คํานํา

สัญลักษณ์สิ่งเคารพบูชา เช่น สังเวชนียสถาน รอยพระพุทธบาท พระธาตุ ฯลฯ เป็นสถานที่สําคัญศักดิ์สิทธิ์ ยึดเหนี่ยวจิตใจของชาวพุทธ การไปสักการบูชาเป็นการเคารพภายนอก การปฏิบัติบูชาเพื่อหลุดพ้นเป็นการเคารพภายใน เป็นการเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าท่ามกลางหัวอกอย่างแท้จริง ดังหลวงปู่มั่นและพระศิษย์ “เพชรนํ้าหนึ่ง” พระพุทธเจ้าและพระอรหันต์ครั้งพุทธกาล เสด็จมาโปรดแสดงสัมโมทนียธรรมจริงๆ

การภาวนามีอาการต่างๆ กัน ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบไว้ดังนี้ อาการส้มหล่น อาการจะไม่มีลมหายใจ เกิดกลัวตาย กลัวพิการ ไปติดกับดักความรู้ของตนจึงหยุดภาวนา ต้องมีสติ ต้องกล้าสละตาย ต้องทําความสงบใจก่อน เมื่อจิตสงบให้ฝึกหัดใช้ปัญญา สําหรับหนังสือธรรมะที่ผิดๆ ให้ทําลาย หนังสือพิมพ์มีภาพพระพุทธรูปขายเป็นของเก่าได้ การปฏิบัติแล้วสงสัย เพราะกิเลสกับธรรมขัดแย้งภายใน ถ้าปฏิบัติจริง รู้จริงจะหายสงสัย ส่วนถนัดแบบไหน ให้ปฏิบัติเองรู้เอง

เมื่อภาวนาจนความง่วงหายไปเป็นผลของธรรม พระพุทธรูปที่นิมิตเห็นจนปีตินํ้าตาไหลเป็นธรรมเกิด กรณีเห็นกาย จิตไหว ให้พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนสมดุลเป็นมัชฌิมาปฏิปทา กรณีทุกข์แม่ลูกให้ดูแลใจกัน กรณีจิตออกจากร่างหรือถูกกดทับให้พุทโธ เพราะจิตเป็นได้หลากหลาย ให้พัฒนาจิตเป็นวิมุตติจิต เป็นสัญลักษณ์ธรรมในใจตน

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มกราคม ๒๕๖๔

คําว่า “สัญลักษณ์” นี้เป็นเรื่องหนึ่ง
เรื่องที่เป็นพระไตรปิฎก ย้อนกลับมา
ย้อนกลับมาให้เรามีศรัทธามีความเชื่อ
ถ้าเรามีศรัทธาความเชื่อแล้วเราจะค้นคว้าแล้ว
อย่างที่หลวงปู่มั่นท่านพูด
อย่าหลงธาตุข้างนอก
เวลาไปไหว้พระธาตุๆ อย่าหลงธาตุข้างนอก
ท่านจะให้ดูแลธาตุรู้ของเรา ให้ค้นคว้าหาธาตุรู้ของเรา
ให้ค้นคว้าหาหัวใจของเรา ให้เห็นธรรมน่ะ

๑

สัญลักษณ์

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๕ มกราคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “พระพุทธบาทสี่รอย”

กราบนมัสการหลวงพ่อ วันที่ ๑๖-๑๘ บุญบารมีอันสูงส่งที่หนูมีบุญได้กราบไหว้บูชาพระพุทธบาทสี่รอย เปรียบเสมือนได้กราบพระพุทธเจ้า ๔ พระองค์เลยค่ะ ตอนแรกคิดอยู่ก่อนแล้วว่าได้กราบพระพุทธบาทสี่รอยแล้วใจต้องโน้มน้าวถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ยิ่งขึ้น อีกอย่างเพื่อนที่ไปกราบไหว้บูชาแล้วเล่าให้ฟังว่า สถานที่ที่ศักดิ์สิทธิ์มากๆ พลังแรงมากๆ หนูก็ตั้งใจไว้ว่าจะไปรับพลังกลับมาเพื่อพัฒนาเจริญภาวนาของตน

แต่แปลกมากค่ะหลวงพ่อ ชั่วโมงตามอธิษฐานจิตก่อนเดินทาง แล้วหนูจําคําสอนของหลวงพ่อที่ว่าห้ามให้จิตออกนอกกาย ให้นึกแต่พุทโธ ก็พยายามนึกถึงพุทโธ อยู่กับพุทโธ แล้วถึงเวลากําหนดแผ่เมตตาอุทิศส่วนกุศลเล็กน้อย ภาระทางโลกที่แบกไว้หายเลย และจิตเหมือนลําธารใสๆ เบากายเบาใจอย่างไรบอกไม่ถูก เนื่องจากไปเป็นคณะ ขึ้นรถแล้วอารมณ์และจิตใจก็กลับสู่ปกติ เพื่อนๆ คุยกันบนรถ

หนูคิดว่า ถ้าเราภาวนาตรงที่พระพุทธบาทสี่รอยแล้ว ถ้าเราปิดวาจา ภาวนาต่อไป ให้อยู่กับตัวเอง น่าจะดีมากค่ะ

หนูกราบพระพุทธบาทสี่รอยแล้วเห็นพระพุทธบาทสี่รอยใหญ่มาก (แต่บอกตามตรง หนูแยกไม่ค่อยออกว่า เนื่องจากไม่มีผู้รู้คอยอธิบาย ก็เลยดูไม่เป็นว่า รอยสอง รอยสาม ดูอย่างไร รอยหนึ่งใหญ่มาก ชัด ดูออกง่าย รอยที่สี่ขององค์ปัจจุบันเล็กสุด ก็ดูไม่ยากค่ะ)

คําถามหนูคือ รอยพระพุทธบาทใหญ่มาก นั้นหมายถึงพระพุทธเจ้าทั้ง ๔ องค์มีรูปร่างใหญ่มากอย่างนั้นหรือคะ หรือว่าพระพุทธเจ้าทั้ง ๔ พระองค์มีรูปร่างเหมือนคนทั่วไปตามสมัยนั้นๆ แต่ใช้ฤทธิ์ทําให้พระพุทธบาทใหญ่ผิดปกติ

ผ่านไปอย่างน้อย ๒,๐๐๐ กว่าปี หนูไม่แน่ใจว่า ที่บอกว่าจารึกไว้คือคําพูดของพระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบันมีการจารึกเป็นลายลักษณ์อักษรสมัยนั้น หรือแค่ตอนหลังๆ มีพระอรหันต์ใช้ตาในเห็น หนูสงสัย เลยกราบถามหลวงพ่อค่ะ

หลวงพ่อ : นี่ไปกราบพระพุทธบาทสี่รอย แล้วก็เอาโจทย์มาถามเราไง เขาไปกราบกันเนาะ เราไม่ได้ไป

ถาม : (ความสงสัยในศาสนา ตอนนี้ถามหลวงพ่อ)

ตอบ : เขาว่าอย่างนั้นนะ ความสงสัยในศาสนา

พระพุทธบาทสี่รอยเป็นที่เลื่องลือ ครูบาอาจารย์ของเราบางองค์ก็เคยไปกราบ บางองค์ก็ยังไม่เคยไป บางองค์ไปภาวนาที่นั่น การว่าไปภาวนาที่นั่น พระพุทธบาทสี่รอย เขาว่าเป็นที่เคารพบูชา

ถ้าเรามองเป็นเรื่องโบราณวัตถุ ถ้าเป็นเรื่องโบราณวัตถุนะ เราเห็นว่า สิ่งนี้ เราจะบอกว่าพระพุทธบาทสี่รอยเป็นสิ่งที่เคารพบูชา เป็นสิ่งที่ยึดเหนี่ยวจิตใจ ใช้ได้ นี่เป็นเรื่องจริง

แต่ถ้าจะมาวิเคราะห์กันว่าพระพุทธบาทสี่รอยเป็นรอยเท้าขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้ง ๔ พระองค์ ของเรา ๒,๐๐๐ กว่าปีนะ สมณโคดมเรา ๒,๐๐๐ กว่าปี แล้วนอกนั้นล่ะ มากไปกว่านั้นล่ะ

แล้วดูรอยพระพุทธบาท รอยพระพุทธบาททั่วๆ ไป รอยพระพุทธบาทที่เป็นสิ่งที่ศักดิ์สิทธิ์ สิ่งที่เวลาเราเจอ เวลาไปแล้วเป็นรอยพระพุทธบาท แล้วอย่างนี้เขาทําเป็นเครื่องหมาย อย่างที่วัดโพธิ์ ดูสิ รอยพระพุทธบาท อย่างนี้มันเป็นสัญลักษณ์ เป็นสิ่งเคารพบูชา เป็นสิ่งเคารพบูชานี่ถูกต้อง อย่างนี้เราเห็นด้วย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าพระพุทธบาทสี่รอย สิ่งนี้เป็นโบราณวัตถุ เป็นสิ่งมหัศจรรย์สิ่งต่างๆ ของโลกนี่ใช่ แต่ถ้าพูดภาษาเรานะ นี่เป็นสัญลักษณ์ไง เป็นสิ่งที่เคารพบูชาไง เป็นสิ่งยึดเหนี่ยวไง ถ้าเป็นสิ่งยึดเหนี่ยว เวลาเราเคารพบูชา พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ ทําไมเราเคารพพระพุทธรูปว่าเป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าล่ะ

แล้วเด็กรุ่นใหม่ เวลาทางวิทยาศาสตร์ พ่อแม่ของหลายๆ คนมาบอกเลยว่า เวลากลับบ้านไป ระหว่างพ่อแม่ลูกคุยกันมันคุยกันด้วยเต็มปากเต็มคํา ก็ถามแม่ ลูกถามแม่นะ “แม่ แม่กราบทําไมน่ะ มันเป็นอิฐหินทรายปูน แม่กราบทําไมน่ะ มันเป็นทองเหลือง แม่กราบทําไมน่ะ”

อ้าว! เด็กมันคิดอย่างนั้นน่ะ เด็กมันคิดอย่างนั้น ถ้าเด็กมันคิดอย่างนั้นปั๊บ เขาก็คิดของเขาอย่างนั้น

แต่ของเราเรียกว่าเป็นรูปเคารพ คําว่า “รูปเคารพ” รูปเคารพ รูป เราสร้างรูปขึ้นมาเคารพ ทีนี้คําว่า “รูปเคารพ” เวลากราบพระ หลวงตาท่านถามว่า เวลากราบพระนี่กราบถึงพระไหม

เวลาเรากราบพระพุทธรูปเราไม่ได้กราบอิฐหินทรายปูน เราไม่ได้กราบทองเหลือง นี่เป็นรูปเคารพ เราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กราบถึงพระไง กราบถึงปัญญาคุณ เมตตาคุณ พุทธคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๒,๐๐๐ กว่าปีมาแล้ว

ฉะนั้น เวลาสมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ได้หล่อพระพุทธรูป ยังไม่ได้หล่อ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิพพานไปแล้วหลายร้อยปีถึงได้มาหล่อกัน แล้วเวลาหล่อขึ้นมา ดูสิ มันก็แบบว่าเป็นปางต่างๆ

แต่ของเรา เวลากราบพระ เราบอกให้กราบถึงพระพุทธเจ้า กราบถึงพระพุทธเจ้า กราบถึงคุณงามความดี กราบถึงศาสนาพุทธเป็นศาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเป็นผู้รื้อค้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคนเผยแผ่ธรรม องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าของศาสนา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมและวินัยนี้ไว้ เรากราบตรงนี้ เรากราบความสามารถ เรากราบปัญญา เรากราบความเมตตาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เราระลึกกัน เราก็มาสร้างเป็นพระพุทธรูปไว้ ที่วัดส่วนใหญ่จะมีพระพุทธรูปอยู่ในโบสถ์ อยู่ในศาลา เพื่อเป็นจุดยึดเหนี่ยวของชุมชนนั้นๆ

แล้วถ้าศักดิ์สิทธิ์ขึ้นมา ศักดิ์สิทธิ์ก็ศักดิ์สิทธิ์ เพราะเราก็กราบ เทวดาก็กราบ พวกเทวดา อินทร์ พรหมเขาก็กราบ เขาก็รักษาของเขา เวลาเขาสร้างวัดของเขา เขาต้องสร้างสิ่งรูปเคารพ รุกขเทวดา เพื่อคุ้มครองดูแล นี่มันก็เป็นไป ไอ้นี่มันเป็นไป

ทีนี้พอออกไปแล้วมันจะออกจากนอกศาสนาพุทธแล้ว เพราะในศาสนาพุทธ พุทธมามกะเขาให้ระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราเชื่อในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เท่านั้น เราจะไม่เชื่อสิ่งอื่นใด นี่เราจะออกไปแล้ว ออกไปรุกขเทวดา ออกไปผู้คุ้มครองรักษา เดี๋ยวมันจะออกไปเป็นศาสนาถือจิตวิญญาณแล้ว เพียงแต่ว่า ถ้ามันความขลัง ความศักดิ์สิทธิ์ มันศักดิ์สิทธิ์อย่างนั้น

แต่ของเราความขลัง ความศักดิ์สิทธิ์ เราจะศักดิ์สิทธิ์ในหัวใจของเราไง เราจะขลัง เราจะศักดิ์สิทธิ์ในหัวใจของเรา ถ้าเราขลัง เราศักดิ์สิทธิ์ในหัวใจของเรา เรามีศรัทธาความเชื่อ แล้วเราทําบุญกุศลกัน ทําบุญกุศลเสร็จแล้ว ถ้ามีอํานาจวาสนาบารมี เราจะภาวนากัน เราจะเห็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตัวเป็นๆ เราจะเห็นพุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานกลางหัวใจ เราจะไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยปัจจัตตัง โดยสันทิฏฐิโกเลย โดยความเป็นจริงเลย นี่พูดถึงถ้าความมุ่งหมายของเรานะ

ฉะนั้น เขาบอกว่าเขาไปกราบพระพุทธบาทสี่รอย แล้วเวลาไปกราบ สิ่งที่ว่าเพื่อนๆ พากันไปไง ว่าสิ่งนั้นกราบแล้วจะภาวนาที่นั่น จะทําประโยชน์ที่นั่น ถ้าภาวนาที่นั่นจะดีอย่างนั้น

ครูบาอาจารย์เราเคยไปภาวนาแล้ว อย่างเช่นที่ว่าพระธาตุพนม แต่เดิมปล่อยไว้จนรกชัฏ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านธุดงค์ผ่านไป แล้วท่านไปฟื้นฟู ไปพัฒนา แล้วพัฒนาแล้วไปวางไว้อย่างนั้น ให้ผู้ที่มีอํานาจวาสนาบารมีเขาจะสร้างบารมีของเขา เขาก็มาอยู่บริหารจัดการ

แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านพยายามจะพัฒนาของท่าน ท่านพยายามจะปฏิบัติของท่าน ท่านพยายามจะพ้นทุกข์ของท่าน ท่านจะรักษาหัวใจของท่าน เวลาพระที่จะไปกราบพระธาตุพนม ไปกราบหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกว่า ธาตุ ๔ ในตัวไม่รู้จักรักษา ธาตุนะ ธาตุรู้ทําไมไม่ดูแล เราจะไปกราบแต่ธาตุข้างนอก ธาตุข้างในไม่ดูแล ธาตุรู้ เห็นไหม ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ถ้าเราดูแลที่นี่ นี่เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอน สอนอย่างนั้น

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราจะไปภาวนาที่นั่น เราว่าถ้าภาวนาดี

มันเป็นรูปเคารพ มันเป็นสัญลักษณ์ มันเป็นสิ่งยึดเหนี่ยวของชาวพุทธเรา ในเมื่อเป็นสิ่งทางโลก เราก็เห็นด้วยกับทางโลกเขา เราเห็นด้วยนะว่าเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เป็นรูปเคารพ เป็นสิ่งยึดเหนี่ยวในหัวใจ

ฉะนั้นว่า ถ้าไปอย่างนั้นแล้ว เวลาภาวนาไปแล้วเขาบอกว่าเขาภาวนาแล้วใจเขาเบา มันเป็นประโยชน์

สิ่งนี้เป็นประโยชน์ เพราะอะไร เพราะสถานที่วิเวก กายวิเวก จิตวิเวก เราก็หาสถานที่อย่างนี้เพื่อภาวนากันอยู่แล้ว ถ้าเป็นอย่างนี้นะ คําว่า “เป็นสัญลักษณ์” สิ่งที่เป็นสัญลักษณ์ แล้วพอบอกเป็นสัญลักษณ์แล้วเขาก็ถาม คําถามว่า รอยพระพุทธบาทหมายถึงพระพุทธเจ้าทั้ง ๔ พระองค์ ฉะนั้น ถ้ารอยพระพุทธบาท แสดงว่ารูปร่างท่านต้องใหญ่โตมาก เพราะรอยใหญ่มาก แล้วรอยที่สอง รอยที่สาม รอยที่สี่เล็กลงมาตามๆ นั้น

อันนี้มันตีความได้หลายอย่างใช่ไหมถ้าเป็นการกระทํา เขาบอกว่ามันเป็นความจริง ความจริงอย่างนั้นแล้ว แต่เดิม เพราะว่าในโลกนี้มันจะเกิดแผ่นดินไหว มันจะเกิดทุพภิกขภัยไปตลอด มันจะเกิดภัยพิบัติมาตลอด ฉะนั้น เวลาแต่ละยุค ยุคโบราณ ดินมันกลบทับซ้อนกันมาอย่างนี้

นี่ก็เหมือนกัน คําว่า “พระพุทธบาทสี่รอย” เขาบอกว่ามันโผล่ขึ้นมา มันอะไรขึ้นมาตามตํานาน ตามตํานานที่นั่นเขาว่ากันอย่างนั้น แต่เราไปเห็นแล้ว เราเคยไปดูหนหนึ่ง เราไปเห็นแล้ว ใหญ่มาก แล้วคิดว่าเป็นรูปร่างของมนุษย์ นั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง

แต่ถ้ามาคิดในปัจจุบันนี้ เราว่าสิ่งนี้เป็นสิ่งที่ใครจะทําขึ้นก็แล้วแต่ จะเป็นมนุษย์ทําขึ้นมา หรือจะเป็นเทวดาทําขึ้นมา หรือจะเป็นความจริง อันนั้นยกไว้ แต่ถ้าเราคิดว่ามันเป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจ มันเป็นสัญลักษณ์...จบ

ถ้าเราไปคิดว่ามนุษย์สมัยนั้น มนุษย์สมัยนี้ เพราะมนุษย์โบราณรูปร่างใหญ่โต มนุษย์โบราณ แล้วเป็นยุคเป็นคราว ถ้าเราเห็นเรื่องอย่างนี้แล้วเราเข้าใจไม่ได้ แล้วเราบอกว่าเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ล่วงมาแล้วอายุ ๘๐,๐๐๐ ปีอย่างนี้ แล้วเราอายุ ๘๐ ปี เราว่ามันเป็นไปได้ไหม สิ่งที่ว่านี่มันเป็นยุคเป็นคราว

ฉะนั้น เขาบอกว่า “คําถามคือรอยพระพุทธบาทใหญ่มาก นั่นหมายถึงว่าพระพุทธเจ้าทั้ง ๔ พระองค์รูปร่างใหญ่มากอย่างนั้นหรือคะ หรือว่าพระพุทธเจ้าทั้ง ๔ พระองค์นี้รูปร่างเหมือนคนทั่วไปสมัยนี้ แต่ใช้ฤทธิ์ทําให้พระพุทธบาทนี้ใหญ่ผิดปกติ”

อันนี้เป็นสัญลักษณ์ เป็นสิ่งที่เกิดขึ้น นี่เป็นสัญลักษณ์ เป็นเครื่องหมาย แล้วเวลาเรามาดูรอยพระพุทธบาทตามสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในเมืองหลวง ในสังคมไทย เราดูถึงว่าเวลาที่เกิดขึ้น ใครเป็นคนทําล่ะ เรารู้ เพราะมันมีที่มาที่ไป แล้วเราก็ย้อนกลับไปทางนั้น ย้อนกลับไปรอยพระพุทธบาทสี่รอยนั้น มันเป็นมาอย่างใด แล้วทําไมมีสี่รอย แล้วมันเป็นยุคเป็นคราวอย่างไร อันนี้อย่างหนึ่งนะ

ฉะนั้น พอถามมาว่า “ผ่านไป ๒,๐๐๐ กว่าปี หนูไม่แน่ใจว่า ที่เขาจารึกไว้”

นี่มันเป็นภาษาไง มันเป็นภาษา ถ้ามันเป็นภาษา เหมือนกับอักษรโบราณ แต่เราไม่ได้เห็นตรงนั้น อันนั้นก็ส่วนหนึ่ง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เราดูแบบว่าพวกของโบราณวัตถุ เวลาเกิดสงครามโลกเขาทําลายไปหมดเลย แล้วเขาก็มาสร้างใหม่ สร้างใหม่ในพื้นที่เก่า ในพื้นที่เก่า เราอายุกี่พันปีล่ะ อายุเป็นพันๆ ปี มันต้องชํารุดไปแน่นอน แต่เขาก็ฟื้นฟูขึ้นมา เขาพยายามจะทําให้ได้เหมือนเก่า ถ้าทําให้ได้เหมือนเก่านะ แล้วเขาบอกว่าอายุเป็นพันๆ ปี อันนี้ก็อันหนึ่ง

ฉะนั้น สิ่งนี้มันเป็นสัญลักษณ์ใช่ไหม แต่จริงๆ แล้วเราย้อนกลับมา ย้อนกลับมาดูที่ว่า ถ้ากรณีนี้อย่างนี้ปั๊บ เราก็จะเริ่มสงสัย สงสัยสิ่งที่จารึกมา สิ่งที่พระไตรปิฎก พระไตรปิฎกเป็นสิ่งชี้เข้ามาภายในเลยนะ

ฉะนั้น คําว่า “สัญลักษณ์” นี้เป็นเรื่องหนึ่ง เรื่องที่เป็นพระไตรปิฎก ย้อนกลับมา ย้อนกลับมาให้เรามีศรัทธามีความเชื่อ ถ้าเรามีศรัทธาความเชื่อแล้วเราจะค้นคว้าแล้ว อย่างที่หลวงปู่มั่นท่านพูด อย่าหลงธาตุข้างนอก เวลาไปไหว้พระธาตุๆ อย่าหลงธาตุข้างนอก ท่านจะให้ดูแลธาตุรู้ของเรา ให้ค้นคว้าหาธาตุรู้ของเรา ให้ค้นคว้าหาหัวใจของเรา ให้เห็นธรรมน่ะ

สิ่งนั้นมันเป็นศาสนวัตถุ ศาสนบุคคล เอาบุคคล คนเป็นใหญ่ หัวใจนี้เป็นใหญ่ ศาสนบุคคล ถ้าบุคคลทําได้จริงขึ้นมา สิ่งนั้นมันวางไว้เลย เพราะเวลาถ้าเข้ามาถึงหัวใจแล้วหัวใจจะมีคุณค่ามาก ถ้าหัวใจมีคุณค่ามาก สุขทุกข์มันอยู่ที่นี่

เวลามันทุกข์ เวลาทุกข์วิตกกังวล เรามีความทุกข์มาก ถ้ามีความทุกข์มาก ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง ถ้าเรากําหนดรู้เท่าทันทุกข์ ทุกข์ควรกําหนด ดับเลยนะ แต่สมุทัยละไม่ได้

เราทําสมาธิกันๆ เรากําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันสงบเข้ามา ทุกข์ควรกําหนด สิ่งที่มันผิดพลาดขึ้นมา เราควรกําหนด กําหนดแล้วถ้ามันไม่เกิดปัญญาขึ้นมา มันไปละสมุทัยไม่ได้หรอก

ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ

สมุทัยคือตัณหาความทะยานอยากไง ตัณหาความทะยานอยาก ตัณหาคือความอยากได้อยากดี ความผลักไสคือไม่ต้องการ ไม่อยากได้ ไม่อยากดี แต่ความไม่รู้เท่า ความไม่รู้เท่ามันก็เป็นตัณหา ตัณหา ความไม่รู้เท่าต่างๆ ก็เป็นตัณหา ตัณหาคือสมุทัย

สมุทัยควรละ ถ้าสมุทัยควรละ ศึกษาธรรมะแล้วเข้ามาที่นี่ ถ้าเข้ามาที่นี่

หลวงปู่มั่นบอกว่า ให้รักษาธาตุของเรา ให้ค้นคว้าธาตุของเรา ให้ดูแลธาตุของเรา ธาตุรู้ๆ ถ้าธาตุรู้ มันก็เป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต นี่มันจะเห็นธรรม

ถ้าเห็นธรรม เอาเข้ามาข้างในนี้ พอเอามาข้างในของเรา ไอ้เรื่องข้างนอกมันจบ แต่ถ้าเราส่งออกไป เห็นไหม พระพุทธบาทสี่รอย แล้วถ้าเราวิจารณ์ไปมันก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งใช่ไหม แต่เราไม่วิจารณ์อยู่แล้ว เพราะสิ่งนี้เป็นโบราณวัตถุ

ถ้าเป็นโบราณวัตถุ สิ่งที่เป็นที่เคารพบูชาของชาวพุทธ ถ้าสิ่งเคารพบูชาของชาวพุทธ แต่เราจะพูด พูดให้เห็นว่า สิ่งที่เคารพบูชาจากภายนอก สิ่งที่เคารพบูชาจากภายใน ถ้าสิ่งที่เคารพบูชาจากภายใน สิ่งที่มีคุณค่า ถ้าสิ่งที่มีคุณค่า เรามีคุณค่าที่นี่ เหมือนดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระอานนท์ถามเอง ถามว่า “เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว ชาวพุทธเวลาระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไปที่ไหน”

ก็บอกว่า “ให้ไปสังเวชนียสถานทั้ง ๔ ที่เราเคยเกิด ที่เราตรัสรู้ ที่เราปฐมเทศนา ที่เราปรินิพพาน”

แล้วเวลาคนเขาไป เวลาคนเขาไปเขาซาบซึ้งนะ บางคนไปใหม่ๆ อู้ฮู! เหมือนกับพระพุทธเจ้ายังมีชีวิตอยู่เลยนะ ไปแล้วปลาบปลื้มมากเลย อันนี้มันก็เป็นบุญ แต่พอไปแล้วมันก็ไปอยู่ที่นั่นบ่อยๆๆ แล้วทําอย่างไรล่ะ ทําไมไม่ภาวนาต่อเนื่องล่ะ เราไม่ไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจริงๆ หรือ

ถ้าเวลาไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจริงๆ ขึ้นมาแล้ว เวลาหลวงปู่มั่น เวลาท่านพยายามจะศึกษาธรรมวินัยนะ พระไตรปิฎกท่านก็ค้นคว้า แล้วท่านบอกว่าสีผ้าเขาห่มกันอย่างไร สมัยพุทธกาลห่มอย่างไร ท่านกําหนดจิตของท่านตามไปดู ย้อนไปดู แล้วเวลาจิตใจของท่านมีคุณธรรมขึ้นมา มีพระอรหันต์สมัยพุทธกาล มีพระอรหันต์ มีอะไรต่างๆ มาอนุโมทนา นี่มันสัมผัสจริงๆ นะ นี่เอาความจริงอย่างนี้ ถ้าความจริง ครูบาอาจารย์เรามีความจริงอย่างนี้

สิ่งที่เป็นถาวรวัตถุ มันก็รักษาไว้ ดูสิ เรามาบวชพระกัน บวชพระจรรโลงพระพุทธศาสนา บวชพระสืบต่อพระพุทธศาสนามาตลอด ฉะนั้น เรามาจรรโลงศาสนา สืบต่อพระพุทธศาสนา มันก็เหมือนมดแดงเฝ้ามะม่วง เรามาเฝ้ามะม่วงไว้ มะม่วงมันออก มดแดงมันไต่มะม่วง ใครเข้ามา กัดนะ ใครเข้ามา กัดนะ มดแดงมันไม่ได้กินมะม่วง เห็นไหม เจ้าของสวนเขามาสอยมะม่วงไปกิน

เราบวชมา เรามาสืบทอดพระพุทธศาสนา สืบทอดพระพุทธศาสนาเหมือนมดแดงเฝ้ามะม่วง มาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่เป็นสัญญา ศึกษามาๆ ศึกษาธรรมมา มดแดงเฝ้ามะม่วง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นเจ้าของสวนมะม่วง มะม่วงมันออกดอกออกผล เราเป็นมดแดง เรามาเฝ้าพวงมะม่วง เรามาศึกษาไง ถ้าเราศึกษา เราศึกษาแล้ว ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราจะเป็นคน เราจะสอยมะม่วงมากิน เราจะได้รสของธรรมชนะซึ่งรสทั้งปวง เราจะได้สัจจะความจริงอันนั้น ถ้าได้สัจจะความจริงอันนั้น

เวลาเราบวชขึ้นมา บวชเพื่อสืบทอดพระพุทธศาสนาแล้วก็ศึกษา ศึกษาแล้วประพฤติปฏิบัติ ถ้าประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ความจริงอันนี้เกิดขึ้น ความจริงอันนี้เกิดขึ้น

ฉะนั้น สิ่งที่รูปเคารพต่างๆ แต่ละพื้นถิ่นมันก็ไปอย่างหนึ่ง ดูศิลปะสิ ศิลปะต่างๆ ยิ่งโบราณวัตถุสวยงามมาก ดีมาก เป็นยุคเป็นสมัย อันนี้มันก็เป็นสิ่งที่ว่าจิตใจของคนเขามีคุณธรรมแล้วเขาเป็นแบบนั้น

แต่ถ้ามันเป็นความจริงนะ มันเป็นความจริงนะ มีความจริงเข้ามาในใจ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้าเราปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม สิ่งนี้ทําสิ่งนี้ อันนี้ยกนี้ไว้ก่อน ยกพระพุทธบาทสี่รอย เพราะว่ามันจะเอามาพัวพันกัน สิ่งนี้เป็นถาวรวัตถุ สิ่งนี้เป็นสิ่งที่ยึดเหนี่ยวจิตใจ คําว่า “ยึดเหนี่ยวจิตใจ” แต่จิตใจมันยังไม่มีคุณธรรม ถ้าจิตใจมีคุณธรรม เอาเข้ามาที่นี่

สิ่งที่ปัญหาที่เกิดขึ้น เขาบอกมีปัญหาเกิดขึ้น เขาต้องรับผิดชอบปัญหาทางโลกเยอะมาก

แล้วปัญหาทางโลกนี้ก็วางไว้ ปัญหาทางโลก ถ้าเราพิจารณาของเราได้ เราวางไว้ได้ จิตใจเรามีความสะดวกสบายแล้ว เราทําหน้าที่การงานของเราเพื่อประสบความสําเร็จของเรา แล้วมีเวลา ภาวนาอย่างเดียว ถ้าภาวนาได้นะ อันนั้นวางไว้เลย

ฉะนั้น เวลาเรายังภาวนาไม่ได้ มันละล้าละลังไง จะต้องไปเห็นสิ่งใดที่ยืนยันว่ามรรคผลมีจริง ถ้ามีการยืนยันมรรคผลมีจริง เราก็จะทําด้วยความจริง แล้วเราจะไม่ลูบๆ คลําๆ เราจะไม่ลังเลสงสัย แต่ถ้าจิตใจเรายังลังเลสงสัยอยู่ มันก็ต้องเที่ยวแสวงหาอย่างนี้

เราบวชใหม่ๆ เราใช้ของเรา ถ้าบวชเสร็จแล้ว เวลาไปที่วัดป่าสุทธาวาส เราจะไปดูพระธาตุของหลวงปู่มั่น สมัยบวชใหม่ๆ นะ จะไปดูพระธาตุหลวงปู่มั่น แล้วก็พูดกับตัวเองว่า นี่กระดูกของพระอรหันต์ เพราะเป็นพระอรหันต์ถึงเป็นพระธาตุ

เราจะแวะไปที่วัดป่าสุทธาวาสตอนบวชใหม่ๆ ปีสองปีจะไปหนหนึ่ง ไปดูแล้วพิจารณา ให้ยืนยัน ยืนยันว่ามันมีอยู่จริง มันมีอยู่จริง แล้วเวลามาอยู่กับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านตอบปัญหาได้ ท่านชี้นําได้ มันก็มั่นใจ

เพราะเวลาเราสงสัยใช่ไหม เวลาเราสงสัย ดูสิ เหมือนกับเรานั่งภาวนาไป เรารู้เห็นสิ่งใด เราแก้ไขไม่ได้ แต่เวลาครูบาอาจารย์ท่านอธิบาย ท่านชี้ทางสว่างไปได้เลย มันเป็นไปได้ ถ้ามันเป็นไปได้ เอาตรงนี้ ถ้าตรงนี้มันเป็นไปได้ เห็นไหม

เราปฏิบัติ เวลาเรายังไม่แน่ใจ เราก็อาศัยสิ่งนั้นเพื่อความมั่นคง เพื่อให้จิตใจเรามีที่พึ่ง เพราะบอกว่า คําว่า “ยึดเหนี่ยวจิตใจ” แต่เวลาเราจะเอาจริงๆ เราจะต้องภาวนาของเรา เพื่อสิ่งที่ว่า ไม่อย่างนั้นมันอนิจจังไง เดี๋ยวดี เดี๋ยวเจริญ เดี๋ยวเสื่อม

เวลาจิตใจมันดีขึ้นมามันก็คิดแต่เรื่องดีๆ ขึ้นมานะ มันก็พอได้ เดี๋ยวเดียวมันก็เสื่อมลง พอเสื่อมลงก็ทุกข์อีกแล้ว ทีนี้พอเสื่อมลงก็ทุกข์อีกแล้ว ไอ้นี่เป็นความทุกข์ มันเป็นความจริงอยู่แล้ว มันเจริญแล้วเสื่อมๆ เราก็เอาจริงของเราสิ ถ้าเอาจริงของเรา

พระพุทธบาทสี่รอยก็ไปดูมาแล้ว รูปต่างๆ ก็ไปดูมาแล้ว ทีนี้มันเหลืออย่างเดียว เหลือแต่ทําจริงๆ ถ้าเหลือแต่ทําจริงๆ ของเรา เราทําจริงของเรา ถ้าทําจริงของเรา

๒,๐๐๐ กว่าปีนะ สดๆ ร้อนๆ สมาธิในสมัยพุทธกาลกับสมาธิสมัยนี้ก็เหมือนกัน เวลาเกิดปัญญาขึ้นมา มันจะสมัยไหน ทุกข์สมัยพุทธกาลกับทุกข์สมัยนี้เหมือนกัน แต่ทุกข์สมัยนี้ทุกข์มากกว่า ทุกข์มากกว่าเพราะอะไร ทุกข์มากกว่าเพราะสังคมมันซับซ้อนมากกว่า

สมัยพุทธกาล สังคมเขาไม่ซับซ้อนขนาดนี้ เพราะสังคมที่ไหนก็อยู่สังคมนั้น เพราะการคมนาคมต่างๆ การสื่อสารมันยังช้ากว่านี้มาก เดี๋ยวนี้ทุกอย่างมันรวดเร็วไปหมดเลย สังคมซับซ้อนไปหมดเลย

แล้วเดี๋ยวนี้เวลาเขาฉ้อฉลกัน เห็นไหม พระอรหันต์เต็มไปหมด ที่ไหนก็มีพระอรหันต์ เขาใช้เทคโนโลยีโปรโมตเขาเป็นพระอรหันต์ไง แล้วพอโปรโมตไป คนยังไม่ใช้ปัญญาแยกแยะ มันก็เชื่อไปก่อนไง มันเชื่อไปก่อน มันไม่ใช้ปัญญาไง

แต่ถ้าใช้ปัญญาไปแล้ว พระอรหันต์เขาไม่มาโปรโมตกันหรอก พระอรหันต์เขาเป็นพระอรหันต์ในหัวใจ เขาเป็นพระอรหันต์โดยความจริง เป็นพระอรหันต์แล้ว ครูบาอาจารย์หรือว่าผู้ที่แสวงหาเขาจะแสวงหาไปหาท่านเอง ไอ้โปรโมตๆ นั่นล่ะเรื่องโลกทั้งนั้นน่ะ เพราะเรื่องโลกคือเรื่องของกิเลส

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ทุกข์สมัยพุทธกาลกับทุกข์สมัยนี้อันเดียวกัน แต่ทุกข์สมัยนี้ทุกข์มากกว่า ทุกข์สมัยนี้เร็วกว่า กรรมสมัยนี้กรรมติดจรวด เห็นไหม กรรมสมัยพุทธกาล ต้องรอกรรมให้ผลๆ เดี๋ยวนี้กรรมมันติดจรวดเลย ใครทําสิ่งใดไว้ เพราะว่าเทคโนโลยีมันไว เดี๋ยวมันก็เปิดมาหมด

ฉะนั้น ถ้าเรามีสติปัญญาอย่างนี้ เราย้อนกลับมาตัวเราแล้ว ย้อนกลับมาตัวเรา สิ่งที่ไปกราบมาแล้ว สิ่งที่ไปเคารพบูชามาแล้วก็ได้เคารพบูชามาแล้ว สิ่งที่เคารพมา เคารพมาเพื่อความมั่นคงของใจ เคารพมาเพื่อบุญกุศล ไม่ใช่เคารพมาด้วยความสงสัย ไม่ได้เคารพมาแล้วก็มาถามหลวงพ่อ หลวงพ่อไม่ได้ไปไหนเลยนะ จะต้องมาเคลียร์ปัญหา

เราเคารพมาแล้ว เราเป็นที่เรามั่นใจแล้ว วางไว้ เคารพแล้ว เพราะว่าพระพุทธบาทสี่รอยก็อยู่ที่เชียงใหม่ ถ้าเรากลับบ้านแล้วเราก็อยู่บ้านเรา แต่ความผูกพันเนาะ ความผูกพัน เราเคยเห็นเคยรู้ มันก็จะอยู่ในใจเรา ถ้าเราไม่เคยรู้ไม่เคยเห็น มันก็ไม่อยู่ในใจเรา เราวางอันนั้นไว้

ที่ไหนเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ที่ไหนเป็นสิ่งที่น่าเคารพบูชา เราก็ได้ไปเคารพบูชามาแล้ว คราวนี้เราจะเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยความจริงแล้ว

เขาไปสังเวชนียสถานทั้ง ๔ นั่นเขาก็ไปของเขา ถ้าเราไปของเรา เราจะกําหนดพุทโธของเรา กําหนดพุทโธของเรา เราจะเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยความจริงของเรา แล้วถ้าเคารพได้ที่นี่ เรามีสติ เรามีคําบริกรรม เรามีปัญญาอบรมสมาธิ

ถ้าเราทําได้จริงขึ้นมา นี่สัมมาสมาธิ สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี มันปล่อยวางความทุกข์ความยากได้ชั่วคราวนะ สิ่งที่ทุกข์ที่ยากมันปล่อยวางได้

เวลาพระเราอดอาหาร อดอาหารเป็นกลอุบายวิธีการ เวลาธุดงควัตรเป็นการขัดเกลากิเลส การอดอาหาร การต่อสู้กับกิเลส ก็เป็นวิธีการ เป็นการขัดเกลา เวลากําหนดพุทโธๆ แล้วใช้ปัญญาไล่ไป เวลามันเข้าสู่ความสงบ ความหิวความกระหายมันดับหมดเลย

ความหิวความกระหายมันเป็นกลอุบายวิธีการที่เราจะภาวนา ทีนี้วิธีการ เราลงทุนลงแรงขึ้นไป มันก็กระหาย มันก็มีการขบการเมื่อย มันก็มีเวทนา มันมีความเจ็บปวดไปทั้งนั้นน่ะเวลามีการกระทํา

เวลาจิตมันปล่อยเริ่มละเอียดเข้ามา พุทโธๆ ละเอียดเข้ามา เวลามันเข้าสู่สมาธินะ มันดับหมดเลย เวทนาก็หายหมด ความทุกข์ความยากมันปล่อยวางหมดเลย เห็นไหม สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี แล้วถ้าจิตนี้มันยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันฝึกหัดใช้ปัญญา

สิ่งที่เราค้นคว้ามา เราศึกษามาในพระไตรปิฎก ในพระไตรปิฎกนะ ธรรมและวินัยชี้เข้ามาที่ใจทั้งหมด มันเป็นวิธีการ ในธัมมจักฯ ในอาทิตตปริยายสูตร อนัตตลักขณสูตร บอกถึงวิธีการ

เวลาเทศน์ปัญจวัคคีย์ “ขันธ์ ๕ เป็นเราหรือไม่เป็นเรา”

“ไม่เป็นเราพระเจ้าค่ะ”

“ไม่เป็นแล้วยึดไว้ทําไม ไม่เป็น ทําไมไม่ปล่อยวาง”

ทีนี้เวลาคําว่า “ปล่อยวาง” นี่เป็นคําสวดใช่ไหม แต่ถ้าความจริงมันพูดไปด้วย แล้วมันปล่อยไปด้วยไง มันจี้เดี๋ยวนั้น มันเป็นปัจจุบันไง พอปล่อยมาๆ นี่เทศน์อนัตตลักขณสูตร ปัญจวัคคีย์เป็นพระอรหันต์เลย

สิ่งที่เราไปศึกษาๆ เวลาเราศึกษามาเป็นวิธีการทั้งนั้นน่ะ เป็นวิธีการ ในพระไตรปิฎกเป็นวิธีการ ศึกษามา ถ้าศึกษามา เรามาทําของเราให้เป็นจริงขึ้นมา

เวลาภาวนาไป ตรึกในธรรม เอาธรรมนั้นมาใคร่ครวญ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอย่างไร องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนใคร แล้วเราเป็นใคร เราเป็นใคร เราเป็นนักปฏิบัติไง

เวลาจิตของเรา เห็นไหม ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่ตัว ไม่ใช่ตน ไม่ใช่บุคคล ไม่ใช่เรา ไม่ใช่เขา จิตมันก็คือจิต ธรรมชาติกับความรู้สึกมันก็เป็นความรู้สึก ทุกดวงใจมีความรู้สึกเหมือนกัน แต่ความรู้สึกนี้มันอยู่ที่จริตนิสัยคือความชอบ

ความชอบส่วนความชอบสิ เพราะจิตสงบเข้าไปแล้วมันไปสู่จิตเดิมแท้ มันวางความชอบ มันวางความชอบเข้าไป มันไปสู่จิตเดิมแท้ พอสู่จิตเดิมแท้ นี่สัมมาสมาธิ

พอสัมมาสมาธิ ถ้ามันน้อมไปๆๆ ให้ไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ แล้วมันพิจารณาไป ปัญญามันจะเกิด แล้วพอปัญญามันเกิด มันเกิดภาวนามยปัญญา

ถ้าปัญญามันเกิดขึ้นมา ไอ้คําถามข้างนอกมันเป็นเรื่องข้างนอกหมดเลย ไอ้สิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจมันเป็นเรื่องอยู่ภายนอกหมดเลย แต่มันสําคัญกับชาวพุทธ สําคัญกับคนที่ยังไม่มีหลักมีเกณฑ์ เอาสิ่งนี้เป็นที่ยึดเหนี่ยวไว้ไม่ให้เราหลุดออกไป ไม่ให้เราหลุดออกไปเป็นเดียรถีย์ ไม่ให้หลุดออกไปเข้ารีต ไม่ให้หลุดออกไปเชื่อถืออย่างอื่น ให้มั่นคงในรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

แต่เวลามันเกิดปัญญาขึ้นมา พอเกิดปัญญา พิจารณาเข้าไป แยกแยะเข้าไป ในสติปัฏฐาน ๔ ทั้งแยกทั้งแยะเกิดปัญญาขึ้นมา พอปัญญามันเกิดขึ้นมา สมุจเฉทปหาน นางวิสาขาไม่ได้บวช แต่นางวิสาขาเป็นพระโสดาบันน่ะ นี่เวลามันเป็นจริงขึ้นมามันเป็นกลางหัวใจไง หัวใจเป็นอริยบุคคลขึ้นมาไง ถ้าหัวใจเป็นอริยบุคคล มันสูงส่งกว่าวัตถุภายนอกมหาศาลเลย มันสูงส่งกว่ารูปเคารพทั้งหมดเลย

นี่เป็นรูปเคารพ เราไม่ได้ดูถูกไม่ได้เหยียดหยาม เป็นรูปเคารพ ในเมื่อ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบอกของท่าน เวลาท่านธุดงค์ไป ท่านไม่มีรูปเคารพ ท่านก็นึกขึ้นมา ระลึกขึ้นมาแล้วกราบ เพราะอะไร เพราะเราต้องการให้หัวใจกราบ เราระลึกถึง เราเห็นคุณไง เราก็กราบ

แต่ถ้าเรามีรูปเคารพขึ้นมา เราก็กราบ มันจะเสียหายอะไรล่ะ แต่มันเป็นวิทยาศาสตร์ มันเป็นวิทยาศาสตร์ที่เป็นให้พวกปัญญาชนบอกว่า “อ้าว! กราบทําไมน่ะ มันเป็นทองเหลืองน่ะ กราบทําไม มันเป็นอิฐหินปูนทราย”

อ้าว! เขาไม่ได้กราบตรงนั้น ใจเขามีคุณธรรม ใจเป็นธรรมขึ้นมามันซาบซึ้งนะ ซาบซึ้งว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบุกเบิกมาทุกข์ยากขนาดไหน เวลาเป็นพระโพธิสัตว์ ดูสิ เป็นเตมีย์ใบ้ เป็นพระเวสสันดร เวลาจะสร้างบารมีมา จะสร้างมาเพื่อเป็นคนดี ประชาชนขับไล่ ประชาชนขับไล่ไสส่งนะ คนทําดีน่ะ กว่าจะได้ดีมานี่ท่านทุ่มเทขนาดไหน แล้วพอท่านทําของท่านได้ขึ้นมา

เราเอง เราไม่ได้ทําขนาดนั้น เราไม่มีปัญญาได้ขนาดนั้น แต่เรายังมาเกิดร่วมสมัย เราเป็นศากยบุตรพุทธชิโนรส มาเกิดเป็นลูกศิษย์ เกิดมาเป็นผู้ที่ได้เกิดในพระพุทธศาสนา เราทําของเราให้เป็นความจริงของเรา ถ้าเป็นความจริงของเราขึ้นมามันจะเป็นความจริงที่นี่ ถ้าเป็นความจริงที่นี่

ไอ้นี่พอพูดถึงเรื่องสิ่งศักดิ์สิทธิ์ต่างๆ เราไม่ค่อยอยากจะพูดออกไป พอพูดออกไปแล้ว เพราะความเห็นของคนไง ความเห็นของคนมันแตกต่างใช่ไหม ถ้าความเห็นของคนเขาถือเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เขาแตะไม่ได้เลยนะ

แต่ของเรา เราชาวพุทธด้วยกัน เราจะไม่นับถือหรือ เราก็นับถือนะ แต่การนับถือของเรานับถือไว้ยึดเหนี่ยวจิตใจ แล้วจะภาวนาจิตใจเราให้สูงขึ้น คําว่า “สูงขึ้น” มันต้องมีปัญญาที่มากขึ้น ปัญญาที่มีคุณธรรมสูงขึ้น

พอสูงขึ้น ถ้าพูดถึงธรรมะปั๊บ มันก็บอกว่าคําว่า “สูงกับตํ่า” จริงไหม มันก็บอกว่าเราสูง เขาตํ่าไง ก็หาว่าเป็นการเหยียบยํ่ากัน เป็นการเหยียดหยามกัน

แต่ความจริงมันไม่ใช่นะ ความจริง จิตใจพื้นฐาน แล้วจิตใจยกสูงขึ้น มันต้องสูงขึ้นสิ ถ้ามันสูงขึ้น มันเป็นการเหยียดหยามไหม ไม่ได้เหยียดหยามเลย เพราะว่ามันเป็นสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจ แต่จิตใจที่มันพัฒนาแล้วมันสูงขึ้น แล้วมันพัฒนาขึ้น ยิ่งถ้าใช้ปัญญาไปแล้วนะ ถ้ามีคุณธรรมในใจ อย่างโสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี มันยิ่งมีคุณธรรม เพราะเป็นพระโสดาบันไม่ลูบคลํา ไม่ลูบคลําในศีล ไม่สีลัพพตปรามาส มันเห็นอะไรมันเป็นประโยชน์ไปหมดแหละ

แต่เป็นประโยชน์กับโลกนะ แต่ถ้าเป็นกิเลส มันไปติด มันไปยึดไปเหนี่ยวไปติด ดูสิ ประชาชน เป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจ ไปกราบไปไหว้ใช่ไหม ดูสัตว์สิ ตุ๊กแก จิ้งจก มันอยู่ที่นั่นน่ะ มันก็เกาะอยู่แถวนั้นน่ะ บริเวณนั้นน่ะ แล้วมันได้อะไรล่ะ มันหาอาหารของมันนะ มันอยู่ตรงนั้น มันหาอาหารของมัน มันเป็นสัตว์ มันไม่ได้ประโยชน์จากตรงนั้น มันได้แต่เป็นที่อยู่อาศัย แต่คนไปกราบไปไหว้ โอ้โฮ! จิตใจมีบุญ จิตใจมีความระลึก นี่มันต่างกันอย่างนี้จิตใจสูง จิตใจตํ่า

ฉะนั้น สิ่งที่รูปเคารพข้างนอกเป็นที่ยึดเหนี่ยว เราก็เห็นด้วย แต่ถ้าในการปฏิบัติ ในการปฏิบัติมันต้องวาง แม้แต่อารมณ์ของเรายังต้องวางเลย แม้แต่ทิฏฐิมานะ เราจะสํารอกจะคายมันออก ฉะนั้น สิ่งนี้เราจะสํารอกจะคายมันออก

เวลาคายมันออกไปแล้ว สิ่งที่เป็นรูปเคารพต่างๆ ยิ่งมีคุณค่า มีคุณค่ากับใจนั้น แต่เวลาจะพูดถึงธรรมะ เวลาจะดึงจิตใจที่ติดอยู่ให้ปล่อยวางตรงนั้นมา มันต้องพูดให้เห็นภาพชัดไง ถ้าเห็นภาพชัด

เขาก็บอกว่า “โอ้โฮ! ดูถูกเขาไปทั่วเลย”

ไม่ใช่ดูถูก ไม่ได้ดูถูกเหยียดหยามใคร เพียงแต่บอกว่า อะไรสูง อะไรตํ่า อะไรหยาบ อะไรละเอียด สิ่งที่หยาบและละเอียด แล้วเวลาจิตใจที่มันเป็นจริงขึ้นมามันข้ามพ้นทั้งดีและชั่ว

ความดีๆ ที่เราติดอยู่นี่ เรายังติดอยู่นี่ เราต้องละทิ้งหมด ละทิ้งทั้งดีและชั่ว ดีก็ต้องละ ชั่วก็ต้องละ

ถ้าฉันดีกว่า ฉันติดว่าฉันดีกว่า ถ้าชั่ว ชั่วก็กลุ่มของฉันน่ะ ฉันจะเอาประโยชน์ของฉันน่ะ

นี่ละทั้งดีและชั่ว ถ้าละทั้งดีและชั่ว มันละไปหมด เห็นไหม ฉะนั้น เอาตรงนี้

สิ่งนี้เป็นสัญลักษณ์ มันเป็นสัญลักษณ์นะ แล้วจะบอกว่า ตัวเจ้าของรอยพระบาทจะตัวใหญ่ตัวเล็กนั่นอีกเรื่องหนึ่ง แล้วอย่างที่ว่าจริงไม่จริงนั่นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่สิ่งที่ว่าเราทํากันไว้เพื่อเป็นการเคารพ เป็นการยึดเหนี่ยว เพราะมันมีนะ เดี๋ยวนี้ไปวัด ถ้าเป็นเมื่อก่อนเราไม่บวช เราก็งงๆ นะ ไปบางวัดเขามีพระพุทธรูป ๕ องค์ เขาบอกนี่พระพุทธเจ้า ๕ องค์ ก็งงเหมือนกันนะ แต่มันมีอยู่ในตําราใช่ไหม พระศรีอริยเมตไตรยถ้าตรัสรู้มา เขามีพระพุทธเจ้า ๕ องค์ องค์ที่ ๕ ยังไม่ได้เกิด เขาสร้างไว้แล้ว พระพุทธเจ้า ๕ องค์ เขาสร้างไว้ก่อนแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน การสร้างมา การทํามาเพื่อเป็นการยึดเหนี่ยวจิตใจ อันนี้มันเป็นเรื่องของสัญลักษณ์ ของวัตถุ เพื่อประโยชน์กับคนยึดเหนี่ยว ประโยชน์กับชาวพุทธ

แล้วเราก็เกิดมาเป็นชาวพุทธเหมือนกัน เราก็พยายามจะประพฤติปฏิบัติ เพราะของอย่างนี้ หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านธุดงค์ไปทั่วประเทศไทย ท่านไปรู้ไปเห็นมาทั้งนั้นน่ะ แล้วท่านวางไว้ ท่านบอกหลวงปู่เสาร์บอกไว้ว่า ให้เจ้าของเขามา ให้ผู้ที่เขาจะมาบริหารจัดการเขามา แต่ครูบาอาจารย์ของเราท่านจะบริหารจิตใจ ท่านจะพาใจของท่านให้พ้นจากกิเลส ให้พ้นจากการเวียนว่ายตายเกิด ฉะนั้น อันนี้คือเป้าหมายของครูบาอาจารย์ที่ท่านมีเป้าหมาย

อย่างของเรา ถ้าใครยังไม่ถึงเป้าหมายขนาดนั้น แล้วเราว่าทําแล้วเราจะไปไม่ไหว เราก็วางไว้ สร้างบารมีของเรา พยายามทําของเราให้มากที่สุดเท่าที่จะมากได้ เพราะถึงที่สุดนะ ถ้าไม่ถึงที่สุด จะต้องเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ แล้วถ้าเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะแต่ละภพแต่ละชาติจะมีทุกข์ยากขนาดไหน เราก็ได้สัมผัสกันมาแล้วล่ะ

แต่ถ้าเราพยายามปฏิบัติของเรา เห็นไหม เพราะอะไร เพราะธรรมโอสถ สัจธรรม ธรรมเหนือโลก ถ้าเราได้สิ่งนี้ประเสริฐแล้ว เราจะได้สิ่งนี้เป็นคุณสมบัติของเรา เป็นธรรมะของเรา เป็นความรู้แจ้งในใจของเรา เอวัง

เราเป็นคน เราทําเป็นความดีไหม
เป็น ก็เป็นความดีของมนุษย์นั่นน่ะ
แต่ถ้าความดีที่มันดีกว่านี้ ความดีที่มีโอกาส
ความดีที่เรากระทําได้
แล้วพอมันดีขึ้นมา พอมันมีสติ มีสมาธิ มีปัญญาขึ้นมา
เราจะเห็นเลยว่าสมบัติของใจอันนี้มันสําคัญ
สําคัญมากๆ สําคัญมากๆ

๒

ติดกับดัก

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๑ มกราคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “อาการเช่นนี้เรียกว่าจิตรวมใช่ไหมเจ้าคะ”

กราบนมัสการค่ะ มีอยู่วันหนึ่งหนูไม่แน่ใจว่ากําลังทําอะไรอยู่ แต่อยู่ในท่านั่ง เห็นดวงใสอยู่ระหว่างกลางอกค่ะ เคลื่อนที่ และอีกดวงหนึ่งอยู่ข้างหลังค่ะ เคลื่อนมารวมกับข้างหน้าค่ะ เป็นดวงเดียวกันและมีความรู้สึกว่ามันทะลุไปข้างหลังของหนูค่ะ และมีแสงพุ่งออกไปข้างหลังค่ะ จากนั้นรู้สึกตัวว่าตัวเบาสบายโล่งค่ะ อาการเช่นนี้เรียกว่าจิตรวมใช่ไหมเจ้าคะ แต่อาการที่เกิด หนูไม่ได้นั่งสมาธินะคะ

ปกติหนูจะฟังธรรมหลวงพ่อ ไม่กําหนดคําบริกรรมค่ะ แต่ถ้านั่งสมาธิจะกําหนดพุทโธ และเวลาถ้าหนูเดินไปไหนหรือนึกได้ หนูจะบริกรรมพุทโธในใจค่ะ

อาการแบบนี้เรียกว่าจิตรวมหรือเปล่าคะ และอย่างนี้เรียกว่าจิตมีการพัฒนาขึ้นหรือเปล่าคะ

และเวลานั่งไม่มีอาการอะไรค่ะ รู้สึกเฉย แต่เวลานอนช่วงนี้เหมือนไม่ได้นอน เหมือนจิตมันทํางานตลอดค่ะ และที่หนูทําอยู่ถูกใช่ไหมเจ้าคะ กราบขอบพระคุณค่ะ

ตอบ : ถูก เพราะว่าเวลาเขาบอก “เวลานั่งสมาธิ ปกติหนูจะฟังเทศน์หลวงพ่อ ไม่กําหนดบริกรรมค่ะ”

ถูกต้อง เวลาเรากําหนดของเรา เรากําหนดพุทโธของเรา ถ้าเรากําหนดของเรา เวลาเรานั่งโดยส่วนตัว เราต้องกําหนดพุทโธ เราปล่อยไม่ได้ ปล่อย มันจะเลื่อนลอย เพราะความรู้สึกมันละเอียด ความรู้สึกนี้ ความรู้สึก พอเรานั่งแล้วเราจะเหม่อ เวลาเรานั่งแล้วเราจะง่วงนอน เวลาเรานั่งแล้วเราจะตกภวังค์ นี่พุทโธๆๆ ไว้ ถ้าจิตมันเป็นสมาธิ มันจะเป็นสมาธิชัดๆ ฉะนั้น เวลานั่งโดยปกติ เราต้องกําหนดพุทโธของเราไปด้วย

แต่เวลาฟังไง เวลาฟังเทศน์ “ปกติหนูฟังธรรมหลวงพ่อ ไม่ได้กําหนดบริกรรมค่ะ”

ไม่ต้องกําหนด เพราะจิตใจเรา ความรู้สึกเราเกาะอยู่ที่เสียง เกาะอยู่ที่สิ่งนั้นแล้ว เกาะไว้ไง เพราะว่าเราฟังเทศน์นี่มันเกาะไว้ สิ่งนั้นพอ แต่ถ้าเรานั่งโดยส่วนตัว เราต้องบริกรรมพุทโธๆ ของเราไปด้วย เขาบอกว่า “ทําอย่างนี้ถูกต้องหรือเปล่าคะ”

ถูก ทําอย่างนี้ถูกต้อง

ทีนี้เวลาทําไปๆ เราทํา เราคุ้นเคย เราคุ้นเคย ถ้ามันเป็น อาการของโยม “อาการเช่นนี้จิตรวมใช่ไหมเจ้าคะ”

ไม่ใช่ค่ะ ไม่ใช่ อาการแบบนี้เป็นอาการส้มหล่น เป็นอาการ จิตเรากําหนดพุทโธ เราฟังเทศน์ เราฟังเสียงนั้นอยู่ เวลาเรากําหนดพุทโธของเรา เราทํา นี่เหตุ เราสร้างเหตุของเรา เราพยายามทําเหตุของเรา

เวลาเราตั้งใจใช่ไหม เรามีสติกําหนดพุทโธๆๆ หรือฟังเทศน์ ถ้าจิตมันลงมันก็ดีไง มันดี

แต่ขณะที่เรานั่งอยู่เฉยๆ ใช่ไหม เกิดแสงอยู่ข้างหน้า เกิดดวงแก้วอยู่ข้างหน้า แล้วเกิดดวงแก้วอยู่ข้างหลัง แล้วมันวิ่งไปชนกันที่ตัวเรา ทะลุเข้าไปในตัวเราเลย อู๋ย! แล้วมันเบา มันสบายไปหมดเลย...อันนี้ส้มหล่น

ส้มหล่นเพราะอะไร เพราะว่ามันเป็นเองไง มันเป็นของมันใช่ไหม เพราะเรากําหนดพุทโธ เราฟังเทศน์อยู่ เวลาเราฟังนี่เหตุ นี่คือเหตุที่เราทํามาต่อเนื่อง แต่เวลาทํามาต่อเนื่อง ขณะที่ต่อเนื่อง เราวางไง เราก็วาง

ขณะที่นั่งอยู่ หนูนั่งอยู่ อยู่ในท่านั่ง แต่ไม่รู้ว่าทําอะไร อยู่ในท่านั่ง แต่เหตุที่เราบ่มเพาะ เราบริกรรมมา มันได้บ่มเพาะมา จิตใจมันได้ทํามา แต่มันยังไม่เป็นสมาธิ มันยังลงไม่ได้ เพราะอะไร เพราะความอยาก ความรู้สึกของเรา ความอยากมันขวางอยู่ เห็นไหม มันขวางอยู่ ทิฏฐิหรือว่าจิตใต้สํานึกมันรับรู้อยู่ มันไม่ลงสมาธิ

แต่เวลามันปล่อย มันปล่อย แต่เราไม่รู้ไง เพราะเรานั่งอยู่ เพราะมันปล่อย มันส้มหล่น มันฟลุก เกิดเห็นแสงอยู่ข้างหน้า มันพุ่งมา แล้วแสงอยู่ข้างหลังมันชนกัน มันชนเข้ามาในร่างกาย มันทะลุเข้ามาในร่างกายเราเลย แล้วพอเข้ามาในร่างกาย ตัวมันเบามันสบายไปหมดเลย พอตัวมันเบามันสบายไปหมด อาการอย่างนี้ เห็นไหม

เวลาถ้าจิตมันสงบ เวลาถ้าจิตเราสงบมันจะละเอียดเข้ามา อาการอย่างที่ว่าตัวเบานี่มันจะรู้ ที่ตัวเบา ที่มันสบาย มันจะรู้ของมันเลยนะ มันรู้แล้วละเอียดเข้าไปๆ

แต่ถ้ามันว่า “อย่างนี้ใช่จิตรวมไหม”

ใช่ มันเป็นสมาธิ แต่เวลาถ้าจิตรวมนะ ถ้าจิตรวม จิตรวมใหญ่ จิตรวมที่ว่ามันสนิทเลย มันสักแต่ว่ารู้ คําว่า “จิตรวม” คือมันเป็นเอกัคคตา หนึ่งเดียว เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น มันมีหนึ่งเดียว

แต่นี่เราเห็นแสง เราเห็นแสง เรากับแสง เรากับแสง เราเห็น แล้วมันเลื่อนมา มันเคลื่อนเข้ามาๆ

แสงมันมา นี่แสง แต่ใครเป็นคนเห็นแสงนี้ เพราะจิตเป็นผู้เห็น ถ้าไม่มีจิต ไม่มีสิ่งมีชีวิต มันจะรับรู้อะไรไหม ถ้าไม่รับรู้ แสงมันก็คือแสง มันสักแต่ว่า มันไม่มีใครไปรับรู้มัน แต่เพราะมีจิตรับรู้ มีเรากับจิตไง มันไม่ใช่หนึ่ง มันไม่ใช่หนึ่ง

แต่ถ้าจิตมันจะรวมใช่ไหม พุทโธๆๆ มันละเอียดเข้ามาๆ พอละเอียดเข้ามา มันจะเกิดอาการแล้ว อาการที่ว่าพอเราพุทโธๆ มันละเอียดจนมันจะพุทโธไม่ได้ไง มันจะพุทโธไม่ได้ ถ้ากําหนดลมหายใจ ลมหายใจมันจะละเอียดขึ้น เบาขึ้น จนจะไม่มีลมหายใจ

“จะไม่มีลมหายใจ” ตรงนี้สําคัญมาก

จะไม่มีลมหายใจ มันก็คิดแล้ว โดยสัญชาตญาณของเราใช่ไหม ถ้าไม่มีลมหายใจก็ต้องตาย ถ้ามันขาดตกบกพร่อง มันกลัวตาย กลัวพิการ กลัวไม่มีออกซิเจนเลี้ยงสมอง มันกลัวไปหมดแหละ เพราะอะไร เพราะมันมีความรู้เยอะ เราเรียนมาก เรารู้มาก แล้วพอมีอะไรเกิดขึ้นเป็นข้อเท็จจริง เรากลับแปลกใจ เรากลับแปลกใจ ภาษาเรานะ เรากลับต่อต้าน จิตใต้สํานึก กิเลสมันกลับต่อต้าน กิเลสมันจะไม่ให้เป็นไปไง เราบอกนี่มันติดกับดักตัวเอง ติดกับดักความรู้ของเรา

แต่ถ้าโดยปกติ ที่คําถามเขาแปลกใจ เขาแปลกใจว่าเวลามันเป็น เขาไม่ได้ตั้งใจ เวลาเขาตั้งใจแล้วมันไม่เป็นไง เขาบอก “หนูไม่แน่ใจว่ากําลังทําอะไรอยู่ แต่อยู่ในท่านั่ง แล้วเห็นดวงใสๆ”

นี่เวลาไม่ตั้งใจมันเป็น เวลาตั้งใจมันไม่ได้ คําถามมันอยู่ตรงนี้ แล้วเวลาตั้งใจแล้วไม่ได้ เพราะตั้งใจ เราตั้งใจ เราตั้งใจนี่มันตัณหาซ้อนตัณหา แต่คําถามว่า เราตั้งใจแล้วเรากําหนดพุทโธของเรา เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิของเรา เวลามันเป็น เป็นอย่างนี้ นี่ขึ้นเป็น มันเริ่มเป็นสมาธิ

แต่ถ้ารวมใหญ่นะ มันจะลึกลับ มันจะมีคุณค่ามากกว่าที่โยมเป็นอีก ไอ้ที่เป็นนี่เปอร์เซ็นต์เดียวไง มันจะดีกว่านี้อีก ๙๙ เปอร์เซ็นต์ เวลามันเป็นจริงมันจะแปลกประหลาดกว่านี้อีก ๙๙ เปอร์เซ็นต์ นี่เวลาคนเป็น เป็นอย่างนี้ เห็นไหม ถ้าใครทําสมาธิได้ ใครทําความสงบของใจได้ จะเคารพบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาก

ถ้าใครทําความสงบของใจได้ ใครมีหลักมีเกณฑ์นะ จะซาบซึ้งบุญคุณพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ จะซาบซึ้งมาก จะเคารพมาก เพราะอะไร เพราะสิ่งนี้เป็นสัจจะ มันเป็นความจริงที่มันมีอยู่ แล้วเราทุกคนว่าเก่งหมด แต่ไม่เคยได้สัมผัสสิ่งนี้เลย พอไปสัมผัสนะ มันจะตะลึงเลย แล้วเข้าใจ

แต่พอจิตมันเสื่อม ถ้ามันเข้าใจ เพราะในวงการกรรมฐานเรา เวลาพระปฏิบัติ จิตสงบได้ จิตมีหลักมีเกณฑ์ได้ แล้วพอเวลาจิตเสื่อมเข้าไปแล้ว มันทนแรงสิ่งเร้าในใจไม่ไหว สึกไป ทนความอยากในใจไม่ไหว

เวลาจิตมันเสื่อม จิตมันเสื่อมแล้วมันร้อน จิตมันเสื่อมแล้วมันไม่มีที่พึ่ง พอไม่มีที่พึ่ง กิเลสมันเป่าหูทุกวันน่ะ อย่างนั้นดีกว่า สึกไปดีกว่า ไปทํามาหากินดีกว่า เลิกปฏิบัติดีกว่า มันจะเป่าตลอดไป

แต่สิ่งที่ว่าเคยเป็นสมาธิมันก็ฝังใจอยู่ มันเชื่อ ศรัทธามันตั้งมั่น มันเชื่อว่าสัจธรรมมีจริง ฉะนั้น สิ่งที่เวลาจิตมันเสื่อม จิตมันเสื่อม จิตมันเป็นไปนะ เวลากิเลสมันแข็งแรงขึ้นมา มันทําให้พระสึกไป ทําให้ผู้ปฏิบัติล้มเลิกไป

ฉะนั้นบอกว่า ถ้ามันได้เข้าไปสัมผัสแล้วเคารพพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ด้วยความเป็นจริง ทําไมเขาสึกไปล่ะ สึกไป

เวลาเป็นความจริง ความจริงขณะที่เป็น แต่เวลามันเสื่อมไปแล้วมันไปคลุกเคล้าอยู่กับกิเลสทั้งหมด เหมือนกับเวลาเราเจริญขึ้นมา เราไปอยู่กับความร่มเย็นเป็นสุข เวลามันเสื่อมไป เราไปคลุกอยู่กับไฟ มันทนไม่ไหว มันคลุกอยู่กับไฟ มันทนไม่ไหว มันก็ต้องสึกไป ต้องเป็นอย่างนั้นไป

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า “อาการที่เกิดขึ้นมันเป็นจิตรวมหรือเปล่าคะ”

มันเป็นสมาธิ เป็นส้มหล่น มันเป็นความสุขความสงบ ใช่ แต่บอกถ้ามันจิตรวมใหญ่ มันยังไม่ถึงขนาดนั้น แต่ให้ทําไป ให้ขยันหมั่นเพียรไป ทําคุณงามความดีของเราเนาะ ทําคุณงามความดีของเรา

ความดีทางโลก ความดีที่เขาทํากันนี่เป็นความดี ที่เขาทํากัน กตัญญูกตเวที ทําคุณงามความดี เป็นความดีไหม เป็น เป็นความดีแน่นอน แต่ความดีอย่างนี้ ดูสิ เวลาสัตว์ เวลาสัตว์มันเลี้ยงลูกมัน มันไปหาเหยื่อ มันล่ามานะ ดูสิ หมามันไปกินมานะ แล้วพอกลับไปที่รังของมัน มันไปขย้อนออกมาจากท้องของมันให้ลูกมันกิน มันก็เป็นความดี ความหาอยู่หากิน ความรับผิดชอบดูแลกัน สัตว์มันก็ทํา ถ้าสัตว์มันดีนะ

นี่ก็เหมือนกัน เราเป็นคน เราทําเป็นความดีไหม เป็น ก็เป็นความดีของมนุษย์นั่นน่ะ แต่ถ้าความดีที่มันดีกว่านี้ ความดีที่มีโอกาส ความดีที่เรากระทําได้ แล้วพอมันดีขึ้นมา พอมันมีสติ มีสมาธิ มีปัญญาขึ้นมา เราจะเห็นเลยว่าสมบัติของใจอันนี้มันสําคัญ สําคัญมากๆ สําคัญมากๆ แล้วสําคัญอยู่ไหนล่ะ

เราไปค้นคว้าในตํารา เราไปฟังครูบาอาจารย์ ท่านก็บอกวิธีการทั้งนั้นน่ะ แต่เวลามันเป็นจริงขึ้นมา มันเป็นจริงในหัวใจของเราไง มันเป็นจริง มันเป็นจริงอย่างนี้ ถ้ามันเป็นจริงอย่างนี้ขึ้นมา

เขาถามว่า “แล้วอย่างนี้จิตหนูมันพัฒนาขึ้นหรือเปล่า”

มันพัฒนาขึ้นสิ มันต้องดีขึ้น จิตมันพัฒนาขึ้น

ฉะนั้น “อันนี้เป็นอาการที่จิตรวมหรือไม่”

เป็นสมาธิ

คําว่า “จิตรวม” มันสักแต่ว่ารู้ จิตรวมใหญ่ หลวงตาท่านเคยพูดอย่างนี้นะ บอกพระบางองค์ไม่เคยเจอเลย พระบางองค์ทําไม่ได้เลย พระบางองค์ทําไม่ได้เลย แล้วคนทําได้น้อยมาก เพราะเวลาเราประพฤติปฏิบัติ ศีล สมาธิ ปัญญา มันไม่ต้องใช้ถึงกับจิตรวม จิตรวมถึงจะพิจารณา เพราะจิตรวมมันพิจารณาไม่ได้ จิตรวมนี่มันสักแต่ว่ารู้ มันเป็นหนึ่งเดียว

เวลาพิจารณา จิตเห็นอาการของจิต มันเป็นอารมณ์สองนี่แหละ แต่อารมณ์สองที่เป็นสมาธิมาแล้วมันปล่อยวาง ปล่อยวางจากการยุแหย่ของกิเลสมาแล้ว ปล่อยวางจากการยึดครองของกิเลสมาพักหนึ่ง

พอจิตมันสงบได้ เป็นอิสระได้ เวลามันออกมาพิจารณา มันถึงเป็นวิปัสสนา เพราะมันไม่มีกิเลสบวกเข้ามา มันไม่มีตัณหาความทะยานอยากคอยชักนําว่าจะเป็นอย่างนั้นๆ ปฏิบัติไปแล้วต้องเป็นอย่างนั้น เพราะอะไร เพราะเรารู้มาแล้ว เราศึกษามาแล้ว เราอ่านมาแล้ว เราฟังครูบาอาจารย์มามากแล้ว มันพยายามจะชักนําไปทางนั้นน่ะ มันก็เลยไม่เป็นความจริง

แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วมันเป็นอิสระ จิตสงบ อิสระจากกิเลสชั่วคราว แล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้ามันพิจารณาของมันไป พอมันพิจารณาของมันไปนะ พอจิตมันเริ่มพิจารณาไป มันเริ่มคลายออกมา สมุทัยก็เจือปนเข้ามา คือความคาดหมายเจือปนเข้ามา เห็นไหม ติดกับดักตัวเอง มันก็กับดัก กับดักของกิเลส มันเป็นของมัน

ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามา พ้นจากกับดัก เป็นอิสระชั่วคราว แล้วเราก็พิจารณาของเรา ถ้ามันพิจารณาได้ พิจารณาของเรา ทําอย่างนี้ขึ้นไป เจริญขึ้นไป สิ่งที่ขึ้นไป มันจะพ้นจากกับดักของตัวเอง ฝึกหัดอย่างนี้ แล้วมันพัฒนา มันต้องพัฒนา

ไม่พัฒนา มันจะเป็นดวงข้างหน้ากับดวงข้างหลังเข้ามา พอดวงอย่างนี้ปั๊บก็บอกเลย บอกว่า “เอ๊ะ! อย่างนี้ติดนิมิตสิ พุทโธๆ มันติดนิมิต ไอ้พวกภาวนาไม่มีปัญญา”

ไอ้คําว่า “นิมิต” จิตสงบแล้วมันรู้มันเห็น จิตมันรู้มันเห็น เราก็วาง พอมันเห็นนิมิต มันเห็นแสง แสงมันพุ่งเข้ามาชนกัน มันทะลุเข้ามาตัว นี่มันไม่ส่งออกนะ

เห็นแสง แสงวิ่งออกไป แล้วความรู้ก็ตามออกไป ส่งออกไปเลยนะ

นี่เห็นแสง แสงมันยังวิ่งกลับเข้ามาหาเราใช่ไหม แล้วจากดวงข้างหลังมาชนกัน ชนกันในร่างเรา คือชนกันแล้วมันหายไปไง พอชนเข้ามาในร่างนี้ มันไม่มีนิมิตให้ตามไป นิมิตมันย้อนกลับมาที่เรา

เราเห็นนิมิต แล้วนิมิต เรากลืนนิมิตเข้ามาในใจของเรา ใจเรามันดึงนิมิตเข้ามาแล้วกลืนมันเลย กลืนนิมิตไปเลย กลืนมัน ทําลายมัน ไม่มีเลย จิตว่าง สบายโล่ง

ถ้าเราไม่ส่งออก เราไม่ตามไป นิมิตก็คือนิมิต ถ้าคนรู้คนเห็นมันก็เป็นอย่างนั้น

ถ้าคนไม่มีนิมิต จิตสงบธรรมดาก็เป็นสมาธิ ถ้าสมาธิ เราก็ยกขึ้นเลย ยกขึ้นสู่วิปัสสนา เราทําของเรา เราฝึกหัดของเรา ฝึกหัด วิปัสสนาอ่อนๆ ฝึกหัดให้จิตมันก้าวเดิน ฝึกหัดให้มันมีประโยชน์ของมันขึ้นมา ถ้ามีประโยชน์ มันก็เป็นประโยชน์

คําถามว่า สิ่งที่เขาทํานี่ถูกไหม เขาพัฒนาขึ้นไหม เวลาที่ว่าจิตของเขาทํางาน เวลาเขาปฏิบัติแล้ว จิตเขาทํางานตลอดเวลา

โดยธรรมชาติของมันทํางานตลอดเวลาอยู่แล้ว เพียงแต่เราจะพักมันไง เวลาเราจะพัก เราทําความสงบของใจเข้ามา แล้วฝึกหัดภาวนาไป

ทีนี้เพียงแต่ว่า เวลาจิตเขาเห็นอย่างนั้นแล้วมันกลืนเข้ามาในใจ แล้วมันสบาย มันโล่ง

ฉะนั้น เวลาคนที่เขาติด พอจิตเขาว่าง เขาบอก “นิพพานคือความว่าง นี่คือนิพพานแล้ว” นี่ก็เหมือนกัน เคยฟังว่ารวม รวมใหญ่ จิตมันลึกลับซับซ้อน พอเราเป็น เราก็ตั้งชื่อให้มันว่ารวมใหญ่หรือเปล่า

ยัง ไม่ใช่ ไม่ใช่เพราะรวมใหญ่มันละเอียดกว่านี้เยอะนัก แต่อันนี้เป็นสมาธิ จิตมันแบบว่าส้มหล่น

จิตมันรวม บอกว่ารวมใหญ่ใช่ไหม

ไม่ใช่จิตมันรวม จิตมันเป็นหนึ่ง มันปล่อยวางชั่วคราว แล้วมีความสุขมาก เป็นความเป็นจริงมาก อันนี้เป็นอัตตสมบัติ สมบัติของใจดวงนี้ที่ปฏิบัติได้เนาะ จบ

ถาม : เรื่อง “ขอความเมตตาหลวงพ่อครับ ผมขอเล่าถวายการปฏิบัติครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพ ผมขอเล่าถวายการปฏิบัตินะครับ เมื่อจดหมายฉบับก่อน หลวงพ่อได้เมตตาตอบคําถามและให้คําแนะนําไว้ว่า กําลังยังไม่พอ ให้ฝึกกําลังของสติครับ

ผลการปฏิบัติที่ได้คือหลังจากสวดมนต์เสร็จก็เริ่มภาวนา พอได้สักระยะเป็นที่พอใจก็ออกไปเดิน ผมตั้งอกตั้งใจจะเดินไปจนเทียนมันหมดเล่มจึงจะได้พักผ่อน ขณะที่เดินไปสักระยะหนึ่ง เกิดอาการง่วงนิดๆ ถึงง่วงมาก แต่ยังตั้งสติไว้พุทโธอยู่ครับ ได้บ้างไม่ได้บ้าง ชัดบ้าง อ่อนบ้าง และพอถึงที่สุดเหมือนจะไม่ไหวจริงๆ แล้วครับ มันหลับทั้งเดิน แต่มันหลับเป็นช่วงสั้นๆ ภาพการมองเห็นขณะเดินหายแว็บเดียว หรือเรียกว่าหลับในนี้เองครับผม เป็นเช่นนี้ไปหลายครั้ง แต่ก็เพราะความตั้งอกตั้งใจจะเดินตามที่ตั้งใจ จึงไม่ยอมที่จะนอน ทั้งๆ ที่ความคิดบอกให้นอนเถอะๆ แต่ก็ไม่ทําตามความคิดนั้น กัดฟันสู้ สุดท้ายความง่วงดับไปเฉยๆ ความง่วงหายไป กลายเป็นสติตื่นตัวสว่างโพลงแทนครับ หรืออาจจะเป็นเพราะกาแฟที่ดื่มไปมันเริ่มจะออกฤทธิ์หรือเปล่าก็ไม่แน่ใจครับ

เดินต่อเรื่อยๆ สักพักจึงได้ออกคิดพิจารณาเหตุการณ์นี้ครับ ตั้งสติไว้ และวางพุทโธ และเริ่มพิจารณาว่าความง่วงที่เกิดและดับไปนั้นมีดังนี้ครับ

ความง่วงเกิดของมันเอง เป็นเหตุปัจจัยอะไรก็ไม่ทราบ แต่ส่วนใหญ่เราแก้ด้วยการนอนพักผ่อน แต่ครั้งนี้เราไม่นอนตามความคิดที่สั่ง สุดท้ายมันก็หายไปเอง เป็นเช่นดังที่ปรากฏ พอรู้เช่นนี้จึงเกิดความคิดว่าอย่างนั้นไม่ต้องนอนเลยก็ได้ ผมคิดเล่นๆ ครับ จากนั้นก็วางและพุทโธต่อนะครับ

พอสบาย ก็ออกมาพิจารณาอีกครั้งได้ความว่าอย่างนี้ ความคิด ความรู้สึกที่เกิดเป็นเช่นเดียวกันนี้เอง ไม่ว่าความสงสัยอยากจะหาคําตอบใดๆ ก็วางได้ ไม่ต้องเข้าไปวุ่นวายกับมัน แล้วตัวความคิดที่กําลังพิจารณาก็เช่นกัน เพราะความไม่ว่าง มันก็ยึดว่าเรารู้ๆ แต่ก็เอาไปเที่ยวสอนเขา ไม่ได้สอนใคร ใจมันก็ยังมีความมั่นอกมั่นใจในตัวมัน ทั้งที่รู้จริงหรือเปล่าก็ไม่แน่ใจ แต่ต้องวางไว้ พุทโธไป ความรู้สึกอันนั้นดับเอง

ผมทําตามที่หลวงพ่อสอน คือวางไว้ เราพุทโธของเราไป สุดท้ายมันเกิดเอง ก็ดับเอง ไม่มีใครบังคับบัญชาได้ดังที่ว่านี้ครับ และทุกสิ่ง ไม่ว่าร่างกายหรือจิตใจก็เป็นสภาพเดียวกัน เพียงแต่ตั้งสติรู้ไว้ พุทโธไว้ หมั่นฝึกซ้อมระลึกรู้พุทโธ และสติจะมีกําลังมากขึ้น รู้เท่าทันไปเป็นลําดับ ความสงบสบายและความสงสัยฟุ้งซ่านวุ่นวาย ความโกรธเคืองขุ่นใจ ความไม่พอใจก็เกิดบนจิตนี้เอง เสื่อมไปบนจิตนี้เอง ดับบนจิตนี้เอง มีเพียงสติแล้วไหลตามกระแสทุกสิ่งที่เกิดขึ้นบนจิตมันเป็นเครื่องดับ

ผมเขียนมาเพื่อเล่าถวายหลวงพ่อ ผมก็อาศัยความจําที่ได้มา ผ่านมา หรืออาจจะเป็นเพราะฟังมาเยอะ อ่านมาเยอะก็ได้นะครับ แต่เมื่อได้ลงมือทําแล้วก็ได้นํามาพิจารณาตามที่ว่านี้ หากสิ่งที่ผมพิจารณาอยู่นี้ถูกหรือผิดประการใด ขอเมตตาจากหลวงพ่อสั่งสอนแนะนําให้อุบาย เพื่อที่จะได้นําไปปรับปรุงแก้ไขต่อไปครับ

ตอบ : ทีนี้สิ่งที่ว่าทํา เวลาเราประพฤติปฏิบัติ คราวนี้เราใช้คําว่า “ติดกับดักตัวเอง” ติดกับดักตัวเองคือติดความรู้ของตัวเอง ไอ้นี่ก็เหมือนกัน บอกว่าอ่านมาเยอะๆ

ถ้าอ่านมาเยอะขนาดไหน เวลาง่วงนอนๆ โดยธรรมชาตินะ เวลาง่วงนอน เวลาคําว่า “ง่วงนอน” เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนพระโมคคัลลานะไง พระโมคคัลลานะก็นั่งสัปหงกโงกง่วง พระโมคคัลลานะเป็นพระโสดาบันแล้ว แล้วเวลาไปบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนอยู่ นั่งสัปหงกโงกง่วง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงไปสอนไง ให้ตรึกในธรรม ให้เอานํ้าลูบหน้า ให้แหงนมองดูดาว ถ้ามันทําเต็มที่แล้ว ถ้ามันยังง่วงอยู่ก็นอนซะ นอนเสร็จแล้ว ตื่นแล้วมาปฏิบัติใหม่ นี่สอนพระโมคคัลลานะ เพราะพระโมคคัลลานะมาบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๗ วันเป็นพระอรหันต์เลย

พระสารีบุตรมีปัญญามากกว่า เวลาพูดสิ่งใด พระสารีบุตรต้องใช้ปัญญามากกว่านะ พระสารีบุตร ๑๔ วัน มากกว่าพระโมคคัลลานะเท่าตัว แต่พระโมคคัลลานะไปฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฝึกอยู่ ๗ วัน ปฏิบัติอยู่ ๗ วัน

พระโมคคัลลานะได้โสดาบันมาจากพระสารีบุตรไปฟังธรรมะพระอัสสชิเป็นพระโสดาบัน ไปบอกพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะเป็นพระโสดาบันด้วย พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะเป็นพระโสดาบัน ก็ชวนบริษัทบริวารไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไปบวช ไปบวชเสร็จแล้ว พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการ ลูกศิษย์เป็นพระอรหันต์หมดเลยนะ ที่เขาชวนไปเป็นปุถุชนนี่เป็นพระอรหันต์หมดเลย แต่ผู้ที่พาไปเป็นพระโสดาบัน ๒ องค์ พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะยังได้โสดาบันอย่างเดิม ลูกศิษย์ที่ไปฟังได้เป็นพระอรหันต์หมดเลย

พอเทศน์ไปอีก ๗ วัน พระโมคคัลลานะได้เป็นพระอรหันต์ แล้วพระสารีบุตร ๑๔ วัน เห็นไหม มันติดความรู้ตัวเอง ถ้ามีปัญญามาก มีความรู้มาก มันก็ต้องมีเหตุผล มีการอธิบายมาก

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเขาบอกว่า เขากําหนดพุทโธ เวลาเดินจงกรมมันง่วงมาก เวลาความคิดมันก็บอกให้นอนเถอะ นอนเถอะ พักก่อนก็ได้ แต่ก็พุทโธต่อเนื่องไปๆ ถึงที่สุดเวลามันลง ความง่วงหายหมด ความง่วง ความทุกข์ความยากมันหายหมด

อันนี้มันเป็นความจริง ถ้าความจริงมันเกิดขึ้นมาอย่างนี้ มันเป็นความจริง มันอยู่ที่อะไรล่ะ ความรู้จะมากจะน้อย เราวางไว้ เราจะเอาความจริง

ความจริง เวลาประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง เวลาถ้าจิตมันลง มันสมดุลของมัน มัชฌิมาปฏิปทา มันสมดุลของมัน เวลาสมดุลของมัน ความง่วงหายเลย แล้วความง่วงหายแล้วยังสงสัยนะ ไอ้ที่หายมันหายเพราะกาแฟหรือเปล่า หายเพราะกาแฟหรือหายเพราะปฏิบัติ

อ้าว! มันหายกับเราหรือเปล่าล่ะ มันหาย มันสงสัยมาก มันรู้มาก สงสัยมาก ติดกับดักตัวเองไง

ฉะนั้น เวลาที่หลวงตาท่านเป็นมหา ท่านศึกษาจบแล้ว นิพพงนิพพานนี่ศึกษาจบมาแล้ว แต่เวลาจะปฏิบัติแล้วมันมีจริงหรือเปล่า พอมีจริง ตัวเองมันสงสัย ติดกับดักตัวเอง เพราะตัวเราเองทิฏฐิมานะไง ความผิดคนอื่น เวลาคนผิดพลาดรู้หมดนะ ผิดควรแก้ไขอย่างไรๆ แต่เวลาเราผิด แก้ไม่เป็น แก้ไม่ได้ แล้วเราไม่รู้ว่าแก้อย่างไรด้วย

ฉะนั้น สิ่งที่ว่ามันติดกับดักตัวเอง มันติดความรู้ตัวเอง เวลาไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นบอกว่า มหา มหาเรียนมาจนเป็นมหา ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐนะ ประเสริฐมาก ให้เทิดใส่ศีรษะไว้ คือยกให้สูงไว้ พวกเรารู้ไม่จริงตามนั้นหรอก เราศึกษามาเป็นความจํา เทิดใส่ศีรษะไว้คือยกสูงไว้ก่อนแล้ววางไว้ แล้วเวลาปฏิบัติ เราปฏิบัติของเราไป ถ้ามันเป็นความจริงแล้วนะ ความรู้ที่สูงส่งนั้นกับความจริงในใจเราถ้ามันอันเดียวกัน มันอันเดียวกันเลย

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราปฏิบัติ เราปฏิบัติของเราไป ความรู้เราเยอะ ความรู้เราศึกษามามาก แต่เรารู้ไปก่อน ทําของเราตามความเป็นจริง พอความจริง ความง่วงหาย ทุกอย่างหายหมด เพราะจิตมันปล่อย อาการของมันทั้งหมดน่ะ เวลาจิตของเรามันสว่างไสว จิตของเรามันแช่มชื่น เวลามันอยู่ของมันไป

เวลานิวรณธรรม เวลาง่วงเหงา ถีนมิทธะ มันเข้ามา มันครอบงํามา มันก็ง่วง เวลานอนตื่นขึ้นมา บางคนนอนไม่ตื่น นอนตื่นขึ้นมาก็อยากนอนต่ออยู่อย่างนั้นน่ะ มันแก้ไม่ได้หรอก

แต่ถ้าเวลาเรามากําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลามันหายนะ เราทําได้ เราถือเนสัชชิก ไม่นอนทั้งวันทั้งคืน ๒๔ ชั่วโมง ๗ วัน ๗ คืน เราไม่นอนเลย ง่วงมาก แต่เวลาปฏิบัติไปแล้วมันง่วงหายหมด คนปฏิบัติมามันจะเป็นมาอย่างนี้ มันเป็นไปได้ ถ้าเป็นไปได้ เห็นไหม ความรู้จากภาคปฏิบัติไง

ความรู้จากการศึกษา ความรู้จากการศึกษาทฤษฎี เขาให้ศึกษา ศึกษามาเพื่อปฏิบัติ การศึกษามันเป็นแนวทาง ศึกษามาแล้วปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติขึ้นมา เวลาเป็นความจริงขึ้นมามันจะเป็นความจริงอย่างนี้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถวาย เขียนคําถามมาเพื่อให้หลวงพ่อพิจารณา ขอถวายการปฏิบัติ ถ้าปฏิบัติ ถวายการปฏิบัติ ปฏิบัติ เวลาที่เขาเกิดปัญญา เวลาเราเดินจงกรมอยู่ ปัญญาอบรมสมาธิ อย่างที่เขียนมา

เวลาปฏิบัติด้วยเหตุด้วยผล ความคิดมันจะโต้แย้งกัน สังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่ง นี่ถ้าเป็นฝ่ายลบ มันเป็นฝ่ายกิเลส มันก็คิดของมันไป แต่ถ้าเราตรึกในธรรมๆ เราพยายามตรึกในธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สังขารฝ่ายบวก สังขารฝ่ายมรรค เวลามันสู้กัน นี่ปัญญาอบรมสมาธิ

ด้วยเหตุด้วยผลพิจารณาของมันไป ถ้ามันปล่อยวางๆ ปล่อยวางเสร็จแล้ว พอมันปล่อยวางแล้ว พอจิตสงบแล้วมันจะเกิดสังขาร ความคิด ความปรุง ความแต่งต่อเนื่องไป เมื่อมันมีสมาธิรองรับขึ้นมา มันจะเกิดปัญญาขึ้น มันจะเกิดเป็นผลบวกมากขึ้น พอมากขึ้นไปมันจะดีขึ้น มันต้องปฏิบัติอย่างนี้ ถ้าปฏิบัติอย่างนี้ไปเรื่อยๆ ปฏิบัติต่อไปเรื่อยๆ

ฉะนั้น สิ่งที่เขียนมาเพื่อให้หลวงพ่อพิจารณาเมตตา

ถ้าพิจารณา เพราะปัญญามันเกิดมากมายมหาศาลนะ เวลากําหนดทําสัมมาสมาธิ สมาธิคือนํ้าล้นแก้ว ถ้านํ้าเต็มแก้วแล้ว แก้วนั้นรักษานํ้าได้แค่นั้น ถ้ามากขึ้นไปมันก็ล้นแก้วนั้นไป นี่คือสมาธิ สมาธิคือมันเต็มก็เต็มแค่นั้นแหละ

แต่เวลาเป็นปัญญา ปัญญามันไม่มีขอบเขตเลย ดูอากาศไม่มีขอบเขต ออกซิเจน บรรยากาศมันห่อหุ้มโลกนี้ไว้ ห่อหุ้มโลกนี้ไว้เลย นี่ก็เหมือนกัน เวลาขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขต ปัญญามันไปได้หมดเลย ถ้าปัญญาไปได้หมด ปัญญามีสัมมาสมาธิรองรับ มันก็เป็นวิปัสสนา ถ้าปัญญาเป็นกิเลสรองรับ กิเลสคือตัวตนของเรารองรับ มันก็เป็นเรื่องของกิเลส

ฉะนั้น ขยันหมั่นเพียรตรงนี้แล้วมันจะเห็นเอง เห็นเองหมายความว่า เวลาที่เราง่วงเหงาหาวนอนแล้วเราต่อสู้กับมัน เห็นเองคือเวลามันปล่อย นี่เห็นเอง นี่ผลของมัน ถ้าผลของมัน ถ้าปฏิบัติต้องเห็นอย่างนี้

เวลามันง่วงมาก เวลามันทุกข์มาก นี่เรื่องของกิเลสทั้งนั้นเลย เรื่องของอวิชชา แต่เวลาพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ เวลามันสว่างโพลงขึ้นมา เห็นไหม นั่นน่ะผลของธรรม พิจารณาไปมันจะเห็นอย่างนี้ ถ้าเห็นอย่างนี้ มันปฏิบัติไปอย่างนี้ ถ้าปฏิบัติอย่างนี้ นี่ผลของการปฏิบัติ

ฉะนั้น ผลของการศึกษาส่วนของผลการศึกษา แนวทางเป็นแนวทาง แล้วปฏิบัติเป็นความจริงก็เป็นความจริงของเราขึ้นมา จบ

ทีนี้เอาอันนี้

ถาม : ผมขอกราบเรียนถามปัญหาธรรมะหลวงพ่อดังนี้ครับ

ผมมาปฏิบัติธรรมที่วัด ขณะเดินจงกรมเกิดธรรมะเป็นคําพูดว่า “ยงฺกิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพนฺตํ นิโรธธมฺมนฺติ สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นมีความดับไปเป็นธรรมดา”

ผมพิจารณาตามธรรมนั้น แต่กําหนดให้แคบลง โดยสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้ความหมายคือความทุกข์ แล้วก็พิจารณาว่าทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ ทุกข์ดับไป คราวนี้จิตมันเลือกพิจารณาทุกข์ตัวที่ผมกําลังประสบอยู่ คือทุกข์เกิดจากการที่เรามีหนี้ เป็นเพราะเราต้องเลี้ยงธาตุขันธ์ของเราและครอบครัว เราต้องการปัจจัย ๔ ของธาตุขันธ์ พิจารณาทุกข์ที่เกิดขึ้น เรื่องเราต้องหาเงินซื้อบ้านให้ครอบครัว ทุกข์ที่ตั้งอยู่ เรื่องภาระในการผ่อนบ้าน และทุกข์ดับไปคือหมดภาระในการผ่อนบ้าน และผ่อนหมดหรือผ่อนไม่หมด บ้านถูกยึด

พิจารณาไป ผมเห็นภาพเป็นพระพุทธเจ้าปางประทานพรบอกว่า มีทุกข์เท่านั้นที่เกิด ทุกข์เท่านั้นที่ตั้งอยู่ ทุกข์เท่านั้นที่ดับไป นอกจากทุกข์ ไม่มีอะไรเกิด นอกจากทุกข์ ไม่มีอะไรดับ

เกิดปีตินํ้าตาไหลออกจากภาวนา เห็นอะไรเป็นทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ดับไป เช่น เวลาขับถ่ายและอาบนํ้า

ตอบ : อันนี้เวลาเราแสวงหาทางโลกเต็มที่แล้ว แสวงหาทางโลกมันเป็นของประจําโลก ของประจําโลกคือของสาธารณะ ดูสิ เวลาบ้านของเรา เขาต้องซ่อมต้องแซม ต้องดูต้องแล ต้องรักษาตลอดไป นี่ของที่เป็นวัตถุไง

หลวงตาท่านพูดมาก เวลาพวกเราไปเที่ยวทางยุโรป บอกเขาเจริญๆ เขาเจริญทางวัตถุ เจริญทางวัตถุเพราะเขามีสติปัญญาของเขา เขาก็สร้างของเขาขึ้นมา เพราะวัตถุก็สร้างมาจากคนนั่นแหละ แล้วสร้างเป็นวัตถุ แต่ในทางศาสนาเขาสร้างหัวใจ

ถ้าเขาสร้างหัวใจ หัวใจที่เป็นนามธรรม ดูสิ วัดที่เขาสร้างขึ้นมา ดูสวยงามมาก ดูใหญ่โตมาก ทุกคนเห็นแล้วอลังการมาก แต่เวลาเราไปเจอพระปฏิบัติ เอ๊ะ! ไม่เห็นมีอะไรเลย

ครูบาอาจารย์ท่านพูดถึงหลวงปู่มั่นนะ หลวงปู่เจี๊ยะหรือหลวงตาท่านบอกว่าหลวงปู่มั่นเป็นบุคคลธรรมดาร่างเล็กๆ ดูสิ เวลาหลวงปู่พรหมท่านเสียสละสมบัตินะ สมบัตินี่แจกเหมือนกันเลย ทุกอย่างแจก แล้วท่านก็ออกบวช แล้วท่านก็ขึ้นไปหาหลวงปู่มั่น ไปพบหลวงปู่มั่นครั้งแรกนะ เพราะชื่อเสียงหลวงปู่มั่นโด่งดังมาก โอ้โฮ! ชื่อเสียงโด่งดังมาก แต่ตัวเล็กๆ

หลวงปู่มั่นรู้ว่าหลวงปู่พรหมคิดอะไรไง “อย่ามองคนที่รูปร่างสัณฐาน อย่าเพิ่งมองคนที่รูปร่างสัณฐาน”

เวลาไปเห็น เราเห็นร่างเล็กๆ แต่เวลาไปอยู่ด้วยนะ เวลาท่านให้ธรรมะ งงเลยล่ะ เวลาเข้าไป ท่านให้ธรรมะ เห็นไหม

นี่ก็เหมือนกัน เวลาความประพฤติปฏิบัติมันเป็นนามธรรม พอเป็นนามธรรมมันเป็นเรื่องของหัวใจ ถ้าเป็นนามธรรมเป็นเรื่องของหัวใจ เราจะมองอย่างไรว่าอะไรที่มันเจริญมันเสื่อมล่ะ

เราไปเห็นแต่วัตถุมันเจริญ ไปเที่ยวมา อู๋ย! ที่นั่นเขาเจริญ ที่นี่เจริญ...มันเจริญด้วยวัตถุ สิ่งที่เป็นวัตถุมันต้องดูแลรักษา แต่ถ้าหัวใจล่ะ หัวใจยิ่งยากเข้าไปอีก เพราะอะไร เพราะเวลาใจมันดีขึ้น เวลาใจมันเลวลง เราจะดูแลอย่างไร

ถ้าเราฝึกหัดจนมันเป็นความจริงขึ้นมา ดูสิ อกุปปธรรม มันคงที่ตายตัว แต่กุปปธรรม สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา มันแปรสภาพทั้งนั้นน่ะ มันดิ้นรนตลอดเวลา ถ้ามันเป็นจริง มันเป็นจริงอย่างไร ถ้าเป็นจริงขึ้นมา นี่พูดถึงว่า เวลาที่เราพิจารณา

เขาจะเห็นสภาวะแบบนั้น ฉะนั้น ถ้าเราเป็นทางโลก เขาคิดทางโลกว่า ทุกข์ตั้งอยู่ ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ดับไป

มันเป็นจริงอย่างนั้นอยู่แล้ว เพียงแต่เวลาเรามีปัญหาขึ้นมา เรามีปัญหาขึ้นมา เราใช้อย่างนี้พิจารณา ถ้าใช้อย่างนี้พิจารณาแล้วมันเป็นที่หล่อเลี้ยงใจเรา ที่หล่อเลี้ยงใจเราให้ใจเรามันพอมีที่พึ่งที่อาศัย แล้วถ้ามันทําสิ่งนี้ได้ มันแก้ไขเหตุการณ์ แก้ไขวิกฤติชีวิตเราได้ทั้งนั้นน่ะ ถ้าแก้ไขชีวิตเราได้ ถ้าเราแก้ไขได้ เราแก้ไขของเราให้จบ ถ้าแก้ไข วิกฤติเกิดอย่างนั้น สภาพแบบนั้น เราก็ยอมรับสภาพแบบนั้น แล้วเราแก้ไขคือหาทางออกของเรา

คนเรานะ ดูสิ เวลาพระอรหันต์ในสมัยพุทธกาล พระอรหันต์ในสมัยพุทธกาลมันรํ่าลือไปนะ พระสารีบุตรยังต้องไปดู เวลาไปบิณฑบาตอยู่ท้ายแถว เขาใส่บาตร เขาหมดก่อน ในวงการพระเขามีเมตตากันมาก วันนี้ไม่ได้อาหารใช่ไหม พรุ่งนี้ให้อยู่ข้างหน้า ไอ้โยมก็คิดเลยนะ เมื่อวานเราใส่ข้างหน้าก่อน ข้างหลังเลยไม่ได้ วันนี้ข้างหน้างดเว้น ไปใส่ข้างหลังก่อน นี่ช่วยแล้วมันก็ผิดพลาด มันมีความผิดพลาด

สุดท้ายรํ่าลือไป จนพระสารีบุตรไปเยี่ยมนะ ถามว่าเป็นอย่างนั้นจริงๆ หรือ

เป็นอย่างนั้นจริงๆ

ฉะนั้น พระสารีบุตรจับไว้ ด้วยบุญของท่านนะ จับบาตรไว้ ฉันให้อิ่ม

ฉันข้าวไม่เคยอิ่ม คิดดูสิ คนที่กินข้าวไม่เคยอิ่มนี่มันทุกข์นะ ท่านจับบาตรเอาไว้เลย ด้วยบารมีของพระสารีบุตร วันนั้นท่านฉันอิ่มท้องเลย พอฉันวันนั้นอิ่ม วันนั้นก็นิพพาน ตายวันนั้น นี่พระอรหันต์นะ แล้วดูพระสีวลีสิ อู้ฮู! รํ่ารวยมหาศาล ไอ้ของอย่างนี้มันเป็นเรื่องที่ว่า สิ่งใดเกิดขึ้น เรามีสติปัญญาแล้วเราแก้ไข

เวลาเราพูด เราฟังเสียงของสังคมพอสมควร เขาจะบอกว่าพระเป็นลัทธิยอมจํานน ชาวพุทธเป็นลัทธิยอมจํานน ยอมรับๆ ทุกอย่าง อะไรก็ว่ากรรมๆ

มันไม่ใช่ลัทธิยอมจํานน มันเป็นลัทธิของนักปราชญ์ นักปราชญ์ราชบัณฑิต นักปราชญ์ราชบัณฑิตที่รู้เท่า รู้เท่าเหตุการณ์ รู้เท่าการกระทบกระทั่ง ถ้าบอกว่าเป็นลัทธิยอมจํานน เราจะไม่ยอมจํานน เราจะมีสติปัญญา

เราจะไม่ยอมรับความจริงอะไรเลยหรือ อย่างนั้นแสดงว่าขนาดศาลตัดสินแล้วศาลก็เข้าข้างคนอื่นใช่ไหม แต่ถ้าเป็นนักปราชญ์ราชบัณฑิต อะไรผิดอะไรถูกก็ว่ากันตามเหตุผล แล้วถ้าเวลาผิดถูกว่ากันตามเหตุผล ว่ากันตามหลักฐาน ว่ากันตามข้อเท็จจริง ถ้ามันผิดมันถูกต้องว่าตามนั้น ว่าตามนั้นเสร็จแล้ว ทีนี้เหตุผล หลักการทุกอย่างเหมือนกัน แต่ทําไมเราเป็นอย่างนี้ล่ะ

มันเป็นอย่างนี้ มันก็บอกว่า มันก็ต้องชักเข้ามาว่าเบื้องหลัง ถ้าเบื้องหลังมันมีสิ่งใดมา ถ้าเบื้องหลัง เบื้องหลังหมายถึงว่าเราทํามา มันก็ต้องยอมรับความจริงอย่างนั้น ความจริงของเรามันความจริงในปัจจุบันด้วย ความจริงมีที่มาที่ไปด้วย กรรมเก่า กรรมใหม่

ถ้ากรรมเก่า สิ่งที่เป็นอดีตมา เราทําของเรามาแล้ว ดูสิ เวลาคนเกิดมารูปร่างหน้าตาไม่เหมือนกัน ความคิดคนไม่เหมือนกัน ทุกสรรพสิ่งของคนไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกัน มันมาจากไหนล่ะ มันมาจากที่มา พอที่มานะ

เราเกิดมา ในปัจจุบันนี้เราเกิดมาแล้วเรามีธาตุ ๔ และขันธ์ ๕ เหมือนกัน คนเราเกิดมามีปากมีท้องเหมือนกัน ถ้าเกิดมามีปากมีท้องเหมือนกัน เกิดในปัจจุบันนี้เท่ากัน เท่ากันนะ เบื้องหลังมันไม่เท่ากัน แต่เกิดเป็นคนเหมือนกันเท่ากัน สิทธิเสรีภาพเท่ากัน แต่ทําไปข้างหน้า อุปสรรคคนมันมีมากมีน้อยแตกต่างกัน เราก็ทําตรงนี้ นี่นักปราชญ์ไง นักปราชญ์ราชบัณฑิตรู้เหตุรู้ผล รู้เหตุรู้ผลในปัจจุบัน รู้เหตุรู้ผลในที่มา รู้เหตุรู้ผลจะไปข้างหน้า ไม่ใช่ว่าลัทธิยอมจํานน

คนเขาเสียดสีไง เขาเสียดสี เขาดูถูก ดูถูกนักปฏิบัติ เราฟังมาเยอะ แต่บอกว่า ต้องทันคน ต้องเข้มแข็ง

ต้องทันคน มันทันอย่างไร ดูสิ มันต่างกันโดยวัย โดยวัยวุฒิมันต่างกัน ความคิดก็ไม่เหมือนกันแล้ว คนดีๆ เหมือนกัน แต่โดยวัยไม่เหมือนกัน โดยวัยไม่เหมือนกัน มุมมองแตกต่างกัน แล้วโดยวัย โดยปัญญา มันแตกต่างกันทั้งนั้นน่ะ ฉะนั้น สิ่งนี้แบบว่าจะต้องเสมอกัน ไอ้นั่นอีกเรื่องหนึ่ง ถ้าทําของเรามันเป็นอย่างนี้ไง

ฉะนั้น คําถามเขียนมา มันธรรมเกิด พอมันธรรมเกิดขึ้นมา เราพิจารณาของเรา ทุกข์เกิดขึ้น ทุกข์ตั้งอยู่ แล้วทุกข์ดับไป แล้วเราพิจารณาให้มันแคบเข้า พอแคบเข้ามันก็ยิ่งเห็นมากขึ้น จนเห็นพระพุทธรูป

อันนี้แบบว่าข้างนอกมันเป็นความทุกข์ เราหลบมาหาธรรมะในหัวใจของเรา แล้วเวลามันเห็นจริงขึ้นมาแล้ว เขาบอกเขาเกิดปีติ นํ้าหูนํ้าตาไหล เกิดปีติ

ปีติมันเป็นที่พักใจ เป็นเครื่องอยู่ของใจ ใจมันมีธรรมเป็นที่พึ่ง ถ้าใจมีธรรมเป็นที่พึ่ง แต่เหตุการณ์ข้างนอก เห็นไหม ดูสิ เวลาพระ ครูบาอาจารย์ที่มีชื่อเสียง เวลาไปดูชีวิตปกติท่านสิ ดูหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่น หลวงตาท่านบอกเลยนะ ท่านอยู่ในป่าในเขามาตลอด

เวลาเราอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ เวลาวันไหนญาติโยมเขามาถวายอาหารนะ มีอาหารดีๆ เราเป็นคนจัดอาหารให้ท่าน ท่านร้องไห้นํ้าตาไหล ไอ้เราก็งงนะ

สุดท้ายพอฉันแล้ว ตอนบ่ายๆ ไปคุยกับท่าน ถามว่าทําไมหลวงปู่นํ้าตาไหลล่ะ

บอกว่า คิดถึงหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยเจออาหารแบบนี้ ไม่เคยเจออาหารแบบนี้ หลวงปู่มั่นอยู่ในป่าในเขาไม่เคยเจออาหารแบบนี้

เวลาท่านมีผู้ที่ถวายอาหารที่ประณีต ท่านนํ้าตาไหลเลยล่ะ เราได้ประสบเห็นอย่างนี้ไง แต่ท่านไม่เคยประสบเลย แล้วมันมีสุขมีทุกข์ล่ะ แล้วถ้าเรามองว่าท่านมีทุกข์มาก แต่ถ้าบอกว่าพระอรหันต์มีความทุกข์หรือ พระอรหันต์มีความทุกข์ไหม ไม่มีหรอก เพราะพระอรหันต์ละทุกข์หมดแล้ว ท่านมีคุณธรรมในใจ ท่านสูงส่งในใจ

นี่พูดถึงว่าเราเทียบกันที่วัตถุไง เขาบอกว่าถ้าพระมีชื่อเสียงแล้วจะต้องแบบว่าเลอเลิศไปหมด...ไม่ใช่ ยิ่งมีคุณธรรมยิ่งประหยัดยิ่งมัธยัสถ์

หลวงปู่เจี๊ยะเวลาใช้สอย เราไปตรวจพระเณรใช้สอยฟุ่มเฟือย ท่านทันทีเลยนะ ท่านไม่มีหรือ เยอะแยะ คนที่เขามีชื่อเสียงเขาประหยัดเขามัธยัสถ์ เขาอยู่ด้วยความสันโดษ

ไอ้ที่ว่ามีชื่อเสียงแล้ว แหม! ไอ้นั่นมันดารานักร้อง ไอ้พวกนั้นพวกนักแสดง

ความจริงเป็นแบบนั้นไง ฉะนั้น ถ้าเราเปรียบเทียบบอกว่า ถ้าเรามีคุณธรรมในใจ ใจเรามีความสุขใจ มันก็เป็นแบบนี้ นํ้าหูนํ้าตาไหล แต่ถ้าเป็นวัตถุต้องตั้งงบไว้ดูแลรักษามันนะ อันนั้นมันเป็นเรื่องของโลกไง

ฉะนั้น ไอ้อย่างนี้ธรรมเกิด ธรรมเกิดแล้วมันก็มาผ่อนคลายในใจเราเพื่อให้เป็นประโยชน์กับเราในชีวิตของเรา เอวัง

สิ่งที่คัดมาจากพระไตรปิฎกนี่ถูก
ถูกนั้นถูกเป็นทางวิชาการ ถูกนั้นเป็นทฤษฎีที่เราศึกษากัน
แต่ยังไม่ได้ปฏิบัติ
พอปฏิบัติเข้าไปแล้วมันจะรู้เลย
เพราะคนปฏิบัติแล้วกับสัจจะมันเป็นเนื้อเดียวกัน

๓

ขัดแย้งภายใน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “วิธีทําลายหนังสือธรรมะหรือสื่อธรรมะที่เห็นไม่เหมาะสม”

กราบนมัสการหลวงพ่อเจ้าค่ะ โยมมีคําถามดังนี้ค่ะ

๑. ถ้าหากเราได้หนังสือธรรมะหรือสื่อสิ่งพิมพ์ธรรมะต่างๆ มา พอมาอ่านดูแล้วมันไม่ใช่ เมื่อลองเทียบเคียงที่หลวงปู่องค์ต่างๆ ที่ท่านเป็นอริยบุคคลแล้ว โยมเลยไม่อยากเก็บหนังสือเหล่านี้ไว้ เพราะถ้าเก็บไว้ และมีคนอื่นมาอ่านเจอ เขาก็จะได้ข้อมูลผิดไปด้วย จะสามารถทําลายหนังสือได้หรือไม่คะ

คือเมื่อก่อนที่จะยังไม่ได้เจอหลวงตามหาบัวและเข้าวัดหลวงพ่อ โยมมีหนังสือธรรมะแบบที่ไม่ใช่แนวทางปฏิบัติ และยังไม่มีหลักยึด เห็นว่าเป็นหนังสือธรรมะ ก็รับมา แยกแยะไม่ออก แต่ตอนหลังมาพอจะเริ่มเข้าใจได้นิดหน่อยว่าธรรมะจากพระปฏิบัติกับพระไม่ปฏิบัติเป็นแบบไหน ทีนี้เลยไม่อยากเก็บเอกสารต่างๆ ที่รู้สึกว่าไม่ใช่ออกไป จะมีวิธีทําลายโดยที่ไม่เป็นบาปไหมเจ้าคะ เพราะหนังสือบางเล่มก็มีรูปพระพุทธรูป มีรูปพระสงฆ์ และก็เป็นหนังสือธรรมะด้วยค่ะ

๒. เมื่อเราเจอพระพุทธรูปและพระเครื่อง หรือพระสงฆ์ หรือรูปที่ควรสักการะในหนังสือพิมพ์ แต่ว่ามีรูปอย่างอื่นมาแทรกด้วย เช่น ในรูปมีพระพุทธรูป ก็มีโลงศพด้วย ใจหนึ่งก็เห็นว่าเป็นพระพุทธรูป ก็ไม่อยากทิ้งหรือทําลาย แต่สิ่งที่อยู่ข้างๆ พระพุทธรูปมันก็เป็นสิ่งที่ไม่กล้าที่จะตัดเอามาขึ้นหิ้งบูชาด้วย ถ้าจะทิ้งหนังสือพิมพ์ช่วงนี้ไปก็กลัวว่าทิ้งพระพุทธรูปอีก กลัวว่าไม่เคารพ แล้วเราจะมีวิธีทําลายรูปแบบนี้โดยที่ไม่เป็นบาปว่าไปทําลายพระพุทธรูปหรือไม่เจ้าคะ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ โอ้โฮ! คําถามนี้เป็นคําถามโลกแตก เป็นคําถามโลกแตก เพราะศรัทธาของคนมันมีอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างละเอียด ศรัทธาของคน ถ้าศรัทธาเริ่มต้นก็เป็นแบบนั้น ถ้าศรัทธาเริ่มต้นก็มีความเชื่อ

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรม เขาเชื่อผีเชื่อสาง เขาเชื่อรูปเคารพต่างๆ สมัยเขาถือผีเขาก็ต้องเชื่ออย่างนั้น แล้วเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เขาละทิ้งไง ให้เขาละทิ้งสิ่งนั้นมา ให้เชื่อในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

ถ้าให้เชื่อในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระพุทธเจ้าคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระธรรมคือสัจธรรม พระสงฆ์คือสาวกที่ได้ประพฤติปฏิบัติรู้แจ้งเห็นจริงแล้วถึงเป็นที่พึ่งของเราได้

เผยแผ่ธรรมๆ ให้จิตใจของคนละทิ้ง ละทิ้งสิ่งความเชื่อเดิม ละทิ้งสิ่งความเชื่อเดิมให้มาเชื่อในรัตนตรัย เห็นไหม ดูสิ เวลากองทัพธรรม กองทัพธรรมหลวงปู่มั่น ทางภาคอีสานเขาถือผีๆ กัน การถือผีนี่มันทุกข์ยากมากนะ การถือผี ทําอะไรก็ได้ กลัวผิดผีไง ถ้าผิดผีต้องไปแก้ไปอะไร ลําบากนะ ชีวิตนี้ยุ่งยากมากเลย แล้วจะได้สิ่งใดมา ดูสิ เราทําอะไรมันผิดผี ผิดผี เราก็ต้องไปแก้ เพราะผิดผี เดี๋ยวมันจะเจ็บไข้ได้ป่วย ผิดผีแล้วเดี๋ยวครอบครัวจะมีปัญหา ผิดผีแล้วยุ่งไปหมดเลย ชีวิตเราต้องระวังเต็มที่เลย แล้วพอได้สิ่งใดมา จะกินจะใช้ก็ต้องเซ่นไหว้ผีก่อนถึงจะได้กินได้ใช้ แล้วไปทําสิ่งใดมันติดขัดไปหมด

กองทัพธรรมถึงได้พยายามเผยแผ่ให้คนมีที่พึ่ง ให้ถือศีล ให้มีศีล ๕ ถ้ามีศีล ๕ แล้ว แล้วเรารักษาศีล ๕ ของเรา เราไม่เบียดเบียนใคร เราไม่ลักของใคร เราไม่ผิดลูกเมียใคร เราไม่โกหก เราไม่เสพของเมา ให้ถือศีลแล้วทํามาหากิน มันก็พออยู่พอกิน ทําให้เป็นกิจจะลักษณะ ให้มีความขยันหมั่นเพียร ให้มีจุดยืน ให้มีความเข้มแข็ง ทําสิ่งนี้มา ให้คนละทิ้ง ละทิ้งสิ่งนั้นมาเพื่อเข้าเป็นพุทธมามกะ ให้ถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง แล้วพยายามประพฤติปฏิบัติของเราเองขึ้นมา ให้เป็นความจริงขึ้นมา ถ้าเป็นความจริงขึ้นมานะ เรื่องหนังสือ เรื่องต่างๆ นี่จบเลย

ทีนี้ปัญหาโลกแตก ปัญหาโลกแตกเพราะอะไร เพราะคนศรัทธา คนศรัทธา ความเชื่อ พอคนไม่ศรัทธา ไม่ศรัทธาเขาก็ไม่สนใจเลย ดูคนสิ ดูทางตะวันตกเขาเอาพระพุทธรูปไปเป็นเครื่องประดับบ้านเขา เพราะเขาไม่นับถือพุทธ คนไม่นับถือเขาเอาไปทําอย่างนั้น เพราะเขาไม่ถือเลย เขาว่าเป็นศิลปะ เขาว่าเป็นโบราณวัตถุ เป็นของสวยงาม แต่เขาไม่ได้เคารพบูชาแบบชาวพุทธเรา

ชาวพุทธเราเป็นสัญลักษณ์ไง เป็นตัวแทนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วธรรมะล่ะ ธรรมะก็เป็นแนวทาง มัคโค ทางอันเอกที่เราจะเอามาประพฤติปฏิบัติให้ถึงจริงให้ได้ แล้วพระสงฆ์ล่ะ พระสงฆ์ก็เป็นครูบาอาจารย์ของเราคอยชี้แนะแนวทางของเรา ถ้าเราเป็นชาวพุทธแท้ เราเป็นชาวพุทธ ถ้าจิตใจมันสูงส่งขึ้นมา ถ้าจิตใจไม่สูงส่งมันก็มีปัญหาไปหมดแหละ ถ้ามีปัญหาไปหมด

นี่มันเป็นปัญหาโลกแตกเพราะว่าศรัทธาของคน เพราะอะไร เพราะเราเห็นอยู่บ่อย เวลาพวกจานกระเบื้อง พวกจานกระเบื้องเวลามันพิมพ์หนังสือนะ พิมพ์หนังสือแจก พอแจกไปแล้ว ใครได้รับหนังสือนี้ต้องพิมพ์ต่อ ต้องแจกต่อ ถ้าไม่แจกต่อจะเป็นกรรม ไอ้พวกจานกระเบื้องมันไม่ใช่ครูบาอาจารย์ใช่ไหม

ครูบาอาจารย์ เห็นไหม การสอนโดยไม่ต้องสอนประเสริฐที่สุด การสอนโดยตัวของท่านเอง ประพฤติปฏิบัติเป็นตัวอย่างนั่นน่ะประเสริฐที่สุด การสอนโดยไม่ต้องสอนเลย

เราไปเห็นครูบาอาจารย์ใช่ไหม เราเห็นแล้วเราศรัทธา เรามีความเชื่อ เห็นท่าน ชีวิตของท่าน ท่านดํารงชีวิตของท่าน นั่นน่ะท่านสอนเราแล้วล่ะ ท่านสอนเราโดยชีวิตของท่านนั่นแหละ นี่ท่านสอนเรา ท่านไม่ต้องไปเผยแผ่ ไม่ต้องพิมพ์แจกออกไป

พอพิมพ์แจกออกไป ใครได้รับหนังสือนี้แล้วต้องพิมพ์ต่อเนื่อง ถ้าไม่พิมพ์ต่อเนื่องจะเป็นเวรเป็นกรรม มันก็เลยกระจายไปทั่ว เป็นแชร์ลูกโซ่ นี่แจกหนังสือ แจกกันอย่างนั้นเยอะ

แจกหนังสือนะ ใครได้หนังสือเล่มนี้แล้วต้องพิมพ์อีก ๕๐๐ เล่มแจกไป ถ้าไม่พิมพ์แจกไปแล้วมันจะเป็นเวรเป็นกรรมอย่างนั้น ไอ้พวกนั้นก็เชื่อ พิมพ์แจกไปมันก็เลยเผยแผ่ไปทางโลก แล้วมันจริงหรือเปล่าล่ะ

เพราะเราก็ไม่มีกึ๋น เราก็ไม่รู้ว่าอะไรเป็นธรรมะไม่เป็นธรรมะ พอพิมพ์หนังสือมา พอพิมพ์เป็นหนังสือมา เราก็เชื่อแล้ว ศรัทธาของคนมันแตกต่างหลากหลายอย่างนี้ มันเลยทําให้เป็นปัญหาโลกแตก ปัญหาโลกแตกว่าคนที่เขาละเอียดกว่า เขาฉลาดกว่า เขาก็หาพวกนี้เป็นผลประโยชน์ของเขา แล้วเขาแจกหนังสือ

นี่คําถามเนาะ “ถ้าหากได้หนังสือธรรมะ สิ่งพิมพ์ธรรมะต่างๆ มา พออ่านดูแล้วว่ามันไม่ใช่”

ถ้ามันไม่ใช่ คําว่า “ไม่ใช่ๆ” เราทําลายทิ้งได้ เดี๋ยวนี้เขารีไซเคิล เขาทําลายทิ้ง ถ้าพูดถึงว่าเราทําลายทิ้งเพื่อประโยชน์กับเราไง มันเหมือนกับว่าในการปฏิบัตินะ เขาว่าเป็นครูบาอาจารย์มีชื่อเสียงด้วยนะ อยู่ทางภาคเหนือ เวลาท่านไปแสดงธรรมกับลูกศิษย์แล้วท่านลงจากเขามา พอท่านคิดได้ว่าท่านพูดผิดไง ท่านปีนเขาขึ้นไปนะ ไปบอกว่า “คําพูดนั้นผมพูดผิดนะ”

ลูกศิษย์บอก “โอ้โฮ! อาจารย์ไม่ต้องมาก็ได้ บอกเมื่อไหร่ก็ได้”

“ไม่ได้ เดี๋ยวเธอไปบอกคนอื่น”

ถ้าบอกคนอื่นไปแล้วถ้ามันเสียหาย มันเสียหายมาก เพราะว่าเราหลงผิดเองมันก็เป็นบาปเป็นกรรมนะ แต่เราไปชักจูงให้คนอื่นหลงผิดมันเป็นบาปเป็นกรรมมากกว่านั้นอีก ครูบาอาจารย์ที่เป็นจริงท่านห่วงตรงนี้มาก ถ้าเรายังไม่รู้จริงยังไม่ควรจะบอกใคร ถ้าเรายังไม่รู้จริง เราไม่ควรชี้แนะใคร ถ้าเรายังไม่รู้จริงนะ

ถ้ารู้จริงแล้วนะ ดูสิ เวลาหลวงตาท่านพูดนะ ท่านพูดท่านท้าทายสังคมมากเลย บอกให้ใครก็ได้มาถามปัญหาท่าน ให้ท่านติดปัญหานั้น มันก็เหมือนหมอ หมอ ดูสิ ในการเจ็บไข้ได้ป่วยในประเทศนี้เราจะรักษาได้หมด รักษาได้หมด ถ้ารักษาได้หมด รักษาตามอาการนั้น เพราะอะไร เพราะเขาเป็นหมอ

นี่ก็เหมือนกัน หลวงตาท่านพูดบ่อย “ให้ถามมาๆ ปัญหานี้ให้ถามมา ดูซิว่าหลวงตาติดไหม”

นี่ไง ถ้ารู้จริงแล้วมันสอนมันเป็นประโยชน์ไง ถ้ายังไม่รู้จริง ยังไม่ควรสอนเขา สอนตัวเองให้ได้ก่อน หลวงตาจะเน้นยํ้า หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เราจะเน้นยํ้าเลยว่า สอนตัวเองให้ได้ก่อนแล้วค่อยสอนคนอื่น สอนตัวเองให้ได้ก่อนแล้วค่อยสอนคนอื่น ถ้าสอนตัวเองได้แล้ว ถ้ามันได้จริงแล้ว มันทําสิ่งใดมันไม่ผิดพลาดเลย ทําสิ่งใดไม่ผิดพลาดเลย

หนังสือเรา มีคนเอาไปอ่านนะ หนังสือเรา แล้วก็เอาหนังสือเรากลับมาถามเรา “หลวงพ่อ นี่ผิด”

พอเราอธิบายปั๊บนะ เงียบเลย “ครับ” กลับ เพราะอะไร เพราะความหยาบของเขาไง เวลาความหยาบของเขา เวลาคําพูดมันพูด มรรค ๔ ผล ๔ มันมีเป็นระดับของมันนะ ถ้าเป็นระดับของมัน ถ้าคนเขาเป็นเขาจะรู้ ถ้าคนไม่เป็นนี่มันขัดแย้งกัน มันขัดแย้ง ความจริงมันไม่ขัดแย้งหรอก กิเลสของเขาขัดแย้ง

พอกิเลสของเขาขัดแย้งปั๊บ เขาว่าหนังสือนี้ผิด แต่ความจริงหนังสือนี้มันไปขัดแย้งความเห็นเขา แล้วเขาเอาหนังสือมาเลย เอาหนังสือมาถามเรา ถ้าอย่างนี้ดี เพราะมันจะได้แก้ไขไง ถ้าไม่อย่างนั้นไป เขาก็เข้าใจผิดไปอย่างนั้นเรื่อยๆ

ฉะนั้นว่า ถ้าเราอ่านแล้วไง ถ้าเราอ่านแล้วมันไม่ใช่ เราจะทําลาย ทําลายได้เลย ทําลายได้เลย ทําลายได้เลย มันเป็นบุญหรือเป็นบาป

เป็นบุญ

เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน “มารเอย เมื่อใดภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเรายังไม่เข้มแข็ง ไม่สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วงของลัทธิต่างๆ ได้ เราจะไม่ยอมนิพพาน”

จนถึงเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะนิพพานนะ “บัดนี้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาของเราเข้มแข็ง เข้มแข็ง สามารถกล่าวแก้คําจาบจ้วง”

นี่ก็เหมือนกัน เราสามารถรู้ถูกรู้ผิดได้ ถ้าเราสามารถรู้ว่าอันนั้นมันผิด เราแยกความผิดออกไป มันเป็นบาปตรงไหน มันเป็นบุญน่ะ

ถ้าเราเห็นว่ามันผิดนะ เราเอาออกเลย เราเอาออกเลย ถ้าเป็นความจริงนะ เราทําลายเลย เราทําลายทิ้ง มันไม่เป็นบาปหรอก มันจะเป็นบาปตรงไหนถ้าเราจะทําลายของเรานะ

เขาบอกว่า สิ่งที่เห็นว่ามันไม่ใช่ เราควรทําลายไหม โยมว่าเขาได้หนังสือนี้มา เพราะได้แล้วเขาไม่อยากจะเก็บไว้ เพราะว่าถ้าคนอื่นได้ไปแล้วมันได้ข้อมูลผิดๆ เราสามารถจะทําลายหนังสือนี้ได้ไหม

ได้ เราทําลายได้ ทําลายเลย ถ้ามันผิดชัดเจนนะ ทําลายได้เลย มันจะเป็นบาปเป็นกรรมตรงไหน มันเป็นบุญ เป็นบุญเพราะเราจะคัดเลือกว่าสิ่งใดถูกสิ่งใดผิด แล้วถ้าอย่างนั้นปั๊บนะ หนังสือในเมืองไทยต้องเผาทิ้งทั้งประเทศเลย หนังสือในเมืองไทยต้องเผาทิ้งทั้งประเทศเลย ถ้าหนังสือเกี่ยวกับธรรมะนะ มันมีตรงไหนบ้างถูก

ฉะนั้น ถ้าถูกนะ เขาบอกว่า มหามกุฏฯ นี่ถูก มหามกุฏฯ เป็นวิชาการที่คัดแยกออกมาจากพระไตรปิฎกเลย

เออ! ถูก ถูกตามคัดแยกมา

แต่เวลาครูบาอาจารย์อย่างหลวงตาท่านบอกว่า ในพระไตรปิฎก ท่านก็แน่ใจว่ามีบางส่วนที่จดจารึกกันมาผิด เราใช้คําว่า “จดจารึกมาผิด” ไม่ใช่คําว่า “พระไตรปิฎกผิด”

“จดจารึกมาผิด” ถ้าจดจารึกมาผิด คนมันพิมพ์มันไปคัดแยก มันจดจารึกมาผิด

หลวงตาท่านพูดถึงอาทิตตปริยายสูตร อนัตตลักขณสูตร ท่านบอกเลยว่า ถ้าอาทิตตปริยายสูตร มันเข้าไปถึงมโน คือเข้าไปถึงใจ ถ้าอนัตตลักขณสูตร มันแค่ขันธ์ ๕

ท่านบอกว่าถ้าปฏิบัติไปแล้ว ถ้าแนวทางปฏิบัติมันไม่ต่อเนื่องเข้าไปถึงใจ ไม่ต่อเนื่องเข้าไปถึงพุทธะ แต่ท่านก็ยกให้ ท่านบอกว่า สิ่งนี้คนจดจารึกมา คนจดจารึกมาอาจจะขาดตกบกพร่อง

แต่ถ้าเป็นอาทิตตปริยายสูตรนะ มนสฺมึปิ นิพฺพินฺทติ เข้าไปถึงมโน เข้าไปถึงตัวใจ แต่ตัวขันธ์มันไม่ถึงใจ

แต่ตัวขันธ์มันไม่ถึงใจ ทําไมพระปัญจวัคคีย์เป็นพระอรหันต์

เป็นพระอรหันต์นั้นเป็นความจริง แต่นี้เพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศน์มันเป็นความจริง ถ้าไม่เป็นความจริง ปัญจวัคคีย์เป็นพระอรหันต์ขึ้นมาไม่ได้ อนัตตลักขณสูตร แต่ในพระไตรปิฎก ละขันธ์ ๕ นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ ละขันธ์ ๕ แล้วบรรลุธรรม เพราะขันธ์มันไม่ใช่จิต มันไม่ถึงตัวจิต

ท่านบอกว่า แม้แต่ในพระไตรปิฎกจดจารึกผิด มีคนจดจารึกกันมามันอาจจะขาดตกบกพร่อง มี แต่อันนี้ยกไว้เพราะมัน ๒,๐๐๐ กว่าปีใช่ไหม แต่คนปฏิบัติเวลาปฏิบัติแล้วเข้าไปตํารามันจะถูกเลย

ฉะนั้นบอกว่า สิ่งที่คัดมาจากพระไตรปิฎกนี่ถูก ถูกนั้นถูกเป็นทางวิชาการ ถูกนั้นเป็นทฤษฎีที่เราศึกษากัน แต่ยังไม่ได้ปฏิบัติ พอปฏิบัติเข้าไปแล้วมันจะรู้เลย เพราะคนปฏิบัติแล้วกับสัจจะมันเป็นเนื้อเดียวกัน

ถ้าเวลาปฏิบัติแล้ว ถึงแล้ว สิ่งที่ว่าเป็นทางวิชาการมันขาดตอน มันไม่สืบต่อไปจนถึงที่จบ มันมีวรรค มันเว้นวรรคไว้ เรายกให้ไง เพราะถ้าเราปฏิบัติได้จริง เรารู้ได้ เพราะในสูตรนี้มันขาด แต่เวลาไปเทียบกับสูตรอื่น สูตรอื่นมันเต็ม

ในพระไตรปิฎกมันมี ๘๔,๐๐๐ พระธรรมขันธ์ มันมี อันไหนที่มันขาดตกบกพร่องแสดงว่าคนจดจารึกมา คนจดจารึกผิด

ถ้าบอกว่ามันเว้นวรรคอย่างนั้น แล้วถือว่าการเว้นวรรคอย่างนั้นเป็นความถูกต้อง สูตรอื่นมันก็ต้องเว้นวรรคเหมือนกันหมดสิ ทําไมสูตรอื่นมันเต็มล่ะ อาทิตตปริยายสูตรนี่เต็มเลย มนสฺมึปิ นิพฺพินฺทติ เข้าไปถึงมโน เข้าไปถึงตัวจิต อันนั้นเข้าไปถึงขันธ์ เห็นไหม มันแตกต่างกัน

ฉะนั้นบอกว่า แม้แต่ของที่ว่าออกมาจากพระไตรปิฎก มหามกุฏฯ มหาจุฬาฯ เขาถูกทางวิชาการ ถูก ถูกตามทฤษฎี ถูกตามสิ่งที่เขาจดจารึกมา คือหลักฐานมีเท่านี้ก็ถูกตามหลักฐานนั้นน่ะ แต่มันยังมีหลักฐานที่ดีกว่านี้อีก หลักฐานที่ชัดเจนกว่านี้

ถ้าอย่างนั้นแสดงว่า...เราพูดไปมันจะแรงไป อ้าว! หันกลับมา เดี๋ยวแรงเกินไป

พูดถึงถ้ามันถูกก็คือถูก คนปฏิบัติแล้วมันถูก ถ้ามันผิด อะไรมันผิด ถ้าผิดต้องเผาทิ้งกันเยอะมาก

ฉะนั้น เมื่อวานที่บอกว่าหนังสือหลวงตาถูกไหม

ถ้าหนังสือหลวงตาเล่มเก่าๆ ที่หลวงตายังตรวจสอบอยู่นี่ถูก แต่เล่มใหม่ๆ เราเองเรายังคัดค้านในใจเยอะมากเลย ที่หนังสือหลวงตาที่ทํากันเล่มท้ายๆ ที่หลวงตาตอนออกมาช่วยชาติแล้ว ใครๆ ก็จะไปเคลมว่าหลวงตาตรวจแล้ว หลวงตาเช็กแล้ว หลวงตาได้ตรวจสอบแล้ว...เราไม่เชื่อ เราไม่เชื่อ ไม่เชื่อเลย

แต่ถ้าหนังสือประวัติหลวงตานี่ดูได้ไหม

ได้ แว่นส่องธรรม นิพพานเป็นนิพพาน อวกาศของจิต อวกาศของธรรม เล่มเก่าๆ ที่หลวงตาท่านยังตรวจทานอยู่ พวกนั้นใช้ได้หมด

แต่พอมาท้ายๆ เรายังไม่เชื่อเลย ไม่เชื่อ เพราะอะไร เพราะมันปฏิบัติแล้วมันขัดแย้ง มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้ ฉะนั้น ถ้าเป็นไปไม่ได้ แล้วเราจะพึ่งอะไรกัน พวกเราจะพึ่งอะไรกัน พวกเราจะหาพึ่งที่ไหน

ถ้าหาที่พึ่ง ช่วงนี้ครูบาอาจารย์ยังมีชีวิตอยู่ สิ่งนี้เพราะอะไร เพราะหนังสือนะ เวลาได้มา เราจะดูเลย ถ้าหนังสือเขาเอามาฝากเรา เราจะดูคํานํา ถ้าเป็นหนังสือหลวงตาที่ท่านจัดการ...เออ!

แต่ส่วนใหญ่แล้วพอหลวงตาท้ายๆ มันจะเป็นคณะบุคคลเรียบเรียงใหม่ ได้ขัดเกลาใหม่ โอ้โฮ! เราฟังคํานี้แล้วเศร้ามาก ใจนี่ห่อเหี่ยวเลยนะ เอ็งมีความรู้ความสามารถอะไรถึงไปเรียบเรียงใหม่ เรียบเรียงใหม่ก็เรียบเรียงของถูกให้เป็นของผิด เพราะอะไร เพราะเอ็งไม่เข้าใจว่าอะไรถูกอะไรผิด เอ็งไม่เข้าใจ

หลวงตาท่านใช้คําว่า “นิวเคลียร์นิวตรอนของเรามันตัดทิ้ง แล้วมันเอากล้วยหอมกล้วยไข่ใส่เข้าไป”

หลวงตาท่านพูดตอนท้ายๆ ชีวิต ท่านพูดคํานี้เยอะมาก ตํารับตํารา หนังสือท่านเทศน์ไว้ มันไปตัดนิวเคลียร์นิวตรอนทิ้งกัน เพราะมันไม่เข้าใจเรื่องนิวเคลียร์นิวตรอน แล้วมันเอากล้วยหอมกล้วยไข่

กล้วยหอมกล้วยไข่ก็พวกลิงไง ลิงมันชอบกินกล้วย ไอ้พวกนี้ก็เหมือนกัน หัวใจมันยังเป็นลิงอยู่ หัวใจมันภาวนาไม่เป็น มันก็ชอบเอาที่มันพอใจ เวลานิวเคลียร์นิวตรอนเขาจะทําลายชีวิตลิง เขาจะทําลายชีวิตกิเลสไง เพราะกิเลสมันเป็นลิง มันจับจด นิวเคลียร์นิวตรอนมันก็ระเบิดทําลายชีวิตกิเลสทิ้งซะ ไอ้ลิงนั้นมันก็ปฏิเสธซะ มันจะไปเอากล้วยหอมกล้วยไข่

ฉะนั้น แม้แต่หนังสือ ถ้ามันคลาดเคลื่อนไปแล้วมันจะเป็นแบบนั้น แล้วอะไรล่ะที่ชัดเจน

ฉะนั้นบอกว่า ที่เขาได้มาทําลายได้ไหม

ได้

แต่หนังสือครูบาอาจารย์ของเรา เช่นเมื่อก่อนนี้เขายังไม่เจอหลวงตา ยังไม่เข้าไปหาหลวงพ่อ เขาก็ยังไม่มีหลักยึด เขาก็เข้าใจของเขาไป แต่ตอนนี้เขามีหลักยึดแล้ว เพราะเข้าไปแล้วมันแยกแยะเป็น แยกแยะออกได้ ทีนี้เลยไม่อยากเก็บเอกสารต่างๆ นี้ไว้ ไม่อยากเก็บไว้แล้ว แล้วถ้าไม่อยากเก็บไว้ เวลาจะไปทําลาย มันก็มีรูปด้วยมีอะไรด้วย ทําอย่างไร

มีรูปด้วยอะไรด้วย เพราะว่า จริงๆ แล้วนะ สิ่งที่เวลาหลวงตาท่านพูด เวลาหลวงปู่มั่นจิตใจท่านเป็นธรรม ท่านเห็นเอง หลวงตาท่านเห็นเองนะ ที่ว่ามาวัดป่าสาลวัน เขาจัดที่พักให้ แล้วพอเข้าไป มันมีหนังสืออยู่ ท่านไม่ยอมนอน ท่านบอกว่า แม้แต่ตัวอักษรมันยังสื่อธรรมะของพระพุทธเจ้าได้ หนังสือตัวอักษรมันยังสื่อได้ ฉะนั้น ท่านถึงยกไว้ๆ ไง นี่ด้วยความเคารพในหัวใจของท่าน

เราบอกว่า สิ่งที่มันขัดแย้งในใจเรา มันขัดแย้งเพราะว่าเราไม่รู้อะไรถูกอะไรผิด แต่เวลาหลวงปู่มั่นท่านรู้ถูกรู้ผิด ฉะนั้น ตัวอักษร ตัวอักษรยังไม่ได้ผสม ยังไม่ได้ผสมคือเป็นความเห็นของใคร ท่านบอกว่านี่มันสื่อธรรมะได้ ท่านเคารพตั้งแต่ตรงนั้นน่ะ ท่านเคารพตั้งแต่ตัวอักษรที่มันสื่อธรรมะได้ มันสื่อออกมาได้ใช่ไหม แต่เวลาสื่อออกมานี่ถูกหรือผิดล่ะ ฉะนั้น ท่านยังเคารพเลย ฉะนั้น สิ่งนี้ถ้าท่านเคารพนะ เราก็เคารพ

แต่ถ้าเวลามันสื่อออกไป มันสื่อออกไปผิดแล้ว ที่เราแยกเอกสารนี่มันผิด แล้วมันมีรูปด้วยมีอะไรด้วย เราก็แยก เราก็ทําลาย รูปก็คือรูป แต่ถ้าเราเคารพของเราก็คือเคารพของเรา เราเคารพของเรา แต่จิตใจมันสูงมันตํ่ามันเป็นอย่างนี้ นี่ข้อที่ ๑. ใช่ไหม

“๒. ถ้าเราเจอรูปพระพุทธรูปหรือพระเครื่อง พระสงฆ์ ในหนังสือพิมพ์มันมีรูป”

ถ้าคําว่า “มีรูปๆ” พอมีรูป ทําไม เราไม่ใช่คนฉลาดหรือ ถ้าเราเป็นคนฉลาดนะ รูปมันก็เป็นรูป เขาวาดเป็นรูปอะไรขึ้นมาก็ได้ ถ้าเรามองรูป เพราะอะไรรู้ไหม หลวงตาพูดคํานี้ เราจําจนตายเลยนะ มันสะเทือนใจมาก มีพวกพระด้วยกันเขาไปเอาพระพุทธรูป แล้วเมื่อก่อนที่หลวงตาท่านยังเข้มงวดอยู่ ใครๆ ก็อยากเอาพระพุทธรูปไปถวายหลวงตา ถ้าหลวงตารับ เขาจะเป็นคนพิเศษ เขาก็ไปทําพระพุทธรูปกัน แล้วก็ไปตั้งไว้ที่ศาลาใหญ่ ไม่กล้าไปถวายไง

เวลาพวกพระนี่นะ เขาจะไปรับหน้าโยมไง “โยมอยากถวายพระพุทธรูปหลวงตาไหม อาตมาทําได้ อาตมาให้ได้” ไปรับหน้าเขา เวลามาถึงวัดบ้านตาดจริงๆ ไม่กล้า เอาไปตั้งไว้ที่ศาลาใหญ่ ตั้งไว้อย่างนั้นน่ะ

แล้วหลวงตา รถท่านเข้าออกไง ท่านเห็นพระพุทธรูปองค์ใหม่มาตั้งอยู่ที่ศาลาใหญ่ ท่านถามพระว่า “ใครเอาวัตถุมาตั้งไว้นั่นน่ะ ให้เอาคืนไปซะ ใครเอาวัตถุมาตั้งไว้ที่นั่น ให้เอาคืนไปซะ”

เห็นไหม หลวงตาท่านใช้คําว่า “วัตถุ” วัตถุคือธาตุ ทองเหลือง ถ้าเป็นหยกก็เป็นหยก ถ้าเป็นไม้ เป็นอะไร ท่านใช้คําว่า “วัตถุ”

ท่านบอกว่า “ใครเอาวัตถุมาวางไว้ที่ศาลาใหญ่ ให้เอาวัตถุนั้นออกไป ให้เอาออกไป”

ท่านไม่ได้บอกพระพุทธรูป ถ้าบอกพระพุทธรูปขึ้นมา หาว่าเราไม่เคารพแล้ว หาว่าหลวงตาไม่เคารพพระพุทธรูป แล้วไอ้คนที่เอามาเขาคิดว่าเป็นพระพุทธรูป ทุกคนจะปฏิเสธไม่ได้ไง เพราะของมันสูงส่งไง

แล้วเวลาเราไปถวายพระพุทธรูปท่าน ท่านบอกท่านรับแล้ว แล้วให้โยมเอากลับไปไหว้ต่อ ท่านรับแล้ว เพราะจิตใจท่านเป็นธรรม สิ่งนั้นมันเป็นรูปเคารพไง

เวลาเขาเอาไปไว้ที่ศาลาใหญ่ ท่านบอกว่าให้เอาวัตถุนั้นออกไป ท่านไม่ใช้คําว่า “เอาพระพุทธรูปออกไป” ท่านไม่ใช้คําว่า “เอาพระพุทธรูปออกไป” ท่านใช้คําว่า “ให้เอาวัตถุออกไป”

พระพุทธรูปนี่เป็นของสูงส่ง พระพุทธรูปนะ มันเป็นสัญลักษณ์ เป็นตัวแทนของพระพุทธเจ้า แต่จิตใจของคนมันตํ่า จิตใจของคนมันอ้างเอาพระพุทธรูปนั้นมาเป็นเครื่องแสดงออก มันอยากดังอยากใหญ่ อยากมีอํานาจ แล้วเอาพระพุทธรูปนั้นมาเป็นเครื่องแสดงออก ท่านบอกว่าเอาวัตถุนั้นออกไป เพราะท่านรังเกียจกิเลสของคน ท่านให้เอาออกไป

สุดท้ายแล้ว พระเคารพหลวงตา ก็ต้องเอาออกไป เพราะพระก็รู้ว่าใครเอามา ก็เอาไปคืนเขา เอาไปคืนเขา

ถ้าบอกว่า สิ่งที่ว่าเป็นรูปเคารพ เป็นพระพุทธรูป เป็นพระสงฆ์ เป็นพระเครื่องในหนังสือพิมพ์ ถ้าอย่างนั้นมันก็ต้องไปแบกโลกหมด เพราะถ้าอย่างนี้ปั๊บ ก็เหมือนคนเรา อย่างเราอวดเขาว่าถือศีล ๕ ไปตลาดก็บอกฉันถือศีล ๕ นะ ฉันไม่กินของมีชีวิต

ไอ้คนขายปลามันเห็นคนนี้เดินมา มันทุบหัวไว้เลย พอมา นี่ปลาตาย ตัวนี้ ๕๐๐ ต้องซื้อ มันทุบหัวแล้วมันคิดราคาแพง เพราะเราต้องซื้อไง ไปอวดเขา

นี่ก็เหมือนกัน ไปอวดเขาว่าเราเป็นชาวพุทธ เราเคารพพระพุทธรูปมาก

ไอ้พวกลัทธิอื่นนะ มันพิมพ์พระพุทธรูปมาวางไว้ที่เมืองไทยนะ มันจะตีเมืองไทย มันเอาพระพุทธรูปมาวางไว้นะ ทุกคนไม่กล้าสู้กับมันเลย กลัวจะโดนพระพุทธรูปก่อน มันยึดประเทศไทยได้เลย

ให้มองอย่างนี้ หลวงตาท่านทําเป็นตัวอย่างนะ หลวงตาหรือหลวงปู่มั่นท่านทําอะไร ถ้าคนคิด ไอ้คําที่ท่านบอกว่า ใครเอาวัตถุมาวางไว้ ให้เอาออกไป

ถ้าคนคิด เราคิดนะ อ๋อ! ท่านตีความอย่างนี้เนาะ ท่านตีความอย่างนี้แล้วท่านไม่ให้ไอ้พวกกิเลส ไอ้คนที่มันเอารัดเอาเปรียบมากดขี่ท่าน มันมากดขี่นะ มันเอารูปพระพุทธรูปมา พวกเราก็แบนแต๊ดแต๋เลย นอนราบให้มันทับเลย เออ! ยอมแพ้ เอาพระพุทธรูปมานะ

ท่านตีกลับบอกว่า “ใครเอาวัตถุมา ให้เอาวัตถุนั้นออกไป”

เราก็ย้อนกลับมา หนังสือพิมพ์มันสิ่งที่ว่าเขาโฆษณาของเขา มันอาชีพของเขา อายุของมันก็แค่วันเดียว พอวันใหม่ หนังสือพิมพ์นั้นก็หมดอายุแล้ว ขายไม่มีราคาแล้ว แต่เขาพิมพ์ภาพพระพุทธรูปไว้ เราจะต้องแบกรับสิ่งนี้ไปทั้งชีวิตเชียวหรือ

หนังสือพิมพ์มันก็เป็นการขายหนังสือพิมพ์เก่า ขายกระดาษไป สิ่งนั้นมันเป็นที่ต้นเหตุไง ต้นเหตุอยู่ที่สํานักพิมพ์ ต้นเหตุอยู่ที่การโฆษณา ไอ้พวกพระพุทธรูปส่วนใหญ่แล้ว งานไง เวลาเขาจะมีงานกัน เขาจะมีบุญกุศลอะไรกัน เขาก็เป็นการประชาสัมพันธ์ เขามีรูปพระพุทธรูป เขาก็เพื่อจะสื่อความหมายเพื่อให้รู้ในแค่ช่วงงานของเขา แต่มันติดกระดาษนั้นไปตลอดนะ เราเองต่างหากไปเป็นทาสเขา ไปแบกรับว่ามีรูปพระพุทธรูป ไม่กล้าทําลาย โอ๋ย! ยุ่งไปหมดเลย

กระดาษ มองไปว่าเป็นกระดาษ เป็นวัตถุ แล้วก็ใช้ตามนั้นไป คือยกใจเราให้สูงขึ้น ฉะนั้น ทิ้งได้ ทําลายได้ แล้วมันจะเป็นบาปไหม เขาว่าเป็นบาปไหม

เราว่าเป็นบุญ เราเป็นบุญ เราพยายามเก็บ พยายามทําความสะอาดพระพุทธศาสนา เราเก็บที่ไหน เราเก็บที่ความรู้สึกเราไง คนเรานะ ดีชั่วมันอยู่ที่ใจ

เดี๋ยวนี้ทางโลกเขากําลังจะโฆษณากันว่า งามออกจากภายใน งามจากหัวใจ ตอนนี้เขาพยายามประชาสัมพันธ์กันนะ ให้งามจากภายใน เห็นไหม มันเจริญ มันงามจากหัวใจ มันงามจากความรู้สึกของเรา มันงามจากการที่เราพิจารณาของเรา แล้วเราทําของเรา บุญมันเกิดตรงนี้

ฉะนั้น เขาบอกว่า ถ้าทิ้งหนังสือพิมพ์ก็กลัวว่าทิ้งพระพุทธรูปนั้นอีก กลัวว่าไม่เคารพ แล้วเราจะมีวิธีทําลายรูปอย่างนั้นอย่างไร

ทําลาย ขายเป็นของเก่าไป กรณีนี้มันเป็นกรณีของโลกนะ ถ้าเป็นกรณีส่วนตัวของเรา ตั้งแต่เราปฏิบัติเป็นมา สิ่งใดที่ไม่ถูก เราไม่เคยรับไว้เลย ถ้าเป็นโยมเอาหนังสือมาฝากให้แจก เราจะให้เอาคืน

เมื่อตอนกฐินมันมีกลุ่มคนกลุ่มหนึ่งเขาบอกว่าเขาจะเอาประวัติหลวงตามาให้เราแจก ประวัตินี้เป็นพระผู้ใหญ่ทําด้วย เอามาให้เราแจก

เราบอกว่า เขาทํากัน ทําไมเขาไม่แจกของเขาล่ะ ทําไมต้องให้เราแจกล่ะ ทําไมต้องมาให้เราแจก

เขาอ้างว่าเป็นประวัติหลวงตานะ เขาทํากันน่ะ

เราบอกว่าไม่ ไม่รับ หนังสือนี่ไม่รับเลย ยิ่งหนังสืออื่นนะ เราไม่รับเลย เพราะเราไม่แน่ใจเรื่องคนพิมพ์เขามีเจตนาอย่างใด แล้วเขารู้จริงหรือเปล่า แล้วถ้าเอามาให้เราดู พอเราดูแล้วเราก็รู้ว่าถูกหรือผิด ก็จะมีการกระทบกระเทือนกัน

เวลาหนังสือมานี่ เราบอกเล่มนั้นผิดเล่มนี้ผิด มันจะกระทบกระเทือนกันไง แต่ผิดถูกมันต้องคุยกันด้วยเหตุผลสิ ถ้าเขามีความสามารถพิมพ์ได้ เขาก็แจกของเขาได้ ทําไมต้องมาบังคับให้เราแจก

หนังสือเราที่เราพิมพ์ เรานั่งอยู่นี่ไง ถ้าใครอ่านว่าผิด มาได้เลย แล้วมันผิดตรงไหน ว่ามา แต่มีคนถือหนังสือมาหลายคนแล้วบอกมันผิด มันผิดอย่างไร

“หลวงพ่อผิดอย่างนี้”

มรรค ๔ ผล ๔ ไง โสดาปัตติมรรค ถ้ามันจบแล้วมันมีสกิทาคามิมรรค มันมีอนาคามิมรรค มันมีอรหัตตมรรค มรรคมันมีหยาบละเอียด ถ้ามันหยาบเป็นโสดาปัตติมรรค อันนั้นเป็นสกิทาคามิมรรค อันนั้นเป็นอนาคามิมรรค อันนั้นอรหัตตมรรค แล้วเอ็งได้ขั้นไหนล่ะ ไม่ได้อะไรเลย ไม่ได้อะไรเลยแล้วเอ็งรู้ได้อย่างไร

อธิบายแล้วกลับหมด ไม่มีใครอยู่หรอก

มีคนถือหนังสือมาหาหลายคนแล้ว เพราะหนังสือทางโลกเป็นแบบนั้น หนังสือทางโลกเคลมกันเลยนะ นอนหลับไป ตื่นมาเป็นพระอรหันต์ แล้วไม่มีเหตุมีผล เวลาอธิบายไปแล้วมันขัดแย้งกัน มันก็วิ่งมาหาเราหมด พอวิ่งมาหาเรา ชี้ มันก็จบกลับไป

อันนี้เขาว่ามันขัดแย้งกันภายใน

มันขัดแย้งกันภายในหัวใจของเรา ถ้าหัวใจของเรา เราเป็นคนดี เราปรารถนาดี แต่โลกเขาทําอย่างนั้นน่ะ แล้วเราจะไปแบกโลกอย่างไร โยมต้องแบ่งออกไงว่ามันเป็นปัญหาทางโลก

ถ้าปัญหาทางโลก หมายถึงว่า ทางโลกที่ว่าเขาเป็นสุจริตนะ แล้วทางโลกมันมีทุจริตด้วย มีทุจริตคือเขาพยายามจะเอาสิ่งนี้มาเพื่อหาผลประโยชน์ แต่เรา จิตใจเราเป็นธรรม เราไม่ต้องการหาผลประโยชน์ แล้วเราทําอย่างไรล่ะ

มันก็ต้องแบบว่าศึกษา ศึกษาแล้วทําความเข้าใจแล้ว เข้าใจแล้วก็ดูครูบาอาจารย์ทํา

หลวงตาท่านใช้คํานี้นะ เวลาคนจะเอาหนังสือมาให้ท่านแจก ท่านบอกว่า ให้แจกกันเอง แต่ท่านมั่นใจว่าหนังสือที่ท่านพิมพ์ของท่าน ท่านสอนถูก ท่านสอนของท่านถูก ท่านมั่นใจหนังสือของท่าน

แต่ตอนออกมาโครงการช่วยชาติฯ แล้วมันมีเจ้าภาพเยอะ เจ้าภาพที่เขาจะมาช่วยหลวงตาเยอะมาก แล้วก็มีมุมมองแตกต่างหลากหลาย แล้วก็ไปเอาหัวข้อ ไปเอาธรรมะของหลวงตามา แล้วก็ขยายความตีความ พิมพ์มาเลอะเทอะ เลอะเทอะ วุ่นวายไปหมด แต่มันจะมีค่าว่าหลวงตาตรวจแล้ว หลวงตาตรวจแล้ว หลวงตารับแล้ว หลวงตารับประกัน แต่พอถามจริงๆ เข้า ไม่ได้ตรวจหรอก

เวลาไปโต้แย้ง มันผิดขึ้นมา เขาสารภาพกับเราเองว่าไม่ได้ตรวจ ไม่มีเวลาตรวจหรอก แต่ตอนพิมพ์นั้นว่ากําลังชุลมุน เขาว่าตรวจกันไป หลายคน เวลาจี้เข้าไปแล้วบอกว่าไม่ได้ตรวจหรอก เพราะว่าถ้าตรวจมันรู้ว่ามันผิดอย่างนั้น หลวงตาปล่อยมาไม่ได้ เพราะคนอ่านเป็นมันมี คนรู้จริงมันมี แล้วหลวงตาปล่อยออกมาได้อย่างไร พอหลวงตาปล่อยออกมาได้ เขาก็สารภาพว่าไม่ได้ตรวจ ไม่ได้ตรวจหรอก

แสดงว่าเขาโกหกมาตั้งแต่ต้น เขาโกหกมาตั้งแต่ตอนพิมพ์ เขาโกหก อันนี้พูดถึงหนังสือนะ จบ ฉะนั้น ต้องให้มันจบเรื่องไป

ถาม : เรื่อง “การละอยู่ที่ใจ”

กราบเรียนหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง การทําสมาธิให้ได้อริยมรรคอย่างสมํ่าเสมอก็พอที่เห็นอาการไหวของจิตไปเกาะติดราคะอยู่บ้าง เบาบางบ้าง ที่เป็นอย่างนี้เพราะอาศัยการพิจารณาว่า เพราะอาศัยกายนี้ซึ่งประกอบไปด้วยหนัง กระดูก เอ็น เป็นต้น จึงเกิดราคะ เพราะไม่รู้จริงในราคะ ก็เลยละราคะไม่ได้

พิจารณาซํ้าๆๆ เข้าไปอย่างสมํ่าเสมอ ก็ดูเหมือนว่าจิตใจจะรู้และยอมรับว่าใช่ เพราะเราไม่รู้ว่าราคะ จึงเกิดราคะ แต่ราคะก็ยุบตัวลง แล้วด้วยพิจารณาโครงกระดูกของตัวเองอย่างเสมอๆ และก็มีความเบาสบายตัวมาบ้างแล้ว แต่ก็ยังไว้ใจไม่ได้ เพราะมันยังเกิดยุบยับอยู่ภายในนี้ หรือเรียกว่าสนามรบ ตรงนี้หรือที่จะแพ้หรือชนะบ่วงมารได้ แต่ก็ไม่ประมาณในลมหายใจเข้าออก

แต่ผมก็คิดอยู่เสมอว่า ถ้าได้บวชคงจะสงบได้มากกว่านี้หรือ แต่ก็กลัวมันตลบหลังให้สึกในภายหน้าอีก ก็เลยนึกได้ว่า ถ้าอยู่ในเพศคฤหัสถ์ ถ้าไม่ชนะใจตนเองตรงนี้แล้ว จะไปชนะที่ไหนอีก แต่ด้วยถ้ามีบุญ กระผมคงได้บวชในพระพุทธศาสนาครับ ขอให้หลวงพ่อเป็นแสงเทียนแห่งธรรมด้วยครับ

ตอบ : นี่พูดถึง อันนี้ก็คือการบอกการปฏิบัติอีกแหละ นี่เขาเคยถามปัญหามาพอสมควร ก็ได้อธิบายกันไปเยอะแล้ว แต่ทีนี้พอเยอะแล้ว เขาถามมาอีกว่า สิ่งที่ทําแล้ว ที่ว่าพิจารณาซํ้าๆๆ เพราะว่าเราไม่รู้จักราคะ มันถึงได้เกิดราคะ แต่ถ้ารู้เท่าราคะแล้วมันก็เบาบางลง

สิ่งที่รู้ราคะแล้วเบาบางลง แล้วเขาพิจารณาซํ้าในโครงกระดูกของเขา ตรงนี้สําคัญมาก ถ้าผู้ปฏิบัติเป็น เห็นไหม เพราะอะไร เพราะเวลาคนปฏิบัติแล้วส้มหล่นก็มี คือพอปฏิบัติไปแล้วมันสมดุล มันเป็นไป มันเป็นการส้มหล่น เป็นของชั่วคราว

เวลาผู้ปฏิบัติไปนะ ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ มันเป็นกายนอก กายนอกหมายถึงพิจารณาแล้วมันปล่อยวางเข้ามา นี่เขาเรียกว่ากายนอก

กายนอก ผลของมันคือสมาธิ กายนอกของมันคือสมถะไง พอจิตเป็นสมถะแล้ว จิตเป็นอิสระแล้ว มันถึงเป็นสัมมา สัมมาคือสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิยกขึ้นสู่วิปัสสนา ในสติปัฏฐาน ๔ มันจะเห็นกายตามความเป็นจริง เห็นกายตามความเป็นจริง เราพิจารณาไปแล้วมันปล่อยวางๆ เขาเรียกตทังคปหาน มันปล่อยวางชั่วคราว

การปล่อยวางชั่วคราวโดยการพลั้งเผลอ พอปล่อยวาง มันมีความสุข ถ้าปล่อยวางมันจะดีมาก พอดีมาก พอมันปล่อยวาง มันคิดว่าเป็นธรรมๆ ไง ฉะนั้น ครูบาอาจารย์ท่านถึงบอกว่าให้ซํ้า

ทีนี้ให้ซํ้า มันซํ้าอย่างไรล่ะ

เหมือนกับให้ซื้อของซํ้า ให้ซื้อของซํ้ามันก็ต้องมีเงินไปซื้อ จริงไหม ให้ซํ้า มันต้องมีสมาธิ ถ้าให้ซํ้า คนให้ซํ้า ถ้ามันจะซํ้าได้มันต้องมีสมาธิมันถึงจะซํ้าได้ เพราะสิ่งที่มันทํามา คําว่า “ส้มหล่นๆ” มันก็มีสมาธิ มีสติ มีปัญญา มันถึงพิจารณาอย่างนั้นได้

พิจารณาได้ มันปล่อยวางๆ มันปล่อยวางชั่วคราว ปล่อยวางชั่วคราวแล้ว ปล่อยวางชั่วคราว กิเลสมันไม่ได้ขาด คือมันไม่จบสิ้น ไม่จบสิ้น กิเลสมันแค่เข้าไปทักทายมัน พอกิเลสมันทักทายแล้ว พอมันรู้ตัว ถ้ามันตีกลับขึ้นมา พอจิตใจเราผ่อนคลาย มันเสื่อมขึ้นมา มันตีกลับขึ้นมา พระเวลาปฏิบัติดีๆ เยอะแยะไปหมดเลย พระที่ตั้งใจมีเยอะแยะไปหมดเลย แล้วพระก็สึกไปมหาศาลเลย ทําไมพระอยู่ไม่ได้ ทําไมพระปฏิบัติไม่ได้ พระปฏิบัติไม่ได้เพราะมันไม่เป็นความจริงไง

ฉะนั้น เวลาคนถามปัญหาขึ้นมา เวลาถ้าถามปัญหาว่า พิจารณาถูกไหม

ถูก

ถูกแล้วทําอย่างไรต่อ

ถูก ต้องซํ้า

ถ้าซํ้า มันก็เหมือนซื้อของซํ้า ซื้อของซํ้าก็ต้องมีเงินเท่ากับเคยซื้อของครั้งแรก เห็นไหม เราจะซื้อของครั้งแรกราคาร้อยบาท จะซื้อซํ้าก็ต้องร้อยที่สอง ซื้อซํ้าก็ต้องร้อยที่สาม ซื้อซํ้าต้องร้อยที่สี่ ซื้อซํ้าต้องร้อยที่ห้า

เงินร้อยแรกมันซื้อของไปแล้ว เงินนั้นได้จ่ายไปแล้ว สมาธิได้พิจารณาไปแล้ว สมาธิมันใช้ปัญญาพิจารณาไปแล้ว มันพิจารณาไปแล้วก็จบไปแล้ว กระบวนการมันจบไปแล้วมันก็ได้ผลมา ผลมาคือเบาไง ผลมาคือสบายไง ผลมาคือผลตอบสนองไง แต่มันยังไม่ขาด ก็ต้องซํ้าๆๆ การซํ้าๆๆ จนซื้อของนั้นเป็นสิทธิของเราเลย

เราซื้อรถ ซื้อรถโตโยต้า จนบริษัทโตโยต้าเป็นของเราเลย ซื้อมันทั้งบริษัทเลย ซื้อมันทั้งประเทศญี่ปุ่นเลย เวลามันขาด มันเป็นของเรา แต่ถ้าเราไปซื้อโตโยต้า เวลาบริษัทมันผิดพลาดนะ มันเรียกคืน เรียกรถคืน เรียกรถคืนไปเปลี่ยนหม้อนํ้าใหม่ เรียกรถคืนไปเปลี่ยนสายนํ้ามันใหม่ เรียกรถคืน มันไม่ใช่ของเรา เราซื้อเขามาเขายังเรียกรถคืนเลย เวลาเรียกรถคืน รีบไปคืนเขาเลย ทําไมล่ะ เดี๋ยวมันเกิดอุบัติเหตุกับเรา เห็นไหม เขาเรียกรถคืนนะ

แต่ถ้าเราซื้อๆๆ ซื้อซํ้าๆๆ เราซื้อจนซื้อบริษัทมันเลย นี่ก็เหมือนกัน พิจารณาซํ้าๆๆ จนมันขาดเลย พอมันขาดก็เป็นสิทธิของเรา เป็นของเรา ของเรามันเป็นความจริงไง

ที่บอกให้ซํ้า ให้ซํ้าแบบนี้ ให้ซํ้ามันต้องมีสัมมาสมาธิ มันไม่ใช่ส้มหล่น ส้มหล่นมีสมาธิแล้วพิจารณาไม่เป็น พิจารณาไม่ได้ แต่พิจารณาบ่อยๆ ครั้งเข้ามันก็ส้มหล่น มันก็สมดุลอยู่หนหนึ่ง แต่มันยังไม่เต็มที่ของมัน มันก็ขัดแย้งกันแล้ว นี่ขัดแย้งภายใน

ขัดแย้งภายในคือไม่รู้จริง รู้ครึ่งๆ กลางๆ นี่ขัดแย้ง ไอ้ว่าไม่รู้ก็จะรู้ ไอ้ว่ารู้ก็ไม่รู้ ไอ้ว่าไม่รู้ก็รู้นะ เพราะมันรู้ครึ่งๆ กลางๆ ไอ้ว่ารู้ก็ไม่รู้ เออ! ไม่รู้ มันขัดแย้งภายใน ทําอะไรก็เลยผิดพลาดไง

แล้วเราก็ปฏิบัติซํ้าแล้วซํ้าเล่า มันเป็นการทําเพื่อความมั่นใจ มันทําเพื่อความชํานาญของเรา ซํ้าๆๆ ไอ้ที่ว่าผิดพลาดๆ มันจะทําบ่อยครั้งเข้าจนถึงที่สุดเกิดญาณทัสสนะ ถ้ามันทําซํ้าแล้วซํ้าเล่าจนมันเห็นชัดเจน มันเกิดญาณทัสสนะ มันสลดสังเวชนะ กิเลสมันตายต่อหน้า

เวลาพิจารณาไป เวลาขาด พิจารณากาย กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ หลวงตาท่านใช้คําว่า “มันแยกเป็น ๓ ทวีป” คือมหาทวีป โลกนี้เดิมเป็นมหาทวีป แล้วมันแยกออกไป มันเคลื่อนย้ายออกไปกลายเป็นทวีปต่างๆ นี่มันเป็นมหาทวีปแล้วมันแยกออกไป

พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ กายเป็นกาย จิตเป็นจิต ทุกข์เป็นทุกข์ มันแยกออกเป็น ๓ ทวีป หลวงตาใช้คําว่า “มันแยกออกเป็น ๓ ทวีป แล้วจิตมันรวมลง จิตรวมลง จิตนั้นมันสํารอก จิตนั้นคายออก” เห็นไหม ซํ้าๆ จนเกิดผลอย่างนี้ พอเกิดผลอย่างนี้ปั๊บ มันถึงเป็นจริง

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์มา เหมือนคําถามก็เหมือนกัน เวลาถามเรามา ถ้าถูกไหม

ถูก ถ้าถูกแล้วอย่าเพิ่งดีใจนะ พอบอกว่าถูก เขาก็ติดปีกเลย “หลวงพ่อบอกว่าถูก ฉันปฏิบัติเป็นพระอรหันต์แล้ว” แล้วพอมันเสื่อมนะ กลับมาหาหลวงพ่อเลย “ไหนหลวงพ่อบอกว่าถูกไง หนูก็นึกว่าหลวงพ่อว่าถูก หนูก็ไปเต็มที่เลย ตอนนี้หนูหมดตัวแล้ว เสื่อมหมดเลย”

ถูกคือวิธีการทําถูก วิธีการที่ทํามานี่ถูก คําว่า “ถูก” มันปฏิบัติถูกต้องตามวิธีการ แต่ถ้าผลของมันนะ เวลามันเป็นจริงมันไม่เป็นอย่างนั้น

ถูกหรือผิด วิธีการที่ผิดกับวิธีการที่ถูก วิธีการที่ถูก ผลตอบแทนมันถึงรวมลง ผลมันถึงเกิดขึ้น นั้นคือวิธีการที่ถูก วิธีการที่ผิด มันก็รวมลง แต่มันเป็นมิจฉา มันรวมลงเป็นมิจฉา คือมันว่างๆ ว่างโดยที่มันตั้งชื่อมันเอง ว่างโดยที่มันพยายามเคลมของมันเอง นั้นเป็นทางปฏิบัติที่ผิด

ถูกคือวิธีการที่ถูก แต่เวลาผลของมัน อกุปปธรรม อันนั้นมันเป็นผลของมัน เราไม่เคยใช้คําว่า “ถูก” ถ้ามันเป็นตรงนั้น เราใช้คําว่า “มันขาด” ถ้ามันขาดแล้ว ผ่านแล้ว จบแล้ว นั่นถ้ามันถูก ถ้ามันเป็นผล เราจะบอกว่าจบแล้ว สิ้นแล้ว ใช้ได้แล้ว แต่ว่าถูก คําว่า “ถูก” คือวิธีการที่ถูก

มีคนต่อว่ามาเยอะเลย บอกว่า “ก็หลวงพ่อว่าถูกไง แล้วทําไมหลวงพ่อไม่ยอมรับผมล่ะ ก็หลวงพ่อบอกว่าผมถูก แล้วทําไมหลวงพ่อไม่ยอมรับผม”

ก็เอ็งมาถามปัญหาวิธีการทํา เอ็งทําอยู่ก็ถูกไง พอบอกว่าถูกปั๊บ เขาจะหักคอเลยนะ บอกว่าถ้าถูกแล้วต้องรับเขาว่าเขาเป็นพระอรหันต์ด้วย...โอ๋ย! ตาย

วิธีการตอบปัญหานี่มันหลากหลาย ในวิธีการทางปฏิบัตินี่ถูกไหม ถูก แต่ผลของมัน มันยังไม่ได้ผลสมบูรณ์ ถ้าได้ผลสมบูรณ์นะ ถ้าจริงๆ แล้วผลมันสมบูรณ์ เขาจะรู้ก่อน คือมันเป็นปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก คือเขากินข้าวก่อน เขาได้ลิ้มรสก่อน แล้วรสอาหารนั้นเขาถึงมาถามเราว่า “หลวงพ่อ มันกลมกล่อมอย่างนี้ถูกไหม” แต่ถ้าเขายังไม่รู้เขาบอกว่าเป็นอย่างนี้ๆ เขายังไม่ได้กิน เราจะบอกอะไรเขา

นี่ไง เวลาพระพุทธเจ้าพยากรณ์ พยากรณ์อย่างนี้ เวลาเขาไปหาพระพุทธเจ้านะ พระพุทธเจ้ารู้แล้วว่าเขาจริงหรือปลอม เพราะพระพุทธเจ้ามีอนาคตังสญาณ เวลาของจริงมา ท่านจะบอกว่าถูกต้องดีงาม ถ้าของไม่จริงมา ดูพระที่หลงตัวว่าเป็นพระอรหันต์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้พระไปดักหน้า บอกไม่ต้องเข้าไปหาพระพุทธเจ้านะ ให้เข้าไปเที่ยวป่าช้าก่อน พอเข้าไปป่าช้า จิตใจเขาหวั่นไหว เขารู้แล้ว

เวลาคนไปหาพระพุทธเจ้าให้พระพุทธเจ้าพยากรณ์ พระพุทธเจ้าพยากรณ์ตามข้อเท็จจริงที่ใจเขาเป็น ใจเขาเป็น นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเขาปฏิบัติถูก ใจเขาจะถูกก่อน แต่ถ้าเขายังไม่ถูก เขาว่างๆ เขาเป็นอย่างนั้นน่ะ ว่างๆ อย่างนั้น สัมมาและมิจฉา ความว่างเป็นมิจฉาเยอะแยะไป อุปกิเลส ๑๐ โอภาส สว่างไสว ความว่าง อุปกิเลสทั้งนั้นน่ะ กิเลสอย่างละเอียด

กิเลสหยาบๆ นะ กิเลสที่เราเป็น เวลากิเลสอย่างละเอียดคืออุปกิเลส คือความว่าง ความผ่องใส นั่นน่ะกิเลสอย่างละเอียด กิเลสทั้งนั้นน่ะ เพราะเวลามันเป็นจริง มันข้ามพ้นจากความว่าง มันข้ามพ้นจากความผ่องใส ข้ามพ้นไปหมดเลย แล้วคืออะไรล่ะ นี่คนเป็นเขารู้ คนเป็นเขาตอบได้

ถ้าบอกว่า ถ้ามันเป็นมรรคเป็นผลจะเป็นอย่างที่เราว่านี่ แต่คําว่า “ถูกของเรา” คือปฏิบัติถูก

เราก็เข้าใจของเราเองคนเดียว เพราะมีคนมาต่อว่าอย่างนี้เยอะ ก็บอกว่าถูกไง พอถูกปั๊บ เขาก็ให้ค่าตัวเขาเลย โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี เพราะมันถามทีไรก็ถูกทุกที เพราะเขาถามมาบ่อย ถามมา ๔ ครั้ง เราก็บอกถูกทั้ง ๔ ครั้ง เขาว่าเป็นพระอรหันต์เลย

ไอ้เราบอกว่าถูกเฉยๆ วิธีการทําถูก วิธีการ มันมีวิธีการที่ถูกและผิด ถ้าวิธีการที่ถูกก็คือวิธีการที่ถูกไง แต่ผลของมันถูกแล้วต้องทําให้มันมีผลออกมาด้วย วิธีการที่ถูก แต่ผลมันยังไม่ออกมา ผลมันออกมามันยังไม่เป็นความจริง ถ้าผลออกมา บอกมาสิ ผลมันเป็นอย่างไร ถ้าผลเป็นอย่างไร

ฉะนั้น คําว่า “ปฏิบัติซํ้าๆ” คําถามก็เหมือนกัน เขาก็พิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่า

ถ้าซํ้าแล้วซํ้าเล่ามันจะได้ผลอย่างนี้ แล้วถ้าตั้งจิตให้ดี ให้มันเจริญขึ้น พัฒนาดีขึ้น ถ้าเราตั้งใจ มันไม่พัฒนาขึ้นก็ทําเพื่อทรงตัวไว้ สร้างอํานาจวาสนาบารมีไป ทําเพื่อประโยชน์กับเรา การประพฤติปฏิบัติมันจะเป็นความจริงนะ เป็นความจริง มันเป็นความจริงกับเรา

ทีนี้ผลของมัน กิเลสกับธรรมมันขัดแย้งจากภายใน ถ้าความขัดแย้งจากภายในทําให้เราสงสัย ถ้าเราปฏิบัติจริงรู้จริงมันจะไม่สงสัย มันจะเป็นความจริง แล้วพอเป็นความจริงแล้วฟังออกด้วย ฟังออกหมด

เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ รู้เลยว่าองค์ไหนจริง องค์ไหนไม่จริง องค์ไหนมากน้อยแค่ไหน ถ้าเรายังมีวุฒิภาวะแค่นี้ เราจะฟังได้แค่นี้ ถ้าคนจบสิ้นแล้วนะ ฟังได้หมดเลย เช่น เวลาหลวงตาท่านบอกว่า สมัยก่อนนั้นท่านเรียนมากับมหาเขียน เรียนมาด้วยกัน แล้วเวลามหาเขียนท่านลาจากการเป็นเจ้าคณะจังหวัดโคราช เจ้าคณะจังหวัดนะ ลาออก แล้วท่านไปปฏิบัติ แล้วทีนี้มีคนไปทอดผ้าป่า ลูกศิษย์ไปทอดผ้าป่า ฉะนั้น หลวงตากับมหาเขียนท่านเป็นเพื่อนกัน ท่านเรียนมาด้วยกัน ก็นิมนต์หลวงตาไปด้วย หลวงตาก็ไปนั่งฟังมหาเขียนเทศน์

ท่านบอกเลย ตอนนั้นเทศน์มันปริยัติหมด เพราะตอนนั้นท่านออกปฏิบัติใหม่ๆ ไง แต่ตอนหลังท่านฟังเทศน์หลวงตา ฟังเทศน์หลวงตาบ่อยครั้งเข้าๆ เพราะท่านปฏิบัติ ปฏิบัติจนถึงที่สุด ถึงที่สุดเพราะอะไร ถึงที่สุดเพราะเวลาท่านอยู่กับลูกศิษย์ ลูกศิษย์ท่านอยู่ใกล้ชิด แล้วเวลาเผาศพท่านแล้วกลายเป็นพระธาตุหมดเลย

นี่เวลาท่านฟัง ท่านฟังออกนะ เทศน์เป็นปริยัติ เทศน์จากความจําเป็นอย่างนั้น เทศน์จากความจําก็พูดอย่างนั้นน่ะ แล้วเทศน์จากการศึกษา เทศน์จากพระไตรปิฎกก็ธรรมะพระพุทธเจ้าทั้งนั้นน่ะ เห็นไหม ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นของพระพุทธเจ้าทั้งนั้นน่ะ

แต่เวลาเป็นความจริง ดูอย่างที่ว่าเมื่อกี้นี้ ที่ว่าหลวงปู่มั่น เวลาหลวงปู่ตื้อท่านบอกว่า “อ้าว! ตื้อทําไมฉันล่ะ”

“ก็ผมหิว”

คําว่า “หิวของหลวงปู่ตื้อ” หิวโดยข้อเท็จจริง ไม่ได้หิวโดยกิเลสไง

แต่ของเราหิวเพราะอยากกินไง เราหิวด้วย เราอยากกินด้วย อยากกินอาหารดีๆ อยากกินที่พอใจ เพราะกิเลสมันหิวด้วยไง

แต่เวลาหลวงปู่ตื้อท่านหิว ท่านหิวโดยความสะอาดบริสุทธิ์ หิวโดยธาตุขันธ์ ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ที่ไม่มีกิเลสไง

ของเราขันธมาร หิวด้วย อยากกินอันนี้ด้วย อันนี้ต้องกินก่อน เวลาพิจารณาในบาตร เห็นไหม เดี๋ยวจะกินอันนี้ก่อน

เขาพิจารณาให้มันเป็นของเน่าบูด ไอ้เราพิจารณาไปแล้วนะ จะกินอันนี้ก่อน เดี๋ยวเสร็จจะกินอันนี้ก่อน อันนี้อร่อยกว่าอันนี้ อันนี้อร่อยกว่าอันนี้

เขาปฏิสังขาโยฯ เพื่อให้เห็น ไอ้เราปฏิสังขาโยฯ ๑ ๒ ๓ ๔ เรียงตามคิวเลย เห็นไหม คนที่ไม่มีกิเลสเขาพิจารณาเป็นของปฏิสังขาโยฯ เพื่อให้มีสติ แต่ไอ้คนที่ไม่มีกิเลสมันก็พิจารณาไปอีกอย่างหนึ่ง

นี่ก็เหมือนกัน “ก็ผมหิว ผมกินเพราะผมหิว”

หลวงปู่มั่นบอก “ใครอย่าทําอย่างหลวงปู่ตื้อนะ เพราะหลวงปู่ตื้อท่านเป็นอย่างนั้น” คําว่า “เป็นอย่างนั้น” เพราะว่าท่านไม่มีกิเลส

แต่ของเราบอกผมหิว ผมอยาก ผมหิวด้วย ผมอยากด้วย ท่านไล่ออกจากวัดเลย ท่านไม่เอาไว้หรอก หลวงปู่มั่นน่ะ นี่พูดถึงว่าถ้าธรรมจริงเป็นแบบนี้

ถูก ถูกโดยอะไร ถ้าถูก ถ้าถูกเป็นวิธีการ แต่ถ้าผลของมันเป็นอีกอย่างหนึ่ง ถ้าไม่ขัดแย้งภายในมันจะรู้ได้ ถ้าขัดแย้งภายใน เราจะต้องประพฤติปฏิบัติของเราเพื่อประโยชน์กับเรานะ ให้เป็นความจริงของเรา แล้วเราจะไม่เป็นเหยื่อ

เราปฏิบัติเพื่อความฉลาด ปฏิบัติเพื่อความมั่นคง ปฏิบัติเพื่อมรรคผลของเรา เราไม่ได้ปฏิบัติเป็นเหยื่อกับใคร สังคม เป็นเหยื่อสังคม เพราะสังคม ประชาชนคนเรามันรวมกันแล้วมันหลากหลายมาก แล้วชุมชนใด ความเห็นของใคร แล้วก็เสนอสิ่งใดมา แล้วเราก็เป็นส่วนประกอบของสังคมนั้น เป็นเหยื่อไปหมดนะ

แต่ถ้าเราฉลาดแล้วนะ หนึ่ง ไม่เป็นเหยื่อด้วย แล้วเราจะชักนําให้เขาไม่เป็นเหยื่อด้วยกัน ชักนําให้ทุกคนเป็นอิสระ ชักนําให้หัวใจของเราพ้นออกไปจากความไม่รู้ จากความครอบงําของกิเลส เอวัง

ธรรมะสิ คุณงามความดีของเราสิ
ถ้าเป็นประโยชน์มันคือประโยชน์
นํ้าเข้ากับนํ้า นํ้ามันเข้ากับนํ้ามัน
บัณฑิตเข้ากับบัณฑิต คนพาลเข้ากับคนพาล
ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงมันจะเข้ากัน
มันเพื่อประโยชน์ต่อกันไง
ทําให้เป็นจริงขึ้นมา ให้มันเป็นจริงขึ้นมา
เป็นจริงขึ้นมาจะเป็นสมบัติของเรา

๔

รู้เอง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ถนัดแบบไหน”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ขอบพระคุณการเทศน์ต่างๆ ตอบคําถามสอนชี้แนะเสมอมา ตอนนี้ไม่ได้ไปวัด ก็อาศัยฟังเทศน์จากเว็บไซต์ช่วยลูกได้มากตอนจิตเสื่อมและตอนเกิดทิฏฐิมานะ ทําให้ใจไม่ไหลลงตํ่าหรือละทิ้งความเพียรไม่ปฏิบัติ นั่งสมาธิไม่ได้ อย่างน้อยก็เกาะการฟังเทศน์หลวงพ่อแทนค่ะ

ตอนนี้ลูกมีข้อสงสัยดังนี้

๑. มาช่วงหลังจิตเสื่อม บวกกับมิจฉาทิฏฐิจะข้ามไปวิปัสสนา ได้อุบายจากหลวงพ่อ ให้กลับไปพุทโธใหม่ เหมือนตอนเริ่มหัด เดิมใช้พุทโธ แต่ตอนนี้ฟุ้ง เอาไม่อยู่เลย ยากกว่าตอนหัดแรกๆ ตอนนี้ลองเปลี่ยนมาใช้พุทโธ ธัมโม สังโฆ บวกกับนับเลขไปด้วย เป็นพุทโธ ธัมโม สังโฆหนึ่ง พุทโธ ธัมโม สังโฆสองไปเรื่อยๆ ฟุ้งน้อยลง เวทนาปวดขามาเร็วขึ้น นั่งไปไม่ถึงชั่วโมง ปวด ชอบคันหรือเจ็บเหมือนโดนอะไรกัด พอลืมตาดูก็ไม่มีอะไร บางทีคอแห้ง บางทีก็สะดุ้งเป็นระยะ บางทีนํ้าลายออกมา กลับมาถูกทางแล้วใช่ไหมเจ้าคะ และยังติดปัญหา คือสงบสักพัก มักวนกลับไปเช็กลมหายใจหาย แล้วก็เด้งออกมา ติดตรงนี้ค่ะ

๒. ในการปฏิบัติทําสมาธิ เราจะรู้ได้อย่างไรว่าเราถนัดแบบเจโตวิมุตติหรือปัญญาวิมุตติ หรือต้องลองทําทั้ง ๒ แบบ แล้ววัดผลอย่างไรว่าเราถนัดแบบนั้น เป็นไปได้ไหมว่าตอนปฏิบัติจริงทําประสมกัน ๒ แบบ

๓. เนสัชชิกคืออะไร ต้องปฏิบัติติดต่อกันอย่างน้อยกี่ชั่วโมงเจ้าคะ

๔. คุณแม่ฝากถามว่า ตอนนั่งสมาธิในที่เงียบๆ จะฟุ้งออกไปคิดมากกว่าตอนที่ฟังเสียงเทศน์หลวงพ่อพร้อมนั่งพุทโธ จะไม่ค่อยหลุดไหลไปคิด แบบนี้ได้หรือไม่เจ้าคะ กราบขอบพระคุณมาก

ตอบ : นี่คําถามเนาะ “๑. ในช่วงหลังจิตเสื่อม บวกกับมิจฉาทิฏฐิจะข้ามไปวิปัสสนา”

นี่โดยธรรมชาติ โดยธรรมชาติของการประพฤติปฏิบัติมันต้องเป็นอย่างนี้ คําว่า “เป็นอย่างนี้” คือมันรู้จริงตามความเป็นจริง ถ้ามันรู้จริง เห็นไหม

คนเราเวลาภาวนาไม่ได้ก็ล้มลุกคลุกคลาน แล้วล้มลุกคลุกคลานแล้วก็ว่าภาวนาจะได้หรือไม่ได้ มรรคผลจะมีจริงหรือเปล่า ทั้งๆ ที่มีการศึกษา ยกหลวงตา เวลาหลวงตาท่านมีเป้าหมายเลย พอบวชมาแล้ว บวชมาแล้วก็ศึกษาแล้ว ศึกษาแล้วอยากไปสวรรค์ พอไปศึกษาแล้ว นิพพานมันดีกว่าสวรรค์ ก็อยากไปนิพพาน แล้วก็ไปศึกษาต่อ ตั้งปฏิภาณไว้ว่าถ้าจบมหาแล้วจะออกปฏิบัติ

การศึกษาจนมหา ศึกษาตามตําราก็ศึกษาตามสัจจะความจริงนั่นน่ะ แต่เวลาจะออกบวชมันก็สงสัยขึ้นมา สงสัยว่ามันจะจริงหรือเปล่า ชีวิตเราทําไปแล้วจะมีผลตอบสนองจริงหรือเปล่า ก็เลยตั้งอธิษฐานไง อธิษฐานจิตว่า ถ้ามีผู้ใดเป็นผู้ที่ชี้นําผู้แนะได้ว่ามรรคผลนิพพานมีจริง จะมอบชีวิตให้กับองค์นั้นเลย

ทั้งๆ ที่ว่าท่านก็ได้ยินชื่อหลวงปู่มั่นมาตั้งแต่เด็กๆ แล้ว ท่านก็ได้ยินชื่อเสียงหลวงปู่มั่นมาแล้ว แล้วชื่อเสียงหลวงปู่มั่นท่านดังคับประเทศไทย แต่เวลาออกปฏิบัติก็ตั้งเป้าว่าจะไปหาหลวงปู่มั่น ตั้งเป้าคือยังไม่ได้เข้าไปหาไง พอยังไม่ได้เข้าไปหาก็ยังสงสัยนะ ทั้งๆ ที่ก็เชื่อมั่น ฟังมา ศึกษามา เรียนมา ก็เรียนมา แต่ก็สงสัย ได้ยินกิตติศัพท์เกียรติคุณหลวงปู่มั่นมา ก็แน่ใจอยู่ แต่ก็สงสัย จึงต้องเข้าไปหาหลวงปู่มั่น

พอเข้าไปหาหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นก็บอกว่า “มหา มหามาทําไม จะมาหามรรคผลนิพพานใช่ไหม”

เวลากิตติศัพท์เกียรติคุณนั้นเราได้ยิน แต่พอเข้าไปมันได้สัมผัส มันได้สัมผัส มันได้พิสูจน์เอง หลวงปู่มั่นท่านก็เทศน์ให้ฟังเลย บอกนิพพานมันไม่ได้อยู่ที่ใดทั้งสิ้น นิพพานอยู่ในหัวใจของคน อธิบายจนผู้ที่ฟังยอมรับ

พอยอมรับขึ้นมา ไอ้ที่ว่านิพพานจะมีจริงหรือเปล่า ศึกษามาเข้าใจแล้ว นิพพานจะมีจริงหรือเปล่า มันจะมีมรรคมีผลจริงหรือเปล่า ก็ได้การแก้ไขจากหลวงปู่มั่น ก็เลยฝากชีวิตกับหลวงปู่มั่นไง พอฝากชีวิตไว้ เอาจริงไว้ ปฏิบัติไป เวลามันมีปัญหาก็แก้ไขกันมาตลอด

อันนี้เข้ามาที่คําถามก็เหมือนกัน เวลาเรายังไม่ได้ปฏิบัติ มันก็ยังลังเลสงสัย แต่พอปฏิบัติไปแล้วจิตมันลงสมาธิได้ พอมันเสื่อม เห็นไหม พอลงสมาธิได้ เหมือนเรา เราตั้งเป้าจะทํางาน พอทํางาน มันมีผลตอบสนอง นู่นก็ได้ นี่ก็ได้ โอ้โฮ! มันภูมิใจนะ มันอยากทําใหญ่เลย ทําจนเพลินน่ะ พอกลับมาอีกทีหนึ่งมันเสื่อมแล้ว พอกลับมาอีกทีหนึ่งหายไปหมดเลย แล้วทําอย่างไรล่ะ ทําอย่างไร ทีนี้พอทําอย่างไร เขาถึงบอกว่า “ช่วงหลังนี้จิตเสื่อม บวกกับมิจฉาทิฏฐิ”

คําว่า “มิจฉาทิฏฐิ” นี่ตอนมันดีไง ตอนมันดี พอมิจฉาทิฏฐิจะข้ามไปวิปัสสนา เวลาจิตสงบแล้วจะข้ามไปวิปัสสนา พอจิตสงบ เราก็รู้ว่าจิตสงบ แต่เวลาเราจะข้ามไปวิปัสสนาคือฝึกหัดใช้ปัญญา คือหาเงินแล้ว การหาเงินก็แสนยาก การหาเงินหาทองมาเป็นสมบัติของเราก็แสนยาก แต่เวลาใช้มันสนุกไง เวลาใช้นี่แหม! พอใช้เงินมันง่ายมากเลย แต่พอใช้แล้วมันหมด นี่ก็เหมือนกัน จะข้ามไปวิปัสสนา

วิปัสสนาคือการเอาจิตออกทํางาน จิตที่ไม่มีสมาธิมันทํางานไม่ได้ จิตไม่เป็นสมาธิมันก็เป็นวิปัสสนึก เป็นความรู้สึกนึกคิด เป็นจินตนาการทั้งนั้นน่ะ

พอจิตมันสงบแล้ว จิตสงบมันมีเงิน พอมีเงิน มันออกไปแลกเปลี่ยนสินค้าได้ พอออกไปแลกเปลี่ยนสินค้าได้ พอออกไปวิปัสสนา วิปัสสนาไปแล้วมันเพลิน พอเพลินไป มันก็เป็นอย่างนี้ โดยธรรมชาติเป็นอย่างนี้ทุกคน แล้วเป็นอย่างนี้เป็นส่วนใหญ่ พอเป็นอย่างนี้แล้วทําอย่างไรล่ะ

ทีนี้พอเป็นอย่างนี้แล้วทําอย่างไร พอจิตมันเสื่อมไปแล้ว เห็นไหม ได้อุบายจากหลวงพ่อ ให้กลับมาพุทโธใหม่ แล้วพุทโธทีนี้มันพุทโธไม่ได้แล้ว มันฟุ้งมากเลย ก็เลยต้องเป็นพุทโธ ธัมโม สังโฆหนึ่ง พุทโธ ธัมโม สังโฆสอง ถูกไหม

ถูก เพราะว่าเราเคยพุทโธๆ มันเคยทําได้ พอทําได้ กิเลสมันรู้ทัน พอกิเลสรู้ทัน ทําอะไรมันผลักให้ล้มหมด หน้าที่ของกิเลสคือการทําลาย หน้าที่ของกิเลสนี่ผู้ทําลาย สติปัญญาของเรา ธรรมะเป็นผู้สร้าง เป็นผู้สร้างหัวใจขึ้นมา เป็นผู้ปลุกปลอบหัวใจขึ้นมา เป็นผู้ที่พัฒนาใจของเราให้สูงขึ้น นี่คือธรรมะ

กิเลสเป็นผู้ทําลาย ผู้ทําลาย เอ็งจะทําดีขนาดไหน กูทําลาย หน้าที่ของกูคือทําลาย หน้าที่ของกูคือทําให้มึงเผลอ หน้าที่ของกูคือทําให้มึงผิดพลาด หน้าที่ของกู เอ็งเคยได้แล้ว กูบอกว่า “ที่ได้นั่นมันเป็นวิปัสสนึกมั้ง ที่ได้นั่นมันฟลุก มันคงไม่มีอยู่จริง” นี่ทั้งๆ ที่ได้นะ

กิเลสเป็นผู้ทําลาย ถ้ากิเลสเป็นผู้ทําลายมาแล้วมันเสื่อม พอเสื่อมไปแล้ว อันนี้พอพุทโธ สู้มันไม่ไหวแล้ว พอพุทโธหนึ่ง พุทโธสอง ถูกไหม

ถูก ทําไปเรื่อยๆ ทําไปเรื่อยๆ ทําไปแต่ละหน้าที่ ขณะปรารถนาความสงบ เราก็พุทโธหนึ่ง พุทโธสอง พุทโธสามชัดๆ ไปเรื่อยๆ ถ้าจิตสงบแล้วเรารู้ได้

หาเงิน เขาไปฝากธนาคารจนธนาคารบอกว่าบัญชีนี้ไม่รับ ถ้าบัญชีนี้ถอนแล้วธนาคารจะเจ๊ง มันฝากเยอะเกินไปไง เห็นไหม ฝากจนธนาคารไม่รับ

เราพุทโธๆ จนจิตมันสงบ จนมันล้นเปี่ยมไปในหัวใจ สมาธิคือสมาธินั่นน่ะ แล้วออกฝึกหัดใช้ปัญญา ตอนนั้นน่ะเหลือเฟือเลย

มันมีอยู่ คนที่ฝากธนาคารจนธนาคารบอกว่าบัญชีนี้ไม่รับนะ เขากลัวบัญชีนี้เวลามันโยกไปแล้วธนาคารเจ๊ง เพราะมันฝากจนท่วมธนาคาร

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ จนจิตมันสงบจนท่วมหัวใจ แล้วทีนี้จะทําอะไรก็สะดวกไง พุทโธถูกต้อง ทําของเราไปอย่างนี้ นี่เป็นอุบาย ฉะนั้น ถ้าทําเป็นจริงก็เป็นจริง มันต้องให้รู้จริงเห็นจริงขึ้นมา มันจะเป็นของเรา

ฉะนั้น เขาบอกว่า “เวทนาปวดขามันเร็วขึ้น นั่งไม่ถึงชั่วโมง ปวด ชอบคัน เจ็บเหมือนโดนอะไรกัด ลืมตาก็ไม่มี บางทีคอแห้ง บางทีสะดุ้ง บางที...”

มันเป็นอย่างนี้ มันเป็นอย่างนี้ตลอด มันเป็นอย่างนี้เพราะอะไร มันเป็น เวลาไม่นั่งภาวนาก็ดูปกติ พอไปนั่งภาวนา มันคันยุบคันยิบ มันร้อยแปดพันเก้า นี่แหละหน้าที่ของกิเลสผู้ทําลาย กิเลสมันทําลายทุกอย่าง หน้าที่ทําลาย

จิตมันสงบ พอจิตมันสงบขึ้นไป มันจะลง “มันจะลงจริงหรือเปล่า” พอลมหายใจมันละเอียดขึ้น “เดี๋ยวมันจะตายแล้วนะ” มันโต้แย้งไปหมด “นั่งสมาธิก็ไม่ได้ พรุ่งนี้ทํางานไม่ไหว นั่งสมาธิไม่ได้ เดี๋ยวมันพิการนะ นั่งสมาธิไม่ได้”

ไอ้คนมันเล่นไพ่มันนั่งทั้งวันทั้งคืนไม่เห็นเป็นอะไรเลย มันเพลิน มันจั่วไพ่ ๗ วัน ๗ คืน มันนั่งสบายเลย ไอ้คนจะนั่งสมาธิ “โอ๋ย! เดี๋ยวมันพิการนะ” นี่กิเลสเป็นผู้ทําลาย กิเลส หน้าที่ของมัน มันทําลายทั้งนั้นน่ะ มันทําลายทุกอย่าง เพียงแต่เราจะมีสติปัญญาเชื่อมันหรือไม่เชื่อมัน

ถ้าเรามีสติปัญญา สติปัญญามันแยกแยะได้ เราเองเราก็รู้ได้ว่าสภาพร่างกายเราทนได้แค่ไหน ถ้าเรารู้ว่าสภาพเราทนได้แค่ไหน มันก็ต้องสู้กันสุดฤทธิ์ สุดฤทธิ์ เห็นไหม ธรรมะอยู่ฟากตาย

ถ้าไม่สุดฤทธิ์นะ เราภาวนาถึง ๙๙ เปอร์เซ็นต์ กิเลสมันหลบอยู่ตรง ๑ เปอร์เซ็นต์นั้นน่ะ มันนอนหลับอยู่ เราว่า ๙๙ เปอร์เซ็นต์ เราทําได้สบายมาก แล้วเราก็ออกมา เวลาภาวนาต้อง ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เต็มที่ไปเลย สู้กันสุดฤทธิ์

นี่ก็เหมือนกัน ภาวนาสุดฤทธิ์ ธรรมะอยู่ฟากตาย แล้วถ้าสุดฤทธิ์แล้วนะ มันเป็นไงเป็นกัน แล้วเดี๋ยวพอออกจากภาวนาแล้วนะ ออกจากภาวนา เดี๋ยวเราไปหาหมอกัน เดี๋ยวคนอื่นพาไปหาได้ ไม่ต้องกลัว ไม่ต้องวิตกกังวลว่าจะเป็นอย่างนั้นจะเป็นอย่างนี้ ไม่ต้องไปวิตกกังวล มันสอดไปทุกเรื่องน่ะ กิเลสมันสอดไปทุกเรื่อง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า แล้วตอนที่ว่าลมหายใจมันจะหาย เวลาบางทีมันจะเด้งออกมา

ตั้งสติดีๆ ตั้งสติดีๆ กําหนดของเราดีๆ หน้าที่ของเรา ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เวลาเราปฏิบัติ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในพระไตรปิฎกนี่วิธีการทั้งนั้นน่ะ เหตุทั้งนั้นน่ะ เวลาเป็นโสดาบัน เป็นสกิทาคามี เป็นอนาคามี เป็นพระอรหันต์ขึ้นมา ท่านไม่ได้บอกถึงผลเลย เพราะคนที่มันเป็นมันรู้ทั้งนั้นน่ะ คนที่มันเป็นมันก็รู้

พอถามถึงวิมุตติหลุดพ้นไป พระพุทธเจ้าจะพยายามอธิบาย พออธิบายมา เขาบอกว่า “พระอรหันต์อยู่ได้อย่างไร”

อยู่โดยอายตนะ

เขาก็เลยบอก “อายตนะนิพพาน”

อายตนะนิพพานได้หรือ อายตนะคือตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ มันนิพพานได้ไหม

แต่ท่านพูดถึงนะ ในพระไตรปิฎกมีว่าอายตนะนิพพาน พระอรหันต์อยู่กันอย่างไรไง อายตนะนิพพานคือเป็นพระอรหันต์ เพราะใจนี้เป็นธรรมธาตุ แต่ใจนี้มันอยู่ในร่างกายนี้ ร่างกายนี้มีตา มีจมูก มีหู มีลิ้น มีกาย มีใจ มีไหม มี แต่ในเมื่อธรรมธาตุ จิตนั้นเป็นธรรมธาตุไปแล้ว จิตนั้นนิพพานไปแล้ว แต่ธรรมธาตุนั้นมันอาศัยอยู่ในร่างกายนี้ พอร่างกายนี้ ร่างกายนี้ก็เลยเป็นธรรมไปด้วย ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจของพระอรหันต์น่ะ นี่อายตนะนิพพาน

เขาก็จับมับเลย อายตนะนิพพานก็บอกเลย “อายตนะเป็นนิพพาน”

อ้าว! ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจเป็นนิพพานได้ไหม ตานี้เป็นนิพพานได้หรือเปล่า เป็นไม่ได้หรอก แต่ทําไมพระไตรปิฎกว่าอายตนะนิพพานล่ะ นี่พระอรหันต์กับพระอรหันต์พูดอะไรเขาเข้าใจกัน ไอ้ที่ไม่ใช่พระอรหันต์มันมีปัญหา นี่พูดถึงว่าในพระไตรปิฎกพูดไว้อย่างนั้น

อย่างธรรมกาย กายของพระอรหันต์ก็ธรรมไง กายที่เป็นธรรมก็กายของพระอรหันต์เป็นธรรม แต่กายของเรานี่กายของเปรต กายของผี กายของเราเวลาตายไม่มีใครเอา กายของเรา ลองตายสิ ซากศพมีใครเอา ไม่มีหรอก

แต่ถ้าเป็นของพระอรหันต์ล่ะ แย่งกันนะ แย่งกัน เห็นไหม นั่นถึงว่าธรรมกาย กายของพระอรหันต์ แต่ของเราไม่ใช่ นี่เวลาเขาไปศึกษาแล้วเขาก็ตีความกันอย่างนั้นน่ะ

นี่พูดถึงว่าในพระไตรปิฎกเป็นวิธีการทั้งนั้น แล้วเราไปศึกษาวิธีการแล้วก็ตีวิธีการนั้นเป็นธรรม แล้วก็ไปไม่ถูกไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เราประสบการณ์ เราเอาจริงของเรา ถ้าลมหายใจมันจะหาย มันจะขาด ถ้ามีสติปัญญานะ เพราะว่า เวลาพูดแล้วมันอาย เพราะว่าลมหายใจมันจะหาย เราเคยเป็นไง เดี๋ยวจะบอกว่าหลวงพ่อว่าแต่คนอื่น แต่หลวงพ่อยกหางน่าดูเลย

เวลาลมหายใจมันจะหายนะ เป็นเรานะ “ขอเชิญครับ” เราพูดกับลมหายใจนะ เวลามันจะสงบไง พอจิตมันเริ่มละเอียดขึ้น มันจะหาย “ขอเชิญเลยครับ ขอเชิญเลย” สติมันพร้อมตลอด มันละเอียดจนไม่มีลมหายใจก็ “ขอเชิญครับ” ขอเชิญครับเพราะอะไร เพราะมันทําเป็น

แต่ถ้าคนไม่เป็นนะ พอลมหายใจมันละเอียดนะ มันจะหายนะ มันจะกลัวตาย มันจะวูบวาบออก มันจะเป็น มันเป็นอย่างนั้น

แต่เวลาของเรา เราจะเป็นนะ ถ้าลมหายใจมันจะขาดนะ “ขอเชิญครับ ขอเชิญครับ ขอเชิญเลย ขอเชิญให้หายครับ” เพราะสติมันพร้อม สติมันพร้อม

แต่ก่อนที่ไม่พร้อมมันก็เคยเป็นอย่างนั้น มันก็เด้งเหมือนกัน มันก็เป็นอย่างนี้ แต่พอเวลามันเป็นแล้วนะ “ขอเชิญครับ” เพราะอะไร เพราะสติปัญญามันทัน สติปัญญามันทันกิเลส สติปัญญามันครอบงําไอ้ผู้ทําลายไว้

แต่ถ้าสติปัญญาไม่ทัน สติปัญญาไม่ทันกิเลส ไอ้ผู้ทําลายนั่นน่ะ กิเลสมันจะทําลายทุกอย่างเลย “ลมหายใจจะขาดแล้วนะ ตายแน่ๆ เลยถ้าคนไม่มีลมหายใจ ถ้าลมหายใจเป็นไป” ผู้ทําลายมันทําลายตลอด แต่ถ้ามีสติปัญญาแล้วมันทําลายไม่ได้ นี่พูดถึงข้อที่ ๑.

“๒. การปฏิบัติสมาธิ เราจะรู้ได้อย่างไร เราถนัดแบบเจโตวิมุตติหรือปัญญาวิมุตติ หรือต้องลองทั้ง ๒ แบบแล้ววัดผลอย่างไรว่าเราถนัดแบบไหน เป็นไปได้ไหมว่าเราจะต้องปฏิบัติจริงทําผสมกันไป ๒ แบบ”

คําว่า “๒ แบบ” เพียงแต่ว่าเวลาปฏิบัติไปมันเป็นปัจจุบัน สิ่งใดที่เกิดขึ้น เรามีสติปัญญาตอนนั้น เราจะได้ประโยชน์ตอนนั้น เอาปัจจุบัน

ฉะนั้น ไอ้ที่ว่าแบบที่เป็นเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ มันเกิดขึ้นเพราะมันมีหลักเกณฑ์อยู่ในพระไตรปิฎก อยู่ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเป็นเจโตวิมุตติคือผู้ที่มีฤทธิ์มีเดช นี่เป็นสายของพระโมคคัลลานะ

แต่ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติเป็นผู้ที่มีปัญญา นี่เป็นสายของพระสารีบุตร พระสารีบุตรเป็นเสนาบดีแห่งธรรม คือปัญญาพระสารีบุตรจะละเอียดมาก พระองค์ไหนไปฟังเทศน์พระพุทธเจ้าไม่เข้าใจ ไปถามพระสารีบุตร พระสารีบุตรก็จะอธิบายให้ฟัง พออธิบายให้ฟังก็จะกลับไปถามพระพุทธเจ้าว่า “พระสารีบุตรพูดอย่างนั้นถูกต้องหรือไม่”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “ถ้าเป็นเราอธิบาย เราก็อธิบายแบบนั้นน่ะ” แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอธิบายแล้วอธิบายเป็นหัวข้อ อธิบายด้วยความกระชับ แต่คนที่ฟังไม่เข้าใจก็ไปถามพระสารีบุตร

แต่เวลาคนที่มีฤทธิ์มีเดช เวลาเขารู้สิ่งใดเขาก็ไปถามพระโมคคัลลานะ พระโมคคัลลานะ เห็นไหม มันมีอยู่สมัยพุทธกาล คหบดีเขาเห็นพระทําตัวมันเหลวไหลมาตั้งแต่สมัยพุทธกาล พระฉัพพัคคีย์ต่างๆ ทําตัวไม่ดี เขาก็ว่ามรรคผลคงไม่มี เขาอยากจะเห็นว่ามรรคผลมีจริงหรือเปล่า เขาก็เลยเอาไม้จันทน์มาทําบาตรอย่างดีเลย แล้วเอาไม้ไผ่ ๒ ลําต่อขึ้นไป แล้วก็เอาขึ้นไปบอกว่าถ้าใครมีฤทธิ์ให้เหาะขึ้นไปเอาไง

พระโมคคัลลานะไปบิณฑบาตทุกวัน เขาก็ประกาศนะ เขาเสียใจบอกว่า “ไม่มีพระอรหันต์แล้ว มรรคผลไม่มีแล้ว ไม่มีผู้ใดเหาะขึ้นไปเอาบาตรไม้จันทน์นี้ได้เลย”

พระโมคคัลลานะบิณฑบาตไป โยมเขาพูดอย่างนั้นก็สงสารเขา ก็บอกลูกศิษย์บอกว่า “คุณเหาะขึ้นไปเอาบาตรนั้นซะ” ลูกศิษย์ของพระโมคคัลลานะก็บอกว่า “อาจารย์เหาะขึ้นไปเอาซะ” เพราะฤทธิ์กับฤทธิ์ด้วยกัน นี่เจโตวิมุตติไง ผู้ที่มีฤทธิ์นี่มันเรื่องปกติ

นกมันบินได้เป็นธรรมดา ไม่ใช่นกกระจอกเทศ นกที่บินไม่ได้ นกกระจอกเทศมันบินไม่ได้นะ แต่นกทั่วไปมันบินได้โดยธรรมดา นี่ก็เหมือนกัน พวกเจโตวิมุตติเขาเหาะได้เป็นเรื่องปกติของเจโตวิมุตติ เป็นเรื่องปกติ เป็นเรื่องธรรมดา

พระโมคคัลลานะบอกลูกศิษย์ “คุณขึ้นไปเอา เหาะไปเอาซะ ไปรักษาหัวใจของโยมให้โยมเขาชื่นใจ ไม่อย่างนั้นเขาจะเสียใจ” ลูกศิษย์ก็บอกว่า “ท่านอาจารย์ ท่านอาจารย์ก็ต้องเหาะขึ้นไปเอาเอง” เกี่ยงกันไปเกี่ยงกันมานะ

ทีนี้ไอ้พวกเดียรถีย์มันจะมาหลอก มันบอกว่ามันเหาะได้ แล้วมันก็นัดกับลูกศิษย์ไว้นะ บอกว่าพอมันไปนะ มันแกล้งจะเหาะ ก็ให้ลูกศิษย์ดึงไว้ “โธ่! ท่านอาจารย์อย่าเหาะเลย ไอ้แค่บาตรใบเดียว ให้เขาเอาลงมาให้ก็ได้” เขาก็มาหลอกเอาโยม มาถึงก็ทําแกล้งทําเหาะ แล้วก็ไม่เหาะสักที

แต่เศรษฐีเขาฉลาด เขาไม่ยอมให้ มีคนมาทําอย่างนี้เขาก็ยิ่งเสียใจมากขึ้น พอเขาเสียใจมากขึ้นนะ สุดท้ายแล้วพระโมคคัลลานะบอกให้ลูกศิษย์เหาะขึ้นไป เหาะขึ้นไปนะ แล้วก็ไปหยิบเอาบาตรไม้จันทน์นั้น เหาะ ๓ รอบ

โอ้โฮ! เศรษฐีเขาเห็นนะ เขาปลื้มใจนะ “มรรคผลนิพพานยังมีอยู่ มรรคผลนิพพานยังมีอยู่ มรรคผลนิพพานไม่ใช่เรียวแหลม มรรคผลนิพพานไม่ใช่สูญสิ้นไปแล้ว” โอ๋ย! เขาดีใจมาก นี่เป็นประโยชน์ไหม เป็นประโยชน์มากเลย ตั้งแต่วันนั้นมา พระยุ่งเลย ก่อนจะบิณฑบาต ถ้าไม่เหาะ ไม่ใส่บาตร พระต้องเหาะ ไม่เหาะ ไม่ใส่บาตร

ข่าวนี้รํ่าลือไปถึงพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าเรียกพระโมคคัลลานะกับพระลูกศิษย์มา แล้วก็เทศนาว่าการเลย ให้เอาบาตรไม้จันทน์นั้นไปทําลายซะ ต่อไปนี้ห้ามแสดงฤทธิ์แสดงเดช

ถ้าการแสดงฤทธิ์แสดงเดช ถ้าทางบวกเขาบอกศาสนาจะมั่นคง ถ้าแสดงแล้วเศรษฐียังปลื้มใจเลยว่ามรรคผลนิพพานยังมีอยู่ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า ถ้าอย่างนั้นแล้วก็มีแต่พวกที่เหาะได้เท่านั้นแหละที่จะได้กินข้าว ต่อไปพวกเหาะไม่ได้จะไม่ได้กินข้าว แล้วถ้าไม่ได้กินข้าว ไม่มีปัจจัยเครื่องอาศัย พระจะอยู่กันได้อย่างไร พระจะอยู่ไม่ได้ ศาสนาจะหดด้วนเข้ามา ศาสนาจะเรียวแหลมไป ต่อไปนี้ห้ามทําเด็ดขาด

พอห้ามทําเด็ดขาดแล้ว พอถึงเวลาแล้วพวกเดียรถีย์มันได้ยินมันก็ดีใจแล้ว มันไปท้าพระพุทธเจ้าเลย ให้มาแสดงฤทธิ์

พระพุทธเจ้ารับท้าทันทีเลย แล้วแสดงยมกปาฏิหาริย์

นี่พูดถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ มันแบ่งกันที่ไหน

มันแบ่งกันมาในพระไตรปิฎก แต่สุดท้ายแล้วมันก็อยู่ที่ว่าครูบาอาจารย์ของเรา ใครถนัดทางใด ถ้าถนัดทางเจโตวิมุตติ พิจารณากายโดยสมาธิ สมาธิพิจารณากายนี่เป็นเจโตวิมุตติ ถ้ามีสมาธิแล้วพิจารณากายโดยปัญญา พิจารณากายโดยไม่เห็นกาย นี่เป็นปัญญาวิมุตติ ถ้าปัญญาวิมุตติ

ถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัติเป็น ท่านปฏิบัติรู้ มันเป็นความชํานาญของใคร วิทยานิพนธ์ของใคร ครูบาอาจารย์องค์ไหนท่านปฏิบัติมา ท่านถนัดอย่างใด ท่านจะสอนไปตามนั้น ท่านจะสอน เวลาใครไปถามปัญหา ท่านจะเทียบเคียงถึงประวัติที่ท่านเคยทํามา แล้วก็เทียบเคียงว่าใครอยู่ขั้นไหน

ทีนี้ผู้ที่ภาวนาเป็น เวลาลูกศิษย์ถาม จะรู้เลยว่ามันเป็นปุถุชน ถ้ามันพิจารณาของมันได้จะเป็นกัลยาณปุถุชน ถ้ากัลยาณปุถุชนยกขึ้นเห็นกายได้เป็นโสดาปัตติมรรค ถ้าโสดาปัตติมรรคพิจารณาถึงที่สุดมันจะเป็นโสดาปัตติผล ถ้าโสดาปัตติผลแล้ว ถ้ายกขึ้นสู่เห็นกายโดยสกิทาคามิมรรค สกิทาคามิมรรคถ้าพิจารณาไปถึงที่สุดแล้วมันจะเป็นสกิทาคามิผล ถ้ายกขึ้นสู่อนาคามิมรรค ถ้ามันเห็นอสุภะ ถ้าเห็นอสุภะพิจารณาจนสิ้นสุดของมันแล้วจะเป็นอนาคามิผล ถ้ายกขึ้นสู่กายของจิต ตัวจิต มันจะเป็นอรหัตตมรรค ถ้าพิจารณาสิ้นสุดแล้วมันจะเป็นอรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑

ถ้าครูบาอาจารย์ท่านเป็นนะ ท่านฟังผู้ถาม รู้เลยว่าผู้ถามพูดอย่างไร รู้อย่างไร ท่านสอนตามนั้นไง

ฉะนั้นบอกว่า แล้วอย่างไรเป็นเจโตวิมุตติ เป็นปัญญาวิมุตติล่ะ

เราทําสมาธิไป เราทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วเรารําพึงไปที่กาย รําพึงไปที่สติปัฏฐาน ๔ ถ้าจิตมันจริง สัมมาสมาธิเป็นความจริง ถ้ามันเห็นสติปัฏฐาน ๔ มันถึงจะเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

แต่ถ้าเรานึกเอา เรานึกเอา เราจินตนาการเอา เราเห็นสติปัฏฐาน ๔ จริงได้ไหม

ได้ เราอุปาทานก็ได้ เราสร้างภาพก็ได้ เรารู้แล้วเราทําได้ นี้เป็นสติปัฏฐาน ๔ ปลอม ปลอมเพราะอะไร เพราะไม่มีสัมมาสมาธิ ปลอมเพราะใจไม่เป็นสมาธิ ปลอมเพราะใจไม่สะอาดบริสุทธิ์ ปลอมเพราะใจมีกิเลสเป็นผู้ทําลาย ผู้ทําลายมันทําลายไปทุกขั้นทุกตอนทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น เราจะรู้ได้อย่างไรว่าเราจะทําอย่างไร

เราทําความสงบของใจเข้ามา เริ่มต้นโดยบาทฐานเลย ไม่ต้องไปสนใจว่าจะเป็นเจโตวิมุตติหรือปัญญาวิมุตติ เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ เป็นวิธีการ วิธีการที่ทําสัมมาสมาธิ

สัมมาสมาธิยกขึ้นเห็นกายโดยนิมิต เห็นกายโดยเห็นตามความเป็นจริง นั้นเป็นเจโตวิมุตติ

ถ้าทําใจสงบเข้ามา พิจารณากาย พิจารณากายโดยไม่เห็นกาย พิจารณากายโดยปัญญา ปัญญาการเทียบเคียง ปัญญา เห็นไหม ดูสิ คนใช้ปัญญาเขาทํางานของเขา เขาใช้ปัญญา ปัญญาวิเคราะห์วิจัย นี่ใช้ปัญญา แล้วปัญญาอย่างนี้ก็เป็นปัญญาทางโลกสิ แต่มันมีสมาธิไง มีสมาธิไง ถ้ามีสมาธิ จิตเห็นอาการของจิตไง

หลวงปู่ดูลย์บอกว่า จิตต้องเห็นอาการของจิต

อาการของจิตคือสติปัฏฐาน ๔ อาการของจิตคือกาย คือเวทนา คือจิต คือธรรม อาการของจิตคือสติปัฏฐาน ๔ อาการของจิตทั้งหมด จิตมันสงบมันถึงเห็นไง

ถ้าจิตมันไม่สงบนะ อาการของจิตกับจิตมันเป็นอันเดียวกัน อาการของจิต เพราะเราเป็นหมด อาการของเรามันเป็นอาการ แต่ไม่เห็นตัวจิตไง อาการคืออารมณ์ อาการคือความรู้สึกนึกคิด อยู่ที่อาการไง แต่จิตไม่สงบไง

แต่จิตสงบแล้วจิตเห็นอาการของจิต อาการของจิตคือสติปัฏฐาน ๔ ถ้าเห็นจริงตามความเป็นจริงมันก็เป็นวิปัสสนาไง ถ้าเป็นวิปัสสนา มันถึงเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ฉะนั้น “หรือต้องทํา ๒ แบบ”

ยิ่งลําบากเข้าไปใหญ่เลย ทําแบบเดียวก็ทําไม่รอดอยู่แล้ว ยังต้องมาทํา ๒ แบบ ๓ แบบ

จะ ๒ แบบ ๓ แบบ ๘ แบบ ๑๐ แบบ ถ้าเป็นปัจจุบัน เป็นหนึ่งเดียว ทําปัจจุบันเราน่ะ ทําปัจจุบันเรา ทําของเราให้เป็นจริงขึ้นมา จิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาต้องฝึกหัด

การฝึกหัด ฝึกหัดใช้ปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิก็เป็นปัญญาโลกๆ ปัญญาที่เรารู้เท่าทันอารมณ์ ปัญญาทางโลกคือปัญญารู้เท่าทันอารมณ์ รู้เท่าทันความคิด มันก็วาง วางก็เป็นสมาธิ พอเป็นสมาธิแล้ว จิตเห็นอาการ มันจับพิจารณา อันนั้นจะเป็นวิปัสสนา

วิปัสสนามันต้องมีเหตุมีผล มีการกระทํา มีเรา มีเขา มีผู้กระทํา มีผู้ถูกกระทํา มีจิตเห็นอาการของจิตจะเป็นวิปัสสนา

แต่ขณะที่รู้เท่าทันอารมณ์มันไม่มีผู้กระทํา มันไม่กระทําใคร มันยังไม่เห็นตัวตน ยังไม่มีผู้กระทํา เราถึงทําความสงบของใจ ไม่ต้องไปห่วงว่าจะทํา ๒ แบบ ๓ แบบ ๘ แบบอะไร ไม่ต้องไปสนใจ ทําความสงบของใจเข้ามา

อย่างทําเมื่อกี้ ถ้ามันถูกผิด เราก็เหตุผลของเราเข้ามา แล้วมันจะทําได้ มันจะเป็นปกติของเรานะ

นี่พูดถึงว่า จะเป็นเจโตวิมุตติหรือปัญญาวิมุตติ

เจโตวิมุตติหรือปัญญาวิมุตติ ใจเป็นผู้เป็น ใจเป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ ใจเป็นผู้ที่ทําการกระทํา เราทําความเป็นจริงของเราเพื่อประโยชน์กับเรา

“๓. เนสัชชิกคืออะไรคะ ต้องปฏิบัติอย่างไร อย่างน้อยกี่ชั่วโมงเจ้าคะ”

เนสัชชิกคือเป็นธุดงควัตรข้อหนึ่ง การถือเนสัชชิกคือไม่นอน ไม่นอน ส่วนใหญ่แล้วเขาไม่นอนตั้งแต่กลางคืน เวลาเรานอน ไม่นอน แต่ที่จะรู้ได้ว่าจะขาดเนสัชชิกหรือไม่ขาด เนสัชชิกคือหลังติดพื้น

ถ้าหลังไม่ติดพื้น มันนั่งอยู่ นั่งหลับ เพราะคนเราภาวนาไปแล้วมันสัปหงกโงกง่วง มันหลับได้ แต่ถ้าหลังไม่แตะถึงพื้นไม่ถือว่าขาดเนสัชชิก

อย่างนี้อยู่ที่เราตั้งไง เราตั้งตั้งแต่ ๖ โมงเย็นถึง ๖ โมงเช้า คือพระอาทิตย์ขึ้น ส่วนใหญ่พระอาทิตย์ขึ้นภายใน ๑ วัน แต่ถ้าเนสัชชิก ๗ วัน ก็ทั้ง ๗ วันเลย ไม่นอนเลย

บางทีถ้าเนสัชชิกไม่นอนกลางคืน เขาไปพักผ่อนตอนกลางวัน คือเขาไปพักผ่อนตอนไหน เขาพักผ่อนได้ไง

ถ้าตั้งอธิษฐานเนสัชชิกคืนหนึ่ง เริ่มต้นจาก ๑ คืน ตั้งแต่ ๖ โมงเย็นถึง ๖ โมงเช้า ว่าอย่างนั้นเลย ตั้งแต่ ๖ โมงเย็นถึง ๖ โมงเช้าถือเนสัชชิก นี่อย่างน้อย

เขาบอกว่า อย่างน้อยมันกี่ชั่วโมง

กี่ชั่วโมง ตั้งแต่ ๖ โมงเย็นถึง ๖ โมงเช้า นี่พูดถึงถือเนสัชชิกเขาไม่นอน ๑ คืน

แต่ผู้ที่เข้มข้นไม่นอน ๓ เดือน ไม่นอน ๑ ปี ไม่นอนตลอดไป แล้วไม่นอนตลอดไปอยู่ได้ไหม ยิ่งกว่าได้ เวลาเขาไม่นอนเลย จิตมันสงบ มันเข้าฌานได้ เข้าสมาบัติได้ ไปพักในนั้นสบายมาก เข้าไปถึงในนั้นแล้วไปพัก ออกมานี่สดชื่นมาก ถ้าเขาทําได้อย่างนั้นเป็นปกติของเขาเลยนะ มี ผู้ทําได้มี

ฉะนั้น เพียงแต่ว่า เนสัชชิกคืออะไรคะ

เนสัชชิกคือธุดงควัตรที่เวลามันเป็นเครื่องขัดเกลา ถ้าเนสัชชิก เราไม่นอนเลย เราอยู่อย่างนั้นไปเลย ไม่นอน มันก็เลยกลายเป็น ถ้าบอกทิฏฐิอันหนึ่ง กลายเป็นแบบว่าเป็นสมาธิอันหนึ่ง เป็นแบบผู้ที่เข้าฌานสมาบัติได้อยู่อย่างนั้น แต่มันไม่เกิดปัญญา

เนสัชชิกมันเป็นสมาธิ ธุดงควัตรเป็นเครื่องขัดเกลากิเลส เนสัชชิกเป็นปัญญาหรือเปล่า ถ้ามันเป็นปัญญาต้องเขียน ป-ปลา ญ-หญิงสิ

ปัญญาเป็นปัญญา เนสัชชิกเป็นเนสัชชิก เนสัชชิกเป็นวิธีการต่อสู้กับกิเลสเพื่อทําความสงบของใจอย่างหนึ่ง เนสัชชิกนี่ ฉะนั้น เนสัชชิกมันเป็นวิธีการ เป็นเครื่องขัดเกลา เป็นอาวุธ อาวุธที่เข้าไปต่อสู้กับไอ้ผู้ทําลาย

ฉะนั้น เนสัชชิก พระป่าทําเป็นเรื่องปกติ ไอ้ของอย่างนี้เป็นเรื่องปกติ พระป่าเขาทําเยอะมาก

นี่ว่า “เนสัชชิกคืออะไรคะ”

“๔. คุณแม่ฝากถามว่า ตอนนั่งทําสมาธิเงียบๆ มันจะฟุ้งออกไปคิดมากกว่าตอนที่ฟังเทศน์หลวงพ่อพร้อมกับนั่งพุทโธไปด้วย จะไม่ค่อยหงุดหงิด ไม่ไหลไป แบบนี้ได้หรือไม่คะ”

ได้ เพราะว่าเวลาเราภาวนาโดยส่วนตัวนะ ถ้าเราไม่ได้เปิดวิทยุ เราไม่ได้ฟังเทศน์ เราต้องมีคําบริกรรม ต้องมีพุทโธ ต้องมีธัมโม ต้องมีสังโฆ ต้องมีมรณานุสติ อย่างใดอย่างหนึ่ง อย่างใดอย่างหนึ่ง หรือถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เราทําโดยปกติ

แต่เวลาเราจะฟังเทศน์ เทศน์นั้นมันแทนพุทโธ แทนคําบริกรรม ถ้ามีเทศน์ปั๊บ จิตเราไปเกาะ จิตเราอยู่ในร่างกายเรา ตั้งสติไว้ เทศน์นั้นจะเข้ามาทางหูเรา แล้วเราจะได้ยินเสียงนั้น เกาะเสียงนั้น นั่นน่ะสุดยอด

แล้วนั่งพุทโธไป ไม่ต้องพุทโธก็ได้ แต่ถ้าพุทโธได้ก็พุทโธได้ เราจะบอกว่า ถ้าไม่ได้ฟังเทศน์ต้องพุทโธชัดๆ ต้องมีปัญญาอบรมสมาธิ เพราะว่าเราไม่ปล่อยจิตใจให้เร่ร่อน เพราะไอ้ผู้ทําลายมันจะพากันหายไป ถ้าเราปล่อยเร่ร่อนนะ ถ้าดีที่สุดคือตกภวังค์ คือเงียบหายไปเลย คือนอนหลับ คือนั่งหลับไป

แต่ถ้ามีพุทโธๆ อยู่นี่ มันไปไหนไม่ได้ มันต้องแสดงตัวมันชัดๆ พอแสดงตัวชัดๆ นั่นน่ะคือตัวสมาธิ นั่นคือตัวใจ ตัวใจมันมีที่เกาะอยู่ ฉะนั้น ต้องมีคําบริกรรม ถ้าไม่มีบริกรรมนะ มันจะหายไป

แล้วพอหายไปบอก “มันไม่หายหรอก มันเป็นสมาธิ” เพราะผู้ที่อ่อนด้อย ผู้ที่วุฒิภาวะอ่อนด้อยมากจะบอกว่าความหลับนั้นเป็นสมาธิ เขาบอกว่าแม้แต่นั่งเผลอมันยังว่าเป็นสมาธิเลย นั่งเหม่อลอยมันว่าเป็นสมาธิเลย เพราะคนขาดสติ คนขาดปัญญา คนขาดครูบาอาจารย์ชี้นํา เขาเข้าใจว่าเขาเป็นอย่างนั้น

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ครูบาอาจารย์ท่านรู้จักขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ท่านรู้จัก ท่านรู้จักปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ท่านรู้จัก ท่านรู้จัก ถ้าไม่อย่างนั้น ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน มันต่างกันอย่างไร อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ มันต่างกันอย่างไร มันต้องต่างกัน มันถึงมีชื่อต่างกัน สมาธิมันหลากหลาย เห็นไหม

ฉะนั้นบอกว่า ไอ้คนที่วุฒิภาวะอ่อนด้อย นั่งเผลอมันก็ว่าสมาธิ นอนหลับมันก็ว่านั่งสมาธิ มันนั่งหลับไปมันบอก อู้ฮู! วันนี้นั่งสมาธิดีมากเลย พอเป็นสมาธิมันบอกอันนี้ไม่ดี เพราะเป็นสมาธิ มันมีสติ มีเจ้าของ มีผู้ดูแล เป็นสมาธิมันบอกว่าไม่ถูก ถ้ามันนั่งหลับมันบอกอันนี้สุดยอด

เห็นไหม อันนั้นถ้าเราไม่มีครูบาอาจารย์คอยชี้นําจะเป็นแบบนั้น แต่เราไม่ต้องไปตกใจ นี่พูดถึงเฉยๆ ไง

แล้วที่ว่าคุณแม่บอกว่าฝากถามว่าอย่างนี้ถูกไหม

ถูก ถูก สุดยอดเลย ทําดีๆ อย่างนี้ทําเพื่อประโยชน์กับเรา เพื่อประโยชน์กับเรานะ ให้รู้เอง ปฏิบัติเองรู้เองมันจะเป็นประโยชน์มาก

ถาม : เรื่อง “เห็นกาย จิตไหว”

กราบเท้าหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง กระผมเคยเขียนมาถามปัญหาหลวงพ่อหลายครั้ง ครั้งล่าสุดโดนหลวงพ่อเอ็ดเอา สงสัยเขียนไม่ละเอียด ทําให้ผมนึกโกรธอยู่นาน คิดว่าไม่เขียนมาถามอีกแล้ว

แต่สุดท้ายติดปัญหาภาวนา คิดว่าคงไม่มีใครที่จะสามารถไขปัญหาผมให้ชัดเจนเท่าหลวงพ่อ เลยต้องเขียนมาถามอีก ด้วยความละอายตัวโกรธของตัวเองเสียเต็มที แต่ก็หวังว่าหลวงพ่อจะเมตตาและให้อภัยลูกหลานโง่ๆ ผู้อาภัพวาสนาด้วยเถิด

ปัญหามีอยู่ว่า (จะเขียนโดยละเอียดกันความเข้าใจคลาดเคลื่อน อาจยาวนิดหนึ่ง) โดยปกติจิตผมเมื่อกําลังสมาธิมันพอ เวลามันรวมลงมันจะวิ่งไปจับเวทนาก่อน จับได้แล้วมันจะพิจารณาแล้ววิ่งไปหากาย จะปรากฏกายส่วนนั้นๆ ขึ้นมา แล้วมันจะพังทลายลงไป แล้วมันจะย้อนมาที่จิต ทุกข์ที่จิตดับ เวทนาดับ ทุกสิ่งดับหมด จิตลงสู่ความว่าง

ถ้าจิตถอยออกมาและกําลังมันพอ มันจะทําแบบเดิมซํ้าแล้วซํ้าเล่า เป็นอย่างนี้อยู่เป็นปีๆ จนสุดท้ายจิตเด่นเหมือนลอยอยู่กลางอวกาศ มีสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ไม่รู้เรียกว่าอะไร เพราะตอนนั้นมันไม่มีคําพูด ไม่มีสมมุติบัญญัติว่าอะไร มันลอยวนอยู่รอบจิต สติปัญญามันจะเข้าไปจับพิจารณา เข้าใจแล้วปล่อย เข้าใจแล้วปล่อย ผมก็ติดอยู่ตรงนี้เป็นปีๆ จนเขียนมาถามหลวงพ่อ ทําอย่างไรต่อ

หลวงพ่อก็ให้คําชี้แจงจนไปต่อได้ คือปล่อยถึงที่สุดแล้วไม่ให้ปล่อย เมื่อไม่ให้ปล่อย สติปัญญามันก็เลยมาจับที่ตัวจิตเสียเอง สติปัญญามันหมุนรอบจิต เห็นมีวัตถุบางอย่างเหมือนสิ่งนั้นปักฝังอยู่ที่จิตอีกหลายอันด้วย

สติปัญญามันสามารถเห็นรอบดวงจิตขณะเดียวได้จริงๆ เมื่อสติปัญญาหยั่งลงที่ลิ่มอันไหน จิตมันจะเห็นโทษว่าลิ่มนี้ก็ไม่ใช่ จิตมันเป็นของแสลง จิตมันสํารอกลิ่มนี่ออกทุกอัน จิตมันถอนลิ่มนี้ออกทุกอัน มีสติปัญญาหยั่งถึง เหมือนคนที่อาเจียนของแสลงออกจากท้อง แต่จิตถอยออกมาเป็นปกติ พอจิตถอยออกมาเป็นปกติ ผมก็รู้สึกเหมือนคนตายแล้วเกิดใหม่

จน ณ ปัจจุบันนี้ จิตมันรวมลง มีกําลัง มันก็จับเวทนาแล้ววิ่งไปหากายอีก แต่ปัญหามันมีอยู่ว่ากายนี้มันปรากฏละเอียดขึ้น คือเมื่อก่อนมันจับกายแล้วมันจะพังทลายทันที แต่ตอนนี้มันค่อยๆ หลุดออกไป เห็นหนัง เนื้อ เอ็น เส้นเลือด เซลล์ กระดูกชัดอย่างกับใช้กล้องจุลทรรศน์ เจอแบบนี้ จิตผมมีอาการไหว หวาดกลัว ซึ่งเมื่อก่อนมันเจออย่างน่าเกลียด เจอแบบพังทลายทั้งตัว มันก็ไม่แสดงอาการอย่างนี้

ขอหลวงพ่อเมตตาชี้แนะด้วย ผมไม่รู้จะไปถามใครแล้วจริงๆ นึกว่าเมตตาลูกนกลูกกาเถอะครับ ผมเขียนมาด้วยความบริสุทธิ์ใจจริงๆ ไม่มีเจตนาอื่นแอบแฝงเลย สํานวนที่ใช้นี้ตามนิสัยของข้าพเจ้าครับ

ตอบ : นี่เป็นพระเนาะ เมื่อก่อนเขียนมา เขียนมาเยอะ แล้วเราก็ตอบไปเรื่อย แต่สุดท้ายที่เอ็ด เอ็ด เวลาเราเอ็ดนะ เราเอ็ดกระดาษ เพราะมันเป็นตัวหนังสือ แล้วเขาเขียนมา ก็เอ็ดตัวกระดาษ เอ็ดกระดาษ ไม่เห็นคนหรอก เขาบอกว่าเขาโดนเอ็ดนี่โกรธมาก จะไม่เขียนมาหาหลวงพ่ออีกแล้ว โกรธมาก

อ้าว! ก็เขียนมา เขียนมาก็ตอบไป พอตอบไปแล้ว เราตอบผู้ที่เขียน แต่เวลาเขียนมามันมีอะไรทะแม่งๆ ไง พอทะแม่งๆ มันก็ต้องเผดียง เพราะว่าเวลาตอบปัญหาต่อหน้ามันซักไซ้ได้ มันซักไซ้ มันหาเหตุหาผลได้ แต่เวลาเขียนเป็นตัวกระดาษมา กระดาษ ผู้ที่เขียนกระดาษมาเขาบอกว่า ในเว็บไซต์เขามีกฎเลยนะ ในเว็บไซต์ ในอินเทอร์เน็ต กฎอันแรกคือว่า อ่านแล้วห้ามเชื่อ

กฎอันแรกเลยนะ อ่านเว็บไซต์ ดูในเว็บไซต์นะ อ่านแล้วห้ามเชื่อ ห้ามเชื่อ แล้วเราเทศน์ธรรมะออกเว็บไซต์ไป แล้วคนอ่านทั้งประเทศเลย เขาจะเชื่อเราหรือเปล่าไม่รู้

อันแรกเลย อ่านแล้วห้ามเชื่อ ฉะนั้น เวลาเขียนมา เขียนมามันเป็นกระดาษมาแผ่นหนึ่ง เราก็วินิจฉัยของเราว่าอะไรควรและไม่ควร แต่ถ้าเป็นปัญหาธรรมะ เราตอบอยู่แล้ว แต่ปัญหาธรรมะ เพราะอะไร เพราะว่าเราจะตอบปัญหาธรรมะเพราะว่า เราบวชใหม่ๆ เราโดนพระหลอกมาก

สมัยที่เราบวชใหม่ๆ ครูบาอาจารย์เยอะนะ ครูบาอาจารย์ หลวงปู่สิงห์ทอง หลวงปู่จวน ครูบาอาจารย์ยังมีชีวิตอยู่ทั้งนั้นน่ะ ครูบาอาจารย์มีชีวิตอยู่หมด เราอยู่กับครูบาอาจารย์ที่เป็นคุณธรรม มีคุณธรรม มีชีวิตหมดเลย

แล้วเราไปศึกษาพวกนี้ ศึกษาไม่ใช่ครูบาอาจารย์ที่เอ่ยชื่อมานะ เราไปศึกษาจากพระที่ว่าเริ่มต้นบวชใหม่ๆ ก็พระระดับเดียวกัน เราโดนหลอกมาเยอะ เราโดนหลอกมาเยอะมาก โดนหลอกครั้งแรกเลย

ที่จะไม่โดนหลอกก็เข้าไปหาอาจารย์จวน ที่ว่า ความสงบทั้งหมด อวิชชาดับมันต้องเป็นพระอรหันต์ เราก็รู้ ไม่ได้เป็นพระอรหันต์หรอก แต่พอเข้าสมาธิแล้วอวิชชามันดับ มันก็เรียกร้องพระอรหันต์น่ะ ก็อวิชชามันดับหมดแล้ว อวิชชาดับโดยการเข้าสมาธิไง กดไว้ไง แล้วไปหาใครก็ตอบไม่ได้หรอก ไปสู้กับใคร ใครก็ตอบไม่ได้ เพราะเราเถียงเก่ง

สุดท้ายพอไปถึงอาจารย์จวนนะ “อวิชชาอย่างหยาบท่านสงบตัวลง” จริงไหม จริง เพราะอวิชชามันสงบจริงๆ นี่คนเป็นไง

พอมันไม่เป็นมันก็แถไปเรื่อยแหละ แต่คนเป็น เห็นไหม “อวิชชาอย่างหยาบของท่านสงบตัวลง อวิชชาอย่างกลางๆ ในหัวใจท่านอีกเยอะแยะเลย แล้วอวิชชาอย่างละเอียดในหัวใจท่านอีกท่วมท้นเลย”

โอ๋ย! มันเถียงไม่ออกเลย

แต่ก่อนก็จะหาคนบอกอย่างนี้ แต่ไม่มีใครบอก บอกก็บอกไม่ได้ พอไปเจอหลวงปู่จวนพูดอย่างนี้ตูมเท่านั้นน่ะ จบเลยนะ ใช่ อวิชชาไม่ได้ดับหรอก ไอ้อารมณ์ฟุ้งซ่านมันดับ อวิชชายังเต็มหัวใจ ตั้งแต่นั้นมาก็เริ่มต้นใหม่ ทําความสงบใหม่ สู้ใหม่ ทําจนได้เหตุได้ผล เพราะอะไร เพราะว่าคนที่เป็นเขาถือปฏักอยู่ ถ้ากิเลสมึงปลิ้นปล้อนมา เอาปฏักสับหัวเลย กิเลสมันกลัวปฏักของอาจารย์ ไม่ได้กลัวเรานะ กลัวปฏักของหลวงปู่จวน มันก็เริ่มภาวนาขึ้นๆ มันก็ดีขึ้นๆๆ โอ้โฮ! มันก็ไปได้นะ

พอเครื่องบินตก โอ้โฮ! คอตกเลยล่ะ พอเครื่องบินตก ท่านก็เสียชีวิต พอเสียชีวิต คิดดูสิ คนที่คอยบอกเราเสียชีวิต เราจะไปไหน หมดที่พึ่งนะ จากโดนหลอกมานี่มันเจ็บชํ้า โดนหลอกมา โอ้โฮ! โดนหลอกเยอะมาก โดนหลอกมาเยอะ แล้วพอมาเจอของจริง ท่านก็มาตายซะ ตายจากไป เราถึงหักหัวเข้าบ้านตาดไง เพราะคนโดนหลอกจนเข็ด

ฉะนั้น เพราะเราเป็นอย่างนั้น เราอยู่สภาพอย่างนั้นมา เราถึงสงสารคนปฏิบัติ ไอ้ที่เราตอบปัญหาๆ อยู่นี่ อย่างที่หลวงตาท่านพูด เวลาคนเอาหนังสือไปแจกในวัดท่าน ตอนสมัยที่ยังไม่ออกมาช่วยชาติ ท่านบอก “ไม่ให้แจก เรามั่นใจว่าเราสอนไม่ผิด”

ท่านมั่นใจว่าท่านสอนไม่ผิด แล้วท่านจะบอกว่าหนังสือที่เข้ามาส่วนใหญ่มันผิด แล้วก็จะมาอ้างอิงท่าน แจกโดยผ่านมือท่านน่ะ ท่านจะพูดคํานี้ไง

หลวงตาเวลาท่านพูดอะไรท่านมีความหมายเยอะนะ แต่คนไม่เข้าใจเอง ท่านบอกว่า ตํารับตําราของท่าน ของวัดป่าบ้านตาดที่ท่านแจกอยู่นี่ ท่านแน่ใจว่ามันไม่ผิด มันถูกต้อง มันไม่ผิด ความหมายมันคือว่าหนังสือเล่มอื่นผิด แต่ท่านไม่พูดตรงๆ

ท่านบอกว่าหนังสือของท่าน สมัยที่ท่านยังมีชีวิตอยู่ ที่ท่านพิมพ์แจก หนังสือของท่านแน่นอน ถูกต้อง “เรามั่นใจว่าเราสอนไม่ผิด” แล้วคนก็จะเอาหนังสือมาให้ท่านแจก ท่านบอกว่าไม่รับแจก หนังสือไม่ให้เข้าบ้านตาด หนังสือนี้ท่านไม่ให้เข้ามาแจก

แล้วพอออกมาโครงการช่วยชาติฯ ท่านไม่มีเวลามาตรวจสอบหนังสือแล้ว ไอ้พวกที่ทําๆ มาก็อ้างว่าหลวงตาตรวจแล้วๆ

ไม่ได้ตรวจ มันอ้าง ไม่ได้ตรวจ มันเลยผิด ผิดตรงไหน ผิดตรงวิธีการ ใครชอบอะไรก็จับยัดเข้าไปว่าหลวงตารับประกัน ใครชอบอะไรก็จับยัดเข้าไปในหนังสือนั้น

นี่ไง มันโดนมาเยอะ มันโดนมาเยอะมันก็เลยเห็นใจ เลยพูดอยู่นี่ ถ้าอย่างนั้นไม่พูดนะ ถ้ามันมีใครพูดได้ เราไม่พูด ถ้ามีใครสอนได้นะ กูจะกลับไปนอน แต่มันไม่มี มันถึงพูดอยู่นี่ เพราะอะไร เพราะเราโดนหลอกมาเยอะ เราโดนหลอกมาเยอะ เราโดนหลอกมาเยอะ มันเลยฝังใจ เพราะคนมันเคยโดนหลอกมันถึงรู้ว่าใครหลอก

“หลวงพ่ออย่าว่าผมสิ ผมโกรธไปแล้วทีหนึ่งนะ หลวงพ่ออย่าทําให้ผมโกรธอีกสิ”

นี่พูดถึงก็เอ็งโกรธไง กูก็เลยพูดอย่างนี้ไง ทีนี้บอกว่ามันก็เลยเป็นอย่างนี้ ฉะนั้น ไอ้ปัญหานี้จบแล้ว จบ ถ้าเป็นปัญหาธรรมะมา เราตอบทั้งนั้นน่ะ แต่ที่ว่าที่มันผ่านไป มันผ่านไปแล้ว

ฉะนั้น ที่ว่าเริ่มต้นตั้งแต่เขียนให้ชัดๆ ครั้งแรกที่ว่าหลวงพ่อบอกเอง หลวงพ่อบอกว่ามันปล่อยแล้วไม่ให้มันปล่อย

เวลาพิจารณาแล้วมันปล่อยใช่ไหม คือมันปล่อย ทุกคนเวลาจิตสงบแล้วพิจารณากาย พิจารณากายจบแล้วก็คิดว่าจบไง มันไม่จบหรอก ดูสิ เวลาหลวงตาท่านปฏิบัติ ท่านพิจารณาอสุภะ อสุภะจนหายไปหมดเลย แต่ท่านบอกว่าไม่มีเหตุไม่มีผล ไม่เอา

ไม่มีเหตุไม่มีผล เพราะพิจารณาไป ไอ้ผู้ทําลาย เวลาสติปัญญาทันมันแล้ว มันหลบหลีก คือมันซุกตัวอยู่ มันไม่ให้เห็นตัวมันเลย พอไม่เห็นตัวมัน เราคิดว่ามันไม่มีไง

เวลาคนปฏิบัติไปบอกว่า พิจารณาแล้วมันไม่มี มันว่างหมด มันไม่มี

ผู้ทําลายมันฉลาด มันแฝงตัว กิเลสมันบังเงา มันหลบหลีกไง ถ้าหลบหลีกแล้ว ท่านถึงตั้งสุภะขึ้นมา ธรรมดาเราต้องพิจารณาอสุภะใช่ไหม หลวงตาเวลาท่านพิจารณาอสุภะ ท่านพิจารณาสุภะด้วย

พิจารณาอสุภะจนมันว่างหมดเลย พอมันว่างหมด ท่านบอกว่ารับไม่ได้ เพราะไม่มีขณะจิต

เวลาเราไปส่งของ เวลาเขาทําธุรกิจไปส่งของ ไม่มีผู้รับ เรากล้าให้เขาไหม เราวางไว้ เขาก็ลักหมด เขาก็ขโมยหมดน่ะสิ เราจะส่งของไปใช่ไหม ก็ต้องมีผู้เซ็นรับใช่ไหม เซ็นรับของฉัน ฉันได้ส่งแล้ว เอาใบรับสินค้านั้นมา

นี่ก็เหมือนกัน พิจารณาอสุภะ พิจารณาแล้วมันหายไปเลย ไม่มีผู้รับรู้ ไม่มีผู้รับของ แล้วของฉันอุตส่าห์สร้างมา อุตส่าห์พิจารณาอสุภะมาเต็มที่เลย แล้วก็มาทิ้งไว้อย่างนี้ แล้วฉันก็กลับ แล้วฉันจะได้อะไรล่ะ

ท่านบอกไม่มีขณะจิต ไม่มีใบรับของ ไม่มีคนเซ็นรับ ไม่มีคนเซ็นรับ ท่านก็เลยตั้งสุภะขึ้นมา ตั้งสุภะขึ้นมา

ธรรมดาเราต้องพิจารณาอสุภะ พิจารณาจนมันไม่มีแล้ว ท่านตั้งสุภะขึ้นมา พอตั้งสุภะ ท่านพิจารณาซํ้าๆๆ ซํ้าขึ้นมา ซํ้าจนไอ้ผู้รับมันแสดงตัว พอแสดงตัวขึ้นมา “ก็ไหนว่าไม่มีไง ไหนว่าไม่มี” ท่านพิจารณาซํ้าๆ ๓ วัน มันเริ่มแสดงตัว ยอมแล้วๆ...ไหน ไหน ยอมแล้ว

นี่ก็เหมือนกัน เราพิจารณาแล้วปล่อย พิจารณาแล้วปล่อย

แล้วมันปล่อยอะไรล่ะ ก็เลยไม่ให้ปล่อยบ้างไง

เวลาคนพิจารณา พิจารณาขันธ์ ๕ พิจารณารูป พิจารณาเวทนา พิจารณาสังขาร พิจารณาจบแล้ววางหมดเลย วางหมดเลย

เราบอกว่า จับมันพิจารณา ในรูปมีขันธ์ ๕ ในเวทนามีขันธ์ ๕ ในสัญญามีขันธ์ ๕ ขันธ์ในขันธ์ ถ้ามันพิจารณาถึงที่สุด มันเห็นโทษนะ มันขาด ถ้าขาด สังโยชน์ต้องขาด ถ้าไม่ขาด ไม่ขาดต้องมีอุบายพิจารณาแยกแยะ พิจารณาอนุโลมปฏิโลม พิจารณาย้อนกลับ พิจารณามันไป ถ้าไปไม่ได้ พิจารณาสวนกลับมา พิจารณาแยกแยะ นี่ขั้นของปัญญาไง

ขั้นของปัญญาไม่มีขอบเขต แล้วถ้ามันจะจบ มันมีผู้รับของ มีผู้วางบิล มีผู้จ่ายตังค์ มันมียถาภูตัง กิเลสมันขาด มันเกิดญาณทัสสนะ รู้ว่ากิเลสขาด มันเห็นกิเลสตาย มันมีการพลิกศพกิเลส มันมีการชันสูตรพลิกศพ มีทุกอย่างพร้อม แล้วเป็นอย่างไรล่ะ

คนเป็นเขารู้กัน คนเป็นเขารู้ ไอ้พวกไม่เป็นก็โม้กันไป

เราโดนหลอกมาเยอะ โดนหลอกมาเยอะจริงๆ คนนู้นก็หลอกอย่างหนึ่ง คนนี้ก็หลอกอย่างหนึ่ง ตอนบวชใหม่ๆ โดนหลอกมาเยอะ พอโดนหลอกมาเยอะ เราไม่ใช่จะไปแก้แค้นใครนะ เราสอนทุกวัน เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เราไม่จองเวรจองกรรมใครหรอก แต่เรารู้ว่าที่สังคมมันหลอก มันหลอกกันอย่างไร

แล้วไอ้คนที่ไปปฏิบัติโดนหลอกทั้งนั้นน่ะ ไม่ต้องบอกให้คนปฏิบัติมาคุยให้เราฟังหรอก อาจารย์มึง กูก็รู้ว่ามันหลอกอยู่แล้ว กูจะล่อกับอาจารย์มึง ไม่ใช่ล่อกับพวกมึง ไอ้พวกที่ไปปฏิบัติมาน่ะ ดีอย่างนู้น ดีอย่างนี้

เอ็งไม่ต้องพูดหรอก เหยื่อ ไม่ต้องมาพูด ไอ้แพลงตอน มึงไปให้ปลากิน ไม่ต้องมาคุยกับกู ไร้สาระ ไอ้พวกแพลงตอนน่ะ กูจะคุยกับอาจารย์มึง กูจะคุยกับต้นขั้วนู่น ไอ้พวกแพลงตอนไม่ต้องมาพูด ไร้สาระ นี่ไง เวลาคุยกันน่ะ

นี่พูดถึงว่า ทําไมหลวงพ่อต้องโกรธ

ไม่ได้โกรธหรอก เพียงแต่ว่าในสังคมมันก็หลอกกันอยู่แล้ว เราก็ไม่ควรเป็นอย่างนั้น

ฉะนั้น ไอ้ที่ว่าปล่อยๆ มันดีขึ้น พอมันดีขึ้น มันพิจารณาแล้ว เขาว่าหลวงพ่อบอกว่าไม่ให้ปล่อย

ถ้าปล่อย เริ่มต้นพิจารณา คนที่มันแบกรับของหนักมามันต้องพิจารณาเพื่อให้ปลดวางลง ถ้าปลดปล่อยน่ะมันถูกแล้ว ถูกแล้ว พอพิจารณาไป กิเลสผู้ทําลายมันก็เอาอาการปล่อยนั้นมาเป็นที่อยู่อาศัยที่หลบเลี่ยง แล้วเราก็ต้องพลิกแพลงกลับมา ถ้าพลิกแพลงกลับมา ให้มันจริงจังขึ้นมา ให้มันเป็นวิปัสสนา ให้มันเป็นปัญญารู้แจ้ง รู้แจ้งที่ไหน รู้แจ้งในใจเรานี่ไง รู้แจ้งในความสงสัยนี่ไง รู้แจ้งในความมืดมนนี่ไง

มืดมนอนธการ มืดมนสงสัยอยู่นี่ ให้มันรู้แจ้ง รู้แจ้งด้วยการวิปัสสนา ถ้าวิปัสสนา เดี๋ยวมันจะเห็นผู้รับ ผู้ทําลาย

ฉะนั้นเขาบอกว่า พอหลวงพ่อพูดอย่างนั้นแล้วมันก็ดีขึ้น พิจารณาจนผมเกิดใหม่

เกิดใหม่ แต่กิเลสมันยังไม่ขาด เกิดใหม่เกิดเก่าไม่สําคัญ สําคัญว่าสังโยชน์มันขาดไป รู้ขณะจิตนั้นน่ะสําคัญกว่า ถ้าเกิดใหม่แล้วก็ดีแล้ว เป็นคนดีขึ้นมา

เพราะเราปฏิบัติแล้ว แล้วตอนนี้ก็กลับมาถามต่อเนื่อง อันนี้ของเก่าใช่ไหม ในปัจจุบันนี้ พอเข้าไปที่เนื้อ ที่เอ็น ที่กระดูกแล้วมันเกิดอาการ มันเกิดอาการที่ว่าเมื่อก่อนไม่มีอาการแบบนี้เลย เดี๋ยวนี้เกิดอาการเครียด เกิดอาการต่างๆ

ถ้าผู้สร้าง ผู้ทําลาย มันยังไม่ได้จบไป กิเลสมันยังไม่จบไป ถ้ามันจบไปแล้วมันจะเกิดอาการอย่างนี้ได้อย่างไร เกิดอาการเครียดนี่

หนึ่ง ถ้ากายมันขาดไปแล้วมันก็คือจบ ถ้ากายมันไม่ขาด มันยังมีอยู่ ถ้ามีอยู่ พอกิเลสมันรู้ตัวแล้ว ทีนี้พอจะพิจารณา มันรังเกียจ มันเจอความน่ารังเกียจ เจออะไร

เจอความน่ารังเกียจ นี่อัตตกิลมถานุโยค กามสุขัลลิกานุโยค ต้องพิจารณาซํ้าแล้วซํ้าเล่าๆ จนกว่าหัวใจเรามันจะสมดุล สมดุลคือมัชฌิมาปฏิปทา

มันทางไปส่วนใดส่วนหนึ่ง เห็นไหม อัตตกิลมถานุโยคคือความลําบากเปล่า กามสุขัลลิกานุโยคคือความสุขความสงบ ทําทีไรดีทุกทีเลย ทําทีไรได้พวงมาลัยเต็มคอเลย เหมือนนักร้องเลย เขาให้พวงมาลัยเต็มคอทุกเที่ยว นี่กามสุขัลลิกานุโยค อัตตกิลมถานุโยค ทําแล้วลําบากลําบน มันไม่สมดุลของมัน ถ้าพิจารณาจนสมดุล มัชฌิมาปฏิปทา นั่นล่ะมันจะสมดุล พอมัชฌิมาปฏิปทามันจะเกิดมรรคสามัคคี

ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล

เราจะบอกว่า ก่อนหน้านั้นเวลามันปล่อย ก็ถามหลวงพ่อ หลวงพ่อไม่ให้ปล่อย มันก็ดีขึ้น ตอนนี้พิจารณาไปแล้วมันเกิดความเครียด เกิดความน่ารังเกียจ เกิดความขยะแขยง

พิจารณาไป พิจารณาซํ้าไปอีก ก็พิจารณาซํ้าของเราไป พิจารณาซํ้าของเราไป วางใจให้สมดุล ถ้ามันจะรังเกียจ รังเกียจอะไร ถ้าปัญญามันแยกแยะไปแล้วมันจะรู้ ถ้ามันเครียด มันเครียดเพราะเราวางอารมณ์เราไม่ถูก เราวางของเราไม่สมดุล นี่ไง เวลาใช้ปัญญา ปัญญาไม่มีขอบเขต

ขั้นของสมาธิ ความสงบของใจ มันมีขอบเขตของมัน ขอบเขตคือหาทุน ทุนก็คือทุน ทุนนี้ก็เป็นผลประโยชน์อันหนึ่ง แต่เวลาเราใช้ปัญญาขึ้นไป มันต้องอาศัยทุนนี้เป็นพื้นฐาน ถ้าไม่มีสมาธิ พิจารณาอะไรไม่ได้

ถ้ามีสมาธิดีเกินไป พิจารณาไป มันก็ไม่ไปเหมือนกัน เราเคยเป็น หลวงปู่เจี๊ยะบอก “ไอ้หงบ สมาธิมึงดีเกินไป”

คําว่า “สมาธิดีเกินไป” เคยได้ยินไหม มีแต่สมาธิไม่พอ

สมาธิดีเกินไป มันใส กายนี้ใสหมด พิจารณาอย่างไรมันไม่เป็นไปเลย ใสอยู่อย่างนั้นน่ะ แต่ถ้าสมาธิไม่ดี มึงเห็นกายไม่ได้ ถ้าสมาธิดีเกินไปนะ มันไม่สมดุล

เราเป็นมาหมดแล้ว เป็นมาที่ไหน เป็นมาเพราะอาจารย์เอาปฏักฟันหัวเอานี่ โดนปฏักมาเยอะ แล้วพอทําไปๆ มันถึงรู้ไง รู้ว่าถ้าไม่พอ มันเป็นอย่างไร สมาธิไม่พอ จิตมันเป็นอย่างไร สมาธิมากเกินไป จิตเป็นอย่างไร แล้วสมาธิสมดุล จิตมันเป็นอย่างไร แล้วพิจารณาโดยปัญญาไปแล้วมันเป็นอย่างไร

ซํ้าเข้าไป ทําไป มันจะเป็นประโยชน์กับเราไง ถ้าซํ้าอย่างนี้ ทําอย่างนี้ต่อเนื่องไป ทําต่อเนื่องไป ทําต่อเนื่องไป ไม่ต้องเสียใจ

แหม! โกรธจนไม่เขียนมาถามหลวงพ่ออีกแล้ว หลวงพ่อว่าเอาเต็มที่เลย

ว่ากระดาษ ไม่ได้ว่าคนหรอก เพราะเขียนมาเป็นกระดาษ เห็นไหม ก็ว่ากระดาษ กระดาษมันไม่เจ็บหรอก กระดาษมันไม่รู้ตัว กระดาษมันไม่มีชีวิต

แต่ธรรมะสิ คุณงามความดีของเราสิ ถ้าเป็นประโยชน์มันคือประโยชน์ นํ้าเข้ากับนํ้า นํ้ามันเข้ากับนํ้ามัน บัณฑิตเข้ากับบัณฑิต คนพาลเข้ากับคนพาล ถ้ามันเป็นความจริง ความจริงมันจะเข้ากัน มันเพื่อประโยชน์ต่อกันไง ทําให้เป็นจริงขึ้นมา ให้มันเป็นจริงขึ้นมา เป็นจริงขึ้นมาจะเป็นสมบัติของเรา ถ้าเป็นสมบัติของเรานะ

ตอบอย่างนี้ สิ่งที่เขียนมาเขียนมานี่โดยละเอียดเลยนะ มีครั้งที่ ๑ ที่ถามครั้งก่อน ให้ปล่อย แล้วหลวงพ่อไม่ให้ปล่อย แล้วทําแล้วมันดีขึ้น แล้วตอนนี้มันเห็นกายแล้วมันเกิดความรังเกียจ มันเกิดการขยะแขยง มันเกิดอะไร

ตั้งใจให้ดี ตั้งสติให้ดี ทําของเราไปเรื่อยๆ แล้วพอมันสมดุล มันก็จะเป็นความดีของเรา ถ้าเป็นความดีของเรานะ มัชฌิมาปฏิปทา ความสมดุลของมันเกิดขึ้น มันจะเป็นประโยชน์ต่อการปฏิบัติของเรา

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติ ครูบาอาจารย์ท่านสละทั้งชีวิต ชีวิตก็มาทุกข์ยากอย่างนี้ มันลําบากอย่างนี้ แล้วกิเลสของคน กิเลสของคนหนา กิเลสของคนปานกลาง กิเลสของคนละเอียดอ่อน ก็กิเลสเหมือนกัน กิเลสของคนหยาบละเอียดแตกต่างกัน ความสมดุลของคนหยาบละเอียดแตกต่างกัน ไม่ต้องไปดูใคร เอาหัวใจเรา เอาหัวใจเรา เอาการปฏิบัติของเรา

มันเป็นสมาธิได้ มันปล่อยวางได้ เกิดปัญญาได้ มันชําระล้างได้ เราดูตรงนี้ เอาผลประโยชน์ตรงนี้ จะทุกข์จะยาก แต่ต้องสมดุลอย่างนี้ สมดุลคือมันสํารอกได้จริง คายได้จริง

อย่างที่ถามว่า มันเกิดเหมือนกับมีลิ่ม ถอนลิ่มทีละอันสองอัน

พิจารณาซํ้าๆๆ มันก็ใช้ได้ เรามีมาก บางคนมีลิ่มเดียว เรามี ๑๐ ลิ่ม เราต้องถอนถึง ๑๐ หน บางคนเขาถอนหนเดียว มันก็ต้องถอน เพราะกรรมของคนไม่เหมือนกัน จริตนิสัยของคนไม่เหมือนกัน กรรมของคนไม่เหมือนกัน ทําเอาความจริงของเรา

ฟังคนอื่นไว้เป็นคติ เป็นคติธรรม เป็นแนวทาง แต่จริงๆ แล้วเราต้องทําของเรา เราทําของเราเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าทําแล้วมันจะรู้แจ้งกลางหัวใจของเรา เอวัง

จิตมันเป็นได้หลากหลาย จิตนี้เปลี่ยนแปลงได้
เวลามันเลวทราม มนุสสติรัจฉาโน มนุษย์เป็นสัตว์เดรัจฉาน
มันทําลายล้างไปทั้งนั้นน่ะ
มนุสสเปโต มนุษย์ที่เป็นเปรต
จิตมันเป็นได้หลากหลายนัก มนุษย์คนเดียวนี่แหละ
มนุสสเทโว เป็นมนุษย์นี่ แต่จิตใจเป็นเทวดานี่
จิตใจนี้สุดยอด
มนุษย์คนเดียวนี่แหละมันเป็นได้หลากหลายนัก
ฉะนั้น กิเลสมันเป็นได้หลากหลายนัก
จิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก เราก็พิจารณาตรงนี้ไง

๕

จิตเป็นได้

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “จิตออกจากร่างบ่อยขณะหลับ”

บางคืนนอนหลับไปรู้สึกเหมือนมีพลังงานบางอย่างมากดทับหรือบังคับเรา เหมือนผีอํานะคะ บางทีก็บังคับให้ร่างเราหมุนตามเข็มนาฬิกา จนเราแยกออกจากร่าง แล้วก็รู้สึกว่าเราจะต้องไปแล้ว ต้องทิ้งร่างแล้ว แต่ก็มีเสียงบอกให้เราสวดมนต์ สวดคาถาหลวงปู่ทวดอยู่ตลอด พอสวดเสร็จแล้วอํานาจที่เขาบังคับเราก็คลายออก แล้วเราก็ตื่นนะคะ เป็นแบบนี้บ่อยๆ เหมือนกับว่าเราจะต้องไปๆ ประมาณนี้ค่ะ ปฏิบัติสวดมนต์แผ่เมตตาทุกวันๆ ภาวนาพุทโธๆ ค่ะ แต่ยังไม่ได้เรื่องอะไร ก็พยายามอยู่ค่ะ

ตอบ : นี่พูดถึงว่าถามมาแค่นี้ พอถามมาแค่นี้ใช่ไหม เวลาเราปฏิบัติ แนวทางปฏิบัติมันต้องมีหลายแนวทาง พระเราเวลาบวชแล้ว เวลาธุดงค์ไป พระต้องมีนิสัย ต้องขอนิสัย พระถ้าพ้น ๕ พรรษาคือบรรลุนิติภาวะ ต้องเป็นผู้ฉลาดคือท่องปาฏิโมกข์ได้ ถ้าท่องปาฏิโมกข์ได้เหมือนนักกฎหมาย จบนิติศาสตร์ต้องรู้กฎหมาย ท่องปาฏิโมกข์ได้ ปาฏิโมกข์คือรัฐธรรมนูญของพระ ถ้า ๕ พรรษาท่องปาฏิโมกข์ได้นี่พ้นจากนิสัย เป็นผู้ที่ฉลาด

แต่ผู้ที่ไม่ฉลาด ไม่รู้ถึงกฎหมาย คือไม่รู้ถึงธรรมวินัยก็ทําผิดพลาดได้ พอทําผิดพลาดได้ มันจะเป็นอาบัติได้ ฉะนั้น เวลาไปไหนต้องขอนิสัย ฉะนั้น เวลาไปขอนิสัย ไปที่ไหน ไปเจอพระที่เป็นครูบาอาจารย์ ให้ดูกัน ๗ วัน ถ้าดู ๗ วัน ยอมรับกันได้ ให้ขอนิสัย ถ้าไม่ขอนิสัยก็ต้องเก็บของออกจากนั้นไป ภิกษุไปอยู่ที่ไหน ถ้าดูกัน ๗ วัน ราตรีวันที่ ๘ นั้นเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ต้องขอนิสัยๆ

คําว่า “ขอนิสัย” การประพฤติปฏิบัติมันมีแตกต่างหลากหลาย ความแตกต่างหลากหลายแล้ว เวลาพระเราจะแสวงหาครูบาอาจารย์ ถ้ายังไม่ลงใจกัน ท่านให้เก็บของไป คืออย่าอยู่ด้วยกัน

เราเอาอย่างนี้มาเปรียบเทียบให้เห็นถึงจริตนิสัย ถ้าจริตนิสัยของคนมันมีเข้มข้น มันมีปานกลาง มันมีอ่อนแอ เวลาจิตอ่อนแอ แล้วสังคมเรามันอ่อนแอเพราะอะไร เพราะดูสิ รากหญ้า สังคมคนทุกข์คนจน ๘๐ เปอร์เซ็นต์ คนชั้นกลาง ๒๐ เปอร์เซ็นต์ ไอ้คนชั้นส่วนยอดมันมีไม่กี่เปอร์เซ็นต์หรอก

นี่ก็เหมือนกัน คนที่ประพฤติปฏิบัติ ปฏิบัติแล้วได้จริง ผู้ที่ขิปปาภิญญาปฏิบัติง่ายรู้ง่ายมันจะมีสักกี่คน แต่ไอ้พวกเวไนยสัตว์ ชนชั้นกลาง ชนชั้นกลางเราปฏิบัติยังต้องถูต้องไถ แล้วชนชั้นรากหญ้า รากหญ้ามีศรัทธาความเชื่อในศาสนาก็บุญแล้ว

มีบุญหมายความว่าอย่างไร

คําว่า “มีศรัทธา” จิตใจมันมีที่พึ่งนะ คนไม่มีศรัทธาเหมือนกับคนเร่ร่อน คนไม่มีบ้าน ดูคนไร้บ้านมันนอนอยู่ข้างทางเพราะอะไร เพราะมันไร้บ้าน มันไม่มีที่พึ่งอาศัย คนที่มีบ้านพัก มีที่ซุกหัวนอน ก็ยังเป็นคนดี

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเรามีศรัทธาความเชื่อ จิตใจเราไม่เร่ร่อน เพราะเรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง แต่ถ้าเราไม่มีศรัทธาความเชื่อเลยนะ ตอนนี้วัยรุ่นเขากําลังเห่อเป็นผู้ที่ไม่นับถือศาสนาใดๆ เลย

ไม่นับถือศาสนาใดๆ เลย จิตใจก็เร่ร่อน นับถือศาสนาใดศาสนาหนึ่ง ทุกศาสนาสอนให้เป็นคนดี แต่ศาสนาที่สอนให้พ้นทุกข์มันมีแต่ศาสนาพุทธนี้เท่านั้น ศาสนาพุทธไม่ให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น ไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่ให้เชื่อใดๆ ทั้งสิ้น ให้ประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงไง

ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม จะไม่มีใครมามอบให้ ไม่มีใครมามอบคุณงามความดีให้ ไม่มีใครจะมาคอยโอบอุ้ม ไม่มีใครจะยกขึ้นสู่ความดีงามอันนั้นได้ เว้นไว้แต่การประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา ถ้าเราประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริงของเรา

พระพุทธศาสนาเท่านั้นสอนให้พ้นจากทุกข์ ถ้าพระพุทธศาสนาสอนให้พ้นจากทุกข์ ศาสนาอื่นๆ สอนทําคุณงามความดี คุณงามความดีก็ให้ผลเป็นความดีไง คุณงามความดีก็ไปเกิดบนสวรรค์ไง คุณงามความดีก็เป็นผลของวัฏฏะไง มันเป็นผลของวัฏฏะ มันไม่ใช่ผลของวิวัฏฏะ มันออกจากวัฏฏะนี้ไม่ได้

จิตนี้เวียนว่ายตายเกิด มันมีพลังงาน มันมีกิเลส มันมีความไม่รู้ในใจ มันต้องขับเคลื่อนไปแน่นอน แล้วความรู้สึกนี้มันทําลายไม่ได้ ความรู้สึกนี้ใครจะทําลายมันให้หมดสิ้นไปไม่ได้ มันจะหมดสิ้นไปได้ด้วยมรรคด้วยผล มรรคผลมันจะสํารอกมันคายของมันออก มันเป็นธรรมธาตุ พอมันพ้นจากแรงดึงดูด พ้นจากต่างๆ ไปมันก็เป็นธรรมธาตุ มันเป็นความจริงอันนั้น

ถ้าพูดถึงว่า เวลาประพฤติปฏิบัติ พระพุทธศาสนาเท่านั้นสอนให้พ้นจากทุกข์ ถ้าศาสนาอย่างอื่นสอนให้ทําคุณงามความดี ทุกศาสนาสอนให้คนดี ใช่ แต่ความดี ความดีก็เพื่อความดีไง ความดีก็เพื่อวัฏฏะไง ความดีก็เพื่อความหมุนเวียนไปไง แต่พระพุทธศาสนาสอนให้พ้นจากทุกข์ เห็นไหม

ฉะนั้น คนเราเวลาปฏิบัติมันจะเข้าถึงปัญหา เพราะปัญหาบอกว่า “เวลานอนหลับไปแล้วรู้สึกว่ามีพลังงานบางอย่างมากดทับ แล้วบังคับเราเหมือนผีอํา”

มันเป็นอย่างนั้นน่ะ มันเป็นอย่างนั้น เวลามันเป็นอย่างนั้น เวลาจิตใจอ่อนแอไง จิตใจอ่อนแอ จิตใจที่ไม่มีหลักมีเกณฑ์ยอมจํานนกับเขา ดูสิ เวลาเขาขอ เขาบอกว่า ไปขอขันธ์ ๕ ขอทรงเจ้าเข้าผี เวลาไปขอความช่วยเหลือจากผี

พระพุทธศาสนาไม่สอนอย่างนั้น พระพุทธศาสนาสอนถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระธรรม สัจธรรม

สัจธรรมทางโลก วิทยาศาสตร์นี่สัจธรรมทางโลก

สัจธรรมทางธรรมนี่พุทธศาสน์ พระพุทธศาสนาเข้ามาถึงในหัวใจ ถ้าไม่มีมรรคไม่มีผล ไม่มีการกระทํา ผลเกิดขึ้นมาไม่ได้ แล้วถ้ามีมรรคมีผล มีอย่างไร มันเป็นความจริงไง ถ้าเป็นความจริง

สิ่งที่ว่าถือผีถือสางเป็นแบบนั้น แล้วเวลาถือผีถือสางนะ ครูบาอาจารย์ของเรา ไอ้ผีตัวร้ายคือจิตวิญญาณของเรานี่แหละ เพราะอะไร เพราะถ้าจิตออกจากร่างไปมันก็เป็นแบบนั้นน่ะ ฉะนั้น มันเป็นแบบนั้นแล้ว ถ้าเราเข้าใจอย่างนั้นแล้ว ไอ้ผีเรือน ตัวเราเป็นผีเรือน

ไอ้นั่นมันผีป่า ผีป่า เพราะจิตวิญญาณมี เราไม่ปฏิเสธเรื่องจิตวิญญาณ ความรู้สึกนี้มี แต่ความรู้สึก ความรู้สึกใดก็เป็นความรู้สึกเขา

ความรู้สึกเรา เรามีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เรามีที่พึ่ง เราไม่ใช่คนเร่ร่อน เรามีบ้านมีเรือน แล้วมีบ้านมีเรือนแล้วทําไมต้องให้คนเข้ามากดทับล่ะ ถ้าเราตั้งใจของเรา เรามีสติ เราตั้งใจของเรา ไอ้สิ่งที่ว่าผีมากดทับ ผีอํานี่หมด

เพราะเราอยู่กับครูบาอาจารย์นะ เวลาไปอยู่ในป่าในเขา หลวงปู่เจี๊ยะท่านอยู่ที่วัดเขาแก้ว แล้วเขาจะสร้างราชภัฏรําไพพรรณี ตอนนั้นสมเด็จพระรําไพพรรณีอยู่ที่นั่น แล้วเขากําลังจะสร้างวิทยาลัย แล้วพอรถแทรกเตอร์เข้าไป มันมีหินก้อนใหญ่อยู่ เขาจะปรับพื้นที่ รถแทรกเตอร์เข้าไปนี่ดับหมด จะสิ่งใดก็ขนเอาก้อนหินนั้น ทําตรงนั้นไม่ได้

ฉะนั้น สมเด็จรําไพพรรณีท่านศรัทธาหลวงปู่เจี๊ยะ ท่านก็มาปรึกษาหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงปู่เจี๊ยะท่านไปเลย ท่านไปนะ ท่านเอาค้อน เอาขวาน เอานั่นไป ไปถึงท่านก็ทุบของท่านเองเลย ทุบหินก้อนนั้นน่ะ ก่อนจะทุบบอกว่า “ไป เราไปอยู่วัดกันนะ” ตรงนั้นมันเป็น เขาเรียกรุกขเทพ “เราไปอยู่วัดกันนะ ที่นี่เขาจะสร้างความเจริญ เขาจะสร้างความเจริญ เขาจะสร้าง”

ตอนนั้นเป็นวิทยาลัยครู แต่ตอนนี้เป็นราชภัฏ ราชภัฏรําไพพรรณีที่จันทบุรีนั่นน่ะ แล้ววัดเขาแก้วมันอยู่ติดที่นั่นน่ะ ท่านก็ไปทุบ พอทุบเสร็จแล้ว ท่านทุบพอเป็นพิธี เสร็จแล้วก็ให้แทรกเตอร์เข้าไถ แทรกเตอร์มันก็เข้าไถปรับพื้นที่จนเป็นวิทยาลัยมาจนปัจจุบันนี้

ท่านบอกว่า เสร็จแล้วท่านก็กลับ ตอนนั้นท่านอยู่ที่วัดเขาแก้ว ท่านพักอยู่ในโบสถ์ พอท่านมาพักปั๊บ ท่านจะนอนพักไง เห็นเป็นรุกขเทพ เห็นเป็นเทวดาเข้ามากดทับท่านเลย เข้ามากดทับเลย เหมือนเรานอนอยู่นี่ เหมือนคนเข้ามากดทับเลย

ท่าน “พุทโธ!” ท่านบอกกระเด็นออกไปเลย นี่ไง พุทโธ กระเด็นออกไปเลย แล้วจนสําเร็จมาจนเป็นมหาวิทยาลัยราชภัฏรําไพพรรณีอยู่ที่เมืองจันท์

แต่ก่อนหน้านั้น ตอนก่อนสร้าง เพราะตอนนั้นสมเด็จรําไพพรรณีท่านอยู่ที่นั่น ท่านซื้อที่ตรงนั้น แล้วท่านสร้างตรงนั้นให้เป็นมหาวิทยาลัยขึ้นมา แต่พอทําขึ้นไป มันมี

เราถึงบอกว่าเราไม่ได้ปฏิเสธเรื่องจิตวิญญาณ เราไม่เคยปฏิเสธว่าสิ่งนั้นมี แต่สิ่งนั้นก็เป็นของเขา ในเมื่อคนเราสร้างเวรสร้างกรรมมา ของใครก็ของเขา แต่เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ นี่มันเรื่องของเรา

เราจะบอกว่า จิตนี้มันเป็นได้หลากหลาย จิตนี้สําคัญมาก แต่จิตที่อ่อนแอ จิตที่ไม่มีกําลังมันจะเป็นสภาวะแบบนั้น แล้วในสังคมปัจจุบันนี้เข้าทรง ทรงผี เข้าเจ้าทรงผี นี่มันเรื่องการประทับทรง มันเรื่องของจิตวิญญาณมันทับซ้อน ถ้าทับซ้อน เพราะจิตคนอ่อนแอมันถึงได้ทับซ้อนได้ แล้วพอทับซ้อนได้ คนเราก็ไปยอมรับจํานน พวกนี้พวกขาดจากไตรสรณคมน์

ถ้าเป็นชาวพุทธ เรามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา เรามั่นคงของเรา เห็นไหม ผีบ้านมันมั่นคง จิตวิญญาณเราเข้มแข็ง มันจะมีอะไรมากดทับ แต่มันไม่กดทับแล้วมันก็แบบว่ามันเจ็บไข้ได้ป่วย มันเป็นได้หลากหลาย มันเป็นทั้งนั้นน่ะ ถ้าจิตเราอ่อนแอ

ถ้าจิตเราเข้มแข็ง เราต่อสู้กับวิกฤติต่างๆ ในชีวิตของเรา ทุกคนเกิดมาต้องมีวิกฤติในชีวิตทั้งนั้นน่ะ มันมีสูงมีตํ่า เราอยู่ตรงนี้มันก็จบ

จิตวิญญาณมันมี ฉะนั้น เวลาเรื่องผีอําๆ เวลาผีอํามันผีอําเด็กๆ จิตอ่อนแอ พวกนี้พวกเด็กๆ มันก็เป็นไปตามโลกไง ดูสิ สมัยที่ว่ากองทัพธรรมๆ ภาคอีสานทั้งภาคเขาถือผี หลวงปู่สิงห์ หลวงปู่มั่นให้หลวงปู่สิงห์เป็นหัวหน้าปราบผีๆ ให้เขาละให้เขาละวางที่เขาเชื่อถือ แล้วให้เขามาถือไตรสรณคมน์ แล้วให้เขาขอศีล แล้วให้เขาทํามาหากินของเขาด้วยความสะดวกสบายของเขา นี่ฟื้นฟูมาทางภาคอีสานทั้งภาคเลย

ในปัจจุบันนี้ครูบาอาจารย์ไม่เข้มแข็งมันก็แถกันอีกแล้ว เพราะอะไร เพราะความรู้สึกนึกคิด สังคมไง ถ้าสังคมที่มันรักกันสามัคคี สังคมก็สูงส่ง สังคมไหนอ่อนแอ สังคมแตกแยก สังคมไม่ค่อยดูแลกัน มันก็เป็นอย่างนั้น มันเป็นคราวๆ นี่พูดถึงปัญหาสังคม

แล้วก็ย้อนกลับมา กลับมาถึงคําถามไง “เวลานอนกลางคืนมันเหมือนมีพลังงานบางอย่างมากดทับ แล้วบังคับเรา เหมือนผีอํา บางทีก็บังคับให้ร่างนี้หมุนตามเข็มนาฬิกา จนร่างเราแยกออกจากกายนี้ไป”

มันมี พระเวลาภาวนาแล้วเป็น มาหาเรา เราบอกว่าให้รั้งไว้ ให้กําหนดพุทโธไว้ไม่ให้จิตนี้ออกจากร่าง จิตนี้ให้อยู่ในร่าง

แม้แต่เวลาหลวงตาท่านสอนแม่ชีแก้ว ขณะส่งออก เขาเรียกส่งออก ส่งออกไปรู้ ส่งความรู้สึกเราออกไป ออกไปเห็นนู่นเห็นนี่ ท่านบอกว่า ให้ออกบ้าง ไม่ให้ออกบ้าง ได้ไหม

ไม่ได้

ไม่ได้ก็ไม่ให้ออกเลย ไม่ให้ออกคือให้จิตอยู่กับเราไง ให้จิตมันสงบ จิตมีพลังงานไง ถ้าจิตมีพลังงาน ถ้าจิตเป็นสัมมาสมาธิแล้วยกขึ้นวิปัสสนาไง ถ้าวิปัสสนาไปมันก็เป็นมรรคไง

ถ้าจิตส่งออกๆ ก็ฤๅษีชีไพรไง ฤๅษีชีไพรก็อภิญญาไง อภิญญามันแก้กิเลสไม่ได้ พลังงานมันแก้กิเลสไม่ได้ ปัญญาเท่านั้นแก้กิเลสได้ ปัญญานั้นต้องมีสัมมาสมาธิ นี่ไง ถ้ามันเข้มแข็งมันต้องเข้มแข็งอย่างนี้

แต่ถ้ามันเป็นอย่างที่เราเป็น ถ้าคนเป็น เป็นก็มีสติ คนเป็นนี่จริตนิสัย คืออํานาจวาสนา ถ้าอํานาจวาสนาเรามีเวรมีกรรมมาอย่างนั้น เวลาจิตมันจะเป็นอะไรไป เราตั้งสติไว้

เรายกหลวงปู่เจี๊ยะขึ้นมาให้เห็นชัดๆ เลย พุทโธนี่กระเด็นออกไปเลย ถ้าเรามั่นคงไง เรามั่นคง แล้วเวลาครูบาอาจารย์ท่านเที่ยวอยู่ในป่าในเขาท่านเจอเรื่องอย่างนี้เยอะแยะ ท่านเจอเรื่องอย่างนี้เยอะแยะเพราะอะไร เพราะในสังคมเราก็มีคนดีคนชั่วใช่ไหม ในสังคมของจิตวิญญาณเขาก็มีคนดีคนชั่วใช่ไหม

ถ้าจิตวิญญาณที่ดีเขาส่งเสริมนะ เห็นพระมา โอ้โฮ! เขาปลื้มใจ หลวงปู่ชอบไปอยู่ที่เพชรบูรณ์ เวลาสวดมนต์นะ นโม ตสฺส ภควโต ท่านก็สวดมนต์ปกติ ทําวัตรเย็น ทําวัตรเช้า ท่านทําวัตรของท่าน แล้วท่านภาวนา เวลาท่านจะย้ายจากที่นั่นไป เทวดามา เทวดามานิมนต์เลย บอกว่า “อยากให้ครูบาอาจารย์อยู่ที่นี่”

“ทําไมล่ะ”

“เพราะเวลาครูบาอาจารย์มาอยู่ที่นี่ เวลาครูบาอาจารย์สวดมนต์ อู้ฮู! มันชื่นบาน มันร่มเย็นไปหมด”

ท่านก็รับฟังไว้ แต่สุดท้ายแล้วท่านก็ต้องธุดงค์ไป ท่านบอกว่า เวลาท่านเล่าให้หลวงตาฟัง หลวงตาก็มาเขียนอยู่ในประวัติน่ะ บอกว่าเราอยู่ในป่าคนเดียวใช่ไหม ในป่ามันสงัดมากนะ เราท่องเบาๆ เราท่องเบาๆ นโม ตสฺส ภควโต ก็เราสวดมนต์คนเดียวไง อู๋ย! เขาได้ยินไปหมดเลย มันกังวานไปทั่ว

เห็นไหม สิ่งนี้มันมี มันมีอยู่ เราไม่ปฏิเสธเรื่องของวัฏฏะ กามภพ รูปภพ อรูปภพ เรื่องจิตวิญญาณไม่ปฏิเสธ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เวลาสัจธรรมๆ สัจจะคือความจริง

นั่นคือความจริงของเขา นี่คือความจริงของเรา แล้วความจริงของเรานี่ความจริงแบบสมมุติ ความจริงแบบวิมุตติ ความจริง ความจริงที่มันมีปัญญาขึ้นมา เราทําตรงนี้ไง ฉะนั้น เราทําตรงนี้

ถ้ามันเป็นอย่างที่ว่ามันจะออกจากร่าง รั้งไว้ได้ มีครูบาอาจารย์ท่านรั้งไว้ ตั้งสติไว้ ตั้งสติไว้ ถ้ามันเคยออก เราจะไม่ออก เราจะไม่ออก เราก็กระชับมากขึ้น เวลาสติเราพร้อม เราไม่ให้ออก ไม่ให้ออก มันทําได้

นี่ก็เหมือนกัน พุทโธ เราตั้งสติไว้ อย่างที่ว่ามันจะมีอะไรมาทําลาย มากดทับอะไร เดี๋ยวมันจะหายไป ถ้าเรามีสติปัญญาแก้พวกนี้ มันจะหายนะ

แต่ถ้าเราคิดว่าสิ่งนี้มันเป็นวิบากของเรา เราต้องยอมรับนะ มันก็จะทุกข์อยู่อย่างนี้ตลอดไป แล้วถ้าภาวนาไปนะ ถ้ามีสิ่งใดที่เข้ามาสอดแทรก เห็นไหม เวลาจิตออกจากร่างไป โอ๋ย! มันเป็นผู้วิเศษ มันจะอะไร

จิตออกจากร่างไปมันจะตายอยู่แล้ว มันจะวิเศษมาจากไหน เวลาเขาจะเอาออก เขาเอากิเลสออก เขาไม่ได้เอาจิตออก กิเลสของเรานี่ ไอ้ความหลงผิดของเรานี่ ไอ้ความเห็นผิด เขาจะเอาอันนี้ออก เขาเอากิเลสตัณหาความทะยานอยากออกจากใจ เขาไม่ได้เอาใจออกจากร่าง มันคนละเรื่อง แต่ความเข้าใจของคน วุฒิภาวะมันอ่อนแอ มันก็คิดของมันไปร้อยแปดนั่นน่ะ

นี้เราค่อยๆ ทําของเรา ทําของเรานะ เราตั้งสติของเรา กําหนดพุทโธของเรา ทําความสงบของใจเราเข้ามา จิตดวงใดก็แล้วแต่ ถ้ามีอุปสรรคนะ เรายังไม่ต้องวิปัสสนา เรายังไม่ต้องทํางาน เราต้องกลับมาฟื้นฟูให้จิตของเราเข้มแข็งก่อน คือทําสมาธิให้สงบก่อน ทําใจเราให้มั่นคงก่อน

ถ้ามันมีอุปสรรคปั๊บ การแก้ไขคือทําความปกติของใจ คือพยายามทําให้ใจของเรากลับมาเป็นปกติ พยายามทําใจของเราไม่ให้แฉลบออกไป การแก้ แก้ตรงนี้

ไม่ใช่ว่าพอเรามีปัญหาปั๊บ เราก็จะแก้เลย ให้เป็นพระอรหันต์ไปเลย มันก็เลยสวมรอยไง เออ! ถ้าไปทางนี้มันก็เป็นทางตกฟากไปฟากหนึ่งใช่ไหม ทางนี้ก็ตกฟากไปอีกฟากหนึ่ง

ฉะนั้น วิธีแก้ ถ้าใครมีอุปสรรค วิธีแก้ กลับมาที่สงบ กลับมาฟื้นฟูตัวเรา กลับมาที่พุทโธ กลับมาที่ใจ แก้ตรงนี้ให้จบ พอจบไปแล้ว ไอ้ที่ว่าหมุน ไอ้ที่บังคับตัวเอง มันจะไม่มี พอไม่มีแล้ว ถ้าจิตสงบแล้วเราค่อยรําพึงน้อมไปที่กาย น้อมไปที่เวทนา น้อมไปที่จิต น้อมไปที่ธรรม นั้นจะยกขึ้นสู่วิปัสสนา

จิตมันเป็นได้หลากหลายทั้งนั้นน่ะ แล้วมันเป็นที่วุฒิภาวะ มันเป็นที่อํานาจวาสนาของคน มันเป็นที่ว่า เรามีครูบาอาจารย์ที่ดีหรือเปล่า ถ้าครูบาอาจารย์ที่ดีท่านมีหลักเกณฑ์ของท่าน ท่านจะพาเราเข้าสู่สัจธรรม ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ชอบอย่างนี้

ครูบาอาจารย์ที่ท่านก็ติดของท่านอยู่แล้วใช่ไหม ท่านสอนวิธีนี้ แล้วพอเราไปเชื่อฟัง เห็นไหม ดูสิ พระเราไปอยู่ที่ไหนต้องขอนิสัย เราไปเจอครูบาอาจารย์ที่ดีท่านจะกําราบ กําราบกิเลสของเรา เราไม่ชอบ ถ้าไปเจอครูบาอาจารย์ที่ท่านชอบอยู่แล้ว พอเรามาชอบตรงกัน ส่งเสริมกิเลสระหว่างกัน มันก็ชอบ

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราเจอครูบาอาจารย์ที่ดี ครูบาอาจารย์ที่ดีบอกว่า สิ่งที่เป็นมันมีไหม มี มีเฉพาะจิตที่เป็นนะ จิตที่อ่อนแอ จิตที่เขามีกําลังขึ้นมามันเข้ามาไม่ได้ แล้วจิตที่เขาภาวนารู้แล้วเขาเข้าใจหมด

มันแบบว่า จิตเป็นได้หลากหลายนัก เวลาผู้ปฏิบัติใหม่มันก็อย่างนี้ ล้มลุกคลุกคลานมาตั้งแต่ต้น แต่คนมันเป็นไปได้แล้วมันก็จบไป จะว่าจิตนี้มันเป็นไปได้ไหม เป็นไปได้ เป็นไปได้ต้องเป็นอย่างนี้ทุกคน...ไม่ใช่ มันเป็นแต่คนที่ติดหรือไม่ติด ถ้าติดมันก็เป็นแบบนั้นน่ะ ฉะนั้น เราทําของเราเพื่อประโยชน์ของเรา

จิตนี้เป็นได้หลากหลาย แต่เราทําให้มันดีขึ้น ทําให้พัฒนาขึ้น เพราะจิตของเรา จิตเป็นเรา นี่สมบัติของเรา จบ

ถาม : เรื่อง “ปัญหาของผม”

กราบนมัสการหลวงพ่อ ผมมีปัญหาเรื่องจิตใจอยากจะถามหลวงพ่อ ผมเป็นคนต่างจังหวัดเข้ามาเรียนกรุงเทพฯ ตั้งแต่ ๑๐ ขวบ เรียนจนจบ กลับบ้าน ค้าขายที่บ้าน มีรายได้มากมาย แต่ผมกลับไม่มีความสุข

ผมมักมีปัญหากระทบกระทั่งกับแม่มาตลอดเป็นระยะเวลา ๑๐ กว่าปี ไม่รู้ว่าเป็นเพราะผมจิตใจไม่ดีหรือเป็นเพราะความห่างเหินในวัยเด็ก ผมกล้ายอมรับว่าบางครั้งผมมีความรู้สึกเกลียดชังแม่มาก ผมได้รู้ได้ฟังธรรมะครูบาอาจารย์มามากมาย รู้มาก แต่ถึงเวลาจริงๆ กลับทําอะไรไม่ได้เลย เวลานั่งสมาธิ จิตฟุ้งเหมือนควันไฟ ทุกข์มาก ผมชอบสวดมนต์ ถ้าช่วงไหนไม่ค่อยได้สวดจะเครียด

ขอความกรุณาหลวงพ่อช่วยอธิบายคําสั่งสอนด้วยครับ

ตอบ : อันนี้พูดถึง “ผมเป็นคนต่างจังหวัดเข้ามาเรียนกรุงเทพฯ ตั้งแต่ ๑๐ ขวบ เรียนจบ ผมกลับไปค้าขายมีรายได้มากมาย”

นี้แสดงว่าในทางโลกมองว่าประสบความสําเร็จ “แต่ผมมีความทุกข์มาก ผมมีความทุกข์มาก” นี่มันกระทบกระทั่งไง มีความทุกข์มาก มีความทุกข์มากระหว่างเรากับแม่

ถ้าเรื่องพ่อแม่นะ พ่อแม่นี่ผลของกรรม วิบากกรรม ถ้าผลของวิบากกรรมนะ ถ้าพ่อแม่ พ่อแม่นิสัยอย่างใดก็แล้วแต่ พ่อแม่ก็คือพ่อแม่ ทีนี้พ่อแม่อยากให้ลูกได้สมความปรารถนาของแม่ แม่ก็มีทุกข์มากเหมือนกัน เพราะแม่ต้องการอย่างหนึ่ง แต่ลูกไม่ได้อย่างแม่ แม่ก็ทุกข์

นี่เขาบอกว่าเขาทุกข์มากๆ แต่ในทางกลับกัน เราก็กล้าพูดได้ว่าแม่ก็ทุกข์มากเหมือนกัน ถ้าแม่ไม่ทุกข์มาก มันไม่มีการกระทบกันขนาดนี้ แม่ก็ทุกข์นะ เราก็ทุกข์ขนาดนี้ใช่ไหม เราทุกข์มากเพราะอะไร เพราะแม่ของเรา เพราะผมฟังเทศน์ครูบาอาจารย์มามากมาย

เรามั่นใจว่าครูบาอาจารย์องค์ไหนก็แล้วแต่ไม่บอกว่าให้มองแม่ในแง่ลบ ไม่มีครูบาอาจารย์องค์ไหนหรอกที่บอกให้ดูพ่อแม่เราเป็นแง่ลบ ไม่มี ฉะนั้น เวลาฟังเทศน์ขึ้นมา เราฟังเทศน์มามากมายเลยว่า สิ่งนี้พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก มีบุญคุณกับเรา ให้ชีวิตเรามา ชีวิตเรา เขาเป็นเจ้าของชีวิตเราเลยล่ะ เขาเป็นเจ้าของชีวิตเราเลยล่ะ ฉะนั้น แต่เวลาทําสิ่งใดไปแล้วมันมีความขัดแย้ง เราจะมีความทุกข์มาก แล้วมุมกลับกัน ไม่ได้ดั่งใจพ่อแม่ พ่อแม่ก็มีความทุกข์มาก

ฉะนั้น สิ่งที่เวลาหลวงตาท่านสอนนะ ท่านสอนไว้มากเลยบอกว่า แม้แต่พ่อแม่เราผิด คําว่า “พ่อแม่ผิด” คือไม่อยู่ในทํานองคลองธรรม เราก็ไม่ควรจะโต้แย้ง ถึงพ่อแม่เราผิด ผิดเพราะว่าจริตนิสัยเป็นแบบนั้น ถ้าจริตนิสัยเป็นแบบนั้น นั่นคือเวรคือกรรมของท่าน ถ้าเวรกรรมของท่านมันมีความเห็นอย่างนั้น มีความเห็นอย่างนั้นเพราะจริตนิสัยท่านสร้างมาอย่างนั้น ท่านมีทัศนคติแบบนั้น

แต่เราเกิดมาเป็นลูก เราเกิดเป็นลูก เป็นอภิชาตบุตร คําว่า “อภิชาตบุตร” บุตรอยู่ในศีลในธรรมไง บุตรอยู่ในศีลในธรรม บุตรอยู่ในกรอบของคุณงามความดี แต่มันไม่สมเจตนาของท่าน มันก็ขัดแย้ง

คําว่า “อภิชาตบุตร” บุตรดีกว่าพ่อแม่ บุตรดีกว่าพ่อแม่ แต่ดีกว่า ทําไมมันทุกข์ล่ะ ดีกว่า ทําไมมันทุกข์ แล้วพ่อแม่ไม่ได้ดั่งใจ พ่อแม่ก็ทุกข์ ถ้าพ่อแม่ก็ทุกข์นะ

ฉะนั้น เราต้องคิดตรงนี้ไง เราต้องคิดกลับว่า ท่านเป็นพระอรหันต์ของเรา ท่านให้ชีวิตเรามา ชีวิตที่ทุกข์ๆ อยู่นี่แหละ ชีวิตที่เจ็บชํ้าอยู่นี่ ชีวิตนี้ก็ได้มาจากท่านนี่ ชีวิตที่เจ็บชํ้านี่ได้มาจากท่าน

ทีนี้ความเจ็บชํ้านี้ เราใช้ธรรมโอสถรักษา ให้ธรรมโอสถรักษา ถ้ารักษาแล้วนะ ถ้าคนมีสติปัญญานะ มันจะคิดได้เลย มันจะคิดได้ ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง ทุกข์ไหม ทุกข์ เป็นสัจจะไหม เป็น แล้วมันเกิดจากอะไรล่ะ เกิดจากอะไร

ในเมื่อพ่อแม่เป็นพระอรหันต์ เห็นไหม เราถึงบอกบ่อยมากว่า เวลาเราไปกราบไหว้ครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านเป็นพระอรหันต์โดยการชําระล้างกิเลส ถ้าการชําระล้างกิเลส ท่านไม่มีกิเลส คือไม่มีมารยา เราอยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ เราอยู่กับหลวงตามา เราอยู่กับพระอรหันต์มา เราชอบอยู่กับพระอรหันต์

แต่ถ้าไปอยู่กับคนที่มีกิเลสนะ มันมีมารยาสาไถย มีมารยาสาไถย มีเล่ห์มีเหลี่ยม มีชั้นมีเชิง เราไปอยู่กับพระอย่างนั้นนะ เราอยู่ไม่ได้ ถ้าจะอยู่นะ ถ้าเจออย่างนั้นขออยู่คนเดียว ไปอยู่ป่าอยู่เขาของเรา เอาหัวซุกป่าดีกว่า

แต่เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์นะ ท่านจะเอ็ด อยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะ อยู่กับหลวงตานี่เอ็ดแน่นอน ท่านจะเอ็ด ท่านจะว่านะ ท่านเอ็ดเพื่อความดี ไม่ใช่เอ็ดเพราะว่าไม่ชอบหน้า ไม่ถูกใจ...ไม่ใช่

ท่านเอ็ดเพื่อประโยชน์ เพื่อคุณงามความดี ถึงท่านจะเอ็ด มันเหมือนกับที่ว่าชี้ขุมทรัพย์ เหมือนกับธรรมโอสถ ถึงท่านจะเอ็ด ท่านจะว่านะ ยิ่งเอ็ด ยิ้มแย้มแจ่มใส คือมันไม่มีมารยาน่ะ ถ้าจะว่าเอ็ดก็เอ็ดแบบบริสุทธิ์ แต่ถ้ามีมารยา เราไม่อยู่ด้วย

นี้คือพระอรหันต์โดยวินัย โดยธรรมวินัย ถ้าพระอรหันต์อย่างนั้นมันก็จะแบบว่าอย่างน้อยเราก็เห็นได้ เราก็พิสูจน์ได้ มันทําให้อบอุ่น

แต่ถ้าพ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก...ใช่ เป็นพระอรหันต์คือให้ชีวิตเรามา ท่านเปรียบเทียบไง ให้เรามา แต่พ่อแม่เป็นมิจฉาทิฏฐิก็เยอะแยะไป ถ้าพ่อแม่เป็นสัมมาทิฏฐิ เราทําคุณงามความดี มันก็เห็นดีเห็นงามตามกันไป ถ้าพ่อแม่เป็นมิจฉาทิฏฐิ พ่อแม่มีความเห็นผิด

แล้วถ้าเป็นพ่อแม่ พ่อแม่ต้องการอย่างเดียว ต้องการให้ลูกยอมรับ ถ้าให้ลูกยอมรับนะ เราก็เข้าไปเอานํ้าเย็นเข้าลูบ เอานํ้าเย็นเข้าลูบ พูดดีๆ ท่านต้องการสิ่งใด ให้ทุกอย่างๆ พอให้ทุกอย่าง พูดกันดีๆ นะ

พอหันหน้ามาคุยกันนะ ต่างคนต่างร้องไห้ ต่างคนต่างร้องไห้ ไม่มีอะไรหรอก ทิฏฐิจะเอาชนะกัน ต้องการให้ลูกดูแล ไอ้ลูกก็รักแม่ อยากจะดูแล แต่แม่เอาแต่ใจ คือถ้าเราวินิจฉัยด้วยวิทยาศาสตร์ มันไม่คุ้มค่าทางเศรษฐกิจ ไม่คุ้มค่า อยากให้แม่ทําอย่างนั้น แต่แม่ก็รู้ แต่แม่ต้องการให้หันมามองน่ะ

พ่อแม่ไม่ได้มองที่เงินทอง พ่อแม่ไม่ได้มองที่ยศถาบรรดาศักดิ์ พ่อแม่มองที่ว่าลูกรักเราหรือเปล่า นี่มันตรงข้ามเลย ไอ้ลูกก็เสียใจว่าพ่อแม่ไม่รัก ไอ้แม่ก็เสียใจว่าลูกไม่รัก พอคําว่า “ไม่รัก” ปั๊บนะ มันแถออกแล้ว เรื่องที่เกิดขึ้นก็เกิดขึ้นจากตรงนี้ หัวใจก็อยู่ตรงนี้ ตรงที่ต้องการให้ยอมรับ แล้วพอออกไปก็เป็นประเด็น พอเป็นประเด็น เราก็ไปดูที่ประเด็นนั้น

แต่ความจริงก็อยู่แค่นี้ อยู่ที่เราพูดดีๆ แล้วพูดดีๆ ด้วยเหตุด้วยผล บอกเลยว่ารักสุดหัวใจ แต่ทําเพราะเห็นว่ามันเป็นประโยชน์อย่างนั้น มันเป็นอย่างนั้น แล้วถ้าคุยกันดีๆ ไม่กี่รอบนะ มันก็จะจบ

ถ้าไม่กี่รอบ คือคุยครั้งแรกไม่ยอมหรอก เพราะพอคุยครั้งแรก กูอาบนํ้าร้อนก่อนมึง ไม่มีฟังหรอก ไปคุยครั้งแรก กูอาบนํ้าร้อนก่อนมึง ทิฏฐิมันยังมีอยู่ไง ทิฏฐิยังตัวอ้วนๆ ไง ก็พูดบ่อยๆ ใช้นํ้าเย็นเข้าลูบบ่อยๆ เดี๋ยวนํ้าร้อนมันจะกลายเป็นนํ้าอุ่น แล้วจะกลายเป็นนํ้าเย็น

ค่อยๆ คุยกัน เพราะมันไม่มีพ่อแม่คนไหนไม่รักลูก แล้วก็ไม่มีลูกคนไหนไม่รักพ่อแม่ แต่ด้วยวิบากกรรมมันเป็นอย่างนี้ แล้วเราพยายามทํานะ

เพราะว่าเขาคิดเขาวินิจฉัยว่า หรือว่าเป็นเพราะว่าเขาห่างบ้านมาตั้งแต่อายุ ๑๐ ขวบ แล้วพอศึกษาจบแล้วกลับไปทํางานที่บ้าน นี่เขาวินิจฉัยด้วยจิตวิทยาไงว่า เราเคยห่างกันมาพักหนึ่งใช่ไหม แล้วเราค่อยกลับมาบ้าน นี่เป็นประเด็นหรือเปล่า

ไอ้นี่เราก็เห็นด้วย ถ้าเป็นประเด็นมันก็เป็นประเด็นได้ทั้งนั้นน่ะ แต่จริงๆ แล้วมันก็เป็นความยอมรับในใจทั้งนั้นน่ะ พ่อแม่ก็อยากรัก พ่อแม่ก็รักลูกทั้งนั้นน่ะ แล้วลูกก็รักพ่อแม่ทั้งนั้นน่ะ แต่ด้วยความไม่เข้าใจกัน ถ้าด้วยความไม่เข้าใจนี้อันหนึ่งนะ

แต่ถ้าเราบอกว่าถ้าเป็นวิบากกรรม ถ้าเป็นวิบากกรรม อันนี้เราต้องยกให้กรรม ถ้ายกให้กรรมเสร็จแล้วนะ เราก็ทําความดีของเราไป ถ้าเป็นวิบากกรรม พูดอย่างใดก็ไม่ค่อยเข้าใจ นี่ถ้าเป็นวิบากกรรมนะ วิบากกรรม วิบากกรรมทําให้เจ็บชํ้านํ้าใจกัน

เวลาลูก พ่อแม่ปรารถนาดีมาก ลูกก็คิดไปตามประสาลูก แล้วผลที่ได้มามีแต่ความเจ็บชํ้านํ้าใจ ความเจ็บชํ้านํ้าใจนี่คือกรรม เพราะเราเคยทําสิ่งใดมา แต่ถ้าเราอโหสิกรรม เราอโหสิกรรมต่อกัน ถึงว่าพ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก ถ้าท่านทําสิ่งใดที่กระทบกระเทือน เราปล่อยวาง เรายกให้ ถือว่ายกให้ ยกให้พ่อแม่ พ่อแม่จะอย่างไร ยกให้ แล้วเราทําความดีของเราไป เพราะไอ้ความดีนี้มันจะเป็นกรรมต่อเนื่องไป กรรมต่อเนื่องไปคือกรรมต่อไปข้างหน้า

ข้างหน้า ถึงกรรมปัจจุบันนี้เราเกิดมาพบกันอย่างนี้ เราก็พยายามทําให้มันสิ้นสุดกันไป แล้วถ้าไปข้างหน้า ไปข้างหน้าต่อไป เราจะไปอีกนะ เราทําสิ่งใดจะได้อย่างนั้น ถ้าเราทํากับพ่อแม่สิ่งใด โทษนะ เราจะมีครอบครัวนะ เราจะมีลูกมีเต้านะ แล้วถ้าลูกเต้าทํากับเราแบบที่เราทํากับพ่อแม่ มันจะรู้เลยว่า เออ! กงกรรมกงเกวียนเนาะ เราเคยทํากับพ่อแม่ไว้อย่างไร เราก็จะได้อย่างนั้นน่ะเนาะ ฉะนั้น ถ้าเราเห็นอย่างนี้ปั๊บ เราทําความดีไป เราทําความดีไป เราทําแต่คุณงามความดี

กงกรรมกงเกวียน เรายกให้ เราทําให้ แล้วเวลาทําคุณงามความดีของเรา จิตมันเป็นได้หลากหลาย จิตนี้เปลี่ยนแปลงได้ เวลามันเลวทราม มนุสสติรัจฉาโน มนุษย์เป็นสัตว์เดรัจฉาน มันทําลายล้างไปทั้งนั้นน่ะ มนุสสเปโต มนุษย์ที่เป็นเปรต จิตมันเป็นได้หลากหลายนัก มนุษย์คนเดียวนี่แหละ มนุสสเทโว เป็นมนุษย์นี่ แต่จิตใจเป็นเทวดานี่ จิตใจนี้สุดยอด มนุษย์คนเดียวนี่แหละมันเป็นได้หลากหลายนัก ฉะนั้น กิเลสมันเป็นได้หลากหลายนัก จิตนี้เป็นได้หลากหลายนัก เราก็พิจารณาตรงนี้ไง

ฉะนั้น เราชอบใจตรงที่ว่า “ผมได้รู้ได้ฟังธรรมะจากครูบาอาจารย์มามาก รู้มาก ถึงเวลาจริงๆ กลับทําสิ่งใดไม่ได้เลย”

คําว่า “รู้มาก ฟังมามาก” มันมีวัคซีนไง มีภูมิคุ้มกันไง ถ้าไม่ได้รู้ไม่ได้ฟัง ไม่มีที่ยึดที่เหนี่ยวเลยนะ เวลากระทบจริงๆ มันแสดงออกไปนะ แต่นี้เรารู้มาก เราได้ฟังครูบาอาจารย์มามาก มันมีวัคซีน มันมีธรรมะ มันมีที่เกาะเกี่ยว ฉะนั้น พอธรรมะมันเหนี่ยวรั้งใจไว้ มันถึงบอก เราก็รู้อยู่แล้วว่าพ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก ต้องยกให้จริงๆ นะ พระพุทธศาสนาสอนอย่างนี้ พระพุทธศาสนาสอนถึงกตัญญูกตเวที เครื่องหมายของคนดี

คนที่มีบุญมีคุณกับเรา เราต้องระลึกถึงคุณของท่าน เราระลึกถึงคุณของท่าน เพียงแต่เวรกรรมของเราถ้ามาเกิด จะบอกว่าเป็นเวรเป็นกรรมของเรามาเกิดอยู่ท่ามกลางกองนรกอยู่นี่ ถึงมันจะเป็นนรกก็ต้องแก้ไข ถึงมันจะเป็นนรกก็ต้องพยายามแก้ไขของเราไป มันเป็นนรก

ดูประวัติครูบาอาจารย์ในสมัยพุทธกาล เกิดมาโดยที่ว่าพ่อแม่ไม่ให้บวช เกิดเป็นลูกเศรษฐีก็มี เกิดมาเป็นลูกทุคตะเข็ญใจก็มี เวลาเกิดมานี่หลากหลายนัก แต่อยู่ที่เวรที่กรรม แต่เวลาถ้ามีศรัทธามีความเชื่อนะ เวลาไปบวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นพระอรหันต์ทั้งนั้นเลย พระอรหันต์มีการเกิดที่หลากหลายนัก พระอรหันต์มีที่มาหลากหลายนัก

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเรามันมาแล้ว เราอยู่ในท่ามกลางอย่างนี้ นี่เพราะเป็นวิบากกรรม เป็นผลแล้ว คือการเกิดถึงได้เห็น นี่มันเป็นผลแล้ว

แต่นี้ที่ว่า เด็กจากบ้านไปตั้งแต่ ๑๐ ขวบ นั่นน่ะมันก็เป็นเหตุเป็นผลทางวิทยาศาสตร์ เป็นเหตุเป็นผลทางสังคมให้เราเห็นว่ามันมีที่มาที่ไปไง แต่มันก็มีความเห็นความเป็นไปทางเวรทางกรรมเหมือนกัน มันเป็นวิบากกรรมเหมือนกัน เราแก้ไขตรงนั้น

ทีนี้สิ่งที่ทางวิทยาศาสตร์ จิตวิทยาเขาจะแก้ไขอย่างไร แก้ไขได้ก็แก้ไข แก้ไขไง แล้วแก้ไขไม่ได้ เราก็ต้องแก้ไขที่ใจเรา ยอมรับสภาพแบบนี้

ทางสังคมเขาบอกเลย แม่มีคนเดียว พ่อแม่มีคนเดียว เรามีพ่อมีแม่คนเดียวนะ แต่ถ้าเพื่อน เรายังหาได้ คู่ครองยังหาที่อื่นก็ได้ แต่พ่อแม่มีคนเดียว อันนี้เขาเตือนสติกันไง

แต่ถ้าทางธรรมๆ พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก อย่างไรก็แล้วแต่ เราต้องทําคุณงามความดีกับท่าน ว่าอย่างนั้นเลย ถึงจะอย่างไร ถึงจะเกลียดชัง ก็ต้องทําคุณงามความดี

เขาบอกว่า “ผมกล้ายอมรับว่าบางครั้งผมมีความรู้สึกเกลียดชังแม่มาก”

มีความรู้สึกอย่างนั้น เราเก็บไว้ในใจ มันเป็นเวรเป็นกรรม คํานี้สะเทือนใจเรามากนะ คําว่า “บางครั้งผมยอมรับว่าผมเกลียดชังแม่มาก” คํานี้สะเทือนใจมาก สะเทือนใจเรามาก

ถึงจะเกลียดชังก็เก็บไว้ในใจ มันเป็นวิบากกรรม แต่เราจะทําคุณงามความดีไป เราจะทําคุณงามความดีนะ หลวงตาท่านว่า ใครจะทําสิ่งใดก็แล้วแต่ ท่านจะชวนลูกศิษย์ลูกหาทําความดีกันว่ะ ใครจะติฉินนินทา ใครจะทําเราขนาดไหน เราก็จะทําคุณงามความดีกัน เราจะทําคุณงามความดี ทําคุณงามความดีเพื่อเรา ทําคุณงามความดีเพื่อหัวใจดวงนี้

อันนั้นเราวางไว้ มันเป็นเวรเป็นกรรม เป็นเวรเป็นกรรมไม่ใช่การยอมรับ เป็นเวรเป็นกรรมเพราะมันเป็นอดีต มันต้องมีที่มา พระพุทธศาสนามีเหตุมีผล มีที่มาและที่ไป มีเหตุมีปัจจัย คนจะรักกัน คนจะชอบกัน คนจะเกลียดชังกัน มันมาแต่วิบาก บางคนเห็นหน้าทีแรก ไม่เคยรู้จักกันมาเลย เห็นหน้า มันรู้สึกจิตใจมันต่อต้าน ไม่เคยเห็นหน้ากันมาเลย เห็นหน้าคนนี้ทําไมมันรู้สึกว่าสนิทคุ้นเคย

มันมี ของสิ่งนี้มันมีอยู่ ถ้าสิ่งนี้มีอยู่ เราเป็นนักปฏิบัติ เราเป็นนักเหตุผล เราต้องหาเหตุผล แล้วเราพยายามทําของเรา ยกหัวใจเรา อย่าให้มันตํ่าไปกว่านี้

เราบอกตั้งแต่ตอนเช้า ชีวิตนี้ยิ่งใหญ่นัก ความรู้สึกนี้ยิ่งใหญ่นัก หัวใจนี้ยิ่งใหญ่นัก เราจะทําคุณงามความดีของเรา เรารักษาสิ่งนี้เพื่อประโยชน์กับเรา เอาตรงนี้เป็นประโยชน์กับเราเนาะ

เป็นวิบากกรรม นี่พูดถึงธรรมะ ธรรมโอสถ ธรรมโอสถจะรักษาหัวใจ ธรรมโอสถจะมาคลี่คลายปมในใจของเราไง แต่เราเกิดมาสภาพนี้มันเป็นวิบาก มันเป็นผล ต้องยอมรับผลอันนี้ ต้องยอมรับผลอันนี้แล้วแก้ไข ถ้าเราไม่ยอมรับผลอันนี้คือเราไม่รู้จักเหตุ เราแก้ไขอะไรไม่ได้หรอก ถ้าเรายอมรับอันนี้ว่ามันเป็นเหตุ แล้วเรารักษาตรงนี้ รักษาหัวใจของเรา

แต่สภาวะสภาพแบบนี้ต้องยอมรับ นี่มันเป็นเหตุ แล้วเราแก้ไขที่เหตุนี้ แก้ไขที่เหตุนี้ ถ้าแก้ไขได้นะ พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของเรา เราจะเป็นพระอรหันต์ในใจของเรา เราจะรู้เข้าใจเรื่องอย่างนี้หมดเลย แล้ววางได้ เพราะพระอรหันต์วางได้หมด พระอรหันต์ไม่มีความลังเลสงสัย พระอรหันต์รู้แจ้ง รู้แจ้งที่มาที่ไประหว่างเรากับแม่ ที่มาที่ไปทั้งหมด แล้ววางได้หมด อันนั้นจะเป็นประโยชน์กับเราเนาะ

ฉะนั้น ดูแลใจเรา ใจนี้เป็นได้หลากหลาย ดูแลให้มันดีขึ้น อย่าให้มันเลวลง เอวัง