คํานํา

หนังสือศาสนาอยู่ไหน ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบปัญหาธรรมให้กับผู้เริ่มศึกษาและผู้เริ่มปฏิบัติ ให้เข้าใจแจ่มชัดและศรัทธาในพระพุทธศาสนามากยิ่งขึ้น โดยเน้นการปฏิบัติบูชาเป็นสําคัญ

ศาสนาพุทธ คือ พุทธธรรม สัจธรรมที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ จะต้องศึกษาแล้วปฏิบัติตามหลักศีล สมาธิ ปัญญา ตามความเป็นจริงเท่านั้น จึงจะเข้าถึงนัย แก่นแท้ และรู้คุณค่าศาสนาพุทธได้อย่างละเอียดลึกซึ้ง ดังที่พระกรรมฐานสายหลวงปู่มั่น ดําเนินตามรอยองค์พระบรมศาสดา ออกธุดงค์แสวงหาโมกขธรรมตามป่าเขา จนได้วิมุตติธรรมมาครองใจแล้วสั่งสอนมรรคผล ส่วนพระชื่อดังที่อ้างว่าเคยอุปัฏฐากและธุดงค์กับหลวงปู่มั่น แต่ไม่ได้สอนมรรคผล เป็นการคิดไปเอง

ศีลเป็นพื้นฐานให้เกิดสมาธิ การรักษาศีล ให้เจตนาวิรัติ ให้ใช้ปัญญา การทําบุญ ให้ทําตามกําลัง แล้วให้ภาวนาเพื่อเป็นสมบัติของตน ในการเริ่มต้นปฏิบัติ หากปากทางเข้าถูกจะถึงปลายทาง รายที่ปฏิบัติบางทีตัวสั่น เห็นการเกิดดับ เห็นอสุภะ เป็นโลกียปัญญา ยังขาดสมาธิ ต้องทําความสงบใจให้มากขึ้น ถ้าจิตสงบแล้วเห็นกายในสติปัฏฐาน ๔ เป็นหินลับปัญญา เป็นมรรค จะสะเทือนใจมาก แต่ถ้าเป็นจินตนาการ เป็นสัญญา เป็นกิเลส ถ้าภาวนาเป็นต้องทําสัมมาสมาธิและทําตามความเป็นจริง จึงเห็นธรรม เห็นตถาคต และเป็นผู้ทรงพระศาสนาอย่างแท้จริง

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
มกราคม ๒๕๖๔

ศีลสําคัญ
แต่สําคัญโดยที่ว่ามันเป็นบาทฐาน
เราได้มากได้น้อยขนาดไหน เราก็พยายามฝึกของเรา ทําของเรา
แต่ถ้าคนเขามีกําลังใจ มีหลักใจขึ้นมา เขาทําได้ดีกว่านี้
อย่างที่ว่า ไม่พูดส่อเสียด ไม่พูดยุยง
ไม่พูดอะไรทั้งสิ้น ไม่พูดทั้งนั้น เว้นไว้แต่ให้อุบาย
ครูบาอาจารย์ที่ท่านฉลาดท่านให้อุบาย

๑

รักษาศีล

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๐ ธันวาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ศีล ๕”

๑. ศีลข้อที่ ๑ ด้วยความเป็นแม่ เวลาเจอมด ยุง ปลวก แมลงสาบอยู่ในบ้าน แล้วท่านกําจัด เช็ด ปัดทิ้ง จับปล่อย บางครั้งอาจพลาดพลั้งทําให้ตาย ด้วยความห่วงลูกและหลาน แบบนี้ถือว่าผิดศีลไหม ด้วยความที่อยากรักษาศีล ๕ ให้ครบ ผู้ใหญ่ที่บ้านท่านคิดว่าท่านรักษาศีลไม่ได้ เพราะข้อนี้ท่านไม่สามารถทําได้

๒. ศีลข้อที่ ๔ ห้ามพูดโกหก รวมทั้งห้ามยุยงส่อเสียด พูดแบบต่อเติมความคิดตนเอง พูดจริงครึ่งโม้ครึ่งด้วยหรือไม่ และถ้าเป็นการพูดไม่จริงแบบเล่นๆ เพื่อความสนุกสนานให้เกิดความขบขันในบ้านหรือหมู่เพื่อนๆ ถือว่าผิดศีลด้วยหรือไม่

๓. ศีล ๕ กินอาหาร ขนม หรือไอศกรีมที่ผสมเหล้ารัม ถือว่าผิดศีลหรือไม่ (ปกติไม่ดื่มเหล้า เบียร์ ไวน์)

ตอบ : ให้ตอบคําถามไง ทีนี้คําถามข้อที่ ๑. ให้ตอบคําถาม คําถามข้อที่ ๑. เรื่องศีล ข้อที่ ๑. นะ นี้เอาเรื่องพื้นฐานการถือศีลก่อน ถ้าการถือศีล ในพระพุทธศาสนาเรามีศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ แต่ครูบาอาจารย์ของเราถือศีลด้วยอธิศีล นี่พูดถึงศีลในพระพุทธศาสนา

เวลาเขาถือศีลกันนะ ศีลในลัทธิศาสนาอื่นเขาก็มีศีลเหมือนกัน แต่คําว่า “ศีลของเขา” เวลาศีลธรรมๆ เราพูดเพื่อศีลธรรม เราคิดกันเอาเองนะ บอกคนนั้นเขามีศีล คนนั้นก็มีศีล แต่เขาเป็นลัทธิศาสนาอื่น เขาก็เป็นศีลของเขา เขาไม่ใช่ศีล ๕ เหมือนเรา

ฉะนั้น คําว่า “ศีล ๕” พอศีล ๕ ปั๊บ เพราะเราอ่านพระไตรปิฎกใช่ไหมว่าฤๅษีชีไพรเขาก็มีศีลเหมือนกัน ฤๅษีชีไพรนั่นก็เป็นพวกฤๅษีชีไพรเขาก็มีศีล ๘ คําว่า “ศีล ๘ ของเรา” ศีลเขาถือตามนี้ แต่ศีลลัทธิอื่น ลัทธิศาสนาอื่นเขาถืออีกอย่างหนึ่ง

ฉะนั้น คําว่า “รักษาศีลๆ” เราจะรักษาศีลโดยที่ว่าเรามีศรัทธามีความเชื่อ ถ้ารักษาศีลมันก็รักษาด้วยความตั้งใจของเรา พอตั้งใจของเรา เราก็ไปขอศีล เห็นไหม เวลาทั่วไปประเพณีของชาวพุทธเราอาราธนาศีล

ฉะนั้น เวลาศีล ศีล เวลาครูบาอาจารย์ท่านประพฤติปฏิบัติ อาราธนาศีลคือว่าเหมือนกับโดยทั่วไปเราก็ฝึกหัดเด็ก เด็กมาใหม่ๆ เข้าวัดเข้าวา เราก็ต้องบอกวิธีการกับเขา เราก็บอกแนวทางกับเขา นี่ก็เหมือนกัน อาราธนาศีลๆ เราก็อาราธนาศีลอยู่เรื่อยไปอยู่รํ่าไป

แต่ถ้าเป็นกรรมฐานเรา เขาเรียกว่าวิรัติเอา วิรัติคือเจตนา เจตนาถือศีล เจตนาถือศีลนี่สมบูรณ์แล้ว ไม่ต้องขอจากใคร ไม่ต้องขอจากใครเลย วิรัติเอา แล้วศีลอีกศีลหนึ่งคืออธิศีล คือศีลมันเป็นปกติของใจ มันเกิดจากหัวใจเลย ศีลมันมีหยาบมีละเอียดไง

ฉะนั้น อาราธนาศีล ไปถึงเราก็อาราธนาศีลพระ พระเป็นผู้คํ้าประกัน พระเป็นผู้รับรู้ เราก็ต้องไปอาราธนาศีล ขอศีลจากพระ ให้พระเป็นพยานเพื่อจะให้เราได้มั่นคงในศีล

แต่กรรมฐานเรา เราวิรัติกันเลย เราวิรัติเอาเอง พอวิรัติเอาเอง เพราะว่าเวลาพูดถึงศีล เราก็ว่าศีลคืออะไรๆ

ถ้าหลวงปู่ฝั้นท่านบอกศีล ๕ ศีล ๕ ก็มนุษย์ ตัวมนุษย์นี่ ศีรษะ ๑ แขน ๒ ข้าง เท้า ๒ ข้าง ศีล ๕ ศีล ๕ มันมีปกติ ถ้าศีล ๕ เรามีศีล ๕ อยู่ในศีล ๕ นะ หนึ่ง ปาณาติปาตา ไม่ลักทรัพย์ ไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ผิดลูกเมียเขา ไม่โกหกมดเท็จ ไม่ดื่มสุราเมรัย นี่ศีล ๕ ฉะนั้น คําว่า “ศีล ๕” เราไปอาราธนาขอศีลจากพระให้พระเป็นพยาน

แต่ถ้าเป็นกรรมฐานล่ะ กรรมฐานวิรัติ ตั้งใจ ตั้งใจถือศีลแล้วถือศีลเลย ในพระไตรปิฎกมีนะ ชาวประมงเขาไปทําประมงก็ไปหาปลา พอหาปลา เวลากลับจากทะเลของเขา กลับจากทะเลมันเกิดพายุลมแรง พอพายุลมแรง คิดว่าเขาต้องตายแล้ว เขาวิรัติเอาเดี๋ยวนั้นเลยนะ เขาวิรัติเอาเดี๋ยวนั้นเลย แล้วเขาก็ตายเพราะเรือควํ่า เพราะเกิดพายุใหญ่เรือล่ม เรือล่ม เขาก็ตาย

พอเขาตาย ถ้าเขาไปทําประมงมา เขาฆ่าสัตว์ ถ้าศีลเราเศร้าหมอง ศีลเราต่างๆ เวลาเราตายไปมันก็จะตกนรกอเวจี เพราะเราทําแต่ความชั่วมา คือไปฆ่าสัตว์มา ว่าอย่างนั้นเถอะ เราไปลากอวนมา ทําเต็มที่เลย แล้วเรือมันควํ่า แต่เขาวิรัติเดี๋ยวนั้น เขาทําใจเขาเด็ดขาด เดี๋ยวนั้น ศีลเขาบริสุทธิ์ เขาไปเกิดเป็นเทวดานะ นี่อยู่ในพระไตรปิฎก นี่มันเป็นวาระ เป็นต่างๆ

ทีนี้พอบอกว่าเราจะถือศีล เราอาราธนาศีล ถ้าเราถือศีลไม่ได้ เราถือศีลแล้วศีล ๕ ขัดกับอาชีพของเรา ศีล ๕ ขัดแย้งกับความเป็นอยู่ของเรา นี่มันเป็นความคิดของกิเลสไง เป็นความคิดของเรา เพราะอะไร เพราะเวลาถือศีล เวลาเราจะถือศีล คนเราทําความดี มันก็เอากฎหมายมาอ้างแล้ว มันอึดอัดขัดข้องไปหมดเลย

ทีนี้เวลาเราถือศีล เราขยับอะไรไม่ได้เลย เพราะว่าเวลาในพระไตรปิฎก ประเพณีวัฒนธรรมเราจะบอกเลยว่าศีล ๕ ต้องสะอาดบริสุทธิ์ ไม่แตะสัตว์เลย ไม่ทําอะไรเลย ไม่ยุ่งอะไรเลย มันถึงจะสะอาดบริสุทธิ์ แต่ถ้าเราไปแตะถูกตัวสัตว์นี่ผิดแล้วนะ จะผิดแล้วนะ มันระแวง มันกลัวไปหมดเลย เพราะเราตั้งใจเกินไปไง

ถ้าเราถือศีล ศีลคือข้อห้าม ศีล ๕ คือข้อห้าม ๕ ข้อ ศีล ๘ ก็ข้อห้าม ๘ ข้อ ศีล ๑๐ ก็ข้อห้าม ๑๐ ข้อ ศีล ๒๒๗ ก็ข้อห้าม ๒๒๗ ข้อ ถ้าเราไม่ทํา มันก็ไม่ผิด เห็นไหม แล้วเราจําเป็นต้องทําล่ะ เวลาการดํารงชีวิตของเรา เราต้องทํา

ทีนี้คําว่า “ถือศีล ๕” ศีลนี้สําคัญมากนะ เพราะศีลเป็นตัวแบ่งแยกเลยล่ะ ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามันมีศีล พอมีศีล ปาณาติปาตา คําว่า “ปาณาติปาตา” คือไม่ฆ่าสัตว์ เวลาผู้ที่ครูบาอาจารย์ที่ละเอียดท่านบอกว่า ไม่ฆ่าสัตว์เท่านั้นใช่ไหมถึงว่าไม่ผิดศีล แล้วทําให้มันบาดเจ็บล่ะ เวลาเราไปทํามันศีลขาดไหม

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ที่ท่านละเอียดท่านก็บอกว่า แม้แต่เราเจตนามันก็ผิดแล้ว ท่านไม่ให้มีถึงเจตนาเลยนะ ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติ เพราะพระปฏิบัติเราเอาหัวใจเลย ถ้าหัวใจเรามันอกุศล หัวใจเราทําอะไร มันไม่ปกติแล้ว พอไม่ปกติมันเศร้าหมองไหม ครูบาอาจารย์บอกเศร้าหมอง

ฉะนั้น เวลาทางวิชาการ เราเรียนธรรมะวิชาการ มันมีองค์ประกอบของมันไง

๑. ตั้งใจฆ่าสัตว์ นี่ศีลขาดหรือยัง ยัง เศร้าหมองแล้วนะ เพราะจิตใจเราอาฆาตแล้ว จะฆ่าสัตว์

๒. ก้าวเดินไป มันศีลขาดหรือยัง ยัง ไปถึงแล้วเราจะทํา เราจะฆ่าสัตว์ เราได้ฆ่าหรือยัง นี่มันเศร้าหมอง มันด่างพร้อย

แต่ถ้าเราได้ตั้งใจ แล้วเราได้ฆ่าสัตว์ นี่เราได้ฆ่าสัตว์ สัตว์นั้นตายไป นี่ศีลขาด พอศีลขาด ศีลขาดแล้วกรรม มันมีกรรมแล้ว

ถ้าศีลขาดแล้ว พระเราเวลาผิดศีลทําอย่างไรต่อไป เวลาพระผิดศีลแล้วใช่ไหม พระเป็นอาบัติ เวลาผิดศีลเป็นอาบัติ แล้วทําอย่างไรต่อ ก็ปลงอาบัติไง ปลงอาบัติแล้วตั้งใจถือต่อไปไง

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าเราผิดพลาดไปแล้ว พอศีลขาดแล้วเราก็วิรัติใหม่ เพราะอะไร เพราะชีวิตเราต้องดําเนินต่อไปใช่ไหม เรามีชีวิตอยู่

ฉะนั้น คําว่า “รักษาศีลๆ” ศีลสําคัญตรงไหน

ศีลสําคัญที่ว่า ถ้ามีศีล เวลาทําสมาธิขึ้นมาแล้วมันจะเป็นสัมมาสมาธิ เห็นไหม เวลามิจฉาสมาธิเกิดจากว่าเราไม่มีศีลหรือศีลของเราบกพร่อง พอศีลของเราบกพร่อง เกิดสมาธินะ เวลาทําสมาธิขึ้นมา จิตพอมันเป็นสมาธิแล้วจิตมันมีพลัง

พลังถ้าเป็นสัมมาสมาธิ ดูสิ เรามีเงินมีทอง เราจะเอาเงินทองสร้างประโยชน์กับเรา แต่ถ้าของเรา เราเป็นคนทุจริต เรามีเงินมีทอง เราจะเอาเงินทองไปจ้างให้คนไปทําร้ายกัน เอาเงินทองไปทําทุจริต

นี่ก็เหมือนกัน ถ้ามันสัมมาสมาธิ ถ้ามีศีล ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้ามีศีลมันเป็นสัมมาสมาธิ เพราะอะไร เพราะมันไม่ทําร้ายใครไง ไม่ทําร้ายใครแล้วไม่เบียดเบียนตนเอง แล้วถ้ามีสมาธิแล้วพยายามยกขึ้นฝึกหัดใช้ปัญญา มันจะออกวิปัสสนา ถ้าศีล สมาธิ ปัญญา มันก็เข้าสู่อริยมรรค มันก็เข้าสู่เส้นทาง เข้าสู่มรรค เข้าสู่เส้นทางแห่งธรรม

ถ้ามันทุศีลล่ะ มันเป็นสมาธิ พอเป็นสมาธิแล้ว เราไม่ชอบหน้าคนนี้ คนนี้ทําให้เราเดือดร้อน มันจะทําสิ่งใด เพราะศีลมันไม่บริสุทธิ์มาตั้งแต่ต้น พอศีลไม่บริสุทธิ์มาตั้งแต่ต้น พอจะทําอะไรมันสะดวกใช่ไหม

แต่ถ้าศีล ปาณาติปาตา เราไม่รังแกใคร เราไม่เบียดเบียนใคร เราไม่ทําร้ายใคร พอใครเขาทําให้เราเจ็บชํ้านํ้าใจ ใครทําให้เราสะเทือนหัวใจ เราขอบคุณเขา เราขอบคุณเขาว่า เขาแสดงธรรมให้เราฟัง เขาเตือนเรา เขาเขี่ยคุ้ยหัวใจของเราขึ้นมาให้มันแสดงขึ้นมาให้เราได้มีสติปัญญาดูแลหัวใจของเรา

เห็นไหม เวลาถ้าจิตมันสงบแล้วมันยังขอบคุณเขา มันยังเห็นเขาเป็นสพฺเพ สตฺตา สัตว์ร่วมโลก เราไม่คิดเบียดเบียนเขา เพราะมีศีล เพราะเราไม่ทําลายเขาอยู่แล้ว เพราะมีศีล ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลสําคัญแบบนี้ ศีลทําให้จิตใจของเราเวลาจิตสงบแล้วมันจะเป็นประโยชน์

แต่ถ้ามันทุศีล พอจิตเราสงบแล้วนะ แหม! คนคนนี้มันเคยทําร้ายเรา มันเคยทําเราไม่ดี เราจะเพ่ง เราทําสิ่งที่ไม่ดีกับเขา มันถึงเป็นมิจฉา มันถึงไม่เป็นศีล สมาธิ ปัญญา

นี้พูดถึงว่าศีลสําคัญอย่างใดไง ศีลสําคัญกับการดํารงชีวิต เวลาผู้ที่มีศีล ธรรมะย่อมคุ้มครองเรา พอเราถือปฏิบัติรักษาศีล เราทําสมาธิ เราประพฤติปฏิบัติธรรม เราจะไม่ตกไปในที่ตํ่าต้อย เราจะไม่ตกไปในที่อกุศล ศีลมันเป็นประโยชน์แบบนั้น นี่พื้นฐานของศีลนะ ถ้าพื้นฐานของศีลมันเป็นแบบนี้ ว่ามันสําคัญอย่างนั้น

ฉะนั้น “๑. ด้วยความเป็นแม่ เวลาเจอมด เจอยุง เจอปลวก แมลงสาบอยู่ในบ้าน ท่านจะกําจัด เช็ด ปัดทิ้ง จับปล่อย บางครั้งอาจพลาดพลั้งทําให้ตาย ด้วยความเป็นห่วงลูกหลาน แบบนี้ถือว่าผิดศีลไหม ด้วยความที่อยากจะรักษาศีลให้ครบ ผู้ใหญ่ที่บ้านท่านคิดว่าท่านรักษาศีลไม่ได้ เพราะข้อนี้ท่านไม่สามารถทําได้”

รักษาได้ รักษาศีล ศีลเราตั้งใจวิรัติเอาเลย เราอยากมีศีลมีธรรม เพราะเราอยากจะเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ มีศีรษะ ๑ แขน ๒ ข้าง เท้า ๒ ข้าง ศีล ๕

ถ้ารักษาไม่ได้ก็เหมือนกับคนพิการ เรามีแขนข้างเดียว มีเท้าข้างเดียว เห็นไหม แต่ถ้าเรามีศีรษะ ๑ แขน ๒ เท้า ๒ เรามีศีล ๕ รักษาได้ รักษาได้ ฉะนั้น ถ้าเรามีศีล ๕ รักษาได้

อย่างเช่นเวลาถ้าเรามีลูกมีหลาน เราห่วงลูกหลาน เวลามียุง มีมด มีต่างๆ เข้ามาจะกัด เรารักษาศีลใช่ไหม เราก็ป้องกันได้ เราป้องกัน เรานอนในมุ้งก็ได้ เราใช้ยากันยุง เราป้องกันก็ได้ แล้วถ้ายุงมันจะมากัด ถ้ายุงมากัด เราพยายามปัดก็ได้

คําว่า “ปัด” เราไม่มีเจตนาจะไปทําร้ายเขา ศีลมันอยู่ที่เรื่องเจตนาด้วย เราไม่มีเจตนาจะไปฆ่ายุง แต่เรามีเจตนาจะดูแลลูกหลานน่ะ เรามีเจตนาไง เราก็ปัด เราก็ทําอะไร เราปัด เราพยายามป้องกัน

ทีนี้บางทีพลาดพลั้งทําให้ตายได้ มันพลาดพลั้งทําให้ตายได้

สิ่งที่ตายมันก็สุดวิสัย เพราะเราไม่มีเจตนา มันสุดวิสัย คําว่า “สุดวิสัย” คนถ้าจิตใจเขามั่นคง อย่างเช่นกรณีหลวงปู่ลีวัดอโศการาม เราอ่านประวัติของท่าน ท่านบอกว่าท่านจะชดใช้กรรมนะ เวลาท่านไปนั่งอยู่ที่ชายทะเล วัดอโศฯ มันอยู่ติดทะเล ท่านไปนั่งอยู่ที่กลางทะเลเลย แล้วยุงทะเลเวลามันมาเป็นลูกๆ เลยนะ ท่านนั่งหลับตาเลยนะ แล้วยุงมันรุม รุมกัดเลยล่ะ

ยุงทะเลมาเป็นกลุ่มๆ เหมือนควันเลย เวลามันมาเป็นกลุ่มๆ แล้วท่านหลับตานะ แล้วมันก็กัด ท่านก็พุทโธๆ ของท่านไป ท่านทําของท่านได้ แล้วเวลาท่านบอกว่าพอท่านภาวนาลงเป็นสมาธิ เวลาลืมตามานะ โอ้โฮ! เลือดนี่แดงหมดเลย มันกัด เลือดนี่แดงหมดเลย เห็นไหม นี่ผู้เสียสละ เวลาผู้เสียสละท่านทําอย่างนั้นก็เพื่อเป็นประโยชน์กับท่าน

ในประวัติหลวงปู่ลีท่านบอกว่าท่านนั่งอยู่ริมทะเลเลย แล้วยุงทะเลมันมา ท่านหลับตาให้มันกัด

แต่ถ้าเราพระกรรมฐานใช่ไหม ถ้าเราไปอยู่อย่างนั้นนะ เราก็ตั้ง ๓ ขา แล้วก็กางมุ้ง เอามุ้งลง แล้วก็นั่งในมุ้ง อ้าว! มันมามันก็อยู่นอกมุ้ง ถ้ามันลอดเข้ามาได้ เออ! เสียสละให้มัน ถ้ามันลอดมาไม่ได้ เราก็ทนเอา

นี้คือผู้ที่มีจิตมุ่งมั่น เขาเสียสละ แล้วผู้ที่มีจิตใจมุ่งมั่นบางคนนะ เขายอมให้ยุงกัด เพราะเขาถือว่าเขาเมตตาสัตว์

แต่เรามีลูกศิษย์คนหนึ่งเป็นโยมอุปัฏฐากวัดด้วย ท่านบอกว่าถือศีล ๕ แต่เวลายุงมาท่านตบผัวะเลย

แล้วบอกทําไมโยมตบยุงล่ะ

“อ้าว! ผมถือว่าผมถือศีล แล้วผมตบยุงผมว่าผมไม่ผิด เพราะมันเอาเชื้อโรคมา ผมไม่ต้องการให้เชื้อโรคเข้าตัวผม ผมถือว่าผมถูก”

นี้เราจะยกให้เห็นว่า มุมมองของคน เจตนาของคนมันมีหลากหลาย ผู้ที่เสียสละอย่างเช่นหลวงปู่ลีวัดอโศการามท่านนั่งอยู่ให้ยุงทะเลมันเข้ามากัด กัดเต็มที่เลย ท่านเสียสละของท่าน ท่านว่าท่านชดใช้ ท่านอยากเสียสละให้มันได้อาหาร นี่เวลาครูบาอาจารย์ของเราหรือผู้ที่เขาทนได้ เขาก็ให้มันกัด

บางคนเขาก็ปัดของเขา เขาก็ดูแล เพราะเขาเสียสละได้แค่นั้น แต่บางคนเขาตบแป๊ะเลย เขาบอกว่า ผมถือศีล ๕ แต่ผมถือว่านี่ไม่ผิดศีล ไม่ผิดศีลเพราะมันเอาเชื้อโรคมาให้เรา เราต้องป้องกันเชื้อโรค ตบแป๊ะเลย แล้วเขาบอกว่าไม่ผิดศีลด้วย

แต่ถ้าให้เราวินิจฉัย เราว่าผิด ก็เขาตั้งใจตบดังแป๊ะเลย แล้วเขาก็บอกว่าเขาไม่ผิด...มันก็ผิดสิ

แต่เราพูดถึงมุมมอง เพราะเรานี่ คนมาคุยธรรมะด้วยเยอะมาก มุมมองของคนคุยเขาคุยของเขา คือว่าคุยโดยความเห็นของเขา เราจะบอกว่า ความเห็นของเขาคือเจตนาของเขา คนเจตนามันสูงมันตํ่า มันไม่เหมือนกันใช่ไหม ฉะนั้น เวลาเราศึกษาธรรมวินัย เราต้องเอาธรรมวินัยเป็นตัวตั้ง ตัวตั้งธรรมวินัยเขาจะบอกเลยว่าอะไรถูกอะไรผิด มีเจตนาหรือไม่มีเจตนา

ถ้ามีเจตนา ถ้าไม่มีเจตนาผิดไหม ก็ผิดนั่นแหละ แต่กรรมมันไม่เหมือนกับมีเจตนา มีเจตนา มีความจงใจ กรรมนี่ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เลย แต่เราไม่มีเจตนา เราอยากรักษา เช่น ของของสงฆ์ เราไปใช้ไปสอย เราต้องรักษา ถ้าไม่รักษานะ พวกมุ้ง พวกหมอน ในสมัยพุทธกาลมันจะมีพวกกุฏิ พวกร้านอยู่ตามป่า เขาจะเอามุ้ง เอาหมอน เอาเสื่อผูกไว้ เชือกผูกไว้แล้วกันไม่ให้ปลวกมันขึ้น แล้วเราเอามาใช้เสร็จแล้ว เราไปถึง เราไปพักใช่ไหม เราก็ไปแก้มา ของของสงฆ์เราก็เอามาใช้สอย เวลากลับแล้วเราต้องผูกต้องเก็บ ถ้าไม่ผูกไม่เก็บ เป็นอาบัติปาจิตตีย์เลย

ของของสงฆ์เอามาใช้ ไม่เก็บเองก็ดี ไม่ฝากให้ผู้อื่นเก็บ ไม่ฝากภาระให้คนอื่นเก็บ ทิ้งไปโดยที่ไม่ดูแลนะ อย่างแคร่เขาวางไว้ เขาเอามาใช้ เวลาไปแล้วเราต้องยกขึ้นป้องกันปลวก ต้องทําหมดนะ ของของสงฆ์เอาไปใช้

ถ้าไม่ดูแลรักษา ทีนี้คําว่า “ดูแลรักษา” ถ้ามันมีปลวก มีอะไรอยู่ เราดูแลรักษา เราก็เคาะมันออกไง เราก็เคาะ ไม่มีเจตนาหรอก แต่ถ้าปลวกมันเยอะมาก มันเคาะ มันกระทบ ตายไหม ตาย มีอยู่ เห็นอยู่ แต่เราก็ต้องรักษาของของสงฆ์ เห็นไหม พระก็อยู่ดํารงชีวิตเหมือนโยมนี่แหละ

ทีนี้โยมบอกว่า ผู้ใหญ่ที่บ้านท่านบอกว่าท่านรักษาศีลข้อนี้ไม่ได้ ท่านไม่สามารถทําได้

เราตั้งใจสิ แล้วเวลาเราตั้งใจแล้ว สิ่งที่ว่ามันมีปลวก มียุง มีแมลงสาบ เราพยายามจับ พยายามรักษา เพราะว่าแมลงสาบนําเชื้อโรคมาให้ เราจับแล้วเราไปปล่อย ปล่อยไปตามทางของเขา แล้วเราก็ดํารงชีวิตของเรา นี่เราแก้ไขอย่างนี้นะ

นี่พูดถึงว่าศีล ๕ เรารักษาศีลได้ไหม

รักษาศีลได้ เราดูแล เราป้องกันได้ เรามีสิทธิไง เรามีสิทธิในชีวิตของเรา แล้วเราก็ไม่เบียดเบียนคนอื่น แต่ผู้ที่มีสิทธิในตัวของเราแล้ว ถ้ามีความเมตตาจะอุทิศให้ยุง นั้นก็ว่ามีใจเมตตา ถ้าไม่อุทิศให้ เราก็ป้องกัน เราป้องกันของเรา

มันน่าคิดนะ มันน่าคิด เพราะว่าทําไมมันเกิดเป็นยุง ยุงมันต้องกินเลือดของสัตว์ มันต้องกินเลือดเป็นอาหาร ทําไมมันไม่เกิดเป็นสัตว์ที่กินพืช เวลาบอกถือศีลๆ สัตว์ที่มันกินพืช มันมีศีลของมัน มันรักษาศีลของมันได้ใช่ไหม แล้วทําไมต้องเกิดเป็นเสือ เกิดเป็นเสือต้องล่าเหยื่อ ถ้าล่าเหยื่อ มันไปทําร้ายเขา แล้วมันไม่ต่อเนื่องหรือ

เขาบอกว่า ถ้าถือศีล ๕ มันขัดแย้งกับโลก มันอยู่ไม่ได้หรอก มันเป็นไปไม่ได้

มันเป็นไปได้ มันเป็นไปได้นะ ในเมื่อสัตว์ที่มันเกิดมากินเนื้อเป็นอาหาร มันต้องล่าเนื้อของมัน ถ้าเป็นสัตว์ป่า สัตว์บ้านไม่ต้องพูดถึงมัน นี่เราพูดถึงธรรมชาติ

ทีนี้ทําไมมันมีกรรมอย่างนั้น ทําไมมาเกิดอย่างนั้นล่ะ ทําไมมันไม่เกิดเป็นสัตว์ที่กินพืชล่ะ สัตว์ที่กินพืชมันก็กินพืชเป็นอาหารนะ

เราจะบอกว่ามันมีกรรมไง กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดแตกต่างกัน เวลาเกิดขึ้นมาแล้ว เกิดในสถานะอะไร เกิดในสถานะของสัตว์ที่กินพืช เกิดในสถานะของสัตว์ที่กินเนื้อ

แต่เราเกิดเป็นมนุษย์ เรากินทั้งพืชก็ได้ กินทั้งเนื้อก็ได้ เราจะกินมังสวิรัติก็ได้ เราจะกินเนื้อก็ได้ แล้วเนื้อมันก็ยังมีเนื้อสะอาดบริสุทธิ์ เนื้อที่เราไม่ได้จงใจ เราไม่ได้ตั้งใจ

เนื้อที่ถวาย ถ้าเนื้อเขาจงใจ เนื้อนั้นทําเพื่อเรา อย่างนี้เนื้อที่จงใจ เนื้อนี้ไม่บริสุทธิ์

เนื้อที่ไม่จงใจ ดูสิ ตลาดเขาไม่จงใจ เพราะอะไร เพราะคนที่เขาทําอาชีพนั้นเขาต้องยอมรับความที่เขาทําอาชีพนั้น เราไปซื้อเนื้ออย่างนั้นมาทําอาหาร มันไม่ได้เจาะจง เขาไม่ได้เจาะจงบอกว่าสัตว์ตัวนี้ทํามาเพื่อนาย ก คนเดียวนะ สัตว์ตัวนี้ทํามา

ไอ้อย่างนี้มันถึงเป็นไง ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เรารักษาได้ ถ้าเราทําความเข้าใจอย่างนี้ แต่ถ้าเราไม่ทําความเข้าใจอย่างนี้ไง พอรักษาศีลแล้วก็เป็นไม้บรรทัดเลย ต้องอย่างนี้ๆ แล้วพอทําอย่างนี้ปั๊บ เราดํารงชีพได้ยาก

คนที่ฉลาดนะ เวลาเขาไม่กินเนื้อสัตว์ เวลาเขายังอยู่ชีวิตปกติ เรายกย่อง หลวงปู่ผาง หลวงปู่ผางที่ขอนแก่น เขาบอกว่าท่านไม่ฉันเนื้อสัตว์นะ ทั้งชีวิตไม่มีใครรู้ว่าท่านไม่ฉันเนื้อสัตว์ ท่านบิณฑบาตปกติ ท่านเอาเนื้อสัตว์ไว้ข้างๆ บาตร ท่านฉันเฉพาะในบาตร แล้วไม่ให้บอกใคร ไม่ให้ใครเดือดร้อน ไม่ให้ใครยุ่งวุ่นวาย

ท่านไม่ฉันเนื้อสัตว์ แต่ก็ไม่มีใครรู้เลยว่าท่านไม่ฉัน คนก็ใส่อาหารปกติ ท่านไม่ฉันเพราะอะไร เพราะว่าเป็นนิสัยของท่าน

แต่ไอ้พวกเราบอก อย่างเรานี่นะ ถ้าไม่ฉันเนื้อสัตว์นะ เราจะเขียนไว้ที่กลดเราเลย “พระองค์นี้ไม่ฉันเนื้อสัตว์” แล้วเราแบกไปไหนเขาจะได้รู้ไง เขาจะได้ไม่เอาเนื้อสัตว์มาใส่ กลัวจะไม่ได้กินไง

ถ้าเป็นเรานะ เราจะเขียนไว้ที่กลดเลย “พระองค์นี้ไม่ฉันเนื้อสัตว์” แล้วก็แบกไป ธุดงค์ก็ต้องแบกไปด้วย แล้วเอากลดให้เขาเห็นก่อนเลย พระองค์นี้ไม่ฉันเนื้อสัตว์ แล้วอย่าเอาเนื้อสัตว์มาใส่ฉันนะ เดี๋ยวฉันไม่มีฉัน นิสัยคนมันไม่เหมือนกัน

ฉะนั้น อย่างที่ว่า ทําได้ เราป้องกันได้ เราคุ้มครองลูกหลานเราได้ แต่เราไม่เจตนาจะทําร้าย เจตนาจะเข้าไปทําร้ายเขาตลอด เราไม่ได้เจตนาทําร้ายเขา อย่างเช่นเราปลูกบ้าน ปลูกบ้าน ใครเป็นคนปลูก เราหาเงินมาใช่ไหม เราปลูกบ้าน แล้วตุ๊กแกเอย ปลวกเอย จิ้งจกเอย มันไม่ได้เสียสตางค์เลย มันมาอยู่บ้านเราได้อย่างไร ญาติก็ไม่ได้เป็น เงินก็ไม่เสีย แล้วมันเข้ามาแล้วมันยังบอกบ้านของมันด้วยนะ อ้าว! จิ้งจกมันก็ว่าบ้านมันน่ะ ไอ้เรานี่ปลูกบ้านมาเลย แล้วเราไม่มีสิทธิรักษาบ้านเราหรือ

เราก็มีสิทธิรักษานะ แต่เรารักษาด้วยเหตุผลสมควรแก่เรา เราป้องกันได้ เรามีปัญญา คนมีปัญญา เราป้องกันได้ เราป้องกันได้ เดี๋ยวนี้มันมียาแก้กันปลวก มันมีทุกอย่างพร้อม ไอ้นี่ก็เหมือนกัน กางมุ้งซะ ถ้าเรากางมุ้งของเรา ถ้ามันกัด เราก็ไล่มันไป ไล่มันไปนะ วีๆ มันไปแล้ว

แล้วนี่พูดถึงว่าถือศีล ๕ นี่ข้อที่ ๑. นะ

“๒. ศีลข้อที่ ๔ ห้ามโกหก รวมทั้งห้ามยุยง ส่อเสียด พูดแบบต่อเติมความคิดของตน พูดจริงครึ่งหนึ่ง โม้ครึ่งหนึ่ง”...เขาเขียนอย่างนี้จริงๆ “แล้วถ้าเป็นการพูดไม่จริง พูดเล่นๆ แล้วพูดสนุกสนานให้เป็นการขบขันในบ้าน ในหมู่เพื่อน มันจะผิดศีลหรือไม่”

ฉะนั้น ผิดศีลหรือไม่ผิดศีลนะ การพูด พูดล้อพูดเล่น โยมพูดกันได้ แต่ถ้านักปฏิบัติเรา ครูบาอาจารย์ของเราท่านจะไม่ให้พูดเพ้อเจ้อ แม้แต่เวลาปฏิบัติธรรมไปแล้วนะ เวลาปฏิบัติธรรม ใครได้สัมผัสแล้ว ท่านยังไม่อยากให้พูดกันเลย เพราะพูดไปแล้วมันเป็นการวิตกกังวลนะ นิวรณธรรมกางกั้นสมาธิ เพราะเราพูดไปแล้ว เราพูดถึงผลการปฏิบัติของเรา

พอพูดจบแล้วมันจะคิดทันทีว่าเขาจะเชื่อเราหรือไม่เชื่อเรา เขาจะหาว่าเราพูดปดหรือเปล่า เขาจะหาว่าเราพูดเกินหรือเปล่า มันจะเป็นความกังวลแล้ว แต่ถ้าเราไม่พูด เราเก็บไว้ในใจ พอเก็บไว้ในใจนะ มันก็อยากจะบอก อยากจะพูดนะ เราปฏิบัติ เรามีประสบการณ์ของเรา

ฉะนั้น เวลาว่า ห้ามยุยง ห้ามพูดส่อเสียด นี้มันเป็นปัญหาสังคม ปัญหาสังคมที่เขามีจิตใจ เห็นไหม พูดยุยง พูดส่อเสียด พูดเพ้อเจ้อ

เพราะถ้านักปฏิบัติจริงๆ แล้ว นักปฏิบัติจริงๆ เขาจะไม่พูดกัน ไม่พูดเพราะอะไร ไม่ได้พูดเพราะว่าไม่ได้เห็นว่ามันผิด มันน่ารังเกียจอะไร ไม่ให้พูดเพราะรักษาใจของตัวไง ฉะนั้น สิ่งที่ว่าถ้าปฏิบัติจริงๆ ขึ้นไป นั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง มันก็เหมือนข้อแรกว่ามาตรฐานของผู้รักษาศีลมันสูงตํ่าแค่ไหน

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ศีลข้อ ๔ ห้ามพูดโกหก ห้ามโกหกจริงๆ เพราะคําว่า “โกหก” เวลาพูดโกหกไปแล้วมันทําให้บ้านเมืองปั่นป่วนนะ คําพูดโกหก คําพูดส่อเสียด ความยุยงส่งเสริม ยุให้รํา ตําให้รั่ว มันทําให้เกิดความระสํ่าในสังคมเลยล่ะ แล้วยิ่งคนที่น่าเชื่อถือพูด โอ้โฮ! คนฟังมันไปหมดเลย

ทีนี้เราไม่พูดยุยงให้เขาส่อเสียด นักปราชญ์เวลาเขาพูด เขาพูดให้สมานสามัคคี เขาพูดกัน เขาพูดเพื่อให้อภัยต่อกัน เขาพูดแต่สิ่งดีๆ เขาไม่พูดส่อเสียด เขาไม่พูดยุยงส่งเสริม เขาไม่พูดสิ่งใดทั้งสิ้น ฉะนั้น เวลาถ้ามีศีล เวลาคนจะให้ศีลเขามันต้องมีศีล

ฉะนั้นบอกว่า เวลาพูด พูดจริงครึ่งหนึ่ง โม้ครึ่งหนึ่ง

เวลาพูดโดยอย่างเช่นเราเจรจาทางธุรกิจ เราเจรจาทางการค้า เราพูดตรงหมด ฉะนั้น สิ่งที่เวลาเขาบอกว่าพูดเล่นพูดหัว อันนี้อีกเรื่องหนึ่งแล้ว คําว่า “พูดเล่นพูดหัว” ตีได้ ๒ ประเด็น

ประเด็นหนึ่ง เวลาหลวงตาท่านพูดว่า เวลาไปอยู่กับหลวงปู่มั่น ๘ ปี หลวงปู่มั่นท่านเป็นพระอรหันต์ ท่านพูดมีแต่สิ่งที่ดีงามทั้งนั้น ฉะนั้น โดยธรรมชาติพ่อกับลูกอยู่ด้วยกัน ท่านบอกอยู่กับหลวงปู่มั่นมา ๘ ปี ด้วยความสนิท ด้วยความใกล้ชิดกัน ท่านก็พูดเล่น พูดคุ้นเคย พูดหยอก พูดอะไรเหมือนกัน

แต่คําว่า “หลวงปู่มั่น” ท่านจะพูดเล่นพูดจริง แต่เราฟังจริงๆ เราฟังจริงๆ เราไม่เคยฟังเล่น ท่านจะพูดเล่นพูดจริง ท่านจะพูดเพื่อให้เรามีกําลังใจ ท่านจะพูดให้เป็นอุบาย ท่านจะพูดอย่างไร ท่านพูดเล่นพูดหัว พูดเพื่อให้เราได้ใช้ปัญญา

ท่านบอกว่า เราจะฟังจริง เราไม่เคยฟังเล่น ท่านจะพูดเล่นพูดจริง เราจะฟังจริงๆ

อันนี้ก็เหมือนกัน เวลาที่บอกว่าพูดเล่นพูดหัว ถ้าครูบาอาจารย์ท่านให้อุบายนะ เวลาท่านให้อุบาย ท่านพยายามจะบอกแนวทางให้เราได้เลือกหลายๆ แนวทาง การพูดเล่นอย่างนี้ การพูดเล่นของครูบาอาจารย์ การพูดเล่น เราใช้คําว่า “พูดเล่น” แต่ความจริงแล้วท่านเปิดช่องทางให้เรา อันนี้เป็นนักปฏิบัตินะ

แต่ในสังคมล่ะ สังคมว่าเราพูดเพื่อความสนุกสนาน เราพูดสนุกสนาน พูดเล่นมันพูดเล่นเพื่อความสนุก ฉะนั้น เวลาไอ้คนฟัง คนฟังถ้าเขายึดว่าเป็นความจริงไป เห็นไหม ฟังไม่ได้ศัพท์ จับไปกระเดียด อันนั้นเสียหาย แต่ถ้ามันอยู่ในบ้านเราพูดเล่นพูดหัวกันมันไม่เสียหายหรอก ยิ่งถ้าเพื่อนบอกคําว่า “พูดเล่น”

ถ้าเวลาหลวงตาท่านไปไหนท่านบอกท่านพูดเล่นนะ เวลาท่านหยอกล้อลูกศิษย์ท่านน่ะ แล้วเวลาท่านบอกว่าคราวนี้พูดจริงแล้วนะ ฟังจริงๆ คราวนี้พูดจริง แล้วพูดจริงท่านพูดจริงๆ เลย

แต่ท่านก็ชอบพูดเล่นเหมือนกัน พูดเล่นบ่อย แต่ท่านจะบอกว่าอันนี้เป็นการพูดเล่นนะ เพราะกลัวคนยึดไปว่าเป็นความจริงไง ท่านพูดเล่น แต่กลัวคนอื่นจะยึดเป็นความจริง บอกอันนี้พูดเล่นนะ พูดเล่นแล้วต้องบอกว่าพูดเล่นด้วย เดี๋ยวคนไม่รู้มันจะเอาจริง แต่เวลาพูดจริงๆ อันนี้จริงนะ อันนี้จริงนะ

ฉะนั้น คําว่า “ศีล” มันพูดอย่างนั้น ศีลห้ามยุยง พูดส่อเสียด เป็นอย่างนั้นจริงๆ นี้คําว่า “พูดปด” แต่ถ้าคําว่า “พูดปด คําโกหก” มันโกหกเพื่อประโยชน์ไง แต่ถ้าเป็นอุบายนะ เรายังใช้คําว่า “อุบาย” อยู่

คําอุบาย เวลาอุบาย เราไปรู้เห็นสิ่งใดแล้วเรายึดมั่น เรายึดมั่นของเรา พอเรารู้เราเห็น เรายึดมั่นของเรา แล้วคนจะทําให้เราปล่อย ปล่อยความคิดอันนี้ ปล่อยความยึดมั่นของเรา มันต้องมีอุบายนะ มีอุบายเปรียบเทียบ

มีอุบาย อย่างเช่นที่หลวงตาท่านเล่าให้ฟังนะ ท่านไปที่เมืองจันท์ แล้วชาวเมืองจันท์เขามาหาหลวงตาเลยนะ “หลวงตาๆ หนูรู้แล้ว นิพพาน นิพพานหนูเข้าใจแล้ว” เขาว่านิพพาน ท่านพูดถึงหนองอะไรที่ท่านพูดถึง

หลวงตาท่านฟังแล้ว โอ้โฮ! ผิด ไม่ใช่ พอไม่ใช่ ท่านบอก “ไม่เป็นไรนะ ฉะนั้น ให้ไปปฏิบัติอย่างนี้ๆๆ ต่อไปนะ”

แล้วพอท่านไปใหม่นะ “อ๋อ! หลวงตา รู้แล้วแหละ ไอ้นิพพานที่หนูพูดมันไม่ใช่ มันผิด ของหลวงตาถูก” เห็นไหม มันพัฒนาให้ใจคนมันขึ้นมา อย่างนี้ถือว่าโกหกไหม

เขาเข้าใจของเขาอย่างนั้นเพราะเขาเข้าใจผิด พอเข้าใจผิด หลวงตาท่านก็ให้อุบายเลย ให้อุบายว่าให้กําหนดพุทโธต่อไปนะ พอจิตมันสงบขึ้นมา มันละเอียดเข้ามาไง มันผ่านเข้ามา อ๋อ! ไอ้ที่เราเข้าใจว่านิพพานมันไม่ใช่แล้ว

มันมีไง มันมีอุบาย มีต่างๆ ที่ว่าจิตที่สูงกว่าจะดึงจิตที่ตํ่ากว่า อันนี้ไม่ใช่โกหก อันนี้เป็นอุบาย

แต่พระที่โกหกมี ไอ้พูดจริงครึ่งหนึ่ง พูดโม้ครึ่งหนึ่ง ไอ้พวกโม้มันเยอะ ไอ้พวกโม้มันไปฟังเอามาจากครูบาอาจารย์แล้วมันก็บวกเอาความเห็น แล้วมันก็โม้ไป พอโม้ไปแล้ว โม้นี่มันรู้ได้อย่างไร

โม้มันรู้ได้ว่าไอ้คนพูดมันพูดไม่มีเหตุมีผลรองรับ ไม่มีเหตุมีผลเพราะเราไม่เคยทําไง ดูสิ สังเกตว่าเราเคยทําสิ่งใดมา ใครมาถามสิ่งใด เราจะอธิบายได้หมด เราอธิบายได้หมดเลย แล้วเขาไม่ต้องถามหรอก เพียงแต่เขาพูด เรารู้แล้วว่ามันถูกหรือผิด เพราะว่าเราเคยผ่านเหตุการณ์อย่างนั้นมา แต่คนที่ไม่เคยผ่านเหตุการณ์อย่างนั้นมา มันพูดนี่มันโม้ไหม คนไม่มีแล้วพูดว่ามีนี่โม้ไหม คนทําไม่เป็นบอกว่าตัวเองทําได้ แล้วพอทําได้ เขาให้อธิบาย อธิบายไม่ถูก อย่างนี้ ไอ้นี่มันโกหกทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น พูดจริงครึ่งหนึ่ง โม้ครึ่งหนึ่ง ถ้าพูดเล่นพูดหัวในบ้านนั่นเรื่องหนึ่งนะ มันเป็นนิสัยด้วย นิสัยคนเป็นอย่างนั้นจะเป็นอย่างนั้น นิสัยถ้าคนไม่เป็นอย่างนั้นก็จบเลย

ทีนี้ไอ้คําว่า “โกหก” มันเป็นเรื่องเครดิตนะ ถ้าคนเคยพูดโกหกครั้งสองครั้ง เครดิตจะไม่มีใครเชื่อเลย แต่ถ้าใครพูดคําสัตย์คําจริงตลอด คนคนนั้นมีคนเชื่อถือศรัทธา

นี่คําว่า “โกหก” แล้วสําคัญมาก คําว่า “โกหก” เพราะความเห็นผิดมันทําให้จิตใจนี้โลเลเลยล่ะ จิตใจของเราไม่มั่นคง

ฉะนั้น เราถึงบอกว่า ถ้าเราไม่ตั้งใจ ถ้าพูดเล่นในบ้าน พูดเพื่อความสนุกสนาน เพื่อความขบขันนะ เราว่าไม่ผิด ฉะนั้น คําว่า “ศีล” ไม่ผิดหมายถึงว่า เป็นปัญหาสังคม เป็นปุถุชนนะ แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์นะ เวลาเป็นอธิศีลแล้วไม่มีเลยล่ะ

ถ้าพูดเล่นพูดหัวนั่นเป็นเรื่องหนึ่ง นี่เป็นปัญหาสังคม แต่ถ้าศีลก็คือศีล เวลาตัดสินต้องตัดสินกันด้วยบาลี บาลีว่าอะไรผิดๆ ต้องเป็นอย่างนั้นเลย แต่ขณะที่ว่าการดํารงชีวิตของเรามันทําอย่างนั้นไม่ได้ นี่ศีลข้อที่ ๔

ฉะนั้น “๓. ศีล ๕ คําว่า “ศีล ๕” กินเหล้า อาหารที่มีขนมหรือไอศกรีมที่ผสมเหล้ารัมถือว่าผิดศีลหรือไม่”

ปกติไม่ดื่มเหล้าอยู่แล้ว คือไม่ผิดศีลอยู่แล้ว เขาว่าเขาไม่ดื่มเหล้าไม่ดื่มเบียร์อยู่แล้ว แต่เวลากินอาหารมันมีส่วนผสมของเหล้า ของเหล้ารัม ไอศกรีม มันจะผิดศีลหรือไม่

ถ้าโดยเถรตรง โดยเถรส่องบาตรมันก็ว่าผิดๆๆ เลย

แต่ถ้าเราบอกว่าไม่ผิด

“โอ้โฮ! หลวงพ่อชอบล่ะสิ หลวงพ่อฉันแล้วอร่อยใช่ไหม”

ก็ใช่ ใช่ แกงเขาใส่เหล้าอะไรมา เพราะอะไรรู้ไหม เพราะมันเป็นประเพณี มันเป็นข้อเท็จจริงของสังคมเขา ถ้าเป็นข้อเท็จจริงของสังคมเขา ในวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ สิ่งใดเขาใส่เพื่อเป็นประโยชน์กับการทําอาหารนั้นถือว่าไม่ผิด มีเลย อย่างเช่นสิ่งที่ว่าเป็นพวกนํ้าตาล เขาใส่สิ่งอะไรเพื่อผสมเพื่อความปั้นให้มันเป็นก้อนได้ ปั้นติดได้ ถือว่าไม่ผิด

ทีนี้ขนม อาหารที่เขาใส่เหล้า อาหารเขาใส่ส่วนผสมนะ อาหารฝรั่งเขาใส่เหล้าทั้งนั้นน่ะ ทีนี้เขาใส่เหล้าเขาใส่เพื่อเป็นอาหาร กินแล้วไม่เมาหรอก กินอาหารอย่างไรก็กินแล้วไม่เมา

แต่ถ้าไปกินเหล้าน่ะเมา เหล้านี่ห้าม ทีนี้คําว่า “ห้าม” ก็ห้ามขาดไง ห้ามก็ห้ามมีส่วนผสมเลย ถ้าห้ามมีส่วนผสมเลย ถ้าเป็นพระนะ พวกกาลิก สัตตาหกาลิก มันมีส่วนผสมของอายุสั้นอายุยาว ถ้าอายุที่ยาวกว่า ถ้ามีส่วนผสมอะไร ให้นับสิ่งที่อายุสั้น

อย่างเช่นถ้ามีนํ้าตาลผสม ให้เป็นสัตตาหกาลิกอยู่ได้ ๗ วัน อย่างเช่นกาแฟเพียวๆ กาแฟอย่างเดียว กาแฟมันเป็นตัวยา มันไม่มีส่วนผสมอะไร นี่ตลอดชีวิต ยาบางอย่างเป็นตลอดชีวิต เว้นไว้แต่ผสม ผสมอะไรให้นับสิ่งนั้น

ถ้าผสมนม ให้เป็นอาหารตอนเช้าได้ กินเป็นอย่างอื่นไม่ได้ อันนี้เขาให้ไว้เพราะอะไร เพราะพระเราเป็นคนทํา พระเป็นคนผสม เพราะเมื่อก่อนนั้นมันยังไม่มีโรงงาน สมัยพุทธกาลใช่ไหม แต่เดี๋ยวนี้มันมีโรงงานแล้วใช่ไหม มีโรงงานไปทํา สิ่งที่ทํามาแล้วจบที่นั่น แต่ถ้าพระทําเองต้องนับตามนั้นเลย

สิ่งใดถ้ามันมีส่วนผสมของนํ้าผึ้งให้นับ ๗ วัน เพราะนํ้าผึ้งอายุสั้นที่สุด เราทํายาทําอะไร ลูกกลอนเราทําเอง แต่ในปัจจุบันนี้เขาเอายาลูกกลอนมาถวาย เขามาแล้ว เขาเสร็จมาตั้งแต่โรงงานใช่ไหม เราถือว่าเป็นยาตลอดชีวิต

วินัยทั้งหมดเขาไม่ต้องการให้พระมีเรื่องมาก ไม่ให้พระมีงาน ให้ทุกอย่างมันเรียบง่าย ถ้ามีความจําเป็น พระมีความจําเป็นว่าเจ็บไข้ได้ป่วย จะทํายา ก็ทํายาเฉพาะที่ใช้นั้น

แต่ในปัจจุบันนี้ อู๋ย! มีแต่คนส่งเสริม มีแต่คนกลัวว่าพระจะอยู่ไม่ได้ ซื้อยามาถวายเต็มไปหมดเลย ไอ้นั่นมาแล้วมันก็จบตรงนั้นน่ะ นี่พูดถึงส่วนผสมไง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน อาหาร อาหารที่เขาผสมเหล้า ขนมที่ผสมเหล้า เราถือว่าผิดศีลไหม

เวลาเราไปกินอาหาร ไปกินไอศกรีม เราไม่ได้ไปกินเหล้า เรากินไอศกรีม สั่งไอศกรีมมา อ้าว! บอกเลย ไอศกรีม ไม่ผิดศีล ถ้าสั่งเหล้าผสมไอศกรีมผิดศีล ก็ตั้งใจกินเหล้าไง

ข้อนี้มันมีนะ เดี๋ยวนี้ยาดองไง พวกยาดองถือว่าเป็นยา กินยาดอง กินยาดองเมาแป้เลย กินยาดอง อ้าว! ก็กินยา พระจะกินยา เอายาดองมาเลย แหม!...อย่างนี้ผิด เพราะมันเลี่ยงบาลีไง

มี เราเคยเห็น เราเป็นเด็กๆ หน้าบ้านเขามีร้านกาแฟ มีหลวงตาองค์หนึ่งแกจะมากินยาทุกวัน เหล้าขาวกับนํ้าตาลทราย แกสั่งนะ เหล้าขาว นํ้าตาลทราย แล้วที่ร้านค้านั้นเขาเคย เขาก็ทําให้ มาทุกวันเลย มากินยา เหล้าขาวกับนํ้าตาลทราย สั่งเหล้าขาวมาเป็นพิธี แล้วใส่นํ้าตาลทรายไปหน่อยหนึ่ง เพราะคนจีน เหล้าขาวกับนํ้าตาลทรายเขาถือว่าเป็นยานะ เขาก็อ้างว่าเป็นยา

ไอ้นี่อยู่ที่เจตนา เห็นไหม ตั้งแต่ข้อแรกเลย ถ้าเจตนาเราไม่มี เจตนาเราไม่ตั้งใจ มันไม่มีหรอก แต่เราตั้งใจ เรารักษาศีล ดีกว่าเราไม่รักษา ดีกว่าเราไม่ได้อะไรเป็นประโยชน์กับเราเลย เราพยายามรักษา มันจะผิดพลาด ผิดพลาดเพราะเรารักหลานรักลูก เรารักของเรา เราไม่ต้องการให้เจ็บไข้ได้ป่วย เราก็ป้องกันดูแล ไม่ผิดหรอก ไม่ผิด เพราะเรายังทําคุณงามความดีมาบ้าง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน ไปกินอาหารแล้วเขาใส่เหล้ารัมมันผิดศีลหรือไม่

โอ้โฮ! ไม่ผิด ฉะนั้น ไม่ผิด ทีนี้เพียงแต่ว่าพวกเราพวกที่ปฏิบัติใหม่ อวดรู้ไง กลิ่นเหล้าหน่อยไม่ได้ กินไม่ได้ นู่นก็ไม่ได้ นี่ก็ไม่ได้

อันนี้ไม่ได้ๆ นะ แต่ถ้าอย่างเนื้อดิบ อย่างที่พระเขาทํากัน เนื้อมันดิบ มันเห็นชัดๆ สิ่งที่มันเห็นชัดๆ แล้วมันเห็นแล้วเขาเรียกว่าโลกวัชชะ โลกเขาติเตียน เราทําไม่ได้หรอก แม้แต่รู้ เพราะเวลาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ถือมหาปเทส ๔ สิ่งใดที่เป็นยา แต่ในพื้นที่เขากินเป็นอาหาร ภิกษุก็ไม่ควรฉันแล้ว

สิ่งใดที่เป็นยานะ แล้วพื้นที่เขากินเป็นอาหารกันน่ะ เราถือว่าเป็นยา แต่ชาวบ้านเขาว่าเป็นอาหาร แล้วพระมากินบอกเป็นยา เพราะวินัยตัดสินว่ายา แต่พื้นถิ่นนั้นเขากินเป็นอาหารกันอยู่ แล้วเราบอกเรากินยา แต่ชาวบ้านเขาบอกเขากินอาหาร มันก็เป็นความเห็นไม่ตรงกันใช่ไหม

มหาปเทส ๔ ถ้าที่ไหนเขากินเป็นอาหาร เราภิกษุไม่ควรกิน เว้นไว้ ๕ ชนิด พริก ข่า ตะไคร้ กระเทียม พริกเขาทําอาหารอยู่แล้ว มีอยู่ ๕ อย่าง เราจําไม่ได้อีกอย่างหนึ่ง พริก ข่า ตะไคร้ กระเทียม กระเทียมเป็นยา แต่กระเทียมกินโดดๆ ก็ไม่ได้ ต้องเอามาผสม อย่างเช่นดองสมอ

๕ ชนิดนี้เขาเรียกว่ามันเป็นรากเหง้าของยาสมุนไพร ๕ ชนิดนี้ที่ไหนเขากินเป็นอาหาร พระก็ฉันได้ อย่างข่า ตะไคร้ เราจะมาซอย ฉันกับยาถ่าย ยาบํารุง นี่ฉันได้

ฉะนั้น สิ่งที่เราไปสั่งไอศกรีม แล้วมันผสมเหล้ารัม เราก็กินไอศกรีมอร่อย เหล้ารัมมันติดมาด้วยไม่รู้ ไอ้นี่ไม่ผิดศีลหรอก ไม่ผิด ถ้าจะละเอียดอย่างนั้น ละเอียดที่ว่าเราเป็นคนทําไง ถ้าเราเป็นคนทํา ไม่ควร เพราะพระพุทธเจ้าสอนให้เรียบง่าย ศาสนาพุทธสอนให้ติดดิน เรียบง่าย ติดดิน แต่เพราะความวิตกกังวล คนไปพลิกแพลง ท่านถึงได้บัญญัติเป็นอนุบัญญัติ นี่ไม่ได้ๆๆ แล้วเราก็ไปเอาตรงนั้นเป็นตัวตั้ง

แต่ความจริงแล้ว ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลเป็นกรอบเป็นรั้ว แล้วทําให้รักษาศีลแล้วทําสมาธิ

แล้วสมาธิมันเกิดขึ้น เกิดภาวนามยปัญญาขึ้น ท่านต้องการอันนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องการให้เราประพฤติปฏิบัติ ต้องการให้เราดัดแปลงจริตนิสัยจากคนพาลให้เป็นบัณฑิต จากบัณฑิตให้เป็นอริยภูมิ พยายามดัดแปลงให้หัวใจเราสูงขึ้น

ไอ้ของสิ่งนี้เป็นของเสริมทั้งนั้นน่ะ ศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าพูดอย่างนี้ไปมันจะเสียหายนะ เพราะหลวงตาท่านบอกว่าพวกนี้เป็นสมมุติทั้งนั้น ทุกอย่างเป็นสมมุติ มันเป็นสมมุติขึ้นมาให้เราเป็นหนทาง เป็นทางก้าวเดินไป แต่เวลาปฏิบัติ ความสมมุตินี้เราต้องถือให้จริงจัง ความจริงจังของเรา เราจะเข้าไปสู่สัจธรรม พอไปถึงสัจธรรม ไปถึงเป้าหมายแล้ว ไอ้พวกนี้เป็นวิธีการ เป็นพาหะ เป็นการส่งขึ้นมาไง ถึงสุดท้ายแล้วเราทิ้งหมดเลย ต้องทิ้งมันด้วย

เวลานั่งเรือไปจะขึ้นฝั่ง แล้วบอกว่า โอ๋ย! จะแบกเรือไปด้วย ก็เอาเรือมาตั้งไกล มันไม่ได้หรอก เรือของฉัน ฉันทิ้งไม่ได้ มันจะแบกเข้าบ้านไปด้วย

มันเข้าบ้านไม่ได้หรอก มันอาศัยเรือมา เสร็จแล้วก็จอดไว้ที่ท่านั่นแหละ แล้วเราก็ขึ้นฝั่ง ศีล สมาธิ ปัญญาเป็นของเสริมขึ้นมาทั้งนั้นน่ะ เสริมขึ้นมาให้ใจหลุดพ้น แต่ถ้าของเสริมขึ้นมา เราก็ใช้ ไอ้นั่นเขามาเรือ ไอ้เรามาแพ อีกคนหนึ่งเขามาเรือที่ใหญ่กว่า เรือเล็กกว่า มันมีหมด เจตนามันถึงไม่เหมือนกันไง

ฉะนั้น สิ่งนี้สิ่งที่ว่าอาหารถ้ามันมีส่วนผสมอย่างนั้น เขาเป็นสูตรอาหารของเขา เราสั่งอาหารชนิดนั้น อาหารนะ ไม่ใช่สั่งซีฟู้ด ไปชี้กุ้งตัวนี้ตัวนั้น ไม่ใช่ ถ้าชี้อย่างนั้นน่ะผิดแน่ๆ เลย

แต่อาหารนี้มันไม่มีชีวิต อาหารอย่างนี้เขาเรียกว่าอะไรนะ วัสดุที่เขาผสมเป็นอาหาร มันไม่มีชีวิต มันไม่เสียหาย

แต่ถ้าไปชี้เลยนะ บอกอาหารอะไรก็ได้ทั้งหมด ก็ไปชี้เลย เอาปลาตัวนี้ เอากุ้งตัวนี้ นั่นน่ะปาณาติปาตา นั่นจงใจ จงใจเจาะจงเลย นั่นน่ะกรรมเต็มที่เลย

แต่ถ้าเราไม่รู้ เราไม่รู้ไม่เห็น มันเป็นเนื้อที่เขาสั่งมาแล้ว อะไรมาแล้ว มันเป็นอาหาร มันไม่ใช่สิ่งมีชีวิต

ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ ไอ้คนที่ว่าจะกินยาดองบอก “โอ้โฮ! หลวงพ่อบอกเราเป็นเพื่อนกัน” ไอ้พวกจะกินยาดองบอก “เออ! หลวงพ่อพูดถูก” แล้วกินยาดองไม่ผิด มันจะไปชวนกันเลย

ยาดองนั่นแหละผิด เพราะมันรู้อยู่แล้วว่ากินแล้วมันเมา ไปกินยาอื่นก็ได้ ทําไมต้องกินยาดอง

แต่อาหารมันกินแล้วมันไม่เมา เขาใส่เพราะเป็นอาหาร ใส่เพื่อปรุงรส เขาไม่ได้ใส่ให้เมา ไอ้ยาดองมันเมาเลยล่ะ นั่นน่ะชื่อมันเลยว่ายา นั่นแหละผิด เพราะยานั้นไม่กินก็ได้ กินยาอื่นก็ได้ ทําไมต้องกินยาดองด้วย แต่อาหารเขาใส่มาเพื่อเล็กน้อย เพื่อปรุงรส กินจนท้องแตก มันก็ไม่เมา ใส่ในอาหารมา กินอย่างไรก็ไม่เมา เพราะมันไม่ใช่ยาดอง มันเป็นอาหาร ไอ้ยาดองนั่นแหละผิด พอยาดองไม่ต้องกิน ไปกินมะขามป้อมมันก็ระบายแล้ว ไม่ต้องกินยาดอง

นี่พูดถึงว่าคนที่ตั้งใจจะทําดี เราอยากพูดเพราะคนที่ตั้งใจจะทําดีแล้วทําไม่ถูกไง คนตั้งใจจะทําดีแล้วทําไม่ถูกเพราะพื้นฐานไง เริ่มต้น พระพุทธศาสนา สัญชัยถึงบอกไง เวลาพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะไปลาสัญชัย

“ในโลกนี้มีคนโง่มากหรือคนฉลาดมาก”

พระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรบอกว่า “โลกนี้มีคนโง่มากกว่าคนฉลาด”

“อย่างนั้นเราจะอยู่กับคนโง่” เพราะคนโง่คุยกันง่าย คนโง่ชักนําได้ง่าย

ทีนี้คนฉลาด ถ้าจะไปอยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันต้องคนฉลาด พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะทิ้งสัญชัยไป

เรียนกับสัญชัยมาจนหมดไส้หมดพุง ไม่ได้แก้กิเลสสักตัว ไปฟังพระอัสสชิหน่อยเดียวเป็นพระโสดาบันเลย พอไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สอนจนเป็นพระอรหันต์เลย นี่สังคมของนักปราชญ์ สังคมของบัณฑิตผู้มีปัญญา แต่มันมีนิดหนึ่ง น้อย แต่ไอ้พวกที่ชักนําไม่ต้องมีเหตุผลเลย เชื่อตามๆ กันมา ให้ทําอย่างไรทําหมดเลย นี่คนโง่มากหรือคนฉลาดมาก

ฉะนั้น เราเป็นชาวพุทธ เราจะประพฤติปฏิบัติ เรื่องศีลมันก็ต้องใช้ปัญญา แค่เรื่องศีลก็ปวดหัวแล้ว ทําไม่ได้ นู่นก็ทําไม่ได้ นี่ก็ทําไม่ได้ แต่ถ้าเรามีเจตนาทําความดี สิ่งนี้มันเป็นการเสริมเราๆ เราทําได้มากทําได้น้อยขนาดไหนมันก็เป็นการสร้างอํานาจวาสนาบารมีของเรา เราพยายามทําของเรา เราอยากได้ประโยชน์กับเรา

การรักษาศีล เห็นไหม เริ่มต้นจากคนที่เข้ามาจะเป็นอย่างนี้ทั้งนั้นน่ะ เพราะว่าไม้ดิบๆ มันคุ้นเคยกับความเคยชินของกิเลส มันคุ้นชินกับความเคยตัวเคยกิเลส แล้วพอมันจะมาขีดเส้น พอมันจะมาเริ่มมีกรอบ นี่ถ้ามีศีลขึ้นมา ศีลเป็นพื้นฐาน แล้วถ้าทําสมาธิขึ้นมามันจะเป็นสัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิมันก็เกิดภาวนามยปัญญา

แต่ถ้าเราจะทําจิตใจของเรามั่นคงขึ้นมา แต่ศีลของเราด่างพร้อย พอทําอะไรไปมันเป็นมิจฉาแล้ว พอมิจฉา พอเป็นสมาธิจะทําอะไรก็ได้ จะอีลุ่ยฉุยแฉกอย่างไรก็ได้ มันยิ่งไปใหญ่ไง มันไม่เข้ามาสู่มรรคไง ศีล สมาธิ ปัญญา

ศีลสําคัญ แต่สําคัญโดยที่ว่ามันเป็นบาทฐาน เราได้มากได้น้อยขนาดไหน เราก็พยายามฝึกของเรา ทําของเรา แต่ถ้าคนเขามีกําลังใจ มีหลักใจขึ้นมา เขาทําได้ดีกว่านี้ อย่างที่ว่า ไม่พูดส่อเสียด ไม่พูดยุยง ไม่พูดอะไรทั้งสิ้น ไม่พูดทั้งนั้น เว้นไว้แต่ให้อุบาย ครูบาอาจารย์ที่ท่านฉลาดท่านให้อุบาย

ไม่ใช่ไอ้พวกที่ไม่รู้ไม่ชี้ ทําอะไรมืดแปดด้าน แต่โม้เก่ง ไอ้พวกนั้นมันโกหกตั้งแต่ตัวมันเอง ตัวมันเองยังโกหกเลย แล้วทําไมมันจะไม่โกหกคนอื่น แล้วยังให้ศีลคนอื่นอีกนะ “โยมๆ รับศีลๆ โยมรับศีล”

มึงมีศีลสักตัวหนึ่งไหม จะให้คนอื่นรับศีล ศีลมึงยังไม่มีเลย มึงจะเอาศีลไปให้ใคร ก็มึงยังโกหกมดเท็จกันอยู่นั่น

เราคาดหวัง เห็นไหม แม้แต่โยม โยมยังปวดหัวเลย ถือศีลยังงงๆ ขนาดนี้เลย แล้วเวลาพระมันงงๆ มันโกหกเลย มันโม้ไปเลย แล้วมันให้ศีลเขาไปทั่วเลย ไม่รู้ศีลนั้นมันเป็นศูนย์อย่างที่หลวงตาว่าหรือเปล่า เขาให้ศีลกัน ไอ้นี่มันให้ศูนย์ เพราะตัวมันศูนย์มาตั้งแต่ภายใน แล้วมันจะให้คนอื่นถือศูนย์เหมือนมัน ไม่ได้ถือศีล ถ้าถือศีลต้องถือตั้งแต่เจตนา นี่พูดถึงว่าการรักษาศีล เอวัง

เราปฏิบัติเพื่ออะไร
เราปฏิบัติเพื่อตัวตนของเรา เราปฏิบัติเพื่อมรรคเพื่อผล
เราไม่ได้ปฏิบัติเพื่อสนองตัวสั่น ไปสนองให้คนอื่นชื่นชม
เราปฏิบัติเพื่อเรา เราปฏิบัติเพื่อแก้ไขเรา
เราปฏิบัติเพื่อประโยชน์กับเรา

๒

คิดไปเอง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๓ ธันวาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “การทําบุญและประวัติหลวงปู่มั่น”

๑. ผมมีเพื่อนคนหนึ่งเป็นคนที่ชอบทําบุญมาก มักถวายของชั้นเลิศแก่พระภิกษุเสมอ อาทิเช่น จีวรทําจากผ้าป่านอย่างประณีต อยากทราบวิธีการวางใจเวลาที่เพื่อนมาชวนร่วมบุญ เนื่องจากผมก็เคยบวชและศึกษาปฏิปทาของครูบาอาจารย์มาว่า ภิกษุควรมักน้อยสันโดษในบริขารที่ตนมี จึงรู้สึกว่าเราควรเลือกถวายของที่ไม่ส่งเสริมกิเลสให้กับท่าน

๒. เรื่องประวัติหลวงปู่มั่น เคยได้ยินหลวงพ่อเทศน์บ่อยๆ ว่า หลวงปู่เจี๊ยะและหลวงตาเป็นพระอุปัฏฐากให้หลวงปู่มั่น แต่ก็ได้เห็นครูบาอาจารย์องค์อื่นๆ อย่างพระองค์หนึ่งเล่าประวัติว่าท่านเคยอุปัฏฐากหลวงปู่มั่น และเคยออกธุดงค์ร่วมกับหลวงปู่มั่นเช่นกัน จึงอยากทราบเวลาที่ครูบาอาจารย์อื่นๆ ได้อุปัฏฐากหลวงปู่มั่นนอกเหนือจากหลวงปู่เจี๊ยะและหลวงตาครับ

ตอบ : นี่คําถามเขานะ เอาคําถามข้อที่ ๑. ก่อน “๑. เพื่อนผมคนหนึ่งเป็นคนที่ชอบทําบุญมาก มักถวายของชั้นเลิศแก่ภิกษุเสมอ อาทิเช่น จีวรอย่างผ้าป่านอย่างประณีต อยากทราบวิธีในการวางใจเวลาเพื่อนมาชวนทําบุญ”

เขาบอกว่าเพื่อนชอบทําบุญมาก แล้วชอบถวายของที่ประณีต ชอบถวายของดีๆ ให้พระ ว่าอย่างนั้นเถอะ แล้วเวลาถวายจีวร ถวายจีวรอย่างดี แล้วจะวางใจ คือเขามาชวนทําบุญน่ะ พอเขามาชวนทําบุญ ตัวเองทําใจไม่ได้ ทําใจไม่ได้เพราะตัวเองก็เคยบวชพระมาเหมือนกัน

ถ้าบวชพระขึ้นมาแล้ว เราศึกษาแล้ว เราศึกษารู้ว่าเวลาถวายพระ ถวายแต่ของที่ไม่ไปส่งเสริมกิเลสพระ สิ่งใดถ้ามันสวยเกินไป ดีเกินไป คือว่ามันติด ว่าอย่างนั้นเถอะ แต่ถ้าเราไม่ให้เขาติด ถ้าไม่ให้เขาติด จะส่งเสริมเขา เวลาส่งเสริมเขา เราก็ถวายของที่เราอยากทําบุญนั้น นี่เวลาความคิดของเรา ความคิดมันแบบว่ามันกํ้ากึ่ง

แต่เวลาคนที่เขามีศรัทธาเขามีความเชื่อของเขา เขาถวายของเขา เขาอยากถวายของประณีต ทําบุญสิ่งที่ประณีต ใครทําอย่างใดได้อย่างนั้น ถ้าจิตใจของคนเขาอยากได้ของที่ประณีต แต่เวลาปฏิคาหก ผู้ให้ให้ด้วยความบริสุทธิ์ผุดผ่อง เวลาผู้รับล่ะ ถ้าผู้รับเขาเป็นความบริสุทธิ์ผุดผ่องไหม ถ้าผู้รับเป็นความบริสุทธิ์ผุดผ่อง

อย่างเช่นเขาถามว่า ประวัติหลวงปู่มั่น

เวลาหลวงปู่มั่น หลวงตาท่านบอกเลย หลวงปู่มั่นท่านใช้ผ้าบังสุกุล คือท่านใช้ผ้าเก็บเอาจากข้างทาง หลวงปู่มั่นท่านไม่เคยใช้ผ้าคหบดีจีวรเลย เว้นไว้แต่ว่าท่านใช้เฉพาะที่ว่าเป็นอังสะที่เจ้าคณะจังหวัดกาฬสินธุ์ที่ท่านทอด้วยมือ ทอด้วยมือเอง ทําด้วยมือทั้งหมด แล้วไปถวายท่าน แล้วเป็นลูกศิษย์ท่าน บอกว่านี่ทําด้วยมือ อยากจะถวายอาจารย์ ให้อาจารย์กรุณาช่วยใช้สอยให้หน่อย

หลวงตาท่านบอกท่านเห็นก็เห็น ๒ ผืนนั้นน่ะ นอกนั้นท่านใช้เก็บเอา หลวงปู่มั่นท่านเก็บเอา แบบว่าผ้าบังสุกุลคือคนมาพาดบังสุกุล คือคนมาทิ้ง หลวงปู่มั่นท่านทําเป็นตัวอย่าง

ไอ้เรื่องที่ว่าผ้าที่ประณีต ผ้าที่ว่าสุดยอดไปถวายพระ มันเป็นบุญของคนถวายไง มันเป็นบุญของคนที่ถวายนะ คนที่ถวายเขาอยากถวายประณีต

แต่เราเห็น เราเคยอยู่กับหลวงตามาก็เหมือนกัน หลวงตากับหลวงปู่มั่น เราไม่เคยเห็นว่าท่านห่มผ้าไหม หลวงตานี่ไม่เคยใช้เลยนะ ผ้าไหม เราอยู่กับท่านนะ เขามาถวายผ้านี่นะ ผ้าไหมตัดเป็นจีวร ตัดเป็นสังฆาฏิ จีวร สบงได้ ๒ ชุด ท่านบอกว่าให้พระองค์นั้นตัดๆ ท่านไม่เอา ท่านให้คนอื่น แต่ท่านใช้ผ้าธรรมดา ใช้ผ้ามัสลิน ผ้าธรรมดา แล้วเวลาท่านตัดเสร็จแล้วคืนนั้นท่านก็เทศน์

ท่านเทศน์นะ ท่านบอกว่า เวลาตัดไปใช่ไหม หลวงตาท่านให้พระองค์ใด ทุกคนก็จะมองว่าเหมือนกับหลวงปู่มั่นให้ผ้าองค์นั้นก็เอาไปโฆษณาชวนเชื่อ

ในประวัติพระพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแลกผ้ากับพระกัสสปะ เพราะพระกัสสปะเป็นพระธุดงค์ แล้วใช้ผ้าบังสุกุลเก็บปะๆ จนสังฆาฏิมันถึง ๗ ชั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถาม “พระกัสสปะเอย เธอก็เป็นพระอรหันต์เหมือนเรา ทําไมเธอต้องทําขนาดนั้น เธอก็อายุมากแล้ว ชราภาพแล้ว ควรจะอยู่สุขสบายกว่านี้”

พระกัสสปะบอกว่า “ข้าพเจ้าทําเพื่ออนุชนรุ่นหลัง ข้าพเจ้าไม่ได้ทําเพื่อข้าพเจ้าเอง”

ข้าพเจ้าก็อย่างว่า ข้าพเจ้าเป็นพระอรหันต์เหมือนกัน ว่าอย่างนั้นเลยนะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสาธุนะ แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแลกสังฆาฏิขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับพระกัสสปะ

ผ้าจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันก็ต้องเป็นผ้าที่ประณีต จริงไหม แลกกับผ้าพระกัสสปะคือผ้าบังสุกุลที่ปะชุนๆ ถึง ๗ ชั้นน่ะ ขอแลกเลย นี้มันเป็นเกียรติประวัติของพระกัสสปะ

นี่ก็เหมือนกัน ทีนี้เวลาใครไปอยู่กับครูบาอาจารย์ใช่ไหม ครูบาอาจารย์ให้ผ้าก็บอกว่า ครูบาอาจารย์ชื่นชมเรา ครูบาอาจารย์ แหม! ท่านไว้ใจเรา

นี่ก็เหมือนกัน หลวงตาท่านเคยได้ มีคนมาถวายผ้าไหม ท่านให้พระ ๒ องค์นั้นตัด พอตัดเสร็จแล้วคืนนั้นท่านก็เทศน์ ท่านบอกเลยนะ เวลาตัดผ้าไหมแล้ว เวลาห่มแล้ว ถ้าเป็นคนที่มีคุณธรรม ท่านบอกเลย ไอ้คนนั้นมันมีขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง ก็บอกว่าไม่ใช่ผ้าไหมห่มขี้ แล้วให้แบบว่าต้องให้เป็นผ้าขี้ริ้วห่อทอง

ท่านพูดเปรียบเทียบเลยนะ ไปห่มขี้ ห่มขี้ ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลงไง ท่านบอกว่าจีวรไม่ใช่จีวรห่มขี้ แต่ถ้าเป็นสิ่งที่ดีงาม ถ้ามันเป็นทองคํา สิ่งที่ห่ม ท่านพูดดักไว้หมดเลย เพราะอะไร เพราะครูบาอาจารย์ท่านผ่านสังคมมา สังคมเวลาได้สิ่งใด จับต้องสิ่งใดแล้วก็จะเอาไปพูดคิดเองเออเองไปหมด

ฉะนั้น เวลาเขาถวายผ้าไหมมาเพื่อเป็นบุญกุศลของเขา หลวงตาท่านก็ให้พระใช้ แต่ท่านไม่ใช้ หลวงตาไม่เคยห่มผ้าไหม หลวงปู่มั่นก็ไม่เคยห่ม ไม่เคยหรอก แล้วถ้าใครอยู่กับครูบาอาจารย์นะ ถ้าท่านไม่เคยทํา เราจะไปทําเกินหน้าเกินตา มันทําไม่ลงหรอก คนที่มีความคิดเขาไม่ทํา

ทองห่มขี้ ขี้ห่มทอง เวลาหลวงตาท่านเทศน์ เพราะอะไร เพราะถ้าไม่พูดไว้นะ ไอ้คนที่ได้นั้นมันก็จะไปพูดตลอดไปว่ามันได้สิทธิพิเศษ ใครไปอยู่กับหลวงปู่มั่นออกมาก็ว่าหลวงปู่มั่นให้นู่นเราพิเศษ หลวงปู่มั่นให้นี่เราพิเศษ คิดว่ากันอย่างนั้นหมดแหละ

ฉะนั้น พูดถึงบอกว่า ครูบาอาจารย์ที่ท่านมีคุณธรรม ไอ้สิ่งที่ว่าประณีตหรือไม่ประณีต มันไม่ไปสะเทือนท่านหรอก แต่ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นหลักชัยนะ ท่านจะทําเป็นตัวอย่าง

หลวงปู่มั่นท่านทําเป็นตัวอย่าง หลวงตาท่านพูดว่า ตั้งแต่อยู่กับครูบาอาจารย์มา ไม่มีองค์ใดที่จะทําได้ตลอดชีวิต หลวงปู่มั่นท่านถือธุดงค์ตลอดชีวิตนะ ใช้ผ้าบังสุกุลตลอดชีวิต ฉันมื้อเดียวตลอดชีวิต ขนาดหลวงตา เวลาเจ็บไข้ได้ป่วย เวลากลางวันท่านฉันอาหารไม่ได้เพราะท่านป่วย ท่านป่วย อายุ ๘๐ แล้ว หลวงตาท่านไปเอานํ้ามะพร้าวอ่อน นํ้ามะพร้าวให้ท่านฉัน ท่านบอกฉันไม่ได้หรอก ฉันไม่ได้

ทําไมล่ะ

เพราะฉันแล้วไอ้พวกตาดําๆ มันมองอยู่ คนที่เขาจะเอาเป็นแบบอย่างมันจะถอดใจไง

หลวงตาบอกว่า ถ้าอย่างนั้นไอ้พวกนั้นก็เป็นเทวทัต เพราะอะไร เพราะว่าครูบาอาจารย์เวลาทําดี เวลาทํามุมานะ ทําดี มันก็ไม่มอง เวลาเจ็บไข้ได้ป่วย แค่ฉันนํ้ามะพร้าว มันจะมาจับผิดว่าไม่เข้มแข็ง ไอ้พวกนั้นก็เป็นเทวทัต

จะเป็นเทวทัตหรือไม่เป็นเทวทัต ท่านก็ไม่ฉัน ท่านไม่ฉัน ท่านทําตัวเป็นแบบอย่าง

ฉะนั้น ไอ้ที่ว่าผ้าประณีต ผ้าต่างๆ ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นธรรมนะ ถ้าท่านรับไว้ เขาเรียกว่าสงเคราะห์ รับไว้เพื่อประโยชน์กับคนอื่น รับไว้เพื่อใช้ประโยชน์อย่างอื่น ตัวท่านเองท่านไม่ทําให้หลักการของท่านไขว้เขว ไม่ทําให้หลักการของท่านเสียหาย นี่ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นความจริงท่านเป็นอย่างนั้น นี่พูดถึงว่าถ้าถวายของประณีตนะ

เพราะเขาบอกว่า ถวายของประณีต แล้วเราจะวางใจได้อย่างไร เพราะเขามาชวนทําบุญ

ก็มาชวนทําบุญน่ะ ก็จะควักไปกับเขาน่ะ จิตใจของเราจะทําอย่างไร เราก็ทําของเราสิ เขาจะทําประณีตของเขา แล้วมันจะมาชวนกับเราให้เราควักเยอะๆ ไอ้เราก็คิดว่าเราทําไม่ได้

แล้วถ้าเราจะทํา เห็นไหม ผมก็เคยบวชพระมา มันต้องมักน้อยสันโดษสิ บริขารตน อย่าไปเสริมกิเลสพระ อย่าไปเสริมกิเลสพระนะ

พระก็มาจากคน เวลาพระนะ เห็นบริขารของครูบาอาจารย์ ดูแล้วมันสวยงามไปหมด มันไม่ใช่สวยงามที่บริขารหรอก มันสวยงามคนที่รักษา เขาเก็บเขาพับของเขาเรียบร้อย

ไอ้เรานะ เคยเก็บเคยพับไหม เวลาพระบิณฑบาตกลับมาแล้วเขาต้องผึ่งผ้า ผ้ามันจะซับเหงื่อมา ซับเหงื่อมา เขาจะผึ่งเลย ผึ่งผ้าให้ผ้ามันแห้ง ให้แดดมันดับกลิ่น เสร็จแล้วเขาจะพับ เวลาเขาพับผ้า เขาพับของเขาตึงเปรี๊ยะเลย พับซะเรียบร้อยเลย ยิ่งผ้าของครูบาอาจารย์ เราไปมอง โอ้โฮ! ผ้านี่สวยมากเลย

ความจริงผ้าก็คือผ้าทั่วไปนี่แหละ แต่มันอยู่ที่คนรักษา อยู่ที่คนใช้งาน คนรักษา คนใช้งานเขามีสติ เขามีคุณธรรม ของนั้นก็เลยมีคุณค่าขึ้นมา

แต่ถ้าคนมันขาดสติ คนมันมักง่าย คนมันเห็นแก่ได้ ไปเอาผ้าที่ดีขนาดไหนมาให้มันใช้มันก็ไม่เป็นประโยชน์ขึ้นมา เพราะมันไม่รู้จักเก็บ ไม่รู้จักรักษา

การเก็บรักษาคือข้อวัตร ข้อวัตรครูบาอาจารย์ท่านฝึกหัดกันมา ถ้าท่านฝึกหัดกันมานะ ผ้านี่ เวลาบิณฑบาตกลับมาต้องผึ่งก่อน เพราะให้ดับกลิ่นของมัน เวลาฉันข้าวเสร็จแล้ว เช็ดบริขาร เช็ดบาตร ต้องผึ่งแดดไว้ให้ดับกลิ่น

แล้วผึ่งแดดก็ผึ่งมากไม่ได้ ผึ่งมากเกินไปนะ ผึ่งร้อนเกินไปก็เป็นอาบัติทุกกฏ ไม่ผึ่งเลยก็เป็นทุกกฏ ผ้าก็เหมือนกัน ถ้าไม่ตาก ไม่ผึ่ง พับเลย ก็เป็นอาบัติ ถ้าไม่ดูแลรักษาก็เป็น ถ้าไปดูดาย ตากไว้ ผ้านี้ผึ่งไว้เพื่อดับกลิ่น ตากไว้เช้า เย็นยังไม่เก็บเลย เพราะยิ่งตอนกลางวันแดดมันยิ่งดี นั่นก็เป็นอาบัติ นี่การบํารุงรักษาไง

ที่บอกว่า พระต้องมักน้อยสันโดษ

พระเขามีข้อวัตรของเขา ถ้าเขามีคุณธรรมของเขา เขาจะรักษาของเขา ถ้ารักษาของเขา นั่นแสดงว่าเขาได้ผ่านครูบาอาจารย์มา ครูบาอาจารย์ได้สั่งสอนมา เห็นไหม ลูกพ่อแม่สั่งสอนมาดี ลูกก็เป็นคนดี

เวลาพระองค์นั้น ผู้ที่ปฏิบัตินั้นเขาไปทําตัวเหลวไหล ก็บอกว่าพ่อแม่ไม่สั่งสอน ครูบาอาจารย์ไม่สั่งสอนมา เขาก็ไม่มีข้อวัตรของเขามา เขาก็ทําทิ้งๆ ขว้างๆ ไง

มันเป็นได้ ๒ ฝ่าย ถ้าคนมันดีมันก็ดีไปทั้งหมด ถ้าคนมันมีปัญหา มันก็มีปัญหาไปเอง ถ้ามีปัญหาไปเอง

ครูบาอาจารย์ของเราถ้าเป็นที่ดี ท่านมีหลักการของท่าน ท่านมีหลักการของท่าน เราถวาย คนเขามาถวาย มันเป็นที่จิตใจสูงตํ่า ถ้าจิตใจเขาสูง เขาถวายสิ่งที่ประณีต เขาถวายอะไร เขาถวายเพื่อใจของเขา

แต่คนของเรานะ จิตใจเรา หนึ่ง จิตใจเราสูง แต่เราไม่มี เราทําไม่ได้อย่างนั้น เราก็ทําด้วยกําลังของเรา เห็นไหม ทาน ศีล ภาวนา เวลาจะเอาจริงๆ ขึ้นมา ทานทํามากขนาดไหนแล้วเราอยากพ้นทุกข์ เราก็ต้องภาวนา

ถ้าภาวนา เวลามานั่งแล้วมันเสมอภาคกันทั้งนั้นน่ะ ถ้าเสมอภาคแล้วมันก็อยู่ที่บุญกุศลที่สร้างมานั่นน่ะ ที่ว่าประณีตไม่ประณีต มันภาวนาง่ายภาวนายากอยู่นี่ไง

ทําไมพระสีวลีเป็นผู้ที่มีลาภมากที่สุด เป็นพระอรหันต์เหมือนกัน พระอรหันต์บางองค์ ทําไมเป็นพระอรหันต์เหมือนกัน ไม่เคยกินข้าวอิ่มสักมื้อหนึ่ง เห็นไหม มันก็อยู่ที่การทํามา อยู่ที่การทํามาๆ ทํามาก็เรื่องระดับของทาน จริตนิสัยที่ได้สร้างมา ถ้าสร้างมาแล้ว เวลาประพฤติปฏิบัติตรงตามจริตนิสัย มันก็ทําให้เราได้ชําระล้าง สํารอกคายกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป

ถ้าชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งเอตทัคคะ ๘๐ องค์ยังไม่เหมือนกันเลย พระอรหันต์ ๘๐ ความถนัด ใครมีความถนัด ใครมีวาสนาอย่างไรก็ตั้งแบบนั้น นี่มันไม่เหมือนกัน ไม่เหมือนกัน แต่ความสะอาดบริสุทธิ์มันเหมือนกัน

นี่ก็เหมือนกัน เราทําทานของเรา จะสูงจะตํ่าขนาดไหน ถ้าเราทําด้วยกําลังของเรา เรามีความสามารถขนาดนั้น แล้วเราจะมานั่งสมาธิภาวนา ถ้าภาวนาขึ้นมา มันจะเป็นสมบัติของเรา ถ้าสมบัติของเรา ของจริงมันอยู่ที่นี่

ฉะนั้น ไอ้เราก็ไปบอกว่า เราไปส่งเสริมกิเลสของพระ หรือเราไปช่วยบั่นทอนกิเลสของพระ แล้วก็เห็นพระดี เห็นพระไปแล้วเราก็ให้น้อยๆ ไว้ พระองค์นี้จะได้ภาวนาเก่งๆ

แล้วมันจะเป็นจริงอย่างนั้นไหม มันก็อยู่ที่อํานาจวาสนาของพระนั้นด้วย อันนี้ไม่ได้พูดเพื่ออยากได้หรอก ไอ้นี่พูดตามข้อเท็จจริง นี่พูดถึงถวายของนะ

“๒. เรื่องประวัติหลวงปู่มั่น เคยได้ยินหลวงพ่อเทศน์บ่อยๆ ว่า หลวงปู่เจี๊ยะกับหลวงตาเป็นพระอุปัฏฐากหลวงปู่มั่น แต่ก็ได้เห็นครูบาอาจารย์อื่นๆ เช่น หลวงพ่อองค์หนึ่งท่านก็เล่าประวัติว่าท่านก็เคยได้อุปัฏฐากหลวงปู่มั่นเหมือนกัน และได้ออกธุดงค์กับหลวงปู่มั่นด้วย”

อันนี้มันเป็นที่ว่า คิดไปเอง พูดไปเอง เออไปเองก็ได้ อย่างกรณีนี้ใครอยู่กับหลวงปู่มั่น ทุกคนก็อยู่กับหลวงปู่มั่นมาก พระที่ไปอยู่กับหลวงปู่มั่นมากมายมหาศาล แต่เวลาพระที่ไปอยู่กับหลวงปู่มั่นที่ว่าเป็นเพชรนํ้าหนึ่งของหลวงตามันมีกี่องค์

นี่ก็เหมือนกัน การที่ว่าหลวงปู่เจี๊ยะกับหลวงตาท่านได้อุปัฏฐากหลวงปู่มั่น สมัยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ ก่อนที่พระอานนท์จะเป็นผู้ที่อุปัฏฐาก มีผู้ที่อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตลอด สิ่งที่นาคิตะๆ ก็เป็นพระที่อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “นาคิตะ นั้นใครส่งเสียงดังกัน”

เป็นสัทธิวิหาริกของพระสารีบุตร พระสารีบุตรบวชให้ แล้วมาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะมากราบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กลับมาพักก่อนตอนเย็น มาถึงก็เข้ามาพัก ก็มาจัดที่กัน มันส่งเสียงดัง พอส่งเสียงดัง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพักอยู่ ถามพระนาคิตะ เพราะพระนาคิตะเป็นผู้อุปัฏฐาก “นาคิตะ นั้นใครเขามาส่งเสียงดังกัน เหมือนกับชาวประมงเขามาหาปลากัน นั้นคือใคร”

พระนาคิตะบอกว่า “เป็นสัทธิวิหาริกของพระสารีบุตรจะมาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกพระนาคิตะ “นาคิตะ ไล่ออกไป นี่มันชาวประมง นี่ไม่ใช่พระ ไล่ออกไป”

พระนาคิตะไล่พระพวกนี้ออกไปหมดเลย ไล่ออกไปเพราะมาส่งเสียงดัง พอส่งเสียงดัง เพราะเขาไม่รู้จักข้อวัตรไง เพราะพระบวชใหม่ คืนนั้นพอตกเย็นนั้นเทวดามาเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เทวดามาเฝ้าเลยนะ นี่อยู่ในพระไตรปิฎกว่า “ตถาคต สิ่งที่ตถาคตทําไปมันเกินกว่าเหตุไปหรือเปล่า เพราะพระที่มาบวชมันพระบวชใหม่ แล้วตถาคตไล่ออกไปมันจะเสียโอกาสนะ”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เช้ามาให้พระนาคิตะไปนิมนต์พระพวกนั้นกลับมา แล้วเทศนาว่าการจนพระพวกนั้นเป็นพระอรหันต์

นี่พระนาคิตะ พระองค์อื่นอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ทั้งนั้นน่ะ แต่ยังไม่ได้แต่งตั้งให้ใครเป็นผู้อุปัฏฐากถาวร ไม่ได้มีตําแหน่ง เวลามีตําแหน่งขึ้นมา พระก็ประชุมกันว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา ไม่มีใครเป็นผู้ที่อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นตัวเป็นตนเลย มีใครสมัครใจก็มาทํา พอไม่สมัครใจก็หนีไป ทอดทิ้งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า วางไว้ ไม่มีใครดูแล สงฆ์ประชุมกัน ก็เลยตั้งพระอานนท์ขึ้นมาเป็นผู้อุปัฏฐาก

ทีนี้พระอานนท์จะอุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็ขอพรไว้เลยอย่างหนึ่ง ไปเทศน์ที่ไหนมาแล้วต้องเทศน์ให้ผมฟังด้วย แล้วถ้าได้ลาภสักการะมา ห้ามให้ผม

พระพุทธเจ้าถาม เพราะเหตุใด

ที่ขอพรนี้เพราะว่าถ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่อนุญาต เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเทศนาว่าการที่ไกลที่พระอานนท์ไม่ได้ไปด้วย แล้วเวลาคนมาถาม ถ้าพระอานนท์บอกไม่ได้ เขาจะหาว่าพระอานนท์ปฏิบัติโดยที่ไม่สนใจ ขนาดพระพุทธเจ้าพูดอะไรยังไม่รู้เรื่อง

แล้วถ้าใครมาถวายของพระพุทธเจ้าแล้วให้พระอานนท์ ไม่รับเพราะเหตุใด

ถ้าให้รับ เดี๋ยวเขาหาว่าที่อุปัฏฐากนี้ก็อุปัฏฐากเพื่อลาภสักการะ

พระอานนท์ป้องกันไว้หมด นี่นักปราชญ์กับนักปราชญ์ ก็เลยตั้งพระอานนท์เป็นผู้อุปัฏฐากถาวร ถาวรมาตลอดเลย

นี่ก็เหมือนกัน หลวงปู่เจี๊ยะกับหลวงตาท่านอุปัฏฐากส่งต่อเนื่องกันมา หลวงปู่เจี๊ยะอุปัฏฐากหลวงปู่มั่นมาตั้งแต่เชียงใหม่ ตั้งแต่ป่วย ตั้งแต่เข้าโรงพยาบาล แล้วหลวงปู่เจี๊ยะเป็นผู้อุปัฏฐากมา แล้วก็มาที่วัดป่าโนนวิเวก มา ๒ ปี ๓ ปี

สุดท้ายแล้วเวลาหลวงตาท่านเข้าไปหาหลวงปู่มั่นแล้ว ท่านไปฝึกกับหลวงปู่เจี๊ยะ เพราะหลวงตาท่านเล่าเอง “เจี๊ยะสอนเรา เจี๊ยะสอนเรา” สุดท้ายแล้วหลวงตาท่านก็เข้าไปรับอุปัฏฐากเป็นตัวเป็นตนน่ะ

องค์อื่นที่ว่าอุปัฏฐากหลวงปู่มั่น ใครก็อุปัฏฐากหลวงปู่มั่นได้ เพราะอะไร เพราะว่าคนที่เป็นตัวเป็นตนคือหลวงปู่เจี๊ยะกับหลวงตาท่านเป็นผู้อุปัฏฐาก ท่านเป็นผู้ควบคุม ท่านเป็นหัวหน้า

หลวงตาท่านบอกว่าท่านจะมายืนดูเลยว่าใครเป็นคนขึ้นไปเอาบาตรลงมา ใครเป็นคนเอาจีวรลงมา ท่านมาคุม ก็เป็นทีมงานน่ะ ทีมงานที่อุปัฏฐาก ทีมงานพระเล็กๆ พระน้อยๆ ก็เข้าไปฝึกหัดๆ แต่มันไปฝึกหัดๆ โดยการควบคุมของหลวงปู่เจี๊ยะ ควบคุมโดยหลวงตา

ที่ว่าพูดเรื่องผ้าๆ

หลวงตาท่านพูดเอง เราดูสิ นิสัยหลวงปู่เจี๊ยะเป็นแบบนี้ แต่เวลาอยู่กับหลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นท่านละเอียดขนาดไหน แล้วหลวงปู่เจี๊ยะเป็นคนพับผ้า เป็นคนอุปัฏฐากบริขาร บริขารนี้เป็นที่คนดูแล หลวงปู่เจี๊ยะพับผ้านี่เปี๊ยบๆ เลยล่ะ ถ้าไม่อย่างนั้นอยู่ไม่ได้ นี่เวลาท่านพับให้หลวงปู่มั่น แต่เวลานิสัยของท่านเป็นอย่างนั้น เวลาท่านอยู่ของท่านเองเป็นอีกอย่างหนึ่ง

ฉะนั้น หลวงปู่เจี๊ยะกับหลวงตาท่านได้อุปัฏฐากเป็นตัวเป็นตน แล้วหลวงปู่มั่นท่านพูด หลวงปู่เจี๊ยะท่านมารู้ทีหลังไง เวลาหลวงปู่เจี๊ยะท่านออกมา แล้วหลวงปู่มั่นพูดกับโยมที่หนองผือ แล้วโยมที่หนองผือมาที่วัดป่าภูริทัตตฯ มาบอกหลวงปู่เจี๊ยะ เราอยู่ที่นั่นด้วย บอกว่า เวลาหลวงปู่เจี๊ยะออกจากหลวงปู่มั่นไป หลวงปู่มั่นท่านบอกว่า “เจี๊ยะทิ้งเราไป เจี๊ยะทิ้งเราไปนะ” เวลาท่านพูดอะไรท่านจะถามหาเลยว่าหลวงปู่เจี๊ยะอยู่ไหน ท่านระลึกถึงน่ะ

เวลาครูบาอาจารย์ท่านระลึกของท่านถึง ท่านเห็นบุญเห็นคุณไง สัทธิวิหาริกที่อุปัฏฐากดูแลเรา เจ็บไข้ได้ป่วยก็คอยดูแลนะ เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยนะ ไปกําไว้ เอาธาตุไฟจากพระหนุ่มๆ ไปสู่พระแก่ เพื่อจะให้ร่างกายมันอบอุ่น ท่านมีนํ้าใจ ท่านรักท่านเคารพกันด้วยหัวใจ

“เจี๊ยะทิ้งเราไป เจี๊ยะทิ้งเราไป”

ยิ่งเวลาพอจากหลวงปู่เจี๊ยะ ท่านก็ถ่ายทอดมาถึงหลวงตา หลวงตาท่านอุปัฏฐากต่อจากหลวงปู่เจี๊ยะ ท่านก็ดูแลไปหมด

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า เขาว่าพระองค์นั้นอุปัฏฐากหลวงปู่มั่นน่ะ

ได้ยินคนอื่นเขาพูดกันบ้างหรือเปล่า มีใครพูดว่าได้อุปัฏฐากบ้างไหม ก็เขาพูดเอง แต่หลวงปู่เจี๊ยะนี่หลวงปู่มั่นท่านเป็นคนพูด หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงตา หลวงปู่มั่นท่านเป็นคนพูดเองว่าเป็นผู้อุปัฏฐากดูแลเรา แต่องค์อื่นน่ะมีไหม

ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บนะ มันก็เข้าถึงสมัยพุทธกาล สมัยพุทธกาลพระอานนท์เป็นผู้อุปัฏฐากพระพุทธเจ้า เทวทัตก็อยู่กับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหมือนกัน เทวทัตไปขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “เราจะปกครองสงฆ์” จะปกครองสงฆ์ พระสงฆ์ต้องเคร่งครัดอย่างนั้น เคร่งครัดอย่างนั้น

พระพุทธเจ้าไม่อนุญาตสักอย่างหนึ่ง เพราะความรู้เขาไม่รอบคอบ เขาไปพูดอย่างนั้นมันไปปิดโอกาสของคนอื่นเขา ดูสิ บอกว่า ต้องห้ามรับกิจนิมนต์ ต้องบิณฑบาตตลอดชีวิต ต้องอยู่โคนไม้ตลอดชีวิต ห้ามอยู่ในที่มุงที่บัง ห้ามฉันเนื้อสัตว์ตลอดชีวิต คือขอจะให้โลกเขาเห็นว่าฉันเคร่งกว่าพระพุทธเจ้า ฉันทําตัวดีกว่าพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าไม่อนุญาตเลย เทวทัตน่ะ

นี่ก็เหมือนกัน เขาว่าอุปัฏฐากหลวงปู่มั่น แล้วมีใครพูดว่าอุปัฏฐากบ้าง มีใครเป็นคนรับรองว่ามีการอุปัฏฐากบ้าง มีใครเขาพูดกัน มีใครเขายอมรับ

มันไม่มี ไม่ใช่ไม่มีธรรมดานะ หลวงปู่มั่นท่านก็ไม่ยอมรับ แต่เคยไปอยู่กับหลวงปู่มั่นไหม เคย ทุกคนไปอยู่กับหลวงปู่มั่นทั้งนั้นน่ะ แต่หลวงปู่มั่นยอมรับหรือเปล่า

ถ้าหลวงปู่มั่นยอมรับ ดูสิ หลวงปู่ลี วัดอโศการาม เวลาไปคารวะหลวงปู่มั่น หลวงตาท่านพูดเอง หลวงปู่มั่นสั่งให้ไปสร้างกระต๊อบให้ในป่า บอกว่าไปอยู่เมืองมา เวลามาคารวะให้อยู่ในป่า แล้วเวลาไปสร้างกระต๊อบ หลวงปู่มั่นท่านไปดูเองเลย แล้วเวลาศักยภาพของเขา ศักยภาพของหลวงปู่ลีมาสร้างวัดอโศฯ เป็นที่พักของกรรมฐาน

เวลาถ้ามันมีความผูกพันกันจริง สังคมเขายอมรับ ถ้ามันไม่มีความผูกพันกันจริง สังคมเขาไม่ยอมรับ สังคมเขาไม่ยอมรับ ถ้าสังคมไม่ยอมรับ มันเป็นการว่าคิดไปเอง เออไปเอง คิดไปเอง เออไปเอง ก็พูดคนเดียว พูดคนเดียว ถ้าพูดข้างเดียวมันไม่มีใครจับผิดนะ

ฉะนั้น เราจะบอกว่า สังคมพระ พระที่เขามีคุณธรรมเขาจะพูดแต่เรื่องที่เป็นมงคล เรื่องที่ไม่เป็นมงคลเขาไม่พูดถึง ฉะนั้น คนที่เขาไม่พูดถึง ก็ถือว่าตัวเองพูดเองเออเองอยู่คนเดียว ก็คิดว่าถูกต้องดีงามไง คิดอยู่คนเดียว พูดอยู่คนเดียว

แต่ผู้ที่เขาเป็นบัณฑิตเขาไม่ต่อล้อต่อเถียง เขาไม่มาข้องแวะวอแว เขาเป็นคนมีคุณธรรมไง นี่ก็เหมือนกัน หลวงปู่เจี๊ยะ หลวงตา ท่านมีคุณธรรมของท่าน อะไรผิดอะไรถูก ท่านเก็บไว้ในใจ เขาไม่พูดออกมา ถ้าไม่พูดออกมา

ทีนี้เขาก็ถาม “๒. เรื่องประวัติหลวงปู่มั่น เคยได้ยินหลวงพ่อเทศน์บ่อยๆ ว่าหลวงปู่เจี๊ยะ หลวงตาเป็นผู้อุปัฏฐากหลวงปู่มั่น”

อ้าว! ก็เราอยู่กับหลวงตา อยู่กับหลวงปู่เจี๊ยะมา ท่านเล่าให้เราฟังอย่างนี้ ท่านเล่าให้เราฟังอย่างนี้ ถ้าพูดอย่างนี้ก็ว่า “หลวงพ่อพูดอยู่บ่อยๆ กับหลวงะปู่เจี๊ยะ หลวงตา แล้วองค์อื่นหลวงพ่อกันท่า”

คิดว่าหลวงพ่อจะกันท่าใช่ไหม ผู้ที่มีคุณธรรมเขาไม่พูดออกมานะ ไม่ใช่กันท่านะ หลวงปู่มั่นท่านสร้างศาสนทายาท ท่านต้องการให้เกิดศาสนทายาท ท่านต้องการคนที่สืบต่อไป ไม่ใช่อย่างที่เขาทํากันอย่างนั้นหรอก

เพราะเวลาเขาทํากัน เวลาหลวงตากับหลวงปู่เจี๊ยะ เวลาหลวงตาท่านพูดเลย หลวงปู่มั่นท่านสั่งสอนว่า ไม่ให้ทิ้งผู้รู้ ไม่ให้ทิ้งพุทโธ จะไม่เสีย ไม่ให้ทิ้งผู้รู้ ไม่ให้ทิ้งพุทโธ แล้วเวลาท่านภาวนา ท่านภาวนาเป็นตัวอย่าง ท่านทําให้เป็นตัวอย่าง เวลาประพฤติปฏิบัติเป็นตัวอย่าง แล้วเวลามีปัญหา ท่านแก้ให้ได้

แต่ไอ้นี่เวลาคนที่เขาบอกเขาเคยอยู่กับหลวงปู่มั่น แล้วเขาสอนอะไรล่ะ เขาสอนอะไร เขาทําอะไร มันเป็นมรรคหรือเปล่า มันเป็นมรรคเป็นผลไหม มันไม่มีเลย มันไม่มีมรรคไม่มีผล มันไม่มีเหตุมีผล

แต่หลวงตาเวลาท่านสอนนะ ท่านสอนมีมรรคมีผลของท่าน แล้วทําจริงได้จริง แล้วทําเหมือนกัน ไอ้นี่พูดถึงความจริงไง

ฉะนั้นบอกว่า หลวงพ่อพูดอยู่บ่อยๆ ว่าหลวงปู่เจี๊ยะกับหลวงตาเท่านั้น แล้วเวลาพระองค์นั้นก็เป็นอย่างนั้น ทําไมหลวงพ่อไม่พูดถึง

อยากให้พูดไหมล่ะ อยากให้พูดหรือเปล่า โอ้โฮ! ถ้าพูดออกมา สงครามจะเกิดน่ะสิ อยากให้พูดหรือ ไม่พูดน่ะมันดีแล้ว ไม่พูดนั่นแหละ ขอให้เป็นสุขๆ เถิด อย่าได้เบียดเบียนซึ่งกันและกันเลย ขอให้เป็นสุขๆ เถิด

ฉะนั้น สิ่งที่ว่านะ “จึงอยากทราบว่า ช่วงเวลาครูบาอาจารย์ที่อุปัฏฐากหลวงปู่มั่น นอกจากหลวงปู่เจี๊ยะและหลวงตา”

เกือบทั้งหมดนะ เราได้ยินมาเกือบทั้งหมด เช่น หลวงปู่ฝั้น แต่เช้าขึ้นมาท่านก็จะไปเพื่อจะเอานํ้าอุ่นเพื่อให้หลวงปู่มั่นได้ล้างหน้า ท่านบอกว่าท่านไปตี ๔ ไปถึงมีคนมานั่งรออยู่แล้ว มีพระองค์อื่นมานั่งรออยู่แล้ว พรุ่งนี้ไปตี ๓ ไปตี ๓ ก็ยังมีคนนั่งรออยู่อีก

คนที่มีคุณธรรมนะ หลวงปู่ฝั้น นี่เป็นคําหลวงปู่ฝั้นท่านเล่ากันมา ท่านน้อยใจ ท่านน้อยใจเพราะท่านมีโรคประจําตัว ท่านเป็นโรคกระเพาะ โรคประจําตัว ฉะนั้น ท่านจะขวนขวายให้เท่าทันคนอื่น ท่านทําไม่ทันคนอื่น แต่ท่านก็อยากได้บุญกับหลวงปู่มั่น ท่านอยากได้บุญกับหลวงปู่มั่นนะ ท่านก็อยากจะไปถวายนํ้าไง อยากจะรับบาตร อยากจะเอาบาตรของครูบาอาจารย์มาเช็ดอย่างดีเลย

ทีนี้มันก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง คนที่ทําไม่เป็น เวลาไปเอาบาตรของท่านมา เอามาเช็ด คิดว่าเอามาเช็ด มันเลยกลายเป็นเอามาทําให้สกปรกไง การเช็ดนะ มันต้องล้าง ล้างเสร็จแล้วนะ สมัยก่อนเขาล้างด้วยใบตะไคร้ เพราะมันจะดับกลิ่น แล้วไอ้พวกผงซักฟอก พวกเครื่องใช้ยังไม่มี เขาจะล้างด้วยใบตะไคร้ พอมันดับกลิ่นเสร็จแล้วเราจะเช็ด เช็ดอย่างดีเลย เช็ดเสร็จแล้วเราจะผึ่งแดดให้มันดับกลิ่นด้วย แล้วถ้าคนมันไม่เป็น เวลาทํา มือมันไปจับไปต้อง มันจะมีรอยนิ้วมือ

เขาจะจับบาตรพระ เขาจะใช้ผ้า ใช้ผ้าเช็ดนี่จับ เขาไม่จับโดยมือของเราเอง จะมีผ้ารอง แล้วมาเช็ด จะไม่ให้มีพวกเหงื่อ พวกสิ่งที่จากร่างกายไปแตะต้อง จะเช็ดให้ดีเลย แล้วผึ่งไว้

ทีนี้คนทําไม่เป็น คนจะเช็ด คนจะอุปัฏฐากบริขารครูบาอาจารย์มันต้องฝึก แล้วพอฝึกแล้วมันต้องมีวุฒิภาวะ หมายถึงว่า ต้องมีคุณธรรม พอมีคุณธรรมมันยอมรับไง ยอมรับธรรมและวินัย อะไรผิดอะไรถูกไง

แต่ถ้าคนมีทิฏฐินะ “เฮ้ย! ทําไมจะทําไม่ได้ บาตรนี้เอาค้อนมาทุบยังได้เลย บาตรนี้เดี๋ยวจะทุบให้มันยุบบุบไปเลย เดี๋ยวจะซื้อให้อีก ๕ ใบ บาตรในตลาดเยอะแยะ ใบกี่สตางค์วะ” นี่ถ้าคนจิตใจมันหยาบนะ มันไม่เป็นประโยชน์อะไรหรอก

บาตรมันก็คือบาตร เขาเอาไว้ฝึกหัวใจคน บริขารของครูบาอาจารย์เขาเอาไว้ฝึกพระ ฝึกสติ เขาเรียกว่าฝึกการอ่อนน้อมถ่อมตน การอ่อนน้อมถ่อมตนมันเท่ากับกดกิเลสของตัวเองไว้ กิเลสของเรามันอหังการ มันจะแสดงออก

แต่ถ้าเราเคารพครูบาอาจารย์ เราเคารพ เราอ่อนน้อมถ่อมตน เรายอม พอยอมขึ้นไปแล้วมันยอมรับ เรื่องบริขารเขาเอาไว้ฝึก เอาไว้ข่มขี่กิเลสของลูกศิษย์

แต่ไอ้ลูกศิษย์ที่มันมาอุปัฏฐากมันเศรษฐีไง บาตรนี่นะ ฉันจะซื้อทีหนึ่ง ๑,๐๐๐ ใบก็ได้ ถวายอาจารย์ เพราะเงินฉันมี มันกี่สตางค์ เดี๋ยวจะสั่งโรงงานทุบ สั่งโรงงานตีมาเลย เอาบาตรกี่ใบ

เวลามันคิดมันคิดอย่างนั้นน่ะ เพราะมันมองว่าของเล็กน้อย แสดงว่าจิตใจของเขาไม่ยอมรับ พอจิตใจเขาไม่ยอมรับปั๊บ เขาอุปัฏฐากทําสิ่งใดไปมันจะมีความเสียหายทั้งนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าหลวงปู่ฝั้นท่านจะไป ท่านน้อยใจของท่าน

บอกว่ามีใครบ้างที่ได้อุปัฏฐาก

ทุกองค์ องค์ที่ไปอยู่กับหลวงปู่มั่นทุกองค์ที่ได้เข้าไปนวดเส้นท่าน ได้เข้าไปอุปัฏฐากท่าน แต่การยอมรับของหัวใจ อย่างเช่นหลวงปู่ชา หลวงปู่ชาท่านก็เข้าไปหาหลวงปู่มั่น แล้วท่านเข้าไปหาหลวงปู่มั่นเพียงประมาณ ๑ อาทิตย์ ท่านก็ออก

พอท่านออกจากหลวงปู่มั่นไป พอสุดท้ายแล้วเขาไปถามหลวงปู่ชาว่า “ใครๆ เขาก็บอกเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่น แล้วเขาบอกว่าหลวงปู่ชาเข้าไปแค่ ๗-๘ วัน ทําไมอ้างตัวว่าเป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่น”

หลวงปู่ชาท่านบอกว่า “อ้าว! เราเป็นคนตาดี คนตาดี ๗ วันมันเข้าไปมันก็ขวนขวายเอาแต่สิ่งที่ดีๆ มา ไอ้คนตาบอดมันอยู่ ๗ ปีมันยังไม่รู้เลยอะไรถูกอะไรผิด”

หลวงปู่ชาท่านตอบอย่างนี้ ท่านไปอยู่ ๗ วัน ๘ วัน แต่ท่านมีหูมีตา ท่านไปเอาแต่สิ่งดีๆ มาเพื่อประโยชน์กับตัวท่าน แล้วท่านก็ถือหลวงปู่มั่นเป็นอาจารย์ของท่านน่ะ แล้วท่านก็ทําตามหลวงปู่มั่น ท่านบอกว่า “ก็เราคนตาดี” นี่ถ้าคนมีปัญญานะ ถ้าเป็นคนมีปัญญา คนที่จะเอาประโยชน์ มันได้ประโยชน์ทั้งนั้นน่ะ

ฉะนั้น เวลาหลวงปู่ฝั้นต่างๆ ท่านไปอยู่กับหลวงปู่มั่น ท่านก็ทําคุณงามความดีของท่าน แล้วเวลาท่านมาปฏิบัติของท่าน ธรรมโอสถ ท่านเจ็บไข้ได้ป่วย ท่านนั่งจนหาย

เวลาไปอุปัฏฐากครูบาอาจารย์มามันมีบุญมีกุศลนะ แต่เวลาคนที่ไปอุปัฏฐาก ไปอุปัฏฐากแต่ชื่อเสียง จะไปเอาชื่อเอาเสียง เอาว่าเคยอยู่กับหลวงปู่มั่น

ดีอย่างหนึ่ง พระสงบเกิดไม่ทัน เพราะพระสงบเกิดปี ๒๔๙๔ หลวงปู่มั่นท่านเสียปี ๒๔๙๒ อย่างไรๆ เราก็ไม่ทันหลวงปู่มั่นอยู่แล้ว เราอ้างหลวงปู่มั่นไม่ได้ พระสงบอ้างหลวงปู่มั่นไม่ได้เพราะเกิดไม่ทัน ท่านนิพพานไปก่อนเรา ๒ ปี ท่านนิพพานตั้งแต่เรายังไม่เกิดแน่ะ

เราเกิดไม่ทันหลวงปู่มั่น ไม่เคยเห็นหลวงปู่มั่น แต่เราเคารพท่าน เราเคารพท่านเพราะเราได้ฟังมาจากหลวงปู่เจี๊ยะ ได้ฟังมาจากหลวงตา ได้ฟังแล้วหลวงตาท่านบอกท่านฟังประวัติหลวงปู่มั่นแล้วท่านต้องหันหน้าเข้าข้างฝาแล้วร้องไห้ว่าหลวงปู่มั่นท่านบุกเบิกมาทุกข์ยากขนาดไหน

ขนาดหลวงตาท่านนํ้าตาไหล แต่หลวงปู่มั่นท่านรักษาของท่าน ท่านเล่าของท่านเป็นธรรมดา แล้วท่านปั้นหลวงตามา ปั้นหลวงปู่เจี๊ยะมา ปั้นครูบาอาจารย์มา แล้วเราได้เข้าไปฝึกฝน

ถ้าเราไม่มีครูบาอาจารย์ เราก็จะไม่มีใครตรวจสอบเราเหมือนกัน ถ้าเราไม่มีใครตรวจสอบเรา เราก็ว่าเราเก่ง เออ! เราก็ว่าเราเก่งเหมือนกัน แต่เราเก่งขนาดไหน ไปเจอไม้หน้าสามทีเดียวหัวแบะทุกทีเลย เก่งขนาดไหนก็หัวแบะลงมาทุกที เราซาบซึ้งตรงนี้ เราได้ประโยชน์จากตรงนี้ ถ้าได้ประโยชน์ตรงนี้ เราถึงเคารพไง

นี่พูดถึงว่า ใครได้อุปัฏฐากหลวงปู่มั่นบ้าง

ได้ทุกองค์แหละ แต่อุปัฏฐากแล้วเอามาเป็นประโยชน์กับเรา เอามาเป็นประโยชน์หมายถึงว่าเอามาเป็นหลักในการประพฤติปฏิบัติ เอามาเป็นหลักแล้วเราพยายามปฏิบัติตัวเราให้ดีขึ้น

ไม่ใช่ไปอยู่กับหลวงปู่มั่นแล้ว “หลวงปู่มั่นชมเราเก่งอย่างนั้น หลวงปู่มั่นชมเราเก่งอย่างนี้ หลวงปู่มั่นยกย่องเราอย่างนั้น”...เฮ้ย! จริงหรือวะ ใครมันจะเก่งขนาดนั้น

ฉะนั้น ยกไว้เนาะ ว่าหลวงพ่อชมแต่หลวงปู่เจี๊ยะ ชมแต่หลวงตา แล้วองค์อื่นล่ะ

องค์อื่นนะ ขอไว้ ขอไว้พูดหลังไมค์ หลังไมค์ค่อยคุยกันนะ อันนี้ปัญหาหนึ่ง

ฉะนั้น จะตอบปัญหาอันนี้ด้วย

ถาม : กราบเรียนหลวงพ่อด้วยความเคารพ หนูเป็นคนหนึ่งที่ได้ปฏิบัติธรรมไปจนเห็นความเกิดดับ สิ่งหนึ่งสิ่งใดเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายต้องดับเป็นธรรมดา เห็นความไม่เที่ยงของสังขารว่าเป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา และจะได้ธรรมะเป็นขั้นๆ จนถึงรูปเป็นอนัตตา เวทนาก็เป็นอนัตตา สัญญาก็เป็นอนัตตา สังขารก็เป็นอนัตตา จะเห็นอะไรมากมายในสมาธิในร่างอสุภะของเราพิจารณา

อยากกราบเรียนหลวงพ่อ ในการปฏิบัติขั้นสูงขึ้นไปกว่านี้ ขอความกรุณาหลวงพ่อโปรดเมตตาแนะนําในการปฏิบัติ ขอบพระคุณอย่างสูงยิ่งค่ะ

ตอบ : ถ้าอย่างนี้แล้ว คําว่า “เห็นเป็นอนัตตาๆ” มันเป็นสามัญสํานึก มันเป็นเรื่องสัญญา มันยังไม่เป็นความจริง ถ้ามันเป็นความจริง เราเข้าใจหมดแล้ว ถ้าเราปฏิบัติแล้วนะ เราเห็นว่ารูปก็เป็นอนิจจัง ทุกอย่างเป็นอนัตตา ถ้าเราเห็นตามความเป็นจริงนะ

มันไม่เห็นตามความเป็นจริง มันเห็นโดยตัวตนของเรา มันเห็นโดยตัวตนของเรา เห็นไหม ที่ว่าโลกียปัญญากับโลกุตตรปัญญา โลกียปัญญามันเป็นปัญญาสามัญสํานึก แค่สามัญสํานึกมันก็มหัศจรรย์แล้วนะ

คําว่า “มหัศจรรย์” คนทุกข์คนยากมีมหาศาลเลย พอศึกษาธรรมะ พอเข้าใจธรรมะแล้วมันปล่อยวางทุกข์ได้ นั่นก็มหัศจรรย์แล้ว

คนเวลาทุกข์ ทุกข์มาก มาศึกษาธรรมะแล้วเห็นว่ามันเป็นสัจจะมันเป็นความจริง เราโง่เอง ไปแบกมัน วางมันก็เป็นความดีแล้ว แล้วพอมาปฏิบัติๆ กิเลสมันหลอก ก็เห็นเกิด เห็นดับ เห็นทุกอย่างดับ

เห็น ถ้าเห็น สู้เราไม่ได้ เราเปิดไฟปิดไฟ กูเปิดทุกวัน เปิดก็ติด ปิดก็ดับ สวิตช์มันยังดีกว่าเราเลย สวิตช์ไฟเปิดดับๆ ไอ้นี่มันเป็นเรื่องธรรมดา เป็นเรื่องธรรมดาเพราะอะไร เพราะเราไปเห็นการเกิดดับ

เปิดไฟสิ รีโมตกดมันก็ติด ปิดมันก็ดับ พอดับแล้วก็เห็นเกิดดับ ถ้าเกิดดับอย่างนี้มันก็เหมือนกัน นี่ก็เหมือนกัน จิตใจมันก็เหมือนกัน

ฉะนั้น เขาว่า “๑. การปฏิบัติย่อมจะต้องเพียรให้มากขึ้นไปเรื่อยๆ อยากถามว่าเราต้องอดอาหารใช่ไหมคะ ถ้าเรากินแต่น้อยจะได้ไหม แล้วจะอดได้นานไหมคะ เราจะกินแต่น้อย จะบรรลุธรรมขั้นต่อไปได้ไหมคะ”

บรรลุธรรมอะไร ยังไม่ได้บรรลุอะไรเลย

“ถ้าเดินสายกลาง ไม่ตึงไม่หย่อนจนเกินไป มัชฌิมาปฏิปทาสําหรับการกินและการเพียร นิพพานจะให้แจ้งได้ไหมคะ จะถึงนิพพานไหมคะ ในขณะที่นั่งบางทีอาการกายสั่นตัวสั่น ก็พยายามมีสติรู้อยู่ อาการอย่างนี้จะหายไหมคะ ถ้าจิตเราฟุ้งมาก เราจะแก้ไขอย่างไร แต่หนูฟังหลวงตาท่านบอกให้เอาสติแนบกับพุทโธ อย่าให้เผลอ แต่อยากขอคําแนะนําจากหลวงพ่อ ถ้าเราปฏิบัติไปเอง อยู่วัดที่ไม่มีครูบาอาจารย์ จะปฏิบัติต่อไปได้ไหมคะ ชาตินี้จะพ้นทุกข์ไหม แต่ก็พยายามฟังเทศน์หลวงตาเป็นประจํา”

ได้ ฟังเทศน์หลวงตาเป็นประจํา การปฏิบัติ สิ่งที่พูดๆ มานี่มันขาดสมาธิ ถ้าเราพุทโธๆ ถ้าจิตสงบแล้วนะ อย่างที่ว่าเห็นอสุภะ เห็นต่างๆ เห็นแล้วมันจะสะเทือนหัวใจมาก ถ้าสะเทือนหัวใจ

มันขาดที่ว่าจิตของเรามันไม่มั่นคง เอกัคคตารมณ์ จิตตั้งมั่น มันไม่มั่นคง ถ้าจิตมันตั้งมั่นนะ เวลามันน้อมไปพิจารณา รสชาติมันแตกต่างกัน ถ้ารสชาติแตกต่าง มันรู้จริงเห็นจริง รู้จริงเห็นจริงมันจะมาถอดถอนเลย

แต่ถ้าเรารู้เหมือนกัน เราอยากว่าต้องรู้ ต้องใช้ปัญญาๆ

ปัญญามันมีสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา ปัญญามันเป็นปัญญาอยู่แล้ว แล้วปัญญาเป็นสัญญา มันเป็นความจํา หลวงตาท่านบอกว่า เวลาปฏิบัติไปแล้วมันเป็นความจริง เวลาปฏิบัติต้องเป็นปัจจุบัน ถ้าไปเอาสิ่งที่เคยเป็นมานี่มันใช้ไม่ได้

นี่ก็เหมือนกัน พอไปเห็นมันเกิดดับทีเดียวก็ว่าเป็นของเรา มันเป็นวิทยาศาสตร์ไง เรียนจบแล้วก็คือมีความรู้ของเราไง ความรู้นี้มันทบทวน ความรู้มันเป็นความจํา แต่ถ้าเป็นความจริง ความจริงมันเป็นปัจจุบัน

ปัจจุบัน ถ้าทําอย่างไร ต้องกลับมาที่ความสงบ กลับมาที่ความสงบแล้วน้อมมันไป ถ้ามันไม่ใช่ ดึงกลับมาที่ความสงบ ถ้ามีความสงบ พิจารณาแล้วมันจะเป็นจริง ถ้าไม่มีความสงบ พิจารณามันจะเป็นไปไม่ได้

ฉะนั้น ข้อที่ ๑. ที่ว่า “เราจะเร่งความเพียรได้ไหมคะ”

ความเพียร เราทําของเราไป นี่เรื่องของความเพียรนะ จะบรรลุธรรม ทําอะไรไม่ได้ เรากลับมาที่สมาธิ กลับมาที่ความสงบ ถ้าสงบแล้วพิจารณาแล้วมันเป็นไปได้ก็เป็น ถ้าเป็นไปไม่ได้ กลับมาที่สงบอย่างเดียว ถ้าไม่กลับมาที่สงบ เวลาไปมันเป็นสัญญา สัญญามันไปหมดเลย

แล้วว่า ทางสายกลางต้องอดอาหารไหม ต้องอะไรไหม

ไอ้นี่มันอยู่ที่เราไง อดอาหาร ถ้ามันภาวนาแล้วมันภาวนาไม่ได้ ภาวนาไม่ลง มันเสียเวลา ถ้าเราอดนอนผ่อนอาหารมันเบาลง โอกาสภาวนามันจะได้ดีขึ้น ถ้าได้ดีขึ้น มันเป็นโอกาส การอดนอนผ่อนอาหารคือเปิดโอกาสให้จิตมันไปได้ ถ้าไม่อดนอนผ่อนอาหาร มันทับขันธ์ คือว่ามันหนักหน่วง มันอืดอาด การอดอาหารมันเป็นอุบายอันหนึ่ง

ฉะนั้น ไอ้เวลานั่งแล้วตัวสั่น

ตัวสั่น ปล่อยให้มันสั่นไป เวลานั่งแล้วตัวสั่น เห็นไหม เราพุทโธ ถ้ามันสั่น ลุกขึ้นเดิน เอาจิตไว้กับความรู้สึก สติ อยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธ มันสั่นให้มันสั่นไป

ถ้ามันมีเวรมีกรรมนะ สั่นเป็นโรคกรรม ถ้าเราใช้ธรรมโอสถ ถ้ามันหายมันก็หยุดสั่น แล้วถ้าเป็นโรคกรรมนะ ถ้ามันเป็นเรื่องเจ็บไข้ได้ป่วย เราก็ไปให้หมอรักษาให้มันเป็นปกติ แล้วเราภาวนาของเราไป ตัวสั่นต่างๆ มันหายได้หมดแหละ มันหายมันถึงภาวนาไปได้ไง

แล้วถ้าจิตมันฟุ้งมาก เอาไว้กับพุทโธมันก็ถูกต้อง

กรณีนี้ ถ้าปฏิบัติที่วัดไม่มีครูบาอาจารย์ ฟังเทศน์หลวงตาก็ถูก เราทําของเราไป เราทําของเราไป อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ถ้ามันใช้ปัญญาว่าเห็นเกิดเห็นดับอะไร อันนั้นมันเป็นปัญญาโลกียปัญญา

ศึกษาธรรมะ ดูสิ เวลาเขาจบการศึกษาในทางพระพุทธศาสนา ๙ ประโยค เขาวิเคราะห์วิจัยได้หมด แต่เขายังมาถามหลวงปู่ฝั้น “แล้วผมจะปฏิบัติอย่างไรล่ะ”

รู้ไปหมด แต่ปฏิบัติอย่างไรล่ะ เพราะรู้ไปหมด ความรู้มันมีอยู่แล้ว ความรู้มันเป็นความรู้ของพระพุทธเจ้า มันไม่ใช่ความรู้ของเรา

ถ้าความรู้ของเรา จิตสงบแล้วเวลามันใช้ภาวนามยปัญญา ความรู้เกิดจากจิตมันถอดมันถอน อันนั้นต่างหากภาวนามยปัญญา นี่มรรค

ศาสนาไหนไม่มีมรรค ศาสนานั้นไม่มีผล มรรคมันคืออะไรล่ะ งานชอบ เพียรชอบ นี่มันชอบไม่ชอบล่ะ มันงานของโลก งานของโลกคือเกิดจากผู้รู้ ถ้างานของธรรมล่ะ เกิดจากจิตที่สงบ จิตที่สงบมันเข้าไปถอดถอน มันเกิดจากอะไรล่ะ

ถ้ามันเป็นงานชอบ งานชอบ สติชอบ ความชอบ เพียรชอบ ปัญญาชอบ มันก็จะเป็นมรรค ถ้าเป็นมรรคมันก็เป็นการแก้กิเลส ถ้าแก้กิเลส มันจะกลับมาที่เรา

กลับมาทําความสงบของใจให้มากขึ้น แล้วมันจะมีอะไรเป็นอุปสรรค ค่อยๆ แก้ไขไป แก้ไขไป แล้วเราทําแล้วมันจะเป็นประโยชน์กับเราเอง

มันเป็นเวรเป็นกรรมที่เราทํามา เห็นไหม บัว ๔ เหล่า ใครทําเวรทํากรรมมามากน้อยขนาดไหน แล้วปฏิบัติไป เวรกรรมมันจะให้ผล ของใครของมัน มันจะออกมาทั้งนั้นน่ะ

แล้วผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย ปฏิบัติง่ายรู้ยาก ผู้ที่ปฏิบัติยากรู้ยาก ผู้ที่ปฏิบัติยากรู้ง่าย การปฏิบัติมันมีเวรมีกรรมของแต่ละบุคคล แต่มันก็เป็นที่เราทํามา เราทํามาแล้วเราก็แก้ไขของเรา เราแก้ไขของเรา เราทําของเราให้เป็นจริง

อย่างที่เขาถามเมื่อกี้นี้ ใครๆ ก็อุปัฏฐากหลวงปู่มั่น แล้วอุปัฏฐากแล้วใครได้ประโยชน์ล่ะ

อุปัฏฐากมาเพื่อเป็นคติเป็นแบบอย่าง ไม่ใช่อุปัฏฐากมาเอาไว้การันตีตัวเอง อุปัฏฐากเพื่ออะไร

นี่ก็เหมือนกัน เราปฏิบัติเพื่ออะไร เราปฏิบัติเพื่อตัวตนของเรา เราปฏิบัติเพื่อมรรคเพื่อผล เราไม่ได้ปฏิบัติเพื่อสนองตัวสั่น ไปสนองให้คนอื่นชื่นชม เราปฏิบัติเพื่อเรา เราปฏิบัติเพื่อแก้ไขเรา เราปฏิบัติเพื่อประโยชน์กับเรา เอวัง

พระพุทธศาสนา
ศาสนธรรมคือคําสั่งสอนของ
องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือสัจธรรม
แต่ตัวธรรมจริงๆ ตัวธรรมจริงๆ
เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม
“จะสอนใครได้หนอ”
มันเหนือโลก มันเหนือโลกหมายความว่ามันพ้นจากวัฏฏะ
มันเป็นวิวัฏฏะ
คําว่า “วิวัฏฏะ” มันพ้นจากแรงดึงดูด พ้นจากทุกๆ อย่าง

๓

ศาสนาอยู่ไหน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๑๔ ธันวาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

หลวงพ่อ : คําถามนี้มันไม่เหมือนคําถาม แต่เป็นคําถาม

ถาม : เรื่อง “ศาสนาพุทธคืออะไร”

หลวงพ่อคะ ศาสนาพุทธคืออะไรคะ (สําหรับคนที่ไม่เคยเข้าวัด เราจะอธิบายเขาอย่างไร และทําให้เขารู้สึกอธิบายแล้วอยากทดลองด้วยตัวเอง หนูไม่อยากเอาคําตอบจากพจนานุกรม และค้นคว้าจากเว็บไซต์ หนูว่าหนูไม่เชื่อคําตอบที่หามา)

หนูขอคําตอบจากหลวงพ่อเจ้าค่ะ จะได้ไม่ต้องคาใจหรือถามผู้อื่น ซึ่งหนูคิดว่าคําตอบอาจไม่ถูกค่ะ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : นี่พูดถึงคําถามไง ศาสนาพุทธคืออะไร “ศาสนาพุทธคืออะไรคะ”

ศาสนาพุทธ ทั้งๆ ที่จริงๆ แล้วเขาก็เป็นชาวพุทธ เขาก็นับถือศาสนาพุทธ เขาก็ว่าเขาเข้าใจในพระพุทธศาสนา แต่เวลาว่าศาสนาพุทธคืออะไร เพราะอะไร เพราะมันไปอธิบายให้คนอื่นเข้าใจไม่ได้ไง เราเข้าใจกันตามวัฒนธรรมประเพณีไง แล้วเราว่าศาสนาพุทธคืออะไรล่ะ

“ศาสนาพุทธคืออะไรคะ” พอคืออะไรคะ เราก็เข้าใจอยู่ “แต่สําหรับคนที่ไม่เคยเข้าวัด เราจะอธิบายเขาอย่างไร และทําให้เขารู้สึกอธิบายแล้วอยากทดลองด้วยตนเอง”

เวลาเราว่าศาสนาพุทธนี้คืออะไร มันมองได้กว้างมาก มันมองได้กว้างมาก เพราะเรามองโดยวิทยาศาสตร์ไง ถ้าวิทยาศาสตร์ ในการทดสอบไง ในการทดสอบว่ามันเป็นจริงหรือไม่เป็นจริงใช่ไหม เวลาเรามองไป เรามองเป็นวิทยาศาสตร์ เรามองเป็นโลกไง แล้วมองเป็นโลกไปแล้ว เรามองไม่เข้าถึงตัวศาสนาไง

ทีนี้ตัวศาสนา ว่าตัวศาสนาคืออะไร ก็แบบว่า พระที่มีการศึกษา พระที่บวชมาเป็นพระ แล้วศึกษาพระพุทธศาสนา ถ้าเวลาเขาศึกษามาเขาก็ศึกษาบาลี ได้เปรียญ ๙ ประโยค ถ้าได้เปรียญ ๙ ประโยค เขาก็ศึกษาเรื่องศาสนา แล้วพอศึกษาเรื่องศาสนาแล้ว ถามเขาว่าศาสนาคืออะไร เขาจะตอบว่าอย่างไรล่ะ

ถ้าศาสนาคืออะไร สิ่งที่ทางวิชาการเขาศึกษามาแล้ว เขาเข้าใจแล้วก็เหมือนกับเราไปเรียนวิชาชีพ เรียนวิชาชีพ เรียนต่างๆ เราเข้าใจ ใครเรียนวิชาชีพสิ่งใดก็จะเข้าใจทางวิชาชีพของตัวเอง ถ้าเข้าใจวิชาชีพของตัวเองนี่เป็นเรื่องโลก

นี่ก็เหมือนกัน พระเราไปศึกษาพระพุทธศาสนามันก็ศึกษาเหมือนเป็นวิชาชีพ วิชาชีพ อาชีพพระ ศึกษาพระพุทธศาสนา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง แล้วจะอธิบายอย่างไรล่ะ เพราะอธิบายแล้วก็ยังเถียงกันอยู่ว่าอะไรเป็นหัวใจของศาสนา

ถ้าหัวใจของศาสนา พวกเรานักปฏิบัติเราว่าเรื่องอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคๆๆ มรรคนี่แหละตัวศาสนา ทีนี้ตัวศาสนา ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรคคือหลักของศาสนา

ทีนี้หลักของศาสนา เวลาครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติมาแล้ว ศาสนาคืออะไร ศาสนธรรมคือคําสั่งสอน ศาสนธรรมคือคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม พอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมมันมีรัตนะ ๒ คือมีพระพุทธเจ้ากับพระธรรม พระพุทธเจ้ากับพระธรรม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรมๆ แสดงธรรมจนพระอัญญาโกณฑัญญะท่านมีดวงตาเห็นธรรม เป็นสงฆ์องค์แรกของโลก ถ้าเป็นสงฆ์องค์แรกของโลก มันมีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นรัตนตรัย

ทีนี้รัตนตรัยมันมีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ทีนี้พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พอมันเผยแผ่มาๆ มันเป็นวัฒนธรรมประเพณี พอเป็นวัฒนธรรมประเพณีมันก็เป็นตัวแทน เป็นตัวแทน ถ้าพระพุทธเจ้า เราก็มีพระพุทธรูปในวัดเป็นสมมุติว่านี่เป็นพระพุทธรูปเป็นตัวแทนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระธรรม พระธรรมคือตู้พระไตรปิฎก พระสงฆ์ พระสงฆ์ก็เห็นๆ กันอยู่แล้ว

ทีนี้พอเรามองภาพเข้าไป มองเป็นวิทยาศาสตร์ไง แล้วศาสนาพุทธคืออะไรล่ะ ศาสนาพุทธคืออะไร เราก็มองภาพอย่างนั้น

ถ้าศาสนาพุทธเป็นพระ พระดีก็มี พระดีไม่มีใครพูดถึง แต่พระทําผิด โอ้โฮ! ลงข่าวหน้าหนึ่งเลย ถ้าพระทําผิด อ้าว! ในเมื่อศาสนาพุทธก็เชื่อถือไม่ได้ ดูพระประพฤติปฏิบัติสิ พระกินเหล้า พระเมายา พระทําตัวเหลวไหล ถ้าเป็นศาสนาแล้วก็ต้องให้เป็นที่ไว้ใจได้เชื่อใจได้

ถ้าเป็นพระธรรม พระธรรมก็ธรรมจักร เวลาเขาทําธรรมจักรเป็นเครื่องหมาย เครื่องหมายของสัจธรรม ตู้พระไตรปิฎกเป็นพระธรรม

เราว่าพระธรรม พอไปพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ พระธรรมก็เป็นหินแกรนิตหรือ ขยายออกมาแล้วมันก็เป็นก้อนหิน มันจะเป็นประโยชน์อะไรล่ะ

เวลาตัวแทนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธรูป เห็นไหม มันมีหลายครอบครัวมากที่มาหาเรานะ บอกว่าลูกชายเรียนมา เรียนสูง แล้วพ่อแม่เขาพาลูกไปวัด พอพ่อแม่กราบพระ ลูกมันก็ถามพ่อแม่ เพราะพ่อแม่กับลูกคุยกันได้สนิท “แม่กราบอะไรน่ะ แม่กราบทําไม นั่นมันทองเหลือง” เวลาไปไหว้พระบอก “แม่กราบทําไมน่ะ มันเป็นอิฐหินทรายปูน แม่กราบทําไม” นี่ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ไง

ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ว่าเห็นพวกเราไปกราบพระพุทธรูป เอ๊ะ! เราไปกราบอะไรกัน เพราะทางวิทยาศาสตร์เขาพิสูจน์แล้ว เราหล่อมาด้วยทองเหลือง เราหล่อมา เราขึ้นรูปมาด้วยอิฐหินทรายปูน แล้วเราไปกราบทําไมล่ะ นี่เขาคิดทางวิทยาศาสตร์ไง

แต่เวลาเมื่อก่อนหลวงตาอยู่นะ เวลาใครไปบ้านตาด ท่านบอกว่าให้กราบพระ แล้วถึงพระไหม

ถ้ากราบพระนะ ถ้ากราบพระให้ถึงพระ ถ้ากราบถึงพระก็ถึงปัญญาคุณ ถึงเมตตาคุณ ถึงวิสุทธิคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วเมตตาคุณ ปัญญาคุณ วิสุทธิคุณ ใครเป็นคนรู้สึกล่ะ หัวใจเราเป็นคนรู้สึก หัวใจเราซาบซึ้ง

เวลาเรากราบ เรากราบถึงพระ เรากราบถึงพระ กราบถึงพระพุทธเจ้า กราบถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไอ้สิ่งที่เป็นตัวแทน ตัวแทน พระพุทธรูปเป็นตัวแทน พอเป็นตัวแทน มันเป็นตัวแทน ตัวสื่อ สื่อเข้าไป สื่อถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้วเวลาตัวแทนไปสื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

เราบอกว่า ศาสนาพุทธคืออะไร ถ้าเราบอกว่าศาสนาพุทธคืออะไร เวลามองเข้ามา เวลาเราไปคุยกับเพื่อน หรือเพื่อนที่ว่าเขาก็เป็นชาวพุทธนะ เพราะว่าเขาเกิดจากพ่อแม่ พ่อแม่ก็เป็นชาวพุทธ ในทะเบียนบ้านก็เป็นชาวพุทธ แต่เขาไม่สนใจ เขาไม่สนใจ เขาเห็นแล้วมันขัดแย้งกับความรู้สึกเขา

ถ้ามันเห็นแล้วขัดแย้ง เห็นแล้วขัดแย้งที่ไหน เห็นแล้วขัดแย้งที่ว่าโดยความรู้สึกของเขา วุฒิภาวะของใจใช่ไหม ทําไมพระฟุ่มเฟือยอย่างนั้น ทําไมพระที่มักน้อยสันโดษ ความเป็นอยู่ทําไมมันสูงส่งกว่าชาวบ้านเขา นี่เวลาเขาคิด เขาคิดอย่างนั้น เวลาเขามองภาพเข้ามา

เราจะบอกว่า เขาบอกว่าศาสนาพุทธคืออะไร

เราจะบอกว่า ศาสนาพุทธคือสัจธรรม พุทธธรรม สัจธรรม สัจธรรมคือตัวศาสนา

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่ได้ตรัสรู้ธรรม เจ้าชายสิทธัตถะยังไม่ได้ตรัสรู้ธรรม วันวิสาขบูชา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐ ประเสริฐเพราะอะไร เพราะได้สร้างบุญญาธิการมา เกิดในวันวิสาขะ เพ็ญเดือน ๖ เกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ตรัสรู้ ตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสรู้ ตรงตรัสรู้นี่ อาสวักขยญาณทําลายอวิชชาในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก่อนหน้านั้นเป็นพระโพธิสัตว์

ฉะนั้น ตัวศาสนา ที่ว่าศาสนาคือตัวสัจธรรม สัจธรรมคือสิ่งที่ว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม เวลาตรัสรู้ธรรมขึ้นมา แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ปรินิพพานในวันเพ็ญเดือน ๖ เหมือนกัน

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม แสดงธรรมมันมี ๒ ประเด็น ประเด็นหนึ่ง พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรมเป็นพยาน แต่เทวดา อินทร์ พรหมที่เขาฟังข่าวต่อๆ กันมา เขาส่งต่อๆ กันไป เวลาจักรมันเคลื่อนแล้วๆ

นี่ว่าศาสนาพุทธคืออะไร

ถ้าศาสนาพุทธ ศาสนธรรมคําสั่งสอนคือสัจธรรม นั่นคือตัวหลักของศาสนา

แต่มันเป็นประเพณีไง พอมันเป็นประเพณีแล้ว เวลาผู้บวชแล้ว เวลาเราเป็นฆราวาส เราก็ต้องมีปัจจัย ๔ มีเครื่องอาศัย พระบวชมาแล้ว พระบวชมาแล้วมันก็มีบริขาร ๘ นี่คือปัจจัย ๔ มีกลด กลดคือที่อยู่อาศัย มีเครื่องนุ่งห่มก็ผ้าจีวร ไตรจีวร อาหารก็คือบาตร ยารักษาโรคก็คือนํ้ามูตรเน่า นี่เป็นยารักษาโรค ปัจจัย ๔ เหมือนกัน

แต่พออยู่แล้ว ครูบาอาจารย์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมา อนาถบิณฑิกเศรษฐีเอาเงินปูสร้างวัดให้ สร้างวัดคือที่อยู่ อาราม อารามของผู้ที่ไม่มีบ้านมีเรือนไง นี่ผู้ที่เขามีศรัทธาความเชื่อ เขาก็ทําของเขา

เราจะบอกว่า เวลาบอกว่าพระอยู่สูงส่งกว่าเขาๆ...มันสูงส่งหรือมันจะตํ่าต้อยมันอยู่ที่อํานาจวาสนาบารมี แล้วเวลาคนที่เขาเชื่อถือศรัทธา เขาสร้างของเขาให้ เขาสร้างของเขาเพราะสิ่งนั้น พระก็เป็นผู้รักษาของของสงฆ์ไง

“ศาสนาคืออะไร”

ถ้าศาสนา ศาสนาคือสัจธรรม

“แล้วสําหรับคนที่ไม่เคยเข้าวัด เราจะอธิบายอย่างไรได้ อธิบายแล้วให้เขารู้สึกว่าอยากทดลองด้วยตัวเอง”

ถ้าอยากทดลองด้วยตัวเอง เราจะอธิบายให้เขาได้อย่างไรล่ะ ถ้าเราอธิบายให้เขา ศาสนา สิ่งที่เราอยู่มันก็แค่พวกบรรพบุรุษของพวกเราเป็นผู้ฉลาดใช่ไหม เอาศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจําชาติ พอศาสนาประจําชาติ ศาสนานี้เป็นเครื่องหล่อหลอม ศาสนามันเหมือนนํ้า มันรวบรวมสิ่งใดให้เป็นเนื้อเดียวกัน เขาจะผสมปูน ผสมอะไร เขาต้องมีนํ้า มีสิ่งต่างๆ เพื่อผสม

ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ เวลาชาติ ศาสนา ศาสนามันก็รวบรวม รวบรวมให้นํ้าจิตนํ้าใจของคนเป็นนํ้าหนึ่งใจเดียวกัน ความเป็นนํ้าหนึ่งใจเดียวของชาติ ชาติจะเกิดขึ้นได้ด้วยความเห็นอกเห็นใจต่อกัน ด้วยความผูกพัน ด้วยความสามัคคีกัน

เวลาศาสนา ดูสิ เวลาธรรมะของกษัตริย์ ทศพิธราชธรรม การปกครองโดยธรรม เวลาถ้าอธิบายศาสนาไป มันก็กว้างขวางไป อยู่ในสถานะของใคร ใครมีสถานะไหนจะได้ประโยชน์กับศาสนาชนิดใด

เวลากษัตริย์เขามีทศพิธราชธรรม เวลาเป็นขุนนาง เป็นผู้ปกครองดูแล เขาก็ต้องมีความเป็นธรรม ธรรมาภิบาล พวกเราพวกที่เป็นรากหญ้า พวกที่เป็นประชาชน ประชาชนเป็นนํ้า ประชาชนเป็นส่วนใหญ่ ประชาชนก็มีใจเป็นธรรม ประกอบสัมมาอาชีวะ นี่พูดถึงว่าความเป็นอยู่ของสังคมไง

ฉะนั้น เราจะอธิบายให้เขาเข้าใจได้อย่างไรล่ะ

เวลาอธิบายมันอธิบาย ถ้าอธิบายนี่เป็นเรื่องปัจจัตตังแล้ว เป็นเรื่องอตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงธรรม พระอัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม มันก็เป็นประโยชน์ของพระอัญญาโกณฑัญญะ

นี่ก็เหมือนกัน เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา หลวงตาท่านพูดอย่างนี้นะ หลวงตาท่านบอกว่า เราเกิดมาเป็นมนุษย์ แล้วเป็นคนที่มีบุญมาก หลวงตาใช้คําว่า “ถ้าคนไม่มีบุญจะไม่ได้พบพระพุทธศาสนา”

ดูในโลกนี้ ในโลกนี้กี่พันล้าน แล้วคนนับถือพระพุทธศาสนามันกี่ร้อยล้าน แล้วพอประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ผู้ที่เข้าถึงธรรมมันมีกี่คน คําว่า “มันมีกี่คน” ใช่ไหม ถ้าคําว่า “มันมีกี่คน” มันจะมีอํานาจวาสนาขนาดไหนล่ะ

ฉะนั้น ถ้าบอกว่า จะทําอย่างไรให้เขาทดลองด้วยตัวเขาเอง

ถ้าทดลองด้วยตัวเอง ในปัจจุบันนี้ ในการประพฤติปฏิบัติมันจะเจริญรุ่งเรืองขึ้นมาจากที่ไหน เจริญรุ่งเรืองขึ้นมา เพราะแต่ก่อนพระที่ปฏิบัติก็แสวงหากันทั้งนั้นน่ะ แต่พอหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านก็ปฏิบัติของท่าน ท่านก็รู้ความเป็นจริงของท่าน แล้วท่านทําเป็นตัวอย่าง

แล้วเวลาใครประพฤติปฏิบัติขึ้นมามันมีความรู้ความเห็นภายในใจ ไปถามท่าน ท่านตอบได้ก่อนด้วย ท่านเอาความเห็นของเรามาอธิบายให้เราฟัง ทุกคนมันถึงยอมรับ พอทุกคนยอมรับนะ เป็นความจริง ใครปฏิบัติขึ้นไปได้ด้วยความเสมอกัน

พอด้วยความเสมอกัน สิ่งที่เสมอกันมันเสมอกันตรงไหนล่ะ

มันเสมอกัน มันถอดมันถอนอวิชชา ถอดถอนการเบียดเบียนหัวใจ ถอดถอนกิเลสที่มันครอบงําใจ มันถอดมันถอน ถ้ามันถอดมันถอน แล้วท่านทําของท่าน

เวลาเราปฏิบัติขึ้นไป เรามีปัญหาเราจะถามครูบาอาจารย์ใช่ไหม เหมือนคนเจ็บไข้ได้ป่วยไปหาหมอ ถ้าหมอรักษาเราไม่ได้ เขาจะเป็นหมอได้อย่างไร คนที่จะรักษาได้ต้องเป็นหมอสิ หมอต้องบอกอาการของใจ ที่เราทุกข์เรายากมันมาได้อย่างไร ถ้ามันทําได้จริง

สิ่งที่ว่า ถ้าเขาจะทดลองด้วยตัวเขา

คําว่า “ทดลอง” ในการประพฤติปฏิบัติเดี๋ยวนี้มันเข้มแข็งขึ้น มันแบบว่ามีคนเชื่อถือศรัทธามากขึ้น ศรัทธามากขึ้นเพราะครูบาอาจารย์ท่านทําเป็นตัวอย่างมา แล้วทําเป็นตัวอย่างมา เราปฏิบัติ บอกว่าใครมีความทุกข์ล่ะ แม้แต่เรามีความทุกข์นะ เราไปศึกษาพระพุทธศาสนา เวลาพระพุทธศาสนา ธรรมโอสถ ทุกคนมันวางได้ แล้วถ้าเขามีปัญหาในตัวของเขา เขามีความทุกข์ในหัวใจของเขา แล้วถ้าเขาบอกว่าเขาจะแก้ทุกข์ เรียกว่าเป็นอริยสัจ สัจจะความจริง ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

ทุกคนมีความทุกข์ไหม ถามสิ ทุกคนมีความทุกข์ไหม ทุกคนมีความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ จะทุกข์มากทุกข์น้อย ทุกข์ในแง่มุมใด มีทั้งนั้นน่ะ ใครบ้างไม่มีความทุกข์เลย มีทั้งนั้นน่ะ

แล้วพระพุทธศาสนา ทุกข์ควรกําหนด สมุทัยควรละ ละเหตุให้เกิดทุกข์ แล้วถ้ามันเกิดนิโรธ เกิดนิโรธ นิโรธคือความปล่อยวางได้ การปล่อยวางนั้นได้ แล้วปล่อยวางด้วยอะไรล่ะ

อ้าว! ถ้าเรายังไม่ปล่อยวาง ถ้าเราปล่อยวางโดยส้มหล่น เราก็ไม่รู้ว่ามันปล่อยวางได้อย่างไร แต่ถ้ามันปล่อยวางแล้วเราก็เห็นว่า เออ! มันมีช่องทาง มีหนทางที่ทําได้จริง ถ้ามีหนทางที่ทําได้จริง แล้วเวลาทําจริงทําด้วยอะไรล่ะ มันก็ต้องไปทําศีล สมาธิ ปัญญา สร้างมรรค พอสร้างมรรคขึ้นมา มันก็เห็นคุณประโยชน์แล้ว นี่เห็นคุณประโยชน์ของศาสนาแล้ว

เราไปบอกทีแรกเลย บอกว่า พระพุทธศาสนาสอนเรื่องศีล เรื่องสมาธิ เรื่องปัญญา

เขาบอกว่า ศีลอะไร สมาธิอะไร แล้วปัญญา ปัญญาก็ปัญญาทํามาหากินนี่ไง ปัญญาก็กําลังจะรวยอยู่นี่ ปัญญาน่ะ

เพราะคนมันมองคนละมุม ไอ้อย่างนั้นเขาเรียกว่าปัญญาเป็นปัญญาวิชาชีพ แต่ถ้ามันเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการภาวนา มันจะแก้ทุกข์ได้จริงๆ ไง แต่ถ้าปัญญาอย่างนั้นมันเป็นปัญญาวิชาชีพ เป็นปัญญาสิ่งที่เราเอาไว้สื่อสารกันในสังคม

เราบอกว่า “จะทําอย่างไร จะบอกให้เพื่อนเข้าใจได้ แล้วจะให้เพื่อนได้ทดลองด้วยตัวเอง”

ฉะนั้นบอกว่า เวลาเขาบอกว่า “หนูไม่อยากเอาคําตอบจากพจนานุกรม”

ถ้าพจนานุกรม ก็ถึงเขียนมานี่ พอบอกพจนานุกรมแล้วมาพูดเรื่องนี้ไง พูดเรื่องว่า ถ้ามองพระ มองเข้ามาในศาสนา พอเรามองเข้ามาในศาสนา เขามองพระก่อนนะ เพราะพระเป็นตัวแทน พระเป็นพระสงฆ์ พระสงฆ์เป็นคนที่สืบทอดศาสนามา

ถ้าพระสงฆ์เป็นผู้สืบทอดศาสนามา พระสงฆ์ดีๆ ก็เยอะมาก พระสงฆ์ดีๆ พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์เป็นผู้ที่ทําสังคายนา แล้วจดจารึกไว้จนเป็นพระไตรปิฎกให้เราศึกษามา ๒,๐๐๐ กว่าปี ไม่ได้เห็นว่าพระสงฆ์ดีๆ ทําสิ่งที่ดีๆ เลย

แต่เวลาพระสงฆ์ทําไม่ดี พระสงฆ์ทําผิดพลาด โอ๋ย! คัดค้าน มีความเห็นผิด มีความไม่พอใจ ถ้าไม่พอใจแล้ว แล้วกิเลสมันก็ชอบด้วยนะ กิเลสมันชอบ เพราะกิเลสมันไม่ต้องการให้ใครควบคุมมันอยู่แล้ว

พอถ้าเราเชื่อ เราจะประพฤติปฏิบัติ เราก็ต้องพยายามมีศีล ต้องมีสมาธิ มีขอบเขตกับในหัวใจของเรา มันก็จะโต้แย้ง ฉะนั้น มันก็จะพาลแล้ว พอมันพาล มันเห็นพระที่ทําผิดพลาด มันบอก “นี่ไง เขาบวชเป็นพระเขายังทําไม่ดีเลย แล้วเราจะปฏิบัติได้อย่างไร เราไม่มีทางแล้วล่ะ” ถ้ามันมองอย่างนั้นมันก็จบไง

แต่ถ้าเราพูดถึงพจนานุกรม บอกว่า “หนูก็ไม่อยากเอาคําตอบจากพจนานุกรม หรือค้นหาในเว็บไซต์ เพราะหนูก็ไม่เชื่อในคําตอบนั้น เพราะหนูก็ไม่เชื่อคําตอบนั้น”

อันนี้มันเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาประพฤติปฏิบัติ มันเกิดมาจากอํานาจวาสนาบารมีนะ แล้วมันเป็นจริงขึ้นมา แต่เวลาบัญญัติไว้นี่ตัวหลักไง

แล้วเราไปศึกษา พจนานุกรม เราไปศึกษาในพระพุทธศาสนา นี่เป็นวิธีการทั้งนั้นน่ะ เราไปศึกษาแล้วก็วิเคราะห์วิจัยที่นั่น แต่สิ่งที่เราศึกษาทั้งหมดมันชี้เข้ามาในหัวใจนะ ชี้เข้ามาในหัวใจของผู้ที่ปฏิบัตินะ

เรามีศรัทธาหรือเปล่า เรามีความเชื่อไหม ถ้าเรามีศรัทธาความเชื่อ ความเชื่อมั่น ดูสิ สัทธาจริต ถ้าสัทธาจริตมีความเชื่อมั่น กําหนดพุทโธๆ พุทโธด้วยความเชื่อ ด้วยความเป็นเอกภาพ พุทโธๆ มันจะเป็นสมาธิได้

แต่ถ้าเราเป็นพุทธจริต เรามีปัญญามาก เรามีความสงสัยมาก เรามีความวิตกกังวลมาก พุทโธๆ มันบอกว่าพุทโธไม่มีปัญญา พุทโธแล้ว อย่างนี้ต้องใช้ปัญญาอบรมสมาธิ

แม้แต่การทําความสงบของใจมันยังมี ๔๐ วิธีการ เวลาทําอย่างไรเพื่อความสงบของใจ ทําไมต้องความสงบ

เพราะทําความสงบมันจะแก้ความสงสัยไง อย่างเพื่อนที่ทดลอง ถ้าจิตมันสงบนะ มันแปลกแล้ว พอจิตสงบมันเป็นการยืนยันแล้ว

เราศึกษามามันเป็นทฤษฎีทั้งนั้นน่ะ เวลาถ้าจิตมันสงบนะ โดยที่เราจะรู้หรือไม่รู้ก็แล้วแต่ จิตมันสงบ มันแตกต่าง

พอจิตมันสงบ ทําไมถึงสงบล่ะ

เรามีความเครียด เรามีความฟุ้งซ่าน เพราะความฟุ้งซ่านทําให้จิตนี้ขุ่นมัว พระพุทธศาสนาก็สอนไง สอนอตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน พระพุทธศาสนาสอนทวนกระแสเข้าไปสู่ใจของสัตว์โลกทุกๆ คนนะ

เราเกิดมาเราทําอาชีพ เราประสบความสําเร็จ เรามีสถานะทางทรัพย์สินและมีสถานะทางสังคม ในการประพฤติปฏิบัติ จิตใจของทุกคนมีความทุกข์ทั้งนั้นน่ะ แล้วถ้าจิตใจของทุกคนมันเข้าไปทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจของใครสงบ นั่นสถานะของเขาเข้าใกล้ชิดพระพุทธศาสนามากขึ้น

แต่ที่เวลาเราศึกษาเราค้นคว้ากันฟุ้งซ่านไปหมด ความรู้ท่วมหัวแบกไว้เต็มที่เลย แต่ไม่รู้อะไรเลยนะ มันก็เหมือนกับเราใช้ความคิดมากๆ ส่งออกหมด ไปขวนขวายว่าเป็นสมบัติของเรา แล้วพะรุงพะรังไปด้วยสมบัติบ้า ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามานี่จริง แต่ศึกษามาแล้วเขาให้วางไว้แล้วปฏิบัติ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ

ทีนี้ถ้าเราบอกว่าเราอธิบายไม่ได้ พจนานุกรมใช่ไหม เราก็ไปศึกษา มันก็ยิ่งไปสงสัย ยิ่งไปเห็นต่าง ยิ่งไปบอกว่ามันจะเป็นไปไม่ได้ มันทําอย่างนี้จะเป็นไปได้อย่างไร มนุษย์จะปฏิบัติอย่างนี้ได้อย่างไร มนุษย์จะรู้ลึกซึ้งแบบนั้นได้อย่างไร

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้แล้ว แล้วบอกไว้แล้ว แล้วเราไปศึกษาเราก็ยิ่งงง เห็นไหม เราถึงต้องวางแล้วทําสมาธิ ทําความสงบของใจ ถ้าใจสงบแล้วมันเข้าไปสู่ฐีติจิต เข้าไปสู่จิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้นั้นเป็นผู้เวียนว่ายตายเกิด จิตเดิมแท้จะเข้าถึงตัวศาสนาไง

ศาสนามันอยู่ที่ไหน ศาสนามันอยู่ที่ไหนนะ

หลวงตาท่านค้นหาพระธุดงค์ แบกกลดแบกบาตรเข้าป่าเข้าเขาไป ธุดงค์ไป

เขาศึกษาศาสนาจากพระไตรปิฎก เขาเปิดตู้แล้วก็ค้นคว้าในพระไตรปิฎก พระป่าแบกกลดแบกบาตรเข้าป่าเข้าเขาแล้วบอกไปธุดงค์ มันจะไปทําไม มันจะมีความรู้ได้อย่างไร ไปแล้วมันจะเข้าใจเรื่องศาสนาได้อย่างไร ศาสนามันจะไปอยู่ในต้นไม้ อยู่ในภูเขา อยู่ในป่าได้อย่างไร ศาสนามันก็ต้องอยู่ในตู้พระธรรมสิ แล้วไปค้นหาได้อย่างไร

ศึกษาศาสนา ศึกษามาแล้ว หลวงตาท่านศึกษาเป็นมหา ท่านเป็นมหาแล้วท่านถึงได้ออกประพฤติปฏิบัติ ศึกษามาแล้ว ศึกษามาเป็นมหา พอเป็นมหาขึ้นมา ตู้พระธรรมแปลได้ แต่งเติมได้ทั้งหมด เขียนได้ แต่นิพพานก็ศึกษามาแล้ว แล้วมันมีจริงไม่มีจริง ถึงต้องมีคนยืนยัน ก็ไปหาหลวงปู่มั่นไง

นี่ก็เหมือนกัน พระกรรมฐานเราแบกกลดแบกบาตรเข้าป่าเข้าเขา อยู่โคนไม้ แล้วมันจะศึกษาได้อย่างไร มันจะรู้ธรรมได้อย่างไร ธรรมก็ต้องออกมาจากตู้พระไตรปิฎกสิ

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าให้ถือปริยัติ ศึกษามา ศึกษาแล้วให้วางไว้ ให้ปฏิบัติ

ถ้าศึกษาแล้ว แล้วปฏิบัตินะ มันเกิดจินตนาการ มันเกิดอุปาทาน มันเกิดการจินตนาการ มันเกิดการสร้างภาพ แล้วก็จะหัวหกก้นขวิดอยู่นั่นน่ะ ทั้งๆ ที่อย่างนั้นก็มหัศจรรย์นะ เพราะมันจะเกิดธรรม เกิดธรรมหมายความว่ามันเกิดธรรม แต่ไม่ใช่มรรค มันเกิดธรรม แล้วปฏิบัติไปมันจะเกิดสภาวะ

เราทําสิ่งใดก็แล้วแต่ การกระทํานั้นมันต้องมีผล กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา ทําดีทําชั่วมา ถ้าทําถูกทําผิด จิตใจมันได้ปฏิบัติแล้วมันก็ได้ทดสอบของมัน แต่ได้ทดสอบขนาดไหนแล้วมันเป็นส้มหล่นไง ส้มหล่นคือสภาวะที่มันเกิด เขาว่าสภาวธรรมๆ

เราไม่ค่อยพูดเรื่องสภาวธรรม เราพูดเรื่องมรรค เรื่องความจริง เราเป็นคนจัดการ สภาวธรรมมันเป็นส้มหล่น ส้มหล่น ดูสิ เวลาเราเครียดมากๆ หรือว่าเรามีความทุกข์มากๆ ถ้าเรามีความอดกลั้น เดี๋ยวมันก็เบาลง

สภาวะคือความรู้สึกที่มันต้องมีอยู่ตลอดไป จิตมันต้องมีสถานะที่รับรู้ตลอดไป แต่ถ้าเราพุทโธๆๆ สถานะรับรู้มันสลัดทิ้ง มันสลัดทิ้ง สลัดทิ้งอะไร มันส่งออกมาที่ความคิดไง พอส่งออกมา ความคิด พุทโธๆ มันผ่านขันธ์ ๕ ผ่านรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เข้าไปสู่ฐีติจิต ฐีติจิต ปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิวิญญาณ

วิญญาณในขันธ์ ๕ มันผ่านตา หู จมูก ลิ้น กาย อายตนะกระทบ นี่วิญญาณทางโลก วิญญาณในสถานะ แต่ถ้าจิตมันสงบเข้าไปแล้วมันสู่จิตของตัวมันเอง

เวลาเราศึกษา เราศึกษาตู้พระธรรมๆ ใครเป็นคนศึกษา ความคิดศึกษา อายตนะศึกษา วิญญาณปัจจุบันนี้ศึกษา เวลาจิตมันสงบเข้าไปแล้วมันเข้าไปสู่ฐีติจิต ฐีติจิตนี่ตัวสมาธิ

ทําไมถึงต้องทําความสงบ นี่ไง ที่ว่าทําไมต้องทําความสงบ ทําไมต้องทําสมาธิ ทําไมต้องทําสมาธิ ถ้าทําสมาธิแล้ว ถ้าจิตมันเกิดสมาธิแล้ว ถ้าสมาธิมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง นั่นล่ะมันถึงจะเป็นวิปัสสนา

ถ้าเป็นวิปัสสนา ในพจนานุกรมก็บอกไว้ ในวิสุทธิมรรค วิสุทธิมรรคนะ มรรคก็ส่วนมรรค วิสุทธิมรรค มรรคอันละเอียด มรรคอันยิ่งใหญ่ เขียนไว้หมด ไปศึกษาสิ ความรู้ท่วมหัวเลย อ่านได้หมด ทําวิจัยก็ได้ ทั้งแยกแยะ พิจารณาแยกแยะทําเรียงความให้มากขึ้นได้ทั้งนั้นน่ะ แต่ความรู้จริงล่ะ ความรู้จริงมันอยู่ที่ไหน ถ้าความรู้จริง เห็นไหม

เราบอกว่า ถ้าเขาจะทําอย่างไรให้เพื่อนเขาได้ทดสอบ

ได้ทดสอบ ถ้าเขามีอํานาจวาสนานะ เราจะบอกว่า คนเราถ้ามีอํานาจวาสนา เวลามีสิ่งใดกระทบกระเทือนหัวใจ มันทําให้ชีวิตเราเปลี่ยนเลย ชีวิตเราเปลี่ยนแปลงได้เลยถ้ามันมีความกระทบกระเทือนหัวใจ

แต่ถ้ามันไม่มีความกระทบกระเทือนหัวใจ หนึ่ง แต่จิตใจของเขา เขาได้สร้างบุญสร้างกรรมมาอย่างนี้ เขาสร้างบุญสร้างกรรม การเวียนว่ายตายเกิด คนเรามันได้สร้างเป็นกระแส สร้างบุญสร้างกรรมมา มันคัดค้านมาตั้งแต่ต้น คัดค้านมาตั้งแต่หัวใจ มันคัดค้าน หมายถึงว่า มันมีสิ่งใดที่มันทําให้ตัวเอง

ดูสิ เวลาคนเราในปัจจุบันนี้ เรารักใคร เราชอบใคร เราจะถามทุกคนเลย ขอให้เกิดพบกันทุกภพทุกชาติได้หรือเปล่า เวลาเราเกลียดกันนะ เราบอกว่าขอให้ไม่พบกันทุกภพทุกชาติได้หรือเปล่า ไอ้ตรงนี้ที่มันเวียนว่ายตายเกิดมานี่

ฉะนั้น สิ่งนี้ถ้ามันกระเทือน มันมีสิ่งนั้นกลับมา เขามีจิตใต้สํานึก เขาคัดค้านมา แล้วเราพยายามจะบอกว่าให้เขาทดสอบให้เขาทดลอง

เว้นไว้แต่ถ้าเขามีอํานาจวาสนานะ เขามีอะไรกระทบกระเทือนใจ เขาจะหาที่พึ่งอาศัย ถ้าหาที่พึ่งอาศัย อะไรที่มันจะให้หัวใจอาศัยได้นอกจากธรรมะ นอกจากธรรมะ พระพุทธศาสนาไง สัจธรรม พุทธธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้ามันได้อาศัยสิ่งนั้น

ฉะนั้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอน สอนบอกว่า ไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้น ไม่ให้เชื่อแม้แต่ครูบาอาจารย์สอน ไม่ให้เชื่อใครทั้งสิ้น ให้เชื่อการประพฤติปฏิบัติตามความจริงของเรา

ถ้าประพฤติปฏิบัติตามความจริงของเรา ถ้าจิตมันสงบมันก็ได้สัมมาสมาธิ ได้เห็นเงาๆ แต่ถ้าผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต นี่เข้าตัวธรรมแล้ว ถ้าตัวธรรม ตัวธรรมคือสัจธรรม

พระพุทธศาสนาคืออะไร

พระพุทธศาสนาคือสัจจะ คือความเป็นจริง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมขึ้นมาแล้ว ทั้งๆ ที่ปรารถนามาเป็นศาสดา ปรารถนามารื้อสัตว์ขนสัตว์นะ “จะไปสอนใครได้อย่างไร” เพราะมันคนละมิติไง

มิติทางโลก มิติทางโลกคือความสามัญสํานึกที่เราสื่อสารกันได้ทางวิทยาศาสตร์

มิติทางธรรม มิติทางธรรมเวลามันสํารอกมันคายกิเลสออก โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ แล้วยังมีนิพพาน ๑ แล้วถ้าคนที่มีมรรคมีผล คนที่มีการกระทําพูดสิ่งนี้ผิด มันเป็นไปได้อย่างไร

พูดสิ่งที่เป็นมรรคเป็นผล ถ้ามันผิดพลาดไป ถ้าคําพูดเป็นมรรคเป็นผล พูดอยู่ในปัจจุบันนี้เขาพูดในทางทฤษฎีไง พูดในทางทฤษฎี ในวิสุทธิมรรค ในสิ่งต่างๆ

ในครูบาอาจารย์ที่ท่านเทศน์สั่งสอนไว้ ในครูบาอาจารย์ที่ท่านเทศน์ไว้ ท่านเทศน์ไว้เพื่อประโยชน์กับเรานะ ถ้าเพื่อประโยชน์กับเรานี้เป็นแนวทางไง ดูสิ ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นแนวทาง เป็นการชี้นํา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ชี้นํา แล้วพวกเราบริษัท ๔ เป็นผู้ที่ประพฤติปฏิบัติ เป็นผู้ที่ทําความจริง “เราเป็นคนชี้ทางเท่านั้น พวกเธอต้องไปขวนขวายกันมาเอง”

ถ้าเราขวนขวายเอง เราทําของเราแบบนี้ เราทําความจริงของเราแบบนี้ ถ้าทําได้ ถ้าเราทําได้ เราทําของเราจริงขึ้นมา มันเป็นจริง นั่นน่ะเราเข้าถึง แล้วจะบอกว่าศาสนาพุทธคืออะไร เราจะไม่สงสัยเลย เราจะรู้ว่าสัจธรรมมันมีคุณค่าขนาดไหน สัจธรรมสิ่งที่ได้มามันได้มามากน้อยแค่ไหน

ฉะนั้น ถ้าเราจะไปค้นพจนานุกรม ค้นในพระไตรปิฎก นั้นเป็นภาคปริยัติ เป็นภาคปริยัติให้ศึกษาให้ค้นคว้า แล้วเวลามาปฏิบัติ เราวางไว้แล้วปฏิบัติให้เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงขึ้นมาแล้วเราเทียบเคียงเข้าไปนะ มันจะลึกซึ้งกว่านั้นเยอะเลย เห็นไหม ในมิติของโลก ในมิติของธรรม มิติของธรรม โสดาปัตติมรรค ถ้ามันพูดถึงมรรคไม่ถูกต้อง มันเป็นไปไม่ได้หรอก

เราฟังมาเยอะ พระพูดกันนะ เวลามรรคปั๊บ เขาอธิบายถึงทางวิทยาศาสตร์ อธิบายถึงวัตถุ ถ้าอธิบายถึงวัตถุก็คือเปรียบเทียบ ทําไมเขาไม่พูดถึงความจริงของเขาล่ะ ทําไมไม่พูดถึงสิ่งที่เป็นมรรคล่ะ เวลามรรคมันเกิดขึ้น มันเกิดขึ้นมาอย่างไร

เขาบอกมรรค ศีล สมาธิ ปัญญา เวลามันเกิดขึ้น ถ้าพูดปั๊บ มันรู้ถูกรู้ผิดเลย ถ้ามันผิด มันอธิบายไม่ถึงสัจจะ ไม่ถึงอย่างนั้นมันก็ไม่ใช่ ไม่ใช่ก็แบบทางจินตนาการ ทางปรัชญา มันเข้าไม่ถึง

ถ้าเข้าถึงนะ คําเดียวจบเลย ถ้าจบปั๊บ เวลามันเข้าถึงปั๊บ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อันนี้พูดถึงสัจจะ พูดถึงพระพุทธศาสนาสอนอย่างนี้นะ

คําว่า “สอนอย่างนี้” ฉะนั้นบอกว่า ถ้าสอนอย่างนี้แล้ว ขนาดนี้ เวลาหนูไปพูดกับเพื่อน เพื่อนมันยังไม่ฟังเลย แล้วจะพูดถึงมรรคถึงผลมันเกินไป ก็ถามว่า ศาสนาพุทธคืออะไร แล้วในพจนานุกรมพูดไว้อย่างนั้น แล้วในเว็บไซต์ต่างๆ หนูยังไม่เชื่อในเว็บไซต์นั้นเลย ฉะนั้น หนูขอคําตอบจากหลวงพ่อค่ะ จะได้ไม่ต้องคาใจ หรือไปถามผู้อื่นอีก

ถ้าถามเรา พระพุทธศาสนา ศาสนธรรมคือคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือสัจธรรม แต่ตัวธรรมจริงๆ ตัวธรรมจริงๆ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม “จะสอนใครได้หนอ” มันเหนือโลก มันเหนือโลกหมายความว่ามันพ้นจากวัฏฏะ มันเป็นวิวัฏฏะ คําว่า “วิวัฏฏะ” มันพ้นจากแรงดึงดูด พ้นจากทุกๆ อย่าง

แต่ถ้าเรายังเป็นปุถุชน เราว่าเราพ้นจากแรงดึงดูด เพราะอะไร เพราะเราคิดเอง แต่เรามีความรู้สึก เพราะเรามีความรู้สึก ความรู้สึกคือแรงดูด นั่นแหละคือตัวกรรม ปฏิสนธิวิญญาณ

เพราะเรามีความรู้สึก เพราะความรู้สึกมันมี ภวาสวะมันมี ภพมันมี มันจะไปไหนล่ะ มันก็ไปเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม เกิดเป็นมนุษย์ เกิดในนรกอเวจี นี่วัฏฏะ ผลของวัฏฏะมันก็เวียนว่ายตายเกิดอยู่อย่างนั้นน่ะ นี่มันมีของมันอยู่โดยดั้งเดิม

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมา เห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย มันต้องมีตรงข้าม ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย เวลาท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมาตามความเป็นจริงแล้ว อาสวักขยญาณ ถอนอวิชชาความไม่รู้ในการเกิด แก่ เจ็บ ตาย มันรู้เท่ารู้ทันแล้วมันถอดมันถอนสิ่งที่จะเกิด จะแก่ จะเจ็บ จะตาย มันพ้นออกไปแล้ว เห็นไหม มันเหนือ มันเป็นวิวัฏฏะ พ้นออกไปจากวัฏฏะ พ้นจากการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย สิ่งนี้คือตัวธรรม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้สิ่งนี้ มันเหนือโลก แล้วจะสอนได้อย่างไร จะบอกได้อย่างไร ก็เลยสอนเลยบอกเป็นภาคปริยัติ สอนบอกวิธีการ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้บอกถึงมรรคผลเลย บอกแต่เหตุ บอกแต่วิธีการ แต่ตัวผลเขารู้เอง ตัวผลเขารู้เอง

มีคนไปถามเยอะมาก พระถามมาก ถามพระพุทธเจ้า “นิพพานคืออะไร ไอ้นี่คืออะไร” ถามเยอะมาก แต่ถ้าผู้ที่ปฏิบัติแล้วจะไปถามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “ข้าพเจ้าปฏิบัติอย่างนี้ๆๆ ถูกต้องหรือเปล่า” ถ้าพระรู้จริงนะ ไปถามพระพุทธเจ้าอีกอย่างหนึ่งเลย “ที่ปฏิบัติอย่างนี้ถูกต้องไหม ปฏิบัติแล้วผลเป็นอย่างนี้”

พระพุทธเจ้าพยากรณ์ว่าใช่

ดูพระสารีบุตรสิ เวลาไปฟังพระสารีบุตร ไม่ต้องไปถามพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอกว่า “ถ้าเป็นเราพูด เราก็พูดอย่างนั้นน่ะ ถ้าเป็นเราตอบ เราก็ตอบแบบพระสารีบุตร” แล้วนี่พระสารีบุตรตอบกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตอบ ตอบเหมือนกัน มันอันเดียวกันหรือเปล่า มันก็อันเดียวกันไง นี่ถ้าคนรู้จริงแล้วมันก็จบไง นี่ตัวธรรม

ถ้าตัวธรรมจริงๆ เป็นธรรมแท้แล้วมันไม่มีขัดไม่มีแย้ง แต่ถ้ามันยังไม่ใช่ มันก็ขัดก็แย้ง

ศาสนาพุทธคืออะไร ศาสนาอยู่ที่ไหน เขาว่าอย่างนั้น ศาสนาพุทธคืออะไร

ศาสนาพุทธคือพุทธธรรม คือสัจธรรม นี้คือตัวศาสนา เอวัง

ต้นทางและปลายทาง
ต้นทางทําให้ถูก
ถ้าต้นทางทําให้ถูกมันจะเป็นประโยชน์ไง
ถ้าต้นทางเราทําไม่ถูก ปลายทางมันไม่มี

๔

ปากทาง

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๐ ธันวาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เล่าถวายการปฏิบัติเพื่อขอความเมตตาชี้แนะจากครูอาจารย์เพื่อการปฏิบัติต่อไปครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ กระผมขอเล่าถวายการภาวนา พร้อมขอความเมตตาจากหลวงพ่อเพื่อการปฏิบัติและปรับปรุงความคิดให้ถูกต้องต่อไปครับ กราบขอบพระคุณ

๑. กระผมใช้คําบริกรรมพุทโธ บางครั้งก็กําหนดดูลมจนสงบ บางทีก็พิจารณารูปและนาม จิตสงบลงได้บ้างไม่ได้บ้างครับผม แต่ก็พอสงบได้ครับ แบบนี้ถูกต้องไหม

๒. เมื่อจิตสงบตัวลง มีสติรู้กาย ตรงนี้กระผมยังไม่ชํานาญครับหลวงพ่อ กระผมประคองให้สติรู้ตัวอยู่เป็นระยะ จิตจับลมไม่ปล่อย หลุดบ้างเป็นระยะครับ พร้อมกับใช้ความคิดพิจารณาออกทางรูปนามว่า ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ กายก็มีธาตุ ๔ ประชุมกัน ไม่มีส่วนไหนเป็นเรา ส่วนนามได้แก่เวทนา (ตรงนี้ในขณะนั่งบางคราวปวดมาก บางคราวปวดน้อยๆ พอรําคาญ บางทีปวดมากๆ สุดขีดแล้วก็ดับวูบไปเฉยๆ เปลี่ยนอยู่ตลอดครับ บางทีตลอดการนั่งภาวนาก็ไม่มีอาการปวดเลยครับ สบายแบบเฉยๆ อยู่ก็มีครับ ทุกอาการมีสติรู้ตัวอยู่เสมอครับ)

ต่อจากเวทนาก็เป็นสัญญาความจํา เป็นไปเพื่อความเข้าใจสังขารความปรุงแต่ง วิญญาณรับรู้ตอนพิจารณา วิญญาณก็ติดอยู่ครับ เพราะการมีสติรับรู้กายใจมันก็คือการรู้ ผมมีความเห็นว่ามันก็ต้องเป็นวิญญาณ มีวิญญาณ จึงรับรู้ความคิดปรุงแต่ง จึงรับรู้เวทนา อาศัยสัญญาความจํา จึงเข้าใจรู้เรื่องและสื่อสารได้ พอหยุดปรุงแต่ง ความคิดไม่รับรู้อะไร มันก็เหลือตัวสติรู้ ก็ยังรับรู้อยู่ครับหลวงพ่อ แต่ก็หาส่วนที่เป็นที่ว่านี้ เรานั้นก็ไม่มีตรงไหนว่าเป็นเรา สักแต่ว่าเท่านั้นครับผม

ที่ว่ามาทั้งหมดมันเป็นสัญญาความจํามาจากการฟังบ้าง อ่านบ้างครับ มันเลยคิดไป ก็รู้สึกเฉยๆ ครับ ผมจึงปล่อย ไม่คิด ปล่อยให้มีสติรู้ตัวกายใจ รู้อย่างนี้ไปเรื่อยๆ แบบนี้ถูกไหมครับ ควรแก้ตรงจุดไหนบ้างครับ

๓. ส่วนด้านความปีติ สุข หรือเอกัคคตานั้นมันแสดงอาการสลับเปลี่ยนไปมาเรื่อยๆ แต่สุดท้ายแล้วผมก็เห็นสติรู้อันเดียว รู้สึกชอบมากครับ ความเห็นตรงนี้ถูกต้องไหมครับ หรือควรจะเสพปีติ สุข ให้อิ่มเอมแล้วถอนออกจึงจะถูกครับ

ด้วยความเคารพหลวงพ่ออย่างสูง กระผมมีหลวงพ่อเป็นที่พึ่งอยู่เสมอครับ

ตอบ : นี่เขาว่านะ นี่พูดถึงการปฏิบัติ ถ้าอย่างการปฏิบัติเริ่มต้น เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ เวลาเผยแผ่ธรรม เผยแผ่ธรรมก็เพื่อ เพราะก่อนที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม มันมีพวกพราหมณ์ พวกฮินดู พวกลัทธิต่างๆ อยู่เต็มไปหมด

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรมไปๆ เผยแผ่เพื่อให้เขามีที่พึ่ง เวลาเป็นทางฆราวาสก็ให้เขามีที่พึ่ง มีที่พึ่งคือให้เขาเห็นถูกเห็นผิด เห็นความถูกต้องดีงาม เราจะต้องเป็นคนดี ละชั่วทําดี แล้วพยายามขวนขวายดํารงชีวิตให้เป็นชีวิตที่สงบดีงาม นี่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ธรรม เผยแผ่ธรรมเพื่อให้ชาวพุทธมีที่พึ่งที่อาศัยไง ถ้าทางโลกเขาก็อาศัยส่วนหนึ่ง เวลานักปฏิบัติเขาอาศัยส่วนหนึ่ง เวลาบวชเป็นพระขึ้นมา นักรบเวลารบกับกิเลส รบกับความคิดของตัวเองก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง

ฉะนั้น เวลาที่เรามีศรัทธามีความเชื่อแล้วมาประพฤติปฏิบัติ เวลาเราจะประพฤติปฏิบัติ เราก็ปฏิบัติมาจากทางโลก ทางโลกหมายถึงว่าเรามีความคิดทางวิทยาศาสตร์ ความคิดทางโลกนี่แหละ เวลาเราจะมาปฏิบัติปั๊บ เราก็เอาความคิดนั้นน่ะมาเทียบเคียง พอเอาความคิดมาเทียบเคียงปั๊บ เราก็ว่าเราทําแล้วเราทําเหมือนเลย แล้วทําไมมันไม่เป็นอย่างที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกล่ะ ทําไมเราปฏิบัติแล้วมันไม่เป็นสมาธิ เราปฏิบัติแล้วมันไม่เกิดปัญญา เราปฏิบัติแล้วทําไมไม่ฆ่ากิเลส เอากิเลสมาเชือดมาเฉือน มาเห็นต่อหน้าเรา นี่เราคิดของเราไปด้วยจินตนาการของเราไง

ด้วยจินตนาการนะ ด้วยจินตนาการมันก็เป็นความจริงอันหนึ่งไง เป็นความจริงอันหนึ่งเพราะอะไร เพราะเราฟังเทศน์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา แล้วเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราก็คิดว่ามันจะเป็นจริงอย่างนั้นไง

แต่เวลาปฏิบัติ เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านบอกว่า ศึกษาภาคปริยัติมาแล้ว มันเป็นภาคปริยัติคือทฤษฎี คือปัญญา คือแนวทางในการปฏิบัติ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกข้อ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกความหมายชี้เข้ามาให้แก้ไขที่ใจของตัวเพื่อให้ใจนี้หลุดพ้นไง

ฉะนั้น พอให้ใจนี้หลุดพ้น มันจะย้อนกลับมาที่ใจของเรา ถ้าย้อนกลับมาที่ใจของเรา ไปศึกษาแล้ว ใจของเรา เราช่วยตัวเองไม่ได้ เราช่วยตัวเองไม่ได้ เรามีแต่กิเลส เรามีแต่ความสงสัย เราช่วยตัวเองไม่ได้ เราก็อยากจะพึ่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อยากจะพึ่งทฤษฎีอันนั้น แล้วเราปฏิบัติ เราพยายามจะทําใจให้เหมือนกับทฤษฎีอันนั้น พอทําให้เหมือนทฤษฎีนั้น เราก็พยายามจะให้เป็นแบบนั้นไง แล้วมันก็ไม่เป็นน่ะ มันไม่เป็นแล้วก็งง

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์เราท่านปฏิบัติแล้วถึงบอกปริยัติ ปฏิบัติ นี่เจ้าคุณอุบาลีฯ ท่านพูดเอง “ภาคปริยัติ ภาคปฏิบัติ ห่างกันราวฟ้ากับดิน” นี่ท่านเป็นผู้วางแนวทางการศึกษานะ

ศึกษา ทุกคน ประเทศชาติจะเจริญเพราะมีการศึกษา คนต้องมีปัญญา...ใช่ มันต้องมีการศึกษา ต้องมีปัญญาทั้งนั้นน่ะ เพื่อให้คนฉลาด เพื่อให้คนมีปัญญา ให้คนคิดเป็นทําเป็น ให้คนบริหารจัดการได้

การศึกษามา ภาคปริยัติเป็นอย่างนั้นน่ะ แต่ศึกษามาแล้วมันเป็นจริงไหมล่ะ คนศึกษามา ศึกษามาแล้ว วิชาชีพใด เขาอาจจะไปทําอาชีพจากประสบการณ์ของเขา จากการทําธุรกิจของเขา เขาไม่ได้ศึกษามาแล้วว่าจะเอาสิ่งนั้นเป็นอาชีพเลย นี่ก็เหมือนกัน เวลาศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามา ศึกษามาๆ เราคิดว่าจะเป็นอย่างนั้นไง

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านภาคปริยัติแล้วปฏิบัติ มันปฏิบัติ ส่วนที่การศึกษาให้วางไว้ก่อน พยายามวางไว้ก่อน อย่าให้มันมาสร้างภาพ อย่าให้มันเป็นคนชี้นํา เพราะชี้นํามันก็เป็นสัญญาทั้งนั้นน่ะ เราไปโดยจินตนาการ เราไปโดยสัญญา

เราเอง ดูสิ นักประพันธ์เขาเขียนนิยาย เขาได้รางวัลโนเบลกันเลยนะ เขาเขียนหนังสือ เขียนต่างๆ เขียนมาจากไหนล่ะ เขาก็สร้างเรื่องของเขาขึ้นมา ไอ้นี่เราก็จินตนาการ จินตนาการธรรมะไป เห็นไหม

ฉะนั้น เวลาครูบาอาจารย์บอกปริยัติศึกษามา ศึกษามาแล้ววางไว้ก่อน ถ้าไม่วางไว้ก่อน มันจะสร้างภาพ มันจะทําให้การปฏิบัติเราล้มลุกคลุกคลาน

แต่เวลาเราปฏิบัติไป เราก็ว่าเราทําถูก มันมีอารมณ์ มันมีความชอบใจ เพราะมันทิ้งจากโลกมาเป็นธรรม มันก็ว่ามันดีไง แต่ดีอย่างนี้ก็ดีแบบโลก เพราะเรายังเป็นโลกอยู่ไง

แต่ครูบาอาจารย์ให้ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าเราจะทําความสงบของใจเข้ามา เราพุทโธ ธัมโม สังโฆ มรณานุสติ อะไรก็ได้ ๔๐ วิธีการ ให้จิตมันสงบ จิตสงบระงับแล้ว มันสะอาดบริสุทธิ์แล้ว ถ้ามันมีปัญญาการรอบรู้ได้ มันมีปัญญาที่จะไปเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เพราะจิตมันสงบจริง ถ้าจิตสงบจริงแล้ว ความรู้ความเห็นมันจะเป็นความจริง

จิตมันไม่สงบจริง มันเกิดจินตนาการ มันเกิดโดยสัญชาตญาณ เป็นได้ สิ่งที่เขาเห็นกันนี่ใช่ ใช่เลย ใช่ แต่มันใช่ของกิเลสไง หลวงตาท่านบอกสมุทัยมันเจือปนมา สมุทัยคือจินตนาการ มันมีอวิชชา มีกิเลสปลอมปนเข้ามา มันก็อยู่อย่างนั้นน่ะ วนอยู่อย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้าเราทําความสงบของใจเข้ามาไม่ให้สมุทัยมันเจือปน ให้มันเป็นสัจจะ ให้มันเป็นความจริงเลย พอจิตสงบแล้วถ้ามันออกรู้ออกเห็นนะ โอ้โฮ! มันจะมหัศจรรย์มาก

ฉะนั้น ที่เราจะทําความสงบของใจกันอยู่นี่ อย่าไปน้อยเนื้อตํ่าใจว่า “เรานี่เสียเวลา เรานี่มันแก่แล้ว อยากจะได้บรรลุธรรมไวๆ อู๋ย! อยากจะมีความรู้ความเห็น อยากจะเจริญก้าวหน้า ต้องทําให้จริงจัง แก่แล้ว เวลาเราน้อยแล้ว เราต้องใช้ปัญญาไปเลย”

อย่าไปเชื่อเขา ไอ้นั่นมันเตี้ยอุ้มค่อม แก่อุ้มคนแก่ไง แก่หลังค่อม แล้วมันจะโค้งลงสู่ดินน่ะ มันไม่เป็นประโยชน์อะไรหรอก แต่ถ้าจะแก่จะหนุ่ม จะปฏิบัติอย่างไร พยายามทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าทําความสงบของใจเข้ามา ย้อนกลับมาที่คําถาม

กลับมาที่คําถามนะ “๑. กระผมใช้คําบริกรรมพุทโธ บางครั้งก็กําหนดดูลมจนสงบ บางทีก็พิจารณารูปและนาม จิตสงบลงได้บ้างไม่ได้บ้างครับ แต่ก็พอสงบได้ครับ แบบนี้ถูกต้องไหม”

ถ้าถูกต้องแล้วต้องเป็นพระอรหันต์เลยไง ถูกต้องจะชําระกิเลสเลยไง ถูกต้องหมายความว่าถูกต้องของการทําความสงบ ถูก ถูกต้องของการทําความสงบของใจ ถูกต้องของการทําสมาธิ

คนเรามันมีความฟุ้งซ่าน คนเรามีความคิดจินตนาการอยู่ร้อยแปด แล้วมันจะเอาความจินตนาการ เอาการกระทํานั้นไปจินตนาการธรรมะมันก็จินตนาการไปได้ จินตนาการไปแล้วมันก็สมบัติบ้า สมบัติบ้ามันก็พอใจกับการจินตนาการนั้น มันพอใจกับการจินตนาการ เพราะการจินตนาการได้ เพราะมันมีต้นแบบ ต้นแบบมาจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ต้นแบบมาจากครูบาอาจารย์ของเรา เราก็จินตนาการของเราไป มันก็เป็นอารมณ์อารมณ์หนึ่ง มันเป็นความรู้สึกหนึ่ง

ถ้าเรากําหนดพุทโธๆ ให้จิตสงบเข้ามา ถ้าจิตสงบแล้ว เราไม่ได้จินตนาการ มันจะเกิดกิจจญาณ มันจะเกิดการกระทํา จิตสงบแล้วฝึกหัดยกขึ้นสู่วิปัสสนา

ดูสิ ทางโลกเวลาทําธุรกิจการค้า บางคนทําธุรกิจการค้าบางชนิดก็ประสบความสําเร็จ บางชนิดก็เพื่อหาประสบการณ์

นี่ก็เหมือนกัน จิตสงบแล้วก็ฝึกหัดใช้ปัญญา มันก็เหมือนกับคนเขาทํากิจการการค้ากัน ทําการค้าเขายังมีกําไรมีขาดทุน เขาเห็นผลประโยชน์ของการทําการค้านั้น เราจะทําอัตตสมบัติ เราทําสัจจะความจริงของเราขึ้นมา จิตสงบแล้วฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าฝึกหัดใช้ปัญญานะ มันจะดีงามขึ้นมา

ฉะนั้นบอกว่า “กําหนดพุทโธ บางครั้งกําหนดดูลมหายใจ มันสงบได้บ้าง ไม่สงบบ้าง อย่างนี้ถูกไหมครับ”

ถูก ถูกในการทําความสงบของใจ ถูกในการเหมือนกับเราทํางานเหนื่อยยากมา เราจะเข้าบ้านเพื่อพักผ่อนนะ อาบนํ้าชําระล้างร่างกายก่อน ทําความสะอาดมาแล้ว เข้าบ้านเราแล้ว เครื่องใช้ไม้สอยมันจะได้ไม่สกปรก

นี่ก็เหมือนกัน จิตของเรามันคลุกกับอารมณ์มาทั้งวันๆ เราพยายามทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าใจสงบแล้วมันทําความสะอาดของใจ ถ้าใจมันสะอาดบริสุทธิ์แล้ว ทําสิ่งใดมันก็เป็นประโยชน์หมด เห็นไหม

ถูก ถูก การภาวนามันมีเป็นขั้นเป็นตอนของมันขึ้นมา ไม่ใช่ว่าใครมาก็ใช้ปัญญา ใครมาก็จะชําระล้างไปเลย ใครมาก็จะเป็นพระอรหันต์ไปเลย อันนั้นมันเป็นขิปปาภิญญา ผู้ที่ปฏิบัติง่ายรู้ง่าย เพราะเขาได้สร้างบุญกุศลของเขามา เขาได้ทําคุณงามความดีของเขามา

สังเกตได้ไหม บางคนมีจิตใจที่เมตตา เห็นอะไรก็สงสารไปหมดเลย บางคนจิตใจดื้อด้านมาก ทําแต่เรื่องเบียดเบียนคนอื่น ทําไมเขาเป็นอย่างนั้นล่ะ จิตใจของคนมันก็แตกต่างหลากหลาย เห็นไหม อํานาจวาสนาของคนมันก็เหมือนกัน แตกต่างหลากหลายอย่างนี้

ฉะนั้น ถ้าเรามีสติปัญญาอย่างนี้ เราทําความสงบของใจอย่างนี้ถูกไหม

ถูก

“๒. เมื่อจิตสงบตัวลง มีสติรู้กาย ตรงนี้กระผมยังไม่ชํานาญครับหลวงพ่อ ผมจะประคองสติตัวรู้เป็นระยะ จะจับลมไม่หยุดเป็นระยะไป อย่างนี้ถูกไหม” แล้วพอจับลมไป เขาก็บอกเขาใช้ปัญญา

ถ้ามันใช้ปัญญาอย่างนี้ ที่ว่าใช้ปัญญาพิจารณานามรูป พิจารณาถึงความเจ็บไข้ได้ป่วย พิจารณาถึงความเจ็บปวด เห็นไหม การพิจารณาอย่างนี้ ถ้าจิตมันสงบแล้วเราจะฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าเราจับได้ ถ้าจิตมันสงบนะ มันจับได้มันก็พิจารณาได้

ถ้าจิตไม่สงบนะ พอมันจับได้ พิจารณาไปบางทีมันหลุดมือ พิจารณาไปแล้วมันเหมือนกับว่าเราจับสิ่งใด จับแล้วมันไม่ถนัดมือ มันก็หลุดไม้หลุดมือไป จิตถ้ามันจะไปพิจารณาอะไร

เขาบอกว่าฝึกหัดใช้ปัญญา

ถ้ามันฝึกหัดใช้ปัญญาอย่างว่า ถ้ามันใช้ไม่ได้ เราก็กลับมาที่พุทโธ

เขาบอกว่า เขาก็ใช้ปัญญาไป เขาประคองไปไง เขาบอกว่าเขาทําไม่ถนัด พอจิตมันสงบแล้ว มีสติปัญญาแล้ว มีสติแล้วเขาก็พยายามจะฝึกหัดประคองให้มันใช้ปัญญาไป ถ้าใช้ปัญญาไป อย่างเช่นบางทีมันนั่ง มันปวดมากปวดน้อย มันมีความปวด

ถ้ามันมีความปวด เราพุทโธชัดๆ เลย แต่ถ้าจิตมันสงบแล้วนะ มันไปจับเวทนาอย่างนี้ มันจับแล้วมันพิจารณาได้ มันมีกําลัง อย่างนี้พิจารณาต่อเนื่องไป ถ้ามันจับไม่ได้ เราวาง คือเราวางเวทนา คือวางความเจ็บปวด ตั้งสติกลับมาที่พุทโธ

นี่ก็เหมือนกัน เวลามันพิจารณาไป พอมันมีกําลัง มันมีสติ พอพิจารณาได้ เขาบอกเลย เขาพิจารณาไปหมดเลย เป็นเวทนา พิจารณาเห็นเป็นเวทนา เห็นเป็นสังขาร เห็นเป็นวิญญาณ แล้วก็บอกว่าอย่างนี้เป็นการศึกษามา อย่างนี้เป็นการจํามา ถ้าอย่างการจํามา นี่เขาบอกว่าการฝึกหัดใช้ปัญญา

ปัญญามันต้องฝึกหัด บางคนมีความคิดว่าจิตสงบแล้วปัญญามันจะเกิดเอง พอจิตสงบแล้วปัญญามันจะผุดขึ้นมา...อันนั้นเป็นธรรมเกิดนะ

ถ้าจิตสงบนะ สงบคือความสุข สงบคือจิตมันปล่อยวาง สงบคือวางภาระทั้งหมด พอวางภาระทั้งหมดก็มีความสุขน่ะสิ ถ้ามีความสุขแล้วเดี๋ยวมันก็คลายตัวออกมา คลายตัวออกมาแล้วเราก็ทําความสงบเข้าไปอีก แล้วเดี๋ยวมันก็คลายตัวออกมา จนมีความชํานาญนะ พอมีความชํานาญขึ้นมาแล้วเราฝึกหัดใช้ปัญญา อย่างนี้เราฝึกหัด

ถ้าจิตมันสงบดีๆ มันจะเห็นชัดเจนมาก ถ้าจิตสงบนะ ปัญญามันเกิดนะ มันพิจารณาอะไร โอ๋ย! มันทะลุปรุโปร่ง พิจารณาไปมันเข้าใจ มันปล่อยวาง แหม! วันนี้ทําไมเราเก่งขนาดนี้ วันไหนจิตมันไม่สงบนะ คิดแล้วคิดอีก ความคิดทําไมมันไม่มีเลย เห็นไหม อันนี้พื้นฐานโดยสมาธิอย่างเดียวเลย ถ้าสมาธิดีนะ มันจะไปเลย ถ้าสมาธิไม่ดีนะ มันไปไม่ได้

แต่คนคิดว่า เราเคยทําสมาธิได้แล้ว เราเคยใช้ปัญญาแล้วทําไมเราจะใช้ไม่ได้ จะใช้อีก

คิดแบบนี้ไง ก็คิดแบบวิทยาศาสตร์ คิดแบบวัตถุไง คือเรามีแล้วมันต้องมีตลอดไปไง คิดว่าเรามีสมาธิแล้วสมาธิอยู่กับเราตลอดไป...ไม่ใช่

สมาธิ เราทําดีๆ มันสมควรแก่เหตุ เวลาถ้าเหตุมันพอ มันก็เกิดสมาธิ แล้วเดี๋ยวพอมันคลายตัวมันก็คลายตัวออกมาเป็นปกติ ถ้าเราจะเข้า เราต้องพุทโธเข้าไปอีก

ทําสมาธิ สมาธิมันก็เจริญแล้วเสื่อม แต่ถ้าผู้ที่ชํานาญ กําหนดรักษาได้เลย อยู่กับสมาธิตลอดเลย ทั้งวันทั้งคืน อยู่ได้อย่างนั้นเลย นี่ถ้าผู้ชํานาญ ถ้าอย่างนี้มันน้อมไป มันได้

เราจะบอกว่า ที่มันทําแล้วมันไม่รอบคอบ ทําแล้วไม่กระจ่างแจ้ง นี่ขาดสมาธิ ถ้ามีสมาธินะ มีสมาธิ มันฟ้อง มันฟ้องหมด ถ้าการกระทํามันจะชัดเจนของมัน อย่างเช่นว่า เราพิจารณาไปแล้ว เรารู้หมด มันเป็นเวทนา มันเป็นสัญญา แต่ไม่เห็นวิญญาณ เขาบอกว่า แต่ผมไม่เห็น ถ้าต่อไปมันต้องเป็นวิญญาณไง

เราก็ท่องได้ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เราก็ท่องได้ เราก็คิดว่ามันก็เป็น ๑ ๒ ๓ ๔ เดี๋ยวก็ต้องมาลงตรงนี้ไง แล้วไม่เห็นตัวมัน เพราะอะไร เพราะเรารู้ เรารู้ว่ามันเป็น ๑ ๒ ๓ ๔ แล้วมันก็ ๑ ๒ ๑ ๒ มันไม่มา ๓ เสียที มันไม่มา แล้วมันไม่มา ๔ ล่ะ อันนี้มันเป็นสัญญาทั้งหมด

แต่ถ้าเป็นจริงนะ มันเป็นอีกอย่างหนึ่ง ถ้าเป็นจริงนะ สิ่งที่เวลาเป็นจริงแล้วเราจะเห็นอย่างไร พิจารณาไปแล้ว บางทีเขาพิจารณาได้ พิจารณาไปแล้วมันสักแต่ว่า มันไม่ใช่เรา ปัญญามันเกิดได้ ของอย่างนี้มันเกิดได้ มันแบบว่าขั้นของสมาธิ มันมีขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ขั้นของสมาธิมันก็มีการทรงตัวอย่างนี้ แต่ขั้นของปัญญามันไม่มีขอบเขต เพราะปัญญามันทะลุทะลวงไปได้หมดเลย

ฉะนั้น สิ่งที่เวลามันใช้ปัญญาไปมันสักแต่ว่าๆ เราไม่เห็น เราสู้ต่อไปเรื่อยๆ

แล้วเขาบอกว่า “ที่ทํามาแบบนี้ถูกต้องไหมครับ ควรแก้ไขตรงไหน”

ควรแก้ไขคือว่า เวลาจิตสงบแล้วเราก็ฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าจิตพอมันใช้ปัญญาไปแล้วมันฟั่นเฝือ เราก็กลับมาทําความสงบของใจ สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน มันจะเดินไปคู่กัน

ฉะนั้น มันสมควรแก้ไขตรงไหน

มันสมควรแก้ไขตรงที่เราพิจารณาไปแล้วมันไม่ได้ผล เราก็กลับมา เห็นไหม ขณะที่มันภาวนา ถ้ามันไปไม่ได้ เรากลับมาพุทโธเลย พุทโธๆ แล้วพุทโธมันก็เบื่อ มันเบื่อ เพราะเราอยากเจอรสชาติอย่างนั้น รสชาติของปัญญา รสชาติของมีสมาธิแล้วมีปัญญามันทะลุปรุโปร่งไป เราชอบอย่างนั้น เราชอบอย่างนั้น เหตุผลสมควรถึงได้อย่างนั้น

แต่ตอนนี้เหตุผลของเราคือมันอั้นตู้ เหตุผลของเราคือจิตมันมืดมน จิตมืดมน เราต้องมาทําให้จิตมันผ่องแผ้ว ทําให้จิตมันสว่างไสว แล้วเราค่อยกลับไปใช้ปัญญา เห็นไหม มันอยู่ที่เราบริหารจัดการ อยู่ที่เราจะไปทางซ้ายไปทางขวาไง อยู่ที่เรา อารมณ์ของเราเองไง ถ้าอารมณ์ของเราเองมันดี มันไปเลย ถ้าอารมณ์ของเราไม่ดี เราเปลี่ยนมาเลย เราเปลี่ยนมาเลย นี่ความแก้ไข แก้ไขอย่างนี้

“๓. ส่วนความปีติ สุข หรือเอกัคคตา มันแสดงสลับกันเรื่อยๆ สุดท้ายแล้วผมก็เห็นว่าสติรู้อันเดียวนี้ รู้สึกว่าชอบมาก”

ถ้าสติรู้อยู่อันเดียว อันเดียวคือหนึ่ง ที่เราทําสมาธิก็คือหนึ่ง แต่หนึ่งแล้วนะ พอมีสติแล้วให้กําหนดพุทโธไปเรื่อยๆ เพราะยังกําหนดพุทโธได้ สมาธิมันจะละเอียดเข้าไปไง สมาธิมันจะละเอียดเข้าไป

เรากําหนดพุทโธๆ เพื่อพักสมาธิ เพื่อให้ใจมันพักผ่อน เพื่อให้ใจมันปลอดโปร่ง ถ้าปลอดโปร่งแล้วก็ฝึกหัดใช้ปัญญาอย่างข้อที่ ๒. นั่นแหละ ฝึกหัดใช้ ใช้ได้ พอใช้แล้วมันฟั่นเฝือ ใช้แล้วมันไปไหนไม่ได้ เรากลับมาพุทโธ หัดทําอยู่อย่างนี้ แล้วพยายามขวนขวาย พยายามหมั่นเพียร มันจะพัฒนาขึ้นไป จิตมันจะดีขึ้น เหมือนปลูกต้นไม้ ต้นไม้มันจะดีขึ้น งอกงามขึ้น ต้นไม้ใหญ่ขึ้น มันจะมีดอกมีผลขึ้นมา

ต้นไม้นะ เขารดนํ้าที่โคน ผลออกที่ปลาย นี่ก็เหมือนกัน พุทโธๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ใช้ปัญญาใคร่ครวญ เดี๋ยวผลมันออกมา มันออกมากลางหัวใจ หน้าที่ของเรา เรารดนํ้าพรวนดิน ดูแลหัวใจของเรา

เขาบอกว่า อย่างนี้ต้องเสพปีติไหม อะไรไหม

ปีติมันก็เหมือนสมาธิ เดี๋ยวมันก็หาย สรรพสิ่งเดี๋ยวมันก็หาย เวลาเขาอยู่กับปีติแล้วมันดี มันก็ดีชั่วคราว ดีชั่วคราวเท่านั้นน่ะ เพราะอะไร เพราะว่ามรรคหยาบฆ่ามรรคละเอียด เวลาจะทําคุณงามความดีมันก็เอาอย่างนี้มาหลอกมาล่อว่าอย่างนี้มันดี เราจะอยู่กับมันไง แล้วสิ่งที่ดีกว่านี้ล่ะ ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ มันยังมีเข้าไปอีก

ฉะนั้น เพียงแต่ว่า มีสิ่งใด เราอยู่กับปัจจุบันตลอด แล้วรักษาใจเรา รักษาเพื่อประโยชน์กับเรานะ นี่พูดถึงว่าการภาวนาจะถูกไหม อันนี้อันหนึ่งนะ อันต่อไป

ถาม : เรื่อง “หลักปฏิบัติเจริญสมาธิภาวนา และถามข้อสงสัย”

กระผมอยู่ต่างจังหวัด มีโอกาสฟังเทศน์หลวงพ่อทางเว็บไซต์อยู่บ่อยๆ ครับ เนื่องจากกระผมเริ่มฝึกหัดปฏิบัติ ยังจับหลักการภาวนายังไม่ค่อยจะได้ จึงมีคําถามอยากเรียนถามหลวงพ่อดังนี้ครับ

๑. กระผมบริกรรมพุทโธโดยการกําหนดที่ปลายจมูก ทั้งในรูปแบบนั่งสมาธิและเดินจงกรม อย่างนี้ถูกต้องไหมครับ

๒. ในการฟังเทศน์ ขณะผมนั่งกําหนดความรู้ที่ปลายจมูกโดยไม่ได้บริกรรมพุทโธ แล้วปล่อยให้เสียงเทศน์เข้ามาเตือนคําบริกรรม อย่างนี้ปฏิบัติถูกต้องไหมครับ

๓. ขณะทํางานในชีวิตประจําวัน กระผมทําความรู้อยู่ที่ปลายจมูกไปด้วย แล้วอยู่กับงานที่ทํา ไม่ได้บริกรรม แบบนี้ปฏิบัติถูกต้องไหมครับ หรือควรส่งจิตไปอยู่ที่งานเลย แบบไหนเหมาะสมกว่าครับ

๔. เคยฟัง “จิตคือพุทธะ” ของหลวงปู่ดูลย์ ซึ่งหลวงปู่ได้พูดถึงลักษณะของการดับขันธ์อย่างละเอียดเพื่อเข้าสู่อนุปาทิเสสนิพพานของพระพุทธองค์ดังนี้ คือเจริญฌานดิ่งสนิทเข้าไปถึงสัญญาเวทยิตนิโรธ เข้าไปดับลึกสุดเหนืออรูปฌาน แล้วถอยร่นสู่สภาวะต้น ดับวิญญาณขันธ์ในร่างกายแล้วเข้าสู่ปฐมฌาน ดับสังขารขันธ์ (ชั้นใน) แล้วเลื่อนสู่ทุติยฌาน ดับสัญญาขันธ์แล้วเลื่อนขึ้นสู่ตติยฌาน ดับสัญญาขันธ์ชั้นในสุดแล้วเลื่อนขึ้นสู่จตุตถฌาน ดับเวทนาขันธ์สุดท้ายแห่งชีวิตแล้วออกจากจตุตถฌาน พร้อมๆ กับดับจิตขันธ์สุดท้าย แล้วพระองค์ก็เข้าสู่พระนิพพานระหว่างรูปฌานกับอรูปฌาน

ซึ่งหลวงปู่ดูลย์ทรงยํ้าเสมอว่าสิ่งที่ทํามาทั้งชีวิตก็เพื่อรอเวลานี้เท่านั้น

จากที่ศึกษาประวัติหลวงปู่มั่นก็ทราบว่า ก่อนหลวงปู่มั่นนิพพานก็ทรงเข้าฌานเช่นกัน เลยมีคําถามอยากเรียนถามหลวงพ่อดังนี้คือ

๔/๑. ในการดับขันธ์เพื่อเข้าสู่อนุปาทิเสสนิพพาน จําเป็นหรือไม่ครับที่จะต้องเข้าไปดับในฌาน

๔/๒. แท้จริงแล้วฌานมีความจําเป็นหรือไม่ครับในการปฏิบัติเพื่อบรรลุพระนิพพาน เพราะหากจําเป็น จะได้ฝึกฌานไว้แต่เนิ่นๆ

๕. เคยได้ยินหลวงพ่อเทศน์อยู่บ่อยๆ ครับว่าการปฏิบัติยากอยู่สองคราว คราวหนึ่งคือช่วงเริ่มต้น อีกคราวหนึ่งคือช่วงสิ้นสุดของกระบวนการมรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ เลยอยากถามหลวงพ่อครับว่า กระบวนการของอรหัตตผลก่อนจะได้นิพพาน ๑ นั้น จําเป็นต้องทําความเพียรทางจิตต่อไปอีกหรือไม่ หรือเป็นกระบวนการที่จะต้องเปลี่ยนไปเองโดยอัตโนมัติครับ

หมายเหตุ คําถามข้อ ๔. และข้อ ๕. เป็นคําถามที่กวนใจผมมานาน อีกทั้งไม่รู้จะถามใครที่จะได้คําตอบชัดเจนเด็ดขาดเพื่อคลายข้อข้องใจและวิตกกังวลนี้ เลยขอโอกาสหลวงพ่อตอบคําถาม ๒ ข้อสุดท้ายนี้ด้วยครับ

ตอบ : คําถาม เห็นไหม คําถาม เวลาเริ่มต้นการปฏิบัติ เริ่มต้นปากทาง ถ้าปากทางเราเข้าถูก เราจะเข้าสู่ปลายทาง

ปากทางไง ปากทางต้นทางเรายังทําไม่ได้ แต่เราไปกังวลปลายทาง ไปกลางทาง เห็นไหม อย่างเช่นเราจะต้องทําฌานไว้ก่อนเลย ทําฌานไว้ก่อนเลย ไม่ต้องใช้ปัญญาเลย

ต้นทางและปลายทาง ต้นทางทําให้ถูก ถ้าต้นทางทําให้ถูกมันจะเป็นประโยชน์ไง ถ้าต้นทางเราทําไม่ถูก ปลายทางมันไม่มี

นี่ต้นทางยังทําไม่ได้เลย จะทําฌานไว้ตอนดับขันธนิพพานแล้ว ยังไม่ได้ธรรมะเลย จะเข้านิพพานแล้ว นี่พูดถึงต้นทางปลายทางไง

เอาปากทาง เอาต้นทางก่อน เราจะตอบเป็นข้อๆ ไป

“๑. การบริกรรมพุทโธโดยการกําหนดที่ปลายจมูกทั้งในรูปแบบนั่งสมาธิและเดินจงกรมอย่างนี้ถูกต้องหรือไม่”

ถูก ตั้งไว้ปลายจมูก แล้วมันอุ่นๆ รับรู้ เพื่ออะไร เพื่อมันเป็นรูปธรรมที่มันจับต้องได้ง่าย การภาวนาเริ่มต้น เราจะต้องมีหลักมีเกณฑ์ไง พอมีหลักมีเกณฑ์ หลักเกณฑ์ วิธีการที่ถูกต้องแล้ว เวลาปฏิบัติไปแล้วมันยังมีสิ่งที่ว่า มีสิ่งเร้า อารมณ์ความรู้สึก ความรู้สึกนึกคิด ความเบื่อหน่าย ความตึงเครียด ผลกระทบจากหน้าที่การงาน ผลกระทบจากครอบครัว ผลกระทบจากสังคม ผลกระทบมันรุมเร้ามาหมดเลย

ไอ้สิ่งที่ผลกระทบ ถ้าเราอยู่ที่ปลายจมูกเราชัดๆ ไอ้ผลกระทบ เราสละมันทิ้งเลย เราเอาพุทโธๆ ของเราไว้เพราะเราทําความสงบไง

เวลาเราไปทํางาน เราทํางานเราก็ทํางานของเราไป ผลกระทบที่มาจากการทํางาน ผลกระทบต่างๆ มันกระทบมาตลอดเวลา แล้วมนุษย์เป็นอย่างนี้ แล้วเราก็ไปเอาผลกระทบนั้นมาวิจัยตลอดเวลา บอกจะพุทโธก็พุทโธสักแต่ว่าไง

เราพุทโธไว้ชัดๆ ผลกระทบ เพราะพุทโธเพื่อจะวางผลกระทบนั้นไง ผลกระทบที่มันเกาะเกี่ยวหัวใจ อารมณ์ที่มันไปยึดมา ปล่อยให้หมด แล้วเราพุทโธของเราที่ปลายจมูก นี่ข้อที่ ๑.

“๒. ในการฟังเทศน์ ขณะที่ผมกําหนดความรู้ไว้ที่ปลายจมูกโดยไม่บริกรรมพุทโธ แล้วปล่อยให้เสียงเทศน์นั้นเข้ามาเตือนคําบริกรรม อย่างนี้ถูกต้องหรือไม่ครับ”

ถูก เวลาฟังเทศน์ ฟังเทศน์ เรากําหนดไว้เฉยๆ เราไม่ต้องพุทโธ เพราะพุทโธ เราต้องระลึกวิตก วิจาร ระลึกขึ้น ระลึกขึ้นมันถึงมีพุทโธ เวลาวิจาร พุทโธๆ มันแตกต่างกัน วิตก วิจาร วิตก วิจารเพื่อให้จิตมันตอกยํ้า เพื่อให้จิตมันมีที่เกาะ จิตมันอาศัยตรงนี้ อาศัยตรงนี้ไม่ให้ออกไปรู้ภายนอกต่างๆ เพื่อคําบริกรรมรักษาจิตไว้ให้จิตมันทวนกระแสกลับเข้ามา

ฉะนั้น เวลาเราฟังเทศน์อยู่ ฟังเทศน์ครูบาอาจารย์ท่านเทศน์อยู่ ฟังเทศน์ เทศน์นั้นก็เป็นธรรม เทศน์เป็นธรรมมันเป็นเนื้อธรรม เรากําหนดไว้เฉยๆ พอเนื้อธรรมมันสะกิดใจ อู้ฮู! ใจมันฟูเลยนะ เป็นบางคํา แต่ถ้าบางคําที่มันยังไม่สะเทือนใจ เราฟัง เพราะเทศน์มันจะเทศน์ต่อเนื่องไปตลอดเวลา

เวลาเราฟังเทศน์ เราเอาคําเทศน์นั้นเป็นพุทโธแทน แต่เรากําหนดรู้ไว้เฉยๆ ไม่ให้จิตมันเร่ร่อน กําหนดรู้ไว้แล้วฟังเทศน์นั้น นี่นักปฏิบัติเขาปฏิบัติอย่างนั้น

เวลาหลวงปู่มั่นท่านเทศน์ หลวงตาท่านบอกว่าพระนั่ง ๓-๔ ชั่วโมง นั่งฟังนี่นิ่งหมดเลยนะ เพราะอะไร เพราะต้องการเนื้อไง เราเองหาทางออกแล้วมันอึดอัดขัดข้อง มันไม่มีทางไปเลย ขอคนชี้ทางๆ

คําเทศน์นั้นน่ะมันจะชี้บอก มันเป็นสเต็ปเลย ต้องทําสมาธิขึ้นมา ต้องโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผลไปเรื่อย

แล้วผู้ที่ปฏิบัติวุฒิภาวะมันมากมาย คนอยู่ระดับไหนมันก็คอยจังหวะๆ คอยจังหวะมาถึงเราแล้ว มาถึงเราต่อเนื่องไป พอพ้นจากเราไปเป็นของคนอื่นแล้ว ของคนที่สูงกว่าแล้ว ท่านจะไปอย่างนั้น

นี่พูดถึงเวลาฟังเทศน์ เอาเทศน์นั้นชี้ให้จิตมันมีทางไป แล้วเราก็ฟังอย่างนั้น ฟังเทศน์อย่างนั้น กําหนดไว้เฉยๆ...ถูก

“๓. ขณะทํางานในชีวิตประจําวัน กระผมทําความรู้ที่ปลายจมูกไว้ แล้วอยู่ที่ทํางานด้วย ไม่บริกรรม แบบนี้ถูกต้องไหมครับ ควรจะส่งจิตอยู่ที่งานเลยหรือไม่”

ไอ้นี่มันอยู่ที่งานหยาบงานละเอียดไง ถ้ามันอยู่ที่งานที่มันหยาบๆ นะ งานหยาบๆ หมายความว่า เราทําโดยความเคยชิน เราก็อยู่ได้ แต่ถ้างานละเอียด เราต้องอยู่กับงาน ถ้างานละเอียดนะ งานเสียหาย เราตั้งใจตั้งสติแล้วอยู่กับงาน เสร็จจากงานแล้วเราค่อยมากําหนดรักษาใจไว้ ไม่ให้มันไปกว้านเอาแต่ไฟมาเผาตัวไง ถ้าทํางานแล้วตั้งใจทําอย่างนั้น ฉะนั้น นี่ข้อที่ ๓. นะ

ทีนี้ “๔. เคยฟัง “จิตคือพุทธะ” ของหลวงปู่ดูลย์” ทีนี้คําว่า “หลวงปู่ดูลย์” สาธยายมาเลยว่าหลวงปู่ดูลย์พูดอย่างนั้น

หลวงปู่ดูลย์พูดอย่างนั้นก็ยกไว้ที่หลวงปู่ดูลย์ท่านพูดอย่างนั้น เพราะกรณีนี้ หลวงตาเวลาท่านเทศน์ท่านก็เทศน์เรื่องนี้เหมือนกัน ท่านเทศน์ขึ้นมา ท่านเทศน์ว่า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะปรินิพพาน เข้าสมาบัติตั้งแต่ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ เวลาถอยเข้าถอยออก แล้วนิพพานระหว่างนั้น

เวลาหลวงตาท่านเทศน์ ท่านเทศน์บอกว่านิพพาน นิพพานมันพ้นจากสมมุติทั้งหมด นิพพานมันพ้นจากสมมุติทั้งหมด

เราก็บอกว่านิพพานคืออะไร นิพพานมีหรือไม่มี

หลวงตาเวลาท่านเอามาเป็นบุคลาธิษฐาน ท่านบอกว่านิพพานมี

คําว่า “มี” มีหมายถึงว่ามันมีธรรมธาตุขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันมี ถ้าไม่มี มันจะเข้าสมาบัติได้อย่างไร มันเข้าปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน เข้าอย่างไร เพราะมันมีอยู่ใช่ไหมมันถึงมาเข้าฌานได้

เพราะฌานมันเป็นอารมณ์ที่เวลาปฐมฌานก็คือปฐมฌาน ใครเข้าปฐมฌานก็คือปฐมฌานเหมือนกัน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน เหมือนกัน ฌานคือฌาน มันแสดงตัวไง มันแสดงตัว เหมือนกับอากาศ เราเก็บอากาศไว้ในสิ่งบรรจุอะไร ถ้าบรรจุแล้วมันก็มีสิ่งบรรจุรูปแบบนั้นใช่ไหม

นี่ก็เหมือนกัน เวลาหลวงตาท่านเทศน์ท่านจะบอกว่า นี่เป็นการยืนยันว่านิพพานมี นิพพานมีอยู่ แต่มีอย่างไรล่ะ เวลามีก็มีคือนิพพาน สิ่งที่พ้นออกไปจากโลกธาตุ วิวัฏฏะ พ้นออกไปจากสิ่งที่จะบัญญัติได้เลย แต่เวลามาเข้านี่ไง เวลามาเข้าฌานสมาบัติแล้วดับขันธ์ระหว่างฌานสมาบัติ นี้เป็นบุคลาธิษฐานของหลวงตา

ฉะนั้น เวลาของหลวงปู่ดูลย์ หลวงปู่ดูลย์ท่านพูดของท่าน ท่านพูดว่าท่านอธิบายไง อธิบายของท่าน แล้วเวลาอธิบายของท่าน เราไปฟัง เราไปฟังแล้วเราก็บอกว่า จากการศึกษาว่า หลวงปู่ดูลย์ท่านยํ้าเสมอว่าท่านทํามาทั้งชีวิตก็เพื่อรอเวลานี้

อันนั้นเราจะบอกว่า หลวงปู่ดูลย์เวลาท่านเทศนาว่าการเพื่อประโยชน์ แต่เวลาคนฟัง เราไปฟังแล้วเราตีความหมายไง เราตีความได้อย่างนี้ไง เราตีความได้อย่างนี้ว่า หลวงปู่ดูลย์บอกว่า ยํ้าเสมอว่าสิ่งที่ทํามาตลอดชีวิตก็เพื่อรอเวลานี้

ถ้าพูดถึงถ้าเราตีความ ถ้าเราตีความนะ เวลาเราปฏิบัติมาทั้งชีวิต รอเวลา รอเวลาไหน รอเวลาที่มันจะเข้าสู่ชําระล้างกิเลสจนหมดสิ้นไป อาสวักขยญาณ พ้นออกไป นั่นรอเวลานั้น พอพ้นออกไปแล้วก็จบ พอจบ จบอะไร สอุปาทิเสสนิพพาน อนุปาทิเสสนิพพาน มีค่าเท่ากันไง คือพระอรหันต์ก็พระอรหันต์ แล้วพระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่มันเป็นประโยชน์ ถ้ายังทําประโยชน์ได้ มันเป็นประโยชน์ไง

เพราะพระอรหันต์ตายแล้ว ไม่ใช่ว่าพระอรหันต์ตายแล้วมันจะมีคุณค่ามากขึ้น มันก็ไม่มี เพราะคําว่า “พระอรหันต์แล้ว” ก็คือจบใช่ไหม ถ้าคําว่า “พระอรหันต์” ในเมื่อพระอรหันต์ยังมีชีวิตอยู่ก็พระอรหันต์ พระอรหันต์ตายไปแล้วก็พระอรหันต์ มันมีสูงขึ้นตํ่าลงไหม มันไม่มี

แต่พระอรหันต์ถ้ายังดํารงชีวิตอยู่ ถ้าบอกถ้ารอเวลานี้

นี่เป็นความคิดไง เวลาท่านพูด พูดอย่างนั้น

ฉะนั้น อย่างที่ว่า “จากที่การศึกษาประวัติหลวงปู่มั่น ก่อนที่หลวงปู่มั่นนิพพานก็ทรงเข้าฌานเหมือนกัน”

อันนี้เราไม่เคยได้ยินว่าหลวงตาท่านพูดอย่างนี้ แต่เวลาหลวงตาท่านเป็นคนอุปัฏฐาก ออกไปจากวัดบ้านภู่ ไปที่วัดป่าสุทธาวาส พอลืมตาขึ้นมาแล้วท่านก็กําหนดของท่าน อันนี้กําหนดของท่าน เวลาถึงที่สุดแล้วท่านก็ทิ้งธาตุขันธ์ไป

ฉะนั้น เวลาเข้าฌานหรือไม่เข้าฌาน

เพราะถ้าอย่างนี้ปั๊บ มันก็เป็นว่าการนิพพานจะต้องมาเข้าฌานทั้งหมด...ไม่ใช่ เพราะฌานมันเป็นฌาน ฌานมันเป็นสิ่งที่ว่า ฌานสมาบัติมันมีอยู่แล้ว ฤๅษีชีไพรก็เข้าได้ ฤๅษีชีไพรก็เข้า อุทกดาบส อาฬารดาบส ก็ได้สมาบัติ ๘ เหมือนกัน แล้วพวกนี้เขาก็มีอภิญญาเหมือนกัน คําว่า “อภิญญา” มันไม่ใช่มรรคไม่ใช่ผลไง ถ้ามันไม่ใช่มรรคไม่ใช่ผล ฉะนั้น เวลาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงบอกศีล สมาธิ ปัญญา ท่านไม่พูดถึงเรื่องฌานไง ทีนี้ท่านไม่พูดถึงเรื่องฌาน

ทีนี้บอกว่า “๔/๑. การดับขันธ์เพื่อเข้าสู่อนุปาทิเสสนิพพาน จําเป็นหรือไม่ครับที่จะต้องเข้าไปดับในฌาน”

ถ้าเข้าไปดับ มันไม่ใช่ มันไม่ใช่หรอก คือสิ้นกิเลสก็คือสิ้นกิเลสแล้ว จบแล้ว พระอรหันต์จะตายแบบใด จะตายอย่างไร มันอยู่ที่การตายของพระอรหันต์ พระอรหันต์แต่ละองค์ตายไม่เหมือนกัน ตายไม่เหมือนกันคือว่าอยู่ที่อํานาจวาสนาของคนมันไม่เหมือนกัน ฉะนั้น เวลาอาสวักขยญาณ ทําลายอวิชชาแล้วจบ จบแล้ว

ฉะนั้น สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทําแบบนั้นเพื่อเป็นการยืนยัน ให้เรามายืนยันกันว่านิพพานมีอยู่ สิ่งที่มีอยู่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔๕ ปี เป็นพระอรหันต์มาตลอด แต่เวลาจะนิพพาน มาเข้าฌานสมาบัติ พระอนุรุทธะกําหนดจิตดู พระอนุรุทธะเป็นผู้ที่รู้ทางใจ เป็นเอตทัคคะรู้ทางใจ ตามดู แล้วเป็นคนอธิบายมา

ฉะนั้น แล้วเวลาองค์อื่นนิพพานล่ะ เวลาพระโมคคัลลานะ พระสารีบุตรล่ะ

เวลานิพพานก็คือนิพพาน ฉะนั้น ไอ้นี่มันปลายทางไง

เราจะบอกว่า เราไม่ต้องสงสัยหรอก เป็นพระอรหันต์แล้วจะรู้เอง นี่เราจะมาตีความเรื่องการตายของพระอรหันต์กันแล้ว ปฏิบัติยังจับต้นชนปลายไม่ได้เลย จะบอกว่าพระอรหันต์ตายอย่างไร จะต้องดับขันธนิพพานหรือเปล่า

ถ้ามันสิ้นกิเลสแล้วก็จบ เอาที่ดับสิ้นกิเลส

ฉะนั้นบอกว่า “ในการดับขันธ์เข้าสู่อนุปาทิเสสนิพพาน จําเป็นจะต้องเข้าไปดับในฌานหรือเปล่า”

เราบอกฌานมันเป็นเรื่องโลกๆ ฌาน คนที่มีกิเลสก็เข้าได้ แล้วเวลาพระโสดาบัน พระสกิทาคามี พระอนาคามี แล้วพระอรหันต์ เวลาถ้าเข้าฌานสมาบัติแบบนี้มันไม่มีอะไรไปทําให้สะเทือนได้เลย แต่ถ้าเป็นปุถุชนเข้าฌานขึ้นมา ไปเจออารมณ์ มันออกเลย ไปเจออะไร มันกระทบเลย

ฌานคือสมาธิอันหนึ่ง แล้วจิตที่มีกิเลสกับไม่มีกิเลสนั้นคนละเรื่องนะ ฌานเป็นฌานนะ ฌานก็คือสมาธิ ปุถุชนก็เข้าสมาธิได้ พระอรหันต์ก็เข้าสมาธิได้ พระอรหันต์อยู่ในสมาธิเลย ถ้าผู้ที่ชํานาญอยู่ในสมาธิเลย อยู่ในสมาธิตลอด อยู่ในธรรมตลอดเลย มันเป็นชั้นๆ เข้าไปน่ะ

แล้วเราก็ไปบอกว่า ฌานก็คือฌาน พระอรหันต์ก็ต้องมาเข้าฌาน ปุถุชนก็ต้องเข้าฌาน ก็เลยว่าปุถุชนคนหนาคนมีกิเลสก็ต้องมาเข้าฌาน แล้วพระอรหันต์ทําไมต้องมาเข้าฌานอีกล่ะ

พระอรหันต์จะเข้าก็ได้ จะไม่เข้าก็ได้ หรือจะเป็นฌานอยู่แล้วก็ได้ เพราะจิตไม่มีกิเลสแล้ว ทําอะไรก็ได้ มันอยู่ในสถานะไหนก็ได้ ฉะนั้น ไม่ต้องเอาสิ่งนี้มาเทียบกัน

ทีนี้เพียงแต่ว่ามันเป็นที่โจทย์ โจทย์ถามมาอย่างนี้ คือเอกสารมาอย่างนี้ก็ต้องตอบแบบนี้ มันไม่มีทางตอบแบบอื่นไง

ฉะนั้นจะบอกว่า เพราะตั้งโจทย์ผิด ตั้งโจทย์ผิดคือความรู้ความเห็นเข้าใจอย่างนี้ว่าเป็นพระอรหันต์แล้วจะต้องเข้าฌาน ถ้าเป็นอย่างนั้นจริง ผมจะได้ฝึกฌานไว้ก่อน

ยังไม่ต้องฝึก บอกว่า ฌานก็คือสมาธิอันหนึ่ง แล้วจิตที่มีกิเลสไม่มีกิเลสเป็นอีกเรื่องหนึ่ง จิตที่มีคุณธรรมมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ฉะนั้น เวลาจะมาเข้าฌาน หลายๆ มุมมอง หลายๆ วุฒิภาวะมาเข้าฌาน

ทีนี้เพียงแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาเข้าฌานสมาบัติ มาดับขันธ์ที่นี่เพื่อเป็นการยืนยัน เหมือนกับลาแล้ว หลวงตาท่านบอกว่า มันเป็นลวดลายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แสดงออกในการที่ว่าเราจะละทิ้งหมดแล้ว ละทิ้งกิเลสมาแล้วจาก ๓ โลกธาตุ เวลาจะนิพพานยังมาทําให้ดูอีกนะ ทําให้พระอนุรุทธะยืนยันไว้เป็นสัจจะ ให้เห็นว่าจบสิ้นแล้ว นี่คือพระอรหันต์

แต่ไอ้พวกเราไอ้เข้าฌาน เข้าฌาน ฤๅษีชีไพรก็เข้าฌาน พวกเกจิอาจารย์เขาก็เข้าฌาน เข้าฌานทําฤทธิ์ทําเดช ทําเป็นเครื่องรางของขลังอยู่นี่ พวกนี้พวกเกจิอาจารย์เขาก็เข้าฌาน

ฉะนั้น ฌานส่วนฌาน จิตมีระดับคุณภาพ จิตที่มีคุณธรรมอีกเรื่องหนึ่ง

“๔/๒. แท้จริงแล้วฌานมีความจําเป็นหรือไม่ครับในการปฏิบัติเพื่อบรรลุถึงพระนิพพาน เพราะหากจําเป็น จะได้ฝึกไว้แต่เนิ่นๆ”

ฌานมันก็เป็นฌานใช่ไหม ว่าเป็นฌาน ในพระไตรปิฎกก็มีเรื่องฌานเหมือนกัน แต่โดยแท้จริงแล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะบอกว่า ศีล สมาธิ ปัญญา

ทีนี้ครูบาอาจารย์ของเรา เรื่องฌานท่านไม่ค่อยพูดถึง เพราะเรื่องฌานคือการเพ่งกสิณ ถ้าเพ่งกสิณแล้วจิตมันส่งออก จิตส่งออกแล้ว เข้าปฐมฌาน ทุติยฌาน เรื่องสมาบัติ ผู้ที่ทําได้เขาจะรู้ แล้วมันชัดเจนมาก

แล้วทําแล้ว แหม! มันถือตัวถือตนนะ มันถือว่า “เออ! ฉันก็หนึ่งในตองอูนะ ฉันก็ทําได้” แล้วมันมีฤทธิ์มีเดช มันอยากรู้อยากเห็น มันทําให้จิตมันเป็นภาระ คือว่ากิเลสมันร้ายอยู่แล้ว แล้วไปทําตนเองให้มีอิทธิพล มีกําลัง มีสัจจะอย่างนี้มันก็ยิ่งถือตัวถือตน มันยิ่งจะเข้ามาสู่อริยสัจยาก เข้ามาสู่สัจธรรม เข้ามาสู่พิจารณากาย เวทนา จิต ธรรมยาก แต่ถ้าทําสมาธิมันสมควรแก่การงานแล้วมันย้อนกลับเข้ามา เห็นไหม

ฉะนั้น สิ่งที่ว่า ถ้าเป็นฌาน เราจะบอกว่าไม่จําเป็นเลย บางคนนะ เพราะว่าจริตนิสัยไง ถ้าจริตนิสัยของคนถ้ามันมาทางนั้นน่ะ พระพุทธเจ้าถึงเปิดไว้ ๔๐ วิธีการ เพราะคนเรามันทําเวรทํากรรมมามหาศาล ทุกคนเวียนว่ายตายเกิดมาร้อยแปด ใครทําบุญทํากรรมสิ่งใดมา พระพุทธเจ้าบอกว่าสิ่งนั้นเป็นอดีต แล้วจะทําความสงบของใจเข้ามา มันอยู่ที่วิธีการ ถ้าคนที่เป็นพวกชอบฤทธิ์ชอบเดชเขาจะเข้ามาทางฌาน ถ้าโดยคนที่มีคุณธรรมเขาจะเข้ามาทางสมาธิ เข้ามาสมาธิ ๔๐ วิธีการ พระพุทธเจ้าเปิดไว้กว้างหมดเลย

ฉะนั้นบอกว่า ไม่จําเป็นเลย คนที่เขาถนัดล่ะ แล้วคนที่ไม่ถนัด เราจะทําอย่างนั้นไหม

ฉะนั้น โดยพื้นฐาน ศีล สมาธิ ปัญญา ทําสมาธิเข้ามา ฉะนั้น ทําสมาธิ ทําความสงบของใจเข้ามา ถ้าฌานมันสงบ สงบแล้วมันอยากออก สงบแล้วมันจะส่งออก แล้วเราจะบังคับไว้อย่างไรได้

ฉะนั้น เวลาเป็นพระอรหันต์แล้วมันไม่ต้องไปทําฌานอีกหรอก ไม่ใช่ว่าเป็นพระอรหันต์แล้วต้องฝึกฌานไว้เลย กลัวพระอรหันต์ตายไม่ได้ จะต้องเป็นพระอรหันต์ตลอดไป ไม่มีการดับขันธ์...ไม่ต้องห่วง เดี๋ยวรู้เอง

ฉะนั้น ถ้าเราจะเอาความแน่นอน เอาความที่ไม่มีความผิดพลาด เราทําสมาธิมา ทําสมาธิเข้ามาเลย แล้วมันเป็นทางตรงไง ศีล สมาธิ ปัญญา เป็นมรรคเลย แต่ถ้าเป็นฌาน ฌานต้องพยายามบังคับให้มันเข้ามา บังคับให้ทวนกระแสกลับเข้าไปสู่ปัญญา อันนั้นพูดถึงนะ ไอ้นี่มันต้นทางปลายทาง

“๕. เคยได้ยินหลวงพ่อพูดอยู่บ่อยๆ ว่า การภาวนายากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น อีกคราวหนึ่งคือสิ้นกระบวนการ” ฉะนั้น เขาบอกว่า แล้วกระบวนการแห่งอรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔ เขาบอกว่านิพพาน ๑ อันสุดท้ายมันยาก ยากคือนิพพาน ๑ แล้วนิพพาน ๑ มันจะเป็นไปเลยหรือมันจะเป็นอัตโนมัติ มันเป็นอย่างไร

มรรค ๔ ผล ๔ ที่พูดว่ายากอยู่ ๒ คราว เพราะในการปฏิบัติ เวลาเราพูดไว้ เราพูดไว้เพราะว่าเราก็ล้มลุกคลุกคลานมาเยอะ แล้วเวลาฟังเทศน์หลวงตาแล้วมันชอบ หลวงตาท่านพูดเอง คํานี้เราจําขี้ปากหลวงตามา หลวงตาบอกการปฏิบัติมียากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น กับคราวหนึ่งคือคราวสุดท้าย เพราะท่านปฏิบัติมาแล้วท่านเผชิญมา

ไอ้เราปฏิบัติแล้วเราก็เห็นด้วย ว่าอย่างนั้นเถอะ เราเห็นด้วย จะบอกว่า แหม! เหมือนกัน เดี๋ยวจะหาว่า เวลาคนอื่นพูดถึงหลวงตา แหม! ไปด่าเขาเลย เวลาตัวเองว่าฉันทําได้

เราเห็นด้วย เวลาล้มลุกคลุกคลาน บอกทําทีแรก โอ้โฮ! มันทุกข์ยากมาก เพราะอะไร เพราะคนทํางานไม่เป็น แต่พอไปแล้วมันก็พอไปได้ แล้วไปสุดท้ายแล้วไปติดหมด ไปติดหมด หลวงปู่คําดี หลวงปู่บัว หลวงตาไปแก้หมด แล้วตัวท่านเองท่านก็แก้ตัวท่านเอง

ฉะนั้นว่ามันยาก ยากอยู่ ๒ คราว คราวหนึ่งคือคราวเริ่มต้น กับคราวหนึ่งคือคราวสุดท้าย ที่พูดนี้พูดเป็นคติไว้ พูดให้คนได้ฟังไว้ เวลาใครปฏิบัติแล้วให้ระวังไง พูดให้ระวัง หนึ่ง พูดไม่ให้น้อยใจ หนึ่ง

น้อยใจเหมือนพวกเราเวลาปฏิบัติเริ่มต้นล้มลุกคลุกคลานตลอดเลย มันจะน้อยใจไง เราจะบอกว่ามันยาก มันยากคราวนี้ แต่พอมันทํางานเป็น เดี๋ยวมันก็ไปได้ ฉะนั้น มันยาก มันยากอยู่ ๒ คราว เริ่มต้นตรงนี้

แต่เขาบอกว่า “แล้วถ้ามันไม่ยาก แล้วมันจะเป็นอัตโนมัติไปเองหรือไม่ ให้หลวงพ่ออธิบายด้วย”

เวลาเทศน์ เวลาเทศน์ถึงกระบวนการของมัน เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการนะ อย่างเช่นหลวงตาท่านพูดถึงหลวงปู่มั่นไง ท่านจะเทศน์ถึงว่า ทําสมาธิเข้ามา ยกขึ้นสู่โสดาปัตติมรรค ถ้ามันสมุจเฉทปหาน มันก็ไปสู่โสดาปัตติผล ยกขึ้นสู่สกิทาคามิมรรค เวลามันสมุจเฉทปหาน ก็เป็นสกิทาคามิผล ยกขึ้นสู่อนาคามิมรรค ถ้ามันผลสําเร็จสมุจเฉทปหาน ก็เป็นอนาคามิผล ยกขึ้นสู่อรหัตตมรรค เวลามันสมุจเฉทปหาน มันก็เข้าสู่อรหัตตผล มรรค ๔ ผล ๔

อรหัตตมรรค อรหัตตผล มันอยู่ระหว่างการกระทํา แต่มันนิพพาน ๑ พอมันจบกระบวนการแล้วมันก็เข้าสู่นิพพาน ๑ แล้วเข้า เข้าอย่างไร มันรู้ของมันเอง มันรู้ของมันเอง มันเป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก

เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์ ท่านจะมีของท่าน เพียงแต่ว่าผู้ฟังไง ถ้าผู้ฟังมันมีความจําเป็น มันปฏิบัติแล้วมันอยู่ระหว่างนี้ มันก็พยายามจะตามๆๆ ไป มันจะเอาตรงนี้เป็นแนวทาง

ถ้าผู้ยังไม่เป็นนะ “โอ้โฮ! พูดอะไรซํ้าๆ ซากๆ วนไปวนมา พูดอยู่นั่นแหละ มรรค ๔ ผล ๔ อะไรวนอยู่นั่นน่ะ” นี่เวลาคนไม่เป็นมันก็คิดอย่างนั้นน่ะ

แต่ถ้าคนเป็นเขาหาฟังเทศน์อย่างนี้ เขาหาครูบาอาจารย์ที่เป็น เราหาครูบาอาจารย์ที่ท่านบอก มันเป็นวิวัฒนาการของมัน มันเป็นวิธีการ อริยสัจ มันเป็นวิวัฒนาการของอริยสัจ มันเป็นที่ว่าจิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค จิตนี้กลั่นออกมาจากอริยสัจ ถ้ามันกลั่นออกมาจากอริยสัจมันก็จบไง อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ อาสวะสิ้นไป กระบวนการของจิตมันสิ้นกิเลสไป นี่มันเป็นอย่างนั้น เห็นไหม

ฉะนั้น สิ่งที่ถามมามันเป็นปลายทาง

ภาวนาพุทโธยังตั้งไว้ปลายจมูกอยู่เลย แล้วมันจะทําฌานไว้รอนิพพานแล้ว ฉะนั้น ต้นทาง ปลายทาง เห็นไหม ต้นทาง ปากทาง เราพยายามฝึกฝนของเราขึ้นมา เราก็มีโอกาส เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มีสังคมปฏิบัติไง มีครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติ มันมีที่ปรึกษา เขาเรียกว่าคบบัณฑิต บัณฑิตจะพากันไปในสิ่งที่ดีๆ โลกเขาก็พากันรื่นเริงอยู่กับทางโลก มีครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติแล้วท่านรื่นเริงอยู่ในธรรม

เราก็มีครูบาอาจารย์เป็นสหธรรมิก เป็นผู้ชี้ทาง เป็นบัณฑิต คบบัณฑิต ชักจูงกันไปสู่ความดีงาม ชักจูงกันไปสู่การประพฤติปฏิบัติ

ถ้ามีความเข้มแข็ง มีความอดทน มีการกระทําของเรา มีความเพียรชอบ งานชอบ ความระลึกชอบ มีความชอบธรรมไง มันมีความชอบธรรมเพราะมันมีความพอใจจะทํา

ถ้ามันไม่มีความชอบธรรม ทําอะไรไปทําด้วยการบังคับ ทําด้วยการขู่เข็ญ มันทําด้วยความแห้งแล้ง ทําด้วยความทุกข์ยากทั้งนั้นน่ะ

แต่ถ้าเราทําด้วยความชอบธรรม ทําด้วยความพอใจ เราทําเพื่อประโยชน์กับเรา ถ้าทําเพื่อประโยชน์กับเรา แล้วถึงปลายทางแล้วมันจะรู้เองว่าจะต้องทําฌานหรือไม่ทําฌาน เอวัง

จิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
จิตของครูบาอาจารย์ของเรา จิตของท่าน
จิตของท่านได้สงบตัวลง จิตของท่านได้เห็นสติปัฏฐาน ๔
ได้เห็นกาย ได้เห็นเวทนา ได้เห็นจิต ได้เห็นธรรมตามความเป็นจริง
เพราะการเห็นอันนั้น จิตดวงนั้นมันเวียนว่ายตายเกิด
จิตดวงนั้นถ้าได้พิจารณา
พิจารณาอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค
มรรคญาณมันเกิด
มันจะสํารอกมันจะคายอวิชชาโดยความเป็นจริง
นี้ถึงว่าเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

๕

ถ้าเป็น

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๗ ธันวาคม ๒๕๕๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สอบถามเรื่องการพิจารณากายครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อ กระผมมีคําถามอยากเรียนหลวงพ่อดังนี้

๑. การเห็นภาพส่วนใดส่วนหนึ่งภายในกายชัดเจน แม้จะหลับตาหรือลืมตาอยู่ เรียกภาพที่เห็นอยู่นั้นว่าอุคคหนิมิตใช่ไหมครับ ระหว่างเห็นกายอุคคหนิมิตกับการเห็นโดยจินตนาการต่างกันอย่างไรครับ

๒. การพิจารณากายนั้นบางครั้งสามารถแบ่งส่วน แยกส่วน ขยายส่วน แล้วพิจารณากลับคืนสู่ธาตุเดิมได้ บางครั้งเกิดอาการขนลุกขนพองเมื่อทําต่อเนื่องซํ้าบ่อยๆ หลายวันนานเข้าพบว่าอาการขนลุกขนพองเริ่มหายไป นานๆ จึงจะมีอาการขนลุกขนพองเกิดขึ้นสักครั้งหนึ่ง แบบนี้ถือว่าผิดปกติไหมครับ

๓. เคยฟังเทศน์หลวงพ่อเรื่องวิญญาณในขันธ์ หลวงพ่อบอกว่าวิญญาณในขันธ์ ๕ คือวิญญาณในอายตนะ สิ่งที่ผมสงสัยคือ แล้ววิญญาณในปฏิจจสมุปบาทนี้คือจิตใช่ไหมครับ

๔. จิตในโลกธาตุนี้มีเกิดใหม่อีกไหมครับ (คําถามนี้เป็นอจินไตย ไม่ควรคิดใช่ไหม)

ตอบ : เขียนมาป้องกันตัวไว้เลยล่ะ

ถ้าคนไม่ปฏิบัติก็คิดว่ามรรคผลจะมีจริงหรือเปล่า คนที่ไม่เชื่อเลย พวกนักวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์กับธรรมะจะมีความขัดแย้งกัน ทางวิทยาศาสตร์เขาต้องพิสูจน์ให้ได้ เขาพิสูจน์ได้ทางวิทยาศาสตร์ ต้องพิสูจน์ตรวจสอบได้ แต่เขาบอกเรื่องจิตวิญญาณมันเป็นเรื่องนามธรรม ฉะนั้น มีความเห็นที่ขัดแย้งกัน

แต่เวลาเราเป็นปัญญาชน เราเป็นคนรุ่นใหม่ เวลาเราพูดเรื่องศาสนา เราก็พูดเป็นวิทยาศาสตร์ ทีนี้พอเป็นวิทยาศาสตร์ ทฤษฎีมันต้องชัดเจน มันต้องถูกต้อง ต้องแม่นยํา ทีนี้พอแม่นยําขึ้นมา นั่นคือวิทยาศาสตร์ คือโลก

แต่เวลาเป็นธรรมะ ธรรมะมันมีอนิจจัง ความเป็นอนิจจังคือมันแปรปรวน ความอนิจจังมันมีกรรมเก่ากรรมใหม่ มันมีความหนาความหยาบ มันมีความหยาบ มีอย่างกลาง มีอย่างละเอียด คือว่ามันเป็นความคิด มันเป็นรสนิยม

มันเป็นรสนิยม หมายความว่า มันเป็นความรู้สึก มันเป็นคนกิเลสหนา กิเลสบาง กิเลสหยาบ มันแตกต่างกัน แม้แต่การพิจารณาเหมือนกัน แต่ก็แตกต่างกัน เห็นไหม นี่คือเรื่องของธรรมะ ฉะนั้น ธรรมะมันถึงเป็นเรื่องปัจจัตตัง เรื่องสันทิฏฐิโก รู้จําเพาะตน

มันเป็นรู้จําเพาะตน แต่ต้องเป็นธรรมะนะ ต้องเป็นธรรมจริงนะ ไม่ใช่จินตนาการ ไม่ใช่รู้จําเพาะตนด้วยกิเลส ด้วยพญามาร ด้วยการสร้างอารมณ์ อย่างนั้นไม่ใช่ เห็นไหม เวลาปฏิบัติไปมันยังมีกิเลส มีครอบครัวของมารมาครอบงํา

ฉะนั้น เวลาคนที่ไม่เชื่อ เวลาคนที่ไม่เชื่อเขาก็ว่า “ชีวิตนี้มีชีวิตเดียว คือเกิดมาชาติเดียว ตายแล้วก็จบ แล้วพวกที่มาวัดมาวา พวกที่มาศึกษาเรื่องวิญญาณ ทําไมเขายังงมงายกันอยู่ได้ขนาดนั้น” เขาว่าอย่างนั้นนะ “เราก็เป็นชาวพุทธเหมือนกัน เราก็เชื่อเรื่องความดีความชั่ว เราก็เชื่อเรื่องบุญกุศล แต่เราไม่เชื่อเรื่องการเกิดการตาย เราไม่เชื่อ” นี่พูดไปนู่นเลย

ฉะนั้น สิ่งที่เวลาไม่เชื่อ เขาคิดไปอีกอย่างหนึ่ง แต่เวลาเชื่อขึ้นมาแล้วเราจะปฏิบัติ กิเลสมันก็มาหลอก กิเลสมันก็มาหลอกนะ มันมาสร้างภาพ มันมีอุปาทาน จิตใต้สํานึกร้อยแปด กิเลสนี้ร้ายนัก กิเลสนี้ร้ายนัก ฉะนั้น เวลาเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา ที่เราผิดพลาดๆ กันอยู่นี่มันเป็นเรื่องของกิเลส เรื่องของพญามารทั้งนั้นน่ะ ไม่ใช่เรื่องของธรรมะเลย

เรื่องของธรรมะคือสัจธรรม สัจธรรมถูกต้องดีงามมาตลอด ที่ว่าธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิมๆ มันมีอยู่โดยดั้งเดิมมาโดยสัจจะ โดยทฤษฎี มันมีของมันอยู่อย่างนั้น แต่ผู้รู้ผู้เห็นมันไม่มี ผู้รู้ผู้เห็นไม่มีหรอก

ผู้รู้ผู้เห็นคนแรกคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ได้อย่างไร ก็รู้ในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เพราะในใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสร้างสมบุญญาธิการมาเป็นพระโพธิสัตว์ “ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” เวลามาเกิด เกิดที่ลุมพินี “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย”

“เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย”

เด็กเพิ่งเกิด ทารกเพิ่งเกิดมันจะมาบอกว่าชาตินี้เป็นชาติสุดท้ายได้อย่างไร

บอกชาตินี้เป็นชาติสุดท้ายก็ด้วยบุญญาธิการไง

ด้วยบุญญาธิการบอก “เราจะเกิดชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย” แต่เจ้าชายสิทธัตถะเพิ่งเกิดใช่ไหม พอเกิดขึ้นมา พระเจ้าสุทโธทนะให้มีครอบครัว ชาติสุดท้ายอะไร มีครอบครัว มีสามเณรราหุลนั่นน่ะ นั่นเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ นี่ยังเป็นปุถุชนอยู่ไง

เวลาเป็นปุถุชนอยู่ เป็นเจ้าชายสิทธัตถะ เวลาไปเห็นโทษการเกิด การแก่ การเจ็บ การตาย เราจะหาฝั่งตรงข้ามที่ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่เจ็บ ไม่ตาย ถ้าไปหา ไปหาที่ไหน ก็ไปหากับเจ้าลัทธิต่างๆ ไอ้พวกที่ปฏิบัติกันอยู่น่ะ เขามีคนสอนกันเยอะแยะไปหมดเลย ไปศึกษากับเขามาหมดเลย หมดไส้หมดพุงของอาจารย์หมดเลย แต่พวกอาจารย์เขาเชื่อนะว่านั่นคือพระอรหันต์ นั่นคือศาสดานะ นั่นคือพระอรหันต์ทั้งหมดเลยในลัทธิต่างๆ

แต่เจ้าชายสิทธัตถะไม่เชื่อ ไม่เชื่อเพราะกูยังสงสัย มันยังมีอยู่ มีคือมีภพ มีคือมีตัวตน ตัวตนคือตัวเวียนว่ายตายเกิด ก็มีเราอยู่ ถ้ามีเราอยู่นี่ ไอ้ความสงสัยนี้เกิดจากเรานะ ถ้ามันมีเราอยู่ มันยังแก้ไขไม่ได้

สุดท้ายเลยกลับมาค้นคว้าของเจ้าชายสิทธัตถะเอง เวลารู้ขึ้นมา ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม มันอยู่ที่ไหน ทฤษฎี สัจธรรม ดูสิ มันมี แต่ว่าความรู้จริงมันไม่มี ความรู้จริงคือคนรู้มันไม่มี คนรู้ไม่มีจะเอามาสอนได้อย่างไร

แต่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อาสวักขยญาณ เวลาอาสวักขยญาณมันถอนหมดแล้ว นั่นน่ะวิชชา ๓ ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นั่นน่ะรู้จริง พอรู้จริงก็วางธรรมวินัยมา เรื่องบาลี มคธ ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ แล้วเราก็ไปศึกษา

พอศึกษาขึ้นมา ถ้าคนที่มีอํานาจวาสนา คนที่มีบุญญาธิการ บุญญาธิการ เวลาไปปฏิบัติกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นพระอรหันต์ เป็นพระอรหันต์เต็มไปหมดเลย แต่คนที่ไม่เชื่อมาบวชเป็นพระก็เต็มไปหมดเลยเหมือนกัน

แล้วพวกลัทธิอื่นพอเห็นว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเผยแผ่ศาสนาจนมีคนเชื่อถือ กษัตริย์ในแว่นแคว้นในชมพูทวีปเป็นลูกศิษย์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกือบทั้งหมดเลย

ทีนี้กษัตริย์มาเป็นลูกศิษย์ ดูสิ เศรษฐีกุฎุมพีเป็นลูกศิษย์ ลาภสักการะมันขนาดไหน ไอ้พวกที่บวชอยู่ลัทธิอื่นมาบวช บวชอะไร บวชเห็นแก่ลาภ ไม่ได้บวชเห็นแก่มรรคผล บวชกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วสะดวกสบาย มีคนนับหน้าถือตา มีคนอุ้มชู ก็มาบวชกันเต็มเลย

คําว่า “มาบวช” หมายความว่า เจตนา เป้าหมายของเขาคือลาภสักการะ เป้าหมายของเขาไม่ใช่อยู่ที่มรรคผล เพราะมรรคผลมันมองไม่เห็นน่ะ มรรคผลมันอยู่ที่ไหนล่ะ มรรคผลมันอยู่ในใจ มรรคผล ใจสัมผัส มรรคผลมันไม่ได้อยู่ที่ลาภสักการะ ไม่ใช่ แต่คนที่ใจหยาบๆ เขาก็เห็นแค่ลาภสักการะ

แต่เวลาคนที่เขาบวช เขาบวชเพื่อมรรคผล พอบวชเพื่อมรรคผล เวลาสําเร็จขึ้นมาแล้วเขามีคุณธรรมจริง เขามีความรู้จริง พอมีความรู้จริง นั่นน่ะธรรมแท้ๆ ธรรมแท้ๆ คือใจสัมผัสไง ถ้าใจสัมผัส แต่ก่อนจะสัมผัสมันก็เข้ามาคําถามนี้ ก่อนที่จะสัมผัส เอาอะไรไปสัมผัสล่ะ ก็ต้องเอาหัวใจไปสัมผัส แล้วหัวใจ ประสบการณ์ของใจไง

เวลาทุกข์ต้องถามกันไหม เวลาโยมทุกข์แล้วถามกันไหม อยู่ด้วยกันในบ้านสองคนตายายหันหน้าเข้าหากันสิ ถามสิ ทุกข์ไหม พูดไม่จบ นั่นมันสัมผัส พูดไม่จบ ถ้าเอาตั้งแต่เด็กมาเลย โอ้โฮ! เด็กมาไม่พอใจเรื่องอะไรบ้าง มันฝังใจมาจนป่านนี้ โอ๋ย! พูดไม่จบเลย นี่ใจมันสัมผัสเพราะมันเป็นเอง

แต่ศีล สมาธิ ปัญญามันไม่เคยมี มันเรียนแต่ทางวิชาการมา ฟังแต่ครูบาอาจารย์พูดมามันเลยพูดไม่ได้ไง แต่พอมันได้สัมผัส คําว่า “สัมผัสๆ” วิธีการ พอสัมผัสขึ้นมา นั่นล่ะความจริง ถ้าความจริงนะ ความจริงถ้าเกิดขึ้นมาแล้ว เวลาจะไปสอนคนก็เอาความจริงในใจนั่นน่ะสอนเขา เอาใจนั่นน่ะบอกเขา

แล้วใจของคน ดูสิ ครูบาอาจารย์ที่ท่านมีอํานาจวาสนานะ ท่านจะสมบุกสมบันมามาก คําว่า “สมบุกสมบันมามาก” คือมีประสบการณ์มาก ประสบการณ์ของจิตนะ จิตลงสมาธิ บางคนลงไม่ได้ เกือบเป็นเกือบตาย บางคนลงได้ง่าย ถ้าลงได้ง่ายแล้วยกขึ้นวิปัสสนาได้ไหม ถ้าลงไปแล้ว เวลาลงไปแล้ว ถ้ารักษาไม่ดีมันก็เสื่อม พอเสื่อมแล้ว กว่าจะเข้าวิปัสสนา บางคนนะ พอขี่หลังเสือ พอพรรษามากขึ้นมาก็ต้องบอกว่าพูดธรรมะ พูดธรรมะหมายถึงว่าตัวเองไม่มีอยู่จริง ถ้าพูดธรรมะนะ ปีนี้พูดอย่างหนึ่ง อีก ๕ ปีพูดอีกอย่างหนึ่ง อีก ๑๐ ปีพูดอีกอย่างหนึ่ง มันไม่เป็นอันเดียวกัน

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงตา ท่านพูดตั้งแต่ท่านเทศนาว่าการจนถึงวันที่ท่านดับขันธ์ไป ไม่มีคลาดเคลื่อนเลย ชัดเจน อยู่ตรงไหนตรงนั้นน่ะ อกาลิโก วันเวลาไม่เกี่ยว เวลาไม่เกี่ยว เวลาไม่เกี่ยว เหนือกาลเหนือเวลา จะพูดวันไหน พูดเมื่อไหร่ พูดชัดเจนเหมือนเดิมไปหมด

แต่ไอ้พวกที่ไม่เป็น สัญญา คือจําไง พอจํามา เวลาจําใหม่ๆ มันก็ชัดเจน พอจําไปนานๆ เข้าก็ชักเลอะเลือน พอจําไปจํามา เห็นไหม เวลามันพูด ปีหนึ่งพูดอย่าง ปีหน้าพูดอีกอย่างหนึ่งแล้ว เทศน์ไม่อยู่ที่เก่าหรอก ไปแล้ว

แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์เรานะ เหนือกาลเหนือเวลา ทีนี้เหนือกาลเวลา สิ่งนี้ถ้าเป็นความจริงนะ ฉะนั้น ใจมันต้องสัมผัส แต่พอใจสัมผัส มันต้องมีประสบการณ์ คําว่า “มีประสบการณ์” ย้อนกลับมาที่คําถาม

“การเห็นภาพส่วนใดส่วนหนึ่งในร่างกายชัดเจน แม้จะหลับตาและลืมตาอยู่ ภาพที่เห็นอยู่นี้เรียกว่าอุคคหนิมิตใช่ไหมครับ ระหว่างอุคคหนิมิตกับจินตนาการแตกต่างกันอย่างไร”

นี่คําถาม เห็นไหม คําถามว่า ถ้าเป็นอุคคหนิมิต เวลามันเห็น

ถ้าเป็นภาพจริง เป็นอุคคหนิมิตเป็นความจริง

แล้วจินตนาการ จินตนาการมันแตกต่างกันอย่างไร

จินตนาการ ทางโลกเขารู้กันหมด เราก็รู้ได้ จินตนาการ นี้พอเราจินตนาการแล้วเราเชื่อในจินตนาการเราไง ถ้าเราเชื่อในจินตนาการเราว่าสิ่งนั้นก็เป็นความจริงไง นี่มันเป็นจินตนาการ

คําว่า “จินตนาการ” เห็นไหม ทุกข์เป็นเรา เวทนาเป็นเรา ความโกรธเป็นเรา ความโลภเป็นเรา ความหลงเป็นเรา มันถึงได้หน้าแดงอยู่นั่นน่ะ เวลาโกรธเป็นเรา เพราะเรานี่เป็นอันเดียวกันไง

ทีนี้พอมันจินตนาการ คําว่า “จินตนาการ” เรามีกิเลส เราจินตนาการใช่ไหม พอจินตนาการแล้วมันก็บอกว่าเหมือนเราไง พอจินตนาการแล้ว จินตนาการเห็นอุคคหนิมิต เห็นภาพไง ก็เป็นนิมิตไง ไม่ใช่หรอก มันเป็นเราไปแล้ว ถ้าจินตนาการมันเป็นเรา สรรพสิ่งมันเป็นเนื้อเดียวกัน

แต่ถ้าเป็นอุคคหนิมิต คําว่า “อุคคหนิมิต” ถ้าเป็นนิมิตนะ ถ้าเห็นภาพกาย เห็นอะไรชัดเจน เห็นภาพกาย

ถ้าเห็นภาพกายนะ ความเห็นภาพกาย ไม่มีใครเห็นภาพกายชัดเจนได้เท่ากับหมอศัลยกรรม เพราะเขาผ่าตัดทุกวัน เขาเห็นภาพเลยนะ เขาไปศึกษามาจากอาจารย์ใหญ่ กว่าเขาจะมีความชํานาญของเขา เวลาเขาคุยกัน เวลาศัพท์ทางการแพทย์ เขาจะพูดเลยว่ามันจะเป็นโรคอะไร จะผ่าตัดอย่างไร จะทําอย่างไร เขาจะเห็นภาพตั้งแต่เขายังไม่เห็นกายคนเลย เขาเห็นภาพชัดเจนเพราะอะไร เพราะอาชีพของเขา หนึ่ง เขาได้ฝึกฝนของเขามา หนึ่ง

นี่ไง สิ่งที่ภาพกายๆ ที่ได้เห็น พวกหมอศัลยกรรมเขาเห็นชัดกว่าเราอีก แต่เขาเห็น เขาเห็นเป็นวิชาชีพของเขา เขาเห็นกายแล้วทําไมเขาไม่มีสติปัญญาพิจารณาล่ะ เขาพิจารณา พิจารณาว่าจะผ่าตัดอย่างไร เขาพิจารณาว่าจะเปลี่ยนหัวใจอย่างไร เขาพิจารณาว่าจะต่อเส้นเลือดอย่างไร เขาชํานาญมากนะ เขาสามารถจะต่อเส้นเลือดเข้ากัน เขาจะเปลี่ยนหัวใจ เขาทําได้หมด อันนั้นเห็นภาพกายของเขา

แต่ถ้าผู้ที่มีประสบการณ์ ที่ครูบาอาจารย์ของเรา จิตสงบ ถ้าจิตสงบแล้วต้องเห็นกาย เห็นไหม ถ้าเห็นกาย นั้นถึงเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง คําว่า “เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง” คือมีจิตเป็นผู้ที่สงบ

แล้วจิตดวงนั้น จิตขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จิตของครูบาอาจารย์ของเรา จิตของท่าน จิตของท่านได้สงบตัวลง จิตของท่านได้เห็นสติปัฏฐาน ๔ ได้เห็นกาย ได้เห็นเวทนา ได้เห็นจิต ได้เห็นธรรมตามความเป็นจริง เพราะการเห็นอันนั้น จิตดวงนั้นมันเวียนว่ายตายเกิด จิตดวงนั้นถ้าได้พิจารณา พิจารณาอริยสัจ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค มรรคญาณมันเกิด มันจะสํารอกมันจะคายอวิชชาโดยความเป็นจริง นี้ถึงว่าเป็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง เพราะมันมีจิต

แล้วจิตดวงใดก็แล้วแต่เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก จิตดวงใดเป็นผู้เห็น จิตดวงนั้นถ้ามีปัญญาทําวิปัสสนาญาณ วิปัสสนาคือปัญญาญาณที่แทงทะลุได้จริง มันจะสํารอกคายอวิชชาจากจิตดวงนั้น นี่เป็นความจริง

แต่บอกว่า “เราปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เราปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ก็มีกายานุปัสสนา กายานุปัสสนาก็นึกเรื่องของกาย เราก็เห็นกายแล้ว เราได้ทํากายานุปัสสนา เวทนานุปัสสนา เราก็มีเวทนา”...นี่มันนึกเอาทั้งนั้นน่ะ มันนึกเอา มันสร้างภาพเอา นี่จินตนาการ

ถ้าจินตนาการอย่างนี้ เราบอกว่า “เราปฏิบัติในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เพราะอะไร เพราะถ้าไม่ใช่กาย ไม่ใช่เวทนา ไม่ใช่จิต ไม่ใช่ธรรม มันจะไม่เป็นแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนปฏิบัติในเรื่องแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เราก็เลยไปคิดแนวทางสติปัฏฐาน ๔ มันก็เลยสร้างภาพแนวทางสติปัฏฐาน ๔”...นี่จินตนาการ เราถึงบอกว่านี่เป็นแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ในทางปลอม

แต่ถ้าเป็นความจริง แนวทางสติปัฏฐาน ๔ เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริง มันเกิดที่ไหน

การเห็นภาพกายส่วนใดส่วนหนึ่งที่ชัดเจน มันต้องทําความสงบของใจเข้ามา แล้วพอใจมันสงบแล้ว ถ้ามันเห็นนะ สิ่งที่เห็นเป็นภาพกายจริงมันสะเทือนหัวใจมาก มันสะเทือนหัวใจมาก มันสะเทือนความจริง มันเป็นสมบัติส่วนตน

แต่ถ้ามันเป็นทางโลก มันเป็นสิ่งที่เราคิดเราจินตนาการ เขาบอกว่า “อุคคหนิมิตกับจินตนาการมันแตกต่างกันอย่างไร”

มันแตกต่างกันตั้งแต่ผู้เห็น มันแตกต่างคือว่าเห็นโดยจิตสงบ จิตสงบคือจิตมันเป็นสัมมาสมาธิ ศีล สมาธิ ปัญญา จิตถ้าสงบแล้ว ถ้ามันรู้มันเห็นของมัน มันเห็นตามความเป็นจริง มันเป็นมรรค

แต่ถ้าเป็นจินตนาการมันเป็นกิเลสไง เป็นกิเลสเพราะอะไร เป็นกิเลสเพราะว่าจิตมันไม่สงบใช่ไหม มันมีอวิชชา มันมีอวิชชา มันเข้าข้างตัวเองไง คิดตามความพอใจของตัวไง แล้วตอนนี้เราคิดดีไง เพราะเราเป็นชาวพุทธไง เราจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมาไง เราจะประพฤติปฏิบัติมันต้องในแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เราก็ฝึกหัดแนวทางสติปัฏฐาน ๔ เราก็จินตนาการกายไง เราจินตนาการขึ้นมา

เพราะจินตนาการขึ้นมา เพราะกิเลสมันไม่สงบตัวลง มันเป็นอวิชชา มันสร้างภาพได้ทั้งนั้นน่ะ พอสร้างภาพขึ้นมามันก็บวก กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันบวก มันบอกว่า “เห็นอย่างนั้น รู้อย่างนั้น เป็นอย่างนั้น โอ๋ย! สังโยชน์ขาดอย่างนั้น มันเป็นอย่างนั้น”...ไปเลย ไปเลย พอไปแล้วนะ “โอ๋ย! มันว่างหมด โอ๋ย! มันดีไปหมดเลย” นี่มันสร้างภาพไปหมดเลย

แล้วเวลาถ้ามีครูบาอาจารย์ท่านรู้จริงนะ ท่านถามคําเดียว ไปไม่รอดหรอก “มันเห็นอย่างไร”

“อ้าว! ก็มันเห็นกายไง เห็นกาย”

“แล้วเห็นอย่างไรล่ะ”

“ก็เห็นกายไง”

“แล้วเห็นอย่างไรล่ะ”

“ก็เห็นกายไง”

มันบอกไม่เป็นหรอก เห็นอย่างไร มันบอกไม่ได้หรอก เพราะมันไม่รู้ที่มาที่ไป

อย่างเรา เรามีเงินคนละล้าน สตง. มาตรวจเลย “ล้านนี้มาจากไหน เงินล้านมาจากไหน”

“อ้าว! ก็เงินล้านไง เงินล้าน”

“แล้วเงินล้านทําอะไรมาล่ะ”

“ก็เงินล้านไง”

“แล้วเงินล้านทําอะไรมาล่ะ”

“ก็เงินล้านไง”

เขายึดแน่ๆ เขายึดแน่ๆ เพราะเงินล้านมันไม่มีที่มา เงินล้านนี้มันไม่มีที่มา เอ็งทําอะไรมา ทํางานมา เงินเดือนออกมา สะสมมาได้หนึ่งล้าน อ้าว! วันนี้ไปเยี่ยมพ่อแม่มา พ่อแม่ให้มาหนึ่งล้าน อ้าว! ไปร่วมหุ้นกับเพื่อน เพื่อนทําธุรกิจมา ก็แบ่งปันผลมา ได้มาหนึ่งล้าน

มันก็ต้องมีที่มาสิ เงินล้านนี้ได้แต่ใดมา

“อ้าว! ก็ได้หนึ่งล้านมา”

สตง. ยึดแน่ๆ ยึดบัญชีแน่นอน

จินตนาการไปเลย “แนวทางสติปัฏฐาน ๔ อู๋ย! เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม อู๋ย! เห็นไปหมดเลย มันว่างไปหมดเลย มันใช้ปัญญา โอ๋ย! มันใช้ปัญญา มันถอดถอนกิเลส มันชําระเสร็จหมดเลย ว่างหมด โอ๋ย! สบายมาก ปฏิบัติอย่างฉันนี่ง่าย ปฏิบัติอย่างฉัน”

ง่ายสิ เพราะนึกเอา ทําไมมันจะไม่ง่ายล่ะ ค้าขาย กว่าจะเอาสินค้าไปเสนอขาย กว่าเขาจะตกลงซื้อ กว่าเขาจะสั่งของ กว่าจะวางบิล โอ๋ย! เกือบตาย

ไอ้นี่มันไม่ต้องทําอะไรเลยนะ จบแล้ว ก็ง่ายน่ะสิ “แนวทางสติปัฏฐาน ๔ ปฏิบัติรู้ง่าย พระพุทธเจ้าสอนถูกต้องดีงาม รู้หมดเลย”

แล้วพอเขาตรวจสอบ บิลก็ไม่มี วัตถุดิบซื้อมาจากไหนก็ไม่รู้ สินค้าก็ไม่ได้ผลิตเลย นี่การเห็นโดยความปลอม แล้วว่าง่ายๆ นะ น่าสงสาร

แต่ถ้ามีครูบาอาจารย์นะ ท่านบอกว่าให้ทําความสงบของใจให้ได้ก่อน ถ้าใจเราสงบแล้ว เพราะใจดวงนั้นมันเห็นจริง ใจดวงนั้นนะ คําว่า “ใจดวงนั้นน่ะ” น่าสังเวชนะ ใจดวงนั้นเวียนว่ายตายเกิดนะ ดูสิ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านบอก บุพเพนิวาสานุสติญาณ ย้อนอดีตชาติไป ท่านเคยเป็นพระเวสสันดร

พระเวสสันดรกับเจ้าชายสิทธัตถะเป็นคนเดียวกันหรือเปล่า

ไม่ใช่ เป็นคนละคน แต่จิตดวงนั้นเคยเกิดเป็นพระเวสสันดร แล้วหมดอายุขัยไป ไปเสวยเป็นเทวดา ถึงยุคว่าจิตดวงนั้นต้องจุติลงมาเกิด ลงมาเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ

จิตดวงนั้นพอเกิดเป็นเจ้าชายสิทธัตถะแล้ว แล้วพระเจ้าสุทโธทนะก็พยายามจะให้เป็นจักรพรรดิๆ แต่ด้วยอํานาจวาสนาบารมีของท่าน ท่านเสียสละของท่านเอง ท่านขวนขวายของท่านเอง จิตดวงนั้นรื้อค้น จิตดวงนั้นชําระล้างกิเลส เสวยวิมุตติสุข จิตดวงนั้น

แล้วจิตดวงนั้น นั่งกันอยู่นี่ จิตดวงนั้น เราจะชื่อนาย ก นาย ข นาย ค พ่อแม่ตั้งให้ จิตดวงนั้นอยู่ในกลางหัวอกนั้น จิตดวงนั้นทุกข์ยากอยู่นี่ แล้วจิตดวงนั้นทําความสงบของใจเข้ามา จิตดวงนั้นเป็นผู้รู้ผู้เห็น จิตดวงนั้นมันจะสํารอกคายของมัน จะเป็นพระ ก พระ ข พระ ง เป็นพระองค์ใดก็แล้วแต่ จิตดวงนั้น จิตของพระองค์นั้น

จิตดวงนั้น นี่ต้นทุนเดิม ต้นทุนเดิมมันเวียนว่ายตายเกิด แล้วต้นทุนเดิมเราได้สร้างอํานาจวาสนามา เราได้เกิดมาเป็นมนุษย์ จะได้ชื่ออะไรมาก็แล้วแต่ ได้แต่ชื่อ แต่จิตดวงนั้นอยู่กลางหัวอก พยายามให้มีความเชื่อมั่น ให้มีความมั่นคง แล้วพยายามกําหนดพุทโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ สงบเข้ามาถึงจิตดวงนั้น แล้วจิตดวงนั้นเป็นผู้รู้ผู้เห็นสติปัฏฐาน ๔ จริง สติปัฏฐาน ๔ จริงๆ มันอยู่ตรงนี้ มันไม่ใช่คนที่ไปบอกนึกกาย นึกเวทนา นึกจิต นึกธรรม

ไม่ต้องไปนึกมันหรอก นั่งอยู่นี่มันก็เจ็บมันก็ปวด เวทนามันมีอยู่แล้ว แต่โง่ไม่รู้จักพิจารณามันเอง แล้วก็อยากจะหากันเอง

นี่พูดถึงว่า อุคคหนิมิตเวลาเห็นจิตมันสงบนะ เวลาไปเห็นกาย เห็นกายสะเทือนหัวใจมาก เวลาจิตมันสงบแล้วไปจับเวทนา มันจับเวทนาได้เลย พิจารณาได้เลย

แต่ถ้าเวลาจิตเราไม่สงบใช่ไหม เวลาเวทนามันเกิด อู้ฮู! ปวด เพราะอะไร เพราะว่าเวทนาเป็นเราไง

เราบอกไม่ใช่ ไม่ใช่เป็นเราหรอก เวทนาเป็นเวทนา เราจะสู้กับมันอยู่ แต่เป็นโดยจิตใต้สํานึก เป็น เพราะเป็นถึงปวด แต่เวลาถ้าพิจารณาไปแล้ว เราพิจารณาเวทนา รู้เท่าเวทนา มันปล่อยเวทนานะ เวทนาก็เป็นเวทนา ทําไมเราไม่ปวดล่ะ

ถ้าเวลาเราจับเวทนานะ แล้วพิจารณาเวทนา คือจับอารมณ์ความเจ็บปวดแล้วพิจารณาไป ถ้ามันเสมอกัน มันชา มันสักแต่ว่า คําว่า “สักแต่ว่า” คือมันเสมอกัน คือมันไม่แพ้ แล้วมันก็ไม่ชนะ เห็นไหม อัพยากฤต กลางๆ มันจะชาๆ เวลานั่งไปนานๆ มันจะชาหมดเลย มันไม่เจ็บไม่ปวด มันไม่เจ็บนะ แต่มันก็ไม่หาย เพราะมันชา อ้าว! จะว่ามันไม่มี มันก็มี นี่อัพยากฤต

แต่ถ้ามันพิจารณาไป พิจารณาถึงที่สุดนะ มันปล่อยเวทนา จิตมันนิ่งหมดเลย ว่างหมดเลย เวทนา มีเวทนาเพราะกูโง่ กูไปเอามันเองไง มีเวทนาเพราะเราไปเสวยไง เราไปรับรู้ไง แต่ถ้าปัญญามันไล่หมดแล้ว มันไม่มีอะไร เราโง่เอง เราโง่เอง เหมือนกับรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ไปหยิบมันเอง ไปรับรู้มันเอง แต่พิจารณาไปแล้วมันปล่อย มันก็สงสัย เวลาที่ไหนมันคัน มันก็อยากคันมากไปเรื่อยๆ ใช่ไหม พอมันแปล๊บๆ จะเจ็บๆ อยากรับรู้ไง มันยิ่งเด่นขึ้นมาๆ

นี่ไง สติปัฏฐาน ๔ ถ้าจิตสงบแล้ว แม้แต่เวทนามันยัง จับมาเล่นได้เลย พ่อเวทนา แม่เวทนา ปู่เวทนา ลูกเวทนามันเล็กน้อย ถ้าเป็นพ่อมันรุนแรง นี่ถ้ามีปัญญาแก่กล้ามันสู้ได้ ฉะนั้น เวลาคนที่ปฏิบัติเขาถึงมีสติ มหาสติ มีปัญญา มหาปัญญา แล้วมันเป็นอย่างไรล่ะ

ถ้าคนภาวนาไม่เป็นไม่รู้หรอกว่าลิมิตมันแค่ไหนไง อะไรคือสติ อะไรคือมหาสติ สติกับมหาสติมันแตกต่างกันอย่างไร ปัญญา มหาปัญญา มันแตกต่างกันอย่างไร

ถ้าภาวนาไปแล้วมันเป็นชั้นเป็นตอนเพราะอะไร เพราะมันมีปู่เวทนานะ เวลาลูกเวทนา หลานเวทนา เราก็ใช้สติใช้ปัญญา เวลามันเป็นปู่เป็นย่า โอ้โฮ! มันไม่ทันแล้ว มันต้องใช้มหา มหาสติ มหาปัญญาสู้กับมัน นี่มันมีชั้นมีตอนของมัน แล้วพัฒนาขึ้นไปมันจะเป็นชั้นเป็นตอน นี้คือว่าถ้ามันเป็นจริง

ถ้ามันเป็นจินตนาการมันก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง ถ้ามันเป็นจริงมันก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง ถ้าเป็นจริงนะ นี่เป็นจริง

นี่พูดถึงอุคคหนิมิตกับจินตนาการแตกต่างกันอย่างไร

มันแตกต่างกันตั้งแต่เริ่มต้น แต่มันอยู่ที่ว่าเป็น ภาวนาเป็นก็เป็นอีกอย่างหนึ่งนะ ถ้าไม่เป็นมันก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง ถ้าเป็นนะ พวกนี้มันเป็นประโยชน์หมดนะ เหมือนคนเราขับรถหรือคนมีธุรกิจ ทุกอย่างที่เป็นวัตถุดิบใช้ประโยชน์ได้หมดเลย แต่ถ้าคนไม่เป็นนะ วัตถุดิบ กวาดทิ้งหมดเป็นขยะ มันบอกเกะกะ ไม่เป็นประโยชน์

เราปฏิบัติกัน ทุกคนไม่อยากเจอนิมิต ทุกคนอยากจะสงบระงับ ทุกคนอยากดีไปหมดแหละ แต่เวลาคนที่ภาวนาไปแล้ว พอจิตสงบแล้วนะ ก็อยากเห็น ไม่เห็นสติปัฏฐาน ๔ มันก็ไม่ได้วิปัสสนา แล้วเวลาจิตเรามันไม่สงบ สติปัฏฐาน ๔ นี่ตัวกวนเลย กายก็กวนเรา เวทนาก็กวนเรา ตัวสติปัฏฐาน ๔ เป็นตัวก่อกวน

แต่พอจิตมันสงบแล้ว ตัวสติปัฏฐาน ๔ นี่แหละเป็นหินลับปัญญา นี่แหละเป็นที่ฝึกหัดใช้ปัญญา ถ้าเป็นนะ มันใช้ประโยชน์ได้หมดเลย ถ้าเป็น ทุกอย่างเป็นประโยชน์

ที่ว่า สรรพสิ่งนี้เป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติ

เป็นธรรมชาติต่อเมื่อพระอรหันต์ พระอรหันต์ จิตท่านพ้นจากโลกแล้วท่านเห็นอะไรเป็นธรรมไปหมดแหละ

แต่พวกเราเห็นเป็นธรรมไหม เห็นเป็นธรรม พยายามกดไว้ไง “นี่เป็นธรรมดาๆ”...ธรรมดา เจ็บอยู่นี่ ธรรมดา มันจะเอาเขาอยู่นี่ ธรรมดา

มันธรรมดาไม่ได้หรอก ธรรมะเป็นธรรมชาติ ธรรมะเป็นธรรมชาติต่อเมื่อเพราะมันเป็นของมันอยู่อย่างนั้น แต่ที่มันไม่เป็นเพราะอนุสัย เพราะกิเลสเราไปกว้านไปหยิบมา เขาไม่ได้ว่าตัวสักหน่อย เข้าใจผิด ยังจะไปล่อเขาอยู่นะว่าเขาว่าตัว

เขาไม่ได้ว่าเลย เขาชื่นชมเรา แต่เขาพูดไม่ถูกหูหน่อยเดียว จะไปล่อเขานั่นน่ะ เป็นธรรมดาหรือ มันไม่ธรรมดาสิ ไม่ธรรมดาเพราะเข้าใจผิด ถ้ามันธรรมดาก็อย่างหนึ่ง

นี่พูดถึงว่า อุคคหนิมิตกับจินตนาการแตกต่างกันอย่างไร

จินตนาการคือว่าจิตมันไม่สงบ จิตมันไม่มีหลักมีเกณฑ์ มันก็เกิดการจินตนาการ เกิดอุปาทาน เกิดอุปาทาน เกิดอะไรขึ้นมา แต่บอกจะไม่ให้มีเลย มันก็ไม่ได้ คนปฏิบัติมันต้องมีทั้งนั้นน่ะ เรามาจากมนุษย์นะ มนุษย์มันต้องมีความรู้สึกทั้งนั้นน่ะ แล้วความรู้สึกเราจะควบคุมอย่างไร เราจะดูแลอย่างไร

พอจิตสงบแล้วเราฝึกหัดพิจารณาไป มันเป็นชั้นเป็นตอนเข้าไป ถ้าเป็น มันเป็นประโยชน์หมดเลย แต่ถ้าไม่เป็นนะ มันเป็นโทษหมดเลย ฉะนั้น พยายามฝึกหัดให้มันเป็นก่อน หญ้าปากคอกๆ ที่ว่าภาวนาขั้นต้นมันภาวนายาก นี่ข้อที่ ๑.

“๒. การพิจารณากายนั้น บางครั้งสามารถแยกส่วนขยายส่วนและพิจารณาเข้าสู่ธาตุเดิมได้ บางคราวเกิดอาการขนลุกขนพอง เมื่อทําต่อเนื่องซํ้าบ่อยๆ หลายวันเข้า อาการขนลุกขนพองก็เริ่มหายไปจางไป นานๆ จะมีอาการขนลุกขนพองขึ้นมาสักครั้งหนึ่ง อย่างนี้ผิดปกติไหมครับ”

ถ้าเราจับกายได้นะ คําว่า “จับกายได้” แล้วพิจารณาเป็น มันต้องอย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ นี่สุดยอดมากเลย หลวงปู่มั่นท่านวางเสาเอกไว้เลย “อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ”

เราจะเห็นกายขนาดไหน ก็เพราะจิตมันสงบ ผู้รู้ไปเห็น เวลาใช้ปัญญา ก็ผู้รู้มีกําลัง เราใช้ปัญญา ทีนี้พอเราเห็นกายใช่ไหม เราจับได้ เพราะจิตมันสงบ มันจับได้ พอจับได้ก็พิจารณาไป พอพิจารณาก็ขนลุกขนพอง ทีนี้พอพิจารณาไป การพิจารณาคือการใช้พลังงาน พอใช้พลังงาน จิตมันจะเสื่อม จิตมันจะด้อยค่าไปเรื่อยๆ

คําว่า “ด้อยค่า” ถ้าเรายังมุมานะ เรายังอยากกระทําอยู่ แล้วทําไปเรื่อยๆ กําลังมันจะอ่อนไปเรื่อยๆ พออ่อนไปเรื่อยๆ นะ เดี๋ยวจะเป็นสัญญาแล้ว สัญญาคือการจํา สัญญาคือจินตนาการ สัญญาคือสมุทัย แต่ถ้าพอมันผิดพลาดอย่างนี้ปั๊บ เราต้องรีบกลับมาพุทโธ กลับมาทําความสงบของใจให้ใจมันมั่นคงขึ้นมา

มันสําคัญที่สมาธิแนบแน่น สมาธินี้มั่นคง การกระทํามันจะก้าวเดินต่อไปเรื่อยๆ เพราะอะไร เพราะทุนมันดี บริษัทใดที่สายป่านยาว มันจะมีวิกฤติอย่างไร สายป่านมันจะรักษาบริษัทนี้ไว้ได้ ถ้าบริษัทเราสายป่านสั้น เพราะเขาเอาสินค้าไปแล้วเขาไม่ชําระสัก ๒-๓ รอบก็ยุ่งแล้ว มีปัญหาแล้ว

คําว่า “เอาสินค้าไป ๒-๓ รอบ” คือว่าพิจารณา ๒-๓ ครั้งไง แล้วพอต่อเนื่องไป สายป่านไม่มีเงินลงทุน ไม่มีเงินลงทุนไปซื้อวัตถุดิบ เราก็ต้องกลับมาหาทุน กลับมาหาทุนคือกลับมาหาสมาธิ กลับมาหาพุทโธ

อย่าทิ้งผู้รู้ อย่าทิ้งพุทโธ ต้องอยู่กับผู้รู้ อยู่กับพุทโธตลอดไป แล้วถ้ามันออกวิปัสสนา ถ้ามันพิจารณาแล้วมันขาด มันพิจารณาแล้วมันปล่อยวาง นั่นน่ะถูกต้อง

แล้วถ้ามันพิจารณาไปแล้วมันติดขัด มันติดขัด มันไม่ไปแล้ว ถ้าจิตกําลังมันอ่อนลง มันพิจารณาไปนะ หนึ่ง นึกเห็นกายก็ไม่เห็น วิบๆๆ มันจะไหว มันจะไหว มันจะเคลื่อน แต่ถ้าจิตมันดี มันน้อมมาเห็นกาย กายจะตั้งมั่น แล้วถ้ามีปัญญาดีๆ มันแยกส่วนขยายส่วน

ที่ว่ามันขยายส่วนนี่ถูกต้อง จากอุคคหนิมิตเป็นวิภาคะ ขยายส่วนแยกส่วนเพื่อเห็นการเป็นไตรลักษณ์ ให้เห็นเป็นอนัตตา ความเป็นอนัตตาคือการเปลี่ยนแปลง ให้เห็นเปลี่ยนแปลงต่อหน้า แล้วถ้าจิตมันดี สมาธิมันดี มันเปลี่ยนแปลงเร็วมาก แว็บๆๆ มันจะเร็วมากๆ เลย

แต่ถ้ามันไม่เป็นนะ มันเป็นภาพอยู่ใช่ไหม เราให้มันไปนะ มันก็อืด ดึงกันอยู่อย่างนั้นน่ะ บางทีมันก็ค่อย บางทีมีบางส่วนที่ย่อยสลายไป บางส่วนอยู่ บางส่วนไม่อยู่ คือมันไปไม่หมด คือกินข้าวได้แค่ครึ่งคํา ไม่เต็มคํา มันไม่ไป นี่มันเป็นการบอกว่าสมาธิอ่อน สมาธิมันเริ่มอ่อนแล้ว แล้วถ้ายังทําต่อเนื่องไปนะ เสื่อมหมด

ถ้าไม่มีครูบาอาจารย์คอยแนะนํา แล้วถ้ามีครูบาอาจารย์คอยแนะนํามันก็ไม่เชื่อนะ “อาจารย์พูดเฉยๆ ผมทํานะ โอ๋ย! ผมเป็นคนทํา ผมเก่งนะ อาจารย์ไม่เคยเห็นหรอก” แต่พอมันเสื่อมหมดแล้วนะ “เออว่ะ ท่านเตือนแล้วไม่ฟัง ท่านก็บอกแล้ว” ไปนั่งคอตกอยู่นั่นน่ะ แล้วก็มาฟื้นฟูใหม่ ของอย่างนี้ต้องเป็นทุกคน การปฏิบัติที่ไม่ผิดพลาดไม่มี ถ้าผิดพลาดแล้วเราก็แก้ไขของเราไป ฉะนั้น ก็แก้ไขไป

เขาบอกว่า ทําไมบางทีมันไปแล้ว ที่มันขนลุกขนพอง

การที่ขนลุกขนพอง วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตารมณ์ เกิดขนลุกขนพอง เกิดปีติ เกิดความดีงาม มันเป็นของดีอยู่แล้ว แต่ถ้ามันชํานาญขึ้น มันเกิดสุข การว่าขนลุกขนพองมันจะจางลง เหมือนเรา เราจะโตขึ้น เราจะโตขึ้น สิ่งที่ควรจะโตขึ้น สิ่งที่เวลามันผ่านวัยผ่านนั้นมา มันก็ผ่านมาแล้ว เป็นอะไรไป อะไรที่ผ่านมาแล้วมันผ่านไป แต่ให้มันเป็นความจริงตลอด ความจริงนี่เรารู้ได้ ความจริงมันไม่มีเหตุผลโต้แย้ง มันไม่มีสิ่งใดโต้แย้งได้ แต่ถ้ายังสงสัย มันโต้แย้งได้ทุกอย่างเลย

เวลาเราวิปัสสนาไป มันจะใช้ปัญญาใคร่ครวญหาเหตุผล ถ้ามันไม่มีสิ่งใดโต้แย้ง แล้วพิจารณาต่อเนื่องๆ ไป มันเจริญก้าวหน้าไป

ฉะนั้น พอบอกว่า เวลาขนลุกขนพองมันอ่อนลง มันซํ้าบ่อยๆ เข้ามันจะจางหายไป

จางหายไปก็หายไป เพราะปีติมันหายไป ปีติเป็นทางผ่าน มันจะเข้าไปสู่สุข ความตั้งมั่น เอกัคคตารมณ์ เอกัคคตารมณ์แล้วมันพิจารณาไป เวลาปล่อยวางมันก็เป็นความจริง

เวลาปล่อยวาง เราจะบอกว่า มันปล่อยวางแล้ว นี่มันปล่อยวาง ตทังคปหานชั่วคราว แล้วพอมันคลายตัวออกมา ถ้าจับได้ พิจารณาต่อ ถ้าจับไม่ได้ เข้าไปสู่ความสงบนั้น เวลามันปล่อยวาง เวลาเราพุทโธๆ พอจิตสงบ พอจิตสงบมันมีความสุขอย่างหนึ่ง จิตสงบระงับ แต่เวลาเราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เราพิจารณาไป นี่วิปัสสนา วิปัสสนามันสํารอกมันคาย นี่อารมณ์แตกต่างกัน

อารมณ์ของสมาธิกับอารมณ์ของการใช้ปัญญาที่มีสมาธิเป็นเครื่องหนุนมันแตกต่างกัน คนภาวนาไปมันรู้ จิตมันจะมีระดับของมันขึ้นไป แล้วถ้ามันรู้แล้ว มันรู้ตอนนั้นไง รู้ตอนที่มันเป็น แต่พอมันออกไปแล้วไม่รู้ ไม่รู้เพราะทําไม่ถูก ไอ้ที่ทํามามันฟลุก มันได้มาโดยที่เราไม่ชํานาญ ก็ต้องมาฝึก ก็ต้องมาฝึกไง กลับมาทําความสงบของใจแล้วจับมันให้ได้ ฝึกหัด พยายามฝึก พยายามทําของเรา ถ้าทําของเราบ่อยครั้งเข้า จากตทังคปหานบ่อยครั้งๆ เข้า ถึงที่สุดแล้วมันจะไปสู่สมุจเฉทปหาน

ตทังคปหานนี่รู้ มันปล่อยวางอย่างไร แล้วว่างอย่างไร แล้วคนไม่เคยเห็นสมุจเฉทปหานมันเข้าใจว่าตทังปคหานเป็นสมุจเฉทปหาน เพราะเราทําครบคําสอนไง ทฤษฎีทุกอย่างเราได้ทําสมบูรณ์ไง เออ! ทําความสงบก็ได้ทําแล้ว วิปัสสนาก็ได้วิปัสสนาแล้ว เวลามันปล่อยก็ได้ปล่อยแล้ว เวลามันขาด นึกเอาเองไง นึกเอาเอง จินตนาการเอาเอง นี่มันเป็นไป

ฉะนั้น มีครูบาอาจารย์ท่านจะให้ทําซํ้าๆๆ ทีนี้พอซํ้าแล้ว มันทําไปแล้ว ความขนลุกขนพองมันหายไป หายไป ไม่เป็นไร หายไปนั่นคืออารมณ์หยาบๆ เราจะได้อารมณ์อันละเอียดขึ้น ชัดเจนขึ้น ดีขึ้น แล้วมันเป็นปัจจัตตังนะ สิ่งนี้ทําไปข้างหน้ามันจะสุดยอดของมัน

ฉะนั้น เวลาขนลุกขนพอง ขนลุกขนพองจริงๆ เพราะมันสะเทือน มันสะเทือนกิเลส มันสะเทือนมาก เวลาเราเข้าไปเจอหน้ามัน เห็นไหม เวลาครูบาอาจารย์ท่านบอกเลย เวลาเราเห็นหน้ากิเลส แล้วเราฆ่ากิเลส แล้วยังพลิกศพกิเลสอีกด้วย

แล้วกิเลสเป็นนามธรรม กิเลส ตัวมันเป็นอย่างไร กิเลสมันหล่อไหม กิเลสมันหล่อมันสวยขนาดไหน หรือกิเลสมันแก่มันเฒ่า เคยเห็นหรือเปล่า ไม่เคยเห็น

แต่คนวิปัสสนาเห็น เห็นกิเลส แล้วชําระล้างกิเลส แล้วถ้ามันตาย จะพลิกศพกิเลส ยถาภูตํ าณทสฺสนํ ยถาภูตํคือฆ่า เห็นไหม เราได้ชําระล้างกิเลสแล้ว แล้วรู้ เกิดญาณทัสสนะว่ากิเลสสิ้นแล้ว ชัดเจนมาก แล้วชัดเจนอย่างนี้ พอชัดเจนอย่างนั้นปั๊บ มันจะไปหวั่นไหวกับใคร

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น หลวงตาท่านบอกเลย แม้แต่นั่งอยู่หน้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่ถาม ถ้าถาม ท่านก็จะพูดอย่างนี้ นี่ถ้าจริงนะ

ถ้าไม่จริงนะ มันก็บอกเลย ฉันก็เหมือนกัน ฉันนั่งอยู่หน้าพระพุทธเจ้า ฉันก็ไม่ถาม ไม่ถามเพราะอะไร เพราะฉันไม่รู้จะถามอะไร เพราะฉันก็ไม่รู้ว่ามีอะไรจะถาม

คําพูดคําหนึ่งของครูบาอาจารย์ท่านพูดไว้ให้เป็นเครื่องรื่นเริง พูดไว้ให้เราเป็นหลักการ ไอ้พวกคนพาลมันก็เอาคําพูดอย่างนั้นไปพูดเพื่อหาประโยชน์กับมัน คนพาลนะ สิ่งใดที่เขาทําไว้เป็นประโยชน์ สิ่งใดเขาทําไว้เป็นหลักเกณฑ์ มันควรเป็นประโยชน์ ไอ้คนพาลนั่นน่ะมันเอาไปปู้ยี่ปู้ยําจนไม่มีหลักเกณฑ์ นี่พูดถึงคนพาล แต่ถ้าเป็นบัณฑิต บัณฑิตมันสุดยอดไปหมด

“๓. เคยฟังหลวงพ่อเทศน์เรื่องวิญญาณในขันธ์ หลวงพ่อบอกว่าวิญญาณในขันธ์ ๕ คือวิญญาณในอายตนะ สิ่งที่ผมสงสัยคือ แล้ววิญญาณในปฏิจจสมุปบาทคือจิตใช่หรือไม่”

นี่ผมสงสัยนะ ทีนี้ผมสงสัยก็ตอบก่อนว่า มันไม่ใช่

วิญญาณในขันธ์ ๕ หรือว่าวิญญาณในอายตนะ วิญญาณในขันธ์ ๕ คือขันธ์ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ วิญญาณในขันธ์ ขันธ์ ๕ อารมณ์ความรู้สึกนี่ขันธ์ ๕ วิญญาณอย่างนี้เป็นวิญญาณสัญชาตญาณของมนุษย์ เพราะวิญญาณอย่างนี้มันไม่เหมือนกันนะ เวลาเกิดเป็นพรหมมีขันธ์เดียว ไม่มีนะ มีขันธ์เดียว ถ้ามีขันธ์เดียว จิตมีขันธ์เดียว มันมีรูปขันธ์ มันไม่มีเวทนา ไม่มีสัญญา ไม่มีสังขาร ไม่มีวิญญาณ แล้วถ้าเป็นเทวดาล่ะ เทวดา หลวงตาท่านใช้คําว่า “ขันธ์ ๔” คือรูปไม่มี มีแต่รูปทิพย์ เห็นไหม ขันธ์ ๔ แล้วถ้ามนุษย์เรามีขันธ์ ๕ แล้วสัตว์ล่ะ

คําว่า “ขันธ์ ๕” เพราะคําว่า “ขันธ์” มันอยู่คนละมิติ เรื่องนี้มันจะแตกต่างกัน ฉะนั้น พอเป็นมนุษย์ มนุษย์มีขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ คือรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ คืออารมณ์ความรู้สึก

ฉะนั้น วิญญาณในขันธ์ ๕ กับที่บอกว่าวิญญาณในอายตนะ อย่างนี้อนุโลมร่วมกันได้ ฉะนั้น “ผมสงสัยว่า ถ้าวิญญาณในปฏิจจสมุปบาทเป็นจิตหรือเปล่า”

วิญญาณในปฏิจจสมุปบาท อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขาราปจฺจยา วิญฺาณํ นั่นวิญญาณในปฏิจจสมุปบาท วิญญาณในปฏิจจสมุปบาทมันเกิดจากอะไร เกิดจากจิต แล้วมันเป็นจิตหรือเปล่าล่ะ

เขาบอกว่า วิญญาณในปฏิจจสมุปบาทกับจิต อันเดียวกันหรือเปล่า

เราจะบอกว่า ไอ้นี่มันมีดเชือดโค มีดเชือดโค เรายังไม่ต้องใช้มัน ตอนนี้เราจะเชือดไก่ เราเอามีดเชือดไก่ คือเอาความรู้ของเรา เอาความเห็นของเรา เอาความจริงของเรา ยังไม่ต้องไปห่วงหรอกว่ามันเป็นปฏิจจสมุปบาทหรือไม่เป็นปฏิจจสมุปบาท อันนั้นถึงเวลาแล้วมันจะรู้ของมัน

ฉะนั้น กรณีอย่างนี้ถ้าคนภาวนาไปแล้วมันเป็นความชํานาญ หนึ่ง ความชํานาญ ถ้าพูดถึงว่าเป็นเจโตวิมุตติ พิจารณากาย พิจารณาเวทนา พิจารณาจิต พิจารณาธรรม เจโตวิมุตติมันใช้สมาธิแล้วใช้ปัญญาไล่ไป

ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ อย่างที่ว่ามาแยกเรื่องขันธ์ อย่างเช่นหลวงปู่ดูลย์ หลวงตา หลวงตานี่ทั้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ ท่านผ่านเวทนามา สุดท้ายท่านจุดและต่อม นี่คือปัญญา คือเห็นจิตเป็นนามธรรม หลวงปู่ดูลย์ท่านเห็นจิตเป็นนามธรรม นี่พวกปัญญาวิมุตติ ทีนี้พวกปัญญาวิมุตติมันจะมีปัญญากว้างขวาง

แต่ถ้าเป็นเจโตวิมุตติ ดูหลวงปู่ชอบ หลวงปู่คําดี หลวงปู่เจี๊ยะ พวกนี้พวกเจโตวิมุตติ เจโตวิมุตติคือจิตสงบแล้วเห็นกาย เห็นกายอย่างที่เราว่า เห็นกายแล้วพิจารณามันอยู่นี่ การเห็นกาย จิตเห็นเหมือนกัน แต่เห็นโดยสมาธิ สมาธิเป็นเจโตวิมุตติ คือเห็นเป็นอุคคหนิมิต เป็นนิมิต แต่ถ้าเป็นปัญญาวิมุตติ เป็นแบบพระสารีบุตร มันจะเป็นอีกอย่างหนึ่ง

ฉะนั้น เป็นอีกอย่างหนึ่งปั๊บ พอมาพูดถึงว่า “หลวงพ่อบอกว่าวิญญาณในขันธ์ ๕ กับวิญญาณในปฏิจจสมุปบาทมันไม่เหมือนกัน”

มันไม่เหมือนกันเพราะมันเป็นไอเดียของเราไง เวลาพูดธรรมะมันก็อ้างอิงธรรมะของพระพุทธเจ้านี่แหละ เพราะพระพุทธเจ้าเป็นเจ้าของธรรมะ ใครจะแสดงธรรมขนาดไหนก็แล้วแต่ เป็นธรรมะของพระพุทธเจ้า แต่วิทยานิพนธ์คือประสบการณ์ คือจิตที่มันเป็น คือองค์ความรู้ของแต่ละบุคคล

ใครจะมีคุณงามความดี เขาต้องมีองค์ความรู้ของเขา องค์ความรู้ของหลวงปู่ขาว นี่เจโตวิมุตติ ถ้าเวลาท่านพิจารณาไป ท่านพิจารณาจิตของท่านให้เปรียบเหมือนเมล็ดข้าว ดูสิ ดูอย่างหลวงปู่บัวท่านก็ว่าของท่านหมดแล้ว เวลาหลวงตาท่านไปแก้ ท่านพิจารณาจิตของท่านเป็นเหมือนขางของคาน คือคานที่มันรับอารมณ์ไว้ เวลามันขาด นี่วิทยานิพนธ์มันไม่เหมือนกัน วิทยานิพนธ์เป็นของใครของมัน

แล้ววิทยานิพนธ์ พูดออกมาสิ เรียนจบแล้วบอกไม่มีวิทยานิพนธ์ พูดวิทยานิพนธ์ก็บอกว่าสติปัฏฐาน ๔ ไปพูดวิทยานิพนธ์ของพระพุทธเจ้าหมดเลย อันนี้แสดงว่าเอ็งเรียนมาเอ็งยังไม่ได้ทํางาน ถ้าทํางานแล้วเอ็งต้องมีประสบการณ์ของเอ็ง...ไม่มี

แต่ครูบาอาจารย์ของเรามี เพราะอะไร เพราะครูบาอาจารย์ของเราท่านได้สนทนาธรรมกันหมดแล้ว หลวงตาท่านได้คุยมาหมดแล้ว เอาวิทยานิพนธ์มาเปิดกันเลย ของใครของมันมาเทียบกันเลย แล้วโอเค ใช่ๆๆ

แต่ไอ้พวกขี้โม้มันไม่มี มันเที่ยวไปจําของเขามา แล้วมันก็มาพูดโม้ๆ

พูดไปแล้วมันจะเข้าตัว ไอ้คนโม้ก็นั่งอยู่นี่แหละ ไอ้ขี้โม้ที่หนึ่งก็คุยอยู่นี่ไง ก็อยู่กับครูบาอาจารย์มาเยอะ ฟังมาเยอะ จําของครูบาอาจารย์มาเยอะ ก็โม้ได้เก่งหน่อยหนึ่ง

ถ้าคนมันมีความรู้จริงมันเทียบได้ ความรู้ของใครก็เป็นประโยชน์กับเราได้ใช่ไหม เพราะเรามีปัญญา เรามีปัญญา เราอยากมีปัญญา ใครมีปัญญา เราก็ไปศึกษากับเขา แล้วความรู้ของใคร เราก็มาต่อยอด เราก็มาทําประโยชน์ เราเอาความรู้ในวงกรรมฐาน ความรู้ของครูบาอาจารย์เรามา มาเพื่อสร้างเป็นองค์ความรู้ เป็นองค์ความรู้เพื่ออนุชนรุ่นหลัง เราไม่ใช่เอามาหากิน เอามาหาผลประโยชน์

ไปหาผลประโยชน์อะไร ข้าวก็กินมื้อเดียว วันหนึ่งกิน ๕ มื้อก็ไม่ได้ กระเพาะมันก็มีอันเดียว มันไม่สนใจหรอก นี่องค์ความรู้เพื่อประโยชน์ องค์ความรู้เพื่อประโยชน์ เราเอามาเป็นองค์ความรู้ของวงกรรมฐานเรา

เราไม่ใช่เอาองค์ความรู้นั้นบอกว่าฉันเก่งอย่างนั้นๆ

ใครไปเก่ง มึงตายหมดแหละ ๑๐๐ ปีตายหมด เก่งอย่างไรก็ตาย แต่ความรู้ส่งทอดต่อไปอนุชนรุ่นหลังสิ อนุชนรุ่นหลังที่มันยังขวนขวายกันมานี่ ศากยบุตรพุทธชิโนรส สังคมที่มั่นคง ศาสนาที่มั่นคงมันอยู่ที่ไหนล่ะ

ศาสนาที่มั่นคงมันอยู่ที่หัวใจของพุทธบริษัท ๔ ถ้าบริษัท ๔ เขามีความรู้ เขามีองค์ความรู้ของเขา ศาสนวัตถุมันจะเป็นอย่างไรก็แล้วแต่ ประเทศไทยจะโดนเขาทําลายหมดเลย แต่มีมนุษย์อยู่

มนุษย์จะไปสร้างวัดใหม่ มนุษย์มันจะไปสร้างอริยสัจของมันข้างหน้า มนุษย์จะไปก่อร่างสร้างตัวขึ้นมา จิตใจของคนที่มีคุณธรรมมันจะไปก่อร่างสร้างศาสนาขึ้นมาเพื่อความมั่นคงของมัน องค์ความรู้ในใจอันนั้นน่ะ ศากยบุตรพุทธชิโนรสอันนี้สําคัญ เราทําเพื่อประโยชน์ตรงนั้น

ฉะนั้น ไอ้ที่ว่าหลวงพ่อว่าอย่างไรๆ

หลวงพ่ออาจจะเผลอพูดไปก็ได้มั้ง อันนี้มันเป็นความชํานาญ มันเป็นความรู้ความเห็นไง

ฉะนั้น ที่ว่าวิญญาณในปฏิจจสมุปบาทมันก็เป็นวิญญาณอันละเอียด แล้ววิญญาณปฏิสนธิ วิญญาณเพียวๆ ที่มันเวียนว่ายตายเกิด ภวาสวะ ภพ มันเป็นวิญญาณเฉยๆ ที่ไม่มีอะไรกระทบเลย ที่มันเวียนว่ายตายเกิดกันนี่ ที่ว่าจิตหนึ่งๆ ที่นั่งกันอยู่นี่ ภาวนาไปมันจะรู้จะเห็น แล้วจะรู้เห็นอย่างนั้นมันต้องเข้าไปรู้เห็นอย่างนั้น มันถึงสํารอกมันถึงคายออกมาได้ แล้วไม่เคยรู้เคยเห็น ขี้โม้กันไปเรื่อย อันนั้นอีกเรื่องหนึ่งนะ

อันนี้พูดถึงถามเรื่องวิญญาณในขันธ์ ๕ กับวิญญาณในปฏิจจสมุปบาท หลวงพ่อไปไหนก็ไม่รู้

กูอ่านคําถามมึงไม่เป็น กูก็เลยหลงไง ก็เลยไปใหญ่เลย

ฉะนั้น สิ่งที่ถามมา อันนี้ถามมาด้วยความสงสัยเฉยๆ เรายังไม่ได้ไปประสบตรงนั้นก็ไม่เป็นไร ภาวนาไป แล้วไม่ต้องยึดแนวทางแบบใคร เราศึกษามาเพื่อเป็นแนวทาง แล้วเวลาเราปฏิบัติมันต้องเป็นความจริงของเราไง

เราต้องการความสงบระงับในใจ เราต้องการความสะอาดบริสุทธิ์ในใจ เราต้องการสํารอกคายกิเลสในใจของเรา จิตหนึ่งๆ จิตดวงนั้นสําคัญมาก จิตดวงนั้นไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่บุคคล ไม่ใช่ตัวตน ไม่ใช่เรา ไม่ใช่เขา เสมอภาคกันหมด จิตดวงนั้นน่ะ ถ้าตรงนั้นมันรู้ได้หมดแล้วมันเป็นสังฆะ มันจะเป็นสิ่งประเสริฐ แล้วจะเป็นหลักชัยของศาสนาเพื่อประโยชน์กับลูกหลานนะ

“๔. จิตในโลกธาตุนี้มีเกิดใหม่อีกไหมครับ หรือคําถามนี้เป็นอจินไตย”

เอ็งก็รู้อยู่แล้วนี่เป็นอจินไตย เอ็งก็ยังถามมา

จิตเกิดใหม่ๆ มันมีอะไรเกิดใหม่ มันมีอะไรเกิดเก่า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย้อนอดีตชาติไปไม่มีต้นไม่มีปลาย คําว่า “ไม่มีต้นไม่มีปลาย” ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย คําว่า “อสงไขย” ยาวนานขนาดไหน แล้วยังไม่มีต้นไม่มีปลาย แล้วอันไหนเกิดใหม่อันไหนเกิดเก่า เราก็พูดกันเองอยู่ในปัจจุบันนี้ไงว่าเกิดใหม่เกิดเก่าไง เราไปคิดกันว่าของใหม่ของเก่าไง คําว่า “ของใหม่ของเก่า” แต่การเวียนว่ายตายเกิดมันมีอะไรใหม่อะไรเก่าล่ะ

มันมีมาก มีคนที่มาหาเขาบอกว่าเคยเป็นพ่อเป็นลูกกันมา เขารับรู้ได้เลย จากพ่อ ตายไปมาเกิดเป็นลูก ระหว่างพ่อกับลูกผลัดกันเป็น แล้วอันไหนเป็นพ่อเป็นลูกจริงล่ะ

อ้าว! เราเป็นพ่อเขาชาตินี้ ชาติหน้าเราไปเป็นลูกเขาแล้ว แล้วสองคนนี้ใครเป็นพ่อเป็นลูกกันจริง มีคนมาหาเยอะ พูดเรื่องนี้ แล้วเรื่องจริงของเขาด้วย จริงของเขา เขาพิสูจน์ของเขาจนเขาเชื่อของเขา แล้วมาคุยกับเรา แล้วอันไหนใหม่อันไหนเก่า

ทีนี้คําว่าใหม่ว่าเก่า มันเหมือนกับทางบัญชีเสื่อมค่า พอเสื่อมค่าใช่ไหม พอเสื่อมค่าก็ตีราคา แล้วก็ว่าใหม่ว่าเก่า มันก็เป็นผลทางบัญชี แล้วความจริงล่ะ ขาดทุนทางบัญชี แต่ไม่ได้ขาดทุนด้วยตัวเงินจริงๆ ขาดทุนทางบัญชี นี่ก็สมมุติกันไปไง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าของใหม่ของเก่า เราคิดเอง เราคิดของเราเองว่าเป็นของใหม่ของเก่า แต่ถ้าเราปฏิบัติไปนะ โอ้โฮ! เวลาครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติไปท่านถึงสังเวชไง ท่านสังเวชมากนะ ท่านสังเวช แล้วพอมันเห็น ครูบาอาจารย์ท่านปฏิบัติไปแล้วท่านจะบอกว่า ทําไมเราโง่ได้ขนาดนี้ ทําไมเราโง่ได้ขนาดนี้ แต่ถ้าเราไม่โง่ เราก็ต้องไปอยู่จริงตามสมมุติ

เวลาเราเป็นพ่อเป็นลูกกันจริงไหม จริงนะ เพราะอะไรรู้ไหม เพราะพ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก ถ้าไม่มีพ่อไม่มีแม่ เราจะเกิดมาได้อย่างไร พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก แต่เวลาพ่อแม่ตายไปแล้วมาเกิด มันก็มาเกิดกลับมาเป็นลูก แต่ถ้าไม่เกิดก็ไปเกิดในภพชาติอื่น อันนี้เขาเกิดนะ

ถ้าพูดอย่างนี้ปั๊บ ต้องเป็นอย่างนี้จริง...ไม่ใช่ ถ้าบอกว่าต้องเกิดอย่างนี้จริง ก็ไม่ใช่อีก เพราะอะไร เพราะมันเกิดตามกรรม อ้าว! เรามาเกิดเป็นมนุษย์กับเกิดเป็นพรหม เราจะเอาอะไร กับแล้วไปในเกิดนรก จะเอาอะไร เราเลือกได้ใช่ไหมว่าเราจะเกิดเป็นมนุษย์ เราไม่อยากไปเกิดที่ไหนเลย แต่เวลากรรมมันขับไสไป เราฝืนมันได้ไหม

ถ้าเราฝืนไม่ได้เพราะมันเวียนไป เห็นไหม บางคนมาเกิดเป็นพ่อเป็นลูกกัน แต่ถ้าไปเกิดเป็นอย่างอื่นล่ะ แล้วไปเกิดเป็นอย่างอื่น เราจะเลือกได้ไหม

ทุกคนบอกเราจะเลือกไง เราจะเลือกเกิดเป็นอย่างนี้ เราไม่เลือกเกิดเป็นอย่างนั้น แต่กรรมมันให้ผล เวลากรรมให้ผล มันลากไปแล้ว มันลากไปแล้วเราไปเกิดในสถานะ นี่จิตหนึ่งไง จิตหนึ่งที่ไปเกิดอย่างนั้นไง เวลาถ้าภาวนาไปแล้วจะไปรู้ไปเห็นอย่างนี้ แล้วมันถึงสังเวชไง มันถึงไม่อยากทําอะไรที่มันสร้างเวรสร้างกรรม แต่ถ้าสร้างก็สร้างแต่กรรมดี ทําแต่คุณงามความดี สร้างแต่กรรมดี

หลวงตาท่านพูด เราซึ้งมาก ใครจะติฉินนินทาท่านอย่างไร ท่านก็บอกว่าเรื่องของเขา เราจะทําคุณงามความดีว่ะ

เราจะทําคุณงามความดีคือว่าท่านทําความดีของท่าน ท่านทําความดีของท่านในใจของท่าน จนท่านมั่นใจในตัวท่านว่าสิ้นกิเลส ท่านถึงได้มาช่วยโลก ทีนี้มาช่วยโลก เขาโจมตีกันใหญ่เลยว่าไม่ใช่กิจของสงฆ์ ไม่ใช่อะไร

ทีนี้ความดี ความดีตรงไหนล่ะ ความดีส่วนตัวของท่าน ท่านทําเสร็จแล้ว เพราะท่านทําเสร็จแล้วท่านถึงมาสร้างความดีของโลก

ไอ้พวกเรา ความดีของเรายังไม่เสร็จ แต่จะไปสร้างความดีของโลก เราก็ไปติดโลกไง โลกก็เหยียบยํ่าไง แต่ท่านสร้างความดีของท่านจบแล้ว ท่านถึงมาสร้างคุณงามความดีทางโลกเพื่อเผยแผ่ทางโลก เราก็ล่อกันเต็มที่เลย

แต่ท่านก็หัวเราะของท่าน ท่านพูดนะว่า ที่ท่านเสียใจอย่างเดียวที่ออกมาช่วยชาติ เสียใจอย่างเดียวเท่านั้นแหละ เสียใจว่าคนที่โจมตีท่านจะตกนรกอเวจีกันเยอะ ทั้งๆ ที่ท่านตั้งใจมาทําประโยชน์น่ะ ไอ้คนที่ทําประโยชน์กับท่านก็ได้ประโยชน์กับท่านไป ไอ้คนที่ไม่ทําประโยชน์กับท่าน ยังโจมตีท่าน ท่านเสียใจตรงนี้

ทั้งๆ ที่เป็นเรื่องของเขานะ เพราะท่านไม่ได้ไปเสียกับใคร ท่านทําแต่ประโยชน์ของท่าน แต่ไอ้คนที่โจมตี ท่านบอกว่าท่านเสียดาย เพราะท่านมาทําคุณงามความดี แต่ไอ้พวกนั้นน่ะมันมาสร้างกรรมของมันเอง แล้วบอกท่านเสียใจก็เสียใจไอ้พวกนี้แหละ ไอ้พวกที่ตกนรก คือว่าเขาไม่ควรได้ผลลบไง

แต่พอเขาไม่ควรได้ผลลบ แล้วผลลบนี้ใครเป็นคนสร้างล่ะ เขาสร้างเอง เขาสร้างเอง แล้วเราไปพยายามห้ามไม่ให้เขาทําก็ไม่ได้ เพราะเขาอยากทํา แล้วเขาทําไปแล้วมันก็เป็นกรรมของเขา เพราะกรรมของเขาก็ต้องพาเกิดตามนั้น แล้วเรายังอยากเกิดเป็นมนุษย์อีก อยากเกิดเป็นมนุษย์อีก แต่กรรมมันพาไปแล้ว ทําอย่างไรล่ะ

กรรมพาไปแล้วเพราะมันรู้อยู่แก่ใจ ความลับไม่มีในโลก เรารู้ๆ อยู่ในใจของเรา มันเป็นไปตามนั้น มันเป็นไปตามนั้น

นี่พูดถึงว่าจิตดวงใหม่ๆ

จิตดวงใหม่ จิตดวงเก่า อย่าไปสนใจมัน สนใจไอ้จิตของเรานี่ ไอ้จิตดวงนี้ ไอ้ทุกข์ๆ ยากๆ นี่ เอาตรงนี้ให้ได้นะ

นี่พูดถึงว่าสอบถามการปฏิบัติ

ถ้าเป็น เขาเรียกว่าภาวนาเป็น มันจะเป็นประโยชน์ไปหมดเลย ถ้าไม่เป็น ล้มลุกคลุกคลาน แล้วถ้าไม่เป็นนะ กิเลสมันสวมเขา กิเลสมันสวมหัวใจ มันแอบอ้าง มันอ้างอิงไปหมดเลย แล้วพูดธรรมะสวยหรู พูดน่าฟัง พูดรื่นหูมาก

เวลากิเลสมันสวมเขา พูดธรรมะน่าฟังนะ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เราพูดธรรมะรุนแรง พูดด้วยโทสะ พูดด้วยอารมณ์ แต่มันไม่บอกว่าอันนั้นมีเนื้อหาสาระ ไอ้พูดสวยหรู แหม! พูดด้วยความเข้าอกเข้าใจ กิเลสทั้งนั้น นี่ถ้ากิเลสมันสวมหัว ถ้าพูดถึงเวลาภาวนาไป เราทําเพื่อเรานะ

นี่เขาสอบถามเฉยๆ ไง เรื่องนิมิต เรื่องจินตนาการ เพียงแต่ว่ามันเป็นคนที่ภาวนาจะเกิดอย่างนี้เกือบทุกคน ถึงได้พูดแล้วอธิบาย เวลาอธิบาย อธิบายอย่างนี้ อธิบายต้นทาง อธิบายเวลาเราปฏิบัติแล้วเราจะเจออะไร ถ้าใครฟังมันจะเป็นประโยชน์กับคนปฏิบัติใหม่

ถ้าเรายังไม่เกิดขึ้น เรายังไม่มี เราฟังไว้ประดับสติปัญญา เผื่อเจอ เผื่อเจออย่างนี้ หลวงพ่อพูดไว้แล้ว นี่เวลาเรายังไม่เจอนะ เราก็ไม่สนใจ พอเจอนะ หลวงพ่อพูดไว้แล้วไม่ฟัง เขียนใหม่เลย หลวงพ่อตอบอีก แล้วเขาก็ถาม “หลวงพ่อนี่ตอบซํ้าๆ ซากๆ”

ก็มันถามกูมา ก็มันถามกูมา ทําอย่างไรล่ะ

ฉะนั้น เอวัง