คํานํา

ธรรม คือ สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม ที่สุดคือวิมุตติธรรม ผู้รู้ธรรมแม้ขั้นต้น รู้จริงเงียบ เพื่อบําเพ็ญธรรมขั้นสูง เมื่อรู้ธรรมขั้นสูงจะยิ่งเงียบ ดังคํา อย่าดูถูกความนิ่งอยู่ของพระอริยเจ้า

ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต ได้เมตตาเทศน์ตอบไว้ว่า นักปฏิบัติทุกคนต้องการพ้นทุกข์ แต่ก็ขึ้นอยู่กับวาสนา และต้องมีครูบาอาจารย์ผู้รู้จริงชี้แนะ อุปมาชี้ขุมทรัพย์ การปฏิบัติต้องตามความเป็นจริง เริ่มจากทําสมาธิก่อน โดยยึดกรรมฐาน ๔๐ มีอนุสติ เป็นต้น พุทธานุสติสําคัญมาก ให้พุทโธชัดๆ โดยมีสติเป็นพื้นฐาน การภาวนาต้องต่อเนื่องสมํ่าเสมอ จึงเจริญก้าวหน้า การเห็นนิมิต เห็นกาย เป็นกายนิมิต เห็นแล้วดับรวดเร็ว ถ้ารู้ ถ้าเห็นเป็นประโยชน์ ให้กลับมาพุทโธ ทําความสงบใจ เมื่อมีกําลังแล้วให้ตั้งขึ้นมาพิจารณาไตรลักษณ์ เมื่อปฏิบัติไปๆ ใจก็จะพัฒนาขึ้นมา เกิดความเอะใจ สะดุดใจ จะทําให้เริ่มมีปัญญา ก็ให้ทําแบบเดิมซํ้าๆ จนจิตตั้งมั่นได้ เมื่อรู้จริงเห็นจริงแล้ว ให้ยกขึ้นสู่วิปัสสนา ให้ฝึกหัดใช้ปัญญาเพื่อมรรคผล เพื่อชําระล้างกิเลสในใจ

พุทโธนี้สําคัญมาก การนึกพุทโธโดยไม่เอาสมาธิ จะทําให้เกิดสมาธิ และหลวงปู่มั่นสั่งเสียไว้ “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ จะไม่เสีย” เมื่อรู้จริงถึงที่สุดผลย่อมเป็นอริยสัจเหมือนกัน ส่วนเรื่องอนันตริยกรรม ลูกแทงแม่ พ่อฆ่าลูก ครอบครัวเป็นหมอทั้งบ้าน แต่ลูกเสียสติ เป็นเรื่องกรรมเก่า กรรมใหม่ ให้เชื่อกรรม ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
สิงหาคม ๒๕๖๔

หัวใจเราแท้ๆ
เราไม่เข้าใจหรอกว่าเราเดินมาถูกทางหรือเปล่า
แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านผ่านมาแล้วนะ
ท่านชี้ขุมทรัพย์เข้ามาเลย
แล้วก็เป็นวาสนาอีกแหละ
วาสนาว่าเราจะเชื่อหรือไม่เชื่อ

๑

อนุสติ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ทางอันยาวไกล”

กราบนมัสการหลวงพ่ออย่างสูง ในคําถามปัญหาธรรมะครั้งที่แล้วลูกได้กราบเรียนถามหลวงพ่อเรื่องความสุขใจจากการปฏิบัติ หลวงพ่อก็ได้เมตตาเตือนในความขึ้นลงของใจว่ามีทั้งเจริญและเสื่อมเป็นธรรมดา ขอให้เราไม่ประมาท ลูกก็ได้น้อมนําคําสอนไว้เตือนใจตัวเองเสมอ ในระหว่างนี้ก็ได้ปฏิบัติภาวนาอยู่ตลอด

ตอนเช้าเดินจงกรมและฝึกนั่งสมาธิเป็นเวลา ๑ หรือ ๒ ชั่วโมงก่อนไปทํางาน ส่วนตอนเย็นนั่งฟังเทศน์ของหลวงพ่อ หรือไม่ก็เดินจงกรมไปด้วย ฟังเทศน์ไปด้วย แล้วค่อยฝึกนั่งสมาธิก่อนนอน

ที่ผ่านมา ใจก็เบิกบานดี แต่ระยะหลังมีความรู้สึกว่า ทางที่เราเดินมันยังอีกยาวไกลเหลือเกิน ยิ่งอยู่ในสถานะที่ยังต้องทํางานเพื่อดํารงชีพไปด้วย ก็รู้สึกว่ามีข้อจํากัดในการภาวนา เหมือนที่หลวงพ่อเทศน์ว่าทางของฆราวาสมันคับแคบ

ลูกก็ได้แต่ให้กําลังใจตัวเอง เราทํางานเพื่อดํารงชีพ และมีชีวิตอยู่เพื่อการปฏิบัติภาวนา ในชีวิตเรานี้ การที่เราได้มีโอกาสพบครูบาอาจารย์ที่เมตตาสั่งสอนทางสู่มรรคผลนิพพาน และครูบาอาจารย์ที่ตั้งใจแก้ไขการภาวนาให้นั้นนับว่าเป็นบุญวาสนาอย่างยิ่งแล้ว ถ้าใครไม่คว้าโอกาสในชาตินี้หมั่นทําความเพียร ก็ไม่รู้ว่าจะได้มีโอกาสอีกหรือเปล่า หนทางนี้มันไกลเท่าไร เราไม่อาจรู้ได้ แต่ตราบใดที่ยังเดินไม่หยุด มันก็ต้องถึงในสักวัน

๑. กราบขอกําลังใจและคําสอนของหลวงพ่อด้วยเจ้าค่ะ

๒. ในการฝึกนั่งสมาธิ ลูกจะกําหนดพุทโธโดยลมหายใจเข้าออก สักพักลมหายใจเบาลง แต่ยังนึกพุทโธอยู่ บางครั้งจะค้างนิ่งๆ อยู่อย่างนั้นจนลมหายใจชัดขึ้น แล้วคลายตัวออกมา อันนี้เป็นเพราะว่ายังไม่ถึงสมาธิจริงๆ หรือเปล่าเจ้าคะ หรือบางทีอาจจะรู้สึกอึดอัดที่กลางหัวอก จุกลิ้นปี่ อันนี้ไม่แน่ใจว่าเป็นเพราะอะไร หรือลูกตั้งใจมากเกินไป

๓. เมื่อเช้าได้ฟังเทศน์หลวงพ่อว่า ตอนหลวงพ่อฝึกพุทโธๆ นึกเอาพุทโธอย่างเดียว ไม่สนใจเอาสมาธิ จนสุดท้ายสมาธิก็ลงถึงฐานได้ ลูกกําลังฝึกดูเจ้าค่ะ เพราะที่ผ่านมา ลูกคงมีกิเลสอยากได้สมาธิ เลยไม่ได้สมาธิจริง กราบขอบพระคุณ

ตอบ : อันนี้พูดถึงว่าเวลาเราปฏิบัติ เห็นไหม ทางอันยาวไกล ถ้าคนที่จิตใจเขาบารมีอ่อนเขาก็มองว่ามันสุดวิสัย มันยาวไกลมาก แต่คนที่มีกําลังใจนะ คนที่มีกําลังใจ สิ่งที่มันยาวไกลแค่ไหน ดูสิ เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่ารู้แจ้งทั้งโลกนอกและโลกใน

โลกนอกและโลกใน ใน ในคือในหัวใจของเรา โลกนอก โลกนอกคือโลกของสังคม ถ้าทางยาวไกล ทางยาวไกล ถ้าเราส่งออก ส่งออกมันก็อีกยาวไกลมหาศาลเลย

แต่ถ้าเราทวนกระแสกลับเข้ามา เราทวนกระแสกลับเข้ามาจากภายใน ถ้าจากภายใน ทางอันยาวไกลมันก็ยาวไกลอยู่ในหัวใจของเรานี่ เราเดินถึงได้ ถ้าเดินถึงได้นะ เวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัตินะ เวลาท่านสนทนาธรรม บางองค์ ๙ ปี บางองค์ ๑๐ ปี บางองค์ ๒๐ กว่าปี บางองค์แล้วแต่ว่าจะได้ตอนไหนไง อํานาจวาสนาคนมันไม่เหมือนกัน ถ้าอํานาจวาสนาคนไม่เหมือนกันนะ หนึ่ง เราเจอครูบาอาจารย์ที่ดีหรือเปล่า ถ้าเจอครูบาอาจารย์ที่ดีนะ ท่านบอกความจริงกับเรานะ ชี้ขุมทรัพย์ๆ

หัวใจเราแท้ๆ เราไม่เข้าใจหรอกว่าเราเดินมาถูกทางหรือเปล่า แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านผ่านมาแล้วนะ ท่านชี้ขุมทรัพย์เข้ามาเลย แล้วก็เป็นวาสนาอีกแหละ วาสนาว่าเราจะเชื่อหรือไม่เชื่อ

ถ้าเชื่อแล้วนะ พอเชื่อแล้วจะเอาความเชื่อนั้นมาเป็นของเราก็ไม่ได้ พอเชื่อปั๊บ เราต้องหามุมมอง พอเชื่อปั๊บ มันจะพิจารณาไง มันพิจารณา มันจะพลิกแพลง พลิกแพลงให้มันรู้แจ้ง ถ้ารู้แจ้งได้ อันนี้สําคัญ สําคัญที่ว่า ถ้ามันทวนกระแสกลับเข้ามาเป็นภายในจะยาวไกลขนาดไหนมันก็ทําได้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า บอกว่าครั้งที่แล้วเราเตือนเอง เพราะอะไร เพราะเวลาคนที่จิตใจมันสูงส่ง จิตใจที่มันกําลังขาขึ้น มันดีไปหมดแหละ

เวลาพระบวชมาตั้งใจปรารถนา ทุกองค์ตั้งใจปรารถนาอยากสิ้นสุดแห่งทุกข์ มีพระตั้งใจปรารถนามาก เพราะเราอยู่ในวงการพระ เวลาบวชขึ้นมานี่ตั้งใจเลยนะว่าจะถึงที่สุดแห่งทุกข์ แล้วตั้งใจจะปฏิบัติ เพราะอะไร เพราะว่าอยู่ทางโลก หน้าที่การงานทุกอย่างมันบีบคั้นไง ก็พยายามจะหาทางออก พอบวชมาแล้วก็ตั้งใจ ๒ ปี ๓ ปี ๔ ปี ๕ ปีไปนะ พอ ๕-๖ พรรษาไปแล้ว ถอยแล้ว พอถอยขึ้นมา ใจมันถอยไง พอใจมันถอยนะ มันไปก็ไปไม่ไหว พอไปไม่ไหวขึ้นมา ถ้าอยู่ ถ้าอยู่ในเพศของพระก็อยู่แบบคนสิ้นไร้ไม้ตอก แต่ถ้าบางคนจิตใจตกนะ สึกเลย นี่มันเจออย่างนี้มาเยอะไง มันเจออย่างนี้มาเยอะ

แต่เวลาปฏิบัติ พระในเมืองไทยมี ๔ แสนกว่าองค์ ถ้าการปฏิบัติแล้วมันถูกต้องดีงามไปหมด ๔ แสนกว่าองค์นี่พระอรหันต์ทั้งหมด ใครบ้างไม่อยากพ้นจากทุกข์ ทุกคนปรารถนามาพ้นทุกข์ทั้งนั้นน่ะ ถ้ามันเป็นไปได้ ถ้าพ้นทุกข์ ทุกคนอยากจะพ้นทุกข์ทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วมันอยู่ที่วาสนาไง

ถ้าวาสนาปั๊บ ก็บอกว่า ในพระไตรปิฎกบอกว่า ถ้าพระอรหันต์อย่างน้อยต้องสร้างมาแสนกัป ต้องสร้างมาแสนกัปนะ อยู่ในอภิธรรม ต้องมีบุญ มีวาสนา มีบารมี ต้องสร้างมาเป็นแสนกัปเลย แล้วพอสร้างมาแสนกัปแล้วต้องพยายามปฏิบัติเอาตัวเองพ้นให้ได้อีกด้วย ถ้าสร้างมาแสนกัป ถ้ายังไม่ได้ก็ยังต้องต่อเนื่องไป

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย เวลาปรารถนาเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้นอย่างน้อยที่สุด ๔ อสงไขย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเรานี่ ๔ อสงไขย ฉะนั้น เวลาตรัสรู้ขึ้นมาแล้ว อายุ ๘๐ ปี วางศาสนาไว้อีก ๕,๐๐๐ ปี แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ ๘๐,๐๐๐ ปี เวลาเกิดมาแล้วอยู่ทางโลก ๔๐,๐๐๐ ปี เวลาออกปฏิบัติเป็นพระอรหันต์เลย สั่งสอนอยู่อีก ๔๐,๐๐๐ ปี จนสิ้นชีวิตไป อันนั้นพูดถึงว่าผู้ที่สร้างอํานาจวาสนามา

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเวลาที่ว่ามันดีงามนะ มันก็ดีงามทั้งนั้นน่ะ แต่เวลาปฏิบัติมันจะมีเจริญแล้วเสื่อม เพราะเราเห็นว่าเวลาเจริญ ทุกคนมีความสุขมาก เวลาเสื่อมนะ ถ้าเรามีสติอย่างนี้ คําว่า “มีสติ” มันจะรักษาไว้ มันจะไม่ประมาท มันจะไม่เสื่อมไง แต่ถ้าเราคิดว่ามันดี

เวลามันดี ทุกคน ดูสิ เวลาคนขับรถประสบอุบัติเหตุก็เพราะประมาททั้งนั้นน่ะ เพราะประมาท เพราะประมาทถึงได้ประสบอุบัติเหตุ ในการปฏิบัติ ถ้ามันเจริญแล้ว เราก็อยู่กับคุณงามความดีนี่แหละ แล้วความดีนี้มันมาจากไหนล่ะ มันมาจากการเดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนา ทุกอย่างมันต้องมีที่มาที่ไป มันไม่ลอยมาจากฟ้าหรอก ถ้ามันมีที่มาที่ไป ครูบาอาจารย์ของเราท่านถึงพยายามกันไว้ ถ้าครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัตินะ คนไหนภาวนาดี ท่านจะกันไว้เลย หนึ่ง ไม่ให้มาคลุกคลี แล้วกันพระจะเข้าไปถามปัญหา

เวลาอยู่ในวงปฏิบัตินะ พวกเราจะหูยาว คอยฟังเลยว่าใครภาวนาดี ถ้าใครภาวนาดี ไปแล้ว “ดีอย่างไร บอกกันบ้าง” มันจะเป็นปัญหาไปหมดเลย ครูบาอาจารย์เวลาพูดธรรมนะ ท่านจะเก็บไว้ รู้กันสองคน เวลาเทศน์ เทศน์เป็นบุคลาธิษฐาน เทศน์เป็นตัวอย่างเท่านั้นเอง แต่ไม่เจาะจงว่าเป็นใคร

เพราะบอกว่าเจาะจงว่าเป็นใครนะ ทุกคนจะรุมไปเลย ทุกคนอยากจะเจอของดี ทุกคนอยากจะเจอของจริง ทุกคนอยากจะให้คนอธิบายให้เราฟัง แล้วพอไปแล้วนะ จะมีปัญหา นี่ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงท่านจะกันไว้ เพราะอะไร เพราะกลัวมันเสื่อมไง กลัวมันเป็นภาระ

เราภาวนาอยู่ มีคนคอยมาถามปัญหา มีคนมาขอร้องให้เล่าให้ฟังว่ามันเป็นอย่างไร สมาธิเป็นอย่างไร ปัญญาเป็นอย่างไร เราก็ต้องมาคอยเล่าให้คนนู้นฟังคนนี้ฟัง เสียเวลาตาย แล้วเสียเวลา พอพูดกับใครก็แล้วแต่นะ พอคล้อยหลังไปนะ มันจะเกิดความวิตกวิจารณ์เลยว่าพูดไปนี่เขาเชื่อหรือไม่เชื่อ จริงหรือไม่จริง มันจะเป็นภาระเลย

แต่ถ้าเราเม้มไว้ เราเม้มปากไว้ เราไม่พูดกับใคร เราปฏิบัติของเรา มันจะดันหัวอกขนาดไหนก็เก็บไว้ในใจ ถ้าจะปรึกษาก็ปรึกษาครูบาอาจารย์เท่านั้น มันจะเป็นไม่ให้ไปทางสู่ความเสื่อม ฉะนั้น ถ้าไม่อยู่ในความเสื่อม เราต้องปฏิบัติของเรา เราอย่าประมาท ถ้าไม่ประมาท มันก็ได้ นี่พูดถึงความเสื่อม

แต่ปฏิบัติแล้วเขาว่าดีของเขา ถ้าปฏิบัติดีนะ ปฏิบัติแล้วดี มันดีจริงๆ มันไม่มีอะไรดีไปกว่านี้ งานทางโลก งานทางโลกเป็นงานสาธารณะ งานทางโลกไม่มีวันจบสิ้น เสร็จงานแล้วต้องตั้งงบบํารุงรักษาแล้ว เวลาทางบัญชี ความเสื่อมค่านี่เขาตั้งไว้เลย สร้างอะไรเสร็จปั๊บ ต่อปี ความเสื่อมค่ามันต้องจบไป ไม่มีอะไรคงที่ เป็นไปไม่ได้ งานทางโลกเป็นทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้างานทางธรรม งานในทางปฏิบัติ เพราะในทางปฏิบัติ ถ้ามันเจริญแล้วมันเสื่อมนะ มันก็ยังได้ความเจริญนั้นฝังใจไว้ ถ้าเราเคยปฏิบัติไว้สูงส่งขนาดไหน เราเคยสัมผัสได้ แล้วมันเสื่อมไป พอเสื่อมไปนะ ความจําอันนั้นมันมีอยู่ ถ้าความจํานั้นมีอยู่

ถ้าความจํานั้นมีอยู่ ถ้ามีสติสัมปชัญญะนะ ถ้าเวลาจะสิ้นชีวิตนะ มันพยายามจะกลับมาที่นี่ เพราะอะไร เพราะเวลาคนจะตายเขาจะระลึกถึงพระๆ แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เราจะระลึกถึงตรงนี้เลย ถ้าระลึกถึง จิตมาเกาะตรงนี้ไว้ เกาะอารมณ์นี้ไว้ ถ้าเกาะอารมณ์นี้ มันไปตามอารมณ์นั้นน่ะ มันพาให้จิตใจนี้วนในวัฏฏะ นี่พูดถึงว่า ถ้ามันภาวนาแล้วเสื่อมไป สิ่งที่เป็นสัญญาไว้มันยังเป็นสมบัติของใจ

แต่ที่ครูบาอาจารย์ท่านพูด ท่านต้องการความต่อเนื่อง ต้องการความเจริญตลอดไป ต้องการปฏิบัติต่อเนื่องๆ ขึ้นไป ถ้าต่อเนื่องขึ้นไป มันก็เป็นประโยชน์ขึ้นมา

ฉะนั้น เวลามันเป็นว่า “ภาวนาดีๆ แต่ระยะหลัง...”

พอ “แต่ระยะหลัง” ตรงนี้มันบอกเลย เพราะกาลเวลาไง ความสมํ่าเสมอนี้สําคัญมาก ความสมํ่าเสมอนะ เวลาปฏิบัติ ในพระไตรปิฎกบอกไว้ทุกข้อเลย สิ่งที่ว่าวินัยนี้บัญญัติไว้เพื่อส่งเสริมคนดี ยับยั้งคนชั่ว ส่งเสริมผู้ที่มีศรัทธาความเชื่อ แล้วก็พยายามเจริญศรัทธาคนที่ไม่ศรัทธา แล้วในวงปฏิบัติภาวนาให้มันเจริญงอกงามขึ้น การภาวนาที่ไม่เจริญงอกงามเพราะขาดความปฏิบัติสมํ่าเสมอ ถ้าปฏิบัติสมํ่าเสมอต่อเนื่องๆ ไป มันเจริญก้าวหน้าไป

ทีนี้โดยธรรมดา ดูสิ ฤดูกาลมันยังเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ในการปฏิบัติ คนเราเจริญขนาดไหน อารมณ์มันเปลี่ยนแปลงได้ พอเปลี่ยนแปลง ระยะเวลานี่สําคัญ ฉะนั้น การต่อเนื่อง ตรงนี้มันอยู่ที่วาสนา ถ้าคนมีวาสนามีบารมีนะ มันจะต่อเนื่องได้ตลอดไป ถ้าต่อเนื่องได้ตลอดไป

เพราะภาวนาไปมันไม่ดีตลอดหรอก อาหารที่ว่าสุดยอด แต่กินทุกวันแล้วมันก็ไม่อร่อย จิตใจเราดีขนาดไหน ภาวนาไป มันต้องมีทางเสื่อม มันต้องมีการบิดเบี้ยว บิดเบี้ยวเพราะอะไร เพราะกิเลสมันต่อต้านอยู่แล้ว ฉะนั้น เวลาไป อุปสรรคตรงนี้สําคัญ เวลาปฏิบัติไปแล้ว เวลากิเลสที่มันทําให้เราบิดเบือน มันบิดเบือนทําให้เราเสียหาย

ตรงนี้บอกว่า “ระยะหลังๆ การเดินจงกรม พอนั่งสมาธิไป มันมีความคิดโผล่เข้ามาแล้ว แล้วพอความคิดที่มันแย็บเข้ามา เหมือนกับพอฟังเทศน์หลวงพ่อ หลวงพ่อบอกว่าทางฆราวาสเป็นทางคับแคบ”

ทางฆราวาสเป็นทางคับแคบ นี้ก็อยู่ในพระไตรปิฎกเหมือนกัน เวลาธรรมวินัยที่บัญญัติไว้ทุกข้อๆ มันจะมีตรงนี้อยู่ด้วยว่า ทางฆราวาสเป็นทางคับแคบ ทางของสมณะเป็นทางกว้างขวาง

ถ้าทางสมณะเป็นทางกว้างขวาง ทางสมณะ อย่างพระเราเจอครูบาอาจารย์ที่ดี เวลาฉันเสร็จแล้ว ๒๔ ชั่วโมงนะ ให้ภาวนาตลอด ๒๔ ชั่วโมง ภาวนาตลอดเลย นี่มันกว้างขวาง กว้างขวางอย่างนี้ กว้างขวาง มันมีโอกาสทําตลอด แต่กิเลสมันก็คอยแทรกแล้ว เวลาทําไปแล้ว ถ้าดีมันก็ดีตลอดเลย แต่เวลามันไม่ดี มันเสื่อมนะ มันหาทางออกแล้ว มันบิดเบือนแล้ว ครูบาอาจารย์ก็ต้องมีทางให้ไป

ถ้าทางฆราวาสเป็นทางคับแคบ ทางสมณะเป็นทางกว้างขวาง แล้วสมณะ เวลามีโอกาส พระ ๔ แสนกว่าองค์ เวลาเรียนจบ ๙ ประโยคแล้ว การศึกษาเขาศึกษามาไว้ให้ปฏิบัติ เวลาเรียนจบแล้วทําอะไรต่อ ทางวิชาการเขาคิดเลยนะ เวลาพระนี่จบแล้ว เรียนจบ ๙ ประโยค ฉะนั้น พอเรียนจบ ๙ ประโยคแล้ว เรียนธรรมะนี้จบแล้ว พอเรียนธรรมะจบแล้ว ตอนนี้ก็ดํารงชีวิตเป็นพระ ก็ได้สมณศักดิ์ ได้ตําแหน่งหน้าที่การงานขึ้นไป แล้วทางธรรมล่ะ ทางธรรมที่ปฏิบัติล่ะ

แต่เวลาพระกรรมฐานเรา หลวงปู่ฝั้น ครูบาอาจารย์ท่านบอกเลย การเรียนปริยัติของพวกเรา เวลาบวชกับอุปัชฌาย์ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ นี่กรรมฐาน ๕ อุปัชฌาย์ให้กรรมฐาน ๕ อยู่แล้ว พอได้กรรมฐาน เราเรียนปริยัติจบแล้ว ต่อไปนี้มันก็อยู่ที่ว่าเราจะปฏิบัติได้หรือไม่ได้ ถ้าเราจะปฏิบัติได้ เราทําของเรา นี่ถ้าทางมันกว้างขวาง มันกว้างขวางอย่างนี้ไง

พอกว้างขวางแล้วเข้าทางจงกรมสิ นั่งสมาธิภาวนาเข้าป่าเข้าเขาไปสิ ปฏิบัติไปสิ รุกขมูลน่ะ อยู่รุกขมูล ดูสิ เวลาฤดูกาลของเขา นกมันทํารัง มันฟักไข่ของมัน มันกกไข่ของมัน มันสร้างครอบครัวใหม่ของมัน มันดูแลลูกมัน พอลูกมันโตแล้วมันไล่ลูกมันไปนะ ต้องหากินเอง ต้องหากินเอง ต้องโตแล้วไป

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาทางฆราวาสเป็นทางคับแคบ สมณะเป็นทางที่กว้างขวาง แล้วสมณะเอาจริงหรือเปล่า สมณะที่ทางกว้างขวางได้สนใจทางปฏิบัติของตัวไหม

เวลาหลวงตาท่านเตือนประจํานะ ตอนอยู่วัดป่าบ้านตาด ท่านบอกเลย ทางจงกรม เสือมันเข้าไปหมอบได้แล้ว ทางจงกรม ทางสมาธิ พระมันสนใจหรือเปล่า พอพูดอย่างนี้ไปปั๊บ คนฟังเทศน์ก็บอกว่าพระคงจะไม่ปฏิบัติเลย

เวลาท่านพูดนะ เวลาท่านเทศน์พระ มันอยู่ในเทปใช่ไหม พอออกไปข้างนอกก็บอกว่าพระบ้านตาดแสดงว่าไม่ได้ภาวนากันเลย ไอ้ทางจงกรมนั่นแสดงว่าเสือเข้าไปอยู่ได้ แสดงว่ามันเป็นป่ารกไปเลย

เวลาพูด ท่านพูดเสียดสี พูดให้พระตื่นตัว ไอ้ทางกว้างขวางนี่ พูดแล้วให้พระมันสนใจทางจงกรม แต่ถ้าไม่สนใจทางจงกรม มันเป็นไปไม่ได้หรอกที่ว่ามันจะรกชัฏจนเสือเข้าไปนอนได้น่ะ แต่คําพูดของหลวงตามันสุดโต่ง เวลาพูดอะไรมันพูดจริงจัง พูดให้คนฟังสะเทือนใจ

ทางจงกรม เสือมันจะนอนอยู่นั่นน่ะ มันรกชัฏจนไม่มีใคร คือว่าเหมือนพระไม่สนใจ พระไม่ปฏิบัติ ทั้งๆ ที่ว่าทางสมณะเป็นทางที่กว้างขวางนะ กว้างขวางแล้วมันทําจริงหรือเปล่า เวลาทําไปแล้วทําเป็นกิริยา ปฏิบัติไป เดินจงกรม นั่งสมาธิภาวนาเป็นกิริยา จิตมันลงไหม ถ้าจิตมันลง แล้วลงได้มากน้อยแค่ไหน ถ้าลง แล้วเวลาลงไปแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันเป็นวิปัสสนาจริงหรือเปล่า

ฉะนั้น ถ้าทางกว้างขวาง นี่มันเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เวลาเราคิดไง เวลาเอาคํานี้มาคิด ถ้าเอามาคิด มันเตือนใจตลอดนะ คนที่มีปัญญา เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์สั่งสอน อย่างที่ว่า คําพูดแต่ละคํานะ วรรคทอง วรรคทองมันสะเทือนใจไง อันไหนเป็นวรรคทอง อันไหนที่มันสะเทือนหัวใจ มันเป็นประโยชน์หมด

แล้วเวลาจิตใจเราห่อเหี่ยว จิตใจของเราท้อแท้ ไอ้พวกวรรคทอง ไอ้พวกสิ่งที่อย่างนี้มันกระตุ้นใจเราได้ไง ถ้ามันกระตุ้นใจขึ้นมา มันก็ฟื้น เหมือนนักมวย พี่เลี้ยงให้นํ้าเลย พอหมดยก พี่เลี้ยงให้นํ้า ออกมาได้สู้ต่อ นี่ก็เหมือนกัน ปฏิบัติต่อ

เขาว่า ทางของฆราวาสเป็นทางคับแคบ ทางของสมณะเป็นทางกว้างขวาง ทางกว้างขวางมันเป็นโอกาส มันเป็นโอกาสในสถานะของความเป็นพระ สถานะของความเป็นโลก แต่ถ้าทางกว้างขวางแล้ว ถ้าเอาจริงนะ เอาจริงจะเป็นประโยชน์มาก

ฉะนั้น เขาบอกว่า สิ่งที่เขาปฏิบัติ มันปฏิบัติเพื่อกําลังใจ เพื่อความเป็นจริง ฉะนั้น สิ่งที่เป็นจริงมันจะเป็นความจริงขึ้นมา ฉะนั้น ถ้ามันคิดได้ มันมีปัญญาอย่างนี้ให้โอกาสเราตลอดเวลา เราทําอยู่แล้ว เราทําอยู่แล้ว มันมีธรรมเลี้ยงหัวใจให้มันฮึกเหิม ให้มันต่อสู้ไปต่อเนื่อง แล้วทําความเพียรของเราต่อเนื่องไปๆ

ฉะนั้น เขาบอกว่า ข้อที่ ๑. กราบขอกําลังใจ

กําลังใจ เวลาฟังเทศน์มันได้กําลังใจ แล้วคําว่า “กําลังใจ” นี่อย่างหนึ่งนะ แต่ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มงคลชีวิตๆ การเห็นสมณะเป็นมงคลอย่างยิ่ง การเห็นสมณะไง การเห็นสมณะเป็นมงคลอย่างยิ่ง เราจะยกว่าพระสารีบุตรไปเห็นพระอัสสชิ

พระสารีบุตรศึกษามา ศึกษามากับสัญชัย ศึกษามาเต็มที่ ศึกษาจนความรู้สัญชัยหมดแล้ว อยู่ด้วยกัน คลุกคลีขนาดนั้นน่ะ มันจนตรอกไง พอจนตรอก พยายามหาทางออก พอหาทางออก ไปเห็นพระอัสสชิเดินบิณฑบาต กิริยามันสงบเสงี่ยม นี่เห็นสมณะ มันสะเทือนใจเลยนะ มันตามไปเลยล่ะ ตามไปเลย แค่เห็นกิริยาการก้าวเดิน เห็นสมณะ

เพราะเห็นสมณะ ตามสมณะนั้นไป พอสมณะสั่งสอน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ให้เข้าไปแก้ที่เหตุนั้น พระสารีบุตรฟังปั๊บ เป็นพระโสดาบันเลย

สิ่งที่ว่ากําลังใจ การเห็นสมณะเป็นมงคลอย่างยิ่ง การฟังธรรม ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ การฟังธรรมเป็นครั้งเป็นคราว การฟังธรรมเป็นการฟังได้ยาก ฟังได้ยาก มันเป็นจริงหรือไม่เป็นจริง อีกอย่างหนึ่ง จิตใจเรายอมรับหรือไม่ยอมรับ ถ้าไม่ยอมรับ ฟังแล้วมันก็โต้แย้ง แต่ถ้าเป็นความจริงก็เป็นความจริง นี่พูดถึงกําลังใจนะ กําลังใจอย่างนี้มันทําได้ ฉะนั้น สิ่งที่ทําได้มันเป็นไปได้ใช่ไหม

“๒. ในการฝึกนั่งสมาธิ ลูกกําหนดพุทโธพร้อมกับลมหายใจเข้าออก สักพักลมหายใจมันเบา แต่ยังพุทโธได้อยู่ บางครั้งมันค้างนิ่งอยู่อย่างนั้น ลมหายใจมันชัดขึ้นมา แล้วมันคลายตัวออก”

เขาบอกกําหนดพุทโธๆ พุทธานุสติ การกําหนดพุทธานุสตินี่สําคัญมาก คําว่า “สําคัญมาก” ถ้าเราฝึกหัด เราฝึกหัด เรามีสติปัญญา เราควบคุม สิ่งทุกๆ อย่างมันจะเจริญงอกงามขึ้นมา

เราทําของเราโดยสักแต่ว่า ทําสักแต่ว่า ที่ทํากันโดยสักแต่ว่าทํา ว่างๆ กําหนดว่างๆ ที่หลวงตาท่านบอก บอกว่าเราดูจิตๆ ท่านกําหนดดูเฉยๆ

ขณะที่ว่าก่อนที่ท่านจะดูจิต ท่านบวชใหม่ อุปัชฌาย์ให้กําหนดพุทโธ ท่านก็กําหนดพุทโธ สงบได้ ๓ หน เรียนอยู่ ๗ ปี เป็นอัปปนาสมาธิได้ ๓ ครั้ง แต่พอเรียนไปแล้ว เรียนไปแล้วมันมีปัญญาไง พอมีปัญญาขึ้นมา เวลาฝึกหัดครั้งแรกกําหนดจิตเฉยๆ ดูจิตเฉยๆ ก็มีปัญญาแล้ว รู้แล้ว ตอนยังไม่รู้นะ กําหนดพุทโธชัดๆ กลัวมันจะผิดพลาดไง อุปัชฌาย์บอกให้พุทโธ เพราะอยากภาวนา ไปถามอุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์บอกว่าเรากําหนดพุทโธ ท่านก็กําหนดพุทโธด้วย

แล้วเวลามาศึกษา เรียนเป็นมหานั่นแหละ ท่านบอกเรียนอยู่ ท่านก็ปฏิบัติด้วย ปฏิบัติด้วย ระหว่างที่เรียน ๗ ปี เป็นสมาธิได้ ๓ หน แต่เวลามาปฏิบัติจริงๆ ไปดูจิต ดูจิตเพราะรู้มากไง ปัญญาเยอะไง พอดูจิต จิตเสื่อมหมดเลย ปีกับ ๖ เดือน ปีกับ ๖ เดือน

สุดท้ายแล้วเวลาจิตเสื่อมมันไปไหนไปไม่รอด เพราะอะไร เพราะกําหนดพุทโธก็เคยทํามาแล้ว มากําหนดดูจิตๆ มันสงบ มันก็สงบของมันได้ แต่มันไม่มีหลักมีเกณฑ์ สุดท้ายคนเรามันจนตรอก เข้าไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นถึงสอนตรงนี้ไง จิตนี้มันเหมือนเด็กน้อย มันต้องมีพี่เลี้ยง มันต้องมีอาหารของมัน ฉะนั้น ถ้าเด็กน้อยมันดื้อ เด็กน้อยมันเที่ยวเล่นไปโดยความประมาทของมันไป ถ้าเราตามหาเด็ก เด็กมันก็ยิ่งหนีไกล เด็กมันยิ่งงอแง เราไม่ต้องไปสนใจมันเลย เรากลับมาพุทโธๆ ไว้ เรากลับมารักษาอาหารของมันไว้ เด็กมันไปถึงที่สุดแล้ว มันไม่มีทางไป มันหิวกระหาย มันต้องกลับมาหาอาหารนั้น

ท่านก็เชื่อ ท่านเชื่อนะ เพราะอะไร เพราะก่อนหน้านั้นท่านก็พุทโธมาก่อน เสร็จแล้วท่านบอกว่ากําหนดดูจิตเฉยๆ พอเป็นมหาจะมาปฏิบัติ กําหนดดูจิตเฉยๆ แล้วพอมันเสื่อมไป จับต้องไม่ได้ ไม่มีสิ่งใดควบคุม เสื่อมไปปีกับ ๖ เดือน ท่านบอกตั้งแต่ปฏิบัติมาไม่เคยมีทุกข์คราวใดมากเท่าทุกข์คราวนี้เลย

สุดท้ายแล้วหลวงปู่มั่นให้กําหนดพุทโธ กําหนดพุทโธไว้ๆ เพื่อเวลาเด็กมันหิว มันต้องกลับมาที่นั่น ท่านก็ทําจริงๆ พุทโธจริงๆ แล้วมันก็ฟื้นมาจริงๆ นี่มันถึงเป็นการยืนยันให้เข็ดหลาบไง ถ้ามันยืนยันให้เข็ดหลาบ เราปฏิบัติไป ปฏิบัติถึงที่สุด เวลาหลวงปู่มั่นท่านจะเสีย เวลาท่านมีปัญหา ขึ้นไปถามหลวงปู่มั่นได้ทุกคราว แต่พอหลวงปู่มั่นจะเสียไป ต่อไปท่านจะไม่มีครูบาอาจารย์ ท่านมาระลึกถึงหลวงปู่มั่นท่านเคยสอนไว้ๆ ตลอดไง อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ จําไว้เลยนะ อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ จะไม่เสีย

เวลาครูบาอาจารย์เทศน์ปฏิบัติท่านห่วงตอนเสียหาย ตอนเสื่อม ตอนท้อแท้ ตอนไม่สู้ ตอนดี เวลาดี ดีอยู่พักหนึ่ง เวลาเสียคือชีวิตนั้นหมดไปเลย เวลาขวนขวาย เวลาทําคุณงามความดีกันพักหนึ่ง เวลาท้อแท้ เวลาเสียหายแล้วเลิกเลย เป็นอย่างนี้กันทั้งนั้นนะ ท่านถึงสั่งไว้ เน้นไว้เลย อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ จะไม่เสีย

พุทธานุสติ ถ้าไม่ทิ้งผู้รู้ พุทโธๆ เพราะผู้รู้มันทํางาน ผู้รู้กําหนดพุทโธ พุทโธมันอยู่ ไม่ทิ้งผู้รู้ ไม่ทิ้งพุทโธ ผู้รู้มันกําหนดพุทโธ พุทโธก็อยู่กับผู้รู้นั้น แล้วรักษาตรงนี้ไว้ ถ้ารักษาตรงนี้ไว้ ต้นทุนเดิมเราไม่เสียหาย ต้นทุนเดิมเราไม่เป็นไรไป ตรงนี้จะทําให้ไม่เสีย ตรงนี้เป็นประโยชน์กับเรา

แต่ทางโลก ทางโลกบอกเขาเป็นผู้ที่มีปัญญาๆ ไง กําหนดรู้เท่า กําหนดทุกอย่าง ใช้ปัญญาเป็นวิปัสสนา สติปัฏฐาน ๔ ไอ้พุทโธเป็นสมถะ ไม่มีประโยชน์อะไร มองข้ามไง ถ้าเขามองข้ามสิ่งนี้ไป มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้เพราะอะไร มรรคมันมีสัมมาสมาธิ ในญาณ ๑๖ ญาณที่ ๗ หรือญาณที่ ๘ มันก็มีสมถะ แต่เขาพลิกแพลงเอง มันเป็นโวหาร มันเป็นการเมือง มันเป็นการพูดใส่ไคล้ให้การปฏิบัตินั้นมันไม่ก้าวเดิน แต่ความจริงญาณ ๑๖ มันก็มีสมถะ แต่มันพูดไปเพราะภาวนาไม่เป็นไง แต่ถ้าภาวนาเป็น มันเป็นของมัน

แต่เราไม่ทิ้งผู้รู้ ไม่ทิ้งพุทโธ มันป้องกันตัวเองด้วย ป้องกันตัวเองไม่ให้จิตเสื่อม เพราะเวลาจิตเสื่อมไปแล้วมันทําให้เราทุกข์ ทําให้เราท้อแท้ เพราะอะไร เพราะว่าเวลาคนเรามันดี มันก็ดีของมันไป เวลามันถอย มันไปเลย เสียคนไปเลย แล้วจะฟื้นกลับมา เพราะมันมีบาดแผลแล้ว กรรมมันมีการกระทําแล้ว มันจะฟื้นมาไม่ได้ แต่ขณะที่ดี มันมีแต่สิ่งที่ดีๆ ขึ้นไป

ฉะนั้น สิ่งที่บอกว่าพุทธานุสติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้ทําความสงบของใจ ๔๐ วิธีการ แล้วหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านปฏิบัติมา ตรงนี้สําคัญ เพราะรักษาตนเองได้ รักษาหัวใจเราไว้ได้ แล้วถ้ามันเสื่อม พอเสื่อม มันท้อแท้ ไปทําเวรทํากรรมที่ไม่ดีขึ้นมา มันจะกลับมาปฏิบัติมันก็อาย มันก็กลับมาไม่ได้

แต่ถ้าเรารักษาไว้ เราไม่ท้อแท้ ไม่ทําให้มันเสียหายไป เราปฏิบัติต่อหน้าๆ ไป มันเป็นประโยชน์ นี่พุทธานุสติ เรามีสติระลึกถึงพุทโธๆ ตลอดไป มันจะเป็นคุณงามความดี

ฉะนั้น เขาบอกว่า เวลาลมหายใจมันเบาลง แต่ยังพุทโธได้

นั้นต้องเน้นยํ้าพุทโธต่อเนื่องไป เพราะมันยังพุทโธได้ คําว่า “พุทโธได้” จิตมันอย่างสูงก็เป็นขณิกสมาธิ ถ้าเป็นอัปปนาสมาธิ มันสงบแล้วมันออกรู้ ออกรู้คือออกเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง

ถ้ามันออกรู้เห็นนิมิต เราก็มีสติดึงกลับ ออกรู้ไปเห็นเทวดา อินทร์ พรหม เราก็เป็นเทวดามาก่อน จิตทุกดวงเคยเกิดในวัฏฏะ จิตทุกดวงที่นั่งอยู่นี่เคยเป็นเทวดา เคยตกนรกอเวจี เคยทุกข์เคยยากมาทั้งนั้น จิตทุกดวงเคยเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เพียงแต่ในปัจจุบันนี้มาเกิดเป็นมนุษย์นี้เท่านั้น ฉะนั้น สิ่งที่เวลาที่มันออกไปรู้ เราเคยเป็น มันจะตื่นเต้นอะไร จิตนี้เคยเป็น ของเราเคยเป็น เราเคยใช้สอย เราจะตื่นเต้นอะไร

แต่ถ้าเราเป็นมนุษย์ ปัจจุบันนี้เราเป็นมนุษย์ พอไปเจอเทวดา อินทร์ พรหม อู้ฮู! สูงส่ง...ก็เราก็เคยเป็น เราเคยเป็น ไม่ภพใดชาติใดเราก็เคยเป็นแบบนั้น แต่ในชาติปัจจุบันนี้เราเป็นมนุษย์ ถ้ามีสติสัมปชัญญะอย่างนี้มันก็ไม่ส่งออก

อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ เห็นไหม ไม่ทิ้ง ไม่ทิ้งผู้รู้ ไม่ทิ้งพุทโธ มันก็ไม่ออกไปรับรู้ ถ้าออกไปรับรู้ นึกพุทโธชัดๆ มันก็กลับ เวลาจะรู้สิ่งใด เราตั้งสติไว้ มันก็กลับ เราตั้งสติ มันจะกลับทันทีเลย

แต่ส่วนใหญ่คนปฏิบัติพอมันจิตสงบแล้ว มันส่งออกไปแล้ว ไปเห็นอะไรแล้วเพลิน สงสัย อยากรู้ ไปเลย ถ้ามีสตินะ กลับทันที ไม่ไปหรอก เพราะมันไปจากเรา ส่งออกไปจากเรา ถ้าสติมันพร้อม มันก็พร้อมจากเรา

ฉะนั้นบอกว่า “เวลากําหนดลมหายใจเบาๆ แต่ยังพุทโธได้อยู่ บางทีก็ไปค้างนิ่งอยู่อย่างนั้น”

การค้างนิ่งอยู่ ถ้าเราพุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ ไป ถ้าพุทโธชัดๆ นะ จิตใจมันจะบอกว่ามันออกไปหยาบ ตอนนี้เราพุทโธ มันละเอียดแล้ว มันจะไม่หยาบ

ไม่หยาบไม่ละเอียดหรอก ถ้าพุทโธชัดๆ ไอ้ค้างๆ อยู่นี่ก็จบ ไอ้ค้างๆ อยู่นี่เพราะมันพุทโธแล้วมันเหมือนกับจะลง แล้วมันก็ลงไม่ได้ ลงไม่ได้เพราะว่าจิตใจมันยังหยาบ ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ มันก็จะทําให้จิตละเอียดขึ้น แต่นี้จิตใจมันหยาบ มันก็ค้างอยู่อย่างนั้น คือแบบว่ามันกินตัวมันเอง มันขัดแย้งในตัวมันเอง ถ้าพุทโธซะ มันก็ว่าจะหยาบ แต่ถ้ามันจะต่อไป มันก็ไปไม่ได้ เห็นไหม มันขัดแย้ง ที่ว่าเวลาภาวนาไป เพราะถ้าอวิชชามันสงสัย มันก็เป็นแบบนี้

สิ่งใดจะเกิดขึ้นก็แล้วแต่ พุทโธมันจะเบา มันจะชัดเจน มันจะหนักหน่วงขนาดไหนก็พุทโธไปเรื่อยๆ พุทโธชัดๆ พร้อมสติ เดี๋ยวธรรมะจัดสรรให้เลย เดี๋ยวแนวทางปฏิบัติของเรานี่มันจะจัดสรรให้เลยว่าจิตควรเป็นอย่างใด

เพียงแต่ว่าตอนนี้กิเลสมันจัดสรรให้ กิเลสมันต้องการให้เป็นอย่างนั้น เพราะกิเลสมันรู้อยู่ ถ้าพุทโธแล้วมันต้องว่างให้ได้ ถ้าพุทโธแล้วมันต้องเป็นไปให้ได้ บางคนบอกพุทโธแล้วเดี๋ยวมันก็จะหาย ก็นึกให้มันหายไปเลย พุทโธๆ แล้วก็พยายามปล่อยวางให้มันหายไป อันนี้มันเป็นการสร้างภาพหมด มันเป็นธรรมะสร้างภาพ ไม่ใช่เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงนะ เรารู้จริงเลย แล้วพอรู้จริงขึ้นมามันจะชัดเจนของมัน

ฉะนั้น ถ้ามันยังพุทโธได้ เราพุทโธไว้ พุทโธไว้ ไม่ต้องไปสนใจสิ่งใด พุทโธไว้กับความสุขความสงบของเรา เพราะถ้าพุทโธ อยู่กับพุทโธได้นี่สงบแล้วแหละ เพราะอะไร เพราะมันไม่ฟุ้งซ่าน ถ้ามันยังพุทโธไม่ได้ มันพุทโธแล้วมันแฉลบ นี่มันยังพุทโธไม่ได้

ถ้ามันพุทโธได้ มันไม่แฉลบแล้ว มันอยู่กับพุทโธแล้ว แต่พุทโธต่อเนื่องไป อยู่กับพุทโธแล้วมันก็จะดึงออกไง มันจะเป็นอย่างนั้นจะเป็นอย่างนี้ มันจะดึงออกไป เห็นไหม พุทธานุสติ มีสติระลึกรู้พุทโธของเราอยู่ พุทธานุสติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนถึงกรรมฐาน ๔๐ ห้อง พุทธานุสติ แล้วเรากําหนดพุทโธๆ ระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วย แล้วมีสติระลึกพุทโธในใจของเราด้วย เราทําของเราอย่างนี้ต่อเนื่องไป

เวลามันจะค้างอยู่ ลมหายใจมันจะขาด มันจะคลายตัวออกมา แล้วบางทีมันไม่ถึงสมาธิ บางทีรู้สึกว่ามันอึดอัด มันมีความจุกอยู่

มันมีอยู่ร้อยแปด ถ้าเริ่มต้นเวลาจิตเราดี มันจะดีไปหมดเลย ถ้าเวลามันจะถอยนะ เหตุผลมันจะอ้างเยอะไปหมดเลย เดี๋ยวจะจุกหน้าอก เดี๋ยวจะหายใจไม่ออก เดี๋ยวตัวมันจะเอียง เดี๋ยวจะกลืนนํ้าลาย เดี๋ยวตัวมันจะพอง ร้อยแปดเลย มาเป็นขบวนเลย

เหมือนไปหาหมอ หมอเขาตรวจโรคเจอ รู้เลยว่าโอ้โฮ! โรคนี้เกิดจากอะไร โอ้โฮ! สมุฏฐานของโรคเต็มไปหมดเลย แต่ถ้าตรวจไม่เจอ ไม่รู้ว่าเป็นอะไร แต่พอไปเจอนะ โอ้โฮ! เหตุให้เกิดโรคนี่เป็นตับเลย

วางให้หมด วางให้หมด เวลาถ้าจิตมันดีนะ สิ่งนี้ไม่เคยเกิดขึ้นกับใจเลย เวลาเราเริ่มถอย สิ่งนี้จะมาทันที แล้วมาทันทีแล้ว หญ้าปากคอก ฉะนั้น สิ่งต่างๆ พุทธานุสติ กําหนดพุทโธไว้ แล้วทุกอย่างมันจะดีขึ้น กําหนดพุทโธไว้

เขาบอกว่า หรือว่าเราตั้งใจมากเกินไป

บางทีตั้งใจมากเกินไป เราก็กลับมากําหนดพอประมาณ ถ้ามันท้อแท้ขึ้นไป เราก็พยายามระลึกถึงความเพียรขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันต้องเป็นความสมดุลของเราเอง มันเป็นความพอดีของใจเอง ถ้าใจพอดี มันก็สมดุลของมัน นี่ข้อที่ ๒.

“๓. เมื่อเช้าได้ฟังเทศน์หลวงพ่อเล่าตอนที่หลวงพ่อฝึกพุทโธอย่างเดียวโดยไม่สนใจเอาสมาธิ สุดท้ายก็ลงสมาธิจนได้”

อันนี้คนต้องมีหลักเกณฑ์นิดหนึ่ง ถ้ามันไม่มีหลักเกณฑ์ เรากําหนดพุทโธโดยไม่เอาสมาธิมันเหมือนกับประชดประชันชีวิต มันเหมือนกับเป็นการประชดประชันวิธีการปฏิบัติ

แต่ของเราไม่ใช่อย่างนั้น เพราะเวลาเราคุยธรรมะกับหลวงปู่เจี๊ยะ แล้วหลวงปู่เจี๊ยะท่านบอก ท่านบอกถึงวิธีการ เห็นไหม ครูบาอาจารย์ของเราแต่ละองค์ท่านจะบอกอย่างหนึ่ง ความถนัดของแต่ละองค์ไม่เหมือนกัน หลวงปู่เจี๊ยะหรือครูบาอาจารย์ที่เป็นเจโตวิมุตติส่วนใหญ่ท่านจะบอกว่าให้พุทโธรัวๆ พุทโธๆๆๆ อยู่อย่างนี้ ท่านบอกอย่างนี้ แล้วถ้าเราทําเนิ่นช้าหรือเราทํา ท่านจะบอกว่าไม่พอกิน ทําไม่พอกินคือทําไม่พออยู่พอกิน ทําไม่พออิ่มท้อง

คนเราทําอาชีพแล้วเลี้ยงชีวิตไม่ได้นี่ทุกข์นะ แต่ถ้าเราทําอาชีพแล้วเลี้ยงตัวเองได้ด้วย ยังเลี้ยงครอบครัวได้ด้วย นั่นอีกเรื่องหนึ่งนะ ฉะนั้น ท่านบอกว่าต้องให้พุทโธมากๆ พุทโธรัวๆ พุทโธไวๆ มันถึงจะทันกิเลส แล้วมันจะเอาหัวใจนี้ไว้ได้ แล้วพุทโธๆ ไป พุทโธสัก ๒-๓ ชั่วโมง ได้สมาธิสัก ๒-๓ นาที ถ้าพุทโธสัก ๘ ชั่วโมงจะได้สมาธิ ๕ นาที ก็ทดสอบกัน เราก็เลยพุทโธ

เพราะโดยธรรมชาติ เราบวชใหม่ๆ เราก็พุทโธตลอดเวลาเหมือนกัน เราพุทโธทั้งวันทั้งคืน เพราะว่าตอนบวชใหม่ๆ มันฟุ้งซ่านมาก แล้วภาวนาไม่เป็น จะทําอะไร อยู่กับพุทโธ มันก็ได้บ้างไม่ได้บ้าง แต่ก็ยังรักษาชีวิตได้จนเป็นพระอยู่วันนี้ ก็ยังรักษาชีวิตนี้ได้มา แต่ไอ้เรื่องได้ผล ไม่ได้หรอก แต่ก็พยายามอยู่กับมัน แล้วพยายามหาหนทาง แล้วเราก็ไปเป็นปัญญาอบรมสมาธิ แล้วก็ภาวนาไปเป็นชั้นเป็นตอนไป

แต่เวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านพูดอย่างนี้ เราก็ลองกับท่าน แล้วลองกับท่าน ท่านพูดเองบอกว่า มันด้วยเหตุด้วยผลมันต้องเป็นตามจริงอย่างนั้น

ฉะนั้น อย่างเรา เราก็อยากได้ใช่ไหม มันเป็นทางต่อรองของกิเลส ถ้าเราทําสมาธิ เราจะได้อย่างนั้น ทําอย่างนี้มันจะได้อย่างนี้ ตัดทิ้งเลย ไม่เอา พุทโธเพื่อพุทโธ พุทโธโดยไม่เอาสมาธิ ไม่เอาอะไรเลย เราพุทโธอย่างนี้ ทีนี้อะไรมันจะมาต่อรอง อารมณ์มันจะเกิดขึ้น มันจะเป็นสมาธิ มันจะมีวี่แววว่าจะเป็นสมาธิ ปฏิเสธหมด พุทโธอย่างเดียว พุทโธๆๆ อยู่อย่างนั้นน่ะ ทําอยู่อย่างนั้นเป็นเดือนนะ เป็นเดือน

คําว่า “เป็นเดือน” เพราะว่าชีวิตประจําวันใช่ไหม เช้าก็บิณฑบาต ทําข้อวัตร ถ้ามีเวลาก็พุทโธตลอด พุทโธอย่างนั้นน่ะ แล้วธรรมดาคนปฏิบัติมันก็ทําทางนู้นบ้างทํานี้บ้าง ตอนนี้ไม่ทําอะไรเลย พุทโธอย่างเดียว พุทโธอย่างเดียว พุทโธอยู่อย่างนั้นน่ะเพื่อพิสูจน์กัน เพราะเรามันก็คนสุดโต่งพอสมควร

ทีนี้ก็พุทโธๆ มันก็อยู่กับพุทโธตลอด วันหนึ่งขณะพุทโธอยู่ในทางจงกรม มันเริ่มพุทโธๆ มันพุทโธละเอียดขึ้นๆ จนพุทโธมันจะหายหมด ไม่มีเลย พุทโธไม่ได้เลย ถ้าธรรมดาโดยทั่วไปก็ต้องตกใจ แต่นี่เราไม่ พอมันจะเป็นปั๊บนะ เชิญครับ มันทันนะ เชิญครับ โอ้โฮ! มันควงลง มันควง เดินจงกรมอยู่นะ เดินจงกรมอยู่ พอเดินจงกรมสักพักหนึ่ง เดินไม่ได้ พอมันจะพุทโธไม่ได้ เดินไม่ได้ ยืน ยืนอยู่ พอยืนอยู่ มันก็ยังจะล้ม เราพยายามนั่งลงอยู่ในทางจงกรม แต่นี่กิริยาภายนอกนะ แต่กิริยาภายในหัวใจมันควงเหมือนเราโดดหอ แต่มันเป็นตัวจิตล้วนๆ ควงลงไป ควงเป็นสว่านลงไปเลย ลงไปหวิวๆ

ถึงที่สุดนะ แต่สติเราตามไปพร้อม ควบคุมไปพร้อม ควงจนถึงที่สุดลงไปกึ๊ก! เงียบ ดับหมดเลย ดับหมด สักแต่ว่า สักแต่ว่ารู้ มันรู้อยู่ แต่ดับหมด แต่นั่งเฉย นั่งอย่างนี้ ถ้านั่งนี่แสดงว่าเรารู้อยู่ใช่ไหม เพราะเรารู้ เรานั่งอยู่ แต่อาการกระทบทั้งหมดดับหมด หลายชั่วโมงมาก แล้วคลายออก ถึงยืนยันว่าหลวงปู่เจี๊ยะพูดถูก

หลวงปู่เจี๊ยะ ครูบาอาจารย์ท่านพูดอะไร เราจะต้องไปทดสอบ เราทดสอบกับตัวเองเรื่องนี้ ถึงบอกว่าทําได้ คําว่า “ทําได้” ทําได้จริงด้วย แต่ต้องคนที่มีอํานาจวาสนา เพราะคํานี้หลวงตาท่านพูดเอง หลวงตาเวลาท่านมาที่โพธาราม ท่านจะพูดถึงอัปปนาสมาธิบ่อยมาก ท่านบอกถึงอาจารย์เนตรที่เอาเสือมากัดคอ แล้วจิตลงอัปปนาเลย นี่เวลาคนอัปปนา แล้วท่านก็พูด อัปปนาสมาธิไม่ได้ทําได้ง่ายๆ พระบางองค์ไม่เคยประสบเลย พระบางองค์ พระบางองค์ที่มีคุณธรรมด้วย ไม่เคยลงอัปปนาสมาธิเลย ฉะนั้น เวลาเดินมรรค มันไม่จําเป็นต้องอัปปนาสมาธิ มันอุปจารสมาธิมันก็เดินมรรคได้แล้ว

อัปปนาสมาธิ หลวงตาท่านพูด พระหลายๆ องค์มากไม่เคยได้สัมผัสอัปปนาสมาธิ ไม่เคย น้อยองค์มากที่จะได้สัมผัสอัปปนาสมาธิ

แล้วอัปปนาสมาธิเป็นอย่างใด

ฉะนั้น เขาบอกว่า หลวงพ่อพูดว่าอย่างนั้นไง หลวงพ่อบอกพุทโธโดยไม่เอาสมาธิ

ถ้าพูดไปแล้วมันก็จะขัดแย้ง คําว่า “ไม่เอาสมาธิ” หมายความว่าไม่ให้กิเลสเอาเรื่องความจะได้ผลนี้มาต่อรอง ถ้าเวลาเราปฏิบัติไปแล้วกิเลสมันก็จะเอาขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ อ๋อ! จะได้แล้ว อ๋อ! จะเข้าแล้ว อ๋อ! จะพอดีแล้ว...ตัดทิ้งเลย ไม่เอา จบ เอามาต่อรองไม่ได้ ไม่อย่างนั้นกิเลสมันจะเอาตรงนี้แหละมาต่อรอง เฉียดๆ เฉียดๆ เกือบๆ เกือบได้แล้วๆ อยู่อย่างนั้นล่ะ แล้วเอ็งไม่ได้

ลองทําสมาธิโดยที่ไม่หวังสิ ไม่หวัง ไม่ต้องการ ไม่อยากได้อะไร แล้วทําของเราไป ถ้าได้ก็อานิสงส์ ถ้าไม่ได้ ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วถ้าไม่ได้ เราออกมา เราใช้ปัญญาของเราใคร่ครวญของเรา ฝึกหัดใช้ปัญญาของเราเดินมรรคเลย เพราะมันไม่จําเป็นจะต้องลงถึงตรงนั้น

แต่คําว่า “อัปปนาสมาธิของเรา” เพราะว่าเวลาเขาดูจิตกันแล้วจิตเขาไม่ลงสมาธิ เขาบอกว่าลงอัปปนาสมาธิแล้วจะเกิดปัญญาเอง

เราถึงบอกมันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ เพราะอัปปนาสมาธิมันทําให้เกิดปัญญาไม่ได้ มันเป็นสักแต่ว่ารู้ สักแต่ว่ารู้มันเกินสัมมาสมาธิที่พระพุทธเจ้าต้องการ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องการอุปจารสมาธิเท่านั้นเอง แต่ให้เป็นสัมมาสมาธิ ไม่ใช่มิจฉาสมาธิ แต่ก็ไม่ใช่อัปปนาสมาธิ อัปปนาสมาธิมันลึกเกินกว่าที่จะเดินมรรคได้

เป็นไปไม่ได้ที่อัปปนาสมาธิจะมาเดินมรรค เพียงแต่ว่าอัปปนาสมาธิมันเป็นฐานของคนที่เจโตวิมุตติที่จะเอาเข้าไปถึงข้อมูลเดิม เอาเข้าไปถึงกําลังของจิต พลังงานของจิต แล้วออกใช้อภิญญา เข้าตรงนี้ปั๊บมันจะรู้

ดูสิ ที่เวลาหลวงตาท่านบอกว่าอาจารย์เนตรที่ท่านกําหนดเสือกัดคอ ท่านบอกว่า ถ้าวันไหนจิตลงอัปปนาสมาธิจะรู้เลย วิญญาณดวงไหน บ้านไหนจะมีสิ่งใด มันจะบอกหมด แล้วพอออกจากนั้นมานะ เพียะเลย เดี๋ยวมานิมนต์แล้ว บ้านนั้นตาย บ้านนี้ตาย รู้หมดถ้าเข้าไปตรงนั้น มันเป็นกําลังของจิต แต่ไม่ใช่มรรค ไม่ใช่การเดินมรรค แต่อันนั้นเป็นประโยชน์ในการตรวจสอบจิตของตัวไง

ฉะนั้น นี่พูดถึงว่า ถ้าจะเอาอย่างนั้น เราถึงบอกว่าพุทโธต้องลงอัปปนาสมาธิ...ไม่ใช่ เราพุทโธเพื่อจิตสงบ ทําความสงบของใจให้ใจมีกําลังเข้มแข็ง ให้กิเลสครอบงําจิตใจนี้ไม่ได้ แล้วใจมีกําลังแล้วใจยกขึ้นสู่วิปัสสนา ฝึกหัดใช้ปัญญาเพื่อมรรคเพื่อผล เพื่อการชําระล้างกิเลสในใจของเรา การชําระล้างกิเลสในใจของเราประเสริฐที่สุด การดูแลหัวใจของเรา ชําระล้างกิเลสในใจสําคัญที่สุด

ไอ้สิ่งที่การปฏิบัติอย่างนั้นที่ลงอัปปนานั้นมันมีไง ฤๅษีชีไพรเขาทํามาได้ก่อน อภิญญา ๖ อภิญญา ๘ เจ้าชายสิทธัตถะไปเรียนกับอุทกดาบส อาฬารดาบสก็ได้มาก่อน แต่ยกขึ้นสู่ปัญญาไม่ได้ แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะยกขึ้นสู่ปัญญา ไม่เอาสมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ เอาสัมมาสมาธิ เอาสัมมาสมาธิ ไม่เอาอภิญญา ไม่เอาสมาบัติ เอาสมาธิ

เราทําตรงนี้ นี่พูดถึงในทางปฏิบัติของชาวพุทธ แต่สิ่งนั้นมันเป็นจริตเป็นนิสัย เพราะคนเวียนว่ายตายเกิดมาในวัฏฏะมาก ฉะนั้น ถ้าสิ่งนั้นก็ย้อนกลับมา ย้อนกลับมา อภิญญาตัวที่ ๖ คืออภิญญาตัวรู้ว่ากิเลสสิ้นไป คําว่า “รู้ว่ากิเลสสิ้นไป” ต้องมีมรรค

ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล มรรค มรรคคืออะไร มรรคคือศีล สมาธิ ปัญญา ศีลกับปัญญา นั่นสมาธิ มันถึงจะเป็นมรรค ถ้าเป็นมรรคก็เป็นประโยชน์ขึ้นมา นี่พูดถึงปฏิบัติ

ทีนี้เราแก้หน่อยหนึ่งไง เขาบอกว่า พุทโธโดยไม่เอาสมาธิ มันก็ต้องลงสมาธิ

นั่นเป็นสมาธิ เป็นสมาธิ เป็นการประพฤติปฏิบัติ เป็นแนวทางปฏิบัติที่ครูบาอาจารย์ท่านทํา แล้วพุทโธไวๆ พุทโธต่อเนื่อง มีครูบาอาจารย์หลายองค์มากที่ท่านสอนแบบนี้ แต่เวลาผู้ที่มีปัญญา ดูสิ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนกว้างขวาง ท่านสอนกรรมฐาน ๔๐ ห้อง ท่านสอนอานาปานสติ สอนมรณานุสติ สอนธัมมานุสติ เทวตานุสติ ถ้าจิตใจของคนมันสร้างจริตสิ่งใดมา พยายามให้ตรงกับจริตของตัว เพื่อประโยชน์กับจิตดวงนั้นภาวนาได้ง่าย ให้จิตดวงนั้นมีกําลัง ให้จิตดวงนั้นพัฒนาขึ้นมาเพื่อประโยชน์กับจิตดวงนั้น เอวัง

โดยธรรมดาคนเรามันไม่เอะใจ เพราะอะไร
เพราะเราอยากได้
การภาวนา เราอยากจะมีความสุข
เราอยากจะประสบความสําเร็จ เราต้องการผลทั้งนั้นน่ะ
ฉะนั้น พอมีสิ่งใดเกิดขึ้น เราก็ว่านั่นน่ะมันจะเข้าสู่ทางสู่ผล
แต่เราไม่ได้เข้าใจว่าเวลาเราปฏิบัติ กิเลสมันอยู่กับเราไง
กิเลสมันก็สร้าง ป้อนเหยื่อมาให้
เอาภาพมาให้ดูให้เราเนิ่นช้า

๒

เอะใจ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ทําไมเห็นสองครั้ง แต่ความรู้สึกต่างกันครับ”

ขอกราบหลวงพ่อ คือผมภาวนาเคยเห็นเป็นภาพเรื่องต่างๆ วิ่งเข้ามาหาเรา แต่ถ้าเรารู้ก่อนที่เรื่องจะวิ่งมาหาเรา เรื่องนั้นก็จะหายไป ล่าสุดที่ภาวนาครับ ก็เห็นคล้ายในลักษณะเดียวกัน แต่ครั้งนี้มันรู้สึกเข้าใจอะไรบางอย่าง ซึ่งขณะที่เกิดสภาวะนั้นก็รู้ซึ้งถึงคําว่า “สร้างภาพ” รู้สึกถึงคําว่า “อย่าเชื่ออะไรง่ายๆ” เพราะมันมาจากอย่างนี้ และรู้สึกคําว่า “พุทโธชัดๆ” มากขึ้น

โดยครั้งแรกผมใช้เครื่องมือภาวนาคือดูลมหายใจเป็นหลักครับ แต่ครั้งหลังผมใช้ภาวนาพุทโธครับ ที่ผมภาวนาพุทโธเพราะว่าลองฝึกครับ เพราะช่วงแรกๆ รู้สึกว่าใช้พุทโธไม่ได้ แต่ช่วงหลังคิดว่าทุกอย่างมันต้องฝึกหัดได้ เลยพยายามใช้ดูครับ เพราะจําได้ว่าหลวงพ่อเคยเทศน์ในถามตอบที่ผมเคยถามนานแล้วว่า มันเป็นแค่เครื่องมือ มันเป็นแค่เครื่องมือ

ตอบ : นี่คําถามเขา คําถามเขามันเหมือนกับเป็นคําตอบ คําถามเขาคือว่ามันไม่เป็นคําถาม มันเป็นคําที่ว่าเขาภาวนาแล้วมีประสบการณ์ เขาถึงเขียนมารายงาน

ฉะนั้น เขาถามปัญหามาเยอะมาก คนที่ภาวนาแล้ว พอเราไปรู้สิ่งใดแล้วเราจะแปลกใจ แล้วเราไม่รู้จะปรึกษาใคร เขาก็เลยหาคนที่รู้ แล้วพยายามจะเขียนมาถามไง

ฉะนั้น คําถามมันถามว่า เขาเคยภาวนาแล้วเห็นภาพมันวิ่งเข้ามาหา

นี่เวลาคนที่ภาวนาไง คนที่ภาวนา ส่วนใหญ่เราภาวนาเริ่มต้นเราก็หวังมรรคผลใช่ไหม เราหวังสิ้นสุดแห่งทุกข์ เราหวังจะพ้นทุกข์ ว่าอย่างนั้นเถอะ คนภาวนาหวังจะพ้นทุกข์ทั้งนั้นน่ะ เราเกิดมามันทุกข์มันยาก แล้วเวลาเราเป็นชาวพุทธ สิ่งที่เป้าหมายของเราคือนิพพาน นิพพานคือสิ้นสุดแห่งทุกข์ คือจะไม่เวียนว่ายตายเกิดอีกแล้วล่ะ แล้วเวลาไม่เวียนว่ายตายเกิดแล้ว เวลาสิ้นสุดแห่งทุกข์ไปแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกวิมุตติสุข

เวลาสุขทางโลก เห็นไหม สุขเวทนา ทุกขเวทนา สุขเวทนา ทุกขเวทนา มันเป็นขันธ์ไง มันเป็นความรับรู้ มันไปกระทบ มันถึงจะมีความรู้สึกขึ้นมาได้ แต่เวลาจิตมันทําลาย มันปล่อยขันธ์เข้ามาเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป จนมันทําลายตัวมันเอง แม้แต่ตัวตนของตัวเองก็ไม่มี เห็นไหม มันเป็นวิมุตติ มันเป็นวิมุตติสุข สุขเหนือโลก สุขเหนือขันธ์

ขันธ์คืออารมณ์ ขันธ์คือขันธ์ ๕ ขันธ์คือความรู้สึกนึกคิด แล้วตัวตน ตัวตนคือตัวจิต มันทําลายทั้งขันธ์ ทําลายทั้งตัวตน ตัวจิตนั้น แล้วมันพ้นไป มันเป็นวิมุตติสุข ถ้าวิมุตติสุขอย่างนั้นน่ะ เวลาพ้นทุกข์ไปแล้ว นิพพานคือเสวยวิมุตติสุขๆ สุขอันนั้นสุขอันเลิศ เราถึงปรารถนาอันนั้น ถ้าปรารถนาอันนั้น

เวลาเราเป็นชาวพุทธ เราจะประพฤติปฏิบัติ เราก็มีเป้าหมายว่าอยากจะพ้นจากทุกข์ พ้นจากทุกข์ปั๊บ สิ่งที่เราอยากจะพ้นจากทุกข์ แต่เรายังไม่เคยรู้จัก เรายังไม่เคยเห็นใช่ไหม เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติเขากลัวจะผิดจะพลาด ก็จะไปศึกษา พอศึกษาเป็นทฤษฎีขึ้นมาแล้ว ศึกษามาแล้วก็สร้างภาพอย่างนั้น กลัวทําแล้วมันจะผิดไง ต้องเป็นอย่างนั้นๆ เป็นอย่างที่เราคิดว่ามันจะเป็นไง เพราะเราคิด เราคิดนี่เป็นสัญญา

ฉะนั้น เวลาเป็นสัญญา เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติ หลวงปู่มั่นท่านบอกหลวงตา สิ่งที่ศึกษามา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ประเสริฐมาก มันจะมีสิ่งใดที่มันจะเหมือนธรรมและวินัย ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา มันจะมีอะไรเหนือศาสดาของเราล่ะ แต่ศาสดาเป็นศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เราไปจํามา เราไปจํามาแล้วมันก็จะสร้างภาพไง

ฉะนั้น หลวงปู่มั่นท่านบอกหลวงตาว่า สิ่งที่ศึกษามานี่ประเสริฐมาก เลอเลิศมาก มีคุณค่ามาก แต่ก็ใส่ไว้ในลิ้นชักในสมองนั้น แล้วลั่นกุญแจมันไว้ อย่าให้มันออกมา ถ้ามันออกมา เวลาปฏิบัติไป มันออกมามันคือสร้างภาพ สร้างภาพคือมันสร้างภาพ มันจินตนาการ การปฏิบัติเราก็ล้มลุกคลุกคลานไง แต่ถ้าเราใส่ในลิ้นชักในสมองเราซะ แล้วลั่นกุญแจไว้ เราปฏิบัติไปเป็นข้อเท็จจริง มันจะสุขมันจะทุกข์ มันจะรู้มันจะเห็น มันจะเป็นมันจะไม่เป็น เราพยายามตรวจสอบของเรา เห็นไหม มันจะเป็นความจริงอย่างนี้ แล้วถ้าเป็นความจริงขึ้นมา เขาเรียกว่าปัจจัตตัง ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกเป็นข้อเท็จจริงตามนั้น

ขณะที่เป็นข้อเท็จจริงตามนั้นยังผิดเลย ผิดเพราะอะไร ผิดเพราะเรายังไม่รู้ ผิดเพราะเรามีความสงสัย เรามีความคิดเราเจือปน คําว่า “สมุทัย” มันเจือปนมา สมุทัยคือตัณหาความทะยานอยาก คืออยากได้ไม่อยากได้ คือถ้าเราคิดว่าใช่ เราก็อยากได้ ถ้าเราคิดว่าไม่ใช่ เราก็พยายามผลักไส นี่ตัณหาความทะยานอยากอย่างนี้มันเจือปนมา เขาเรียกสมุทัยมันปนมา

สมุทัยจะปนมา เราจะจัดการได้หรือเราจะแยกแยะได้ด้วยสมาธิ ฉะนั้น เราต้องทําความสงบของใจนี่ไง ทําความสงบของใจ ถ้าใจมันสงบขึ้นมาได้ สิ่งที่มันสงสัย ถ้ามันสงสัยจะเป็นสมาธิได้ไหม ถ้าเราสงสัย เรายังลังเลอยู่นี่ เราทําสมาธิได้ไหม เราทําไม่ได้หรอก

ถ้าเราทําสมาธิได้ เราต้องตั้งใจ เราต้องพยายามทําของเรา ถ้ามันเป็นสมาธิก็เป็นสมาธิโดยข้อเท็จจริง คือสมาธิในตัวมันเอง

แต่นี่เป็นสมาธิก็ยังสงสัยนะ “ว่างๆ ว่างๆ แบบนี้มันน่าจะเป็นสมาธิ มันกําลังจะเข้าสมาธิแล้ว กําลังๆ มันจะได้ๆ”...นี่ไง สงสัยไปหมด

สมาธิมันเป็นการทดสอบ มันเป็นการแยกแยะว่ามีสมุทัยและไม่มีสมุทัย ถ้ามันสมุทัย มันเริ่มห่างออกไปมากเท่าไร สมาธิจะเข้มข้นมากเท่านั้น สมาธิจะจริงจังมากเท่านั้น ตัวสมาธิเป็นตัวกรองไง

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านถึงสอนให้ทําสมาธิ พวกเราให้ทําสมาธิ ทําความสงบของใจเข้ามา พอใจสงบแล้วมันไม่มีสมุทัยเจือปน คือไม่มีการสร้างภาพ มันไม่มีความลังเลสงสัยขึ้นมา มากระตุ้นไง เพราะความสงสัยมันกระตุ้น

ดูสิ ว่ามีความอยากๆ เวลาปฏิบัติเขาบอกมีความอยาก ปฏิบัติไม่ได้

มันโดยสัญชาตญาณ โดยสัญชาตญาณของเรามันก็อยากได้ แต่เวลาอยากได้แล้วเราพยายามวางไว้ ตัณหาซ้อนตัณหาไง คือเราอยากได้อย่างหนึ่ง แล้วเวลาเราปฏิบัติไป ความจริงมันอีกอย่างหนึ่ง เวลามันซ้อน มันซ้อนกันไป ภาพมันเป็นเชิงซ้อน ภาพเชิงซ้อนมันก็ไม่จริงอยู่แล้ว เราต้องวางของเราให้เป็นความจริงของเรา ถ้าเป็นความจริงของเรา ทําอย่างนี้

ฉะนั้น คําถามเขาถามมาบ่อย เขาถามมาบ่อย เคยตอบปัญหากันมา เขาถึงบอกว่า คําถามเดิมๆ คําถามที่แล้วที่นานมาแล้ว หลวงพ่อบอกว่ามันก็เป็นแค่เครื่องมือ

มันเป็นแค่เครื่องมือ พุทโธ ธัมโม สังโฆ มรณานุสติ อานาปานสติ เป็นเครื่องมือทั้งนั้นน่ะ เป็นเครื่องมือหมายความว่าให้จิตมันเกาะไป

เด็ก เด็กเวลาโตขึ้นมาแล้วจะฝึกเดิน มันจะมีราวบันได มันจะมีอะไรให้เกาะให้เด็กฝึกหัดเดิน ถ้ามันฝึกหัดเดิน พอเดินเป็นแล้วมันทิ้งหมดแหละ เด็กมันเดินไม่ได้ มันคลานไป มันอะไรไป มันอยากจะไปเร็วๆ มันอยากจะเกาะสิ่งใดไป เวลาถ้ามันเดินได้แล้ว มันวิ่งได้แล้ว มันไม่เอาอะไรมาขวางหน้าแล้ว มันจะไปเร็วที่สุดเลย มันเป็นแค่เกาะไป เห็นไหม

จิตต้องมีสิ่งใดเกาะไว้ ต้องมีพุทโธ ต้องมีอานาปานสติ ต้องมีสิ่งใดเกาะไว้

เราสังเกตได้ ถ้าเราไม่เกาะอะไรเลย ความรู้สึกเราอยู่ที่ไหน เราไม่เกาะอะไรเลย แล้วเราไม่ทําอะไรเลย มันจะอยู่ที่ไหน เริ่มต้นเราตั้งสติ เราก็ระลึกได้อยู่พักหนึ่งใช่ไหม แต่เดี๋ยวมันก็อยู่ไม่ได้ อยู่ไม่ได้หรอก

แต่ถ้าเรากําหนดพุทธานุสติ เรากําหนดพุทโธๆๆ มันจะเป็นอย่างไรให้มันเป็นไป จิตมันจะดิ้นอย่างไรให้มันเป็นไป แต่เราพุทโธของเราไว้ เราพุทโธของเราไว้จนมันไปไหนไม่ได้ มันก็ยอมสงบตัวลงเอง

เราพุทโธไว้ แต่เวลาเราพุทโธมันก็แฉลบ คิดนู่นคิดนี่ออกไป เพราะอะไร เพราะมันเป็นเรา กิเลสมันเป็นเรา ทุกอย่างเป็นเรา แต่พุทโธนี่เป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันอยู่ไกล มันยังไม่เห็นจริงไง

แต่ถ้าเราทําของเราต่อเนื่องไป พุทโธๆๆ มันจะแฉลบ มันจะไปอย่างไร มันเรื่องของมัน ไม่เกี่ยวกับเรา ไม่เกี่ยวกับเรา เราพุทโธของเราไป พุทโธจนมันสงบได้ ถ้ามันสงบได้ พุทโธละเอียดขึ้นๆ จากพุทโธไม่ได้ก็เป็นพุทโธได้ จากพุทโธได้แล้ว พุทโธมันจะชัดเจนขึ้น พุทโธมันจะเบาบางลง เรามีสติไว้ ไม่ต้องตกใจ ถ้าพุทโธมันจะหายไปเลย แต่เรายังรู้อยู่ ใช้ได้

แต่ถ้าพุทโธหายทั้งๆ ที่เราหายไปด้วย จบ ไม่ได้

ถ้าพุทโธหายคือว่ามันจะพุทโธหาย แต่เราก็รู้อยู่ เพราะมันจะเป็นตัวจริง มันจะเป็นพุทธะ พุทธะเป็นผู้รู้จริง แต่ถ้าขณะพุทโธๆ เราระลึกรู้ มันคนละชั้นกัน แต่เราอาศัยสิ่งนี้ทําของเราเข้ามาบ่อยครั้งเข้าๆ

ฉะนั้น ถ้าจิตมันสงบ ถ้ามันจะพุทโธ มันจะละเอียดขึ้นมา มันจะมีสภาวะแบบนี้แล้ว แบบว่า “ผมเคยภาวนาแล้วมันมีภาพต่างๆ วิ่งเข้ามา”

มันจะมีภาพสิ่งใด มันจะมีสิ่งใดเกิดขึ้น เพราะจิตพอมันเริ่มมี มันสงบแล้วมันเริ่มรับรู้ มันจะรู้สิ่งต่างๆ ถ้ามันจะรู้สิ่งใด มันรู้แปลกแล้ว แต่ถ้าจิตเราไม่สงบ เราไม่รู้เรื่องอย่างนี้เลย พอจิตเราสงบ เราจะรู้สิ่งใด เขาเรียกว่ามันจะมีนิมิต มันจะมีอะไรเข้ามา เราวางไว้ เราอย่าไปตื่นเต้นกับสิ่งนั้น เราเกาะพุทโธไว้ ภาพนั้นจะหายไปเอง แต่ส่วนใหญ่ ส่วนใหญ่คนทํางานไม่เป็น ถ้ามีใครคอยสอน มันจะคอยถามว่าถูกไหมๆ ตลอดไป

นี่ก็เหมือนกัน พอมันพุทโธๆ พอมันเป็นสิ่งใด มันเริ่มสงสัย มันสงสัย ถ้ามันสงสัย มันจะออกไป พอสงสัย มันอยากรู้ มันก็ออกไปรับรู้ มันก็ส่งออกอยู่อย่างนั้นน่ะ มันก็ไม่เจริญก้าวหน้า

ถ้ามันจะรู้สิ่งใด เรากําหนดพุทโธไว้ เราไม่รับรู้ แต่ถ้ามันอยากจะพิสูจน์กัน พอสิ่งใดเกิดขึ้น จับสิ่งนั้นเลยว่ามันคืออะไร พอจะจับปั๊บ มันหายเลย ไม่อยู่หรอก แต่ถ้าเรายังครึ่งๆ กลางๆ มันก็จะมาล่ออยู่อย่างนั้นน่ะ ถ้าเราเอาจริงเอาจัง มันก็จะหายไป ถ้าเราไม่ทํา มันก็มาล่อ

ฉะนั้น ถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นแล้วท่านบอกว่าอย่าไปสนใจมัน ให้พุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ มันจะแก้สิ่งนี้ไง

ฉะนั้นบอกว่า มันจะมีภาพวิ่งเข้ามา มันจะมีสิ่งใดเข้ามา แล้วในการปฏิบัติ เขาบอกว่า ถ้าเขาใช้ปัญญา อภิธรรมเขาว่าถ้าใช้ปัญญาไปเลย มันจะไม่เกิดนิมิต พวกพุทโธๆ พวกสมถะ มันจะเกิดนิมิต

มันจะเกิดหรือไม่เกิด มันเป็นจริตนิสัย บางคนไม่เกิดเลยก็มี แต่ถ้ามันเกิด มันเกิดถ้าเรามีสติปัญญาพิสูจน์แล้วมันไม่จริง มันก็จะวางเอง พอวางเอง ถ้าเราพุทโธๆ ไป จิตมันสงบ ถ้าจิตสงบขึ้นมา แล้วถ้ามันยกขึ้นสู่กาย มันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง อันนั้นอีกเรื่องหนึ่งนะ

แต่ถ้ามันมีภาพวิ่งเข้ามา ฉะนั้น พอเขามีสติขึ้นมา เราจะบอกว่า ถ้าเราภาวนาไป เราภาวนาไปเหมือนกับเรารับรู้สิ่งต่างๆ ไป มันไม่เอะใจ แต่ถ้าเราภาวนาไปแล้วมันมีวุฒิภาวะ คือจิตใจมันพัฒนาขึ้น มันเริ่มเอะใจนะ เอ๊ะ! ถ้าเอ๊ะ! นี่ได้เรื่องแล้ว มันไม่ใช่ มันไม่น่าจะใช่ มันไม่น่าเป็นแบบนี้ เห็นไหม มันมีทางเลือกออกแล้ว ถ้าเราภาวนาไป พอมันเห็นอะไรปั๊บ มันเอะใจ

เขาบอกว่า แต่เดิมมันมีภาพวิ่งเข้ามา แต่ถ้ารู้ก่อนเรื่องนั้นที่วิ่งเข้ามาหาเรา เรื่องนั้นก็จะหายไป

นี่ถ้าเรารู้ก่อน ถ้าเรารู้ก่อน เราก็อยู่กับพุทโธชัดๆ ไง แต่ถ้าเราไม่รู้ มันก็วิ่งเข้ามา นี่ถ้ามันส่งออก แล้วเวลาปฏิบัติ ตรงนี้เขาเรียกว่าสติ พอมีสติขึ้นมา มันพัฒนาขึ้น

จิตของเรา ถ้าเราปฏิบัติใหม่ๆ เราจะไม่รู้เหนือรู้ใต้อะไรเลย เราปฏิบัติไปเหมือนตาบอดคลําช้าง อะไรจะเกิดขึ้นมาก็ว่ามันจะเป็นธรรมๆ แต่มันไม่ใช่

แต่เราปฏิบัติไป เริ่มต้นลืมตาขึ้น อ๋อ! ช้างทั้งตัวมันเป็นแบบนี้ แล้วช้างมันมีลูกช้าง มีพ่อช้าง มีปู่ย่าตายายของช้าง ช้างมันเจริญเติบโต เห็นไหม นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเรามันดีขึ้น มันจะเริ่มเอะใจ มันมีเอะใจ มันมีความสะดุดใจ ถ้ามันมีความสะดุดใจ มันจะทําให้เราเริ่มมีปัญญา สิ่งใดที่รู้ที่เห็น มันจะมาพิจารณาแล้ว

ฉะนั้น เขาบอกว่า ถ้ามีภาพต่างๆ วิ่งเข้ามา

ถ้าคนภาวนา เริ่มต้นภาวนามันก็พอใจ เห็นว่าภาวนาแล้วรู้เห็นต่างๆ มันคิดว่าการภาวนาเป็นความเจริญ แต่ความจริงมันแค่เริ่มต้นไง เริ่มต้นถ้าจิตมันสงบแล้วมันจะรู้จะเห็นสิ่งใดบ้าง เราพุทโธไว้เพื่อให้จิตเรามีสมาธิมากขึ้น มีกําลังมากขึ้น

แล้วเขาบอกว่า ถ้ามันรู้ก่อนภาพที่วิ่งมานั้นมันก็จะหายไป แต่ล่าสุดสิ่งที่มันคล้ายในลักษณะเดียวกัน แต่มีความรู้สึกเข้าใจอะไรบางอย่าง และเกิดสภาวะที่รู้สึกขึ้นมาว่ามีการสร้างภาพ รู้สึกขึ้นมาว่าอย่าเชื่ออะไรง่ายๆ เพราะสิ่งนี้มันมาจากความรู้สึก ถึงมาเข้าใจคําว่า “พุทโธชัดๆ” มากขึ้น

ถ้าพุทโธชัดๆ หมายความว่าสติสัมปชัญญะมันพร้อม ถ้าสติสัมปชัญญะมันพร้อม มันไม่สามารถแฉลบออกไปรู้สิ่งใดได้ แต่เวลาเราพุทโธสักแต่ว่า เรานึกว่าเรานึกพุทโธ แต่มันมีความแฉลบออกไป จิตมันยังออกไปรับรู้อย่างอื่นได้ พอมันแฉลบไปรับรู้อย่างอื่นได้ มันก็จะเห็นอย่างที่เราเห็นนี่

แต่ถ้าเราเห็นปั๊บ เราบอกคําว่า “ชัดๆ” ชัดๆ มันต้องมีสติ ถ้าชัดๆ มีสติมีปัญญา มันเข้ามา เข้ามา จิตมันไม่แฉลบออกไป มันก็สร้างตัวมันเอง จิตมันก็มั่นคงขึ้นมา ถ้ามั่นคงขึ้นมา นี่ไง ศีล สมาธิ แล้วถ้าจิตมันสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา ไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง อันนั้นมันจะเป็นสมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน

แต่ถ้าเราไม่เอะใจ โดยธรรมดาคนเรามันไม่เอะใจ เพราะอะไร เพราะเราอยากได้ การภาวนา เราอยากจะมีความสุข เราอยากจะประสบความสําเร็จ เราต้องการผลทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น พอมีสิ่งใดเกิดขึ้น เราก็ว่านั่นน่ะมันจะเข้าสู่ทางสู่ผล แต่เราไม่ได้เข้าใจว่าเวลาเราปฏิบัติ กิเลสมันอยู่กับเราไง กิเลสมันก็สร้าง ป้อนเหยื่อมาให้ เอาภาพมาให้ดูให้เราเนิ่นช้า ถ้าเราเชื่อมันไป เราก็เนิ่นช้า แต่ถ้าเรายึดว่าสิ่งนั้นเป็นความจริง มันติด

ถ้าอย่างน้อย มันทําให้การปฏิบัติเราเนิ่นช้า ถ้าอย่างมาก ทําให้เราติด ทําให้เราหลงใหล ทําให้เราไม่ก้าวเดินไป เราจะไม่พัฒนาขึ้นเลย ถ้าเราจะพัฒนาขึ้น เราจะต้องผ่านประสบการณ์อย่างนี้

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติเริ่มต้นมันจะเป็นแบบนี้ ปฏิบัติเริ่มต้นมันจะมีความทุกข์ความยาก มันมีความลําบากพอสมควร เพราะสิ่งที่ไม่เคยทํา แต่พอเคยทําขึ้นมาแล้ว มันลองผิดลองถูก

สิ่งที่ผิดไปแล้วก็วาง ที่ผิดไปแล้ว อย่าไปเสียใจ เพราะถ้าเราไม่พิสูจน์ว่าสิ่งนั้นมันไม่ถูกต้อง เราจะไปถูกทางได้อย่างไร สิ่งที่มันผิดไปแล้ว เราเข้าใจแล้วเราก็วาง แล้วเราก็มาทําของเรา เราทําเต็มที่ ฉะนั้น สิ่งที่ทําเต็มที่ขึ้นมา สิ่งที่เรามาทําของเรา ถ้ามันรู้

คําว่า “มันรู้” หมายความว่า สิ่งที่มันจะเกิดขึ้น เขารู้เท่า แล้วเขารู้ คําว่า “มันไม่ให้เชื่ออะไรง่ายๆ” สิ่งต่างๆ มันเกิดขึ้นมาจากนั้น ฉะนั้น เรามาพุทโธชัดๆ มันก็วางไป

นี่เขาว่าความเห็น ๒ ครั้งมันไม่เหมือนกัน

ไม่เหมือนกันครั้งแรกเพราะเราสติปัญญายังอ่อนด้อย แล้วการเห็นที่มันไม่เหมือนกัน มันจะไม่เหมือนกันเรื่อยๆ มันจะดีขึ้นเรื่อยๆ ไง

ฉะนั้น เวลาคนที่ประพฤติปฏิบัติแล้วจะไปถามหลวงตา บอกที่ปฏิบัติมาถูกต้องไหม หลวงตาจะบอกว่าถูก แล้วคนถามจะถามต่อไปว่า ถ้าถูกแล้วจะให้หนูทําอย่างไรต่อไปคะ หลวงตาท่านบอกว่าให้ซํ้า ให้ทําแบบเดิม

เพราะคําว่า “ทําแบบเดิม” เรามีสติ เรามีคําบริกรรม เราได้ทําแล้ว มันถึงได้รู้เห็นอย่างนั้น เห็นไหม แล้วท่านให้ทําซํ้าๆ ถ้าทําซํ้า ถ้าจิตมันสงบแล้วมันมีกําลังขึ้นมา มันก็จะไปเห็นแบบเดิมหรือดีขึ้นกว่าเดิม

ฉะนั้น คําถามว่า ความเห็น ๒ ครั้งมันไม่เหมือนกัน ความรู้สึกมันต่างกัน

มันต้องต่างกันตามข้อเท็จจริง เพราะต้นไม้ที่เราปลูกไว้ เวลามันเติบโตขึ้น ต้นไม้ต้นเดียวกัน แต่ตอนปลูก ต้นมันเล็กๆ พอมันโตขึ้น ต้นมันใหญ่ขึ้น มันเป็นต้นเดียวกันหรือเปล่า มันเป็นต้นเดียวกัน แต่มันคนละวาระกัน

นี่ก็เหมือนกัน ความเห็น ๒ ครั้งมันไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกันเพราะนั่นต้นไม้ต้นเล็ก ตอนปลูกต้นไม้ต้นเล็ก ตอนนี้มันจะล้นกระถางแล้ว มันต้องเอาลงดินแล้ว ต้นมันใหญ่ขึ้น มันไม่เหมือนกันเพราะมันใหญ่ขึ้น มันโตขึ้น ความรู้มันจะไม่เหมือนกัน การทําซํ้าๆ มันจะได้ประโยชน์อย่างนี้

ไม่ใช่ว่าปลูกต้นไม้แล้วต้นไม้พลาสติกไง ต้นไม้พลาสติก พอไปปักไว้มันก็อยู่แค่นั้นน่ะ รดนํ้าทุกวันเลย มันอยู่แค่นั้นน่ะ ไม่โต แล้วก็รดนํ้า ๒ ครั้งก็เหมือนกัน รดนํ้า ๕ ครั้งก็เหมือนกัน เพราะมันไม่โตไง แต่ถ้าต้นไม้มีชีวิต ต้นไม้จริงๆ ๑ เดือน ๒ เดือน ๓ เดือน มันเติบโตขึ้น มันเติบโตขึ้น เวลารดนํ้า รดนํ้าเดือนนี้กับเดือนหน้าก็แตกต่างกันแล้ว มันเติบโตขึ้น

นี่ก็เหมือนกัน ความเห็น ๒ ครั้งมันไม่เหมือนกัน มันไม่เหมือนกันเพราะมันดีขึ้นไง เห็นไหม เพราะเอะใจ เพราะสะดุดใจ เพราะได้พิจารณา มันถึงพัฒนาขึ้น มันถึงได้โตขึ้น ฉะนั้น มันโตขึ้น

ฉะนั้นบอกว่า สิ่งที่ทําแล้ว ทําแล้วก็คือจบแล้ว คนที่ปฏิบัติแล้ว รู้เห็นแล้วก็คือรู้เห็นแล้ว แล้วทําอย่างไรต่อไป

ก็ทําแบบเดิม ทําแบบเดิม ถ้าจิตมันดีขึ้นๆ ดีขึ้นจนมันตั้งมั่น ตั้งมั่น ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาไปแล้วมันรู้จริงแล้วมันก็ปล่อย ปล่อยแล้วทําอย่างไรต่อไป

ปล่อยแล้วค้นคว้าหามันอีก มันยังมีอยู่ เพราะมันยังไม่ขาด

เวลามันขาด เวลาขาด สังโยชน์มันขาดไป สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ทิฏฐิความเห็นผิด ถ้าความเห็นมันขาดไป มันก็ไม่มีการลูบคลํา ไม่สีลัพพตปรามาส ไม่วิจิกิจฉา เพราะมันรู้จริงมันจะไปสงสัยได้อย่างไร เวลามันขาด ถ้ามันขาดมันก็จบ มันขาด เพราะมันต้องมีสังโยชน์ขาดไป

แต่ถ้ามันไม่ขาด มันยังมีอยู่ มีอยู่ มันซํ้าได้ไง ซํ้าได้เพราะอะไร เพราะกิเลสมันยังมีอยู่ ของมันมีอยู่ เห็นไหม เราเกิดจากสิ่งที่มีนะ เวลาเกิดขึ้นมา จิตนี้มันพาเวียนว่ายตายเกิด จิตนี้มันได้สร้างเวรสร้างกรรมมา จิตมันมีของมันอยู่ ความรู้สึกมันมีอยู่ แล้วมันมีเวรมีกรรม แล้วเรามาทําดีก็กรรมดีไง ภาวนานี่ก็คือกรรม คือการกระทํา เราทําดีๆ ขึ้นมา ความดีทําอยู่ มันปล่อยๆ มันมีอยู่ มันปล่อย แต่มันยังมีอยู่

แต่ถ้ามันขาด เวลามันขาดไปแล้วนี่จบ สังโยชน์มันขาดไป แต่สังโยชน์อันละเอียดมันยังมีอยู่ แต่อันนี้มันขาดไปแล้ว ไม่มีแล้ว ของที่ไม่มี ค้นคว้าอย่างไรก็ไม่มี แต่ของมันมี ทําลืมๆ ทําไม่สนใจ มันก็มีเพราะมันมี ถ้ามันมีปั๊บ เราก็ค้นคว้า เราก็จับอีก พิจารณาอีก ซํ้าอีก ทําต่อของเราไปอีก นี่ถ้าทําอย่างนี้

ความเห็นที่มันไม่เหมือนกันๆ มันไม่เหมือนกันแล้วมันจะดีขึ้น มันจะดีขึ้น มันจะพัฒนาขึ้น ถ้าเราทําเป็นสัมมาทิฏฐิความถูกต้องดีงามนะ เราต้องขยันหมั่นเพียรทําของเราขึ้นไป

มันไม่เหมือนกัน มันจะดีขึ้น เห็นไหม เขาบอกว่า ครั้งแรกที่เขาใช้ภาวนา เขาใช้ดูลมหายใจ เพราะว่าเขาบอกเขาใช้ภาวนาพุทโธไม่ได้ สุดท้ายแล้วก็ลองฝึกพุทโธๆ พอเดี๋ยวนี้พอพุทโธมันดีขึ้น เคยทําพุทโธไม่ได้ แต่ฝึกหัดมันดีขึ้น เพราะเวลาเขาดีขึ้นแล้วเขาถึงมาซึ้งใจคําว่า “มันก็เป็นแค่เครื่องมือ”

คําบริกรรม กรรมฐาน ๔๐ ห้อง มันเป็นแนวทาง มันเป็นเครื่องมือเท่านั้นน่ะ เครื่องมือเข้าไป มันเป็นเครื่องมือให้จิตของเราให้ได้เกาะสิ่งนี้เข้าไป เวลามันใช้ปัญญาล่ะ เวลาปัญญาขึ้นมา เวลาปัญญาถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญา

มันมีสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา สุตมยปัญญาคือการศึกษา ถ้ามันเป็นจินตนาการ ทําสิ่งใดมันเกิดขึ้น มันมีความจินตนาการ มันรู้มันเห็นอะไรของมัน แต่ถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญา นั่นมันเป็นมรรค เวลาเป็นมรรค มันเกิดขึ้น เวลามรรคมันเกิดขึ้น เวลามรรคมันรวมตัว มันสมุจเฉทปหาน มันขาดไปพร้อมกัน มันทําลายไปพร้อมกัน

แล้วเวลาทํางานเสร็จแล้ว ดูสิ งานของเรานะ เราทําเสร็จแล้ว เครื่องมือเก็บไว้ไหน เวลาทําครัวเสร็จแล้ว มีดพร้าจะเอาไว้ที่ไหน จะเก็บอย่างไร มันยังมีของมันอยู่ เพราะอะไร เพราะมันเป็นวัตถุไง

แต่เวลาเป็นศีล เป็นสมาธิ เป็นปัญญา เวลาศีล สมาธิ ปัญญา มันเป็นนามธรรม แล้วเวลามันเกิดขึ้น เวลามรรคสามัคคี มันทําตัวอย่างไร

ถ้ามันทําตัวอย่างไร สิ่งที่ว่าเป็นเครื่องมือ ใช่ มันเป็นเครื่องมือ มันเป็นเครื่องมือที่เราต้องใช้ แต่เวลาเราฝึกจนเราเป็น เราเป็น มันเป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นความจริงขึ้นมา มันก็เป็นประโยชน์กับเรา

เราจะบอกว่า ถ้าจิตใจของเราถ้ามันภาวนาไม่ได้ ทําสิ่งใด จะว่าคนผิดทําอะไรมันก็ผิดไปทั้งนั้นน่ะ แต่ความผิดอย่างนี้ เราไม่ต้องเสียใจ เพราะความผิดอย่างนี้ เพราะมันเป็นข้อเท็จจริง มันเป็นความจริงของมันไง แต่ที่เรามาประพฤติปฏิบัติกัน เราจะเอาความจริง เอาความจริง มันก็ต้องมีข้อเท็จจริง

แต่ถ้าการปฏิบัติโดยสัญญา โดยปฏิบัติเป็นพิธี มันเอาพิธีมาว่ากัน เราทําตามพิธี พอบอกว่าเราทําครบสิ่งที่คําสอนแล้ว แล้วทําอย่างไรต่อ เราก็สร้างใจว่ามันสบายๆ มันสบายๆ สบายๆ...นี่มันพอใจไง กิเลสมันพอใจนะ กิเลสมันพอใจเพราะอะไร กิเลสมันพอใจเพราะมันไม่ได้สะเทือนตัวมันเลย มันแค่เป็นพิธี ทําพอเป็นพิธี แล้วเสร็จแล้วกิริยานุ่มนวล มารยาทนุ่มนวล ทุกอย่างนุ่มนวลหมด แล้วก็เป็นการปฏิบัติสร้างบารมี แต่ไม่ได้ชําระล้างกิเลส ไม่ได้เข้าไปเจอหน้า ไม่ได้สะกิดอะไรมันเลย

แต่ถ้าเราทําตามความเป็นจริงนะ ครูบาอาจารย์เราท่านสอน หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านบอกทําความสงบของใจเข้ามา

แค่ทําความสงบของใจมันก็เดือดร้อนพอแล้ว เพราะอะไร เพราะว่าเราจะจับเด็กให้มันนั่งนิ่งๆ มันลําบากแล้วล่ะ จิตนี้อย่างกับลิง แล้วจะจับให้มันนั่งนิ่งๆ มันแสนยากเลย เพราะมันต้องนั่งนิ่งๆ ก่อน เพราะในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าเราวิ่งอยู่ เราจะเห็นภาพไม่ชัด ถ้าเรายังเดินอยู่ ภาพก็ยังไม่ชัด แต่ถ้าเรานิ่ง เรายืนหรือเรานั่งลง ภาพจะชัดเจน

จิตก็เหมือนกัน โดยปกติมันเคลื่อนไหวของมันอยู่ตลอดเวลาเพราะมันส่งออกตลอดเวลา เราก็อวดรู้ รู้ไปทุกเรื่อง แล้วจะให้มันหยุด มันหยุดไม่ได้

แต่พอมันหยุดขึ้นมา ถ้ามันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิตตามความเป็นจริง นั่นแหละมันหยุด มันถึงเห็นความเป็นจริง ถ้าเห็นความเป็นจริงขึ้นมาปั๊บ ถ้ามันใช้ปัญญาไปนะ มันถึงจะเห็นความแตกต่าง คนทํางานเป็นมันจะเข้าใจ แต่ถ้าคนทํางานไม่เป็น มันก็คือไม่เป็นตลอดไป ถ้าไม่เป็นนะ

ส่วนใหญ่แล้วเราใช้คําว่า “สังคมอ่อนแอ” สังคมชาวพุทธเราอ่อนแอ มีศรัทธามีความเชื่อ มีศรัทธานะ แค่เรื่องของศรัทธา สังคมไทยนี่ศรัทธาดีมาก แต่พอเรื่องของปัญญา มันไม่มีหลักแล้ว

พอศรัทธาความเชื่อ แล้วจะให้คนเขาชักเขาจูงกันไป แล้วก็เชื่อเขาตามกันไป จะทําสิ่งใด เพราะถ้าเอาความจริงนะ เราเอาความจริงนะ เราเป็นชาวพุทธใช่ไหม ถ้าชาวพุทธต้องถือเป็นพุทธมามกะ ต้องถือไตรสรณคมน์ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วเวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สิ่งใดที่นอกจากธรรมะ เราจะไม่เชื่อสิ่งนั้น เราจะไม่เชื่อสิ่งนั้น แล้วถ้าไม่เชื่อ เรายังมีกิเลสอยู่ใช่ไหม เราก็ยังไม่แน่ใจ

แต่ถ้าเราพยายามทําของเรา ถ้าจิตมันสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา แล้วถ้าชําระล้างกิเลส ถ้าสังโยชน์มันขาดไป นี่มั่นคงแล้ว ถ้ามั่นคงเพราะอะไรล่ะ มั่นคงเพราะมันไม่ลูบไม่คลําไง

แต่ถ้าในปัจจุบัน เรายังลูบยังคลําไง เราลูบเราคลํา แล้วเราทําสิ่งใดเราทําด้วยความลังเลสงสัย แล้วมันน่าสังเวช น่าสังเวช ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงไง เราอยู่กับหลวงตานะ ตอนสมัยอยู่กับท่าน ในพรรษา ท่านไม่ให้เกิน ๑๘ องค์ ท่านบอกว่า มีครูบาอาจารย์อยู่ทั่วไป หลวงปู่ขาว หลวงปู่ฝั้น ครูบาอาจารย์มีอยู่ทั่วไป ถ้ามีครูบาอาจารย์อยู่ทั่วไป เขามีที่พึ่ง เวลาหลวงปู่ฝั้นเสีย หลวงปู่ขาวเสีย พอครูบาอาจารย์เสีย ท่านเปิดวัดให้มากขึ้นเป็น ๔๐ กว่า ๕๐ ขึ้นไปเลย ท่านบอกว่ามันไม่มีครูไม่มีอาจารย์ไง

คนที่ประพฤติปฏิบัติ เวลามีครูมีอาจารย์ท่านคอยชี้นําคอยบอก ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ที่แท้จริงมันล่วงไปๆ พอล่วงไปขึ้นมา ตอนนี้พระกรรมฐานแท้ๆ ทําสมาธิกันไม่เป็น ทําไม่เป็นหรอก แม้แต่สมาธิยังไม่รู้จัก แต่พูดธรรมะกันแจ้วๆ เลยนะ

เพราะถ้ามันทําความสงบของใจได้ หนึ่ง ถ้าทําความสงบของใจได้ ดูคนขับรถเป็นกับคนขับรถไม่เป็นสิ คนขับรถเป็นนะ เขาจะขับรถเร็วขับรถช้า รถเขาจะไม่มีอุบัติเหตุ คนขับรถไม่เป็น จะเร็วหรือจะช้า อุบัติเหตุทั้งนั้น ลงข้างทางหมด

ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริง จะขับเร็วหรือจะขับช้าจะไม่มีอุบัติเหตุ เพราะเขาเป็น ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นท่านจะสอนนะ สอนให้เราฝึกหัดขับรถให้เป็น ถ้าขับรถเป็นแล้ว หนึ่ง รถของเราจะปลอดภัย เราจะไม่เจออุบัติเหตุ แล้วเราจะไม่ไปสร้างความกระทบกระเทือนกับคนอื่น แต่ถ้าขับไม่เป็น ตัวเองก็ไม่แน่ใจ เวลาขับออกไปแล้วก็ไปชนคนอื่น นี่ไง ที่ว่าสังคมอ่อนแอๆ ถ้าทําสมาธิไม่เป็น

พระกรรมฐานนะ ถ้าทําสมาธิเป็น เขาจะถือศีลของเขาด้วยความบริสุทธิ์ เราอยู่ในหมู่คณะ เช้าขึ้นมา พระเพื่อนห่มผ้ามาเลย บอกขอปลงอาบัติหน่อย เราบอกปลงอาบัติเรื่องอะไรล่ะ ก็ไม่ได้ไปไหน อยู่กันกลางคืน ไม่ได้ทําผิดมันจะมีอาบัติอะไรล่ะ

เขาบอกว่า กลางคืนเดินจงกรมอยู่ แล้วกิ่งไม้มันเกะกะ เขาคิดว่าเป็นกิ่งไม้แห้ง เขาก็หักออก ทีนี้พอเดินจงกรมไป จนอรุณขึ้น แสงที่มันขึ้นใช่ไหม มาเห็นกิ่งไม้ว่า อ้าว! กิ่งไม้นี้มันยังเป็นอยู่ มันไม่ตาย มันยังเป็นกิ่งไม้สดอยู่ แค่นี้ เขาห่มผ้ามาปลงอาบัติเลย ปลงอาบัติเพราะอะไร เพราะมันเป็นปาจิตตีย์

พอเป็นปาจิตตีย์ มันทําสมาธิ เราจะเดินจงกรมต่อไป คือว่าเป็นอาบัติคือเราทําชั่ว เราทําผิด ถ้าเราทําผิดแล้ว เราทําผิดแล้วยังมาฝืนปฏิบัติอยู่นี่ เรารู้ตัวอยู่ เขาห่มผ้ามาหาเราเลยนะ มาขอปลงอาบัติ พอปลงอาบัติเสร็จแล้วเขาไปเดินจงกรมต่อ

เราจะบอกว่า พระปฏิบัติถ้าปฏิบัติตามความเป็นจริง ศีลของเขาจะสมบูรณ์ เขาพยายามจะรักษาศีลของเขาให้สมบูรณ์ ให้สมบูรณ์ที่สุด เพราะถ้าศีลมันสมบูรณ์แล้วมันจะปฏิบัติได้ง่าย แต่ศีลของเรามันไม่สมบูรณ์

ฉะนั้น เวลาพระกรรมฐาน พระกรรมฐานเขาจะดูกันตรงนี้ ดูตรงว่า ศีลของเขาสมบูรณ์ ศีลของเขาดี แล้วถ้าศีล สมาธิ ปัญญา

แต่นี่พระกรรมฐานๆ ศีลมันยังพูดอย่างทําอย่าง มันยังไม่ชัดเจนเลย แล้วธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะบอกว่า ถ้าใครยังพูดปดอยู่ จะทําความชั่วอย่างอื่นที่ว่าไม่ทําความชั่วอย่างอื่นไม่มีเลย คนเรานะ ยังพูดปด ยังโกหกอยู่ แล้วจะทําความจริงได้อย่างไร แต่ถ้าพระปฏิบัตินะ เรื่องนี้จะไม่มี ถ้าเป็นพระกรรมฐานแท้ๆ เขาจะไว้ใจได้ พูดจริงทําจริง จะมีสัตย์ แต่ถ้ามันไม่มีสัตย์ เวลาพูด พูดผิดพูดถูก

ฉะนั้น พูดผิดพูดถูก มันจะย้อนกลับมาที่คําสอนนี่ไง ย้อนกลับมาที่พระกรรมฐาน ถ้าพระกรรมฐาน หนึ่ง ถ้าทําสมาธิไม่เป็น เอ็งยังทําสมาธิไม่เป็น สมาธิไม่เคยเป็นสมาธิสักหนหนึ่ง กําหนดพุทโธ ปฏิบัติมา ๑๐ ปี ๒๐ ปี ไม่ลงสมาธิสักหนหนึ่ง แล้วเอ็งจะสอนเขาได้อย่างไร เอ็งจะมาบอกสมาธิได้อย่างไร ก็ว่างๆ ไง สมาธิก็ ส-เสือ ม-ม้า สระอา ธ-ธง สระอิไง สมาธิก็มีแต่ชื่อไง ไม่มีความจริง

ถ้ามีความจริงปั๊บ ผู้มีความจริงใช่ไหม ลูกศิษย์ถาม ครูบาอาจารย์จะตอบได้ดีมาก แล้วเวลาปฏิบัติไป ถ้าจิตมันจะสงบ ถ้าสงบแล้วมันจะรู้อะไร มันจะเห็นสิ่งใด ถ้าเห็นสิ่งใด มันจะเป็นโทษหรือเป็นคุณ ถ้าเป็นคุณนะ กําหนดพุทโธไปเรื่อยๆ ถ้าเป็นคุณ

ครูบาอาจารย์ หลวงปู่มั่นท่านเป็นคนสั่งเสียไว้เอง หลวงปู่มั่นท่านเป็นคนสั่งเสียหลวงตาไว้ว่า อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ จะไม่เสีย

เวลาคนปฏิบัติมาทั้งชีวิต หลวงปู่มั่น ถ้าเราไม่อยู่ในหลัก มันจะเสีย มันจะเสียนะ เพราะกิเลสมันคอยยุคอยแหย่ กิเลสมันจะพยายามพาออกนอกลู่นอกทาง แล้วเราปฏิบัติไปรู้ไปเห็น มันจะตามไป

แต่ถ้าพุทโธชัดๆ พุทโธชัดๆ ด้วยความซื่อสัตย์ พุทโธชัดๆ ถ้าพุทโธชัดๆ พุทธานุสติมันจะดูแลหัวใจนี้ไว้ หัวใจนี้จะไม่แฉลบออกไปข้างนอก แล้วถ้าเราพุทโธต่อเนื่อง จิตมันสงบบ่อยครั้งเข้าๆ เขาจะบอกแล้ว ความเห็นทั้ง ๒ ครั้ง ๓ ครั้งมันไม่เหมือนกัน

จะไม่เหมือนกันตลอดไป เหมือนต้นไม้ใหญ่เวลาเขาตัด ต้นไม้นี้อายุกี่ปี วงรอบของมัน วงรอบเนื้อไม้มันจะมีวงรอบว่ากี่ปีๆๆ นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันยิ่งต้นไม้ใหญ่ ยิ่งอยู่มานาน มันจะแข็งแรงของมัน มันจะมีวงรอบของมัน อายุมันมีเท่าไร

จิตใจของเรา เราพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันจะมีความสงบมากน้อยแค่ไหน มันจะเป็นการยืนยัน เป็นการบอกว่าจิตมันมีกําลังมากขึ้น มันดีของมันขึ้น ถ้าดีขึ้นนี่ถูกต้อง

ไม่ใช่บอกว่า ต้นไม้มันมีวงรอบของมันเท่านี้ แล้วมันจะกี่ปี วงรอบก็ต้องเท่าเดิม...มันไม่ใช่ มันไม่ใช่

นี่ก็เหมือนกัน คําถามว่า ทําไมเห็น ๒ ครั้งถึงไม่เหมือนกัน

เห็น ๒ ครั้ง ๓ ครั้ง กี่ครั้งก็แล้วแต่ ถ้ามันพัฒนาขึ้น มันจะละเอียดขึ้น มันจะดีขึ้น มันจะไปเหมือนกันต่อเมื่อเป็นโสดาบัน เป็นโสดาบันเหมือนกัน จะปฏิบัติมาแนวทางใดก็แล้วแต่ จะต้องขณะจิต เวลาขณะจิตที่มันสมุจเฉทปหาน มันขาด เขาจะบอกเหมือนกันหมด นี่มันจะไปเหมือนกันตอนที่ว่าเป็นผลไง มันจะไปเหมือนกันต่อเมื่อมันสมบูรณ์ เหมือนกันตอนนั้น โสดาบันเหมือนกัน สกิทาคามีเหมือนกัน อนาคามีเหมือนกัน พระอรหันต์เหมือนกัน เหมือนกันหมด แต่วิธีการแตกต่างกันหมด เพราะกิเลสไม่เหมือนกัน จริตนิสัยไม่เหมือนกัน บุญกุศลไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น พระอรหันต์ ๑๐๐ องค์ การปฏิบัติไม่มีเหมือนกันเลย แตกต่างกันหมด แต่ผลเหมือนกัน ถ้าผลไม่เหมือนกัน ทําไมอริยสัจหนึ่งเดียวล่ะ มันจะเหมือนกันตอนนั้นไง

ฉะนั้น เวลาทํา ทําจริงอย่างนี้ ที่ว่าสิ่งที่มันทํามา พยายามปฏิบัติของเราขึ้นมา

ฉะนั้น เขาบอกว่า สิ่งที่เขาภาวนา เมื่อก่อนมันทําไม่ได้ เดี๋ยวนี้ทําได้ มันดีขึ้นไปหมดล่ะ แล้วเวลาฝึกหัดไป ที่ว่ามันเป็นแค่เครื่องมือ มันก็เป็นแค่เครื่องมือจริงๆ เพราะมันเป็นแค่เครื่องมือ วิธีการ พอเวลามันถึงที่สุดแล้วมันวางหมด

ธรรมะของครูบาอาจารย์ท่านบอกว่า เวลาเราจะเดินทาง เราต้องมีรถมีเรือ แต่เวลาถึงเป้าหมายแล้ว เราจะทิ้งรถทิ้งเรือเข้าสู่เป้าหมายนั้น

นี่ก็เหมือนกัน ศีล สมาธิ มันก็เป็นแค่เครื่องมือนะ เป็นแค่เครื่องมือจริงๆ แต่พอถึงที่สุดแล้วนะ ไปถึงมรรคถึงผล แต่เครื่องมือนี้สําคัญมาก ศีล สมาธิ ปัญญาสําคัญมาก เพราะเราแสวงหา เราแสวงหาเครื่องมือนั้นมา แล้วเราใช้เครื่องมือนั้นเป็นหรือเปล่า เรามีเครื่องมือแล้วใช้เครื่องมือนั้นเป็น

แต่มันน่าเศร้า มันน่าเศร้าที่คนไม่มีเครื่องมือ แล้วหาเครื่องมือไม่เป็น แล้วก็แอบอ้างกันว่ามี แต่ถ้ามันมีจริงนะ ถ้ามันมีเครื่องมือจริง อย่างที่ว่า ถ้ามีจริงจะเคารพมาก จะรักษามาก ศีล สมาธิ ปัญญา จะดูแลรักษามาก เพราะเราเกิดมาจากตรงนี้ เราเกิดมาจากศีลที่บริสุทธิ์

ถ้าศีลมันไม่บริสุทธิ์ มันเป็นทุศีล ถ้าเป็นสมาธิก็มิจฉากับสัมมา ถ้าเป็นสมาธิก็เป็นมิจฉา มนต์ดํา ทําแต่เครื่องรางของขลัง แต่ถ้าเป็นสัมมา มันจะเข้ามาเป็นมรรค พอเป็นมรรค มันก็จะเข้ามาชําระล้างกิเลส ฉะนั้นถึงบอกว่า มันเป็นเครื่องมือ แต่มันสําคัญ

แล้วถ้าเกิดเป็นปัญญาล่ะ ปัญญานะ ถ้าเป็นภาวนามยปัญญา เห็นไหม สัมมา สัมมาทิฏฐิ ความเห็นถูกต้อง มันก็จะชําระล้างกิเลส ถ้าเป็นมิจฉาล่ะ เป็นปัญญา ปัญญาคดโกงตัวเอง ทําลายตัวเอง ทําให้ตัวเองเสียเวลา ทําให้ตัวเองหลงใหลไป ต้องหลงก่อน เพราะตัวเองหลงก่อน ตัวเองผิดพลาดก่อน ถึงจะได้ไปชักนําคนอื่นหลงไปหมดเลย เพราะตัวเองต้องผิดพลาดก่อน

แต่ถ้าเป็นสัมมาล่ะ เป็นสัมมาทิฏฐิ ความเห็นถูกต้องทุกอย่างดีงาม มันเป็นแค่เครื่องมือ สําคัญมากนะ เครื่องมือนี้สําคัญมาก แต่มันเป็นแค่เครื่องมือจริงๆ เราไปถึงเป้าหมายแล้วเราจะทิ้งยานพาหนะไว้ข้างหลัง

ถ้าเราไปถึงเป้าหมายแล้วเรายังแบกเครื่องมือ แบกรถแบกเรือขึ้นไปในบ้านในเรือน มันเป็นไปไม่ได้ แต่มันต้องคนเป็น ถ้าคนเป็นแล้วมันจะเข้าใจเรื่องนี้ ถ้าเข้าใจเรื่องนี้แล้วให้ประพฤติปฏิบัติไป

คําถามถามว่า เขาเคยเห็นภาพที่วิ่งเข้ามา แล้วพอมันรู้เท่า แล้วเวลามันรู้ทัน ความเห็นมันไม่เหมือนกัน แล้วเดี๋ยวนี้มันจะรู้เลยว่ามันเกิดจากอะไร แล้วมันเป็นไปได้อย่างไร

เราจะบอกว่า ผลของการปฏิบัติถ้าถูกต้องดีงามจะเป็นแบบนี้ จะเป็นแบบว่า ตั้งแต่ไม่รู้ ไร้เดียงสา แล้วมันโตขึ้นมาจนมีกําลัง จนมันภาวนาเป็น จนเวลามันได้ผลขึ้นมา จิตมันจะพัฒนาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ครูบาอาจารย์ท่านถึงบอกว่าให้ทําซํ้าลงไปที่หัวใจเรานี่แหละ ทํางาน ทํางานบนหัวใจนี้ ทําซํ้าทําซาก แล้วถึงที่สุดแล้วเวลามันได้มรรคได้ผลขึ้นมา มันจะได้ผลกลางหัวใจของเรา เอวัง

ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล
ในการปฏิบัติที่ยังไม่มีเหตุมีผล มันจะเป็นไปไม่ได้
มันต้องไม่เชื่ออยู่แล้ว เพราะขนาดที่ภาวนาขนาดนี้ก็ว่า
มันสุดยอดแล้ว แล้วคนเราจะทําได้มากกว่านี้อีกหรือ
แต่ครูบาอาจารย์เราท่านผ่านมาหมดแล้ว
ถ้าผ่านมาแล้ว เพราะผ่านมาแล้ว
เวลาสังคมปฏิบัติเขาคุยกัน
ครูบาอาจารย์ท่านฟังแล้วท่านถึงสังเวชไง
ภาวนายังไม่เป็นกันเลย สุมหัว แล้วก็คุยมรรคผลกัน ไร้สาระ
แต่ถ้าคนภาวนาเป็น คนเขารู้ว่ามันจะผ่านวิกฤติไปขนาดไหน

๓

เห็นนิมิต

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๔ พฤษภาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กายนิมิต”

กราบนมัสการหลวงพ่อด้วยความเคารพอย่างสูง หลังจากที่ปฏิบัติภาวนาที่วัดพระอาจารย์ ๗ วัน จนได้ผลน่าพอใจระดับหนึ่งแล้ว ผมเองยังนั่งสมาธิภาวนาที่บ้านตอนกลางคืน และตอนนอนก็จะภาวนาต่อจนหลับไปครับ

ในตอนกลางวันขณะขับรถ ถ้าไม่มีอะไรก็จะภาวนาพุทโธ ธัมโม สังโฆไปเรื่อยๆ เช่นกัน ซึ่งทั้งๆ ที่หลายคนเตือนอยู่ว่าจะอันตราย อาจเกิดอุบัติเหตุได้ แต่ผมก็ยังอยากลองอยู่ดี

๑. วันหนึ่งขณะขับรถ ใจก็ภาวนาอยู่ จิตมันก็สงบลงได้เหมือนกับตอนนั่งสมาธิภาวนาเช่นกัน ขณะนั้นสติชัดเจนดี ตายังเห็นทางชัดเจน หูก็ได้ยินชัดเจน แต่ใจมันสงบร่มเย็น ไม่ฟุ้ง เป็นอย่างนี้ไปนานเลยครับ ผมก็ประคองจิตให้อยู่ในอารมณ์แบบนี้พร้อมกับไม่ทิ้งบริกรรม มันก็สงบดีมากเลยครับ นั้นแสดงว่าเราสามารถประคับประคองระดับจิตได้ระดับหนึ่ง ซึ่งมันก็ไม่ได้น่ากลัวอย่างที่หลายคนคิดว่าอาจเกิดอุบัติเหตุได้ สิ่งนี้ผมคิดถูกไหมครับ กราบเรียนขอความเมตตาจากอาจารย์ด้วย

๒. ขณะนั่งสมาธิภาวนา พักหลังมีความสงบร่มเย็นเร็วขึ้นเกือบจะทุกครั้งที่นั่งก็ว่าได้ เมื่อสงบก็เห็นภาพนิมิตมากมายก่ายกอง แต่ก็ตั้งสติเอาไว้ว่าไม่เอาๆ และเมื่อคืนวานนี้เอง ระหว่างที่นั่งภาวนา จิตสงบแล้วก็ยังเห็นนิมิตเหมือนเช่นเคย พอเห็นก็ตั้งสติภาวนาพุทโธ ธัมโม สังโฆให้ชัดๆ ต่อไป

มีช่วงหนึ่งเห็นนิมิตเป็นภาพซากกะโหลกและฟัน มันผุเอง และแตกกระจายออกเอง ใจมันวาบสงบลง ภาพที่เกิดมันเป็นของมันเอง ไม่ได้ตั้งใจทํา ไม่ได้บังคับ ภาพมันเป็นมันเอง ใจมันสงบ ภาพนิมิตหายไป ผมก็ตั้งสติบริกรรมต่อ มันมีภาพกายนิมิตโผล่มาอีก เป็นซากแขนบ้าง อย่างอื่นบ้าง ทุกครั้งที่เห็นวาบและสงบตัวลงทุกครั้ง ผมก็ทําแบบเดียวกันคือพอภาพหายไปก็ตั้งสติบริกรรมต่อ ที่กล่าวมานี้ผมทําถูกไหมครับ และต้องทําอย่างไรต่อไปอีกครับ

ภาพนิมิตมันเกิดขึ้นเร็วมาก ไม่ทันได้คิดพิจารณาสรุปเป็นไตรลักษณ์ แต่มันก็สรุปแล้วในตัวมันเอง เพราะรู้ว่าใจมันปล่อยวางลง แปลกครับ แปลกตรงที่กายนิมิตที่เห็นนั้นเกิดและดับหลายครั้งในขณะภาวนาครั้งเดียว ภาพนิมิตที่เห็นนี้ จิตสามารถบังคับให้หยุดและขยายหรือย่อส่วนได้ไหมครับ

แต่ถึงแม้ว่าอาจารย์จะบอกว่าจิตสามารถบังคับได้ ผมเองก็ไม่มั่นใจหรอกครับว่าจะทําได้ เพราะมันเกิดเร็ว ขณะนั้นทําอะไรไม่ถูกจริงๆ ได้แต่ดูและปล่อยให้จิตมันเป็นมันเอง กราบขอความเมตตาจากพระอาจารย์ด้วย

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามเรื่องสิ่งที่เขาเห็น สิ่งที่เขาภาวนา คําถามคือเขาตั้งชื่อว่ากายนิมิต ถ้าเป็นกายนิมิต ไอ้นิมิตส่วนนิมิต แต่เริ่มต้นจากการปฏิบัติก่อน พอเริ่มต้นจากการปฏิบัติ เขาว่าเขามาปฏิบัติแล้วจิตใจมันดี ปฏิบัติแล้วดีขึ้น ฉะนั้น เวลากลับไปที่บ้านแล้วยังปฏิบัติต่อ ทีนี้เวลาปฏิบัติต่อ เขามีหน้าที่การงานใช่ไหม เขาไปทํางาน เขาต้องขับรถ เขาต้องขับรถขับรา เวลาขับรถขับรามีคนเตือนอยู่ตลอดเวลาว่าเวลาขับรถขับราไม่ควรภาวนาเพราะอาจเกิดอุบัติเหตุได้

เวลาเกิดอุบัติเหตุ เพราะเราคิดเราจินตนาการกันไปไงว่า ถ้าจิตมันลง จิตเป็นสมาธิแล้วมันจะสักแต่ว่ารู้ เราบังคับรถไม่ได้ รถอาจจะเกิดอุบัติเหตุได้ อันนี้เป็นข้อเท็จจริง

แต่ในการประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง ในการประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง คนที่จะลงถึงอัปปนาสมาธิคือสักแต่ว่ารู้นี่แทบจะเป็นไปไม่ได้เลย เราจะบอกว่าแทบจะไม่มีเลย ไอ้ที่มีนั้น ไอ้ที่มีถ้าเป็นอัปปนาสมาธิ ถ้าจิตมันดิ่งลงโดยที่ว่ามันสักแต่ว่ารู้ มันไม่รับรู้สิ่งใด สิ่งนั้นต้องเป็นคนที่มีบุญมาก

แต่ในปัจจุบันนี้ ในโลกปัจจุบันนี้ ในสังคมที่ปฏิบัติปัจจุบันนี้มันไม่มีหรอกที่จิตมันจะลงไปอัปปนาสมาธิ มันมีแต่จะช็อกตาย เวลาขับรถๆ มันวูบไป มันหลับใน อย่างนั้นน่ะมี มันจะหลับใน มันจะวูบไป มันเหมือนช็อก เหมือนร่างกายเจ็บไข้ได้ป่วย ไม่เกี่ยวกับจิต ไม่เกี่ยว

แต่ถ้ามันจะเกี่ยวกับจิต ที่ว่ามันจะลงขณะนั้นน่ะหาได้ยาก เพราะเวลาคนทําจริงๆ นะ เวลาอัปปนาสมาธิ หลวงตาท่านพูด แล้วเราก็ยืนยัน ท่านบอกเลยนะ พระน้อยองค์นักที่จะทําได้ น้อยองค์นัก เพราะมันน้อยองค์นัก เวลาหลวงตาท่านพูดถึง เวลาที่มาโพธาราม ท่านพูดถึงอาจารย์เนตรๆ ท่านพูดถึงคนที่ทําได้ แล้วท่านพูดทีไรท่านพูดแต่องค์นี้ ท่านไม่ได้พูดถึงองค์อื่นเลย องค์อื่น ใครทําได้บ้าง ใครทําไม่ได้

ฉะนั้นจะบอกว่า ถ้าเวลาเราจะปฏิบัติ เรากลัวจะประสบอุบัติเหตุ เรากลัวปฏิบัติแล้วเราจะควบคุมรถไม่ได้

ขอให้มันลงจริงๆ เถอะ เพราะอะไร เพราะคนปฏิบัตินะ สมมุติ ไม่สมมุติหรอก ความจริงเลย อย่างเช่นถ้าเราปฏิบัติ เรากําหนดพุทโธๆ เราขับรถ ถ้าจิตมันจะลงขณะนั้นนะ เพราะคําว่า “จิตจะลงขณะนั้น” มันมีสติไง ถ้ามีสติ เราสามารถเอารถเข้าข้างทางได้ เราสามารถจอดรถได้ แล้วเราจะภาวนาต่อไป แต่มันไม่เป็นอย่างนั้นน่ะสิ

แต่ถ้ามันวูบ เหมือนตอนปัจจุบันนี้อุบัติเหตุที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งมากเลย คนหลับใน หลับในเพราะอะไร พักผ่อนไม่เพียงพอ เราไปกับโชเฟอร์ขับรถนะ เขาบอกเลย หลวงพ่อ เวลาวันสงกรานต์ วันปีใหม่ วันแรกสองวันแรกไม่ค่อยมีอุบัติเหตุหรอก มันจะมีอุบัติเหตุวันที่ ๓ ที่ ๔ ไป เพราะวันแรกร่างกายของคนมันยังสดชื่น มันยังทํางานมันได้ แต่คนเราเวลากลับบ้านไปแล้ว ขับรถมาทั้งวันเลย ไปเจอเพื่อน กินเหล้า เที่ยว เสร็จแล้วก็มาขับรถ มันพักผ่อนไม่เพียงพอไง พอพักผ่อนไม่เพียงพอ ก็ที่ว่าหลับในๆ เพราะร่างกายมันทนไม่ไหว แต่หัวใจเรายังอยากจะไปต่อ เราอยากจะสนุกต่อ เราจะเพลิดเพลิน แล้วร่างกายมันทนสภาพไม่ไหว มันก็หลับใน

นี่เขาพูดเองนะ บอกหลวงพ่อ เวลาปีใหม่หรือวันสงกรานต์ วันแรกกับวันที่สองไม่ค่อยมีอุบัติเหตุเท่าไร มันจะมีอุบัติเหตุวันที่ ๓ ที่ ๔ ที่ ๕ ไป มันจะมีอุบัติเหตุตอนนั้น เพราะคนเรามันได้สมบุกสมบันร่างกายแล้ว ร่างกายมันพักผ่อนไม่เพียงพอ มันจะเกิดอุบัติเหตุตอนนั้นแหละ

อืม! เราฟังอยู่ จริงของเขา

อันนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเราจะขับรถ เราจะขับรถ มันเจออุบัติเหตุ อุบัติเหตุเพราะร่างกายเราพักผ่อนไม่เพียงพอ แต่นี้เราทําความดี เราพักผ่อนมาเพียงพอแล้ว เรากําลังจะไปทํางานใช่ไหม เราก็กําหนดพุทโธๆ ของเรา เราจะภาวนาของเรา เราภาวนา มันภาวนาเพื่อบรรเทาทุกข์

หลวงปู่ฝั้นท่านพูดเอง เวลาหลวงปู่ฝั้นท่านมาเทศน์ที่กรุงเทพฯ เมื่อตอนที่ท่านยังมีชีวิตอยู่ “พุทโธสว่างไสว พุทโธผ่องใส” โอ้โฮ! รํ่าลือไปมาก แล้วท่านก็จะเตือน เวลาจะทํางานนั่งรถเมล์ เราก็กําหนดลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธๆ อย่าหายใจทิ้งเปล่าๆ อย่าปล่อยให้เวลามันผ่านไปโดยไม่มีประโยชน์ ให้หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ

นี่ก็เหมือนกัน เราขับรถก็หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มันไม่ลงหรอก ลงยาก ว่าอย่างนั้นเลย เพราะอุบัติเหตุมันยาก

นี่พูดถึงว่า มีคนเขาเตือนอยู่ว่าถ้าขับรถแล้วไม่ควรภาวนา แต่เขาบอกว่าเขาก็อยากลอง แล้วพอภาวนาไปแล้วกลับดี เช่น “๑. วันหนึ่งขณะขับรถไป ใจก็ภาวนาอยู่ จิตมันลงสงบได้เหมือนกับนั่งสมาธิตอนภาวนาเช่นกัน ขณะนั้นจิตชัดเจนดีมาก ตายังเห็นความชัดเจนอยู่ หูก็ยังชัดเจนดีอยู่ แต่ใจมันสงบร่มเย็น”

ใจมันสงบร่มเย็น เราภาวนากันแค่นี้ เวลาเราภาวนา โดยโลกนะ เราบอกว่าแค่นี้เราถือว่าโยมเก่งแล้ว โยม เราภาวนากัน เราหาพุทโธ เราหาความสงบของใจ เราหาที่พึ่งอาศัย เราหาที่พักผ่อน เราหาที่พึ่งพิง

แต่ถ้ามันจิตสงบจนมั่นคงแล้วมันถึงจะยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ายกขึ้นวิปัสสนา ฐานมันต้องดีไง สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงานไง การงานที่มันจะดี คนต้องมีฐาน อย่างทํางานต้องมีตําแหน่งต้องมีหน้าที่ เราถึงทํา

ดูสิ เราเห็นคนทุจริตเยอะแยะไปเลย เราจะไปฟ้อง ฟ้องไม่ได้ เราไม่ใช่ผู้เสียหาย เราไม่มีสิทธิ์ แล้วผู้เสียหายคือใครล่ะ ผู้เสียหายคือรัฐ แล้วรัฐล่ะ รัฐยังไม่ฟ้องเพราะหลักฐานยังไม่พอ แต่ไอ้เราเห็น เราไปฟ้องเขาไม่ได้หรอก เพราะเราไม่ใช่ผู้เสียหาย

นี่ก็เหมือนกัน จิตยกขึ้นสู่วิปัสสนา เอ็งมีสิทธิ์อะไร

โอ๋ย! วิปัสสนา ก็ฉันเป็นมนุษย์ ฉันมีหัวใจ หัวใจฉันวิปัสสนา...นั้นโลกียปัญญา นั้นปัญญากิเลส เพราะยังไม่มีสมาธิ ทําจิตสงบไม่ได้ ถ้าทําจิตสงบไม่ได้นั้นคือสมุทัยล้วนๆ สมุทัยคือตัณหาความทะยานอยาก อยากได้ อยากดี อยากเป็น แล้วก็อยากจะทํา แล้วก็ทําไม่ได้ แต่ก็คิดว่าจะทํา ด้วยวุฒิภาวะที่อ่อนด้อยก็เลยคิดว่าตัวเองทํากันได้ไง แล้วทํากันได้มันก็อยู่ในวงของโลกไง อยู่ในวงของสมุทัยอยู่นั่นน่ะ

แต่ถ้าครูบาอาจารย์ของเราให้ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจมันสงบขึ้นมาแล้ว สงบบ่อยครั้งเข้าๆ จนจิตเป็นสมาธิ

แต่นี้จิตมันสงบไง เวลาจิตมันดี จิตมันดีหมายความว่าเรายังมีศรัทธามีความเชื่อ เราทําของเราได้ บอกเขาขับรถ เขาขับรถของเขาไป เขาภาวนาไปด้วย มันก็เป็นสมาธิได้ มีสติได้ ชัดเจนดี ตาก็ยังเห็นทางชัดเจน กรณีนี้มันบอกว่า ตาเห็นชัดเจน ทุกอย่างเห็นชัดเจน มันบอกถึงคุณภาพของจิตไง ถ้าคุณภาพของจิตอย่างนี้มันก็เป็นอุปจาระ มันก็เป็นสมาธิ เป็นพักผ่อนได้

เราจะบอกว่าเป็นประโยชน์นะ เราไม่ใช่บอกว่าเป็นโทษหรอก แต่เราจะบอกว่ามาตรฐานของสมาธิ คนที่จะทําเป็นเขารู้ว่าสมาธิ ขณิกะมันจะอยู่อย่างนี้ อุปจาระสงบมาขนาดไหนแล้วออกรู้อย่างไร แล้วอัปปนาสมาธิเป็นอย่างไร คนที่ทําสมาธิได้เขาจะรู้ถึงมาตรฐานของมัน เขาจะพูดถึงสมาธิที่ถูกต้อง

คนที่ไม่เคยทําสมาธิเลย “ว่างๆ ว่างๆ มันสบายนะ มันว่าง มันสบายนะ”

วางยาสลบไว้ เจ้าชายนิทรา เวลาเขาไปรักษาแล้วเขาช็อกไป เขาเป็นเจ้าชายนิทรา เขาก็นอนว่างๆ อยู่นั่น สบายทั้งวันเลย เดี๋ยวญาติก็มาพลิกตัวให้ เพราะมันกดทับ นั่นก็ว่างๆ นะ นั่นก็สบายนะ

ไอ้ที่เราพูด เราพูดไป มาตรฐานของสมาธิมันจะมีของมัน มันไม่เป็นอย่างนี้หรอก มันไม่เป็นอย่างที่เราว่ากันหรอก

ฉะนั้น สิ่งที่เขาบอกว่าเขาขับรถไปแล้ว แล้วมันภาวนาได้ แล้วมันไม่ฟุ้งซ่าน จิตมันดีมาก ร่มเย็น

ก็ใช่ ก็ใช่ เพราะหลวงปู่ฝั้นท่านก็บอกว่าอย่าเสียเวลาทิ้งเปล่า เราภาวนาได้ เราภาวนาอย่างนี้มันไม่ลงขนาดนั้นหรอก ถ้าจะลงจริง ลงที่ว่าสักแต่ว่า มันควบคุมรถไม่ได้เลย จอดข้างทาง จอดข้างทาง

เพราะคนที่ลงสมาธินี้ได้นะ กําหนดลมหายใจ ลมหายใจเริ่มละเอียด เราก็รู้ เราก็รู้เพราะอะไร เพราะคนเรามันเห็นแก่ตัวจะตาย จิตนี่ พอจิตมันเริ่มละเอียด ลมหายใจละเอียด เดี๋ยวจะตายแล้วนะ ภาวนาไม่ได้แล้วนะ มันคิดไปก่อน มันวิตกวิจารณ์ไปก่อน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาจิตมันละเอียด มันรู้ แล้วพอรู้แล้ว เพราะคนที่เคยทํา จิตมันจะละเอียดเข้ามาแล้ว ละเอียดขนาดไหน สติก็พร้อม ถ้าคนภาวนาเป็นนะ ถ้าคนภาวนาไม่เป็นจะตื่นเต้นตกใจ แล้วกิเลสมันจะสวมรอย จะตาย จะเป็นอย่างนั้น เวลาปัญญาที่มันคิดนั่นแหละกิเลสมันสวมรอย แต่โดยธรรมชาติของจิตที่มันรับรู้ มันจะรู้หยาบละเอียด แต่เวลามันจะกลัวตาย กลัวเป็นกลัวตาย กลัวผิดกลัวพลาด อันนั้นคือกิเลส

แต่ถ้าจิตรับรู้โดยธรรมชาติของมัน รับรู้ว่าหยาบละเอียดเท่านั้นน่ะ แล้วเวลาคนภาวนาเป็นนะ เขาควบคุมกิเลสได้ มันหยาบละเอียด พอหยาบละเอียดใช่ไหม ถ้าจิตใจมันละเอียด มันเดินนะ อย่างเช่นเดินจงกรม เดินไม่ได้ ยืน ยืนแล้วกําหนดชัดๆ ยืนก็ไม่ได้ นั่งลง นั่งลงตรงนั้นเลย สักแต่ว่า ละเอียดเข้ามาจนดับหมด แต่สักแต่ว่าชัดเจนมาก คนเป็นน่ะมันเป็น นี่อัปปนาสมาธินะ

อยากจะให้พูดถึงฌานสมาบัติไหม นั่นเป็นอีกกรณีหนึ่งนะ ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ นั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง ถ้าเป็นนะ ถ้าคนเป็น มาตรฐานมันมีของมัน มันเหมือนทฤษฎี เหมือนกฎฟิสิกส์ชัดเจน ชัดเจน ถ้าเป็นก็คือเป็น ถ้าไม่เป็น มั่ว มั่วอยู่อย่างนั้นน่ะ ว่างๆ สบายๆ...ไอ้นั่นเจ้าชายนิทรามันนอนอยู่บนเตียง แล้วมันทําอะไรไม่ได้

นี่ไง สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน

ฉะนั้น ถ้าเขารู้เขาเห็น ไอ้นี่ก็กรณีหนึ่งใช่ไหม ถ้าเขาบอกว่าเป็น เขาบอกว่าทําได้ ทําได้ คําถามมันบอกถึงตัวเอง วันหนึ่งขณะขับรถ จิตใจเขาภาวนาอยู่ จิตเขาสงบดี ก็เหมือนกับตอนที่นั่งสมาธิภาวนา

คําว่า “เหมือนกับตอนที่นั่งสมาธิภาวนา” เพราะตอนนั่งสมาธิภาวนามันก็ได้แค่นี้ไง ได้เท่ากัน พอได้เท่ากัน เขาบอกขณะที่มีสติชัดเจนดี ตาก็ยังเห็นทางอยู่ชัดเจน หูก็ได้ยินชัดเจน

เห็นไหม จิตสงบอยู่ แต่มันยังรับรู้อยู่ อายตนะมันยังรับรู้ข้างนอกอยู่ แต่ถ้ามันละเอียดกว่านี้ ละเอียดกว่านี้นะ เสียงมันเริ่มสักแต่ว่าเสียง จากเสียงที่เราพูด เสียงสักแต่ว่าเสียง แล้วเสียงนี้จะดับไป แต่ตัวมันยังรู้ของมันอยู่ รู้อยู่ ถ้ามันระลึกได้ก็ระลึกของมันต่อเนื่องไป ให้มันละเอียดเข้าไป ระลึกจนมันจะระลึกไม่ได้ มันจะเป็นตัวมันแล้ว ถ้ามันจะเป็นตัวมัน นั้นอีกกรณีหนึ่ง นี่พูดถึงว่ามาตรฐานของสมาธิ

แต่ทําได้ขนาดนี้เก่งแล้ว คนถามนี้เก่งแล้ว เดี๋ยวพูดไปจะบอกว่า “หลวงพ่อ เดี๋ยวก็ชม เดี๋ยวก็ทุ่มทิ้ง อะไรกันเนี่ย”

เพราะว่าเด็ก เด็กมันทํามานี่ถูกต้องไหม ถูกต้อง แต่เด็กมันต้องพัฒนาขึ้นอีกไหม ต้อง ฉะนั้น ไอ้ที่ทํามาดีไหม ดี แล้วต่อไปล่ะ ต่อไปต้องดีขึ้นไปกว่านี้ ไอ้ที่ว่าทําถูกต้องไหม ถูก แต่ถ้าดีขึ้น ดีขึ้นต้องทําให้มากกว่านี้ ให้มันชัดเจนยิ่งกว่านี้ มันจะดีไปกว่านี้

ฉะนั้นบอกว่ามันเป็นได้ เขาบอกว่าที่เขาขับรถแล้วมันดีขึ้น ดีขึ้น เราภาวนาเพื่อมีธรรมะเป็นเครื่องอยู่ เราหาอาศัยอย่างนี้เป็นเครื่องอยู่ นี่เป็นเรื่องปกติ ใช้ได้

“๒. ขณะที่นั่งสมาธิ พักหลังนี้มีความสงบเย็นดีขึ้นเกือบทุกครั้งที่นั่งก็ว่าได้ ใจมันสงบและเห็นภาพนิมิตมากมายก่ายกอง แต่ก็ตั้งสติไว้ว่าไม่เอาๆ และเมื่อคืนนี้เองมันก็เกิดภาวนาจิตสงบเห็นนิมิตชัดขึ้นมาเป็นภาพซากกะโหลกและฟันมันผุไปเอง มันกระจายออกไป แว็บ! ใจมันลง”

ถ้าเห็นนิมิตนะ เห็นนิมิต แต่จิตมันเห็นนิมิต ถ้าเห็นภาพต่างๆ ที่เขาปฏิเสธมาตลอด ปฏิเสธแล้วว่าไม่เอา แล้วเอาพุทโธชัดๆ ขึ้นมา ถ้ามันจะเป็นจริง ถ้ามันเห็นภาพเป็นซากกะโหลก เป็นฟัน นี่เขาบอกว่า อันนี้เมื่อเขากลับมานั่งสมาธิที่บ้าน ไม่ได้ขับรถ

เวลาขับรถมันจะเห็นอย่างนี้ แบบว่าจิตมันรับรู้หนึ่งเดียว ถ้าบอกขับรถแล้วเห็นอย่างนี้ด้วยนะ ใช้ไม่ได้ แต่ถ้าเขามาอยู่ที่บ้าน เวลาเขาภาวนาแล้ว

เวลาขับรถ เราขับเป็นแบบว่าเครื่องบรรเทาทุกข์ เรามีธรรมะเป็นเครื่องอยู่ เราอยู่กับความสงบก็ไม่เสียหาย เราก็ขับรถของเราไป นี่เรามีธรรมะเป็นเครื่องอยู่ หลวงตาท่านสอนด้วย สอนว่า ในปกติชีวิตประจําวันเรา เราทําอะไรก็มีพุทโธๆ ของเราตลอดไป ท่านบอกว่าเหมือนโค โคที่เราผูกไว้ เวลาเราจะใช้มัน เราก็ไปหยิบที่เชือก เราก็ใช้ประโยชน์ได้เลย แต่ถ้าโคปล่อย วันๆ เราก็ปล่อยมัน เวลาจะใช้ เราต้องไปหามัน เพราะมันเที่ยวไปไกล เราต้องตระเวนหามัน

นี่ก็เหมือนกัน โดยปกติเราก็มีเครื่องบรรเทาทุกข์ เราก็มีเครื่องอยู่ เราก็พุทโธของเรา เราก็ภาวนาของเรา เวลาเราจะมาภาวนาต่อเนื่อง เห็นไหม โคมันมีอยู่แล้วใช่ไหม เชือกมีอยู่แล้วก็ภาวนาต่อไป

เขาบอกเขาเกิดภาพนิมิต

ถ้านิมิตที่ไม่ถูกต้อง เราปฏิเสธไปเรื่อยๆ นิมิตเห็นเทวดา เห็นอินทร์ เห็นพรหม เราปฏิเสธ แต่ถ้าเห็นเป็นกะโหลก เห็นเป็นกะโหลกศีรษะ เห็นเป็นฟันมันผุไปเอง นี่ภาพนิมิตมันเกิดขึ้นแว็บ แล้วจิตมันสงบลง ถ้าจิตสงบลง แว็บขึ้น มันดีขึ้นเรื่อยๆ

แล้วภาพกายนี้มันโผล่มา บอกว่า พอมันสงบลง เสร็จแล้วภาพ มันก็มีคําบริกรรมต่อเนื่อง มันก็เกิดภาพเป็นแขนบ้างเป็นขาบ้าง แล้วอย่างนี้มันจะทําอย่างไร

มันเห็นแล้วมันสงบตัวลง มันเป็นแบบว่า มันเป็นผลของวิบาก มันเป็นผลของกรรม มันเป็นผลของการกระทํา คําว่า “วิบาก” คือผล ผลของการปฏิบัติ เราปฏิบัติแค่นี้ เราก็ได้แค่นี้ เวลานิมิตมันเกิดก็นิมิตเกิด มันเกิดแว็บ มันเห็นแล้ว เห็นภาพกะโหลกศีรษะ ภาพฟันมันผุ มันแว็บเลย แล้วมันแว็บ มันก็ลง มันก็มีความสุข นี่ความสุข ถ้าทําอย่างนี้ก็ได้แค่นี้ตลอดไป

เวลาคนประพฤติปฏิบัติแล้วจะไปถามหลวงตาว่าที่ปฏิบัตินี้ถูกไหม หลวงตาบอกว่าถูก แล้วเราก็จะถามเลยว่า ถ้าถูกแล้วทําอย่างไรต่อไป หลวงตาจะบอกต้องปฏิบัติซํ้า

นี่ก็เหมือนกัน เวลาทําความสงบของใจ สมถกรรมฐาน ถ้าฐานที่ตั้งแห่งการงานยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันเห็นของมัน สติปัฏฐาน ๔ แล้วเราจะเดินปัญญาไปอย่างไร ทีนี้ไอ้ที่เวลาจิตเรานะ เราเกิดนิมิต เราปฏิเสธมา พอปฏิเสธมาตลอด พอจิตมันเห็นตามความเป็นจริงแล้ว เห็นซากกะโหลก แต่มันแว็บ แว็บแล้วลง โอ้โฮ! มันมีความสุขมาก แล้วจะทําอย่างไรต่อไป

หลวงตาท่านบอกว่าให้ปฏิบัติซํ้า ปฏิบัติซํ้าหมายความว่ากลับมาที่พุทโธ

คําว่า “ปฏิบัติซํ้า” เพราะอะไร คําว่า “ปฏิบัติซํ้า” เรากําหนดพุทโธๆ จนจิตสงบใช่ไหม เห็นภาพนิมิต เราปฏิเสธภาพนิมิตใช่ไหม แล้วพอมันเห็นนิมิต เห็นกาย เห็นกระดูก มันเห็นตามความเป็นจริงใช่ไหม มันเห็นจากอะไรล่ะ เห็นจากจิตที่เรากําหนดพุทโธ จิตมันสงบมันถึงเห็นนิมิต เห็นนิมิตของปลอม เห็นนิมิตที่มันล่อมันลวง เราก็ปฏิเสธมาตลอด แต่พอมาเห็นซากโครงกระดูกอย่างนี้ มันก็เป็นนิมิตเหมือนกัน แต่มันแว็บ มันแว็บ มันไปต่อไม่ได้ มันไปต่อไม่ได้ มันเร็วมาก

แล้วหลวงตาท่านบอกให้ปฏิบัติซํ้า

ซํ้าก็หมายความว่าต้องกลับไปที่พุทโธ ถ้ากลับไปพุทโธ เราก็สร้างกําลังไง ฐานที่ตั้งแห่งการงาน ฐานนี้มันเล็ก ฐานนี้มันง่อนแง่น ฐานนี้มันตั้งการประพฤติงานอย่างนี้ไม่ได้ มันก็แว็บ พอแว็บ เราเคยได้ เคยเห็น เราเคยได้หมายความว่าเราเห็นนิมิต เห็นเป็นซากโครงกระดูก แว็บ เขาบอกว่า มันแว็บแล้วมันสุขมาก มันแว็บ มันดีมาก มันลงอย่างนี้ทุกทีเลย

กลับไปที่พุทโธนั้น ถ้ากลับไปพุทโธนั้น ให้ใจมันมีมาตรฐาน ให้ใจมันสงบ มันจะมีสิ่งใด ยังไม่เอามัน กลับมาที่พุทโธ แล้วถ้ามันไปเห็นกาย เห็นต่างๆ มันทําได้ มันทําได้ มันวิปัสสนาได้

เมื่อกี้นี้พูดถึงมาตรฐานของสมาธินะ ตอนนี้จะพูดถึงมาตรฐานของปัญญา ถ้ามาตรฐานของปัญญา การเห็นนิมิต เขาบอกว่า “ที่กล่าวมาทั้งหมดนี้ผมทําถูกไหม และต้องทําอย่างไรต่อไป” นี่คําถามเขานะ

สิ่งที่ว่าคําถามครั้งที่ ๒ กลับมาปฏิบัติที่บ้าน แล้วพอนั่งไปแล้วมันเห็นนิมิตก็ปฏิเสธมันมาตลอด แล้วพุทโธๆ ต่อเนื่องไปจนเห็นเป็นภาพของกะโหลก ภาพของฟันที่มันผุ แล้วมันแว็บๆ ลงหมดเลย แล้วบอกว่า ภาพนิมิตนี้มันเร็วมาก ไม่ทันที่จะคิดพิจารณาสรุปเป็นไตรลักษณ์ มันก็สรุปเองในตัวของมันเอง เพราะรู้ว่าใจมันจะปล่อยวาง แปลกครับ แปลกตรงที่กายนิมิตที่เห็นนั้นเกิดและดับหลายครั้งในขณะที่ภาวนาครั้งเดียว

เห็นไหม เวลาเห็นอย่างนี้ อย่างนี้ตําราไม่มี ตําราที่ไปเรียนอย่างไรก็ไม่มี ตํารา เขาก็เขียนตําราไว้ แต่เราไม่เข้าใจ แต่ผู้ถามเวลาปฏิบัติไปเห็นอย่างนี้ปั๊บ นี่ปัจจัตตัง รู้จําเพาะหัวใจที่มันเห็น

นิมิตที่มันเร็วมาก แล้วเขายังเขียนไว้ด้วยว่า แม้ท่านอาจารย์บอกว่าจิตนี้สามารถบังคับได้ ผมเองผมไม่มั่นใจว่าจะได้หรือเปล่า เพราะมันเร็ว เขาบอกว่า มันเร็วมาก นิมิตมันเกิดขึ้นปั๊บ มันจะสรุปตัวมันเอง ไม่ได้พิจารณาเป็นไตรลักษณ์เลย

มาตรฐานของปัญญานะ มาตรฐานของผู้ที่ปฏิบัติเป็น ถ้าเป็นอย่างนี้เขาเรียกว่าผู้ที่ปฏิบัติใหม่ พอปฏิบัติใหม่ พอเห็นกายครั้งแรกก็ทึ่งมากเลย เห็นกายครั้งแรก เห็นภาพกะโหลกศีรษะ เห็นฟันผุ ขนพองสยองเกล้าเลย แล้วก็หลุดมือไปอย่างนี้ ทรงไว้ไม่ได้ ก้าวเดินไม่เป็น คนที่ปฏิบัติจะเป็นอย่างนี้ทั้งนั้น

ถ้าก้าวเดินไม่เป็น แล้วทําอย่างไรต่อล่ะ ล้มลุกคลุกคลาน ไปหาครูบาอาจารย์ที่ไม่เป็น ท่านก็ยุส่งเลย “จิตสงบแล้วต้องพิจารณากาย พิจารณากายซํ้าๆ มันก็จะปล่อย ปล่อยแล้วมันก็จะเป็นพระอรหันต์” นี่มันก็ว่าไป แล้วทําอย่างไรล่ะ ปฏิบัติอย่างไร

ถ้ามันเป็นแบบนี้ เขาบอกว่านิมิตมันจะสรุปตัวมันเอง

นี่เขาเรียกว่าส้มหล่น ส้มหล่น ถ้ามันเกิด มันเป็นอย่างนี้ มันจะเกิดโดยตัวมันเอง เราไม่ได้บริหารไง เราจะบอกเวลาธรรมมันเกิดๆ ธรรมมันผุดขึ้นมา มันจะผุดขึ้นมาอย่างนี้ แต่นี่มันเห็นนิมิต เห็นนิมิต รู้นิมิต แต่นิมิตมันเร็ว เร็วแล้วเราไม่มีกําลังพอไง

นี่ไง ที่เขาบอกว่า เวลาทําสมาธิ ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ เวลาทําปัญญา สติปัญญา สติ มหาสติ เวลาปัญญา ปัญญา มหาปัญญา มันยังไปมากกว่านี้

ไอ้นี่เบสิก มาตรฐานนี่พื้นๆ พื้นๆ ยังล้มลุกคลุกคลานเลย แล้วถ้าเห็นนิมิต เห็นนิมิตแล้วเราจะเดินอย่างไร

จิตสงบนะ เวลาครูบาอาจารย์ พอจิตสงบแล้วถ้าเห็นกาย ยกขึ้นสู่กาย เห็นกาย เห็นไหม เป็นอุคคหนิมิต แล้วถ้ามันทรงไว้ไม่ได้ มันไหล เวลาภาพมันจะไหล ถ้าภาพไหลแสดงว่ากําลังไม่พอ จิตไม่พอแล้ว เราต้องวาง วางแล้วกลับมาพุทโธอย่างเดียว กลับมาพุทโธ ถ้ามันจะดึงไปนิมิต ยังไม่เอา พุทโธก่อน ให้มีกําลัง

พอมีกําลัง กําลังมันพอใช่ไหม ไฟมันพอ เวลาภาพมา เราตั้งภาพได้แล้ว ภาพที่มันไหล เราให้มันตั้งได้ พอมันตั้งได้นะ ตั้งได้ เราก็รําพึงใช่ไหม การพิจารณาหมายความว่าเรารําพึงคือคิดในสมาธิ ให้มันแปรสภาพไป ให้มันแปรสภาพไป ถ้ามันไปได้แสดงว่ามีกําลังพอ แล้วถ้ากําลังพอ มันจะพิจารณาได้

แล้วพอถึงเวลาพิจารณาแล้วกําลังมันไม่พอ เราเคยให้มันแปรสภาพ มันจะแปร พับ! ไปให้เห็นเลย แต่ถ้ากําลังไม่พอ ให้มันแปรสภาพ มันไม่ไป มันไม่ไป มันอยู่อย่างนั้นน่ะ มันไม่ไป แล้วไม่ไป ทําอย่างไร

คนไม่เป็นก็บอกเอาปืนยิงมันเลย ระเบิดปาเข้าไป

ไอ้นี่มันคิดเป็นวิทยาศาสตร์ เป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่ได้

ถ้ามันไม่ไป นี่กําลังไม่พอแล้วล่ะ กําลังไม่พอ ต้องวางทันที กลับมาพุทโธต่อ กลับมาพุทโธๆๆ ถ้าพุทโธ กําลังมันได้ พุทโธจนจิตมันดี สมาธิเข้มแข็ง เห็นภาพอย่างเดิม เห็นภาพอย่างเดิม อุคคหนิมิต แล้วให้มันแปรสภาพไป ทําได้ ยิ่งกว่าได้ ไม่ใช่ได้อย่างเดียวนะ มันยิ่งกว่าได้ เพราะอะไร เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทํามาแล้ว ครูบาอาจารย์ของเราทํามาแล้ว มาตรฐานของมันจะเป็นอย่างนี้

ฉะนั้น ถ้ามาตรฐานของมันเป็นแบบนี้ปั๊บ ถ้าคนที่ไปรู้ไปเห็นแล้วก็พูดไปสุ่มสี่สุ่มห้า พูดแต่ความเห็นของตัว ใครเห็นกาย พิจารณากายอย่างไร ใครเห็นอย่างไรก็ได้ แต่เวลาพิจารณาไปแล้วมันจะเป็นอริยสัจ มันเป็นอันเดียวกัน พิจารณาจนมันเป็นไตรลักษณ์ แล้วมันเป็นไตรลักษณ์เป็นอย่างไร

นี่บอกว่า มันเป็นไตรลักษณ์ไม่ได้ มันสรุปของมันเอง จิตมันสรุปของมันเอง

อันนี้ยังมีวาสนาอยู่นะ แต่ถ้าถึงเวลากิเลสมันเข้ามาหลอกมาล่อ มันจะทําให้เสียหายมากกว่านี้

แต่นี่เขาบอกว่าที่เขาทํามา เขาเห็นภาพนิมิตต่างๆ มันถูกไหม แล้วภาพนิมิตมันเกิดขึ้นเร็วมาก

เร็วมากๆ เร็วมากๆ แต่เร็วขนาดไหน สติปัญญามันทัน พอมันทันขึ้นมา เร็วขนาดไหน มันทําให้หยุดนิ่งได้ หยุดนิ่งได้ หยุดนิ่งได้ด้วยกําลังของสมาธิ หยุดนิ่งได้ด้วยกําลังของธรรม ด้วยกําลังของมรรค เวลามรรคมันเกิดมันจะเป็นแบบนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันเกิดขึ้นเร็วมาก แล้วมันสรุปเอง มันสรุปเป็นไตรลักษณ์เอง พอสรุปเป็นไตรลักษณ์เอง เรารู้ของเราขึ้นมา มันปล่อยวางเอง แปลกมาก แปลกตรงที่นิมิตนี้มันเห็นแล้วเห็นเล่า มันเกิดดับหลายครั้ง มันแปลก

มันมหัศจรรย์ มันเหนือโลก แต่เพราะว่าเราพัฒนาใจของเราจนมีมาตรฐานขึ้นไป เราถึงมารู้เห็นสิ่งนี้ได้ เพราะเราพัฒนาใจเรามา เราถึงรู้เห็นสิ่งนี้ได้ แล้วรู้เห็นสิ่งนี้ได้ แล้วจิตของเราพัฒนาต่อเนื่องไป เห็นไหม ต่อเนื่องไป

เพราะว่าเขาฟังปัญหาเราเยอะมาก เขาถึงบอกว่า ที่หลวงพ่อบอกว่าจิตนี้บังคับได้ สิ่งที่เร็วขนาดนี้บังคับได้ ผมไม่มั่นใจ

ไม่ต้องบอกไม่มั่นใจ บอกผมไม่เชื่อ ถ้าบอกไม่เชื่อก็บอกไม่เชื่อ มันบอกไม่มั่นใจ ก็บอกเลยว่า ที่หลวงพ่อบอกว่าทุกอย่างควบคุมได้ ผมไม่เชื่อ เพราะมันเร็วมาก

เห็นไหม คนที่ไปรู้เห็นมันจะเห็นว่าเร็ว เพราะว่ายังทําไม่ได้ มันก็คิดว่ามันไม่น่าจะทําได้ แต่ถ้าพอทําได้นะ พอทําได้ เร็วขนาดไหน เราตั้งไว้เฉยๆ ได้ จิตนี้ ภาพนะ ตั้งไว้เลย แล้วกําหนดให้มันละลายลง ให้มันแปรสภาพไป ถ้ามันเป็นไป เห็นไหม

เวลาหลวงตาท่านเทศน์ถึงของท่าน ท่านพิจารณากายของท่าน เวลาพิจารณา ท่านพิจารณาให้มันแปรสภาพไป มันละลายออกไปหมดเลย สุดท้ายแล้วสิ่งที่เป็นเนื้อเป็นหนัง มันละลายเป็นนํ้าซึมลงไปในดินหมดเลย เหลือแต่กระดูก เหลือโครงกระดูกมันนอนอยู่ ท่านบอกว่าให้โครงกระดูกนั้นหายไป ท่านบอกดินมันพรึบ! มากลบหมดเลย มันแปรสู่สถานะของธาตุเดิมมันน่ะ เป็นดิน เป็นนํ้า เป็นลม เป็นไฟ มันแปรสภาพ สถานะหายไป แล้วมันสอนใครนั่นน่ะ อันนั้นเป็นความจริง

เพราะหลวงตาท่านทําของท่านได้จริง ท่านไปสอนแม่ชีแก้ว แม่ชีแก้วมีฤทธิ์มีเดช โอ๋ย! รู้เห็นแปลกประหลาดมหัศจรรย์กว่านี้อีก ถ้าคนไม่รู้มันจะสอนได้อย่างไร

อันนี้ก็เหมือนกัน อันนี้บอกว่ามันเป็นไปไม่ได้ ที่เร็วๆ อย่างนี้จะทําให้มันหยุดได้ แล้วมันแปรสภาพได้

มันไม่ใช่แปรสภาพได้นะ เวลาพิจารณาไปแล้ว เวลาพิจารณาโดยข้อเท็จจริงนะ ไอ้นี่มันไม่พิจารณา ไอ้นี่ส้มหล่น เห็นนิมิตปั๊บ มันสรุปมันเอง มันสรุปพับๆ เลย แล้วเราจะทําอย่างไรล่ะ

กลับมาตั้งสมาธิให้ดีๆ กลับมาพุทโธโดยที่ไม่ต้องการเห็นใดๆ ทั้งสิ้น ให้กําลังมันดี แล้วถ้ากําลังดีแล้ว มันไม่เห็นภาพอย่างนี้อีกแล้ว รําพึงให้มันเห็นขึ้นมา รําพึงแล้วตั้งมันไว้ แล้วเราพิจารณาให้มันเป็นต่อหน้า ให้เป็นไตรลักษณ์ มาตรฐานของปัญญามันเป็นแบบนี้ มาตรฐานของการพิจารณากาย มาตรฐานของมันคือพิจารณาให้เป็นไตรลักษณ์ แต่ในแนวทางของใคร

ในแนวทางของหลวงปู่คําดี ในแนวทางของหลวงปู่ชอบ ในแนวทางของหลวงปู่บัว ในแนวทางหลวงปู่เจี๊ยะ พิจารณาเหมือนกัน แต่มันแตกต่างกัน แตกต่างกันที่ดีเอ็นเอ แตกต่างกันที่อํานาจวาสนา พันธุกรรมของจิต พระอรหันต์แต่ละประเภทสร้างบุญกุศลมาอย่างไร มันแตกต่างกันตรงนั้น มันแตกต่างที่วาสนาบารมีของคนที่สร้างมา แต่เวลามาพิจารณาอริยสัจ อริยสัจอันเดียวกัน อริยสัจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราทําของเรา มันจะเป็นอย่างนั้นน่ะ

ฉะนั้น พูดถึงว่า ถ้ามันภาวนาไปแล้ว ไอ้ที่ว่าเป็นไปไม่ได้ๆ ถ้าคําว่า “เป็นไปไม่ได้” นี่เขาภาวนาจริง เขารู้จริง เขายังทําไม่ได้จริง เขาบอกว่าสิ่งที่จะพัฒนาขึ้นไปมันเป็นไปไม่ได้ เขาพูดตามองค์ความรู้ของเขา แต่คนที่เขารู้จริงเขาผ่านไอ้อย่างนี้ขึ้นไป โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล เขายังต้องเดินไปอีก ๔ คู่ ไอ้ที่ว่าเป็นไปไม่ได้ๆ ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติมาแล้ว ท่านผ่านไปแล้ว ท่านผ่านไอ้ที่เอ็งว่าเป็นไปไม่ได้ไปถึงที่สุดแล้ว นี่พูดถึงมาตรฐานนะ

เพราะคําถาม เราไม่ได้พูดด้วยความแบบว่าเสียดสีให้คนเสียใจนะ เพราะคําถามนี้มันเป็นประโยชน์กับคนที่ปฏิบัติ เวลาปฏิบัติจับพลัดจับผลูได้มรรคได้ผลกันมาทั้งนั้นน่ะ แต่นี่เขาปฏิบัติ เขาได้เหตุได้ผล ฉะนั้น เราถึงยกเหตุยกผลนี้เป็นบรรทัดฐาน แล้วสอนถึงการใช้ปัญญาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ให้เห็นว่าเวลาปฏิบัติมันมีเหตุมีผล เห็นไหม ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล ในการปฏิบัติที่ยังไม่มีเหตุมีผล มันจะเป็นไปไม่ได้

แต่นี่ปฏิบัติมันมาตามข้อเท็จจริง มาตามองค์ความรู้ที่ตัวมีวาสนามากน้อยแค่ไหน แล้วเขียนมาถาม มันเป็นโอกาสที่เราได้เห็นมาตรฐานว่ามาตรฐานของสมาธิมันจะเป็นแบบมาตรฐาน คนเป็นพูดได้ คนเป็นรู้ได้ คนขนาดภาวนาเริ่มได้แล้วพูดออกมาความรู้ยังไม่รอบคอบ ไอ้ผู้ฟังก็รู้แล้วว่าระดับไหนแค่ไหน

ไอ้การใช้ปัญญา การเห็นนิมิต พูดออกมาโดยข้อเท็จจริง โดยความเห็นของตัวเองจริง เห็นไหม มันมหัศจรรย์ แล้วบอกว่ามันเป็นไปไม่ได้หรอกที่จะให้มันอยู่นิ่งได้ มันเป็นไปไม่ได้หรอกที่มันจะพิจารณาได้

แต่คนที่เขาพิจารณามาจนเป็นพระอรหันต์เยอะแยะเลย เขาพิจารณาผ่านอย่างนี้มา

ฉะนั้นจะบอกให้เห็นว่า มรรคผล เหตุที่จะปฏิบัติข้างหน้ายังอีกมหาศาล มหาศาลนะ แล้วมันไปจากไหน ไปจากไอ้ล้มลุกคลุกคลานนี่ ไปจากจิตที่อ่อนด้อยนี่ เวลาหลวงปู่มั่น หลวงปู่เสาร์ท่านปฏิบัติเริ่มต้นก็เป็นแบบนี้ แต่ท่านพยายามของท่าน ท่านพยายามขวนขวายของท่าน พยายามสร้างสมบุญญาธิการของท่าน ท่านปฏิบัติของท่านจนท่านถึงที่สุดแห่งทุกข์ พอถึงที่สุดแห่งทุกข์ปั๊บ ท่านเห็นถึงระยะทางที่ท่านเดินมามันทุกข์ยากขนาดไหน มันละเอียดขนาดไหน มันมีสติ มหาสติ สติอัตโนมัติ มันมีปัญญา มหาปัญญา ปัญญาอัตโนมัติ มันจะต้องผ่านวิกฤติ ผ่านกิเลสที่มันยุมันแหย่ มันทําให้มันพลัดมันพราก ท่านถึงสงสารพวกเรา ท่านถึงได้วางข้อวัตรปฏิบัติไว้ ท่านถึงได้ฝากไว้ เห็นไหม “หมู่คณะให้จําชื่อหลวงปู่ขาวไว้นะ เพราะเราได้คุยแล้ว หลวงปู่ขาวท่านสิ้นแล้ว” สิ้นแล้วคือปฏิบัติมาจบแล้ว

ท่านฝากท่านฝังไว้เพราะอะไร เพราะท่านเห็นว่ากิเลสมันร้ายกาจ ไอ้ทําให้เราหลงใหลนี่มันร้ายกาจมาก แล้วร้ายกาจข้างหน้ายังมีอีกมหาศาลนะ

นี่ขนาดปฏิบัติแล้วเห็นขนาดนี้ตื่นเต้น แล้วบอกเลย หลวงพ่อบอกว่าจิตมันควบคุมได้ มันพัฒนาได้ ผมไม่เชื่อ

ไม่เชื่อก็ไม่เป็นไร ไม่เชื่อก็ไม่ปรับโทษหรอก เพราะไม่เห็นมันก็ไม่เชื่อ ธรรมดา โอ้โฮ! ถ้าไม่เชื่อนี่เราคบกันไม่ได้เลยหรือ ไม่เชื่อก็ไม่เห็นเป็นอะไรเลย

มันต้องไม่เชื่ออยู่แล้ว เพราะขนาดที่ภาวนาขนาดนี้ก็ว่ามันสุดยอดแล้ว แล้วคนเราจะทําได้มากกว่านี้อีกหรือ แต่ครูบาอาจารย์เราท่านผ่านมาหมดแล้ว ถ้าผ่านมาแล้ว เพราะผ่านมาแล้ว เวลาสังคมปฏิบัติเขาคุยกัน ครูบาอาจารย์ท่านฟังแล้วท่านถึงสังเวชไง ภาวนายังไม่เป็นกันเลย สุมหัว แล้วก็คุยมรรคผลกัน ไร้สาระ แต่ถ้าคนภาวนาเป็น คนเขารู้ว่ามันจะผ่านวิกฤติไปขนาดไหน

นี่พูดถึงว่าการรู้การเห็นนิมิตนะ นี่การบริหารไง การดูแลหัวใจที่ว่าเขาไปทํางาน เขาขับรถ เขาทําสมาธิของเขาได้เป็นเครื่องอยู่ ยังเห็นทางชัดเจน มันบอกชัดเจนอยู่แล้วว่าจิตยังรับรู้ภายนอก จิตรับรู้ภายนอก จิตมันเห็นหนทางไง จิตได้ยินเสียง จิตยังรับรู้ภายนอก จิตยังไม่เข้ามาเป็นตัวมันเองเลย แต่มันมีความสุขความสงบ ก็ใช่

มาตรฐานมันมี คนรู้คนเห็นพูดมามันรู้เลยว่ามาตรฐานจิตแค่ไหน เห็นนิมิต เห็นกาย มันก็พูดออกมาได้ตามความเป็นจริงของมันน่ะ มันก็รู้ว่ามาตรฐานของมันแค่ไหน ถ้ามันทําต่อไปอย่างไร

สุดท้ายแล้วนะ มันต้องทําความสงบของใจเข้ามา แล้วสิ่งที่ว่าทําไม่ได้ๆ ทําไปเรื่อยๆ เดี๋ยวจะมีความชํานาญ แล้วพอตั้งมาได้แล้ว เออ! ของแค่นี้ไม่น่าโง่เลย พอทําได้แล้วนะ แต่พอยังไม่รู้ โอ้โฮ! มหัศจรรย์มาก สุดยอดๆ แต่พอผ่านไปแล้ว อืม! ของแค่นี้ไม่น่าโง่เลย

คนเรามันต้องโง่ก่อน ต้องผิดพลาดมาก่อน แล้วค่อยทําไป เราก็เคยล้มลุกคลุกคลานอย่างนี้มาเหมือนกัน เวลาเราปฏิบัติใหม่ๆ เราจะแสวงหาครูบาอาจารย์ เราก็ทุกข์ยากมาพอแรง แล้วเวลาไปเจอครูบาอาจารย์ที่สอนผิด ท่านสอนนะ พูดนํ้าท่วมทุ่ง แล้วพยายามจะให้เราเชื่อ จะให้เราทําตาม แต่พอเรามาปฏิบัติของเราเอง เราถึงได้รู้ว่าถูกผิดอย่างไร

พอรู้ว่าถูกผิดปั๊บ มันมีครูบาอาจารย์ที่ถูกสอน เราจะเกาะครูบาอาจารย์ที่ถูกไว้เลย แล้วพยายามขวนขวายเต็มที่ ขวนขวายเต็มที่ เพราะเราเอง กิเลสมันก็ยุแหย่อยู่แล้ว แล้วเราพยายามต่อสู้กับมัน แล้วถ้าเรามีครูบาอาจารย์ยึดเกาะ เห็นไหม ยึดเกาะ ผิดถูก เราก็ถามได้

ขนาดถามได้ ฟังสิ เวลาหลวงตาท่านเถียงหลวงปู่มั่น ท่านบอกของเราก็มี คือความเห็นของเรามันมี แล้วท่านเถียงหลวงปู่มั่น ไม่ได้เถียงด้วยทิฏฐิมานะ เถียงด้วยการต้องการความจริง เถียงหูดับตับไหม้เลย แต่เถียงจบแล้วท่านบอกว่าหัวแตกทุกทีเลย แพ้ทุกที เพราะเรามีประสบการณ์ไง เพราะมันเห็น เพราะมันรู้ของมัน แต่มันรู้ผิด รู้โดยสมุทัย รู้โดยกิเลสของเราบวกไง ครูบาอาจารย์ถ้าเป็นจริง เขาพึ่งกันอย่างนี้ไง

เราเองปฏิบัติไป เรามีกิเลส กิเลสมันจะพลิกแพลง มันจะหลอกลวง แล้วเราเองเราก็ปฏิบัติจนมีคุณธรรมส่วนหนึ่ง แต่กิเลสมันยังครอบงําอยู่ ก็ยังโต้เถียงกันในใจของเรา อะไรถูกอะไรผิดไง แล้วเรายึดครูบาอาจารย์ที่ดี

ขนาดเราไปเถียงกับท่านจนจบนะ เรายังว่าเราถูกอยู่น่ะ แต่พอเวลาเข้าทางจงกรมแล้วเราผิดหมดเลย แล้วถ้ามันเป็นจริงขึ้นมานะ กราบแล้วกราบเล่า หลวงตาท่านกราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กราบแล้วกราบเล่า แต่กว่าที่จะผ่านวิกฤติอย่างนี้มา มันมหัศจรรย์

นี่พูดถึงในการเห็นนิมิต ในการจะบริหารจัดการมัน แต่นี้เราเห็นโดยกิเลสตัณหาความทะยานอยาก เพราะอวิชชายังเต็มหัวใจ แต่ครูบาอาจารย์ท่านก็เห็นแบบเรานี่แหละ แต่ท่านพิจารณาต่อสู้จนชําระล้างกิเลสตัณหาความทะยานอยากจนหมดหัวใจไปแล้ว การเห็นนั้นมันก็เป็นแค่วิธีการ ฝึกหัดจิต ปฏิบัติจิตให้มันมีปัญญาขึ้นมาจนหลุดพ้นมาเป็นชั้นเป็นตอน จนปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้

ฉะนั้น เวลาคําถามนี้ เราไม่ได้ถือสาอะไรหรอก เพียงแต่เวลาเขาเขียนมานี่อารมณ์ไง อารมณ์ร่วมตอนที่เราปฏิบัติใหม่ๆ อารมณ์ร่วม “มันน่าจะเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้หรอก” อารมณ์ร่วม แต่หัวแตกทุกทีเลย หลวงตาท่านเถียงหลวงปู่มั่นขนาดไหน ท่านบอกว่าจบแล้วหัวแตกทุกทีเลย

มันเป็นไปได้ เป็นไปได้ เพราะสติ มหาสติ มันจะมีอัตโนมัติข้างหน้า ปัญญา มีมหาปัญญา ปัญญาอัตโนมัติ ปัญญาที่ละเอียดกว่านี้ยังมี

ฉะนั้น อย่าท้อแท้นะ ขนาดปฏิบัตินี่ก็เกือบตาย ยังต้องไปอีกขนาดนั้นเชียวหรือ

ต้องไปอย่างนั้นจริงๆ ต้องไปอย่างนั้นถ้าเราจะปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ เอวัง

บารมีก็บารมีส่วนตัวของท่าน ไม่เกี่ยวกับใครหรอก
ใครปฏิบัติ คนไหนรู้มากรู้น้อยแค่ไหน
มันก็เป็นสมบัติของคนนั้นน่ะ
เว้นไว้แต่เวลาเอามาแสดงธรรม
ให้คนอื่นเป็นตัวอย่างให้เขาเห็นเท่านั้นน่ะ
มันเป็นสมบัติส่วนตน เป็นสมบัติส่วนตนที่เราจะทําของเรา

๔

รู้จริงเงียบ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๐ พฤษภาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สมาธิอารมณ์และสัญญาอารมณ์”

หลวงพ่อ : เขาถามนะ “สมาธิอารมณ์และสัญญาอารมณ์” เขาคิดเอง เวลาคนปฏิบัติใหม่แล้วก็คิดไปเรื่อยว่าตัวเองทําได้มากได้น้อยแค่ไหน เพราะมันตั้งชื่อให้ไม่ถูก ก็ว่ากันไปตามนั้น

ถาม : นมัสการท่านอาจารย์ที่เคารพ เมื่อก่อนทุกข์มาก ฝึกภาวนาเพื่อแสวงหาสมาธิธรรม ทํามาเรื่อยๆ ลุ่มๆ ดอนๆ ฝึกแรกๆ ก็ว่าอย่างนี้จะใช่สมาธิ มันน่าจะ แต่สุดท้ายก็ไม่ใช่ นานหลายปี อาจเป็นเพราะไม่ค่อยจริงจังเท่าไร แหม! มันเป็นหญ้าปากคอกจริงๆ สงสัยมาก ทุกข์มาก จนไม่นานมานี้ผมได้สัมผัสสมาธิจริงๆ มันอธิบายด้วยคําว่า “สงบ” มันไม่ได้จริงๆ มันรู้สึกเกินกว่านั้น บรรยายไม่โดนจริงๆ แต่รับรู้ได้ มันทั้งสงบ มันทั้งร่มเย็น มันทั้งสบาย มันทั้งโล่งใจ ผมสามารถทําความสงบได้เร็วขึ้นและบ่อยๆ จนตอนนี้กลัวและกังวลครับ ปัญหามันอยู่ตรงนี้ครับ

๑. เมื่อก่อนทําไม่ได้ก็เป็นทุกข์ ถึงตอนนี้ทําง่ายก็เป็นทุกข์ กังวลว่านั่งแล้วจะไม่ได้อารมณ์สมาธินั้นอีก แต่ในใจก็อยากได้ความสงบมากกว่านี้ขึ้นไปอีกมากๆ จนตั้งใจจะให้ถึงตัวจิต (ตั้งปณิธานเอาไว้ครับ) ดังนั้นตนเองก็คิดอยู่ตรงนี้ ถึงพยายามที่จะบริกรรมต่อๆ เพื่อให้ได้ความสงบลึกซึ้งให้ได้ ขอเมตตาพระอาจารย์ช่วยชี้แนะด้วยครับ หรือว่าผมควรจะล้างปณิธานนั้นทิ้งเสีย แล้วทําความสงบของใจพอสมควร แล้วเดินปัญญาต่อเลยดีไหมครับ ถึงกระนั้นส่วนตัวก็ยังว่าการล้างปณิธานออกจากใจนั้นก็ไม่ง่ายอยู่ครับ ขอเมตตาพระอาจารย์ช่วยให้อุบายชี้แนะด้วยครับ

๒. พอทําสมาธิได้ง่ายเร็วขึ้น อารมณ์สมาธิมันฝังใจ มันสงบร่มเย็นเกินบรรยายจริงๆ แต่ตอนนี้ผมเริ่มกลัว กลัวและกังวลแล้วว่ากิเลสมันจะหลอกหรือเปล่า กิเลสมันอาจใช้สัญญาอารมณ์มาหลอกเราว่ามันเป็นสมาธิอารมณ์จริงๆ กิเลสมันร้าย ผมเชื่อว่าจิตละเอียดขึ้น กิเลสมันก็จะละเอียดขึ้นตามด้วยเช่นกัน ผมจะต้องใช้สติไปจับสิ่งใดเพื่อตรวจสอบความจริงครับ ความรู้สึกมันเตือนว่าให้ระวัง ให้ละเอียด และให้รอบคอบขึ้น ไม่เช่นนั้นจะเสียทีกิเลสและทําให้เสียเวลาหลงทางได้ครับ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ คําถามว่าสมาธิอารมณ์หรือสัญญาอารมณ์ ตอนที่ทําสมาธิไม่ได้ก็ไม่เข้าใจว่าเป็นสมาธิ แต่พอมันเป็นสมาธิขึ้นมาแล้ว เขาก็เข้าใจได้ว่ามันเป็นสมาธิ แต่ตอนนี้พอนานไปๆ เขาสงสัยแล้ว สงสัยว่ามันเป็นสมาธิหรือเป็นสัญญาอารมณ์ เวลานานไปๆ ตัวเองก็สงสัยแล้ว เอ๊ะ! มันเป็นสมาธิไม่เป็นสมาธิ แต่ก่อนหน้านั้นอยากได้สมาธิมาก ไม่ได้สมาธิ แต่ตอนนี้พอได้สมาธิแล้ว มันจะเป็นสมาธิหรือไม่เป็นสมาธิ

เป็นสมาธิหรือไม่เป็นสมาธินี่เรารู้ได้ เรารู้ได้ ถ้าเป็นสมาธิ เพราะสติปัญญามันดี สติเราจะดีมาก จิตมันจะสงบ มันจะมีความร่มเย็นของมัน ถ้ามีความร่มเย็นของมัน จนมันขี้เกียจ ขี้เกียจคือมันไม่อยากออกใช้ปัญญา มันไม่อยากออกใช้หรอก หรือถ้ามันใช้ มันก็ใช้ไม่เป็น ใช้ไม่ได้ ถ้ามันใช้ไม่เป็น ใช้ไม่ได้ แล้วทําอย่างไรจะให้มันใช้ได้ล่ะ

เวลาคนนักปฏิบัติไป เวลาปฏิบัติไปเขาคิดว่าเหมือนการเรียนหนังสือไง พอเรียนหนังสือ ครูเขาต้องการสถานที่ไว้รับนักเรียน เขายกชั้นๆ เขาไม่ให้อยู่หรอก ไอ้นี่ก็ปฏิบัติไป ได้สมาธิแล้วเดี๋ยวจะได้ปัญญา เดี๋ยวจะได้มรรคได้ผล เดี๋ยวจะได้นิพพาน มันไม่เป็นอย่างนั้นหรอก พอได้สมาธิแล้ว ได้สมาธิ มันก็แช่อยู่อย่างนั้นน่ะ ไม่ได้สมาธิมันก็แช่อยู่ในอารมณ์นั้นน่ะ

พอแช่อยู่ในอารมณ์นั้น เราก็พุทโธๆ เพื่อจะสลัดตัวเองพ้นจากอารมณ์นั้น พ้นจากอารมณ์นั้น อารมณ์เกิดจากตัวจิตนะ เพราะจิตมันเสวย เสวยสัญญาอารมณ์ มันก็เป็นความคิด มันก็เป็นอารมณ์ เราก็แช่อยู่นั่นน่ะ พุทโธๆ พุทโธมันก็เป็นอารมณ์นั่นแหละ พุทโธๆ จนมันละเอียดขึ้นๆ มันจะสลัดตัวมันพ้นจากการแช่อยู่ในอารมณ์นั้น

เราเป็นสมาธินะ มันคิดว่าตัวเองเข้าไปแช่ในสมาธินะ พอแช่ในสมาธิ ก็ตัวเองก็คิดว่าไง คิดว่า เห็นไหม มันจะยกชั้นไง เพราะทางโรงเรียนเขาต้องการสถานที่ไว้เพื่อจะรับนักเรียนใหม่ ยกชั้นๆ เขาไล่ออกหมดแหละ ไล่ขึ้นไปๆ อ่านออกไม่ออกไม่เป็นไร ไล่ขึ้นไปให้มันจบไป เวลาปฏิบัติไปก็คิดว่าพอสงบแล้วมันก็จะได้มรรคได้ผลอะไรไป...ไม่มีทาง มันก็เป็นจินตนาการอยู่อย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้ามันมีอํานาจวาสนานะ พอมันไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันสะเทือนกิเลสมาก มันสะเทือนกิเลสเพราะอะไร เหมือนเราเป็นไข้แล้วไปหาหมอ หมอวินิจฉัยว่าเป็นโรคอะไร นั่นแหละจบแล้ว ถ้าวินิจฉัยเป็นโรคอะไร มันก็จะเริ่มการรักษา

นี่ก็เหมือนกัน ไปเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง มันเขย่า เขย่าหัวใจ เขย่าหัวใจ แต่ถ้ามันไม่ไปเห็นนะ มันก็ว่านิพพานไง เวลาจิตสงบแล้ว พอสงบแล้วหนหนึ่งก็ได้โสดาบัน หนที่สองก็สกิทาคามี หนที่สามก็อนาคามี หนที่สี่ก็พระอรหันต์ พระอรหันต์โดนแช่อยู่นั่นน่ะ แช่อยู่ในสมถะนั่นน่ะ ที่เขาบอกสมถะแล้วมันจะติดๆ ถ้าคนไม่มีอํานาจวาสนามันก็เป็นอย่างนั้น แต่ถ้าคนมีอํานาจวาสนา มีครูบาอาจารย์นะ ท่านพยายามจะให้อุบาย

สมาธิมันมีสมุทัย สมาธิมันไปคร่อมกิเลสไว้ สมาธิก็เป็นสมาธิ เป็นสมาธิแล้ว ถ้าไม่มีสมาธิ มันก็เป็นสัญญาอารมณ์ เป็นโลกเลย เป็นอารมณ์ เป็นความรู้สึกนึกคิดเลย แล้วก็จินตนาการสร้างภาพนะ สร้างภาพว่าตัวเองมีปัญญา มีปัญญาเสร็จแล้วมันก็ถอยมาสงบแค่นั้นน่ะ พอสงบแล้วมันไม่ยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันก็แช่อยู่นั่นน่ะ

ถ้ามันยกขึ้นสู่วิปัสสนา โอ้โฮ! เวลาปัญญามันเกิดนะ ปัญญามันเกิด มันต้องถากต้องถาง มันต้องลงทุนลงแรง มันใช้ปัญญามหาศาลเลย พอใช้ปัญญามหาศาล นั่นน่ะมีสมาธิไปรองรับ มันก็ไปได้ พอสมาธิมันอ่อนแอลง มันไปไม่รอดแล้ว มันแบบว่ามันคิดไม่ออก นึกไม่ได้ เป็นไปไม่ได้

นี่ต้องมีสัมมาสมาธิมารองรับ ถ้าสมาธิมารองรับ มันจะเกิดภาวนามยปัญญา ภาวนามยปัญญาถ้าสมาธิขึ้นไปมันถึงจะเป็นวิปัสสนา เป็นวิปัสสนานั่นก็คือปัญญาไง นั่นก็คือภาวนามยปัญญา ปัญญาที่จะฆ่ากิเลสไง ถ้ามันฆ่ากิเลส มันทําลายกิเลสอย่างนี้มันถึงจะมีมรรคมีผลไง

ไม่ใช่ไปนอนแช่อยู่อย่างนั้น ไปแช่สมาธิมันก็เป็นสมาธิ ถ้าพูดถึงสมาธินะ แต่พอนานเข้า เขากลับสงสัยว่ามันเป็นสมาธิอารมณ์หรือเป็นสัญญาอารมณ์

ถ้าเป็นสมาธิ มันเข้าไปพักได้ มีสติพร้อม สติมันจะรู้เลยว่าเราพุทโธๆ จิตสงบเข้ามา เราก็รู้ว่าสงบ เวลามันคลายตัวออกก็คลายตัวออก คือคนมันนั่งอยู่ คนมันรับรู้อยู่ชัดๆ ไม่ใช่ตกภวังค์ ถ้าพุทโธๆๆ หายไปเลย ไม่รับรู้อะไรเลย นั่นน่ะตกภวังค์ นั่นน่ะภวังค์ ไม่ใช่สมาธิ ถ้าไม่ใช่สมาธิ มันก็ไม่รู้ว่าสมาธิ

ถ้าคนภาวนามันชัดเจน มันก็ชัดเจนอย่างนั้นน่ะ เวลาตกภวังค์ก็หายไปเลย แต่ถ้ามันพุทโธๆ เป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ เป็นอัปปนาสมาธิ ถ้ามันจะลงสมาธิจนสักแต่ว่า มันก็รู้ชัดๆ มันรู้ชัดๆ มันรู้ตัวตลอดเวลา ถ้ามันขาด ขาดก็สติขาดไง สมาธิก็คือสมาธิ

เขาว่าเป็นสมาธิอารมณ์หรือสัญญาอารมณ์

มันแปลกใจว่าทําไมตัวเองยังสงสัยในสมาธิของตัว ถ้าเรายังสงสัยในสมาธิของตัว ในทางโลกถ้ามีความสงสัยอยู่ เขายกประโยชน์ให้กับจําเลยนะ ห้ามตัดสิน ถ้ายังมีความสงสัยอยู่ ต้องยกผลประโยชน์ให้กับจําเลย นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรายังสงสัย สงสัยสมาธิเราอยู่หรือ

ถ้าเป็นขณิกสมาธิก็เป็นขณิกสมาธิ อุปจาระก็เป็นสมาธิรับรู้ได้ ถ้ามันละเอียดจนลงอัปปนาสมาธิ ถ้าจะสักแต่ว่ารู้ ไม่รู้อะไรเลย มันตัดอารมณ์ภายนอก แต่มันรู้ ไม่รู้ไม่ได้ มันเป็นธาตุรู้ มันเป็นตัวรู้ มันจะไม่รู้ได้อย่างไรล่ะ มันรู้ แต่มันสักแต่ว่า มันละเอียดจนมันแสดงตัวไม่ได้ มันละเอียดจนอยู่ในตัวมันเองไง อยู่ในร่างกายนี้ แต่ไม่ได้รับรู้ร่างกายนี้เลย จิตเป็นจิต กายเป็นกาย อยู่ด้วยกันนี่แหละ แล้วก็รู้

ไม่ใช่บอกไม่รู้นะ อะไรก็ไม่รู้ โอ้โฮ! บางคนบอก เราฟังเทศน์ พระเขาเทศน์กัน บางองค์บอกว่ารู้บ้างไม่รู้บ้าง บางองค์บอกไม่รู้อะไรเลย...มันเป็นอย่างนั้นหรือ มันไม่เป็นอย่างนั้น ผู้รู้ไม่รู้ได้อย่างไร ไม่รู้ก็คือผู้ไม่รู้น่ะสิ

ผู้รู้มันรู้ มันรู้ชัดเจนของมัน แต่รู้ระดับไหนล่ะ แต่คนมันไม่เคยรู้ไง พอไม่เคยรู้ก็บอกว่า พอจะเข้าอัปปนาสมาธินะ รู้ครึ่ง ไม่รู้ครึ่ง รู้บ้าง ไม่รู้บ้าง

เพราะว่าฟังพระเทศน์เยอะเหมือนกัน พอฟังพระเทศน์แล้วมันก็ เอ๊! เขาพูดอะไรกันน่ะ ทีนี้มันก็ขําๆ ทีนี้เพียงแต่ว่าคนที่เขาฟังอยู่เขาไม่รู้ แต่ไอ้เราฟังแล้ว อืม! พูดออกมาได้อย่างไรน่ะ เขาเป็นผู้รู้ แต่เขาไม่รู้ได้อย่างไร ถ้าเขาไม่รู้ก็ตกภวังค์น่ะสิ ถ้าเขาไม่รู้ก็แสดงว่าเขาไม่รู้สึกตัวเขา

อ้าว! เขาบอกว่าเป็นอัปปนาสมาธินะ ไม่รู้เรื่องนั้น รู้เรื่องนี้

อ้าว! ไม่รู้ได้อย่างไร รู้ชัดเจนมาก เพียงแต่มันรู้ละเอียด มันไม่ยอมออกมารับรู้ความหยาบ อายตนะนี้มันหยาบ มันไม่ออกมาไง คือมันละเอียดจนมันไม่ออกมารับรู้ความหยาบ มันเป็นอิสระในตัวมันเอง นั่นพูดถึงว่ารู้ชัดเจน

เราจะบอกว่า เขาถามว่าเป็นสมาธิอารมณ์หรือเป็นสัญญาอารมณ์ มันเริ่มเอะใจแล้วล่ะว่า เอ๊! ทําไมยังสงสัยสมาธิของตัว เหมือนเรามีสตางค์ แล้วเราสงสัยสตางค์ของเราว่ามีสตางค์หรือไม่มีสตางค์นี่มันแปลกเนาะ เรามีสตางค์เท่าไร เราก็รู้ว่าเรามีสตางค์เท่านั้นใช่ไหม เราถือสตางค์อยู่ เอ๊! นี่สตางค์หรือไม่สตางค์ เอ๊ะ! นี่ใช่สตางค์หรือไม่ใช่สตางค์ เออ! มันก็แปลกแล้วนะ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราสติสมบูรณ์ เราถือสตางค์อยู่ก็ต้องเป็นสตางค์แน่นอน เงินก็ต้องคือเงิน เราถือเงิน กําเงินอยู่นี่ แต่เรากําเงินอยู่ เอ๊! เป็นเงินหรือไม่ใช่เงิน ถ้าเป็นเงินหรือไม่ใช่เงินแสดงว่าต้องยกผลประโยชน์ให้จําเลยคือไม่ใช่ แต่ไม่ใช่ จะกล้าทิ้งไหมล่ะ เงินของเรากล้าทิ้งไหม ไม่กล้าทิ้ง

อันนี้พูดถึงว่ามันก็แปลกใจ แปลกใจตรงเขาตั้งคําถามว่ามันเป็นหรือไม่เป็นใช่ไหม ถ้ามันแปลกใจ ทีนี้เราจะย้อนกลับมาที่สมาธินี้ เขาถาม เห็นไหม เขาถามว่า เมื่อก่อนนั่งสมาธิไม่ได้ก็คือไม่ได้ พอมันได้สมาธิแล้วแบบว่ามันสัมผัสได้จริงๆ เวลาเขาบอกพอเป็นสมาธิ สัมผัสสมาธิได้จริงๆ มันอธิบายไม่ได้ มันอธิบายคําว่า “สงบ” ไม่ได้จริงๆ ครับ มันรู้สึกเกินกว่าคําบรรยาย มันบรรยายไม่โดนคือบรรยายไม่ถึงความรู้อันนั้นจริงๆ มันทั้งสงบ มันทั้งร่มเย็น มันทั้งสบาย มันทั้งโล่งใจ

เห็นไหม มันไม่มีอะไรเข้ามาเจือปนเลย มันทั้งสงบ เราสงบแล้ว ร่มเย็นด้วย แล้วสบายใจด้วย แล้วโล่งใจด้วย ถ้าอย่างเราเป็นสมาธิไม่เป็นสมาธิ สมาธิหรือไม่ใช่ มันไม่โล่งใจนะ มันขัดใจนะ มันไม่สะดวก แต่ถ้าเป็นความจริง ความจริงเป็นความจริง ถ้าความจริงเป็นความจริง

ทีนี้ถ้ามันเป็นสมาธิ เราบอกว่า ถ้ารู้จริงแล้วมันจะเงียบ ถ้ารู้จริง เพราะความรู้สึกของเรามันอธิบายออกไป อธิบายเป็นวิทยาศาสตร์ยากมาก เราจะอธิบายเทียบเคียงกับอะไรล่ะ

ฉะนั้น เวลาในการแสดงธรรม เอตทัคคะในการแสดงธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระปุณณมันตานีบุตรนั่นเป็นเอตทัคคะในทางแสดงธรรม แม้แต่เวลาพระสารีบุตรเป็นผู้ที่เลิศด้วยปัญญานะ ยังสู้พระปุณณมันตานีบุตร หลานของพระอัญญาโกณฑัญญะไม่ได้ นั่นน่ะเราจะบอกว่าเขามีเชาวน์ปัญญาไง ถ้าเขามีเชาวน์ปัญญาเลิศ เลิศในการแสดงธรรม เขามีความเปรียบเทียบ เขาจะอธิบายความรู้สึกของเขาได้ออกมาจนเราฟังนี่เราเข้าใจได้เลย นี่เขามีความสามารถขนาดนั้น

คําว่า “เขาเลิศในทางแสดงธรรม” คือว่าสิ่งที่ยาก เอามาพูดให้เราเข้าใจได้ง่าย สิ่งที่ลึกซึ้งก็เอามาเปิดเผยให้เราเข้าใจได้ สิ่งที่เราคิดไม่ถึงเลย ท่านจะเอามาอธิบายให้เราฟังจนเอ๊อะ! เลยล่ะ นั่นน่ะแสดงว่าท่านเลิศ เลิศในการแสดงธรรม ท่านเลิศในการที่จะเอาสิ่งที่เราเข้าใจไม่ได้มาแสดงให้เราเข้าใจ

ก็แค่เข้าใจ ไม่ใช่ความจริง เพราะยังไม่ภาวนา เราต้องภาวนาให้มันได้รู้จริงเป็นความจริงขึ้นมาถึงเป็นความจริง

ฉะนั้น สมาธิก็เป็นสมาธิ ทีนี้สมาธิมันเป็นเรื่องของนามธรรม เรื่องของหัวใจ ฉะนั้น เวลาใครได้หรือไม่ได้ จะเอามาอธิบาย อธิบายได้ยาก เขาถึงบอกว่า เวลาเขาเป็นสมาธิขึ้นมาแล้วมันถึงได้เข้าใจ เมื่อก่อนนั้นทําได้ยากก็มีความทุกข์มาก มีความทุกข์มาก แล้วทําแล้วก็ว่าเข้าใจ ก็นึกว่ามันเป็นๆ จนมันไม่เป็น พอเขาเป็นแล้วเขาถึงย้อนกลับไปเห็นโทษไง มันเป็นหญ้าปากคอกจริงๆ หญ้าปากคอกมันเป็นความลังเลสงสัย มันเป็นการจับจด เราเอาจริงไม่เอาจริง นี่มันเป็นหญ้าปากคอกจริงๆ

ไอ้ตรงนี้เราพยายามวางไว้ แล้วพยายามตั้งใจ เห็นไหม ตั้งใจ พยายามตั้งใจแล้วเป็นเอกภาพ ทําให้ดี แล้วมั่นคง

เวลาหลวงตาท่านสอนนะ ท่านบอกเลย เวลาเราจะนึกพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ให้เหมือนมีเรากับพุทโธเท่านั้น โลกนี้มีเหมือนไม่มี คือเราไม่ไปรับรู้อะไรเลย เราจะไม่ยอมรับรู้อะไรเลย เราจะรับรู้แต่ความรู้สึกเรากับพุทโธเท่านั้นๆๆ

ทีนี้มันไม่ได้น่ะสิ มันเหมือนเด็ก จับมันมัดไว้ มันไม่ยอมหรอก ถ้าเด็ก ปล่อยให้มันเล่นตามสบายมันก็ได้ จิตนี้ถ้าไม่ไปดูแลมัน มันก็อยู่สบายนะ พอสติเข้าไป มันดิ้นแล้ว นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้ แต่ตอนไม่ทําไม่เห็นพูดอย่างนี้เลย ไม่ทํา มันก็เห็นอยู่เฉยๆ พอจะทําขึ้นมา มันต้านแล้ว นี่เวลาจะเอาจริงเอาจัง

ฉะนั้น คําว่า “หญ้าปากคอก” มันเป็นอย่างนั้นจริงๆ แต่พอเวลามันเป็นขึ้นมาแล้วเขาบอกโอ้โฮ! มันต่างกับที่คิดไว้มาก

ฉะนั้น พอมาเข้าคําถามนะ คําถามว่า

“๑. เมื่อก่อนทําไม่ได้ก็เป็นทุกข์ ตอนนี้ทําได้ง่ายก็เป็นทุกข์ กังวลว่าเวลานั่งไปแล้วมันจะไม่ได้อารมณ์สมาธินั้นอีก แต่ใจมันก็อยากได้ความสงบมากกว่านั้น”

เพราะว่าเขาอยากให้เข้าถึงตัวจิตไง เข้าถึงตัวอัปปนาสมาธิ จะเข้าถึงตัวนั้นนะ ถ้าเข้าถึงได้เข้าถึงไม่ได้ มันก็อยู่ที่อํานาจวาสนา เพราะว่าถ้าเป็นปัญญาวิมุตติจะไม่เข้าถึงสิ่งนี้เลยก็ได้ หรือถ้าเป็นเจโตวิมุตติ จิตมันเข้าไม่ถึงตรงนั้น ถ้าจิตเขาสงบแล้วเขาใช้ปัญญาของเขาไปก็ได้ แต่คนเวลาเข้าได้ เข้าได้ก็คือเข้าได้ เข้าได้ก็เป็นสมาธิไง

เหมือนเรามีเงินกันมากๆ คนที่มีเงินนะ เขามีเงินไม่มากหรอก แต่เขารู้จักใช้สอยเงินของเขา เขารู้จักเอาเงินของเขาไปลงทุน เขาจะมีเงินงอกเงยขึ้นมา เรามีเงินมากหรือเงินน้อย แต่เราลงทุนไม่เป็น เราเก็บเงินไว้แค่นั้นก็แค่นั้นไง

สมาธิก็คือสมาธิไง ถ้าเราหาเงินมาได้ เราไม่รู้จักใช้มัน เราเก็บสะสมไว้ก็เท่านั้น ถ้ามันหามาได้ หามาแล้วใช้ไม่เป็น ก็เข้าธนาคารสิ ไปซื้อหน่วยลงทุนก็ได้ตอนนี้ แต่ซื้อหน่วยลงทุน เดี๋ยวเขาโกงหมดนะ ฝากธนาคาร ธนาคารเจ๊งอีก ตอนนี้รัฐบาลไม่คํ้าประกันอีก โอ๋ย! มีเงินไม่รู้จะทําอย่างไร หันรีหันขวาง

คือมีสมาธิแล้วใช้ไม่เป็น ก็แค่นั้นน่ะ มีสมาธิก็เป็นทุน ถ้าเป็นทุนแล้วไปใช้ต่อเนื่องไปมันก็เป็นประโยชน์ไง

ฉะนั้น ถ้าพูดถึงว่า ถ้าเป็นขณิกสมาธิก็เป็นขณิกสมาธิ อุปจาระก็อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ เราทําของเราบ่อยครั้งเข้าแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ฉะนั้น เขาบอกว่าเขาตั้งปณิธานไว้ว่า ดังนั้นเขาจะพยายามตั้งปณิธานไว้ คิดว่าตัวเองจะอยู่ตรงนี้ ถึงพยายามจะทําให้บริกรรมบ่อยๆ ให้ถึงที่สุดให้เข้าถึงจิตนั้นให้ได้ แต่มันก็เข้าได้ยาก เขาถึงถามว่าแล้วเขาควรทําอย่างใด เขาควรทําอย่างใด เขาควรจะล้างปณิธานนั้นไหม แต่เขาบอกว่าปณิธานอันนั้นก็ล้างได้ยาก

มันก็เป็นความสงสัยของตัว ไอ้นี่เป็นความสงสัยของตัว ฉะนั้น เวลาเราปฏิบัติใหม่ๆ นะ ถ้าเราสงสัยหรือเรายังสิ่งใดไม่จบสิ้น ก็ต้องทดสอบกันให้จบ จบเรื่องนี้แล้วให้เข้าใจถ่องแท้เลย พอจบแล้วก็เดินต่อไปๆ

เขาเรียกว่าติดไง เวลาภาวนานะ เวลาคนภาวนา ถ้าผิดพลาดไปก็หลงไปเลย แต่ถ้าภาวนาแล้ว ถ้าเราไม่มีปัญญา เขาเรียกติด ติดคือความสงสัย ติดคือมันยังปล่อยวางไม่ได้ อารมณ์อย่างนี้ปล่อยวางไม่ได้ แล้วก็เกาะอารมณ์อยู่อย่างนี้ แล้วมันไปไม่ได้ จะไปไหนมันก็คิดแต่ตรงนี้ จะก้าวไปไหนๆ ก็คิดถึงตรงนี้

ถ้าเป็นตรงนี้ปั๊บ เอาตรงนี้ ตรงที่สงสัยนี่ พิจารณา พิจารณาตรงสงสัย เอาให้จบ ติดอะไร รู้อะไร อย่างเช่นบางคนจะคิดว่า เรานี้เกิดมาจากไหน อยากรู้อดีตชาติ มันสงสัยตลอด

เอาให้มันจบ เอาให้มันจบว่าสงสัยทําไม สงสัยเรื่องอะไร สงสัยแล้วถ้ามันรู้จริงแล้วได้อะไร ถ้ากําหนดไปดูว่าอดีตชาติเราเป็นเปรต เป็นสัตว์นรกขึ้นมา เราจะคอตกไหม เราอยากรู้ไหมว่าอดีตชาติเราเป็นสัตว์นรก เราอยากจะรู้อดีตชาติว่าเราเป็นคนเลว หรือเราอยากจะรู้อะไร ถ้าเราเป็นคนดีก็จะมาส่งเสริมให้กิเลสมันเห่อเหิมอีก แหม! อดีตชาติเราสูงส่งนัก เราดีนัก ถ้าอดีตชาติเราเลวนัก มันก็จะมาคอตกอีก มันไปรู้มาแล้วได้ประโยชน์อะไร ถ้าประโยชน์ปัจจุบันนี้ ถ้าเราขยันหมั่นเพียร เอาตรงนี้

พูดถึงถ้ามันสงสัยอะไร เราจะแก้ไข เราจะแก้ไข เราพิจารณาของเราให้จบ ถ้าจบแล้วเราจะเดินหน้าต่อไป ถ้ามีครูบาอาจารย์ ถ้าไปปรึกษาครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านมีแนวทาง ท่านก็จะให้อุบาย มันติดอะไร ทําไมถึงติด

นี่ก็เหมือนกัน อยากจะเข้าถึงตัวจิต แล้วตอนนี้พยายามภาวนาต่อเนื่อง แล้วก็เลยเป็นทุกข์ กลัวมันจะไม่ได้

เวลาไม่ได้เลยก็เป็นทุกข์อย่างหนึ่ง เวลาได้มาแล้ว เขาบอกเขาได้มาแล้วตอนนี้ เขาได้มาแล้วคือเขาทําสมาธิได้ แต่เขาอยากพิสูจน์ถึงว่าเข้าไปถึงตัวจิต คือเข้าไปถึงอัปปนา เข้าไปถึงจิตที่มันดับหมด จิตที่มันดับอายตนะ ดับความหยาบ

ดับก็คือดับ มันเหมือนมีเงิน คนมีเงินหนึ่งล้านกับคนมีเงินร้อยล้าน ร้อยล้าน ถ้าไปเห็นร้อยล้านแล้วรู้ว่าตัวเองมีเงินร้อยล้าน ออกมาแล้ว แล้วร้อยล้านจะเอาไว้ไหน ทีนี้เป็นปัญหาแล้ว แต่คนอื่นเขาไปเห็นว่าเรามีร้อยล้าน ร้อยล้านก็เป็นนามธรรม ร้อยล้านคือเหมือนบุญกุศล บาปบุญมันเป็นนามธรรม ร้อยล้านก็คือร้อยล้าน มันก็เป็นอริยทรัพย์ เป็นอัตตสมบัติของเรา ก็วางไว้นั่น แล้วเราภาวนาของเราต่อเนื่องไป

ไม่ใช่เป็นร้อยล้าน เอาล่ะสิ มีร้อยล้าน เรามีเงินร้อยล้าน แล้วร้อยล้าน เราจะทําอะไร แล้วไอ้เงินหนึ่งล้านนี่ล่ะ ไอ้เงินหนึ่งล้านก็คือสมาธิปัจจุบันนี้ เราไปเห็น แล้วทีนี้มันเป็นเหมือนนามธรรม มันไม่ใช่รูปธรรมที่จับต้องได้ แต่เรารู้ได้

แต่ไม่ใช่รูปธรรมที่จับต้องได้ เราจะมาบอกประชาชนเขาได้ไหม เราจะมาบอกสังคมได้ไหมว่าเรามีร้อยล้าน แล้วมีไม่มี เขาจะเชื่อเอ็งไหม ใครเขาจะไปเชื่อเอ็ง มันเป็นนามธรรม

พอไปรู้ เราก็ไปติดไง ไปติด เรามีร้อยล้านนะ เราเคยเข้าอัปปนาสมาธินะ อู้ฮู! เรามีบารมีนะ

บารมีก็บารมีส่วนตัวของท่าน ไม่เกี่ยวกับใครหรอก ใครปฏิบัติ คนไหนรู้มากรู้น้อยแค่ไหนมันก็เป็นสมบัติของคนนั้นน่ะ เว้นไว้แต่เวลาเอามาแสดงธรรมให้คนอื่นเป็นตัวอย่างให้เขาเห็นเท่านั้นน่ะ มันเป็นสมบัติส่วนตน เป็นสมบัติส่วนตนที่เราจะทําของเรา

นี่พูดถึงเข้าอัปปนาสมาธิ ถ้าเข้าไม่ได้ก็เป็นความทุกข์ เราจะบอกว่า จะเข้าได้หรือเข้าไม่ได้มันเป็นอํานาจวาสนาของคน ถ้าครูบาอาจารย์ที่เคยเข้าได้บ่อย อย่างเช่นหลวงปู่ชอบ อย่างครูบาอาจารย์ อย่างหลวงปู่ตื้ออย่างนี้ ท่านเข้าของท่านได้ด้วยเรื่องปกติเลย เพราะว่าท่านมีความถนัดไง แต่ถ้าหลวงปู่ดูลย์เข้าอย่างนี้ได้ไหม หลวงปู่ดูลย์ท่านจะเป็นปัญญาของท่าน นี่พระอรหันต์เหมือนกัน แต่ความถนัดของคนมันไม่เหมือนกัน มันแตกต่างกัน ฉะนั้น เวลาแตกต่างกัน มันเป็นจริตเป็นนิสัย

ทีนี้เวลาผู้ถามจะถามว่า เขาเข้าได้หรือเข้าไม่ได้ เพราะเขาบอกเป็นความทุกข์ ตอนนี้เป็นความทุกข์ ความทุกข์วิตกกังวลจะเข้าได้หรือไม่ได้ แล้วเขาบอกว่า ให้ล้างปณิธานอันนี้ได้ไหม ล้างปณิธานที่ว่าจะตั้งใจเอาให้ได้

อยู่ที่ถ้าคนอื่นบอกมันก็ยิ่งสงสัยซ้อนสงสัยเข้าไปอีก ฉะนั้น ทําได้หรือทําไม่ได้ ถ้าอยากพิสูจน์ ให้ตัวเองเป็นผู้พิสูจน์

“๒. พอทําสมาธิได้ง่าย เร็วขึ้น อารมณ์สมาธิมันฝังใจ มันสงบร่มเย็น มันเกินบรรยายจริงๆ แต่ตอนนี้ผมเริ่มกลัวและกังวลแล้วว่ากิเลสมันจะหลอกหรือเปล่า กิเลสมันอาจใช้สัญญาอารมณ์มาหลอกเราว่ามันเป็นสมาธิอารมณ์จริงๆ กิเลสมันร้ายมาก ผมเชื่อว่าจิตละเอียดขึ้น กิเลสมันก็จะละเอียดตามขึ้นไป ผมจะต้องใช้สติปัญญาจับสิ่งใดเพื่อทดสอบความรู้สึกให้ละเอียดขึ้นไปจนตอบกิเลสได้”

อันนี้ก็เป็นที่ว่า ถ้าทําสัญญาอารมณ์มันจะมาหลอก ถ้ายังไม่เข้าใจตัวเอง ถ้าไม่เข้าใจตัวเอง มันก็เป็นปัญหาที่จะแก้สงสัยเรา

แต่ถ้าเขาบอกว่าเขาจะใช้ปัญญาต่อไปดีหรือไม่ ที่ว่าข้อที่ ๑. ควรจะเดินปัญญาต่อเนื่องไปดีไหมครับ จะเดินสมาธิหรือจะใช้ปัญญา

ถ้าเป็นสมาธิก็เป็นสมาธิแล้ว เป็นปัญญาก็เป็นปัญญาแล้ว เพียงแต่ว่าคนจะเดินไปได้หรือไปไม่ได้

เวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ เวลาเริ่มต้นปฏิบัติใหม่ๆ ถ้าปฏิบัติติดขัดก็ติดขัด แต่ถ้าใครปฏิบัติแล้ว ถ้ามันเจริญแล้ว เวลามันเสื่อมล่ะ

มีหลายองค์มากที่หลวงตาท่านบอกว่า เวลาครูบาอาจารย์ท่านเล่ากันมานะว่า ตอนเป็นปะขาวหรือตอนเป็นพระบวชใหม่ ทําสมาธิได้ดี จะรู้เห็นอะไรแปลกๆ เยอะแยะมหาศาลเลย แต่สุดท้ายแล้วสึกหมด พวกนี้สึกหมดนะ ท่านชี้ให้ดูเลย คนนี้มันสึกไป เมื่อก่อนเคยจิตสงบแล้วเห็นเป็นดวงแก้ว แล้วตามดวงแก้วขึ้นไป เวลาดวงแก้วลอยขึ้นบนต้นไม้ก็ปีนขึ้นไปบนต้นไม้ สุดท้ายแล้วมันไปปีนต้นไม้มาก จิตมันถอนออกจากสมาธิ ลงไม่ได้ ท่านบอกว่า ถ้าดวงแก้วนั้นไปที่หน้าผา แล้วถ้ามันผ่านไป แล้วให้คนนี้เดินตามไป ตกหน้าผาตายได้ นี่พูดถึงเวลาจิตเขามีคุณสมบัติขนาดนั้นน่ะ แต่เวลาหลวงตาท่านไปเจอตัวจริง เขาสึกจากพระไปแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน เวลาถ้าจิตมันภาวนาดี คิดว่าภาวนาดีแล้วมันจะดีต่อเนื่องไปไหม ถ้ามันดีต่อเนื่องไป เรารักษาของเรา ทีนี้เขาอยู่ทางโลก เขามีอาชีพนะ เขาทําอาชีพการงาน แต่เวลาปฏิบัติธรรม ปฏิบัติธรรมเพื่อคุณสมบัติ เพื่อสัจจะเพื่อความจริง

ถ้าทางโลกก็เป็นทางโลก ถ้าเป็นทางธรรม เราปฏิบัติของเราไป ถ้าปฏิบัติ ถ้าเป็นสมาธิก็คือเป็นสมาธิ แต่ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญา มันออกมาใช้ปัญญาก็ใช้ปัญญาไปเลย ออกไปใช้ปัญญา ใช้ปัญญาไปเลย ปัญญาพิจารณาในชีวิต ถ้าเป็นสิ่งที่มีชีวิตก็ธรรมารมณ์ไง

อารมณ์ที่เกิดจากสมาธิ เขาเรียกธรรมารมณ์ ถ้าอารมณ์ที่เกิดจากการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย ในชีวิตประจําวันของเรามันก็เป็นอารมณ์ความรู้สึกอันหนึ่ง แต่ถ้ามันมีสมาธิไปรองรับ มันก็เป็นการพิจารณาธรรม พิจารณาสติปัฏฐาน ๔ ไง กาย เวทนา จิต ธรรม ถ้าพิจารณาธรรมขึ้นมา มันก็เป็นปัญญาของเราขึ้นมา มันก็ทําของเราไปสิ จะทําของเราไปเพื่อประโยชน์กับเราไง

ทีนี้ไม่เป็นสมาธิก็ว่าไม่เป็นสมาธิ พอเป็นสมาธิก็ว่าเป็นสมาธิ แล้วตอนนี้จะมาถามเลยว่ามันจะใช้ปัญญาต่อไปดีหรือว่ามันจะเข้าสมาธิดี

มันก็เหมือนเอาสํารับอาหารมาตั้งหลายๆ สํารับ แล้วก็มาถามเราว่าหลวงพ่อจะกินสํารับไหน

มันกินไม่หมดหรอก อาหารมันหลายสํารับมาก แต่ถ้าเรากินทีละสํารับใช่ไหม มื้อนี้กินสํารับนี้ใช่ไหม มื้อต่อไปกินสํารับนี้ใช่ไหม แต่เอาอาหารมาตั้ง ๓-๔ สํารับเลย แล้วก็บอกเราจะกินอันไหนดี กินอันไหนดี อ้าว! ชอบอันไหน กินอันนั้นน่ะ ชอบอันไหน กินอันนั้น กินไม่หมดหรอก กินไม่หมด

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราทํา เพราะจิตมันทําได้หนึ่งเดียวไง จิตเราจะทําสมาธิ เราก็ทําสมาธิเข้าไป พอทําสมาธิ มีความสุขความสงบแล้ว ถ้าเราเป็นลูกศิษย์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านฝึกหัดใช้ปัญญา เราก็ใช้ปัญญาของเราไป ถ้าใช้ปัญญาไป มันทําสมาธิได้ง่ายขึ้น ถ้าเป็นวิปัสสนาก็เป็นวิปัสสนาขึ้น ถ้ามันได้ผลนะ

ถ้ามันไม่ได้ผล แสดงว่าเราก็มีคุณสมบัติทําได้เท่านี้ ทําได้เท่านี้ก็ทําได้เท่านี้ ต่อเนื่องไปได้ไหม ถ้าต่อเนื่องไปแล้ว เวลาหลวงตา เวลาจิตของท่านหมุนติ้วๆ ท่านต้องแยกตัวท่านออกไปคนเดียว เวลาท่านปฏิบัติ ท่านไปอยู่ในป่าคนเดียว ต่อสู้คนเดียว เวลาถ้าจิตมันดีขึ้น มันต้องการใช้เวลามากขึ้น เหมือนงานที่ละเอียดขึ้น มันต้องการเวลามากขึ้น ยิ่งต้องการสติมากขึ้น เราจะต้องปลีกวิเวกมากขึ้น มันจะรู้เอง

เราทําอะไร กําลัง อย่างเช่นเราใช้มีดทําอาหาร ถ้ามีดมันทื่อ เราไม่ได้ลับ มันก็ไม่คมกล้า แต่ถ้าเราเอามีดไปลับแล้วกลับมาทําอาหารอีก มันก็คมกล้า จิตของเราก็เหมือนกัน ถ้ามันใช้ปัญญา มันพิจารณาไปแล้ว ถ้ามันทะลุทะลวงไป มันแสดงว่ามีสมาธิพอ ถ้ามันพิจารณาไปแล้ว ถ้ามันทะลวงไปไม่ได้ แสดงว่าสมาธิมันเสื่อม สมาธิมันเสื่อมเหมือนกับมีดที่มันไม่คม

สมาธิก็คือสมาธิ สมาธิก็คือเงิน เงินเอาไปใช้ประโยชน์ มันก็ได้ประโยชน์ ไม่ได้ประโยชน์ มันก็มีค่าเท่านั้น มีด มีดถ้ามันคมกล้า ถ้ามันใช้ประโยชน์ก็ได้ประโยชน์ ถ้ามีดมันทื่อ อยากจะใช้ประโยชน์ มันใช้ไม่ได้ มันก็ต้องไปลับให้คมกล้า

สมาธิก็เป็นสมาธิ ปัญญาก็เป็นปัญญา แล้วปัญญา ถ้ามันเป็นโลกุตตรปัญญา มันก็เป็นปัญญาเหนือโลก ถ้าเป็นโลกียปัญญา มันก็ปัญญาทางวิชาชีพ ปัญญาทางโลก มันมีเท่านี้

แล้วเขาบอกว่าให้หลวงพ่อช่วยชี้แนะด้วย

ถ้าชี้แนะ เราต้องหายใจแทนเลยล่ะ หายใจแทนเลยว่ามันควรจะทําอย่างไรนะ ไอ้นี่แบบชี้แนะด้วย มันเป็นความถนัดของคน ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้จําเพาะตน แต่นี่ปฏิบัติมันได้ผลแล้วคือได้ผล

อันนี้พูดถึงว่าสมาธิอารมณ์หรือสัญญาอารมณ์เนาะ จบ

ถาม : เรื่อง “ความรู้สึกจากใจ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ กราบขอบพระคุณหลวงพ่อที่ตอบคําถามลูกมาโดยตลอด ตอนนี้ลูกไม่มีอะไรจะถาม ลูกพอเข้าใจบ้าง ลูกจะพยายามค่ะ ลูกจะไม่ประมาทค่ะ ลูกแค่อยากจะบอกหลวงพ่อว่า ลูกรู้สึกดีมากๆ อบอุ่นหัวใจเป็นที่สุดในความเมตตาของหลวงพ่อ อย่างน้อยลูกก็มีที่พึ่ง มีที่ยึดเหนี่ยวภายในใจบ้างค่ะ ได้แค่หวังลึกๆ ว่าลูกจะมีบุญมากพอที่จะได้ไปกราบหลวงพ่ออีกสักครั้ง

ตอบ : โอ้โฮ! จะไม่ได้เห็นหน้ากันเลยเนาะ เขาอยู่เมืองนอก

อันนี้เพียงแต่ว่า ถ้าเป็นคําถามอย่างนี้ เราพอใจแล้วแหละ เพราะเขาบอกว่า ลูกไม่มีอะไรจะถามแล้วค่ะ ลูกมีความเข้าใจบ้าง มีความพยายามบ้าง ลูกไม่ประมาทค่ะ

ตรงนี้สําคัญมากนะ สําคัญมากที่ว่า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม แล้วเวลาผู้ที่ไม่อยากจะเข้าไปคลุกคลีกับใครก็จะบอกว่า “องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย” เวลาเขาพูด เขาพูดกันอย่างนั้นนะ “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย” แล้วธรรมะคืออะไรล่ะ ธรรมะคืออะไร

เวลาบอกว่า ธรรมะนะ พระพุทธคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระธรรมคือคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระสงฆ์คือพระอัญญาโกณฑัญญะ พระอริยสงฆ์ แล้วพระธรรมคืออะไร พระธรรมคืออะไร แล้วถ้ามีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด แล้วเอ็งพึ่งอะไร แล้วเอ็งมีอะไรเป็นที่พึ่ง

เวลาบอกว่า “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย” มีธรรมก็ต้องมีสัจธรรม ถ้ามีสัจธรรม เห็นไหม ทีนี้ธรรมะ ธรรมก็อยู่ในหัวใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น เราก็อยากมีธรรมเป็นที่พึ่ง แล้วธรรมในใจของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นเป็นธรรมที่มีชีวิต เพราะหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสื่อสารกับเราได้ เราทําถูกทําผิดอย่างไรท่านสื่อสารกับเราได้ ที่เราไปหาท่านเราก็ไปหานี่ เพราะคุณธรรมท่านมันอยู่ในหัวใจของครูบาอาจารย์ของเรา แต่เราไม่ได้ไปติดบุคคล

เขาห่วงกันเยอะไง เขาห่วงว่าพวกเราจะไปติดบุคคล แล้วบุคคลถ้าเป็นทางโลก บุคคลนั้นก็แสวงหาผลประโยชน์จากเราไง ควักหัวใจเราไปเลย หัวใจนี้ควักไป แล้วอยากจะได้สิ่งใดก็เรียกร้องเอา บีบบี้สีไฟเอากับเรา แต่หัวใจเราไปฝากไว้กับใคร ใครอยากได้ เราก็ให้ทั้งตัว เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาทางธรรมเขาบอกว่า “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีบุคคลเป็นที่พึ่งเลย อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย” ก็พูดอย่างนั้นน่ะ ความหมายก็คืออย่างนั้นน่ะ

แต่นี่เหมือนกัน บอกถ้ามีหลวงพ่อเป็นที่พึ่ง เป็นที่พึ่ง เป็นที่อบอุ่นใจ

เราก็จะพูดกลับเลย “เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด” ถ้ามีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด เรามีเหตุมีผล เราก็มีคุณธรรมในหัวใจ เราก็มีสิ่งนั้นเป็นที่พึ่ง ถ้ามีธรรมเป็นที่พึ่งนะ มีธรรมก็ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเราก็ถามกลับว่า ธรรมมันคืออะไร

ธรรมก็คือสมาธิธรรม สติ สมาธิ ปัญญา คือธรรม สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม เวลามันมีคุณธรรมขึ้นมา มันเกิดคุณธรรมขึ้นมาในหัวใจ อันนั้นจะเป็นธรรมแท้

ถ้าธรรมแท้ในหัวใจ ดูสิ เวลาเราไม่สงสัยสิ่งใดเลย ไม่สงสัยเพราะอะไร ไม่สงสัยเพราะว่าละสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ละสักกายทิฏฐิ มันก็ไม่มีความสงสัย ไม่มีวิจิกิจฉา ถ้ามันไม่มีวิจิกิจฉา เราจะลูบๆ คลําๆ ไหม เราก็จริงจัง เราก็ทํามั่นคง เห็นไหม อย่างนี้เขาเรียกมีธรรมเป็นที่พึ่ง ถ้ามันมีความจริงขึ้นมา มันก็มีธรรมเป็นที่พึ่ง

“เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งเลย” ธรรมอันนั้นคือธรรมจริงๆ ธรรมแท้ สติธรรม สมาธิธรรม ปัญญาธรรม

อย่างที่เขาบอก เดี๋ยวนี้เขาจะไม่ประมาทแล้ว เขาจะมีสติปัญญาขึ้นมาแล้ว เพราะเวลาจะกดแป้นมานี่ตั้งสติดีก็พูดได้อย่างนี้ แต่เวลาเดี๋ยวสติเสื่อม ไปกระทบกระเทือน นั่งร้องไห้อีกแล้ว

ความทุกข์ความยากในใจมันจะเกิดดับ เดี๋ยวเราก็มีอารมณ์ เดี๋ยวเราก็มีสติปัญญารู้เท่ารู้ทันของเรา เดี๋ยวพอถ้าเราสติดีๆ สมาธิดี มรรคผลนิพพานมันจะหยิบจะคว้าเอาได้เลย แต่เวลาสมาธิเสื่อม ปัญญามันท้อแท้ โอ้โฮ! มันทุกข์มันยาก

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ผลของวัฏฏะ เหมือนกับเราเดินทางอยู่บนทะเลทราย แล้วล้มลง แล้วหงายหน้ามองไปข้างหน้า ยังต้องเดินต่อไป นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเปรียบไง

คนเดินอยู่กลางทะเลทรายนะ มันหิวมันกระหาย มันทุกข์มันยาก มันไม่มีสิ่งใดเลย แล้วไม่มีความสามารถจะเดินต่อไปได้ ล้มลง แต่มันยังไม่ตาย มันยังเห็นทาง เราจะต้องก้าวเดินต่อไป จิตนี่ผลของวัฏฏะไง พระพุทธเจ้าเปรียบเทียบอย่างนี้ เรายังต้องก้าวเดินต่อไป เรายังจะต้องไป แต่อุปสรรคของเรา ล้มนอนอยู่กลางทะเลทราย มันทุกข์ยากแค่ไหน นี่พูดถึงผลของวัฏฏะ ถ้าเราคิดได้เรื่องอย่างนี้ปั๊บ ว่านี่ผลของวัฏฏะมันจะมีความทุกข์ความยากอย่างนี้ มันจะทําให้เรา

ถ้าจิตใจเรามีความอบอุ่น มีความระลึกถึงหลวงพ่ออย่างนี้ อันนี้ถ้าจิตใจมันดีมันคิดได้อย่างนี้ แต่ถ้าวันไหนจิตใจมันเสื่อมนะ “โอ้โฮ! เชื่อฟังหลวงพ่อมาตั้งนาน หลวงพ่อบอกให้ทําดีๆ ก็ทําดีมาจนขนาดนี้แล้วไม่เห็นได้อะไรเลย” นี่เวลาจิตมันเสื่อมน่ะ

ทําดีหรือทําชั่วมันเป็นการกระทํา การกระทํานั้นคือกรรม กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดแตกต่างกัน กรรมคือการกระทํานั่นแหละ กระทําอันนั้นแหละ มันทําอันนั้นแหละมันเป็นวิบาก มันเป็นการกระทํา มันเกิดกรรม กรรมดีกรรมชั่วอยู่ที่นั่นแหละ ถ้าทําดีมันต้องได้ดี

ถ้าทําของเรานะ ทําด้วยความดี ด้วยสติปัญญา มันจะมาตรวจสอบ มันจะมาแยกแยะ มันจะมาทําให้เราอยู่ในสัจธรรม ว่าอย่างนั้น เพราะอะไร เพราะมันเป็นธรรม เพราะเป็นธรรมมันก็แยกแยะอะไรผิดอะไรถูก มันรู้

จริงๆ นะ คนเราจะทําสิ่งใดมันรู้ถูกรู้ผิดอยู่นะ แต่มันทนสิ่งเร้า ทนกิเลสไม่ไหว แต่เราฝึกหัดๆ อยู่นี่ เราควบคุมดูแลมันอยู่นี่ เราควบคุมดูแลมันอยู่ ถ้ามันมีสิ่งเร้า สติปัญญาเราเท่าทัน สติปัญญาเราสูงกว่า เราก็ยับยั้งได้ ยับยั้งได้ เห็นไหม กรรมดีมันก็ทําให้เราดีขึ้นๆ นี่ไง เธอจงมีธรรมะเป็นที่พึ่งเถิด ถ้ามีสิ่งนี้เป็นที่พึ่งมันจะเป็นประโยชน์ไง ถ้าเป็นประโยชน์ มันจะเป็นประโยชน์

เขาบอกว่าความรู้สึกจากใจ

เพราะว่าธรรมะ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพื่อต้องการรื้อสัตว์ขนสัตว์ เพื่อต้องการให้สัตว์มีที่พึ่งที่อาศัย ต้องการให้สัตว์มีความร่มเย็นไง เพราะว่าคนที่ไม่ใช่หมอก็จะไม่ค่อยรังเกียจพวกเชื้อโรคต่างๆ แต่ถ้าคนที่เป็นหมอเขาจะคัดแยกของเขาตลอด เห็นสิ่งใดว่ามันเป็นเชื้อโรค มันจะเป็นสิ่งที่ทําให้เราเจ็บไข้ได้ป่วย เขาจะหลีกห่างเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ที่ชําระล้างกิเลส ท่านถึงเห็นว่าเรื่องกิเลสร้ายกาจนัก ครอบครัวของพญามารในหัวใจน่ากลัวที่สุด ไม่มีอะไรน่ากลัวเท่ากับมารในหัวใจของเราเลย แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เห็นมัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทําลายมัน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงหลีกเร้นหลีกห่างมันตลอด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงปรารถนาสอนพวกเรานี่ไง สอนพวกเรา

แต่พวกเราเป็นปุถุชน เราก็ไม่ใช่หมอไง หมอเขาถึงเห็นว่าอะไรถูกอะไรผิดใช่ไหม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงเห็นอะไรถูกอะไรผิดใช่ไหม แต่พวกเราเป็นปุถุชน เราถึงไม่เห็นว่ากิเลสมันน่ากลัวไง เราไม่ได้เห็นว่ากิเลสมันน่ากลัว เราไม่ได้ตื่นกลัวกับกิเลสเลย ถ้าเราตื่นกลัวกิเลส เราจะทําตัวกันอย่างนี้หรือ

เราต้องมีสติ เราต้องมีปัญญาสิ เราต้องมีสติปัญญาพยายามรื้อค้นฝึกฝนมัน ทําให้มีมุมมอง ให้มีความเห็นเหมือนกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ให้เห็นว่ากิเลสมันน่ากลัว สิ่งที่ในหัวใจเรามันน่ากลัว มันทําให้เราทุกข์ยากอยู่นี่ แล้วเราถึงมีความกระตือรือร้นที่อยากจะปฏิบัติ มีการกระตือรือร้นที่จะเข้าไปต่อสู้กับมัน มีความกระตือรือร้นที่จะประพฤติปฏิบัติเพื่อจะต่อสู้กับกิเลส เพื่อจะเป็นประโยชน์ของเราไง

นี่พูดถึงว่า จงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด เอวัง

ผู้ที่ปฏิบัติ เราจะมีนิสัย เราจะมีความเชื่ออันหนึ่ง
แต่เราพอไปปฏิบัติ มันไปเจอความจริงอันนั้นน่ะ
ความจริงอันนั้นน่ะมันจะมาลบความเชื่ออันนี้
ที่เอ็งเชื่อมันมีส่วนจริงอยู่บ้าง แต่มันมีส่วนไม่จริงเยอะเลย
มันจะมาลบล้างเรื่อยๆ จนความเห็นของเรามันจะตรง

๕

ถ้ารู้ ถ้าเห็น

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๑ พฤษภาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อนันตริยกรรม”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ปัจจุบันนี้ผมมีทุกข์มากกับการที่ต้องดูแลแม่ที่ป่วยหนัก ต้องวิ่งพาแม่ไปโรงพยาบาลอาทิตย์ละ ๓-๔ วัน ภาระทางการงานก็ต้องทํา บางทีเหนื่อยมากจนจิตมันก็คิดอกุศลอยากให้แม่ไปสบาย ทั้งๆ ที่ก็รู้ว่ามันผิด เลยมีข้อถามหลวงพ่อดังนี้

๑. การคิดเช่นนี้ หากว่าแม่ตายไป จะเป็นอนันตริยกรรมหรือไม่

๒. ผมควรวางจิตอย่างไรดีครับเพื่อไม่ให้มันคิดอกุศลแบบนี้อีก

ขอความกรุณาหลวงพ่อแนะนําด้วย

ตอบ : นี่เวลาหน้าที่ไง เวลาหน้าที่ของเรา ลูก พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก เรามีชีวิตมาจากพ่อจากแม่นะ แล้วมีจากพ่อจากแม่ ถ้าแม่เป็นแม่ที่มีคุณธรรม แม่ที่ดีมาก เราจะมีความภูมิใจ แต่คนเรามันเลือกเกิดไม่ได้ไง แต่พ่อแม่เรา เวลามันทุกข์มันยาก พ่อแม่เราไม่เทียมหน้าเทียมตาคนอื่น ก็พ่อแม่ของเรา ก็พระอรหันต์ของเรา ถ้าพระอรหันต์ของเราเป็นอย่างนี้ก็เป็นอย่างนี้ ทําไม ถ้าพระอรหันต์ของเรา เราก็ต้องภูมิใจในพ่อแม่ของเรา

ฉะนั้น พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก เราแสวงหาพระอรหันต์นอกบ้านกัน เราแสวงหาคุณงามความดีจากนอกบ้านกัน เราก็แสวงหาความดีนอกจากร่างกายของเรา ถ้าเราแสวงหาความดีจากในบ้านของเรานะ แสวงหาความดีจากพ่อแม่ของเรา เราก็เหมือนกับเราปฏิบัติเพื่อแสวงหาความดีจากหัวใจของเรา

ทีนี้พอเรามาศึกษา พอศึกษามาว่า พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก เราต้องมีความกตัญญู เราต้องดูแลพ่อดูแลแม่ สุดท้ายแล้วความทุกข์มันบีบคั้นเพราะเราต้องพาพ่อพาแม่ไปโรงพยาบาล เราต้องดูแลรักษาพ่อแม่

เวลาพ่อแม่เจ็บหนักนะ ในทางการแพทย์ ผู้ที่เจ็บหนักที่ใกล้จะเสียชีวิต บางโรงพยาบาลมันรีด รีดเอาแต่ผลประโยชน์ เห็นอย่างนั้นมันก็เศร้าใจนะ

เรามีลูกศิษย์คนหนึ่งเขามีการศึกษานะ เขาเป็นดอกเตอร์ แล้วแม่เขาป่วยหนัก พอแม่เขาป่วยหนัก เขามีเงินมาก แล้วมีพี่น้องหลายคนไง พอพี่น้องหลายคน จนหมอมันรีดเอาสตางค์จนหมอมันไม่อยากได้สตางค์อีกแล้ว มันพูดกับครอบครัวของเขาบอกว่า พี่น้องให้ปรึกษากัน ให้ปรึกษากันว่าจะปล่อยวางเมื่อไหร่ เพราะว่าถ้าจะให้ดูแลไป มันดูแลนะ เขาเป็นเบาหวานด้วยไง เขาตัดมาจนเหลือแต่ตัว ตัดขา ตัดมาหมด เพราะเทคโนโลยีมันสูงใช่ไหม มันก็ดูแลได้มาตลอดใช่ไหม เขาบอกมันตายแล้ว ตัวมันเขียวแล้ว แต่เขาก็ยังใช้ท่อช่วยหายใจอยู่อย่างนั้นน่ะ

ทีนี้พี่น้องตกลงกันไม่ได้ เพราะพี่น้องบางคนก็รักแม่มาก คนนู้นก็รักมาก ถ้าเอ็งเอาออก มึงไม่รัก ไอ้นี่เขามีการศึกษาไง พอมีการศึกษา เป็นพี่น้องกัน เขาก็ดูมาตลอด แล้วพอตกลงได้ มันหมดเวรหมดกรรม ตกลงกันได้ พอตกลงกันได้ พอชักสายออก ตัวเขียวหมดเลย แล้วทางการแพทย์บอกว่ามันตายมานานแล้ว มันตายมานานแล้วไง แต่ตายมานานแล้ว เพียงแต่ว่าตรงนี้เขาเลยแบบว่าเศร้าใจมาก เขาเศร้าใจมาก

พอสุดท้ายเขามาหาเราเลย เขาลาออกจากงานหมดนะ เขาจะบวชเลย เขาบอกว่า ไอ้การที่ว่าได้ดูแลพ่อแม่นี่แหละ ได้ดูแลแม่ มันสะเทือนใจมาก เห็นถึงชีวิตไง เห็นถึงชีวิตว่ามันเจ็บไข้ได้ป่วย มันเป็นขนาดไหน กรณีนี้มันมีมาตลอดใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน บอกว่า ถ้ากรณีพ่อแม่ ถ้าพ่อแม่ เราไม่ได้ติเลยนะ เราไม่ติว่าเขามีความคิดอย่างนี้ เพราะความคิดอย่างนี้ คิดดูสิว่า พ่อแม่เรา แม่ของเราเจ็บไข้ได้ป่วย แบบว่าทางการแพทย์รักษาไม่ได้แล้ว ว่าอย่างนั้นเถอะ แล้วถ้ารักษาไม่ได้ เพราะคนที่มาหาเรา เวลาพ่อแม่เขาเจ็บไข้ได้ป่วย เขาก็จะแบบว่ามาทําบุญ บังสุกุลถึงพ่อถึงแม่ให้หายเจ็บไข้ได้ป่วย บางคนก็หายเจ็บไข้ได้ป่วย แต่บางคนมันอาการหนัก เขาก็พูดทํานองว่า ถ้าพ่อแม่หายได้ก็ขอให้หาย ถ้ามันรักษาไม่ได้ก็ขอพ่อแม่ให้ไปสบาย

คือว่าถ้ารักษาหายก็ขอให้หายมาเลย ถ้ารักษาไม่หาย ภาษาเรานะ ก็ให้เสียชีวิตไปเลย จบ มีคนคิดอย่างนี้เยอะ ทีนี้เราจะย้อนกลับมาคําถามนี่ไง เราจะบอกว่า คําถาม พอเราศึกษาธรรมะแล้วมันกํ้ากึ่งว่า อ้าว! ถ้าเราคิดอย่างนี้แสดงว่าเราก็เป็นลูกอกตัญญูน่ะสิ

บางทีเราเห็น เห็นว่ามันเหนื่อยมาก พาไปโรงพยาบาล ๓ วัน ๔ วัน ต้องไปโรงพยาบาลตลอด ไอ้เรื่องนี้มันเป็นคุณธรรม เป็นหน้าที่นะ อย่าเสียใจ ตอนที่มีชีวิตแล้วรักษาอยู่อย่างนี้ เพราะเวลาท่านเสียไปแล้ว เราจะมาเสียใจทีหลังว่าเราไม่ได้ทําคุณงามความดีหรือเราไม่ได้ดูแลให้สมบูรณ์

ตอนที่มีชีวิตอยู่ขอให้ดูแลให้สมบูรณ์ ขอให้ดูแลให้สมบูรณ์ ให้สมกับความเป็นมนุษย์ แล้วถ้ามันสมบูรณ์แล้ว เขาเจ็บไข้ได้ป่วยอย่างนั้น จําเป็นว่าเขาต้องเสียชีวิตไป อันนั้นมันก็กรรมของสัตว์ กรรมของเขาไง ก็กรรมของพ่อแม่เรา พ่อแม่เราท่านได้ทําบุญทํากรรมมาแบบนี้ เราก็ได้ดูแลจนสุดความสามารถ สุดสายป่าน ว่าอย่างนั้นเลย

มันจะเป็นอย่างไรก็แล้วแต่ ชีวิตเราได้มาเพราะท่าน ได้ลืมตามองโลกก็เพราะท่าน ได้มีชีวิตอยู่นี้ก็เพราะท่าน ฉะนั้น มีสิ่งใดให้ได้ทั้งชีวิต ว่าอย่างนั้น แต่ก็ไม่ได้ให้ด้วยความโง่เขลาเบาปัญญา มันต้องให้ด้วยความมีสติมีปัญญา ถ้ามันมีความจําเป็นว่ามันเป็นการรักษาไม่ได้ มันเป็นการที่ว่ามันต้องถึงที่สุดแห่งชีวิต มันก็ต้องให้เป็นอย่างนั้น ไม่ใช่ว่าเราจะไปขวางความเป็นจริงใช่ไหมว่าท่านจะต้องเป็นอย่างนั้น แล้วเรากตัญญู เราจะขืนไว้ มันเป็นไปไม่ได้ ถ้ามันเป็นความจริงอย่างนี้มันไม่เป็นอนันตริยกรรม ไม่เป็น ไม่เป็นหรอก

การที่เป็นอนันตริยกรรม เวลาทางโลกเขาทําความผิด องค์ความผิดเขาต้องสมบูรณ์ ศาลถึงตัดสินมีความผิดอย่างนั้น

ไอ้นี่พาพ่อแม่ไปโรงพยาบาล ควักเงินควักทองดูแลพ่อแม่ แต่เราคิดว่าพ่อแม่ให้ไปสบายนี่เป็นอนันตริยกรรม แล้วไอ้คนที่ไม่ดูแลพ่อแม่มันเลยนั่นคนดีใช่ไหม

มีลูกศิษย์เขาดูแลพ่อแม่เขาคนเดียวตลอดนะ เวลาพ่อแม่เขาตาย พี่น้องเขามาเต็มเลย มาปรึกษาเขาว่าจะจัดงานศพอย่างใด เขาบอกว่า ตามความสบายของพวกเอ็งเลย ตอนมีชีวิตอยู่ ข้าได้ทําเต็มสมบูรณ์แล้ว

ตอนนี้มันเป็นงานศพไง ตอนมีชีวิตอยู่ เขาดูแลอยู่คนเดียว ดูแลอยู่คนเดียว อุ้มเช็ดขี้เช็ดเยี่ยวอยู่คนเดียว ไม่มีใครมาสนใจเลย แต่พอแม่ตายตูม โอ้โฮ! มีคนรักแม่เยอะแยะเลย มาจัดงานใหญ่โต เขาบอกพี่น้องเขา ใครมีความคิดอย่างไร เชิญตามสบายนะ เพราะเขาอุปัฏฐากแม่เขามาเต็มที่แล้ว เขาได้เห็นมาตลอดไง แล้วมันสะเทือนใจ สะเทือนใจใช่ไหม เราดูแลอยู่คนเดียว ไม่ได้เรียกร้องอะไร แต่มันสะเทือนหัวใจไง ทีนี้พอพ่อแม่เสียปั๊บ อู๋ย! เขามากันเต็มเลย มานั่นก็คือมาเพื่อศักดิ์ศรีของเขา มาเพื่อหน้าตาของเขา

เวลาพ่อแม่อยู่ จริงๆ นะ ลูกทุกคนนะ พ่อแม่เจ็บไข้ได้ป่วย แค่ไปเยี่ยม พ่อแม่ก็ภูมิใจแล้ว เวลาพ่อแม่ป่วย เอ็งเคยได้มาดูมาแลไหม เวลาพ่อแม่เอ็งตาย โอ้โฮ! ปรึกษากันเลย จะจัดงานใหญ่โตขนาดไหน ไอ้นั่นเป็นความคิดของเขานะ

ฉะนั้น กรณีนี้ที่ว่าเขามีความคิดอย่างนี้แว็บขึ้นมา “๑. การคิดเช่นนี้ หากว่าแม่ตายไป จะเป็นอนันตริยกรรมหรือไม่”

ไม่ ไม่เป็น ไม่เป็นเด็ดขาด ถ้าเป็นนะ หนึ่ง การฆ่าพ่อฆ่าแม่มันต้องลงมือทํา ไอ้นี่มันไม่ลงมือทํา แต่ไอ้ความคิดอย่างนี้มันเป็นความคิดที่ว่าเราคิดว่าดีไง เราคิดว่าดี เราคิดว่าคนเจ็บไข้ได้ป่วย คนที่หมดทางรักษาแล้ว ถ้าเขาจะไปด้วยความสะดวกสบาย เขาเรียกมีบุญนะ คนนอนตายนี่เขามีบุญมาก ไอ้เราเจ็บกระเสาะกระแสะ โอ้โฮ! เจ็บปวดตลอด คนเขานอนหลับไป ตายไปเลย ทุกคนต้องการอย่างนั้นน่ะ หลับไปเลย นั่นน่ะเขามีบุญ

เราก็คิดอย่างนี้ไง คิดว่าถ้าแม่จะต้องเสีย แม่จะต้องไป ก็ให้ไปตามสะดวกไง คิดอย่างนี้มันจะเป็นอนันตริยกรรมตรงไหน มันไม่เป็นอนันตริยกรรม ทีนี้ถ้าพูดเลยเถิดไปมันจะเป็นเรื่องคดีอาชญากรรมแล้ว เอาแค่ธรรมะ

กรณีอย่างนั้นเพราะใจคนมันเจ้าเล่ห์แสนงอนนะ ใจคนนี่เจ้าเล่ห์มาก แล้วถ้าใครมีอะไรคิดอยู่อย่างนี้ พอหลวงพ่อพูดอย่างนี้ มันจะเอาคําพูดเราไปหนุนความคิดอันนั้น ใจคนนี้เจ้าเล่ห์มาก แต่เราเอาแค่คําถามว่า เป็นความวิตกกังวลว่า ถ้าเราคิดอย่างนี้แล้วจะเป็นอนันตริยกรรมหรือไม่

ไม่เป็น ไม่เป็น แต่เราต้องดูแลพ่อแม่ต่อไปนะ ต้องดูแลต่อไปให้ดี

“๒. ผมควรวางจิตอย่างใดเพื่อไม่ให้มันเกิดอกุศลแบบนี้”

ก็วางจิตโดยปกติ มีสติไว้ พอมีสติ เราคิดแบบนี้ เราคิดแบบทางการแพทย์ คิดแบบเป็นวิทยาศาสตร์ไง แต่ถ้าเราจะไม่คิดแบบนั้น เราจะดูแลต่อไปจนสิ้นเวรสิ้นกรรมของพ่อของแม่ เราก็มีสติไว้ เรามีสติของเรา เรามีสติ ความคิดอย่างนี้ความคิดมันเกิดดับทั้งนั้นน่ะ แต่นี้พอเรามีความคิดอย่างนี้ แล้วเราเข้าใจว่ามันผิด พอมีความคิดว่ามันผิด มันจะยํ้าคิดตรงนั้น มันจะคิดอยู่เรื่อยเลย มันจะผิด มันไม่ดีๆ ก็จะคิดอยู่เรื่อย ไอ้ที่ดีไม่คิดนะ

ฉะนั้น มีสติไว้ว่า เราคิดแบบทางวิทยาศาสตร์ คิดแบบทางการแพทย์ แต่เราก็รักแม่เราอยู่วันยังคํ่า เราก็ยังรักของเราอยู่นี่ เราก็ยังดูแลของเราอยู่ เหนื่อยไหม เหนื่อย ทุกไหม ทุกข์แน่นอน แต่มันจะเหนื่อยมันจะทุกข์ขนาดไหน มันก็เป็นผลของวัฏฏะไง เป็นผลของวัฏฏะ เป็นผลของการเกิด การแก่ การเจ็บ การตายแน่นอน พ่อแม่ของเราก็เป็นแบบนี้ เราก็เป็นแบบนี้ ลูกของเรามาก็ต้องเป็นแบบนี้ต่อไปข้างหน้า เพียงแต่เวรกรรมของใครจะมากน้อยขนาดไหน เวรกรรมของใคร เวรกรรมใครสร้างสมมาอย่างใด อันนี้เราก็พยายามทําคุณงามความดีของเรา ตอนนี้เราทําของเรา

เราควรจะวางจิตอย่างไร

วางจิต เราต้องมีสติไว้ ทําถึงที่สุด ทําถึงที่สุดจนกว่าจะหมดวาระไป ถ้าทําอย่างนั้นได้ก็จบ โดยที่ไม่ให้คิดอกุศล คําว่า “ไม่ให้คิดอกุศล” เรายังมีกิเลสอยู่ ไว้ใจไม่ได้หรอก คําว่า “ไม่ให้คิด” ก็คนตายแล้ว ซากศพคิดไม่ได้ แต่ความจริง จิตตายไปแล้วมันยังไปคิดอยู่นะ แต่ซากศพกองอยู่นั่น แร่ธาตุคิดไม่ได้ แต่จิตมันคิดได้ จิตนี้มหัศจรรย์นัก

จิตนี้มหัศจรรย์นัก หลวงปู่มั่นบอกจิตนี้มหัศจรรย์นัก เป็นได้หลากหลาย เป็นเทวดา อินทร์ พรหมได้เลย มนุสสเทโว เป็นมนุษย์เทวดา มนุสสติรัจฉาโน มนุษย์สัตว์ มนุษย์เปรต ใจนี้มันเป็นได้หลากหลายเลย มนุษย์คนเดียวนี่แหละ เป็นเทวดาก็ได้ ดูอย่างในหลวงเป็นเทวดาเลย ให้ทั้งประเทศ ให้ทุกอย่างเลย จะเป็นเทวดาก็ได้ เป็นพรหมก็ได้ เป็นเปรตก็ได้ เป็นผีก็ได้ เพราะความคิดมันเป็น ความคิดนิสัยสันดานมันเป็น

แต่ถ้าเรารักษาใจเราๆ รักษาใจเราให้เป็นคนดี รักษาใจเราเป็นคนดี เราคนหนึ่ง เดี๋ยวก็เป็นเปรต เดี๋ยวก็เป็นเทวดา เวลารักแม่ก็เป็นเทวดา เวลาคิดอย่างอื่นเป็นเปรต มันเป็นเปรตแล้ว

มีสติคิดไว้อย่างนี้เพื่อไม่ให้อกุศลเกิด คนเรายังมีความคิดอยู่ คนที่จะไม่คิดเลย จะเท่าทันความคิดได้ตลอดคือพระอรหันต์เท่านั้น แม้แต่พระอนาคามีก็ยังมีความคิดลึกๆ นะ ฉะนั้น เป็นพระอรหันต์เท่านั้น

เรายังไม่ได้เป็นพระอรหันต์ แต่เรามีเป้าหมายอยากเป็น ฉะนั้น เราก็พยายามจะทําทางของเรา คือดูแลพ่อดูแลแม่ ดูแลสรรพสิ่ง อย่าให้เป็นเวรเป็นกรรม ให้เป็นหนทางที่โล่งโถง ให้เป็นหนทางเดินที่เราสะดวก เราทําของเราไว้ เพราะว่าถ้าเราไปทําสิ่งใดที่เป็นบาปอกุศล มันฝังใจไป ไปปฏิบัติมันก็ไปนั่งเสียใจไง ไม่น่าเลยๆ ไม่น่าเลยก็เป็นอดีตไปแล้ว ฉะนั้น ตอนนี้เป็นปัจจุบัน ตั้งสติไว้ ถ้าตั้งสติไว้ ไม่ทําอย่างนั้น ถ้าไม่ทําอย่างนั้น มันก็เป็นว่า เป็นอนันตริยกรรมหรือไม่

ไม่ ไม่เป็น จบ เดี๋ยวมันจะยาวเกินไป อันนี้สิยาวมาก

ถาม : เรื่อง “กราบขอคําชี้นํา”

กราบนมัสการหลวงพ่อ วันนี้ผมขออนุญาตเล่าถวายสิ่งที่ผมพบและทราบ และกราบขอความเมตตาจากหลวงพ่อตามความเห็นหลวงพ่อสมควร

ในการภาวนาล่าสุดของผม ผมได้ทําสมาธิโดยการจับที่คําเทศน์ของหลวงพ่อเรื่อง “กิเลสเหยียบเมฆ” ครับ ระหว่างที่ฟังไปในขณะหนึ่งก็ปรากฏภาพร่างกายเป็นส่วนๆ ขึ้นมา แต่ผมคิดในใจว่าจะฟังเทศน์ให้จบเสียก่อน และเพราะผมไม่มั่นใจว่านี่คือความเห็นจริงหรือไม่ อีกทั้งผมรู้สึกว่าจิตของผมจดจ่อกับคําเทศน์จนเกิดสมาธิในขณะนั้นครับ

หลังจากเทศน์หลวงพ่อจบ ผมก็ใช้คําบริกรรมพุทโธ ธัมโม สังโฆต่อครับ บริกรรมได้ไม่นานก็เกิดภาพของหัวกะโหลกที่มีชิ้นเนื้อติดอยู่บ้าง ผมมองภาพนั้นจนปรากฏเป็นภาพใบหน้าของหญิงสาวที่สมบูรณ์ครับ และกลับมาเป็นภาพกะโหลกอีกครั้ง ทีแรกผมคิดว่าเห็นผีเข้าแล้ว จู่ๆ ผมก็ได้ยินเสียงของผมเองว่า เราก็ผีตัวหนึ่งเหมือนกันนี่แหละ

หลังจากได้พิจารณาคําพูดที่ว่าผมก็เป็นผีตัวหนึ่ง ผมก็เห็นภาพโครงกระดูกครับ โครงกระดูกนั้นอยู่ในท่านั่งสมาธิประจันหน้ากับผมนั้นเลยครับ ผมนั่งดูโครงกระดูกนั้นทีละส่วนๆ ครับ ผมไม่มีความรู้สึกกลัวภาพที่ปรากฏเลยครับ แต่กลับรู้สึกดีใจและสะอิดสะเอียนไปพร้อมๆ กัน

ผมกําหนดจิตไปตามร่างกายของผมครับ กําหนดไปที่หัวก็เห็นภาพหัวกะโหลก มองทะลุเข้าไปก็ไปเห็นก้อนสมอง ผมเกิดปวดขาก็กําหนดจิตไปที่ขา ที่หัวเข่า ก็เกิดภาพกระดูกท้องขาและเอ็นหัวเข่า กําหนดไปที่หน้าท้องก็เกิดภาพตับไตลําไส้เรียงกัน

ผมพิจารณาว่า เมื่อเราตาย เราก็เป็นแบบนี้นี่เอง แล้วผมก็ได้ยินเสียงตัวเองอีกครั้งว่า ยังไม่ทันตายก็เป็นแบบนี้แล้ว กระดูกตับไตลําไส้อยู่ในตัวเราทั้งหมดทุกขณะที่ไปไหนมาไหนนี่แหละ

ผมพิจารณาไปเรื่อยๆ จนภาพเห็นชัดเริ่มรางๆ ลง และความรู้สึกขนลุกสะอิดสะเอียนคลายลง แล้วผมจึงออกจากสมาธิครับ

ผมอยากขอความเมตตาหลวงพ่อพิจารณาอธิบายถึงภาพและอาการของผมที่เล่ามาด้วยครับ และผมกราบขอคําแนะนําจากหลวงพ่อด้วย

ปล. ผมเคยส่งคําถามถามหลวงพ่อว่าการวิปัสสนาคือปัญญาของใคร หลังจากได้ฟังเทศน์หลวงพ่อที่เมตตาตอบ ตอนนี้ผมพอรู้บ้างแล้วครับ ที่ยังขาดก็คือความเพียรและสมาธิของผมที่ยังไม่ดีขึ้นครับ

ตอบ : อันนี้เขารายงานผลปฏิบัติ ถ้ารายงานผลปฏิบัติปั๊บ พอจิตเขาสงบแล้ว เห็นไหม เขาฟังเทศน์ คําว่า “ฟังเทศน์” เวลาฟังเทศน์ เราเกาะเสียงของครูบาอาจารย์ไป เราจะได้ประโยชน์มาก

เพราะธรรมดาความคิดเรามันฟุ้งซ่านมาก แล้วเราพยายามพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิเพื่อจะควบคุมใจของเรา เราต้องลงทุนลงแรงเรามาก

แต่ขณะที่เราฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติแล้วท่านเทศน์เป็นสัจธรรม ถ้าเราอาศัยเกาะสิ่งนั้นไปแล้วจิตมันลง พอจิตมันลงปั๊บ จิตเป็นสมาธิปั๊บ พอเขาว่า ฟังเทศน์ไป จิตมันจะลง ผมก็พยายามขืนไว้จนกว่าเทศน์หลวงพ่อจะจบ พอเทศน์หลวงพ่อจบแล้ว ผมก็พุทโธ ธัมโม สังโฆต่อเนื่องไป พอต่อเนื่องไป จะเห็นเกิดภาพกะโหลก เห็นไหม ภาพกะโหลก มีชิ้นเนื้อติดมาด้วย

ถ้าจิตมันสงบ จิตมันสงบ มันจะเห็นนิมิตอย่างนั้นได้ เห็นกายได้

การเห็นกาย การเห็นกายมันเห็นได้หลากหลายมาก เหมือนสายตาเรานี่ สายตาเราจะเห็นภาพอะไรร้อยแปดพันเก้าไปหมดเลย แต่มันอยู่ที่วุฒิภาวะของคนมอง วุฒิภาวะของคนมองว่ามีวุฒิภาวะแค่ไหน ถ้าคนที่มีวุฒิภาวะเขามองสิ่งใดแล้ววางหมดเลย เข้าใจหมด นักวิทยาศาสตร์เขามองอะไรเขาเฉยหมด

ไอ้เราไปมอง ตื่นไปหมดนะ พอบวชมา ๔๐ ปีไม่เคยเห็นไง ออกไปถนน เห็นอะไรก็ตื่นไปหมดเลย โอ้โฮ! เห็นแสงสียังตกใจเลย เพราะไม่เคยเห็น

แต่นักวิทยาศาสตร์เขาเฉย เขามีคําตอบหมด มองเห็นสิ่งใดก็มีคําตอบหมด มันจะไปตื่นเต้นอะไรล่ะ แต่ถ้าเราไม่มีคําตอบสิ มองเห็นอะไรก็โอ้โฮ! อยากได้อยากดี ตื่นเต้น หัวใจนี่หวั่นไหวไปหมดเลย

นี่พูดถึงว่าการเห็นไง ถ้าการเห็น เราเห็นอะไร แต่ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตมันสงบ ที่มันเห็น เห็นก็อย่างที่เขาว่า พอเห็นอย่างที่เขาว่า บอกเห็นกะโหลกที่มีชิ้นเนื้อติดมา

เวลามองเข้าไป มองเข้าไปมันย่อยสลายได้ การเห็นกายมันไม่ใช่เห็นผี อย่างที่ว่าเขาตกใจ พอจิตมันสงบแล้ว พอเห็นกะโหลกขึ้นมา กลัว คนใหม่ๆ จะคิดอย่างนั้น เพราะคนที่ปฏิบัติใหม่จะเขียนคําถามมาถามมากว่าไม่อยากเห็นกาย ไม่อยากเห็นผี แต่อยากบรรลุธรรม

เราบอกว่า นี่ความเข้าใจผิด ความเข้าใจผิด เราไปเห็นผีคือเห็นจิตวิญญาณคนอื่น แต่จิตเราสงบแล้วเหมือนนักวิทยาศาสตร์ที่มีองค์ความรู้พร้อม แล้วทดสอบทางวิทยาศาสตร์ เราทดสอบเราทําวิจัยทุกอย่าง งานแต่ละชิ้นเสร็จสิ้นเป็นงานวิจัยของเรา

จิตสงบแล้วเห็นกาย จิตสงบแล้วเห็นกาย พอเห็นกายแล้ว ถ้ามันเปลี่ยนแปลงอย่างที่เขาว่า เห็นกะโหลกศีรษะมีหนังติดอยู่ เวลามองเข้าไป เขามองไปด้วยจิตของเขา ไม่ได้มองด้วยตา ไม่ได้มองด้วยสมอง เขามองไปด้วยจิตของเขา พอมองด้วยจิตของเขาไป มันจะไปเห็นก้อนสมอง ไปเห็นต่างๆ เห็นสมอง แล้วถ้ามันมีกําลังแล้วมันจะย่อยสลายของมันไป นี่ถ้ามันเห็นจริง คนเห็นจริง คนเห็นจริงมันพูด มันจะถูก ถ้าคนไม่เห็นนะ มันพูด พูดมันก็พูดไปอย่างนั้นน่ะ

ฉะนั้น สิ่งที่เขาเห็น พอเขาเห็นแล้วเขาตกใจว่ามันไม่อยากเห็นผี จู่ๆ ก็ได้ยินเสียงตัวเอง

คําว่า “ได้ยินเสียงตัวเอง” นี่ธรรมะ ธรรมเกิดๆ เป็นอย่างนี้ ธรรมเกิดๆ นะ สัจธรรม สัจธรรมนะ ดูสิ ไฟฟ้าสถิตมันมีอยู่แล้ว ถ้าเมื่อไหร่มีพายุ มีก้อนเมฆ มันสันดาปกัน มันจะเกิดพลังงานทันทีเลย มันมีของมัน เห็นไหม แต่เวลามันปลอดโปร่ง มันอยู่ไหนล่ะ แต่ถ้ามันเกิดก้อนเมฆ มันเกิดความชื้นในก้อนเมฆ พอมันเกิดสันดาป มันมีอะไรล่ะ ฟ้าแลบ

จิต จิตถ้ามันมีกําลังของมัน จิตมีกําลังของมัน ถ้ามีกําลังแล้วมันเห็นกายของมัน มันเห็นกายมันแยกสลายของมันไป มันเห็นนิมิต ทําไมมันเป็นได้ล่ะ นี่เขาว่ามีคุณธรรมไง แต่ไอ้เราอยากเห็นโดยคิดไง ก็อยากเห็นฟ้าแลบใช่ไหม ก็เปิดไฟ มันทําได้หมดแหละ อันนี้เขาเรียกจินตมยปัญญา จินตนาการมันร้อยแปดพันเก้า

แต่ถ้าเป็นความจริง มันเป็นความจริงนะ ถ้าความจริง คนไม่เป็น ความจริงไม่รู้ พูดไม่ได้ แต่ถ้าเป็นความจริงขึ้นมา มันเป็นขึ้นมา ถ้าเป็นขึ้นมา ฉะนั้น เวลาเป็นจริงขึ้นมา

เพราะมันมีเราใช่ไหม มีเรา จิตมันถึงได้บอกว่า เห็น คิดว่ากลัวผี จู่ๆ ก็มีเสียงขึ้นมา เสียงบอกเสียงเตือนขึ้นมา

หลวงตา เวลาท่านพิจารณาของท่านสูงๆ นะ จิตนี้มันพิจารณาไป นั่งอยู่อย่างนี้ มองไป ว่างหมด ไม่มีวัตถุอะไรขวางได้เลย ท่านก็มหัศจรรย์ใจของท่านไง นี่ไง ว่าจิตเวลามันภาวนามันมหัศจรรย์ขนาดนี้

เราเป็นคนเห็นเอง เราเป็นนักวิทยาศาสตร์นะ เราเชื่อในความเห็นของเรานะ แต่ของเราอยู่ทุกวัน เพราะเราอยู่ที่ไหนมันจะคุ้นชินใช่ไหม เราอยู่นี่ เราก็เห็นภูเขาตั้งหลายลูก แต่พอจิตมันดี มันมองไป ภูเขามันไม่มี เราตกใจไหม มองไปนี่มันทะลุไปเลย พอทะลุไป มันก็มหัศจรรย์ถึงความเห็นของตัว ไม่ใช่ตกใจนะ มหัศจรรย์

ท่านบอกว่าธรรมะมาเตือน ธรรมะมาเตือนว่าสิ่งที่รู้ที่เห็นนี้เกิดจากจุดและต่อม สิ่งที่รู้ที่เห็น มันมีผู้รู้ มีผู้ที่แสดงออก ท่านก็สะดุดเลย ก็ยังหาไม่เจอ อะไรเป็นจุดอะไรเป็นต่อม หาไม่เจอ นี่คนที่มีคุณธรรม เสียงที่มันเกิดขึ้น หลวงตาท่านบอกว่าธรรมะมาเตือน ธรรมะมาเตือน

นี่ก็เหมือนกัน เวลาตัวเองเห็นกะโหลก เห็นต่างๆ คิดว่าผี อยู่ดีๆ ได้ยินเสียงเกิดขึ้นมา เสียง ได้ยินขึ้นมาเอง ได้ยินเสียงตัวเองว่าเราก็เป็นผีตัวหนึ่ง เราก็เป็นผีนี่แหละ พอเป็นผีขึ้นมา จิตตัวนั้นมันรับรู้ มันไม่ตกใจ มันไม่ส่งออก มันก็เป็นประโยชน์ต่อเนื่องไป นี่พูดถึงว่าเวลาเขาเห็นจริง เวลาเห็นจริงมันจะเป็นประโยชน์อย่างนี้ ถ้าเห็นเป็นประโยชน์ นี่เวลามันเป็นไป

เวลามันเห็น เวลามันพิจารณาไป มันจะเกิดสิ่งที่ว่าเสียงที่เขาได้ยิน เขาเรียกว่าปัญญา เรามีความสงสัยอะไร เรามีความข้องใจสิ่งใด เวลาเห็นไปแล้วมันเคลียร์หมดไง แล้วมันเคลียร์หมดแล้วภาพนั้นมันจะสลายลง พิจารณากาย กายนี้ราบหมดเลย ถ้าคนพิจารณากายนะ

หลวงตาท่านพิจารณากาย พิจารณาของท่าน พิจารณา มันละลายไป หนังมันเปื่อยเน่าไป ทุกอย่างมันเปื่อยเน่าไป มันย่อยสลายไป มันหายไป จนเหลือแต่โครงกระดูก โครงกระดูกมันแข็ง มันไม่สลาย ท่านรําพึงต่อเลย ขอให้โครงกระดูกมันหายไป ท่านบอกว่าดินมันจะกลบ พรึบ! หายไปเลย อันนี้มันเป็น

เวลาพูดอย่างนี้ แล้วถ้าใครฟังธรรมะท่อนนี้แล้วไปภาวนาแล้วมาบอกเราว่า “ผมเห็นเป็นเนื้อมันละลายหมดเลย เห็นโครงกระดูกเลย แล้วผมเห็นแผ่นดิน”...เราไม่เชื่อคนนี้เลย เพราะหลวงตาท่านพูดไว้แล้ว มันเป็นสัญญา

เวลาคนเป็นหรือไม่เป็น เวลาหลวงตาท่านพูดนะ พอเป็นโครงกระดูก ท่านรําพึงในใจ คนเป็น มันเหมือนกับที่ว่าเวลามีฟ้าครึ้มฟ้าคะนอง มันจะมีพลังงาน จิตมันสงบแล้วมันมีของมัน มันเป็นไปของมัน เวลามันพิจารณาไป พอมันให้กระดูกกลายเป็นดิน ดินกลบทับกระดูกไปหมดเลย ราบหมด ไม่เหลือเลย แล้วมันเหลืออะไรล่ะ มันเหลืออะไร มันก็สังเวชไง มันก็สังเวช มันก็เป็นไป นี่พูดถึงการภาวนานะ

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเขาทํา เขาเขียนมาบอกว่าให้หลวงพ่อให้เมตตาแนะนําต่อเนื่อง

ถ้ามันเห็นอย่างนี้แล้วนะ เราจะบอกว่า สิ่งที่เขาเห็นมานี่คืออํานาจวาสนา คําว่า “อํานาจวาสนา” พวกเราเคยไปกินอาหารร้านอาหารที่อร่อยๆ เนาะ พอกินจบแล้ว แล้วอยากกินอีก ต้องไปไหน อยากกินอีกก็ต้องไปร้านเดิม

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน พอภาวนาผ่านไปแล้วมันก็จบแล้ว อาหาร วิปัสสนาคราวนี้เราใช้ปัญญาแล้วก็จบแล้ว เราได้เสพแล้ว แล้วเราอยากได้ดิบได้ดี ทําอย่างไรต่อ มันก็ต้องอยากกินอาหารที่ดี อยากกินอาหารโรงแรม ก็ต้องไปที่โรงแรมนั้น แล้วจะกินห้องอาหารไหนก็ต้องเลือกให้ถูกด้วย เดี๋ยวเข้าห้องผิด เข้าร้านอาหารให้ถูกไง

นี่ก็เหมือนกัน กลับมาทําให้จิตสงบเหมือนเดิม แล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนาเหมือนเดิม ยกขึ้นสู่วิปัสสนา ถ้ามันจะเห็นสิ่งใด มันจะรู้สิ่งใด มันจะรู้ของมัน ถ้ารู้ถ้าเห็น ถ้ารู้ถ้าเห็นมันจะเป็นประโยชน์แบบนี้

อันนี้พูดถึงว่ากราบเรียนหลวงพ่อให้ชี้ทางนะ

ถ้ารู้เห็น สิ่งที่เห็นมาๆ คําที่เห็นมานะ ธรรมะมันสอนแล้วแหละ เพราะเราจะบอกว่า ผู้ที่ปฏิบัติ เราจะมีนิสัย เราจะมีความเชื่ออันหนึ่ง แต่เราพอไปปฏิบัติ มันไปเจอความจริงอันนั้นน่ะ ความจริงอันนั้นน่ะมันจะมาลบความเชื่ออันนี้ ที่เอ็งเชื่อมันมีส่วนจริงอยู่บ้าง แต่มันมีส่วนไม่จริงเยอะเลย มันจะมาลบล้างเรื่อยๆ จนความเห็นของเรามันจะตรง

เริ่มต้นเราทุกคนศึกษามา เรียนธรรมะมา มันมีข้อมูลของตัวเองทั้งนั้นน่ะ แล้วพอปฏิบัติ ข้อเท็จจริงมันเกิดขึ้น เฮ้ย! มันไม่เหมือนที่เรียนมาเลย เอ๊ะ! มันไม่ค่อยเหมือนกันเลย มันไม่เหมือนกันเลย

ให้ปฏิบัติซํ้า ปฏิบัติซํ้า ข้อเท็จจริงมันจะเกิดขึ้น

ฉะนั้น เวลาคําถามเวลาเขาถามว่าให้ชี้แนะต่อไป ชี้แนะต่อไป

ให้ทําความสงบของใจเข้ามา แล้วทําต่อเนื่องๆ ทําต่อเนื่องไป มันก็จะปฏิบัติไป ให้รู้จริงเห็นจริง ไอ้นี่รู้เห็น ถ้ารู้ถ้าเห็นมันยังไม่จริงมันก็จะเป็นแบบนี้ ถ้ารู้ถ้าเห็นจริงมันจะเป็นความจริงของเราขึ้นมานะ

อ้าว! เดี๋ยวมันจะยาวเกินไป

ถาม : ผู้หญิงคนหนึ่งมีลูกอายุ ๑๕ ปี โดนลูกแทงเมื่อวันที่ ๒๗ นี้ ควรทําใจอย่างไร ทางโลกและทางธรรม

ตอบ : ทางโลก ถ้าคนโดนแทงไม่เอาความ มันคงจะไม่เป็นคดีเนาะ เพราะเป็นญาติ แต่มันอยู่ที่ทางกฎหมาย กฎหมายถ้าพูดถึงอะลุ่มอล่วยก็อีกเรื่องหนึ่ง ถ้าเขาไม่อะลุ่มอล่วย มันก็เป็นเรื่องของเขานะ

แต่ถ้าเป็นทางธรรม ทางธรรมก็ลูกเราเอง ลูกเราเอง ก็เราเลี้ยงมันมา เราเลี้ยงมันมา

มันมีนะ เราดูข่าวอยู่ เมื่อเร็วๆ นี้ พ่อ ลูกชาย จังหวัดทางภาคเหนือ เขาไปขอเงินพ่อ เอาเงินพ่อไปซื้อยาจนพ่อหมดเนื้อหมดตัว วันนั้นก็เอารถเครื่องไปจอดหน้าบ้าน แล้วบังคับให้พ่อขึ้นรถ รถจักรยานยนต์ พ่อนั่งท้ายรถแล้วจะไปหาเงินหาทองให้ลูกชายคนนี้ไปซื้อยาบ้าอีก พอลูกชายขึ้นคร่อมรถติดเครื่อง พ่อถือขวานมานะ ขึ้นซ้อนท้ายรถที่ลูกบังคับให้นั่งไป แล้วพ่อใช้ขวานฟันหัวลูกเลย ตายคาที่

เจ้าหน้าที่มา ตํารวจมาถาม บอกว่ามันรังแก มันทําร้ายมาตลอด มันไถเงิน มันทําร้ายมาตลอด แล้วตอนนี้มันจะให้ไปทําร้ายคนอื่นอีก เราเป็นคนทําให้เขาเกิดมา ต้องรับผิดชอบ ตัดสินใจฟันไปที่ศีรษะ ตายคาที่ นั้นพ่อฆ่าลูก ฆ่าเพราะมันสุดความสามารถที่จะรักษา กรณีนี้กรณีเวรกรรม นั่นกรณีหนึ่ง

ทีนี้กรณีลูกแทงแม่ ถ้าแม่ก็ต้องอโหสิ ว่าอย่างนั้นเถอะ แล้วมันก็มาตรงนี้ ถ้าเป็นทางธรรมนะ ก็ลูกเราเอง ถ้าลูกเราเองนะ เราก็เลี้ยงมาดี เราจะโทษว่าพ่อแม่ไม่สั่งสอน พ่อแม่ไม่เลี้ยง ไม่ใช่ พ่อแม่สั่งสอนแล้วพยายามดูดีมาก

แต่ถ้าคนมีเวรมีกรรมต่อกันนะ มันมีที่ว่า มีอยู่ครอบครัวหนึ่งพามาหาเรา เขาพาลูกชายมาหาเรา เขาบอก “หลวงพ่อ ไปหาพระที่ไหน พระเขาว่ากรรมๆๆ ทั้งนั้นน่ะ หลวงพ่อพูดมาซิว่ามันกรรมอะไรเนี่ย ผมนะ...” เขาว่าเขาเป็นศาสตราจารย์นายแพทย์ ภรรยาก็เป็นแพทย์ นายแพทย์ ลูกชายก็เป็นนายแพทย์ แต่ลูกชายเสียสติไป “...ผมไม่เคยเห็นเลยว่าผมทําความผิดอะไร ผมเป็นคนดีคนหนึ่ง ภรรยาผม ผมก็มั่นใจว่าเขาเป็นคนดีคนหนึ่ง ลูกชายผม ผมก็มั่นใจว่าเขายิ่งเป็นคนดีใหญ่ เขารักเพื่อน เขาเป็นคนดี เพื่อนฝูงเยอะแยะ รักเพื่อนหมด ทําไมลูกชายผมเป็นแบบนี้ หลวงพ่อบอกมาว่ามันเป็นกรรมอะไร”

โอ้โฮ! จนตรอกเลย ไม่รู้กรรมอะไร เราบอกมันต้องมีสิ มันต้องมีที่มา เราอธิบายให้เขาฟังว่า โยมก็เห็นเฉพาะชาติปัจจุบันนี้ไง คนเรามันมีกรรมเก่ากรรมใหม่ใช่ไหม อย่างที่ว่า นิสัยๆ คําว่า “นิสัย” เพราะเราภาวนา เราภาวนานะ เวลาจริตนิสัย เวลาภาวนา จริตของคนมันไม่เหมือนกัน พิจารณากายเหมือนกันก็ไม่เหมือนกัน เพราะอะไร เพราะว่าอดีตชาติมันไม่เหมือนกัน แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย พระอรหันต์ต้องแสนกัป แล้วของเรา อดีตชาติมา ร้อยชาติ กี่พันชาติ

อยู่ในธรรมบท เห็นไหม พระองค์หนึ่ง มีรํ่าลือว่ามีภิกษุณี ภิกษุณีเป็นคนที่เก่งมาก จะรู้วาระจิตของคนหมด พระองค์ไหนจะไปปฏิบัติที่นี่แล้วจะได้ผลไง พระองค์นั้นก็อยากไปบ้าง พอไป อยากจะกินอะไร เช้ามาแล้ว รู้วาระจิตหมด จนพระองค์นี้ โอ้โฮ! กลัว เขารู้จนกลัว เพราะตัวเองยังไว้ใจตัวเองไม่ได้ ก็กลับเลยนะ กลับไปหาพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าไล่เลย ต้องกลับไปอยู่ที่เก่า ก็กลับไปอยู่ที่นั่น ภิกษุณีนั้นก็กําหนดจิต

กลัวมาก กลัวมากก็ภาวนา ภาวนาจนสําเร็จเป็นพระอรหันต์ ระลึกถึงคุณเขามาก ระลึกถึงบุญคุณเขามากเลย เขาดูแลหัวใจของเรา เพราะเรากลัวมากใช่ไหม เราต้องรักษาใจใช่ไหม เขายังเอาอาหารมาให้ทุกอย่าง เขาดูแลเราหมดเลย จนเป็นพระอรหันต์ ก็คิดถึงคุณเขา ย้อนอดีตไปว่าเรามีบุญคุณอะไรต่อกัน เขาถึงมีคุณกับเราขนาดนี้

กําหนดไปที่ชาติแรก โดนภิกษุณีนี้ฆ่า ไปชาติที่สองก็โดนภิกษุณีนี้ฆ่า เป็นคู่ครองกันมา โดนฆ่า พิจารณาไป ๙๙ ชาติ โดนฆ่ามา ๙๙ ชาติ เสียใจมาก ทั้งๆ ที่เขามีคุณนะ

ภิกษุณีบอกว่าขออีกชาติหนึ่งๆ ย้อนกลับไปชาติที่ ๑๐๐ พระองค์นี้ฆ่าภิกษุณี พระองค์นี้เคยฆ่าภิกษุณีมาแต่ชาตินั้น แล้วกรรมจะตอบสนองมา พระองค์นี้โดนภิกษุณีนี้ฆ่ามาอีก ๙๙ ชาติ ชาติที่ ๑๐๐ มาสําเร็จทั้งภิกษุณีและภิกษุนั้น สําเร็จไปด้วยกันทั้งคู่ ผลัดกันฆ่า

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน “ลูกผมทําอะไร ไม่มีความผิดๆ”

เราบอกว่า แล้วอดีตชาติล่ะ เขาเคยทําสิ่งใดมา โทษนะ เราย้อนกลับไปตอนนี้ วงการแพทย์ แพทย์ที่ดีเขาได้บุญกุศล จริงไหม แพทย์ที่เห็นแก่ตัวล่ะ เขาได้อะไรไป แล้วพอไปเกิดชาติใหม่ก็จะเอาเท่ากันหรือ เอาเท่ากัน ต้องเสมอภาคเท่ากัน ก็ทํามาไม่เหมือนกันน่ะ

ทําดีได้ดี ทําชั่วได้ชั่ว ยังยืนยันอยู่ ใครทําใครได้ ใครจะเชื่อหรือไม่เชื่อก็แล้วแต่ ทําไป ทํานั่นแหละ มันจะได้ของมัน

ฉะนั้น นี่พูดถึงว่า เฉพาะที่ว่าแม่โดนลูกสาวแทงเนาะ ถ้าโดนลูกสาวแทง อย่างที่ว่า ก็ลูก ทําใจไม่ได้หรอก ก็ต้องไปโอ๋มันอยู่วันยังคํ่าน่ะ

นี่พูดถึงทางธรรมนะ ทางธรรมคือว่ารักษาหัวใจของแม่ไง แม่ก็ต้องกลับมาดูแลหัวใจของตัวเอง ลูกเราแท้ๆ ดี ให้มันทําเรา อย่าไปทําคนอื่น แล้วหันหน้ามาปรับกัน หันหน้ามาคุยกันน่ะ คุยกัน คุยกัน พยายามหาทางทําความเข้าใจกัน

มันมีกรรมเก่ากรรมใหม่ พอกรรมเก่ากรรมใหม่ กรรมเก่ามันมีเชื้อมา แล้วพอกรรมใหม่ทําอะไรให้ขัดใจกัน ไอ้ของกรรมเก่ามันกระตุ้น แล้วเต็มที่เลย แล้วถ้ากรรมดีมา เห็นไหม กรรมดี ดูสิ ลูกที่ดีๆ นะ แม่ๆ จะให้แม่ทําดีตลอด ถ้าลูกที่ดีๆ มา

อันนี้ลูกก็คือลูก ตัดไม่ขาดหรอก แต่ทีนี้ไอ้เรื่องเวรเรื่องกรรมนี่แขวนไว้ แต่ในชาติปัจจุบันนี้มันต้องดูแลกันถึงที่สุด ปฏิเสธไม่ได้ มันปฏิเสธความรับผิดชอบไม่ได้ ไอ้นี่พูดถึงว่าแม่โดนแทงเนาะ

เพราะว่าถ้าพูดไป มันเป็นบรรทัดฐาน เพราะคนจะฟังแล้วเอาไปวัดคนอื่น มันอธิบายให้หนักไปทางแม่ก็ได้ อธิบายให้เป็นกรรมของลูกก็ได้ จะอธิบายอย่างไร แต่เราพูดเป็นกลางๆ

ถาม : การมีสติกับทําจิตให้ว่าง ต่างกันอย่างไร

ตอบ : การมีสติเป็นพื้นฐานนะ การทําจิตให้ว่าง ถ้าไม่มีสติ ว่างไม่ได้หรอก การมีสติกับการทําจิตให้ว่าง จิตให้ว่าง จิตมันจะว่างอย่างไรถ้าไม่มีการควบคุมดูแลมัน

ตอนนี้ไม่ใช่ว่าทําให้จิตว่างนะ ปล่อยวางตัวเอง เผอเรอ ปล่อยให้ว่าไม่มี แล้วคิดว่าว่าง ไม่รับผิดชอบ คนไม่รับผิดชอบ คนเอาจิตตัวเองโยนทิ้ง แล้วบอกว่าว่าง ปฏิเสธว่ามันไม่มี ปฏิเสธว่ามันไม่รับรู้ มันว่างหรือ

เพราะว่ามันต้องมีสติ สติเป็นพื้นฐาน ถ้าเป็นโดยข้อเท็จจริงนะ ถ้าเราเป็นคนขาดสติ เราเป็นคนบ้า เราทําอะไรจะเป็นชิ้นเป็นอันไหม พระสงบบ้าไปแล้ว กําลังโม้อยู่นี่ เทศน์อยู่นี่ ไอ้พวกนี้ฟังคนบ้าพูด เพราะอะไร เพราะขาดสติไง ถ้ามีสติ พระสงบฟื้นมาแล้ว หายบ้า

จะทําสิ่งใดก็แล้วแต่ หลวงตาท่านสอนไว้เลย งานทุกประเภท ทําทุกอย่างต้องมีสติเป็นพื้นฐาน ถ้าขาดสติ งานนั้นถือว่าไม่เป็นงาน

แล้วถ้าจิตมันว่าง ว่างจากอะไร อะไรทําให้มันว่าง เพราะอะไรจิตถึงว่าง ถ้าไม่มีการกระทํา มันว่างมาจากอะไร ถ้าไม่มีการกระทําเลย มันว่างมาจากอะไร ตอบมา

มันไม่มี เพราะจิตนี้เป็นนามธรรมอยู่แล้ว จิตนี้เป็นนามธรรมอยู่แล้ว ถ้ามีสติปั๊บ จิตมันก็จะสมบูรณ์ขึ้นมา ถ้าขาดสติ จิตมันมีอยู่ แต่มันรับรู้ตัวมันเอง แล้วเราเข้าใจว่านี่เป็นความว่าง

แต่ถ้าเป็นพุทโธ ปัญญาอบรมสมาธิ พอจิตมันเริ่มเป็นสมาธิ โอ้โฮ! ทําไมมันเป็นอย่างนี้ ทําไมมันเป็นอย่างนี้ จิตมันจะเด่นขึ้นมา

โยมเคยเข้าห้องแอร์เนาะ จะเย็นสุขสบาย พอจิตมันเริ่มปล่อย มันวาง มันจะมีความสุขขึ้นมาอย่างนั้นน่ะ

ฉะนั้น เราถึงบอกว่า ที่ปฏิบัติๆ กันอยู่นี่ สมาธิมันยังไม่รู้จัก ถ้ามันรู้จักสมาธิ มันจะรู้ว่าสมาธิมาอย่างไร

โยมหาเงินกันใช่ไหม ยากไหม แล้วบอกอยู่ดีๆ โยมก็มีสตางค์เองโดยที่ไม่ต้องหาสตางค์ โยมเชื่อไหม นั่งกันอยู่นี่ ในกระเป๋าเงินเต็มไปหมดเลย โอ้โฮ! พวกนี้มีแต่เงินทั้งนั้นในกระเป๋า ถ้าคนไหนเชื่อ คนนั้นขาดสติ แต่ถ้าโยมทําหน้าที่การงานแล้วโยมมีเงิน เออ! ใช่ๆ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเอ็งพุทโธ เอ็งใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าจิตเอ็งสงบแล้วเอ็งมีสมาธิ นั่นใช่

ฉันไม่ได้ทําอะไรเลย ไม่รู้จักอะไรเลย งานการก็ไม่รู้จัก แม้แต่เงินยังไม่รู้จักว่าเงินจริงเงินปลอม แบงก์บาทยังไม่รู้จักมันเลย แล้วบอกว่าเรารวย เออ! แปลกไหม

นี่จะพูดคํานี้ให้เป็นบรรทัดฐาน ถ้าเป็นบรรทัดฐานปั๊บ ไอ้คําว่า “จิตว่าง” หรือถ้ามีคุณธรรม มันต้องมีพื้นฐานมาจากตรงนี้ ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าไม่มีศีล ไม่มีสมาธิ ปัญญาเกิดจากอะไร ปัญญาที่เกิดกันอยู่นี้ก็ไอน์สไตน์ไง ถ้ามีโอกาสให้เลือกนับถือศาสนาได้ ขอปรารถนานับถือศาสนาพุทธ แต่ก็ยังไม่ได้นับถือ เขามีปัญญาไหม ไอน์สไตน์มีปัญญาไหม มี ปัญญาอย่างนั้นปัญญาโลกียปัญญา ไม่ใช่ภาวนามยปัญญา

ภาวนามยปัญญาคือปัญญาถอดถอนกิเลส ภาวนามยปัญญาจะเกิดขึ้นต้องมีศีล สมาธิเป็นบาทฐาน ไม่มีศีล ไม่มีสมาธิเป็นบาทฐาน สิ่งที่เกิดขึ้นเขาเรียกว่าโลกียปัญญา โลกียปัญญาหมายถึงว่าปัญญาเกิดจากการศึกษาของเรา สิ่งที่เราศึกษา เราต้องมีสติ มีจิตสมบูรณ์ แล้วศึกษาผ่านทางสมอง นี่เขาเรียกโลกียะคือการศึกษา ถ้าเป็นปัญญาทางศาสนา เขาเรียกว่าสุตมยปัญญา ปัญญาเกิดจากการศึกษา การศึกษาแล้วเกิดมีการประพฤติปฏิบัติ มีการฝึกหัด เกิดจากจินตนาการ เขาเรียกว่าจินตมยปัญญา

โลกียปัญญา จินตมยปัญญา แก้กิเลสไม่ได้ เพราะกิเลสมันอยู่เหนือความคิดนี้

“มารเอย เธอเกิดจากความดําริของเรา เราจะไม่ดําริถึงเจ้า เจ้าจะเกิดบนดวงใจของเราไม่ได้อีกเลย”

คําว่า “ดําริกับความคิด” โยมไปเปรียบเทียบคําว่า “ดําริกับความคิด” ความคิดเราคิดขึ้นมาใช่ไหม ทีนี้ความคิดเราคิดขึ้นมา ดําริคือเจตนา ดําริมันลึกกว่า พอดําริระลึก กิเลสมันเกิดแล้ว “มารเอย เธอเกิดจากความดําริ” พอจิตมันขยับ กิเลสมันก็เกิดตาม แล้วเราออกมาคิด กิเลสมันคิดตามไหม

ฉะนั้น โลกียปัญญาที่เราศึกษานี่ถึงบอกว่าเป็นโลกไง ศึกษาทางวิชาการ ศึกษานี่โดยกิเลสหมด จะมีปัญญาสูงส่งขนาดไหนมันก็เป็นปัญญาของกิเลส

แต่ถ้าเราพุทโธๆ หรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ พอจิตมันว่าง มันไม่ไปดําริ มันดําริอย่างไร ถ้าดําริ มันก็ไม่ว่าง มันไม่คิด มันมีฐานของมัน แล้วฐานของมัน ถ้าคนภาวนาไม่เป็นก็บอกว่านี่เป็นพระอรหันต์ เพราะจิตมันว่างแล้ว ก็บอกว่านี่สมถะ เขาว่านี่สมถะไง สมถะคือมันติดไง

เราพุทโธๆ จนจิตมันสงบ จิตมันว่าง สงบบ่อยครั้งเข้าจนเป็นสมาธิ พอเป็นสมาธิ น้อมไป น้อมไป น้อมไปมันก็เข้าสู่คําถามนี่ไง การเห็นกาย เห็นโครงกระดูก การเห็นอะไร การเห็น ถ้ามีสมาธิเห็น มันจะเป็นแบบนี้ ถ้าไม่มีสมาธิเห็น มันเกิดจากจินตนาการ

การเห็นกายนะ ทางโลกนี่เห็นได้ง่ายๆ เลย ตามวัดทั่วไปเขาเอากระดูกไปแขวนไว้ อนาโตมีเขาให้ฝึกหัด อนาโตมีเขาไว้ฝึกหมอ เขาไม่ได้ให้นักปฏิบัติไปดู นักปฏิบัติให้เขาดูโครงกระดูกของตัวเอง เขาไม่ได้ไปดูโครงกระดูกของคนอื่น

ทางโลกเขาเวลาความเข้าใจผิดไง ทางโลกคิดแบบโลกไง แบบโลกแบบวิทยาศาสตร์ ก็อยากจะช่วยนักปฏิบัติ ก็ไปถ่ายรูปกันใหญ่เลยนะ รูปซากศพ รูปอสุภะ อู๋ย! ถ่ายกันใหญ่เลยนะ บอกนี่อสุภะ

บอกถ้าเป็นอสุภะนะ โรงพิมพ์เป็นพระอรหันต์แล้ว เพราะโรงพิมพ์มันพิมพ์อสุภะออกมาให้มึงผัวะๆ เพราะโรงพิมพ์มันพิมพ์หนังสือออกมา โรงพิมพ์มันเป็นพระอรหันต์แล้ว เพราะมันพิมพ์อสุภะมาให้มึงไง

มันด้วยความเชื่อไง ความเชื่ออยากจะช่วยไง แต่คนภาวนาเป็น อสุภะมันเกิดจากจิต ถ้าจิตไม่สงบ จิตไม่เห็นกายตามความเป็นจริง อสุภะไม่มี คนเป็นกับคนไม่เป็นมันต่างกัน ให้หนังสืออีกแสนเล่มอีกล้านเล่ม หนังสือก็คือหนังสือ เอาอสุภะมาแนบไว้ ไปไหนก็หนีบไปด้วย ฉันได้อสุภะมานี่ ฉันได้อสุภะมา...เศษกระดาษ

เราเห็นรูปนะ มันก็กระอักกระอ่วนนะ เห็นรูป กระอักกระอ่วน ไปเห็นซากศพ กระอักกระอ่วนไหม จิตถ้าสงบแล้วถ้าไปเห็น ที่เขาบอกว่าเขาเห็นแล้วเขากระอักกระอ่วน

ถ้ากระอักกระอ่วนนี่เป็นโลก ถ้าเป็นธรรมนะ โอ้โฮ! มันจะสังเวช คนเป็นมันรู้ อารมณ์อย่างนี้เป็นอย่างไร อารมณ์อย่างนี้เกิดกระทบอย่างนี้ เกิดจากอะไร อารมณ์อย่างนี้ๆ เกิดจากอะไร อารมณ์กิเลสยุแหย่มันเป็นอย่างไร อารมณ์ของธรรมที่มันเกิดขึ้น มันส่งเสริมอย่างใด

เพราะพระอรหันต์แต่ละองค์นะ กว่าจะสําเร็จได้นะ ล้มลุกคลุกคลานมาขนาดไหน นักกีฬาที่เขามีเงิน มีหอเกียรติยศต่างๆ เขาทํามาขนาดไหน แล้วมึงจับพลัดจับผลูมาเป็นพระอรหันต์ๆ ก็แท่นพิมพ์ยังเป็นพระอรหันต์ได้เลย ทําไมมึงจะเป็นไม่ได้

อันนี้ไม่ใช่พูดแขวะใครนะ พูดให้สติ พูดให้สติ พูดให้เรารู้จักคิด แต่จริงๆ แล้วเราปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า สิ่งที่จะเข้าถึงสัจธรรมได้คือหัวใจของสัตว์โลก คือความรู้สึกเรานี่ ทุกคนมีสิทธิ์นะ ทุกคนมีสิทธิ์ เรามีสิทธิเสรีภาพที่จะทําให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้เท่ากัน แต่เพียงแต่ว่าคนที่ทํา ครูบาอาจารย์ที่ดีท่านก็จะชักนําให้เราไปทางที่ถูกต้อง

ถ้าครูบาอาจารย์ที่ไม่ดี เพราะเขายังไม่รู้จักตัวเขา เพราะเขาเข้าใจผิด เขาหลงผิดใช่ไหม เพราะเขาหลงผิดแล้วเขาก็มาสอนเรา แต่พอเราปฏิบัติไปถูกแล้ว อ้าว! มันเห็นต่าง ถ้าเห็นต่างมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งนะ แต่ส่วนใหญ่แล้วบารมีเราไม่ถึง มันยังไม่ทันเห็นต่างไง ไปเชื่อเขาก่อนไง พอเชื่อเขาก่อน เราก็เอาใจเราไปไว้ที่เขา เพราะเชื่อ ศรัทธาความเชื่อมันปิดหูปิดตาหมดนะ เพราะศรัทธาเพราะเชื่อ ไม่เคยคิดโต้แย้งเลย แต่ถ้าวันไหนคิดโต้แย้ง โอ้โฮ! นี่เชื่อมาได้อย่างไร เชื่อมาได้อย่างไร

แต่ถ้าเวลาครูบาอาจารย์ของเรานะ ท่านปฏิบัติตามความเป็นจริงนะ อริยสัจมีหนึ่งเดียว หลวงปู่คําดี หลวงปู่ชอบ หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่บัว หลวงปู่ขาว หลวงปู่ฝั้น ท่านพิจารณากายเหมือนกันหมดเลย แต่ไม่เหมือนกันสักอย่างหนึ่ง ท่านพิจารณากายเหมือนกัน

เราซื้อรถยี่ห้อเดียวกัน รุ่นเดียวกัน แล้วต่างคนต่างใช้ การบํารุงรักษาต่างกัน รถนั้นอายุใช้งานต่างกัน การพิจารณากายเหมือนกัน แต่จิตนั้นมีอํานาจวาสนา จิตมีปัญญามากน้อยขนาดไหน พิจารณากายอย่างไร พิจารณาอย่างไร แต่เวลาสิ้นสุดแล้วไปถึงเป้าหมายเหมือนกัน พิจารณากายเหมือนกันนี่ ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านคุยกันนะ มันจะเข้าอันเดียวกัน ถ้ามันเป็นความจริงนะ

อันนี้มันพูดถึงไง เพราะบอกว่า การมีสติกับทําให้จิตว่าง ต่างกันอย่างใด

อันนี้แบบว่าชงมาให้ตบเลยนะ ชงมาอย่างนี้อย่างดีเลย ดีมาก เราได้อธิบายให้ฟัง เราได้พูดให้ฟังว่า คําว่า “จิตว่าง” ทุกคนใครบ้างไม่อยากจิตว่าง แต่เราอยากจิตว่างด้วยข้อเท็จจริง ด้วยคุณสมบัติของความเป็นจิตว่าง เราไม่ต้องการการได้จิตว่างมาโดยกิเลสมันสอพลอ มันบอกว่าจิตว่าง แต่มันไม่ได้ว่าง

ทุกคนต้องการให้จิตว่าง ทุกคนต้องการจิตมีคุณภาพ ทุกคนต้องการให้จิตเราดี แต่มันต้องดีงามมาด้วยข้อเท็จจริง ดีงามมาโดยความถูกต้อง มันเป็นความจริง

มันไม่ใช่ดีงามมาโดยการเสแสร้ง มันไม่ได้ดีงามมาโดยที่เราไม่รับรู้ เราปฏิเสธมันว่าอย่างนี้คือจิตว่าง เพราะว่าอย่างนี้เป็นจิตว่าง เราถึงไม่ได้อะไรกันเลย เราถึงไม่ได้มีคุณสมบัติ เราถึงไม่ได้ความเย็นของจิต เราถึงไม่ได้กําลังของจิต เราถึงไม่ได้

หลวงตาใช้คําว่า “นิวเคลียร์นิวตรอน” เวลามรรคมันเดินน่ะ ถ้านิวเคลียร์นิวตรอนนะ แร่ยูเรเนียมอยู่ไหน นิวเคลียร์นิวตรอนมันมีส่วนผสมของอะไร สิ่งที่จะไปชําระล้างกิเลส มันมีมรรค มีศีล มีสมาธิ มีปัญญา มีคุณสมบัติอย่างไร

หลวงตาท่านบอกท่านไปไหนท่านพกนิวเคลียร์นิวตรอนอยู่ในย่าม แต่ไม่เคยเอาออกมา เพราะพวกนี้มันไม่รู้ แล้วเวลาท่านทํา ท่านบอกว่ามันเป็นนิวเคลียร์นิวตรอนเชียวนะ

แล้วเราบอกว่าจิตว่าง...ไอ้นี่มันโรงพยาบาลศรีธัญญา ไปดูสิ มันว่างเต็มเลย ไอ้พวกจิตว่างยังอยู่โรงพยาบาลศรีธัญญา หมอต้องให้คนประกบไว้เลย

อันนี้พูดถึงจิตว่างนะ นี่พูดเป็นคติเนาะ พูดธรรมะเขาไม่ให้พูดเบียดเบียนคนอื่น ไม่ให้พูดเสียดสีใคร แต่คําพูดของเรา เราอยากจะพูดในเชิงวิชาการ ในเชิงวิชาการ ในเชิงวิเคราะห์วิจัยให้พวกเราฉลาด

ธรรมะทําให้พวกเราฉลาดขึ้น วุฒิภาวะของหัวใจฉลาดขึ้น วุฒิภาวะของใจดีขึ้น ฟังธรรมะต้องได้อย่างนี้เพื่อประโยชน์กับใจของเรา ฉะนั้น ขอให้ทําเป็นจริง

แล้วบอกเวลาทํา ทํายากไหม ยาก ถ้าทําง่าย มันไปกันหมดแล้ว ทํายาก ถ้าทําไม่ยาก พระพุทธเจ้าถึงไม่ ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย พระพุทธเจ้าทํายาก แต่มนุษย์ ไม่เหนือความสามารถของมนุษย์ มนุษย์ทําได้ แต่ทํายาก

อันนี้พอทําง่ายๆ อันนั้นมันเป็นเงินกู้ กู้ธนาคาร มันไปกู้นอกระบบ มันเลยง่าย ไอ้เรากู้ธนาคารก็ยาก ไอ้ว่าง่ายๆ กู้นอกระบบ แล้วเดี๋ยวมันมาทวงหนี้แล้วมันอยู่ไม่ไหวนะมึง ไอ้ว่าง่ายๆ นะ อันนี้พูดเพื่อให้มีสติมีปัญญาเนาะ ฉะนั้น เห็นสมควรเนาะ เอวัง