คํานํา

การปฏิบัติบูชา คือ การบูชาอันยอดเยี่ยม พระพุทธองค์ทรงสรรเสริญ ท่านพระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต เมตตาตอบปัญหาธรรมเพื่อส่งเสริมการปฏิบัติบูชา ด้วยหลักสมถ - วิปัสสนากรรมฐาน และต้องตามความเป็นจริง หากปฏิบัติไม่ถูกต้อง ไม่มีหลักเกณฑ์ เมื่อใช้ปัญญาจะเป็นวิปัสสนึก ความเวิ้งว้างไม่มีที่มาที่ไปเป็นอาการ เป็นจิตส่งออก เป็นความว่างเปล่า ไม่ใช่ว่างแบบอวกาศของจิต อวกาศของธรรม ขององค์หลวงตาพระมหาบัว กรณีพระผู้ใหญ่ไม่มีศีลมีธรรม หลีกเลี่ยงไม่กราบได้ แต่ถ้าอยู่ในหมู่สงฆ์ต้องกราบตามหลักอาวุโสภันเต ส่วนการทอดกฐินของวัดป่าสันติพุทธาราม เน้นความสะอาดบริสุทธิ์ ซื่อตรงต่อธรรมะพระพุทธเจ้า จึงไม่มีการประชาสัมพันธ์หรือแจกซองกฐินเรี่ยไร

ปัญญาในพระพุทธศาสนา คือ ปัญญารอบรู้ในกองสังขาร ผู้ที่อ้างปัญญาอบรมสมาธิขององค์หลวงตาฯ แต่ปฏิบัติยังไม่ถึง ไม่มีเนื้อหาสาระ และชอบคุยโม้ เป็นราคาคุย ราคาขี้โม้ ส่วนนักปฏิบัติไม่จําเป็นจะไม่พูดคุย ยิ่งผู้ที่รู้จริงเงียบ จะไม่ค่อยคุย ดังเช่น พระอรหันต์ทั้งหลาย ในธรรมทุกขั้น สติจําเป็นและสําคัญมาก จะขาดไม่ได้ สติ สมาธิ ปัญญา เป็นคนละส่วน แต่เกี่ยวเนื่องอุดหนุนกัน อุปมาการเกี่ยวข้าว สติ คือ ระลึกรู้ สมาธิ คือ การรวบรวมกอข้าว ปัญญา คือ เคียวเกี่ยวข้าว

การปฏิบัติธรรม แม้ตกภวังค์เป็นมิจฉาหรือยังไม่ได้ผล ย่อมได้อานิสงส์มาก หากปฏิบัติถูกต้องเป็นสัมมาตามอริยมรรคมีองค์ ๘ แล้วยิ่งเป็นการบูชาพุทธะ ได้เข้าถึงธรรม ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต เป็น ปจฺจตฺตํ สนฺทิฏฺิโก ในใจตน

มูลนิธิพระสงบ มนสฺสนฺโต
เมษายน ๒๕๖๕

ถ้ามันเป็นจริง เป็นจริงมันจะไม่ขัดไม่แย้งกัน
ถ้าไม่ขัดไม่แย้งกันมันก็จะเป็นประโยชน์ไง
ถ้าเป็นประโยชน์มันถึงจะเป็นประโยชน์
ถ้าไม่เป็นประโยชน์ ปฏิบัติไปมันก็ติดขัดไปหมด
มันเป็นความว่างเปล่า

๑

ว่างเปล่า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๕ ตุลาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “องค์ความรู้ใหม่ที่เกิดขึ้นในจิตผม อารมณ์สมาธิแบบนี้เป็นความก้าวหน้าการฝึกหรือเปล่าครับ”

กราบนมัสการหลวงพ่อที่เคารพอย่างสูง เรื่องผลของการปฏิบัติทางธรรมมีว่า องค์ความรู้ใหม่ที่เกิดขึ้นในจิตผม อารมณ์สมาธิแบบนี้เป็นความก้าวหน้าการฝึกหรืออวกาศของธาตุอวกาศของธรรมใช่หรือเปล่าครับ

ในอดีตผมฝึกอานาปานสติ ตอนบวชเมื่อ ๔ ปีที่แล้ว ผมใช้ภาวนาพุทโธตามลมหายใจเข้าออก เมื่อจิตสงบ จิตจะละคําบริกรรมพุทโธมาตั้งมั่นกับลมหายใจแทน เมื่อตั้งมั่นกับลมหายใจ ลมหายใจจะแผ่วเบาลงเรื่อยๆ จนดับไป ไม่มีลมหายใจ เหลือแต่ผู้รู้ และจิตที่รวมเป็นหนึ่งที่หว่างคิ้ว เป็นเหมือนก้อนสว่างขาวนวล เป็นอารมณ์นิ่งเฉย ไม่สุขไม่ทุกข์ สติแนบสนิทกับสมาธิ ผมติดอยู่กับอารมณ์นี้ มี ๔ ปี ถึงบ้างไม่ถึงบ้างตามแต่สภาพร่างกาย (หลังจากทํางาน)

เมื่อวานผมลองไปกําหนดลมหายใจ แต่เอาจิตมาวางไว้ที่ความสงบที่ระหว่างคิ้ว วางไว้เฉยๆ เมื่อลมหายใจดับ กายดับ มันเกิดประสบการณ์ใหม่ จิตที่เคยรวมเป็นหนึ่งที่ระหว่างคิ้วมันขยายกว้างเป็นทั้งจักรวาล เวิ้งว้างกว้างขวาง อารมณ์ตอนนั้นคือใช้ความเวิ้งว้างกว้างใหญ่ของจักรวาลเป็นอารมณ์ วางเฉย ไม่สุขไม่ทุกข์ อยู่กับความเวิ้งว้างนั้น เสมือนว่าจักรวาลคือเรา เราคือจักรวาล นั้นเกิดขึ้นเองโดยที่ผมไม่ได้กําหนดอารมณ์ เหมือนกับว่าจักรวาล ดวงดาวนับล้านๆ ดวงเป็นส่วนหนึ่งของเรา เราเป็นส่วนหนึ่งของจักรวาล เราคือจักรวาลอันเวิ้งว้าง จักรวาลอยู่ในตัวเรา องค์ความรู้ใหม่เกิดขึ้นที่จิตของผมคือตัวเราเกิดจากจักรวาล เมื่อเราดับสูญ เราจะไปรวมกับจักรวาล จักรวาลคือตัวเรา เราคือจักรวาล อารมณ์สมาธิแบบนี้มันเป็นความก้าวหน้าหรือถอยหลังครับ

ก่อนหน้าใช้จิตที่มีรูป (สว่างนวล) วางอุเบกขา ตอนหลังใช้ความเวิ้งว้างกว้างใหญ่เป็นที่วางอุเบกขา แต่ทั้งหมดนี้มันเป็นสิ่งที่จิตดําเนินไปเอง ไม่ได้บังคับหรือกําหนด ที่ต้องการคือความสงบในสมาธิครับ

แล้วมีคนแนะนําว่าให้ต่อยอดวิปัสสนาไปเลย มีผู้ปฏิบัติท่านอื่นเขาว่า ภาวนาแบบนี้ พี่คนหนึ่งใช้คําว่าเคยเป็นมาก่อน จะเรียกเป็นลักษณะอวกาศธรรมอวกาศธาตุได้เหมือนกัน เป็นการชิมลางของความว่างชนิดหนึ่ง ความว่างแบบนี้ยังไม่หมดตัวอัตตา แต่จะเป็นบาทฐานที่สามารถไปสู่ความว่างชนิดนี้ ว่างจากตัวตน

ความชนิดนี้ไม่เอาเรื่องของใครมาคิด มีจิตเป็นอิสระ มันเป็นอวกาศธาตุอวกาศธรรมอย่างหนึ่ง ชนิดหนึ่งหรือไม่ครับ แล้วจากสภาวธรรมนี้จะต่อยอดด้วยวิปัสสนาอย่างไรต่อครับ ขอความเมตตาหลวงพ่อด้วย

ตอบ : ถ้าเราฟังแล้วมันผิดหมดเลย มันไม่เข้าหลักเกณฑ์อะไรทั้งสิ้น มันเป็นวิปัสสนึก มันนึกกันไปเอง มันนึกกันไปเอง คาดหมายกันไปเอง แล้วพอคาดหมายกันไปเองก็เป็นสังคม “มีพี่คนหนึ่งเขาบอกว่าเคยเป็นเหมือนเราเลย เป็นอย่างนี้เลย เราก็เป็นมาก่อน เราก็เป็นไป”...มันไม่มีหลักเกณฑ์เลย

ถ้ามีหลักเกณฑ์ ถ้ามีหลักเกณฑ์ของเขา ที่เวลาเขาบอกว่า ถ้าพูดถึงนะ เพราะกรณีนี้พอพูดถึงอวกาศธาตุอวกาศธรรม เรานึกถึงธรรมะของหลวงตาที่ท่านบอกว่า “อวกาศของจิตอวกาศของธรรม”

ถ้าอวกาศของจิตอวกาศของธรรมของหลวงตานั้น คําว่า “อวกาศของจิตอวกาศของธรรม” ท่านมีที่มาที่ไปของท่าน ท่านมีที่มาที่ไปของท่าน ท่านมีการประพฤติปฏิบัติของท่านเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา ท่านถึงว่าอวกาศของจิตอวกาศของธรรม คือว่าเวลามันชําระล้างกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไปแล้ว ท่านบอกว่า จิต ดูสิ ท่านบอกว่าเหมือนพญามังกร มันไปได้ใน ๓ โลกธาตุ เห็นไหม เวลาหลวงตาท่านพูดว่า “จิตนี้ครอบ ๓ โลกธาตุ”

๓ โลกธาตุคือจิตมันเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ ในวัฏฏะ กามภพ รูปภพ อรูปภพนี่ไง แล้วจิตดวงนี้มันครอบไปหมด มันเข้าใจไปหมดไง มันเวิ้งว้างไปหมด ๓ โลกธาตุนี้มันควบคุมไปหมดเลย มันใหญ่กว่า ๓ โลกธาตุ จิตเวลาสิ้นกิเลสไปแล้วมันเวิ้งว้าง มันมีอํานาจวาสนา มันยิ่งใหญ่ มันยิ่งใหญ่มหาศาล ถ้ายิ่งใหญ่มหาศาล นั่นน่ะคืออวกาศของจิตอวกาศของธรรม ถ้าว่า อวกาศของจิตอวกาศของธรรม มันต้องมีเหตุมีผล มีที่มาที่ไปไง

แต่นี่เขาบอกว่าของเขาเป็นอวกาศธาตุอวกาศธรรม มันไม่มีที่มาที่ไป คือมันไม่มีที่มาที่ไป มันยังไม่มีจุดเริ่มต้น คนเราถ้าจะประสบความสําเร็จเขาต้องมีหน้าที่การงานของเขา เขาทํางานของเขาแล้วประสบความสําเร็จของเขา เขาถึงทํางานแล้วประสบความสําเร็จ เรายังไม่ได้ทํางานอะไรเลย เรายังไม่ได้ทํางานอะไรเลย แล้วเราบอกเราประสบความสําเร็จ เรายังไม่ได้ทําอะไรเลย เรามีทรัพย์สมบัติมากมายมหาศาลนี่

สตง. เดี๋ยวมาตรวจ สตง. ตรวจเลย เสียภาษีหรือเปล่า ทําธุรกิจสิ่งใดมาถึงมีทรัพย์สมบัติอย่างนี้ ถ้าเคลียร์ไม่ได้ ยึดทรัพย์ ยึดหมดเลย นั่นเวลายึดทรัพย์ มันยึดทรัพย์ตกเป็นของหลวง ตกเป็นของรัฐ แต่อันนี้เป็นความเห็นความรู้สึกไง ถ้าเป็นความเห็นความรู้สึก เราเอาอะไรเป็นบรรทัดฐาน

อวกาศของธาตุอวกาศของธรรม เวลาเขาพูดของเขาไป มันพูดของเขาไปอย่างนั้น แต่เวลาถ้าอวกาศของจิตอวกาศของธรรมของหลวงตาคนละเรื่องกัน คนละเรื่องกันเลย เพราะมันมีที่มาที่ไป เหมือนคน คนที่มีสติสัมปชัญญะ แล้วเขาทําสิ่งใดด้วยเหตุด้วยผลของเขา ทําเสร็จแล้วนะ เขามีตลาดรองรับ เขาทําสิ่งใดแล้วเขาได้ผลประโยชน์จากตลาดนั้น เขาทําธุรกิจของเขาประสบความสําเร็จของเขา เขาได้ผลตอบแทนของเขาตามความจริงของเขา

ถ้าตามความเป็นจริง ความเป็นจริง คนทําธุรกิจเขารู้ การตลาดต่างๆ ทําแล้วมันเป็นไปได้เป็นไปไม่ได้ ไม่ต้องไปศึกษา แค่มอง มองทะลุเลยนะ คนที่เขาผ่านประสบการณ์มามากเขามองเลยว่า โครงการนี้ไปได้หรือไม่ได้ โครงการนี้ดีหรือไม่ดี โครงการนี้มีโอกาสหรือไม่มีโอกาส แค่มองเขาก็รู้แล้ว แล้วเวลาเขาลงไปทํา กว่าจะทํามา กว่าจะประสบความสําเร็จมา

แต่ของเรา ตอนนี้ในทางโลก ตอนนี้เศรษฐกิจไม่ดี พอเศรษฐกิจไม่ดี การลงทุนต่างๆ เขาจะบอกนู่นลงทุนแล้วได้ผลตอบแทนมากๆ...ไปกันหมดเลยน่ะ ไปเพราะอะไร เพราะเรากําลังจนตรอก เงินต่างๆ มันไปไม่ได้ เขาทํากันอย่างนี้

นี่ก็เหมือนกัน เวลาการภาวนา อ้างไปอย่างนั้นน่ะ อวกาศธาตุอวกาศธรรมอะไรก็ไม่รู้ ทีนี้เขาบอกว่า ในอดีตเขาเคยกําหนดอานาปานสติ มาบวชเมื่อ ๔ ปีที่แล้ว กําหนดผู้รู้ กําหนดพุทโธๆ ถ้ามันเบา มันสงบ มันสงบมันมีความจริงของมัน แต่ความจริงของมัน มันมาติดตรงนี้ไง ติดที่ว่า จิตไปรวมลงที่หว่างคิ้ว ระหว่างคิ้ว

เวลาเขาพุทโธๆ จิตสงบนะ มันสงบเข้ามาเป็นขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ มันจะลงสู่กลางหัวอก ลงสู่กลางหัวใจ ถ้ามันอยู่ที่หว่างคิ้ว ถ้าหว่างคิ้วนะ คนอยู่ที่หว่างคิ้วต่างๆ เดี๋ยวมันเคลื่อนไง เหมือนเรากําหนดลมหายใจ เห็นไหม จากปลายจมูกจะเข้าไป กําหนดรู้เข้าไปถึงกลางสะดือ แล้วก็เข้าแล้วก็ออก มันเคลื่อนอยู่ตลอดเวลาไง

แต่ถ้ากรรมฐานเรานะ ให้กําหนดจุดใดจุดหนึ่ง ไอ้เวลาเคลื่อน เวลากําหนดลมหายใจเข้า รู้ว่าเข้า ลมหายใจออก รู้ว่าลมหายใจออก ลมหายใจสั้น รู้ว่าลมหายใจสั้น ลมหายใจยาว รู้ว่าลมหายใจยาว มันจะอยู่ตรงนี้

แต่ถ้าเรากําหนดปลายจมูก กําหนดลมหายใจ กําหนดปลายจมูก ลมเข้าก็รู้ว่าลมเข้า ลมออกก็รู้ว่าลมออก รู้ รู้เฉยๆ รู้มันละเอียดเข้ามาๆ อยู่ที่ปลายจมูก เวลามันสงบเข้ามา สงบที่กลางหัวใจ ถ้ามันสงบที่กลางหัวใจ มันจะเป็นความจริงที่กลางหัวใจ

ไอ้นี่เขาบอกว่า “เวลาเขากําหนดแล้วมันรู้อยู่ที่ระหว่างคิ้ว แล้วพอรู้ระหว่างคิ้วแล้วก็กําหนดระหว่างคิ้วให้ออกไปเป็นจักรวาล” นี่จะเข้าจักรวาลแล้ว เราออกไปจักรวาล

ไอ้นี่มันนิมิตทั้งหมด เราจะออกไปจักรวาล จักรวาลอะไร เราไปรู้จักรวาล จักรวาลนี้ใครเป็นคนรู้มัน จักรวาลนี้ใครไปรู้มัน เราเป็นคนรู้ใช่ไหม จิตมันรู้จักรวาลใช่ไหม แต่ถ้าเรากําหนดที่จิต จิตมันปล่อยวาง จิตมันเป็นอิสระ จักรวาลก็เป็นจักรวาล มันว่างที่ในจิต มันไม่ได้ว่างที่จักรวาล

ถ้าว่างที่จักรวาล เขาบอกว่า ว่างที่จักรวาล จักรวาลมันเวิ้งว้างกว้างใหญ่ มีดวงดาวระยิบระยับ แล้วพอเป็นจักรวาลแล้ว จักรวาลเป็นเรา เราก็เป็นจักรวาล แล้วเราเกิดจากจักรวาล

เออ! ก็เพิ่งได้ยินนี่แหละ เราเกิดจากจักรวาล

เราเกิดจากพ่อจากแม่ บางคนลืมบุญคุณพ่อแม่ เวลาคนคิดว่าเป็นสิทธิเสรีภาพ เราบอกว่าเอ็งเกิดจากกระบอกไม้ไผ่หรือ เอ็งก็เกิดจากพ่อจากแม่ ถ้าเกิดจากพ่อจากแม่มันสายบุญสายกรรม แล้วเราก็เกิดจากพ่อจากแม่ ไปเกิดจากจักรวาล จักรวาลเป็นเรา เราเป็นจักรวาล

เราเกิดจากพ่อจากแม่ แต่เราเกิดจากกรรม กรรมดีกรรมชั่ว กรรมที่เราทํานี่ มนุษย์สมบัติ การเกิดเป็นมนุษย์เกิดได้แสนยาก การเกิดเป็นมนุษย์ เพราะมนุษย์สมบัติมีค่ามาก ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก เต่าตาบอดมันอยู่ในทะเล เวลาเขามีบ่วงบ่วงหนึ่ง ถ้ามันโผล่ขึ้นมาจากนํ้า ถ้าไม่เข้าในบ่วงนั้นมันไม่ได้เกิดเป็นคนแล้วกันล่ะ แล้วเต่าตาบอดมันโผล่ขึ้นในทะเลมาหายใจ มันจะโผล่วันหนึ่งกี่หน แล้วมันโผล่มามันไม่โผล่เข้าไปในบ่วงนั้นสักที

การเกิดเป็นมนุษย์นี่แสนยาก คําว่า “แสนยาก” มันต้องมีบุญพอสมควรถึงได้เกิดเป็นมนุษย์ นี่พูดถึงว่าการเกิด เกิดอย่างนี้ ไม่ใช่เกิดจากจักรวาล

เขาบอกว่า จักรวาลเป็นเรา เราเป็นจักรวาล เราเกิดจากจักรวาล

พอเกิดจากจักรวาล พอพูดอย่างนี้เราเข้าใจได้ พอเกิดจากจักรวาล เราก็จะบอกว่าเราอยู่กับความว่างไง เรามีคุณสมบัติไง เราเกิดจากจักรวาลนะ จักรวาลเป็นเราไง

จักรวาลมันเป็นจักรวาล จักรวาลนี้เป็นศัพท์ วิทยาศาสตร์เพิ่งมีมาไม่กี่สิบปีนี้มั้ง...กามภพ รูปภพมี ๒,๐๐๐ กว่าปีแล้ว จักรวาล อวกาศ องค์การนาซาบัญญัติศัพท์ขึ้นมา แรงโน้มถ่วงต่างๆ วิทยาศาสตร์เพิ่งมาคิดได้ทั้งนั้นน่ะ ถ้าเกิดจากจักรวาลก็ไอ้นี่ไง ดาวหาง จะไปเกิดอย่างนั้นหรือ มันไม่มีชีวิตนะ แต่มันอยู่ในจักรวาลนู่น

เวลาคิดอย่างนี้มันคิด เวลาคิดไป พอคิดนะ คนที่มีสติมีปัญญา พอคําพูดฟังแล้วมันแบบว่ามันตลก มันว่างเปล่า มันไม่ใช่เวิ้งว้างในจักรวาล มันว่างเปล่า ว่างไม่มีสาระ ว่างไม่มีที่มาที่ไป ถ้าความว่าง ว่างเปล่า ดูอวกาศมันว่างของมันอยู่อย่างนั้นน่ะ ดูสิ สุญญากาศ มันไม่มีแรงโน้มถ่วง เราไปอยู่บนนั้นน่ะ สิ่งใดเก็บถ่ายต้องเก็บให้ดีนะ มันลอยมาถึงตัวเรานะ

นี่เราคิดอย่างนั้นไง พูดถึงอวกาศไม่มีแรงโน้มถ่วง เวลาเขาทดสอบทางวิทยาศาสตร์ เขาต้องไปทดสอบในสถานีอวกาศ มันก็เป็นแบบนั้นน่ะ แล้วเราคิดแบบนั้น แต่คนขึ้นไปทดสอบ เดี๋ยวก็ต้องกลับมา กลับมาแล้วต้องมาฟื้นฟูร่างกายเลย เพราะมันอยู่ในสุญญากาศนาน ผลของเซลล์ ผลของต่างๆ มีปัญหาไปหมด นี่เวลาคิดไง คิดแบบวิทยาศาสตร์ ไม่ได้คิดแบบธรรมะ

ถ้าคิดแบบธรรมะ ตัวตนอยู่ที่ไหน กิเลสมันคืออะไร อะไรเป็นกิเลส ความโลภ ความโกรธ ความหลง ถ้าเราชอบใจ มันไม่ใช่โลภหรอก ถ้าชอบใจก็ถูกหมด ถ้าขัดใจนี่ผิดหมด แล้วความชอบใจ ความขัดใจ มันคืออะไร

เวลาเขาปฏิบัติ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันอยู่ที่นี่ ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีสิ่งใดสัมผัสได้ ยกเว้นหัวใจของสัตว์โลก แล้วหัวใจของสัตว์โลกที่มันทุกข์มันยากอยู่นี่ หัวใจของสัตว์โลกที่มันทุกข์มันยาก เวลาทําความสงบของใจเข้ามา หัวใจสงบเข้ามา มันแยกมันแยะ หัวใจของสัตว์โลกเป็นผู้ที่คลี่คลาย

จักรวาล เกี่ยวกับจักรวาลอะไร จักรวาลที่ไหน ถ้าจักรวาลคือธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ว่าจิตเป็นอวกาศ อวกาศคือมันทําลายของมันตามความเป็นจริงของมันแล้วมันถึงเป็น ถ้ามันเป็นจริง เป็นจริง ท่านอธิบายเป็นวิทยาศาสตร์เพื่อให้เราพิสูจน์ได้ ให้พวกเราจับต้องได้ว่าถ้าที่สุดแห่งทุกข์แล้วมันมีคุณสมบัติอย่างไร แต่เวลาเป็นจริง เป็นจริงอย่างนั้นไหม

เวลาเป็นจริงขึ้นมา ดูเครดิตของคน เครดิตของคน คนมีเครดิตเขาเซ็นเช็คได้เป็นพันๆ ล้านเลย ถ้าเขามีเครดิต นี่ถ้าความจริง ความจริงเป็นความจริง มันมีเครดิตในใจดวงนั้นไง ถ้าใจดวงนั้นมีเครดิต พูดอะไรสิ่งใดมาเป็นประโยชน์ไง

ไอ้ของเรายืมเงินเขาบาทหนึ่งเขายังไม่ให้เลย อย่างเราไปยืมเงินใคร ใครก็ไม่ให้ เพราะอะไร เพราะว่าพระไม่มีอาชีพ ถ้ายืมไปต้องมาทบต้น เดี๋ยวต้องให้เพิ่มอีก เพราะเราไม่มีอาชีพ ไม่มีอาชีพก็ไม่มีเครดิต ไม่มีเครดิตที่จะจ่ายคืนให้เขาได้ แต่คนที่เขามีเครดิต เขาเซ็นเช็ค เขาเซ็นต่างๆ มหาศาลเลย นี่ก็เหมือนกัน จิตใจที่มันเป็นไปได้ อวกาศมันเกิดอย่างนั้น อวกาศเกิดที่คนที่ทําประสบความสําเร็จแล้ว เขามีความเชื่อถือแล้ว เขาพูดเพื่อให้เราเข้าใจ แต่ถ้าเราเข้าใจได้ ไม่เป็นอย่างนั้น

ฉะนั้นบอกว่า เวลาเขากําหนดพุทโธๆ ความสงบเขาอยู่ที่หว่างคิ้ว แล้วพอกําหนดที่หว่างคิ้วแล้ว เขากําหนดที่หว่างคิ้วแล้วมันเป็นอวกาศไปเลย

เราจะให้ เวลาทําความจริงนะ เราให้กําหนดพุทโธหรือใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าเป็นปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันจะว่าง ควรว่างด้วยมีสติมีสัมปชัญญะ ว่างด้วยหลักการ ว่างด้วยตัวตนของเรานี่แหละ แต่ตัวตนของเราว่าง เราอยู่กับเรานี่แหละ สมถกรรมฐาน ฐานที่ตั้งแห่งการงาน

จิตของเรา จิตของมนุษย์มีคุณค่ามาก จิตของมนุษย์นี่ การเกิดเป็นเรานี่ ดูสิ เวลาเราเกิดเป็นเรา ทุกคนว่าตัวเองมีศักดิ์ศรี ใครมองหน้าก็ไม่ได้ ใครติฉินนินทาไม่ได้เลย มันถือตัวถือตนของมันอยู่นี่ ไอ้ตัวนี้ ไอ้ตัวกิเลสมันครอบงําอยู่นี่ ถ้ามันทําความสงบเข้ามาได้ของมัน มันเป็นอิสระ ใครจะมองใครไม่มองมันเรื่องของเขา มันไม่เกี่ยวกับเรา เราจะดีเราจะชั่ว เราจะรู้ในตัวของเรา

ถ้าเราจะดีเราจะชั่ว เราจะรู้ในตัวของเราแล้ว ถ้าตัวของเรามีสติปัญญาขึ้นมา เราเป็นชาวพุทธ เป็นลูกศิษย์ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนเรื่องอริยสัจ เรื่องสัจจะ เรื่องความจริง ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ถ้าเราทําความจริงขึ้นมา หัวใจของเรามันเป็น หัวใจของเรานี่

อวกาศที่ไหน อวกาศอะไร อวกาศนั้นมันเป็นอวกาศของหลวงตา หลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์แล้วท่านเปรียบจิตใจของท่านเหมือนอวกาศของจิตอวกาศของธรรม คือเวิ้งว้าง พ้นจากการจับต้อง พ้นจากกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่จะเข้าไปถึงได้

แต่ไอ้ของผู้ถาม พอมาไว้ที่หว่างคิ้ว มันเวิ้งว้าง มันเป็นจักรวาลเลย จักรวาลเป็นเรา เราเป็นจักรวาล

จักรวาลเป็นเรา เราไปขวางอยู่นั่นน่ะ จักรวาลเป็นเรา มันก็เหมือนกับศูนย์อวกาศนั่นน่ะ เพราะมันมีศูนย์ควบคุม มันส่งวิทยุสั่งเวิ้งว้าง เวิ้งว้างให้ไปทางซ้าย เวิ้งว้างให้ไปทางขวา เวิ้งว้าง ก็อวกาศมีในเราไง นี่ก็เหมือนกัน ถ้าอวกาศมีในเรา เรามีในอวกาศ ไอ้เรานั่นล่ะตัวขวางอยู่แล้ว ไอ้นั่นมันเป็นความจริงอันหนึ่ง

ฉะนั้น เราพูดนี้มันพูดเพื่อบอกว่าให้การปฏิบัติมันมีหลักเกณฑ์ อย่าว่าปฏิบัติแล้วเราพูดกันไปนะ คนที่เขามีสติมีปัญญาเขามองพวกเราว่าเราเป็นอะไรกัน มันต้องมีเหตุมีผล ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ ถ้ามีเหตุมีปัจจัยขึ้นมา มันจะเกิดคุณงามความดีขึ้นมา มีสติมีปัญญาขึ้นมา มันก็จะเป็นความดีของเราขึ้นมา

ถ้าไม่เป็นความดีขึ้นมา มันก็เป็นของมันอยู่อย่างนี้ ฉะนั้น เป็นอยู่อย่างนี้ แล้วเขาบอกว่า ก่อนหน้าจิตที่มันสว่างนวลมันอุเบกขา มันวางของมัน จิตที่นวลมันมีอุเบกขา มันเป็นจิตที่ควรกําหนดได้ แล้วมีผู้แนะนําว่าให้ต่อยอดวิปัสสนาไปเลย

ขณะที่ว่าเราเป็นจักรวาลๆ ถ้ามันจะนวลขาวอย่างไร แล้วสติอยู่ไหน ถ้ามีสตินะ ถ้าเป็นสมาธิขึ้นมา มันเป็นสมาธิ พอสมาธิขึ้นมาแล้วเราไม่เห็นกาย ไม่เห็นเวทนา ไม่เห็นจิต ไม่เห็นธรรม ให้รําพึง รําพึง

ถ้ารําพึงต้องมีสติ มีสติ เราสามารถน้อมนําให้ความรู้สึกของเราให้ไปทางไหนก็ได้ เหมือนคนขับรถ ถ้าคนขับรถมีสติปัญญา เขาควบคุมรถของเขาไปได้โดยปลอดภัย จิต จิตถ้ามันสงบเข้ามาได้ ถ้ามีสติ มันจะรู้ว่า อ๋อ! สมาธิเป็นอย่างนี้ แล้วถ้าพอมันคลายออกมานี่มันเสื่อมแล้ว แล้วถ้ามันทําดีขึ้นมา สมาธิตั้งมั่นขึ้น ตั้งมั่นขึ้น ถ้าตั้งมั่นแล้ว แล้วทําอย่างไรต่อไป รําพึง รําพึงคือคิดในสมาธินั่นน่ะ คิดให้เห็นกาย ให้เห็นเวทนา ให้เห็นจิต ให้เห็นธรรมตามความเป็นจริง การเห็นนั้นคือเห็นสติปัฏฐาน ๔

เห็นสติปัฏฐาน ๔ เพราะอะไร เพราะกิเลสเป็นนามธรรม กิเลสมันอาศัยกาย เวทนา จิต ธรรมเพื่อหาผลประโยชน์ของมัน คือความโลภ ความโกรธ ความหลง มันก็ใช้ความคิดเราอาศัยอันนี้ไปหาเหยื่อ ความผูกพัน ความติดมั่น มันก็อาศัยร่างกายเรานี่ อาศัยร่างกายนี้ ดูสิ หล่อไหม สวยไหม เพศตรงข้ามระหว่างหญิงและชาย มันก็อาศัยร่างกายนี่แหละเป็นสื่อสัมพันธ์

ถ้าสื่อสัมพันธ์ ถ้าเราเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม ความที่สื่อสัมพันธ์ที่กิเลสมันเอาไปใช้ประโยชน์มันน่ะ เราใช้มาเพื่อเป็นธรรม ใช้เป็นธรรมเพื่อให้พิจารณาของมันไปให้เป็นอสุภะ ให้เป็นอสุภะคือว่า ไอ้ที่ว่าหล่อไหม สวยไหม สุดท้ายแล้วมันก็ต้องย่อยสลายไปถึงกาลเวลาของมัน

แต่เราเกิดมา เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราได้สถานะของความเป็นมนุษย์มา มนุษย์มีร่างกายและจิตใจ ร่างกายนี้มันสามารถสัมผัสกันได้ แต่จิตใจสามารถรู้กันได้ด้วยอารมณ์ความรู้สึก นี่ถ้าจิตมันสงบแล้วมันจับสิ่งนี้ขึ้นมาได้ มันก็เป็นประโยชน์กับจิตดวงนั้น เพราะจิตดวงนั้นเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม เห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง

ตามความเป็นจริงเพราะอะไร ตามความเป็นจริงเพราะจิตมันจริง เพราะจิตมันจริงตามความเป็นจริงขึ้นมาแล้ว วิปัสสนาไปมันจะเกิดอริยสัจ มันจะเกิดมรรคเกิดผลขึ้นมา ถ้าเกิดมรรคเกิดผลขึ้นมามันถึงเป็นบุคคล ๔ คู่ บุคคล ๔ คู่สิ้นสุดแห่งทุกข์แล้วมันถึงจะเป็นอวกาศนั่น นี่มันเป็นไปอย่างนั้น

นี่ไม่อย่างนั้นน่ะสิ ที่บอกว่า มันขาว มันนวล มันสว่าง มันอุเบกขา แล้วเขาบอกว่ามีคนบอกให้ต่อยอดวิปัสสนาไปเลย

เวลาพูด เขาพูดหลักเกณฑ์ หลักธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่แหละ คือศีล สมาธิ ปัญญา เราทําสมถะ ทําสมถะคือความสงบของใจ ใจสงบมีหลักมีเกณฑ์ จิตตั้งมั่นแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาไปแล้ว ถึงที่สุดแล้ว สิ้นสุดแห่งทุกข์ วิปัสสนาไป มันจะกําจัดกิเลสเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป นี่มันก็เป็นหลักเกณฑ์ มันเป็นธรรมวินัย ธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชี้นํามา เราก็ศึกษามา เราก็ทําอย่างนั้นน่ะ

แล้วทําอย่างนั้นแล้ว พอทําไม่ได้อย่างนั้นมันก็เป็นความเชื่อไง เป็นความเชื่อว่ามันจะเป็นอย่างนั้น เพราะเอาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ของครูบาอาจารย์ของเรามาเป็นโจทย์ มาเป็นเป้าหมาย แล้วเราก็พยายามสร้างอารมณ์สร้างความรู้สึกให้มันเป็นอย่างนั้น แล้วก็มาคิด

เขาบอกว่า ก็ให้มันเป็นอวกาศธาตุไปก่อน เป็นความว่างชิมลาง เป็นความว่างชนิดหนึ่ง เป็นความว่างแบบที่ยังไม่หมดอัตตา

มันก็รู้ๆ อยู่นี่ เป็นความว่างที่ยังมีอัตตาอยู่ เป็นความว่าง นี่คําพูดหรือความเชื่อ มันพูดนะ คนไม่รู้พูดมันติดขัดไปหมดไง พอพูดประเด็นนี้ มันติดปมนั้น ปมนั้นมาติดปมนี้ๆ มันไม่เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน มันไม่ส่งต่อกัน ไม่เหมือนมรรค

แต่ถ้าเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไม่มีการขัดการแย้ง ศีล สมาธิ ปัญญา สมถกรรมฐาน วิปัสสนากรรมฐาน ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ มันจะไม่ขัดไม่แย้ง คือมันจะส่งกันเป็นชั้นๆ มันจะพัฒนา มันมีวิวัฒนาการของมัน จิตเวลาปฏิบัติถ้าตามความเป็นจริง มีครูบาอาจารย์ เวลาสั่งสอน มันจะมีวิวัฒนาการของมันขึ้นมาเป็นชั้นๆๆ ขึ้นไป แล้วพอชั้นๆ ขึ้นไปนะ แล้วรู้จักรักษารู้จักดูแล เห็นไหม รู้จักรักษารู้จักดูแล ดูแลต่อเนื่องไป มันก็จะเป็นประโยชน์กับการปฏิบัติไง

แต่นี่บอกว่ามันไม่มีข้อเท็จจริง คือไม่มีกิจจญาณ สัจจญาณ คือไม่มีการกระทําตามความเป็นจริง แต่ใช้อารมณ์ความรู้สึก ใช้อารมณ์ความรู้สึก จินตนาการ ใช้อารมณ์ความรู้สึกว่าเป็นอย่างนั้นๆ แล้วเวลาพูดไปก็พูดเหมือนป้องกันตัวเองไว้ เหมือนนักกฎหมายเลย จะทําอะไรก็ต้องเซ็นสัญญาไว้ให้ทางออกไปก่อน

เวลามีหนังสือไง “หนังสือประวัตินี้ถ้ามีความผิดพลาดก็ขออภัยไว้ก่อน” เพราะถ้ามีความผิดพลาดขออภัยไว้ก่อนนะ พอไปในเนื้อในนะ มันเขียนตามอารมณ์มันเลย เพราะถ้าจะผิดพลาดก็ขออภัยไว้แล้วไง มันเปิดช่องเอาไว้ตั้งแต่เริ่มต้น แล้วมันก็วาดตามแต่มันพอใจไปเลย ก็ได้ขออภัยไว้แล้ว ได้ขอโทษไว้แล้ว ตอนนี้มันก็เต็มที่ไปเลย

นี่ก็เหมือนกัน บอกความว่างแบบนี้มันยังไม่หมดอัตตา แต่เป็นบาทฐานที่สามารถไปสู่ความว่างชนิดที่ว่างจากตัวตนได้ แต่เป็นบาทฐานแล้วจะวิปัสสนา

เวลาคนนะ เวลาพูดสิ่งใดก็ต้องเป็นพระพุทธศาสนา เป็นคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปฏิบัติเป็นแนวทางสติปัฏฐาน ๔ จะพูดเกี่ยวไว้ตลอดเลย จะพูดเกี่ยวไว้กับธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เหนี่ยวไว้ตลอดเลยว่าเป็นเหมือนกัน เป็นอันเดียวกัน เป็นช่องทางเดียวกัน แต่จริงๆ มันเป็นจริงหรือเปล่า มันไม่เป็นจริง

ถ้ามันเป็นจริง เป็นจริงมันจะไม่ขัดไม่แย้งกัน ถ้าไม่ขัดไม่แย้งกันมันก็จะเป็นประโยชน์ไง ถ้าเป็นประโยชน์มันถึงจะเป็นประโยชน์ ถ้าไม่เป็นประโยชน์ ปฏิบัติไปมันก็ติดขัดไปหมด มันเป็นความว่างเปล่า

ปฏิบัตินะ เวลาผู้ที่ปฏิบัติปฏิบัติแล้วไม่ได้ผล เราจะให้กําลังใจตลอดว่า การประพฤติปฏิบัติ เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุญกิริยาวัตถุ ชีวิตของเรา เราใช้ตามอําเภอใจของเรา เรามานั่งสมาธิ เราเดินจงกรม เราถวายร่างกาย ถวายความรู้สึกของเรา ถวายแด่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราประพฤติปฏิบัติเพื่อสร้างอํานาจวาสนาบารมี

แต่ถ้ามันเป็นได้จริง จิตมันสงบขึ้นมาแล้วยกขึ้นวิปัสสนา มันเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป อันนั้นก็เป็นประโยชน์กับเรา เราปฏิบัติแล้วมันสิ้นสุดแห่งทุกข์ เราปฏิบัติแล้วเรามีคุณธรรมในหัวใจของเรา ถ้าเราปฏิบัติแล้ว ถ้ามันไม่ได้ดังใจของเรา เราก็ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ให้ถูกแนวทางไว้ ให้ถูกแนวทางไว้ ถ้าถูกแนวทางไว้ เราอยู่บนเส้นทาง เราอยู่บนเส้นทาง เรามีถนนหนทางที่เราจะก้าวเดินต่อไปข้างหน้า ถ้าเราไม่อยู่บนเส้นทาง เราไปอยู่ที่ไหนที่มีขวากมีหนาม อยู่ที่ไหนที่ว่าได้สร้างสัญญาอารมณ์ สร้างแต่ความคิดของเรา เราไม่อยู่บนเส้นทางนะ

ดูสิ เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นไป เวลานางวิสาขา เวลาประพฤติปฏิบัติไปจนถึงเป็นพระโสดาบัน เขาเรียกว่าพระโสดาบันคือพาดกระแส พาดกระแส อยู่ในกระแส อยู่ในกระแสแห่งพระนิพพาน ถ้ามันปฏิบัติต่อเนื่องไปมันจะเข้าไปสู่มรรคผลนิพพาน ถ้ามันพาดกระแสแล้วมันอยู่บนเส้นทาง อยู่บนกระแส นั่นถูกต้องดีงามไปแล้ว มันไม่ว่างเปล่า มันมีสิ่งที่จับต้องได้ มันเป็นความจริงไง

แต่ถ้าเราปฏิบัติของเรา ว่ามันเป็นความว่างชนิดหนึ่ง มันเป็นความว่างชิมลาง แต่มันเป็นความว่างที่ยังมีตัวตน

มันว่างเปล่า มันเป็นความว่างเปล่า มันไม่เป็นความจริง ถ้าเป็นความจริงมันต้องมีเหตุมีผล มีจับต้องได้ นี่พูดถึงเวลาปฏิบัติ

ความจริงนะ เวลาจะตอบ ถ้าเราจะไม่อ่านเลยแล้วตอบปัญหาจะดีกว่า ฉะนั้น พอตอบปัญหา เพราะว่าเราพูดออกไปมันจะเป็นการบันทึกเทป มันจะเป็นต่างๆ เวลาเขาไปตัดตอนเอาคําพูดเฉพาะไป บอกว่าพระสงบเห็นด้วย นี่ไง ความว่างที่ไม่มีอัตตา

เวลาคนมันจะเอาไปเบี่ยงเบน มันเบี่ยงเบนได้หมดเลย แต่มันหลีกเลี่ยงไม่ได้ มันหลีกเลี่ยงไม่ได้ มันอยู่ที่ความสุจริตทุจริต ถ้าสุจริตมันก็ต้องศึกษาหรือว่าอ่านให้เต็มบรรทัด อย่าตัดช่วงตัดตอนไปแล้วเอาเป็นประโยชน์ของตน

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเป็นความว่างอย่างนั้น เขาบอกเป็นความว่างอย่างนั้น เป็นความว่างแบบอวกาศ เพราะเวลาเราจิตมันสงบแล้วมันจะไปรู้ความเวิ้งว้าง จะรู้สิ่งต่างๆ มันเป็นอาการ อย่างที่จิตสงบแล้วไปเห็นนิมิต เห็นนิมิตเพราะจิตเห็น ถ้าจิตสงบแล้ว จิตสงบแล้วมันเวิ้งว้างสิ่งใดๆ ความเวิ้งว้างอันนั้นก็เป็นความเวิ้งว้าง แต่ถ้าเราไปเทียบจักรวาล มันจะส่งออกไป

ถ้าเป็นความเวิ้งว้าง ความเวิ้งว้างก็จิตมันเวิ้งว้าง ตั้งสติไว้ แล้วถ้ามันคลายตัวออกมา กําหนดพุทโธต่อเนื่องไปให้มันตั้งมั่น มันจะเวิ้งว้างขนาดไหนก็แล้วแต่ สมาธิคือสมาธิ ถ้ามันตั้งมั่นแล้ว พอมันตั้งมั่น เดี๋ยวมันคลายออกมา เราก็ฝึกหัด พอมันชํานาญขึ้นมา สมาธิมันจะอยู่กับเราได้ คือเรารู้จักการเข้าและการออก ถ้ารู้จักการเข้าการออกแล้ว ถ้าเรายกขึ้นสู่วิปัสสนา คือพยายามฝึกหัดใช้ปัญญา ใช้ปัญญาในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม

คนจะล่วงพ้นทุกข์ด้วยความเพียร ความเพียร ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งปัญญา ปัญญาคือภาวนามยปัญญา ปัญญาที่เกิดจากสัมมาสมาธิ นี่มันจะเป็นมรรคไง ถ้ามันเป็นมรรคขึ้นมาตามความเป็นจริง เราจะเห็นคุณค่าของศาสนาเลย เห็นคุณค่ามาก แล้วคุณค่านี้มันเกิดขึ้นมาจากจิตของเรา คุณค่านี้เกิดจากการภาวนาของเรา การฝึกหัด เราสร้างบุญกุศลอยู่นี่เพราะเหตุนี้ เราสร้างบุญกุศลเพื่อเป็นอํานาจวาสนาบารมี เพราะมีอํานาจวาสนาบารมี เวลาจิตมันภาวนาขึ้นมาแล้วมันจะมีจุดยืน จุดยืนคือมันไม่เชื่อกิเลสง่ายๆ ไง

กิเลสมันจะอ่อยเหยื่อ มันจะคอยชักนําให้เราหลงทาง ไอ้นู่นก็ดีเนาะ ไอ้นี่ก็ยอดเนาะ ไอ้นู่นก็สะดวกเนาะ ไอ้นี่ก็สบายเนาะ

ถ้าเรามีสติปัญญา จริงหรือ ถ้าเราไปตามเขามันจะเสื่อมทันทีเลย เวลาไปแล้ว เสื่อมแล้ว ฟื้นตัวเองไม่ได้เลย แต่ถ้าเราเชื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธานุสติ พุทโธๆๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ในเมื่อมันเป็นปัญญา มันเป็นสมาธิ มันมีสติ มันฝึกหัดของเรา เอาตรงนี้ เอาตรงนี้ เอาให้มั่นคงขึ้นมา พอมั่นคงขึ้นมาแล้ว ถ้ามันเป็นความว่างก็ให้มันเป็นความว่าง แล้วความว่าง ฝึกหัดใช้ปัญญา

ไอ้ความว่างที่ว่าเป็นจักรวาลเป็นอะไร มันเป็นอาการ เป็นความรับรู้ จะบอกมันไม่มีเลย มันก็ต้องมี แต่มีแล้ว มีเพื่อเฉไฉ มีเพื่อชักนําให้จิตนี้เหลวไหล มีเพื่อให้จิตใจนี้ไปผูกพันกับมัน กับสิ่งที่เรามีประสบการณ์ มีแล้ว มีแล้วก็วางสิ เราจะเอาความดีมากกว่านี้ไง เราจะเอาดีที่ประโยชน์กว่านี้ไง ไอ้ความดีอย่างนี้เราผ่านแล้ว เรามีแล้ว มีแล้วเราต้องวิวัฒนาการขึ้น พัฒนาขึ้น มีให้ดีขึ้นไปกว่านี้ไง ถ้ามีขึ้นไปกว่านี้ มันก็ต้องตั้งมั่น ตั้งมั่น มั่นคง ความมั่นคง เราฝึกหัดอย่างนี้เพื่อประโยชน์กับหัวใจของเรา ไม่ใช่ให้ใครทั้งสิ้น ทําเพื่อหัวใจของเราไง

ฉะนั้น เขาบอกว่า ที่เขาคิดมาอย่างนี้ ที่มันเป็นอวกาศธาตุอวกาศธรรมอย่างใด หลวงพ่อมีความเห็นว่าอย่างไร เขาถามเนาะ สิ่งที่เขาทํามามันอย่างใดอย่างหนึ่ง มันถูกต้องหรือไม่ครับ สภาวธรรมอย่างนี้มันวิปัสสนาต่อไปได้หรือไม่

มันวิปัสสนาไปอะไรล่ะ มันไม่มีสติพอ ถ้ามีสติสัมปชัญญะนะ จิตสงบก็รู้ว่าจิตสงบ จิตสงบรู้ว่าจิตสงบ จิตออกไปเห็นนิมิตก็รู้ว่าจิตออกไปเห็นนิมิต แล้วถ้าจิตที่เห็นนิมิตกับจิตที่สงบมันมีความสุข มันมีความระงับแตกต่างกันอย่างไร จิตที่สงบกับจิตที่อยู่ในจักรวาลมันรู้แตกต่างกันอย่างไร

จิตที่ว่าจักรวาลเป็นเรา เราเป็นจักรวาล มันออกไปรับรู้จักรวาลแล้ว แต่ถ้ามันดึงกลับมาอยู่ที่ตัวมัน อยู่ที่ตัวมัน เพราะจักรวาลมันก็เป็นจักรวาลอยู่นั่น แต่จิตรับรู้มันเป็นอันหนึ่งนะ ถ้าเราดึงกลับมา เราอยู่กับจิต พอจิตมันสงบ จิตมันมีฐานของมัน ตั้งมั่นของมันนะ มันวางจักรวาลอันนั้น จักรวาลอยู่นู่น จิตอยู่นี่ แล้วถ้าจิตมันทํางาน

เพราะที่จักรวาลมันเสวยไปแล้ว มันส่งออกไปแล้ว มันส่งออกหมด อาการคือความเสวยอารมณ์ ถ้าไม่เสวย ไม่มีอารมณ์ ไม่รับรู้ มันจะมีอย่างอื่นไม่ได้ ที่มีความคิดนั่นคือมันรับรู้หมดแล้ว รับรู้คือมันไปหมดแล้ว ถ้ามันกลับไปเป็นตัวมัน มันรับรู้เฉพาะตัวมัน นี้คือจิตตั้งมั่น แล้วจิตตั้งมั่นแล้วค่อยยกขึ้นวิปัสสนา

นี่พูดถึงให้มันเป็นความว่างจริงๆ อย่าว่างเปล่า อันนี้จบเนาะ

ถาม : เรื่อง “อาวุโส ภันเต”

กราบนมัสการอาจารย์ครับ เรื่องอาวุโส ภันเตครับ พระที่มีพรรษามาก แต่ผิดศีลผิดธรรม พระที่มีพรรษาน้อยต้องกราบพระผู้ที่ไม่มีศีลด้วยหรือครับ

ตอบ : นี่คําถามเนาะ

ไอ้กรณีนี้มันเป็นปัญหาสังคมกับเป็นปัญหาส่วนตัว ถ้าเป็นปัญหาส่วนตัวของเรา ถ้าไม่มีสังคม ในใจของเรา ส่วนตัวของเราคือความรู้สึกของเรา เราค้านคือเราไม่กราบ ถ้าเป็นพระที่ผิดศีล พระต่างๆ แต่ในปัญหาสังคม สังคม หมายความว่า เวลาเราเข้าสังคม เข้าหมู่สงฆ์ เขาเรียกอาวุโส ภันเต

ดูที่วัดป่าบ้านตาดสิ เวลามีพระผู้ใหญ่มา เขาจะบอกว่า “กราบประธานสงฆ์ กราบประธานสงฆ์” เวลามีผู้อาวุโสมา เขาจะกราบประธานสงฆ์ คําว่า “กราบประธานสงฆ์” คือเราเคารพคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกให้ภิกษุเคารพกันด้วยอาวุโส ภันเต ฉะนั้น ถ้าเราเชื่อฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคือเราเชื่อฟังคําสั่งอันนั้น เราเชื่อฟังธรรมและวินัยอันนั้น

หลวงตาท่านพูดบ่อย บอกว่า อย่าเหยียบหัวพระพุทธเจ้าไปแล้วแสดงธรรม

คือเราไม่เชื่อฟังธรรมและวินัยไง แต่เราว่าเรามีคุณธรรมไง

หลวงตาท่านสั่งว่า ให้เคารพธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วแสดงธรรม

ถ้าเราเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะธรรมและวินัยเป็นศาสดา เป็นตัวแทนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ฉะนั้น เวลาเราเคารพธรรมวินัย ถ้าเราเข้าในสังคม เขาบอกว่าให้กราบประธานสงฆ์ คืออาวุโสสูงสุด เราก็กราบตามเขา แต่ถ้าเรารู้ว่าพระองค์นี้ผิดศีล ไม่มีศีลมีธรรม แล้วบอกว่าเราจําเป็นต้องกราบพระที่ผิดศีลด้วยหรือ

อ้าว! ก็เรารู้ของเราคนเดียว แต่ในเมื่อถ้าเขาบวชมานาน เขามีอาวุโสใช่ไหม เราไม่ได้เชื่อพระผิดศีลองค์นี้ แต่เราเชื่อคําสั่งของพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบอกว่าให้ภิกษุเคารพกันด้วยอาวุโส ภันเต เราก็เชื่อฟังองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรากราบคําสั่งคําสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราไม่ได้กราบพระทุศีลองค์นั้น

นี่พูดถึงวิธีการที่เราจะอยู่กับสังคม เขาเรียกเป็นธรรม เขาเรียกวินัย วินัยคือว่ากฎหมาย นิติบัญญัติ รัฐศาสตร์กับนิติศาสตร์ รัฐศาสตร์ รัฐศาสตร์คือการปกครอง รัฐศาสตร์คือให้ความสงบร่มเย็นในสังคม นี่เป็นการบริหารจัดการ

นี่ก็เหมือนกัน ฉะนั้น เวลาเราพูดถึงเวลาการปกครองก็ต้องอาศัยกฎหมายคือนิติศาสตร์ นิติศาสตร์ก็ข้อบังคับ พระทุศีลผิดศีล ก็เขาผิด คือนิติศาสตร์ แต่ถ้าในสังคม สังคมมันเป็นรัฐศาสตร์ เป็นการปกครอง เป็นต่างๆ ทีนี้ตรงไหนพอดีล่ะ ตรงไหนที่เราอยู่แล้วมันจะไม่กระทบกระเทือนเราด้วย แล้วไม่กระทบกระเทือนสังคมด้วย มันต้องอาศัยตรงนี้เวลาเราอยู่กับสังคมไง

ฉะนั้น เขาบอกว่า อาวุโส ภันเต พระที่มีพรรษามาก แต่ผิดศีลธรรม พระที่มีพรรษาน้อยกว่าต้องกราบพระผู้ไม่มีศีลด้วยหรือครับ

นี่พระถามนะ โอ๋ย! ถ้าพระถาม ฉะนั้น มันก็เป็นปัญหาอย่างนี้ไง ถ้าเป็นปัญหาอย่างนี้ปั๊บ เวลาพระผู้ใหญ่ เขาบอกว่า ถ้าฟังโดยวิทยาศาสตร์ก็บอกว่าหลวงพ่อชวนพระเลี่ยงบาลีเรื่อยเลย แล้วเขาบอกเลี่ยงบาลี เลี่ยงบาลีเรื่อยเลย

เคารพนะ ไม่เลี่ยงหรอก เพราะอะไร เพราะเราต้องการความสะอาดบริสุทธิ์ของเรานะ เราต้องการการประพฤติปฏิบัติของเรานะ ทีนี้เราต้องการการประพฤติปฏิบัติของเรา เราต้องการความสะอาดบริสุทธิ์ของเรา แต่เราก็ต้องอยู่กับสังคมนะ การอยู่กับสังคม มันอยู่ในสังคมแล้วเราทําอย่างไรไม่ให้กระทบกระเทือน แต่เราก็ต้องรักษาความสะอาดบริสุทธิ์ของเราด้วย เรารักษาของเราเพื่อให้ไปได้ไง

ฉะนั้น ถ้าเป็นส่วนตัว เราเจอ อย่างเรานี่ เอาอีกแล้ว เข้าตัวเองอีกแล้ว อย่างเรา ถ้าเรารู้ว่าพระองค์ไหนที่ว่าศีลของท่านหรือว่าจาคะของท่านไม่ค่อยดี เราจะหลบๆ หลีกๆ คือเราไม่เข้าใกล้เลย คือไม่กราบ ว่าอย่างเถอะ ไม่กราบ ไม่เข้าไปอยู่ใกล้ๆ เขาจะกราบกันอยู่นู่น ตั้งกิโลที่นู่น เราอยู่ห่างตั้งกิโล เราไม่ต้องกราบ เราจะอยู่ห่างๆ เลยล่ะ เราไม่เข้าไปใกล้เลย เพราะเขาจะชวนกราบกัน เราอยู่ห่าง เราไม่ได้ยิน แต่ถ้าเวลาประชุมสงฆ์ ประชุมกัน เขากราบก็ต้องกราบ เขากราบกัน เราจะนั่งเป็นหัวตอไม่ได้ มันเสียการปกครอง นี่พูดถึงว่าประสบการณ์ชีวิตนะ

เพราะเราก็ชอบความสะอาดบริสุทธิ์เหมือนกัน เราก็ชอบความถูกต้องดีงามเหมือนกัน แต่หมู่สงฆ์เข้าหมู่ หมู่คณะมันก็ต้องแบบว่าความสมควร ความพอดี ขนาดเราเป็นตําบลกระสุนตก ใครๆ ก็ว่าไอ้หงบหัวแข็ง ไอ้หงบหัวแข็ง

เรานี่เป็นตําบลกระสุนตก ใครๆ ก็ล่อเต็มที่เหมือนกัน

แต่เพราะว่าความผูกพัน ความเคารพนับถือ เคารพนับถือครูบาอาจารย์นะ แล้วก็ความผูกพัน แล้วต้องการความดีงามด้วย มันก็เลยหันรีหันขวาง จะไปข้างหน้าก็ไปไม่ถูก จะถอยหลังก็ถอยไม่ได้ ก็เลยกลายเป็นหันรีหันขวางอยู่นี่

ฉะนั้น ทําให้ถูกต้อง นี่พูดถึงอาวุโส ภันเตเนาะ เอวัง

กฐินที่สะอาดบริสุทธิ์คือว่าเขามาจองเอง
เมื่อมีพระครบสงฆ์ ๕ องค์ขึ้น
แล้วฆราวาสเขาเห็นว่าพระจวนครบสงฆ์แล้ว
เขามาจองของเขาเอง
หรือถ้าไม่มีใครจองนะ
ประชาชนในชุมชนนั้นเขาร่วมมือกัน
เป็นกฐินสามัคคีเพื่อให้พระ
นี่ความสะอาดบริสุทธิ์ไง

๒

ทอดกฐิน

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๓๑ ตุลาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “กฐิน ๒๕๕๘”

ขอกราบเรียนถามกําหนดการทอดกฐินปี ๒๕๕๘ ครับ

ตอบ : คําถามมีแค่นี้

กฐินปี ๒๕๕๘ พูดถึงเวลากฐินนะ เวลากฐินของวัดป่าสันติพุทธาราม เวลาเขามีเจ้าภาพทอด เจ้าภาพทอดเขาก็กําหนดวัน กําหนดวันเสร็จแล้วเขาก็พูดกันเป็นภายใน ถ้าพูดกันเป็นภายใน เวลาเขากําหนดวัน เพราะเวลาทอดกฐินมันเป็นกฐินมีเจ้าภาพ แต่ต้องสามัคคี สามัคคีเพราะว่าอะไร เพราะว่าชาวพุทธด้วยกัน แต่เวลาเขาสามัคคีกันแล้วเขาจะนัดวันกัน พอนัดวันกันแล้ว เราก็จะบอกกันเป็นการภายใน ถ้าบอกกันเป็นการภายใน เราจะไม่ออกสื่อ การออกสื่อ เราจะไม่ออกสื่อ

เวลาเราทอดกฐินที่วัดนี้กับทอดกฐินที่โป่งกระทิง เวลาเขามาขอต้นกฐิน เขามาขอใบฎีกา บอกไม่มี พวกเราไม่เคยทํา พวกเราไม่ทําอย่างนั้น เพราะพวกเราทํานะ เราทอดกฐินกัน เราทอดกฐินเพราะว่ามันเป็นบัญญัติ เป็นคําสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เราทําพอสมควร พอให้ทําตามธรรมวินัย แต่ไม่ได้ทําทางโลก

สิ่งที่เวลาเขาสื่อสารกัน เขาประชาสัมพันธ์กัน นั่นเป็นเรื่องของทางโลก ถ้าทางโลกทําไปแล้วมันเบียดเบียนกัน มันเบียดเบียนกัน เห็นไหม ดูสิ ชาวพุทธเรากลัวที่สุดคือกลัวฎีกา กลัวซองขาว กลัวสิ่งที่เขาเรี่ยไรบุญ แล้วเวลาคนทําหน้าที่การงาน พอสิ้นเดือนมันมีกฐินผ้าป่า ซองขาวเป็นตั้งๆ แล้วเวลาเขาพูดนะ คนที่เขาไปแจกเขาบอก “อ้าว! ก็เราเอาบุญมาให้เขา เราเอาบุญมาให้เขา เราทําคุณงามความดี” แต่ไอ้คนที่ต้องใส่ซองมันไม่หวาดไม่ไหวไง นี่คือการเบียดเบียนกัน ถ้าการเบียดเบียนกัน เราถึงไม่ทําอย่างนั้น

ฉะนั้น ที่ว่ามีฎีกา มีสิ่งต่างๆ เราไม่ทํา แต่นี้เราไม่ทํา เราไม่ทําเพราะหลวงปู่มั่นท่านไม่พาทํา หลวงตาก่อนที่ท่านออกมาโครงการช่วยชาติฯ ท่านก็ไม่พาทํา แต่เวลาท่านทํา ท่านทําเพราะเห็นว่าชาติมีปัญหา ชาติมีความขัดสน ชาติต้องมีการบํารุงรักษา ท่านถึงได้ออกมาทําแบบนั้น การทําแบบนั้นท่านทําเพื่อชาติ ไม่ได้ทําเพื่อส่วนตน ไม่ได้ทําเพื่อเรา

ฉะนั้น กรณีนี้เหมือนกัน “ขอกราบเรียนถามกําหนดการทอดกฐิน”

กําหนดนี้เรากําหนดแล้ว เราบอกแล้ว เราบอกกันเป็นภายใน ถ้าบอกกันเป็นภายในแล้ว ถ้าเป็นทางโลก เป็นทางโลก เมื่อก่อนนั้นลูกศิษย์เราจะถามประจําว่า ในเว็บไซต์ต่างๆ ที่เขาบอกบุญกันน่ะ เขามีรายนามวัดทุกวัดเลย แต่เขาบอกว่าไม่มีในนามวัดของเรา แล้วลูกศิษย์เราก็สงสัย สงสัยก็ไปถามเขา บอกว่า ทําไมมีรายชื่อวัดทุกวัดเลยที่มีกําหนดการทอดกฐิน ทําไมไม่มีวัดของหลวงพ่อสงบเลย

เขาบอกว่าเขาไม่สะดวกใจ เขาไม่คุ้นเคยกับเรา เขาไม่รับรู้ เขาไม่ลงใบกําหนดการให้

ไอ้ลูกศิษย์ของเราก็ตื่นเต้น อู๋ย! ทําไมอาจารย์เป็นอย่างนั้นนะ

ตอนนี้มาขอเรา เราไม่ให้ ไม่ให้หรอก ไม่ให้เพราะอะไร เพราะมันเป็นเรื่องเราทอดกฐินเพื่อไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราทอดกฐิน เห็นไหม ดูสิ เวลาหลวงตาท่านบอก ไม่เหยียบหัวองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วทําตามธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ฉะนั้น เวลากฐิน กฐินมันเป็นความสามัคคี เป็นความสามัคคีของพระ เพราะความสามัคคีของพระ เวลาพระ อานิสงส์ของการได้กฐิน อานิสงส์นะ เวลาถ้าจําพรรษาแล้วเราจะสละผ้า ๓ ผืนได้ใน ๑ เดือน ถ้าได้กฐินจะได้ ๔ เดือน ไปในวิกาลโดยไม่ต้องบอกลา สิ่งต่างๆ มันเป็นอุบายขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะเวลาพระออกพรรษาแล้วพระไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผ้ามันขาด ผ้ามันเก่า ก็เลยบัญญัติว่า เวลาจําพรรษาที่ไหน ญาติโยมที่บริเวณนั้นเขาต้องขวนขวายหาผ้ามาเปลี่ยนผ้า มาถ่ายผ้าให้ แล้วสมัยพุทธกาลมันไม่มีจักร มันต้องเย็บกันด้วยมือ การเย็บกันด้วยมือต้องเย็บให้สําเร็จภายในวันนั้น ถ้าสําเร็จในวันนั้นเป็นความสามัคคีของสงฆ์ สงฆ์ร่วมมือกัน สงฆ์ทําก็เป็นความสามัคคี เห็นไหม เป็นความสามัคคีด้วย มันเป็นเรื่องความสามัคคี เป็นเรื่องความผูกพันต่างๆ มันได้บุญกุศลอย่างนั้นไง นี่ก็ทําเพื่อบุญกุศล

ทีนี้พอเดี๋ยวนี้มันเจริญขึ้น มันทํา ทุกคนก็บอกว่า พระจําพรรษาต้องมีกฐิน ถ้าไม่มีกฐินแล้ว หมู่บ้านนั้น ชุมชนนั้นเป็นผู้ที่เสียหน้าเสียตา ถ้าชุมชนนั้น หมู่บ้านนั้นทําอะไรแล้วมันเจริญงอกงาม ทําแล้วมันเชิดชู มันจะเป็นการเชิดชู

นั่นมันเป็นภาระกันไปหมด ถ้ามันเป็นภารนะ มันเป็นปัญหาสังคม สังคมโลกก็เรื่องหนึ่ง นั่นพูดถึงที่ไหนเขาสมควรทําอย่างนั้นก็ควรทําอย่างนั้น เพราะความสามัคคี ดูสิ ขนาดกฐินเป็นความสามัคคีของวัด แต่ถ้ามันเป็นความสามัคคีของชาติ มันก็เป็นเรื่องของชาติ ที่ไหนเขาทํา เขาควรทํา แต่ถ้ามันเป็นธรรมวินัย เราทําเพื่อเรา เราทําเพื่อเรานะ กฐินของเรา

กฐิน เห็นไหม ดูสิ ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกข้อมันมีความหมายหมด เวลานักขัตฤกษ์ เวลาเข้าพรรษา ตอนบวช เวลาบวชขึ้นมา พ่อแม่ก็ชื่นอกชื่นใจ เพราะมีสายเลือดเข้าไปคํ้าจุนศาสนา นี่มันก็เป็นธรรมวินัยเหมือนกัน บวชมาแล้วมีผ้าป่า มีกฐิน เวลามีข้อวัตรปฏิบัติ มันก็เป็นข้อวัตรปฏิบัติ แต่มันก็เป็นพื้นที่ พื้นที่ไหนถือสิ่งนั้นเป็นวัฒนธรรม ถือสิ่งนั้นเป็นประเพณีท้องถิ่น เขาก็ถือว่าของเขาถูกต้อง แล้วมันก็มีปัญหาไปหมด

ฉะนั้น เวลาเราบอกว่า ธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เหมือนกับร่างกายมนุษย์เรานี่ มันมีอาการ ๓๒ มันมีอวัยวะครบสมบูรณ์ มันก็เป็นไปได้ กฐินมันก็เป็นส่วนหนึ่ง กฐินก็เป็นส่วนหนึ่ง แล้วเป็นส่วนหนึ่งแล้วเราทําสมควร ฉะนั้น เวลาทําของเรา เราทําแบบนี้ เราทําของเราแบบนี้ เพราะครูบาอาจารย์ท่านทําแบบนี้ ไม่กวนบ้านกวนเมืองไง ไม่เบียดเบียนเขา ไม่ให้บ้านเมืองเขาบอบชํ้า

ทีนี้มันอยู่ที่ศรัทธาความเชื่อ ถ้ามีศรัทธาความเชื่อ เขาก็บอกกันเป็นภายใน บอกกันเป็นภายในแล้วเราไม่บอกเรี่ยไร ไม่บอกต่างๆ ถ้าบอกเรี่ยไรแล้ว ทีนี้เขาจะบอกมีแล้ว เขาบอกเมื่อ ๒-๓ ปีที่แล้ว เพราะว่าคนที่มาใหม่ต่างๆ เขาก็มีจิตใจที่เป็นธรรม เขาก็อยากจะช่วยเหลือ เขาไปเปิดบัญชีแล้วบอกว่าจะเรี่ยไร แล้วพอได้แล้วเขาก็จะมาร่วมทอดกฐินที่วัดเรา

ลูกศิษย์เขาไปเจอเข้า ไปเจอเข้า เขาบอกเรานะ เราบอกว่าให้ปิดเลย ให้เขาปิด เพราะเขาทําโดยพลการ จําไว้เลยนะ ถ้าที่ไหนเขามีเลขบัญชี เขาเปิดบัญชีที่บอกว่าจะเอาไปทําบุญที่วัดเรา เขาทําโดยพลการทั้งหมด

เพราะเวลาเราอยู่กับครูบาอาจารย์มา ท่านบอกว่า บวชมาเป็นพระ หน้าที่ของพระก็คือรักษาหัวใจของตนในการประพฤติปฏิบัติ ไอ้เรื่องปัจจัยเครื่องอาศัยมันเป็นหน้าที่ของศรัทธาไทย แล้วอย่างที่ว่าถ้าจะไปหาเงินหาทองมาเพื่อการก่อสร้าง เพื่อต่างๆ กรรมฐานเราเขาไม่ทํากันหรอก

แต่ตอนนี้กรรมฐานมันเจริญขึ้น กรรมฐาน คนเข้ามาเป็นพระป่ากันมากขึ้น พอพระป่ามากขึ้น มันก็อยู่ที่วุฒิภาวะของจิตแต่ละดวง จิตแต่ละดวงคือบุคคลคนนั้น ถ้าเขาเข้ามานะ เขามีหลักมีเกณฑ์ของเขา เขาพอใจของเขาแล้วล่ะ เช้าออกบิณฑบาตได้มีอาหารตกบาตร พอแล้ว เราอยู่โคนไม้ อยู่ที่เรือนว่าง อยู่ต่างๆ เราอยู่ได้ทั้งนั้นน่ะ ถ้าเราอยู่ได้

แต่เวลาเขาบอกเป็นพระป่า เวลาเขาทําสิ่งใดแล้ว โอ้โฮ! เป็นไม้สักทั้งหลังเลย โอ๋ย! ใหญ่โตทั้งหมดเลย แล้วก็ยังขาดนู่นขาดนี่ มันก็ไปเบียดเบียนชาวบ้านทั้งหมด ชาวบ้านเขาบอกว่าก็ทําเพื่อเชิดหน้าชูตาไง ถ้าวัดในหมู่บ้านของเรา โอ้โฮ! มันวิจิตรพิสดารขึ้นมา มันก็ทําให้เชิดหน้าชูตา แล้วทําเสร็จแล้วก็มาซ่อมบํารุงกันอยู่นั่นน่ะ พระเราก็เลยมีหน้าที่ดูแลคอยซ่อมบํารุงเสนาสนะในวัดทั้งนั้นน่ะ

การซ่อมบํารุงเสนาสนะ เขาเรียกว่า เวลาพระสังฆาธิการเขาประชุมกัน เขาฝึกหัดพระสังฆาธิการ เขาก็ฝึกหัดตรงนี้ ฝึกหัดการบริหารจัดการในวัดไง ถ้าฝึกหัดการบริหารจัดการในวัด มันก็อยู่ที่ว่าคนมีความชํานาญมากน้อยแค่ไหน

แต่นี้เวลาเราบวชมาเป็นพระ ถ้าบวชเป็นพระ ๔ องค์ขึ้นไปถึงเป็นสงฆ์ พูดถึงถ้าเป็นสงฆ์แล้ว ถ้ามันรวมกันขึ้นมามันถึงมีอาวาส มีที่อยู่อาศัย ถ้ามีที่อยู่อาศัย มันมาทีหลังไง แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่โคนต้นโพธิ์ พวกเราก็เหมือนกัน พระกรรมฐาน พระป่าเวลาปฏิบัติขึ้นมา เอาหัวใจเป็นใหญ่ ถ้าหัวใจเป็นใหญ่

ถ้าพูดถึงกฐินๆ การทอดกฐิน การทอดกฐินทางโลกก็เป็นเรื่องหนึ่ง ถ้าการทอดกฐินแบบครูบาอาจารย์ของเราเป็นพระป่า เขาจะเรียบง่าย แล้วเขาจะไม่กวนบ้านกวนเมือง เขาจะไม่เปิดบัญชี ๕๐๐ บัญชี ๑๐๐ บัญชี แล้วเอาเลขบัญชีไป...ไม่มี ไม่มี วัดเราไม่เป็นอย่างนั้น นี่พูดถึงการทอดกฐิน

การทอดกฐิน เราจะเอาเจตนา เอาศรัทธาความเชื่อ แล้วทํากันเป็นภายใน ถ้าคําว่า “เป็นภายใน” แต่มันเป็นสาธารณะ มันจะเป็นภายในไม่ได้ แต่พอเป็นภายในไม่ได้ เขาจะบอกกันเอง รู้กันเองด้วยการถึงกันเท่านั้นเอง

ฉะนั้นจะบอกว่า จะกําหนดวัน ให้เราพูดออกไปทางสื่อ ไม่เคยมี ไม่เคยมี แต่คนมาถามบ่อย ถามเป็นเรื่องส่วนตัว เราบอกหมด บอกเพราะอะไร เพราะเขาถามเพื่อประโยชน์ของเขา แต่ไอ้นี่คําถาม ถามแล้วบอก ถามมาทางเว็บไซต์เลย แล้วจะให้เราออกสื่อไปเลย แล้วเวลาคนอื่นไม่บอกกําหนดให้ เราก็จะเสียใจแล้ว “วัดทุกวัด โอ้โฮ! เขาโฆษณากัน เขามีคนร่วมไม้ร่วมมือกัน พวกวัดของเราหัวเดียวกระเทียมลีบ ไม่มีใครสนใจเลย โอ๋ย! ต้องมีความเสียใจ”

ไม่ ไม่เสียใจ กลับภูมิใจ กลับภูมิใจ ภูมิใจในการซื่อตรงต่อธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าทอดกฐินมันก็เป็นกิจกรรม เป็นสังฆกรรมอันหนึ่ง เป็นวิธีการทําอันหนึ่งเพื่อให้ครบถึงกระบวนการของพระที่ได้จําพรรษาแล้ว ถ้าจําพรรษาแล้วมีการทอดกฐิน

ถ้าพูดถึงบุญกุศลมันก็เป็นเรื่องหนึ่งนะ แต่ถ้าพูดถึงถ้าพระที่ดี พระที่ดี เวลาเขามีศีลของเขา เขาทําความสงบของใจของเขาได้ เขาเกิดมีปัญญาของเขา ถ้าทําของเขา จิตใจของเขามั่นคง จะมีหรือไม่มีก็ไม่เป็นไร ไม่มีกฐินนะ ถ้าคนที่ไม่เห็นคุณงามความดีของเขา พระที่ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ ในสมัยพุทธกาลมีฆราวาสเขาไปเยี่ยมพระวัดหนึ่ง ไปถึงก็ไม่เห็นพระสักองค์หนึ่งเลย ทีนี้พอคฤหัสถ์ที่เขาเฝ้าวัดนั้นเขาบอกว่า จะมาหาพระใช่ไหม ถ้าหาพระ ให้เคาะระฆังสิ

พอเคาะระฆัง พระเขาก็เดินออกมาจากที่วิเวกของเขา ที่สงัดของเขา มาเต็มเลย เขาเห็นพระนะ เอ๊ะ! พระไม่คุยกันเลย เอ๊ะ! พระไม่คุยกัน พระไม่วิสาสะกัน แสดงว่าพระไม่ถูกกัน ไปฟ้ององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า “พระที่วัดนั้นไม่ถูกกัน เขาไม่คุยกัน วิสาสะกัน”

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกนั่นล่ะพระแท้ พระแท้ๆ เขามีสติปัญญาของเขา เขารักษาหัวใจของเขา เขาไม่สุงสิง เขาไม่คลุกคลี การคลุกคลีนั่นมันเป็นเรื่องของโลก การคลุกคลีมันเป็นเรื่องของสังคม พระแท้ๆ เขาเป็นอย่างนั้น

นี่เหมือนกัน เวลาพระที่ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบของเขา ถ้าไม่มีใครสนใจ ไม่มีใครรับรู้ มันก็เรื่องของเขา มันเรื่องกรรมของสัตว์ สัตว์ไม่เข้าใจว่าพระองค์นั้นเป็นพระที่มีคุณธรรมไม่มีคุณธรรม

ฉะนั้น ถ้าอย่างนี้แล้ว เพราะอะไร เพราะไม่ประทุษร้ายสกุลของพระ เพราะพระที่ดีเขาไม่ประทุษร้ายสกุล สกุลของเขา สกุลของสมณะ ถ้าไม่ประทุษร้ายสกุลสมณะ

เพราะประทุษร้ายสกุลสมณะ เห็นโลกเป็นใหญ่ เห็นโยมเป็นใหญ่ เห็นโยมมาก็ต้องเข้าไป “เจริญพรๆ” เห็นไหม ประทุษร้ายความเป็นสมณะ ประทุษร้ายความเป็นคฤหัสถ์ เพราะอะไร เพราะคฤหัสถ์เขาได้ประจบสอพลอขึ้นมา เขาก็เคยชินของเขา ถ้าเขาไปวัดไหน ถ้ามีพระวัดไหนคอยมายกย่องสรรเสริญเขา เขาถึงจะพอใจวัดนั้นว่าวัดนั้นวัดที่ดี ถ้าไปวัดไหน วัดไหนไม่มีใครคอยมาดูแลเขา เขาว่าวัดนั้นไม่ดี เห็นไหม เขาประทุษร้ายความคิดเขาแล้ว กิเลสเขาประทุษร้ายในใจของเขา เขาประทุษร้ายความดีงามของเขา เพราะเกิดจากการที่พระประทุษร้ายสกุลของตน เพราะพระไม่มีหลักมีเกณฑ์ของตน ถึงประทุษร้ายความเป็นสงฆ์ ไปให้โลกเป็นใหญ่

ถ้าพระที่ดีเขาทําอย่างนั้น ถ้าทําอย่างนั้น ถ้าใครเขาไม่เข้าใจ ใครเขาไม่ยกย่องสรรเสริญ พระดีเขาก็อยู่ของเขาโดยปกติ ถ้าพระที่มีสติมีปัญญาเขารักษาหัวใจของเขาได้ ถ้าเขารักษาหัวใจของเขาได้ เขามีศีล มีสมาธิ มีปัญญาของเขา อันนั้นน่ะสําคัญ สําคัญเพราะพระที่อยู่ในศีลในธรรมขึ้นมาแล้ว เรื่องการทอดกฐินมันก็ทอดกฐินด้วยสัมมาทิฏฐิ ด้วยความดีงาม ด้วยความถูกต้อง ด้วยความชัดเจน นี่เวลาทอดกฐิน

กฐิน ไม่มีใครจองกฐิน ไม่มีใครเอากฐิน พระไปพูดเลียบเคียงให้เขามาทอดกฐิน กฐินนั้นถือว่าไม่เป็นอันกราน กฐินนั้นไม่เป็นกฐิน นี่ความสะอาดบริสุทธิ์ของธรรมวินัย ต้องเป็นความสะอาดบริสุทธิ์ของเขา เขามีเจตนาของเขา เขามาขอจองกฐินของเขา

ไอ้นี่ไม่มีใครจองกฐินของเขา ภิกษุนั้นไปเที่ยวเลียบเคียงบอกเขา พูดทําเชิงชักชวนเขา อันนั้น กฐินนั้นถือว่าเศร้าหมองหมด กฐินไม่เป็นอันกรานคือไม่มีอานิสงส์ ไม่มีประโยชน์อะไรเลย ทําพอเป็นพิธีกันเฉยๆ ทําเพื่อสังคม ทําเพื่อเอาหน้าไง

แต่กฐินที่เป็นกรานและเป็นอันว่าไม่กราน กรานและไม่กราน คือเวลากรานกฐินขึ้นมา เวลาตัดเย็บผ้าเสร็จแล้วกรานกฐินขึ้นมาให้ได้อานิสงส์พร้อมๆ กัน แต่ถ้ามันไม่สะอาดบริสุทธิ์ขึ้นมามันไม่เป็นอันกราน กฐินไม่เป็นกฐินน่ะ

นี่เหมือนกัน สิ่งที่ว่าเป็นกรานไม่เป็นกราน แล้วเวลากฐิน เวลาผ้ากฐินมามันไม่สมบูรณ์ ผ้ากฐินมานี่ เขาเรียกกฐินเดาะ เวลากฐินเดาะ เวลาพระมีความจําเป็นจะต้องเย็บผ้ากัน แต่มันทําแล้วมันไม่สมบูรณ์ ให้สงฆ์นั้นตกลงกัน เขาเรียกว่าเดาะ กฐินเดาะ คือมีกฐินอยู่ แต่ไม่สามารถตัดเย็บให้เป็นผ้ากฐินขึ้นมาได้ เขาเรียกว่ากฐินเดาะ แต่กฐินเดาะมันต้องสงฆ์พร้อมใจกัน พร้อมใจกันลงมติว่ากฐินเดาะ

เพราะไม่อย่างนั้น ถ้าสงฆ์ไม่ตกลงพร้อมใจกัน สงฆ์ที่ไม่ตกลงพร้อมใจกันนั้นเขาจะไปหาผ้าต่อเนื่อง ไปหาข้างนอกมาให้สมบูรณ์ เขายังถือว่ากฐินของเขายังมีอยู่ คือโอกาสกฐินของเขายังมีอยู่ เขายังจะไปขอผ้า ขอสิ่งใดเพื่อจะให้มันสมบูรณ์ขึ้นมา จะเย็บให้ได้ ว่าอย่างนั้นเถอะ จะเย็บให้ได้ หรือจะหาผลประโยชน์ส่วนตัวให้ได้ ฉะนั้น ต้องประชุมสงฆ์ แล้วลงมติว่ากฐินเดาะ

กฐินเดาะคือว่ากฐินนั้นได้การกระทําแล้ว สมควรแก่การกระทําแล้ว จบแล้ว คือจบแล้วไปหาลาภสักการะ คือไปเรี่ยไร ไปชักจูงให้เขามาเพิ่มเติม อย่างนี้เรียกกฐินเดาะ เห็นไหม กฐินไม่เป็นอันกราน คือเทียบเคียงเอา บอกชักจูงให้ได้มา ไม่ใช่กฐินที่เป็นความสะอาดบริสุทธิ์

กฐินที่สะอาดบริสุทธิ์คือว่าเขามาจองเอง เมื่อมีพระครบสงฆ์ ๕ องค์ขึ้น แล้วฆราวาสเขาเห็นว่าพระจวนครบสงฆ์แล้ว เขามาจองของเขาเอง หรือถ้าไม่มีใครจองนะ ประชาชนในชุมชนนั้นเขาร่วมมือกันเป็นกฐินสามัคคีเพื่อให้พระ นี่ความสะอาดบริสุทธิ์ไง

เพราะความสะอาดบริสุทธิ์ ถ้าไม่ประทุษร้ายสกุล คือพระไม่เลียบเคียง พระไม่เปิดทาง พระไม่เปิดช่อง มันถึงจะเป็นกฐิน กฐินนั้นกรานถึงเป็นอันกราน ถ้ามันเทียบเคียงเอา กฐินนั้นไม่เป็นอันกราน นี่ไง แล้วถ้าทําแล้วมันไม่สมบูรณ์ขึ้นมา นี่กฐินเดาะ ถ้ากฐินเดาะก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ถ้ามันสมบูรณ์มันก็จบไง

ทีนี้เวลาจะทอดกฐินไง ก็เลยให้มันเป็นไปโดยปฏิคาหก ผู้ให้ให้ด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ ขณะที่ให้ ถ้าให้แล้วก็จบ พระที่รับแล้ว รับแล้วไม่ประทุษร้ายความเป็นสมณะ สมณะรับแล้ว ความเป็นสมณะ สมณะคือชุมชนของสงฆ์ สงฆ์ได้มาแล้ว ผู้ที่ควรครองผ้า ครองผ้า ผู้ที่ฉลาด เพราะผู้ที่ฉลาด ผู้ที่ฉลาดจะครองกฐินได้ต้องกะผ้าเป็น ตัดผ้าเป็น เนาผ้าเป็น เย็บผ้าเป็น ย้อมผ้าเป็น พับผ้าได้ มาติกา ๘ ถ้าผู้ที่ทําไม่เป็น ครองผ้ากฐินไม่ได้ ไม่ให้ครอง

ถ้าครองผ้ากฐิน ผู้ครองกฐินนะ เวลาผู้ครองกฐินกะได้ กะว่ามันจะตัดเย็บอย่างไร กะแล้วตัด ตัดเสร็จแล้วเนา เนาแล้วเย็บ เย็บแล้วย้อม นี่มาติกา ๘ ถ้าทําได้ถึงจะให้เป็นผู้ที่ครองผ้าได้ ถ้าครองผ้าได้แล้ว มีการตัด การเย็บ การเนา การย้อม ฉะนั้น เวลากรานกฐินแล้วมันถึงเป็นกฐินไง ถ้ามันไม่ได้กะ ไม่ได้ตัด ไม่ได้เย็บ มันเป็นกฐินอะไรน่ะ

ดูผ้าป่าสิ เขาเรียกผ้าป่า คหบดีจีวรคือได้จากคหบดี ถ้าบังสุกุล บังสุกุลหมายถึงเก็บจากข้างถนน เก็บมาจากซากศพ ไม่มีเจ้าของ เพราะอยู่ที่ซากศพ ของเขาทิ้ง นี่คือผ้าบังสุกุล คหบดีจีวรหมายถึงว่ามีผู้ที่ถวาย

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน กฐินต้องมีกะ มีตัด มีเย็บ มีย้อม มีพับ ต้องมาติกา ๘ ถึงเป็นองค์กฐินน่ะ นี่ทอดกฐินๆ ถ้าทอดกฐิน ถ้าทอดกฐินมันเป็นกฐินขึ้นมามันถึงจะเป็นประโยชน์ไง ถ้าเป็นประโยชน์ มันถึงว่าเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้ามันเคารพองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยข้อเท็จจริงมันเป็นตรงนี้

แต่ไอ้ที่ว่าหมายกําหนดการนัดวันอะไรนั่นน่ะ ไอ้นั่นคือการประชาสัมพันธ์ การสื่อสารมวลชน ถ้าสื่อสารมวลชนเขาก็กระจายไป ฉะนั้น ผู้ที่มีธรรมและวินัยในหัวใจจะไม่ประทุษร้ายสกุลของสมณะ จะไม่ประทุษร้ายสกุลของฆราวาสของเขา เขามีศรัทธามีความเชื่อของเขา ให้เขามีความมั่นคงของเขา ให้เขาเข้าใจหลักธรรมวินัยตามความเป็นจริง เขาจะได้อุปัฏฐากพระได้ตามความเป็นจริงไง

ถ้าเขายังงูๆ ปลาๆ ทําถูกๆ ผิดๆ แล้วก็ทํากันไป มั่วกันไปอยู่อย่างนั้นน่ะ แล้วอะไรเป็นกฐินไม่เป็นกฐินก็ไม่รู้ แล้วก็ทําไปอย่างนั้นน่ะ นี่พูดถึงว่าทํากฐิน กฐินจนเป็นอะไรก็ไม่รู้ กลายเป็นการประชาสัมพันธ์ กลายเป็นทําหนังสารคดี แล้วก็เอาไปฉายเอาชื่อเอาเสียงกัน

กฐินเขาทําเพื่อความสามัคคีในสงฆ์ กฐินเขาทําเพื่อความมั่นคงของศาสนา ทีนี้พวกเรา เราประพฤติปฏิบัติ จะมีกฐินไม่มีกฐินไม่สําคัญ หลวงปู่มั่นท่านใช้ผ้าบังสุกุลตลอดชีวิต หลวงตาท่านทํากฐินของท่าน เราอยู่กับครูบาอาจารย์ ถ้ามีก็เป็นไป เพราะอะไร เพราะว่าชาวบ้านเขาอยากได้บุญ

เราอยู่กับครูบาอาจารย์มานะ สมัยก่อน กฐินกับวันปกตินี่คล้ายๆ กัน วันกฐินเขาก็มีผ้ามาหน่อยหนึ่ง แล้วก็มีหมอนทางอีสานมา แล้วเขาถวายอาหารเสร็จแล้วก็ถวายกฐิน พระก็ตัดเย็บกันไป คือมันเป็นเรื่องปกติ แล้วบุญกุศลมันเต็มเลยน่ะ เพราะมันเป็นด้วยความสะอาดบริสุทธิ์ ไม่ใช่ว่า โอ้โฮ! มาเห่อเหิมกัน มาบ้าบอคอแตกกัน แล้วถ้าใครทํา คนนั้นก็มีชื่อเสียง ใครทําแล้วก็เป็นพระที่มีชื่อเสียง ไอ้พระที่ไม่ได้อะไรเลย พระไม่มีชื่อเสียง

หลวงปู่มั่นท่านถือบังสุกุลตลอดชีวิต ท่านมีชื่อเสียงคับฟ้า กฐินมันเป็นประเพณีวัฒนธรรมนะ ที่ทํานี่เราทําเป็นประเพณีวัฒนธรรม แล้วเวลาทําก็ทําเพื่อบุญกุศล เพื่อลูกศิษย์ลูกหาเท่านั้นน่ะ

ฉะนั้น ถ้าทําแล้วมันเป็นกฐิน มันยังเป็นธรรมวินัยอยู่ ก็จะทํา แต่ถ้ามันทําแล้วเป็นโลกๆ ก็ยกเลิก ตอนนี้ที่ยกเลิก ที่รู้ๆ ก็มีหลวงปู่จันทร์เรียนยกเลิกไปแล้ว หลวงตา ตอนอยู่กับท่าน ท่านจะยกเลิกหลายทีแล้ว แต่พอมันมีโครงการช่วยชาติฯ มันก็เลยกลายเป็นกฐินเพื่อชาติไปเลย กฐินใหญ่โต กฐินของชาติ หลวงตาท่านทํากฐินของชาติ กฐินเพื่อชาติไทย

แต่ของเราทํากฐินเพื่อธรรมวินัย ถ้าธรรมวินัย พระเราก็สงบๆ อยู่แล้ว ในพรรษาเราก็อยู่กันด้วยความสงบร่มเย็น ออกพรรษาแล้ว ผ้าผ่อนของพวกเราก็มีพร้อมสมบูรณ์อยู่แล้ว แต่ถ้าเขาจะทํากฐินกัน เขาจะทอดกฐินกัน มันเป็นโอกาสของเขา โอกาสที่พระจะจําพรรษาครบ ๕ องค์ ถ้าเป็นบ้านนอกคอกนามันหาได้ยาก ถ้าพระจําพรรษาครบ ๕ องค์ของเขานี่เป็นสิทธิ์ เป็นสิทธิ์ของชุมชนเขา ถ้าชุมชนเขาเป็นสิทธิ์ สิทธิ์เพราะอะไร สิทธิ์เกิดขึ้นจากสงฆ์อยู่ครบองค์ สิทธิ์เกิดขึ้นจากธรรมวินัย

ถ้าสิทธิ์เกิดขึ้นแล้วเขาทําตามสิทธิ์นั้น ผู้ที่อยู่ในพื้นที่นั้น ถ้าเขาขอทอดกฐิน มันก็ต้องรับผ้ากฐินของเขาไป เพราะเป็นสิทธิของเขาเพื่อบุญกุศลของเขา แล้วพระล่ะ พระเราได้อานิสงส์ของกฐิน ได้ความสามัคคี ได้มีการกระทํา แล้วการกระทํา มันอยู่ตรงนี้ มันอยู่ตรงนี้

ทีนี้พอมันเป็นวัฒนธรรมขึ้นไป ทุกคนทําแล้วมันชื่นชม เพราะทุกคน พระพุทธศาสนามันจะเรียบง่าย มันจะเรียบง่ายมาก พอเรียบง่ายมาก ยิ่งเรียบง่าย ยิ่งติดดิน มันยิ่งมีค่าไง พอยิ่งมีค่า ทุกคนพอไปเห็นครูบาอาจารย์ทอดกฐินขึ้นไป มันก็ทําให้ศรัทธา ก็อยากให้ทําขึ้นมา

แต่เวลาทําขึ้นมาแล้ว ด้วยความคิดของตัว ตัวเป็นโลกไง ก็ต้องมีมหรสพสมโภช ต้องมีมโหรีประโคม ต้องมี...ไปแล้ว ทั้งๆ ที่ว่าคิดด้วยเจตนาบุญกุศลนะ เวลาคิดนี่คิดดีมากๆ เลย แต่เวลามาแข่งขันกันทางโลก กลัวจะไม่เทียมหน้าเทียมตาเขา เห็นเขาทําก็จะทําตามเขา เห็นเขามีก็จะมีตามเขา...ก็คําว่า “เขา” เขามันคือใคร เขามันเป็นภูเขา มันไม่มีชีวิต มันโง่

แต่ถ้าธรรมของครูบาอาจารย์เราท่านฉลาด ท่านฉลาด ท่านมีชีวิต ท่านมีปัญญาของท่าน ท่านถึงเคารพธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนให้เรียบง่าย สอนให้ทําสิ่งใดแล้วมันเป็นประโยชน์ ประโยชน์กับผู้ที่ปฏิบัติ เพราะมันไม่เป็นภาระไง

เวลาจะมาทอดกฐินก็มาวัด ก็เหมือนมาจังหัน พอทอดเสร็จแล้วพระก็ตัดเย็บของท่าน ท่านก็ย้อมของท่าน ท่านก็กรานกฐินของท่าน ไอ้พวกที่ได้บุญกุศลแล้วก็กลับบ้านไป มันก็เป็นเรื่องปกติ เห็นไหม เพราะมันเรียบง่าย มันไม่มีสิ่งใดเป็นประเด็นเป็นปมขึ้นมาไง แต่พอทําขึ้นไปแล้ว พอกิเลสมันอยากดัง อยากใหญ่ อยากเหนือเขา อยากมีอํานาจเหนือเขา ก็โฆษณาชวนเชื่อกันไป ทํากฐินแล้ว นู่น จะไปดาวอังคารนู่นน่ะ

ไอ้นี่กฐินก็ส่วนกฐิน กฐินเวลาทําแล้วบุญกุศลอยู่ในหัวใจของเรา เราไม่ไปดาวอังคาร เราไม่ไปดวงอาทิตย์ ไปดวงอาทิตย์มอดไหม้หมดเลยนะ ทอดกฐินแล้วก็จะไปอยู่กับดวงอาทิตย์ พอไปถึงดวงอาทิตย์ ละลายหมดเลย โอ๋ย! ทําบุญแล้วทําไมละลายหมดเลยล่ะ

แต่ถ้าเราทําบุญกุศลของเรานะ จิตใจเราแช่มชื่น จิตใจของเราปฏิสนธิจิต จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะด้วยบุญกุศลนะ โอ๋ย! มันชื่นบาน บุญอยู่ที่นี่ ผลของกฐินมันอยู่ที่นี่ ทําเสร็จแล้วหัวใจชื่นบาน หัวใจมีหลักมีเกณฑ์ มันเรียบง่ายติดดิน นี่การทอดกฐิน

ฉะนั้น เพราะเขาถามมาเอง “ขอกราบเรียนถามกําหนดการการทอดกฐิน”

เขาบอกกันเป็นการภายในแล้ว แล้วทุกคนเขารับทราบหมดแล้ว ไม่บอกออกสื่อ นี้เป็นประเพณีของวัดเรา ทําสิ่งใดทําด้วยเจตนาที่ดี เจตนาที่ดี แล้วถ้าทําโดยความโง่เขลา ความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ก็ให้สังเกตคนอื่นเขาทํา ถ้าสังเกตคนอื่นเขาทํา ทําไมเขาทําไม่เหมือนเรา เราก็ต้องหาเหตุผลแล้ว ไม่ใช่ว่าเขาทําไม่เหมือนเรา แล้วเราก็ยังยึดมั่นถือมั่นว่าเราถูก คนอื่นผิด ยังเกิดทิฏฐิมานะอยู่ มันไม่พัฒนาสมอง มันไม่ทําให้ฉลาดขึ้น

แต่ถ้าเราไปทําแล้ว ของเขากับของเราไม่เหมือนกัน เราต้องศึกษาแล้วว่าทําไมมันถึงไม่เหมือนกัน เขาทําของเขา ทําไมเขาทําของเขาอย่างนั้น เพราะเหตุผลอะไร เราต้องศึกษา พอเราศึกษาเข้าใจเหตุผลแล้ว ถ้าเหตุผลเขาสูงกว่า เขามีเหตุผลมากกว่า เราต้องพัฒนาใจเราให้ขึ้นไปสู่ระดับนั้นไง

ถ้าอยู่ระดับนั้นปั๊บ หลวงตาท่านบอกว่า เวลาลูกศิษย์ลูกหาไปหาท่าน ยิ่งใกล้ชิด ยิ่งนั่งสงบ ยิ่งนั่งนิ่ง เพราะอะไร เพราะจิตเขานิ่ง จิตเขาสงบ ไอ้จิตที่ยังไม่นิ่งนั่นคือจิตเป็นลิง พอไปไหนแล้วออกลิงออกค่าง อยากจะให้อาจารย์เห็นหน้า อยากให้เห็นคุณงามความดี มันไม่เป็นหรอก เพราะมันเป็นลิง มันไม่ใช่คน

ถ้ามันนิ่งอยู่นั่นเป็นคนใช่ไหม คนดี เห็นไหม คนดี ครูบาอาจารย์ท่านปลื้มใจ เพราะปลื้มใจว่า ธรรมวินัยสอนแล้วมันได้ผลไง มันได้ผลตามความเป็นจริง มันไม่ใช่คิดว่าจะเอาชนะคะคานกันไป แล้วมันไม่จบหรอก นี่พูดถึงว่าถ้าพัฒนาแล้วจะเป็นแบบนี้

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าหมายกําหนดการหรือเลขบัญชีอะไร ไม่ต้องมาพูดถึง ไม่ใช่อวดดีนะ ถ้าพูดอย่างนี้ไปก็คิดว่า “แหม! อวดดี นึกว่ามีดี”...ไม่มี ไม่มีหรอก นี่ขโมยเข้ามาในกุฏิเรามันเอาไปแล้วมันได้ย่ามเปล่าๆ มันปีนกุฏิพระ ไปเปิดในย่ามพระ ไม่มีอะไรเลย มีแต่ปัจจัย ๔ มีแต่บริขาร ๘ เขาเข้ามางัดมาแงะหมดแล้ว ไม่มีอะไร

ไม่ใช่คุย “โอ๋ย! อวดดีใหญ่เลย สงสัยว่ามีสะสมไว้เยอะ”

ขโมยมันเข้ามาตรวจสอบหมดแล้ว มันเข้าทุกกุฏิเลย ไม่มี ไม่มีหรอก แต่มีหลักใจ มีหลักใจ มีการเคารพธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่พูดถึงกฐินไง การทอดกฐิน เอวัง

ราคาคุย ราคาขี้โม้
ไม่มีเนื้อหาสาระ
ถ้ามีเนื้อหาสาระมันจะเป็นความจริง
ไม่ใช่ราคาคุย

๓

ราคาคุย

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๒ พฤศจิกายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “ไม่มีคําถาม”

นมัสการหลวงพ่อ จากการที่ลูกเคยไปวัดหาหลวงพ่อแล้ว ๒ ครั้ง ทําให้เกิดศรัทธาและอยากไปอีก แต่ไม่มีโอกาสเลยเจ้าค่ะ แต่ลูกก็ได้เข้ามาฟังเทศน์ในเว็บไซต์อยู่บ่อยครั้ง จนทําให้มีความรู้สึกว่าฟังแล้วได้ใจความเข้าใจง่าย ทําให้ใครบางคนที่ไม่เคยฟังเทศน์ ไม่เคยเข้าวัด ต้องแอบมาฟังทุกๆ วัน

ตอนนี้ลูกกําลังท้อง เลยอยากให้ลูกในท้องมีความซึมซับเข้าไปในใจของเขา เมื่อเขาเกิดมา เขาจะได้เป็นคนดี เลี้ยงง่าย ไม่ยึดติดกับกรรมในชาติก่อนที่เขาจะมาแจ้งเกิดเจ้าค่ะ ถึงแม้ว่าลูกจะไม่มีโอกาสได้ไปกราบหลวงพ่อ แต่ลูกก็ได้ไปวัดข้างบ้าน และถ้ามีโอกาสก็กลับไปวัดหลวงปู่ลี

ตอบ : อันนี้มันเป็นวาสนาของเขา วาสนาของเขาคือว่า เขาเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เขายังเกิดมาแล้วเขายังมีที่พึ่งพาอาศัย ถ้าไม่มีที่พึ่งพาอาศัยนะ เราเกิดเป็นมนุษย์เหมือนกัน เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมามีหน้าที่การงานเหมือนกัน แต่ไม่มีที่พึ่งอาศัย เวลามันทุกข์ร้อนขึ้นมา มันทุกข์ร้อนในหัวใจมาก เพราะอะไร เพราะหัวใจมันจะมีธรรมะเป็นที่พึ่ง

ดูสิ เวลาเราบอกว่าศาสนาเป็นที่พึ่งๆ แต่เราก็เห็นศาสนาเอารัดเอาเปรียบ ศาสนาเห็นแต่ผลประโยชน์ เราเข้าไปแล้วเราก็มีแต่ความทุกข์ความยาก

แต่ถ้าศาสนานะ ศาสนาที่ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นพระที่ดีนะ ท่านไม่เห็นแก่วัตถุหรอก วัตถุนั้นมันเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย พอเครื่องอาศัย พระเราไม่สะสม เช้ามา บิณฑบาตมาแล้วได้อาหารมาดํารงชีพพอแล้ว สิ่งที่เป็นยารักษาโรคต่างๆ มันเหลือเฟือ แล้วความเจ็บไข้ได้ป่วยมันธรรมดา ร่างกายมันชราครํ่าคร่าเป็นเรื่องธรรมดา

ถ้าเป็นพระที่ดีนะ ชีวิตของท่าน เราเห็นว่าท่านดํารงชีวิต เราสะเทือนใจแล้วว่าชีวิตนี้มนุษย์อยู่ได้แล้วแหละ แต่ของเรา เราปากกัดตีนถีบ เราก็อยากจะเอาแต่ความสมความปรารถนาของเรา มันก็มีความบีบคั้นในหัวใจ นั่นเป็นกิเลส แต่ถ้ามันมีคุณธรรม แค่เห็นพระเห็นเจ้ามันก็เป็นความสุขแล้ว มันเป็นความสุขว่า ชีวิตนี้ถ้าเราทําอย่างนั้นก็ทําได้ แต่ในเมื่อเราเป็นฆราวาสไง เขาบอกเคยมากราบหลวงพ่อ ๒ ครั้ง เคยมากราบ ๒ ครั้ง แล้วก็ไม่มีโอกาสไปอีกเลย มันไกลไง ฉะนั้น ถ้าไม่มีโอกาส เขาก็เลยไปฟังในเว็บไซต์เอา

ถ้าไปฟังในเว็บไซต์เอา มันเป็นประโยชน์ตรงนี้ ที่เวลาเราพูดไปๆ เพราะเหตุนี้ไง เวลาหลวงตาท่านพูดถึงหลวงปู่มั่น ท่านบอกว่าท่านเสียดายมาก สมัยหลวงปู่มั่นยังไม่มีเทป ยังไม่มีเทป ไม่มีสิ่งใดไง เวลาท่านเทศน์ ใครจดจารึกไว้ได้ ใครฟังไว้ได้ก็จําตามๆ กันมา

ท่านบอกท่านเสียดายมากในชีวิตของหลวงปู่มั่น จนหลวงปู่มั่นท่านนิพพานไปแล้ว งานเผาศพหลวงปู่มั่นครั้งแรกมันถึงมีเทปมา เทปสมัยโบราณน่ะ เครื่องหนึ่ง โอ้โฮ! อย่างกับรถสิบล้อนั่นน่ะ ท่านบอกว่ามาในงานศพของหลวงปู่มั่น ท่านเคยเห็นครั้งแรกเลย ไอ้เทปเครื่องใหญ่ๆ เมื่อก่อน ไอ้ที่หมุนๆ ใหญ่ๆ นั่นน่ะ นั่นน่ะครั้งแรกมา ท่านบอกท่านเสียดายมาก เสียดายมากว่ามันไม่มีเครื่องอัดเทปไว้ ถ้ามีอัดเทปไว้จะเป็นประโยชน์ นั้นสมัยโบราณ เทคโนโลยียังไม่เจริญ

แต่สมัยนี้มันเจริญแล้วไง พอมันเจริญแล้ว เราอยู่กับครูบาอาจารย์ ครูบาอาจารย์ท่านอัดเทปไว้ๆ เราก็อัดของเรา อัดของเราเพราะว่าเราคิดว่าเราพูดธรรมะ ธรรมะนี้มันเป็นประโยชน์บ้าง ถ้าใครเห็นว่ามันไม่เป็นประโยชน์ นั่นก็เรื่องของเขา

ถ้ามันเป็นประโยชน์บ้าง มันก็เลยเข้าไปในเว็บไซต์ เขาบอกว่าเขาเคยมาหาหลวงพ่อ ๒ ครั้ง แล้วไม่ได้ไปอีกเลย ฉะนั้น พอไม่มีโอกาสแล้วเขาเลยเข้าไปฟังในเว็บไซต์ พอฟังไปแล้ว ฟังแล้วมันเข้าใจดีขึ้น ฟังแล้วมีความเข้าใจง่าย มีความรู้สึกที่ดี ถ้าใครบางคนที่ไม่เคยฟังก็แอบ ถ้าไม่เคยไปวัดไปวานะ ก็ต้องแอบไปฟังทุกวันๆ ไปฟัง ไปฟัง เห็นไหม

เวลาหลวงตาท่านบอกท่านเทศน์ใส่เทปไว้ เวลาพระที่เอาไปฟัง เวลาพระที่ขี้เกียจ พระฟังด้วยความไม่เคารพ ท่านเอ็ด ท่านเอ็ดบอกว่าไม่เคารพในธรรม ไม่เคารพในธรรม ธรรมะคือสัจธรรม ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากราบธรรมๆ กราบธรรมคือสัจจะความจริงอันนั้น แล้วเวลาเราฟังด้วยความไม่เคารพ เราฟังด้วยความไม่เคารพ มันไม่เคารพคือมันไม่ตั้งใจ คือมันฟังเข้าหูซ้ายทะลุหูขวา ฟังพอเป็นพิธี ฟังเป็นเพื่อนอะไรอย่างนี้

หลวงตาท่านเข้มงวด ท่านบอกว่า การฟังธรรมด้วยความไม่เคารพมันจะไม่ได้ประโยชน์ ถ้าฟังโดยเคารพ เราคิดว่าฟังโดยเคารพ ในสถานที่ ที่ไหนที่เราเคารพ สถานที่ผู้ทรงศีล เราเคารพบูชาของเรา เราไม่ส่งเสียงอึกทึกครึกโครม มันไม่สร้างเวรสร้างกรรมไง

แต่ถ้ามันไปสร้างเวรสร้างกรรม “เราทําเป็นสิทธิเสรีภาพ อ้าว! ก็นักพรตนักปฏิบัติก็ปฏิบัติไปสิ เสียงก็คือเสียง ไม่เกี่ยวกันน่ะ” แต่เราไปทําให้ท่านรําคาญ ไปทําให้ท่านปฏิบัติได้ยาก เราได้เวรได้กรรม หาบแต่เวรแต่กรรมไปโดยไม่รู้สึกตัวเลย แต่คิดโดยว่าเป็นสิทธิเสรีภาพของตน

แต่ถ้าคนเขามีคุณธรรมของเขา ด้วยความเคารพ เคารพในธรรม เคารพในสถานที่ เคารพในที่อยู่ของเขา นี่ด้วยความเคารพไง ดูสิ ในสภา “ท่านประธานที่เคารพ” มันเถียงกันทั้งวันเลย มันบอกมันเคารพ “ท่านประธานที่เคารพ” แต่ของเรา เราเคารพของเราจริงๆ เพราะมันเป็นที่ทรงศีล ผู้ที่ทรงศีลเขาอยู่ด้วยความเคารพ เห็นไหม

เพราะเหตุนั้นเราถึงได้เทศน์ไว้ คิดว่ามันจะเป็นประโยชน์อยู่บ้าง พอเป็นประโยชน์อยู่บ้าง เข้ามาในเว็บไซต์ แล้วคนเขาแอบฟัง มีคนเขาเขียนปัญหามาถามเยอะ บอกว่า “หลวงพ่อ หลงเข้ามา” คือหลงเข้ามาในเว็บไซต์เราไง

บอกว่า “หลวงพ่อ หลงเข้ามา” แต่พอหลงเข้ามาแล้วไปเห็นที่เราเทศน์ไว้ ตกใจ มันเยอะมาก บอกว่า ตอนนี้หลงเข้ามา แล้วกําลังไปไล่ฟังของเก่า เขาบอกว่าเขาไปไล่ฟังของเก่าๆ ไง

พอเขามาเจอของใหม่ปั๊บ เขาก็ฟังจากเราก่อน พอฟังแล้ว เอ๊! หลวงพ่อพูดนี่มีเหตุมีผล มีเหตุมันมาจากไหน เขาก็ไล่ไปฟังดู ฟังของเก่าๆ เขาบอกว่าเขาไปเก็บของเก่าก่อน เก็บของเก่าเสร็จแล้วมันก็เลยเอาของเก่าๆ มาถามเรา “หลวงพ่อ นี่มันคืออะไร” มันก็ไปเอาเทศน์เรานั่นแหละ แล้วกลับมาถามเราอีก มันจะไปเก็บของเก่า แล้วก็เอาของเก่ามาถามคนตอบ

นี่พูดถึงว่า คนฟังถ้ามันได้ประโยชน์มันจะได้ประโยชน์อย่างนี้ ฉะนั้น สิ่งที่ว่าได้ประโยชน์ สิ่งที่เป็นประโยชน์มันก็เป็นประโยชน์ ทําเพื่อประโยชน์ไง ถ้าทําเพื่อประโยชน์นะ เราฟังเทศน์ของเรา เข้าไปในเว็บไซต์ไปฟังเพื่อมีครูมีอาจารย์เป็นที่พึ่ง ฉะนั้น เขาบอกว่าตอนนี้เขาท้อง ท้อง ๒ เดือน ก็อยากจะให้ลูกซึมซับ

ถ้าลูกซึมซับ มันก็เหมือนความคิดที่ดี ความคิดที่ดีทางโลก เห็นไหม เวลาเราตั้งท้อง ใครตั้งท้องแล้วเขาจะทําอารมณ์ให้อารมณ์เราดีงาม ให้อยู่กับความร่มเย็นเป็นสุขเพื่อส่งกระแสถึงลูกในท้อง นี่เขาก็คิดดีของเขา ตอนนี้ท้อง อยากให้ลูกได้ซึมซับเข้าไปให้ถึงใจเขา เวลาเขาเกิดมาแล้วเขาจะได้เป็นคนที่เลี้ยงง่าย เขาจะเป็นคนไม่ยึดติดในกรรม

กรณีนี้เป็นความคิดที่ดี แต่มันก็มีนะ ดูสิ อชาตศัตรู เวลาเกิดมา ท้องพระโรง อาวุธแวววาวหมดเลย เขาก็เลยพามาดู พามาดู นี่เขาจะฆ่าพ่อ แต่ด้วยความรักของพระเจ้าพิมพิสาร ถ้าจะฆ่าพ่อ เราก็จะเลี้ยงดูให้ดี จะเอาสิ่งแวดล้อมที่ดีเพื่อจะไม่ให้เขาฆ่าพ่อ ก็ตั้งชื่อด้วยนะ อชาตศัตรู อชาตศัตรูคือไม่เป็นศัตรูกับใคร เป็นคนดี เป็นคนดี คนดีงามหมด เลี้ยงดูอย่างดีเลย

เขาก็เป็นเด็กดีจริงๆ นะ แต่เวรกรรมก็คือเวรกรรมนะ ถึงเวลาขึ้นมา พระเทวทัตอยากจะปกครองสงฆ์ ไปขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ไม่ให้ ก็คิดว่าเราจะหาพวกพ้องอย่างไรดีเพื่อจะตั้งตนเป็นใหญ่ขึ้นมา มองไปแล้วก็เห็นอชาตศัตรูเป็นวัยรุ่น เป็นราชกุมารกําลังเพิ่งเติบโตขึ้นมา เป็นคนที่ฉลาด ก็ไปยุแยงตะแคงรั่ว เป่าหูทุกวัน เป่าหูจนอชาตศัตรูก็ต้องคล้อยตาม บอกว่าให้ยึดอํานาจ

“ยึดทําไม เดี๋ยวพ่อก็ให้”

“สมมุติว่าถ้าเอ็งตายก่อนพ่อล่ะ เอ็งก็อด”

พูดอย่างนี้ อชาตศัตรูคลอนแคลนเลย สุดท้ายก็ยึดอํานาจ ยึดอํานาจ จะฆ่าพ่อ คนมันฝังใจมาก็ยังไม่ทํา เอาพ่อไปขังไว้ กรีดเท้าไม่ให้เดินจงกรม ไม่ให้อาหาร คือจะฆ่า ใจหนึ่งมันก็ยังฆ่าไม่ลง จะฆ่าพ่อ นี่ไง ที่ว่าอชาตศัตรู

นี่พูดถึงว่า ลูกของเรา เราก็อยากให้เป็นคนดี อยากทําให้เป็นสิ่งที่ดี มันเป็นความปรารถนาที่ดีทั้งนั้นน่ะ กรรมจําแนกสัตว์ให้เกิดต่างๆ กัน กรรมดีกรรมชั่วไง แต่ถ้ากรรมดีขึ้นมามันก็เป็นความดีของเรา เรามีความปรารถนาดี เรามีความรู้สึกที่ดี จะให้ลูกเป็นคนดี เราทําดีของเรา ทําของเรา ทําดีของเราถึงที่สุดนะ

ฉะนั้น เราทําของเราแล้ว เขาบอกว่าในโอกาสปัจจุบันนี้เขาบอกว่าไม่ได้ไปกราบหลวงพ่อ ก็ไปวัดข้างบ้าน

สาธุ ที่ไหนก็ได้ ที่ไหนก็ได้ที่ความร่มเย็นเป็นสุข ที่ไหนก็ได้ที่เวลาเขาพูดสิ่งใดแล้ว เราฟังแล้วมันขัดหูขัดใจของเรา ถ้าเราอาศัยสถานที่นั้นเพื่อรักษาดูแลหัวใจของเรา สถานที่เรื่องหนึ่ง สัจธรรมเป็นอีกเรื่องหนึ่ง กิเลสในหัวใจเราเป็นเรื่องหนึ่ง ถ้าเราประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เรามีคุณธรรมเป็นอีกเรื่องหนึ่ง นี่มันซับซ้อนในใจเรา เราก็ต้องแสวงหา ต้องขวนขวาย อย่าดูดาย เราจะเป็นคนดี เราต้องขวนขวายถึงจะเป็นคนดีได้ไง ความดีเราต้องมีการกระทําขึ้นมา มันไม่ลอยมาจากฟ้าหรอก เราทําดีของเรา

พอทําดีขึ้นมา ถ้าจิตใจเราดีจริง เราแยกได้เองว่าอะไรจริงอะไรไม่จริง ถ้าสิ่งที่ไม่จริงก็วางไว้ เพราะวุฒิภาวะของเขาเท่านั้น เขารู้ได้แค่นี้ เขาก็พูดได้แค่นี้ จิตใจของเราที่สูงส่งกว่า เราทําแล้วเราดีขึ้นมาแล้วเราแยกแยะได้ว่าอะไรผิดอะไรถูก เราเอาแต่คุณงามความดีของเราขึ้นไป

เขาบอกไปวัดข้างบ้าน ที่ไหนมันใกล้ ไปที่นั่น

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกเลย เวลาเขาถามว่า “ควรทําบุญที่ไหน”

“ควรทําบุญที่เธอพอใจ”

คือพอใจมันสะดวก มันสะดวก มันมีโอกาส รีบทําๆ ซะ แต่ถ้าจะเอาความจริง เออ! เอาความจริงมันต้องเนื้อนาบุญแล้ว เนื้อนาบุญ ถ้ามันเนื้อนาที่ดี เมล็ดพันธุ์พืชลงไปแล้วมันจะงอกงาม ถ้าเนื้อนาที่ไม่ดีก็อีกเรื่องหนึ่ง

แต่ถ้าเธอควรจะทําบุญที่ไหน ควรทําที่เธอพอใจ ถ้าทําที่เธอไม่พอใจ กิเลสมันขัดแย้ง พอกิเลสมันขัดแย้งนะ ที่นู่นก็ไม่ดี ที่นี่ก็ไม่ดี ไม่ต้องทําอะไรเลย อยู่เฉยๆ ดีที่สุด ฉะนั้น ทําที่เธอพอใจ

นี่ก็เหมือนกัน ใกล้บ้านเรา ที่ไหนมันเป็นประโยชน์กับเรา เอาเลย ทําเลย เราทําของเรา เราดูแลของเรา แล้วเราคัดแยกของเราเพื่อประโยชน์กับเรา นี่เพื่อประโยชน์กับเรานะ

นี่พูดถึงว่า เขาบอกว่าไม่มีคําถามเลย เราก็ไม่มีคําตอบเหมือนกัน เราไม่มีคําตอบเลยนะ แต่อันนี้จะเป็นคําตอบ

ถาม : เรื่อง “ปัญญาอบรมสมาธิ”

ผมขอลอกบทความนี้ ซึ่งบอกว่าเป็นของหลวงตามหาบัว ญาณสัมปันโน ดังนี้ คนบางประเภทไม่ค่อยมีสิ่งแวดล้อมเป็นภาระกดถ่วงใจมาก เพียงใช้คําบริกรรมภาวนาพุทโธ ธัมโม สังโฆ เป็นต้น บทใดบทหนึ่งเข้าเท่านั้น ใจก็ได้รับความสงบเยือกเย็นเป็นสมาธิลงได้ กลายเป็นต้นทุนหนุนปัญญาให้ก้าวหน้าต่อไปได้อย่างสบาย นี่เรียกว่าสมาธิอบรมปัญญา

แต่คนบางประเภทมีสิ่งแวดล้อมเป็นภาระกดถ่วงใจมาก และเป็นนิสัยชอบคิดอะไรมาก อย่างนี้จะอบรมด้วยคําบริกรรมอย่างที่กล่าวมาแล้วนั้น ไม่สามารถที่จะหยั่งจิตให้ลงสู่ความสงบเป็นสมาธิได้ ต้องใช้ปัญญาไตร่ตรองเหตุผล ตัดต้นเหตุแห่งความฟุ้งซ่านด้วยปัญญา เมื่อปัญญาได้หว่านล้อมในสิ่งที่จิตติดข้องนั้นได้อย่างหนาแน่นแล้ว จิตจะมีความรู้เหนือปัญญาไปไม่ได้ และจะหยั่งลงสู่ความสงบเป็นสมาธิได้ ฉะนั้น คนประเภทนี้จะต้องฝึกฝนจิตให้เป็นสมาธิด้วยปัญญา ที่เรียกว่าปัญญาอบรมสมาธิ

ตามชื่อหัวเรื่องนี้ที่ให้ไว้แล้วในเบื้องต้น เมื่อสมาธิเกิดขึ้นด้วยอํานาจปัญญา อันดับต่อไป สมาธิก็กลายเป็นต้นทุนหนุนปัญญาให้มีกําลังก้าวหน้า สุดท้ายก็ลงรอยเดียวกันกับหลักเดิมที่ว่าสมาธิอบรมปัญญา...หลวงตามหาบัว ญาณสัมปันโน

หลวงพ่อ : นี่เขาเอาหนังสือหลวงตามายันก่อนว่าปัญญาอบรมสมาธิเป็นอย่างนี้ แล้วก็มีคําถาม

ถาม : ๑. เมื่อทําความสงบโดยเพ่งอารมณ์เดียวไม่ได้ ก็ใช้บทธรรมหรือข้อธรรมที่จําได้ หรือที่เคยได้สนทนามาตรึกหรือทบทวนโดยคิดเอาว่ากําลังอธิบายให้เพื่อนผู้ไม่รู้รับฟัง ถูกต้องหรือไม่ ทําเช่นนี้กลายเป็นฟุ้งธรรม (ส่งออก) หรือไม่ เพราะสามารถตรึกได้เป็นเวลานานๆ และยังตรึกต่อได้ทั้งวัน ผมพยายามแก้โดยตําหนิตัวเองว่ากิเลสหลอก แต่ในเวลาตรึกในธรรมนั้นก็มีปีติและมีความสุขน้อยๆ ตลอดครับ ขอวิธีปฏิบัติ

๒. อาการฟุ้งธรรมกับธัมมวิจยะแตกต่างกันอย่างไร

๓. การที่เราแกล้งตัวเอง เช่น ไม่ไปทําฟันที่ชํารุดเพื่อจะได้คุมการกินอาหาร ไม่ดูข่าวที่ทําให้จิตหมอง เป็นการแกล้งกิเลสตามที่หลวงพ่อสอน จะทําได้แค่ไหนครับ

๔. มีความรู้สึกอยากจะคุยเรื่องธรรมะ คุยได้เป็นวันๆ ผมจะพยายามตําหนิตัวเองว่ายังโง่อยู่ แต่เวลาเจอกิเลสตัวนี้ คุมไม่อยู่ อยากอวด ขอวิธีแก้ไข

๕. บทความข้างต้นของหลวงตา ขออธิบายคําว่า “ปัญญา” ขอบคุณครับ

ตอบ : อันนี้คือปัญญาอบรมสมาธิ แล้วเวลาไปเอาหนังสือปัญญาอบรมสมาธิมาเขียนให้เราอ่าน กูก็อ่านแล้ว ปัญญาอบรมสมาธิของหลวงตา อ่านจนเป็นร้อยๆ รอบแล้ว จนหนังสือจะผุแล้ว อ่านตลอด อ่านทบทวนธรรมะของหลวงตา อ่านทบทวนธรรมะของครูบาอาจารย์ หนังสือเราอ่านอยู่ตลอดเวลา

ฉะนั้น เหตุที่หลวงตาท่านพูด ไอ้ที่เขียนมานี่เราจําได้หมดแหละ แล้วมันมีเหตุมีผลด้วย เพียงแต่ว่ามันมีข้อเท็จจริงหรือไม่มีข้อเท็จจริงด้วย แต่ถ้าคนที่มีความเห็นผิดนะ เวลาจะเขียน เขียนบิดเบือนน่ะ บิดเบือนเอาแต่ตามใจตัว เขียนเริ่มต้นก็เป็นธรรมะหลวงตา แล้วมันก็บิดเบือนเอาความเห็นมันใส่เข้าไป แล้วก็อ้างว่าเป็นของหลวงตาเยอะแยะ

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านพูดของท่านโดยหลักเกณฑ์ สมาธิอบรมปัญญา ปัญญาอบรมสมาธิ พูดอย่างนี้พูดเหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ คําว่า “๔๐ วิธีการ” เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอนาคตังสญาณ ท่านรู้ถึงการเวียนว่ายตายเกิดของจิต จิตเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีมหาศาล

ดูสิ เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับเทวทัต เวลาเทวทัต เวลาอาฆาตมาดร้ายว่าจะจองเวรจองกรรมองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาทุกภพทุกชาติ ตั้งแต่เอาทรายกํามือเดียวแล้วอธิษฐานเลยว่าจะจองเวรจองกรรมทุกภพทุกชาติ แล้วก็เวียนว่ายตายเกิดมาเป็นคู่บารมีกันมาตลอดกับเทวทัต

นี่พูดถึงว่า ที่อนาคตังสญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าเวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีมากมายขนาดนั้น แล้วจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ สาวกสาวกะ ไอ้ที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันมีจริตนิสัยมาขนาดไหน แล้วจะบอกว่าให้มาพุทโธอย่างเดียวแล้วมันจะเป็นสมาธิได้ทั้งหมด ไอ้คนนี้ให้ธัมโมอย่างเดียว ไอ้คนนี้ให้มรณานุสติอย่างเดียว...มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้เพราะจริตนิสัยของคนมันไม่เหมือนกัน ความรู้สึกของคนมันแตกต่างกัน

ทีนี้ความรู้สึกของคนมันแตกต่างกัน แต่เวลาจะประพฤติปฏิบัติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดถึง ศีล สมาธิ ปัญญา ศีลคือความปกติของใจ คือคนที่เป็นปัญญาชน เห็นไหม ปุถุชน กัลยาณปุถุชน คนที่เป็นกัลยาณปุถุชน ยกขึ้นสู่โสดาปัตติมรรค ยกขึ้นสู่วิปัสสนา แล้วคนที่จะทําใจพร้อมจากปุถุชนคนหนามาเป็นกัลยาณชนจะทําอย่างใด ถึงได้บอกการทําความสงบถึง ๔๐ วิธีการไง นี่บอกการทําความสงบ ๔๐ วิธีการ

แต่มันก็มีพระบางสํานักบอกว่า “ไม่ต้องทําสมาธิ สมาธิไม่สําคัญ สมาธิไม่มีความจําเป็น ใช้ปัญญาไปเลยไง แม้แต่ไปเทศน์ปัญจวัคคีย์ก็ไม่ได้สอนสมาธิ เทศน์ธัมมจักฯ ไปเลย”

แต่ไม่ได้บอกว่าปัญจวัคคีย์อุปัฏฐากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ ๖ ปีน่ะ ไม่ได้ทําสมาธิเนาะ ไม่ได้ปฏิบัติอะไรเลยเนาะ ไม่ได้ทําอะไรเลย ๖ ปี ไม่ได้ทําอะไรเลย

คนเวลาคิดเห็นแก่ตัวมันพูดเอาสีข้างเข้าถูข้างๆ คูๆ ของมันไป มันไม่รู้ถึงหัวใจเป็นอย่างไรไง ถ้ามันรู้ถึงหัวใจ คนเราคนมันหยาบ คนมันไม่เอาไหน มันทําอะไรมันทําแต่ผิดพลาดไปทั้งนั้นน่ะ แต่คนที่เป็นคนดีนะ ทําอะไรมันก็ตั้งใจทําดีของมันทั้งนั้นน่ะ

จิตใจที่มันไม่เคยทําสมาธิได้ จิตใจที่มันเป็นปุถุชนคนหนา อะไรกระทบไม่ได้เลย เดินเหยียบเงามัน มันก็อาฆาต มันจะไปทําร้ายเขา มองหน้ามัน มันก็จะฆ่าเขา ไปไหนคนเข้าใจผิด มันก็จะไปทําร้ายเขา เพราะจิตใจมันหนา

พอคนมันดีขึ้นมา เออ! เขาไม่ได้ตั้งใจเนาะ ทางมันคับแคบ เขาก็เดินมาชนเรานิดหนึ่ง มันจะเป็นอะไรไป นี่กัลยาณปุถุชน คนเบาบาง คนที่ไม่อาฆาตมาดร้าย คนที่ไม่กระทบกระเทือนใคร แล้วถ้ามันเป็นกัลยาณปุถุชน มันทําจิตเป็นสมาธิได้อะไรได้ ถ้าเทศน์ธัมมจักฯ มันก็เป็นประโยชน์แล้ว

นี่พูดถึงว่าปัญญาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ ฉะนั้น เวลาหลวงปู่มั่นท่านก็สอนของท่านนะ เวลาสอนหลวงปู่อ่อน ท่านก็สอนถึงคําบริกรรมยาวๆ สอนหลวงปู่ฝั้น สอนครูบาอาจารย์เรา ท่านไม่ได้สอนตายตัว ท่านดูจริตของคน ถ้าคนมันท่องยาวไม่ได้ บางคนท่องสั้น บางคนให้อานาปานสติ นี่หลวงปู่มั่นท่านสอน ท่านสอนเฉพาะ

นี่ก็เหมือนกัน แต่โดยหลักแล้ว โดยหลัก โดยหลัก พุทธานุสตินี่อันดับหนึ่ง พุทโธนี่อันดับหนึ่ง เพราะมันเป็นกรรมฐาน ๔๐ ห้อง การทําความสงบ ๔๐ วิธีการ ระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ระลึกถึงศาสดา เราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บุญขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็คุ้มหัวเราแล้ว ถ้าเราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะทําดีทําชั่ว เราก็ระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันไม่กล้าทํา

แล้วเราระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ระลึกให้พุทโธจนมันเป็นพุทโธในหัวใจ จนมันนึกพุทโธไม่ได้ ตัวมันเป็นพุทโธเสียเอง ตัวเป็นพุทโธเสียเองก็ตัวเป็นสมาธิ สมาธิคิดไม่ได้ บอกไม่ได้ นึกไม่ได้ มันเป็นสมาธิแท้ๆ แต่เริ่มต้นเราก็พุทโธๆ ของเราไปก่อน นี่เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔๐ วิธีการ

ฉะนั้น เวลาหลวงตาท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน ท่านเคยดูจิตเฉยๆ แล้วเสื่อมไป ท่านบอกว่าท่านดูจิตเฉยๆ จิตเสื่อมไปปีกว่า เกือบตาย ดูจิตเฉยๆ ดูเฉยๆ ไม่ได้มีคําบริกรรม สุดท้ายท่านก็เลยกลับมาบริกรรมพุทโธๆ ท่านบอกขาดคําบริกรรม คือจิตมันขาดที่เกาะ จิตมันไม่มีหลักมีเกณฑ์ ฉะนั้น พอจิตมันเสื่อม เวลาทํามันทําได้ยาก ท่านถึงบอกว่า อ๋อ! ถ้ามันใช้ปัญญาอบรมสมาธิมันจะเป็นแบบนี้

ดูจิต จิตเสื่อม เพราะมันไม่มีใครบํารุงรักษา ถ้าใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันตรึกในธรรมแล้วมีสติปัญญาควบคุมการทํางานของจิต จิตมันด้วยเหตุด้วยผล พอเหตุผลมันเหนือกิเลส เหนือทุกอย่าง มันก็ปล่อย ปล่อยก็เป็นสัมมาสมาธิ นี่คือปัญญาอบรมสมาธิ

สมาธิอบรมปัญญา เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านวางกรรมฐาน ๔๐ วิธีการ หลวงปู่มั่นท่านก็สอนของท่านให้แต่เฉพาะเจาะจง เฉพาะให้ตรงกับจริต

เวลาหลวงตาท่านมา ท่านเห็นว่าปัญญาชน เพราะหลวงตา ตอน ๑๔ ตุลาคม ท่านเขียนเรื่องอันชนกชนนี เขาบอกว่าพ่อแม่ไม่มีบุญมีคุณ หลวงตาท่านเขียนอันชนกชนนีเพราะเหตุ ๑๔ ตุลาคม เพราะว่าเขาบอก ในสังคมนิยมเขาบอกว่ามันเป็นหน้าที่ มันไม่มีบุญมีคุณ

ท่านเขียนอย่างนั้นน่ะ ท่านเขียนอย่างนั้น ท่านทําอย่างนั้นน่ะ อันชนกชนนีของหลวงตา ไปเปิดดูได้ นั่นน่ะท่านเขียนที่ว่าศาสนาเป็นยาเสพติด เมื่อก่อนที่มันมีปัญหามา ท่านจะเชิดชูศาสนา

ฉะนั้น เวลาเรื่องปัญญาอบรมสมาธิ ท่านด้วยปัญญาของท่าน ท่านถึงทําไว้เพื่อเป็นหลักเกณฑ์ให้นักปฏิบัติมันมีทางเข้าหลายๆ ทางไง ฉะนั้น สิ่งที่ท่านพูดท่านทํามันถูกต้องทั้งนั้นน่ะ มันถูกต้องสําหรับคนที่ทําเป็นไง แต่มันจะผิดสําหรับคนที่ไม่เป็นนี่แหละ มันจะผิดก็ต่อพวกเรานี่ ไอ้พวกอยากทํานี่ แต่ทําไม่ได้นี่ แล้วมันก็ไปขโมยของเขามาไง อ่านของเขามาแล้วกูรู้กูเก่ง ไอ้พวกนี้เอาตัวไม่รอด ไอ้พวกเก่งๆ ทําไม่เป็นสักคน แต่ครูบาอาจารย์ท่านวางเป็นทฤษฎี วางเป็นแนวทางให้เราทําไง

ฉะนั้น สิ่งที่หลวงตาท่านพูด ท่านทํา ท่านเขียน ถูกต้อง เพียงแต่เราทําไม่ถึง เราทําไม่ได้ เราก็งง แล้วพอทําไม่ได้มันก็ข้างๆ คูๆ อ้างหลวงตาอยู่เรื่อย อ้างหนังสืออยู่เรื่อย อ้างนู่นอ้างนี่ แต่ตัวเองทําไม่ได้ผลน่ะ ทําไม่ได้ ถ้ามันทําได้ มันไม่ต้องอ้างใคร อ้างประสบการณ์นี่แหละ ต้องอย่างนี้ๆๆ แล้วทําไมถึงเป็นอย่างนี้ล่ะ ก็กูทําอย่างนี้ กูทําได้ ทําไมล่ะ เออ! มันต้องอย่างนี้มันถึงจะเป็นปัจจัตตัง มันถึงเป็นความจริง อันนี้พูดถึงปัญญาอบรมสมาธิ

แต่นี้เป็นที่คําถาม คําถามว่า “๑. เมื่อทําความสงบโดยเพ่งอารมณ์อย่างเดียวไม่ได้ก็ใช้บทธรรม แล้วข้อธรรมที่จําได้หรือที่ได้เคยสนทนา หรือตรึก หรือทบทวนโดยคิดเอาว่ากําลังอธิบายธรรมะให้ผู้ที่ไม่รู้เรื่องฟัง ถูกต้องหรือไม่ ถ้าทําเช่นนี้จะเป็นการฟุ้งธรรมส่งออกหรือไม่ เพราะสามารถตรึกในธรรม เวลานานไปมันจะตรึกในธรรม”

เวลาพูดอย่างนี้มันเหมือนกับคนที่ภาวนาไม่เป็นเลย ถ้าคนภาวนาเป็นนะ คนภาวนาเป็นแล้วทําได้ผลนะ ทําได้ผล เวลามันคิด เวลาปัญญามันคิด ถ้าสติมันตามทัน มันหยุด แค่มันหยุดกับมันคิดก็ต่างกันแล้ว ถ้ามันหยุด มันหยุดเพราะอะไร หยุดเพราะมันมีเหตุผลไง เรามีสติปัญญา

เราตรึกในธรรมๆ เราก็ตรึก ตรึกในธรรม เราก็หาเหตุหาผลใคร่ครวญ พอใคร่ครวญ ใคร่ครวญด้วยเหตุด้วยผล การใคร่ครวญมันมีกิริยา คําว่า “กิริยา” คือจิตมันมีการกระทํา จิตมันเคลื่อนไหว แต่ถ้ามันพิจารณาจนด้วยเหตุด้วยผล จิตมันหยุด คือมันไม่เคลื่อนไหว มันทิ้งหมด มันสลัดทิ้ง พอสลัดทิ้ง มันก็เป็นสมาธิ ถ้าสลัดทิ้ง เป็นสมาธิ มันก็จะเข้าใจ

ไอ้นี่ไม่อย่างนั้นเลยน่ะ “อธิบายให้ผู้ที่ไม่รู้ฟัง ถูกต้องหรือเปล่าครับ”

อธิบายให้คนไม่รู้ ไอ้คนนั้นไม่รู้ มันก็ขี้โม้ มันอยากแสดงตัวตนว่ามันเก่ง อู้ฮู! ปัญญามันก็...แล้วมันหยุดเมื่อไหร่ล่ะ

อันนี้เราจะบอกว่า ถ้ามันถูกต้องนะ หลวงตาท่านเน้นยํ้าตรงนี้มาก ถ้ามีสติ ความเพียรนั้นเป็นความเพียรชอบ ถ้าขาดสติ ความเพียรนั้นไม่ชอบ ถ้ามีสติ ความคิดมันจะเท่าทันแล้วมันจะหยุด ถ้าไม่มีสติ มันคิดฟุ้งซ่าน คิดเพ้อเจ้อ คือคิดแล้วเก่งไง

“อธิบายให้ผู้ไม่รู้ฟัง” แล้วผู้ไม่รู้มันเป็นใครล่ะ แล้วอธิบายให้ใครฟังล่ะ มันก็หมาไง หมาเวลามันแทะกระดูก มันเลียนํ้าลายมันเองไง

นี่ก็เหมือนกัน “อธิบายให้ผู้ไม่รู้ฟัง” ไอ้ไม่รู้ก็อวิชชามึงนั่นแหละ ไอ้ตัวมึงคือไม่รู้ แล้วมึงอธิบายให้ใครฟังล่ะ ตัวเองก็ไม่รู้ แล้วยังอธิบายธรรมะอีก แล้วอธิบายให้ใครฟัง นี่มันส่งออกหมดไง

แต่ถ้ามันเป็นจริง เราจะบอกว่า ถ้าเป็นมิจฉาทิฏฐิ มันจะเป็นมิจฉาทิฏฐิไปตลอด ถ้าเป็นความผิดก็จะผิดไปตลอด ถ้าเป็นความถูกต้อง ถูกต้องเพราะอะไร ถูกต้องเพราะมีสติ ถ้าสติเท่าทันเรามันทันเลย พอมันทันปั๊บ มันก็จะหยุด ถ้ามันทัน มันหยุด เพราะทันหรือไม่ทัน ทันอารมณ์ตัวเอง อารมณ์ตัวเองก็หยุด

ถ้าไม่ทันอารมณ์ตัวเอง “แต่ผมเข้าใจว่าผมอธิบายให้ผู้ไม่รู้ฟัง แล้วอธิบายได้เป็นวันๆ เลย”

โอ้โฮ! เขาใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ปัญญารู้เท่าความคิด ปัญญาในพระพุทธศาสนาคือปัญญารอบรู้ในกองสังขาร สังขารคือความคิด ความปรุง ความแต่ง แล้วปัญญารอบรู้เท่าทันความคิด ความปรุง ความแต่ง

ไอ้นี่อธิบายให้ผู้ไม่รู้ฟัง โอ้โฮ! ตายเลย ถ้าอธิบายให้ผู้ไม่รู้ฟัง มันก็มีทางออกไง คือกิเลสมันหาช่องออกไง มันก็อธิบายได้เป็นคุ้งเป็นแคว เพราะไอ้นั่นมันยังไม่รู้ แล้วมึงอธิบายชาตินี้มันก็ไม่รู้ เพราะไอ้คนที่ไม่รู้มันอยู่ไหนล่ะ แล้วไอ้คนที่ไม่รู้มันจะมาสารภาพกับมึงว่ากูรู้แล้วไหม

ไอ้นี่มันข้ออ้าง ไอ้ที่อธิบายให้ผู้ไม่รู้ฟังคือข้ออ้าง ข้ออ้างที่กิเลสมันหลอก มันจะหลอกให้เราฟุ้งไปทั้งวัน แล้วฟุ้งไปได้ทั้งชาติ เพราะไอ้คนที่ไม่รู้มันอยู่ไหนล่ะ มันเป็นข้ออ้างที่เลื่อนลอย ข้ออ้างลมๆ แล้งๆ ข้ออ้างที่ไม่มีตัวตน แล้วเมื่อไหร่มึงจะรู้ตัวล่ะ เมื่อไหร่มึงจะรู้ตัว มันเป็นข้ออ้างของกิเลสไง ถ้ามันมีสติ ความเพียรชอบ ถ้าความเพียรชอบมันก็พร้อม

เขาบอกว่า เวลาปัญญาอบรมสมาธิของผมตรึกได้เป็นนานๆ ตรึกได้ทั้งวันเลย ผมพยายามแก้ด้วยการตําหนิตัวเองว่ากิเลสหลอก เออ! กิเลสหลอกนะ ถึงเวลาให้ตรึกในธรรม แต่มันก็มีปีตินะ มีความสุขน้อยๆ

มันมีตลอดแหละ มันมีความคิดต่างๆ มันก็มี แต่ตั้งสติไว้ ตั้งสติไว้ ถ้ามันเท่าทันมันจบหมด ถ้ามันจบหมดนั่นคือปัญญาอบรมสมาธิ ถ้ามันจบไม่หมดนะ มันก็เป็นการฟุ้งซ่านน่ะ

นี้มาข้อ ๒. “อาการฟุ้งธรรมกับธัมมวิจยะต่างกันอย่างไร”

อาการฟุ้งธรรมก็เหมือนคนบ้านี่ เห็นคนบ้าอยู่ศรีธัญญาไหม พระอรหันต์ทั้งนั้นเลย โรงพยาบาลศรีธัญญาน่ะ พระอรหันต์เต็มโรงพยาบาลเลย มึงบ้า ไอ้คนบ้าก็ว่ามึงแหละบ้า ไอ้คนบ้าก็บอกมึงแหละบ้า พระอรหันต์ทั้งนั้นน่ะ นี่ฟุ้งในธรรม ฟุ้งในธรรมก็ศรีธัญญาไง

แต่ถ้าเป็นธัมมวิจยะ ธัมมวิจยะมีสติ พอมีสติ ทําความสงบของใจ ใจสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา นั้นคือธัมมวิจยะ สัมโพชฌงค์ไง ธรรมวิจัยไง วิจัยในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรมไง แตกต่างกันคนละฟากฟ้า

ฟุ้งในธรรม ฟุ้งมันก็กิเลสแล้ว การฟุ้งในธรรมมันก็ส่งออกหมดน่ะ แต่ธัมมวิจยะมันจะต้องมีสติ ถ้ามีสติแล้ว เวลามีสติแล้วเรากําหนดพุทโธ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิ มันก็เป็นสมถะ ถ้าสมถะ จิตมันสงบเข้ามาแล้ว จิตสงบแล้ว จิตเห็นอาการของจิต จิตเป็นสัมมาสมาธิ จิตเป็นตัวตนของเรา จิตนี้เป็นปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิตคือเวียนว่ายตายเกิด จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ จิตสงบเข้ามา จิตเป็นสัมมาสมาธิ จิตเป็นสัมมาสมาธิ ตัวสัมมาสมาธิยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาในจิตนั้นน่ะ

เวลาวิปัสสนาในจิต พิจารณาแล้วมันสํารอกมันคายของมันออก ถ้าการสํารอกคายออก ปฏิสนธิจิตมันสํารอกคายอวิชชาออกไป ถ้าจิตยังไม่สงบ มันฟุ้งในธรรมๆ ฟุ้งในธรรมเป็นความคิด ความคิดไม่ใช่จิต ความคิดเกิดจากจิต ความคิด ที่ว่าสอนผู้ไม่รู้ๆ ไม่รู้นี่เป็นข้ออ้าง ข้ออ้างที่ไม่มีตัวตน ความคิดเกิดดับๆ ความคิดมันเลื่อนลอย มันไม่มีที่มาที่ไป แต่ไม่เคยรู้ที่มาที่ไปของมัน ไม่เคยเห็นที่มาที่ไปของมัน มันก็เลยไม่รู้ว่ามันมาจากไหน มันก็ว่าเป็นความคิดเป็นตัวตนของเรา ทุกอย่างเป็นตัวตนของเราเป็นความคิด ถ้าความคิดอย่างนี้ นี่ฟุ้งซ่าน ฟุ้งซ่านเป็นสามัญสํานึกของมนุษย์

แต่เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิหรือว่าใช้กําหนดพุทโธ จิตสงบเข้ามา มันสงบจากความคิดเข้ามา สงบจากความคิดมาเข้าสู่จิต เข้าสู่จิตคือเข้าสู่ตัวเนื้อของจิต เนื้อของจิตก็ปฏิสนธิจิต ปฏิสนธิจิตก็สัมมาสมาธิ ถ้าสัมมาสมาธิยกขึ้นสู่วิปัสสนา มันก็เป็นธัมมวิจยะ ธัมมวิจยะก็สัมโพชฌงค์ สัมโพชฌงค์ก็กลับมาชําระล้างกิเลส นี่วิธีการมันมีของมันน่ะ มันถูกต้องดีงามเพราะมันต้องมีสติ มีสมาธิ มีปัญญา

แต่ไอ้ฟุ้งในธรรมนี่โรงพยาบาลศรีธัญญา โรงพยาบาลศรีธัญญา โอ้โฮ! พระอรหันต์เต็มเลย มึงน่ะบ้า ไอ้นั่นก็ว่ามึงแหละบ้า เห็นหมอมามันชี้เลย มึงแหละบ้า มันว่ามันเป็นพระอรหันต์ นั่นน่ะฟุ้งในธรรม มันต่างกันอย่างไร ก็ต่างกันอย่างนี้ ถ้ามันต่างกันอย่างนี้ ต่างกันอย่างนี้เพราะอะไร เพราะว่าเราไม่ได้ทําของเรา

ภาษาเรานะ เราจะบอกว่าวุฒิภาวะมันอ่อนด้อย ถ้าวุฒิภาวะอ่อนด้อย เพียงแต่ว่าเราสําคัญตนว่าเรามีสติมีปัญญาไง แต่ถ้าเรามีวุฒิภาวะ เรามีสติแล้วเราสังเกต เราสังเกตอาการของใจ สังเกตเวลามันฟุ้งซ่าน สังเกตเวลามันปล่อยวาง ถ้ามันปล่อยวาง มันมีเหตุผลอย่างไรถึงปล่อยวาง ถ้ามันฟุ้งซ่าน ฟุ้งซ่านเพราะอารมณ์กับเราเป็นอันเดียวกันมันถึงได้ฟุ้งซ่านขนาดนั้น ถ้าฟุ้งซ่านขนาดนั้นมันถึงส่งออกไปขนาดนั้น แต่ถ้าเรามีสติปัญญา ความฟุ้งซ่านมันหยุดหมด ถ้ามันหยุดหมด มีสติมีปัญญา ให้สังเกตอย่างนี้ แล้วสังเกตแล้วหมั่นฝึกหัด มันจะพัฒนาขึ้นมา แล้วมันจะดีขึ้น

คําว่า “ดีขึ้น” เห็นไหม ปุถุชนคนหนา ใครมองหน้าก็ไม่ได้ เขาไม่มองหน้าก็จะวิ่งไปหาเรื่องกับเขา แต่ถ้าเรามีสติปัญญา มึงบ้าแล้วเนี่ย ถ้ามึงบ้าขนาดนี้ โลกนี้เดือดร้อน แต่ถ้ามีสติปัญญาขึ้นมานะ มันหายบ้า มันหายบ้าว่า เขาไม่ได้มีอะไรกับเราเลย เราบ้าอยู่คนเดียว นี่กัลยาณปุถุชน ไม่ใช่คนหนา ไม่ใช่ว่าเที่ยวจะหาเรื่องกับใครทั้งสิ้น ไม่ใช่เที่ยวจะไปคุยโม้โอ้อวดใครทั้งสิ้น มันพยายามจะหาตัวตนของเรา นี่กัลยาณปุถุชน แล้วถ้ายกขึ้นวิปัสสนานะ ไปนะ เดี๋ยวเกิดภาวนามยปัญญาขึ้นมามันจะชัดเจนขึ้นมา

นี่มันเป็นวุฒิภาวะ มันเป็นอํานาจวาสนาของจิตที่มันมีกําลังมากน้อยแค่ไหน ไม่ใช่ว่า โอ้โฮ! อ้างธรรมะของพระพุทธเจ้า อ้างธรรมะครูบาอาจารย์แล้วก็ปากเปียกปากแฉะ...โรงพยาบาลศรีธัญญาน่ะ

“๓. การที่เราแกล้งตนเอง เช่น ไม่ไปทําฟันที่ชํารุดเพื่อจะคุมการกินอาหาร ไม่ดูข่าวที่ให้มันจิตหมอง เป็นการแกล้งกิเลสตามที่หลวงพ่อสอน”

อืม! เราก็คิดว่าเราไม่ได้สอนอย่างนี้นะ กูว่ากูไม่ได้สอน เอ็งว่ากูสอน กูสอนตรงไหนวะ ไอ้การแกล้งกิเลส ไม่ต้องไปแกล้งมันหรอก เอาจริงๆ ก็ได้ กิเลสน่ะ กิเลส ไม่ต้องไปแกล้งมัน สับหัวมันเลย ถ้ารู้ว่ามันเป็นกิเลสไง

ไอ้อย่างที่เราพูด เราจําขี้ปากหลวงตามา หลวงตาท่านบอกเลย บอกว่า การฝืนตนก็เท่ากับฝืนกิเลส อยากไปก็ไม่ไป อยากกินก็ไม่กิน ไอ้นี่เป็นการฝืนกิเลส เพราะกิเลสมันอยู่กับเรา แต่เรายังหากิเลสไม่เจอ มันอยากได้อะไร เราก็ไม่อยากทํา มันอยากกิน เราก็ไม่กิน มันอยากเที่ยว เราก็ไม่เที่ยว มันอยากใช้สตางค์ เราไม่ใช้ อยากทําบุญ อยากทํา เออ! อย่างนี้เป็นการฝืน เขาเรียกว่าฝืนกิเลส ไม่ใช่ไปแกล้งกิเลส กิเลสยิ่งแกล้งมัน เดี๋ยวมันตีกลับขึ้นมาล่ะยุ่งเลย

ฉะนั้นที่บอกว่าเขาไม่ไปทําฟันเพราะว่ามันจะได้ควบคุมการกินอาหาร

ไม่ไปทําฟัน เดี๋ยวฟันมันก็ผุ พอไปหาหมอ หมอมันถามเลย “ทําไมมาตอนนี้”

“ก็แกล้งมันไง ก็แกล้งฟันน่ะ ไม่มา”

กรณีอย่างนี้มันเป็นที่หลวงปู่มั่น หลวงปู่มั่นเจ็บไข้ได้ป่วย ท่านไม่ยอมเข้าโรงพยาบาล หลวงปู่หล้าท่านเห็นหลวงปู่มั่นทําอย่างนั้น ท่านก็ทําของท่านบ้าง หลวงปู่แหวนเห็นครูบาอาจารย์ท่านเข้มแข็ง หลวงปู่แหวนท่านป่วยไข้ ท่านไม่ไปโรงพยาบาลเลย จนในหลวงจะต้องไปตั้งห้องปลอดเชื้อ ไปผ่าหัวเข่าหลวงปู่แหวนที่วัดดอยแม่ปั๋ง เพราะว่าด้วยความเคารพของในหลวงไง

เวลาเห็นครูบาอาจารย์ท่านทําด้วยสัจจะ ไอ้พวกเราลูกศิษย์ลูกหาก็อยากมีร่องมีรอย อยากทําตามแบบครูบาอาจารย์ให้เป็นผู้เข้มแข็ง เป็นผู้ที่ไม่ท้อแท้ เป็นผู้ที่ไม่เห็นแก่กิเลส ไม่ยอมจํานนกับมัน จะฝืนมันตลอด

หลวงปู่หล้าท่านเป็นแค่ไส้เลื่อน แค่ไปโรงพยาบาล เย็บแค่นั้นก็หาย ท่านไม่ยอมไป ไปบิณฑบาตกลับมา ไส้เลื่อนมันลงไปที่อัณฑะ ท่านต้องไปนอนที่ต้นไม้แล้วยกเท้าขึ้นให้ไส้มันไหลกลับเข้าไปในช่องท้องแล้วเดินกลับวัด ท่านทําอยู่อย่างนี้ แต่พวกนายแพทย์เขาเห็นแล้วมันของเล็กน้อยมากเนาะ ไส้เลื่อนนี่ไปแค่เย็บก็หาย เย็บไม่ให้ไส้มันไหลลงมา แต่ท่านไม่ยอม หลวงปู่หล้าน่ะ

ครูบาอาจารย์ของเราเวลาท่านเข้มแข็ง ท่านเห็นครูบาอาจารย์เป็นแบบอย่างก็อยากสนอง อยากทดแทนคุณ อยากทําตาม เวลาทําตาม ครูบาอาจารย์ที่ดีๆ นะ หลวงปู่หล้า หลวงปู่แหวน หลวงปู่แหวน เข่าท่านเสียหาย ต้องมาโรงพยาบาล ท่านก็ไม่ยอมมา จนในหลวงต้องไปสร้างห้องปลอดเชื้อที่ดอยแม่ปั๋งเพื่อไปผ่าตัดให้หนหนึ่ง นี่ครูบาอาจารย์ที่ดีไง ถ้าทําอย่างนี้มันต้องคิดไง

ไอ้นี่บอกว่าจะแกล้งกิเลส ฟันชํารุดก็ไม่ไปทําฟันเพื่อควบคุมการกินอาหาร

กินไม่ได้นะ เข้าไป เดี๋ยวท้องผูกด้วย เพราะมันไม่ได้เคี้ยว นี่เวลามันคิด มันคิดแปลกนะ อ้าว! ฟันชํารุด เราก็ไปซ่อมไปแซมมัน เวลากินเราก็ ปฏิสงฺขา โยฯ พระฉันพอดํารงชีวิต อดนอนผ่อนอาหารด้วยสติด้วยปัญญาของเรา เราทําของเรา

ไอ้นี่เย็บปากเลยสิ ไปหาหมอแล้วเย็บปากเลย จะไม่ต้องกินอาหาร แกล้งกิเลสไง เย็บปากติดกันเลย ข้าวก็ไม่ต้องกิน ให้ทางเส้นเลือด มันตรงข้ามน่ะ ไอ้การที่เรามีสติปัญญาดูแลเป็นการฝืนกิเลส การฝืนกิเลส ต่อสู้กับกิเลส ไอ้ว่าเป็นการแกล้งกิเลส มันคิดไปเอง เออไปเองหมดไง นี่ข้อ ๓. นะ

“๔. มีความรู้สึกอยากจะคุยเรื่องธรรมะ คุยได้เป็นวันๆ ผมจะพยายามตําหนิตัวเองว่ายังโง่อยู่ แต่เวลาเจอกิเลสตัวนี้ คุมไม่อยู่”

ไอ้นี่ ครูบาอาจารย์ท่านก็ไม่ให้คุย แม้แต่นักปฏิบัติด้วยกันนะ ถ้าไม่จําเป็น ท่านไม่ให้คุยเรื่องอย่างนั้น ท่านให้เก็บไว้ในใจ เวลาจะพูดให้พูดกับครูบาอาจารย์ เพราะครูบาอาจารย์ท่านจะคอยแก้

แต่เวลาในวงกรรมฐานรู้ว่าใครภาวนาแล้วมีสมาธิ มีปัญญา มันอยากฟัง อยากฟังคืออยากหาแนวทาง เวลาพระกรรมฐานเราหูไวมาก หูไว ตาไว ใครขยับหน่อยเดียวมันรู้ว่าไอ้นี่เป็นพระอรหันต์ รีบๆ ไปถามปัญหาเลย แต่ท่านก็ไม่ค่อยคุย ถ้าคนที่เป็นไม่ค่อยคุย

ไอ้ที่โม้ๆ นั่นหมาบ้าทั้งนั้นน่ะ ไอ้ที่โม้ดีๆ หมาเห่าใบตองแห้ง ลมพัดมา เห่าใหญ่เลย โฮ่งๆๆ อันนั้นมันพระอรหันต์ ไอ้พวกหมาเห่าใบตองแห้งน่ะ แต่ของจริงเขาไม่เห่าหรอก ลมพัดอย่างไรก็ไม่เห่า นี่ก็เหมือนกัน ครูบาอาจารย์ วงกรรมฐานเป็นอย่างนี้

แล้วเดี๋ยวนี้มันเป็นหมาเห่าหมด ใบไม้ไม่ต้องพัดหรอก มันจะไปเห่าในบ้านเขาเลย

ไอ้นี่พูดถึงถ้ากรรมฐานจริงนะ เพราะอะไรรู้ไหม เพราะหลวงตาท่านบอกว่า เวลาเขาไปถามหลวงตาว่าตอบปัญหาธรรมะนี่ตอบ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ไหม

ท่านบอกไม่หรอก ตอบ ๒๕ เปอร์เซ็นต์เท่านั้นน่ะ เพราะโลกเขารู้ได้แค่นี้ แล้วอีก ๗๕ เปอร์เซ็นต์ท่านไม่ได้พูดถึง ถ้าจะพูดถึง เวลาท่านพูด ท่านเดินไปเดินมา นิวเคลียร์อยู่ในย่าม นิวเคลียร์นิวตรอนอยู่ในย่ามไม่เคยใช้เลย เพราะมันไม่มีใครอยากใช้ ไม่มีใครอยากได้ มันไม่รู้จัก ท่านไม่ได้พูดหรอก ของจริงๆ พูดออกมา เขารู้กับเราไม่ได้หรอก คนที่จะรู้ได้ โสดาบันต้องโสดาบันด้วยกัน สกิทาคามีต้องสกิทาคามีด้วยกัน อนาคามีต้องอนาคามีด้วยกัน อรหันต์ต้องอรหันต์ด้วยกัน

ไอ้นี่มันปุถุชนทั้งนั้น กิเลสท่วมหัว เห่าทั้งวันเลยน่ะ “อรหันต์ๆ” หันอะไรของมึง มันบ้า คนจริงๆ เขาเป็นอย่างนี้ ครูบาอาจารย์ที่ท่านเป็นจริงนะ ถ้าท่านจะพูด จะพูดกับครูบาอาจารย์ ถ้าครูบาอาจารย์พูดไปเท่าไรก็รู้

แล้วครูบาอาจารย์เวลาพูด พูดจริงๆ นะ หลวงตาท่านบอกพูดคําเดียวรู้ ของจริงๆ กลับไม่ต้องพูดมาก พูดคําเดียวนั่นน่ะ ผ่านอย่างนี้ๆๆ จบเลย ขณะจิตเป็นอย่างนี้ๆ จบ ของจริงพูดคําสองคําจบนะ

ไอ้พูดนํ้าท่วมทุ่ง พูดทั้งวันทั้งคืนน่ะหมาบ้า หมาบ้า หมาเห่าใบตองแห้ง แล้วเวลาพูดไปแล้วมันเป็นโทษ มันเป็นโทษนะ พูดเสร็จแล้วมันกลับไปบ้านแล้ว เอ๊! พูดไปวันหนึ่งมันเชื่อกูกี่คําวะ มันจับผิดกูกี่ล้านคําวะ วิตกกังวลน่ะ นิวรณธรรมทําให้ภาวนายากแล้ว ทุกอย่างมันเป็นโทษหมด มันไม่เป็นคุณเลย แต่ถ้าเราเก็บของเราไว้มันจะเป็นคุณ

นี่อย่างนี้รู้ ในวงกรรมฐานเขาจะรู้ ไอ้พวกหมาบ้ามันเห่าทั้งวัน ถ้าเป็นความจริงแล้วเขาไม่เห่า เขาเก็บของเขาไว้ในใจ แล้วเวลาจะใช้ขึ้นมา มีครูบาอาจารย์ ท่านถามเลย แล้วครูบาอาจารย์ตอบคําเดียวเลย อย่างนี้ผิด อย่างนี้ถูก ควรทําอย่างนี้ๆ จบ แล้วทําต่อไป แล้วมีก็ไปหาครูบาอาจารย์ ก็รายงานผลๆ ท่านชี้ทางต่อเนื่องไปๆ นี้เป็นการสั่งสอนของกรรมฐานเรา ครูบาอาจารย์ท่านสั่งสอนกันมาแบบนี้ ไม่ใช่ว่าพูดธรรมะเป็นวันๆ

แม้แต่เทป เวลาครูบาอาจารย์เทศน์เป็นกัณฑ์ละชั่วโมง เปิดฟังสักสองสามรอบมันจําได้ทั้งม้วนแล้ว ไอ้นี่พูดเป็นวันๆ เลยนะ โอ้โฮ! ธรรมะมันไหล ธรรมะมันพรั่งพรู มีแต่ธรรมะทั้งนั้นเลย ไม่รู้ว่าอะไรของมัน ไอ้นี่พูดถึงว่าไม่สมควรน่ะ ข้อ ๔. จบแล้ว

“๕. จากบทความข้างต้นของหลวงตา ขอคําอธิบายคําว่าปัญญา”

ปัญญามันมีสุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา ปัญญาของเด็กๆ เด็กๆ ถ้ามันมีการศึกษา มีความเข้าใจ นั่นก็ปัญญาของเด็ก ก็จบแล้ว ปัญญาของเรานะ ทํามาหากินใช่ไหม ปัญญาการใคร่ครวญวิจัยว่าควรทําตลาดอย่างไรๆ มันก็เป็นปัญญาประกอบสัมมาอาชีวะ แล้วถ้าเป็นปัญญารู้เท่าตัวเองก็เป็นปัญญาทําให้เราสงบ ปัญญาให้เกิดสัมมาสมาธิ นี่คือปัญญาอบรมสมาธิ แล้วถ้ามันพุทโธ ถ้าเป็นสมถะแล้ว จิตสงบแล้วเราถึงยกขึ้นสู่วิปัสสนา นี่โสดาปัตติมรรค

โสดาปัตติมรรค ปัญญาของขั้นโสดาบัน ปัญญาของขั้นสกิทาคามี ปัญญาของขั้นอนาคามี ปัญญาของขั้นอรหันต์น่ะ แล้วปัญญาของพระอรหันต์ที่สิ้นสุดกิเลสไปแล้วนั่นอีกเรื่องหนึ่งเลย ปัญญาของขั้นอรหันต์ เพราะอะไร

เพราะมันมีอวิชชา อวิชชา เวลาอรหัตตมรรค ฉะนั้น ปัญญาของพระอรหันต์ ปัญญาใคร่ครวญในอวิชชา ในความไม่รู้ของจิตนั้น แล้วสํารอกคายออก เวลาทําลายภวาสวะ ทําลายภพแล้วสิ้นกิเลสไป มรรค ๔ ผล ๔ บุคคล ๔ คู่ นิพพาน ๑ พ้นจากอรหัตตมรรค อรหัตตผลไป ปัญญาอย่างนั้น นี่ปัญญาวิมุตติสุข ปัญญาเหนือโลก

ปัญญาของครูบาอาจารย์เราเป็นปัญญาเหนือโลก เหนือโลกเหนือสงสาร แล้วอยู่ในธรรมธาตุอันนั้น เป็นครูบาอาจารย์ของเรา เป็นเจดีย์ธรรมของพวกเรา พวกเราเคารพบูชาครูบาอาจารย์อย่างนั้น

ฉะนั้น สิ่งที่ถามมาๆ ย้อนกลับไป ถามไปถามมา คุยไปคุยมา มันก็เลยกลายเป็นราคาคุย ราคาคุย ราคาขี้โม้ ไม่มีเนื้อหาสาระ ถ้ามีเนื้อหาสาระมันจะเป็นความจริง ไม่ใช่ราคาคุย เอวัง

เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
มันก็เหมือนบูชาพุทธะ บูชาในหัวใจของเรา
ไม่ต้องไปคาดหมายว่าจะต้องได้อย่างนั้น เป็นอย่างนั้น
ให้มากดดันตัวเอง เวลากดดันตัวเอง
ฉะนั้น เราปฏิบัติบูชา

๔

บูชาพุทธะ

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๒๘ พฤศจิกายน ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “เติมนํ้าในตุ่ม”

กราบนมัสการหลวงพ่ออย่างสูง เป็นเวลากว่า ๒ เดือนที่ลูกไม่ได้เขียนมาถามกราบเรียนหลวงพ่อ พยายามปฏิบัติที่บ้าน แต่กําลังใจก็ไม่เข้มแข็งเท่าที่อยากให้เป็น พอได้โอกาสก็ตั้งใจมาปฏิบัติที่วัดช่วงเสาร์อาทิตย์ที่ผ่านมา บ่ายวันศุกร์ ขณะที่ขับรถมาจากที่พัก ใจมันก็นึก เราจะไหวไหมหนอ อาการไข้เจ็บคอก็ยังไม่หาย ถ้าไปปฏิบัติ นอกจากจะปฏิบัติไม่ได้เต็มที่แล้ว ร่างกายก็จะแย่ลงอีก ทางที่ดีน่าจะพักผ่อนให้หายก่อนแล้วค่อยไป ขับรถไปก็คิด จะเอาอย่างไรดี สุดท้ายก็เลยไม่คิดต่อ แค่ขับมาถึงวัดก็พอ มารู้ทีหลัง กิเลสมันหลอกชัดๆ

ใน ๒ วันที่อยู่ ลูกปฏิบัติโดยหวังแค่จะภาวนาพุทโธ สร้างเหตุไปเรื่อยๆ ตามกําลังของสภาพร่างกายที่เรามี กลับมีความรู้สึกว่าใจมันมีความสุข มีความเบาอยู่เป็นระยะๆ ความคิดฟุ้งซ่านไม่ค่อยมี ปกติเวลานั่งจะมีความคิดโผล่แข่งกับพุทโธตลอด พอเช้าวันจันทร์ที่จะกลับ ลูกจําไม่ได้ว่าอาการไข้ไม่สบายหายไปตั้งแต่เมื่อไหร่ ไปฝึกครั้งนี้ แม้จะยังไม่ได้ความก้าวหน้าในการภาวนามากนัก แต่ลูกก็ดีใจว่าอาการคิดเยอะของลูกในขณะภาวนานี้มันลดน้อยลงมาก กราบขอความเมตตาหลวงพ่อเทศน์สั่งสอนด้วยเจ้าค่ะ

๑. ขณะที่นั่งสมาธิ ลูกนึกพุทโธพร้อมลมหายใจเข้าออก พยายามตั้งสติอยู่กับการนึกพุทโธเป็นหลัก สักพักค่อยรู้สึกถึงลมหายใจที่เบามาก ก็พยายามนึกพุทโธให้ชัดอยู่ต่อไป ขณะนั้นไม่มีความคิดฟุ้งซ่าน มีแต่กําหนดพุทโธ แต่ก็ยังเข้าไม่ถึงสมาธิเจ้าค่ะ จนกระทั่งปวดขา นั่งต่อไปไม่ไหว ก็เลยออกจากการนั่งสมาธิ ลูกควรแก้ไขอย่างไรเจ้าคะ

๒. ในขณะที่อยู่ว่างๆ เช่น รอถวายจังหัน ลูกก็ดูลมหายใจเข้าออกไปเรื่อยๆ รู้สึกว่าใจมันสงบนิ่งดี การฝึกดูลมหายใจเข้าออกบ่อยๆ ระหว่างวันจะช่วยให้เราเข้าถึงสมาธิได้ดีขึ้น (ตอนที่นั่งสมาธิเช้าเย็น) หรือเปล่าเจ้าคะ

๓. ลูกรู้สึกว่าการอยู่ทางโลกทําให้จิตใจอ่อนแอ สําหรับตัวลูกเองซึ่งการภาวนายังไม่เข้มแข็ง การมากราบฟังเทศน์หลวงพ่อและปฏิบัติที่วัดจะเป็นเหมือนการฉีดวัคซีนที่ต้องคอยทําเป็นระยะๆ (นอกเหนือจากการปฏิบัติที่บ้าน)

จึงกราบขอความเมตตาหลวงพ่อด้วยเจ้าค่ะ กราบขอบพระคุณ

ตอบ : นี่พูดถึงว่าปัญหามันพื้นๆ คําว่า “ปัญหาพื้นๆ” คือว่าคนปฏิบัติแล้วจะมีอุปสรรค ทีนี้การมีอุปสรรคขึ้นมาแล้ว ถ้ามีอุปสรรค เพราะคนเราถ้ามันยังไม่ได้คิด ไม่ได้คิดการจะประพฤติปฏิบัติก็คิดถึงความเป็นมนุษย์ คิดถึงความเป็นคน ภูมิใจในความเป็นคน ภูมิใจในชีวิต ภูมิใจในหน้าที่การงาน ก็เพลิดเพลินไปกับโลก

แต่ถ้าคนเราเวลามีสติปัญญาคิดว่าเราจะมีจุดยืน จะมีหลักเกณฑ์ของเรา เราจะประพฤติปฏิบัติ มันก็มีเป้าหมาย มีเป้าหมายว่าประพฤติปฏิบัติแล้วจิตต้องเป็นสมาธิ จิตเป็นสมาธิแล้ว ปฏิบัติไปแล้วมันจะหลุดพ้น นี่พอมีเป้าหมายขึ้นมา ไอ้เป้าหมายนี้มันจะมากดดันตัวเอง ถ้ามันมากดดันตัวเอง พอกดดันตัวเอง “เราปฏิบัติแล้วทําไมไม่ได้อย่างนั้น”

ปฏิบัติแล้วมันเหมือนคนทํางาน คนทํางานแล้วก็อยากประสบความสําเร็จ เราทําสิ่งใดแล้วเราอยากจะประสบความสําเร็จ ใช่ เราก็ประสบความสําเร็จ แต่ความประสบความสําเร็จมันมีหลากหลาย ประสบความสําเร็จนะ แม้แต่เรามีชีวิตของเราแล้ว เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เราเกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีศาสนาประจําหัวใจของเรา ถ้ามีศาสนาประจําหัวใจของเรา เรามีครูบาอาจารย์เป็นที่พึ่ง เราฟังเทศน์ของเรา การฟังเทศน์คือใกล้ชิดไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่า การคบมิตรนี้สําคัญมาก แล้วคบมิตรที่ประเสริฐที่สุดคือคบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทีนี้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ เวลาวางธรรมวินัย ธรรมวินัยจะเป็นศาสดาของเรา ถ้าศาสดา เราก็คบไง เราก็ศึกษา เราค้นคว้าธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราคบที่นี่ ชีวิตของเรามันก็มีจุดยืนใช่ไหม ชีวิตของเรามันก็ไม่ไปทางโลก

ฉะนั้น เวลาจะประพฤติปฏิบัติขึ้นมา มันจะมากดดันตัวเอง ถ้ามันจะกดดันตัวเองแล้วมันจะต้องได้ศีล ต้องได้สมาธิ ต้องได้ปัญญา จะภาวนาไป ถ้ามันได้มันคือเป้าหมาย เราอยากได้อยู่แล้ว แต่เวลาปฏิบัติ เราไม่เอามากดดันตัวเองไง เราจะปฏิบัติเพื่อความเข้มแข็งของจิต

ดูสิ คนเราออกกําลังกายเพื่อสุขภาพร่างกายของเขาดี ตอนนี้ทางรัฐบาลเขาพยายามชักชวนให้ชาวไทยได้ออกกําลังกาย เพราะว่าการออกกําลังกายคือป้องกันความเจ็บไข้ได้ป่วย ร่างกายแข็งแรงขึ้นมา งบประมาณก็ไม่ต้องเสีย หมอก็ไม่ต้องมารักษา ประชาชนก็ไม่เจ็บไข้ได้ป่วย การออกกําลังกายมันเป็นประโยชน์กับสุขภาพ เป็นประโยชน์กับสุขภาพมาก

ฉะนั้น เราเป็นชาวพุทธๆ เรามาฝึกหัดภาวนา ลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ เราออกสุขภาพจิต สุขภาพของจิตเราเข้มแข็งขึ้นมา สุขภาพจิตเราดี ถ้าสุขภาพจิตเราดีขึ้นมา โอ้โฮ! ชีวิตนี้ราบรื่นมาก ทํางานเสร็จแล้วก็ประหยัดมัธยัสถ์ การใช้จ่ายก็ไม่ฟุ่มเฟือย ร่างกายก็ไม่เจ็บไข้ จิตใจก็ดี ดีไปหมดเลยถ้าสุขภาพจิตดี ถ้าสุขภาพจิตดี ถ้าภาวนานะ เราภาวนาเพื่อเหตุนี้ แล้วเราไม่ต้องกดดันตัวเองเลย ถ้าไม่กดดันตัวเอง เห็นไหม ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บูชาพุทธะ ถ้าเราบูชาพุทธะที่หัวใจของเรา มันจะเป็นประโยชน์ตรงนี้

ฉะนั้น ที่พูดนี่พูดให้เห็นก่อนว่า เวลาปฏิบัติแล้ว โดยทั่วไปเวลาคนปฏิบัติทุกคนก็มีเป้าหมาย ทุกคนก็อยากจะประสบความสําเร็จ เวลาปฏิบัติแล้วก็อยากจะมีสมาธิ อยากจะมีปัญญาของเรา ปัญญาของเรามันมีแล้วแหละ ทีนี้ปัญญามันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาทางโลก ถ้าในวงกรรมฐานเขาบอกฉลากยาๆ ฉลากยาคือฉลากที่มันแปะข้างขวด เราก็อ่านแต่ฉลากยา แต่เราไม่ได้กินยา เวลาเราเป็นคน เราก็ฉลาดแล้ว เราศึกษาๆ ศึกษาฉลากยา นี่มันเป็นภาคของภาคปริยัติ ปริยัติไปศึกษา ศึกษาหาความรู้ ฉลากยา เราเข้าใจหมดเลย ยาประเภทนี้ใช้สอยเพื่อประโยชน์กับการรักษาโรคนั้น แล้วเวลาเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมาก็อ่านแต่ฉลากยา แต่ไม่ได้ใช้ยา

นี่ก็เหมือนกัน เวลาเราศึกษา ศึกษามาแล้ว ฉลากยาศึกษามาแล้ว วงกรรมฐาน เวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศนาว่าการท่านจะบอกอย่างนั้น นี่เราได้ฉลากยา เราได้ความรู้นั้นมา แต่เรายังไม่ได้กินยา เวลากินยาขึ้นมา เราจะทําความจริงของเราขึ้นมา

ถ้าทําความจริงขึ้นมา กินยา เพราะมียา เจ็บไข้ได้ป่วย กินยา มันก็บรรเทาโรค มันก็หายไปได้ แต่เวลาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เราพุทโธๆ เราพยายามเปิดขวด เราพยายามจะกินยาให้ได้ แต่มันยังกินไม่ได้ ยามันยังเข้าไม่ถึงใจของเรา ก็เลยกลายเป็นคําถามมา คําถามว่า เวลามาอยู่วัด เวลาปฏิบัติขึ้นมา

ถ้าเรามาอยู่วัด มาประพฤติปฏิบัติ มันเป็นวงจรชีวิตนะ วงจรชีวิต ถึงเวลาทํางาน เราก็ทําหน้าที่การงานของเรา หลวงปู่ฝั้น ท่านพูดไว้เอง ชาวเมืองหลวงไปอยู่ในกรุงเทพฯ เวลาเราเดินทางนั่งบนรถเมล์ หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ท่านพูดเอง ท่านบอกว่า “อย่าให้หายใจทิ้งเปล่าๆ”

ทั้งๆ ที่การหายใจทางวิทยาศาสตร์ การหายใจนี่คือออกซิเจน การหายใจคือมันฟอกเลือดขึ้นไปเลี้ยงสมอง การหายใจนี้มันเพื่ออาหารอันละเอียด เพื่ออาหารของร่างกายนี้ ทีนี้ถ้าจิตมันเกี่ยว เวลามันหายใจ มันหายใจอยู่แล้ว เราจะทํางานอะไร เราจะคิดอะไรอยู่ มันก็มีการหายใจอยู่แล้ว แต่ถ้าเรามีสติปัญญา การหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เป็นพุทธานุสติ ถ้าพุทธานุสติ เราไม่หายใจทิ้งเปล่าๆ เพื่อประโยชน์กับหัวใจของเรา เห็นไหม สุขภาพกาย สุขภาพจิต ถ้าสุขภาพจิตมันดีขึ้นมา นี่ประโยชน์อยู่ตรงนี้

ถ้าฉลากยาเราอ่านมาแล้ว เราก็อ่านมาเพื่อความเข้าใจ แต่ถ้าเราหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ เราจะเข้าถึงจิตของเรา ถ้าเข้าถึงจิตของเรา เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เราจะพูดโดยหลัก ถ้าไม่พูดอย่างนี้ปั๊บ เวลาปฏิบัติไปแล้วทุกคนจะวิตกกังวลเลย “สมาธิอยู่ตรงไหน แล้วเมื่อไหร่จะได้สมาธิ แล้วสมาธิจะเป็นอย่างไร”

มันได้อยู่แล้ว ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ ถ้าเราไม่ได้สมาธิ เราพุทโธไม่ได้หรอก ไอ้ที่พุทโธหายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ มันต้องมีสมาธิ มันต้องมีความตั้งใจ มันมีของมันอยู่แล้ว ทีนี้สมาธิมันไม่ต่อเนื่อง ถ้ามันต่อเนื่องขึ้นไป มันก็ละเอียดขึ้นไป ถ้าละเอียดขึ้นไป มันฝึกหัด ฝึกหัดใจ มันชํานาญของมัน ความชํานาญของมันอย่างนี้ สุขภาพจิตที่มันดี มันเข้มแข็งมาแล้ว ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วไม่กดดันตัวเอง

ถ้ามันไม่กดดันตัวเองนะ เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราต้องทําตลอดไป อย่างเช่นอาหาร กินทุกวัน เราไม่กินอาหาร เราก็ตาย เราขาดอาหารไม่ได้ จิตใจมันกินอารมณ์เป็นอาหาร มันกินอารมณ์เป็นอาหาร ทีนี้ตอนนี้เพียงแต่เรามาคัดแยก เราจะให้มีคําบริกรรมให้จิตนี้มันเสวย คือมันกิน กินพุทธานุสติ กินพุทโธ ธัมโม สังโฆ เรามาเลือก เรามาแยกแยะ ถ้าแยกแยะขึ้นมา เราทําของเรา ทีนี้พอทําแล้ว ทางโลกเป็นสถิติ ทําเสร็จแล้วต้องได้ผลอย่างนั้น ทําเสร็จแล้วได้ผล...มันได้ ได้บูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

“อานนท์ เธอบอกบริษัท ๔ นะ ให้ปฏิบัติบูชาเราเถิด อย่าบูชาเราด้วยสิ่งอื่นเลย”

แล้วเราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วถ้าจิตสงบขึ้นมา มันเป็นพุทธะเสียเอง เราได้เห็นพุทธะ ได้เห็นพุทธะของเรา เวลาสมัยพุทธกาล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธะคือศาสดาของเรา แต่ในปัจจุบันนี้เราเห็นพุทธะของเราเอง เราเห็นหัวใจของเราเอง เราเห็นสัจจะของเราเอง นั่นถ้าจิตมันสงบมันเป็นจริงขึ้นมา นี่พูดถึงว่าถ้าปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ฉะนั้น เวลาเราจะมาประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เขาบอกเขาขับรถจะมาวัด กิเลสมันขึ้นมาบอกว่าเรายังเจ็บไข้ได้ป่วยอยู่ เรายังทําอยู่

มันมีมาตลอด เวลาถ้ามันเป็นสมุทัยมันนอนมา มันมีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์เลย “อ้าว! ก็คนป่วย คนป่วยก็ต้องไปโรงพยาบาล คนป่วยอะไรไปวัด มันมีแต่ไปวัดไปเผาเท่านั้นน่ะ คนป่วยก็ต้องไปโรงพยาบาลสิ นี่คนป่วยจะไปวัด”

แต่เขาไม่รู้หรอกว่าเวลาป่วยนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพูดไว้ในพระไตรปิฎก การป่วยของคนมีอยู่ ๓ อย่าง หนึ่ง ป่วยโดยชราครํ่าคร่าคือป่วยโดยวิทยาศาสตร์ ป่วยโดยอุปาทานคือมันยึดมั่นถือมั่น มันคิดวิตกกังวลจนมันเจ็บไข้ได้ป่วย ป่วยโดยโรคของกรรม

คนป่วยมันป่วยได้ ๓ ทาง คือมันป่วยจริงๆ อันหนึ่ง ป่วยจริงๆ คือป่วยชราครํ่าคร่า จิตใจมันชราครํ่าคร่า ร่างกายชราครํ่าคร่า มันต้องเจ็บไข้ได้ป่วยเป็นเรื่องธรรมดา อีกอันหนึ่งคืออุปาทาน มันวิตกมันกังวล มันคิดจนมันเจ็บไข้ได้ป่วยแล้วกันแหละ อีกอันก็คือกรรม นี่การป่วยของคน นี่ในอนาคตังสญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย

ทีนี้เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา เราก็รักษาของเรา แต่ถ้าเป็นอุปาทาน เป็นโรคกรรม เราก็พยายามภาวนานี่แก้ได้ เห็นไหม ธรรมโอสถ ธรรมโอสถแก้ได้ เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยสามารถรักษาได้ สามารถรักษาหัวใจอุปาทานให้หายไปได้ สามารถแก้กรรมได้ โรคกรรม แก้กรรม กรรมดีไง กรรมดีลบล้าง ไม่ใช่แก้กรรมๆ อันนั้นนะ แก้กรรมของเราคือว่ามรรคญาณมันชําระล้างให้หมดเวรหมดกรรมเลย สิ้นเวรสิ้นกรรม ถ้าภาวนา

พูดถึงว่า เวลาเจ็บไข้ได้ป่วยก็ต้องไปโรงพยาบาล ไปวัดทําไม

ครูบาอาจารย์เราท่านปฏิบัติมาปฏิบัติอย่างนี้นะ แล้วพอปฏิบัติไปแล้ว จิตสงบแล้ว นี่พูดถึงว่าโลกียปัญญา ปัญญาทางโลกทั้งนั้นน่ะ ปัญญาของวัฏฏะ แต่ถ้าจิตสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา ภาวนามยปัญญาอันนั้นไม่เป็นอย่างที่พูดมานี้

ที่พูดมานี้คือสามัญสํานึก คือโลกทัศน์ คือสัจจะความจริงของโลก คือผลของวัฏฏะ คือสถานะของมนุษย์ สถานะของเทวดา สถานะของอินทร์ ของพรหม แต่ละสถานะเขาจะมีปัญญาของเขาตามสถานะของเขา สถานะของมนุษย์คิดได้อย่างนี้ คิดได้อย่างนี้ที่ว่า “เจ็บไข้ได้ป่วย เราจะไปวัดหรือไปโรงพยาบาล” นี่สถานะความเป็นโลกทัศน์ โลกียปัญญา ปัญญาทางโลก ปัญญาทางวิทยาศาสตร์ ปัญญาทางข้อเท็จจริง แล้วมันเป็นอย่างนี้จริงๆ

แต่ถ้าคนมีสติมีปัญญา ฝึกหัดของเราแล้วเข้มแข็งขึ้น เข้มแข็งขึ้น แล้วเวลาเราภาวนา จิตสงบ มันจะไปแก้ได้หมด โรคเวรโรคกรรม หลวงปู่ฝั้นท่านก็แก้โรคประจําตัวของท่าน โรคเจ็บท้อง หลวงปู่มั่นท่านก็เป็นโรคเสียดท้องเหมือนกัน โรคกระเพาะ นี่ครูบาอาจารย์เราท่านมีโรคประจําตัว แต่ละองค์มีโรคประจําตัว โรคประจําตัวคือโรคกรรม โรคเวรโรคกรรม

หลวงปู่มั่นท่านมาหายที่ถํ้าสาริกา โรคเวรโรคกรรมนี่ เวลาจิตมันรวมลงแล้ว ทั้งๆ ที่มีปัญญาชําระล้างนะ ชําระล้างธาตุขันธ์ คําว่า “ธาตุขันธ์” ธาตุขันธ์คือร่างกายกับจิตใจที่มันแยกออกจากกัน โลกนี้ราบหมดเลย กิเลสขาด ไปเห็นรุกขเทวดาเลย นี่เพราะคนมีอํานาจวาสนา

ทั้งๆ ที่ธรรมโอสถชําระล้างแก้ไขโรคภัยไข้เจ็บด้วย แล้วธรรมโอสถ สัจธรรม มรรคญาณไปชําระล้างกามราคะปฏิฆะในหัวใจให้อ่อนลงด้วย ยังมีอํานาจวาสนาไปเห็นถึงวัฏฏะ นี่วาสนาของคนนะ แต่เวลาครูบาอาจารย์บางองค์เวลาท่านปล่อยแล้วก็ได้เฉพาะชําระล้างกิเลสเฉยๆ นี่ไง วาสนาของคนมันไม่เหมือนกัน อํานาจวาสนาของคนไม่เหมือนกัน แล้วแต่ว่าการสร้างบุญญาธิการมามากน้อยขนาดไหน นี่พูดถึงว่าการประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง

ฉะนั้น เวลาปฏิบัติตามความเป็นจริง จะพูดนี้ไม่ให้กิเลสมันบีบคั้น ไม่ให้น้อยเนื้อตํ่าใจ ฉะนั้น เวลาปฏิบัติขึ้นมาแล้วจะมีเป้าหมายว่าจะเป็นอย่างนั้นๆ...ไม่

ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วมรรคผลที่เราปฏิบัติเป็นข้อเท็จจริง อย่าให้กิเลสมาหยิบฉวย แบบจะมาวัด กิเลสมันก็ต่อรองแล้ว “จะไปทําไม ยังเจ็บไข้ได้ป่วยอยู่เลย เวลาไปวัดแล้ว ปฏิบัติแล้วก็ตั้งเป้าภาวนาก็ไม่ได้เลย” เห็นไหม กิเลสมันแซงหน้าไปหมดเลย เพราะอะไร เพราะเราก็คิดแบบวิทยาศาสตร์ไง ปฏิบัติแล้วต้องได้อย่างนั้นตามสถิติไง ทําอย่างนี้ต้องได้อย่างนี้ ทําอย่างนี้ต้องได้อย่างนี้ แล้วทําไม่ได้ปั๊บ มันก็ย้อนกลับมา ความคิดเราเองย้อนกลับมา ย้อนกลับมาบ่อนทําลายความมั่นคงของเราเอง “ปฏิบัติตั้งนาน ปฏิบัติแล้วไม่เห็นได้อะไรเลย”

ไอ้ที่ไม่เห็นได้อะไรมันได้แล้ว มันได้ความเป็นมนุษย์มานี่ไง มันได้สติปัญญาขึ้นมาเป็นกัลยาณปุถุชนไง จากปุถุชนคนหนา คนที่ยังคลุกเคล้าอยู่ทางโลกไง เราพยายามฝึกหัดแยกตัวเราออกมาเป็นกัลยาณปุถุชนไง เป็นปุถุชนเหมือนกัน แต่เป็นกัลยาณชนที่มีสติมีปัญญาพยายามจะรักษาตัวเราไง พยายามพัฒนาเราไง นี่มันก็ได้แล้ว มันได้แล้ว พอได้แล้วขึ้นมา เราปฏิบัติต่อเนื่องไป กิเลสมันก็มาตอกมายํ้านี่แหละให้ล้มลุกคลุกคลาน

แต่ถ้าเรามีสติปัญญา เราปฏิบัติของเรา มีความมั่นคงของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกผู้ที่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมนะ อยู่ในมรรคในผล ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี อย่างน้อยต้องพระอนาคามี นี่เราพยายามทําของเรา ไอ้ได้หรือไม่ได้มันเป็นความเห็นของเรา มันเป็นโลกียปัญญา ปัญญาทางโลก ปัญญาทางวิทยาศาสตร์ ปัญญาที่ฉลากยา ปัญญาที่ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามานี่ ที่เราคิดอยู่นี่มันปัญญาอย่างนี้

แต่ถ้ามันภาวนาไป ปัญญาที่จริงๆ มันเป็นภาวนามยปัญญา ถ้าปัญญาอย่างนั้นเกิดขึ้น มันไม่ต้องมีใครมาบอก มันเป็นจริงขึ้นมา เป็นจริงขึ้นมาตามความจริงของมัน แต่ถ้าในปัจจุบันนี้มันเป็นโลกียปัญญา โลกียปัญญาเป็นปุถุชนคนหนา เราก็พยายามฝึกหัดอย่างนี้ นี่ฝึกหัดอย่างนี้

ที่พูดนี้พูดเพื่อให้กําลังใจ พูดเพื่อให้มีจุดยืนไง ไม่ใช่ว่าเวลามีความคิดอย่างนี้แล้วก็ไปส่งเสริมมันไง “ใช่ ถูกต้อง ปฏิบัติแล้วไม่ได้ผล เออ! อย่างนั้นเลิกดีกว่า” แล้วก็ไปกองกันอยู่นั่นน่ะ แต่เราไม่พัฒนาใจเราเลย เราพัฒนาของเรา ปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เวลาทําบุญกุศล เราหามาด้วยนํ้าพักนํ้าแรง เรายังมาเสียสละ แล้วนี่เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บูชาท่าน บูชาศาสดา แล้วมันจะเป็นหรือไม่เป็น ให้จิตใจมันเข้มแข็งขึ้นมา ถ้าจิตใจเข้มแข็งขึ้นมา มันก็มีปัญญาไง

นี่เข้าคําถาม

“๑. ขณะที่นั่งสมาธิรู้สึกว่าลมหายใจเข้าออก พยายามตั้งสติอยู่กับการระลึกพุทโธเป็นหลัก สักพักรู้สึกว่าลมหายใจนี้เบามาก ก็พยายามนึกพุทโธให้ชัดอยู่ต่อไป ขณะนั้นไม่มีความคิดฟุ้งซ่าน มีแต่นึกพุทโธ แต่ก็ยังเข้าไม่ถึงสมาธิเจ้าค่ะ จนกระทั่งปวดขา นั่งต่อไม่ไหว ก็เลยออกจากสมาธิ ลูกควรแก้ไขอย่างไรเจ้าคะ”

ถ้าเราแก้ไข เราแก้ไข ตั้งสติไว้ ถ้านั่งสมาธิอยู่ เราก็นั่งสมาธิอยู่ คนฝึกหัด เห็นไหม คนฝึกหัดเริ่มต้น ๕ นาที ๑๐ นาที ๒๐ นาที ๓๐ นาที เป็นชั่วโมง ๒-๓ ชั่วโมง ๕ ชั่วโมง ๑๐ ชั่วโมง นี่เวลาเขาฝึกหัดไปๆ ถ้าเราฝึกหัดไป มันก็อยู่ที่โอกาส

ถ้ามันปวดขา ถ้าเรานึกพุทโธๆ อยู่กับพุทโธก่อน ความปวดนั้นจะไม่มี เพราะว่าจิตนี้อยู่กับคําบริกรรม แต่ถ้าเราสักแต่ว่า พุทโธบ้าง คิดร้อยแปดไป เวลามันปวดมามันปวดทันทีเลย เพราะจิตมันไม่มีที่พึ่ง มันไม่มีที่เกาะ มันไม่มั่นคงกับพุทโธ ฉะนั้น ถ้าอย่างนั้น ถ้าเราใช้ขันติธรรมทนเอา เรานึกพุทโธๆ ชัดๆ สิ่งที่ปวดขาจะหายไปได้ มันหายไปโดยขันติธรรม หายไปโดยกําหนดพุทโธ

แต่ถ้าคนมีสติมีปัญญานะ พุทโธๆๆ จิตมันสงบแล้ว ถ้ามันปวดขาขึ้นมา จิตสงบแล้ว ถ้าจิตจับเวทนา ถ้าจับเวทนาได้ มันเป็นการวิปัสสนา นี่ไง ถ้าจิตสงบแล้ว ที่ว่าขั้นของสมถะกับขั้นของวิปัสสนามันอยู่ตรงนี้ ถ้าจิตมันสงบแล้ว จิตมันไปจับเวทนาก็ได้ จิตมันไปรู้ไปเห็นสิ่งใด มันเหมือนกับเรามีช้อน เราจะตักอาหารที่ร้อนก็ตักได้ แต่ถ้าเราไม่มีช้อน เราต้องใช้มือจุ่มลงไป มันร้อน

จิต จิตถ้ามันยังไม่สงบ มันไม่มีช้อนไง ตัวมันเอง เวทนาเป็นเรา สรรพสิ่งเป็นเรา เหมือนมือนี้ไม่มีภาชนะ ไม่มีช้อน จับสิ่งใดมันก็ร้อน แต่ถ้าพุทโธๆๆ จิตสงบแล้ว จิตสงบ มันมีช้อน มันมีภาชนะที่จะไปตักสิ่งใดก็ได้

ถ้าตักสิ่งใด นํ้าจะเดือดขนาดไหน ถ้าเรามีทัพพีไปตักในหม้อเดือดๆ มันก็ตักได้ จิต จิตถ้าสงบแล้วนะ ถ้ามันเห็นเวทนาของมัน มันจับเวทนาได้ จิตสงบเป็นสมถะ มันจับเวทนาได้ เวทนาสักแต่ว่าเวทนา จับเวทนาได้ มันพิจารณาของมันได้ อันนี้พูดถึงถ้าจิตสงบแล้ว แล้วฝึกหัด

แต่ถ้ามันยังไม่เป็นนะ ช้อนก็คือช้อน ทัพพีก็คือทัพพี มือก็คือมือ มือของเรามันอยู่กับเรามาตั้งแต่เกิด ช้อนทัพพี เราต้องหามา ต้องทํามา จิตสงบแล้วๆ ไง ยกขึ้นวิปัสสนา มันเป็นคนละชั้นคนละตอน

นี่พูดถึงว่า จิตมันไม่เข้าถึงสมาธิ แล้วมันมีความเจ็บปวด ปวดขา จะแก้ไขอย่างไร

แก้ไข เราก็เริ่มต้นตั้งแต่ต้น เราตั้งสติไว้ แล้วเราพุทโธของเราชัดๆ ถ้ามันละเอียดเข้ามา เราก็รักษาพุทโธไว้ ถ้ามันออกมา เห็นไหม ออกมา ถ้ามันไม่ไหวจริงๆ เราใช้ปัญญาอบรมสมาธิไปเลยก็ได้ มันได้สองทางไง

ถ้าพุทโธก็สมาธิอบรมปัญญา พุทโธๆ ด้วยความศรัทธา แต่ถ้าเวลามันวิกฤติอุกฤษฏ์แล้วมันแก้ไขอะไรไม่ทันน่ะ จะใช้ปัญญาอบรมสมาธิก็ได้ หรือถ้ามันสู้กันไม่ไหว อย่างที่ว่า พอเขาปวดขาจนทนไม่ไหวก็ออกจากสมาธิ ออกจากสมาธิคือเปลี่ยนไปเดินจงกรม

ไปเดินจงกรมก็ได้ ถ้าเราทนไหว ทําได้ เราก็ทําต่อเนื่อง ถ้าทนไม่ไหว เราก็ลุก เราก็เปลี่ยนอิริยาบถ ถ้าเราเปลี่ยนอย่างนี้บ้าง มันจะทําให้ไม่แหยงไง แต่ถ้าเวลาเราทําบ่อยครั้งเข้าๆ ถ้าจะเอาจริงเอาจังกันก็ต้องสู้กัน ถ้าจะเอาจริงเอาจังกันนะ

ถ้าเราไม่เอาจริงเอาจังกัน บางทีมันก็ไม่พัฒนา กิเลสมันก็เอาอย่างนี้มาหลอกอยู่ตลอดไป แต่ถ้ามันจะเอาจริงเอาจังกัน สู้เลย ให้มันตายตรงนี้แหละ พอมันผ่านไปได้ เออ! เราก็ทําได้

ฉะนั้น ไอ้การต่อสู้กิเลส เริ่มต้นกิเลสดิบๆ คือเรายังอ่อนแออยู่ กิเลสมีกําลังมากกว่า การต่อสู้ เราจะเป็นฝ่ายแพ้ส่วนใหญ่ แต่พอเราฝึกหัด นักกีฬา ถ้านักกีฬาทรงคุณค่า สิ่งที่นักกีฬาที่ทรงคุณค่าเขาชํานาญมาก จนกรรมการต้องยกให้เขาว่าเขามีความสามารถพิเศษ นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตของเราฝึกหัดจนได้เป็นอย่างนั้นแล้ว ไอ้กรณีนี้มันก็จะเบาลง

ฉะนั้น สิ่งที่ว่าเข้าสมาธิก็ไม่ได้ ปวดขาจนลุก ควรแก้ไขอย่างใด

ควรแก้ไขอย่างใดก็อยู่ที่จริตนิสัย นิสัยบางคนชอบเดินจงกรม ถ้าเขาเดินจงกรมก็จบเลย นิสัยบางคนชอบนั่งนะ ถ้านั่งแล้วภาวนาได้ดี ถ้าเดินจงกรมนี่ติดขัดไปหมดเลย บางคนนั่งนี่ไปไม่ได้เลย ต้องเดิน

หลวงปู่จันทร์เรียนท่านพูดเองว่า เวลาท่านนั่ง ๗-๘ ชั่วโมง หลวงปู่ชอบนั่งสู้ท่านไม่ได้ เพราะท่านเป็นลูกศิษย์หลวงปู่ชอบ แต่ท่านบอกเวลาเดินนะ หลวงปู่ชอบเดินได้ทั้งวันเลย ท่านเดินสู้หลวงปู่ชอบไม่ได้ ท่านเดินสู้หลวงปู่ชอบไม่ได้ แต่ถ้านั่ง ท่านบอกว่าท่านนั่งได้นานกว่าหลวงปู่ชอบ นี่หลวงปู่จันทร์เรียนท่านเล่าให้เราฟังเอง

พูดถึงนี่ไม่เหมือนกัน จริตไม่เหมือนกัน ทีนี้เราก็หาสมดุลของเราไง หาสมดุลว่าเราควรทําอย่างใด แก้ไขอย่างไรเพื่อประโยชน์กับเรา

“๒. ในขณะที่อยู่ว่างๆ นั่งรอถวายจังหัน ลูกก็ดูลมหายใจเข้าออกเรื่อยไป รู้สึกว่าจิตมันสงบดี การฝึกดูลมหายใจเข้าออกบ่อยๆ ระหว่างวันจะช่วยทําให้ทําสมาธิได้ดีขึ้นตอนที่ฝึกเข้านั่งสมาธิหรือเปล่าเจ้าคะ”

กรณีนี้มันต้องรักษาตลอดไป คนที่ปฏิบัติเขาปฏิบัติ ๒๔ ชั่วโมงไง เห็นไหม เวลาพูด เวลาพูดบอกว่าทางของฆราวาสเป็นทางคับแคบ วันๆ ทํามาหากินทั้งวันเลย ตกเย็นขึ้นมาก็สวดมนต์ นั่งสมาธิหน่อยหนึ่งก็นอน เช้าขึ้นมานั่งสมาธิอีกหน่อยหนึ่งแล้วออกไปทํางาน ทํางานทั้งวัน นี่ทางของฆราวาสเป็นทางคับแคบ ทางของสมณะกว้างขวาง ๒๔ ชั่วโมงนะ เราอยู่กับหลวงตา อยู่กับครูบาอาจารย์ หลวงตาท่านบอกงานนี่ไม่ให้เข้ามายุ่งกับพระเลย เรารักษาไว้ ท่านให้ภาวนา ๒๔ ชั่วโมง ๒๔ ชั่วโมง ๒๔ ชั่วโมง

ไอ้นี่ก็เหมือนกัน นี่เขาบอกว่าเขามาอยู่วัดไง พอเขามาอยู่วัด เวลามันมีใช่ไหม ถ้าเวลามันมี เราภาวนา ๒๔ ชั่วโมงไง เวลาเราอยู่บ้านเราก็เรียกร้องเวลา ไม่มีเวลาเลย ทําอะไรก็เวลานี่คนอื่นเอาไปกินหมดเลย ถ้ามาอยู่วัดก็ ๒๔ ชั่วโมงไง...ไม่ เมื่อไหร่จะฉันนํ้าร้อน มันรอเวลาฉันนํ้าร้อนเลย พอฉันนํ้าร้อน ไปนั่งกันที่โรงนํ้าร้อนแล้ว นั่งคุยกัน ปฏิบัติดีอย่างไร

เวลาเราอยู่ทางฆราวาสเราก็เรียกร้อง เรียกร้องสิทธิ์ เรียกร้องเวลํ่าเวลา เวลามาภาวนา เวลาภาวนาขึ้นมามันไม่เคย คนเรานะ มันคุ้นชินกับการใช้ชีวิตปกติอย่างนั้น เวลามันแยกตัวออกมามันแปลกๆ นะ

นี่ไง พระของเราเวลาออกวิเวก เปลี่ยนสถานที่ไป ถ้ามันคุ้นชินแล้วนะ กิเลสมันรู้ทันแล้ว มันชินชา แต่ถ้าไปอยู่ที่ไหนนะ โอ้โฮ! น่ากลัว ยิ่งกลางคืนมืดๆ ด้วย ยิ่งป่าช้าด้วย โอ้โฮ! นอนไม่หลับเลย นั่นน่ะ นี่คืออุบาย อุบายหาความคล่องตัว อุบายหาความสดใหม่ ถ้าหาความสดใหม่ เวลาสดใหม่ขึ้นมามันก็อยากทํา แต่พอไปคุ้นชินแล้วมันเริ่มชินชา นี่ความชินชา เห็นไหม

อันนี้ก็เหมือนกัน เขาถามเองว่า ถ้าอย่างนี้ การฝึกอย่างนี้ การฝึกนั่งสมาธิมันจะเป็นประโยชน์กับการภาวนาหรือไม่

นี่ไง ที่ว่าทางของสมณะ ๒๔ ชั่วโมงไง มาอยู่วัดก็เหมือนกัน คนที่มาอยู่วัด ๒๔ ชั่วโมงเลย แล้วส่วนใหญ่แล้วเวลาคนมาอยู่วัด หนึ่ง ด้วยความเกรงใจของเขา ด้วยความคุ้นชินของเขา บางคนขอนะ ขอว่าจะเอาปิกนิกมาเอง จะขอว่าจะมาทําครัวส่วนตัวของตัวเอง คือชอบอย่างนั้นไง นี่พูดถึงเขาก็คิดของเขาในทางโลกนั่นแหละ แต่ถ้าเป็นทางปฏิบัติไม่ได้ ๒๔ ชั่วโมง ๒๔ ชั่วโมงไง ๒๔ ชั่วโมง เรามีโรงครัวอยู่แล้ว เรามีอาหารให้พร้อม ไม่ต้องให้แบ่งเวลาไปทําอาหาร ไม่ต้องแบ่ง

บางคนต่อรองมาเหมือนกัน แต่เราไม่อนุญาต ไม่เคยอนุญาตใครเลย เว้นไว้แต่คนป่วย เวลาคนป่วยนะ บางคนป่วยมาขอ ๒ มื้อ ๓ มื้อ เราให้ เพราะถือว่าป่วย ถ้าคนป่วยมันสุดวิสัย แต่ถ้าเราไม่ได้ป่วย กิเลสมันป่วย กิเลสมันคิดว่าเราจะเอาของเรามาเอง แล้วก็จะมาปิกนิกที่วัดไง นอนกินทั้งวันเลย แล้วก็บอกว่าปฏิบัติ อย่างนี้ไม่อนุญาต ถ้าไม่อนุญาต นั่นเป็นเรื่องหนึ่ง นี่พูดถึงว่า ทางคับแคบกับทางกว้างขวาง

ถ้าบอกว่า ถ้าทําอย่างนี้แล้ว ถ้าสูดลมหายใจเข้าออกอยู่ตลอดเวลา จะช่วยให้เข้าสมาธิได้ง่ายขึ้นหรือไม่

แน่นอน แน่นอนเลย คําว่า “แน่นอน” มันรักษาตลอดไป ทีนี้คําว่า “รักษาตลอดไป” งานที่ทําสิ่งใดทางวัตถุ ทําเสร็จแล้วมันมีผลงาน มันชื่นใจนะ แต่ในงานปฏิบัติ เวลาถ้าเราต่อเนื่อง เราพุทโธ ลมหายใจต่อเนื่อง เราต่อเนื่องไปเรื่อยๆ ถ้าสติมันดีมันก็ชื่นใจ แต่ถ้าสติไม่ดีหรือกิเลสเข้ามาต่อต้านนะ โอ้โฮ! มันเบื่อหน่าย มันเบื่อหน่ายอึดอัด ถ้ามันเบื่อหน่ายอึดอัด เราต้องหาช่องทาง หาช่องทางเอาชนะให้ได้ นี่สงคราม

สงคราม หมายความว่า เวลาเราทําสิ่งใดไม่มีปม ไม่มีประเด็นอะไรเลย เราก็ไม่รู้ว่าจะภาวนาไปทําไม แล้วภาวนาเพื่ออะไร แต่เวลามันมีปมมีประเด็น นั่นล่ะ! นั่นล่ะ! นั่นล่ะกิเลสมันมาสร้างเรื่องแล้ว ถ้ากิเลสมันสร้างเรื่องนะ เรามีสติปัญญาแก้ไขกันอย่างนั้นน่ะ ถ้าเราชนะนะ ก็มันมีกิเลสกับธรรมสู้กันไง ถ้าชนะมันก็ได้ผลงานไง ถ้ามันไม่ชนะ มันไม่ชนะหรือไม่ได้ภาวนาอะไรเลย วันๆ มันไม่มีอะไรไปกระทบเลย เพราะกิเลสมันหลบหลีก

กิเลสนี่ เวลาเราภาวนานี่นะ ถ้าเราภาวนาดีมันจะหลบ ให้เราองอาจกล้าหาญ แหม! ทุกอย่างเก่งหมด เผลอเดี๋ยวเดียวมันพลิกกลับมานะ ล้มเลย นี่คืออุบาย นี่คือเล่ห์เหลี่ยมของมัน ถ้าเล่ห์เหลี่ยมของมัน

เขาบอกว่า ถ้าว่างๆ เขารอจังหัน สูดลมหายใจเข้าออกอย่างนั้นถูกต้องหรือไม่ รู้ว่าจิตมันสงบดี

สงบดีมันก็เป็นความดีนี่แหละ แต่ถ้ามันไม่สงบ ถ้าไม่สงบนะ มันต่อต้าน นี่พูดถึงว่าถ้ากิเลสมันมีกําลังของมัน ถ้ากิเลสมันเบาลง

นี่พูดถึงว่า เรารักษาลมหายใจอยู่ทั้งวัน มันจะดีต่อการปฏิบัติหรือไม่

แน่นอน มันดีอยู่แล้ว มันดีอยู่แล้ว แต่ที่ว่า ว่ามันเป็นธรรมหรือเป็นกิเลสล่ะ ถ้าเป็นธรรมมันก็สุขสงบดี ถ้าเป็นกิเลสนะ ถ้าเป็นกิเลส มันหลอกลวง กิเลสมันเล่ห์ เล่ห์ของกิเลสมันพลิกแพลงตลอดเวลา เพราะกิเลสมันอยู่กับเรา ธรรมะมาปฏิบัติ พยายามส่งเสริม ส่งเสริมให้ชีวิตเรามีคุณค่า

“๓. ลูกรู้สึกว่าอยู่ทางโลกจิตใจมันอ่อนแอ สําหรับตัวลูกเองนั้นภาวนายังไม่เข้มแข็ง จึงกราบขอฟังเทศน์หลวงพ่อเพื่อให้เป็นการป้องกันตัวเอง”

ไอ้นี่มันเรื่องจริงไง มันเรื่องจริง หมายความว่า เวลาหลวงตาท่านไปหาหลวงปู่มั่นนะ ท่านบอกว่า เวลาจะออกไปประพฤติปฏิบัติ พอแยกตัวออกไป มันไม่มีคนแก้ไข ท่านก็ต้องกลับไปหาหลวงปู่มั่นอยู่ตลอดเวลา นี่พูดถึงว่าเวลาเราหาครูบาอาจารย์ที่ลงใจแล้วนะ ถ้ามีครูบาอาจารย์ที่ลงใจ เวลาไปหาท่าน มันก็เหมือนเราทําสิ่งใดไม่ถูกต้อง เราก็จะหาคนคอยชี้แนะ ถ้าคอยชี้แนะมันก็เป็นประโยชน์ไง

นี่พูดถึงว่า ท่านถึงบอกว่า เวลาอยู่กับหลวงปู่มั่น ท่านก็ต้องการวิเวกบ้าง ต้องการออกไปทําให้เข้มข้นบ้าง พอเข้มข้นขึ้นมาแล้วนะ ถ้ามันเข้มข้นมันก็เป็นประโยชน์ แต่เวลามันติดไง เวลามันติดขึ้นมามันไม่มีคนแก้ไข ก็ต้องกลับไปหาหลวงปู่มั่น

อันนี้ก็เหมือนกัน ที่บอกว่า ถ้าจิตใจเราอยู่ทางโลกมันยังอ่อนแออยู่

อยู่ทางโลก คําว่า “ทางโลก” ทางโลกคือการแข่งขัน ทางโลกมีการแข่งขัน มีการเอารัดเอาเปรียบทุกๆ อย่าง แต่ถ้าจิตใจเราเข้มแข็งแล้ว เราก็อยู่กับเขา อยู่กับเขานะ เป็นรัฐบุรุษ เป็นผู้ที่จิตใจเป็นสาธารณะ เราเห็นใครที่อ่อนแอกว่า ใครที่ควรจุนเจือ เราจุนเจือเขา จุนเจืออันนั้นมันจะเป็นอํานาจวาสนาบารมี แต่ถ้าเราโดนเขาบีบคั้น บีบคั้นก็เป็นกรรมของสัตว์ เขาทําลายตัวเขาเอง

ถ้ามีสติมีปัญญาขึ้นมา มันพออยู่กับโลกได้ เพราะอะไร เพราะเรายังไม่ใช่นักบวช เราไม่ใช่ทิ้งโลกมาเลย ถ้าทิ้งโลกมาเลย มันก็ยังต้องบิณฑบาต ทิ้งโลกมาเลย ก็ยังอยู่กับโลกนั่นแหละ

ฉะนั้นว่า อยู่ทางโลก จิตใจมันอ่อนแอ จิตใจมันอ่อนแอ สุขภาพจิตมันอ่อนแอ เราก็จะมาสร้างอยู่นี่ไง เรามาสร้างอยู่นี่ เราพยายามเติม พยายามรักษา รักษาให้หัวใจเราเข้มแข็งขึ้นมา ถ้ามันเข้มแข็งขึ้นมา แล้วตอนนั้นถึงเวลาแล้วเราเลือกเอง

ตอนนี้มันมีทางโลกเยอะมากที่ว่าเขาเออร์ลีออกมาแล้วเขามาปฏิบัติ ทุกคนจะคิดอย่างนั้น เวลามาปฏิบัติจริงๆ มีคนมาปฏิบัติกับเรานะ มาขอปฏิบัติเลย อยู่ไม่ถึงปี ไปแล้ว เพราะเช้าขึ้นมาก็มีแต่ต้นไม้ ต้นไม้กับต้นไม้ อยู่ปีหนึ่งแล้วเขาทนไม่ไหว แต่ถ้าจิตใจมันดีนะ เพราะว่าเวลาเขาปฏิบัติ เขาหมุนเวียนได้ นี่พูดถึงว่า ถ้าอยู่ทางโลก จิตใจมันอ่อนแอ ทางโลกเขาเป็นแบบนั้น

แต่ถ้าจิตใจเราเข้มแข็ง มันเข้มแข็งจากหัวใจแล้ว มันอยู่ที่ไหนก็อยู่ได้ แล้วชอบด้วย ที่ไหนยิ่งสงบสงัด ที่ไหนยิ่งไม่คลุกคลี ชอบตรงนั้น ถ้าที่ไหนมันคลุกคลีนะ

ทีนี้เวลาเออร์ลีแล้วอยากจะปฏิบัติก็จะไปสุมหัวกันนั่นน่ะ สุมหัวคุยกันทั้งวัน นักปฏิบัติด้วยกันทั้งวัน แล้วอบอุ่น อยู่แล้วสุขสบาย แต่ถ้าเอาจริงเอาจังขึ้นมามันถึงไม่มีข้อเท็จจริงขึ้นมาจากหัวใจไง

ถ้ามีข้อเท็จจริงขึ้นมาจากหัวใจนะ เป็นศาสนทายาท องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาตรงนี้มาก ปรารถนาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติได้จริง รักษาหัวใจของตนได้ มันจะเป็นที่พึ่ง จากใจดวงหนึ่งสู่ใจดวงหนึ่ง ถ้าใจดวงนั้นยังเข้มแข็งขึ้นมาไม่ได้ มันจะไปเป็นที่พึ่งของใคร เป็นที่พึ่งตัวเองไม่ได้จะเป็นที่พึ่งให้ใครล่ะ ต้องเป็นที่พึ่งให้เราได้

ฉะนั้น เวลาเป็นที่พึ่งให้เราได้ เห็นไหม เวลาฟังเทศน์คนอื่น ดูคนอื่นปฏิบัติ เราไม่รู้เลยว่าจิตใจเขาเข้มแข็งหรืออ่อนแอ แต่ของเราเองเรารู้เลย บอกว่า “อยู่ทางโลกแล้วจิตใจมันอ่อนแอ อยากจะภาวนาให้มันเข้มแข็งขึ้นมา ฉะนั้น กราบขอฟังเทศน์หลวงพ่อ”

ถ้ากราบขอฟังเทศน์หลวงพ่อ นี่ฟังเทศน์ เวลาหลวงปู่มั่นท่านลงมาจากเชียงใหม่ แล้วพระผู้ใหญ่ถามว่า “เราอยู่กับตํารับตํารา อยู่กับธรรมะของพระพุทธเจ้าเลย เรายังต้องค้นคว้าตลอดเลย ท่านอยู่ในป่าอยู่อย่างไร” ถามหลวงปู่มั่นนะ

หลวงปู่มั่นบอก “ผมฟังเทศน์ทั้งวันเลย”

นี่ก็เหมือนกัน ถ้าจิตมันสงบแล้วธรรมะมันผุดนะ ธรรมะมันผุด สัจธรรมมันผุดขึ้นมาในใจเรานี่ อู้ฮู! มหาศาลเลย แล้วดูสิ หลวงปู่มั่นท่านบอกท่านผุดขึ้นเป็นภาษาบาลี เป็นบาลีด้วย เป็นภาษามคธเลย แล้วความหมายท่านเข้าใจหมดไง แต่หลวงตาท่านบอกว่าของท่านเป็นภาษาไทย เวลาขึ้น ขึ้นเป็นภาษาไทย นี่พูดถึงฟังเทศน์

ถ้าบอกว่า ไปวัดไปวา ไปฟังเทศน์หลวงพ่อ ถ้าฟังเทศน์หลวงพ่อก็เป็นที่พึ่งอาศัย วันคืนล่วงไปๆ สักวันหนึ่งต้องพลัดพรากจากกันทั้งหมด แต่ถ้ามันฟังเทศน์จากหัวใจของเรานะ เวลาธรรมมันผุดมันจะเป็นประโยชน์กับเรา แล้วปฏิบัติตามความจริงของเรา ให้จิตใจเรามั่นคงขึ้นมา ถ้ามันมั่นคงขึ้นมา เห็นไหม

ฉะนั้น ที่พูดมาทั้งหมดนี้พูดให้เห็นว่า เราปฏิบัติบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันก็เหมือนบูชาพุทธะ บูชาในหัวใจของเรา ไม่ต้องไปคาดหมายว่าจะต้องได้อย่างนั้น เป็นอย่างนั้น ให้มากดดันตัวเอง เวลากดดันตัวเอง ฉะนั้น เราปฏิบัติบูชา แล้วถ้ามันเป็นจริงนะ มันเกิดศีล ศีลคือความปกติของใจ ถ้ามันเกิดสมาธิขึ้นมาก็สาธุ ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้ามันเกิดวิปัสสนา เกิดปัญญาขึ้นมายิ่งสาธุใหญ่เลย

แล้วถ้าวิปัสสนาไป เวลามันชําระล้างสํารอกคายกิเลสออก เห็นไหม สังโยชน์ขาดไป ๓ กามราคะปฏิฆะอ่อนลง กามราคะปฏิฆะขาดไป สังโยชน์ ๑๐ ขาดไปจากใจ นั่นสาธุ บุคคล ๔ คู่ จากหัวใจที่มันทุกข์ๆ ยากๆ นี่แหละ เราปฏิบัติเพื่อเหตุนี้

ไม่ต้องกดดันตัวเอง ไม่ต้องว่าจะต้องได้อย่างไรๆ ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม สมควรแก่สติ สมควรแก่ปัญญา สมควรแก่โอกาส สมควรแก่การกระทําของเรา เพื่อประโยชน์กับหัวใจของเรา เอวัง

มรรค ๘
สติชอบ ปัญญาชอบ งานชอบ ระลึกชอบ
งานยังไม่ใช่สติเลย สติเป็นสติ งานเป็นงาน
งานชอบหรือไม่ชอบ ทําผิดหรือทําถูก
สติ สัมมาสติ มิจฉาสติ
ปัญญา มันมิจฉาปัญญา สัมมา
สัมมาทิฏฐิคือปัญญาถูกต้อง
มิจฉา ถ้ามิจฉามันก็ผิดหมดน่ะ

๕

สติกับปัญญา

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ถาม-ตอบ ปัญหาธรรม วันที่ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่)
ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ถาม : เรื่อง “สติ”

กระผมนอนภาวนาครับ ตอนนั้นเข้าไปเจอสิ่งน่ากลัวมากครับ กระผมกําหนดลมหายใจ แต่เผลอลืมพุทโธครับ เข้าไปเจอกับอะไรบางอย่างเป็นสิ่งที่น่ากลัว

ตอนนั่งสมาธิ สติดีมาก แต่นั่งไม่ได้นานครับ หรือเดินจงกรม สติดีมากครับ กระผมชอบเดินจงกรมมากที่สุดครับ กระผมภาวนาที่บ้านครับ จึงไม่สะดวกเดินจงกรมได้ครับ กระผมจึงนอนภาวนา เผลอลืมพุทโธ ไปเจอสิ่งที่น่ากลัวมากๆ จึงเข้าใจกับตัวเองว่าสติสําคัญมากๆ ครับ

ขอกราบหลวงพ่อช่วยชี้แนะวิธีทําให้สติเข้มแข็งด้วยครับ และการนั่งสมาธิอย่างถูกวิธีด้วยครับ ขอกราบนมัสการ

ตอบ : การทําให้สติเข้มแข็ง ทุกคนต้องฝึกสติๆ หลวงตาจะพูดประจําว่า การภาวนาหรือการฝึกหัดของเรา ถ้าขาดสติแล้วเป็นมิจฉาทั้งหมด แต่ถ้ามันจะเป็นสัมมาทิฏฐิหรือความถูกต้องดีงามต้องมีสติ

ฉะนั้น คําว่า “สติ” สติคือความระลึกรู้ ความระลึกรู้ สติก็คือสติไง สติไม่ใช่ปัญญา สติก็คือสติ คําว่า “สติ” ขึ้นมา สติในตัวของสติเองคือการระลึกรู้อยู่ ทีนี้สติมันสําคัญมากนะ สําคัญ ความระลึก ระลึกโดยสามัญสํานึก เห็นไหม เพราะมันมีสติ แล้วมหาสติ สติอัตโนมัติ

คนไม่ภาวนาจะไม่เข้าใจเรื่องสตินะ สติก็เหมือนเรา อย่างเด็กๆ ที่มันสมบูรณ์ของมัน มันก็สมบูรณ์ของมันใช่ไหม แล้วถ้าผู้ใหญ่ของเราล่ะ แล้วถ้านักวิทยาศาสตร์ล่ะ เขาใช้สติเหมือนกันนะ แต่สติของเขาจะแน่วแน่ แล้วมันจะลงลึกแตกต่างกัน นี่พูดถึงสติ นี่สติโดยสามัญสํานึกของเรานะ แต่ถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านปฏิบัตินะ มันมีสติ แล้วมหาสติ คือมหาสติมันจะเร็วกว่าสติเยอะมากเลย นี่พูดถึงว่าสติเฉยๆ นะ

ถ้าคนที่ไม่เคยปฏิบัติ เราพูดกันทางโลก ทางวิทยาศาสตร์ไง คือคําว่า “สติ” ก็สมบูรณ์แล้ว สติก็คือสติ แล้วสติก็ตายตัวว่าสติอย่างนั้น แล้วสติมันมีพลั้งเผลอ มันมีสมบูรณ์ มันมีปานกลาง คําว่า “สติ” แล้วสติก็ส่วนสตินะ เวลาเป็นมหาสติ เพราะมหาสติมันจะเร็ว เร็วกว่าสติเยอะมากเลย แล้วพอสติอัตโนมัติ สติอัตโนมัติคืออรหัตตมรรค เพราะเวลาเป็นอรหัตตมรรคขึ้นมา มันจะเป็นญาณ มันจะเป็นญาณที่รู้เท่าทันกันตลอดเลย มันจะตามกันตอนนั้นเลย

แต่ถ้ามันเป็นสติ นี่พูดถึงคําว่า “สติ” เขาถามคําว่า “สติ” ทีนี้คําว่า “สติ” สติต้องการในทุกที่ทุกสถาน แม้แต่เด็ก เด็กถ้ามันมีสติ การศึกษาการเรียนมันก็ดี เด็กถ้ามีสติทําสิ่งใดมันก็ไม่พลั้งพลาด แต่ธรรมดาของเด็ก ธรรมดาของเด็กมันก็พลั้งเผลอ คือมันเที่ยวเล่นของมันโดยความไร้เดียงสา มันเป็นอย่างนั้นน่ะ ถ้าสติอย่างนั้นมันก็เป็นสติ

ฉะนั้น คําว่า “สติๆ” สติสมบูรณ์มันก็สติสมบูรณ์ ที่ว่าสติเราดี ที่เราจะมาสนใจเรื่องการภาวนา เพราะเรามีปัญญา ปัญญาของเรา เราได้ฟังไง เห็นไหม สุตมยปัญญา จินตมยปัญญา ภาวนามยปัญญา ปัญญาที่มันจะเกิดขึ้น ปัญญามันเกิดขึ้นมันทําให้เราฉงนสนเท่ห์

แต่ก่อนเราก็มีความคิดของเราอย่างนี้ พอมันมีปัญญาขึ้นมาเป็นแง่มุมปั๊บ “เออ! เราจะหยุดทําไม เราจะทําอะไร” อันนี้มันคืออะไร อันนี้เป็นสติหรือเปล่า...ไม่ใช่ สติมันยับยั้งไง สติมันยับยั้งให้เราได้คิด แต่ความคิดไม่ใช่สติ ไม่ใช่ สติเป็นสติไง เห็นไหม มันถึงมีมรรค ๘

เวลามรรค ๘ สติชอบ ปัญญาชอบ งานชอบ ระลึกชอบ งานยังไม่ใช่สติเลย สติเป็นสติ งานเป็นงาน งานชอบหรือไม่ชอบ ทําผิดหรือทําถูก สติ สัมมาสติ มิจฉาสติ ปัญญา มันมิจฉาปัญญา สัมมา สัมมาทิฏฐิคือปัญญาถูกต้อง มิจฉา ถ้ามิจฉามันก็ผิดหมดน่ะ คําว่า “ผิด” ตอนนี้มันมีกิเลสมาอย่างนั้นไง

นี่เราพูดถึงคําว่า “ถ้าจะฝึกให้สติสมบูรณ์”

สติมันก็คือสตินะ แต่สติ ในคําว่า “สติ” สติมันต้องประกอบไปด้วยทุกกิริยา ทุกๆ การเคลื่อนไหว เพราะสตินี้สําคัญมาก สําคัญมากจริงๆ

ทีนี้คําว่า “สติ” ถ้าพูดถึงสติ เหมือนกับอุเบกขา อุเบกขาคือการวางเฉยอยู่ ถ้าการวางเฉยอยู่ ทีนี้คนไม่เข้าใจนะ พอเราพิจารณา ทุกคนจะมาถามว่าอุเบกขาคือนิพพานนะ บางคนเข้าใจอย่างนั้น เข้าใจว่าอุเบกขาคือนิพพาน คือวางเฉย วางได้หมด เป็นอุเบกขา

เราบอกไม่ใช่ คนละเรื่องเลย อุเบกขาเป็นอุเบกขา อุเบกขามันจะเป็นนิพพานได้อย่างไร มันมีสุขกับทุกข์ใช่ไหม มันมีสุขเวทนา ทุกขเวทนา เวลาอุเบกขา มันก็วางเฉย มันเป็นตรงกลาง วางเฉย เหมือนกับว่าสักแต่ว่า สักแต่ว่าคืออุเบกขา อะไรก็สักแต่ว่าๆ เป็นอุเบกขา คือมันสักแต่ว่า เราวางเฉยไง วางไว้ได้ นี่อุเบกขา แล้วอุเบกขามันจะตั้งอยู่ได้ไหม อุเบกขาเหมือนตาชั่ง เดี๋ยวมันก็เอียงซ้ายเอียงขวา มีนํ้าหนักมันกดหรือเปล่า ไม่กดมันก็ไป อุเบกขา เดี๋ยวมันก็ไปชอบหรือไม่ชอบ อุเบกขานี่

ทีนี้อุเบกขา แต่ถ้าผู้ที่ปฏิบัติใหม่ เพราะมีคนเคยเข้าใจว่าอุเบกขาคือนิพพาน เขาบอกเขาอยู่กับอุเบกขาแล้วเขาเป็นนิพพาน

เราบอกว่าเป็นไปไม่ได้ แต่มันเป็นแบบว่าผู้ที่ไร้เดียงสาเขามาศึกษาแล้ว พอศึกษาแล้วเข้าใจว่าอย่างนั้นก็เป็นอย่างนั้น แต่ผู้ที่ปฏิบัตินะ ไอ้ทฤษฎีการศึกษานั้นมันเป็นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเหมือนกับการศึกษานั้นเป็นตํารา เขียนมาจากศาสตราจารย์ แต่พวกเราเป็นพวกอนุบาลเพิ่งเรียน คําศัพท์เรารู้หมด เราอ่านได้ แต่เราไม่เข้าใจหรอก เราไม่เข้าใจความหมายนั้น

นี่ก็เหมือนกัน ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถูกต้องดีงามทั้งหมด แต่เราไปศึกษา เราอ่านแล้วเราเข้าใจ เราเข้าใจ มีคนบอกว่าอุเบกขา เขาบอกเขาอุเบกขาธรรม เขาคิดว่าอุเบกขาคือนิพพาน

ภาษาเรานะ หยาบมาก ไร้เดียงสามาก เพราะนิพพานมันยังไปอีกไกลเลย เพราะนิพพานไปทําลายภวาสวะ ทําลายภพ ทําลายตัวตน ทําลายมานะ ๙ เสมอเขา สําคัญว่าเสมอเขา สูงกว่าเขา สําคัญว่าสูงกว่าเขา ตํ่ากว่าเขา สําคัญว่าตํ่ากว่าเขา ทั้งๆ ที่เป็นข้อเท็จจริง แต่มันสําคัญก็ผิดแล้ว

เราตํ่ากว่าเขา มันก็ตํ่ากว่าเขาจริงๆ ใช่ไหม สําคัญว่าตํ่ากว่าเขา นี่มานะเกิดแล้ว เราเสมอเขา มันก็เสมอเขาจริงๆ นี่แหละ แต่เราสําคัญว่าเสมอปั๊บ มานะเกิดทันที เราสูงกว่าเขา ถ้าเราไม่สําคัญตนมันก็ไม่เป็นไร มันก็สูงตํ่าโดยธรรมชาติ สูงตํ่าโดยข้อเท็จจริงใช่ไหม แต่เราไปสําคัญว่าสูงกว่าเขา เสร็จเลย ก็เราไปสําคัญว่าสูงกว่าเขา แต่จริงๆ ก็สูงกว่าเขาจริงๆ นี่แหละ แต่มันก็สูงกว่าเขาโดยข้อเท็จจริง แต่เราไม่มีตัวตน ไม่มีมานะ ไม่มีทิฏฐิมานะที่จะไปสําคัญตนไง ทั้งๆ ที่สูงกว่าเขานี่แหละ สําคัญว่าสูงกว่าเขาก็จบแล้ว

ทีนี้คําว่า “สําคัญตนๆ” ถ้าไม่มีเรา จะสําคัญได้ไหม พระอรหันต์จะไปทําลายภวาสวะ ทําลายภพ ทําลายจิต ทีนี้คําว่า “ภพ” มันก็ไม่ใช่จิตหรอก จิตนี้เขาเรียกว่าจิตใจ เขาแทนกัน แต่คําว่า “ภพ” เป็นที่เลย ฉะนั้น เวลาพระอรหันต์เขาไปทําลายตรงนั้น ไปทําลายภวาสวะ ทําลายภพ ทําลายชาติ พอทําลายแล้ว พอมันทําลายตรงนั้นแล้วมันไม่มีฐานที่ ไม่มีถิ่นกําเนิด คือทําลายถิ่นกําเนิด ทําลายที่มาที่ไปหมดเลยล่ะ นั่นพระอรหันต์ มันเป็นอุเบกขาไหม

อุเบกขามันต้องมีตัวตนของเราถึงเป็นอุเบกขา โอ๋ย! อุเบกขามันเป็นเวทนา ๓ ง่ายๆ เลย ฉะนั้น นี่พูดถึงอุเบกขาไง

ฉะนั้น คําว่า “สติ” เพราะคําว่า “สติ” เราพยายามจะอธิบายให้เข้าใจว่าสติมันก็คือสติ ทีนี้คําว่า “สติ” สติมันคือสตินะ ทีนี้มันสําคัญไหม สําคัญ แต่มันไม่ใช่ปัญญา มันไม่ใช่เวทนา มันไม่ใช่อะไรทั้งสิ้น สติก็คือสติ เวทนาก็เป็นเวทนา แต่มันสําคัญ สําคัญที่ว่าเราเองไปคลุกเคล้ากันไง เวลาคิดพร้อมสติก็คิดว่าเรามีสติ เราก็คิดได้ใช่ไหม เราก็ อ๋อ! สติมันต้องมีความคิดด้วย มีอย่างนี้ด้วย มันถึงเป็นสติ แต่ความจริงมันไม่ใช่

มันเกิดจากสติสมบูรณ์ เราถึงยั้งคิด แล้วมีความคิดต่อเนื่องได้ มันต่อเนื่องกันมาไง นี่มรรค ๘ ไง เวลามรรค ๘ มันต้องมีมรรคมันสมบูรณ์ไง ถ้าสติสมบูรณ์ เห็นไหม โอ้โฮ! เราแจ่มชัดเลย มันไม่คิด มันไม่คิด สติสมบูรณ์มาก จิตไม่ขยับเลย แล้วมรรคมันจะเดินไปได้ไหม มันเป็นไปไม่ได้ มันมีสิ่งใดเด่นไม่ได้

ทีนี้คําว่า “เด่นของเรา” ดูสิ เจโตวิมุตติ เจโตวิมุตติเด่นโดยสมาธิ เพราะสมาธิเขาเข้มแข็งของเขา เพราะว่าเขาสมาธิเข้มแข็ง จิตตั้งมั่น แล้วเวลาพิจารณาของเขาไป พิจารณาโดยจิตนํา สมาธินํา สมาธิเป็นหัวหอก แต่มันก็ต้องเคลื่อนไปพร้อมกับมรรค ๘ แต่มันมีสมาธิ คือว่าจิตตั้งมั่นนี้เป็นหัวหอก

ปัญญาวิมุตติ ปัญญาวิมุตตินี่ปัญญาเป็นหัวหอก ปัญญาเป็นหัวหอกคือปัญญานําไง แต่มันก็ต้องเคลื่อนไปพร้อมกับมรรค ๘ มันต้องเคลื่อนไปพร้อมกับสติ พร้อมกับสมาธิ พร้อมกับงานชอบ งานชอบคือทําถูกต้อง ถ้างานไม่ชอบคือทําผิดไง ทํางานเหมือนกัน แต่งานไม่ชอบ แค่งานชอบมันก็เป็นอย่างนั้น ทีนี้มันต้องสมบูรณ์ของมันไป

นี่พูดถึงว่า เพราะคําว่า “ฝึกสติ” เราอ่านคําถามแล้วเราเข้าใจว่าผู้ถามคือเข้าใจรวมกันหมดไง คลุกเคล้ากันหมดว่า เพราะสติ ภาวนาแล้วสติมันดี แล้วสติดีแล้ว เพราะมันพลั้งเผลอมันถึงได้ไปเห็นภาพที่น่ากลัว พอเห็นภาพน่ากลัวก็จะไปแบบว่า ถ้าสติสมบูรณ์ก็จะไม่เจอภาพนั้น

เจอ ยิ่งเจอชัดเข้าไปอีก สติสมบูรณ์ชัดเจนขึ้นมา เวลาไปเห็นภาพ ภาพจะชัดเจนมาก สติมันทําให้การกระทําเราสมบูรณ์ขึ้นมา ทีนี้การกระทําสมบูรณ์ขึ้นมา ความเห็นถูกหรือความเห็นผิด ถ้าความเห็นถูกต้อง เห็นแล้วมันปล่อยวางได้มันก็จบ ถ้ามันเห็นแล้วมันปล่อยวางไม่ได้ สติจะมีประโยชน์อะไร

สติสําคัญ สําคัญที่มันให้การกระทํานี้สมบูรณ์ แต่ความสมบูรณ์นั้นถ้ามันไม่มีปัญญาแยกแยะแล้ว มันจะสมบูรณ์ต่อไปอีกไหม มันสมบูรณ์มาแล้วมันต้องมีปัญญาไง ถ้าปัญญามันแยกแยะขึ้นมา มันถึงว่าสติกับปัญญามันคนละเรื่องกัน

แต่ทีนี้เวลาคนละเรื่องกัน แล้วทุกคนมีความถนัด เขาเรียกจริต มีความถนัด ถ้าเจโตวิมุตติถนัด อย่างที่เรายกบ่อย อย่างเช่นหลวงปู่ชอบ หลวงปู่คําดี ถ้าเป็นเจโตวิมุตติ หลวงปู่เจี๊ยะ พิจารณากายโดยเห็นกาย พวกนี้เป็นเจโตวิมุตติ

ถ้าปัญญาวิมุตติ หลวงตา หลวงปู่ดูลย์อย่างนี้ ถ้าปัญญาวิมุตติ นี่ปัญญานํา ถ้าปัญญานํา ดูสิ หลวงตาท่านสอนเรื่องปัญญาอบรมสมาธิ หลวงตาท่านเป็นคนเทศน์แล้วเขียนหนังสือ “ปัญญาอบรมสมาธิ”

ถ้าพูดถึงเราถือด้วยความเถรตรงนะ “มันจะมีไปได้อย่างไร มันก็ต้องสมาธิอบรมปัญญา เพราะศีล สมาธิ ปัญญา มันไม่มีปัญญาอบรมสมาธิ”

แต่ด้วยความชํานาญ ด้วยความชํานาญของตน แล้วทําแล้วได้ผล ถึงเอาองค์ความรู้ในการกระทํานั้นมาอธิบายให้พวกเรา แล้วชี้แนวทางให้พวกเราเป็นทางเลือกได้อีกทางเลือกหนึ่ง นี่ถ้าปฏิบัติได้จริง

ฉะนั้น เราจะพูดให้ทําความเข้าใจกันว่า สติก็คือสติ สติคือการระลึกรู้ ถ้าสติพลั้งเผลอ การกระทํานั้นเป็นมิจฉาทั้งหมด ถ้าสติสมบูรณ์ การกระทํานั้นจะเป็นสัมมาทิฏฐิ จะเป็นความเห็นที่ถูกต้อง ทีนี้ความเห็นที่ถูกต้อง คนเราเวลาจะคิดได้ หรือภาวนาแล้วถ้าปัญญามันพิจารณาตามทันแล้วมันจะวาง

ทีนี้พอวาง เราไม่ได้คิดเลยหรือ มันมีแง่มุม เพราะปัญญามันแยกแยะ ปัญญามันจับต้อง แล้วปัญญามันตีแผ่ แต่มันก็ต้องมีสมาธิใช่ไหม เพราะหลวงตาท่านใช้คําว่า สมาธิเหมือนเกี่ยวข้าว สมาธิคือรวบข้าวไว้ ปัญญาคือเคียว แต่ถ้ามันไม่มีสมาธิไปรวบข้าวไว้ เราจะไปเกี่ยวข้าวอย่างไร เกี่ยวอากาศใช่ไหม

สมาธิมันรวม มันไล่ต้อนความคิดเราเข้ามา แต่มันจะเกี่ยวได้ด้วยเคียว นี่สมาธินะ แล้วมันจะสมบูรณ์ด้วยสติ เพราะไม่มีสติ เราจะไปรวบข้าวเข้ามาได้ไหม รวบอากาศใช่ไหม ไปรวบต้นหญ้าหรือ เขาจะเกี่ยวข้าว เขาไม่ได้เกี่ยวหญ้า จะไปรวบอะไร ถ้าสติไม่สมบูรณ์ เราจะไปรวบอะไร เราต้องรวบข้าวเข้ามา

หลวงตาท่านสอนว่า สมาธิมันจะไล่ต้อนกิเลสเข้ามา รวบเข้ามา แล้วมันขาดไม่ได้ มันจบไม่ได้ มันจะจบได้ด้วยเคียวเกี่ยว เคียวคือปัญญา เวลาจบต้องจบด้วยปัญญา แต่ปัญญานั้นน่ะ ถ้ามันไม่มีสมาธิรวบข้าวเข้ามา มันจะไปเกี่ยวอะไร มันก็เกี่ยวความฟุ้งซ่านไง เกี่ยวสิ่งที่เราจินตนาการไง เราเข้าใจว่า เราเข้าใจ แต่ไม่ใช่ความจริง

แต่ความจริง จิตตั้งมั่น จิตตั้งมั่นแล้วมันเห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรมตามความเป็นจริง เห็นตามความเป็นจริงมันสะเทือนหัวใจ ถ้าสะเทือนหัวใจ มันรวบเข้ามาแล้ว สมาธิไปรวบเข้ามา แล้วถ้ามีปัญญาแยกแยะเข้าไป พร้อมสติทุกอย่างนะ

สมาธิก็เกิดจากสติ ปัญญาก็เกิดจากสติ สิ่งที่จะเกิดขึ้น เกิดขึ้นจากสติทั้งนั้น แต่ไม่ใช่สติ เกิดขึ้นจากสติทั้งนั้น เพราะสตินี้ทําให้เราจงใจ ทําให้เราทํางานถูกต้องดีงามใช่ไหม ถ้าขาดสติ เละหมดเลย

ทีนี้เราพูดวันนี้ เราจะพูดให้ผู้ภาวนาเห็นว่า สติสําคัญมาก แต่เวลาเราคิดว่าเราจะระลึกรู้ เราจะฝึกสติให้สมบูรณ์ แล้วปัญญาล่ะ

จริงๆ สิ่งที่แก้ไข สิ่งที่เข้าใจนี้คือปัญญาทั้งนั้นนะ แต่มันเป็นภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากการกระทํา ปัญญาเกิดจากภาวนา ไม่ใช่สุตมยปัญญา ปัญญาเกิดจากการศึกษา ปัญญาเกิดจากการท่องจํา ปัญญาเกิดจากการฟังจากคนอื่นมา แล้วเอาความรู้อันนั้นมาสําเร็จรูปว่าเป็นของเรา เพราะเป็นของเรามันเข้ากันไม่ได้หรอก

นํ้าในแก้วหนึ่ง กับในแก้วเราว่างเปล่า แต่เรามองนํ้าในแก้วที่มีนํ้า เราก็เข้าใจว่าแก้วเรามีนํ้าเหมือนกัน มีไหม ไม่มี ถ้าแก้วที่มีนํ้า แก้วของครูบาอาจารย์ที่มีนํ้า ในแก้วนั้นมีนํ้า มันสมบูรณ์ของมันใช่ไหม นั่นท่านบอก นี่ปัญญาๆ

แล้วเราก็ศึกษาๆ เราก็มีแก้วแก้วหนึ่งก็คือความเห็นของเรานี่แหละ นี่คือสัญญา คือจํามา คือสําเร็จรูปมา แต่ในแก้วนั้นไม่มีนํ้า คือมันไม่มีการกระทําของเรา ไม่มีภาวนามยปัญญา ไม่มีองค์ความรู้จริงของเรา

เวลาปฏิบัติเขาทํากันอย่างนี้ นี่ภาคปฏิบัติ ภาคปฏิบัติคือเราปฏิบัติเอาประสบการณ์ คือเอาข้อเท็จจริงเกิดจากการกระทําของเรา ถ้าการกระทําของเราปั๊บ เราจะตักนํ้า เราจะหานํ้ามาใส่แก้วนี้

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจของเรามีสติแล้ว มีสมาธิแล้ว เราฝึกหัดใช้ปัญญา มันทําได้ไหม ถ้ามันทํา ไอ้แง่มุมอันนั้นน่ะมันทําให้แก้วที่มีนํ้ากับแก้วที่ไม่มีนํ้า นํ้าหนักก็ต่างกัน ความชื้นก็ต่างกัน มวลในแก้วก็ต่างกัน

นี่ก็เหมือนกัน จิตที่มันมีปัญญาที่มันพิจารณาของมันไป มันมีความรู้อย่างนี้ขึ้นมา ถ้ามีความรู้ขึ้นมา วันนี้พยายามจะพูดว่า สติก็คือสติ สําคัญมาก แต่ไม่ใช่ปัญญา ไม่ใช่สมาธิ ไม่ใช่อะไรทั้งสิ้น สติมันเป็นสติจริงๆ

แต่พวกเราอารมณ์หนึ่งแม่งมีพร้อมเลย ความคิดหนึ่งมันมีพร้อมไง แล้วก็จะมาคิดว่าสติๆ เพราะอะไร

เพราะครูบาอาจารย์ของเราพยายามยืนยันว่าสติสําคัญมาก สติสําคัญมาก เพราะสติมันเป็นจุดเริ่มต้น มันเป็นจุดเริ่มต้นทําให้เราทําความดีงามกัน ทําความถูกต้องกัน

ทีนี้สติก็คือสติ ทีนี้สติสําคัญมาก สติสําคัญมาก แต่เวลาเราเคลื่อนไหวไป เราต้องรู้สิ รู้ว่าสิ่งที่จํามา เวลาครูบาอาจารย์ท่านจะแยกได้ว่าสัญญา สัญญาคือความจําได้หมายรู้ สัญญาคือของยืม สัญญาคือเงินกู้ แต่ถ้ามันเป็นปัญญานี่เงินสด เงินเย็น ไม่ใช่เงินกู้ เงินเรา ถ้าปัญญาเกิดอย่างนี้ แต่ถ้าไปฟังมาศึกษามา นั่นเงินกู้ สัญญา

แต่โทษนะ จะพูดให้เข้าใจหรือจะพูดให้งงวะเนี่ย ไอ้คนฟังยิ่งฟังยิ่งงงหรือยิ่งเข้าใจ เพราะคําถาม เดี๋ยวเราจะแยกคําถามให้เห็นว่าเขามีความเข้าใจอย่างไร เราอ่านคําถามแล้วเราเข้าใจว่า ประชาชนหรือคนทั่วไปจะเข้าใจว่า สติมันคิดได้ มันรู้ได้ มันเข้าใจได้

อันนี้เราบอกว่ามันเคลื่อนไปแล้ว เพราะว่าความที่รู้ได้เข้าใจได้นั้นมันเป็นปัญญา แล้วความสุขความทุกข์เป็นเวทนา ความพอใจไม่พอใจนั่นน่ะเวทนา ไม่ใช่สติ สติคือความระลึกรู้เฉยๆ

ถ้าระลึกรู้เฉยๆ แล้ว อันนี้คนภาวนา อย่างที่ว่าพอภาวนาเป็น ระลึกรู้เฉยๆ นะ สตินี่ ถ้าเอ็งคิดได้มันไม่ใช่สติแล้ว สติคิดไม่ได้ แต่ถ้าไม่มีสติ เอ็งคิดเรื่องอะไร เอ็งระลึกรู้อะไร เอ็งก็ระลึกรู้ด้วยความเผลอๆ ไง ความมัวเมา สติ สติล่องลอยอย่างนี้

สติ ถ้ามันมีสติปั๊บ มันระลึกรู้ชอบ

ฉะนั้น วันนี้จะพูดถึงว่าสติกับปัญญามันไม่ใช่อันเดียวกัน สติกับเวทนาก็ไม่ใช่อันเดียวกัน สติก็คือสติ แต่เพราะว่ามรรค ๘ ไง เพราะความสับสนของชาวพุทธ เวลามรรค ๘ ก็พูดกันปากเปียกปากแฉะ มรรค ๘ แต่อารมณ์อารมณ์หนึ่งมันประกอบไปด้วยอะไรบ้างล่ะ แล้วอะไรมันเด่นล่ะ

นี่ไง ครูบาอาจารย์ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวลาใครไปถามนะ พยากรณ์ ท่านอนาคตังสญาณ จะดูเลยว่าเขาเคยผ่านอะไรมา จะเอาตรงกับกิเลสเขา แล้วสอนเขา เวลาไปถามพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าจะมีตรงนี้ ทีนี้เวลาใครไปหาพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าจะมีอนาคตังสญาณเลย

ทีนี้พวกเราทุกคน เราอยู่กับหลวงตา ใครๆ ก็ไปถามว่า “หนูควรปฏิบัติอย่างไรคะ” คือจะเอาตรงๆ ไง จะเอาฉีดยาทีเดียวหายเลยไง เอาเข็มเดียวเท่านั้นน่ะจะให้เป็นพระอรหันต์เลย ใครๆ ก็ไปถามว่า “หนูจะทําอย่างไรคะ หนูจะทําอย่างไรคะ”

หลวงตาก็จะบอกว่า “ถ้าเธอทําสิ่งใดแล้วมันปลอดโปร่งมันโล่งโถง ทําสิ่งใดแล้วมันเข้าใจ นั่นน่ะทางของเอ็ง”

หลวงตาท่านไม่พูดเหมือนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านจะพยากรณ์เลยนะว่า เราเป็นแม่ครัวของหวาน เราชํานาญในของหวาน ท่านจะบอกเลยว่าต้องส่วนประกอบอย่างนั้นๆๆ แต่ถ้าเราเป็นแม่ครัวที่ทําของคาว ท่านจะบอกว่าของคาวต้องมีส่วนประกอบอย่างนั้นๆๆ ฉะนั้น พอเราเป็นแม่ครัวที่ถนัดใช่ไหม พอเราฟังเราก็เข้าใจเพราะเราเป็นแม่ครัวนั้นมา

นี่ก็เหมือนกัน จิตใจมันมีจริตนิสัยมา มันสร้างเวรสร้างกรรมมา เวลาพระพุทธเจ้าพยากรณ์ พยากรณ์ตามนั้นๆๆ มันจะเข้ากับจริตนิสัยเดิม มันจะเข้ากับจริตนิสัย มันจะทวนกระแสกลับเข้าไปเลย

แต่เราเกิดไม่ทันองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วครูบาอาจารย์เราไม่มีองค์ประกอบที่จะรอบรู้ได้เท่ากับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย การสร้างสมมาที่นับไม่ได้ถึง ๑๖ หน

ไอ้พวกเราเพิ่งเกิดเมื่อวานนี้ ที่มามันแตกต่างกัน ความสามารถแตกต่างกัน คุณสมบัติแตกต่างกัน ไม่มีใครจะมีคุณสมบัติได้เท่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มันเป็นไปไม่ได้ มันเป็นสิ่งที่ไม่มี เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีพระองค์เดียว ไม่มีสอง

ฉะนั้น พวกเรา ครูบาอาจารย์ที่ปฏิบัติมาแล้วท่านมีอํานาจวาสนา ท่านทําของท่านได้ ท่านก็มีประสบการณ์ตรงนี้ไง

นี่พูดถึงว่าคําว่า “สติ” เพราะเราอ่านคําถามแล้วมันเหมือนกับมีความเข้าใจว่า สติมันคือมรรค ๘ เลย คือมันมีปัญญาด้วย มันมีสมาธิด้วย มันมีทุกอย่างด้วยในสติตัวเดียว...ไม่ใช่ สติเป็นสติ สตินี้สําคัญมาก

ฉะนั้น เข้ามาที่คําถาม คําถามว่า “ผมนอนภาวนา ตอนนั้นเข้าไปเจอสิ่งที่น่ากลัวมากครับ ผมกําหนดลมหายใจ แต่เผลอลืมพุทโธครับ เข้าไปเจอสิ่งที่น่ากลัวมากๆ”

คําว่า “เผลอ” คําว่า “นอนภาวนา” เวลาเผลอ คําว่า “เผลอ” ส่วนใหญ่มันหลับไปแล้ว คําว่า “หลับ” คนเราเวลานอนหลับ หลับสนิทไปเลย บางคนนอนแล้วนอนหลับตื้นๆ นอนหลับแล้วพลิกไปพลิกมา นอนหลับ แล้วนอนแล้วมันไม่ได้พักผ่อน ตื่นมาไม่สดชื่น แต่คนถ้านอนหลับ นอนหลับยาวไปเลย

ทีนี้เวลาเราภาวนา มันนอนภาวนาไง มันก็หลับๆ ตื่นๆ ตื่นๆ หลับๆ ไง ถ้าหลับๆ ตื่นๆ เขาบอกเขาเผลอ

เผลอคือหลับ เพราะการภาวนานะ เรานั่งเฉยๆ มันยังนั่งหลับเลย นั่งไปนี่สัปหงกโงกง่วง ขาดไปแล้ว ภวังค์นะ จิตนี้มันไวมาก แล้วมันลงภวังค์ มันตกภวังค์ พอตกไปแล้ว มันเหมือนกับตกภวังค์ไปแล้ว โทษนะ เหมือนขับรถ คนหลับใน ขับรถนี่แจ่มเลยนะ วูบ เรียบร้อย แล้วเป็นอย่างไร หลับใน หลับใน หลับในก็แค่เผลอแป๊บเดียว

แล้วนี่นอนภาวนาคือเราเปิดช่องทางให้เขาอยู่แล้ว ฉะนั้น เขาบอกเขาเผลอไป

ไม่เผลอหรอก หลับ หลับ ฉะนั้น พอคําว่า “หลับไปแล้ว” คําว่า “หลับ”

“มันหลับได้อย่างไร ก็ผมภาวนาอยู่นี่ สติมันพร้อม”

จิตมันไว มันแพล็บ! มันเหมือนกับเราไม่เห็นช่องว่างช่องนี้เลย พอไม่เห็นช่องว่างนี้ พอมันแพล็บไปมันก็เห็นภาพที่น่ากลัว เวลาเห็นภาพน่ากลัว ทําไมเห็นล่ะ

แต่เวลาเราใช้คําว่า “เผลอ” เพราะอะไร เพราะจิตใจเราไม่ละเอียดรอบคอบ เห็นช่องว่างของมัน เราก็ไม่คิดว่าเราหลับไง

แต่ถ้าวิธีแก้นะ วิธีแก้นะ จะว่าเอาไม้ถ่างตาไว้เลย มันก็หลับ ก็พยายามพุทโธชัดๆ ไม่ให้มีช่องว่าง

เพราะคนเรานะ ถ้ามันเผลอหรือมันตกภวังค์เล็กน้อยนะ ต่อไปมันจะลงภวังค์เรื่อยๆ เพราะนี่คือช่องทางของกิเลสไง กิเลสมันจะเอาภวังค์มาถ่างความห่างระหว่างสมาธิของเรากับมรรคผลของเราออกจากใจ ถ่างห่างไปเรื่อยๆ เพราะว่าเวลาตกภวังค์ บางคนตกทีหนึ่ง ๓-๔ ชั่วโมง หายไปเลย ๓-๔ ชั่วโมง

เราเคยหายทีหนึ่งเป็น ๘ ชั่วโมง ตอนนั้นไม่รู้ว่าตัวเองตกภวังค์ ยังสําคัญตนว่านักภาวนา ภาวนาเก่ง สุดท้ายก็จบด้วยนํ้าลายตัวเอง เพราะมันไหลมาเปียก พอนํ้าลายไหลมา พอออกจากภาวนา นี่อะไรเนี่ย เปียกๆ ก็นั่งอย่างนี้มันอยู่ในร่ม

ทีนี้ด้วยว่าเรามีเป้าหมายอยากจะพ้นทุกข์ไง เอาขึ้นมาดม โอ๋ย! นํ้าลาย แล้วไม่ต้องมีใครบอกเลยว่าเอ็งตกภวังค์ ไม่ต้องมีใครมาบอกเลย รู้เอง แต่ถ้ามีใครมาบอกว่าเราตกภวังค์นะ เถียงตายเลย เพราะนั่งทีหนึ่ง ๗-๘ ชั่วโมง เก่งมาก แน่วเลยนะ นั่นแหละตกภวังค์ เราเคยตกขนาดนั้นนะ แต่ด้วยวาสนา วาสนาคือนํ้าลายของตัวเองมันเข้ามาย้อนศร ทําให้ตัวเองรู้แจ้งว่าตกภวังค์ แล้วแก้ แก้มาเป็นปี กว่าจะหาย กว่าจะไม่ตกภวังค์ แก้มาเป็นปี ทุกข์มาก

คนไม่เคยภาวนาเลย มันก็เริ่มต้นจากการภาวนาของเรา คนที่มันผิดพลาดไป ตกภวังค์ไป มันติดลบ มันติดลบเป็นพันๆ ล้านน่ะ แล้วมันต้องใช้หนี้พันๆ ล้านนั้นให้หายก่อน แล้วขึ้นมาค่อยมาภาวนา

มันติดลบแดงเถือกเลย แต่ตัวเองไม่รู้เพราะเงินกู้ กู้เขามา นึกว่าตัวเองมีตังค์ แต่ความจริงไม่รู้เลย นั่นน่ะต้องจ่ายดอกเบี้ย แต่พอรู้ตัวขึ้นมา คืนหมดเลย ไม่เอา คืนหมดเลย ก็กู้เขามาแล้ว มันผูกพันน่ะ มันผูกพันก็ต้องมาแก้อย่างนี้ ตรึกในธรรมนะ อดนอนผ่อนอาหารสู้กับมัน โอ้โฮ! ทรมานมาก เราเคยผ่านวิกฤติอันนี้มา พอผ่านอันนี้มาได้

ทีนี้เวลาคนมาบอกว่านี่เผลอ

หลับแล้ว ไม่ต้องเผลอ หลับ อย่าเข้าข้างตัวเอง อย่าเข้าข้างกิเลส ต้องเข้าข้างธรรม ต้องชัดเจนตลอด การปฏิบัติต้องชัดเจนตลอด ถ้าเป็นสมาธิจะรู้เลย เข้าสมาธินี่ชัดเจนตลอด แล้วชัดเจนแล้วเวลาถอยออก เข้าออกจะชํานาญมาก

ไอ้ปํ้าๆ เป๋อๆ นั่นน่ะไม่มีหรอก สมาธิไม่มี ปํ้าๆ เป๋อๆ นะ มันเผลอ มันไม่เป็นไร...เข้าข้างตัวเองทั้งนั้นน่ะ

เราจะทําคุณงามความดี แล้วเราทําเพื่อเราด้วย ไม่ได้ทําเพื่อใคร แต่กิเลสในใจของเรามันเข้าข้างตัวเรา แล้วมันก็มาพูดอย่างนี้ เวลาช่องทางที่ไปในทางผิดพลาด มันบอกว่าไม่เป็นไร เผลอเดี๋ยวเดียว ไม่เป็นไร

แล้วไม่เป็นไรแล้วเอ็งได้อะไรขึ้นมา เอ็งทําอะไรได้ขึ้นมาอีกล่ะ มันไม่ได้เลย แต่เราก็บอกว่า “มันแป๊บเดียว มันจะเป็นอะไรไป เราขยันขนาดนี้แล้ว แค่นี้ไม่ได้อย่างไร” นี่แหละทางของกิเลสล่ะ นี่กิเลสมันเปิดช่องของมัน

ฉะนั้น เขาบอกว่าผมนอนภาวนา

อันนี้เห็นใจนะ ถ้านอนภาวนา เราก็แก้ไขของเรา เราหาทางของเราไง ถ้ามันเป็นไปได้ เวลานอนภาวนา เพราะว่าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าให้การปฏิบัติอิริยาบถ ๔ เดิน ยืน นั่ง และนอน แต่ครูบาอาจารย์เราส่วนใหญ่ท่านตัดนอนออก ท่านบอกนอนมันเหมือนปากเหว นอนนี่ปากเหว มันจะตกเหวอย่างเดียว ฉะนั้น ยืน เดิน นั่ง ท่านอนนี่เอาออก แขวนไว้ก่อน ไม่เอา ปากเหว แล้วชอบด้วยนะ ยืน เดิน นั่งนี่ไม่เอา ชอบนอนอยู่ปากเหว แล้วมันวูบไปก็ไม่เป็นไร แป๊บเดียว

ฉะนั้น เราเองเราก็ภาวนา เราเนสัชชิกมาตลอดนะ นอนภาวนานี่ไม่เคยทําเลย ไม่ใช่ว่าไม่ทํานะ ไม่เคยทําเลย แต่นี้มันมีอยู่ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อิริยาบถ ๔ ท่านบอกยืน เดิน นั่ง นอน ได้ทุกช่องทางเพื่อความเปิดกว้าง ฉะนั้น ถ้านอนแล้วมันทําให้เราปากเหว ให้เราตกเหว เราก็ไม่ควรนอนน่ะ

แล้วทีนี้คําถามว่า เวลาเขานอนภาวนา ฉะนั้น เวลาเขาไม่มีที่ไง ฉะนั้น เวลาตอนนั่งสมาธินี่สติดีมาก แต่นั่งไม่ได้นาน หรือเดินจงกรมสติก็ดีมาก กระผมชอบเดินจงกรมมากที่สุด กระผมภาวนาที่บ้านครับ จึงไม่สะดวกในการเดินจงกรม กระผมจึงนอนภาวนา

นั่งสิ นั่งภาวนา คําถาม ผู้ถาม เราจะบอกว่า จิตมันดื้อแล้ว จิตมันดื้อคือมันเคยแล้ว ถ้าเราได้นอนภาวนาแล้วมันรู้มันเห็นอย่างนี้ เหมือนกับคนเรามันฝึกฝนสิ่งใดแล้วมันไปค่อนทางแล้ว เพียงแต่ว่าพอค่อนทางแล้วมันเริ่มมีผล พอเริ่มมีผล โยมถึงเขียนมาถามไง มันเริ่มมีผลคือมันไปรู้ไปเห็นแล้ว ทีนี้พอรู้เห็นแล้ว ถ้าเปลี่ยนจากการนอนมันก็เป็นเรื่องที่ทรมานพอสมควร เพราะมันเคยนอนภาวนามาตลอด แล้วนอนภาวนาทีไรมันเผลอๆ ทุกทีเลย แต่ภาวนาดี ถ้าไปเดินไปนั่งมันไม่ดี

มันไม่ดีเพราะมันไปขัดเกลากิเลส มันไม่ดีเพราะกิเลสมันไม่ชอบ กิเลสมันไม่ชอบสิ เพราะเป็นการทํางาน การทํางาน เราอาบเหงื่อต่างนํ้าทํางานคือว่าหวังผลงาน ไอ้นี่ก็เหมือนกัน เราภาวนา เราก็นั่งสมาธิ เดินจงกรม เราก็หวังผลของงาน

เขาบอกว่าเขาเดินจงกรมดี แต่ภาวนาที่บ้านเขา

มันจะที่บ้าน มันจะสั้นมันจะยาวก็ให้ได้ เพราะว่าเวลาอ้างอย่างนี้นะ หลวงปู่หลุยท่านเดินจงกรมในกลด กลดนี่มันขนาดไหน กลดมันกว้างเกิน ๒ เมตรไหม ท่านเดินรอบกลดนะ หลวงปู่หลุยน่ะ ฉะนั้น เวลาพระธุดงค์ไปนี่นะ ฝนตก แดดออก สถานที่ไม่มี มันก็ต้องอาศัยสถานที่อย่างนั้นภาวนา ไม่ใช่ว่าเราไปแล้วมันจะสะดวกไปหมดนะ เราไปบางที่มันก็ไม่มีที่ให้ภาวนาเหมือนกัน แต่เราก็ต้องหาที่ของเรา ไอ้นี่เวลาอยู่ที่บ้าน ที่บ้านเราก็หาเอา

เราเห็นใจนะ เพราะที่บ้าน คนในบ้านส่วนใหญ่แล้วเขาเห็นแล้วเขาขวางลูกตา ถ้าคนในบ้านนะ ใครคนหนึ่งไปภาวนานะ ไอ้คนพี่ๆ น้องๆ มันแหม! มันไม่ชอบ คือมันอยากให้อยู่กับโลกด้วยกันไง คือมันกลัวภาวนาแล้วเป็นพระอรหันต์ไป มันกลัวตามไม่ทัน มันต้องให้อยู่ทุกข์ยากด้วยกันน่ะ

ทีนี้ภาวนาในบ้านส่วนใหญ่จะมีการกระทบกระทั่งกัน น้อยมากที่ในครอบครัวครอบครัวหนึ่งมีความเห็นไปทางเดียวกัน หายากมาก ทีนี้ถ้าครอบครัวใดนะ ถ้ามีความเห็นอันนี้นะ สาธุมากนะ สาธุ สามีภรรยาจะมีความเห็นแตกต่างกัน บางบ้านนะ สามีอยากภาวนา บางบ้านภรรยาอยากภาวนา แล้วขัดแย้งกันตลอด ถ้าขัดแย้งกัน มาถามเรา เราก็บอกว่า ก็กรรมของสัตว์ ก็โยมหาเอง ผู้ชายก็หาภรรยาเอง ภรรยาก็หาสามีเอง ก็โยมหาเอง แล้วจะมาถามพระ พระไม่เกี่ยว

เพราะเรื่องจริตนิสัยความเห็นมันยาก แล้วเป็นสิทธิ์ของเขา ความคิดความเห็นเป็นสิทธิ์ของคน แล้วให้เราไปห้ามปรามสิทธิของเขา แต่เราต้องทําความดีของเรา ภาวนาจริงๆ นะ นี่จะภาวนาจริงๆ นะ ไม่ได้รังเกียจใคร ไม่ได้แอนตี้ใคร ภาวนาจริงๆ นะ แล้วใช้เวลาพิสูจน์ว่าเราทําดีจริงๆ ถ้าเขาเห็นความดีของเรา เออ! เขาทําความดีแหละ ก็สาธุกับเขา แต่ตอนนี้มันเริ่มต้น ต่างคนต่างลองใจกันน่ะ ลองใจกัน เขาก็ไม่เชื่อเรา เราก็ไม่เชื่อเขา เราก็ต้องเข้มแข็ง เข้มแข็งของเรา แล้วเราพยายามทําของเราสืบเนื่องไป

เราทําความดีเพื่อความดี ถ้าใครไม่เห็นว่าความดีจริงก็เป็นกรรมของสัตว์ แต่ถ้าเราทําความดีของเราเพื่อความดี ถ้าเขาเห็นความดีของเราก็สาธุ เลือกไม่ผิดคน เลือกคนดีมาได้ แต่ถ้าเราทําความดีมาแล้วเขายังไม่เห็นกับเรานะ กรรมของสัตว์ เราก็ทําความดีแล้ว มันเป็นสิทธิของเขา

นี่พูดถึงว่าถ้าภาวนาในบ้าน กรณีนี้มันกระทบกระเทือนกันไปหมด เพราะอะไร เพราะผลของวัฏฏะ การเวียนว่ายตายเกิด หัวใจของคนไม่เท่ากันไม่เสมอกัน ความเห็นของคนไม่เท่ากันไม่เสมอกัน มันจะเอาเสมอกันมาจากไหน

สัปปายะไง หมู่คณะเป็นสัปปายะ มีเพื่อนที่ดี มีหมู่คณะที่ดีนี่สุดยอด เราพูดบ่อยนะ ทุกข์ของบัณฑิตนี่ทุกข์คืออะไรรู้ไหม ทุกข์ของบัณฑิตทุกข์มากๆ เลย คืออยู่ใกล้คนพาล คนพาล คนไม่มีเหตุผล ทุกข์ฉิบหายเลย อยู่ใกล้มันนี่ทุกข์ฉิบหาย ทุกข์อยู่กับคนพาลนี่ คนพาล คนไม่มีเหตุผล บัณฑิตกลัวที่สุด กลัวคนพาล มันไม่มีเหตุมีผลน่ะ แล้วเราต้องทนอยู่กับมันน่ะ ทุกข์ฉิบหาย

ระบายใหญ่เลย

นี่พูดถึงว่าภาวนาในบ้าน ฉะนั้น เขาบอกภาวนาในบ้านเขาถึงไม่มีที่ภาวนา นี่บอกว่าถ้าภาวนาในบ้านเป็นอย่างนี้

ถ้านั่งสมาธิ กลับมานั่งสมาธิแล้วเดินจงกรมเอา นอนนี่ ภาษาเรานะ ขอเลย อย่านอน นอนนี่ปากเหวจริงๆ ลงเมื่อไหร่ก็ไม่รู้ แล้วลงไปแล้วบอกว่ากําลังจะลงสมาธิ เวลามันลงไปแล้วนะ มันคิดว่าเป็นสมาธิ...ภวังค์ทั้งนั้นน่ะ ภวังค์ทั้งนั้น

ภวังค์มันกึ่งสมาธิไง มันเป็นสมาธิ แต่เป็นมิจฉา มันเป็นความว่างๆ อันหนึ่ง แต่ขาดสติ มันใกล้ๆ สมาธิน่ะ แต่มันไม่ใช่ ถ้าสมาธิ สติมันสมบูรณ์ มันสมบูรณ์ก็เงิน เงินของเรา แบงก์มันสมบูรณ์ ถูกต้องตามกฎหมาย แต่ไอ้นั่นน่ะแบงก์ แต่มันเลือนราง มันใช้ไม่ได้ตามกฎหมาย จะว่าไม่ใช่ มันก็เป็นแบงก์ แต่ใช้ตามกฎหมายไม่ได้ แต่ถ้ามันสมบูรณ์นี่นะ มันเป็นแบงก์ที่ใช้หนี้ได้ตามกฎหมาย สติสมบูรณ์ นี่คือสมาธิ

แต่ถ้าเป็นภวังค์นะ ภวังค์ ถ้าพูดถึงโดยทั่วไปเขาว่าสมาธิเหมือนกัน แต่เป็นมิจฉา เป็นสมาธิชนิดหนึ่ง ว่าอย่างนั้นเถอะ เป็นสมาธิชนิดหนึ่ง แต่เป็นพรหมลูกฟัก มันเป็นไอ้พวกที่นอนจมอยู่นั่นน่ะ มันเป็นมิจฉา มันใช้ประโยชน์ไม่ได้ ใช้หนี้ไม่ได้ แต่ไอ้คนที่มีมันไปภูมิใจไง แบงก์กงเต๊ก มีเป็นหีบๆ เลย ใช้หนี้ตามกฎหมายไม่ได้ นี่คือภวังค์

ฉะนั้น พอมันเป็นภวังค์ ภวังค์ ภาษาเราว่ามันแตกต่างจากอารมณ์ปกตินี้ พอแตกต่างจากอารมณ์ปกตินี้ เราก็คิดว่าเราภาวนาแล้วเราดีขึ้นไง ทุกคนจะคิดอย่างนี้ คิดว่าตัวเองมันดีขึ้น แต่ความจริงไม่รู้ว่านั่นมันตกเหว มันลงไปเหวแล้วมันว่ามันดีขึ้น...มันเป็นภวังค์

ฉะนั้นถึงบอกว่า สติเป็นสติ ปัญญาเป็นปัญญา สิ่งที่มันจะแก้ไขได้ มันแก้ไขได้ด้วยปัญญา เพราะมีปัญญา เพราะมีสติ มีสมาธิ แล้วพอปัญญาเกิดขึ้น มันถึงทําให้เรามีมุมมอง แล้วทําให้เราคัดแยกอะไรผิดอะไรถูก แล้วถ้าเราคัดแยกอะไรผิดอะไรถูก สาธุ อันนั้นสําคัญที่สุดเลย เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก เพราะเรารู้ผิดรู้ถูกเองนี่สุดยอด

ถ้าให้คนอื่นบอก มันคัดค้านไง ถ้าให้คนอื่นบอกก็ “อิจฉาเรื่อยเลย อะไรๆ ก็คอยเพ่งโทษฉันน่ะ”...นี่ถ้าคนอื่นบอกนะ

แต่ถ้ามันรู้เองนะ แหม! ชัดๆ นี่ไง ถ้าปัญญารู้เองนี่สุดยอด แต่ถ้าให้ครูบาอาจารย์บอก ครูบาอาจารย์ท่านจะเปรียบเทียบ ท่านจะอ้อมๆ ถ้าบอกตรงๆ กิเลสมันไม่ยอมหรอก กิเลสมันจะเกิดทิฏฐิมานะ มันจะยึดอารมณ์นั้นเป็นอารมณ์ของมัน แล้วมันจะเข้าข้าง แก้ยาก แก้จิตนี้แก้ยาก หลวงปู่มั่นพูดบ่อย “แก้จิตแก้ยากนะ ผู้เฒ่าจะแก้ว่ะ”

คนไม่เคยภาวนามันไม่รู้ถึงอารมณ์อย่างนี้ๆๆ หรอก มันใกล้ๆ กันนั่นแหละ แต่มันแยกไม่ออก ภวังค์กับสมาธิมันแตกต่างกันอย่างไร

ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ แล้วก็สมาบัติ ๖ สมาบัติ ๘ แล้วเวลาพูดถึงสมาธิ สมาธิมันเป็นคุณสมบัติของสมาธิ แต่เวลาที่ว่าว่าง ความว่างในอัปปนาสมาธิ มันเป็นสมาธิ สมาธิคือโลกียปัญญา คือเป็นเรื่องของโลก เรื่องของฌานโลกีย์

แต่ถ้ามันเป็นปัญญา เห็นไหม เวลามันว่าง ว่างอันนั้นมันว่างด้วยปัญญา ปัญญาอย่างนั้นปัญญาประกอบด้วยมรรค ประกอบด้วยมรรค มรรคมันชําระล้าง มรรคสามัคคี มรรคได้ทําลาย ทําลายแล้วมันเป็นความว่าง ความว่างนั้นมันความว่างเกิดจากมรรค ความว่างเกิดจากปัญญา มันคนละเรื่องกัน มันคนละเรื่องกับสมาธิ มันคนละเรื่องกันเลย

ทีนี้มันคนละเรื่องกัน คนไม่ภาวนายังไม่ก้าวเดินไป ไม่รู้ไง ก็เหมือนกับคนเรา เป็นคนก็เป็นคนเหมือนกันน่ะ แต่ใครทํางานประสบความสําเร็จมีตําแหน่งหน้าที่การงาน หัวโขนนั่นแหละมันเป็นคนบอกว่ามีคุณสมบัติแค่ไหน

แต่ถ้าถอดหัวโขนแล้วก็คนเท่ากันหมดเลย ไม่มีใครแตกต่างกับใคร แต่หัวโขนนั้นก็คือคุณสมบัติที่ได้การกระทํา คุณสมบัติของมรรค คุณสมบัติการวิปัสสนา มันพัฒนาขึ้นไปเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นไป มันเป็นประโยชน์ตรงนั้นไง

นี่พูดถึงว่าการนอนภาวนา ถ้าได้แล้วให้นั่งสมาธิ ให้ภาวนา สติเป็นสติ สติสําคัญมาก เขาถึงบอกว่า ไม่มีสติแล้วไปเห็นสิ่งที่น่ากลัวมาก

น่ากลัวมากนะ ถ้ามันน่ากลัวมาก ถ้ามีสติมีปัญญา มันปล่อยหมด กลับมาพุทโธ จบหมดเลย เวลาไปเห็นอะไรก็แล้วแต่นะ ใครเป็นคนเห็น ก็จิตนี้ไปเห็น แล้วกลับมาที่จิตก็จบ เราลืมตา หลับตาก็จบ ลืมตา เห็นแจ่ม หลับตา ไม่มีเลย

จิตส่งออกไปรับรู้ กลับมาที่จิตก็จบ ไอ้ที่ไปรู้สิ่งใดๆ มันมีของมันอยู่ แล้วเวลาเราไม่เห็น มันอยู่ไหนล่ะ เวลาเราไม่เห็น มันอยู่ไหน เวลาไปเห็น ไปเห็นมันทําไม

นี่ไง เวลาจิตมันไปรู้ไปเห็น กลับมาที่จิตไง กลับมาที่จิตก็จบ กลับมาที่พุทโธ ถ้าจิตมันถอยกลับมาที่ตัวมันเองนะ มันไม่เห็นอะไรเลย สิ่งนั้นมันวางหมด

นี่พูดถึงถ้าไปเห็นสิ่งใดน่ากลัวนะ สิ่งใดน่ากลัว อะไรไปน่ากลัว เวลาเขาไปเที่ยวนรก ไปเที่ยวอเวจี เขาไปเห็นสิ่งนั้น เราไปเห็น เขาเป็นเขา จิตนั้นได้สร้างเวรสร้างกรรมมาเขาถึงมาเกิดตกนรก แล้วเราไป จะไปโปรดสัตว์ จะไปรื้อสัตว์ขนสัตว์ ถ้ามันเป็นไปได้ ฉะนั้น มันไม่ใช่เราไง ภาพที่น่ากลัวก็ไม่ใช่เรา ถ้าภาพที่น่ากลัวมันเป็นอย่างนั้น นี่พูดถึงภาพที่น่ากลัว

แล้วเขาก็ถามว่า กราบให้หลวงพ่อชี้แนะวิธีการทําให้สติเข้มแข็งด้วยครับ

เขาคงคิดว่าถ้าสติเข้มแข็งแล้วจะไม่เห็นภาพนั้น

การนั่งสมาธิที่ถูกต้อง ต้องมีคําบริกรรม คือให้จิตมันเกาะไว้ พุทโธๆ จนพุทโธไม่ได้ เวลาเรากําหนดพุทโธๆๆ แล้วมันจะเป็นพุทโธไม่ได้ก็เป็นชื่อของมันไง พุทโธๆ นี่ชื่อของมัน เวลาเป็นตัวมันแล้วมันพุทโธไม่ได้ นั่นอัปปนาสมาธิ เราต้องมีที่เกาะไว้ พุทโธไว้

นี่เขาบอกว่าให้นั่งสมาธิที่ถูกต้อง

คําว่า “ถูกต้อง” ให้จิตมันมีคําบริกรรมไว้ แล้วใช้ปัญญาอบรมสมาธิ ถ้าลมหายใจเข้านึกพุท ลมหายใจออกนึกโธ กําหนดลมหายใจเฉยๆ ก็ได้ คือจิตมันเกาะไว้หมด จิตเกาะไว้คือจิตมีการกระทํา เหมือนกับเราซักผ้า ไม่มีผ้าให้ซัก มันจะสะอาดได้อย่างไร ซักผ้าก็ต้องมีผ้าที่สกปรก ซักผ้าที่สกปรกให้เป็นผ้าที่สะอาด

พอภาวนานะ ภาวนา จิตที่มันเศร้าหมอง จิตที่มันมีแต่ความทุกข์ พุทโธๆ จนมันสะอาด พุทโธๆๆ เหมือนเราซักผ้า ซักจนมันสะอาดใช่ไหม ความสกปรกไม่มีแล้ว ผ้าขาว จิตพุทโธๆๆ จนพุทโธไม่ได้ จิตขาว จิตสว่างกระจ่างแจ้ง นี่พูดถึงว่าแนะนําวิธีการนั่งสมาธิ

เขาบอกว่า ทําให้สติเข้มแข็ง

สติก็สมบูรณ์ตามสติ แล้วเวลาขึ้นไปแล้วมันจะเป็นมหาสติ ฉะนั้น คําว่า “เข้มแข็ง” เข้มแข็งอย่างไร คําว่า “เข้มแข็ง” เพราะมันต้องมีปัญญารองรับ มันถึงมีมรรค ๘ ไง สติ สมาธิ ปัญญา มันหมุนวนกัน มันแบบว่าเชิดชูกัน ซับซ้อนเพื่อให้เจริญศีล สมาธิ ปัญญา

ฉะนั้น คําว่า “สติ” ก็คือสติ

สติเข้มแข็งขึ้นมา เขาว่าสติเข้มแข็งแล้วจะไม่เห็นอะไรเลย

เห็นอยู่อย่างเดิมน่ะ ยิ่งสติเข้มแข็งยิ่งเห็นชัดเข้าไปใหญ่ แต่ถ้ามีปัญญาแก้ไข ปัญญาปล่อยวางแล้วจบ นี่พูดถึงว่าสติเป็นสติ ปัญญาเป็นปัญญานะ

นี่พูดถึงว่าคําถาม นี่พูดถึงว่าอธิบายให้ความเข้าใจ

อย่าคิดว่าสติเข้มแข็งแล้วจะไม่รู้เห็นอะไร

ทีนี้คําว่า “สติ” ว่าสติยับยั้งได้ หลวงตาบอกว่า ฝ่ามือสามารถกั้นคลื่นทะเลได้ สติยับยั้งความคิดได้หมด

ใช่ ถูกต้อง ก็ยับยั้งก็ยับยั้ง เวลาความคิดความฟุ้งซ่านมันก็ยับยั้งได้ แล้วต่อเนื่องไปล่ะ แล้วความที่ไปเห็นนั้นล่ะ มันต้องมีปัญญา ถ้าปัญญามันจะเกิดขึ้น

เพราะว่าเวลาครูบาอาจารย์ท่านเทศน์สิ่งใดแล้ว เพียงแต่พวกเราอ่อนด้อย จะหยิบฉวย แล้วจะเอาเป็นประโยชน์กับเราไง นึกว่าสตินี่เป็นพระอรหันต์เลย มีสติตัวเดียวเป็นพระอรหันต์เลย

ฉะนั้น สติตัวนั้น ถ้าเพียงแต่มีสติแล้วมันสมบูรณ์ แล้วการกระทําเรามันเจริญพัฒนาขึ้นมา แล้วเราจะเจริญงอกงาม เดี๋ยวมันจะเป็นมรรค เดี๋ยวมันจะเกิดปัญญาขึ้นมา เราจะฉลาดขึ้น ทํางานเป็น ทํางานได้สมบูรณ์ขึ้น เราก็จะทํางานเป็น แล้วมันจะรู้ไปเป็นความจริง แต่พูดให้รู้ยาก แต่เราทําของเราขึ้นมาเพื่อประโยชน์กับผู้ที่ภาวนา เอวัง