คํานํา

หนังสือนี่คือจิต ได้รวบรวมการตอบปัญหาภาวนาของท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต มีประโยชน์อย่างมากต่อผู้สนใจปฏิบัติ

จิตนี้มหัศจรรย์มาก เป็นได้หลากหลาย ทั้งดีและร้าย การแก้จิตเป็นเรื่องยาก เพราะจิตมีธรรมชาติดิ้นรน กวัดแกว่ง รักษายาก ห้ามยาก การปฏิบัติตามเป้าหมายพระพุทธศาสนาเพื่อมรรคผลนิพพาน ให้ปฏิบัติตามความเป็นจริง เริ่มจากสมาธิธรรม จิตล้มลุกคลุกคลาน จิตพัฒนาขึ้น จิตเจริญและเสื่อม ทั้งแสดงอาการต่างๆ นี่คือจิต ซึ่งจะเจริญงอกงามด้วยศีล สมาธิ ปัญญา โดยอาศัยสติชอบ ความเพียรชอบ ฯลฯ และครูบาอาจารย์ที่รู้จริง ฉะนั้น พระป่าที่มุ่งพ้นทุกข์ จึงให้ความสําคัญ การฟังเทศน์ครูบาอาจารย์และเป็นอันดับหนึ่งในภาคปฏิบัติ

ด้วยธรรมะอยู่ฟากตาย ผู้ปฏิบัติควรศึกษาประวัติครูบาอาจารย์สายหลวงปู่มั่นเป็นแนวทาง ซึ่งท่านกว่าจะบรรลุธรรม ล้วนเป็นพระป่าเป็นนักรบธรรมเดนตายที่มีประสบการณ์ทางจิตจริงๆ เมื่อปฏิบัติตามก็จะเห็นช่องทาง คือ ข้อวัตรปฏิบัติ ก็จะยิ่งเคารพบูชา รายที่คิดเยอะ วิตกกังวล กลัวผี ฝันร้าย ให้ยึดพุทธานุสติ บริกรรมพุทโธให้เต็มหัวใจ อุปมานํ้าเต็มขวดเขย่าไม่ดัง ความคิด ความกลัวก็จะค่อยหมดไป รายที่เป็นทุกข์เมื่อไปเห็นผู้ชายแล้วหลงรัก และเป็นสุขเมื่อปล่อยวางได้ อุปมาฟื้นจากสลบ ให้ฟื้นมาสู่ธรรม ให้มีธรรมเป็นที่พึ่ง ให้หัวใจมีคุณธรรม

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
สิงหาคม ๒๕๖๔

จะปฏิบัติเข้าไปสํานักไหนก็แล้วแต่
เขาก็ต้องประพฤติปฏิบัติ
เขาต้องฝึกสติ เขาต้องทําสมาธิ เขาต้องเกิดปัญญา
มันถึงจะมีคุณธรรมในใจของมัน

๑

เพียรชอบ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๖ มิถุนายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ความกลัว”

กราบนมัสการหลวงพ่อ กระผมขออุบายวิธีเอาชนะความกลัวโดยไม่มีเหตุผลครับ เป็นมาตั้งแต่เด็กจนเป็นผู้ใหญ่ เช่น กลัวฝันร้าย ก่อนจะนอนรู้สึกกังวล ตื่นมาก็กังวล หรือจะใส่เสื้อผ้าบางตัวก็ไม่กล้า จะปรุงแต่งไปต่างๆ นาๆ ว่าใส่เสื้อตัวนี้แล้วจะโชคดีโชคร้าย และมักจะเป็นไปตามความคิดนั้นจริงๆ ไม่รู้จะแก้ไขความคิดหลงผิดแบบนี้ได้อย่างไร

หลวงพ่อสอนว่าอยู่คนเดียวให้ระวังความคิด มันจะแพ้ความคิดของตัวเองตลอดครับ จนขาดความมั่นใจในตนเอง อ่อนแอ ท้อแท้อยู่เสมอ ขอความเมตตาหลวงพ่อครับ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : นี่พูดถึงว่าโดยจิตใต้สํานึก ทุกคนมันมีความกลัวโดยพื้นฐาน โดยสามัญสํานึกของคน คนกลัวความมืดเพราะทุกคนกลัวผี ศาสนาดั้งเดิมของมนุษย์คือศาสนาถือผี ถือผีถือสาง อ้อนวอนขอเพื่อให้ได้สมความปรารถนา เพื่อเอาใจผี อย่าให้ผีมารังแก นี่โดยสามัญสํานึกของศาสนา ศาสนาแรกของมนุษย์คือศาสนาผี

ฉะนั้น สิ่งที่ศาสนาผี เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว อทาสิ เม อกาสิ เมฯ เธออย่าร้องไห้ อย่าครํ่าครวญ อย่าเสียใจ เวลาญาติผู้ใหญ่ของเราพลัดพรากจากไป ให้ทําคุณงามความดีถึงกัน ทําคุณงามความดีแล้วอุทิศส่วนกุศล คือความรู้สึกนึกคิดมันคิดถึงกันได้ ความคิดถึงกัน ความผูกพันกัน ความคิดถึงกัน อุทิศส่วนกุศลอันนี้ เราทําคุณงามความดีถึงกัน อุทิศกุศลถึงกัน

แต่อย่าครํ่าครวญ อย่าร้องไห้ อย่าพรํ่าเพ้อ มันเป็นไปไม่ได้หรอก เพราะถึงที่สุดแล้วมันต้องพลัดพรากเป็นเรื่องธรรมดา ถ้าเรื่องธรรมดานะ นั่นมันเรื่องธรรมดา แต่เราไม่ธรรมดา เราไม่ธรรมดาเพราะเรามีความเจ็บปวด เรามีความระลึกถึง เรามีความอยากต้องการไม่ให้พลัดพราก เรามีสิ่งนี้คิดอยู่โดยสัจจะโดยความจริง โดยสัจจะความจริง เห็นไหม

ศาสนาของมนุษย์ ศาสนาแรกคือศาสนาผี ศาสนาผีเพราะอะไร เพราะคนเราเวลาปฏิบัติไป เรากลัวผี ทุกจิตวิญญาณที่จะมากระทบ แต่เราไม่เคยกลัวผีในตัวเราเองเลย เพราะจิตวิญญาณก็เรานี่จิตหนึ่ง ถ้าเราไม่มีจิตหนึ่ง เราจะเกิดเป็นมนุษย์ไม่ได้

การเกิดเป็นมนุษย์มีจิตหนึ่ง จิตหนึ่งคือจิตของเรานี่ ถ้าจิตของเรา เวลาจิตออกจากร่างไป นั่นก็เป็นผี แต่เวลาเราเกิดเป็นมนุษย์ จิตนี้อยู่ในร่างกายนี้ เรามองเห็นกันได้ เราเห็นสามัญสํานึกของสังคมได้ เห็นมนุษย์ได้ เราก็อบอุ่นไง แต่เราเวลาพลัดพรากไป เราก็มีความทุกข์ความยากไง เราก็มีความพลัดพราก เราก็มีความเสียใจ ฉะนั้น เวลาเรากลัว เรากลัวผีภายนอกหมดเลย แต่เราไม่กลัวผีในตัวของเราเอง

เพราะตัวของเราไง เรามองไม่เห็นตัวของเรา เพราะเราไม่เห็นตัวของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเห็นตรงนี้ มารื้อค้นตรงนี้ มาเห็นจิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชําระล้างอวิชชาคือความไม่รู้ อวิชชาคือความไม่รู้ แล้วอวิชชามันมีหยาบมีละเอียด มันมีลึกซึ้งในหัวใจไง ไอ้ความไม่รู้อันนั้นน่ะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาสํารอกมาคายมันออกไง พอคายมันออก มันสว่างไสวกระจ่างแจ้งในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงรู้แจ้งโลกนอกและโลกใน

โลกในก็คือความรู้สึกนึกคิด โลกของเรา โลกทัศน์ คือความเกิดเป็นมนุษย์นี่โลกใน โลกนอก โลกที่อยู่อาศัยนี่ไง สิ่งที่อยู่อาศัยนี่โลกนอก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้แจ้งทั้งโลกนอกและโลกใน

โลกนอก ดูสิ เวลาคนเขามีประสบการณ์สิ่งใดเขาไปถามว่า ทําไมเป็นอย่างนั้น ทําไมเป็นแบบนั้น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกไม่ได้เฉพาะชาตินี้ เขาเป็นอย่างนี้มาทุกภพทุกชาติ ทุกภพทุกชาติ เขาเป็นอย่างนี้มาดั้งเดิม แล้วบางคนก็แก้ไขก็ประสบความสําเร็จมา บางคนไม่ได้แก้ไข แล้วยังนอนจมอยู่กับความรู้สึกนึกคิดอันนั้น มันก็เกิดหนักหนาสาหัสสากรรจ์ไปข้างหน้าเรื่อยๆ

นี่ก็เหมือนกัน เราย้อนกลับมาที่เรา ย้อนกลับมาความกลัว ความกลัว ความวิตก ความกังวล มันเป็นไปหมดเลย มันเป็นไปในตัวเราตลอดเวลา ถ้ามันเป็นในตัวเราตลอดเวลา เห็นไหม

เวลาทางวิทยาศาสตร์เขาพยายามพิสูจน์กัน สภาวะแวดล้อมทําให้คนนิสัยเสีย ทําให้คนนิสัยอ่อนแอ ถ้าสภาวะแวดล้อมที่เข้มแข็ง สภาวะแวดล้อมที่แข็งแรงโดนคนทุกข์คนยาก คนในที่ราบสูง ชนกลุ่มน้อยบนภูเขา เขาต้องหาบต้องหามของเขา เขาแข็งแรงของเขา เพราะสภาวะแวดล้อมมันบังคับ สภาวะแวดล้อมบังคับ เขาก็ต้องฝึกฝนจนเขาเข้มแข็งได้

ฉะนั้น เราบอกว่า เราเกิดมา เรามีลูก เรากอดลูกแล้วหรือยัง เราดูแลความอบอุ่นลูกแล้วหรือยัง ให้ลูกเราอบอุ่น อันนั้นสภาวะแวดล้อมมันก็มีส่วนเหมือนกัน มีความจําเป็น แต่สภาวะแวดล้อม ถ้ามันสภาวะแวดล้อมแบบนั้น ทางวิทยาศาสตร์ทุกอย่างขีดเส้นอย่างนั้น ทุกชีวิตก็ต้องดีไปหมดน่ะสิ

ทุกชีวิต สภาวะแวดล้อมที่ดี แต่จิตใจของเขาสร้างเวรสร้างกรรมกันมา มันก็มีผลกระทบมา มันมีทั้งปัจจุบัน กรรมปัจจุบันนี้ ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําปัจจุบันให้ดี เราพยายามขวนขวายสิ่งนี้ให้ดี มันก็แก้ไขได้สิ่งที่ดี แต่ว่าสิ่งที่ว่ามันเป็นกรรมเก่า กรรมเก่ามันก็มีความรู้สึกนึกคิดอันนั้นมา

ฉะนั้น จะย้อนกลับมาว่า ความกลัวๆ ฝังใจเรามา เรามีสิ่งที่วิตกกังวลกันมา มันเป็นกรรมเก่า แต่กรรมเก่า ดูสิ ถ้ากรรมเก่ามันเป็นของตายตัว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ไม่ได้ เพราะกรรมมันให้ผลอย่างนั้นก็ต้องให้ผลอย่างนั้น เพราะว่าเป็นพระอรหันต์แล้วมันสิ้นเวรสิ้นกรรม มันไม่มีเวรมีกรรมอีกแล้ว ปาปมุต คือไม่มีบาป ไม่มีอกุศลใดๆ ทั้งสิ้นในใจดวงนั้น

ถ้ามันเป็นของเที่ยงแท้แน่นอนแล้วต้องอยู่ตลอดไป เกิดเป็นพระโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์ไม่ได้ ถ้าเป็นแล้วมันสิ้นเวรสิ้นกรรม สิ้นเวรสิ้นกรรม แล้วที่ทํามาไม่เสียดายหรือ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย ทํามาตั้ง ๑๖ อสงไขย ทํามามหาศาล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําไมสละทิ้ง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เสียดายหรือ

เห็นไหม มันทําได้ไง มันทําได้หมายความว่าจะมีกรรมเก่ากรรมใหม่ก็แล้วแต่ ถ้ากรรมปัจจุบันเราทําสิ้นสุดแห่งทุกข์แล้ว มันจบสิ้นกันไป สิ้นเวรสิ้นกรรม มันหมดไปเลย ทีนี้มันหมดไปเลย

ฉะนั้นจะบอกว่ามันแก้ไขได้ไง มันแก้ไขได้ มันทําได้ ถ้าทําไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เป็นพระอรหันต์ เป็นพระอรหันต์เพราะสิ้นเวรสิ้นกรรมทั้งหมด ทําลายอวิชชาในหัวใจทั้งหมด

ฉะนั้น เวลาทางวิทยาศาสตร์เขาต้องมีเหตุมีผลใช่ไหม เขาต้องวิเคราะห์วิจัยถึงมีเหตุมีผลยืนยันกันทางวิทยาศาสตร์ ไอ้นี่ก็เหมือนกัน สัจธรรมมันยิ่งกว่าวิทยาศาสตร์อีก เพราะจิตใจมันเข้าไปรู้ไปเห็น มันไปรื้อถอนเองเลยล่ะ

ถ้าไม่ไปรื้อถอนเองไม่ได้ มันถอนไม่ได้นะ ถอนอวิชชาในใจไม่ได้ ถ้ามันถอนเอง มันถอนก็จบ แต่ตอนนี้เรายังไม่ได้ถอน ตอนนี้เรากําลังฝึกฝนอยู่ พยายามอยู่ แต่เรามีความกลัว เรามีความกลัว เรามีความทุกข์ความยาก มันทําให้ชีวิตเราวุ่นวายนัก ชีวิตเราลําบากไปหมดเลย ก่อนนอน เวลานอนกลัวว่าจะฝันร้าย ก่อนนอนก็รู้สึกวิตกกังวล ตื่นมาก็กังวล ก่อนนอนก็กังวล มันจะฝันร้าย ถ้ามันฝันร้าย ตื่นมาค่อยมากังวล ไอ้นี่บางคืนไม่ได้ฝัน ตื่นมาก็ยังกังวล ยังไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอันมันก็กังวล เห็นไหม จิตใจของเรามันเป็นแบบนั้น

ถ้าเรารู้อย่างนี้ เรารู้อย่างนี้ เราพยายามฝึกสติ เรามีสติของเรา เราก็ฝึกฝนของเรา ถ้าทําให้กลับมาสงบ คําว่า “สงบ” คือจิตมันอิ่มเต็ม จิตอิ่มเต็ม

ความพร่องอยู่ มันขาดแคลนอยู่ ขวดนํ้าที่นํ้าไม่เต็มขวด เขย่าจะมีเสียงดังมาก ขวดนํ้า ถ้านํ้าเต็มขวด เราเขย่าจะไม่มีเสียงดัง จิตใจของเราพร่องอยู่ จิตใจของเราวิตกกังวลอยู่ มันโยกคลอนให้หัวใจสั่นไหว พอโยกคลอนให้หัวใจสั่นไหว จะนอนก็กังวล กลัวจะฝันร้าย ตื่นนอนมาไม่ได้ฝันร้าย มันก็ตื่นมาแล้วก็ยังกังวล จะใส่เสื้อใส่ผ้าบางตัวก็ไม่กล้า เพราะมันปรุงแต่งไปต่างๆ นาๆ แล้วมันก็มักจะเป็นความจริงเสียด้วย

ก็เราคิดไปเอง มันก็เป็นจริงน่ะสิ ถ้าเราไม่ได้คิดเอง มันก็ไม่เป็นจริงหรอก เสื้อผ้ามันจะมีอํานาจเหนือเวรเหนือกรรมหรือ ผ้าผืนเขามาตัดเป็นเสื้อผ้า เสื้อผ้ามันมีอิทธิพล มีอํานาจจะทําให้ชีวิตเราเปลี่ยนแปลงไปได้อย่างนั้นเชียวหรือ

อ้าว! ผ้า ผ้ามันทําให้ชีวิตของเราเปลี่ยนแปลงได้อะไรได้อย่างนั้นหรือ เว้นไว้แต่ทางโลก แฟชั่น จะสวยจะงาม จะไม่สวยไม่งาม อันนั้นเขาเพื่อความสวยความงามของเขา

แต่เรื่องถึงความดีความชั่ว ผ้ามันจะให้ความดีความชั่วคนได้อย่างไร มันไม่มีจิตวิญญาณ มันไม่มีสิ่งใด คนเราไปตัดไปแต่งมันขึ้นมา แล้วเราก็ไปติดกังวลกับมัน

ฉะนั้น ถ้ามันฝันร้าย ถ้าฝันร้าย คนนอนฝันร้ายเขาบอกให้นอนหลับพร้อมกับพุทโธ ให้นึกถึงพระ คนเราในทางโบราณ คนใกล้สิ้นเสียชีวิต เขาให้นึกถึงพระไว้ คนที่มีความตกใจก็พุทโธๆๆ ให้ระลึกถึงพระไว้ ให้ระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้ ใน ๓ แดนโลกธาตุไม่มีใครใหญ่หรือมีอํานาจมีคุณวิเศษเท่ากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรามีสิ่งใดเราก็มาระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นหลักไว้ ถ้ามันจะวิตกกังวล เราก็พยายามนึกพุทโธไว้ๆ

เรามานึกพุทโธไว้ มันไม่มีเหตุมีผล เวลามันคิด มันคิดไปแล้ว มันพยายามยุแหย่อยู่ตลอดเวลา แล้วพุทโธจะทันมันหรือ พุทโธมันจะได้ประโยชน์อะไร

พุทโธ ก็พยายามทําขวดนํ้าให้นํ้าเต็มขวด นํ้าเต็มขวด เขย่ามันไม่ดัง นํ้าเต็มขวด เราพุทโธๆ เราเติมนํ้าของเรา เติมหัวใจของเรา เติมหัวใจด้วยพุทธานุสติ เราพยายามฝืนของเรา เติมหัวใจของเรา

แต่โดยธรรมชาติของกิเลสนะ อย่างเช่นเราไปจับของเหม็น มันชอบดม ชอบดม เหม็นน่าดูเลย แต่เวลาของหอม มันไม่ค่อยดม ทีนี้โดยธรรมชาติ ความวิตกกังวล มันชอบคิด มันก็ชอบคิดความวิตกกังวล จะพุทโธขนาดไหนมันก็คิด จนกว่ามันจะอิ่มเต็ม คือจนกว่าขวดนํ้านั้นจะเต็ม พอขวดนํ้าเต็ม มันไม่มีช่องว่างให้คิด มันคิดอีกไม่ได้ มันก็ถึงยอมจํานน แต่ถ้ายังมีช่องว่างอยู่ มันก็ยังคิดอยู่

คนเรานะ ถ้ามือไปหยิบของเหม็น มันจะเอามาดมตลอดเวลา จิตวิตกกังวลแล้วมันคิดแต่เรื่องนั้นน่ะ ก็มันไม่ดีๆ มันไม่น่าคิด แต่มันก็คิดอยู่อย่างนั้นน่ะ นี่ธรรมชาติของกิเลส ธรรมชาติของของเหม็น ของเหม็นนี่ชอบดม อ้าว! ดมอยู่เรื่อยเลย เอ๊ะ! มันหายเหม็นหรือยัง แต่มันเหม็นอยู่อย่างนั้นน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน มันก็คิดวิตกกังวลอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วพุทโธๆ ทําให้ขวดนํ้านั้นเต็ม ทําให้หัวใจนั้นเต็ม ถึงบอกว่ามันทําได้ มันทําได้ให้จิตใจนั้นเต็ม

เวลาเราทําความเพียร ความเพียรชอบ ถ้ามันเต็มแล้วมันเขย่าไม่ดัง แล้วมันเต็มของมัน นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราพุทโธ หลับไปพร้อมกับความรู้สึกนึกคิดนี้ แล้วถ้าตื่นขึ้นมามันก็ยังคิดอยู่ ยังวิตกกังวลอยู่ มันยังมีอยู่บ้าง เพราะเราเพิ่งฝึกหัด ไม่ใช่ว่าพุทโธแล้วมันจะหายเลย พุทโธแล้วมันก็ค่อยๆ จางไป เราค่อยมีหลักมีเกณฑ์ขึ้น คนที่มีหลักมีเกณฑ์ขึ้น ไอ้ฝันร้ายมันก็จะเป็นฝันดี ไอ้กังวลก็ไม่ต้องกังวล

อ้าว! คนเรามันจะนอน นอนแล้วตื่นเพื่อพักผ่อนร่างกาย ตื่นแล้วก็ทําหน้าที่การงาน ตื่นแล้วเราก็จะทํางานของเราต่อไป เพราะชีวิตนี้มันต้องดําเนินต่อไป ถ้าเราดําเนินชีวิตทางโลก แล้วเราก็ประพฤติปฏิบัติของเราเพื่อคุณงามความดีของเราบ้าง เพื่อคุณงามความดีของเราบ้าง เห็นไหม ให้เห็นโทษของการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย เพราะเกิด แก่ เจ็บ ตายขึ้นมา เราถึงต้องประสบการณ์ชีวิตแบบนี้ ถ้าประสบการณ์ชีวิตแบบนี้ เราเป็นคนที่ว่าเราพยายามจะหลีกเร้น จะหนีสิ่งนี้ ถ้าจะหนีสิ่งนี้ เราก็กลับมา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งพระอานนท์ไว้ เวลาเราทําบุญกุศล เราพยายามสร้างทุกอย่าง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า “อานนท์ เธอบอกเขานะ บอกบริษัท ๔ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด อย่าบูชาเราด้วยอามิสเลย อย่าบูชาด้วยสิ่งอื่นเลย”

เพราะการปฏิบัติบูชามันทําให้หัวใจอิ่มเต็ม เพราะการปฏิบัตินั้นน่ะ หัวใจนั้นจะมีคุณธรรม ถ้าหัวใจนั้นมีคุณธรรมนะ ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต จิตใจของเขาจะเป็นพุทธะเสียเอง จิตใจของเขาจะมีหลักมีเกณฑ์เอง

“เธอจงปฏิบัติบูชาเราเถิด” แต่เพราะการปฏิบัติบูชาอันนั้นน่ะจะทําให้จิตใจดวงนั้นเข้มแข็งขึ้นมา จะทําให้จิตใจนั้นมีคุณค่าขึ้นมา ถ้ามีคุณค่าขึ้นมามันก็ได้ประโยชน์

ฉะนั้น เขาบอกว่า แล้วเขาเอง มันมีความคิด มีความหลงผิด มีความเห็นอย่างนี้ แล้วมันทําให้จิตใจอ่อนแอท้อแท้

อ่อนแอท้อแท้เพราะเราไม่ประสบความสําเร็จไง เราคิดอะไรแล้วไม่สมความปรารถนาไง ถ้ามันสมความปรารถนา มันก็ไม่อ่อนแอ มันก็ไม่ท้อแท้ คิดสิ่งใดก็สมความปรารถนา คิดสิ่งใดก็ได้แบบนั้น

ถ้าได้แบบนั้นนะ ตั้งสติไว้ แล้วระลึกไว้ คิดถึงสมาธิก็ได้สมาธิ ถ้าพุทโธถ้าจิตมันตั้งมั่น มันก็ได้สมาธิ ถ้าคิดถึงสติมันก็ได้สติ คิดถึงสมาธิก็ได้สมาธิ ถ้าเราปฏิบัติขึ้นมาเราก็ได้ปัญญา ได้ปัญญาขึ้นมาแล้ว ไม่อย่างนั้นหัวใจนี้มันจะเป็นอาชาไนยได้อย่างไรล่ะ ถ้าไม่อย่างนั้นหัวใจนี้มันจะชําระล้างกิเลสได้อย่างไรล่ะ

เวลามันชําระล้างกิเลส มันสํารอกมันคายนะ มันต้องเห็นกิเลส รู้จักหน้ากิเลส แล้วพิจารณากันด้วยปัญญา จนกําลังของมรรค กําลังของธรรมมีอํานาจเหนือกว่า สลัดทิ้งหมด มันสลัดทิ้งๆ พอสลัดทิ้งไปแล้วนะ ยถาภูตัง สลัดทิ้งไปแล้ว เกิดญาณทัสสนะ รู้ว่าได้ทิ้ง มันชัดเจนน่ะ สลัดทิ้งไปแล้วนะ ยังไปเห็นมันนอนตายอยู่นั่นน่ะ กิเลสมันตาย แต่หัวใจมันไม่ตาย

แต่ถ้าเราล้มลุกคลุกคลาน หัวใจมันตายไปแล้ว แต่กิเลสมันยํ่ายีบนธาตุรู้ หัวใจมันตายไปแล้ว ตายจากความดีไง กิเลสมันเหยียบยํ่าอยู่นี่ โอ้โฮ! ยังถือตัวถือตนอยู่ กิเลสทั้งนั้น

เอาจริงเอาจัง เอาจริงเอาจัง นี่พูดถึงเขาบอกว่าเขาอยากให้หลวงพ่อเมตตา เราก็พูดให้ฟังอย่างนี้ พูดให้ฟังเพื่อให้มีกําลังใจ มีกําลังใจขึ้นมาแล้วเราจะทําคุณงามความดีของเรา ทําคุณงามความดีของเรา

เด็กมันไปเที่ยวเล่นกันชายทะเล มันไปก่อเจดีย์ มันไปทําสิ่งใดเพื่อสนุกสนานของมันน่ะ ทําเล็กทําน้อยมันก็ทําของมัน นี่ก็เหมือนกัน หัวใจที่มันยังอ่อนแออยู่มันก็พยายามสร้างสมตัวมันขึ้นมา พอมันมีวุฒิภาวะนะ รัฐบุรุษเลยล่ะ หัวใจเวลามันเข้มแข็งมีปัญญาขึ้นมา มันเป็นผู้นําได้เลย มันเป็นประสบการณ์อันนั้น

นั่นพูดถึงว่าเวลาคนอ่อนแอ คนมันขี้ทุกข์ขี้ยาก มันต้องใช้ความเพียร ความวิริยะ ความอุตสาหะแก้ไข ฉะนั้น จบ

ถาม : เรื่อง “ประสบการณ์จิต”

ตอบ : “ประสบการณ์จิต” นี่ไม่อ่านเลย ไม่อ่าน ไม่อ่าน แล้วถ้ามันสัพเพเหระ มันไม่ให้เข้ามาอยู่ในเว็บไซต์ เขาเพียงแต่ว่าประสบการณ์จิต เขาเล่าก่อนหน้านี้มีประสบการณ์ที่ตนเองภาวนาขณะขับรถและได้สัมผัสความรู้สึกที่สงบเย็นมาก แล้วก็เขียนมาถามหลวงพ่อ หลวงพ่อก็ชมใหญ่เลย ชมใหญ่ ยกตูดใหญ่เลย ให้กินลูกยอ เอาลูกยอยัดเข้าไปใหญ่เพื่อจะให้คนภาวนาแล้วดีไง

เพราะที่เราพูดอย่างนั้น เราพูดอย่างนั้นเพราะว่า โดยธรรมชาติ เราได้ยินมาเยอะมาก เขาบอกว่าการภาวนานะ ขับรถห้ามภาวนานะ ทํานู่นห้ามภาวนา มีแต่คนห้ามภาวนาไง ฉะนั้น เวลาเขาบอกว่าเขาก็ได้ยินอย่างนี้มาเหมือนกัน พอได้ยินอย่างนี้มาเหมือนกันปั๊บ เขาก็บอกว่าเขาขับรถแล้วเขากําหนดพุทโธไปด้วย เขาภาวนาไปด้วย พอเขาภาวนาไปด้วย จิตใจเขาสงบร่มเย็น เขาได้สัมผัสความเย็น แล้วเขาบอกว่ามันก็ขัดแย้งกับคนที่เขาคอยเตือนว่าเวลาจะขับรถทําหน้าที่การงานที่ละเอียดไม่ควรจะภาวนา เพราะกลัวมันจะเกิดอุบัติเหตุ กลัวมันจะมีความเสียหาย

เราบอกว่าก็จริงอยู่ แต่คนที่ปฏิบัติแล้วมันก็ต้องมีสติมีปัญญาใช่ไหม ที่เราพูดนี่ ครูบาอาจารย์ เช่น หลวงปู่ฝั้นๆ เราอ้างหลวงปู่ฝั้นตลอด เพราะหลวงปู่ฝั้นบอกว่า พวกกรุงเทพฯ ชาวกรุงเทพฯ เวลานั่งรถเมล์จะไปทํางาน เวลานั่งรถเมล์ เวลานั่งบนรถ หายใจเข้าให้นึกพุท หายใจออกให้นึกโธ คือเราไม่หายใจทิ้งเปล่าๆ คือไม่ให้ลมหายใจมันเปล่าประโยชน์

ลมหายใจ หายใจเข้าให้นึกพุท หายใจออกนึกโธ มันก็เป็นการกําหนดพุทธานุสติ พุทธานุสติ สติระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราปลอดภัยอยู่แล้ว ถ้าปลอดภัยอยู่แล้ว แต่เวลาปฏิบัติไปมันละเอียดหรือว่าจิตใจมันดีขึ้น เราก็จะรู้ของเราว่ามันจะดีขึ้นมากน้อยแค่ไหน ถ้ามันดีขึ้นนะ

ที่พูดนี่ เราพูดต้องการพยายามให้มนุษย์มีโอกาสปฏิบัติทุกวินาที มนุษย์ต้องมีโอกาส เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามพระอานนท์ “อานนท์ เธอระลึกถึงความตายวันละกี่หน”

๗ หน ๑๐ หน พระพุทธเจ้าบอกว่ามันประมาทเกินไป ต้องนึกถึงความตายทุกลมหายใจเข้าออก หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ทุกลมหายใจให้ระลึกมีสติปัญญาตลอด

นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นชาวพุทธนะ เราเป็นมนุษย์เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เป็นชาวพุทธ เราจะประพฤติปฏิบัติ โอกาสที่เราจะปฏิบัติ เราปฏิบัติได้ตลอดเวลา แต่ถ้ามันจะมีอุบัติเหตุ มันจะมีสิ่งใด คนที่ปฏิบัติแล้วมันมีสติ มันมีสติมีสัมปชัญญะ มีทุกอย่างมันมีพร้อม มันหลบหลีกของมันได้ เห็นไหม

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้าเราปฏิบัติ มันดีมันก็ดีไปไง แต่ถ้ามันไม่ดีไง วันนี้เขาเขียนมาบอกประสบการณ์ของจิต จิตเวลาเขาขับรถไปแล้วมันวูบ แล้วมันวูบ เขาก็บอกไง เขาก็บอกว่า เพราะว่าทํางาน เขาทํางานหามรุ่งหามคํ่าแล้วเขามาขับรถ พอมันง่วงเหงาหาวนอนมันก็เลยวูบ พอวูบ มันก็เห็นรถมันวูบไปวูบมา แล้วเขาบอกว่าอย่างนี้ จิตอย่างนี้มันมหัศจรรย์ ประสบการณ์ของจิต เขียนมาจะให้กินลูกยออีก จะให้อาจารย์ยอมันน่ะ

เราบอกว่า ถ้ามันวูบนะ ถ้าอย่างนี้มันควรจะไปถาม ถ้าเกิดอุบัติเหตุก็ต้องไปถามร้อยเวร ถามร้อยเวรว่า ผมขับรถแล้วมันวูบ มันเป็นเพราะเหตุใดครับ ไปถามร้อยเวรสิ ร้อยเวรมันจะได้บอกว่าข้อหาอะไรบ้างไง

แล้วเกิดถ้ามันวูบ ถ้ามันไปเกิดอุบัติเหตุ เวลาถามก็ไปถามร่วมกตัญญู ปอเต็กตึ๊ง ไปถามปอเต็กตึ๊งว่าเวลารถผมประสบอุบัติเหตุแล้วร่างกายผมเป็นอย่างไร ปอเต็กตึ๊งมันจะบอกเลย ถ้าประสบอุบัติเหตุอย่างนี้มันต้องแก้ไขอย่างไร กรณีอย่างนี้มันต้องไปถามปอเต็กตึ๊ง มันมาถามพระสงบได้อย่างไร ถามปอเต็กตึ๊งเลยว่าที่เวลามันวูบไปนี่ทําอย่างไร

คําถามมันเป็นคําถามที่แบบว่ามันเลินเล่อเกินไป เลินเล่อเพราะอะไร เพราะเขาบอกว่า ทํางานจนเหน็ดเหนื่อย ทํางาน ไม่ได้พักผ่อน แล้วไปขับรถ พอขับรถก็พุทโธไปด้วย แล้วไปรู้ไปเห็นอะไร

จะเห็นนิมิต เห็นสิ่งต่างๆ เห็นอะไร มันอีกเรื่องหนึ่ง นั่นอีกเรื่องหนึ่งถ้าเวลาคนภาวนา ฉะนั้น เวลาภาวนาก็เป็นเรื่องหนึ่งใช่ไหม เวลาขับรถ เวลาเดินทาง มันเป็นเรื่องที่เราจะเดินทาง ถ้าเราฟุ้งซ่าน เราเป็นนักปฏิบัติ ถ้าเรากําหนดพุทโธไปด้วยเพื่อให้จิตใจเราสงบ เราดูแลหัวใจของเรา อย่างนี้มันไม่มีปัญหา ไม่มีปัญหาหรอก

แต่ถ้าเราทํางานมาเหน็ดเหนื่อย การขับรถมันก็ต้องมีสติ มันก็ต้องมีความรอบคอบ แล้วพุทโธๆ ให้มันลงวูบไปซะ แล้วพอวูบไปแล้วจะโทษใคร ทีนี้ก็จะไปโทษพระพุทธเจ้าแล้วนะ พอโทษพระพุทธเจ้าเสร็จ มันโทษพระสงบนะ เพราะพระสงบให้ภาวนา

เวลาภาวนา คนเรามันต้องมีสติ เห็นไหม ดูสิ พระโมคคัลลานะได้ฟังเทศน์ของพระสารีบุตรได้เป็นพระโสดาบัน แล้วพระโมคคัลลานะกับพระสารีบุตรก็ไปชวนลูกศิษย์ของตัวทั้งหมด สัทธิวิหาริกคือพรรคพวก แล้วก็ไปชวนสัญชัยจะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะไปบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาไปบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระโสดาบัน พอพระโสดาบัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบวช เอหิภิกขุ บวชมาให้ บวชเสร็จแล้วพระโมคคัลลานะนั่งภาวนาใหญ่เลย สัปหงกโงกง่วง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปโดยฤทธิ์เลย ถ้าเธอง่วง ให้ตรึกในธรรม คือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ตรึกในธรรม แล้วถ้ายังไม่หายง่วง ให้แหงนหน้ามองดูดาว แล้วถ้ายังไม่หายง่วง ให้เอานํ้าลูบหน้า แล้วถ้ามันยังไม่หายง่วงนะ ให้นอนซะ ให้นอนซะ นอน ไปนอนซะ นอนแล้วตื่นแล้วค่อยมาภาวนา นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอยู่ ข้อเท็จจริงมันเป็นความจริงอย่างนี้

ฉะนั้น เวลาตัวเอง ดูสิ ทํางานมา เขาเขียนมาบอกว่า งานมันเยอะ ทํางานมาจนล้าจนเพลียแล้วมาขับรถ

อย่างนี้ต้องไปถามร้อยเวร ไม่ก็ถามปอเต็กตึ๊ง ไปถามหมอด้วย เวลาไปโรงพยาบาลถามหมอเลย คนง่วงนอนขับรถได้ไหมครับ คนง่วงนอนควรขับรถไหมครับ เมาแล้วควรขับไหมครับ ไปถามสารวัตร

แม้แต่กติกาสังคมเขายังไม่ให้ทําเลย กติกาสังคม เห็นไหม เวลาหน้าเทศกาล เวลาเขาคอยดูแลการจราจร เขาให้ผ้าเย็น เขาให้กินมะนาวเปรี้ยวๆ เขาต้องการให้คนตื่นตัว นี่มันเป็นเรื่องพื้นๆ เป็นเรื่องโลกๆ แม้แต่ทางโลกเขายังรู้เลยว่าควรไม่ควร แล้วนี่ไปทํา ทําเสร็จแล้วถามหลวงพ่อ

ดีนะ เวลาปฏิบัติ เวลานักปฏิบัติเขาว่าปฏิบัติแล้วจะเป็นบ้า ปฏิบัติแล้วมันเกิดวิกฤติร้อยแปด ร้อยแปดก็นี่ไง

คนเรานะ เวลาจะกินอาหาร อาหารถ้ามันปรุงมาไม่ดี เราก็ปรุงแต่งได้ เราก็ปรุงรสชาติได้ แต่ถ้าอาหารมันดีแล้วก็ไม่ต้องปรุง นี่ก็เหมือนกัน ของที่จะปฏิบัติ เราก็คัดเลือกได้ เราก็คัดแยกได้ว่าอะไรควรและไม่ควร

แต่ถ้ามันเป็นนักปฏิบัติจะเอาจริง อย่างเช่นครูบาอาจารย์ของเราอดนอนผ่อนอาหาร การอดนอนผ่อนอาหารนั้นคือว่าจิตมันได้มาตรฐานแล้ว เวลาจิตนะ เวลาล้มลุกคลุกคลาน เราสู้ไม่ได้นะ เราก็อดนอนผ่อนอาหารเพื่อความสงบระงับ ถ้าสงบระงับแล้วนะ ถ้าภาวนาไปแล้วยกขึ้นสู่ปัญญา ถ้าปัญญามันดี ร่างกายมันเบา ธาตุขันธ์มันไม่ทับจิต

พอธาตุขันธ์ไม่ทับจิต จิตมันก็มีอิสระ จิตมันก็พยายามค้นคว้าของมันด้วยความสะดวก สะดวกมาก จิตมันเบา ร่างกายมันเบา ปัญญามันคล่องแคล่ว สติปัญญามันคล่องแคล่วมาก

ทีนี้คนเราไม่กินมันก็ต้องตาย ร่างกายขาดอาหารไม่ได้ใช่ไหม ร่างกายขาดอาหารไม่ได้ เราก็ต้องมากินนะ เวลาจะมากิน มันละล้าละลังนะ มาฉันอาหาร ฉันอาหารแล้วเพื่อให้ชีวิตนี้ดํารงอยู่เพื่อไม่ให้ถึงกับเสียชีวิตไป แต่พอฉันอาหารแล้วรู้เลยนะว่ามันจะหน่วงกัน ปัญญามันไม่คล่องตัวเหมือนเดิมอีกแล้ว มันแตกต่างเลย

ฉะนั้น เวลาคนที่ปฏิบัติ เวลาจิตมันขนาดนั้นแล้ว อย่างพระขับรถไม่ได้ นักปฏิบัติเขาไม่มาปฏิบัติอยู่กลางถนน เวลาเขาปฏิบัติเขาอยู่ในห้องพระของเขา เวลาครูบาอาจารย์เราอยู่ในป่าของเรา ปฏิบัติเอาจริงเอาจังของเรา ถ้าจิตใจมันพัฒนาขึ้นไป ไอ้เรื่องวิกฤติ ไอ้เรื่องที่เราจะทําให้มันเข้มข้นขึ้นไป มันทําของมัน มันเป็นเวลาของมันอย่างนั้น

ทีนี้ของเขา เขาทํางาน เขาทํางานอยู่กับทางโลก เวลาปฏิบัติก็ปฏิบัติเพื่อความสุข ความสงบ ความระงับ ปฏิบัติเป็นเครื่องบรรเทาทุกข์ ถ้าพูดถึงว่าจะเอาจริงเอาจังขึ้นมา เวลาเอาจริงเอาจังขึ้นมา ขับรถถึงบ้านก่อน เข้าไปในห้องพระ เราซัดกับมันเลย ไม่จําเป็นต้องไปภาวนาบนท้องถนน

แต่ไอ้ท้องถนน ที่พูดนี่เพราะว่าคนเราเดินทาง ชีวิตนี้เดินทางใช้เวลาทั้งชีวิตเท่าไร ถ้าชีวิตของเรา เราต้องเดินทางใช่ไหม พอเดินทางขึ้นมา ถ้าเรายังภาวนา เราจะรักษาใจเรา ถ้ามันไม่เป็นโทษ มันภาวนาได้ มันควรทํา

ที่เราพยายามโต้แย้งกับสังคมว่า ขับรถก็ภาวนาได้ นั่งรถเมล์ก็ภาวนาได้ นั่งเครื่องบินก็ภาวนาได้ ทําอะไรก็ภาวนาได้ทั้งนั้นน่ะ แต่มันสมควรแค่ไหน

ไอ้นี่บอกภาวนาได้แล้ว ทีนี้ตะบี้ตะบันเลย เหนื่อยมาขนาดไหน ไม่ได้นอนมาขนาดไหนก็จะภาวนา แล้วจะขับรถด้วย

ถ้ากรณีนี้ต้องไปปรึกษาร้อยเวร ปอเต็กตึ๊ง ไปปรึกษาหมอนู่น เพราะมันเป็นเรื่องโลกๆ มันไม่ใช่เรื่องการภาวนาเลย แล้วเวลาเกิดนิมงนิมิต คนเราถ้าลองมันง่วงมันหลับมันนอน มันฝันแล้ว เราเห็นนิมิตอย่างนู้นเห็นนิมิตอย่างนี้ ฟังไม่ขึ้น ฟังไม่ขึ้นหรอก

เพราะเราปฏิบัติเพื่อความสงบ เราปฏิบัติเพื่อสัมมาสมาธิ เราปฏิบัติให้หัวใจมันมีกําลัง แล้วถ้ามันจะยกขึ้นสู่วิปัสสนา นั้นเป็นมรรค เวลานักปฏิบัติชาวพุทธต้องการมรรคผล ไม่ต้องการรู้เห็นสิ่งใด ไม่ต้องการ

แต่ถ้าจิตดวงใดได้สร้างบุญญาธิการมาอย่างนั้น ถ้าได้เห็นก็วางไว้ก่อน เพราะการเห็นนี้มันเป็นบารมี มันเป็นจริตนิสัย เราวางไว้ บอกว่านิมิตนี้ไม่เอา สิ่งที่รู้ที่เห็นอภิญญานี้วางไว้ก่อน ทําความสงบของใจให้ใจตั้งมั่น ตั้งมั่นแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา ใช้ปัญญาไป เราใช้ปัญญาไป ปัญญามันเป็นมรรค ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล การประพฤติปฏิบัติต้องมีศีล สมาธิ ปัญญา

ถ้าทางโลกเขาปัญญาอย่างนั้นเขาเรียกโลกียปัญญา ปัญญาอย่างนั้นมันฆ่ากิเลสไม่ได้ ปัญญาอย่างนั้นปัญญามาจากกิเลส เพราะว่าปัญญาอย่างนั้นเกิดจากจิต จิตนี้มีอวิชชาครอบงําอยู่ ฉะนั้น ปัญญาเกิดจากจิตที่มีอวิชชาครอบงําอยู่ มันก็เลยเข้าข้างตัวเอง มันเป็นสมุทัย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ทําความสงบของใจเข้ามาก่อน ปัญจวัคคีย์ปฏิบัติกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ๖ ปี เขาได้ทําความสงบของใจของเขาจนมีบาทฐานแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงไปเทศน์ธัมมจักฯ ไม่ได้สอนให้ทําสมาธิ เพราะใจเขามีบาทฐานคือมีสมาธิอยู่แล้ว

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเราเป็นปุถุชน เราเป็นคนที่ยังอยู่ในสังคมโลก เราอยากจะประพฤติปฏิบัติ เราก็ประพฤติปฏิบัติด้วยความสงบระงับให้ใจมันมีบาทมีฐาน คนที่ใจมีบาทมีฐานเหมือนเศรษฐี เศรษฐีไม่ค่อยหิว เศรษฐีไม่ค่อยขาดตกบกพร่อง เพราะเขามีอยู่พร้อมแล้ว

คนที่หิว คนที่อยากได้คือคนจน คนทุกข์คนจนอยากได้แต่ของดีๆ อยากได้แต่กินดีๆ เพราะมันไม่ค่อยมีสตางค์ มันก็เลยคิดอยาก แต่เศรษฐีเขาไม่ค่อยคิดนะ เศรษฐีเขามีเงินมีทองเต็มบ้านเต็มช่องเลย เขาไม่อยากอะไรเลย เพราะอยากก็ซื้อได้ คือเขาอยาก เขาหาได้ทุกเวลา มันก็เลยไม่อยาก ไอ้คนที่ไม่มีสิมันอยาก

จิตก็เหมือนกัน จิตที่มีสัมมาสมาธิ จิตที่มันมีบาทมีฐาน มันเหมือนคนที่พร้อมที่จะทําอะไร มันยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันใช้ปัญญาได้

แต่ถ้าจิตมันยังหิวโหยอยู่ จิตที่มันไม่มีบาทฐานเหมือนคนทุกข์คนจน มันจะเอาไง ธรรมะเขาเป็นอย่างนั้น มันอยากได้อยากดีไปหมดเลย แต่มันไม่เป็นตามข้อเท็จจริงนั้น

ถ้าเราทําพุทโธๆ ให้จิตสงบเข้ามาก่อน พอจิตสงบมีบาทมีฐานขึ้นมาแล้วมันเหมือนเรามีทุกอย่างพร้อม มีทุกอย่างพร้อม มันจะทําสิ่งใด จะหวังสิ่งใด มันก็จะได้ตามนั้นใช่ไหม พอได้ตามนั้น ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนา มันเป็นปัญญา มันก็เป็นโลกุตตรปัญญา ถ้ามันเป็นโลกุตตรปัญญา ปัญญาที่ใคร่ครวญ ปัญญาที่แยกแยะขึ้นมา สิ่งนั้นเป็นมรรค ที่เราปฏิบัติกันอยู่นี่ เราปฏิบัติเพื่อเหตุนี้

ฉะนั้น เวลาไปรู้ไปเห็นสิ่งใด มันรับรู้สิ่งใด เขาเรียกอภิญญา อภิญญาคือจิตมันไปรู้ ถ้าไม่มีจิต มันก็ไม่มีอะไรรับรู้เหมือนกัน คนตายรู้อะไรไม่ได้

แต่ถ้ามีจิตไปรับรู้ แต่จิตนี้มันง่วงเหงาหาวนอน มันเพลีย มันทํางานมาทั้งวัน แล้วก็เคยภาวนาอยู่เป็นอย่างนั้น แล้วพอขับรถก็วูบไปวูบมา

ไปถามร้อยเวรนะ ถ้ามีปัญหาไปถามร้อยเวร แล้วถ้าเกิดอุบัติเหตุ นู่น ปอเต็กตึ๊ง แล้วถ้ามันมีบาดแผลก็ไปถามหมอ “หมอ กระผมขับรถอยู่ ทําไมมีแผลล่ะ” ถามเลย “ก็อยู่ในรถ ทําไมมีแผล ทําไมแผลเต็มตัวเลย”...ก็มึงไปชนกับเขามา มันทําไมจะไม่มีแผล

ไอ้นี่มันพูด มันพูดเพราะอะไร เพราะสังคม คนเรามันมีกิเลสใช่ไหม เวลาทําอะไรก็วิตกกังวลไปหมดแหละ แล้วเขาก็ว่ากันมาอย่างนั้น เราถึงบอกว่าถ้าวิตกกังวลไปหมดใช่ไหม ทําอะไรก็ไม่ได้ ภาวนาก็ไม่ได้ ภาวนาไปเดี๋ยวก็จะเพี้ยน ทําอะไรก็จะไปเห็นผีเห็นสาง

เราบอกไม่มีหรอก เห็นผีเห็นสางนั่นมันก็เป็นเฉพาะบุคคล ถ้าจิตมันสงบแล้วไปเห็นกาย เห็นกายนั่นเห็นสติปัฏฐาน ๔ ไม่ใช่เห็นผี ผีกับกายคนละเรื่องกัน

แต่นี้โลกเข้าใจผิดกันไปหมดคิดว่าไปผูกกันไปหมดเลย ผีก็คือว่าร่างกายเน่าเปื่อย ลิ้นยาวๆ ตาละห้อยมาเลยนั่นน่ะเป็นผี แต่ไม่ได้คิดเลยว่าเวลาอสุภะมันเป็นอย่างไร ถ้าอสุภะมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง เห็นผีเป็นอีกเรื่องหนึ่ง เห็นผีเป็นจิตวิญญาณ ฉะนั้น เวลาทางโลกเขาจะประพฤติปฏิบัติ เขาละล้าละลัง เขาไม่กล้า แล้วเขาทําไปเขาก็กลัว แล้วเวลาไปดูละคร ละครเดี๋ยวนี้มันเขียนเรื่องผีเยอะ ทวิภพ ๕๐ ภพ ๑๐๐ ภพนั่นน่ะ แล้วมันก็จินตนาการ ไอ้คนไปทําก็เลยได้นิมิตอย่างนั้นน่ะ ได้นิมิตที่เคยเห็นในทีวีนั่นน่ะ มันจะเป็นนิมิตอย่างนั้นหมดเลย ไอ้นิมิตจริงๆ มันไม่มีเลย มันเป็นนิมิตอย่างนั้นเลย

เราเห็นโลกมันเป็นอย่างนั้นไปหมด เราถึงพยายามจะบอกว่า ถ้ามีลมหายใจเข้าและลมหายใจออกอยู่ เราจะอยู่ในสถานะไหนก็แล้วแต่ ถ้าเรามีสติ เรามีสติระลึกรู้ แล้วเรากําหนด เราภาวนาได้

ถ้าการภาวนาได้ เห็นไหม เพราะหลวงปู่ฝั้นท่านเป็นพระอรหันต์ ครูบาอาจารย์ของเราท่านเป็นพระอรหันต์ พระอรหันต์ก็เหมือนหมอ เราพูดบ่อยว่า หมอเวลาเขาจะไปไหน เขารู้ว่าอะไรเป็นสารพิษ ที่ไหนอาหารเป็นพิษ ทุกอย่างเป็นพิษ เขาจะไม่ให้สิ่งนี้เข้าร่างกายเขาเลย เขาจะกินอาหาร เขาจะอยู่ในอากาศที่ปลอดโปร่ง เพราะเขาต้องการให้ร่างกายของเขาได้แต่สิ่งที่เป็นประโยชน์กับร่างกายเขา ครูบาอาจารย์ของเรา หลวงปู่ฝั้น ครูบาอาจารย์ของเรา หลวงตาท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านถึงสงสารพวกเรา

ฉะนั้น คําว่า “หลวงปู่ฝั้นท่านบอกไว้ อย่าหายใจทิ้งเปล่าๆ หายใจเข้าให้นึกพุท หายใจออกให้นึกโธ” ท่านเห็นคุณประโยชน์ไง ท่านเห็นคุณประโยชน์ของลมหายใจ ทุกลมหายใจที่เข้าออก ครูบาอาจารย์ของเราท่านเห็นประโยชน์หมดเลย

แต่เราหายใจกันอยู่นี่ แต่เราไม่คิดถึงประโยชน์ของมันไง เราคิดแต่ว่า เออ! ไม่เป็นหวัด หายใจปลอดโปร่ง แต่เราไม่คิดเลยว่า ถ้าหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มันเป็นพุทธานุสติ

คนมีพุทธานุสติเป็นที่พึ่ง มีพุทธานุสติ มันจะเป็นประโยชน์กับหัวใจนั้นไหม มันจะเป็นประโยชน์กับหัวใจนั้นมาก

เราเห็นความคิดของโลก เราเห็นเวลาจะไปปฏิบัติก็จะไปปฏิบัติแบบลัดสั้น ไปถึงครูบาอาจารย์ก็ยัดธรรมะให้เลย เดินเข้าไปออกมาก็มีธรรมะติดตัวมาเลย...ในข้อเท็จจริงมันไม่มี ในข้อเท็จจริงมันเป็นไปไม่ได้ อย่างเด็กถ้าไปเรียนหนังสือ มันไม่เรียนค้นคว้ามันเอง มันจะเกิดปัญญาขึ้นมาได้ไหม

เด็กมันจะเกิดปัญญาขึ้นมาได้ก็มันศึกษามันค้นคว้า มันเรียน มันถึงได้มีปัญญามา ไอ้จะปฏิบัติเข้าไปสํานักไหนก็แล้วแต่ เขาก็ต้องประพฤติปฏิบัติ เขาต้องฝึกสติ เขาต้องทําสมาธิ เขาต้องเกิดปัญญา มันถึงจะมีคุณธรรมในใจของมัน

ไปนั่งฟังเฉยๆ มันก็เป็นสัญญา เข้าไปแล้วออกมามันก็เข้าไปได้สภาวะแวดล้อม เห็นเขาทํากันออกมา แต่มันทําไม่เป็นหรอก เหมือนหมอ หมอถ้าไม่จบการศึกษา ไม่เป็นแพทย์ฝึกหัดมา มันวินิจฉัยโรคไม่ได้ มันดูแลคนไม่ได้

ถ้าเอ็งไม่ปฏิบัติมา ถ้าจิตใจเอ็งไม่มีคุณธรรม จิตใจไม่มีองค์ความรู้ จิตใจเอ็งไม่มีศีล ไม่มีสมาธิ ไม่มีปัญญา ไม่มีมรรค เอ็งจะรู้ได้อย่างไรว่ามรรคเกิดอย่างไร เอ็งจะรู้ได้อย่างไรว่ากิเลสมันเป็นอย่างไร หน้าตากิเลสเป็นอย่างไร แล้วเอ็งรู้ได้อย่างไรว่ามรรคตัวไหนที่มันจะไปชําระกิเลส โสดาปัตติมรรค สกิทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค มรรคผลอันไหนมันจะไปชําระกิเลส

กิเลสมันมีหยาบ มีกลาง มีละเอียด กิเลส ดูสิ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สกิทาคามิมรรค ธาตุ ๔ ธาตุกับจิตแยกออกจากกัน ถ้าเป็นอนาคามิมรรค อสุภะ อสุภัง กามราคะ แล้วถ้าเป็นอวิชชา เอ็งจะใช้มรรคอะไร เอ็งจะใช้คุณสมบัติอย่างไรไปชําระล้างกิเลสชนิดไหน กิเลสอย่างไร เอ็งทําอย่างไร นี่ไง ถ้าเรามีครูมีอาจารย์ ครูบาอาจารย์ที่ท่านสิ้นกิเลสแล้ว ท่านเห็นพวกเราท่านถึงสังเวชไง

ฉะนั้น เราก็จําขี้ปากมา เห็นท่านพูดอย่างนั้นเราถึงพยายามจะบอกว่า เราภาวนาได้ ขับรถก็ภาวนาได้ แต่ก็ต้องร่างกายสดชื่นไง ตื่นนอนมาจะไปทํางานนะ เพิ่งตื่นนอนมากําลังสดชื่น ก็ขับรถไปก็พุทโธไปสิ

ไอ้นี่บอกว่า ผมทํางานมา ๒ วัน มันเพลียมาก มันล้ามาก แล้วผมก็มาขับรถ แล้วผมก็พุทโธด้วย มันเลยวูบไป เลยมีประสบการณ์จิตเห็นอย่างนี้ๆ มาถามหลวงพ่อ

เอ็งไปถามร่วมกตัญญูเถอะ ไปถามปอเต็กตึ๊ง เดี๋ยวปอเต็กตึ๊งจะบอกเอ็งได้

เพราะที่มามันแตกต่างกัน ที่มาคือว่าร่างกายมันทํางานมา มันเพลียมา มันง่วงมา แล้วก็ให้กิเลสมันหลอกซํ้าเข้าไปอีก แล้วถ้าปฏิบัติไปพอมีอุบัติเหตุ เอาแล้ว มาทีเดียวเลย “ไหนหลวงพ่อบอกว่าขับรถได้ ภาวนาได้ไง ผมก็ขับรถภาวนากับหลวงพ่อนี่ แล้วมันประสานงาเลย”

ประสานงาเลย ก็เรียกประกันสิ เรียกประกัน แล้วก็ไปโรงพยาบาลซะ ไอ้นี่มันเรื่องแค่ปัญญาอย่างนี้ ปัญญาการดํารงชีวิต ปัญญาการดํารงชีวิตประจําวันเอ็งยังคิดกันไม่เป็นหรือวะ แล้วเอ็งจะเอาปัญญาอะไรไปฆ่ากิเลสกันน่ะ

เอ็งจะไปฆ่ากิเลส การดํารงชีวิตประจําวันเอ็งก็ต้องรู้แล้ว ใช้ชีวิตอย่างไร แล้วเวลาจิตมันสงบแล้ว มีปัญญาแล้ว มันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าเรื่องนั้นมันก็เป็นประโยชน์กับการปฏิบัติใช่ไหม

นี่เขาบอกประสบการณ์ทางจิต

ไม่อ่านเลยล่ะ ประสบการณ์ทางจิต

เพราะว่าความมุ่งหมายคนไม่เหมือนกัน ความมุ่งหมายเรา เราอยากกระตุ้น ความรู้สึกเรานะ เราอยากกระตุ้น อยากให้ชาวพุทธ อยากให้มนุษย์พยายามมีมรรคมีผล มีคุณสมบัติของใจ

นิสัยเรา เราพยายามกระตุ้น กระตุ้นให้พวกชาวพุทธเราปฏิบัติ ถ้าปฏิบัตินะ หลวงตาท่านบอกว่า ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนห้างสรรพสินค้า ดูสิ เราไปดูห้างไหนก็แล้วแต่ ในห้างนั้นจะมีสินค้าหลากหลายมาก คนที่มีเงินมีทองเขาจะซื้อเพชรนิลจินดาก็ได้ คนที่ไม่มีเงินมีทองเลย เขาก็ไปเดินตากแอร์กัน

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมะมีหลากหลายมาก เราถึงพยายามกระตุ้น กระตุ้นให้ชาวพุทธเราให้หยิบจับหยิบฉวยเอาสินค้าคือเอาสัจธรรมให้เข้าเป็นสมบัติของตน ชาวพุทธเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มันควรมีมรรคมีผล ควรมีบุญกุศลติดหัวใจของตัวเองไป ติดหัวใจของตัวเอง

ตัวเองเกิดเป็นมนุษย์แล้ว หน้าที่การงาน เพราะเรามีอํานาจวาสนานะ เราถึงได้เกิดเป็นมนุษย์ เพราะต้องมีคุณสมบัติ มีมนุษย์สมบัติถึงได้เกิดเป็นคน ถ้าไม่มีมนุษย์สมบัติ เกิดเป็นสัตว์เดรัจฉาน เกิดเป็นสัตว์เปรตสัตว์นรก ถ้ามีคุณสมบัติที่ดีไปเกิดเป็นเทวดา อินทร์ พรหม

แต่สรรพสิ่งที่มีการเวียนว่ายตายเกิดนี้มันต้องตายหมด มีการเกิดก็ต้องมีการตาย มีการเกิดที่ไหนก็ต้องมีการดับที่นั่น ใครก็แล้วแต่มีการเกิดขึ้นมาแล้ว มันต้องมีอายุขัย มันต้องหมดอายุขัยไปสักวันหนึ่งข้างหน้าแน่นอน

ฉะนั้น เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงให้ประพฤติปฏิบัติ ให้ค้นคว้าของเราขึ้นมา ถ้ามีเกิดสัจธรรมขึ้นมา มันจะไม่เกิดอีก แล้วก็ไม่ตาย แล้วก็มีอยู่อย่างนั้น

“ไม่เกิดอีก จะมีอะไร ไม่เกิดอีกก็ไม่ได้อะไรเลยสิ”

ไม่เกิดอีกเพราะจิตมันมีของมันอยู่ ภวาสวะมันมีอยู่ ภพมันมีอยู่ มันไม่เกิดอีกมันก็เป็นวิมุตติ มันไม่เกิดมันก็ไม่ตายไง มันไม่เกิดมันก็ไม่ตั้งอยู่ไง แต่มันมีของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วอยู่อย่างไรล่ะ อยู่แบบผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ รู้จริงเข้าใจจริงแล้วไม่สงสัย ถ้าสงสัยนั่นน่ะคืออวิชชา สงสัยคือสมุทัย

ปฏิบัติมันปฏิบัติกันเพื่อเหตุนี้ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนถึงที่สุดแห่งทุกข์ สอนถึงตรงนี้ สอนถึงที่เหลือในชีวิตนี้เศษส่วน เพราะเกิดแล้วต้องตาย ถ้าเราปฏิบัติถึงสิ้นสุดแห่งทุกข์ ชีวิตที่เกิดมาแล้วที่เหลือนี่เขาเรียกเศษ เศษคืออะไร เศษเพราะมันได้ฆ่าอวิชชาไปแล้ว มันได้ฆ่ากิเลสไปแล้ว มันไม่มีกิเลส มันมีอยู่ แต่เพราะมีการเกิด มันถึงมีการตาย แต่จิตมันไม่ตายเพราะมันมีคุณธรรมแล้ว

แต่ของเรา เราเกิดมาแล้ว แล้วจิตใจยังดิ้นรนอยู่ ดิ้นรนอยู่นี่ ครูบาอาจารย์ที่ท่านมีคุณธรรมท่านถึงกระตุ้นๆๆ กระตุ้นให้เราทํา กระตุ้นให้เราประพฤติปฏิบัติ กระตุ้นให้เราค้นคว้าไง กระตุ้นให้เราพิจารณาไง แล้วถ้ามันทําถึงที่สุดแห่งทุกข์ เห็นไหม เป็นเศษ ชีวิตนี้เป็นเศษ

แต่ของเรา ชีวิตนี้เป็นเรา ไม่ใช่เป็นเศษ เพราะมันยึดมั่นถือมั่น มันเลยต้องตายไปกับชีวิตนี้ แล้วก็ไปเกิดใหม่

แต่ถ้าถึงที่สุดแห่งทุกข์ ชีวิตนี้เป็นเศษ ไม่มีแล้ว เป็นเศษ เศษที่เหลือ แต่จิตดวงนี้คุณธรรมเต็มหัวใจ สอุปาทิเสสนิพพาน พระอรหันต์ที่ดํารงชีวิตอยู่ แล้วถ้าตายก็จบ ไม่มีการเกิด ถ้าไม่มีการเกิดมันก็ไม่มีการตั้งอยู่ และไม่มีการตาย เพราะมันไม่มีการเกิด มันไม่มีเชื้อไข มันไม่มีการเกิด แต่มีอยู่ มีอยู่

ถ้าไม่มี ถ้าไม่มีนะ เพราะครูบาอาจารย์ของพวกเรา พระอรหันต์มาก ถ้าไม่มีนะ ต้องเถียงกันแล้ว เคยเห็นพระอรหันต์กับพระอรหันต์เถียงกันไหม พระอรหันต์กับพระอรหันต์ไม่เถียงกันหรอก ไม่เถียงกันเรื่องมรรคผลนะ แต่เถียงกันด้วยความถนัด เถียงกันด้วยวิธีการว่าอะไรดีกว่าและไม่ดีกว่า เถียงกันด้วยความถนัด

เหมือนคนเกิดในภูมิภาคใดก็ชอบอาหารภูมิภาคนั้น คนเกิดในภูมิภาคใด เขาว่าอาหารในภูมิภาคเขาอร่อยที่สุดในโลก แต่คนที่ไม่อยู่ในภูมิภาคนั้นเขาบอกว่าสู้ของฉันไม่ได้ ของฉันอร่อยกว่า เพราะเขาก็เคยชินกับอาหารในภูมิภาคเขา

พระอรหันต์จะโต้แย้งกัน รสชาติอาหารของใครอร่อยกว่าใครเท่านั้นน่ะ แต่ไม่มีกิเลส ไม่มี เพียงแต่ว่าความเคยชิน ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ผู้ที่ละสันดานได้ ละจริตนิสัย ละสันดานได้ ก็องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่านั้น พระสารีบุตร อัครสาวกเบื้องซ้ายและเบื้องขวาละกิเลสได้ แต่นิสัยท้องถิ่นภูมิภาคยังมีอยู่ในหัวใจของท่าน เพราะท่านละนิสัยไม่ได้ แต่ท่านละกิเลสได้ พระอรหันต์ถ้าจะมีคุยกันก็ตรงนี้ แต่เรื่องหัวใจ เรื่องธรรมะอันเดียวกัน อันเดียวกัน

ฉะนั้นจะบอกว่า ที่กระตุ้นๆ อยู่นี่ เรากระตุ้นอยู่เพื่อต้องการให้ชาวพุทธได้ประพฤติปฏิบัติ ให้ชาวพุทธได้มรรคได้ผล ได้คุณสมบัติของใจ แต่ไม่ใช่ว่าสะเปะสะปะ เป็นเรื่องโลกๆ ง่วงก็ขับรถ แล้วมีปัญหาขึ้นมาก็ถามหลวงพ่อ

ไปถามปอเต็กตึ๊ง ไปถามร้อยเวรนะ แล้วไปถามหมอด้วย แต่ถ้าเรามีสติมีปัญญา เราก็พักผ่อนสิ เราไม่ให้ร่างกายเราล้า แล้วมาขับรถให้เจออุบัติเหตุ เราจะพักผ่อน

เว้นไว้แต่ครูบาอาจารย์ของเรา หรือเราเองก็แล้วแต่ ถ้าเราปฏิบัติแล้วกําลังเข้มข้น กําลังจะได้มรรคได้ผล อดนอนผ่อนอาหารเพื่อต่อสู้กับกิเลส นี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเป็นวิธีการที่เราอนุญาต แต่ถ้าอดไปอวดเขา พระที่อื่นไม่ดีเลย ดูพระองค์นี้อดอาหารเก่งที่สุดเลย...ปรับอาบัติทุกอิริยาบถ

อดอาหารเพื่ออวดเขา อดอาหารเพื่อยํ่ายีเขา อดอาหารเพื่อมักใหญ่ใฝ่สูง ปรับอาบัติหมดเลย เพราะเป็นเรื่องกิเลส แต่ถ้าเธออดอาหารแล้วเธอเข้าทางจงกรม แล้วเธอนั่งสมาธิภาวนา เพราะเธอต้องการการอดอาหารนั้นเป็นวิธีการ เป็นอุบายเพื่อจะเข้าไปต่อสู้ต่อกรกับกิเลส มันเป็นอาวุธ เป็นมรรคเป็นผลที่จะไปต่อกรกับกิเลส มันเป็นวิธีการวิธีการหนึ่ง เราตถาคตอนุญาต อยู่ในบาลี มี แต่อดเพื่อเป็นวิธีการ อดเพื่อเป็นอุบายไปต่อกรกับกิเลส

ถ้าเราจะต่อกรกับกิเลส เราจะสู้กับมัน เราอดได้ เราอดนอนผ่อนอาหารมันก็เป็นเรื่องหนึ่ง แต่นี้มันขับรถ ฟังแล้วมันติดใจ ขับรถบนถนน เราจะไปทํางาน แล้วง่วงนอน...ต้องไปถามร้อยเวร เวลานักขัตฤกษ์เขาคอยเช็กเลย ไอ้พวกขับรถไม่ได้พักผ่อน นอนไม่เพียงพอ มันไปข้างหน้ามีอุบัติเหตุ ฉะนั้น ถ้าอย่างนี้แล้วเป็นเรื่องโลก

บกพร่องเรื่องโลก แต่มาโทษธรรมะ มาโทษศาสนาว่าศาสนาทําให้เราเกิดอุบัติเหตุ ศาสนาทําให้ชีวิตเราลําบาก ไปโทษศาสนา แต่มันไม่ใช่ มันเป็นเรื่องโลกๆ เป็นเรื่องความเข้าใจของตนเอง

แต่ถ้าเป็นศาสนา ศาสนาเป็นมรรคเป็นผล อันนั้นเวลาจิตสงบมันได้ผล วิปัสสนาไป เวลาปัญญามันชําระขาดเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป โอ้โฮ! มันสุดยอด มันเป็นอริยทรัพย์ มันเป็นธรรมเหนือโลก มันไปถึงที่ปรารถนา เป็นสิ่งที่เราต้องการ ถ้าต้องการ ทําอย่างนั้นมันถึงสาธุไง ทําอย่างนั้นถึงสาธุ ถึงเห็นด้วย เอวัง

ถ้าคนมันเห็นช่องทางที่ดี เห็นช่องทางที่ดี
เวลาคนเขาปฏิบัตินะ เขาเข้าไปเขาเคารพสถานที่
เขาเคารพสถานที่นะ เขาจะไม่ทําอะไรให้เกินเลยสิ่งนั้นไป
จิตใจมันคัน กิเลสในหัวใจมันคันทุกคนน่ะ
ถ้ากิเลสมันคัน เราก็พยายามระงับในหัวใจของเรา
แต่คนมันคิดไม่ถึง มันคิดไม่ถึงว่าสิ่งนั้นก็ทําไว้ดีแล้ว
แต่เราจะทําให้ดีขึ้นไป
หรืออีกใจหนึ่ง เขาทําดีแล้ว เราจะเข้ามาบริหารจัดการ
เราเข้ามาบริหารจัดการโดยการแซงหน้าแซงหลัง
เราบริหารจัดการโดยการควบคุมของเรา มันก็ทําของมันไป
คนเป็นอย่างนั้นหมดน่ะ
สังคม การเมือง การเมืองมันมีร้อยแปด

๒

เห็นช่องทาง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๗ มิถุนายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ขออาราธนา”

ตอบ : เขาบอกว่าเขาขออาราธนาไง คําถามนี้ไม่ประสงค์ให้ออกอากาศ เป็นคําถามที่เขียนมาส่วนตัว ไม่ประสงค์ให้ออกอากาศ แต่เขาเขียนมาว่าเขาขออาราธนาให้หลวงพ่ออยู่ ๑๒๐ ปี เพราะว่าเขาเป็นทุกข์เป็นยากมาก เกิดมาชาตินี้มันทุกข์มาก แล้วมาวัดหลวงพ่อนี่ซึ้ง ซาบซึ้งนํ้าใจที่ว่าวัดหลวงพ่อมันมีที่ให้ประพฤติปฏิบัติ แต่เพราะเราขี้เกียจเอง เพราะเราคาดการณ์ไม่ถึงเอง เราเป็นคนที่ไม่เอาไหนเอง นี่เขาเขียนนะ แล้วว่าหลวงพ่อเป็นที่พึ่งได้ ก็ขอให้หลวงพ่ออยู่ไปอีก ๒๐๐ ปี ๕๐๐ ปีนู่นน่ะ

เวลาเขาพูด ใครก็พูดได้ เราได้ยินอย่างนี้ทุกวัน อาราธนาเชิญชวนให้อยู่ ใครก็พูดได้ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พญามารนิมนต์ให้ดับขันธนิพพานไปซะ อยู่ทําไม ในเมื่อตัวเองก็สําเร็จเป็นพระอรหันต์ เป็นศาสดาด้วย สิ้นกิเลสไปแล้ว ถ้ามันวิมุตติสุขมันสุขนักก็ตายไปซะ มาอยู่ทําไมขวางโลกอยู่นี่

นี่ก็เหมือนกัน อาราธนาให้อยู่ๆ อาราธนาให้อยู่แล้วใจคิดอะไร อาราธนาให้อยู่ ๕๐๐ ปี ๖๐๐ ปี ๑,๐๐๐ ปีไปเลย ใครก็พูดได้ แต่มันจริงหรือเปล่า

มันอยู่ที่ข้อเท็จจริง มันอยู่ที่ข้อเท็จจริง คนเราหายใจเข้าแล้วไม่หายใจออกก็ตาย หายใจออกไม่หายใจเข้าก็ตาย คนหมดอายุขัยมันก็ตาย ถึงเวลาที่มันต้องตาย มันก็ตายทั้งนั้นน่ะ

แล้วอาราธนาไม่อาราธนา ไอ้นี่มันเป็นมารยาทสังคม มันเป็นมารยาทสังคม ถ้าสังคมที่เขามีมารยาทเขาก็เห็นว่าเป็นคุณงามความดี เขาก็อาราธนาให้อยู่ แล้วคนที่เขาไม่พอใจ คนที่เห็นว่าขัดหูขัดตา เขาก็อาราธนาให้ตาย แล้วเขาแช่งให้ตายด้วย เขาไม่ได้อาราธนาเฉยๆ นะ เขาสาปแช่งสาปส่ง เขาสาปส่งให้ตายไวๆ เพราะอะไร เพราะว่าโลกเขาจะหาผลประโยชน์กัน มาขวางเขาอยู่ได้ ไม่รีบๆ ตายไปซะ รกโลก

นี่ไง ถ้าจิตใจเราเป็นธรรมมันต้องมองทั้ง ๒ ด้าน ๓ ด้าน จะมองคิดว่าด้านเดียว คนอื่นเขาอาราธนาให้อยู่ ๕๐ ปี ๑๐๐ ปีนู่น อู๋ย! ทุกคนก็เชื่อถือ

คนเดียว กับ ๖๐ ล้านคนนะ แล้วคิดดูสิ คนในโลกนี้มัน ๗,๐๐๐ กว่าล้าน ๗,๐๐๐ กว่าล้าน คนที่เขาไม่นับถือพระพุทธศาสนาเขาคิดอะไรกันอยู่

นี่ไง ไม่ใช่ว่า แหม! พอมาอาราธนาให้หลวงพ่ออยู่ ๑๒๐ ปี โอ้โฮ! ไอ้นั่นก็ลอยฟ่อง ได้กินลูกยอเข้าไป โอ้โฮ! ลอยเลยนะ ไอ้นั่นก็ลอยกันไปก็ลอยกันมา ความจริงอยู่ไหนก็ไม่รู้ คิดจริงคิดอย่างไรอีกอย่างหนึ่ง

ฉะนั้น เวลาอาราธนาไม่อาราธนา มันก็เป็นมารยาท เราเห็นหลวงตาท่านเป็นอย่างนั้นน่ะ คนอาราธนาท่าน ท่านก็พูดเล่นพูดหัวกันไป ไอ้เราก็คิดว่าเป็นปฏิสันถาร วันไหนท่านจะเข้มข้น ท่านก็เอ็ดเอาว่ามันเป็นสัพเพเหระ มันไม่เป็นเนื้อหาสาระ ถ้าวันไหนคนมาอาราธนาท่าน ท่านก็เล่นหัวไปด้วย มันเป็นมารยาทสังคม ข้อเท็จจริงไม่ข้อเท็จจริง ฉะนั้น กรณีของครูบาอาจารย์ท่านเป็นอย่างนั้นมันก็สังคมของท่าน อํานาจวาสนาบารมีของท่าน

ไอ้อย่างพวกเราน่ะไอ้ขี้เรื้อน ขี้เรื้อนทั้งนั้นน่ะ มาอาราธนานู่นอาราธนานี่ อาราธนาแล้วก็มารําพันไง มารําพันว่า เกิดมาชาตินี้มันทุกข์นัก เคยมาปฏิบัติที่วัดหลวงพ่อ วัดหลวงพ่อทุกอย่างสมควรสมบูรณ์หมด เราไม่ดีเองๆ

นี่ไง ก็เวลา ถ้าคนมันเห็นช่องทางที่ดี เห็นช่องทางที่ดี เวลาคนเขาปฏิบัตินะ เขาเข้าไปเขาเคารพสถานที่ เขาเคารพสถานที่นะ เขาจะไม่ทําอะไรให้เกินเลยสิ่งนั้นไป

จิตใจมันคัน กิเลสในหัวใจมันคันทุกคนน่ะ ถ้ากิเลสมันคัน เราก็พยายามระงับในหัวใจของเรา แต่คนมันคิดไม่ถึง มันคิดไม่ถึงว่าสิ่งนั้นก็ทําไว้ดีแล้ว แต่เราจะทําให้ดีขึ้นไป หรืออีกใจหนึ่ง เขาทําดีแล้ว เราจะเข้ามาบริหารจัดการ เราเข้ามาบริหารจัดการโดยการแซงหน้าแซงหลัง เราบริหารจัดการโดยการควบคุมของเรา มันก็ทําของมันไป คนเป็นอย่างนั้นหมดน่ะ สังคม การเมือง การเมืองมันมีร้อยแปด

ฉะนั้น การเมืองมีร้อยแปด สิ่งที่มันดีแล้ว เราเห็นว่ามันดีแล้ว เรามาเพื่ออะไรล่ะ เราไม่ได้มาเพื่อวัตถุสิ่งนั้น ดูสิ ร้านก็ปลูกไว้ก็ปลูกไว้ให้คนภาวนา ต้นไม้ปลูกไว้ก็เพื่อความร่มเย็น ทางจงกรมทําไว้ก็เพื่อให้คนเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ทําไว้ให้พร้อมแล้ว มันอยู่ที่คนขยันหรือคนขี้เกียจ คนจะเอาอะไร

ถ้าคนจะเอามรรคเอาผลเขาเห็นอย่างนี้เขาเคารพบูชา เคารพบูชาต่อเมื่อเขาได้ประพฤติปฏิบัติ เขาได้ไปเห็นสถานที่ปฏิบัติมาโดยทั่วแล้ว ถ้าไปเห็นสถานที่ปฏิบัติโดยทั่วแล้ว มันไม่มีอะไรดีไปกว่านี้หรอก มันจะขาดอยู่อย่างเดียว ขาดคนที่ทํา ขาดคนที่ไปประพฤติปฏิบัติ

แต่เวลามารมันมาแล้วมันไม่มาปฏิบัติ มันจะบริหารจัดการไง จะเอาอาหารไปฝากคนนู้น จะเอาอาหารไปฝากคนนี้ คนนู้นยังอดอาหาร เราต้องได้ส่งเสริมเขา

เขาตั้งใจอดอาหาร เขาตั้งใจอดอาหารก็เพื่อเขาจะภาวนาของเขา แล้วเราไปยุ่งอะไรกับเขา แล้วก็บอกเขาดีอยู่แล้ว ดีอยู่แล้ว เอ็งไปเสริมอะไรล่ะ แล้วเวลาไปแล้วก็ยังให้คนอื่นทําตามอีกนะ ว่าฉันทําเปิดช่องไว้แล้ว เธอต้องทําช่องนี้ตามฉันไป ฉันเป็นคนเปิดช่องไว้

แล้วทีนี้มาอาราธนา มันมาอาราธนาให้ตายไวๆ ไง เพราะอยู่ไปก็มาขวางโลกไง กิเลสมันจะออกช่องไหนก็ต้องคอยมาด่าเขาอยู่นี่ไง

ฉะนั้น เรื่องมันแล้วไปแล้ว ถ้าไม่แหย่มา ไม่ต้องเขียนมา เขียนมาไม่ต้องให้ออกอากาศอย่างนู้นอย่างนี้ ร้อยแปดพันเก้า รําพันมาจนเต็มที่เลย

คนเราจะดีจะชั่วมันอยู่ที่พฤติกรรม ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ของเขาทําไว้ดีอยู่แล้ว ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมา ท่านผ่านกิเลสมา หลวงตาหรือครูบาอาจารย์ทุกองค์ถ้าท่านมีคุณธรรม ท่านจะบอกว่าในโลกนี้ไม่มีอะไรน่ากลัวเท่ากิเลสของคน ใน ๓ โลกธาตุนี้ไม่มีอะไรน่ากลัวเท่ากับกิเลสของคน คนมีกิเลสในใจมันปลิ้นปล้อน มันจะหาทางออก

เขาทําไว้ดีแล้ว นี่ไง เขียนมา หลวงพ่อทําไว้ดีแล้วหมดแล้ว

ดีหมดแล้ว แล้วเอ็งมาแซงหน้าแซงหลังอะไรอีก แล้วนี่มาอาราธนาให้อยู่อีก ๑๒๐ ปี อีก ๕๐๐ ชาติด้วย มันมีผลไหม มันมีผลที่คนทําดีและทําชั่วเท่านั้นน่ะ

ฉะนั้น เวลาพูด เขาก็พูดกับเราเยอะแยะไปหมดแหละ มันก็เป็นประเพณี เป็นมารยาท คนเจ็บไข้ได้ป่วย คนทุกข์คนยากมันทนไม่ไหวมันก็ต้องตายไป คนที่มีอํานาจวาสนาเขาหมดอายุขัยไป เขาตายไปโดยที่ไม่ทุกข์ทรมาน เขาก็ตายไปด้วยบุญกุศลของเขา คนเกิดมาทั้งหมดมันต้องตายทั้งหมด ขณะที่มีชีวิตอยู่นี่ เอ็งทําอะไร ขณะที่มีชีวิตอยู่ เอ็งทําเพื่อประโยชน์กับใคร ทําเพื่อประโยชน์กับตนเอง ทําตรงนั้น ทําตรงนั้น

ตรงนั้นไม่ทํา เที่ยวกว้านไปหมด อาราธนานู่นอาราธนานี่ แล้วนี่ยังแสดงมารยาทอีกนะ ไม่ควรออกอากาศนะ เขียนมาเป็นเรื่องส่วนตัวนะ

เขาทําที่วัดนี้เป็นที่สาธารณะ เวลาเขาสร้างวัดสร้างวา เห็นไหม ภิกษุที่อยู่จตุรทิศที่ยังไม่ได้มา ขอให้มาเถิด ที่มาแล้วขอให้อยู่สุขอยู่สบาย ที่อยู่ เขาให้เข้าใจกัน เขาให้พึ่งพาอาศัยกัน เขาให้มีนํ้าใจต่อกัน เขาสร้างวัดมาเพื่อเป็นสาธารณประโยชน์ ฉะนั้น ภิกษุทั้ง ๔ ทิศ ถ้ายังไม่ได้มา ขอให้มาเถิด เพราะได้สร้างแล้วเพื่อประโยชน์กับที่อยู่อาศัย ผู้ที่มาแล้ว ขอให้อยู่ด้วยความสุขอยู่ด้วยความร่มเย็น อย่าเบียดเบียนกัน อย่ากระทบกระเทือนกัน อย่าทําร้ายกัน อย่าวางยากัน นี่ถ้ามันเป็นประโยชน์

ทีนี้มันสําคัญมันก็สําคัญที่หัวหน้า หลวงตาท่านบอก เวลาท่านออกประพฤติปฏิบัติท่านหาหัวหน้าที่เป็นธรรม ถ้าหัวหน้าที่เป็นธรรมไม่ลําเอียงเพราะรัก ไม่ลําเอียงเพราะชัง ไม่ลําเอียงเพราะใครทั้งสิ้น

นี่ก็เหมือนกัน นี่ก็ไม่ลําเอียงทั้งสิ้น ใครจะมาบริจาคมากมาย ใครจะมาส่งเสริมขนาดไหน ถ้าเขาทําผิดก็คือผิด คนทุกข์คนเข็ญใจเขามา ถ้าเขาทําถูกก็คือถูก ถ้าเขาทําดีก็คือดี มันอยู่ที่การกระทํา มันไม่ได้อยู่ที่สถานะ ไม่ได้อยู่ที่การเข้ามาแย่งชิงกัน เอาอํานาจกัน นี่ไง แล้วพอเอาอํานาจกันอย่างนี้ มาอาราธนา อาราธนาอะไร ทําไมต้องอาราธนา เวลาฉันจะเกิดนี่ต้องให้เอ็งเป็นคนพาให้เกิดใช่ไหม จะต้องให้เอ็งเป็นหมอตําแยพาให้มาทําคลอดกูหรือ

มันไม่ใช่ โลกเป็นส่วนโลก นี่ไม่ได้ว่าใคร ไม่ได้ใส่อารมณ์กับใคร แต่ถ้ามันไม่จบไง มันไม่จบ ไม่จบไม่สิ้นสักที ถ้ามันจบมันสิ้นไป ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ในเมื่อเอ็งทําดีที่ไหน เอ็งก็ทําของเอ็งไป ความดีก็ต้องให้ผลเป็นความดี ถ้าเขาทําความดี พระสงบไม่สามารถไปทําความดีของเขาให้เป็นความชั่วได้ พระสงบไม่สามารถจะไปบิดเบือนสัจธรรมได้ พระสงบไม่สามารถจะทําสิ่งที่เขาทําเป็นบุญกุศลของเขาให้เป็นบาปอกุศลได้ แล้วพระสงบก็ไม่สามารถไปทําให้คนชั่ว คนทําบาปอกุศลให้เป็นบุญได้เหมือนกัน

ฉะนั้น เป็นแล้วก็เป็นไป ทีนี้เขามารําพันไง มารําพันว่า หลวงพ่อดีอย่างนู้น หลวงพ่อดีอย่างนี้ หลวงพ่อทําไว้ให้พร้อมแล้ว

ถ้ามันทําให้พร้อมแล้ว ก็เห็นๆ กันอยู่ ถ้าเห็นๆ กันอยู่ แล้วเข้ามาวุ่นวายทําไม ก็เขาทําไว้ดีแล้วพร้อมแล้ว ถ้าดีพร้อมแล้วเราก็ต้องส่งเสริม หรือเราทําไม่ได้ เราไม่ส่งเสริม เราก็ควรอุเบกขาซะ ให้คนที่เขาจะทําคุณงามความดี ให้คนที่เขาจะปฏิบัติได้ ให้เขาควรเดินของเขาไป

ไม่ใช่เราทําไม่ได้ เราอยู่ไม่ไหว แล้วเราก็จะไปวางยาเขา จะต้องทําให้สมความปรารถนาเรา พอทําไม่ได้ขึ้นมา ทีนี้กลับมาเสียดายไง เสียดายอย่างนู้น เสียดายอย่างนี้ อู๋ย!

ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ในเมื่อยังเป็นมนุษย์ ยังเป็นคน เป็นสิ่งมีชีวิตอยู่ ใครทําสิ่งใดก็ได้อย่างนั้น ถ้าเอ็งทําดีก็ทําดีของเอ็งไป ทุกคนทําความดีไป แต่วัดของเรา เราอยู่ในวงการพระนะ เวลาใครมาเรียกร้องว่าอยากจะเห็นวัดที่ดีๆ อยากเห็นวัดที่เป็นประพฤติปฏิบัติ วัดที่มีหลักการ แล้วเวลามาก็มารํ่าร้องๆ

ไอ้รํ่าร้อง เวลาเขาคิด เขาคิดของเขา เวลาเขาทํา เขาก็ทําไม่ได้ เขาทําตามความคิดความรู้สึกของเขา ไอ้ของเราแบบว่าเรามีประสบการณ์อยู่กับครูบาอาจารย์มาไง เวลาท่านอาจารย์สิงห์ทองท่านบอกว่า ท่านอาจารย์สิงห์ทองท่านก็เป็นมือขวา เป็นผู้ที่เป็นหูเป็นตาให้กับหลวงตา เวลาสายของหลวงปู่ฝั้นท่านทําวัตรทุกวัน ทําวัตร ทําวัตรเย็นแล้วก็นั่งภาวนาไป ๕ ชั่วโมง ๖ ชั่วโมงแล้วแต่ แล้วท่านก็พูดกันในวงในว่า สายหลวงปู่ฝั้นท่านทําวัตรของท่านแล้วนั่งสมาธิภาวนา แต่ของหลวงตาเรา หลวงตาเราท่านไม่พาทํา

นี่เป็นคําพูดของอาจารย์สิงห์ทองเลยว่า หลวงตาเราท่านไม่พาทํา หลวงตาเราท่านพาทําตามแบบหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านจะรวมเฉพาะวันที่หลวงปู่มั่นจะเทศน์ ถ้าเทศน์เสร็จแล้ว วันปกติจะให้ทุกคนภาวนาได้ ๒๔ ชั่วโมง

ฉะนั้น เวลาคนภาวนา บางคนถ้าเขาถือเนสัชชิก เขาไม่นอน เขาถึงเวลา ๒๔ ชั่วโมง เขาจะภาวนาของเขา แล้วเรามาทําวัตร ถึงเวลามาทําวัตร มานั่งทําวัตรเสร็จ ทําวัตรเสร็จแล้วเราก็ต้องนั่งภาวนา เรานั่งภาวนาก็ต้องดึงจิตไว้อย่าให้ลง ถ้าลงไปแล้ว ถ้าเกิดเขาเลิกล่ะ ๒ ชั่วโมง ๓ ชั่วโมง เขาเลิก แล้วจิตเราลงล่ะ เราก็ต้องนั่งเกร็งไว้ คนที่ภาวนาดีๆ เขาต้องนั่งเกร็งไว้นะ นั่งรั้งไว้

เพราะถึงเวลาเลิก เวลาพระกรรมฐาน เวลาจะเลิก หัวหน้าจะกระแอม อ้าว! ก็ได้เลิก เลิก เราก็ได้ลุกเลย แต่ถ้าวันใดวันหนึ่ง เรากําหนดพุทโธแล้วจิตมันลงไปเลย แล้วถ้าหัวหน้ากระแอม เราจิตมันลงไปมันไม่รับรู้นะ พอไม่รับรู้ใช่ไหม ก็บอกว่าพระนี่อวด อยากจะนั่งโชว์เขา มันก็มีอะไรที่จะกระทบกระเทือนกันไป

ครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติมา คนที่ภาวนาได้ดีก็มี คนที่ภาวนาล้มลุกคลุกคลาน คนที่ภาวนาไม่ได้ คนภาวนาไม่ได้ เขาก็อาศัยตรงนี้ อาศัยหมู่คณะลากกัน อาศัยหมู่คณะคือทําวัตรเย็น ทําวัตรเย็น เราก็นั่งสมาธิภาวนา ฉะนั้น เวลาอย่างนี้มันเป็นการชักกัน เป็นการดึงหมู่คณะให้มาสู่การภาวนา

แต่เวลาหลวงตาท่านบอกว่า วัดของท่าน ท่านจะสร้างผู้นํา ถ้าสร้างผู้นํา มันภาวนาลึกกว่านั้น ดีกว่านั้น ลึกกว่านั้น เข้มข้นกว่านั้น ถ้าเข้มข้นกว่านั้น ถ้ามันจะมาพร้อมกัน มันจะไปดึงไอ้คนที่อ่อนแอให้ขึ้นมาเข้มข้นไม่ได้ ไอ้คนเข้มข้นมันเข้มข้นได้ แต่ไอ้คนอ่อนแอมันจะขึ้นมาอย่างนั้นไม่ได้

ท่านถึงบอกว่าให้ทําอิสระ ให้แยกกันปฏิบัติ ถ้าใครทําเข้มข้นได้ เอาเลย ๗ วัน ๗ คืน เต็มที่ไปเลย อดอาหารแล้วไม่ต้องทําอะไรเลย เพราะอะไรล่ะ เพราะหลวงตา ถ้าพระเรียกพ่อแม่ครูจารย์ พ่อแม่ครูจารย์ท่านอยู่กับหลวงปู่มั่นมา หลวงปู่มั่นท่านเข้มข้นแค่ไหน แล้วสมัยหลวงปู่มั่นมีหลวงปู่พรหม หลวงปู่ขาว หลวงปู่ชอบ หลวงปู่คําดี ครูบาอาจารย์ท่านเข้มข้นทั้งนั้น แล้วท่านปฏิบัติมา ท่านได้เพชรนํ้าหนึ่ง ท่านได้เนื้อได้นํ้ามา

ฉะนั้น พอมารุ่นหลังมานี่เป็นปัญญาชน มีการศึกษา มีปัญญามาก ก็คิดว่าทางลัดทางสั้น ทางสะดวกทางสบาย ทุกคนมีปัญญา ขนปัญญากันมา หาบหามปัญญากันมาปฏิบัติ บรรทุกปัญญามาเต็มที่ แล้วปฏิบัติสํามะเลเทเมา ปฏิบัติเอาแต่ใจของตัว ปฏิบัติเอาแต่ช่องทางของตัว ปฏิบัติไม่ได้อะไรเป็นชิ้นเป็นอันเลย แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านก็ยังยืนหลักของท่าน เพราะว่าท่านจะสร้างผู้นําไง

ฉะนั้น คําพูดนี้เป็นคําพูดของท่านอาจารย์สิงห์ทอง อาจารย์สิงห์ทองท่านคอยดูหมู่คณะ แล้วถ้ามีสิ่งใด ท่านจะไปคอยรายงานหลวงตา เพราะหลวงตาท่านเป็นผู้คุ้มครองดูแลพวกเราอยู่ ถ้าใครภาวนาแล้ว ถ้าเขาภาวนาออกนอกลู่นอกทาง อาจารย์สิงห์ทองท่านรู้ของท่าน ถ้าท่านเคลียร์ปัญหาได้ก็จบกันไป ถ้าท่านเคลียร์ปัญหาไม่ได้ ท่านก็จะมาเล่าอธิบายให้หลวงตาท่านฟัง หลวงตาท่านจะเก็บข้อมูลไว้ เก็บข้อมูลไว้

ขณะนี้กลุ่มชนหมู่สงฆ์ที่ไหนปฏิบัติแล้วมีหลักมีเกณฑ์ พระที่นั่นมีชื่อเสียง แล้วทําแล้วอยู่ในหลักในเกณฑ์ สังคมสงฆ์ของเราเจริญรุ่งเรือง ท่านก็มีความอบอุ่น ท่านก็มีความสุขใจของท่าน ขณะนี้มีกลุ่มชนมีหมู่สงฆ์ที่ปฏิบัตินอกลู่นอกทาง ปฏิบัติแล้วเฉไฉออกแต่ความเห็นของกิเลส ท่านก็รับฟังข้อมูลนั้นไว้

เพราะศากยบุตรพุทธชิโนรส เวลาหลวงปู่มั่นท่านบอกว่าห่วงพระมาก เวลาท่านห่วงพระนะ ท่านบอกเลยนะ ภิกษุที่อายุพรรษามากคือว่าได้อยู่กับท่านมา มีประสบการณ์แล้วก็ไม่ต้องขึ้นมาก็ได้ ให้ภิกษุใหม่ๆ ไม่รู้เหนือรู้ใต้ให้ขึ้นมา แล้วต่อไปอนาคตมันจะได้มีข้อวัตร คือสิ่งที่ได้ขึ้นมาแล้วได้สัมผัส จะได้ติดหัวใจมันไป ถ้ามันปฏิบัติไปข้างหน้า มันก็ต้องมีหลักมีเกณฑ์ของมัน นี่ท่านเป็นห่วงเป็นใย ท่านคิดของท่าน ศากยบุตรพุทธชิโนรส มันจะส่งต่อกันไปด้วยความเป็นธรรมๆ ถ้าความเป็นธรรม เวลาความเป็นธรรม เพราะว่าเป็นธรรมนะ ไปเห็น

ตอนนี้นะ อย่างเรา ทุกคนมาเห็นแล้วขัดอกขัดใจไปหมดเลย เพราะอะไร เพราะมันไปขัดแย้งกับกิเลสในใจของเขา แล้วถ้าเราอ่อนแอใช่ไหม เราก็ต้องปรับแต่งความเป็นอยู่ของเราให้เข้ากับกิเลสของเขา เพื่อความพอใจของเขา

แต่ของเรา เราไม่เชื่อไม่ฟังกิเลสของใคร เราจะทําเรือนว่าง ธุดงควัตร เรือนว่าง ทําเรือนว่าง ทําทางจงกรม นั่งสมาธิภาวนา

เวลาหลวงตาท่านพูดนะ ท่านเคยพูดกับโยมคนหนึ่งที่บ้านตาด ท่านบอกว่า ไปเที่ยวตามวัดเห็นอะไรไหม

เขาบอกว่าไม่เห็นอะไรหรอก

ท่านบอกว่า ไม่เห็นวิมานหรือ เรือนว่างคือวิมานของพระ หลวงตาท่านว่าวิมานนะ ไอ้เรือนว่าง โคนไม้ นี่เป็นวิมานนะ

ไอ้พวกเราไปเห็น นี่มันเป็นข้อด้อย มันจะเอาสะดวกสบายของมัน แล้วมันก็คิดว่า ถ้าใครเอาสิ่งปลูกสร้าง เอาวัตถุมาให้ จะต้องมีสิ่งที่หลวงพ่อพระสงบนี้จะต้องยอมจํานน ต้องยอมรับความดีของเรา เรามา เราจะเอาของดีๆ มาปรนเปรอท่าน พอปรนเปรอท่าน แล้วท่านจะเห็นความดีของเรา เรามาแล้วเราจะจัดการวัดนี้ให้มันเป็นวัดที่สังคมเขานับหน้าถือตา แล้วท่านก็จะชื่นชมเราเพราะเราได้ทําวัดของท่านให้เป็นที่สังคมเขายอมรับ

เอ็งคิดกันอย่างนั้นหรือเปล่า ถ้าเอ็งไม่คิดอย่างนั้น เอ็งทําไมไม่ยอมรับสภาพอย่างที่เราทําอยู่นี่ ถ้าเอ็งยอมรับ เอ็งเขียนมาว่าดีไปหมดเลย ดีไปหมด แล้วเอ็งทําอะไร

เราจะบอกว่า อาราธนาให้อยู่กี่ปีก็แล้วแต่ มารน่ะ นิมนต์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้นิพพานตลอด ไอ้คนที่มันเห็นต่างมันแช่งให้กูตายทุกวัน มันแช่งให้กูตายไวๆ อย่าอยู่ๆ อยู่ไปแล้วขวางโลก

ไร้สาระ เราอยู่กับโลก เราต้องรู้อย่างนี้ไง คนที่เห็นด้วยเขาก็ยอมรับ เขาก็ชื่นชม ก็เท่านั้น เพราะว่ามันอยู่ เห็นไหม เห็นสมณะ การเห็นสมณะเป็นมงคลอย่างยิ่ง เราได้เห็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ใจที่เป็นธรรม ท่านดํารงชีวิตให้เราเห็น นี่มันเป็นมงคลแล้ว ถ้าจิตใจเขาเป็นธรรม เขาเห็นเป็นมงคลชีวิตของเขา นั่นก็เป็นอํานาจวาสนาของเขา

ถ้าจิตใจเขาเป็นเปรตเป็นผี เขาก็บอกว่าขวางตา เมื่อไหร่จะตายซะ พระสงบนี่ขวางโลก เมื่อไหร่จะตายเร็วๆ

นี่พูดถึงอาราธนา ไม่ต้องมาอาราธนา แต่โดยสามัญสํานึก โดยประสาโลก เขาก็พูดกันทุกวันอยู่นี่ เขาพูดกันทุกวันก็เรื่องของเขา เราไม่ใช่ลูกโป่ง ยิ่งใครเป่าอากาศให้มากขึ้นมันจะลอยขึ้นไป

ลูกโป่งเวลายิ่งได้ลมเยอะมันยิ่งลอย โอ้โฮ! อยู่กลางอากาศเลย กลายเป็นบอลลูนเลยนะ อู้ฮู! เก่งมาก ดีมาก ไม่รู้จะตายวันไหน แต่ถ้ามันจะตายโดยข้อเท็จจริง มันเรื่องของมัน ไอ้นี่เป็นเรื่องข้อเท็จจริง ฉะนั้น ไอ้ที่ว่ามาพูดมาอย่างนี้ไร้สาระ ไร้สาระ จบ ต่อไปนะ

ถาม : เรื่อง “ทําสงครามกองโจรกับกิเลส”

ตอบ : นี่เขาบอกว่าเขาทําสงครามกองโจรกับกิเลส เขาปฏิบัติแบบนี้ถูกหรือไม่ แล้วเขาปฏิบัติ ถ้าเขาปฏิบัติถูกหรือไม่ ทําถูกต้องหรือไม่

ไอ้ปฏิบัติแบบกองโจร การปฏิบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนนะ สอนว่าให้ทําความสงบ ๔๐ วิธีการ เวลากรรมฐาน ๔๐ ห้อง การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ

ฉะนั้น ทําไมถึงต้องทําความสงบล่ะ ทําไมศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ทําไมเราไม่ใช้ปัญญาไปเลยล่ะ

การใช้ปัญญาอย่างนั้นมันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่รู้แจ้ง แต่ถ้ายังไม่รู้แจ้ง เวลาเราไปศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเขาเรียกว่าสัญญา คือความจํา ความจําคือเป็นปริยัติ ปริยัติคือการศึกษา เขาศึกษามาเพื่อให้ประพฤติปฏิบัติ ฉะนั้น เราศึกษามา เรายังไม่ประพฤติปฏิบัติ เราศึกษามานี่เราหันรีหันขวางอยู่แล้ว

ฉะนั้น เวลาหันรีหันขวางอยู่แล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกว่าให้ทําความสงบของใจ ๔๐ วิธีการ การทําความสงบของใจ ๔๐ วิธีการ

ฉะนั้น เวลาเราจะมาประพฤติปฏิบัติกัน เราก็คิดว่าศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา เราก็จะใช้ปัญญากันไปเลย

ถ้าปัญญาอย่างนั้น ถ้าถูกต้องนะ เป็นสัมมาทิฏฐิ มันจะเป็นปัญญาอบรมสมาธิ แต่ถ้ามันไม่เป็นสัมมาทิฏฐินะ มันเป็นสัญญา มันเป็นสัญญา พอมันพิจารณาไปมันจะเป็นจินตมยปัญญา จินตมยปัญญามันจินตนาการไป

สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา มันเป็นปัญญาแก้กิเลสไม่ได้ ทีนี้แก้กิเลสไม่ได้ เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เวลาท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านทําความสงบของใจของท่าน แล้วท่านพยายามฝึกหัดยกขึ้นสู่วิปัสสนา ยกแล้วยกเล่าๆ มันไปไม่ได้สักที

ฉะนั้น มันก็เป็นบังเอิญว่า หลวงปู่มั่นท่านบอกว่าหลวงปู่เสาร์ท่านปรารถนาพระปัจเจกพุทธเจ้า หลวงปู่มั่นท่านบอกว่าท่านปรารถนาเป็นพระพุทธเจ้า ฉะนั้น คําว่า “ปรารถนาเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า เป็นพระพุทธเจ้า” ความเป็นพระโพธิสัตว์ กําลังมันมาก กําลังต่างๆ มันจะดึงไว้ให้เป็นฌานโลกีย์

พระโพธิสัตว์ทําได้แต่ฌานโลกีย์ พระโพธิสัตว์ทําได้อภิญญา เพราะการทําฌานโลกีย์ ทําอภิญญา มันจะรู้วาระจิตของคน มันจะรู้เรื่องของวัฏฏะ แล้วมันจะเอาเรื่องของวัฏฏะมาแก้ไข มาเพื่อบุญกุศลของคนตกทุกข์ได้ยาก มันจะแก้ไข พระโพธิสัตว์ทําได้แค่นี้ ฉะนั้น เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านจะเข้าสู่วิปัสสนา มันถึงติดขัดไปหมดไง พอติดขัดไปหมด

แล้วกึ่งพุทธกาล ก่อนกึ่งพุทธกาล ผู้ที่จะชี้นํามันไม่มีด้วย ฉะนั้น คนที่มีอํานาจวาสนาระดับหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เพราะท่านปรารถนาเป็นพระโพธิสัตว์มาก่อน ท่านมีอํานาจวาสนา ท่านถึงพยายามรั้ง พยายามค้นคว้า พยายามแสวงหา แสวงหาจนพิจารณากายจนสู่ความจริง

เพราะตามตําราท่านบอกพิจารณากายๆ หลวงปู่มั่นท่านพิจารณากายของท่าน แต่ท่านบอกพิจารณากายของท่านไปแล้วมันจะเป็นหน้าผาตัด มันจะเป็นเหมือนซอยที่ซอยตัน เป็นถนนตัน มันไปไม่ได้ๆ มันไปไม่ได้ทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น เวลาถ้ามันไปไม่ได้ เวลาท่านมาค้นคว้าของท่าน ท่านถึงไปลาพระโพธิสัตว์ของท่าน พอลาพระโพธิสัตว์ของท่านนะ พอท่านทําความสงบของใจขึ้นมาแล้วท่านยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันถึงจะเป็นโลกุตตรปัญญา มันถึงจะเป็นภาวนามยปัญญา ท่านถึงภาวนาไปได้ ท่านภาวนาไปถูกต้อง

เพราะท่านภาวนาไปถูกต้อง ท่านภาวนาไปได้ เวลาท่านวางข้อวัตรไว้เพื่ออนุชนรุ่นหลัง ท่านถึงบอกว่า วางข้อวัตรไว้ แล้วให้ทําความสงบของใจ ทําความสงบของใจคือทําสมาธิ ทําสมาธิมันก็เข้าไปสู่ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา

แต่ของเรา คนที่ปฏิบัติไม่เป็น คนที่ไม่มีพื้นฐาน เห็นคนปฏิบัติ เห็นคนเชื่อถือหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เพราะท่านปฏิบัติ ปฏิบัติไปถึงที่สุดแห่งทุกข์ ปฏิบัติไป องค์หลวงปู่มั่นท่านนิพพานไป ท่านเผาแล้วกระดูกท่านเป็นพระธาตุ

ไอ้สังคมโลก สังคมโลกที่ไม่มีหลักไม่มีเกณฑ์ก็พยายามจะหาสัจจะ หาความน่าเชื่อถือ ก็ไปเอาความน่าเชื่อถือของอภิธรรมคือความท่องจํานั้นมา พอความท่องจํา เขาบอกว่า ศีล สมาธิ ปัญญา ก็ไปตัดเอาปัญญา ปัญญาเวลาทําสังคายนาก็บอกว่า ภาวนามยปัญญาอธิบายไม่ได้ จะขอให้ตัดทิ้ง ถ้าเป็นสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา มันอธิบายได้ แล้วเวลาไปเอาปัญญามาก็ไปเอาความจํามาไง ไปจํามาจากพม่า ไปจํามาว่านี่เป็นปัญญา ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา...ไอ้นั่นเป็นปัญญาท่องจํา ปัญญาท่องจําก็มาท่องจํากันต่อไป พอท่องจํากันต่อไป เวลาภาวนาไปด้วยความท่องจํา ด้วยจิตที่มันมหัศจรรย์ พอท่องจําแล้วจิตนี้มันสร้างภาพ มันก็เลยเห็นเป็นความว่าง มันก็เลยเห็นเป็นความเวิ้งว้าง นี่มันไปอีกแนวทางหนึ่ง

ฉะนั้น หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านถึงบอกว่าให้ทําความสงบของใจเข้ามา ความเวิ้งว้างความว่างนั่นเพราะเขาเข้าใจผิด เขาเข้าใจเอง เขาสร้างภาพเองว่า ความว่างความเวิ้งว้าง ความรู้เท่ามันเป็นปัญญามันเลยไม่มีนิมิต มันก็เลยไม่คิดแตกต่าง มันก็เลยทําให้การปฏิบัตินี้ไม่ล้มเหลว ไอ้ทําพุทโธๆ ไอ้ทําสมาธิทําแล้วเกิดนิมิต เห็นแล้วมันแตกต่าง เห็นแล้วออกอาการต่างๆ

ไอ้นั่นเป็นข้อเท็จจริง ข้อเท็จจริงเพราะมันเป็นจริตนิสัย คนเราสร้างมา ลายนิ้วมือของคนไม่เหมือนกัน ความรู้สึกนึกคิดของคนแตกต่างกัน ความรู้สึกนึกคิดของคนแต่ละภพแต่ละชาติ การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะแสนๆ ชาติ ล้านๆ ชาติ หลายๆ ล้านชาติ ทําให้จริตนิสัยฝังมากับใจ

ถ้าการฝังมากับใจ เวลาคนทําความสงบของใจเข้าไป มันก็เข้าไปสู่พื้นฐานเดิม เข้าไปสู่ข้อมูลอันนั้น ถ้าสู่ข้อมูลอันนั้น มันก็แสดงออกตามนั้น มันไม่ใช่มรรค ถ้าไม่ใช่มรรค เขาพยายามแก้ไว้ พยายามแก้ไข ทําความสงบของใจเข้ามาแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา การยกขึ้นสู่วิปัสสนา ยกขึ้นสู่วิปัสสนามันจะเข้าไปสู่มรรค เข้าไปสู่มรรคนะ ศีล สมาธิ ปัญญา ปัญญาชอบไง

ปัญญาชอบธรรม ชอบธรรมในการศึกษาค้นคว้า มันก็ชอบธรรมในปัญญาของโลก เขาเรียกโลกียปัญญา ปัญญานี้ศึกษามา ศึกษามาทําไม ศึกษามาเพื่อประพฤติปฏิบัติ ไม่ได้ศึกษามา ไปจํามา ไปท่องจํามาจากพม่าแล้วก็ไปวางระบบของความคิด พอวางระบบความคิดก็เป็นขั้นตอน พอเป็นขั้นตอน คิดอย่างนี้ อารมณ์อย่างนี้ได้อารมณ์นี้ ญาณที่ ๑ มีความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้ มีความเห็นอย่างนี้ ญาณที่ ๒ มีความรู้สึกอย่างนี้ มีความนึกคิดอย่างนี้ ญาณที่ ๓ มีความนึกคิดอย่างนี้ มีความรู้สึกอย่างนี้ ญาณที่ ๔

ญาณ ๑๖ มันมีสมถะนะ ญาณ ๑๖ โคตรภูญาณ ๑๖ อันนี้มันอยู่ในอภิธรรม ในอภิธรรมมันมีชื่อ แต่เราไปสร้างอารมณ์กัน อารมณ์อย่างนี้ ความรู้สึกอย่างนี้เป็นอย่างนี้ อารมณ์อย่างนี้เป็นอย่างนี้ แล้วถามว่ามรรคผลนิพพานเป็นอย่างไร

ห้ามพูดนะ พูดไม่ได้ ห้ามพูด

กินข้าวมานี่ห้ามพูดว่าอิ่มเลยนะ ใครกินข้าวมาแล้วห้ามพูดเรื่องกินข้าวนะ ห้ามพูดนะ กินข้าวนี่ห้ามพูดหมดเลย มันขัดแย้งกันไปหมดแหละ ถ้าเป็นความไม่จริงมันขัดแย้งกันไปหมด

แต่ถ้าเป็นความจริงนะ ความจริง หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านล้มลุกคลุกคลานมาก่อน ท่านมีอํานาจวาสนาของท่าน ท่านถึงทําความจริงของท่าน พอความจริงของท่านเกิดขึ้นมาแล้วท่านถึงเห็นไง หลวงปู่มั่นท่านมีอํานาจวาสนาของท่าน ท่านรู้ถึงวาระจิต ท่านรู้ถึงความรู้สึกนึกคิดของคน ท่านรู้ถึงอํานาจวาสนาของคน ฉะนั้น เวลาท่านจะสอน ท่านจะสอนคนนี้กําหนดพุทโธนะ คนนี้ให้กําหนดเป็นบาลียาวๆ นะ ก็เหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สมัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าดํารงชีพอยู่ เวลาผู้บวชแล้วอยากจะออกประพฤติปฏิบัติจะไปขอกรรมฐานจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ถ้าใครบวชมาแล้วจะศึกษาเล่าเรียน ท่านให้เรียนในสํานัก อย่างเช่นไปเรียนกับโปฐิละๆ ใบลานเปล่า เรียนทฤษฎี เรียนตามปริยัติ เขามีสํานักเรียนของเขา แต่ถ้าจะประพฤติปฏิบัติ ท่านให้เข้าอยู่โคนไม้แล้วท่านให้ปฏิบัติ แล้วเวลาติดขัดจะเข้าหาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตลอดเวลา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะแก้ไขได้ตลอดเวลา

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านบอกว่าท่านจะอยู่ในที่สงัดวิเวก ๓ เดือน ห้ามพระเข้ามา ใครเข้าไปเป็นอาบัติปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่พระปฏิบัติ พระกรรมฐาน พระป่านี่แหละ จะเข้าไปถามปัญหา ท่านเว้นไว้ตรงนั้น ท่านเว้นไว้ให้เพราะอะไร เพราะว่าคนที่ปฏิบัติเวลามันติดขัดเดี๋ยวนั้น มันบีบคั้นเดี๋ยวนั้น มันมีปัญหาเดี๋ยวนั้น ฉะนั้น ต้องตอบเดี๋ยวนั้น ต้องแก้ไขเดี๋ยวนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่เป็นข้อเท็จจริง เวลาหลวงปู่มั่นท่านถึงว่า เวลาสอน สอนจําเพาะๆๆ แล้วจําเพาะขึ้นมา เวลาปฏิบัติขึ้นไป ดูสิ ลูกศิษย์ของท่าน ลูกศิษย์ของหลวงปู่มั่นเป็นพระอริยบุคคลมากมายมหาศาล แล้วมากมายมหาศาลแล้วของจริงด้วย ถ้าของจริงแล้วไม่ออเซาะไม่ฉอเลาะ ไม่ออกมากวนบ้านกวนเมือง ไม่ทํา เพราะอะไร เพราะธรรมมันสูง เพราะธรรมนี้มันสูงกว่าแร่ธาตุ กว่าวัตถุธาตุ กว่าโลกธรรม ๘ กว่าชื่อเสียง กว่าการเคารพนับถือถ้าเป็นธรรม เว้นไว้แต่เป็นกิเลส เป็นกิเลสมันจะลงไปอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่าเวลาเขาว่ารบแบบกองโจรไง แล้วรบแบบกองโจร รบแบบกองโจรก็ใช้ปัญญาอบรมสมาธิไง ถ้ารบแบบกองโจร ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเอ็งมีปัญญาจริง เขาบอกว่า เขาทําสงครามกองโจร เขาปฏิบัติไปแล้วมันถูกหรือผิด

ถ้ามันถูกหรือผิด สิ่งที่เราคิด คําว่า “เราภาวนาแบบกองโจร” กองโจร เราก็ต่อสู้ไง เราต่อสู้ไป แต่ถ้าเราปฏิบัติปัญญาแบบกองโจร เขาเรียกปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเราทําสิ่งใดไม่ได้ มันก็ทําให้จิตใจเราฟุ้งซ่าน มันทําให้เราทุกข์เรายาก

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา มันทันความคิด ความคิดมันหลอกเรา ความคิดเกิดจากจิต แล้วก็หลอกจิต ความคิดไม่เกิดจากที่ไหนเลย ความคิดเกิดจากจิต แร่ธาตุอื่นสร้างความคิดไม่ได้ แร่ธาตุอื่นสร้างความคิดไม่ได้ เว้นไว้แต่ธาตุรู้ เพราะมันเป็นธาตุรู้ ธรรมชาติของธาตุรู้มันมีหน้าที่รู้ พอรู้ขึ้นมา โดยสัญชาตญาณมันเกิดความคิด ความคิดมันเกิดโดยอวิชชา มันก็เกิดการลุ่มหลง เกิดการคิด เกิดการฟุ้งซ่าน

แม้แต่มาปฏิบัติธรรม คิดเรื่องธรรมะ ตรึกในธรรมๆ เขาตรึกในธรรมเพื่อให้มันกล่อมใจ แต่ถ้ากิเลสมันมาก ตรึกในธรรมมันก็ว่ามันมีคุณธรรม มันยึดมั่นถือมั่นของมัน

แต่ถ้าสติมันทัน เอ็งรู้อะไร เอ็งว่ามีคุณธรรม คุณธรรมมันสร้างความสุขหรือความทุกข์ให้เอ็ง ถามตัวเอง พอถามตัวเอง ถ้ามันมีสติปัญญาไป ถ้ามีสติปัญญาไป นี่ปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าเขาบอกว่าเขาจะปฏิบัติด้วยการรบแบบกองโจร การต่อสู้ไป ถ้าสู้ได้ก็เป็นประโยชน์ ฉะนั้น ถ้าสู้ได้ก็สู้ไป ถ้าสู้ได้ก็ทําไป

เขาถามว่ามันถูกไหมๆ ถูกไหมๆ

จิตมันหยุดไม่หยุด ถ้าจิตมันหยุดมันก็ถูก ถ้าจิตมันหยุดนะ ถ้าจิตมันหยุด นั่นสัมมาสมาธิ แล้วพยายามใช้ปัญญาให้มากขึ้น มันต้องอยู่ให้มากขึ้น มันต้องยาวขึ้น ยาวขึ้นคือจิตมันสงบมากขึ้น มันวาง มันวางความคิดมันก็สงบ

พิจารณาต่อเนื่องๆ ไปจนจิตมันมั่นคงของมัน ถ้ามันมีสตินะ เวลามันจะเสวยอารมณ์มันจะเห็นเลย เห็นว่าเวลาจิตมันเสวย จิตมันส่งออก ถ้าเสวยก็คือคิด ถ้าไม่เสวย เห็นภาพ รู้อยู่ แต่ไม่รู้ว่าเรื่องอะไร ขาดสติ แต่ถ้ามีสติปั๊บ มันก็นิ่งของมัน ถ้านิ่งของมัน มันก็เป็นประโยชน์กับมัน ทําอย่างนี้ไปต่อเนื่องๆ นี่เป็นปัญญาอบรมสมาธิ แล้วสังเกตตรงนี้ สังเกตตรงที่มันจะคิดนี่ ถ้ามันคิด เราก็จับ ถ้ามันคิดได้นะ เราก็จับของเรา ถ้ามันเป็นประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงว่า ถ้าเราปฏิบัติแบบกรรมฐาน ๔๐ ห้อง มันก็พุทโธ ธัมโม สังโฆ มรณานุสติ เทวตานุสติ เราระลึกอย่างนี้ แต่ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิๆ มันเป็นว่าเป็นมาตั้งแต่ปัญญาชน มีแต่ครูบาอาจารย์ท่านฝึกหัดแล้วท่านทําแล้วได้ประโยชน์ ฉะนั้น ถ้าว่ามันจะไม่มีอยู่ในบาลี ไม่มีอยู่ในสิ่งใด มันก็เป็นปัญญา ๓ สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา แล้วถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ สมาธิอบรมปัญญา

มันเป็นบาลี เพราะเรายึดบาลี เราบอกว่าห้ามคลาดเคลื่อนจากนั้น แต่เวลามันสวมเลยนะ มันเอาความเห็นมันทั้งหมดเลยไปสวมในบาลี มันบอกว่าถูก แต่เวลาเราปฏิบัตินะ เราพยายาม มีบาลีคือคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีบาลีมา มีคําบาลี แล้วเราจะวิเคราะห์วิจัย เราวิเคราะห์วิจัยเพื่อให้แตกแขนง เพื่อพยายามปฏิบัติให้เป็นปัญญาของเรา มันบอกว่าอันนั้นผิด แต่เวลาสัญญามันจํามามันบอกว่าถูก

นี่ว่าถ้าการรบแบบกองโจรไง

ฉะนั้น ถ้าทําได้มันก็เป็นประโยชน์กับผู้ที่ทํานั้น แต่เขาถามมาว่าอย่างนั้นๆ

ความเห็นก็คือความเห็น ความคิดก็คือความคิด แล้วถ้าบอกว่า ที่เขาทําอย่างนี้ถูกหรือผิด

ถูกหรือผิด ถ้ามีสติ หลวงตาท่านสอนว่า ถ้ามีสติ การควบคุม การปฏิบัตินั้นก็ถูกต้องดีงามทั้งหมด ถ้าขาดสติ ขาดสติ การปฏิบัตินั้นสักแต่ว่า คือสักแต่ว่า มันจะไม่ได้ผล แต่ทําก็ถือว่าทํา แต่คนปฏิบัติใหม่จะเป็นแบบนั้น พยายามทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา

ทีนี้ถ้าทําไปแล้ว คนปฏิบัติไปแล้วเริ่มต้นมันก็หญ้าปากคอก ถ้าทําไปแล้วมันจะเห็นช่องทาง ถ้าคนเห็นช่องทางแล้ว เราพยายามขวนขวายของเรา มันเหมือนกับขออาราธนา ถ้าเอ็งเห็นช่องทางแล้ว เอ็งมีคุณงามความดีแล้ว ถ้ากิเลสมันไม่ท่วมหัว ไม่ไประราน ไม่ไปทําใคร มันก็จะเป็นประโยชน์กับคนคนนั้น

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราจะประพฤติปฏิบัติแบบกองโจร ถ้าเป็นสติเป็นปัญญา ถ้าเราทันก็ทันกิเลส มันก็ปราบปรามกิเลสของเรา มันก็เป็นประโยชน์กับเรา มันก็เป็นช่องทางของเรา ถ้าเราเห็นช่องทางนั้น ช่องทางคือข้อวัตรปฏิบัติ

ถ้ายังทําไม่ได้ เราอย่าไปทําลาย เราอย่าไปคัดค้าน เราพยายามมาทดสอบก่อน ถ้ามันทําได้นะ พอมันทําได้ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านตรัสรู้ธรรมที่ดอยธรรมเจดีย์ กราบแล้วกราบเล่า กราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กราบแล้วกราบเล่า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางข้อวัตรไว้ วางธรรมและวินัยไว้ ๒,๐๐๐ กว่าปี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมมาแล้ว ๒,๐๐๐ กว่าปี หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านพยายามค้นคว้าของท่านจนจิตใจของท่านเบิกบานในใจของท่าน แล้วพยายามเข้มงวดสั่งสอนลูกศิษย์ลูกหามา

ถ้าคนใดปฏิบัติยังไม่ถึง มันใจไม่ลงหรอก ใจมันคัดค้าน ใจมันต่อต้าน ใจมันต่อต้านเพราะอะไร เพราะมันมีอวิชชา อวิชชาเพราะมันไม่รู้ตัวมันเอง ใจมันไม่รู้ตัวมันเอง มันก็เลยคัดค้าน มันก็เลยต่อต้าน

แต่ถ้าคนบรรลุธรรมนะ จิตใจมันลงนะ มันจะเคารพครูบาอาจารย์ หลวงตาท่านบอกว่าคืนไหนไม่ได้กราบหลวงปู่มั่นก่อน คืนนั้นนอนไม่ได้ ก่อนนอนต้องกราบหลวงปู่มั่นก่อน ถ้าไม่ได้กราบหลวงปู่มั่นก่อน คืนนั้นนอนลงไม่ได้ นั้นความคิดความระลึกถึง เห็นไหม แม้แต่หลวงปู่มั่นท่านนิพพานไปตั้งหลายสิบปีแล้ว ท่านยังเคารพบูชาของท่าน

ถ้าจิตใจคนประพฤติปฏิบัติ หลวงตาท่านถึงบอกว่า เวลาท่านบรรลุธรรม ท่านกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กราบแล้วกราบเล่า กราบด้วยความซาบซึ้งใจไง ถ้ามันเป็นธรรมมันเป็นอย่างนี้

ถ้ามันเป็นกิเลส มันดีแต่ปาก ดีแต่ปาก พฤติกรรมมันต่อต้าน พฤติกรรมมันกีดขวางเขา พฤติกรรมมันทําลายคนอื่น แล้วสังคมมันจะสงบสุขอย่างไรล่ะ สังคมมันจะสงบสุขมันต้องสงบสุขจากใจเราด้วย หวังแต่ว่าฉันมีดีๆ ฉันเป็นคนดี แต่พฤติกรรม พฤติกรรมมันบอก

เราต้องการตรงนั้น ต้องการความสัตย์ ต้องการความจริง ต้องการคนทําจริง ทําจริงเพื่อประโยชน์ไง ฉะนั้น ใครทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ขอให้ทําดีเถิด แล้วอายุขัยของเรา ความเป็นไปของพระสงบ ช่างหัวมันเถอะ ไอ้คนที่เขาไม่เห็นด้วยเขาแช่งให้ตายทุกวัน แช่งให้มันตายไวๆ มันอยู่มันกีดขวางเขา เอ็งยังคิดกันไม่เป็นอีกหรือ เอ็งอย่ามาคิดว่าเอ็งคิดดีคิดถูกนะ ไอ้พวกมิจฉาทิฏฐิมันแช่งกูอยู่ทุกวัน ให้กูตายไวๆ เอวัง

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
หาได้ในหัวใจของสัตว์โลก หาได้ในหัวใจของเรานี่
หาได้ที่ล้มลุกคลุกคลาน หาได้คนที่ว่าโง่ๆ เซ่อๆ
ที่ว่าทําอะไรก็ไม่เคยประสบความสําเร็จเสียที
ทําสิ่งใดก็ล้มลุกคลุกคลานมาตลอด
ถ้ามีสติปัญญามันกลับมาทํางานในหัวใจ
ถ้ามันสําเร็จขึ้นมา จากหัวใจที่โง่ๆ เซ่อๆ นี่แหละถ้ามันทําได้
ทําได้นะ มันทําได้เพราะมันเป็นปัญญา เป็นภาวนามยปัญญา
ปัญญาเกิดจากใจ ปัญญาความเป็นจริง

๓

คิดเยอะ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๓ มิถุนายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ฝึกนั่งสมาธิ”

กราบนมัสการหลวงพ่ออย่างสูง ลูกมีโอกาสรายงานการปฏิบัติ และขอความเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะด้วยค่ะ ในการปฏิบัติที่ผ่านมารู้สึกว่าลูกเดินจงกรมได้ดีกว่านั่งสมาธิ ตอนเดินจงกรมจะก้าวเดิน ปกติแล้วใช้พุทโธกํากับลมหายใจ มีสติอยู่กับการเดินพอสมควร ช่วงที่เดินเห็นความคิดแว็บออกก็กลับมาพุทโธใหม่ ใจไม่เคร่งเครียดวุ่นวายอะไร แต่สําหรับการนั่งสมาธิยังลุ่มๆ ดอนๆ อยู่ ลูกจึงอยากกราบขอเมตตาหลวงพ่อช่วยชี้แนะในการนั่งสมาธินี้มีส่วนที่ลูกควรแก้ไขอย่างไรเจ้าคะ

๑. ตอนนั่งสมาธิ ลูกฝึกพุทโธกับลมหายใจ พยายามตั้งสติอยู่กับพุทโธ บางครั้งรู้สึกว่าเพ่งไปก็ค่อยผ่อน บางครั้งมีความคิดเยอะก็บริกรรมพุทโธๆ ไวๆ จนบางทีเหลือแต่โธๆๆ แต่ก็ยังเห็นความคิดแว็บออก เหมือนที่ยิ่งพยายามนึกพุทโธก็ยังมีความคิดโผล่ แล้วก็ยื้ออยู่อย่างนั้น ใจเลยไม่ค่อยสงบเจ้าค่ะ

๒. มีครั้งหนึ่งนั่งสมาธิบริกรรมพุทโธ แต่ไม่สงบ ยื้ออยู่นาน สุดท้ายก็ออกจากการนั่งสมาธิ ตอนพักก็เลยเปิดฟังเทศน์ มีเสียงหลวงพ่อเทศน์ว่า “เราทุกคนก็มีกิเลสปนอยู่ ไม่มีใครที่จะปฏิบัติได้ถูกต้องตั้งแต่เริ่มต้น อยากได้ส้มก็ต้องยอมรับเปลือกส้ม แล้วเราก็ค่อยลอกเอาเปลือกส้มออกไปเรื่อยๆ”

ลูกเลยถึงบางอ้อว่า ตอนที่ตนเองนั่งสมาธิแล้วใจฟุ้งออกไปคิด และพยายามนึกพุทโธ ลึกๆ แล้วเรามีความไม่ชอบในความฟุ้งนั้น โดยลืมไปว่าเรากับกิเลสก็อยู่เป็นเนื้อเดียวกัน การที่ใจฟุ้งออกไปคิด มันก็เป็นเรื่องธรรมดาของคนที่ยังมีกิเลส จะไปหาความดีพร้อมในการปฏิบัติจะเป็นไปได้อย่างไร ก็ต้องค่อยทําไป ขัดเกลาไปเรื่อยๆ พอนึกได้อย่างนั้นก็เลยลองกลับมานั่งสมาธิอีกครั้ง รู้สึกว่าเบาขึ้นเพราะใจยอมรับในความบกพร่องของตัวเอง พอจะทําความสงบได้ง่ายขึ้นเจ้าค่ะ

๓. เมื่อวานลูกลองนั่งสมาธิโดยดูลมหายใจและระลึกรู้พุทโธเบาๆ เพื่อเป็นหลักให้ใจเกาะไว้ พอมีความคิดแว็บก็ตัดออก กลับมาอยู่กับพุทโธใหม่ รู้สึกว่าทําแบบนี้ใจมันสงบง่ายขึ้น แต่สมาธิไม่ลงลึก ยังมีความรู้สึกตัวอยู่ ระหว่างนั่งรู้สึกถึงเวทนาที่ขา นั่งได้ค่อนชั่วโมง ลมหายใจก็เริ่มแรงขึ้น ก็เลยถอนออกมา กราบขอบพระคุณหลวงพ่อด้วย

ตอบ : เขาถามเนาะ เรื่องสมาธิ การนั่งสมาธิ คนต้องมีสติมีปัญญาพอสมควร มีสติมีปัญญาพอสมควร เวลาคนทํางานๆ คนทํางานสิ่งใด คนทํางานกรรมกรแบกหามเขาก็ทําไปอย่างหนึ่ง ผู้บริหารเขาทําไปอย่างหนึ่ง นักวิชาการก็ทําไปอย่างหนึ่ง เวลาคนทํางานตามแต่วิชาชีพของคน คนมีวิชาชีพมีความรู้เขาถึงจะมีโอกาสได้ทํางานเฉพาะตําแหน่งนั้น

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราต้องมีหน้าที่การงานเป็นธรรมดา คนเราเกิดมาต้องมีงานทํา ไม่มีงานทํา เราจะเอาอะไรมาเลี้ยงชีพ การเลี้ยงชีพ เราก็ขวนขวายของเราไง นั่นมันก็เป็นงานอยู่แล้วใช่ไหม เป็นงานอยู่แล้ว เราก็เห็นว่างานนั้นเป็นงานความสําคัญ เพราะงานนั้นทําให้เรามีชีวิต ทําอย่างนั้นทําให้เราสุขสบาย เราก็เพลิดเพลินในงานนั้น

แต่เวลาทุกข์เวลายากขึ้นมาแล้วมันก็คิดไง เวลาคิดขึ้นมา ทํามาแล้ว เวลามันทุกข์ๆ ยากๆ ก็ทุกข์อยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้ามันประสบความสําเร็จ มันประสบความสําเร็จชั่วคราวเท่านั้น เดี๋ยวมันก็กลับไปทุกข์อีก

ถ้าคนมีสติปัญญา มีความคิดแล้ว มันถึงจะพยายามจะหาที่พึ่ง ถ้าคนหาที่พึ่งก็มาหัดภาวนา ถ้ามาหัดภาวนา ว่าทําไมต้องฝึกสมาธิ ทําไมต้องนั่งสมาธิ

เพราะคนจะพูดอย่างนี้ทั้งนั้นนะ “เกิดมาก็ยุ่งพอแรงอยู่แล้ว หน้าที่การงานก็มากมายมหาศาลอยู่แล้ว ยังจะต้องมาหาอะไรให้มันเพิ่มความลําบากมากขึ้นไปอีก” นั่นความคิดของเขา ถ้าความคิดของเขา เพราะความคิดอย่างนั้นความคิดแบบคนด้อยปัญญา คนด้อยปัญญาก็คิดว่าสิ่งที่ทําอยู่นั่นเป็นงานของตัว ตัวเองจะได้ประโยชน์ กลับไม่ได้อะไรเลย ไม่ได้อะไรเลยเพราะมันเป็นงานประจําโลก งานประจําธาตุขันธ์

แต่เวลาถ้าเรามีสติมีปัญญา เราจะมาฝึกหัดนั่งสมาธิ เราฝึกหัดใช้ปัญญาของเรา อันนั้นจะเป็นงานของเรานะ จะเป็นงานของเรา เป็นบุญกุศลของเรา เป็นการรู้แจ้งภายในใจของเรา แต่มันไม่อยากทํา เพราะมันบอกว่ามันไม่เห็นได้อะไรเลย ไม่เห็นได้สิ่งที่ว่าสังคมเขานับหน้าถือตาเลย แต่ถ้าไปทําอย่างนั้นแล้วมันจะประสบความสําเร็จ...ไอ้นั่นสังคมนับหน้าถือตา กิเลสมันพอใจ เพราะมันพอใจมันก็ทําอย่างนั้น

ว่าทําไมต้องนั่งสมาธิ

การนั่งสมาธิมันก็เหมือนคนเจ็บไข้ได้ป่วยมันต้องการยา ต้องการหายจากความเจ็บไข้ได้ป่วยนั้น นี่ก็เหมือนกัน เราป่วยใจนะ เราป่วยใจเพราะหัวใจมันมีกิเลส พอหัวใจมีกิเลส มันมีความสงสัยตลอดไป จะให้มั่งมีศรีสุขขนาดไหนมันมีความทุกข์เจือปนมาตลอด มันมีความทุกข์ละเอียดเจือปนอยู่นั่นน่ะ แต่ถ้ามันปล่อยออกมาเต็มที่มันก็เป็นความทุกข์หยาบๆ ที่เราไม่มีทางออกเลย

แต่เราจะเจริญงอกงาม เราจะสูงส่งขนาดไหน มันมีอวิชชาอยู่ในใจ มันมีความเศร้าหมองซ่อนอยู่ในใจนั้นตลอดไป แต่กิเลสมันไม่ให้เห็นตัวมันไง เราก็เพลิดเพลินกับชีวิต เพลิดเพลินกับความเป็นไปของโลก เพลิดเพลินไปอย่างนั้น พอเพลิดเพลินอย่างนั้นไป พอชราครํ่าคร่าขึ้นมาค่อยคิดได้ พอจะมาคิดได้ก็ชราครํ่าคร่าแล้ว แต่เวลาที่ยังกระฉับกระเฉง ยังพอทําสิ่งใดจะเป็นประโยชน์ เป็นเนื้อเป็นนํ้าได้ มันไม่ทําหรอก มันเพลิดเพลินกับชีวิตของมันไป นั่นเพราะว่ากิเลสมันบังตามันก็เลยทําให้คิดได้อย่างนั้น

ฉะนั้นบอกว่า ทําไมต้องนั่งสมาธิ ทําไมเราต้องมานั่งสมาธิ ทําไมเราต้องมาเดือดร้อน

มันไม่ใช่เดือดร้อน นี่แหละอัตตสมบัติ สมบัติประจําหัวใจ สมบัติของเรา สมบัติจริงๆ ถ้าสมบัติจริงๆ ฉะนั้น พอสมบัติจริงๆ ขึ้นมา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารื้อค้นขึ้นมา เวลาได้คุณธรรมในหัวใจขึ้นมา คําว่า “วิมุตติสุข” มันต้องมีความสุขก่อน

พอมันเกิดศีล สมาธิ ปัญญา เกิดปัญญาขึ้นมาชําระล้างกิเลส มันสํารอกมันคายไป หนึ่ง โรคร้ายมันหายไป อวิชชามันโดนทําลายไป พอโดนทําลายไปมันก็เป็นวิมุตติสุข มันก็มีความสุขของมัน ความสุขอันนี้เป็นความสุขคงที่ ความสุขที่ไม่แปรปรวน ความสุขที่โลกเขาหาไม่ได้

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหาได้ในหัวใจของสัตว์โลก หาได้ในหัวใจของเรานี่ หาได้ที่ล้มลุกคลุกคลาน หาได้คนที่ว่าโง่ๆ เซ่อๆ ที่ว่าทําอะไรก็ไม่เคยประสบความสําเร็จเสียที ทําสิ่งใดก็ล้มลุกคลุกคลานมาตลอด ถ้ามีสติปัญญามันกลับมาทํางานในหัวใจ ถ้ามันสําเร็จขึ้นมา จากหัวใจที่โง่ๆ เซ่อๆ นี่แหละถ้ามันทําได้ ทําได้นะ มันทําได้เพราะมันเป็นปัญญา เป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากใจ ปัญญาความเป็นจริง

ฉะนั้น ความเป็นจริง อันนั้นคือเป้าหมายของเรา เป้าหมายของคนที่มีสติปัญญาที่พยายามจะหาหลักใจ จะหาความจริงในชีวิตของเราไง ถ้าหาความจริงในชีวิตของเรา เราถึงจะมีความใฝ่ฝัน มีการจะมาประพฤติปฏิบัติ

ทีนี้พอประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ถ้าคนมีสติปัญญาแล้วมันก็จะแบ่งเวลาแล้ว แบ่งเวลาว่าเราจะต้องทํางานมากน้อยแค่ไหน แล้วเราจะเจียดเวลาไปเมื่อไหร่ แต่เวลาคนทุกข์คนจนมันไม่มีเวลา ทํางานทั้งวันยังไม่พอกิน แล้วจะเอาอะไรมาเป็นเวลา

ขณะทํางานนั่นน่ะ มันก็ภาวนาได้ ขณะทํางาน เห็นไหม ถ้าเราปล่อยหัวใจเราเร่ร่อนเกินไป เวลาทํางาน ทํางานด้วยความทุกข์ยากมากนะ

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เราทํางาน เราภาวนาของเราไปด้วย คือกําหนดพุทโธไปด้วย เพื่อจะให้มันมีความผ่อนคลาย เราจะบอกว่า ให้มันผ่อนคลายความยึดมั่นถือมั่นกับชีวิตนี้ มันก็ยังพอทนไง มันพอทนกับจิตใจมันพอผ่อนคลาย แล้วก็ต้องทําหน้าที่การงานไป เพราะเราทุกข์เรายาก เราต้องหาปัจจัยเครื่องอาศัยมาดํารงชีวิตของเราไง นั่นพูดถึงว่าเวลาเราจะแบ่งเวลา เราต้องแบ่งเวลานะ แบ่งเวลามาประพฤติปฏิบัติ แล้วเวลาเราใช้มัน เราปล่อยให้เวลาผัดวันประกันพรุ่ง ให้เวลามันเสียไป

ฉะนั้น เราทําไมจะต้องมานั่งสมาธิ

การนั่งสมาธิคือเราจะหาข้อเท็จจริง หาสัจจะความจริงในชีวิตของเรา ในชีวิตของเรา ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ชีวิตนี้เวลาอายุขัยมันเพิ่มมากขึ้นๆ ตัวเลขที่ได้มาคือวันเวลาที่เราเสียไป แล้วข้างหน้าชีวิตเรามีการพลัดพราก มันต้องไปพลัดพรากข้างหน้าแน่นอน ถ้าข้างหน้าแน่นอน ขณะที่เราแข็งแรงอยู่ ขณะที่ยังมีสติปัญญาอยู่ เราจะมีสมบัติอะไรติดตัวไป

เวลาถ้าคนมีสติปัญญา ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไปปรินิพพานนะ เดินไปตลอดทาง เทศน์สอนไปตลอดทางเลย สอนนายจุนทะ ไปสอนหมู่บ้านนั้น เทศน์สอนไปตลอดทาง จะไปตายนะ คนจะไปตาย คืนนี้เทศน์สอนไปตลอดทาง คือมันไม่ตื่นเต้นไม่หวั่นไหวอะไรเลยไง ไม่ได้ตกใจ ไม่ได้มีอะไรกระเทือนหัวใจเลย เทศน์ไปตลอดทาง จนไปวาระสุดท้าย เวลาพราหมณ์เขามาถามว่า “ศาสนาไหนก็ว่าประเสริฐๆ พระพุทธเจ้าว่าอย่างไร”

“เธออย่าพูดมากไปเลย เวลาเราน้อย ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ไม่ต้องพูดถึงศาสนาอื่น เธอบวชเลย แล้วภาวนาเลย” ให้พระอานนท์บวชให้คืนนั้น แล้วภาวนาคืนนั้น แล้วเวลารับ มัลลกษัตริย์เอย เทวดาก็รับเป็นชั้นเป็นตอน

จะตายอยู่นะ เห็นไหม พูดถึงว่าคนมีหลักมีเกณฑ์แล้ว ชีวิตมันมีค่าทุกวินาที ทุกนาทีที่เป็นประโยชน์กับโลก มันไม่หวั่นไหวไปกับอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่าอัตตสมบัติที่เราหาแล้ว เวลาพูดถึงความตาย พูดถึงเราจะต้องพลัดพราก มันต้องพลัดพรากอยู่แล้ว แต่คนพลัดพรากไป พร้อมที่จะไป พร้อมที่มีสมบัติพร้อมหมด กับคนที่พลัดพรากไม่มีสิ่งใดไปเลย มันตกใจไง

ฉะนั้น เวลาที่เรามาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เรามีสติมีปัญญา ถ้าจิตมันสงบเข้ามา เราก็รู้ได้ ถ้าเรารู้ได้เพื่อประโยชน์กับเรา

นี่พูดถึงว่า วันหนึ่งก็ทําสมาธิ สองวันก็ทําสมาธิ โอ๋ย! มันจําเป็นขนาดไหน งานการมันล้นมืออยู่แล้ว จะทําอะไรอีก

เพราะงานการล้นมืออยู่แล้วมันถึงหลอกเอาเวลาของเราไปไง เอาชีวิตของเราไปไง แล้วเวลาตาย งานมันจะล้นมือไหม ถ้าบอกงานมันล้นมืออยู่แล้ว แหม! เรารับผิดชอบมาก ก็อยู่ที่นี่ ไม่เปลี่ยนสถานะเลย ไม่ตายเลย มันเป็นไปไม่ได้ เวลามันจะตาย งานทุกอย่างก็ต้องวางไว้หมด

ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาคนจะตายนะ แม้แต่กษัตริย์ต้องวางจอกทองคําไว้ คนทุกข์คนจน กะลามะพร้าว กะลาเอาไว้กินข้าวก็ต้องทิ้งมันไว้ที่นี่ สมบัติพัสถานที่เราหาไว้ ทิ้งไว้โลกนี้ แล้วดวงวิญญาณเดินไปด้วยกัน เพราะคนหมดอายุขัยตายไปทั้งนั้น คนจะมีสถานะสูงตํ่าขนาดไหน ต้องทิ้งสถานะไว้ในโลกนี้ ทรัพย์สมบัติมีมากน้อยขนาดไหนก็จะทิ้งไว้ที่นี่ แล้วก็ตายไป จะติดตัวไปก็ความดีและความชั่วนี้เท่านั้น นี่ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ฉะนั้น คนถ้ามีสติปัญญามันคิดได้ หน้าที่การงานทําก็เท่านี้แหละ ทําของเรา แล้วถ้ามีโอกาสนะ ฝึกหัดใจของตัว ถ้าเอาใจของเราไว้ในอํานาจของเราแล้ว ในชาติปัจจุบันนี้เราก็ไม่ทุกข์ร้อนรนจนเกินไป แล้วถ้าได้มรรคได้ผลนะ อนาคตนี่ไปได้เลย เราพร้อมที่จะเดินทาง นี่พูดถึงว่าทําไมต้องทําสมาธิ เราอยากทํากัน ฉะนั้น ทําสมาธิแล้วมันก็ยังยุ่งยากอีก

“๑. นั่งสมาธิ ตอนที่นั่งสมาธิกําหนดพุทโธ ลมหายใจ ตั้งสติอยู่ พุทโธๆ บางครั้งก็รู้สึกว่าเพ่งไปหรือผ่อนคลายไป บางครั้งก็คิดว่าคิดเยอะไป บริกรรมพุทโธไวๆ จนละเอียด โธๆๆ เลย”

การทําสมาธินะ การทําสมาธิเราพุทโธก็ได้ ธัมโมก็ได้ สังโฆก็ได้ แต่เวลาส่วนใหญ่แล้วเรานั่งสมาธิ เรากําหนดพุทโธหรือธัมโม ทําบ่อยครั้ง ทําบ่อยครั้งมันจะชินชา ถ้าชินชา เราก็เปลี่ยนอุบาย มรณานุสติ ระลึกถึงความตายนะ

เขาบอกว่าเขาคิดเยอะ

คนคิดเยอะ มันจริตนิสัย คนคิดเยอะ มันแฉลบมันจะแว็บตลอดเวลา ถึงถ้าเอาไม่อยู่นะ บอกว่าเอ็งต้องตายๆ พอบอกว่าเอ็งต้องตาย มันไม่คิดเยอะ มันปล่อยเลย ถ้ามันบอกว่าเรายังอยู่อีก ๑๐๐ ปี มันคิดเยอะ มันประมาทมันก็คิดเยอะไง คิดเยอะไปเรื่อย คิดแต่เรื่องร้อยแปดพันเก้า เพราะมันคิดเยอะ ทีนี้เราคิดเยอะ เขาก็ให้มาคิดพุทโธซะ

คนที่ฉลาด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมชาติของธาตุรู้ ธาตุรู้มันส่งออกตลอด ถ้าส่งออกตลอด ท่านถึงให้ทําสมาธิ อย่าให้มันส่งออกไป ส่งออกไปมันไปกว้านเอาฟืนเอาไฟมาทั้งนั้นน่ะ นี่ส่งออก ธรรมชาติของส่งออก ดูสิ คนสายตายาวไกลก็เห็นภาพได้กว้าง คนสายตาสั้นมันก็เห็นภาพได้คับแคบ

นี่ก็เหมือนกัน บอกจิตมันส่งออก มันคิดมาก มันคิดไปไกล คิดไปร้อยแปด มันก็ไปกว้านเอาแต่ฟืนแต่ไฟมาเผาตัวเอง ถ้าเราบอกให้คิดพุทโธซะ เวลาเราทําหน้าที่การงานเราต้องใช้ปัญญา ใช้ความคิด เราก็คิดในหน้าที่การงาน เวลาเลิกงานแล้วเรากําหนดพุทโธซะ ให้มันคิดพุทโธไง เราสลับ สลับเอาความรู้สึกเรามาอยู่กับพุทโธๆ ถ้าเราอยู่กับพุทโธ สะสมความคิด สะสมพลังงานนั้นไว้ ถ้าทําได้ มันจะกลับมาเป็นความสงบ นี่ทําสมาธิ

ทําสมาธิคือรักษาใจ ทําสมาธิคือรักษาใจเราไว้ไม่ให้มันส่งออกไปสะเปะสะปะ ไม่ให้กิเลสมันกระตุ้นแล้วมันคิดตามใจมัน มันจะไปกว้านเอาแต่ใจของมัน เราระลึกพุทโธๆ เราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ระลึกพุทโธๆ ของเรา

ถ้ามันจะคิดเยอะก็คิดพุทธะ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มันเป็นวิตก วิจาร มันเป็นวิตก วิจาร มันเป็นองค์ของสมาธิ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ มันเป็นองค์ของสมาธิ คือว่าครบองค์ประกอบ มันก็จะเป็นสมาธิ ว่าอย่างนั้น

ทีนี้เราพุทโธ ถ้ามันคิดเยอะ เราก็พยายามให้คิดถึงพุทโธ ถ้ามันคิดเยอะเกินไป ถ้ามันแบบว่าเอาไว้ไม่อยู่จริงๆ เราตั้งสติไว้ แล้วถ้ามันมีความคิด ปล่อยให้มันคิดไปเลย แล้วใช้ปัญญาตามไป ใช้สติตามไป ตามปัญญาไป ตามความคิดนี้ไป ถ้าตามความคิดนี้ไปมันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ

ความคิดนี้ ความคิดถ้าเรามีสติปัญญา เรามีสติ เราดูแลรักษามัน มันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ แต่ถ้ามันยังไม่เป็นปัญญาอบรมสมาธิ มันก็ยังเป็นปัญญาโลกๆ มันก็ยังคิดอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าเราจะคิดตามไปเลยโดยที่เราไม่มีหลักมีเกณฑ์ มันก็เป็นโลกไปเลย ส่งออกไปหมดเลย เราถึงว่ากําหนดพุทโธ

เราจะบอกว่า กําหนดพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันเป็นอุบาย มันเป็นอุบายเป็นวิธีการที่เราจะพลิกแพลงการกระทําไม่ให้จําเจ การจําเจ การทําอย่างนั้นแล้วมันทําให้เบื่อหน่าย ให้เกิดความตึงเครียด มันไม่เป็นประโยชน์กับเราขึ้นมา

การกระทํา เพราะมีการกระทํา ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เพราะถ้าธรรมดาเวลาเราคิดเยอะ เราคิดเรื่องงาน มันออกไปเรื่องงาน มันส่งออกไปเรื่องงาน นั่นก็ความคิดเหมือนกัน มันคิดเรื่องโลก

แต่เวลาความคิดเหมือนกัน ความคิดเหมือนกัน แต่เราคิดเรื่องธรรม เรื่องธรรมคืออะไร เรื่องธรรมก็เรื่องความดีไง ความดี ความชั่ว เรื่องบาป เรื่องบุญ เรื่องชีวิต เรื่องประวัติองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ประวัติของครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าเราคิดเป็นธรรม เห็นไหม

ถ้าคิดเป็นโลกียปัญญา คิดเป็นทางโลก เขาคิดเป็นหน้าที่การงาน คิดเป็นเรื่องลาภสักการะ โอ้โฮ! มันชอบคิด เพราะมันถือว่ามันได้ประโยชน์ มันเป็นประโยชน์ของกิเลส

แต่คิดธรรม คิดธรรม คิดเรื่องบุญเรื่องบาป เรื่องกุศลอกุศล เรื่องต่างๆ เราคิด พอคิดแล้วสติตามไป นี่คือปัญญา นี่คิดทางธรรม พอคิดทางธรรม ถ้ามันคิดถึงจบ มันจบได้ คิดจบ หมายความว่า บุญ บุญก็คือการกระทํา ทําแล้วมันได้บุญอย่างนั้นๆๆ ไล่ตามไปเลย แล้วผลของมันล่ะ ถ้าสติมันทัน มันหยุดได้ หยุดได้มันก็เป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันคิด มันหยุดไม่ได้ มันก็คิดทางโลก นี่ความคิด

ทีนี้ครูบาอาจารย์ท่านถึงบอกว่า ปัญญาอบรมสมาธิส่วนใหญ่แล้วต้องมีสติปัญญาพอสมควรถึงทําได้ประโยชน์ ถ้าไม่มีสติปัญญามันส่งออกหมด มันจะคิดเป็นโลกไปไง

ฉะนั้น เรามาพุทโธ ถึงบอกหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มันเป็นพุทธานุสติ มันเป็นกําปั้นทุบดิน มันเป็นเรื่องทํางานบนดิน มันชัดๆ เรากําหนดพุทโธไปชัดเจน หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ

ถ้าพอมันมีกําลัง มีกําลังหมายถึงว่ามันปล่อย มันมีกําลังแล้วมันว่างๆ ทุกคนจะถามว่าอันนี้เป็นสมาธิหรือยัง นี่เป็นสมาธิหรือยัง ถ้ามันปล่อยแล้วใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันไตร่ตรองไป มันอะไรไป มันทํางานได้ไง นี่มันเป็นอุบาย มันเป็นอุบายให้นักปฏิบัติมันมีช่องทางไป ไม่ใช่อั้นตู้ ทําไปมีแต่ตึงเครียด ทําไปมีแต่ความทุกข์ ทําไปล้มลุกคลุกคลาน

ไอ้กรณีนี้มันเป็นกรณีของจริตนิสัย จริตนิสัย โทสจริต โมหจริต โลภจริต จริตนิสัยของคน คนเป็นคนขี้วิตก คนขี้หลง ทําอะไรผิดพลาด มันเป็นเรื่องคําว่า “ขี้ๆ” ไม่ดีสักอย่างเลย แต่มันเป็นจริตนิสัย มันเป็นจริต จริตมันอยู่ที่ไหน มันอยู่ที่จิต พฤติกรรมเป็นแบบนั้นน่ะ

เวลาคนอื่นสั่งสอนบอกถึงความผิดพลาด รู้หมดแหละ แต่มันก็ยังทําอยู่อย่างนั้นน่ะ นี่มันเป็นจริต มันเป็นจริตมันนอนเนื่องมากับใจ นอนเนื่องมากับความคิด ฉะนั้น เราถึงต้องมีอุบาย

นี่พูดถึงคนใฝ่ดี คนใฝ่ดี คนอยากปฏิบัติ เขาถามเรื่องทําสมาธิไง แล้วเขาคิดเยอะ พุทโธไม่ค่อยได้ พุทโธแล้วไม่ค่อยอยู่

เวลาคิดเยอะ เรากลับมาพุทโธ พุทโธแล้วก็เราไปใช้ความคิด ใช้สติปัญญาไปให้มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ แล้วถ้ามันทําได้ เขาบอกว่า ถ้ามันคิดเยอะแล้วกลับมาพุทโธๆ ไวๆ แล้วพยายามจะให้นึกพุทโธให้ความคิดมันโผล่

ถ้ามันแฉลบ มันโผล่มาเป็นแบบนี้ แต่ถ้าเราใช้พุทโธกําหนด ถ้ามันยังโผล่อยู่ ทําได้ก็ได้ ทําไม่ได้ เราก็กลับมาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ทําอยู่อย่างนี้

“๒. มีครั้งหนึ่งที่นั่งสมาธิไป บริกรรมพุทโธไปแล้วมันยื้อกันอยู่นาน มันไม่ลง”

พอมันไม่ลง กรณีนี้กรณีที่ว่า แล้วเขาเลยออกจากสมาธิแล้วไปฟังเทศน์ พอไปฟังเทศน์ ไปฟังเทศน์หลวงพ่อ หลวงพ่อให้ยอมรับว่าถ้าเราอยากได้ผลไม้ ส้ม เราต้องซื้อส้มมา มันมีทั้งเปลือกส้ม ไม่ใช่นํ้าผลไม้คั้น นั่นมันก็ยังมีกล่องอยู่ดี มันต้องมีบรรจุภัณฑ์มา เอาสิ่งนั้นมา

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าคิดอย่างนั้นปั๊บ พอเขาคิดได้ คําว่า “คิดได้” มันไม่มีความสงสัย พอคิดได้ กลับมานั่งสมาธิได้ง่ายขึ้น แต่ก่อนหน้านั้นเราด้วยความไม่มีปัญญาไง มันแบบว่าเราจํามาเป็นสัญญา บอกว่าให้พุทโธ เราก็พุทโธตามนั้น พอพุทโธตามนั้น เวลามันแฉลบหรือว่ามันแลบ ความคิดมันแลบไปเรื่องอื่น มันก็แลบไป แต่เวลาออกมาฟังเทศน์หลวงพ่อ หลวงพ่อพูดถึงส้ม เปลือกส้ม เราซื้อส้มมามีส้ม เวลาเราจะกิน เราต้องปอกเปลือกส้ม ความคิดมันก็เหมือนเปลือก ความคิดก็เหมือนเปลือก ความรู้สึกมันก็เหมือนเนื้อส้ม แล้วเปลือกกับเนื้อมันอยู่ด้วยกัน ความรู้สึกกับความคิด ความคิดมันกระชากไป แล้วก็ทําอย่างนั้น พอมาคิดได้ ความคิดได้

ถ้าคิดได้มันก็เป็นปัจจุบันอยู่พักหนึ่ง ฉะนั้น มันมีเจริญแล้วเสื่อม คําว่า “เจริญแล้วเสื่อม” เวลาคิดได้สดๆ ร้อนๆ มันก็ชัดเจน แต่พอนานไปๆ มันก็ชินชา พอชินชา มันก็จะเข้าร่องรอยนั้นอีก ถ้าเข้าร่องรอยนั้นอีก มันก็ต้องมีปัญญาอย่างนี้บ่อยๆ

ปัญญาเกิดหนหนึ่งมันใช้ในปัจจุบันนี้ที่ว่ามันสดชื่น มันแจ่มแจ้งแล้วหนหนึ่ง แล้วยังเอามาใช้ได้ต่อเนื่อง แต่พอใช้ไปแล้วมันก็จะจืดจะจางไปเรื่อยๆ จืดจางไปเรื่อยๆ กิเลสมันก็หนาขึ้น มันก็พลิกแพลงไปอย่างนี้

นี่พูดถึงว่า เวลาเขาบอกว่าครั้งแรกเขาทําผิดพลาด มันคิดเยอะ พอครั้งที่ ๒ ทําแล้วมันดื้อ มันทําแล้วมันทําไม่ได้ มันยืดเยื้อ แต่พอมาฟังเทศน์หลวงพ่อ พอมีความเข้าใจแล้ว พอนึกได้ พอมันสะเทือนใจแล้วมันนึกได้ พอนึกได้ กลับมานั่งสมาธิ มันดีขึ้น รู้สึกมันเบาขึ้น รู้สึกว่าใจมันยอมรับ

ใจมันยอมรับความบกพร่อง นั่งสมาธิตัวเอียงไปทางนู้น ลมหายใจมันแรงไป มันเบาไป เห็นไหม ยอมรับ มันเป็นอย่างนี้ เราไม่ได้นั่งสมาธิเอาท่านั่งสมาธิไปประกวดกัน เราไม่ได้นั่งสมาธิให้ลมหายใจนี้สมํ่าเสมอ เราไม่ได้นั่งสมาธิเพื่อเป็นหุ่นยนต์ เรานั่งสมาธิเพื่อเอาจิตสงบ

การทําทุกๆ กิริยา เราต้องการความสุขความสงบของใจ มันจะเป็นไปอย่างไรให้มันเป็นไปเถอะ ขอให้ใจมันสงบ มันจะเป็นอย่างไรก็แล้วแต่ ขอให้มันสงบระงับเข้ามา เราต้องการแค่นี้ แล้วถ้ามันต้องการแค่นี้แล้ว พอฝึกเป็นสมาธิแล้วมันมีความสุข ถ้าเป็นสมาธิแล้วมีความสุข แล้วถ้าเป็นสมาธิแล้ว พอมีความสุขแล้วเราค่อยขึ้นสู่วิปัสสนา

ฝึกหัดใช้ปัญญา คําว่า “ปัญญาอบรมสมาธิๆ” ปัญญาอบรมสมาธิมันเป็นปัญญาโดยสามัญสํานึก ปัญญาอบรมสมาธิของคน แต่ถ้ามันสงบแล้ว จิตมันสงบ โอ้โฮ! เฮ้ย! มันเป็นอย่างนี้หรือ แล้วเดี๋ยวมันก็คิดอีกแล้ว ใหม่ๆ ก็ไม่เท่าทัน พอเราทําบ่อยครั้งจนชํานาญ มันทันแล้วนะ พอทัน เห็นจิตเห็นอาการของจิต จิตเห็นมันเสวย เห็นความคิด มันจับความคิดได้ พอจับความคิด โอ้โฮ!

พอจับความคิดได้ ทีนี้มันใช้ปัญญาแยกแยะไป มันจะเป็นวิปัสสนาแล้ว มันจะเป็นเองเลยล่ะ มันจะพัฒนา มันจะชัดเจน แล้วมันชัดเจนขึ้นมาแล้วมันทึ่ง เพราะอะไร เพราะเรียนมาจนหัวแทบผุ เรียนมาจนหัวแทบระเบิด ไม่เคยรู้เคยเห็นอย่างนี้

ไอ้นั่นมันเป็นทฤษฎีทั้งหมด ไอ้ที่เรียนมา ฟังมา จํามา มันสมบัติของครูบาอาจารย์ เรียนมาก็เป็นความรู้ของเรา แต่มันไม่เห็นจริงสักที เหมือนอาหาร เห็นแต่เมนูอาหาร ไม่เคยได้แตะลิ้นเลย วันใดได้เอาแกงส้ม แกงเผ็ด แกงจืดแตะลิ้น อื้อหืม! อ๋อ! รสชาติเป็นอย่างนี้เอง

เห็นแต่เมนูมันน่ะ อู้ฮู! นู่นก็ดี นี่ก็ดี โอ้โฮ! ห้าดาว สิบดาว แต่ไม่เคยได้แตะถึงลิ้นเลย พอจิตมันสงบ จิตสงบ เห็นไหม ลิ้น ลิ้นเกิดแล้ว แล้วเห็นอาการ มันได้แตะรสชาติ โอ๋ย! มันแปลกประหลาดมหัศจรรย์ นี่ภาคปฏิบัติ

“นั่งสมาธิทําไม ทําความสงบกันทําไม ทําทําไม” เวลาทําความสงบ ทุกคนว่า “ทําไมต้องไปทํา ทําเพื่อประโยชน์อะไร พระพุทธเจ้าสอนศาสนาแห่งปัญญา ก็ใช้ปัญญาไปเลย ปัญญาที่ใช้ ใช้ปัญญาไปเลย”...เมนูอาหารทั้งนั้นน่ะ ไม่มีแกงจืด ควันกรุ่นๆ ไม่เคยเห็น แกงเผ็ดที่มันเตะจมูกนี่ไม่เคยได้เห็นเลย เห็นแต่รูปๆ

ทําความสงบของใจ ทําความสงบของใจนั่นน่ะลิ้น ภวาสวะ ภพ เรา จิต ผู้เวียนว่ายตายเกิด ปฏิสนธิจิต ตัวนี้สําคัญ ยากดีมีจนก็คนเหมือนกัน ยากดีมีจนนะ คนเหมือนกัน คนเท่ากัน แต่คนไม่เหมือนกัน คนไม่เท่ากันเพราะจิตคิดไม่เหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน เหมือนกัน แต่ไม่เคยทําความสงบของใจเลย ถ้าวันไหนจิตมันสงบเข้ามา เห็นไหม คนเหมือนกันด้วย แล้วเป็นกัลยาณปุถุชนด้วย แล้วกัลยาณปุถุชนเห็น จิตเห็นอาการของจิตนี้สําคัญมาก ถ้าจิตเห็นอาการของจิต พอเห็นน่ะมันได้แตะ แตะลิ้น โอ้โฮ! มันได้รส รสมันตื่นเต้น เพราะมันไม่เคยกิน ไม่เคยได้สัมผัสเลย พอสัมผัส ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้จําเพาะตน จิตดวงนี้รู้ไง

เวลาพระสมัยพุทธกาลไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “ใครทรมานมา ใครทรมานมา” ทรมานก็คือจิตนั่นไง ใครทรมานคือใครสอนมา ใครชักนํามา เวลาสมัยพุทธกาล ครูบาอาจารย์องค์ไหนก็แล้วแต่ ไปฝึกฝนลูกศิษย์ได้มา พอได้คุณธรรมจะพาไปกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทุกคนจะพาไปกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศนาว่าการ ไปได้ลูกศิษย์มา พอถึงคราวแล้วจะพาไปกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะพาไปกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามเลย “สอนอย่างไร ทําอย่างไร” นี่ความจริงไง ภาคปฏิบัติจะเป็นความจริงอย่างนี้

นี่พูดถึงว่า ถ้าเราพอนึกได้ ใจมันยอมรับ นั่งสมาธิก็ง่ายขึ้น เบาขึ้น ดีขึ้น

ดีขึ้น มันได้ทีหนึ่ง ปัญญาเกิดขึ้นหนหนึ่ง ปัญญาของเราเกิดขึ้น นี่เกิดจากฟังเทศน์นะ ฟังเทศน์มันเป็นประเด็น เป็นตัวจุดประเด็น แล้วปัญญาเรามันก็คิดต่อเนื่อง พอคิดต่อเนื่องขึ้นมา

“ตอนนั่งสมาธิก็ฟุ้งออกไปคิด และพยายามนึกพุทโธลึกๆ ก็ไม่สามารถให้มันหยุดความฟุ้งได้ โดยลืมไปว่าเรากับกิเลสเป็นเนื้อเดียวกัน”

การที่ใจฟุ้งออกไป คิดไป นี่เป็นเรื่องธรรมดา ธรรมดาของคนมีกิเลส จะไปหาความดีพร้อมจากการประพฤติปฏิบัติและจะเป็นไปได้อย่างไร

ก็ต้องค่อยทําค่อยไปสิ ค่อยขัดเกลาไปเรื่อยๆ สิ เห็นไหม เวลาปัญญามันเกิด มันสอน ปัญญาเราเกิดเอง มันก็สอนตัวเราเองด้วย มันเป็นไปได้อย่างไรที่ทําแล้วมันจะประสบความสําเร็จไปทั้งหมด มันก็ต้องทําอย่างนี้ ทําความจริงไป เห็นไหม มันก็ไม่ร้อน มันก็ไม่ร้อนรน มันก็ไม่ฟุ้งซ่าน มันก็เต็มใจตั้งใจทํา ทําตรงนี้ นับหนึ่ง ยังเป็นหลักหน่วยอยู่ ก็นับหนึ่งอยู่ไป แล้วถ้าเป็นเลขคู่ก็ ๑๑ ๑๒ มันจะเพิ่มมากขึ้นไป เรายังนับหลักหน่วยอยู่ เราก็นับของเราไป มันจําเป็น พอมันได้ขึ้นมามันก็เป็นประโยชน์ นี่พูดถึงการนั่งสมาธิ

“๓. เมื่อวานลูกนั่งสมาธิดูลมหายใจและนึกพุทโธเบาๆ เพื่อเป็นหลักใจเกาะไว้ พอมีความคิดแว็บที่จะตัดออกก็กลับมาสู่พุทโธใหม่ รู้สึกว่าทําแบบนี้แล้วใจสงบง่ายขึ้น แต่สมาธิไม่ลึก ยังมีความรู้สึกตัวอยู่ ระหว่างนั่งรู้สึกเวทนาที่ขา นั่งไม่ถึงชั่วโมง ลมหายใจก็เริ่มแรงขึ้นก็เลยถอนออกมา”

ฉะนั้น เวลาถ้ามันดีขึ้น นั่งสมาธิดีขึ้น พอสมาธิมันดีขึ้น คือนั่งแล้ว จิตมันสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ใช้ปัญญา ปัญญานี้ฝึกหัดใช้ได้ตลอดไป แต่เราฝึกหัดใช้ปัญญา เราต้องมีสติรับรู้ว่าตอนนี้เราฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาต้องฝึกหัดนะ

เด็กโตมา เราฝึกหัดให้ทํางาน ไม่ทํางานมันก็โต แต่โตไปด้วยทํางานไม่เป็น แต่ถ้าเราฝึกหัดมาตั้งแต่เด็ก เด็กมันโตขึ้นด้วย แล้วฝึกหัดให้มันทํางานด้วย พอโตขึ้นไป มันมีความคล่องตัวดีกว่าคนอื่น

จิตก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตไม่สงบมันก็ฟุ้งซ่าน จิตไม่สงบมันมีแต่ความทุกข์ความยาก

แล้วทําไมต้องนั่งสมาธิ

มันกระเสือกกระสนแล้วมันต่อต้านไปตลอด แต่พอเรานั่งสมาธิไป พอจิตมันมีประเด็น ได้ฟังเทศน์ขึ้นมาแล้ว พอมันเข้าใจได้ มันยอมรับ พอมันยอมรับ มันทําได้ดีขึ้น มันพัฒนาดีขึ้น พอจิตมันสงบแล้วก็ฝึกหัดใช้ปัญญา

ปัญญานี้เราฝึกหัด หลวงตาใช้คําว่า “วิปัสสนาอ่อนๆ” คือฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาคิดค้นสิ่งใดก็ได้

นักวิทยาศาสตร์เขาอยากทดสอบอะไร เขาจะค้นคว้าสิ่งใด เรื่องที่นักวิทยาศาสตร์ที่เขาพิสูจน์ได้หลายๆ เรื่องเลย เป็นเรื่องบังเอิญทั้งนั้นเลย เป็นเรื่องบังเอิญ ไม่ได้ทดสอบเรื่องนี้หรอก ทําเรื่องอื่น แต่มันมาได้อีกเรื่องหนึ่ง นักวิทยาศาสตร์ที่เขาค้นคว้า สิ่งที่นักวิทยาศาสตร์ค้นคว้ามาหลายเรื่องมากที่ไม่ได้ตั้งใจวิจัยเรื่องนี้ วิจัยเรื่องอื่น แต่มันมาได้เรื่องนี้

นี่ก็เหมือนกัน เราทําของเรา เราทําความสงบของใจเราเข้ามา พอปัญญามันเกิด เราใช้ปัญญาของเราไป เราฝึกหัด เราใช้ปัญญาของเราไป ปัญญาที่มันเกิดขึ้นมันจะมีประเด็น มันจะมีปัญญา มันจะทําให้ปัญญาเรากว้างขวางไป มันจะก้าวหน้าไป มันจะดีของเราไปตลอด ดีของเราไปเรื่อยๆ มันเป็นประโยชน์กับเรา ถ้ามันเป็นประโยชน์กับเรา มันก็เป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา นี่การฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าการฝึกหัดใช้ปัญญา เราต้องใช้ไป

ถ้ามันแว็บออกไป มันแว็บออกไป มันแว็บออกไปด้วยกําลัง ไม่เป็นประโยชน์ แต่ถ้าเรามีสติแล้วใช้ปัญญามันคิดไป เวลาเราใช้ปัญญา ปัญญามันคิด มันคิดไปเลย สติเราตามไป นี่มันเป็นประโยชน์ แต่ถ้ามันแว็บไป มันไม่เป็นประโยชน์ เราถึงต้องรั้งไว้ๆ

บางอย่างที่กิเลสมันจะสวมรอยบังเงาอ้างว่าเป็นธรรมะ แล้วมันแสดงตัวก่อน อย่างนี้เราไม่เอา แต่ถ้าเราตั้งสติแล้วเรารําพึง เรารําพึง เราใช้ปัญญาไป น้อมไปทางปัญญา ถ้ามันเกิดขึ้น เราเหยียบคันเร่งเลย นี่มันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์กับเรา ฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าจิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา

แล้วพอใช้ปัญญา ถ้าปัญญามันเจริญก้าวหน้า เราก็ใช้ปัญญาเราไป ถ้าปัญญามันสะดุดแล้ว กลับมาพุทโธ ฝึกหัดทําอย่างนี้ ฝึกหัดของเราบ่อยครั้งเข้า ฝึกหัดของเราๆ มันจะเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เป็นประสบการณ์ของจิต เป็นประสบการณ์ของจิตก็คือผลงานไง ประสบการณ์ของจิตก็คุณธรรม ประสบการณ์มันก็คือคุณธรรม สติ สมาธิ ปัญญา สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม

แล้วปัญญามาก ปัญญาน้อย เห็นไหม เวลาปัญญาเกิดขึ้น เหมือนข้อที่ ๒. เวลาปัญญามันเกิดขึ้นมา คนเรามันจะดีไปขนาดไหน คนเรามันจะไม่มีอะไรผิดพลาดไปเลยหรือ เห็นไหม มีปัญญามันยับยั้งขึ้นมา กิเลสมันไม่มีกําลังที่จะมาสอด ไม่มีกําลังที่มันจะมาชักลากไป นี่เวลาปัญญามันเกิด

เราฝึกหัดใช้ๆ เวลาปัญญามันเกิดมันจะเป็นประโยชน์กับเรา ถ้าเป็นประโยชน์ ปัญญามันจะละเอียดขึ้นดีขึ้น แล้วมันวิปัสสนาได้มากขึ้น

นี่พูดถึงว่า ฝึกหัดนั่งสมาธิ เราต้องฝึกหัดนั่งสมาธิ เพราะฝึกหัดนั่งสมาธิ เหมือนกับเราค้นคว้าหาตัวเราเอง ค้นคว้าหาจิตของเราเอง ปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิวิญญาณ กําเนิด ๔ กําเนิดในไข่ ในครรภ์ ในนํ้าครํา ในโอปปาติกะ มันกําเนิด มันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ในปัจจุบันนี้เราจะประพฤติปฏิบัติ เราก็พยายามจะหาภวาสวะ หาสถานที่ สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน

งานของทางโลก คิดงาน ทํางาน เขาต้องมีสถานที่ มีออฟฟิศทํางานของเขา เราจะประพฤติปฏิบัติ เราพยายามจะหาสถานที่ของเรา สถานที่ของเราก็คือการทําสมาธิ สมาธิคือภวาสวะ คือภพ ตัวสมาธิ ตัวที่ว่าลิ้น ตัวที่ว่าเป็นตัวของเรา ตัวที่เป็นบัญชีโอนเข้าโอนออก ภวาสวะ ภพไง ภวาสวะ สถานที่ไง สมถกรรมฐานไง ฐานที่ตั้งแห่งการงานไง งานจะเกิด เกิดบนนั้นไง งานจะเกิด เกิดบนจิตไง เราถึงต้องทําความสงบของใจ ทําสมาธิ

ฉะนั้น การทําสมาธิ เขาบอกว่า “มันไม่ต้องทําหรอก เราเป็นชาวพุทธ เราปฏิบัติ เราก็จะมาปฏิบัตินี่ เราคนปฏิบัติ”

อันนั้นมันเป็นการพูดแบบเรื่องของวัฏฏะ เรื่องของสถานะการเป็นมนุษย์ แต่เวลาปฏิบัติๆ คนไม่เหมือนกัน คนที่จิตสงบแล้ว จิตที่มีภวาสวะ หาสถานที่ของตัวเองได้แล้ว เวลาทําขึ้นมา ถ้ามันเกิดปัญญา มันจะเกิดภาวนามยปัญญา แล้วคนที่เกิดภาวนามยปัญญา เขาจะไม่พูดพล่อยๆ เขาจะไม่พูดกับคนอื่น เขาจะนิ่งของเขา นิ่งของเขาเพราะอะไร นิ่งของเขาเพราะสิ่งนี้มันเกิดขึ้นได้ยาก สิ่งนี้เราทําได้ยาก ความรู้สึกมันไว แล้วถ้ามันเสื่อม มันเสื่อมได้ง่าย แล้วกว่าจะทะนุถนอมขึ้นมามันยาก แล้วถ้ามันได้จริงได้จังขึ้นมาแล้วเราจะทําหน้าที่การงานของเราไป ถ้าคนทําได้แล้ว สติ มหาสติ ปัญญา มหาปัญญา

ว่าปัญญาอ่อนๆ ปัญญาการฝึกฝน แล้วเกิดมหาปัญญา เกิดภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดขึ้น เราจะรักษาตัวได้ บอกว่า เราจะรักษาตัวเราได้ เราจะทําตัวเราเองดีขึ้น

ฉะนั้น เวลามันคิดเยอะ คิดโดยกิเลส ก็คิดทําให้เราฟุ้งซ่าน คิดให้เราออกนอกเรื่องนอกราวไป ถ้ามันคิดเยอะ เราก็มาคิดพุทโธ เราใช้สติบังคับ

เวลาปฏิบัติกันใหม่ๆ นะ คนที่ไม่เป็น เวลาหลวงตาท่านสอน ท่านสอนบอกว่า เวลาเรากําหนดพุทโธ เหมือนมีเรากับพุทโธเท่านั้น โลกนี้จะมีอะไรเรื่องของเขา เหมือนมีเรากับพุทโธ ไม่มีอะไรอยู่ในโลกนี้เลย

ถ้ามันคิดเยอะ เราคิดโดยตรง พุทโธๆ ของเรา เวลาทําสิ่งใดให้ทําจริงทําจังในหัวใจของเรา แล้วถ้ามันสงบระงับเข้ามา ฝึกหัดนั่งสมาธิ แล้วนั่งสมาธิแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา เราถึงจะเป็นชาวพุทธไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องอริยสัจ สอนเรื่องสัจจะความจริง แต่ต้องมีความสงบระงับ มีจิตเป็นสมาธิเข้าไปค้นคว้า มันถึงจะเป็นธรรมะตามข้อเท็จจริง เห็นไหม ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันจะเกิดมรรคเกิดผลตามความเป็นจริง

แต่โดยสามัญสํานึกของโลกเขาคิดโดยกิเลส เพราะตัวตนของเรานี่คือกิเลส แล้วคิดโดยตัวตนของเรา โดยจิตยังไม่สงบ มันมีสมุทัย สมุทัยคือตัณหาความทะยานอยาก มันซ้อนมาตลอด มันคิดพร้อมไปกับความคิดของเรา ฉะนั้น การคิดอย่างนี้มันถึงคิดแบบโลกๆ ไง

แต่พอเราทําความสงบของใจเข้ามา เขาต่อต้าน เขาคัดค้าน แต่มันเรื่องของคนปฏิบัติ เรามีครูบาอาจารย์ที่ประสบความสําเร็จ ทําแล้วประสบความสําเร็จไปแล้ว ท่านสอนไว้ เราเชื่อคนรู้จริง เราเชื่อครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติ แล้วครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติ เพียงแต่ว่าพอประพฤติปฏิบัติ ท่านจะรู้ถึงอํานาจวาสนาบารมีของคน จะให้ทุกคนมีความเห็นเหมือนกัน ทุกคนมีโอกาสเหมือนกัน เป็นไปไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมแล้วยังท้อแท้ ยังทอดธุระเลย เพราะมันจะสอนกันอย่างไร มันสอนไม่ได้เพราะความเห็นมันแตกต่าง แล้วจะบังคับให้มีความเห็นแบบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่มันแสนยาก

แต่พวกเรามีอํานาจวาสนา เราเป็นกรรมฐาน เราเชื่อครูบาอาจารย์ ท่านให้ทําความสงบ เราก็ทํา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช้อานาปานสติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าใช้อานาปานสติทําความสงบของใจเข้ามา จนเข้าไปถึงฐีติจิต มันถึงไปบุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ

เราก็พยายามทําความสงบของใจเราเข้ามา แล้วถ้ามันสงบแล้วเราจะยกขึ้นสู่วิปัสสนา เราจะยกขึ้นสู่ปัญญา แล้วเราจะทําคุณประโยชน์กับหัวใจของเรา มันถึงว่าทําสมาธิแล้วไม่เสียเปล่า ทําสมาธิเป็นบาทเป็นฐานเป็นพื้นฐาน แล้วเราจะต่อยอดด้วยปัญญา ต่อยอดด้วยการประพฤติปฏิบัติตามข้อเท็จจริงให้เป็นสมบัติของเรา เอวัง

ผู้ที่ปฏิบัติเวลามีสติ เพราะเราไปยอมรับ
ไปรองรับอารมณ์ อารมณ์มันถึงใหญ่โตขึ้นมา
เรามีสติปัญญาเท่าทันอารมณ์ อารมณ์ก็ไม่มีค่าในใจเราเลย
เราพิจารณาไปแล้วมันปล่อย
พอมันปล่อยขึ้นมามันก็ดีขึ้น
นานๆ ได้หนหนึ่ง ก็ยังมีสติมีปัญญาเป็นสมบัติของเราไง
นี่คือจิต จิตที่มีสติ มีการประพฤติปฏิบัติ
มันรู้จริงเห็นจริงของมัน
จะมากจะน้อยมันก็เป็นสมบัติของผู้ที่ปฏิบัตินั้น

๔

นี่คือจิต

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๔ มิถุนายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ปัญหาการภาวนา”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ศิษย์ปฏิบัติธรรมที่บ้าน ในแต่ละวันมีการสวดมนต์ทําวัตรเย็นพร้อมกับทีวีวัดป่าบ้านตาด และหลังจากนั้นก็ฟังเทศน์ขององค์หลวงตา พระอาจารย์มหาบัว ญาณสัมปันโน พร้อมกับนั่งสมาธิไปด้วย ศิษย์ได้เคยมากราบท่านอาจารย์สงบแล้ว ๒ ครั้ง และปฏิบัติธรรมที่วัดเขาแดงใหญ่ครั้งหนึ่งค่ะ กราบเรียนปัญหาการภาวนาดังนี้

๑. การภาวนาของศิษย์เริ่มแรกจะใช้การพิจารณาอารมณ์ที่เข้ามารบกวนในขณะนั้น เนื่องจากการใช้คําบริกรรมพุทโธกํากับใจไม่อยู่ อารมณ์จะเริ่มเข้ามากวนจนปั่นป่วน ไม่สามารถทําสมาธิได้ จึงต้องพิจารณาแก้ไขที่มารบกวนก่อน โดยพิจารณาอารมณ์ คือการเกิดของอารมณ์ ความไม่เที่ยงของอารมณ์ ความไม่ใช่ของของเราของอารมณ์ เมื่อจิตพอมีความสงบบ้างก็จะภาวนาพุทโธสลับกับการพิจารณาอารมณ์ที่เกิดขึ้นอยู่ตลอดเวลา เพื่อให้จิตหลุดพ้นจากการเข้าไปเกี่ยวข้องกับอารมณ์นั้นๆ

ต่อมาขณะสวดมนต์ ได้พิจารณาบทสวดมนต์ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสสอนไว้ว่า “วิญฺาณํ อนิจฺจํ วิญฺาณํ อนตฺตา” จึงเห็นว่า ความรู้ใดๆ ก็ตามที่เกิดมาจากรูป เวทนา สัญญา และสังขารที่ปรุงแต่งทั้งหมดนี้ไม่ใช่เรา ไม่ใช่ของเรา เพราะพระพุทธองค์ก็ได้ตรัสสอนไว้แล้วว่า ทั้งขันธ์ ๕ ไม่ใช่ตัวตน ดังนั้นความรู้ใดๆ เข้าข่ายมาจากขันธ์ ๕ ดังกล่าวจึงไม่ใช่ตัวตน การภาวนาจึงพยายามละความรู้เหล่านี้ออกไป เพราะยังไม่เห็นได้เลยว่าความรู้ใดไม่ได้มาจากขันธ์ ๕ โดยใช้การภาวนาว่า เราไม่รู้สิ่งนี้ เพราะสิ่งนี้ไม่ใช่ตัวตนของเรา เราจึงไม่ต้องไปรับรู้ ได้ปฏิบัติเช่นนี้ไปเรื่อยๆ ในทุกๆ ความคิด ความรู้ หรืออารมณ์ใดที่เกิดขึ้นมา

เมื่อได้กําหนดจิตว่าเราไม่รู้สิ่งนั้น บางครั้งกลับเห็นสิ่งนั้นชัดเจนขึ้น ได้พิจารณาว่า ทําไมอารมณ์เกิดขึ้นในตอนแรกที่ยังไม่ได้พิจารณาละออกไปได้นั้น เราจึงเห็นว่าเป็นสิ่งที่มีความสําคัญและยิ่งใหญ่ในหัวใจมาก

แต่เมื่อพิจารณาดับอารมณ์นั้นไป มันกลับหายไป ไม่มีคุณค่าใดๆ เหลืออยู่เลย และทั้งเหตุที่มาของอารมณ์นั้นก็ไม่ได้มีตัวตนมาแต่เดิม แต่ทําไมเมื่ออารมณ์เกิดขึ้นจึงมีความยิ่งใหญ่นัก

พิจารณาได้ว่า เป็นเพราะจิตไปรับรองเป็นฐานให้อารมณ์ อารมณ์จึงใช้ฐานนั้นตั้งตัวให้เป็นเปลวสูงใหญ่ได้ ในการทําสมาธิภาวนาจึงมีเครื่องมือที่ใช้เป็นคําบริกรรมเพิ่มขึ้นคือการพิจารณาว่าจิตไม่รับรองสิ่งใด

ปัจจุบันเครื่องมือที่ใช้ในการภาวนาทั้งสองคือเราไม่รู้สิ่งนี้และจิตไม่รับรองสิ่งนี้ ใช้ควบคู่เกื้อกูลกัน เมื่อมีสติดี รู้สึกว่าจะเป็นที่พึ่งได้ และได้ผลดีพอสมควร

และหากในตอนเริ่มแรกของการทําสมาธิภาวนา เกิดมีอารมณ์มากวนมากๆ การใช้เราไม่รู้สิ่งนี้ พิจารณาเอาไม่อยู่ ก็ใช้การพิจารณาให้จิตไปอยู่กับผู้ไม่รู้ไปเลย จะตัดสิ่งรบกวนได้ดี ช่วยให้จิตมีความสงบลงก่อนจะพิจารณาต่อไป

ในการภาวนา เมื่อจิตรู้สึกสัมผัสสิ่งใดก็จะใช้เราไม่รับรู้สิ่งนี้และจิตไม่รับรองสิ่งนี้ และละวางสิ่งที่รู้ รู้สึกสัมผัสในทุกๆ อาการ แล้วแต่สิ่งใดเข้ามาให้รู้สึกสัมผัสในขณะนั้น เช่น บางครั้งนึกรูปร่างกายก็จะพิจารณาว่าเราไม่รับรู้สิ่งนี้ จะเห็นร่างกายเป็นเปลือกแหว่งๆ บางครั้งแบนลง ก็ไม่ได้สนใจที่จะพิจารณาต่อ แต่จะพิจารณาในสิ่งที่เข้ามาสัมผัสอันต่อไปๆ รวมทั้งการพิจารณาสภาวะที่รู้สึกว่าจิตตั้งอยู่ในขณะนั้นก็จะพิจารณาว่าเราไม่รับรู้สิ่งนี้ เช่นเดียวกัน สภาวะก็จะเปลี่ยนไป

การภาวนาของศิษย์ยังมีลักษณะลุ่มๆ ดอนๆ อยู่ค่ะ บางครั้งดี บางครั้งไม่ได้เรื่องได้ราวอะไร คือนานๆ จึงจะทําได้ดีสักหนหนึ่งค่ะ ปัจจุบันนี้ปฏิบัติอยู่ จะเป็นไปดังที่ได้กราบเรียนมานี้ ไม่ทราบว่าควรพิจารณาต่อไปอย่างไรจึงจะถูกต้อง และควรแก้ไขสิ่งใดในข้อผิดพลาดเจ้าค่ะ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามยาว ยาวเพราะว่าเขาอธิบายถึงการภาวนาของเขา ถ้าอธิบายในการภาวนาของเขา ดูสิ การทําภาวนา เขาบอกว่า เขาเป็นลูกศิษย์หลวงตา ปฏิบัติอยู่ที่บ้าน ทําวัตรเช้า ทําวัตรเย็น พร้อมกับทีวีบ้านตาดหรือฟังเทศน์ของหลวงตา

ถ้าฟังเทศน์ของหลวงตา เราประพฤติปฏิบัติไป ฟังเทศน์ของหลวงตา เห็นไหม การฟังเทศน์นะ ในกรรมฐาน หลวงตาท่านบอกว่าการฟังเทศน์เป็นอันดับหนึ่ง เพราะการฟังเทศน์นะ สมัยที่หลวงตาท่านอยู่กับหลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่มั่นท่านจะเทศน์ เหมือนลูกน้อยไม่เคยเจอพ่อแม่ ลูกน้อยอยู่ด้วยลูกน้อยของตัวเอง เวลาพ่อแม่มาก็จะมีความอบอุ่น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาปฏิบัติก็ปฏิบัติด้วยตัวเอง เวลาถึงคราวท่านนัดขึ้นเทศน์ พระเณรมันเหมือนกับลูกน้อยได้รับความอบอุ่นจากพ่อแม่ เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ เวลาท่านเทศน์ เพราะว่าพระปฏิบัติสมัยนั้นมีแต่พระที่ว่าเป็นผู้ที่แสวงหา ผู้ที่มีความปฏิบัติเข้มข้น มันมีมรรคมีผลอยู่ในหัวใจบ้าง

เวลาท่านเทศน์ท่านก็เทศน์ตั้งแต่ทําสมาธิ ตั้งแต่โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล เทศน์ขึ้นไปเลย เพราะว่าหัวใจของผู้ที่ปฏิบัติมันมีหลากหลาย แล้วถ้าใครอยู่ขั้นภูมิใด ขั้นภูมิใดคือความรู้ของเขาไง

ถ้าความรู้ของเรา เราทําสมาธินะ เวลาเขาอธิบายถึงสมาธิ เราจะเข้าใจได้ ผู้ที่เดินโสดาปัตติมรรคนะ เวลาพูดถึงโสดาปัตติมรรค เราเข้าใจได้ แต่เรายังไม่รู้ถึงผลของโสดาปัตติผล ถ้าท่านพูดว่าโสดาปัตติมรรคพิจารณาอย่างไร แยกแยะอย่างไร แล้วเวลาเป็นผลมันจะเป็นผลอย่างไร ท่านพูดไป

คนที่ปฏิบัติไป ถ้าเราปฏิบัติเอง เราก็ล้มลุกคลุกคลาน เราต้องแยกต้องแยะให้กิเลสมันหลอกมันล่อ ให้มันชักให้มันนํา แต่เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ ท่านมีความชํานาญของท่าน ท่านเทศน์ถึงวิธีการที่มันหลอกมันล่อ วิธีการที่เราจะแก้ไข วิธีการที่เราจะเอาชนะมัน เห็นไหม ท่านเทศน์เพราะประสบการณ์ของท่าน

เวลาท่านเทศน์ เราฟัง เห็นไหม ชุบมือเปิบ

เรามีครูบาอาจารย์ เหมือนเราใช้ถนน ถนนสาธารณะ รัฐบาลเขาทําไว้ให้ เราใช้ไปๆ มันเปิดโลกไปหมดเลย ครูบาอาจารย์เวลาท่านประพฤติปฏิบัติ ท่านทําของท่านเสร็จแล้ว ถนนหนทางของท่านเรียบ ถนนหนทางของท่านสะดวก ท่านเคลื่อนไหวไป ท่านบอกทางเราไป ถ้าเราพิจารณาไป มันจะเป็นอย่างนั้น

นี่พูดถึงว่า เวลาฟังเทศน์มันมีความสําคัญนะ มีความสําคัญสําหรับผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เหมือนคนทํางาน คนทํางานถ้าทํางานไม่เป็นมันติดขัดไปหมด ถ้ามีคนทําเป็นทําให้ดู ทําให้ดูแล้วทําตาม

แต่เวลาเทศน์เหมือนกัน เทศน์มันก็เหมือนท่านบอกวิธีการ แล้วเราปฏิบัติตาม ถ้าปฏิบัติตามได้นะ นั่นคือแนวทาง ถ้าเราทําได้ เราทําได้ พอทําได้ ถ้ามันทําได้ แต่ยังไม่ประสบความสําเร็จ เราก็ทําซํ้าๆ อย่างนั้นตลอดไป

นี่การฟังเทศน์ การฟังเทศน์สําคัญ สําคัญมาก ทีนี้พอสําคัญมาก เวลาปฏิบัติไป ถ้าคนฟังปฏิบัติแล้วเราปฏิบัติยังไม่ได้ ฟังแล้วฟังเล่า อันนี้ก็ฟังแล้ว อันนั้นก็ฟังแล้ว อันนี้ก็เข้าใจแล้ว...นี่เวลากิเลสมันแบบว่าคุ้นชิน

พระกรรมฐานเราเวลาไปอยู่ที่ไหน ท่านไม่อยู่เกินกว่านั้น ๕ วัน ๗ วัน ไปแล้ว ขยับไปเรื่อย พอขยับไป เราก็เปลี่ยนที่ไปเรื่อย มันไปดูสถานที่ไง ไม่ให้คุ้นชินกับสิ่งใด ยิ่งสมัยพุทธกาล พระจําพรรษาแล้วออกพรรษา ต้องธุดงค์ไป ไม่ให้อยู่กับที่ ถ้าอยู่กับที่นะ มันจะหวงเลยนะ เวลาเข้ามาที่ของฉันๆ ไม่ให้ใครเข้ามา

แต่ถ้าคนที่มีคุณธรรมนะ สมณะต้องดูแลสมณะ สมณะต้องพึ่งพาอาศัยกัน สมณะต้องดูแลรักษากัน ทําไมจะให้อาศัยไม่ได้ ให้อาศัยได้ แต่ผู้ที่อาศัยเป็นสมณะหรือเปล่า

ถ้าเป็นสมณะนะ เป็นสมณะจากหัวใจ มันรู้เลยล่ะ มันเข้าใจ เพราะสมณะอย่างคนที่มีคุณงามความดีมันมีความกตัญญูกตเวที มันคิดถึงคุณของเขา เขาให้ที่พัก เขาให้ที่พักที่พึ่งพาอาศัย เขามีคุณๆ ถ้าเขามีคุณ มันซาบซึ้ง มันซาบซึ้ง แล้วถ้าเขามีคุณธรรมด้วยนะ ศึกษาแล้วประพฤติปฏิบัติไป ถ้าเขาเป็นสมณะ มันก็พึ่งพากันได้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เป็นลูกศิษย์หลวงตา ทําวัตรเช้า ทําวัตรเย็น ปฏิบัติอยู่ที่บ้านแล้วฟังเทศน์หลวงตาไปด้วย

ฟังเทศน์หลวงตาไปด้วย เราประพฤติปฏิบัติของเรา อย่าบอกว่านู่นก็รู้แล้ว นี่ก็รู้แล้ว รู้แล้วยังอย่างว่า ยังภาวนาลุ่มๆ ดอนๆ อย่างนี้ ถ้ารู้จริงมันต้องเป็นความจริงนะ

นี่เขาบอกว่าเขาพิจารณากําหนดพุทโธ แล้วมันมีอารมณ์มารบกวน

เราจะบอกว่า เวลาปฏิบัตินะ เวลาศึกษามาเป็นวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์หมายถึงว่าทฤษฎี ทฤษฎีมันตายตัวอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่เวลาปฏิบัติ ความรู้สึกมันเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา อารมณ์ของเราเดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย เดี๋ยวอารมณ์ดี เดี๋ยวอารมณ์ร้าย เดี๋ยวปฏิบัติได้ เดี๋ยวปฏิบัติไม่ได้ แล้วพอมีปัญญาขึ้นมามันก็ดี พอมีปัญญานะ เวลาปัญญาใหม่ๆ มันสดชื่นนะ ปัญญาใหม่ๆ มันชัดเจนมาก แล้วพอนานไป คุ้นชินนะ เดี๋ยวปัญญาที่เราเคยเกิดขึ้นมามันก็จะเบาบางลง เราจะบอกว่า นี่คือจิต จิตเป็นอย่างนี้ ความรู้สึกของคนเป็นแบบนี้ มันดูแลยาก

เวลาผู้ที่ปฏิบัติใหม่ไปหาหลวงตานะ ท่านบอกว่า จิตนี้มันเหมือนลิง วันนี้หมดกล้วยไปกี่หวี คําว่า “หมดกล้วยไปกี่หวี” เราจะเล่นกับลิง เราต้องมีกล้วยให้มันทีละลูกๆ เด็ดให้มันเรื่อย ล่อให้มันอยู่กับเราไง

ฉะนั้น จิตของเรา เราพุทโธๆๆ หลวงตาท่านถามเลย วันนี้หมดกล้วยไปกี่หวี แล้วหมดกล้วยไปแล้ว ลิงตัวนั้นมันสงบไหม ลิงตัวนั้นมันหลอกกินกล้วยหมดไปเลย ๔-๕ หวี แล้วมันยังจะกินต่อไป แล้วไม่สงบด้วย เห็นไหม นี่คือจิต

เวลาปฏิบัติไป จิตเราแท้ๆ ของของเราแท้ๆ แล้วเราก็ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา เราเชื่อมั่นอยู่แล้ว มนุษย์ ในบรรดาสัตว์ ๒ เท้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด

ในบรรดาสัตว์ ๒ เท้า แล้วเราก็เป็นสัตว์ ๒ เท้า เราเกิดมามีทรัพย์ มีอริยทรัพย์ เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาเป็นมนุษย์แล้วมีศรัทธามีความเชื่อด้วย มีศรัทธาความเชื่อ แล้วปฏิบัติที่บ้านด้วย เราปฏิบัติที่บ้าน แสดงว่าที่เรา บ้านสะดวกพอสมควร ถ้าเราสะดวกพอสมควร เราปฏิบัติของเรา เรามีโอกาสมาก เพราะคนเขาหาโอกาสอย่างนี้หาโอกาสได้ยาก ถ้าเรามีโอกาสแล้ว เราพยายามทําของเรา

ถ้าทําของเรา ถ้ามันพุทโธไม่ได้ บอกว่ามันมีอารมณ์มารบกวน ถ้ามีอารมณ์รบกวน เขาก็ใช้สติปัญญาไล่ตามไป

ถ้าใช้สติปัญญาไล่ตามไป ต้องไปค้นคว้าว่า ความคิดมันมาจากไหน มันมาอย่างใด แล้วอารมณ์มันเกิดขึ้น แล้วเวลาคนเรานะ เวลาปฏิบัติไปๆ มันจะมีประสบการณ์มากขึ้น

เวลาปฏิบัติไป เวลาสวดมนต์ “วิญฺาณํ อนิจฺจํ วิญฺาณํ อนตฺตา” แล้วทุกอย่างมันเป็นขันธ์ ๕ ไม่ใช่เรา ไม่ใช่ของเรา แล้วความคิดเป็นเราหรือเปล่า เวลาเราพูด เวลาเราสวดมนต์ นี่เป็นคําเทศน์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะในอาทิตตปริยายสูตร อนัตตลักขณสูตร มันเป็นคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ มันเป็นอนิจจัง มันเป็นอนัตตา แต่เราเป็นหรือเปล่าล่ะ

พอสะดุดใจ เห็นไหม อ๋อ! อ๋อ! เลย จิตมันเป็นแบบนี้ เวลามันฉลาด มันฉลาดได้ เวลาฝึก หลวงปู่มั่นท่านบอกว่าจิตนี้มหัศจรรย์นัก มันเป็นได้หลายหลากนัก จะดีขนาดไหนมันก็ดีได้ จะร้ายขนาดไหนมันก็ร้ายได้ เวลามันร้ายขนาดไหน มันทําลายเขาไปทั่ว แม้แต่ทําลายชีวิตตัวเองมันยังทําลายเลย จิตนี้มันร้ายนัก

เวลาเราสวดมนต์ สวดมนต์นี้เป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาเราฉุกคิด เอ๊ะ! ถ้าเอ๊ะ! ปั๊บ อ๋อ! เพราะเราไปรับรองมันเองไง เราไปรับรู้สิ่งนี้เอง เราไปรับรองมันเอง ไปรับรู้สิ่งนี้เอง นี่ปัญญามันเกิด

เราจะบอกว่า เวลาปัญญามันเกิด เห็นไหม จิตเวลามันดี มันดี เวลาสติปัญญามันดีมันจะพัฒนามันได้ มันทําให้ตัวเองดีขึ้นมาได้ เวลามันร้าย มันก็ทําร้ายเราได้ แต่เวลามันครึ่งๆ กลางๆ จะดีก็ไม่ใช่ จะร้ายก็ไม่เชิง อ้าว! ถ้ามันจะร้าย เราก็เป็นคนดี อ้าว! จะดี ดี ปฏิบัติไม่ได้ ปฏิบัติทําไมมันไปไม่ได้

ถ้ามันปฏิบัติไม่ได้ เราก็ต้องมีสติมีปัญญาของเรา เรามีสติปัญญาของเรา ถ้าเราดึงกลับมาที่ตัวเราไง เวลาเราทุกข์เรายากนะ เราดูครูบาอาจารย์สิ หลวงตาท่านพูดประจํา “ธรรมะอยู่ฟากตาย” คนเรามันต้องต่อสู้ มันต้องเต็มที่

คําว่า “ฟากตาย” เราไม่ต้องเอาชีวิตเราไปสมบุกสมบันขนาดนั้นหรอก คําว่า “ฟากตาย” นั่งอยู่เฉยๆ นี่แหละ เวลาความคิดมันเกิดขึ้น ความคิดมันเกิดขึ้น ความคิดมันน้อยเนื้อตํ่าใจ มันเกิดขึ้น แล้วเราต่อสู้กับมัน นี่ฟากตาย ฟากตายเพราะถึงเวลาแล้ว ความคิดมันบอกมันจะตาย พอจะตาย เราก็เลิก พอบอกเราจะพิการ เราจะเจ็บไข้ได้ป่วย เราก็เลิก

นี่เราอยู่ฟากตาย ถ้ามันบอกมันเอาตายมาต่อรอง ก็ต้องพิจารณากันว่าอะไรมันตาย เห็นไหม ธรรมะมันอยู่ฟากตาย ถ้ามันอยู่ฟากตาย มันทําจริงทําจังของมัน มันก็เป็นประโยชน์ของมันขึ้นมา ถ้ามันเป็นจริงเป็นจัง ถ้าปัญญามันเกิดขึ้นมันเกิดขึ้นอย่างนี้

ฉะนั้น เขาบอกว่า เวลาเขาพิจารณาไปแล้วมันเกิดความรู้สึกอย่างนี้ไง ความรู้สึก “เมื่อกําหนดจิตไม่รับรู้สิ่งใด บางครั้งก็เห็นสิ่งนั้นชัดขึ้น ได้พิจารณาว่าทําไมอารมณ์ที่เกิดขึ้นตอนแรกที่มันยังไม่ได้พิจารณาละออกไป เราจึงเห็นว่าเป็นสิ่งที่มีความสําคัญและยิ่งใหญ่ในหัวใจมาก แต่เมื่อพิจารณาดับอารมณ์นั้นไป มันกลับหายไป ไม่มีคุณค่าใดๆ เหลืออยู่เลย”...นี่เวลากิเลสมันหลอก มันหลอกอย่างนี้ เห็นไหม

ถ้าไม่มีสติปัญญาเท่ามัน เห็นไหม มันยิ่งใหญ่มาก มันยิ่งใหญ่ในหัวใจเรามาก มันทําลายเราหมด นั่นน่ะกิเลสมันได้แสดงตัวของมันเต็มที่ นี่กิเลสทั้งนั้นน่ะ กิเลสมันหลอก เวลากิเลสมันหลอก เราไม่รู้ว่ากิเลสมันหลอกเพราะอะไร

เพราะกิเลสเป็นเราไง เราคิด เราใคร่ครวญ เราปฏิบัติอันนี้เป็นธรรม แล้วถ้าเรามีความรู้สึกนึกคิดอย่างนี้ เราสนทนาธรรมกับผู้ปฏิบัติด้วยกัน มันก็มีทิฏฐิ ทิฏฐิของคนมันก็อ้างเหตุผลจะหักหาญกัน

แต่ถ้ามันได้สติ “พอมันดับอารมณ์นี้ได้ มันกลับหายไป ไม่มีคุณค่าใดๆ เหลืออยู่เลย”

ถ้าไม่มีสิ่งใดเหลืออยู่เลย มันก็เหลือสติ เหลือสมาธิ ถ้ามันเหลือสิ่งนี้ไว้ ถ้ากิเลสมันดับลง ขันธ์ ๕ ไม่ใช่กิเลส ตัณหาความทะยานอยากในขันธ์นั้นต่างหากถึงเป็นกิเลส

ขันธ์ ๕ ไม่ใช่กิเลส ทั้งๆ ที่มันไม่ใช่กิเลส มันก็เป็นอนิจจัง รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มันเป็นอนิจจัง มันเป็นอนัตตา ตัวมันเองก็เป็นอย่างนั้นอยู่แล้ว มันเหมือนไฟฟ้า ไฟฟ้า ดูสิ ไฟฟ้ามันให้โทษกับใคร ไฟฟ้า เราต้องผลิตขึ้นมา เราต้องมีสายส่ง สายส่งคือขันธ์ ๕ ไฟฟ้ามันก็คือจิตวิญญาณ นี่มันเกิดดับ

เวลาเราสร้างขึ้น ดูสิ เรามีการผลิตไฟฟ้า มันก็เกิดขึ้น ถ้าไฟฟ้าไม่ได้เก็บไว้ มันก็หายไป แต่ถ้าเรามีสายส่งมีอะไร เราก็ส่งได้

ขันธ์ ๕ ไม่ใช่กิเลส สรรพสิ่งนี้ไม่ใช่กิเลส ตัณหาความทะยานอยากของคนต่างหากเป็นกิเลส ตัณหาความทะยานอยากของคนต่างหากที่เข้าไปยึดมั่น ไปยึดมัน ไปยึดว่าเป็นเรามันก็ยิ่งใหญ่ ยิ่งใหญ่ มีความสําคัญ

แต่ถ้ามีสติปัญญา พอมันวาง พอมันวาง กิเลสหลอก กิเลสหลอก พอกิเลสหลอกแล้วมันก็จบ ถ้าจบไปแล้วมันก็เป็นประโยชน์ใช่ไหม เป็นประโยชน์ว่า ถ้าเขาคิดอย่างนี้แล้วเขาได้ประโยชน์ของเขา “แล้วพิจารณาแล้ว พอจิตมันไปรับรองเป็นฐานของอารมณ์ มันถึงตั้งตัวจนเปลวไฟสูงขึ้นมาได้ในใจของเรา”

ฉะนั้น ถ้าจิตเราไม่ไปรับรอง มันก็จบ ถ้าอันนี้มาใช้ประโยชน์ มันก็ใช้ประโยชน์ได้ คําว่า “ใช้ประโยชน์ได้” แต่ถ้าต่อไปเรามีสติปัญญา มันต้องใช้มากไปกว่านี้ เพราะว่าอย่างนี้มันเหมือนนักหลบ คือเราหลบ มันไม่มีปัญญาต่อเนื่อง ปัญญาต่อเนื่อง คือว่าอย่างนี้มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ คือปัญญาของเรา เราใคร่ครวญอยู่นี่มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ คือปัญญาสามัญสํานึก เรามีปัญญาอยู่ แต่พอจิตสงบเข้ามา พอเราไม่รับรอง มันไม่มีฐาน มันตั้งอยู่ไม่ได้ ถ้าไม่มีสติก็เป็นมิจฉา เพราะมันหายไป ถ้ามีสติ มันก็อยู่ได้ อยู่ได้เพราะอยู่ในความสงบไง

พออยู่ในความสงบ เขาบอกว่า เวลาเขาบอกอุเบกขาเป็นคุณธรรมสูงส่ง

อุเบกขา ก็มันปล่อยวางมา แต่อุเบกขาก็เหมือนเรา เราอาบนํ้า เราทําความสะอาดร่างกายนี้มา อุเบกขา แล้วอย่างไรต่อไป ทําอย่างไรต่อไป อุเบกขาก็อุเบกขา อุเบกขาแล้วมันก็ต้องเสวย มันก็ต้องไปของมัน

นี่พูดถึงเขาบอกว่า “ถ้าเราไม่ไปรับรองสิ่งนั้น เขาใช้ประโยชน์อยู่อันหนึ่ง อีกอันหนึ่ง ปัจจุบันนี้เครื่องมือใช้ภาวนามีอยู่ ๒ อย่างคือเราไม่รับรู้ คือไม่รับรองสิ่งนั้น กับพิจารณาไปแล้ว ถ้ามันกวนมากๆ ก็เลยบอกว่าปัดไปให้ที่ผู้ไม่รู้”

อันนี้ใช้ไม่ได้ ผู้ไม่รู้ ผู้ไม่รู้คืออวิชชาไง เราจะปัดไปให้ผู้ไม่รู้ เราไม่รับรอง ตัวตนเราก็ยังมีอยู่ เราปัดไปที่ไม่รู้ คือปฏิเสธ มันก็ยังมีอยู่

เพราะเวลาเราภาวนาจริงๆ ขึ้นไปแล้วมันจะต้องกาย เวทนา จิต ธรรม พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ มันทิ้งกายอย่างหยาบ กายอย่างกลาง กายอย่างละเอียดเข้าไป ไปถึงจิตเดิมแท้นี้ผ่องใส แล้วมันไปทําลายผู้รู้ จิตผ่องใสนั่นแหละคือตัวผู้รู้

นี้ถ้าเราบอกว่าไม่รับรู้

ไม่รับรู้คือภวังค์นะ ไม่รับรู้คือการปฏิเสธนะ ถ้าการปฏิเสธนะ

เราจะบอกว่า นี่แหละจิต เวลามันล้มลุกคลุกคลาน มันทําสิ่งใดไม่ได้เลย พอเราภาวนา พอทําความสงบได้ด้วยอุบายของเรา คือไม่รับรองสิ่งใด ไม่รับรองสิ่งใดก็คือไม่ให้มันยิ่งใหญ่ในหัวใจของเรา ถ้ามีสติอยู่ มันเข้ามาเป็นสัมมาสมาธิได้

เป็นสัมมาสมาธิแล้ว เวลาเราออกไปต้องออกไปเสวยไง จิตเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นตามความเป็นจริง ถ้าจิตสงบแล้ว จิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม มันถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔

แต่ถ้าจิตไม่สงบ มันเป็นสัญญา มันเป็นความนึก ความคิดทั้งนั้นน่ะ แล้วเป็นสัญญา เวลาเราปฏิบัติ ถ้าเราปฏิบัติใหม่ๆ เราล้มลุกคลุกคลาน เราไม่มีสิ่งใดเลย เราก็พยายามจะหาความสุขความสงบของเราบ้าง

เราถึงว่าไม่รับรู้สิ่งใด ไม่ยอมเป็นฐานให้อารมณ์มันตั้งอยู่บนจิตเราได้ แต่เวลาภาวนาไปแล้ว ภาวนาไปแล้ว เวลาไม่ได้จริงๆ เขาโยนให้ผู้ไม่รู้ไปเลย คือปฏิเสธไปเลย อันนี้มันจะตกไปในอวิชชา เราต้องมีวิชชาเพื่อจะชําระล้างอวิชชา

ฉะนั้น ถ้าเราผลักไป ไปสู่ความไม่รู้ ไปสู่ผู้ไม่รู้ไปเลย จะได้ไม่มีสิ่งใดรบกวน

ถ้าพูดถึงกรณีอย่างนี้มันก็เหมือนกับพุทโธนี่แหละ เวลาเราพุทโธ ถ้าจิตสงบแล้วเราเห็นเวทนา เราก็จับเวทนา เราพิจารณาเวทนาได้ ถ้าเราจิตไม่สงบ เวทนามันเข้มแข็งนะ เราก็กลับมาพุทโธๆ กลับมาพุทโธ กลับมาพุทธานุสติ

แต่นี่พอจิตเขาสู้ไม่ได้เขาบอกว่าให้จิตไปอยู่กับผู้ไม่รู้เลย คือปฏิเสธไปเลย

อันนี้เวลาจิตมันพัฒนา เราจะบอกว่า จิตเวลามันดีขึ้น มันดีขึ้นมาก เวลากิเลสมันมีกําลังขึ้นมา เราสู้มันไม่ได้ เราไม่มีอุบาย ไม่มีวิธีการสู้มัน เราก็เลยกําปั้นทุบดินเลย ผลักไปสู่ที่ผู้ไม่รู้เลย

ฉะนั้น อันนี้เป็นอุบายนะ แต่ที่เราพูดนี้เราพูดบอกว่า อันนี้ถ้ามันไปอยู่ที่ตรงผู้ไม่รู้ มันเป็นอวิชชา แต่เป็นอวิชชา เป็นอวิชชา มันวางได้ เพราะว่าขณะนั้นมันเป็นอุบาย

แต่ถ้าเป็นผู้ไม่รู้ เราคิดว่ามันเป็นผู้ไม่รู้ แต่เป็นผู้รู้ที่พิจารณามันมา แต่เข้าถึงผู้ไม่รู้เลยนั่นเป็นอวิชชา ถ้าพูดอย่างนั้นไปมันจะติดขัด

ฉะนั้น พอบอกว่า จิตมันสงบแล้ว พอจิตมันเป็นไปได้ เขาบอกว่า เวลาเขาพิจารณาไป เราไม่รู้สิ่งนี้ มันก็เห็นกายเป็นเปลือก เห็นเปลือกแหว่งๆ บางครั้งก็แบนลง

อันนี้มันเป็นบางครั้งไง ถ้าจิตสงบแล้ว ถ้ามันเห็นเป็นกายนะ เราก็พิจารณาได้ ถ้าเห็นเป็นอย่างอื่น เราไม่เอา เห็นเป็นอย่างอื่น เห็นเป็นนิมิต เห็นเป็นต่างๆ เราไม่ต้องการ

ถ้าเราใช้ปัญญาว่าไม่รับรู้สิ่งใด ไม่รับรู้สิ่งใดเลย ไม่ให้เป็นฐานที่ตั้งเลย มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าเป็นสมาธิแล้ว จิตสงบแล้ว พอจิตสงบ เดี๋ยวมันก็คิดอีก มันอยู่ด้วยตัวเองไม่ได้ เราต้องมีปัญญาของเราบ่อยครั้งเข้า ฝึกหัดบ่อยครั้งเข้า รู้เท่ารู้ทันก็เป็นแบบนี้ รู้แจ้งแทงตลอด มันจะรู้เท่าทันความคิดเลย เวลาความคิดจะเกิด มันชี้ปั๊บ ความคิดเกิดไม่ได้เลย ถ้าถึงตอนนั้นแล้วมันจะมีความชํานาญมากขึ้นๆ แล้วทํามากขึ้น มันจะเจริญขึ้น มันจะเป็นประโยชน์ขึ้น

เพราะจิตเป็นนามธรรม ถ้าจิตเป็นนามธรรม เราจะรักษาจิตอย่างไร จิตนี้รักษายากมาก แต่ขณะที่เราค้นคว้าหามัน เราก็หามันด้วยความล้มลุกคลุกคลาน

เวลาปฏิบัติมา ปฏิบัติมา ถ้ามันไม่รู้ก็ไม่รู้อะไรเลย แต่พอมันรู้ขึ้นมา มันก็ยังมีสิ่งที่เราต้องรู้มากขึ้นๆ ต่อไปเรื่อยๆ ต่อไปเรื่อยๆ เราต้องปฏิบัติให้เจริญมากขึ้น ทีนี้เจริญมากขึ้น มันก็ต้องรักษาไว้ เพราะมันเจริญแล้ว เดี๋ยวมันก็เสื่อม เสื่อมแล้วมันก็เจริญ มันก็จะล้มลุกคลุกคลานอยู่อย่างนี้ ถ้าทําได้จริงๆ มันก็เป็นประโยชน์นะ

ฉะนั้นบอกว่า เวลาพิจารณากายมันเป็นแบบนั้น เวลามันไม่พิจารณา เพราะมันจะมีสัมผัสต่อเนื่องๆ ไป

มันมีสัมผัสต่อเนื่องมา เห็นไหม ถ้ามันมีสัมผัสต่อเนื่อง มันยังเป็นอนิจจังอยู่ กลับมาที่พุทโธเลย กลับมาที่พุทโธให้จิตมันตั้งมั่นให้ได้ก่อน ถ้าจิตตั้งมั่นได้ก่อน แล้วค่อยออกไปรู้สัมผัสนั้น แต่ถ้ามันสัมผัสนั้นมันไม่ได้ เราก็กลับมาพุทโธ

อย่างที่เขาพูดบอกว่า เขาใช้ปัญญาอย่างนี้มันเป็นปัญญาอบรมสมาธิ “การภาวนาของศิษย์มันยังลุ่มๆ ดอนๆ อยู่ค่ะ บางครั้งดี บางครั้งก็ไม่ได้เรื่อง นานๆ ถึงจะได้ดีสักหนหนึ่งค่ะ ปัจจุบันนี้ปฏิบัติอยู่ แต่ก็เป็นดังที่กราบเรียนมาแล้ว ไม่ทราบว่าควรพิจารณาอย่างไร แก้ไขอย่างไรจะดีขึ้น”

นี่นานๆ ถึงจะได้ดีสักหนหนึ่ง คําว่า “นานๆ จะได้ดีสักหนหนึ่ง” นี่มันเจริญขึ้น จากหนหนึ่ง ชํานาญในวสี ชํานาญในการเข้าและการออก แต่นานๆ มันจะมีผลดีสักหนหนึ่ง หนหนึ่งนั้นคือได้สัมผัส มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก นั่นแหละสูงสุด

แล้วมันออกมาแล้วมันก็เป็นปุถุชน มันออกมาแล้วมันก็เป็นอารมณ์ปกติ เราก็พิจารณาต่อเนื่อง พิจารณาไป มันจะเข้าไปอีก แล้วพอมันเจริญขึ้นไปอีก เราทําให้มั่นคงขึ้นๆ แต่ในการปฏิบัติทางโลก ถ้าเรามีการปฏิบัติแบบนี้มันก็เป็นการปฏิบัติเพื่อบรรเทาทุกข์ เราปฏิบัติเพื่อบรรเทาทุกข์เพราะเรามีหน้าที่การงาน มีความรับผิดชอบ แต่ถ้าการปฏิบัติของนักปฏิบัติเขา ๒๔ ชั่วโมง เขาพยายามของเขา

ไอ้นี่เวลาพยายามของเขามันก็ดี ดีขณะที่ปฏิบัติ เวลาเราออกมาทํางาน ทุกคนละล้าละลัง เหมือนกับครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านอดอาหาร เวลาอดอาหารมันภาวนาดีมาก แต่ร่างกายของคนขาดอาหารไม่ได้ มันก็ต้องตาย

เวลาท่านออกมาฉันอาหาร เวลาอดอาหาร มันอ่อนเพลียไปหมด เวลาฉันแล้วกําลังมันกลับมาฟื้นฟูเร็วมาก แต่ใจสิ แต่ใจเวลามันปฏิบัติแล้วไม่ได้ผล โอ๋ย! มันทุกข์ยากมาก แล้วกว่าจะปฏิบัติได้ ปฏิบัติได้ก็ด้วยความล้มลุกคลุกคลาน ด้วยความอดนอนผ่อนอาหาร เวลาอดนอนผ่อนอาหารขึ้นมาก็ปฏิบัติดีขึ้นมาบ้าง แล้วจําเป็นต้องไปฉันอาหาร มันละล้าละลังๆ นะ คนที่มีสติปัญญานะ

แต่ถ้าคนบวชมาสักแต่ว่า มันก็กินอิ่มนอนอุ่นอยู่อย่างนั้น มีความสุขอยู่อย่างนั้นน่ะ มีความสุขอยู่กับการอยู่การกิน มันไม่ได้มีความสุขอยู่กับการประพฤติปฏิบัติ ถ้ามีความสุขอยู่กับการอยู่การกิน มันก็เท่านั้นน่ะ มันก็มนุษย์ ก็คนคนหนึ่ง

แต่ถ้าเวลาครูบาอาจารย์ เวลาท่านปฏิบัติ เวลาท่านบวชมาแล้วเป็นศิษย์นะ พระนี่ภิกขาจาร บิณฑบาตเลี้ยงชีพโดยชอบ ทุกอย่างชอบธรรมหมดแหละ แต่กินอิ่มนอนอุ่นมันก็เป็นอยู่อย่างนั้นน่ะ เราก็ต้องฝืน อดนอนผ่อนอาหารขึ้นมาเพื่อจะทําจริงทําจังของเรา ถ้ามันทําจริงทําจังขึ้นมาบ้าง มันจะเป็นประโยชน์กับเราบ้าง

แต่คนเรา มนุษย์มันต้องมีปัจจัย ๔ มันอดมันก็ตาย ภาวนาดี ใช่ ภาวนาดี แต่มันยังไม่พ้นทุกข์ ภาวนาดี แต่มันไม่พ้นทุกข์ มันต้องรักษาชีวิตนี้ไว้เพื่อภาวนาต่อ ก็กลับมากิน ไอ้กินนั่นน่ะมันก็มาทอนการภาวนานั้นน่ะ ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติท่านถึงละล้าละลังๆ ถ้าคนใฝ่ดีนะ นี่เวลาพูดถึงคนใฝ่ดี นักปฏิบัติที่เป็นจริงเขาจะพูดกันอย่างนี้ แล้วคนที่ปฏิบัติจริงเขาเข้าใจได้

ไอ้คนที่ไม่ปฏิบัติจริงน่ะสิ “เฮ้ย! มันจะจริงหรือ กินอิ่มนอนอุ่นมันสุขกว่าน่า อดนอนผ่อนอาหารมันจะสุขได้อย่างไร”

สุขกาย สุขใจ สุขใจ ถ้ามันสุข มันจะรู้ คนปฏิบัติจริงๆ แล้วถึงจะรู้ ฉะนั้น ถ้าคนปฏิบัติจริงถึงจะรู้ เขาถึงอดนอนจริงๆ อดนอนก็อดจริงๆ ผ่อนอาหารก็ผ่อนอาหารจริงๆ อดอาหารก็อดอาหารจริงๆ แล้วเวลามาฉันก็รู้ด้วยเวลาฉันแล้วจิตใจมันเป็นอย่างใด จิตใจมันเพิ่มขึ้นหรือมันลดลง

การอดอาหาร หิวไหม หิว หิวแน่นอน หิวมาก เพราะธรรมชาติของร่างกายมันขาดอาหารไม่ได้ ก็นี่ไง เพราะมันอดอาหารมันต้องตายไง แล้วคนปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่อคุณธรรม ปฏิบัติเพื่ออัตตสมบัติ แล้วไม่รู้หรือว่าอดอาหารนี้มันจะตาย แล้วไม่กิน มันจะตาย คิดดูสิ กิเลสเต็มหัวเลย ยังภาวนาไม่อะไร อดให้มันตายไป แล้วเราจะฆ่ากิเลส คนมันต้องมีปัญญาไง

ฉะนั้น เวลาจะมาฉันอาหารเขาถึงจัดระเบียบ ควรฉันมากฉันน้อย อ้าว! ๗ วัน ให้ ๒ คํา ๕ วัน ให้คําหนึ่ง อ้าว! ไม่ฉันก่อน นี่ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติท่านทําอย่างนี้นะ

พูดไปก็บอกว่ามันจะจริงหรือ คนไม่เคยทํามันไม่เชื่อ ไม่เชื่อเพราะอะไร เพราะเขาไม่ได้ทําเอง แล้วเขาไม่มีเหตุไง เหมือนคนไม่ป่วย หมอไม่ได้สั่งอะไร มันก็อยู่โดยปกติ เวลาคนป่วยไปหาหมอนะ ต้องทําตามหมอสั่ง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน จิตใจที่มันปฏิบัติขึ้นมา มันดีขึ้นมาเพราะอะไรล่ะ เราก็เห็นๆ เอง เพราะเราอดอาหาร ร่างกายมันเบา เดินจงกรมนี่เบามาก แล้วไม่ต้องมีภาระออกไปบิณฑบาต เพราะเราอดอาหารก็ไม่ต้องไปบิณฑบาต แล้วเราก็ไม่ต้องมาจัดอาหาร ไม่ต้องมาฉันอาหาร ไม่ต้องมาเก็บล้าง มันมีสิทธิพิเศษไปหมดเลย แล้วเราภาวนาดีขึ้นมาด้วย

แต่ร่างกายนี้มันต้องการอาหารมันถึงต้องออกไปบิณฑบาต แล้วก็ต้องมาฉัน ฉันเสร็จแล้วมันก็เป็นเรือเกลือ แล้วก็มาปฏิบัติใหม่ นี่พูดถึงว่าร่างกายมันเป็นแบบนี้ แต่นี่คือจิต จิตที่มันดีขึ้น จิตที่มันพัฒนาขึ้น กับจิตที่ล้มลุกคลุกคลาน ถ้าจิตที่ล้มลุกคลุกคลาน เราจะบอกว่า ตามข้อเท็จจริงการปฏิบัติมันต้องมีอย่างนี้

แต่ถ้าพูดถึงเวลาเราศึกษาทางปริยัติ แล้วเราศึกษาทางปัญญาชนที่เขาคุยธรรมะกัน อันนั้นเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราพูดถึงสติ พูดถึงสมาธิ พูดถึงปัญญา เราพูดกันปากเปียกปากแฉะว่าอย่างนี้คือปัญญาๆ แต่เขาไม่มีสติยับยั้งความคิดของเขาได้

แต่ผู้ที่ปฏิบัติเวลามีสติ เพราะเราไปยอมรับ ไปรองรับอารมณ์ อารมณ์มันถึงใหญ่โตขึ้นมา เรามีสติปัญญาเท่าทันอารมณ์ อารมณ์ก็ไม่มีค่าในใจเราเลย เราพิจารณาไปแล้วมันปล่อย พอมันปล่อยขึ้นมามันก็ดีขึ้น นานๆ ได้หนหนึ่ง ก็ยังมีสติมีปัญญาเป็นสมบัติของเราไง นี่คือจิต จิตที่มีสติ มีการประพฤติปฏิบัติ มันรู้จริงเห็นจริงของมัน จะมากจะน้อยมันก็เป็นสมบัติของผู้ที่ปฏิบัตินั้น

แล้วเวลามันดีขึ้นมาแล้ว เดี๋ยวมันก็เสื่อม เสื่อมเพราะอะไร เพราะอวิชชา อวิชชามันนอนเนื่องมากับจิต มันอยู่กับจิต มันควบคุมจิต แต่ขณะที่ว่า เราอดนอนผ่อนอาหาร เราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันถึงเกิดสติยั้งคิดอย่างที่ว่า

เพราะเราไปยอมรับมันเอง ถ้ายอมรับมันเอง แล้วเวลาเราพิจารณาต่อเนื่องไปๆ เราก็ผลักไปเลย ให้ไปสู่ผู้ไม่รู้ ผู้ไม่รู้ให้รับไป รับไป แล้วสติปัญญาของเราล่ะ สติปัญญาของเราล่ะ

สิ่งที่มันเกิดขึ้นมันก็เกิดจากสติปัญญาของเรา มันก็ต้องมีสติปัญญาดูแลหัวใจให้สูงขึ้นไปกว่านี้ ถ้ามันมีสติปัญญาดูแลหัวใจให้สูงขึ้นไปกว่านี้ จิตมันก็จะพัฒนาขึ้นไปมากขึ้น จิตสงบได้ง่ายขึ้น เป็นเอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น จิตมีกําลัง แล้วจิตออกไปพิจารณา ไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง มันแยกมันแยะของมัน นั้นก็จะเป็นภาวนามยปัญญา เราจะยิ่งมหัศจรรย์ไปมากกว่านี้ นี่คือจิต จิตนี้คือนามธรรม มันเจริญงอกงามขึ้นมาจากศีล สมาธิ ปัญญา ก็เป็นนามธรรม เวลามันเสื่อม มันเสื่อมจากอวิชชา เสื่อมจากความลังเลสงสัย เสื่อมเพราะความเกียจคร้าน มันก็เป็นนามธรรม

มันพิจารณาของมันซํ้าแล้วซํ้าเล่า เห็นไหม นี่คือจิต นี่คือนามธรรม ต้องอาศัยสติ อาศัยสมาธิ อาศัยปัญญาแยกแยะ อาศัยปัญญาพิจารณามัน มันถึงเจริญงอกงามขึ้นมา มันถึงจะเป็นการประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา

ฉะนั้น ถ้าปฏิบัติเป็นแบบนี้ คําว่า “เป็นแบบนี้” คือทุกข์ คําว่า “เป็นแบบนี้” มันจะต้องมีสติมีปัญญาดูแลรักษา รักษาขึ้นมา

แต่ในเมื่อเขาบอกว่า เขาเป็นนักปฏิบัติธรรม นักปฏิบัติที่บ้าน เป็นลูกศิษย์ของหลวงตา ทําวัตรที่บ้าน ทําวัตรนะ แล้วก็ดูทีวีฟังเทศน์หลวงตา

เราจะบอกว่า ศิษย์มีครูไง เราก็ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเพื่อให้เป็นความจริงขึ้นมา ไม่ให้เสียชื่อครูบาอาจารย์ไง ชื่อครูบาอาจารย์เป็นอย่างหนึ่ง แต่เราปฏิบัติเชิดชูนะ ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปฏิบัติบูชาครูบาอาจารย์ของเรา แต่ผลที่ปฏิบัติคือของเรา เราทําสมาธิได้ก็เราเป็นผู้ได้ เราทําปัญญาได้ เราจะแจ่มแจ้งขึ้นมาได้ ถ้าเราปฏิบัติขึ้นมาได้เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส คือเรารู้จริงแล้ว เราจะจบสิ้นกระบวนการในใจของเรา นี่ก็เพราะการปฏิบัติ

จากบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บูชาครูบาอาจารย์เรา สุดท้ายแล้วมันก็บูชาพุทธะในใจของเรา มันก็จะบูชาตัวเราเอง มันจะเป็นสัจจะเป็นความจริงในหัวใจของเรา เอวัง

เวลาจิตขาดสติ เวลาอารมณ์มันรุนแรง
เหมือนกับคนหลับใหลไปกับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก
ถ้ามีสติขึ้นมา มันฟื้น ฟื้นมาจากสลบไสล
ถ้าฟื้นมาจากสลบไสล ฟื้นขึ้นมาแล้วได้สติด้วย
แล้วยั้งคิดได้ด้วย แล้วคิดได้ด้วย ถ้าคิดได้ด้วย
ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะย่อมคุ้มครอง
ถ้ามันคุ้มครองมันก็ฟื้นเรามา ฟื้นเรามาให้เรากลับมา

๕

ฟื้นจากสลบ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๐ มิถุนายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เราไม่สามารถควบคุมความรู้สึกของจิตได้เลยหรือเจ้าคะ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ หนูได้รู้จักผู้ชายคนหนึ่ง และเมื่อกลับมา จิตก็เอาแต่คิดถึงเขา เป็นทุกข์มาก แต่หนูได้ตั้งจิตว่าจะไม่ผิดศีลข้อ ๓ เด็ดขาด และห้ามจิตไม่ให้คิดถึง จึงสั่งสอนจิต แต่จิตก็ไม่เชื่อ หนูนั่งกรรมฐานด้วยความฟุ้งซ่านอยู่หลายวัน แต่พอตื่นมาในเช้าวันหนึ่ง หนูก็พบว่า จิตหนูเป็นปกติ ไม่ทุกข์แล้ว ไม่ได้คิดถึงเขาอีกแล้ว หนูได้ทดสอบจิตในวันต่อๆ มาโดยคิดถึงเขา แต่จิตก็เป็นปกติ ไม่มีทุกข์แล้ว ถัดมากลับรู้สึกสลดว่า กายเราก็ควบคุมไม่ได้ ไม่ให้แก่ ไม่ให้เจ็บ แล้วจิตเราก็ควบคุมไม่ได้อีก แล้วเราคืออะไร ร้องไห้มากมาย ขอถามหลวงพ่อว่า เราไม่สามารถควบคุมความรู้สึกของจิตได้เลยหรือเจ้าคะ

ตอบ : ควบคุมไม่ได้ ถ้าไม่ได้ฝึกหัด ควบคุมไม่ได้ ควบคุมไม่ได้ มันควบคุมไม่ได้ เพราะว่า เราเกิดมา ทั้งๆ ที่จิตเป็นของเรา เราเป็นเจ้าของ ถ้ามีสตินะ เราเป็นเจ้าของ แต่ถ้าเราขาดสตินะ มันไปหมดเลย ถ้าขาดสติ

คําว่า “ขาดสติ” พอขาดสติ เวลามันกระทบ มันเป็นเวรกรรม นี่เป็นเวรกรรม เห็นไหม “หนูไปรู้จักผู้ชายคนหนึ่ง แล้วกลับมาคิดแต่ถึงเขา คิดแต่ถึงเขา” ไอ้ตรงนี้สําคัญ เราไปเจอกัน เราแค่ไปเจอกัน แล้วก็แยกจากกันไป ไอ้คนคนหนึ่งก็ไม่ได้คิดอะไรนะ อีกคนหนึ่งเอาไปคิด อู้ฮู! คิดแล้วคิดเล่าๆ ทุกข์จะเป็นจะตาย ทําไมเป็นอย่างนั้นน่ะ

สองคนไปเจอกัน แล้วก็แยกจากกันไป “หนูไปเจอผู้ชายคนหนึ่ง เวลาเจอเขาแล้วกลับมาคิดแต่ถึงเขา เป็นทุกข์มาก” แล้วเขารู้ไหมว่าเราคิดถึงเขา เขารู้หรือเปล่า เขาไม่รู้เรื่องเลยนะ แต่เรา จิตใจของเรา เห็นไหม นี่มันเรื่องเวรเรื่องกรรม เวลามันเข้มข้น เวลามันเจือจาง

เวลามันเข้มข้น เวลาไปเจออะไรมันสะเทือนทันทีเลย แต่ถ้ามันเจือจางนะ เห็นแล้วก็ห่างๆ ห่างๆ แต่ถ้ามันเข้มข้นของใครนะ พอไปเจอ ช็อตเลย เขาเรียกโรคฟ้าผ่า ปึ๊ง! มันผ่ากลางอกเลย แล้วทําอย่างไร

ถ้าทําอย่างไรนะ เวลาพระเราไปเจออย่างนี้ กรณีนี้มันกรณีที่หลวงปู่มั่น ในประวัติหลวงปู่มั่นไง เวลาที่ลูกศิษย์ไปหาท่านที่มูเซอ มันเป็นเรื่องเวรเรื่องกรรม หลวงปู่มั่นรู้แล้ว รู้แล้วก็ห้ามไว้ เพราะไปอยู่ในป่าในเขา มันเป็นลําธาร เป็นพวกนํ้าตก เป็นลําธาร แล้วพระไปอยู่ป่าก็ไปอาศัยตรงนั้นเป็นที่อาบนํ้า เวลาไปอาบนํ้า ไปเอานํ้านั้นมาใช้

แล้วทีนี้ถึงเวลาพวกชาวเขา เขาก็ไปทําไร่ไถนากลับมา เขาก็เดินผ่านมาทางนั้น เขาก็ใช้นํ้านั้น เพราะเขาอยู่ป่าอยู่เขา ไปเจอเขาหนเดียว เจออย่างนี้ เห็นหน้ากันหนเดียว โอ้โฮ! มันช็อตเลย

แล้วหลวงปู่มั่นก็รู้ไง พอหลวงปู่มั่นรู้ บอกว่าพรุ่งนี้เช้าไม่ต้องไปบิณฑบาตนะ เพราะบิณฑบาตเข้าไปในหมู่บ้านต้องไปเจอเขา ถ้าไปก็ไปเจอซํ้าสอง ไปเจอดอกที่สอง บอกไม่ต้องไปนะ ไม่ต้องไปบิณฑบาตนะ หมู่คณะจะพาบิณฑบาตมาเลี้ยงเอง

แล้วพออย่างนั้น กรณีหลวงปู่มั่นท่านไม่เคยทํากับใครอย่างนั้น พอไปทําอย่างนั้น พระก็คิดไปคนละเรื่องเลย พระก็คิดว่าพระองค์นี้ต้องภาวนาดีมาก หลวงปู่มั่นเลยไม่ให้ไปบิณฑบาต ให้ภาวนา พระพอบิณฑบาตกลับมา ฉันเสร็จแล้วก็ไปหาพระองค์นี้

บอกไม่ใช่หรอก จะตายอยู่แล้ว ไปเจอสาว รักเกือบเป็นเกือบตาย รักหัวปักหัวปํา รักจะเป็นจะตายเลยล่ะ ทีนี้ถ้าไปแล้วมันซํ้าใช่ไหม

ทีนี้หลวงปู่มั่นเห็นว่ามันเป็นอาการหนัก ถ้าเป็นอาการหนักแล้ว ท่านถึงบอกว่าอย่างนั้นให้ออกจากป่าไป คือให้กลับไปทางอื่น แยกไป พอกลับไปทางอื่น แยกไป นี่หลวงตาท่านมาพูด ท่านบอกว่ามันเป็นเรื่องแปลก เรื่องเวรเรื่องกรรมเป็นเรื่องมหัศจรรย์มาก เพราะธรรมดานี่นะ ชาวเขา ผู้ชายเขาจะอิสระมาก แต่ผู้หญิงเขาจะดูแลของเขา ฉะนั้น ผู้หญิงจะไม่ค่อยได้ออกจากหมู่บ้าน เขาจะไม่ได้ไปไหนหรอก

วันนั้นให้พระองค์นี้ออกไป ให้ออกไป พอดีบังเอิญผู้หญิงคนนั้นก็ออกจากหมู่บ้านไป มันเป็นเรื่องเหตุที่มันผิดปกติมาก มันผิดปกติที่ผู้หญิงเขาไม่ค่อยให้ไปไหน เขาจะอยู่ในหมู่บ้านของเขา เขาจะดูแลกัน เขาจะถืออย่างนั้น ทําไมเขาต้องออกไปอีก

เขาออกไปหมู่บ้านบนเขาใช่ไหม ก็มาเชิงเขา พระที่หลวงปู่มั่นให้กลับไปก็ไปเจอกัน สึกเลย ไปเลย นี่ไปเจอกันหนเดียว ถ้าไปเจอกันหนเดียวนะ เราบอกว่าเรื่องนี้เรื่องเวรเรื่องกรรม พอเรื่องเวรเรื่องกรรม เรื่องเวรเรื่องกรรมหนึ่งนะ เรื่องเวรเรื่องกรรมส่วนเรื่องเวรเรื่องกรรมนะ

นี้เราจะมาพูดให้เห็นว่า เวลาเราประพฤติปฏิบัติกัน กามราคะ สิ่งที่กามราคะ ดูสิ สัตว์ที่มันเกิดมันผสมพันธุ์ต่างๆ มันเรื่องกามทั้งนั้นน่ะ เรื่องกามราคะนะ วัตถุกาม ของรัก ของสวย ของดี นี่เขาเรียกวัตถุกาม คือเราอยากได้ วัตถุกามก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ เรื่องกามราคะนะ ดูสัตว์ สัตว์มันผสมพันธุ์ แล้วมนุษย์ล่ะ มนุษย์ก็สืบพันธุ์ แล้วเวลาปฏิบัติไปนะ เวลาปฏิบัติไปอยู่คนเดียว จิตมันคิดเอง จิตมันคิดเอง มันเป็นไปได้ เรื่องอย่างนี้มันถึงว่า โอ้โฮ! มันมหัศจรรย์มาก

ฉะนั้น เวลาปฏิบัตินะ คนเวลาปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติไปแล้ว ถ้าท่านผ่านตรงนี้ไป โอ้โฮ! ล้มลุกคลุกคลานมาก ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบอกว่าท่านพิจารณาอสุภะ เวลาท่านพิจารณาอสุภะ ท่านพิจารณาเวทนาก่อน พ้นมาก็เป็นพระโสดาบัน พอพิจารณาธาตุขันธ์ พิจารณากาย เวลาจิตมันปล่อยหมด ธาตุ ๔ กายกับจิตแยกจากกัน เป็นสกิทาคามี เวลาท่านเข้าไปเจออสุภะ พอเข้าไปเจอ ไปเจออสุภะ กามราคะ ที่ว่าติด ๕ ปี แล้วออกมาก็ไปเจออสุภะ พอเจออสุภะ สู้กับมันทั้งวันทั้งคืน อู้ฮู! สู้มันรุนแรงมาก

นํ้าป่า เรื่องนี้เรื่องรุนแรงมาก รุนแรงมากเพราะอะไร เพราะมันจะถอนจากกามภพ คือถ้าใครผ่านตรงนี้ได้ปั๊บ จะไม่เกิดตั้งแต่เทวดามา ถ้าจิตมันจะเกิดอีกก็เกิดบนพรหมเท่านั้น เพราะพระอนาคามี พระอนาคามีไปเกิดบนพรหมแล้วก็สําเร็จไปเลย คือมันไม่มีกามไง ขันธ์เดียวไง เป็นพรหมไง เป็นพรหมจรรย์ พรหมแท้มันอยู่ที่นู่นน่ะ

แต่ถ้ามันตํ่ากว่านั้นมา มันมีเชื้อไขอยู่ในใจ มันมีอวิชชา มันมีกามราคะฝังอยู่กับใจ แต่มันไม่รู้มันจะปะทุวันไหนไง วันที่ปะทุ ถ้ามันคุมได้ ถ้ามันคุมได้ก็เป็นประโยชน์ไง ถ้าคุมไม่ได้นะ คุมไม่ได้ พระก็สึกไปเลย แล้วโยมก็มีปัญหา

ถ้ามันเป็นแบบว่า คนยังไม่มีคู่ มันก็เป็นเรื่องปกติว่าเราต้องมีคู่ใช่ไหม มีคู่คือว่าเรามีครอบครัว ทีนี้มันมีปัญหาไง มันมีปัญหาที่ว่า “แต่หนูก็ตั้งใจว่าหนูจะไม่ยอมผิดศีลข้อ ๓ เด็ดขาด”

ไอ้ที่ว่าไม่ผิดศีลข้อ ๓ เด็ดขาด เราเป็นปุถุชนใช่ไหม เราเป็นปุถุชน ในเมื่อกาม เราตัดขาดไม่ได้หรอก ถ้าเราตัดขาดไม่ได้ เราเป็นปุถุชน เราก็ถือศีล ๕ ศีล ๕ มีครอบครัวไม่ผิดนะ มีครอบครัวนี่ไม่ผิด เพราะอะไร เพราะอยู่ในศีล ๕ คู่ของเราไง ถ้าผิด ผิด ไม่ใช่คู่ของเราไง ถ้าไม่ใช่คู่นี่ผิดศีล

ฉะนั้น ถ้าไม่ผิดข้อ ๓ แสดงว่าเขามีคู่อยู่แล้ว ไปเห็นเขาแล้วรู้ด้วยว่าเขามีคู่อยู่แล้ว เห็นไหม มันเจ็บสองชั้นไง ชั้นหนึ่ง พอเห็นผู้ชายคนนี้แล้ว แหม! มันผูกพันมาก เจ็บที่สอง “หนูจะไม่ยอมผิดศีลข้อ ๓ เด็ดขาด” เออ! แสดงว่ามีสัจจะ ศีลคุ้มครอง ถ้ามีศีลคุ้มครอง เราไม่ผิดศีลข้อ ๓ เด็ดขาด เพราะเขามีเจ้าของแล้ว เขามีเจ้าของแล้ว คําว่า “มีเจ้าของแล้ว” แม้แต่คนโสดก็มีเจ้าของแล้ว เพราะมีพ่อมีแม่ เพราะคนโสดก็มีพ่อมีแม่เหมือนกัน ถ้ามีพ่อมีแม่

เวลาเขาบอก ทางโลกเขาพูดไง วัยรุ่นมันมาบอก มันมาเถียงเรา มันบอกว่า ในเมื่อผู้หญิงกับผู้ชายเขาเต็มใจ มันไม่ผิดศีล มันไม่ผิดศีลหรอก เพราะผู้หญิงกับผู้ชายเขาสมยอมกัน ไม่มีใครหลอกลวงใคร มันไม่ผิดศีล

เราก็ถามมันกลับเลย มึงเกิดจากกระบอกไม้ไผ่หรือ ถ้ามึงไม่เกิดจากกระบอกไม้ไผ่ ผิด ผิดเพราะอะไร ผิดเพราะเขามีพ่อมีแม่ ถ้ามีพ่อมีแม่ พ่อแม่รู้ พ่อแม่จะเสียใจไหม ถ้าพ่อแม่รู้แล้วเสียใจ เห็นไหม ฉะนั้น ถ้าจะไม่ให้พ่อแม่เสียใจ ทําอย่างไร ถ้าไม่ให้พ่อแม่เสียใจก็ไปสู่ขอ ไปสู่ขอ พ่อแม่เขาก็ยกให้ ถ้าพ่อแม่เขายกให้แล้ว ต่างคนพ่อแม่ทั้งสองฝ่ายพร้อมใจกันยกให้ ถ้ายกให้มันก็ถูกต้องตามศีลตามธรรม ถ้าถูกต้องตามศีลตามธรรม เออ! อย่างนี้ถึงจะไม่ผิดศีล

แต่ถ้าเอ็งบอกว่าเอ็งต่างคนต่างสมยอมกัน แต่เอ็งลักลอบ เอ็งลักลอบไม่ให้พ่อแม่รู้ ผิด ผิดศีล ทีนี้พอผิดศีล ฉะนั้น ถ้าผิดศีล ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเรามีศีลมีธรรม สังคมจะร่มเย็นเป็นสุข

ฉะนั้น เราชื่นชมนะ ชื่นชมว่าเขาปฏิญาณตนว่าเขาจะไม่ยอมผิดศีลข้อ ๓ เด็ดขาด แล้วพยายามหักห้ามจิตของเราไว้

“สั่งสอนจิต แต่จิตมันก็ไม่เชื่อ ทุกข์มาก จิตมันไม่เชื่อ หนูต้องนั่งภาวนา หนูต้องนั่งกรรมฐานด้วยความฟุ้งซ่านอยู่หลายวัน ด้วยความฟุ้งซ่านอยู่หลายวัน”

ถ้ามันรั้งกันนะ กรณีนี้เวลาครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านเกิดปัญหาอย่างนี้ปั๊บ ท่านจะอดนอนผ่อนอาหารเลย สู้กับมัน เวลาอดนอนผ่อนอาหาร อดอาหาร เวลามันหิวขึ้นมา รักเขาไหม รัก รัก ไม่ต้องกิน อ้าว! ถ้ารักมันสําคัญกว่า รัก ไม่กิน อดไป ๒ วัน ๓ วัน ๗ วัน ๘ วัน รักไหม อืม! ชักสงสัยแล้ว ก็ยังรักอยู่นะ แต่มันก็ยังพอทน ๑๐ วัน ๑๐ กว่าวันไป รักไหม โอ๋ย! ไม่ไหว จะตาย ไม่ไหว ไม่รักแล้ว อ้าว! ไม่รัก ออกมาฉันข้าว นี่มันแก้ไขไง

เรื่องอย่างนี้ เรื่องครูบาอาจารย์ของเราท่านผ่านชีวิตของแต่ละองค์มา มันมีประสบการณ์มา ถ้ามีประสบการณ์มานะ แล้ววงกรรมฐาน หลวงตาท่านบอกว่าในวงกรรมฐานเป็นครอบครัวกรรมฐาน ครอบครัวกรรมฐานคือมีครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์แต่ละรุ่นๆ ท่านมีประสบการณ์สิ่งใดมันก็ตกผลึกอยู่ในวงกรรมฐานเรา แล้วถ้าใครมีปัญหาอย่างใด ก็อย่างนี้มันมีผลกระทบ

แล้วประสาเรานะ ถ้าเราเป็นพระบวชใหม่ เรามีครูบาอาจารย์ท่านมีประสบการณ์มาแล้ว เราอ่านตํารับตํารา อ่านประวัติท่านน่ะ อ่านแล้วมันเป็นคติธรรมไง คติธรรมให้เราระมัดระวัง

ใช่ ตอนนี้เก่งทั้งนั้นน่ะ มันยังไม่มีสิ่งอะไรมากระทบ อืม! ทําได้ ทําได้ทุกอย่าง เวลาศรมันปักอกเข้ามา โอ้โฮ! ไปไม่เป็นเลย ถ้าไปไม่เป็นแล้วพยายาม พยายามเอาตัวรอดให้ได้ ถ้าพยายามเอาตัวรอด

เวลามันศรปักอกมันหน้ามืดเลยนะ เวลาเขาบอกว่าเวลาเขาต่อสู้มาหลายวัน เขาต่อสู้กันหลายวัน พอเขาหายทุกข์ไง พอต่อสู้มาหลายวันนะ “ต่อมาเช้าวันหนึ่ง หนูกลับพบว่าจิตหนูเป็นปกติๆ ไม่ทุกข์แล้ว ไม่ได้คิดถึงเขาอีกแล้ว หนูได้ทดสอบอยู่หลายวันโดยคิดถึงเขา”

ทดสอบหลายวันโดยคิดถึงเขาด้วยนะ โดยคิดถึงเขาแล้วเอามาทดสอบๆ เออ! มันแปลกนะ มันแปลกว่า เวลาที่ว่าเราใช้กรรมฐานมันต้องมีปัญญา ถ้ามีปัญญาแล้วมันจะใคร่ครวญว่า หนึ่ง ในเมื่อเขามีครอบครัวแล้ว ฉะนั้น เราไม่ผิดศีล เราไม่ไปทําอะไรกับเขา เราไม่ไปยุ่งกับเขา แต่หัวใจเราเรียกร้อง เราก็ใช้ปัญญาเตือนมันว่ามันผิดๆ

มีศีลมีธรรม กลิ่นของศีลของธรรมหอมทวนลมไง ความดีของเราไง เพราะเรายับยั้งได้ เพราะเรามีศีล เรามีรั้วกั้นไม่ให้จิตเรามันเป็นอิสระ ไม่ให้มันไปกว้านเอาทุจริตมาเป็นของมัน ถ้าใช้ปัญญาของมัน พอถึงที่สุดแล้วถ้ามันรู้เท่าทัน เวลามันวาง พอมันวางขึ้นไป มันวางแล้วเราไม่ทุกข์

“จิตกลับมาเป็นปกติ ไม่มีทุกข์แล้ว ถัดมาก็รู้สึกสลด”

คําว่า “รู้สึกสลด” เวลามาคิดเอง เวลามาคิดของเรา เขาว่าเวลาตรึกในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วมันเศร้าใจ ร่างกายเราก็คุมไม่ได้ จิตใจของเราก็คุมไม่ได้ ไม่มีสิ่งใดคุมได้เลยหรือ นี่พอปัญญามันเกิดอย่างนี้ นี่เกิดธรรมสังเวช เขาบอกว่านํ้าตาแตกนะ ร้องไห้ รําพึงรําพันเลย ร้องไห้รําพึงรําพัน นํ้าตาอย่างนี้ เห็นไหม

หลวงตาเวลาท่านพูดนะ ท่านบอกว่าเวลาท่านบรรลุธรรมขึ้นมา นํ้าตาไหล ท่านบอกว่านํ้าตาแตกพราก นํ้าตาแตกไหลพรากเลย นํ้าตาอย่างนี้เขาบอกว่านํ้าตาล้างภพล้างชาติ ถ้านํ้าตามันเป็นนํ้าตาที่คุณธรรม มันตื้นตันใจ มันเป็นคุณงามความดีอย่างนี้ นํ้าตาอย่างนี้ไหลมาเถิด ไหลมาแล้วชําระล้างให้มันสะอาดไง

แต่เวลาเราเจ็บชํ้านํ้าใจ เรามีความทุกข์ความยาก แล้วความพิรํ่ารําพัน ไอ้นํ้าตาอย่างนั้นน่ะนํ้าตาความทุกข์ความยาก นํ้าตาอย่างนั้นไม่มีประโยชน์อะไรเลย

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้นะ สัตว์ที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ สิ่งที่เราร้องไห้ เราเจ็บชํ้านํ้าใจ ถ้าเก็บไว้ นํ้านั้นไม่ระเหยไป นํ้าทะเลสู้ไม่ได้ เกิดมาแต่ละภพแต่ละชาติ ร้องไห้อย่างนี้มันร้องครํ่าครวญมาเยอะแล้ว ร้องแล้วร้องเล่า ร้องแล้วร้องเล่าไง

แต่ถ้ามันมีสติมีปัญญาขึ้นมา ถ้ามันนํ้าตาไหลพรากเลย ถ้ามันนํ้าตาที่มันชําระล้าง นํ้าตาที่เป็นความสะอาดบริสุทธิ์อย่างนี้มันเป็นประโยชน์ นํ้าตาอย่างนี้ให้มันไหลมาเถิด ถ้ามันรู้จริงนะ ถ้ามันกระเทือนหัวใจ ถ้ามันรู้จริง ให้มันไหลมา ให้มันไหลมาเลย เพราะมันฟื้นเราขึ้นมาไง มันฟื้นเรามา

ที่เขาบอกว่า เวลามาพิจารณาแล้ว จิตมันเป็นได้หลากหลายนัก

เป็นได้หลากหลายจริงๆ เวลาสิ่งที่เราไปพบเขา เราไปพบเขา มันมาจากไหนล่ะ ไม่รู้ตัวเลย เวลาไม่รู้ตัวเลย เวลาจิตมันไปแล้ว มันไปยึดแล้ว มันไปชอบเขาแล้ว ถ้ามันไปชอบเขาแล้ว คิดถึงเขาทีไรแล้วมีความทุกข์ความยากเพราะมันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นสิ่งที่จะให้มันเป็นจริงขึ้นมามันเป็นไปไม่ได้ ถ้ามันเป็นไปไม่ได้ มันก็ยังมีสติมีปัญญา

คนเราเวลาสร้างบุญสร้างกุศลมามันมีสติมีปัญญานะ มันยับยั้งตัวเองได้บ้างนะ ถ้าไม่มีสติปัญญามา เราสังเกตได้ไหม เวลาเราไปตามสี่แยก ไปดูคนบ้าสิ เราไปหัวหิน เจอตั้งหลายคน มันหอบมานะ โอ๋ย! มันตบ มันมีเล่นของมันไป

เวลาเขาขาดสติ จิตเขาก็มีอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่เหมือนคนขาดสติ ถึงกับคนเป็นบ้า ชีวิตทั้งชีวิตเลย มันเดินอยู่กลางถนนอย่างนั้นน่ะ เวลามันขาดสติมันเป็นแบบนั้น ถ้าเราดูว่าเวลาคนบ้า เวลาเขาขาดสติ จนขนาดเสียสติไปเลย จิตก็มีอย่างนั้นน่ะ แต่เขาควบคุมตัวเขาเองไม่ได้

แต่ถ้าคนเรา เราได้สร้างบุญกุศลมา สิ่งใดที่มันเป็นความผิดสิ่งใด เรายับยั้งของเรา เรายับยั้งของเรา เรามีศีลมีธรรม นี่รั้วกั้นไม่ให้จิตมันออกไป ถ้าไม่ให้จิตมันออกไป เรารักษาไว้ ทุกข์ไหม ทุกข์ ทุกข์มาก นี่เวลามันทุกข์มาก แต่ถ้าเราปล่อยไปล่ะ มันสร้างแต่อกุศล สร้างแต่ความผิดพลาด สร้างแต่ความบาดหมาง แม้แต่ถ้าเราไปทําผิดนะ มันสามารถจะลงข่าวหน้าหนึ่งได้เลยล่ะ เราไปทําอะไรที่ผิดพลาดลงข่าว มันเสียชื่อ เสียเสียง เสียทุกอย่างเลย กับไอ้ความคิดวูบเดียวที่มันลากเราไป นี่มันเป็นอย่างนั้น

ฉะนั้น ถ้าเรามีศีลขึ้นมา มันทําของมันได้ ถ้าทําของมันได้ เราบอกว่า เวลาจิตขาดสติ เวลาอารมณ์มันรุนแรง เหมือนกับคนหลับใหลไปกับกิเลสตัณหาความทะยานอยาก ถ้ามีสติขึ้นมา มันฟื้น ฟื้นมาจากสลบไสล ถ้าฟื้นมาจากสลบไสล ฟื้นขึ้นมาแล้วได้สติด้วย แล้วยั้งคิดได้ด้วย แล้วคิดได้ด้วย ถ้าคิดได้ด้วย ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ธรรมะย่อมคุ้มครอง ถ้ามันคุ้มครองมันก็ฟื้นเรามา ฟื้นเรามาให้เรากลับมา ถ้าเรากลับมาแล้ว เห็นไหม

สิ่งที่ทางโลกไว้ ถ้าโดยธรรมชาติ โดยข้อเท็จจริง มนุษย์เกิดมาต้องมีปัจจัยเครื่องอาศัย ต้องมีปัจจัย ๔ ทีนี้มนุษย์มีปัจจัย ๔ แล้ว สัตว์มนุษย์ มนุษย์ต้องมีครอบครัว ถ้ามีครอบครัว ถ้ามีครอบครัว มันก็เป็นอยู่ทางโลก ก็ต้องมีศีลมีธรรม

แต่ถ้าเราเสียสละ เสียสละสถานะ เสียสละสิทธิทางโลกมาบวช มาประพฤติปฏิบัติ เราถือพรหมจรรย์ ถ้าเราถือพรหมจรรย์ ชีวิตเหมือนกัน แต่เราชีวิตประพฤติพรหมจรรย์

ดูพระเราสิ พระเราเวลาบวชขึ้นมา ยกเข้าหมู่มา นี่เป็นพระแล้ว เป็นพระ ประกาศตนเลยว่าเป็นนักบวช เป็นพระ นี่สังคมเลี้ยง สังคม ปัจจัยเครื่องอาศัย บิณฑบาตด้วยปลีแข้งเลี้ยงด้วยสังคม แต่สังคมจะพูดนะ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา

อุบาสก อุบาสิกา เขารู้อยู่แล้วว่าศีลธรรมคืออะไร มันตรวจสอบกัน

ปลาอยู่ในนํ้า ถ้านํ้าดี นํ้าสะอาด นํ้าดี ปลาก็สดชื่น ปลาก็แข็งแรง ถ้านํ้าไม่ดี นํ้าไม่บริสุทธิ์ ปลาก็อึดอัด มันตรวจสอบกันไง ระหว่างปลากับนํ้า ระหว่างภิกษุ ภิกษุณี กับอุบาสก อุบาสิกา อุบาสก อุบาสิกาต้องการบุญกุศล เขาก็ทําบุญกุศลของเขา เขาก็ดูแลของเขา

ภิกษุ ภิกษุณี นี่ปลา ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติความเป็นจริง ถ้ามันทําความจริงมันก็เป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์กับตัวเอง ถ้าศีลธรรมมันดี ถ้าศีลธรรมมันดี ยับยั้งได้หมด ถ้ายับยั้งได้หมด ฉะนั้น เวลาศีลธรรมมันดี เวลาที่ว่าจิตมันเป็นได้หลากหลายนักๆ หลวงปู่มั่นท่านเป็นมาแล้ว หลวงปู่มั่นท่านเป็นมาแล้ว กว่าท่านจะเป็นมาแล้ว หลวงปู่มั่นท่านต้องพยายามขวนขวายของท่าน ท่านพยายามเอาใจของท่านให้พ้นไปให้ได้ ท่านถึงเป็นคนพูดเองว่าจิตนี้มันร้ายนัก เวลาดี ดีได้มหาศาลเลย เวลามันร้าย มันก็ร้ายได้มหาศาลเลย

แล้วเวลาคนปฏิบัติ เราเป็นผู้ปฏิบัติใหม่ เราได้แต่ทฤษฎี เราก็ว่าเป็นอย่างนั้นๆ น่ะ เวลาเป็นจริงๆ งงนะ เป็นจริง เราไม่รู้ว่ามันเป็นอย่างไร แล้วจะแก้อย่างไร ถ้าจะแก้อย่างไร เวลาแก้ก็ไปแก้ที่จิต เห็นไหม

ดูสิ เวลาคนมาถาม อยากจะฆ่ากิเลส อยากจะชําระกิเลส

แม้แต่ทางแพทย์นะ เจ็บไข้ได้ป่วย เวลาเขาให้ยา เขาให้ยาทางเคมี มันจะไปกําจัดกัน อันนั้นมันเป็นทางเคมี เวลาให้ยา เวลารักษา

ไอ้นี่มันเป็นนามธรรม มันเป็นความรู้สึก มันเป็นเรื่องของใจ แล้วมันเป็นกิเลส คําว่า “กิเลส” มันมีของมันอยู่แล้ว มันละเอียดอยู่แล้ว มันนอนเนื่องมากับความคิด แล้วเวลามันออกมา เวลาออกมา มันก็อาศัย อาศัยกาย อาศัยเวทนา อาศัยจิต อาศัยธรรมเป็นเครื่องมือหากินของมัน เวลามันออกมา เวลาเราจะสู้กับมัน ครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า เราจะฆ่ากิเลส แต่เราต้องมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา

“อ้าว! ก็จะฆ่ากิเลส ทําไมต้องมามีศีล มีสมาธิ มีปัญญาล่ะ” นี่คนมันคิด คิดอย่างนั้นน่ะ เวลาโลกคิดอย่างนั้นไง ก็เลยบอกว่า ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา เขาก็เลยมีปัญญาเลย ใช้ปัญญากันไปเลย เป็นวิปัสสนากันไปเลย ไอ้สมถะมันเป็นสมถะ มันไม่ใช่ใช้ปัญญา

ไอ้สมถะนี่แหละมันจะเอาตัวรอด ไอ้สมถะนี่แหละจะเป็นความจริง ความจริงเพราะอะไร ความจริงเพราะถ้าเราไม่มีสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ดูสิ จิตเวียนว่ายตายเกิด

เวลาเขาบอก “หนูได้ไปรู้จักผู้ชายคนหนึ่ง”

ใครเป็นคนพาไปล่ะ ใครเป็นคนพาไป

ภพชาติ เห็นไหม จิตใจของเรา ร่างกายของเรา จิตใจมันพาไป นี่ก็เหมือนกัน เวลามันพาไปมันพาไปรู้จักเขา รู้จักเขาแล้วมันกระทบกระเทือนกันมา ฉะนั้น เวลากระทบกระเทือนกันมา กระเทือนที่ไหน มันกระทบกระเทือนที่ใจ

นี่เวลาเราไปรู้จักเขาคนหนึ่ง ร่างกายเรารู้จักเขา ถ้าร่างกายรู้จักเขา โทรศัพท์คุยกันอะไรกัน มันรู้จักเขา เวลาจิตเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เวลาเกิดเป็นมนุษย์ เกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม ใครเป็นคนเกิด จิตมันพาเกิด ตัวจิตเป็นคนพาเกิด ตัวจิตนี่ตัวเกิด ตัวจิต ตัวเกิดในวัฏฏะ แล้วเวลาจะชําระล้างมัน ไปชําระล้างที่ไหนล่ะ มันก็ต้องกลับมาชําระล้างที่จิตใช่ไหม มันต้องทําความสงบของใจเข้ามาใช่ไหม กลับมาที่จิตนั้น ถ้าจิตมันสงบเข้ามาแล้ว มันเป็นความจริงแล้ว นี่มันจะชําระล้างได้

แต่นี่ไม่ใช่ เวลาทางโลกที่เขาคิดกันๆ มันเป็นสัญญา รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ นี่เป็นนามธรรม แล้วก็ธาตุ ๔ ธาตุ ๔ ก็คือกาย กายกับใจ เวลากายกับใจ ใจมันโดนขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ไม่ใช่กิเลส แต่มันมีกิเลสอยู่ที่ใจ อยู่ที่อวิชชา

ทีนี้อวิชชา เวลาพลังงาน พลังงานออกไปที่ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ มันเป็นกิเลสทั้งนั้น มันเป็นกิเลสทั้งนั้น ขันธ์ไม่ใช่กิเลส แต่จิตนี้เป็นกิเลส จิตมีอวิชชาเป็นกิเลส ทีนี้จิตมีอวิชชาเป็นกิเลส มันแสดงผ่านขันธ์ ขันธ์ก็เลยเป็นกิเลสไป ฉะนั้น เป็นกิเลสไป คิดอะไร ใช้ปัญญาอะไร ว่าศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ก็ใช้ปัญญาไปใหญ่เลย ใช้ปัญญา...คิดแบบวิทยาศาสตร์ไง จะฆ่ากิเลสไง จะฆ่ากิเลสก็จับคอกิเลสมาเชือดมันจะได้จบ ครูบาอาจารย์ท่านไม่ต้องสอนให้ไปทําศีล สมาธิ ปัญญา

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน บอกว่าเวลาเราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็วิปัสสนาเลย เราใช้ปัญญาเลย...ปัญญากิเลส เพราะจิตมันไม่สงบ

แต่ครูบาอาจารย์ของเราให้พุทโธๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้จิตสงบเข้ามา จิตสงบ สงบได้เพราะอะไร สงบได้เพราะอวิชชามันสงบตัว ถ้าอวิชชาไม่สงบตัว เป็นสมาธิไม่ได้

พวกเราอยู่นี่ ที่ทําสมาธิที่มันทุกข์มันยากกันอยู่นี่ เหมือนเชื้อโรค เหมือนนํ้าเสีย นํ้าเสียตักเมื่อไหร่ก็เสียเมื่อนั้น ถ้านํ้านี้รีไซเคิลให้เป็นนํ้าสะอาดก่อน จิตของเรามันเสีย เสียเพราะอะไร เพราะขันธ์ ๕ อวิชชากับจิตมันส่งพลังงานออกไป มันก็เลยเป็นกิเลสไปหมด

พุทโธๆๆ จนอวิชชามันสงบตัวลง สงบตัวลง เห็นไหม นํ้าสะอาด พอนํ้าสะอาด เราตักมาใช้สอยอะไรก็ได้ จิตสงบแล้ว เวลาจิตสงบแล้ว เวลารําพึงไป รําพึงไปกาย ไปเวทนา ไปจิต ไปธรรม รําพึงไปโดยอะไร ก็รําพึงโดยขันธ์นี่แหละ แต่เพราะจิตมันสงบ จิตมันสงบ จิตสงบมันคือสมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน จิตสงบแล้ว เวลารําพึงไป รําพึงไปด้วยขันธ์ ขันธ์ไม่ใช่กิเลส ขันธ์ไม่ใช่กิเลส

เราปุถุชน เราก็มีขันธ์ เราก็มีความรู้สึกนึกคิดใช่ไหม พระอรหันต์ พระอรหันต์ก็มีความรู้สึกนึกคิดเหมือนกัน ถ้าพระอรหันต์ไม่มีความรู้สึกนึกคิด พระอรหันต์คุยกับเราไม่รู้เรื่อง เราคุยกับพระอรหันต์ก็คุยกันรู้เรื่อง แต่คุยกันโดยขันธ์ คุยโดยข้อมูลไง แต่ข้อมูลของเรามีอวิชชาครอบงํา แต่ข้อมูลของพระอรหันต์ไม่มี ไม่มีเพราะอะไร เพราะอวิชชามันขาด เพราะอวิชชามันดับไปแล้ว พออวิชชามันดับไปแล้ว ขันธ์ยังมีอยู่ ขันธ์ก็เลยเป็นขันธ์สะอาดบริสุทธิ์ไง ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ที่สะอาด ความคิดที่สะอาด ความคิดที่ไม่มีอวิชชา ความคิดไม่เห็นแก่ตัว ความคิดไม่เอาเปรียบใคร ความคิดสะอาดบริสุทธิ์

แต่ความคิดเราไว้ใจไม่ได้ ความคิดเรา ความคิดเราไว้ใจไม่ได้เพราะจิตมันไม่สะอาด จิตมันไม่สะอาดก็จิตมีอวิชชา เวลาจิตมีอวิชชา เราถึงต้องพุทโธๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิให้มันสงบตัว

สมาธิคืออวิชชาสงบตัว มันถึงเป็นสมาธิได้ พอเป็นสมาธิแล้วต้องฝึกหัดใช้ปัญญา ต้องมาใช้ปัญญา ถ้าใช้ปัญญาไปแล้ว เวลามันเกิดภาวนามยปัญญาขึ้นมามันถึงเป็นความจริงไง ถ้าเป็นความจริง

เราถึงว่า เออ! คําถามนี้เป็นวาสนาของคนถามจริงๆ นะ เป็นวาสนาจริงๆ เพราะอะไร เพราะว่า “ไปรู้จักผู้ชายคนหนึ่ง แล้วคิดถึงเขาตลอดเวลา แล้วหนูก็รู้ว่ามันจะผิด แล้วหนูก็เลยมานั่งกรรมฐานอยู่ ๓-๔ วัน แล้วมีอยู่วันหนึ่ง จิตมันหายทุกข์เลย มีวันหนึ่งรู้สึกจิตหนูหายทุกข์เลย แล้วคิดถึงเขาอีก เอามาตรวจสอบ มันก็ไม่ทุกข์อีก”

เออ! เราจะบอกว่า มันจะคิดถึงเขาโดยไม่ทุกข์ มันต้องมีปัญญาแยกแยะ

ทีนี้เขาบอกว่า “นั่งกรรมฐานด้วยความฟุ้งซ่านอยู่หลายวัน แต่พอตื่นเช้ามาวันหนึ่ง หนูก็พบว่าจิตเป็นปกติ ไม่คิดถึงเขาอีกเลย”

ไอ้นี่มันเหมือนส้มหล่นเนาะ คือมันไม่ได้เขียนมาว่า เอ๊! นั่งสมาธิไปหลายๆ วัน มันไปคิดเหตุผลอย่างไรถึงได้คิดถึงผู้ชายคนนี้ก็ไม่สนใจเขาเลย ทีแรกไปเจอ แหม! ช็อตผัวะเลย แต่พอมาคิดทีหลัง คิดแล้วมันก็ไม่สนใจเขาเลย...อืม! แปลก

ธรรมดานี่นะ ศาสนาพุทธมันต้องมีเหตุมีผล มีที่มาที่ไป ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันต้องมีเหตุมีผล ไอ้นี่เหตุเวลาไปเห็นเขาแล้วชอบเขานี่มีเหตุ แต่เวลาวางเขาได้ ทําไมไม่เห็นมี ไม่เห็นมีเหตุเลย

“ภาวนาอยู่หลายวัน วันหนึ่งตื่นเช้าขึ้นมา จิตมันเป็นปกติเลย ไม่ทุกข์อีกเลย โดยคิดถึงเขาก็ไม่ทุกข์ ไม่ทุกข์ไม่อะไรเลย”

แต่ทีนี้ไอ้นี่มันผ่านไป เพียงแต่ชอบข้อหลัง ชอบข้อสุดท้าย บอกว่า “ถัดมา มาพิจารณาร่างกาย ร่างกายก็คุมไม่ได้ จิตใจก็กลับมาควบคุมไม่ได้อีก ยิ่งเสียใจ เศร้าใจ ร้องไห้ใหญ่เลย”

แต่ร้องไห้อย่างนี้ร้องไห้ดี ร้องไห้เพราะอะไร ร้องไห้เพราะมันฟื้นมาแล้วไง ร้องไห้เพราะมันฟื้นจากสลบมาแล้ว แต่ถ้ามันสลบไสลไปนะ ชีวิตเราจะทุกข์ยากไปขนาดไหนก็ไม่รู้ เพราะเราทําไปแล้วมันจะผิดจะถูก มันต้องรับผิดชอบ

ชีวิตคนคนหนึ่งนะ ตัดสินใจผิด ทําให้ชีวิตเราผิดพลาดไปเลย ชีวิตเราเวลาจะตัดสินใจทําสิ่งใด ถ้ามันทําผิดนะ มันจะผิดไปเรื่อยๆ แล้วจะแก้อย่างไรให้มันถูกล่ะ

แต่ชีวิตหนึ่งนะ เวลาทําสิ่งใด ตัดสินใจให้มันถูกต้อง ทําอะไรให้มันถูก ถ้ามันถูกแล้ว มีสิ่งใดเกิดขึ้น เราก็พูดได้ใช่ไหม เรามาปรึกษาใครได้ เพราะมันถูก ถ้าทําถูกแล้ว ถูกแล้ว มันจะทุกข์ มันก็มีของมัน เพราะว่ามันต้องมีอุปสรรคเรื่องแน่นอน แต่ถ้าถูกแล้วเราพูดได้ เราแก้ไขได้

แต่ถ้าผิด เราไม่กล้าพูดให้ใครฟังนะ ถ้าเราทําผิด เราต้องเก็บไว้ในใจ แล้วทุกข์อยู่คนเดียวนะ ทุกข์แล้วทุกข์เล่า แต่ถ้าทําถูกก็ทุกข์ นึกว่าทําถูกแล้วไม่ทุกข์ ทําถูกก็ทุกข์

เพราะธรรมชาติ โลกนี้อนิจจัง พลัดพรากทั้งนั้น ไม่มีสมความปรารถนา ถึงจะถูกนี่แหละ ก็ยังทุกข์ แต่ความถูกต้องดีงาม เรามาปรึกษาหารือใครได้ มันเปิดเผยได้ไง มันอยู่บนโต๊ะได้ไง มันเข้ามาปรึกษาใครก็ได้

ฉะนั้น เวลาถ้ามันผิดมันถูก ความคิดโดยอารมณ์ชั่ววูบจะทําให้ชีวิตเราผิดพลาดไปเลย แต่นี่ถ้ามันฟื้นมาแล้วก็จบ มันฟื้นมา มันดีมา เพียงแต่ฟื้นมาดีมา เขาเรียกปัจจัตตัง ตัวเองรู้เองไง ร่างกายก็คุมไม่ได้ แต่นี่พอมาเห็น เห็นว่าแม้แต่จิตใจก็คุมไม่ได้ ไม่ได้อีก

ไม่ได้หรอก คุมไม่ได้ แต่ศีล สมาธิ ปัญญา จะจับมาแล้วใคร่ครวญ แล้วชําระล้าง แล้วสํารอกแล้วคายออก แล้วตัวมันเอง พอมันสํารอกมันคายออก อกุปปธรรม ธรรมแท้ๆ

เวลาบอกว่า จิตสงบแล้วเป็นสัมมาสมาธิ เพราะกิเลสมันสงบตัวลง แต่มันไม่สํารอกมันยังไม่ได้คาย มันก็ไม่เป็นธรรมแท้ แต่พอจิตสงบแล้วเราพิจารณาของเรา วิปัสสนาของเรา แก้ไขของเรา เวลาสํารอกมันคาย สังโยชน์ขาด นี่ของแท้ ธรรมแท้ๆ ที่หลวงตาบอกธรรมทั้งแท่ง ใจนี้เป็นธรรมทั้งแท่ง เอโก ธมฺโม เป็นเอก หนึ่งไม่มีสอง ไม่มีของคู่ แต่มันอยู่ที่การกระทํา ถ้าทําอย่างนี้ขึ้นมาเป็นความจริงขึ้นมา มันจะเป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมาแล้วมันจะเข้าใจเรื่องนี้ได้ ถ้าเข้าใจเรื่องนี้ได้ สิ่งนี้เป็นความจริง

ฉะนั้น อันนี้เป็นแบบว่า เพราะเขาถามมา คําถามนี้เรากลับชม กลับชมว่า มีสติมีปัญญาสามารถรักษาชีวิต สามารถรักษาจิตของเราไม่ไปสร้างเวรสร้างกรรม ไม่ไปทําความทุกข์ความยากให้กับตัวเองไง เวลาเกิดปัญหาขึ้นมาแล้วสามารถพาตัวเองพ้นจากวิกฤตินั้นมาได้ พอพาตัวเองพ้นจากวิกฤตินั้นมาได้ แล้วเวลาคําพูด เวลาถามมานี่มันชัดเจนหมด มันชัดเจน เห็นไหม ทุกข์เพราะไปเห็นผู้ชายคนหนึ่ง สุขเพราะละปล่อยวางผู้ชายคนนั้นได้ แล้วเห็นผลของการใช้สติปัญญาว่ากายก็ควบคุมไม่ได้ จิตก็ควบคุมไม่ได้ ธรรมะต่างหาก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ สิ่งที่เราเข้าใจ เราพิจารณาของเราแล้ววางไว้ แล้วถ้าจิตมันสํารอกมันคาย มันเป็นอกุปปธรรม เป็นธรรมทั้งแท่ง พระพุทธเจ้ากราบตรงนี้ พระพุทธเจ้ากราบธรรม กราบสัจธรรม กราบสัจจะความจริงที่เรารื้อค้นขึ้นมา แล้วสัจจะความจริงนี้อยู่บนความรู้สึก อยู่บนหัวใจของคน

ถ้ามันเป็นความจริงแล้ว จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ใจดวงนี้มันเป็นความจริง ความจริงอันนี้ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน มันเป็นสัจจะเป็นความจริงกับใจดวงนั้น พอตนเป็นที่พึ่งแห่งตน มันเป็นธรรมแท้แล้ว จากใจดวงหนึ่งจะสู่ใจดวงหนึ่งไง เพราะมันเป็นความจริงมันถึงมีองค์ความรู้ แล้วมันถึงจะบอกวิธีการที่จะทําให้กับผู้ที่ยังทําไม่เป็น ทําไม่เป็นมันมืดแปดด้าน แต่คนทําเป็นคอยบอกคอยชี้คอยแนะ เป็นที่ปรึกษา ศาสนทายาททําความจริงอันนี้ขึ้นมาได้ มันเป็นสัจจะความจริง

เราแสวงหาสิ่งนี้กัน เราที่มาวัดมาวา เราแสวงหาสิ่งนี้กัน แสวงหาหัวใจของเรา หัวใจที่มันทุกข์มันยาก แล้วถ้ามันมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา คือมรรค ศีล สมาธิ ปัญญาคือมรรค ๘ มรรค ๘ ชําระล้างกําจัดแล้วมันจะเป็นผลงานของเรา มันจะเป็นประโยชน์กับเรา

เหมือนกับผู้ถาม ผู้ถามของเขา เขาฝึกหัดของเขาเอง ดั้นด้นของเขาเอง แล้วเขาก็ได้ผลของเขาเอง เพราะได้ผลของเขาเอง เขาถึงเขียนมา “ขอถามหลวงพ่อว่า เราไม่สามารถควบคุมความรู้สึกของจิตได้เลยหรือเจ้าคะ”

ควบคุมได้ด้วยสติ ควบคุมด้วยสติ เวลาเกิดปัญญาควบคุมดูแลรักษา มันควบคุมได้ แต่ควบคุมมันก็เป็นอนิจจัง แล้วพิจารณาไปแล้วมันเป็นไตรลักษณ์ เห็นไหม สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับไปเป็นธรรมดา นี่มันเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป แต่เวลาดับไปแล้วมันเหลือ เวลาปฏิบัติธรรมมันสําคัญตรงนี้ เวลามันทําลายหมดแล้วมันเหลืออะไร

เราไม่กล้าทําลายสิ่งใด ทําแล้วมันจะไม่มี แต่หัวใจเป็นนามธรรม ยิ่งทํายิ่งใส ยิ่งทํายิ่งสะอาด ยิ่งทําลาย ยิ่งทําลายยิ่งสะอาด ยิ่งทําลายยิ่งมีคุณค่า ยิ่งทําลายยิ่งเป็นทองทั้งแท่ง ยิ่งทําลายนะ ทองคําไม่กลัวไฟ ทองคําไม่กลัวการพิสูจน์ ทองคําไม่กลัวอะไรเลย ให้ทํามาเถอะ มันจะผ่องแผ้วของมัน เวลาถึงที่สุดแล้วทําได้

แต่ตอนนี้เรายังฝึกหัดอยู่ มันก็เลยสังเวชไง แต่ถึงที่สุดแล้ว พอไปเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์ นั่นน่ะของแท้ๆๆ ทั้งนั้นเลย ของแท้มีคุณภาพมากน้อยแค่ไหน ถึงที่สุดเป็นพระอรหันต์แล้วนะ จบเลย นั่นน่ะไม่คลาดเคลื่อน ธรรมะของพระพุทธเจ้าบอกอฐานะ อฐานะคือว่าเป็นไปไม่ได้ที่มันจะเปลี่ยนแปลง เป็นไปไม่ได้ที่มันจะมีทุกข์ เป็นไปไม่ได้ อฐานะ ยกเว้นเลย อฐานะเป็นความจริงเลย ถ้าเป็นความจริงอันนั้นมันก็พ้นไป

แต่นี่ระหว่างก้าวเดิน จิตใจระหว่างก้าวเดินมันจะมีประสบการณ์อย่างนี้ ฉะนั้น ที่เขาทํามานี้เราชมว่าฟื้นจากสลบ ยังดี ไม่สลบไสลไปกับเขา ถ้าไปเจอนะ เวลามันช็อกแล้วมันสลบไปเลย แล้วชีวิตจะปั่นป่วนไปเลย

แต่ถ้ามันฟื้นมาได้ ฟื้นมา ฟื้นมาได้ ฟื้นมาสู่ธรรม ฟื้นมาสู่สัจธรรม ฟื้นมาสู่ความเป็นธรรมของเรา แล้วอาศัยสิ่งนี้ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกนะ เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย สัจจะความเป็นจริงเป็นที่พึ่ง เราทําความดีงามเป็นที่พึ่ง นี่เราฟื้นจากความสลบไสลขึ้นมา ฟื้นมาสู่ธรรม แล้วถ้าทําได้จริงนะ มันจะเป็นประโยชน์กับใจดวงนั้น เอวัง