เข้าใจ พยายามจะหาเสียงนั้นให้ได้ไง

เสียงจั๊กจั่นก็บอกว่าเสียงตบมือข้างเดียวคือเสียงจั๊กจั่น เสียงลมพัดใบไม้ไหวก็เสียงตบมือ เสียงตบมือข้างเดียวคือเสียงใบไม้ไหว พอได้ยินเสียงอะไรขึ้นมาหน่อยก็ว่าเสียงตบมือคือเสียงนั้น พอคิดว่าเสียงอะไรก็วิ่งไปหาอาจารย์ของตัว จะไปตอบปัญหา อาจารย์ของตัวบอกว่าไม่ใช่ๆ

ย้อนกลับมาหลวงปู่ดูลย์ ลูกศิษย์ผู้ใหญ่ของหลวงปู่ดูลย์เล่าให้เราฟังเอง บอกว่าท่านปฏิบัติใหม่ๆ หลวงปู่ดูลย์บอกให้ดูจิต แล้วพอดูสิ่งใดไปแล้วไปเห็นภาพสิ่งใดก็ไปหาหลวงปู่ดูลย์ บอกว่า “ดูจิตคือภาพอย่างนี้ครับ”

หลวงปู่ดูลย์จะบอกว่า “ไม่ใช่”

ก็วิ่งกลับมาดูจิตๆๆ อยู่นี่ จนไปเห็นนิมิตอะไร เห็นภาพอะไรก็วิ่งไปหาหลวงปู่ดูลย์อีกแล้ว “หลวงปู่ครับๆ ภาพอย่างนี้ครับคือดูจิต”

“ไม่ใช่ๆ”

ไม่ใช่ทั้งนั้นน่ะ เพียงแต่ว่าตอนหลังพอหลวงปู่ดูลย์ท่านนิพพานไปแล้วมันถึงมาอุปโลกน์กัน ไอ้ดูจิตสํามะเลเทเมาว่าดูจิต ดูอะไรกันน่ะ

เราพูดปัญหานี้เพราะอะไร เราพูดปัญหานี้ขึ้นมายกเปรียบเทียบให้เหมือนว่าตามไปด่าความคิด ตามความคิดไม่ทัน มันไม่ใช่การประพฤติปฏิบัติตามข้อเท็จจริง ถ้ามันตามความคิดของตัวเองทัน ตามความคิดของตัวเองทันนะ เวลาเราคิด ถ้าตามทันมันก็หยุดแล้ว ถ้าตามทันมันก็หยุด หยุดนั่นแหละคือสมถะ หยุดนั่นแหละ เพราะถ้าตามทันคือรู้ตัว ถ้าตามทันคือมีสติ ถ้าขาดสติ มันคิดไปแล้ว มันคิดไปแล้วจะไปตามอะไร ก็กูคิดอยู่นี่ ก็กูกําลังคิด กูกําลังบ้าอยู่นี่ แล้วกูจะไปรู้อะไร แต่ได้สติปั๊บ หยุด เพราะสติมันมา แต่ถ้าขาดสติ คิดไปอีกแล้ว

ไอ้คิดอยู่นั่นน่ะมันบอกมันดูจิต มันรู้เท่าทันความคิด ก็มันคิดของมันอยู่

ทํามามันมีปัญหาอย่างนี้ทั้งนั้นน่ะ มันไม่ทันความคิด แล้วถ้าทันความคิด ปัญหา ปัญหาเพราะอะไร เพราะเมื่อก่อนเขาบอกว่า หนูเคยไปหาหลวงพ่อ หลวงพ่อบอกว่าให้ตามความคิดไปให้ทัน ตามความคิด หนูก็ไม่รู้ความคิดคืออะไร หนูก็ไม่รู้ แต่เพราะหนูใช้พุทโธ ธัมโม สังโฆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิเป็นบางครั้ง เพราะมีพื้นฐาน มีเบสิก ทําบ่อยๆ ครั้งเข้า บ่อยๆ ครั้งเข้า ทําบ่อยๆ ครั้งเข้า ไปรู้เท่าทันความคิด ตามความคิดไป พอความคิดมันทัน มันจะบอกว่าเรื่องไร้สาระ ไอ้นี่เราตําหนิเรื่องไร้สาระ

ฉะนั้น เวลาเราพูด บอกว่าตามไปด่ามัน ตามไปด่ามันคือตามไปวิพากษ์ คือวิพากษ์เขา ไม่ให้เขามีกําลังเหนือกว่าเรา เราไปด่า เราไปติเตียน เราไปวิพากษ์ก็เพื่อเราจะไม่หลงความคิดเราไง

ถ้าเราวิพากษ์ ความคิดมันคืออะไร ความคิดมันมาจากไหน แล้วความคิดมันเกิดจากอะไร แล้วทําไมต้องเกิด แล้วมันเกิดมาทําไม เกิดมาแล้วได้ผลอะไร ถ้าสติทัน มันจะเป็นสเต็ปมาเลย แต่ถ้าไม่ทันนะ “รู้เท่าแล้วแหละ” รู้เท่าคือเผลอแล้ว เพราะคําว่า “รู้เท่า” มันจะคิดใหม่แล้ว พอรู้เท่า ความคิดรอบใหม่มันจะเกิดแล้ว มันหลอกอีกแล้ว นี่มันจะรู้เท่า ทีนี้พอรู้เท่า มันแบบว่ามันทําแล้วมันไม่สะใจไง แต่เราใช้คําว่า “ตามไปด่า” ตามไปด่าเลย เพราะว่าถ้าโดยสัทธาจริตนะ เราพยายามกําหนดพุทโธๆๆ เพื่อให้จิตสงบ ทําไมต้องจิตสงบ

เวลาขับรถนะ ถ้ารถ เราจอดรถแล้วเราเข้าเกียร์ไว้ เราจะติดเครื่องรถได้ไหม เราติดเครื่องรถได้ แต่รถจะพุ่งออกไปเลย จะติดเครื่องรถได้ ต้องปลดเกียร์ว่าง แล้วพอติดเครื่องเสร็จแล้ว แล้วค่อยใส่เกียร์ แล้วถึงจะออกรถได้

โดยสามัญสํานึกของเรา เราใส่เกียร์กันมาตลอด ความคิดที่เกิดดับๆ มันมีกับเรามาตลอดตั้งแต่แรกเกิด ไม่เกิดมันก็มี ตายไปแล้วก็มี เรามาพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราจะปลดเกียร์ว่าง ถ้าเราปลดเกียร์ว่างได้ เราจะออกรถโดยโลกุตตรปัญญาได้ ถ้าเราปลดเกียร์ว่างไม่ได้ รถมันพุ่งออกไปโดยเกียร์สามัญสํานึก มันเป็นสมมุติทั้งหมด เป็นเรื่องโลกๆ ถ้าไม่ปลดเกียร์ว่าง แต่ถ้าปลดเกียร์ว่าง เราติดเครื่องได้นะ แล้วเราเข้าเกียร์ของเรา มันจะเป็นคนละกรณีกับที่ติดเครื่องในเกียร์

ติดเครื่องในเกียร์ อาจติดได้ๆ เราใช้คําว่า “อาจติดได้” แต่รถจะพุ่งออกไป เสียการควบคุม แล้วเสียทุกๆ อย่าง แต่ถ้าเราปลดเกียร์ว่างได้ รถติดเครื่อง รถจอดสนิท ไม่ขยับเลย เครื่องติดแล้วเราเหยียบคลัตช์ แล้วเราค่อยเข้าเกียร์ แล้วพารถนั้นออกไป

การที่ว่าปัญญาอบรมสมาธิหรือกําหนดพุทโธ เหตุผลมันอยู่ตรงนี้ เหตุผลมันต้องปลดเกียร์ว่างก่อน ถ้าปลดเกียร์ว่างคือสัมมาสมาธิ เพราะเกียร์ว่างมันไม่อยู่ในเกียร์ มันมีแรงส่งไหม ไม่มีหรอก ไม่มี

ถ้าเป็นสัมมาสมาธิ มันจะมีกําลังของมัน มันมีกําลังของมัน แล้วมันไม่มีนิมิต มันไม่ไปเกาะเกี่ยวกับอะไรทั้งสิ้น แล้วพอไม่เกาะเกี่ยว สมาธิถึงแก้กิเลสไม่ได้ไง สมาธิแก้กิเลสไม่ได้หรอก แต่ถ้าไม่มีสมาธิ มันก็ไม่มีภาวนามยปัญญา

ไม่มีสมาธิ ติดเครื่องยนต์โดยอยู่ในเกียร์ รถอยู่ในเกียร์ อันตรายขนาดไหน ถ้าไปติดอยู่ในที่รถติด มันเป็นไปไม่ได้เลย มันต้องชนรถคันหน้า มันต้องทําให้สังคมนั้นปั่นป่วน ดูจิตๆ คิดกันไป เวลาอภิธรรมรู้ตัวทั่วพร้อมกันไป ไม่มีสมาธิเป็นพื้นฐาน สติปัฏฐาน ๔ ปลอมหมด สติปัฏฐาน ๔ ปลอมๆ ปลอมๆ คือจินตนาการ ปลอมๆ คือกิเลสสมุทัยมันเจือปนมา ปลอมๆ คือเรารู้โจทย์ ปลอมๆ คือเรารู้ข้อมูล มันไม่สะอาดบริสุทธิ์ แต่เวลาเข้าสมาธิ พอจิตสงบแล้วเขาบอก เออ! มันมีความสุข มันมีความสุขนะ มันมีกําลังนะ แต่บอกว่าไม่เห็นรู้อะไรเลย

ก็ไม่รู้ ก็สมาธิ มันไม่ใช่ปัญญา มันจะไปรู้อะไร ไม่รู้หรอก แต่นั่นเป็นพื้นฐาน นี่เกียร์ว่าง ความเวิ้งว้าง ความสะดวกสบายที่กําลังจะขึ้นสู่สติปัฏฐาน ๔ ถ้าสู่สติปัฏฐาน ๔ ตามนี้ ที่เขียนมาถาม เขาถาม ที่ว่า “ลูกไม่เข้าใจเรื่องตามความคิดค่ะ จนเมื่อเช้านี้พอปฏิบัติไป มันเกิดเรื่องไร้สาระ ลูกก็เลยด่ามันในใจ ด่าจนพอใจ กลับมาพุทโธต่อ”

ด่าจนพอใจ เราด่ามัน คําว่า “ด่า” มันก็เป็นธรรม กุศลอกุศล คําว่า “ด่า” ลูกเรา เราอบรมลูก เราอบรมลูกเราให้เป็นคนดี เราหาเหตุหาผล พูดกับลูกของเราด้วยเหตุด้วยผล สิ่งนี้มันถูกต้อง สิ่งนี้มันไม่ถูกไม่ควรทํา สิ่งที่ควรทําเป็นอย่างไร เราสอนลูกเราได้ ไอ้เราตามไปด่าจิต เราก็เท่ากับไปสอนจิตเรา เรากลับไปสอนมัน

จิตของเราแท้ๆ เราใช้ธรรมะเข้าไปสอนมัน มีสติปัญญาเข้าไปสั่งสอนมันว่าอะไรควรอะไรไม่ควร เพราะเอ็งทําไม่ควรนะ กูถึงทุกข์อยู่นี่ไง เพราะเอ็งทําไม่ควร ชีวิตกูถึงได้ทุกข์อยู่นี่ แล้วเอ็งควรทําให้ถูกต้อง ควรทําสิ่งที่ควรทํา เอ็งทําไมไม่ทํา

ถามมันๆ สิ่งที่ควรทํา สิ่งที่เป็นประโยชน์ ศีล สมาธิ ปัญญา สิ่งที่คุณธรรมมันควรทํา เอ็งทําไมไม่ทํา แล้วสิ่งที่ไม่ควรทํา ไม่ควรมี เอ็งคิดทุกวันเลย เอ็งคิดทุกวันเลย นี่ตามไปวิพากษ์ ตามไป นี่ปัญญาอบรมสมาธิ แต่จะตามให้เห็นอย่างนี้ อย่างที่พูดเมื่อกี้เริ่มต้นมาไง เรายกให้เห็นว่าไม่ใช่ของง่ายๆ หรอก

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์เราท่านถึงไม่สอนทางนี้ไง ส่วนใหญ่แล้วจะสอนพุทโธ เพราะพุทโธมันกําปั้นทุบดิน เพราะอะไร เพราะมันเกิดจากจิต จิตเราบริกรรม มันเป็นว่ามันไม่ผจญภัย ไม่อันตรายจนเกินไป พุทโธๆๆ แต่ถ้าปัญญาอบรมสมาธิมันอันตราย อันตรายที่ว่ามันจินตนาการ มันคาดหมาย มันส่งออกหมด แล้วมันต้องมีครูบาอาจารย์อย่างหลวงปู่ดูลย์ ครูบาอาจารย์อย่างมหายานเขาว่า ตบมือข้างเดียวคือเสียงอะไร ๑๗ ปีนะ

ได้ยินเสียงนํ้าตก วิ่งไปหาอาจารย์แล้ว “เสียงตบมือข้างเดียวเหมือนเสียงนํ้าตกครับ”

“ไม่ใช่”

เออ! กลับไปตรรกะ กลับไปค้นคว้าต่อ จนมันคิดได้เรื่องอะไรมันก็วิ่งไปหาอาจารย์เลย “อ๋อ! เสียงเหมือนจั๊กจั่นครับ”

“ไม่ใช่”

จั๊กจั่นมันใช้ปีกถูกันอยู่นั่น เกี่ยวอะไรกับเอ็ง แล้วพออาจารย์จะเฉลย เสียงตบมือข้างเดียวมันไม่มีหรอก แต่ท่านต้องการให้พยายามใช้ปัญญาควบคุมความคิดให้มันเป็นสมถะ นั้นคือเป้าหมาย

ปัญญาอบรมสมาธิไม่ใช่ของง่ายๆ หรอก แต่เพราะมันเป็นพุทธจริตไง เดี๋ยวนี้เป็นปัญญาชนไง ปัญญาชนเวลาจะพุทโธก็ไม่ได้ อะไรก็ไม่ได้ ก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ไบรต์ขึ้นมาอีก รู้ไปหมด “อ๋อ! สมาธิเป็นอย่างนั้น สมาธิเป็นอย่างนั้น”...ไม่ใช่ สมาธิเป็นสมาธิ แล้วเวลาเป็นสมาธิแล้วเดี๋ยวก็คิดอีก คิดอีกก็ใช้ปัญญาไล่ไปเรื่อยๆ ไล่ไปเรื่อยๆ อันนี้คือว่าเราตามไปวิพากษ์ไง จริงๆ นะ เราก็ใช้คํานี้ ตามไปด่ามัน แต่เขาเขียนกลับมาถามหลวงพ่อว่า ตามไปด่ามัน หนูทําไม่ได้ หนูไม่รู้จัก คุณสมบัติผู้ดีไง ไอ้เรามันลูกทุ่ง มันทําเพื่อประโยชน์ไง

ฉะนั้น เพียงแต่ว่าเขาเขียนมา การปฏิบัติเบื้องต้นถามว่า ที่เขาเกิด ที่เขาไปรู้เรื่องความคิดไร้สาระ แล้วกลับมาพุทโธ ถูกไหม เพราะเขาถามว่า หลวงพ่อช่วยอธิบายปรากฏการณ์ที่เกิดกับเขาด้วย ที่เขียนมานี่

เวลาคนถ้ามันไม่มีเบสิกเลยนะ มันทําไม่มีสิ่งใดเลย มันจะเคว้งคว้าง แล้วมันจะไถลไป คนทํางานไม่เป็นมันก็ทําไม่เป็นตลอดไป แต่เวลาเขาบอก เวลาตอนเช้าไง เวลาความคิดมันไร้สาระ เขาตามทัน พอเขาตามทัน เขาตามไปด่ามันจนพอใจเลย เห็นไหม ตามทัน พอด่ามัน มันก็จบไง

ด่าคือตําหนิ ตําหนิความคิดเรา ตําหนิความคิดเราว่ามันไม่ควรทําอย่างนี้ๆ พอมันอ่อนลง พอความคิดมันเริ่มเบาลง กิเลสมันเริ่มรู้ตัวแล้วว่าธรรมะตามมาทันแล้ว บางทีเขาคิดว่ายายเพิ่งตายไป คราวนี้ลูกไม่ด่า เพราะด่ามันจะกระเทือนยายตัวเองไง คราวนี้ลูกไม่ด่า พอลูกไม่ด่า ลูกกลับใช้ธรรม ดูเป็นธรรมไง ลูกก็คิดว่าการเกิด แก่ เจ็บ ตายเป็นเรื่องธรรมดา วันหนึ่งเราก็ต้องตาย มันก็เลยปิ๊งขึ้นมา มีความรู้สึกปิ๊ง มันปล่อย มันปล่อยขึ้นมา

เวลาจิตมันดีขึ้นมา จากเริ่มต้นมันคิดเรื่องไร้สาระก็รู้เท่า พอมันดีขึ้น มันคิดถึงว่ายายตายไป ความตาย เกิด แก่ เจ็บ ตาย แต่มันบวกคําว่า “ยาย” เคารพยายไง ก็เลยไม่กล้าด่า ก็เลยพิจารณาเป็นธรรม พิจารณาเป็นธรรมมันก็เศร้า เพราะเวลาถ้ามันพิจารณา มันทันนะ มันจะเกิดธรรมสังเวช คําว่า “ธรรมสังเวช” มันสังเวชไง แต่สังเวชโดยธรรม แต่เวลาพวกเราโศกเศร้า มันโศกเศร้าโดยกิเลส เวลากิเลสมันครอบงําหัวใจแล้วมีการโศกเศร้า มีการครํ่าครวญ มีความทุกข์ มีความพิไรรําพัน อันนั้นเป็นความทุกข์จากกิเลส

แต่ถ้าสติเราทัน มันจะเกิดธรรมสังเวช มันสลดหดหู่ มันสังเวช แต่เป็นธรรม ไม่ใช่กิเลส ถ้ากิเลสมันทําให้เศร้า ทําให้เจ็บชํ้านํ้าใจ แต่ถ้ามันเป็นธรรมสังเวชนะ มันสังเวช มันเศร้า แต่มันเกิดความแช่มชื่น ชื่นบาน อืม! ชีวิตเป็นอย่างนี้ สัจธรรมเป็นอย่างนี้ มันชุ่มชื่นนะ มันชื่นใจ นี่ธรรมสังเวช ปรากฏการณ์เป็นแบบนี้

ฉะนั้น สิ่งที่ทําๆ ถ้าคิดให้ทัน มันก็จะเป็นประโยชน์ สิ่งต่างๆ ที่เราทําอยู่นี่ เราคิดไม่ทัน เราพุทโธๆ เรามาอยู่กับพุทโธ เราตามหลังพุทโธ เวลาพุทโธแล้วเราแฉลบไปที่อื่น มันไม่ทันพุทโธ ไม่พอดีกับพุทโธ

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราคิดๆ ไอ้ที่ว่าดูจิตๆ มันไม่ใช่ของง่ายหรอก มันต้องมีสติปัญญา แต่ถ้าพุทโธๆ มันง่ายกว่าเยอะ เพียงแต่ว่ากิเลสมันก็ยืนยันบอกว่ามันเบื่อ มันซํ้าซาก มันไม่มีเหตุมีผล ถ้าไม่มีเหตุมีผล มันปัญญาชน ปัญญาชนต้องใช้ความคิด แต่ความคิดมันคิดไปๆ คิดเริ่มต้นก็เป็นโลกียะไง ความคิดกับเราเป็นอันเดียวกัน คือถ้ามีความคิดก็มีเราปนอยู่ด้วย คือเรากับความคิด เหมือนกับเราทําผิด เราทําผิด มันไม่มีใครมาจับผิดหรอก

แต่ถ้าเมื่อใดเราแยกได้ สติปัญญามันแยกได้ ความคิดไม่ใช่เรา มันจะทันแล้ว พอมันทัน จับความคิดได้ มันพิจารณาได้ พิจารณาได้ ความคิดมันทุกข์ยากเพราะใคร ก็เพราะเอ็งนี่แหละๆ แล้วทําไมเอ็งถึงเกิดล่ะ นี่มันพิจารณามันไป พอมันทัน มันก็ปล่อยๆ แค่ปล่อยเท่านั้นน่ะ พอปล่อย เดี๋ยวก็คิดอีก ปล่อย เดี๋ยวก็คิดอีก แต่ถ้ามันชํานาญมากขึ้นๆ การปล่อย ปล่อยจะมากขึ้นๆ แล้วไล่ไปเรื่อยๆ นะ เดี๋ยวมันจับได้เลย

รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร ความรู้สึกนึกคิดเกิดจากบ่วง รูป รส กลิ่น เสียงมันรัดคอ แล้วก็รูป รส กลิ่น เสียง มันบูชา รูป รส กลิ่น เสียง สิ่งที่มันเป็นบ่วงที่พอใจ มันบูชา พวงดอกไม้มันล่อมันหลอก รูป รส กลิ่น เสียงที่มันเป็นความเจ็บชํ้านํ้าใจ มันรัดคอ เห็นไหม รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้ เป็นบ่วงด้วย เป็นพวงดอกไม้ด้วย เวลามันหลอกมันล่อ พวงดอกไม้มันล่อมันหลอกให้คิดไป เจ็บชํ้านํ้าใจมันก็รัดคอเอาๆ ไม่เห็นไม่รู้ ถ้ามันได้รู้ชัดๆ วางหมด กัลยาณปุถุชน ทําสมาธิได้ง่าย เพราะว่าเขามีปัญญารู้เท่า แต่ถ้ายังไม่มีปัญญารู้เท่า ปุถุชนคนหนา ฉะนั้น มันต้องไล่กันขนาดนี้นะ เวลาภาวนา นี้โดยข้อเท็จจริง

เพราะว่าเขาถามมาแล้วบอกว่าให้อธิบายปรากฏการณ์ในใจของเขา ที่เขาทํานี่มันคืออะไร

นี่ไง เมื่อก่อนบอกไม่เข้าใจเลย หลวงพ่อบอกว่าตามไปด่ามัน หนูก็ไม่รู้เรื่อง หลวงพ่อให้ทําอะไรหนูก็ไม่รู้เรื่อง แต่เวลามันทําเป็น นี่เขาเรียกว่าปัจจัตตัง เวลามันเกิดขึ้นกับเรา เราจะเข้าใจได้

แล้วย้อนกลับไปเลย ย้อนกลับไปที่ว่าหลวงปู่ดูลย์ให้ดูจิตๆ มีพระผู้ใหญ่ลูกศิษย์หลวงปู่ดูลย์คุยกับเรา บอกว่าปฏิบัติกับหลวงปู่ดูลย์ ก็เหมือนอย่างนี้ เหมือนกับหมอในมหายาน เวลาเห็นอะไรปั๊บ วิ่งไปหาหลวงปู่ดูลย์เลย คําตอบคือไม่ใช่ ไม่ใช่แล้วไปทําใหม่ หลวงปู่ดูลย์นะ ไม่ใช่ ใครไปหา ไม่ใช่ๆ ไม่ใช่คือมันไม่ใช่ คือไม่ใช่ข้อเท็จจริง เป็นอุปาทานทั้งหมด นี่หลวงปู่ดูลย์เวลาท่านมีชีวิตอยู่ แต่เพราะท่านนิพพานไปแล้วถึงเอาเกียรติศัพท์เกียรติคุณของท่านมาหากินกัน เวลาท่านอยู่ ไม่มีตัวไหนเก่งเลย เวลาเจ้าของทฤษฎี เจ้าของความรู้จริงนั้นไม่อยู่แล้วเก่งทั้งนั้น อันนี้พูดถึงปัญญาอบรมสมาธิ จบ

ถาม : เรื่อง “การหยั่งลงในพระรัตนตรัย”

ขอความกรุณาพระอาจารย์ได้อธิบายไขข้อข้องใจเรื่องใช้คําว่า “กล่าวแก้” คือกระผมและเพื่อนๆ ได้สนทนากันเรื่องของการยึดมั่นในพระรัตนตรัย มีบางคนกล่าวว่าเขายอมรับในพระรัตนตรัยอย่างที่สุด มีทาน ศีล และภาวนาตามแบบของชาวพุทธ แต่เขาขอเพิ่มคือบูชาเทพในศาสนาอื่น เจ้าแม่ที่ไม่กินเนื้อ นักรบที่มีความซื่อสัตย์พร้อมๆ ไปด้วย เผื่อเหลือเผื่อขาด เพราะก็ไม่ผิดศีล สิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่ดี จะผิดตรงไหน ผมก็ได้แต่อธิบายถึงการหยั่งลงมั่นในพระศาสนา ผมเปรียบได้แค่ว่าจะเอานํ้ามันงา แต่ไปบดเม็ดทราย มันไม่ได้ มันก็ไม่ทําให้กระจ่าง จึงเรียนมาเพื่อขอคําอธิบาย นี่คือคําถามที่ ๑ ครับ

๒. ผมได้ปฏิบัติตามที่พระอาจารย์ได้กรุณาสอน คือทําความสงบก่อน แล้วเฝ้าสังเกตในกาย ยึดลมไม่ให้ขาด รู้เนื้อรู้ตัว อะไรจะเกิดก็กลับมารู้ลม (ทําให้นิมิตต่างๆ ของผมไม่มี) มีแต่เวทนา แต่ตอนนี้ผมได้เพิ่มอีกหนึ่งอย่างคือทําใจว่าการบําเพ็ญนี้มันสนุกเหมือนเล่นกีฬา ผมจะใช้แนวเดียวกับท่านอาจารย์ คือลุยสู้แบบหัวชนฝา พยายามหาอาการของจิต ได้แค่ไหนแค่นั้น อะไรจะเกิด มันจะเป็นปัจจัตตัง อธิบายลําบาก เพราะภาษาเขียนไม่มีขีดความสามารถที่จะอธิบายให้ (ผู้รู้บอก) เพราะถ้าอธิบายเป็นคุ้งเป็นแคว ท่านบอกว่าเป็นวิปัสสนึก จึงขอความเมตตาพระอาจารย์พิจารณาเพิ่มเติมแก้ไข

ตอบ : เขาว่าตบเข้าที่ให้ด้วย เขาให้ตบเข้าที่คนนี้เนาะ

เรื่องพระรัตนตรัย เพราะว่าเวลาเราชาวพุทธนะ เวลาชาวพุทธเมื่อก่อน เวลาพระจุลจอมเกล้าฯ ท่านจะส่งลูกไปเรียนเมืองนอก ท่านก็ห่วงลูกมาก ห่วงลูกว่าถ้าส่งไปเรียนแล้วมันไปเจอศาสนาอื่น อาจจะเสียไป ก็เลยขอ พยายามบอกให้ลูกๆ ถึงพุทธมามกะ อย่างเราชาวพุทธต้องถึงพุทธมามกะ คือถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ให้เราเป็นชาวพุทธ เราจะศึกษาศาสนาไหนก็แล้วแต่ แต่เราก็มีหลักยึดว่าเราเป็นชาวพุทธ ถ้าเราเป็นชาวพุทธ เรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง

ถ้าเรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง ถ้าเราจะศึกษา เราศึกษา เราไม่ใช่ไปนับถือ ถ้าศึกษา ถ้าเขาดีกว่า เราก็ควรจะนับถือเขา แต่เวลาเราศึกษาไปแล้วมันจะมีอะไรที่ดีกว่าเรา มันไม่มีศาสนาไหนที่ดีกว่าเราหรอก เพราะอะไร เพราะว่าพระพุทธศาสนา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่านั้นที่ปฏิญาณตนว่าเป็นพระอรหันต์ ลัทธิศาสนาอื่นไม่กล้าพูด

ลัทธิอื่นนะ เราไปดูในคัมภีร์ของเขา เขาไม่ได้บอกว่าเขาเป็นพระอรหันต์ เขาบอกเขาเป็นพระเจ้า เขายังส่งต่อไปพระเจ้าของเขา เป็นอาจารย์ของเขา เขาไม่ได้บอกว่าเขาเป็นคนที่รู้เท่ารู้จริง มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่านั้นที่บอกว่ารู้แจ้ง แล้วถ้ารู้แจ้งแล้ว ถ้าใครมีวุฒิภาวะ มีปัญญาขนาดไหน ถามท่านสิ อะไรเป็นจริงเป็นจัง ถามได้หมด

นี่พูดถึงว่า เวลาเราถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถึงรัตนตรัย แล้วพอถึงรัตนตรัย คนที่ถึงรัตนตรัย อย่างพวกเรา อย่างที่พูดเมื่อกี้นี้ ถ้าปุถุชนคนหนา คนหนามันยังเปลี่ยน เราใช้คํานี้นะ เมื่อก่อนเราไม่ค่อยพูด เราบอกว่า เวลาเราทุจริต เราทําสิ่งใด นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ แต่คนขายจิตวิญญาณ เราบอกว่าแย่มาก ขายจิตวิญญาณของตัว

นี่ก็เหมือนกัน เราคิดดูสิว่า เวลาเราเป็นคนหนา เรายังไม่มีหลักยึด เราไม่ถือว่าเราขายจิตวิญญาณ เพียงแต่ว่าเราเปลี่ยนความเชื่อ เราเปลี่ยนความเชื่อจากลัทธิหนึ่งไปอีกลัทธิหนึ่ง แต่ของเราชาวพุทธ เราไม่ใช่ลัทธิ ของเราเป็นศาสนา มีการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย เกิด เกิดมาจากไหน อยู่ อยู่ทําไม ตายไปแล้วจบสิ้นที่ไหน ถ้ายังไม่สิ้นกิเลส จะเวียนว่ายตายเกิดอย่างนี้ เวลาตายไปแล้ว ถ้าสิ้นกิเลสแล้วนิพพานจะจบสิ้นอย่างนี้ นี่ไง มันถึงเป็นศาสนา ศาสนามันตอบโจทย์ถึงชีวิตไง ตอบโจทย์ถึงที่มาที่ไปของเราไง ตอบโจทย์ถึงที่มาของชีวิต อยู่อย่างไร

ดูสิ พระสมัยพุทธกาล เวลาปฏิบัติเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา ไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ทําไมเป็นอย่างนี้”

พระพุทธเจ้าบอกเลย “เมื่อชาตินั้นๆ เขาทําอย่างนั้น”

“เทวทัตทําไมเป็นอย่างนี้”

“เทวทัตเมื่อชาตินั้นๆ...”

มันมีที่มาหมด มันตอบโจทย์ชีวิต ตอบโจทย์ทุกอย่างไปหมดเลย เพียงแต่พวกเรายังทําไม่ถึง เราก็ไม่เข้าใจ โจทย์นี้ไม่ทะลุปรุโปร่งกับเรา ถ้าไม่ทะลุปรุโปร่งกับเรา เราก็มีที่พึ่งที่อาศัย มีรัตนตรัยเป็นที่พึ่งไง ถ้ามีรัตนตรัยเป็นที่พึ่ง เรามั่นคง ถ้ามั่นคง เราก็มีโอกาส ถ้าไม่มั่นคงก็แบบคนหนา เพราะคนหนามันยังหนาด้วยกิเลส มันก็เชื่อสิ่งใดๆ ไปตามแต่ผลประโยชน์

แต่ถ้าเป็นกัลยาณปุถุชน รูป รส กลิ่น เสียงเป็นบ่วงของมาร เป็นพวงดอกไม้แห่งมาร สิ่งที่มารมันเชิดชู สิ่งที่มารบูชา สิ่งที่มารมาเกลี้ยกล่อมอยู่นี่ เรารู้เท่าหมด ถ้ารู้เท่าหมดแล้ว ถ้าเราถึงรัตนตรัย แล้วถ้าเรายกขึ้นสู่วิปัสสนา เพราะอะไร เพราะเราทําสัมมาสมาธิได้ง่าย ยกขึ้นสู่วิปัสสนาก็เป็นโสดาปัตติมรรค

ถ้าเป็นโสดาปัตติมรรค พิจารณาไปแล้ว ถ้าเวลาสังโยชน์มันขาด พอสังโยชน์ขาด เป็นโสดาปัตติผล โสดาปัตติผลนี่ถึงรัตนตรัยโดยสมบูรณ์ เพราะพระโสดาบันเท่านั้นไม่ถือมงคลตื่นข่าว เป็นพระโสดาบันแล้วจะไม่วอกแวกวอแวเลย พระโสดาบันไม่สีลัพพตปรามาสไง ไม่ลูบคลําในศีลไง แต่ถ้าปุถุชนมันยังลูบยังคลําอยู่ใช่ไหม อย่างเรา ถ้าเราปุถุชน เราก็ยังงงๆ อยู่นะ เออ! จริงไม่จริงเนาะ เออ! เขามาเสนอผลงานใช่ไหม ทฤษฎีที่น่าเชื่อฟัง เออ! มันก็ฟังขึ้นเนาะ เออ! เขาก็น่าจะดีกว่าเรา เพราะอะไร เพราะเราไม่มีพื้นฐาน

แต่ถ้าเป็นพระโสดาบันแล้วนะ อะไรๆ ก็ไร้สาระ ทุกอย่างไร้สาระ มันนอกจากใจไง เป็นพระโสดาบันเป็นที่ไหน เป็นพระโสดาบันมันก็เป็นที่หัวใจ ถ้าหัวใจมันเป็นแล้วอะไรมันจะมีค่ามากไปกว่านั้น

นี่พูดถึงรัตนตรัย เราจะพูดถึงรัตนตรัย เราจะพูดถึงมุมมองและความคิดไง ถ้ามุมมองมันแตกต่างมันหลากหลาย แล้วเราบอกเราถึงรัตนตรัย เราเอาความมุ่งหมายตรงไหนว่าเราถึงรัตนตรัยแล้วเราไม่คาดเคลื่อน ไม่คาดเคลื่อนนะ

ไอ้อย่างที่เขาพูด อย่างที่ว่าเขาถกเถียงกับเพื่อน เอาคํานี้ก่อน เอาคําว่า “กล่าวแก้”

คําว่า “กล่าวแก้” พอเวลาทางโลกเขาบอกว่าเป็นพุทธพจน์ๆ แต่เราเจอในพระไตรปิฎก เวลามารดลใจองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้นิพพานๆ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโต้แย้งกับมารตลอด “เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังไม่เข้มแข็ง สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วง กล่าวแก้คําดูถูก คําติฉินคํานินทาจากลัทธิศาสนาอื่น เราจะไม่ยอมนิพพาน”

พระพุทธเจ้าก็เผยแผ่มาตลอด จนวันมาฆบูชาไง สุดท้ายแล้ววันมาฆบูชา บอกให้พระอานนท์นิมนต์ถึง ๑๖ ครั้ง พระอานนท์ก็ยังรู้ไม่ได้ มันก็ถึงว่าพระอานนท์รู้ไม่ได้ แต่สังคมมันมั่นคงแล้ว ก็พูดกับมารไง “มารเอย บัดนี้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเราเข้มแข็ง สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ อีก ๓ เดือนข้างหน้า เราจะนิพพาน”

ทีนี้พอสังคมพุทธเรา สังคมปฏิบัติเรามีปัญหา จะบอกว่าพระสงบเสือก เสือกทุกเรื่องเลย

ไม่ใช่ กล่าวแก้ มีประเด็น มีความเห็นที่แตกต่าง มีมุมมองที่ไม่ลงตัวกัน เราใช้คําว่า “กล่าวแก้” กล่าวแก้คือปกป้องพระพุทธศาสนาไง กล่าวแก้คือหลักการของเราไง รัตนตรัยของเรา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ของเรา แล้วให้คนอื่นมาเหยียบยํ่ายํ่ายี ทําไมเราจะกล่าวแก้ไม่ได้

ถ้าเขาเหยียบยํ่าเขายํ่ายี เราไม่ได้ไปว่าเขา เราไม่ได้ติฉินนินทาเขา เพราะเขาเหยียบยํ่ายํ่ายี มันต้องมีประเด็นสิ เขามีประเด็นอะไรเขาถึงเหยียบยํ่า เขาถึงทําลาย เราก็แก้ตามประเด็นนั้นไง เราก็ปลดเปลื้องประเด็นที่เขาล็อกไว้ใช่ไหมว่าผิดอย่างไร ไม่ดีอย่างไร เราว่าเป็นการกล่าวแก้ กล่าวแก้ความเห็นของเขา

ฉะนั้น เขาบอกว่าเขาไม่เข้าใจคําว่ากล่าวแก้

นี่เขาจะกล่าวแก้เพื่อนไง แล้วกล่าวแก้ไม่ได้ก็เขียนมาถามว่ารัตนตรัย เขาจะถึงรัตนตรัยอย่างไร

ถ้าถึงรัตนตรัยนะ ง่ายนิดเดียวเลย ถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วอย่างที่ว่าเขาบอกว่าเขาถึงรัตนตรัย ถ้าพระสงฆ์นะ สิ่งใด คําสอนนอกศาสนา ศาสนาพุทธไม่สนใจ คําสอนนอกศาสนานะ มงคลตื่นข่าว สิ่งที่เขาพูดกัน เขาว่ากัน โดยสามัญสํานึกเดี๋ยวนี้มันเป็นประชาธิปไตยไง มันเป็นสิทธิ์ของเขา ใครนับถือศาสนาใด เขาก็ควรพูดหรือควรเคารพนับถือศาสนาเขา เราไม่ได้ว่าใครนะ เรากลับส่งเสริมด้วย เพราะเขาซื่อสัตย์ ซื่อสัตย์กับศาสดาของเขา เราชื่นชมนะ ใครนับถือศาสนาใด ใครมีความคิดอย่างใด แล้วเขาทําตามความเชื่อของเขา เราเห็นชอบด้วย แต่ถ้าเขาจะมาบอกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเด็กรับใช้ของเขาอะไรอย่างนี้ อย่างนี้เรารับไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเป็นผู้เปิดทางให้เขามา อย่างนี้รับไม่ได้ ฉะนั้น ถ้าอย่างนี้เรารับไม่ได้ เราไม่ตื่นไง

ฉะนั้น เพียงแต่ว่า เราถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราเชื่อมั่นในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วไม่เชื่อมงคลตื่นข่าว แล้วไม่เชื่อ อย่างที่ว่าเขาบอกว่าเพื่อนของเขาก็ยอมนับถือรัตนตรัย แต่ขอเพิ่ม ขอเพิ่มบูชาเทพในศาสนาอื่น เจ้าแม่ที่ไม่กินเนื้อ เจ้าแม่กวนอิมไม่กินเนื้อ

เราจะบอกว่า ถ้าเราถึงรัตนตรัยกัน แต่พระภิกษุ พระสงฆ์ ทําไมสร้างรูปเคารพในวัดของท่าน ถ้าสร้างรูปเคารพของท่าน ท่านยังถึงรัตนตรัยอยู่หรือเปล่า วัดกันง่ายๆ ตรงนี้แหละ วัดกันง่ายๆ เพราะอะไร เพราะความเชื่อมันเป็นนามธรรมใช่ไหม แต่รูปเคารพมันเห็นใช่ไหม แล้วเอามาตั้งอยู่นี่ ถึงรัตนตรัย ขาดหมด พวกนี้ขาดจากไตรสรณคมน์ ขาดจากไตรสรณคมน์คือขาดจากเณร

คนที่จะไปบวชพระ ไปถึงเขาต้องถึงไตรสรณคมน์ คือขอศีล ๑๐ นั่นล่ะ บรรพชาเป็นสามเณร เชื่อในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เชื่อในรัตนตรัย ถ้ารัตนตรัย ความบวชเป็นเณรสมบูรณ์ แต่ถ้าทําไม่สมบูรณ์ ความเป็นเณรไม่สมบูรณ์ แต่ถ้ารูปเคารพอย่างอื่น ขาดจากสามเณร เป็นพระไม่ได้ แต่ในวัดทั่วไปทําไมเขาสร้าง

มันสร้างไม่ได้ นี้พูดนี้โดยข้อเท็จจริง กล่าวแก้ๆ พูดนี้เพราะว่าอยู่ในพระไตรปิฎก อยู่ในข้อเท็จจริง แต่ทําไมปล่อยให้พระทํากันอย่างนั้น พระที่ทํา ทํากันได้อย่างไร เป็นเจ้าหน้าที่ทําผิดกฎหมายได้ไหม เป็นพระแล้วสร้างรูปเคารพอย่างนั้นได้ไหม

สร้างได้ ทําไมจะสร้างไม่ได้ ถ้าสร้างไม่ได้ มันอยู่เต็มวัดเลย สร้างได้คือจ้างให้ช่างมาสร้าง จ่ายสตางค์ก็ได้ แต่หัวใจ ความเป็นรัตนตรัยอยู่หรือเปล่า

หลวงพ่อบอกสร้างไม่ได้ เขาสร้างเสร็จแล้ว คนไปเต็มวัดเลย ทุกคนชอบด้วย สร้างไม่ได้อย่างไร โอ๋ย! เรียกคนได้เยอะแยะเลย

แต่ความเชื่อล่ะ นี่ไง เวลาปฏิบัติมันลงที่นี่ไง

ฉะนั้นถึงบอกว่า ข้อที่ ๑. กล่าวแก้ เพราะถ้าเราเป็นชาวพุทธนะ เราถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ จบแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังกราบธรรมๆ อยู่ สัจธรรมนี้ประเสริฐสูงสุด เจ้าพ่อเจ้าแม่อะไร อย่างที่ว่านักรบที่ซื่อสัตย์ เขาเป็นคนดี เขาเป็นนักรบที่ซื่อสัตย์ แต่เขาได้ตายไปแล้ว ความดีของเขา จิตนั้นมันก็ได้เสวยบนสวรรค์ เขาก็ตามแต่ผลของวัฏฏะ แล้วถ้าเราเคารพอย่างนั้น เราก็ต้องเวียนว่ายตายเกิดจะไปเป็นบริวารเขาใช่ไหม

แต่เราถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานไปแล้ว เราจะนิพพานตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไป เราไม่ใช่จะตามไปเป็นบริวารของใครใช่ไหม ถ้าเราจะตามไปเป็นบริวารของใครล่ะ เราไม่ตามไปเป็นบริวารของใคร เราอยากสิ้นกิเลส เราอยากพ้นทุกข์ ถ้าอยากพ้นทุกข์ เราก็เดินตามพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วพระสงฆ์ก็ตั้งแต่พระอัญญาโกณฑัญญะนะ

สงฆ์อะไรก็ไม่รู้ นี่พูดถึงว่ารัตนตรัยไง มันไม่ได้หรอก ถ้าถือรูปเคารพต่างๆ คําว่า “ไม่ได้” มันเป็นข้อเท็จจริง ที่หลวงตาท่านบอกว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยเป็นศาสดาๆ เราไม่อยากพูดมากไปกว่านี้ไง เพราะการตอบปัญหา เราพูดธรรมะกัน จะไม่กระทบกระเทียบคนอื่นไง แต่นี่เพียงแต่มันตําตากัน แล้วมันยกเป็นบุคลาธิษฐาน เป็นตัวอย่าง

การแสดงธรรม ไม่ให้แสดงธรรมเบียดเบียนคนอื่น ไม่แสดงธรรมเสียดสีเขา ไม่ใช่แสดงธรรมเหยียบยํ่าเขา แต่ท้องตลาดมันมีใช่ไหม ข้อเท็จจริงมันมี เรายกขึ้นมาเฉยๆ ถ้าพูดมากไปกว่านี้ เดี๋ยวเขาจะไม่ให้อยู่ เขาจะไม่ให้อยู่เป็นพระนะ

อันนั้นเป็นปัญหาสังคมนะ แต่เราพูดถึงรัตนตรัย พูดถึงความเชื่อ เพราะความเชื่อเป็นสิทธิ์ เป็นสิทธิ์ในหัวใจของทุกๆ คน เราพูดถึงเรื่องธรรมะ คือเรื่องที่เป็นสิทธิ์ในใจ ความรู้สึกของพวกเราที่จะนับถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ตามความเป็นจริง

สังคมเป็นแบบนั้น มันเป็นหน้าที่ของฝ่ายปกครอง ฝ่ายปกครองควรจัดการให้พระพุทธศาสนาเราให้เป็นพระพุทธศาสนา แล้วถ้าเขาจะเป็นพวกศาสนาพราหมณ์ พวกฮินดูเขาก็มีวัดของเขา พวกฮินดูเขามีนะ ควรจะสร้างในวัดของเขา ไม่ควรเอามาสร้างอยู่ในวัดของศาสนาพุทธ แต่พระเราทําไมมีปัญญาอย่างนี้ ไปเอามาไว้ในวัดกัน เราเห็นแล้วก็แปลกนะ

เมื่อวานมีโยมมาหา เขามาเห็นเราเอาต้นไม้ออก เขาบอก หลวงพ่อได้ที่ใหม่อีกแล้วหรือ ซื้อที่อีกแล้วใช่ไหม

บอกไม่ใช่ เขาเอาต้นไม้ออก เขาจะทํารั้ว

เขาก็บอก ที่วัดอื่นเขามีการก่อสร้างมีอะไรกัน

เราก็บอกเขาเลย วัดกู กูจะปลูกต้นไม้ กูจะเอาต้นไม้แข่งกับสิ่งก่อสร้าง สิ่งก่อสร้างที่เป็นถาวรวัตถุกับต้นไม้กู กูจะปลูกต้นไม้แข่งกับเขา ต้นไม้กูนี่นะ มันซับคาร์บอน แล้วมันยังให้ออกซิเจนกูด้วย วัตถุที่เอ็งสร้างขึ้นมา เอ็งต้องหาเงินไปซ่อมมัน มันไม่คายออกซิเจนให้เอ็งด้วย กูจะแข่งกับเอ็ง

นี่เราไม่ตื่นเต้นไปกับเขา เราถือสัจจะความจริงของเรา

ฉะนั้น เขาบอกว่าให้อธิบาย เขาบอกว่าเขาอธิบายไม่ได้ อธิบายเพื่อนเขา

ไม่ต้องอธิบายหรอก เพราะอะไร เป็นจริตเป็นนิสัยของเขา ถ้าอธิบายแล้วมันเป็นความเชื่อนะ เวลาเพื่อนฝูง หนึ่ง เขาห้ามคุยกันเรื่องการเมืองกับศาสนา อย่าคุย เดี๋ยวเสียเพื่อน เพื่อนกันนะ อย่าคุย ๒ เรื่อง ศาสนากับการเมือง อย่าคุย ไอ้นี่จะไปแก้ไง

เราพูดได้ด้วยความเชื่อที่มันเห็นตรงกัน ถ้าเห็นไม่ตรงกัน เราก็แขวนไว้เสีย คือเรายังเป็นเพื่อนกันอยู่ แต่เราไม่เถียงกันเรื่องรัตนตรัย เรื่องรัตนตรัยของเอ็งกับรัตนตรัยของข้าคนละอัน รัตนตรัยของข้า เขาก็เชื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ของเรา แต่รัตนตรัยของเพื่อนเรา เขาจะมีเทพเจ้าด้วย มีเจ้าแม่ด้วย อันนั้นก็เป็นเรื่องของเขา เราก็เอารัตนตรัยในใจของเรา เรารักษาที่ใจของเรา เราเอาตรงนี้

นี่กล่าวแก้ ถ้าเราแก้เขาไม่ได้ เราก็แก้เราไง เพราะเขาใช้คําว่า “กล่าวแก้”

นี่ข้อที่ ๒. นี่เขาพูดไปเรื่อย ถ้าเขาจะปฏิบัติไปแล้ว เขาสังเกตลมหายใจ

ทําไป เอาความจริงอันนี้ ถ้าความจริงอันนี้เกิดขึ้นนะ ถ้าจิตมันสงบขึ้นมาแล้วนะ มันจะซาบซึ้ง ซาบซึ้งเพราะอะไร เพราะเห็นพุทธะไง เห็นผู้รู้ เห็นใจของเรา สัมมาสมาธิคือเห็นพุทธะ เห็นพุทธะแล้ว เห็นพุทธะ ยกพุทธะขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาไปแล้ว เวลามันทําลายแล้วมันทําลายหมด

ถ้ามันทําลายหมดแล้วนะ สิ่งที่เราเถียงกับเขา เพราะอะไร เพราะเรามีปัญญาอยู่แล้ว แล้วเรามีข้อเท็จจริงคือปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก คือใจมันเป็น ใจมันดี ไอ้นี่มันดีที่สุดแล้ว ถ้ามันดีที่สุด อันนี้มันเป็นการยืนยันไงว่าจิตของเรามันมีคุณภาพ มันมีคุณภาพ มันมีเหตุมีผล มีมาตรฐาน

ถ้าจิตมันไม่มีมาตรฐาน มันไม่มีสิ่งใดเลยก็บอกว่าเป็นชาวพุทธต้องมีรัตนตรัย แต่ขอถือเทพเจ้าด้วย อันนี้มันความเห็นส่วนตัว

ฉะนั้น ถ้าเอาจริงๆ หลวงตาท่านบอกว่า ต้องเชิดชูองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วแสดงธรรม อย่าเหยียบยํ่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วแสดงธรรม

คําว่า “เหยียบยํ่า” คือเหยียบยํ่าธรรมวินัย เหยียบยํ่าคําสอน แต่เราชอบคําสั่งคําสอนเท่าใด เราพูดแค่นั้น ไอ้ที่ไม่ชอบก็เหยียบยํ่า

นี่ไง เราไม่เหยียบยํ่า ไม่ทําลาย เวลาพูดไม่อยากจะเสียดสี ไม่อยากกระทบใคร เพราะเสียดสีกระทบใคร ทางโลกเขาบอกว่าแมลงวันไม่ตอมแมลงวัน แต่เราไม่ใช่ เพราะเหยียบยํ่ากระทบกระเทียบกัน มันเป็นเรื่องโลก เป็นเรื่องการเอาชนะคะคาน แต่ธรรมะไม่หวังชนะเอ็ง ว่าอย่างนั้นเถอะ กูไม่ต้องการชนะใคร กูอยากชนะใจกูคนเดียว ไม่หวังชนะคะคานใครทั้งสิ้น ไม่หวังใดๆ ทั้งสิ้น หวังพรหมจรรย์ หวังการอยู่จบ แล้วชนะใจตัวเอง เอวัง

ปาราชิกคือเวลาปฏิบัติเป็นปาราชิกขึ้นมาแล้ว
เหมือนตาลยอดด้วน
ถ้าตาลยอดด้วน มันปิดกั้นมรรคผล
มันทําแล้วมันจะไม่สมมรรคสมผล
ถ้าไม่สมมรรคสมผล มันเป็นอาบัติปาราชิกนะ
ปาราชิกที่เราเป็นปาราชิกแล้วเราเก็บไว้ในใจ เราไม่บอกใคร
เราก็ยังครองสมณเพศอยู่ แต่มันก็เป็นตาลยอดด้วน
ตาลยอดด้วนคือปฏิบัติแล้วมันจะไม่ได้ผล

๒

ตาลยอดด้วน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๔ พฤษภาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ”

เรื่องปาราชิก รบกวนถามนิดหนึ่งนะครับ พวกที่ปาราชิกสึกออกมาเป็นบรรพชิตสามารถบรรลุมรรคผลได้ไหมครับ สงสัยนะครับ พอดีไปอ่านที่เขาเอาลงไว้ อ้างจากพระไตรปิฎกบอกว่า ถ้าสึกออกไปก็สามารถได้มรรค โสดา จนถึงอนาคามี แต่ไม่ถึงพระอรหันต์ ไม่รู้ข้อส่วนนี้จริงหรือไม่ครับ

ตอบ : แล้วเขาก็ยกมาเป็นพระไตรปิฎก เราไม่อ่านถึง เพราะถ้าอ่านแล้วเดี๋ยวมันจะเป็นประเด็นขึ้นมาตอนหลังไง คือประเด็นตอนหลังก็ประเด็นที่ว่าเราพูดไปแล้วคนก็จะมาอ้างอิงว่า “หลวงพ่อพูดไว้อย่างนั้น หลวงพ่อพูดไว้อย่างนั้น” แล้วเวลาภาวนากันแล้ว เวลาผิดถูกก็ไปเถียงกัน เถียงไม่จบก็ “หลวงพ่อว่าอย่างนั้น” จะเอาหลวงพ่อเป็นกรรมการเรื่อยเลย

ฉะนั้น เราเอาความจริงก่อน

ความจริง เห็นไหม ดูสิ ปาราชิก ๔ เวลาพูดถึงปาราชิก ปาราชิก ๔ ภิกษุณีปาราชิก ๑๓ มั้ง แล้วสังฆาทิเสส ๒๐ กว่า จําไม่ได้แม่น แต่ปาราชิกของภิกษุณี ๑๓ ของพระ ๔ ฉะนั้น เวลาวินัยของภิกษุณีมากกว่าของภิกษุ มัน ๓๐๐ กว่าข้อ เฉพาะในปาฏิโมกข์นะ แต่ของพระ ๒๒๗ แต่เวลาพูดถึงธรรมวินัย ๒๑,๐๐๐ วินัยของพระ ๒๑,๐๐๐ แต่มันมานอกปาฏิโมกข์ไง แต่ถ้ามาในปาฏิโมกข์ มันมีปาราชิก ๔

ถ้าปาราชิก ๔ เราเอาตรงตัวเลย ปาราชิกคือเวลาปฏิบัติเป็นปาราชิกขึ้นมาแล้วเหมือนตาลยอดด้วน ถ้าตาลยอดด้วน มันปิดกั้นมรรคผล มันทําแล้วมันจะไม่สมมรรคสมผล ถ้าไม่สมมรรคสมผล มันเป็นอาบัติปาราชิกนะ ปาราชิกที่เราเป็นปาราชิกแล้วเราเก็บไว้ในใจ เราไม่บอกใคร เราก็ยังครองสมณเพศอยู่ แต่มันก็เป็นตาลยอดด้วน ตาลยอดด้วนคือปฏิบัติแล้วมันจะไม่ได้ผล ถ้าเป็นปาราชิก แล้วปาราชิกแล้วเขาสึกออกไป เขาสึกออกไป เขาบอกว่า สึกออกไปแล้วถ้าไปบวชเณรหรือเป็นฆราวาส เวลาประพฤติปฏิบัติแล้วมันจะได้มรรคได้ผล

ถ้าคําว่า “ได้มรรคได้ผล” สิ่งนี้ในพระไตรปิฎกที่ศึกษากันมาด้วยความเชื่อของเถรวาท ถ้าเป็นปาราชิกถือว่าเป็นตาลยอดด้วน คือปฏิบัติไปแล้วมันจะเข้าไม่ถึงมรรคถึงผล แต่ถ้าสึกออกไปแล้วเขาบอกว่า ถ้าสึกออกไปแล้วจะไม่ปิดกั้นสวรรค์ ถ้าสึกออกไปแล้ว ถ้าทําคุณงามความดีก็เป็นความดีของเพศฆราวาสไง

แต่ถ้าเป็นปาราชิก ปาราชิกเพราะมันเป็นอาบัติหนัก มันเป็นอาบัติโดยอัตโนมัติ มันเป็นเลย พอมันเป็นเลย มันตาลยอดด้วน ตาลยอดด้วนมันทําไปแล้วมันไม่ได้ผล ถ้ามันไม่ได้ผล ทีนี้พูดถึงเป็นปาราชิกนะ

ดูพระสุทินสิ พระสุทินเวลาบวชมา เป็นลูกชายคนเดียว ทีนี้เวลาบวชมาแล้วพ่อแม่ต้องการผู้สืบทอดมรดกไง ก็มาอ้อนวอนขอ ตอนนั้นพระพุทธเจ้ายังไม่ได้บัญญัติไง พอยังไม่บัญญัติ พระสุทินก็ไม่มีข้อห้าม ยังไม่มีกฎหมาย พระสุทินก็ด้วยความซื่อนะ เขาเป็นคนดี ด้วยความซื่อ ด้วยพ่อแม่ใช่ไหม พ่อแม่ญาติมาขอร้องมาอ้อนวอนประจํา บวชเป็นพระแล้ว ตอนนั้นยังไม่สําเร็จมรรคผล ยังไม่สําเร็จมรรคผลหรอก ก็มีเพศสัมพันธ์แล้วออกลูกด้วย ชื่อไอ้พืช สุดท้ายแล้วมาบวชพระเหมือนกัน

ตอนนั้นพอเป็นอาบัติไปแล้ว ด้วยความสํานึกไง ด้วยความสํานึกมันก็มีความซูบซีด ร่างกายก็ซูบซีด พระอยู่ด้วยกันเขาจะรู้ เพราะอย่างเรามีทุกข์อมทุกข์ คนข้างเคียงจะรู้ ก็ถาม ถามก็เล่าให้ฟัง โอ้โฮ! พระก็ตะลึงเลย พอตะลึงก็ไปฟ้องพระพุทธเจ้า

พระพุทธเจ้าก็เรียกมา “สุทิน เธอทําอย่างนั้นหรือ”

“ครับ เพราะผมไม่รู้ครับ ผมก็ทําไป”

“เธอไม่ควรทํา”

ความเป็นพรหมจรรย์ก็รู้แล้วว่ามันทําไม่ได้ แต่เพียงแต่พระพุทธเจ้ายังไม่บัญญัติ ทีนี้พอไม่บัญญัติปั๊บ พอไม่บัญญัติ ไม่มีกฎหมาย ถ้าไม่มีกฎหมาย พระสุทินก็ไม่เป็นอาบัติไง พอไม่เป็นอาบัติ ก็ติเตียนพระสุทิน เอาพระสุทินเป็นเหตุ ถึงได้บัญญัติปาราชิกข้อนี้ไง ข้อเสพเมถุน แต่พระสุทินไม่เป็นอาบัติ

ทีนี้เราบอกว่าเวลาเป็น มันเป็นในเพศ เป็นเลย แต่ถ้าเวลาที่ยังไม่บัญญัติ มันก็ไม่เป็น พอไม่เป็น นี่พูดถึงเวลาคนเป็นเขาบอก เวลาคนเป็น เรื่องปาราชิกแล้ว ถ้าสึกออกไปแล้ว ถ้าสึกออกไปแล้ว ไปบวชสามเณรต่างๆ จะได้โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผลสิ่งนั้น แต่ในความเชื่อของเถรวาทเรา เขาบอกว่าไม่ปิดกั้นสวรรค์ ไม่ปิดกั้นพรหม ไม่ปิดกั้นคุณงามความดี ความดี เวลาสึกไปแล้ว เพราะเวลาทําผิดแล้วมันสํานึกได้ สํานึกได้ก็ไปทําอย่างอื่นต่อ

แต่ถ้าพูดถึงเขาบอกว่า แล้วถ้าเขาเชื่อกันว่าถ้าสึกไปแล้วจะสามารถได้โสดาปัตติมรรค

อันนี้เราเอาต้นเหตุดีกว่า เอาต้นเหตุว่าถ้ามันปิดกั้นมรรคผลอย่างนั้น ถ้าเราไปปฏิบัติ เพราะคนเรานะ ถ้าจิตใจมันใฝ่ทําคุณงามความดี ถ้ามันมีความผิดพลาดไปแล้ว แต่สิ่งใดเราผิดไปแล้ว เขาปฏิบัติแล้วได้ผลไม่ได้ผลนั่นอีกเรื่องหนึ่งแล้ว แต่ถ้าให้มาบอกว่าต้องเป็นอย่างนั้นๆ พอเป็นแล้วมันเป็นประเด็นไง มันเป็นประเด็นว่าจะต้องเถียงกัน จะต้องว่ากันไปอีกยาวเลย อันนี้มันเป็นปัญหาของทางทฤษฎี มันเป็นปัญหาของความเชื่อ

แต่ถ้าความจริง ความจริงกรณีนี้เราพูดถึงพระฉันนะ พระฉันนะเป็นคนเอาพระพุทธเจ้าออกบวช แล้วถือตัวถือตนมาก คนเราออกบวชนะ ยังมีกิเลสอยู่ก็อ้างไปหมด เวลาพระพุทธเจ้าไปอยู่ที่ไหนจะไปนั่งหน้ากุฏิ ใครจะเข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าต้องผ่านพระฉันนะก่อน ทีนี้พระพุทธเจ้า ธรรมดาคนมีบุญคุณก็พูดไม่ออกไง

นี่พระพุทธเจ้านะ เดี๋ยวจะว่าเอาพระพุทธเจ้ามานินทาแล้ว

พระพุทธเจ้าท่านมีคุณธรรมในใจ ท่านสํานึกบุญคุณของคน แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพานได้สั่งพระอานนท์ไว้ เพราะรู้เลยว่ามันจะเป็นปัญหาไปอนาคต “อานนท์ ถ้าเราตายไปแล้วนะ พระฉันนะนี่ให้ลงพรหมทัณฑ์”

พรหมทัณฑ์ก็สังฆาทิเสส ให้ลงพรหมทัณฑ์นะ ให้ลงพรหมทัณฑ์เลย เพราะว่าอย่าให้พระพูดคุยด้วย อย่าให้ใครเขาสังฆกรรมด้วย ถ้าเป็นปาราชิก เป็นสังฆาทิเสส เขาไม่ให้ร่วมสังฆกรรม ไม่ให้สามีจิกรรม เพราะมันไม่เป็นปกตัตตะภิกษุ ต้องลดชั้นไป จะมาร่วมสังฆกรรมไม่ได้

ทีนี้พอลงพรหมทัณฑ์ สมัยนั้นพระฉันนะเป็นคนที่อวดตัวอยู่แล้ว พอลงพรหมทัณฑ์ก็เสียใจมาก ลงพรหมทัณฑ์คือห้ามคนไปคุยด้วย ถ้าภาษาเราก็ตัดญาติขาดมิตรไม่ให้ยุ่งกับสงฆ์ เสียใจมาก

เพราะคนเรามัน โอ้โฮ! เชิดหน้าชูตานะ จะเหยียบยํ่าเขาไปหมดเลย สุดท้ายสงฆ์ทั้งหมดควํ่าบาตร ทุกข์มาก เข้าป่าไปเลย คนเรานี่นะ มันสุดโต่งข้างหนึ่งใช่ไหม พอเข้าป่าก็ไปปฏิบัติเต็มที่เลย

พอปฏิบัติเต็มที่ พอบรรลุธรรม พอบรรลุธรรมขึ้นมา โอ้โฮ! มันสํานึกได้นะ เพราะเขาสร้างคุณงามความดีนะ ก็เป็นคนควบม้า พระฉันนะเป็นคนควบม้า ม้าที่พาพระพุทธเจ้าออกบวช เขาก็คิดว่าเพราะเขาเป็นคนทําให้เกิดพระพุทธเจ้า ฉะนั้น ใครจะหาพระพุทธเจ้าต้องผ่านฉันก่อนๆ มีปัญหาไปหมด

แต่พอพระพุทธเจ้าจะนิพพานก็สั่งไว้เลย พอสั่งไว้เลย พระอานนท์ก็บอกว่าพระพุทธเจ้าสั่งไว้ให้สงฆ์ลงพรหมทัณฑ์พระฉันนะ พอลงพรหมทัณฑ์ เขาเสียใจ เขาเข้าป่าไปปฏิบัติ พอปฏิบัติจบ กลับมา สํานึกได้ ทีนี้เป็นคนดีแล้ว พอบรรลุธรรมแล้วเป็นคนดีเลย

พอคนดีแล้ว ตอนแรกลงพรหมทัณฑ์ ไม่ยอม ถ้าลงพรหมทัณฑ์นะ ลงพรหมทัณฑ์ปั๊บ ถ้าเขาจะแก้ก็ต้องแก้นิสัยไง ต้องแก้นิสัย ต้องขอขมาต่อสงฆ์ ตอนนั้นไม่ยอม แต่พอไปบรรลุธรรมขึ้นมา กลับมาขอพระอานนท์เองเลยนะ บอกว่าจะมาขอขมาสงฆ์ ที่ทําไปรู้ว่าผิด สํานึก

พระอานนท์บอกว่าจะขอขมาอะไรล่ะ ในเมื่อบรรลุธรรมก็จบแล้ว คืออาบัติมันก็ตกไปหมด นี้อยู่ในพระไตรปิฎก

ทีนี้ใครจะมีบุญเหมือนพระฉันนะที่ได้พาพระพุทธเจ้าออกบวชล่ะ ใครจะสร้างคุณงามความดีไว้ศาสนาล่ะ เพราะเราจะบอกว่า ถ้าจะบรรลุธรรม จะมีคุณงามความดี มันต้องมีอํานาจวาสนาบารมี คือเราต้องทําความดีมา ความดีมันรับกับความดีไง เราสร้างคุณงามความดีมาแล้วมาปฏิบัติคุณงามความดีต่อเนื่อง เราก็จะมีคุณธรรมในใจไง

เราเคยสร้างมา ๕๐ เปอร์เซ็นต์ ถ้าไม่สร้าง เราไม่ได้มาเกิดเป็นมนุษย์อยู่นี่หรอก เราก็สร้างของเรามา แต่เราสร้างของเรามา เราจะมาทําต่อเนื่อง เหมือนเราทุนน้อย เราสายป่านสั้น เราสู้คนสายป่านยาวไม่ไหวหรอก คนสายป่านยาว โอ๋ย! มันทุ่มเทเนาะ เราหงายท้องเลย สายป่านเรามีเท่านี้

นี่ก็เหมือนกัน พอเรามาเกิดเป็นมนุษย์ เรามาปฏิบัติ เราก็พยายามทุ่มเทของเรานี่แหละ เราสายป่านสั้น เราก็ธุรกิจเล็กๆ หลบๆ หลีกๆ เอา ไอ้สายป่านยาวก็ให้มันเต็มที่มันไปเลย ถ้าเราคิดได้อย่างนี้ เห็นไหม มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นเรื่องคุณธรรม เรื่องสัจธรรมตามความเป็นจริง

แต่ถ้าบอกว่ามันจะเป็นอย่างนั้นๆ ปั๊บ มันจะเป็นประเด็น พอเป็นประเด็นไปแล้ว เพราะตอนนี้มันมีปัญหาที่เวลาภาวนาไปแล้วต่างคนก็ว่าอีกฝ่ายหนึ่งผิด อีกฝ่ายหนึ่งถูก

จะผิดจะถูก เห็นไหม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่มีขัดมีแย้งในตัวมันเอง ถ้ามีขัดมีแย้งในตัวมันเองแสดงว่าต้องมีอันใดอันหนึ่งผิด

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันไม่มีขัดไม่มีแย้งกันเลย มันจะขึ้นมาเป็นชั้นๆๆ ขึ้นมาเลย แต่เวลาเราพูดไป เวลาคนเขาไปนินทาข้างหลัง จะว่าเขานินทาต่อหน้า เดี๋ยวจะหาว่าเกินไป

เขาไปนินทากันข้างหลัง แล้วข้างหลังก็จะมาเล่าให้เราฟังไง บอกว่าคนที่มาฟังเทศน์หลวงพ่อแล้วบอกว่าหลวงพ่อพูดวนไปเวียนมา วกๆ วนๆ อยู่นั่นน่ะ

แต่ธรรมดาความรู้สึกของเรานะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีขัดไม่มีแย้ง มันจะส่งมันจะเสริมกันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา แต่เวลาเขาไปฟังแล้ว โสดาปัตติมรรค แล้วเดี๋ยวก็สกิทาคามิมรรค แล้วอนาคามิมรรค อรหัตตมรรค เขาถือว่าเป็นมรรคอันเดียวกันไง เขาคิดว่าพูดว่ามรรคแล้วก็ควรจะจบ ทําไมมรรคแล้วมรรคเล่า วนแล้ววนเล่า ทําไมพูดวกๆ วนๆ นี่ความเห็นเขาไง แล้วเขาก็ไปนินทากัน แล้วก็มาเข้าหูเราจนได้ มันก็เข้ามาหูนี่

ฉะนั้น มาเข้าหูเรา เราก็ อืม! มันสังเวชไง สังเวชว่าคนเขาฟังเขาไม่เข้าใจ ไอ้เรานี่ เราพูดมรรค ๔ ผล ๔ มรรค ๔ ผล ๔ มันก็ระดับชั้นของมัน มันต้องยกขึ้นทีละชั้นๆ ทีนี้มรรค ๔ ผล ๔ ชื่อของมัน โสดาปัตติมรรค มันก็บอกอยู่แล้ว สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค

แต่เขาฟังคําว่า “มรรคๆๆ” เขาก็เลยว่าเป็นมรรคอันเดียวกันไง มรรคอันเดียวกันแล้วหลวงพ่อก็จะพูดวนๆ อยู่นั่นน่ะ ฟังแล้วน่าเบื่อ น่าเบื่อ

ฉะนั้น ถ้าน่าเบื่อก็ไปฟังเพลง ไปฟังการละเล่นฟ้อนรําสนุกของมัน มันฟังเทศน์แล้วมันเบื่อ นี่มันไม่เข้าใจไง

แต่ถ้ามันเข้าใจ เราถึงบอกว่า เวลาพูดถึงธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่มีขัดไม่มีแย้งกัน มันจะไหลลื่นไป แล้วมันจะยกระดับขึ้นไปเหมือนระดับนํ้าเลย ยกสูงขึ้นๆๆ ไปเลย

แต่พวกเรามันไม่รู้ ไม่รู้ก็ไม่เข้าใจ พอไม่เข้าใจ ฟังแล้วก็ยิ่งไม่เข้าใจ เพราะใจเราไม่เข้าใจอยู่แล้ว เวลาธรรมะเข้ามามันยิ่งงงเข้าไปใหญ่ แต่ถ้าเราปรับพื้นฐานของเรานะ ถ้าเราเข้าใจนะ ธรรมะเข้ามานะ อืม!

จริงๆ เราฟังเทศน์ครูบาอาจารย์นะ ถ้าองค์ไหนเป็นของจริงนะ เราฟังเสียงธรรมเปิดไว้ทั้งวัน ถ้าครูบาอาจารย์ที่ใช่นะ ใช่ ใช่เลย ถ้าที่ไม่ใช่นะ ฟังอย่างไรก็ไม่ใช่ ฟังอย่างไรก็ขัดแย้ง มันขัดมันแย้งกันน่ะ มันขัดมันแย้ง มันเป็นไปไม่ได้ มันขวาง มันขวางนะ

จะเข้าประตู มันแบกเสาเข้ามาเลย แล้วขวางไปเลย จะเข้าประตู ประตู ถ้าเอ็งทําเสาไปทางนอนก็ยังเข้าไม่ได้เพราะมันยาว นี่ขวางไปเลย แล้วก็บอกว่าเข้าประตู แล้วก็เข้าไปแล้วก็เข้าไปในห้อง แล้วเสาที่เอ็งแบกอยู่ไปไหนล่ะ มันไปได้อย่างไรล่ะ มันติดอยู่ มันไปไม่ได้หรอก ถ้าพูดถึงถ้ามันขัดมันแย้งมันเป็นอย่างนั้น แต่ถ้ามันถูกต้องนะ

นี่พูดถึงว่าเขาถามมาเรื่องปาราชิก ทีนี้คําว่า “ปาราชิก” มันน่าเห็นใจนะ มันน่าเห็นใจนะ ปาราชิกข้ออวดอุตตริ เราอยู่ในวงการปฏิบัติ ถ้าอยู่ในวงการปฏิบัติ เวลาพระเรา เขาไม่ได้อวด บางทีเวลาเราคุยกันเรื่องแบบว่าประสบการณ์ คืออยากรู้ บางทีเราเข้าใจผิดหรือเราปฏิบัติไปแล้วมันมีความเห็น เขาจะมาคุยกัน มาคุยกัน มาปรับ คือว่าเวลาเราสู้ตัวเองไม่ได้ เราสู้ความหลอกของกิเลสไม่ได้ เราสู้ไม่ได้ เวลาเราออกมาเจอพระหรือเจอครูบาอาจารย์ เราก็จะถาม เราก็จะตอบ

ไอ้ถามตอบ บางทีพอถามตอบมันก็จบไง ทีนี้กิเลสมันไม่จบน่ะสิ พอถามตอบเสร็จแล้วมันกลับไปทางจงกรม เอ๊! เราโกหกเขาหรือเปล่า เราพูดอวดอุตตริหรือเปล่า เราพูดมากเกินไปหรือเปล่า

เวลาพูดธรรมะกันไปแล้ว เวลากลับไปทางจงกรมมันจะไปวิตกวิจารณ์แล้ว เราอวดอุตตริหรือเปล่า ในวงกรรมฐานมันมีกรณีขึ้นมาอย่างนี้หลายกรณี เวลาพูดธรรมะกันไง เราพูดธรรมะ เราก็พูดธรรมะ ธมฺมสากจฺฉา อุปสัมบัน อนุปสัมบัน เรามีธรรมอยู่นี่ อุปสัมบันก็ไม่เป็นอาบัติ เรามีของเราอยู่จริง แต่อนุปสัมบันก็เป็นปาจิตตีย์ เพราะพระพุทธเจ้าเป็นผู้ที่อ่อนน้อมถ่อมตน ไม่ให้อวดไง ใครมีความดีก็เก็บความดีไว้ในใจ อย่าไปอวดเขา แต่ถ้ามีใครสนใจ มีใครมาถามปัญหา เราค่อยสอนเขา

พระพุทธเจ้าไม่ให้อวด ให้เก็บไว้ คือว่าเหมือนกับเราดีคมในฝัก พระพุทธเจ้าต้องการให้คมในฝัก อย่าเอามีดไปบาดใคร อย่าถือมีดเที่ยวไปโชว์ไปเบียดเบียนใคร ให้คมในฝัก

ฉะนั้น เวลาเราพูดกัน เราพูดธรรมะกันมันก็จบ แต่กิเลสมันไม่จบ มันพูดเสร็จแล้วมันจะไปวิตกวิจารณ์ทีหลังว่า เอ๊! เราเป็นปาราชิกหรือเปล่า เราอวดอุตตริหรือเปล่า พออวดอุตตริปั๊บ มันก็จะมีปัญหา มีปัญหา ครูบาอาจารย์เราหลายๆ องค์เลย ถ้ามีความคิดอย่างนี้ ท่านจะตั้งสัจจะเลย ถ้ามันอวดอุตตริ ถ้าขาดจากความเป็นพระ คืนนี้นั่งภาวนาแล้วขอให้มันไม่ได้สิ่งใด แต่ถ้าคืนนี้นั่งแล้ว จิตมันเป็นสมาธิได้ มันมีปัญญาเกิดขึ้นได้ เราจะไม่เป็นไรเลย แล้วท่านเสี่ยงทายแล้วนั่งลง บางองค์นั่งไปสว่างโพลงหมดเลย จบ

กรณีอย่างนี้มันยังมีนะ ขนาดเราปรารถนาดี แต่กิเลสของเราเองมันยังหลอกลวงเลย มันยังทําให้เราไขว้เขวเลย แล้วนี่คือนิวรณธรรม ทําให้เราสงสัยไง เวลาปฏิบัติ ไม่ต้องมีอะไร กูก็สงสัยแย่อยู่แล้ว ไม่ต้องทําอะไรเลย มันก็จะดํานํ้าไปไม่โผล่อยู่นี่ บุ๋มๆๆ ดํานํ้าไปเรื่อย มันยังไม่โผล่ขึ้นมาเลย แล้วพอมันมีอะไรเป็นประเด็นขึ้นมา โอ้โฮ! กิเลสมันเอามาอ้างเลย นี่พูดถึงว่าในวงปฏิบัติ ในวงปฏิบัติเรื่องอย่างนี้มันลึกลับซับซ้อน

ทั้งๆ ที่ไม่มีเจตนา ไม่ได้ตั้งใจอะไร คุยธรรมะกัน เวลาคุยธรรมะกัน คุยธรรมะ เวลาครูบาอาจารย์เราท่านปฏิบัตินะ ต่างคนต่างไปเที่ยวป่ามา ต่างคนต่างปฏิบัติมา แล้วอย่างเราไม่ได้สมาธิ เราก็อยากมีช่องทางใช่ไหม เราไม่เคย ธรรมดาเราก็อยากมีช่องทางใช่ไหม

เวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติมา ดูสิ เวลาหลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น เวลามีใครมาถามปัญหาหลวงปู่มั่น หลวงตาท่านเป็นคนอุปัฏฐากหลวงปู่มั่นอยู่ ท่านได้ฟังหมดแหละ เสร็จแล้วพอผู้ถามกลับไปแล้ว ท่านจะไปถามหลวงปู่มั่นต่อเลย ไอ้ที่เขาว่าอย่างนั้นมันคืออะไร ไอ้ที่ว่าอย่างนี้คืออะไร

เพราะหลวงปู่มั่นท่านรู้รอบ ใครปฏิบัติแล้วมันติดขัดจะมาหาหลวงปู่มั่น แล้วถ้าใครมา หลวงตาท่านเป็นผู้ที่มีปัญญา ผู้ที่มีปัญญาท่านจะได้ประโยชน์ตลอด ผู้ที่มีปัญญานะ

ครูบาอาจารย์แต่ละองค์นะ ต้องสร้างบุญญาธิการมา เพราะว่ากึ่งพุทธกาลศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านมาเป็นผู้รื้อฟื้นรื้อค้นขึ้นมา แล้วท่านเทศนาว่าการไป หลวงปู่แหวน หลวงปู่ขาว หลวงปู่พรหม หลวงปู่ตื้อ หลวงปู่สิม เวลาท่านนิพพานไปแล้วมันเหมือนกัน

เรายกตัวอย่าง ตัวอย่างหนึ่งเราได้ยินมา ในหลวงท่านชื่นชมหลวงปู่ฝั้น เพราะหลวงปู่ฝั้นท่านแก้ปัญหาในใจของท่านได้ แล้วท่านก็อยากจะไปหาพระทั้งหมด ทีนี้ท่านไม่มีโอกาสได้ไปสัมผัส ท่านก็กลัวว่าไปแล้วมันอาจจะเวลาไม่พอ อาจจะเป็นอุปสรรคได้ ก็ให้ดอกเตอร์เชาวน์เป็นคนเล่า

ดอกเตอร์เชาวน์บอกว่าในหลวงสั่งให้ดอกเตอร์เชาวน์ไปหาพระองค์นั้นๆ ดอกเตอร์เชาวน์ก็ไปหมด ครูบาอาจารย์ที่มีชื่อเสียง ดอกเตอร์เชาวน์ไปสัมผัสมาหมด ไปเก็บข้อมูลไปให้ในหลวง แล้วไปสรุปให้ในหลวงฟังว่า ส่วนใหญ่แล้วพูด นิสัยใจคอมันก็แตกต่างกันไป แต่สรุปลงแล้วจะเป็นธรรมอันเดียวกันหมด ไปรายงานในหลวง แล้วในหลวงถึงได้ว่า

ในหลวงที่จะไปหาครูบาอาจารย์ของเราสมัยก่อนนั้นน่ะ เมื่อก่อนท่านให้ดอกเตอร์เชาวน์ไปเซอร์เวย์ก่อน ไปสัมผัสก่อน แล้วเวลาสัมผัสแล้วเป็นอย่างไร แล้วดอกเตอร์เชาวน์ถึงไปรายงานให้ในหลวง ในหลวงท่านถึงไปเป็นการส่วนพระองค์ ท่านไม่ไปในนามพิธีการ เพราะว่าในนามพิธีการมันขัดแย้งกับความเป็นอยู่ของพระกรรมฐาน พระกรรมฐานต้องการความสงบสงัด แล้วถ้าเป็นพิธีการแล้วต้องไปบุกเบิก ไปถางทาง ไปสร้างถนนหนทาง แล้วมันเป็นภาระของพระกรรมฐาน ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมนะ แล้วผู้ที่จะเข้าแสวงหาธรรม ท่านเห็นอกเห็นใจกัน ท่านไปในทางเดียวกัน นี่เขาทํากันอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่าอยู่ในเวลาที่ว่าจะมีอํานาจวาสนา ครูบาอาจารย์เราท่านปฏิบัติมาแต่ละองค์ต้องมีอํานาจวาสนา ถ้าไม่มีอํานาจวาสนา มันจะบรรลุธรรมขึ้นมาอย่างนี้ยากนะ เพราะอะไร เพราะเวลาเราดูในชาติปัจจุบันนี้ ในชาติปัจจุบันทุกคนดูเกิดมา ฉันมีเงินอยู่พันล้าน ฉันสละหมดเลย ฉันไปบวช ฉันจะเป็นพระอรหันต์ ภาวนาเกือบตาย ไม่ได้อะไร มันห่วงพันล้านนั้นน่ะ เพราะเราไปดูสถานะปัจจุบันนี้ไง เราไปดูสถานะชาติปัจจุบันนี้ เราไม่ดูสถานะว่าพันธุกรรมของจิตมันได้ตัดแต่งมาตั้งแต่เมื่อไหร่

ถ้าพันธุกรรมของจิตมันตัดแต่งมาดีนะ ดูสิ เด็กตัวเล็กตัวน้อยมันจะมีความคิดดีๆ เด็กตัวเล็กตัวน้อยมันจะคิดถึงพ่อถึงแม่มัน เด็กตัวเล็กตัวน้อยมันจะขวนขวายของมัน เรามีลูกมีเต้าขึ้นมา อู๋ย! ลูกเรา เราถนอมรักษาขนาดไหน มันงอแง มันจะเอาแต่ใจมัน นี่เพราะจิต ความคิดในหัวใจมันติดกับจิตนั้นมา

ครูบาอาจารย์ของเราแต่ละองค์นะ นี่เวลาอยู่ในวงการของเรา เขาบอกเลยนะ ครูบาอาจารย์ของเราทําไมท่านเป็นชาวนา ท่านเกิดอยู่ชายขอบของสังคม

มันไปมองศักยภาพของการเกิดชาตินี้ไงว่าเกิดมาต้องมีศักยภาพมาก โอ๋ย! คนมีบารมีมาก เกิดมาคาบช้อนเงินช้อนทองมาเลย ไอ้พวกนั้นไม่ได้บวชหรอก เพราะพ่อแม่มันไม่ให้บวช มันคาบช้อนเงินช้อนทองมา มันต้องอยู่เฝ้าช้อนเงินช้อนทองมัน ไอ้พวกเราเกิดอยู่ชายทุ่ง พ่อแม่ไม่มีจะกินนู่นน่ะ ไม่ได้เลี้ยงมาเลย

โอ๋ย! พ่อแม่มันให้บวช มันเปิดโอกาสบวชมาตั้งแต่ต้นเลย เป็นเด็ก ๒ ขวบ ๓ ขวบ พ่อแม่พาเข้าวัดแล้ว โตขึ้นมาหน่อย มันไปอยู่วัดแล้ว อยู่วัดแล้วไปเจอครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ดัดนิสัยมา พอโตขึ้นมาหน่อยก็บวชเณร บวชเณรก็ออกปฏิบัติมา เป็นพระอรหันต์หมดเลย

ไอ้ช้อนเงินช้อนทองมานี่ มันกลัวช้อนเงินช้อนทองมันหาย มันเฝ้าช้อนเงินช้อนทองนั่นน่ะ มันไม่ได้บวช

โลกกับธรรมมันกลับกันอย่างนี้ ธรรมก็เห็นว่า ปัจจุบันนี้เกิดมาชาตินี้ อู๋ย! มั่งมีศรีสุข อู๋ย! คนมีวาสนา ไอ้พวกนี้พวกภารโรง มันมาเฝ้าทรัพย์สมบัติ ไอ้อยู่ทุ่งนาไม่มีจะกินนั่นน่ะ อู้ฮู! พ่อแม่ปู่ย่าตายายพาเข้าวัด มันความคิดกับโลกมันแตกต่างกันอย่างนี้ไง ถ้าเป็นธรรมๆ มันจะเป็นประโยชน์นะ ถ้าเป็นประโยชน์ นี่พูดถึงทางโลก ทางโลกมองกันอย่างนั้น

ทีนี้มันเป็นประเด็นไง กรณีของเรา เราก็บอกว่า พระฉันนะท่านก็รอดพ้นมาได้ ฉะนั้น จะพูดอย่างนั้นไปแล้วเราไม่เห็นด้วยที่บอกว่าพระไตรปิฎกว่าอย่างนั้นๆ แล้วเราจะยืนยันอย่างนั้นๆ ยืนยันอย่างนั้นๆ มันก็เลยบอกว่าตาลยอดด้วน

มันเป็นหลัก เราต้องถือหลักไว้ก่อน แล้วถ้าพูดถึงถ้าใครเป็นปาราชิกแล้ว เขาจะสึกออกไป เขาจะทําคุณงามความดีของเขา อันนั้นเขาไม่ปิดกั้นสวรรค์ ความดีไม่ปิดกั้นความดีอยู่แล้ว

ไอ้คําว่า “ปาราชิก” ถ้ามันผิดพลาดโดยความพลั้งเผลอ ผิดพลาดไปโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ อันนี้น่าเห็นใจมาก แต่ถ้าคนที่มันหยาบมันดื้อด้าน เวลาอย่างนี้มันเป็นอยู่แล้ว ที่ว่าเป็นของมันอยู่ในปัจจุบันนี้ แล้วก็ยังดํารงเพศอยู่บ้าบอคอแตก อันนี้น่าเกลียด

แต่ถ้าพูดถึงว่าเขาผิดโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ไอ้เรื่องอวดอุตตริอย่างนี้ ไอ้เรื่องลักของเขา ลักเงินค่าเกินบาท บางทีไม่ได้ลัก เราอยู่ในวงการ เราเห็นอยู่ มีเพื่อนพระที่รักกันสนิทกัน เขาใช้สอยร่วมกัน พอผิดใจกันบอกว่าปาราชิก เอาเงินเขาไปใช้

อ้าว! ก็เวลาเอ็งเป็น เขาเรียกสหธรรมิก เขาว่าเป็นบัดดี้กัน เหมือนกระเป๋าเดียวกันน่ะ เวลาพระเรามีกระเป๋าเดียวกัน ใช้ร่วมกัน ไปกิจนิมนต์มานะ เราเพื่อนรักกัน เราก็เอาเงินไว้ร่วมกัน ก็ต่างคนต่างใช้ พอไม่ชอบหน้า เอ็งเอาเงินกูไปใช้ เป็นปาราชิก เห็นไหม มันรู้เท่าไม่ถึงการณ์ อย่างนี้ไม่ถือว่าเป็น เราไม่คิดว่าถือว่าเป็น

แต่ในวงการมันมี พระก็มาจากคน มันมีความคิดหลากหลาย ความคิดนี้ร้อยแปด แล้วความคิดอย่างนั้นถ้ามันมีสัตย์ เราเอาตามสัตย์นั้น ถ้าตามสัตย์นั้น อย่างที่ว่านี่ เราถือว่าไม่เป็น ถ้าไม่เป็น อยากรู้ใช่ไหม อยากรู้ก็นั่งสมาธิทั้งคืนเลย ดูซิมันจะจบไหม ถ้าจบก็แสดงว่าไม่เป็น นี่พูดถึงเราคุยกันในวงกรรมฐาน เราคุยกันในวงการพระที่ซื่อสัตย์ มีสัจจะ ถ้ามีสัจจะเป็นอย่างนี้

แต่ถ้าโดยทั่วไปเขาไม่มีสัตย์ หน้าไหว้หลังหลอก ทําอะไรก็ไม่รู้เพื่อให้คนชอบใจเท่านั้น ไม่รู้ว่าเป็นพระอย่างไร ไอ้อย่างนั้นเราไม่พูดถึง

ฉะนั้น ทีนี้เขาบอกว่าเขาสงสัย คําถามไง สงสัยว่า ถ้าเป็นปาราชิกแล้ว สึกออกไปแล้วมันจะได้มรรคได้ผลไหม

ถ้าสึกออกไปแล้วนะ เรื่องของเขา ทีนี้เพียงแต่ว่าเราเอาหลัก โดยหลัก ถ้าภิกษุเราอ่อนด้อย ขาดสติ ทําให้ตัวเองถึงกับปาราชิกไปหรือว่าตาลยอดด้วน เพราะว่าเราไม่มีครูบาอาจารย์ที่ดี เราไม่มีหมู่คณะที่ดีคอยชักนํากัน ไอ้อย่างนั้นมันก็เป็นเวรเป็นกรรม แล้วถ้ามันเป็นเวรกรรมโดยที่ว่ารู้เท่าไม่ถึงการณ์ สึกออกไปแล้ว หรือจะไปทําประโยชน์นั่นอีกเรื่องหนึ่ง อันนี้เราถือโดยหลัก แต่ไม่เอาข้อด้อยที่ว่าถ้าออกไปแล้วจะเป็นอย่างนั้นๆ...เอาข้อหลัก เอาข้อหลัก คําว่า “ปาราชิก” จบ

ถาม : เรื่อง “การทําสมาธิ”

ฝึกฝนทําสมาธิ ดูลมหายใจเข้าออก เมื่อดูลมหายใจไประยะหนึ่งแล้วประมาณ ๔-๕ นาที มีความรู้สึกเหมือนดิ่งลงไปในความสงบมากขึ้น ซึ่งตามความรู้สึกในขณะนั้นคิดว่าน่าจะดิ่งลงไปได้มากกว่านั้น แต่ในความเป็นจริงคือเมื่อดิ่งลงระยะหนึ่งที่รู้สึกได้ แทนที่จิตมันจะต่อเนื่องลงไป มันกลับมาดูลมหายใจเองทุกครั้ง ทําให้เหมือนกลับมาเริ่มต้นทําสมาธิใหม่ เป็นแบบนี้มานานนับเดือนแล้ว ประเด็นที่ผมขอกราบนมัสการขอคําชี้นําจากหลวงพ่อคือ

๑. การที่มันกลับมาดูลมหายใจใหม่ มันต้องแก้ที่จุดนี้หรือไม่ เพื่อให้จิตมันดิ่งลงไปอีก หรือผมเข้าใจเอาเองว่าถ้ายิ่งดิ่งลงไปนานเท่าไร ความสงบจะมากขึ้นเท่านั้น

๒. หรือว่าผมไม่ต้องสนใจการดิ่ง มันจะดิ่ง มันจะกลับมาดูลมอย่างไรให้รู้อยู่อย่างเดียว ขอบคุณเมตตาหลวงพ่อ

ตอบ : ไอ้กรณีที่มันไม่เคยดิ่งเลย เราก็ไม่ได้สัมผัสสิ่งใดเลย แต่เวลาพอมันจะดิ่ง เวลากรณีมันจะดิ่ง ที่ว่าจิตมันจะสงบ ถ้าจิตมันสงบมันจะมีอาการของมัน อาการของมัน เห็นไหม ดูสิ อุณหภูมิมันทําให้นํ้าเดือดได้ นํ้าธรรมดาเวลาด้วยอุณหภูมิ ด้วยความร้อน ทําให้จุดเดือด นํ้าก็เดือด

นี่ก็เหมือนกัน เราทําสมาธิพุทโธๆๆ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้าได้จุดสมดุลของมัน มันก็จะเป็นสมาธิ ถ้าเป็นสมาธิขึ้นมา แต่ทีนี้เวลาจิตที่มันจะเป็นสมาธิ ดูสิ จากนํ้าปกติมันจะเดือด มันต้องมีอุณหภูมิความร้อน

จิตของเราถ้ามันจะเป็นสมาธิ ถ้าคนที่มีอาการวูบ อาการที่มันลงไป มันจะมีอาการนี้เป็นการนําทาง แต่พอเป็นอาการนําทางปั๊บ อาการนั้นมันจะเดือดมันก็ไม่เดือด มันจะไม่เดือดหรือ มันก็เป็นนํ้าอุ่นไปแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน จิตมันต้องมีอาการ พอมีอาการปั๊บ มันก็จะมีอาการวูบไง ถ้ามีอาการวูบ อาการวูบถ้าคนไม่มีวาสนามันจะวูบๆๆ อยู่นั่นน่ะ แล้วถ้าอยู่กับวูบมันก็วูบไม่จบอยู่อย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้าคนภาวนาเป็นนะ เขาจะไม่อยู่กับอาการวูบนั้น เขาจะอยู่กับพุทโธๆๆ ถ้ามันจะวูบก็ให้มันวูบไป วูบเป็นอาการ อาการเกิดจากเรากําหนดพุทโธ พุทโธคืออุณหภูมิ เรากําหนดพุทโธๆ จิตจะมีกําลังของมัน แล้วมันวูบไปๆ เห็นไหม

คนเราเวลาทําอะไร พูดถึงว่าอํานาจวาสนาบารมีอีกแหละ เวลาคนเราบางคนนะ นั่งสมาธิไปเป็นสมาธิเฉยๆ สมาธินิ่งๆ แล้วมีความสุข บางคนจะมีสมาธิ มันต้องลง มันต้องมีปีติ มันต้องมีอะไรร้อยแปด เห็นไหม อํานาจวาสนาของจิตมันไม่เหมือนกัน ถ้าไม่เหมือนกันนะ ทีนี้เวลาถ้ามันไม่เหมือนกัน เวลามันจะวูบ คนเราไม่มีอํานาจวาสนาไง มันจะวูบๆๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ ไม่จบหรอก วูบอยู่นั่นน่ะ

แต่อันนี้เป็นอีกประเด็นหนึ่ง พอจิตมันจะวูบปั๊บ ถ้าจะตามปั๊บ มันจะเด้งกลับมา มันจะเด้งกลับมาที่ดูลมหายใจทุกทีเลย

อาการมันจะมีร้อยแปดเลย คนเราจะมีเป็นร้อยเป็นพันแบบ ถ้าเป็นร้อยเป็นพันแบบ เพราะอะไร เพราะอย่างเช่นเรากินอาหาร เราชอบรสอาหารนี้ เราชอบรสอาหารนั้น เราชอบอย่างนี้ เราชอบอย่างนั้น

อันนี้ก็เหมือนกัน ฉะนั้นว่าอาการที่มันวูบไป ด้วยความเข้าใจ ด้วยความเข้าใจเพราะก่อนผู้ที่ปฏิบัติมันก็ต้องศึกษามาแล้วใช่ไหม ถ้ามันศึกษามาแล้ว มันจะต้องดิ่งลงไป ดิ่งแล้วมันจะดีขึ้น

คําว่า “ดิ่ง” บางทีมันดิ่งก็มี บางคราวไม่ดิ่งก็มี ในใจของคนคนหนึ่งนี่แหละ เวลาบางทีมันจะดิ่ง ดิ่งเพราะอะไร ดิ่งเพราะให้ใจนั้นมีประสบการณ์ อย่างหลวงปู่มั่น ประสบการณ์ท่านเยอะมาก อย่างหลวงตาท่านติดสมาธิ ๕ ปี ใครมาพูดเรื่องนี้ท่านรู้หมด เพราะอะไร เพราะท่านติดอยู่ ๕ ปี แต่ท่านปฏิบัติ ๙ ปีจบ ๙ ปีนี้ประสบการณ์เต็มๆ เลยนะ

หลวงปู่มั่นท่านล้มลุกคลุกคลานมานะ เพราะอะไร เพราะท่านต้องหาของท่านเองไง ประสบการณ์ของจิต จิตมันหลอกอย่างไร จิตมันปลิ้นปล้อนอย่างไร จิตมันพลิกแพลงอย่างไรให้เราล้มลุกคลุกคลาน มันรู้ทันหมดล่ะ เพราะอะไร เพราะเราเคยเป็น แล้วตอนที่เป็น พอไม่รู้ ไม่รู้ก็ตามมันไป กว่าจะรู้ พอรู้แล้วต้องเอาชนะมันอีก ต้องพิจารณามันอีก โอ๋ย! มันซับมันซ้อน ไม่ใช่ว่าเราเห็นท่านทํา เราก็ทําตาม ทําตามมันสร้างภาพอย่างนั้น คนสร้างภาพก็ได้แต่ภาพ ไม่ได้อะไรหรอก

นี่ก็เหมือนกัน เพราะเราศึกษามาก บอกว่า มันจะดิ่ง มันจะวูบ เราก็คิดว่า เออ! มันต้องดิ่งก่อนเนาะ ภาวนามันต้องดิ่งก่อน แล้วพอดิ่งไปมันก็เด้งกลับมา คําว่า “พอมันดิ่งแล้วเด้งกลับมา” ดูที่สัมมาสมาธิ ฉะนั้น ละทิ้งให้หมดเลย คือว่าเราศึกษามาเป็นแนวทาง ที่หลวงปู่มั่นบอกหลวงตา ศึกษามาจนเป็นมหานี่สุดยอดเลย ธรรมะของพระพุทธเจ้านี่สุดยอดเลย แต่เทิดใส่ศีรษะไว้ แล้วใส่ไว้ในลิ้นชักสมอง แล้วล็อกกุญแจมันไว้ อย่าให้มันออกมา แล้วปฏิบัติไป ปฏิบัติไปของเรานี่ของจริง

นี่ก็เหมือนกัน เราศึกษามานะ มันจะดิ่ง มันจะอะไร เก็บไว้ แล้วเราพุทโธของเราไป พุทโธๆ อาการที่มันเป็น มันเป็นเพราะจริตนิสัยมันมาพลิกแพลง แล้วถ้าเรายังสงสัยอยู่ก็ยังสงสัยอย่างนี้ตลอดไป

ฉะนั้น เข้าคําถามข้อที่ ๑. การที่เราต้องกลับไปดู เวลามันดิ่งมันวูบแล้วมันกลับไปที่ลมหายใจ เราจะแก้จุดไหนเพื่อจะให้จิตมันดิ่งลงไปได้อีก หรือว่าเข้าใจเองว่ายิ่งดิ่งไปมากเท่าไรมันยิ่งมีความสงบขนาดนั้น

ไอ้กรณีนี้มันเหมือนกับกรณีที่เราเคยบอกไง เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิมา อยู่กับหลวงตามา หลวงตาท่านสอนอานาปานสติ สอนใช้ปัญญา แต่พอเรามาอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะบอกว่า “ไอ้หงบ กูไม่เชื่อมึงหรอก มึงต้องพุทโธอย่างเดียว”

แล้วท่านก็บอกว่า เอ็งพุทโธมากๆ ขนาดไหนนะ มันจะพุทโธได้ ๓-๔ ชั่วโมงจะได้สมาธิ ๑ นาที ถ้าเอ็งพุทโธ ๒๐ ชั่วโมง เอ็งได้ ๒ นาที ถ้าเอ็งพุทโธ ๕๐ ชั่วโมง เอ็งจะได้ ๕ นาที

กําหนดพุทโธได้มากน้อยขนาดไหน เราฟังไว้ เราก็จะพิสูจน์ นิสัยเรานะ ครูบาอาจารย์จะสอนอะไร เราฟัง สาธุ แล้วเราจะต้องมาตรวจสอบ มาทําว่ามันจริงไม่จริง เราก็มากําหนดพุทโธแบบที่หลวงปู่เจี๊ยะสอน

หลวงปู่เจี๊ยะสอนพุทโธนะ แต่เราบวชใหม่ๆ เรายังภาวนาไม่เป็น เราก็พุทโธตั้งแต่พรรษาแรก แต่มันยังไม่ชํานาญ แล้วพอไปใช้ปัญญาอบรมสมาธิแล้วมันไปได้ไกลดีกว่า มันเลยเป็นทางถนัดของตัว ตัวเองก็เลยภาวนาก้าวหน้าไป แต่พอมาเจอหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านบอกว่าให้กําหนดพุทโธ เราก็กลับมาทบทวน ทดสอบกับหลวงปู่เจี๊ยะ เพราะนั่งภาวนาด้วยกัน

หลวงปู่เจี๊ยะ ตอนสร้างวัดใหม่ๆ ท่านนั่งภาวนากับเราทุกคืน ทําวัตรเสร็จก็นั่งภาวนากัน นั่งตรงหน้ากันอย่างนี้ แล้วเรานั่งอย่างไร ท่านก็จะตรวจสอบเรา บอก “ไอ้หงบ มันเป็นอย่างนั้น ไอ้หงบ มันเป็นอย่างนี้” เราโดนจี้ทุกคืนเลย

ฉะนั้น ท่านทําอย่างไร เราก็จะพิสูจน์กับท่าน พุทโธๆๆ เราพุทโธเป็นเดือนเลย เราไม่เอาสมาธิ ไม่เอาสมาธิเพราะว่าจะพิสูจน์กัน ฉะนั้น พอเวลามันจะเป็น ที่ว่าวูบ โอ้โฮ! มันวูบลงนะ พุทโธๆๆ ไปเถอะ เอ็งพุทโธไป แต่จิตกูจะลง กูไม่เกี่ยวกับมึง มันควงไปเต็มที่เลย

เราคงพูดบ่อยมั้ง ไอ้พวกนี้มันเลยบอกว่า ผมก็เข้าใจว่าถ้ามันดิ่งเยอะๆ แล้วมันจะได้เป็นอย่างนั้น

ไอ้ดิ่งเยอะดิ่งน้อยมันไม่สําคัญ ไอ้เพียงแต่เราจะโม้ เราจะโม้ว่ากูเคยเป็นไง แล้วพอใครฟังไปแล้วคิดว่าประตูมันจะมีประตูเดียวไง มีช่องทางเดียวไง ถ้าลงสมาธิต้องดิ่งอย่างนี้ ถ้าไม่ดิ่งอย่างนี้ ไอ้หงบมันไม่ยอมรับ ถ้าไม่ดิ่งอย่างนี้ ไอ้หงบมันไม่ยอมรับ

นี่ชื่อสงบนะเว้ย สาธุ ไม่ใช่ชื่อหลวงปู่เจี๊ยะ

ถ้าหลวงปู่เจี๊ยะท่านยืนกระต่ายขาเดียวเลย ถ้าไม่อย่างนี้ท่านไม่รับ หลวงปู่เจี๊ยะนี่ไม่ได้เลย ถ้ามึงไม่ทําตามกูนี่ไม่ใช่ ต้องทําตามกูอย่างเดียว เราอยู่กับหลวงปู่มา เรารู้

แต่นี่ไม่ใช่ นี่ชื่อสงบ ไม่ใช่ชื่อหลวงปู่เจี๊ยะ ไม่ใช่ พอชื่อว่าสงบปั๊บ เปิดกว้าง อานาปานสติก็ได้ พุทโธก็ได้ ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ ใครทําสิ่งใดตรงจริตนิสัย ทําอย่างไรก็ได้ ขอให้ได้สมาธิมาเถิด จะภาวนาอย่างไรก็ได้ ถ้าเอ็งมีความชํานาญ เอ็งทําได้แล้วทําไปเลย แล้วถ้าเป็นสมาธิมามันก็เป็นสมาธิของเอ็งนั่นแหละ มันจะเป็นสมาธิของใคร แต่เราเปิดกว้างไง เพราะมันชื่อสงบ

ฉะนั้นบอกว่า เพราะคําถามมันเขียนมาแล้วมันขําไง แสดงว่าฟังบ่อยแล้วกลัวผิด เลยบอกว่า ผมเข้าใจว่าถ้ามันดิ่งลงแล้ว ถ้ามันดิ่ง ยิ่งดิ่งเท่าไรยิ่งได้มากเท่านั้น

กรณีนี้เป็นกรณีหลวงตา หลวงตาเวลาท่านสอน ท่านพูดนะ แต่คนอื่นฟังแล้วไม่เข้าใจ เราฟังเข้าใจ ท่านบอกว่าท่านปฏิบัติใหม่ๆ เหมือนกัน ท่านกําหนดพุทโธๆ จิตมันจะรวมลง มันจะเห็นของจิตเราส่งออกเหมือนไฟพะเนียง ไฟพะเนียงมันจะส่งออก มันจะเหมือนไฟแตก ท่านก็อยากรู้ ท่านก็ตามไฟนั้นไป

ท่านบอกว่า ตามไฟไปเท่าไรไม่มีวันจบ มันไปอยู่อย่างนั้นน่ะ มันไปอยู่อย่างนั้นน่ะ มันไป เหมือนกับดิ่ง เหมือนกับพุทโธ มันไปอยู่อย่างนั้นน่ะ มันไม่จบสักที

กําหนดดูไฟพะเนียงมันจะไปไกลแค่ไหนไง ตามไฟพะเนียงไป ไฟพะเนียงมันก็ไปเรื่อย ไปไม่มีวันจบ จนสุดท้ายท่านได้สติ อ้าว! ไฟพะเนียง เอ็งจะไปไหนเอ็งก็ไปนะ ข้าจะกลับมาพุทโธแล้วล่ะ พอกลับมาพุทโธ ไฟพะเนียงก็จบ

มันไปไม่จบหรอก ไอ้ดิ่งก็เหมือนกัน ดิ่งขนาดไหน แต่มันเป็นวาสนาของคน เวลาของเราดิ่งลงไป ดิ่งๆๆ วืด พอวืดไป สติ เราภาวนาเป็นแล้ว พอมันจะวืดไปขนาดไหน ใจเรานะ ปัญญามันทัน ถ้าปัญญาไม่ทันมันจะเด้งกลับเหมือนที่เขาว่านี่

พอมันจะวืดไป เรามีสติเราคุมใช่ไหม แล้วสติเรามันก็พูด พูดกับจิต “เชิญครับ เชิญดิ่งให้เต็มที่เลยครับ ผมจะตามดู” มันก็ดิ่งมาเต็มที่เลย มันไปของมันเรื่อยเลย แต่เราไม่หลงไปกับมันน่ะ มันดิ่งไปเต็มที่เลยนะ ดิ่งเลย แล้วก็ไปกึ๊ก! ไปที่สุดเลย ถึงอัปปนาเลย จบ สักแต่ว่า เงียบ แต่รู้อยู่ตลอดเวลา ไปลงอยู่นั่นหลายชั่วโมง

นี่ไง เราถึงพูดกับพระปราโมทย์ เขาบอกว่าอัปปนาสมาธิแล้วจะเกิดปัญญาเอง มันเป็นไปได้อย่างไร ลงอัปปนาสมาธิแล้วจะเกิดปัญญา ใครพูดวะ ขอเจอหน้าหน่อย ถ้าลงอัปปนาสมาธิแล้วจะเกิดปัญญา ใครพูด ขอเจอหน้าหน่อย แล้วลองคุยกัน

ลงไปปั๊บ หลายชั่วโมงเลย แล้วก็คลายออกมา สาธุ หลวงปู่เจี๊ยะพูดถูก มันพิสูจน์เลยนะ สาธุ หลวงปู่เจี๊ยะพูดถูก แต่มันก็เป็นแขนงหนึ่งของการปฏิบัติ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ พระพุทธเจ้าบัญญัติไว้ กรรมฐาน ๔๐ ห้อง การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ

เราเคารพบูชาหลวงปู่เจี๊ยะ เราเคารพบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเคารพบูชาหลวงตา เราเคารพบูชาครูบาอาจารย์ของเราที่ท่านเป็นธรรม องค์ไหนเป็นธรรม เราเคารพบูชา แต่องค์ไหนเป็นธรรมแล้วปัญญากว้างขวางคับแคบ มันอยู่ที่อํานาจวาสนาของแต่ละองค์

องค์หลวงปู่มั่นท่านมีปัญญากว้างขวาง ท่านสามารถรื้อค้นลูกศิษย์ลูกหาได้มาก หลวงปู่แหวนท่านก็มีอํานาจวาสนาของท่าน ท่านได้สร้างเราสู้ๆ ของท่าน หลวงปู่ขาวท่านก็มีอํานาจวาสนาของท่าน อํานาจวาสนาของครูบาอาจารย์แต่ละองค์ไม่เหมือนกัน มาถึงหลวงตาเรา หลวงตาท่านมีอํานาจวาสนาของท่าน ท่านสอนลูกศิษย์ลูกหาได้มหาศาล แต่หลวงปู่เจี๊ยะท่านบอกว่าท่านต้องการพุทโธ เพราะท่านต้องการให้ทําเหมือนท่าน

อํานาจวาสนาของครูบาอาจารย์ไม่เหมือนกัน แต่เราเคารพ เราเคารพนะ แล้วเคารพแล้วเราก็บอกว่า ครูบาอาจารย์ที่กว้างขวาง หรือครูบาอาจารย์พอประมาณ หรือครูบาอาจารย์ที่มีปัญญาตรงนี้ แต่ท่านก็ภาวนาของท่านได้ คือท่านภาวนาของท่านจนบรรลุธรรม เราเคารพครูบาอาจารย์ที่มีธรรม มีคุณธรรม เพียงแต่ว่ามันมีกว้างแคบต่างกันด้วยอํานาจวาสนา

ฉะนั้น ไอ้ที่วืดๆ ดิ่งลงขนาดไหนนะ ดิ่งนี้มันเป็นอาการ คําว่า “อาการ” อาการหนักอาการเบาแตกต่างกัน อาการหนักต้องเข้าไอซียู อาการเบาทายาแดงก็หาย อาการก็คืออาการ มันไม่ใช่สมาธิ

บางคนไม่มีอาการเลย เขาก็เป็นปกติมาตลอด มันไม่จําเป็นไง มันไม่จําเป็น มันไม่จําเป็นว่าต้องมี แต่เวลาคนที่เขามี เขามีอย่างนั้น ครูบาอาจารย์ก็ต้องแก้ไขตามนั้น เพราะมันเป็นอย่างนั้น มันเป็นจริตอย่างนั้น ต้องแก้ตามนั้น คนไม่มี บอกให้มี ก็ไม่ใช่ คนมี บอกให้ไม่มี ก็ไม่ใช่ คนมีอย่างนั้นต้องเป็นอย่างนั้น

นี่ไง หลวงตาท่านบอกว่า ถ้าจิตมันคึกคะนอง มันต้องมีครูบาอาจารย์ตามทัน ถ้าจิตมันคึกคะนอง ไม่มีครูบาอาจารย์ตามทัน ใครจะแก้จิตประเภทนั้น

จิตที่ราบเรียบ ครูบาอาจารย์พอสมควรก็แก้จิตอย่างนั้นได้ แต่จิตที่มันคึกคะนอง คึกคะนองนี่มันไปหมดเลย มันรู้มันเห็น จะเป็นสมาธิหนึ่ง โอ๋ย! มันต้องไปตรวจโลกธาตุกลับมาถึงเป็นสมาธิ ถ้าไม่ได้ไปตรวจโลกธาตุมามันไม่เป็นสมาธินะ จิตอย่างนั้นก็มี

แต่เราไม่ต้องทุกข์ขนาดนั้นหรอก ไม่ต้องไปตรวจโลกธาตุหรอก ตรวจหัวใจเราก็พอ ไม่ต้องไปรับรู้ทั่วโลกหรอก แค่รับรู้หัวใจนี้ ขอให้สงบก็พอแล้ว

อันนี้มันเป็นจริตนิสัยไง ถ้าครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติเป็นท่านจะรู้อย่างนี้ ท่านจะเข้าใจอย่างนี้ แล้วมันจะไม่เป็นปัญหาไปเลย

แต่ถ้าเป็นวิทยาศาสตร์ เป็นเรื่องโลก เป็นพวกโยม เถียงกันตายเลย ถ้าไม่มีคุณสมบัติอย่างนี้เป็นสมาธิไม่ได้ ตายแล้ว เถียงกันอยู่นั่นล่ะ ไม่มีวันจบหรอก

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์นะ ไร้สาระ เอ็งจะมาแนวทางไหนก็แล้วแต่ แต่เป็นสมาธิหรือเปล่าเท่านั้นเอง ถ้าเป็นนี่จบ ถ้าเอ็งเป็นสมาธิก็คือสมาธิ แล้วถ้ายกขึ้นปัญญานะ มันเป็นโลกุตตรปัญญาหรือโลกียะล่ะ ถ้าโลกียะก็ปัญญาที่เอ็งตรึกกันอยู่นี่ไง

แต่ถ้าเป็นโลกุตตระนะ โอ้โฮ! เอ็งจะมหัศจรรย์ เอ็งจะมหัศจรรย์เลย เพราะมันจะเป็นโลกุตตรปัญญา ปัญญาเหนือโลก ปัญญาจะเอาจิตเอ็งพ้น แล้วในตําราไม่มี ไม่มีใครบอกได้ ไม่มี ถ้าเป็นจริง มันเป็นจริงขึ้นมา

นี่พูดถึงสมาธิไง ถ้ามันดิ่งลง มันดิ่งลงขนาดไหน ดิ่งลงมากดิ่งลงน้อยนั่นอีกเรื่องหนึ่ง เรากําหนดพุทโธ กลับไปที่พุทโธ เพราะคําบริกรรมมันเป็นที่เกาะของจิต จิตนี้ถ้ามันมีสิ่งใดแล้ว ถ้ามันเกาะไว้ที่นี่มันจะดีมากเลย ถ้าเราพุทโธ เราก็พุทโธไว้ ถ้าอานาปานสติ เราก็อานาปานสติไว้ เพราะคําบริกรรมสําคัญมาก คําบริกรรมมันเหมือนกับจิตที่เป็นๆ มันสามารถจับต้องได้

ถ้าไม่มีคําบริกรรม เหมือนคนตาย จิตมันตายแล้ว มันเป็นสมาธิไม่ได้หรอก จิตมันตายแล้ว มันก็ลงอยู่อารมณ์อย่างนั้นน่ะ มันไปไหนไม่รอดหรอก แต่ถ้ามันมีคําบริกรรม มันมีอานาปานสติ แสดงว่าคนเป็นใช่ไหม

คนเป็นมันทํางานอยู่ใช่ไหม คนเป็นมีสติปัญญาใช่ไหม คนตายก็อยู่ในโลงไง ไม่กําหนดอะไรเลย ไม่ทําอะไรเลย แล้วก็บอกว่าเป็นธรรมๆ ไร้สาระ แต่นี้เพียงแต่ว่าความเชื่อของโลกเขาเชื่อกันอย่างนั้นน่ะ เขาเชื่อเพราะอะไร ก็มันสบาย ทําไมจะไม่สบาย ไม่ทําอะไรเลย มันไม่ต้องทําอะไร ทําไมไม่สบายล่ะ เรากําหนดพุทโธกันเกือบตาย กําหนดรวมลงเกือบตาย มันไม่ทําอะไรเลย มันบอกมันสบาย

ก็สบายสิ ก็คนไม่ทําอะไร อ้าว! คนไม่ทําอะไร ทําไมจะไม่สบาย มันต้องสบายอยู่แล้ว แล้วเอ็งได้อะไรล่ะ ก็ได้สบายไง ปฏิบัติแล้วต้องมีความสบายไง ไอ้พวกเอ็งพวกทุกข์ยาก ทําอะไรเหนื่อยตายห่า กูนี่สบาย

แต่มันเป็นสิ่งมีชีวิต จิตนี้มีชีวิต จิตที่มีสมาธิมันต้องมีหลักฐานอย่างนี้ ไอ้นั่นมันคนตายแล้ว หลวงตาบอกโง่อย่างกับหมาตาย หมามันตายไปแล้ว มันยังโง่กว่าด้วย แต่มันบอกมันเป็นนักปฏิบัติ...เออ! อันนี้เรื่องของเขานะ บอกว่าจะไม่พูดเสียดสีใคร

“๒. หรือว่าผมไม่ต้องไปสนใจการดิ่งลง เพราะมันดิ่ง มันจะกลับมาดูลมหายใจให้มันรู้อย่างเดียว”

ใช่ ให้มันรู้อยู่อย่างเดียว อาการดิ่ง เขาเรียกว่ามันเป็นอาการ มันเป็นผลตอบสนอง มันเป็นการให้เห็นว่าจิตมันจะลงสมาธิ มันจะลง เห็นไหม แต่มันไม่ลง

ถ้ามันลง มันลงไปแล้วจบ อาการมันหายไป มันเป็นสมาธิ ถ้ามันยังไม่ลง มันอยู่ที่อาการ อยู่ที่ความรู้สึกนั้น ความรู้สึกนั้นจะเข้าสู่สมาธิ แต่เข้าไม่ได้

ตรงนี้สําคัญมากเลย จะเข้าจะออก ชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าการออก อันนี้หลวงปู่เจี๊ยะพูดอย่างนี้เลย เพราะหลวงปู่เจี๊ยะท่านชํานาญของท่าน ชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าและการออก ต้องชํานาญนะ

หลวงตาท่านเป็นห่วงมาก ถ้าเข้าสมาธิแล้วอย่าไปดึงมันออกมานะ ถ้าดึงออกมาแล้วมันจะเข้ายาก เวลาเข้าไปแล้วนะ มันเข้าไปสงบเลย มันไม่รับรู้เลย ให้อยู่อย่างนั้น ให้มันคลายตัวออกมา แล้วคอยรักษามันไว้ การเข้าและการออก

เวลาพูดนะ “โอ๋ย! มีเข้ามีออกด้วยหรือ สมาธินี่ อู๋ย! มันเป็นอย่างนั้นหรือ”

เอ็งทําดู เดี๋ยวเอ็งก็รู้ ถ้าเอ็งรู้ เอ็งคุยกับกูรู้เรื่อง ถ้าเอ็งไม่รู้ คุยกันไม่รู้เรื่อง เอ็งทําไป เดี๋ยวเอ็งก็รู้ แล้วถ้ารู้แล้วนะ มันเป็นสากล ใครจะประพฤติปฏิบัติทางไหนก็แล้วแต่ ถ้ามันผลเหมือนกันก็คือเหมือนกัน มึงจะไปหาอาจารย์ไหนก็แล้วแต่ ถ้ามันเป็นสมาธิก็สมาธิอันเดียวกันนี่ เอ็งจะทํางานอะไรก็แล้วแต่ ควักเงินออกมาสิ เงินเหมือนกันหมด อาชีพมึงอะไรก็แล้วแต่ มึงควักเงินออกมาสิ

เงินก็คือเงิน เรื่องของใจก็เรื่องของใจ สมาธิก็คือสมาธิ มันต่างกันตรงไหนวะ เพียงแต่มึงไม่มีสมาธิเท่านั้นน่ะ มึงควักมามึงเป็นแบงก์กงเต๊ก มึงควักมาเป็นสตางค์ กูควักมาเป็นเงินทุกทีเลย มึงควักมาเป็นกระดาษ อะไรก็ไม่รู้ มึงสมมุติกันเอง แต่ของกูควักมามันใช้หนี้ได้ตามกฎหมายนะมึง เออ! แต่ของเอ็งใช้ได้หรือเปล่าไม่รู้ เดี๋ยวตํารวจจับ ของกูควักมาใช้หนี้ได้ตามกฎหมายเลยล่ะ ของจริงมันเป็นแบบนี้

ฉะนั้นว่า ไม่ต้องดิ่งตามมันไป ให้อยู่กับพุทโธ นี่ไง หลวงปู่มั่นสั่งไว้เลย อยู่กับพุทโธ อยู่กับผู้รู้จะไม่เสีย มันจะไม่เสีย ปฏิบัติไปอย่างนี้

นี่พูดถึงเขาถามเรื่องสมาธิเนาะ ค่อยๆ ทําไป พูดนี้พูดให้กําลังใจมากนะ พูดให้กําลังใจ พูดเพื่อสังคมกรรมฐานเรา ใครจะว่าอย่างไร ช่างเขาเถอะ เราปฏิบัติกันเพื่อเอาคุณงามความดี ลงทุนลงแรง นํ้าพักนํ้าแรงเพื่อหัวใจของเรา ใครเขาจะสะดวกสบาย เขาจะไปเที่ยวโลกพระจันทร์ก็เชิญตามสบายไปเถอะ จบ

ถาม : เรื่อง “กราบอาราธนา”

ขอให้พระสงบอยู่ด้วยความแข็งแรงเพื่อเป็นแบบอย่างของวัดป่ากรรมฐาน

ตอบ : เออ! กูรู้แล้ว สิ่งที่เอ็งเขียนมา เราจะบอกว่า ถ้าคนที่มันมีหลักในใจ เห็นแล้วมันก็จะเข้าใจว่าอะไรผิดอะไรถูก มันก็เป็นสิ่งที่ว่าเป็นคุณธรรม

แต่ถ้าพูดถึงคนที่เขาไม่มีหลักใจเลย เขาเห็นพวกเราทําเขาว่าอัตตกิลมถานุโยค หนึ่ง...สอง อวด อยากอวดดี อยากจะอยู่เหนือคนอื่น อันนั้นเป็นความคิดของเขา เป็นความคิดของเขา เราจะบอกว่า คนที่เขาเห็นแล้วเขาขัดหูขัดตาก็เยอะ

อย่าว่าแต่เอ็งเห็นนะ เพราะเขาเห็นไง เขาเขียนมาเขาบอกว่า เขาเห็นว่าหลวงพ่อทําตัวเป็นแบบอย่างที่ดี ควรจะอยู่เพื่อเป็นหลักของกรรมฐาน ถ้าคนที่เขามีความเห็นที่ดีเขาก็คิดอย่างนี้

ไอ้คนที่เห็นไม่ดีก็บอก โอ้โฮ! หลวงพ่อ ไอ้หงบนี่มันชอบอวด

เราปฏิบัติใหม่ๆ เขาบอกไอ้หงบมันชอบเอาปักธงนําหน้า คือว่าปักธง โชว์ธง เรือธงไง อวดอยู่ตลอดเวลา

โดยนิสัยนะ โดยนิสัยเกลียดเรื่องนี้ที่สุด เกลียดเรื่องการเอารัดเอาเปรียบ เกลียดเรื่องการทําลายกัน เกลียดเรื่องโกหก เกลียดที่สุดเลย ของที่เกลียดที่สุดมันจะทําไหม เกลียดเรื่องนี้มากแต่ไหนแต่ไรเป็นนิสัย เกลียดเรื่องนี้มาก แล้วเกลียดเรื่องนี้ จะทําเสียเอง มันเป็นไปได้อย่างไร

แต่ที่ทําอย่างนี้ไม่ได้อวด มันเป็นเรื่องปกติ เขาเรียกว่าเป็นเรื่องธรรมดาของเรา คือใจรัก เพราะใจรักนี่แหละถึงไม่ได้อยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ เพราะอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ ท่านจะให้ทําแต่ช่าง งานช่าง ไอ้เราจะทําข้อวัตร พอถึงเวลาทําข้อวัตร บอกนี่ก็ข้อวัตร งานช่างนี่ข้อวัตร

โอ๋ย! สะอึกเลย จะกวาดวัด ท่านก็บอกว่าทํางานช่างนี่

ทีนี้เราก็มาคิดว่าเรารักข้อวัตร เรารักข้อวัตร เราถึงจะต้องออกมาเอง แล้วเราก็มาอยู่ของเราเอง

ฉะนั้นที่ว่าเขาพูดมานี่ นั่นอีกเรื่องหนึ่ง

นี้จะพูดบอกว่า ถ้าคนมีหลัก คือเคยรู้จักมา เคยเห็นครูบาอาจารย์ท่านทํามาก็บอกว่า เออ! ไอ้หงบมันมีแววเนาะ มันทําถูก แต่ถ้าคนที่เขาเกลียดขี้หน้าเขาบอกว่า อวดเนื้ออวดตัว อยากดังอยากใหญ่ มีคนพูดอย่างนี้เยอะ

แล้วเราก็พูด เราพูดให้พระฟังทุกวันเวลาฉันนํ้าร้อน บอกว่าเขาด่าทั่วประเทศไทย เขาด่ากูทั่วประเทศไทย ต้องการให้พระมันไม่เหิมเกริม ถ้าพระหลงตัวเองก็คิดว่าตัวเองดีเด่นไปทั่ว

เราไปฉันนํ้าร้อนกับพระจะพูดคํานี้ประจํา เขาด่ากูทั่วประเทศไทย เขาด่ากูทั่วประเทศไทย ให้เห็นว่าพวกเราไม่มีค่าไง พระสงบไม่มีค่าหรอก คํานี้พูดประจํานะ จะไปอุทัยฯ จะไปไหนก็แล้วแต่ เวลาฉันนํ้าร้อนกับพระจะพูดอย่างนี้ เพราะว่าไม่ให้พระเหลิง

ชื่อกูนี่เขาด่า เขายังด่ากูเลย มึงจะเอาชื่อกูไปอ้าง ไม่มีประโยชน์หรอก เขาด่ากูทั่วประเทศไทย แล้วมึงจะเอากูไปอ้าง มึงก็โดนด่าด้วยน่ะสิ เราคิดของเราอยู่อย่างนี้ตลอดเวลา จริงๆ นะ คิดอย่างนี้ตลอดเวลา แล้วจะไปไหนก็แล้วแต่ จะระวังตัวตลอดเวลา

เราอยู่กับหลวงตาตอนที่ท่านเข้มข้น ท่านบอกท่านไปไหนก็แล้วแต่ คนที่รู้จักท่านก็จะอํานวยความสะดวก ท่านบอกท่านไม่เอา ไม่เอาเพราะอะไร เพราะจะอํานวยความสะดวก เราได้ความสะดวก แต่พอเราได้ความสะดวกแล้ว ไอ้คนที่เขาเข้าคิวอยู่นั่นน่ะ พ้นจากนั้นไป เขาก็ไม่พอใจ ไม่มีใครพอใจหรอกที่เขาเข้าคิวกันอยู่ แล้วเราไปแซงคิวเขา ไม่มีใครพอใจหรอก แต่ลูกศิษย์ลูกหามันก็อยากจะอํานวยความสะดวกให้ แต่พอได้ความสะดวกนั้นแล้ว ไอ้คนที่ยืนรออยู่นั่นมันต้องมีความคิดในใจ

นี่หลวงตาพูดประจําตอนเราอยู่กับท่านใหม่ๆ ท่านจะไม่ลัดคิว ท่านจะไม่เอาเปรียบใคร หลวงตาตอนสมัยที่ท่านเข้มข้นนะ แล้วเราพอไปอยู่อย่างนั้นปั๊บ มันก็ดูดดื่มไง มันก็แบบว่า อืม! นิสัยตรงกัน คือตามเนื้อผ้า ตามความเป็นจริง

แต่ตอนนี้ในสังคมเขาเห็นไม่ได้ เขาก็ว่า เออ! ไอ้หงบมันทําดี นั่นก็ความคิดเอ็ง ไอ้คนที่เขาเห็นว่าอยากอวดดี เขาก็ด่ากันทั่วโลก

เขาจะชม เขาจะด่า โลกธรรม ๘ โมฆบุรุษตายเพราะลาภ ตายเพราะลาภสักการะ ตายเพราะอยากให้เขาสรรเสริญ นั่นน่ะเป็นที่ตายของโมฆบุรุษ คนที่ขาดสติ อยากจะให้เขายกย่องสรรเสริญ ไอ้คนนั้นน่ะตายไปแล้วครึ่งตัว

ไอ้คนที่มีสติสัมปชัญญะ ไอ้เรื่องการยกย่องสรรเสริญมันเรื่องไร้สาระ มันจะดูแลรักษาชีวิตได้ มันเลยไม่ตาย เอวัง

เราขายวัฒนธรรมกัน ขายแหล่งท่องเที่ยว
เขาไปดูวัฒนธรรมที่แตกต่าง
ไปมองดูแล้วทุกวัฒนธรรมก็สอนให้เป็นคนดี
แต่คนดีก็คนดีประจําโลก
แต่ถ้าเป็นรัตนตรัย ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ
เราจะเหนือโลก เราสิ้นกิเลส
มันไม่ใช่คนดีอยู่ในสังคมตกอยู่กับโลกนี้ไง

๓

วัฒนธรรม

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๘ พฤษภาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ไตรสรณคมน์”

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพอย่างสูง ผมมีข้อสงสัยเกี่ยวกับเรื่องไตรสรณคมน์ดังนี้ครับ

๑. ชาวพุทธทุกคนไม่ควรเคารพนับถือผีสางเทวดานางไม้ใดๆ ใช่ไหมครับ แต่สําหรับชาวพุทธที่มีเชื้อสายจีนมีการกราบไหว้บรรพบุรุษในวันสารทจีน ไหว้เจ้าในวันตรุษจีน ไหว้ตี่จู้เอี๊ยะ ไหว้เทพเจ้าโชคลาภ ไหว้เทพเจ้าดวงชะตา หรือไหว้เทพเจ้าต่างๆ ในเทศกาลอื่นๆ อีกมากมาย

เวลาเดินทางเข้าหมู่บ้านเจอศาลพระพรหม พ่อแม่ก็สอนให้ยกมือไหว้ หรือแม้แต่ศาลพระภูมิก็ตาม พ่อแม่สอนว่าเมื่อไหว้แล้วเจ้าหรือเทวดาหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลายจะได้คุ้มครอง

ผมเองมีความสงสัยว่าการกระทําเหล่านี้ถือว่าขาดจากไตรสรณคมน์หรือเปล่าครับ เพราะการกระทําบางอย่างที่กล่าวมานั้นมันกลายเป็นกิจวัตรไปแล้ว นั่นคงเป็นเพราะความกลัวต่างๆ นาๆ ที่ฝังรากหยั่งลึกในใจมาช้านานครับ ผมเชื่อว่า มีชาวพุทธมากมายที่ไหว้ทั้งพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ และทั้งพระพรหมหรือเทพเจ้าต่างๆ แม้แต่ศาลพระภูมิเจ้าที่ก็ตาม

ขออาจารย์เมตตาชี้แนะทางสว่างด้วยครับ

๒. ขออนุญาตกล่าวถึงบริษัทที่ได้เช่าบ้านและพื้นที่ว่างทําธุรกิจมานานหลายปีแล้ว ซึ่งในพื้นที่ว่างนั้นมีศาลพระภูมิเจ้าที่เป็นส่วนกลางที่ใครๆ ก็มักจะมากราบไหว้ทุกวันพระ มันเป็นธรรมเนียมของบริษัทที่ปฏิบัติมานานแล้ว คือจะมีการถวายข้าวพระพุทธที่หิ้งพระและจะถวายของเซ่นไหว้ศาลพระภูมิเจ้าที่

สิ่งเหล่านี้ส่วนตัวคิดว่า เรามาอาศัยอยู่ เราก็ควรจะกตัญญูเคารพกราบไหว้ศาลพระภูมิเจ้าที่ด้วย ผิดถูกอย่างไรขออาจารย์เมตตาชี้แนะด้วยครับ

๓. สําหรับที่บ้านเอง นอกเหนือจากหิ้งพระแล้วก็มีหิ้งพระพิฆเนศ หิ้งรักยมและตายายอีก ซึ่งมีมานาน ๑๐ กว่าปีแล้ว ก่อนหน้านั้นยังไม่เข้าใจอะไรมากนัก ก็เหมือนๆ กับหลายๆ คนที่ต้องการแบ็กอัพที่พึ่งพิง และเข้าใจผิดคิดว่ายิ่งมีที่พึ่งมากก็ยิ่งดี จนเลอะเทอะไปหมด

แต่พอมาปฏิบัติภาวนาก็เริ่มเข้าใจอะไรๆ มากขึ้น สิ่งสําคัญที่สุดที่ต้องพึ่งคือตนเองและคําสอนของพ่อแม่ครูอาจารย์ มันคงไม่ง่ายที่จะย้ายหิ้งออกจากบ้านเพราะภรรยาไม่เข้าใจและคงไม่ยอมแน่ครับ

ถ้าเป็นเช่นนี้ บ้านผมมีหิ้งเหล่านี้ แต่ผมไม่กราบไหว้ จะถือว่ายังขาดจากไตรสรณคมน์ไหมครับ ผมเองไม่แน่ใจจริงๆ เลยครับ จึงต้องกราบเรียนถามขอคําชี้แจงจากพระอาจารย์ด้วยครับ สุดท้ายนี้ผมเชื่อว่าชาวพุทธหลายคนก็ยังคงมีปัญหาคล้ายๆ กันนี้ กราบขอเมตตาจากพระอาจารย์ด้วยครับ

ตอบ : เขาถามมาเนาะ ไตรสรณคมน์ วันนั้นเขาถามเรื่องไตรสรณคมน์มา พอพูดเรื่องไตรสรณคมน์ไป มันก็เป็นไตรสรณคมน์กลับมาอีก ขนาดวันนั้นพูดไม่มากแล้วนะ พูดพอเป็นพื้นฐาน เพราะว่ามันลงรายละเอียดไม่ได้ ลงรายละเอียดไม่ได้ เพราะว่าเราบวชใหม่ๆ สมัยรัฐบาลชวนสมัยแรก ชวนเขาเป็นคนดีนะ ชวน หลีกภัย เป็นนายก แล้วเขาให้สัมภาษณ์ ธรรมดาพอใครเป็นรัฐบาลหรือเป็นสังฆราชครั้งแรกจะเหมือนกับให้นโยบาย คือมีความรู้สึกนึกคิดอะไรที่ว่าตัวเองมีอุดมการณ์ก็จะพูดอย่างนั้น

เวลาสมเด็จพระสังฆราช สมเด็จพระญาณสังวรท่านขึ้นมาเป็นสังฆราชก็เหมือนกัน ท่านบอกเลยว่า พระกลุ่มใดที่ปฏิบัติถูกต้อง กลุ่มใดที่เป็นเสี้ยนหนาม ท่านบอกว่าท่านมีเป้าหมายจะจัดการ แต่พอไปทําจริงๆ แล้ว พอท่านไปดําเนินการปั๊บ มันก็ไปเจออิทธิพล เจออะไรปั๊บ สมเด็จพระสังฆราชท่านก็เลยบอกว่า ท่านได้พูดแล้ว แต่สังคมหรือว่าอิทธิพลในสังคมนั้นมันแรง

ชวน หลีกภัย ตอนเป็นรัฐบาลครั้งแรกบอกว่า กรมการศาสนาจะต้องไม่อนุญาตให้วัดใดๆ ในทั่วประเทศไทยนี้สร้างรูปเคารพนอกจากพระพุทธเจ้า

เราจําแม่นเลยล่ะ เพราะอะไร อันนี้มันเป็นอุดมการณ์ของเราเหมือนกัน มันเห็นแล้วมันขัดตา วัดทั่วไปมันมีรูปเจ้าพ่อเจ้าแม่อะไร

ชวน หลีกภัย ตอนเป็นนายกครั้งแรก เขาเป็นสองหน หนแรกขึ้นมาเขาพูดเลย เขาบอกว่า ในเมื่อเขาเคยเห็นมาว่ามันถูกมันผิด เขาก็มีปัญญาเหมือนกัน แล้วพอเขาเป็นนายก เขาขึ้นมาเป็นนายกครั้งแรกเขาบอกว่ากรมการศาสนามีหน้าที่ ตอนนั้นยังเป็นกรมการศาสนาอยู่ วัดทั่วประเทศไทยไม่ควรสร้างรูปเคารพนอกจากพระพุทธเจ้า พระพุทธรูปนี่ นอกนั้นถ้ามันสร้างไปแล้วมันขาดจากไตรสรณคมน์ โดยทฤษฎี โดยคําสอนเป็นอย่างนั้นเลย

วัดใดก็แล้วแต่ในประเทศไทย ในเถรวาท ไม่ควรสร้างรูปเคารพเว้นจากพระพุทธเจ้า ถ้าสร้างไปถือว่าขาดจากไตรสรณคมน์ ชวนพูดอย่างนี้เลยนะ เราฟังแล้ว แหม! ชื่นชมว่าชวนพูดถูก แต่ทําไม่ได้ พอสั่งงานไปแล้ว อิทธิพลน่ะ เพราะอะไร เพราะทําไปแล้วมันเป็นของเล็กน้อยไง บอกว่าเป็นของเล็กน้อย เป็นความเชื่อ เป็นความสบายใจ สร้างรูปเคารพเป็นความสบายใจ เป็นความเชื่อ มันไม่มีกฎหมาย มันไม่มีโทษประหารไง มันไม่เหมือนติดคุก โทษอาญา เออ! อย่างนั้นมันจะเป็นความผิด ไอ้นี่มันเป็นความเชื่อ เป็นความสบายใจของชาวบ้านเล็กๆ น้อยๆ แล้วจะจับติดคุกหรือ มันเป็นเรื่องความเชื่อ มันเป็นเรื่องความเชื่อนะ

ฉะนั้น เราเห็นเขาพูด เราว่า เออ! เขามีอุดมการณ์ที่ดี แต่เราก็รู้อยู่แล้วว่ามันยาก มันเป็นไปไม่ได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้เพราะความเชื่อ แล้วความเชื่อนี้พอเราไปพูดอะไรเข้า...อ้าว! มันเป็นความเชื่อนะ รัฐธรรมนูญคุ้มครองนะ ไม่ให้ดูถูกความเชื่อกัน นี่เป็นความเชื่อก็คือความเชื่อ

ฉะนั้น เวลาออกไปแล้วมันแบบว่าเป็นอุดมการณ์ แล้วเวลาแบบว่าผู้ที่ศรัทธาใหม่ก็มีความคิดอย่างนี้ ใครมีความคิดอะไรก็บอกว่าอันอื่นผิด ของฉันถูก แล้วพอเวลาถูกไปแล้ว มันถูกอะไรล่ะ ฉะนั้น มันไม่ถูก

ทีนี้ความเชื่อมันหลากหลาย พอมันหลากหลาย เรื่องไตรสรณคมน์ แต่ไตรสรณคมน์ เราก็ยังยืนยันอยู่ ต้องถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เท่านั้น ไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่ถือนอกจากพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แต่ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมาได้ นั่นคือศรัทธา อจลศรัทธา

แต่ในเมื่อเราอยู่ในสังคม ยิ่งสังคมสมัยนี้ ยิ่งปัจจุบัน ตอนนี้เครื่องรางของขลังขายดีมาก ขายดีมากๆ เพราะทัวร์จีนเข้ามานี่ซื้อหมด อะไรก็ได้ จีนนี่ซื้อหมดเลย เพราะประชากรเขาเยอะมาก แล้วเขามีสตางค์ ฉะนั้น วัดใดก็แล้วแต่ มันต้องเพื่อการท่องเที่ยว วัดก็เลยเป็นเหมือนศาลาข้างทางให้พวกท่องเที่ยวมาเที่ยวเท่านั้นน่ะ

แต่ถ้าเป็นวัดจริงๆ ขึ้นมามันก็บอกว่า ถ้าสมมุติอย่างเรา เราก็บอกว่าเราอยู่ในแหล่งท่องเที่ยว เราก็บอกว่าเราก็จะทําหลักการ เราจะอยู่ในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราจะอยู่เพื่อศาสนา

เขาบอกว่าเขาไล่ออกเลย เจ้าอาวาสองค์นี้ไล่ออกเลย เพราะอะไร เพราะว่าหมู่บ้านเขากําลังเจริญ นักท่องเที่ยวกําลังเข้ามา เงินทองกําลังสะพัด จะมาไตรสรณคมน์อยู่ จะมาขาวบริสุทธิ์อยู่ไง ชาวบ้านเขาอยากได้สตางค์ โดนไล่ออกเลยล่ะ

เจ้าอาวาสองค์ไหนเข้มๆ ไปอยู่ในที่ผลประโยชน์ เจ้าอาวาสอยู่ไม่ได้หรอก โดนไล่ออกเลย ประชาชนเดินขบวน ขัดความเจริญของหมู่บ้าน หมู่บ้านเขาจะเจริญ ไม่รู้ว่าชาวบ้านเป็นผู้นําหรือพระเป็นผู้นํา พระต้องเก็บบริขารออกจากวัดไปเลย แล้วเขาจะไปสร้างอะไรกันเพื่อแหล่งท่องเที่ยว เขาจะดึงคนขึ้นมาเพื่อผลประโยชน์กับหมู่บ้าน

อันนี้พูดถึงไตรสรณคมน์ ไตรสรณคมน์โดยอุดมการณ์ โดยหลัก สามเณรก่อนบวชต้องถือไตรสรณคมน์ แล้วพระมาทําอย่างนั้นซะเอง พระจะเป็นเณรได้อย่างไร เป็นเณรยังเป็นไม่ได้ จะเป็นพระได้อย่างไร ถ้าเป็นพระไม่ได้มันก็ขาดจากไตรสรณคมน์แน่นอน ขาดจากไตรสรณคมน์ ถือมงคลตื่นข่าว อันนี้มันก็เป็นความเชื่อ

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ ความจริงเวลาพระปฏิบัติแล้ว ทําสมาธิ จิตสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา พิจารณาสักกายทิฏฐิความเห็นผิด ความเห็นผิดในกายเรา พอพิจารณาถึงที่สุด เวลาสังโยชน์มันขาด สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส นั่นน่ะไม่ถือมงคลตื่นข่าวโดยข้อเท็จจริงเลย จิตดวงนั้นจะถือนอกจากพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ไม่ได้ ไม่เชื่อ ไม่เชื่อเลย เพราะไม่ลูบคลําในศีล

เพราะเขาไม่ลูบคลํา สีลัพพตปรามาส ไม่ลูบคลํา มันจริงจัง มันจริงจังเพราะอะไร มันจริงจังเพราะอยากได้สกิทาคามี อยากได้อนาคามี อยากสิ้นกิเลส ถ้ามันจริงจัง มันจริงจังที่นั่น แล้วมันจริงจังที่ไหนล่ะ

มันจริงจังในหัวใจของเขา หัวใจของเขาจะจริงจังมาก เขาจะอยู่ในวัดใด เขาจะอยู่ในกลุ่มชนใดนะ กลุ่มชนอย่างใดจะสะเปะสะปะ จะมีอุดมการณ์อย่างไร มันเรื่องของเขา แต่ใจดวงนั้นน่ะ ใจดวงที่พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม จนเห็นว่าขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา เราไม่ใช่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่ทุกข์ ทุกข์ไม่ใช่ขันธ์ ๕ อันนั้นน่ะ นี่ของจริง ถ้าของจริงอย่างนี้แล้ว เพราะมันไม่ลูบคลํา มันลูบคลําได้อย่างไร เพราะมันรู้จริง มันไม่ลูบคลํา ไม่ลูบคลําในศีล ไม่สีลัพพตปรามาส ไม่ลูบไม่คลํา มันจะเป็นความจริงของมัน แล้วความจริงอันนี้เป็นความจริงในใจด้วย ไม่พูดออกมาด้วย เป็นความจริง เป็นอุดมการณ์ในใจ ลึกๆ ในใจเลย แล้วผิดอีกไม่ได้ มันไม่ออกนอกลู่นอกทาง มันเป็นความจริง

แต่อย่างพวกเราปุถุชนมันก็อย่างนี้ ยังสะเปะสะปะกันอยู่อย่างนี้ ถ้ามันสะเปะสะปะอยู่นี่ แล้วสีลัพพตปรามาส แล้วบอกว่าไตรสรณคมน์

ทีนี้พูดถึงเรื่องไตรสรณคมน์ วันนั้นเราก็พูดแล้ว เราพูดเพื่อเป็นหลักเกณฑ์ เพราะวันนั้นเขาถามมาไง ถามเรื่องไตรสรณคมน์นี่แหละ แล้วเขาบอกว่าควรทําอย่างใดๆ

ก็บอกแล้ว ไม่พูดโดยรายละเอียด เพราะรายละเอียดมันเป็นความเชื่ออย่างนั้น เพราะว่า นี่คําถามข้อที่ ๑. ชาวพุทธทุกคนไม่ควรเคารพกราบไหว้ผีสางเทวดาใช่หรือไม่ครับ

เห็นไหม ก็รู้ๆ อยู่นี่ รู้ๆ อยู่นี่ แต่คนเราแบบว่าเพราะอะไร เพราะพุทธเข้ามาในเถรวาท เข้ามาในสุวรรณภูมิ มันมีพราหมณ์อยู่แล้ว พวกพราหมณ์ พุทธเข้าไปในเมืองจีน เขามีเต๋าอยู่แล้ว มันก็เป็นเซน พุทธเข้าไปในที่ไหน

เพราะเราจะบอกว่า วัฒนธรรมเดิมเขามีอยู่ ความเชื่อเดิมมีอยู่ ความเชื่อของเรา ความเชื่อเรื่องไสยศาสตร์ ความเชื่อเรื่องภูตผีปีศาจ โดยใจของคนมันมีของมันอยู่ ทีนี้พอศาสนาพุทธเข้าไป เขายังถือผีถือสางของเขาอยู่ เขาเคารพบูชาของเขาอยู่ เพราะเขาเคารพบูชาของเขาอยู่

แต่เวลาเขาถือพุทธแล้ว เขาบอกชาวพุทธทุกคนไม่ควรเคารพผีสางเทวดานางไม้ใดๆ ใช่ไหมครับ แต่สําหรับชาวพุทธเชื้อสายจีน

อันนี้มันเรื่องกตัญญูกตเวทีเนาะ เรื่องว่าการเคารพบรรพบุรุษในวันสารทจีน ในตรุษจีน ในเทพเจ้าโชคลาภ

อันนี้มันเป็นที่ว่า ถ้าพูดถึงลูกศิษย์กรรมฐาน ลูกศิษย์กรรมฐานที่เขาเข้มข้นของเขา เขาทําของเขาได้ เราเห็นอยู่ บางคนเขาทําได้ ทําได้คือเขาถือไตรสรณคมน์ เขาตักบาตร เขาทําบุญตักบาตรแล้วอุทิศส่วนกุศลให้ เขาทําของเขา นี่แขนงหนึ่ง

แต่ถ้าเป็นแบบอย่างให้ถูกต้องตามประเพณี เขาต้องไหว้ เวลาตรุษสารท เขาไหว้ของเขา ถ้าไหว้ของเขา ถ้าเขาทําของเขาก็เรื่องของเขา นี่พูดเรื่องของเขาใช่ไหม

เราจะบอกว่า เราจะไปขีดเส้นบรรทัดฐานว่าจะต้องอย่างนั้นๆๆ มันก็เป็นประเด็นขึ้นมาให้มีความขัดแย้งกัน

เหมือนกับที่เราพูดนี่ เหมือนกับที่คนเขียนถามมา บอกมันมีปัญหา ในเมื่อเราเข้าไปแล้ว ในเมื่อเขาเป็นวัฒนธรรม เป็นวัฒนธรรม เป็นความเชื่อ ถ้าความเชื่อ ยังทําเขาอยู่นะ เขาก็เป็นว่าเป็นชาวพุทธ แต่ชาวพุทธหนักเอียงไปทางใดล่ะ ชาวพุทธหนักไปทางใด

ถ้าเป็นคนเชื้อสายจีน ถ้าเป็นคนเชื้อสายอื่นล่ะ เขาก็นับถือพุทธเหมือนกัน แต่เขาบอกเขาเคารพของเขาเหมือนกัน เพราะอะไร เพราะอย่างอาหาร มันก็มีวัฒนธรรมของเขา แล้วพอใครได้ไปมันก็ไปดัดแปลง ดัดแปลงให้ถูกต้องของเขา ให้ตรงกับรสนิยม นี่พูดถึงว่า ถ้าชาวพุทธเชื้อสายจีน

ทีนี้เวลาเข้าหมู่บ้าน เขามีพระพรหม พ่อแม่ก็สอนให้ไหว้เพื่อให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์นั้นคุ้มครอง บางคําถามเขาบอกเป็นความกลัวใช่ไหม เพราะความกลัว เราถึงต้องมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์คุ้มครอง

แต่พระพุทธศาสนาสอนให้เราพึ่งตนเอง ให้มีสติ ไม่ให้ประมาท มันก็คุ้มครองเราด้วยธรรม ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เขามีคุณธรรมคุ้มครองของเขา เขาก็คุ้มครองของเขา แต่ถ้าไม่มีใครคุ้มครอง เขาก็หวังให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์คุ้มครอง

ให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์คุ้มครอง ให้ถือไตรสรณคมน์ เราจะบอกว่า โดยไตรสรณคมน์ เพราะว่าคําถามข้อแรกถูก ชาวพุทธทุกคนไม่ควรเคารพกราบไหว้ผีสางเทวดาใช่หรือไม่ครับ เห็นไหม คําถามนี้ แต่ถ้ามันเป็นชาวพุทธเชื้อสายจีนล่ะ เป็นชาวพุทธเชื้อสายสิ่งใดล่ะ

อันนั้นเป็นวัฒนธรรม ถ้าวัฒนธรรม เราเคารพกันด้วยวัฒนธรรมท้องถิ่น ถ้าเขามีวัฒนธรรมอย่างนั้น วัฒนธรรมของเขาเป็นความเชื่อของเขา ถ้าความเชื่อของเขา เราก็ยอมรับ คําว่า “ยอมรับ” คือว่าไม่ไปติเตียนไง ถ้าเราไม่ยอมรับ เราก็ต้องโต้แย้งกันด้วยเหตุผล พอโต้แย้งด้วยเหตุผล เรานี่พูดได้ แต่พ่อแม่ปู่ย่าตายายเราล่ะ เขาจะมีเหตุผล เขาจะฟังเหตุผลเหมือนเราไหม ถ้าพ่อแม่ปู่ย่าตายายเขาทํามาอย่างนั้น แล้วเราเป็นลูกเป็นหลาน ถ้าถึงครั้งถึงคราว ถ้ามันไม่หนักหนาสาหัสสากรรจ์ เพื่อความสมบูรณ์ในครอบครัวก็โอเค นี่พูดภาษาเรานะ

แต่ว่าถ้าเราจะเอาจริง เพราะคําถามข้อแรกว่าอย่างนั้น ทีนี้เป็นความจริงมันก็ต้องอยู่ที่อุดมการณ์ อยู่ที่ว่าจิตใจของคนสูงส่งแค่ไหน แล้วถ้าเราเป็นผู้นํา เราเป็นพ่อเป็นแม่แล้วก็อีกเรื่องหนึ่ง ถ้าเรายังเป็นลูกเป็นหลานอยู่ ยังมีผู้ใหญ่อยู่ เพื่อความสบายใจของท่าน เพื่อความดีของท่าน ฉะนั้น อันนี้มันก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง

ทีนี้เขาว่าเขาสงสัย เขาบอกเขาสงสัยว่าการทําอย่างนี้ถือว่าขาดจากไตรสรณคมน์หรือเปล่าครับ

เวลาปฏิบัติไปมันก็จะรู้ ถ้ามันทําอย่างนี้ ถ้าเราจะปฏิบัติเอาจริงเอาจัง พอจิตมันสงบเข้ามา พอสงบเข้ามาจะเห็นนิมิต เห็นนิมิต เราจะดึงกลับมาหาใจเรา เราไม่ต้องการเห็นภาพสิ่งใดเลย แต่ภาพสิ่งที่เราว่ามันจะคุ้มครองเราได้ๆ...มันไม่ได้หรอก จะคุ้มครองเรา ศีล สมาธิ ปัญญา

กรณีอย่างนี้มันเรื่องจากข้างนอก เราจะบอกมันเยอะ เพราะตอนนี้ ดูสิ พระพรหมอย่างนี้ เราดูสารคดี เขาไปไหว้กันที่ในกรุงเทพฯ ที่วัดพราหมณ์เลย แถวกรุงเทพฯ มี เขาไปกันเยอะมาก เพราะไปปั๊บ พวกนี้มันมาจากอินเดีย พวกอินเดียเขาไม่กินเนื้อสัตว์ เขามังสวิรัติ เพราะถือว่าพวกสัตว์พวกอะไร เขาเป็นไอ้นั่น มีในกรุงเทพฯ เป็นไอ้นั่นของเขาเลย มันก็เป็นความเชื่อไง แล้วตอนนี้ความเชื่อ เขาเรียกร้องที่ความเชื่อ เพราะตอนนี้มันประชาธิปไตย เขาไม่ให้ดูถูกดูแคลนกัน

แต่นี้เรื่องของใจเราก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ ถ้าเรื่องในหัวใจเรา เราจะเอาความจริง

เขาบอกว่าเขากราบพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วกราบพระพรหมด้วย กราบเทพเจ้าต่างๆ ขอให้อาจารย์เมตตาชี้แนะด้วย

ไอ้เรื่องกิริยาแบบว่าเพื่อสังคม เขายกมือไหว้ เราก็ยกไปกับเขา แต่หัวใจของเรา เรามีจุดยืนของเราน่ะ ไอ้นี่พูดถึงเวลาสังคมนะ เมื่อก่อนเราบวชใหม่ๆ เราก็มีความเห็นอย่างนี้เหมือนกัน จะแนะนําที่บ้านไม่ให้ทําเลย แต่เรามาดูแล้ว จิตใจของเขา จิตใจของพ่อแม่ จิตใจของญาติพี่น้องเขาสะเทือนใจมากนะ เพราะอะไร เพราะเขาไม่มีที่พึ่งไง

ไอ้เราบวชใหม่ๆ เราก็ยังไม่มีที่พึ่ง แอ๊ก อยากจะไปสอนคนอื่น แต่ตอนนี้พอทําเป็นแล้วก็เข้าใจได้ว่าใจคนมันโลเลมาก ใจคนต้องการที่พึ่ง ทีนี้คนมันยังหาที่พึ่งไม่ได้ เขาก็พึ่งจากภายนอก แล้วเขาบอกพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ก็แค่พิธีกรรมกันไป

แต่ถ้าปฏิบัติแล้ว อย่างที่ว่า ถ้าพิจารณากาย เวทนา จิต ธรรม จนละสังโยชน์ ละสังโยชน์นะ ไม่สีลัพพตปรามาส อันนั้นของแท้ ถ้าของแท้ โดยหลักของแท้เป็นแบบนี้

แต่ถ้าของจริง เรายังทําตัวเราไม่ได้ จะบอกว่าอนุโลมเอา พอบอกอนุโลมเอาก็แสดงว่า “หลวงพ่อ หลวงพ่อไม่มีจุดยืนเลย เวลาเอาจริงเอาจังก็ว่าผิด ทีนี้ก็บอกอนุโลมไป”

ด้วยความสมานของสังคม สังคมถ้ามันสมานฉันท์กันได้ มันอยู่กันได้ เรื่องของเขา ถ้าเขาจริงจัง เขาปฏิบัติได้ เขาทิ้งของเขาเอง เขาทิ้งของเขาเอง เขาวางของเขาเอง พอเขาทิ้งเขาวางของเขาเอง แล้วเขาไม่ได้ทิ้งอวดใครด้วย เขาทิ้งโดยหัวใจนะ ทิ้งจากภายในนะ แล้วไม่บอกใคร คนที่เขาทําดีนะ เขาไม่บอกใคร เขาทิ้งแล้ว เพราะเขามีจุดยืนของเขา

บอกเราทิ้งแล้ว เรามีจุดยืน จุดยืนอย่างไร บอกเขาไม่ถูกอีก เดี๋ยวก็พูดไปแล้วก็ธมฺมสากจฺฉา เถียงกันจนปากเปียกปากแฉะ แต่ถ้าเราทิ้งของเราโดยความจริงของเรา เราทิ้งจากภายในของเรา แล้วเราเข้าใจได้ เมื่อก่อนเราก็เป็นแบบนั้นน่ะ เดี๋ยวนี้เราเป็นอย่างนี้แล้ว เมื่อก่อนเราก็เป็นแบบนั้น นี่ก็เหมือนกัน ทําให้มันถูกต้อง

“๒. ขออนุญาตกล่าวถึงที่บริษัท ที่บริษัทเขาเช่าบ้าน เป็นบริษัทให้เช่าบ้าน แล้วพื้นที่ว่างทําส่วนกลาง เวลาถึงวันพระเขาต้องถวายข้าวพระพุทธเจ้า ไหว้พระภูมิด้วย แล้วอย่างนี้มันผิดไหม”

ปัญหาสังคมปัญหาหนึ่งนะ ปัญหาสังคม ถ้าเราอยู่ในหมู่บ้านนี้ แล้วถึงเวลาแล้ว ในหมู่บ้าน ถึงวันพระ เขาก็ไปถวายข้าวพระพุทธที่หิ้งพระ แล้วเขาก็ไหว้ศาลพระภูมิด้วย ไอ้เราบอกว่าเราถือไตรสรณคมน์ เราอยู่บ้านคนเดียว เราไม่ไปยุ่งกับเขาเลย เขาไม่ให้อยู่หมู่บ้านนั้นเลย คนดีๆ เขาไล่ออกหมดแหละ เขาเอาแต่คนของเขาอยู่ ไอ้คนที่ไม่เอาไตรสรณคมน์ เขาบอกว่าเป็นคนเห็นแก่ตัว เขาไม่คบเลย

ไตรสรณคมน์ เราก็เก็บไว้ในใจของเราสิ แต่เราทําอย่างนั้น เราก็เข้าใจได้ไง เหมือนเด็ก ดูเด็ก เวลาผู้ใหญ่เขานั่งเรียบร้อย เด็กมันวิ่งเล่นกัน ทุกคนก็ยังปล่อยมันได้ไง อ้าว! ถือว่าเป็นเด็ก ถ้ามันโตขึ้นมา มาวิ่งเล่นอย่างนี้ไม่ได้หรอก

นี่ก็เหมือนกัน ในเมื่อประชาชนเขาทํากันอย่างนั้น เพราะอะไร เพราะเขายังถวายข้าวพระพุทธ เพราะถึงเวลาแล้ว พระพุทธเจ้าใหญ่สุด เราถึงเคารพพระพุทธเจ้า แล้วถึงเวลาแล้วเขาทําบุญกุศลของเขาก็เรื่องของเขา

นี่พูดถึงว่าขาดจากไตรสรณคมน์หรือเปล่า

แต่ถ้าเอาโดยทฤษฎีอย่างที่ว่า มันขาดหมด มันขาดหมด แต่ทีนี้ขาดอย่างไร อย่างเช่นเราเดี๋ยวนี้ชาวพุทธ หลวงตาท่านบอก พอลุกจากที่นั่งหน่อยก็ มยํ ภนฺเต พอลุกหน่อยก็ มยํ ภนฺเต ขอศีลแล้วขอศีลอีก ขอวันหนึ่งกี่หนนั่นน่ะ นั่นก็เป็นพิธีเฉยๆ นี่ก็ขาดแล้วขาดอีก ขาดแล้วขาดอีก ขาด ก็ต่อกันอยู่อย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้าเป็นความจริงในหัวใจของเรา ถ้าเราศึกษาจนรู้จริงแล้ว มันรู้จากภายในไง เขาทําอะไรก็ เออ! เห็นเขาทํากันแล้วก็ชื่นชม เออ! เขายังมีที่พึ่งของเขา เขาหาที่พึ่งของเขา เขาไม่สํามะเลเทเมา เขาไม่ทําตัวของเขาเหลวไหล ถึงเวลาแล้วในหมู่บ้าน ถึงเวลาวันพระก็ยังมารวมตัวกันเพื่อเสียสละทาน มาถามหาสารทุกข์สุกดิบกัน เออ! ชาวบ้านเขายังคิดถึงกัน หมั่นประชุมกันเนืองนิตย์ เลิกประชุมพร้อมกัน ทําให้สังคมมันเข้มแข็ง มีสุขมีทุกข์ก็มาคุยกัน นี่มันเป็นประโยชน์ นี่ประโยชน์กับโลก มันเป็นพิธีกรรม

แต่ถ้าเอารัตนตรัย เอาไตรสรณคมน์ มันเป็นเรื่องในใจของเรานะ เราทําของเราด้วยความเป็นจริงของเรา

มันเป็นประเพณีวัฒนธรรม เราจะไปห้ามคนอื่นไม่ได้ ห้ามทั้งหมด ห้ามหัวใจเราดีกว่า ถ้าเขาทําได้ เขาจะรู้เหมือนเรานี่ โดยหลักขาดหมด ว่าอย่างนั้นเลย ขาดหมด ขาดจากไตรสรณคมน์

แต่ขาด แล้วใครเป็นคนบอกว่าขาดและไม่ขาดล่ะ

ก็ความเห็นเราไง เรายังไม่รู้ เราก็ไม่รู้ว่าขาดหรือไม่ขาด แต่ถ้าเรารู้เมื่อไหร่ อ๋อ! อย่างนี้ขาด แล้วเราจะไม่ทําอีกเลย แต่ถ้าเรายังไม่รู้ว่าขาดหรือไม่ขาด มันก็ยังรวนเรกันอยู่อย่างนี้ แต่ถ้าเขาทําเพื่อประโยชน์ของเขา มันเป็นวัฒนธรรม

เดี๋ยวนี้เอาพุทธแท้ๆ ดูสิ สมัยที่เราออกบวชใหม่ๆ ในกรรมฐาน อู้ฮู! เคร่งเปรี๊ยะ เพราะหลวงปู่มั่นท่านเป็นคนวางรากฐานมา เดี๋ยวนี้ห่มผ้าสีดําๆ มีบาตรใบหนึ่ง ออกบิณฑบาต นี่พระป่า พระป่าอะไรก็ไม่รู้ มันอยู่ที่ข้อเท็จจริงไง ถ้าข้อเท็จจริงมันถูกต้อง มันจะถูกต้องของมัน

ฉะนั้น เรื่องว่าในหมู่บ้านของเรา เราทํากันอย่างนั้นก็เรื่องของเขา

“๓. สําหรับที่บ้านเอง นอกเหนือจากหิ้งพระแล้วก็ยังมีหิ้งพระพิฆเนศ หิ้งรักยม หิ้งตายาย ซึ่งมีมานานเป็น ๑๐ ปีแล้ว ก่อนหน้านั้นยังไม่เข้าใจอะไร ก็เหมือนกับหลายๆ คนที่เขาต้องการแบ็กอัพที่พึ่งพิง และเข้าใจผิดคิดว่าสิ่งที่พึ่งพิงมากยิ่งดี จึงเลอะเทอะไปหมด”

ตอนนี้บอกเลอะเทอะไปหมด แต่ตอนที่ยังคิดไม่ได้ ตอนที่จะหานั่น โอ้โฮ! ยิ่งมีเยอะยิ่งดี ก็ไปหามา พอมันเข้าใจได้ เดี๋ยวนี้เลอะเทอะไปหมดเลย ในบ้านมีแต่หิ้งพระเลอะเทอะไปหมด

“แล้วพอเริ่มจะเข้าใจ สิ่งที่พึ่งพิง พอมาปฏิบัติตามครูบาอาจารย์แล้ว มันคงไม่ง่ายที่จะเอาหิ้งพระออก เพราะภรรยาไม่เข้าใจ คงไม่ยอมแน่นอน”

ตอนนี้ไม่ใช่ตัวคนเดียวแล้ว จะไปอยู่ที่ภรรยาแล้ว เดี๋ยวลูกอีก นี่ขนาดในบ้านเรานะ ขนาดในบ้านเรามีความคิดอย่างนี้แล้ว แต่ภรรยายังไม่เข้าใจ แล้วคงไม่ยอมแน่นอน กลัวบ้านแตก ถ้าเอาหิ้งพระออกคงบ้านแตกแน่ๆ เลย

ค่อยๆ แบบว่าเขาเรียกว่าชักจูง เห็นไหม เวลาไปอยู่กับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ที่ท่านสิ้นกิเลสแล้ว เวลาอยู่กับหลวงตา ท่านพูดนะ เวลาท่านพูด เวลาท่านจะให้ปกครองดูแลกัน ท่านจะบอกอย่างนี้ บอกพระให้ดูแลกันนะ ใครผิดใครถูกให้ดูแลกัน ถ้าผู้มาใหม่ ผู้เก่าก็ให้คอยบอกคอยแนะคอยนํากัน แต่เวลาแนะนํากันไปแล้ว ถ้ามันแนะนํากันไม่ได้ ท่านพูดอย่างนี้อีก บอกว่า หมู่คณะอย่ามองอย่าเพ่งกันนะ ถ้ามองเพ่งกันแล้วมันจะทําให้กระทบกระเทือนกัน เวลาจะมองให้มองตัวท่าน ท่านบอกให้มองเราคือมองตัวท่าน เพราะท่านเป็นแบบอย่าง

ถ้าผู้มาใหม่ไม่เข้าใจ ท่านก็บอกให้สั่งให้สอนให้บอกกัน แต่ถ้าบอกกันแล้ว คนเรามันยังมีกิเลส มันมีความเห็นแตกต่างกัน มันจะต้องมีความขัดแย้งกัน ท่านจะบอกว่า ถ้ามันมีปัญหากัน อย่าเพ่งโทษกัน ให้มองท่านเป็นตัวอย่าง เพราะว่าท่านมั่นใจว่าท่านทําตัวถูกต้อง แล้วท่านทําเป็นหัวหน้าด้วย ท่านทําเป็นตัวอย่าง ทุกคนก็ต้องเคารพบูชาท่าน เห็นไหม มันไม่มีการกระทบกระเทือนกันไง นี่เวลาอยู่กับหลวงตาท่านพูดอย่างนี้

เวลาเริ่มต้นจากไม่มีอะไรเลย ท่านให้ดูแลกัน ผู้เก่าให้ดูแลผู้ใหม่นะ ผู้ใหม่ยังไม่เข้าใจสิ่งใดให้บอกเขา แต่พอบอกเขาไปแล้ว เพราะคนความรู้มันใกล้เคียงกัน มันก็ไม่ค่อยยอมกัน ไม่ค่อยยอมกัน ท่านบอกว่า อย่าเพ่งโทษกันนะ ถ้าเพ่งโทษกัน กิเลสกับกิเลสมันก็มีการโต้แย้งกัน มันจะทําให้เกิดกระทบกระเทือนกัน ให้มองเราๆ คือว่ามองตัวท่านเป็นตัวอย่าง เพราะท่านอยู่ของท่านโดยวิหารธรรมของท่าน เราก็ดูท่านเป็นตัวอย่าง ถ้าดูท่านเป็นตัวอย่าง แล้วเราทําแบบนั้น เราเคารพบูชากัน เราก็ทําได้

นี่ก็ย้อนกลับมาที่เรา ต่อเมื่อที่เราไม่รู้ เราก็ไปหามาหมด ยิ่งในบ้านเรามีหิ้งพระ มีหิ้งพระพิฆเนศ มีหิ้งรักยม มีทุกหิ้งเลย ยิ่งมีมากยิ่งดี เขาว่าตอนนั้น ตอนนี้เข้าใจแล้ว พอมาปฏิบัติ เริ่มภาวนา พอเริ่มเข้าใจ

พอเริ่มเข้าใจ เห็นไหม พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์อยู่ที่ใจ เวลาครูบาอาจารย์ของเราไปธุดงค์ ตานี้เหมือนแสงเทียน นิ้วนี้เหมือนธูป เรามีธูปมีเทียน เรากราบไหว้ที่ไหนก็ได้ เพราะเราเคารพบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระกรรมฐานนี่สบายมาก ไม่มีอะไรพะรุงพะรัง แล้วกราบพระนี่กราบถึงทุกที กราบจากหัวใจเรียบร้อยหมด

ไอ้ของเรา โอ้โฮ! ต้องมีพระทรงเครื่องด้วยนะ พระธรรมดากราบแล้วมันไม่ซึ้งใจ ต้องทรงเครื่องประดับเลย โอ้โฮ! เต็มที่เลย มันกราบแล้วมันจะได้ซึ้งใจ แล้วไปไหนเราแบกไปด้วย

แต่ของเรามันกราบกันอย่างนั้น ถ้ามันมีหลักมีเกณฑ์แล้ว มีครูบาอาจารย์แล้ว ฝึกหัดมาๆ มันต้องละต้องวาง มันยิ่งเข้าถึงไตรสรณคมน์ด้วยหัวใจเลย ฉะนั้น เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติเรียบง่าย ลูกศิษย์กรรมฐานอยู่กินสบาย ทําอะไรนี่เรียบง่าย สะดวกสบายไปหมดเลย

แต่ถ้าเป็นเรื่องกิเลส ไม่ได้ไปหมดเลย เรื่องศักดิ์เรื่องศรี เรื่องเกียรติเรื่องอะไร โอ้โฮ! มันร้อยแปด หาบไปหามไป ทุกข์ไปหมดเลย แล้วชาวพุทธทั้งหาบทั้งหาม ทั้งจะขนกันไป แล้วบอกว่าตัวเองเป็นชาวพุทธ

แต่เวลาครูบาอาจารย์เราท่านปฏิบัติ ยิ่งมีชื่อเสียงนะ ยิ่งมีชื่อเสียง ยิ่งครูบาอาจารย์ของเรามีคุณธรรมจริงนะ ยิ่งสะดวกยิ่งสบาย แล้วอุปัฏฐากง่าย ดูแลง่ายมากเลย

แต่ถ้าเป็นพระ ดูสิ อยากมีลูกศิษย์ลูกหา อยากมีคนอุปัฏฐาก นั่นก็จะเอาอย่างนั้น นั่นก็จะเอาอย่างนี้ มันวุ่นไปหมดเลย มันไม่มีอะไรสะดวกสักอย่างหนึ่งเลย

ฉะนั้น ถ้ามันสะดวก ถือไตรสรณคมน์กลับสะดวก ปล่อยวางทั้งหมด ให้มีรูปเคารพ ให้มีองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลากราบพระ เช้าขึ้นมา กราบพระ ก่อนนอน กราบพระ ทําวัตรเช้า ทําวัตรเย็น ถ้าถึงเวลาระลึกถึงเจริญพุทธมนต์ สรรเสริญคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราปฏิบัติมา

ฉะนั้น สิ่งที่ในบ้านเขาบอกว่า ที่บ้านเป็นอย่างนี้จะขาดจากไตรสรณคมน์หรือไม่

สงสัยไม่ขาดเพราะภรรยานี่แหละ ภรรยาคํ้าไว้ให้ เขาบอกถ้าเอาออก เดี๋ยวภรรยาไม่ยอม ถ้าเอาใจภรรยา

เราจะบอกว่า มีไว้ก็มีไว้ แต่หัวใจเรายิ่งใหญ่กว่า หัวใจเรายิ่งใหญ่กว่า ตอนที่ไม่เข้าใจ เราก็แสวงหามาเอง แต่พอเราเข้าใจแล้ว เราก็วางในใจเราเอง แล้วถ้าภรรยาเขาศึกษาธรรมะนะ เดี๋ยวภรรยาจะมาปรึกษาเราเองเลย “พี่ๆ ไอ้ที่เราทํากันมามันผิดนะ เอาออกดีกว่าไหม” เออ! ถ้าอย่างนั้นแล้วสุดยอดเลย ถ้าวันไหนเขามาถาม “พี่ๆ ไอ้ที่เราทําๆ กันมานี่มันผิด เราแก้ไขไหม” เออ! ถ้าแก้ไขก็จบ ถ้าเขายังไม่ “พี่ๆ” ก็เออ! เขายังกราบไหว้กันอยู่

ค่อยๆ เราทําของตัวเองนี่สําคัญมากนะ สําคัญที่เราทําตัวเรา ถ้าเราทําตัวเราถูกต้องดีงามดีขึ้น คนรอบข้างจะถามว่าทําเพื่ออะไร ทําไมถึงทําแบบนี้ คือเขาอยากรู้แล้ว ถ้าเขาอยากรู้ เราบอกเขานะ เออ! จริง

แต่ถ้าเขายังไม่เห็นว่าเราอยู่ในหลักในเกณฑ์ เราก็ยังสํามะเลเทเมา เห็นไหม ธรรมเมา ยังกินเหล้าเมายาเลย พูดธรรมะนิพพานๆ กลิ่นเหล้ายังออกจากปากอยู่ นิพพานๆ นั่นน่ะ

แต่ถ้าเราทําจริงของเรา เราสงบนิ่งได้จริง เขามาคุยกับเรา พอเขาอยากรู้ เขาถามเอง พอเราอธิบายให้เขาฟัง เขาเห็นด้วย เขาเห็นด้วย เขาก็จะปรับปรุงตัวเขา นั่นจะเป็นประโยชน์ตอนนั้น

ตัวเรานี่สําคัญ ทําตัวเราเป็นแบบอย่าง ถ้าทําตัวเราเป็นแบบอย่าง ถ้าเขาสนใจ เขาอยากรู้ เขาถามเลยล่ะ ถ้าเขาไม่ถาม เขาก็เริ่มต้น เขาก็จะสังเกตก่อน สังเกตก่อนว่า เอ๊ะ! ที่เขาทํา เขาทําต่อหน้า แล้วลับหลังเขาทําอย่างนี้หรือเปล่า ไว้ใจเขาได้หรือเปล่า เขายังไม่ไว้ใจนะ เขาไม่ไว้ใจ เขาต้องสังเกต เขาต้องสังเกตจนไว้ใจได้

ดูสิ อย่างที่ว่าพระสารีบุตรตามพระอัสสชิไป เห็นกิริยาเห็นท่าทาง ตามพระอัสสชิไปเลย กิริยาอย่างนี้มันออกมาจากใจ ใจต้องมีหลัก พอฉันเสร็จแล้วเข้าไปถาม “บวชจากใคร”

“บวชจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

“องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนว่าอย่างไร”

“องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนว่าธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ไปแก้ที่เหตุนั้น” ไม่ได้แก้ที่ตัวเรานี่ แก้ที่เหตุ มันต้องมีเหตุมีปัจจัยมา แล้วตามไปมันจบหมด

นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นชาวพุทธไง เราก็ถือไตรสรณคมน์กันมาแบบนี้ ชาวพุทธเชื้อสายจีน ชาวพุทธเชื้อสายไหน เขาถือของเขามา ถ้าเขาเข้ามาถึงรัตนตรัย เข้ามาถึงสัจจะความจริง ไอ้วัฒนธรรมประเพณี เราก็ยังชื่นชมอยู่นะ เพราะว่าวัฒนธรรมประเพณี ดูสิ เราขายวัฒนธรรมกัน ขายแหล่งท่องเที่ยว เขาไปดูวัฒนธรรมที่แตกต่าง ไปมองดูแล้วทุกวัฒนธรรมก็สอนให้เป็นคนดี แต่คนดีก็คนดีประจําโลก

แต่ถ้าเป็นรัตนตรัย ถ้าเราประพฤติปฏิบัติ เราจะเหนือโลก เราสิ้นกิเลส มันไม่ใช่คนดีอยู่ในสังคมตกอยู่กับโลกนี้ไง มันเป็นความดีอันหนึ่ง แล้วใครจะเข้าใจกับเราได้ล่ะ

ถ้าเขาเข้าใจกับเราไม่ได้ เขาเข้าใจกับเราไม่ได้ ขอให้เราปฏิบัติได้จริง พอปฏิบัติได้จริงแล้วมันไม่แคร์อะไรทั้งสิ้น ตัวเราเอง ตัวเราเอง เราอยู่ของเรา ตัวของเราเอง ในเมื่อมันเป็นความจริง ตัวเราเอง เราอยู่โดยวิหารธรรม มันเป็นความจริง ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต มันเป็นความจริงของเรา

ฉะนั้น คําว่า “สุดท้ายนี้ผมเชื่อว่าชาวพุทธหลายคนก็คงมีปัญหาคล้ายๆ กัน ขอกราบหลวงพ่อ”

ชาวพุทธทุกคนก็มีปัญหาคล้ายๆ กัน คล้ายๆ กันคือว่าเราอยู่ในสังคม เราอยู่กับโลก โลกเป็นใหญ่ไง เราอยู่กับสังคม กลุ่มชน เราอยู่กับสังคม อยู่กับกลุ่มชน แล้วผู้นํา ถ้าผู้นํากลุ่มชนนั้นดี เรายืนโดยหลักเกณฑ์ เราดึงสังคมมาได้เลยล่ะ แต่นี่เราอยู่ในสังคม สังคมเขายังกระแสสังคมมันรุนแรง เราก็อยู่กับเขา

ปัญหาคล้ายๆ กัน ปัญหาสังคมคล้ายๆ กัน แล้วเวลาวัฒนธรรม แหล่งท่องเที่ยว เวลามันไม่ขลัง เขาก็ฟื้นฟู พยายามโปรโมตขึ้นมา สงกรานต์ต้องปะแป้งต้องอะไร เดี๋ยวนี้มาฟื้นฟูใหม่ ให้เล่นสงกรานต์โดยที่ไม่เล่นแป้งนะ แต่เดิมพยายามจะฟื้นฟู พยายามจะทําให้มันดีขึ้นมา นี่มันเป็นอย่างนั้น

เขาว่าสังคมชาวพุทธมีปัญหาคล้ายๆ กัน

ใช่ แต่ปัญหาคล้ายกัน มันจะว่าโลกเป็นใหญ่หรือธรรมเป็นใหญ่ล่ะ เราบอกว่า มันเป็นความเชื่อ มันเป็นวัฒนธรรม แต่ถ้าไตรสรณคมน์ เรายังยืนหลักเกณฑ์เดิม ถ้าถือนอกจากพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ขาดจากไตรสรณคมน์

ทีนี้การขาดโดยไม่รู้ การขาดโดยที่เขาไม่เข้าใจ กับการขาดอย่างที่เราศึกษาแล้วเรารู้ เรารู้ เราศึกษาแล้ว เราอยู่กับเขา เราไปอยู่กับรูปเคารพ ในสถาบัน เวลาจะเข้าโรงเรียน เขาจะต้องกราบไหว้รูปเคารพของเขาก่อน เขาทําให้เชื่อ เขาบอกว่าเขาทําให้เชื่อ สอนกันมาอย่างนั้น

ฉะนั้น เขาสอนกันมาอย่างนั้น เราก็ทําอยู่ในวัฒนธรรม เพราะเราอยู่ในวัฒนธรรมนั้น เราก็ทําตามเขา แต่ใจเรา เราคิดไปอีกอย่างหนึ่ง เราทําเพื่อเข้ากับหมู่คณะได้ ทําเพื่อสังคมอันนั้นได้ จิตใจเราจะสูงขึ้นๆ แต่ถ้าเอาความจริงนะ ถ้าถือนอกจากพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ขาดจากไตรสรณคมน์ เอวัง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้กับ
บริษัท ๔ อุบาสก อุบาสิกา
เขาเป็นอุบาสกแล้วเขามาปฏิบัติของเขา
เขามีความตั้งมั่นในใจของเขา ใจเขามั่นคงของเขา
ก็เป็นอํานาจวาสนาของใจดวงนั้น
เพราะมันจะเป็นร่องเป็นรอยให้ใจดวงนั้นก้าวเดิน
ให้ใจดวงนั้นเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก
คือมีพยานในหัวใจ มีพยาน มีความเป็นไปในใจ

๔

จิตตั้งมั่น

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๐ พฤษภาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ภพและภวังค์”

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพ ช่วงที่ผมมาภาวนาที่วัด ๗ วัน ได้มีโอกาสนั่งฟังพระอาจารย์เทศน์ วันสุดท้ายพระอาจารย์ได้เทศน์ถึงความรู้สึกสงบที่กลางหัวอกว่านั้นคือภพ ผมได้ยินแค่นั้น ตามันพองโต มันเป็นคําตอบที่ผมอยากรู้อยู่พอดี สิ่งเหล่านี้ผมได้สัมผัสบ้าง แต่ก็ยังไม่ถึงตัวจิตจริงๆ เมื่อพูดถึงภพ ผมเลยงงสงสัยเรื่องหนึ่งครับ ภพกับภวังค์เกี่ยวข้องกันอย่างไร เพราะภวังค์คือองค์ของภพ ผมเองก็สัมผัสภวังค์มาแล้วเช่นกัน

ขอเล่าย้อนหลังสักหน่อยครับ ผมเคยนั่งสมาธิจนว่าง และสงสัยว่าตัวเราอยู่ไหนกัน ทําอะไรอยู่ สักพัก สติก็กลับมา อ๋อ! ก็เรานั่งสมาธิอยู่ที่บ้านนี่แหละ ซึ่งผมเองก็เคยกราบเรียนถามพระอาจารย์ และก็ได้คําตอบว่า สิ่งสงสัยงงๆ ไม่แจ่มชัด นั่นแหละตกภวังค์ไปแล้ว

ผมจึงว่าภวังค์กับภพน่าจะมีส่วนเกี่ยวข้องกัน เพราะตอนที่ผมกลับมีสติหลังจากตกภวังค์นั้น สติมันชัดเจนอยู่ในความสงบ แต่มันก็แค่สักพักเดียวเอง หลายๆ คนรวมทั้งผมเองตอนแรกก็ดีใจและเข้าใจว่ามันคือสมาธิ

แต่หลังจากที่ได้สัมผัสความสงบแบบนี้ สติชัดเจน มันคนละแบบกันจริงๆ แล้วค่อยๆ เป็น ค่อยๆ ไป แล้วไปสงบที่กลางหัวอก ไม่ใช่หายวูบขาดสติ แล้วกลับมาสงบแบบครั้งตกภวังค์นั้น

กราบเรียนพระอาจารย์เมตตาชี้แนะด้วยครับว่า ภพ ปฏิสนธิจิต และภวังค์ มันเกี่ยวดองกันอย่างไรครับ กราบนมัสการหลวงพ่อ

ตอบ : ภพกับภวังค์ ไอ้นี่บอกว่าเขาเคยสัมผัสภวังค์มาก่อน ภวังค์เป็นองค์แห่งภพ ถ้าภพแล้ว ถ้าพูดถึงนักปฏิบัติ ถ้าครูบาอาจารย์ท่านพูดนะ ภพนี่ท่านบอกตอของจิต เวลาไปคร่อมตอๆ อยู่ เราพิจารณาไป เราละสิ่งต่างๆ เข้ามาๆ มาถึงตัวตนของมัน เห็นไหม แล้วตัวตนมันละเข้ามา แต่มันละตัวมันเองไม่ได้ไง

จะว่าตอของจิตๆ ถ้าคนภาวนาไม่เป็นไม่เคยเห็น ไม่เคยรู้จักว่าอะไรเป็นจิต อะไรเป็นตอ ไม่รู้หรอก แต่ถ้าคนภาวนามาแล้ว ถ้ามันได้ละได้วางเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามาตามความเป็นจริงนะ ตามความเป็นจริงนะ แต่ส่วนใหญ่แล้วมันละไม่ใช่ตามความจริง พอไม่ได้ละด้วยความเป็นจริง มันก็เลยสับสนไง อะไรเป็นภพ อะไรเป็นภวังค์

เพราะบอกว่า ภวังค์เป็นองค์แห่งภพ ภวังค์เกิดจากภพ

ไม่มีภพ ไม่มีภวาสวะ ไม่มีสถานที่ ทุกอย่างไม่เกิด จิตเดิมแท้คือตัวภพ ภวาสวะ กิเลสสวะ อวิชชาสวะ ภวาสวะ เวลาภวาสวะมันเป็นสวะได้อย่างไร มันเป็นกิเลสได้อย่างไร ภพเป็นกิเลสได้อย่างไร ก็ตัวตนนี่แหละเป็นกิเลส ตัวตนเป็นกิเลส แต่มันกิเลสอย่างละเอียดไง แต่ถ้าเวลาคนที่ปฏิบัติ เขาเรียกว่ามันโลกียะ มันเป็นโลกทั้งหมด ถ้าโลกทั้งหมด มันเป็นเรื่องหยาบมาก ถ้าหยาบมาก เวลามันตกภวังค์นั่นน่ะ เวลาเราจะกําหนดพุทโธ เราจะใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันจะหายแว็บไป นั่นน่ะมันตกภวังค์ พอมันตกภวังค์

ภวังค์เป็นองค์แห่งภพ มันจะไปเกิดภพชาติใหม่หรือ

ภวังค์เกิดจากภพ ตัวภพตัวจริงๆ มันปฏิสนธิจิต มันมีของมันอยู่แล้ว พอมีอยู่แล้ว เพียงแต่ว่าทุกคนมันส่งออกหมด มันไม่รู้จักตัวมันเองหรอก มันส่งออกไปข้างนอกหมด ถ้าส่งออกไปข้างนอกหมด เราก็ไปเอาสิ่งที่มันไปยึดไปเหนี่ยว มันไปยึดเป็นสัญญาอารมณ์ว่าสิ่งนั้นเป็นภวังค์ สิ่งนั้นเป็นภพ เราจินตนาการไปทั้งนั้นน่ะ ไอ้นั่นมันเป็นการจินตนาการ แต่เวลาภาวนาจริงๆ แล้ว เราปล่อยวางเป็นชั้นเป็นตอนเข้ามา มันจะรู้ไปเรื่อยๆ ไง ถ้ามันจะรู้ไปเรื่อยๆ

เขาถามเรื่องภพ เรื่องภวังค์ ถ้าเรื่องภพ เรื่องภวังค์ เขาว่า เวลาบอกเรื่องภวังค์ ฉะนั้น พอพูดถึงว่า ความรู้กลางหัวอก สิ่งที่ว่าเป็นภพๆ

เป็นภพคือสถานที่ เพราะวันนั้นมันมีคนมาถามว่า เวลาเขารู้สึกว่ามันมีสิ่งใดเป็นก้อนแน่นหน้าอกนั่นมันคืออะไร

เราบอกว่านั่นคือตัวภพ ถ้าตัวภพนะ ตัวภพมีอยู่โดยข้อเท็จจริง แต่เราไม่รู้หรอก คนเป็นไม่รู้เรื่อง แต่ถ้าเราเป็น เราจะบอกว่า ถ้ามันย้อนเข้าไปได้จริง มันจะเข้าไปสู่ตัวตนของมัน ถ้าเข้าไปสัมมาสมาธินะ นั่นน่ะถ้าเป็นว่าตัวภพ ตัวภพหยาบๆ เพราะอะไร เพราะเวลามันละเข้าไป ถ้าเป็นโสดาบัน ละสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

ถ้าเป็นสกิทาคามี ปฏิฆะกามราคะอ่อนลง ถ้าเป็นอนาคามี กามราคะปฏิฆะขาดลง คําว่า “ขาดลง” สิ่งนี้มันจะเข้าไปสู่ตัวภพแล้ว แล้วเวลาตัวภพ รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา มันเป็นสังโยชน์อันละเอียดไง ถ้าสังโยชน์อันละเอียด มันไม่มีใครเห็น มันจับต้องมันไม่ได้

เวลาเข้าไป ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบอกว่าเวลาท่านพิจารณาไปถึงตรงนี้ ท่านพิจารณาอสุภะ พิจารณาต่างๆ หมดไปแล้ว แล้วก็เข้าใจว่าตัวเองจบสิ้น พอเข้าใจว่าตัวเองจบสิ้น มันรักษาใจตัวเองไว้ พอคําว่า “จบสิ้น” เราต้องรักษาไว้ ไม่รักษาไว้ มันจะส่งออกมา

ทีนี้พอรักษาไว้ จิตมันสําคัญ เวลามองผ่าน ท่านบอกว่าภูเขาเลากาทะลุปรุโปร่งไปหมดเลย บอกจิตเราทําไมมหัศจรรย์ขนาดนี้ จิตเราทําไมมหัศจรรย์ขนาดนี้ ท่านบอกว่า ธรรมกลัวว่าจะหลง สิ่งที่มหัศจรรย์ สิ่งที่มันออกไปรู้ไปเห็นมันมาจากจุดและต่อม จุดและต่อมคือตัวภพ แต่กว่าจะมาเป็นขนาดนี้ มันภพอันละเอียด ภพ ตัวตนของมัน ตัวตนที่แท้จริง

แต่เวลาเราปฏิบัติ เราก็ว่าพอเรากําหนดพุทโธเข้าไป พอเราไปรู้อะไรเป็นก้อนๆ ว่าเป็นตัวภพ

มันก็เป็นได้จริงนั่นแหละ แต่มันมีสิ่งห่อหุ้มมาเป็นอีกหลายชั้นเลย สิ่งห่อหุ้มคือสังโยชน์ สิ่งห่อหุ้มคือกิเลสอย่างละเอียด กิเลสอย่างกลาง กิเลสอย่างหยาบ กิเลสมันห่อหุ้มมันอยู่ เรารู้พร้อมกิเลสไง

จะบอกว่าไม่ใช่ภพ ก็ใช่ มันเหมือนโลก โลกมันมีแกนของโลก แม่เหล็กโลก มีแกนของโลก แกนของโลก แกนของใจ ตัวภพ แกนของหัวใจ ตัวละเอียด ถ้าอย่างนี้ต้องพูดกับผู้ภาวนาด้วยกัน

ถ้าผู้ไม่ภาวนา คนหนึ่งพูดเรื่องภาวนา อีกคนหนึ่งพูดเรื่องวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์คือมันจะเปรียบเทียบทางทฤษฎี เปรียบเทียบทางวิชาการ เปรียบเทียบเป็นจักรวาล ส่งออกหมดไง แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านไม่ได้พูดส่งออก ท่านพูดทวนกระแสกลับเข้าไปข้างใน แต่เวลาพูด พูดเป็นวิทยาศาสตร์นี่ไง

เขาบอกว่าให้อธิบายเรื่องภพ ภพกับภวังค์มันแตกต่างกันอย่างใด

เวลาภพ ตัวจิตนี่สําคัญ มันมหัศจรรย์ ตัวจิต ปฏิสนธิจิต เวลามันเกิดเป็นสถานะของมนุษย์ มันเป็นสถานะไง สถานะของมนุษย์ สถานะของสัตว์ สถานะของเทวดา อินทร์ พรหม มันก็มีจิตหมด มีปฏิสนธิจิตหมด แล้วมันมีสถานะ สถานะก็ภพชาตินั่นน่ะ ภพชาติอย่างนี้เป็นภพชาติในวัฏฏะ

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรื่องอภิธรรม เรื่องต่างๆ เรื่องอภิธรรมคือเรื่องวิทยาศาสตร์ทางจิต ท่านจะย้อนกลับเข้าไปที่อารมณ์ ท่านไม่พูดถึงสถานะเลย ท่านพูดถึงประสบการณ์ของจิตเลย ถ้าประสบการณ์ของจิตมันเป็นอย่างนั้น แล้วเราก็ไปท่องจํากัน แล้วเราก็สร้างภาพสร้างอารมณ์ขึ้น พอสร้างอารมณ์ว่าจะเป็นอย่างนั้นๆ

แต่เวลาครูบาอาจารย์เราไม่ได้สร้างอารมณ์ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบแล้ว ถ้าใจสงบนะ ใครเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

เพราะมันจะเห็นกายเหมือนกันหมดไม่ได้ เห็นจิตเหมือนกันหมดไม่ได้ เห็นเวทนาเหมือนกันหมดไม่ได้ มันเป็นจริตนิสัย มันเป็นอํานาจวาสนา คนเราจะให้มีนิสัยเหมือนกัน มีความทุกข์เหมือนกัน มีบาปมีกรรมเหมือนกัน เป็นไปไม่ได้ เพราะคนเรามันสร้างเวรสร้างกรรมมาแตกต่างกัน ถ้าคนสร้างเวรสร้างกรรมแตกต่างกัน ความรู้ความเห็นมันจะแตกต่างกัน

ถ้ามันแตกต่างกัน ทําความสงบของใจเข้ามา แล้วพอเป็นอย่างนั้นขึ้นมา ครูบาอาจารย์ของเรา เรื่องอภิธรรมเป็นวิทยาศาสตร์ทางจิตนั้นยกไว้ แต่เวลาความเป็นจริงเป็นความจริงจากเรา จากคนปฏิบัติ นี่ครูบาอาจารย์ท่านสอนอย่างนี้ ท่านสอนอย่างนี้ ท่านต้องการให้จิตดวงนั้นเป็นผู้รู้ ตัวจิตตัวที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะให้เป็นผู้รู้ ให้เป็นผู้แก้ไข ให้เป็นผู้ปลดเปลื้อง ถ้าผู้ปลดเปลื้องแล้ว

ถ้าอย่างเรา เด็กขึ้นมาทุกคนอยากให้เรียนหมอ แล้วมันจะเรียนหมอได้ทุกคนไหม ทุกคนก็อยากให้ลูกเราฉลาด อยากให้ลูกเราเรียนหมอ แต่ลูกบางคนมันไม่เรียนมหาวิทยาลัยด้วย มันเรียนวิชาชีพ มันเรียนวิชาชีพของมันไปเลย มันไม่เรียนทางนี้ พอมันไม่เรียน เพราะว่ามันเรียนไม่ไหวไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าอภิธรรมเป็นอย่างนั้นๆ มันตายตัวไง มันสูตรสําเร็จไง แล้วจิตที่เป็นแบบนั้นมันเป็นไปได้ยากไง แต่ที่มันวางไว้อย่างนั้นเพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วิทยาศาสตร์ทางจิต องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเคลียร์ปัญหา เพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้แจ้ง

แต่พวกเราปฏิบัติ เราก็ไปท่องจําอย่างนั้น แล้วก็พยายามจะทําให้เหมือนแบบนั้น มันก็เลยเป็นจินตนาการ พอเป็นจินตนาการ ถ้าจินตนาการแล้วมันก็สร้างภาพ พอสร้างภาพให้จิตเป็นแบบนั้น พอจิตเป็นแบบนั้น มันก็พยายามจะจัดรูปแบบให้จิตเป็นแบบนั้น มันก็เลยกลายเป็นรูปแบบ มันเลยไม่เป็นความจริงขึ้นมา

แต่ถ้าเป็นการปฏิบัติของเรา เรากําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้จิตมันสงบเข้ามา ถ้าสงบแล้วให้รู้ตามความเป็นจริง ถ้ารู้ตามความเป็นจริง

อย่างที่เขาว่า เมื่อก่อนเขาก็เคยตกภวังค์มา ภวังค์เป็นองค์แห่งภพ

องค์แห่งภพก็เหมือนหลวงตาว่าไง ตอของจิตไง เวลาเข้าไปเจอตอ แต่ขอให้เจอเถอะ มันไม่เจอหรอก เพราะส่วนใหญ่แล้วไม่รู้จักตัวตนของตัว แล้วจับตัวเองไม่ได้

แม้แต่เราทําความสงบของใจ ในอภิธรรมเขากลัวสมถะมาก กลัวว่าจิตมันลงสมถะแล้วมันจะเกิดนิมิต มันจะทําให้เราเนิ่นช้า มันไม่ใช่ทางแห่งสติปัฏฐาน ๔ มันไม่ได้ใช้ปัญญา นี่ความเห็นของเขา แต่เขาเข้าใจผิดหมดเลย

ถ้าจิตสงบ ทําสมถะ จิตมันสงบแล้ว ถ้าจิตดวงใดเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นั้นจะเป็นหนทางแห่งสติปัฏฐาน ๔ หนทางแห่งสติปัฏฐาน ๔ เพราะมันจะเกิดภาวนามยปัญญา

การเกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาจะเกิดตรงนี้ เราจะบอกว่าจุดเริ่มต้นของวิปัสสนามันเกิดตรงนี้

แต่ถ้าจิตของเรามันไม่เคยสงบมา เพราะมันมีแต่การสร้างอารมณ์ให้ว่าง เราพยายามจะคิดถึงความว่างไว้ เราคิดถึงความเวิ้งว้างไว้เพื่อไม่ให้จิตมันคิดเรื่องอื่น มันเป็นสัญญาความว่าง มันเป็นสัญญา สัญญาว่าเป็นสมาธิ แต่ไม่มีสมาธิ

แต่เวลาพุทโธๆ พุทโธพอจิตสงบเข้ามา อย่างผู้ถามว่า เมื่อก่อนเขาก็เป็นอย่างนี้ มันตกภวังค์ มันเวิ้งว้างไป มันก็ว่าเป็นสมาธิ แต่พอมาพิจารณาซํ้าๆ เข้าไปแล้ว ค่อยเป็นค่อยไป เขาบอกว่าไม่ใช่ ไม่เหมือนกันเลย ไม่เหมือนกันเลย

สัมมาสมาธิจะแจ่มแจ้งมาก แจ่มแจ้งมาก พุทโธๆ ละเอียดก็รู้ว่าละเอียด เวลาหยาบขึ้นมา มันขัดแย้งไปหมดเลย เวลาละเอียดขึ้นมา รู้ว่าละเอียดเลย แล้วเวลามันเริ่มปล่อยวาง เริ่มปล่อย ปล่อยอะไร ปล่อยความคิด เพราะเราคิด มันถึงมีอารมณ์ พอเราปล่อยอารมณ์ ปล่อยความคิด แล้วตัวมันอยู่ได้อย่างไรล่ะ ตัวมันอยู่ได้อย่างไร

ที่เราคิดกันอยู่นี่มันคืออารมณ์ ที่เราว่าว่างๆๆ นี่คืออารมณ์ แล้วเวลามันปล่อยอารมณ์ มันปล่อยขันธ์ ๕ มันพุทโธๆ พุทโธให้ปล่อย

เขาบอกว่า พุทโธจนพุทโธไม่ได้

ความจริง พุทโธไปเถอะ แล้วเวลามันปล่อยมันจะปล่อยโดยตัวมันเอง พอมันปล่อยอารมณ์แล้ว ตัวมันจะชัดเจนมากเลย พอตัวชัดเจนมาก พอชัดเจนปั๊บ เดี๋ยวมันก็เสวยอีก มันก็คิดอีก เพราะว่ามันทรงตัวเองไม่ได้

หลวงตาบอกว่า จิตจะอยู่ด้วยตัวเองไม่ได้ ต้องอาศัยอารมณ์ อาศัยเกาะเขาไปตลอด ถ้าอาศัยเกาะเขาไป เพราะมันอาศัยเกาะเขาโดยข้อเท็จจริง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงฉลาด ให้เราบริกรรมพุทโธ ให้มันเกาะพุทโธไว้ พุทโธๆๆ มันเกาะพุทโธเพราะพุทโธเป็นพุทธานุสติ เกาะจนมันไม่ต้องอาศัยเกาะใคร เพราะมันเข้มแข็งขึ้นมา ไม่ต้องอาศัยเกาะใคร มันปล่อยพุทโธ พุทโธก็หายไป แต่ตัวมันชัด

แต่ของเรา ก่อนหาย หลับก่อน หลับไปแล้วค่อยมารู้ว่าหายทีหลังไง

แต่ถ้าเป็นข้อเท็จจริงมันหายต่อหน้าต่อตา แล้วเวลาหายต่อหน้าต่อตา ครูบาอาจารย์ท่านยืนยันตรงนี้

ผู้ปฏิบัติใหม่ก็บอกว่า ต้องภาวนาจนพุทโธหาย แล้วมันพยายามจะท่องให้หาย นึกให้หาย พยายามปฏิเสธให้มันหาย มันก็เลยไม่เป็นความจริงเลย

แต่ถ้าเป็นความจริง ความจริงพอมันพุทโธๆ มันละเอียดจนพุทโธไม่ได้ นี่อัปปนาสมาธิ เวลาคลายตัวออกมา มันเสวย เสวยก็ให้เสวยที่กาย ที่เวทนา ที่จิต ที่ธรรม ตรงนี้ยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา มันก็จะมีปัญญาของมัน ถ้าปัญญาของมัน มันจะไปแล้ว สติปัฏฐาน ๔ โดยข้อเท็จจริง

นี่พูดถึงว่าภพกับภวังค์ ถ้าภวังค์คือขาดสติ ลงภวังค์

ถ้าภพ ถ้ามีสติปัญญา มันจะชัดเจนของมัน

ฉะนั้น คําถามที่ว่า “ขอให้ท่านอาจารย์ชี้แนะด้วยครับว่า ภพ ปฏิสนธิจิต ภวังค์ มันแตกต่างกันอย่างไร มันเกี่ยวดองกันอย่างไร”

มันเกี่ยวดอง มันก็ต้องมีปฏิสนธิจิต มันมีชีวิต ชีวะคือชีวิต ชีวิตเริ่มต้น ถ้ามีชีวิตเริ่มต้นนั่นน่ะตัวภพ ปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิตมันก็เหมือนกับไม้ท่อนหนึ่ง ไม้ท่อนหนึ่งมันมีเปลือกนอก มีนอกมีใน ถ้าตัวในก็ตัวภพ ปฏิสนธิจิต

แล้วตัวภวังค์ ภวังค์มันก็เหมือนเรายกขึ้นสู่ภวังค์ ยกขึ้นสู่ความคิด ในอภิธรรมมี เรื่องของจิตกี่ดวงๆ กี่ดวงๆ เขาพูดถึงตรงนี้

ครูบาอาจารย์เราบอกหนึ่งเดียว จิตมีหนึ่งเดียว แต่มันคิดเรื่องอะไร มันเสวยเรื่องอะไร มันต่อเนื่องด้วยเรื่องอะไร แค่นั้นเอง แล้วถ้าเราทันเข้ามา มันก็ปล่อยวางเข้ามาๆ ปล่อยวางจนถ้ามันสันตติ มันอยู่ตัวมันเอง นี่สัมมาสมาธิ แล้วถ้ามันออกไปมันก็เป็นนั่น

ฉะนั้น คําว่า “ภพ” เราจะบอกว่า มันอยู่ที่ความถนัดของคนว่าเวลาคนถนัดแล้ว เวลาพระที่ภาวนากัน แล้วเวลาธมฺมสากจฺฉา เวลาพูดไม่ตรงกัน เขาเรียกว่าสมมุติต่างกัน มันจะออกตรงนี้ไง ออกตรงว่าสมมุติต่างกัน แต่ความหมายอันเดียวกัน สมมุติต่างกัน เขาพยายามจะออกตรงนี้นะว่า ความหมายเหมือนกันแหละ บรรลุธรรมเหมือนกันแหละ แต่สมมุติมันต่างกัน

แต่ถ้าความจริง ความจริงคนรู้เวลาถ้ามันพูดนะ คนเราปฏิบัติ นักปฏิบัติจะรู้ว่าเวลาปฏิบัติไป จิตมันเสื่อม เวลาทําสมาธิไป จิตมันเสื่อม เราพยายามจะทําให้มันชํานาญ ชํานาญในวสี ให้สมาธิมันมั่นคง ถ้ายกขึ้นวิปัสสนา เวลามันใช้สติไปเยอะ ใช้ปัญญาไปมากแล้วมันจะฟุ้งซ่าน ก็ต้องกลับมาทําความสงบ แล้วก็พิจารณาต่อ

แต่ถ้าคนไม่เคยทํา พอมันจิตสงบแล้วมันก็พยายามคิดถึงปัญญา พอปัญญามันเกิดขึ้น มันไปรู้สิ่งใดปั๊บ มันบอกจบแล้ว อย่างนี้เวลาพูดธรรมะมันจะคลาดเคลื่อน เพราะอะไร เพราะเราได้สัมผัสทีเดียว แล้วความสัมผัสหนเดียวนั้นน่ะมันเพิ่งเป็นการฝึกงาน

แต่คนที่มีความชํานาญทําแล้วทําเล่าๆ มันจะเข้าใจตลอดว่าคุณค่าของมันมากน้อยแค่ไหนมันถึงยกขึ้นสู่ปัญญาได้ ใช้ปัญญามากน้อยแค่ไหน สมาธิมันถึงจะก้าวเดินไปไม่ได้ สมาธิมันมีกําลังพอหนุนให้ปัญญามันก้าวเดินไป มันก็พยายามจะกลับมาทําความสงบของใจ มันต้องพร้อม มันต้องสมดุล พอสมดุล มัชฌิมาปฏิปทา มันมรรคสามัคคี เวลามันขาด เวลามันขาดปั๊บ เขาจะรู้เลยว่าทําอย่างไร จํานวนอย่างไร พิจารณาอย่างไร แล้วถ้าอย่างนี้ปั๊บ เวลาตัวเองจะเอาประสบการณ์ของตัวเองเพื่อมาสื่อความหมายเป็นธมฺมสากจฺฉา มันจะคลาดเคลื่อนไหม

ทีนี้มันคลาดเคลื่อน ทีนี้ว่าภาษาสมมุติๆ สมมุติของใครก็แล้วแต่ มันพูดแล้วมันเหมือนกันถ้ามีความชํานาญเหมือนกัน แต่พอมันไม่มีความชํานาญ เวลามีปัญหาขัดแย้งก็บอกว่ามันเป็นสมมุติต่างกันๆ แต่มันเป็นอันเดียวกัน...อันเดียวกันอย่างไร นี่พูดถึงว่าเวลาคนจะหาทางออกไง

ฉะนั้นจะบอกว่า ภพ ปฏิสนธิจิต ภวังค์

ภวังค์แทนกันไม่ได้ แต่ภพ ปฏิสนธิจิต แทนกันได้ แบบว่าจะเรียกว่าภพก็ได้ จะเรียกปฏิสนธิจิตก็ได้ แล้วคําว่า “ภพ” อย่างภพหยาบภพละเอียด อารมณ์ เวลาอารมณ์ฉุนเฉียว อารมณ์โกรธนี่ก็อารมณ์หนึ่ง อารมณ์ความหลง ไม่รู้ตัวเอง ก็เป็นอารมณ์หนึ่ง มันเป็นอารมณ์ เวลาอารมณ์มันก็ชื่อต่างๆ กันไป แต่มันมาจากไหนล่ะ มันก็มาจากปฏิสนธิจิต มันมาจากชีวะ มันมาจากชีวิตนั่นแหละ มันต้องมีที่มาที่ไป

เวลาปฏิบัติไปแล้ว ถ้ามันตัดทอนเป็นชั้นๆ เข้าไป สิ่งที่ว่ากิเลสหยาบ กิเลสอย่างละเอียดที่มันครอบงําหัวใจ มันจะโดนเปลื้องออกเป็นชั้นๆๆ เข้าไปเลย มรรค ๔ ผล ๔ มันจะเปลื้องเป็นชั้นๆ เข้าไปถึงจิตเดิมแท้นี้ผ่องใส นั่นน่ะตัวภพ นั่นน่ะตัวตอ ตัวภพใหญ่ๆ นั่นน่ะเจ้าวัฏจักร

ทีนี้ในเจ้าวัฏจักรมันก็มีแม่ทัพนายกอง มันก็มีเสนาอํามาตย์ มันก็มีคนรับใช้ ถ้าเป็นครอบครัว มันก็มีปู่มีย่ามีตามียาย ถ้าปฏิบัติไปนะ ไอ้นี่เป็นบุคลาธิษฐาน บุคลาธิษฐานสําหรับคนที่ภาวนาแล้วถ้ามีปัญญาเอามาสื่อ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นเจโตวิมุตติ ท่านเห็นของท่าน ท่านทําลายของท่าน แล้วท่านบอกว่ามันเป็นอันเดียวกัน มันมีพ่อมีแม่ที่ไหน ไม่เคยเห็นมีพ่อมีแม่เลย ไหนว่ามีครอบครัว ไม่เห็นมันมี ทําไมมันเป็นชั้นเดียวล่ะ อันนั้นก็เป็นความชํานาญ มันเป็นหนทาง เป็นเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ มันอยู่ที่ครูบาอาจารย์ที่มีความชํานาญมากน้อยแค่ไหน จะเอาประสบการณ์ เอาความจริงในหัวใจมาสั่งสอน เอามาเป็นตัวอย่างอย่างไร แต่เวลาปฏิบัติเข้าไปมันจะรู้

ถ้าคนเป็นอ้าปากรู้หมด ถ้าคนไม่เป็นก็บอกว่าสมมุติต่างกัน สมมุติต่างกัน ไอ้นี่เป็นสมมุติ

เขาให้อธิบายถึงภพ ถึงปฏิสนธิจิต ถึงภวังค์

แล้วเราอธิบายแล้ว ถ้าคนไปปฏิบัตินะ จริตของเขา เขาเห็นสิ่งใดชัดเจน เขาบอก “เออ! เหมือนกันเลย” ถ้าเขาไปเห็นไม่ชัดเจน “อืม! ของเราทําไมเป็นแบบนี้ ทําไมหลวงพ่อพูดอย่างนั้น แสดงว่าหลวงพ่อผิด” เขาเทียบในพระไตรปิฎก เทียบไปในอภิธรรม ไอ้นี่มันอยู่ที่จริตนิสัย จริตนิสัยของเขา แต่เราเอาความจริง เอาความจริงนะ

คําว่า “ภพ ปฏิสนธิจิต ภวังค์” ให้อธิบาย อธิบายได้แค่นี้ ถ้าอธิบายมากเกินไป ไม่รู้ว่าหลวงพ่อพูดผิดหรือคนฟังฟังไม่เข้าใจ ถ้ามากเกินไปนะ เพราะมันอยู่ที่ว่าเรารู้จริงมากน้อยแค่ไหน อันนี้พูดถึงว่าเรื่องภพ เรื่องภวังค์ แต่นี่เขาพูดต่ออีกสิ

ถาม : เรื่อง “อานิสงส์ของการภาวนา”

หลวงพ่อ : ฟังอันนี้แล้วมันซึ้งใจนะ ดูสิ คนที่ปฏิบัติจะเป็นอย่างนี้

ถาม : กราบนมัสการพระอาจารย์ที่เคารพ ครั้งแรกหลายปีก่อนมีโอกาสมาภาวนาที่วัด ๓ วัน และได้ตั้งใจไม่กินอะไร ยกเว้นดื่มนํ้า ในตอนนั้นต้นไม้ยังไม่สูงเลย กลางวันแดดแรงมาก ร้อนมากๆ ร้อนมากๆ ครับ เดินจงกรมก็ไม่ไหวครับ เดินแป๊บเดียว คอไหม้เลย ที่สําคัญ เดินจงกรมก็ไม่เป็นอีกด้วย นั่งสมาธิก็นั่งไม่ค่อยสงบ และมาครั้งแรกก็ไม่รู้จะต้องปฏิบัติตัวอย่างไร เงอะๆ งะๆ แต่ต้องการมาสัมผัสสถานที่ที่ไม่คุ้นชิน เผื่อว่าจะช่วยให้ผลการภาวนาดีขึ้น แต่ผลก็ยังไม่ดีเท่าไร ถึงกระนั้นผมก็ยังอยากหาโอกาสมาอีกให้ได้

จนกระทั่งผ่านมาหลายปี ไม่นานมานี้ก็ได้มีโอกาสมาภาวนาที่วัด ๗ วัน และได้ตั้งจิตว่าจะอดอาหาร ๗ วัน และจะทําข้อวัตรให้ครบถ้วน จะตั้งใจเดินจงกรมให้มากที่สุดเท่าที่จะทําได้

วันแรกหลังจากทําข้อวัตรเสร็จก็ลงเดินจงกรม ตั้งสัจจะว่าจะอยู่ในทางจงกรมจนมืด บอกตรงๆ ครับว่าเดินไม่เป็นเลย แต่ก็ถามครูบาบ้าง ถามเพื่อนมาก่อนบ้างว่าเดินอย่างไร จับมือกันอย่างไร ที่สําคัญก็คือต้องภาวนาพุทโธ ๒ ชั่วโมงแรก

ที่เดินจงกรมในวันแรกมันทรมานมาก เพราะเกร็งแขน เนื่องจากเดินไม่เป็น ปวดไหล่มาก แต่ก็กลัวจะเสียสัจจะ ปวดจนทนเกือบไม่ไหว เลยหยุดคําบริกรรม แล้วเอาสติปัญญาไล่ความเจ็บปวดแทน สุดท้ายก็เอาตัวรอดมาได้โดยไม่เสียสัจจะ และผมก็ตั้งสัจจะจะสู้กับกิเลสต่อไป

ใน ๒-๓ วันแรก ปวดหลังและปวดขามากจนเดินขากะเผลก ก็อดทนเดินเช้า เดินบ่าย เดินเย็น จนในวันที่ ๗ วันสุดท้ายผมตั้งสัจจะว่าจะไม่ออกจากทางจงกรมตั้งแต่เช้าจรดเย็น ตั้งใจว่าจะเอาชนะมันให้ได้โดยเดินภาวนาพุทโธ ธัมโม สังโฆซํ้าๆ แทนพุทโธคําเดียว เพราะเอาไม่อยู่ จิตมันแฉลบอยู่เรื่อย

ผมเดินไป ๕ ชั่วโมงแรก มีความหิวความกระหาย ทั้งความง่วง ทั้งความเมื่อยล้า ทั้งความฟุ้งมารบกวนจิตใจ ผมก็หยุดภาวนา แต่ใช้สติปัญญาต่อสู้กับกิเลสไปเรื่อยๆ บอกตรงๆ พล่ามคนเดียว สู้กับกิเลสในใจเหมือนคนบ้าอย่างไรอย่างนั้นเลยครับ กิเลสตัวไหนโผล่มา สติก็รีบใช้ปัญญาต่อสู้ทันที จนในที่สุดผมก็ผ่าน และเอาชนะกิเลสมันมาได้

จนกระทั่งเย็น ผมเดินจงกรมไปประมาณ ๘ ชั่วโมง ผมไม่เคยคิดเลยว่าจะทําได้ ทั้งๆ ที่ปกติขาและหลังก็ไม่ค่อยดีอยู่แล้ว แต่ก็ทําได้ ซึ่งการมาภาวนาครั้งนี้ ผมมีแต่ได้กับได้ ผมได้สัจจะบารมีตามที่ตั้งใจครบ และได้คําตอบกับตัวเองว่าเดินจงกรมนั้นเพื่ออะไร ก็เพื่อความสงบร่มเย็นหนึ่ง และค้นหาความจริงอีกหนึ่ง นั่นแสดงว่าผมเดินจงกรมเป็นแล้ว

มีเรื่องแปลกเกิดขึ้น ๒ เหตุการณ์ ครั้งแรกช่วงที่มา ช่วงที่เข้ากุฏิได้กลิ่นหอมติดจมูก เฉพาะคืนแรกคืนเดียว และที่แปลกสุดคือวันสุดท้ายที่ตั้งสัจจะเดินจงกรมตั้งแต่เช้าจรดเย็น ระหว่างเดินนั้นมันเหมือนมีนํ้าฝอยละอองเล็กๆ เล็กมากๆ พรมมาที่หัว ๔-๕ ครั้ง แหงนหน้าขึ้นไปดูก็ไม่เห็นมีอะไร แต่มีละอองนํ้าสัมผัสโดนแขน ผมก็ยกแขนขึ้นดู กลับไม่เห็นมีละอองนํ้าอะไรเลย

กราบเรียนถามท่านอาจารย์ด้วยครับ ทําไมไม่มีละอองนํ้าครับ ทั้งๆ ที่สัมผัสได้ มันคือนิมิตหรือเปล่าครับ เพียงแต่ผมทนสู้เดินจงกรมไป ตั้งใจจะทําข้อวัตร ไม่น่าเชื่อว่าทําไมผลมันถึงดีอย่างนี้ครับ

ผมกลับมาใช้ชีวิตปกติ สติสตังมันดีขึ้นครับ พุทโธ ธัมโม สังโฆ มันก็ผุดขึ้นมาง่ายๆ ครับ และการที่ผมอดข้าวจนเข้าใจว่าหิวสุดๆ เป็นอย่างไร แล้วทําให้ผมมีสติดีขึ้น ช่วยให้เข้าใจดีขึ้นในเรื่องความหิวกับความอยาก รวมทั้งพิจารณาแยกแยะและปล่อยวางรสชาติอาหารได้ดีขึ้น

ประสบการณ์อีกวันหนึ่งที่ผมเดินจงกรมโดยใช้ความคิดไล่ไปเรื่อยๆ จนพอมาถึงประโยคที่พูดเรื่องจิตมันหลงกายเอง มันสะเทือนใจมากจนนํ้าตาไหลออกมา หัวใจมันพองโต มันมีความคิดแล่นเข้ามาว่า นี่ไง ร่องรอยความจริง ดูเหมือนเงาไกลๆ ให้เราได้มีกําลังใจสะกดรอยตาม

ที่เขียนมาทั้งหมดนี้คือประสบการณ์จริงที่ประทับอยู่ในใจที่ผมจะนํามาเล่าก็เพื่อกราบระลึกถึงบุญคุณครูบาอาจารย์ กัลยาณมิตรทั้งหลาย รวมถึงวัด กุฏิ และต้นไม้ที่ให้ร่มเงาแก่ผม และเพื่อยังประโยชน์แก่ผู้ปฏิบัติต่อๆ ไป กราบนมัสการหลวงพ่อครับ

ตอบ : อันนี้เขาเขียนมา ประสบการณ์ ไม่ได้ถามอะไรเลย แต่ที่เอามาอ่าน อ่านเพราะมันเป็นคําถามต่อเนื่องมา คําถามต่อเนื่องมาตั้งแต่เรื่องไตรสรณคมน์ แล้วก็เรื่องพุทโธกับภวังค์คืออะไร แล้วก็เรื่องอานิสงส์ของการภาวนา คนเขียนคนเดียวกัน

เพราะถ้าพูดถึงนะ ถ้าพูดถึงครั้งก่อน เขาบอกเขามา ๓ วัน ตอนนั้นต้นไม้ยังไม่โตเลย แล้วพอมาครั้งแรกแดดแรงมาก พอเข้าทางจงกรม คอไหม้เกรียมเลย แล้วก็เลิกไปเลยนะ ถ้าเป็นอย่างนั้นนะ ป่านนี้เขาก็ยังบอกว่า เออ! หลวงพ่อโกหก ภาวนาแล้วคงจะไม่มีอยู่จริงหรอก พวกที่ไปวัดก็ไปทรมานตนทั้งนั้นน่ะ ไม่มีประโยชน์หรอก

แต่เขายังฝืนทนกลับมา เห็นไหม ครั้งที่ ๒ ครั้งที่ ๓ พอมันได้ประโยชน์ขึ้นมา เขาถึงบอกว่าเวลาเขามาภาวนาจริงๆ เขามีแต่ได้กับได้ เขามีแต่ได้กับได้ เพราะคนถ้าหัวใจมันมีคุณค่าขึ้นมาแล้ว เขาบอกว่าที่เขาเขียนขึ้นมานี้ก็เขียนมาเพื่อขอบคุณ ขอบคุณวัด ขอบคุณกุฏิ ขอบคุณต้นไม้

ถ้าหัวใจคนปฏิบัตินะ ขอบคุณที่เราเคยอยู่เราเคยอาศัย เราเคยอยู่เราเคยอาศัยแล้วมันได้ประโยชน์อะไร เราขอบคุณต้นไม้ เราขอบคุณกุฏิ เราขอบคุณวัดที่ให้เราได้ฝึกหัด นี่ถ้าจิตใจมันปฏิบัติแล้วได้ผลจะเป็นแบบนี้

ถ้าจิตใจปฏิบัติไม่ได้ผลนะ “มรรคผลไม่มีหรอก โอ้โฮ! ปฏิบัติคงทุกข์น่าดูเลยล่ะ โอ้โฮ! ปฏิบัติแล้วคงไม่ได้อะไร ปฏิบัติคงลําบากมาก”

แต่ถ้ามันดีขึ้นมันจะดีขึ้นอย่างนี้ แสดงว่าเขายังมีอํานาจวาสนานะ เพราะสิ่งแบบนี้มันเป็นประสบการณ์ชีวิต ดูสิ เวลาพ่อแม่สอนลูกก็มีแต่คําสั่งคําสอน ลูกจะเข้าใจหรือไม่เข้าใจนั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่นี่เวลาเรามาภาวนา จิตใจของเราได้ประสบเอง ถ้ามันล้มเหลว เราก็ล้มเหลวด้วยตัวเราเอง แต่เวลาจิตใจมันจะได้ผลขึ้นมา มันก็ได้ผลกลางหัวใจเราเอง แล้วเวลาจะได้ผลกลางหัวใจเราเอง

ที่คําเขาเขียนมา มันทรมานมากๆ อดอาหาร เขาบอกเขาตั้งสัจจะอดอาหาร กินแต่นํ้า แล้วภาวนาทั้งวันทั้งคืน ภาวนาทั้งวันทั้งคืน ๗ วัน ๓ วัน เขาต้องทําของเขาให้ได้

แต่เวลาเขาทําได้แล้ว นี่เวลาทํา เราทําลงทุนลงแรงมากเลย ลงทุนลงแรงนะ แต่เวลาพอผ่านไปแล้วนะ ความหิวนั้นเป็นประโยชน์กับผม มันหิวสุดๆ มันเป็นอย่างไร แล้วในปัจจุบัน เวลาเรื่องอาหาร รู้เท่าทันรสอาหาร รู้เท่าทันหมด

รู้เท่าทัน คนเราประหยัดมัธยัสถ์ ด้วยความไม่ฟุ่มเฟือย ด้วยความไม่ฟุ้งเฟ้อ สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์หมดแหละ เพราะอะไร เพราะเรามีสติสัมปชัญญะอยู่แล้ว เราจะใช้จ่ายแค่ไหนก็ได้ เราหามามหาศาล เราจะใช้จ่ายมากน้อยแค่ไหน ที่เหลือมันก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเราใช้เป็นประโยชน์กับคนอื่น มันก็ได้เป็นประโยชน์คนอื่น มันมาจากไหนล่ะ

ก็มันมาจากประสบการณ์ของเรา ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ธรรมะมันสอน ไม่ใช่พ่อแม่สอน ไม่ใช่ใครสอน ธรรมะภายในมันสอน มันเกิดขึ้นมาจากหัวใจ สัจธรรมมันสอน ถ้ามันสอน มันสอนหัวใจของเรา คนที่คิดอย่างนี้ทําอย่างนี้แล้วมันก็เป็นคนดีไปได้ เพราะอะไร เพราะมันปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะมันเกิดขึ้นกลางหัวใจ ถ้ามันเป็นประโยชน์อย่างนี้ มันเป็นประโยชน์อย่างนี้

เขาบอกว่า อานิสงส์ของการปฏิบัติ เวลามาปฏิบัติเขาบอกว่าเขามีแต่ได้กับได้

ถ้ามีแต่ได้กับได้ เพราะทําแล้วเพื่อประโยชน์กับเราไง แต่ถ้ามันล้มเหลว ถ้ามันล้มเหลว ถ้าไม่ได้ ล้มเหลว เราก็ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเชื่อมั่นนะ เราเชื่อของเรา เราเชื่อมั่นว่า ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว แล้วเรามาทรมานกิเลส เราเดินจงกรมนะ ถ้าจิตมันสงบนะ เราได้สัมผัส เป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกกลางหัวใจ แต่ถ้าเราเดินจงกรม นั่งสมาธิ มันไม่ลง ไม่เป็นสมาธิ จิตใจมันไม่สงบนะ นี่เราทรมานกิเลส เพราะกิเลสมันอยู่บนหัวใจของเรา

เวลาเราตั้งใจ เราตั้งใจ หัวใจเราคิด เราก็พาให้เท้าเราเดิน หัวใจเราคิด เราก็พาให้เรานั่งลงสมาธิ กิเลสมันไม่พอใจหรอก กิเลสมันจะนอน กิเลสมันจะไปเที่ยว กิเลสมันจะฟุ้งเฟ้อเห่อเหิม แล้วเราจํากัดขีดมันเข้าทางจงกรม เราจํากัดให้สภาวะนั่ง เราบังคับมันน่ะ พอเราบังคับมัน มันก็ต่อต้าน มันก็ดิ้นรนอยู่แล้ว นี่ถ้าปฏิบัติอย่างนี้ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถึงจิตมันไม่สงบ เราก็มีขอบเขตไง เขาเรียกว่าบุญกิริยาวัตถุ กิริยาท่าทาง กิริยาของเรา บุญกิริยาวัตถุ เราเสียสละหมดเลย เราจะนั่งสะดวกสบายอย่างไร เราเสียสละแล้วนั่งพุทโธๆ นี่บูชา สภาวะนั่งนี่เราบูชาแล้ว เราบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งนี้มันเป็นประโยชน์แล้ว มันขีดวงกิเลสไง

ถ้ามันไม่สงบ ถ้ามันปฏิบัติไม่ได้ ถ้าบอกมีขอบมีเขต กิเลสมึงจะแสดงตัวมากกว่านี้ไม่ได้ เวลาเอ็งมีกําลังมาก เอ็งก็คิดของเอ็งไป แต่ถึงเวลาจะภาวนา เอ็งต้องอยู่ในขอบข่ายแค่นี้ ให้เอ็งได้แค่นี้ ให้เอ็งได้แค่นี้ ไม่ให้เอ็งคิดมากไปกว่านี้ เห็นไหม ถ้าภาวนาไม่ได้ มันได้ประโยชน์ตรงนี้ แต่คนมองไม่เห็นไง คนมองไม่เห็นว่าเรามาภาวนาแล้วเราจะได้ประโยชน์อะไร

มาภาวนา หนึ่ง ถือศีล ถือศีลมันก็ได้ประโยชน์แล้ว ถือศีลเพราะอะไร เพราะว่าเรามีศีล ดูสิ เวลาคนสุขภาพเขาดี ถ้าสุขภาพเขาดี เขาออกกําลังกาย สุขภาพเขาดี นี่เราถือศีล ศีลธรรมไง จิตใจของเราจะมีคุณภาพจิตที่ดี ถ้าคุณภาพจิตที่ดีก็คุณภาพจิตที่ดี ภาวนาแล้วทําไมมันท้อแท้อย่างนี้ล่ะ ทําไมภาวนาแล้วมันมีแต่ความเครียดล่ะ ทําไมมีความทุกข์ยากล่ะ นั่นน่ะกิเลสมันงอม เวลามันโดนบีบคั้นขึ้นมามันก็มีปฏิกิริยาอย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้ามันภาวนาต่อเนื่องไป พอมันผ่านจุดนี้ไป เพราะคนภาวนาถามมาเยอะมาก พอผ่านจุดหิวที่สุด พอผ่านจุดที่มันวิตกกังวลที่สุด พอมันปล่อยวางที่สุด โอ้โฮ! กราบขอบพระคุณวัดเลยล่ะ

มาทีแรกบอกว่า โอ้โฮ! คอไหม้เลย เดินจงกรมทีแรกนี่คอไหม้ ตัวไหม้เกรียมเลย แต่พอถึงที่สุดแล้ว ขอบคุณมันน่ะ ขอบคุณกุฏิ ขอบคุณวัด ขอบคุณร่มเงาของต้นไม้ แต่ ๓ วันแรกนี่ไหม้เกรียมหมดเลย เห็นไหม ถ้าจิตมันดีมันเป็นประโยชน์อย่างนี้

แล้วเขาถามว่า มันมีมหัศจรรย์อยู่ ๒ อย่าง อย่างหนึ่งที่ละอองนํ้ามาโดนผม มันเป็นอะไร มันเป็นนิมิตหรือเปล่า

ไม่ใช่หรอก ต้นไม้กลางคืนมันมีเกสรกระจาย ต้นไม้บางทีนํ้า มันมี มันมีนํ้าของมัน นี่เราพูดเป็นวิทยาศาสตร์เลย เราอยู่ใต้ต้นไม้ เวลามันคลายตัว มันจะมีพวกนี้ออกมา ไอ้นี่ก็เรื่องหนึ่ง

แต่ถ้ามันเป็นอํานาจวาสนาของคนคนนั้น ถ้ามันจะว่ามันมีเทวดามาพรมนํ้าให้ อันนั้นก็เป็นวาสนาของคนคนนั้น แต่โดยวิทยาศาสตร์ อยู่ใต้ต้นไม้มันจะมีความชื้น มันจะมีอะไรของมัน อันนี้เราเข้าใจได้ ฉะนั้น เป็นเรื่องปกติ ของมันมีของมันอยู่อย่างนั้น

แต่มันเป็นอํานาจวาสนาของใคร ใครจะได้ผลตอบแทน ใครจะได้สิ่งใดที่เป็นประโยชน์ อันนั้นเป็นวาสนา วาสนาเทียบกันไม่ได้ เพราะอย่างพระนาคิตะที่ว่าไปเดินจงกรมอยู่ ลาพระพุทธเจ้ามาเดินจงกรม แล้วเขาไปเที่ยวเล่น โอ้โฮ! คนนั้นมีแต่วาสนา คนนี้มีวาสนา เขามีความสุข

เพราะโลกเขาคิด ใครไปงานสโมสรสันนิบาต ใครไปเที่ยว มีแต่ความสุข ไอ้เรามีแต่ความทุกข์ เดินจงกรม นั่งสมาธิ มีแต่ความทุกข์ เทวดามายับยั้งกลางอากาศเลย “ไอ้พวกนั้นมันพวกอยู่ในวัฏฏะ ไอ้พวกนั้นมันเวียนว่ายตายเกิด ท่านต่างหากๆ”

พระนาคิตะคืนนั้นสําเร็จเป็นพระอรหันต์เลย เพราะอะไร เพราะได้รับการเตือนจากเทวดา เทวดามายับยั้งกลางอากาศ แล้วเตือนเลย นี้อยู่ในพระไตรปิฎก

แล้วครูบาอาจารย์เรา หลวงตาก็เป็นอย่างนี้ หลวงตาท่านอยู่ในป่านะ บางที่เขามีการละเล่น เวลานักขัตฤกษ์เขาไปเล่นกัน แล้วทางอีสานเขาชอบฟ้อน เวลาไปไหนเขาจะลํากลอนไป เขาก็ลํากลอนไป ไอ้เราก็เดินจงกรมอยู่ โอ้โฮ! เขามีแต่ความสุข เรามีแต่ความทุกข์

หลวงตาก็เคยเจอประสบการณ์อย่างนี้ หลวงปู่เจี๊ยะก็เจอประสบการณ์อย่างนี้ อยู่ในป่า เราเดินจงกรมอยู่ชายป่า แต่ชาวบ้านเขาไปเที่ยวกัน เขาก็ร้องรําทําเพลงกันไปตลอด มันคิดน้อยใจขึ้นมานะ ทําไมเขามีความสุข ไอ้เรากดดันตัวเอง ทุกข์ขนาดนี้ แต่พอปัญญามันเกิดก็เกิดอย่างนี้ พอมีความคิดอย่างนี้ปั๊บ มันจะมีสติปัญญาไล่ตามความคิดเลย

พอความคิดมันไล่ตามไปนะ หลวงตาเวลาความคิดท่านเกิดไง เราไม่เคยเที่ยวใช่ไหม หลวงตาท่านบอกว่าท่านก็เป็นหมอลําเก่า ท่านก็ร้องได้ ท่านเคยมาทุกอย่างแล้ว เราก็เคยทํามา แต่ตอนที่เราเดินจงกรม เรามาบวชแล้ว เราเดินจงกรมอยู่นี่ เวลามันมีความตึงเครียด แล้วเวลามันได้ยินเสียงอย่างนั้นมันก็เปรียบเทียบ คือกิเลสมันหาทางออกไง เวลาปัญญามันทัน มันไล่เข้ามาทัน มันปล่อยหมดเลย

หลวงปู่เจี๊ยะก็เป็นอย่างนี้ เพราะหลวงปู่เจี๊ยะเล่าให้เราฟังเลย เวลาท่านก็เจออย่างนี้ เขาไปเที่ยวไปเล่นกัน อู๋ย! เขาร้องรําทําเพลงกันไป ไอ้เราเดินจงกรมอยู่ในป่าแสนทุกข์แสนยาก

กรณีอย่างนี้มันอยู่ที่วาสนาของคน ถ้าคนมีสติปัญญาทันนะ เดี๋ยวนั้นคือมันสดๆ ร้อนๆ ไง มันคิดอะไรขึ้นมาสดๆ ร้อนๆ แล้วมันเสียใจอยู่สดๆ ร้อนๆ เวลาปัญญามันไล่ทัน มันปล่อยพับ! มันมหัศจรรย์นะ

แต่ถ้าใครไม่เคยได้ มาพูดกันอย่างนี้มันก็แบบว่าเลียนแบบไง คิดตามเขา เวลามีเหตุการณ์ก็คิดแบบนี้ เออ! เขาเป็นอย่างนี้ เขาเคยคิดอย่างนี้ เราจะคิดแบบนี้บ้าง มันไม่เป็นหรอก

แต่ถ้ามันเป็นปัจจุบัน มันปล่อยพับ! โอ้โฮ! นํ้าหูนํ้าตาไหล มันซาบซึ้งนะ มันซาบซึ้ง ก็ดูสิ เราดูถูกตัวเราเองว่าเราเป็นคนขี้ทุกข์ขี้ยาก เราดูถูกตัวเราเอง พอจิตมันปล่อยพับ! มันสงบ มันมีความสุข มันเวิ้งว้างไปหมด เมื่อกี้นี้เรายังติเตียนเราอยู่เลย แล้วทําไมมันพลิกกลับมาเป็นอย่างนี้ล่ะ โอ้โฮ! มันตื่นเต้น นี่เวลาภาวนาจะเป็นแบบนั้น

ฉะนั้น เวลาเขาบอกว่าเขาภาวนาไป เวลาจิตมันดี มันมีธรรมผุดขึ้นมาเป็นประโยค จิตนี้มันหลงกายเอง จิตนี้มันหลงกายเอง มันหลงเอง มันหลงของมันเอง เวลาปัญญามันมา จิตใจมันสะเทือน นํ้าตาไหลพราก ก็นํ้าตาไหลพรากเหมือนกัน กรณีนี้กรณีธรรมเกิด

แต่พอจิตมันสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริงนั้นถึงจะเป็นมรรค ถ้าเป็นมรรคขึ้นมาแล้ว เพราะอะไร เพราะมันมีสติมีปัญญา มันมีผู้บริหาร มีผู้ควบคุม มีผู้ดูแล ถ้าเจริญก็รู้ว่าเจริญขึ้น ถ้ารักษาไม่เป็น เดี๋ยวก็เสื่อม นี่คือมรรค

แต่ถ้ามันผุดขึ้น หรือสิ่งที่ว่าพระนาคิตะน้อยใจเสียใจ แล้วชี้บอก ชี้บอกมันก็ได้สติฟื้นมา ได้สติฟื้นมาปั๊บ พอจิตมันสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา นั้นเป็นมรรคต่อเนื่องกันไป

แต่ขณะที่บอกที่เตือน บอกเตือนให้ได้สติ ให้ได้สติแล้วกลับมากระทําไง พอได้สติ จิตมันก็กลับมาหมด มันก็ทํางาน มันก็เป็นงานขึ้นมา แต่ถ้าไม่ได้สติ มันหลงไป มันคิดออกไปเป็นอารมณ์ เสวยอารมณ์ ทุกข์ยากไป

แต่พอมันได้สติ มันปล่อยหมดเลย กลับมาเป็นตัวมันเอง พอกลับมาตัวมันเองปั๊บ มันก็ยกขึ้นสู่สติปัฏฐาน ๔ แล้วมันมีปัญญาไป มันเป็นขั้นตอนอีกขั้นตอนหนึ่งถ้ามันจะเกิดมรรค ถ้ามรรคมันเกิดขึ้นมาแล้วมันบริหารจัดการไป เวลามรรคสามัคคี มันก็สมุจเฉท พอสมุจเฉทมันก็มีคุณธรรมขึ้นมาในใจ นี่มันเป็นขั้นเป็นตอนขึ้นไป

ฉะนั้น เขาเขียนมาถามตั้งแต่เรื่องไตรสรณคมน์ เรื่องภพ เรื่องภวังค์ แล้วก็เรื่องประสบการณ์ของการภาวนา ถ้าประสบการณ์ภาวนา เราก็ได้บริษัท ๔ ขึ้นมา ๑ คน ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เขาเป็นอุบาสก ถ้าเป็นอุบาสกที่ได้ประพฤติปฏิบัติ แล้วมีความรู้สึกนึกคิดที่เป็นศีลเป็นธรรมในใจ เราก็ได้อุบาสกขึ้นมาอีก ๑ คน ทั้งๆ ที่เขาเป็นอุบาสกอยู่แล้ว

เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้กับบริษัท ๔ อุบาสก อุบาสิกา เขาเป็นอุบาสกแล้วเขามาปฏิบัติของเขา เขามีความตั้งมั่นในใจของเขา ใจเขามั่นคงของเขา ก็เป็นอํานาจวาสนาของใจดวงนั้น เพราะมันจะเป็นร่องเป็นรอยให้ใจดวงนั้นก้าวเดิน ให้ใจดวงนั้นเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก คือมีพยานในหัวใจ มีพยาน มีความเป็นไปในใจ จะทําสิ่งใดมันทําด้วยความเต็มไม้เต็มมือ

ไอ้พวกเราเวลาทําอะไรกันน่ะ ห่วง ห่วงว่าจะได้หรือไม่ได้ จะเป็นหรือไม่เป็น ครึ่งๆ กลางๆ ทํา ๕๐-๕๐ แต่เวลาจะเอาผล ๒๕๐ แต่เขาทําของเขาทําด้วยเต็มไม้เต็มมือ เวลามันได้ขึ้นมามันก็เป็นปัจจัตตัง มันเป็นสันทิฏฐิโก มันเป็นเรื่องความเป็นไปในหัวใจของเขา เขาจะมั่นคงในใจของเขานะ ถ้าเขามีคุณธรรมในใจ เขาจะมั่นคงของเขา นี้มันเป็นประสบการณ์การปฏิบัติของเขา

เราฟังการประสบการณ์ของเขาแล้วเราก็เอาเป็นคติธรรมเพื่อจะประพฤติปฏิบัติ เพื่อให้หัวใจของเราได้สัมผัสศีล สมาธิ ปัญญา เป็นคุณสมบัติในใจของเรา เอวัง

เวลาปฏิบัติไปมันลับๆ ล่อๆ
เวลามันทําไป แบบว่ากิเลสมันต่อรอง มันทําไม่ได้จริง
ถ้าทําได้จริงนะ เวลาความคิดมันเกิดขึ้น มันจับได้
ถ้าจับได้ จิตเห็นอาการของจิต เราจะฝึกหัดภาวนาไปได้
ถ้าเราฝึกหัดภาวนาไปได้นะ พอจับได้ พิจารณาไปได้นะ
เราจะภาวนาเป็น

๕

ลับๆ ล่อๆ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๖ พฤษภาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขอฟังคําสอนค่ะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ลูกมีคําถามเกี่ยวกับของจริงและของปลอม ทางที่ถูก ของจริงนั้นมันต้องเห็นกายก่อนเสมอใช่ไหมคะ

ลูกก็ยอมรับว่ายังภาวนาไปไม่ถึงไหนหรอกค่ะ ลูกก็ละอายใจต่อหลวงพ่ออยู่ค่ะที่ไม่ได้เป็นนักปฏิบัติเข้มข้นเหมือนคนอื่นๆ เขา และก็ดันอยากจะคุยด้วยนะคะ ลูกก็กลัวหลวงพ่อนะคะ แต่ลูกก็ยังอยากจะถาม เพราะลูกก็พยายามทําของลูกอยู่ค่ะ ได้นิดๆ หน่อยๆ ลูกก็พยายามอยู่ค่ะ

ลูกแอบไปฟังเทปเดิมๆ ของหลวงพ่อเมื่อครั้งเริ่มแรกๆ เรื่อยมา ลูกก็ได้เข้าใจแนวทางมากขึ้นค่ะ แต่ต้องขอโทษนะคะ ที่ผ่านมานั้นมั่วมากไปพักใหญ่ๆ เพราะลูกศึกษามาน้อย ยังไม่เข้าใจอะไรเลยค่ะ ตอนนี้ลูกพยายามทําเหมือนหลวงพ่อสอนที่ว่า ถ้าอยู่กับพุทโธจะไม่เสีย ก็รู้สึกว่าอยู่กับพุทโธได้มากขึ้น นานขึ้น ก็พยายามพุทโธไปเรื่อยๆ ค่ะ ถึงจะยังไม่เคยเห็นกาย ลูกก็พยายามทําอยู่ค่ะ แต่มันก็มีลักษณะแบบนี้มากขึ้น คือคล้ายๆ ยังรู้สึกตัวอยู่ระดับหนึ่ง (เคลิ้มไป ไม่หลับไปเสียทีเดียวนะคะ) มันมีความคิดผุดขึ้นมาเป็นทอดๆ เป็นสายต่อๆ กันไป เมื่อรู้แล้ว ลูกพยายามจะดูสิ่งที่ว่ามันคืออะไร แล้วมันก็มักจะหยุดไป หายไป เป็นเหมือนอะไรที่ผลุบๆ โผล่ๆ นะคะ แล้วลูกก็พยายามตั้งสติใหม่ ประคองตัวไว้ พุทโธต่อไปนะคะ

ลูกจําได้ว่า ครั้งสุดท้ายหลวงพ่อบอกว่าจับหัวใจให้ได้ ตอนนั้นลูกก็ไม่เข้าใจนะคะ หลวงพ่อหมายถึงตัวนี้ใช่ไหม หรือถ้ายังไม่ใช่ ไม่ถูก ก็ไม่เป็นไรค่ะ ขอให้หลวงพ่ออธิบายด้วย

ตอบ : อธิบายเริ่มต้น เวลาปฏิบัติ เพราะเวลาปฏิบัติไป เขาปฏิบัติ แล้วเวลาเขาไปปฏิบัติแล้วมันมีหลักอยู่บ้าง พอไปเจอพระ พอพระเขาสอน เขาไปจับประเด็นว่ามันถูกหรือผิด พอมันถูกหรือผิดแล้ว เขาเขียนถามมาเรื่อยๆ ก็อบรมกันมาตลอด ตอนนี้พออบรมมาตลอด พอปฏิบัติไปแล้ว เริ่มต้นว่ามันสับสน มันไม่เข้าใจสิ่งใดเลย แต่พอมันจับทางได้ เห็นไหม จับทางได้ พอจับทางได้มันก็กลับมาอยู่กับความเป็นจริง

ถ้ากลับมาอยู่กับความเป็นจริง อยู่กับพุทโธนี่ อยู่กับพุทโธ อยู่กับความรู้สึกเรานี่ อยู่กับพุทโธ อยู่กับความรู้สึก

แต่ส่วนใหญ่แล้วนักปฏิบัติเรา เราจะไปฟังเขาคุยกัน เวลาฟังเขาคุยกัน โดยส่วนใหญ่เขาจะบอกว่าเวลาเขาปฏิบัติไปแล้วเขาจะไปรู้ไปเห็น ไปรับรู้สิ่งใด เราก็ตื่นเต้น เราก็ตื่นเต้น เราก็อยากจะเป็นเหมือนเขา อยากจะเป็นเหมือนเขา อยากจะเห็นเหมือนเขา ถ้าเราปฏิบัติแล้วเราไม่ได้เป็นเหมือนเขา เราไม่เห็นเหมือนเขา เราจะปฏิบัติไม่เป็น ไอ้คนที่ปฏิบัติแล้วจะต้องรู้ต้องเห็น ต้องเห็นสิ่งแปลกๆ นั้น คนนั้นเขาถึงจะปฏิบัติเป็น แล้วเราไปฟังเขา เขาพูดกันอย่างนั้นน่ะ แล้วเราก็เชื่อ

แต่เป็นความจริงนะ เวลาความจริง ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัตินะ ท่านบอกนั่นล่ะต้นเหตุจะให้เราออกนอกลู่นอกทาง ถ้าออกนอกลู่นอกทาง เพราะไปรู้ไปเห็นไง ไปรู้ไปเห็น ใครเป็นคนไปเห็นล่ะ

เวลาโยมมาหาเรา เขาบอกว่าเขารู้เห็นต่างๆ

เราบอกว่า โยมลืมตามองเห็นเราไหม

เห็น

โยมหลับตาเห็นเราไหม

ไม่เห็น

นี่ก็เหมือนกัน จิตมันส่งออก มันไปรับรู้ จิตมันออกไปรับรู้ เราลืมตา เราหลับตา ตัวเรายังมีอยู่หรือเปล่า เราจะลืมตา เราจะหลับตา เราก็ยังอยู่นี่ใช่ไหม ถ้าเราลืมตา เราก็มองเห็นภาพทุกอย่างไปทั่ว ถ้าเราหลับตา ภาพนั้นก็จบ แต่เราก็ยังอยู่ไง

แต่ถ้าเรานึกพุทโธๆๆ เราไม่ส่งออก มันก็จะเป็นจิตมันเป็นความสงบไง โดยหลักขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลคือความปกติของชีวิตประจําวัน ชีวิตประจําวัน ศีลคือความปกติของใจ ใจเป็นปกติคือว่ามีศีล

แต่ถ้าเป็นมโนกรรม เวลาจะเอาสมาธิ บอกว่า เราไม่ได้ทําสิ่งใดผิดพลาดเลย เรามีศีลสมบูรณ์ แต่เราก็ยังคิดนอกเรื่องอยู่นี่ ความคิดยังโผล่อยู่อย่างนี้ มันไม่ปกติไง ถ้ามันไม่ปกติ ถ้าเราพุทโธๆ ให้มันปกติ เห็นไหม ศีล สมาธิ สมาธิคือจิตตั้งมั่น พอจิตมันปกติ พอจิตมันปกติแล้ว ถ้ามันยกขึ้นสู่ปัญญา มันก็จะเป็นขั้นตอนเลย

ของแค่นี้ ศีล สมาธิ ปัญญา แต่ทํากันไม่เป็น ทํากันไม่ได้ ทําไม่ได้หรอก มันไปไหนก็ไม่รู้ ไปข้างนอกหมดเลย แล้วก็ไปคุยกันนะ รู้นู่น เห็นนั่นเห็นนี่ ทุกคนก็ตื่นเต้น

แต่ถ้ามันเป็นจริต คนเราเป็นจริตนะ เราปฏิบัติขนาดไหน มันก็จะรู้จะเห็นอย่างนั้นน่ะ เช่น แม่ชีแก้ว แม่ชีแก้วเวลาปฏิบัติไป มันเป็นวาสนานะ คนเรามันเป็นการสร้างบุญกุศลมาด้วยกัน

เวลาแม่ชีแก้วยังเป็นวัยรุ่นอยู่ หลวงปู่มั่นท่านธุดงค์มา แล้วแม่ชีแก้วเป็นเด็กๆ มาใส่บาตร พอใส่บาตร ท่านยิ้มเลย ท่านยิ้มแล้วบอกว่าให้ไปวัดนะ ไปวัดแล้วท่านก็สอนแม่ชีแก้วปฏิบัติ พอแม่ชีแก้วปฏิบัติไปเห็นนิมิตต่างๆ ท่านจะแก้ไปเรื่อย

สุดท้ายแล้ว สุดท้ายเวลาท่านจะธุดงค์ต่อไป อย่าปฏิบัตินะ อย่าปฏิบัติเพราะมันไม่มีคนแก้ไข ถ้าเป็นผู้ชายจะให้บวชเณรไปด้วย นี่มันเป็นผู้หญิง ถ้าเป็นผู้หญิง มันไปด้วยมันไปลําบาก ฉะนั้น มันก็อยู่กับโลกเขาไป เป็นกรรมของสัตว์ แต่ต่อไปจะมีคนมาแก้อยู่น่ะ

สุดท้ายก็หลวงตาไปแก้ พอหลวงตาไปแก้ เวลาหลวงตาท่านไปถึงนั้น ให้แม่ชีแก้วเล่าให้ฟัง พอแม่ชีแก้วเล่าให้ฟังนะ ท่านก็บอกเลย โอ้โฮ! ไปรู้ไปเห็น เทวดาเต็มไปหมดเลย แม่ชีแก้วยังภูมิใจนะว่าฉันภาวนาเก่ง

แต่หลวงตาท่านคิดได้ทันทีเลย นี่คนภาวนาเป็น อ๋อ! อย่างนี้เองที่หลวงปู่มั่นบอกไม่ให้ปฏิบัติ ถ้ามันไม่มีคนแก้ ไม่มีคนคุม ถ้าปฏิบัติไปแล้วมันจะหลุด มันจะไปนอกเรื่องนอกราว

เวลาหลวงปู่มั่นท่านจะธุดงค์ไป นี่เป็นผู้หญิงนะ เอาไปด้วยไม่ได้ ถ้าเป็นผู้ชายจะบวชเณรแล้วเอาไปด้วย เพราะเอาไปด้วย เวลาปฏิบัติไป ครูบาอาจารย์ท่านคอยแก้ให้ได้ไง เวลาไปรู้ไปเห็นอะไรมันจะไม่เสีย แต่นี้เป็นผู้หญิง เอาไปด้วยไม่ได้ ก็ทิ้งไว้ก่อน อนาคตจะมีคนมาสอนหรอก อย่าปฏิบัตินะ อย่าปฏิบัติไปมาก เดี๋ยวพอมันออกรู้ออกเห็นไป ถ้าคนเราไปเห็นสิ่งใดที่มันตกใจได้ มันถึงกับทําให้ขาดสติได้ ทําให้เสียได้ ทําให้ถึงกับบ้าได้ ว่าอย่างนั้นเลย ฉะนั้น ท่านบอกว่าอย่าปฏิบัตินะ อย่าทํา เวลาต่อไปข้างหน้าจะมีคนมาสอน

แล้วพอหลวงปู่มั่นท่านธุดงค์ไป แม่ชีแก้วก็บอกว่าอยากปฏิบัติ ด้วยความอยาก ก็ปฏิบัติแบบระวังเอา เห็นไหม ปฏิบัติแล้วระวังเอานะ กลัวมันจะเสีย ปฏิบัติไประวังไป แต่ไม่มีใครแก้

แต่พอหลวงตาท่านมา หลวงตาท่านเป็นพระหนุ่มใช่ไหม แม่ชีแก้วอายุก็มากขึ้น แล้วเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่นใช่ไหม มันก็มีธรรมดา ตัวตนมันก็สูง แหม! พระเด็กๆ จะมาสอนเราได้อย่างไร แต่เวลาเล่าให้หลวงตาฟัง หลวงตาท่านภาวนาจบแล้ว ท่านรู้ อ๋อ! อย่างนี้เองที่หลวงปู่มั่นไม่ให้ปฏิบัติเพราะมันส่งออก

แล้วเวลาหลวงตาท่านจะแก้ เห็นไหม เริ่มต้นคนมันเคยออกใช่ไหม ท่านบอกว่า ถ้ามันจะออกไปรู้บ้างก็ได้ หรือบางทีเราก็ตั้งสติไว้บ้างก็ได้ ได้ไหม

ไม่ได้ อะไรก็ไม่ได้ทั้งนั้นเลย เพราะมันเคย สุดท้ายก็ไล่เลย พอไล่แล้ว ท่านเสียใจไง ที่มันจะระลึกได้เพราะความเสียใจ พอไล่แล้ว มันปรึกษาใครไม่ได้ จะทําอย่างไรก็ไม่ได้ แต่คําสั่งของหลวงตามันยังจําได้ว่าห้ามส่งออก ยังจําได้ แต่ด้วยทิฏฐิว่าทําไม่ได้ แต่พอโดนไล่ โดนไล่ มันปรึกษาใครไม่ได้แล้ว มันเข้าหลักประหารแล้ว มันต้องทําเอง ก็เลยตั้งใจเลย อ้าว! ท่านบอกไม่ให้ส่งออกก็ลองไว้ ดึงไว้ไม่ให้ส่งออก

พอรั้งไว้ไม่ให้ส่งออกจริงๆ โอ้โฮ! จิตมันเข้าไปสงบ พอจิตสงบไป มันไปเห็นกาย เห็นหลวงตามาในนิมิตเลย เอาดาบมาฟันร่างกายพับๆ เลย นั่นน่ะธรรมย่อยสลาย มันซึ้ง มันส่งออกรู้มาทั่วโลกธาตุ มันไม่เคยมีอารมณ์แบบนี้เลย เวลาจิตมันสงบแล้ว พอไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ มันแตกต่างอย่างไร มันอ๋อ! ขึ้นมานะ โอ้โฮ! ขึ้นไปกราบหลวงตา กราบแล้วกราบเล่า

อันนี้เรายกมาเปรียบเทียบว่า เวลาคนภาวนาแล้วอยากรู้อยากเห็น พอปฏิบัติไปก็เอามานั่งโม้กันคุยกันแต่เรื่องออกไปรู้ข้างนอก มันไม่เกี่ยวกับอริยสัจเลย มันไม่เกี่ยวกับที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเลย แต่เวลาเราจะทําความสงบของใจเข้ามาก็มาน้อยเนื้อตํ่าใจ ทําไม่ได้ ปฏิบัติแล้วปฏิบัติไม่ได้เหมือนเขา เขาปฏิบัติแล้วก็ไปรู้ไปเห็น เขาปฏิบัติไปรู้วาระจิต...ไร้สาระ

แต่มันจะพูดว่าไร้สาระได้ มันต้องมีหลักหน่อยหนึ่ง ถ้าไม่มีหลักหน่อยหนึ่ง สาระหรือไม่สาระ เราไม่รู้ เป็นสาระหรือไม่เป็นสาระ เราไม่รู้ เพราะเราไม่รู้ว่าอะไรเป็นสาระและไม่เป็นสาระ เราก็เลยโลเลไปกับเขาด้วย แต่ถ้ามีหลักแล้ว มันรู้ว่าอะไรเป็นสาระ อะไรไร้สาระ มันก็เลยไม่ไปกับเขา ถ้าไม่ไปกับเขา มันก็เข้ามาคําถามไง

คําถามเขาบอกว่าแต่เดิมปฏิบัติไปแล้วล้มลุกคลุกคลาน แต่เขาบอกว่า และดันอยากจะคุยด้วยนะ

อยากจะคุยเพราะมันรู้ มันรู้แล้วมันแน่นหัวอก มันอยากระบาย แต่ระบายไปแล้วมันก็เป็นเรื่องโลกๆ ไง

ฉะนั้น เพียงแต่ว่าเขาบอกว่า แล้วแอบไปฟังเทปเดิมๆ ของหลวงพ่อที่สอนไว้ แล้วก็พยายามจะกลับมา

กลับมาเพราะอะไร เพราะเราผิดพลาดไปแล้วไง คือเราทํามามาก เราล้มลุกคลุกคลานมามาก แล้วเราไม่ได้สิ่งใดเลย ฉะนั้น ตอนนี้เขาพยายามนึกถึงคําสอนหลวงพ่อบอกว่า ให้อยู่กับผู้รู้ ให้อยู่กับพุทโธ

คํานี้เราซาบซึ้งมาก ซาบซึ้งเพราะหลวงตาเวลาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น แล้วหลวงปู่มั่นท่านจะนิพพานไป ท่านสั่งเสียไว้ เพราะหลวงตา จิตท่านพิจารณาอสุภะ ท่านไปแรงมาก จิตที่คนเป็นมหาสติ มหาปัญญา ภาวนามันจะรุนแรง กิเลสมันแรง ธรรมะก็แรง

ฉะนั้น เวลาแรง เวลาปฏิบัติไปข้างหน้า เวลาไม่มีทางไป ท่านถึงสั่งเสียไว้ หลวงปู่มั่นสั่งเสียไว้ ถ้ามันหาทางไปไม่ได้ มันจนตรอก ให้อยู่กับผู้รู้ ให้อยู่กับพุทโธ มันจะไม่เสีย ถ้าอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ เราอยู่กับตัวตนของเรา เราอยู่กับสติของเรา เราอยู่กับคําบริกรรมของเรา แล้วถ้าเราพุทโธ เราสร้างตัวตนเราได้ ถ้ามันแข็งแรงขึ้นมามันต้องมีทางไป

คํานี้เป็นคําสั่งเสียของหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านสั่งเสียหลวงตา หลวงตาท่านก็มาเล่าให้ลูกศิษย์ฟัง แล้วเราก็จําขี้ปากมายํ้าอยู่นี่ “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ แล้วจะไม่เสีย” แล้วเขาก็เห็นด้วย แล้วเขาก็มาทํา อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ เขาบอกว่า อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ

ถ้าการปฏิบัติถูกต้องมันจะเห็นสติปัฏฐาน ๔ คือเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง อันนั้นยกขึ้นสู่วิปัสสนา

แต่โดยพื้นฐานของเรา เราอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ เราต้องการให้จิตเราสงบ เราต้องการให้เรามีกําลัง ถ้าเรามีกําลังแล้ว เวลาเราทํางานแล้วมันจะทําได้

ถ้ามีกําลังแล้ว หนึ่ง เราจะไม่โดนกิเลสฉุดลากไป กิเลสมันจะฉุดลาก ความคิดมันเกิดขึ้นมันจะเป็นเหยื่อล่อ แล้วมันก็ฉุดเราลากไป ไปภาวนา ไปเห็นนิมิต ไปเห็นรู้ต่างๆ มันก็พยายามจะฉุดลากเราไป การทําคุณงามความดีของเรา กิเลสมันคอยมาต่อรอง คอยมาฉุดกระชากลากเราไป แล้วเราก็บอกเราทําดี เราปฏิบัติ เราหวังดี แต่ไม่ได้บอกว่าเวลาปฏิบัติ เราหวังดี แต่กิเลสมันมาต่อรอง กิเลสมันคอยมาต่อรอง กิเลสมันคอยมาพลิกแพลง แล้วมันก็มาหลอกลวง แล้วเราก็ไปกับมัน

ฉะนั้น ถ้าเราอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธด้วยความเข้มแข็ง ถ้าจิตมันสงบแล้วมันจะมาต่อรองเราไม่ได้ เหมือนเราเป็นผู้ใหญ่ เราบรรลุนิติภาวะ ใครจะมาต่อรอง ใครจะมาชักนําไป เรามีจุดยืน เราไม่ไปตามนั้น

เขาบอกว่า ถ้าการปฏิบัติมันต้องเห็นกายใช่ไหมมันถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ มันถึงเป็นการปฏิบัติ

อันนั้นอนาคต เริ่มต้นให้รักษาตัวเองให้ได้ รักษาตัวเองให้ได้ ทําความสงบของใจให้ได้ ถ้าใจสงบแล้ว เราจะมีจุดยืนของเรา เราจะอยู่กับโลกนี้โดยไม่ติดโลก

เราเป็นมนุษย์นี่ เรามีหน้าที่การงานของเรานี่ เราทํางานแล้วก็คือทํางาน ทํางานเพื่อหาเลี้ยงปาก แล้วถึงเวลาแล้วเราจะหาเลี้ยงใจเรา เราทําของเราได้ถ้าจิตเราดี

ถ้าจิตเราไม่ดีนะ มันน้อยเนื้อตํ่าใจไปหมด แล้วมันก็จะประชดชีวิตด้วย ทําให้เราอยู่กับโลกหรือจะเลวกว่าโลกไปเลย อันนั้นถ้าเวลากิเลสมันได้ที เวลากิเลสมันได้ที มันขึ้นขี่คอแล้วนะ เรานี่แย่ไปเลย แต่ถ้าเรามีสติปัญญานะ เราควบคุมกิเลสไว้ได้นะ เราจะพอดํารงชีวิตได้ แต่ถ้าเราเห็นกายแล้วยกขึ้นวิปัสสนา นั้นมันจะทําให้เรามีคุณธรรมในใจ

ฉะนั้น เขาบอกว่า มันต้องเห็นกายใช่ไหม แต่ถ้าไม่เห็นกาย เพียงแต่ว่าเขาสงสัยว่าเวลาเขาอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ เขาเห็นความคิดของเขา ความคิดที่มันผุดขึ้นมา ถ้าความคิดที่ผุดขึ้นมา มันมีความคิดผุดขึ้นมาแล้วส่งต่อเป็นทอดๆ เป็นสายต่อเนื่องกันไป แล้วเขาพยายามจะรู้เท่าอันนี้ อันนี้ใช่ไหมที่บอกว่าเราจับได้ อันนี้ใช่ไหมที่เราจับได้

ถ้าเรามีสติมีปัญญาพอนะ เราเห็นความคิด ที่ว่าหลวงปู่ดูลย์ท่านเน้นยํ้าไง เน้นยํ้าตลอด “จิตเห็นอาการของจิต ความคิดมันเกิดจากจิต”

คอมพิวเตอร์นะ ถ้ามันไม่มีไฟหรือไฟมันตก คอมพิวเตอร์ยังใช้งานไม่ได้เลย แล้วถ้ามันไม่มีโปรแกรมยิ่งใช้งานไม่ได้ใหญ่ แต่ถ้ามันไม่มีจิต ความคิดมันมาจากไหน เวลาเรามอง เรามีความทุกข์เพราะความคิด เราทุกข์เรายากก็เพราะกิเลสตัณหาความทะยานอยาก แต่มันเกิดบนอะไรล่ะ ตุ๊กตามันทุกข์ไหม ตุ๊กตานี่ ตุ๊กตาที่วางอยู่มันทุกข์ไหม มันไม่มีหัวใจ มันไม่ทุกข์หรอก แร่ธาตุมันไม่ทุกข์หรอก ไอ้ทุกข์นี่มันทุกข์เพราะหัวใจของคน ถ้าหัวใจของคน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้จิตมันสงบเข้ามา พอจิตสงบแล้ว จิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นความคิด

จะบอกว่า ที่มันผลุบๆ โผล่ๆ สิ่งนี้มันถูกต้องไหม ที่เห็น ที่หลวงพ่อให้จับได้

ถ้ามันจับได้ตามความเป็นจริงนะ เวลาปฏิบัติไปมันลับๆ ล่อๆ เวลามันทําไป แบบว่ากิเลสมันต่อรอง มันทําไม่ได้จริง ถ้าทําได้จริงนะ เวลาความคิดมันเกิดขึ้น มันจับได้ ถ้าจับได้ จิตเห็นอาการของจิต เราจะฝึกหัดภาวนาไปได้ ถ้าเราฝึกหัดภาวนาไปได้นะ พอจับได้ พิจารณาไปได้นะ เราจะภาวนาเป็น พอภาวนาเป็นนะ

เวลาเราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูสิ สุตมยปัญญาที่ศึกษาเล่าเรียนมา ชื่อมันทั้งนั้นน่ะ พอชื่อ นั่นเป็นชื่อของมันนะ คือธรรมะสาธารณะ คือสมบัติสาธารณะ ไม่ใช่สมบัติของเรา เราก็ใช้สอย

แต่ถ้าเป็นสมบัติของเรา มันแตกต่างกันนะ ความรู้สึกมันแตกต่างกัน เวลาจิตมันสงบแล้วนี่เป็นความรู้สึกของเรา ถ้าจิตมันยกขึ้นสู่วิปัสสนา จิตเห็นอาการของจิต เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง พอมันจับได้ นี่สมบัติส่วนตน นี่สมบัติของเรา

ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล หัวใจดวงใดปฏิบัติไม่มีมรรค มันจะเกิดผลขึ้นมาไม่ได้ แต่ถ้าไม่มีมรรค แล้วสิ่งที่เกิดขึ้นที่เราทําอยู่นั้นมันคืออะไร นั่นคือสัญชาตญาณ คือสถานะของความเป็นมนุษย์ มนุษย์มันมีความรู้สึกนึกคิด ก็ความรู้สึกนึกคิด เราเข้าใจว่าความรู้สึกนึกคิดนั้นเป็นธรรม แต่มันยังไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่ธรรมเพราะอะไร เพราะสถานะ คําว่า “สถานะ” นี่เป็นสิทธิ์ ความสิทธิ์ของมนุษย์มีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ แต่เวลาปฏิบัติ จิตมันสงบเข้ามา เห็นไหม

เวลาปาราชิก ๔ นะ จิตถ้ามีฌาน เขาเรียกว่า ผู้ที่ไม่มีฌานแล้วอวดตนว่ามีฌาน ตั้งแต่ฌานขึ้นไป อวดอุตตริมนุสสธรรม ธรรมที่เหนือมนุษย์ จิตสงบ เวลาจิตสงบ พวกฌานพวกอะไรอวดอุตตริ มันเหนือโลกไง

ถ้าจิตมันสงบแล้วมันมีหลักของมันใช่ไหม ถ้าหลักของมัน ถ้ามันออกวิปัสสนาไป นี่สมบัติส่วนตน สมบัติส่วนใจดวงนั้น ถ้าใจดวงนั้นเห็นอย่างนี้ปั๊บ ใจดวงนั้นถ้ามันใช้ปัญญาได้ มันจะเกิดภาวนามยปัญญา มันจะภาวนาเป็น

ฉะนั้น เขาถามว่า สิ่งที่มันผลุบๆ โผล่ๆ ที่เขาจับได้ อันนี้หรือเปล่าที่หลวงพ่อบอกว่าต้องจับให้ได้ๆ จับหัวใจให้ได้

คําว่า “จับให้ได้” จับอาการให้ได้ จับความรู้สึกเราให้ได้ ถ้ามันจับได้ มันก็จับได้แบบโลก อย่างเช่นเวลาเราไปเที่ยวป่าช้า เราไปดูกายนอก เราดูร่างกายคนอื่นสิ ไปโรงพยาบาลไปเห็นคนเจ็บไข้ได้ป่วย มันสะเทือนใจนะ เห็นแต่สายนํ้าเกลือ เขาสะเทือนใจไหม นี่กายนอก เข้าไปดูทําไมล่ะ ดูให้มันสลดไง เราไปเที่ยวป่าช้ากัน ไปดูคนเจ็บไข้ได้ป่วยให้มันสลด ให้จิตใจมันสลด ถ้าจิตใจมันสลดแล้วมันไม่เห่อเหิม

ที่มันทุกข์มันยากอยู่นี่เพราะมันเห่อเหิม มันฮึกเหิม มันเห่อเหิมจนเกินไป แต่เราดูกายนอกๆ ให้มันสลด ให้มันสลด ให้มันธรรมสังเวช พอสังเวชขึ้นมามันจะกลับมาสู่ตัวเรา ถ้ากลับมาสู่ตัวเรา ถ้าเราตั้งสติได้ มันจะเป็นสัมมาสมาธิ นั่นล่ะคือความสงบ

แล้วพอสงบแล้วนะ มันเห็นกายอีกที มันเห็นโดยจิต จิตเห็นกายของเรา จิตเห็นกายของเรา ทีนี้จิตเห็นความคิดของเรา จิตเห็นเวทนาของเรา จิตเห็นธรรมของเรา เห็นไหม สติปัฏฐาน ๔ อันนี้ถือว่าเป็นแนวทาง แนวทางปฏิบัติ

ฉะนั้น ถ้ามันถูกต้องไหม เราว่าใช้ได้

ที่ว่าหลวงพ่อว่าจับให้ได้ๆ อย่างนี้ถูกไหม ให้หลวงพ่ออธิบายด้วย

อธิบายเสร็จแล้ว ถ้าจับได้นะ เราตั้งสติขึ้นไป เราพุทโธ เขาบอกเขากลับมาอยู่ที่ผู้รู้ อยู่ที่พุทโธ ทําของเราไปเรื่อยๆ แล้วมันจะเจออาการแบบนั้น ถ้าเจออาการแบบนั้น นี่เป็นความดีของเรา

ให้มันเป็นความจริง แล้วตั้งสติไว้นะ เสร็จแล้วเวลาปฏิบัติไป ทุกขั้นตอนมันจะมีกิเลสเข้ามาคอยสอด กิเลสของเรามันอยู่ในใจของเรา แล้วมันพยายามจะมีอํานาจเหนือคุณธรรมที่เราสร้างขึ้น เราทําสิ่งใดเข้าไป มันจะทําให้เราล้มลุกคลุกคลาน ยิ่งปฏิบัติละเอียดขึ้น มีความรู้มากขึ้น มารก็ละเอียดขึ้น

หลวงตาท่านเปรียบเทียบ เหมือนกับสวะอยู่บนนํ้า ถ้านํ้าขึ้น มันก็ขึ้นตาม นํ้าลง มันก็ลงตาม จิตของเรา ถ้าจิตของเราตํ่าต้อย กิเลสมันก็อยู่เหนือนํ้านั้น จิตของเราพัฒนาขึ้นเท่าไร กิเลสมันก็อยู่เหนือนํ้านั้น เพราะมันอยู่บนนํ้า

นี่ไง ปฏิบัติดีขนาดไหนก็แล้วแต่นะ ระวัง ต้องตั้งสติตลอด เพราะว่าสวะนี้ สิ่งเจือปนนี้มันอยู่บนนํ้า นํ้าลง มันก็ลงตาม นํ้าขึ้น มันก็ขึ้นตาม ปฏิบัติดีขนาดไหน ถ้าเราประมาท มันทําให้เราผิดพลาดได้ คือจะบอกว่าไม่ให้ประมาท ให้ตั้งใจ ตั้งใจทําของเรา นี่สมบัติของเรา สมบัติของมนุษย์ไง

สิ่งที่เราได้อยู่ปัจจัยเครื่องอาศัยนี้มันเป็นเรื่องบุญเรื่องกุศลนะ แต่ถ้ามันปฏิบัติแล้วมันจะเป็นคุณสมบัติของเรา

อันนี้ในเว็บไซต์นะ อันนี้จบ พูดถึงว่า ถ้าเขาเห็นว่าความคิดมันส่งต่อทอดๆ ที่เขาจับได้นี่ใช่ไหม ที่ว่าหลวงพ่อให้จับได้ๆ

ถ้าใช่แล้วเขาบอกว่า หนูก็ปฏิบัติไม่ค่อยได้ แต่มันดันอยากจะคุย เขาว่านะ เขาเขียนเองนะ

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าบอกว่าใช่นะ อย่าไปคุย ทําให้ดี ทําของเราให้ดี ให้มันจริงจัง เพราะกิเลสมันคอยทําให้เราผิดพลาดอยู่แล้ว เราตั้งใจของเรา ทําประโยชน์กับเราให้มันใช้ได้ อันนี้จบ

อันนี้คําถามเนาะ

ถาม : จิตใจที่มีความคิดไม่ดีไม่งามผุดขึ้นมาทั้งที่เราไม่อยากให้เกิดขึ้น เราจะทําอย่างไรเวลาเกิดขึ้น หรือมีวิธีอบรมจิตอย่างไรไม่ให้ความคิดไม่ดีเกิดขึ้นเจ้าคะ ทําอย่างไรให้จิตใจตั้งมั่นเข้มแข็งและมีกําลังใจกําจัดกิเลส

ตอบ : เอาข้อ ๑. ก่อนนะ ข้อ ๑. ถ้าสิ่งใดที่มันเกิดขึ้น ความคิดอะไรที่มันเกิดขึ้นนะ มันเกิดขึ้นสิ่งที่ไม่ดีไม่งาม สิ่งนี้มันเป็น เราใช้คําว่า “เป็นจริตนิสัย เป็นของเดิม”

เวลาพระโพธิสัตว์ เวลาปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก เวลาท่านประกาศธรรมนะ ท่านบอกว่า เรามีวาสนาน้อย อายุเราแค่ ๘๐ ปี พระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ มีถึง ๘๐,๐๐๐ ปี

ถ้า ๘๐,๐๐๐ ปีมันก็เข้ามาตรงนี้ไง ตรงที่ว่าเวลาสร้างความเป็นพระโพธิสัตว์ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย สิ่งที่มันสร้างมา มันสร้างมาแตกต่างกันน่ะ ความสร้างมาแตกต่างกัน แตกต่างคือเวลา คือจํานวนที่มากขึ้นและน้อย ถ้าจํานวนที่น้อย ผลก็ตอบสนองได้น้อย ถ้าจํานวนที่มาก ผลตอบสนองที่ได้มาก ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ ท่านถึงมีอํานาจวาสนาไง

พระสมณโคดมของเราถึงได้บอกว่า เราอํานาจวาสนาน้อย อายุเราแค่ ๘๐ ปี แล้วเราวางศาสนาไว้อีก ๕,๐๐๐ ปี

๕,๐๐๐ ปีกับ ๘๐,๐๐๐ ปี เวลามันแตกต่างกันมาก แต่มันก็เป็นอริยสัจเดียวกัน เราเอานี้เป็นพยาน เป็นพยานการยืนยันความคิดไง ความคิดมันเกิดขึ้น เกิดขึ้นมันต้องมีที่มาที่ไป เพราะอะไร เพราะเราเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ถ้าเราเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เราไปทําสิ่งใด ภพชาติใด เราทําสิ่งใดไว้ มันก็ฝังเป็นบุญเป็นกรรมมา

พอฝังเป็นบุญเป็นกรรมมา แต่ในชาติปัจจุบันนี้ พอในชาติปัจจุบันนี้ เราเกิดเป็นมนุษย์ เรามาเกิดในพระพุทธศาสนา เราอยากจะประพฤติปฏิบัติใช่ไหม เราอยากจะทําคุณงามความดี ถ้าคุณงามความดีนะ เวลาคุณงามความดี สิ่งที่มันเป็นพันธุกรรมมันก็จะแสดงตัวของมันออกมา

มีนะ บางคนมาหาเรา บอก “หลวงพ่อ เดินเข้ามาใกล้พระพุทธรูปไม่ได้เลย ยิ่งเดินเข้าใกล้พระพุทธรูป เสียงที่มันคิดติเตียนจะออกมาเยอะมาก ต้องอยู่ห่างๆ” แต่เขาก็บอกว่า “หนูศรัทธามากนะ หนูเชื่อมั่นในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์มากนะ”

ใช่ ไอ้เชื่อมั่นมันเชื่อมั่นในชาติปัจจุบันนี้ไง แต่สิ่งที่มันเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นมาจากสิ่งที่ไร้การควบคุมไง เพราะมันเกิดจากจิตใต้สํานึกมันควบคุมไม่ได้ ทีนี้มันควบคุมไม่ได้ ทีนี้เวลามันเกิดขึ้นมา เวลามันเกิดขึ้นมา ถ้าเราไม่มีสติปัญญา เวลาเราไม่เข้ามาปฏิบัติ เวลาเกิดขึ้นอย่างนั้น เราก็ว่านี่เป็นความคิดเรา

แต่พอเราเข้ามาศึกษา เราเป็นชาวพุทธเข้ามาศึกษาพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาบอกศีล ศีลคือความปกติของใจ ถ้าใจมันคิดอย่างนี้มันไม่ปกติ เพราะเรามีธรรมะของพระพุทธเจ้ากรองไง พอกรอง มันรู้ว่าอะไรถูกอะไรผิดไง ถ้ารู้ว่าอะไรถูกอะไรผิด เราก็ยึดตรงนี้ ยึดเอาตรงศีลขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นที่ตั้ง เพราะเราถือศีล เรามีศีล เรามีศีล เรามีธรรม ฉะนั้น สิ่งที่มันเกิดขึ้นมา เราถึงรู้ว่ามันความคิดไม่ดี ความคิดไม่ดี เราก็ต้องแก้ไข

ถ้าเราแก้ไขนะ หนึ่ง ถ้าเรามีสติปัญญา พอคิดไม่ดี เราปัดทิ้งได้ สิ่งนี้ไม่ดี ไม่ควรคิด แต่ถ้ามันมีกําลังที่เหนือกว่า เรามีสติยับยั้งไว้ ยับยั้งไว้ แล้วเวลาเราสวดมนต์ทําวัตร เราจะบอกว่าให้ขอขมาลาโทษพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

ไอ้กรณีอย่างนี้มันเป็นของเก่า มันเป็นของเก่าคือของที่มันสะสมมาอยู่จิตใต้สํานึก มันแสดงออกมาเฉยๆ แต่ถ้าในปัจจุบันนี้ เรามีสติมีปัญญานะ เราก็ขอขมาลาโทษ ขอขมาลาโทษกับพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ รตนตฺตเย ปมาเทน ขอขมาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ นี่ขอขมา ถ้าเราไม่มีสิ่งใดไว้ สิ่งนี้จะไม่เกิด

นี่พูดถึงว่า ถ้าความคิดสิ่งที่ไม่ดีไม่งามมันเกิดขึ้น แล้วเราไม่อยากให้เกิดขึ้น ไม่อยากให้เกิดขึ้น ขอขมาลาโทษไป ขอขมาลาโทษพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มันมีที่มาที่ไปแล้วเราขอขมาลาโทษ แล้วเราตั้งใจปฏิบัติ มันจะแก้กันที่นี่ ถ้ามันแก้ที่นี่ เราตั้งใจ ตั้งสติ แล้วตั้งใจของเรา สิ่งนี้ถ้ามันเกิดขึ้น มันก็เบาลง เบาลงเพราะเรามีสติ เรารู้ทัน เรารู้ทันนะ พอรู้ทันแล้วเราไม่คิด เราห้ามคิด คือเราเปลี่ยนอารมณ์ เราคิดเรื่องใหม่ เรื่องนี้เราวางไว้ๆ ค่อยๆ แก้ไปอย่างนี้

กรณีอย่างนี้มันก็เหมือนกรณีเรานั่งหลับ กรณีนั่งหลับหรือคนตัวโยกตัวคลอน เราค่อยๆ แก้ ค่อยๆ แก้ มันไม่หายทีเดียว แต่มันจะเริ่มพัฒนาดีขึ้นๆ เวลาคนนั่ง เวลานั่งไป มันจะมีอาการเอียง มีอาการโยกคลอนต่างๆ เรารั้งตรงนี้ไว้ มันจะแก้อย่างนี้

“หรือมีวิธีอบรมอย่างใดไม่ให้มีความคิดไม่ดีเกิดขึ้น”

มันก็ไม่อยากให้มีเกิดขึ้น แต่ถ้ามันมี ภาษาเรานะ มันมีเชื้อเดิมของมันไง พันธุกรรมๆ พันธุกรรมของจิต แต่พันธุกรรมของจิตยํ้าคิดยํ้าทํา ถ้าใครยํ้าคิดยํ้าทํากับอารมณ์ของตัวเองเดิมๆ อย่างนั้น มันก็จะทําให้คนคนนั้นมีนิสัยใจคอแบบนั้น

แต่ถ้าความคิดอย่างนี้ เราแก้ไขของเรา เราไม่ยํ้าคิดยํ้าทํา เราพยายามคิดเรื่องอื่น พยายามสร้างคุณงามความดี มันก็แก้ไขสิ่งนี้ไปได้ นี่พูดถึงความคิด

“ทําอย่างไรให้จิตตั้งมั่น เข้มแข็ง และมีกําลัง”

ไอ้จิตตั้งมั่น จิตเข้มแข็งนี่นะ ไอ้ตั้งมั่น ตั้งมั่นเพราะทําสมาธิ ถ้าเรามีสมาธิ เราฝึกหัดของเราบ่อยๆ ครั้งเข้า เพราะเวลาหลวงตาท่านบอกว่าท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์นะ จิตท่านลง ท่านบอกว่าจิตดับไป ๓ วัน

คําว่า “จิตดับ” พอจิตดับ คนเขาบอกว่ามันดับไม่ได้มันอะไร ก็คิดกันไป คําพูดของคนนี่นะ มันอยู่ที่ว่าใครรับรู้อารมณ์อย่างใด

คําว่า “จิตดับของหลวงตา” ท่านดับจากความคิดฟุ้งซ่าน ธรรมดาคนมันก็มีความรู้สึกนึกคิด แต่เวลาฟังเทศน์หลวงปู่มั่นนะ ถ้าคืนไหนหลวงปู่มั่นเทศน์แล้วจิตท่านลงดีนะ ท่านบอกว่าจิตท่านดับไป ๓ วัน คือมันไม่รับรู้อะไรเลย มันไม่ส่งออก ๓ วัน สบาย มันอยู่ของมัน นี่ตั้งมั่น มันไม่ส่งออกไปเลย มันมั่นคงของมันไง มันเอกเทศเลย อยู่นี่สบาย ๓ วัน

ท่านบอกว่าเวลาฟังเทศน์หลวงปู่มั่นนะ บางวันจิตดับถึง ๓ วัน ดับจากอารมณ์ความฟุ้งซ่าน มันไม่ได้ดับตัวมันเอง ไม่มีหรอก

เขาบอกดับตัวมันเอง เขาว่าคนตายเท่านั้นไง คนมีชีวิตอยู่มันดับได้อย่างไร เพราะจิตมันดับไม่ได้

แต่ดับจากความฟุ้งซ่าน นี่จิตตั้งมั่น

๑. จิตตั้งมั่นเกิดจากกําลังของเราทําสมาธิหนึ่ง

๒. เกิดจากอํานาจวาสนา

คนเราจิตใจเข้มแข็งมีอํานาจวาสนา ถ้าในทางโลกเขาเรียกว่าเป็นไปโดยธาตุ ธาตุ เข้ากันโดยธาตุ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดถึงลูกศิษย์ของพระสารีบุตรเป็นปัญญาวิมุตติหมด ฉลาดมาก ผู้ที่ฉลาดจะคบกับผู้ที่ฉลาด ลูกศิษย์ของพระโมคคัลลานะ พวกที่มีฤทธิ์ พระโมคคัลลานะมีฤทธิ์ แล้วใครทําเจโตวิมุตติทางฤทธิ์จะคุยกับพระโมคคัลลานะเข้าใจง่าย แล้วอยู่ในสังคมนั้น ลูกศิษย์ของเทวทัตลามกทั้งหมด มันเข้ากันโดยธาตุ มันชอบ คือมันตรงจริต เห็นแล้วมันถูกใจ มันไปหมดเลย นี่มันโดยธาตุ

ฉะนั้น สิ่งนี้มันเป็นพันธุกรรม ถ้าเราทําของเรา เราตั้งใจของเรา เราทําคุณงามความดีโดยธาตุ โดยธาตุ พัฒนาขึ้นมา มันก็เข้มแข็ง

ไอ้นี่พูดถึงว่าความเข้มแข็ง ความเข้มแข็ง จิตใจเข้มแข็ง จิตใจที่มีหลัก เพราะเขาทําคุณงามความดีของเขามา เขาได้สร้างสมบุญญาธิการของเขามาเป็นภพเป็นชาติ นิสัยคนน่ะ คนที่อ่อนไหว คนที่เชื่อคนง่าย บางคนแบบว่าแข็งจนไม่ฟังใครเลย ทื่อ เอ็งก็ฟังเขาบ้างสิ แหม! ไม่ฟังใครเลย อันนี้มันก็ไม่ใช่เรื่อง เห็นไหม

เราเข้มแข็ง แต่เราก็ต้องมีเหตุมีผลฟังเขาหน่อย ฟังเขาบ้าง ฟังแล้ว เหตุผลเรามาใคร่ครวญ เราแยกได้นี่ อะไรผิดอะไรถูก เราแยกได้ เราฟังเขา ฟังเขาไม่ได้เสียหาย แต่มันตั้งมั่น คือชักจูงยาก ไม่ไปกับเขา กรณีนี้ บุญกุศลอย่างนี้สําคัญมากนะ

เราเห็นทางโลก แชร์ลูกโซ่ พูดทุกที เฮ้ย! เอ็งไปเชื่อเขาได้อย่างไร อยู่ดีๆ เอาเงินไปให้เขา มันทําได้อย่างไรวะ แล้วก็เป็นอยู่อย่างนี้ เป็นซํ้าเป็นซากๆ เรามาคิดถึงหลักด้วยปัญญา มนุษย์เราไม่ควรโง่ขนาดนั้นนะ ทําไมเงินในกระเป๋านี่ไปควักให้เขาได้อย่างไรวะ ทําไมคิดได้อย่างนั้นน่ะ มันคิดแล้วมันแปลกใจนะ แปลกใจมาก ทําไมเป็นอย่างนั้นล่ะ

แต่ประสาเรานะ นี่เป็นพระ ดีอย่างหนึ่ง เขาไม่ค่อยมาหลอก ถ้าเป็นโยม เขาจะมาหลอกก็ได้ เวลาเขามาหลอก เขามาพูดยกย่องหน่อยเดียว เชื่อเขาอีก พูดอยู่อย่างนี้ ถ้าใครมายกหน่อย “โอ้โฮ! ท่านพระสงบเป็นคนดี เป็นคนที่มีเมตตา ช่วยโลกมาเยอะ” โอ้โฮ! มันจะควักสตางค์แล้วนะ มันจะควักสตางค์แล้ว “โอ้โฮ! นี่เป็นคนเมตตามากเลย เขารํ่าลือเลยว่าหลวงพ่อสงบแจกเงินเลยล่ะ” มันจะจ่ายเลย มันจะเอา เขามายกย่องเรานี่ไปเลย

นี่พูดถึงความตั้งมั่นไง ความเข้มข้น ความตั้งมั่น มันอยู่กับจริตนิสัย นิสัยของคน นิสัยของคนกว่าจะได้มา เด็กๆ แต่ละคน นิสัยแต่ละนิสัย อํานาจวาสนาจริงๆ นะ พ่อแม่ได้มา พันธุกรรมพ่อแม่ได้มา ได้มาแต่ร่างกาย ครึ่งหนึ่งของพ่อ ครึ่งหนึ่งของแม่ มนุษย์คนหนึ่งของพ่อของแม่คนละครึ่ง ออกมาเป็นเรา นี่ร่างกายนะ แต่จิตใจของเขาทั้งหมด ปฏิสนธิจิตของเขา

แล้วถ้าเราได้ดวงจิตที่ดี ดวงจิตที่มีเมตตา ดวงจิตที่มีปัญญานะ โอ้โฮ! เขาจะพัฒนา เป็นอย่างไรก็ได้เป็นคนดี เขาจะผิดไปบ้างเป็นครั้งคราว เดี๋ยวเขาก็กลับมาดี แต่ถ้าคนนะ จิตใจของเขาประชดประชันชีวิตตลอด ทําแต่ความพอใจของเขา พ่อแม่นี่ทุกข์มาก พยายามจะช่วย

นี่พูดถึงความเข้มแข็ง แต่ความตั้งมั่น ความตั้งมั่นเราทําของเราได้ ฉะนั้นว่าจะมีกําลังที่กําจัดกิเลส ทุกคนก็อยากจะกําจัดกิเลส แต่เวลาปฏิบัติไปแล้ว ถ้าเรามีสติไว้ เวลาปฏิบัติต้องพยายามเชื่อกาลามสูตร ความเชื่อกาลามสูตร กาลามสูตร อย่าให้เชื่อว่าเป็นอย่างนั้น อย่าให้เชื่อว่าเป็นอย่างนั้น เพราะว่ากิเลสมันบังเงา

เวลากิเลสมันบังเงานะ กิเลสอยู่กับเรา กิเลสมันอยู่จิตใต้สํานึก เวลาเราพูดถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเย้ยมาร “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดบนหัวใจของเราไม่ได้อีกเลย”

“มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา” เวลาเราดําริ มีความดําริอยากคิด อยากทําอะไร “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา” พอเราดําริ มารก็เกิด มารก็ตามมา พอมารตามมา เราศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามานี่เราก็เข้าใจ “มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา” มารมันก็รู้

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติไปนะ “ว่างๆ โอ๋ย! อย่างนี้เป็นมรรค โอ๋ย! อย่างนี้สมุจเฉทปหาน” นี่มารมันสวมรอยตลอด ทั้งๆ ที่เราจะกําจัดมันน่ะ

ฉะนั้น ถ้ากาลามสูตร อย่าเพิ่งเชื่อไง เวลาปฏิบัติมันว่างๆ ว่างๆ มีสติหรือเปล่า ว่างๆ มันมีกําลังไหม ว่างๆ มันมีความรู้สึกจริงหรือเปล่า แล้วเราก็ทําซํ้าๆ ถ้ามันพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ ทางวิทยาศาสตร์เขาคิดได้แล้วเขาต้องพิสูจน์ พิสูจน์ทดสอบ ถ้ามันถูกต้อง ทดสอบยังใช้ได้ ทดสอบยังถูกอยู่ เออ! อย่างนี้ชักมีหลัก

ภาวนาเราก็เหมือนกัน อย่าเพิ่งเชื่อ กาลามสูตร อย่าเพิ่งเชื่อ แล้วพยายามปฏิบัติของเราไปเรื่อยๆ แล้วถ้ามันเป็นจริง ความจริงมันก็คือความจริง พิสูจน์อย่างไรก็เป็นความจริง เพราะมันเป็นความจริงอยู่แล้ว มันเป็นความจริงอยู่แล้ว แล้วเรายิ่งพิสูจน์ยิ่งตรวจสอบ มันยิ่งชัดเจนๆๆๆ ขึ้น ชัดเจนจนเวลามันสมุจเฉท มันเป็นสมบัติของเราเลย มันเป็นจริงอยู่แล้ว ตรงนี้ถ้าเราตรวจสอบแล้วมันก็เป็นคุณสมบัติของเราใช่ไหม ไม่ใช่เราจะไปเชื่อเลยหรือตามเขาไปเลย อันนั้นเรายังไม่เชื่อใจ

นี่พูดถึง “ทําอย่างไรให้จิตตั้งมั่น เข้มแข็ง และมีกําลังใจกําจัดกิเลส”

นี่เราพูดถึงตั้งแต่ที่มาที่ไปเลย ที่มาที่ไปคือว่าทุกคนมันมีเบื้องหลังมา ทุกคนมีอดีตชาติมา ไม่ใช่ว่าเวลาเราเกิดมาประชาธิปไตย เกิดเป็นมนุษย์แล้วเท่ากันหมด แต่ที่มาไม่เหมือนกัน ที่มาไม่เหมือนกัน คนสร้างบุญกุศลมาแตกต่างกัน แต่มาเกิดเป็นมนุษย์เหมือนกัน แต่กําลังของจิต อํานาจวาสนาของคนถึงไม่เหมือนกัน

ทีนี้เวลาปฏิบัติไปแล้วครูบาอาจารย์ท่านดูตรงนี้ ท่านดูตรงนี้ ดูจริตดูนิสัย ดูเวลาปฏิบัติไปให้ตรงกับกิเลสของตัว ให้ตรงกับสิ่งที่ข้อมูลที่เราต้องไปแก้ไข แล้วถ้าใครแก้ไขโจทย์นั้น แก้ไขถูกต้องอันนั้น ผัวะ! มีคุณธรรมขึ้นมาเลย มันทําอย่างนั้น นี่เป็นความจริงอย่างนั้น

แต่ถ้าไปศึกษามา จํามา สูตรสําเร็จ สาธารณะ ยังไม่เป็นของใคร แต่เราปฏิบัติเวลาเป็นจริงแล้วมันจะเป็นของเรา ถ้าเป็นของเรา มันจะเป็นอัตตสมบัติ

หลวงตาท่านเน้นยํ้ามาก พระต้องมีสมบัติ สมบัติของพระคือศีลคือธรรม ศีลธรรมนี้เป็นสมบัติของพระ ทางโลกเขา สมบัติของเขาคือแก้วแหวนเงินทอง ชื่อเสียงกิตติศัพท์กิตติคุณ แต่สมบัติของพระ อัตตสมบัตินี้ต้องเป็นศีลเป็นธรรมในหัวใจของพระ เอวัง